^

Tupanaʼga nhiʼig̃a

New Testament in Tenharim (BR:pah:Tenharim)

copyright © 1996 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Tenharim
Translation by: Wycliffe Bible Translators, Inc.

Tenharim [pah], Brazil

Copyright Information

© 1996, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

The New Testament
in Tenharim

© 1996, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2014-04-30

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 29 Jan 2022

3eb8a851-f633-5209-8712-862a9511e134

Mateus

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

MATEUSVA'EA OMOMBE'U JESUS CRISTO'GA

O Evangelho de Mateus

1

Jesus Cristo'ga ramonhava'ea

(Lucas 3.23-38)

1 Agwa ko Jesus Cristo'ga ramonhava'ea mombe'ua. Ymyahũ Tupana'ga e'i Jesus Cristo'ga pe: “Eko ti g̃anduvihavuhuhetero Cristoramo,” ei ga hako. Cristo xa'e nhande Jesus'ga pe a'ero. A'ereki ga nhanderuvihavuhuhete'ga. Jesus'ga ko Daviva'ea rakykwepoharamo Abraãova'ea rakykwepoharamo no.

2 Ymyahũ Abraãova'ea Isaqueva'ea po'ria hako.

Isaqueva'ea Jacóva'ea po'ria.

Jacóva'ea Judáva'ea po'ria Judáva'ea irũva'ea po'ria no.

3 Judáva'ea Peresva'ea po'ria Zerava'ea po'ria no. Tamarva'ea Peresva'ea yembora Zerava'ea yembora no.

Peresva'ea Esromva'ea po'ria.

Esromva'ea Arãova'ea po'ria.

4 Arãova'ea Aminadabeva'ea po'ria.

Aminadabeva'ea Nasomva'ea po'ria.

Nasomva'ea Salmomva'ea po'ria.

5 Salmomva'ea Boazva'ea po'ria. Raabeva'ea Boazva'ea yembora.

Boazva'ea Obedeva'ea po'ria. Ruteva'ea Obedeva'ea yembora.

Obedeva'ea Jesséva'ea po'ria.

6 Jesséva'ea Daviva'ea po'ria. Daviva'ea israelitasva'ea ruvihavuhuva'ea.

Daviva'ea Salomãova'ea po'ria. Uriasva'ea rembirekokwerava'ea Salomãova'ea yembora. A'ereki Daviva'ea hembireko ahe pavẽi.

7 Salomãova'ea Roboãova'ea po'ria.

Roboãova'ea Abiasva'ea po'ria.

Abiasva'ea Asava'ea po'ria.

8 Asava'ea Josafáva'ea po'ria.

Josafáva'ea Jorãova'ea po'ria.

Jorãova'ea Uziasva'ea ramonhava'ea.

9 Uziasva'ea Jotãova'ea po'ria.

Jotãova'ea Acazva'ea po'ria.

Acazva'ea Ezequiasva'ea po'ria.

10 Ezequiasva'ea Manassésva'ea po'ria.

Manassésva'ea Amomva'ea po'ria.

Amomva'ea Josiasva'ea po'ria.

11 Josiasva'ea Jeconiasva'ea po'ria Jeconiasva'ea irũva'ea po'ria no. A'ea rupi Babilôniapeva'ea ruri otavuka Josiasva'ea re'yjava'ea pe ahe rerogwovo ogwyri pe he'yjuhuva'ea rerogwovo ahe mombytavo pevo.

12 Babilôniapeva'ea ahe rerohorẽ Babilônia pe Jeconiasva'ea Salatielva'ea po'ria.

Salatielva'ea Zorobabelva'ea po'ria.

13 Zorobabelva'ea Abiúdeva'ea po'ria.

Abiúdeva'ea Eliaquimva'ea po'ria.

Eliaquimva'ea Azorva'ea po'ria.

14 Azorva'ea Sadoqueva'ea po'ria.

Sadoqueva'ea Aquimva'ea po'ria.

Aquimva'ea Eliúdeva'ea po'ria.

15 Eliúdeva'ea Eleazarva'ea po'ria.

Eleazarva'ea Matãva'ea po'ria.

Matãva'ea Jacóva'ea po'ria.

16 Jacóva'ea Joséva'ea po'ria. Joséva'ea Mariava'ea rembirekokwerava'ea. Mariava'ea ombo'a Jesus'ga. Ga ko Cristoramo Tupana'ga remimbuhurukaramo.

Nahã ko Jesus Cristo'ga ramonha mombe'ua.

17 Imbokwara'ara'ara'javame catorze ko Abraãova'ea rakykwepoharava'ea ojopy'rupy'ruavo. Aerẽ Daviva'ea ari. Daviva'ea arirẽ imbokwara'ara'ara'javame catorze ko Daviva'ea rakykwepoharava'ea ojopy'rupy'ruavo no. Aerẽ Josiasva'ea ari. Babilôniapeva'ea Josiasva'ea re'yjava'ea rerohoi Babilônia pe. Ahe rerohorẽ imbokwara'ara'ara'javame catorze ko aherakykwepoharava'ea ojopy'rupy'ruavo no. Aerẽ Cristo'ga ari.

Jesus Cristo'ga aragwera

(Lucas 2.1-7)

18 Jesus Cristo'ga aragwera ko nahã. Jesus'ga yembora rera ko Maria. Mariava'ea po'ria ahe'yembora pavẽi omondo Mariava'ea Joséva'ea pe tahembireko ti hẽa ga pavẽi javo. Joséva'ea rembirekoa renonde Tupana'ga ra'uvapyryva Mariava'ea momburu'ai. 19 Hembireko g̃werĩ Joséva'ea Mariava'ea pavẽi. Emo ikwahavame ahepuru'a Joséva'ea ojapyaka marã ti nehẽ javo. A'ero okokatuavo g̃waramo ahe ei oyvyteri pe: “Apohi po ti ji hẽa hugwi a'ero nehẽ. Ndapotari reki ji hẽambotegwetea,” ei ahe. “Nurã po ti ji pohinhimimi hẽa hugwi hẽa mombe'ue'yma g̃a pe,” ei ahe oyvyteri pe.

20 A'ea rehe ahe japyakai. Kiro ahe kiri. A'ea rupi Tupana'gapyrive'ga yvagipeve'ga jipiukari Joséva'ea pe. Joséva'ea gwepia katu Tupana'gapyrive'ga okiri pe a'ero.

—Terekyhyji ti enhimbirekohava hugwi Daviva'ea rakykwepoharamo, ei ga Joséva'ea pe. A'ereki pyry nde hẽa rerekoi. A'ereki Tupana'ga ra'uvapyryva hẽa momburu'a, ei ga. 21 Aerẽ po ti hẽa gwa'yra'ga mbo'ari nehẽ, ei ga. A'ero ti eno hẽara'yra'ga rehe Jesus. Ereki ga ko ahembopiro'yhara'ga. Na tuhẽ, ei ga. Ombopiro'y po ti ga ojiheve'g̃a g̃andekote'varuhua hugwi nehẽ, ei ga. Hahye'yma pe po ti ga g̃a nderohoi a'ero nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga Joséva'ea pe.

A'ea erame ga hoi Joséva'ea hugwi. Aerẽ Joséva'ea ma'ẽi.

22 Ipuru'a Mariava'ea g̃wembirekoe'ymame. Nahã hekoi Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo ymyahũva'ea po'ruavo. A'ereki ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea a'ea mombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo. Ymyahũ ahe ei hako:

23 “ ‘Pehendu katu ti!’ ei Tupana'ga.

‘Ipuru'a po ti hẽa akwaimbae'g̃a nderekoe'ỹvehẽa nehẽ.

Aerẽ po ti hẽa gwa'yra'ga mbo'ari nehẽ.

Ono po ti g̃a ga rehe Emanuel gareraramo,’ ei Tupana'ga,” ei ahe hako.

Garera ko Emanuel. A'ea ko: Tupana'ga oko nhande pyri.

24 Aerẽ Joséva'ea ma'ẽi. Oko ahe Tupana'gapyrive'ga nhi'ig̃a rehe toko ti hẽa nhirembirekoro a'ero nehẽ javo. A'ero ahe Mariava'ea reruri g̃wonga pe toroju ti hẽa pavẽi javo. 25 Ahe gweru tehe ahe ojipyri. A'ereki ahe ndogwerekoi ve Mariava'ea ahera'yra'ga mbo'arame ahera'yrypy'ga. Ga rehe ahe inog̃i Jesus gareraramo.

2

Jaytata'ia kwahapyrava'ea

1 Cidade de Belém me Jesus'ga ari. Jesus'ga re'yja'g̃a gwyri pe Judéia pe Belém u. Jesus'ga arame Herodesva'ea oko g̃anduvihavuhuro judeus'g̃a gwyri pe Jesus'ga re'yja'g̃a gwyri pe. Jesus'ga arame jaytata'ia kwahapyra'g̃a nduri irupeuhua hugwi ogwyra hugwi kwara ipora hugwi. Uhu g̃a cidade de Jerusalém me ovahema. 2 Kiro g̃a ei pevove'g̃a pe:

—Kiroki ga oko judeus'g̃a nduvihavuhuheteag̃wamamo – mome ga? O'a ga ag̃wamo. A'ereki ore orohepia jaytata'ia ipyahuva'ea kwara ipora koty. A'ea ko ga'ara kwahavuka ore ve ojipiukaro g̃waramo jaytata'ia. Hepiaga g̃waramo ore ruri timbohete ti ga javo, ei g̃a.

3 G̃a'ea kwahavame ahepy'a ndukatui okoteheavo Herodesva'ea py'a judeus'g̃a nduvihavuhuva'ea py'a. Ndukatui cidadepeve'g̃a py'a no Jerusalémmeve'g̃a py'a. 4 A'ero ahe ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a mbojatykaukari g̃a mbuhuruka ojipyri judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a ndeheve – kiroki g̃a ombo'e Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe. G̃a ndurame Herodesva'ea pyri ahe ei g̃a pe:

—Kiroki ga pe Tupana'ga e'i ga ti toko g̃anduvihavuhuhetero javo – mome po ti ga ari nehẽ Cristo'ga Tupana'ga remimbuhurukara'ga? ei Herodesva'ea.

5 A'ero g̃a ei ahe ve:

—Belém me – kiroki cidade u oregwyri pe Judéia pe – pevo po ti ga ari nehẽ, ei g̃a. Nahã ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea ikwatijari hako. A'ereki Tupana'ga okwatijaruka ahe ve onhi'ig̃a, ei g̃a. Tupana'ga e'i:

6 “Belémmeva'ero pecidade ndokoi huvihavarũiva'ea.

Huviha hete ko pecidade upa pende'yja'g̃a gwyri pe Judáva'ea rakykwepohara'g̃a gwyri pe Judéia pe.

A'ereki pecidadepeve'ga oko nhiremimo'ẽhara'g̃a nduvihavag̃wamamo israelitas'g̃a nduvihavag̃wamamo.

Gwereko katu po ti ga pende'yja'g̃a nhaporemo okovo g̃anduvihavuhuhetero nehẽ.”

—A'ea ymyahũ Tupana'ga ei ikwatijaruka onhi'ig̃a mombe'uharava'ea pe hako, ei g̃a Herodesva'ea pe.

7 G̃a horame Herodesva'ea jaytata'ia kwahapyra'g̃a mbuhunhimimukari ojipyri a'ero. Ahe ei g̃a pe:

—Gara rupi jaytata'ia jipiukari pe me iporame raikwehe? Takwaha katu ti ji, ei ahe g̃a pe.

A'ero g̃a imombe'ukatui ahe ve. 8 Ikwahapavame ahe g̃a mondoukari cidade de Belém me. Ahe e'i g̃a pe:

—Peho ti Belémmeve'g̃a pyri tayri'ga rekakatuavo. Ga repiagame ti pejora'ja ji pyri ga mombe'ukatupava ji ve a'ero, ei ahe g̃a pe. Jihi ti taho ga mboheteavo a'ero nehẽ no, ei ahe g̃a pe o'mbero.

9 Ahe rendupavirẽ jaytata'ia kwahapyra'g̃a hoi a'ero ogwovo Belém me. G̃a horame jaytata'ia – kiroki jaytata'ia ojipiuka g̃a pe kwara ipora koty – kotihĩ akoja jipiukara'javi g̃a pe ogwovo g̃a nenonde ogwovo Jesus'ga rehei katu opytavo garuhava arimo. 10 Horyory hete g̃a jaytata'ia repiagame ogwovo ovahema tayri'ga ruhai pe.

11 Onga pype g̃a tayri'ga repiagi ga'yembora reheve Mariava'ea reheve. Nurã g̃a nenypy'andurugi garovai pyteri pe nde ko orehoheva'ero javo. A'ero g̃a imondohetei mbatera ga pe g̃wovapytymba'voga hyrua ipe'avo jugwi. Ouro g̃a imondoi ga pe. Incenso perfume apopyra g̃a imondoi ga pe no. Iru'ĩa perfume apopyra g̃a imondoi ga pe mirra.

12 Aerẽ ypytunimo okirame g̃a Tupana'ga rendukatui. Kiro ga g̃a momoranduvi.

—Tapemombe'ui ti tayri'ga Herodes'ga pe. A'ereki ga ojuka pota tayri'ga. Tapejivyra'javi ti Herodes'ga pyri, ei Tupana'ga g̃a pe.

Nurã oma'ẽrame g̃a hoi pehea rupi irũa rupi ogwovo ogwyri pe timombe'uyme ti tayri'ga Herodes'ga pe javo.

Oho nhimi Joséva'ea Egitopeva'ea gwyri pe

13 Jaytata'ia kwahapyra'g̃a horẽ Tupana'gapyrive'ga yvagipeve'ga jipiukari Joséva'ea pe ahekiri pe. Ahe ve ga ei:

—Haite! Evy epo'ama! ei ga Joséva'ea pe. Eho ti g̃a nderogwovo tayri'ga gayhẽa reheve. Eroho nhimi ti g̃a nderogwovo Egitopeve'g̃a gwyri pe, ei ga. Pevo ti pepyta. Aerẽ jate po ti ji imondoukari nhinhi'ig̃agwera pe me nehẽ pejora'ja ti Belém me javo. Po ti ji namondoi nhinhi'ig̃agwera pe me nehẽ, tapejora'javi ti avo Belém me. A'ereki avo Herodes'ga tayri'ga rekaruka kiro. A'ereki ga ojuka pota tayri'ga, ei Tupana'gapyrive'ga Joséva'ea pe.

14 Oma'ẽ Joséva'ea ovya a'ero. A'ea rupi ypytunimo ahe tayri'ga rerohoi ga'yembora reheve g̃a nderogworogwovo Egitopeve'g̃a gwyri pe. 15 Pevo ahe g̃a nderovahemi. Aerẽ g̃a nduvame Egito pe Herodesva'ea manoi.

Nahã g̃a hoi opytavo Egitopeve'g̃a gwyri pe. Tupana'ga erame jate g̃a ndura'javi Egito hugwi. Nahã Tupana'ga g̃a mbuhurukara'javi Egito hugwi. Nahã hekoi Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo ymyahũva'ea po'ruavo. A'ereki ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea a'ea mombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo aerẽ po ti nahã javo. Ymyahũ ahe ei hako:

“ ‘Egitopeve'g̃a gwyra hugwi ji jira'yra'ga mbuhurukari,’ ei Tupana'ga,” ei ahe hako.

Ojigwarai Herodesva'ea tay'riva'ea rehe

16 Omanoa renonde Herodesva'ea nhimonha'ngaranuhũi jaytata'ia kwahapyra'g̃a ndehe. A'ereki ahe okwaha ji moandyandyi g̃a ojivyra'jave'yma ji pyri javo. Dois anos g̃werĩ tayri'ga rehe kiro. A'ea Herodesva'ea okwaha. A'ereki nanongara jaytata'ia kwahapyra'g̃a omombe'u ahe ve ahe g̃a monhi'ig̃ame ojive. Nurã ahe osoldados'g̃a mondoukari cidade de Belém me Belém rembeyvyri hĩ pe no. Pevo ahe osoldados'g̃a mondoukari tojuka pa ti g̃a tapihama'g̃a javo – kiroki tayri'g̃a o'a jaytata'ia kwahapyra'g̃a hepiagirẽ jaytata'ia. Ahenhi'ig̃a rupi soldados'g̃a hoi a'ero tapihama'g̃a ndepiaga. Ojuka pa g̃a tapihama'g̃a – kiroki g̃a gwereko dois anos ojihe, kiroki g̃a ndogwerekoi ve dois anos ojihe no. 17 Nahã hekoi Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo ymyahũva'ea po'ruavo. A'ereki ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea Jeremiasva'ea a'ea mombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo aerẽ po ti nahã javo. Ahe e'i hako:

18 “ ‘Cidade de Ramá pe g̃a henduvi hẽa jehe'oheterame ovy'are'yma.

Hahyahi hẽajehe'oa.

Raquelhẽa reki ojehe'o gwa'yrava'ea rehe.

Tegwete hẽa ma'ngoma'ngohava.

A'ereki hẽara'yrava'ea omanomba,’ ei Tupana'ga,” ei Jeremiasva'ea hako.

Ojivy Joséva'ea Egitopeva'ea gwyra hugwi

19 Aerẽ Tupana'ga José'g̃a mbuhurukara'javi Egitopeve'g̃a gwyra hugwi. A'ereki pevo g̃a u Herodesva'ea manorame. Herodesva'ea manorẽ yvagipeve'ga jipiukari Joséva'ea pe Tupana'gapyrive'ga. Joséva'ea pe ga ei ahekiri pe:

20 —Ahe omanomba kiro – kiroki ahe ojuka pota tayri'ga. Evy epo'ama! Eroho ti g̃a kiro a'ero tayri'ga gayhẽa reheve. Erojivyra'ja ti g̃a eje'yja'g̃a gwyri pe Israel pe, ei Tupana'gapyrive'ga Joséva'ea pe.

21 Oma'eamo ahe vyri a'ero tayri'ga rerogwovo ga'yembora reheve g̃a nderojivya pevo jitehe ogwyri pe Israel pe g̃a nderovahema. 22 A'ea rupi Arquelau'ga oko Judéiapeve'g̃a nduvihavamo Israel pe opo'ria py'rovo Herodesva'ea py'rovo. A'ea kwahavame Joséva'ea kyhyji Arquelau'ga hugwi. Ndojupotari ahe Judéiapeve'g̃a gwyri pe a'ero. Ypytunimo okirame Joséva'ea Tupana'ga rendukatui. Kiro ga Joséva'ea momoranduvi.

—Terehoi ti Judéiapeve'g̃a gwyri pe, ei Tupana'ga ahe ve.

Nurã Joséva'ea ndohoi pevo. Galiléiapeve'g̃a gwyri pe ahe hoi Israel pe. 23 Pevo ahe ruvi cidade de Nazaré pe tayri'ga pavẽi ga'yembora pavẽi no. Nahã hekoi Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo ymyahũva'ea po'ruavo. A'ereki ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea a'ea mombe'umbe'u Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo. Jesus'ga mombe'gwovo ahe ei hako:

“ ‘E'i po ti g̃a ga pe nehẽ Nazarépeve'ga,’ ei Tupana'ga,” ei ahe hako.

G̃a u pevo a'ero.

3

João Batistava'ea remimombe'ua

(Marcos 1.1-8; Lucas 3.1-18; João 1.19-28)

1 Aerẽ João Batistava'ea rekoi ongae'ỹi me judeus'g̃a mobatizavo. Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uheteavo João Batistava'ea rekoi Judéiapeve'g̃a gwyri pe ongae'ỹi me. 2 Hahyahi ahenhi'ig̃a ahe erame:

—Pepohi tuhẽ ti pejikote'varuhua hugwi, ei ahe. Perojijyjijyi ti pejeaporog̃ita pejikokatuavo Tupana'ga nhi'ig̃a rendukatuavo. A'ereki Tupana'ga oko g̃werĩ nhanderuvihavuhuhetero nhande repiakatuavo yvya koty nhande mongovo onhi'ig̃a rupi, ei ahe g̃a pe.

3 Ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea Isaíasva'ea omombe'u jipe João Batistava'ea. Ahe e'i João Batistava'ea mombe'unhog̃wenondeavo hako:

“Hahyahi po ti ganhi'ig̃a

ga erame g̃a mbo'eavo ongae'ỹi me nehẽ,” ei Isaíasva'ea.

“E'i po ti ga nehẽ:

‘Pemboavujikwe ti pehea huvihava'ga pe

tuhu ti ga nhande pyri javo.

Pembohupi katu ti pehea ga pe,’ e po ti ga nehẽ,” ei Isaíasva'ea hako.

Tupana'ga ra'yra'ga renondeva'ea e'i nhandepojykaharete'ga rurag̃wama pe. Tonhimboavujikwe ti g̃a garura renonde javo. A'ea pe ahe ei togwerojijyi ti g̃a gweaporog̃ita a'ea renonde javo.

4 Omongi João Batistava'ea yuranuhũa'javuhuva'ea rava apopyra camelo rava apopyra. Aheku'ayvira ko ipira. O'u ahe tukura hehira reheve.

5 He'yjuhuve'g̃a nug̃anduri onhimongyavo João Batistava'ea pyri ovahema. Uhu g̃a cidade de Jerusalém hugwi. Uhuuhu g̃a Judéiapeve'g̃a gwyra hugwi nhaporemo no rio Jordão rembeyvyra hugwi no.

6 Ahe renduvame g̃a nhimombe'ukatui Tupana'ga pe jite'varuhu ji javo opohia jugwi. A'ero jate João Batistava'ea g̃a mobatizai rio Jordão pype.

7 Uhu he'yive'g̃a ahe pyri no fariseus'g̃a saduceus'g̃a pavẽi tianemobatiza ti ga javo. G̃andura repiagame João Batistava'ea ei g̃a pe:

—Tiruahũ pendeaporog̃ita! Pe'euhu pe pejohupe pejikokatupotare'yma g̃waramo. Pe'e pe: “Haite! Xaho João Batista'ga pyri tianemobatiza ti ga. Nurã po ti Tupana'ga nonhimonha'ngaa'javi nhande rehe nehẽ. Ndahahyi po ti nhande ve a'ero nehẽ.” Nahã pe pe'e, ei João Batistava'ea. Maraname pe euhui nanongarava'ea naerũ? Pe tuhẽ penhimbo'e nanongara rehe, ei João Batistava'ea g̃a pe.

8 —Jihi, ei João Batistava'ea, kiro po ti ji ei pe me: Po pe ndapepotari hahyva'ea Tupana'ga nhimonha'ngarame pe ndehe, a'ero ti peko katu, ei ahe. Tapembopogwea'javi ti pejite'varuhua pejikovo. Pe pohirame jugwi po ti Tupana'ga ei pe me nehẽ: “Ndovy'ari g̃a okote'varuhua rehe kiro opohia jugwi herojijyita ojeaporog̃ita. Nanhimonha'ngaa'javi ji g̃a ndehe a'ero.” Nahã po ti Tupana'ga ei pe me a'ero nehẽ, ei João Batistava'ea g̃a pe.

9 —Tape'ei ti pejiyvyteri pe: “Abraãova'ea nhaneramonhamo oko. Tupana'ga oarõ hete Abraãova'ea. Nurã po ti Tupana'ga nonhimonha'ngai nhande rehe nehẽ.” A'ea ti tape'ei. A'ereki Tupana'ga ndokoi reki Abraãova'ea rymymino'g̃a ndehe g̃a ndekote'varuhurame. Po Tupana'ga ojipe'g̃a pota, a'ero Tupana'ga oapo kwaha ag̃a ita Abraãova'ea rymyminoro g̃a mongovo, ei João Batistava'ea g̃a pe.

10 Kiro João Batistava'ea imombe'ui ojo'java'ea g̃a pe. G̃a mbo'eavo ga ei:

—Akwaimbae'ga ombogwa g̃werĩ jykwa'ria pyvõ tambo'aruka javo. Po i'yva ndogwerekoi yva'ikatua, a'ero po ti ga imbo'ari imondovo tata pype nehẽ. Na jitehe Tupana'ga pe nderekog̃werĩ pe momboa tata pype hahyva'ea ruvihava pype pe pohire'yma g̃waramo pejikote'varuhua hugwi pejikokatue'yma, ei João Batistava'ea g̃a pe imombe'gwovo.

11 —Uhu po ti ga nehẽ – kiroki ga ji hohe hete huvihavuhuhetero g̃waramo, ei João Batistava'ea. Ji ki a'e te okoteheva'ea. Jihi opomobatiza yhya pyvõ jate. Nahã ji ikwahavukari g̃a pe pepohira pejikote'varuhua hugwi pendeaporog̃ita rerojijyja reheve pendekokatua reheve. Gaha po ti pe pojykauka Tupana'ga ra'uvapyryva pe aerẽve'ga nehẽ. Nahã po ti ga pendekote'varuhua mombigukari pe mombyryvuka nehẽ, ei João Batistava'ea ga mombe'gwovo g̃a pe.

12 Kiro João Batistava'ea imombe'ui ojo'java'ea g̃a pe. G̃a mbo'eavo ga ei:

—Trigo jara'ga gwereko japira mbovevehava opo pe tamboveve ti ji japira trigo hugwi javo, ei João Batistava'ea imombe'gwovo. Omono'ono'õ po ti ga oapoa trigo inhag̃a hyrua pype nehẽ. Japira po ti ga imbokai tata pyvõ nehẽ. Ndogwevi po ti tata upa nehẽ, ei João Batistava'ea.

—Na jitehe po ti jihoheheteve'ga huvihavuhuhete'ga imboja'oja'ogukari pyryve'g̃a okote'varuhuve'g̃a hugwi okovo pyryve'g̃a pojykaharete'ga nehẽ, ei João Batistava'ea g̃a pe. “Tuhu ti pyryve'g̃a ji pyri yvagi pe upa avuirama nehẽ,” e po ti jihoheheteve'ga nehẽ, ei João Batistava'ea. “Toho ti okote'varuhuve'g̃a ji hugwi ogwovo tata pype hahyva'ea ruvihava pype opytavo pevo avuirama nehẽ ojivyre'yma,” e po ti jihoheheteve'ga nehẽ, ei João Batistava'ea Cristo'ga mombe'gwovo g̃a pe.

João Batistava'ea omobatiza Jesus'ga

(Marcos 1.9-11; Lucas 3.21-22)

13 Aerẽ Jesus'ga ruri Galiléiapeve'g̃a gwyra hugwi ua rio Jordão pe. Uhu ga ovahema João Batistava'ea pyri tanhimobatiza ti ga javo.

14 A'ero João Batistava'ea ei Jesus'ga pe:

—Toromobatizayme po ti ji nehẽ. Ndehe ko oreruvihavuhuhetero. Nde po ti ji mobatiza hamo a'ero nehẽ, ei João Batistava'ea Jesus'ga pe novĩa. Ako tehe ji nde pyri, ei ahe Jesus'ga pe. Maraname nde ruri ji pyri enhimobatizauka ji ve a'ero? ei ahe Jesus'ga pe.

15 A'ero Jesus'ga ei reki João Batistava'ea pe:

—Ji mobatiza tuhẽ ti kiro, ei Jesus'ga. A'ereki pyry nde ji mobatizai. Nahã po ti nhande rekokatui nhandekovo Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi nhaporemo nehẽ, ei Jesus'ga João Batistava'ea pe.

—Kwa, ei ahe Jesus'ga mobatizavo.

16 Ahe omobatizarẽ Jesus'ga hemi yhya hugwi. Kotihĩ Tupana'ga ipe'ai yvaga ga pe. Kiro Jesus'ga hepiagi Tupana'ga ra'uva ijyvame ojihe. Inambua ja Tupana'ga ra'uva hekoi yvaga hugwi ijyvame ga rehe. 17 Nanime yvaga hugwi Tupana'ga nhi'ig̃i Jesus'ga mombe'gwovo.

—Agwa'ga ko jira'yra'ga nhiremia'nguhete'ga, ei Tupana'ga. Anhimohẽ hete ko ji ga rehe, ei ga.

4

Diabo'ga omongo te'varuhu pota Jesus'ga

(Marcos 1.12-13; Lucas 4.1-13)

1 Aerẽ Tupana'ga ra'uva Jesus'ga rerohoi ongae'ỹi me Diabo'ga ti toko ga pyri javo. “A'ereki Diabo'ga ga mongo te'varuhu pota,” ei Tupana'ga ra'uva. A'ero ga rerohoi ga rerovahema pevo.

2 He'yiva'ea quarenta ko Jesus'ga kiri pevo. A'ea rupi ga ndo'ui arimo ypytunimo no tanhi'ĩ ti ji Tupana'ga pe javo. Quarenta Jesus'ga kirirẽ pevo ojuka ga ty'ara a'ero.

3 A'ero Diabo'ga ruri Jesus'ga pyri tamongo te'varuhu ji ga javo. Uhurame ga ei Jesus'ga pe:

—Ere'e jipe ndehe: “Jihi ko Tupana'ga ra'yramo.” A'ea nde ei, ei Diabo'ga. Gara'yramo ti ere kia pe ita pe a'ero: “Penhimbote ti a'ero pãoramo nhirembi'uramo.” A'ea ti ere jupe, ei Diabo'ga Jesus'ga pe.

4 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Nda'ei po ti ji jupe nehẽ, ei ga. Ymyahũ Tupana'ga okwatijaruka ahe ve inog̃uka hako. Aherembikwatijara e'i:

“Mbatera ua pyvõ jate rũi nhande rekoi.

Tupana'ga nhi'imbava rendukatua pyvõ nhande rekoi,” e'i aherembikwatijara, ei Jesus'ga.

5 Aerẽ Diabo'ga Jesus'ga rerohoi cidadepyryva pe Jerusalém me a'ero. Yvate pe ga ga rerojiupiri gare'yja'g̃a jatykahavuhua rehe templo rehe ga mo'ama japyra rehe. 6 Ga rerovahemame pevo ga ei Jesus'ga pe:

—Ere'e jipe ndehe: “Jihi ko Tupana'ga ra'yramo.” A'ea nde ei, ei Diabo'ga. Gara'yramo ti epo japyra hugwi ehia a'ero. Tupana'gapyrive'g̃a yvagipeve'g̃a po ti nanembohirukarahyi yvyvo nehẽ. A'ero po ti ndahahyi nde ve nde porame japyra hugwi nehẽ. A'ereki ymyahũ a'ea Tupana'ga okwatijaruka ahe ve inog̃uka hako, ei Diabo'ga Jesus'ga pe. Aherembikwatijara e'i:

“Tupana'ga po ti ojipyrive'g̃a mondoukari nde pyri nehẽ.

‘Pea'ngu ti ga,’ e po ti ga ojipyrive'g̃a pe yvagipeve'g̃a pe nehẽ.

‘Pepyhy katu ti ga rerogwovo

tahahyyme'i'i ti ga pe javo,’ e po ti Tupana'ga ojipyrive'g̃a pe nehẽ,” e'i aherembikwatijara, ei Diabo'ga Jesus'ga pe.

7 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Ymyahũ Tupana'ga okwatijaruka ahe ve inog̃uka hako. Aherembikwatijara e'i:

“Tupana'ga ko ndepojykaharete'ga.

Gareaporog̃ita rehe jate ti eko.

A'ero po ti ga nde pokogi nehẽ.

Ejeaporog̃itatehea rehe rũi ti eko

ji poko ti kiro javo tehe Tupana'ga pe,” e'i aherembikwatijara, ei Jesus'ga Diabo'ga pe.

8 Aerẽ Diabo'ga ga rerohoa'javi. Yvate hete pe ga ga rerohoi ga rerojiupia yvytyruhua rehe. Pea hugwi Diabo'ga hepiukapavi yvyakotyve'g̃a nduvihava'g̃a gwyra Jesus'ga pe. G̃agwyrakatukatua ga hepiukari no. 9 Kiro ga ei Jesus'ga pe:

—A'ea nhaporemo po ti ji imondoi nde ve nehẽ. Po nde renypy'andurugi jirovai pyteri pe ji mboheteavo nde ko Tupanamo javo, a'ero po ti ji imondopavi nde ve nehẽ, ei Diabo'ga Jesus'ga pe.

10 —Satanás, ei Jesus'ga Diabo'ga pe. Nde Tupana rũi. Ejipe'a ji hugwi! Norombohetei po ti ji ndehe nehẽ. A'ereki ymyahũ Tupana'ga okwatijaruka ahe ve inog̃uka hako. Aherembikwatijara e'i:

“Embohete ti Tupana'ga.

Gaha ndepojykaharete'ga.

Gaha jate ti embohete

ekovo ganhi'ig̃a rupi jate,” e'i aherembikwatijara, ei Jesus'ga Diabo'ga pe.

11 A'ero Diabo'ga hoi ogwovo Jesus'ga hugwi. Nanime Tupana'gapyrive'g̃a yvagipeve'g̃a jipiukari Jesus'ga pe ga pokoga mbatera imondovo ga pe.

Galiléiapeva'ea na'ẽ Jesus'ga ombo'e

(Marcos 1.14-15; Lucas 4.14-15)

12 Aerẽ ojipe'g̃a imombe'ui Jesus'ga pe.

—G̃a João Batista'ga mongi cadeia pype ga Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uro g̃waramo, ei g̃a.

A'ea renduvame Jesus'ga hoi ojivya Galiléiapeve'g̃a gwyri pe. 13 Pevo ga jijyi cidade de Nazaré hugwi ogwovo ojipe pe cidade de Cafarnaum me Galiléiapeve'g̃a gwyri pe. Cafarnaum tuvi ypiahua pyri lago da Galiléia pyri. Pevo ko judeus'g̃a nduvi Zebulomva'ea re'yja'g̃a Naftaliva'ea re'yja'g̃a pavẽi. 14 Pevo Jesus'ga hoi Cafarnaum me. Nahã hekoi Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo ymyahũva'ea po'ruavo. A'ereki ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea Isaíasva'ea a'ea mombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo. Ymyahũ ahe ei hako:

15 “ ‘Pegwyri pe herekoi pehea

– kiroki pehea oho ypiahu pe,’ ei Tupana'ga Zebulomva'ea re'yja'g̃a pe Naftaliva'ea re'yja'g̃a pe no.

‘Pegwyra rekoi rio Jordão aherovai.

G̃a ei pegwyra pe Galiléia judeus'g̃arũive'g̃a gwyra gentios'g̃a gwyra.

A'ea g̃a ei pegwyra pe,’ ei Tupana'ga,” ei ahe.

16 “ ‘Ypytuna ja pe me pe ji kwahave'yma g̃waramo.

Kiro po ti kojahua ja pe me pe ji kwahava g̃waramo nehẽ.

Peko pe omanove'g̃a ja ji ve ji kwahave'ymame.

Kiro po ti ji jikwahavukari pe me

imbokojahuavo peakag̃i pe nehẽ,’ ei Tupana'ga,” ei Isaíasva'ea imombe'gwovo hako.

17 Omombe'u jipe ahe Jesus'ga hoa Cafarnaum me. Uvame cidade pe Cafarnaum me kiro Jesus'ga g̃a mbo'embo'ei. Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo ga ei g̃a pe:

—Pepohi ti pejikote'varuhua hugwi, ei ga. Perojijyjijyi ti pejeaporog̃ita pejikokatuavo pejikovo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. A'ereki Tupana'ga pe ndepia katu g̃werĩ penduvihavuhuhetero yvya koty pe mongovo onhi'ig̃a rupi, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga omo'emo'ẽ ypy g̃wemimbo'eharamo

(Marcos 1.16-20; Lucas 5.1-11)

18 Aerẽ Jesus'ga hoi ypiahu pe Galiléia pe ogwovo yembeyvyra rupi. Ohorame Jesus'ga mokonha'g̃a ndepiagi Simão'ga André'ga reheve. G̃a ko onhoirũ'g̃a. Simão'ga pe g̃a e'i no Pedro. Pirareheva'ero g̃waramo Simão'g̃a imombori ipypira pira mboahava tipyhy pira javo. 19 Ovahemame g̃a pyri Jesus'ga ei g̃a pe:

—He pejijo ti ji rupi nhiremimbo'eharamo. A'ero po ti pe ji mombe'ui ojipe'g̃a pe nehẽ no. Pira pe peru oji'i. Kiro po ti pe ojipe'g̃a mbuhurukari ji pyri nehẽ toko ti g̃a Jesus'ga nhi'ig̃a rupi javo, ei Jesus'ga g̃a pe.

20 —Kwa, ei g̃a.

Nambegwei g̃a hoi imboahava reja ogwovo ga rupi okovo garemimbo'eharamo.

21 Hehemo'i Jesus'ga hoi ogwovo yembeyvyra rupi ojipe'g̃a ndepiaga Tiagova'ea João'ga reheve. G̃a memei ko onhoirũ'g̃a. G̃anduva'ga ko Zebedeu'ga. Ga pavẽi g̃a apygi yharuhua pype japokatua'java oapoa imboahava. Ovahemame g̃a pyri Jesus'ga nhi'ig̃i Tiagova'ea pe João'ga pe no toko ti g̃a nhiremimbo'eharamo javo. 22 Nambegwei g̃a hoi yharuhua reja gwuva'ga reja no ogwovo Jesus'ga rupi okovo garemimbo'eharamo.

Jesus'ga ombo'e ahe imombiga karugwara

(Lucas 6.17-19)

23 Ojipejipea pe Jesus'ga hogahoi Galiléiapeve'g̃a gwyra rupi hete ogwovo. G̃ajatykahai pe ga hogahoi g̃a mbo'eavo Tupana'ga nhi'ig̃a rehe. Pyryva'ea ga imombe'ui g̃a pe Tupana'ga pe poko katu pota penduvihavuhuhetero javo.

—Perojijyjijyjuka ti pejeaporog̃ita Tupana'ga pe pejikoga ga rehe. A'ero po ti ga pe pokokatui nehẽ imomboa pendekote'varuhua pe hugwi okovo penduvihavuhuhetero nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Karugwaraparavuhua Jesus'ga imombipavi g̃a hugwi no. Ipopoakare'ỹve'g̃a ga g̃a mbopopoakari no. Nahã ga rekoi g̃apyteri pe.

24 A'ero he'yjuhuve'g̃a imombe'umbe'ui nahanahã Jesus'ga g̃a pohanog̃i javo. A'ero Síriapeve'g̃a nhaporemo ikwahavi no itetirũave'g̃a nderupava Jesus'ga pyri. He'yjuhu karugwara g̃a pe. Hahy paravuhu g̃a pe no. Anhag̃a omongo aha ojipe'g̃a ojeaporog̃ita rupi jate ojipe'ae'yma g̃a hugwi onhimongyavo Diabo'gapyriva'ea. Ojipe'g̃a akag̃i pe mbipeuhu g̃a mboheagwyryva. Ojipe'g̃a nopo'ami. Nomyi tuhẽ g̃a upa. G̃a nhaporemo g̃a g̃a nderuri Jesus'ga pyri topohano ti ga g̃a javo. Jesus'ga omombi pa g̃a hugwi a'ero g̃a mongokatua'java.

25 He'yjuhuve'g̃a hog̃ahoi Jesus'ga rupi onhimongyavo. Uhu g̃a ga pyri Galiléiapeve'g̃a gwyra hugwi Dez Cidades hugwi no Jerusalém hugwi no Judéiapeve'g̃a gwyra hugwi no rio Jordão aherovaja hugwi no. Nahã g̃a nduri ogwoogwovo ga rupi onhimongyavo.

5

Pyry hete g̃a pe, ei Jesus'ga

(Lucas 6.20-23)

1 Onhimongyve'g̃a ndepiagame Jesus'ga jiupiri yvytyra rehe. Pevo ga apygame garemimbo'ehara'g̃a nduri ga pyri tihendu ganhi'ig̃a javo. 2 Ombo'embo'e ga g̃a kiro. 3 A'ero ga ehetei g̃a pe:

—Pyry hete g̃a pe – kiroki g̃a e'i ikwahava oyvytera: “Tupana'ga ji pokogame jate po ti ji rekokatui nehẽ.”

G̃a erame na ojikoheteavo Tupana'ga rehe pyry hete g̃a pe.

A'ereki g̃anduvihavuhuhetero Tupana'ga gwepia katu g̃a imombyryva g̃a pe, ei Jesus'ga.

4 Pyry hete g̃a pe – kiroki g̃a okoveveuhu ojehe'gwovo.

A'ereki g̃a ko Tupana'ga remimbohoryva'javag̃wama, ei Jesus'ga.

5 Pyry hete g̃a pe – kiroki g̃a oko nhyrõ onhimbohetee'yma.

A'ereki yvya koty Tupana'ga remimondoag̃wama g̃a pe ga ero g̃waramo, ei Jesus'ga.

6 Pyry hete g̃a pe – kiroki g̃a oko katu pota hete okoheteavo Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi.

A'ereki g̃a ko Tupana'ga remimombyryvag̃wama, ei Jesus'ga.

7 Pyry hete g̃a pe – kiroki g̃a ojipe'g̃a porogwety.

A'ereki g̃a tuhẽ ko Tupana'ga rembiporogwetygag̃wama, ei Jesus'ga.

8 Pyry hete g̃a pe – kiroki g̃a gweaporog̃ita katu Tupana'ga reaporog̃ita rehe jate xako javo.

A'ereki g̃a Tupana'ga repiagag̃wama, ei Jesus'ga.

9 Pyry hete g̃a pe – kiroki g̃a onhoarõuka hete ojipe'g̃a pe.

A'ereki a'ea Tupana'ga eag̃wama g̃a pe. “G̃a ko jira'yra'g̃a,” e po ti Tupana'ga g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga.

10 Pyry hete g̃a pe – kiroki g̃a pe ojipe'g̃a okote'varuhu.

G̃a ndekoro g̃waramo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi ojipe'g̃a te'varuhuro g̃a pe.

Pyry hete g̃a pe – kiroki g̃a pe g̃a ite'varuhu.

A'ereki g̃anduvihavuhuhetero Tupana'ga gwepia katu g̃a imombyryva g̃a pe, ei Jesus'ga.

11 —Pyry hete pe me g̃a ete'varuhurame pe me. G̃a imondorame hahyva'ea pe me pyry hete pe me. Ite'varuhuparavuhuva'ea pe nhaporemo ti g̃a ei pe me o'mbero nehẽ pe ndekoro g̃waramo jireheva'ero. G̃a erame na pyry hete pe me, ei Jesus'ga g̃a pe.

12 —Pejoryjory hete ti g̃a jigwarairame pe ndehe nahã. A'ereki Tupana'ga gwereko katu pe me yvagi pe ikwepykavuhua pyryheteva'ea. Aerẽ po ti ga imondoi pe me nehẽ. A'ereki pe peko ymyahũva'ea ja Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea ja hahyrame pe me. A'ereki ymyahũ ag̃wamove'g̃a namonhava'ea ojigwarai Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea rehe no, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jukyra ndogwerekokatua'javi mbatera

(Marcos 9.50; Lucas 14.34-35)

13 —Jukyra omongo katu mbatera imonemukare'yma jupe. Pyry mbatera a'ero, ei Jesus'ga. Peko pe jukyra ja yvyakotyve'g̃a pe g̃a mongokatuavo. A'ereki pe peko katu pendoryndoryvamo g̃apyteri pe Tupana'ga pyryva repiuka g̃a pe Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo g̃a pe nahã po ahe toko hamo javo. Penhi'ig̃a rendukaturame po ti g̃a ndekokatui nehẽ no, ei Jesus'ga g̃a pe.

—Po jukyra ndapyryva'javi, marã po ti ahe imombyryva'javi jukyra a'ero nehẽ? Ahe nombyryva'javi tuhẽ jukyra, ei Jesus'ga. A'ero ahe ndopo'rua'javi jukyra. Omombo ahe a'ero. Hehe ahe pyrug̃i a'ero ohoohorame, ei Jesus'ga. Po na jitehe pe ndapepyryva'javi, maranuhũ pe ojipe'g̃a mongokatui naerũ? Maranuhũ po ti ji nhimoirũukara'javi pe me nehẽ pehepiuka ti Tupana'ga pyryva g̃a pe javo pe me naerũ? ei Jesus'ga g̃a pe.

Peko pe kojahuva'ea'javuhuva'ea, ei Jesus'ga

(Lucas 8.16; 11.33)

14 —Peko pe kojahuva'ea'javuhuva'ea yvyakotyve'g̃a pe Tupana'ga repiuka g̃a pe, ei Jesus'ga. Cidade ituvame yvytyruhua rehe nhande nhaporemo hepiagi. A'ereki pevo jukwaha upa, ei Jesus'ga. 15 Imondygame lamparina ahe ndohovapygi lamparina hyrua pyvõ. Pyte'mbia rehe ahe omondo lamparina. Ombokojahu lamparina ongapypeve'g̃a pe nhaporemo a'ero tohepia ti g̃a javo, ei Jesus'ga.

16 —Na jitehe ti pembokojahuuka yvyakotyve'g̃a akag̃i pe. Marã po pe imbokojahuukari g̃a pe? Kiro ji imombe'ui pe me. Peko katu ti Tupana'ga ja pejuvete'ga ja pejikoga ga rehe g̃a pokoga. Pendekokatua repiagame po ti g̃a ikwahavi Tupana'ga pyryva ga mboheteavo yvagipeve'ga mboheteavo nehẽ Tupana'ga omombyry g̃a javo. Nahã pe Tupana'ga repiukari g̃a pe.

Jesus'ga ombo'e Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe

17 —Tape'ei ti pejiyvyteri pe: “Jesus'ga uhu yvya koty javo nhande ve. ‘Tapekoa'javi ti Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi,’ e po ti ga nhande ve nehẽ. ‘Tapekoa'javi ti Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea nhi'ig̃agwera rupi no,’ e po ti ga nehẽ.” A'ea ti tape'ei pejiyvyteri pe, ei Jesus'ga g̃a pe. A'ereki nanongara pe rũi javo ji ruri ikwehe, ei ga.

—Ajo ji pe mbo'ekatuavo ahe'eagwera po'rua rehe, ei Jesus'ga g̃a pe. 18 Imombe'ukatuavo ji ei: Moisésva'ea remimbo'eagwera ti ndopavi'i'i nehẽ. Yvaga pave'ymame po ti Moisésva'ea remimbo'eagwera ndopavi'i'i nehẽ. Yvya pave'ymame po ti Moisésva'ea remimbo'eagwera ndopavi'i'i nehẽ. Xunhi'i'ĩva'ea vehevi po ti ndopavi aheremimbo'eagwera hugwi nehẽ. Aheremimbo'eagwera apiavo ihoi nehẽ. A'ea renonde po ti aheremimbo'eagwera ndopavi nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

19 —Ojipe'ga po ndokopavi Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi. A'ereki ga e'i: “Jara rupi aheremimbo'eagwera rupi ji rekoi. A'ereki a'ea pyry aheremimbo'eagwera. Jara rupi aheremimbo'eagwera rupi ji ndakoi. A'ereki akoja hohe jara koji'i pyry aheremimbo'eagwera,” e po ga. Nahã po ga ojipe'g̃a mbo'ei g̃a pe hendukatuuka onhi'ig̃a. Nanongara'ga pe po ti Tupana'ga ei nehẽ: “Ndahuvihavi'i'i ko ga.” Nahã po ti Tupana'ga ei okovo g̃anduvihavuhuhetero g̃a ndepiakatuavo nehẽ, ei Jesus'ga.

—Ojipe'ga po oko Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi nhaporemo ojipe'g̃a mbo'ekatuavo hehe g̃a pe hendukatuuka aheremimbo'eagwera nhaporemo. Nanongara'ga pe po ti Tupana'ga ei nehẽ: “Ga ko huvihava.” A'ea po ti Tupana'ga ei okovo g̃anduvihavuhuhetero g̃a ndepiakatuavo nehẽ, ei Jesus'ga.

20 —A'e ji pe me a'ero: Koji'i ti peko katu hete pembo'ehara'g̃a hohe fariseus'g̃a hohe no. Po g̃a hohe rũi pe ndekokatui, a'ero po ti Tupana'ga penduvihavuhuhete'ga rũi nehẽ. A'ero po ti ga napenderohoi yvagi pe nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga omombe'u katu onhoarõe'ỹve'g̃a

21 —Pekwaha pe nhaneramonhava'ea mog̃itagwera, ei Jesus'ga. A'ea e'i: “Tapejukai ti ojipe'g̃a,” e'i nhaneramonhava'ea mog̃itagwera. “Po pe g̃a jukai, a'ero po ti ojipe'g̃a pe nderohoi juiz'ga rovai pyteri pe te'i ti ga pe me nehẽ: ‘Pehe ti pemano ahe ja kiro pendekote'varuhuro g̃waramo’.” A'ea nhaneramonhava'ea mog̃itagwera i'ei, ei Jesus'ga.

22 —Jihi reki a'e pe me: Po pe nhimonha'ngatehei pejikotyve'ga rehe, a'ero po ti ojipe'g̃a pe nderohoi juiz'ga rovai pyteri pe te'i ti ga pe me nehẽ: “Pehe ti pemano kiro pendekote'varuhuro g̃waramo.” Na tuhẽ po ti nehẽ, ei Jesus'ga. Pe'e tehe po pe pejikotyve'ga pe: “Ikwahave'ỹheteva'ea!” Po nanongara pe ei ga pe ga mbotegweteavo penhimonha'ngavo ga rehe, a'ero po ti ojipe'g̃a pe nderohoi judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a ndovai pyteri pe nehẽ te'i ti g̃a pe me: “Pehe ti pemano kiro pendekote'varuhuro g̃waramo.” Na tuhẽ po ti nehẽ, ei Jesus'ga. Pe'e tehe po pe pejikotyve'ga pe: “Ndereakwahavihu nde ekovo!” Po nanongara pe ei ga pe ga mbotegweteavo penhimonha'ngavo ga rehe, a'ero po ti Tupana'ga pe mondoukari tata pype hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei Jesus'ga. Na tuhẽ po ti nehẽ, ei Jesus'ga.

23 —A'ero ji ei nde ve: Ereru tehe po nde Tupana'ga pe tamondouka ti ji ikwava'ẽhava rehe javo. Herurame po nde erekwahava'ja, jikotyve'ga onhimonha'nga ji rehe javo. Ikwahava'javame ti teremondoi ve Tupana'ga pe a'ero. 24 Eheja ti ikwava'ẽhava pyri. Eho na'ẽ ti ejikotyve'ga pyri gapy'a nog̃atuavo ejihe ga mbohoryva'java. A'erorame jate ti ejora'ja ikwava'ẽhava pyri hehe imondoteheavo Tupana'ga pe, ei Jesus'ga.

25 —Po nde rekote'varuhuro ojipe'ga pe, a'ero po ti ga ei nde ve nehẽ: “Xaho tuhẽ ji rupi juiz'ga pyri,” e po ti ga nehẽ. “Ga pe po ti ji ndete'varuhua mombe'ui nehẽ te'i ti ga nhandereaporog̃ita pe javo,” e po ti ga nde ve nehẽ. Ga nde rerohorame juiz'ga pyri kotihĩ ti ere ga pe ga ma'ngoma'ngoga ga rupi egwovo. Ere ti ga pe: “Nhande tuhẽ ti xanhimbovyvy na'ẽ.” A'ea ti ere ga pe. Po ti nde nerema'ngoma'ngogi ga pehea rupi nehẽ, a'ero po ti ga nde rerohoahyi juiz'ga pyri. A'ero po ti juiz'ga nde mondoukari guarda'ga pe nehẽ. Guarda'ga po ti nde mongi cadeia pype nehẽ. 26 Imombe'ukatuavo ji ei nde ve: A'ea pype po ti nde pytai nehẽ. Nde imondokatupave'ymame ikwepykava, a'ero po ti guarda'ga nanerenohema'javi nehẽ, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

Taperekoi ti penhimbireko'g̃arũive'g̃a, ei Jesus'ga

27 —Pekwaha pe nhaneramonhava'ea mog̃itagwera, ei Jesus'ga. “Taperekoi ti penhimbireko'g̃arũive'g̃a.” A'ea nhaneramonhava'ea mog̃itagwera i'ei, ei Jesus'ga.

28 —Jihi reki a'e pe me: Kiroki ga hẽa repiaguhu hẽa rerekopotaheteavo – gareaporog̃ita ite'varuhu. A'ereki hẽa garembirekohẽa rũi. Ga hẽa rerekorame Tupana'ga ei a'ea ko ite'varuhu javo. Na jitehe Tupana'ga ei ite'varuhu javo ga hẽa potaruhurame.

29 —Po ejeakwara pyvõ ejohukoty rũi nde rekote'varuhui, a'ero ti ehekyi ejeakwara imomboa nahã imombiga ejekote'varuhua! ei Jesus'ga. Tiruahũ ti nde ve ndereakwara mombora nehẽ. Po imombore'yma nde neremombigi ejekote'varuhua, a'ero po ti koji'i tiruahũ nde ve nehẽ Tupana'ga nde momborame hahyva'ea ruvihava pype nde rekote'varuhuro g̃waramo. A'ero ji ei nde ve: Koji'i pyry nde imomborame ejeakwara ejekote'varuhua mombiga, ei Jesus'ga g̃ambote'varuhua mombora pe javo. Nderekote'varuhua pigame po ti Tupana'ga nanemombora'javi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei Jesus'ga.

30 —Po epoa pyvõ ejohukoty rũi nde rekote'varuhui, a'ero ti ehaygwe'ro epoa ejihugwi imomboa nahã imombiga ejekote'varuhua! ei Jesus'ga. Tiruahũ ti nde ve ndepoa mombora nehẽ. Po imombore'yma nde neremombigi ejekote'varuhua, a'ero po ti koji'i tiruahũ nde ve nehẽ Tupana'ga nde momborame hahyva'ea ruvihava pype nde rekote'varuhuro g̃waramo. A'ero ji ei nde ve: Koji'i pyry nde imomborame epoa ejekote'varuhua mombiga, ei Jesus'ga g̃ambote'varuhua mombora pe javo. Nderekote'varuhua pigame po ti Tupana'ga nanemombora'javi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei Jesus'ga.

Ahepohira hembirekoa hugwi

(Mateus 19.3-9; Marcos 10.2-12; Lucas 16.18)

31 —Nhaneramonhava'ea mog̃itagwera e'i: “Kiroki ga opohi g̃wembirekohẽa hugwi – a'ea ti ga tokwatija na'ẽ imondovo hẽa pe aerẽ hẽa mondovo ojihugwi nehẽ.” A'ea ahemog̃itagwera i'ei, ei Jesus'ga.

32 —Jihi reki a'e pe me: Opohi po ga g̃wembirekohẽa hugwi ojipe'ga hẽa rerekoro g̃waramo, ei Jesus'ga. Po ojipe'ga ndogwerohoi hẽa hẽarembireko'ga hugwi. Naname hẽarembireko'ga opohirame hẽa hugwi opohi tehe hẽa hugwi. Gapohitehea ndapyryvi Tupana'ga pe, ei Jesus'ga.

—Ga pohiteherame hẽa hugwi po ti hẽa ojipe'ga rerekopotari a'ero nehẽ, ei ga. Ga rerekorame hẽa ajuajuri a'ero. A'ereki hẽa hembireko jitehe jypyve'ga pavẽi, ei ga. Hẽarembirekoypy'ga reki ite'va hete a'ero, ei Jesus'ga. A'ereki ga hẽa mboajuajuruka opohitehero g̃waramo hẽa hugwi, ei ga. Tupana'ga ndopotari nanongara.

—Kiroki ga kirẽ gwereko hẽa – gaha ite'varuhu. A'ereki ga gwereko garembirekohẽa. Tupana'ga ndopotari nanongara no, ei Jesus'ga.

Tapehenoi ti pe'erame, ei Jesus'ga

33 —Pekwaha tuhẽ pe nhaneramonhava'ea mog̃itagwera, ei Jesus'ga. Ymyahũ nhaneramonhava'ea mog̃itagwera i'ei: “Pe'e po pe Tupana'ga renoina: ‘Nahanahã po ti ji rekoi nehẽ. A'itituhẽva'ea pe kiro ji ei. Tupana'ga ji'ea renduvame ga ei ji ve a'itituhẽva'ea pe ga ei javo.’ Po a'ea pe ei, a'ero na tuhẽ ti peko Tupana'ga pe ndepiagame,” e'i nhaneramonhava'ea mog̃itagwera, ei Jesus'ga.

34 —Jihi reki a'e pe me: Tapehenoi ti Tupana'ga pe'erame nahã po ti ji rekoi nehẽ javo, ei ga.

—Na jitehe ti tapehenoi Tupana'ga apoa pe'erame a'ero po ti g̃a nhinhi'ig̃a reroviari nehẽ javo, ei ga. Tapehenoi ti yvaga a'ero. A'ereki a'ea ko Tupana'ga apykava nhanderuvete'ga apykava. Pe yvaga henonhame pe Tupana'ga renoi a'ero, ei ga. Nurã ti tapehenoi yvaga pe'erame nahanahã po ti ji rekoi nehẽ javo.

35 —Tapehenoi ti yvya no. A'ereki yvya ko Tupana'ga pya nongava. Nurã ti tapehenoi yvya pe'erame nahanahã po ti ji rekoi nehẽ javo.

—Tapehenoi ti cidade de Jerusalém. A'ereki Jerusalém ko Tupana'ga cidade nhanderuvihavuhuhete'ga cidade. Nurã ti tapehenoi Jerusalém pe'erame nahanahã po ti ji rekoi nehẽ javo.

36 —Tapehenoi ti penhiakag̃a. A'ereki tegwete pe me peji'ava mbotehava imotig̃a! Tegwete pe me peji'ava mbotehava imohuna no! Tupana'ga jate oapo pe'ava imotig̃a imohuna no, ei Jesus'ga. Nurã ti tapehenoi penhiakag̃a pe'erame nahanahã po ti ji rekoi nehẽ javo.

37 —Po ti na pendekopotarame pe'ji ti: “Nahã po ti ji rekoi nehẽ.” A'ea jate ti pe'ji Tupana'ga renonhe'yma ga'apoa renonhe'yma no. Po ti na rũi pendekopotarame pe'ji ti: “Ndakoi po ti ji na nehẽ.” A'ea jate ti pe'ji Tupana'ga renonhe'yma ga'apoa renonhe'yma no. A'ereki ite'varuhuve'ga Diabo'ga pe mbo'e Tupana'ga renonha rehe mbatera renonha rehe no, ei Jesus'ga.

Terejipygi ti ga rehe, ei Jesus'ga

(Lucas 6.29-30)

38 —Pekwaha pe nhaneramonhava'ea mog̃itagwera, ei Jesus'ga. A'ea e'i: “Po ojipe'ga hekyi ndereakwara, a'ero ti ehekyi gareakwara ejipyga. Po ojipe'ga nde kwari imbo'gwya neranha, a'ero ti embo'gwy garanha ejipyga.” A'ea nhaneramonhava'ea mog̃itagwera i'ei, ei Jesus'ga.

39 —Jihi reki a'e nde ve: Terejipygi ti ojipe'ga rehe ga rekote'varuhurame nde ve, ei Jesus'ga. Po ga kwari nderetyvapea rehe, a'ero ti ejirova ga pe tokwa ti ga ojipea rehe no javo, ei Jesus'ga.

40 —Po ojipe'ga nde rerohoi juiz'ga pyri hekyjukapota ndecamisa nde hugwi ga ite'varuhu ji ve javo juiz'ga pe, a'ero ti a'ea ehekyi ejihugwi imondovo ga pe. Ehekyi ti ojipea imondovo ga pe no epaletó, ei Jesus'ga.

41 —Po ojipe'ga ei nde ve: “Eroho ti jiapoa ji ve pevo um quilômetro.” Ga erame na nde ve um quilômetro rehemo'i ti eroho ga'apoa a'ero dois quilômetros. Nahã ti tandepyry ga pe, ei Jesus'ga. 42 Po ojipe'ga ei nde ve embuhu ti ji ve javo, a'ero ti emondo ga pe. Po ojipe'ga ei nde ve embuhu'rã ti ji ve javo, a'ero ti emondo'ã ga pe, ei Jesus'ga.

Pearõ hete ti penhiarõe'ỹve'g̃a, ei Jesus'ga

(Lucas 6.27-28, 32-36)

43 —Pekwaha tuhẽ pe nhaneramonhava'ea mog̃itagwera, ei Jesus'ga. A'ea e'i: “Pearõ hete ti penhiarõheteve'g̃a. Tapearõi ti penhiarõe'ỹve'g̃a.” A'ea nhaneramonhava'ea mog̃itagwera i'ei, ei Jesus'ga.

44 —Jihi reki a'e pe me: Pearõ hete ti penhiarõe'ỹve'g̃a, ei Jesus'ga. Po g̃a ndekote'varuhui pe me, a'ero ti penhi'ĩ Tupana'ga pe emombyry ti g̃a pe javo, ei Jesus'ga. 45 Nahã ti peko katu Tupana'ga ra'yramo yvagipeve'ga ra'yramo tiandepyry ti nhandejuvete'ga ja javo. A'ereki ga pyry hete okote'varuhuve'g̃a pe pyryve'g̃a pe no, ei Jesus'ga. Pyry hete ga g̃a pe oapoa japoi kwara japoi imomboruka g̃a pe. Ga pyry g̃a pe imongyrukari amana g̃a pe. Nahã ga g̃a nderekokatui okokatuve'g̃a okote'varuhuve'g̃a ndeheve, ei Jesus'ga.

46 —Po penhiarõheteve'g̃a jate pe pearõ hete, a'ero Tupana'ga ei pe me: “Pe okote'varuhuve'g̃a ja reki penhiarõheteve'g̃a aromo penhiarõe'ỹve'g̃a arõe'yma.” Nahã ga ei pe me. A'ereki okote'varuhuve'g̃a – kiroki g̃a omono'ono'og̃uhũ itambere'ia governo pe – g̃a na jitehe oarõ oarõheteve'g̃a jate, ei Jesus'ga.

47 —Po pe nhi'ig̃atui pejikotyve'g̃a pe jate pendoryndoryvamo g̃a ndehe, a'ero ojipe'g̃a hohe rũi pe ndekokatui reki. A'ereki Tupana'ga kwahave'ỹve'g̃a onhi'ig̃atu ojikotyve'g̃a pe jate gworygworyvamo g̃a ndehe no, ei Jesus'ga.

48 —Pearõ hete ti g̃a nhaporemo penhiarõheteve'g̃a penhiarõe'ỹve'g̃a ndeheve. Nahã po ti pe ndekopyryvamo pejuvete'ga javijitehe yvagipeve'ga javijitehe nehẽ, ei Jesus'ga.

6

Imondoteherame ti terekoi okokatu'ãve'g̃a ja, ei Jesus'ga

1 —Tape'ei ti pejiyvyteri pe: “Nahanahã po ti ji rekokatui jirekokatua repiuka ojipe'g̃a pe. A'ero po ti g̃a ji mbohetei nehẽ.” A'ea ti tape'ei. Po pe ndekokatui tanhimbohete ti g̃a javo. Po pe ndekokatui a'ea rehe jate, a'ero po ti penduvete'ga yvagipeve'ga nomondoi pendekokatua kwepykava pe me nehẽ, ei Jesus'ga.

2 —Nurã imondoteherame imbatere'ỹve'g̃a pe ti terekoi okokatu'ãve'g̃a ja. A'ereki ojatykahava pype g̃a omondo tehe imbatere'ỹve'g̃a pe cidade rapea rupi no. A'ereki pevo he'yjuhuve'g̃a ohooho jipi g̃a ndepiaga g̃a imondorame. A'ero g̃a ndepiagame g̃a g̃a mbohetei. G̃anemimbohetea jate ikwepykava okokatu'ãve'g̃a pe, a'e ji imombe'ukatuavo pe me, ei Jesus'ga. Tupana'ga po ti nombohetei okokatu'ãve'g̃a imondoe'yma g̃a pe g̃anemimondotehea kwepykava a'ero nehẽ, ei Jesus'ga.

3 —Imondoteherame imbatere'ỹve'g̃a pe ti teremboukwahavi ojipe'g̃a pe a'ero. 4 Tokwahavyme ti g̃a. Nderuvete'ga reki gwepia pa neremimondonhimima. Ga tuhẽ po ti omondo neremimondotehea kwepykava nde ve nehẽ, ei Jesus'ga.

Nahã ti pe'ji penhi'ig̃ame Tupana'ga pe, ei Jesus'ga

(Lucas 11.2-4)

5 —Tapekoi ti okokatu'ãve'g̃a ja penhi'ig̃ame Tupana'ga pe. A'ereki ikatu hete g̃a pe g̃a amame ojatykahava pype cidade rapea peahai pe no onhi'ig̃a Tupana'ga pe. A'ereki g̃a nhi'ig̃ame Tupana'ga pe he'yjuhuve'g̃a gwepia g̃a mboheteavo oko katu g̃a javo, ei Jesus'ga. G̃anemimbohetea jate oko ikwepykava okokatu'ãve'g̃a pe, a'e ji imombe'ukatuavo pe me, ei Jesus'ga. Tupana'ga po ti nombohetei okokatu'ãve'g̃a imondoe'yma g̃a pe g̃anhi'ig̃a kwepykava a'ero nehẽ, ei Jesus'ga.

6 —Ndehe reki, enhi'ig̃ame Tupana'ga pe, nde tehe ti eho enhonga pe hyrua pype hovapytyma. Pevo ti enhi'ĩ nhimi ejuvete'ga pe Tupana'ga pe. Ga gwepia pa reki. A'ero po ti ga ikwahavi nenhi'inhimima ojive nehẽ. A'ero po ti ga imondoi nenhi'ig̃a kwepykava nde ve nehẽ, ei Jesus'ga.

7 —Penhi'ig̃ame Tupana'ga pe ti tapenhi'inhi'ĩtehei, ei Jesus'ga. Tupana'ga kwahave'ỹve'g̃a ja rũi ti penhi'ĩ ga pe. A'ereki onhi'ig̃ame Tupana'garũiva'ea pe g̃wemimbohetehara pe g̃a onhi'imbukuhu jupe. “A'ero po ti turi pyryva'ea nhande ve nehẽ,” ei g̃a novĩa ikwahave'yma, ei Jesus'ga. 8 Tapekoi ti g̃a ja a'ero. A'ereki penduvete'ga okwaha pendekoa g̃wig̃wia ti g̃a togwereko javo. Peporanduva renonde ga hugwi ga okwahavipe pe mbatere'ymame, ei Jesus'ga.

9 —Marã po ti pe nhi'ig̃i Tupana'ga pe a'ero? Kiro ti ji imombe'ui pe me. Penhi'ig̃ame nhanderuvete'ga pe Tupana'ga pe nahã ti pe'ji ga pe:

“Apĩ, yvagipeva'ero nde ereko katu hete.

Tanerenoig̃atu ti g̃a nhaporemo a'ero

nde mboheteavo ga ko Tupanete'ga javo nde ve.

10 Herejo ti yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero ekovo.

Nde nhi'ĩpo'ru g̃a yvagi pe

okovo neremimbotarimova'ea rupi.

Na jitehe kiro ti g̃a tanenhi'ĩpo'ru avo no yvya koty

okovo neremimbotarimova'ea rupi.

11 Embuhuruka ti ore ve mbatera jipi toro'u ti a'ero.

12 Ore ndorokwahava'javi ojipe'g̃a ndekote'varuhua orojihe henonhe'yma.

Na jitehe ti orerekote'varuhua emombo ore hugwi ikwahava'jave'yma henonhe'yma.

13 Satanás'ga ore mongo te'varuhu pota.

Toremongote'varuhuukari ti ga pe.

Ore poko ti toronhi'ĩpo'ruyme ti Satanás'ga

orokoe'yma garemimbotarimova'ea rupi.

A'ereki ndehe ko yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero ereko.

Ndehe ndepopoaka.”

Nahã ti pe'ji penhi'ig̃ame Tupana'ga pe, ei Jesus'ga g̃a mbo'eavo.

14 —Nahã ji pe mbo'ei tapekwahava'javi ti ojipe'g̃a ndekote'varuhua pejihe javo. Pe ikwahava'jave'ymame g̃andekote'varuhua pejihe henonha'jave'ymame po ti penduvete'ga omombo pendekote'varuhua pe hugwi ikwahava'jave'yma henonhe'yma nehẽ. 15 Po pe ikwahava'javi g̃andekote'varuhua pejihe henonha'java, a'ero po ti penduvete'ga nomombori pendekote'varuhua pe hugwi ikwahava'java nehẽ, ei Jesus'ga.

Ti'uyme ti timbohete ti Tupana'ga javo, ei ahe

16 —Pe'e po pe: “Ti'uyme ti kiro timbohete ti Tupana'ga javo.” A'ea po pe ei i'ue'yma. Nahã i'ue'ymame ti tapekoi okokatu'ãve'g̃a ja. A'ereki i'ue'ymame g̃a okoveveuhu'ã gwova rerekokatue'yma hahy nhande ve javo. Nahã g̃a ndekoi i'ue'ymame tokwaha ti ojipe'g̃a nhande i'ue'ymame javo. A'ereki g̃a e'i oyvyteri pe: “Ikwahavame po ti g̃a nhande mbohetei g̃a oko katu Tupana'ga mboheteavo i'ue'yma javo.” G̃anemimbohetea jate ikwepykava okokatu'ãve'g̃a pe, a'e ji imombe'ukatuavo pe me, ei Jesus'ga. Tupana'ga po ti nombohetei okokatu'ãve'g̃a imondoe'yma g̃a pe i'ue'yma kwepykava a'ero nehẽ, ei Jesus'ga.

17 —Ndehe, tambohete ti Tupana'ga javo ndere'ui po nde. Po a'ea rehe nde ndere'ui, a'ero ti emongy nhandya e'ava rehe. Ejovahei ti no. 18 A'ero po ti ndiukwahavi ojipe'g̃a pe nde i'ue'ymame. Nderuvete'ga reki gwepia pa. A'ero po ti ga ikwahavi nde i'ue'ymame nehẽ. A'ero po ti ga imondoi i'ue'yma kwepykava nde ve nehẽ, ei Jesus'ga.

Ikatuheteva'ea yvagi pe

(Lucas 12.33-34)

19 —Tapemono'ono'og̃uhũi ti pejive he'yjuhuva'ea ikatuva'ea avo yvya koty. A'ereki avo aryry'ia ombote'va aheapoa. Jypopo aheapoa avo no. Iporomive'g̃a uhuraha aheronga pe imima aheapoa avo no, ei Jesus'ga. 20 Pejiko ti Tupana'ga rehe pejikokatuavo pejikovo garemimbotarimova'ea rupi jate. Nahã po ti pe pemono'ono'og̃atu pejive ikatuheteva'ea yvagi pe nehẽ. Aryry'ia nombote'varuhui aheapoa yvagi pe. Nomombupugi aheapoa pevo no. Iporomive'g̃a ndohoi yvagi pe imima aheapoa, ei Jesus'ga. 21 Nurã ji ei pe me: Pejiko hete ti Tupana'ga rehe pejikokatuavo pejikovo garemimbotarimova'ea rupi jate. Po avo yvya koty peapoa uvame, a'ero yvyakotyva'ea rehe pe pemondo pejeaporog̃ita imohina jipi. Po yvagi pe peapoa uvame, a'ero yvagipeva'ea rehe pe pemondo pejeaporog̃ita imohina jipi, ei Jesus'ga.

Ndereakwara ko lamparina ja nde ve, ei Jesus'ga.

(Lucas 11.34-36)

22 —Ndereakwara ko lamparina ja nde ve, ei Jesus'ga. Ndereakwakaturame po ti nde hepiakatui egwovo kojahua rupi ikwahava nehẽ. Na jitehe ndereaporog̃itakaturame ekovo pota Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi po ti nde rekokatukwahavi nehẽ, ei Jesus'ga.

23 —Ndereakwate'varuhurame po ti nde nderehepiagi egwovo ypytuna rupi ikwahave'yma nehẽ. Na jitehe ndereaporog̃itate'varuhurame ekopotare'yma Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi po ti nde nderekokatukwahavi nehẽ, ei Jesus'ga. Ejeaporog̃ita katu ti a'ero. Po nde nandeaporog̃itakatui, a'ero po ti nde nderekokatukwahavi'i'i ekote'varuhuavo nehẽ! ei Jesus'ga g̃a pe.

Tegwete ahe ve Tupana'ga arõhava ahe mbatera arõheterame

(Lucas 16.13; 12.22-31)

24 —Tiruahũ ahe poravykyrame mokonha'g̃a pe opojykahara'g̃a pe. Po ahe oporavyky mokonha'g̃a pe, a'ero po ahe ojipe'ga arõhetei ojipe'ga arõe'yma. Ovy'a hete po ahe onhimiarõve'ga rehe ojipe'ga koty ojirovage'yma.

—Na jitehe ahe nonhi'ĩpo'rukatui Tupana'ga ovy'aheterame itambere'ia rehe. Tupana'ga potaheterame ahe ndovy'ahetei itambere'ia rehe. Itambere'ia potaheterame ahe ndojirovagi Tupana'ga koty, ei Jesus'ga.

25 —Nurã ji ei pe me: Tape'ag̃ataruhui ti mbatera rehe. Tape'ei ti: “Maramarã po ti ji rekoi nehẽ? Gara po ti ji a'u nehẽ? Ahã po ti ji ve nehẽ. Gara po ti ji amongi nehẽ? Aerẽ po ti jipira itoropavi nehẽ.” Tape'ei ti nahã penhi'ag̃ataruhue'yma.

—Tapekouhui ti penhimbi'ua rehe, ei Jesus'ga. Tupana'ga pe apo. A'ero po ti ga imondoukari pe me mbatera nehẽ to'u ti g̃a javo. A'ereki Tupana'ga pe koji'i pyry pendekoa. Tapekouhui ti pejipira rehe. Oapo ga penda'oa. A'ero po ti ga imondoukari pepira pe me nehẽ. A'ereki Tupana'ga pe koji'i pyry penda'oa, ei Jesus'ga.

26 —Pehepia ti gwyra'ia ikwahava. Notymi ojive gwyra'ia. Ndohetygi g̃wemityma i'gwovo a'ero. Nomono'og̃i mbatera opoitava ryrua pype aerẽ po ti ti'u javo. O'u reki gwyra'ia. A'ereki penduvete'ga yvagipeve'ga ouka jupe. Pe me ga ei: “Koji'i ji rekohetei pe ndehe,” ei Tupana'ga pe me. Nurã po ti ga imondoi pe me nehẽ no, ei Jesus'ga.

27 —Pe'ag̃ataruhu po pe javo: “Koji'i po ji nhimomboakari hamo. Um meio metro po ti ji nhimomboakara'javi nehẽ.” Nahã po pe ei. Pe'ag̃ataruhu po pe a'ea rehe javo novĩa. Napenhimomboakara'javi tuhẽ po ti pe nehẽ, ei Jesus'ga.

28 —Tape'ag̃ataruhui ti pejipira rehe no gara po ti amongi nehẽ javo. Pehepia ti yvoty'ria nhuhũ me. Henhui onhimomboaka onhimongyavo yvoty'ria. Ndoporavykyi ipyhyga i'gwovo. Ndoapoi opi'ria. 29 A'e ji pe me: Ymya aheruvihavuhuva'ea Salomãova'ea omongi tapy'ynhapipyryva jipi. Ikatu hete tuhẽ ahepipyryva onhimongyavo. Ahepipyryva hohe reki yvoty'ria ikatuhetero. 30 Tupana'ga ombokatu ipira nhungwavuhua pira okovo hehe. Nhungwavuhua horyory nhuhũ me kiro. Ko'emame ahe omombo nhungwavuhua tata pype tamohendy ti tata javo. Nombokwara'ari nhungwava.

—Koji'i Tupana'ga pe arõi imondoukari tapy'ynhapira pe me pemongi ti javo. Xunhi pe pejiko ga rehe! ei Jesus'ga.

31 —Tape'ag̃ataruhui ti. Tape'ei ti: “Gara po ti ti'u nehẽ? Gara po ti timongi nehẽ?” A'ea rũi ti pe'ji. 32 A'ereki a'ea rehe nhaporemo judeus'g̃arũive'g̃a gentios'g̃a nhag̃ataruhu jipi – kiroki g̃a ndojikogi Tupana'ga rehe. Tape'ag̃ataruhui ti hehe a'ero. A'ereki penduvete'ga yvagipeve'ga okwaha pe mbatere'ymame togwereko ti g̃a g̃wig̃wia nhaporemo javo, ei Jesus'ga.

33 —Tupana'ga ko penduvihavuhuhetea. Pejirokwa ti pejikovo ganhi'ig̃a rupi gaha ko jiruvihavuhuhetea tuhẽ javo, ei Jesus'ga. Kiroki a'ea rehe Tupana'ga omondo gweaporog̃ita imohina – a'ea rehe jitehe ti pemondo pejeaporog̃ita imohina no. Pe ndekorame na po ti Tupana'ga imbuhupavi mbatera pe me nehẽ togwereko paravuhu ti g̃a javo, ei Jesus'ga. 34 Nurã ti tape'ag̃ataruhui ko'emameva'ea rehe. Tape'ei ti: “Marã po ti ji ve ko'emame?” Tape'ei ti na. Ko'emame po ti Tupana'ga pe pokogi nehẽ no. Nane'ymi hekoi tiruahũva'ea ag̃wamo ko'emame jipi. Kirog̃we tape'ag̃ataruhui ti ko'emameva'ea rehe, ei Jesus'ga.

7

Tape'epe'ei ti g̃a pe, ei Jesus'ga

(Lucas 6.37-38, 41-42)

1 —Tape'epe'ei ti ojipe'g̃a pe: “Nahanahã g̃a okote'varuhu.” Tape'euhui ti a'ea. A'ero po ti Tupana'ga nde'i a'ea pe me nehẽ, ei Jesus'ga. 2 Pe epe'erame ojipe'g̃a pe na jitehe po ti Tupana'ga eahyi pe me nehẽ. Pe imondorame hahyva'ea ojipe'g̃a pe na jitehe po ti Tupana'ga imondoi hahyva'ea pe me nehẽ, ei Jesus'ga. Pe ekaturame g̃a pe na jitehe po ti Tupana'ga e'i katu pe me nehẽ, ei Jesus'ga.

3 —Ereko te'varuhu nde ejikotyve'ga pe. A'ero nde ei ga pe: “Hay'iuhua oko ndereakwari pe,” ere nde. Maranameuhũ nde euhui a'ea ga pe ndokokatui ga javo? Jihi a'e reki nde ve: Okyta reki oko ndereakwari pe! ei Jesus'ga. Nahã ji ei nde ve nde koji'i ereko te'varuhu ga hohe javo. Nde nderekwahavi reki ejekote'varuhua naerũ? ei Jesus'ga.

4 —Maranameuhũ nde euhui ejikotyve'ga pe naerũ? Tere'ei ti ga pe a'ero: “Na ji hekyi hay'iuhua ndereakwara hugwi.” Tere'ei ti nahã okyta rekorame ejeakwari pe naerũ. 5 A'ereki nde nderehepiakatui ve hekyita gareakwara hugwi okyta pytarame ejeakwari pe. Okokatu'ãva'ea ko nde! A'ereki okyta rerekoe'ỹva'ea ja nde ere'e: “Ji ndarekoi jireakwari pe,” ere nde. Ehekyi na'ẽ ti okyta ejeakwara hugwi. A'ero po ti nde hepiakatui hekyita hay'iuhua gareakwara hugwi nehẽ, ei Jesus'ga ga pe.

A'ea Jesus'ga ei epohi na'ẽ ti ete'varuhua hugwi kirẽ ga pokoga javo.

6 —Kiroki Tupana'ga apoa pyryva'ea – a'ea ti tapemondoi nhag̃watig̃a pe, ei Jesus'ga. Tapemondoi ti mbo'yra pérolas apopyra pyryva'ea porcos pe, ei Jesus'ga. A'ereki porcos ndokwahavi pyryva'ea nhag̃watig̃a pavẽi. Po ti pe imondoi jupe, a'ero po ti ipyrũpyrug̃i hehe, ei Jesus'ga. Ivaga pendovai po ti pe hu'ui nehẽ no.

A'ea Jesus'ga ei g̃a pe tapemondoi Tupana'ga nhi'ig̃a imombe'gwove'ỹ Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a pe javo. A'ereki g̃a ndokwahavi pyryva'ea.

Tupana'ga pe ti peporandurandu, ei Jesus'ga

(Lucas 11.9-13)

7 —Penhi'ig̃ame Tupana'ga pe ti peporandurandu ga pe pejikovo. A'ero po ti Tupana'ga imondoukari pe me nehẽ. Pehekaeka ti tihepia ti javo. A'ero po ti pe hepiagi nehẽ. Pekwapekwa ti porta rehe pejikovo taho ti ji jurukwara rupi javo. A'ero po ti pe hoi hupi nehẽ, ei Jesus'ga. 8 A'ereki kiroki g̃a onhi'ĩ Tupana'ga pe ore poko javo – g̃a pe nhaporemo Tupana'ga omondouka okovo imombyryva iporanduve'g̃a pe hekahara'g̃a pe okwaokwave'g̃a pe, ei Jesus'ga.

9 —Po penda'yra'ga ei pe me embuhu ji ve pão javo, a'ero ita rũi po pe imondoi ga pe pejikovo garuvamo. 10 Po penda'yra'ga ei pe me embuhu ji ve pira javo, a'ero mboja rũi po pe imondoi ga pe, ei Jesus'ga. 11 Ite'varuhue'ỹva'ea ja po pe pekwaha imondovo peja'yra'g̃a pe. Peko te'varuhu pe reki. Po pe g̃anduvamo pekwaha imondovo peja'yra'g̃a pe, a'ero koji'i penduvete'ga yvagipeve'ga pyryheteve'ga ikwahahetei pyryheteva'ea imondovouka pe me pe poranduvame ga pe, ei Jesus'ga.

12 —Pe'e po pe pejiyvyteri pe: “Po ojipe'g̃a oko katu nhande ve nhande pokoga hamo.” Po nahã pe ipotari, a'ero na jitehe ti peko katu g̃a pe g̃a pokoga jipi no. A'ereki a'ea rehe jitehe Moisésva'ea ombo'e Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea pavẽi, ei Jesus'ga.

Mokonhava'ea pehea

(Lucas 13.24)

13 —Ndipypiriva'ea ko porta Tupana'ga ronga apoa, ei Jesus'ga. Peho ti ndipypiriva'ea rupi a'ero. A'ereki ipypiva'ea ko hahyva'ea ruvihava apoa porta. Pehea hahyva'ea ruvihava viaramo a'ea ipypiva'ea no. He'yjuhuve'g̃a oho ipypiva'ea rupi, ei Jesus'ga.

Nahã Jesus'ga ei. A'ereki he'yjuhuve'g̃a ndopohipotari okote'varuhua hugwi okovo g̃wemimbotarimova'ea rupi. A'ero po ti g̃a hoi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ.

14 —Tupana'ga ronga apoa porta ko ndipypiriva'ea, ei Jesus'ga. Pehea garonga viaramo a'ea ndipypiriva'ea no. Ohorame a'ea rupi po ti g̃a ndekoi ga pyri avuirama nehẽ, ei ga. Ndahe'yive'g̃a hepiagi ndipypiriva'ea ogwovo hupi, ei Jesus'ga.

Nahã Jesus'ga ei. A'ereki ndahe'yive'g̃a opohi pota okote'varuhua hugwi okovo Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi. Opohirame po ti g̃a hoi ga pyri upa avuirama nehẽ.

Penhimboko'i ti Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'uhara'g̃a hugwi, ei Jesus'ga

(Mateus 12.33-37; Lucas 6.43-44)

15 —Penhimboko'i ti Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'uhara'g̃a hugwi. Uhurame pe pyri g̃a oko nhyrõ okokatuve'g̃a ja ovelha ja novĩa. G̃a ndokonhyrõi reki pe moandyandyita ja'gwara'java'ea ja lobo ja. Na tuhẽ g̃a ndekoi pe mbote'varuhupota, ei Jesus'ga. 16 G̃andekoa repirepiagame po ti pe nhimombaragwahavi g̃a ndehe nahanahã g̃a ndekote'varuhui nhande moandyandyita javo, ei Jesus'ga.

—Yva'ia repiagame ahe okwaha i'yva. A'iti tuhẽ! Ahe ndoykyi figo g̃wakag̃wa'yva hugwi. A'ereki g̃wakag̃wa'yva figo'yva rũi figueira rũi, ei Jesus'ga. Na jitehe ahe ndoykyi uva ka'api'iuhua hugwi. A'ereki ka'api'iuhua uva'yva rũi videira rũi, ei Jesus'ga. Yva'ia repiagame ahe ikwahavi i'yva a'ero.

—Na jitehe g̃andekoa repiagame ahe ikwahavi. G̃andekokatua repiagame ahe ikwahavi g̃andeaporog̃itapyryva. G̃andekote'varuhua repiagame ahe ikwahavi g̃andeaporog̃itate'varuhua, ei Jesus'ga.

17 —Na jitehe i'yvakatuapora ko yva'ikatua. I'yvate'varuhuapora ko yva'ite'varuhua, ei Jesus'ga. 18 Tegwete yva'ikatua i'yvate'varuhua rehe. Tegwete yva'ite'varuhua i'yvakatua rehe, ei Jesus'ga. 19 Po i'yva ndogwerekoi yva'ikatua, a'ero ahe imbo'ari imondovo tata pype, ei Jesus'ga. 20 Ahe okwaha i'yva. A'ereki ahe gwepia herekorame yva'ia ojihe.

—Na jitehe ahe Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'uhara'g̃a kwahavi. A'ereki ahe gwepia g̃andekoa nahanahã g̃a ndekote'varuhui javo, ei Jesus'ga.

Tupana'ga okote'varuhuve'g̃a nduvihavuhuhete'ga rũi

(Lucas 13.25-27)

21 —Kiroki g̃a e'i tehe ji ve: “Ndehe ko orepojykaharetero. Ndehe ore orombohete” – g̃ahã po ti ndohoi yvagi pe ojikoge'yma ji rehe imomborukare'yma okote'varuhua nehẽ, ei Jesus'ga. Jiruva'ga yvagipeve'ga po ti g̃anduvihavuhuhete'ga rũi ojikoty'are'yma g̃a pavẽi nehẽ, ei Jesus'ga. Kiroki g̃a oko gareaporog̃ita rupi – g̃ahã po ti oho pevo ojikoga ji rehe imomboruka okote'varuhua nehẽ. G̃anduvihavuhuhetero po ti ga oko a'ero ojikoty'a g̃a pavẽi nehẽ, ei Jesus'ga.

22 —Aerẽ mbapava koty po ti Tupana'ga okokatuve'g̃a mbuhurukari ojipyri g̃a mongovo avuirama nehẽ, ei Jesus'ga. Okote'varuhuve'g̃a po ti ga g̃a mondoukari hahyva'ea ruvihava pype g̃a mombyta avuirama nehẽ, ei Jesus'ga. Ga g̃a mondoukarame hahyva'ea ruvihava pype po ti g̃a eg̃a'ei nde ko orepojykaharetero javo ji ve onhimongyavo nehẽ: “Oromombe'u ore Tupana'ga nhi'ig̃a g̃a mbo'eavo hehe nahanahã Jesus'ga ei javo,” e po ti g̃a ji ve nehẽ. “Kiroki g̃a pe Diabo'gapyriva'ea oko te'varuhu anhag̃a – g̃a hugwi orombojipe'a ore anhag̃a Jesus Cristo'ga pe mbojipe'a javo jupe. Oroapo ore ahemonhimomby'aheteva'ea he'yjuhuva'ea Jesus'ga oapouka ore ve javo,” e po ti g̃a ji ve nehẽ, ei Jesus'ga. 23 A'ero po ti ji ehetei imombe'ukatuavo g̃a pe nehẽ: Peko pe ambotehero ji hugwi pejikoangave'yma jireheva'ero. Pejipe'a ti ji hugwi pejigwovo. A'ereki nane'ymi pe pekote'varuhu. A'ea po ti ji ei g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga.

Ahe ko onga apohara'g̃a ja

(Lucas 6.47-49)

24 —Kiroki g̃a nhinhi'ig̃a rendu katu okovo nhinhi'ig̃a rupi – kiroki a'ea ji amombe'u ko – g̃a pe ji ei ikwahapyra'g̃a. A'ereki g̃a ko onga apohara'ga ja – kiroki ga oapo g̃wonga hyvykoita imohina itauhua rehe, ei Jesus'ga. 25 Aerẽ amana ikyreteuhui. Hehanhuhũ yhya a'ero ua garonga pyri yvya atyma. Yvytua turuhui no. Ipopoaka yvytua garonga rehe novĩa. Ndo'ari reki garonga. A'ereki imondovo itauhua rehe ga oapo imohina, ei Jesus'ga.

26 —Jara'g̃a – kiroki g̃a nanhirendukatui okoe'yma nhinhi'ig̃a rupi – g̃a pe ji ei ikwahave'ỹve'g̃a. A'ereki g̃a ko onga apohara'ga ja – kiroki ga oapo g̃wonga imondoteheavo y'ytig̃a rehe jate imohina, ei Jesus'ga. 27 Aerẽ amana ikyreteuhui. Hehanhuhũ yhya a'ero ua garonga pyri yvya atyma. Yvytua turuhui no. Ipopoaka yvytua garonga rehe imbovavavavaga imbo'a. O'arahy upa garonga, ei Jesus'ga.

Jesus'ga ombo'e g̃a huvihavuhuhete'ga ja

28 Jesus'ga a'ea mombe'upavirẽ pevove'g̃a nhimomby'ai garemimbo'ea rehe. 29 A'ereki ga tuhẽ okwaha hete g̃a mbo'eavo huvihava'ga ja. G̃ambo'ehara'g̃a ja rũi – kiroki g̃a ombo'e Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe – g̃a ja rũi ga g̃a mbo'ei a'ero.

8

Jesus'ga omoka'ẽ ahejagwa

(Marcos 1.40-45; Lucas 5.12-16)

1 Jesus'ga jyvirẽ yvytyruhua hugwi ogwovo he'yjuhuve'g̃a hoi ga reviri ogwovo ga rupi. 2 Ijaijauhuve'ga ruri Jesus'ga pyri g̃wenypy'anduruga jihoheva'ero ji poko javo. Jesus'ga renoina nde ko jipojykaharetero javo ga ei:

—Nde eremoka'ẽ kwaha jijagwa ji hugwi. Po nde imoka'ẽpotari jijagwa, a'ero po ti nde imoka'ẽi nehẽ, ei ga Jesus'ga pe.

3 A'ero Jesus'ga jipoapyhoi opokoga ga rehe. E'i ga ga pe:

—Apota ji. Eka'ẽ ga hugwi! ei Jesus'ga.

Kotihĩ ika'ẽi ga hugwi a'ero.

4 Jesus'ga e'i ga pe:

—Teremombe'ui tuhẽ ti ojipe'g̃a pe, ei ga. Eho ti ejipiuka ikwava'ẽhara'ga pe oka'ẽ jijagwa javo. Emondo tehe ti mbatepyryva ga pe tokwava'ẽ ti ga Tupana'ga pe okovo Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi. Nde imondorame ga pe po ti pevove'g̃a nde repiagi nehẽ. A'ero po ti g̃a ikwahavi nehẽ gajagwa oka'ẽ javo, ei Jesus'ga ga pe.

Jesus'ga omombi karugwara soldadova'eapyriva'ea hugwi

(Lucas 7.1-10)

5 Jesus'ga vahemirẽ Cafarnaum me romano'ga soldados'g̃a nduvihava'ga ruri Jesus'ga pyri. Ovahẽ ga Jesus'ga pyri topoko ti Jesus'ga jipyrive'ga javo. 6 Jesus'ga renoina jipojykaharetero ko nde javo ga ei Jesus'ga pe:

—Jipyrive'ga itetirũa hete onhinog̃a nhironga pe. Nomynha'javi ga. Hahy hete ga pe no, ei ga Jesus'ga pe.

7 A'ero Jesus'ga ei:

—Aho po ti ji ga pyri imombiga ga hugwi a'ero kiro, ei ga.

8 A'ero soldados'g̃a nduvihava'ga ei Jesus'ga pe:

—Jipojykaharetero nde ji hohe ereko huvihavamo, ei ga. A'ero ji nda'ea'uvi eho ti nhironga pe ga repiaga jave'yma nde ve. Terehoa'javi ti ga repiaga. Irupeuhu ti emondo epopoakara nhironga pe imombiguka karugwara jijipyrive'ga hugwi. A'ero po ti ga nhimohig̃atui nehẽ.

9 —Akwaha ji ndepopoakara mondoa irupeuhu, ei ga Jesus'ga pe. A'ereki na jitehe ji amondo soldados'g̃a jipi. Jiruvihava'ga ji mondoi no nahanahã eapo javo. A'ero ji rekoi ganhi'ig̃a rupi. Jihi soldados'g̃a nduvihavamo ako no. Ojipe'ga pe ji ei: Eho nahanahã japovo pevo ji ve. A'ero ga hoi okovo nhinhi'ig̃a rupi. Ojipe'ga pe ji ei: Ejo nahanahã japovo avo. A'ero ga ruri okovo nhinhi'ig̃a rupi. Jijipyrive'ga pe ji ei: Nahã eapo. A'ero ga japoi, ei soldados'g̃a nduvihava'ga Jesus'ga pe.

10 Ga renduvame Jesus'ga nhimomby'ai. Kiroki g̃a oho Jesus'ga rupi – g̃a pe Jesus'ga ei:

—Soldados'g̃a nduvihava'ga ojiko hete tuhẽ ji rehe! Jire'yja'g̃a hohe israelitas'g̃a hohe ga ojiko ji rehe! a'e ji pe me imombe'ukatuavo, ei Jesus'ga. 11 A'e ji pe me: He'yjuhuve'g̃a po ti uhu kwara ipora hugwi kwara ihoa hugwi no ua Tupana'ga ronga pype yvagi pe nehẽ – perope Tupana'ga oko nhanderuvihavuhuhetero. Nahã po ti g̃a nduri oapyga Abraãova'ea pyri Isaqueva'ea pyri no Jacóva'ea pyri no oina nehẽ ti'u ti Tupana'ga ronga pype javo, ei Jesus'ga. 12 Ojipe'g̃a po ti uhu garonga pype hamo novĩa israelitas'g̃a. Nduri po ti g̃a ipype nehẽ ojikoge'yma g̃waramo Tupana'ga rehe. Tupana'ga nomongiukari g̃a g̃wonga pype nehẽ g̃a momboa ypytunahiva pype nehẽ. Pevo po ti g̃a jehe'oi ojihe onhimonha'ngavo hahyrame ojive nehẽ, ei Jesus'ga.

13 Soldados'g̃a nduvihava'ga pe Jesus'ga ei:

—Ejivyra'ja ti enhonga pe a'ero. Ererovia hete nde jipopoakara. A'ero ndepyrive'ga nhimohig̃atui kiro, ei Jesus'ga ga pe.

A'ea Jesus'ga erame gapyrive'ga nhimohig̃atui a'ero.

Jesus'ga omombi pa he'yjuhuva'ea tetirũa

(Marcos 1.29-34; Lucas 4.38-41)

14 Aerẽ Jesus'ga hoi Simão Pedro'ga ronga pe. Ovahemame ga Pedro'ga rembirekohẽa yhẽa repiagi. Onhino hẽa otetiruano. A'ereki o'a hete hẽa rehe. 15 A'ero ga pokogi hẽapoa rehe. Hẽa hugwi ipigi a'ero. A'ero hẽa vyri reki ogwovo herua mbatera ga pe to'u ga javo.

16 Aerẽ kwara ihoi. A'ea rupi g̃a g̃a nderuri Jesus'ga ti tombojipe'a anhag̃a g̃a hugwi javo. A'ero Jesus'ga nhi'ig̃i Diabo'gapyriva'ea pe anhag̃a pe imbojipe'avo g̃a hugwi. Karugwara ga imombimombipavi itetirũave'g̃a hugwi no. 17 Opohano ga g̃a. Nahã hekoi Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo ymyahũva'ea po'ruavo. A'ereki a'ea mombe'gwovo ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea Isaíasva'ea omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a. Ymyahũ ahe ei hako:

“Ga tuhẽ omombi nhanetiruahũa nhande hugwi,” ei ahe hako.

Oko pota ahe Jesus'ga remimbo'eharamo

(Lucas 9.57-62)

18 He'yjuhuve'g̃a ndepiagame ojipyri Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—He xaho ypiahua aherovai, ei ga.

—Kwa, ei g̃a.

19 G̃a horame ypiahu pe judeus'g̃a mbo'ehara'ga ruri Jesus'ga pyri. Ombo'embo'e ga Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe jipi. Ovahemame Jesus'ga pyri ga ei Jesus'ga pe:

—Ji po ti neremimbo'eharamo nehẽ. Ndehoa nanani po ti ji hoi nde rupi nehẽ, ei ga.

20 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Ereho pota tuhẽ nde ji rupi? ei Jesus'ga. Ja'gwara'java'ea raposas gwyvykoi okwara yvy pe okia ipype. Gwyra'ia ikiri hakã rehe, ei Jesus'ga. Jihi reki, yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no, ji ndarekoi jikihava, ei Jesus'ga ga pe. Ehorame ji rupi ji javijitehe po ti nde ndererekoi nehẽ no, ei Jesus'ga ga pe.

21 Jesus'ga remimbo'eharamo ojipe'ga ei Jesus'ga pe:

—Orepojykaharetero ko nde, ei ga Jesus'ga pe. Aerẽ po ti ji hoi nde rupi nanani nehẽ. Na ji hoi na'ẽ jipo'ria tyma, ei ga.

22 A'ero Jesus'ga ei reki ga pe:

—Terehoi ti pevo. Ji rupi ti ejo. Omanove'g̃a'jave'g̃a – kiroki g̃a noarõi Tupana'ga nhi'ig̃a – g̃a tuhẽ ti totỹ gwe'yja'g̃a, ei Jesus'ga ga pe.

Jesus'ga omombi yvytua typepemuhũa reheve

(Marcos 4.35-41; Lucas 8.22-25)

23 Jesus'ga avame yharuhua pype garemimbo'ehara'g̃a hoi ga pohe. 24 G̃a herohorame yvyturanuhũa ruri ojyva ypiahua rehe imohehanhuhũheteavo typepemuhũa. A'ero hehanhuhũ yhya ogwovo yvate okwava yharuhua pyvõ o'ava ipype. Jesus'ga reki oki upa yharuhua pype. 25 Kiro garemimbo'ehara'g̃a hoi Jesus'ga pyri ga mongirahiva javo ga pe:

—Nhande poko ti! Kiro nhande hoi ypy pe nhandepapava nehẽ! ei g̃a g̃wembipojykaharete'ga pe.

26 Oma'eamo ga ei g̃a pe:

—Maranameuhũ pe pekyhyjiuhu? Ndapejikogi pe ji rehe naerũ? ei ga g̃a pe.

Ovya ga nhi'ig̃i yvyturanuhũa pe typepemuhũa pe no topi ti javo. A'ero yvytua ipigi. Notymynha'javi yhya no. 27 A'ero g̃a nhimomby'ai reki javo.

—Marã te ga rekoi naerũ? Yvytua vehevi re po g̃wendu katu ganhi'ig̃a ypiahua pavẽi, ei g̃a.

Jesus'ga ombojipe'a anhag̃a Gadarapeva'ea hugwi

(Marcos 5.1-20; Lucas 8.26-39)

28 Ypiahua aherovai Jesus'ga herohoi g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi. Gwerovahẽ Jesus'g̃a a'ero ogwovo Gadarapeve'g̃a gwyri pe. Jesus'ga repenhana cidadepeve'g̃a mokonha'g̃a nduri. He'yjuhu anhag̃a Diabo'gapyriva'ea onhimongyavo mokonha'g̃a pojykavo. A'ero mokonha'g̃a iporayvaranuhũi. Ojipe'g̃a ndokwavi pevo g̃a pyvõ okyhyjiavo a'ero. Itaruvihavuhua kwaruhua pytera hugwi aheryvya hugwi g̃a nduri Jesus'ga repenhana kiro. 29 Nanime anhag̃a hapukai javo.

—Jesus! e'i anhag̃a. Terejori ore avykyavo Tupana'ga ra'yramo, e'i Jesus'ga pe. Nde erejo hahyva'ea imbuhupota ore ve a mbapava koty hahyva'ea mbuhuhava renonde? e'i ga pe.

30 Paivo a'ea hugwi porcos tuvi i'gwovo onhimongyavo. He'yjuhu hete porcos. 31 Jesus'ga pe anhag̃a ei:

—Po nde ore mbojipe'ai mokonha'g̃a hugwi, a'ero ore mondouka porcos pojykauka ore ve, e'ie'i anhag̃a.

32 —Peho ti a'ero, ei Jesus'ga jupe.

Anhag̃a ojipe'a mokonha'g̃a hugwi a'ero ogwovo Jesus'ga nhi'ĩpo'ruavo porcos pojykavo herogwovo. Nanime porcos nhaporemo inhahetei ojyva yvyty'ramuhũa hugwi ogwovo ypiahua pype otypyvygamo omanomo.

33 Porcos repiakatuhara'g̃a nhani ogwovo jugwi ogwovo g̃wonga pe nanani cidade pe. Pevo g̃a imombe'upavi nahanahã hekoi anhag̃a rembipojykaagwera'g̃a pe javo. 34 Nanime cidadepeve'g̃a ndupavi Jesus'ga repiaga. Ga repiagame g̃a ei ga pe:

—Heregwovo oregwyra hugwi!

9

Jesus'ga omopo'ã nomyiva'ea

(Marcos 2.1-12; Lucas 5.17-26)

1 A'ero Jesus'ga hoi ypiahu pe o'ava yharuhua pype tajivyra'ja javo. Ga jivyra'javi a'ero Gadarapeve'g̃a hugwi ua aherovai ovahema ocidade de Cafarnaum me.

2 Nanime pevove'g̃a ga reruri itetirũave'ga nomyive'ga gakupeupava pype. G̃a ndepiagame Jesus'ga ei oyvyteri pe: “Ojiko hete g̃a ji rehe ga rerua ji pyri tomopo'ã ti ga ga javo,” ei Jesus'ga oyvyteri pe.

—Pi'a, ei Jesus'ga nomyive'ga pe. Ejory ti. A'ereki kiro nderekote'varuhua mombora nde hugwi.

A'ea Jesus'ga ei jihi amombo nderekote'varuhua javo.

3 Nanime g̃ambo'ehara'g̃a noarõi Jesus'ga ea. “Jesus'ga onhimongouhu Tupana'ga'java'ero,” ei g̃a oyvyteri pe. “A'ereki Jesus'ga e'i nomyive'ga pe: ‘Amombo ji nderekote'varuhua.’ Tupana'ga jate e'i a'ea,” ei g̃a. “Po Jesus'ga nde'i hamo,” ei g̃ambo'ehara'g̃a.

4 Jesus'ga ikwahahetei reki g̃a nhi'ig̃ame oyvyteri pe. A'ero ga ei g̃a pe:

—Pe'e pe: “Maranameuhũ Jesus'ga euhui a'ea? A'ereki ga Tupana'ga rũi.” Nahã pe pe'e pejiyvyteri pe ite'varuhu Jesus'ga javo. Maranameuhũ pe japyakauhui ji rehe javo ji ve? 5 A'e ji nomyive'ga pe ko: Amombo ji nderekote'varuhua nde hugwi. Emo pe ndapehepiagi aherekote'varuhua mombora. A'ero pe ndaperoviari jipopoakara, ei Jesus'ga g̃a pe. Po ji ei ga pe nehẽ: Epo'ã egwovo, a'ero po ti pe hepiagi gahoa nehẽ. A'ero po ti pe heroviari jipopoakara nehẽ. 6 Nurã po ti ji ga mopo'ami kiro tapekwaha ti javo, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no. A'ero po ti pe ei nehẽ: “Tupana'ga ombuhuruka tuhẽ Jesus'ga avo yvya koty ga mongovouka yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua momboharamo,” ei Jesus'ga g̃a pe.

Nurã Jesus'ga ei nomyive'ga pe ga monhimohig̃atuavo:

—Epo'ã ti ejikupeupava rerogwovo enhonga pe, ei Jesus'ga ga pe.

7 A'ero nomyive'ga po'ami herogwovo g̃wonga pe. 8 A'ea repiagame g̃a nhimomby'ai Tupana'ga mboheteavo onhimongyavo.

—A'ereki Tupana'ga yvyakotyve'g̃a mbopopoaka japouka g̃a pe nanongara ahemonhimomby'ava'ea, ei g̃a.

Jesus'ga Mateusva'ea pavẽi

(Marcos 2.13-17; Lucas 5.27-32)

9 Aerẽ ohorame cidade hugwi ogwovo Jesus'ga Mateus'ga repiagi. Pevo Mateus'ga õi itambere'ia ryrua pype ipyhyga itambere'ia judeus'g̃a hugwi imono'og̃a governo pe. Ga repiaga Jesus'ga ei ga pe:

—Herejo ti ji rupi ekovo nhiremimbo'eharamo.

A'ero Mateus'ga po'ami ogwovo Jesus'ga rupi okovo garemimbo'eharamo.

10 Aerẽ Jesus'ga hoi onga pe i'gwovo g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi. Ga i'urame itambere'ia mono'og̃uhũhara'g̃a nduri i'gwovo ga pyri ojipe'g̃a pavẽi. Judeus'g̃a e'i g̃a pe jipi: “G̃a ko okote'varuhuva'ero hendukatue'yma Moisésva'ea remimbo'eagwera,” ei g̃a. Nanongara'g̃a uhu Jesus'ga pyri i'gwovo. 11 G̃a ndepiagame fariseus'g̃a ndopotari. A'ero g̃a ei Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a pe:

—Maranameuhũ pembo'ehara'ga i'uuhui nanongara'g̃a pyri itambere'ia mono'õhara'g̃a pyri okote'varuhuve'g̃a pyri no? ei g̃a.

12 Henduvame Jesus'ga ei:

—Kiroki g̃a e'i ojive: “Nanhitetirũi ji” – g̃ahã ahepohanohara'ga ndopokogi g̃a pohanog̃e'yma. Kiroki g̃a e'i ojive: “Nhitetirũa ji” – g̃ahã ahepohanohara'ga g̃a pokogi g̃a pohanog̃a. Na jitehe ji okote'varuhuve'g̃a pokogi jijihe'a g̃a ndehe topohi ti g̃a okote'varuhua hugwi javo, ei Jesus'ga. 13 Ymyahũ Tupana'ga ei hako:

“Peru pe mbatepyryva tokwava'ẽ ti ikwava'ẽhara'g̃a Tupana'ga pe javo.

A'ea ji ei pe me novĩa.

Emo koji'i ji apota penemimombyryva ojipe'g̃a pe,” ei Tupana'ga hako, ei Jesus'ga.

—Peho ti penhimbo'eavo a'ea rehe Tupana'ga ea rehe ikwahakatuavo, ei Jesus'ga g̃a pe. Ajo ji yvya koty tapoko ti ji okote'varuhuve'g̃a javo – kiroki g̃a e'i: “Ako te'varuhu ji. Marã po ti ji ve a'ero nehẽ?” Ta'e ti ji g̃a pe toko katu ti g̃a javo. Ojipe'g̃a pyri rũi ji ajo javo – kiroki g̃a e'i ojive: “Jipyry hete ji.” G̃a pyri rũi ji jori javo g̃a pe, ei Jesus'ga.

Ndo'ui ahe xanhi'ĩ ti Tupana'ga pe javo

(Marcos 2.18-22; Lucas 5.33-39)

14 Aerẽ João Batistava'ea remimbo'ehara'g̃a nduri Jesus'ga pyri. Ovahemame g̃a ei ga pe:

—Nane'ymi fariseus'g̃a ja ore ndoro'ui xanhi'ĩ ti Tupana'ga pe javo. Neremimbo'ehara'g̃a ki a'e te nane'ymi o'u reki. Maraname ore ja rũi g̃a ndekoi? ei g̃a Jesus'ga pe.

15 A'ero Jesus'ga ei ikwahavuka g̃a pe:

—Kiro ji hẽarembirekoruama'ga mombe'ui pe me, ei Jesus'ga. Uhu hẽarembirekohava apiavo. A'ero g̃a i'ui gworygworyvamo ga rehe okovo ga pyri toryva rupi – kiroki g̃a ojikoty'a ga pavẽi. Po ahe nde'i te g̃a pe a'ero: “Pejehe'o ti.” Ahe erame a'ea po g̃a ndokoi ahenhi'ig̃a rupi, ei Jesus'ga. Aerẽ po ti tiruahũve'g̃a hẽarembireko'ga rerohoi nehẽ. Kiroki g̃a ojikoty'a ga pavẽi – g̃a hugwi po ti g̃a ga rerohoi nehẽ. A'ero po ti g̃a ndo'ua'javi ojehe'gwovo nehẽ.

A'ea Jesus'ga ei ikwahavuka g̃a pe onhimombe'gwovo g̃wemimbo'ehara'g̃a mombe'gwovo no.

16 —Po ahe oapokatua'ja pota tapy'ynhapirymyana tararaga, a'ero itararaga rehe ahe nomondoi tapy'ynhapirapyahua ndotyryrygiva'ea imboja hehe, ei Jesus'ga. Po ahe ipyahuva'ea imbojari ymyahũva'ea rehe, a'ero ipyahuva'ea jikyi ymyahũva'ea hugwi koji'i imbotararaga ymyahũva'ea. Igwaigwavete imohehãi ikwara ymyahũva'ea pype a'ero, ei Jesus'ga.

17 Na jitehe vinho aporame ahe ndoheka'vogi vinhopyahua hyruymyana pype mbiara pirymyana pype, ei Jesus'ga. Po ahe heka'vogi vinhopyahua ipirymyana pype, a'ero ipirymyana ipugi. A'ero vinho tururui jugwi. Nahã ahe jigwarai ipirymyana rehe no, ei Jesus'ga. Ipipyahua pype tuhẽ ahe toheka'vo vinhopyahua. Nahã ahe gwereko katu vinho ipira reheve.

A'ea Jesus'ga omombe'u nhiremimbo'ea ipyahuva'ea ndojihe'ari g̃anamonhava'ea remimbo'eagwera rehe javo.

Jesus'ga opoko tay'riva'ea gwypova'ea reheve

(Marcos 5.21-43; Lucas 8.40-56)

18 Jesus'ga a'ea mombe'urame g̃a pe nanime huvihava'ga ruri Jesus'ga pyri g̃wenypy'anduruga jihoheva'ero ji poko javo.

—Jira'yrahẽa omano ko, ei ga Jesus'ga pe. Herejo epokoga hẽa rehe. A'ero po ti hẽa kwerava'javi nehẽ, ei ga Jesus'ga pe.

19 —Kwa, ei Jesus'ga.

Kiro Jesus'ga po'ami ogwovo ga rupi. Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a hoi ga rupi no.

20 Nanime hẽa ruri ga reviri no itetirũavehẽa gwypovehẽa. He'yi doze anos hẽatetirũa imbokwara'ari hẽa rehe opige'yma hẽa hugwi. A'ero hẽa ruri Jesus'ga reviri opokoga gatapy'ynhapira rembeyvyra rehe. 21 A'ereki hẽa e'i oyvyteri pe: “Po ti ji pokogi jitehe gatapy'ynhapira rehe, a'ero po ti nhitetirũa ipigi ji hugwi nehẽ,” ei hẽa.

22 A'ero Jesus'ga pyryrymi reki. Hẽa repiagame ga ei hẽa pe:

—Kui'i, ei ga hẽa pe. Ejory ti! Erejiko nde ji rehe. Nurã netetirũa pigi nde hugwi, ei ga.

A'ea rupi hẽa nhimohig̃atui.

23 Kiro huvihava'ga ronga pe Jesus'ga hoi ogwovo tahepia ti gara'yrahẽa javo. Ovahemame ga imonhi'ĩhara'g̃a ndepiagi – kiroki g̃a omonhi'ĩ jiru'a ahe manorame. He'yive'g̃a ga g̃a ndepiagi no. Hahyahi g̃ajehe'ohetea. 24 G̃a pe nhaporemo Jesus'ga ei:

—He pejigwovo! A'ereki tayrihẽa nomanoi. Oki hẽa upa, ei ga.

A'ero g̃a ga jai ga rerekovo ga rerekomemuamo ki a'e te ahe omano hete javo. 25 G̃a mbojipe'avo ga g̃a mondoi. Okirame onga pype ga kujahẽa popyhygi. A'ero hẽa kweravi opo'ama.

26 Ombojoapiapi g̃a hẽa mombe'gwombe'gwovo Jesus'ga reheve ojipe'g̃a pe. G̃agwyripeve'g̃a nhaporemo ikwahavi a'ero hẽambogwerava.

Jesus'ga omboheakwa katu heakwagweva'ea mokonhava'ea

27 Jesus'ga horame onga hugwi ogwovo heakwagweve'g̃a hoi ga reviri mokonha'g̃a. Hahyahi g̃anhi'ig̃a g̃a erame ohapukaita:

—Daviva'ea rymyminouhũro ko nde! ei g̃a.

Nahã g̃a ei Jesus'ga pe. A'ereki g̃a e'i oyvyteri pe: “Jesus'ga pe Tupana'ga e'i eko ti g̃anduvihavuhuhetero javo.”

—Ore poko ti! ei g̃a Jesus'ga pe.

A'ea g̃a ei tianemboheakwa katu ti ga opopoakara pyvõ javo.

28 Ga kirame onga pe g̃a nduri ovahema ga pyri. G̃a pe Jesus'ga ei:

—Marã? Perovia pe nhiremimboheakwakatuag̃wama? ei Jesus'ga.

A'ero g̃a ei ga pe:

—Orepojykaharetero ko nde, ei g̃a. Orogwerovia ore.

29 A'ero ga pokogi g̃andeakwara rehe javo.

—Pejiko pe ji rehe. Nurã pe ndeakwakaturo, ei ga g̃a pe.

30 G̃andeakwara ma'eg̃atui a'ero. A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Ji rendu katu ti. Tapemombe'ui ti nhiremimboheakwakatua. Ndapotahetei ji a'ea mombe'ua, ei Jesus'ga g̃a pe.

31 Ombojoapiapi g̃a reki imombe'gwombe'gwovo ogwyripeve'g̃a pe nhaporemo nahã Jesus'ga ore mboheakwa katu javo.

Jesus'ga ombojipe'a anhag̃a onhi'ig̃e'ỹva'ea hugwi

32 G̃a horame onga hugwi ojipe'g̃a onhi'ig̃e'ỹve'ga reruri Jesus'ga pyri. Tegwete ganhi'ĩhava anhag̃a ga pojykaro g̃waramo Diabo'gapyriva'ea. 33 Jesus'ga anhag̃a mbojipe'ai ga hugwi. Nurã onhi'ig̃e'ỹve'ga nhi'ig̃i. A'ero pevove'g̃a nhimomby'ai onhimongyavo.

—Ndihepiangavi koi nhande g̃wihã jipi nhandegwyri pe Israel pe, ei g̃a.

34 Fariseus'g̃a e'i reki:

—Anhag̃a ruvihavuhu'ga Diabo'ga Jesus'ga pojyka ga mbopopoaka. Nurã Jesus'ga anhag̃a mbojipe'ai g̃a hugwi g̃a mondovouka, ei g̃a o'mbero.

Jesus'ga ahe porogwety

35 Aerẽ Jesus'ga imbojoapiapi cidades repiaga cidades'ia repiaga no. G̃a mbo'eavo Tupana'ga nhi'ig̃a rehe ga hogahoi g̃ajatykahai pe. Pyryva'ea ga imombe'ui Tupana'ga pe poko katu pota okovo pota penduvihavuhuhetero javo.

—Perojijyjijyjuka ti pejeaporog̃ita Tupana'ga pe pejikoga ga rehe. A'ero po ti ga pe pokokatui nehẽ imomboa pendekote'varuhua pe hugwi okovo penduvihavuhuhetero nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Karugwara Jesus'ga imombipavi itetirũave'g̃a hugwi. Ipopoakare'ỹve'g̃a ga g̃a mbopopoakapavi no. Nahã ga rekorekoi g̃apyteri pe.

36 Ojatykave'g̃a ndepiagame Jesus'ga g̃a porogwetygi. A'ereki g̃a he'ouhũ onhimongyavo tiruahũro g̃waramo ojive. Ndipokohavi g̃a no. Nahanahã g̃a ndekoi ovelhas ja – kiroki ovelhas ndogwerekoi gwepiakatuhara'ga. 37 A'ero Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—G̃a ko koapora ja g̃anemimondorog̃werĩva'ea ja. He'yi hete koapora gworygworyvamo. Imondorove'g̃a ndohygi reki hehe. A'ereki g̃a ndahe'yi. A'ero ahe ei koapora jara'ga pe: “Koji'i jitehe ti embuhurukara'ja g̃a pyri imondorove'g̃a imondoroguka ko pe.” A'ea ahe ei koapora jara'ga pe, ei Jesus'ga.

—Na jitehe avove'g̃a koapora ja. A'ereki g̃a he'yjuhu ranuhũ. Ndahe'yi reki imondorove'g̃a'jave'g̃a – kiroki g̃a oporavyky imombe'gwovo Tupana'ga nhi'ig̃a g̃a pe tojiko ti g̃a Tupana'ga rehe javo, ei Jesus'ga. 38 Pe'ji ti Tupana'ga pe a'ero. Gaha ko koapora jara'ga ja. Pe'ji ti ga pe: “Koji'i jitehe ti embuhurukara'ja g̃a pyri ejiheve'g̃a. Tomombe'u ti g̃a nenhi'ig̃a he'yjuhuve'g̃a pe tojiko ti g̃a Tupana'ga rehe javo. A'ero po ti g̃a ndekoi upa avuirama nde pyri nehẽ.” A'ea ti pe'ji Tupana'ga pe, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

10

Dozeva'ea Jesus'ga remimbo'eharava'ea gamoirũharava'ea

(Marcos 3.13-19; Lucas 6.12-16)

1 G̃wemimbo'ehara'g̃a dozeve'g̃a mbuhurukarame ojipyri, kiro Jesus'ga g̃a mbopopoakari tombojipe'a ti g̃a anhag̃a ojipe'g̃a hugwi javo. Kiro ga g̃a mbopopoakari tokwaha pa ti g̃a karugwara imombiga itetirũave'g̃a hugwi javo. Kiro ga g̃a mbopopoakari tokwaha pa ti g̃a ipopoakare'ỹve'g̃a mbopopoaka javo. 2 Dozeve'g̃a ko Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a gamoirũhara'g̃a. G̃a ko nahã:

Mokonha'g̃a ko Simão'ga André'ga pavẽi onhoirũ'g̃a. Pedro irũa Simão'ga rera. Ga ko Jesus'ga moirũhara'ga ypy.

Mokonha'g̃a ko Tiagova'ea João'ga pavẽi onhoirũ'g̃a. G̃a ko Zebedeu'ga ra'yra'g̃a.

3 Mokonha'g̃a ko Filipe'ga Bartolomeu'ga pavẽi.

Mokonha'g̃a ko Tomé'ga Mateus'ga pavẽi. Mateus'ga ko itambere'ia mono'õharagwera'ga governo pe.

Mokonha'g̃a ko Tiago'ga Tadeu'ga pavẽi. Tiago'ga ko Alfeu'ga ra'yra'ga.

4 Mokonha'g̃a ko Simão'ga Judas Iscariotesva'ea pavẽi. Simão'ga ko zelotes'g̃a nde'yja'ga – kiroki g̃a ndokoi governo rehe romanos'g̃a ndehe. Judas Iscariotesva'ea aerẽ Jesus'ga mondouka okote'varuhuve'g̃a pe ga pyhyguka g̃a pe.

Nahã ko dozeve'g̃a nhaporemo Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a gamoirũhara'g̃a.

Jesus'ga remimbo'eharava'ea omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a

(Marcos 6.7-13; Lucas 9.1-6)

5 G̃ahã dozeve'g̃a Jesus'ga g̃a mondoukari tomombe'u ti g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a javo. G̃a mondoukarame ga ei g̃a pe:

—Tapehoi ti nhandere'yja'g̃arũive'g̃a cidades pe judeus'g̃arũive'g̃a cidades pe, ei Jesus'ga. Tapehoi ti pevo. Tapehoi ti samaritanos'g̃a cidades pe no, ei Jesus'ga.

6 —Nhandere'yja'g̃a pyri jate israelitas'g̃a pyri jate ti peho. G̃a ko ovelhas ja. Ovelhas oka'nhy jipi herekoe'ymame gwepiakatuharamo. Akoja ja ko nhandere'yja'g̃a ika'nhyva'ea ja, ei Jesus'ga. 7 Pehorame g̃a pyri ti pemombe'u katu g̃a pe. Pe'ji ti g̃a pe: “Tupana'ga oko g̃werĩ nhanderuvihavuhuhetero nhande repiakatuavo yvya koty nhande mongovo onhi'ig̃a rupi.” A'ea ti pe'ji g̃a pe, ei Jesus'ga. 8 Pemombi ti karugwara itetirũave'g̃a hugwi. Pemoka'ẽ ti g̃ajagwa ijaijauhuve'g̃a hugwi. Pembogwera ti omanove'g̃a g̃amanoa hugwi. Pembojipe'a ti Diabo'gapyriva'ea anhag̃a ojipe'g̃a hugwi. Nahanahã ti pepokopoko nhandere'yja'g̃a.

—Ji pe mbopopoaka topoko ti g̃a g̃a javo, ei Jesus'ga. Ji nda'ei pe me: Opombopopoaka ji ko. Nurã ti pembuhu ji ve itambere'ia mbatera reheve. A'ea rũi ji a'e pe me, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. A'ero g̃a pokogame ti tape'ei g̃a pe: “Pembuhu ore ve itambere'ia mbatera reheve.” A'ea rũi ti pe'ji, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

9 —Taperohoi ti itambere'ia pehorame, ei Jesus'ga. 10 Taperohoi ti sacola pehorame. Taperohoi ti irũa tapy'ynhapira camisa'java'ea. Taperohoi ti irũa sapatos. Taperohoi ti yvyra pejikohavamo. A'ea nhaporemo ti taperohoi. Pevove'g̃a po pe poraka pe pokoga hamo, ei Jesus'ga g̃a pe.

11 —Pevahemame g̃acidades pe g̃acidades'i pe no pe'ji ti cidadespeve'g̃a pe: “Ma'g̃a pyry avova'ero? Ga pyri ore pytapotari.” A'ea ti pe'ji. Pyryve'ga repiagame ti peju ga pyri jate pejijyje'yma garonga hugwi. Aerẽ po ti pe hoi ojipe pe cidade pe nehẽ. A'ero jate ti pejijyi garonga hugwi pejigwovo a'ero nehẽ, ei Jesus'ga. 12 Pepytarame g̃anonga pype ti pe'ji ongapypeve'g̃a pe pendoryvamo g̃a ndehe. Pe'ji ti g̃a pe: “Tu katu ti pepy'a!” A'ea ti pe'ji g̃a pe. 13 Po g̃a pyryvamo, a'ero po ti g̃apy'a rukatui tuhẽ nehẽ.

—Po g̃a ndapyryvi, a'ero ti pe'ji g̃a pe: “A'e tehe ji pe me pepy'a ti tu katu javo.” A'ea ti pe'ji g̃a pe tukatuyme ti g̃apy'a javo, ei Jesus'ga g̃a pe. 14 Po ongapypeve'g̃a ndohoryvi pe ndehe tapepytai ore pyri javo, a'ero ti tapepytai g̃anonga pype. Po g̃a nohendupotari pe imombe'urame Tupana'ga nhi'ig̃a g̃a pe, a'ero ti tapepytai g̃anonga pype, ei Jesus'ga.

—Na jitehe ti tapepytai cidade pe g̃a ndoryve'ymame pe ndehe hendupotare'yma Tupana'ga nhi'ig̃a, ei Jesus'ga. Pehorame g̃a hugwi pemonduru ti otimbuguhua pejipya hugwi oropohi ore pe hugwi javo, ei Jesus'ga. 15 Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Aerẽ mbapava koty po ti g̃a hepiagi hahyva'ea ojihe Tupana'ga omanove'g̃a mono'ombavame g̃a ndeheve nehẽ. G̃a mono'ombavame po ti ga ei g̃a pe nhaporemo nehẽ peko te'varuhu pe javo. A'ereki g̃a nohendukatupotari ganhi'ig̃a. Koji'i po ti hahy g̃a pe Sodomapeve'g̃a hohe Gomorrapeve'g̃a hohe no, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Omondo ahe hahyva'ea ahe ve

(Marcos 13.9-13; Lucas 21.12-17)

16 —Ji rendu ti, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. Kiro po ti ji pe mondoi okote'varuhuve'g̃a pyteri pe. Peko po ti pe ovelhas ja ipopoakare'ỹva'ea ja pejigwovo g̃apyteri pe nehẽ. Onharõ ja'gwara'java'ea lobos ovelhas pyhyga otiruahũro jupe. Na jitehe po ti okote'varuhuve'g̃a tiruahũro pe me nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. Nurã po ti mboja ja penhimboko'i hete ikwahaheteavo penhimombaragwahava g̃a ndehe nhaneirũa rũi ko g̃a javo. Inambua nomondoi hahyva'ea nhande ve. Inambua ja ti tapemondoi hahyva'ea ojipe'g̃a pe. Peko katu katu ti ojipe'g̃a pe, ei Jesus'ga g̃a pe.

17 —Penhimboko'i ti okote'varuhuve'g̃a hugwi pejikovo. A'ero po ti g̃a pe pyhygi pe nderohoahyavo imohig̃atuhara'g̃a ndovai pyteri pe ojatykahai pe nehẽ. Pevo po ti g̃a pe nupanupãi yvyra pyvõ, ei Jesus'ga g̃a pe. 18 Governador'g̃a ndovai pyteri pe po ti g̃a pe nderohoukari gwuvihavuhu'g̃a ndovai pyteri pe no. G̃andovai pyteri pe po ti g̃a pe nderohoukari nehẽ timboja tehe ti g̃a ndehe javo. Nahã po ti g̃a ndekote'varuhui pe me nehẽ pendekoro g̃waramo jireheva'ero, ei Jesus'ga. A'ea rupi po ti pe ji mombe'ukatui g̃a pe judeus'g̃arũive'g̃a pe nhaporemo tojiko ti g̃a Jesus'ga rehe javo, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

19 —G̃a pe nderohoukarame g̃andovai pyteri pe ti tape'ei na'ẽ pejiyvyteri pe: “Maramarã po ti nhande nhi'ig̃i g̃a pe nehẽ? Gara po ti nhande ei g̃a pe nehẽ?” A'ea ti tape'ei pejivy'are'yma, ei Jesus'ga g̃a pe. G̃a pe nderohoukarame g̃andovai pyteri pe po ti Tupana'ga penduvete'ga okwahaheteuka pe me nehẽ nahanahã ti pe'ji g̃a pe javo. 20 Hehe po ti gara'uva pe monhi'ig̃uka pe mbo'eavo nehẽ. Nurã po ti penhi'ig̃a rũi pe imombe'ui g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

21 Aerẽ po ti peirũ'g̃a pe nderohoahyukari gwuvihava'g̃a pe nehẽ tojuka ti g̃a g̃a javo. Penduva'g̃a no, g̃a po ti pe nderohoahyukari gwuvihava'g̃a pe nehẽ no tojuka ti g̃a g̃a javo. Penda'yra'g̃a vehevi po ti napearõa'javi pe nderohoahyuka gwuvihava'g̃a pe nehẽ no tojuka ti g̃a g̃a javo, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. 22 G̃a nhaporemo po ti oko pa pe ndehe pe arõe'ỹheteavo pejikoga g̃waramo ji rehe. Po ti pe nhimboitai avuirama pepohire'yma ji hugwi, a'ero po ti ji pe nderohoi yvagi pe pe mongovo avuirama jijipyri nehẽ, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

23 —G̃a ndekote'varuhurame pe me ti penhiminhimi g̃a hugwi. Pejijyjijyi ti pejigwovo ojipejipe pe cidades pe. A'ero he'yjuhuva'e pe cidades pe po ti pe hoi ji mombe'gwovo g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. Pehoa renonde cidades pe nhaporemo Israelpeve'g̃a gwyri pe po ti ji ajora'ja yvya koty yvyakotyva'ero yvagipeva'ero nehẽ, a'e ji pe me imombe'ukatuavo, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

24 —A'e ji kiro pe me: G̃ambo'ehara'ga koji'i garemimbo'ehara'g̃a hohe, ei ga. Na jitehe g̃apojykahara'ga koji'i gapyrive'g̃a hohe, ei Jesus'ga. 25 Po g̃a jigwarai g̃ambo'ehara'ga rehe, a'ero po na jitehe g̃a jigwarai garemimbo'ehara'g̃a ndehe no. A'ero po a'ea pyry garemimbo'ehara'g̃a pe hamo, ei Jesus'ga. G̃a erame Belzebu onga jara'ga pe g̃a ete'varuhui ga pe ojigwaraita ga rehe. A'ereki Belzebu irũa Diabo'ga rera. Po g̃a ei Belzebu onga jara'ga pe, a'ero koji'i po ti g̃a ete'varuhui garongapypeve'g̃a pe gapyrive'g̃a pe ojigwaraita g̃a ndehe nehẽ, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Tapekyhyji ti g̃a hugwi, ei Jesus'ga

(Lucas 12.2-7)

26 —Tapekyhyji ti g̃a hugwi, ei Jesus'ga. A'ereki ji a'e pe me: Tupana'ga po ti imboukwahavi onhimiva'ea hepiuka ikwahavuka henduvukapava nehẽ, ei Jesus'ga.

27 —Kiroki a'ea ji amombe'u ypytunimo pe me – a'ea ti pemombe'u arimo ojipe'g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. A'ea ji ei javo: Kiroki a'ea ji amombe'u nhimi pe me – a'ea jitehe ti pemombe'u g̃andovaki tohendu pa ti g̃a javo, ei Jesus'ga g̃a pe.

28 —Tapekyhyji ti pejukapotave'g̃a hugwi. Pe jukarẽ tegwete pemondohavag̃wama hahyva'ea ruvihava pype, ei Jesus'ga. Tupana'ga hugwi ti pekyhyji. Gaha ipopoaka hete ahe jukavo ahe momboa tata pype hahyva'ea ruvihava pype ipotarame, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

29 —Maramomi itambere'ia gwyra'ia rehe? Ndahe'yi po hehe. Dois rehe gwyra'ia rehe po ojipeji'i jate itambere'ia. Tupana'ga gwepia katu gwyra'ia penduvete'ga. Ga ipotare'ymame gwyra'ia ndohiri'i'i. Ga ipotarame jate gwyra'ia ihiri yvyvo omanomo, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

30 —Koji'i hete reki Tupana'ga pe ndepiakatui. A'ereki ga okwaha jitehe reki pe'ava nhaporemo he'yjuhuva'ea. Okwaha pa ga pe'ava nhaporemo he'yje'ỹva'ea. Nahã ga pe kwahahetei pe ndepiakatuavo. 31 Tapekyhyji ti a'ero. A'ereki Tupana'ga e'i pe me: “Ahepia katu ji gwyra'ia he'yjuhuva'ea. Koji'i ji rekoi pe ndehe pe ndepiakatuavo,” ei Tupana'ga, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Po nahã ahe ji mombe'ui, ei Jesus'ga

(Lucas 12.8-9)

32 —E'i po ahe ji mombe'gwovo a'ero, ei Jesus'ga. “Ajiko ji Jesus Cristo'ga rehe. Ga oko jipojykaharetero.” A'ea po ahe ei ojipe'g̃a pe hamo. Po nahã ahe ji mombe'ui, a'ero po ti ji ahe mombe'ui jiruva'ga pe yvagipeve'ga pe nehẽ g̃a ko jireheva'ero javo ga pe nehẽ, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

33 —E'i po ojipe'g̃a ji mombe'gwovo: “Ndajikogi ji Jesus Cristo'ga rehe. Ga ndokoi jipojykaharetero.” A'ea po g̃a ei ojipe'g̃a pe. Po nahã g̃a ji mombe'ui, a'ero po ti ji g̃a mombe'ui jiruva'ga pe yvagipeve'ga pe nehẽ g̃a ndokoi jireheva'ero javo ga pe nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Ojogwayva po ti g̃a ji rehe nehẽ, ei Jesus'ga

(Lucas 12.51-53; 14.26-27)

34 —Marãi pe ji mombe'gwovo? ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. “Jesus'ga rura g̃waramo po ti yvyakotyve'g̃a py'a rukatui nehẽ.” Nahã po pe ei pejiyvyteri pe naerũ? Tape'ei ti a'ea. Jirura g̃waramo po ti g̃apy'a ndukatui nehẽ. Ojogwayva po ti g̃a ji rehe nehẽ, ei Jesus'ga. 35 Ojipe'g̃a po ti ji arõhetei nehẽ. Ojipe'g̃a po ti nanhiarõi nehẽ. Nurã po ti g̃a jogwayvari ji rehe nehẽ.

“Akwaimbae'g̃a po ti gwayva uva'g̃a nehẽ.

Kunhangwera'g̃a po ti gwayva oy'g̃a nehẽ.

Kunhangwera'g̃a po ti gwayva g̃wembireko'g̃a y'g̃a nehẽ.

36 Ongapypeve'g̃a po ti nonhoarõhetei nehẽ,” ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

37 —Kiroki g̃a oarõ hete uva'g̃a nhiarõa hohe – g̃ahã ti tokoyme nhiremimbo'eharamo. A'ereki nanongara'g̃a ndapyryvi. Kiroki g̃a oarõ hete oy'g̃a nhiarõa hohe – g̃ahã ti tokoyme nhiremimbo'eharamo no, ei Jesus'ga. A'ereki nanongara'g̃a ndapyryvi. Kiroki g̃a oarõ hete gwa'ykwaimbe'g̃a nhiarõa hohe – g̃ahã ti tokoyme nhiremimbo'eharamo, ei Jesus'ga. A'ereki nanongara'g̃a ndapyryvi. Kiroki g̃a oarõ hete gwa'ykunha'g̃a nhiarõa hohe – g̃ahã ti tokoyme nhiremimbo'eharamo no. A'ereki nanongara'g̃a ndapyryvi.

A'ea Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe koji'i ti g̃a tanhiarõ hete javo.

38 —Kiroki g̃a oko pota nhiremimbo'eharamo – po ti ojipe'g̃a imbohahyukari g̃a pe g̃a jukavo vehevi nehẽ peko pe Jesus'ga reheva'ero javo g̃a pe, toko jitehe ti g̃a nhiremimbotarimova'ea rehe opohire'yma ji hugwi. Okoe'ymame nhiremimbotarimova'ea rehe, g̃a ti tokoyme nhiremimbo'eharamo nehẽ. A'ereki nanongara'g̃a ndapyryvi, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

39 —Kiroki g̃a ndokopotari nhiremimbo'eharamo tajijukayme ti g̃a javo – g̃a po ti omano ogwovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei Jesus'ga.

—Kiroki g̃a ojipe'g̃a g̃a jukai g̃a jikoga g̃waramo ji rehe – omanorẽ po ti g̃a oho upa avuirama Tupana'ga pyri nehẽ, ei Jesus'ga.

Tupana'ga po ti omondo ikwepykava nehẽ

(Marcos 9.41)

40 —Kiroki g̃a horyory pe ndehe g̃a ko Jesus'gareheva'ero javo – g̃a ndoryndoryvamo ji rehe reki, ei Jesus'ga. Kiroki g̃a horyory ji rehe nde ko Tupana'ga repykaramo javo – g̃a ndoryndoryvamo nhimbuhurukara'ga rehe reki, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

41 —Po Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga ruri g̃a pyri. Po g̃a ndoryndoryvamo ga rehe ga ko omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a javo, a'ero po ti g̃a pe Tupana'ga imondoi ikwepykava nehẽ. Nanongara jitehe po ti Tupana'ga imondoi ikwepykavamo g̃a pe nehẽ – kiroki ikwepykava Tupana'ga omondo onhi'ig̃a mombe'uhara'ga pe no, ei Jesus'ga. Kiroki g̃a horyory pyryve'ga rehe ga ko oko Tupana'ga nhi'ig̃a rupi javo – g̃a pe po ti Tupana'ga imondoi ikwepykava nehẽ. Nanongara jitehe po ti Tupana'ga imondoi ikwepykavamo g̃a pe nehẽ – kiroki ikwepykava Tupana'ga omondo pyryve'ga pe no, ei Jesus'ga.

42 —Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Po g̃a omondo yhya vehevi iroyxag̃ahiva'ea ipyahuve'ga pe nhiremimbo'ehara'ga pe to'u ti ga javo. Po g̃a imondoi ga pe ga ko oko Jesus'ga remimbo'eharamo javo – g̃a pe po ti Tupana'ga ikwepykava imondoi a a'ero nehẽ, ei Jesus'ga.

11

João Batistava'ea omondo g̃wemimbo'eharava'ea Jesus'ga pyri

(Lucas 7.18-35)

1 Aerẽ g̃wemimbo'ehara'g̃a mbo'epavirẽ dozeve'g̃a mbo'epavirẽ Jesus'ga hoi. Imbojoapiapiavo ga hoi cidades pe pevove'g̃a mbo'embo'eavo Tupana'ga nhi'ig̃a rehe imombe'ukatuavo g̃a pe.

2-3 A'ea rupi João Batistava'ea rekoi cadeia pype a'itituhẽva'ea mombe'ua rehe. Okwaha ahe Cristo'ga rembiapoa garemimonhimomby'ava'ea. A'ea kwahavame João Batistava'ea ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe mokonha'g̃a pe:

—Peho ti Jesus'ga pyri. Pe'ji ti ga pe: “Ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea e'i: ‘Aerẽ po ti Tupana'ga remimbuhurukara'ga ruri nhande pyri nehẽ.’ Nahã ahe ei. Ma'g̃a po ymyahũ ahe omombe'u? Mara'ngu po ndehe? Mara'ngu po ojipe'ga? Nahã ore ei aheremimombe'uhara'ga rura pota ga mbuhua.” A'ea mombe'gwovo katu ti pe'ji Jesus'ga pe: “Marãi nde a'ero?” ei João Batistava'ea mokonha'g̃a pe g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

—Kwa, ei g̃a.

A'ero g̃a hoi ogwovo Jesus'ga pyri ovahema. João Batistava'ea nhi'ig̃agwera g̃a imombe'ui Jesus'ga pe.

4 Henduvirẽ Jesus'ga ei mokonha'g̃a pe João Batistava'ea remimbo'ehara'g̃a pe:

—Pejivyra'ja ti pejigwovo João Batista'ga pyri. Pemombe'u ti ga pe penhimbiepiaga penhimienduva. Pe'ji ti ga pe imombe'gwovo: 5 “Oma'eg̃atu kiro heakwagweve'g̃a okovo. Opo'ag̃atu kiro ipyka'naka'nauhũve'g̃a ogwovo katu. Oka'ẽ g̃ajagwa ijaijauhuve'g̃a hugwi. G̃wendu katu kiro japyakware'ỹve'g̃a okovo. Okwera kiro omanove'g̃a okovo. Imbatere'ỹve'g̃a g̃wendu kiro pyryva'ea Jesus Cristo'ga mombe'ua.” A'ea nhaporemo ti pemombe'u João Batista'ga pe, ei Jesus'ga.

A'ea Jesus'ga ei ikwahavuka ga pe Jesus'ga ko Tupana'ga remimbuhurukara'ga javo aheremimombe'uhara'ga. 6 “Pyry hete ga pe – kiroki ga ndojikopigi ji rehe.” Nahã ti pe'ji João Batista'ga pe, ei Jesus'ga mokonha'g̃a pe João Batistava'ea remimbo'ehara'g̃a pe.

7 A'ero g̃a hoi javo katu João Batistava'ea pe.

G̃a horame Jesus'ga ei pevove'g̃a pe he'yjuhuve'g̃a pe João Batistava'ea mombe'gwovo. G̃a pe ga ei:

—Ymya'ĩ pe peho ongae'ỹi me. Pevo pe pehepia João Batista'ga. Marãi pe pejiyvyteri pe pea rupi pejigwovo garepiaga renonde? Pe'e po pe: “Xaho hepiaga nhungwava – kiroki okooko'iuhu yvytua remimbotarimova'ea rehe onhimbovavaguka yvytua pe.” Pe ndape'ei tuhẽ reki a'ea. A'ereki João Batista'ga ko nhungwava ja rũi. Ga ndokondoko'iuhui ojipe'g̃a remimbotarimova'ea rehe. Ga ko onhimboita Tupana'ga rehe, ei Jesus'ga pevove'g̃a pe.

8 —Marãi pe a'ero pejiyvyteri pe garepiaga renonde? Pe'e po pe: “Xaho ga repiaga – kiroki ga omongi tapy'ynhapipyryva. Gweroho pa po itambere'ia gapira.” A'ea pe ndape'ei oji'i, ei Jesus'ga. A'ereki João Batista'ga ndokohetei mbatera rehe. Ji rendu ti! João Batista'ga nomongi tapy'ynhapipyryva. Kiroki g̃a omongi pyryheteva'ea – g̃ahã u huvihavuhu'g̃a nonga pype.

9 —Marãi pe a'ero pejiyvyteri pe? Pe'e po pe: “Xaho Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga repiaga.” A'ea pe ekatui, ei Jesus'ga. Kiro ji ei pe me: João Batista'ga ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga tuhẽ. Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga jate rũi ko ga, ei Jesus'ga g̃a pe.

10 —Ymyahũ Tupana'ga okwatijaruka ahe ve João Batista'ga mombe'gwovo hako ga po ti nhinhi'ig̃a mombe'ui nehẽ javo, ei Jesus'ga. Aherembikwatijara e'i:

“Nahã Tupana'ga ei Cristo'ga pe: ‘Ji rendu ti!

Nde renonde ti ji ga mondoi imombe'uuka nhinhi'ig̃a nehẽ.

Tomboavujikwe ti ga nderura renonde,’ ei Tupana'ga,” e'i aherembikwatijara, ei Jesus'ga g̃a pe.

11 —Imombe'ukatuavo ji ei pe me: João Batista'ga ko koji'i huvihava ymyahũva'ea hohe pa, ei Jesus'ga. Ag̃wamo turi Tupana'ga rembiepiakatuhava apiavo. Ag̃wamo po ti Tupana'ga he'yjuhuve'g̃a nduvihavuhuhete'ga nehẽ, ei Jesus'ga. A'ero ji ei: Ymyahũva'ea hohe pa João Batista'ga koji'i huvihava. Ag̃wamove'g̃a ki a'e te Tupana'ga rembiepiakatuhara'g̃a ko koji'i huvihava João Batista'ga hohe. Kiroki g̃apyteripeve'g̃a huvihava rũi – g̃a vehevi koji'i huvihava João Batista'ga hohe, ei Jesus'ga g̃a pe.

12 —João Batista'ga g̃a mbo'eypyagwera jate pyryva'ea rehe, garenduve'g̃a ojirokwa heroviapotaheteavo ganhi'ig̃a. A'ero g̃a ei: “Kwa. Kiro ti Tupana'ga toko oreruvihavuhuhetero ore repiakatuavo.” A'ea g̃a ei ipotaheteavo ojikoga Tupana'ga rehe. Ag̃wamo na jitehe g̃a ei a'ea jitehe ipotaheteavo, ei Jesus'ga g̃a pe.

13 —Nahã g̃a ndekoi ikwahava. A'ereki ymyahũva'ea omombe'u nanongara no. “Aerẽ po ti Tupana'ga oko g̃anduvihavuhuhetero g̃a ndepiakatuavo nehẽ.” Nahã Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea epaepavi Moisésva'ea pavẽi, ei Jesus'ga g̃a pe. 14 Ahe e'i: “Tupana'ga po ti oko g̃anduvihavuhuhetero nehẽ. Elias'ga po ti uhu na'ẽ nehẽ,” ei ahe, ei Jesus'ga. Omombe'u ahe João Batista'ga Eliasva'ea mombe'urame. Ag̃wamo João Batista'ga ruri oji'i ahe nhi'ĩpo'ruavo a'ero. Marã? Perovia pota pe a'ea a'ero naerũ? ei Jesus'ga. 15 Peapyakwa pe. Pehendu katu ti ji'ea a'ero! ei Jesus'ga g̃a pe.

16 —G̃a pe Jesus'ga ei: Marã po ti ji ei pe me ag̃wamova'ea pe a'ero nehẽ? Gara ja pe ndekoi a'ero? Kiro ji pe mombe'ui pe me. Tayri'g̃a ja ko pe ndekoi. Oapy tayri'g̃a ima'ẽhai pe feira pe. A'ero g̃a hapukai ojipe'g̃a pe tayri'g̃a pe – kiroki g̃a ojikoty'a g̃a pavẽi. Onhi'ig̃a mondovo g̃a pe g̃a ei:

17 “Oropy ore jiru'a pe me xajory ti nhanerembirekoa rehe javo.

Pe ki a'e te ndapeyrerupypotari henduvame.

Xajehe'o ti nhanenhikamombava rehe, oro'e ore pe me. A'ero ore jehe'oi.

Pe ki a'e te ndapejehe'oi ore pyri. A'ereki pe ndapepotariuhu.”

Nahã tayri'g̃a ei, ei Jesus'ga.

18 —Tayri'g̃a ja pe ndekoi. A'ereki pe pe'epe'e João Batista'ga pe jipi. A'ereki ga rurame pe pyri ga ndo'uahivuhui mbatera vinho reheve tambohete ji Tupana'ga javo, ei Jesus'ga. A'ero pe epe'ei ga mombe'gwovo: “Anhag̃a opyhy ga.” Nahã pe João Batista'ga mombe'ute'varuhui ga arõe'yma, ei Jesus'ga g̃a pe.

19 —Tayri'g̃a ja pe ndekoi. A'ereki pe pe'epe'e ji ve no, ei Jesus'ga g̃a pe. Yvyakotyva'ero yvagipeva'ero ji ajo pe pyri mbatera i'gwovo vinho i'gwovo no. A'ero pe epe'ei ji mombe'gwovo: “Ehepia Jesus'ga! O'uheteuhu ga. Ga ko heagwyryve'ga vinho gwovo,” pe'e pe ji ve, ei Jesus'ga. “Ite'varuhuve'g̃a – kiroki g̃a omono'og̃uhũ itambere'ia governo pe – g̃a pavẽi Jesus'ga ojikoty'a ojipe'g̃a pavẽi okote'varuhuve'g̃a pavẽi,” pe'e pe. Nahã pe euhui ji mombe'gwovo ji arõe'yma, ei Jesus'ga.

—Ojipe'g̃a ndekokatua repiaga g̃waramo nhande ei: Tupana'ga reki okwahavuka g̃a pe g̃a mongokatuavo, ei Jesus'ga. Ojipe'g̃a ndekote'varuhua repiaga g̃waramo nhande ei: Tupana'ga rũi omongo g̃a ite'varuhua rehe, ei Jesus'ga pevove'g̃a mbo'eavo he'yjuhuve'g̃a mbo'eavo.

Tiruahũag̃wama cidadepeva'ea pe

(Lucas 10.13-15)

20 Kiro Jesus'ga nhi'ig̃ahyi cidadepeve'g̃a pe. A'ereki g̃acidades pe ga japorame ahemonhimomby'aheteva'ea g̃a ndopohiri ote'varuhua hugwi. Ndogwerojijyi g̃a ojeaporog̃ita ojikoge'yma ga rehe. Nurã ga ei g̃a pe:

21 —Tiruahũ ti pe me Corazimmeva'ea pe nehẽ! ei Jesus'ga. Tiruahũ ti pe me Betsaidapeva'ea pe nehẽ! ei ga. A'ereki pe ndapepohiri pejikote'varuhua hugwi. Pehepia ko pe Tupana'ga popoakara novĩa ji japorame ahemonhimomby'aheteva'ea. Hepiagame po pe pepohi pejite'varuhua hugwi hamo.

A'ea Jesus'ga ei cidadepeve'g̃a pe Corazimmeve'g̃a pe Betsaidapeve'g̃a pe no.

—Ymyahũ Tiropeva'ea Sidommeva'ea pavẽi ndohepiagi Tupana'ga popoakara ahemonhimomby'ava'ea repiage'yma, ei Jesus'ga. Po ymyahũ ji japoi ahemonhimomby'ava'ea ahepyteri pe, po kotihĩ ahe pohiri okote'varuhua hugwi po raka'e hamo. Omongi po ahe opite'varuhua imondovo tanimbuga oakag̃a rehe po raka'e hamo ndorovy'ari ore orerekote'varuhua rehe javo, ei Jesus'ga.

22 —Ymyahũ Tiropeva'ea ndohepiagi reki Tupana'ga popoakara ahemonhimomby'ava'ea repiage'yma Sidommeva'ea pavẽi, ei Jesus'ga. Ndopohiri ahe a'ero okote'varuhua hugwi. Nurã po ti ahe hepiagi hahyva'ea ojihe nehẽ Tupana'ga omanove'g̃a mono'ombavame ahe reheve nehẽ. G̃a mono'ombavame po ti ga ei ahe ve nhaporemo nehẽ peko te'varuhu pe javo, ei Jesus'ga cidadepeva'ea mombe'gwovo.

—Pe me, Corazimmeva'ea pe Betsaidapeva'ea pe no, pe me ji ei: A'ea rupi koji'i po ti hahy pe me nehẽ. Igwyre'i po ti hahy Tiropeva'ea pe Sidommeva'ea pe nehẽ no, ei Jesus'ga. A'ereki Tupana'ga popoakara repiakaturame pe ndapepohiri reki pejikote'varuhua hugwi, ei Jesus'ga Corazimmeve'g̃a pe Betsaidapeve'g̃a pe no.

23 Cidadepeve'g̃a pe Cafarnaummeve'g̃a pe Jesus'ga ei:

—Pehe marãi pe pejive naerũ? Pe'e pe: “Nhande huvihava jara'g̃a hohe pa.” Nahã ko pe ei pejohupe penhimboheteavouhu pejikovo. Pe peho hete tata pype hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei Jesus'ga. A'ereki pe ndapepohiri reki pejikote'varuhua hugwi. Pehepia pe Tupana'ga popoakara ji japorame ahemonhimomby'aheteva'ea. Hepiagame po pe pepohi pejite'varuhua hugwi hamo. Po ymyahũ ji japoi ahemonhimomby'ava'ea Sodomapeva'ea pyteri pe, a'ero po uveji cidade Sodoma hamo ikaje'yma hamo, ei Jesus'ga.

24 —Ymyahũ Sodomapeva'ea ndohepiagi reki Tupana'ga popoakara ahemonhimomby'ava'ea. Ndopohiri ahe a'ero okote'varuhua hugwi. Nurã po ti ahe hepiagi hahyva'ea ojihe nehẽ Tupana'ga omanove'g̃a mono'ombavame ahe reheve nehẽ. G̃a mono'ombavame po ti ga ei ahe ve nhaporemo nehẽ peko te'varuhu pe javo, ei Jesus'ga Sodomapeva'ea mombe'gwovo. Pe me, Cafarnaummeva'ea pe, pe me koji'i po ti hahy Sodomapeva'ea pe hohe a'ea rupi nehẽ, ei Jesus'ga Cafarnaummeve'g̃a pe.

Pejo ti ji pyri, ei Jesus'ga ahe pokapavame

(Lucas 10.21-22)

25 Onhi'ig̃ahypavame g̃a pe nhaporemo Jesus'ga ei Tupana'ga pe:

—Apĩ, ei ga Tupana'ga pe. Ndepyry hete nde ekovo yvagipeve'g̃a nduvihavuhuhetero yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero no. A'ereki nde nderekwahavukari a'itituhẽva'ea ikwahapyra'g̃a pe heaporog̃itave'g̃a pe no. Onhimbo'ee'ỹve'g̃a pe tayri'g̃a'jave'g̃a pe nde erekwahavuka a'itituhẽva'ea. 26 Na tuhẽ, Apĩ. A'ereki nahã nde erepota, ei Jesus'ga Tupana'ga pe.

27 Kiro Jesus'ga ei:

—Jiruva'ga ombuhu pa ji ve ji mbopopoaka. A'ero ji popoakaramo ojipe'g̃a hohe pa. Gaha jate ji kwaha hete. Ojipe'g̃a ndajikwahakatui. Jihi jate ji akwaha hete jiruva'ga. Okwaha g̃a ga ji ga mboukwahapotarame jate g̃a pe, ei Jesus'ga g̃a pe.

28 —Pepoka pa po pe. Pekwerai po pe no. A'ereki pe pe'ag̃ata hete tiruahũ ji ve javo. Po nahã pe ndekoi, a'ero ti pejo ji pyri. Jihi ti topopoko inog̃atuavo pepy'a nehẽ. 29 Peko ti nhiremimbo'ea rehe. Nahã po ti ji pe mbo'ei nehẽ. A'ereki ji ako nhyrõ nhinhimbohetee'yma jireaporog̃itapyryvamo jitekovo. Ji ve penhimbo'eukarame nhiremimbo'ea rehe po ti pe ikwahavi pejipy'a nog̃atua nehẽ. 30 Ndapekwerai po ti pe pendekorame nhiremimbo'ea rehe nonhimimiva'ea rehe penhimbo'euka hehe pejikovo nehẽ. A'ero po ti pe ndaperekouhui pejivy'are'yma nehẽ ji nhi'ĩpo'ruavo nehẽ.

12

Nahanahã ti ahe toko sábado rupi, ei Jesus'ga

(Marcos 2.23-28; Lucas 6.1-5)

1 Aerẽ judeus'g̃a poravykye'yma rupi sábado rupi Jesus'g̃a hoi kohoa rupi okovo. Garemimbo'ehara'g̃a hoi ga rupi. Trigo kopeva'ea pevo inhimongyi. Ojuka ty'ara garemimbo'ehara'g̃a. Nurã ohorame g̃a ika'mbika'mbigi trigo i'gwovo.

2 Hepiagame fariseus'g̃a ei Jesus'ga pe:

—Ymyahũ Moisésva'ea e'i ikwatija hako: “Tapeporavykyi ti sábado rupi.” Nahã ahe ei hako. Ehepia ti neremimbo'ehara'g̃a! G̃a nohendukatui reki. A'ereki g̃a oporavyky ika'mbika'mbiga trigo sábado rupi, ei fariseus'g̃a Jesus'ga pe.

3 A'ero Jesus'ga ei fariseus'g̃a pe:

—Napehendukatui pe Tupana'ga nhi'ig̃a. Garembikwatijarukara omombe'u Daviva'ea. A'ea onhi'ĩ pe me novĩa. Ymyahũ ty'ara ojuka Daviva'ea onhipavẽiva'ea no hako. 4 A'ea rupi ahe hoi Tupana'ga ronga pype tenda pype. Ipype ikwava'ẽhara'g̃a omondo pão Tupana'ga rovai pyteri pe jipi. G̃a ikwava'eg̃irẽ Tupana'ga pe ga gwerohouka g̃a pe g̃ahã jate ti to'u jirovai pyteripeva'eagwera javo. Ojipe'g̃a po ndo'ui hamo. Daviva'ea reki i'ui onhipavẽiva'ea pavẽi hako, ei Jesus'ga fariseus'g̃a pe.

5 —Tupana'ga rembikwatijarukara onhi'ĩ pe me novĩa, ei Jesus'ga fariseus'g̃a pe. Ymyahũ Tupana'ga e'i Moisésva'ea pe ikwatijaruka ahe ve hako. Ahe ve ga ei: “Nhimbohetehava pype ti ikwava'ẽhara'g̃a toporavyky ikwava'eg̃a ji ve jukapyra. Oporavykye'yma rupi sábado rupi ti g̃a tokwava'ẽ ipype. Nahã ti g̃a toko katu. Nahã pyry ji ve.” Ymyahũ Tupana'ga ei a'ea Moisésva'ea pe ikwatijaruka ahe ve hako, ei Jesus'ga fariseus'g̃a pe. Tupana'ga ei g̃a pe: “Pyry.” Ndojari g̃a ndehe a'ero g̃aporavykya sábado rupi, ei Jesus'ga.

6-8 —Jihi reki kiro a'e pe me: Tupana'ga ei ji ve kaitu pyry, ji erame: Nahanahã ti yvyakotyve'g̃a toko sábado rupi. Nurã yvyakotyva'ero yvagipeva'ero ji ei pe me: Tape'epe'ei ti nhiremimbo'ehara'g̃a pe g̃a ika'mbigame trigo sábado rupi a'ero, ei Jesus'ga fariseus'g̃a pe. Ymyahũ Tupana'ga ei hako:

“Peru pe mbatepyryva tokwava'ẽ ti ikwava'ẽhara'g̃a Tupana'ga pe javo.

A'ea ji ei pe me novĩa.

Emo koji'i ji apota penemimombyryva ojipe'g̃a pe,” ei Tupana'ga hako, ei Jesus'ga.

Tupana'ga nhi'ig̃a pe ndapekwahakatui, ei Jesus'ga g̃a pe. Po pe ikwahakatui, a'ero po pe napembojari ite'varuhuva'ea okokatuve'g̃a ndehe hamo, ei Jesus'ga fariseus'g̃a pe.

Jesus'ga iponhimamava'ea pavẽi

(Marcos 3.1-6; Lucas 6.6-11)

9 Aerẽ Jesus'ga hoi ogwovo gwe'yja'g̃a jatykai pe ovahema. 10 Ipype iponhimamave'ga rekoi. Ojipe'g̃a ndeaporog̃itate'varuhuro okovo timbotegwete ti Jesus'ga javo. A'ero g̃a ei ojohupe:

—Mara'ngu po ti Jesus'ga oporavykyavo gapoa mbokatua'java nhandeporavykye'yma rupi sábado rupi? Ga gapoa mbokatua'javame po ti nhande Jesus'ga mbotegwetei nehẽ, ei g̃a ojohupe.

Nurã g̃a ei Jesus'ga pe:

—Marãi Moisésva'ea rembikwatijara nhandeporavykye'yma mombe'gwovo sábado mombe'gwovo? Marãi ikwatijara? Pyry nhande nimombigi g̃atetirũa nhandeporavykye'yma rupi sábado rupi? Marãi? ei g̃a Jesus'ga pe.

11 Imombe'gwovo Jesus'ga ei g̃a pe:

—Erereko po nde ovelha ojipejiva'ea. Po nerenymbava ovelha ihiri ikwaruhua pype nhandeporavykye'yma rupi sábado rupi, a'ero po nde ipyhygi ovelha henohema jugwi. Nahã nde ovelha rerekokatui. A'ereki pyry ovelha nde ve, ei Jesus'ga g̃a pe. 12 Koji'i avove'g̃a pyryvamo Tupana'ga pe yvyakotyve'g̃a. Nurã ji ei: Pyry nhande g̃a pokogame sábado rupi, ei Jesus'ga. Aherembikwatijara e'i no pyry javo.

13 A'ea erame Jesus'ga ei akoja'ga pe iponhimamave'ga pe:

—Ejipoapyho!

A'ero ga jipoapyhoi. Ikatua'ja gapoa a'ero ojipea ja gapoa ja.

14 A'ero fariseus'g̃a hoi Jesus'ga hugwi onhimono'og̃a. Ojohupe g̃a ei onhimonha'ngavo:

—Maranuhũ po ti nhande Jesus'ga jukaukari nehẽ naerũ? ei g̃a ojohupe.

Tupana'ga omongo Jesus'ga g̃anduvihavuhuhetero

15 G̃a'ea kwahavame Jesus'ga hoi pea hugwi ogwovo. He'yjuhuve'g̃a nhimono'og̃i ogwovo ga rupi. A'ero ga imombipavi g̃atetirũa g̃a hugwi. 16 Kiro ga ehetei g̃a pe:

—Tapemombe'ui ti ojipe'g̃a pe Jesus'ga imombigi oretetirũa javo.

17 A'ea Jesus'ga ei g̃a pe. Nahã hekoi Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo ymyahũva'ea po'ruavo. A'ereki ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea Isaíasva'ea a'ea mombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo. Ahe e'i hako:

18 “ ‘Pehepia ti nhipavẽive'ga

– kiroki ga pe ji a'e eko ti g̃anduvihavuhuhetero javo,’ ei Tupana'ga,” ei ahe.

“ ‘Ga ko nhiremia'nguhete'ga.

Anhimohẽ hete ji ga rehe,’ ei Tupana'ga.

‘Amondouka po ti ji jira'uva ga pyri ga pojykakatuuka jupe nehẽ.

A'ero po ti ga nhiremimbotarimova'ea mombe'ui judeus'g̃arũive'g̃a pe

nahanahã pyry Tupana'ga pe javo,’ ei Tupana'ga.

19 ‘Nhipavẽive'ga po ti ndogwayvari g̃a nehẽ.

Ndohapukai po ti ga g̃a pe nehẽ.

Ndahyahivi po ti ganhi'ig̃a g̃a pe cidade rapea rupi nehẽ,’ ei Tupana'ga.

20 ‘Ga po ti oko nhyrõ he'ouhũve'g̃a pokoga nehẽ.

Pyry po ti ga ndipopoakarive'g̃a pe nehẽ.

Nahã po ti ga rekoi hendukatuuka g̃a pe nhinhi'ig̃a g̃a mongovouka nhinhi'ig̃a rupi,’ ei Tupana'ga.

21 ‘Ga rehe po ti judeus'g̃arũive'g̃a jikogi nehẽ,’ ei Tupana'ga,” ei Isaíasva'ea hako.

O'mbero ahe e'i: Belzebu'ga opoko Jesus'ga

(Marcos 3.20-30; Lucas 11.14-23)

22 Aerẽ ojipe'g̃a heakwagweve'ga reruri Jesus'ga pyri tombojipe'a ti Jesus'ga anhag̃a ga hugwi javo. Ndohepiagi heakwagweve'ga. Ga nonhi'ig̃i no. A'ereki anhag̃a ndohepiukari ga pe. Nomonhi'ig̃ukari ga pe no. G̃a ga reruri Jesus'ga pyri. Igwete Jesus'ga anhag̃a mbojipe'ai ga monhimohig̃atuavo. A'ero ga nhi'ig̃a'javi. Gwepiaga'ja ga no. 23 A'ero pevove'g̃a nhimomby'ahetei onhimongyavo. A'ero g̃a eg̃a'ei:

—Mara'ngu po Jesus'ga Daviva'ea rymyminoa?

A'ea g̃a ei. A'ereki g̃a e'i oyvyteri pe: “Ga pe Tupana'ga e'i eko ti g̃anduvihavuhuhetero javo.” A'ea g̃a ei nurã Jesus'ga popoakaro javo.

24 Henduvame fariseus'g̃a ei:

—Aherymyminoa rũi po ga. Belzebu'ga anhag̃a ruvihavuhu'ga Jesus'ga pokogame jate ga popoakaro. Nurã Jesus'ga anhag̃a mbojipe'ai g̃a hugwi imondovouka, ei g̃a o'mbero.

Belzebu, ei g̃a Diabo'ga pe. Irũa garera Satanás.

25 Jesus'ga okwaha fariseus'g̃a ndeaporog̃itate'varuhua. A'ero ga ei g̃a pe:

—Po g̃agwyripeve'g̃a otavuka ojohupe, a'ero po ti g̃a nhomoka'nhymbavi nehẽ. Po cidadepeve'g̃a otavuka ojohupe, a'ero po ti g̃a nhomoka'nhymbavi nehẽ no. Po ongapypeve'g̃a otavuka ojohupe, a'ero po ti g̃a nhomoka'nhymbavi nehẽ no, ei Jesus'ga fariseus'g̃a pe. 26 Po Satanás'gapyriva'ea nhombojipe'ai nahã otavuka ojohupe, a'ero po ti inhomoka'nhymbavi jovai nehẽ no. Marã po ti Satanás'ga huvihava a'ero ojipyriva'ea ahana'javame nehẽ? ei Jesus'ga fariseus'g̃a pe.

A'ea Jesus'ga ei. A'ereki fariseus'g̃a e'i o'mbero:

—Belzebu'ga Jesus'ga pokogi ojipyriva'ea mbojipe'auka ga pe.

27 A'ero Jesus'ga ei fariseus'g̃a pe:

—Ma'g̃a ombojipe'auka Satanás'gapyriva'ea pendeheve'g̃a pe naerũ? ei Jesus'ga. Ndape'ji reki pe g̃a pe: “Belzebu'ga ombojipe'auka g̃a pe.” A'ea rũi pe ei, ei Jesus'ga. Po ga rũi g̃a poko ojipyriva'ea mbojipe'auka g̃a pe, a'ero ga rũi ji poko no, ei Jesus'ga. Tape'ei ti ji ve a'ero: “Belzebu'ga Jesus'ga poko.” Po pe'ji a'ea ji ve, a'ero po ti pendeheve'g̃a ete'varuhui pe me nehẽ no pe'mbe pe javo pe me nehẽ, ei Jesus'ga fariseus'g̃a pe.

28 —Tupana'ga ra'uva reki ombojipe'auka Satanás'gapyriva'ea ji ve, ei Jesus'ga. Pekwaha pe a'ero Tupana'ga ko nhanderuvihavuhuhetero kiro javo, ei Jesus'ga.

29 —Po ojipe'ga kipotari ipopoakave'ga ronga pype gambatera rerogwovo ga hugwi, a'ero ga ipopoakave'ga pokwapokwari na'ẽ, ei Jesus'ga. Aerẽ ga ipyhygi gambatera herogwovo a'ero. Nahã ga koji'i ipopoaka hete reki ipopoakave'ga hohe.

A'ea Jesus'ga imombe'ui nahã Tupana'ga ipopoaka Satanás'ga hohe javo.

30 —Kiroki ga ndajirepygi – gaha ji movahĩ, ei Jesus'ga. Kiroki ga nomono'og̃i ji pavẽi – gaha ombokwaki'o.

A'ea Jesus'ga ei ga nombojikogukari g̃a ji rehe javo.

31 —Pe'e pe: “Belzebu'ga opoko Jesus'ga.” Nahã pe erame ji ve pe Tupana'ga ra'uva mbotegwetei. A'ereki Tupana'ga ra'uva tuhẽ ji poko, ei Jesus'ga. Tupana'ga ti omombo pa g̃a hugwi g̃andekote'varuhua g̃a'ete'varuhuagwera ojive nehẽ, ei Jesus'ga. Po Tupana'ga ra'uva pe g̃a ete'varuhui Tupana'ga ra'uva mbotegweteavo nahã okote'varuhuavo, a'ero po ti Tupana'ga nomombori g̃andekote'varuhua g̃a hugwi nehẽ, ei Jesus'ga. 32 Po g̃a ete'varuhui ji ve vehevi okote'varuhuavo, a'ero po ti Tupana'ga imombori g̃andekote'varuhua g̃a hugwi nehẽ, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no. Po g̃a ete'varuhui Tupana'ga ra'uva pe reki okote'varuhuavo, a'ero po ti Tupana'ga nomomborag̃wami g̃andekote'varuhua nehẽ. Nomombori po ti ga kiro. Aerẽ po ti ga nomombori nehẽ no, ei Jesus'ga fariseus'g̃a pe.

I'yva yva'ia pavẽi

(Lucas 6.43-45; Mateus 7.15-20)

33 —Pejapyaka ti nhinhi'ig̃a rehe, ei Jesus'ga fariseus'g̃a pe. Po i'yva ikatu, a'ero yva'ia ikatu. Po i'yva ite'varuhu, a'ero yva'ia ite'varuhu. Ahe okwaha i'yva. A'ereki ahe gwepia herekorame yva'ia ojihe, ei Jesus'ga fariseus'g̃a pe. 34 Peko te'varuhu pe! ei Jesus'ga g̃a pe. Nurã pe ete'varuhui ojipe'g̃a pe. A'ereki pejiyvyteri pe pe peko te'varuhu hete, ei Jesus'ga fariseus'g̃a pe. 35 Pyryve'ga, nane'ymi ga reaporog̃itaro pyryva'ea rehe. Nurã ga ekatui jipi, ei Jesus'ga. Ite'varuhuve'ga, nane'ymi ga reaporog̃itaro ite'varuhuva'ea rehe. Nurã ga ete'varuhui, ei Jesus'ga.

36 —Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Aerẽ mbapava koty po ti hahy hete g̃a pe Tupana'ga erame g̃a pe nhaporemo g̃andeaporog̃ita rehe nehẽ. G̃a pe po ti ga ei: “Penhi'ĩteheuhu pe nahanahã javo. Maraname pe nhi'inhi'ĩtehei?” Nahã po ti ga ei g̃a pe nehẽ. 37 A'ereki ga g̃wendu pa nenhi'ĩtehea nenhi'ĩpyryva reheve. A'ero nde nhi'ĩpyryvame po ti ga ei nde ve nehẽ: “Pyry nenhi'ig̃a. Ereko katu nde a'ero,” e po ti ga nehẽ. Nde nhi'ĩteheuhurame ga henduvi no. A'ero po ti ga ei nde ve nehẽ: “Ndapyryvi nenhi'ig̃a. Ereko te'varuhu nde a'ero,” e po ti ga nde ve nehẽ. A'ero po ti ga imondoi hahyva'ea nde ve nehẽ nde ete'varuhuro g̃waramo, ei Jesus'ga imombe'gwovo fariseus'g̃a pe.

Jesus'ga okwahava'javuka Jonasva'ea ahe ve

(Marcos 8.11-12; Lucas 11.29-32; 12.54-56)

38 A'ero judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a ei Jesus'ga pe fariseus'g̃a pavẽi:

—Ahembo'eharamo eapo ti ahemonhimomby'ava'ea torohepia ti, ei g̃a.

39 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Peko te'varuhu pe ag̃wamova'ero! ei Jesus'ga. Ndapekoi pe Tupana'ga nhi'ig̃a rehe pejikoge'yma ga rehe. A'ero pe ei: “Jesus'ga japorame jate nhande ve ahemonhimomby'ava'ea, a'ero po ti nhande ei ikwahava nehẽ: Tupana'ga ga poko. A'ea po ti nhande xa'e hepiagame nehẽ.” A'ea pe ei, ei Jesus'ga.

—Ndoapoukari po ti Tupana'ga ojipea ahemonhimomby'ava'ea pe me nehẽ. Ojikwe ga oapo ahemonhimomby'ava'ea Jonasva'ea mohemukarame hako. A'ea jate po ti ga ikwahavukara'javi pe me nehẽ, ei Jesus'ga. Ymyahũ Jonasva'ea ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea hako. 40 Mokõi okira rupi Jonasva'ea rekoi piraruvihavuhua revegi pe. Kirẽ pira ahe mbojivyra'javi gwevega hugwi. Aerẽ ahe hoi Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwombe'gwovo Nínivepeva'ea pe a'ero hako, ei Jesus'ga.

—Jonasva'ea javijitehe mokõi jikira rupi po ti ji rekoi yvya pype hete nehẽ. Kirẽ po ti ji hemi jugwi nehẽ yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no, ei Jesus'ga. A'ero po ti pe ikwahavi Tupana'ga opoko Jesus'ga javo, ei Jesus'ga.

41 —Aerẽ mbapava koty po ti Tupana'ga omanove'g̃a mono'ono'ombavi ag̃wamove'g̃a ndeheve nehẽ, ei Jesus'ga. G̃a mono'ombavame po ti ga ei g̃a pe nhaporemo nehẽ peko te'varuhu pe javo. A'ea rupi po ti Nínivepeva'ea kweravi nehẽ no. Ojipiukarame po ti ahe imboukwahavukari ag̃wamove'g̃a ndekote'varuhua nehẽ. A'ereki a'ea renonde ymyahũ Nínivepeva'ea g̃wendu katu Tupana'ga nhi'ig̃a hako. Opohi ahe okote'varuhua hugwi ymyahũ hendukatuavo Tupana'ga nhi'ig̃a Jonasva'ea imombe'uro g̃waramo hako, ei Jesus'ga g̃a pe imombe'gwovo.

—Ji rendu ti! ei Jesus'ga g̃a pe. Jihi kaitu amombe'u katu Tupana'ga nhi'ig̃a Jonasva'ea hohe, ei Jesus'ga. Ag̃wamove'g̃a nohendupotari nhinhi'ig̃a opohire'yma okote'varuhua hugwi. Nurã po ti Nínivepeva'ea imboukwahavukari ag̃wamove'g̃a ndekote'varuhua nehẽ, ei Jesus'ga fariseus'g̃a pe.

42 —Mbapava koty po ti Tupana'ga omanove'g̃a mono'ono'ombavi ag̃wamove'g̃a ndeheve, ei Jesus'ga. G̃a mono'ombavame po ti ga ei g̃a pe nhaporemo nehẽ peko te'varuhu pe javo. A'ea rupi po ti tyapyrakotyva'ea ruvihavuhuva'ea kweravi nehẽ no kunhangwerava'ea. Ojipiukarame po ti ahe imboukwahavukari ag̃wamove'g̃a ndekote'varuhua nehẽ. A'ereki a'ea renonde ymyahũ tyapyrakotyva'ea ruvihavuhuva'ea uhu Salomãova'ea pyri hako tahendu ti ganhi'ig̃a javo. “A'ereki ga okwaha hete,” ei ahe ua. Paivouhu hete ahegwyra. Paivouhua hugwi ahe ruri hako tahendu ti ga javo, ei Jesus'ga imombe'gwovo fariseus'g̃a pe.

—Ji rendu ti! ei Jesus'ga g̃a pe. Jihi kaitu akwaha hete Salomãova'ea hohe, ei Jesus'ga. Ag̃wamova'ero napehendupotari nhinhi'ig̃a ikwahapotare'yma a'itituhẽva'ea. Nurã po ti ahe imboukwahavukari pendekote'varuhua nehẽ, ei Jesus'ga.

Ojivy anhag̃a ahe pyri

(Lucas 11.24-26)

43 —Kiro po ti ji imombe'ui Diabo'gapyriva'ea rembipyhyga'ga anhag̃a rembipyhyga'ga pe me, ei Jesus'ga. Na ja ag̃wamove'g̃a ndekoi ite'varuhuve'g̃a – kiroki g̃a opohi okote'varuhua hugwi novĩa ojikoge'yma ji rehe, ei Jesus'ga. Anhag̃a ite'varuhu hete akwaimbae'ga pyhyga otiruahũro ga pe. Aerẽ anhag̃a jipe'ai ga hugwi ogwovo yhye'ỹi me okwaokwava. “Mome po ti ji ruvi nehẽ?” e'i oyvyteri pe heka. Ndohepiagi reki. 44 Nurã i'ei: “Ajivy po ti ji nhironga pe ipojykaa'java akwaimbae'ga pojykaa'java,” e'i anhag̃a. Akwaimbae'ga pe anhag̃a e'i nhironga.

—A'ero ituri ojivya akwaimbae'ga pyri. Ovahemame ga pyri anhag̃a i'ei: “Ndogwerekoi ve ongapypeve'g̃a ipype imboavujikweripyra pype,” e'i akwaimbae'ga mombe'gwovo. 45 “Taru ti jara ji pyri a'ero,” e'i.

—A'ero ihoi anhag̃a rerua seteva'ea rerua. Akoja hohe seteva'ea tiruahũ hete, ei Jesus'ga. Ovahemame akwaimbae'ga pyri ga pojykai otiruahũro ga pe. A'ero kiro koji'i tiruahũ hete akwaimbae'ga pe. Ymya tiruahũ ga pe ojipejiva'ea ga pojykarame. Aerẽ koji'i tiruahũ hete ga pe seteva'ea ga pojykarame, ei Jesus'ga.

—Na jitehe tiruahũ ag̃wamo ite'varuhuve'g̃a pe. Aerẽ koji'i po ti tiruahũ hete g̃a pe nehẽ. A'ereki opohi'rãrame okote'varuhua hugwi novĩa g̃a nde'i ji ve: “Herejo ejikoty'a ji pavẽi.” A'ea g̃a nde'i ji ve. Aerẽ koji'i g̃a ndekote'varuhui a'ero, ei Jesus'ga.

Jesus'ga yembora gairũva'ea pavẽi

(Marcos 3.31-35; Lucas 8.19-21)

46 Jesus'ga imombe'urame pevove'g̃a pe nanime Jesus'ga yembora ruri gairũ'g̃a pavẽi o'ama okari pe. Onhi'ĩ pota g̃a ga pe. 47 Pevove'g̃a pyteripeve'ga e'i Jesus'ga pe:

—Neyhẽa uhu nde repiaga neirũ'g̃a pavẽi. Pevo g̃a ami okari pe.

48 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Ji erame nhiyhẽa, marãve'g̃a pe ji ei? ei ga. Ji erame nhiirũ'g̃a, marãve'g̃a pe ji ei? Kiro ji imombe'ukatui nde ve, ei Jesus'ga.

49 A'ero Jesus'ga pova'eg̃i g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. G̃wemimbo'ehara'g̃a mombe'gwovo ga ei:

—Pehepia! G̃a pe ji ei nhiy'g̃a. G̃a pe ji ei nhiirũ'g̃a, ei Jesus'ga. 50 Kiroki g̃a jiruva'ga nhi'ĩpo'ru yvagipeve'ga nhi'ĩpo'ru – g̃a pe ji ei nhiirũ'g̃a. A'e ji g̃a pe no nhirendyra'g̃a. Nhiy'g̃a a'e ji g̃a pe no, ei Jesus'ga.

13

Ha'ynha mohãihara'ga

(Marcos 4.1-9; Lucas 8.4-8)

1 Onhi'imbavame Jesus'ga hoi onga hugwi ogwovo ypiahu pe. Pevo ga apygi oina. 2 He'yjuhuve'g̃a nduri onhimbotymbotyva ga pyri tihendu katu ti ga javo. Nurã ga hoi o'ava yharuhua pype oina. A'ero g̃a ami yembeyvyri pe.

3 Ojo'java'ea pyvõ ga g̃a mbo'embo'ei imombe'gwovo g̃a pe he'yjuhuva'ea. Ga e'i:

—Ji rendu ti! ei Jesus'ga. Ha'ynha mohãihara'ga hoi ko pe ityma, ei ga. 4 Pevo ga imohãi ha'ynha. Nahã ga itymi ha'ynha. Ga imohãirame ha'ynha jara indurugi pehea rembeyvyra rupi. Ua gwyra'ia i'ui imokona, ei Jesus'ga.

5 —Ga imohãirame ha'ynha jara indurugi yja rehe ita arimo. A'ereki ita onhimongyheteuhu pevo. Xunhi yja a'ero ha'ynha pe. Kotihĩ henhunhamo novĩa. A'ereki nianami yja ita rehe. 6 Kwarahyahiva imbokai garemityma a'ero. He'ouhũ omanomo. A'ereki ndokihetei hapoa yvya pype, ei Jesus'ga.

7 —Ga imohãirame ha'ynha jara indurugi nhungwava ra'ynha pyteri pe hatĩava'ea ra'ynha pyteri pe. Aerẽ ga'apoa ha'ynha renhunhamo nhungwava ra'ynha pavẽi. A'ero nhungwava nhambyguhui garemityma, ei Jesus'ga.

8 —Ga imohãirame ha'ynha jara indurugi yjakatua pype. A'ero henhunhamo o'ao'aheteramo. He'yjuhu ahara a'ero. Jara pype ahara pype turi cem ha'ynha. Jara pype ahara pype turi sessenta ha'ynha. Jara pype ahara pype turi trinta ha'ynha.

Nahã Jesus'ga ei imombe'gwovo ha'ynha mohãihara'ga mombe'gwovo.

9 —Peapyakwa pe. Pehendu katu ti ji'ea a'ero! ei Jesus'ga pevove'g̃a pe imombe'gwovo ojo'java'ea.

Nurã ji amombe'u ojo'java'ea, ei Jesus'ga

(Marcos 4.10-12; Lucas 8.9-10)

10 Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a nduri ga pyri javo ga pe.

—Maraname nde imombe'ui ojo'java'ea g̃a pe g̃a mbo'erame? ei g̃a Jesus'ga pe.

11 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pe me Tupana'ga ei tokwaha ti g̃a onhimiva'ea nhirembiepiakatuhava javo, ei Jesus'ga. Marã hekoi kiro Tupana'ga yvyakotyve'g̃a ndepiakaturame okovo g̃anduvihavuhuhetero? A'earupiva'ea kiro ga ikwahakwahavukari pe me. Ojipe'g̃a pe po ti ga ndokwahavukari tuhẽ a'ea nehẽ, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. Nurã ji imombe'ui ojo'java'ea g̃a pe g̃a mbo'erame, ei Jesus'ga.

12 —Kiroki ga okwaha – ga pe po ti Tupana'ga ikwahavukari koji'iva'ea nehẽ. A'ero po ti ga ikwahahetei nehẽ, ei Jesus'ga. Kiroki ga ndokwahavi – po ga ikwahavi xunhiva'ea, a'ea vehevi po ti Tupana'ga imoka'nhymbavukari ga pe nehẽ, ei Jesus'ga.

13 —Nurã ji imombe'ui ojo'java'ea g̃a pe. A'ereki

“hepiagame g̃a gwepia tehe reki.

A'ereki g̃a nombaragwahapotari hehe.

Henduvame g̃a g̃wendu tehe reki.

A'ereki g̃a ndokwahapotari”, ei Jesus'ga.

14 —Nahã g̃a ndekoi hepiage'yma henduve'yma no, ei Jesus'ga. Nahã hekoi Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo ymyahũva'ea po'ruavo. A'ereki ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea Isaíasva'ea a'ea mombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo. Ahe e'i hako:

“ ‘Henduvame g̃a ndokwahavag̃wami reki.

Hepiagame g̃a nombaragwahavag̃wami reki hehe,’ ei Tupana'ga.

15 ‘Nahã g̃a. A'ereki g̃a noangarihu

tiandeapyakwapupugyme ti javo.

Ndiapyhai g̃a okovo

tikwahavyme ti Tupana'ga nhi'ig̃a javo.

Ndojapyakai g̃a

xambaragwahavyme ti a'itituhẽva'ea rehe javo.

Nahã g̃a ndekoi

tirojijyjyme ti nhandereaporog̃ita javo.

Tomomboryme ti Tupana'ga nhanderekote'varuhua nhande hugwi nehẽ, ei g̃a,’ ei Tupana'ga.”

Ymyahũ Isaíasva'ea ei a'ea mombe'gwovo hako, ei Jesus'ga.

16 —Pe me ki a'e te pyry hete. A'ereki pe pejirokwa ikwahava aherembikwahavipyre'yma Tupana'ga rembiapoa repiaga ganhi'ig̃a rendukatuavo, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. Pyry hete pe me, a'e ji. 17 A'ereki ymyahũ ko ahe gwepia pota hete penembiepiaga Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea ganhi'ig̃areheva'ea pavẽi. He'yiva'ea gwepia pota. Ahe ndohepiagi reki. G̃wendu pota hete ahe penemienduva no. Ahe nohenduvi reki, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Jesus'ga okwahavuka ha'ynha mohãihara'ga mombe'ua

(Marcos 4.13-20; Lucas 8.11-15)

18 —Pehendu ti a'ero ikwahava ojo'java'ea, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. Kiro po ti ji imombe'ukatui pe me nehẽ ikwahavuka ha'ynha mohãihara'ga mombe'ua nehẽ, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

19 —Kiro Tupana'ga rekoi yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero g̃a ndepiakatuavo, ei Jesus'ga. Kiroki g̃a g̃wendu a'ea mombe'ua novĩa ikwahave'yma – g̃a pyri ahemoandyandyihara'ga Diabo'ga ruri a'ero ipe'avo imombe'ua g̃apy'a hugwi imoka'nhymbavuka g̃a pe, ei Jesus'ga. G̃a pe ji ei a'ero ji imombe'urame ha'ynha indurugagwera pehea rembeyvyra rupi.

20 —Amombe'u jipe ko ji ha'ynha indurugagwera – kiroki onduru ita rehe, ei Jesus'ga. Kotihĩ henhui ha'ynha novĩa. A'ereki kwarahya rerekovo g̃waramo nonhimomiranami a'ero omanomo, ei ga. A'ereki ndokihetei hapoa yvya pype.

—A'ea ja g̃a ndekoi – kiroki g̃a g̃wendu nhanderuvihavuhuhete'ga mombe'ua. Kotihĩ g̃a ndoryndoryvamo hehe novĩa. 21 Aerẽ ojipe'g̃a omondo hahyva'ea g̃a pe ndoropotari pe henduvame gamombe'ua javo. Hahyro g̃waramo g̃a pe g̃a nonhimomiranami a'ero kotihĩ opohia nhanderuvihavuhuhete'ga mombe'ua hugwi. A'ereki ndokihetei gamombe'ua g̃ayvyteri pe.

22 —Amombe'u jipe ko ji ha'ynha indurugagwera – kiroki onduru nhungwava ra'ynha pyteri pe hatĩava'ea ra'ynha pyteri pe. Aerẽ igwaigwavete hatĩava'ea nhambyguhui garemityma jukavo, ei Jesus'ga.

—A'ea ja ojipe'g̃a ndekoi nhungwava pyteripeva'ea ja. G̃a g̃wendu ojipe'g̃a erame g̃a pe: “Tupana'ga nhande poko katu kiro nhanderuvihavuhuhete'ga.” A'ea g̃a g̃wendu katu. Aerẽ g̃a ag̃ataruhuramo ojihe javo: “Maramarã po ti nhande rekoi nehẽ naerũ?” ei g̃a oyvyteri pe. A'ea nonog̃atuukari g̃apy'a. G̃a ipotapavuhui itambere'ia a'ero, ei Jesus'ga. “Koji'i nhande tipotaruhu itambere'ia a'ero ti pyryvamo nhande ve javo,” e'iuhu g̃a, ei Jesus'ga. A'ero igwaigwavete g̃a ndojapyakaa'javi nhanderuvihavuhuhete'ga mombe'ua rehe. A'ereki g̃a'ag̃atarahivuhua nohenduva'javukari a'ea g̃a pe. A'ero g̃a ndokoa'javi reki gamombe'ua rupi okokatue'yma ojipe'g̃a pe oporavykye'yma ga pe.

23 —Amombe'u jipe ko ji ha'ynha indurugagwera – kiroki onduru yjakatua pype, ei Jesus'ga. A'ea ja ojipe'g̃a ndekoi yjakatuapypeva'ea ja. G̃wendu katu g̃a nhanderuvihavuhuhete'ga mombe'ua ikwahava. Japyakwapupu g̃a henduvame. Oko katu g̃a okovo gamombe'ua rupi a'ero. Nahã g̃a ha'ynha mohãihara'ga remitymipyrava'ea ja. Ojipea pype garemitymipyra pype turi cem ha'ynha ahara pype. Ojipea pype turi sessenta ha'ynha ahara pype. Ojipea pype turi trinta ha'ynha ahara pype. Na jitehe ko g̃a – kiroki g̃a japyakwapupu. Ombojoavyavy g̃aporavykya Tupana'ga pe okokatuavo ojipe'g̃a pe. Jara'g̃a he'yjuhu g̃aporavykya. Jara'g̃a koji'i g̃aporavykya. Nahanahã g̃a ndekoi.

A'ea Jesus'ga ei imombe'gwovo pa ojo'java'ea ikwahavuka g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Nhungwava trigo'java'ea

24 Ojipea pyvõ ojo'java'ea pyvõ Jesus'ga g̃a mbo'ei. A'ero ga ei:

—Marã hekoi kiro yvyakotyve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga nhanderuvihavuhuhetero oko javo? A'ea rehe po ti ji pe mbo'ei ikwahavuka pe me imombe'gwovo a'ea'java'ea, ei ga. Akwaimbae'ga imohãi ha'ynhapyryva trigo ra'ynha ko pe ityma. 25 Aerẽ ypytunimo g̃a kipavame ga'arõe'ỹve'ga ruri imohaina nhungwava ra'ynha trigo'java'ea ra'ynha ko pe trigo pyteri pe. Kirẽ ga hoi a'ero ojipiukare'yma ogwovo.

26 —Aerẽ jate trigo henhunhamo nhungwava pavẽi. I'ai herekovo ahara. I'arame jate kohoa jara'gapyrive'g̃a mbaragwahavi nhungwava rehe trigo pyteri pe a'ea ko trigo rũi reki javo. 27 A'ero g̃a hoi kohoa jara'ga pyri javo ga pe: “Orepojykaharamo eretỹ nde trigo ra'ynhapyryva ko pe. Maraname gwereko nhungwava trigo pyteri pe? Ma'g̃a omohãi naerũ nhungwava ra'ynha trigo'java'ea ra'ynha a'ero trigo pyteri pe raikwehe?” ei g̃a ijara'ga pe.

28 —A'ero ga ei g̃a pe: “Ma'g̃a po? Ojipe'ga nanhiarõi a'ero imohaina nhungwava ra'ynha ipype raikwehe,” ei ga.

—A'ero g̃a ei: “Marã a'ero? Toroho ti nhungwava mondoroga? Marã?” ei g̃a.

29 —“Tapemondorogi na'ẽ,” ei ga. “Nhungwava mondorogame mara'ngu po ti pe imondoroga trigo jajuve'ỹva'ea nhungwava reheve nehẽ? 30 Na inhimomboakari ojogweheve,” ei ga, ei Jesus'ga imombe'gwovo. “Aerẽ trigo jajuvame po ti ji ei trigo mono'õhara'g̃a pe nehẽ: Nhungwava na'ẽ ti pemondoro trigo'java'ea jugwi imono'og̃a nehẽ. Peapytĩ ti jajurupya pe herogwovo imbokaita. Nahã po ti ji ei g̃a pe nehẽ,” ei ga, ei Jesus'ga imombe'gwovo. “A'ea py'rovo gwe ti pemono'õ trigo herua imondovo hyrua pype jiapoa pype. Nahã po ti ji ei g̃a pe nehẽ,” ei kohoa jara'ga.

Nahã Jesus'ga ei imombe'gwovo ojo'java'ea.

Mostarda ra'ynha xunhiheteva'ea

(Marcos 4.30-32; Lucas 13.18-19)

31 Ojipea pyvõ ojo'java'ea pyvõ Jesus'ga g̃a mbo'ei. A'ero ga ei:

—Marã hekoi kiro yvyakotyve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga nhanderuvihavuhuhetero oko javo? A'ea rehe po ti ji pe mbo'ei ikwahavuka pe me imombe'gwovo a'ea'java'ea, ei ga. Akwaimbae'ga gwereko mostarda ra'ynha. A'ea ga itymi ko pe, ei Jesus'ga. 32 Mostarda ra'ynha ko jara gwyre'i pa xunhi hete. Henhunhame mostarda roryroryvamo. Aerẽ yvovouhuro. A'ero koji'i hehanhuhũ oji'java'ea hohe yvovouhuro. A'ero gwyra'ia ruri onhimongyavo upa hakã rehe japovo gwaityga, ei Jesus'ga he'yje'ỹve'g̃a po ti he'yjuhu nehẽ javo.

Pão imbovuhava

(Lucas 13.20-21)

33 Ojipea pyvõ ojo'java'ea pyvõ Jesus'ga g̃a mbo'ei. A'ero ga ei:

—Marã hekoi kiro yvyakotyve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga nhanderuvihavuhuhetero oko javo? A'ea rehe po ti ji pe mbo'ei ikwahavuka pe me imombe'gwovo a'ea'java'ea, ei ga. Kunhahẽa opyhy he'yiva'ea vinte e cinco quilos de farinha de trigo, ei ga. Trigo pype hẽa imbojihe'ari imbovuhava ta'apo ti ji pão javo. A'ero hẽa igwaragwarai humbirimbiriga trigo ru'uma. Igwaigwavete imbovuhava onhinhamba trigo ru'uma pype imbovuvupava, ei Jesus'ga igwaigwavete po ti g̃a herojijyi ojeaporog̃ita nehẽ javo.

Nahã hekoi Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo

(Marcos 4.33-34)

34 A'ea pa Jesus'ga imombe'ui ojo'java'ea pevove'g̃a pe he'yjuhuve'g̃a pe. A'ea jate ga imombe'ui g̃a pe g̃a mbo'eavo. 35 Nahã hekoi Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo ymyahũva'ea po'ruavo. A'ereki ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea a'ea mombe'u. A'ea rupi ahe ei Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo hako:

“Amombe'u po ti ji g̃a pe ojo'java'ea nehẽ.

Kiroki onhimi yvya apoypyagwera jate

– kiro po ti ji a'ea kwahavukari imombe'gwovo g̃a pe nehẽ,” ei ahe hako.

Jesus'ga okwahavuka trigo'java'ea mombe'ua

36 Pevove'g̃a mondoukarame ojihugwi Jesus'ga hoi onga pype. A'ero garemimbo'ehara'g̃a nduri ga pyri javo ga pe:

—Ore mbo'e ti ojo'java'ea rehe ikwahavuka ore ve nhungwava mombe'ua trigo'java'ea mombe'ua, ei g̃a Jesus'ga pe.

37 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Kwa. Kiro po ti ji imombe'ukatui pe me nehẽ. Jijive yvyakotyva'ero yvagipeva'ero ji ei ji ga mombe'urame ha'ynhapyryva mohãihara'ga, ei Jesus'ga. 38 Kohoa a'e ko ji yvyakotya pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe. Ha'ynhapyryva a'e ko ji jireheve'g̃a pe. G̃a e'i Tupana'ga pe: “Ndehe ko oreruvihavuhuhetero.” Nhungwava trigo'java'ea a'e ko ji ite'varuhuve'gareheve'g̃a pe Diabo'gareheve'g̃a pe. G̃a e'i Diabo'ga pe: “Ndehe ko oreruvihavamo.” 39 Ha'ynhapyryva mohãihara'ga arõe'ỹve'ga – kiroki ga otỹ nhungwava gakohoa pype – ga'arõe'ỹve'ga a'e ko ji Diabo'ga pe nhiarõe'ỹve'ga pe, ei Jesus'ga. Koapora mondorohava a'e ko ji mbapavakotya pe. Koapora mondorohara'g̃a a'e ko ji Tupana'gapyrive'g̃a pe yvagipeve'g̃a pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

40 —Koapora mondorohara'g̃a imondorogi nhungwava trigo'java'ea imbokaita, a'e ko ji ko, ei Jesus'ga. Na jitehe mbapava koty po ti ji ite'varuhuve'g̃a mondoukari hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei Jesus'ga. 41 Yvyakotyva'ero yvagipeva'ero po ti ji jipyrive'g̃a mondoi yvya koty nehẽ yvagipeve'g̃a. A'ero jireheve'g̃a ndeja po ti g̃a ite'varuhuve'g̃a nderohopavi nehẽ – kiroki ite'varuhuve'g̃a ombo'e ite'varuhuva'ea rehe, ei Jesus'ga. Okote'varuhuve'g̃a nhaporemo po ti jipyrive'g̃a g̃a nderohoi jireheve'g̃a pytera hugwi nehẽ no, ei Jesus'ga. 42 A'ero po ti jipyrive'g̃a okote'varuhuve'g̃a mombori hahyva'ea ruvihava pype. Tataheteuhua koi hahyva'ea ruvihava. Pevo po ti g̃a jehe'oi ojihe onhimonha'ngavo hahyrame ojive nehẽ, ei Jesus'ga.

43 —A'ero po ti Tupana'ga nhi'ig̃areheve'g̃a popoakara jukwahahetero nehẽ. Ikatu katu po ti g̃a gworygworyvamo nehẽ – perope g̃anduvete'ga ojikoty'a g̃a pavẽi Tupana'ga, ei Jesus'ga. Peapyakwa pe. Pehendu katu ti ji'ea a'ero! ei Jesus'ga imombe'gwovo katu g̃wemimbo'ehara'g̃a pe ojo'java'ea.

Akwaimbae'ga gwepia pyryheteva'ea ko pe

44 —Marã hekoi kiro yvyakotyve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga nhanderuvihavuhuhetero oko javo? A'ea rehe po ti ji pe mbo'ei ikwahavuka pe me imombe'gwovo a'ea'java'ea nehẽ, ei ga. Akwaimbae'ga hepiagi pyryheteva'ea ko pe. A'ereki a'ea ojipe'ga omi jipe yvykwara pype tohepiagyme ti g̃a javo. Garemimimipyra repiagame akwaimbae'ga heja pevo imima'java. Horyory ga hehe. Nurã ga imondopavi ombatera ojihugwi tombuhu ti g̃a ji ve itambere'ia mbatera pe javo. A'ero ga itambere'ia rerohoi imondopava kohoa jara'ga pe ipyhyga kohoa ga hugwi. “Nahã ji ipojykai nhirembiepiagipyra,” ei ga oyvyteri pe, ei Jesus'ga. Nahã hekoi yvyakotyve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga nhanderuvihavuhuhetero oko javo.

A'ea Jesus'ga ei imombe'gwovo g̃wemimbo'ehara'g̃a pe ojo'java'ea ikwahavuka g̃a pe na jitehe pyryheteva'ea tuhẽ ko aherekoa Tupana'gareheva'ero javo.

Ita'ia'java'ea pyryheteva'ea pérola

45 —Marã hekoi kiro yvyakotyve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga nhanderuvihavuhuhetero oko javo? A'ea rehe po ti ji pe mbo'ei ikwahavuka pe me imombe'gwovo a'ea'java'ea nehẽ, ei Jesus'ga. Ima'ẽhara'ga hogahoi ojipe'g̃ape'g̃a pyri ipyhypota ita'ia'java'ea pyryheteva'ea pérolas ijara'g̃a hugwi. 46 A'ero ga hepiagi ita'ia'java'ea pyryheteva'ea ijara'ga pyri. He'yi itambere'ia hehe. A'ero ga hoi imondopava ombatera ojihugwi tombuhu ti g̃a ji ve itambere'ia mbatera pe javo. A'ero ga itambere'ia rerohoi imondovo ijara'ga pe imbuhuruka ojive ita'ia'java'ea pyryheteva'ea pérolapyryhetea ipojykavo, ei Jesus'ga na jitehe pyryheteva'ea tuhẽ ko aherekoa Tupana'gareheva'ero javo.

Pira mboahava

47 —Marã po ti hekoi nehẽ yvyakotyve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga nhanderuvihavuhuhetero oko javo? A'ea rehe po ti ji pe mbo'ei ikwahavuka pe me imombe'gwovo a'ea'java'ea nehẽ, ei Jesus'ga. Pira mboahava pirareheve'g̃a imombori ypiahu pe imbo'aparavuhupava pira, ei Jesus'ga. 48 Imboahava tynahẽ hete. A'ero yembeyvyri pe g̃a heruri inog̃a. Oapy g̃a imo'emo'eamo. Pirapyryva g̃a imondoi hyrua pype imohina. Pirate'varuhua g̃a imombori, ei Jesus'ga.

49 —Aerẽ na jitehe po ti Tupana'ga yvyakotyve'g̃a nderekoukari mbapava koty nehẽ. Mbapava koty po ti gapyrive'g̃a nduri ite'varuhuve'g̃a nderogwovo Tupana'ga nhi'ig̃areheve'g̃a pytera hugwi nehẽ, ei Jesus'ga. 50 Hahyva'ea ruvihava pype po ti g̃a ite'varuhuve'g̃a mombori nehẽ. Tataheteuhua koi hahyva'ea ruvihava. Pevo po ti g̃a jehe'oi ojihe onhimonha'ngavo hahyrame ojive nehẽ, ei Jesus'ga.

A'ea Jesus'ga omombe'u ojo'java'ea.

A'itituhẽva'ea ko ymyahũva'ea ipyahuva'ea no

51 —Marã? Pekwaha pe penhimombaragwahava nhiremimbo'eagwera rehe nhaporemo ji pe mbo'erame ojo'java'ea pyvõ? Marã? ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

—Orokwaha pa ore akoja neremimbo'eagwera, ei g̃a.

52 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a ikwahaparavuhui ji ombo'erame, ei Jesus'ga. A'ereki g̃a okwahavypy ymyahũva'ea aheremimbo'eagwera. Aerẽ ji g̃a mbo'ei ipyahuva'ea rehe javo g̃a pe: Nahanahã hekoi yvyakotyve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga nhanderuvihavuhuhetero oko javo. A'ero g̃a ikwahavi a'ea no. G̃a ko onga jara'ga ja a'ero, ei Jesus'ga. A'ereki onga jara'ga g̃weno'ẽ ymyahũva'ea ipyahuva'ea reheve ombaterahetea hugwi ombatera rerekokatuhava hugwi, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga oko ocidade de Nazaré pe

(Marcos 6.1-6; Lucas 4.16-30)

53 G̃a mbo'epavame ojo'java'ea pyvõ Jesus'ga hoi pea hugwi ogwovo. 54 Ogwyri pe ga ruri ocidade de Nazaré pe ovahema. Pevo ga g̃a mbo'ekatukatui g̃ajatykahava pype. A'ero g̃a nhimomby'ai ga rehe. A'ero g̃a ei ojohupe:

—Ma'g̃a po ga mbo'ehetei ikwahavukaheteavo ga pe? Ma'g̃a po ga mbopopoaka japovouka ga pe ahemonhimomby'ava'ea? ei g̃a. 55 Ga onga apohara'ga ra'yra'ga rũi naerũ? ei g̃a. Gayhẽa, hẽa ko Mariahẽa. Gairũ'g̃a ko Tiago'ga, José'ga, Simão'ga, Judas'ga. Tikwaha pa nhande g̃a. 56 Garendyra'g̃a u pa nhande pyri. Ymyava'ea atyvi ga ag̃wamo. Maraname ga ikwahapavi naerũ? ei g̃a.

57 Igwaigwavete g̃a ndokoi ga rehe ga arõe'yma a'ero.

A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Ojipe'g̃a gwyripeve'g̃a omondo gweaporog̃ita imohina Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a ndehe. G̃agwyripeve'g̃a jate nomondoi imohina g̃a ndehe g̃anongapypeve'g̃a pavẽi, ei Jesus'ga g̃a pe.

58 Ndahe'yi reki Jesus'ga rembiapoa a'ero ahemonhimomby'ava'ea pevo g̃a pe. A'ereki g̃a ndojikogi ga rehe.

14

João Batistava'ea omano

(Marcos 6.14-29; Lucas 9.7-9)

1 Aerẽ Herodes'ga hendupavi g̃a Jesus'ga mombe'urame. G̃a omombe'u Jesus'ga remimonhimomby'ava'ea mombe'urame no. Herodes'ga ko omondomondo Galiléiapeve'g̃a g̃wemimbotarimova'ea rupi g̃agwyri pe. 2 Jesus'ga mombe'ua renduvame Herodes'ga etehei ojipyrive'g̃a pe:

—Jesus'ga ko João Batista'ga. Ovy João Batista'ga gwyvya hugwi okwerava, ei ga. Nurã ga japoi ahemonhimomby'ava'ea, e'i tehe Herodes'ga.

3 Nahã Herodes'ga ei. A'ereki João Batistava'ea manoa renonde Herodes'ga João Batistava'ea pyhyguka ahe kwaruka itanhuramuhũa pyvõ ahe mongiuka cadeia pype. Herodiashẽa rehe Herodes'ga opyhyguka João Batistava'ea raikwehe. Herodiashẽa ko Herodes'ga irũ'ga rembirekoro na'ẽ oko, Filipe'ga rembirekoro. Kirẽ Herodes'ga hẽa rereko raikwehe. 4 Nurã João Batistava'ea e'ie'i Herodes'ga pe:

—Maranameuhũ nde hẽa rerekoi? Po ahe ndogwerekoi te hẽa! ei João Batistava'ea Herodes'ga pe.

5 Ndopotari Herodes'ga ahe'ea ojive. Nurã ga ahe mongiuka cadeia pype ahe jukapota. Ndojukaukari reki ga ahe. A'ereki ga okyhyji judeus'g̃a hugwi. A'ereki g̃a e'i:

—João Batista'ga ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga, ei g̃a onhimongyavo.

6 Aerẽ o'aragwera rupi Herodes'ga oapo toryva. A'ero Herodiashẽa ra'yrahẽa tehe ojiroky g̃andovai pyteri pe – kiroki g̃a uhu toryva repiaga. Ikatu Herodes'ga pe hẽajirokya. 7 A'ero ga e'i hẽa pe:

—Gara nde erepota imondoa ejive? ei ga. Amondo tuhẽ po ti ji nde ve nehẽ. Tupana'ga ji'ea renduvame ji ei poro nde ve.

A'ea Herodes'ga e'i Herodiashẽa ra'yrahẽa pe.

8 A'ero hẽayhẽa e'i hẽa pe:

—Ere ti Herodes'ga pe: “Embuhu ti ji ve kiro João Batista'ga akag̃a nhaembeva pype.” Nahã ti ere ga pe, ei hẽa gwa'yrahẽa pe hẽa mbo'eavo.

—Kwa, ei hẽa oyhẽa pe.

Nurã kiro hẽa e'i Herodes'ga pe:

—Embuhu ti ji ve kiro João Batista'ga akag̃a nhaembeva pype, ei hẽa.

9 A'ea renduvame Herodes'ga ndovy'ari. Toryvarupive'g̃a g̃wendu ga'eagwera hẽa pe ga erame: “Gara nde erepota imondoa ejive? Amondo tuhẽ po ti ji nehẽ. Tupana'ga ji'ea renduvame ji ei poro nde ve.”

Nurã ga e'i kiro ojipyrive'g̃a pe:

—Peko ti hẽanhi'ig̃a rupi a'ero. 10 Peho ti cadeia pype ga jukavo ga'akag̃a momboa herua hẽa pe, ei ga.

11 A'ero g̃a oho João Batistava'ea jukavo aheakag̃a rerua nhaembeva pype imondovo hẽa pe. Hẽa gweroho oyhẽa pe a'ero herovahema.

12 João Batistava'eareheve'g̃a uhu a'ero ahera'oa rerogwovo ityma. Aerẽ g̃a oho Jesus'ga pyri imombe'gwovo ahemanoa ga pe.

Nahã ko João Batistava'ea manoa raikwehe.

Herodes'ga nomoka'nhymi kiro João Batistava'ea akag̃a imomborukaragwera. Nurã henduvame Jesus'ga remimonhimomby'ava'ea Herodes'ga ei:

—Jesus'ga ko João Batista'ga. Ovy João Batista'ga gwyvya hugwi okwerava, ei Herodes'ga.

Jesus'ga omondouka mbatera cinco milva'ea pe

(Marcos 6.30-44; Lucas 9.10-17; João 6.1-14)

13 Herodes'ga nhi'ig̃a kwahavame Jesus'ga hoi yhara pype ypiahua aherovai ogwovo ongae'ỹi me tajipe'a ti ji avove'g̃a hugwi javo.

Gahoa kwahavame he'yive'g̃a hoi opyvo cidades hugwi ogwovo ypiahua rembeyvyra rupi. Nahã g̃a vahemypyi aherovai Jesus'ga rovatiamo tihendu ti ga javo. 14 Jesus'ga g̃a ndepiagi pevo ohemame yhara hugwi a'ero. Oporogwety ga g̃a. Omombi ga karugwara g̃apyteripeve'g̃a hugwi itetirũave'g̃a hugwi.

15 Ka'arugame dozeve'g̃a Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a nduri ga pyri. Ga pe g̃a ei a'ero:

—Ka'aru hete kiro. Agwa'g̃a ndo'ui ve reki. Nurã ti emondouka g̃a avo hugwi, ei g̃a. Ahã onga avo. Toho ti g̃a cidades'i pe ira'agweva'e pe ipyhyga mbatera. Pevo po ti g̃a hoi i'gwovo nehẽ.

A'ea Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ei Jesus'ga pe g̃a mondouka pota ga pe.

16 —Tohoyme po ti g̃a hamo, ei Jesus'ga g̃a pe. Pehe ti pemondo mbatera g̃a pe to'u ti g̃a javo, ei Jesus'ga.

17 A'ero g̃a ei ga pe:

—Ndorogwerekoi te! ei g̃a. Cinco pães orogwereko dois pira reheve. Ndohygi'i'i po ti g̃a ndehe nehẽ, ei g̃a.

18 —Peru ti ji ve a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe.

—Kwa, ei g̃a herua.

19 Pevove'g̃a pe Jesus'ga ei:

—Peapy ti yvyvo nhungwava rehe, ei ga g̃a pe.

Oapy g̃a a'ero.

20 Kiro ga ipyhygi mbatera – kiroki cinco pães dois pira reheve. Ojovavu ga yvaga repiaga.

—Ndepyry hete nde imbuhua ore ve, ei Jesus'ga Tupana'ga pe.

Kiro Jesus'ga haygwe'rogwe'rogi pães imondomondovo g̃wemimbo'ehara'g̃a pe pira reheve. Kiro g̃a imondomondoi g̃a pe. 21 Kiro g̃a nhaporemo i'ui onhimoytaromouka.

G̃a i'urẽ Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a imono'og̃i hembyruera imondovo yrua pype. He'yjuhuva'ea hembyruera opyta reki garembihaygwe'rogagwera. A'ereki g̃a ndo'upavi. He'yjuhuva'ea dozeva'ea yrua tynahẽ. Kiroki g̃a o'u pevo Jesus'ga pyri – g̃a ko he'yjuhu hete ranuhũ. Cinco milve'g̃a o'u akwaimba'ero. Kunhangwera'g̃a tayri'g̃a pavẽi i'ui no. Nahã Jesus'ga japoi ahemonhimomby'ava'ea he'yje'ỹva'ea imbovua imondovo g̃a pe.

Jesus'ga oho yhya arimo

(Marcos 6.45-52; João 6.15-21)

22 G̃a imono'ombavirẽ hembyruera Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe g̃a mondovouka:

—Pe'a ti yharuhua pype, ei ga. Peho ti ji renonde ypiahua aherovai, ei ga g̃a pe. Apyta na'ẽ po ti ji avo agwa'g̃a mondovo nehẽ, ei Jesus'ga.

—Kwa, ei g̃a.

A'ero g̃a avi herogwovo.

23 Jesus'ga pytai a'ero pevove'g̃a mondovo g̃anonga pe. G̃a horame ga tehe oho yvytyruhua rupi opytavo pevo tanhi'ĩ ti Tupana'ga pe javo. Pevo ga pytai onhi'ig̃a Tupana'ga pe imongaruheteavo.

24 A'ea rupi garemimbo'ehara'g̃a ndekoi ypiahua pyteri pe. Ombohembohe hete yharuhua yvytua rerekovo. Yvytua ipopoaka yhara mondoukare'yma aherovai.

25 Ko'eg̃werĩrame Jesus'ga hoi yhya arimo ogwovo g̃a pyri. 26 Garemimbo'ehara'g̃a garura repiagame g̃apy'a omyi.

—Anhag̃a po uhu yhya arimo! ei g̃a.

Hahẽahẽ g̃a okyhyjiavo. 27 Kotihĩ Jesus'ga ei a'ero:

—Penog̃atu ti pejipy'a. Tapekyhyjia'javi ti. A'ereki ji tuhẽ ako, ei Jesus'ga g̃a pe.

28 A'ero Pedro'ga ei Jesus'ga pe:

—Po nde Jesus Cristoramo hamo, yhya arimo po ti nde ji mbuhuri ejipyri nehẽ hamo, ei ga.

29 —Ejo ti, ei Jesus'ga ga pe a'ero.

A'ero Pedro'ga hemi yhara hugwi ogwovo yhya arimo ogwovo Jesus'ga pyri. 30 Aerẽ ga kyhyji reki. A'ereki ipopoaka yvytua. A'ero ypy pe ohog̃werĩrame ga hapukai Jesus'ga pe:

—Ji pyhy! ei ga Jesus'ga pe opojykaharete'ga pe.

31 Kotihĩ Jesus'ga opoa mondoi ga pe ga pyhyga.

—Nderejikogi nde ji rehe, ei Jesus'ga ga pe. Garamo nde ndajireroviarihu Jesus'ga po nanhimondokatui yhya arimo javo? ei Jesus'ga Pedro'ga pe. Nurã nde hoi gwerevi ypy pe, ei Jesus'ga.

32 Jesus'ga avame yhara pype Pedro'ga pavẽi ndura'javi yvytua. 33 Jara'g̃a yhara pypeve'g̃a nduri Jesus'ga pyri ga mboheteavo.

—Tupana'ga ra'yra tuhẽ ko nde, ei g̃a ga pe g̃wenypy'amo ga pyri.

Jesus'ga omombi ahetetirũa Genesaré pe

(Marcos 6.53-56)

34 Ogwovo Jesus'ga herohoi ypiahua aherovai a'ero herovahema Genesarépeve'g̃a gwyri pe. 35 Ikwahavame Jesus'g̃a ndura pevove'g̃a omondomondo onhi'ig̃a ojohupe ga mombe'gwovo ogwyripeve'g̃a pe nhaporemo. Nahã g̃a g̃a momorandupavi. Henduvame g̃a itetirũave'g̃a mbojatykapavi g̃a nderua Jesus'ga pyri g̃a nderovahema.

36 —Na ti itetirũave'g̃a pokogi ndepira rembeyvyra rehe nehẽ, ei g̃a. Po ti g̃a pokogi hehe vehevi, a'ero po ti g̃atetirũa ipigi g̃a hugwi nehẽ, ei g̃a Jesus'ga pe.

Kiroki g̃a opoko gapira rehe – g̃a hugwi g̃atetirũa pigi a'ero.

15

Jesus'ga onhi'ĩ judeus'g̃a namonhava'ea remimbo'eagwera rehe

(Marcos 7.1-13)

1 Aerẽ g̃a nduri Jesus'ga pyri Jerusalém hugwi fariseus'g̃a judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi. Ovahemame g̃a ei Jesus'ga pe:

2 —Maranameuhũ neremimbo'ehara'g̃a nohendukatui nhaneramonhava'ea remimbo'eagwera naerũ? Nhaneramonhava'ea e'i: “Nahanahã nhande xajipogwei katu. Nhandejipogweikaturo g̃waramo nhande nhimombyryvi Tupana'ga pe.” Nahã nhaneramonhava'ea ei nhande mbo'embo'eavo. Na rũi neremimbo'ehara'g̃a jipogwei i'ua renonde nahã ojikwakuve'yma, ei g̃a Jesus'ga pe.

3 —Pehe no, ei Jesus'ga g̃a pe. Maranameuhũ pe napehendukatui Tupana'ga nhi'ig̃a? ei Jesus'ga. Tupana'ga erame nahanahã ti peko javo pe ndapekoi ganhi'ig̃a rupi. Penhimimbo'ea rupi jate reki pe ndekoi pejikovo Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea rupi, ei Jesus'ga. 4 Ymyahũ Tupana'ga ei:

“Pemondo ti pejeaporog̃ita imohina pejuva'g̃a ndehe penhy'g̃a ndehe no,” ei Tupana'ga hako, ei Jesus'ga.

“Kiroki ga e'i te'varuhu uva'ga pe oyhẽa pe no

– tojukauka ti g̃a ga a'ero,” ei Tupana'ga hako, ei Jesus'ga.

5 —Pe ki a'e te Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea rehe pe g̃a mbo'ei, ei Jesus'ga. Po g̃a ei uva'g̃a pe oy'g̃a pe no: “Apoko pota ji imondovo mbatera pe me novĩa. Emo ji amondo akoja Tupana'ga pe,” ei g̃a g̃a pe. 6 Pe'e pe g̃a pe a'ero: “Nanongara pyry!” Nahã pe g̃a mbo'ei pejikoe'yma Tupana'ga nhi'ig̃a rehe, ei Jesus'ga g̃a pe. A'ereki g̃a erame a'ea g̃a nomondoi ojeaporog̃ita imohina uva'g̃a ndehe oy'g̃a ndehe no. Ndopokogi g̃a uva'g̃a oy'g̃a ndeheve a'ero imondoe'yma g̃a pe. Nahã g̃a ndekote'varuhui, ei Jesus'ga.

7 —Pehe ko pekokatu'ãva'ero, a'e ji pe me a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe. Ymyahũ Isaíasva'ea pe mombe'u katu jipe Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'urame hako. A'ereki ahe e'i:

8 “ ‘Avove'g̃a onhi'ig̃atu tehe ji ve

torombohete Tupana'ga javo,’ ei Tupana'ga.

‘Emo g̃a nanhiarõi imondoe'yma gweaporog̃ita imohina ji rehe.

9 Ji mbohete tehe g̃a.

A'ereki nhinhi'ig̃a rehe rũi g̃a ombo'e.

Yvyakotyve'g̃a nemimbo'ea rehe g̃a g̃a mbo'ei

a'ea ko Tupana'ga nhi'ig̃a javo tehe jupe,’ ei Tupana'ga,” ei ahe hako, ei Jesus'ga fariseus'g̃a pe judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe no.

Ahereaporog̃itate'varuhua ahe mbote'varuhu

(Marcos 7.14-23)

10 Jesus'ga g̃a mbuhuri ojipyri pevove'g̃a he'yjuhuve'g̃a. A'ero ga ei g̃a pe:

—Pehendu ti ikwahava, ei ga. 11 Kiroki oki nhandejurua pype – a'ea nianembote'varuhui. Kiroki ohẽ nhandejurua hugwi – a'ea nhande mbote'varuhu, ei Jesus'ga g̃a pe.

12 A'ero Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a nduri ga pyri javo ga pe:

—A'ea nde erame fariseus'g̃a nhimonha'ngai nenhi'ig̃a arõe'yma. Erekwaha nde? ei g̃a Jesus'ga pe.

13 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Jiruva'ga yvagipeve'ga po ti o'o pa g̃wemitymipyrarũiva'ea nehẽ, ei Jesus'ga.

Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea pe g̃anemimbo'ea pe Jesus'ga ei: Tupana'ga remitymipyrarũiva'ea. Tupana'ga po ti omombi pa g̃anemimbo'ea nehẽ.

14 —Na g̃a ndekojate a'ero fariseus'g̃a, ei Jesus'ga. G̃a ko heakwagweve'g̃a ja – kiroki g̃a gweroho pota oji'jave'g̃a, ei Jesus'ga. Po heakwagweve'ga gweroho ojipe'ga – kiroki ga ga ja ndohepiagi, a'ero po ti g̃a memei ohi ikwara pype nehẽ. A'ereki g̃a memei ndohepiagi, ei Jesus'ga.

15 A'ero Pedro'ga ei Jesus'ga pe:

—Ore mbo'e katu ti ojo'java'ea rehe. A'ereki ndorokwahavi a'ea. Maraname nde ei akoja ore ve? “Kiroki oki nhandejurua pype – a'ea nianembote'varuhui. Kiroki ohẽ nhandejurua hugwi – a'ea nhande mbote'varuhu,” ere nde. A'ea rehe ti ore mbo'e katu a'ero, ei Pedro'ga.

16 A'ero Jesus'ga ei Pedro'ga pe:

—Maranuhũ pehe ndapekwahavi no? ei Jesus'ga. 17 Kiroki oki nhandejurua pype – a'ea oho nhanderevega pype ohema nhande atarame.

—Maranuhũ pe ndapekwahavi naerũ? ei Jesus'ga. 18 Kiroki ohẽ nhandejurua hugwi – a'ea ohẽ nhandeyvytera hugwi nhande mbote'varuhuavo, ei Jesus'ga. 19 Po pejiyvyteri pe pe ndeaporog̃itate'varuhuro, a'ero pejiyvyteri pe pe ei na'ẽ penhimonha'ngavo tijuka ti ga javo ga pe. A'ero po pe ga jukai. Pe ei na'ẽ pejiyvyteri pe tiroho ti garembirekohẽa ga hugwi javo hẽa pe. A'ero po pe hẽa rerohoi pejive. Pejiyvyteri pe pe ei na'ẽ tireko te'varuhu ti g̃a javo g̃a pe. A'ero po pe g̃a nderekote'varuhui, ei Jesus'ga. Pe'e pe: Timi ti. Pe'e pe: Xa'mbe ti g̃a pe. Pe'e pe: Timbotegwete ti g̃a. A'ea nhaporemo pe ei pejiyvyteri pe. Nahã pe ndekote'varuhui a'ero, ei Jesus'ga. 20 Pendeaporog̃itate'varuhua nhaporemo pe mbote'varuhu, ei Jesus'ga.

—Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea fariseus'g̃a omombe'u ahembo'ehara'g̃a pavẽi g̃a erame: “Nahanahã po ti nhande xajipogwei xanhimombyry ti Tupana'ga pe javo.” G̃ahã e'i a'ea. Jihi ki a'e te a'e pe me: Po nhande ndiajipogwei i'gwovo, a'ero nhande nianhimbote'varuhui, ei Jesus'ga. A'ereki nhandejipogweja nomombyryvi nhandereaporog̃ita, ei Jesus'ga.

Judeurũiva'ea

(Marcos 7.24-30)

21 Aerẽ Jesus'g̃a hoi pea hugwi ogwovo. Cidades koty Tiro koty Sidom koty g̃a hoi ogwovo yhya rembeyvyra rupi. 22 Pea hugwi hẽa ruri Jesus'ga rovatiamo – kiroki cananéiahẽa judeurũivehẽa.

—Jipojykaharetero ko nde Daviva'ea rymyminoro no! ei hẽa Jesus'ga pe.

A'ea hẽa ei ga pe. A'ereki hẽa e'i oyvyteri pe: “Ga pe Tupana'ga e'i eko ti g̃anduvihavuhuhetero javo.”

—Ji porogwety! ei hẽa Jesus'ga pe. Anhag̃a opojyka jira'yrahẽa okote'vate'varuhuavo hẽa pe, ei hẽa.

23 Jesus'ga nonhi'ig̃i reki hẽa pe. A'ero garemimbo'ehara'g̃a nduri ga pyri javo ga pe:

—Emondo ti hẽa nhande hugwi. A'ereki hẽa uhuruhu nhande reviri ohapukaita okovo ji poko javo, ei g̃a Jesus'ga pe.

24 A'ero Jesus'ga ei:

—Tupana'ga ji mbuhuruka jigwyripeve'g̃a pyri israelitas'g̃a pyri. “G̃a pyri jate ti eho g̃a pokoga,” ei Tupana'ga ji ve, ei Jesus'ga. “G̃a ko ovelhas ja. Ovelhas oka'nhy jipi herekoe'ymame gwepiakatuharamo. Akoja ja ko g̃a ika'nhyva'ea ja,” ei Tupana'ga, ei Jesus'ga. Judeus'g̃arũive'g̃a pyri rũi Tupana'ga ji mbuhurukari, ei Jesus'ga.

25 G̃wendu po hẽa Jesus'ga nhi'ig̃a ua Jesus'ga pyri g̃wenypy'amo garovai pyteri pe nde ko jihoheva'ero javo.

—Ji poko ti! ei hẽa Jesus'ga pe.

26 A'ero ga ei hẽa pe:

—Ndapyryvi ji ipyhygi tayri'g̃a mbatera imomboa nhag̃watig̃a pe to'u ti javo.

Nahã Jesus'ga ei ndapyryvi ji judeus'g̃arũive'g̃a pokogi javo.

27 —A'iti a, ei hẽa. Emo nhag̃watig̃a vehevi reki o'u hembyrue'ria – kiroki ohi ijara'g̃a i'urame, ei hẽa.

Nahã hẽa ei aerẽ po ti nde judeus'g̃arũive'g̃a pokogi no javo.

28 A'ero Jesus'ga ei hẽa pe:

—Kui'i, ei ga hẽa pe. Erejiko hete nde ji rehe ji poko po ti ga nehẽ javo, ei Jesus'ga. Oropoko ti jihi kiro, ei ga hẽa pe.

Nanime Jesus'ga anhag̃a mbojipe'ai hẽara'yrahẽa hugwi nahã hẽa pokoga.

Jesus'ga omombi he'yjuhuva'ea tetirũa

29 Aerẽ Jesus'ga hoi pea hugwi ogwoogwovo ypiahua rembeyvyri Galiléia rembeyvyri okovo. Yvytyruhua arimo ga hoi oapyga oina.

30 Ga pyri he'yjuhuve'g̃a ndug̃anduri itetirũave'g̃a nderunderua. Gweru g̃a ipyka'naka'nave'g̃a heakwagweve'g̃a ndeheve onhi'ig̃e'ỹve'g̃a ndeheve ika'naka'nave'g̃a ndeheve ojipe'g̃a ndeheve he'yive'g̃a. G̃ahã g̃a g̃a nderuri g̃a mondovo g̃a nog̃a Jesus'ga pyri topohano ti ga g̃a javo.

A'ero Jesus'ga imombigi g̃atetirũa g̃a hugwi. 31 A'ero g̃a nhimomby'ai hepiaga g̃atetirũa mombiga. A'ereki onhi'ig̃e'ỹve'g̃a onhi'ĩ reki. Gwepia g̃a Jesus'ga ika'naka'nave'g̃a nda'oa imombyryvame. Ipyka'naka'nave'g̃a ami ogwovo reki. Heakwagweve'g̃a gwepia reki. A'ero pevove'g̃a Tupana'ga mbohetei onhimongyavo okwaha hete Tupana'ga Israelva'ea rakykwepohara'g̃a nduvihavuhuhete'ga javo.

Jesus'ga omondouka mbatera quatro milva'ea pe

(Marcos 8.1-10)

32 Aerẽ Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Pejo ti ji pyri.

G̃a ndurame ga pyri ga ei g̃a pe:

—Iporia'i g̃a ji ve avove'g̃a he'yjuhuve'g̃a. A'ereki g̃a ndogwerekoa'javi mbatera dois okira g̃waramo ji pyri, ei Jesus'ga. Namondoukapotari ji g̃a g̃anonga pe g̃a i'ue'ymame. A'ero po ti g̃a pytupavamo pehea rupi g̃we'ouhũro nehẽ, ei Jesus'ga.

33 Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ei ga pe:

—Ma hugwi po ti nhande ipyhygi he'yjuhuva'ea mbatera g̃a pe avo ongae'ỹi me tokogahi ti g̃a javo? ei g̃a.

34 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Maramomi pe herekoi pães?

—Sete, ei g̃a ga pe. Mokoi'ĩ pira'ia orogwereko no, ei g̃a.

35 Pevove'g̃a pe Jesus'ga ei:

—Peapy ti yvyvo, ei ga g̃a pe.

36 Kiro ga ipyhygi mbatera – kiroki sete pães pira'ia reheve. A'ea rehe ga nhi'ig̃i Tupana'ga pe ndepyry hete nde imbuhuruka javo. A'ero ga haygwe'rogwe'rogi pães pira'ia reheve imondomondovo g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. Kiro g̃a imondomondoi pevove'g̃a pe. 37 A'ero g̃a nhaporemo i'ui onhimoytaromo.

G̃a i'urẽ Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a imono'og̃i hembyruera imondovo yrua pype. He'yjuhuva'ea hembyruera opyta reki garembihaygwe'rogagwera. A'ereki g̃a ndo'upavi. He'yjuhuva'ea seteva'ea yrua tynahẽ. 38 Kiroki g̃a o'u pevo Jesus'ga pyri – g̃a ko he'yjuhu hete ranuhũ. Quatro milve'g̃a ko o'u akwaimba'ero. Kunhangwera'g̃a tayri'g̃a pavẽi i'ui no. Nahã Jesus'ga japoi ahemonhimomby'ava'ea he'yje'ỹva'ea imbovua imondovo g̃a pe.

39 A'ero Jesus'ga pevove'g̃a mondoukari g̃anonga pe. G̃a horame ga avi yharuhua pype herogwovo aherovai herovahema ypiahua rembe'yi pe cidade de Magadã me.

16

Eapo ti ahemonhimomby'ava'ea, ei ahe Jesus'ga pe

(Marcos 8.11-13; Lucas 12.54-56)

1 Aerẽ fariseus'g̃a nduri Jesus'ga pyri saduceus'g̃a pavẽi ovahema.

—Tihepia ti gapopoakara, ei g̃a ojohupe. Mara'ngu po Tupana'ga okovo ga pyri ga mbopopoaka? Tupana'ga ga mbopopoakare'ymame po ti nhande ga mbotegwetei, ei g̃a ojohupe.

Nurã g̃a ei Jesus'ga pe:

—Eapo ti ahemonhimomby'ava'ea. Torohepia ti, ei g̃a ga pe.

2 A'ero Jesus'ga ei reki g̃a pe:

—Ka'aru ig̃wag̃ahivame yvaga pe ei: “Ko'emame po ti kwara ima'eg̃atui nehẽ.” Nahã pe ei, ei Jesus'ga g̃a pe.

3 —Ypyhajive ig̃wag̃ahivame yvaga hovapitymbyguhurame pe ei: “Amana po ti ikyri nehẽ.” Nahã pe ei, ei Jesus'ga.

—Pehepia pe yvaga ikwahava aerẽva'ea ima'eg̃atua. Hepiaga'javame pe pekwaha aerẽva'ea ikyra. A'ea pe pekwaha katu, ei Jesus'ga g̃a pe. Emo imbaragwahave'ỹve'g̃a ja po pe reki. Pehepia tehe pe ojipeva'ea ag̃wamova'ea – kiroki a'ea okwahavuka aerẽva'ea. Emo pe napembaragwahavi reki aerẽva'ea rehe, ei Jesus'ga.

4 —Ag̃wamova'ero peko te'varuhu pa pe, ei Jesus'ga g̃a pe. Ndapekoi pe Tupana'ga nhi'ig̃a rehe pejikoge'yma ga rehe. Pe'e pe: “Jesus'ga japorame jate nhande ve ahemonhimomby'ava'ea, a'ero po ti nhande ei ikwahava nehẽ: Tupana'ga ga poko. A'ea po ti nhande xa'e hepiagame nehẽ.” A'ea pe ei, ei Jesus'ga. Ndoapoukari po ti Tupana'ga ojipea ahemonhimomby'ava'ea pe me nehẽ. Ojikwe ymyahũ ga oapo ahemonhimomby'ava'ea Jonasva'ea mohemame onhi'ig̃a mombe'uharava'ea mohemame. A'ea jate po ti ga ikwahavukara'javi pe me nehẽ ji Jesus'ga poko javo.

A'ea erame Jesus'ga hoi g̃a hugwi ogwovo.

Penhimboko'i ti, ei Jesus'ga g̃wemimbo'eaatyviva'ea rehe

(Marcos 8.14-21)

5 Ogwovo g̃a hugwi Jesus'ga herohoi herogwovo ypiahua aherovai g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi. Omoka'nhy g̃a pão herohoe'yma ojupi.

6 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Penhimboko'i ti pão mbovuhava rehe fariseus'g̃a apoa rehe saduceus'g̃a apoa rehe no, ei Jesus'ga.

7 Garemimbo'ehara'g̃a nhomonhi'ig̃i a'ero.

—Jesus'ga ei na. A'ereki nhande ndiheruri pão nhande rupi, ei g̃a ojohupe.

8 G̃anhi'ig̃a kwahavame Jesus'ga ei g̃a pe:

—Maraname pe nhomonhi'ig̃uhũi nhande ndiheruri pão javo? Ndapejikogi'i'i pe ji rehe ndirekoi pão javo, ei Jesus'ga g̃a pe. 9 Napenhimombaragwahakatui pe ji'ea rehe? Ndapekwahava'javi pe cinco pães – akoja ji ahaygwe'rogwe'ro imondomondouka cinco milve'g̃a pe? Ndapekwahava'javi pe hembyruera? Maramomi yrua pype pe imono'ono'og̃i hembyruera? 10 Ndapekwahava'javi pe sete pães? Akoja ji ahaygwe'rogwe'ro imondomondouka quatro milve'g̃a pe. Ndapekwahava'javi hembyruera? Maramomi yrua pype pe imono'ono'og̃i hembyruera? 11 Maraname pe napenhimombaragwahavihu ji erame pe me kiro? Pão pe rũi ji ei pe me. A'e ji pe me: Penhimboko'i ti fariseus'g̃a apoa rehe saduceus'g̃a apoa rehe no. A'ereki g̃a'apoa ko pão mbovuhava ja, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

12 A'ero Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a nhimombaragwahavi ga'ea rehe.

—Pão mbovuhava pe rũi Jesus'ga ei, ei g̃a a'ero. Fariseus'g̃a nemimbo'ea pe Jesus'ga ei. Saduceus'g̃a nemimbo'ea pe Jesus'ga ei no penhimboko'i ti g̃anemimbo'ea rehe javo, ei g̃a.

Nde ko Cristoramo, ei Pedrova'ea Jesus'ga pe

(Marcos 8.27-30; Lucas 9.18-21)

13 Aerẽ Jesus'g̃a hoi cidade koty Cesaréia de Filipe koty. Ovahemame pevove'g̃a gwyri pe Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Marãi g̃a ji ve jipi? ei Jesus'ga g̃a pe okovo yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no. 14 A'ero garemimbo'ehara'g̃a ei Jesus'ga pe:

—Ojipe'g̃a ei nde ve: “Ga ko João Batista'ga,” ei g̃a nde ve, ei g̃a Jesus'ga pe. Ojipe'g̃a ei nde ve: “Ga ko Elias'ga.” Ojipe'g̃a ei nde ve: “Ga ko Jeremias'ga. Po Jeremiasva'ea rũi ga rekoi, a'ero ga oko ojipe'ga Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea pyteripeve'ga.” Nahã g̃a ei nde ve, ei Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a Jesus'ga pe.

15 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pehe, marãi pe ji ve jipi?

16 A'ero Simão Pedro'ga ei ga pe:

—Nde ko Cristoramo Tupana'ga remimbuhurukaramo ereko. Nde ko Tupana'ga ra'yramo avuiramave'ga ra'yramo ereko, ei Pedro'ga Jesus'ga pe.

17 A'ero Jesus'ga ei:

—Simão, João'ga ra'yra, ei Jesus'ga Simão Pedro'ga pe. Pyry hete nde ve nde a'ea kwahavame Jesus'ga ko Cristoramo Tupana'ga ra'yramo javo. A'ereki yvyakotyve'g̃a rũi okwahavuka nde ve. Jiruva'ga reki yvagipeve'ga ikwahavukari nde ve ga ko Cristo'ga jira'yra'ga javo, ei Jesus'ga Pedro'ga pe. A'itituhẽva'ea pe nde ei.

18 —Jihi a'e nde ve a'itituhẽva'ea pe kiro no. Nderera ko Pedro. Ita xa'e nhande jupe. Ita ndojijyi upa. Na jitehe po ti jireheve'g̃a nhaporemo ndogwerojijyi ojeaporog̃ita ojikopige'yma ji rehe nehẽ. A'ereki ji ambojiko hete g̃a ji rehe topohiryme ti g̃a ji hugwi javo nehẽ. Omanorame vehevi po ti g̃a kweravi mbapava koty okovo avuirama Tupana'ga pyri nehẽ, ei Jesus'ga.

19 —Na tuhẽ. Tupana'ga rekorame yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero avo yvya koty g̃a mongovo onhi'ig̃a rupi, a'ero po ti ji nde mbopopoakari nehẽ, ei Jesus'ga Pedro'ga pe. A'ero po ti nde ei jireheve'g̃a pe nehẽ: “Nahanahã ti tapekoi.” Po a'ea nenhi'ig̃a, a'ea ko Tupana'ga nhi'ig̃a no, ei Jesus'ga Pedro'ga pe. Ojipea po ti nde ei nehẽ: “Nahanahã ti peko.” Po a'ea nenhi'ig̃a, a'ea ko Tupana'ga nhi'ig̃a no.

20 A'ea mombe'urẽ Pedro'ga pe Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Tapemombe'ui ti g̃a pe Jesus'ga ko Cristoramo Tupana'ga remimbuhurukaramo javo, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga omombe'u omanoag̃wama

(Marcos 8.30–9.1; Lucas 9.22-27)

21 Kiro Jesus'ga nhimombe'ua'jaa'javi g̃wemimbo'ehara'g̃a pe nahanahã po ti ji ve nehẽ javo.

—Taho ti ji cidade de Jerusalém me, ei Jesus'ga g̃a pe. He'yiva'ea po ti g̃a imondomondoi hahyva'ea ji ve nehẽ xava'eve'g̃a ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pavẽi judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi no. A'ero po ti g̃a ji jukaukari nehẽ. Mokõi ji kirirẽ po ti nhimbogwerahava nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Nahanahã Jesus'ga imombe'ui aerẽva'ea onhimombe'gwovo g̃a pe.

22 A'ero Pedro'ga ga rerohoi irupe'i onhi'ig̃ahyavo Jesus'ga pe.

—Na rũi po ti nde ve hahyhetea nehẽ! ei Pedro'ga ga pe. Tupana'ga ti tomombi g̃a tandejukaukaryme g̃a pe javo, ei ga Jesus'ga pe opojykaharete'ga pe.

23 Opyryrỹ Jesus'ga javo Pedro'ga pe:

—Ejipe'a ti ji hugwi! A'ereki Satanás'ga nde monhi'ĩ. Nurã nde ei nanongara, ei Jesus'ga Pedro'ga pe. Eremombi pota nde jirekoa Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. Tupana'ga reaporog̃ita atyvi ndereaporog̃ita. A'ereki Tupana'ga opota reki nhimanoa. Yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita rehe nde ereko, ei Jesus'ga Pedro'ga pe.

24 Kiro Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Kiroki g̃a oko pota nhiremimbo'eharamo – tokoyme ti g̃a g̃wemimbotarimova'ea rupi okovo nhiremimbotarimova'ea rupi, ei Jesus'ga g̃a pe. Po ti ojipe'g̃a imbohahyukari g̃a pe g̃a jukavo vehevi nehẽ peko pe Jesus'ga reheva'ero javo g̃a pe, toko jitehe ti g̃a nhiremimbotarimova'ea rupi opohire'yma ji hugwi.

25 —Kiroki g̃a ndokopotari nhiremimbo'eharamo tajijukayme ti g̃a javo – g̃a po ti omano ogwovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei Jesus'ga.

—Kiroki g̃a ojipe'g̃a g̃a jukai g̃a jikoga g̃waramo ji rehe – omanorẽ po ti g̃a oho upa avuirama Tupana'ga pyri nehẽ, ei Jesus'ga.

26 —Ojipe'g̃a – kiroki g̃a e'i: “Ndakoi ti ji Jesus'ga remimbo'eharamo tamono'ono'õ ti ji mbatera jijive javo” – po g̃a imono'ono'ombavi mbatera ojive avo yvya koty, a'ero g̃a imono'ono'õtehei ojive novĩa ogwovo hahyva'ea ruvihava pype, ei Jesus'ga. A'ereki ahã g̃a pe g̃ahohava Tupana'ga pyri. A'ereki ahe nomondoi mbatera ohohava kwepykavamo ohorame Tupana'ga pyri, ei Jesus'ga.

27 —Aerẽ po ti ji rura'javi avo yvyakotyve'g̃a pyri Tupana'gapyrive'g̃a pavẽi yvagipeve'g̃a pavẽi nehẽ. Jiruva'ga rendy'jandy'java pyteri pe po ti ji rekoi jijoa nehẽ yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no. A'ero po ti ji ikwepygi yvyakotyve'g̃a pe nehẽ. Po g̃a ndekokatui nhinhi'ig̃a rendukatukatuavo, a'ero po ti ji rekokatui g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. Po g̃a ndekote'varuhui nhinhi'ig̃a renduve'yma, a'ero po ti ji imondoi hahyva'ea g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga.

28 Kiroki g̃a o'ã Jesus'ga pyri – g̃a pe Jesus'ga ei:

—Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Omanoe'ymame ti agwa'g̃a pyteripeve'g̃a ji repiagi ji rurame kokoty penduvihavuhuhetero jitekovo nehẽ.

A'ea Jesus'ga ei okovo yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

17

Jesus'ga ra'oa ojirojijyi aherovaki

(Marcos 9.2-13; Lucas 9.28-36)

1 Aerẽ seis okirirẽ Jesus'ga g̃a nderohoi ojupi Pedro'ga Tiagova'ea reheve João'ga reheve no. João'ga ko Tiagova'ea irũ'ga. Jesus'ga g̃a nderohoi g̃a nderojiupia yvytyruhua arimo yvateuhuva'ea arimo. G̃a tehe oko pevo a'ero Jesus'ga pavẽi.

2 Pevo Jesus'ga ra'oa jirojijyi g̃apyteri pe. Garova hendy'jandy'jahetero kwara ja. Ga'apoa tapy'ynhapira tig̃ahivuhuro g̃wendy'jandy'javamo kwara ja.

3 Nanime ahe jipiukari g̃a pe onhi'ig̃a Jesus'ga pe Moisésva'ea Eliasva'ea pavẽi – kiroki ahe ymyahũ hete omano.

4 A'ero Pedro'ga ei Jesus'ga pe ga renoina nde ko orepojykaharetero javo.

—Pyry nhanderekoa avo, ei ga Jesus'ga pe. Nde ipotarame po ti ji japoi tapyimbovyra pe me: ojipeji nde ve, ojipeji Moisés'ga pe, ojipeji Elias'ga pe, ei Pedro'ga Jesus'ga pe.

5 Ga nhi'ig̃ame yvag̃atig̃a ijyvi g̃a arimo g̃a mongovo o'ag̃i pe. Hendy'jandy'ja yvag̃atig̃a. Nanime yvag̃atig̃a hugwi Tupana'ga nhi'ig̃i Jesus'ga mombe'gwovo:

—Agwa'ga ko jira'yra'ga nhiremia'nguhete'ga. Anhimohẽ hete ko ji ga rehe. Pehendu katu ti ganhi'ig̃a, ei Tupana'ga.

6 Tupana'ga nhi'ig̃a renduvame Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ari ojovapyvo okyhyjiheteavo.

7 A'ero Jesus'ga ruri g̃a pyri opokoga g̃a ndehe.

—Pepo'ã ti, ei ga g̃a pe. Tapekyhyji ti, ei ga.

8 Ojovavurame Jesus'ga jate g̃a ga repiagi. A'ereki ahe oho jipe.

9 Jesus'ga jyvi yvytyruhua hugwi g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi ogwovo. Ojyvame ga ei g̃a pe:

—Pehepia pe jira'oa jirojijyirame. A'ea tapemombe'ui na'ẽ. Aerẽ ji kweravame gwe nhimanoa hugwi ti pemombe'u.

A'ea Jesus'ga ei g̃a pe okovo yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

10 A'ero garemimbo'ehara'g̃a ei ga pe:

—Nderura renonde ti Elias'ga tuhu nehẽ, ei g̃a Jesus'ga pe. A'ea ahembo'ehara'g̃a ei. Maraname g̃a ei na? ei Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a Jesus'ga pe.

11 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Omombe'u katu g̃a, ei Jesus'ga. Eliasva'ea uhu na'ẽ g̃andeaporog̃ita rerojijyipava, ei Jesus'ga g̃a pe. 12 Jihi ki a'e te a'e pe me: Eliasva'ea uhu jipe ikwehe. Nonhimombaragwahavi g̃a ahe rehe ahe kwahave'yma, ei Jesus'ga. Okovo g̃wemimbotarimova'ea rupi g̃a ndekote'varuhuro ahe ve reki. Na jitehe po ti g̃a imondoi hahyva'ea ji ve nehẽ no, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

13 A'ero Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ikwahavi. “João Batistava'ea pe Jesus'ga ei Eliasva'ea mombe'urame nhande ve,” ei g̃a oyvyteri pe.

Jesus'ga ombojipe'a anhag̃a ahera'yrava'ea hugwi

(Marcos 9.14-29; Lucas 9.37-43a)

14 Aerẽ Jesus'g̃a ndurame he'yive'g̃a pyri a'ero akwaimbae'ga ruri g̃wenypy'anduruga Jesus'ga rovai pyteri pe jijoheva'ero ore poko ti javo.

15 —Eporogwety jira'yra'ga, ei ga Jesus'ga pe. Heagwyry hete ga karugwate'varuhua ga rerekoro g̃waramo. Tiruahũ ga pe. O'ao'a ga tata pype jipi yhya pype jipi no, ei ga Jesus'ga pe. 16 Aru ji ga neremimbo'ehara'g̃a pyri tomombi ti g̃a karugwara ga hugwi javo novĩa, ei ga. G̃a nomombigi reki ga hugwi. A'ereki g̃a ndipopoakari jupe, ei ga Jesus'ga pe.

17 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe nhaporemo:

—Ndapejikogiuhu pe ji rehe pejikote'varuhuavo. Pe ji mombitu pejijupa. Manameuhũ po ti pe jikogi ji rehe nehẽ naerũ? ei Jesus'ga g̃a pe. Peru ti tayri'ga avo ji pyri, ei Jesus'ga.

18 G̃a tayri'ga rerurame Jesus'ga e'iahy Diabo'gapyriva'ea pe anhag̃a pe imbojipe'avo tayri'ga hugwi. Oho hete anhag̃a tayri'ga hugwi a'ero. A'ea rupi jitehe tayri'ga nhimohig̃atui a'ero.

19 Aerẽ Jesus'ga tehe ga rekorame garemimbo'ehara'g̃a nduri ga pyri. A'ero g̃a ei ga pe:

—Maraname anhag̃a ndojipe'ai tayri'ga hugwi ore erame jupe ko?

20 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Napembojipe'ai pe ga hugwi. A'ereki xunhi hete tuhẽ pe pejiko Tupana'ga rehe, ei Jesus'ga. Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Po pe jikogi gwere jitehe Tupana'ga rehe, a'ero po pe ei agwava'ea pe yvytyruhua pe eho agwa hugwi egwovo pevo javo, a'ero ihoi. Po pe jikogi gwere jitehe Tupana'ga rehe tegwete onhimiva'ea pe me, ei Jesus'ga g̃a pe. 21 Nanongarava'ea anhag̃a po ti pe imbojipe'ai nehẽ penhi'inhi'ig̃ame jate Tupana'ga pe pe i'ue'ymame jate tanhi'inhi'ĩ ti Tupana'ga pe javo no, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Jesus'ga omombe'ua'ja omanoag̃wama

(Marcos 9.30-32; Lucas 9.43b-45)

22 G̃a nduvame Galiléiapeve'g̃a gwyri pe Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Uhu g̃werĩ nhimondohava apiavo g̃apo pe. Ji pyhy po ti g̃a nehẽ, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no. 23 A'ero po ti g̃a ji jukai nehẽ. Mokõi ji kirirẽ po ti nhimbogwerahava nhimanoa hugwi nehẽ, ei Jesus'ga.

Henduvame garemimbo'ehara'g̃a ndovy'arihu a'ea rehe.

Omono'õ ahe itambere'ia ojatykahavuhua pe

24 Aerẽ Jesus'ga ruri cidade de Cafarnaum me g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi. G̃a vahemame g̃a nduri Pedro'ga pyri – kiroki g̃a opyhy itambere'ia judeus'g̃a hugwi imono'ono'og̃a tiapokatua'ja ti nhandejatykahavuhua javo. A'ero g̃a ei Pedro'ga pe:

—Marã? Nembo'ehara'ga po nombuhuri jipi itambere'ia toapokatua'ja ti g̃a ojatykahavuhua javo? ei g̃a Pedro'ga pe.

25 —Omondo ga jipi, ei Pedro'ga g̃a pe.

Aerẽ Pedro'ga hoi ogwovo onga pype. Ga vahemame pevo Jesus'ga pyri Jesus'ga eypyi ga pe:

—Simão, ei Jesus'ga ga pe. Marãi nde? Avo yvya koty ma'g̃a hugwi g̃anduvihavuhu'g̃a ipyhygukari itambere'ia imono'ono'og̃a ojive? Mara'ngu po nde javo: “Ogwyripeve'g̃a hugwi po g̃a ipyhygi”? Mara'ngu po nde javo: “Hajiheve'g̃a hugwi po g̃a ipyhygi”? Marãi nde naerũ? ei Jesus'ga Simão Pedro'ga pe.

26 A'ero Pedro'ga ei Jesus'ga pe:

—Hajiheve'g̃a hugwi g̃a ipyhygi, ei ga.

Henduvame Jesus'ga ei:

—A'ero ti g̃agwyripeve'g̃a tomondoyme, ei Jesus'ga. 27 Nhande ko Tupana'ga gwyripeva'ea. Nurã po ti nhande nimondoi g̃a pe hamo nehẽ, ei Jesus'ga. Tihayvaryme ti g̃a hehe javo timondo ti nhande g̃a pe nehẽ. Eho ti ypiahu pe pira mbo'a a'ero. Kiroki o'u ypy – epyhy ti imbojurujaita. Jurua pype po ti nde hepiagi itambere'ia nehẽ. Ehekyi ti itambere'ia jurua hugwi itambere'ia rerua imondovo g̃a pe – kiroki g̃a omono'ono'õ itambere'ia tiapokatua'ja ti nhandejatykahavuhua javo. Ere ti g̃a pe: “Koro ko Jesus'ga remimondoa nhiremimondoa no.” A'ea ti ere g̃a pe imondovo g̃a pe, ei Jesus'ga Pedro'ga pe.

A'ero Pedro'ga hoi pira mbo'a hepiaga itambere'ia jurua pype herua imondovo itambere'ia g̃a pe a'ero.

18

Manamo nhandejoheva'ero? ei ahe

(Marcos 9.33-37; Lucas 9.46-48)

1 Aere'ĩ Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a nduri Jesus'ga pyri. Kiro g̃a ei ga pe:

—Tupana'ga oko yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero kiro. Manamo nhandejoheva'ero huvihavamo ga pyri? ei g̃a.

2 Kiro Jesus'ga tayri'ga mbuhurukari ojipyri a'ero epo'ã ti g̃apyteri pe javo. 3 A'ero ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Perojijyi ti pejeaporog̃ita penhimbohetee'yma tayri'g̃a ja, ei Jesus'ga. Po pe ndaperojijyi pejeaporog̃ita nehẽ, a'ero po ti Tupana'ga ndokoi penduvihavuhuhetero nehẽ. 4 Kiroki g̃a tayri'ga ja nonhimbohetei – g̃ahã ko koji'i huvihava ojipe'g̃a hohe Tupana'ga pyri huvihavuhuhete'ga pyri, ei Jesus'ga g̃a pe.

5 —Kiroki g̃a jireheva'ero g̃waramo gwereko katu tayri'ga'jave'ga ga oko Jesus'gareheva'ero javo – jihi tuhẽ reki g̃a ji rerekokatui, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Tiruahũ hete g̃a pe, ei Jesus'ga

(Marcos 9.42-48; Lucas 17.1-2)

6 —Tiruahũ hete po ti g̃a pe nehẽ – kiroki g̃a ombote'va tayri'ga'jave'ga jireheve'ga ga mbopogweavo ite'varuhuva'ea rehe, ei Jesus'ga. Omano jipe po g̃a hamo tombote'varyme ti g̃a jireheve'ga, ei Jesus'ga. Po ahe nhapytĩ g̃ajura rehe itaruvihavuhua ipohyiva'ea yngu'a'javuhuva'ea g̃a momboa ypiahua ruvihava pype g̃a mbotypyvyga, a'ea ko tiruahũhetero g̃a pe. Koji'i tiruahũ hete g̃a pe g̃a jireheve'ga mbote'varuhurame huvihava'garũive'ga, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

7 —Tiruahũ hete yvyakotyve'g̃a pe. A'ereki jara'g̃a ombote'varuhu ojipe'g̃a jipi. Na tuhẽ po ti jipi nehẽ, ei Jesus'ga. G̃a pe po ti tiruahũ hete nehẽ no – kiroki g̃a g̃a mbote'varuhu, ei Jesus'ga g̃a pe.

8 —Nurã ji ei nde ve: Po epoa pyvõ ojipejiva'ea pyvõ nde rekote'varuhui, a'ero ti ehaygwe'ro epoa ejihugwi imomboa nahã imombiga ejekote'varuhua! Na jitehe nde ejekote'varuhurame epya pyvõ ojipejiva'ea pyvõ ehaygwe'ro ti epya nahã imombiga ejekote'varuhua, ei Jesus'ga. Tiruahũ po ti nde ve ndepoa mombora nehẽ ojipejijatero g̃waramo ndepoa avuirama, ei Jesus'ga. Tiruahũ po ti nde ve ndepya mombora nehẽ no nde po'ame'yma g̃waramo avuirama, ei Jesus'ga.

—Emo po imombore'yma nde neremombigi ejekote'varuhua, a'ero koji'i po ti tiruahũ nde ve nehẽ Tupana'ga nde momborame hahyva'ea ruvihava pype nde rekote'varuhuro g̃waramo. Pevo po ti nde ruvi avuirama herekoteheavo epoa mokõiva'ea epya mokõiva'ea no novĩa nehẽ, ei Jesus'ga.

—A'ero ji ei nde ve: Koji'i pyry nde imomborame epoa epya reheve ejekote'varuhua mombiga egwovo yvagi pe Tupana'ga pyri, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe, g̃ambote'varuhua mombora pe javo.

9 —Po ejeakwara pyvõ ojipejiva'ea pyvõ nde rekote'varuhui, a'ero ti ehekyi ejeakwara imomboa nahã imombiga ejekote'varuhua! ei Jesus'ga. Tiruahũ nde ve ndereakwara mombora nehẽ ojipeji jatero g̃waramo ndereakwara avuirama.

—Emo po imombore'yma nde neremombigi ejekote'varuhua, a'ero po ti koji'i tiruahũ nde ve nehẽ Tupana'ga nde momborame hahyva'ea ruvihava pype nde te'varuhuro g̃waramo. Pevo po ti nde ruvi avuirama herekoteheavo ejeakwara mokõiva'ea novĩa nehẽ, ei Jesus'ga.

—A'ero ji ei pe me: Koji'i pyry nde imomborame ejeakwara ejekote'varuhua mombiga egwovo yvagi pe Tupana'ga pyri, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

G̃ambote'varuhua mombora pe Jesus'ga ei imombe'urame g̃andeakwara mombora.

Ovelha ika'nhymipyra

(Lucas 15.3-7)

10 —Pearõ hete ti tayri'g̃a'jave'g̃a. Tape'eag̃wami ti: “G̃a koty po ti ji ndajirovagi nehẽ.” Na rũi ti peko, ei Jesus'ga. A'e ji pe me: G̃anderekokatuhara'g̃a ko Tupana'gapyrive'g̃a yvagipeve'g̃a. G̃ahã omombe'u pa Tupana'ga pe nahanahã g̃a oko te'varuhu tayri'g̃a'jave'g̃a pe javo. Nane'ymi tayri'g̃a'jave'g̃a nderekokatuhara'g̃a ndekoi yvagi pe jiruva'ga pyri yvagipeve'ga pyri javo ga pe. A'ero Tupana'ga tayri'g̃a'jave'g̃a pokogukari g̃a a'nguavo, ei Jesus'ga. 11 Pearõ ti tayri'g̃a'jave'g̃a. A'ereki ji ajo yvya koty tamombo ti ji yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi g̃a mbojikoguka ji rehe javo. Kiroki g̃a ndogwerekoi gwepiakatuhara'g̃a oka'nhyve'g̃a ja – g̃andekote'varuhua ti ji tamombo, a'e ji jijoa jitekovo yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no, ei Jesus'ga.

12 —Po akwaimbae'ga gwereko g̃wenymbava cem ovelhas. Po ojipeji oka'nhy ga hugwi, ndohoi re po ga heka naerũ? Gweja po ga he'yiva'ea noventa e nove ovelhas ogwovo yvytyruhua rupi hekaheteavo ojipe'ia. 13 Po ga hepiagi ovelha, a'ero po ga roryroryvamo hehe. Hory po ga jara rehe noventa e nove ovelhas rehe ika'nhyme'ỹva'ea rehe novĩa. Koji'i po ga roryroryvamo akoja rehe ojipejiva'ea rehe, ei Jesus'ga. Ndopotari po ga ojipejiva'ea vehevi ika'nhymame, a'e ji imombe'ukatuavo pe me, ei Jesus'ga.

14 —Na jitehe yvagipeve'ga penduvete'ga roryroryhetero tayri'g̃a'jave'g̃a ndehe. Ndopotari ga g̃a ndekote'varuhurame. A'ereki okote'varuhurame g̃a oko oka'nhyve'g̃a ja ga pe, ei Jesus'ga.

Po ndekotyve'ga ite'varuhu nde ve, ei Jesus'ga

15 —Po ndekotyve'ga ite'varuhu nde ve – kiroki ga ojiko ji rehe nde ja – po ga ite'varuhu nde ve, a'ero ti eho ga pyri. Ojipe'g̃a ndovakie'ỹ ti eho ga pyri, ei Jesus'ga. Ere ti ga pe: “Nahanahã nderekote'varuhua ji ve.” A'ea ti ere ga pe, ei Jesus'ga. Po ga nenhi'ig̃a rendu katu opohia okote'varuhua hugwi nehẽ, a'ero po ti nde jikoty'ara'javi ga pavẽi nehẽ, ei Jesus'ga.

16 —Po ga nohendukatui nenhi'ig̃a nehẽ, a'ero ti eroho ojipe'ga ejupi ga rerovahema ga pyri. Doisve'g̃a vehevi pyry nde g̃a nderohoi ga pyri g̃a nderovahema nehẽ, ei Jesus'ga. Erea'ja ti ga pe ejupive'g̃a henduvame: “Nahanahã nderekote'varuhua ji ve.” A'ea ti erea'ja ga pe, ei Jesus'ga. G̃a ti tohendu pa nenhi'ig̃a doisve'g̃a. Pyry ojipe'ga henduvi no nde erame ga pe. A'ero po ti g̃a ikwahavi nehẽ nahanahã akoja'ga rekote'varuhui ga pe javo, ei Jesus'ga. A'ero po ti g̃a ei ga pe nehẽ: “Nahanahã nderekote'varuhua ga pe.”

17 —Po ga nohendukatui ve g̃anhi'ig̃a vehevi no, a'ero ti emombe'u g̃a pe nhaporemo – kiroki g̃a ojiko ji rehe ojatykavo jipi tihendu katu ti Tupana'ga nhi'ig̃a javo. A'ero po ti g̃a ei ga pe nehẽ: “Nahanahã nderekote'varuhua ga pe.”

—Po ga nohendukatui g̃anhi'ig̃a no, a'ero ti ere ga pe: “Itambere'ia mono'õhara'ga ja ko ga ji ve.” A'ea ti ere ga pe.

A'ea Jesus'ga e'i. A'ereki judeus'g̃a ndojihe'ari itambere'ia mono'õhara'g̃a ndehe g̃a ite'varuhu javo – kiroki g̃a omono'õ itambere'ia governo pe.

Aerẽ po ti pe ei nehẽ, ei Jesus'ga

18 —Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Aerẽ po ti pe ei nehẽ: “Nahanahã ti tapekoi.” Po a'ea nenhi'ig̃a, a'ea ko Tupana'ga nhi'ig̃a no, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

—Aerẽ po ti pe ei nehẽ: “Nahanahã ti peko.” Po a'ea nenhi'ig̃a, a'ea ko Tupana'ga nhi'ig̃a no, ei ga g̃a pe.

19 —Ojipea ji imombe'ukatui pe me, ei Jesus'ga. Po yvya koty doisve'g̃a pepyteripeve'g̃a ei: “Nahanahã ti xa'e Jesus'ga ruva'ga pe yvagipeve'ga pe nahanahã ore ipotari javo.” Ojo'ja pe erame nahã ga pe po ti ga penhi'ig̃a rendukatui, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. 20 A'ereki ji ako jireheve'g̃a pyteri pe g̃a pokoga nhinhi'ig̃a Tupana'ga pe g̃a pavẽi – kiroki doisve'g̃a onhi'ĩ Tupana'ga pe nhinhi'ig̃a rupi g̃a ndekopotaro g̃waramo. Po ojipe'g̃a ei a'ea jitehe no, a'ero po ti ji rekoi g̃apyteri pe nhinhi'ig̃a Tupana'ga pe g̃a pavẽi no, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Ite'varuhu ahepyriva'ea

21 A'ero Pedro'ga ruri Jesus'ga pyri hete ga renoina nde ko jipojykaharetero javo ga pe. Ga e'i:

—Nhiirũ'ga rekote'varuhurame ji ve, maramomi po ti ji ndahaykai ga garekote'varuhua renonhe'yma a'ero hamo? Seterame ti ji tahaykayme ga? Maramomi? ei Pedro'ga Jesus'ga pe.

22 —Seterame jate rũi, a'e ji, ei Jesus'ga. Koji'iheterame ti terehaykai ga garekote'varuhua renonhe'yma. Quatrocentos e noventarame ti terehaykai ga, ei Jesus'ga Pedro'ga pe terehaykaag̃wami tuhẽ ti ga a'ero javo. 23 A'ereki nahã Tupana'ga opota.

—Marã hekoi kiro yvyakotyve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga nhanderuvihavuhuhetero oko javo? A'ea rehe po ti ji pe mbo'ei ikwahavuka pe me imombe'gwovo a'ea'java'ea pe me kiro, ei Jesus'ga. G̃anduvihavuhu'ga ei: “Maramomi itambere'ia ji imbuhu'rag̃i jipyrive'g̃a pe ikwehe? Tamonhi'ĩ ti ji ikwatijara ikwahava,” ei ga, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

24 —Ga ikwatijara monhi'ig̃ame gapyrive'g̃a gweru ojipe'ga rerovahema ga pyri. Ga ko gapyrive'ga jitehe. Gaha g̃a gweru oreruvihavuhu'ga ombuhu'rã ga pe ikwehe javo. He'yjuhuheteva'ea reki itambere'ia milhões ga ombuhu'rã ojipyrive'ga pe. 25 Opo'ru pa gapyrive'ga itambere'ia. Nurã tegwete imondoa'java gwuvihavuhu'ga pe.

—A'ero garuvihavuhu'ga ei g̃a pe: “Peroho ti ga mondovo ojipe'ga pe itambere'ia kwepyga ga rehe itambere'ia rerua ji ve. Garembirekohẽa ti peroho gara'yra'g̃a ndeheve g̃a mondovo ojipe'g̃a pe itambere'ia kwepyga g̃a ndehe itambere'ia rerua ji ve. Peroho ti gambatera imondopava ojipe'ga pe itambere'ia kwepyga itambere'ia rerua ji ve. A'ereki ga gweroho hete itambere'ia ji hugwi imbuhura'jave'yma ji ve,” ei ga, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

26 —A'ero gapyrive'ga ei gwerohopotarame: “Jiruvihavuhuro terenhimbaekwahivi ji rehe. A'ero po ti ji imondopava'javi itambere'ia nde ve nehẽ.” Nahã ga etehei gwuvihavuhu'ga pe g̃wenypy'anduruga ga pyri ndehe ko ji hohe javo, ei Jesus'ga.

27 —A'ero garuvihavuhu'ga ei ga pe: “Kiro ji nahenonha'javi embuhu itambere'ia jave'yma,” ei ga ojipyrive'ga pe ga porogwetyga, ei Jesus'ga.

—Ojipe'g̃a pe ojipyrive'g̃a pe ga ei: “Taperohoa'javi ti ga,” ei ga g̃a pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

28 —Ndogwerohoa'javi g̃a ga a'ero. Kiro ga hoi g̃a hugwi ogwovo ojipe'ga repiaga gwuvihavuhu'gapyrive'ga repiaga – kiroki ga gweroho'ã ndahe'yiva'ea dez itambere'ia ga hugwi tuhẽ imondoa'jave'yma ga pe. Opyhygahy ga ga juvyga. Kiro ga ei ga pe: “Embuhura'ja ji ve itambere'ia – kiroki nde ereroho'ã ji hugwi ikwehe,” ei ga ga pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

29 —Ga g̃wenypy'anduru gapya pyri a'ero nde ji hohe javo. Kiro ga ehetei ga pe: “Terenhimbaekwahivi ji rehe. A'ero po ti ji imondopava'javi itambere'ia nde ve nehẽ,” ei ga ga pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

30 —“Embuhu tuhẽ kiro ji ve,” ei ga ga pe, ei Jesus'ga.

—A'ero ga ga rerohoi ga mondovo cadeia pype, ei Jesus'ga. “Cadeia pype po ti nde pytai nehẽ,” ei ga. “Nde imondopava'javame jate itambere'ia ji ve po ti nde hemi jugwi a'ero nehẽ,” ei ga ga pe, ei Jesus'ga.

31 —G̃anduvihavuhu'gapyrive'g̃a hepiagi ga okote'varuhurame ga pe. Ndovy'ari g̃a ga repiaga. A'ero g̃a hoi gwuvihavuhu'ga pyri imombe'upava, ei Jesus'ga. 32 A'ero g̃anduvihavuhu'ga ga mbuhurukari ojipyri – kiroki ga omongi ojipe'ga cadeia pype ji ndaporogwetygi ga javo. A'ero ga ruri gwuvihavuhu'ga pyri ovahema.

—Kiro garuvihavuhu'ga ei ga pe a'ero: “Ereko te'varuhu nde,” ei ga ojipyrive'ga pe. “Nde ere'e ji ve oji'i terenhimbaekwahivi ji rehe javo. Nurã ji ei nde ve: Nahenonha'javi nde ve embuhu ji ve itambere'ia jave'yma. 33 Na jitehe po nde nerehenonha'javi ga pe hamo,” ei ga ga pe, ei Jesus'ga.

34 —Onhimonha'ngavo ojipyrive'ga rehe ga ga mondoi g̃a pe – kiroki g̃a omondo hahyva'ea okote'varuhuve'g̃a pe jipi, ei Jesus'ga. “Tomondo ti g̃a hahyva'ea nde ve nehẽ,” ei ga ojipyrive'ga pe, ei Jesus'ga. “Nde imbuhupava'javame jate itambere'ia ji ve po ti g̃a nomondoa'javi hahyva'ea nde ve nehẽ,” ei ga ga pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

35 —Na jitehe po ti jiruva'ga yvagipeve'ga pe nderekopavi nehẽ pe henonha'javame peirũ'g̃a ndekote'varuhua pejive jireheve'g̃a ndekote'varuhua pejive. Pe'ji hete ti pejiyvyteri pe: “Nahenonha'javi ti g̃andekote'varuhua,” ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

19

Ahepohira hembirekoa hugwi

(Mateus 5.31-32; Marcos 10.1-12; Lucas 16.18)

1 Aerẽ a'ea mombe'upavame Jesus'ga hoi Galiléiapeve'g̃a gwyra hugwi ua Judéiapeve'g̃a gwyri pe. Pevo ga vahemi rio Jordão aherovaja hugwi. 2 He'yjuhuve'g̃a nduri ga reviri ovahema ga pyri. Pevo ga imombigi karugwara itetirũave'g̃a hugwi a'ero.

3 Kiro fariseus'g̃a nduri ga pyri no.

—Tihepia ti gareaporog̃ita, ei g̃a ojohupe. Mara'ngu po ga nhande nhi'ĩpondekwakatuavo imombe'gwovo nehẽ? Tihepia ti ganhimbotegwetea a'ero, ei g̃a ojohupe.

Nurã g̃a ei Jesus'ga pe:

—Marãi naerũ? ei g̃a. Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi g̃a ndekoi opohirame g̃wembireko'g̃a hugwi kunhangwera'g̃a hugwi jipi naerũ? ei fariseus'g̃a Jesus'ga pe.

4 A'ero Jesus'ga ei:

—Pekwaha pe Tupana'ga rembikwatijarukara Moisésva'ea pe. A'ea e'i:

“Jypya Tupana'ga oapo akwaimbae'ga kunhahẽa reheve,” e'i.

5 “Nurã akwaimbae'g̃a ja'ogi uva'g̃a hugwi oy'g̃a hugwi no g̃wembirekokaturo.

G̃a ojogwerekoro g̃waramo ojipejiva'ea'java'ea akwaimbae'ga kunhahẽa pavẽi,” e'i Tupana'ga ikwatijaruka hako, ei Jesus'ga.

6 A'ero mokonha ja rũi akwaimbae'ga garembirekohẽa pavẽi. Ojipejiva'ea ja g̃a ndekoi g̃wembirekorame. A'ero ti g̃a topohiryme ojohugwi. A'ereki Tupana'ga g̃a mohembirekoi, ei Jesus'ga.

7 A'ero fariseus'g̃a ei Jesus'ga pe:

—Moisésva'ea remimbo'eagwera e'i hako: “Opohipotarame ti akwaimbae'g̃a tokwatija kunhangwera'g̃a pe apohi ji kiro nde hugwi javo. Ikwatijarame jate po ti g̃a g̃wembireko'g̃a mondoi ojihugwi,” ei Moisésva'ea hako, ei g̃a.

—Tupana'ga ipotare'ymame g̃apohira, maraname Moisésva'ea ei a'ea nhande mbo'eavo hehe? ei fariseus'g̃a Jesus'ga pe.

8 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Napeangarihu pe penhimbireko'g̃a nderekokatue'yma. Nurã a'ea Moisésva'ea ei, ei Jesus'ga. Jypya ko Tupana'ga nomboja'ogukari g̃a, ei Jesus'ga g̃a pe.

9 —Jihi a'e pe me: Kiroki ga opohi g̃wembirekohẽa hugwi ojipe'ga hẽa rerohoro g̃waramo ojihugwi hẽa rerekovo – a'ero po ti ga topohi hẽa hugwi opohipotarame. Po ojipe'ga ndogwerohoi hẽa hẽarembireko'ga hugwi hẽa rerekoe'yma, a'ero ti hẽarembireko'ga topohiryme tuhẽ hẽa hugwi. Po ga opohi tehe hẽa hugwi ojipe'ga hẽa rerohoe'ymame, a'ero po ti ga ajuajuri ojipehẽa rerekoro g̃waramo nehẽ. Nahã po ti ga rekote'varuhui nehẽ oajuajuro g̃waramo. Kiroki ga hẽa rereko hẽarembireko'ga pohirirẽ hẽa hugwi – gaha hẽa mboajuaju hẽa rerekoro g̃waramo nahã okote'varuhuavo nehẽ, ei Jesus'ga.

10 A'ero Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ei ga pe:

—Po nahã tegwete akwaimbae'g̃a pohihava g̃wembireko'g̃a hugwi, a'ero koji'i pyry g̃a nahembirekoi tuhẽ! ei g̃a Jesus'ga pe.

11 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Penhi'ig̃a pyry g̃a pe jate – kiroki g̃a Tupana'ga g̃a poko nahã ti peko javo. Ojipe'g̃a ndokoi penhi'ig̃a rehe, ei Jesus'ga g̃a pe. 12 Jara'g̃a nahembirekoi. A'ereki tegwete g̃a hẽaavykya ojihute'varuhuro g̃waramo. Jara'g̃a nahembirekoi. A'ereki ojipe'g̃a g̃a hapĩambo tahembirekoag̃wamyme ti g̃a javo. Jara'g̃a nahembirekoi. A'ereki g̃a e'i: “Ahoaho po ti ji Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo nehẽ kiro Tupana'ga rekoi nhanderuvihavuhuhetero javo g̃a pe.” A'ea g̃a ei nanhirembirekoi po ti ji a'ero javo, ei Jesus'ga. Kiroki ga nahembirekopotari tamombe'u ti Tupana'ga nhi'ig̃a javo – Tupana'ga ga poko ga mohembirekoukare'yma. Kiroki ga ombaragwaha hehe – gaha ti te'i a'ea ko pyry javo, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Jesus'ga omombyry tay'riva'ea pe

(Marcos 10.13-16; Lucas 18.15-17)

13 Aerẽ ojipe'g̃a tayri'g̃a nderuri Jesus'ga pyri.

—Topoko ti Jesus'ga g̃a'akag̃a rehe onhi'ig̃a Tupana'ga pe tomombyry ti ga g̃a pe javo, ei g̃a.

Tayri'g̃a nderura repiagame Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ei g̃a pe:

—Taperuri tayri'g̃a Jesus'ga pyri, ei g̃a.

14 —Tuhu tuhẽ ti tayri'g̃a ji pyri, ei Jesus'ga. Tapemombigi ti g̃andura. A'ereki nanongara'g̃a'jave'g̃a pe Tupana'ga pyry hete okovo g̃anduvihavuhuhetero g̃a jikogame ojihe, ei Jesus'ga.

15 Opoko Jesus'ga tayri'g̃a akag̃a rehe a'ero onhi'ig̃a Tupana'ga pe emombyry ti g̃a pe javo. Onhi'imbavame ga hoi pea hugwi ogwovo.

Imbateheteva'ea nomondopapotari

(Marcos 10.17-31; Lucas 18.18-30)

16 Nanime ipyahuve'ga ruri Jesus'ga pyri. Ga e'i:

—Marãva'ea rupi pyryva'ea rupi po ti ji rekoi nehẽ jirekoag̃wamamo avuirama Tupana'ga pyri nehẽ? ei ga Jesus'ga pe nde ko orembo'eharamo javo ga pe.

17 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Maraname nde ei pyryva'ea rehe? Tupana'ga nhi'ig̃a jate ko pyry, ei Jesus'ga. Po nde rekopotari Tupana'ga pyri avuirama, a'ero ti eko pa Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi – kiroki Tupana'ga e'i Moisésva'ea pe ikwatijaruka, ei Jesus'ga ga pe.

18 —Marãva'ea Tupana'ga remimbotarimova'ea? ei ga Jesus'ga pe.

A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Nahã ko garemimbotarimova'ea:

“Terejukai ti ojipe'g̃a.

Tererekoi ti ojipe'g̃a nembireko'g̃a.

Teremimi ti ojipe'g̃a hugwi,” ei ahe.

“Tane'mbei ti ojipe'g̃a mombe'gwovo tehe.

19 Emondo ti ejeaporog̃ita imohina ejuva'ga rehe eyhẽa rehe no.

Erenhiarõ hete nde.

Na jitehe ti earõ hete ejikotyve'g̃a,” ei Tupana'ga, ei Jesus'ga ipyahuve'ga pe.

20 A'ero ipyahuve'ga ei Jesus'ga pe:

—Jivoja'irame ji hendukatupavi Moisésva'ea remimbo'eagwera. Kiro ji heronhimomboakari ahendu katu ve ji, ei ga. Marã koji'i po ti jipyryhetea nehẽ? ei ga.

21 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Po nde ereko katu pa pota, a'ero ti eho embatera imondopava itambere'ia pyhyga. A'ero ti emondo eitambere'ia imbatere'ỹve'g̃a pe, ei Jesus'ga. A'ero po ti Tupana'ga imombyryvi nde ve yvagi pe nehẽ, ei Jesus'ga. Nurã ji ei nde ve: Emondo pa ti eitambere'ia kiro. Imondopavirẽ ti ejo ji rupi ekovo nhiremimbo'eharamo ejikoga ji rehe jate, ei Jesus'ga ipyahuve'ga pe.

22 Jesus'ga renduvame ga ndovy'ari ogwovo Jesus'ga hugwi. A'ereki ga nomondopapotari ombatehetero g̃waramo.

23 A'ero Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Hahy imbateve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga pe eko ti oreruvihavuhuhetero javo. Po g̃a nde'ipotari te a'ea. Ndokopotari g̃a garemimbo'ea rupi okoheteavo ombatera rehe, ei Jesus'ga. 24 A'ea'ja ji pe me: Tegwete yuranuhũa'javuhuva'ea hohava camelo hohava agulha kwa'ria rupi. Tegwete hete imbateheteve'g̃a hohava Tupana'ga nhi'ig̃a rupi okoheterame ombatera rehe. Nurã po ti g̃a ndojikogi te ga rehe ga mongoe'yma gwuvihavuhuhetero, ei Jesus'ga.

25 Ganhi'ig̃a renduvame Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a nhimomby'ahetei hehe. A'ero g̃a ei:

—Ma'g̃a po ti oho Tupana'ga pyri yvagi pe nehẽ naerũ?

26 G̃a ndepiagateteavo Jesus'ga ei:

—Na tuhẽ yvyakotyve'g̃a nonhimondoi yvagi pe. A'ereki tegwete g̃a pe. Tupana'ga jate g̃a mbojiko ojihe g̃a mbuhuruka ojipyri. A'ereki nonhimimi ga pe. Ikarakatu pa hete ga, ei Jesus'ga g̃a pe.

27 A'ero Pedro'ga ei Jesus'ga pe:

—Ji rendu ti, ei ga. Ore oropohi pa orombatera hugwi orojikovo neremimbo'eharamo. Gara po ti Tupana'ga imbuhuri ore ve a'ero nehẽ? ei ga Jesus'ga pe.

28 A'ero Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Aerẽ po ti Tupana'ga japoi yvyapyahua nehẽ. A'ea rupi jitekovo yvyakotyva'ero yvagipeva'ero po ti ji rekoi yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero jiapyga oina jiapykakatuhetea rehe ta'e ti ji g̃a pe g̃andekoa rehe javo, ei Jesus'ga. Peko pe jireheva'ero, ei Jesus'ga. A'ero ji rekorame g̃anduvihavuhuhetero po ti pe ndekoi peje'yja'g̃a nduvihavuhuro Israelva'ea rakykwepohara'g̃a nduvihavuhuro nehẽ. Doze ko g̃a oko huvihavamo ojiheve'g̃a pavẽi pende'yja'g̃a israelitas'g̃a, ei Jesus'ga. Pehe ti peapy oina dozeva'ea rehe pejiapykakatua rehe nehẽ xa'e ti g̃a pe g̃andeaporog̃ita rehe javo, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

29 —Pejikogame ji rehe pe pepohi penhimbatera hugwi pende'yja'g̃a hugwi no xaho ti Jesus'ga rupi gareheva'ero javo, ei Jesus'ga. Kiro ji ei pe me pe'jave'g̃a pe no a'ero: Pyry hete po ti g̃a pe g̃a nag̃anani nehẽ – kiroki g̃a opohi g̃wonga hugwi ogwyra hugwi, ei Jesus'ga. Po g̃a pohirame a'ea hugwi, a'ero po ti Tupana'ga imombyryhetei g̃a pe nehẽ. Koji'i vehevi po ti Tupana'ga imombyryvi g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. Po g̃a pohirame oirũ'g̃a hugwi okuvyra'g̃a hugwi g̃wendyra'g̃a hugwi uva'g̃a hugwi oy'g̃a hugwi g̃wembireko'g̃a hugwi, gwa'yra'g̃a hugwi, a'ero po ti Tupana'ga imombyryhetei g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. Tupana'ga po ti g̃a mongoi ojipyri g̃a mombytavo avuirama nehẽ, ei Jesus'ga.

30 —Kiroki g̃a huvihava ag̃wamo – he'yive'g̃a po ti ndokoa'javi huvihavamo onhimongyavo nehẽ. Kiroki g̃a huvihava rũi ag̃wamo – g̃ahã po ti huvihava nehẽ, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

20

Oporavykyve'g̃a oporavyky garemitymipyra pype

1 Ojo'java'ea pyvõ Jesus'ga g̃a mbo'e. A'ero ga ei:

—Marã hekoi kiro yvyakotyve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga nhanderuvihavuhuhetero oko javo? A'ea rehe po ti ji pe mbo'ei ikwahavuka pe me imombe'gwovo a'ea'java'ea, ei Jesus'ga g̃a pe. Ypyhajive akwaimbae'ga hoi taru ti ji oporavykyve'g̃a jijive javo. “Toporavyky ti g̃a itambere'ia rehe ko pe nhiremitymipyra pype uva tymipyra pype,” ei akwaimbae'ga, ei Jesus'ga imombe'gwovo. 2 A'ero ga hoi ovahema g̃a pyri. “Peporavyky ti ji ve nhiremitymipyra pype videira repiakatuavo. Amondo katu po ti ji itambere'ia um dia rupiara ikwepykava pe me a'ero nehẽ,” ei ga g̃a pe.

—“Pyry,” ei g̃a.

—A'ero g̃a hoi ko pe oporavykyavo ga pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

3 —Aerẽ nove horas rupi ga hoa'javi ogwovo ima'ẽhai pe feira pe, ei Jesus'ga. Pevo ga ojipe'g̃a ndepiagi. Ndoporavykyi g̃a o'ama. 4 Nurã ga ei g̃a pe: “Pe na jitehe ti peho uva tymipyra pype pejiporavykyavo ji ve no. Amondo katu po ti ji pe me itambere'ia peporavykya kwepykava nehẽ,” ei ga g̃a pe, ei Jesus'ga.

—“Pyry,” ei g̃a.

—Ko pe g̃a hoi oporavykyavo ga pe, ei Jesus'ga.

5 —Aerẽ ahaji katu ga hoa'javi ojipe'g̃a mondouka g̃a mboporavykyavo ojive, ei Jesus'ga. Aerẽ ka'aru gwere rupi ga hoa'javi ojipe'g̃a mondouka g̃a mboporavykyavo ojive, ei Jesus'ga. 6 Ka'aruva'ea rupi ga hoa'javi ojipe'g̃a ndepiaga, ei Jesus'ga. Ndoporavykyi g̃a o'ama. A'ero ga ei g̃a pe: “Gara rehe pe ãtehei agwa ara rupi ve pejiporavykye'yma?” ei ga g̃a pe, ei Jesus'ga.

7 —A'ero g̃a ei ga pe: “Ndoroporavykyi ore g̃a pe. A'ereki g̃a nde'i ve ore ve,” ei g̃a ga pe, ei Jesus'ga.

—Nurã ga ei g̃a pe: “Pe na jitehe ti peho uva tymipyra pype pejiporavykyavo ji ve no. Amondo katu po ti ji pe me itambere'ia peporavykya kwepykava nehẽ,” ei ga g̃a pe, ei Jesus'ga.

—A'ero g̃a hoi oporavykyavo.

8 —Kwara ihorẽ kohoa jara'ga ei ojipyrive'ga pe – kiroki ga omboporavykyuka ko pe oporavykyve'g̃a – ga pe ga ei: “Embuhuruka ti oporavykyve'g̃a ejipyri. Emondo ti ikwepykava g̃a pe mbapavava'earupive'g̃a pe – kiroki g̃a ka'aru oporavykyahi'vi tehe – g̃a pe ti emondo ypy. Aerẽ ka'arugwererupive'g̃a pe ti emondo. Aerẽ ahajikaturupive'g̃a pe ti emondo. Aerẽ nove horasrupive'g̃a pe ti emondo. Mbapavamo ti emondo jypyve'g̃a pe – kiroki g̃a oho ypy ypyhajive oporavykyypyavo ji ve,” ei ga ojipyrive'ga pe, ei Jesus'ga.

9 —A'ero ga g̃a mbuhurukari ojipyri. G̃a ndurame – kiroki g̃a oporavyky ka'aruva'ea rupi – g̃a pe g̃a nag̃anani ga imondoi itambere'ia um dia rupiara ikwepykava, ei Jesus'ga. Na jitehe um dia rupiara ikwepykava ojo'jajo'ja ga imondoi ka'arugwererupive'g̃a pe ahajikaturupive'g̃a pe no nove horasrupive'g̃a pe no. G̃a pe g̃a nag̃anani ga imondoi g̃a ndurame ojipyri, ei Jesus'ga.

10 —Mbapavamo jypyve'g̃a nduri no. Oyvyteri pe g̃a ei: “Um dia rupiara ikwepykava ga imondoi g̃a pe – kiroki g̃a oporavykyahi'vi ga pe. Nurã po ti ga imbuhuri koji'iva'ea nhande ve kiro nehẽ. A'ereki ypyhaji hete nhande poravykyhetei ka'aru nhandepohia jugwi,” ei g̃a oyvyteri pe, ei Jesus'ga.

—Ojo'jaime reki ga imondoi um dia rupiara ikwepykava jypyve'g̃a pe g̃a nag̃anani, ei Jesus'ga. 11 Ipyhygame itambere'ia ga hugwi g̃a ijara'ga rayvari okoe'yma hehe, ei Jesus'ga. 12 Ga pe g̃a ei: “Mbapavava'earupive'g̃a – kiroki g̃a uhu ka'aruva'ea rupi – g̃ahã oporavyky uma hora rupi jate. Ojo'jaime nde eremondo g̃a pe ore ve no. Ypyhaji hete ore poravykyi ka'aru hete oropohia jugwi kwarahyahiva po'ruavo,” ei g̃a ijara'ga pe, ei Jesus'ga.

13 —Oporavykyve'g̃a pyteripeve'ga pe ijara'ga ei reki:

—“Kwãi,” ei ga. “Ndakote'varuhui ji nde ve. Ypyhajive ji a'e nde ve: Eporavyky ti ji ve, a'ero po ti ji imondokatui um dia rupiara ikwepykava nde ve nehẽ. A'ero nde ei: ‘Pyry.’ A'ea nde ei ji ve ypyhajive,” ei ga oporavykyve'ga pe, ei Jesus'ga. 14 “Eroho ti itambere'ia um dia rupiara ikwepykava herogwovo tuhẽ,” ei ijara'ga ga pe.

—Ojirova ijara'ga mbapavava'earupive'g̃a pyteripeve'ga repiaga. “Ga pe mbapavava'earupive'ga pe – kiroki ga uhu ka'aruva'ea rupi oporavykavo – ga pe ojo'jaime ji imondopotari um dia rupiara ikwepykava,” ei ga jypyve'ga pe. 15 “Pyry ji imondoi ga pe nhiremimbotarimova'ea rupi. A'ereki jiapoa tuhẽ ko ji amondo ga pe. Erenhimyrõ nde ga rehe a enhimonha'ngavo ji rehe. A'ereki ji jipyry ga rerekokatuavo,” ei ga ga pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

16 —A'ea ji amombe'u ikwahavuka ojo'java'ea pe me, ei Jesus'ga. Kiroki g̃a huvihava rũi ag̃wamo – g̃ahã po ti huvihava nehẽ, ei Jesus'ga. Kiroki g̃a huvihava ag̃wamo – g̃ahã po ti ndokoa'javi huvihavamo nehẽ, ei Jesus'ga. Nombojoavyavyi ti Tupana'ga g̃a nderekokatuavo a'ero, ei Jesus'ga. A'ereki Tupana'ga e'i he'yjuhuve'g̃a pe: “Herejo. Ejiko ti ji rehe ekovo jireheva'ero. Tako ti ji nderuvihavuhuhetero,” ei ga, ei Jesus'ga imombe'gwovo. Ndahe'yive'g̃a reki ojiko Tupana'ga rehe okovo gareheva'ero, ei Jesus'ga.

Jesus'ga omombe'ua'ja omanoag̃wama

(Marcos 10.32-34; Lucas 18.31-34)

17 Jesus'ga hoi ogwovo cidade de Jerusalém me. Gweroho ga dozeve'g̃a g̃wemimbo'ehara'g̃a ojupi. Irupe'i ga g̃a nderohoi ojipe'g̃a hugwi onhi'ig̃a g̃a pe g̃a horame pea rupi.

18 Kiro ga ei g̃a pe a'ero:

—Ji rendu ti, ei Jesus'ga g̃a pe. Kiro nhande hoi cidade de Jerusalém me. Aerẽ po ti jipyhygukahava g̃a pe ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pe ahembo'ehara'g̃a pe nehẽ no, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no. A'ero po ti g̃a ei nehẽ tomano ti Jesus'ga javo, ei Jesus'ga. 19 A'ero po ti g̃a ji mondoukari judeus'g̃arũive'g̃a pe nehẽ tojigwarai ti g̃a ga rehe javo, ei Jesus'ga. A'ero po ti judeus'g̃arũive'g̃a ji rerekomemui okote'varuhuavo ji ve nehẽ. Ipira apopyra pyvõ po ti g̃a ji nupanupãi ji mondohondohoga nehẽ, ei Jesus'ga. Kirẽ po ti g̃a ji mbovyri yva rehe nahã ji jukavo nehẽ. Ko'emameva'ea py'rovo mokõi jikira py'rovo po ti ji kweravi nehẽ, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Zebedeuva'ea ra'yrava'ea oko pota memei huvihavamo

(Marcos 10.35-45)

20 Kiro Zebedeu'ga rembirekohẽa ruri Jesus'ga pyri. Gweru hẽa gwa'yra'g̃a mokonha'g̃a akoja'g̃a – kiroki g̃a Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a dozeve'g̃a nde'yja'g̃a. G̃a nderovahemame hẽa renypy'andurugi Jesus'ga pyri ga mboheteavo.

—Tandepyry ti ji ve, ei hẽa Jesus'ga pe.

21 A'ero ga ei hẽa pe:

—Gara nde erepota?

A'ero hẽa ei ga pe:

—Ekorame yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero ti ere agwa'g̃a pe jira'yra'g̃a pe toko memei ti g̃a huvihavamo nde pavẽi. Nahã ti ere g̃a pe g̃a mboapyga nde pyri aheapykakatuva'ea rehe ojipe'ga kikoty ejohukoty ojipe'ga kokoty ejohukoty rũi nde pyri nehẽ, ei hẽa Jesus'ga pe.

22 Hẽara'yra'g̃a pe Jesus'ga ei reki:

—Ndapekwahavi pe pe'erame toroapy ti Jesus'ga pyri orokovo huvihavamo javo, ei Jesus'ga g̃a pe. Aerẽ po ti hahy hete ji ve nehẽ. Po pe ji moirũi, a'ero hahy hete pe me nehẽ no. Marã a'ero? Peko pe nanongara rehe naerũ? ei Jesus'ga mokonha'g̃a pe hẽara'yra'g̃a pe.

Igwete hẽara'yra'g̃a ei Jesus'ga pe:

—Toronhimboita ti ore jupe, ei g̃a.

23 A'ero ga ei g̃a pe:

—Penhimboita tuhẽ po ti pe hahyheterame pe me nehẽ pejikoga g̃waramo ji rehe. Ji rũi reki a'e g̃a pe g̃a tombojogwovai ji rehe yvyakotyve'g̃a nduvihavamo javo. Jiruva'ga jate omboavujikweripe g̃a pe avo po ti g̃a apygi nehẽ javo, ei Jesus'ga hẽara'yra'g̃a pe mokonha'g̃a pe.

24 Aerẽ jara'g̃a dezve'g̃a ikwahavi hẽa'ea Jesus'ga pe.

—“Toko ti jira'yra'g̃a huvihavamo ga pyri,” ei hẽa, ei g̃a.

A'ero g̃a ndopotari a'ea onhimonha'ngavo hẽara'yra'g̃a ndehe.

25 A'ero Jesus'ga g̃a mbuhurukapavi ojipyri dezve'g̃a mokonha'g̃a ndeheve. A'ero ga ei g̃a pe:

—Judeus'g̃arũive'g̃a nduvihava'g̃a ipopoaka ogwyripeve'g̃a mboporavykyheteavo ojive g̃a mondomondovo g̃wemimbotarimova'ea rupi, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe dozeve'g̃a pe. 26 G̃a ja rũi ti pejogwereko pejikovo g̃waramo jireheva'ero. Po pe peko pota jireheve'g̃a nduvihavamo penhiirũ'g̃a nduvihavamo, a'ero ti peko katu g̃a pe g̃a pokoga, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. 27 Po pe peko pota g̃a hohe pa okovo g̃anduvihavuhuro, a'ero koji'i ti peko katu g̃a pe g̃a pokoheteavo. 28 Ji ja ti pepoko g̃a pejikorame g̃anduvihavamo, ei Jesus'ga g̃a pe. Yvyakotyva'ero yvagipeva'ero jirurame yvya koty nda'ei ji g̃a pe: Ji poko ti. A'ea rũi ji ei. A'ereki tapoko ti g̃a javo ji ajo. Tamano ti ji he'yjuhuve'g̃a ndepyga g̃a mbopiro'yavo g̃andekote'varuhua hugwi. A'ero po ti g̃a ndohoi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, a'e ji jijoa, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga ombokatu mokonhava'ea reakwara

(Marcos 10.46-52; Lucas 18.35-43)

29 Jesus'ga hoi cidade hugwi Jericó hugwi ogwovo g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi. G̃a horame he'yjuhuve'g̃a hoi g̃a ndupi. 30 Nanime pea rembeyvyri pe mokonha'g̃a apygi heakwagweve'g̃a. G̃a ikwahavi Jesus'ga kiro okwa javo. A'ero g̃a hapukai torerendu ti Jesus'ga javo.

—Orepojykaharetero ko nde Daviva'ea rymyminoro no! ei g̃a Jesus'ga pe.

Nahã g̃a ei Jesus'ga pe. A'ereki g̃a e'i oyvyteri pe: “Ga pe Tupana'ga e'i eko ti g̃anduvihavuhuhetero javo.”

—Ore poko ti! ei g̃a Jesus'ga pe.

31 A'ero he'yjuhuve'g̃a ei g̃a pe:

—Tapehapukai ti, ei g̃a g̃a pe tonhi'imbi g̃a javo.

Koji'i heakwagweve'g̃a hapukaja'javi reki.

—Orepojykaharetero Daviva'ea rymyminoro ore poko ti! ei g̃a ga pe.

32 A'ero Jesus'ga pytai g̃a nderuruka ojipyri. Kiro ga ei g̃a pe:

—Pejo ti avo. Marã po ti ji pe nderekoi nehẽ? Gara pe pepota? ei ga g̃a pe.

33 A'ero g̃a ei ua Jesus'ga pyri:

—Orepojykaharetero ore mboheakwa katu, ei g̃a ga pe.

34 A'ero Jesus'ga g̃a porogwetygi. Opoko ga g̃andeakwara rehe. Nanime pyry g̃andeakwara. Kiro g̃a hoi Jesus'ga rupi a'ero.

21

Jesus'ga ovahẽ Jerusalém me Domingo dos ramos

(Marcos 11.1-11; Lucas 19.28-40; João 12.12-19)

1 Ohorame cidade de Jerusalém me Jesus'ga ovahẽ cidade'ia kotyi ve Betfagé kotyi ve g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi. Ohĩ Betfagé yvytyra rembeyvyri pe monte das Oliveiras rembeyvyri pe.

Kiro Jesus'ga ei mokonha'g̃a pe g̃wemimbo'ehara'g̃a pe g̃a mondouka.

2 —Peho ti cidade'i pe pendovai pyteripeva'ea pe, ei ga g̃a pe. Pevahemame kotihĩ po ti pe hepiagi yuhua'javuhuva'ea jumenta nehẽ. Ojugwa g̃a imo'ama yva rehe. Jumenta ra'yra oko ipyri no. Pekwahara memei ti herua ji ve. 3 Po ti g̃a ei pe me nehẽ: “Maraname pe ikwaharavi?” Po ti g̃a ei na, a'ero ti pe'ji g̃a pe: “Gaha – kiroki ga pe nhande ei: Nhandepojykaharete'ga – gaha e'i: ‘Tareko'ã ti ji taho ti ji i'arimo javo’.” A'ea ti pe'ji g̃a pe. Kotihĩ po ti g̃a imbuhurukari nhande ve a'ero nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

4 A'ero g̃a ndekoi Jesus'ga nhi'ig̃a rupi ga nhi'ĩpo'rupava. Nahã hekoi Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo ymyahũva'ea po'ruavo. A'ereki ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea a'ea mombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo. Ymyahũ ahe ei hako:

5 “Ere ti cidadepeve'g̃a pe Siãopeve'g̃a pe:

‘Pehepia ti! Penduvihavuhuhete'ga uhu pe pyri.

Ga ko oko nhyrõ.

Ga po ti oho yuhua'javuhuva'ea arimo jumenta ra'yra arimo ua nehẽ’,” ei ahe Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo hako.

6 Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a hoi Jesus'ga nhi'ig̃a po'ruavo ipyhyga jumenta jumenta ra'yra reheve. 7 Gweru g̃a jumenta jumenta ra'yra reheve Jesus'ga pyri herovahema. Oapoa tapy'ynhapira i'arimova'ea g̃a heropori inog̃a ikupepytera rehe eho i'arimo javo Jesus'ga pe.

A'ero ga hoi i'arimo. 8 Ga rerohorame pea rupi he'yjuhuheteve'g̃a heroporopori oapoa opira i'arimova'ea pea rupi timbojigwa ti pehea ga pe javo. Jara'g̃a okytikyti hakã yva hugwi heroporopoa pea rupi imbokatuavo. Nahã g̃a Jesus'ga mbojiroviari ga rerua nhanderuvihavuhuhete'ga u kiro javo. 9 Jara'g̃a oho ga renonde. Jara'g̃a oho ga reviri. Nahã he'yjuhuheteve'g̃a hoi ga rupi. Hahyahi hete g̃anhi'ig̃a g̃a erame:

—“Timbohete ti Daviva'ea rymymino'ga!” ei g̃a ga ko nhanderuvihavuhuhete'ga javo.

“Ga pe ti nhandepojykaharete'ga tomombyry.

A'ereki nhandepojykaharete'ga ga mbuhuruka avo,” ei g̃a.

“Timbohete ti Tupana'ga yvagipeheteve'ga!”

Nahã g̃a ei Jesus'ga ko Tupana'ga remimbuhurukara'ga javo.

10 Jesus'ga rerovahemame cidade de Jerusalém me ipypeve'g̃a py'a myi.

—Mome ahe ga? ei g̃a Jesus'ga repiagame.

11 A'ero he'yjuhuve'g̃a ei g̃a pe:

—Ga ko Jesus'ga Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga. Gagwyra ko Galiléia. Pevo ga ruvi cidade de Nazaré pe, ei g̃a g̃a pe.

Jesus'ga omo'emba ahe ahejatykahavuhua hugwi

(Marcos 11.15-19; Lucas 19.45-48; João 2.13-22)

12 Kiro Jesus'ga hoi oje'yja'g̃a jatykahavuhu pe Tupana'ga mbohetehai pe ovahema. Pevo okara hugwi mytu'ẽva'ea hugwi ga g̃a mo'embavi ima'ẽhara'g̃a ipyhyhara'g̃a ndeheve – kiroki g̃a oma'ẽ mbatera ipyhyga no – perope Tupana'ga mbohetehava pyri. Pevo ga imbojirevi g̃a'apoa mesas – kiroki g̃a hajiheve'g̃a itambere'ia pyhy judeus'g̃a itambere'ia mondovo nahã ikwepyga. G̃a'apykava no – kiroki g̃a omondo inambua itambere'ia rehe – g̃a'apykava ga imbojirevi. 13 G̃a pe ga ei:

—Ymyahũ Tupana'ga ei ikwatijaruka hako:

“Tonhi'ĩ ti g̃a ji ve nhironga pype yvya koty ji mboheteavo,” ei Tupana'ga hako, ei Jesus'ga g̃a pe.

—Pe ki a'e te pe'ji pejohupe: “Timoandyandyjuhu ti g̃a ikwepykwepyga mbatera pyvõ Tupana'ga ronga pype,” pe'ji, ei Jesus'ga. Nahã pe Tupana'ga ronga mongoukari iporomive'g̃a nduhavamo, ei Jesus'ga ikwepykara'g̃a pe.

14 Heakwagweve'g̃a nduri oje'yja'g̃a jatykahavuhua pype ipyka'naka'nauhũve'g̃a pavẽi. Jesus'ga pyri g̃a nduri ovahema a'ero. A'ero ga imombyryvi g̃a pe g̃a mboheakwakatuavo ipyka'nave'g̃a mopo'ag̃atua'java.

15 Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi gwepia ahemonhimomby'ava'ea Jesus'ga imombyryvame g̃a pe. G̃wendu g̃a tayri'g̃a Jesus'ga mboheterame ojatykahavuhua pype javo:

—Timbohete ti Daviva'ea rymymino'ga!

Nahã tayri'g̃a ei. A'ereki g̃a e'i oyvyteri pe: “Ga pe Tupana'ga e'i eko ti g̃anduvihavuhuhetero javo.” A'ero ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a nhimboahivi Jesus'ga pe judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi.

16 A'ero g̃a ei Jesus'ga pe:

—Erehendu nde tayri'g̃a ea?

Jesus'ga ei g̃a pe:

—Ahendu ji. Napemonhi'ig̃i pe Tupana'ga rembikwatijarukara naerũ? E'i:

“Tupanetero nde tayri'g̃a mbo'ekatui ipita'ngive'g̃a ndeheve.

‘Ji mbohete ti,’ ere nde g̃a mbo'eavo.

A'ero g̃a nde mbohetekatukatui.”

Nahã ikwatijaripyra i'ei Tupana'ga mombe'gwovo, ei Jesus'ga ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pe judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe no.

17 O'erame a'ea Jesus'ga hoi g̃a hugwi a'ero ogwovo cidade de Jerusalém hugwi. Oho ga cidade'i pe Betânia pe. Pevo ga kiri ypytunimo.

Tande'aa'javi ti! ei Jesus'ga figo'yva pe

(Marcos 11.12-14, 20-24)

18 Ko'emame ypyhajive Jesus'ga hoa'javame cidade de Jerusalém me ty'ara ga jukai. 19 Pea rupi ga hepiagi figo'yva figueira ogwovo ipyri ta'u ti yva'ia javo. Ndi'ai reki ka'atehea herekovo. A'ero ga ei jupe:

—Tande'aa'javi ti! ei ga jupe.

Nimbegwei he'ouhũro omanomo figo'yva a'ero. 20 He'õa repiagame Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a nhimomby'ai. A'ero g̃a ei:

—Kotihĩ figo'yva he'ouhũro omanomo! ei g̃a.

21 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Po pe jikohetei Tupana'ga rehe, a'ero ji ja po ti pe imohe'õi i'yva. Koji'i po ti pe popoakaramo nehẽ no. Po ti pe ei avova'ea pe yvytyra pe nehẽ: “Ejipe'a ti enhimomboa ypiahua pype.” Po ti pe ei na nehẽ, a'ero po ti yvytyra ihoi ypiahua pype nehẽ, ei Jesus'ga. 22 Po pe jikogi Tupana'ga rehe, a'ero po ti Tupana'ga penhi'ig̃a rendukatui pe erame ga pe nahanahã ore oropota javo, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Ma'g̃a nde mbuhurukaruhu avo? ei ahe Jesus'ga pe

(Marcos 11.27-33; Lucas 20.1-8)

23 Kiro Jesus'ga hoi cidade de Jerusalém me ovahema ogwovo ja oje'yja'g̃a jatykahavuhua pype templo pype. Ga g̃a mbo'erame Tupana'ga nhi'ig̃a rehe ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a nduri ga pyri xava'eve'g̃a pavẽi. A'ero g̃a ei Jesus'ga pe:

—Ma'g̃a nde mbuhurukaruhu avo nahanahã ti eko javo? Ma'g̃a e'i a'ea nde ve? ei g̃a Jesus'ga pe.

24 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Ji nhi'ĩpondekwa na'ẽ ti. Pe ji nhi'ĩpondekwakaturame a'ero po ti ji na jitehe ga mombe'ui pe me no – kiroki ga ji mbuhu avo ji rerekovo, ei Jesus'ga g̃a pe. 25 Pemombe'u ti ji ve a'ero. Ma'g̃a ombuhuruka João Batistava'ea tomobatiza ti ga g̃a javo? “Tupana'ga yvagipeve'ga ombuhuruka ahe,” pe'ji po pe. “Yvyakotyve'ga ombuhuruka ahe,” pe'ji po pe. Marã pendeaporog̃ita a'ero naerũ? ei Jesus'ga g̃a pe.

A'ero g̃a eg̃a'ei ojohupe:

—Po ti nhande ei nehẽ: Tupana'ga ombuhuruka ahe, a'ero po ti Jesus'ga ei nhande ve nehẽ: “Maraname pe ndaperoviari João Batistava'ea nhi'ig̃agwera naerũ?” Nahã po ti Jesus'ga ei nhande ve nehẽ. 26 Po ti nhande ei: Yvyakotyve'ga ombuhuruka João Batistava'ea, a'ero po ti nhandegwyripeve'g̃a henduvi nhanenhi'ig̃a okote'varuhuavo nhande ve nehẽ, ei g̃a xakyhyji nhande g̃a hugwi javo. A'ereki nhandegwyripeve'g̃a epavi: “João Batistava'ea ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharamo. Tupana'ga ahe mbuhuruka nhande pyri. A'iti a,” ei nhandegwyripeve'g̃a, ei g̃a ojohupe.

27 Nurã g̃a ei Jesus'ga pe:

—Ma'g̃a po ombuhuruka João Batistava'ea tomobatiza ti ga g̃a javo? Ndorokwahavi, ei g̃a javo tehe ga pe.

A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Ji po ti na jitehe namombe'ui ga pe me a'ero nehẽ no – kiroki ga ji mbuhu avo ji rerekovo, ei Jesus'ga.

Gara'yra'g̃a mokonha'g̃a

28 —Marã pendeaporog̃ita? ei Jesus'ga g̃a pe. Kiro po ti ji imombe'ui pe me, a'ero ti ji nhi'ĩpondekwa nehẽ, ei Jesus'ga.

A'ero Jesus'ga imombe'ui ojo'java'ea.

—Mokõi ko akwaimbae'ga ra'yra'g̃a, ei Jesus'ga imombe'gwovo. Gwa'yra'ga pe ga ei: “Pi'a, eho ti kiro eporavykyavo ko pe nhiremitymipyra pype uva tymipyra pype,” ei ga gwa'yra'ga pe.

29 —Emo gara'yra'ga e'i: “Ndahoi tuhẽ po ti ji nehẽ,” ei ga uva'ga pe. Aerẽ ga japyakakatui. A'ero ga herojijyi ojeaporog̃ita ogwovo oporavykyavo uva'ga pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

30 —Aerẽ garuva'ga hoi ojipe'ga pyri gwa'yra'ga pyri, ei Jesus'ga. Na jitehe ga ei ga pe eho ti kiro eporavykyavo ko pe javo.

—“Ji po ti aho tuhẽ nehẽ, apĩ,” ei gara'yra'ga ga pe. Ndohoa'javi reki ga oporavykye'yma, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

31 —Manamo gara'yra'g̃a oko ganhi'ig̃a rupi? ei Jesus'ga ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pe xava'eve'g̃a pe no.

A'ero g̃a ei Jesus'ga pe:

—Akoja ga – kiroki ga oho ko pe oporavykyavo gara'yra'ga, ei g̃a.

A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Kiroki g̃a omono'og̃uhũ itambere'ia governo pe – g̃ahã akwaimbae'g̃a upahara'g̃a pavẽi ojiko Tupana'ga rehe kiro eko ti oreruvihavuhuhetero javo ga pe. Ojikogypy g̃a pe nenonde a'ero, ei Jesus'ga ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pe xava'eve'g̃a pe no.

32 —Ymya'ĩ João Batistava'ea ruri pe pyri ikwahavuka pe me nahanahã Tupana'ga opota javo ikwehe. Ndaperoviari pe ga pejikokatue'yma, ei Jesus'ga. Itambere'ia mono'õhara'g̃a akwaimbae'g̃a upahara'g̃a pavẽi ga reroviari reki ojeaporog̃ita rerojijyita. G̃andeaporog̃ita rerojijyja pe hepiagi. Hepiagirẽ vehevi pe ndaperojijyi ve pejeaporog̃ita ga reroviare'yma, ei Jesus'ga g̃a pe. Nurã ji ei: Okogypy g̃a Tupana'ga rehe pe nenonde, ei Jesus'ga g̃a pe.

Garemitymipyra repiakatuhara'g̃a okote'varuhuve'g̃a

(Marcos 12.1-12; Lucas 20.9-19)

33 —Ojipea rehe kiro po ti ji pe mbo'ei ojo'java'ea pyvõ. Pehendu ti, ei Jesus'ga ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pe xava'eve'g̃a pe no. Kohoa jara'ga itymi yhypoa'javuhuva'ea uva'yva ko pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo. Aerẽ ga g̃wemityma rokairug̃i, ei Jesus'ga. Aerẽ ga japoi uva mu'umu'ũhava tyhya rupiaramo. Aerẽ ga japoi tapyjo'ara ko pe. “A'ea hugwi po ti g̃a hepiakatui nhiremitymipyra videira ji ve nehẽ,” ei ga.

—A'ero ga ei g̃a pe: “Pehepia katu ti nhiremitymipyra jikoa. A'ero jykyhava rupi he'yjuhu po ti yva'ia peapoaramo ikwepykavamo a'ero nehẽ. He'yjuhu po ti yva'ia jiapoaramo a'ero nehẽ no,” ei kohoa jara'ga g̃a pe, ei Jesus'ga.

—“Pyry,” ei g̃a opytavo ko pe hepiakatuavo ga pe, ei Jesus'ga.

—Paivohu kohoa jara'ga hoi a'ero mbaigwehu po ti jijivyra'java nehẽ javo, ei Jesus'ga. 34 Aerẽ kiro jykyhava reki, ei Jesus'ga. A'ero kohoa jara'ga ei ojipyrive'g̃a pe: “Peho ti g̃a pyri nhiremitymipyra repiakatuhara'g̃a pyri. Toyky ti g̃a yva'ia imbuhuruka jiapoa ji ve,” ei ga.

—“Kwa,” ei g̃a. Ogwovo g̃a vahemi g̃a pyri imombe'gwovo ganhi'ig̃a g̃a pe. 35 Emo g̃a nomondopotari yva'ia g̃a pe okote'varuhuavo g̃a pe, ei Jesus'ga. Jara'ga g̃a ga nupanupã. Jara'ga g̃a ga juka. Jara'ga rehe g̃a omombomombo ita, ei Jesus'ga. Nahã garemitymipyra repiakatuhara'g̃a jigwarai gapyrive'g̃a ndehe, ei Jesus'ga.

36 —A'ero kohoa jara'ga ojipe'g̃a mondoi ojipyrive'g̃a. G̃a ko he'yi ohoypyve'g̃a hohe. A'ero ga g̃a mondoi togweru ti g̃a yva'ia g̃a hugwi javo novĩa. G̃a vahemame pevo garemitymipyra repiakatuhara'g̃a ndekote'varuhui g̃a pe no.

37 —A'ero kohoa jara'ga gwa'yra'ga mondoi gaha ti togweru yva'ia g̃a hugwi javo novĩa. “Ga pe po ti g̃a ndekokatui nehẽ,” ei ga, ei Jesus'ga. 38 Kiro gara'yra'ga vahemi yva'ia tymipyra repiakatuhara'g̃a pyri. Ga repiagame g̃a ei ojohupe: “Avova'ea ko gayvyag̃wama. He tijuka ti ga. A'ero po ti nhande tireko pa yvya nehẽ,” ei g̃a. 39 A'ero g̃a gara'yra'ga pyhygi ga momboa kohoa hugwi ga jukavo, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

40 —A'ero kohoa jara'ga vahemame marã po ti ga g̃a nderekoi nehẽ? ei Jesus'ga g̃a pe.

41 A'ero g̃a ei ga pe:

—Omoka'nhymba ranuhũ po ti ga g̃a gwa'yra'ga repyga nehẽ, ei g̃a. Ojipe'g̃a pe po ti ga ei nehẽ: “Pehepia katu ti nhiremitymipyra jikoa,” e po ti ga nehẽ. A'ero po ti g̃a imondokatui yva'ia ga pe jykya nanani nehẽ, ei g̃a Jesus'ga pe.

42 —Na tuhẽ po ti nehẽ, ei Jesus'ga. Napemonhi'ig̃i pe Tupana'ga rembikwatijarukara naerũ? A'ea e'i:

“Onga apohara'g̃a japorame onga ita apopyra hepiagi ojipeji ita.

A'ea g̃a imombori ipo'rue'yma tiruahũ javo jupe.

Aerẽ akoja jitehe hekoi huvihavamo jara hohe

opyryhetero onga pyhykatuavo.

Nhandepojykaharete'ga reki omongo huvihavamo.

Hepiagame nhande nhimomby'ai

nanongara ko pyry hete javo.”

A'ea ikwatijaripyra i'ei, ei Jesus'ga oarõe'yma mombe'gwovo g̃a pe.

43 —Nurã ji ei pe me: Tupana'ga ndokoa'javi penduvihavuhuhetero judeus'g̃a nduvihavuhuhetero pe ndepiakatua'jave'yma nehẽ, ei Jesus'ga. Oko po ti ga ojipe'g̃a nduvihavuhuhetero – kiroki g̃a ga nhi'ĩpo'ru ojikoga ga rehe, ei Jesus'ga.

44 —Kiroki g̃a o'a akoja rehe ita rehe – g̃ahã po ti onhika'mbika'mbi nehẽ, ei Jesus'ga. Po ti akoja ita ihiri g̃a ndehe nehẽ, a'ero po ti ita g̃a ka'mbika'mbigi g̃a mongu'iuhuavo nehẽ.

A'ea Jesus'ga ei ikwahavuka oarõe'ỹve'g̃a moka'nhymbava.

45 Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a henduvi fariseus'g̃a pavẽi Jesus'ga imombe'urame ojo'java'ea. A'ero g̃a ikwahavi Jesus'ga nhande mombe'ui reki javo. Jesus'ga arõe'yma a'ero g̃a ei:

—Jesus'ga nhande mombe'u o'ete'varuhuavo nhande ve imombe'umbe'urame ojo'java'ea peko akoja'g̃a ja javo nhande ve, ei g̃a Jesus'ga mbotegwetepota.

46 Nurã g̃a Jesus'ga pyhypotarahivi novĩa. Emo g̃a okyhyji pevove'g̃a hugwi. A'ereki pevove'g̃a oarõ hete Jesus'ga onhimongyavo ga ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga javo.

22

Hehanhuhũ toryva

(Lucas 14.15-24)

1 Jesus'ga g̃a mbo'ea'javi he'yiva'ea pyvõ ojo'java'ea pyvõ javo g̃a pe:

2 —Marã hekoi kiro Tupana'ga rekorame yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero g̃a nderekovo? A'ea rehe po ti ji pe mbo'ei ikwahavuka pe me imombe'gwovo a'ea'java'ea, ei ga. G̃anduvihavuhu'ga japoi toryva tahembireko ti jira'yra'ga javo, ei Jesus'ga imombe'gwovo. 3 Ojipyrive'g̃a pe g̃anduvihavuhu'ga ei: “Peho ti javo g̃a pe – kiroki g̃a ji g̃a momoranduvipe – tuhu ti g̃a kiro toryvi pe javo.”

—“Kwa,” ei g̃a ogwovo. G̃a vahemame g̃a pyri imombe'gwovo g̃a ndohopotari reki toryvi pe, ei Jesus'ga.

4 —A'ero ikwahavame g̃anduvihavuhu'ga ojipe'g̃a mbuhurukari ojipyri ojipyrive'g̃a jitehe. “Peho ti javo g̃a pe – kiroki g̃a ji g̃a momoranduvipe. Tuhu ti g̃a kiro toryvi pe. G̃a pe ti pe'ji: ‘Pehendu ti! ei ga pe me. Amboavujikweruka ji toryva. Ajuka ji yuranuhũa'javuhuva'ea bois bezerros reheve – kiroki a'ea ji amboky'rauhu. Amboavujikwepavuka ji mbatera, ei ga pe me. Kirog̃we tuhẽ ti pejo toryvi pe hepiaga jira'yra'ga hembirekorame, ei ga pe me.’ Nahã ti pe'ji g̃a pe,” ei ga ojipyrive'g̃a pe g̃a mondovo, ei Jesus'ga.

—“Kwa,” ei g̃a ogwovo. 5 G̃a pyri g̃a vahemi imombe'gwovo g̃a pe a'ero. Ndojapyakai g̃a g̃anhi'ig̃a rehe ohoe'yma toryvi pe, ei Jesus'ga. Oporavykya rehe reki g̃a hoi. Ojipe'ga oho ko pe. Ojipe'ga oho ima'eamo mbatera, ei Jesus'ga. 6 Ojipe'g̃a, ojigwaraita gwuvihavuhu'gapyrive'g̃a ndehe, g̃a g̃a pyhygi g̃a jukavo, ei Jesus'ga.

7 —Ikwahavame g̃anduvihavuhu'ga nhimonha'ngai. A'ero ga osoldados'g̃a mondoi g̃a pyri g̃a moka'nhymbavuka imbokajuka g̃acidade, ei Jesus'ga.

8 —Ojipe'g̃a pe ojipyrive'g̃a pe g̃anduvihavuhu'ga ei: “Amboavujikwe pa ji toryva novĩa. Kiroki g̃a pe ji a'e tuhu ti g̃a javo – g̃ahã oko te'varuhu reki upotare'yma,” ei ga, ei Jesus'ga. 9 “Peho ti pepukuhua rupi nanani a'ero,” ei ga. “Pe'ji ti pevove'g̃a pe: ‘Pejo ti toryvi pe. Nhanderuvihavuhu'ga oapo toryva tahembireko jira'yra'ga javo.’ Nahã ti pe'ji g̃a pe nhaporemo g̃a ndepiagame,” ei ga, ei Jesus'ga.

10 —“Kwa,” ei g̃a. Pepukuhua rupi g̃a hoi a'ero g̃a ndepiaga g̃a mono'ono'ombava, ei Jesus'ga. Ite'varuhuve'g̃a g̃a omono'õ pyryve'g̃a ndeheve g̃a nderovahema toryvi pe. Nahã he'yjuhuve'g̃a nduri hepiaga toryva. Ohygahi g̃a toryva rehe gara'yra'ga hembirekorame, ei Jesus'ga.

11 —Toryva repiave'g̃a pyri g̃anduvihavuhu'ga hogahoi g̃wonga pe g̃a ndepindepiaga onhi'ig̃a g̃a pe, ei Jesus'ga. G̃a ndepindepiagame ga ojipe'ga repiagi. Gapira ko tapy'ynhapipyryva rũi – kiroki toryva repiagame g̃a ndopo'rui, ei Jesus'ga. 12 Nurã g̃anduvihavuhu'ga ei ga pe: “Kwãi,” ei ga ga pe. “Tapy'ynhapipyryva rũi ko nde eremongi. Marã nde ruri avo ekiavo toryva repiaga naerũ?” ei ga ga pe, ei Jesus'ga.

—Nonhi'ig̃i reki ga. 13 A'ero g̃anduvihavuhu'ga ei ojipyrive'g̃a pe: “Pekwa ti gapya gapoa reheve! Peroho ti ga agwa hugwi ga momboa ypytunahiva pype. Pevo po ti ga jehe'oi ojihe onhimonha'ngavo hahyrame ojive nehẽ,” ei ga, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

14 —A'ea ji amombe'u ikwahavuka pe me, ei Jesus'ga. Nahã Tupana'ga g̃a nderekoukari okorame yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero, ei Jesus'ga imombe'gwovo. A'ereki he'yjuhuve'g̃a pe Tupana'ga ei: “Herejo. Ejiko ti ji rehe ekovo jireheva'ero. Tako ti ji nderuvihavuhuhetero,” ei Tupana'ga, ei Jesus'ga. Ndahe'yive'g̃a reki ojiko Tupana'ga rehe okovo gareheva'ero, ei Jesus'ga.

César'ga rembiapoa itambere'ia

(Marcos 12.13-17; Lucas 20.20-26)

15 Fariseus'g̃a ndopotari Jesus'ga imombe'urame nahã hekoi kiro Tupana'ga rekorame g̃anduvihavuhuhetero javo. A'ero g̃a hoi Jesus'ga hugwi. Ojohupe g̃a nhi'inhi'ig̃i.

—Tihepia ti Jesus'ga reaporog̃ita. Mara'ngu po ti ga onhimbotegweteavouka nhande ve ga nhi'ig̃ame nehẽ? ei g̃a ojohupe.

16 A'ero g̃a g̃wemimbo'ehara'g̃a mondoi Jesus'ga pyri Herodes'gareheve'g̃a ndeheve nahanahã ti pe'ji Jesus'ga pe javo.

—Kwa, ei g̃a. Nahã po ti ore ga moandyandyi nehẽ.

Kiro g̃a hoi a'ero Jesus'ga pyri. Ovahemame g̃a nhi'ig̃atui Jesus'ga pe timoandyandyi ti ga javo.

—Orembo'eharamo nde eremombe'ukatu mbatera, ei g̃a ga pe. A'itituhẽva'ea rehe nde ore mbo'e. Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe nde erembo'e katu, ei g̃a Jesus'ga pe. A'ea rehe jate nde rekoi ekyhyjie'yma ojipe'g̃a hugwi ekoe'yma huvihava'g̃a ndehe jate. Nderekoi nde embohetetehea rehe no, ei g̃a ga pe. 17 Nurã ore ei nde ve torembo'e ti javo. Marã ndereaporog̃ita? César'gareheve'g̃a e'i: “Pemondomondo ti itambere'ia César'ga pe nhanderuvihavuhu'ga pe ga imono'og̃ukarame,” ei g̃a. Mara'ngu po nde javo: “Timondo ti”? Mara'ngu po nde javo: “Timondoyme ti”? ei g̃a Jesus'ga pe.

18 Ojohupe g̃a ei:

—“Tapemondoi ti César'ga pe,” e po ti ga nhande ve nehẽ hamo, ei g̃a ojohupe. A'ero po ti nhande ga'eagwera mombe'ui César'ga pe nehẽ. A'ero po ti César'ga onhimonha'nga ga rehe nehẽ, ei g̃a ojohupe.

Jesus'ga ombaragwaha omoandyandyipotara rehe. Nurã ga ei g̃a pe:

—Ahemoandyiva'ero maranameuhũ pe ipotari nhimbote'vara nhirembi'ea rupi? ei Jesus'ga g̃a pe. 19 Pehepiuka ti ji ve itambere'ia – akoja pe g̃a ei: “A'ea ti pemondomondo nhanderuvihavuhu'ga pe.” A'ea pehepiuka ji ve, ei Jesus'ga g̃a pe.

A'ea g̃a heruri ga pe a'ero.

20 Kiro Jesus'ga ei g̃a pe:

—Ma'g̃a ra'angava hehe? Ma'g̃a ndera g̃a okwatija inog̃a hehe? ei Jesus'ga.

21 A'ero g̃a ei:

—César'ga ra'angava. Garera tuhẽ g̃a okwatija inog̃a hehe, ei g̃a.

A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pemondoa'ja ti César'ga rembiapoa ga pe a'ero. Tupana'ga rembiapoa ki a'e te pemondoa'ja Tupana'ga pe, ei ga g̃a pe.

Yvyakotyve'g̃a pe Jesus'ga ei Tupana'ga rembiapoa tonhimondo ti g̃a onhikwava'eg̃a ga pe javo.

22 Henduvame g̃a nhimomby'ai tegwete gamoandyihava javo. A'ero g̃a hoi ga hugwi ogwovo.

Ombogwerahavirẽ omanove'g̃a nahembirekoa'javi

(Marcos 12.18-27; Lucas 20.27-40)

23 A'ea rupi jitehe saduceus'g̃a nduri Jesus'ga pyri. Saduceus'g̃a ndogweroviari omanove'g̃a mbogwerahava. Kiro g̃a nduri Jesus'ga pyri ovahema. A'ereki g̃a e'i ojohupe:

—Mara'ngu po ti Jesus'ga onhimbotegweteavouka nhande ve ga nhi'ig̃ame nehẽ? ei g̃a ojohupe.

24 A'ero, orembo'eharamo javo, g̃a ei Jesus'ga pe:

—Ymyahũ Moisésva'ea okwatija hako tokwaha ti g̃a javo. Aherembikwatijara e'i:

“Po akwaimbae'ga manoi ta'yre'ymame g̃wembirekohẽa pe,

a'ero ti gairũ'ga tahembireko hẽa pavẽi.

Ta'y ti ga hẽa pe nhiirũva'ea togwereko gwakykwepohara'g̃a javo.”

A'ea Moisésva'ea ikwatijari hako, ei g̃a Jesus'ga pe.

Kiro g̃a imombe'ui omanove'g̃a Jesus'ga pe.

25 —Ymya seteva'ea ruvi avo onhoirũva'ea kako, ei g̃a Jesus'ga pe. Ojihuvypyva'ea rembirekoro kako. Ndata'yri ahe kunhangwerava'ea pe. Aerẽ akwaimba'eva'ea manoi, ei g̃a. A'ero aheakoindava rembirekoro aherembirekokwerava'ea pavẽi oirũva'ea py'rovo Moisésva'ea nhi'ĩpo'ruavo. 26 Na jitehe aheakoindava pe a'ero. Omano ahe ta'yre'yma aherembirekokwerava'ea pe, ei g̃a. Na jitehe jarava'ea onhoirũva'ea nhaporemo ahe rembirekoro aherembirekokwerava'ea pavẽi. Ndata'ypavi reki seteva'ea aherembirekokwerava'ea pe. Omanomba ahe kako. Nahã ahe rekoi ojopy'ropy'rovo. 27 Aerẽ mbapavamo aherembirekokwerava'ea manoi kako kunhangwerava'ea, ei g̃a Jesus'ga pe.

28 —Marã po ti a'ero nehẽ? ei g̃a Jesus'ga pe. Omanove'g̃a mbogweravame po ti Tupana'ga seteva'ea mbogweravi kunhangwerava'ea reheve nehẽ. Ma'g̃a nembirekoro po kunhangwerava'ea rekoi nehẽ ahe kwerava'javame nehẽ? A'ereki seteva'ea onhoirũva'ea hembireko kunhangwerava'ea pavẽi, ei g̃a. Emombe'u ti ore ve. Marã po ti a'ero nehẽ? ei g̃a Jesus'ga pe.

A'ea g̃a imombe'utehei heroviare'yma g̃waramo omanove'g̃a mbogwerahava.

29 Kiro Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pendeaporog̃ita ko Tupana'ga reaporog̃ita atyvi pe Tupana'ga nhi'ig̃a reroviare'ymame nahembogweravi po ti ga nehẽ javo. A'ereki pe ndapekwahakatui Tupana'ga rembikwatijarukara, ei Jesus'ga. Ndapekwahavi Tupana'ga popoakara no, ei ga g̃a pe. 30 Nahã ji ei pe me, ei Jesus'ga. Tupana'ga g̃a mbogweravame g̃amanoa hugwi po ti akwaimbae'g̃a nahembirekoa'javi nehẽ. Ojipe'g̃a po ti nomohembirekoa'javi kunhangwera'g̃a nehẽ no. Yvagi pe Tupana'gapyrive'g̃a oko g̃wembirekoe'ymamo. Tupana'gapyrive'g̃a ja yvagipeve'g̃a ja po ti g̃a nahembirekoi nehẽ no, ei Jesus'ga saduceus'g̃a pe.

31 —Pemonhi'ĩ pe Tupana'ga rembikwatijarukara novĩa – kiroki omombe'u ahembogwerahava. Abraãova'ea manorẽ Tupana'ga ei ikwatijaruka hako:

32 “Jihi ko Tupanamo.

Abraão'ga ji mbohete.

Isaque'ga ji mbohete.

Jacó'ga ji mbohete,” ei ga hako.

—Ikwatijarukara rupi Tupana'ga ei pe me, ei Jesus'ga saduceus'g̃a pe. O'erame nahã Tupana'ga ikwahavukari pe me g̃a okoji javo. A'ereki Tupana'ga nde'i: “Abraãova'ea ji mbohete.” A'ereki Tupana'ga pe g̃a okoji, ei Jesus'ga saduceus'g̃a pe.

A'ea Jesus'ga ei g̃a okwerava'ja omanorẽ javo.

33 Jesus'ga nhi'ig̃a renduvame he'yive'g̃a nhimomby'ai garemimbo'ea rehe onhimongyavo.

Manamo Moisésva'ea remimbo'eagwera huvihavamo joheva'ero? ei ahe

(Marcos 12.28-34; Lucas 10.25-28)

34-35 Fariseus'g̃a ikwahavi Jesus'ga ea saduceus'g̃a pe.

—Jesus'ga omombi saduceus'g̃a nhi'ig̃a g̃a omoandyandyipotarame, ei g̃a ojohupe.

Kiro g̃apyteripeve'ga judeus'g̃a mbo'ehara'ga ei:

—Mara'ngu po ti ga onhimbotegweteavouka nhande ve ga nhi'ig̃ame a'ero nehẽ? ei ga a'ea pota.

Nurã g̃a nhimbojatykatykai ogwovo ovahema Jesus'ga pyri. A'ero ga ei Jesus'ga pe:

36 —Orembo'eharamo emombe'u ti ore ve, ei ga Jesus'ga pe. Manamo Moisésva'ea remimbo'eagwera huvihavamo joheva'ero? ei ga Jesus'ga pe.

37 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Moisésva'ea remimbo'eagwera e'i:

“Pearõ hete tuhẽ ti pepojykaharete'ga Tupana'ga.

Pearõ hete tuhẽ ti ga pejipy'a pe.

Pearõ hete tuhẽ ti ga imondovo pejeaporog̃ita imohina ga rehe.

Pearõ hete tuhẽ ti ga tako ti ji garemimbotarimova'ea rupi jate javo,” e'i, ei Jesus'ga ga pe.

38 A'ea ko joheva'ea huvihava Moisésva'ea remimbo'eagwera, ei Jesus'ga.

39 —Hehohyva'ea ko a'ea'java'ea Moisésva'ea remimbo'eagwera. A'ea e'i:

“Penhiarõ hete pe.

Na jitehe ti pearõ hete pejikotyve'g̃a”, ei Jesus'ga judeus'g̃a mbo'ehara'ga pe.

40 A'ea memei huvihava. A'ero hehe nhanderekorame nhande rekoi Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe nhaporemo nhandekovo Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea remimbo'eagwera rehe nhaporemo no, ei Jesus'ga ga pe.

Cristo'ga ko Daviva'ea rymyminoa ahepojykaharetea no

(Marcos 12.35-37; Lucas 20.41-44)

41 Fariseus'g̃a nhimbojatykarame Jesus'ga pyri Jesus'ga ei g̃a pe:

42 —Marã pendeaporog̃ita Tupana'ga remimbuhurukara'ga rehe Cristo'ga rehe? Ma'g̃a rymyminoa po ti ga uhurame nehẽ? ei Jesus'ga g̃a pe.

A'ero fariseus'g̃a ei:

—Ga po ti Daviva'ea rymyminoa nehẽ, ei g̃a Jesus'ga pe.

43 Kiro Jesus'ga ei g̃a pe:

—Na tuhẽ. Cristo'ga ko Daviva'ea rymymino'ga. Emo Tupana'ga ra'uva ombo'e Daviva'ea Cristo'ga ko ndepojykaharetero oko javo ga pe. Maraname Daviva'ea e'i Cristo'ga pe ga ko jipojykaharetero oko javo Cristo'ga rekorame Daviva'ea rymyminoro? Ymyahũ Daviva'ea okwatija a'ea mombe'gwovo inog̃a. Ikwatijarame ahe ei hako:

44 “Tupana'ga e'i jipojykaharete'ga pe:

‘Eapy na'ẽ ti ji pyri jijohukoty rũi ekovo huvihavamo epytavo.

Tamongo ti ji nearõe'ỹve'g̃a neremimbotarimova'ea rehe nehẽ,’ ei Tupana'ga,” ei Daviva'ea ikwatija hako, ei Jesus'ga.

45 —A'ea Daviva'ea ei imombe'gwovo Cristo'ga ko jipojykaharetero oko javo. Ga ko Daviva'ea rymymino'ga jate rũi naerũ, ei Jesus'ga onhimombe'gwovo g̃a pe g̃a mbojapyakavo.

G̃a mbojapyakavo Jesus'ga ei a'ea onhimombe'gwovo ikwahavipeavo Cristo'ga ko Daviva'ea rymymino'ga jate rũi javo.

46 G̃a pe tegwete Jesus'ga nhi'ĩpondekwava. A'ero kiro g̃a nde'ia'javag̃wami Jesus'ga pe: “Maramarã?” A'ereki g̃a ga pojihu.

23

Ahembo'eharava'ea onhimbohete fariseusva'ea pavẽi

(Marcos 12.38-39; Lucas 11.43-46; 20.45-46)

1 A'ero Jesus'ga ei he'yive'g̃a pe g̃wemimbo'ehara'g̃a pe no. 2 Ga e'i g̃a pe:

—Judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a fariseus'g̃a pavẽi ombo'e Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe Moisésva'ea py'rovo g̃a nhande mbo'erame. 3 Nurã g̃a pe mbo'erame nahanahã ti peko javo, a'ero ti peko pa g̃anhi'ig̃a rupi, ei Jesus'ga. Emo g̃andekote'varuhua rupi ti tapekoi. A'ereki g̃a e'i pe me novĩa: “Pehendu katu ti Moisésva'ea remimbo'eagwera.” G̃a ki a'e te nohendukatui a'ea, ei Jesus'ga. 4 G̃a e'i: “Nahanahã ti peko pejikorame Moisésva'ea nhi'ig̃agwera rupi,” e'ie'i g̃a nhande ve, ei Jesus'ga. Emo g̃a ndokopavi Moisésva'ea nhi'ig̃agwera rupi, ei Jesus'ga. Oko pa po g̃a hupi hamo. Onhi'ig̃a rupi g̃a ndokopavi no. G̃a ko g̃a ja – kiroki g̃a omondo ipohyjuhuva'ea ojipe'g̃a arimo g̃a pokoge'yma, ei Jesus'ga.

5 —Okokaturame g̃a ei oyvyteri pe: “Pyry ojipe'g̃a nhande rekokatua repiagi. A'ero po ti g̃a nhande mbohetei g̃a oko hete Tupana'ga nhi'ig̃a rupi javo.” Nahã g̃a ete'varuhui oyvyteri pe imondoe'yma ojeaporog̃ita Tupana'ga rehe jate, ei Jesus'ga.

—Ombohetea potaruhuro g̃waramo hehãi'iuhũva'ea g̃a japoi Tupana'ga rembikwatijara ryruhu'ia inog̃a ojihe ejetovapya rehe. Ono g̃a irũa hyruhu'ia ojyva rehe no, ei Jesus'ga. Judeus'g̃a omongi hyruhu'ia okovo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi jipi. Na tuhẽ. Emo judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a apoa fariseus'g̃a apoa pavẽi koji'i hehãi ojipe'g̃a apoa hohe hyruhu'ia tianembohete ti g̃a javo.

—Franjas ipukupukuhu'iva'ea g̃a japoi omboja opira rembeyvyra rupi imondovo, ei Jesus'ga. Jatu'riva'ea franjas judeus'g̃a omboja hupi okoheterame Tupana'ga rehe. Na tuhẽ. Emo judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a apoa fariseus'g̃a apoa pavẽi koji'i ipukuhu ojipe'g̃a apoa hohe. Nahã g̃a japoi ojikwahavuka ojipe'g̃a pe tianembohete ti g̃a javo, ei Jesus'ga.

6 —O'u pota g̃a toryva jara'g̃a pyri toryva repiagame. Na jitehe g̃a apypotaruhui nhanderuvihava'g̃a apykava rehe nhandejatykahava pype, ei Jesus'ga. A'ereki g̃a e'i te'varuhu oyvyteri pe: “Nhande mboheteavo ti g̃a tianderepia pa. A'ereki nhande g̃anduvihavuhuhetero xako,” ei g̃a oyvyteri pe, ei Jesus'ga.

7 —Ikatuuhu g̃a pe ojipe'g̃a mbaragwahavame g̃a ndehe ima'ẽhai pe feira pe onhi'ig̃atuavo g̃a pe pe ko orembo'eharamo javo g̃a pe, ei Jesus'ga.

8 G̃wemimbo'ehara'g̃a pe Jesus'ga ei:

—Pe ki a'e te g̃a ja rũi peko, ei Jesus'ga. A'ereki jihi jate ako pembo'eharamo Cristoramo, ei Jesus'ga. Pe reki penhoirũ. A'ereki pe pejiko Tupana'ga rehe. A'ero ojo'javuhu pe hoi. Nurã ti tape'ei pejohupe pe ko orembo'eharamo javo. A'ea ti tape'ei pejohupe penhimbohetee'yma, ei Jesus'ga.

9 —Tape'ei ti avove'ga pe yvyakotyve'ga pe – kiroki ga oko peirũ'ga ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe – ga pe ti tape'ei apĩ javo. A'ea ti tape'ei ga pe. A'ereki ojipeji ko ga penduvetero Tupana'ga yvagipeve'ga, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

10 —Te'iyme ti g̃a pe me pe ko oreruvihavamo javo. A'ea ti g̃a te'iyme pe me pe mbohetee'yma, ei Jesus'ga. A'ereki jihi jate ako penduvihavuhuhetero Cristoramo, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. 11 Po ti pe ndekopotari jireheve'g̃a nduvihavamo penhiirũ'g̃a nduvihavamo, a'ero ti peko katu g̃a pe g̃a pokoga, ei Jesus'ga.

12 —Po pe ei: “Jihi ko huvihavamo ojipe'g̃a hohe pa.” Po pe ei a'ea penhimboheteavo pejikovo aha huvihavamo, a'ero po ti Tupana'ga ei pe me nehẽ: “Ndapekoi pe huvihavamo. Tapenhimbohetei ti!” A'ea po ti Tupana'ga ei pe me nehẽ, ei Jesus'ga. Po pe napenhimbohetei pejikokatuavo ojipe'g̃a pe, a'ero po ti Tupana'ga ei pe me nehẽ: “Peko ti huvihavamo.” A'ea po ti ga ei pe me nehẽ, ei Jesus'ga.

Tiruahũ ti pe me, ei Jesus'ga fariseusva'ea pe

(Marcos 12.40; Lucas 11.39-42, 52; 20.47)

13 —Ahemoandyandyiva'ero pe peko! ei Jesus'ga judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe fariseus'g̃a pe no. Tiruahũ ti pe me! A'ereki pe napembo'ekatui Tupana'ga nhi'ig̃a rehe herojijyita. Nurã hajihea rehe pe g̃a mbo'ei g̃a moandyandyita, ei Jesus'ga g̃a pe. Pereko pe Tupana'ga nhi'ig̃a aherembikwatijara novĩa timonhi'ĩ javo. A'ereki pe ndapekoi Tupana'ga nhi'ig̃a rupi pejikoge'yma ga rehe. G̃a ndekopotarame ganhi'ig̃a rupi pe napemombe'ukatui g̃a pe, ei Jesus'ga. Nahã pe napemongoi g̃a ganhi'ig̃a rupi g̃a mbojikoge'yma ga rehe. A'ero pe ja g̃a nde'i Tupana'ga pe nde oreruvihavuhuhetero ereko jave'yma, ei Jesus'ga g̃a pe.

14 —Ahemoandyandyiva'ero pe peko! ei Jesus'ga judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe fariseus'g̃a pe no. Tiruahũ ti pe me! A'ereki pe pepojykaahy mbatera aherembirekokwera'g̃a hugwi, ei Jesus'ga. Penhi'imbukuhu tehe pe Tupana'ga pe. Pe'e pe pejiyvyteri pe: “Nhande renduvame po ti ojipe'g̃a ei nhande ve oarõ hete g̃a Tupana'ga javo.” Nurã jate pe nhi'inhi'ig̃i Tupana'ga pe ga arõe'yma, ei Jesus'ga. Kaitu po ti hahy hete pe me a'ero nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

15 —Ahemoandyandyiva'ero pe peko! ei Jesus'ga judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe fariseus'g̃a pe no. Tiruahũ ti pe me! A'ereki pe pejiheve'g̃a mbote'va hete. A'ero g̃a ko koji'i oko te'varuhu pe hohe duas vezes pe hohe. Pe po ti peho hahyva'ea ruvihava pype nehẽ pendekote'varuhuro g̃waramo. G̃a kaitu po ti oho hahyva'ea ruvihava pype nehẽ okote'varuhuhetero g̃waramo, ei Jesus'ga. “Pyry,” pe'e pe g̃a ndekorame pe ja. A'ereki pe peporavyky hete ojipeji'ga mbote'varuhuavo. Pehopeho pe ga rehe ya rupi pea rupi no tiroviaruka ti pevove'ga pe nhanenhi'ig̃a javo. Nahã pe ga mbote'varuhui. Nurã po ti tiruahũ pe me nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

16 —Heakwagweve'g̃a'java'ero pe peko! A'ereki pe ndapekwahavi, ei Jesus'ga judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe fariseus'g̃a pe no. Pe peroho ojipe'g̃a penhinhi'ig̃a rupi no. Tiruahũ ti pe me! Nahã ji ei pe me. A'ereki Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea rehe pe ojipe'g̃a mbo'ei.

—Nahã pendeaporog̃ita te'varuhuro. Po ojipe'ga ehetei: “Nahanahã po ti ji rekoi nehẽ. Tupana'ga ronga renoina nhandejatykahavuhua renoina ji ei a'iti hete nhinhi'ig̃a javo,” ei ga, ei Jesus'ga. A'ero pe ei: “O'erame Tupana'ga ronga renoina po ga etehei a'ero. Ga okopotare'ymame onhi'ig̃a rupi, na ga ndokoi hupi a'ero,” pe'ji tehe pe, ei Jesus'ga. Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea rehe pe g̃a mbo'ei, ei Jesus'ga.

—Po ojipe'ga ehetei: “Nahanahã po ti ji rekoi nehẽ. Ouro renoina nhandejatykahavuhuapypeva'ea renoina ji ei a'iti hete nhinhi'ig̃a javo,” ei ga, ei Jesus'ga. A'ero pe ei: “O'erame ouro renoina, a'ero ti ga toko tuhẽ onhi'ig̃a rupi,” pe'e pe, ei Jesus'ga g̃a pe.

17 —Ikwahave'ỹva'ero pe peko! ei Jesus'ga judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe fariseus'g̃a pe no. Ndapekwahavi'i'i! Tupana'ga ronga nhandejatykahavuhua koji'i pyry hete Tupana'ga pe. G̃a ouro po'rurame jate Tupana'ga ronga pype nhandejatykahavuhua pype Tupana'ga omombyry ouro, ei Jesus'ga.

—Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea rehe pe g̃a mbo'ei, ei Jesus'ga. 18 Po g̃a ehetei ojipe'ga pe: “Nahanahã po ti ji rekoi nehẽ. Ikwava'ẽhava renoina ji ei a'iti hete nhinhi'ig̃a javo,” e po g̃a, ei Jesus'ga. A'ero pe ei: “O'erame ikwava'ẽhava renoina po g̃a etehei a'ero. G̃a okopotare'ymame onhi'ig̃a rupi, na ga ndokoi hupi a'ero,” pe'ji tehe pe, ei Jesus'ga. Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea rehe pe ei g̃a mbo'eavo, ei Jesus'ga.

—Po g̃a ehetei ojipe'ga pe: “Nahanahã po ti ji rekoi nehẽ. Kiroki a'ea ji amondo ikwava'ẽhava rehe – a'ea renoina ji ei a'iti hete nhinhi'ig̃a javo,” e po g̃a, ei Jesus'ga. A'ero pe ei: “O'erame ikwava'ẽhavareheva'ea renoina, a'ero ti g̃a toko tuhẽ onhi'ig̃a rupi,” pe'e pe, ei Jesus'ga g̃a pe.

19 —Ikwahave'ỹva'ero pe peko! ei Jesus'ga judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe fariseus'g̃a pe no. Ndapekwahavi'i'i! Ikwava'ẽhava koji'i pyry hete Tupana'ga pe. G̃a nhaneremimondoa nog̃ame jate ikwava'ẽhava rehe Tupana'ga omombyry nhaneremimondoa, ei Jesus'ga g̃a pe.

20 —Po g̃a ehetei: “Nahanahã po ti ji rekoi nehẽ. Ikwava'ẽhava renoina ji ei a'iti hete nhinhi'ig̃a javo.” Po g̃a ei nahã, a'ero g̃a ehetei ikwava'ẽhava pe a'eareheva'ea pe nhaporemo no, ei Jesus'ga g̃a pe.

21 —Po g̃a ehetei: “Nahanahã po ti ji rekoi nehẽ. Tupana'ga ronga renoina nhandejatykahavuhua renoina ji ei a'iti hete nhinhi'ig̃a javo.” Po g̃a ei nahã, a'ero g̃a ehetei garonga pe ipypeve'ga pe no Tupana'ga pe, ei Jesus'ga g̃a pe.

22 —Po g̃a ehetei: “Nahanahã ti ji rekoi. Yvaga renoina ji ei a'iti hete nhinhi'ig̃a javo.” Po g̃a ei nahã, a'ero g̃a ehetei Tupana'ga apykava pe. A'ereki yvagi pe Tupana'ga oko nhanderuvihavuhuhetero oapyga. A'ero o'erame yvaga pe g̃a ei Tupana'ga pe tuhẽ a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe.

23 —Ahemoandyandyiva'ero pe peko! ei Jesus'ga judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe fariseus'g̃a pe no. Tiruahũ ti pe me! A'ereki pe ndapekokatui pejikokatue'yma ojipe'g̃a pe. Tiruahũ ti pe me! A'ereki pe peko tehe Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi, ei Jesus'ga.

—Petỹ pe imboheva'ea: hortelã erva-doce reheve cominho reheve. Pe herekorame dez itymipyra pe pemondo ojipeji Tupana'ga pe pejikovo Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi. A'ea pyry Tupana'ga pe novĩa, ei Jesus'ga. Emo pe ndapekokatupavi Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi. A'ereki pe ndapekokatui pejikokatue'yma ojipe'g̃a pe, ei Jesus'ga.

—Peko katu po pe hamo pejikokatuavo ojipe'g̃a pe hamo, ei Jesus'ga. Penemimondoa ojive Tupana'ga ipotari. Emo ga pe koji'i huvihava pendekokatua. Pe ndapeporogwetygi ojipe'g̃a. Peporogwety po pe g̃a hamo, ei Jesus'ga. Penemimondoa Tupana'ga pe pyry ga pe. Emo ga pe koji'i huvihava g̃aporogwetyga, ei Jesus'ga.

—Napembojikogukari ojipe'g̃a pejihe penhi'mberame g̃a pe. Pembojikoguka po pe g̃a pejihe hamo penhi'mbee'yma hamo, ei Jesus'ga g̃a pe. Penemimondoa pyry Tupana'ga pe. Emo ga pe koji'i huvihava g̃ambojikogukara pejihe. Peko ti gareaporog̃ita rehe. Tapemondopigi ti ga pe no, ei Jesus'ga.

24 —Heakwagweve'g̃a'java'ero pe peko! A'ereki pe ndapekwahavi, ei Jesus'ga judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe fariseus'g̃a pe no. Pe peroho ojipe'g̃a penhinhi'ig̃a rupi. Pembogwambogwa pe mberu'i'ia ta'uyme ti ji ite'varuhuva'ea javo. Emo pe pe'u reki ite'varuhuheteva'ea hehanhuhũva'ea yuranuhũa'javuhuva'ea jaime camelo jaime. Nahã ji ei pe me. A'ereki pe peko hete a'ea rehe – kiroki huvihava gwere Tupana'ga pe. Kiroki huvihava hete Tupana'ga pe – a'ea rehe pe ndapekoi, ei Jesus'ga g̃a pe.

25 —Ahemoandyandyiva'ero pe peko! ei Jesus'ga judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe fariseus'g̃a pe no. Tiruahũ ti pe me! A'ereki pe'ara tehe oko Tupana'ga nhi'ig̃a rupi pe jikoe'ymame ganhi'ig̃a rupi pejiyvyteri pe, ei Jesus'ga. A'ea pe ji ei ji erame pe me: Copo ara prato ara reheve pepyhei hete pe. G̃waimbya pe ndapepyhei reki. Nahã ji ei. Peyvytera ite'varuhu pa. A'ereki pe pepotaruhu pa ipyhygahyavo mbatera pejive pejikote'varuhuavo, ei Jesus'ga.

26 —Heakwagweve'ga'java'ero nde ereko, fariseu! ei Jesus'ga g̃apyteripeve'ga pe. Epohi ti ejekote'varuhua hugwi ejeaporog̃itakaturo. A'ero po ti nde rekokatui ejikokatuavo ojipe'g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. A'ea pe ji ei ji erame nde ve: Epyhei copo pype prato pype reheve. A'ero copo ara ikatu no prato ara reheve, ei Jesus'ga.

27 —Ahemoandyandyiva'ero pe peko! ei Jesus'ga judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe fariseus'g̃a pe no. Tiruahũ ti pe me! A'ereki pe aheryvya ja, ei Jesus'ga. Ikatu tehe tapyja ita apopyra novĩa – kiroki oko aheryvya rehe. A'ereki g̃a omotig̃uhũ imbokatuavo tapyja. Ipype reki ite'varuhu herekovo inema ahekag̃a reheve, ei Jesus'ga.

28 —Na jitehe pe ndekoi. Ojipe'g̃a ei pe mombe'gwovo novĩa: “Ehepia g̃a! Pyry hete g̃a okovo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi.” Ikwahave'yma g̃a ei nahã pe mombe'gwovo, ei Jesus'ga. A'ereki pe ojipe'g̃a moandyandyi. A'ereki peyvyteri pe reki pendeaporog̃ita ite'varuhu, ei Jesus'ga g̃a pe.

Tiruahũ ti pe me ahemoandyandyiva'ea pe! ei Jesus'ga

(Lucas 11.47-51)

29 —Ahemoandyandyiva'ero pe peko! ei Jesus'ga judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe fariseus'g̃a pe no. Tiruahũ ti pe me! A'ereki ymyahũ penamonhava'ea ojukajuka Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea pyryva'ea. Pe reki japokatui tapyja aheryvya rehe. A'ea pe imbokatui, ei Jesus'ga g̃a pe. 30 Pe pe'e: “Po ymyahũ nhande rekoi nhaneramonhava'ea pyri, a'ero po nhande ndiahoi ahe rupi Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea jukavo hamo.”

31 —A'ea pe erame pe pejikwahavuka ojipe'g̃a pe ore ko aherakykwepoharamo javo – kiroki ahe ojukajuka Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea, ei Jesus'ga. 32 Ndojukapavi ahe ganhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a. Pejuka pota po ti pe hembyruera'g̃a naerũ? ei Jesus'ga. G̃a jukarame po ti pe ndekote'varuhuhetei penhamonhava'ea ja imbuhuruka hahyhetea pejihe nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 33 Ite'varuhuva'ero pe peko! ei Jesus'ga g̃a pe. Ite'varuhuva'ea ra'yro pe peko! ei ga g̃a pe. Tegwete peka'nhyhava hahyva'ea hugwi. Tupana'ga po ti pe mondo tuhẽ hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

34 —Pejuka pota pe g̃a. A'ero kiro ji amondouka g̃a pe pyri nehẽ nhinhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a Tupana'ga remimbotarimova'ea kwahapyra'g̃a ndeheve jireheve'g̃a mbo'ehara'g̃a ndeheve nehẽ no, ei Jesus'ga. Ojipe'g̃a po ti pe g̃a jukai nehẽ. Ojipe'g̃a po ti pe g̃a mondoi yva rehe g̃a mbovya hehe nehẽ, ei Jesus'ga. Ojipe'g̃a po ti pe g̃a nupanupãi ipira apopyra pyvõ g̃a mondohondohoga pejatykahavuhua pype nehẽ, ei Jesus'ga. Peko te'varuhu po ti pe g̃a pe pejigwojigwovo g̃a ndeviri nahã g̃a monhamonhana ojipejipe pe cidades pe nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

35 —G̃a nhaporemo po ti ji g̃a mondoukari pe pyri nehẽ Tupana'ga ti tomondo hahyva'ea pe me nehẽ pe g̃a jukarame nehẽ javo, ei Jesus'ga. A'ero po ti ga imondoi hahyva'ea pe me okokatuva'ea repypava nehẽ.

—Ymyahũ ahe ojiko Tupana'ga rehe okokatuavo. Nurã ymyahũ penamonhava'ea ojuka ahe, ei Jesus'ga. Penamonhava'ea ojuka ypy Abelva'ea. Abelva'ea ko okokatuva'ea. Aerẽ penamonhava'ea he'yiva'ea jukai. Mbapavamo ahe ojuka Zacariasva'ea Baraquiasva'ea ra'yrava'ea. Omano Zacariasva'ea nhandejatykahavuhua pyri templo pyri okara mbyteri pe ikwava'ẽhava pyri, ei Jesus'ga. 36 Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Tupana'ga po ti imondoi hahyva'ea pe me nehẽ. A'ereki penamonhava'ea ojukajuka ahe, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga oarõ hete cidade de Jerusalém

(Lucas 13.34-35)

37 Kiro Jesus'ga ei:

—Jerusalémmeva'ero pe pejuka Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea jipi, ei Jesus'ga cidadepeve'g̃a pe Jerusalémmeve'g̃a pe. Tupana'ga ahe mondoukarame pe pyri pe peapiapi ahe jipi ahe jukavo, ei Jesus'ga. Inamutig̃a omono'ono'õ gway'ria opepoa gwyri pe. Na jitehe ji pe mono'ombotara'jara'javi ji pyri inamutig̃a ja pe nderekokatupota novĩa. Emo pe ndapepotaruhui reki, ei Jesus'ga.

38 —Pehendu ti a'ero! ei Jesus'ga. Kiro po ti Tupana'ga pohiri pe hugwi nehẽ. Ga ndohepiakatua'javi pejatykahavuhua a'ero nehẽ. Pe tehe po ti peko a'ero nehẽ. 39 Pe ndajirepiaga'javi nehẽ, a'e katu ji pe me, ei Jesus'ga. Aerẽ jate po ti ji rura'javi nehẽ. A'ea rupi po ti pe ei nehẽ: “Tupana'ga ti tomombyry Jesus'ga pe. Gaha ko Tupana'ga ga mbuhuruka,” pe'e po ti pe nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

24

Judeusva'ea jatykahavuhua mondurupavag̃wama

(Marcos 13.1-2; Lucas 21.5-6)

1 Kiro Jesus'ga hemi gwe'yja'g̃a jatykahavuhua hugwi ogwovo. Garemimbo'ehara'g̃a nduri ga pyri.

—Ehepia nhandere'yja'g̃a jatykahavuhua ongare'yjuhua ita apopyra, ei g̃a ga pe a'ero.

Nahã g̃a ei ga pe hepiuka ga pe. 2 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pehepia pe nhandejatykahavuhua nhaporemo avo, ei ga g̃a pe. Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Aerẽ po ti ndojikojikoga'javi ojogwehe itauhua nehẽ. Omonduru pa po ti g̃a inog̃a nehẽ, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Hahyheteag̃wama Jesus'gareheve'g̃a pe

(Marcos 13.3-13; Lucas 21.7-19)

3 Aerẽ Jesus'ga hoi ogwovo yvytyruhu pe oliveiras ndyvuhu pe monte das Oliveiras pe. Pevo ga apygame garemimbo'ehara'g̃a nduri ga pyri ojipe'g̃a ndovakie'ỹ. Kiro g̃a ei ga pe:

—Emombe'u ti ore ve. Maname po ti g̃a imondurugi nhandejatykahavuhua nehẽ? Marãva'ea po ti Tupana'ga hepiukari na'ẽ ahemonhimomby'ava'ea nehẽ ikwahavuka nhande ve nehẽ? A'ero po ti nhande ikwahavi nehẽ Jesus'ga uhura'ja g̃werĩ javo. Gara na'ẽ po ti Tupana'ga gwepiuka ikwahavuka nhande ve nehẽ? A'ero po ti nhande ikwahavi nehẽ kiro mbapava koty javo, ei g̃a Jesus'ga pe.

4 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Penhimboko'i ti! Tapenhimoandyandyjukari ti g̃a pe. 5 Aerẽ po ti he'yjuhuve'g̃a uhu ji ra'ãra'ãteheavo javo nehẽ: “Jihi ko Cristoramo Tupana'ga remimbuhurukaramo.” A'ea po ti g̃a ei o'mbero nehẽ, ei Jesus'ga. He'yjuhuve'g̃a po ti heroviari g̃a'mbea nehẽ, ei Jesus'ga.

6 —Aerẽ po ti ojipe'g̃a tavukari ojipe'g̃a pe nehẽ. A'ero po ti g̃a ei pe me: “Ira'agwe g̃a tavukari. Paivouhu g̃a ndekoi otavuka no,” e'i po ti g̃a pe me nehẽ. G̃a a'ea imombe'urame pe me ti tapemomynhukari g̃a pe pejipy'a penhimongyhyjiukare'yma nehẽ. Otavuka tuhẽ po ti g̃a nehẽ. A'ea rupi rũi po ti mbapavakotyva'ea nehẽ, ei Jesus'ga.

7 —G̃agwyripeve'g̃a po ti oko na'ẽ ojipe'g̃a gwyripeve'g̃a ndehe otavuka nehẽ. Ojipe'g̃a nduvihavuhu'g̃a po ti omondo ojigwyripeve'g̃a otavuka ojipe'g̃a nduvihavuhu'g̃a gwyripeve'g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. Ahã po ti g̃a pe mbatera avo nehẽ. Pevo po ti ty'ara g̃a jukai nehẽ no, ei Jesus'ga. Omyomyi po ti yvya avo nehẽ. Pevo po ti yvya imyimyi nehẽ no, ei Jesus'ga. 8 Nahã ypy po ti nehẽ. Aerẽ po ti koji'i tiruahũ nehẽ, ei Jesus'ga.

9 —A'ea renonde po ti g̃a pe pyhygi pe nderohoahyavo huvihava'g̃a pyri nehẽ tomondo ti g̃a hahyva'ea g̃a pe javo. A'ero po ti g̃a imondoi hahyva'ea pe me pe jukavo nehẽ. Nahã po ti yvyakotyve'g̃a ndekopavi pe ndehe pe arõe'ỹheteavo nehẽ pejikoga g̃waramo ji rehe, ei Jesus'ga.

10 —A'ero po ti he'yjuhuve'g̃a jireheve'g̃a pohiri ji hugwi okote'varuhuavo hendukatue'yma nhinhi'ig̃a nehẽ hahyro g̃waramo ojive, ei Jesus'ga. Onhokwava'eg̃uka po ti g̃a nhiarõe'ỹve'g̃a pe nehẽ tomondo ti g̃a hahyva'ea g̃a pe javo, ei Jesus'ga. Nonhoarõi hete po ti g̃a okovo opohirame nhinhi'ig̃a hugwi nehẽ, ei Jesus'ga. 11 Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'uhara'g̃a nduri he'yjuhuve'g̃a nehẽ. Ganhi'ig̃a rũi po ti g̃a imombe'ui he'yjuhuve'g̃a moandyandyita, ei Jesus'ga. 12 Jypya jireheve'g̃a onhoarõ hete. Aerẽ po ti igwaigwavete g̃ambyteripeve'g̃a nonhoarõi onhimongyavo nehẽ. A'ereki igwaigwavete yvyakotyve'g̃a okote'varuhu, ei Jesus'ga.

13 —Kiroki ga onhimboita avuirama opohire'yma ji hugwi – gaha po ti ji ga reroho yvagi pe ga mongovo avuirama jijipyri nehẽ, ei Jesus'ga. 14 A'ea pyryva'ea po ti nhinhi'ig̃areheve'g̃a imombe'umbe'ui yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo mbapava renonde. G̃a po ti e'i g̃a pe nehẽ: “Perojijyjijyjuka ti pejeaporog̃ita Tupana'ga pe pejikoga ga rehe. A'ero po ti ga pe pokokatui nehẽ imomboa pendekote'varuhua pe hugwi okovo penduvihavuhuhetero nehẽ.” A'ea po ti g̃a imombe'ui g̃a pe nhaporemo tokwaha pa ti g̃a javo. Yvyakotyve'g̃a gwyripeve'g̃a nhaporemo henduvame g̃anhi'ig̃a po ti ji rura'javi nehẽ mbapava koty nehẽ, ei Jesus'ga.

Jesus'ga omombe'u aerẽva'ea hahyheteva'ea

(Marcos 13.14-23; Lucas 21.20-24)

15 —Aerẽ po ti pe hepiagi ite'varuhuheteheteva'ea jipiukarame o'ama Tupana'ga apoa pype ipojykahava pype. Ymyahũ ite'varuhuheteheteva'ea ahe imombe'ui ikwatija Danielva'ea Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea hako, ei Jesus'ga.

(Kiroki ga omonhi'ĩ ag̃a ikwatijara – tokwaha ti ga.)

16 —Pe hepiagame ite'varuhuheteheteva'ea jipiukari. A'ea rupi ti Judéiapeve'g̃a toka'nhy onhana yvytyruhu pe onhimima nehẽ xamanoyme ti javo, ei Jesus'ga. 17 Kiroki g̃a oko ongapereuhuva'ea arimo – g̃ahã ti kotihĩ toka'nhy onhana. Tokiyme ti g̃a g̃wonga pype ombatera renoheme'yma jugwi, ei Jesus'ga. 18 Kiroki g̃a oko ko pe – g̃ahã ti kotihĩ toka'nhy onhana. Tokiyme ti g̃a g̃wonga pe opira renoheme'yma, ei Jesus'ga. 19 Iporia'i po ti ipuru'ave'g̃a a'ea rupi oka'nhypotarame nehẽ. Iporia'i po ti g̃a nehẽ no – kiroki g̃a omoka'mbuka'mbu gwa'yra'g̃a g̃a nenonhapotarame, ei Jesus'ga.

20 —Pe'ji ti Tupana'ga pe: “Ite'varuhuheteheteva'ea jipiukarame po ti ore noroka'nhypotari yapouhua rupi. A'ereki a'ea rupi hahy ore ve ore horame. Nurã ti terembuhurukari ite'varuhuheteheteva'ea yapouhua rupi.” A'ea ti pe'ji Tupana'ga pe, ei Jesus'ga. Pe'ji ti ga pe: “Noroka'nhypotari ore sábado rupi oreporavykye'yma rupi. A'ereki Moisésva'ea e'i irupe rũi ahe toho nhandeporavykye'yma rupi javo. A'ea rupi rũi ti toroka'nhy. Nurã ti terembuhurukari ite'varuhuheteheteva'ea sábado rupi.” A'ea ti pe'ji Tupana'ga pe, ei Jesus'ga.

21 —A'ea ji ei pe momoranduva penhimboko'i ti aerẽva'ea hugwi tiruahũheteva'ea hugwi javo. Ite'varuhuheteheteva'ea jipiukarame po ti tiruahũ hete tuhẽ pe me nehẽ. Tupana'ga rembiapoypyagwera jate ndogwerekoi a'ea'java'ea. Aerẽ po ti ndogwerekoa'javi a'ea'java'ea nehẽ no, ei Jesus'ga.

22 —Aerẽ po ti Tupana'ga omombi tiruahũheteva'ea nehẽ. A'ereki ga e'i jipe: “Momi po ti g̃akira hehe nehẽ. A'ero kirupi!” ei ga. Po ti mbegwe ga imombigi tiruahũheteva'ea nehẽ, a'ero po ti yvyakotyve'g̃a manombavi nehẽ. “Tahahya'javyme ti nhiremimo'ẽhara'g̃a pe,” ei ga. Nurãro g̃waramo po ti ga imombigi nehẽ, ei Jesus'ga.

23 —Aerẽ po ti ojipe'g̃a ei pe me nehẽ: “Pehepia! Avo ko Cristo'ga Tupana'ga remimbuhurukara'ga.” Po ti g̃a ei a'ea, a'ero ti taperoviari g̃a'mbea, ei Jesus'ga. Po ti g̃a ei pe me nehẽ: “Pehepia! Pevo ko Cristo'ga Tupana'ga remimbuhurukara'ga.” Po ti g̃a ei a'ea, a'ero ti taperoviari g̃a'mbea, ei Jesus'ga.

24 —Aerẽ po ti ojipe'g̃a ei nehẽ: “Jihi ko Cristoramo Tupana'ga remimbuhurukaramo,” e po ti g̃a o'mbero nehẽ, ei Jesus'ga. Ojipe'g̃a ei nehẽ: “Jihi ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharamo,” e po ti g̃a o'mbero nehẽ, ei Jesus'ga. A'ea rupi po ti g̃a ei nehẽ: “Tiapoapo tuhẽ ti ahemonhimomby'aheteva'ea g̃a pe hepiuka g̃a moandyandyita, Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a vehevi po.” A'ea po ti g̃a ei japovo nehẽ, ei Jesus'ga. 25 Pehendu ti! ei Jesus'ga. Opomomorandu ji ko nahã po ti tiruahũva'ea nehẽ javo, ei Jesus'ga.

26 —Nurã ti tapehenduvi g̃anhi'ig̃a. Po ti g̃a ei pe me nehẽ: “Pehepia! Cristo'ga oko ongae'ỹi me.” G̃a erame na, a'ero ti tapehoi ongae'ỹi me hepiaga. A'ereki g̃a i'mbe. Ji rũi po ti nehẽ, ei Jesus'ga. Po ti g̃a ei pe me nehẽ: “Pehepia! Cristo'ga oko oki pe g̃andovakie'ỹ.” G̃a erame na, a'ero ti taperoviari g̃anhi'ig̃a, ei Jesus'ga. A'ereki g̃a i'mbe.

27 —Ji rura'javame tupã veraverava ja po ti ji rekoi nehẽ. Tupã veraveravame kwara ipora koty ombokojahu pa yvaga kwara ihoa koty vehevi, ei Jesus'ga. A'ero ahe gwepia pa kojahua. Na jitehe po ti g̃a ji repiapavi jirura'javame yvaga hugwi nehẽ yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

28 —Jukwaha po ti nehẽ, ei Jesus'ga. Ahe manorame ti huruvua onhimongy ahera'oa pyri nehẽ ti'u javo.

A'ea Jesus'ga ei na jitehe po ti jukwaha jirura'javame nehẽ javo.

Jesus'ga rura'javag̃wama

(Marcos 13.24-27; Lucas 21.25-28)

29 —G̃a tiruahumbavirẽ pe me

“po ti kwara igwevi nehẽ”, ei Jesus'ga.

“Jahya po ti nombokojahua'javi nehẽ no.

Jaytata'ia po ti indurundurugi yvaga hugwi nehẽ.

Yvagipeva'ea po ti ig̃wyg̃wymi ipopoakava'ea nehẽ”, ei Jesus'ga.

30 A'ero po ti Tupana'ga hepiukari yvagipeva'ea nehẽ tokwaha ti yvyakotyve'g̃a Jesus'ga rurag̃wama javo, ei Jesus'ga. A'ero po ti yvyakotyve'g̃a gwyripeve'g̃a jehe'oi ovy'are'yma nehẽ. A'ero po ti g̃a ji repiagi ji rura'javame yvag̃atig̃a pyteri pe yvyakotyva'ero yvagipeva'ero nehẽ, ei Jesus'ga. Jipopoakara po ti g̃a gwepia nehẽ no. Nhirendy'jandy'java po ti g̃a hepiagi nehẽ no jikatuhetea, ei Jesus'ga.

31 —Nanime trombeta ipyhava nehẽ, ei Jesus'ga. Hahyahi ipyambua nehẽ. Trombeta renduvame po ti jipyrive'g̃a hog̃ahoi yvyakotyve'g̃a gwyri pe nhaporemo okovo nhinhi'ig̃a rupi nehẽ. Pevopevo po ti g̃a nhiremimo'ẽhara'g̃a monhimono'ono'og̃i g̃a nderua ji pyri nehẽ, ei Jesus'ga. Nahã po ti g̃a g̃a nderuri kwara ipora hugwi kwara ihoa hugwi no tyapyra hugwi no nhimbya hugwi nehẽ no, ei Jesus'ga.

Figo'yva figueira ahe mbo'e

(Marcos 13.28-31; Lucas 21.29-33)

32 —Kiro po ti ji pe mbo'ei ojo'java'ea pyvõ, ei Jesus'ga. Hepiagame figo'yva pe pekwaha. A'ereki henhunhame huangyra pe ei: “Kwaria g̃werĩ kiro,” pe'e pe. 33 Na jitehe hepiapavame tiruahũva'ea pejive po ti pe ikwahavi nehẽ kiro mbapava koty javo, ei Jesus'ga. 34 Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Ag̃wamove'g̃a ndekojirame po ti akoja ihopavi japiavo nehẽ, ei Jesus'ga. 35 Opa po ti yvaga yvya pavẽi nehẽ. Nhinhi'ig̃a po ti ndopavag̃wami opopoakapige'yma okovo a'itituhẽva'ero avuirama nehẽ, ei Jesus'ga.

Maname po ti Jesus'ga rura'javi nehẽ?

(Marcos 13.32-37; Lucas 17.26-30, 34-36; 12.39-40)

36 —“Maname po ti nde rura'javi nehẽ?” pe'e pe ji ve, ei Jesus'ga. A'ea yvyakotyve'g̃a ndokwahavi, ei Jesus'ga. Tupana'gapyrive'g̃a yvagipeve'g̃a ndokwahavi no. Ji vehevi Tupana'ga ra'yramo ndakwahavi no, ei Jesus'ga. Jiruva'ga jate okwaha jirura'jahava nehẽ, ei Jesus'ga.

37 —Noéva'ea nhinhag̃a renondehava yhara ruvihavuhua pype ojo'ja jirura'java renondehava pavẽi, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no. 38 Ymyahũ Noéva'ea nhinhag̃a renonde yhararuvihavuhua pype ahegwyripeva'ea i'ui'ui jipi gworygworyvamo hako. Ahegwyripeva'ea rembirekoro akwaimba'eva'ea jipi no. Ojipeva'ea kunhava'ea mohembirekoi no. Nahã ahegwyripeva'ea rekoi okovo Noéva'ea avame yharuhua pype hako. 39 A'ea rupi ahegwyripeva'ea ndokwahavi yhyarehanhuhũa rurag̃wama – kiroki ahegwyripeva'ea ndo'avi yharuhua pype. Ahegwyripeva'ea mbotypyvypava yhya nhatymbavi hako. Na jitehe po ti yvyakotyve'g̃a ndokwahavi jirurag̃wama nehẽ, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

40 —A'ero po ti akwaimbae'g̃a mokonha'g̃a oko ko pe nehẽ. Kiro po ti ojipe'ga rerohohava nehẽ. Kiro po ti ojipe'ga rejahava nehẽ, ei Jesus'ga.

41 —Kunha'g̃a mokonha'g̃a po ti ombo'i imbo'ihava pyvõ. Kiro po ti ojipehẽa rerohohava nehẽ. Kiro po ti ojipehẽa rejahava nehẽ, ei Jesus'ga.

42 —Penhimboko'i ti jipi ite'varuhuva'ea hugwi pejikokatuavo ji mboha'uva. A'ereki pe ndapekwahavi maranime po ti nhandepojykaharete'ga rura'javi nehẽ javo ji ve, ei Jesus'ga. 43 Onga jara'ga ndokwahavi iporomive'ga rura g̃wonga pe, ei Jesus'ga. Po ga okwaha, gwepia katu po ga g̃wonga a'ea rupi hamo iporomive'ga mongiukare'yma hamo, ei Jesus'ga. A'ea pe pekwaha, ei Jesus'ga.

44 —Nurã ji ei pe me: Penhimboko'i ti a'ero penhimboavujikwea jirura'java pota ji mbuhua, ei Jesus'ga. Pe ji mboha'uve'ymame kiro po ti ji ruri yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no, ei Jesus'ga.

Nahã ahe ombojikoguka ojihe

(Lucas 12.41-48)

45 —Kiroki ga ombojikoguka opojykahara'ga ojihe gweaporog̃itakaturo – marã ga rekokatui? ei Jesus'ga g̃a pe. Kiro po ti ji garekokatua mombe'ukatui pe me ojo'java'ea mombe'gwovo. Gwepia katu ga opojykahara'ga mbatera, ei Jesus'ga. Ga pe gapojykahara'ga ei a'ero ohorame: “Nde po ti jipyrive'g̃a ndepiakatuharamo. Ema'ẽ ti nhimbatera g̃a pe g̃andetakwera ja jipi to'u ti g̃a javo.” Nahã ga ei ojipyrive'ga pe ogwovo.

46 —A'ero gapyrive'ga jara'g̃a ndepiakatui imondovo g̃a pe g̃a nderekovo g̃andepiakatuharamo ga horame. Aerẽ gapojykahara'ga jivyri g̃a ndepiaga. Ga e'i: “G̃a ndepia katu reki ga imondovo g̃a pe,” ei ga.

—Pyry hete g̃andepiakatuhara'ga pe a'ero, ei Jesus'ga imombe'gwovo. 47 Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Aerẽ po ti gapojykahara'ga ei ga pe nehẽ: “Ehepia katu pa ti a'ero nhironga jigwyra reheve nhimbatera reheve no.” Nahã po ti ga ei nehẽ toko ti ga herekohavamo ji ve javo, ei Jesus'ga.

48 —Po g̃andepiakatuhara'ga rekote'varuhui, a'ero po ga ei oyvyteri pe opojykahara'ga rure'ymame: “Mbaigwe po ti jipojykahara'ga jivyri nehẽ,” e po ga. 49 A'ero po ga ndohepiakatui opojykahara'gapyrive'g̃a, ei Jesus'ga. Onupã po ga g̃a g̃a poravykyrame. O'u hete po ga gambatera gweagwyryvamo no heagwyryve'g̃a pavẽi, ei Jesus'ga. 50 Oyvyteri pe ga ei upa nduri po ti jipojykahara'ga kiro nehẽ javo.

—A'ea rupi po ti gapojykahara'ga ruri ovahema nehẽ, ei Jesus'ga. 51 Gapojykahara'ga ga rovaja'rogukari nehẽ. A'ereki ga ndokoi opojykahara'ga nhi'ig̃a rupi. Nahã po ti gapojykahara'ga ga mongoukari ahemoandyandyiva'ea pyri nehẽ, ei Jesus'ga. Hahyva'ea ruvihava pype po ti ga jehe'oi ojihe a'ero onhimonha'ngavo hahyrame ojive nehẽ, ei Jesus'ga.

25

Kunhangwera'g̃a ivojave'g̃a dezve'g̃a

1 —Ji rura'jahava koty marã po ti hekoi nehẽ yvyakotyve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga nhanderuvihavuhuhetero oko javo? ei Jesus'ga g̃a pe. A'ea rehe po ti ji pe mbo'ei ikwahavuka pe me imombe'gwovo a'ea'java'ea, ei Jesus'ga. Kunhangwera'g̃a ivojave'g̃a ipyhygi lamparinas dezve'g̃a, ei Jesus'ga. A'ea g̃a herohoi ga rovatiamo – kiroki ga hembireko a'ea rupi.

2 —Jara'g̃a cincove'g̃a okwaha hete gweaporog̃itakaturo kunhangwera'g̃a. Jara'g̃a cincove'g̃a ndokwahahetei gweaporog̃itate'varuhuavo kunhangwera'g̃a, ei Jesus'ga. 3 Ikwahave'ỹve'g̃a ndogwerohoi querosene'java'ea herohorame lamparinas. 4 Ikwahave'g̃a ki a'e te gweroho querosene'java'ea nhumbi'a pype herohorame lamparinas. 5 Mbaigwe ga ruri – kiroki ga hembireko. A'ero kunhangwera'g̃a kiri gwopehyiro, ei Jesus'ga.

6 —Ypyhaji katu g̃a henduvi g̃anhi'g̃a. “Poro ga ruri. Peho ti ga rovatiamo,” ei g̃a.

7 —A'ea henduvame kunhangwera'g̃a vyri ikytiavo imondyhava pavio japokatuavo tombokojahu katu ti javo, ei Jesus'ga. 8 A'ero ikwahave'ỹve'g̃a ei ikwahave'g̃a pe: “Pembuhu ore ve querosene'java'ea. A'ereki ogwe oreapoa lamparinas,” ei g̃a.

9 A'ero ikwahave'g̃a ei: “Noromondoi po ti ore nehẽ. A'ereki oreapoa querosene'java'ea ndohygi nhandeapoa rehe nhaporemo lamparinas rehe nhaporemo. Peho ti ima'ẽhara'g̃a pyri ipyhyga pejive,” ei g̃a ikwahave'ỹve'g̃a pe, ei Jesus'ga.

10 —A'ero ikwahave'ỹve'g̃a hoi toropyhy ti javo. G̃andakykweri ga ruri reki – kiroki ga hembireko. Onhimboavujikweve'g̃a hoi ga rupi toryvi pe okiavo onga pype. G̃wovapytỹ ga a'ero, ei Jesus'ga.

11 —Aerẽ ikwahave'ỹve'g̃a nduri javo: “Ehovapytymba'vo ti ore ve. Toroki,” ei g̃a.

12 —A'ero ga ei g̃a pe: “Nahovapytymba'vogi po ti ji pe me nehẽ. Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Peko pe ambotehero ji hugwi pejikoangave'yma jireheva'ero,” ei ga g̃a pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

13 —Nahã po ti hekoi nehẽ. Nurã nane'ymi ti pepota jirura'java penhimomiranama ji mbuhua, ei Jesus'ga. A'ereki pe ndapekwahavi maranime po ti nhandepojykaharete'ga rura'javi nehẽ javo, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

Huvihava'ga omondo oitambere'ia trêsve'g̃a pe

(Lucas 19.11-27)

14 —Jirura'jahava koty marã po ti hekoi yvyakotyve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga nhanderuvihavuhuhetero oko javo? A'ea rehe po ti ji pe mbo'ei ikwahavuka pe me imombe'gwovo a'ea'java'ea, ei Jesus'ga. Akwaimbae'ga hoi paivouhu ojipe'g̃a gwyri pe. Ohoa renonde ga ojipyrive'g̃a mbuhurukari ojipyri. Ga omondomondo g̃a pe ombatera oitambere'ia no tombohe'yjuhu ti g̃a ji ve javo, ei Jesus'ga.

15 —A'ero cinco itambere'ia hehanhuhũva'ea ga imondoi ojipe'ga pe g̃a hohe ga ombohe'yi kwaha javo. Dois itambere'ia hehanhuhũva'ea ga imondoi ojipe'ga pe ga gwyre'i ga ombohe'yi kwaha javo. Ojipeji itambere'ia hehanhuhũva'ea ga imondoi ojipe'ga pe g̃a gwyre'i ga ombohe'yi kwaha javo. A'ero ga ei: “Pepyhypyhy ti mbatera nhiitambere'ia pyvõ. Aerẽ ti pema'ema'ẽ mbatera itambere'ia ipyhyga koji'iva'ea,” ei ga g̃a pe. “Nahanahã ti peporavyky nhiitambere'ia pyvõ koji'iva'ea imono'ono'og̃a aerẽ imbuhua ji ve,” ei ga g̃a pe, ei Jesus'ga.

—Kiro ga hoi g̃a hugwi a'ero ogwovo paivouhu hete ojipe'g̃a gwyri pe, ei Jesus'ga.

16 —A'ero gapyrive'ga – kiroki ga opyhy cinco itambere'ia ga hugwi – gaha nambegwei'i'i ogwovo ipyhypyhyga mbatera ipyvõ. Aerẽ ga ima'ema'ẽi mbatera ipyhypyhyga koji'iva'ea itambere'ia. Ima'ema'embavirẽ ga gwereko dez itambere'ia hehanhuhũva'ea gwuvihava'ga pe, ei Jesus'ga.

17 —Na jitehe ojipe'ga – kiroki ga opyhy dois itambere'ia gwuvihava'ga hugwi. Ga oho ipyhypyhyga mbatera ipyvõ. Aerẽ ga ima'ema'ẽi mbatera ipyhypyhyga koji'iva'ea itambere'ia. Ima'ema'embavirẽ ga gwereko quatro itambere'ia hehanhuhũva'ea gwuvihava'ga pe, ei Jesus'ga.

18 —Ojipe'ga ki a'e te – kiroki ga opyhy ojipeji itambere'ia gwuvihava'ga apoa – gaha gwyvykoi itambere'ia inog̃a yvykwara pype imima tareko katu ti javo, ei Jesus'ga.

19 —Aerẽ mbaigwehu g̃anduvihava'ga rura'java paivohua hugwi ua, ei Jesus'ga. Ovahemame ogwyri pe kiro ga ojipyrive'g̃a mbuhurukari ojipyri – kiroki g̃a pe ga omondo oitambere'ia tombohe'yjuhu ti g̃a ji ve javo. Ga g̃a mbuhuruka ojipyri. A'ereki ga e'i oyvyteri pe: “Maramomi kiro nhiitambere'ia g̃a imbohe'yjuhurame? Koji'i po g̃a ipyhygi ji ve jirakykweri,” ei ga oyvyteri pe, ei Jesus'ga.

20 —A'ero ga ruri ga pyri – kiroki ga opyhy cinco itambere'ia gwuvihava'ga hugwi, ei Jesus'ga. Ga gweru gwuvihava'ga pe dez itambere'ia. “Jiruvihavamo erembuhu nde ji ve cinco itambere'ia ikwehe'i. Ehepia! Ikwepygame ji ipyhygi dez,” ei ga ga pe, ei Jesus'ga.

21 —A'ero garuvihava'ga ei ga pe: “Ereporavyky katu nde! Ndepyry nde eporavykykatuavo ji ve. Mbohapyrete'i nde erembohe'yjuhu ji ve. Nurã po ti ji imondoi he'yiheteva'ea nde ve nehẽ embohe'yjuhu ti ji ve javo. Ejo ti ejoryjoryvamo ji pavẽi,” ei ga ga pe, ei Jesus'ga.

22 —Aerẽ ojipe'ga ruri – kiroki ga opyhy dois itambere'ia gwuvihava'ga hugwi, ei Jesus'ga. “Jiruvihavamo erembuhu nde ji ve dois itambere'ia ikwehe'i. Ehepia! Ikwepygame ji ipyhygi quatro,” ei ga ga pe, ei Jesus'ga.

23 —A'ero garuvihava'ga ei ga pe: “Ereporavyky katu nde! Ndepyry nde eporavykykatuavo ji ve. Mbohapyrete'i nde erembohe'yjuhu ji ve. Nurã po ti ji imondoi he'yiheteva'ea nde ve nehẽ embohe'yjuhu ti ji ve javo. Ejo ti ejoryjoryvamo ji pavẽi,” ei ga ga pe, ei Jesus'ga.

24 —A'ero ojipe'ga ruri – kiroki ga opyhy ojipeji itambere'ia gwuvihava'ga hugwi, ei Jesus'ga. “Jiruvihavamo ko nde,” ei ga. “Akwaha ji ndereaporog̃itate'varuhua. Nde ndereporavykyi. Emo nde erepyhy ojipe'g̃a hugwi ejive. Nde neretymi. Emo nde eremondoro ojipe'g̃a nemitymipyra ejive,” ei ga ga pe, ei Jesus'ga. 25 “Akyhyji ji nde hugwi. A'ero ji hoi imima neitambere'ia yvy pe – akoja nde erembuhu ji ve ikwehe'i. Ehepia neitambere'ia – akoja jitehe!” ei ga ga pe, ei Jesus'ga.

26 —A'ero garuvihava'ga ei ga pe: “Ereko te'varuhu nde evevugwero. Nde tuhẽ ere'ere'e ji ve: ‘Erepyhy nde ejive eporavykye'yma. Nde neretymi. Emo nde eremondoro ojipe'g̃a nemitymipyra ejive.’ Nahã nde ei ji ve. Nde ji kwahavipe ji imondorame nhiitambere'ia nde ve embohe'yi ti javo, ei ga. 27 Nurã po nde eremondo nhiitambere'ia ikwepykara'g̃a pe banco pype hamo. A'ero imbuhu'rag̃irẽ ojipe'g̃a pe po g̃a ombuhu koji'iva'ea nde ve hamo, ei ga ga pe. Nahã po nde herekoi nhiitambere'ia jirakykweri hamo. A'ero ji rura'javame po ji ipyhyga'javi nde hugwi nhiitambere'ia irũa reheve hamo,” ei ga ojipyrive'ga pe, ei Jesus'ga.

28 —Ojipe'g̃a pe ga ei: “Pepyhy ti nhiitambere'ia ga hugwi imondovo akoja'ga pe – kiroki ga ombohe'yi nhiitambere'ia nahã herekovo dez itambere'ia,” ei garuvihava'ga, ei Jesus'ga.

29 —A'ero ji ei pe me, ei Jesus'ga. Kiroki ga gwereko a'ea pyvõ oporavyky pota ji ve – ga pe po ti ji koji'iva'ea imondoi toporavyky ti ga a'ea pyvõ javo. Gwereko ranuhũ po ti ga nehẽ, ei Jesus'ga. Kiroki ga ndogwerekoi gwerevi oporavykypotare'yma – aru po ti ji ga hugwi a'ero toporavykya'javyme ti ga ji ve javo, ei Jesus'ga.

30 —Nurã g̃anduvihava'ga ei javo ojipyrive'g̃a pe: “Akoja'ga – kiroki ga nombohe'yi nhiitambere'ia – gaha ti toporavykya'javyme ji ve ipotare'yma g̃waramo. Pemombo ti ga ypytunahiva pype. Pevo po ti ga jehe'oi ojihe onhimonha'ngavo hahyrame ojive a'ero nehẽ,” ei ga, ei Jesus'ga ojo'java'ea imombe'gwovo.

Mbapava koty po ti Tupana'ga e'i g̃a pe nehẽ

31 —Aerẽ yvyakotyva'ero yvagipeva'ero po ti ji rura'javi yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero nehẽ, ei Jesus'ga. Nhirendy'javuhua pyteri pe jikatukatuva'ea pyteri pe po ti ji rura'javi nehẽ, ei Jesus'ga. Pyryve'g̃a pavẽi nhaporemo po ti ji rura'javi nehẽ Tupana'gapyrive'g̃a pavẽi yvagipeve'g̃a pavẽi.

—A'ea rupi po ti ji reni jiapykakatua rehe javo yvyakotyve'g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. 32 Amono'ono'og̃uka po ti ji yvyakotyve'g̃a gwyripeve'g̃a jirovai pyteri pe nehẽ. Ovelhas repiakatuhara'ga ope'a ovelhas cabritos hugwi jipi. Na jitehe po ti ji yvyakotyve'g̃a pe'ai nehẽ, ei Jesus'ga. 33 Tupana'ga nhi'ig̃arupive'g̃a pe po ti ji ei nehẽ: Pejo ti ji pyri kokoty jijohukoty rũi, a'e po ti ji g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. Ojipe'g̃a pe po ti ji ei nehẽ: Peho ti kikoty jijohukoty, a'e po ti ji nehẽ, ei Jesus'ga. Nahã po ti ji Tupana'ga nhi'ig̃arupive'g̃a pe'ai ojipe'g̃a hugwi avo yvya koty nehẽ, ei Jesus'ga.

34 —Tupana'ga nhi'ig̃arupive'g̃a pe po ti ji ei g̃anduvihavuhuhetero nehẽ jijohukotyrũive'g̃a pe nehẽ: Tupana'ga jiruva'ga omombyry pe me. Nurã ti pejo pejikovo g̃anduvihavamo Tupana'ga pyri ga rekorame g̃anduvihavuhuhetero, ei Jesus'ga. Ymyahũ yvya aporame Tupana'ga omboavujikwe pe me toko ti g̃a g̃anduvihavamo javo.

—Nahã ji ei pe me. 35 A'ereki ty'ara ji jukarame pe pembuhu mbatera ji ve, a'e po ti ji Tupana'ga nhi'ig̃arupive'g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. Ji ygweirame pe pembuhu yhya ji ve, a'e po ti ji g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. Ji hajiheva'ea pe me. Emo pe pe'e ji ve: “Eapy ti ore pyri i'gwovo. Eki ti oreronga pype.” A'ea pe pe'e ji rerekokatuavo, a'e po ti ji g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. 36 Ji pire'ymame pe pemondo jipira ji ve, a'e po ti ji g̃a pe nehẽ. Ji tetirũarame pe pejo ji pyri ji pokoga. Ji imombe'urame Tupana'ga nhi'ig̃a g̃a ji mongi cadeia pype. Pevo pe nduri ji pyri ji pokoga, a'e po ti ji Tupana'ga nhi'ig̃arupive'g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga.

37 —A'ero po ti ganhi'ig̃arupive'g̃a ei ji ve nehẽ opojykaharetea pe nehẽ: “Maranime ore nde repiagi ty'ara nde jukarame?” e po ti g̃a nehẽ. “Ndorohepiagi tuhẽ reki ore! Nurã ore noromondoi mbatera nde ve,” e po ti g̃a ji ve nehẽ, ei Jesus'ga. “Maranime ore nde repiagi nde ygweirame? Ndorohepiagi tuhẽ reki ore! Nurã ore noromondoi yhya nde ve,” e po ti g̃a ji ve nehẽ, ei Jesus'ga. 38 “Maranime ore nde repiagi nde rekorame hajiheva'ero ore ve? Ndorohepiagi tuhẽ reki ore! Nurã ore ndoro'ei nde ve a'ero: Ejo ti i'gwovo ore pyri ekiavo oreronga pype. Na rũi ore ei nde ve,” e po ti g̃a nehẽ. “Maranime ore nde repiagi nde pire'ymame? Ndorohepiagi tuhẽ reki ore! Nurã ore noromondoi ndepira nde ve,” e po ti g̃a ji ve nehẽ, ei Jesus'ga. 39 “Maranime ore nde repiagi nde tetirũarame? Ndorohepiagi tuhẽ reki ore nde tetirũarame. Nurã ore ndoropokogi nde,” e po ti g̃a nehẽ. “Maranime ore nde repiagi nde rekorame cadeia pype? Ndorohepiagi ore nde rename cadeia pype. Nurã ore ndoropokogi nde,” e po ti g̃a ji ve nehẽ, ei Jesus'ga.

40 —A'ero po ti ji ei g̃a pe jirekorame g̃anduvihavuhuhetero nehẽ: Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Pe nhiirũ'ga pokokaturame jihi tuhẽ pe ji poko katu a'ero. Po okoteheva'ero ga rekoi novĩa nhiirũ'ga jireheve'ga. Pe ga pokokaturame jihi tuhẽ pe ji poko katu a'ero, a'e po ti ji Tupana'ga nhi'ig̃arupive'g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga.

41 —Ojipe'g̃a pe jijohukotyve'g̃a pe po ti ji ei nehẽ: Pejipe'a ti pejigwovo ji hugwi. Pendekote'varuhua ko pehoag̃wama tata pype. Nurã ti peho hahyva'ea ruvihava pype tata pype – kia Tupana'ga oapo toho ti Diabo'ga gapyriva'ea pavẽi ipype nehẽ javo, a'e po ti ji nehẽ, ei Jesus'ga. Pevo tata pype po ti hahy avuirama pe me nehẽ, a'e po ti ji jijohukotyve'g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga.

—Nahã ji ei pe me. 42 A'ereki ty'ara ji jukarame pe napembuhuri mbatera ji ve, a'e po ti ji g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. Ji ygweirame pe napembuhuri yhya ji ve, a'e po ti ji g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. 43 Ji hajiheva'ea pe me. Ndape'ei pe ji ve: “Eapy ti ore pyri i'gwovo. Eki ti oreronga pype.” A'ea rũi pe'e pe ji rerekokatue'yma, a'e po ti ji g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. Ji pire'ymame pe napemondoi jipira ji ve, a'e po ti ji g̃a pe nehẽ. Ji tetirũarame pe ndapejori ji pyri ji pokoge'yma. Pe ndajipokogi ji rekorame cadeia pype, a'e po ti ji g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga.

44 —A'ero po ti g̃a ei ji ve nehẽ opojykaharetea pe nehẽ: “Maranime ore nde repiagi ty'ara nde jukarame?” e po ti g̃a nehẽ. “Ndorohepiagi tuhẽ reki ore. Maranime ore nde repiagi nde ygweirame? Maranime ore nde repiagi nde rekorame hajiheva'ero ore ve? Ndorohepiagi tuhẽ reki ore,” e po ti g̃a ji ve nehẽ, ei Jesus'ga. “Maranime ore nde repiagi nde pire'ymame? Maranime ore nde repiagi nde tetirũarame?” e po ti g̃a ji ve nehẽ, ei Jesus'ga. “Maranime ore nde repiagi nde rekorame cadeia pype? Nahanahã nde rekorame ore ndorohepiagi tuhẽ reki. Nurã ore ndoropokogi nde,” e po ti g̃a ji ve nehẽ, ei Jesus'ga.

45 —A'ero po ti ji ei g̃a pe nehẽ: Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Pe nhiirũ'ga pokokatue'ymame jihi tuhẽ pe ndajipokokatui a'ero. Po okoteheva'ero ga rekoi novĩa nhiirũ'ga jireheve'ga. Pe ga pokokatue'ymame jihi tuhẽ pe ndajipokokatui a'ero, a'e po ti ji g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga.

46 —G̃a po ti oho hahyva'ea ruvihava pype tata pype upa avuirama nehẽ, ei Jesus'ga. Tupana'ga nhi'ig̃arupive'g̃a po ti oho yvagi pe okovo avuirama Tupana'ga pyri upa nehẽ, ei Jesus'ga.

26

Ojuka pota ahe Jesus'ga

(Marcos 14.1-2; Lucas 22.1-2; João 11.45-53)

1 A'ea mombe'upavirẽ Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

2 —Mokõi po ti pe kiri nehẽ. A'ero po ti nhandere'yja'g̃a japoi toryva i'gwovo nehẽ – kiroki toryva pe nhande ei: Páscoa, ei Jesus'ga g̃a pe. A'ea rupi po ti nhikwava'ẽhava g̃a pe nehẽ. Ji pyhy ti g̃a ji mbovya yva rehe ji jukavo nehẽ, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

3 A'ea rupi ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a ojatyka judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi xava'eve'g̃a pavẽi no. Ojatyka g̃a Caifás'ga rongauhua pype. Caifás'ga ko ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga. 4 Kiro g̃a eg̃a'ei ojohupe:

—Marã po ti nhande Jesus'ga pyhynhimimukari ga jukauka nehẽ? ei g̃a. 5 Toryva rupi rũi ti nhande ga pyhygukari nehẽ he'yjuhuve'g̃a ti tojogwayvayvaryme ga rehe onhimongyavo nehẽ, ei g̃a ojohupe.

Nahã g̃a ei. A'ereki Páscoa rupi judeus'g̃a ojatyka gwe'yjuhuro tikwahava'ja ti nhaneramonhava'ea reruragwera Egito hugwi javo.

Gweka'vo ahe nhandya Jesus'ga akag̃a rehe

(Marcos 14.3-9; João 12.1-8)

6 Aerẽ Jesus'ga rekoi Simão'ga ronga pype cidade'i pe Betânia pe. Simão'ga ko ijaijauhugwera'ga. 7 Garonga pe Jesus'ga i'urame kunhangwerahẽa heruri perfume nhandya hyrua pype. He'yi hete itambere'ia perfume rehe. Hyrua ko alabastrova'ea ita apopyra. Jesus'ga pyri hẽa heruri herovahema. Hẽa heka'vogi perfume Jesus'ga akag̃a rehe. A'ereki hẽa ga arõ hete.

8 Hepiagame Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a onhimonha'nga.

—Maranameuhũ hẽa jigwarai perfume rehe heka'voteheavo ga'akag̃a rehe? ei g̃a. 9 Omondo po hẽa ima'ẽhara'g̃a pe ramo ipyhyga itambere'ia he'yiva'ea imondovo imbatere'ỹve'g̃a pe ramo. A'ereki he'yi itambere'ia hehe, ei Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a.

10 Jesus'ga okwaha g̃a'ea. A'ero ga ei g̃a pe:

—Maraname pe hẽa mbote'varuhu pota? Pepi ti. A'ereki hẽa oko katu katu ji ve heka'voga nhiakag̃a rehe, ei Jesus'ga g̃a pe. 11 Nane'ymi imbatere'ỹve'g̃a oko pe pyri. A'ero ipotarame nane'ymi pe imondoi g̃a pe. Ji po ti a'ea nakombegwei pe pyri nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 12 Heka'vogame perfume jira'oa rehe hẽa ji mboavujikweri nhitymag̃wama pe, ei Jesus'ga. 13 Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Aerẽ po ti ojipe'g̃a imombe'ui pyryva'ea ji mombe'gwovo yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo, ei Jesus'ga. A'ea rupi po ti g̃a hẽa mombe'ui nehẽ no tokwaha pa ti g̃a hẽaremimbuhuragwera, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Judasva'ea e'i apyhyguka Jesus'ga javo

(Marcos 14.10-11; Lucas 22.3-6)

14 Kiro Judasva'ea hoi ogwovo ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pyri. Judas Iscariotes ei g̃a ahe ve. Ahe ko Jesus'ga remimbo'eharava'ea dozeve'g̃a pyteripeva'ea. Kiro Judasva'ea hoi ovahema ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pyri. 15 G̃a pe ahe ei:

—Maramomi po ti pe imbuhuri ji ve itambere'ia nehẽ? A'ero po ti ji ga pyhyguka pe me nehẽ, ei ga g̃a pe.

A'ero g̃a ei ahe ve:

—Toromondo ti momi trinta nde ve itambere'ia prata apopyra, ei g̃a.

—Kwa, ei ahe. Apyhyguka po ti ji Jesus'ga pe me nehẽ, ei ahe.

A'ero g̃a imo'emo'ẽi itambere'ia imondovo ahe ve.

16 Herogwovo ahe ea'jaa'javi oyvyteri pe gweaporog̃itaro: “Marã po ti ji Jesus'ga rerekoukari ga pyhygauka g̃a pe nehẽ?” ei ahe oyvyteri pe.

Garemimbo'eharava'ea oapo mbatera Páscoa rupi

(Marcos 14.12-21; Lucas 22.7-14, 21-23; João 13.21-30)

17 Aerẽ kiro toryva Páscoa. A'ea rupi nanani judeus'g̃a i'ui pão ndovuriva'ea. Nurã Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a nduri Jesus'ga pyri javo ga pe:

—Mome po ti ore hoi mbatera mboavujikwea nde ve Páscoa rupi nehẽ tere'u ti javo? ei g̃a.

18 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Peho ti cidade pe pejigwovo akoja'ga pyri. Pe'ji ti ga pe: “Nhanembo'ehara'ga ei nde ve: ‘Kiro po ti nhimanohava nehẽ. A'u po ti ji mbatera Páscoa rupi neronga pype nhiremimbo'ehara'g̃a pavẽi nehẽ.’ Nahã nhanembo'ehara'ga ei nde ve.” A'ea ti pe'ji akoja'ga pe, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

19 —Kwa, ei g̃a. Ogwovo g̃a hoi japovo mbatera imboavujikwea Páscoa rupi okovo Jesus'ga nhi'ig̃a rupi.

20 Aerẽ Jesus'ga ruri ovahema. Kwara horẽ Jesus'ga apygi mesa pyri g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi dozeve'g̃a pavẽi. 21 G̃a i'urame Jesus'ga ei g̃a pe:

—Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Pepyteripeve'ga po ti ji pyhyguka jijukahara'g̃a pe nehẽ, ei ga.

22 Ndovy'arihu g̃a a'ero. G̃a nag̃anani g̃a ei ga pe:

—Ji rũi re po? ei g̃a Jesus'ga pe ga renoina jipojykaharetero javo ga pe.

23 A'ero ga ei g̃a pe:

—Kiroki ga omonde pão tyhya pype i'gwovo ji pavẽi – gaha po ti ji pyhyguka jijukahara'g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. 24 Amano tuhẽ po ti ji nehẽ. Nahã Tupana'ga rembikwatijarukara ei ji mombe'gwovo, ei Jesus'ga. Ga pe – kiroki ga ji pyhyguka ji mondovouka jijukahara'g̃a pe – ga pe po ti tiruahũ hete nehẽ. Po gayhẽa nombo'ari ga hamo, a'ero po koji'i pyry ga pe hamo, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

25 Judasva'ea ko aerẽ Jesus'ga pyhyguka gajukahara'g̃a pe. Kiro ahe ei:

—Ji rũi re po? ei ahe Jesus'ga pe ombo'ehara'ga pe.

A'ero Jesus'ga ei ahe ve:

—Ndehe ko ere poha, ei ga Judasva'ea pe.

Jesus'ga omondo ahe ve pão vinho reheve

(Marcos 14.22-26; Lucas 22.14-20; 1 Coríntios 11.23-25)

26 G̃a i'urame Jesus'ga ipyhygi pão. Kiro ga nhi'ig̃i Tupana'ga pe hehe ndepyry hete nde imbuhua ore ve javo. Onhi'ig̃irẽ ga haygwe'rogwe'rogi pão imondomondovo g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

—Pepyhy ti i'gwovo pão. A'ea ko jira'oa, ei Jesus'ga g̃a pe.

A'ea ga ei g̃a pe aere'ĩ po ti hajiheve'g̃a jigwarai jira'oa rehe ji jukavo nehẽ javo. Ga hugwi g̃a ipyhygi pão i'gwovo.

27 G̃a i'urame ga ipyhygi copo. Oko vinho ipype. Hehe ga nhi'ig̃i Tupana'ga pe ndepyry hete nde imbuhua ore ve javo. A'ero ga imondoi vinho g̃a pe.

—Pe napenani ti pe'u, ei ga g̃a pe. 28 A'ereki a'ea ko jirekoa, ei Jesus'ga. Aheka'voguka po ti ji jirekoa g̃a pe jijijukauka nehẽ. Nahã po ti ji manoi yvyakotyve'g̃a ndepyga. A'ereki Tupana'ga e'i ipyahuva'ea mombe'gwovo: “Garekoa reka'vogame po ti ji imombori g̃andekote'varuhua g̃a hugwi,” ei ga. Nurã jirekoa reka'voga g̃waramo a'iti hete tuhẽ po ti Tupana'ga imombori he'yjuhuheteve'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi nehẽ g̃wembi'ea rupi nehẽ, ei Jesus'ga.

29 —A'e ji pe me: Kiro po ti ji nda'apoa'javukari nanongara toryva vinho gwovo pe nderekovo nehẽ, ei Jesus'ga. Aerẽ po ti nhanderuvihavuhuhetero Tupana'ga japoukari ji ve toryva g̃wonga pe yvagi pe nehẽ. A'ea rupi po ti ji japoi toryva a'ero hajiheva'ea ipyahuva'ea nehẽ jiroryvamo pe pavẽi nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

30 Onhimby'yirame g̃a hoi onga hugwi ogwovo oliveiras ndyvi pe monte das Oliveiras pe.

Jesus'ga omomorandu Pedrova'ea nahã ti ne'mbe javo

(Marcos 14.27-31; Lucas 22.31-34; João 13.36-38)

31 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pe nhaporemo po ti pe pohiri ji hugwi penhana kiro ypytunimo g̃a ji pyhyga g̃waramo. A'ereki nahã Tupana'ga imombe'ui ikwatijarukarame hako. Garembikwatijarukara e'i:

“ ‘Ajukauka po ti ji ovelhas repiakatuhara'ga nehẽ,’ ei Tupana'ga.

‘Onhig̃waheg̃wahẽ ovelhas hepiakatuhara'ga renymbava nehẽ,’ ei Tupana'ga,” e'i ikwatijaripyra, ei Jesus'ga.

Ji ve Tupana'ga ei ovelhas repiakatuhara'ga. Pe me ga ei ovelhas, ei Jesus'ga.

32 —Tupana'ga ji mbogwerava'javame ji na'ẽ po ti aho Galiléiapeve'g̃a gwyri pe pe nenonde nehẽ, ei Jesus'ga.

33 A'ero Pedro'ga ei Jesus'ga pe:

—Jara'g̃a po ti opohipavipe nde hugwi nehẽ. Jihi po ti ndapohirag̃wami nde hugwi nehẽ, ei ga.

34 A'ero Jesus'ga ei Pedro'ga pe:

—Imombe'ukatuavo ji ei nde ve: Kiro ypytunimo po ti nde ei ji ve nehẽ: “Ji ndakwahavi Jesus'ga.” Três po ti nde ea'jaa'javi a'ea ji ve inamutig̃a nhi'ig̃a renonde nehẽ, ei Jesus'ga ga pe.

35 —Nda'ei tuhẽ po ti ji nanongara nehẽ, ei Pedro'ga Jesus'ga pe. Po ti g̃a ji juka vehevi nde reheve, a'ero po ti ji nda'ei nanongara nehẽ, ei Pedro'ga Jesus'ga pe.

A'ea jitehe Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a epavi Jesus'ga pe no.

Jesus'ga oko matetỹhava pype Getsêmani pe

(Marcos 14.32-42; Lucas 22.39-46)

36 A'ero Jesus'ga g̃a nderovahemi Getsêmani pe.

—Peapy ti avo, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. Hehemo'i po ti ji hoi nhinhi'ig̃a Tupana'ga pe, ei ga.

37 Hehemo'i ga hoi a'ero Pedro'ga rerogwovo ojupi mokonha'g̃a ndeheve Zebedeu'ga ra'yra'g̃a ndeheve. Ndovy'ahetei Jesus'ga opy'a mbojuavo. 38 A'ero ga ei g̃a pe:

—Jivy'are'yma ji juka pota. Pepyta ti avo. Tapekiri ti ji reheve ji moiruamo, ei ga g̃a pe.

39 Hehemo'i ga hoi g̃a hugwi onhinog̃a ojovapyvo onhi'ĩheteavo Tupana'ga pe ji ndavy'ahetei javo.

—Apĩ, ei ga gwuva'ga pe Tupana'ga pe. Nde ipotarame terembuhurukari ti hahyva'ea ji ve ji jukaukare'yma g̃a pe. Emo nhiremimbotarimova'ea rupi rũi ji tako, a'e reki nde ve. Po nde erepota nhimanoa tamano ti ji a'ero, ei Jesus'ga Tupana'ga pe.

40 Kirẽ ga ruri g̃wemimbo'ehara'g̃a pyri trêsve'g̃a pyri g̃a ndepiaga. Oki g̃a upa. A'ero ga ei Pedro'ga pe:

—Napenhimomiranami'i'i pe pejopehyja pe naerũ? Ndapekiri po pe hamo ji moirũharamo, ei Jesus'ga ga pe. 41 Penhi'ĩ ti Tupana'ga pe. Pe'ji ti ga pe: “Ore poko ti torokote'varuhupotaryme ti.” Nahã ti pe'ji Tupana'ga pe, ei Jesus'ga. A'ereki pe peko pota Tupana'ga nhi'ig̃a rupi novĩa. Emo pe napenhimomiranami pejikote'varuhua pe Tupana'ga pe pokoge'ymame, ei Jesus'ga.

42 Aerẽ ga hoa'javi hehemo'i onhi'ig̃a'java Tupana'ga pe.

—Apĩ, ei ga gwuva'ga pe Tupana'ga pe. Po ti nde ipotari nhimanoa, a'ero po ti ji manoi nde nhi'ĩpo'ruavo nehẽ, ei Jesus'ga.

43 Kirẽ ga ruri g̃wemimbo'ehara'g̃a pyri trêsve'g̃a pyri g̃a ndepiaga. Okira'ja g̃a upa. A'ereki g̃a hopehyi hete.

44 Aerẽ ga hoa'javi hehemo'i g̃a hugwi onhi'ig̃a'java Tupana'ga pe.

—Apĩ, ei ga. Po ti nde ipotari nhimanoa, a'ero po ti ji manoi nde nhi'ĩpo'ruavo nehẽ, e'ia'ja ga Tupana'ga pe.

45 Kirẽ ga ruri g̃wemimbo'ehara'g̃a pyri. Ga e'i g̃a pe:

—Peki jitehe pe kiro pejipytu'uro naerũ? ei ga g̃a pe. Ji rendu ti! Kiro ihoi japiavo nhikwava'eg̃a okote'varuhuve'g̃a po pe! ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no. 46 Pevy ti pepo'ama, ei ga. Pehepia! Kiro ga ruri – kiroki ga ji pyhyguka jijukahara'g̃a pe. He xaho tuhẽ ga rovatiamo a'ero, ei Jesus'ga.

Opyhyguka ahe Jesus'ga

(Marcos 14.43-50; Lucas 22.47-53; João 18.3-12)

47 Jesus'ga nhi'ig̃ame g̃a pe nanime Judasva'ea ruri ovahema Jesus'ga pyri dozeve'g̃a pyteripeva'ea Jesus'ga remimbo'eharava'ea. Judasva'ea rupi he'yive'g̃a nduri herua itakyhea'javuhuva'ea mbuahava reheve herovahema. Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a xava'eve'g̃a pavẽi omondouka g̃a topyhy ti g̃a Jesus'ga javo.

48 Kiro Judasva'ea Jesus'ga kwahavukari g̃a pe Jesus'ga pyhyguka g̃a pe. A'ereki ahe e'i jipe g̃a pe:

—Jivahemame Jesus'ga pyri po ti ji ga beijai nehẽ. A'ero po ti pe ga kwahavi nehẽ gaha ko Jesus'ga javo. Pepyhygahy ti ga a'ero, e'i jipe Judasva'ea g̃a pe.

49 A'ero kiro Jesus'ga pyri katu Judasva'ea vahemi.

—Kiro ji ruri nde pyri, ei ahe Jesus'ga pe ombo'ehara'ga pe javo tehe ga pe.

A'ero ahe Jesus'ga beijai.

50 —Kwãi, ei Jesus'ga ahe ve. Eho ti ejeaporog̃ita rupi, ei Jesus'ga Judasva'ea pe.

A'ero ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃andeheve'g̃a nduri Jesus'ga pyhyga.

51 Nanime Jesus'gapavẽive'g̃a pyteripeve'ga ipyhygi oitakyhea'javuhuva'ea. A'ea ga imondoi ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'gapyrive'ga apiavo ga nambi'oga.

52 A'ero Jesus'ga ei onhipavẽive'ga pe:

—Emondoa'ja ti eapoa eku'ayviri, ei Jesus'ga. Kiroki g̃a otavuka ojipe'g̃a pe g̃a jukavo – g̃a pe po ti ojipe'g̃a otavuka g̃a jukavo, ei Jesus'ga. 53 Po ti ji ei jiruva'ga pe nehẽ ji poko javo, a'ero kotihĩ po ti ga ojipyrive'g̃a mondoukari ji pyri he'yjuhuheteve'g̃a yvagipeve'g̃a doze exércitos nehẽ koji'ive'g̃a vehevi nehẽ topoko ti g̃a Jesus'ga javo, ei Jesus'ga ga pe. 54 Po ti ji ei ga pe embuhu ti g̃a javo, a'ero po ti ndohoi Tupana'ga rembikwatijarukara apiavo kiro. A'ereki ymyahũ Tupana'ga e'i: “Tomano ti ga.” Ymyahũ Tupana'ga ei a'ea ji mombe'gwovo ikwatija hako, ei Jesus'ga.

55 A'ea mombe'urẽ Jesus'ga ei ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃andeheve'g̃a pe:

—Amovahĩ po ji governo naerũ? Nurã pe heruri itakyhea'javuhuva'ea mbuahava reheve ji pyhyga naerũ? Nane'ymi ji rekoi pe pavẽi pe mbo'eavo nhandejatykahavuhua pype ikwehe'i. A'ea rupi pe ndajipyhygi, ei Jesus'ga. 56 Kirog̃we jate pe nduri tipyhy ti Jesus'ga javo. Nahã hekoi Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo ymyahũva'ea po'ruavo – kiroki Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea rembikwatijara, ei Jesus'ga.

Nanime Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a pohipavi Jesus'ga hugwi onhana.

Jesus'ga oko ahemog̃itaharava'ea rovai pyteri pe

(Marcos 14.53-65; Lucas 22.54-55, 63-71; João 18.12-14, 19-24)

57 Kiro Jesus'ga pyhyhara'g̃a ga rerohoi Caifás'ga rongauhu pe ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga rongauhu pe. Pevo judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a ojatyka xava'eve'g̃a pavẽi.

58 Pedro'ga hoi Jesus'ga reviri onhimboyha'iavo ga hugwi tajipyhygyme ti g̃a javo. Ovahẽ ga Caifás'ga rongauhua pyri okari pe. Pevo ga apygi guardas'g̃a pavẽi marã po ti g̃a Jesus'ga rerekoi nehẽ javo.

59 Judeus'g̃a mog̃itaharamo ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a xava'eve'g̃a pavẽi jara'g̃a pavẽi no – g̃a nhaporemo ojuka pota Jesus'ga. G̃a nhaporemo gweka i'mbeve'g̃a ti'mbe ti g̃a Jesus'ga oko te'varuhu javo. G̃a'mbea rendu pota g̃a. A'ereki g̃a gwepiuka pota Jesus'ga rekote'varuhua tijuka ti ga a'ero javo. 60 He'yive'g̃a nduri g̃a pyri o'mbero novĩa. Emo g̃anhi'ig̃a ndojo'jajo'javi reki. Nurã tegwete Jesus'ga jukahava nanongara rehe. Aerẽ mbapavamo mokonha'g̃a nduri. O'mbero g̃a ei Jesus'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo.

61 —Agwa'ga, ei g̃a Jesus'ga mombe'gwovo. Gaha e'i: “Jipopoaka ji. Nurã nonhimimiva'ea ji ve. Ipotarame po ti ji imoka'nhymbavi Tupana'ga ruhava nehẽ aerẽ japokatua'java mokõi rupi jikira rupi nehẽ.” A'ea Jesus'ga ei, e'i tehe mokonha'g̃a.

62 A'ero Caifás'ga ei Jesus'ga pe opo'ama:

—Nde nerenhi'ig̃i a? Marãi nde a'ero? A'iti nde ere poha? ei ga Jesus'ga pe.

63 Nonhi'ig̃i Jesus'ga onhi'ĩpotare'yma g̃waramo. Caifás'ga ei a'ero:

—Enhimombe'u katu ti ji ve kiro Tupana'ga nenhi'ig̃a renduvame avuiramave'ga. Ma gara ndehe? Nde ko Cristo Tupana'ga remimbuhurukara? Nde ko Tupana'ga ra'yra naerũ? ei Caifás'ga Jesus'ga pe.

64 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Ndehe ko ere poha. A'e ji pe me: Aere'ĩ po ti pe ji repiagi ji apygame ipopoakaheteve'ga pyri Tupana'ga pyri gajohukoty rũi jitekovo huvihavamo nehẽ. Pe po ti ji repiagi ji rura'javame yvag̃atig̃a pyteri pe ua yvya koty nehẽ no yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no, ei Jesus'ga.

65 A'ero Caifás'ga opira mbotararagi anhimboahi ji javo. E'i ga:

—Jesus'ga onhimongouhu Tupana'ga'java'ero. Kirupi ojipe'g̃a nemimbojara Jesus'ga rehe a'ero! A'ereki Jesus'ga tuhẽ okote'varuhua repiuka nhande ve. Pehendu pe ga ko, ei Caifás'ga g̃a pe. 66 Marã pendeaporog̃ita? Marãi pe ga pe? ei ga g̃a pe.

A'ero g̃a ei:

—Oko te'varuhu tuhẽ ga. Tomano ti ga, ei g̃a.

67 A'ero g̃a nyvuni Jesus'ga rova rehe ga nupanupamo. Ojipe'g̃a ga petegi opovo.

68 —Tupana'ga okwahapavuka nde ve nde ko Cristo g̃waramo, e'i tehe g̃a Jesus'ga pe. Emombe'u katu ti ore ve a'ero. Ma'g̃a okwa nde rehe? ei g̃a Jesus'ga pe.

Nahã g̃a ga rerekomemui okote'varuhuavo ga pe.

Ji ndakwahavi Jesus'ga, ei Pedrova'ea

(Marcos 14.66-72; Lucas 22.56-62; João 18.15-18, 25-27)

69 A'ea rupi Pedro'ga apygi okari pe Caifás'ga ronga pyri. Caifás'gapyrivehẽa ruri Pedro'ga pyri.

—Ndehe ko Jesus'ga pavẽiva'ea Galiléiapeve'ga pavẽiva'ea, ei hẽa Pedro'ga pe.

70 Pedro'ga nanhimombe'ui reki. G̃andovaki nhaporemo ga ei:

—Gara pe nde ei? A'ereki ji ndakwahavi, ei ga ogwovo.

71 Ga horame porta rupi – kiroki a'ea oho pehea pe – ojipehẽa Caifás'gapyrivehẽa Pedro'ga repiagi. Pevove'g̃a pe hẽa ei:

—Agwa'ga ko Jesus'ga pavẽive'ga no Nazarépeve'ga pavẽive'ga, ei hẽa.

72 A'ero Pedro'ga ei hẽa pe:

—Ji ndakwahavi akoja'ga, ei ga o'mbero. A'ea ji amombe'u katu nde ve Tupana'ga nhinhi'ig̃a renduvame, ei Pedro'ga o'mbero.

73 Aere'ĩ pevove'g̃a nduri Pedro'ga pyri – kiroki g̃a o'ã pevo – javo ga pe:

—Nde tuhẽ ko Jesus'ga pavẽiva'ea. A'iti a. A'ereki nenhi'ig̃a ko Galiléiapeve'g̃a nhi'ig̃a ja. Nurã ore nde kwahavi, ei g̃a Pedro'ga pe.

74 A'ero Pedro'ga ei:

—Ji ndakwahavi tuhẽ akoja'ga, ei Pedro'ga o'mbero. A'ea ji amombe'u katu pe me Tupana'ga nhinhi'ig̃a renduvame. Po ji mbero a'ea rehe, a'ero po ti Tupana'ga tomondo hahyva'ea ji ve, ei Pedro'ga g̃a pe.

Nanime inamutig̃a nhi'ig̃i. 75 A'ero Pedro'ga ikwahava'javi Jesus'ga eagwera ojive. A'ereki Jesus'ga e'i jipe ga pe: “Inamutig̃a nhi'ig̃a renonde po ti três nde ea'jaa'javi ji ve ji ndakwahavi Jesus'ga javo,” e'i jipe Jesus'ga ga pe. Jesus'ga eagwera kwahava'javame Pedro'ga hoi ogwovo. Ga ojehe'o ranuhũ.

27

Gweroho ahe Jesus'ga Pilatosva'ea pyri

(Marcos 15.1; Lucas 23.1-2; João 18.28-32)

1 Ko'emame ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a nhomonhi'inhi'ig̃i xava'eve'g̃a pavẽi.

—Marã po ti nhande ei Jesus'ga jukauka nehẽ? ei g̃a. Nahanahã po ti nhande ei imboja ga rehe nehẽ. A'ero po ti g̃a ga jukai nehẽ, ei g̃a ojohupe.

2 A'ero g̃a ga pokwarukari ga rerohouka ga mo'amuka governador'ga rovai pyteri pe Pilatos'ga rovai pyteri pe.

Judasva'ea ojijuka

(Atos 1.16-19)

3 Judasva'ea g̃wendu g̃a erame tomano ti Jesus'ga javo. Ahe ko opyhyguka Jesus'ga g̃a pe. Henduvame g̃anhi'ig̃a ahe ei oyvyteri pe: “Mbaria po ji ga pyhygukaruhui!” ei ahe. A'ea rehe ojapyakavo ahe rekoveveuhui a'ero herohoa'java trinta itambere'ia prata apopyra ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pe xava'eve'g̃a pe no. 4 G̃a pe ahe ei:

—Ako te'varuhu ji Jesus'ga pyhyguka pe me oji'i. A'ereki ga oko katu. Omano po ti ga jite'varuhua rehe nehẽ, ei ahe.

Kiro g̃a ei:

—Ndorokoi ore hehe. Ndehe ti eko hehe! ei g̃a Judasva'ea pe.

5 A'ero Judasva'ea imombori itambere'ia prata apopyra yvyvo g̃ajatykahavuhua pype ogwovo ojijugwa onhimbohaekovo ojurimo ojijukavo.

6 Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a opyhy itambere'ia. A'ero g̃a ei ojohupe:

—Marã po ti nhande herekoi naerũ? Timondo nhande a'ea Judas'ga pe ikwehe'i topyhyguka ti ga Jesus'ga nhande ve javo. A'ereki nhande tijuka Jesus'ga, xa'e nhande ikwehe'i. Nurã ti kiro timbojihe'aryme ti a'ea ojipea pyvõ itambere'ia pyvõ nhandere'yja'g̃a remimbuhutehea pyvõ – kia g̃a ombuhumbuhu Tupana'ga pe toapo katu ti g̃a Tupana'ga ronga nhandejatykahavuhua javo. A'ereki nanongara imbojihe'ara Moisésva'ea ndopotari ymyahũ ikwatijarame, ei g̃a ojohupe.

7 A'ero g̃a nhomonhi'inhi'ig̃i kohoa tipyhy a'ea pyvõ javo. A'ea g̃a imondoi a'ero ipyhyga kohoa hyrua apohara'ga hugwi – kiroki ga oapo tujuga hyruro. Opyhy g̃a kohoa g̃andyvyag̃wama rupiara torotỹ ti judeus'g̃arũive'g̃a pevo nehẽ javo. 8 Nurã akoja pe kohoa pe judeus'g̃a ei jipi Aherekoa gwyra.

9 Nahã g̃a ipyhygi kohoa. Nahã hekoi Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo ymyahũva'ea po'ruavo. A'ereki ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea Jeremiasva'ea a'ea mombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo. Ymyahũ ahe ei hako:

“G̃a ipyhygi trinta itambere'ia prata apopyra.

‘Momi ga rehe itambere'ia,’ ei Israelva'ea rakykwepohara'g̃a.

10 A'ea g̃a ipyhygi imondovo ipyhyga kohoa hyrua apohara'ga hugwi

– kiroki ga oapo tujuga hyruro.

Nahã Tupana'ga ei ji ve nahanahã ti eko javo,” ei Jeremiasva'ea hako.

Jesus'ga oko Pilatosva'ea rovai pyteri pe

(Marcos 15.1-5; Lucas 23.1-5; João 18.28-38)

11 Kiro g̃a Jesus'ga mo'amukari governador'ga rovai pyteri pe Pilatos'ga rovai pyteri pe. A'ero Pilatos'ga ei Jesus'ga pe:

—Marãi nde? Ndehe ko judeus'g̃a nduvihavuhuhetero? ei ga.

A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Ndehe ko ere poha, ei Jesus'ga.

12 Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a omboja Jesus'ga rehe xava'eve'g̃a pavẽi. G̃a eg̃a'erame na Jesus'ga pe ga nonhi'ig̃i g̃a pe onhi'ĩpotare'yma g̃waramo g̃a pe. 13 A'ero Pilatos'ga ei Jesus'ga pe:

—Marãi nde? Nerehenduvi nde g̃a eg̃a'erame nde ve naerũ? Nerenhi'ig̃i po ti nde imombe'ukatuavo ji ve nehẽ? Marãi nde? ei ga.

14 Jesus'ga nde'i'i'i onhi'ĩpotare'yma g̃a'eagwera rehe ojive. A'ero Pilatos'ga nhimomby'ahetei ga rehe.

Pilatosva'ea ojukauka Jesus'ga

(Marcos 15.6-15; Lucas 23.13-25; João 18.38b–19.16)

15 Toryva rupi nanani Páscoa rupi nanani Pilatos'ga ombopiro'y cadeiapypeve'ga mohemuka – kiroki ga pe judeus'g̃a e'i. 16 Cadeia pype Barrabás'ga rekoi kiro. Judeus'g̃a nhaporemo ga kwaha hete.

17 Kiro he'yjuhuheteve'g̃a nduri Pilatos'ga pyri onhimongyavo. G̃a jatykarame Pilatos'ga ei g̃a pe:

—Ma'g̃a po ti ji amohemuka pe me toryva rupi? Mara'ngu po Barrabás'ga pe pe javo? Ojipe'ga Jesus'ga – kiroki ga pe g̃a ei: Cristo Tupana'ga remimbuhurukara – mara'ngu po ga pe pe javo?

18 A'ea ga ei g̃a pe. A'ereki ga okwaha g̃apy'a. Ga ei oyvyteri pe: “Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a xava'eve'g̃a pavẽi onhimyrõ Jesus'ga rehe. Nurã g̃a ga rerurukari ji pyri te'i ti ga ga pe javo,” ei ga oyvyteri pe.

19 Juizes'g̃a apykava rehe Pilatos'ga apygame ta'e ti kiro gareaporog̃ita pe javo, kiro garembirekohẽa imondoi onhi'ig̃a ga pe javo:

—Akoja'ga oko katu Jesus'ga. Terekote'varuhui ti ga pe a'ero. A'ereki ji aayvahi te'varuhu ga rehe ypytunimo. Omyi jipy'a kiro.

A'ea hẽa ei imondovo onhi'ig̃a Pilatos'ga pe.

20 Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a xava'eve'g̃a pavẽi ombo'e he'yive'g̃a ite'varuhua rehe. E'i g̃a:

—Pe'ji ti Pilatos'ga pe tomohemuka ti ga Barrabás'ga, ei g̃a g̃a pe. Pe'ji ti ga pe tojukauka ti ga Jesus'ga.

A'ea g̃a ei g̃a pe te'i ti g̃a embovyruka ti Jesus'ga yva rehe javo. Nahã g̃a nhimbopogweukari pevove'g̃a pe.

21 Kiro Pilatos'ga ei pevove'g̃a pe:

—Marãve'ga po ti ji amohemuka pe me? ei ga g̃a pe.

A'ero g̃a ei ga pe:

—Barrabás'ga ti tohẽ.

22 Pilatos'ga ei:

—Oro ga – kiroki ga pe g̃a ei: Cristo Tupana'ga remimbuhurukara – marã po ti ji ga rerekoi naerũ Jesus'ga?

G̃a nhaporemo g̃a ei:

—Embovyruka ga!

A'ea g̃a ei tomano ti Jesus'ga yva rehe javo.

23 A'ero Pilatos'ga ei:

—Maranameuhũ naerũ? Gara garekote'varuhua naerũ? ei ga g̃a pe.

Emo koji'i g̃a hapukapukajahivi.

—Embovyruka ga! ei g̃a ohapukaita.

24 G̃apopoakara repiagame Pilatos'ga nde'ia'javi g̃a pe. A'ereki ga e'i oyvyteri pe: “Nambegwei po ti g̃a tavukari ga rehe nehẽ.” A'ero ga herurukari yhya ojipogweita ipyvõ g̃a hepiagame. Ojipogwei ga ndojari tuhẽ po ti ji rehe Jesus'ga manoa javo.

—Oko katu ga, ei Pilatos'ga g̃a pe. Ji rũi ti ajukauka ga, ei ga ojipogweita. Po pe gamanoa pota, pehe ti pereko ga a'ero, ei Pilatos'ga.

25 A'ero g̃a epavi:

—Toja ti ore rehe gamanoa a'ero nehẽ nhanderakykwepohara'g̃a ndehe nehẽ no, ei g̃a.

26 A'ero Pilatos'ga Barrabás'ga mohemukari cadeia hugwi okovo g̃anhi'ig̃a rupi. Onupanupãuka ga Jesus'ga ipira apopyra pyvõ ga mondohondohoguka. A'ero ga Jesus'ga mondoukari soldados'g̃a pe tombovyruka ti g̃a ga jukavo javo.

Soldadosva'ea gwerekomemua Jesus'ga

(Marcos 15.16-20; João 19.2-3)

27 A'ero Pilatos'gapavẽive'g̃a soldados'g̃a Jesus'ga rerohoi garonga pype governador'ga ronga ruvihava pype. Soldados'g̃a nhaporemo g̃a jatykai Jesus'ga pyri. 28 Gapira g̃a hekyi imongiuka ga pe tapy'ynhapig̃wag̃ahiva ipukuhuva'ea aheruvihava'ga pira'java'ea. 29 G̃a opyhy yhypoa hatiuhũva'ea. A'ea g̃a ipovãpovani japovo onhatimag̃atuva'ea akanitara inog̃a Jesus'ga akag̃a rehe ag̃a ko huvihava'g̃a akanitara javo tehe jupe. Yvyra g̃a imondoi gapo pe gajohukoty rũi ga ko huvihava javo. G̃wenypy'amo garovai pyteri pe g̃a e'i tehe Jesus'ga pe ga rerekomemuamo ga jaita. G̃a e'i:

—Judeus'g̃a nduvihavuhuhetero ko nde! Ejoryjory ti! ei g̃a ga pe.

30 Ga rehe g̃a nyvuni. Ipyhyga yvyra ga hugwi g̃a ga'akag̃a nupãi. 31 Ga rerekomemuarẽ g̃a hekyi tapy'ynhapig̃wag̃ahiva ga hugwi imongiukara'java gapira tuhẽ ga pe.

Kiro g̃a ga rerohoi timbovyruka ti ga yva rehe javo.

Okutu ahe Jesus'ga yva rehe ga mbovya

(Marcos 15.21-32; Lucas 23.26-43; João 19.17-27)

32 Jesus'ga rerohorame g̃a Simão'ga rovatĩ cidadepeve'ga Cirenepeve'ga. A'ero g̃a herohoukarahai ga pe yva Jesus'ga jukahava rupiara.

33 A'ero g̃a Jesus'ga rerohoi yvytyri pe Gólgota pe ga rerogwovo i'arimo. Xa'e nhande Gólgota pe Aheapindava. 34 Kiro g̃a imondoi ikotimbyra Jesus'ga pe. Ikotimbyra ko vinho tyarovahiva'ea pavẽi. Otyku ga hepiaga. A'ero ga ndo'ui. 35 Kiro g̃a ga kutugi yva rehe ga mbovya hehe.

Kirẽ g̃a Jesus'ga pira ma'ema'ẽi ojive. Ojohupe g̃a ei: “Manamo nhande tipojyka Jesus'ga pira?” Tikwaha javo g̃a imombomombori ita'javuhuva'ea dados'java'ea. Nahã g̃a ima'ema'ẽi gapira ojive. Nahã hekoi Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo ymyahũva'ea po'ruavo. A'ereki ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea a'ea mombe'u. Imombe'gwovo ahe e'i hako:

“Oma'ẽ g̃a jipira ojohupe.

Ojipea rehe i'arimova'ea rehe g̃a imombori ita'java'ea

a'ea ko jiapoa javo jipira pe,” ei ahe hako.

36 Pevo Jesus'ga pyri soldados'g̃a apygi ga repiaga tohekyjyme ti g̃a ga yva hugwi javo. 37 Yva rehe g̃a imondoi ikwatijaripyra Jesus'ga akag̃a arimo. Ikwatijaripyra ko imbojahava Jesus'ga rehe nurã ore ga jukai javo. E'i:

—Agwa'ga ko Jesus'ga judeus'g̃a nduvihavuhuhete'ga.

A'ea i'ei.

38 G̃a mokonhava'ea mbovyri yva rehe pevo no. G̃a ojipeva'ea mbovyri Jesus'ga pyri gajohukoty rũi. G̃a ojipeva'ea mbovyri Jesus'ga pyri gajohukoty. Ahe memei ko governo movahĩva'ea.

39 Kiroki g̃a okwa Jesus'ga pyvõ – g̃a Jesus'ga rerekomemui. Ombovava g̃a oakag̃a nahã ga mbotegweteavo. Ga pe g̃a ei:

40 —Ere'e nde: “Tamonduru ti Tupana'ga ruhava aerẽ japokatua'java mokõi rupi jikira rupi nehẽ.” A'ea nde ei. Po nde rekoi Tupana'ga ra'yramo, a'ero ti ejy yva hugwi tajijukayme ti g̃a javo, ei g̃a Jesus'ga pe.

41 Na jitehe ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi xava'eve'g̃a pavẽi no. Ga rerekomemuamo g̃a ei:

42 —Jesus'ga opoko ojipe'g̃a tomanoyme ti g̃a javo, ei g̃a. Tegwete gajipokohava tomanoyme ti ga. Po ga rekoi nhanderuvihavuhuhetero tuhẽ israelitas'g̃a nduvihavuhuhetero tuhẽ, a'ero po ti ga tojy yva hugwi. A'ero po ti nhande ga reroviari nehẽ, ei g̃a Jesus'ga rerekomemuamo. 43 Ojiko ga Tupana'ga rehe ji ko Tupana'ga ra'yramo javo, ei g̃a. Mara'ngu po ti Tupana'ga ga pokopota tomanoyme ti ga javo? ei g̃a Jesus'ga rerekomemuamo.

44 A'ea jitehe ahe ei no governo movahĩva'ea g̃anemimbovyva'ea Jesus'ga mbotegweteavo.

Jesus'ga omano

(Marcos 15.33-41; Lucas 23.44-49; João 19.28-30)

45 Ahaji katu kwara igwehetei reki ipyryrymame. Ypytunahimba hete yvya koty nhaporemo. Ka'aru g̃werĩ às três horas kwara imbokojahua'javi. 46 Nanime Jesus'ga onhi'ig̃a mondoahyahivi Tupana'ga pe.

—Eli, Eli, lemá sabactani? ei ga Tupana'ga pe.

A'ea ko: “Tupana, Tupana, ajiko hete ji nde rehe. Maraname nde pohiri ji hugwi?”

47 Jararamo pevove'g̃a ga renduvi novĩa. A'ero g̃a ei:

—Agwa'ga onhi'ig̃a mondo Eliasva'ea pe tuhu ti ga ji pokoga javo, ei g̃a.

48 Nanime g̃apyteripeve'ga nhani ipyhyga jyruhuva'ea imondeva vinho pype tajahiva'ea pype imoakymbava. Yvyra rehe ga ipimombygi jyruhuva'ea imondovo Jesus'ga pe topyte ti ga javo.

49 Jara'g̃a ki a'e te e'i:

—Teremondoi na'ẽ. Tihepia ti Eliasva'ea Jesus'ga mbojyvi nehẽ, ei g̃a.

50 Ohapukajahiva'javame Jesus'ga pytupavamo omanomo.

51 Nanime g̃ajatykahavuhua pype tapy'ynhapira hovapiahava itararagi mbytera rupi yvatea hugwi ua yvyvo. Yvya ig̃wyg̃wymi. Ita i'gwy'gwyri. 52 Ahemanoa ryvya jipe'ai. G̃ahã – kiroki g̃a ojiko Tupana'ga rehe aerẽ omanomo – g̃a okwerava'ja omanoa hugwi. 53 Oho g̃a gwyvya hugwi. Aerẽ Jesus'ga kwerava'javirẽ omanoa hugwi g̃a oho Jerusalém me ojipiuka he'yjuhuve'g̃a pe.

54 Soldados'g̃a nduvihava'ga gapavẽive'g̃a pavẽi – kiroki g̃a gwepia katu Jesus'ga tohekyjyme ti g̃a Jesus'ga yva hugwi javo – g̃ahã gwepia yvya g̃wyg̃wyma Jesus'ga manoa reheve. Hepiapavame g̃a kyhyjihetei. A'ero g̃a ei:

—Agwava'ea ko Tupana'ga ra'yrava'ea tuhẽ! ei g̃a.

55 Kunhangwera'g̃a o'ã irupe Jesus'ga hugwi okovo hepiaga he'yive'g̃a – kiroki g̃a ojikoty'a Jesus'ga pavẽi. Oho g̃a Jesus'ga rupi Galiléiapeve'g̃a gwyra hugwi ga pokoga jipi. 56 Ojipehẽa ko Maria Madalenahẽa. Ojipehẽa ko Mariahẽa – kiroki hẽa Tiago'ga yhẽa José'ga yhẽa reheve jitehe. Ojipehẽa ko Zebedeu'ga rembirekohẽa. Ojipe'g̃a ami pevo no kunhangwera'g̃a.

Ono ahe Jesus'ga ra'oa ita kwaruhua pype

(Marcos 15.42-47; Lucas 23.50-56; João 19.38-42)

57 Kwara hog̃werĩrame imbateve'ga hoi. Ga ko José'ga cidadepeve'ga Arimatéiapeve'ga. Ga oko Jesus'ga remimbo'eharamo no. 58 Kiro ga hoi Pilatos'ga ronga pe ovahema javo ga pe:

—Taroho ti Jesusva'ea ra'oa, ei ga Pilatos'ga pe.

—Kwa, ei Pilatos'ga.

Osoldados'g̃a pe ga ei a'ero:

—Togweroho ti José'ga Jesusva'ea ra'oa, ei ga g̃a pe.

59 A'ero José'g̃a hoi ua Jesus'ga pyri. Yva hugwi Jesus'ga ra'oa mbojyvame José'g̃a gara'oa uvani tapy'ynhapirapyryva pyvõ linho apopyra pyvõ ndiky'aiva'ea pyvõ. 60 A'ero g̃a gara'oa rerohoi inog̃a itaruvihavuhua kwaruhua pype ipyahuva'ea pype. José'ga ombogwambogwajukaripe itaruvihavuhua japovouka ikwaruhua imohinuka. “Aerẽ ji manorame po ti g̃a jira'oa mondoi inog̃a ipype,” ei ga japoukarame. Jesus'ga ra'oa nog̃ame ipype José'g̃a itauhua moanhani imohina ikwaruhua hovapytyma. A'ero g̃a hoi jugwi ogwovo.

61 Maria Madalenahẽa oapy pevo Jesus'ga ryvya rovai pyteri pe Mariahẽa pavẽi.

Gwepia katu ahe Jesus'ga ryvya

62 A'ea ko sexta-feira mbatera mboavujikwehava. Ko'emame ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a nduri Pilatos'ga pyri fariseus'g̃a pavẽi. 63 Kiro g̃a ei Pilatos'ga pe gwuvihava'ga pe.

—Orokwahava'ja ore akojava'ea nhi'ig̃a imoandyandyiharava'ea nhi'ig̃a, ei g̃a Jesus'ga mombe'gwovo tehe. Ahe e'i omanoe'ymame: “Mokõi jikirirẽ po ti ji kwerava'javi nhimanoa hugwi nehẽ.” A'ea ahe ei. 64 Nurã ti ere esoldados'g̃a pe: “Pehepia katu ti aheryvya kiro pekira rupi no.” A'ea ti ere g̃a pe tuhuryme ti aheremimbo'ehara'g̃a ypytunimo ahera'oa mima aheryvya hugwi nehẽ. Po ti g̃a ahera'oa mimi, a'ero po ti g̃a ei gwe'yja'g̃a pe nehẽ: “Okwerava'ja Jesus'ga omanoa hugwi.” A'ea po ti g̃a ei o'mbero nehẽ, ei g̃a Pilatos'ga pe. Po ti g̃a ei a'ea ahera'oa mimirẽ, a'ero po ti g̃a koji'i ojipe'g̃a moandyandyi nehẽ. A'ereki g̃a g̃a moandyandyi jipe ikwehe o'erame: “Jesus'ga pe Tupana'ga e'i eko ti g̃anduvihavuhuhetero javo,” ei ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a Pilatos'ga pe fariseus'g̃a pavẽi.

65 A'ero Pilatos'ga ei g̃a pe:

—Peroho ti soldados'g̃a a'ero. Pekwaha ti hepiakatuuka g̃a pe aheryvya, ei Pilatos'ga g̃a pe.

66 A'ero g̃a hoi imondovo inimboa tujuga apopyra pyvõ ikwaruhua rembeyvyra rehe inog̃a imbogwava itauhua rehe hovapytymbava rehe inog̃a hehe no jukwaha a'ero g̃a a'ea avykyrame javo. G̃a soldados'g̃a mo'ami ipyri no tohepia katu ti g̃a aheryvya javo.

28

Jesus'ga okwera omanoa hugwi

(Marcos 16.1-8; Lucas 24.1-12; João 20.1-10)

1 Judeus'g̃a poravykye'yma py'rovo sábado py'rovo iko'ẽ g̃werĩ domingo. A'ea rupi Maria Madalenahẽa ruri Mariahẽa pavẽi tihepia ti Jesusva'ea ryvya javo.

2 Kotihĩ yvya ig̃wyg̃wyhetei. A'ereki Tupana'gapyrive'ga ojy yvaga hugwi ovahema yvya koty Jesus'ga ryvya pyri. Itauhua ga imoanhani ikwaruhua hugwi oapyga hehe. 3 Ga hendy'jandy'ja hete overava ja. Ga'apoa tapy'ynhapira itig̃uhũ hete tuhẽ!

4 Soldados'g̃a hyhyihetei okyhyjiavo g̃waramo ga hugwi. Omanove'g̃a ja g̃a ndekoi a'ero omynha'jave'yma omanoteheavo.

5 Tupana'gapyrive'ga ei kunhangwera'g̃a pe:

—Pehe ti tapekyhyji. Peheka pe Jesus'ga g̃anemimbovyve'ga, ei ga. 6 Nduvi Jesus'ga avo onongavagwera pype okwerava g̃waramo! Ymya ga ei pe me: “Nhimanorẽ po ti ji kwerava'javi nehẽ,” ei ga. Na tuhẽ. Ovy ga okwerava'java. Pejo ti hepiaga ganongavagwera pepojykaharete'ga nongavagwera, ei Tupana'gapyrive'ga kunhangwera'g̃a pe. 7 A'ero kotihĩ ti peho imombe'gwovo garemimbo'ehara'g̃a pe. Pe'ji ti g̃a pe: “Okwerava'ja Jesus'ga omanoa hugwi. Pehendu ti! Oho na'ẽ ti ga Galiléiapeve'g̃a gwyri pe pe nenonde nehẽ. Pevo po ti pe ga repiagi nehẽ.” A'ea ti pe'ji g̃a pe, ei Tupana'gapyrive'ga. A'ea ko ji amombe'u pe me, ei ga kunhangwera'g̃a pe.

8 Kotihĩ g̃a hoi a'ero Jesus'ga ryvyagwera hugwi ogwovo. Okyhyji g̃a novĩa. A'ereki g̃a hory hete Jesus'ga kwerava kwahava. A'ero g̃a nhani ogwovo timombe'u ti Jesus'ga kwerava garemimbo'ehara'g̃a pe javo.

9 Nanime Jesus'ga jipiukari g̃a pe g̃a novatiamo.

—Pejoryjory ti! ei ga g̃a pe.

Jesus'ga pyri g̃a nduri gapya pyhyga onhinog̃a nahã ga mboheteavo.

10 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Tapekyhyji ti. Peho ti imombe'gwovo nhiirũ'g̃a pe nhiremimbo'ehara'g̃a pe. Pe'ji ti g̃a pe toho ti g̃a Galiléiapeve'g̃a gwyri pe ji repiaga pevo nehẽ, ei Jesus'ga kunhangwera'g̃a pe.

Soldadosva'ea remimombe'ua

11 Kunhangwera'g̃a horame soldados'g̃a – kiroki g̃a gwepia katu Jesus'ga ryvya – jararamo g̃a oho cidade pe. Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pyri g̃a hoi imombe'upava Jesus'ga ryvya pe'ahava.

12 A'ero ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a jatykai xava'eve'g̃a pavẽi onhi'inhi'ig̃a ojohupe.

—Marã pendeaporog̃ita? ei g̃a ojohupe.

—Nahã po ti nhande g̃a nderekoi a'ero nehẽ, ei g̃a.

A'ero g̃a imondoi itambere'ia he'yjuhuva'ea soldados'g̃a pe pe'mbe ti ojipe'g̃a pe javo. 13 Soldados'g̃a pe g̃a ei:

—Oromondo ore itambere'ia pe me ko. Nurã ti pe'ji imombe'gwovo ojipe'g̃a pe pe'mbero. Pe'ji ti: “Ndorohepiakatui reki ore Jesusva'ea ryvya ypytunimo orokia. A'ero Jesusva'ea remimbo'ehara'g̃a nduri ahera'oa mima.” A'ea ti pe'ji pe'mbero. 14 Po ti Pilatos'ga henduvi ikwahava pekira nehẽ, a'ero po ti ore ga ma'ngoma'ngogi tonhimonha'ngayme ti ga peporavykykatue'yma rehe nehẽ, ei g̃a soldados'g̃a pe g̃a mbo'eavo mbehea rehe.

15 A'ero soldados'g̃a ipyhygi itambere'ia okovo ikwava'ẽhara'g̃a nhi'ig̃a rupi xava'eve'g̃a nhi'ig̃a rupi no mbehea mombe'gwovo. A'ero g̃a'mbea judeus'g̃a heroviari imombe'gwombe'gwovo ojohupe jipi.

—Jesusva'ea remimbo'ehara'g̃a omi ahera'oa aheryvya hugwi soldados'g̃a kirame ypytunimo, ei g̃a.

Jesus'ga ojipiuka g̃wemimbo'eharava'ea pe

(Marcos 16.14-18; Lucas 24.36-49; João 20.19-23; Atos 1.6-8)

16 Aerẽ Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a onzeve'g̃a hoi Galiléiapeve'g̃a gwyri pe. Pevo g̃a hoi yvytyri pe. A'ereki Jesus'ga omombe'u jipe g̃a pe pevo ti peho javo. A'ero g̃a hoi ovahema. 17 Ga repiagame pevo g̃a ga mbohetei. Ojipe'g̃a ndogweroviari. “Mara'ngu po Jesus'ga tuhẽ?” ei g̃a oyvyteri pe. 18 A'ero Jesus'ga ruri g̃a pyri katu javo g̃a pe:

—Tupana'ga e'i ji ve: “Eko ti yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero yvagipeve'g̃a nduvihavuhuhetero no. Ndepopoaka hete nde g̃a hohe pa,” ei Tupana'ga ji ve, ei Jesus'ga.

19 —Nurã ji ei pe me: Peho ti yvyakotyve'g̃a gwyripeve'g̃a pyri nhaporemo g̃a mbo'eavo toko ti g̃a Jesus'ga remimbo'eharamo javo, ei Jesus'ga. Pemobatiza ti g̃a. G̃a mobatizarame ti pe'ji g̃a pe: “Kiro pe penhimboukwaha Tupana'gareheva'ero penduvete'gareheva'ero. Kiro pe penhimboukwaha Tupana'ga ra'yra'gareheva'ero Jesus'gareheva'ero. Kiro pe penhimboukwaha Tupana'ga ra'uvapyryvareheva'ero.” A'ea ti pe'ji g̃a pe g̃a mobatizarame, ei Jesus'ga g̃a pe. 20 Pembo'e ti g̃a nhiremimbo'ea rehe nhaporemo tohendu katu ti g̃a javo – akoja rehe ji pe mbo'ei. Pehendu katu ti! ei ga. Nane'ymi po ti ji rekoi pe pyri mbapava rurame nehẽ no, ei Jesus'ga g̃a pe.

MARCOS

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

MARCOSVA'EA OMOMBE'U JESUS CRISTO'GA

O Evangelho de Marcos

1

1 Nahanypy koi Jesus Cristo'ga mombe'upyryva Tupana'ga ra'yra'ga mombe'upyryva. Gaha ko Tupana'ga ombuhuruka yvya koty nhande pyri ikwehe. Igwete Tupana'ga ga mongoi nhanderekote'varuhua momboharamo ikwehe.

João Batistava'ea uhu Jesus'ga renonde

(Mateus 3.1-12; Lucas 3.1-18; João 1.19-28)

2 Jesus'ga rura renonde João Batistava'ea rekoi ikwehe. A'ea mombe'unhog̃wenondeavo Isaíasva'ea ikwatijari inog̃a ymyahũ hako. Ahe omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a hako. Nahã Tupana'ga ei gwa'yra'ga pe:

“Nde renonde ti ji ojipe'ga mondoi imombe'uuka ga pe nhinhi'ig̃a nehẽ

tomboavujikwe pa ti ga nde ve nehẽ,” ei Tupana'ga gwa'yra'ga pe hako.

A'ea Isaíasva'ea okwatija imombe'gwovo Tupana'ga nhi'ig̃a hako. 3 Igwete Isaíasva'ea ikwatijara'javi inog̃a hako. Ahe omombe'ua'ja Tupana'ga ra'yra'ga renondeva'ea.

“Hahyahi po ti ganhi'ig̃a

ga erame g̃a mbo'eavo ongae'ỹi me nehẽ,” ei Isaíasva'ea ikwatija.

“E'i po ti ga:

‘Pemboavujikwe ti pehea huvihava'ga pe

tuhu ti ga nhande pyri javo.

Pembohupi katu ti pehea ga pe,’ e po ti ga nehẽ,” ei ahe hako.

Tupana'ga ra'yra'ga renondeva'ea e'i nhandepojykaharete'ga rurag̃wama pe tonhimboavujikwe ti g̃a garura renonde javo. A'ea pe ahe ei togwerojijyi ti g̃a gweaporog̃ita a'ea renonde javo.

4-6 Na tuhẽ reki. Jesus'ga rura renonde João Batistava'ea rekoi ikwehe. Igwete ahe ei javo g̃a pe ongae'ỹi me. Yuranuhũa'javuhuva'ea rava camelo rava ahe oapo opiramo. Ipira ahe oapo oku'ayviramo. O'u ahe tukura hehira reheve. Igwete ahe ei g̃a pe:

—Perojijyjijyi ti pejeaporog̃ita pejipohia pejikote'varuhua hugwi Tupana'ga remiarõe'yma hugwi, ei ahe. Peko ti Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe. A'ero po ti ji pe mobatizai nehẽ, ei ahe. Igwete po ti Tupana'ga imombohetei pendekote'varuhua pe hugwi nehẽ, ei João Batistava'ea.

Igwete g̃a hopavi ojigwyra hugwi Judéia hugwi ahenhi'ig̃a renduva. Cidade de Jerusalém hugwi g̃a hopavi ahe pyri. Igwete g̃a imohemi okote'varuhua Tupana'ga pe ojipe'g̃a ndovaki toropohi ti jugwi javo. A'ero João Batistava'ea g̃a mobatizai rio Jordão pype. 7 Igwete ahe ei g̃a pe jipi:

—Jihoheheteve'ga po ti uhu huvihavuhuhetero. Ji ki a'e te ako tehe reki, ei ahe. 8 Ji opomobatiza yhya pyvõ kiro. Ga ki a'e te pe pojykauka Tupana'ga ra'uva pe, ei João Batistava'ea g̃a pe.

Ahe omobatiza Jesus'ga

(Mateus 3.13-17; Lucas 3.21-22)

9 A'ea rupi Jesus'ga ruri Galiléiapeve'g̃a gwyra hugwi cidade de Nazaré hugwi. Igwete João Batistava'ea ga mobatizai rio Jordão pype. 10 Ohemame yhya hugwi Jesus'ga hepiagi yvaga jipe'a. Igwete ga hepiagi Tupana'ga ra'uva ijyva yvaga hugwi. A'ereki inambua ja ojy Jesus'ga rehe o'a. 11 Igwete Tupana'ga onhi'ig̃a mbuhuri yvaga hugwi.

—Nde ko jira'yra nhiremia'nguhetea, ei Tupana'ga ga pe. Anhimohẽ hete ji nde rehe, ei ga Jesus'ga pe.

Satanás'ga omongo te'varuhu pota Jesus'ga

(Mateus 4.1-11; Lucas 4.1-13)

12 Igwete Tupana'ga ra'uva Jesus'ga rerohoi ongae'ỹi me. 13 Quarenta ga kiri pevo. A'ea rupi Satanás'ga – ga ko anhag̃a ruvihavuhu'ga Tupana'ga arõe'ỹve'ga – a'ea rupi ga rekoi Jesus'ga pavẽi ga mongote'varuhupota novĩa. Mbatera onharõva'ea pevo u. Igwete yvagipeve'g̃a Tupana'gapyrive'g̃a Jesus'ga pokopokogi imondovo mbatera ga pe.

Jesus'ga ombuhuruka pira mboaharava'ea ojiheva'ero

(Mateus 4.12-22; Lucas 4.14-15; 5.1-11)

14 G̃a João Batistava'ea mongirẽ cadeia pype Jesus'ga hoi Galiléiapeve'g̃a gwyri pe. Igwete ga imombe'ui g̃a pe pyryva'ea Tupana'ga remimombe'ua. 15 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Kirog̃we Tupana'ga ei pe me toko ti g̃a jireheva'ero javo, ei Jesus'ga. Pepohi ti pejikote'varuhua hugwi imombiga, ei ga g̃a pe. Perovia ti pyryva'ea Tupana'ga mombe'ua pejikovo garemimbotarimova'ea rehe. A'ero po ti ga rekoi penduvihavuhuhetero pe mongovo onhi'ig̃a rupi nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

16 Aerẽ Jesus'ga hoi ypiahua rembeyvyri Galiléiapeve'g̃a gwyri pe. Igwete ga Simão'ga repiagi gareki'yra'ga no André'ga. Pira mboahava g̃a omombo ypiahua pype. A'ereki g̃a pira mboaharamo. 17 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pejijo ji rupi nhiremimbo'eharamo, ei ga g̃a pe. A'ero po ti pe ji mombe'ui ojipe'g̃a pe nehẽ no, ei Jesus'ga. Pira pe peru kirog̃we jipi. Ji pe mbo'erame po ti pe ojipe'g̃a nderuri ji pyri nehẽ toko ti g̃a Jesus'ga nhi'ig̃a rupi javo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

18 Nambegwei Simão'g̃a hejari pira mboahava a'ero Jesus'ga rupi ogwovo garemimbo'eharamo okovo.

19 Hehemo Jesus'ga hoi g̃a ndepiaga Zebedeu'ga ra'yra'g̃a Tiagova'ea João'ga no. Ombojoapyapy ko g̃a pira mboahava oyhara pype. 20 G̃a ndepiagame Jesus'ga onhi'ig̃a mondoi g̃a pe.

—Pejijo ji rupi nhiremimbo'eharamo, ei ga g̃a pe.

Igwete g̃a uva'ga rejari yhara pype oporavykyhara'g̃a ndeheve Jesus'ga rupi ogwovo gareheva'ero.

Jesus'ga ombojipe'a anhag̃a ahe hugwi

(Lucas 4.31-37)

21 Igwete Jesus'g̃a hoi cidade de Cafarnaum me. Judeus'g̃a poravykye'yma rupi sábado rupi Jesus'ga hoi judeus'g̃a mbo'eavo Tupana'ga nhi'ig̃a rehe g̃ajatykahava pype. 22 Igwete g̃a nhimomby'ai ombo'ea repiaga upa. A'ereki judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a atyvi ga g̃a mbo'ei. Ga hete okwaha Tupana'ga nhi'ig̃a oakag̃i pe.

23 Nanime ga ruri g̃ajatykahava pype – kiroki ga anhag̃a opojyka ga. A'ea rembipojykaro g̃waramo ga onhi'ig̃a mondo Jesus'ga pe.

24 —Jesus, maranuhũrame nde ore avykyuhui? ei ga. Ore mombapava nde ruri naerũ? ei ga. Orokwaha hete ndehe. Nde ko pyryheteva'ero ereko Tupana'ga remimbuhurukaramo, ei ga Jesus'ga pe Nazarépeve'ga pe.

25 A'ero Jesus'ga nhi'ig̃ahyi jupe terenhi'ig̃i javo.

—Ejipe'a ga hugwi, ei Jesus'ga jupe.

26 A'ero anhag̃a ga mog̃wyg̃wymahyi ohapukaita ojipe'avo ga hugwi. Anhag̃a jipe'arame ga hugwi ga pyryhetero a'ero. 27 Igwete pevove'g̃a nhimomby'apavi Jesus'ga rehe upa. Igwete g̃a ei ojohupe:

—Marag̃atu? ei g̃a. Hajiheva'ea rehe ga nhande mbo'ei, ei g̃a. Okwaha hete ga okovo. Ga erame anhag̃a vehevi g̃wendu katu ga, ei g̃a ojohupe.

28 Kotihĩ g̃a Jesus'ga mombe'umbe'ui g̃a pe nhaporemo ojigwyri pe Galiléia pe.

Jesus'ga omombi ahetetirũa

(Mateus 8.14-17; Lucas 4.38-41)

29 Igwete Jesus'g̃a hoi g̃ajatykahava hugwi. Tiagova'ea oho g̃a ndupi no João'ga pavẽi. Igwete g̃a jogwerohoi ojogwerovahema Simão'ga ronga pe. Pevo Simão'ga ruvi André'ga pavẽi. 30 Kotihĩ g̃a hẽa mombe'ui Jesus'ga pe Simão'ga rembirekohẽa yhẽa. Onhino hẽa upa. A'ereki o'a hete hẽa rehe. Igwete g̃a hẽa mombe'ui Jesus'ga pe. 31 Igwete ga hoi hẽa popyhyga hẽa mbovya hẽa mopo'ama. Omombi pa ga karugwara hẽa hugwi. A'ero hẽa hoi herua mbatera g̃a pe to'u g̃a javo.

32-33 Kwara hoa rupi cidadepeve'g̃a jogwerupavi onga pe Jesus'ga pyri. Gwerugweru g̃a ga pyri anhag̃a rembipojykahara'g̃a Diabo'gapyriva'ea rembipojykahara'g̃a. Itetirũave'g̃a g̃a gwerugweru pa g̃a nog̃a Jesus'ga pyri no. 34 Igwete Jesus'ga imombigi g̃atetirũa joparaparava g̃a hugwi. He'yjuhuva'ea anhag̃a ga imbojipe'ai g̃a hugwi. Igwete ga nomonhi'ig̃ukari anhag̃a onhimombe'uukare'yma jupe. A'ereki a'ea okwaha ga Tupana'ga remimbuhurukara'ga javo ga pe.

Jesus'ga omombe'u pyryva'ea ojipeva'ea pe

(Lucas 4.42-44)

35 Ko'eg̃atue'yma rupi Jesus'ga vyri ogwovo. Ga tehe oho cidade hugwi. Pevo ga nhi'inhi'ig̃i Tupana'ga pe. 36 Aerẽ Simão'ga hoi Jesus'ga reka onhipavẽive'g̃a pavẽi. 37 Ga repiagame g̃a ei ga pe:

—Cidadepeve'g̃a nhaporemo nde reka okovo novĩa, ei g̃a.

38 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Akwaha hete ji novĩa, ei ga. Emo ojipe'ipe'i pe ira'agweva'e pe po ti nhande xaho hamo. Tamombe'u ti Tupana'ga nhi'ig̃a pevove'g̃a pe no, ei ga. A'ereki a'ea rehe ji ajo yvya koty, ei ga g̃a pe.

39 A'ero ga imbojoapiapi ogwovo cidades pe Galiléiapeve'g̃a gwyra rupi imombe'gwovo g̃ajatykahava pype. Igwete ga anhag̃a mbojipe'ape'ai g̃a hugwi imondovouka.

Jesus'ga omoka'ẽ ahejagwa

(Mateus 8.1-4; Lucas 5.12-16)

40 Aerẽ ga ruri Jesus'ga pyri ijaijauhuve'ga. Igwete ga renypy'andurugi Jesus'ga pyri jihoheva'ero ji poko javo ga pe.

—Jesus, ei ga. Nde eremoka'ẽ kwaha jijagwa ji hugwi. Po nde imoka'ẽpotari, a'ero po ti nde imoka'ẽi nehẽ, ei ga Jesus'ga pe.

41 Iporia'i hete ga Jesus'ga pe. Nurã Jesus'ga jipoapyhoi opokoga ga rehe.

—Apota ji, ei ga ga pe. Eka'ẽ ga hugwi! ei ga a'ero jupe.

42 Kotihĩ gajagwa ika'embavi ga hugwi. 43-44 Igwete Jesus'ga eahyi ga pe:

—Ehendu tuhẽ ti nhinhi'ig̃a, ei ga. Teremombe'uuhui ti g̃a pe ndejagwa moka'ẽagwera. Heregwovo kiro ejipiuka mbatera kwava'ẽhara'ga pe, ei Jesus'ga ga pe. Moisésva'ea e'i po rimba'e: “Ika'ẽrame pe hugwi ti pemondo mbatepyryva ikwava'ẽhara'ga pe tokwava'ẽ ti ga Tupana'ga pe a'ero nehẽ,” ei ahe, ei Jesus'ga ga pe. Enhi'ĩpo'ru ti ahe a'ero. Emondo ti mbatera ikwava'ẽhara'ga pe tokwaha pa ti g̃a ndejagwa moka'ẽagwera, ei ga. Heregwovo kiro a'ero, ei Jesus'ga ga pe.

45 Ohorame ga imombe'umbe'ui reki ojipe'g̃a pe Jesus'ga omoka'ẽ jijagwa ji hugwi javo. Nurã Jesus'ga ndohoa'javi cidades pe g̃andovaki. Ongae'ỹi me ga hoi okovo a'ero tonhimono'ono'og̃yme g̃a ji rehe javo. Emo g̃a ohooho reki pevo ga pyri ocidades hugwi nhaporemo.

2

Jesus'ga omopo'ã nomyiva'ea

(Mateus 9.1-8; Lucas 5.17-26)

1 Aerẽ Jesus'ga jivyra'javi cidade de Cafarnaum me.

—Jesus'ga ko pevo u onga pe, ei g̃a ga mombe'gwovo.

2 Igwete g̃a jatykai onhimongyavo ga pyri. Tegwete reki g̃andupava onga pype. Tegwete g̃anduva jurukwara pyri no. A'ereki g̃a he'yjuhu hete ua ga pyri. Igwete Jesus'ga imombe'umbe'ui Tupana'ga nhi'ig̃a g̃a pe.

3 Igwete g̃a nomyive'ga reruri ga pyri novĩa. Quatro ko g̃a ojopokopokoga ga rehe ga rerua. 4 Tegwete reki garerohohava Jesus'ga ypyvo he'yjuhuve'g̃a mbytera rupi. Nurã g̃a ga reruri ga rerojiupia onga arimo iperehuva'ea arimo ipe'ape'avo tujuga apopyra Jesus'ga rehei katu. Ikwara rupi g̃a ga mbojyvi ga mbuhua Jesus'ga pyri a'ero gakupeupava reheve. 5 Hepiagame g̃ajikoga ojihe Jesus'ga ei nomyive'ga pe:

—Amombo ji nderekote'varuhua nde hugwi.

6 G̃wino g̃a neni upa judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a – kiroki g̃a ombo'embo'e g̃a Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe. Jesus'ga nhi'ig̃a renduvame g̃a ei oyvyteri pe: 7 “Maranuhũrame ga euhui poa?” ei g̃a. “Onhimongouhu ga Tupana'ga'java'ero. A'ereki Tupana'ga jate omombo aherekote'varuhua,” ei g̃a oyvyteri pe.

8 Kotihĩ Jesus'ga ikwahavi oyvyteri pe g̃andeaporog̃ita. Igwete ga ei g̃a pe:

—Maranuhũrame pe ndeaporog̃itate'varuhuro pejijupa? ei ga g̃a pe. 9 A'e ko ji ga pe ko: “Amombo ji nderekote'varuhua nde hugwi.” Emo pe ndapehepiagi aherekote'varuhua mombora. A'ero pe ndaperoviari jipopoakara, ei ga g̃a pe. Po ji ei ga pe: “Epo'ã, epyhy ejikupeupava herogwovo”, a'ero po ti pe ga repiagi herohorame nehẽ. A'ero po ti pe jipopoakara heroviari nehẽ, ei ga g̃a pe. 10 Tupana'ga ji mbuhuruka yvya koty, ei Jesus'ga. Gaha omomboruka ji ve aherekote'varuhua ahe hugwi, ei ga g̃a pe. Amopo'ã ti ji nomyive'ga kiro a'ero nehẽ tapekwaha ti jipopoakara nehẽ. A'ero po ti pe ei nehẽ: “Tupana'ga ombuhuruka tuhẽ Jesus'ga avo yvya koty,” ei ga. Nurã ji ei kiro ga pe, ei ga.

11 —Nde ve ji ei, ei Jesus'ga nomyive'ga pe. Epo'ã. Epyhy ekupeupava herogwovo enhonga pe, ei Jesus'ga ga pe.

12 G̃andovaki ga po'ag̃atui a'ero ipyhyga okupeupava herokwava. Ga repiagame g̃a nhimomby'apavi. Igwete g̃a ei:

—Pyry hete ko Tupana'ga. Pyry hete ko ga. Ymyagwera jate ko nhande ndihepiagangavi nanongara, ei g̃a ojohupe.

Jesus'ga omongo Leviva'ea ojiheva'ero

(Mateus 9.9-13; Lucas 5.27-32)

13 Aerẽ Jesus'ga hoa'javi ypiahua rembeyvyri. A'ero he'yjuhuve'g̃a jatykai ogwovo ga pyri. Igwete ga g̃a mbo'ei Tupana'ga nhi'ig̃a rehe. 14 Hehemo ga hoi. Igwete ga Levi'ga repiagi. Ga ko Alfeu'ga ra'yra'ga. Itambere'ia ryrua pype Levi'ga reni. A'ereki ga omono'õ itambere'ia ipyhyga pevove'g̃a hugwi tamondo ti governo pe javo. Igwete Jesus'ga ga repiagi javo ga pe.

—Herejo ji rupi nhiremimbo'eharamo, ei ga Levi'ga pe.

Igwete ga po'ami ogwovo Jesus'ga rupi garemimbo'eharamo.

15 Aerẽ Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a nderohoi Levi'ga ronga pe. Igwete g̃a i'ui he'yjuhuve'g̃a pavẽi. A'ereki he'yjuhu g̃a okovo Jesus'ga pyri jipi itambere'ia mono'õhara'g̃a. G̃ahã oko ga pyri no – kiroki g̃a pe ojipe'g̃a e'i ite'varuhu g̃a javo. A'ereki g̃a nohendukatupavi Moisésva'ea remimbo'eagwera jipi. 16 Igwete Jesus'g̃a i'ui g̃a pavẽi. A'ero judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a nduri no. G̃a ko fariseus'g̃a. G̃a e'i tihendu katu pa Moisésva'ea remimbo'eagwera javo novĩa. A'ero g̃a nduri Jesus'g̃a ndepiaga g̃a i'urame jara'g̃a pavẽi. Nurã g̃a ei Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a pe:

—Maranuhũrame Jesus'ga jihe'aruhui itambere'ia mono'õhara'g̃a ndehe okote'varuhuve'g̃a ndehe no i'gwovo g̃a pavẽi, ei g̃a Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a pe.

17 Henduvame g̃anhi'ig̃a ojihe Jesus'ga ei javo g̃a pe:

—Tamombe'u katu ti pe me a'ero jijihe'ara nanongara'g̃a ndehe, ei ga. Ji ko ahepohanohara'ga ja, ei ga. Kiroki g̃a e'i ojive: “Nanhitetirũi ji” – g̃ahã ahepohanohara'ga ndopokogi g̃a pohanog̃e'yma. Kiroki g̃a e'i ojive: “Nhitetirũa ji” – g̃ahã ahepohanohara'ga g̃a pokogi g̃a pohanog̃a. Na jitehe ji okote'varuhuve'g̃a pokogi jijihe'a g̃a ndehe topohi ti g̃a okote'varuhua hugwi javo, ei Jesus'ga g̃a pe. A'ereki a'ea rehe ji ajo yvya koty tapoko ti g̃a javo – kiroki g̃a e'i ojive: “Ako te'varuhu ji. Marã po ti ji ve a'ero nehẽ?” ei ga. Ojipe'g̃a pyri rũi ji ajo javo – kiroki g̃a e'i ojive: “Jipyry hete ji,” ei Jesus'ga.

Ndo'ui ahe mbatera xanhi'ĩ Tupana'ga pe javo

(Mateus 9.14-17; Lucas 5.33-39)

18 Aerẽ ojipe'g̃a nduri Jesus'ga pyri xa'e ti ga pe javo. A'ereki João Batistava'ea remimbo'ehara'g̃a, amoamome g̃a ei ojohupe: “Ti'uyme ti mbatera xanhi'inhi'ĩ Tupana'ga pe javo,” ei g̃a. Fariseus'g̃a na jitehe amoamome g̃a ei xanhi'ĩ Tupana'ga pe i'ue'yma javo. Igwete ojipe'g̃a nduri Jesus'ga pyri javo ga pe.

—Ndo'ui ko João Batista'ga remimbo'ehara'g̃a xanhi'ĩ Tupana'ga pe javo, ei g̃a. Fariseus'g̃a nemimbo'ehara'g̃a na jitehe ndo'ui mbatera onhi'ig̃a ga pe. Neremimbo'ehara'g̃a ki a'e te o'uo'u mbatera jipi, ei g̃a. Maraname nanuhũ g̃a ndekoi a'ero naerũ jara'g̃a atyvi? ei g̃a Jesus'ga pe.

19 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Nhiremimbo'ehara'g̃a ko g̃a javijitehe – kiroki g̃a oko hẽarembirekoruama'ga pavẽi, ei ga. Gapavẽive'g̃a ko o'u tuhẽ mbatera gworygworyvamo ga pavẽi okovo g̃waramo, ei ga g̃a pe. Nhiremimbo'ehara'g̃a na jitehe a'ero. 20 G̃a ko o'u ji pavẽi okovo g̃waramo, ei Jesus'ga g̃a pe. Aerẽ po ti okote'varuhuve'g̃a ji rerohoi g̃a hugwi nehẽ. A'ea rupi po ti g̃a ndo'ui mbatera nehẽ no ovy'are'yma g̃waramo, ei ga g̃a pe.

21 Igwete Jesus'ga ei no:

—Tamombe'u ti pe me ojipea ojo'java'ea no. Po ahe oapokatua'ja pota tapy'ynhapirymyana, nomondoi po ahe tapy'ynhapirapyahua ndotyryrygiva'ea itararagagwera rehe imboja, ei ga. Kia pyvõ imbojarame po jikyi ymyahũva'ea hugwi ityryrygame. A'ero po ijovaja'rokatui, ei Jesus'ga g̃a pe.

22 —Irũa tamombe'u pe me no, ei Jesus'ga. Vinho aporame ahe nonhag̃i hyruymyana pype mbiara pirymyana pype tireko katu javo. A'ereki vinhopyahua ombotyjutyjui ovuvua, ei ga. Inhag̃ame mbiara pirymyana pype vinhopyahua vuvuvuvuri a'ero imombuga ipira otururupava jugwi. Onhimomby hete a'ero. Ombote'varuhu mbiara pira no, ei ga g̃a pe. Ipipyahua pype reki ahe onha vinhopyahua a'ero, ei ga g̃a pe.

G̃wemimbo'ea pe Jesus'ga ei a'ea. A'ereki garemimombe'ua ndojihe'ari g̃anamonhava'ea remimombe'uagwera rehe.

Nahanahã ti g̃a toko sábado rupi, ei Jesus'ga

(Mateus 12.1-8; Lucas 6.1-5)

23 Aerẽ judeus'g̃a poravykye'yma rupi sábado rupi Jesus'g̃a hoi pea rupi ogwovo. Igwete g̃a hoi kopytera rupi ogwovo. Ohorame garemimbo'ehara'g̃a ika'mbika'mbigi trigo i'gwovo. 24 A'ero fariseus'g̃a ei Jesus'ga pe:

—Ehepia g̃a, ei g̃a. Moisésva'ea e'i ikwatija nhande ve hako: “Sábado rupi nhande ndiaporavykyi hamo,” ei ahe, ei g̃a. Maranuhũrame g̃a trigo ika'mbika'mbigi sábado rupi naerũ Moisésva'ea remimbo'eagwera rendukatue'yma naerũ? ei g̃a Jesus'ga pe.

25-26 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Tupana'ga rembikwatijarukara onhi'ĩ pe me novĩa Daviva'ea mombe'gwovo, ei ga. Ymyahũ ko Daviva'ea hoi Tupana'ga ronga pype tenda pype hako. A'ea pype ikwava'ẽhara'g̃a ono pão imondovo Tupana'ga pe jipi, ei ga. Ikwava'ẽhara'g̃a jate po o'u a'ea hamo. “Ojipe'g̃a po to'uyme hamo,” e'i ikwatijara novĩa Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo, ei Jesus'ga. Igwete Daviva'ea hoi Tupana'ga ronga pype. Ahe ndogwerekoi mbatera ojive. Ahepavẽiva'ea ndogwerekoi no. Nurã ty'ara ahe jukai, ei ga g̃a pe. A'ero Abiatarva'ea ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuag̃wamava'ea ahe imondoi akoja Daviva'ea pe to'u ti ga javo. Igwete Daviva'ea i'ui hako imondovo onhipavẽiva'ea pe hako, ei Jesus'ga g̃a pe. Tupana'ga nde'i reki Daviva'ea pe hako: “Pe napehendukatui nhinhi'ig̃a i'gwovo.” Ga nde'iahyi ahe ve, ei Jesus'ga. Oro pe, ei ga, maranuhũrame pe euhui nhiremimbo'ehara'g̃a pe naerũ? ei ga fariseus'g̃a pe.

27 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe no:

—Tupana'ga nde'i hako: “Kiro po ti ji yvyakotyve'g̃a apoi tokwaku ti g̃a sábado javo.” A'ea ga nde'i, ei Jesus'ga. Nahã ga ei reki hako: “Kiro po ti ji sábado apoi g̃a pe tipokapa pi ti g̃a javo,” ei ga g̃a pe. 28 Tupana'ga ji mbuhuruka yvya koty, ei ga. Nurã jihi a'e nahanahã ti g̃a toko javo. Sábado pe vehevi ji ei no nahã ti g̃a toko a'ea rupi javo, ei Jesus'ga g̃a pe.

3

Iponhimamava'ea

(Mateus 12.9-14; Lucas 6.6-11)

1 Aerẽ Jesus'ga hoa'javi g̃ajatykahava pype. Pevo ga rekoi iponhimamave'ga. 2 Igwete fariseus'g̃a Jesus'ga repiahetei timbotegwete ga javo.

—Kiro sábado, ei g̃a ojohupe. Mara'ngu po ti ga gapoa mbokatua'java nehẽ kiro nhandeporavykye'yma rupi? ei g̃a. Gapoa mbokatua'javame po ti nhande ei ga pe: “Nerehendukatui nde Moisésva'ea remimbo'eagwera,” xa'e ti ga pe, ei g̃a ojohupe.

3 Igwete Jesus'ga ei iponhimamave'ga pe:

—Epo'ã ejoa g̃apytera rupi.

4 Jara'g̃a pe Jesus'ga ei:

—Pe'ji ti ji ve. Marã po nhande rekoi nhandeporavykye'yma rupi hamo? Gara Moisésva'ea ei nhandeporavykye'yma mombe'gwovo sábado mombe'gwovo po rimba'e naerũ? ei ga. E'i po ahe naerũ: “Timbote'varuhu ti ojipe'g̃a pe sábado rupi hamo”? A'ea po ahe ei naerũ? Pe'ji katu ti ji ve a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe. “Timombyry ti g̃a pe a'ea rupi hamo.” A'ea ahe ei po rimba'e? ei ga. Gara Moisésva'ea ei sábado mombe'gwovo naerũ? “Tijuka ti g̃a a'ea rupi hamo.” A'ea po ahe ei naerũ? Pe'ji katu ti ji ve a'ero, ei ga g̃a pe. “Timomanoukaryme ti g̃a a'ea rupi hamo,” e po ahe? ei Jesus'ga g̃a pe.

Igwete g̃a nonhi'ig̃a'javi ga pe. 5 A'ero Jesus'ga g̃a ndepiapavi onhimonha'ngavo. Okoveveuhu ga g̃a ndehe. A'ereki g̃a noangarihu ojipe'g̃a porogwetyge'yma. Igwete ga ei iponhimamave'ga pe:

—Epyho epoa.

A'ero ga jipoapyhokatui. A'ereki gapoa ikatua'ja ga Jesus'ga nhi'ĩpo'rurame. 6 Igwete g̃a ẽi fariseus'g̃a. Kotihĩ g̃a Herodes'gareheve'g̃a monhi'inhi'ig̃i a'ero. Igwete g̃a ei:

—Maranuhũ po ti nhande Jesus'ga jukaukaruhui nehẽ? ei g̃a ojohupe.

Oho pa ahe Jesus'ga pyri

7 Igwete Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a nderohoi ypiahua rembe'yi pe. He'yjuhu hete g̃a ua ga pyri ojigwyra hugwi. Galiléia hugwi g̃a ndupavi Judéia hugwi no Iduméia hugwi no. 8 Cidade de Jerusalém hugwi g̃a nduri no. Rio Jordão kikoty aherovaja hugwi g̃a nduri Jesus'ga pyri no. Cidadepyrive'g̃a uhu pa no Tiropyrive'g̃a Sidompyrive'g̃a. A'ereki g̃a g̃wendu g̃a imombe'urame Jesus'ga rembiapoa ahemonhimomby'ava'ea. A'ero g̃a ndupavi ga pyri onhimongyavo. 9-10 Igwete ga imombimombigi karugwara he'yjuhuve'g̃a hugwi. Nurã itetirũave'g̃a Jesus'ga mbotymbotyvahivi tomombi ti ga ji hugwi javo. Nurã Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Peru ti yhara ji ve. Ta'a ti ipype g̃a hugwi tanhimbotymbotyvahyyme ti g̃a onhimongyavo, ei ga g̃a pe.

11 Igwete g̃a nduri jipi – kiroki g̃a anhag̃a opojyka g̃a. Jesus'ga repiagame g̃a nenypy'andurugi ga pyri o'eahyavo nde ko Tupana'ga ra'yramo javo. 12 A'ero ga nhi'ig̃ahyi g̃a pe tanhimombe'uyme ti g̃a javo.

Jesus'ga omo'emo'ẽ dozeva'ea onhimoirũharamo

(Mateus 10.1-4; Lucas 6.12-16)

13 Aerẽ Jesus'ga jiupiri yvytyruhua rupi ogwovo. Igwete ga g̃a mbuhurukari ojipyri g̃wemimbotarimo. 14 Doze ko g̃a, ga g̃a mo'emo'ẽi ojiheva'ero. (Nhimoirũhara ei ga g̃a pe.) A'ero ga ei g̃a pe:

—Topomondo ti imombe'gwovouka nhinhi'ig̃a ojipe'g̃a pe nehẽ. 15 Tambojipe'auka ti ji pe me anhag̃a Diabo'gapyriva'ea g̃a hugwi nehẽ, ei ga g̃a pe.

16-19 Dozeve'g̃a ko: Simão'ga, Tiagova'ea, aheirũ'ga João'ga, André'ga, Filipe'ga, Bartolomeu'ga, Mateus'ga, Tomé'ga, Tiago'ga – kiroki ga Alfeu'ga ra'yra'ga – Tadeu'ga, Simão Zelote'ga, Judas Iscariotes'ga – ga ko aerẽ omondouka Jesus'ga ga'arõe'ỹve'g̃a po pe ga pyhygauka. G̃ahã Jesus'ga omo'emo'ẽ g̃wemimbo'eharamo dozeve'g̃a. Ojipea Jesus'ga ono Simão'ga rehe. Pedro Jesus'ga ono ga rehe. Tiagova'ea ko Zebedeu'ga ra'yrava'ea João'ga pavẽi. Ojipea Jesus'ga ono g̃a ndehe g̃anderaramo Boanerges. Boanerges pe nhande ei: G̃a ko tupanarag̃a ja.

Belzebu'ga opojyka Jesus'ga, e'i tehe ahe

(Mateus 12.22-32; Lucas 11.14-23; 12.10)

20 Igwete Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a nderohoi onga pe. Kiro he'yjuhuve'g̃a jatykai g̃a pyri a'ero. Ndo'uukari g̃a mbatera Jesus'g̃a pe u'ua g̃a pyri. 21 Ikwahavame Jesus'ga re'yja'g̃a hoi ga pyri. Igwete g̃a ei:

—Tipyhy ti Jesus'ga rerogwovo g̃a hugwi. A'ereki ga'akag̃a mbipehu kiro ovuhu, e'i tehe g̃a Jesus'ga pe.

22 Igwete judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a ei – kiroki g̃a u Jerusalém hugwi – igwete g̃a ei ojohupe:

—Belzebu'ga opojyka Jesus'ga ojive, e'i tehe g̃a. Nurã Jesus'ga ombojipe'auka anhag̃a g̃a hugwi, ei g̃a. A'ereki Belzebu'ga anhag̃a ruvihavuhuro. A'ero ga anhag̃a mbojipe'aukari Jesus'ga pe, e'i tehe g̃a ojohupe.

Satanás'ga pe g̃a ei Belzebu'ga. Diabo'ga ei g̃a ga pe no.

23 A'ero Jesus'ga g̃a mbuhurukari ojipyri judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a. Igwete ga imombe'umbe'ui ojo'java'ea g̃a pe.

—Mbipehu reki pendeaporog̃ita, ei ga g̃a pe. Satanás'ga ndajipojykai tuhẽ jihi. Satanás'ga g̃a pojykarame ojive nombojipe'aukari g̃a pe ojipyriva'ea. A'ereki ga nombojogwayvayvari reki ojiheve'g̃a, ei Jesus'ga g̃a pe. 24 Tamombe'u ti ojo'java'ea pe me a'ero, ei ga. Po g̃agwyripeve'g̃a ojogwayvayva hete, a'ero po g̃a nhombojipe'apavi ojohugwi. 25 Po ongapypeve'g̃a ojogwayvayva, a'ero po g̃a nhombojipe'apavi ojohugwi no. 26 Po Satanás'ga ojipyriva'ea mbojogwayvayva hamo, a'ero po gapyriva'ea nhombojipe'apavi ojohugwi, ei ga. A'ero po Satanás'ga ndogwerekoa'javi ojiheve'g̃a. Ndokoa'javi po ga huvihavamo a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe. Na rũi reki Satanás'ga rekoi, a'e ji, ei ga. Ga nombojogwayvayvari ojipyriva'ea. Ga rũi reki ombojipe'auka ji ve anhag̃a ojipe'g̃a hugwi a'ero, ei ga g̃a pe.

27 Igwete Jesus'ga ei no:

—Ojipe'g̃a ndoki ipopoakave'ga ronga pype gambatera rerogwovo ga hugwi. Gahoheve'ga jate oki ipype opopoakahetero g̃waramo. Igwete ga ga kwana'ẽi gambatera ipe'avo herogwovo ga hugwi, ei ga g̃a pe.

Nahã Jesus'ga ei g̃a pe jihi ko Satanás'ga hohe gapyriva'ea mbojipe'avo javo.

28-30 Igwete ga ei g̃a pe:

—“Anhag̃a opojyka ga ojive,” pe'euhu tehe pe ji ve, ei ga javo g̃a pe. Nurã ti ji ei pe me imombe'ukatuavo: Tupana'ga po ti omombo pa ahe hugwi aherekote'varuhuparavuhua. Ombotegwetea vehevi po ti Tupana'ga omombo pa ahe hugwi, ei ga. Emo gwa'uva mbotegwetea po ti Tupana'ga nomombori tuhẽ ahe hugwi. A'ea ndojihyva'javi ahe hugwi avuirama, ei ga g̃a pe.

Jesus'ga re'yjava'ea

(Mateus 12.46-50; Lucas 8.19-21)

31-32 Kiro g̃a vahemi a'ero Jesus'ga yhẽa gareki'yra'g̃a pavẽi. Okari pe g̃a pytai o'ama. A'ereki he'yjuhuve'g̃a u ga pyri oapyapyga. Igwete Jesus'ga re'yja'g̃a imondoi onhi'ig̃a ga pe tuhu ti ga ore pyri javo. A'ero g̃a imombe'ui ga pe:

—Jesus, okari pe g̃a ndekoi neyhẽa neirũ'g̃a pavẽi. “Tuhu ga ore pyri,” ei g̃a nde ve, ei g̃a ga pe.

33 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Marãve'g̃a pe ji ei naerũ nhiy'g̃a nhiirũ'g̃a?

34 Gweroapyve'g̃a ndepiagame ga ei g̃a pe a'ero:

—Agwa reki g̃a nhiy'g̃a nhiirũ'g̃a, ei ga. 35 Kiroki g̃a oko Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe – g̃a pe ji ei nhiirũ'g̃a nhirendyra'g̃a. Nhiy'g̃a a'e ji g̃a pe, ei Jesus'ga g̃a pe.

4

Ha'ynha mohãihara'ga

(Mateus 13.1-9; Lucas 8.4-8)

1 Aerẽ Jesus'ga g̃a mbo'ea'javi ypiahua rembe'yi pe. He'yjuhu g̃a ojatykavo ga pyri yembe'yi pe onhimongyavo. Nurã ga avi yhara pype oina imoanha'ndiavouka tohendu pa ti g̃a nhinhi'ig̃a javo. 2 Igwete ga g̃a mbo'ea'javi imombe'gwombe'gwovo ojo'java'ea g̃a pe.

3 —Pehendu ti, ei ga. Imohãihara'ga gweroho ha'ynha ko pe imohaina ityma, ei ga. 4 Imohãirame mokonhete indurugi pea rembeyvyra rupi. Igwete gwyra'ia ruri imokokona jupava, ei ga imombe'gwovo g̃a pe.

5 —Jara onduru yja rehe, ei ga. Xunhi reki yja ita arimo. Kotihĩ henhunhamo a'ero novĩa. A'ereki nianami yja. 6 Emo kwarahyahivame ombokai imonhymbava hohova. Garemity'mbia ipavi a'ero onhimomiranama'jave'yma. A'ereki hapoa ndokihetei yvya pype, ei ga imombe'gwovo.

7 —Jara onduru nhungwava ra'ynha pyteri pe hatĩava'ea ra'ynha pyteri pe. Igwete ga'apoa ha'ynha henhunhamo nhungwava ra'ynha pavẽi. Igwete nhungwava nhambyguhui garemityma herekovo imonhimomboakare'yma. Igwete ndi'ai upa, ei ga g̃a pe.

8 —Jara reki onduru yvykatua rehe. A'ea henhunhamo onhimomboaka gworyvamo. O'arame he'ye'yi ha'ynha trinta ahara pype. Jara pype koji'i tehe ha'ynha sessenta. Jara pype ha'ynha he'yjuhuro cem ipype, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

9 Peapyakwa pe. Pehendu katu ti ji'ea a'ero, ei ga g̃a pe.

Jesus'ga omombe'u morog̃ita

(Mateus 13.10-23; Lucas 8.9-15)

10 Garenduhara'g̃a horame ga hugwi gapavẽive'g̃a nhi'ig̃i ga pe dozeve'g̃a pavẽi. Igwete g̃a ei ga pe:

—Gara pe nde ei poro morog̃ita mombe'gwovo ore ve? ei g̃a. A'ereki ore ndorokwahavi a'ea, ei g̃a ga pe.

11 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Amombe'u katu ji kiro pe me. A'ereki Tupana'ga opota penembikwahava, ei Jesus'ga g̃a pe. Okwahavuka ga pe me onhimiva'ea nahã po ti ji rekoi ojiheve'g̃a nduvihavamo nehẽ javo, ei ga g̃a pe. Pe me jate ga okwahavuka nanongara. G̃a ki a'e te – kiroki g̃a ndokoi gareheva'ero – g̃a pe ji amombe'u ojo'java'ea ikwahavukare'yma g̃a pe, ei ga g̃a pe. 12 Ojo'java'ea ji amombe'u g̃a pe a'ero

“tonhimombaragwahavyme ti g̃a hepiepiagame.

Tokwahavyme ti g̃a henduenduvame.

A'ereki g̃a ndogwerojijyipotari gweaporog̃ita.

Nomomborukapotari g̃a Tupana'ga pe okote'varuhua”, ei ga g̃a pe.

13 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe no:

—Ndapekwahavi pe ji imombe'urame pe me garemitymagwera? Marã po ti pe ikwahapavi ojo'java'ea naerũ? ei ga. 14 Tamombe'u katu ti kiro itymagwera pe me a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe.

—Kiroki ga omombe'u Tupana'ga – ga ko ha'ynha mohãihara'ga ja, ei ga. 15 Mokonhete'i ha'ynha onduru pehea rembeyvyri. Igwete gwyra'ia imokokombavi ha'ynha imohãirame, ei ga. Na jitehe ojipe'g̃a henduvame Tupana'ga mombe'ua Satanás'ga imoka'nhymbavi a'ea g̃a hugwi, ei ga imombe'gwovo g̃a pe.

16 —Jara ha'ynha onduru yja rehe ita arimo. Nurã g̃wenhunhame kotihĩ nonhimomiranami, ei ga. Na jitehe ojipe'g̃a henduvi Tupana'ga mombe'ua kotihĩ gworygworyvamo hehe novĩa. 17 G̃wendu katu na'ẽ g̃a gamombe'ua novĩa. Aerẽ ojipe'g̃a imbohahyukari g̃a pe g̃a ndekoro g̃waramo Tupana'ga mombe'ua rupi, ei ga. Hahyrame g̃a pe g̃a nonhimomiranama'javi a'ero kotihĩ opohia Tupana'ga mombe'ua hugwi. A'ereki gamombe'ua ndokikatui g̃ayvyteri pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

18 —Jara onduru nhungwava ra'ynha pyteri pe hatĩava'ea ra'ynha pyteri pe – a'ea oambyguhu garemityma imonhimomboakare'yma, ei ga. Na jitehe ojipe'g̃a henduna'ẽi Tupana'ga mombe'ua novĩa. 19 Aerẽ g̃apy'a rekotehei. A'ereki g̃a nhag̃ataruhu ojihe marã po ti ji ve nehẽ javo, ei ga. Igwete g̃a nhimoandyandyi itambere'ia potaruhuavo a'ea po ti ji mbohoryhetei nehẽ javo tehe. Igwete g̃a ipotaparavuhui mbatera, ei ga. Hatĩava'ea oamby imohãihara'ga remityma. A'ero ndi'ai, ei ga. Na jitehe g̃anemimbotaruhua nohenduva'javukari g̃a pe Tupana'ga mombe'ua. A'ero g̃a ndokoi gamombe'ua rupi okokatue'yma ojipe'g̃a pe japoe'yma pyryva'ea, ei ga imombe'gwovo g̃a pe.

20 —Jara onduru yvykatua rehe g̃wenhukaturo gworygworyvamo, ei ga. Na jitehe jara'g̃a henduvi Tupana'ga mombe'ua herovia tuhẽ okokatuavo, ei ga. Jara'g̃a oapo hete pyryva'ea a'ero. Jara'g̃a koji'i g̃a oapo pyryva'ea. Jara'g̃a koji'iete'i g̃a oapoapo pyryheteva'ea jipi okokatuavo, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

A lamparina

(Lucas 8.16-18)

21 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe no:

—Herurame lamparina oki pe po ahe ndohovapygi hyrua pyvõ. Ahe nomondoi onhinongava gwyri pe cama gwyri pe. Ahe gweru imondovo pyte'mbia rehe imohina tamomytu'emba nhande ve javo, ei ga. 22 Na jitehe Tupana'ga g̃wenotĩ na'ẽ g̃wemimbo'eagwera tamomytu'emba ti g̃a'akag̃i pe aerẽ nehẽ javo, ei ga. 23 Peapyakwa pe. Pehendu katu ti ji'ea a'ero, ei ga g̃a pe.

24 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe no:

—Henduvame nhinhi'ig̃a pehendu katu ti a'ero, ei ga. Po ti xunhi pe henduvi nhinhi'ig̃a, a'ero po ti xunhi pe ikwahavi nehẽ. Po ti pe hendukatui nehẽ, a'ero po ti pe ikwahahetei nehẽ. Koji'i po ti Tupana'ga pe mbo'ea'javi a'ero nehẽ no, ei ga. 25 Po ti pe ikwahavi nhinhi'ig̃a rendukatuavo nehẽ, a'ero po ti pe ikwahahetei nehẽ, ei ga. Po ti xunhi pe ikwahavi nhinhi'ig̃a hendupotare'yma, a'ea vehevi po ti Tupana'ga imoka'nhymbavukari pe me nehẽ, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

Ha'ynha henhui onhimomboaka

26 Igwete Jesus'ga ei no:

—Ojipea tamombe'u pe me ojo'java'ea tapekwaha hete ti Tupana'gareheve'g̃a jikoheteag̃wama ga rehe. A'ereki Tupana'ga hete g̃a mbojikojikogukari ojihe jipi g̃anduvihavamo. Na ja a'ero, ei ga. Ha'ynha mohãihara'ga omohãi ha'ynha yvyvo. 27 He'yi ga kiri henhunhame ogwovo hepiaga. Igwete garemityma nhimomboakari. “Marã po nhiremityma renhunhamo onhimomboaka a'ero?” ei ga jupe ikwahave'yma, ei ga. 28 A'ereki a'ea tehe henhui ohema yvya hugwi. Aerẽ nhimomboakari oharamo. Aerẽ itinig̃i, ei Jesus'ga. 29 A'ero ga g̃a mondoukari imondohondohogauka haimbeva'ea pyvõ foice pyvõ. A'ereki oho japiavo imondohokava, ei Jesus'ga g̃a pe imombe'gwovo.

Mostarda ra'ynha

(Mateus 13.31-32, 35; Lucas 13.18-19)

30 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe no:

—Marãva'ea ti ji imombe'ui kiro pe me ojo'java'ea tapekwaha ti Tupana'gareheve'g̃a nde'yjuhuag̃wama? ei ga. A'ereki jypy g̃a ndahe'yi. Aerẽ reki g̃a nde'yjuhuro – kiroki g̃a e'i: “Tupana'ga ko nhanderuvihavamo”, ei Jesus'ga g̃a pe. Na ja a'ero, ei ga. 31 Otỹ ga mostarda ra'ynha, ei ga. Xunhiete'i ko nanongara ra'ynha jara gwyre'i pa. 32 Itymirẽ reki onhimomboaka hete huvihavuhuro oji'java'ea hohe pa, ei ga. Huvihavuhu hakã oja'oja'oga. Nurã gwyra'ia turi japovo gwaityga hakã rehe upa i'ag̃i pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

33 Nanongara ga imombe'umbe'ui he'yjuhuve'g̃a pe ojo'java'ea mombe'gwovo. G̃a ikwahavame koji'i ga imombe'ui g̃a pe a'ero. 34 Ojo'java'ea jate ga omombe'umbe'u he'yjuhuve'g̃a pe g̃a mbo'erame Tupana'ga nhi'ig̃a rehe. Emo g̃andovakie'ỹ ga imombe'ukatupavi g̃wemimbo'ehara'g̃a pe tokwaha tuhẽ g̃a javo.

Jesus'ga omombi yvyruhua

(Mateus 8.23-27; Lucas 8.22-25)

35 Ka'arugame Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Xaho ti aherovai.

36 Igwete g̃a hoi he'yjuhuve'g̃a hugwi. Jesus'ga oapy oina yhara pype. Igwete g̃a ga rerohoi ypiahua aherovai. Ojipe'g̃a oho oyhara pype g̃a ndupi no. 37 G̃a horame turi yvyruhua. Yvyturanuhũa ombo'ambo'a typepemuhũa yhara pype. Kiro tynahẽ g̃werĩ yhara a'ero. 38 Jesus'ga oki reki yhara revira rehe oakag̃a nog̃a aheakag̃a jikokava rehe. Igwete g̃a ga moma'ẽi javo ga pe.

—Jesus, kiro nhande hoi ypy pe, ei g̃a. Nane'ag̃ataruhui nde nhandepapava rehe naerũ? ei g̃a ga pe.

39 Igwete ga ma'ẽi onhi'ig̃ahyavo yvytua pe. Igwete ga ei ypiahua pe:

—Epi! ei ga. Tanetymyi ti.

A'ero ipigi yvytua. Notymynha'javi. 40 Igwete Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Maraname pe kyhyjiuhui? ei ga. Ndapejikogi ve tuhẽ pe ji rehe naerũ? ei ga g̃a pe.

41 Igwete g̃a nhimomby'ahetei a'ero javo ojohupe:

—Marã te ga rekoi naerũ? Yvytua vehevi re po g̃wendu katu ganhi'ig̃a ypiahua pavẽi, ei g̃a javo ojohupe.

5

Jesus'ga ombojipe'a anhag̃a ahe hugwi

(Mateus 8.28-34; Lucas 8.26-39)

1 Igwete Jesus'g̃a vahemi ypiahua aherovai Gerasapeve'g̃a gwyri pe. 2 Jesus'g̃a ẽrame ga ruri – kiroki ga anhag̃a opojyka ga ojive. 3-4 Itaruvihavuhua kwaruhua pyteri pe ga u jipi aheryvya pyteri pe. Okwaokwa g̃a ga itanhuramuhũa pyvõ novĩa. Igwete ga imondohondohogi opoa hugwi opya hugwi ikaikavo. Nurã g̃a ndokwara'javi ga a'ero itanhuramuhũa pyvõ. Ndipopoakari g̃a ga monhyromo. 5 Arimo ypytunimo na jitehe ga rahẽrahemamo jipi aheryvy pe yvytyruhua rehe. Ojikytikyti ga ita pyvõ herokwarokwavame ojihe. A'ereki anhag̃a opojyka ga ojive. 6 Jesus'ga repiagame irupe kiro ga ruri onhana itaruvihavuhua kwaruhua pytera hugwi ga rovatiamo. Igwete ga renypy'andurugi Jesus'ga pyri nderuvihavuhu nde javo. 7-8 Igwete Jesus'ga ei anhag̃a pe:

—Ejipe'a ga hugwi.

Igwete ga hapukajahivi.

—Tajiavykyi ti, Jesus, ei ga. Nde ko Tupana'ga ra'yramo huvihavuhu'g̃ahoheve'ga ra'yramo. Ere ti Tupana'ga renoina tahahyyme ti ji ve, ei ga ga pe.

9 —Gara nderera? ei Jesus'ga ga pe.

—He'yjuhu, ei ga. Poro ko jirera, ei ga.

A'ereki he'yjuhuva'ea anhag̃a opojyka ga. 10 Igwete i'ehetei Jesus'ga pe:

—Toremondoukari ti irupe avo hugwi, e'i ga pe.

11 Pevo tuvi ojipe'g̃a nenymbava porcos i'gwovo yvytyruhua pyri. He'yjuhu hete onhimongyavo. 12 Igwete anhag̃a ei Jesus'ga pe:

—Ore mondouka ti porcos pyri toropojyka ti a'ea orojive, e'i anhag̃a ga pe.

13 —Hepejigwovo a'ero, ei Jesus'ga jupe.

Igwete anhag̃a jipe'ai g̃wembipojykahara'ga hugwi ogwoogwovo porcos ipojykavo. He'yjuhu ranuhũ porcos dois mil. Igwete anhag̃a opojykarame porcos inhainhani ogwovo ojyva yvyty'ramuhũa rupi opoa ypiahua pype otypyvypyvyga.

14 Igwete porcos repiakatuhara'g̃a nhani ogwovo timombe'u javo. Igwete g̃a imombe'umbe'ui porcos typyvygagwera cidadepeve'g̃a pe cidadekotyive'g̃a pe no. A'ero g̃a ndug̃anduri torohepia katu javo. 15 Urame Jesus'ga pyri g̃a akoja'ga repiagi anhag̃a rembipojykaagwera'ga. Ipikatu ga kiro oina. Gweaporog̃ita katu reki ga a'ero no. Ga repiagame g̃a kyhyji Jesus'ga popoakara hugwi. 16 Kiroki g̃a gwepia tuhẽ anhag̃a mondoagwera – kiro g̃a ei imombe'gwovo g̃a pe:

—Jesus'ga ombojipe'a ga hugwi anhag̃a mondovouka porcos pyri a'ea pojykauka, ei g̃a. Igwete porcos inhainhambavi ogwovo y pe otypyvypyvyga, ei g̃a imombe'gwovo g̃a pe.

17 Igwete g̃a epavi Jesus'ga pe:

—Heregwovo oregwyra hugwi! ei g̃a javo ga pe.

18 Jesus'ga avame yhara pype kiro anhag̃a rembipojykaagwera'ga ehetei ga pe:

—Kiro ji hoi nde rupi nde rerekovo.

19 —Ndorogwerohoi ji ji rupi, ei Jesus'ga ga pe. Heregwovo enhonga pe. Ere ti eje'yja'g̃a pe: “Tupana'ga pyry hete ji ve,” ere ti g̃a pe. “Nahanahã ga imombyryvi ji ve ji porogwetyga,” ere ti imombe'gwovo g̃a pe, ei Jesus'ga ga pe.

20 Igwete ga hoi Dez Cidades pe imombe'gwombe'gwovo g̃a pe.

—Jesus'ga pyry hete ji ve, ei ga g̃a pe. Ombojipe'a ga anhag̃a mondovouka ji hugwi. Nahã ga imombyryvi ji ve, ei ga g̃a pe.

Igwete g̃a nhimomby'apavi ganhi'ig̃a renduva.

Jairova'ea ra'yrava'ea

(Mateus 9.18-19; Lucas 8.40-42)

21 Igwete Jesus'g̃a hero'yahava'javi yhara herojivya. Ypiahua rembe'yi pe ga rekoi. Igwete he'yjuhuve'g̃a jatykai ga pyri. 22 Igwete ga ruri Jairo'ga. Ga ko huvihavamo oko judeus'g̃a jatykahava pype. Jesus'ga repiagame ga ruri g̃wenypy'anduruga ga pyri jihoheva'ero ji poko javo ga pe.

23 —Omano g̃werĩ jira'yrahẽa, ei ga Jesus'ga pe. Herejo ji rupi epokoga hẽa rehe tomanoyme ti hẽa, ei Jairo'ga ga pe.

24 Igwete Jesus'ga hoi ga rupi. He'yjuhuve'g̃a oho Jesus'ga rupi no ga mbotymbotyvahiva.

Gwypova'ea opoko Jesus'ga pira rehe

(Mateus 9.20-22; Lucas 8.43-48)

25 Ga horame kiro ojipehẽa hoi Jesus'ga reviri opokoga gapira rehe topi ti nhitetirũa ji hugwi javo. A'ereki hẽa gwyporo. He'yjuhu doze kwara hẽatetirũa rehe. 26 He'yjuhu hẽapohanohara'g̃a novĩa. Igwete hẽa pohanog̃ame hahyhetero hẽa pe. Omondo pa hẽa oitambere'ia g̃a pe novĩa. Emo ndopigi hẽa hugwi. Igwaigwavete hẽa tetirũahetero. 27-28 Igwete g̃a Jesus'ga mombe'urame hẽa ei oyvyteri pe: “Po ti ji pokogi gapira rehe vehevi nehẽ, a'ero po ti ipigi ji hugwi nehẽ,” ei hẽa oyvyteri pe javo. Kiro hẽa hoi Jesus'ga reviri a'ero he'yjuhuve'g̃a pytera rupi opokoga Jesus'ga pira rehe. 29 Kotihĩ hẽa ndagwypora'javi. A'ea hẽa ikwahavi oyvyteri pe. 30 Igwete Jesus'ga pyryrymi he'yjuhuve'g̃a koty javo g̃a pe. A'ereki ga okwahavipe opopoakara hoa g̃a ndehe.

—Ma'g̃a opoko jipira rehe ra'e? ei ga g̃a pe.

31 Igwete garemimbo'ehara'g̃a ei ga pe:

—Avi nde erehepia pa g̃a enhimbotymbotyvahiva, ei g̃a. Maraname nde euhui naerũ: “Ma'g̃a opoko ji rehe ra'e?” ei g̃a ga pe.

32 Emo Jesus'ga oharekoreko g̃a ndehe tahepia tuhẽ javo. 33 Hẽa okwaha Jesus'ga rembiapoa ojive. A'ero hẽa ruri okyhyjiavo ohyhyipava. Ojovapyvo hẽa rekoi Jesus'ga pyri onhimombe'upava ga pe. 34 Igwete ga ei hẽa pe:

—Kui'i, nde erejiko ji rehe. Nurã ipigi nde hugwi, ei ga. Enog̃atu ti epy'a egwovo, ei ga. Momina tuhẽ nde hugwi netetirũa, ei ga hẽa pe.

Jesus'ga ombogwera Jairova'ea ra'yrava'ea

(Mateus 9.23-26; Lucas 8.49-56)

35 Jesus'ga nhi'ig̃ame kiro g̃a nduri Jairo'ga rongapypeve'g̃a. Igwete g̃a ei Jairo'ga pe:

—Omano jipe ndera'yrava'ea, ei g̃a imombe'gwovo ga pe. Tererura'javi ahembo'ehara'ga a'ero, ei g̃a Jairo'ga pe.

36 Jesus'ga ombogwavete reki g̃anhi'ig̃a. Igwete ga ei Jairo'ga pe:

—Teremomyi ti epy'a. Ejiko hete ji rehe, ei Jesus'ga ga pe.

37 Igwete Jesus'ga g̃a nderohoi ojupi Pedro'ga João'ga no Tiagova'ea no – kiroki ahe João'ga reki'yramo. Jara'g̃a ga nomondoukari ojupi. 38 Igwete ga Pedro'g̃a nderohoi g̃a nderovahema Jairo'ga ronga pe. A'ero Jesus'ga henduvi g̃ajehe'oranuhũa. A'ereki hahyahi g̃ajehe'oa hẽamanoa rehe. 39 Igwete ga hoi onga pe javo g̃a pe.

—Maranuhũrame pe nanuhũ pejehe'gwoe'gwovo pejijupa? ei Jesus'ga g̃a pe. Tayrihẽa nomanoi. Hẽa oki reki upa, ei ga g̃a pe.

A'ereki ga okwaha hẽambogweravag̃wama. 40 Igwete g̃a ga jai omano tuhẽ ahe javo. A'ero ga g̃a mo'emo'embavi onga hugwi. Igwete ga g̃a nderohoi okipe tayrihẽa ruva'ga hẽayhẽa no. Pedro'g̃a ga gweroho hẽanongava pype no. 41 Igwete ga hẽa popyhygi javo hẽa pe.

—Talitá cumi! ei ga. (A'ea ko: “Kui'i, epo'ã!”)

42 Kotihĩ hẽa po'ami a'ero okovo. Doze kwara hẽa rehe. Igwete g̃a nhimomby'ahetei hẽa repiaga. 43 Igwete Jesus'ga ehetei g̃a pe:

—Tapemombe'ui ti nhiremimbogweravahẽa, ei ga. Pemondo ti kiro mbatera hẽa pe to'u hẽa, ei ga g̃a pe.

6

Nazaré pe ahe ndojikogi Jesus'ga rehe

(Mateus 13.53-58; Lucas 4.16-30)

1 Aerẽ Jesus'ga hoi pea hugwi g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi. Igwete g̃a hoi cidade de Nazaré pe – perope Jesus'ga onhimomboaka. 2 Judeus'g̃a poravykye'yma rupi sábado rupi ga hoi g̃ajatykahava pype pevove'g̃a mbo'eavo Tupana'ga nhi'ig̃a rehe. Igwete g̃a nhimomby'ai ganhi'ig̃a renduva onhimongyavo. A'ero g̃a ei ojohupe:

—Marã akoja'ga ikwahavuhui nanongara naerũ? ei g̃a. Ma'g̃a ombo'e ga? A'ereki ahemonhimomby'ava'ea ga oapoapouhu, ei g̃a ojohupe. 3 Ga ko onga apohara'ga rũi naerũ Mariahẽa ra'yra'ga? ei g̃a. Tikwaha tuhẽ nhande gareki'yra'g̃a Tiago'ga José'ga no Judas'ga Simão'ga. Garendyra'g̃a ko oko avo nhande pyri no, ei g̃a ojohupe.

Igwete g̃a nhimonha'ngai okoe'yma ga rehe tihenduva'javyme ga javo. 4 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Ojipe'g̃a gwyripeve'g̃a omondo gweaporog̃ita imohina Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga rehe, ei ga. Gagwyripeve'g̃a jate nomondoi imohina ga rehe. Gare'yja'g̃a nomondoi imohina ga rehe no. Garongapypeve'g̃a nomondoi imohina ga rehe no, ei ga g̃a pe.

5 Igwete Jesus'ga ndoapoi gwerevi ahemonhimomby'ava'ea pevo. A'ereki g̃a ndojikogi ga rehe. Mokonheteve'g̃a ndehe jate ga pokogi imombiga g̃atetirũa g̃a hugwi. 6 Igwete ga nhimomby'ai g̃a jikoge'yma g̃waramo ojihe.

Jesus'ga remimbo'eharava'ea omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a

(Mateus 10.5-15; Lucas 9.1-6)

Igwete Jesus'g̃a imbojoapiapi ogwovo cidades pe pevove'g̃a mbo'eavo. 7 Igwete ga g̃wemimbo'ehara'g̃a mbuhurukari ojipyri dozeve'g̃a. Igwete ga ei g̃a pe:

—Topomondomondo ti kiro ojipe'g̃a cidades pe, ei ga. Mokomokõi ti pejogweroho imombe'gwovo Tupana'ga nhi'ig̃a g̃a pe. Ape'akwahavuka ti ji pe me anhag̃a g̃a hugwi nehẽ, ei ga g̃a pe. 8 Pepojate ti toho kiro pea rupi. Taperohoi ti pão itambere'ia reheve, ei ga. Taperohoi ti sacola no. Pejijihokava jate ti peroho, ei ga g̃a pe. 9 Pemongi ti sandálias. Taperohoi ti ojipea tapy'ynhapira, ei ga g̃a pe.

10 Igwete ga ei no:

—Pe vahemame cidade pe po ti ojipe'ga ei pe me nehẽ: “Hepejijo pejipytavo nhironga pe,” e po ti ga pe me nehẽ. Pejogweroho ti ga pyri pejijupa a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe. Tapejijyjijyi ti ojipe'g̃a nonga pe, ei ga. Ga pyri jate ti peju. Aerẽ ti pea hugwi pe hoi cidade hugwi a'ero pejogwerogwovo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 11 Po ti pevove'g̃a napembuhurukari ojipyri hendupotare'yma penhi'ig̃a a'ero po ti pe hojipei pea hugwi nehẽ, ei ga. Pehorame ti pemonduru otimbuguhua pejipya hugwi toropohi ti pe hugwi javo g̃a pe. Pe'ji ti g̃a pe: “Peko te'varuhu pe hendupotare'yma Tupana'ga nhi'ig̃a,” pe'ji ti g̃a pe, ei Jesus'ga g̃a pe.

12 Nahã Jesus'ga dozeve'g̃a mondomondoukari ojipe'g̃a pyri. Igwete g̃a hoi imombe'gwovo Tupana'ga nhi'ig̃a g̃a pe. Igwete g̃a ei g̃a pe:

—Perojijyi ti pejeaporog̃ita pejipohia pejikote'varuhua hugwi, ei g̃a g̃a pe.

13 Igwete dozeve'g̃a imbojipe'ape'ai anhag̃a Diabo'gapyriva'ea ojipe'g̃a hugwi. Igwete g̃a imongyi ikava he'yjuhuve'g̃a akag̃a rehe imombiga g̃atetirũa g̃a hugwi.

João Batistava'ea omano

(Mateus 14.1-12; Lucas 9.7-9)

14 Igwete pevove'g̃a Jesus'ga mombe'umbe'ui. A'ero ga henduvi g̃anhi'ig̃a Herodes'ga g̃anduvihavuhu'ga. Ojipe'g̃a e'i tehe Jesus'ga mombe'gwovo:

—Ga ko João Batista'ga reki, e'i tehe ga. Okwera po ga kiro oyvya hugwi. Nurã po ga japohetei ahemonhimomby'ava'ea naerũ, e'i tehe g̃a.

15 Ojipe'g̃a e'i tehe:

—Jesus'ga po Elias'ga ura'java.

Ojipe'g̃a:

—Ga po Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharamo oko ahe ja – kiroki ahe omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a ojopy'rovo hako, e'i tehe g̃a.

16 Igwete Herodes'ga henduvi g̃anhi'ig̃a Jesus'ga rehe. Igwete ga etehei:

—Ga ko João Batista'ga tuhẽ. Akamomboruka ji ga ikwehe novĩa. Kiro ga kwerava'javi reki, e'i tehe ga.

17-19 Nahã Herodes'ga ahe akamomborukari raikwehe. Herodiashẽa rehe ga ahe pyhygukari ahe mongiuka cadeia pype. Hehã ko Filipe'ga rembirekohẽa na'ẽ Herodes'ga reki'yra'ga rembirekohẽa. Aerẽ Herodes'ga hẽa rerekoi reki.

Igwete João Batistava'ea ei Herodes'ga pe jipi: “Maranuhũrame nde eirũ'ga rembirekohẽa rerekoi? Na rũi ko ahe rekoi,” ei ahe ga pe jipi.

Nurã Herodiashẽa rehe Herodes'ga ahe pyhygukari ahe apytĩuka ahe mongiuka cadeia pype. A'ereki hẽa onhimboahi ahe ve tajukauka ti ga javo novĩa. 20 Emo Herodes'ga ahe a'ngui na'ẽ. Ga ndojukaukapotari ahe. A'ereki ga okyhyji ikwahava Joãova'ea rekokatua. Okwaha ga Joãova'ea pyryhetea ahe rekoro g̃waramo Tupana'ga rehe. Nurã Herodes'ga ahe a'ngui. Joãova'ea nhi'inhi'ig̃ame ga pe oko tehe gapy'a novĩa. Emo ga g̃wendu pota Joãova'ea nhi'ig̃a novĩa.

21 Aerẽ o'aragwera rehe Herodes'ga japoi toryva omoirũhara'g̃a pe soldados'g̃a nduvihavuhu'g̃a pe no imbateheteve'g̃a pe no – kiroki g̃a u gagwyri pe Galiléia pe. A'ea rupi Herodiashẽa jirokwari João Batistava'ea rehe ahe jukauka. 22 Hẽara'yrahẽa tehe oho Herodes'g̃a pyri ojirokyavo g̃apyteri pe. Igwete g̃a nhimohẽhetei kujahẽa rehe Herodes'ga gapavẽive'g̃a pavẽi. A'ero ga ei hẽa pe:

—Gara nde erepota imondoa ejive? Tamondo ti nde ve, ei ga hẽa pe. 23 Tupana'ga henduvame nhirembi'ea ji ei nde ve: Tamondo pa tuhẽ ti nde ve neremimbotarimova'ea javoji. Nhimbatera ti tamondojija'ro vehevi nde ve javoji, ei ga hẽa pe.

24 A'ero hẽa hoi imombe'gwovo oyhẽa pe.

—Gara re po ji aru ga hugwi nehẽ? ei hẽa hẽa pe.

—João Batista'ga akag̃a pe ere, ei hẽayhẽa hẽa pe.

25 Kotihĩ hẽa jivyri nhandaipe ogwovo javo Herodes'ga pe.

—Apota ji João Batista'ga akag̃a, ei hẽa, kirog̃we nhaembeva pype, ei hẽa ga pe.

26 Henduvame hẽanhi'ig̃a Herodes'ga rekoveveuhuhetei a'ero. A'ereki ga ndojukaukapotari Joãova'ea novĩa. Emo ga e'i jipe reki Tupana'ga g̃wendu nhirembi'ea javo. Gapavẽive'g̃a g̃wendu ganhi'ig̃a no ga erame hẽa pe tamondo tuhẽ ti nde ve javo. Nurã ga nde'ia'uva'javi kiro hẽa pe: “Namondoa'javi ji nde ve.” 27 Nurã ga soldado'ga mondoukari cadeia pype togweru ti ga João'ga akag̃a javo. 28 Igwete soldado'ga hoi ahe akamomboa cadeia pype aheakag̃a rerua nhaembeva pype. Igwete ga imondoi kujahẽa po pe hẽa herohoi oyhẽa pe heroviaruka hẽa pe Joãova'ea jukaagwera. 29 Nahã Herodes'ga ahe akamomborukari raikwehe. Ikwahavame Joãova'ea remimbo'ehara'g̃a hoi ahera'oa pyhyga herogwovo inog̃a ityma raikwehe.

Jesus'ga ombohe'yi mbatera cinco milva'ea pe

(Mateus 14.13-21; Lucas 9.10-17; João 6.1-14)

30 Aerẽ dozeve'g̃a jivyri Jesus'ga pyri a'ero – g̃ahã Jesus'ga omondomondouka Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uuka. Ojivyrame g̃a imombe'upavi Jesus'ga pe g̃wemimbo'eagwera. G̃atetirũa mombigagwera g̃a omombe'u ga pe no.

—Orombojipe'a ore anhag̃a g̃a hugwi, ei g̃a imombe'gwovo ga pe no.

31 A'ea rupi he'yjuhuve'g̃a nhopondekwandekwavi ua Jesus'ga pyri onhimongyavo. Igwete g̃a ndo'uukari Jesus'g̃a pe. Nurã Jesus'ga ei dozeve'g̃a pe:

—Nhande tehe ti xaho ongae'ỹi me tapepytu'uahi'vi ti javoji, ei ga g̃a pe.

32 Jesus'g̃a tehe g̃a avi yhara pype a'ero ogwovo ongae'ỹi me. 33 Emo pevove'g̃a gwepia g̃ahoa. Igwete g̃a ei ojohupe onhimongyavo:

—Kiro g̃a hoi Jesus'g̃a. Pea rupi ti xaho g̃a ndeviri a'ero, ei g̃a ojohupe.

Igwete g̃a hoi nhandaipe ypiahua rembeyvyra rupi ogwovo cidades hugwi nhaporemo. Igwete g̃a na'ẽ g̃a vahemi pevo Jesus'g̃a nenonde. 34 Ohemame Jesus'ga he'yjuhuve'g̃a ndepiagi. Igwete g̃a poria'iro ga pe onhimongyavo. A'ereki ga pe ko g̃a ovelhas ja ovelhas gwepiakatuhara'ga rerekoe'ymame. Na jitehe ndipokokavi g̃a. Igwete Jesus'ga g̃a mbo'embo'ei.

35 Kwara hog̃werĩa rupi garemimbo'ehara'g̃a nduri ga pyri javo.

—Kiro ihohetei kwara. Ndogwerekoi onga avo g̃a pe, ei g̃a. 36 Ere ti g̃a pe a'ero toho ti g̃a kopeve'g̃a pyri cidades'i pe ira'agweva'e pe. Pevo po ti g̃a ipyhygi mbatera ojive i'uhavamo, ei g̃a Jesus'ga pe.

37 Igwete ga ei g̃a pe:

—Pehe ti pemondo mbatera g̃a pe to'u ti g̃a javoji.

—Maranuhũ naerũ? ei g̃a. He'yjuhuva'ea duzentos itambere'ia po ti ore herohoi imondovo pão rehe g̃a pe naerũ? ei g̃a ga pe.

38 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Maramomi pe herekoi pães? Peho hepiaga.

Igwete g̃a hoi hepiaga, g̃a nduri imombe'gwovo ga pe.

—Cinco, ei g̃a. Dois g̃a gwereko pira no, ei g̃a ga pe.

39 Igwete Jesus'ga he'yjuhuve'g̃a mbojatykapavi g̃a mboapyga g̃a nog̃a nhungwa'via rehe. 40 Ojopyri g̃a apyapygi upa a'ero. Pea hovai g̃a cem. G̃a hovai cinquenta. Hovaive'g̃a cem no. Nahã g̃a apyapygi ojogwerojuva. 41 Igwete Jesus'ga ipyhygi pães pira reheve. Igwete ga jovavuri onhi'ig̃a Tupana'ga pe.

—Ndepyry hete nde imbuhua mbatera ore ve, ei ga Tupana'ga pe.

Igwete Jesus'ga haygwe'rogwe'rogi pães imondovo g̃wemimbo'ehara'g̃a pe pema'ema'ẽ g̃a pe javo. Na jitehe ga ima'ema'ẽukari pira imondovouka g̃a pe nhaporemo. 42 Igwete g̃a nhaporemo i'ui'ui onhimoytaromouka jupe. A'ereki Jesus'ga ombohe'yjuhu hete mbatera g̃a pe. 43-44 He'yjuhu hete ko g̃a cinco mil akwaimba'ero. Kunhangwera'g̃a na jitehe he'yjuhu tayri'g̃a pavẽi. Igwete Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a imono'ono'og̃i pães rembyruera pira'ia rembyruera reheve imondovo inog̃a yrua pype. Dozeva'ea g̃a imotynahenahembavi yrua.

Jesus'ga oho yjapea rehe

(Mateus 14.22-33; João 6.15-21)

45-46 Igwete Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—He peji'ava yharuhua pype, ei ga. Pero'yaha ti aherovai ji renonde herogwovo cidade de Betsaida pe, ei ga g̃a pe.

He'yjuhuve'g̃a pe ga ei:

—Kiro ji hoi na'ẽ nhinhi'ig̃a Tupana'ga pe, ei ga. He pejigwovo a'ero pejivya penhonga pe kiro, ei ga g̃a pe.

Igwete ga hoi yvytyruhua rupi. 47 Ypytunimo ga tehe ga rekoi yvytyruhua arimo. Garemimbo'ehara'g̃a ki a'e te oko yhara pype ypyteri pe. 48 Igwete ga hepiagi g̃a ipyvupyvurahyrame. A'ereki yvyturanuhũa g̃wovatĩvatĩ g̃a. Ko'eg̃atue'yma rupi ga hoi g̃a pyri a'ero opyrug̃a yhya rehe ogwovo. Okwa g̃werĩ ga g̃andova yvyri novĩa. 49 Emo hepiagame gapyrug̃a yhya japea rehe g̃a nahenahemamo upa.

—Anhag̃a po, e ko g̃a novĩa.

50 A'ereki g̃a nhaporemo gwepia ga. G̃apy'a juahi a'ero. Emo kotihĩ ga nhi'ig̃i g̃a pe.

—Penog̃atu ti pejipy'a, ei ga. Jihi ko koro ako. Tapekyhyjia'javi ti, ei ga g̃a pe.

51 Igwete ga avi yhara pype g̃a pohe. Kiro ipigi yvyturanuhũa. Igwete g̃a nhimomby'ahetei a'ero. 52 A'ereki g̃a ndaheaporog̃itakatui pães mbohe'yjuhuagwera rehe. Noangari g̃a ikwahave'yma Jesus'ga popoakara.

Jesus'ga omombi ahetetirũa Genesaré pe

(Mateus 14.34-36)

53 Igwete Jesus'g̃a hero'yahavi herovahema Genesarépeve'g̃a gwyri pe nhapytiamo. 54 G̃a ẽrame yhara hugwi pevove'g̃a nhimombaragwahavipei Jesus'ga rehe. 55 Igwete g̃a hog̃ahoi ogwyra rupi itetirũave'g̃a nderunderua g̃akupeupava rehe g̃a nog̃a Jesus'ga pyri. Henduvame Jesus'ga hoa jipi, pevo g̃a g̃a nderuri ga pyri. 56 Igwete ga imbojoapiapi ogwovo cidades pe. Nhu me ga hogahoi no. Perope ga oho – pevo nhaporemo g̃a itetirũave'g̃a nderuri g̃a nog̃a mytu'ẽ me – perope g̃a ojatyka jipi. Igwete g̃a eg̃a'ei Jesus'ga pe:

—Na g̃a pokogi ndepira rembe'yva rehe vehevi.

G̃a pokogame hehe a'ero ipipavi g̃atetirũa g̃a hugwi.

7

Judeus'g̃a namonhava'ea remimbo'eagwera

(Mateus 15.1-9)

1 Igwete fariseus'g̃a jatykai ua Jesus'ga pyri judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi. Uhu g̃a ga pyri Jerusalém hugwi. 2 Igwete g̃a hepiagi Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a jikwakuve'yma.

—Ndokoi g̃a nhaneramonhava'ea remimbo'eagwera rupi, ei g̃a. A'ereki g̃a ndojikwakuvi ojipogweja rehe mbatera ua renonde, ei g̃a ojohupe.

3 A'ereki judeus'g̃a namonhava'ea koi na ojikwaku ymya vehevi. I'ua renonde ahe jipogwepogwei jipi. A'ereki ahe e'i tehe: “Nhandejipogwepogweje'ymame po ti nhande nianhimombyryvi Tupana'ga pe,” e'i tehe ahe. Nurã ko judeus'g̃a – kiroki g̃a fariseusramo – g̃a ko koji'i e'i: “Xajikwaku hete nhandekovo nhaneramonhava'ea remimbo'eagwera rehe,” e ko g̃a. Nurã g̃a ojipogweje'ymame ndo'ui mbatera jipi. 4 Herurame mbatera ima'ẽhava hugwi na jitehe g̃a ndo'ui ojipogweje'ymame. I'uhava g̃a ipyhepyhei imboapykava. Nahã g̃a jikwakukwakuvi jipi g̃wamonhava'ea remimbo'eagwera rehe okovo xanhimombyry ti Tupana'ga pe javo novĩa.

5 Igwete fariseus'g̃a jatykai Jesus'ga pyri judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi. A'ero g̃a hepiagi Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a jikwakuve'yma. Igwete g̃a ei Jesus'ga pe:

—Neremimbo'ehara'g̃a ndojipogwejuhu i'ua renonde, ei g̃a. Maraname g̃a ndokoi nhaneramonhava'ea remimbo'eagwera rupi ojikwakuve'yma? ei g̃a.

6-8 Nahã Jesus'ga ei javo g̃a pe a'ero:

—Pehe ko pekokatu'ãva'ero peko! ei ga. Penhi'ĩpo'ru hete pe Isaíasva'ea kiro. Ymya Isaíasva'ea okwatija Tupana'ga nhi'ig̃a ahe mombe'gwovo hako, ei Jesus'ga. Nahã Tupana'ga ei hako:

“Avove'g̃a onhi'ig̃atu tehe

torombohete Tupana'ga javo,” ei ga.

“Emo g̃a nanhiarõi

imondoe'yma gweaporog̃ita imohina ji rehe,” ei Tupana'ga hako, ei ga.

“Ji mbohete tehe g̃a.

A'ereki nhinhi'ig̃a rehe rũi g̃a ombo'e,” ei ga.

“Yvyakotyve'g̃a nemimbo'etehea rehe g̃a g̃a mbo'ei

a'ea ko Tupana'ga nhi'ig̃a javo tehe jupe,” ei Tupana'ga hako.

Nahã Isaíasva'ea ikwatijari ahe mombe'gwovo hako, ei Jesus'ga g̃a pe.

Igwete ga ei g̃a pe a'ero:

—Ahemombe'ua ko pemombe'uag̃wama reki. A'ereki ahe javijitehe ko pe peko pekokatu'ag̃uhũva'ero. Pemoandyandyi pe ojipe'g̃a jipi orombohete Tupana'ga javo tehe, ei Jesus'ga g̃a pe. Pepohi reki pe Tupana'ga nhi'ig̃a hugwi. Emo yvyakotyve'g̃a nemimbo'eagwera pe pehendu katu, ei ga.

9 —Pyry hete reki pe me pe imbogwavame Tupana'ga nhi'ig̃a xako ti nhaneremimbo'eagwera rehe javo, ei ga onhi'ig̃ahyavo g̃a pe. 10 Moisésva'ea okwatija Tupana'ga nhi'ig̃a imombe'ukatuavo hako, ei ga g̃a pe. Igwete ahe ei:

“Pemondo ti pejeaporog̃ita imohina pejuva'ga rehe penhyhẽa rehe no,” ei ahe.

Igwete ahe ei no ikwatijarame Tupana'ga nhi'ig̃a:

“Kiroki ga e'i te'varuhu uva'ga pe oyhẽa pe no

– tojukauka ti g̃a ga a'ero,” ei Moisésva'ea hako, ei Jesus'ga g̃a pe.

11 Pe ki a'e te ahe atyvi g̃a mbo'ei, ei Jesus'ga. Pepyteripeve'ga po e'i uva'ga pe oyhẽa pe no: “Opopoko pota ji imondovo mbatera pe me novĩa. Emo ji amondo reki akoja Tupana'ga pe,” e po ga, ei ga. 12 Ga erame a'ea g̃a pe pe'ji tehe reki pe: “Pyry ga nomondoi mbatera uva'g̃a pe a'ero,” pe'ji tehe pe, ei Jesus'ga g̃a pe. 13 Nahã ko pe g̃a mbo'ei hendukatuuka g̃a pe penamonhava'ea remimbo'eagwera hendukatuukare'yma g̃a pe Tupana'ga nhi'ig̃agwera, ei ga. Nahanahã pe ndekouhui jipi, ei Jesus'ga g̃a pe.

Ahereaporog̃itate'varuhua ahembote'varuhuva'ea

(Mateus 15.10-20)

14 A'ero Jesus'ga he'yjuhuve'g̃a mbuhurukara'javi ojipyri imombe'gwovo ojo'java'ea g̃a pe.

—Pe me nhaporemo ji ei: Pehendu ti ikwahava, ei ga. 15 Mytu'emahugwiva'ea – kiroki mbatera ahe o'u jipi – a'ea okirame ahe pype nahembote'varuhui. Aheyvyterahugwiva'ea ki a'e te ahe mbote'varuhu, ei ga. 16 Peapyakwa pe. Pehendu katu ti ji'ea a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe.

17 Igwete Jesus'ga hoi onga pe g̃a hugwi. Igwete garemimbo'ehara'g̃a hoi javo ga pe.

—Gara pe nde ei ojo'java'ea mombe'gwovo? ei g̃a ga pe.

18-19 Igwete ga ei g̃a pe:

—Jara'g̃a ja pe ndapekwahavi naerũ? ei ga. A'ereki mytu'emahugwiva'ea aherembi'ua nahembote'varuhui tuhẽ. A'ereki a'ea nombote'varuhui ahereaporog̃ita. Ndapekwahavi pe a'ea naerũ? ei ga g̃a pe. Aherembi'ua oho aherevegi pe. Kirẽ ko ahe imbo'apavi ojihugwi, ei ga. Aherembi'ua nahembote'varuhui tuhẽ a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe.

O'erame a'ea ga ei pe'u pa ti mbatera a'ero javo.

20 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe no:

—Peyvyterahugwiva'ea reki ko pe mbote'varuhu. 21 A'ereki peyvyteri pe pendeaporog̃ita te'varuhu, ei ga. Pejeaporog̃itate'varuhurame ko pe ojipe'g̃a nderekoreko'ihu. Pemi pe ojipe'g̃a mbatera. Peporojuka pe, ei ga. Ojipe'g̃a nembireko'g̃a pavẽi pe peko. 22 Pepotaruhu pe ojipe'g̃a mbatera. Peko te'varuhu pe, ei ga g̃a pe. Pemoandyandyi pe ojipe'g̃a. Peakwahavihu pe. Penhimyrõ pe ojipe'g̃a ndehe, ei ga. Pembotegwete pe ojipe'g̃a. Penhimbohete pe. Pearuivehũ pe, ei ga. 23 Nanongara nhaporemo pendekote'varuhuva'ea ko peyvyterahugwiva'ea. A'ea reki pe mbote'varuhu, ei Jesus'ga g̃a pe.

Judeurũiva'ea ojiko Jesus'ga rehe

(Mateus 15.21-28)

24 Igwete pea hugwi Jesus'ga hoi cidade de Tiro koty. Igwete ga ki onga pe tokwahavyme ti g̃a jiruva avo javo novĩa. Emo g̃a okwaha reki. 25-26 Igwete hẽa ruripei Jesus'ga pyri. A'ereki pevove'g̃a omombe'u ga hẽa pe. Hẽara'yrahẽa anhag̃a opojyka ojive. Nurã hẽa ruri g̃wenypy'anduruga Jesus'ga pyri jihoheva'ero ji poko javo. Hẽa ko judeu rũi reki. A'ereki hẽa siro-feníciapeve'g̃a gwyripevehẽa. Nanongara'g̃a – g̃a ko judeus'g̃a rũi – judeus'g̃a e'i nhag̃watig̃a g̃a pe okoe'yma g̃a ndehe. Igwete hẽa ruri javo Jesus'ga pe:

—Embojipe'a ti anhag̃a jira'yrahẽa hugwi, ei hẽa ga pe.

27 Igwete Jesus'ga ei hẽa pe:

—Ndapyryvi ji nde pokoga. A'ereki nde judeu rũi, ei ga. Ndapyryvi ahe ipyhygi tayri'g̃a nembi'ua imomboa nhag̃watig̃a pe, ei ga. Tayri'g̃a ypy o'u, ei ga hẽa pe.

28 —Na tuhẽ, ei hẽa. Emo nhag̃watig̃a vehevi turi mesa gwyri i'gwovo hembyrue'ria tayri'g̃a nembi'ua ndurugagwera, ei hẽa. Nurã nhag̃watig̃a javijitehe ji ruri nde pyri ji poko javo.

29 —Ji nhi'ĩkwepy katu nde, ei Jesus'ga hẽa pe. Nurã heregwovo enhonga pe kiro a'ero, ei ga. A'ereki anhag̃a ojipe'a reki ndera'yrahẽa hugwi, ei ga hẽa pe.

30 Igwete hẽa jivyri onga pe tayrihẽa repiaga. Anhag̃a ojipe'a tuhẽ hẽa hugwi. A'ero hẽa nhinog̃atui upa opiro'yro jugwi.

Jesus'ga g̃wendukatuuka ndiapyakwariva'ea pe

31 Igwete Jesus'g̃a jivyri cidade de Tiro hugwi ogwovo. Igwete g̃a hoi okwava cidade de Sidom rupi Dez Cidades mbytembytera rupi no. Igwete g̃a hoi ypiahua pyri Galiléiapeve'g̃a gwyri pe. 32 Igwete pevove'g̃a ga reruri Jesus'ga pyri ndiapyakwarive'ga. Nhi'indy'ndyguhu ga. Igwete g̃a ei Jesus'ga pe:

—Epoko ga rehe hendukatuuka ga pe ga monhi'ig̃atuavo.

33 A'ero Jesus'ga ga rerohoi he'yjuhuve'g̃a hugwi opũa mondovo gapyakwari pe. Igwete ga nyvuni opokoga gakũa rehe. 34 Gwovavuramo Jesus'ga pytuhemamo. Igwete ga ei ga pe:

—Efatá! ei ga. (A'ea ko: “Pepe'a, gapyakwara!”)

35 A'ero gapyakwara jipe'ai. Gakũa pyryva'javamo no. Igwete ga nhi'ig̃atui reki a'ero. 36 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Tapemombe'ui ti a'ea ojipe'g̃a pe, ei ga g̃a pe novĩa.

Emo g̃a omombe'u reki. Igwaigwavete ga ei g̃a pe tapemombe'ui ti javo novĩa. Emo igwaigwavete g̃a oho imombe'gwombe'gwovo reki. 37 Igwete g̃a nhimomby'ahetei.

—Okwaha pa hete ga g̃a nderekokatuavo, ei g̃a. Ndiapyakwarive'g̃a pe ga g̃wendukatuuka reki. Onhi'ig̃e'ỹve'g̃a ga g̃a monhi'ig̃atu no.

8

Jesus'ga ombohe'yi mbatera quatro milva'ea pe

(Mateus 15.32-39)

1 Aerẽ he'yjuhuve'g̃a jatykaa'javi Jesus'ga pyri. Mominame g̃a hugwi mbatera i'uhavamo Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a mbuhurukari ojipyri. Igwete ga ei g̃a pe:

2 —Iporia'i g̃a ji ve onhimongyavo, ei ga. A'ereki mokõi g̃a kiri ji pyri. Kiro momina mbatera g̃a hugwi a'ero, ei ga g̃a pe. 3 Po ti ji g̃a mondoukari g̃anonga pe g̃a mbatera ue'ymame, a'ero po ti g̃a pytupavahivuhuro ogwovo pea rupi nehẽ. A'ereki jara'g̃a nonga paivohu, ei ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

4 Igwete g̃a ei ga pe:

—Maranuhũ po ti nhande ipyhygi pães g̃a pe avo ongae'ỹi me nehẽ? ei g̃a.

5 Igwete ga ei g̃a pe:

—Maramomi pe herekoi pães? ei ga g̃a pe.

—Sete ore herekoi, ei g̃a.

6 Igwete Jesus'ga g̃a mboapypavi g̃a nog̃a yvyvo. Igwete ga ipyhygi pães seteva'ea. Igwete ga nhi'ig̃i Tupana'ga pe ndepyry hete nde imbuhua ore ve javo ga pe. Igwete Jesus'ga haygwe'rogwe'rogi imondomondovo g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

—Pema'ema'ẽ kiro he'yjuhuve'g̃a pe to'u g̃a, ei ga g̃a pe.

A'ero g̃a ima'ema'ẽi g̃a pe. 7 Mokoi'ĩ te g̃a herekoi pira'ia no. Igwete Jesus'ga nhi'ig̃i Tupana'ga pe ndepyry hete nde pira mbuhua ore ve javo. Igwete ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Pema'ema'ẽ pira'ia g̃a pe no.

8-9 G̃a ima'ẽrame g̃a nhaporemo i'ui a'ero onhimoytaromouka jupe. A'ereki Jesus'ga ombohe'yjuhu mbatera g̃a pe nhaporemo. He'yjuhu ko g̃a – kiroki g̃a o'u – quatro milve'g̃a. Aerẽ garemimbo'ehara'g̃a imono'ono'og̃i haygweygwera rembyruera imondovo inog̃a yrua pype. Seteva'ea g̃a imotynahenahembavi a'ero.

Aerẽ Jesus'ga g̃a mondoukari g̃anonga pe. 10 Igwete ga g̃wemimbo'ehara'g̃a ndero'avi yhara pype g̃a nderogwovo Dalmanutapeve'g̃a gwyri pe g̃a nderovahema.

Fariseusva'ea e'i ahemonhimomby'ava'ea pe

(Mateus 16.1-4)

11 Igwete fariseus'g̃a nduri onhi'ig̃ayva Jesus'ga pe.

—Timbopoyjayjaryme ti nhande ga ga ikwahave'ymame, ei g̃a ojohupe.

Igwete g̃a ei Jesus'ga pe:

—Eapo ti ore ve ahemonhimomby'ava'ea Tupana'ga popoakara repiuka ore ve, ei g̃a ga pe. A'ero po ti ore nde reroviari nehẽ Tupana'ga ga mbuhuruka tuhẽ javo nehẽ, e'i tehe g̃a ga pe.

12 Igwete Jesus'ga pytuhemamo upa okoveveuhuro.

—Maranuhũrame ag̃wamove'g̃a hepiapotaruhui ahemonhimomby'ava'ea? ei ga. Tamombe'u katu ji pe me: Ndahepiukari tuhẽ po ti ji nhimbuhurukara kwahavuka ag̃wamove'g̃a pe! ei ga g̃a pe.

13 A'ero Jesus'ga hoi fariseus'g̃a hugwi.

Penhimboko'i ti, ei Jesus'ga g̃wemimbo'eaatyviva'ea rehe

(Mateus 16.5-12)

Igwete ga g̃wemimbo'ehara'g̃a ndero'avi yhara pype g̃a nderogwovo xaho aherovai javo. 14 Garemimbo'ehara'g̃a ndogwerohoi pão imoka'nhyma. Ojipeji jate g̃a gwereko yhara pype. 15 Igwete yhara pype Jesus'ga imomoranduvi g̃a pe.

—Penhimboko'i ti pão mbovuhava rehe fariseus'g̃a apoa rehe Herodes'g̃a apoa rehe no, ei ga g̃a pe.

16 A'ero g̃a nhi'ig̃i ojohupe.

—Maraname ga ei pão mbovuhava pe? ei g̃a. Ndirekoi nhande pão nhandejupi. Nurã po ga ei poro, e'i tehe g̃a ojohupe.

Ndokwahavi g̃a Jesus'ga rembi'ea. A'ereki g̃wemimbo'eaatyviva'ea pe ga ei fariseus'g̃a nemimbo'ea pe. Herodes'g̃a nemimbo'ea pe ga ei no a'ea ikwahy hete imbovuhava javijitehe javo.

17 Jesus'ga okwaha g̃anhi'ig̃a ojohupe. A'ero ga ei g̃a pe:

—Maranuhũrame pe nhi'ig̃i pão rerekoe'yma rehe? ei ga. Ndapekwahavi ve pe jipopoakara naerũ? Napeangari pe? ei ga g̃a pe. 18 Pendeakwa pe novĩa. Ndapehepiagi pe ikwahava naerũ? ei ga. Peapyakwa pe novĩa. Napehendukatui pe naerũ? Pemoka'nhy pe a'ero nhirembiapoagwera pães mbohe'yjuhuagwera? ei ga. 19 Cincova'ea ji ahaygwe'rogwe'ro pães ima'eamouka cinco milve'g̃a pe ikwehe, ei ga. Aerẽ pe imono'ono'og̃i haygwera yrua imotynahema. Maramomi pe imotynahemi yrua naerũ? ei ga g̃a pe.

—Dozeva'ea ore imotynahenahemi ikwehe, ei g̃a ga pe.

20 Igwete ga ei:

—Aerẽ seteva'ea ji haygwe'rogwe'rogi pães ima'eamouka quatro milve'g̃a pe oji'i, ei ga. Maramomi pe imotynahenahemi yrua haygwera imondovo ipype? ei ga g̃a pe.

—Seteva'ea ore imotynahemi oji'i, ei g̃a ga pe.

21 Igwete ga ei g̃a pe:

—Pe ndapekwahavi ve naerũ? ei ga g̃a pe.

Jesus'ga omboheha katu ahe

22 Igwete Jesus'g̃a heruri herovahema cidade de Betsaida pe. Igwete pevove'g̃a hehae'ỹve'ga reruri ga pyri.

—Epoko ti ga rehe ga mbohehakatuavo, ei g̃a ga pe.

23 Igwete Jesus'ga hoi ga popyhyga ga rerogwovo cidade hugwi. A'ero Jesus'ga nyvuni gareakwari pe ga pokogi hehe. Igwete ga ei:

—Erehepia nde mo? ei ga ga pe.

24 Igwete ga ma'ẽi.

—Ahepia ji g̃a novĩa, ei ga. Yva ja ko g̃a. Emo g̃a ohooho ogwovo, ei ga Jesus'ga pe.

25 A'ero Jesus'ga pokoga'javi gareakwara rehe. Igwete ga hepiahetei gwehakaturamo. 26 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Eho enhonga pe kiro. Terehoi ti imombe'gwovo enhimbohehaagwera cidadepeve'g̃a pe, ei ga.

Nde Ko Cristoramo, ei Pedrova'ea Jesus'ga pe

(Mateus 16.13-20; Lucas 9.18-21)

27 Igwete Jesus'ga hoi g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi imbojoapiapiavo ogwovo cidades pe – kiroki cidades ira'agwe cidade de Cesaréia de Filipe hugwi. Pea rupi g̃a horame ga ei g̃a pe:

—Marãi g̃a ji ve jipi? ei ga.

28 —“Ga ko João Batista'ga,” ei g̃a nde ve, ei g̃a. Jara'g̃a e'i: “Ga ko Elias'ga.” Jara'g̃a e'i nde ve: “Ga ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea ahepyteripeve'ga – kiroki ahe Tupana'ga nhi'ig̃a omombe'u ojopy'rovo hako. Okwera ga kiro omanoa hugwi,” ei g̃a nde ve, ei g̃a Jesus'ga pe.

29 —Oro pe, ei ga g̃a pe, marãi pe ji ve a'ero?

Igwete Pedro'ga ei ga pe:

—Nde ko Cristoramo ereko Tupana'ga remimbuhurukaramo, ei ga.

30 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Teremombe'ui ti a'ea ojipe'g̃a pe, ei ga.

Jesus'ga omombe'u omanoag̃wama

(Mateus 16.21-28; Lucas 9.22-27)

31 Igwete Jesus'ga g̃a mbo'embo'ei.

—Tupana'ga ji mbuhuruka avo teremano ti javo ji ve, ei ga. Ndokoi po ti g̃a ji rehe nehẽ xava'eve'g̃a ahembo'ehara'g̃a pavẽi. Mbatera kwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a po ti ndokoi ji rehe nehẽ no, ei ga g̃a pe. He'yjuhuva'ea po ti g̃a imbuhurukari hahyva'ea ji ve nehẽ. Igwete po ti g̃a ji jukaukari nehẽ. Mokõi pe kirirẽ po ti ji kwerava'javi nehẽ, ei ga g̃a pe.

32 Jesus'ga omombe'u katu g̃a pe okoag̃wama. Igwete Pedro'ga ga rerohoi'i onhi'ig̃ahyavo ga pe.

—Na rũi po ti nde reaporog̃itaro hamo, ei ga Jesus'ga pe.

33 Emo Jesus'ga opyryrỹ g̃wemimbo'ehara'g̃a ndepiaga onhi'ig̃ahyavo Pedro'ga pe.

—Ejipe'a ti ji hugwi, ei ga. A'ereki Satanás'ga nde monhi'ĩ poro. Tupana'ga opota reki nhimanoa, ei ga. Nde nderekoi Tupana'ga reaporog̃ita rehe. Yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita rehe nde ereko, ei ga Pedro'ga pe.

34 Igwete Jesus'ga g̃a mbuhurukari ojipyri g̃wemimbo'ehara'g̃a he'yjuhuve'g̃a pavẽi. Igwete ga ei g̃a pe:

—Pe ndekopotarame nhiremimbo'eharamo pepohi ti penhimimbotarimova'ea hugwi tako ti Jesus'ga remimbotarimova'ea rupi javo, ei ga. Po ti g̃a imbohahyukari pe me pe jukavo vehevi nehẽ jireheva'ero pejikovo g̃waramo nehẽ, peko jitehe ti nhiremimbotarimova'ea rupi pejipohire'yma ji hugwi. Peko tuhẽ ti nhinhi'ig̃a rupi, ei Jesus'ga g̃a pe.

35 Igwete ga ei no:

—Po ti g̃a pe jukai jireheva'ero g̃waramo, a'ero po ti pe ndekoi Tupana'ga pyri avuirama nehẽ. Po ti g̃a pe jukai ji mombe'uro g̃waramo, a'ero po ti pe ndekoi Tupana'ga pyri pejikovo nehẽ, ei ga g̃a pe. Po ti pe ei: “Ndakoi po ti ji Jesus'ga remimbo'eharamo tajijukayme ti g̃a”, a'ero po ti pe manoi pejigwovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei ga.

36 —Po pe ei: “Ndakoi po ti ji Jesus'ga remimbo'eharamo tapyhy pa ti mbatera jijive”, a'ero po ti pe herekotehei penhimbaterahetea aerẽ pejigwovo reki hahyva'ea ruvihava pype, ei ga. 37 A'ereki ahe nomondoi mbatera ohohava ikwepykavamo ohorame Tupana'ga pyri, ei ga g̃a pe.

38 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe no:

—Ag̃wamove'g̃a opohi Tupana'ga hugwi okote'varuhuavo, ei ga. Po g̃apyteripeve'g̃a ei: “Ji Jesus'ga remimbo'eharamo rũi ako heroviare'yma ganhi'ig̃a.” Po g̃a ei poro, a'ero jirura'javame po ti ji ei g̃a pe nehẽ: “G̃a ko nhiremimbo'eharamo rũi oko”, ei ga. Ajivyra'ja po ti ji Tupana'gapyrive'g̃a pavẽi Tupana'ga popoakara rerekovo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

9

1 —Amombe'u katu ji pe me, ei Jesus'ga g̃a pe. Omanoe'ymame po ti agwa'g̃a pyteripeve'g̃a hepiagi Tupana'ga popoakara nehẽ ji rekorame g̃anduvihavuhuhetero nehẽ, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

Jesus'ga ra'oa ojirojijyi aherovaki

(Mateus 17.1-13; Lucas 9.28-36)

2 Seis okirirẽ Jesus'ga trêsve'g̃a nderohoi ojupi. Pedro'ga ga gweroho Tiagova'ea João'ga no. G̃a tehe ga gweroho yvytyruhua rupi yvateuhuva'ea rupi g̃a nderojiupia. Igwete Jesus'ga ra'oa jirojijyi g̃andovaki. 3 Gapira hendy'jandy'ja, tig̃ahivuhu hete. Nanongara tegwete nhande ve ipotukarame tapy'ynhapira imotig̃ahivuhuavo. 4 Igwete ahe jipiukari g̃a pe Eliasva'ea Moisésva'ea pavẽi – kiroki ahe ymyahũ hete omano. Onhi'inhi'ĩ ahe Jesus'ga pe. 5-6 Igwete Pedro'ga ei oyvyteri pe: “Marã po ti ji ei a'ero?” ei ga. A'ereki g̃apy'a juahi g̃a nhimomby'arame ahe repiaga. Igwete Pedro'ga ei:

—Jesus, pyry nhande rekoi avo, ei ga. Na ore japoi na'ẽ tapyimbovyra pe me a'ero trêsva'ea. Ojipeji po ti ore japoi nde ve, ojipea po ti ore japoi Moisés'ga pe, ojipea po ti Elias'ga pe nehẽ nohõ, ei ga Jesus'ga pe.

7 Nanime ijyvi yvag̃atig̃a g̃a arimo g̃a mongovo o'ag̃i pe. Igwete Tupana'ga nhi'ig̃i yvag̃atig̃a hugwi.

—Gaha ko jira'yra'ga nhiremia'nguhete'ga, ei ga Jesus'ga mombe'gwovo. Pehendu katu ti ganhi'ig̃a, ei Tupana'ga g̃a pe.

8 Nanime Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a harekoi novĩa. Emo g̃a ndohepiaga'javi ahe. Jesus'ga tehe g̃a gwepia ojipyri. 9 Igwete g̃a jyvi yvytyruhua hugwi ojivya. Igwete Jesus'ga ei trêsve'g̃a pe:

—Tapemombe'ui na'ẽ ti g̃a pe penhimbiepiaga, ei ga. Ji kweravirẽ gwe nhimanoa hugwi, a'ea rupi ti pemombe'u a'ero, ei ga g̃a pe.

10 Ojapyaka g̃a ganhi'ig̃a rehe. Igwete g̃a ei ojohupe:

—Gara pe ga ei: “Akwera po ti ji nhimanoa hugwi”? ei g̃a ojohupe.

11 Aerẽ g̃a ei Jesus'ga pe:

—Marã a'ero? ei g̃a. Orembo'ehara'g̃a e'i: “Elias'ga na'ẽ uhu, aerẽ Cristo'ga ruri a'ero,” ei g̃a, ei g̃a. Maraname g̃a ei a'ea? ei g̃a Jesus'ga pe.

12 Igwete ga ei g̃a pe:

—A'iti tuhẽ Eliasva'ea uhu na'ẽ g̃andeaporog̃ita rerojijyipava, ei Jesus'ga g̃a pe. Pejapyaka ti kiro nhimombe'uagwera rehe no, ei ga. A'ereki ymyahũ Tupana'ga okwatijaruka ahe ve ji mombe'gwovouka hako no. Nahã ahe ei: “He'yiva'ea po ti g̃a imondoi hahyva'ea ga pe okote'varuhuavo nehẽ ndorokoi ore nde rehe javo nehẽ.” Poha ahe ei ji mombe'gwovo hako, ei Jesus'ga g̃a pe. 13 Kiro ji ekatui pe me a'ero, ei Jesus'ga. Eliasva'ea uhu reki ikwehe. A'ero g̃a ndekote'varuhui ahe ve g̃wemimbotarimova'ea rehe okovo g̃waramo, ei ga. Na tuhẽ Tupana'ga rembikwatijarukara ahe mombe'u nhog̃wenonde hako, ei Jesus'ga ahe ko João Batistava'ea javo g̃a pe.

Jesus'ga ombojipe'a anhag̃a ahera'yrava'ea hugwi

(Mateus 17.14-21; Lucas 9.37-43a)

14 Igwete Jesus'ga jivyra'javi trêsve'g̃a pavẽi g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi. Igwete g̃a nduri jara'g̃a pyri noveve'g̃a pyri. Urame g̃a he'yjuhuve'g̃a ndepiagi noveve'g̃a pyri Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a pyri. A'ereki judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a g̃a nhi'ig̃ayva. 15 Nanime he'yjuhuve'g̃a Jesus'ga repiagi onhimomby'avo ga mboha'uve'yma.

—Kiro ga ruri Jesus'ga, ei g̃a ojohupe.

Igwete g̃a nhani ogwovo ga pyri. 16 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Manongara rehe pe nhonhi'ig̃ayvayvaruhui?

17 Igwete g̃apyteripeve'ga ei ga pe:

—Jesus, ei ga. Aru ji jira'yra'ga nde pyri ko novĩa. A'ereki anhag̃a opojyka ga jipi, ei ga. Nomonhi'ig̃ukari jira'yra'ga a'ero, ei ga ga pe. 18 Ga pojykarame ga mbo'ambo'ari ga nog̃a. Hendyjuiporuhu ga. Haingyryngyryi ga no. A'ero ga yvyrakwenamo, ei ga. Igwete ji ei neremimbo'ehara'g̃a pe: “Pembojipe'a anhag̃a ga hugwi,” a'e ji g̃a pe novĩa. Tegwete reki g̃a pe ipe'ahava ga hugwi, ei ga Jesus'ga pe.

19 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pe ndapejikoguhui ji rehe jipi, ei ga. Manamehũ po ti pe jikogi ji rehe nehẽ naerũ? A'ereki ji jikwerajahivuhu pe ndehe, ei Jesus'ga g̃a pe. Peru ga ji pyri a'ero, ei ga g̃a pe.

20 Igwete g̃a tayri'ga reruri Jesus'ga pyri. Anhag̃a Jesus'ga repiagame tayri'ga moheõ'ari. Igwete ga ari yvyvo ojovajirejireva. Hendyjuipo hete ga. 21 Igwete Jesus'ga ei garuva'ga pe:

—Maramomi kwara ga pojyka rehe?

—Gavoja'iagwera jate ga pojykai, ei ga. 22 Igwete ga mombomombori tata pyteri pe jipi. Ypy pe ga mombomombori no tajuka ga javo novĩa, ei ga. Po nde ikwahavi ore pokoga, ore porogwety ti a'ero, ei ga Jesus'ga pe.

23 —“Po nde ikwahavi,” ere nde ji ve naerũ? ei Jesus'ga ga pe. Tupana'ga okwaha pa g̃a pokoga jipi – kiroki g̃a ojiko ga rehe, ei ga.

24 Igwete garuva'ga ei:

—Ajiko ji ga rehe novĩa. Ji poko ti a'ero ji mbojikoheteavo Tupana'ga rehe nehẽ, ei ga.

25 Igwete he'yjuhuve'g̃a nhani ojatykavo ga pyri. G̃andura repiagame Jesus'ga nhi'ig̃ahyi anhag̃a pe – kiroki nomonhi'ig̃a'javi tayri'ga mboapyagweva no. Igwete ga ei jupe:

—Jihi a'e nde ve: Ejipe'a ga hugwi. Terepojykaa'javi ti ga, ei Jesus'ga jupe.

26 Igwete anhag̃a hapukai tayri'ga momanoahiva ojipe'avo ga hugwi. Omanova'ea ja ga rekoi upa. Nurã he'yive'g̃a etehei ga pe:

—Omano ga upa.

27 A'ero Jesus'ga ga popyhygi ga mbovya. Igwete ga po'ami okovo. A'ereki ga pyry hete kiro.

28 Aerẽ Jesus'ga hoi onga pype. Igwete garemimbo'ehara'g̃a hoi javo ga pe ojipe'g̃a ndovakie'ỹ.

—Marã ore norombojipe'akwahavi anhag̃a ga hugwi? ei g̃a Jesus'ga pe.

29 —Penhi'ig̃ame jate Tupana'ga pe po ti pe imbojipe'aukari nanongara, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga omombe'ua'ja omanoag̃wama

(Mateus 17.22-23; Lucas 9.43b-45)

30 Aerẽ Jesus'g̃a hoi pea hugwi ogwoogwovo Galiléiapeve'g̃a gwyra rupi. Jesus'ga ndopotari ohoa kwahava. 31 A'ereki ga g̃wemimbo'ehara'g̃a mbo'e pota omanoag̃wama rehe.

—Ji mondouka po ti g̃a nhiarõe'ỹve'g̃a po pe nehẽ ji jukavouka nehẽ, ei ga. Mokõi ti pe kiri ji jukarẽ nehẽ. Kirẽ ti ji kwerava'javi nehẽ, ei ga g̃a pe novĩa.

32 Emo g̃a ndokwahavi garembi'ea ma gara pe ga ei javo ojohupe. Ga pe g̃a nde'ia'uvi reki.

Manamo nhandejoheva'ero? ei ahe

(Mateus 18.1-5; Lucas 9.46-48)

33-34 Pea rupi Jesus'g̃a hoi ogwovo. Oro Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a, onhi'ig̃ayva g̃a ojohupe.

—Manamo nhandejoheva'ero? Ji ko koji'i pe hohe, ei g̃a ojohupe.

Igwete g̃a nduri ovahema cidade de Cafarnaum me. Ohorame onga pe Jesus'ga ei g̃a pe:

—Manongara rehe pe nhonhi'ig̃ayvayvari nhande rurame pea rupi? ei ga.

Igwete g̃a nonhi'ig̃i opoyjayjare'ymamo. A'ereki g̃a onhonhi'ig̃ayva onhimboheteavo pea rupi ogwovo ji ko pe hohe javo ojohupe.

35 A'ero Jesus'ga apygi g̃a mbuhurukapava ojipyri. Igwete ga ei g̃a pe:

—Pejikopotarame g̃ahoheva'ero penhimongo na'ẽ ti okoteheva'ero ojipe'g̃a pokopokoga jipi, ei ga g̃a pe.

36 A'ero ga tayri'ga mbuhurukari ga rerua g̃apyteri pe ga anhuvana. Igwete ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

37 —Pehepia tayri'ga, ei ga. Kiroki g̃a oko nanongara'g̃a ndehe g̃a ko Jesus'gareheva'ero javo – g̃a oko ji rehe no, ei ga. Kiroki g̃a oko ji rehe nde ko Tupana'ga repykaramo javo – ji rehe jate rũi g̃a oko. G̃a oko nhimbuhurukara'ga rehe no, ei Jesus'ga g̃a pe.

G̃ahã nhande repy, ei Jesus'ga

(Lucas 9.49-50)

38 Igwete João'ga ei Jesus'ga pe:

—Orohepia ore hajiheve'ga oji'i, ei ga. Ombojipe'a ga anhag̃a ojipe'g̃a hugwi. Ombojipe'a ga ndepopoakara pyvõ nde renoina, ei ga Jesus'ga pe. Nurã ore ei ga pe: “Terembojipe'ai anhag̃a g̃a hugwi Jesus'ga renoina,” oro'e ore ga pe. A'ereki ga nhandereheva'ea rũi, ei João'ga ga pe.

39 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Tape'ei poa ga pe, ei ga. Japovame ahemonhimomby'ava'ea jipopoakara pyvõ po ti g̃a nanhimbotegwetei kotihĩ nehẽ, ei ga. 40 Kiroki g̃a nianemovahĩ – g̃ahã nhande repy a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe. 41 Amombe'u katu ji pe me, ei ga. Kiroki g̃a pe poko g̃a ko Cristo'gareheve'g̃a javo – g̃a pe po ti Tupana'ga ikwepygi imondokatuavo nehẽ. Yhya vehevi g̃a imbuhurame pe me pey'gwavamo, a'ero po ti ga ikwepykatui tuhẽ g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Tiruahũ hete g̃a pe, ei Jesus'ga

(Mateus 18.6-9; Lucas 17.1-2)

42 Igwete Jesus'ga ei no:

—Tapembo'e ti ji ojipe'ga rehe kiro. Po g̃a nhapytĩ itaruvihavuhua gajura rehe ga momboa ypy pe, a'ero po tiruahũ ga pe, ei ga. Koji'i hete po ti tiruahũ ga pe ga jireheve'g̃a mbote'varuhurame tayri'g̃a huvihava'g̃arũive'g̃a, ei Jesus'ga g̃a pe.

43-44 Igwete ga ei no:

—Po pe ndekote'varuhui pejipoa pyvõ, marã re po ti pe napemondohoguhui pejipoa imomboa a'ero torokote'varuhua'javyme ti javo? ei ga g̃a pe. Tiruahũ po pe me pe ojipeji herekorame pejipoa novĩa, ei ga. Po ti pe mokõi pejipoa rerohoi hahyva'ea ruvihava pype pejikote'varuhua pige'yma g̃waramo nehẽ, a'ero po ti koji'iete'i tiruahũ pe me nehẽ. A'ereki pevova'ea tata ndogweva'javi nehẽ, ei ga. Koji'i pyry po ti pe herohoi pejipoe'yma vehevi yvagi pe Tupana'ga pyri nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

45-46 —Po pe hoi pejikote'varuhuavo pejikovo, marã re po ti pe napemondohoguhui pejipya imomboa a'ero torokote'varuhua'javyme ti javo? ei ga g̃a pe. Tiruahũ po pe me pe herekorame ojipeji pejipya novĩa, ei ga. Po ti pe mokõi pejipya rerohoi hahyva'ea ruvihava pype pejikote'varuhua pige'yma g̃waramo nehẽ, a'ero po ti koji'iete'i tiruahũ pe me nehẽ, ei ga. Koji'i pyry po ti pe herohoi yvagi pe pejipye'yma vehevi nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

47 —Po pe pejeakwara pyvõ hepiagi ite'varuhuva'ea – kiroki onhimbohepia'ngi pe me, marã re po ti pe ndapehekyjuhui pejeakwara torokote'varuhua'javyme ti javo? ei ga g̃a pe. Tiruahũ po pe me pe ojipeji herekorame pejeakwara novĩa, ei ga. Po ti pe mokõi pejeakwara rerohoi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ pejikote'varuhua pige'yma g̃waramo nehẽ, a'ero po ti koji'iete'i tiruahũ pe me nehẽ, ei ga. Koji'i pyry po ti pe herohoi ojipeji vehevi nhanderuvihava'ga pyri Tupana'ga pyri nehẽ, ei ga g̃a pe. 48 A'ereki

“hahyva'ea ruvihava pype ndopiga'javi ahe hugwi hahyhetea.

Ndogweva'javi tata”, ei Jesus'ga g̃a pe.

49 —Nhande nhikwava'eg̃ame Tupana'ga pe po ti tata'java'ea hahyva'ea nhande rerekoi nehẽ, ei ga. Peko tuhẽ ti ji pavẽi jireheva'ero. Tapepohiri ti ji hugwi, ei Jesus'ga g̃a pe.

50 —Pyry ko jukyra, ei ga. A'ereki a'ea oko mbatera pavẽi heheva'ero. Pyryve'ymame ndikwahya'javi. Nurã ji ei pe me: Peko pyry ti ji pavẽi jireheva'ero. Pejikoty'a tuhẽ ti ji pavẽi. Pejogwereko katu ti no, ei Jesus'ga g̃a pe ogwovo pea hugwi.

10

Ahepohira hembirekoa hugwi

(Mateus 19.1-12; Lucas 16.18)

1 Aerẽ Jesus'g̃a hoi Judéiapeve'g̃a gwyra rupi. Igwete g̃a herohoi rio Jordão aherovai herogwovo. A'ero pevove'g̃a jatykaa'javi Jesus'ga pyri onhimongyavo. Igwete ga g̃a mbo'ei. A'ereki na tuhẽ ga g̃a mbo'embo'ei jipi g̃a nderekovo. 2 Igwete fariseus'g̃a nduri. “Tihendu ganhi'ig̃a nhande ve. A'ero po ti nhande ga mbotegwetei nehẽ,” ei g̃a ojohupe. Igwete g̃a ei Jesus'ga pe:

—Marã naerũ? ei g̃a. Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi g̃a ndekoi opohirame g̃wembireko'g̃a hugwi kunhangwera'g̃a hugwi naerũ? ei g̃a ga pe.

3 Igwete Jesus'ga ei:

—Marã Moisésva'ea ikwatijari pe me g̃wemimbo'eagwera nog̃a hako naerũ? ei ga g̃a pe.

4 Igwete g̃a ei:

—Moisésva'ea e'i:

“Tokwatija na'ẽ ti g̃a inog̃a kunhangwera'g̃a pe

apohi ji kiro nde hugwi javo,” ei ahe.

“A'ero po ti g̃a pohiri g̃wembireko'g̃a hugwi,” ei ahe ikwatija hako, ei g̃a Jesus'ga pe.

5 —Napeangarihu pe pejikoe'yma Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi, ei Jesus'ga g̃a pe. Nurã Moisésva'ea okwatija a'ea pe me g̃wemimbo'eagwera nog̃a, ei ga. 6 Jypya ko na rũi reki hako. Jypya yvyakotyve'g̃a aporame

“Tupana'ga g̃a apoi akwaimbae'ga kunhahẽa reheve”, ei Jesus'ga.

Nahã e'i Tupana'ga rembikwatijarukara, ei ga.

7 “Nurã ko akwaimbae'g̃a ja'ogi uva'g̃a hugwi oy'g̃a hugwi g̃wembirekokaturo.

8 Igwete g̃a ojogwerekoro g̃waramo ojipejiva'ea ja akwaimbae'ga garembirekohẽa pavẽi,” ei ikwatijara, ei ga.

A'ero g̃a mokonha ja rũi. Ojipejiva'ea ja reki g̃a ndekoi, ei ga g̃a pe. 9 Tupana'ga ko g̃a mbojogwerekouka. Nurã po g̃a ndopohiri ojohugwi hamo, ei ga g̃a pe.

10 Aerẽ onga pe Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ea'javi ga pe:

—Marãi re ko nde imombe'gwovo g̃a pe ko?

11 Igwete ga ei g̃a pe:

—Kiroki ga opohi g̃wembirekohẽa hugwi ojipehẽa rerekovo – oajuajuro g̃waramo ga rekote'varuhui g̃wembirekoypyvehẽa pe, ei ga. 12 Na jitehe hẽa opohirame g̃wembireko'ga hugwi ojipe'ga rerekovo hẽa rekote'varuhui g̃wembirekoypyve'ga pe a'ero. A'ereki hẽa ajuajuri, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga omombyry tay'riva'ea pe

(Mateus 19.13-15; Lucas 18.15-17)

13 Igwete pevove'g̃a tayri'g̃a nderunderuri Jesus'ga pyri topoko ti ga g̃a ndehe javo.

—Ere ti Tupana'ga pe tomombyry ga g̃a pe javo, ei g̃a ga pe.

Emo Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a e'i g̃a pe:

—Taperuruhui g̃a ga pyri, ei g̃a.

14 Hepiagame Jesus'ga nhimonha'ngahetei o'ama. Igwete ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—“Taperuruhui g̃a,” tape'euhui g̃a pe, ei ga. Tuhu tuhẽ ti ji pyri tayri'g̃a. A'ereki nanongara'g̃a'jave'g̃a pe Tupana'ga pyry hete okovo g̃a jikogame ojihe, ei ga g̃a pe. 15 Tamombe'u katu ti pe me: Tayri'g̃a ojiko uva'g̃a ndehe okovo g̃anemimbotarimova'ea rehe, ei ga. Kiroki g̃a oko tayri'g̃a ja rũi – g̃a ndojikogi Tupana'ga rehe okoe'yma garemimbotarimova'ea rehe. G̃a po ti nomongoi Tupana'ga gwuvihavuhuhetero nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

16 Igwete ga tayri'g̃a anhuvani opokoga g̃a ndehe. Igwete ga ei Tupana'ga pe:

—Emombyry g̃a pe, ei Jesus'ga javo ga pe.

Imbateheteva'ea nomondopapotari

(Mateus 19.16-30; Lucas 18.18-30)

17 Jesus'g̃a horame pea rupi kiro ojipe'ga ruri onhana. Igwete ga renypy'andurugi Jesus'ga pyri ta'e ti g̃ambo'ehara'ga pe javo.

—Jesus, ei ga. Marãva'ea rupi pyryva'ea rupi po ti ji rekoi nehẽ jirekoag̃wamamo Tupana'ga pyri avuirama nehẽ? ei ga ga pe.

18 Igwete Jesus'ga ei ga pe:

—Maraname nde ei pyryva'ea rehe? Tupana'ga nhi'ig̃a jate ko pyry, ei ga ga pe. 19 Nde erekwaha Tupana'ga remimbo'eagwera Moisésva'ea pe hako, ei Jesus'ga. A'ereki Tupana'ga e'i:

“Terejukai ojipe'g̃a.

Tererekoi ojipe'g̃a nembireko'g̃a.

Teremimi ojipe'g̃a mbatera.

Tane'mbei ojipe'g̃a mombe'gwovo.

Teremoandyandyi ojipe'g̃a g̃ambatera rerogwovo.

Emondo ejeaporog̃ita imohina ejuva'ga rehe eyhẽa rehe no,” ei Tupana'ga, ei ga ga pe.

20 Igwete ga ei Jesus'ga pe:

—Jivoja'irame vehevi ji hendukatupavi garemimbo'eagwera jipi, ei ga.

21 Ga repiagame Jesus'ga ga arõhetei. Igwete ga ei ga pe:

—Nahã na'ẽ po ti nde rekoi a'ero hamo. Eho na'ẽ ti embatera imondopava itambere'ia rehe imondovo itambere'ia imbatere'ỹve'g̃a pe nehẽ, ei ga. A'ero po ti Tupana'ga imombyryvi nde ve yvagi pe nehẽ, ei ga ga pe. Imondopavirẽ embatera ti ejo ji pyri ekovo nhiremimbo'eharamo. Ji rehe jate ejiko, ei Jesus'ga ga pe.

22 Jesus'ga nhi'ig̃a renduvame ga ndovy'ari ogwovo. A'ereki he'yjuhu gambatera. 23 Igwete Jesus'ga jirovagi javo g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

—Kiroki g̃a imbate hete – hahy g̃a pe g̃a erame Tupana'ga pe eko ti oreruvihavuhuhetero javo. A'ereki g̃a okoheterame ombatera rehe ndokoi garembi'ea rupi, ei ga g̃a pe.

24 Henduvame ganhi'ig̃a garemimbo'ehara'g̃a nhimomby'ai a'ero. Igwete Jesus'ga ea'javi g̃a pe:

—Hahy imbateheteve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga pe eko ti oreruvihavuhuhetero javo, ei ga g̃a pe. 25 Tegwete yuranuhũa'javuhuva'ea camelo ikihava agulha kwa'ria rupi. Tegwete hete reki imbateheteve'g̃a hohava Tupana'ga rembi'ea rupi okoheterame ombatera rehe, ei Jesus'ga g̃a pe.

26 Kiro g̃a nhimomby'ahetei a'ero. Igwete g̃a ei ojohupe:

—Ma'g̃a po ti oho Tupana'ga pyri yvagi pe nehẽ naerũ?

27 Igwete Jesus'ga g̃a ndepiagi javo g̃a pe.

—Tegwete tuhẽ g̃anhimondohava ga pyri, ei ga. Tupana'ga jate g̃a mondoukari ojipyri. A'ereki Tupana'ga ikarakatu pa hete, ei ga g̃a pe.

28 Igwete Pedro'ga ei ga pe:

—Jesus, ei ga. Oropohi katu ore orombatera hugwi orogwovo nde rupi neremimbo'eharamo, ei ga.

29 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Tamombe'u katu ti ji pe me: Okopotarame jireheva'ero g̃a pohiri tuhẽ tamombe'u ti Jesus'ga ojipe'g̃a pe javo, ei ga g̃a pe. Jara'g̃a opohi g̃wonga hugwi, ei ga. Jara'g̃a opohi oirũ'g̃a hugwi. Jara'g̃a opohi okuvyra'g̃a hugwi. Jara'g̃a opohi g̃wendyra'g̃a hugwi, ei ga. Jara'g̃a opohi oy'g̃a hugwi uva'g̃a hugwi no tamombe'u Jesus'ga ojipe'g̃a pe javo, ei ga. Jara'g̃a opohi gwa'yra'g̃a hugwi. Jara'g̃a opohi ogwyra hugwi tamombe'u Jesus'ga g̃a pe javo, ei ga. 30 Kiroki g̃a jireheva'ero opohi ombatera hugwi, gwe'yja'g̃a hugwi – gwereko po ti g̃a he'yjuhuheteva'ea ag̃wamo nehẽ g̃wonga oirũ'g̃a no okuvyra'g̃a g̃wendyra'g̃a no oy'g̃a no gwa'yra'g̃a no ogwyra nehẽ no, ei ga g̃a pe. Aerẽ po ti g̃a hohetei Tupana'ga pyri nehẽ no. Nane'ymi po ti g̃a ndekoi ga pyri a'ero nehẽ, ei ga. Emo nhiarõe'ỹve'g̃a po ti imbohahyukari na'ẽ g̃a pe ag̃wamo nehẽ, ei ga g̃a pe. 31 Kiroki g̃a huvihava ag̃wamo – he'yive'g̃a po ti ndokoa'javi huvihavamo onhimongyavo aerẽ nehẽ. Kiroki g̃a huvihava rũi ag̃wamo – g̃ahã po ti huvihavamo oko nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga omombe'ua'ja omanoag̃wama

(Mateus 20.17-19; Lucas 18.31-34)

32 Igwete Jesus'g̃a hoi pea rupi ogwovo Jerusalém me. Ga na'ẽ oho dozeve'g̃a nenonde. Igwete g̃a nhimomby'ai ga rehe ogwovo. Ojipe'g̃a oho g̃andeviri okyhyjiavo ogwovo. Igwete Jesus'ga dozeve'g̃a nderohoi'i g̃a hugwi aerẽva'ea mombe'gwovo g̃a pe. Igwete ga ei g̃a pe:

33 —Pehendu ti nhinhi'ig̃a, ei ga. Kiro po ti nhande hoi Jerusalém me nehẽ, ei ga. Igwete po ti g̃a ji mondoukari ahembo'ehara'g̃a po pe nehẽ ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a po pe nehẽ no, ei ga g̃a pe. “Eremano po ti nde hamo,” e po ti g̃a ji ve nehẽ, ei ga. Nurã po ti g̃a ji mondoukari judeus'g̃arũive'g̃a pe a'ero nehẽ, ei ga g̃a pe. 34 G̃ahã po ti ji rerekomemuahũ nehẽ, ei ga. Onyvũ po ti g̃a ji rehe ji nupanupamo ipira apopyra pyvõ nehẽ. Igwete po ti g̃a ji jukai nehẽ, ei ga. Emo mokõi pe kirirẽ po ti ji kwerava'javi nhimanoa hugwi nehẽ, ei Jesus'ga onhimombe'gwovo g̃a pe.

Zebedeuva'ea ra'yrava'ea oko pota memei huvihavamo

(Mateus 20.20-28)

35 Aerẽ Zebedeu'ga ra'yra'g̃a nduri Jesus'ga pyri Tiagova'ea João'ga pavẽi. Igwete g̃a ei ga pe:

—Jesus, oropota ore nderekoag̃wama oreremimbotarimova'ea rehe, ei g̃a ga pe.

36 —Gara pe pepota naerũ? ei ga g̃a pe.

37 —Toromoirũ ti nde yvyakotyve'g̃a nduvihavamo nde rekorame g̃a mondomondovo nehẽ. Toroapy ti ore nde pyri nde mbojogwovaita a'ea rupi nehẽ, ei g̃a Jesus'ga pe.

38-39 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Ndapekwahavi pe nanongara pe'erame, ei ga g̃a pe. Aerẽ po ti hahy hete ji ve nehẽ. Po pe ji moirũi, a'ero hahy hete pe me nehẽ no, ei ga. Marã a'ero? Peko pe nanongara rehe naerũ? ei ga g̃a pe.

—Toronhimboita ti ore jupe, ei g̃a.

—Aerẽ po ti g̃a ji jukai nehẽ no. A'ero po ti g̃a pe jukapotari nehẽ no. Marã a'ero? ei ga g̃a pe.

—Na g̃a ore jukai nehẽ no, ei g̃a.

—Ombuhu tuhẽ po ti g̃a hahyva'ea ji ve ji jukavo nehẽ. Na tuhẽ po ti g̃a pe nderekoi nehẽ no, ei Jesus'ga g̃a pe. 40 Emo ji rũi po ti amboapyguka g̃a jijipyri nehẽ tombojogwovai g̃a ji rehe javo, ei ga. A'ereki ymya Tupana'ga omboavujikwe g̃andekohavag̃wama ji pyri. G̃ahã po ti ji moirũ g̃a mondomondovo a'ero nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

41 Jara'g̃a dezve'g̃a henduvame João'g̃a nhi'ig̃a Jesus'ga pe g̃a nhimonha'ngai g̃a ndehe. 42 Igwete Jesus'ga g̃a mbuhurukapavi ojipyri g̃wemimbo'ehara'g̃a. Igwete ga ei g̃a pe:

—Pejapyaka ti nhinhi'ig̃a rehe, ei ga. Pekwaha pe hajiheve'g̃a ndeaporog̃ita – kiroki g̃a e'i ore ko g̃anduvihava javo. G̃a omboporavykyuhu ogwyripeve'g̃a jipi g̃a mbovavaguhuavo g̃a nderekovo, ei ga g̃a pe. 43 Pe po na rũi pejogwereko hamo jireheva'ero g̃waramo, ei ga g̃a pe. Po ti pe ndekopotari jara'g̃a nduvihavamo, a'ero po ti pe g̃a pokogi hamo. 44 Po ti pe ndekopotari g̃ahohepava'ero, koji'i po ti pe g̃a pokopahetei hamo, ei ga. 45 A'ereki ji vehevi ajo tapoko pa ti g̃a javo. Ji ndajori ji pokopoko javo g̃a pe, ei ga. Tamano javo ji ruri g̃a ndepyga yvya koty. Nahã po ti ji he'yjuhuve'g̃a mbopiro'yi g̃a ndekote'varuhua hugwi nehẽ, ei ga g̃a pe.

Jesus'ga omboheha katu Bartimeuva'ea

(Mateus 20.29-34; Lucas 18.35-43)

46 Aerẽ Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a nderohoi g̃a nderovahema cidade de Jericó pe g̃a nderokwava hupi. He'yjuhu g̃a ogwovo g̃a ndupi no. G̃a horame jugwi Bartimeu'ga onhi'ig̃a mbuhuri Jesus'ga pe. A'ereki Bartimeu'ga heakwagweva'ero oko Timeu'ga ra'yra'ga. A'ero ga apygi pea rovai itambere'ia rehe oporanduranduva upa. 47 Igwete pevove'g̃a ei:

—Kiro ki ga u Jesus'ga Nazarépeve'ga.

Henduvame Bartimeu'ga onhi'ig̃a mbuhuri Jesus'ga pe a'ero.

—Jesus, nde ko Daviva'ea rymyminoa Tupana'ga remimbuhurukara, ei ga ga pe. Ji porogwety ti, ei ga.

48 Igwete g̃a nhi'ig̃ahyi ga pe onhimongyavo epi te javo. Igwaigwavete reki ga onhi'ig̃a mbuhuri ga pe.

—Nde ko Daviva'ea rymyminoa Tupana'ga remimbuhurukara. Ji porogwety ti, ei ga ga pe.

49 Igwete Jesus'ga pytai.

—Pe'e ga pe tuhu ga ji pyri a'ero, ei ga g̃a pe.

Igwete g̃a ei heakwagweve'ga pe:

—Enog̃atu ti epy'a, ei g̃a ga pe. Epo'ã ejoa ga pyri. “Tuhu ga ji pyri,” ei ga nde ve, ei g̃a ga pe.

50 Igwete ga po'ami hekyita opira i'arimova'ea nhandaipe ua Jesus'ga pyri. 51 Igwete Jesus'ga ei ga pe:

—Gara nde erepota?

—Jesus, tajireha katu ti, ei ga ga pe.

52 —Heregwovo a'ero, ei Jesus'ga ga pe. Nde erejiko ji rehe. Nurã nde reharo kiro, ei ga.

Igwete ga reakwakaturo a'ero. Jesus'ga rupi ga hoi a'ero pea rupi ogwovo.

11

Jesus'ga ovahẽ Jerusalém me Domingo dos ramos

(Mateus 21.1-11; Lucas 19.28-40; João 12.12-19)

1 Ohorame Jerusalém me yvytyruhu pe na'ẽ Jesus'g̃a vahemi oliveiras ndyvuhu pe monte das Oliveiras pe. Ira'agwe cidades ojopyjopyri tuvi Betfagé Betânia pavẽi. Igwete Jesus'ga ei mokonha'g̃a pe g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

2 —Hepejigwovo cidade pe penhinondeva'e pe, ei ga. Pevahemame ti pe hepiagi jumentinho i'ama nehẽ, ei ga g̃a pe. Ojugwa g̃a imo'ama yva rehe. Ndohoi ve g̃a i'arimo, ei ga. Pekwahara ti herua, ei ga. 3 Po ti g̃a ei pe me: “Maraname pe ikwaharavi a'ea?”, pe'ji ti g̃a pe: “Nhandepojykaharete'ga ti togwereko'ã na'ẽ. Kotihĩ po ti ga imbuhura'javi avo nehẽ,” pe'ji ti g̃a pe, ei ga g̃a pe.

4 Igwete g̃a hoi hepiaga jumentinho. A'ereki pevove'g̃a ojugwa imo'ama pea rupi onga jurukwara pyri. Kiro g̃a ikwaharavi a'ero. 5 Pevove'g̃a g̃a ndepiagame e'i g̃a pe:

—Maranuhũrame pe ikwaharavuhui ta'yra?

6 Igwete g̃a imombe'ui g̃a pe Jesus'ga rembi'ea.

—Peroho ti ga pe a'ero, ei g̃a g̃a pe.

7 Igwete g̃a heruri jumentinho Jesus'ga pe. Igwete g̃a inog̃i oapoa tapy'ynhapira ikupepytera rehe. A'ero Jesus'ga hoi i'arimo. 8 Igwete he'yive'g̃a heroporopori opira i'arimova'ea pea rupi inog̃a timbojigwa pehea ga pe javo. Ojipe'g̃a omondohondoho pindova rohova nhu me herua. Igwete g̃a imondomondoi pea rupi imbokatuavo ga pe. Nahã g̃a Jesus'ga mbojiroviari ga rerua nhanderuvihavuhuhete'ga kiro u javo. 9 Kiro garenondeve'g̃a hapukai garevirive'g̃a pavẽi.

“Timbohete Tupana'ga!” ei g̃a.

“Nhandepojykaharete'ga ti tomombyry ga pe

– kiroki ga nhandepojykaharete'ga ombuhuruka nhande pyri ga mongovouka nhanderuvihavuhuhetero,” ei g̃a.

10 “Tupana'ga tomombyry nhaneramonhava'ea'jave'ga pe Daviva'ea'jave'ga pe kiro ga rurame nhanderuvihavuhuhetero,” ei g̃a.

“Timbohete Tupana'ga yvagipeheteve'ga a'ero!” ei g̃a.

11 Igwete Jesus'g̃a vahemi Jerusalém me ogwovo g̃ajatykahavuhua rokari pe o'ama. Oharekorẽ mbatera rehe nhaporemo Jesus'ga dozeve'g̃a nderohoi Betânia pe g̃a nderokia. A'ereki oho kwara.

Jesus'ga e'i figueira pe

(Mateus 21.18-19)

12 Ko'emame Jesus'g̃a jivyri Betânia hugwi. Igwete ga jukai ty'ara. 13 Irupe ga hepiagi figo'yva figueira ka'a rerekojiperame. Igwete ga hoi tahepia yva'ia javo novĩa. Ovahemame ga ka'atehea hepiagi. A'ereki a'ea rupi ndi'ai ve tuhẽ jipi yva'ia. 14 Igwete ga ei yva pe:

—Ndehe po ti nande'aa'javi nehẽ g̃anembi'uhavamo nehẽ, ei ga jupe.

Garemimbo'ehara'g̃a g̃wendu ganhi'ig̃a a'ero.

Jesus'ga omo'emba ahe ahejatykahavuhua hugwi

(Mateus 21.12-17; Lucas 19.45-48; João 2.13-22)

15 Aerẽ Jesus'g̃a vahemi ua Jerusalém me. Igwete g̃a nduri g̃ajatykahavuhua rokari pe. Pevove'g̃a oma'ema'ẽ mbatepyryva ojipe'g̃a pe jipi inambu'ia no. A'ereki a'ea g̃a omondo ikwava'ẽhara'ga pe tomondo ti ga Tupana'ga pe javo. Itambere'ia rehe g̃a oma'ema'ẽ g̃a pe g̃a moandyandyjuhuavo jipi. Mesas pyri ojipe'g̃a neni hajiheve'g̃a itambere'ia pyhypyhyga judeus'g̃a itambere'ia kwepykwepyga imondovo g̃a pe. Igwete Jesus'g̃a nduri okari pe g̃a ndepiaga. Kiro ga nhimonha'ngai g̃a ndehe a'ero g̃a mo'emo'embava pea hugwi. Igwete ga imbojirejirevi itambere'ia kwepykara'g̃a mesas. Ga imbojirejirevi g̃a'apykava g̃a hugwi no – kiroki g̃a oma'ema'ẽ inambu'ia oina. 16 Igwete ga ndogwerokwarokwarukari mbatera g̃ajatykahavuhua rokara pytera rupi. 17 A'ero ga ei g̃a pe g̃a mbo'eavo.

—Tupana'ga okwatijaruka onhi'ig̃a hako, ei ga. Nahã Tupana'ga ei a'ero hako:

“Yvyakotyve'g̃a nhaporemo ti tonhi'ĩ ji ve nhironga pype,” ei Tupana'ga hako, ei ga.

Pe ki a'e te pe'e pejohupe: “Timoandyandyjuhu ti g̃a ikwepykwepygame Tupana'ga ronga pype,” pe'e pe, ei Jesus'ga. Nahã pe Tupana'ga ronga mongoukari iporomive'g̃a nduhavamo, ei Jesus'ga g̃a pe.

18 Aerẽ ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a ikwahavi Jesus'ga nhi'ig̃a g̃a pe judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi. Igwete g̃a ei:

—Marã re po ti nhande ga rerekoi ga jukavo nehẽ? ei g̃a ojohupe. Tijukaukaryme ti ga he'yjuhuve'g̃a ndovaki, ei g̃a. A'ereki g̃a onhimomby'a pa garemimbo'ea repiaga, ei g̃a ojohupe.

Nurã g̃a kyhyji ga pyhyge'yma.

19 Ka'aru hete Jesus'g̃a hoa'javi cidade de Jerusalém hugwi ogwovo Betânia pe okia.

Pejiko ti Tupana'ga rehe, ei Jesus'ga

(Mateus 21.20-22)

20 Ko'emame ojivyrame Jesus'g̃a kwavi pea rupi. Igwete g̃a hepiagi akoja figo'yva. Inhymba reki. Hapoa vehevi inhymba. 21 A'ero Pedro'ga ikwahava'javi Jesus'ga nhi'ig̃a jupe. Igwete ga ei ga pe:

—Jesus, ehepia! ei ga. Erenhi'ig̃ahy nde figo'yva pe kirame oji'i. Kiro inhymbavamo a'ero, ei ga ga pe.

22 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pejiko ti Tupana'ga rehe, a'e ji pe me, ei ga. 23 Tamombe'u katu ti pe me: G̃a jikogame Tupana'ga rehe oporanduva ga pe Tupana'ga po ti g̃wendu katu nhinhi'ig̃a javo, na ja po ti hekoi g̃a pe a'ero nehẽ, ei ga. Po ti g̃a ei Tupana'ga pe tojipe'a ti yvytyruhua onhimomboa ypiahua pype javo, a'ero po ti Tupana'ga imbojipe'ai g̃a pe, ei ga. Po ti g̃a ndogweroviarihihũ mara'ngu po ti ojipe'avo javo, a'ero po ti Tupana'ga nombojipe'aukari g̃a pe nehẽ, ei ga. 24 A'ero ji ei pe me: Peporanduvame Tupana'ga pe penhimimbotarimova'ea rehe, perovia ti garemimbuhurag̃wama pe me. A'ero po ti ga imbuhuri pe me nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 25 Po ojipe'ga oko te'varuhu pe me. A'ero po pepy'a heahemuhũro ga rehe. Penhi'ig̃ame Tupana'ga pe penhi'ama tapekwahava'javi ti akoja'ga rekote'varuhua, ei ga. Pe ikwahava'jave'ymame garekote'varuhua henonhe'yma po ti nhanderuvete'ga yvagipeve'ga ndokwahava'javi pendekote'varuhua imomboa pe hugwi nehẽ, ei ga. [ 26 Pe ikwahava'javame akoja'ga rekote'varuhua po ti nhanderuvete'ga nomombori pendekote'varuhua nehẽ no.]

Ma'g̃a nde mbuhurukaruhu? ei ahe Jesus'ga pe

(Mateus 21.23-27; Lucas 20.1-8)

27 Igwete Jesus'g̃a hoa'javi Jerusalém me. G̃ajatykahavuhua rokara rupi Jesus'ga hoi okovo. A'ero ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a nduri ga pyri judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi xava'eve'g̃a pavẽi. 28 Igwete g̃a euhui ga pe:

—Ma'g̃a nde mbuhurukaruhu raji'i? Ma'g̃a e'i nde ve: “Emo'emo'ẽ ti g̃a mondovo jugwi?” ei g̃a Jesus'ga pe. Here javo ore ve, ei g̃a.

29 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pe na'ẽ ti pe'ji ji ve, ei ga. Pe ji nhi'ĩpondekwakaturame po ti ji nhimbuhurukara'ga mombe'ukatui pe me nehẽ no, ei ga g̃a pe. 30 Pe'ji ti ji ve a'ero: Ma'g̃a João Batistava'ea mbuhuruka g̃a mobatizavouka raikwehe? ei ga. Tupana'ga yvagipeve'ga ombuhuruka ahe? Ma'g̃a e'i ahe ve teremobatiza g̃a javo? Yvyakotyve'ga ombuhuruka ahe naerũ? ei ga. Pe'ji ti javo ji ve! ei Jesus'ga g̃a pe.

31 Igwete g̃a nhombo'embo'ei upa.

—Marãi po ti nhande a'ero nehẽ? ei g̃a. Po ti nhande ei ga pe: “Tupana'ga po ombuhuruka João Batistava'ea g̃a mobatizauka raikwehe”, a'ero po ti Jesus'ga ei nhande ve nehẽ: “Maraname pe ndaperoviarihu ahenhi'ig̃agwera naerũ?” e po ti ga nhande ve nehẽ, ei g̃a ojohupe. 32 Po ti nhande ei ga pe: “Yvyakotyve'ga po ahe mbuhuruka raikwehe”, a'ero po ti avove'g̃a nhimboahivuhupavi nhande ve nehẽ, ei g̃a ojohupe.

Okyhyji g̃a he'yjuhuve'g̃a hugwi. A'ereki g̃a e'i pa João Batistava'ea pe: “Tupana'ga tuhẽ ahe mbuhuruka onhi'ig̃a mombe'uharamo raikwehe,” ei g̃a.

33 Nurã g̃a ei reki Jesus'ga pe:

—Ma'g̃a po ombuhuruka ahe raikwehe? Ndorokwahavi ore, ei g̃a ga pe.

—Napemombe'ujuhu pe ji ve João Batistava'ea mbuhurukara'ga, ei Jesus'ga g̃a pe. Nurã po ti ji na jitehe namombe'ui ga pe me nehẽ no – kiroki ga e'i ji ve: “Emo'emo'ẽ g̃a onga hugwi,” ei Jesus'ga g̃a pe.

12

Garemitymipyra repiakatuhara'g̃a okote'varuhuve'g̃a

(Mateus 21.33-46; Lucas 20.9-19)

1 Igwete Jesus'ga imombe'ui g̃a pe ojo'java'ea. Igwete ga ei imombe'gwovo:

—Kohoa jara'ga otỹotỹ ko pe yhypoa'javuhuva'ea uva'yva videira. “Aerẽ ti ta'u yva'ia ryhya,” ei ga, ei Jesus'ga g̃a pe. Igwete ga hokairug̃i g̃wemityma. Aerẽ ga japoi uva mu'umu'ũhava tyhya rupiaramo. Tapyjo'ara ga japoi ita pyvõ imondovo imohina ko pe hepiakatuhavamo. Igwete ga ei ojipe'g̃a pe: “Kiro po ti ji hoi paivohu mbaigwe jitua nehẽ,” ei ga. “Pehepia katu ti nhiremityma ji ve,” ei ga g̃a pe. “A'ero po ti pe imboja'ogi yva'ia pejive nehẽ. Jara ti pemombyta ji ve nehẽ,” ei ga g̃a pe, ei ga. “Kwa,” ei g̃a. Igwete ijara'ga hoi g̃a ndeja, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe. 2 Aerẽ yva'ia jykyhava rupi ga ojipyrive'ga mondoukari hepiakatuhara'g̃a pyri togweru ti ga yva'ia ji ve javo novĩa. 3 Emo hepiakatuhara'g̃a ga pyhy ga nupanupamo ga momboa. Gapojate ojivy a'ero, ei ga. 4 Aerẽ ijara'ga ojipe'ga mondoi yva'ia reruruka novĩa. Igwete g̃a ga akanupanupãi ojigwaraita ga rehe, ei ga. 5 Aerẽ ga ojipe'ga mondoukari g̃a pyri. Igwete g̃a ga jukai, ei ga. Koji'ive'g̃a ga g̃a mondomondoi g̃a pyri. Igwete jara'g̃a g̃a g̃a nupanupãi. Jara'g̃a g̃a g̃a jukahetei, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

6 —Mbapavamo ijara'ga gwa'yra'ga mondoi g̃a pyri. A'ereki ga jate oko ga pyri gara'yra'ga garemia'nguhete'ga. “Omondo po ti g̃a imohina jira'yra'ga rehe,” ei ga oyvyteri pe novĩa, ei Jesus'ga.

7 —Igwete ijara'ga gwa'yra'ga mondoi g̃a pyri mbapavamo. Ga repiagame hepiakatuhara'g̃a ei ojohupe: “Kiro ga ruri ijara'ga ra'yra'ga,” ei g̃a. “Avova'ea po ti gagwyrag̃wama nehẽ,” ei g̃a. “Tijuka ti ga a'ero. Aerẽ po ti nhande ipojykai yvya nhandejive nehẽ,” ei g̃a ojohupe, ei ga. 8 Igwete g̃a ga pyhygi ga jukavo ga momboa garuva'ga remityma hugwi.

A'ea Jesus'ga e'i g̃a pe ojo'java'ea mombe'gwovo.

9 Igwete Jesus'ga ei no:

—Marã po ti ijara'ga rekoi a'ero nehẽ? ei ga. Uhu po ti ga g̃a jukavo nehẽ gwa'yrava'ea repyga nehẽ, ei ga. Igwete ojipe'g̃a po ti ga g̃a mongoi g̃wemityma repiakatuharamo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 10 Nonhi'ig̃i pe me Tupana'ga rembikwatijarukara naerũ? ei ga. Nahã i'ei a'ero:

“Onga apohara'g̃a japorame onga ita apopyra hepiagi ojipeji ita.

A'ea g̃a imombori ipo'rue'yma tiruahũ javo jupe,” e'i.

“Aerẽ akoja jitehe hekoi huvihavamo jara hohe

opyryhetero onga pyhykatuavo,” e'i, ei ga.

11 “Nhandepojykaharete'ga reki omongo huvihavamo.

Hepiagame nhande nhimomby'ai

nanongara ko pyry hete javo,” e'i ikwatijara, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

12 A'ea Jesus'ga omombe'u judeus'g̃a nduvihava'g̃a pe ojo'java'ea. Igwete g̃a ga pyhypotari novĩa. A'ereki g̃a okwaha reki onhimombe'ua. A'ereki g̃a yva'ia repiakatuhara'g̃a ja. Onga apohara'g̃a ja ko g̃a no. A'ereki g̃a Jesus'ga mombo pota. Kiro g̃a Jesus'ga pyhypotari a'ero novĩa. Emo g̃a okyhyji he'yjuhuve'g̃a hugwi – kiroki g̃a e'i: “Jesus'ga ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharamo oko.” Nurã judeus'g̃a nduvihava'g̃a ga rejari ogwovo.

César'ga rembiapoa itambere'ia

(Mateus 22.15-22; Lucas 20.20-26)

13 Aerẽ judeus'g̃a nduvihava'g̃a fariseus'g̃a mondoukari Jesus'ga pyri. Herodes'gareheve'g̃a g̃a g̃a mondoi ga pyri no. “Pemonhi'ĩ te'varuhu ti Jesus'ga tombotegwete ti ga nhanderuvihavuhu'ga,” ei g̃a g̃a pe g̃a mondorame. 14 Igwete g̃a nduri javo Jesus'ga pe.

—Orokwaha ore neremimbo'ekatua. A'ereki a'itituhẽva'ea rupi katu nde eremombe'u, ei g̃a ga pe. Nde eremohemba g̃a pe nhaporemo. A'ereki nde nderepojihuvi g̃a javo g̃a pe. Nde nderekoi huvihava'g̃a ndehe jate. A'ereki ahe ojo'jajo'ja nde ve, ei g̃a. Erembo'e katu nde Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe. Marã ndereaporog̃ita a'ero? ei g̃a ga pe. César'gareheve'g̃a e'i: “Pemondomondo ti itambere'ia César'ga pe nhanderuvihavuhu'ga pe ga imono'og̃ukarame,” ei g̃a, ei g̃a. Marã naerũ? Timondo po nhande ga pe hamo g̃a poranduvame nhande ve? Mara'ngu po nde javo timondoyme po ga pe hamo? ei g̃a Jesus'ga pe.

15 Jesus'ga okwahavipe reki g̃andeaporog̃itate'varuhua.

—Maranuhũrame pe nhinhi'ig̃a mbote'varuhupotari? ei ga g̃a pe. Peru itambere'ia moeda, ei ga.

16 Igwete g̃a heruri a'ero.

—Pemombe'u kiro ji ve a'ero, ei ga g̃a pe. Ma'g̃a ra'angava agwa? Ma'g̃a ndera g̃a okwatija inog̃a hehe? ei ga.

A'ero g̃a ei ga pe:

—César'ga ra'angava, ei g̃a. Garera g̃a okwatija inog̃a hehe no, ei g̃a ga pe.

17 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pemondoa'ja ti César'ga rembiapoa ga pe a'ero. Tupana'ga rembiapoa ki a'e te pemondoa'ja Tupana'ga pe, ei ga g̃a pe.

Yvyakotyve'g̃a pe Jesus'ga ei Tupana'ga rembiapoa tonhimondo ti g̃a onhikwava'eg̃a ga pe javo.

Igwete g̃a nhimomby'ai ga rehe onhi'ig̃atu reki ga javo.

Ombogweravirẽ omanove'g̃a nahembirekoa'javi

(Mateus 22.23-33; Lucas 20.27-40)

18 Aerẽ saduceus'g̃a nduri Jesus'ga pyri. Saduceus'g̃a ndogweroviari omanove'g̃a mbogwerahava novĩa. Igwete g̃a nduri Jesus'ga pyri a'ero tihepia ti ganhi'ig̃atua nhande ve javo. Igwete g̃a ei ga pe:

19 —Jesus, Moisésva'ea okwatija inog̃a nhande ve hako. Nahã ahe ei hako:

“Po ga manoi gwa'yre'ymame g̃wembirekohẽa mombytavo

gairũ'ga po hẽa rerekoi a'ero hamo,” ei ahe.

“Gaha po ta'y hẽa pe nhiirũva'ea togwereko gwakykwepohara'g̃a javo,” ei Moisésva'ea hako, ei g̃a Jesus'ga pe.

20 Oro marã a'ero? ei g̃a. Sete ahe onhoirũramo, ei g̃a. Igwete ojihuvypyva'ea rembirekoro. Igwete omanorame ahe ndata'yri, ei g̃a. 21 Igwete aheakoindava rembirekoro aherembirekokwerava'ea pavẽi oirũva'ea py'rovo. Igwete ahe manoi gwa'yre'ymame. Igwete ahe mbyteramo ahe javijitehe kunhangwerava'ea rerekoi, ndata'yri ve omanomo. 22 Jarava'ea na jitehe no, ei g̃a ga pe. Seteva'ea gwereko pa ahe ojopy'ropy'rovo novĩa omanombava gwa'yre'ymamo. Aerẽ kunhangwerava'ea manoi no, ei g̃a. 23 Marã a'ero? ei g̃a Jesus'ga pe. Ma'g̃a nembirekoa po ti kunhangwerava'ea rekoi nehẽ ahe kwerava'javame nehẽ? A'ereki seteva'ea gwereko pa kunhangwerava'ea, ei g̃a ga pe.

24 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Tupana'ga nhi'ig̃a atyvihu ko penhi'ig̃a, ei ga saduceus'g̃a pe. A'ereki pe ndapekwahavihu Tupana'ga rembikwatijarukara. Ndapekwahavi pe Tupana'ga popoakara no, ei ga. 25 Okwerava'japavame po ti g̃a nahembirekoa'javi nehẽ. Tupana'gapyrive'g̃a ja yvagipeve'g̃a ja g̃a ndekoi g̃wembirekoe'ymamo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 26 G̃akwerava pe pe ei, ei ga. Napenhi'ig̃i pe Moisésva'ea rembikwatijara pe naerũ? A'ereki Tupana'ga i'yva hugwi ikaja pytera hugwi onhi'ig̃a mondo Moisésva'ea pe hako, ei ga. A'ero Moisésva'ea ikwatijari Tupana'ga nhi'ig̃a ojive inog̃a. Tupana'ga e'i ahe ve:

“Jihi ko Tupanamo ako.

Abraão'ga ji mbohete.

Isaque'ga ji mbohete.

Jacó'ga ji mbohete,” ei Tupana'ga ahe ve, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

27 Abraãova'ea manorẽ reki Tupana'ga ei Moisésva'ea pe: “Abraão'g̃a ji mbohete,” ei ga. Ga nde'i: “Ahe ji mbohete.” A'ereki g̃a okoji Tupana'ga pe, ei Jesus'ga. Tupana'ga nhi'ig̃a atyvi ko penhi'ig̃a a'ero pe erame omanove'g̃a ndokwerava'javi nehẽ, ei Jesus'ga saduceus'g̃a pe.

Manamo Tupana'ga remimbo'eagwera joheva'ero?

(Mateus 22.34-40; Lucas 10.25-28)

28 Igwete judeus'g̃a mbo'ehara'ga ruri. G̃wendu ga g̃a Jesus'ga monhi'inhi'ig̃ame. “Jesus'ga onhi'ĩkwepy katu reki g̃a,” ei ga oyvyteri pe. Igwete ga ruri javo Jesus'ga pe:

—Jesus, ei ga, manamo Tupana'ga remimbo'eagwera huvihavuhu joheva'ero?

29-30 Igwete Jesus'ga ei ga pe:

—Moisésva'ea omombe'u ikwatija hako, ei ga. Jara hoheva'ea ko nahã:

“Israelitas, pehendu katu ti!

Nhandepojykaharete'ga ko Tupana'ga.

Gaha jate ko nhandepojykaharetero,” ei ahe, ei ga.

“Pearõ hete tuhẽ ti pejipojykaharete'ga Tupana'ga.

Pearõ hete tuhẽ ti ga pejipy'a pe.

Pearõ hete tuhẽ ti ga imondovo pejeaporog̃ita imohina ga rehe.

Pearõ hete tuhẽ ti ga tako ti ji garemimbotarimova'ea rupi javo.

Pearõ hete tuhẽ ti pejirokwa pejikovo ga nhi'ĩpo'ruavo,” ei Moisésva'ea, ei Jesus'ga ga pe.

31 Moisésva'ea omombe'u hehohyva'ea no, ei ga.

“Penhiarõ pe.

Na jitehe ti pearõ hete pejikotyve'g̃a no,” ei ahe, ei ga.

A'ea memei Tupana'ga remimbo'eagwera jara hoheva'ero, ei Jesus'ga ga pe.

32 Igwete judeus'g̃a mbo'ehara'ga ei ga pe:

—Na tuhẽ. A'itituhẽva'ea nde ei ji ve, ei ga. A'ereki gaha jate oko Tupanamo tuhẽ. Ahã ojipe'g̃a Tupanamo, ei ga Jesus'ga pe. 33 Nhande mbatera kwava'eg̃ame ga pe pyry ga pe novĩa, ei ga. Emo pyryheteva'ea ga pe ko na: Tiarõ hete tuhẽ nhande Tupana'ga nhandepy'a pe hamo, ei ga ga pe. Tiarõ hete tuhẽ nhande ga nhandekovo garemimbotarimova'ea rupi hamo, ei ga. Tiarõ hete nhande ojipe'g̃a nhanenhiarõhetea javijitehe hamo. A'ereki nhaneremiarõa koji'iete'i pyry Tupana'ga pe nhanerembikwava'eg̃a hohe, ei ga Jesus'ga pe.

34 Jesus'ga g̃wendu onhi'ig̃atua upa. Igwete ga ei ga pe:

—Erenhimongo g̃werĩ nde Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi kiro, ei Jesus'ga ga pe.

Kirẽ ojipe'g̃a ndopojihuva'javi javo Jesus'ga pe a'ero.

Daviva'ea rymymino'ga ko ahepojykaharetero

(Mateus 22.41-46; Lucas 20.41-44)

35 Igwete Jesus'ga g̃ajatykahavuhupeve'g̃a mbo'embo'ei okari pe g̃a mbojapyakavo. Igwete ga ei:

—Pe'ji ji ve a'ero. Marã ahembo'ehara'g̃a ei Cristo'ga pe Tupana'ga remimbuhurukara'ga pe ga ko Daviva'ea rymyminoro javo? ei Jesus'ga g̃a pe. 36 A'ereki Daviva'ea tuhẽ omombe'u nhog̃wenonde hako. Nahã ahe ei hako:

“Tupana'ga e'i jipojykaharete'ga pe:

‘Eapy ji pyri ekovo huvihavamo,’ ei ga,” ei ahe.

“ ‘Tamongo ti nearõe'ỹve'g̃a neremimbotarimova'ea rehe.’

A'ea Tupana'ga ei jipojykaharete'ga pe,” ei Daviva'ea ikwatija hako, ei Jesus'ga.

A'ereki Tupana'ga ra'uva Daviva'ea mbo'euka a'ea rehe ikwatijaruka hako, ei ga g̃a pe. 37 Daviva'ea e'i Cristo'ga pe jipojykaharete'ga a'ero, ei ga. Ga ko Daviva'ea rymymino'ga jate rũi naerũ, ei Jesus'ga onhimombe'gwovo g̃a pe g̃a mbojapyakavo.

Oarõ hete g̃a ganhi'ig̃a a'ero onhimongyheteavo.

Judeus'g̃a mbo'eharava'ea onhimbohete tehe

(Mateus 23.1-36; Lucas 20.45-47)

38 Igwete Jesus'ga ei g̃a mbo'eavo:

—Ahembo'ehara'g̃a ja rũi ti peko, ei ga. A'ereki g̃a onhimbohete hete. Oko hete g̃a opipukuhua rehe tajirepia g̃a javo, ei ga. Opota hete g̃a ojipe'g̃a nhi'ig̃aturame ojive ima'ẽhai pe pe ko orembo'ehara javo g̃a pe. 39 G̃ajatykahava pype g̃a apypotari huvihava'g̃a apykava rehe. Toryva jara'g̃a pyri g̃a o'u pota toryvi pe oina, ei Jesus'ga g̃a pe. 40 Opojyka g̃a aherembirekokwera'g̃a mbatera. Igwete g̃a nhi'imbukuhui Tupana'ga pe novĩa ojipe'g̃a ti te'i pyry ore ve javo. Hahyva'ea po ti kaitu Tupana'ga imondoi g̃a pe a'ero nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Aherembirekokwerava'ea remimondoa

(Lucas 21.1-4)

41 Igwete Jesus'ga apygi upa g̃ajatykahavuhua pype itambere'ia ryru'ia pyri. He'yjuhuve'g̃a ga gwepia g̃a inog̃ame itambere'ia Tupana'ga pe hyru'ia pype. Imbateheteve'g̃a he'yi inog̃i ipype novĩa. 42 Nanime imbatere'ỹvehẽa ruri aherembirekokwerahẽa. Igwete mokoi'ĩ hẽa inog̃i itambere'ia moedas ipype. 43 Igwete Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Hepejijo aherembirekokwerahẽa repiaga imbatere'ỹvehẽa, ei ga g̃a pe. Tamombe'u katu ti pe me: Hẽaremimondoa koji'i pyry Tupana'ga pe ojipe'g̃a nemimondoa hohe. 44 A'ereki he'yiva'ea g̃a omombyta ojive itambere'ia imondorame, ei ga. Hẽa ki a'e te mokoi'ĩ jate gwereko itambere'ia novĩa. Emo hẽa omondo pa ipype, ei Jesus'ga g̃a pe.

13

Judeusva'ea jatykahavuhua mondurupavag̃wama, ei Jesus'ga

(Mateus 24.1-2; Lucas 21.5-6)

1 Jesus'ga horame g̃ajatykahavuhua hugwi garemimbo'ehara'ga ei ga pe:

—Jesus, ehepia! Ikatu hete nhandejatykahavuhua, ei ga. Itaruvihavuhua pyvõ g̃a japojapoi po raka'e, ei ga Jesus'ga pe.

2 Igwete Jesus'ga ei ga pe:

—Erehepia nde nhandejatykahavuhua novĩa? ei ga. Aerẽ po ti ndojikojikoga'javi ojogwehe itaruvihavuhua nehẽ. Omonduru pa po ti g̃a ojohugwiugwi inog̃a nehẽ, ei Jesus'ga ga pe.

Hahyheteag̃wama Jesus'gareheve'g̃a pe

(Mateus 24.3-14; Lucas 21.7-19)

3 Aerẽ Jesus'g̃a hoi yvytyruhu pe – perope oliveiras ndyvuhu pe monte das Oliveiras pe. Pevo ga apygi oina g̃ajatykahavuhua rovai pyteri pe. Igwete g̃a nduvi ga pyri Pedro'ga Tiagova'ea no João'ga André'ga. Jara'g̃a ndovakie'ỹ g̃a ei Jesus'ga pe:

4 —Emombe'u ti ore ve, ei g̃a. Maname po ti g̃a nhandejatykahavuhua mondurundurupavi inog̃a nehẽ? Marãva'ea po ti Tupana'ga hepiukari na'ẽ ahemonhimomby'ava'ea nehẽ ira'agwe hekopavame nehẽ? ei g̃a ga pe.

5 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Penhimboko'i ti pejikovo penhimoandyandyja hugwi. 6 Aerẽ po ti g̃a ndug̃anduri onhimongyavo javo tehe nehẽ. Nhira'ãra'ãteheavo po ti g̃a ei: “Jihi ko Cristoramo ako Tupana'ga remimbuhurukaramo,” e'i tehe po ti g̃a nehẽ, ei ga. A'ea rehe po ti g̃a he'yjuhuve'g̃a moandyandyi nehẽ, ei ga. 7 Nahã po ti nehẽ no. Aerẽ po ti g̃a imombe'ui nehẽ: “Ira'agwe g̃a otavuka g̃a pe kiro. Paivohu ojipe'g̃a tavukari g̃a pe no,” e'i po ti g̃a pe me nehẽ, ei ga. Tapembojui ti pejipy'a a'ea rehe, ei Jesus'ga g̃a pe. Na tuhẽ ti hekoi nehẽ. Emo po ti a'ea rupi mbapavakotyva'ea rũi nehẽ, ei ga g̃a pe. 8 Ojipe'g̃a gwyripeve'g̃a po ti otavukavuka ojipe'g̃a gwyripeve'g̃a pe nehẽ, ei ga. Omyomyi po ti yvya avo nehẽ. Pevo po ti yvya imyimyi nehẽ no. Momina po ti mbatera i'uhavamo nehẽ, ei ga. Nahã po ti hahy rambugwe yvyakotyve'g̃a pe nehẽ, ei ga. Kunhangwera'g̃a gwa'yra'g̃a mbo'ag̃werĩrame hahy rambugwe g̃a pe. Na jitehe po ti hahy rambugwe yvyakotyve'g̃a pe nehẽ mbapava koty nehẽ no, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

9 —Penhimboko'i ti, ei ga g̃a pe. Pe jireheva'ea g̃waramo po ti nhiarõe'ỹve'g̃a pe pyhygi pe nderogwovo imohig̃atuhara'g̃a pyri nehẽ. Ojatykahava pype po ti g̃a pe nupanupãi nehẽ, ei ga. G̃a po ti pe nderohoi gwuvihavuhu'g̃a pyri governadores'g̃a pyri nehẽ no g̃a ko Jesus'gareheva'ero javo nehẽ. Pevo po ti pe ami a'ero penhimombe'ukatuavo g̃a pe nehẽ, ei ga. 10 Jireheve'g̃a po ti imombe'umbe'ui na'ẽ pyryva'ea ojipe'g̃a gwyripeve'g̃a pe nhaporemo ji mombe'gwovo g̃a pe nehẽ. Aerẽ po ti ihoi mbapavakotyva'ea apiavo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 11 G̃a po ti pe pyhy pe nderogwovo imohig̃atuhara'g̃a pyri nehẽ. Pe nderohorame tapemomyi ti pejipy'a penhi'ig̃ag̃wama rehe nehẽ marãi po ti ji g̃a pe javo nehẽ, ei ga g̃a pe. Ihorame penhi'ig̃a apiavo po ti Tupana'ga ra'uva ikwahavukari pe me pe mbo'eavo nehẽ, ei ga. A'ero po ti pehe jate rũi pe nhi'ig̃i nehẽ. Tupana'ga ra'uva pe monhi'ĩ nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

12 —Gwe'yja'g̃a vehevi po ti g̃a g̃a mondoukari g̃apo pe nehẽ tojuka ti g̃a g̃a javo nehẽ. Jara'g̃a po ti oirũ'g̃a mondoukari g̃apo pe nehẽ, ei ga. Jara'g̃a po ti gwa'yra'g̃a mondoukari tojuka g̃a javo. Jara'g̃a po ti g̃a nhimonha'ngai uva'g̃a ndehe g̃a jukavouka nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 13 Okouhu pa po ti g̃a pe ndehe nehẽ pe jireheva'ero g̃waramo nehẽ. Po ti pe nhimboitai avuirama pejipohire'yma ji hugwi nehẽ, a'ero po ti Tupana'ga pe mongoi ojipyri nehẽ, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

Jesus'ga omombe'u aerẽva'ea hahyheteva'ea

(Mateus 24.15-28; Lucas 21.20-24)

14 Igwete Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe no:

—Aerẽ po ti pe hepiagi ite'varuhuheteheteva'ea i'ama nehẽ – pevo po no'amuhũi ramo, ei ga. Tupana'ga noaronhuhũ a'ea opohia judeus'g̃a jatykahavuhua hugwi a'ea rehe nehẽ, ei ga. (Kiroki ga onhi'ĩ kiro ikwatijara pe – tokwaha ti ga a'ea.) Aerẽ po ti pe a'ea repiagi pevo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. Pe hepiagame Judéiapeve'g̃a ti toka'nhyka'nhy onhana yvytyruhu pe xamanoyme ti javo nehẽ, ei ga. 15 Kiroki g̃a oko ongapereuhuva'ea arimo a'ea rupi – tojyvipe ti g̃a ogwovo okie'yma onga pype ombatera rerogwovo nehẽ. Toka'nhymipe ti g̃a onhana, ei ga. 16 Kiroki g̃a oporavyky ko pe a'ea rupi – tojivyryme ti g̃a onga pe tapy'ynhapira rerogwovo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

17 —Iporia'i po ti ipuru'ave'g̃a a'ea rupi oka'nhypotarame nehẽ. Iporia'i po ti omoka'mbuve'g̃a no gwa'yra'g̃a nenonhambotarame nehẽ, ei ga. 18 Pe'ji ti Tupana'ga pe a'ero turyme ti akoja hahyva'ea yapohua rupi. A'ereki ahe nonhani gwerevi oka'nhyma a'ea rupi, ei Jesus'ga g̃a pe. 19 Ite'varuhuheteheteva'ea urame po ti hahy hete g̃a pe nehẽ. Nanongara ndogwerekoa'javi Tupana'ga rembiapoagwera jate hako. Aerẽ po ti ndogwerekoa'javi nanongara nehẽ no, ei Jesus'ga g̃a pe. 20 Hahyheteva'ea po ti tiruahũ ranuhũ g̃a pe nehẽ, ei ga. Hahyheteva'eag̃wama rehe ojapyakarame Tupana'ga ei hako: “Po ti okombegwe hahyheteva'ea g̃a pe nehẽ, a'ero po ti g̃a papavi nehẽ,” ei ga hako, ei Jesus'ga g̃a pe. Tupana'ga nhag̃ataruhu a'ero g̃a ndehe okovo – kiroki g̃a ga omo'emo'ẽ ojive. Nurã ga ei: “Namombegweukari ti ji hahyva'ea g̃a pe a'ero nehẽ,” ei Tupana'ga hako, ei ga imombe'gwovo g̃a pe.

21 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe no:

—Po ti ojipe'g̃a etehei pe me nehẽ: “Pehepia. Agwa ko Cristo'ga Tupana'ga remimbuhurukara'ga.” Taperoviari ti g̃a a'ero nehẽ, ei ga g̃a pe. Po ti ojipe'g̃a etehei pe me nehẽ: “Pehepia. Cristo'ga ko pevo u.” Taperoviari ti g̃a na jitehe no, ei Jesus'ga g̃a pe. 22 Aerẽ po ti ojipe'g̃a ndug̃anduri nehẽ jihi ko ako Cristoramo Tupana'ga remimbuhurukaramo javo tehe nehẽ. Ojipe'g̃a po ti g̃a ndug̃anduri nehẽ no jihi Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharamo javo tehe nehẽ, ei ga. Ahemonhimomby'ava'ea po ti g̃a japojapoi hepiuka nehẽ timoandyandyi ti g̃a javo nehẽ. Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a vehevi po ti g̃a g̃a moandyandyipotari nehẽ novĩa, ei ga g̃a pe. 23 Penhimboko'i ti a'ero pejikovo. A'ereki ji amombe'u jipe pe me pe momoranduva tapemoandyandyjukaryme ti g̃a javo, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

Jesus'ga rura'javag̃wama

(Mateus 24.29-31; Lucas 21.25-28)

24 Igwete Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe no:

—Hahypavirẽ

“po ti igwevi kwara nehẽ.

Jahya po ti nombokojahua'javi nehẽ no”, ei ga.

25 “Jaytata'ia po ti indurundurugi yvaga hugwi nehẽ.

Yvagipeva'ea po ti ig̃wyg̃wymi nehẽ ipopoakava'ea”, ei Jesus'ga g̃a pe.

26 A'ero po ti yvyakotyve'g̃a jirura'java repiagi nehẽ. Yvag̃atig̃a pype po ti ji ruri nehẽ jipopoakahetea pyvõ. Nhirendy'ja hete po ti ji jitua nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 27 A'ero po ti ji ei jipyrive'g̃a pe yvagipeve'g̃a pe nehẽ: “Peho ti kiro nhiremimo'ẽhara'g̃a nderua nehẽ,” a'e po ti ji javo g̃a pe nehẽ, ei ga. A'ero po ti g̃a hoi g̃a mono'og̃a g̃a nderupava g̃agwyg̃agwyra hugwi nhaporemo nehẽ. Gweru po ti g̃a g̃a kwara pora hugwi kwara hoa hugwi no tyapyra hugwi nhimbya hugwi no, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

Figo'yva figueira ahe mbo'e

(Mateus 24.32-35; Lucas 21.29-33)

28 Igwete Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe no:

—“Maname po ti ihoi japiavo nehẽ?” pe'ji ko pe ji ve ko. Penhimbo'e ti a'itituhẽva'ea rehe figo'yva repiaga a'ero, ei ga g̃a pe. Pe hepiagame figo'yva huangy'ria, a'ero pe ei jipi: “Kwaria g̃werĩ kiro.” 29 Na jitehe hepiagame hahyheteva'ea po ti pe ei nehẽ: “Kiro mbapava koty,” ei Jesus'ga g̃a pe. 30 Amombe'u katu ji pe me, ei ga. Ag̃wamove'g̃a ndekojirame po ti akoja ihopavi japiavo nehẽ, ei ga. 31 Aerẽ po ti ahana'ja kwara. Yvya po ti ahana'ja nehẽ no. Nhirembi'ea ki a'e te okoe'ymi a'itituhẽva'ero opopoakaramo avuirama nehẽ, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

Maname po ti Jesus'ga rura'javi nehẽ?

(Mateus 24.36-44)

32 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Ahe ndokwahavi kwara jirura'javame nehẽ marananime po ti nehẽ javo, ei ga. Tupana'gapyrive'g̃a yvagipeve'g̃a ndokwahavi. Ji vehevi Tupana'ga ra'yramo ndakwahavi no, ei ga. Jiruva'ga jate okwaha jirura'jahava, ei ga g̃a pe. 33 Penhimboko'i ti. Pejirokwa ti nhinhi'ig̃a rendukatua rehe ji mboha'uva. A'ereki pe ndapekwahavi jirura'jahava, ei ga g̃a pe.

34-36 Igwete ga ei g̃a pe no:

—Tamombe'u ti pe me jirura'java javijiteheva'ea a'ero, ei ga. A'ereki ji ko onga jara'ga ja – kiroki ga oho ojipe'g̃a gwyri pe. Ohorame ga ei ojipyrive'g̃a pe: “Pereko katu ti nhimbatera ji ve jirakykweri,” ei ga g̃a pe, ei ga. G̃a mbojogwetavamo ga g̃a mboporavykyi a'ero g̃a mbojogwerekovo. Ojipe'ga pe ga ei: “Mytu'ẽ me e'ã hepiakatuavo nhironga,” ei ga, ei ga. G̃a ndokwahavi reki ijara'ga rurag̃wama, ei Jesus'ga g̃a pe. Po ti hepiakatuhara'ga ndohepiakatui garonga okia ga rura'javame nehẽ, a'ero po ti ijara'ga hepiagi ga kirame nehẽ, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

—Na jitehe ji ei pe me a'ero: Pejirokwa ti nhinhi'ig̃a rendukatua rehe, ei Jesus'ga g̃a pe. A'ereki pe ndapekwahavi jirura'jahava nehẽ. Mara'ngu po ti ypytunimo jitua nehẽ ypyhaji katu nehẽ? ei ga. Mara'ngu po ti ko'eg̃atue'yma rupi jitua nehẽ? ei ga g̃a pe. Pe nhimboha'uve'ymame po ti ji rura'javi nehẽ, ei ga. Po ti pe ndapejirokwari nhinhi'ig̃a rendukatua rehe ji rura'javame nehẽ, a'ero po ti ji hepiagi pejirokware'yma nehẽ! ei ga. 37 Pejirokwa ti hehe a'ero, a'e ji pe me, ei ga. Poro jitehe ji ei jireheve'g̃a pe nhaporemo no. Pejirokwa tuhẽ ti hehe, ei Jesus'ga g̃a pe.

14

Ojuka pota ahe Jesus'ga

(Mateus 26.1-5; Lucas 22.1-2; João 11.45-53)

1 Aerẽ judeus'g̃a japog̃werĩrame toryva ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a nhomonhi'ig̃i ojogwerekovo judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi. Yapoa rupie'ymi judeus'g̃a mokõi japoi toryva. A'ea rupi memei g̃a japyakai g̃wamonhava'ea ruragwera rehe Egitopeve'g̃a gwyra hugwi. Ojipejiva'ea pe g̃a ei Páscoa. Ojipea rupi toryva rupi ko g̃a i'ui pão ndovuriva'ea jipi. Kiro judeus'g̃a toryva japog̃werĩrame ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a nhomonhi'ig̃i judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi ojogwerekovo.

—Marã re po ti nhande Jesus'ga pyhynhimimukari ga jukavouka nehẽ? ei g̃a ojohupe. Mokõi nhande kirame po ti nhande japoukari toryva nehẽ, ei g̃a. 2 A'ea rupi rũi po ti nhande ga pyhygukari he'yjuhuve'g̃a ti tojogwayvayvaryme ga rehe, ei g̃a ojohupe.

Gweka'vo ahe nhandya Jesus'ga akag̃a rehe

(Mateus 26.6-13; João 12.1-8)

3 Igwete Jesus'ga rekoi cidade de Betânia pe. Igwete ga i'ui mbatera ijaijauhugwera'ga ronga pe Simão'ga ronga pe. Nanime hẽa heruri perfume nhandya hyru'ia pype. He'yjuhu hẽa omondo itambere'ia nhandya rehe imombaravipyre'ỹva'ea rehe. Igwete hẽa heruri ika'mbiga hovapytymbava heka'voga Jesus'ga akag̃a rehe. 4 A'ero jara'g̃a nhimonha'ngai hẽa rehe.

—Maranuhũrame hẽa jigwaraiteheuhui nhandya rehe? ei g̃a ojohupe. 5 He'yjuhuva'ea itambere'ia trezentos po g̃a ikwepygi hẽa pe nhandya rehe ramo. A'ero po hẽa imondoi itambere'ia imbatere'ỹve'g̃a pe ramo, ei g̃a. Emo hẽa gweka'vopavipe reki Jesus'ga akag̃a rehe, ei g̃a ojohupe.

Igwete g̃a nhimboahivi onhi'ig̃ahyavo hẽa pe. 6 Emo Jesus'ga e'i g̃a pe:

—Na hẽa rekoi jate. Maranuhũrame pe hẽa mbote'varuhu pota? ei ga g̃a pe. A'ereki hẽa oko katu katu imbuhua ji ve, ei ga. 7 Nane'ymi po g̃a ndekoi pe pavẽi imbatere'ỹve'g̃a jipi. Pe g̃a pokopotarame po pe g̃a pokogi jipi. Ji po ti a'ea nakombegwei pe pyri nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 8 Nanongara jate hẽa gwereko, nanongara hẽa ombuhu ji ve. Ji manoa renonde hẽa imongyi nhandya jira'oa rehe nhitỹhava rupiaramo, ei ga. 9 Tamombe'u katu ti pe me: Yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo ti g̃a imombe'ui pyryva'ea ji mombe'gwovo nehẽ. A'ea rupi ti g̃a hẽa mombe'ui nehẽ no tokwaha pa ti g̃a hẽaremimbuhuragwera, ei Jesus'ga g̃a pe.

Tapyhyguka ti Jesus'ga pe me, ei Judasva'ea

(Mateus 26.14-16; Lucas 22.3-6)

10 Aerẽ Judas Iscariotesva'ea – ahe ko dozeve'g̃a pyteripeva'ea Jesus'ga remimbo'eharava'ea novĩa – kiro ahe hoi ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pyri. Igwete ahe ei g̃a pe:

—Tapyhyguka ti Jesus'ga pe me, ei Judas Iscariotesva'ea g̃a pe.

11 Igwete g̃a ndoryndoryvamo ahe renduvame.

—Toromondo ti itambere'ia nde ve gapyhygukara ikwepykavamo a'ero, ei g̃a ahe ve.

Aerẽ ahe jirokwapotari hehe a'ero, marã po ti ji ga pyhygukari g̃a pe javo.

Jesus'ga o'u g̃wemimbo'eharava'ea pavẽi Páscoa rupi

(Mateus 26.17-25; Lucas 22.7-14, 21-23; João 13.21-30)

12 Kiro Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a nduri Jesus'ga pyri. A'ereki judeus'g̃a oapouka kiro toryva – kiroki a'ea rupi g̃a o'u pão ndovuriva'ea. A'ea rupi jitehe judeus'g̃a ojuka cordeiros Páscoa rupiaramo ti'u javo. Cordeiros jukahava rupi garemimbo'ehara'g̃a nduri Jesus'ga pyri. Igwete g̃a ei ga pe:

—Mome po ti ore hoi Páscoa rupiara imboavujikwea nde i'ui nehẽ? ei g̃a ga pe.

13 Igwete ga ei mokonha'g̃a pe:

—Hepejigwovo cidade pe. A'ero po ti pevove'ga pe novatĩ yhya rerua hyrua pype nehẽ, ei ga. Peho ti ga reviri. 14 Ga horame onga pype ti pe'ji onga jara'ga pe, ei ga. Pe'ji ti ga pe: “Nhanembo'ehara'ga e'i nde ve: ‘Mome i'ukava ruvi? Ta'u ti mbatera pevo nhiremimbo'ehara'g̃a pavẽi,’ ei ga nde ve.” Peho ti javo ga pe a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe. 15 A'ero ti ga hepiukari pe me i'ukavuhua onga jo'aripeva'ea. Pevo gwereko jipe mesa aheapykava. Pevo ti pemboavujikwe mbatera nhande ve a'ero nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

16 Nahã ga mokonha'g̃a mondoukari cidade pe. Igwete g̃a hepiapavi garemimombe'ua. Igwete g̃a imboavujikweri mbatera inog̃a Páscoa rupiara.

17 Ypytunimo Jesus'ga dozeve'g̃a nderohoi pevo g̃a nderokiavo. 18 Igwete g̃a i'ui ojopyri upa. Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Amombe'u katu ji kiro pe me: Pepyteripeve'ga po ti ji pyhyguka ji mondovouka g̃apo pe nehẽ, ei ga. O'u ga kiro ji pavẽi, ei ga g̃a pe.

19 A'ero g̃a ndovy'ari okovo. Onhinanhinani g̃a ei ga pe:

—Ji rũi re po? ei g̃a ga pe.

20 —Ga ko opymi pão tyhya pype ji pavẽi i'gwovo pepyteripeve'ga, ei Jesus'ga dozeve'g̃a pe. 21 Kiro po ti ji manoi nehẽ. A'ereki kiro oho japiavo nhimombe'upyra – kiroki a'ea ahe okwatija ji mombe'gwovo hako, ei ga. Emo tiruahũ hete ti ga pe – kiroki ga ji mondouka g̃apo pe. Po ga ndojihuvi hamo, a'ero po koji'i pyry ga pe hamo. Tupana'ga po ti ombohahy hete ga pe nehẽ, ei ga.

Jesus'ga omondo ahe ve pão vinho reheve

(Mateus 26.26-30; Lucas 22.15-20; 1 Coríntios 11.23-25)

22 G̃a i'urame Jesus'ga ipyhygi pão. Igwete ga nhi'ig̃i Tupana'ga pe ndepyry hete nde imbuhua ore ve javo. A'ero ga haygwe'rogi ima'ema'eamo g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. Igwete ga ei g̃a pe:

—Pepyhy i'gwovo. A'ea ko jira'oa, a'e ji jupe, ei ga.

23 Aerẽ ga ipyhygi copo – kiroki gwereko vinho. Igwete ga nhi'ig̃i Tupana'ga pe ndepyry hete nde imbuhua javo. A'ero ga imondoi g̃a pe. Igwete g̃a nhaporemo i'ui jugwi a'ero upa. 24 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—A'ea ko jirekoa, a'e ji jupe, ei ga. Aheka'voguka po ti ji jirekoa g̃a pe jijijukauka nehẽ, ei ga. Nahã po ti ji manoi yvyakotyve'g̃a ndepyga. A'ereki Tupana'ga e'i ipyahuva'ea mombe'gwovo: “Garekoa reka'vogame po ti ji imombori g̃andekote'varuhua g̃a hugwi,” ei ga. Nurã jirekoa reka'voga g̃waramo a'iti hete tuhẽ po ti Tupana'ga imombori he'yjuhuve'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi nehẽ g̃wembi'ea rupi nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 25 Amombe'u katu ji pe me: Kiro ti ji nda'apoa'javukari nanongara toryva vinho gwovo pe nderekovo nehẽ. Aerẽ po ti nhanderuvihavuhuhetero Tupana'ga japoukari ji ve toryva g̃wonga pe yvagi pe nehẽ. A'ea rupi po ti ji japoi toryva nhande ve a'ero nehẽ hajiheva'ea ipyahuva'ea, ei Jesus'ga g̃a pe.

26 Igwete g̃a nhimby'yi Tupana'ga mboheteavo aerẽ ogwovo monte das Oliveiras pe.

Jesus'ga omomorandu Pedrova'ea nahã ti ne'mbe javo

(Mateus 26.31-35; Lucas 22.31-34; João 13.36-38)

27 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pepohi pa ti pe ji hugwi nehẽ, ei ga. A'ereki Tupana'ga rembikwatijarukara omombe'u nhog̃wenonde a'ea, ei ga. Ikwatijara omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a hako.

“Tupana'ga e'i:

‘Tajukauka ti ovelhas repiakatuhara'ga nehẽ,’ ei ga.

‘Ga jukarame po ti ovelhas nhig̃waheg̃wahemi nehẽ,’ ei Tupana'ga hako,” ei ga.

Igwete Jesus'ga ei no:

—Pe po ti na jitehe a'ero nehẽ no. G̃a ji jukarame po ti pe nhig̃wahembavi nehẽ no, ei ga. 28 Emo nhimbogweravirẽ nhimanoa hugwi po ti ji hoi Galiléiapeve'g̃a gwyri pe jitekovo pe nenonde nehẽ, ei ga g̃a pe.

29 Igwete Pedro'ga ei ga pe:

—Jara'g̃a po ti opohipavipe nde hugwi. Jihi po ti ndapohirag̃wami nde hugwi, ei ga Jesus'ga pe novĩa.

30 Igwete Jesus'ga ei ga pe:

—A'itituhẽva'ea ti ji ei nde ve: Kirog̃we ypytunimo inamutig̃a nhi'ig̃a renonde po ti nde ei ji ve nehẽ: “Ji ndakwahavi Jesus'ga.” Três po ti nde ea'jaa'javi ji ve nehẽ. Kirẽ po ti mokõi inhi'ig̃a'javi inamutig̃a nehẽ, ei Jesus'ga ga pe.

31 Igwete Pedro'ga nhi'ig̃ahyi ga pe:

—Po ti g̃a ji jukai nde reheve, a'ero po ti ji nda'ei tuhẽ te a'ea nde ve nehẽ, ei ga.

A'ea jitehe jara'g̃a ei Jesus'ga pe no.

Jesus'ga oko matetỹhava pype Getsêmani pe

(Mateus 26.36-46; Lucas 22.39-46)

32 Igwete Jesus'g̃a hoi Getsêmani pe. Igwete ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Avo pejuvete pejiapyapyga, ei ga. Taho na'ẽ ti nhinhi'ig̃a Tupana'ga pe, ei ga g̃a pe.

33 Igwete ga g̃a nderohoi Pedro'ga Tiagova'ea. João'ga ga gweroho no. Kiro omboju hete Jesus'ga opy'a. Ndovy'arihu hete ga. 34 Igwete ga ei g̃a pe:

—Jivy'are'yma ji juka g̃werĩ, ei ga. Avo ti pepyta pejikire'yma, ei Jesus'ga g̃a pe.

35 Hehemo'i ga hoi a'ero. Igwete ga nhinog̃i ojovapyvo onhi'ig̃a Tupana'ga pe.

—Nde ipotarame terembuhurukari hahyva'ea ji apiavouka, ei Jesus'ga ga pe. 36 Apĩ, ei ga, nde erekwaha imongopava neremimbotarimova'ea rehe. Nurã ji ei nde ve: Terembuhurukari hahyva'ea ji ve a'ero, ei ga. Emo nhiremimbotarimova'ea rupi rũi ti eko. Enhimimbotarimova'ea rupi ti eko, ei Jesus'ga ga pe.

37 Kirẽ ga jivyra'javi ua trêsve'g̃a ndepiaga. Oki pa reki g̃a upa. Igwete ga ei Pedro'ga pe:

—Simão Pedro, ei ga. Ereki nde ejupa? Nerenhimomiranami'i'ĩ nde ejopehyja pe naerũ? ei ga ga pe. 38 Tapekiri ti, a'e ko ji pe me ko, ei ga. Penhi'ĩ ti Tupana'ga pe. Pe'ji ti ga pe: “Ore poko ti torokote'varuhupotaryme ti ore,” pe'ji ti Tupana'ga pe, ei ga. Peko pota pe Tupana'ga nhi'ig̃a rupi novĩa. Emo Tupana'ga pe pokoge'ymame pe napenhimomiranami pete'varuhuro g̃waramo, ei Jesus'ga g̃a pe.

39 Igwete Jesus'ga hoa'javi onhi'ig̃a Tupana'ga pe.

—Nde ipotarame terembuhurukari hahyva'ea ji ve, e'ia'ja ga Tupana'ga pe.

40 Aerẽ ga rura'javi trêsve'g̃a pyri. Okipava'ja g̃a upa. A'ereki ura'ja g̃a pe g̃a ndopehyihetea. Nonhi'ig̃a'uvi g̃a ga pe a'ero.

41 Igwete ga hoa'javi onhi'ig̃a Tupana'ga pe. Aerẽ ga jivyra'javi trêsve'g̃a pyri.

—Pekirijiuhu pe pejijupa? ei Jesus'ga g̃a pe. Kirupi pekiratete, ei ga. Kiro ihoi japiavo ji pyhygukahava. Kiro po ti g̃a ji kwava'eg̃i okote'varuhuve'g̃a po pe nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 42 Pevy kirog̃we. Pehepia. Kiro ki ga u jipyhygukahara'ga. Xaho ga rovatiamo a'ero, ei ga g̃a pe.

Opyhyguka ahe Jesus'ga

(Mateus 26.47-56; Lucas 22.47-53; João 18.3-12)

43 Jesus'ga nhi'ig̃ame g̃wemimbo'ehara'g̃a pe kiro Judasva'ea ruri pea rupi – kiroki ahe dozeve'g̃a pyteripeva'ea garemimbo'eharava'ea novĩa. He'yjuhuve'g̃a ahe gweru ojupi. A'ereki xava'eve'g̃a ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a no judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a no – judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a nhaporemo ombuhuruka he'yjuhuve'g̃a Judasva'ea rupi topyhy ti g̃a Jesus'ga javo. G̃a gweru itakyhea'javuhuva'ea mbuahava reheve a'ero. 44 Judasva'ea e'i jipe g̃a pe:

—Tabeija na'ẽ ti Jesus'ga repiuka pe me. A'ero ti pepyhygahy ga rerogwovo, ei ahe g̃a pe.

45 Kiro Judasva'ea ruri a'ero ogwovo Jesus'ga rehei katu.

—Kiro ji ruri nde pyri, ei ahe Jesus'ga pe ombo'ehara'ga pe.

Igwete ahe Jesus'ga beijai. 46 Kiro g̃a Jesus'ga pyhygi a'ero. 47 Pevo Jesus'gareheve'ga rekoi o'ama Jesus'g̃a pavẽi. Igwete ga ipyhygi oitakyhea'javuhuva'ea takyti g̃a javo novĩa. A'ea ga imondoi ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'gapyrive'ga rehe ga nambi'oga novĩa. 48 Igwete Jesus'ga ei pevove'g̃a pe:

—Amovahĩ po ji governo naerũ? ei ga. Nurã pe heruruhui itakyhea'javuhuva'ea mbuahava reheve ji pyhyga naerũ? ei ga g̃a pe. 49 Nane'ymi ji rekoi pe pavẽi nhandejatykahavuhua rokari pe g̃a mbo'eavo jipi, ei ga. A'ea rupi pe ndajipyhyguhui oji'i. Emo pe ji pyhyguka kiro aherembikwatijaragwera rupi ahenhi'ĩpo'ruavo, ei Jesus'ga g̃a pe.

50 Igwete Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a pohipavi ga hugwi onhana oka'nhyma. A'ero Jesus'ga pyhyhara'g̃a ga rerohoi ga rerekovo.

51 Igwete ipyahuve'ga ruri Jesus'ga reviri. Ojipeji opira ga omongi herua i'arimova'ea jate. Igwete Jesus'ga pyhyhara'g̃a ga pyhypotari novĩa. Emo gapiratehea g̃a opyhy. 52 Igwete ga hemi jugwi taka'nhy ti g̃a hugwi javo. Igwete ga henonhani opire'yma rerogwovo a'ero.

Jesus'ga oko judeusva'ea mog̃itaharava'ea rovai pyteri pe

(Mateus 26.57-68; Lucas 22.54-55, 63-71; João 18.13-14, 19-24)

53-56 Igwete g̃a Jesus'ga rerohoi ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga ronga pe Caifás'ga ronga pe. Oro Pedro'ga, irupe ga ruri Jesus'ga reviri okari pe ovahema. Pevo ga apygi guardas'g̃a pavẽi ojipe'eavo tata ypyvo.

Igwete g̃a Jesus'ga rerohoi onga pe. A'ero judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a jatykatykapavi ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a jara'g̃a pavẽi. G̃ahã tuhẽ ojatyka jipi henduva judeus'g̃a nhi'ig̃a g̃a imbojarame mbatera ojipe'g̃a ndehe. Igwete judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a nhaporemo ojipe'g̃a ndekari kiro tombojamboja ti g̃a ite'varuhuva'ea Jesus'ga rehe javo. A'ereki g̃a ojukauka pota ga. He'yi reki g̃a novĩa – kiroki g̃a u o'mbeo'mbero nahã Jesus'ga rekote'varuhui javo tehe. Emo ndojo'jajo'javi reki g̃anhi'ig̃a. Nurã g̃amog̃itahara'g̃a nde'i: “A'iti gamombe'ua. Nurã tijuka ga,” nde'i g̃a.

57-58 Aerẽ ojipe'g̃a po'ami o'mbero g̃a pe. Igwete g̃a etehei:

—Orohendu ore Jesus'ga nhi'ig̃a ikwehe, ei g̃a. “Tamondurunduru ti ag̃a Tupana'ga ruhava,” e ko ga ikwehe, e'i tehe g̃a. “Akwaimbae'g̃a oapo agwa,” ei ga. “Emo mokõi ti ji herokiri japopava irũa nehẽ – kiroki yvyakotyve'g̃a ndoapokwahavi,” ei ga, ei g̃a imombe'uteheavo g̃a pe novĩa.

59 Emo g̃anhi'ig̃a vehevi ndojo'javi.

60 Igwete Caifás'ga po'ami ua g̃andovai pyteri pe. Igwete ga ei Jesus'ga pe:

—Marãi nde a'ero ejihe g̃a imbojambojarame naerũ? ei ga. Nerenhimombe'uuhui nde ekovo naerũ? ei ga Jesus'ga pe.

61 Jesus'ga nonhi'ig̃i reki upa onhi'ĩpotare'yma g̃waramo. Igwete ga ea'javi Jesus'ga pe:

—Ndehe re koi Cristoramo ereko naerũ Tupana'ga remimbuhurukaramo? Nde ereko nhaneremimbohetehara'ga ra'yramo Tupana'ga ra'yramo? ei ga. Enhimombe'u katu ti ore ve a'ero, ei ga ga pe.

62 —A'ea ko ji. Tupana'ga ji mbuhuruka avo yvya koty, ei Jesus'ga ga pe. Igwete po ti pe ji repiagi nehẽ ji apygame ipopoakaheteve'ga pyri Tupana'ga pyri jitekovo huvihavamo nehẽ, ei ga. Pehepia po ti pe ji rura'javame yvag̃atig̃a pype ua yvya koty nehẽ no, ei Jesus'ga ga pe.

63 Igwete Caifás'ga nhimboahihetei Jesus'ga nhi'ig̃a henduvame. Nurã ga imbotararagi opira onhimongouhu ga Tupana'ga'java'ero javo. Igwete ga ei jara'g̃a pe:

—Kirupi tuhẽ ojipe'g̃a nemimombe'ua nhande ve. A'ereki ga tuhẽ e'iuhu ojive, ei ga. 64 Pehendu ko pe ganhi'ig̃a ko. Onhimongouhu ga Tupana'ga'java'ero, ei ga. Marã po ti nhande ga rerekoi naerũ? Marãi pe ga pe? ei ga jara'g̃a pe.

Igwete g̃a epavi ga pe:

—Oko te'varuhu tuhẽ ga. Tomano po ga hamo! ei g̃a.

65 Kiro g̃a nyvuni ga rehe. Igwete g̃a hovapiari gareakwara tapy'ynhapira pyvõ. Igwete g̃a kwag̃akwari ga rehe.

—Ma'g̃a okwa nde rehe? Ekwaha ti, ei g̃a ga pe ga rerekomemuamo.

Igwete guardas'g̃a ga rovapetepetegi no.

Ndakwahavi ji Jesus'ga, e'ia'jaa'ja Pedrova'ea

(Mateus 26.69-75; Lucas 22.56-62; João 18.15-18, 25-27)

66 A'ea ja okari pe Pedro'ga apygi guardas'g̃a pavẽi ojipe'eavo. Igwete Caifás'gapyrivehẽa ruri. 67 Pedro'ga repiagame hẽa ga repiahetei.

—Nde ko Nazarépeve'gapavẽiva'ea Jesus'gapavẽiva'ea, ei hẽa ga pe.

68 —A'ea rũi ji! ei Pedro'ga o'mbero. Gara pe nde ei? ei ga hẽa pe.

A'ero ga hoi ahehohava rupi. Nanime inamutig̃a nhi'ig̃i. 69 Igwete hẽa ga repiagi pevo. Hẽa ea'javi pevove'g̃a pe:

—Agwa'ga ko Jesus'gapavẽive'ga.

70 Igwete Pedro'ga ea'javi o'mbero:

—A'ea rũi ko ji!

Aere'ĩ pevove'g̃a ea'javi Pedro'ga pe:

—A'iti nde gapavẽiva'ea. A'ereki nde Galiléiapeva'ea no, ei g̃a ga pe.

71 Igwete Pedro'ga nhi'ig̃ahyi g̃a pe:

—A'itituhẽva'ea ji a'e pe me. Ji ndakwahavi tuhẽ akoja'ga, ei ga g̃a pe. Ji mberame pe me po ti Tupana'ga imbohahyi ji ve hamo, ei Pedro'ga g̃a pe novĩa.

72 Nanime inamutig̃a nhi'ig̃a'javi. A'ero Pedro'ga ikwahava'javi Jesus'ga nhi'ig̃agwera ojive. A'ereki opyhyga renonde Jesus'ga omombe'u jipe ga pe javo. “Inamutig̃a nhi'ig̃a'java rupi po ti três nde ea'jaa'javi ji ve: ‘Ji ndakwahavi Jesus'ga’,” e'i jipe Jesus'ga Pedro'ga mbeag̃wama mombe'gwovo ga pe.

Kiro Pedro'ga ikwahava'javi ganhi'ig̃agwera. Omboju Pedro'ga py'a. A'ero ga jehe'ohetei o'ama.

15

Pilatosva'ea eagwera Jesus'ga pe

(Mateus 27.1-2, 11-14; Lucas 23.1-5; João 18.28-38)

1 Ypyhajive judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a jatykatykaa'javi ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a xava'eve'g̃a pavẽi judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi. Igwete g̃a nhaporemo g̃a jatykai nahanahã ti tireko Jesus'ga a'ero javo. Igwete g̃a Jesus'ga kwarukari ga rerogwovouka governador'ga pyri Pilatos'ga pyri. 2 Igwete Pilatos'ga ei Jesus'ga pe:

—Nde ko judeus'g̃a nduvihavuhuhetero ereko naerũ?

Igwete Jesus'ga ei:

—Ndehe ko ere poha.

3 Igwete ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a imbojambojatehei Jesus'ga rehe. Emo Jesus'ga nonhi'ĩkwepygi g̃a onhi'ĩpotare'yma g̃waramo g̃a pe. 4 Igwete Pilatos'ga ea'javi ga pe:

—Nerenhi'ig̃ihũ nde g̃a pe naerũ? ei ga. Erehendu nde g̃anemimbojaruhua ejihe, ei ga Jesus'ga pe novĩa.

5 Emo Jesus'ga nonhi'ĩkwepygi ga no. Nurã Pilatos'ga nhimomby'ai ga rehe.

Pilatosva'ea ojukauka Jesus'ga

(Mateus 27.15-26; Lucas 23.13-25; João 18.39–19.16)

6-11 Kiro he'yjuhuve'g̃a nduri javo Pilatos'ga pe.

—Páscoa japoa nanani nde cadeiapypeve'ga mbopiro'yi ga mohema cadeia hugwi oreremimbotarimo. Emohemuka ga kiro a'ero, ei g̃a Pilatos'ga pe.

Igwete Pilatos'ga ei g̃a pe:

—Tamohemuka ti ga a'ero – kiroki ga pe g̃a ei judeus'g̃a nduvihavuhuhete'ga, ei ga. Ga mohema pe pepota a'ero? ei ga g̃a pe.

A'ea Pilatos'ga ei he'yjuhuve'g̃a pe. A'ereki ga e'i oyvyteri pe: “Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a onhimyrõ reki Jesus'ga rehe,” ei ga. “Nurã g̃a ga pyhygukari ga reruruka ji pyri,” ei Pilatos'ga. Nurã ga ei he'yjuhuve'g̃a pe: “Gamohema pe pepota?” Emo ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a omomymomyi he'yjuhuve'g̃a Barrabás'ga pe pe'ji javo. A'ea ja Barrabás'ga oko cadeia pype ojipe'g̃a pavẽi. A'ereki g̃a otavuka gwuvihava'ga pe. Igwete Barrabás'ga gwuvihava'gareheva'ea jukai. Emo ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a omomyi he'yjuhuve'g̃a Barrabás'ga pe pe'ji javo Pilatos'ga pe. Nurã g̃a eg̃a'ei ga pe:

—Barrabás'ga koi emohemuka ore ve, ei g̃a ga pe.

12 Igwete Pilatos'ga ea'javi g̃a pe:

—Oro ga – kiroki ga pe pe ei oreruvihavuhuhete'ga – marã po ti ji ga rerekoi nehẽ naerũ?

13 —Ekutuguka ga yva rehe ga mbovyruka tomano ga, ei g̃a onhi'ig̃a mbuhua ga pe.

14 —Maranuhũrame ti ji ga kutugukari naerũ? Marã tuhẽ garekote'varuhua naerũ? ei Pilatos'ga g̃a pe.

Igwaigwavete reki g̃a onhi'ig̃a mbuhuri ga pe a'ero.

—Embovyruka tuhẽ ga.

15 Nurã Pilatos'ga Barrabás'ga mohemukari tonhimohẽ ti g̃a ji rehe javo. Igwete ga Jesus'ga nupanupãukari ipira apopyra pyvõ ga mondovo soldados'g̃a po pe tokutu g̃a ga yva rehe a'ero javo.

Soldadosva'ea gwerekomemua Jesus'ga

(Mateus 27.27-31; João 19.2-3)

16 Igwete soldados'g̃a Jesus'ga rerohoi okihavuhua pype governador'ga rongaruvihava pype. Igwete g̃a jara'g̃a mbuhurukapavi tirekomemua ga javo. 17 A'ero g̃a imongiukari ga pe tapy'ynhapig̃wag̃ahiva'ea nanongara huvihava'g̃a omongi javo ga pe. Igwete g̃a ipovãpovani yhypoa hatiuhũva'ea onhatimag̃atuva'ea apovo inog̃a Jesus'ga akag̃a rehe ag̃a huvihava'g̃a akanitara javo tehe jupe. 18 Igwete g̃a eg̃a'ei ga pe:

—Ejoryjory ti judeus'g̃a nduvihavuhuhetero, ei g̃a ga pe ga rerekomemuamo.

19 Ojopy'rupy'ru g̃a ga akanupanupamo yvyra pyvõ. Onyvunyvũ g̃a ga rehe. Igwete g̃a nenypy'andurundurugi ga pyri timbohete ga javo tehe. 20 Nahã g̃a ga rerekomemui. Aerẽ g̃a hekyi ig̃wag̃ahiva'ea ga hugwi gapiretea mongirukara'java ga pe. Igwete g̃a ga rerohoi tikutu ga yva rehe kiro javo.

Okutu ahe Jesus'ga yva rehe ga mbovya

(Mateus 27.32-44; Lucas 23.26-43; João 19.17-27)

21 Kiro g̃a Jesus'ga rerohoi cidade hugwi. Nanime Simão'ga ruri cidade pe. Ga ko cidade de Cirenepeva'ero. Alexandre'ga ko gara'yra'ga Rufo'ga pavẽi. Kiro Simão'ga ruri nhuhũa hugwi. A'ero soldados'g̃a herohoukarahai Simão'ga pe yva Jesus'ga jukahava rupiara. 22 Igwete g̃a Jesus'ga rerohoi ga rerogwovo yvytyruhua arimo Gólgota arimo. Gólgota pe nhande ei Aheapindava. 23 Igwete g̃a imondoi ga pe vinho mohag̃a pavẽi mirra pavẽi tahahyyme ti ga pe javo novĩa. Emo ga ndo'ui. 24 Igwete g̃a ga nog̃i yva rehe ga kutukutuga hehe. A'ero g̃a ga mbovyri ga mo'ama. Kiro soldados'g̃a ipyhygi Jesus'ga pira tima'ẽ ti javo. A'ero g̃a imombori ita'java'ea dados'java'ea ji koha javo jupe. Nahã g̃a ima'ẽi tapy'ynhapira ojohupeupe.

25 Nove horas rupi g̃a ga kutugi yva rehe. 26 Igwete g̃a ikwatijari g̃anemimbojaragwera Jesus'ga rehe. “Agwa'ga ko judeus'g̃a nduvihavuhuhete'ga,” e'i ikwatijara. Nahã g̃a ikwatijari imbojaragwera yva raygwera rehe ikutuga ga arimo yva rehe inog̃a.

27 Igwete soldados'g̃a mokonhava'ea jukai ojipea rehe yva rehe ahe monguva no. A'ereki ahe ko governo movahiuhũva'ea. Igwete g̃a ahe mbojogwovai Jesus'ga rehe ahe mo'ama.

[ 28 Na tuhẽ Tupana'ga rembikwatijarukara ga mombe'unhog̃wenondei hako. A'ereki omombe'u g̃anhi'ig̃a ga pe. “Oko te'varuhu ko ga,” ei g̃a ga pe, e'i ikwatijara hako. Na tuhẽ reki g̃a ei Jesus'ga pe a'ero.]

29 Igwete g̃a – kiroki g̃a okwa ga pyvõ – g̃a nhakambovavagi ga rerekomemuamo ga mbotegweteavo ga rerekovo. Igwete g̃a ei ga pe:

—Eh! Ere tuhẽ nde raikwehe: “Tamondurunduru ti nhandejatykahavuhua mokõi herokia japopava irũa,” ere nde raikwehe novĩa, ei g̃a. 30 Epopoakaro g̃waramo ejy ti yva hugwi a'ero teremanoyme ti, ei g̃a Jesus'ga pe ga rerekomemuamo.

31 Na jitehe ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a ga rerekomemui onhi'ig̃a ojohupe judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi. Igwete g̃a ei:

—Ojipe'g̃a ga nomomanoukari. Emo re ki ga omano kiro a'ero! ei g̃a ojohupe. 32 E'i tehe ga ojive: “Tupana'ga ji mbuhuruka yvya koty. Ji ko g̃anduvihavuhuhetero israelitas'g̃a nduvihavuhuhetero ako,” e'i tehe ga ojive, ei g̃a. Na ga jyvi kiro yva hugwi a'ero, ei g̃a. Ga jyvame po ti nhande ga repiagi ga rerovia nehẽ! ei g̃a ojohupe.

Igwete ahe Jesus'ga mbotegwetei no – kiroki ahe o'ã yva rehe omanomo Jesus'ga pyri.

Jesus'ga omano

(Mateus 27.45-56; Lucas 23.44-49; João 19.28-30)

33 Ahaji katu igwehetei kwara ipyryrymame. Ypytunahimba hete g̃agwyri pe nhaporemo imonga'aruga. Três horas rupi kwara imbokojahua'javi. 34 Três horas rupi jitehe Jesus'ga onhi'ig̃a mondoahyahivi Tupana'ga pe.

—Eloí, Eloí, lemá sabactani? ei ga.

A'ea ko: “Tupana, Tupana, ajiko hete ji nde rehe. Maraname nde pohiri ji hugwi?”

A'ea Jesus'ga ei ga pe. 35 Jararamo pevove'g̃a g̃wendu ganhi'ig̃ahyahiva novĩa. Emo g̃a e'i tehe:

—Pehendu. E'i po ga Eliasva'ea pe tuhu ti ga ji pyri ji pokoga javo, e'i tehe g̃a ojohupe.

36 Igwete ojipe'ga nhani ipyhyga jyruhu'iva'ea imondeva vinho pype tajahiva'ea pype herua. Igwete ga ipimombygi yvyra rehe imbovya imondovo Jesus'ga juru pe topyte ga javo. Igwete ga ei jara'g̃a pe:

—Tihepia na'ẽ ti Eliasva'ea rura ga mbojyva naerũ, ei ga.

37 Igwete Jesus'ga hapukajahivi omanomo.

38 Nanime g̃ajatykahavuhua pype tapy'ynhapira hovapiakava itararagi mbytera rupi yvatea hugwi ojyva ua yvyvo. 39 Jesus'ga rovai pyteri pe soldados'g̃a nduvihava'ga ami. Igwete ga hepiagi gamanoa.

—Tupana'ga ra'yra tuhẽ po ahe, ei ga javo.

40-41 Irupe kunhangwera'g̃a hepiagi gamanoa no – kiroki g̃a ohooho Jesus'ga rupi. Galiléiapeve'g̃a gwyra rupi ga horame g̃a hoi ga rupi imondomondovo mbatera ga pe jipi. G̃a ko Maria Madalenahẽa Saloméhẽa no Mariahẽa no. Hẽara'yra'g̃a ko José'ga Tiago'ga no ipyahuve'ga. Ojipe'g̃a pevo u gamanoa repiaga onhimongyavo no kunhangwera'g̃a – kiroki g̃a uhu Jerusalém me Jesus'ga rupi.

Ono ahe Jesus'ga ra'oa ita kwaruhua pype

(Mateus 27.57-61; Lucas 23.50-56; João 19.38-42)

42 Kiro ka'aru hete. A'ero judeus'g̃a imboavujikweri mbatera. A'ereki g̃a e'i: “Ko'emame ko sábado. A'ea rupi po ti nhande ndiaporavykyi mbatera apovo,” ei g̃a. 43 Igwete José'ga cidade de Arimatéiapeve'ga ndopojihuvi ogwovo Pilatos'ga pyri oporanduva Jesus'ga ra'oa rehe. José'ga ko judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a pyteripeve'ga. Ojipe'g̃a e'i ga pe pyry hete ga javo. Ymya ga Cristo'ga rura pota toko ti ga nhanderuvihavuhuhetero javo. Igwete ga ndopojihuvi oporanduva Jesus'ga ra'oa rehe.

—Taroho ti Jesusva'ea ra'oa yva hugwi? ei ga Pilatos'ga pe.

44 Igwete Pilatos'ga ei oyvyteri pe: “A'iti re po ahe manojipei?” Igwete ga ga mbuhurukari ojipyri soldados'g̃a nduvihava'ga javo ga pe.

—Omano Jesusva'ea a'ero?

45 —Omano tuhẽ ko ahe, ei ga imombe'gwovo ga pe.

Henduvame ganhi'ig̃a Pilatos'ga ei José'ga pe:

—Eroho ti ahera'oa a'ero.

46 Igwete José'ga hoi ipyhyga tapy'ynhapipyryva herogwovo Jesus'ga ra'oa pyri. A'ero José'g̃a gara'oa mbojyvi yva hugwi imamana tapy'ynhapira pyvõ. Igwete g̃a gara'oa rerohoi herokia itaruvihavuhua kwaruhua pype imbogwaipyra pype inog̃a heja. Igwete g̃a hovapytymi ikwaruhua itauhua moanhana imohina jurukwari pe. 47 Maria Madalena'g̃a gwepia gara'oa nongava. Mariahẽa gwepia no – kiroki hẽa Tiago'g̃a yhẽa.

16

Jesus'ga okwera omanoa hugwi

(Mateus 28.1-8; Lucas 24.1-12; João 20.1-10)

1 Ihopavame kwara sábado rupi g̃aporavykye'yma rupi, a'ero kunhangwera'g̃a hoi ipyhyga nhandya'java'ea perfume timongy ti ahera'oa rehe javo. Maria Madalenahẽa hoi Saloméhẽa no Mariahẽa no – kiroki hẽa Tiago'g̃a yhẽa. 2 Ko'emame domingo rupi g̃a herohoi a'ero itaruvihavuhua kwaruhu pe gara'oa nongai pe. Ypyhajive g̃a herohoi kwara po'ria rupi. 3 Herohorame g̃a ei ojohupe:

—Ma'g̃a po ti ope'a itauhua nhande ve nehẽ imoanhana jurukwara imongovo nehẽ? ei g̃a. A'ereki ipohyi hete nhande ve, ei g̃a ojohupe novĩa.

4 Hepiakaturame g̃a nhimombaragwahavi reki imoanhanipyra rehe itauhua rehe.

—Ope'a jipe g̃a jugwi ra'e, ja'gwy, ei g̃a.

5 Igwete g̃a ki ikwaruhua pype. A'ero g̃a ipyahuve'ga repiagi. Kokoty ga reni ipype. Ipukuhu gapira. Tig̃ahivuhu hete. Onhimomby'a hete g̃a ga repiagame okyhyjiavo. 6 Igwete ga ei g̃a pe:

—Tapenhimomby'aa'javi, ei ga. Peheka pe Jesus'ga Nazarépeve'ga – gaha g̃a ojuka yva rehe oji'i novĩa, ei ga g̃a pe. Ga okwerava'ja. Avo rũi ga rekoi kiro. Pehepia ganongavagwera, ei ga kunhangwera'g̃a pe. 7 Hepejigwovo kiro gakwerava mombe'gwovo garemimbo'ehara'g̃a pe Pedro'g̃a pe, ei ga g̃a pe. Pe'ji ti g̃a pe: “Oho ti Jesus'ga Galiléia pe g̃a nenonde. Pevo ti g̃a ga repiagi nehẽ. E'i jipe ga a'ea g̃a pe ikwehe!” A'ea ti pe'ji Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a pe, ei ga kunhangwera'g̃a pe.

8 A'ero g̃a ẽi ikwaruhua hugwi onhana ohyhyipava. A'ereki g̃a omboju opy'a. Nomombe'ui ve g̃a Jesus'ga kwerava ojipe'g̃a pe okyhyjihetero g̃waramo.

Jesus'ga ojipiuka Maria Madalenava'ea pe

(Mateus 28.9-10; João 20.11-18)

[ 9 Domingo rupi ko'eg̃atue'yma rupi Jesus'ga kwerava'javi omanoa hugwi. Okweravirẽ ga jipiukari Maria Madalenahẽa pe ypy – hehã hugwi Jesus'ga ombojipe'ape'a anhag̃a seteva'ea. Igwete Jesus'ga jipiukari hẽa pe. 10-11 A'ero hẽa hoi Jesus'gapavẽive'g̃a pyri tamombe'u g̃a pe javo. Ojehe'o hete g̃a upa okoveveuhuro omano Jesusva'ea javo tehe. Igwete hẽa ei g̃a pe:

—Okwerava'ja ga kiro, ei hẽa. Ahepia ji ga ko, ei hẽa g̃a pe novĩa.

Emo g̃a ndogweroviarihu reki hẽanhi'ig̃a.

Jesus'ga gwupiti mokonhava'ea ogwovo Emaús pe

(Lucas 24.13-35)

12 Aerẽ mokonha'g̃a horame nhu me Jesus'ga jipiukari g̃a pe ojirojijyita. 13 Igwete g̃a jivyri a'ero imombe'gwovo Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a pe.

—Jesus'ga okwerava'ja kiro, ei g̃a. Orohepia ore ga ko, ei g̃a g̃a pe novĩa.

Emo g̃a ndogweroviari jitehe g̃a.

Jesus'ga ojipiuka onzeva'ea pe

(Mateus 28.16-20; Lucas 24.36-49; João 20.19-23; Atos 1.6-8)

14 Aerẽ mbatera ua rupi Jesus'ga jipiukari onzeve'g̃a pe no g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. Igwete ga nhi'ig̃ahyi g̃a pe.

—Napeangarihu pe heroviare'yma, ei ga. A'ereki pe ndaperoviarihu g̃a – kiroki g̃a ji repia ji kweravirẽ, ei ga g̃a pe.

15 Igwete ga ei g̃a pe no:

—Peho ti ojipe'g̃a gwyri pe nhaporemo, ei ga. Pemombe'u hete ti pyryva'ea ji mombe'gwovo yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo, ei ga g̃a pe. 16 Po ti g̃a jikogi ji rehe onhimobatizavouka nehẽ, a'ero po ti g̃a hoi Tupana'ga pyri okovo avuirama nehẽ, ei ga. Po ti g̃a ndojikogi ji rehe, a'ero po ti Tupana'ga ei peko te'varuhu pe javo g̃a pe nehẽ. A'ero po ti g̃a hoi hahyva'ea ruvihava pype avuirama nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 17 Kiroki g̃a ojiko ji rehe – g̃a pe po ti Tupana'ga japoukari ahemonhimomby'ava'ea nehẽ. Ombojipe'a po ti g̃a anhag̃a Diabo'gapyriva'ea ojipe'g̃a hugwi jipopoakarimo nehẽ. Tupana'ga po ti omongo g̃anhi'ig̃a hajiheva'ero nehẽ aherembikwahavipyre'ymamo nehẽ, ei ga g̃a pe. 18 Po ti g̃a ipyhygi mboja nehẽ, a'ea po ti nombote'varuhui g̃a momanoukare'yma nehẽ. Po ti g̃a i'ui ahejukava'ea nehẽ, ndikwahyi po ti g̃a pe nehẽ, ei ga. Po ti g̃a pokogi itetirũave'g̃a ndehe nehẽ, a'ero po ti g̃a nhimohig̃atui nehẽ, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

Jesus'ga rerohohava yvaga pype

(Lucas 24.50-53; Atos 1.9-11)

19 Igwete Jesus'ga g̃apojykaharete'ga nhi'imbavi g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. A'ero Tupana'ga ga rupirukari yvagi pe ga mbuhuruka. Pevo ga apygi oina Tupana'ga pyri ga moiruamo.

20 Aerẽ Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a hoi Jesus'ga mombe'gwovo ojipe'g̃ape'g̃a gwyri pe. Igwete Jesus'ga g̃apojykaharete'ga g̃a pokopokogi japovouka ahemonhimomby'ava'ea g̃a pe. Nahã ga heroviarukari g̃anemimombe'ua ojipe'g̃a pe a'itituhẽva'ea javo jupe.]

Lucas

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

LUCASVA'EA OMOMBE'U JESUS CRISTO'GA

O Evangelho de Lucas

1

Lucasva'ea okwatija Teófilova'ea pe

1 Kiro ji ikwatijari nde ve, Teófilo, terekwaha hete ti huvihavamo javo. Ojikwe he'yive'g̃a okwatija imombe'gwovo orerembikwahava nahanahã Cristo'ga oko ojiheve'g̃a pyteri pe g̃a mbojikoguka ojihe javo. 2 Okwatija g̃a Jesus'garupive'g̃a nemimombe'ua – kiroki a'ea g̃a omombe'u ore ve Jesus'gareheva'ea pe. G̃a omombe'u Jesus Cristo'ga rura avo yvya koty garuva ahe pyri no. G̃a omombe'u Jesus'ga remimbo'ea ojive no. G̃anemimombe'ua he'yive'g̃a okwatija a'ero.

3 Jihi no, ji ikwahapavi, Teófilo. A'ereki ymyahũ ji anhimbo'e Jesus'ga rura rehe gareaporog̃ita rehe no garemimbo'ea rehe no. Ajapyaka ji hendukatuavo Jesus'garupive'g̃a ga mombe'urame. Pyry ji ve no ji ikwatijari Jesus'ga rehe terekwaha ti javo. Kiro po ti ji ikwatijapavi Jesus'ga mombe'ukatuavo nehẽ. 4 Nahã po ti ji nde mbo'epavi Jesus'ga rehe nehẽ. Ymya nde henduvi Jesus'ga mombe'ua. Kiro po ti ji ikwahaheteukari nde ve ikwatijarame imombe'upava nde ve nehẽ.

Tupana'gapyrive'ga omombe'u João Batistava'ea arag̃wama

5 Ymyahũ Herodesva'ea rekoi israelitas'g̃a nduvihavuhuro g̃agwyri pe Judéia pe. A'ea rupi Zacariasva'ea rekoi ikwava'ẽharamo Tupana'ga pe. A'ereki aheremboypya Abiasva'ea. A'ero ahe poravykyi Abiasva'ea rakykwepohara'g̃a pavẽi gwe'yja'g̃a jatykahavuhua pype templo pype. Zacariasva'ea rembirekova'ea ko ikwava'ẽharava'ea rakykwepoharamo oko no. Aherera Isabel. 6 Ahe memei Tupana'ga reroviahetei ga nhi'ĩpo'rupava Zacariasva'ea Isabelva'ea pavẽi. Ahe oko katu jipi.

—Pepyry pe, ei Tupana'ga ahe ve a'ero.

7 Ahe ndata'yri. Ahe jogwerekoypyrame Isabelva'ea ndata'yri. Aerẽ ahe memei ixava'e, a'ero kaitu ahe ndata'yri.

8 Kiro Zacariasva'ea poravykyi gwe'yja'g̃a jatykahavuhua pype templo pype Abiasva'ea rakykwepohara'g̃a pavẽi jara'g̃a py'ruavo ikwava'ẽharamo. 9 Ojopy'rupy'ru g̃a imbokaita incenso perfume apopyra Tupana'ga pe jipi ojatykahavuhua pype. A'ero kiro Zacariasva'ea herohoi perfume apopyra imbokaita Tupana'ga pe. 10 Ahe imbokairame he'yjuhuve'g̃a nduvi onhimongyavo okari pe ojatykahavuhua pyri templo pyri onhi'ig̃a Tupana'ga pe.

11 Kotihĩ Tupana'gapyrive'ga yvagipeve'ga jipiukari ua o'ama Zacariasva'ea pyri. Perfume apopyra kaihava pyri ojohukoty rũi ga ruri Zacariasva'ea imbokairame perfume apopyra hehe. 12 Zacariasva'ea py'a oko tehe ga repiagame. Okyhyji hete ahe ga hugwi. Oyvyteri pe ahe ei: “Marã po ti ji rekoi nehẽ naerũ?” ei ahe.

13 A'ero Tupana'gapyrive'ga ei:

—Terekyhyji, ei ga Zacariasva'ea pe. A'ereki Tupana'ga g̃wendu katu nde nhi'ig̃ame ga pe. Nurã po ti nde ra'yramo enhimbirekohẽa pe Isabelhẽa pe nehẽ, ei ga Zacariasva'ea pe. João ti pemondo inog̃a gareraramo peja'yra'ga reraramo, ei ga. 14 Ga arame po ti nde vy'ari ejoryjoryvamo nehẽ. He'yjuhuve'g̃a po ti ovy'a gworygworyvamo nehẽ no.

15 —Aerẽ po ti Tupana'ga ei ga pe nehẽ: “Huvihava ko ga.” Nahã po ti Tupana'ga ei ndera'yra'ga pe nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga yvagipeve'ga. Nurã po ti pe ndoryndoryvamo nehẽ. Ndo'ui po ti ga vinho nehẽ. Ojipe'ia no ahemboheagwyryva'ea po ti ga ndo'ui nehẽ. Tupana'ga ra'uva po ti ndojipe'ai ga hugwi ga pojykavo nehẽ ga arypyrame nehẽ ga nhimomboakarame nehẽ no.

16 —Gaha po ti e'i israelitas'g̃a pe nehẽ: “Penhi'ĩpo'rua'ja ti Tupana'ga,” e po ti ga nehẽ. A'ero po ti he'yive'g̃a Tupana'ga nhi'ĩpo'rui ojikoga ga rehe nehẽ ndehe ko orepojykaharetea javo ga pe, ei Tupana'gapyrive'ga.

17 —Ndera'yra'ga po ti oho nhandepojykaharete'ga renonde nehẽ, ei ga Zacariasva'ea pe. Ymyahũ Tupana'ga ra'uva opojyka Eliasva'ea ahe moiruamo ga mbopopoaka, ei Tupana'gapyrive'ga. Na jitehe po ti Tupana'ga ra'uva ndera'yra'ga pojykai ga moiruamo ga mbopopoaka nehẽ. A'ero po ti ndera'yra'ga akwaimbae'g̃a mbo'embo'ei nehẽ. “Pearõ ti peja'yra'g̃a.” A'ea po ti ga ei g̃a arõukara'java g̃a pe nehẽ, ei ga. Kiroki g̃a ndokoi Tupana'ga nhi'ig̃a rupi – g̃ahã po ti ga ombojapyaka katu nehẽ. Pyryve'g̃a ja po ti g̃a oko a'ero gweaporog̃itakaturo nehẽ. Nahã po ti ndera'yra'ga g̃a mboavujikweri Tupana'ga pe nehẽ toko ti g̃a Tupana'gareheva'ero javo. O'arame nahã po ti ga rekoi nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga Zacariasva'ea pe.

18 —Marã po ti ji heroviari tayri'ga rehe nehẽ? ei Zacariasva'ea. A'ereki ji jixava'e nhirembirekohẽa pavẽi, ei ahe.

19 A'ero Tupana'gapyrive'ga ei ahe ve:

—Jirera ko Gabriel. Jihi Tupana'gapyriva'ea jitekovo ga pyri jipi, ei ga Zacariasva'ea pe. Gaha Tupana'ga ji mbuhurukari nde pyri emombe'u ti Zacarias'ga pe javo. A'ero ji ruri imombe'ukatuavo nde ve pyryva'ea. 20 Nahã po ti ndera'yra'ga, a'e ko ji nde ve ko, ei ga Zacariasva'ea pe. Aerẽ Tupana'ga erame po ti ji'eagwera apiavo ihoi nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga yvagipeve'ga. Nde ndereroviari reki ji'ea, ei ga. Nurã po ti nde nerenhi'ig̃a'javi nehẽ, ei ga. Ji rendu ti! Ndera'yra'ga arirẽ jate po ti nde nhi'ig̃a'javi nehẽ, ei ga Zacariasva'ea pe.

21 Ojatykahavuhua pyri templo pyri Zacariasva'ea re'yja'g̃a nduvi okari pe Zacarias'ga ti tohẽ jugwi kiro javo. Oyvyteri pe g̃a ei: “Maraname ga nohemuhũi naerũ ore ve?” ei g̃a onhimomby'avo.

22 Aerẽ ahe hemame g̃ajatykahavuhua hugwi ua g̃a pyri tegwete ganhi'ĩhava g̃a pe. A'ero g̃a ei:

—Marag̃atu ga nonhi'ig̃a'javi? ei g̃a. Po Tupana'ga gwepiuka mbatera ga pe, ei g̃a.

A'ereki opoa pyvõ ahe nhi'inhi'ĩpotari g̃a pe. Nohema'javi ve reki ahenhi'ig̃a ahe hugwi. A'ero g̃a hoi ogwovo.

23 Aerẽ Zacariasva'ea poravykya'javi ojatykahavuhua pype templo pype. Mbohapyra te ahe kiri oporavykyavo. Oporavykypavirẽ ahe jivyri ogwovo g̃wonga pe.

24 Aerẽ Zacariasva'ea rembirekova'ea Isabelva'ea puru'aro. Isabelva'ea ndohoi g̃wonga hugwi. Cinco ahe jahya mondoi ohoe'ymame g̃wonga hugwi. Ahe e'i:

25 —Ji poko Tupana'ga. A'ereki ga ombuhu jira'yra'ga ji ve nhirembireko'ga pe no, ei ahe. Ymya g̃a ji jai nandera'yri javo. Kiro po ti g̃a nde'ia'javi ji ve nehẽ, ei ahe.

Tupana'gapyrive'ga omombe'u Jesus'ga arag̃wama

26 Opuru'arame seis Isabelva'ea jahya mondoi. A'ea rupi Tupana'ga ojipyrive'ga mondoukari Gabriel'ga cidade de Nazaré pe – perope Galiléiapeve'g̃a gwyri pe. 27 Pevo Tupana'gapyrive'ga yvagipeve'ga hoi ojyva imombe'gwovo Tupana'ga nhi'ig̃a Mariava'ea pe. Akwaimbae'ga ndogwerekoi ve ahe.

—Hehã ti tahembireko tuhẽ Daviva'ea rymymino'ga pavẽi nehẽ José'ga pavẽi nehẽ, ei ahepo'ria.

Mariava'ea nahembirekoi ve Joséva'ea pavẽi Tupana'gapyrive'ga rurame Mariava'ea pyri. 28 Kiro Tupana'gapyrive'ga ruri Mariava'ea pyri javo ahe ve:

—Ejoryjory ti, ei ga. A'ereki Tupana'ga omombyry nde ve okovo nde pyri. Koji'i Tupana'ga imombyryvi nde ve kunhangwera'g̃a pe hohe, ei ga Mariava'ea pe.

29 Omyi Mariava'ea py'a Tupana'gapyrive'ga imombe'urame ahe ve. Oyvyteri pe ahe ei: “Marag̃atu ga ei ji ve ra'e?” A'ea ahe ei ojapyakavo hehe ikwahave'yma. 30 A'ero Tupana'gapyrive'ga ei:

—Maria, ei ga ahe ve. Terekyhyji! A'ereki Tupana'ga imombyryvi nde ve. 31 Ji rendu ti! Ndepuru'a po ti nde nehẽ, ei ga. A'ero po ti nde eja'yra'ga mbo'ari nehẽ, ei ga Mariava'ea pe. Jesus emondo ti inog̃a gareraramo. 32 Huvihavuhu hete po ti ga nehẽ, ei ga. Nhandepojykaharete'ga Tupana'ga koji'i ipopoaka hete g̃a hohe pa. Jesus'ga pe po ti ga ei nehẽ jira'yra'ga. Tupana'ga tuhẽ po ti ga mongoi nehẽ eko ti huvihavuhuhetero javo. Nahã po ti ga huvihavuhuhetero g̃wamonhava'ea py'rovo Daviva'ea py'rovo nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga. 33 Nane'ymi jipi po ti ga rekoi Jacóva'ea rakykwepohara'g̃a nduvihavuhuhetero gwe'yja'g̃a nduvihavuhuhetero nehẽ. Avuirama po ti ga rekoi huvihavamo nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga Mariava'ea pe.

34 Kiro Mariava'ea ei:

—Akwaimbae'g̃a ndajirerekoi ve, ei ahe Tupana'gapyrive'ga pe. Ma po ti ji puru'aro nehẽ naerũ? ei ahe ga pe.

35 A'ero Tupana'gapyrive'ga ei ahe ve:

—Pyry hete Tupana'ga ra'uva. Tupana'ga ipopoaka hete ojipe'g̃a hohe pa. Aerẽ po ti gara'uva jyvi ua nde pyri nehẽ. Opopoakara pyvõ po ti Tupana'ga tayri'ga mondoi nde pype a'ero nehẽ. Nahã po ti ga ndera'yra'ga apoi nde ve nehẽ, ei ga Mariava'ea pe. Nurã ombo'arame po ti ndera'yra'ga pyryhetero nehẽ. “Tupana'ga ra'yra'ga,” e po ti g̃a ga pe nehẽ, ei ga ahe ve.

36 —Ji rendu ti! ei ga ahe ve. Erekwaha nde eje'yjahẽa Isabelhẽa. Hẽa ipuru'a no. Ig̃waivĩ hẽa kiro a. Ymya g̃a ei: “Ndata'yri tuhẽ hẽa.” Nahã g̃a ei. Emo seis hẽa omondo jahya opuru'arame. Kiro po ti hẽa gwa'yra'ga mbo'ari nehẽ. 37 A'ereki Tupana'ga pe ahã onhimiva'ea, ei ga imombe'gwovo.

38 A'ero Mariava'ea ei Tupana'gapyrive'ga pe:

—Ji ko Tupana'gareheva'ea. Na ti ji puru'aro a'ero nehẽ ganhi'ig̃a rupi nehẽ – kiroki a'ea nde eremombe'u ji ve, ei ahe ga pe.

A'ero Tupana'gapyrive'ga hoi ahe hugwi.

Mariava'ea oho Isabelva'ea repiaga

39 Aerẽ Mariava'ea herekokatui ombate'ria. Kotihĩ ahe herohoi yvytyruhua rupi Judéiapeve'g̃a gwyri pe yvytyruhupeve'g̃a gwyri pe ogwovo pevove'g̃a cidade pe. 40 Pevo Zacariasva'ea ronga pe ahe hoi ogwovo Isabelva'ea pyri.

—Kirog̃we ji ruri, ei ahe Isabelva'ea pe.

41 A'ero Isabelva'ea ra'yrava'ea Isabelva'ea avykyi aheyvyteri pe ahe Mariava'ea nhi'ig̃a renduvame. Kiro Tupana'ga ra'uvapyryva ruri Isabelva'ea pyri ahe pojykavo. 42 Nurã Isabelva'ea nhi'ig̃a hahyahi hẽa erame:

—Koji'i Tupana'ga imombyryvi nde ve kunhangwera'g̃a pe hohe, ei Isabelva'ea Mariava'ea pe. Aerẽ po ti Tupana'ga imombyryvi ndera'yra'ga pe nehẽ no. 43 Nde ko jipojykaharete'ga yhẽa reki. Kiro po ti nde ga mbo'a nehẽ. A'ero nde huvihava. Jihi okoteheva'ea ko ji. Emo nde erejo jitehe ji repiaga! ei ahe Mariava'ea pe onhimomby'avo. 44 Nenhi'ig̃a ji henduvame kotihĩ jira'yra'ga roryroryvamo ji avykyavo jiyvyteri pe ko, ei ahe Mariava'ea pe. 45 Pyry hete nde ve. A'ereki nde Tupana'ga nhi'ig̃a rerovia na tuhẽ po ti a'ero nehẽ javo, ei Isabelva'ea Mariava'ea pe. Tupana'ga po ti nopiriani tuhẽ onhi'ig̃a nde ve nehẽ, ei Isabelva'ea.

Mariava'ea ombohete Tupana'ga

46 A'ero Mariava'ea ei:

—Ambohete tuhẽ ji Tupana'ga jipojykaharete'ga jipy'a pe.

Huvihavuhu ko nde epyryvamo, a'e ji ga pe.

47 Tupana'ga ji mbohoryory ojihe, ei ahe.

Jiyvyteri pe ji jiroryrory.

A'ereki ga nhimbopiro'yharamo oko.

48 Ji ko gareheva'ero, ei ahe. Ji rendu ti! Kiro ji ndakotehea'javi reki.

A'ereki ga ji repia katu ji moka'nhyme'yma.

Nurã kiro po ti yvyakotyve'g̃a epavi nehẽ

pyry hete hẽa pe javo ji ve, ei Mariava'ea.

49 A'ereki Tupana'ga ipopoakaheteve'ga ji poko hete.

Anhimomby'a ji ga rehe.

Pyry hete tuhẽ ga.

50 Nane'ymi ga g̃a arõhetei g̃a pokoga

– kiroki g̃a ganhi'ig̃a rupi oko ga mbohetepota.

Oporogwety ga g̃anda'yra'g̃a g̃anymymino'g̃a no

– kiroki g̃a ganhi'ig̃a rupi oko ga mbohetepota.

Oporogwety ga g̃anamonha'g̃a no

– kiroki g̃a ganhi'ig̃a rupi oko ga mbohetepota, ei Mariava'ea.

51 Ga okwahavuka opopoakara.

Ombokwaki'o ga onhimboheteve'g̃a.

52 Ga omombo huvihava'g̃a

tapekoa'javi ti huvihava kiro javo g̃a pe.

Okoteheve'g̃a ga omongouka reki

eko ti huvihavamo kiro javo g̃a pe, ei Mariava'ea.

53 Ga omondo pyryva'ea imbatere'ỹve'g̃a pe.

Imbateve'g̃a ga omondouka reki ojihugwi.

G̃apojate oho a'ero.

54 Tupana'ga nomoka'nhymi onhi'ig̃agwera ojiheva'ea pe israelitasva'ea pe.

Oko ga g̃wembi'ea rupi ahe pokoga, ei Mariava'ea.

55 Ymyahũ ga nhi'ig̃atui nhaneramonhava'ea pe Abraãova'ea pe.

Aerẽ ga nhi'ig̃atui aherakykwepoharava'ea pe israelitasva'ea pe.

“Nane'ymi ji pe pokogi jipi,” ei Tupana'ga ahe ve.

“Penymymino'g̃a po ti ji g̃a pokogi nehẽ no,” ei ga. Na tuhẽ reki.

Nomoka'nhymi ga ahe pokoga.

Ga po ti nhande pokogi nehẽ no, ei Mariava'ea.

Nhanenymymino'g̃a po ti ga g̃a pokogi nehẽ no.

G̃anymymino'g̃a po ti ga g̃a pokogi nehẽ no, ei Mariava'ea.

56 Kirẽ Mariava'ea três jahya mondoi gwerevi opytavo Isabelva'ea pyri. Aerẽ ahe jivyri ogwovo g̃wonga pe.

João Batistava'ea o'a

57 Kiro Isabelva'ea ra'yrava'ea ahava. A'ero ahe gwa'yrava'ea mbo'ari. 58 Aherongapypeve'g̃a okwaha ahere'yja'g̃a pavẽi Tupana'ga pyryhetea ahe ve ga ahera'yrava'ea mbo'arukaro g̃waramo ahe ve. A'ero g̃a ndoryndoryvamo Isabelva'ea pavẽi.

59 Sete tay'riva'ea kiri o'arirẽ. Ko'emame aherakwanhapi'ria kytihava. A'ero g̃ande'yja'g̃a nduri hepiaga. Tay'riva'ea rehe g̃a inombotari ahereraramo ahepo'ria rera Zacarias po ti garera nehẽ javo. 60 A'ero ahe'yembora ei:

—Ahã te! Poi rũi po ti garera nehẽ. Garera po ti João nehẽ, ei Isabelva'ea.

61 A'ero g̃a ei ahe ve:

—Maraname nde ei nahã? Ndogwerekoi ndere'yja'g̃a a'ea gwera, ei g̃a.

62 Opoa pyvõ g̃a ei tay'riva'ea po'ria pe marãva'ea nde erepota garera naerũ javo. 63 A'ero Zacariasva'ea poeruri peru ti ji ve ikwatijahava javo. A'ereki ahe nonhi'ig̃i. G̃a imondorame ikwatijahava ahe ve, ahe ikwatijari inog̃a: “Garera ko João.” G̃a nhimomby'apavi aherera repiaga.

64 Kiro kotihĩ Zacariasva'ea nhi'ig̃a'javi a'ero.

—Pyry hete Tupana'ga, ei ahe ga mboheteavo.

65 Zacariasva'ea nhi'ig̃ame ahekotyve'g̃a kyhyjipavi. Hehe g̃a nhomonhi'inhi'ig̃i imombe'gwombe'gwovo pa yvytyvytyruhupeve'g̃a pe nhaporemo Judéiapeve'g̃a pe. 66 Kiroki g̃a g̃wendu Zacariasva'ea mombe'ua tay'riva'ea mombe'ua no – g̃a nhaporemo ojapyaka hehe. A'ero g̃a ei:

—Tayri'ga po ti oko huvihavuhuro a'ero nehẽ! ei g̃a.

A'ereki Tupana'ga popoakahetea oko tay'riva'ea rupi.

Zacariasva'ea omombe'u gwa'yrava'ea

67 Tay'riva'ea po'ria Zacariasva'ea, ahe kiro Tupana'ga ra'uva ahe pojykai. A'ero ahe imombe'ui Tupana'ga rembikwahavukara javo:

68 —Timbohete ti nhandepojykaharete'ga israelitas'g̃a pojykaharete'ga Tupana'ga!

A'ereki ga uhu nhande pokoguka ojiheva'ea pokoguka nhande mbopiro'yavouka, ei Zacariasva'ea.

69 Ga ombuhuruka ipopoakaheteve'ga

toko ti ga g̃ambopiro'yharamo javo.

Garamonhava'ea ko Daviva'ea Tupana'gareheva'ea, ei Zacariasva'ea.

70 Ymyahũ hete Tupana'ga omombe'u jipe ipopoakaheteve'ga rura

pyryva'ea pe onhi'ig̃a mombe'uharava'ea pe.

A'ero Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea garura mombe'ui nhaneramonhava'ea pe.

71 Ahe e'i: “Tianembopiro'y ti ipopoakaheteve'ga nhanearõe'ỹve'g̃a hugwi nehẽ.”

A'ea Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea ei nhaneramonhava'ea pe Tupana'ga remimbotarimova'ea mombe'gwovo, ei Zacariasva'ea.

72 A'ereki ymyahũ Tupana'ga e'i hete nhaneramonhava'ea pe:

“Amombyry po ti ji pe me

imoka'nhyme'yma nhinhi'ig̃a Abraãova'ea pe nehẽ,” ei Tupana'ga, ei Zacariasva'ea.

73 Ymyahũ Tupana'ga onhi'ĩ nhaneramonhava'ea pe Abraãova'ea pe, ei Zacariasva'ea.

74 Abraãova'ea pe ga ei:

“Ambopiro'y po ti ji nderakykwepohara'g̃a g̃a'arõe'ỹve'g̃a hugwi nehẽ.

A'ero ti g̃a toko nhinhi'ig̃a rupi ji mboheteavo okyhyjie'yma nehẽ,” ei Tupana'ga.

75 “Nane'ymi ti nderakykwepohara'g̃a toko pyry okovo jireheva'ero

ji mboheteavo okokatuavo jipi nehẽ,” ei Tupana'ga nhaneramonhava'ea pe, ei Zacariasva'ea imombe'gwovo g̃a pe.

76 —Tapihã, ei Zacariasva'ea gwa'yrava'ea pe.

Nde ypy ti ereho Tupana'ga renonde nehẽ

imboavujikwea ga pe garura renonde nehẽ.

Nurã po ti ga ei nde ve nehẽ

ereko ti nde nhinhi'ig̃a mombe'uharamo nehẽ javo.

Gaha oko ojipe'g̃a hohe pa Tupana'ga, ei Zacariasva'ea gwa'yrava'ea pe.

77 Nde po ti eremombe'u pyryva'ea Tupana'ga nhi'ig̃a gareheve'g̃a pe g̃a mog̃itavo nehẽ.

A'ero po ti nde ei g̃a pe nehẽ:

“Uhu po ti ipopoakaheteve'ga nhande mbopiro'yavo nhanderekote'varuhua hugwi nehẽ.

A'ereki ga a'ea omombo nhande hugwi ikwahava'jave'yma.”

A'ea po ti nde ei g̃a pe nehẽ, ei Zacariasva'ea gwa'yrava'ea pe.

78 Nahã po ti nehẽ. A'ereki Tupana'ga omombyry nhande ve nhande repiakatuavo.

Opyryvamo g̃waramo po ti ga ipopoakaheteve'ga mbuhurukari nhande pyri yvaga hugwi nehẽ.

79 Urame po ti ipopoakaheteve'ga ei ikwahavuka nhande ve nehẽ.

“Pejiko ti ji rehe imomboruka pejikote'varuhua ji ve.

A'ero po ti ji pe nderohoukari yvagi pe

pe mombytavo avuirama Tupana'ga pyri nehẽ.

A'ero po ti pe ndapehoi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ.”

A'ea po ti ga ei ikwahavuka nhande ve nehẽ.

A'ereki nhande ndikwahavi nhandekote'varuhuavo

nhandekyhyjiavo hahyva'ea ruvihava hugwi okovo g̃a ja

– kiroki g̃a oho ypytuna rupi.

“Mome po pehea?” ei g̃a ikwahave'yma.

Ipopoakaheteve'ga po ti ikwahavukari nhande ve

imbokojahuavo nhaneakag̃i pe inog̃atuavo nhandepy'a

ji rupi po ti pe hoi yvagi pe nehẽ javo, ei Zacariasva'ea gwa'yrava'ea pe.

80 Aerẽ tay'riva'ea nhimomboakari oky'rahu'iro Zacariasva'ea ra'yrava'ea. Pyry hete tuhẽ tay'riva'ea reaporog̃ita okovo. Aerẽ oyvuakarame ahe ruvi ongae'ỹi me upa. Aerẽ ahe oje'yja'g̃a mog̃itai israelitas'g̃a mog̃itai Tupana'ga nhi'ig̃a rehe.

2

Jesus'ga aragwera

(Mateus 1.18-25)

1 João Batistava'ea arirẽ César Augustova'ea oko huvihavuhuro tuhẽ romanova'ea. A'ero ahe ei ogwyripeve'g̃a pe nhaporemo g̃a mondovouka ikwatijaruka g̃andera. 2 A'ea rupi g̃a hoypyi ikwatija. A'ea rupi Cirênio'ga oko governador'ga Síriapeve'g̃a gwyri pe. 3 G̃a nhaporemo g̃a hog̃ahoi g̃wamonhava'ea cidade pe g̃wamonhava'ea aragweri pe imondovo gwera.

4 Nurã Joséva'ea hoi cidade de Nazaré hugwi. Ogwyra hugwi ahe hoi Galiléia hugwi ogwovo. Judéiapeve'g̃a gwyri pe ahe hoi cidade de Belém me – perope ymyahũ Daviva'ea o'a Joséva'ea ramonhava'ea. 5 Nurã pevo Belém me Joséva'ea hoi imondovo gwera Mariava'ea pavẽi.

Mariava'ea aherembirekoruama, ymya ahe ipuru'a okovo. 6 Kiro ahera'yra'ga ahava reki ahe vahemame pevo. 7 A'ero ahe gwa'yra'ga mbo'ari upa. Gaha ahera'yrypya. Ahe ga mamag̃atui tapy'ynhapira pyvõ ipukuhuva'ea pyvõ ga mondovo ga nog̃a yuranuhũa poitava pype – perope g̃a omondo mbatera yuranuhũa pe. A'ereki ahã ahe ve ahekihava pevo g̃anonga pype. Nurã yuranuhũa rokaja pype Mariava'ea ombo'a gwa'yra'ga.

Ovelhas repiakatuharava'ea Tupana'gapyrive'g̃a pavẽi

8 Belém kotyi ve g̃a nduvi nhuhũ me ovelhas repiakatuhara'g̃a. Gwepia katu g̃a ovelhas he'yjuhuva'ea ypytunimo okovo.

9 Kotihĩ hete nhandepojykaharete'gapyrive'ga Tupana'gapyrive'ga jipiukari g̃a pe yvaga hugwi. Nhandepojykaharete'ga rendy'jandy'java imbokojahupavi g̃a pe. Ohyhyi g̃a okyhyjiavo. 10 A'ero Tupana'gapyrive'ga yvagipeve'ga ei g̃a pe:

—Tapekyhyji te, ei ga g̃a pe. Ji rendu ti! Ajo ji tamombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a pe me pyryva'ea pe me, ei ga. Henduvame horyory pa hete po ti g̃a nehẽ pegwyripeve'g̃a israelitas'g̃a. 11 Kiro ji imombe'ui pe me pyryva'ea. Ga o'a ko nhandepojykaharete'ga Cristo'ga. Ga ko pembopiro'yharamo oko, ei ga. Daviva'ea cidade pe ga ari ko. 12 Kiro ji ga mombe'ukatui pe me. Nurã po ti pe mbaragwahavi ga rehe nehẽ ga rekarame nehẽ. Yuranuhũa poitava pype po ti pe ga repiagi nehẽ. Tapy'ynhapira pyvõ hẽa ga mamani ga nog̃a ipype, ei Tupana'gapyrive'ga g̃a pe.

13 Kotihĩ he'yjuhuve'g̃a yvagipeve'g̃a jipiukari yvaga hugwi Tupana'gapyrive'ga pyri. G̃a ko Tupana'gapyrive'g̃a soldados'g̃a'jave'g̃a. Tupana'ga mboheteavo g̃a ei:

14 —Kiro yvagi pe hete yvagipeve'g̃a ombohete Tupana'ga tayri'ga rehe, ei g̃a.

Yvaga gwyra yvya koty kiro u katu pa yvyakotyve'g̃a py'a no tayri'ga rehe.

A'ereki Tupana'ga hory g̃a ndehe, ei Tupana'gapyrive'g̃a.

15 Onhi'imbavirẽ Tupana'gapyrive'g̃a jivypavi ogwovo ojiupia yvagi pe. G̃a horame ovelhas repiakatuhara'g̃a ei ojohupe:

—Tupana'ga ombuhuruka g̃a nhande pyri ikwahavuka nhande ve ipita'ngive'ga ara. He xaho pevo cidade de Belém me ga repiaga a'ero nehẽ, ei g̃a.

16 A'ero g̃a ovelhas rejari nhuhũ me onhana pea rupi ua Belém me. Pevo g̃a ga rekari ga repiaga a'ero Mariava'ea reheve Joséva'ea reheve. Ipita'ngive'ga g̃a ga repiagi yuranuhũa poitava pype.

17 Ga repiagame ovelhas repiakatuhara'g̃a imombe'umbe'upavi Tupana'gapyrive'ga nhi'ig̃a.

—“Belém me pepojykaharete'ga Cristo'ga ari pembopiro'yharamo,” ei ga tayri'ga mombe'gwovo, ei ovelhas repiakatuhara'g̃a.

18 Onhimomby'a pa g̃a – kiroki g̃a g̃wendu g̃anhi'ig̃a. 19 Mariava'ea reki ahe japyakapavi hehe oyvyteri pe. Nomoka'nhymbavi ahe.

20 Aerẽ ovelhas repiakatuhara'g̃a jivyri ogwovo g̃wenymbava pyri Tupana'ga mboheteavo.

—Pyry hete Tupana'ga, ei g̃a. Gaha ahe mbojiko ojihe. A'ereki ga okwahavuka tayri'ga ara nhande ve. A'ero nhande tayri'ga repiagi reki. Tupana'gapyrive'ga omombe'u katu nhande ve, ei g̃a Tupana'ga mboheteavo.

Jesus ko garera

21 Aerẽ sete tayri'ga kiri o'arirẽ. Kiro Mariava'ea garakwanhapi'ria kytiukari Joséva'ea pavẽi. Jesus ahe inog̃i gareraramo ga rehe. A'ereki Tupana'gapyrive'ga yvagipeve'ga e'i jipe: “Eno ti gareraramo ga rehe Jesus.” A'ea ga e'i Mariava'ea pe ahe ra'yre'ymame.

Gweroho ahe Jesus'ga gwe'yjava'ea jatykahavuhu pe

22-24 He'yiva'ea quarenta okirirẽ Mariava'ea gwa'yra'ga rerohoi cidade de Jerusalém me Joséva'ea pavẽi tihepiuka ti ga Tupana'ga pe javo. A'ereki ymyahũ Tupana'ga e'i Moisésva'ea pe ikwatijaruka ahe ve nahã kunhangwera'g̃a ti toko gwa'yrypyve'g̃a arirẽ nehẽ javo.

“He'yiva'ea quarenta okira rupi ti hẽa tojikwaku gwa'yra'ga arirẽ,” ei Tupana'ga ikwatijaruka.

“Quarenta okirirẽ mokõi ti hẽa togweru ji pyri pykahu'ia ikwava'eg̃a ji ve.

Herekoe'ymame pykahu'ia mokõi ti hẽa togweru pykahua'java'ea ra'yra ji ve nehẽ.

A'ea rupi po ti ji g̃a mombyryvi a'ero nehẽ,” ei Tupana'ga Moisésva'ea pe ikwatijaruka.

E'i ga no:

“Akwaimba'eva'ea ojihuvypyva'ea jiapoa tuhẽ g̃anenymbava.

Akwaimbae'g̃a ojihuvypyve'g̃a jiapoa tuhẽ no g̃anda'yrypyve'g̃a.

Nurã ti g̃a tombuhu ojihuvypyve'g̃a ojihuvypyva'ea reheve ji ve nehẽ,” ei Tupana'ga Moisésva'ea pe ikwatijaruka.

Nurã Moisésva'ea rembikwatijara rendukatuavo g̃waramo Mariava'ea gwa'yra'ga rerohoi cidade de Jerusalém me ojikwakupavame. Ogwyripeve'g̃a jatykahavuhua pype templo pype ahe gwa'yra'ga rerohoi pykahu'ia reheve. Ovahemame ahe mokõi imondoi pykahu'ia ikwava'ẽhara'ga pe.

—Ekwava'ẽ ti Tupana'ga pe, ei Mariava'ea Joséva'ea pavẽi ga pe. Xako ti Tupana'ga rembikwatijarukara rupi, ei ahe.

—Kwa, ei ga ahe ve ikwava'eg̃a.

25 Nanime Tupana'ga ra'uva Simeãova'ea reruri ahegwyripeve'g̃a jatykahavuhua pype templo pype. Oko katu Simeãova'ea Tupana'ga rendukatuavo. Jerusalém me ahe ruvi. Ymya Simeãova'ea e'i: “Ymya ji ei garura pota: Aerẽ po ti ga ruri nehẽ – kiroki ga onog̃atu nhandepy'a nehẽ israelitas'g̃a py'a nehẽ, a'e ji,” ei ahe. A'ereki ymya Tupana'ga ra'uva opojyka Simeãova'ea. 26 A'ero i'ei ahe ve: “Nde manoe'ymame po ti Tupana'ga Cristo'ga repiukari nde ve nehẽ. Gaha Tupana'ga ombuhu toko ti ga nderuvihavuhuhetero javo,” e'i Tupana'ga ra'uva ymya ahe ve.

27 Kiro Tupana'ga ra'uva Simeãova'ea reruri ahe rerovahema ahegwyripeve'g̃a jatykahavuhua pype templo pype a'ero. A'ea rupi Mariava'ea tayri'ga reruri ga rerovahema pevo Joséva'ea pavẽi tihepiuka ti ga Tupana'ga pe nhandekovo Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi javo.

28 Kiro Simeãova'ea Jesus'ga pyhynhyrõi opoti'a rehe ga mondovo ga nog̃a. Tupana'ga pe ahe ei ga mboheteavo:

29 —Jipojykaharetero ndepyry hete nde.

Eremombe'u katu ko nde ji ve, ei ahe.

Na ti ji manoi kiro a'ero.

A'ereki jipy'a u katu kiro, ei ahe.

A'ereki nde ere'e ji ve ejiheva'ea pe:

“Nde manoe'ymame po ti ji ga repiuka nde ve nehẽ.” Nahã nde ei.

30 Kiro ji ga repiagi tuhẽ.

Ga po ti ore mbopiro'yi okovo nenhi'ig̃a rupi.

31 Gaha nde eremongo

eko ti g̃ambopiro'yharamo javo ga pe, ei Simeãova'ea.

Yvyakotyve'g̃a po ti gwepia pa ga nehẽ

ga ko nhanembopiro'yharamo oko javo.

32 Ji rupi ahe oho Tupana'ga pyri javo,

gaha po ti oko hyapehava ja hepiuka ndeviara judeus'g̃arũive'g̃a pe gentios'g̃a pe nehẽ, ei ahe.

Ore ko ndereheva'ero israelitasva'ero.

Ore mboheteuka po ti ga nehẽ, ei Simeãova'ea Tupana'ga pe.

33 Onhimomby'a Jesus'ga yembora Joséva'ea pavẽi Jesus'ga mombe'ua renduvame.

34 —Tupana, ei Simeãova'ea Tupana'ga pe. Emombyry ti José'ga pe Mariahẽa pe no tayri'ga pe no, ei ahe.

Mariava'ea pe Simeãova'ea ei:

—Ji rendu ti! ei ahe Jesus'ga yembora pe. Agwa'ga ko ji amombe'u kiro nde ve ndera'yra'ga. Ymyahũ Tupana'ga ei ga mombe'gwovo: “Nahã po ti ga pe nehẽ. Ga rehe po ti jara'g̃a nduri ji pyri he'yive'g̃a israelitas'g̃a nehẽ xako ti gareheva'ero javo. Nduri po ti jara'g̃a ji pyri ga rehe jave'yma he'yive'g̃a israelitas'g̃a nehẽ. G̃a po ti ndokopotari gareheva'ero nehẽ,” ei Tupana'ga. “Tohepiuka ti ga jireaporog̃ita g̃a pe nhaporemo nehẽ. A'ero po ti he'yive'g̃a nhi'ĩte'varuhui ga pe okote'varuhuro ga pe nehẽ. 35 Nahã po ti ndera'yra'ga pe nehẽ tomboukwaha ti ga he'yive'g̃a ndeaporog̃ita nehẽ,” ei Tupana'ga, ei Simeãova'ea Mariava'ea pe. Ndehe, ei ahe Mariava'ea pe, hahy hete po ti nde ve nehẽ no, ei Simeãova'ea ahe ve.

36-38 Simeãova'ea nhi'imbavame nanime Anava'ea ruri ahe pyri. Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea Anava'ea. Fanuelva'ea ahepo'ria. Nurã ahe Aserva'ea rakykwepoharamo. Sete ahe ombokwara'a g̃wembirekova'ea rerekorame. Aerẽ ahe omano Anava'ea hugwi. Nahembirekoa'javi Anava'ea a'ero. Aerẽ kiro he'yi ahe imbokwara'ara'ari oitenta e quatro anos ahe imbokwara'ari. Ig̃waivĩ hete ahe. Nane'ymi ahe hoi oje'yja'g̃a jatykahavuhua pype templo pype. Ipype ahe ndo'ui onhi'ig̃a Tupana'ga pe ypytunimo arimo no tambohete ji ga javo.

Kiro ahe ruri Mariava'ea pyri Joséva'ea pyri no ahe Jesus'ga rerekorame ipype.

—Ndepyry hete nde, ei Anava'ea Tupana'ga pe. A'ereki nde erembuhu tayri'ga Cristo'ga, ei ahe Tupana'ga pe.

A'ero ahe hoi tayri'ga mombe'gwombe'gwovo Jerusalémmeve'g̃a pe – kiroki g̃a ombopiro'yhara'ga rura pota tuhu ti ga javo.

—Uhu nhanembopiro'yhara'ga, ei Anava'ea g̃a pe nhaporemo imombe'gwovo.

Ojivy Mariava'ea cidade de Nazaré pe

39 Mariava'ea onhi'ĩpo'ru pa Tupana'ga nhandepojykaharete'ga Joséva'ea pavẽi – kiroki Tupana'ga nhi'ig̃a Moisésva'ea okwatija. Aerẽ ahe jivyri ogwovo ogwyri pe Galiléia pe. Ocidade pe ahe hoi Nazaré pe.

40 Pevo tayri'ga nhimomboakari Jesus'ga. Oata'i ga. Pyry hete tuhẽ gareaporog̃ita. Okwaha pa ga. Tupana'ga imombyryvi ga pe.

Jesus'ga oko gwe'yjava'ea jatykahavuhu pe

41 Ano nanani Jesus'ga yembora oho Jerusalém me gapo'ria pavẽi. “Ti'u toryvi pe Páscoa pe pevo ojipe'g̃a pavẽi,” ei ahe. “Timoka'nhymyme ti Tupana'ga pyryvagwera nhande ve. A'ereki ymyahũ Tupana'ga ombogwavuka nhaneramonhava'ea pyvõ ahera'yrypyva'ea jukaukare'yma,” ei ahe. 42 Nurã ahe hoi ano nanani Jerusalém me i'gwovo toryvi pe.

Kiro ahe hoa'javi Páscoa repiaga Jesus'ga vojarame. Doze anos Jesus'ga imbokwara'ari kiro. Jesus'ga rerogwovo ojupi ahe hoi ovahema i'gwovo toryvi pe.

43 Aerẽ Páscoa mominirẽ ahe jivyri pehea rupi ua g̃wonga pe. Opyta Jesus'ga Jerusalém me. Ahe ndokwahavi reki ga pytarame. 44 “Po ga ruri nhandere'yja'g̃a ndupi,” ei ahe ua. “Po nhanerembikwahave'g̃a ndupi ga ruri,” ei ahe. A'ereki he'yive'g̃a ojivy Jerusalém hugwi pea rupi ua g̃wonga pe. Ndokiri ve ahe mbytera rupi ve. Ka'arugame ahe ei: “Mome po ga rekoi naerũ?”

Oje'yja'g̃a ma'õ me ahe ga rekarekari novĩa onhimbikwahave'g̃a ma'õ me no. 45 Ga repiage'ymame ahe jivyri Jerusalém me a'ero ga reka. 46 Dois okirirẽ ahe ga repiagi ogwyripeve'g̃a jatykahavuhua pype. Ahegwyripeve'g̃a mbo'ehara'g̃a ma'õ me ga apygi g̃a nendukatuavo. Tupana'ga nhi'ig̃a rehe g̃a ombo'e.

—Marã po? Emombe'u katu ti ore ve, ei g̃ambo'ehara'g̃a Jesus'ga pe.

A'ero Jesus'ga imombe'ukatui g̃a pe. Kirẽ ga ei g̃a pe:

—Marã po? Pemombe'u katu ti ji ve kiro, ei Jesus'ga g̃a pe.

47 Onhimomby'a pa reki garenduve'g̃a ga okwaha hete Tupana'ga nhi'ig̃a javo.

48 Ga repiagame ga'yembora nhimomby'ahetei Joséva'ea pavẽi.

—Pi'a, ei Jesus'ga yembora Jesus'ga pe. Maranameuhũ nde orepy'a momynhuhũi? Ndavy'ari ji nderuva'ga pavẽi nde rekarame! Momeuhũ ga? oro'e ore nde ve.

49 A'ero Jesus'ga ei ahe ve:

—Maraname pe ji rekari? Po ji rekoi avo jiruva'ga ronga pe hamo nhandejatykahavuhu pe. Avo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi ji rekoi. Ndapekwahavi naerũ? ei ga ahe ve.

50 Ndokwahavi tuhẽ reki ahe gwa'yra'ga ea Mariava'ea Joséva'ea pavẽi. A'ero ahe ei oyvyteri pe: “Marãi ganhi'ig̃a ga erame po ji rekoi jiruva'ga ronga pe hamo? Maraname ga ei a'ea?” ei ahe oyvyteri pe.

51 Kiro ga jivyri o'yembora rupi Joséva'ea rupi ua cidade de Nazaré pe. Opyta ga upa aheronga pe okovo ahenhi'ig̃a rupi jipi. Ga'yembora ojapyaka oyvyteri pe ga'ea rehe. Nomoka'nhymi ahe.

52 Aerẽ Jesus'ga imbokwara'ara'ari. Igwaigwavete Jesus'ga reaporog̃itakaturo. Okwaha pa ga okovo. Jyvuaka ga kiro onhimomboakaruhuavo. Tupana'ga oarõ hete ga. Yvyakotyve'g̃a ga arõ hete no.

3

João Batistava'ea remimombe'ua

(Mateus 3.1-12; Marcos 1.1-8; João 1.19-28)

1-2 Aerẽ João Batistava'ea pe Zacariasva'ea ra'yrava'ea pe Tupana'ga imbuhurukari onhi'ig̃a imombe'gwovouka ahe ve.

—Emombe'u ti nhinhi'ig̃a g̃a pe, ei Tupana'ga João Batistava'ea pe.

Tupana'ga nhi'ig̃a renduvame João Batistava'ea ruvi ongae'ỹi me upa.

Tupana'ga imbuhurukarame onhi'ig̃a João Batistava'ea pe Tibério César'ga he'yjuhuve'g̃a nduvihavuhuro tuhẽ oko. Kiro César'ga he'yi quinze anos g̃werĩ imbokwara'ari g̃anduvihavuhuro. Pôncio Pilatos'ga ko governador'ga Judéiapeve'g̃a gwyri pe. Herodes'ga omondomondo Galiléiapeve'g̃a g̃wemimbotarimova'ea rupi g̃agwyri pe. Herodes'ga irũ'ga Filipe'ga. Filipe'ga omondomondo Ituréiapeve'g̃a g̃wemimbotarimova'ea rupi g̃agwyri pe. Omondomondo ga Traconitespeve'g̃a g̃agwyri pe no. Lisânias'ga ko omondomondo Abilenepeve'g̃a g̃wemimbotarimova'ea rupi g̃agwyri pe. Tibério César'ga gwereko pa g̃a g̃anduvihavuhuro okovo.

A'ea rupi ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'g̃a ko Anás'ga Caifás'ga pavẽi.

A'ea rupi kiro João Batistava'ea pe Tupana'ga imbuhurukari onhi'ig̃a imombe'gwovouka emombe'u ti nhinhi'ig̃a g̃a pe javo. 3 Nurã João Batistava'ea hoi g̃agwyri pe nhaporemo rio Jordão rembeyvyra rupi imombe'gwovo hete Tupana'ga nhi'ig̃a g̃a mbo'eavo.

—Pepohi tuhẽ ti pejikote'varuhua hugwi, ei ahe. Perojijyjijyi ti pejeaporog̃ita pejikokatuavo Tupana'ga nhi'ig̃a rendukatuavo. A'ero po ti ji pe mobatizai yhya pype rio pype nehẽ, ei ahe. A'ero po ti Tupana'ga imombohetei pendekote'varuhua pe hugwi nehẽ imoka'nhyma nehẽ, ei João Batistava'ea g̃a pe g̃a mog̃itavo.

4 Ymyahũ Isaíasva'ea ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea. Isaíasva'ea João Batistava'ea mombe'u nhog̃wenonde. Isaíasva'ea e'i ikwatija hako:

“Hahyahi po ti ganhi'ig̃a

ga erame g̃a mbo'eavo ongae'ỹi me nehẽ,” ei Isaíasva'ea.

“E'i po ti ga nehẽ:

‘Pemboavujikwe ti pehea huvihava'ga pe

tuhu ti ga nhande pyri javo.

Pembohupi katu ti pehea ga pe,’ e po ti ga nehẽ,” ei ahe javo g̃andeaporog̃ita rerojijyja pe nhandepojykaharete'ga rura renonde.

5 “ ‘Omoypehỹ ti Tupana'ga nhyvyapỹapynuhũa g̃waimbya nehẽ,’ e po ti ga nehẽ.

‘Ombo'gwy'gwyruhu po ti ga jyvy'gwavy'gwajuhua yvytyra reheve imbojo'jakatuavo nehẽ.

Omohig̃atu po ti ga pehea nhikotĩkoti'ĩuhua nehẽ imondovo nehẽ.

Onog̃atu po ti ga nhyvyapỹapy'ndiuhua pea rupi nehẽ.

6 Tupana'ga po ti gwepiuka yvyakotyve'g̃a mbopiro'yhara'ga nehẽ,’ e po ti ga nehẽ.”

A'ea Isaíasva'ea ei ymyahũ ikwatija hako João Batistava'ea nhi'ig̃a mombe'unhog̃wenondeavo hako.

7 Kiro João Batistava'ea ruvi ongae'ỹi me ogwovo rio Jordão rembeyvyri. A'ero he'yjuhuve'g̃a nduri onhimono'ono'og̃uhũavo João Batistava'ea pyri tianemobatiza ti javo ahe ve. A'ero João Batistava'ea ei g̃a pe:

—Tiruahũ pendeaporog̃ita! Pe'euhu pe pejohupe pejikokatupotare'yma g̃waramo. Pe'e pe: “Haite! Xaho João Batista'ga pyri tianemobatiza ti ga. Nurã po ti Tupana'ga nonhimonha'ngaa'javi nhande rehe nehẽ. Ndahahyi po ti nhande ve a'ero nehẽ.” Nahã pe pe'e, ei João Batistava'ea. Maraname pe euhui nanongarava'ea naerũ? Pe tuhẽ penhimbo'e nava'ea rehe, ei João Batistava'ea g̃a pe.

8 —Ji a'e pe me: Po pe ndapepotari hahyva'ea Tupana'ga nhimonha'ngarame pe ndehe, a'ero ti peko katu, ei João Batistava'ea. Tapembopogwea'javi ti pejite'varuhua pejikovo. Pe pohirame jugwi po ti Tupana'ga ei pe me nehẽ: “Ndovy'ari g̃a okote'varuhua rehe kiro opohia jugwi herojijyita ojeaporog̃ita. Nanhimonha'ngaa'javi ji g̃a ndehe a'ero.” Nahã po ti Tupana'ga ei pe me a'ero nehẽ, ei João Batistava'ea g̃a pe.

—Tape'ei ti pejiyvyteri pe: “Abraãova'ea nhaneramonhamo oko. Tupana'ga oarõ hete Abraãova'ea. Nurã po ti Tupana'ga nonhimonha'ngai nhande rehe nehẽ.” A'ea ti tape'ei. A'ereki Tupana'ga ndokoi reki Abraãova'ea rymymino'g̃a ndehe g̃a ndekote'varuhurame. Po Tupana'ga ojipe'g̃a pota, a'ero Tupana'ga oapo kwaha ag̃a ita Abraãova'ea rymyminoro g̃a mongovo, ei João Batistava'ea g̃a pe.

9 Kiro João Batistava'ea imombe'ui ojo'java'ea g̃a pe. G̃a mbo'eavo ga ei:

—Akwaimbae'ga ombogwa g̃werĩ jykwa'ria pyvõ tambo'aruka javo. Po i'yva ndogwerekoi yva'ikatua, a'ero po ti ga imbo'ari imondovo tata pype nehẽ. Na jitehe Tupana'ga pe nderekog̃werĩ pe momboa tata pype hahyva'ea ruvihava pype pe pohire'yma g̃waramo pejikote'varuhua hugwi pejikokatue'yma, ei João Batistava'ea g̃a pe imombe'gwovo.

10 João Batistava'ea renduvame g̃a ei ahe ve onhimongyavo:

—Marã po ti ore rekokatui a'ero nehẽ?

11 A'ero ahe ei g̃a pe:

—Kiroki ga gwereko mokõi tapy'ynhapira – gaha ti tomondo ojipeji herekoe'ỹve'ga pe. Kiroki ga gwereko mbatera – gaha ti tomondo herekoe'ỹve'ga pe to'u ti ga javo. Nahã ji ei pe me pemondo ti javo, ei ga g̃a pe.

12 Kiro itambere'ia mono'ono'õhara'g̃a nduri João Batistava'ea pyri. Omono'og̃uhũ g̃a itambere'ia governo pe. G̃a uhu tianemobatiza ti João Batista'ga javo.

—Nhanembo'eharamo emombe'u ore ve, ei g̃a ga pe. Marã po ti ore rekokatui a'ero nehẽ? ei g̃a.

13 A'ero ahe ei g̃a pe:

—Penhi'ĩpo'ru ti penduvihava'g̃a. G̃anhi'ig̃a rupi te ti pemono'ono'og̃atu itambere'ia ahe hugwi, ei ahe. Tape'ei ti ahe ve: “Koji'i ti embuhu ji ve.” A'ea ti tape'ei, ei João Batistava'ea g̃a pe.

14 Kiro soldados'g̃a nduri João Batistava'ea pyri no. Ahe ve g̃a ei:

—Oro ore, marã po ti ore rekokatui nehẽ? ei g̃a.

A'ero ahe ei g̃a pe:

—Tapepojykai ti ojipe'g̃a itambere'ia g̃a hugwi. Tapenupanupãi ti g̃a g̃aitambere'ia rerohoahae'yma nehẽ. Tape'ei ti ojipe'g̃a pe: “Pembuhu ti ore ve itambere'ia. Po pe napembuhuri ore ve, a'ero po ti ore imbojari pe ndehe nehẽ.” Tape'mbei ti javo nanongara pe g̃a mongyhyjiavo imbuhuruka pejive. Pejoryjory ti peitambere'ia rehe – kiroki a'ea penduvihava'g̃a imondoi pe me peporavykya repyra, ei ahe g̃a pe.

15 João Batistava'ea renduvame g̃a epavi oyvyteri pe: “Mara'ngu po João Batista'ga Tupana'ga remimbuhurukara'ga Cristo'ga? Ga tuhẽ po,” ei g̃a oyvyteri pe ipota garura. 16 A'ero João Batista'ga ei g̃a pe:

—Uhu po ti ga nehẽ – kiroki ga ji hohe hete huvihavuhuhetero g̃waramo, ei João Batistava'ea. Ji ki a'e te ako tehe. Jihi opomobatiza yhya pyvõ jate. Nahã ji ikwahavukari g̃a pe pepohira pejikote'varuhua hugwi pendeaporog̃ita rerojijyja reheve pendekokatua reheve. Gaha po ti pe pojykauka Tupana'ga ra'uvapyryva pe aerẽve'ga nehẽ. Nahã po ti ga pendekote'varuhua mombigukari pe mombyryvuka nehẽ, ei João Batistava'ea ga mombe'gwovo g̃a pe.

17 Kiro João Batistava'ea imombe'ui ojo'java'ea g̃a pe. G̃a mbo'eavo ga ei:

—Trigo jara'ga gwereko japira mbovevehava opo pe tamboveve ti ji japira trigo hugwi javo, ei João Batistava'ea imombe'gwovo. Omono'ono'õ po ti ga oapoa trigo inhag̃a hyrua pype nehẽ. Japira po ti ga imbokai tata pyvõ nehẽ. Ndogwevi po ti tata upa nehẽ, ei João Batistava'ea.

—Na jitehe po ti jihoheheteve'ga huvihavuhuhete'ga imboja'oja'ogukari pyryve'g̃a okote'varuhuve'g̃a hugwi okovo pyryve'g̃a pojykaharetero nehẽ, ei João Batistava'ea g̃a pe. “Tuhu ti pyryve'g̃a ji pyri yvagi pe upa avuirama nehẽ,” e po ti jihoheheteve'ga nehẽ. “Toho ti okote'varuhuve'g̃a ji hugwi ogwovo tata pype hahyva'ea ruvihava pype opytavo pevo avuirama nehẽ ojivyre'yma,” e po ti jihoheheteve'ga nehẽ, ei João Batistava'ea Cristo'ga mombe'gwovo g̃a pe.

18 Ojipea rehe he'yiva'ea rehe João Batistava'ea g̃a mbo'embo'ei. Nahã ahe imombe'ukatui pyryva'ea Jesus'ga mombe'ua g̃a pe.

19 Ojikwe João Batistava'ea onhi'ig̃ahy Herodes'ga pe. Herodes'ga omondomondo Galiléiapeve'g̃a g̃wemimbotarimova'ea rupi g̃agwyri pe. Herodiashẽa rehe Herodes'ga irũ'ga rembirekohẽa rehe João Batistava'ea onhi'ig̃ahy ga pe. Herodes'ga tiruahũ ranuhũ. Nurã João Batistava'ea ei ga pe:

—Nane'ymi nde ereko te'varuhu. Kiro nde neirũ'ga rembirekohẽa rerekoi no. G̃wia ahe ndoapoi te ite'varuhuva'ea, ei João Batistava'ea ga pe.

20 Koji'i Herodes'ga tiruahũ a'ero. A'ereki kiro ga João Batistava'ea momboruka cadeia pype.

João Batistava'ea omobatiza Jesus'ga

(Mateus 3.13-17; Marcos 1.9-11)

21 Cadeia pype Herodes'ga João Batistava'ea momborukare'ymame ahe he'yive'g̃a mobatizapavi. Ahe Jesus'ga mobatizai no. A'ea rupi Jesus'ga nhi'ig̃ame Tupana'ga pe Tupana'ga ipe'ai yvaga. 22 Tupana'ga ra'uva jyvi yvaga hugwi Jesus'ga rehe. Inamburo gara'uva nhimbotei ua Jesus'ga rehe. Yvaga hugwi Tupana'ga nhi'ig̃i javo:

—Ndehe ko jira'yra nhiremia'nguhetea, ei Tupana'ga Jesus'ga pe. Anhimohẽ hete ko ji nde rehe, ei ga.

Jesus'ga ramonhava'ea

(Mateus 1.1-17)

23 He'yiva'ea trinta anos Jesus'ga imbokwara'ara'ari yvyakotyve'g̃a mbo'eypyrame Tupana'ga nhi'ig̃a rehe. Javo tehe g̃a ei ga pe:

—Po Jesus'ga José'ga ra'yra'ga, ei g̃a.

Joséva'ea Eliva'ea ra'yrava'ea.

24 Eliva'ea Matateva'ea ra'yrava'ea.

Matateva'ea Leviva'ea ra'yrava'ea.

Leviva'ea Malquiva'ea ra'yrava'ea.

Malquiva'ea Janaiva'ea ra'yrava'ea.

Janaiva'ea Joséva'ea ra'yrava'ea.

25 Joséva'ea Matatiasva'ea ra'yrava'ea.

Matatiasva'ea Amósva'ea ra'yrava'ea.

Amósva'ea Naumva'ea ra'yrava'ea.

Naumva'ea Esliva'ea ra'yrava'ea.

Esliva'ea Nagaiva'ea ra'yrava'ea.

26 Nagaiva'ea Maateva'ea ra'yrava'ea.

Maateva'ea Matatiasva'ea ra'yrava'ea.

Matatiasva'ea Semeiva'ea ra'yrava'ea.

Semeiva'ea Joséva'ea ra'yrava'ea.

Joséva'ea Jodava'ea ra'yrava'ea.

27 Jodava'ea Joanãva'ea ra'yrava'ea.

Joanãva'ea Resava'ea ra'yrava'ea.

Resava'ea Zorobabelva'ea ra'yrava'ea.

Zorobabelva'ea Salatielva'ea ra'yrava'ea.

Salatielva'ea Neriva'ea ra'yrava'ea.

28 Neriva'ea Melquiva'ea ra'yrava'ea.

Melquiva'ea Adiva'ea ra'yrava'ea.

Adiva'ea Cosãva'ea ra'yrava'ea.

Cosãva'ea Elmadãova'ea ra'yrava'ea.

Elmadãova'ea Erva'ea ra'yrava'ea.

29 Erva'ea Josuéva'ea ra'yrava'ea.

Josuéva'ea Eliézerva'ea ra'yrava'ea.

Eliézerva'ea Jorimva'ea ra'yrava'ea.

Jorimva'ea Matateva'ea ra'yrava'ea.

Matateva'ea Leviva'ea ra'yrava'ea.

30 Leviva'ea Simeãova'ea ra'yrava'ea.

Simeãova'ea Judáva'ea ra'yrava'ea.

Judáva'ea Joséva'ea ra'yrava'ea.

Joséva'ea Jonãva'ea ra'yrava'ea.

Jonãva'ea Eliaquimva'ea ra'yrava'ea.

31 Eliaquimva'ea Meleáva'ea ra'yrava'ea.

Meleáva'ea Menava'ea ra'yrava'ea.

Menava'ea Matatava'ea ra'yrava'ea.

Matatava'ea Natãva'ea ra'yrava'ea.

Natãva'ea Daviva'ea ra'yrava'ea.

32 Daviva'ea Jesséva'ea ra'yrava'ea.

Jesséva'ea Obedeva'ea ra'yrava'ea.

Obedeva'ea Boazva'ea ra'yrava'ea.

Boazva'ea Salava'ea ra'yrava'ea.

Salava'ea Nassomva'ea ra'yrava'ea.

33 Nassomva'ea Aminadabeva'ea ra'yrava'ea.

Aminadabeva'ea Admimva'ea ra'yrava'ea.

Admimva'ea Arniva'ea ra'yrava'ea.

Arniva'ea Esromva'ea ra'yrava'ea.

Esromva'ea Peresva'ea ra'yrava'ea.

Peresva'ea Judáva'ea ra'yrava'ea.

34 Judáva'ea Jacóva'ea ra'yrava'ea.

Jacóva'ea Isaqueva'ea ra'yrava'ea.

Isaqueva'ea Abraãova'ea ra'yrava'ea.

Abraãova'ea Terava'ea ra'yrava'ea.

Terava'ea Nacorva'ea ra'yrava'ea.

35 Nacorva'ea Seruqueva'ea ra'yrava'ea.

Seruqueva'ea Ragaúva'ea ra'yrava'ea.

Ragaúva'ea Falequeva'ea ra'yrava'ea.

Falequeva'ea Éberva'ea ra'yrava'ea.

Éberva'ea Salava'ea ra'yrava'ea.

36 Salava'ea Cainãva'ea ra'yrava'ea.

Cainãva'ea Arfaxadeva'ea ra'yrava'ea.

Arfaxadeva'ea Semva'ea ra'yrava'ea.

Semva'ea Noéva'ea ra'yrava'ea.

Noéva'ea Lamequeva'ea ra'yrava'ea.

37 Lamequeva'ea Metusalémva'ea ra'yrava'ea.

Metusalémva'ea Enoqueva'ea ra'yrava'ea.

Enoqueva'ea Jareteva'ea ra'yrava'ea.

Jareteva'ea Maleleelva'ea ra'yrava'ea.

Maleleelva'ea Cainãva'ea ra'yrava'ea.

38 Cainãva'ea Enosva'ea ra'yrava'ea.

Enosva'ea Seteva'ea ra'yrava'ea.

Seteva'ea Adãova'ea ra'yrava'ea.

Adãova'ea Tupana'ga ra'yrava'ea.

Nahã ko Jesus'ga ramonhava'ea.

4

Diabo'ga omongo te'varuhu pota Jesus'ga

(Mateus 4.1-11; Marcos 1.12-13)

1 Aerẽ João Batistava'ea omobatizarame Jesus'ga hoi rio de Jordão hugwi ojivya. Tupana'ga ra'uva ga pojykahetei ga rerogworogwovo ongae'ỹi me.

2 Okote'varuhuva'ea ruvihavuhu'ga ko Diabo'ga. Satanás garera no. He'yiva'ea quarenta ga kiri ogwoogwovo Jesus'ga rupi Jesus'ga mongote'varuhupota novĩa. A'ea rupi Jesus'ga ndo'ui. Quarenta Jesus'ga kirirẽ pevo ty'ara ga jukai. 3 A'ero Diabo'ga ei Jesus'ga pe:

—Ere jipe ndehe: “Jihi ko Tupana'ga ra'yramo.” A'ea nde ei, ei Diabo'ga. Gara'yramo ti ere kia pe ita pe a'ero: “Enhimbote ti pãoramo nhirembi'uramo.” A'ea ti ere jupe, ei Diabo'ga Jesus'ga pe.

4 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Nda'ei po ti ji jupe nehẽ, ei ga. Ymyahũ Tupana'ga okwatijaruka ahe ve inog̃uka hako. Aherembikwatijara e'i:

“Mbatera ua pyvõ jate rũi nhande rekoi.

Tupana'ga nhi'imbava rendukatua pyvõ nhande rekoi,” e'i aherembikwatijara, ei Jesus'ga.

5 Aerẽ Diabo'ga ga rerohoi ga rerojiupia yvytyruhua rehe. Pea hugwi kotihĩ Diabo'ga hepiukapavi yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a gwyra Jesus'ga pe. 6 Kiro ga ei Jesus'ga pe:

—Kia jiapoa tuhẽ g̃agwyra. Nurã ji imondopotarame ahe ve amondo po ti ji nehẽ, ei ga. Nde ve tuhẽ po ti ji imondopavi nehẽ. A'ero po ti nde g̃anduvihavuhuro nehẽ, ei Diabo'ga. A'ero po ti nde roryroryvamo herekopava nehẽ. 7 Po nde ji mbohetei nde ko Tupanamo javo, a'ero po ti ji imondopavi nde ve nehẽ, ei Diabo'ga Jesus'ga pe.

8 —Satanás, ei Jesus'ga Diabo'ga pe. Ymyahũ Tupana'ga okwatijaruka ahe ve inog̃uka hako. Aherembikwatijara e'i:

“Embohete ti Tupana'ga.

Gaha ndepojykaharete'ga.

Gaha jate ti embohete

ejikovo ganhi'ig̃a rupi jate,” e'i aherembikwatijara, ei Jesus'ga.

9 Aerẽ Diabo'ga Jesus'ga rerohoi cidade de Jerusalém me a'ero. Yvate ga ga rerojiupiri gare'yja'g̃a jatykahavuhua rehe templo rehe ga mo'ama japyra rehe. Ga rerovahemame pevo ga ei Jesus'ga pe:

—Ere jipe nde: “Jihi ko Tupana'ga ra'yramo.” A'ea nde ei, ei Diabo'ga. Gara'yramo ti epo avo hugwi japyra hugwi ehia a'ero. Tupana'gapyrive'g̃a yvagipeve'g̃a po ti nanembohirukarahyi yvyvo nehẽ. A'ero po ti ndahahyi nde ve nde porame japyra hugwi nehẽ. 10 A'ereki ymyahũ a'ea Tupana'ga okwatijaruka ahe ve inog̃uka hako, ei Diabo'ga Jesus'ga pe. Aherembikwatijara e'i:

“Tupana'ga po ti ojipyrive'g̃a mondoukari nde pyri nehẽ yvagipeve'g̃a.

‘Pea'ngu ti ga repiakatuavo,’ e po ti ga ojipyrive'g̃a pe nehẽ.

11 ‘Pepyhy katu ti ga rerogwovo

tahahyyme'i'i ti ga pe javo,’ e po ti Tupana'ga ojipyrive'g̃a pe nehẽ,” e'i aherembikwatijara, ei Diabo'ga Jesus'ga pe.

12 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Ymyahũ Tupana'ga okwatijaruka ahe ve inog̃uka hako. Aherembikwatijara e'i:

“Tupana'ga ko ndepojykaharete'ga.

Gareaporog̃ita rehe jate ti eko.

A'ero po ti ga nde pokogi nehẽ.

Ejeaporog̃itatehea rehe rũi ti eko

ji poko ti kiro javo tehe Tupana'ga pe,” e'i aherembikwatijara, ei Jesus'ga Diabo'ga pe.

13 Diabo'ga Jesus'ga mongote'varuhupotara'jara'ja novĩa. Aerẽ Diabo'ga hoi ga hugwi ogwovo.

—Aerẽ po ti ji ga mongote'varuhui nehẽ, ei ga novĩa.

Jesus'ga ombo'e Galiléiapeva'ea na'ẽ

(Mateus 4.12-17; Marcos 1.14-15)

14 Tupana'ga ra'uva popoakara Jesus'ga pojyka. Nahã Jesus'ga hoi ongae'yma hugwi ojivya Galiléiapeve'g̃a gwyri pe ovahema g̃a pyri. Pevove'g̃a ga mombe'umbe'upavi ogwyripeve'g̃a pe nhaporemo. 15 Tupana'ga nhi'ig̃a rehe ga g̃a mbo'embo'ei g̃ajatykahava pype. Ombohete pa g̃a ga a'ero.

Jesus'ga oko ocidade de Nazaré pe

(Mateus 13.53-58; Marcos 6.1-6)

16 Kiro ga ruri ua cidade de Nazaré pe. Pevo ganhimomboakahava ymya. Nane'ymi ga oho g̃ajatykahai pe judeus'g̃a poravykye'yma rupi sábado rupi jipi. Kiro ga hoi jupe a'ero sábado rupi. Tanhi'ĩ Tupana'ga rembikwatijarukara pe javo ga ami. 17 A'ero g̃ajatykahava repiakatuhara'ga imondoi Jesus'ga pe Isaíasva'ea rembikwatijara. Ymyahũ Isaíasva'ea ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea. Kiro Jesus'ga ipyhygi aherembikwatijara ga hugwi ipe'avo. Tohendu ti g̃a javo ga nhi'ig̃i jupe – perope e'i:

18 “Tupana'ga ra'uva ji pojyka.

A'ereki Tupana'ga a'ea mongo ji pyri ikwehe'i.

A'ero ga ei ji ve: ‘Emombe'u ti pyryva'ea iporia'ive'g̃a pe.

Kiroki g̃a ndovy'ari – g̃a pe ti ere:

Kiro ji pe mbovy'ari pe nderekokatuavo. A'ea ti ere g̃a pe.

Eho ti imombe'gwombe'gwovo aherembipyhyhara'g̃a pe,’ ei ga ji ve. ‘Ere ti g̃a pe:

Pepiro'y pe pepyhyhara'g̃a hugwi. A'ea ti ere g̃a pe.

Heakwagweve'g̃a pe ti ere:

Kiro ji pe mboheakwakatui. A'ea ti ere g̃a pe.

Kiroki g̃a hahyva'ea kwaha – g̃a pe ti ere:

Kiro ji pe mbopiro'yi hahyva'ea hugwi. A'ea ti ere g̃a pe.

19 Eho ti imombe'gwombe'gwovo yvyakotyve'g̃a pe. Ere ti g̃a pe:

Kiro po ti Tupana'ga pepojykaharete'ga imombyryvi pe me nehẽ. A'ea ti ere g̃a pe,’ ei ga ji ve.”

A'ea Jesus'ga ei onhi'ig̃a Isaíasva'ea rembikwatijara pe tohendu ti g̃a javo.

20 Onhi'imbavame jupe Jesus'ga imbotyva'javi Isaíasva'ea rembikwatijara imondoa'java g̃ajatykahava repiakatuhara'ga pe. A'ero Jesus'ga apygi tambo'e ti g̃a javo. Nurã g̃ajatykahavapypeve'g̃a nhaporemo ga repiahetei.

21 —Kirog̃we pe henduvi Tupana'ga nhi'ig̃a Isaíasva'ea pe ymyahũva'ea pe ji nhi'ig̃ame jupe, ei Jesus'ga g̃a pe. Kirog̃we pe henduvame, Isaíasva'ea rembikwatijara po'rua japiavo ihoi, ei Jesus'ga g̃a pe imombe'gwombe'gwovo g̃a pe.

22 Jesus'ga renduvame g̃a ei:

—Maraname Jesus'ga omombe'u kwaha naerũ? ei g̃a onhimomby'avo. A'ereki ga José'ga ra'yra'ga jate reki, ei g̃a.

23 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Aerẽ po ti pe ji mog̃itai ikwahapyra'g̃a eagwera rehe nehẽ. A'ero po ti pe ei tuhẽ ji ve nehẽ: “Ahepohanoharamo enhipohanog̃atu ti enhimbogwerava.” Nahã po ti pe ji mog̃itai ikwahapyra'g̃a na'ana'ag̃a pe'erame ji ve nehẽ, ei ga. Pe'e tuhẽ po ti pe ji ve nehẽ: “Ojipe'g̃a nde mombe'u ore ve. ‘Cidade de Cafarnaum me Jesus'ga japoi ahemonhimomby'ava'ea he'yive'g̃a pohanog̃a,’ ei g̃a ore ve. Kiro na jitehe ti eapo ahemonhimomby'ava'ea orepyteri pe nhandegwyri pe.” Nahã po ti pe ei ji ve nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe ikwahavipeavo g̃andeaporog̃ita.

24 —Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a gwyripeve'g̃a nohendukatui g̃andeaporog̃ita g̃a arõe'yma, ei Jesus'ga g̃a pe. 25 Pehepia ti Eliasva'ea. Kiro ji imombe'ui a'itituhẽva'ea pe me, ei Jesus'ga. Ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea Eliasva'ea oko israelitasva'ea gwyri pe upa, ei ga. Três anos e meio rupi ndokyra'javi israelitas'g̃a gwyri pe. Nurã ahã mbatera ahe ve. Ty'ara ahe jukai, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe. A'ea rupi he'yjuhu kunhangwerava'ea israelitasva'ea aherembirekokwerava'ea. 26 Tupana'ga nomondoukari reki Eliasva'ea israelitasva'ea pyri epoko ti g̃a javo. Sidompeva'ea pyri jate aherembirekokwerava'ea pyri ga ahe mondoukari epoko ti hẽa javo. Perope cidade de Sarepta pe ahe ruvi Sidompeva'ea gwyri pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

27 —Eliseuva'ea oko no Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea, ei Jesus'ga imombe'gwovo. Ymyahũ ahe oko israelitasva'ea gwyri pe upa. A'ea rupi he'yjuhu ijaijauhuva'ea pevo. Eliseuva'ea nomonhimohig̃atui reki israelitasva'ea ijaijauhuva'ea. Síriapeva'ea tehe Naamãva'ea tehe ahe ahe monhimohig̃atui, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

28 Jesus'ga renduvame g̃a nhimboahipavi g̃ajatykahavapypeve'g̃a. 29 A'ero g̃a po'ami ga pyhyga ga rerogwovo mytu'ẽ me cidade hugwi. Cidade oko yvytyra rehe gwerevi. Yvytyra rehe g̃a ga rerohoi timombo ti ga jugwi javo novĩa. 30 G̃apytera rupi reki ga hoi ogwovo g̃a hugwi.

Jesus'ga ombojipe'a anhag̃a ahe hugwi

(Marcos 1.21-28)

31 A'ero Jesus'ga hoi cidade de Cafarnaum me. Cafarnaum oko Galiléiapeve'g̃a gwyri pe. Pevo ga g̃a mbo'ei sábado rupi g̃ajatykahava pype. 32 Ga g̃a mbo'ekatui huvihava'ga ja. Nurã g̃a nhimomby'ai.

33 Pevo g̃ajatykahava pype ojipe'ga rekoi anhag̃a rembipojykahara'ga Diabo'gapyriva'ea rembipojykahara'ga. Hahyahi gahapukaja ga erame:

34 —Ah! Jesus, Nazarépeva'ero, maranameuhũ nde ore avykyi? e'i anhag̃a Jesus'ga pe. Ore mombapava nde ruri naerũ? e'i Jesus'ga pe. Orokwaha ji. Ndehe ko pyryheteva'ero Tupana'ga remimbuhurukaramo, e'i anhag̃a Jesus'ga pe.

35 A'ero Jesus'ga ei anhag̃a pe:

—Terenhi'ig̃a'javi! Ejipe'a ti ga hugwi!

Jesus'g̃a mbyteri pe anhag̃a akoja'ga mombori yvyvo. Ga momborame ijipe'ai ga hugwi imondoe'yma hahyva'ea ga pe.

36 Onhimomby'a pa g̃a hepiaga. A'ero g̃a ei ojohupe:

—Maraname Jesus'ga popoakaruhuro javo? A'ereki ga omondouka huvihavuhu'ga ja, ei g̃a. E'i ga anhag̃a pe pejipe'a ti javo. A'ero ijipe'ai tuhẽ reki g̃a hugwi, ei g̃a onhimomby'avo.

37 Ojipe'g̃ape'g̃a pe g̃a Jesus'ga mombe'ui ga kwahavukapava ojigwyri pe.

Jesus'ga omombi pa he'yjuhuva'ea tetirũa

(Mateus 8.14-17; Marcos 1.29-34)

38 G̃ajatykahava hugwi Jesus'ga hemi ogwovo Simão'ga ronga pe ovahema. Pevo Simão'ga rembirekohẽa yhẽa itetirũa. O'a hete hẽa rehe. A'ero g̃a hẽa mombe'ui Jesus'ga pe epohano ti hẽa javo. 39 A'ero ga hoi hẽa pyri o'ama.

—Epi hete, ei ga karugwara pe.

A'ero ipigi hẽa hugwi. Kotihĩ hẽa vyri reki ogwovo herua mbatera g̃a pe to'u g̃a javo.

40 Aerẽ kwara ihoi. A'ea rupi g̃a g̃a nderupavi itetirũave'g̃a ombyteripeve'g̃a Jesus'ga pyri topohano ti ga g̃a javo. Ojoparapara g̃atetirũa. Itetirũave'g̃a ndehe nanani Jesus'ga pokopokogi g̃a ndehe nhaporemo imombimombipava karugwara g̃a hugwi. 41 Jesus'ga anhag̃a mbojipe'ai jara'g̃a hugwi. Ohapukapukai anhag̃a ojipe'avo g̃a hugwi onhimongyavo. Hahyahi inhi'ig̃a i'erame Jesus'ga pe:

—Ndehe ko Cristo Tupana'ga ra'yra, e'i Jesus'ga pe.

A'ero Jesus'ga ei jupe:

—Tapenhi'ig̃a'javi! ei ga imombiga inhi'ig̃a.

A'ereki anhag̃a ga kwaha ga ko Cristoramo Tupana'ga remimbuhurukaramo javo.

Jesus'ga omombe'u pyryva'ea ojipeva'ea pe

(Marcos 1.35-39)

42 Aerẽ ypyhaji ve ga hoi cidade hugwi ogwovo ongae'ỹi me. Pevove'g̃a gweka ga repiaga onhimongyavo. Terehoi ti ore hugwi javo g̃a hoi opytavo ga pyri. 43 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Tamombe'u tuhẽ ti ji pyryva'ea ojipe'g̃a pe no cidadespeve'g̃a pe. A'ereki Tupana'ga e'i ji ve: “Eho ti ji mombe'gwovo g̃a pe nhaporemo. Tako ti ji g̃anduvihavuhuhetero,” ei Tupana'ga ji ve, ei Jesus'ga.

44 A'ero Jesus'ga hogahoi judeus'g̃a gwyri pe Judéia pe. Pevo ga g̃a mbo'epavi Tupana'ga nhi'ig̃a rehe g̃ajatykahava pype.

5

Jesus'ga omo'emo'ẽ ypy g̃wemimbo'eharamo

(Mateus 4.18-22; Marcos 1.16-20)

1 Aerẽ Jesus'ga hoi o'ama okovo ypiahua rembeyvyri pe Genesaré rembeyvyri pe. Ga pyri he'yjuhuve'g̃a nduvi. Onhombotymbotyvahi g̃a upa ga mbotyva no tihendu katu ti Tupana'ga nhi'ig̃a javo. 2 O'amame pevo mokõi Jesus'ga hepiagi yharuhua ypiahua rembeyvyri pe. Ahã g̃a ipype. A'ereki g̃a oheohei pira mboahava upa. 3 Simão Pedro'ga yharuhua pype Jesus'ga avi javo ga pe:

—Emoanha'ndi eyharuhua yembe'yva hugwi, ei ga Simão Pedro'ga pe.

A'ero g̃a herojipe'ai yembe'yva hugwi. Yharuhua pype Jesus'ga reni yembeyvyripeve'g̃a mbo'eavo.

4 Aerẽ g̃a mbo'epigame ga ei Simão'g̃a pe:

—He xaho herogwovo ypyteri pe. Pemombo ti ipypira imboahava, ei ga Simão'g̃a pe.

5 A'ero Simão'ga ei:

—Oroho jipe ore ypytunimo pira rehe ko. Oromog̃o'ẽ ore. Norombo'ari reki ore! Emo kiro nde ei ore ve pembo'a ti pira javo. Nurã po ti ji hoa'javi kiro imomboa nenhi'ig̃a rupi nehẽ, ei ga Jesus'ga pe ombo'ehara'ga pe.

6 A'ero g̃a hoi ypyteri pe imomboa ipypira imboahava. Imotynyhemi reki pira mboahavuhua. Otarararara gwere pira pohyja rerekovo. 7 Nurã g̃a jipoerueruri onhimoirũhara'g̃a pe jara pype yharuhua pype togweru ti g̃a ore pokoga javo. A'ero g̃a heruri oyharuhua ovahema g̃a pokoga. Oyharuhua memei g̃a imotynyhenyhemi pira pyvõ. A'ero g̃a nderohoi gwerevi ypy pe!

8 Hepiagame Simão Pedro'ga renypy'andurugi Jesus'ga pyri.

—Jipojykaharetero ejipe'a ti ji hugwi. A'ereki nde ndepyry hete ekovo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. Jihi reki ndajipoyjayjari jirekote'varuhuavo g̃waramo. A'ereki ji ndakopavi Tupana'ga nhi'ig̃a rupi.

9 Nahã Pedro'ga ei. A'ereki ga onhimomby'a pira mbo'aruhua rehe. Onhimomby'a pa gapavẽive'g̃a hehe no. 10 Simão Pedro'ga moirũhara'g̃a Zebedeu'ga ra'yra'g̃a onhimomby'a no Tiagova'ea João'ga pavẽi.

A'ero Jesus'ga ei Simão'ga pe:

—Terekyhyji, ei Jesus'ga. Pira nde ereru oji'i. Kiro nane'ymi po ti nde ji mombe'ui ojipe'g̃a pe nehẽ g̃a mbuhuruka ji pyri nehẽ toko ti g̃a Jesus'ga nhi'ig̃a rupi javo, ei Jesus'ga Pedro'ga pe.

11 A'ero g̃a heruri yharuhua memei inog̃a imboja yembe'yi pe. Ombatera g̃a hejapavi. Jesus'ga remimbo'eharamo g̃a ndekoi kiro ogwovo ga rupi jipi.

Jesus'ga omoka'ẽ ahejagwa

(Mateus 8.1-4; Marcos 1.40-45)

12 Aerẽ Jesus'ga ruvi cidade pe pevo. Kiro ijaijauhuve'ga ruri. Ohy ga rehe gajagajauhua gara'oa rehe. Jesus'ga repiagame ga hoi onhinog̃a ojovapyvo yvyvo Jesus'ga pyri jihoheva'ero ji poko javo. Ga e'i:

—Nde eremoka'ẽ kwaha jijagwa ji hugwi jipojykaharetero. Po nde imoka'ẽpotari jijagwa, a'ero po ti nde imoka'ẽi nehẽ, ehetei ga Jesus'ga pe.

13 A'ero Jesus'ga jipoapyhoi opokoga ga rehe javo ga pe:

—Apota ji. Eka'ẽ ga hugwi! ei Jesus'ga.

Kotihĩ ika'ẽi ga hugwi a'ero.

14 Jesus'ga e'i ga pe:

—Teremombe'ui tuhẽ ti ojipe'g̃a pe, ei ga. Eho ti ejipiuka ikwava'ẽhara'ga pe oka'ẽ jijagwa javo. Emondo tehe ti mbatepyryva ga pe tokwava'ẽ ti ga Tupana'ga pe okovo Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi – kiroki a'ea omombe'u ika'ẽagwera. Nde imondorame ga pe po ti pevove'g̃a nde repiagi nehẽ. A'ero po ti g̃a ikwahavi nehẽ gajagwa oka'ẽ javo.

Nahã Jesus'ga ei po g̃a nanhimombe'umbe'ui ojipe'g̃a pe hamo javo novĩa.

15 Emo g̃a omombe'umbe'u ojipe'g̃a pe. Kotihĩ a'ero he'yjuhuve'g̃a ikwahavi. Koji'i reki g̃a uhu Jesus'ga rendupota onhipohanoanog̃uka ga pe.

16 Aerẽ Jesus'ga hoi g̃a hugwi ogwovo ongae'ỹi me. Pevo ga nhi'ig̃i Tupana'ga pe okovo.

Jesus'ga omopo'ã nomyiva'ea

(Mateus 9.1-8; Marcos 2.1-12)

17 Aerẽ Jesus'ga g̃a mbo'ea'javame fariseus'g̃a apygi ga pyri upa judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi. G̃ambo'ehara'g̃a ombo'e jipi Moisésva'ea rembikwatijara rehe. Uhu g̃a Galiléiapeve'g̃a cidade hugwi nanani Judéiapeve'g̃a cidade hugwi nanani no. Uhu g̃a cidade hugwi Jerusalém hugwi no. Opopoakara pyvõ Tupana'ga imombigukari Jesus'ga pe karugwara itetirũave'g̃a hugwi.

18 Nanime jara'g̃a ga reruri itetirũave'ga nomyive'ga gakupeupava pype. Gweroho pota g̃a ga onga pype Jesus'ga pyri novĩa. 19 G̃a ndogwerohoi ga ipype reki Jesus'ga pyri. A'ereki he'yjuhuve'g̃a onhombotymbotyvahi onga pype. Nurã g̃a ga rerojiupiri g̃ajiupihava rupi onga arimo iperehuva'ea arimo. G̃a ipe'ape'ai tujuga apopyra onga arimova'ea japovo ikwara. Ikwara rupi g̃a ga mbojyvi Jesus'ga pyri gakupeupava pype he'yjuhuve'g̃a mbyteri pe.

20 G̃a ndepiagame Jesus'ga ei oyvyteri pe: “Ojiko hete g̃a ji rehe ga rerua ji pyri tomopo'ã ti ga ga javo,” ei Jesus'ga oyvyteri pe.

—Kwãi, ei Jesus'ga nomyive'ga pe. Kiro nderekote'varuhua mombora nde hugwi.

A'ea Jesus'ga ei jihi amombo nderekote'varuhua javo.

21 Kiro judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a noarõi Jesus'ga ea fariseus'g̃a pavẽi.

—Maranuhũ po Jesus'ga naerũ? ei g̃a ojohupe. Onhimongouhu ga Tupana'ga'java'ero! ei g̃a. A'ereki Jesus'ga e'i nomyive'ga pe: “Amombo ji nderekote'varuhua.” Tupana'ga jate e'i a'ea, ei g̃a. A'ea po Jesus'ga nde'i hamo, ei g̃a.

22 Jesus'ga ikwahahetei g̃a nhi'ig̃ame ojohupe. A'ero ga ei g̃a pe:

—Maraname pe japyakauhui javo? “Maranameuhũ Jesus'ga euhui a'ea? A'ereki ga Tupana'ga rũi.” Nahã pe pe'e. 23 A'e ji nomyive'ga pe ko: Amombo ji nderekote'varuhua nde hugwi, ei Jesus'ga g̃a pe. Emo pe ndapehepiagi aherekote'varuhua mombora. A'ero pe ndaperoviari jipopoakara, ei ga g̃a pe. Po ji ei ga pe nehẽ: Epo'ã egwovo, a'ero po ti pe hepiagi gahoa nehẽ. A'ero po ti pe heroviari jipopoakara nehẽ.

24 —Nurã po ti ji ga mopo'ami kiro tapekwaha ti javo, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no. A'ero po ti pe ei nehẽ: “Tupana'ga ombuhuruka tuhẽ Jesus'ga avo yvya koty ga mongovouka yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua momboharamo,” ei Jesus'ga g̃a pe.

Nurã Jesus'ga ei nomyive'ga pe:

—Kiro ji ei nde ve: Epo'ã ti ejikupeupava rerogwovo enhonga pe, ei Jesus'ga ga monhimohig̃atuavo.

25 Nanime nomyive'ga po'ami pevove'g̃a gwepiagame onhimongyavo. Ga ipyhygi ojikupeupava herogwovo g̃wonga pe Tupana'ga mboheteavo. 26 Onhimomby'a pa g̃a okyhyjiheteavo. A'ero g̃a Tupana'ga mbohetei.

—Korogwe nhande hepiagi ahemonhimomby'ava'ea, ei g̃a ojohupe.

Jesus'ga Leviva'ea pavẽi

(Mateus 9.9-13; Marcos 2.13-17)

27 Aerẽ Jesus'ga hoi cidade hugwi. Ogwovo Jesus'ga gwepia itambere'ia mono'õhara'ga Levi'ga. Itambere'ia ryrua pype Levi'ga õi ipyhyga itambere'ia judeus'g̃a hugwi imono'og̃a governo pe. Ga pe Jesus'ga ei:

—Herejo ti ji rupi ekovo nhiremimbo'eharamo.

28 A'ero Levi'ga oapoa rejapavi opo'ama ogwovo Jesus'ga rupi okovo garemimbo'eharamo. Nomono'og̃a'javi ga itambere'ia governo pe. 29 Jesus'ga pe ga japoi toryva g̃wonga pype. Hehanhuhũva'ea ga oapo. He'yjuhuve'g̃a nduri itambere'ia mono'õhara'g̃a ojipe'g̃a pavẽi. A'ero g̃a apygi i'gwovo Jesus'ga pyri Levi'ga pyri no. Judeus'g̃a e'i g̃a pe jipi g̃a ko okote'varuhuva'ero hendukatue'yma Moisésva'ea remimbo'eagwera javo. G̃ahã uhu Jesus'ga pyri i'gwovo.

30 A'ero fariseus'g̃a ndopotari judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi. G̃ambo'ehara'g̃a ko fariseus'g̃a no. Fariseus'g̃a ei Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a pe:

—Maranameuhũ pe i'uuhui nanongara'g̃a pyri itambere'ia mono'õhara'g̃a pyri okote'varuhuve'g̃a pyri no? ei g̃a.

31 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Kiroki g̃a e'i ojive: “Nanhitetirũi ji” – g̃ahã ahepohanohara'ga ndopokogi g̃a pohanog̃e'yma. Kiroki g̃a e'i ojive: “Nhitetirũa ji” – g̃ahã ahepohanohara'ga g̃a pokogi g̃a pohanog̃a. Na jitehe ji okote'varuhuve'g̃a pokogi jijihe'a g̃a ndehe topohi ti g̃a okote'varuhua hugwi javo, ei Jesus'ga.

32 —A'ereki a'ea rehe ji ajo yvya koty tapoko ti ji g̃a javo – kiroki g̃a e'i ojive: “Ako te'varuhu ji. Marã po ti ji ve a'ero nehẽ?” Ta'e ti ji g̃a pe: Perojijyi ti pejeaporog̃ita a'ero. Pepohi ti pejikote'varuhua hugwi pejikoga Tupana'ga rehe. Nahã ti ji ta'e okote'varuhuve'g̃a pe. Ojipe'g̃a pyri rũi ji ajo javo – kiroki g̃a e'i ojive: “Jipyry hete ji.”

Ndo'ui ahe xanhi'ĩ ti Tupana'ga pe javo

(Mateus 9.14-17; Marcos 2.18-22)

33 G̃a e'i ga pe:

—Nane'ymi João Batista'ga remimbo'ehara'g̃a ndo'ui xanhi'ĩ ti Tupana'ga pe javo. Na jitehe fariseus'g̃a nemimbo'ehara'g̃a ndo'ui xanhi'ĩ ti Tupana'ga pe javo. Neremimbo'ehara'g̃a ki a'e te nane'ymi o'u reki. Maraname ore ja rũi g̃a ndekoi? ei g̃a Jesus'ga pe.

34 A'ero Jesus'ga ei a'ea kwahavuka g̃a pe:

—Kiro ji hẽarembirekoruama'ga mombe'ui pe me, ei Jesus'ga. Uhu hẽarembirekohava apiavo. A'ero g̃a i'ui gworygworyvamo ga rehe okovo ga pyri toryva rupi – kiroki g̃a ojikoty'a ga pavẽi. Po ahe nde'i te g̃a pe a'ero: “Tape'ui ti.” Ahe erame a'ea po g̃a ndokoi ahenhi'ig̃a rupi, ei Jesus'ga. 35 Aerẽ po ti tiruahũve'g̃a hẽarembirekoruama'ga rerohoi nehẽ. Kiroki g̃a ojikoty'a ga pavẽi – g̃a hugwi po ti g̃a ga rerohoi nehẽ. A'ero po ti g̃a ndo'ua'javi nehẽ.

A'ea Jesus'ga ei ikwahavuka g̃a pe onhimombe'gwovo g̃wemimbo'ehara'g̃a mombe'gwovo no.

36 Kiro Jesus'ga imombe'ui ojo'java'ea g̃a pe. G̃a mbo'eavo ga ei:

—Po ahe oapokatua'ja pota tapy'ynhapirymyana, a'ero ahe ndohaygwe'rogi tapy'ynhapirapyahua imondovo tapy'ynhapirymyana itararaga rehe imboja hehe, ei Jesus'ga. Ahe haygwe'rogame ipyahuva'ea tamboja ymyahũva'ea rehe javo, a'ero ahe imbotegwetei ipyahuva'ea. Ipyahuva'ea ndojihe'akatujuhu ymyahũva'ea rehe no, ei Jesus'ga.

37 —Vinho aporame ahe ndoheka'vogi vinhopyahua hyruymyana pype mbiara pirymyana pype, ei Jesus'ga. Po ahe heka'vogi vinhopyahua ipirymyana pype, a'ero vinho imombugi ipirymyana otururupava jugwi. Nahã vinho imbotegwetei mbiara pira. 38 Ipipyahua pype tuhẽ ahe toheka'vo vinhopyahua, ei Jesus'ga. 39 Kiroki ga o'uo'u vinhoymyana – ga ndougwei vinhopyahua. A'ereki ga e'i: “Pyry hete nhymyana,” ei ga, ei Jesus'ga.

A'ea ojo'java'ea Jesus'ga omombe'u ahe ndopotari morog̃itapyahua morog̃itaymyana ipotarame javo.

6

Nahanahã ti ahe toko sábado rupi, ei Jesus'ga

(Mateus 12.1-8; Marcos 2.23-28)

1 Judeus'g̃a poravykye'yma rupi sábado rupi Jesus'ga hoi kohoa rupi garemimbo'ehara'g̃a pavẽi. Trigo kopeva'ea pevo onhimongy. Ohorame garemimbo'ehara'g̃a ika'mbika'mbigi trigo jykyavo ikytykytygi jape'ia opovo i'gwovo.

2 A'ero fariseus'g̃a ei g̃a pe:

—Ymyahũ Moisésva'ea e'i ikwatija hako: “Tapeporavykyi ti sábado rupi.” Nahã ahe ei hako. Pe napehendukatui reki. A'ereki pe peporavyky ika'mbika'mbiga trigo sábado rupi, ei fariseus'g̃a g̃a pe.

3 A'ero Jesus'ga ei fariseus'g̃a pe:

—Napehendukatui pe Tupana'ga nhi'ig̃a. Garembikwatijarukara omombe'u Daviva'ea. A'ea onhi'ĩ pe me novĩa. Ymyahũ ty'ara ojuka Daviva'ea onhipavẽiva'ea pavẽi hako. 4 A'ea rupi ahe hoi Tupana'ga ronga pype tenda pype. Ipype ikwava'ẽhara'g̃a omondo pão Tupana'ga rovai pyteri pe jipi. G̃a ikwava'eg̃irẽ Tupana'ga pe ga gwerohouka g̃a pe g̃ahã jate ti to'u jirovai pyteripeva'eagwera javo. Ojipe'g̃a po ndo'ui hamo novĩa. Emo Daviva'ea hoi Tupana'ga ronga pype ipyhyga pão i'gwovo. Onhipavẽiva'ea pe ahe imondoi to'u ti g̃a no javo hako, ei Jesus'ga imombe'gwovo fariseus'g̃a pe.

5 —Yvyakotyva'ero yvagipeva'ero jihi ta'e: Nahanahã ti ahe toko sábado rupi. Nurã ji ei pe me: Tape'epe'ei ti nhiremimbo'ehara'g̃a pe a'ero g̃a ika'mbigame trigo sábado rupi, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga iponhimamava'ea pavẽi

(Mateus 12.9-14; Marcos 3.1-6)

6 Irũa rupi judeus'g̃a poravykye'yma rupi Jesus'ga hoi g̃ajatykahava pype. Okiavo ga g̃a mbo'ei Tupana'ga nhi'ig̃a rehe. Ipype iponhimamave'ga rekoi. Ojohukoty rũi ga iponhimama.

7 Pevo g̃a ndekoi no judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a fariseus'g̃a pavẽi. Jesus'ga repiaheteavo g̃a ei oyvyteri pe: “Mara'ngu po ti Jesus'ga oporavykyavo gapoa mbokatua'java nhandeporavykye'yma rupi sábado rupi? Ga gapoa mbokatua'javame po ti nhande Jesus'ga mbotegweteuhui nehẽ,” ei g̃a ovyteri pe gweaporog̃itate'varuhuavo.

8 G̃ayvytera rehe Jesus'ga ombaragwaha javo oyvyteri pe: “Omboja pota g̃a ite'varuhuva'ea ji rehe,” ei ga.

Iponhimamave'ga pe Jesus'ga ei:

—Epo'ã ejoa avo orepyteri pe e'ama.

A'ero ga ruri o'ama g̃apyteri pe. 9 A'ero Jesus'ga ei fariseus'g̃a pe judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe no:

—Ojipeji jate po ti ji ei pe me kiro. Pemombe'u ti ji ve. Marã nhande xako nhandeporavykye'yma rupi hamo? Marãi Moisésva'ea rembikwatijara nhandeporavykye'yma mombe'gwovo sábado mombe'gwovo? Pyry nhande imombyryvi ahe ve sábado rupi? Marãi? Pyry nhande nimombyryvi ahe ve sábado rupi? Marãi ikwatijara? Pyry nhande imbote'varuhui ahe ve sábado rupi? Marãi? Pyry nhande nimbote'varuhui ahe ve sábado rupi? Marãi ikwatijara? Pyry nhande nimomanoukari ahe sábado rupi? Marãi? Pyry nhande ahe moka'nhymbavi sábado rupi? Marãi ikwatijara? ei Jesus'ga.

A'ea Jesus'ga ei g̃a pe tojapyaka katu ti g̃a javo.

10 A'ero Jesus'ga g̃a ndepiahetei. Iponhimamave'ga pe ga ei:

—Ejipoapyho!

A'ero ga jipoapyhokatui. A'ereki gapoa ikatua'ja ga Jesus'ga nhi'ĩpo'rurame. 11 A'ero g̃a nhimboahivi onhimonha'ngavo hepiagame. Ojohupe g̃a ei:

—Maranuhũ po ti nhande Jesus'ga rerekouhui nehẽ naerũ? ei g̃a.

Jesus'ga omo'emo'ẽ dozeva'ea onhimoirũharamo

(Mateus 10.1-4; Marcos 3.13-19)

12 Aerẽ Jesus'ga hoi ojiupia yvytyvytyruhua rupi tanhi'ĩ ti Tupana'ga pe javo. Oho ga opytavo pevo. Ypytunimo ga nhi'inhi'ig̃i Tupana'ga pe imog̃o'eamo.

13 Iko'emame ga g̃a mbuhurukari ojipyri g̃wemimbo'ehara'g̃a. G̃wemimbo'ehara'g̃a hugwi Jesus'ga dozeve'g̃a mo'emo'ẽi toko ti g̃a nhimoirũharamo javo. G̃a ko nahã:

14 Mokonha'g̃a ko Simão'ga André'ga pavẽi onhoirũ'g̃a. Pedro irũa Simão'ga rera. A'ereki ga rehe Jesus'ga ono Pedro.

Mokonha'g̃a ko Tiagova'ea João'ga pavẽi.

Mokonha'g̃a ko Filipe'ga Bartolomeu'ga pavẽi.

15 Mokonha'g̃a ko Mateus'ga Tomé'ga pavẽi.

Mokonha'g̃a ko Tiago'ga Simão'ga pavẽi. Tiago'ga ko Alfeu'ga ra'yra'ga. Simão'ga ko zelotes'g̃a nde'yja'ga – kiroki g̃a ndokoi governo rehe romanos'g̃a ndehe.

16 Mokonha'g̃a ko Judas'ga Judas Iscariotesva'ea pavẽi. Judas'ga ko Tiago'ga irũ'ga. Judas Iscariotesva'ea aerẽ Jesus'ga mondouka okote'varuhuve'g̃a pe ga pyhyguka g̃a pe.

Nahã dozeve'g̃a nhaporemo Jesus'ga moirũhara'g̃a.

Jesus'ga ombo'e ahe imombiga karugwara

(Mateus 4.23-25)

17 Aerẽ Jesus'ga jivyri ojyva yvytyruhua hugwi omoirũhara'g̃a ndupi. Uhu g̃a nhuhũ me – perope ga opyta o'ama. He'yjuhu garemimbo'ehara'g̃a onhimono'og̃a perope ga pyri. Ojipe'g̃a ndupavi ogwyra hugwi Judéia hugwi Jesus'ga pyri. Cidadespeve'g̃a nduri Jerusalém hugwi Tiro hugwi no Sidom hugwi no. Oko cidades Tiro Sidom pavẽi ypiahua ruvihava rembeyvyri pe. He'yjuhu hete ko g̃a ua Jesus'ga pyri tihendu ti ga javo.

Itetirũave'g̃a nduri no emombi karugwara ore hugwi javo ga pe. 18 Kiroki g̃a anhag̃a oavykyuhu – g̃a hugwi Jesus'ga anhag̃a mbojipe'ai. Tiruahũ anhag̃a Diabo'gapyriva'ea. 19 Opoko pota pa pevove'g̃a Jesus'ga rehe onhimongyavo. A'ereki Tupana'ga omondo opopoakara Jesus'ga hugwi imombipavuka Jesus'ga pe karugwara g̃a hugwi.

Pyry hete pe me, ei Jesus'ga

(Mateus 5.1-12)

20 Kiro Jesus'ga hepiagi g̃wemimbo'ehara'g̃a g̃a nhimongyrame pevo. G̃a pe ga ei:

—Pyry hete pe me peporia'iva'ea pe!

A'ereki penduvihavuhuhetero Tupana'ga pe ndepia katu imombyryva pe me, ei Jesus'ga.

21 Pyry hete pe me okoteheva'ea pe!

A'ereki a'ea Tupana'ga remimondoag̃wama pe me.

Pyry hete pe me pejehe'ova'ea pe!

A'ereki a'ea penembipukaag̃wama.

22 Pyry hete pe me ojipe'g̃a pe arõe'ymame pe ndekoro g̃waramo jireheva'ero, ei Jesus'ga g̃a pe yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

G̃a euhurame pe me pe mondovo ojihugwi pe ndekoro g̃waramo jireheva'ero, pyry hete pe me.

G̃a pe mbotegweterame petiruahũ pe javo o'mbero pe ndekoro g̃waramo jireheva'ero, pyry hete pe me, ei Jesus'ga.

23 —Pejoryjory ti g̃a ndekote'varuhurame pe me nahã. Pepopepo tuhẽ ti pendoryndoryva g̃waramo.

A'ereki Tupana'ga gwereko katu pe me yvagi pe ikwepykavuhua pyryheteva'ea.

Aerẽ po ti ga imondoi pe me nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. A'ereki pe peko ymyahũva'ea ja Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea ja hahyrame pe me. A'ereki ymyahũ ag̃wamove'g̃a namonhava'ea gwereko te'varuhu Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea no, ei Jesus'ga g̃a pe.

Tiruahũ pe me, ei Jesus'ga

24 —Tiruahũ hete pe me pembateva'ea pe! ei Jesus'ga. A'ereki avo jate yvya koty jate pe pendoryndory.

Aerẽ po ti pe ndapehoryvi nehẽ, ei Jesus'ga.

25 Tiruahũ hete pe me herekopava'ea pe!

Aerẽ po ti ahana'ja pe me nehẽ.

Tiruahũ hete pe me pepukava'ea pe!

Aerẽ po ti pe jehe'oi pejikoveveuhuheteavo nehẽ, ei Jesus'ga.

26 Tiruahũ hete pe me ojipe'g̃a ekatupavame pe me pe mboheteavo! Ymyahũ na jitehe g̃anamonhava'ea e'i katu pa Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'uharava'ea pe ahe mboheteavo, ei Jesus'ga.

Pearõ hete ti penhiarõe'ỹve'g̃a, ei Jesus'ga

(Mateus 5.38-48)

27 —Kiro nhirenduva'ea pe ji ei, ei Jesus'ga. Pearõ hete ti penhiarõe'ỹve'g̃a. Peko katu ti g̃a pe g̃a pe arõe'ymame. 28 Po g̃a ei pe me: “Tuhu ti hahyva'ea pe me.” G̃a euhurame na pe me pe'ji ti g̃a pe: “Tupana'ga ti tomombyry pe me.” Nahã ti pe'ji g̃a pe. Po g̃a jigwarai pe ndehe, a'ero ti penhi'ĩ Tupana'ga pe emombyry ti g̃a pe javo, ei Jesus'ga.

29 —Po ojipe'ga kwari nderetyvapea rehe, a'ero ti ejirova ga pe tokwa ti ga ojipea rehe no javo jiretyvapea rehe javo. Po ojipe'ga hekyi ndepaletó nde hugwi, a'ero na ga hekyi ojipea ndecamisa nde hugwi no, ei Jesus'ga. 30 Po ojipe'ga ei nde ve embuhu ji ve javo, a'ero ti emondo ga pe. Po ojipe'ga ipyhygahyi ndeapoa nde hugwi, a'ero ti terei ga pe embuhura'ja ti jiapoa ji ve javo.

31 —Pe'e po pe pejiyvyteri pe: “Po ojipe'g̃a oko katu nhande ve hamo.” Po nahã pe ei, a'ero na jitehe tuhẽ ti peko katu g̃a pe, ei Jesus'ga.

32 —Po pe pearõ hete penhiarõheteve'g̃a jate, a'ero Tupana'ga ei pe me: “Pe okote'varuhuve'g̃a ja reki.” Nahã ga ei pe me. A'ereki okote'varuhuve'g̃a oarõ oarõheteve'g̃a jate, ei Jesus'ga.

33 —Po pe peko katu pejerekokatuve'g̃a pe jate, a'ero Tupana'ga ei pe me: “Pe okote'varuhuve'g̃a ja.” Nahã ga ei pe me. A'ereki okote'varuhuve'g̃a oko katu ojerekokatuve'g̃a pe jate, ei Jesus'ga.

34 —Po pe ei pejiyvyteri pe imondorame ojipe'g̃a pe: “Aerẽ po ti g̃a imbuhuri nhande ve nehẽ no.” Po pe ei na, a'ero Tupana'ga ei pe me: “Pe okote'varuhuve'g̃a ja.” Nahã ga ei pe me. A'ereki okote'varuhuve'g̃a omondo ojipe'g̃a pe okote'varuhuve'g̃a pe tombuhu ti g̃a nhande ve nehẽ no javo, ei Jesus'ga.

35 —Pearõ hete ti penhiarõe'ỹve'g̃a pejikokatuavo g̃a pe. Pemondo'ã ti g̃a pe g̃a erame pe me. Imondorame g̃a pe, tape'ei ti pejiyvyteri pe: “Aerẽ po ti g̃a imbuhuri nhande ve nehẽ no.” Pe ee'ymame g̃a arõheteavo po ti Tupana'ga imbuhuhetei pe me nehẽ. Tupana'ga ra'yramo po ti pe ndekoi nehẽ no g̃ahoheve'ga ra'yramo nehẽ. Nde'i he'yjuhuve'g̃a Tupana'ga pe: “Ndepyry nde ore rerekokatuavo.” A'ea g̃a nde'i Tupana'ga pe. Tupana'ga opoko reki g̃a okote'varuhuve'g̃a ndeheve. 36 Tupana'ga penduvete'ga oporogwety g̃a. A'ero ga g̃a pokogi. Na jitehe ti peporogwety g̃a. Pepoko ti g̃a a'ero, ei Jesus'ga.

Tape'epe'ei ti g̃a pe, ei Jesus'ga

(Mateus 7.1-5)

37 —Tape'epe'ei ti ojipe'g̃a pe: “Nahanahã g̃a okote'varuhu.” Tape'euhui ti a'ea. A'ero po ti Tupana'ga nde'i a'ea pe me nehẽ no. Tape'ei ti ojipe'g̃a pe: “Oko te'varuhu tuhẽ g̃a. Oja g̃a ndehe.” Tape'ei ti a'ea. A'ero po ti Tupana'ga nde'i a'ea pe me nehẽ no. Tapehenonha'javi g̃andekote'varuhua. A'ero po ti Tupana'ga ndokwahava'javi pendekote'varuhua nehẽ no, ei Jesus'ga.

38 —Pemondo ti ojipe'g̃a pe. Aerẽ po ti Tupana'ga imbuhukatui pe me nehẽ. Hupi hete po ti ga ombuhuruka saca pype imbohygahivuka imbovavaguka saca tamotynahẽ tuhẽ javo imoakag̃a nehẽ. Nahã po ti ga imbuhukatui pe me nehẽ. Pemondo ti g̃a pe a'ero. Xunhiva'ea pe imondorame g̃a pe xunhiva'ea po ti Tupana'ga imbuhuri pe me nehẽ no. He'yjuhuva'ea pe imondorame g̃a pe he'yjuhuva'ea po ti Tupana'ga imbuhuri pe me nehẽ no, ei Jesus'ga g̃a pe.

39 Kiro Jesus'ga g̃a mbo'ei ojo'java'ea pyvõ. A'ea pyvõ ga ei:

—Po heakwagweve'ga gweroho ojipe'ga – kiroki ga ga ja ndohepiagi, a'ero po ti g̃a memei ohi ikwara pype nehẽ. A'ereki g̃a memei ndohepiagi, ei Jesus'ga.

40 —G̃ambo'ehara'ga koji'i garemimbo'ehara'g̃a hohe. Ga g̃a mbo'epavame g̃a ga javijitehe, ei Jesus'ga.

41 G̃a mbo'eavo Jesus'ga ei:

—Ererekouhu nde ejikotyve'ga. A'ero nde ei ga pe: “Hay'iuhua oko ndereakwari pe,” ere nde. Maranameuhũ nde euhui a'ea ga pe ndokokatui ga javo? Jihi a'e reki nde ve: Okyta reki oko ndereakwari pe, ei Jesus'ga. Nahã ji ei nde ve nde koji'i ereko te'varuhu ga hohe javo. Nde nderekwahavi reki ejekote'varuhua naerũ? ei Jesus'ga.

42 Maranameuhũ nde euhui ejikotyve'ga pe naerũ? Tere'ei ti ga pe a'ero: “Na ji hekyi hay'iuhua ndereakwara hugwi.” Tere'ei ti nahã okyta repiage'ymame ejeakwara pype naerũ. A'ereki nde nderehepiakatui ve hekyita gareakwara hugwi okyta pytarame ejeakwari pe. Okokatu'ãva'ero ko nde! A'ereki okyta rerekoe'ỹve'ga ja nde ere'e: “Ji ndarekoi jireakwari pe,” ere nde. Ehekyi na'ẽ ti okyta ejeakwara hugwi. A'ero po ti nde hepiakatui hekyita hay'iuhua gareakwara hugwi nehẽ, ei Jesus'ga.

I'yva yva'ia pavẽi

(Mateus 7.16-20; 12.33-35)

43 —I'yvakatuapora ko yva'ikatua. I'yvate'varuhuapora ko yva'ite'varuhua. 44 Ahe okwaha i'yva. A'ereki ahe gwepia herekorame yva'ia ojihe, ei Jesus'ga. A'ereki ahe ndoykyi figo g̃wakag̃wa'yva hugwi. A'ereki g̃wakag̃wa'yva figo'yva rũi figueira rũi. Na jitehe ahe ndoykyi uva ka'api'iuhua hugwi. A'ereki ka'api'iuhua uva'yva rũi videira rũi, ei Jesus'ga.

45 —Nane'ymi pyryve'ga reaporog̃itaro pyryva'ea rehe. Nurã ga ekatui jipi, ei Jesus'ga. A'ereki oyvyteri pe ga pyry hete, ei Jesus'ga g̃a pe. Nane'ymi ite'varuhuve'ga reaporog̃itaro ite'varuhuva'ea rehe. Nurã ga ete'varuhui, ei Jesus'ga. A'ereki oyvyteri pe ga ite'varuhu hete, ei Jesus'ga g̃a pe.

Ahe ko onga apohara'ga ja

(Mateus 7.24-27)

46 Kiro Jesus'ga ei:

—Pe'e pe ji ve: “Ga ko nhandepojykaharetero.” Nahã pe ji renoi novĩa. Emo pe ndapekoi nhinhi'ig̃a rupi, ei Jesus'ga.

47 —Kiroki ga uhu ji pyri ji rendukatuavo okovo nhinhi'ig̃a rupi – gaha ji ga mombe'ui pe me kiro, ei Jesus'ga. 48 Gaha onga apohara'ga ja – kiroki ga oapo onga hyvykoita yvy pe. Ipukuhu ga imondoi hyvykoita yvy pe itauhua apiavo. Itauhua rehe ga imondoi okyta ikwara pype. Nahã ga japoi onga imohina, ei Jesus'ga. Aerẽ hehanhuhũ yhya ua onhimombomomboa onga rehe novĩa. Yhya nomog̃atãi onga. A'ereki imondovo itauhua rehe ga oapo imohina, ei Jesus'ga.

49 —Jara'ga ji rendu novĩa. A'ereki ga ndokoi nhinhi'ig̃a rupi. Gaha onga apohara'ga ja – kiroki ga oapo onga hyvykoje'yma imbovyre'yma okyta ikwara pype, ei Jesus'ga. Yvya rehe jate ga japoi onga imohina. Aerẽ hehanhuhũ yhya ua onhimombomomboa onga rehe imog̃atag̃atamo. Kotihĩ onga o'arahy upa opepẽpepenuhũavo, ei Jesus'ga g̃a mbo'eavo.

7

Jesus'ga omombi karugwara soldadova'eapyriva'ea hugwi

(Mateus 8.5-13)

1 Imombe'upavirẽ g̃a pe Jesus'ga hoi g̃a hugwi ogwovo cidade de Cafarnaum me. 2 Pevo soldados'g̃a nduvihava'ga ruvi judeu'garũive'ga romano'ga. Gapyrive'ga itetirũa. Omano g̃werĩ ga. Soldados'g̃a nduvihava'ga ga arõhetei. 3 Nurã Jesus'ga rura kwahavame Cafarnaum me ga ei xava'eve'g̃a pe:

—Peho ti Jesus'ga pyri. Pe'ji ti ga pe tuhu ti ga jipyrive'ga pyri karugwara mombiga ga hugwi, ei ga xava'eve'g̃a pe.

4 A'ero xava'eve'g̃a hoi Jesus'ga pyri ovahema javo ga pe:

—“Tuhu ti ga,” ei soldados'g̃a nduvihava'ga nde ve. “Tuhu ti ga jipyrive'ga pyri karugwara mombiga ga hugwi,” ei ga nde ve, ei xava'eve'g̃a Jesus'ga pe. Eho tuhẽ ti a'ero, e'i hete xava'eve'g̃a Jesus'ga pe. Emombo ti karugwara gapyrive'ga hugwi. A'ereki ga pyry hete soldados'g̃a nduvihava'ga. 5 Pyry hete ga nhandere'yja'g̃a pe g̃a arõheteavo g̃a nderekokatuavo. Ga oapouka onga nhandejatykahava, ei xava'eve'g̃a Jesus'ga pe.

6 A'ero Jesus'ga hoi g̃a ndupi tahepia ti ga javo. Ovahẽ g̃werĩ ga soldados'g̃a nduvihava'ga ronga pe. Kiro soldados'g̃a nduvihava'ga ei g̃a pe – kiroki g̃a ojikoty'a ga pavẽi – g̃a pe ga ei g̃a mondouka Jesus'ga rovatiamouka.

—Peho ti Jesus'ga rovatiamo, ei ga g̃a pe. Pe'ji ti ga pe: “Omondo soldados'g̃a nduvihava'ga onhi'ig̃agwera nde ve. Ga e'i: ‘Jipojykaharetero nde ereko huvihavamo ji hohe. Nurã po ti nde nderejori ji pyri nehẽ hamo. 7 Ji tuhẽ ndahoa'uvi nde pyri nde huvihavuhuro g̃waramo ji hohe. Irupeuhu ti embuhu epopoakara nhironga pe imombiguka karugwara jijipyrive'ga hugwi. A'ero po ti ga nhimohig̃atui nehẽ. 8 Akwaha ji ndepopoakara mondoa irupeuhu. A'ereki na jitehe ji amondo soldados'g̃a jipi. Jiruvihava'ga ji mondoi no nahanahã eapo javo. A'ero ji rekoi ganhi'ig̃a rupi. Jihi soldados'g̃a nduvihavamo ako no. Ojipe'ga pe ji ei: Eho nahanahã japovo pevo ji ve. A'ero ga hoi okovo nhinhi'ig̃a rupi. Ojipe'ga pe ji ei: Ejo nahanahã japovo avo ji ve. A'ero ga ruri okovo nhinhi'ig̃a rupi. Jijipyrive'ga pe ji ei: Nahã eapo. A'ero ga japoi,’ ei ga.” A'ea ti pe'ji Jesus'ga pe, ei soldados'g̃a nduvihava'ga g̃a pe imondovouka onhi'ig̃agwera.

9 A'ero g̃a hoi okovo ganhi'ig̃a rupi Jesus'ga rovatiamo. G̃a omombe'u pa ganhi'ig̃agwera Jesus'ga pe. Ganhi'ig̃agwera renduvame Jesus'ga nhimomby'ai. Opyryrỹ Jesus'ga. Pevove'g̃a pe – kiroki g̃a oho ga rupi onhimongyavo – g̃a pe Jesus'ga ei:

—Soldados'g̃a nduvihava'ga ojiko hete tuhẽ ji rehe! Jire'yja'g̃a hohe israelitas'g̃a hohe ga ojiko ji rehe! a'e ji pe me, ei Jesus'ga.

10 Kiroki g̃a ojikoty'a soldados'g̃a nduvihava'ga pavẽi – g̃ahã jivyra'javi soldados'g̃a nduvihava'ga ronga pe. Ovahemame g̃a gapyrive'ga repiagi. Onhimohig̃atua'ja ga!

Jesus'ga ombogwera aherembirekokwerava'ea ra'yrava'ea

11 Aerẽ Jesus'ga hoi cidade de Naim me. Garemimbo'ehara'g̃a hoi ga rupi. Ojipe'g̃a hoi ga rupi no he'yjuhuve'g̃a. 12 Ovahẽ g̃werĩ ga cidade apoa pe portão pe.

Nanime ojipe'g̃a ivojave'ga ra'oa rerohoi pea rupi cidade hugwi Jesus'ga rovatiamo. Gweroho g̃a ivojave'ga ra'oa gakupeupava pype titỹ ti javo. Oho hẽa g̃a ndupi ivojave'ga yhẽa. Ga tehe ko hẽara'yramo. A'ero kiro hẽa tehe hẽa rekoi aherembirekokwerahẽa. He'yjuhuve'g̃a oho hẽa rupi cidade hugwi. 13 Hepiagame Jesus'ga nhandepojykaharete'ga hẽa porogwetygi. A'ero ga ei hẽa pe:

—Terejehe'oa'javi.

14 Hẽara'yra'ga pyri ga hoi opokoga gakupeupava rehe. Nurã gara'oa rerohohara'g̃a heropytai o'ama.

—Tapihã, ei ga ivojave'ga pe. A'e ji nde ve: Evy! ei Jesus'ga.

15 A'ero ga vyri onhi'ig̃a oina okwerava'java. Jesus'ga okwerava'jave'ga mondo gayhẽa pe. 16 Okyhyji hete pa pevove'g̃a onhimomby'avo ga repiagame. A'ero g̃a Tupana'ga mbohetei. A'ereki g̃a e'i ojohupe Jesus'ga mombe'gwovo:

—Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharuhu'ga ruri kiro ojipiuka nhande pyteri pe upa, ei g̃a. Nahã Tupana'ga nhande pokogi, ei g̃a.

17 A'ero g̃a Jesus'ga mombe'umbe'ukatui jara'g̃a pe garembiapoa reheve Jesus'ga ga mbogwerava'javi javo. Nahã Judéiapeve'g̃a hendupavi Jesus'ga mombe'ua Judéia rembeyvyripeve'g̃a pavẽi.

João Batistava'ea remimbo'eharava'ea oho Jesus'ga pyri

(Mateus 11.2-19)

18 Aerẽ João Batistava'ea remimbo'ehara'g̃a Jesus'ga mombe'upavi João Batistava'ea pe. Jesus'ga rembiapoa garemimonhimomby'ava'ea g̃a imombe'ui ahe ve no. 19 A'ero João Batistava'ea mokonha'g̃a mbuhurukari ojipyri g̃wemimbo'ehara'g̃a. G̃a pe ahe ei:

—Peho ti Jesus'ga pyri. Pe'ji ti ga pe: “Ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea imombe'ui aerẽ po ti Tupana'ga remimbuhurukara'ga ruri nhande pyri nehẽ javo. Ma'g̃a po ahe omombe'u ymyahũ? Mara'ngu po ndehe? Mara'ngu po ojipe'ga? Nahã ore ei aheremimombe'uhara'ga rurapota.” A'ea mombe'gwovo katu ti pe'ji Jesus'ga pe: “Marãi nde a'ero?” ei João Batistava'ea mokonha'g̃a pe g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

20 —Kwa, ei g̃a.

A'ero g̃a hoi ogwovo Jesus'ga pyri ovahema.

—João Batista'ga ore mondoukari nde pyri, ei g̃a Jesus'ga pe. Ga e'i ore ve: “Pe'ji ti Jesus'ga pe: ‘Ymya Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea imombe'ui aerẽ po ti Tupana'ga remimbuhurukara'ga ruri nhande pyri nehẽ javo. Ma'g̃a po ahe omombe'u ymyahũ? Mara'ngu po ndehe? Mara'ngu po ojipe'ga? Nahã ore ei aheremimombe'uhara'ga rurapota.’ Nahã ti pe'ji Jesus'ga pe,” ei João'ga ore ve ore mondouka nde pyri, ei mokonha'g̃a Jesus'ga pe.

21 Emo Jesus'ga nomondoi ve onhi'ig̃a João Batistava'ea pe. Oapo na'ẽ ga ahemonhimomby'ava'ea. Oapo ga ikwahavuka João Batistava'ea remimbo'ehara'g̃a pe a'ea ti pemombe'u João'ga pe javo.

Kiro Jesus'ga imombigi karugwara he'yjuhuve'g̃a hugwi. Ojipe'g̃a pe hahy hete. G̃a hugwi ga imombipavi karugwaretea. Anhag̃a ga g̃a mbojipe'ai ojipe'g̃a hugwi no. Heakwagweve'g̃a ga g̃a moma'eg̃atuhetei he'yive'g̃a.

22 Kiro Jesus'ga ei mokonha'g̃a pe João Batistava'ea remimbo'ehara'g̃a pe:

—Pejivyra'ja ti pejigwovo João Batista'ga pyri. Pemombe'u ti ga pe penhimbiepiaga penhimienduva. Pe'ji ti ga pe imombe'gwovo: “Oma'eg̃atu kiro heakwagweve'g̃a okovo. Opo'ag̃atu kiro ipyka'naka'nauhũve'g̃a ogwovo katu. Oka'ẽ g̃ajagwa ijaijauhuve'g̃a hugwi. G̃wendu katu kiro japyakware'ỹve'g̃a okovo. Okwera tuhẽ omanove'g̃a kiro okovo. Imbatere'ỹve'g̃a g̃wendu kiro pyryva'ea Jesus Cristo'ga mombe'ua.” A'ea nhaporemo ti pemombe'u João Batista'ga pe.

A'ea Jesus'ga ei ikwahavuka ga pe Jesus'ga ko Tupana'ga remimbuhurukara'ga javo – kiroki ga Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea omombe'u ymyahũ.

23 —“Pyry hete ga pe – kiroki ga ndojikopigi ji rehe.” A'ea ti pe'ji João Batista'ga pe, ei Jesus'ga mokonha'g̃a pe João Batistava'ea remimbo'ehara'g̃a pe.

24 A'ero g̃a hoi javo katu João Batistava'ea pe.

G̃a horẽ Jesus'ga ei pevove'g̃a pe he'yjuhuve'g̃a pe João Batistava'ea mombe'gwovo. Ga e'i:

—Ymya'ĩ pe peho ongae'ỹi me. Pevo pe pehepia João Batista'ga. Marãi pe pejiyvyteri pe pea rupi pejigwovo garepiaga renonde? Pe'e po pe: “Xaho hepiaga nhungwava – kiroki okooko'iuhu yvytua remimbotarimova'ea rehe onhimbovavaguka yvytua pe.” Pe ndape'ji tuhẽ reki a'ea. A'ereki João Batista'ga ko nhungwava ja rũi. Ga ndokondoko'iuhui ojipe'g̃a remimbotarimova'ea rehe. Ga ko onhimboita Tupana'ga rehe, ei Jesus'ga pevove'g̃a pe.

25 —Marãi pe a'ero pejiyvyteri pe garepiaga renonde? Pe'e po pe: “Xaho ga repiaga – kiroki ga omongi tapy'ynhapipyryva. Gweroho pa po itambere'ia gapira.” A'ea pe ndape'ei oji'i, ei Jesus'ga. A'ereki João Batista'ga ndokohetei mbatera rehe. Ji rendu ti! João Batista'ga nomongi tapy'ynhapipyryva. Kiroki g̃a omongi ikatuheteva'ea – g̃ahã u huvihavuhu'g̃a nonga pype. He'yjuhu g̃ambatekatua no.

26 —Marãi pe a'ero pejiyvyteri pe? Pe'e po pe: “Xaho Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga repiaga.” A'ea pe ekatui, ei Jesus'ga. Kiro ji ei pe me: João Batista'ga ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga tuhẽ. Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharuhu'ga jate rũi ko ga, ei Jesus'ga g̃a pe.

27 —Ymyahũ Tupana'ga okwatijaruka ahe ve João Batista'ga mombe'gwovo hako ga po ti nhinhi'ig̃a mombe'ui nehẽ javo, ei Jesus'ga. Aherembikwatijara e'i:

“Nahã Tupana'ga ei Cristo'ga pe:

‘Nde renonde po ti ji ga mondoi imombe'uuka nhinhi'ig̃a nehẽ.

Tomboavujikwe ti ga nderura renonde,’ ei Tupana'ga,” e'i aherembikwatijara, ei Jesus'ga.

28 —Ag̃wamo Tupana'ga rembiepiakatuhava. Ag̃wamo po ti Tupana'ga he'yjuhuve'g̃a nduvihavuhuhete'ga nehẽ, ei Jesus'ga. A'e ji pe me: João Batista'ga ko koji'i huvihava ymyahũva'ea hohe pa. Emo ag̃wamove'g̃a reki Tupana'ga rembiepiakatuhara'g̃a ko koji'i huvihava João Batista'ga hohe. Kiroki g̃apyteripeve'g̃a huvihava rũi – g̃a vehevi koji'i huvihava João Batista'ga hohe, ei Jesus'ga g̃a pe.

29 Jesus'ga nhi'ig̃a rendupavame g̃a ei Tupana'ga pe itambere'ia mono'õhara'g̃a pavẽi:

—Ndehe ko erekwaha hete epyryvamo João Batista'ga mbuhua ore pyri te'i ti ga g̃a pe javo.

A'ea g̃a ei. A'ereki g̃a onhimobatizauka João Batistava'ea pe opohia okote'varuhua hugwi ahe erame. 30 Fariseus'g̃a ki a'e te judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi nohendukatui João Batistava'ea nhi'ig̃a ikwahapotare'yma Tupana'ga remimbotarimova'ea ojive. A'ereki g̃a nonhimobatizaukari ahe ve opohire'yma okote'varuhua hugwi.

31 —Marã po ti ji ei pe me ag̃wamova'ea pe a'ero nehẽ? ei Jesus'ga. Gara ja pe ndekoi a'ero? ei ga. 32 Kiro ji pe mombe'ui pe me. Tayri'g̃a ja ko pe ndekoi. Oapy tayri'g̃a ima'ẽhai pe feira pe. A'ero g̃a hapukai ojohupe. Onhi'ig̃a mondovo g̃a ei:

“Oropy ore jiru'a pe me xajory ti nhanerembirekoa rehe javo.

Pe ki a'e te ndapeyrerupypotari henduvame.

Xajehe'o ti nhanenhikamombava rehe, oro'e ore pe me. A'ero ore jehe'oi.

Pe ki a'e te ndapejehe'oi ore pyri. A'ereki pe ndapepotariuhu.”

Nahã tayri'g̃a ei ojohupe, ei Jesus'ga.

33 —Tayri'g̃a ja pe ndekoi. A'ereki pe pe'epe'e João Batista'ga pe jipi. A'ereki ga rurame pe pyri ga ndo'uahivuhui mbatera vinho reheve tambohete ti ji Tupana'ga javo, ei Jesus'ga. A'ero pe epe'ei ga mombe'gwovo: “Anhag̃a opyhy ga.” Nahã pe João Batista'ga mombe'ute'varuhui ga arõe'yma, ei Jesus'ga g̃a pe.

34 —Tayri'g̃a ja pe ndekoi. A'ereki pe pe'epe'e ji ve no, ei Jesus'ga g̃a pe. Yvyakotyva'ero yvagipeva'ero ji ajo pe pyri mbatera i'gwovo vinho i'gwovo no. A'ero pe epe'ei ji mombe'gwovo: “Ehepia Jesus'ga! O'uheteuhu ga. Ga ko heagwyryve'ga vinho i'gwovo,” pe'e pe ji ve, ei Jesus'ga. “Kiroki g̃a omono'õ itambere'ia governo pe ite'varuhuve'g̃a – g̃a pavẽi Jesus'ga ojikoty'a ojipe'g̃a pavẽi no okote'varuhuve'g̃a pavẽi,” pe'e pe. Nahã pe euhui ji mombe'gwovo ji arõe'yma, ei Jesus'ga.

35 —Ojipe'g̃a ndekokatua repiaga g̃waramo nhande ei: Tupana'ga reki okwahavuka g̃a pe g̃a mongokatuavo, ei Jesus'ga. Ojipe'g̃a ndekote'varuhua repiaga g̃waramo nhande ei: Tupana'ga rũi omongo g̃a ite'varuhua rehe, ei Jesus'ga g̃a mbo'eavo.

Jesus'ga pyheja fariseuva'ea ronga pype

36 Aerẽ Simão'ga fariseu'ga ei Jesus'ga pe:

—Ejo ti nhironga pype i'gwovo ji pyri.

—Kwa, ei Jesus'ga.

A'ero Jesus'ga hoi ga rupi garonga pype oapyga mesa pyri ga pavẽi.

37 Nanime cidadepevehẽa – kiroki hẽa oko te'varuhu – hẽa ikwahavi Jesus'ga hoa fariseu'ga ronga pype. Ga i'urame hẽa heruri perfume nhandya hyrua pype. Hyrua ko alabastrova'ea ita apopyra. 38 Gapya koty hẽa ami ga reviri ojehe'gwovo okote'varuhua rehe. Hẽareahya imoakymi gapya. A'ero hẽa gapya monduvynduvyri o'ava pyvõ gapya beijavo. A'ero perfume hẽa imongyi gapya rehe. A'ereki hẽa ga arõ hete.

39 Hẽa repiagame fariseu'ga – kiroki ga e'i Jesus'ga pe ejo ti i'gwovo ji pyri javo – kiro ga ei oyvyteri pe: “Hehã okote'varuhuvehẽa. Mara'ngu po Jesus'ga Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara naerũ? Po Jesus'ga Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara tuhẽ, a'ero po ga ombaragwaha hẽa rehe hamo. Po ga ei hẽa pe hamo: ‘Tanhimbote'varyme ti epokoga ji rehe,’ e po ga okote'varuhuvehẽa pe hamo. Jesus'ga nombaragwahavi reki hẽa rehe,” ei fariseu'ga oyvyteri pe.

40 A'ero Jesus'ga ei fariseu'ga pe:

—Simão, ei Jesus'ga. Tamombe'u ti nde ve.

—Orembo'eharamo emombe'u ti ji ve a'ero, ei Simão'ga Jesus'ga pe.

41 Ga mbo'eavo Jesus'ga imombe'ui ga pe. Ga e'i:

—Itambere'ia mondo'ãhara'ga pe mokonha'g̃a ei momi ti embuhu'rã itambere'ia ore ve javo. A'ero ga imondo'ag̃i g̃a pe tombuhura'ja ti g̃a koa irũ reheve ji ve nehẽ javo. He'yiva'ea quinhentos itambere'ia ga imondo'ag̃i ojipe'ga pe. Ndahe'yiva'ea cinquenta itambere'ia ga imondo'ag̃i ojipe'ga pe. G̃a memei gweroho ga hugwi a'ero. 42 Aerẽ g̃a ipo'rupavi herekoe'yma. Nurã g̃a ndogwerekoi ikwepykavamo. A'ereki ahã g̃a pe. Itambere'ia mondo'ãhara'ga oporogwety reki g̃a. Nurã ga ihypavi reki g̃aconta hugwi tapembuhura'javi ti itambere'ia ji ve a'ero javo, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

—Manamo g̃a ga arõhetei? Manamo g̃a ga aroi'ĩ? ei Jesus'ga Simão'ga pe.

43 A'ero Simão'ga ei ga pe:

—Po ga – kiroki ga gweroho koji'iva'ea ga hugwi quinhentos itambere'ia – po gaha itambere'ia mondo'ãhara'ga arõ hete. A'ereki gaconta hugwi imondo'ãhara'ga ohy he'yiva'ea, ei ga.

—Na tuhẽ, ei Jesus'ga. Kiroki ga gweroho koji'iva'ea – gaha oarõ hete itambere'ia mondo'ãhara'ga.

44 Kiro Jesus'ga ojirova hẽa koty. Simão'ga pe ga ea'javi:

—Erehepia nde hẽa? Ji ruri nenonga pype nde repiaga. Ndehe nerembuhuri yhya ji ve jipyheitava ekoe'yma nhaneramonhava'ea mog̃itagwera rehe – kiroki a'ea e'i nahanahã ahe omboapy ojipe'g̃a javo. Hẽa ki a'e te hẽareahya omoakỹ jipya. Omonduvynduvy hẽa jipya o'ava pyvõ. Nahã hẽa roryroryvamo ji rehe, ei Jesus'ga.

45 —Ndehe nanhibeijai tuhẽ ekoe'yma nhaneramonhava'ea mog̃itagwera rehe – kiroki a'ea e'i nahanahã ahe omboapy ojipe'g̃a javo. Hẽa ki a'e te jipya nobeijabeijapigi ji rurirẽ nenonga pype. Nahã hẽa roryroryvamo ji rehe, ei Jesus'ga.

46 —Ndehe neremongyi ikava nhiakag̃a rehe ekoe'yma nhaneramonhava'ea mog̃itagwera rehe – kiroki a'ea e'i nahanahã ahe omboapy ojipe'g̃a javo. Hẽa ki a'e te omongy perfume jipya rehe. Nahã hẽa roryroryvamo ji rehe, ei Jesus'ga fariseu'ga pe.

47 —Nurã ji ei nde ve: Tupana'ga ihyjipei hẽarekote'varuhua ikwahava'jave'yma. He'yjuhu hẽarekote'varuhua, ei Jesus'ga. Hẽa hugwi Tupana'ga imombori. Nurã hẽa Tupana'ga arõhetei gworygworyva repiuka nhandepyteri pe, ei Jesus'ga. Po ojipe'ga okote'va gwere. Tupana'ga garekoteva'ria hypavame oarõ gwere ga Tupana'ga gwory'viro ga rehe, ei Jesus'ga Simão'ga pe.

48 Hẽa pe Jesus'ga ei kiro:

—Amomboripe ji nderekote'varuhua nde hugwi, ei ga.

49 Kiroki g̃a oapy mesa pyri ga pavẽi – g̃a ei oyvyteri pe: “Ma'g̃a Jesus'ga naerũ? Maranuhũrame ga hẽarekote'varuhua mombori naerũ?” ei g̃a.

50 A'ero Jesus'ga ei hẽa pe:

—Nde jikoga g̃waramo ji rehe ji imombori nderekote'varuhua nde hugwi. Tu katu ndepy'a nde horame a'ero, ei ga.

8

Kunhangwerava'ea oho Jesus'ga rupi

1 Aere'ĩ Jesus'ga imbojoapiapi cidades repiapava cidades'ia repiapava. He'yjuhu cidades cidades'ia pavẽi. Pyryva'ea ga imombe'ui cidadespeve'g̃a pe. G̃a pe ga ei:

—Perojijyjijyjuka ti pejeaporog̃ita Tupana'ga pe pejikoga ga rehe. A'ero po ti ga pe pokokatui nehẽ imomboa pendekote'varuhua pe hugwi okovo penduvihavuhuhetero nehẽ.

Nahã Jesus'ga ei g̃a pe ogwovo g̃a pyg̃apyri. Ga rupi dozeve'g̃a hog̃ahoi.

2 Kunhangwera'g̃a g̃a hog̃ahoi ga rupi no. Jara'g̃a hugwi Jesus'ga ombojipe'a jipe anhag̃a. Jara'g̃a hugwi ga imombigi karugwara. Mariahẽa hugwi Jesus'ga ombojipe'a jipe sete anhag̃a Diabo'gapyriva'ea. Mariahẽa pe ahe ei: Madalapevehẽa. 3 Ojipehẽa rera Joana. Joanahẽa rembireko'ga ko Cuza'ga. Ga ko Herodes'ga mbatera repiakatuhara'ga. Ojipehẽa rera Susana. G̃ahã oho Jesus'ga rupi. Ojipe'g̃a kunhangwera'g̃a hoi ga rupi no. Imondovo ga pe ombatera g̃a Jesus'ga repiakatui. Dozeve'g̃a pe g̃a imondoi no.

Ha'ynha mohãihara'ga

(Mateus 13.1-9; Marcos 4.1-9)

4 Cidades nanani ojipejipea hugwi he'yjuhuve'g̃a nduri Jesus'ga pyri. Ojo'java'ea pyvõ ga g̃a mbo'embo'ei. G̃a pe ga ei:

5 —Ha'ynha mohãihara'ga hoi ko pe imohaina ha'ynha. Nahã ga itymi ha'ynha. Ga imohãirame ha'ynha jara indurugi pehea rembeyvyra rupi. A'ero ahe pyrug̃i hehe ohorame pehea rupi. Ua gwyra'ia i'ui imokona, ei Jesus'ga.

6 —Ga imohãirame ha'ynha jara indurugi yja rehe ita arimo. A'ereki ita onhimongyheteuhu pevo. Xunhi yja a'ero ha'ynha pe yhya no. Henhunhame kotihĩ he'ouhũ omanomo. A'ereki ahã yhya jupe.

7 —Ga imohãirame ha'ynha jara indurugi nhungwava ra'ynha pyteri pe hatĩava'ea ra'ynha pyteri pe. Aerẽ ga'apoa ha'ynha renhunhamo nhungwava ra'ynha pavẽi. A'ero nhungwava nhambyguhui garemityma, ei Jesus'ga.

8 —Ga imohãirame ha'ynha jara indurugi yjakatua pype. A'ero henhunhamo o'ao'aheteramo. He'yjuhu ahara a'ero. Ahara pype turi cem ha'ynha, ei Jesus'ga ha'ynha mohãihara'ga mombe'gwovo.

Onhi'ig̃a mondovo Jesus'ga ei g̃a pe:

—Peapyakwa pe. Pehendu katu ti ji'ea a'ero! ei Jesus'ga g̃a pe imombe'gwovo ojo'java'ea.

Jesus'ga okwahavuka ha'ynha mohãihara'ga mombe'ua

(Mateus 13.10-23; Marcos 4.10-20)

9 A'ero Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ei ga pe:

—Orohendu ore novĩa nde'eagwera ojo'java'ea. Ndorokwahavi reki ore. Ore ve ti emombe'u a'ea.

10 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pe me Tupana'ga ei tokwaha ti g̃a onhimiva'ea nhirembiepiakatuhava javo, ei Jesus'ga. Marã hekoi kiro Tupana'ga yvyakotyve'g̃a ndepiakaturame okovo g̃anduvihavuhuhetero? A'earupiva'ea kiro ga ikwahakwahavukari pe me, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. Ojipe'g̃a pe ji imombe'ui ojo'java'ea. A'ero

“hepiagame g̃a gwepia tehe reki.

A'ereki g̃a nombaragwahapotari hehe.

Henduvame g̃a g̃wendu tehe reki.

A'ereki g̃a ndokwahapotari”, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

11-12 —Kiro po ti ji imombe'ukatui pe me ikwahavuka ha'ynha mohãihara'ga mombe'ua nehẽ, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

—Ha'ynha ko Tupana'ga nhi'ig̃a, ei Jesus'ga. Kiroki g̃a g̃wendu Tupana'ga nhi'ig̃a novĩa ikwahave'yma – g̃a pyri ahemoandyandyihara'ga Diabo'ga ruri a'ero ipe'avo imombe'ua g̃apy'a hugwi imoka'nhymbavuka g̃a pe tomomborukaryme ti g̃a Tupana'ga pe okote'varuhua javo, ei Jesus'ga. G̃a pe ji ei a'ero imombe'urame ha'ynha indurugagwera pehea rembeyvyra rupi.

13 —Amombe'u jipe ko ji ha'ynha indurugagwera – kiroki a'ea onduru ita rehe. Henhui ha'ynha novĩa. A'ereki yhya rerekoe'yma g̃waramo, kotihĩ nonhimomiranami a'ero omanomo, ei ga. A'ereki ndokihetei hapoa yvya pype.

—A'ea ja g̃a ndekoi – kiroki g̃a g̃wendu nhanderuvihavuhuhete'ga mombe'ua gworygworyvamo hehe novĩa. Aerẽ ojipe'g̃a mbote'varuhu pota g̃a imohepia'ngiavo ite'varuhuva'ea g̃a pe. Nurãro g̃waramo g̃a nonhimomiranami a'ero kotihĩ opohia nhanderuvihavuhuhete'ga mombe'ua hugwi. A'ereki ndokihetei nhanderuvihavuhuhete'ga mombe'ua g̃ayvyteri pe.

14 —Amombe'u jipe ko ji ha'ynha indurugagwera – kiroki a'ea onduru nhungwava ra'ynha pyteri pe hatĩava'ea ra'ynha pyteri pe. Aerẽ igwaigwavete hatĩava'ea nhambyguhui garemityma jukavo, ei Jesus'ga.

—A'ea ja ojipe'g̃a ndekoi nhungwava pyteripeva'ea ja. G̃a g̃wendu ojipe'g̃a erame g̃a pe: “Tupana'ga nhande poko katu kiro nhanderuvihavuhuhete'ga.” A'ea g̃a g̃wendu katu novĩa. Aerẽ g̃a ag̃ataruhuramo ojihe javo: “Maramarã po ti nhande rekoi nehẽ naerũ?” ei g̃a oyvyteri pe. A'ea nonog̃atuukari g̃apy'a. A'ereki g̃a opotaruhu itambere'ia a'ero, ei Jesus'ga. “Koji'i nhande tipotaruhu itambere'ia,” e'iuhu g̃a, ei Jesus'ga. Toryva rehe ikatuva'ea rehe g̃a japyakauhui. A'ea nhaporemo nohenduva'javukari nhanderuvihavuhuhete'ga mombe'ua. A'ero igwaigwavete g̃a ndojapyakaa'javi tuhẽ gamombe'ua rehe. A'ero g̃a ndokoa'javi reki gamombe'ua rupi okokatue'yma ojipe'g̃a pe oporavykye'yma ga pe.

15 —Amombe'u jipe ko ji ha'ynha indurugagwera – kiroki onduru yjakatua pype. A'ea ja ojipe'g̃a ndekoi yjakatuapypeva'ea ja. G̃wendu katu g̃a nhanderuvihavuhuhete'ga mombe'ua ojikoheteavo ga rehe gweaporog̃itakaturo. Onhimomirana hete g̃a oporavykyavo ga pe ga nhi'ĩpo'rupava okokatuavo ojipe'g̃a pe.

A'ea Jesus'ga ei imombe'gwovo pa ojo'java'ea ikwahavuka g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

A lamparina

(Mateus 5.15; Marcos 4.21-25; Lucas 11.33)

16 —Imondygame lamparina nhande ndihovapygi hyrua pyvõ, ei Jesus'ga. Nimondoi nhande lamparina nhanenhinongava gwyri pe cama gwyri pe. Pyte'mbia rehe nhande timondo lamparina. Nurã okirame onga pype ojipe'g̃a gwepia kojahua.

17 —Na jitehe po ti Tupana'ga imboukwahavi nehẽ. Onhimiva'ea po ti ga hepiukari ikwahavuka henduvukapava nehẽ.

18 —Ji rendu katu ti a'ero pejeaporog̃itaro. Kiroki ga okwaha – ga pe po ti Tupana'ga ikwahavukari koji'iva'ea nehẽ. A'ero po ti ga ikwahahetei nehẽ, ei Jesus'ga. Kiroki ga ndokwahavi – po ga ikwahavi xunhiva'ea, a'ea vehevi po ti Tupana'ga ikwahava'jave'ymukari ga pe nehẽ, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a mbo'eavo.

Jesus'ga yembora gairũva'ea pavẽi

(Mateus 12.46-50; Marcos 3.31-35)

19 Kiro Jesus'ga yembora ruri Jesus'ga repiaga gairũ'g̃a pavẽi. Ndoki g̃a onga pype ga pyri. A'ereki pevove'g̃a ga mbotymboty gwe'yjuhuro. 20 G̃apyteripeve'g̃a e'i Jesus'ga pe:

—Neyhẽa uhu nde repiaga neirũ'g̃a pavẽi. Pevo g̃a ami okari pe.

21 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Kiroki g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a rendu katu ga nhi'ĩpo'ruavo – g̃a pe ji ei nhiy'g̃a. A'e ji g̃a pe no nhiirũ'g̃a, ei Jesus'ga.

Jesus'ga omombi yvytua typepemuhũa reheve

(Mateus 8.23-27; Marcos 4.35-41)

22 Aerẽ Jesus'ga avi yharuhua pype g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi. G̃a pe ga ei:

—He xaho ypiahua aherovai.

A'ero g̃a imoanhani herogwovo. 23 G̃a gwerohorame Jesus'ga ropehyiro okia. Yvyturanuhũa ruri ojyva ypiahua rehe. Yharuhua pype yvytua yhya mbo'ambo'avi. Gweroho g̃werĩ ypy pe. 24 A'ero g̃a hoi Jesus'ga pyri ga mongirahiva.

—Kiro nhande hoi ypy pe nhandepapava nehẽ! ei g̃a ga pe ombo'ehara'ga pe.

A'ero ga ma'ẽi onhi'ig̃a yvyturanuhũa pe typepemuhũa pe no topi ti javo. A'ero yvytua ipigi. Notymynha'javi yhya no. 25 G̃a pe Jesus'ga ei:

—Ndapejikogi ji rehe naerũ? ei ga.

A'ero g̃a kyhyji onhimomby'avo javo ojohupe:

—Marã te ga rekoi naerũ? Yvytua vehevi re po g̃wendu katu ganhi'ig̃a yhya pavẽi, ei g̃a.

Jesus'ga ombojipe'a anhag̃a ahe hugwi

(Mateus 8.28-34; Marcos 5.1-20)

26 Aerẽ g̃a hoi ypiahua aherovai Galiléia aherovai ovahema Gerasapeve'g̃a gwyri pe. 27 Jesus'ga hemame yharuhua hugwi cidadepeve'ga ruri Jesus'ga repenhana. He'yjuhu anhag̃a Diabo'gapyriva'ea onhimongyavo ga pojykavo. Ymyahũ ga ndipiri. Ga nduva'javi onga pype. Itaruvihavuhua kwaruhua pyteri pe ga ruvi aheryvya pyteri pe. 28 Jesus'ga repiagame ga hapukai g̃wenypy'anduruga Jesus'ga rovai pyteri pe. Ga hapukajahivi javo:

—Jesus! ei ga. Terejori ji avykyavo Tupana'ga ra'yramo huvihavuhu'g̃ahoheve'ga ra'yramo? ei ga Jesus'ga pe. A'e hete ji nde ve: Terembuhuri ti hahyva'ea ji ve.

29 A'ea ga ei. A'ereki Jesus'ga e'i jipe anhag̃a pe:

—Ejipe'a ga hugwi.

Ymyahũ anhag̃a ga pyhypokãpokag̃i ga pojykavo jipi. Nurã pevove'g̃a itanhuramuhũa pyvõ gapoa kwari. G̃a gapya kwari no. Nahã g̃a ga mombytapotari ga repiakatuavo novĩa. Ga omondohondoho itanhuramuhũa reki. Anhag̃a ga pojykai ga renonhaheteavo ga mondovo ongae'ỹi me. Nahã ga rerekoi ymya.

30 Kiro Jesus'ga ei ga pe:

—Gara nderera?

A'ero ga ei:

—He'yjuhu.

Nahã garera. A'ereki he'yjuhuva'ea anhag̃a opojyka ga. 31 Anhag̃a e'i hete Jesus'ga pe:

—Toremondoi ti yvykwara ruvihavuhua pype hahyva'ea ruvihava pype, e'i ga pe.

32 Yvytyra rehe porcos tuvi i'gwovo onhimongyavo. He'yjuhu hete porcos. Jesus'ga pe anhag̃a ehetei:

—Ore mondouka ti porcos pojykauka ore ve, e'i.

—Peho ti a'ero, ei Jesus'ga jupe.

33 Cidadepeve'ga hugwi anhag̃a jipe'ai a'ero ogwovo Jesus'ga nhi'ĩpo'ruavo porcos pojykavo herogwovo. Porcos nhaporemo inhahetei ojyva yvyty'ramuhũa hugwi ogwovo ypiahua pype otypyvygamo omanomo.

34 Porcos manoa repiagame porcos repiakatuhara'g̃a nhani ogwovo jugwi. Ogwovo g̃a imombe'upavi cidadepeve'g̃a pe cidadekotyive'g̃a pe no. 35 A'ero pevove'g̃a nduri ua torohepia katu javo. Ovahemame Jesus'g̃a pyri g̃a ga repiagi anhag̃a rembipojykaagwera'ga. Oapy ga Jesus'ga pya pyri tapy'ynhapira mongijipeavo ojapyakakatuavo. A'ero g̃a kyhyji. 36 Kiroki g̃a gwepia Jesus'ga anhag̃a mbojipe'arame ga hugwi – g̃a imombe'upavi g̃a pe javo:

—Ga pyryvamo reki kiro. A'ereki Jesus'ga ombojipe'a anhag̃a ga hugwi imondovo, ei g̃a ga mombe'gwovo g̃a pe.

37 Okyhyji hete pa g̃a Gerasapeve'g̃a. Nurã g̃a ei Jesus'ga pe:

—Heregwovo ore hugwi!

A'ero Jesus'ga avi yharuhua pype tajivy javo. 38 A'ero anhag̃a rembipojykaagwera'ga ehetei Jesus'ga pe:

—Taho ti nde rupi jijikoty'a nde pavẽi! ei ga.

Jesus'ga ndogwerohoi ga reki. A'ereki ga e'i ga pe:

39 —Epyta. Ejivy ti enhonga pe imombe'gwovo. Ere ti g̃a pe: “Tupana'ga ipopoaka hete. Ji poko hete ga!” Nahã ti ere g̃a pe, ei Jesus'ga ga pe.

A'ero ga hoi imombe'gwovo g̃a pe nhaporemo cidadepeve'g̃a pe.

—Pyry hete Jesus'ga ji ve ji pokoga anhag̃a mbojipe'avo ji hugwi. Ga popoakahetero, ei ga imombe'gwovo.

Jesus'ga opoko Jairova'ea ra'yrava'ea gwypova'ea reheve

(Mateus 9.18-26; Marcos 5.21-43)

40 Gerasapeve'g̃a hugwi Jesus'ga jivyri ua ovahema aherovai. G̃a nhaporemo ga repenhani gworygworyvamo ga rehe. A'ereki pevo g̃a oko tuhu tuhẽ ti ga javo.

41 Nanime ga pyri Jairo'ga ruri. Jairo'ga ko huvihavamo oko judeus'g̃a jatykahava pype. Ga ruri onhinog̃a ojovapyvo yvyvo Jesus'ga pya pyri jihoheva'ero ji poko javo.

—Herejo nhironga pe, ei ga Jesus'ga pe. 42 A'ereki jira'yrahẽa omano g̃werĩ, ei ga.

Hehã jate ko gara'yra. Ivoja hẽa. Doze anos hẽa imbokwara'ari ojihe.

Jesus'ga horame tahepia ti ji tayrihẽa javo, he'yive'g̃a ga mbotyvahivi ua ga rupi onhimongyavo. 43 Ga reviri hẽa ruri no itetirũavehẽa gwypovehẽa. He'yi doze anos hẽatetirũa imbokwara'ari hẽa rehe opige'yma hẽa hugwi. Omondo pa hẽa opohanohara'g̃a pe novĩa. A'ereki g̃a nomombigi reki hẽatetirũa. 44 Kiro hẽa ruri Jesus'ga reviri opokoga gapira rembeyvyra rehe. Kotihĩ hẽa ndagwypora'javi a'ero.

45 —Ma'g̃a opoko ji rehe? ei Jesus'ga.

A'ero g̃a epavi:

—Ore rũi! Ndoropokogi nde rehe, ei g̃a.

—Nde mbotymboty pa g̃a nde atimana he'yive'g̃a! Nde mbotyva g̃waramo g̃a pokogi nde rehe.

Nahã Pedro'g̃a ei Jesus'ga pe ombo'ehara'ga pe.

46 A'ero Jesus'ga ei:

—A'ea rũi. Opoko aha g̃a ji rehe. Akwaha ji jiyvyteri pe. A'ereki ji hugwi ihoi jipopoakara g̃a ndehe, ei ga.

47 A'ero hẽa ei oyvyteri pe: “Okwaha reki ga ji pokogame ga rehe.” A'ero hẽa ruri ohyhyipava okyhyjiavo g̃wenypy'anduruga yvyvo garovai pyteri pe onhimombe'gwovo g̃andovaki pa. Hẽa e'i:

—Ymyahũ ji tetirũaramo gwyporo. Nurã ji pokogi nde rehe tomombi ti ga ji hugwi javo. Kotihĩ nhitetirũa pigi tuhẽ ko, ei hẽa.

48 —Kui'i, ei Jesus'ga hẽa pe. Erejiko nde ji rehe. Nurã netetirũa pigi nde hugwi. Ndepy'a rukaturo g̃waramo kiro heregwovo katu, ei ga.

49 Jesus'ga nhi'imbige'ymame hẽa pe Jairo'ga rongapypeve'ga ruri javo Jairo'ga pe:

—Ndera'yrava'ea omano. Tohoa'javyme ti nhanembo'ehara'ga kiro neronga pe. A'ereki ahe omano jipe.

50 Ga renduvame Jesus'ga ei Jairo'ga pe:

—Teremomyi ti epy'a. Ejiko hete jitehe ji rehe. A'ero po ti hẽa kwerava'javi nehẽ, ei Jesus'ga.

51 Ovahemame Jairo'ga ronga pe Jesus'ga g̃a mongiukari ojupi onga pype Pedro'ga João'ga no Tiagova'ea no. Kujahẽa ruva'ga ga ga mongiukari kujahẽa yhẽa no. Ojipe'g̃a pe Jesus'ga ei:

—Tapeki ti onga pype, ei ga g̃a pe.

52 Ojehe'o hete pevove'g̃a kujahẽa rehe okovo. A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Tapejehe'oi! Nomanoi hẽa. Oki reki hẽa upa.

53 A'ero g̃a ga jai ga rerekovo ga rerekomemuamo. A'ereki g̃a okwaha ahemanoa.

54 G̃a mondopavirẽ onga hugwi ga kujahẽa popyhygi. Hẽa pe ga ei:

—Kui'i! Epo'ã!

55 Kiro hẽa kweravi. Kotihĩ hẽa po'ami. A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pemondo ti mbatera hẽa pe to'u ti hẽa.

56 Onhimomby'a hẽaruva'ga hẽayhẽa pavẽi. Jesus'ga ei g̃a pe:

—Tapemombe'ui tuhẽ ti nhiremimbogweravahẽa nhiremimonhimomby'ava'ea ojipe'g̃a pe, ei ga.

9

Jesus'ga remimbo'eharava'ea omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a

(Mateus 10.5-15; Marcos 6.7-13)

1 Aerẽ Jesus'ga g̃a mbuhurukari ojipyri g̃wemimbo'ehara'g̃a dozeve'g̃a g̃a mbopopoaka. Ga ombopopoaka g̃a tombojipe'a ti g̃a anhag̃a Diabo'gapyriva'ea ojipe'g̃a hugwi javo. Nahã g̃a popoakaramo anhag̃a hohe pa. Ga ombopopoaka g̃a tokwaha pa ti g̃a karugwara imombiga itetirũave'g̃a hugwi javo.

2 —Kiro po ti ji pe mondoi ojipe'g̃a pyri nehẽ, ei Jesus'ga. Pemombe'u katu ti Tupana'ga g̃a pe. Pe'ji ti g̃a pe: “Tupana'ga oko g̃werĩ nhanderuvihavuhuhetero nhande repiakatuavo yvya koty nhande mongovo onhi'ig̃a rupi.” A'ea ti pe'ji g̃a pe, ei Jesus'ga dozeve'g̃a pe. Pemombi ti karugwara itetirũave'g̃a hugwi. 3 Taperohoi ti mbatera pejive pehorame imombe'gwovo g̃a pe. Taperohoi ti yvyra pejikohavamo. Taperohoi ti sacola, pão, itambere'ia. Taperohoi ti irũa tapy'ynhapira camisa'java'ea, ei Jesus'ga dozeve'g̃a pe.

4 —Pe vahemame g̃acidades pe po g̃ande'yja'ga ei pe me: “Hepejijo pejipytavo nhironga pype.” Ga erame na pe me peho ti garonga pe a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe. Ga pyri jate ti peju. Aerẽ po ti pe hoi ojipe pe cidade pe nehẽ. A'ero jate po ti pejijyi garonga hugwi pejigwovo a'ero nehẽ, ei Jesus'ga. 5 Po ongapypeve'g̃a ndohoryvi pe ndehe tapepytai ti javo pe me pe vahemame g̃acidade pe. Pehorame g̃acidade hugwi ti pemonduru otimbuguhua pejipya hugwi oropohi ore pe hugwi javo. Pe'ji ti g̃a pe: “Peko te'varuhu pe hendupotare'yma Tupana'ga nhi'ig̃a,” ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

6 Kiro g̃a hoi a'ero Jesus'ga nhi'ig̃a rupi cidades pe imbojoapiapiavo. Pevove'g̃a pe g̃a imombe'ui pyryva'ea Jesus'ga mombe'ua. Itetirũave'g̃a hugwi g̃a imombimombigi karugwara.

Marã Jesus'ga naerũ? ei Herodesva'ea

(Mateus 14.1-12; Marcos 6.14-29)

7 A'ea rupi Herodes'ga hendupavi Jesus'ga rembiapoa mombe'ua garemimonhimomby'ava'ea mombe'ua. Herodes'ga omondomondo g̃wemimbotarimova'ea rupi Galiléiapeve'g̃a gwyri pe.

—Marã Jesus'ga naerũ? ei ga.

A'ea ga ei ikwahave'yma. A'ereki jara'g̃a e'i:

—Jesus'ga ko João Batista'ga reki. João Batista'ga ovy gwyvya hugwi, ei g̃a.

8 Jara'g̃a e'i:

—Jesus'ga ko Elias'ga. Elias'ga ojipiuka ore ve ko, ei g̃a.

Ojipe'g̃a e'i:

—Jesus'ga ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea pyteripeve'ga – kiroki ymyahũve'ga. Ovy ga gwyvya hugwi, ei g̃a.

9 A'ero Herodes'ga ei:

—Jesus'ga ko João Batistava'ea rũi. A'ereki ji Joãova'ea akag̃a momboruka ikwehe'i. Maranuhũ Jesus'ga naerũ? Omombe'u g̃a ji ve garemimonhimomby'ava'ea. Tahepia ji gara'oa a'ero, ei ga.

Herodes'ga gwepia pota hete Jesus'ga okovo.

Jesus'ga omondouka mbatera cinco milva'ea pe

(Mateus 14.13-21; Marcos 6.30-44; João 6.1-14)

10 Aerẽ ojivyrame Jesus'ga pyri Jesus'ga moirũhara'g̃a dozeve'g̃a imombe'upavi g̃wembiapoa ga pe. Ojupi Jesus'ga g̃a nderohoi jara'g̃a hugwi a'ero g̃a nderogwovo ongae'ỹi me cidade kotyi ve Betsaida kotyi ve.

11 Gahoa kwahavame he'yive'g̃a hoi gareviri tihendu ti ga javo. G̃a ndurame ga pyri ga roryvamo g̃a ndehe Tupana'ga mombe'gwovo g̃a pe. Ga e'i:

—Perojijyjijyjuka ti pejeaporog̃ita Tupana'ga pe pejikoga ga rehe. A'ero po ti ga pe pokokatui nehẽ imomboa pendekote'varuhua pe hugwi okovo penduvihavuhuhetero nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Itetirũave'g̃a hugwi Jesus'ga imombigi karugwara.

12 Ka'arugame dozeve'g̃a Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a, kiro g̃a nduri Jesus'ga pyri javo:

—Ahã onga avo. A'ero ti toho agwa'g̃a cidades'i pe kopeve'g̃a pyri no. Pevo ti g̃a to'u okia.

A'ea Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ei Jesus'ga pe g̃a mondoukapota ga pe.

13 —Pehe ti pemondo mbatera g̃a pe to'u ti g̃a javo, ei Jesus'ga g̃a pe.

A'ero g̃a ei:

—Ndorogwerekoi te! Cinco pães orogwereko dois pira reheve. Ndohygi'i'i po ti g̃a ndehe nehẽ. Toropyhy po ti ore nehẽ naerũ? Orohorame jate ipyhyga mbatera nehẽ itambere'ia rehe g̃a pe nehẽ, po ti ore imbohygi mbatera g̃a ndehe nehẽ to'u pa ti g̃a javo, ei Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a Jesus'ga pe.

14 A'ereki he'yjuhuve'g̃a cinco milve'g̃a uhu pevo Jesus'g̃a pyri akwaimba'ero. Kiro Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Pemboapy ti g̃a yvyvo g̃a mbojatykavo. Cinquentave'g̃a ti pemboapy avo. Cinquentave'g̃a ti pemboapy pevo. Cinquentave'g̃a ti pemboapy irupe'i. Nahã ti pemboapy pa g̃a ojohugwi, ei ga.

15 Ganhi'ig̃a rupi g̃a g̃a mboapypavi a'ero.

16 Kiro ga ipyhygi mbatera – kiroki cinco pães dois pira reheve. Ojovavu ga yvaga repiaga.

—Ndepyry hete nde imbuhua ore ve, ei Jesus'ga Tupana'ga pe.

Kiro Jesus'ga haygwe'rogwe'rogi pães pira reheve imondomondovo g̃wemimbo'ehara'g̃a pe tomondo ti g̃a g̃a pe javo. A'ero g̃a imondomondoi g̃a pe. 17 G̃a nhaporemo g̃a i'ui onhimoytaromouka.

G̃a i'urẽ Jesus'ga moirũhara'g̃a imono'og̃i hembyruera imondovo yrua pype. He'yjuhuva'ea hembyruera opyta reki garembihaygwe'rogagwera. A'ereki g̃a ndo'upavi. He'yjuhuva'ea dozeva'ea yrua tynahẽ. Nahã Jesus'ga japoi ahemonhimomby'ava'ea he'yje'ỹva'ea imbovua imondovo g̃a pe.

Nde ko Cristoramo, ei Pedrova'ea Jesus'ga pe

(Mateus 16.13-19; Marcos 8.27-29)

18 Aerẽ Jesus'ga hoi he'yjuhuve'g̃a hugwi. Ga jate ga nhi'ig̃i Tupana'ga pe. Ga nhi'ig̃ame garemimbo'ehara'g̃a oko ga pyri. G̃a pe ga ei:

—Marãi g̃a ji ve jipi?

19 A'ero garemimbo'ehara'g̃a ei ga pe:

—“Ga ko João Batista'ga,” ei g̃a nde ve, ei g̃a Jesus'ga pe. Ojipe'g̃a e'i nde ve: “Ga ko Elias'ga.” Ojipe'g̃a e'i nde ve: “Ga ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea pyteripeve'ga – kiroki ga ovy gwyvya hugwi ymyahũve'ga.” Nahã g̃a ei nde ve, ei Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a Jesus'ga pe.

20 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pehe, marãi pe ji ve jipi?

A'ero Pedro'ga ei:

—Nde ko Cristoramo Tupana'ga remimbuhurukaramo ereko.

Jesus'ga omombe'u omanoag̃wama

(Mateus 16.20-28; Marcos 8.30–9.1)

21 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—A'e tuhẽ ji pe me: Tape'ei tuhẽ ti ojipe'g̃a pe ga ko Cristo'ga Tupana'ga remimbuhurukara'ga javo. A'ea ti tape'ei ji mombe'gwovo. 22 He'yiva'ea po ti g̃a imondomondoi hahyva'ea ji ve nehẽ ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no. Nanhiarõi po ti xava'eve'g̃a ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pavẽi judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi, ei ga. Nanhiarombavi po ti g̃a ji rendukatue'yma nehẽ. A'ero po ti g̃a ji jukaukari nehẽ. Mokõi ji kirirẽ po ti nhimbogwerahava nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

23 Kiro Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe he'yjuhuve'g̃a pe no. G̃a pe nhaporemo ga ei:

—Kiroki g̃a oko pota nhiremimbo'eharamo – tokoyme ti g̃a g̃wemimbotarimova'ea rupi okovo nhiremimbotarimova'ea rupi, ei Jesus'ga g̃a pe. Po ti ojipe'g̃a imbohahyukari g̃a pe g̃a jukavo vehevi nehẽ peko pe Jesus'gareheva'ero javo g̃a pe, toko jitehe ti g̃a jipi nhiremimbotarimova'ea rupi opohire'yma ji hugwi, ei Jesus'ga.

24 —Kiroki g̃a ndokopotari nhiremimbo'eharamo tajijukayme ti g̃a javo – g̃a po ti omano ogwovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei Jesus'ga.

—Kiroki g̃a ojipe'g̃a g̃a jukai g̃ajikoga g̃waramo ji rehe – omanorẽ po ti g̃a oho upa avuirama Tupana'ga pyri nehẽ, ei Jesus'ga.

25 —Ojipe'g̃a – kiroki g̃a e'i: “Ndakoi ti ji Jesus'ga remimbo'eharamo tamono'ono'õ ti ji mbatera jijive javo” – po g̃a imono'ono'ombavi mbatera ojive avo yvya koty, a'ero g̃a imono'ono'õtehei ojive novĩa ogwovo hahyva'ea ruvihava pype, ei Jesus'ga.

26 —Aerẽ po ti ji rura'javi avo yvyakotyve'g̃a pyri nehẽ. Orerendy'jandy'java pyteri pe po ti ji rekoi jijoa nehẽ yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no, ei Jesus'ga. Orerendy'jandy'java ko jikatua, jiruva'ga katua, gapyrive'g̃a katua. Po pe ei: “Ji Jesus'ga remimbo'eharamo rũi ako,” heroviare'yma nhinhi'ig̃a, a'ero jirura'javame po ti ji ei nehẽ: G̃a ko nhiremimbo'eharamo rũi oko, ei Jesus'ga.

27 —Kiroki g̃a o'ã Jesus'ga pyri – g̃a pe Jesus'ga ei: A'itituhẽva'ea mombe'ukatuavo ji ei pe me: Omanoe'ymame po ti agwa'g̃a pyteripeve'g̃a ikwahavi nehẽ Tupana'ga oko yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero kiro javo, ei Jesus'ga g̃a pe nhaporemo.

Jesus'ga ra'oa ojirojijyi aherovaki

(Mateus 17.1-13; Marcos 9.2-8)

28 Aerẽ oito g̃werĩ okirirẽ Jesus'ga g̃a nderohoi ojupi Pedro'ga João'ga reheve Tiagova'ea reheve no. Jesus'ga g̃a nderohoi g̃a nderojiupia yvytyruhua rupi tanhi'ĩ ti ji Tupana'ga pe javo.

29 Pevo Jesus'ga nhi'ig̃ame Tupana'ga pe Jesus'ga rova jirojijyi. Ga'apoa tapy'ynhapira hendy'jandy'ja otig̃ahivuhuhetero. 30 Nanime mokonhava'ea jipiukari yvagahugwiva'ea Moisésva'ea Eliasva'ea pavẽi onhi'ig̃a Jesus'ga pe. 31 Ahe katukaturo g̃wendy'jandy'javamo. Jesus'ga pe ahe ei:

—Nahanahã po ti ga manoi cidade de Jerusalém me nehẽ, ei Tupana'ga nde mombe'gwovo ore ve.

Nahã g̃a ei onhomonhi'ig̃a Jesus'ga pavẽi.

—Nahã tuhẽ po ti nehẽ, ei Jesus'ga ikwahavipeavo.

32 Pedro'g̃a hopehyi okia reki. Kiro g̃a ma'eg̃atui hepiaga Jesus'ga katua garendy'jandy'java. Gwepia g̃a mokonhava'ea amame Jesus'ga pyri. 33 Kiro ahe hoi Jesus'ga hugwi. Ahe horame Pedro'ga ei Jesus'ga pe ga renoina nde ko orembo'eharamo javo:

—Pyry nhanderekoa avo, ei Pedro'ga. Na ore japoi três tapyimbovyra pe me: ojipeji nde ve, ojipeji Moisés'ga pe, ojipeji Elias'ga pe.

A'ea Pedro'ga ei kotihĩ onhi'inhi'ig̃a ikwahave'yma. 34 Ga nhi'ig̃ame yvag̃atig̃a ijyvi g̃a arimo g̃a mongovo o'ag̃i pe ua tuhẽ. A'ero Pedro'g̃a kyhyjihetei.

35 Kiro yvag̃atig̃a hugwi Tupana'ga nhi'ig̃i. Jesus'ga mombe'gwovo ga ei:

—Agwa'ga ko jira'yra'ga nhiremia'nguhete'ga. Pehendu katu ti ganhi'ig̃a, ei Tupana'ga.

36 Ga nhi'imbavame Jesus'ga jate Pedro'g̃a ga repiagi. Ojipe'g̃a pe g̃a nonhi'ig̃i a'ea rehe. Manameuhũ g̃a imombe'ui onhimbiepiaga.

Jesus'ga ombojipe'a anhag̃a ahera'yrava'ea hugwi

(Mateus 17.14-21; Marcos 9.14-29)

37 Ko'emame Jesus'ga jyvi yvytyra hugwi g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi ogwovo. G̃a jyvirẽ he'yive'g̃a Jesus'ga repenhani. 38 Nanime g̃apyteripeve'ga hapukai Jesus'ga pe.

—A'e hete ji nde ve ahembo'ehara pe, ei ga Jesus'ga pe. Ehepia ti jira'yra'ga ga monhimohig̃atuavo. A'ereki gaha jate jira'yra'ga, ei ga Jesus'ga pe. 39 Ji rendu ti. Anhag̃a ga pojyka jipi Diabo'gapyriva'ea. Opojykarame kotihĩ ga ohapukai. Anhag̃a omombomombo ga mohendyipoipoa okote'varuhuavo ga pe. Ndojipe'apotari ga hugwi. Ga mu'umu'umbavame jate ihoi ga hugwi, ei ga Jesus'ga pe.

40 —Neremimbo'ehara'g̃a pyri ji ga reruri. A'e hete ji g̃a pe novĩa: Pembojipe'a ti anhag̃a jira'yra'ga hugwi. Nombojipe'ai reki g̃a ga hugwi. A'ereki g̃a ndipopoakari jupe, ei ga Jesus'ga pe imombe'gwovo.

41 A'ero Jesus'ga ei pevove'g̃a pe nhaporemo:

—Ndapejikogiuhu pe ji rehe pejikote'varuhuavo. Pe ji mombitu pejijuva. Manameuhũ po ti pe jikogi ji rehe nehẽ naerũ? ei Jesus'ga g̃a pe.

A'ero Jesus'ga ei garuva'ga pe:

—Eru ti ndera'yra'ga avo ji pyri.

42 Gara'yra'ga rurame anhag̃a ga mbo'ari ga moheõ'a. A'ero Jesus'ga ei jupe:

—Ejipe'a ga hugwi.

Nahã Jesus'ga ga monhimohig̃atui ga mondoa'java garuva'ga pe. 43 A'ero pevove'g̃a nhimomby'ai Tupana'ga popoakahetea rehe.

Jesus'ga omombe'ua'ja omanoag̃wama

(Mateus 17.22-23; Marcos 9.30-32)

G̃a nhimomby'apavame Jesus'ga rembiapopava rehe, Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

44 —Pehe ti peapyakwapupu hete nhinhi'ig̃a rehe. Ji rendu ti kiro. Uhu g̃werĩ nhimondohava apiavo g̃apo pe nehẽ. Ji pyhy po ti g̃a nehẽ, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

45 Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ndohekatui ga'ea rehe. A'ereki onhimiva'ea ganhimombe'ua g̃a pe. Nurã g̃a ei oyvyteri pe: “Ma gara pe ga ei?” Oyvyteri pe g̃a ei a'ea. A'ereki Jesus'ga pe g̃a nde'ia'uvi: “Ore mbo'e ti nde'ea rehe.” Nde'i g̃a a'ero.

Manamo nhandejoheva'ero? ei ahe

(Mateus 18.1-5; Marcos 9.33-37)

46 Aerẽ garemimbo'ehara'g̃a nhomonhi'ig̃i. Ojohupe g̃a ei:

—Manamo nhande joheva'ero huvihavamo?

Oyvyteri pe g̃a ei ojive: “Jihi ko.”

47 Jesus'ga okwaha g̃a erame nahã oyvyteri pe. A'ero ga tayri'ga pyhygi ga rerekovo ojipyri. 48 A'ero ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Kiroki g̃a jireheva'ero g̃waramo gwereko katu tayri'ga – jihi tuhẽ reki g̃a ji rerekokatui. Kiroki g̃a ji rereko katu nde ko Tupana'ga repykaramo javo – g̃a nhimbuhurukara'ga rerekokatui reki. Pepyteripeve'ga – kiroki ga nonhimbohetei tayri'ga ja – ga pe po ti Tupana'ga ei nehẽ: “Gaha huvihavuhua.” Nahã po ti Tupana'ga ei ga pe ga mboheteavo nehẽ, ei Jesus'ga.

Gaha nhande repy, ei Jesus'ga

(Marcos 9.38-40)

49 Jesus'ga pe João'ga ei:

—Oji'i ore orohepia akwaimbae'ga. Ombojipe'ape'a ga anhag̃a Diabo'gapyriva'ea ojipe'g̃a hugwi ndepopoakara pyvõ nde renoina. Jupe ga ei: “Jesus'ga pe mondo pe mbojipe'avo g̃a hugwi.” Nurã ore ei ga pe: Terei ti nahã Jesus'ga renoina, oro'e ore. A'ereki ga nhandereheva'ea rũi, ei ga Jesus'ga pe ombo'ehara'ga pe.

50 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Tapemombigi ga. A'ereki kiroki ga nianemovahĩ – gaha nhande repy a'ero, ei Jesus'ga.

Topytayme ti Jesus'ga avo, ei Samariapeva'ea

51 Aerẽ oho g̃werĩ Jesus'ga hohava agwa hugwi yvya hugwi yvagi pe. Nurã ga ei:

—Aho aha po ti ji kiro Jerusalém me na'ẽ nehẽ, ei ga.

52 A'ero ga jara'g̃a mondoi g̃wenonde. A'ero g̃a hoi ga renonde ovahema Samariapeve'g̃a cidade pe timboavujikwe ti Jesus'ga pe javo. 53 Cidadepeve'g̃a ndohoryoryvi Jesus'ga rehe reki. A'ereki g̃a e'i ojohupe:

—Aerẽ po ti ga hoi Jerusalém me nehẽ ta'u ti ji Páscoa pevo javo, ei g̃a.

Nurã g̃a ei Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a pe:

—Topytayme ti Jesus'ga avo a'ero, ei g̃a g̃a pe.

54 Ikwahavame g̃a'ea Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a hoi imombe'gwovo Jesus'ga pe Tiagova'ea João'ga pavẽi. Nde ko orepojykaharetero javo g̃a ei Jesus'ga pe:

—Orombojy pota ore tata yvaga hugwi g̃a ndehe g̃a mbokaipava a'ero. Ymyahũ nahã Eliasva'ea ombojy. Marã po? A'ea pyry nde ve?

55 A'ero Jesus'ga pyryrymi g̃a novatiamo javo hete g̃a pe:

—Ndapyryvi ji ve! ei ga. Napembaragwahavi pejihe. 56 Tapoko yvyakotyve'g̃a javo ji ruri imomboa g̃andekote'varuhua g̃a hugwi. G̃a jukae'yma ji ruri yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no, ei Jesus'ga g̃a pe.

Ojipe pe cidade pe g̃a hoi ogwovo a'ero.

Oko pota ahe Jesus'ga remimbo'eharamo

(Mateus 8.18-22)

57 G̃a horame pea rupi ojipe'ga ei Jesus'ga pe:

—Ji po ti neremimbo'ehara'ga nehẽ. Ndehoa nanani po ti ji hoi nde rupi nehẽ.

58 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Ereho pota tuhẽ nde ji rupi? ei Jesus'ga. Ja'gwara'java'ea raposas gwyvykoi okwara yvy pe okia ipype. Gwyra'ia ikiri hakã rehe, ei Jesus'ga. Jihi reki ndarekoi jikihava yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no, ei Jesus'ga ga pe. Nde horame ji rupi ji javijitehe po ti nde ndererekoi nehẽ no, ei Jesus'ga ga pe.

59 Ojipe'ga pe Jesus'ga ei:

—Ji rupi nanani ti ejo, ei Jesus'ga.

A'ero ga ei reki Jesus'ga pe:

—Aerẽ po ti ji hoi ndehoa nanani nehẽ. Na ji hoi na'ẽ jipo'ria tyma, ei ga nde ko jipojykaharetero javo Jesus'ga pe.

60 Emo Jesus'ga ei ga pe:

—Terehoi ti pevo. Omanove'g̃a'jave'g̃a – kiroki g̃a noarõi Tupana'ga nhi'ig̃a – g̃a tuhẽ ti totỹ gwe'yja'g̃a. Ndehe, ehoeho ti imombe'gwombe'gwovo he'yjuhuve'g̃a pe. Ere ti g̃a pe: “Perojijyjijyjuka ti pejeaporog̃ita Tupana'ga pe pejikoga ga rehe. A'ero po ti ga pe pokokatui nehẽ imomboa pendekote'varuhua pe hugwi okovo penduvihavuhuhetero nehẽ.” A'ea ti ere g̃a pe, ei Jesus'ga ga pe.

61 Kiro ojipe'ga ei Jesus'ga pe:

—Ji po ti neremimbo'ehara'ga nehẽ. Na ji hoi na'ẽ nhirongapypeve'g̃a pe javo. Kiro ji hoi, ta'e ti ji g̃a pe, ei ga nde ko jipojykaharetero javo Jesus'ga pe.

62 Emo Jesus'ga ei ga pe:

—Oporavykyrame ji ve ahe tomohepia'ngiukaryme ti ojipea ojive. Ojipea imohepia'ngiukarame ojive ahe ndapyryvi nhirembipo'ruhavamo. Ndapo'rui ji ahe a'ero.

10

Setentava'ea oko Jesus'ga nhi'ig̃a rupi

1 Aerẽ Jesus'ga nhandepojykaharete'ga g̃a mo'emo'ẽi ojipe'g̃a setentave'g̃a. G̃a pe ga ei:

—Penhomoirũ ti Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo ojipe'g̃a pe.

A'ea ga ei mokonha'g̃a mondomondovo g̃wenonde. Cidades pe nanani – perope ga oho pota – pevo nanani ga setentave'g̃a mondoi. Mokomokõi g̃a hoi onhomoiruamo a'ero.

2 G̃ahoa renonde Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pevove'g̃a ko koapora ja g̃anemimondorog̃werĩva'ea ja – kiroki g̃a tohendu Tupana'ga nhi'ig̃a, ei Jesus'ga g̃a pe. He'yi hete koapora gworygworyvamo. Imondorove'g̃a ndohygi reki hehe. A'ereki g̃a ndahe'yi. A'ero ahe ei koapora jara'ga pe: “Koji'i jitehe ti embuhurukara'ja imondorove'g̃a g̃a pyri imondoroguka ko pe.” A'ea ahe ei koapora jara'ga pe, ei Jesus'ga.

—Na jitehe pevove'g̃a koapora ja. A'ereki g̃a he'yjuhu ranuhũ. Ndahe'yi reki imondorove'g̃a'jave'g̃a – kiroki g̃a oporavyky imombe'gwovo Tupana'ga nhi'ig̃a g̃a pe tojiko ti g̃a Tupana'ga rehe javo, ei Jesus'ga. Pe'ji ti Tupana'ga pe a'ero koapora jara'ga'jave'ga pe: “Koji'i jitehe ti embuhurukara'ja ejiheve'g̃a g̃a pyri. Tomombe'u ti g̃a nenhi'ig̃a he'yjuhuve'g̃a pe tojiko ti g̃a nde rehe. A'ero po ti g̃a ndekoi nde pyri upa avuirama nehẽ.” A'ea ti pe'ji Tupana'ga pe, ei Jesus'ga setentave'g̃a pe.

3 —Kiro po ti ji pe mondoi nehẽ. Ji rendu ti. Jihi kiro po ti pe mondo okote'varuhuve'g̃a pyteri pe. Peko po ti pe cordeiros ja ipopoakare'ỹva'ea ja pejigwovo g̃apyteri pe nehẽ. Onharõ ja'gwara'java'ea lobos cordeiros pyhyga otiruahũro jupe. Na jitehe po ti okote'varuhuve'g̃a tiruahũro pe me nehẽ, ei Jesus'ga.

4 —Taperohoi ti sacola, itambere'ia, sandálias irũa. Tapepytai'i'i ti pea rupi penhinhi'ig̃e'yma ojipe'g̃a pe. 5 Pevahemame onga pe ti pe'ji na'ẽ ongapypeve'g̃a pe: “Tu katu ti pepy'a!” 6 Po ongapypeve'ga ipota tu katu ti jipy'a a'ero javo, a'ero po ti gapy'a rukatui tuhẽ nehẽ, ei Jesus'ga. Po ongapypeve'ga ndopotari, a'ero po ti gapy'a ndukatui nehẽ, ei Jesus'ga setentave'g̃a pe.

7 —Ongapypeve'g̃a ipotarame pekia g̃wonga pype ti pepyta g̃anonga pype a'ero. Pe'u ti g̃ambatera – kiroki a'ea g̃a ombuhu pe me. A'ereki po g̃a pe poraka pe pokoga hamo. Pepyta ti g̃anonga pype jate pejijyjijyje'yma ojipejipea pype onga pype, ei Jesus'ga.

8 —Po g̃a horyory pe ndehe pe mboapyga imondovo pe me pe vahemame cidade pe, a'ero ti pe'u g̃ambatera – kiroki a'ea g̃a ombuhu pe me. 9 Pemombi ti karugwara itetirũave'g̃a hugwi pevo. Pe'ji ti g̃a pe: “Koro Tupana'ga gwepiuka opopoakara pe me okovo g̃werĩ penduvihavuhuhetero.” A'ea ti pe'ji g̃a pe imombe'gwovo, ei Jesus'ga.

10 —Po g̃a ndohoryoryvi pe ndehe pe mboapyge'yma imondoe'yma pe me pe vahemame cidade pe, a'ero ti peho pehea rupi cidade rapea rupi. Pe'ji ti: 11 “Pehepia ti otimbuguhua orepya rehe pecidadeva'ea. Koa otimbuguhua ore ihyvi kiro javo: Napehendupotari pe Tupana'ga nhi'ig̃a ore imombe'urame pe me. Pe hendupotare'ymame ti pekwaha: Koro Tupana'ga gwepiuka opopoakara okovo g̃werĩ huvihavuhuhetero pe pyri.” A'ea ti pe'ji g̃a pe, ei Jesus'ga setentave'g̃a pe.

12 —A'e ji pe me, ei Jesus'ga. Aerẽ mbapava koty po ti g̃a hepiagi hahyva'ea ojihe Tupana'ga omanove'g̃a mono'ombavame g̃a ndeheve nehẽ. G̃a mono'ombava po ti ga ei g̃a pe nhaporemo peko te'varuhu pe javo. A'ereki g̃a nohendupotari ganhi'ig̃a. Koji'i po ti hahy g̃a pe Sodomapeve'g̃a pe hohe, ei Jesus'ga setentave'g̃a pe.

Tiruahũag̃wama cidadespeva'ea pe

(Mateus 11.20-24)

13 Kiro Jesus'ga nhi'ig̃ahyi cidadespeve'g̃a pe Corazimmeve'g̃a pe Betsaidapeve'g̃a pe no. Javo g̃a pe ga ei:

—Tiruahũ ti pe me nehẽ! ei Jesus'ga. A'ereki pe ndapepohiri pejikote'varuhua hugwi. Pehepia ko pe Tupana'ga popoakara novĩa ji japorame ahemonhimomby'aheteva'ea. Hepiagame po pe pepohi pejite'varuhua hugwi hamo.

A'ea Jesus'ga ei cidadespeve'g̃a pe Corazimmeve'g̃a pe Betsaidapeve'g̃a pe no.

—Ymyahũ Tiropeva'ea Sidommeva'ea pavẽi ndohepiagi Tupana'ga popoakara ahemonhimomby'ava'ea repiage'yma, ei Jesus'ga. Po ymyahũ ji japoi ahemonhimomby'ava'ea ahepyteri pe, po kotihĩ ahe pohiri okote'varuhua hugwi po raka'e hamo. Omongi po ahe opite'varuhua imondovo tanimbuga oakag̃a rehe po raka'e hamo ndorovy'ari ore orerekote'varuhua rehe javo, ei Jesus'ga.

14 —Ymyahũ Tiropeva'ea ndohepiagi reki Tupana'ga popoakara ahemonhimomby'ava'ea repiage'yma Sidommeva'ea pavẽi, ei Jesus'ga. Ndopohiri ahe a'ero okote'varuhua hugwi. Nurã po ti ahe hepiagi hahyva'ea ojihe nehẽ Tupana'ga omanove'g̃a mono'ombavame nehẽ ahe reheve nehẽ. G̃a mono'ombavame po ti ga ei ahe ve nhaporemo nehẽ peko te'varuhu pe javo, ei Jesus'ga cidadepeva'ea mombe'gwovo.

—A'ea rupi koji'i po ti hahy pe me nehẽ, a'e ji pe me, ei Jesus'ga Corazimmeve'g̃a pe Betsaidapeve'g̃a pe no. Igwyre'i po ti hahy Tiropeva'ea pe Sidommeva'ea pe nehẽ no, ei Jesus'ga. A'ereki Tupana'ga popoakara repiakaturame pe ndapepohiri reki pejikote'varuhua hugwi, ei Jesus'ga Corazimmeve'g̃a pe Betsaidapeve'g̃a pe no.

Kiro Jesus'ga ei ojipe'g̃a pe cidadepeve'g̃a pe Cafarnaummeve'g̃a pe. E'i ga:

15 —Marãi pe pejive? “Nhande huvihava jara'g̃a hohe pa.” Nahã ko pe ei pejohupe penhimboheteavouhu pejikovo. Pe peho hete hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei Jesus'ga Cafarnaummeve'g̃a pe.

16 Setentave'g̃a pe Jesus'ga ei:

—Kiroki ga pe nendu – gaha ji rendu reki. Kiroki ga napenendukatui pe arõe'yma – gaha nanhirendukatui reki. Kiroki ga nanhirendukatui ji arõe'yma – gaha nohendukatui nhimbuhurukara'ga, ei Jesus'ga setentave'g̃a pe.

Ojivy setentava'ea

17 Kiro setentave'g̃a hog̃ahoi a'ero ogwovo Jesus'ga nhi'ĩpo'ruavo imombe'gwombe'gwovo Tupana'ga nhi'ig̃a. Aerẽ g̃a jivyri Jesus'ga pyri gworygworyvamo. Orepojykaharetero javo Jesus'ga pe g̃a ei:

—Nderera pyvõ ore erame anhag̃a pe Diabo'gapyriva'ea pe a'ea oko orenhi'ig̃a rupi ojipe'avo g̃a hugwi.

18 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Kwa. Ahepia katu ji Satanás'ga hira yvaga hugwi okote'varuhuva'ea ruvihavuhu'ga hira. Kotihĩ ga hihetei overavava'ea ja. 19 Ji rendu ti. Opombopopoaka ji. Nurã pe pyrug̃ame mboja rehe jagwa'jyra rehe po ti ndahahyi pe me nehẽ. Opombopopoaka ji. Nurã pe popoakaramo Satanás'ga hohe Diabo'ga hohe. A'ero Satanás'ga imondorame hahyva'ea pe me po ti pe nhimomiranami nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

20 —Pe nhi'ig̃a rupi anhag̃a rekoro g̃waramo rũi ti pejory. Tupana'ga okwatija pendera inog̃a ga'apoa rehe livro rehe yvagi pe. Pendera nog̃a g̃waramo ti pejoryjory, ei Jesus'ga setentave'g̃a pe.

Horyory Jesus'ga

(Mateus 11.25-27; 13.16-17)

21 A'ea rupi Tupana'ga ra'uva Jesus'ga mbohoryoryvi. A'ero Jesus'ga roryroryvamo Tupana'ga mboheteavo javo ga pe:

—Apĩ, ei ga. Ndepyry hete nde ekovo yvagipeve'g̃a nduvihavuhuhetero yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero no. A'ereki nde nderekwahavukari a'itituhẽva'ea ikwahapyra'g̃a pe heaporog̃itave'g̃a pe no. Onhimbo'ee'ỹve'g̃a pe tayri'g̃a'jave'g̃a pe nde erekwahavuka a'itituhẽva'ea. Na tuhẽ, Apĩ. A'ereki nahã nde erepota, ei Jesus'ga Tupana'ga pe.

22 Kiro Jesus'ga ei:

—Jiruva'ga ombuhu pa ji ve ji mbopopoaka. A'ero ji popoakaramo ojipe'g̃a hohe pa. Gaha jate ji kwaha hete. Ojipe'g̃a ndajikwahakatui. Jihi jate ji akwaha hete jiruva'ga. Okwaha g̃a ga ji ga mboukwahapotarame jate g̃a pe, ei Jesus'ga g̃a pe.

23 A'ero Jesus'ga pyryrymi g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. Onhi'ig̃a g̃a pe jate ga ei:

—Pe me pyry hete. A'ereki pe pejirokwa ikwahava aherembikwahavipyre'yma Tupana'ga rembiapoa repiaga. Pyry hete ti g̃a pe no – kiroki g̃a gwepia penembiepiaga ikwahava, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. 24 A'ereki ymyahũ ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea gwepia pota hete penembiepiaga aheruvihavuhuva'ea pavẽi. He'yiva'ea gwepia pota. Ahe ndohepiagi reki. G̃wendu pota hete ahe penemienduva no. Ahe nohenduvi reki, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Pyry hete Samariapeva'ea ahe hohe

25 Aerẽ judeus'g̃a mbo'ehara'ga o'ã Jesus'ga pyri. “Tahepia ti Jesus'ga reaporog̃ita,” ei ga oyvyteri pe. “Mara'ngu po ti ga onhimbotegweteavouka ji ve ga nhi'ig̃ame nehẽ?” ei ga.

A'ero ga ei Jesus'ga pe:

—Marã po ti jipyryhetea hamo nehẽ? A'ero po ti ji rekoi avuirama Tupana'ga pyri nehẽ, ei ga Jesus'ga pe ombo'ehara'ga pe.

26 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Marãi Moisésva'ea rembikwatijara? Marã nde imonhi'ig̃i aherembikwatijara?

27 A'ero ga ei Jesus'ga pe:

—Nahã Moisésva'ea rembikwatijara e'i:

“Pearõ hete tuhẽ ti pejipojykaharete'ga Tupana'ga.

Pearõ hete tuhẽ ti ga pejipy'a pe.

Pearõ hete tuhẽ ti ga imondovo pejeaporog̃ita imohina ga rehe.

Pearõ hete tuhẽ ti ga pejirokwa pejikovo ga nhi'ĩpo'ruavo.

Pearõ hete tuhẽ ti ga tako

ti ji garemimbotarimova'ea rupi jate javo.

Penhiarõ hete pe.

Na jitehe ti pearõ pejikotyve'g̃a.”

A'ea Moisésva'ea rembikwatijara ei, ei g̃ambo'ehara'ga Jesus'ga pe.

28 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Na tuhẽ. Eko pyry ti Moisésva'ea rembikwatijara rendukatuavo, a'ero po ti nde rekoi Tupana'ga pyri avuirama nehẽ, ei Jesus'ga ga pe.

29 Oyvyteri pe g̃ambo'ehara'ga ei: “Po nhirenduve'g̃a ei ji mombe'gwovo hamo gaha okwaha hete javo ji ve hamo,” ei ga oyvyteri pe. Nurã ga ei Jesus'ga pe:

—“Pearõ ti pejikotyve'g̃a,” ei Moisésva'ea, ei ga. Ma'g̃a ko jikotyve'g̃a naerũ? Ta'arõ ji g̃a a'ero, ei ga Jesus'ga pe.

30 A'ero Jesus'ga ei imombe'gwovo ga pe ga mbo'eavo.

—Judeu'ga hoi pea rupi cidade de Jerusalém hugwi ogwovo, ei Jesus'ga. Ojipe pe ga hoi cidade de Jericó pe. Ga horame pea rupi iporomive'g̃a ndekoi ga rehe imima ga hugwi ga mu'umu'uma ga nog̃a. Gwekyi g̃a gapira vehevi ga hugwi herogwovo ga reja. Kiro ga manog̃werĩ.

31 —Kiro ikwava'ẽhara'ga ruri pea rupi judeu'ga. Imu'umu'umbyra'ga repiagame ga hoi pea aherovai ga hugwi okwava ogwovo. 32 Na jitehe levita'ga rekoi judeu'ga. Uhu ga pea rupi. Urame ga imu'umu'umbyra'ga repiagi no. Pea aherovai ga hoi ga hugwi okwava ogwovo.

33 —Aerẽ Samariapeve'ga ruri pea rupi no, ei Jesus'ga.

Samariapeve'g̃a noarõi judeus'g̃a.

—Emo imu'umu'umbyra'ga repiagame Samariapeve'ga ga porogwetygi reki. “Po hahy hete ga pe,” ei ga, ei Jesus'ga. 34 Uhurame ga pyri ga ga pohanog̃i a'ero. Gweka'vo ga óleo vinho reheve gamohumbygagwera rehe ga pohanog̃a. Ouvã ga gamohumbygagwera tapy'ynhapira pyvõ. A'ero ga ga mondoi g̃wenymbava arimo yuhua'javuhuva'ea arimo ga rerogwovo. Onga pype ahekihavuhua pype ga ga rerohoi ga repiakatuavo pevo.

35 —Ko'emame ohorame ga ipe'ai oitambere'ia hugwi mokõi moeda pratava'ea. He'yi hehe moeda rehe itambere'ia rehe. Onga jara'ga pe ga imondoi. “Ehepia katu ti ga,” ei ga imondovo ga pe. “Mara'ngu po ti mokõi itambere'ia ihyge'yma nehẽ nde ipyhygame mbatera ga pe nehẽ? Po ti ndohygi itambere'ia ndehe ipyhygame mbatera ga pe nehẽ, a'ero po ti ji imondoi koji'iva'ea nde ve nehẽ jirura'javame nde pyri nehẽ,” ei Samariapeve'ga onga jara'ga pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃ambo'ehara'ga pe.

36 —Ejapyaka ti. Manamo trêsve'g̃a – kiroki g̃a gwepia imu'umu'umbyra'ga pea rupi – manamo g̃a gwereko katu ga gakotyva'ero? ei Jesus'ga ga pe.

37 A'ero g̃ambo'ehara'ga ei Jesus'ga pe:

—Kiroki ga ga pohano – gaha oko gakotyva'ero ga pokoga.

A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Ga ja ti eko ojipe'g̃a pokoga – kiroki g̃a iporia'i.

Jesus'ga Martava'ea pavẽi Mariava'ea pavẽi

38 Aerẽ Jesus'ga hogahoi g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi pea rupi ogwovo cidade'i pe. Pevo Marta'g̃a nonga pe ga hoi ovahema. Martahẽa ga mboapygi g̃wonga pype gworygworyvamo ga rehe. 39 Gwereko hẽa oirũhẽa. Hẽarera ko Maria. Mariahẽa apygi Jesus'ga pyri gapya koty hendukatuavo ganhi'ig̃a.

40 Kiro Martahẽa nhimbaekwahivi japovo mbatera ti'u ti javo. Nurã hẽa ruri opytaahi'viavo Jesus'ga pyri javo ga pe:

—Pyry nde ve nhiirũhẽa ji pokoge'ymame? Jihi jate ji poravykyi. Orepojykaharetero ere hẽa pe a'ero tajipoko hẽa japovo.

41 A'ero Jesus'ga nhandepojykaharete'ga ei:

—Marta! ei ga hẽa pe. Nda'ei po ti ji nahã hẽa pe nehẽ. Ndehe, terenhimbaekwahivuhui ti ejapyakauhuavo mbatera rehe! ei Jesus'ga Martahẽa pe. 42 Koji'i ko pyryvamo ahe nhinhi'ig̃a renduvi. Mariahẽa ji rendu potaripe okovo. Na hẽa ji renduvi a'ero, ei ga Martahẽa pe.

G̃a ndepiapavirẽ ga oho ogwovo.

11

Marã ore nhi'ig̃i Tupana'ga pe? ei ahe

(Mateus 6.9-13; 7.7-11)

1 Aerẽ Jesus'ga nhi'ig̃i Tupana'ga pe okovo. Ga nhi'imbavirẽ garemimbo'ehara'ga ei Jesus'ga pe:

—João'ga ombo'e g̃wemimbo'ehara'g̃a nahanahã ahe nhi'ig̃i Tupana'ga pe javo. Oro ore, marã ore nhi'ig̃i Tupana'ga pe? Ndehe ore mbo'e ti hehe jipojykaharetero, ei ga Jesus'ga pe.

2 A'ero Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Kwa. Opombo'e po ti ji kiro. Penhi'ig̃ame Tupana'ga pe ti pe'ji ga pe:

“Apĩ, nde ereko katu hete.

Tanerenoig̃atu ti g̃a nhaporemo a'ero

nde mboheteavo ga ko Tupanete'ga javo nde ve.

Herejo ti yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero ekovo.

3 Nane'ymi ti embuhu ore ve mbatera toro'u ti.

4 Ore ndorokwahava'javi ojipe'g̃a ndekote'varuhua orojive henonhe'yma g̃a pe nhaporemo.

Na jitehe ti orerekote'varuhua emombo ore hugwi ikwahava'jave'yma henonhe'yma.

Ore poko ti toronhi'ĩpo'ruyme ti Satanás'ga

orokoe'yma garemimbotarimova'ea rupi.”

A'ea Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a mbo'eavo nahã ti penhi'ĩ Tupana'ga pe javo.

5-6 Koji'iva'ea ga ei g̃a pe:

—Po ga – kiroki ga ojikoty'a pe pavẽi – po ga uhu penonga pe ohoa pyteri pe ypyhaji katu pe ndepiaga, ei Jesus'ga. Momina po pembatera. Nurã ahã imondoa ga pe. Marã po pe ndekoi a'ero? Peho po pe ojipe'ga ronga pe – kiroki ga ojikoty'a pe pavẽi no. Pe'e po pe ga pe: “Embuhu'ri ore ve três pães. A'ereki ojipe'ga uhu oreronga pe ohoa pyteri pe – kiroki ga ojikoty'a ore pavẽi. Ndorogwerekoi ore mbatera to'u ti ga javo.”

7 —A'ero po ga ei pe me: “Ndavypotari ji jikira g̃waramo. Ahovapytymbavipe ji. Anhino ji jira'yra'g̃a pavẽi. Nurã ji ndavyri imondovo pe me,” e po ga pe me, ei Jesus'ga.

8 —A'e ji pe me, ei Jesus'ga. Pe pavẽi ojikoty'aro g̃waramo rũi ga vyri imondovo pe me. Pe porandupige'yma g̃waramo ga hugwi ga vyri imondopava penemimbotarimova'ea, ei Jesus'ga.

9 —Penhi'ig̃ame Tupana'ga pe na jitehe ti peporandurandu ga pe pejikovo. A'ero po ti Tupana'ga imondoukari pe me nehẽ. Pehekaeka ti tihepia ti javo. A'ero po ti pe hepiagi nehẽ. Pekwapekwa ti porta rehe pejikovo taho ti ji jurukwara rupi javo. A'ero po ti pe hoi hupi nehẽ, ei Jesus'ga. 10 A'ereki kiroki g̃a onhi'ĩ Tupana'ga pe ore poko javo – g̃a pe nhaporemo Tupana'ga omondouka okovo imombyryva oporanduve'g̃a pe hekahara'g̃a pe okwaokwave'g̃a pe, ei Jesus'ga.

11 —Po penda'yra'ga ei pe me embuhu ji ve pira javo, a'ero mboja rũi po pe imondoi ga pe. 12 Po penda'yra'ga ei pe me embuhu ji ve hupi'a javo, a'ero jagwa'jyra rũi po pe imondoi ga pe.

13 —Ite'varuhue'ỹve'ga ja po pe pekwaha imondovo peja'yra'g̃a pe. Peko te'varuhu pe reki. Po pe g̃anduvamo pekwaha imondovo peja'yra'g̃a pe, a'ero koji'i penduvete'ga yvagipeve'ga pyryheteve'ga ikwahahetei gwa'uva mondovouka pe me pe poranduvame ga pe. Pyry hete gara'uva, ei Jesus'ga g̃a pe.

O'mbero ahe e'i: Belzebu'ga opoko Jesus'ga

(Mateus 12.22-30; Marcos 3.20-27)

14 Aerẽ anhag̃a opojyka akwaimbae'ga okovo. Nonhi'ig̃i anhag̃a Diabo'gapyriva'ea. Nurã nomonhi'ig̃ukari akwaimbae'ga pe. Jesus'ga anhag̃a mbojipe'arame ga hugwi akwaimbae'ga nhi'ig̃i reki. A'ero pevove'g̃a nhimomby'ai onhimongyavo. 15 Hepiaga jara'g̃a ei:

—Belzebu'ga anhag̃a ruvihavuhu'ga opokogame Jesus'ga popoakaro. Nurã Jesus'ga anhag̃a mbojipe'ai g̃a hugwi imondovouka, ei g̃a o'mbero.

Belzebu, ei g̃a Diabo'ga pe. Irũa garera Satanás.

16 Ojohupe ojipe'g̃a ei:

—Tihepia ti Jesus'ga popoakara, ei g̃a. Mara'ngu po Tupana'ga okovo ga pyri ga mbopopoaka? Tupana'ga ga mbopopoakare'ymame po ti nhande ga mbotegwetei nehẽ, ei g̃a ojohupe. Nurã g̃a ei Jesus'ga pe:

—Eapo ti ahemonhimomby'ava'ea. Mara'ngu po Tupana'ga japouka nde ve nde pokoga? Torohepia ti, ei g̃a ga pe.

17 Jesus'ga okwaha g̃andeaporog̃itate'varuhua. A'ero ga ei g̃a pe:

—Po g̃agwyripeve'g̃a otavuka ojohupe, a'ero po ti g̃a nhomoka'nhymbavi nehẽ. Po ongapypeve'g̃a otavuka ojohupe, a'ero po ti g̃a nhomoka'nhymbavi nehẽ no, ei Jesus'ga g̃a pe. 18 Po na jitehe Satanás'gapyriva'ea otavuka ojohupe, a'ero po ti inhomoka'nhymbavi jovai nehẽ no. Marã po ti Satanás'ga huvihava a'ero ojipyriva'ea ahana'javame nehẽ? ei Jesus'ga g̃a pe. A'ea ji ei. A'ereki pe pe'e: “Belzebu'ga Jesus'ga pokogi ojipyriva'ea mbojipe'auka ga pe.” Nahã pe pe'e, ei Jesus'ga g̃a pe.

19 —Ma'g̃a ombojipe'auka Satanás'gapyriva'ea pendeheve'g̃a pe naerũ? ei Jesus'ga. Ndape'ji reki pe g̃a pe: “Belzebu'ga ombojipe'auka g̃a pe.” A'ea rũi pe ei, ei Jesus'ga. Po ga rũi g̃a poko ojipyriva'ea mbojipe'auka g̃a pe, a'ero ga rũi ji poko no, ei Jesus'ga. Tape'ei ti ji ve a'ero: “Belzebu'ga Jesus'ga poko.” Po pe'ji a'ea ji ve, a'ero po ti pendeheve'g̃a ete'varuhui pe me nehẽ no pe'mbe pe javo pe me nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

20 —Tupana'ga ipopoaka hete. Gapopoakara ombojipe'auka Satanás'gapyriva'ea ji ve, ei Jesus'ga. Pekwaha pe a'ero Tupana'ga ko nhanderuvihavuhuhetero kiro javo, ei Jesus'ga.

21 Kiro Jesus'ga Tupana'ga popoakara mombe'ui ga ojipe'g̃a hohe javo. Imombe'gwovo ga ei g̃a pe g̃a mbo'eavo:

—Ipopoakave'ga opyhy pa gwy'yva toavykyyme ti ojipe'ga nhironga javo. Ga hepiakaturame g̃wonga u katu gambatera. 22 Ojiko ga gwy'yva rehe. Aerẽ ojipe'ga ruri otavuka ipopoakave'ga pe. Gaha koji'i ipopoaka ipopoakave'ga hohe. Nurã ga gapopoakara mombigi ipyhypava gary'yva ga hugwi gambatera no. A'ero ga ima'ẽi gambatera.

A'ea Jesus'ga imombe'ui nahã Tupana'ga ipopoaka Satanás'ga hohe javo.

23 —Kiroki ga ndajirepygi – gaha ji movahĩ, ei Jesus'ga. Kiroki ga nomono'og̃i ji pavẽi – gaha ombokwaki'o.

A'ea Jesus'ga ei ga nombojikogukari g̃a ji rehe javo.

Ojivy anhag̃a ahe pyri

(Mateus 12.43-45)

24 —Kiro po ti ji imombe'ui anhag̃a rembipyhyga'ga pe me, ei Jesus'ga. Nahã ja ag̃wamove'g̃a ndekoi ite'varuhuve'g̃a – kiroki g̃a opohi okote'varuhua hugwi novĩa ojikoge'yma ji rehe, ei Jesus'ga. Anhag̃a Diabo'gapyriva'ea ite'varuhu hete akwaimbae'ga pyhyga otiruahũro ga pe. Aerẽ anhag̃a jipe'ai ga hugwi ogwovo yhye'ỹi me okwaokwava. “Mome po ti ji ruvi nehẽ?” e'i oyvyteri pe heka. Ndohepiagi reki. Nurã i'ei: “Ajivy po ti ji nhironga pe ipojykaa'java akwaimbae'ga pojykaa'java,” e'i. Akwaimbae'ga pe anhag̃a i'ei nhironga.

25 —A'ero ituri ojivya akwaimbae'ga pyri. Ovahemame ga pyri anhag̃a i'ei: “Ikatu hete nhironga imboavujikweripyra,” e'i anhag̃a.

26 —A'ero ihoi seteva'ea rerua anhag̃a rerua. Akoja hohe seteva'ea tiruahũ hete, ei Jesus'ga. Ovahemame akwaimbae'ga pyri ga pojykai otiruahũro ga pe. A'ero kiro koji'i tiruahũ hete akwaimbae'ga pe. Ymya tiruahũ ga pe ojipejiva'ea ga pojykarame. Aerẽ koji'i tiruahũ hete ga pe seteva'ea ga pojykarame, ei Jesus'ga.

Horyory tuhẽ ahe

27 Ga nhi'ig̃ame hahyahi pevove'g̃a pyteripevehẽa nhi'ig̃a ga pe:

—Pyry hete hẽa pe – kiroki hẽa nde mbo'a nde moka'mbuka'mbuavo, ei hẽa.

28 A'ero Jesus'ga ei:

—Na tuhẽ. Emo koji'i pyry hete g̃a pe – kiroki g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a rendu katu okovo ganhi'ig̃a rupi, ei ga.

Jesus'ga okwahava'javuka Jonasva'ea ahe ve

(Mateus 12.38-42; 16.1-4; Marcos 8.11-12)

29 He'yive'g̃a nhombotymbotyvame Jesus'ga pyri ga ei g̃a pe:

—Peko te'varuhu pe ag̃wamova'ero! A'ereki pe pe'e: “Jesus'ga japorame jate nhande ve ahemonhimomby'ava'ea, a'ero po ti nhande ei ikwahava nehẽ: Tupana'ga ga poko. A'ea po ti nhande xa'e hepiagame nehẽ.” A'ea pe ei, ei Jesus'ga g̃a pe.

—Ndoapoukari po ti Tupana'ga ojipea ahemonhimomby'ava'ea pe me nehẽ. Ojikwe ga oapo ahemonhimomby'ava'ea Jonasva'ea mohemukarame ymyahũ hako. A'ea jate po ti ga ikwahavukara'javi pe me nehẽ jihi Jesus'ga poko javo, ei Jesus'ga. Ymyahũ Jonasva'ea ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea hako. 30 Pekwahava'ja ti Jonasva'ea pejapyakavo. Ymyahũ Tupana'ga Jonasva'ea mondoukari cidadepeva'ea pyri Nínivepeva'ea pyri tokwaha ti g̃a jipopoakara javo. Na jitehe Tupana'ga ji mbuhurukari pe pyri ag̃wamova'ea pyri tokwaha ti g̃a jipopoakara javo, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

Nahã Jesus'ga Jonasva'ea mombe'ui ahe ve tokwahava'ja ti g̃a Tupana'ga popoakara Jonas'ga mbogwerava reheve javo. A'ero ga ei:

31 —Aerẽ mbapava koty po ti Tupana'ga omanove'g̃a mono'ono'ombavi nehẽ pe ndeheve nehẽ, ei Jesus'ga. Pe mono'ombavame po ti ga ei pe me g̃a pe nhaporemo nehẽ peko te'varuhu pe javo. A'ea rupi po ti tyapyrakotyva'ea ruvihavuhuva'ea kweravi nehẽ no kunhangwerava'ea. Ojipiukarame po ti ahe imboukwahavukari pendekote'varuhua nehẽ. A'ereki ymyahũ ahe uhu Salomãova'ea pyri paivohuhetea hugwi hako tahendu ti ganhi'ig̃a javo. “A'ereki ga okwaha hete,” ei ahe ua, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

—Ji rendu ti! ei Jesus'ga g̃a pe. Jihi kaitu akwaha hete Salomãova'ea hohe, ei Jesus'ga. Ag̃wamova'ero pe napehendupotari nhinhi'ig̃a ikwahapotare'yma a'itituhẽva'ea. Nurã po ti tyapyrakotyva'ea ruvihavuhuva'ea imboukwahavukari pendekote'varuhua nehẽ, ei Jesus'ga.

32 —Mbapava koty po ti Tupana'ga omanove'g̃a mono'ono'ombavi pe ndeheve nehẽ, ei Jesus'ga. Pe mono'ombavame po ti ga ei pe me g̃a pe nhaporemo nehẽ peko te'varuhu pe javo. A'ea rupi po ti Nínivepeva'ea kweravi nehẽ no. Ojipiukarame po ti ahe imboukwahavukari pendekote'varuhua nehẽ. A'ereki ymyahũ Nínivepeva'ea g̃wendu katu Tupana'ga nhi'ig̃a hako. Opohi ahe okote'varuhua hugwi ymyahũ hendukatuavo Tupana'ga nhi'ig̃a Jonasva'ea imombe'uro g̃waramo hako, ei Jesus'ga g̃a pe imombe'gwovo.

—Ji rendu ti! ei Jesus'ga g̃a pe. Jihi kaitu amombe'u katu Tupana'ga nhi'ig̃a Jonasva'ea hohe, ei Jesus'ga. Ag̃wamova'ero pe napehendupotari nhinhi'ig̃a pepohire'yma pejikote'varuhua hugwi. Nurã po ti Nínivepeva'ea imboukwahavukari pendekote'varuhua nehẽ, ei Jesus'ga.

Kojahuva'ea'javuhuva'ea

(Mateus 5.15; 6.22-23; Lucas 8.16)

33 —Imondygame lamparina ahe nomondoi imihava pype. Ndohovapygi ahe lamparina hyrua pyvõ. Pyte'mbia rehe ahe omondo lamparina. Nurã okirame onga pype ahe gwepia kojahua, ei Jesus'ga.

34 —Ndereakwara ko lamparina ja nde ve. Ejeakwakaturame po ti nde hepiakatui egwovo kojahua rupi ikwahava nehẽ. Na jitehe ejeaporog̃itakaturame ekovo pota Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi po ti nde rekokatukwahavi nehẽ, ei Jesus'ga.

—Ejeakwate'varuhurame po ti nde nderehepiagi egwovo ypytuna rupi ikwahave'yma nehẽ. Na jitehe ejeaporog̃itate'varuhurame ekopotare'yma Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi po ti nde nderekokatukwahavi nehẽ, ei Jesus'ga.

35 —Ekwaha ti a'ero imbaragwahava mara'ngu po ji jireaporog̃itakatue'yma javo. Ejeaporog̃ita katu ti takote'varuhuyme ti javo. 36 Lamparina imbokojahuheterame nde ve nde hoi pehea rupi katu ikwahava. Na jitehe ekokatukwahavame po ti nde ikwahahetei nehẽ nahanahã Tupana'ga opota ji ve javo. Po nandereaporog̃itate'varuhui'i'i, a'ero po ti nde rekokatukwahapavi nehẽ.

Tiruahũ ti fariseusva'ea pe

(Mateus 23.1-36; Marcos 12.38-40)

37 Jesus'ga nhi'ig̃irẽ fariseu'ga ei ga pe:

—Herejo nhironga pype i'gwovo ji pyri.

A'ero Jesus'ga hoi ga rupi garonga pype oapyga mesa pyri. 38 Jesus'ga ndojipogwei na'ẽ ojikwakuve'yma. A'ero fariseu'ga ei oyvyteri pe: “Garamo Jesus'ga nohendukatui nhaneramonhava'ea remimbo'eagwera naerũ? Nhaneramonhava'ea e'i: ‘Nahanahã nhande xajipogwei katu. Nhandejipogweikaturo g̃waramo nhande nhimombyryvi Tupana'ga pe,’ ei ahe.” A'ea ga ei oyvyteri pe onhimomby'avo Jesus'ga rehe ga ndojipogwei i'ua renonde javo.

39 A'ero Jesus'ga nhandepojykaharete'ga ei fariseu'ga pe:

—Pe'ara tehe oko Tupana'ga nhi'ig̃a rupi pendekoe'ymame ganhi'ig̃a rupi pejiyvyteri pe fariseusva'ero, ei Jesus'ga. A'ea pe ji ei ji'erame pe me: Copo ara prato ara reheve pepyhei hete pe. G̃waimbya pe ndapepyhei reki. Nahã ji ei, ei Jesus'ga. Peyvytera ite'varuhu pa. A'ereki pe pepotaruhu pa ipyhygahyavo mbatera pejive pejikote'varuhuavo. 40 Peko ikwahave'ymuhũva'ero! ei Jesus'ga imombe'gwovo fariseus'g̃a pe.

—Tupana'ga oapo pa. Oapo ga ahe'ara. Oapo ga aheyvytera no. 41 Po peyvytera ikatu, a'ero po ti pe ima'ẽi jara penhimbatera imbatere'ỹve'g̃a pe nehẽ. A'ero po ti pyrypavamo pembatera pe me nehẽ. A'ero po ti ndapejikwakuva'javi nehẽ, ei Jesus'ga.

42 —Tiruahũ ti pe me! A'ereki fariseusva'ero pe ndapekokatui pejikokatue'yma ojipe'g̃a pe. Tiruahũ ti pe me. A'ereki napearõi Tupana'ga. Pemondo pe Tupana'ga pe novĩa. Petỹ imboheva'ea: hortelã, arruda, verduras. Pe herekorame dez itymipyra pe pemondo ojipeji ga pe. A'ea pyry Tupana'ga pe. Emo pe ndapekokatupavi pejikokatue'yma ojipe'g̃a pe, ei Jesus'ga. A'ea ndapyryvi Tupana'ga pe. Peko katu po pe pejikokatuavo ojipe'g̃a pe hamo. Pearõ hete po pe Tupana'ga hamo no. Pemondo ti Tupana'ga pe pejikokatuavo ojipe'g̃a pe no Tupana'ga arõheteavo no. Nahã pyry hete Tupana'ga pe, ei Jesus'ga.

43 —Tiruahũ ti pe me! ei Jesus'ga. A'ereki fariseusva'ero pe pe'e: “Tianderepia pa ti g̃a nhande mboheteavo. A'ereki nhande g̃anduvihavuhuro xako,” pe'e pe pejiyvyteri pe. Nurã pe apypotaruhui nhanderuvihava'g̃a apykava rehe nhandejatykahava pype, ei Jesus'ga. Ikatuuhu pe me g̃a mbaragwahavame pe ndehe ima'ẽhai pe feira pe onhi'ig̃atuavo pe me pe ko orembo'eharamo javo pe me, ei Jesus'ga.

44 —Pe ko ahemoandyandyiva'ero! ei Jesus'ga judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe fariseus'g̃a pe no. Tiruahũ ti pe me nehẽ! A'ereki pe aheryvya ja. Ndiukwahavame aheryvya ahe ndohepiagi. A'ero ahe pyrug̃i hehe ikwahave'yma inema ipype. Na jitehe pe kwavame ahe ndokwahavi pendekote'varuhua peyvyteri pe, ei Jesus'ga g̃a pe.

45 A'ero judeus'g̃a mbo'ehara'ga ei Jesus'ga pe:

—Orembo'eharamo nde erame na g̃a pe, ore ve nde ei nava'ea rehe no ore mbotegweteavo.

46 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Pe me ti tiruahũ no! ei Jesus'ga judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe. A'ereki pe ojipe'g̃a mbo'e hahyva'ea rehe. A'ereki penhi'ig̃a rupi g̃a ndekorame hahy g̃a pe. Pe'e pe g̃a pe: “Nahanahã ti peko Moisésva'ea nhi'ig̃agwera rupi orenhi'ig̃a rupi no,” pe'e hete pe g̃a pe. Pe tuhẽ ndapekopavi ahenhi'ig̃agwera rupi reki. Peko pa po pe hupi hamo. Penhimbi'eagwera pe pepirĩa reki no. G̃a ja pe peko – kiroki g̃a omondo ipohyjuhuva'ea ojipe'g̃a arimo g̃a pokoge'yma, ei Jesus'ga.

47 —Tiruahũ ti pe me! A'ereki pe peapo katu tehe tapyja aheryvya rehe Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea ryvya rehe. Ymyahũ penamonhava'ea Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea jukai. 48 Pehe peapo katu aheryvya. Jukwaha reki ahemanoa pyryvamo pe me. A'ereki pe napehendukatui imombe'uharava'ea nhi'ig̃a no, ei Jesus'ga.

49 —Nurã ymyahũ Tupana'ga reaporog̃itaro. Ga e'i: “Amondouka po ti ji g̃a pyri nhinhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a nhimoirũhara'g̃a ndeheve nehẽ. Jara'g̃a po ti g̃a g̃a jukai nehẽ nhinhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a nhimoirũhara'g̃a ndeheve nehẽ. Jara'g̃a po ti g̃a g̃a monhani okote'varuhuavo g̃a pe nhinhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a pe nhimoirũhara'g̃a pe nehẽ no ogwovo g̃a ndeviri nehẽ,” ei Tupana'ga ymyahũ, ei Jesus'ga.

50 —A'ero ahemanoa rehe nhaporemo po ti Tupana'ga imondoi hahyva'ea pe me nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. “Pejuka pa pe nhinhi'ig̃a mombe'uharava'ea,” e po ti Tupana'ga pe me ag̃wamova'ea pe nehẽ. “Ji japoypyrẽ yvya yvaga reheve penamonhava'ea ahe jukai. 51 Penamonhava'ea ojuka ypy Abelva'ea. Aerẽ penamonhava'ea he'yiva'ea jukai. Mbapavamo ahe ojuka Zacariasva'ea ymyahũ hako. Omano Zacariasva'ea pejatykahavuhua pyri templo pyri okara pyteri pe ikwava'ẽhava pyri.” Nahã po ti Tupana'ga ei pe me imondovo hahyva'ea pe me imboja ahejukaagwera pe ndehe nehẽ, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

52 —Tiruahũ ti pe me nehẽ! ei Jesus'ga judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe. A'ereki pe napembo'ekatui Tupana'ga nhi'ig̃a rehe herojijyita. Nurã hajihea rehe pe g̃a mbo'ei g̃a moandyandyita. Pereko pe Tupana'ga nhi'ig̃a aherembikwatijara novĩa timonhi'ĩ javo. A'ereki pe ndapekoi Tupana'ga nhi'ig̃a rupi pejikoge'yma ga rehe. G̃a ndekopotarame ganhi'ig̃a rupi pe napemombe'ukatui g̃a pe. Nahã pe napemongoi g̃a ganhi'ig̃a rupi g̃a mbojikoge'yma ga rehe, ei Jesus'ga fariseus'g̃a pe.

53 Nanime g̃ambo'ehara'g̃a ndekote'varuhui ga pe ga arõe'yma fariseus'g̃a pavẽi. A'ero g̃a ei ga pe:

—Herejo ore mbo'eavo he'yiva'ea rehe. Maramarã po? Koji'i ore mbo'e.

Nahã g̃a ei ga pe. 54 A'ereki g̃a e'i ojohupe:

—He timombe'uuka ti ga pe. Po ti ga nde'ikatui he'yjuhuva'ea mombe'urame nehẽ, a'ero po ti ore ga mbotegwetei nehẽ, ei g̃a ojohupe.

12

Tupana'ga omboukwaha onhimiva'ea nehẽ

(Mateus 10.26-27)

1 A'ea rupi he'yjuhuranuhũve'g̃a ndug̃anduri onhimono'ono'og̃a tihendu Jesus'ga javo. Opyrũpyrũ g̃a ojogwehe onhimongyavo.

Kiro Jesus'ga nhi'ina'ẽi g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. A'ero ga ei g̃a pe:

—Penhimboko'i ti pão mbovuhava rehe fariseus'g̃a apoa rehe. A'ea ji ei tapehendukatui ti fariseus'g̃a nemimbo'ea javo. A'ereki g̃a ahe moandyandyi ojihe. Nurã ahe ei pyry hete g̃a javo novĩa. Emo g̃a oko te'varuhu reki. G̃a ja rũi ti peko. Pão mbovuhava onhinhamba pão pype. Na jitehe fariseus'g̃a ndekote'varuhua oki pa peyvyteri pe g̃a pe mbo'erame.

2 —Jahovipyra ahe ohaja'vo hepiuka. Na jitehe po ti Tupana'ga imboukwahavi nehẽ. Onhimiva'ea po ti ga hepiukari ikwahavuka henduvukapava nehẽ, ei Jesus'ga. 3 Kiroki a'ea pe pemombe'u ypytunimo ahe ve – a'ea jitehe po ti ahe imombe'ui arimo ojipe'g̃a pe nehẽ. Kiroki a'ea pe pemombe'u nhimi okipe ahe ve – a'ea jitehe ti ahe imombe'uahyahivi g̃andovaki tohendu pa ti g̃a javo.

Tapekyhyji ti g̃a hugwi, ei Jesus'ga

(Mateus 10.28-31)

4 —Pejikoty'a pe ji pavẽi, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. A'e ji pe me: Tapekyhyji ti pejukapotave'g̃a hugwi. Pe jukarẽ tegwete g̃a pemondohavag̃wama hahyva'ea ruvihava pype, ei Jesus'ga. 5 Kiro ji Tupana'ga mombe'ui pe me. Ga hugwi ti pekyhyji. Gaha ipopoaka hete. Ahe jukarẽ ga omombo ahe tata pype hahyva'ea ruvihava pype ipotarame. A'e ji pe me: Ga hugwi ti pekyhyji, ei Jesus'ga g̃a pe.

6 —Maramomi itambere'ia gwyra'ia rehe? Ndahe'yi po hehe. Cinco rehe gwyra'ia rehe po ojipeji'i jate itambere'ia. Tupana'ga gwyra'ia repiapavi herekovo ikwahapava. Nurã ga nomoka'nhymi ojipeji gwyra'ia!

7 —Koji'i hete reki Tupana'ga pe ndepiakatui. A'ereki ga okwaha jitehe reki pe'ava nhaporemo vehevi he'yjuhuva'ea. Okwaha pa ga pe'ava nhaporemo vehevi he'yje'ỹva'ea. Nahã ga pe kwahahetei pe ndepiakatuavo. Tapekyhyji ti a'ero. A'ereki Tupana'ga e'i pe me: “Ahepia katu ji gwyra'ia he'yjuhuva'ea. Koji'i ji rekoi pe ndehe pe ndepiakatuavo,” ei Tupana'ga, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Po nahã ahe ji mombe'ui, ei Jesus'ga

(Mateus 10.32-33; 12.32; 10.19-20)

8 —G̃wemimbo'ehara'g̃a pe Jesus'ga ei: A'e ji pe me: Po ahe ei ji mombe'gwovo: “Ajiko ji Jesus Cristo'ga rehe. Ga ko jipojykaharetero.” Po nahã ahe ji mombe'ui, a'ero po ti ji ei Tupana'gapyrive'g̃a pe yvagipeve'g̃a pe nehẽ: G̃a oko jireheva'ero. A'ea po ti ji ei ahe mombe'gwovo nehẽ, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

9 —Po ojipe'g̃a ei ji mombe'gwovo: “Ndajikogi ji Jesus'ga rehe. Ga ndokoi jipojykaharetero.” Po nahã g̃a ei ji mombe'gwovo, a'ero po ti ji ei Tupana'gapyrive'g̃a pe yvagipeve'g̃a pe g̃a mombe'gwovo nehẽ: G̃a ndokoi jireheva'ero. A'ea po ti ji ei nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

10 —Po g̃a ete'varuhui ji ve vehevi okote'varuhuavo, a'ero po ti Tupana'ga imombori g̃andekote'varuhua g̃a hugwi nehẽ, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no. Po g̃a ete'varuhui Tupana'ga ra'uva pe reki okote'varuhuavo, a'ero po ti Tupana'ga nomomborag̃wami tuhẽ g̃andekote'varuhua nehẽ, ei Jesus'ga.

11 —Aerẽ po ti ojipe'g̃a pe nderohoahyi ahejatykahava pype ipypeve'g̃a nduvihava'g̃a ndovai pyteri pe governador'g̃a ndovai pyteri pe no huvihavuhu'g̃a ndovai pyteri pe nehẽ no. G̃andovai pyteri pe po ti g̃a pe nderohoi timboja tehe ti g̃a ndehe javo.

—G̃a pe nderohorame tape'ei na'ẽ ti pejiyvyteri pe: “Maramarã po ti nhande nhi'ig̃i g̃a pe nehẽ? Gara po ti nhande ei g̃a pe nehẽ?” A'ea ti tape'ei pevy'are'yma. 12 G̃a pe nderohorame po ti Tupana'ga ra'uva pe mbo'euka nehẽ nahanahã ti pe'ji g̃a pe javo.

Jesus'ga omombe'u imbateve'ga okote'varuhuve'ga

13 Kiro he'yjuhuve'g̃a pyteripeve'ga ei Jesus'ga pe:

—Ahembo'eharamo ere ti nhiirũ'ga pe ima'ẽuka ga pe. Toma'ẽ ga orepo'ria mbateragwera ore ve memei.

14 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Ji rũi ko ima'ẽharamo ahe ve.

15 Pevove'g̃a pe Jesus'ga ei:

—Penhimboko'i ti! Tapepotaruhuhetei itambere'ia mbatera reheve. A'ereki mbaterahetea g̃waramo rũi pe ndekoi, ei Jesus'ga g̃a pe.

16 Kiro Jesus'ga imombe'ui ojo'java'ea g̃a pe. G̃a mbo'eavo ga ei:

—Imbateve'ga gwereko yvykatua. Horyory garemityma. Ohy hete! 17 Oyvyteri pe ga japyakai javo: “Marã re po ti ji herekoi koapora a'ero nehẽ? Mome po ti ji imondoi hepiakatuavo nehẽ imono'ono'og̃ame nehẽ?” ei ga ojapyaka.

18 —Aerẽ ga ei oyvyteri pe: “Nahã po ti ji rekoi a'ero nehẽ,” ei ga. “Apivohi po ti ji nhimbatera tuha'via nehẽ. A'ero po ti ji japoi hehanhuhũva'ea tuhava nehẽ. A'ea pype po ti ji imongipavi nehẽ jiapoa: trigo ojipea reheve nhimbatera reheve nehẽ. 19 A'ero po ti ji ei jiyvyteri pe nehẽ: Mbaterahetea ji herekoi hepiakatuavo. Mbaigwe po ti ipavi nhimbatera nehẽ. Nurã po ti ji ndaporavykya'javi nehẽ. Toryva rehe jate po ti ji rekoi nehẽ i'uheteavo vinho gwovo jiroryroryvamo nehẽ. Nahã po ti ji ei jiyvyteri pe nehẽ,” ei imbateve'ga.

20 —A'ero Tupana'ga ei ga pe: “Kiro ypytunimo po ti nde manoi nehẽ ikwahave'ymuhũva'ero! Oro nembatera po ti nehẽ naerũ? – kiroki a'ea nde eremono'ono'og̃uhũ. A'ea po ti ojipe'ga gwereko nde manorame nehẽ,” ei Tupana'ga ga pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

21 —Na jitehe ga rekoi – kiroki ga omono'ono'og̃uhũ mbatera ojive jate okoe'yma Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. Oko tehe po ti ga Tupana'ga rovai pyteri pe nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Tape'ag̃ataruhui ti mbatera rehe, ei Jesus'ga

(Mateus 6.25-34)

22 Kiro Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Nurã ji ei pe me: Tape'ag̃ataruhui ti mbatera rehe. Tape'ei ti: “Maramarã po ti ji rekoi nehẽ? Gara po ti ji a'u nehẽ? Ahã po ti ji ve mbatera nehẽ. Gara po ti ji amongi nehẽ? Aerẽ po ti jipira itoropavi nehẽ.” Tape'ei ti nahã penhi'ag̃ataruhue'yma.

23 —Tapekouhui ti penhimbi'ua rehe, ei Jesus'ga. Tupana'ga pe apo. A'ero po ti ga imondoukari pe me mbatera nehẽ to'u ti g̃a javo. A'ereki Tupana'ga pe koji'i pyry pendekoa. Tapekouhui ti pejipira rehe. Oapo ga penda'oa. A'ero po ti ga imondoukari pepira pe me nehẽ. A'ereki Tupana'ga pe koji'i pyry penda'oa, ei Jesus'ga.

24 —Pehepia te gwyra'ia corvos ikwahava. Notymi ojive corvos. Ndohetygi g̃wemityma i'gwovo a'ero. Nomono'og̃i mbatera opoitava ryrua pype aerẽ po ti ti'u javo. O'u reki corvos. A'ereki Tupana'ga ouka jupe. Pe me ga ei: “Koji'i ji rekoi pe ndehe,” ei Tupana'ga pe me. Nurã po ti ga imondoi pe me nehẽ no, ei Jesus'ga.

25 —Pe'ag̃ataruhu po pe javo: “Koji'i po ji nhimomboakari hamo. Um meio metro po ti ji nhimomboakara'javi nehẽ.” Nahã po pe ei. Pe'ag̃ataruhu po pe a'ea rehe javo novĩa. Napenhimomboakara'javi tuhẽ po ti pe nehẽ, ei Jesus'ga. 26 Nenhimomboakahava nonhimimi'i'i Tupana'ga pe. Pehe reki ndapekwahavi a'ea pejikovo. A'ero ti ojipea rehe tape'ag̃ataruhui no!

27 —Pehepia ti yvoty'ria. Henhui onhimomboaka onhimongyavo yvoty'ria. Ndoporavykyi ipyhyga i'gwovo. Ndoapoi opi'ria. A'e ji pe me: Ymya aheruvihavuhuva'ea Salomãova'ea omongi tapy'ynhapipyryva jipi. Ikatu hete tuhẽ ahepipyryva onhimongyavo. Ahepipyryva hohe reki yvoty'ria ikatuhetero. 28 Tupana'ga ombokatu ipira nhungwavuhua pira okovo hehe. Nhungwavuhua horyory nhuhũ me kiro. Ko'emame ahe omombo nhungwavuhua tata pype tamohendy ti tata javo. Nombokwara'ari nhungwava.

—Koji'i Tupana'ga pe arõi imondoukari tapy'ynhapira pe me pemongi ti javo. Xunhi hete pe pejiko ga rehe! ei Jesus'ga.

29 —Tape'ag̃ataruhui ti penhimbi'ua rehe! Tape'ag̃ataruhui ti hehe pejipy'a nog̃atuukare'yma. 30 A'ereki yvyakotyve'g̃a gwyripeve'g̃a nhag̃ataruhu a'ea rehe nhaporemo – kiroki g̃a ndojikogi Tupana'ga rehe. Tape'ag̃ataruhui ti hehe a'ero. A'ereki gaha penduvete'ga okwaha pe mbatere'ymame togwereko ti g̃a g̃wig̃wia javo, ei Jesus'ga.

31 —Tupana'ga ko penduvihavuhuhete'ga. Pejirokwa ti pejikovo ganhi'ig̃a rupi gaha ko jiruvihavuhuhete'ga javo, ei Jesus'ga. Pe ndekorame ganhi'ig̃a rupi po ti Tupana'ga imbuhupavi mbatera pe me nehẽ togwereko paravuhu ti g̃a javo, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Ikatuheteva'ea yvagi pe

(Mateus 6.19-21)

32 Kiro Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Pe ko napende'yi jireheva'ero. Tapekyhyji ti. A'ereki Tupana'ga e'i pe me: “Opomongo pota ji huvihavamo ji pavẽi.” 33 Pemondo ti penhimbatera ojipe'g̃a pe itambere'ia pyhyga g̃a hugwi. Itambere'ia ti pemondo a'ero imbatere'ỹve'g̃a pe. Po nahã pe ndekokatui, a'ero po ti pe herekoi pejive yvagi pe nehẽ. Ikatu hete po ti peapoa pevo gwe'yjamo a'ero nehẽ. Niymyani po ti nehẽ. Namomini po ti nehẽ. Iporomive'ga ndohoi yvagi pe imima aheapoa. Mbatera nombote'vari aheapoa yvagi pe.

34 —Nurã ji ei pe me: Penhiitambere'ia ti pemondo imbatere'ỹve'g̃a pe. Po avo yvya koty peapoa uvame, a'ero yvyakotyva'ea rehe pe pemondo pejeaporog̃ita jipi. Po yvagi pe peapoa uvame, a'ero yvagipeva'ea rehe pe pemondo pejeaporog̃ita imohina jipi, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Ndokiri huvihava'gapyrive'ga

(Mateus 24.43-44)

35 —Peko katu ti jirura'jahava pota. Peko ti g̃a ja – kiroki g̃a omongi oku'ayvira xanhimboavujikwe ti javo, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. Peko ti g̃a ja no – kiroki g̃a ombojapy'u lamparina tihepia katu ti ikwahava javo. 36 Peko ti g̃a ja – kiroki g̃a e'i: “Aerẽ po ti nhandepojykahara'ga ruri. Uhu po ti ga toryva hugwi ojipe'g̃a mohembirekohava hugwi,” ei g̃a gajivyhava pota. Ga rurame okwaokwa porta rehe, kotihĩ g̃a ipe'ai ga pe.

37 —Pyry hete po ti g̃a pe nehẽ – kiroki g̃a ndokiri opojykahara'ga rurame, ei Jesus'ga g̃a pe. Amombe'u katu ji pe me: Onhimboavujikwe ti g̃apojykahara'ga imongiavo oku'ayvira nehẽ ta'apo ti ji mbatera g̃a pe javo. A'ero po ti ga g̃a mboapygi mesa pyri herua mbatera imondovo g̃a pe nehẽ to'u ti g̃a javo. “Pepyry hete pe jirura potari,” e po ti ga nehẽ imondovo g̃a pe nehẽ.

38 —Po g̃apojykahara'ga jivyrame toryva hugwi ypyhaji'i, pyry hete po ti ndokirive'g̃a pe nehẽ. A'ereki ga gwepia g̃akire'yma. Pyry hete po ti ndokirive'g̃a pe nehẽ ga jivyrame ko'ema koty. A'ereki ga gwepia g̃akire'yma, ei Jesus'ga g̃a pe g̃a mbo'eavo ojo'java'ea pyvõ.

39 —Onga jara'ga ndokwahavi iporomive'ga rura g̃wonga pe, ei Jesus'ga. Po ga okwaha, gwepia katu po ga g̃wonga a'ea rupi hamo iporomive'ga mongiukare'yma hamo, ei Jesus'ga. A'ea pe pekwaha, ei Jesus'ga.

40 —Nurã ji ei pe me: Penhimboko'i ti a'ero penhimboavujikwea jirura'java pota ji mbuhua, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. Pe nhimboha'uve'ymame po ti ji ruri yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no, ei Jesus'ga.

Nahã ahe ombojikoguka ojihe

(Mateus 24.45-51)

41 A'ero Pedro'ga ei Jesus'ga pe:

—Ma'g̃a pe nde imombe'ui a'ea ojo'java'ea? Mara'ngu po ore ve jate nde imombe'gwovo torohendu katu ti? Mara'ngu po ojipe'g̃a pe no nde imombe'gwovo tohendu katu ti g̃a ore pavẽi? ei ga Jesus'ga pe.

42 A'ero Jesus'ga nhandepojykaharete'ga ei Pedro'ga pe:

—Kiroki ga ombojikoguka opojykahara'ga pe ojihe gweaporog̃itakaturo – marã ga rekokatui? ei Jesus'ga. Kiro po ti ji garekokatua mombe'ukatui pe me pe mbo'eavo ojo'java'ea pyvõ. Gwepia katu ga opojykahara'ga mbatera, ei Jesus'ga. Ga pe gapojykahara'ga ei a'ero ohorame: “Nde po ti jipyrive'g̃a ndepiakatuharamo. Ema'ẽ ti nhimbatera g̃a pe g̃andetakwera ja jipi to'u ti g̃a javo.” Nahã ga ei ojipyrive'ga pe ogwovo.

43 —A'ero gapyrive'ga jara'g̃a ndepiakatui imondovo g̃a pe g̃a nderekovo g̃andepiakatuharamo ga horame.

—Aerẽ gapojykahara'ga jivyri ua. G̃a ndepiagame ga ei: “G̃a ndepia katu reki ga imondovo g̃a pe,” ei ga.

—Pyry hete g̃andepiakatuhara'ga pe a'ero, ei Jesus'ga imombe'gwovo. 44 Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Aerẽ po ti gapojykahara'ga ei ga pe nehẽ: “Ehepia katu pa ti a'ero nhironga jigwyra reheve nhimbatera reheve no.” Nahã po ti ga ei nehẽ toko ti ga herekohavamo ji ve javo, ei Jesus'ga.

45 —Po g̃andepiakatuhara'ga ei oyvyteri pe opojykahara'ga rure'ymame: “Mbaigwe po ti jipojykahara'ga jivyri nehẽ,” e po ga. A'ero po ga ndohepiakatui opojykahara'gapyrive'g̃a, ei Jesus'ga. Onupã po ga g̃a akwaimbae'g̃a kunhangwera'g̃a ndeheve g̃a poravykyrame. O'u hete po ga gambatera. Heagwyry po ga no. 46 Nomboha'uvi ga ga upa nduri po ti jipojykahara'ga kiro nehẽ javo.

—A'ea rupi po ti gapojykahara'ga ruri ovahema nehẽ, ei Jesus'ga. Gapojykahara'ga ga rovaja'rogukari. A'ereki ga ndokoi ganhi'ig̃a rupi. Nahã po ti gapojykahara'ga ga mongoukari ahe pyri nehẽ – kiroki ahe nohendukatui, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

47 Kiro Jesus'ga imombe'ui ojipea g̃a pe. G̃a mbo'eavo ga ei:

—Ojipe'ga okwaha opojykahara'ga remimbotarimova'ea. Emo ga ndokoi ganhi'ig̃a rupi onhimboavujikwere'yma. A'ero po ti gapojykahara'ga ga nupanupãheteukari nehẽ, ei Jesus'ga. 48 Ojipe'ga ndokwahavi opojykahara'ga remimbotarimova'ea. Ga rekote'varuhurame po ti gapojykahara'ga ga nupãi hamo. Emo po ti gapojykahara'ga ga nupa'ĩukari nehẽ, ei Jesus'ga.

—Na tuhẽ. Kiroki g̃a pe ahe omondo hete – g̃a na jitehe po ti tomondo hete hamo. Kiroki g̃a pe ahe koji'i omondo – g̃a po ti koji'i tomondo hamo, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

Ojogwayva po ti g̃a ji rehe nehẽ, ei Jesus'ga

(Mateus 10.34-36)

49 —Ajo ji yvya koty jitekovo tamboukwaha yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita javo. Po kiro g̃andeaporog̃ita ji amboukwaha ojikwe ramo. A'ereki nahã jiporavykyhava, ei Jesus'ga. 50 Tupana'ga e'i ji ve: “Aerẽ po ti ojipe'g̃a imondoi hahyva'ea nde ve nde jukavo nehẽ,” ei ga ji ve. Tuhu ti hahyva'ea ji ve a'ero. A'ereki ji ga nhi'ĩpo'ru pota. Anhimbaekwahi ji jivy'are'yma hahyva'ea imbuhua.

51 —Marãi pe ji mombe'gwovo? ei Jesus'ga. “Jesus'ga rura g̃waramo po ti yvyakotyve'g̃a py'a rukatui nehẽ.” Nahã po pe ei pejiyvyteri pe naerũ? A'e ji pe me: Tape'ei ti a'ea. Jirura g̃waramo po ti g̃apy'a ndukatui nehẽ. Ojogwayva po ti g̃a ji rehe nehẽ, ei Jesus'ga.

—Ojipe'g̃a po ti ji arõhetei nehẽ. Ojipe'g̃a po ti nanhiarõi nehẽ. Nurã po ti g̃a jogwayvari ji rehe nehẽ.

52 Kiro po ti ongapypeve'g̃a cincove'g̃a jogwayvari nehẽ.

Trêsve'g̃a po ti doisve'g̃a rayvari nehẽ.

Doisve'g̃a po ti trêsve'g̃a rayvari nehẽ.

53 Akwaimbae'ga po ti gwayva gwa'yra'ga nehẽ.

Gara'yra'ga po ti ga rayva nehẽ no.

Kunhangwerahẽa po ti gwayva gwa'yrahẽa nehẽ.

Hẽara'yrahẽa po ti hẽa rayva nehẽ no.

Gwayva po ti kunhangwerahẽa o'aihẽa nehẽ.

Hẽa'aihẽa po ti hẽa rayva nehẽ no, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Ikwahavukahava

(Mateus 16.2-3)

54 Kiro Jesus'ga ei pevove'g̃a pe:

—Po kwara ihoa koty hovagwevagwe g̃werĩ kwara, a'ero pe ei: “Nimbegwei amana,” pe'e pe. Oky tuhẽ a'ero. 55 Po nhimbya hugwi yvytua uhu, a'ero pe ei: “Kwarahyahi po ti nehẽ.” Kwarahyahi tuhẽ a'ero. 56 Pe pehepia yvaga ikwahava aerẽva'ea. Nurã pe ei: “Aerẽ po ti ikyri nehẽ.” Pe pehepia avova'ea ikwahava aerẽva'ea. Nurã pe ei: “Aerẽ po ti kwarahyahi nehẽ.” A'ea pe pekwaha katu.

—Emo imbaragwahave'ỹve'g̃a ja po pe reki. Pehepia tehe pe ojipeva'ea ag̃wamova'ea – kiroki a'ea ikwahavuka aerẽva'ea. Emo pe napembaragwahavi reki aerẽva'ea rehe, ei Jesus'ga g̃a pe. Pe ko ahemoandyandyiva'ero! ei Jesus'ga. Maranameuhũ pe napembaragwahavi ag̃wamova'ea rehe nhinhi'ig̃a renduvame! Onhimiva'ea nhinhi'ig̃a pe me naerũ?

Pejeaporog̃ita ti, ei Jesus'ga

(Mateus 5.25-26)

57 —Pe tuhẽ pekwaha hamo! ei Jesus'ga. Maranameuhũ pe napendeaporog̃itakatui naerũ ikwahave'yma? Pekwaha ti! ei Jesus'ga. 58 Kiro po ti ji imombe'ui pe me ikwahavuka pe me nahã ti pejeaporog̃ita katu javo. Ji rendu ti a'ero.

—Po nde te'varuhuro ojipe'ga pe, a'ero po ti ga ei nde ve nehẽ: “Xaho tuhẽ ji rupi juiz'ga pyri,” e po ti ga nehẽ. “Ga pe po ti ji nderekote'varuhua mombe'ui nehẽ te'i ti ga nhandereaporog̃ita pe javo,” e po ti ga nde ve nehẽ. Ga nde rerohorame juiz'ga pyri ejirokwa ti javo ga pe ga ma'ngoma'ngoga ga rupi egwovo. Ere ti ga pe: “Nhande tuhẽ ti xanhimbovyvy na'ẽ.” A'ea ti ere ga pe. Po ti nde nerema'ngoma'ngogi ga pehea rupi nehẽ, a'ero po ti ga nde rerohoahyi juiz'ga pyri. A'ero po ti juiz'ga nde mondoukari guarda'ga pe nehẽ. Guarda'ga po ti nde mongi cadeia pype nehẽ. 59 A'e ji pe me: A'ea pype po ti nde pytai nehẽ. Nde imondokatupave'ymame ikwepykava, a'ero po ti guarda'ga nanerenohema'javi nehẽ, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

13

Pemano pejigwovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ

1 A'ea Jesus'ga imombe'urẽ pevove'g̃a pyteripeve'g̃a ei Jesus'ga pe:

—Pilatos'ga ahe jukaukari ojiheva'ea Galiléiapeva'ea ko. Okwava'ẽ pota Galiléiapeva'ea mbatepyryva ikwava'ẽhava rehe Tupana'ga pe okovo. Ahe mbatepyryva jukarame Pilatos'ga ahe jukaukari. Aherekoa ono'õ mbatepyryva rekoa pavẽi ga ahe jukaukarame, ei g̃a Jesus'ga pe.

2 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pe'e po pe pejiyvyteri pe: “Tiruahũ ahe Galiléiapeva'ea ogwyripeve'g̃a hohe. Nurã Pilatos'ga ahe jukaukari.” A'ea po pe ei naerũ? ei Jesus'ga g̃a pe.

3 —A'e ji pe me: Pe ndapekwahavi pe'erame nanongara. A'ereki ahegwyripeve'g̃a oko te'varuhu ahe ja. Pepohi ti pejikote'varuhua hugwi pejikovo. Pepohire'ymame jugwi pe nhaporemo po ti pemano no pejigwovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ.

4 —O'a onga jo'ajo'ara Jerusalémmeva'ea rehe dezoitova'ea rehe ahe jukavo Siloépeve'g̃a gwyri pe. Pe'e po pe pejiyvyteri pe: “Tiruahũ dezoitova'ea ojipe'g̃a hohe Jerusalémmeve'g̃a hohe. Nurã ahe rehe onga jo'ajo'ara ari.” A'ea po pe ei naerũ?

5 —A'e ji pe me: Pe ndapejapyakakatui ahe rehe. A'ereki Jerusalémmeve'g̃a oko te'varuhu ahe ja. Pepohi ti pejikote'varuhua hugwi. Pepohire'ymame jugwi pe nhaporemo po ti pemano no pejigwovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Ahã yva'ia figueira rehe

6 Kiro Jesus'ga imombe'ui g̃a pe ojo'java'ea. G̃a mbo'eavo ga ei g̃a pe:

—Akwaimbae'ga oho ko pe uva tymipyra pype. Pevo i'yva ami figueira. Oho ga heka hehe yva'ia figo ta'u ti javo. Ndogwerekoi yva'ia figo hehe reki. 7 A'ero ga ei g̃wemitymipyra repiakatuhara'ga pe: “Três anos imbokwara'ara'ari ji rujirurame avo heka figo figueira rehe. Ahã reki. Eha ti a'ero. A'ereki o'ã novĩa yvya po'ruavo,” ei ga.

8 —A'ero garemitymipyra repiakatuhara'ga ei: “Na ti ojipeji um ano imbokwara'ari hehe nehẽ. Kiro po ti ji hyvykoi yvya imondovo i'atagwera yvapoa pyri nehẽ. 9 Po i'a nehẽ, a'ero pyry. Po ndi'ai nehẽ, a'ero ti emboharuka,” ei ga ga pe, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

Jesus'ga omombi onhimombeva'ea karugwara

10 Aerẽ sábado rupi kiro Jesus'ga g̃a mbo'ei gwe'yja'g̃a jatykahava pype. 11 Ipype kunhangwerahẽa rekoi. He'yiva'ea dezoito anos imbokwara'ari hẽatetirũa rehe. A'ea rupi hẽa nopo'ag̃atui. Onhimombe hẽa okovo. A'ereki anhag̃a nomopo'ag̃atuukari hẽa pe. 12 Hẽa repiagame Jesus'ga ei hẽa pe:

—Kunha, ei ga. Avo ejo.

Hẽa rurame ga pyri ga ei hẽa pe:

—Ndepiro'y nde netetirũa hugwi kiro, ei ga.

13 Hẽa rehe ga pokogi kiro. A'ero kotihĩ hẽa po'ag̃atui. Tupana'ga mboheteavo hẽa ei:

—Pyry hete Tupana'ga ji ve, ei hẽa gworygworyvamo ga rehe.

14 Kiro huvihava'ga judeus'g̃a jatykahava pype ga nhimboahivi Jesus'ga pe. A'ereki sábado rupi Jesus'ga omombi hẽatetirũa judeus'g̃a poravykye'yma rupi. A'ero huvihava'ga ei ipypeve'g̃a pe:

—Oporavyky po ahe ojipea rupi seis dias rupi hamo. A'ea rupi ti pejo tomombi ga petetirũa. Sábado rupi rũi po ti ga tomombi petetirũa nehẽ, ei ga g̃ajatykahava jaramo.

15 A'ero Jesus'ga nhandepojykaharete'ga ei ijara'ga pe ipypeve'g̃a pe no:

—Pe'e pe ji ve: “Oko te'varuhu ga. A'ereki ga oporavyky sábado rupi.” Nahã pe ei ji ve, ei Jesus'ga. Pehe reki okokatu'ãva'ero peko. Pe nhaporemo peporavyky sábado rupi no! A'ereki sábado rupi pembopiro'y penhenymbava boi burro reheve hapyja hugwi herogwovo y pe imboy'gwovo.

16 —Hẽa reki, Abraãova'ea rakykwepoharamo ko hẽa, ei Jesus'ga. Satanás'ga okote'varuhuva'ea ruvihavuhu'ga anhag̃a ruvihavuhu'ga, gaha hẽa pojykauka ojipyriva'ea pe. Nurã hẽa nopo'ag̃atua'javi. He'yiva'ea dezoito anos imbokwara'ara'ari hẽa pojykaukarame. Jihi a'e: Pyry ji imbopiro'yi karugwara hẽa hugwi sábado rupi, ei Jesus'ga.

17 Ga nhi'ig̃ame ga'arõe'ỹve'g̃a ndipoyjayjari. Ipypeve'g̃a reki g̃a ndoryndoryvamo Jesus'ga rehe onhimongyavo. A'ero g̃a ei:

—Oapo hete Jesus'ga ahemonhimomby'ava'ea pyryva'ea. Ipopoaka hete ga, ei g̃a gworyvamo garembiapopava rehe.

Mostarda ra'ynha xunhiheteva'ea

(Mateus 13.31-32; Marcos 4.30-32)

18 Ojo'java'ea pyvõ Jesus'ga g̃a mbo'ei. A'ero ga ei:

—Marã hekoi kiro yvyakotyve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga nhanderuvihavuhuhetero oko javo? A'ea rehe po ti ji pe mbo'ei ikwahavuka pe me imombe'gwovo a'ea'java'ea, ei Jesus'ga. 19 Akwaimbae'ga gwereko mostarda ra'ynha. A'ea ga itymi ko pe, ei Jesus'ga. Henhunhame mostarda roryroryvamo. Aerẽ yvovouhuro tuhẽ. A'ero gwyra'ia ruri onhimongyavo upa hakã rehe japovo gwaityga, ei Jesus'ga he'yje'ỹve'g̃a po ti he'yjuhu nehẽ javo.

Pão imbovuhava

(Mateus 13.33)

20 Ojipea pyvõ ojo'java'ea pyvõ Jesus'ga g̃a mbo'ei. A'ero ga ei:

—Marã hekoi kiro yvyakotyve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga nhanderuvihavuhuhetero oko javo? A'ea rehe po ti ji pe mbo'ei ikwahavuka pe me imombe'gwovo a'ea'java'ea, ei ga. 21 Kunhangwerahẽa opyhy he'yiva'ea vinte e cinco quilos de farinha de trigo, ei ga. Trigo pype hẽa imbojihe'ari imbovuhava ta'apo ti ji pão javo. A'ero hẽa igwaragwarai humbirimbiriga trigo ru'uma. Igwaigwavete imbovuhava onhinhamba trigo ru'uma pype imbovuvupava, ei Jesus'ga igwaigwavete po ti g̃a herojijyi ojeaporog̃ita nehẽ javo.

Porta'ia ndipypiriva'ea

(Mateus 7.13-14, 21-23)

22 Aerẽ Jesus'ga hogahoi ojipejipe pe cidades pe. Cidades'i pe ga hoi no. Pevopevo ga g̃a mbo'embo'eavo ogwovo Jerusalém me.

23 Pevove'ga e'i Jesus'ga pe:

—Orepojykaharetero emombe'u ore ve. Tupana'ga omombo aherekote'varuhua ahe hugwi okovo. Maramomi g̃a hugwi po ti Tupana'ga imombori g̃andekote'varuhua g̃a nderogwovo yvagi pe nehẽ toko ti g̃a jireheva'ero javo? Ndahe'yi po g̃a? ei ga Jesus'ga pe.

A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

24 —Ndipypiriva'ea ko porta Tupana'ga ronga apoa. Pejirokwa hete ti penhimongiavo Tupana'ga ronga pype porta'ia rupi ndipypiriva'ea rupi ga pyri. A'e ji pe me: Pejirokwa hete ti penhimongiavo. A'ereki he'yjuhuve'g̃a oki pota garonga pype novĩa. Emo g̃a ndoki.

25 —Aerẽ po ti Tupana'ga po'ami hovapytyma porta nehẽ. Po pe ami mytu'ẽ me a'ea rupi, a'ero po ti pe kwapekwari porta rehe novĩa nehẽ. A'ero po ti pe ei nehẽ: “Ehovapytymba'vo ti porta ore ve orepojykaharetero.”

—A'ero po ti ga ei pe me nehẽ: “Nahovapytymba'vogi po ti ji pe me nehẽ. Peko pe ambotehero ji hugwi pejikoangave'yma jireheva'ero,” e po ti ga nehẽ.

26 —A'ero po ti pe ei nehẽ: “Oro'u ko ore nde pyri ikwehe. Erembo'e nde pehea rupi orecidade rapea rupi ikwehe.”

27 —A'ero po ti ga ei pe me nehẽ: “A'e ji pe me: Peko pe ambotehero ji hugwi pejikoangave'yma jireheva'ero. Pejipe'a pa ti ji hugwi pejigwovo. A'ereki nane'ymi pe pekote'varuhu.” A'ea po ti ga ei pe me nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

28 A'ea rupi po ti pe g̃a ndepiagi nehẽ: Abraão'ga, Isaque'ga, Jacó'ga nehẽ. Pe g̃a ndepiapavi Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a nehẽ no. Okipavipe po ti g̃a Tupana'ga ronga pype pe g̃a ndepiagame nehẽ. Tupana'ga napemongiukari g̃wonga pe nehẽ. A'ea rupi po ti pe jehe'oi pejihe penhimonha'ngavo hahyrame pejive pevo nehẽ, ei Jesus'ga.

29 —Uhu po ti ojipe'g̃a nehẽ. Kwara ipora hugwi po ti g̃a ndug̃anduri kwara ihoa hugwi no, tyapyra hugwi no, nhimbya hugwi no. G̃a uhu oapyga nehẽ ti'u ti Tupana'ga ronga pype javo, ei Jesus'ga g̃a pe.

30 —Pehendu ti! ei Jesus'ga. Kiroki g̃a huvihava rũi ag̃wamo – jara'g̃a po ti huvihava nehẽ. Kiroki g̃a huvihava ag̃wamo – jara'g̃a po ti ndokoa'javi huvihavamo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga oarõ hete Jerusalém

(Mateus 23.37-39)

31 Kiro fariseus'g̃a nduri ovahema Jesus'ga pyri. Ga pe g̃a ei:

—Heregwovo avo hugwi. A'ereki Herodes'ga nde juka pota, ei g̃a.

32 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Ga ko huvihavatehea jagwa'ria'java'ea ja raposa ja. Peho ji mombe'gwovo ga pe. Pe'ji ti ga pe: “ ‘Ehendu ti!’ ei Jesus'ga nde ve. ‘Kiro ji ambojipe'ape'a ahe hugwi anhag̃a Diabo'gapyriva'ea. Amombimombi ji ahetetirũa ahe hugwi no ag̃wamo. Nahã ji poravykyi kiro. Ko'emame na jitehe ti. A'ea py'rovo po ti ji poravykypavi nehẽ.’ A'ea Jesus'ga ei nde ve.” A'ea ti pe'ji Herodes'ga pe, ei Jesus'ga g̃a pe.

33 —Pe'e katu pe pe'erame ji ve: “Heregwovo.” Na tuhẽ. Taho ti ji jigwovo pea rupi kiro ko'emame no a'ea py'rovo no jigwovo cidade de Jerusalém me. A'ereki Jerusalém me jate g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea juka pota jipi. Pevo jitehe po ti g̃a tajijuka nehẽ naerũ! ei Jesus'ga g̃a pe.

Kiro Jesus'ga ei cidadepeve'g̃a pe Jerusalémmeve'g̃a pe:

34 —Jerusalémmeva'ero pe pejuka Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea jipi, ei Jesus'ga. Tupana'ga ahe mondoukarame pe pyri pe peapiapi ahe jipi ahe jukavo, ei Jesus'ga. Inamutig̃a omono'ono'õ gway'ria opepoa gwyri pe. Na jitehe he'yjuhuva'ea rupi ji pe mono'ombotara'jara'javi ji pyri inamutig̃a ja pe nderekokatupota novĩa. Emo pe ndapepotaruhui, ei Jesus'ga.

35 —Pehendu ti a'ero! Kiro po ti Tupana'ga pohiri pe hugwi nehẽ. Ga ndohepiakatua'javi pejatykahavuhua a'ero nehẽ. Pe tehe po ti peko a'ero nehẽ. Pe ndajirepiaga'javi nehẽ, a'e katu ji pe me. Aerẽ jate po ti ji rura'javi nehẽ. A'ea rupi po ti pe ei nehẽ: “Tupana'ga ti tomombyry Jesus'ga pe. Gaha Tupana'ga ga mbuhuruka,” pe'e po ti pe nehẽ, ei Jesus'ga.

14

Jesus'ga omombi ahevuvura ahe hugwi

1 Aerẽ sábado rupi Jesus'ga hoi fariseus'g̃a nduvihava'ga ronga pe ta'u ji pevo javo. Ga vahemame garonga pe g̃a Jesus'ga repiahetei fariseu'ga fariseu'ga pavẽive'g̃a pavẽi javo ojohupe:

—Mara'ngu po ti Jesus'ga okote'varuhuavo nehẽ? Po nahã, a'ero po ti nhande ga mbotegwetei nehẽ, ei g̃a ojohupe.

2 Jesus'ga rovai pyteri pe oko itetirũave'ga. Ovuvu pa ga hugwi gapya gajyva. 3 Kiro Jesus'ga ei judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe a'ero – kiroki g̃a ombo'e jipi Moisésva'ea rembikwatijara rehe. G̃a pe fariseus'g̃a pe no Jesus'ga ei:

—Mahã po pyry? Mara'ngu po sábado rupi ahe imombiga g̃atetirũa g̃a hugwi? Mara'ngu po ahe imombige'yma g̃atetirũa sábado rupi? Mahã po pyry?

A'ea Jesus'ga ei g̃a pe tonhi'ĩpondekwa ti g̃a javo.

4 Emo g̃a nonhi'ĩpondekwavi. A'ero Jesus'ga pokogi itetirũave'ga rehe imombiga gavuvura ga mondouka garonga pe. 5 G̃a pe Jesus'ga ei:

—Erereko po nde jumento. Boi po nde erereko. Po nerenymbava ihiri ikwaruhua pype, a'ero po kotihĩ nde ipyhygi enhenymbava henohema jugwi sábado rupi. Nahã nde enhenymbava rereko katu. A'ereki pyry nerenymbava nde ve.

A'ea Jesus'ga ei fariseus'g̃a pe judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pe no pyry ji itetirũave'ga pokogi sábado rupi no javo.

6 Nonhi'ĩpondekwavi g̃a. A'ereki g̃a g̃wenohẽ tuhẽ sábado rupi.

Nonhimbohetei po ahe hamo

7 Kiro g̃a nduri fariseus'g̃a ojipe'g̃a ndeheve – kiroki g̃a fariseu'ga g̃a mono'og̃uka g̃a mbuhuruka g̃wonga pe i'gwovouka g̃a pe. Oapy g̃a huvihava'g̃a apykava rehe ikatuva'ea rehe. “Tianderepia pa ti g̃a nhande mboheteavo,” ei g̃a. “A'ereki nhande g̃a hohe,” ei g̃a oyvyteri pe.

G̃a apygame hehe Jesus'ga g̃a ndepiagi. A'ero ga ei imombe'gwovo ojo'java'ea g̃a pe. G̃a pe ga ei:

8 —Po toryva jara'ga pe mono'og̃ukari pe'u ti javo toryvi pe g̃amohembirekohai pe. Pehorame toryva repiaga ti tapeapygi huvihava'g̃a apykava rehe ikatuva'ea rehe tianderepia pa ti g̃a jave'yma. Mara'ngu po ijara'ga javo ndehoheve'ga pe: “Herejo toryva repiaga”? 9 A'ero po ti ga ruri nehẽ. Nurã po ti ijara'ga ei pe me nehẽ: “Na ga apygi pe py'rovo huvihava'ga apykava rehe ikatuva'ea rehe.” Ga erame na pe me, a'ero po ti pe ndapepoyjayjari nehẽ pejigwovo peapyga irupe okoteheve'g̃a apykava rehe nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

10 —Po toryva jara'ga pe mono'og̃ukari toryva repiagauka pe me nehẽ. Peapy na'ẽ ti okoteheve'g̃a apykava rehe. Aerẽ po ti ijara'ga ruri javo pe me nehẽ. “Pejikoty'a pe ji pavẽi,” e po ti ga pe me nehẽ. “Ikatuva'ea rehe ti peapy huvihava'g̃a apykava rehe.” Ga erame na, po ti ojipe'g̃a ga renduvi – kiroki g̃a oapy pe pyri. A'ero po ti g̃a ei pe mombe'gwovo: “G̃ahã ore hohe.” Nahã po ti g̃a ei pe mboheteavo nehẽ, ei Jesus'ga.

11 —Po pe ei: “Jihi ko huvihavamo ojipe'g̃a hohe pa.” Po pe ei a'ea penhimboheteavo pepopoakaramo pejikovo aha huvihavamo, a'ero po ti Tupana'ga ei pe me nehẽ: “Pe ndapekoi huvihavamo. Napenhimbohetei po pe hamo a'ero!” A'ea po ti Tupana'ga ei pe me nehẽ, ei Jesus'ga. Po pe napenhimbohetei ojipe'g̃a pokokatuavo, a'ero po ti Tupana'ga ei pe me nehẽ: “Peko ti huvihavamo.” A'ea po ti ga ei pe me nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

12 Jesus'ga ei fariseu'ga pe – kiroki ga ombuhuruka ga g̃wonga pe e'u ti ji pyri javo. Ga pe Jesus'ga ei:

—Nde japorame mbatera to'u ti g̃a javo, terembuhurukari ti g̃a ejipyri – kiroki g̃a ojikoty'a nde pavẽi. Terembuhurukari ti neirũ'g̃a, eje'yja'g̃a, imbateve'g̃a. Terembuhurukari ti nanongara'g̃a arimo ypytunimo no to'u ti g̃a javo. Po nde g̃a mbuhurukari, aerẽ po ti g̃a ei nde ve nehẽ: “Herejo i'gwovo kiro oreronga pe.” Nahã po ti g̃a toryva kwepygi nde ve nehẽ, ei Jesus'ga ga pe.

13 —Po nde japorame toryva koji'i pyry nde g̃a mbuhurukari imbatere'ỹve'g̃a, ika'naka'nauhũve'g̃a, ipyka'naka'nave'g̃a, heakwagweve'g̃a. Nanongara'g̃a embuhuruka ti to'u ti g̃a ji pyri javo. 14 A'ero po ti pyryhetero nde ve nehẽ. G̃a po ti ndokwepygi toryva nde ve nehẽ. Tupana'ga reki ga pyryhetero nde ve nehẽ omanove'g̃a mbogweravame pyryve'g̃a mbogweravame nehẽ, ei Jesus'ga ga pe.

Hehanhuhũ toryva

(Mateus 22.1-10)

15 Jesus'ga pyri g̃a i'ui oapyga mesa pyri Jesus'ga renduva. G̃apyteripeve'ga ei Jesus'ga pe:

—Horyory po ti ga nehẽ – kiroki ga o'u Tupana'ga ruhava pype Tupana'ga rekorame nhanderuvihavuhuhetero, ei ga Jesus'ga pe.

16 A'ero Jesus'ga ga mbo'ei ojo'java'ea pyvõ. Imombe'gwovo ga ei ga pe:

—Marã Tupana'ga yvyakotyve'g̃a nderekoukari okorame g̃anduvihavuhuhetero? A'ea rehe po ti ji nde mbo'ei ikwahavuka nde ve imombe'gwovo a'ea'java'ea, ei Jesus'ga ga pe. Akwaimbae'ga ei he'yjuhuve'g̃a pe: “Kiro po ti ji japoukari toryva. Pe'u ti ji pyri,” ei ga g̃a pe. A'ero ga hoi japovouka, ei Jesus'ga imombe'gwovo. 17 Omboavujikwepavuka ga inog̃uka. A'ero ga ojipyrive'ga mondoukari g̃a pyri. Ga pe ga ei: “Eho javo g̃a pe: ‘Hepejijo kirog̃we. A'ereki ga omboavujikwepavuka mbatera pe me’.”

—“Kwa,” ei ga ogwovo javo g̃a pe.

18 —Ganhi'ig̃a renduvame g̃a ndohopotari toryvi pe. Ga pe g̃a eg̃a'ei: “Ndorohoi ore. A'ereki nahanahã ore oroko,” ei g̃a.

—Peropero gapyrive'ga hoi g̃a momorandupava novĩa a'ero. Ojipe'ga pyri na'ẽ gapyrive'ga hoi javo ga pe: “Herejo i'gwovo. Omboavujikwepavuka jiruvihava'ga nde ve.”

—Emo ga ei gapyrive'ga pe: “Apyhy ko ji kohoa itambere'ia mondovo. Taho ji hepiaga. Nurã ji ei nde ve: Ji mombe'u katu ti nderuvihava'ga pe tonhimonha'ngayme ti ga ji hoe'ymame i'gwovo ga pyri.”

—“Kwa,” ei ga a'ero ogwovo.

19 —Ojipe'ga pyri ga hoi ovahema a'ero javo: “Herejo i'gwovo.”

—Emo ga ei gapyrive'ga pe: “Apyhy ko ji he'yiva'ea nhirenymbava dez boi itambere'ia mondovo. Taho ti ji hepiaga ipopoakara toporavyky boi ji ve. Nurã ji ei nde ve: Ji mombe'u katu ti nderuvihava'ga pe tonhimonha'ngayme ti ga ji hoe'ymame i'gwovo ga pyri.”

—“Kwa,” ei ga a'ero ogwovo.

20 —Ojipe'ga pyri ga hoi ovahema a'ero.

—Emo gaha e'i gapyrive'ga pe: “Nhirembireko ji hẽa pavẽi ko. Nurã ji ndahoi i'gwovo ga pyri,” ei ga gapyrive'ga pe.

21 —A'ero gapyrive'ga jivyri ua gwuvihava'ga pyri. Omombe'u pa ga ga pe g̃anhi'ig̃agwera. “Nduri tuhẽ g̃a,” ei ga. “A'ereki nahanahã g̃a oko.”

—A'ero garuvihava'ga nhimboahivi g̃anhi'ig̃agwera renduvame. A'ero ga ei ojipyrive'ga pe: “Haite! Eho ti pehea rupi cidade rapea rupi ja'oga rupi cidade pe. Eru ti g̃a: imbatere'ỹve'g̃a, ika'naka'nauhũve'g̃a, ipyka'naka'nave'g̃a, heakwagweve'g̃a. Emongi ti g̃a nhironga pype to'u ti g̃a.”

22 —Kotihĩ gapyrive'ga hoi ga nhi'ĩpo'ruavo. Iporia'ive'g̃a pe nhaporemo ga ei: “Hepejijo ji rupi. Pe'u ti jiruvihava'ga pyri.” Nahã ga g̃a nderuri gwuvihava'ga ronga pe g̃a nderovahema g̃a mongiavo ipype. A'ero ga hoi gwuvihava'ga pyri javo: “Aru pa ji g̃a. Ndohygi reki g̃a mesa rehe,” ei ga gwuvihava'ga pe.

23 —A'ero garuvihava'ga ei ga pe: “Eho ti cidade hugwi pepukuhua rupi pehe'ia rupi no pevove'g̃a mbuhuruka tuhẽ nhironga pe. Ohygahi ti g̃a nhironga rehe nehẽ. 24 A'ereki ji a'e nde ve: Jypyve'g̃a – kiroki g̃a nde hoypyrame nduri – g̃a ndo'ui'i'i po ti nhiremimboavujikwerukava'ea. Iporia'ive'g̃a jate po ti o'u,” ei ga, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

Jesus'ga arõheterame ahe oko garemimbo'eharamo

(Mateus 10.37-39)

25 Aerẽ Jesus'ga hogahoi pehea rupi taho ti ji Jerusalém me javo. Ga rupi he'yjuhuve'g̃a hog̃ahoi. Opyryryma Jesus'ga ei g̃a pe:

26 —Po ga uhu ji pyri tako ji neremimbo'eharamo javo. Ji arõheterame po ti ga rekoi nhiremimbo'eharamo nehẽ. Koji'i ti ga tanhiarõ hete gwuva'ga arõa hohe, oyhẽa arõa hohe, g̃wembirekohẽa arõa hohe, gwa'yra'g̃a arõa hohe, oirũ'g̃a arõa hohe, okuvyra'g̃a arõa hohe g̃wendyra'g̃a arõa hohe. Koji'i ji arõheterame g̃a'arõa hohe po ti ga rekoi nhiremimbo'eharamo nehẽ. Koji'i ga g̃a arõrame nhiarõa hohe, namongoi po ti ji ga nhiremimbo'eharamo nehẽ. G̃wemimbotarimo rehe ga rekorame po ti ji namongoi ga nhiremimbo'eharamo nehẽ. Ji rehe jate ti ga toko ji arõheteavo, ei Jesus'ga.

27 —Po ti ojipe'g̃a imbohahyukari ga pe ga jukavo vehevi nehẽ ereko nde Jesus'gareheva'ero javo ga pe, toko jitehe ti ga nhiremimbotarimova'ea rehe opohire'yma ji hugwi. Okoe'ymame nhiremimbotarimova'ea rehe ti ga tokoyme nhiremimbo'eharamo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

28 —Po peapo pota onga jo'ara, a'ero pe peapyna'ẽi pejapyakakatuavo hehe. Pejiyvyteri pe pe ei nehẽ: “Marã? Ohy re po ti hehe nhiitambere'ia ikwepykavamo ji japorame nehẽ? Marã? Ndohygi po ti nhiitambere'ia hehe ikwepykavamo nehẽ?” A'ea pe ei pejapyakakatuavo ikwahava. Ihygame jate po ti pe japoi nehẽ, ei Jesus'ga.

29 —Pejapyakakatue'ymame ikwahave'ymame po ti pe imbovyri okyta tehe japopave'yma nehẽ herekoa'jave'ymame itambere'ia nehẽ. Hepiagame g̃a nhaporemo g̃a e'ie'i pe me pe jaita a'ero nehẽ. 30 “Pehepia ti g̃a! Ndoapoi gweuhu g̃a,” e po ti g̃a pe mombe'gwovo nehẽ, ei Jesus'ga.

31 —Po huvihavuhu'ga oho pota ojipe'g̃a nduvihavuhu'ga rovatiamo ga rurame otavuka ga pe, a'ero ga apyna'ẽi ojapyakakatuavo hehe. Oyvyteri pe ga ei nehẽ:

—“Nhipavẽive'g̃a ko he'yive'g̃a dez milve'g̃a soldados'g̃a. Emo vinte milve'g̃a soldados'g̃a ko gapavẽive'g̃a. Gapavẽive'g̃a he'yjuhu hete nhipavẽive'g̃a hohe reki. Marã po ti nhipavẽive'g̃a g̃a nderekoi g̃a novatiamo g̃a ndurame otavuka ji ve nehẽ? Mara'ngu po ti g̃a g̃a jukavo nehẽ?” ei ga oyvyteri pe.

32 —Ojapyakarẽ hehe ga ei oyvyteri pe: “Nhipavẽive'g̃a po ti ndipopoakari g̃a pe nehẽ. Nduri ve ga. Irupe hete ga ji hugwi. Amondouka po ti ji ojipejipejiteve'g̃a nhipavẽive'g̃a ga pyri nehẽ te'i katu ti g̃a ga pe ga ma'ngoma'ngoga. Nurã ndura'javi po ti ga otavuka ji ve nehẽ.” A'ea huvihavuhu'ga ei ikwahava ojapyakakatuavo, ei Jesus'ga.

33 —Na jitehe penhimbopiro'y ti pejeaporog̃ita hugwi peapoa hugwi no pejapyakakatuavo na'ẽ. Pe'ji ti: “Kiro ti ji tako Jesus'ga remimbotarimova'ea rupi jate. Jiapoa ko ga'apoa kiro.” Po pe ndape'ei a'ea penhimbopiro'ye'yma pejeaporog̃ita hugwi, a'ero po ti pe ndapekoi nhiremimbo'eharamo nehẽ, ei Jesus'ga.

Jukyra ndogwerekokatua'javi mbatera

(Mateus 5.13; Marcos 9.50)

34 —Jukyra ko pyry. A'ereki omongo katu mbatera imonemukare'yma jupe. Pyry mbatera a'ero, ei Jesus'ga. Po jukyra ndapyryva'javi, marã po ti ahe imombyryva'javi jukyra a'ero nehẽ? Ahe nombyryva'javi tuhẽ jukyra! ei Jesus'ga. 35 A'ero ahe ndopo'rua'javi jukyra. Ahe nomondoi yja pype tombohory nhiremityma javo. A'ereki nombohoryvi aheremityma. Ahe nombojihe'arukari i'atagwera rehe imondovo yja pype nhiremityma tombohory javo. A'ereki jukyra ndapyryva'javi. Omombo ahe a'ero.

—Po na jitehe pe ndapepyryva'javi, maranuhũ pe ojipe'g̃a mongokatui naerũ? Maranuhũ po ti ji nhimoirũukara'javi pe me nehẽ pehepiuka ti Tupana'ga pyryva g̃a pe javo pe me naerũ? Peapyakwa pe. Pehendu katu ti ji'ea a'ero! ei Jesus'ga g̃a pe.

15

Ovelha ika'nhymipyra

(Mateus 18.12-14)

1 Aerẽ itambere'ia mono'õhara'g̃a ndug̃anduri Jesus'ga pyri okote'varuhuve'g̃a pavẽi. G̃a uhu pa onhimono'og̃a Jesus'ga pyri tihendu Jesus'ga javo. 2 Fariseus'g̃a g̃ambo'ehara'g̃a pavẽi ndopotari okote'varuhuve'g̃a ndurame Jesus'ga pyri. A'ero g̃a ei:

—Ojihe'a Jesus'ga okote'varuhuve'g̃a ndehe gworygworyvamo g̃a ndehe! G̃a pyri ga i'ui no, ei g̃a.

3 Nurã Jesus'ga imombe'ui fariseus'g̃a pe ojo'java'ea. G̃a mbo'eavo ga ei:

4 —Po pe pereko penhenymbava cem ovelhas. Po ojipeji oka'nhy pe hugwi, ndapehoi re po pe heka naerũ? Peheja po pe naerũ he'yiva'ea noventa e nove ovelhas ongae'ỹi me pejigwovo hekapige'yma ojipeji ika'nhymava'ea repiaga. 5 Hepiagame po pe imondoi peahavi pejoryjoryvamo herua. 6 Pevahemame penhonga pe po pe g̃a mbuhurukari pejipyri pejikoty'ave'g̃a pejikotyve'g̃a ndeheve. Pe'e po pe g̃a pe: “Pejoryjory ti ore pavẽi. A'ereki ore orohepia orerenymbava ovelha ika'nhymipyra.” Nahã po pe ei, ei Jesus'ga.

7 —Na jitehe yvagipeve'g̃a ndoryndoryhetero yvagi pe okote'varuhuve'ga pohirame okote'varuhua hugwi. Tupana'ga ga rerura'ja ojipyri. Noka'nhyma'javi ga Tupana'ga hugwi. Oka'nhyve'g̃a ja rũi noventa e nove pyryve'g̃a ndekoi, ei Jesus'ga. A'e ji pe me: Koji'i yvagipeve'g̃a ndoryndoryvamo ojipeji'ga rehe oka'nhymipyra'ga rehe ga pohirame okote'varuhua hugwi, ei Jesus'ga g̃a pe.

Itambere'ia ika'nhymipyra

8 Kiro Jesus'ga imombe'ui ojipea. G̃a mbo'eavo ga ei:

—Po kunhangwerahẽa gwereko itambere'ia dez moedas de prata, ei Jesus'ga. Po hẽa omoka'nhy ojipeji g̃wonga pype, a'ero po hẽa imondygi lamparina tahepia ti itambere'ia javo. Opehipehi katu po hẽa g̃wonga pype ytya mbojatyka itambere'ia rekapige'yma hepiaga, ei Jesus'ga. 9 Itambere'ia repiagame po hẽa g̃a mbuhurukari ojipyri ojikoty'ave'g̃a okotyve'g̃a no. A'ero po hẽa ei g̃a pe: “Pejoryjory ti ji pavẽi. A'ereki ji ahepia itambere'ia nhiremimoka'nhymipyra,” e po hẽa, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

10 —Na jitehe Tupana'gapyrive'g̃a yvagipeve'g̃a ndoryndoryvamo okote'varuhuve'ga pohirame okote'varuhua hugwi ojipejive'ga. Noka'nhyma'javi ga Tupana'ga hugwi. A'ereki Tupana'ga ga rerura'ja ojipyri, ei Jesus'ga imombe'gwovo fariseus'g̃a pe.

Gara'yra'ga oka'nhymipyra'ga

11 Kiro Jesus'ga imombe'ui ojipea. G̃a mbo'eavo ga ei:

—Mokõi akwaimbae'ga ra'yra'g̃a. 12 Uva'ga pe ipyahuve'ga ei: “Apĩ,” ei ga. “Aheruva'ga ti tomo'ẽ ombatera gwa'yra'g̃a pe g̃a yvuakarame. Emo'ẽ ti kiro a'ero. Embuhu ji ve kiro jiapoa,” ei ga. A'ero garuva'ga imo'embavi ombatera he'yiva'ea gwa'yra'g̃a pe imondovo, ei Jesus'ga.

13 —Aere'ĩ ipyahuve'ga imono'ombavi ombatera. Kiro ga herohoi. Paivo ga hoi upa. Pevo gwe ga hogahoi hepia'ngia rehe. Nharuiveuhũ ga okovo.

14 —Oitambere'ia ga imondopavi a'ero hehe. A'ea rupi tiruahũ g̃agwyri pe. A'ereki itymipyra nahenhui. Ahã tuhẽ mbatera pevo a'ero. Kiro g̃a jukapahetei ty'ara. Ga ndogwerekoa'javi ojive no. A'ero ty'ara ga jukai. 15 Nurã ga hoi oporavykyavo pevove'ga pe tapyhy mbatera jijive javo. Pevove'ga omboporavyky ga a'ero ga mondovo nhuhũ me. “Ehepia katu ti porcos tohoyme ti a'ea hugwi i'urame,” ei ga ga pe.

16 —A'ero ga hepiakatui porcos ga pe okovo. Ougwei ga ipoitava reki tanhimoytaromouka javo novĩa. A'ereki g̃a nomondoi ga pe, ei Jesus'ga.

17 —Aerẽ ga japyakwapupugamo. “Garamo ji pytauhui avo naerũ?” ei ga oyvyteri pe. “O'u katu g̃a mbatera – kiroki g̃a oporavyky jiruva'ga pe. G̃a ndohygi reki hehe. He'yiva'ea hembyruera g̃a gwereko a'ero. Emo jihi kiro po ti amano avo jitekovo. A'ereki ji juka hete ty'ara,” ei ga oyvyteri pe.

18 —“Aho aha po ti ji nhivahema apina'ga pyri nehẽ. A'e po ti ji ga pe nehẽ: Apĩ, ji rekote'varuhui Tupana'ga pe yvagipeve'ga pe. Nde ve ji rekote'varuhui no. 19 Ere'e po nde ji ve hamo: ‘Jira'yra'ga rũi kiro ga rekoi ji ve.’ A'ea po nde ei ji ve hamo. Na ji poravykyi nde ve nehẽ oporavykyve'g̃a ja a'ero nehẽ. A'ea po ti ji ei jiruva'ga pe nehẽ.” A'ea ga ei oyvyteri pe ojapyakavo oina, ei Jesus'ga. 20 Ovy ga a'ero opohia oporavykya hugwi porcos reja ua pea hugwi.

—Ovahẽ g̃werĩ ga uva'ga ronga pe ua. Irupe garuva'ga gwa'yra'ga repiagi. “Kirog̃we jira'yra'ga jivyra'javi ji pyri. Aporogwety ji ga,” ei ga. A'ero ga nhani ga repenhana. Obeija ga ga gworygworyvamo ga rehe ga anhuvana.

21 —Kiro ipyahuve'ga ei uva'ga pe: “Apĩ,” ei ga. “Ji rekote'varuhui Tupana'ga pe yvagipeve'ga pe oji'i. Nde ve ji rekote'varuhui no. Ere'e po nde ji ve hamo: ‘Jira'yra'ga rũi kiro ga rekoi ji ve.’ A'ea po nde ei ji ve hamo,” ei ga.

22 —Emo garuva'ga e'i ojipyrive'g̃a pe: “Haite! Peru ti tapy'ynhapikatua – kiroki a'ea koji'i ikatu. Pemongiuka ti ga pe. Pemondo ti gapoakag̃areheva'ea gapoakag̃a rehe. Pemondo ti ga pe sandálias no,” ei ga g̃a pe. 23 “Peho ti herua imboky'rauhu'iva'ea bezerro yuranuhũa ra'yra. A'ea nhande iporakahetei. A'ea pejuka ti,” ei ga. “Ti'u ti. Tiapo ti toryva. 24 A'ereki jira'yra'ga horame ji hugwi ji ei: Omano ga. A'ereki ji a'e ikwehe'i: Ji ndahepiaga'javi po ti ga nehẽ. Kiro ga jivyra'javame ji pyri ji ei: Okwerava'ja ga. Oka'nhymypy ko ga ji hugwi ohorame ji hugwi. Kiro ji ga repiaga'javi,” ei ga ojipyrive'g̃a pe.

—“Kwa,” ei g̃a ogwovo. Kiro g̃a japoi toryva.

25 —Ojihuvypyve'ga rekoi ko pe. Kiro ga ruri ojivya onga pe. Ovahemame ga henduvi. A'ero ga ei oyvyteri pe: “Opy po g̃a imonhi'ig̃a,” ei ga.

26 —Ojipyri ga ojipyrive'ga mbuhurukari javo ga pe: “Maraname g̃a japoi toryva?” ei ga.

27 —“Neirũ'ga uhu,” ei gapyrive'ga ga pe. “Nderuva'ga ga rerekokatua'ja. ‘Nitetirũi ga,’ ei nderuva'ga. ‘Okoji jira'yra'ga,’ ei ga. Nurã nderuva'ga ojukauka imboky'rauhu'iva'ea bezerro,” ei ga.

28 —Ojihuvypyve'ga onhimonha'nga henduvame. Ndokipotari tuhẽ ga onga pype toryva repiaga. A'ero garuva'ga hemi ua ga pyri. “Herejo tuhẽ,” ei ga gwa'yra'ga pe. A'ea ga ega'ei ga pe.

29 —A'ero ojihuvypyve'ga ei uva'ga pe: “Ji rendu ti! Imbokwara'ara'arame jihi aporavyky hete nde ve jitekovo. Nane'ymi nenhi'ig̃a rupi ji ako katu. Ji ve nde nerembuhuri'i'i xunhiva'ea cabrito. Poi nde nerembuhuri ji ve toapo ti ga toryva javo ojikoty'ave'g̃a pavẽi. 30 Gaha reki, ndera'yra'ga, ga jigwaraipavi neitambere'ia rehe imondovo ahe'upahara'g̃a pe. Ga rura'javame nde ijukaukari ga pe imboky'rauhu'iva'ea bezerro,” ei ojihuvypyve'ga uva'ga pe.

31 —“Pi'a,” ei garuva'ga ga pe. “Nane'ymi nde ruvi ji pyri. Nhimbatepava nembatera tuhẽ okovo. 32 Pyry nhande roryroryvamo. Nurã ti tiapo toryva. A'ereki neirũ'ga horame nhande hugwi nhande ei: Omano ga. A'ereki nhande xa'e ikwehe'i: Ndihepiaga'javi po ti nhande ga nehẽ. Kiro ga jivyra'javame nhande pyri nhande ei: Okwerava'ja ga. Oka'nhymypy ko ga nhande hugwi ohorame nhande hugwi. Kiro nhande ga repiaga'javi,” ei garuva'ga, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

16

Akwaimbae'ga omoandyandyi gwuvihava'ga

1 Kiro Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe imombe'gwovo ojipea. G̃a mbo'eavo ga ei:

—Imbateheteve'ga ei ojipyrive'ga pe: “Ehepia katu nhimbatera ji ve ima'eamo ipyhyga itambere'ia ji ve,” ei ga ga pe.

—“Kwa,” ei ga.

—Aerẽ imbateve'ga pyri g̃a uhu javo ga pe: “Ndepyrive'ga ojigwarajuhu nembatera rehe,” ei g̃a imbateve'ga pe.

2 —Imbateve'ga ombuhuruka ojipyrive'ga a'ero. Ga pe ga ei: “Garamo nde rekouhui? Nde mombe'u g̃a ji ve. Maraname nde jigwarai nhimbatera rehe? Ekwatija ti ji ve imombe'gwovo enhimima'ẽa. Tahepia ji. Nde po ti ndereporavykya'javi ji ve hepiage'yma nhimbatera ji ve nehẽ,” ei ga ga pe.

3 —A'ero gapyrive'ga ei oyvyteri pe: “Marã po ti ji rekoi a'ero nehẽ? Kiro po ti jiruvihava'ga ji mondohetei ojihugwi ji mboporavykya'jave'yma ojive nehẽ. Ndajipopoakari ji. Nurã ndahyvykoi ko pe. Naporanduva'uvi ji mbatera ojipe'g̃a hugwi. Marã po ti ji rekoi ipyhyga mbatera jijive nehẽ?” ei ga. 4 Ojapyaka ga. “Ah! Kiro ji akwaha!” ei ga. “Nahanahã po ti ji rekoi g̃a mbohoryoryva ji rehe nehẽ. A'ero po ti g̃a ji mboapygi g̃wonga pype ji rerekokatuavo nehẽ ji poravykya'jave'ymame ga pe nehẽ,” ei ga oyvyteri pe.

5 —A'ero g̃a mbojopy'rupy'ruavo ga g̃a mbuhupavukari ojipyri – kiroki g̃a ndokwepygi ve garuvihava'ga pe. Urypyve'ga rurame ga ei ga pe: “Maramomi nde nderekwepygi ve jiruvihava'ga pe?” ei ga.

6 —A'ero ga ei gapyrive'ga pe: “He'yiva'ea ikava cem tambores de azeite,” ei ga.

—A'ero gapyrive'ga ei ga pe: “Koro neconta ikwatijara. Haite! Eapy ti ikwatijara'java he'yiva'ea rerojijyita. Ndahe'yiva'ea cinquenta tambores jate ti ekwatija. A'ea po ti nde ikwepygi ga pe nehẽ,” ei ga. A'ero a'ea ga ikwatijari.

7 —Ojipe'ga pe ga ei ga rurame: “Maramomi nderekwepygi ve jiruvihava'ga pe?”

—A'ero ga ei ga pe: “He'yiva'ea ha'ynha cem alqueires de trigo.”

—A'ero gapyrive'ga ei ga pe: “Koro neconta ikwatijara. Haite! Eapy ti ikwatijara'java he'yiva'ea rerojijyita. Ndahe'yiva'ea oitenta alqueires jate ti ekwatija. A'ea po ti nde ikwepygi ga pe nehẽ,” ei ga. A'ero a'ea ga ikwatijari.

8 —Aerẽ ikwahavame garuvihava'ga ei: “Heaporog̃ita jipyrive'ga ojapyakaheteavo ji moandyita ikwahava.” A'ea ga ei ojipyrive'ga omoandyirame, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

—A'ereki okote'varuhuve'g̃a okwaha ojogwerekovo gweaporog̃itaro. A'ea g̃a ikwahavi pyryve'g̃a hohe jireheve'g̃a hohe kojahuarupive'g̃a hohe, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

9 —Jihi a'e pe me, ei Jesus'ga g̃a pe. Pemondo ti iporia'ive'g̃a pe penhiitambere'ia tohoryory ti g̃a pejihe. A'ero aerẽ pe manorame ipyhyga'jave'yma itambere'ia, po ti g̃a ndoryndoryvamo jitehe pe ndehe nehẽ pe mboapyga ojipyri pevo yvagi pe nehẽ – kiroki a'ea ndopavi nehẽ. Pevo nane'ymi po ti nde ruvi g̃a pyri nehẽ, ei Jesus'ga.

10 —Kiroki ga ndahe'yiva'ea repia katu – gaha he'yjuhuva'ea repia katu no ahe mbojikoga ojihe. Kiroki ga ndahe'yiva'ea rehe omotetirũa – gaha he'yjuhuva'ea rehe omotetirũa no ahe mbojikoge'yma ojihe, ei Jesus'ga. 11 Po pe ndapepo'rukatui yvyakotyva'ea penhiitambere'ia, a'ero po ti Tupana'ga nomondoi oapoa pyryheteva'ea yvagipeva'ea pe me nehẽ topo'ruyme ti g̃a javo. 12 Po pe ndapehepiakatui aheapoa ahe ve ahe mbojikoge'yma ojihe, a'ero po ti Tupana'ga nomondoi peapoa pe me nehẽ, ei Jesus'ga.

13 —Kiro po ti ji g̃a mombe'ui mokonha'g̃a ahepojykahara'g̃a pe me pe mbo'eavo, ei Jesus'ga. Tiruahũ ahe poravykyrame mokonha'g̃a pe opojykahara'g̃a pe. Po ahe oporavyky mokonha'g̃a pe, a'ero po ahe ojipe'ga arõhetei ojipe'ga arõe'yma. Ovy'a hete po ahe onhimiarõve'ga rehe ojipe'ga koty ojirovage'yma.

—Na jitehe ahe nonhi'ĩpo'rukatui Tupana'ga ovy'aheterame itambere'ia rehe. Tupana'ga potaheterame ahe ndovy'ahetei itambere'ia rehe. Itambere'ia potaheterame ahe ndojirovagi Tupana'ga koty, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Tupana'ga okwaha aherekote'varuhua

(Mateus 11.12-13; 19.9; 5.31-32; Marcos 10.11-12)

14 Jesus'ga imombe'urame g̃wemimbo'ehara'g̃a pe fariseus'g̃a ga rendupavi. Fariseus'g̃a opotaruhu itambere'ia. Nurã g̃a ndopotari Jesus'ga remimombe'ua. A'ero g̃a Jesus'ga jaihetei ga rerekomemuamo.

15 Kiro Jesus'ga ei fariseus'g̃a pe:

—Pehe peko katu ahe pejepiagame jate. A'ero ahe ei: “Tupana'ga roryroryvamo g̃a ndehe g̃andekokatua rehe.” Ikwahave'yma ahe ei nahã ombaragwahave'yma g̃waramo pendekote'varuhua rehe. Tupana'ga ki a'e te okwaha pendekote'varuhua. Aheremimboheteva'ea pe Tupana'ga ei: “Ite'varuhu hete!” ei ga.

16 —Ymyahũ ymyahũva'ea ahe mbo'ei Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea nhi'ig̃agwera rehe no. A'ea rehe ymyahũve'g̃a g̃a mbo'ei ikwehe'i no nahanahã ti peko katu javo. Kiro João Batista'ga ag̃wamove'g̃a mbo'ei pyryva'ea rehe ji pavẽi, ei Jesus'ga. G̃a mbo'eavo ore ei g̃a pe: Kiro Tupana'ga oko nhanderuvihavuhuhetero nhande repiakatuavo. Orerenduve'g̃a heroviapotahetei orenhi'ig̃a. A'ero g̃a ei: “Toko ti ga oreruvihavuhuhetero.” A'ea g̃a ei ipotaheteavo ojikoga Tupana'ga rehe.

17 —Po yvaga opa. Po yvya opa. Moisésva'ea remimbo'eagwera ki a'e te ndopavi'i'i. Xunhi'i'ĩva'ea rũi po ti ipavi jugwi nehẽ, ei Jesus'ga.

18 —Kiroki ga opohi g̃wembirekohẽa hugwi hẽa mondoheteavo – gaha ite'varuhu ojipehẽa rerekorame. Tupana'ga ndopotari ga ojipehẽa rerekorame. Hẽa rerekorame ga ajuajuri. A'ereki ga hembireko jitehe jypyvehẽa pavẽi. Na jitehe – kiroki ga gwereko garembirekoypyvehẽa ga pohirame hẽa hugwi – gaha ite'varuhu hẽa rerekorame. A'ereki ga gwereko garembirekohẽa. Tupana'ga ndopotari nanongara, ei Jesus'ga g̃a mbo'eavo.

Imbateheteva'ea Lázarova'ea pavẽi

19 Kiro Jesus'ga imombe'ui g̃a mbo'eavo. A'ero ga ei:

—Ahe gwereko pa imbateheteva'ea. Nane'ymi ahe omongi tapy'ynhapipyryva ikatuheteva'ea. He'yi hehe. Huvihava'g̃a pira'java'ea ko ahepira hovy'iva'ea linho apopyra no pyryva'ea. Nane'ymi ahe herekoi ikatukatuva'ea jate i'gwoi'gwovo gworygworyvamo.

20 —Aherongauhua apoa pyri porta pyri Lázarova'ea nhinog̃i. Ono g̃a ahe pevo jipi. Iporia'i Lázarova'ea ombatere'ymamo ojagwuhuro. He'yjuhu ahejagwa. 21 Ougwei ahe imbateva'ea rembi'uagwera. “Po ga imbuhurukari ji ve hamo – kiroki ohiohi gajurua hugwi yvyvo ga i'urame,” ei ahe oyvyteri pe. Nhag̃watig̃a uhu ahejagwa rererereva okovo!

22 —Aerẽ iporia'iva'ea manoi Lázarova'ea. A'ero Tupana'gapyrive'ga ahera'uva rerohoi imondovo Abraãova'ea pyri yvagi pe.

—Imbateva'ea manoi no. A'ero g̃a ahe tymi. 23 Omanove'g̃a gwyri pe imbateva'ea ra'uva rekoi. Hahy hete imbateva'ea pe pevo. Kiro ahe jovavuri. Paivo ihoi ahema'ẽa Abraãova'ea repiaga. Ahe gwepia Lázarova'ea rekorame Abraãova'ea pyri hete. 24 A'ero imbateva'ea onhi'ig̃a mondoi: “Amoi! Abraão!” ei ahe. “Ji porogwety po nde hamo! Embuhuruka ti Lázarova'ea ji pyri. Tomonde ti ahe opoakãtĩapy'ria yhya pype herua imbuhua nhikũa rehe imbohakuvia nhikũa. A'ereki hahyuhu ji ve tata pype.”

25 —A'ero Abraãova'ea ei: “Pi'a,” ei ahe. “Nahembuhurukari ji. Ekwahava'ja ti. Emanoe'ymame nde erereko embatera ikatuva'ea ejoryjoryvamo. Lázarova'ea pe ki a'e te ite'varuhu hete omanoe'ymame. Kiro Lázarova'ea py'a u katu avo ji pyri. Nde ve kiro hahy hete. 26 Nhanema'õ me oko yvya kwaruhua. Nurã ahe ndohahavi ore hugwi pe pyri. Na jitehe ahe ndohahavi pe hugwi ore pyri,” ei Abraãova'ea ahe ve.

27-28 —A'ero imbateva'ea ei: “Amoi!” ei ga. “Ji rendu! Emondouka ti Lázarova'ea jiruva'ga ronga pe a'ero nhiirũ'g̃a pyri cincove'g̃a pyri. Tomombe'u ti ahe g̃a pe jirekote'varuhua kwepykava topohi ti g̃a okote'varuhua hugwi. A'ero nduri po ti g̃a avo ji pyri hahyva'ea ruvihava pype nehẽ,” ei imbateva'ea Abraãova'ea pe.

29 —A'ero Abraãova'ea ei: “Gwereko g̃a Moisésva'ea remimbo'eagwera aherembikwatijara. Gwereko g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea nhi'ig̃agwera aherembikwatijara. Na g̃a aherembikwatijara rendukatui xako hehe javo,” ei Abraãova'ea ahe ve.

30 —“Amoi,” ei ahe Abraãova'ea pe. “Nohenduvi po ti g̃a aherembikwatijara okoe'yma hehe. Po ti ahe vyri omanoa hugwi ogwovo g̃a pyri imombe'gwovo g̃a pe nehẽ, a'ero po ti g̃a pohiri okote'varuhua hugwi nehẽ,” ei imbateva'ea.

31 —A'ero Abraãova'ea ei ahe ve: “Po g̃a nohendukatui Moisésva'ea remimbo'eagwera Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea nhi'ig̃agwera reheve, a'ero po ti g̃a ndogweroviari ahe vyrame omanoa hugwi ogwovo g̃a pyri imombe'gwovo g̃a pe nehẽ. Nurã po ti ji namondoukari ahe pevo nehẽ,” ei Abraãova'ea imbateva'ea pe.

A'ea Jesus'ga imombe'ui fariseus'g̃a pe g̃a mbo'eavo.

17

Tiruahũ hete g̃a pe, ei Jesus'ga

(Mateus 18.6-7, 21-22; Marcos 9.42)

1 G̃wemimbo'ehara'g̃a pe Jesus'ga ei:

—Jara'g̃a ombote'varuhu jipi. Na tuhẽ po ti jipi nehẽ, ei Jesus'ga. G̃a pe ti tiruahũ hete nehẽ – kiroki g̃a ombote'va ojipe'g̃a mbopogweavo ite'varuhuva'ea rehe, ei Jesus'ga. 2 Omano jipe po g̃a hamo tombote'varyme ti g̃a jireheve'g̃a – kiroki jireheve'g̃a ag̃wamo gwe ojiko Tupana'ga rehe ikwahapave'yma Tupana'ga nhi'ig̃a, ei Jesus'ga. Po ahe opytĩ g̃ajurimo itaruvihavuhua ipohyiva'ea yngu'a'javuhuva'ea g̃a momboa ypiahua ruvihava pype g̃a mbotypyvyga, a'ea ko tiruahũhetero g̃a pe. Koji'i tiruahũ hete g̃a pe g̃a jireheve'g̃a mbote'varuhurame, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

3 —Eko katu ti! Po ndekotyve'ga ite'varuhu nde ve – kiroki ga ojiko ji rehe nde ja. Po ga ite'varuhu nde ve, a'ero ti ere ga pe: “Nahanahã nderekote'varuhua ji ve. Na rũi ahe japoi.” A'ea ti ere ga pe, ei Jesus'ga.

—Po ga ei nde ve: “Jite'varuhu ko ji ko. Ndajite'varuhua'javi po ti ji nde ve a'ero nehẽ,” e po ga nde ve. Po ga pohiri okote'varuhua hugwi, a'ero terehenonha'javi ti garekote'varuhua.

4 —Po he'yjuhurame po seterame ga te'varuhua'jaa'javamo nde ve ara rupi ve. Po he'yjuhurame po seterame ga ea'jaa'javi nde ve: “Jite'varuhu ko ji ko,” e po ga nde ve. “Ndajite'varuhua'javi po ti ji nde ve a'ero nehẽ. Apohi ji kiro jirekote'varuhua hugwi,” e po ga. A'ero he'yjuhurame seterame ti erea'jaa'ja ga pe: “Nahenonha'javi po ti ji nderekote'varuhua nehẽ.” Nahã ti ere ga pe, ei Jesus'ga g̃a pe.

Nahã oko ahe jikogame Tupana'ga rehe

5 A'ero Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a – kiroki gamoirũhara'g̃a – g̃a ei Jesus'ga pe nhandepojykaharete'ga pe:

—Orojiko ore Tupana'ga rehe gapopoakara rehe no. Ore poko ti. Koji'i ti embojikoguka ore ve.

6 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Po pe jikogi gwere jitehe Tupana'ga rehe gapopoakara rehe no, a'ero po pe ei agwava'ea pe i'yva pe figueira brava pe: “Ipya rehe vehevi ti ejijyi enhityma'java typya pype ypiahua ruvihava pype.” Po pe ei a'ea, a'ero ijijyi onhityma'java typya pype, ei Jesus'ga g̃a pe.

G̃apyriva'ero po g̃a oporavyky g̃a pe hamo

7 Kiro Jesus'ga ei:

—Po pepyrive'ga gwyvykoi ko pe oporavykyavo. Po ga penenymbava repia katu ovelhas repia katu oporavykyavo. Ga rurame onga pe oporavykyhava hugwi pe ndape'ei ga pe: “Haite! Herejo eapyga mesa pyri. E'u ti.” Pe ndape'ei na ga pe. 8 Pe pe'e ga pe: “Emboavujikwe pa ti mbatera ji ve ta'u. A'ero ti enhimboavujikwe herua mbatera imbuhua ji ve. Ji i'urẽ po ti nde i'ui ji py'rovo nehẽ,” pe'e pe pejipyrive'ga pe, ei Jesus'ga.

9 —Pe ndape'ei ga pe: “Ndepyry hete nde eporavykyavo ji ve ekoheteavo nhinhi'ig̃a rupi.” A'ea rũi pe ei ga pe. Pepyriva'ero g̃waramo oporavyky po ga pe me hamo.

10 —Na jitehe pejipyrive'ga ja pe tuhẽ ti peko. Pekopavame Tupana'ga nhi'ig̃a rupi ti pe'ji Tupana'ga pe: “Ore rekopavame enhi'ig̃a rupi, terei ti ore ve pepyry hete pe javo. Ndepyriva'ero g̃waramo oroporavyky po ore nde ve hamo.” A'ea ti pe'ji Tupana'ga pe, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga omombi dezva'ea hugwi ahejagwa

11 Aerẽ Jesus'ga hogahoi taho ji Jerusalém me javo. Ohorame ga okwa Galiléiapeve'g̃a gwyri pe Samariapeve'g̃a gwyri pe no. 12 Pevo ga vahemi cidade'i pe. Cidade'ia rembeyvyri pe ijaijauhuve'g̃a ga rovatĩ dezve'g̃a. Irupe g̃a pytai ga hugwi. 13 Jesus'ga pe g̃a onhi'ig̃a mondoi javo:

—Jesus! ei g̃a ga pe. Ore porogwety po nde hamo, ei g̃a Jesus'ga pe ga renoina nde ko orembo'eharamo javo ga pe.

14 G̃a ndepiagame Jesus'ga ei g̃a pe:

—Peho ti pejipiuka ikwava'ẽhara'g̃a pe pejijagwa repiuka g̃a pe.

G̃a horame g̃ajagwa pigi g̃a hugwi. 15 Ojagwapihava repiagame ojipeji'ga jivyri Jesus'ga pyri. Hahyahi ganhi'ig̃a ga erame Tupana'ga mboheteavo gworygworyvamo ga rehe.

16 —Ndepyry hete nde! ei ga Jesus'ga pe. Erepohano kwaha hete nde.

A'ea ga ei onhinog̃a upa ojovapyvo Jesus'ga pyri ndehe koji'i ji hohe javo. Ga ko Samariapeve'ga. 17-18 Nurã Jesus'ga ei:

—Nhandegwyripeve'ga rũi – gaha jate ga jivyri ji pyri gworygworyvamo Tupana'ga rehe ga mboheteavo. Amombi ji dezve'g̃a jagwa g̃a hugwi. Ma jara'g̃a naerũ, noveve'g̃a judeus'g̃a? Po g̃a jivyri Tupana'ga mboheteavo hamo!

19 Samariapeve'ga pe Jesus'ga ei:

—Epo'ã heregwovo enhonga pe. Erejiko nde ji rehe. Nurã ndejagwa pigi nde hugwi.

Maname po ti Tupana'ga oko aheruvihavuhuhetero nehẽ?

(Mateus 24.23-28, 37-41)

20 Aerẽ fariseus'g̃a ei Jesus'ga pe:

—Maname po ti Tupana'ga oko nhanderuvihavuhuhetero avo yvya koty nehẽ?

A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Ndiukwahavi Tupana'ga rekorame huvihavuhuhetero yvya koty nehẽ. 21 Nurã po ti g̃a nde'i nehẽ: “Pehepia! Avo ko ga rekoi huvihavuhuhetero! Pehepia! Pevo ko ga rekoi huvihavuhuhetero!” A'ea rũi po ti g̃a ei nehẽ. A'ereki Tupana'ga oko jipe huvihavuhuhetero aheyvyteri pe ahe jikogame ga rehe, ei Jesus'ga fariseus'g̃a pe.

22 G̃wemimbo'ehara'g̃a pe Jesus'ga ei:

—Aerẽ po ti pe ei nehẽ: “Po ti ga rura'javi opytaahi'viavo nhande pyri nehẽ hamo.” Nahã po ti pe ei ji repiaga'japotaheteavo nehẽ novĩa. Pe ndajirepiagi nehẽ, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

23 —O'mbero po ti g̃a ei pe me nehẽ: “Pehepia! Pevo ko Cristo'ga! Pehepia! Avo ko Cristo'ga!” Nahã po ti g̃a ei pe me o'mbero nehẽ. Tapehoi ti g̃a ndupi hepiaga. Taperoviari ti g̃a.

24 —Jijipiukarame ji rura'jahava rupi tupã verava ja po ti ji rekoi nehẽ. Tupã veraveravame kikoty yvaga rehe ombokojahu pa kokoty yvaga rehe no. A'ero ahe gwepia pa kojahua. Na jitehe po ti g̃a nhaporemo ji repiagi ji rura'javame yvaga hugwi nehẽ, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no. 25 Kiro po ti g̃a imbuhuna'ẽi he'yiva'ea hahyva'ea ji ve avo nehẽ. Ag̃wamove'g̃a po ti nanhiarõi ji reroviare'yma kiro nehẽ.

26 —Noéva'ea nhinhag̃a renondehava yhara ruvihavuhua pype ojo'ja jirura'java renondehava pavẽi, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no. 27 Ymyahũ Noéva'ea nhinhag̃a renonde yhara ruvihavuhua pype ahegwyripeva'ea i'ui'ui jipi gworygworyvamo hako. Ahegwyripeva'ea rembirekoro akwaimba'eva'ea jipi no. Ojipeva'ea kunhava'ea mohembirekoi no. Nahã ahegwyripeva'ea rekoi okovo imboha'uve'yma Noéva'ea avame yhara ruvihavuhua pype yhya hehanhuhũa rurame ahegwyripeva'ea mbotypyvypava nhatymbava hako – kiroki ahegwyripeva'ea ndo'avi yhara ruvihavuhua pype.

28 —Na jitehe Lóva'ea hoa renondehava Sodoma hugwi. Sodomapeva'ea i'ui'ui jipi gworygworyvamo. Mbatera ahe ipyhygi itambere'ia pyvõ aerẽ imondovo mbatera itambere'ia rehe. Ko pe ahe itymi. Onga ahe japoi. Nahã Sodomapeva'ea rekoi okovo ikwahave'yma ombokajag̃wama. 29 Lóva'ea hemame cidade hugwi Sodoma hugwi ogwovo Tupana'ga imbohirukari yvaga hugwi tata enxofre reheve ojapy'uva'ea reheve Sodomapeva'ea rehe ahe jukapavuka.

30 —Na jitehe po ti yvyakotyve'g̃a ndekoi okovo ikwahave'yma jirura'javag̃wama nehẽ, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

31 —Ji jipiukarame ti ga tokiyme g̃wonga pype ombatera renoheme'yma jugwi – kiroki ga oko ongapereuhua arimo. Na jitehe ti ga tohoa'javyme g̃wonga pe nehẽ – kiroki ga oko ko pe ji jipiukarame nehẽ, ei Jesus'ga. 32 Tapemoka'nhymi ti Lóva'ea rembirekova'ea! Ohoa'ja pota ahe g̃wonga pe omanomo, ei Jesus'ga imombe'gwovo. 33 Kiroki g̃a e'i: “Ndakoi ti ji Jesus'ga remimbo'eharamo tajijukayme ti javo” – a'ero po ti g̃a manoi ogwovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei Jesus'ga. Kiroki g̃a ojipe'g̃a g̃a jukai g̃a jikoga g̃waramo ji rehe – omanorẽ po ti g̃a oho upa avuirama Tupana'ga pyri nehẽ, ei Jesus'ga.

34 —A'e ji pe me, ei Jesus'ga. Ji rura'javame po ti mokonha'g̃a kiri onhinongava rehe ypytunimo. Ojipeji g̃anhinongava. Kiro po ti ojipe'ga rerohohava nehẽ. Kiro po ti ojipe'ga rejahava nehẽ, ei Jesus'ga. 35 Kunhangwera'g̃a mokonha'g̃a po ti ombo'i ombo'ihava pyvõ ojopyri. Kiro po ti ojipehẽa rerohohava nehẽ. Kiro po ti ojipehẽa rejahava nehẽ, ei Jesus'ga. 36 Mokonha'g̃a po ti oko ko pe akwaimbae'g̃a nehẽ. Kiro po ti ojipe'ga rerohohava nehẽ. Kiro po ti ojipe'ga rejahava nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

37 A'ero Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ei ga pe:

—Nhandepojykaharetero emombe'u ti ore ve. Mome po ti nanongara nehẽ?

A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Jukwaha po ti nehẽ. Ahe manorame po ti huruvua onhimongy ahera'oa pyri nehẽ ti'u javo.

A'ea Jesus'ga ei na jitehe po ti jukwaha ji rura'javame nehẽ javo.

18

Aherembirekokwerava'ea juizva'ea pavẽi

1 Kiro Jesus'ga imombe'ui ojo'java'ea g̃a pe. A'ea pyvõ ga g̃a mbo'ei g̃anhi'ig̃a rehe Tupana'ga pe tapenhi'ĩ jipi pejikweraje'ymamo javo g̃a pe. 2 G̃a mbo'eavo hehe ga ei:

—Juiz'ga oko cidade pype upa. Ndokoi ga Tupana'ga nhi'ig̃a rupi okyhyjie'yma ga hugwi. Ndojirovagi ga akwaimbae'g̃a koty no okyhyjie'yma g̃a hugwi. 3 Aherembirekokwerahẽa oko akoja pype cidade pype upa no. Uhuuhura'ja hẽa juiz'ga pyri jipi ja'javo ga pe: “Ji repy ti ga rehe. A'ereki ga ite'varuhu ji ve,” ei hẽa juiz'ga pe jipi.

4 —Ndohepypotari ga hẽa. Ga ndopokona'ẽi hẽa. Aerẽ reki ga ei oyvyteri pe: “Ndakyhyji ji Tupana'ga hugwi akwaimbae'g̃a hugwi no g̃a mbopogwee'yma. Jikyhyjiavo g̃waramo rũi po ti ji aherembirekokwerahẽa pokogi nehẽ. 5 Nhimbokweraja g̃waramo po ti ji hẽa pokogi nehẽ. Po ti ji ndahepygi hẽa nehẽ, a'ero po ti hẽa ji mohe'ouhũ u'ua ji pyri nehẽ. Kiro po ti ji hẽa repygi a'ero,” ei ga oyvyteri pe, ei Jesus'ga.

6 —Pejapyaka ti juiz'ga nhi'ig̃a rehe ndapyryvive'ga nhi'ig̃a rehe, ei Jesus'ga nhandepojykaharete'ga. 7 Marã po ti Tupana'ga hekoi g̃wemimo'ẽhara'g̃a nderekovo nehẽ? Gwepy po ti ga g̃a naerũ? – kiroki g̃a onhi'ĩ hete ga pe arimo ypytunimo no ore poko ti javo. Marãi pe? Mbegwe po ti ga g̃a pokoga nehẽ naerũ? Marãi pe? 8 A'e ji pe me: Ga kaitu g̃a pokogi kotihĩ nehẽ ji mbuhura'java avo yvya koty nehẽ. Ji rura'javame mara'ngu po ti yvyakotyve'g̃a ojikoga ji rehe nehẽ? ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

Fariseu'ga itambere'ia mono'õhara'ga pavẽi

9 Kiro Jesus'ga imombe'ui ojipea ojo'java'ea jara'g̃a pe – kiroki g̃a e'i oyvyteri pe: “Orepyry hete ore. Ojipe'g̃a tiruahumba.” A'ea g̃a ei ojirovage'yma g̃a koty. G̃a pe Jesus'ga ei pehe po ti ji pe mombe'ui kiro javo.

10 —Mokonha'g̃a oho ojatykahavuhua pype templo pype xanhi'ĩ ti Tupana'ga pe javo. Ojipe'ga ko fariseu'ga. Ojipe'ga ko itambere'ia mono'õhara'ga, ei Jesus'ga.

11 —Fariseu'ga o'ã onhi'ig̃a oyvyteri pe. “Tupana,” ei ga Tupana'ga pe. “Jiroryrory ji nde rehe. A'ereki nde ji mongo ojipe'g̃ahoheva'ero. Nurã g̃a ja rũi ji rekoi. A'ereki g̃ahã ahe moandyandyi ipyhyga g̃ambatera. Ndapyryvi g̃a. Gwereko g̃a ojipe'g̃a nembireko'g̃a. Avove'ga ja rũi itambere'ia mono'õhara'ga ja rũi ji rekoi nohõ. 12 A'u ji cinco jikira rupi. Dois jikira rupi ji nda'ui tanhi'ĩ Tupana'ga pe javo. Nahã ji rekoi jipi. Amondo ji nde ve nhimbatera jipi. Ji herekorame dez mbatera ji amondo nde ve ojipeji,” ei fariseu'ga, ei Jesus'ga ga mombe'gwovo g̃a mbo'eavo.

13 —Itambere'ia mono'õhara'ga ki a'e te irupe ga o'ã ojipe'g̃a hugwi. Ndojovavuri ga hepiage'yma yvaga koty. Onupanupã ga opoti'a opoa pyvõ ovy'are'yma g̃waramo. Tupana'ga pe ga ei: “Tupana, ako te'varuhu ji. Terenhimonha'ngai ji rehe. Ji porogwety kiro!” ei itambere'ia mono'õhara'ga Tupana'ga pe, ei Jesus'ga.

14 —A'e katu ji pe me, ei Jesus'ga. Itambere'ia mono'õhara'ga hugwi Tupana'ga imombori garekote'varuhua. A'ero ga jivyrame g̃wonga pe Tupana'ga ei ga mombe'gwovo: “Pyry kiro itambere'ia mono'õhara'ga.”

—Ojipe'ga pe fariseu'ga pe Tupana'ga nde'i: “Ndepyry nde.” A'ea rũi Tupana'ga ei. Kiroki ga e'i jihi ko huvihavamo ojipe'g̃a hohe pa javo – po ga ei a'ea onhimboheteavo onhimongovo aha huvihavamo, a'ero po ti Tupana'ga ei ga pe nehẽ: “Nderekoi nde huvihavamo. Nerenhimbohetei po nde hamo a'ero.” A'ea po ti Tupana'ga ei ga pe nehẽ, ei Jesus'ga.

—Po ga nonhimbohetei ojipe'g̃a nderekokatuavo, a'ero po ti Tupana'ga ei ga pe nehẽ: “Eko ti huvihavamo.” A'ea po ti Tupana'ga ei ga pe nehẽ, ei Jesus'ga.

Jesus'ga omombyry tay'riva'ea pe

(Mateus 19.13-15; Marcos 10.13-16)

15 Aerẽ tayri'g̃a no, ojipe'g̃a g̃a nderuri Jesus'ga pyri topoko ti ga g̃a ndehe imombyryva g̃a pe javo. Tayri'g̃a nderura repiagame Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ei g̃a pe:

—Taperuri tayri'g̃a Jesus'ga pyri, ei g̃a.

16 Jesus'ga ki a'e te e'i:

—Tuhu tuhẽ ti tayri'g̃a ji pyri, ei ga. Tapemombigi ti g̃andura. A'ereki Tupana'ga pyry hete nanongara'g̃a'jave'g̃a pe okovo g̃anduvihavuhuhetero g̃a jikogame ojihe, ei Jesus'ga. 17 Imombe'ukatuavo ji ei pe me: Tayri'g̃a ojiko uva'g̃a ndehe okovo g̃anemimbotarimova'ea rehe. Kiroki g̃a oko tayri'g̃a ja rũi – g̃a ndojikogi Tupana'ga rehe okoe'yma garemimbotarimova'ea rehe. G̃a po ti nomongoi Tupana'ga gwuvihavuhuhetero a'ero nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Imbateheteva'ea nomondopapotari

(Mateus 19.16-30; Marcos 10.17-31)

18 A'ero huvihava'ga ei Jesus'ga pe ombo'ehara'ga pe:

—Marãva'ea rupi pyryva'ea rupi po ti ji rekoi nehẽ jirekoag̃wamamo Tupana'ga pyri avuirama nehẽ? ei ga Jesus'ga pe.

19 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Maraname nde ei pyryva'ea rehe? Tupana'ga nhi'ig̃a jate ko pyry, ei Jesus'ga. 20 Erekwaha ko nde Tupana'ga remimbo'eukaragwera Moisésva'ea pe ymyahũ. Ga e'i ahe ve:

“Tererekoi ti ojipe'g̃a nembireko'g̃a.

Terejukai ti ojipe'g̃a.

Teremimi ti ojipe'g̃a hugwi.

Tane'mbei ti ojipe'g̃a mombe'gwovo tehe.

Emondo ti ejeaporog̃ita imohina ejuva'ga rehe eyhẽa rehe no,” ei Tupana'ga, ei Jesus'ga.

21 A'ero ga ei Jesus'ga pe:

—Jivoja'irame ji hendukatupavi Moisésva'ea remimbo'eagwera. Kiro ji heronhimomboakari ahendu katu ve ji, ei ga.

22 Ga renduvame Jesus'ga ei ga pe:

—Ojipeji rehe nderehygi ve Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe. Emondo pa ti embatera itambere'ia pyhyga. Kirẽ ti ema'ẽ eitambere'ia imbatere'ỹve'g̃a pe, ei Jesus'ga. A'ero po ti Tupana'ga imombyryvi nde ve yvagi pe nehẽ, ei Jesus'ga. Nurã ji ei nde ve: Emondo pa ti eitambere'ia kiro. Imondopavirẽ ti ejo ji rupi ekovo nhiremimbo'eharamo ejikoga ji rehe jate, ei Jesus'ga ga pe.

23 Jesus'ga renduvame ga ndovy'ahetei. A'ereki ga nomondopapotari ombatehetero g̃waramo. 24 Gavy'are'yma repiaga Jesus'ga ei:

—Hahy imbateve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga pe eko ti oreruvihavuhuhetero javo. Po g̃a nde'ipotari te a'ea. Ndokopotari g̃a garemimbo'ea rupi okoheteavo ombatera rehe, ei Jesus'ga. 25 Tegwete yuranuhũa'javuhuva'ea hohava camelo hohava agulha kwa'ria rupi. Tegwete hete imbateheteve'g̃a hohava Tupana'ga nhi'ig̃a rupi okoheterame ombatera rehe. Nurã po ti g̃a ndojikogi ga rehe, ei Jesus'ga.

26 A'ero garenduve'g̃a ei:

—Ma'g̃a po ti oho Tupana'ga pyri yvagi pe nehẽ naerũ?

27 A'ero Jesus'ga ei:

—Na tuhẽ yvyakotyve'g̃a nonhimondoi yvagi pe. A'ereki tegwete g̃a pe. Tupana'ga pe reki nonhimimi. A'ereki ga g̃a mbojiko ojihe g̃a mbuhuruka ojipyri, ei Jesus'ga.

28 A'ero Pedro'ga ei Jesus'ga pe:

—Ji rendu ti, ei ga. Ore oropohi pa ore orombatera hugwi orojikovo neremimbo'eharamo.

29 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Imombe'ukatuavo ji ei pe me pe'jave'g̃a pe no – kiroki g̃a pe ja opohi ombatera hugwi gwe'yja'g̃a hugwi no xako ti Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi javo. A'e ji: Pyry hete po ti ga pe nehẽ – kiroki ga opohi g̃wonga hugwi, gwuva'ga hugwi, oyhẽa hugwi, oirũ'g̃a hugwi, g̃wembirekohẽa hugwi, gwa'yra'g̃a hugwi. 30 Po ga opohi pa g̃wonga hugwi g̃a hugwi no taho ti Jesus'ga rupi javo, a'ero ag̃wamo koji'i Tupana'ga imombyryhetei ga pe nehẽ. Aerẽ po ti Tupana'ga ga mongoi ojipyri ga mombytavo avuirama nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga omombe'ua'ja omanoag̃wama

(Mateus 20.17-19; Marcos 10.32-34)

31 Kiro Jesus'ga dozeve'g̃a nderohoi irupe'i jara'g̃a hugwi. Dozeve'g̃a pe ga ei a'ero:

—Ji rendu ti. Kiro nhande hoi cidade de Jerusalém me. A'ero ihoi Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea rembikwatijapava rupi – kiroki a'ea ji mombe'u, ei Jesus'ga. 32 Aerẽ Jerusalém me po ti nhimondoukahava judeus'g̃arũive'g̃a pe nehẽ. A'ero po ti g̃a ji rerekomemui okote'varuhuavo ji ve onyvuna ji rehe nehẽ. 33 Ipira apopyra pyvõ po ti g̃a ji nupanupãi ji mondohondohoga nehẽ. Kirẽ po ti g̃a ji jukai nehẽ. Ko'emameva'ea py'rovo mokõi jikira py'rovo po ti ji kweravi nehẽ yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no, ei Jesus'ga dozeve'g̃a pe.

34 Dozeve'g̃a nombaragwahavi ganhimombe'ua rehe reki. A'ereki onhimiva'ea g̃a pe. Oyvyteri pe g̃a ei:

—Marã ga'ea? Maraname ga ei na onhimombe'gwovo? ei g̃a.

Jesus'ga omboheakwa katu heakwagweva'ea

(Mateus 20.29-34; Marcos 10.46-52)

35 Aerẽ Jesus'ga hogahoi. Kiro ga vahemi g̃werĩ cidade de Jericó pe. Pevo heakwagweve'ga apygi pehea rembeyvyri pe oporanduva itambere'ia rehe. 36 G̃wendu ga he'yive'g̃a kwavame onhipyvõ onhimongyavo. A'ero ga ei:

—Maraname g̃a kwag̃akwavi?

37 A'ero g̃a ei ga pe:

—Jesus'ga kwavi kiro Nazarépeve'ga.

38 A'ero ga onhi'ig̃a mondoi tanhirendu ti Jesus'ga javo.

—Jesus! Nde ko Daviva'ea rymyminoro! ei ga.

Nahã ga ei Jesus'ga pe. A'ereki ga e'i oyvyteri pe: “Jesus'ga pe Tupana'ga e'i eko ti g̃anduvihavuhuhetero javo.”

—Ji poko ti! ei ga Jesus'ga pe.

A'ea ga ei tanhimboheakwa katu ti ga opopoakara pyvõ javo.

39 A'ero tenondeve'g̃a ei ga pe:

—Epi! ei g̃a ga pe tonhi'imbi ga javo.

Koji'i ga onhi'ig̃a mondoi reki.

—Daviva'ea rymyminoro ji poko ti! ei ga Jesus'ga pe.

40 A'ero Jesus'ga pytai ga reruruka ojipyri. Ga rurame Jesus'ga ei ga pe:

41 —Marã po ti ji nde rerekoi nehẽ? Gara nde erepota?

A'ero ga ei:

—Ji mboheakwa katu jipojykaharetero, ei ga.

42 —Ehepia ti a'ero! ei Jesus'ga ga pe. Erejiko nde ji rehe. Nurã nde reakwakaturo kiro, ei Jesus'ga.

43 Kotihĩ hete ga hepiagi a'ero. Ogwovo Jesus'ga rupi ga Tupana'ga mbohetei.

—Ndepyry hete nde ji ve, ei ga Tupana'ga pe.

Pevove'g̃a na jitehe g̃a ei gareakwakatua repiagame:

—Ndepyry hete nde ga mboheakwakatuavo! ei g̃a Tupana'ga pe onhimongyavo.

19

Jesus'ga Zaqueuva'ea pavẽi

1 Kiro Jesus'ga hoi ovahema cidade de Jericó pype ogwovo mbytera rupi. 2 Pevo Zaqueu'ga ruvi itambere'ia mono'õhara'g̃a nduvihava'ga. Imbate hete ko ga. 3 Ga Jesus'ga repia pota. “Marã po ga rekoi?” ei ga oyvyteri pe. Zaqueu'ga yvyive. Nurã ga ndohepiagi Jesus'ga he'yive'g̃a ga mbotyvahivame. 4 Nurã ga nhani g̃a pyvõ okwava ogwovo g̃a nenonde ojiupia i'yva rehe amoreira rehe. “Avo hugwi po ti ji Jesus'ga repiagi nehẽ,” ei ga oyvyteri pe. A'ereki Jesus'ga okwa g̃werĩ i'yva pyvõ.

5 Ovahemame Jesus'ga rovavuri Zaqueu'ga koty ga repiaga javo ga pe:

—Zaqueu! Haite! Ejy! Ag̃wamo ji tapyta neronga pype, ei Jesus'ga.

6 Kotihĩ ga jyvi i'yva hugwi a'ero gworygworyvamo Jesus'ga rehe ga rerogwovo g̃wonga pype. 7 A'ea ojipe'g̃a ndopotaruhui onhimongyavo. A'ero g̃a ei:

—Maranameuhũ okote'varuhuve'ga ronga pype Jesus'ga oki opytapota pevo?

8 Aerẽ Zaqueu'ga ami onhi'ig̃a nhandepojykaharete'ga pe Jesus'ga pe.

—Ji rendu jipojykaharetero, ei ga Jesus'ga pe. Ambohovaja ti nhimbatepava imondovo hovajara imbatere'ỹve'g̃a pe nehẽ. Ji ojipe'g̃a moandyandyi ipyhygahyavo g̃a hugwi ikwehe. Kiro po ti ji imondoa'javi g̃a pe a'ero nehẽ. Po ojipeji mbatera ji apyhygahy g̃a hugwi, a'ero po ti ji imondoi quatro g̃a pe nehẽ. Nahã po ti ji imondoa'javi koji'i hete g̃a pe nehẽ, ei ga Jesus'ga pe.

9 —Zaqueu, ei Jesus'ga ga pe. Ag̃wamo pe pejiko ji rehe, ndehe nenongapypeve'g̃a pavẽi, imomboruka ji ve pejikote'varuhua pe hugwi. Orombojikoguka ji jijihe. A'ereki nde ko Abraãova'ea rakykwepohara no, ei Jesus'ga Zaqueu'ga pe. 10 A'ereki ji ajo yvya koty taheka ti ji yvyakotyve'g̃a imomboa g̃andekote'varuhua g̃a hugwi g̃a mbojikoguka jijihe javo. Kiroki g̃a ndogwerekoi gwepiakatuhara'g̃a oka'nhyve'g̃a ja – g̃andekote'varuhua ti ji tamombo, a'e ji jijoa yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no, ei Jesus'ga.

Huvihava'ga omondo oitambere'ia dezve'g̃a pe

(Mateus 25.14-30)

11 G̃a g̃wenduvame ga imombe'ui ojo'java'ea. A'ereki ga uhu g̃werĩ Jerusalém me. Omombe'u katu ga g̃a pe. A'ereki g̃a e'i oyvyteri pe: “Nambegwei po ti Tupana'ga oko yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero Jerusalém me ore pyri nehẽ,” ei g̃a hepiapota. 12 Nurã Jesus'ga ei g̃a pe:

—Marã po ti hekoi yvyakotyve'g̃a pe g̃a erame Tupana'ga nhanderuvihavuhuhetero oko javo? A'ea rehe po ti ji pe mbo'ei ikwahavuka pe me imombe'gwovo a'ea'java'ea, ei Jesus'ga. Huvihava'ga hoi paivouhu ojipe'g̃a gwyri pe. A'ereki ga e'i: “Pevove'ga huvihavuhu'ga ti te'i ji ve eko ti kiro ejigwyripeve'g̃a nduvihavuhuro javo,” ei ga.

13 —Ohoa renonde ga g̃a mbuhurukari ojipyri dezve'g̃a ojipyrive'g̃a. G̃a pe ga imondomondoi ojipeji itambere'ia g̃a ndetakwera'ja tombohe'yjuhu ti g̃a ji ve javo. A'ero ga ei g̃a pe: “Pepyhypyhy ti mbatera nhiitambere'ia pyvõ. Aerẽ ti pema'ema'ẽ mbatera itambere'ia pyhyga koji'iva'ea. Nahanahã ti peporavyky nhiitambere'ia pyvõ koji'iva'ea imono'ono'og̃a aerẽ imbuhua ji ve,” ei ga g̃a pe.

—Kiro ga hoi g̃a hugwi a'ero ogwovo paivouhu ojipe'g̃a gwyri pe, ei Jesus'ga.

14 —Gagwyripeve'g̃a noarõhetei ga. Nurã g̃a ei: “Tokoyme ti ga oreruvihavuhuro. Jararamo nhande xaho ga reviri javo a'ea huvihavuhu'ga pe,” ei g̃a. A'ero paivouhu g̃a hoi ovahema imombe'gwovo huvihavuhu'ga pe novĩa. 15 A'ereki ga e'i jipe ga pe eko ti g̃anduvihavuhuro javo.

—A'ero g̃anduvihavuhuro ga jivyri paivouhua hugwi ua ogwyri pe. Ovahemame kiro ga ojipyrive'g̃a mbuhurukari ojipyri – kiroki g̃a pe ga omondo ojipeji oitambere'ia. A'ereki ga e'i oyvyteri pe: “Maramomi kiro nhiitambere'ia g̃a imbohe'yjuhurame? Koji'iva'ea po g̃a ipyhygi ji ve jirakykweri,” ei ga oyvyteri pe, ei Jesus'ga.

16 —Kiro gapyrive'ga ruri ga pyri javo ga pe: “Jipojykaharetero nde erembuhu ji ve ojipeji itambere'ia ikwehe'i. Ikwepygame ji ipyhygi dez,” ei ga.

17 —A'ero ga ei ojipyrive'ga pe: “Ereporavyky katu nde! Ndepyry nde eporavykykatuavo ji ve. Ojipeji te nde erembohe'yjuhu ji ve. Pevo ko dez cidades teni. Akojapeve'g̃a nduvihavamo ti eko kiro,” ei ga ojipyrive'ga pe.

18 —Kiro ojipe'ga gapyrive'ga ruri ga pyri javo ga pe: “Jipojykaharetero nde erembuhu ji ve ojipeji itambere'ia ikwehe'i. Ikwepygame ji ipyhygi cinco,” ei ga.

19 —A'ero ga ei ojipyrive'ga pe:

—“Kwa. Pevo ko cinco cidades teni. Akojapeve'g̃a nduvihavamo ti eko kiro,” ei ga ojipyrive'ga pe.

20 —Kiro ojipe'ga gapyrive'ga ruri ga pyri javo ga pe: “Jipojykaharetero nde erembuhu ji ve ojipeji itambere'ia ikwehe'i. Ehepia neitambere'ia – akoja jitehe!” ei ga opojykahara'ga pe. “Auvã ji neitambere'ia tapy'ynhapira pyvõ hepiakatuavo. 21 A'ereki ji akyhyji nde hugwi. A'ereki nde netiruahũ. Nde ndereporavykyi. Emo nde erepyhy ojipe'g̃a hugwi ejive. Nde neretymi. Emo nde eremondoro ojipe'g̃a nemitymipyra ejive,” ei ga opojykahara'ga pe.

22 —A'ero ga ei ojipyrive'ga pe: “Ereko te'varuhu nde! Oja nde rehe nde ero g̃waramo ji ve. Nde tuhẽ ere ji ve: ‘Netiruahũ nde ipyhyga ejive eporavykye'yma. Nde neretymi. Emo nde eremondoro ojipe'g̃a nemitymipyra ejive.’ Nahã nde ei ji ve. Nde ji kwahavipe ji imondorame nhiitambere'ia nde ve embohe'yi ti javo. 23 Maraname nde neremondoi nhiitambere'ia ikwepykara'g̃a pe banco pype? A'ero imbuhu'rag̃irẽ ojipe'g̃a pe po g̃a ombuhu koji'iva'ea nde ve ramo. Nahã po nde herekoi nhiitambere'ia jirakykweri ramo. A'ero jirura'javame po ji ipyhyga'javi nde hugwi nhiitambere'ia koji'iva'ea reheve ramo,” ei ga ojipyrive'ga pe, ei Jesus'ga.

24 —G̃a pe – kiroki g̃a o'ã ga pyri – g̃a pe ga ei: “Pepyhy nhiitambere'ia ga hugwi imondovo akoja'ga pe – kiroki ga ombohe'yi nhiitambere'ia nahã herekovo dez itambere'ia,” ei gapojykahara'ga, ei Jesus'ga.

Kiro Jesus'ga renduve'g̃a ei Jesus'ga pe:

25 —Tere'ei na orepojykaharetero. Gwereko jipe ga dez itambere'ia.

26 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—A'e ji pe me: Kiroki ga gwereko a'ea pyvõ oporavykypota ji ve – ga pe po ti ji koji'iva'ea imondoi toporavyky ti ga a'ea pyvõ javo, ei Jesus'ga. Kiroki ga ndogwerekoi gwerevi oporavykypotare'yma – aru po ti ji ga hugwi a'ero toporavykya'javyme ti ga ji ve javo, ei Jesus'ga.

27 —Nurã g̃apojykahara'ga ei javo ojipyrive'g̃a pe, ei Jesus'ga. Koji'iva'ea ga ei javo: “Nhiarõe'ỹve'g̃a – kiroki g̃a ndopotari tokoyme ti ga nhanderuvihavuhuro javo ji ve – peho ti g̃a nderua avo g̃a jukavo jirovai pyteri pe,” ei ga, ei Jesus'ga.

A'ea Jesus'ga imombe'ui g̃a pe ojo'java'ea.

Jesus'ga ovahẽ Jerusalém me Domingo dos ramos

(Mateus 21.1-11; Marcos 11.1-11; João 12.12-19)

28 Imombe'urẽ ga hoi g̃a nenonde taho ji Jerusalém me javo. 29 Ogwovo ga vahemi cidades'ia kotyi ve. Mokõi cidades'ia teni pevo. Ojipea ko Betfagé. Ojipea ko Betânia. Ohĩ cidades'ia yvytyra rembeyvyri pe monte das Oliveiras rembeyvyri pe.

Kiro ga ei mokonha'g̃a pe g̃wemimbo'ehara'g̃a pe g̃a mondouka.

30 —Peho ti cidade'i pe pendovai pyteripeva'e pe, ei Jesus'ga. Pevahemame po ti pe hepiagi yuhua'javuhuva'ea ra'yra jumentinho nehẽ. Ojugwa g̃a imo'ama yva rehe pevo. Ahe ndohoi ve i'arimo. Pekwahara ti herua avo. 31 Po ti g̃a ei pe me nehẽ: “Maraname pe ikwaharavi?” Po g̃a ei na, a'ero ti pe'ji g̃a pe: “Gaha – kiroki ga pe nhande ei nhandepojykaharete'ga – gaha e'i: ‘Tareko'ã ti ji taho ti ji i'arimo javo’.” Nahã ti pe'ji g̃a pe imbuhuruka, ei Jesus'ga g̃a pe.

32 —Kwa, ei g̃a. Ogwovo g̃a vahemi hepiapava garemimombe'ua.

33 G̃a jumentinho kwaharavame ijara'g̃a g̃a ndepiagi. A'ero ijara'g̃a ei:

—Maraname pe ikwaharavi ta'yra?

34 A'ero g̃a ei:

—Gaha – kiroki ga pe nhande ei nhandepojykaharete'ga – gaha e'i: “Tareko'ã ti ji taho ti ji i'arimo javo.”

—Kwa, ei g̃a.

35 Jesus'ga pe g̃a heruri a'ero herovahema. Oapoa tapy'ynhapira i'arimova'ea g̃a heropori inog̃a ikupepytera rehe eho i'arimo javo Jesus'ga pe. A'ero ga hoi i'arimo. 36 Kiro ta'yra ga rerohoi pea rupi. Ga rerohorame g̃a heroporopori opira i'arimova'ea pea rupi imbokatuavo pehea ga pe. Nahã g̃a Jesus'ga mbojiroviari ga rerua nhanderuvihavuhuhete'ga kiro u javo.

37 Nahã Jesus'ga rerohoi pea rupi ga rerogwovo yvytyra hugwi ga rerojyva g̃werĩ monte das Oliveiras hugwi. Nahã ga rerovahemi g̃werĩ Jerusalém me. A'ea rupi garemimbo'ehara'g̃a ndoryndoryvamo Tupana'ga mboheteavo he'yjuhuve'g̃a. Hahyahi hete g̃anhi'ig̃a g̃a erame ga mboheteavo garemimonhimomby'aheteva'ea rehe nhaporemo gapopoakara rehe g̃wembiepiaga rehe nhaporemo. 38 G̃a e'i:

—“Ga pe ti nhandepojykaharete'ga tomombyry!

A'ereki nhandepojykaharete'ga ga mbuhuruka avo eko ti g̃anduvihavuhuhetero javo ga pe,” ei g̃a.

“U katu yvagipeve'ga py'a ga rehe.

Timbohete ti Tupana'ga yvagipeheteve'ga!” ei g̃a.

39 He'yive'g̃a pyteri pe fariseus'g̃a oko. Ndopotari jara'g̃a Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a erame Jesus'ga mboheteavo. Nurã g̃a ei Jesus'ga pe:

—Ahembo'eharamo emombi ti neremimbo'ehara'g̃a, ei fariseus'g̃a.

40 A'ero Jesus'ga ei fariseus'g̃a pe:

—A'e ji pe me: Po g̃a ji mbohetepigi jave'yma, a'ero hahyahi po ti ita nhi'ig̃a a'ea tuhẽ i'erame ji mboheteavo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga ojehe'o Jerusalém rehe ipypeva'ea rehe

41 Kiro Jesus'ga vahẽg̃werĩ cidade de Jerusalém me. Hepiagame ga jehe'oi hehe ipypeve'g̃a ndehe no. 42 Ojehe'gwovo ga ei:

—Jerusalémmeva'ero po ag̃wamo vehevi pe pemongiuka Tupana'ga nhi'ig̃a pejipype ramo nahã imbaragwahava pepy'a nog̃atua rehe ramo. A'ea ji apota novĩa. Emo pe napehendukatui. A'ero kiro pepy'a nog̃atua onhimiva'ea pe me, ei Jesus'ga.

43 —Aerẽ po ti pearõe'ỹve'g̃a pecidade apẽi yja japovo hovapiaramo pecidade rekihyma nehẽ. Nahã po ti g̃a pe atimani pe mohemukare'yma jugwi otavuka pe me nehẽ, ei Jesus'ga. 44 A'ero po ti g̃a imondurupavi pecidade pe moka'nhymbava ipype nehẽ. Ndojikojikoga'javi ita ojogwehe penonga rehe ita apopyra rehe. Tupana'ga ji mbuhuruka pe pyri emombo ti g̃andekote'varuhua g̃a hugwi javo. Emo pe napemomborukari ji ve pejikote'varuhua pemongiukare'yma Tupana'ga nhi'ig̃a pejipype penhimombaragwahapotare'yma pepy'a nog̃atupotara rehe. Nurã po ti ga pe moka'nhymbavukari g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga.

Jesus'ga omo'emba ahe ahejatykahavuhua hugwi

(Mateus 21.12-17; Marcos 11.15-19; João 2.13-22)

45 Kiro Jesus'ga hoi oje'yja'g̃a jatykahavuhu pe Tupana'ga mbohetehai pe ovahema. Pevo okara hugwi mytu'ẽva'ea hugwi ga g̃a mo'embavi ima'ẽhara'g̃a ipyhyhara'g̃a ndeheve – kiroki g̃a oma'ẽ mbatera ipyhyga pevo ojatykahavuhua pyri. 46 G̃a pe ga ei:

—Ymyahũ Tupana'ga ei ikwatijaruka hako:

“Tonhi'ĩ ti g̃a ji ve nhironga pype yvya koty ji mboheteavo,” ei Tupana'ga hako, ei Jesus'ga g̃a pe.

—Pe ki a'e te pe'ji pejohupe: “Timoandyandyjuhu ti g̃a ikwepykwepyga mbatera pyvõ Tupana'ga ronga pype,” pe'ji pe, ei Jesus'ga. Nahã pe Tupana'ga ronga mongoukari iporomive'g̃a nduhavamo, ei Jesus'ga ikwepykara'g̃a pe.

47 Nane'ymi Jesus'ga judeus'g̃a mbo'embo'ei g̃ajatykahavuhua pype. Emo ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a ojuka pota Jesus'ga judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi huvihava'g̃a pavẽi no.

48 —Maramarã po ti nhande ga jukai nehẽ? ei g̃a ojohupe.

Ndohekatui g̃a gajukahava rehe. A'ereki pevove'g̃a g̃wendu pota hete Jesus'ga nhi'ig̃a ovy'aheteavo ga rehe onhimongyavo.

20

Ma'g̃a nde mbuhurukaruhu avo? ei ahe Jesus'ga pe

(Mateus 21.23-27; Marcos 11.27-33)

1 Aerẽ Jesus'ga g̃a mbo'ei g̃ajatykahavuhua pype templo pype. Omombe'u katu ga g̃a pe pyryva'ea onhimombe'ua. Ga nhi'ig̃ame uhu ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi xava'eve'g̃a pavẽi no. 2 Jesus'ga pe g̃a ei:

—Emombe'u ti ore ve. Ma'g̃a nde mbuhurukaruhu avo nahanahã ti eko javo? Ma'g̃a e'i a'ea nde ve? ei g̃a Jesus'ga pe.

3 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Ji nhi'ĩpondekwa ti imombe'gwovo ji ve. 4 Ma'g̃a ombuhuruka João Batistava'ea? A'ero ga g̃a mobatiza okovo garemimbotarimova'ea rupi. “Tupana'ga yvagipeve'ga ombuhuruka ahe,” pe'ji po pe. “Yvyakotyve'ga ombuhuruka ahe,” pe'ji po pe. Marã pendeaporog̃ita a'ero naerũ? ei Jesus'ga g̃a pe.

5 A'ero g̃a eg̃a'ei ojohupe:

—Po ti nhande ei: Tupana'ga ombuhuruka ahe, a'ero po ti Jesus'ga ei nhande ve nehẽ: “Maraname pe ndaperoviari João Batistava'ea nhi'ig̃agwera naerũ?” Nahã po ti Jesus'ga ei nhande ve nehẽ. 6 Po ti nhande ei: Yvyakotyve'ga ombuhuruka João Batistava'ea, a'ero po ti nhandegwyripeve'g̃a henduvi nhanenhi'ig̃a imombomomboa ita nhande rehe nhande jukavo ipyvõ nehẽ. A'ereki nhandegwyripeve'g̃a e'i oyvyteri pe: “João Batistava'ea ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharamo. Tupana'ga ahe mbuhuruka nhande pyri. A'iti a.” Nahã nhandegwyripeve'g̃a heroviari javo ahe ve oyvyteri pe, ei g̃a ojohupe.

7 Nurã g̃a ei Jesus'ga pe:

—Ma'g̃a po ombuhuruka João Batistava'ea? Ma'g̃a e'i ga pe, a'ero ga omobatiza g̃a? Ndorokwahavi, ei g̃a javo tehe ga pe.

8 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Ji po ti na jitehe namombe'ui ga pe me a'ero nehẽ – kiroki ga ji mbuhu avo ji rerekovo – gaha po ti ji namombe'ui pe me nehẽ, ei Jesus'ga.

Garemitymipyra repiakatuhara'g̃a okote'varuhuve'g̃a

(Mateus 21.33-46; Marcos 12.1-12)

9 A'ero pevove'g̃a pe Jesus'ga imombe'ui ojo'java'ea. G̃a mbo'eavo ga ei:

—Akwaimbae'ga itymi yhypoa'javuhuva'ea uva'yva ko pe, ei Jesus'ga. Aerẽ ga ei ojipe'g̃a pe: “Pehepia katu ti nhiremitymipyra jikohoa. A'ero jykyhava rupi he'yjuhu po ti yva'ia peapoaramo ikwepykavamo a'ero nehẽ. He'yjuhu po ti yva'ia jiapoaramo a'ero nehẽ no,” ei kohoa jara'ga g̃a pe.

—“Pyry,” ei g̃a. A'ero g̃a pytai ko pe hepiakatuavo ga pe, ei Jesus'ga.

—Paivohu kohoa jara'ga hoi a'ero mbaigwehu po ti jijivyra'java nehẽ javo, ei Jesus'ga.

10 —Aerẽ kiro jykyhava reki, ei Jesus'ga. A'ero kohoa jara'ga ei ojipyrive'ga pe: “Eho ti g̃a pyri nhiremitymipyra repiakatuhara'g̃a pyri. Toyky ti g̃a yva'ia imbuhuruka jiapoa ji ve,” ei ga.

—“Kwa,” ei ga. Ogwovo ga vahemi g̃a pyri imombe'gwovo ganhi'ig̃a g̃a pe.

—Emo g̃a nomondopotari yva'ia ga pe ga nupanupamo ga mondovo ojihugwi. Gapojate oho g̃a hugwi a'ero.

11 —Aerẽ kohoa jara'ga ojipe'ga mondoi ojipyrive'ga togweru ti ga yva'ia g̃a hugwi javo novĩa. A'ero gapyrive'ga hoi. Ga vahemame pevo garemitymipyra repiakatuhara'g̃a ga nupanupãi ojigwaraita ga rehe ga mondovo ojihugwi. Gapojate oho g̃a hugwi a'ero.

12 —Aerẽ kohoa jara'ga ojipe'ga mondoi g̃a pyri novĩa ojipyrive'ga. Gapyrive'ga vahemame g̃a pyri g̃a ga kyti ga mu'umu'uma ga momboa.

13 —A'ero kohoa jara'ga ei: “Marã po ti ji nhiremitymipyra repiakatuhara'g̃a nderekoi? Amondo po ti ji jira'yra'ga g̃a pyri nhiremia'nguhete'ga nehẽ. Po ti g̃a ga rerekokatui imondovo ga pe ga repiagame nehẽ,” ei ga gwa'yra'ga mondovo novĩa.

14 —Ogwovo gara'yra'ga vahemi uva'ga remitymipyra repiakatuhara'g̃a pyri. Gara'yra'ga repiagame g̃a ei ojohupe: “Avova'ea ko gayvyag̃wama. Tijuka ti ga. A'ero po ti nhande tireko pa yvya nehẽ,” ei g̃a.

15 —A'ero g̃a gara'yra'ga mombori kohoa hugwi ga jukavo, ei Jesus'ga imombe'gwovo. Marã po ti kohoa jara'ga g̃a nderekoi a'ero nehẽ? 16 Ovahẽ po ti ga onhimitymipyra repiakatuhara'g̃a moka'nhymbava gwa'yra'ga repyga nehẽ. A'ero ga ojipe'g̃a mongoi g̃wemitymipyra repiakatuharamo, ei Jesus'ga.

Jesus'ga nhi'ig̃a renduvame pevove'g̃a ei:

—Po ti na rũi nehẽ hamo!

17 G̃a ndepiaheteavo Jesus'ga ei g̃a pe:

—Nahã tuhẽ po ti nehẽ. Tupana'ga rembikwatijarukara e'i:

“Onga apohara'g̃a japorame onga ita apopyra hepiagi ojipeji ita.

A'ea g̃a imombori ipo'rue'yma tiruahũ javo jupe.

Aerẽ akoja jitehe hekoi huvihavamo jara hohe

opyryhetero onga pyhykatuavo.”

A'ea ikwatijaripyra e'i, ei Jesus'ga oarõe'yma mombe'gwovo g̃a pe.

18 —Kiroki g̃a o'a akoja rehe ita rehe – g̃ahã po ti onhika'mbika'mbi nehẽ, ei Jesus'ga. Po ti akoja ita ihiri g̃a ndehe nehẽ, a'ero po ti ita g̃a ka'mbika'mbigi g̃a mongu'iuhuavo nehẽ.

A'ea Jesus'ga ei ikwahavuka oarõe'ỹve'g̃a mbote'vara.

Césarva'ea rembiapoa itambere'ia

(Mateus 22.15-22; Marcos 12.13-17)

19 A'ea rupi g̃a ei ojohupe Jesus'ga mombe'gwovo judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pavẽi. Ga arõe'yma g̃a ei:

—Jesus'ga nhande mombe'u o'ete'varuhuavo nhande ve imombe'urame ojo'java'ea peko akoja'g̃a ja javo nhande ve, ei g̃a.

Nurã g̃a Jesus'ga pyhypotarahivi kiro. Emo g̃a okyhyji pevove'g̃a hugwi. A'ereki pevove'g̃a oarõ hete Jesus'ga onhimongyavo ga ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga javo. 20 Nurã g̃ambo'ehara'g̃a ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pavẽi Jesus'ga rapekouhui okovo ganhi'ig̃a rerojijyi pota. Ojipe'g̃a pe g̃a enhimimi:

—Peho ti Jesus'ga pyri ga renduva. Pekokatu'ã ti ga pyri tokwahavyme ti ga omoandyandyja. Po ti ga nomombe'ukatui a'itiheteva'ea, a'ero po ti ore ga mbotegwetei ga mondovo governador'ga pyri nehẽ. A'ero po ti ga ga pyhygukari ga rerekovo nehẽ, ei g̃a g̃a mondovouka Jesus'ga pyri.

—Kwa, ei g̃a ogwovo.

Ovahẽ g̃a Jesus'ga pyri. 21 Kiro g̃a ei Jesus'ga pe:

—Hupi hete nde eremombe'u orembo'eharamo. A'itituhẽva'ea rehe nde ore mbo'e. A'ea rehe jate nde rekoi ekyhyjie'yma ojipe'g̃a hugwi ekoe'yma huvihava'g̃a ndehe jate. Nderekoi nde embohetetehea rehe no. Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe nde ore mbo'e katu, ei g̃a Jesus'ga pe. 22 Marã ndereaporog̃ita? César'gareheve'g̃a e'i: “Pemondomondo ti itambere'ia César'ga pe nhanderuvihavuhu'ga pe ga imono'og̃ukarame,” ei g̃a. Mara'ngu po nde javo: “Timondo ti”? Mara'ngu po nde javo: “Timondoyme ti”? Marãi nde? ei g̃a Jesus'ga pe.

23 Ojohupe g̃a ei:

—“Tapemondoi ti César'ga pe,” e po ti ga nhande ve nehẽ hamo, ei g̃a ojohupe. A'ero po ti nhande ga'eagwera mombe'ui César'ga pe nehẽ. A'ero po ti César'ga onhimonha'nga ga rehe nehẽ, ei g̃a ojohupe.

Jesus'ga ombaragwaha omoandyandyipotara rehe. Nurã ga ei g̃a pe:

24 —Pehepiuka ti ji ve itambere'ia moeda.

A'ero g̃a hepiukari ga pe. A'ero ga ei:

—Ma'g̃a ra'angava hehe? Ma'g̃a ndera g̃a okwatija inog̃a hehe? ei Jesus'ga.

A'ero g̃a ei:

—César'ga ra'angava. Garera tuhẽ g̃a okwatija inog̃a hehe.

25 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pemondoa'ja ti César'ga rembiapoa ga pe a'ero. Tupana'ga rembiapoa ki a'e te pemondoa'ja Tupana'ga pe, ei Jesus'ga g̃a pe.

Yvyakotyve'g̃a pe Jesus'ga ei Tupana'ga rembiapoa tonhimondo ti g̃a onhikwava'eg̃a ga pe javo.

26 Hupi hete Jesus'ga imombe'ui tomondo ti g̃a César'ga pe javo. A'ero tegwete g̃a pe Jesus'ga moandyandyihava pevove'g̃a ga renduvame a'ero. Onhimomby'avo Jesus'ga nhi'ig̃a rehe g̃a nonhi'ig̃a'javi.

Ombogwerahavirẽ omanove'g̃a nahembirekoa'javi

(Mateus 22.23-33; Marcos 12.18-27)

27 Kiro saduceus'g̃a nduri Jesus'ga pyri. Saduceus'g̃a ndogweroviari omanove'g̃a mbogwerahava. Ua g̃a ei ojohupe:

—Mara'ngu po ti Jesus'ga onhimbotegweteavouka nhande ve onhi'ig̃ame nehẽ?

A'ea g̃a ei ojohupe ua ovahema Jesus'ga pyri.

28 Nde ko orembo'eharamo javo, g̃a ei Jesus'ga pe:

—Ymyahũ Moisésva'ea okwatija hako tokwaha ti g̃a javo. Aherembikwatijara e'i:

“Po akwaimbae'ga irũ'ga manoi ta'yre'ymame g̃wembirekohẽa pe,

a'ero ti ga tahembireko hẽa pavẽi.

Ta'y ti ga hẽa pe nhiirũva'ea togwereko gwakykwepohara'g̃a javo.”

A'ea Moisésva'ea ikwatijari hako, ei g̃a Jesus'ga pe.

29 Kiro g̃a imombe'ui omanove'g̃a Jesus'ga pe. G̃a e'i:

—Ymya seteva'ea onhoirũva'ea hako, ei g̃a Jesus'ga pe. Ojihuvypyva'ea rembirekoro kako. Ndata'yri ahe kunhangwerava'ea pe. Aerẽ akwaimba'eva'ea manoi. 30 A'ero aheakoindava rembirekoro aherembirekokwerava'ea pavẽi oirũva'ea py'rovo Moisésva'ea nhi'ĩpo'ruavo. Ndata'yri ahe aherembirekokwerava'ea pe. Aerẽ ahe manoi no. 31 Na jitehe aheakoindava pe a'ero. Omano ahe ta'yre'yma aherembirekokwerava'ea pe, ei g̃a. Na jitehe jarava'ea onhoirũva'ea nhaporemo ahe rembirekoro aherembirekokwerava'ea pavẽi. Ndata'ypavi reki seteva'ea aherembirekokwerava'ea pe. Omanomba ahe kako. Nahã ahe rekoi ojopy'ropy'rovo. 32 Aerẽ mbapavamo aherembirekokwerava'ea manoi kunhangwerava'ea kako, ei g̃a Jesus'ga pe.

33 —Marã po ti a'ero nehẽ? ei g̃a Jesus'ga pe. Omanove'g̃a mbogweravame po ti Tupana'ga seteva'ea mbogweravi kunhangwerava'ea reheve nehẽ. Ma'g̃a nembirekoro po kunhangwerava'ea rekoi nehẽ ahe kwerava'javame nehẽ? A'ereki seteva'ea onhoirũva'ea hembireko kunhangwerava'ea pavẽi, ei g̃a. Emombe'u ti ore ve. Marã po ti a'ero nehẽ? ei g̃a Jesus'ga pe.

A'ea g̃a imombe'utehei heroviare'yma g̃waramo omanove'g̃a mbogwerahava.

34 Kiro Jesus'ga ei g̃a pe:

—Avo yvya koty akwaimbae'g̃a nembirekoro. Ojipe'g̃a kunhangwera'g̃a mohembirekoi no. 35 Jara'g̃a pe po ti Tupana'ga ei nehẽ: “Jihi a'e pe me: Pepyry pe. A'ero po ti ji pe mbogweravi omanove'g̃a mbogwerahava rupi pe mombytavo ji pyri nehẽ.” Nahã po ti Tupana'ga ei g̃a pe nehẽ. G̃ahã kirẽ nahembirekoa'javi nehẽ akwaimbae'g̃a kunhangwera'g̃a no. 36 Tegwete g̃amanoa'java no. A'ereki g̃a oko Tupana'gapyrive'g̃a ja yvagipeve'g̃a ja. Yvagi pe Tupana'gapyrive'g̃a oko omanoe'yma. Na jitehe po ti Tupana'ga remimbogwerave'g̃a nomanoa'javi nehẽ no. Tupana'ga ra'yramo g̃a ndekoi Tupana'ga remimbogwerava'ero g̃waramo, ei Jesus'ga.

37 —Moisésva'ea vehevi imboukwahavi nhande ve ikwahavuka ahembogwerahava ikwatijarame i'yva mombe'ua ikaja pyteripeva'ea mombe'ua. A'ereki imombe'urame a'ea ahe okwatija javo:

“Tupana'ga ei: ‘Jihi ko Tupanamo.

Abraão'ga ji mbohete.

Isaque'ga ji mbohete.

Jacó'ga ji mbohete’.”

A'ea Moisésva'ea okwatija Abraãova'ea manorẽ Isaqueva'ea manorẽ Jacóva'ea manorẽ. Ikwatijarame nahã Moisésva'ea ikwahavukari nhande ve g̃a okoji javo. 38 A'ereki Moisésva'ea nde'i: “Tupana'ga ei: ‘Abraãova'ea ji mbohete’.” A'ea rũi ahe e'i ikwatija. A'ereki Tupana'ga pe g̃a okoji. “Oko pa g̃a avuirama,” ei Tupana'ga ikwahava, ei Jesus'ga saduceus'g̃a pe.

39 Kiro judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a ei Jesus'ga pe:

—Ahembo'eharamo hupi hete nde nhi'ig̃i ahembogwerahava mombe'gwovo, ei g̃a Jesus'ga pe.

40 A'ero g̃a nhaporemo nde'ia'javag̃wami tuhẽ Jesus'ga pe maramarã jave'yma. A'ereki g̃a okyhyji ga hugwi ga okwaha pa javo.

Cristo'ga ko Daviva'ea rymyminoa ahepojykaharetea no

(Mateus 22.41-46; Marcos 12.35-37)

41 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—He'yive'g̃a ei: “Cristo'ga Tupana'ga remimbuhurukara'ga ko Daviva'ea rymyminoa.” A'ea g̃a ei, ei Jesus'ga. Maraname g̃a ei a'ea ga pe? 42 A'ereki ymyahũ Daviva'ea tuhẽ okwatija inog̃a livro de Salmos rehe. Ikwatijarame ahe ei hako:

“Tupana'ga e'i jipojykaharete'ga pe:

‘Eapy na'ẽ ji pyri jijohukoty rũi ekovo huvihavamo epytavo.

43 Tamongo ti ji nearõe'ỹve'g̃a neremimbotarimova'ea rehe nehẽ,’ ei Tupana'ga,” ei Daviva'ea ikwatija hako, ei Jesus'ga.

44 A'ea Daviva'ea ei imombe'gwovo Cristo'ga ko jipojykaharetero oko javo. Ga ko Daviva'ea rymymino'ga jate rũi naerũ, ei Jesus'ga onhimombe'gwovo g̃a pe g̃a mbojapyakavo.

Judeusva'ea mbo'eharava'ea onhimbohete tehe

(Mateus 23.1-36; Marcos 12.38-40)

45 Pevove'g̃a nhaporemo g̃wenduvame Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

46 —Penhimboko'i ti. Tapekoi ti judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a ja. A'ereki g̃a onhimboheteuhu. Omongi pota g̃a opipukuhua tianderepia ti g̃a nhande mboheteavo javo. Ikatuuhu g̃a pe ojipe'g̃a mbaragwahavame g̃a ndehe ima'ẽhai pe feira pe onhi'ig̃atuavo g̃a pe orembo'ehara javo g̃a pe.

—Nhandejatykahava pype g̃a oapy nhanderuvihava'g̃a apykava rehe. A'ereki g̃a e'i oyvyteri pe: “Tianderepia pa ti g̃a nhande mboheteavo,” ei g̃a. “A'ereki nhande g̃anduvihavuhuhetero xako.” Na jitehe g̃a ei oyvyteri pe i'upota toryva jara'g̃a pyri toryva repiagame.

47 —Opojykaahy g̃a mbatera aherembirekokwera'g̃a hugwi, ei Jesus'ga. Onhi'imbukuhu tehe g̃a Tupana'ga pe. Oyvyteri pe g̃a ei: “Nhande renduvame po ti ojipe'g̃a ei nhande ve oarõ hete g̃a Tupana'ga javo,” ei g̃a oyvyteri pe. Nurã jate g̃a nhi'inhi'ig̃i Tupana'ga pe ahe moandyandyita, ei Jesus'ga. A'ero kaitu po ti hahy hete g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

21

Aherembirekokwerava'ea remimondoa

(Marcos 12.41-44)

1 Kiro judeus'g̃a jatykahavuhu pe Jesus'ga imbateve'g̃a ndepiagi g̃a imondorame itambere'ia hyrua pype. 2 Ga aherembirekokwerahẽa repiagi hẽa imondorame oitambere'ia ipype imbatere'ỹvehẽa. Mokõi itambere'ia hẽa imondoi ipype duas moedas. 3 A'ero Jesus'ga ei:

—A'e katu ji nde ve: Kia aherembirekokwerahẽa remimondoa imbatere'ỹvehẽa remimondoa koji'i pyry Tupana'ga pe g̃anemimondoa hohe pa. 4 A'ereki he'yiva'ea g̃a omombyta itambere'ia ojive imondorame Tupana'ga pe hyrua pype. Hẽa ki a'e te mokoi'ĩ te hẽa herekoi itambere'ia. Hẽa imondopavi reki oapoa ipype, ei Jesus'ga.

Judeusva'ea jatykahavuhua mondurupavag̃wama

(Mateus 24.1-2; Marcos 13.1-2)

5 Aerẽ ojipe'g̃a ei:

—Ikatu hete nhandejatykahavuhua ita apopyra. Omondo g̃a itauhua pyryva'ea japokaturame ymyahũ. Ombojigwa g̃a ojatykahavuhua a'ea pyvõ ojipea pyvõ no timbohete Tupana'ga javo.

A'ero Jesus'ga ei:

6 —Pehepia pe nhandejatykahavuhua avo. Aerẽ po ti ndojikojikoga'javi ojogwehe itauhua nehẽ. Omonduru pa po ti g̃a inog̃a nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Hahyheteag̃wama Jesus'gareheve'g̃a pe

(Mateus 24.3-14; Marcos 13.3-13)

7 A'ero g̃a ei ga pe:

—Orembo'eharamo emombe'u ore ve, ei g̃a Jesus'ga pe. Maname po ti g̃a imondurugi nhandejatykahavuhua nehẽ? Marãva'ea po ti Tupana'ga hepiukari na'ẽ ahemonhimomby'ava'ea nehẽ ikwahavuka nhande ve nehẽ? A'ero po ti nhande ikwahavi imondurug̃werĩhava po ti kiro javo, ei g̃a.

8 A'ero Jesus'ga ei:

—Penhimboko'i ti! Tapenhimoandyjukari ti g̃a pe. Aerẽ po ti he'yjuhuve'g̃a uhu ji ra'ãra'ãteheavo javo nehẽ: “Jihi ko Cristoramo Tupana'ga remimbuhurukaramo. Kiro mbapava uhu ahemoka'nhymbahava a'ero,” e'i po ti g̃a o'mbero nehẽ, ei Jesus'ga. Tapehendukatui ti g̃a a'ero.

9 —Aerẽ po ti ojipe'g̃a tavukari ojipe'g̃a pe nehẽ. Ojipe'g̃a po ti ndokopotari gwuvihavuhu'g̃a nhi'ig̃a rupi nehẽ. A'ero po ti g̃a ndekoi ojogwehe nehẽ. Imombe'urame pe me ti tapenhimongyhyjiukari g̃a pe. Otavuka tuhẽ po ti g̃a nehẽ. A'ea rupi rũi po ti mbapavakotyva'ea nehẽ, ei Jesus'ga.

Ojipea Jesus'ga ei g̃a pe:

10 —G̃agwyripeve'g̃a po ti oko na'ẽ ojipe'g̃a gwyripeve'g̃a ndehe otavuka g̃a pe nehẽ. Ojipe'g̃a nduvihavuhu'g̃a po ti omondo ojigwyripeve'g̃a otavuka ojipe'g̃a nduvihavuhu'g̃a gwyripeve'g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. 11 Omyomyi po ti yvya avo nehẽ. Pevo po ti yvya imyimyi nehẽ no, ei Jesus'ga. Ahã po ti g̃a pe mbatera avo nehẽ. Pevo po ti ty'ara g̃a jukai nehẽ no, ei Jesus'ga. Itetiruamba po ti g̃a nehẽ. Opihipihi po ti g̃a karugwara ojohugwi nehẽ, ei Jesus'ga. Yvaga hugwi ahemongyhyjiva'ea jipiukari ikwahavukava'ea ahe mongyhyjiavo nehẽ, ei Jesus'ga.

12 —A'ea renonde po ti g̃a pe pyhygi okote'varuhuavo pe me nehẽ. G̃a po ti pe nderohoahyi pende'yja'g̃a jatykahai pe ipypeve'g̃a nduvihava'g̃a ndovai pyteri pe pe mondovouka cadeia pype nehẽ. G̃a po ti pe nderohoukari huvihavuhu'g̃a ndovai pyteri pe nehẽ governador'g̃a ndovai pyteri pe no. G̃andovai pyteri pe po ti g̃a pe nderohoukari nehẽ timboja tehe ti g̃a ndehe javo. Nahã po ti g̃a ndekote'varuhui pe me pejikoga g̃waramo ji rehe nehẽ, ei Jesus'ga.

13 —A'ea rupi po ti pe ji mombe'ui g̃a pe nehẽ tojiko ti g̃a Jesus'ga rehe javo. Nahã po ti pe pyryva'ea mombe'ui g̃a pe nehẽ. 14 Tape'ei na'ẽ ti pejiyvyteri pe: “Maramarã po ti nhande nhi'ig̃i g̃a pe nehẽ?” A'ea ti tape'ei pevy'are'yma. Pe'ji ti kiro pejiyvyteri pe: “Ndiajapyakai nhande nhanenhi'ig̃a rehe.” A'ea ti pe'ji, ei Jesus'ga g̃a pe. 15 Jihi po ti akwahaheteuka pe me pe mbo'eavo nehẽ. Nurã po ti pe ekatui penhiarõe'ỹve'g̃a pe nehẽ. A'ero po ti g̃a ndipopoakari pe me pe nhi'ig̃ame nahã. Tegwete po ti g̃a'ete'varuhua penhi'ig̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga.

16 —Penduva'g̃a vehevi po ti pe pyhygukari pey'g̃a vehevi peirũ'g̃a vehevi pende'yja'g̃a vehevi. Kiroki g̃a ojikoty'a pe pavẽi – g̃ahã pe pyhyguka no. G̃a nhaporemo po ti pe pyhygukari pe mondouka gwuvihavuhu'g̃a pe nehẽ. Jararamo pe g̃a pe jukauka nehẽ. 17 Nahã po ti g̃a ndekopavi pe ndehe pe arõhetee'yma nehẽ pendekoro g̃waramo jireheva'ero, ei Jesus'ga.

18 —A'ero po ti Tupana'ga pe pokogi pe moka'nhymbavukare'yma g̃a pe nehẽ. Pe'ava vehevi po ti Tupana'ga hepiakatui nehẽ. 19 Penhimboitaro g̃waramo pejikoga ga rehe po ti pe ndekoi avuirama Tupana'ga pyri nehẽ, ei Jesus'ga.

Jesus'ga omombe'u Jerusalém mondurugag̃wama

(Mateus 24.15-21; Marcos 13.14-19)

20 —Aerẽ po ti pe hepiagi soldados'g̃a cidade de Jerusalém atimaname nehẽ. Nahã po ti he'yjuhuve'g̃a tavukari Jerusalémmeve'g̃a pe nehẽ. A'ea repiagame po ti pe ikwahavi Jerusalém mondurug̃werĩhava nehẽ, ei Jesus'ga. 21 A'ero Judéiapeve'g̃a ti toka'nhy onhana yvytyruhu pe onhimima nehẽ xamanoyme ti javo, ei Jesus'ga. Jerusalémmeve'g̃a ti toho Jerusalém hugwi nehẽ. Nhuhumeve'g̃a ti tokiyme Jerusalém me nehẽ xamanoyme ti javo, ei Jesus'ga. 22 A'ereki Jerusalém monduruga rupi po ti Tupana'ga jipygi nehẽ. Nahã po ti hekoi Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo pa ymyahũva'ea po'ruavo pa. A'ereki ymyahũ ga e'i ikwatijaruka nahanahã po ti ji jipygi nhiarõe'ỹve'g̃a ndehe nehẽ javo, ei Jesus'ga.

23 —Iporia'i po ti ipuru'ave'g̃a a'ea rupi oka'nhypotarame nehẽ. Iporia'i po ti g̃a nehẽ no – kiroki g̃a omoka'mbuka'mbu gwa'yra'g̃a nenonhapotarame, ei Jesus'ga.

—Tiruahũ hete po ti judeus'g̃a pe nehẽ. Ndukatui po ti g̃apy'a nehẽ. Onhimonha'nga hete po ti Tupana'ga okovouka g̃a ndehe nehẽ. 24 Judeus'g̃arũive'g̃a pe ti Tupana'ga g̃a jukaukari nehẽ. Itakyhea'javuhuva'ea pyvõ po ti judeus'g̃arũive'g̃a jara'g̃a jukai nehẽ. G̃a po ti opyhy jara'g̃a nderogwovo ogwyri pe nhaporemo nehẽ no. Nahanahã po ti g̃a g̃a mbokwaki'opavi Jerusalém hugwi nehẽ. A'ero Jerusalém g̃a imondurupavi nehẽ. Nahanahã po ti Tupana'ga Jerusalém rerekote'vate'varuhuukari judeus'g̃arũive'g̃a pe nehẽ. Emo po ti aerẽ ga ndogwerekoa'javukari g̃a pe g̃a mombiguka nehẽ, ei Jesus'ga.

Jesus'ga rura'javag̃wama

(Mateus 24.29-31; Marcos 13.24-27)

25 —Aerẽ po ti ahemongyhyjiva'ea jipiukari okovo kwara rehe jahya rehe jaytata'ia rehe ikwahavuka nehẽ. A'ero po ti yvyakotyve'g̃a gwyripeve'g̃a py'a ndukatui nehẽ. Ndovy'arihu po ti g̃a nehẽ.

—Ipyambu paranauhũa nehẽ. Moumbe hete po ti typepemuhũa nehẽ. A'ero po ti g̃a nhimomby'ai ikwahave'yma javo nehẽ: “Maraname po?” e po ti g̃a.

26 —Og̃wyg̃wy po ti ipopoakava'ea yvagipeva'ea nehẽ, ei Jesus'ga. A'ero po ti yvyakotyve'g̃a mano'ãtehei okyhyjiavo nehẽ. “Marã po ti nhande rekoi nehẽ?” e po ti g̃a onhimboko'iavo nehẽ.

27 —A'ero po ti g̃a ji repiagi ji rura'javame yvag̃atig̃a pyteri pe nehẽ yvyakotyva'ero yvagipeva'ero. Jipopoakara po ti g̃a gwepia nehẽ no. Nhirendy'jandy'java po ti g̃a hepiagi nehẽ no jikatuhetea, ei Jesus'ga. 28 Ahemongyhyjihava ug̃werĩrame Tupana'ga po ti pe mbopiro'yg̃werĩ pendekote'varuhua hugwi nehẽ. Nurã po ti pepo'ã pejovavua tahepia ti ji Jesus'ga rura javo pejoryjoryvamo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Figo'yva figueira ahe mbo'e

(Mateus 24.32-35; Marcos 13.28-31)

29 Kiro Jesus'ga g̃a mbo'ei ojo'java'ea pyvõ. Imombe'gwovo ga ei:

—Pekwahava'ja ti figo'yva ojipea'yva reheve nhaporemo. 30 Henhunhame huangyra pe tuhẽ pe'e hepiaga: “Kwaria g̃werĩ kiro,” pe'e pe. 31 Na jitehe hepiagame akoja ahemongyhyjiva'ea po ti pe ikwahavi nehẽ, kiro Tupana'ga oko g̃werĩ yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero javo, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

32 —Imombe'ukatuavo ji ei pe me, ei Jesus'ga. Ag̃wamove'g̃a ndekojirame po ti akoja ihopavi japiavo, ei Jesus'ga. 33 Opa po ti yvaga yvya pavẽi nehẽ. Nhinhi'ig̃a po ti ndopavag̃wami opopoakapige'yma okovo a'itituhẽva'ero avuirama nehẽ, ei Jesus'ga.

Ji mboha'u ti, ei Jesus'ga

34 —Penhimboko'i ti ite'varuhuva'ea hugwi pejikokatuavo ji mboha'uva. Tape'ui ti ahemboheagwyryva'ea pejigwojigwovo toryvi pe. A'ereki i'urame ahe ndojapyakakatui jirura'java rehe. Tape'ei ti pejiyvyteri pe: “Maramarã po ti nhande rekoi nehẽ?” Tape'ei ti na. Tapejapyakauhui ti pejihe mbatera rehe no. A'ereki hehe pa pejapyakauhurame pe napenhimboko'i ji mboha'uve'yma. Naname po ti ji pe mo'mag̃i a'ero ji rurame pendekote'varuhua repiaga nehẽ. 35 Nahã po ti yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo g̃a ji mboha'uve'ymame. Noka'nhymi g̃a ji hugwi jirura'javame nehẽ, ei Jesus'ga.

36 —Penhimboko'i ti ite'varuhuva'ea hugwi pejikokatuavo ji mboha'uva. Pe'ji ti Tupana'ga pe jipi nehẽ: “Ore mbopopoaka ti toromboita ti oroka'nhyma hahyva'ea hugwi nehẽ aerẽva'ea hugwi nehẽ. Ore mbopopoaka ti torepoyja hete ti oro'ama Jesus'ga rovai pyteri pe orokoheteavo g̃waramo ganhi'ig̃a rupi.” Nahã ti pe'ji Tupana'ga pe jipi nehẽ, ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

37 Nane'ymi arimo Jesus'ga g̃a mbo'ei g̃ajatykahavuhua pype templo pype. Ypytuna nanani ga hoi Jerusalém hugwi ogwovo yvytyri pe monte das Oliveiras pe opytavo pevo ypytunimo. 38 Ypyhajive ojatykave'g̃a uhu pa ga pyri ojatykahavuhua pype tihendu ti ganhi'ig̃a javo.

22

Ojuka pota ahe Jesus'ga

(Mateus 26.1-5; Marcos 14.1-2; João 11.45-53)

1 Kiro judeus'g̃a japoi g̃werĩ toryva – kiroki toryva pe g̃a ei: Páscoa. Toryvi pe g̃a i'ui pão ndovuriva'ea. 2 Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a e'i judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi:

—Marã po ti nhande Jesus'ga jukaukari nehẽ?

Nahã g̃a ei novĩa. Emo g̃a okyhyji ojatykave'g̃a hugwi. A'ereki ojatykave'g̃a oarõ hete Jesus'ga onhimongyavo.

Judasva'ea e'i apyhyguka Jesus'ga javo

(Mateus 26.14-16; Marcos 14.10-11)

3 Kiro Satanás'ga Judasva'ea pojykai. Judas Iscariotes, ei g̃a ahe ve. Ahe ko Jesus'ga remimbo'eharava'ea dozeve'g̃a pyteripeva'ea novĩa. 4 Judasva'ea hoi Jesus'ga hugwi ogwovo ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pyri guardas'g̃a pyri no – kiroki guardas'g̃a gwepia katu judeus'g̃a jatykahavuhua. Ovahemame g̃a pyri ahe ei g̃a pe:

—Tapyhyguka ti ji Jesus'ga mondovouka pe me. Marã po ti a'ero nehẽ?

A'ea ahe ei g̃a pe g̃a monhi'ig̃a a'ea rehe. 5 Horyory g̃a ahe renduvame. A'ero g̃a ei ahe ve:

—Toromondo ti itambere'ia nde ve a'ero.

6 —Kwa, ei ahe. Apyhyguka po ti ji ga pe me nehẽ, ei ahe herogwovo.

Aerẽ ahe ei oyvyteri pe gweaporog̃itaro: “Marag̃atu po ti ji Jesus'ga rerekoukari ga pyhygauka g̃a pe ojatykave'g̃a ndakykweri nehẽ?” ei ahe oyvyteri pe.

Garemimbo'eharava'ea oapo mbatera Páscoa rupi

(Mateus 26.17-25; Marcos 14.12-21; João 13.21-30)

7 Aerẽ kiro toryva Páscoa. A'ea rupi jitehe nanani judeus'g̃a i'ui pão ndovuriva'ea. A'ea rupi jitehe g̃a ojuka mbatepyryva cordeiro. 8 Nurã Jesus'ga ei Pedro'ga pe João'ga pe no:

—Peho ti imboavujikwea mbatera nhande ve ti'u ti Páscoa rupi, ei ga.

9 A'ero g̃a ei ga pe:

—Mome po ti ore hoi mbatera mboavujikwea nehẽ?

10 A'ero ga ei g̃a pe:

—Ji rendu ti. Peho ti cidade pe. Pe horame po ti akwaimbae'ga pe novatĩ yhya rerua yhya reruhava pype nehẽ. Peho ti ga reviri. Ga horame onga pype ti peho ga reviri ipype no. 11 Pe'ji ti onga jara'ga pe: “Nhanembo'ehara'ga ei nde ve: ‘Mome po hyrua ruvi? Ta'u ti mbatera ipype nhiremimbo'ehara'g̃a pavẽi Páscoa rupi,’ ei nhanembo'ehara'ga nde ve.” A'ea ti pe'ji ga pe, ei Jesus'ga. 12 A'ero po ti ga hepiukari pe me hyruhua i'ukava ruhava onga jo'ari pe nehẽ. Pevo ti pemboavujikwe.

A'ea Jesus'ga ei Pedro'ga pe João'ga pe g̃a mondovo.

13 A'ero g̃a hoi cidade pe hepiapava garemimombe'ua. A'ero g̃a japoi mbatera imboavujikwea Páscoa rupi okovo Jesus'ga nhi'ig̃a rupi. A'ero Jesus'g̃a hoi pevo no ovahema.

Jesus'ga omondo ahe ve pão vinho reheve

(Mateus 26.26-30; Marcos 14.22-26; 1 Coríntios 11.23-25)

14 Kiro g̃a o'u g̃werĩ. A'ero Jesus'ga apygi mesa pyri. Dozeve'g̃a gamoirũhara'g̃a oapy ga pyri mesa pyri. 15 Kiro ga ei g̃a pe:

—Kirog̃weva'ea rupi ji a'u pota hete mbatera pe pavẽi Páscoa rupi jijukahava renonde. 16 A'ereki a'e ji pe me: Kirẽ po ti ji nda'ua'javi te Páscoa rupi nehẽ. Aerẽ nhanderuvihavuhuhetero Tupana'ga imondopavame g̃wemimbotarimova'ea rupi jate po ti gareheve'g̃a mbopiro'ypahava apiavo ihoi nehẽ. A'ea rupi po ti ji japoi toryva jiroryvamo g̃a pavẽi nehẽ, ei Jesus'ga.

17 Copo ga ipyhygi. Ipype oko vinho. Hehe ga nhi'ig̃i Tupana'ga pe nde pyry hete nde imbuhua ore ve javo. Onhi'ig̃irẽ ga pe ga ei omoirũhara'g̃a pe:

—Koro, ei ga g̃a pe imondovo copo g̃a pe. Pema'ema'ẽ ti pejive i'gwoi'gwovo, ei Jesus'ga g̃a pe. 18 A'e ji pe me: Nda'ua'javi te po ti ji vinho nehẽ, ei Jesus'ga. Aerẽ huvihavuhuhetero Tupana'ga imondopavame g̃wemimbotarimova'ea rupi jate po ti ji japoi toryva jiroryvamo gareheve'g̃a pavẽi nehẽ, ei Jesus'ga.

19 Kiro ga ipyhygi pão. Hehe ga nhi'ig̃i Tupana'ga pe ndepyry hete nde imbuhua ore ve javo. Onhi'ig̃irẽ ga haygwe'rogwe'rogi pão imondomondovo omoirũhara'g̃a pe pe'u ti javo. A'ero ga ei:

—A'ea ko jira'oa, ei ga imondomondovo pão g̃a pe. Aere'ĩ po ti hajiheve'g̃a ji pyhygi nehẽ ojigwaraita jira'oa rehe ji jukavo nehẽ. Nahã po ti ji manoi pe me pendepykaramo nehẽ. Ji manorẽ nahã ti pe'ua'ja'ja ojipea pão imoka'nhyme'yma nhimanoa pe me nehẽ, ei Jesus'ga.

20 Aerẽ g̃a i'ui mbatera imboavujikweva'ea. G̃a i'urẽ mbatera ga ipyhygi copo. Oko vinho ipype. Kiro ga imondoi vinho g̃a pe. A'ero ga ei:

—A'ea ko jirekoa, ei ga imondovo vinho g̃a pe. Aheka'voguka po ti ji jirekoa g̃a pe jijukauka nehẽ. Nahã po ti ji manoi yvyakotyve'g̃a ndepyga nehẽ. A'ereki Tupana'ga ipyahuva'ea mombe'gwovo e'i: “Garekoa reka'vogame po ti ji imombori g̃andekote'varuhua g̃a hugwi,” ei ga. Nurã jirekoa reka'voga g̃waramo a'iti hete tuhẽ po ti Tupana'ga imombori pendekote'varuhua pe hugwi nehẽ g̃wembi'ea rupi nehẽ, ei Jesus'ga.

21 —Pehepia ti! Kiroki ga ji pyhyguka g̃werĩ jijukahara'g̃a pe – gaha oapy ji pyri imondovo opoa mesa rehe! 22 A'iti a. Tamano ti ji yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no. A'ereki Tupana'ga e'i ymyahũ aerẽ ti emano javo ji ve. Ga pe – kiroki ga ji pyhyguka ji mondovouka jijukahara'g̃a pe – ga pe po ti tiruahũ hete nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

23 A'ero g̃a eg̃a'ei ojohupe:

—Manamo po ti nhande Jesus'ga pyhygukari nehẽ? ei g̃a ojohupe onhimomby'avo.

Manamo nhandejoheva'ero? ei ahe

24 Aere'ĩ Jesus'ga moirũhara'g̃a jogwayvari ojogwehe. Ojohupe g̃a ei:

—Manamo nhande johe?

25 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Judeus'g̃arũive'g̃a nduvihavuhu'g̃a ipopoaka okote'varuhuavo ogwyripeve'g̃a pe g̃a mboporavykyheteavo ojive. Jara'g̃a inog̃i ojihe Ahepokohara. Nahã g̃a ipotari ojeraramo onhimboheteavo ji apoko jigwyripeve'g̃a javo tehe, ei Jesus'ga g̃a pe.

26 —G̃a ja rũi ti pejogwereko pejikovo g̃waramo jireheva'ero. Kiroki ga oko penduvihavamo jireheva'ero – gaha ti toko pejipyrive'ga ja, ei Jesus'ga. 27 Manamo g̃a johe? ei Jesus'ga. Mara'ngu po pe javo: “Kiroki ga oapy na'ẽ i'gwovo mbatera ojipyrive'g̃a imboavujikwerirẽ ga pe”? Mara'ngu po pe javo: “Kiroki ga omboavujikwe mbatera imondovo mesa rehe to'u na'ẽ ojipe'g̃a aerẽ jihi javo”? Marãi pe? ei Jesus'ga. Manamo g̃a johe?

—Jihi amombe'u pe me: Gaha – kiroki ga oapy i'gwovo na'ẽ – gaha oko g̃a hohe pa. Na tuhẽ. Jihi ako penduvihavamo. Emo pepyrive'ga ja reki ji pe pokogi, ei Jesus'ga.

28 —Pehe ag̃wamo vehevi pepyta ji moiruamo jipi pepohire'yma ji hugwi hahyrame ji ve. 29 Nurã po ti ji tuhẽ pe mongoi nehẽ peko ti huvihavuhuro javo. Tupana'ga jiruva'ga ei ji ve: “Ereko ti nde g̃anduvihavuhuhetero nehẽ.” Nahã ga ei ji ve. Na jitehe po ti ji pe mongoi nehẽ peko ti huvihavuhuro javo.

30 —A'ero po ti pe i'ui jiapoa pyri mesa pyri ji rekorame yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero nehẽ. Pe po ti peapy ikatuva'ea rehe huvihavuhu'g̃a apykava rehe nehẽ pejikovo peje'yja'g̃a nduvihavuhuro Israelva'ea rakykwepohara'g̃a nduvihavuhuro. Doze ko g̃a oko huvihavamo ojiheve'g̃a pavẽi pende'yja'g̃a israelitas'g̃a. Pehe po ti peapy oina nehẽ xa'e ti g̃a pe g̃andeaporog̃ita rehe javo, ei Jesus'ga omoirũhara'g̃a pe.

Jesus'ga omomorandu Pedrova'ea nahã ti ne'mbe javo

(Mateus 26.31-35; Marcos 14.27-31; João 13.36-38)

31 Kiro Jesus'ga ei Simão Pedro'ga pe:

—Simão, ei Jesus'ga. Ehendu hete. Ombogwa ahe trigo yrupema pyvõ tape'a ti ji ite'varuhuva'ea ikatuva'ea hugwi javo. Na jitehe Satanás'ga pe nderekopotari tahepia ti ji g̃ajikoga Jesus'ga rehe javo. A'ero Tupana'ga ei Satanás'ga pe: “Ehepia ti g̃ajikoga a'ero,” ei ga. Kiro po ti Satanás'ga pe nderekoi pe mbopohipota ji hugwi a'ero nehẽ ojigwaraita pe ndehe nehẽ, ei Jesus'ga Simão Pedro'ga pe.

32 —Ji ikwahavame Satanás'ga penderekopotara, ji nhi'ig̃i Tupana'ga pe nde mombe'gwovo ga pe nde repyga, ei Jesus'ga Simão'ga pe. A'e ji ga pe: Tojiko hete jitehe ti Simão'ga ji rehe nehẽ. Terembojikopigukari ti ga Satanás'ga pe a'ero. A'ea ji ei Tupana'ga pe, ei Jesus'ga Simão Pedro'ga pe. A'ereki hahy hete nde ve Satanás'ga nde mbopohirame. Aerẽ po ti nde reaporog̃itakatua'javamo ejikoga ji rehe nehẽ. Kirẽ ti enhi'ĩ g̃a pe nemoirũhara'g̃a pe g̃a mbovy'a g̃a monhimomiranama – kiroki avove'g̃a nhiremimbo'ehara'g̃a, ei Jesus'ga Simão Pedro'ga pe.

33 A'ero Simão'ga ei Jesus'ga pe opojykaharete'ga pe:

—Nde pavẽi po ti ji hoi nehẽ. Po ti g̃a nde mongi cadeia pype nehẽ, na g̃a ji mongi a'ero nehẽ no. Po ti g̃a nde jukai nehẽ, na g̃a ji jukai a'ero nehẽ no, ei ga.

34 —Pedro, ei Jesus'ga Simão Pedro'ga pe. A'e ji nde ve: Kiro ypytunimo po ti nde ei ji ve nehẽ: “Ji ndakwahavi Jesus'ga.” Três po ti nde ea'jaa'javi a'ea ji ve inamutig̃a nhi'ig̃a renonde nehẽ, ei Jesus'ga Pedro'ga pe.

Peroho ti, ei Jesus'ga javo g̃a'apoa pe

35 Kiro Jesus'ga ei omoirũhara'g̃a pe:

—Ymya'ĩ ji pe mondoukari Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovouka ahe ve. A'ea rupi a'e ji pe me: Taperohoi ti itambere'ia, sacola, sandálias irũa. Marã pe me a'ea rupi raikwehe? Napembateri? Marã pe ndekoi raikwehe?

A'ero g̃a ei ga pe:

—Orogwereko ore a'ea rupi, ei g̃a.

36 —Kiro hajihea ji imombe'ui pe me, ei Jesus'ga g̃a pe. Po pe pereko itambere'ia, a'ero ti peroho. Po pe pereko sacola, a'ero ti peroho. Po pe ndaperekoi itakyhea'javuhuva'ea, a'ero ti pemondo peapoa pepira arimova'ea paletó ipyhyga itambere'ia. A'ero ti pepyhy itakyhea'javuhuva'ea pejive itambere'ia rehe. 37 A'ereki ji a'e pe me: Kiro po ti nhimombe'ua po'ruavo toho nehẽ – kiroki Tupana'ga rembikwatijarukara e'i: “Ga jukauka po ti g̃a ei nehẽ: ‘Ga ko okote'varuhu’.” A'ea ikwatijaripyra e'i ji mombe'gwovo, ei Jesus'ga. Nahã kiro hekoi nehẽ. A'ereki ji ahygahi pa g̃werĩ nhimombe'ua rehe, ei Jesus'ga.

38 A'ero Jesus'ga moirũhara'g̃a ei Jesus'ga pe:

—Ehepia orepojykaharetero, ei g̃a. Agwa ko mokõi itakyhea'javuhuva'ea.

A'ero ga ei g̃a pe:

—Kirupi te!

Jesus'ga oko oliveiras ndyvi pe monte das Oliveiras pe

(Mateus 26.36-46; Marcos 14.32-42)

39 Kiro ga hoi ogwovo yvytyri pe oliveiras ndyvi pe monte das Oliveiras pe. Oho ga pevo jipi. Kiro garemimbo'ehara'g̃a hoi ga rupi. 40 Ovahemame pevo Jesus'ga ei g̃a pe:

—Penhi'ĩ ti Tupana'ga pe. Pe'ji ti ga pe: “Ore poko ti torokote'varuhupotaryme ti.” Nahã ti pe'ji Tupana'ga pe, ei Jesus'ga.

41 Hehemo'i ga hoi g̃a hugwi g̃wenypy'anduruga tanhi'ĩ ti Tupana'ga pe javo. Onhi'ĩ ga ga pe a'ero.

42 —Apĩ, ei ga Tupana'ga pe. Nde ipotarame ti terembuhurukari hahyva'ea ji ve ji jukaukare'yma g̃a pe. Emo nhiremimbotarimova'ea rupi rũi ji tako, a'e reki nde ve. Po nde erepota nhimanoa tamano ti ji a'ero, ei Jesus'ga Tupana'ga pe.

43 Kiro Tupana'gapyrive'ga jipiukari Jesus'ga pe ua yvaga hugwi Jesus'ga mbopopoaka. 44 Hahy hete Jesus'ga yvyteri pe ga rekoveveuhuavo g̃waramo. Nurã ga nhi'ĩhetei Tupana'ga pe. Gwy'ajyguhu ga. Otururu hete ga hugwi yvyvo gary'aja. Garekoa ja hete itururui.

45 Aerẽ ga nhi'imbavi Tupana'ga pe opo'ama'java ojivya g̃wemimbo'ehara'g̃a pyri g̃a ndepiaga. Oki g̃a g̃we'ouhũro okoveveuhuavo g̃waramo. 46 A'ero ga ei g̃a pe:

—Maraname pe kiri? Pevy ti penhinhi'ig̃a Tupana'ga pe. Pe'ji ti ga pe: “Ore poko ti torokote'varuhupotaryme ti.” Nahã ti pe'ji Tupana'ga pe, ei Jesus'ga g̃a pe.

Opyhyguka ahe Jesus'ga

(Mateus 26.47-56; Marcos 14.43-50; João 18.3-11)

47 Ga nhi'imbige'ymame nanime he'yive'g̃a nduri. Judasva'ea ruri g̃a nenonde g̃a nderua g̃a nderovahema. Judasva'ea ko Jesus'ga remimbo'eharava'ea dozeve'g̃a pyteripeva'ea. Kiro ahe ruri Jesus'ga beijavo.

48 —Judas, ei Jesus'ga ahe ve. Ji beijavo nde ruri. Nahã nde ji repiukari g̃a pe naerũ togweroho ti g̃a ga javo? ei Jesus'ga yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.

49 Hepiagame Jesus'gapavẽive'g̃a ei oyvyteri pe: “Kiro po ti g̃a Jesus'ga pyhygi!” ei g̃a. A'ero g̃a ei Jesus'ga pe:

—Marã? Torokyti g̃a itakyhea'javuhuva'ea pyvõ a'ero naerũ? ei g̃a Jesus'ga pe.

50 Nanime Jesus'gapavẽive'g̃a pyteripeve'ga imondoi itakyhea'javuhuva'ea ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'gapyrive'ga apiavo ga nambi'oga gajohukoty rũi. 51 A'ero Jesus'ga ei onhipavẽive'ga pe:

—Kirupi te!

Jesus'ga pokogi ganamihymuhũa rehe ganambia apokatua'java.

52 Kiro Jesus'ga nhi'ig̃i ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pe xava'eve'g̃a pe no guardas'g̃a pe no – kiroki guardas'g̃a gwepia katu judeus'g̃a jatykahavuhua. A'ereki g̃a nhaporemo uhu ga pyri tipyhy ti ga javo. G̃a pe Jesus'ga ei:

—Amovahĩ po ji governo naerũ? Nurã pe heruri itakyhea'javuhuva'ea mbuahava reheve ji pyhyga naerũ? 53 Nane'ymi ji rekoi pe pavẽi nhandejatykahavuhua pype templo pype ikwehe'i. A'ea rupi pe ndajipyhygi, ei Jesus'ga. Korogwe Tupana'ga ji pyhygukari pe me. Diabo'ga omondomondo ypytunarupive'g̃a'jave'g̃a. Gaha pe mbuhu ji pyhypota, ei Jesus'ga g̃a pe.

Ji ndakwahavi Jesus'ga, ei Pedrova'ea

(Mateus 26.57-58, 69-75; Marcos 14.53-54, 66-72; João 18.12-18, 25-27)

54 A'ero g̃a ga pyhygi ga rerogwovo. Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga rongauhu pe g̃a ga rerohoi ga rerovahema.

Ga reviri Pedro'ga hoi onhimboyha'iavo ga hugwi tajipyhygyme ti g̃a javo. 55 Imondygirẽ tata okara pyteri pe g̃a oapy ojogwerekovo ipyri. A'ero Pedro'ga oapy g̃a pyri no. 56 Ga apygame pevo tata pyri ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'gapyrivehẽa ga repiagi. Hẽa gwepia hete ga. A'ero hẽa ei ga mombe'gwovo:

—Agwa'ga ko Jesus'ga pavẽive'ga no, ei hẽa.

57 Pedro'ga nonhimombe'ui reki.

—Kunha, ei ga hẽa pe. Ji ndakwahavi ga, ei ga o'mbero.

58 Aere'ĩ ojipe'ga ga repiagi. Pedro'ga pe ga ei:

—Ndehe no Jesus'ga pavẽiva'ea.

A'ero Pedro'ga ei ga pe o'mbero:

—Ji rũi ko! ei ga.

59 Aerẽ uma hora ikwavame ojipe'ga ehetei Pedro'ga mombe'gwovo:

—Ga tuhẽ Jesus'ga pavẽive'ga no. A'iti a. A'ereki ga Galiléiapeva'ero oko, ei ga.

60 A'ero Pedro'ga ei:

—Gara pe nde ei? A'ereki ji ndakwahavi, ei ga.

Ga nhi'imbige'ymame kotihĩ inamutig̃a nhi'ig̃i. 61 A'ero nhandepojykaharete'ga Jesus'ga pyryrymi Pedro'ga repiaga. A'ero Pedro'ga ikwahava'javi ga'eagwera ojive. A'ereki Jesus'ga e'i jipe ga pe: “Kiro ypytunimo po ti nde ei ji ve nehẽ ji ndakwahavi Jesus'ga javo. Três po ti nde ea'jaa'javi a'ea ji ve inamutig̃a nhi'ig̃a renonde nehẽ,” e'i jipe Jesus'ga ga pe. 62 Jesus'ga eagwera kwahava'javame Pedro'ga hoi ogwovo. Ga ojehe'o ranuhũ.

Soldadosva'ea ombotegwete Jesus'ga

(Mateus 26.67-68; Marcos 14.65)

63 Kiroki g̃a Jesus'ga mombyta ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga ronga pype – kiro g̃a eg̃a'ei ga pe ga jagajaita ga nupanupamo. 64 Tohepiagyme ti ga javo g̃a ga reakwapygi. A'ero garova nupãrame g̃a ei ga pe:

—Eko ti Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga ja. Emombe'u ti mbatera ore ve a'ero. Ma'g̃a nde nupã?

65 Nahanahã g̃a ete'varuhui Jesus'ga pe ga mbotegweteavo.

Jesus'ga oko judeusva'ea mog̃itaharava'ea rovai pyteri pe

(Mateus 26.59-66; Marcos 14.55-64; João 18.19-24)

66 Iko'emame xava'eve'g̃a nhimono'og̃i ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pavẽi judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi no. G̃a ko judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a. Kiro g̃a Jesus'ga mbuhurukari gwovai pyteri pe. Ga pe g̃a ei:

67 —Enhimombe'u ti ore ve. Ma gara ndehe? Nde ko Cristo Tupana'ga remimbuhurukara? Nde ko Cristo rũi? Emombe'u ti ore ve, ei g̃a.

A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Po ji ei pe me: Jihi Cristoramo, a'ero po ti pe ndaperoviari nhinhi'ig̃a nehẽ. 68 Po ji ei pe me: Pemombe'u ti mbatera ji ve, a'ero po ti pe napemombe'ui ji ve nehẽ. Pe napenhimohemukari nehẽ no. 69 Aere'ĩ po ti ji apygi avuirama ipopoakaheteve'ga pyri Tupana'ga pyri gajohukoty rũi jitekovo huvihavamo nehẽ yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no, ei Jesus'ga.

70 A'ero g̃a epavi ga pe:

—Marãi po nde? Nde ko Tupana'ga ra'yra a'ero naerũ? ei g̃a.

A'ero ga ei g̃a pe:

—Pehe ko pe'ji poha, ei Jesus'ga.

71 A'ero g̃a ei ojohupe:

—Kirupi ojipe'g̃a nemimbojara Jesus'ga rehe a'ero! Ore tuhẽ ga rendu ko. Ga e'i ji Tupana'ga ra'yramo ako javo, ei g̃a ojohupe.

23

Jesus'ga oko Pilatosva'ea rovai pyteri pe

(Mateus 27.1-2, 11-14; Marcos 15.1-5; João 18.28-38)

1 A'ero g̃a po'ambavi Jesus'ga rerogwovo Pilatos'ga rovai pyteri pe ga rerovahema. Pilatos'ga ko governador'ga Judéiapeve'g̃a gwyri pe. 2 Kiro g̃a imbojambojari ite'varuhuva'ea Jesus'ga rehe Pilatos'ga rovai pyteri pe. O'mbero g̃a ei ga pe:

—Oropyhy ore Jesus'ga ga orere'yja'g̃a mongoukarame oreruvihava'g̃a nhi'ig̃a rupi rũi. E'i ga g̃a pe: “Tapemondoi ti itambere'ia César'ga pe nhande ruvihavuhu'ga pe.” A'ea ga ei, ei g̃a. Ojipea ga ei: “Ji tuhẽ ko Cristo huvihavuhuhetea.” A'ea Jesus'ga ei g̃a pe, ei g̃a Pilatos'ga pe o'mbero.

3 A'ero Pilatos'ga ei Jesus'ga pe:

—Marãi nde? Ndehe ko judeus'g̃a nduvihavuhuhetero ra'e?

A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Ndehe ko ere poha, ei Jesus'ga.

4 A'ero Pilatos'ga ei ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pe pevove'g̃a pe no:

—Kiro ji ga mohemukari. A'ereki ndojari ga rehe. Ga ndokote'varuhui governo pe, ei Pilatos'ga.

5 Koji'i g̃a eg̃a'ehetei reki Pilatos'ga pe:

—Nombuhukatuukari ga orere'yja'g̃a py'a pe g̃a mbo'eavo g̃waramo. Ga ombo'e pa Judéiapeve'g̃a. Galiléiapeve'g̃a na'ẽ ga g̃a mbo'ei. Avove'g̃a vehevi ga g̃a mbo'ei ag̃wamo, ei g̃a Pilatos'ga pe.

Jesus'ga oko Herodesva'ea rovai pyteri pe

6 A'ea renduvame Pilatos'ga ei g̃a pe:

—Ga po Galiléiapeve'ga ra'e?

7 —Pevove'ga tuhẽ ko, ei g̃a.

A'ea kwahavame Pilatos'ga Jesus'ga mondoukari Herodes'ga pyri. A'ereki Herodes'ga omondomondo Galiléiapeve'g̃a g̃wemimbotarimova'ea rupi g̃agwyri pe. A'ea rupi ga opytaahi'vi Jerusalém me no.

8 Kiro Pilatos'ga Jesus'ga mondoukari Herodes'ga pyri a'ero. Horyory Herodes'ga Jesus'ga repiagame. A'ereki ymya ga ga repia pota gamombe'umbe'ua renduva g̃waramo. Ga gwepia pota Jesus'ga remimonhimomby'ava'ea no. 9 A'ero ga nhi'imbukui Jesus'ga pe. “Maramarã?” ei ga ga pe novĩa. Jesus'ga nonhi'ig̃i reki ga pe.

10 Kiro ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a ami judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi onhi'ĩranuhũavo imbojamboja Jesus'ga rehe. 11 A'ero Herodes'ga Jesus'ga mbotegwetei ga jagajaita onhipavẽive'g̃a pavẽi soldados'g̃a pavẽi. Omongiuka g̃a Jesus'ga pe tapy'ynhapipyryva i'arimova'ea hendy'java'ea tirekomemua Jesus'ga javo. Aerẽ ga Jesus'ga mondoukari ga mbojivyruka Pilatos'ga pyri. 12 G̃a nonhoarõhetei ymya Herodes'ga Pilatos'ga pavẽi. Kiro g̃a nhoarõi Jesus'ga arõe'yma g̃waramo.

Pilatosva'ea ojukauka Jesus'ga

(Mateus 27.15-26; Marcos 15.6-15; João 18.39–19.16)

13 Kiro Pilatos'ga g̃a mono'ono'og̃ukari ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a judeus'g̃a nduvihava'g̃a ndeheve ojipe'g̃a ndeheve. 14 G̃a pe ga ei:

—Pe Jesus'ga reruri jirovai pyteri pe tokwaha ga garekote'varuhua javo. A'ereki pe pe'e: “Ga he'yjuhuve'g̃a pe'a g̃anduvihava'g̃a hugwi,” pe'e tehe pe. Ji rendu! Ji pendovaki pe nendupavirẽ ji ei ga pe: Marãi nde naerũ? a'e ji ga pe. Erepe'a nde g̃a g̃anduvihava'g̃a hugwi? Marãi? Nanongara ji eji'ei ga pe takwaha ti ji garekote'varuhua javo. Akwaha ji a'ero. Ndojari ga rehe a'ea – kiroki a'ea pe ei imbojateheavo ga rehe. 15 Herodes'ga na jitehe ga ei no ndojari ga rehe javo. A'ereki ga omondoukara'ja Jesus'ga nhande pyri imbojare'yma ga rehe.

—Ji rendu ti! ei Pilatos'ga. Jukwaha Jesus'ga pyryva. Tojukayme ti ahe Jesus'ga a'ero. 16 Nurã po ti ji ndajukaukari ga nehẽ. Anupanupãuka po ti ji ga mbo'eavo nehẽ tokote'varuhua'javyme ti ga nehẽ javo.

A'ea Pilatos'ga ei g̃a pe g̃a mbohorypota ojihe.

—A'ero po ti ji ga mohemukari ga mondouka garonga pe nehẽ, ei ga.

17 A'ereki ga ombopiro'y cadeiapypeve'ga mohemuka toryva rupi nanani Páscoa rupi nanani. A'ereki ymyahũ judeus'g̃a e'i ga pe: “Emohemuka ti ore ve cadeiapypeve'ga Páscoa rupi nanani tojivyra'ja ti ga g̃wonga pe,” ei judeus'g̃a ymyahũ.

Nurã kiro Pilatos'ga ei amohemuka po ti ji Jesus'ga nehẽ javo.

18 A'ero g̃a nhaporemo hapukai.

—Ejukauka Jesus'ga, ei g̃a. Emohemuka Barrabás'ga ore ve, ei g̃a ohapukaita.

19 Omongia renonde Barrabás'ga ahe juka. Omovahĩ Barrabás'g̃a gwuvihavuhuva'ea cidade de Jerusalém me no. Nurã Pilatos'ga ga mondoukari cadeia pype.

20 Kiro Pilatos'ga ea'javi g̃a pe. A'ereki ga Jesus'ga mohemuka pota. 21 Ga renduvame g̃a hapukajahiva'javi ga pe:

—Embovyruka ga! Embovyruka ga!

A'ea g̃a ei ga pe tomano ti Jesus'ga yva rehe javo.

22 Mokõi Pilatos'ga onhi'ig̃ipe g̃a pe. Kiro ga ea'javi:

—Maranameuhũ naerũ! Gara garekote'varuhua naerũ? Ndojari ga rehe, a'e ji pe me ko. Tojukayme ti ahe Jesus'ga. A'ereki ga pyry. Nurã po ti ji ndajukaukari ga nehẽ. Anupanupãuka po ti ji ga mbo'eavo nehẽ tokote'varuhua'javyme ti ga nehẽ javo. A'ero po ti ji ga mohemukari nehẽ, ei ga.

23 Koji'i g̃a hapukapukajahivi a'ero ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pavẽi. Ga nhi'ig̃ayvayvari ko g̃a.

—Embovyruka ga! Embovyruka ga!

A'ea g̃a ei ohapukaita tomano ti Jesus'ga yva rehe javo. G̃a hapukapukaita g̃waramo Pilatos'ga ei:

—Kwa. 24 Na tuhẽ po ti a'ero nehẽ naerũ! ei ga okovo g̃anhi'ig̃a rupi.

25 Nurã Pilatos'ga Barrabás'ga mohemukari cadeia hugwi ga mondovo g̃a pyri – kiroki ga ahe juka gwuvihavuhuva'ea movahĩ no. Ga rehe g̃a oporandu tomohemuka ga javo. Soldados'g̃a pe Pilatos'ga Jesus'ga mondoukari reki tojuka ti g̃a ga javo. A'ereki judeus'g̃a nduvihava'g̃a g̃andeheve'g̃a pavẽi e'ie'i embovyruka ga javo.

Okutu ahe Jesus'ga yva rehe ga mbovya

(Mateus 27.32-44; Marcos 15.21-32; João 19.17-27)

26 Kiro soldados'g̃a Jesus'ga rerohoi a'ero tijuka ti ga javo. Uhu Simão'ga cidadepeve'ga Cirenepeve'ga pea rupi nhuhũa hugwi. Ga rurame g̃a ga pyhyguhui imondovo yva ga arimo Jesus'ga jukahava rupiara togweroho ti ga Jesus'ga reviri javo.

27 He'yjuhuve'g̃a hoi Jesus'ga reviri. Kunhangwera'g̃a hoi g̃a pavẽi ga reviri no ojehe'oranuhũavo kiro po ti ga manoi nehẽ javo. 28 A'ero Jesus'ga pyryrymi g̃andovai.

—Kunha, Jerusalémmeva'ero ti tapejehe'oi ji rehe. Pejihe ti pejehe'o peja'yra'g̃a ndehe no. 29 Ji rendu! Aerẽ po ti avove'g̃a ei nehẽ: “Pyry hete kunhangwera'g̃a ndekorame ndata'yriva'ero g̃ambo'are'ỹva'ero g̃amoka'mbue'ỹva'ero,” e po ti g̃a nehẽ. 30 Aerẽ po ti avove'g̃a manopotari hahyhetero g̃waramo g̃a pe nehẽ. A'ero po ti g̃a ei yvytyruhua pe nehẽ: “E'a ore rehe.” Nhyvyapyna pe po ti g̃a ei nehẽ: “Ore tỹ ti,” e po ti g̃a jupe nehẽ, ei Jesus'ga. 31 Po ag̃wamo ji ve okopyryva'ea pe turi hahyva'ea, a'ero kaitu po ti hahyheteva'ea ruri pe me penda'yra'g̃a pe nehẽ no, ei Jesus'ga kunhangwera'g̃a pe.

32 Jesus'ga reheve soldados'g̃a mokonhava'ea rerohoi no tijuka ti g̃a javo. A'ereki mokonhava'ea ndokoi gwuvihava'ga nhi'ig̃a rupi okote'varuhuavo. 33 A'ero g̃a ahe rerohoi pevo yvytyri pe A Caveira pe ahe rerogwovo i'arimo Jesus'ga reheve. Xa'e nhande A Caveira pe Aheapina. Pevo g̃a Jesus'ga kutugi yva rehe ga mbovya hehe. Ombovy g̃a mokonhava'ea yva rehe no – kiroki mokonhava'ea okote'varuhu. Soldados'g̃a ojipeva'ea mbovyri Jesus'ga pyri gajohukoty rũi. Gajohukoty g̃a ojipeva'ea mbovyri.

34 Kiro Jesus'ga nhi'ig̃i Tupana'ga pe.

—Apĩ, ei ga Tupana'ga pe. Emombo g̃andekote'varuhua g̃a hugwi ikwahava'jave'yma. A'ereki g̃a ndokwahavi okote'varuhuavo ji ve, ei Jesus'ga.

Kiro soldados'g̃a ima'ẽi Jesus'ga pira imombomomboa ita'java'ea dados'java'ea manamo nhande tipojyka gapira javo. Nahã g̃a ima'ẽi gapira ojive.

35 Kiro he'yjuhuve'g̃a ndekoi hepiaga onhimongyavo. G̃anduvihava'g̃a ete'varuhui Jesus'ga rerekomemuamo no javo ga pe:

—Jesus'ga opoko ojipe'g̃a tomanoyme ti g̃a javo, ei g̃a. Po ga oko tuhẽ Cristoramo Tupana'ga remimbuhurukaramo, a'ero po ga pe Tupana'ga e'i katu eko ti nhiremimbotarimova'ea rupi javo. Po nahã ga rekoi, a'ero po ti ga tojipoko kiro tamanoyme ti ji javo, ei g̃a.

36 G̃a pavẽi soldados'g̃a Jesus'ga rerekomemui no herua vinho tajahiva'ea ga pe ey'u ti javo.

37 —Po nde ereko judeus'g̃a nduvihavuhuhetero, a'ero ejipoko tamanoyme ti ji javo, ei soldados'g̃a Jesus'ga pe.

38 Okwatijaripe ko g̃a imondovo Jesus'ga akag̃a arimo yva rehe. Ikwatijaripyra omombe'u Jesus'ga. Imombe'gwovo i'ei:

—Agwa'ga ko judeus'g̃a nduvihavuhuhete'ga.

Nahã g̃a imondoi ikwatija gregos'g̃a nhi'ig̃imo romanos'g̃a nhi'ig̃imo no hebreus'g̃a nhi'ig̃imo no Jesus'ga mombe'gwovo.

39 Ojipeva'ea g̃anemimbovyva'ea ete'varuhui Jesus'ga mbotegweteavo. Jesus'ga pe ahe ei:

—Po nde Cristo Tupana'ga remimbuhurukara, ejipoko ti naerũ. Ore poko no xamanoyme ti, ei ahe heroviare'yma.

40 Ojipeva'ea g̃anemimbovyva'ea, ahe ki a'e te e'i ga pe:

—Tere'ei ti a'ea Jesus'ga pe! Nderekyhyji nde Tupana'ga hugwi naerũ? Po nde erekyhyji ga hugwi hamo. A'ereki g̃a nhande mbovyruka yva rehe ga reheve peko te'varuhu pe javo. 41 Oja hete tuhẽ nhande rehe. Pyry hahyro nhande ve a'ero. A'ereki nhande xako te'varuhu. Jesus'ga ki a'e te ndokote'varuhui, ei ahe.

42 Jesus'ga pe ga ei:

—Jipojykaharetero ji kwahava'ja ti imombyryva ji ve ekorame huvihavuhuhetero nehẽ, ei ga Jesus'ga pe.

43 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Imombe'ukatuavo ji ei nde ve: Ag̃wamo po ti nde rekoi ji pyri ahererekokatuhai pe yvagi pe nehẽ, ei Jesus'ga ga pe.

Jesus'ga omano

(Mateus 27.45-56; Marcos 15.33-41; João 19.28-30)

44-45 Ahaji katu kwara igwehetei reki ipyryrymame. Ypytunahimba hete yvya koty nhaporemo. Ka'arug̃werĩa rupi às três horas kwara imbokojahua'javi. G̃ajatykahavuhua pype tapy'ynhapira hovapiahava itararagi mbytera rupi. 46 Tupana'ga pe Jesus'ga hapukajahivi.

—Apĩ, ei ga Tupana'ga pe. Kiro ji imondoukari jira'uva nde ve herekokatuuka.

Onhi'ig̃irẽ ga pytupavamo omanomo.

47 Soldados'g̃a nduvihava'ga gwepia pa hahyhava Jesus'ga pe gajukahava. Hepiagame ga ei:

—Ahe ko pyryheteva'ea. A'iti a! ei ga Tupana'ga mboheteavo.

48 Kiroki g̃a uhu tihepia katu gajukahava javo – g̃a gwepia pa. Ojivy g̃a kiro ogwovo g̃wonga pe. Ojipoti'a rehe okwaokwa g̃a opoa pyvõ okoveveuhuavo g̃waramo.

49 Jesus'ga kwahakatuve'g̃a nhaporemo g̃a ami irupe Jesus'ga hugwi hepiapava kunhangwera'g̃a pavẽi – kiroki kunhangwera'g̃a uhu Jesus'ga rupi Galiléiapeve'g̃a gwyra hugwi ga pokoga.

Ono ahe Jesus'ga ra'oa ita kwaruhua pype

(Mateus 27.57-61; Marcos 15.42-47; João 19.38-42)

50 Kiro José'ga hoi Pilatos'ga pyri. José'ga ko judeus'g̃a mog̃itaharamo. Ojihe'a ko ga judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a ndehe javo judeus'g̃a pe nahanahã ti peko javo g̃a pe. Pyry hete gareaporog̃ita. A'ereki ga oko Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. 51 Nurã ga noarõi ojipe'g̃a ndeaporog̃ita judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a ndeaporog̃ita g̃a erame ojohupe tijukauka Jesus'ga javo. Ga nde'i a'ea. A'ereki ga ndopotari gajukahava. G̃a Jesus'ga jukaukarame ga nomoirũi g̃a no. Nahã José'ga oko. Gacidadegwera ko Arimatéia gwe'yja'g̃a cidade judeus'g̃a cidade. Ymya José'ga Cristo'ga rura pota aerẽ po ti ga rekoi nhanderuvihavuhuhetero avo yvya koty nehẽ javo.

52 Kiro José'ga hoi Pilatos'ga pyri ogwovo ovahema javo ga pe:

—Taroho ti Jesusva'ea ra'oa, ei ga Pilatos'ga pe.

—Kwa. Eroho ti, ei ga José'ga pe.

53 A'ero José'g̃a jivyri ua Jesus'ga pyri. Yva hugwi José'g̃a Jesus'ga ra'oa mbojyvi. A'ero g̃a gara'oa uvani tapy'ynhapipyryva pyvõ linho apopyra pyvõ. A'ero g̃a gara'oa rerohoi inog̃a itaruvihavuhua kwaruhua pype imbogwaipyra pype. Ndogwerekoi ve ojipeva'ea ra'oa ipype. Kiro g̃a Jesus'ga ra'oa rerohoi inog̃a ipype. 54 Mbatera mboavujikwehava sexta-feira g̃a inog̃i ipype ka'arugame. A'ero g̃aporavykye'yma g̃werĩ sábado g̃werĩ.

55 Kunhangwera'g̃a – kiroki g̃a uhu Jesus'ga rupi Galiléiapeve'g̃a gwyra hugwi – g̃ahã oho José'ga rupi ikwaruhu pe. A'ero g̃a hepiagi ikwaruhua Jesus'ga ra'oa nongava. José'g̃a gara'oa nog̃ame ipype kunhangwera'g̃a hepiakatui nahã g̃a ono ahera'oa javo.

56 Aerẽ g̃a jivyri ogwovo g̃wonga pe imboavujikwea perfume timongy ti ahera'oa rehe imbojigwaga javo. Perfume ko mohag̃a'java'ea nhandya'java'ea reheve.

Oporavykye'yma rupi sábado rupi g̃a pytu'ui oporavykyhava hugwi. A'ereki ymyahũ Tupana'ga e'i judeus'g̃a mbo'eavo tapeporavykyi ti sábado rupi javo.

24

Jesus'ga okwera omanoa hugwi

(Mateus 28.1-10; Marcos 16.1-8; João 20.1-10)

1 G̃aporavykye'yma py'rovo domingo rupi kunhangwera'g̃a heruri Jesus'ga ra'oa nongai pe itaruvihavuhua kwaruhu pe. Ypyhajive kwara ipog̃werĩrame g̃a heruri pevo perfume – kiroki a'ea g̃a omboavujikweripe. 2 Herovahemame g̃a hepiagi ikwaruhua rovapytymbava imoanhanipyra. Irupe'i ikwaruhua hugwi reki iteni hovapytymbava. 3 A'ero g̃a ki ikwaruhua pype. G̃a ndohepiagi reki Jesus'ga ra'oa nhandepojykaharete'ga ra'oa ipype.

4 —Marã naerũ? Mome ahera'oa? ei g̃a ojohupe.

Nanime mokonha'g̃a jipiukari g̃a pe o'ama akwaimbae'g̃a'jave'g̃a. Overavera g̃a'apoa tapy'ynhapira. 5 A'ero kunhangwera'g̃a nhova'apỹhetei g̃andovai pyteri pe okyhyjiavo g̃waramo. A'ero g̃a ei kunhangwera'g̃a pe:

—Po pe ndapehekari okojive'ga omanove'g̃a nongai pe hamo. 6 Nduvi Jesus'ga avo onongavagwera pype. Ovy reki ga jugwi. Pekwahava'ja ti ganhi'ig̃agwera. Ymya uvame Galiléia pe ga omombe'u pe me. 7 Ga e'i pe me: “Okote'varuhuve'g̃a po pe ti g̃a tanhimondouka nehẽ. G̃a ti tajijuka ji mbovyruka yva rehe nehẽ. Nhimanorẽ mokõi jikira py'rovo ti ji takwera nehẽ yvyakotyva'ero yvagipeva'ero no.” A'ea Jesus'ga e'i onhimombe'gwovo pe me ikwehe'i, ei g̃a kunhangwera'g̃a pe.

8 A'ero kunhangwera'g̃a ikwahava'javi Jesus'ga nhi'ig̃agwera. 9 G̃a hemi ikwaruhua hugwi Jesus'ga ryvyagwera hugwi ogwovo onzeve'g̃a pyri Jesus'ga moirũhara'g̃a pyri. Ovahemame g̃a imombe'upavi g̃a pe Jesus'gareheve'g̃a pe nhaporemo no. 10 Maria Madalenahẽa omombe'u Joanahẽa pavẽi. Tiago'ga yhẽa Mariahẽa omombe'u g̃apavẽive'g̃a pavẽi kunhangwera'g̃a. G̃a nhaporemo omombe'u Jesus'ga moirũhara'g̃a pe. 11 Emo g̃a ndogweroviari kunhangwera'g̃a remimombe'ua.

—Onhi'ĩ tehe g̃a, ei g̃a.

12 Pedro'ga ki a'e te ga vyri onhana ogwovo ikwaruhua pyri Jesus'ga ryvyagwera pyri tahepia ti ji javo. Ovahemame ga apyni hepiaga ikwaruhua pype. A'ero ga hepiagi Jesus'ga ra'oa hokava. Linho apopyra Jesus'ga ra'oa hokava. A'ea jate ga hepiagi ipype. A'ero ga hoi g̃wonga pe ojapyakaheteavo hehe onhimomby'avo.

Jesus'ga gwupiti mokonhava'ea ogwovo Emaús pe

(Marcos 16.12-13)

13 A'ea rupi te kiro Cleopas'g̃a homemei cidade'i pe Emaús pe Jesus'gareheve'g̃a. Emaús oko irupe dez quilômetros gwerevi cidade de Jerusalém hugwi. 14 Ohorame g̃a nhomonhi'imbavi Jesus'ga rehe gajukahava rehe onhonhi'ĩpondekwava hehe. 15 G̃a nhomonhi'ig̃ame Jesus'ga tuhẽ g̃a ndupitigi ogwovo g̃a ndupi. 16 G̃a nombaragwahavi Jesus'ga rehe.

17 Kiro Jesus'ga ei g̃a pe:

—Gara rehe pe nhonhi'ĩpondekwavi pejigwovo ve pea rupi pevy'are'yma? ei Jesus'ga.

A'ero g̃a pytai. 18 Kiro Cleopas'ga ei Jesus'ga pe:

—Nde ko ojipeahugwiva'ero erepytaahi'vi kiro Jerusalém me ikwahave'yma tiruahũva'ea ag̃wamova'ea Jerusalém me naerũ? Nde jate po nderekwahavi! ei ga.

19 —Gara pe pe ei? ei Jesus'ga.

Ombaragwahave'yma ga rehe g̃a ei:

—Tiruahũva'ea Jesusva'ea pe Nazarépeva'ea pe, ei g̃a. Jesusva'ea ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea, ei g̃a. Ipopoaka hete ahe japovo ahemonhimomby'ava'ea nhandegwyripeve'g̃a mbo'eavo Tupana'ga nhi'ig̃a rehe. Jukwaha a'ero Tupana'ga nhimohema ahe rehe. Horyory nhandegwyripeve'g̃a ahe rehe no ga ipopoaka hete javo. 20 Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a nhanderuvihava'g̃a pavẽi omondo Jesusva'ea Pilatos'ga po pe te'i ti ga pembovy ti Jesus'ga javo. G̃a ahe mbovyruka yva rehe ahe jukauka.

21 —Ore ki a'e te ore roryroryvamo ahe rehe novĩa. Oroyvyteri pe ore ei: Tupana'ga ga mbuhuruka nhande pyri israelitasva'ea pyri embopiro'y ti g̃a javo. A'ea ore ei novĩa. A'ereki g̃a ahe jukauka. Kiro mokõi ahe kiri omanorẽ.

22 —Oro kunhangwera'g̃a – kiroki g̃a ojiko Jesusva'ea rehe ore ja – g̃ahã ore monhimomby'a hete oji'i. Oho jipe g̃a ypyhaji ve ovahema itaruvihavuhua kwaruhu pe ahenongai pe oji'i. 23 Ndohepiagi g̃a Jesusva'ea ra'oa ipype. A'ero g̃a jivyri ore pyri imombe'gwovo. E'i g̃a: “Yvagipeve'g̃a Tupana'gapyrive'g̃a ojipiuka ore ve Jesus'ga mombe'gwovo!” ei g̃a. “ ‘Okoji Jesus'ga,’ ei Tupana'gapyrive'g̃a ore ve.” A'ea kunhangwera'g̃a ei oji'i. 24 A'ero orepyteripeve'g̃a hoi ikwaruhu pe ahenongai pe hepiaga. “Kunhangwera'g̃a omombe'u katu reki ahenongavagwera ore ve ko,” ei g̃a imombe'gwovo ore ve. G̃a ndohepiagi Jesusva'ea, ei mokonha'g̃a Jesus'ga pe imombe'gwovo.

25 —Ikwahave'ymuhũva'ero pe ndaperoviapapotari Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea nhi'ig̃a, ei Jesus'ga mokonha'g̃a pe. 26 Ymyahũ ahe e'i ganhi'ig̃a mombe'gwovo: “ ‘He'yiva'ea ti tahahy Cristo'ga pe nehẽ. Toki ti ga yvagi pe okovo g̃anduvihavuhuhetero ji pavẽi nehẽ,’ ei Tupana'ga,” ei ahe. A'ea Tupana'ga opota, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe. A'ea pe ndaperoviari naerũ? ei Jesus'ga.

27 A'ero ogwovo ve g̃a pavẽi pea rupi Jesus'ga g̃a mbo'e ypy Moisésva'ea rembikwatijara rehe – kiroki a'ea omombe'u ga. Aerẽ ga g̃a mbo'ei Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea rembikwatijara rehe nhaporemo – kiroki a'ea omombe'u ga no.

28 Kiro g̃a ndug̃werĩ cidade'i pe. A'ea pe mokonha'g̃a ei toropyta avo javo. Jesus'ga oho g̃werĩ a'ero g̃a hugwi. 29 A'ero g̃a eg̃a'ei ga pe:

—Epyta ore pyri. A'ereki ka'aru hete kiro. Ypytũ g̃werĩ.

A'ea g̃a ei ga pe ga mombytavo ojipyri. Oki ga g̃anonga pype g̃a ndupi a'ero opytavo g̃a pyri.

30 Aerẽ oapygame mesa pyri g̃a pavẽi ga ipyhygi pão onhi'ig̃a Tupana'ga pe hehe ndepyry hete nde imbuhua ore ve javo. Kirẽ ga haygwe'rogwe'rogi pão imondomondovo g̃a pe. 31 Kiro g̃a mbaragwahavi ga rehe a'ero ga repiaga ve.

—Jesus'ga tuhẽ reki! ei g̃a.

Nanime ga ndiukwahavi oka'nhyma g̃a hugwi.

—Tenagwe! e te ga.

32 Ojohupe g̃a ei:

—Ikatu hete nhandeyvyteri pe nhande mbohoryoryva ga nhi'ig̃ame nhande ve onhimombe'gwovo pea rupi nhande mbo'eavo Tupana'ga rembikwatijarukara rehe, ei g̃a.

33 Kotihĩ g̃a po'ami ojivya ogwovo Jerusalém me. Ovahemame g̃a onzeve'g̃a ndepiagi.

Onhimono'og̃ipe onzeve'g̃a onhipavẽive'g̃a pavẽi. Mokonha'g̃a pe g̃a ei:

34 —Nhandepojykaharete'ga okwera tuhẽ ovya onongava hugwi Jesus'ga. A'iti a! Okoji ga. Ojipiuka ga Simão Pedro'ga pe heaji'i, ei g̃a mokonha'g̃a pe.

35 A'ero mokonha'g̃a ei g̃a pe:

—Ore ga repia no. Ore horame pea rupi Jesus'ga hoi ore rupi onhimombe'gwovo ore mbo'eavo Tupana'ga nhi'ig̃a rehe. A'ea rupi ore norombaragwahavi ve ga rehe. Aerẽ ga haygwe'rogame pão ore mbaragwahavi ga rehe, ei g̃a imombe'gwovo.

Jesus'ga ojipiuka g̃wemimbo'eharava'ea pe

(Mateus 28.16-20; Marcos 16.14-18; João 20.19-23; Atos 1.6-8)

36 G̃a a'ea mombe'urame nanime Jesus'ga jipiukari o'ama g̃apyteri pe. Ga e'i:

—Tupana'ga ti tonog̃atu pepy'a! ei ga g̃a pe.

37 Anhag̃a po javo g̃a piryiro okyhyjiheteavo. 38 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Maraname pepy'a oko tehe? A'ero pe kyhyjihetei. Maraname pe ndaperoviari? “Mara'ngu po Jesus'ga tuhẽ?” pe'e pe pejiyvyteri pe, ei Jesus'ga g̃a pe. 39 Pehepia ti jipoa jipya reheve. Hepiagame po ti pe mbaragwahavi ji rehe a'ero. Pepyhy ti jira'oa nhikag̃a reheve ji kwahava. A'ereki anhag̃a ndaha'oi. Nikag̃i. Ji ki a'e te ji ra'oro. Ji kag̃amo, ei Jesus'ga g̃a pe.

40 Onhi'ig̃irẽ ga hepiukari g̃a pe opoa opya reheve. 41 Gworygworyva g̃waramo g̃a ndogweroviari ve. A'ereki g̃a e'i oyvyteri pe onhimomby'avo: “Po Jesus'ga tuhẽ, a'ero pyry hete!” ei g̃a. G̃a nhimomby'arame Jesus'ga ei g̃a pe:

—Ndaperekoi pe mbatera? Ta'u ji.

42 Pira g̃a imondoi ga pe a'ero hehyripyra heiretea reheve. 43 Ipyhyga ga i'ui g̃a gwepiagame.

44 Aerẽ ga ei g̃a pe:

—Ymya'ĩ ji nhimombe'umbe'ui pe me jiruvame pe pyri. A'e ji pe me: Moisésva'ea remimbo'eagwera aherembikwatijaripyra ji mombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea rembikwatijaripyra pavẽi, a'e ji pe me. Ji mombe'ui no ikwatijaripyra Salmos, a'e ji ikwehe. Tako pa ti ji ikwatijaripyra rupi nehẽ – kiroki a'ea ji mombe'u, a'ea'e ji pe me ikwehe, ei Jesus'ga g̃a pe.

45 Kiro ga ikwahavukari g̃a pe Tupana'ga nhi'ig̃a aherembikwatijaripyra. 46 Imombe'gwovo ga ei:

—Ikwatijaripyra e'i: “Tahahy ti Cristo'ga pe. Omano po ti ga nehẽ. Mokõi okira py'rovo ti ga tokwerava'ja gwyvyagwera hugwi. 47 Cristo'gareheva'ero ti g̃a tomombe'u katu Cristo'ga yvyakotyve'g̃a gwyripeve'g̃a pe nhaporemo. Te'i ti g̃a g̃a pe: ‘Tapevy'ari ti pejikote'varuhua rehe pejipohia jugwi herojijyjijyita pejeaporog̃ita. A'ero po ti Tupana'ga imombohetei pendekote'varuhua pe hugwi nehẽ ikwahava'jave'yma nehẽ.’ A'ea po ti g̃a tomombe'u katu Jerusalémmeve'g̃a pe na'ẽ. Aerẽ po ti g̃a tomombe'u katu ojipe'g̃a pe nhaporemo.” A'ea ikwatijaripyra e'i, ei Jesus'ga g̃a pe.

48 —Oro pe, ei Jesus'ga g̃a pe. A'ea pe ikwahapavi. A'ero ti pemombe'u. 49 Ji rendu ti! ei Jesus'ga. Ymyahũ Tupana'ga ei: “Jira'uva po ti pe pojykai nehẽ,” ei jiruva'ga pe me, ei Jesus'ga. Pepyta ti cidade de Jerusalém me gara'uva rura pota aerẽ po ti gara'uva tuhu nehẽ javo. A'ero jihi po ti gara'uva mondoukari yvaga hugwi pe pojykauka jupe pe mbopopoakaruka nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga rerohohava yvaga pype

(Marcos 16.19-20; Atos 1.9-11)

50 A'ero Jesus'ga hoi g̃a nenonde g̃a nderogwovo cidade de Betânia kotyi ve. Opoa mondovo g̃a pe ga ei Tupana'ga pe:

—Emombyry ti g̃a pe.

51 Onhi'ig̃a ve Tupana'ga pe ga hoi g̃a hugwi. Kiro garerohohava yvaga pype.

52 Ombohete g̃a ga. Kirẽ g̃a jivyri ogwovo Jerusalém me gworygworyhetero. 53 Nane'ymi g̃a hoi opytavo ojatykahavuhua pype Tupana'ga mboheteavo ndepyry hete nde javo.

João

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

JOÃOVA'EA OMOMBE'U JESUS CRISTO'GA

O Evangelho de João

1

Jesus Cristo'ga okwahavuka Tupana'ga nhande ve

1 Jypya yvya apoa renonde Tupana'ga reaporog̃ita kwahavukahara'ga rekojipei hako. Tupana'ga pyri ga ruvi ga rerekovo. Ga ko Tupanamo tuhẽ oko. 2 Yvya apoa renonde akoja'ga rekoi Tupana'ga pavẽi gakwahavukahara'ga. 3 Ga pe Tupana'ga oapopavuka mbatera. Ojipe'g̃a pe rũi Tupana'ga oapouka. Okwahavukahara'ga pe jate ga oapouka mbatera hako. 4 Tupana'ga kwahavukahara'ga tuhẽ oko po rimba'e. A'ero ga jara'g̃a mongopavi g̃a monguva. Ga yvyakotyve'g̃a mongoi. A'ero ga Tupana'ga kwahavukari g̃a pe no. Arimo nhande tihepia katu mbatera kwahavag̃wama mytu'ẽro g̃waramo. Na ja ga imomytu'ẽi yvyakotyve'g̃a akag̃i pe tokwaha ti g̃a Tupana'ga javo.

5 Ypytunarupive'g̃a ndokwahavi hepiage'yma g̃waramo. Ypytunarupive'g̃a'jave'g̃a – g̃a ndokwahavi Tupana'ga okote'varuhuavo – g̃a pe ga Tupana'ga mombe'umbe'ui no tokwaha ti g̃a ga javo. G̃a omombi pota Tupana'ga kwahavag̃wama novĩa. Ndopigi reki. A'ereki Tupana'ga mombe'ua ikwahy ve ojipe'g̃a ndehe ga kwahavuka g̃a pe.

6 Nahã ko ahe ikwehe. Ahe ve g̃a ei João Batista. Tupana'ga e'i ahe ve:

—Emombe'u ti g̃a pe jikwahavukahara'ga, ei Tupana'ga ahe ve.

7 A'ero Joãova'ea ruri ga mombe'gwovo ikwehe.

—Tamombe'u ti ga pe me tapejiko pa ti ga rehe javoji, ei ahe, kiroki ga Tupana'ga kwahavuka nhande ve, ei Joãova'ea ikwehe.

8 Ahe ko imomytu'ẽhara'ga rũi.

—Akoja'ga mombe'gwovo reki ji ruri, ei ahe, kiroki ga omomytu'ẽ Tupana'ga kwahavuka nhande ve, ei Joãova'ea ikwehe.

9 Gaha ko imomytu'ẽharetero. A'ero ga ruri imomytu'embava yvyakotyve'g̃a akag̃i pe tokwaha pa ti g̃a Tupana'ga javo.

10 Yvya koty ga ruvi ikwehe. A'ea tuhẽ Tupana'ga oapouka ga pe hako yvyakotyve'g̃a ndeheve. Yvyakotyve'g̃a ki a'e te ndogweroviari ga. 11 Ogwyri pe ga ruri ikwehe gwe'yja'g̃a pyri judeus'g̃a pyri. G̃a ki a'e te ndokoi ga rehe. 12 Kiroki g̃a oko reki ga rehe – g̃a pe ga ei a'ero: “Pejiko pe ji rehe,” ei ga. “Kiro ji pe mongoi Tupana'ga ra'yramo a'ero,” ei ga g̃a pe.

13 Yvyakotyve'g̃a ko na ta'y. Akwaimbae'g̃a ta'y pota g̃wembireko'g̃a nderekovo. Aerẽ g̃anda'yra'g̃a ari g̃a hugwi a'ero. Na rũi reki ga nhande mongoi Tupana'ga ra'yramo. Nhande xajiko Tupana'ga kwahavukahara'ga rehe. A'ero Tupana'ga ei nhande ve: “Jira'yramo ko pe ndekoi kiro pejikoga g̃waramo ga rehe,” ei Tupana'ga.

14 Tupana'ga kwahavukahara'ga onhimongouka yvyakotyva'ero a'ero ikwehe Jesus Cristo'ga. Igwete ga ruvi orepyteri pe ikwehe. Ga nhande arõ hete imombyryva nhande ve. Ga okwahavuka katu Tupana'ga nhande ve no. A'ereki ga jate ko Tupana'ga ra'yretero. Igwete ore nhimombaragwahavi garuvihavuhuhetea rehe garuva'ga ruvihavuhuhetea rehe.

15 João Batistava'ea omombe'umbe'u ga ikwehe. Ahe e'iahy g̃a pe ikwehe:

—Gaha ji amombe'u pe me oji'i, ei ahe. “Aerẽ po ti ga ruri pe nderekovo nehẽ,” a'e ji oji'i, ei ahe. “Ga huvihavuhuhetero. Ji ki a'e te ako tehe reki. Jypya vehevi ji rekoe'ymame ga okoe'ymi,” a'e ji pe me oji'i, ei Joãova'ea ikwehe.

16 Ga pyry hete tuhẽ nhande aromo. A'ero nhande ve nhaporemo ga imombyryvi jipi. Igwaigwavete ga imombyryva'ja'javi nhande ve. 17 Moisésva'ea pe Tupana'ga ombuhuruka onhi'ig̃a hako tohendu katu ti g̃a javo. Jesus Cristo'ga pe ki a'e te Tupana'ga nhande arõheteuka.

—Emombyry ti g̃a pe, ei Tupana'ga ga pe. Ji kwahavuka katu ti g̃a pe no, ei ga Jesus Cristo'ga pe.

Na tuhẽ Jesus Cristo'ga rekoi a'ero. 18 Yvyakotyve'g̃a ndohepiagangavi Tupana'ga. Gara'yra'ga jate – ga tehe ko Tupana'ga ra'yretero – gaha jate koi ojikoty'a Tupana'ga pavẽi. Gaha okwahakatuuka Tupana'ga nhande ve a'ero.

João Batistava'ea onhimombe'u

19-28 Igwete judeus'g̃a nduvihava'g̃a g̃a mbuhurukari ojipyri mbatera kwava'ẽhara'g̃a – g̃a okwava'ẽ mbatera Tupana'ga pe jipi. Igwete g̃a ei g̃a pe g̃apokohara'g̃a pe no levitas'g̃a pe. G̃a pe – g̃a ko fariseus'g̃a – g̃a pe judeus'g̃a nduvihava'g̃a ei:

—Peho ti João Batista'ga pyri tonhimombe'u ti ga pe me nehẽ, ei g̃a g̃a pe.

A'ero g̃a hoi cidade de Jerusalém hugwi ogwovo João Batistava'ea pyri – perope ahe g̃a mobatiza paranahũa aherovai Jordão aherovai. Cidade de Betânia ira'agwe te jugwi. Pevo g̃a hoi javo Joãova'ea pe.

—Mome ahe nde? ei g̃a ahe ve. Enhimombe'u ti ore ve torokwaha ti nde, ei g̃a.

Ahe ni'mbei g̃a pe a'ero. Onhimombe'u katu ahe g̃a pe tajikwaha ti g̃a javo.

—Ji ko ga rũi – kiroki ga pe Tupana'ga e'i: “Amondo po ti ga yvyakotyve'g̃a pyri g̃anduvihavuhuhetero nehẽ Cristo'ga,” ei ga. Ji ko ga rũi, ei ahe.

—Marã naerũ? ei g̃a ahe ve. Nde po Eliasva'ea ekwerava ejyvya hugwi? ei g̃a.

—Ji ko ahe rũi, ei ahe.

—Nde ereko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharamo a'ero – kiroki ga Moisésva'ea omombe'u hako uhu ti ga javo hako? ei g̃a ahe ve.

—A'ea rũi ko ji, ei ahe.

—Mome ahe nde naerũ? Enhimombe'u ti ore ve toromombe'u ti g̃a pe – kiroki g̃a ore mbuhu nde pyri, ei g̃a. Marã ti nde nhimombe'ui ore ve nehẽ? ei g̃a ahe ve.

—Pehendu ti nhinhi'ig̃a a'ero, ei ahe. Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea Isaíasva'ea omombe'u nhog̃wenonde ojipe'ga rembi'eag̃wama hako, ei Joãova'ea. Nahã Isaíasva'ea ei hako:

“Ojipe'ga nhi'ig̃a po ti hahyahi

ga erame g̃a mbo'eavo ongae'ỹi me nehẽ,” ei ahe.

“E'i po ti ga g̃a pe:

‘Pemboavujikwe ti pehea imbohupikatuavo huvihava'ga pe

tuhu ti ga nhande pyri javo,’ e po ti ga,” ei Isaíasva'ea hako, ei ahe.

Jihi ko a'ea, ei Joãova'ea onhimombe'gwovo g̃a pe. A'eahy ji javo ojipe'g̃a pe: “Penhimboavujikwe ti pejipohia pejikote'varuhua hugwi tuhu ti nhandepojykaharete'ga nhande pyri javo,” a'e ji, ei Joãova'ea onhimombe'gwovo g̃a pe.

A'ero g̃a ei ahe ve:

—Marã a'ero? Nahã nde ei ore ve: “Ji ko Cristo'ga rũi Tupana'ga remimbuhurukara'ga rũi,” ere ko nde, ei g̃a. “Eliasva'ea rũi ko ji no,” ere ko nde, ei g̃a. “Ji ko akoja'ga rũi Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga rũi,” ere ko nde ore ve, ei g̃a. Maranuhũrame nde okoteheva'ero g̃a mobatizai naerũ? ei g̃a Joãova'ea pe.

—Jihi amobatiza g̃a yhya pyvõ jipi, ei ahe. Pepyteri pe ojipe'ga ami okovo. Emo pe ndapekwahavi ga, ei ahe g̃a pe. Gaha po ti oko pe pyri huvihavuhuhetero nehẽ, ei ahe. Huvihavuhu hete tuhẽ ga, ei ahe. Ji ki a'e te okoteheva'ea, ei Joãova'ea g̃a pe.

Nhanderekote'varuhua mombohara'ga

29 Ko'emame Joãova'ea Jesus'ga repiagi ga rurame ojipyri. A'ero ahe ei jara'g̃a pe:

—Pehepia ga! ei ahe. Pevo ga rekoi – kiroki ga cordeiro ja, ei ahe. Ikwava'ẽhara'g̃a ojuka cordeiros jipi Tupana'ga ti tomombo nhanderekote'varuhua a'ero javo, ei ahe. Cordeiro ja po ti ga manoi nehẽ no. A'ereki Tupana'ga ga mbuhuruka nhande pyri tomano ti ga imomboa yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua javo, ei Joãova'ea g̃a pe. 30 Amombe'u ji ga pe me oji'i cordeiro'jave'ga, ei ahe. “Pe pyri po ti ga rekoi jihoheva'ero. A'ereki jypya vehevi ji rekoe'ymame ga okoe'ymi po rimba'e,” a'e ji pe me oji'i, ei ahe Jesus'ga mombe'gwovo g̃a pe.

31 —Ymya ji ei: “Ma'g̃a po ti Tupana'ga ombuhuruka nhande pyri nehẽ tomombo ti ga g̃andekote'varuhua javo?” ei ahe. Kirog̃we ji ga kwahavi. A'ero ji ga kwahavukari jire'yja'g̃a pe israelitas'g̃a pe. Nurã ji ruri pe mobatizavo yhya pyvõ tapekwaha ti ga javo, ei Joãova'ea g̃a pe.

32-33 Igwete Joãova'ea Jesus'ga mombe'ukatui g̃a pe:

—Ndakwahavi ypy ji ga ma'g̃a po ti Tupana'ga ombuhuruka javo, ei ahe. Emo Tupana'ga – gaha ji mbuhuruka g̃a mobatizauka yhya pyvõ – ga e'i ji ve: “Erehepia po ti nde jira'uva rura ga pyri nehẽ. Ojy po ti jira'uva opytavo ga pyri nehẽ,” ei Tupana'ga ji ve, ei ahe. “Gaha po ti aerẽ pe pojykauka jira'uva pe nehẽ a'ea ti tapemongo Jesus'gareheva'ea javo,” ei Tupana'ga ji ve, ei ahe. Ahepia tuhẽ ji Tupana'ga ra'uva rura a'ero oji'i, ei ahe. Inambua ja koi ijyvi yvaga hugwi opytavo ga pyri oji'i. 34 Ahepia tuhẽ ko ji oji'i, a'e ji, ei ahe. Nurã ji ei pe me: Akoja'ga tuhẽ koi Tupana'ga ra'yra'ga, ei Joãova'ea.

Jesus'ga remimbo'eypyharava'ea

35 Ko'emame Joãova'ea rekoa'javi onhi'ig̃a mokonha'g̃a pavẽi g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi o'ama. 36 Igwete ahe hepiagi Jesus'ga kwava.

—Pevo ga hoi cordeiro'jave'ga! ei Joãova'ea ga mombe'gwovo g̃a pe. Cordeiro ja po ti ga manoi nehẽ. A'ereki Tupana'ga ombuhuruka ga nhande pyri tomano ti ga g̃andekote'varuhua imomboa javo, ei ahe.

37-40 Joãova'ea remimbo'ehara'g̃a g̃wendu memei ahenhi'ig̃a André'g̃a. A'ero g̃a hoi Jesus'ga reviri. Igwete Jesus'ga jirovagi g̃a ndepiaga gweviri.

—Gara? ei ga.

—Mome nde ruvi? ei g̃a ga pe.

—He pejijo hepiaga, ei ga g̃a pe.

A'ero g̃a hoi ga rupi garuhava repiaga. Ka'aru quatro horas rupi g̃a hoi. Igwete g̃a nhomonhi'inhi'ig̃i upa kwara hoa rupi. 41 Kiro André'ga hoi na'ẽ oirũ'ga pyri Simão Pedro'ga pyri.

—Orohepia ore Messias'ga Tupana'ga remimbuhurukara'ga, ei ga Simão'ga pe. (Cristo'ga pe judeus'g̃a e'i Messias.)

42 A'ero André'ga Simão'ga reruri Jesus'ga pyri. Simão'ga repiagame Jesus'ga ei ga pe:

—Ndehe ko Simão João'ga ra'yra, ei Jesus'ga ga pe. Cefas po ti nderera nehẽ, ei ga Simão'ga pe. (Cefas'ga pe judeus'g̃a e'i Pedro. A'ea ko Ita.)

Jesus'ga ombuhuruka ahe ojiheva'ero

43 Ko'emame Jesus'ga ei:

—Taho ti Galiléiapeve'g̃a gwyri pe.

Oho na'ẽ ga Filipe'ga pyri.

—Herejo ji rupi nhiremimbo'eharamo, ei ga Filipe'ga pe.

44 Filipe'ga ko cidade de Betsaidapeve'ga – perope André'ga u Pedro'ga pavẽi. 45 Aerẽ Filipe'ga hoi Natanael'ga pyri javo.

—Orohepia ore ga – kiroki ga Moisésva'ea omombe'u ikwatijarame g̃wemimbo'eagwera hako, ei Filipe'ga ga pe. Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea okwatija ga no ga mombe'gwovo hako, ei ga. Ga tuhẽ ore orohepia. Ga ko Jesus'ga Joséva'ea ra'yra'ga. Cidade de Nazaré pe ga ruvi, ei ga Natanael'ga pe.

46 —Nazaré! ei Natanael'ga. Imombyryva'ea nduri tuhẽ pea hugwi, ei ga ga pe.

—Herejo xaho ji rupi a'ero terehepia ti ga, ei Filipe'ga ga pe.

47 Natanael'ga rurame Jesus'ga ga repiagi.

—Kiro ki ga u israelitapyryvamo, ei Jesus'ga ga mombe'gwovo. Ga ni'mbeangavi jipi ojipe'g̃a moandyje'yma, ei ga Natanael'ga mombe'gwovo.

48 —Marã nde ikwahavi jireaporog̃ita naerũ? ei Natanael'ga ga pe.

A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Irupe ko nde rekoi oji'i novĩa, ei ga. Filipe'ga ea renonde nde ve ji orohepia reki. Figueira ag̃i pe nde reni, ei Jesus'ga ga pe.

49 —Jesus, ei Natanael'ga. Tupana'ga ra'yra tuhẽ ko nde! ei ga. Nde ko israelitas'g̃a nduvihavuhuhetea tuhẽ! ei ga Jesus'ga pe.

50 Igwete Jesus'ga ei ga pe a'ero:

—A'e ko ji nde ve ko: “Orohepia ko ji nde rename figueira ag̃i pe.” A'ero nde jikogi ji rehe, ei Jesus'ga ga pe. Aerẽ po ti ji koji'iheteva'ea japoi nehẽ ahemonhimomby'aheteva'ea nehẽ. A'ea po ti nde erehepia nehẽ no, ei ga Natanael'ga pe.

51 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Tamombe'u katu tuhẽ kiro pe me, ei ga. Tamombe'u ti jijihe'ara Tupana'ga rehe, ei ga. A'ea'java'ea ko nahã a'ero. Pehepia po ti pe yvaga rovapytymba'vogipyra, ei ga. Pehepia po ti pe Tupana'gapyrive'g̃a jiupiupira g̃ajivyjivyra ji pyri nehẽ no, ei ga. Nahã ko ji ajihe'a Tupana'ga rehe nhiremimbuhurukara'ga rehe, ei Jesus'ga. Oronhomonhi'inhi'ig̃e'ymi ore orojogwerekokatuavo ga pavẽi. Nahã po ti pe me nehẽ no, ei Jesus'ga g̃a pe.

2

Jesus'ga ombote yhya vinhoramo

1-2 Mokõi Jesus'g̃a kiri ogwovo toryvi pe cidade de Caná pe – perope Galiléiapeve'g̃a gwyri pe. A'ereki g̃a Jesus'ga mondouka g̃anembirekohava repiagauka. G̃a Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a mondouka no. Igwete Jesus'g̃a hoi hepiaga toryva. Jesus'ga yembora pevo oko g̃a pyri no. Toryva apopave'ymame momina g̃a hugwi vinho. 3 A'ero Jesus'ga yembora ei Jesus'ga pe:

—Momina kiro vinho g̃a hugwi, ei ahe Jesus'ga pe.

4 —Maraname nde ei ji ve kiro a'ea rehe? ei ga ahe ve. A'ereki ndohoi ve hepiukara apiavo. Ag̃wamo rũi po ti ji hepiukapavi Tupana'ga popoakara g̃a pe nehẽ, ei ga o'yembora pe.

5 Igwete ahe ei g̃a pe – kiroki g̃a opoko toryva repiakatuhara'ga – g̃a pe ahe ei:

—Jira'yra'ga erame pe me penhi'ĩpo'ru ti ga, ei ahe g̃a pe.

6 Pevo gwereko yhya ryrua ita apopyra. A'ereki judeus'g̃a nane'ymi ojipyhepyhei. Oheohei g̃a mbatera jipi no nahã nhande nhimombyryvi Tupana'ga pe javo. Nurã gwereko pevo mbohapyrete seis yhya ryrua. Inainani gwereko he'yjuhu cem litros gwerevi ipype tynahemame. 7 Igwete Jesus'ga ei hepiakatuhara'ga pokohara'g̃a pe a'ero:

—Peheka'voka'vo ti yhya ipype. Pemotynahẽ hete ti imohina, ei ga.

A'ero g̃a imotynahenahẽhetei inog̃a hyrua pype. 8 Igwete ga ei g̃a pe:

—Pejara ti kiro yhya herogwovo toryva repiakatuhara'ga pe, ei ga g̃a pe.

A'ero g̃a herohoi yhya ga pe to'u ti ga hepiaga javo. 9 Yhya rũi reki ga i'urame. Vinho reki yhya mbotepyra ga i'ui hepiaga. Ndokwahavi ga yhya mbotea vinhoramo. Gapokohara'g̃a ki a'e te okwaha hete Jesus'ga remimbotea. Igwete ga i'ui hepiaga. A'ero ga hembirekove'ga mbuhurukari ojipyri javo ga pe.

10 —Nde ko ore atyvi, ei ga hembirekove'ga pe. Ore oromondo ypy vinho heheva'ea toryvarupive'g̃a pe, ei ga. Kirẽ g̃a i'uheterame ore imondoi ndaheiva'ea g̃a pe. A'ereki i'uheterame g̃a nonhimombaragwahavi ndaheiva'ea rehe. Nde ki a'e te nerembuhuri ypy heheheteva'ea kirog̃we imbuhua ore ve, ei ga ga pe.

11 Jesus'ga ombote yhya vinhoramo cidade de Caná pe Galiléiapeve'g̃a gwyri pe ikwehe. A'ea ypy ga oapo ahemonhimomby'ava'ea hepiuka g̃a pe gweaporog̃ita Tupanamo. Nurã garemimbo'ehara'g̃a jikohetei ga rehe.

12 Aerẽ Jesus'g̃a hoi cidade de Cafarnaum me. Ga'yembora oho gairũ'g̃a pavẽi. Garemimbo'ehara'g̃a oho g̃a ndupi no. Pevo g̃a pytaahi'vi upa.

Jesus'ga omo'emba ahe ahejatykahavuhua hugwi

(Mateus 21.12-13; Marcos 11.15-17; Lucas 19.45-46)

13 Aerẽ Jesus'g̃a hoi cidade de Jerusalém me. A'ereki judeus'g̃a toryva gwereko g̃werĩ. Páscoa ei g̃a akoja pe. A'ea rupie'ymi judeus'g̃a japyakai uragwera rehe Egitopeve'g̃a gwyra hugwi. 14 Igwete Jesus'ga hoi judeus'g̃a jatykahavuhua rokari pe g̃a ndepiaga. Pevo g̃a ndekoi ima'ema'eamo mbatepyryva itambere'ia pyhyga g̃a hugwi. Yuranuhũa bois g̃a ima'ema'ẽi ovelhas. Inambu'ia g̃a ima'ema'ẽi upa. Mesa pyri jara'g̃a neg̃aneni hajiheve'g̃a itambere'ia ipyhypyhyga judeus'g̃a itambere'ia ikwepykwepyga imondovo g̃a pe. 15 G̃a ndepiagame Jesus'ga japoi yhypohama g̃a nupanupamo ipyvõ g̃a mo'embava g̃a mondovo ojatykahavuhua rokara hugwi. Ovelhas ga imo'emo'ẽi, bois ga imo'emo'ẽi imonhamonhana imondovo. Ombojirejire ga itambere'ia kwepykara'g̃a mesa heka'voka'vogauka g̃aitambere'ia jugwi. 16 Igwete ga ei g̃a pe – kiroki g̃a oma'ema'ẽ inambu'ia:

—Peroho ti kia jugwi! a'e te ji, ei ga. Tapema'ema'ẽa'javuhui mbatera avo jiruva'ga ronga pe! ei ga g̃a pe.

17 A'ero garemimbo'ehara'g̃a ikwahava'javi Tupana'ga rembikwatijarukara. Igwete g̃a ei ojohupe:

—A'ea pe reki ikwatijara i'ei Cristo'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo, ei g̃a. Nahã Cristo'ga nhi'ig̃a Tupana'ga pe hako:

“Nhi'ag̃ataruhu ji neronga rehe jipi toko katu ti g̃a ipype javoji,” ei ga.

“Nhi'ag̃ataruhua ji juka hete,” ei ga, ei g̃a.

Ikwatijara omombe'u jipe Cristo'ga nhi'ig̃ag̃wama, ei Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a.

18 Kiro judeus'g̃a nduvihava'g̃a nduri javo Jesus'ga pe a'ero.

—Ma'g̃a nde mbuhurukaruhu g̃a mo'ẽukarag̃wama avo hugwi? ei g̃a. Po Tupana'ga nde mbuhurukari, a'ero po ti nde hepiukari gapopoakara ore ve ahemonhimomby'ava'ea japovo, ei g̃a. A'ero po ti ore nde reroviari nehẽ Tupana'ga tuhẽ ga mbuhuruka javo, ei g̃a Jesus'ga pe.

19 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe a'ero:

—Po ti pe imbojypavi ag̃a Tupana'ga ruhava imbote'varuhuavo nehẽ, aerẽ mokõi nhande kirame ti ji imbovyra'javi imohina nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

20 Igwete judeus'g̃a nduvihava'g̃a ei ga pe:

—Nde ki ere'eteheuhu, ei g̃a. He'yjuhuva'ea rupi quarenta e seis anos rupi g̃a poravykyvykyi japovo ag̃a Tupana'ga ryrua, ei g̃a. Marã po nde gwehu kotihĩ japoa'javuhui imohina mokõi nhande kirame naerũ? ei g̃a ga pe.

21 Gwa'oa pe reki Jesus'ga ei a'ea ko Tupana'ga ruhava javo. 22 Aerẽ Jesus'ga vyrame omanoa hugwi garemimbo'ehara'g̃a ikwahava'javi ga'eagwera. A'ero g̃a heroviari ga'eagwera Jesus'ga onhimombe'u katu javo. Igwete g̃a heroviari Tupana'ga rembikwatijarukara ahe ve no Jesus'ga ahe omombe'u ga kwatija javo.

Jesus'ga okwaha yvyakotyve'g̃a py'a

23 Toryva rupi Páscoa rupi Jesus'ga rekoi cidade de Jerusalém me a'ero. Igwete ga hepiukari Tupana'ga popoakara g̃a pe ahemonhimomby'ava'ea japovo. Nurã g̃a jikojikogi ga rehe onhimongyavo. 24 Jesus'ga ki a'e te ndojikogi g̃a ndehe a. A'ereki ga okwahapavipe yvyakotyve'g̃a py'a. 25 Ga nde'i ojipe'g̃a pe: “Marã g̃andeaporog̃ita?” A'ea ga nde'i. A'ereki ga okwahapavipe g̃a a.

3

Nicodemosva'ea uhu Jesus'ga pyri

1-2 Aerẽ Nicodemos'ga ruri Jesus'ga pyri ypytunimo. Ga ko judeus'g̃a mog̃itahara'ga fariseu'ga. Aerẽ ga ruri Jesus'ga pyri xanhomonhi'ĩ ti javo.

—“Gaha ko nhanembo'ehara,” oro'e ore nde ve, ei ga Jesus'ga pe. “A'ereki Tupana'ga ga mbuhuruka nhande pyri tombo'e ti ga g̃a javo,” oro'e ore nde ve, ei ga. Tupana'ga opokogame jate g̃a hepiukari Tupana'ga popoakara nde ja ahemonhimomby'ava'ea japovo, ei ga ga pe. Nurã ore ei: “Tupana'ga ombuhuruka ga rerekovo,” oro'e ore, ei Nicodemos'ga ga pe.

3 Igwete Jesus'ga ei ga pe a'ero:

—Tamombe'u katu tuhẽ kiro nde ve, ei ga. Kiroki g̃a ojihuva'ja – g̃a pe jate po ti Tupana'ga ei: “Jihi ko g̃anduvihavuhuhetero,” ei Jesus'ga ga pe.

4 Igwete Nicodemos'ga ei a'ero:

—Marã po jyvuakave'g̃a jihuvi naerũ? ei ga. Maranuhũ po g̃a kia'javi oy'g̃a yvyteri pe o'ara'java naerũ? ei ga Jesus'ga pe.

5 Igwete Jesus'ga ei ga pe:

—Tamombe'u katu tuhẽ nde ve. Penhimobatizauka po pe yhya pyvõ imomboruka pejikote'varuhua pejihugwi hamo, ei ga. Tupana'ga ra'uva po pe mboheaporog̃ita pyahu hamo no, ei ga. Nane'ymame po ti Tupana'ga ndokoi penduvihavuhuhetero nehẽ penhimobatizaukare'ymame yhya pyvõ gara'uva pe mboheaporog̃itapyahue'ymame nehẽ no, ei Jesus'ga ga pe. 6 Nhaney'g̃a nhande mbojihuvame nhande mbo'a, nhandera'o nhande a'ero yvyakotyva'ero, ei ga. Tupana'ga ra'uva nhande mboheaporog̃itapyahurame jate nhande reaporog̃itapyahuro a'ero, ei Jesus'ga ga pe. 7 Terenhimomby'auhui ti nhiremimombe'uagwera rehe ji erame nde ve: “Pejihuva'ja ti.” Nahã ti pe ndeaporog̃itapyahuro nehẽ. Erovia ti nhinhi'ig̃a, ei ga Nicodemos'ga pe. 8 Nahã ko yvytua, ei ga. G̃wemimbotarimo uhu okookovo. Pehendu pe tura novĩa. Emo pe ndapekwahavi ma hugwi te turi javo. “Mome po ti ihoi nehẽ?” pe'ji pe no, ei ga. A'ea javijitehe ko Tupana'ga ra'uva ahe mboheaporog̃itapyahurame, ei ga. G̃wemimbotarimo gara'uva rekorekoi. Emo pe ndapekwahavi marã javo. “Ma'g̃a po ti gara'uva g̃a mboheaporog̃itapyahu kiro nehẽ?” pe'ji pe, ei Jesus'ga ga pe.

9 —Maranuhũ nanongara? ei Nicodemos'ga. Ndakwahavi ji a'ea, ei ga ga pe.

10 —Ndehe ko israelitas'g̃a mbo'ehara novĩa. Nde nderekwahavi a'ea naerũ? ei ga Nicodemos'ga pe. 11 Tamombe'u katu tuhẽ nde ve, ei ga. Oromombe'u ore pe me orerembikwahavipyra. Orerembiepiagipyra ore oromombe'u pe me novĩa. Emo pe ndaperoviarihu oreremimombe'uagwera, ei Jesus'ga ga pe. 12 Yvyakotyva'ea ji amombe'u pe me. Emo pe ndaperoviari, ei ga. Ndaperoviari kaitu po ti pe nhinhi'ig̃a nehẽ ji imombe'urame yvagipeva'ea pe me nehẽ, ei ga Nicodemos'ga pe. 13 Ndajiupihavi yvagi pe ikwahava mbatera ojyva imombe'gwovo, ei ga. Jihi jate reki ajy pea hugwi imombe'gwovo a'itituhẽva'ea pe me. A'ereki Tupana'ga ji mbuhuruka kokoty, ei Jesus'ga imombe'gwovo Nicodemos'ga pe.

14 Igwete Jesus'ga Moisésva'ea mombe'ui no. A'ereki ymya Tupana'ga e'i Moisésva'ea pe hako:

“Eapouka ti mboja ra'angava imbovya yva rehe imo'ama,” ei ga ahe ve hako.

Ongae'ỹi me ahe imbovyri ha'angava imohina a'ero tohepia ti mboja rembihu'upyra'g̃a javo. Kiroki ahe ojovavu hepiaga imohinipyra – oka'ẽ ahe hugwi. Nomanoi ahe a'ero. Aerẽ Tupana'ga ei: “Moisésva'ea ombovyruka mboja ra'angava yva rehe hako,” ei ga. “Na jitehe po ti g̃a ga mbovyri yva rehe no. A'ero po ti g̃a ga jukai nehẽ,” ei Tupana'ga gwa'yra'ga mombe'gwovo hako.

15 Nahã Tupana'ga ga momanoukari toko pyahu ti g̃a javo – kiroki g̃a ojiko ga rehe. Aerẽ po ti g̃a ndekoi Tupana'ga pyri yvagi pe nehẽ no. 16 A'ereki Tupana'ga oarõ hete yvyakotyve'g̃a. A'ero ga gwa'yra'ga mbuhuri yvyakotyve'g̃a pyri ikwehe. Gara'yra'ga ko ojipeji hete ko ga rekoi ga pe. Emo Tupana'ga ga mbuhuri nhande pyri ga momanomouka nhande repyga toho ti g̃a yvagi pe nehẽ javo. Nurã nhandejikogame Tupana'ga ra'yra'ga rehe po ti nhande rekoi Tupana'ga pyri avuirama nehẽ. Ndiahoi po ti nhande hahyva'ea ruvihava pype a'ero nehẽ nhanemanorame nehẽ. 17 Gwa'yra'ga mbuhurame nhande koty Tupana'ga nde'i ga pe: “Eho ti g̃a pyri peko te'varuhu pe javo g̃a pe.” Tupana'ga nde'i a'ea gwa'yra'ga mbuhurukarame nhande koty. A'ereki ga gwa'yra'ga mbuhuruka avo togweru po ti ga g̃a ji pyri nehẽ javo.

18 G̃a jikogame gara'yra'ga rehe Tupana'ga nde'ia'javi g̃a pe: “Peko te'varuhu pe.” G̃a jikoge'ymame Tupana'ga e'i jipe a'ea g̃a pe. Oko te'varuhu tuhẽ nanongara'g̃a. A'ereki g̃a ndojikogi Tupana'ga ra'yra'ga rehe – ga ojipeji oko gara'yretero.

19 Nahã a'ero. Mytu'ẽrame nhande ve nhande hepiagi mbatera ikwahava. A'ea'java'ea pe Cristo'ga ei a'ero urame yvya koty. “Tamomytu'ẽ ti g̃a pe, ei ga. A'ero po ti g̃a Tupana'ga kwahavi okovo katu nehẽ,” ei ga novĩa. Emo g̃a ndokwahapotari Tupana'ga. A'ereki g̃a okote'varuhue'ymi. Oko hete g̃a okote'varuhua rehe jate a'ero – a'ea ypytuna ja ndokwahavukari g̃a pe. Nurã ko Tupana'ga eag̃wama g̃a pe. 20 Okote'varuhurame g̃a ndokoi ga rehe – kiroki ga omomytu'ẽ ahe ve Cristo'ga. G̃a ndokopotari tuhẽ ga pavẽi. A'ereki g̃a e'i ojive: “Po ti ji rekoi Cristo'ga pavẽi, a'ero po ti ga imboukwahavi jirekote'varuhua nehẽ,” ei g̃a ojive.

21 Jararamo ki g̃a a'e te oko Tupana'ga reaporog̃ita rupi okovo katu. Nanongara'g̃a oko pota tuhẽ Cristo'ga pavẽi – gaha okwahapavuka ahe ve. A'ereki g̃a e'i: “Ji rekorame Cristo'ga pavẽi po ti ojipe'g̃a ikwahavi jirekokatua nehẽ. A'ero po ti g̃a ei ji mombe'gwovo: ‘Tupana'ga ga poko ga mongovo g̃wemimbotarimova'ea rehe,’ e po ti g̃a ji mombe'gwovo a'ero nehẽ,” ei g̃a. Nanongara Jesus'ga imombe'umbe'ui Nicodemos'ga pe ikwehe.

João Batistava'ea omombe'ua'ja Jesus'ga

22 Aerẽ Jesus'ga hoi Judéiapeve'g̃a gwyri pe g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi. Igwete Jesus'g̃a pytaahi'vi pevove'g̃a pavẽi g̃a mobatizatizavo. 23 A'ea rupi João Batistava'ea rekoi ojipe'g̃a mobatizavo cidade de Enom me – a'ea ojopyri u cidade de Salim pavẽi. A'ereki gwereko hete yhya pevo. Igwete pevove'g̃a hog̃ahoi ahe pyri a'ero onhimobatizavouka ahe ve. 24 A'ereki a'ea rupi soldados'g̃a nomongiukari ve Joãova'ea cadeia pype.

25 Aerẽ jararamo Joãova'ea remimbo'ehara'g̃a nhi'ig̃ayvari ojipe'ga pavẽi judeu'ga pavẽi.

—João'ga g̃a mobatizarame pyry hete okwahyro g̃a ndehe, ei aheremimbo'ehara'g̃a ga pe.

A'ero judeu'ga ei g̃a pe:

—A'ea hohe te ikwahyro g̃a ndehe Jesus'ga g̃a mobatizarame, ei ga g̃a pe.

26 Nurã Joãova'ea remimbo'ehara'g̃a hoi ahe pyri javo ahe ve.

—Akoja'ga, ei g̃a, kiroki ga oko nde pyri paranauhũa aherovai Jordão aherovai – kiroki ga nde eremombe'u ore ve oji'i, ei g̃a, kiro ga g̃a mobatizauhui no. Ohopavuhu reki g̃a ga pyri a'ero, ei g̃a imombe'gwovo ahe ve novĩa.

27 Igwete Joãova'ea ei g̃a pe a'ero:

—Pyry hete reki ji ve g̃a hopavame ga pyri, ei ahe. Tupana'ga jate ombopopoakarame ahe popoakaramo a'ero okovo Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe, ei ahe. Nurã g̃a hopavi ga pyri. A'ea ko pyry hete ji ve, ei ahe g̃a pe. 28 Pehe tuhẽ pehendu nhinhi'ig̃agwera oji'i, ei ahe. A'ereki ji a'e katu nhinhimombe'gwovo pe me oji'i. “Ji ko Cristo'ga rũi nhanderekote'varuhua mombohara'ga rũi,” a'e ko ji pe me oji'i, ei ahe. Ga renonde Tupana'ga ji mbuhurukari, ei Joãova'ea g̃a pe.

29 —Nahã g̃a nembirekorame jipi, ei Joãova'ea. Hẽapotahara'ga tuhẽ gwereko hẽa, ei ahe. Gairũ'ga reki hẽapotahara'ga pokogi g̃anembirekoag̃wama. A'ero ga roryvamo hẽapotahara'ga nhi'ig̃a renduva hẽa rerekoa mombe'urame, ei ahe g̃a pe. Hẽapotahara'ga irũ'ga ja ko ji, a'e ji pe me. A'ereki ji Jesus'ga poko. A'ero ji roryhetero g̃a hopavame Jesus'ga pyri ga rerekovo, ei ahe g̃a pe. 30 A'ea ko pyry a'ero, ei ahe. Igwaigwavete po ti ga rekoi tuhẽ huvihavuhuhetero nehẽ. Ji ki a'e te igwaigwavete ji rekotehei tuhẽ nehẽ, ei Joãova'ea g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Tupana'ga ombuhu Jesus'ga yvaga hugwi

31 Yvateahugwive'ga ko huvihavuhuhetero oko yvyakotyve'g̃a hohe. Yvyakotyve'g̃a yvyakotyva'ea rehe jate g̃a ndekoi. A'ea rehe jate g̃a nhi'ig̃i no. Yvagahugwive'ga ko huvihavuhuhetero tuhẽ oko g̃a hohe pa. 32 Ga omombe'u g̃wembiepiagipyra g̃wemienduvipyra reheve. G̃a ki a'e te ndogweroviarihu ganhi'ig̃a. 33 Kiroki g̃a gwerovia ganhi'ig̃a – g̃a e'i a'ero: “A'itituhẽva'ea tuhẽ Tupana'ga nhi'ig̃a,” ei g̃a. 34 A'ereki Tupana'ga remimbuhurukara'ga omombe'u katu Tupana'ga nhi'ig̃a. A'ereki Tupana'ga omondo gwa'uva ga pyri a'ea ti tokwahavuka pa ga pe javo. Nurã ga omombe'u katu Tupana'ga nhi'ig̃a. 35 Tupana'ga oarõ hete gwa'yra'ga. A'ero ga ga mbopopoakarukari togwereko pa ti ga g̃wemimbotarimo. 36 Kiroki g̃a ojiko Tupana'ga ra'yra'ga rehe hendukatuavo ganhi'ig̃a – g̃a ndeaporog̃itapyahuro a'ero aerẽ okovo Tupana'ga pyri nehẽ. Kiroki g̃a nohendukatui ganhi'ig̃a ojikoge'yma ga rehe – g̃a po ti ndohoi yvagi pe upa Tupana'ga pyri nehẽ. Ga e'i g̃a pe jipi peko te'varuhu pe javo.

4

Samariapeva'ea

1 Aerẽ Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a nderohoi Judéiapeve'g̃a gwyra hugwi. A'ereki ga okwaha ojipe'g̃a nhi'ig̃a fariseus'g̃a pe. A'ereki g̃a e'iuhu fariseus'g̃a pe:

—João'ga omongo ojipe'g̃a ojiheva'ero g̃a mobatizavo, ei g̃a. João'gareheve'g̃a hohe'i tehe reki Jesus'gareheve'g̃a nde'yjuhuro – kiroki g̃a Jesus'ga omobatizauhu, e'iuhu g̃a g̃a mombe'gwovo fariseus'g̃a pe.

2 Jesus'ga nomobatizai reki g̃a. Ga omobatizauka g̃a g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. 3 G̃anhi'ig̃a ikwahavame Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a nderohoi Judéiapeve'g̃a gwyra hugwi a'ero.

—Xajivy ti Galiléiapeve'g̃a gwyri pe a'ero, ei ga.

4 G̃a horame Jesus'ga ei:

—Samariapeve'g̃a gwyra rupi po ti nhande hona'ẽi nehẽ hamo, ei ga g̃a pe.

5 Aerẽ g̃a nduri cidade de Sicar pe a'ero Samariapeve'g̃a gwyri pe. Ira'agwe u Jacóva'ea koagwera hugwi. Jacóva'ea omondo a'ea gwa'yrava'ea pe Joséva'ea pe hako. 6 Jacóva'ea apoagwera ykwara pevo u no. Ahaji katu g̃a nduri. Igwete Jesus'ga apygi oina ykwara pyri. A'ereki ga ipykane'õ.

7-8 Igwete garemimbo'ehara'g̃a hoi cidade pe mbatera pyhyga. Nanime Samariapevehẽa ruri yhya ti tajara javo. Igwete Jesus'ga ei hẽa pe:

—Embuhu ji ve ya tay'u, ei ga hẽa pe.

9 —Garamo judeuramo nde euhui ji ve embuhu yhya javo ji ve? Ji ki a'e te Samariapeva'ea, ei hẽa ga pe. (A'ereki judeus'g̃a ndojihe'ari Samariapeve'g̃a ndehe g̃a arõe'yma.)

10 A'ero Jesus'ga ei hẽa pe:

—A'e ji nde ve: “Embuhu ji ve ya.” Emo nde ndajikwahavi, ei ga. Nde nderekwahavi Tupana'ga remimbuhutehea no, ei ga hẽa pe. Po nde ikwahavi hamo a'ero po nde ei ji ve embuhu ji ve akoja javo hamo, ei ga. A'ero po ji imondoi yhya ahemongohara nde ve hamo, ei ga hẽa pe.

11 A'ero hẽa ei ga pe:

—Ndererekoi reki nde ijarahava, ei hẽa. Irupehu yhya reni ykwara pype. Ma hugwi nde herekoi yhya a'ero ahemongohara? ei hẽa ga pe. 12 Nhaneramonhava'ea Jacóva'ea gweja ag̃a imohina nhandeygwavamo hako, ei hẽa. Ahe tuhẽ oy'u avova'ea pyvõ gwa'yrava'ea pavẽi hako. G̃wenymbava yuranuhũa ahe omboy'u ipyvõ no, ei hẽa. “Ji ko koji'i tehe jiruvihavuhu nhaneramonhava'ea hohe'i tehe,” ere po nde ji ve naerũ? ei hẽa ga pe.

13 Igwete Jesus'ga ei hẽa pe:

—Ag̃a pyvõ oy'urẽ po ti g̃a ygweja'javamo nehẽ, ei ga. 14 Nhiremimondoa herekorame po ti g̃a ndiygweja'javi nehẽ. Nhiremimondoa po ti ikwahy hete g̃a ndehe nehẽ okookovo g̃ayvyteri pe nehẽ, ei ga. A'ea po ti g̃a mboheaporog̃itapyahui nehẽ, ei ga. A'ero po ti g̃a mongoi avuirama Tupana'ga pyri nehẽ no, ei Jesus'ga hẽa pe.

15 —Embuhu ji ve nanongara yhya a'ero tajiygweja'javyme ti a'ero nehẽ, ei hẽa ga pe. A'ero po ti ji ndajora'javi avo ijara jipi nehẽ, ei hẽa ga pe.

16 —Eho ti enhimbireko'ga rerua, ei ga hẽa pe.

17 —Ji ko nanhirembirekoi, ei hẽa.

—Erenhimombe'u katu nde ji nanhirembirekoi javo, ei ga hẽa pe. 18 A'ereki cinco nerembirekokwera'g̃a. Korogweve'ga nde erereko tehe, ei ga. Nde nane'mbei tuhẽ javo ji ve, ei ga hẽa pe.

19 —Kirog̃we ji nde kwahavi, ei hẽa. Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara ndehe. Nurã nde ikwahahetei mbatera, ei hẽa ga pe. 20 Marã naerũ? Emombe'u ti ji ve, ei hẽa. Samariapeva'ero oreramonhava'ea ei pea pe yvytyruhua pe hako: “Avo jate po nhande Tupana'ga mbohetei hamo,” ei ahe hako, ei hẽa ga pe. Pehe judeusramo pe'ji: “Jerusalém me jate po nhande Tupana'ga mbohetei hamo,” pe'ji pe, ei hẽa ga pe.

21 Igwete Jesus'ga ei hẽa pe a'ero:

—Erovia ti nhinhi'ig̃a, ei ga. Aerẽ po ti g̃a nde'i avova'ea pe avo ti timbohete nhanderuvete'ga nehẽ javo. Jerusalém me po ti g̃a nde'i nehẽ no pevo ti timbohete ga javo, ei ga. 22 Samariapeva'ero pemboheteteheuhu pe ga kwahave'yma. Ore judeusramo orokwaha Tupana'ga mboheteavo, ei ga. Ore ve ga ojikwahavuka. Tupana'ga e'i ore ve hako: “Yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua mombohara'ga po ti o'a judeuramo,” ei Tupana'ga, ei ga. “Gaha po ti pe nderu ji pyri yvagi pe nehẽ,” ei Tupana'ga ore ve hako, ei Jesus'ga imombe'gwovo hẽa pe. 23 Aerẽ po ti g̃a nhanderuvete'ga mbohetekatui a'ero nehẽ, ei ga. Ag̃wamo vehevi po ti g̃a ga mbohetei ga kwahaheteavo nehẽ. Gara'uva po ti ga mboheteukari g̃a pe nehẽ. A'ea Tupana'ga opota nanongara'g̃a omboheterame, ei Jesus'ga hẽa pe. 24 Ndaha'oi Tupana'ga, ei ga. Kiroki g̃a ga mbohete – tojipokoguka ti g̃a gara'uva pe a'ero ga mboheteavo. Tokwaha hete ti g̃a ga mboheteavo, ei Jesus'ga imombe'gwovo hẽa pe.

25 A'ero hẽa ei ga pe:

—Messias'ga po ti uhu tuhẽ nehẽ Tupana'ga remimbuhurukara'ga Cristo'ga, ei hẽa. Urame po ti gaha imombe'upavi mbatera nhande ve nehẽ, ei hẽa Jesus'ga pe.

26 —Ji tuhẽ Messiasramo kiro ji nhi'ig̃i nde ve, ei ga onhimombe'gwovo hẽa pe.

27 Nanime Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a jivyri cidade hugwi ua ga pyri. Igwete g̃a nhimomby'ai ga repiaga hẽa monhi'ig̃ame. A'ereki judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a nonhi'ig̃i kunhangwera'g̃a pe jipi. A'ero g̃a nhimomby'ai Jesus'ga repiaga. G̃a nde'i reki ga pe: “Maraname nde nhi'ig̃uhũi hẽa pe?” nde'i g̃a. “Gara nde erepota hẽa hugwi?” A'ea g̃a nde'i Jesus'ga pe.

28 Kiro hẽa hejari imohina yhya ryrua a'ero ojivya ogwovo cidade pe. Igwete hẽa ei ga mombe'gwovo pevove'g̃a pe:

29 —He pejijo xaho ji rupi ga repiaga, ei hẽa. A'ereki ga omombe'u pa ji ve jirekoagwera, ei hẽa g̃a pe. Mara'ngu po Messias'ga tuhẽ Tupana'ga remimbuhurukara'ga tuhẽ? ei hẽa g̃a pe ga mombe'gwovo.

30 A'ero g̃a nduri cidade hugwi ua Jesus'ga pyri tihepia ti ga javo.

31 G̃a vahema renonde Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a eg̃a'ei ga pe:

—Jesus, here i'gwovo.

32 —Nhirembi'ua pe ndapekwahavi reki, ei ga g̃a pe.

33 —Marã? ei g̃a ojohupe a'ero. Mara'ngu po g̃a herua mbatera ga pe ra'e garembi'uramo? ei g̃a ojohupe.

34 Igwete ga ei g̃a pe:

—Garemimbotarimova'ea rehe ji rekoi – kiroki ga ji mbuhuruka yvya koty, ei ga. Ga ji mboporavyky avo. A'ero ji taporavyky pa katu ga pe, ei ga. A'ea pe ji ei a'ero nhirembi'ua. A'ereki ji rekorame garemimbotarimova'ea rehe a'ea ji mbopopoaka nhirembi'ua ja, ei Jesus'ga g̃a pe.

35 —Pe'ji pe: “Quatro jahya ipora rehe po ti itinig̃i koapora nehẽ,” pe'ji pe, ei ga. Ji ki a'e te a'e pe me: Pehepia ti kohoa. Kirog̃we tuhẽ itinig̃i koapora. Kirog̃we po ahe imopeni herua hamo, ei ga g̃a pe. Tamombe'u katu pe me, ei ga. Ji rehe g̃ambojikoga pe ji ei reki koapora imopena imombe'urame, ei Jesus'ga. Nahã ji ei a'ero: Pe'ji pe pejiyvyteri pe: “Aerẽji po ti nhande g̃a mbojikojikogi Jesus'ga rehe nehẽ,” pe'ji pe, ei ga. Ji ki a'e te a'e pe me: Tape'ei poro. Pehepia ti g̃a. Kirog̃we g̃a jikogi g̃werĩ ji rehe, a'e ji, ei ga. Kirog̃we tuhẽ po pe g̃a mbojikojikogi ji rehe hamo, ei ga g̃a pe.

36 —Kiroki ga omopemopẽ koapora herua – ga mbohory a'ero koapora, ei ga. Ga javijitehe ojipe'ga roryvamo no – kiroki ga otỹ na'ẽ, ei ga. G̃a memei hory hete a'ero ojogwerekovo itỹhara'ga imopẽhara'ga pavẽi, ei ga. Imopẽhara'ga javijitehe ko g̃a ndoryvamo no – kiroki g̃a ombojiko ojipe'g̃a ji rehe. Ojikogame ji rehe po ti g̃a ndekoi yvagi pe nehẽ no, ei ga g̃a pe. Kiroki g̃a ji mombe'u ypy ojipe'g̃a pe tojiko ti g̃a ga rehe javo – itỹhara'ga javijitehe ko g̃a ndoryvamo g̃ambojikohara'g̃a pavẽi. G̃a hory hete a'ero ojogwerekovo nhimombe'uypyhara'g̃a g̃ambojikohara'g̃a pavẽi, ei Jesus'ga g̃a pe.

37 —Nahã ko nhanenhi'ig̃a jipi, ei ga. “Gaha otỹ. Ojipe'ga reki omopẽ herua ojive,” xa'e nhande, ei ga. A'itituhẽva'ea tuhẽ ko nhanenhi'ig̃a. 38 A'ereki na ja jara'g̃a ji mombe'umbe'u tojiko ti g̃a ga rehe javo. Pehe reki g̃a mbojikojiko ji rehe, ei ga. Ymya pe nanhimombe'ui pejikovo, ei ga. Aerẽ ji pe mondoukari g̃a mbojikojikogukarag̃wama jijihe, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

39-40 Kiro Samariapeve'g̃a nduri ovahema Jesus'ga pyri a'ero. A'ereki Samariapevehẽa omombe'u jipe ga ocidadepeve'g̃a pe. “Jesus'ga omombe'u pa ji ve jirekoagwera,” ei hẽa ga mombe'gwovo g̃a pe. Hẽanhi'ig̃a renduva g̃waramo g̃a jikojikogi Jesus'ga rehe a'ero onhimongyavo. Kiro g̃a nduri Jesus'ga pyri a'ero tihepia ti ga javo.

—Epytaahi'vi ti ore pyri, e'ie'i g̃a ga pe.

—Kwa, ei ga.

Mokõi ga kiri g̃a pyri a'ero. 41 Igwete ga nhimombe'umbe'ui g̃a pe. Ganhi'ig̃a renduva g̃waramo jara'g̃a jikojikogi ga rehe no onhimongyheteavo. 42 A'ero g̃a ei hẽa pe:

—Nenhi'ig̃a renduva g̃waramo jate rũi ore jikogi ga rehe kiro, ei g̃a hẽa pe. Ganhi'ig̃a tuhẽ ore orohendu ikwahava kiro, ei g̃a. Nurã ore ei: “Ga ko yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua momboharamo tuhẽ,” ei g̃a hẽa pe.

Kiro ndera'yra'ga nhimohig̃atui, ei Jesus'ga ahe ve

43 Mokõi Jesus'ga kiri pevo. A'ero ga hoi Galiléiapeve'g̃a gwyri pe upa. 44 A'ereki Jesus'ga e'i jipe: “Kiroki g̃a pevo u Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga gwyri pe – g̃a nomondoi imohina ga rehe jipi,” ei ga. 45 A'ero Jesus'ga hoi Galiléiapeve'g̃a gwyri pe. Ga repiagame g̃a ndoryndoryvamo ga rehe. A'ereki g̃a gwepia na'ẽ Jesus'ga cidade de Jerusalém me. A'ereki g̃a oho na'ẽ pevo toryva repiaga. Pevo g̃a hepiapavi Jesus'ga japoparavuhurame ahemonhimomby'ava'ea. Nurã g̃a ndoryndoryvamo Jesus'ga rehe ga repiaga ogwyri pe.

46 Aerẽ Jesus'ga hoa'javi cidade de Caná pe Galiléiapeve'g̃a gwyri pe jitehe – perope ga ombote yhya vinhoramo ikwehe. A'evo jitehe Jesus'ga hoi. A'ero ga ruri Jesus'ga pyri g̃anduvihava'gareheve'ga. Gara'yra'ga itetirũa hete ojipe'g̃a cidade pe Cafarnaum me. 47 Galiléiapeve'g̃a e'i ga pe a'ero:

—Uhu Jesus'ga kiro nhande pyri Judéiapeve'g̃a gwyra hugwi, ei g̃a ga mombe'gwovo ga pe.

A'ero ga ruri Jesus'ga pyri javo.

—Herejo xaho ji rupi jira'yra'ga repiaga teremombi ti karugwara ga hugwi, ei ga. A'ereki ga omano g̃werĩ, ei ga Jesus'ga pe.

48 Igwete Jesus'ga ei:

—Hepiage'ymame ahemonhimomby'aheteva'ea po pe ndapejikogi tuhẽ ji rehe, ei ga ga pe.

49 —Xaho tuhẽ ti ji rupi, ei ga Jesus'ga pe. Nde hoe'ymame po ti jira'yra'ga manoi a'ero nehẽ, ei ga.

50 —Kiro ndera'yra'ga nhimohig̃atui, ei Jesus'ga ga pe. Heregwovo ga pyri a'ero ga repiaga, ei ga.

Gwerovia ga Jesus'ga nhi'ig̃a a'ero ogwovo tahepia ti javo. 51 Ga horame pea rupi gapyrive'g̃a nduri ga rovatiamo.

—Onhimohig̃atu kiro ndera'yra'ga, ei g̃a ga pe.

52 —Marananime kwara nhimonaname ga rehe raji'i? ei ga g̃a pe.

—Kirame ahaji katu nhimonaname ga rehe oji'i, ei g̃a imombe'gwovo ga pe.

53 A'ero ga ikwahavi javo.

—A'ea rupi tuhẽ Jesus'ga ei ji ve oji'i: “Kiro ndera'yra'ga nhimohig̃atui,” ei ga.

A'ero g̃a jikopavi Jesus'ga rehe gaha g̃wongapeve'g̃a pavẽi.

54 Mokõi a'ero Jesus'ga rura'java Galiléiapeve'g̃a gwyri pe Judéiapeve'g̃a gwyra hugwi. Urypyrame ga ojipeji oapo ahemonhimomby'ava'ea hepiuka g̃a pe. Kiro ura'javame ga ojipea oapo imombiga karugwara ga hugwi.

5

Jesus'ga omopo'ã ahe

1 Aerẽ judeus'g̃a japoi toryva Jerusalém me. A'ero Jesus'ga hoi tahepia javo. Igwete Jesus'ga ipyka'nauhũve'ga repiagi ypia'ia pyri. 2 Jerusalém jupihava pyri ypia'ia u – perope hovapytymbava pyri. Jurukwara rupi g̃a heno'eno'ẽi ovelhas jipi. Betezata ei judeus'g̃a ypia'ia pe. Gwereko mbohapyrete cinco tapyi'ia ypia'ia pyri. 3 A'ea gwyri pe itetirũave'g̃a nhinog̃i upa ypia'ia pyri onhimongyavo jipi. Hehae'ỹve'g̃a ko pevo u jipi ipyka'naka'nauhũve'g̃a pavẽi nomyive'g̃a pavẽi. [ 4 A'ereki amoamome Tupana'gapyrive'ga ojy yhya pype ya momyina. Kirẽ kiroki g̃a oho ypy yhya pype – g̃ahã onhimohig̃atu a'ero. Nahã g̃a horame ipype ga rugarurirẽ g̃atetirũaparavuhua ipigi g̃a hugwi a'ero. Nurã itetirũave'g̃a nhinog̃i upa ypia'ia pyri jipi taho ypy ti ipype javo.] 5-6 Igwete Jesus'ga ipyka'nahũve'ga repiagi pevo. “Ymyahũ hete ga ka'nauhũro,” ei Jesus'ga. A'ereki he'yjuhu trinta e oito kwara gaka'na rehe. Ikwahavame Jesus'ga ei ga pe:

—Ndepyry hete pota nde? ei ga.

7 —Jipyry pota ji novĩa, ei ipyka'nauhũve'ga ga pe. A'ereki nanhimbojyhavi ipype ya momyiname jipi, ei ga. Ji hopotarame ipype ojipe'ga hojipei ipype ji renonde jipi, ei ga Jesus'ga pe.

8 A'ero Jesus'ga ei ga pe:

—Epo'ã! Epyhy ti ejikupeupava herogwovo, ei ga.

9 Kotihĩ ga pyryvamo a'ero opo'ama herogwovo. A'ea ko sábado judeus'g̃a poravykye'yma. 10 Nurã judeus'g̃a nduvihava'g̃a ei ika'nauhũgwera'ga pe:

—Kirog̃we ko sábado, ei g̃a. Ndapyryvi nde herohoi ejikupeupava kirog̃we, ei g̃a ga pe. A'ereki Moisésva'ea e'i: “Po ahe ndogwerohoi te mbatera sábado rupi nhandeporavykye'yma rupi,” ei ahe ikwatija, ei g̃a ga pe.

11 Igwete ga ei:

—Akoja'ga – kiroki ga ji mopo'ã ko – gaha e'i ji ve: “Epyhy ti herogwovo,” ei ga g̃a pe.

12 —Ma'g̃a e'iuhu nde ve naerũ herohoukarag̃wama? ei g̃a ga pe.

13 Ika'nauhũgwera'ga ndokwahavi reki Jesus'ga. A'ereki Jesus'ga oho jipe g̃ande'yjuhua pytera rupi ogwovo.

14 Aerẽ Jesus'ga ga repiagi judeus'g̃a jatykahavuhua pype. Igwete ga ei ga pe:

—Ji rendu ti, ei ga ga pe. Erepo'ag̃atu nde kiro, ei ga. Terekote'varuhua'javi ti a'ero, ei ga. Po ti nde nderepohiri ejikote'varuhua hugwi, a'ero po ti koji'i tehe nde mbatera rahya hepiagi nehẽ, ei Jesus'ga ga pe.

15 A'ero ika'nauhũgwera'ga hoi imombe'gwovo judeus'g̃a nduvihava'g̃a pe.

—Gaha ji mopo'ã Jesus'ga, ei ga g̃a pe.

16 Nurã g̃a imbote'varuhupotari Jesus'ga pe. A'ereki ga omombimombi g̃atetirũa g̃a hugwi sábado rupi jipi.

17 Igwete Jesus'ga ei:

—Jiruva'ga oporavykye'ymi jipi g̃a pokopokoga, ei ga. Ga javijitehe ji aporavykye'ymi g̃a pokoga no, ei Jesus'ga.

18 Ganhi'ig̃a renduvame koji'i g̃a Jesus'ga jukapotari a'ero.

—A'ereki sábado rupi ga oporavykyuhu imombiga g̃atetirũa g̃a hugwi nhaneramonhava'ea nhi'ig̃a rendukatue'yma, ei g̃a. Johe'i tehe garekote'varuhua. Jiruva'ga ei ga Tupana'ga pe no, ei g̃a. Nahã ga nhimongopotaruhui Tupanamo a'ero, ei g̃a.

Nurã g̃a Jesus'ga jukapotari a'ero.

Tupana'ga gwa'yra'ga mongoi g̃wemimbotarimova'ea rehe

19 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Tamombe'u katu tuhẽ pe me, ei ga. Jihi Tupana'ga ra'yramo ndakoi nhiremimbotarimova'ea rehe. Akwaha ji Tupana'ga reaporog̃itakatua jitekovo. A'ea rehe jate ji reaporog̃itaro a'ero, ei ga. Okoe'ymi ga g̃wemimbotarimova'ea rehe. Garemimbotarimova'ea rehe javijitehe ji rekoe'ymi no gara'yramo, ei Jesus'ga. 20 A'ereki jiruva'ga ji arõ hete, ei ga. A'ero ga ikwahapavukari ji ve gweaporog̃itakatua, ei ga. Koji'i po ti ga ikwahavukari ji ve nehẽ no, ei ga. “Nahanahã po ti nde rekoi g̃a monhimomby'avo nehẽ,” e po ti ga ji ve nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

—Pyry hete tuhẽ ji ika'nauhũve'ga mopo'ami, ei ga. Johe'i tehe po ti ji japoi pyryheteva'ea nehẽ. A'ero po ti pe nhimomby'ahetei a'ea rehe nehẽ, ei ga. 21 A'ereki jiruva'ga omanove'g̃a mbogwera g̃a mongovo, ei ga. Ga javijitehe jihi gara'yramo g̃a mbogwerapotarame ji g̃a mbogweravi g̃a mongovo no, ei Jesus'ga. 22-23 Jihi a'e jara'g̃a pe: “Ereko te'varuhu nde. Eho ti hahyva'ea ruvihava pype a'ero nehẽ,” a'e ji, ei ga. Jara'g̃a pe ji ei: “Ndepyry nde ejikoga ji rehe. Yvagi pe ti nde ruvi avuirama nehẽ,” a'e ji, ei ga. Tupana'ga tuhẽ nde'i g̃a pe. A'ereki ga e'i ji ve gwa'yramo: “Ndehe ti ere g̃a pe tanembohete ti g̃a,” ei ga ji ve a'ero, ei Jesus'ga. Ombohete g̃a Tupana'ga. Na jitehe po ti g̃a tanhimbohete nehẽ no, ei ga. Kiroki g̃a nanhimbohetei – g̃a nombohetei jiruva'ga no nhimbuhurukara'ga, ei Jesus'ga g̃a pe.

24 —Tamombe'u katu tuhẽ pe me, ei ga. G̃a hendukaturame nhinhi'ig̃a ojikoga Tupana'ga rehe nhimbuhurukara'ga rehe, gweaporog̃ita pyahu ko g̃a a'ero, ei ga. A'ero po ti g̃a ndekoi avuirama Tupana'ga pyri nehẽ no, ei ga. Nda'ei po ti ji g̃a pe nehẽ: “Peko te'varuhu pe,” ei ga. A'ereki g̃a ndohoa'javi kiro hahyva'ea ruvihava viara rupi. Yvaga viara rupi g̃a hoi a'ero Tupana'ga pyri nehẽ, ei ga. 25 Tamombe'u katu tuhẽ pe me, ei Jesus'ga. Ji ko Tupana'ga ra'yramo ako. Okote'varuhuve'g̃a po ti henduvi nhinhi'ig̃a nehẽ ag̃wamo vehevi reki. Hendukaturame po ti g̃a ndeaporog̃itapyahuro nehẽ, ei ga. 26 Tupana'ga hete ahe mongoi ahe monguva. Ga javijitehe ji gara'yramo ahe mongoi no. A'ereki ga ahe mongoukari ji ve. 27 Na jitehe Tupana'ga ei ji ve: “Ndehe ti ere okote'varuhuve'g̃a pe peko te'varuhu pe javo,” ei ga ji ve, ei Jesus'ga. A'ereki ji ko yvagipeva'ea. Yvyakotyva'ea ko ji no, ei ga.

28 —Tapenhimomby'auhui ti nhinhi'ig̃a renduva, ei ga. Aerẽ po ti ahe nhaporemo henduvi nhinhi'ig̃a nehẽ. 29 Henduvame po ti omanove'g̃a kwerava'javi nehẽ. Okokatuve'g̃a po ti okwera okovo Tupana'ga pyri avuirama nehẽ, ei ga. Okote'varuhuve'g̃a po ti okwera nehẽ no. A'ero po ti ji ei g̃a pe: “Pendekote'varuhuro g̃waramo po ti pe hoi hahyva'ea ruvihava pype a'ero nehẽ,” a'e po ti ji g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

A'iti tuhẽ Tupana'ga Jesus'ga mbuhuruka

30 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe no:

—Nhiremimbotarimo rũi ji ei g̃a pe peko te'varuhu pe javo. Tupana'ga ji mbo'euka. Garemimbo'ea rupi jate ji ei a'ero, ei Jesus'ga. Nurã hupi katu ji ei jara'g̃a pe peko te'varuhu pe javo. Hupi katu ji ei jara'g̃a pe no pepyry hete pe javo, ei ga. A'ereki nhiremimbotarimova'ea rehe rũi ji rekoi. Jiruva'ga remimbotarimova'ea rehe ji rekoi nhimbuhurukara'ga rehe, ei Jesus'ga g̃a pe.

31 —Po ti jihi tehe anhimombe'u pe me, a'ero po ti pe ndajireroviari nehẽ hamo ga hete onhimombe'u javo ji ve, ei ga. 32 Ojipe'ga ji mombe'u no jiruva'ga, ei ga. Akwaha hete ji nhimombe'ukatua. A'ereki a'itituhẽva'ea garemimombe'ua, ei ga g̃a pe.

33 —Pehe pemondo g̃a João Batista'ga pyri raikwehe tonhimombe'u ti ga javo, ei ga. Onhimombe'urame a'ero ga ei a'itituhẽva'ea pe. A'ereki ga ji mombe'u katu no, ei ga. 34 Ji ve rũi po ojipe'g̃a ji mombe'ukatui hamo, a'e ji. Pe me po g̃a ji mombe'ukatui hamo tokwaha ti g̃a ga javo, ei ga g̃a pe. Nurã ji ei João'ga remimombe'uagwera pe taperovia ti. Heroviarame po ti pe jikogi ji rehe nehẽ pejigwove'yma hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

35 —João'ga ko hyapehava ja. A'ea hendy'javame gwepiuka nhande ve tokwaha ti g̃a javo, ei ga. Na jitehe João'ga ji repiukari pe me ikwehe tokwaha ti g̃a Jesus'ga javo, ei ga. Ga pe mbo'e katu novĩa. A'ero pe ndoryvamo jiji garemimbo'ea rehe novĩa, ei Jesus'ga g̃a pe.

36 —A'apo ji ahemonhimomby'ava'ea jipi. A'ereki Tupana'ga oapoapouka ji ve, ei ga. Nhirembiapoa tuhẽ ji kwahavukari pe me a'ero, ei Jesus'ga. João'ga nhi'ig̃a ji kwahavukari pe me no. Koji'i reki nhirembiapoa ji kwahavuka pe me João'ga nhi'ig̃a hohe, ei Jesus'ga. Nhirembiapoa repiaga g̃waramo po pe'ji hamo: “Tupana'ga ga mbuhuruka tuhẽ kokoty a'ea apovouka ga pe,” pe'ji po pe hamo, ei Jesus'ga g̃a pe. 37 Nhimbuhurukara'ga jiruva'ga ji mombe'u katu no, ei ga. Ndapehepiagangavi pe gara'oa. Pejiapyakwara pyvõ pe napehenduvangavi ga nhi'ig̃ame no, ei ga. 38 Pe ndapekopotari ganhi'ig̃a rupi, ei ga g̃a pe. A'ereki pe ndaperoviari nhinhi'ig̃a. Gaha reki ji mbuhuruka kokoty, ei ga. 39 Pehepiepia katu pe aherembikwatijara novĩa Tupana'ga mombe'uhara, ei ga. “A'ea repiagame po ti nhande ikwahavi nhanderekoag̃wama yvagi pe Tupana'ga pyri nehẽ,” pe'ji po pe pejohupe novĩa, ei ga. Aherembikwatijara jitehe reki ji mombe'u pe me novĩa, ei Jesus'ga g̃a pe. 40 Emo pe ndapejikopotari ji rehe. Ndapejori ko pe ji pyri toroko ti Tupana'ga pyri nehẽ jave'yma ji ve, ei ga.

41 —Ji nda'ei ahe ve tanhimbohete ti g̃a javo, ei Jesus'ga. 42 Pe ki a'e te ji atyvihu, ei ga. Anhimombaragwaha ji pe ndehe. Pe napearõi tuhẽ Tupana'ga, ei ga g̃a pe. 43 Ajo ji jiruva'ga hugwi. A'ereki gaha ji mbuhuruka pepyteri pe ji mombe'u ti g̃a pe javo, ei ga. Pe ki a'e te ndapekoi ji rehe. Ojipe'g̃a ko onhimbuhuteheuhu pepyteri pe. G̃a ndehe pe ndekoi a, ei Jesus'ga g̃a pe. 44 Pyry pe me pe nhomboheteheteuhui a. Pe ndapekoi reki Tupana'ga remimbohetea rehe. Ga jate ko Tupanamo, ei ga. Emo pe ndape'ei: “Xako katu ti Tupana'ga ti tianembohete.” A'ea pe ndape'ei. Nurã tegwete pe me pejikoga ji rehe, ei ga g̃a pe.

45 —Ji rũi po ti imombe'umbe'ui Tupana'ga pe pendekote'varuhua nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. Moisésva'ea po ti imombe'ui a'ea ga pe nehẽ, ei ga g̃a pe. Pe'ji po pe novĩa: “Aerẽ po ti Moisésva'ea vavagahivi nhande rehe Tupana'ga pyri nehẽ,” pe'ji po pe novĩa, ei ga. Emo po ti ahe omombe'u Tupana'ga pe pendekote'varuhua nehẽ, a'e ji, ei ga g̃a pe. 46 Moisésva'ea ji mombe'ukatui reki ji kwatija hako. Po pe Moisésva'ea nhi'ig̃a reroviari tuhẽ hamo, a'ero po pe nhinhi'ig̃a reroviari hamo no, ei ga. 47 Pe ndaperoviari reki ahenhi'ig̃a – kiroki a'ea ahe okwatija inog̃a. Nurã pe ndaperoviari tuhẽ nhinhi'ig̃a no, ei Jesus'ga g̃a pe.

6

Jesus'ga ombohe'yi mbatera cinco milva'ea pe

(Mateus 14.13-21; Marcos 6.30-44; Lucas 9.10-17)

1 Aerẽ Jesus'g̃a hero'yahavi ypiahua aherovai Galiléiapeva'ea aherovai. Tiberíadespeva'ea ei g̃a ypiahua pe no. 2 He'yjuhu hete ko g̃a ogwoogwovo Jesus'g̃a ndeviri. A'ereki g̃a gwepigwepia ahemonhimomby'ava'ea – kiroki Jesus'ga oapoapouka imombiga g̃atetirũa g̃a hugwi. 3 Igwete Jesus'ga hoi yvytyruhua rehe oina g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi. 4 A'ea rupi judeus'g̃a oapo g̃werĩ toryva cidade de Jerusalém me. Páscoa ko toryva rera. 5 Igwete Jesus'ga jovavuri he'yive'g̃a ndepiaga – kiroki g̃a u ga pyri okovo. A'ero ga ei Filipe'ga pe:

—Mome po ti nhande ipyhygi mbatera akoja'g̃a nembi'uag̃wama nehẽ? ei Jesus'ga ga pe.

6 Jesus'ga okwahavipe reki g̃wemimondoag̃wama g̃a pe. Emo oyvyteri pe ga ei tahendu ti Filipe'ga nhi'ig̃a ji ve javo. Nurã ga ei Filipe'ga pe: “Mome po ti nhande ipyhygi mbatera g̃anembi'uag̃wama?”

7 Igwete Filipe'ga ei ga pe:

—Po ti he'yjuhuva'ea duzentos nhande imondoi itambere'ia hehe nehẽ ndohygi'i'i po ti mbatera g̃a ndehe nehẽ, ei ga. A'ereki g̃a he'yjuhu hete.

8 Igwete André'ga – ga ko Jesus'ga remimbo'eharamo no Simão Pedro'ga irũ'ga – igwete ga ei Jesus'ga pe:

9 —Avo tapihama'ga mbohapyrete cinco herekoi pães trigo'java'ea apopyra cevada apopyra, ei ga imombe'gwovo Jesus'ga pe. Dois ga pira'ia herekoi no. Emo mbohapyretero g̃waramo ndohygi tuhẽ g̃a ndehe nhaporemo, ei ga ga pe.

10 Igwete Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Pe'ji ti g̃a pe toapyapy ti g̃a upa, ei ga.

G̃a erame g̃a pe g̃a apygi nhungwa'via rehe a'ero. A'ereki nhungwava gwereko pa pevo. He'yjuhu hete ko akwaimbae'g̃a cinco mil. Kunhangwera'g̃a ndehe koji'i tehe g̃a nde'yjuhuhetero tayri'g̃a ndehe no. 11-12 Kiro Jesus'ga ipyhygi tapihama'ga apoa pães javo Tupana'ga pe.

—Ndepyry hete nde imbuhuruka pão ore ve, ei ga ga pe.

A'ero ga ima'ema'ẽukari imondovouka g̃apo pe – kiroki g̃a oapyapy upa. Na jitehe ga ipyhygi pira'ia javo Tupana'ga pe. A'ero ga ima'ema'ẽukari g̃a pe. Ombohe'yjuhu hete reki ga pães pira'ia reheve g̃a moytaromouka. Aerẽ Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Pemono'ono'õ ti hembyruera tipo'ru ti aerẽ nehẽ javo, ei ga.

13 Kiro g̃a hoi imono'ono'og̃a hembyruera a'ero imotynahema yrua. He'yiva'ea doze g̃a imotynahemi yrua. A'ereki he'yi pães rembyruera cincova'ea rembyruera g̃a i'upavirẽ.

14 Hepiagame pevove'g̃a ei a'ero:

—Ahemonhimomby'ava'ea Jesus'ga oapo pão imbohe'yja nhande ve, ei g̃a. Ga ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga tuhẽ! Moisésva'ea omombe'u ga hako uhu po ti ga yvya koty javo. Ga tuhẽ reki, ei g̃a ojohupe.

15 Jesus'ga okwahavipe g̃andeaporog̃ita. A'ero ga ei oyvyteri pe: “Kiro po ti g̃a nduri ji pyhygahyavo ji rerogwovo oreruvihavuhuhetero ti eko javo ji ve nehẽ,” ei ga. “A'ea rehe rũi ji ruri yvya koty,” ei ga oyvyteri pe.

Nurã Jesus'ga hoa'javi ogwovo g̃a hugwi. Ga tehe oho a'ero yvytyruhua rupi.

Jesus'ga oho yjapea rupi

(Mateus 14.22-33; Marcos 6.45-52)

16 Ka'aruheterame Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a hoi ypiahu pe. 17 Igwete g̃a avi yhara pype xajivy ti Cafarnaum me javo. Ypytunamo g̃a pe a'ero g̃a horame. Jesus'ga nduri ve g̃a pyri. 18 Kiro yvyruhua ruri imotypepemuhuamo g̃a pe. 19 Igwete g̃a ipyvupyvuri a'ero. Irupe cinco quilômetros g̃a hoi ypyteri pe. A'ero g̃a Jesus'ga repiagi ga rurame. Yhya japea rehe ga pyrũpyrug̃i ua yhara pyri.

—Gara katu? ei g̃a.

A'ereki g̃a okyhyji hete hepiagame garura yjapea rupi.

20 —Tapekyhyji ti, ei Jesus'ga g̃a pe. Jihi ko koro ako, ei ga.

21 A'ero g̃a ndoryvamo here'ava ipype javo ga pe. Nanime g̃a vahemi aherovai a'ero.

Tiheka ti Jesus'ga, ei ahe

22-23 Ko'emame jara'g̃a ei – kiroki g̃a opyta ypiahua aherovai – perope g̃a o'u pão Jesus'ga nhi'ig̃irẽ Tupana'ga pe hehe. Ko'emame g̃a ei o'ama:

—Mome po Jesus'ga hoi? ei g̃a ojohupe. A'ereki ojipeji g̃a herekoi yhara oji'i. Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a avame ipype herogwovo Jesus'ga ndohoi g̃a ndupi kirame oji'i. Ahã ojipea yhara gahohava, ei g̃a. Mome po ga rekoi a'ero? ei g̃a ojohupe.

Ojipe'g̃a gweru yhara cidade de Tiberíades hugwi kiro imboja pevo g̃a pyri. 24 G̃ayhara pype g̃a ag̃a'avi upa a'ero xajivy javo. A'ereki g̃a ndohepiaga'javi Jesus'g̃a pevo. Aerẽ g̃a vahemi cidade de Cafarnaum me tiheka ti Jesus'ga avo javo.

Jesus'ga ko pãohetea'jave'ga

25 Jesus'ga repiagame g̃a ei a'ero:

—Jesus, maname nde ruri kokoty raji'i? ei g̃a ga pe.

26 Igwete Jesus'ga ei:

—Tamombe'u katu tuhẽ pe me, ei ga. Ahemonhimomby'ava'ea repiaga pe ndape'ei reki ji ve: “Jesus'ga ko Tupana'ga remimbuhurukaramo oko. Nurã ti tiheka ga repiaga ga kwahava.” Ndape'ei pe a'ea, ei ga. Pe'uuhu pe pão nhiremimondoa penhimoytaromouka oji'i. Nurã ko pe ji rekaruhui toro'ua'ja ti javo, ei ga g̃a pe. 27 Tape'ag̃atarahivuhui po pe mbatera rehe hamo tiugweugwei nhande javo. Nanongara mbatera opa pa jipi. Tamombe'u katu ti pe me, ei Jesus'ga g̃a pe. A'ea rehe po pe ag̃atarahivamo hamo – kiroki a'ea ahe mboheaporog̃ita pyahu avuirama ahe mongoag̃wama – a'ea rehe po pe ag̃atarahivamo hamo a'ea tipota hete javo, ei ga. Pejikogame ji rehe po ti ji pe mboheaporog̃itapyahui pe mongovo Tupana'ga pyri a'ero nehẽ. A'ereki Tupana'ga jiruva'ga ji mbopopoaka ahemonhimomby'ava'ea japovouka ji ve, ei ga. Nahã ga hepiukari pe me jihi Jesus'ga mondouka pe pyri javo pe me, ei Jesus'ga g̃a pe.

28 A'ero g̃a ei ga pe:

—Marã po ti ore rekoi jipi nehẽ Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe orokovo nehẽ? ei g̃a.

29 Igwete Jesus'ga ei:

—Nahã po pe ndekoi hamo, ei ga. Pejiko ti ji rehe. A'ereki Tupana'ga ji mbuhuruka kokoty, ei ga. Nahã po ti pe ndekoi garemimbotarimova'ea rehe nehẽ, ei ga g̃a pe.

30 A'ero g̃a ei ga pe:

—Marãva'ea po ti nde ereapo ore ve ore monhimomby'avo nehẽ ndereroviarag̃wama nehẽ? ei g̃a Jesus'ga pe. Gara ti nde ereapo hepiuka ore ve nehẽ? ei g̃a. 31 Nhaneramonhava'ea o'uo'u maná mbeju'ia'javuhuva'ea pãoramo ongae'ỹi me hako. Nahã ikwatijara ei imombe'gwovo: “Yvaga hugwi ahe imbuhurukari pão ahe ve to'u g̃a javo,” e'i, ei g̃a.

32 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Tamombe'u katu tuhẽ pe me, ei ga. Moisésva'ea rũi ombuhuruka pe me pão yvaga hugwi. Jiruva'ga ko ombuhuruka pe me pãohetea yvaga hugwi, ei ga g̃a pe. 33 A'ereki Tupana'ga remimbuhura ojy yvaga hugwi yvyakotyve'g̃a mboheaporog̃itapyahuavo g̃a mongovo avuirama, ei ga g̃a pe.

34 A'ero g̃a ei ga pe:

—Kotihĩtihĩ ti embuhu a'ea ore ve a'ero, ei g̃a.

35 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Jijive ko ji ei pãohetea. A'ereki jihi ajy Tupana'ga hugwi ikwehe, ei ga. Jihi po ti g̃a mboheaporog̃itapyahui g̃a mongovo nehẽ. G̃a i'urame pão avova'ea po ti g̃a jugweja'javi nehẽ. Oy'urame po ti g̃a ygweja'javamo nehẽ, ei ga. Po ti ji rehe g̃a jikogame a'ero po ti g̃a ndopotara'javi hajiheve'g̃a omombyryharamo. “Jesus'ga jate nhande mombyry nhande mboheaporog̃itapyahuavo,” e po ti g̃a nehẽ. G̃a po ti horyoryve'ymi a'ero jireheva'ero nehẽ, ei ga g̃a pe.

36 —A'e ko ji pe me ko, ei ga. Ji repia ko pe novĩa. Emo pe ndapejikogi ji rehe, ei ga. 37 Jiruva'ga ombuhurukarame ji pyri po ti g̃a nduri ojikoga ji rehe. Kiroki g̃a uhu toroko ti ndereheva'ero javo ji ve – ji ti nda'eag̃wami g̃a pe ji ndopopotari pe jireheva'ero jave'yma g̃a pe, ei ga. 38 A'ereki ji ajy yvaga hugwi tako ti Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe javo. A'ereki gaha ji mbuhuruka kokoty, ei ga. Ji ndakoi nhiremimbotarimova'ea rehe a'ero, ei ga g̃a pe. 39 Nahã ga ei ji ve nhimbuhurukara'ga: “Kiroki g̃a ji g̃a mondouka nde pyri ndereheva'ero – ereko katu pa ti g̃a tohoyme ti g̃a hahyva'ea ruvihava pype a'ero nehẽ,” ei ga ji ve, ei Jesus'ga. “Embogwera pa ti g̃a g̃amanoa hugwi ejivyra'javame yvya koty nehẽ,” ei ga ji ve, ei ga. 40 “Kiroki g̃a nhimombaragwahavi nde rehe ojikoga – g̃a po ti oko pyahu okovo ji pyri nehẽ,” ei jiruva'ga ji ve, ei ga g̃a pe. Jihi po ti ambogwera g̃a a'ero jijivyra'javame nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

41 Kiro judeus'g̃a nduvihava'g̃a ete'varuhui ga mombe'gwovo ojohupe a'ero.

—Maranuhũrame ga euhui jihi ko pãohetea javo? “Yvaga hugwi ji jyvi ikwehe,” e'iuhu ga, ei g̃a. 42 Ga ko Jesus'ga rũi naerũ José'ga ra'yramo? Orokwaha memei ore g̃a garuva'ga gayhẽa reheve, ei g̃a. Maraname te ga euhui naerũ: “Ji ko ajy yvaga hugwi ikwehe”? ei g̃a.

43 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pepi ti pe'ete'varuhua hugwi, ei ga. 44 Jiruva'ga ombojikoge'ymame po g̃a ndojikogi ji rehe a'ero. G̃a jikogame ji rehe po ti ji g̃a mbogweravi g̃amanoa hugwi jijivyra'javame nehẽ, ei ga. 45 Nahã Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea ei ikwatija hako: “Tupana'ga po ti g̃a mbo'epavi nehẽ,” ei ahe hako, ei Jesus'ga. Kiroki g̃a g̃wendu katu jiruva'ga nhi'ig̃a ga ombo'erame – g̃a ojiko ji rehe a'ero, ei ga g̃a pe. 46 Ji nda'ei: “Gwepia g̃a jiruva'ga.” A'ereki ndohepiagi tuhẽ g̃a ga a, ei ga. Jihi jate ahepia jiruva'ga. A'ereki Tupana'ga hugwi ji ruri ikwehe, ei Jesus'ga g̃a pe.

47 —Tamombe'u katu tuhẽ pe me, ei ga. Kiroki g̃a ojiko ji rehe – g̃a heaporog̃ita pyahu kiro. Aerẽ po ti g̃a ndekoi avuirama Tupana'ga pyri nehẽ no, ei ga. 48 Jihi ko pãoheteramo ako. Jihi amboheaporog̃ita pyahu g̃a mongovo avuirama, ei ga. 49 Penamonhava'ea o'uo'u maná pãoramo ongae'ỹi me jipi, ei ga. Emo ahe omano, ei ga. 50 Pãohetea ki a'e te ojy yvaga hugwi. Nanongara i'urame po ti g̃a ndekoi Tupana'ga pyri okovo nehẽ, ei ga. 51 Jihi ko pãoheteramo ako jijyva yvaga hugwi g̃a mongovouka. Po g̃a jikogame ji rehe a'ero po ti g̃a ndekoi avuirama Tupana'ga pyri nehẽ, ei ga. Pãohetea – akoja ti ji amondo pe me nehẽ tape'u ti javo – a'ea ko jira'oramo, ei ga. A'ea po ti ji imondoi yvyakotyve'g̃a ndepyga g̃a mongovouka nhimanorame nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

52 Ganhi'ig̃a renduvame judeus'g̃a nduvihava'g̃a nhonhi'ig̃ayvari a'ero.

—Marã po ti ga imbuhurukaruhui gwa'oa nhande ve nehẽ tape'u ti javo? ei g̃a ojohupe.

53 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Tamombe'u katu tuhẽ pe me, ei ga. Tupana'ga ji mbuhuruka kokoty, ei ga g̃a pe. Po ti pe i'ue'ymame jira'oa jirekoa reheve, a'ero po ti pe napendeaporog̃itapyahui avuirama nehẽ, ei ga. 54 Kiroki g̃a o'u jira'oa jirekoa reheve – g̃a ko heaporog̃ita pyahu avuirama. Aerẽ po ti ji g̃a mbogweravi jijivyra'javame nehẽ, ei ga. A'ero po ti g̃a ndekoi avuirama Tupana'ga pyri nehẽ, ei ga. 55 A'ereki jira'oa g̃anembi'ua tuhẽ jirekoa pavẽi. 56 Kiroki g̃a o'u jira'oa jirekoa reheve – g̃ahã ojihe'a hete ji rehe. Jihi ajihe'a hete g̃a ndehe no, ei ga. 57 Jiruva'ga ji mbuhuruka kokoty. Gaha ojipe'g̃a mongouka. Gaha ji mongouka no, ei ga. Na jitehe kiroki g̃a o'u jira'oa – jihi ti g̃a mongo pyahu nehẽ no, ei ga g̃a pe. 58 Jira'oa ko pãoheteramo – a'ea ojy yvaga hugwi. A'ea ko akoja atyvi – kiroki penamonhava'ea o'u aerẽ omanomo hako, ei ga. Pãohetea g̃a i'urame po ti g̃a ndeaporog̃itapyahuro nehẽ. Aerẽ po ti g̃a ndekoi Tupana'ga pyri nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

59 A'ea Jesus'ga ei judeus'g̃a jatykahava pype Cafarnaum me. Onhimi reki Jesus'ga nhi'ig̃a g̃a pe ga erame to'u ti g̃a jira'oa jirekoa reheve javo. A'ereki Jesus'ga e'i reki g̃ajikoga pe ojihe.

Opohi ahe Jesus'ga hugwi

60 Nahã Jesus'ga he'yive'g̃a mbo'embo'ei g̃a nderekovo. Henduvame ganhi'ig̃a g̃a ei ojohupe:

—Onhimi hete ganhi'ig̃a nhande ve, ei g̃a. Nohendukatui po ahe a'ea, ei g̃a.

61 Jesus'ga oyvyteri pe okwahavipe g̃a'ete'varuhua ojive. A'ero ga ei g̃a pe:

—Nhinhi'ig̃a pe monhimboahivuhui naerũ? ei ga. 62 Po ti pe hepiagi jijiupira yvagi pe nehẽ – perope ji ajuvypy – marãi po ti pe nehẽ naerũ? ei ga g̃a pe. 63 Tupana'ga ra'uva omboheaporog̃ita pyahu yvyakotyve'g̃a mongovo. Yvyakotyve'g̃a nomboheaporog̃itapyahui ojipe'g̃a mongovo, ei ga. Pe nhinhi'ig̃a rendukaturame ji pe mboheaporog̃itapyahuukari Tupana'ga ra'uva pe pe mongovouka. 64 Jararamo ko pe ndaperoviari nhinhi'ig̃a, ei ga g̃a pe.

A'ereki Jesus'ga okwahavipe g̃andeaporog̃ita. G̃a mbo'eypyrame vehevi ko ga okwahavipe gweroviare'ỹve'g̃a. Okwahavipe ga ga no – kiroki ga aerẽ ga mondouka guardas'g̃a po pe ga pyhygauka g̃a pe.

65 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Jararamo pe ndaperoviari nhinhi'ig̃a, ei ga. Nurã ji ei pe me ko: “Jiruva'ga ombojikoge'ymame po g̃a ndojikogi ji rehe,” ei ga g̃a pe.

66 A'ero jara'g̃a pohiri Jesus'ga hugwi onhimongyavo. Ombo'embo'e ga g̃a novĩa. Kiro g̃a ndohopotara'javi ga rupi. 67 A'ero Jesus'ga ei dozeve'g̃a pe g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Pehe peho pota ji hugwi no? ei ga g̃a pe.

68 Igwete Simão Pedro'ga ei ga pe:

—Jesus, ma'g̃a pyri po ore hoi? ei ga. Ndehe jate ere'e ore ve: “Nahã ti pe ndeaporog̃itapyahuro pejikovo nehẽ,” ere ko nde ore ve, ei ga. 69 Orokwaha hete ore nde rerovia. Nde ko pyryheteva'ero ereko Tupana'ga remimbuhurukaramo, ei Pedro'ga ga pe.

70 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Opomo'emo'ẽ ji jijive dozeva'ero ikwehe novĩa, ei ga g̃a pe. Pepyteripeve'ga reki Diabo'gareheva'ero oko, ei Jesus'ga g̃a pe.

71 Judasva'ea pe Jesus'ga e'i Simão Iscariotes'ga ra'yrava'ea pe. Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ko dozeve'g̃a novĩa. Judasva'ea ki a'e te aerẽ Jesus'ga pyhyguka ga mondovouka.

7

Jesus'ga irũva'ea

1 Aerẽ Jesus'ga hoi imbojoapiapiavo cidades repirepiaga Galiléiapeve'g̃a gwyri pe. Ga ndohopotari Judéiapeve'g̃a gwyri pe. A'ereki pevove'g̃a nduvihava'g̃a e'i tijuka ga javo. 2 A'ea rupi ko judeus'g̃a oapo g̃werĩ toryva huvihava. A'ea japorame g̃a oapo tapyi'ia okihavamo. 3 Igwete Jesus'ga irũ'g̃a ei ga pe:

—Pevo ti eho Judéiapeve'g̃a gwyri pe, ei g̃a. Nde erembo'embo'e g̃a pevo ikwehe. Ehoa'ja ti g̃a pyri a'ero tohepia ti g̃a nerembiapoa ahemonhimomby'ava'ea, ei g̃a Jesus'ga pe. 4 Oukwahahetepotarame po ahe hepiukari ojipe'g̃a pe g̃wembiapoa hamo. Nde japorame ahemonhimomby'ava'ea ejipiuka ti g̃a pe nhaporemo a'ero, e'i tehe g̃a Jesus'ga pe.

5 A'ereki gairũ'g̃a vehevi ndojikogi reki ga rehe.

6 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Ndohoi ve jihohava apiavo toryvi pe, ei ga. Kiromo jate pyryvamo pehoa, ei ga g̃a pe. 7 Kiroki g̃a noarõi Tupana'ga – g̃a nonhimonha'ngai pe ndehe. Emo ji rehe ko g̃a nhimonha'ngauhui jipi. A'ereki ji amombe'u katu g̃a pe jipi g̃andekote'varuhua, ei Jesus'ga g̃a pe. 8 Pehe ti peho toryvi pe a'ero, ei ga. Jihi ndahoi ve kiro. A'ereki ndohoi ve jihohava apiavo, ei Jesus'ga g̃a pe.

9 Onhi'ig̃irẽ g̃a pe Jesus'ga pytaahi'vi pevo a'ero Galiléiapeve'g̃a gwyri pe.

Jesus'ga hoa toryvi pe

10 Igwete Jesus'ga irũ'g̃a hoi toryvi pe. Aerẽ Jesus'ga hoi no. Ojipiukare'yma ga hoi ojipe'g̃a ndovakie'ỹ. 11 Igwete judeus'g̃a nduvihava'g̃a ga rekarekaruhui toryva rupi mahã akoja'ga naerũ javo.

12 Igwete he'yive'g̃a nhonhi'ig̃ayvayvari Jesus'ga rehe. Jara'g̃a ei:

—Pyry hete ga.

Jara'g̃a etehei ga pe:

—Ga iporomoandyandyjuhu, ei g̃a o'eavo tehe ga pe.

13 Okyhyji reki judeus'g̃a gwuvihava'g̃a hugwi. Nurã g̃a nonhi'ig̃i ojipe'g̃a ndovaki Jesus'ga mombe'gwovo tianerenduvyme ti g̃a javo g̃waramo.

14 Três Jesus'ga kiri g̃a japorame toryva. Japopave'ymame ga hoi g̃ajatykahavuhua pyri pevove'g̃a mbo'eavo. 15 Igwete judeus'g̃a nduvihava'g̃a nhimomby'ai ganhi'ig̃a renduva.

—Marã po ga ikwahahetei mbatera? ei g̃a. A'ereki ikwahavipyra'g̃a nombo'eangavuhui ga, ei g̃a.

16 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Nhiremimbo'ea rũi reki. A'ea ko Tupana'ga remimbo'ea nhimbuhurukara'ga remimbo'ea, ei ga g̃a pe. 17 Kiroki g̃a oko pota Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe – g̃ahã po ti onhimombaragwaha Tupana'ga remimbo'ea rehe ji imombe'urame g̃a pe nehẽ, ei ga. “Tupana'ga remimbo'ea tuhẽ ga imombe'ui,” e po ti g̃a ji ve nehẽ, ei ga. “G̃wemimbo'etehea rũi ga omombe'u,” e po ti g̃a nehẽ ji mombe'urame g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga.

18 —Kiroki g̃a omombe'u g̃wemimbo'etehea – g̃ahã e'i ji mbohete ti javo, ei ga. Jara'g̃a ki a'e te e'i: “Gaha ti pembohete ga – kiroki ga ji mbuhuruka avo.” Kiroki g̃a e'i poro – g̃a nomoandyandyi ojipe'g̃a. A'itituhẽva'ea g̃a omombe'u, ei ga. 19 Moisésva'ea okwatija Tupana'ga nhi'ig̃a inog̃a pe me hako. Emo pe napehendukatupavi aheremimbo'eagwera, ei ga. Maraname pe ji jukapotaruhutehei? ei Jesus'ga g̃a pe.

20 A'ero he'yjuhuve'g̃a ei ga pe:

—Anhag̃a nde pojykauhu nde mboheagwyryva Diabo'gapyriva'ea! Nurã po nde ei poro, ei g̃a. Ma'g̃a nde juka potaruhu naerũ? e'i tehe g̃a Jesus'ga pe.

A'ereki g̃a ndokwahavi ve gwuvihava'g̃a nembijukapotara ga rehe.

21 Igwete Jesus'ga ei:

—Ojipeji ji japoi ahemonhimomby'ava'ea sábado rupi, ei ga. Hepiagame pe euhui ji ve: “Maraname ga japouhui sábado rupi nhandeporavykye'yma rupi?” pe'euhu pe ji ve, ei ga. 22 Pehe na jitehe peapo mbatera sábado rupi no. A'ereki a'ea rupi pe peja'yra'g̃a nakwanha ikyti no Moisésva'ea nhi'ĩpo'rurame, ei ga. Moisésva'ea rũi reki e'i ypy jupe. Aherenondeva'ea penemboypya e'i ypy jupe hako, ei ga. “Pekyti ti peja'yra'g̃a nakwanha pi'ria sete pekirirẽ g̃a'ara rehe,” ei ahe hako, ei ga. 23 Po pekipava horame sábado apiavo a'ero sábado rupi tuhẽ pe g̃a kyti tihendu katu ti Moisésva'ea remimbo'eagwera javo. Ji ki a'e te sábado rupi amombi pa akoja'ga ka'nahũa gara'oa hugwi, ei ga. Maraname pe nhimonha'ngauhui ji rehe naerũ? ei ga g̃a pe. 24 Tape'euhui ti ikwahahetee'ymame i'ara tehe hepiagame. A'itituhẽva'ea rupi katu po pe ei hamo, ei ga g̃a pe.

Jesus'ga ko Cristoramo Tupana'ga remimbuhurukaramo

25 Igwete jara'g̃a Jerusalémmeve'g̃a ei ojohupe:

—Akoja'ga rũi naerũ – kiroki ga nhanderuvihava'g̃a ojuka potaruhu ga? ei g̃a. 26 Pehepia ti, ei g̃a. G̃andovaki hete ga nhi'inhi'ig̃i. Emo g̃a nde'i reki ga pe, ei g̃a. Mara'ngu po g̃a javo kiro ga pe: “Ga ko Cristoramo tuhẽ Tupana'ga remimbuhurukaramo”? Poha po g̃a euhui ga pe naerũ? ei g̃a ojohupe. 27 Ga ko a'ea rũi reki. Cristo'ga jipiukarame po ti nhande ndikwahavi garura ma hugwi po ga ruri javo, ei g̃a. Akoja'ga gwyruera reki nhande tikwaha hete, ei g̃a ojohupe.

28 A'ero Jesus'ga eahyahivi g̃a mbo'erame g̃ajatykahavuhua pype.

—“Tikwaha hete nhande ga,” pe'jiuhu pe ji ve naerũ? ei Jesus'ga. “Tikwaha hete nhande gagwyruera,” pe'jiuhu pe no, ei ga. Nhiremimbotarimo rũi reki ji ruri. Kiroki ga ji mbuhuruka kokoty – ga ko a'itituhẽve'ga. Gaha pe ndapekwahavihu, ei ga. 29 Jihi reki akwaha ga. A'ereki ga hugwi ji ajo. Gaha ji mbuhuruka kokoty, ei Jesus'ga g̃a pe.

30 A'ero jara'g̃a Jesus'ga pyhypotari. Ndopokogi reki g̃a ga rehe ga pyhyga. A'ereki ndohoi ve gapyhyhava apiavo. 31 He'yjuhu hete reki g̃a – kiroki g̃a ojiko Jesus'ga rehe. A'ero g̃a ei ojohupe:

—Jesus'ga oapo pa ahemonhimomby'ava'ea, ei g̃a. Ndia'ei po nhande a'ero: “Cristo'ga rurame koji'i tehe po ti ga japoi ahemonhimomby'ava'ea Jesus'ga hohe nehẽ.” Poa po nhande ndia'ei, ei g̃a. A'ereki Jesus'ga oapopavipe ahemonhimomby'ava'ea jipi, ei g̃a. Ga ko Cristoramo tuhẽ a'ero, ei g̃a.

Guardasva'ea uhu tipyhy Jesus'ga javo

32 Igwete he'yjuhuve'g̃a imombe'ui nahanahã ko Jesus'ga rekoi javo. G̃anhi'ig̃a renduvame fariseus'g̃a ei a'ero ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pavẽi:

—Tipyhyguka ti Jesus'ga.

A'ero g̃a ei guardas'g̃a pe – kiroki g̃a gwepia katu judeus'g̃a jatykahavuhua. A'ero g̃a ei g̃a pe:

—Pepyhy ti Jesus'ga rerua ore pyri, ei g̃a.

33 Igwete Jesus'ga ei onhimombe'gwovo pevove'g̃a pe:

—Apytaahi'vi po ti ji pe pyri nehẽ, ei ga. A'ero po ti ji hoa'javi ga pyri nehẽ – kiroki ga ji mbuhuruka kokoty, ei ga. 34 Pe po ti ji rekarekari nehẽ tiandepoko ti ga javo ji ve nehẽ novĩa. Emo po ti pe ndajirepiaga'javi nehẽ, ei ga. A'ereki tegwete pehohava ji pyri – perope ji aju, ei ga g̃a pe.

35 Igwete judeus'g̃a nduvihava'g̃a ei ojohupe:

—Marã ga euhui ndajirepiaga'javi po ti pe nehẽ javo? Mome tuhẽ po ti ga houhui a'ero nehẽ naerũ? ei g̃a. Nhandere'yja'g̃a pyri po ti ga hoi nehẽ naerũ? ei g̃a, kiroki g̃a okwaki'o judeus'g̃arũive'g̃a gwyri pe? ei g̃a. Ombo'e po ti ga judeus'g̃arũive'g̃a pevo nehẽ naerũ? ei g̃a novĩa. 36 A'ereki ga e'i: “Ji rekareka po ti pe nehẽ novĩa. Emo po ti pe ndajirepiaga'javi tuhẽ nehẽ,” ei ga, ei g̃a. “Tegwete pehohava ji pyri – perope ji aju,” ei ga, ei g̃a. Gara pe po ga euhui naerũ? ei g̃a ojohupe.

Yhya'java'ea

37 Okioki g̃a toryva apovo. Aerẽ mbapavava'ea rupi huvihava rupi Jesus'ga po'ami onhi'ig̃a hahyahi g̃a pe:

—Kiroki g̃a yhya pota oygwejamo – tuhu ti g̃a ji pyri oy'gwovo a'ero, ei ga g̃a pe. Nahã a'ero, a'e ji, ei ga. Kiroki g̃a opota Tupana'ga ra'uva rekoa onhipavẽi – tojiko ti g̃a ji rehe a'ero. A'ero po ti g̃a herekoi a'ea nehẽ yhya'java'ea – kiroki a'ea g̃a mboheaporog̃ita pyahu g̃a mongovo, ei ga g̃a pe. 38 G̃a jikogame ji rehe po ti g̃a herekohetei yhya'java'ea nehẽ. Ji mombe'umbe'u po ti g̃a ojipe'g̃ape'g̃a pe nehẽ, ei ga. Henduvame po ti g̃a jikogi ji rehe no herekoheteavo yhya'java'ea. A'ea po ti g̃a mboheaporog̃itapyahui g̃a mongovo Tupana'ga pyri nehẽ no, ei ga. A'ea jitehe Tupana'ga rembikwatijarukara omombe'u no, ei Jesus'ga g̃a pe.

39 Tupana'ga ra'uva pe Jesus'ga ei a'ero a'ea ko yhya'java'ea javo. A'ereki ga e'i:

—G̃a jikogame ji rehe yhya'java'ea po ti ji imondoi g̃a pyri nehẽ a'ea ti togwereko katu g̃a javo nehẽ, ei ga.

A'ea rupi Jesus'ga nomondoi ve gara'uva ojiheve'g̃a pyri. A'ereki ga nomanoi ve. A'ero Tupana'ga nombogweravi ve ga rupia ojipyri ga mboheteavo. Ohoe'ymame Jesus'ga nomondoi ve gara'uva ojiheve'g̃a pyri.

Onhonhi'ig̃ayva ahe Jesus'ga rehe

40 He'yive'g̃a g̃wendu Jesus'ga nhi'ig̃ame. A'ero jara'g̃a ei:

—Ga ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharamo tuhẽ Moisésva'ea remimombe'uhara'ga, ei g̃a.

41 Jara'g̃a ei:

—Ga ko Cristoramo Tupana'ga remimbuhurukaramo.

—Ahã, e'i tehe jara'g̃a g̃a pe. Jesus'ga ko Galiléiapeve'ga. Cristo'ga po ti Galiléiapeve'ga rũi nehẽ! ei g̃a. 42 Tupana'ga rembikwatijarukara e'i: “Cristo'ga po ti oko Daviva'ea rymyminoro nehẽ,” e'i. “O'a po ti ga cidade de Belém me – perope Daviva'ea uvypy,” e'i ikwatijara, ei g̃a.

43 Nahã g̃a nhonhi'ig̃ayvayvari Jesus'ga rehe upa. 44 Jara'g̃a ga pyhy pota novĩa. Emo g̃a ndopokogi ve ga rehe a.

Judeusva'ea ruvihavava'ea ndojikogi Jesus'ga rehe

45 A'ero guardas'g̃a jivyri ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pyri fariseus'g̃a pyri no. Igwete g̃a ei guardas'g̃a pe:

—Maranuhũrame pe ndapepyhygi Jesus'ga rerua ra'e? ei g̃a g̃a pe.

46 Igwete guardas'g̃a ei:

—A'ea ko jara'g̃a nhi'ig̃a ja rũi ga nhi'ig̃ame, ei g̃a. Norohenduvangavi ore nanongara, ei g̃a g̃a pe.

47 Igwete fariseus'g̃a ei g̃a pe:

—Pehe na jitehe ga pe moandyandyjuhu? 48 Ndapekwahavihu pe? ei g̃a g̃a pe. Judeus'g̃a nduvihava'g̃a ndojikogi pa ga rehe. Ore na jitehe fariseusramo ndorojikogi pa ga rehe no, ei g̃a. 49 Avove'g̃a ki a'e te okoteheuhu onhimongyavo. G̃ahã ndokwahavihu Moisésva'ea remimbo'eagwera, ei g̃a g̃a pe. Nanongara'g̃a reki ojiko Jesus'ga rehe. Tupana'ga po ti imbohahyi g̃a pe nehẽ peko te'varuhu pe javo, etehei g̃a guardas'g̃a pe.

50 Igwete Nicodemos'ga ei fariseus'g̃a pe javo. Nicodemos'ga ko fariseuramo oko no. Gaha ko oho na'ẽ Jesus'ga pyri raikwehe tahendu ti ganhi'ig̃a javo. Igwete ga ei g̃a pe:

51 —Moisésva'ea remimbo'eagwera e'i nhande ve: “Pehendu na'ẽ ti g̃a nhimombe'urame pe me. Ikwahavirẽ g̃andeaporog̃ita ti pyry pe ei g̃a pe,” e'i aherembikwatijara nhande ve, ei ga g̃a pe. Jesus'ga nhi'ig̃a renduve'ymame xa'ete'varuhuyme ti ga pe a'ero, ei Nicodemos'ga g̃a pe.

52 Nurã g̃a ei Nicodemos'ga pe:

—Nde ko Galiléiapeva'ero jitehe naerũ? Nurã nde vavagahivuhui ga rehe a, ei g̃a Nicodemos'ga pe. Ehepia ti Tupana'ga rembikwatijarukara ikwahava a'ero, ei g̃a. A'ereki a'ea nde'iangavi: “Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a Galiléiapeva'ero oko,” nde'i, e'i tehe g̃a. Jesus'ga ki a'e te Galiléiapeva'ero, ei g̃a ga pe.

[ 53 Igwete g̃a kwaki'opavi ogwovo g̃wonga pype upa.

8

Ahe gwereko g̃wembirekova'earũiva'ea

1 Kiro Jesus'ga hoi oliveira ndyvuhu pe monte das Oliveiras pe. 2 Ypyhajive ga rura'javi judeus'g̃a jatykahavuhua rokari pe. Kiro g̃a ndupavi a'ero onhimongyavo ga pyri. A'ero ga reni g̃a mbo'embo'eavo. 3 A'ea rupi judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a hẽa pyhygi hẽa rerua fariseus'g̃a pavẽi. Hẽa g̃wembireko'garũive'ga rerekorame g̃a hẽa pyhygi hẽa rerua hẽa mo'ama Jesus'g̃a pyteri pe. 4 Igwete g̃a ei Jesus'ga pe:

—Jesus, gwereko hẽa g̃wembireko'garũive'ga. Nurã ore hẽa pyhygi hẽa rerua, ei g̃a. 5 Ahe mbo'erame Moisésva'ea ei ikwatija hako: “Peapi ti nanongara'g̃a jukavo kunhangwera'g̃a,” ei ahe hako. Oro nde? ei g̃a Jesus'ga pe. Marãi re po nde naerũ? Toroapi ti hẽa naerũ? ei g̃a.

6 A'ereki g̃a e'i jipe ojohupe:

—Tihendu ti ganhi'ig̃a, ei g̃a. Ga nhanenhi'ĩpondekwate'varuhurame po ti nhande imombe'ui nhanderuvihava'g̃a pe nehẽ. “Nohendukatui ga Moisésva'ea nhi'ig̃a,” xa'e ti ga mombe'gwovo a'ero g̃a pe nehẽ, ei g̃a ojohupe.

Nurã g̃a ei Jesus'ga pe: “Marãi re po nde naerũ?” Kiro Jesus'ga nhova'apyni oina opũa pyvõ ikwatija yvya rehe. 7 Ndopigi reki g̃a ja'javo ga pe. A'ero ga po'ami javo g̃a pe:

—Kiroki ga ndokote'varuhuangavi – ga ypy ti toapi hẽa, ei Jesus'ga g̃a pe.

8 Igwete ga nhova'apyna'javi oina a'ero yvya rehe ikwatijara'java. 9 Ganhi'ig̃a renduvame kiro onhinanhinani g̃a hog̃ahoi. Xava'eve'g̃a ypy oho. A'ero g̃a hopavi Jesus'ga reja – kiroki g̃a gweru hẽa. Pevo hẽa ami a'ero ga pyri jara'g̃a pyteri pe. 10 Kiro Jesus'ga po'ama'javi javo hẽa pe.

—Mahã akoja'g̃a naerũ? ei ga. G̃a nde'ia'javi nde ve teremano javo? ei ga hẽa pe.

11 —Ahã tuhẽ, ei hẽa.

—Ji na jitehe nda'ei nde ve, ei ga. Heregwovo a'ero, ei ga. Epohi ti kiro ekote'varuhua hugwi, ei Jesus'ga hẽa pe.]

Jesus'ga omomytu'ẽ nhande ve

12 Aerẽ Jesus'ga nhi'ig̃a'javi he'yive'g̃a pe:

—Arimo ko nhande hepiakatui mbatera ikwahavag̃wama. A'ereki mytu'ẽ nhande ve, ei ga. Na jitehe ji amomytu'ẽ yvyakotyve'g̃a pe. A'ereki ji akwahavuka Tupana'ga g̃a pe, ei Jesus'ga g̃a pe. Kiroki g̃a ojiko ji rehe ji nhi'ĩpo'ruavo – g̃a po ti nde'ia'javi: “Ndakwahavi ji Tupana'ga,” ei ga. Okwaha tuhẽ po ti g̃a Tupana'ga gweaporog̃itapyahuro nehẽ, ei ga g̃a pe.

13 Igwete fariseus'g̃a ei ga pe:

—Nde tehe erenhimombe'u, ei g̃a. Nurã ore ndorogweroviari nenhi'ig̃a ndetehero g̃waramo, ei g̃a ga pe.

14 A'ero ga ei g̃a pe:

—A'iti ji tehe anhimombe'u pe me. Emo a'itituhẽva'ea rupi katu nhinhimombe'ua a, ei ga. A'ereki ji hete tuhẽ akwaha jiruhava – perope ji ajo jugwi – perope ji aho jupe no, ei ga. Pe ki a'e te ndapekwahavi pea – perope ji ajo jugwi – perope ji aho jupe, ei ga g̃a pe. 15 Ojipe'g̃a ara tehe pe pehepia. Ikwahahetee'yma pe etehei g̃a pe a'ero peko te'varuhu pe javo, ei ga. Nahã ko yvyakotyve'g̃a jipi. Ji ki a'e te nda'ei poa ojipe'g̃a pe, ei Jesus'ga g̃a pe. 16 Ji erame poa g̃a pe a'itituhẽva'ea rupi katu nhirembi'ea a'ero. A'ereki ji tehe rũi a'e. Ore memei oro'e jihi jiruva'ga pavẽi nhimbuhurukara'ga pavẽi, ei ga. 17 Peapoa aherembikwatijara e'i no: “Mokonha'g̃a imombe'urame mbatera na tuhẽ javo a'ero hupi katu g̃anembi'ea,” e'i. “A'ereki g̃a memei e'i a jupe,” e'i ikwatijara, ei Jesus'ga. 18 Jihi anhimombe'u, ei ga. Jiruva'ga ji mombe'u jitehe no nhimbuhurukara'ga, ei ga. Ore memei ji mombe'u a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe.

19 A'ero g̃a ei ga pe:

—Mahã nderuva'ga naerũ? ei g̃a ga pe.

—Pe ndajikwahavi tuhẽ, ei Jesus'ga. Ndapekwahavi jitehe pe jiruva'ga a'ero, ei ga g̃a pe. Po pe ji kwahavi tuhẽ hamo, a'ero po pe jiruva'ga kwahavi hamo no, ei Jesus'ga g̃a pe.

20 A'ea Jesus'ga ei g̃a mbo'erame judeus'g̃a jatykahavuhua pype – perope hyru'ia pyri. A'ea pype judeus'g̃a omondomondo itambere'ia Tupana'ga pe jipi. Pevo Jesus'ga ei g̃a pe g̃a mbo'eavo. A'ero jara'g̃a ga pyhypotari novĩa. Emo g̃a ndopyhygi ga. A'ereki ndohoi ve gapyhyhava apiavo.

Jesus'ga onhimombe'u ahe ve

21 Aerẽ Jesus'ga nhi'ig̃a'javi judeus'g̃a nduvihava'g̃a pe:

—Aho po ti ji avo hugwi nehẽ, ei ga. Ji reka po ti pe nehẽ ore poko ti javo nehẽ novĩa. Pejikote'varuhua momborukare'ymame po ti pe manoi pejigwovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei ga. Perope ji aho – pevo ki a'e te tegwete pehohava ji pyri, ei Jesus'ga g̃a pe.

22 Igwete judeus'g̃a nduvihava'g̃a ei ojohupe:

—Marãi ga a'ero? Ojijukauhu po ti ga nehẽ naerũ? ei g̃a. A'ereki ga e'i: “Perope ji aho – tegwete pehohava ji pyri,” ei ga, ei g̃a. Gara pe po ga ei? ei g̃a ojohupe.

23 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pe ko yvyakotyva'ea. Ji ki a'e te yvagipeva'ea, ei ga. Pendeaporog̃ita te'varuhu pe yvyakotyva'ero g̃waramo. Ji ko na rũi, ei ga g̃a pe. 24 Nurã ji ei pe me ko: “Pemano po ti pe imomborukare'ymame pejikote'varuhua nehẽ,” ei ga g̃a pe. Na tuhẽ, ei ga. Ji ko Tupanamo ako. Po ti pe ndaperoviari a'ea nehẽ, a'ero po ti pe manoi pejikote'varuhuro g̃waramo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

25 —Mome ahe tuhẽ nde naerũ? ei g̃a ga pe.

—A'ea ypy tuhẽ ko ji a'e pe me, ei Jesus'ga g̃a pe. 26 Opomombe'uahivuhu tuhẽ po ji hamo pe ndekote'varuhuro g̃waramo. Emo ganhi'ig̃a jate ko ji amombe'u yvyakotyve'g̃a pe nhiremienduvamo, ei ga. Ganhi'ig̃a ko a'itituhẽva'ea nhimbuhurukara'ga nhi'ig̃a, ei Jesus'ga g̃a pe.

27 Gwuva'ga pe Tupana'ga pe Jesus'ga ei gaha ji mbuhuruka javo. A'ea onhimi reki judeus'g̃a nduvihava'g̃a pe ga erame g̃a pe. 28 Nurã Jesus'ga ei g̃a pe:

—Ji ko Tupana'ga remimbuhurukara, ei ga. Pe ji mbovyrame ji mo'ama yva rehe po ti pe ji kwahavi nehẽ, ei ga. “Ga ko Tupanamo tuhẽ oko,” pe'ji po ti pe ji ve nehẽ, ei ga. “Ga ko ndokoi g̃wemimbotarimova'ea rehe. Uva'ga remimbo'ea jate ga omombe'u okovo,” pe'ji po ti pe ji ve nehẽ, ei ga g̃a pe. 29 Kiroki ga ji mbuhuruka – gaha ji pavẽi oko jipi. Ga ndopohiri ji hugwi, ei ga. A'ereki ji ako garemimbotarimova'ea rehe jipi ganhimohemag̃wama ji rehe, ei Jesus'ga g̃a pe.

30 Henduvame ganhi'ig̃a jara'g̃a jikogi ga rehe onhimongyavo.

Ipiro'y ahe

31 Igwete Jesus'ga ei judeus'g̃a pe – kiroki g̃a ojiko ga rehe:

—Po ti pe ndekoi nhinhi'ig̃a rupi jipi jireheva'ea tuhẽ po ti pe ndekoi nehẽ, ei ga. 32 Igwete po ti pe Tupana'ga kwahavi nehẽ a'itituhẽve'ga. Ga kwahava g̃waramo po ti pe piro'yro nehẽ, ei ga g̃a pe.

33 Igwete g̃a ei ga pe:

—Maraname nde euhui poha ore ve? ei g̃a ga pe. Oreremimbotarimova'ea rehe jate tuhẽ ore rekoi. Ore ko Abraãova'ea rymyminoro oroko, ei g̃a. Orepiro'y tuhẽ ore ojipe'g̃a hugwi jipi. Ndipopoakari tuhẽ g̃a ore rehe, ei g̃a. Marãi nde ore ve naerũ: “Pepiro'y po ti pe nehẽ”? ei g̃a ga pe.

34 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Tamombe'u katu tuhẽ pe me, ei ga. Kiroki g̃a oko te'varuhu jipi – g̃a ndipiro'yi tuhẽ okote'varuhua hugwi. G̃andekote'varuhua ipopoaka hete g̃a ndehe a'ero, ei ga g̃a pe. 35 Nahã aherongapypeve'g̃a, ei ga. Xava'eve'ga po omondomondo ojipyrive'g̃a okoteheve'g̃a jipi. G̃a potara'jave'ymame ga g̃a mondohetei ojihugwi, ei ga. Gwa'yra'ga ki a'e te ga nomondoi tuhẽ. Gae'ỹe'ymi opyta uva'ga pyri gara'yra'ga g̃waramo, ei ga. 36 Ji ko Tupana'ga ra'yramo, ei ga g̃a pe. Gara'yra g̃waramo ji imombigi aherekote'varuhua popoakara ahe hugwi. Po ti ji imombigi pe hugwi nehẽ, a'ero po ti ndipopoakari tuhẽ pe ndehe nehẽ, ei ga. 37 Pe ko Abraãova'ea rymyminoro peko novĩa. Emo pe ji juka pota reki. A'ereki pe me ndatekwavi nhiremimbo'ea rehe, ei ga. 38 Ahepia ji jiruva'ga rekoa. Nhirembiepiaga ji amombe'u katu pe me a'ero, ei ga. Pehe pehendu penduva'ga Diabo'ga. Penemienduva pe pehendu katu a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe.

39 —Abraãova'ea ko oreramonhava'ea, ei g̃a ga pe.

Igwete Jesus'ga ei:

—Abraãova'ea rymyminoro po pe ndekoi, a'ero po ahe javijitehe pe ndekokatui hamo, a'e ji pe me, ei ga g̃a pe. 40 Pe ki a'e te ji juka potaruhu, ei ga. Amombe'umbe'u ji pe me a'itituhẽva'ea Tupana'ga remimombe'ua. Pe ki a'e te ji juka potaruhu, ei ga. Na rũi ko Abraãova'ea rekoi hako! 41 Pejijuvete'ga javijitehe ko pe ndekote'varuhui! ei ga g̃a pe.

A'ero g̃a ei ga pe:

—Tupana'ga ra'yreteramo jate ore rekoi, ei g̃a. Ndorogwerekoi ore jara'ga orojuvetero, ei g̃a ga pe.

42 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Po Tupana'ga penduvetero oko hamo, a'ero po pe ji arõhetei hamo, ei ga g̃a pe. A'ereki ji Tupana'ga hugwi ajo. Ji nanhimbuhuri avo. Gaha ji mbuhuruka kokoty, ei ga g̃a pe. 43 Marã pe ndapekwahavihu nhinhi'ig̃a naerũ? ei ga. Pe napehendupotari nhiremimombe'ua. Nurã pe ndapekwahavihu, ei ga g̃a pe. 44 Pe ko Diabo'ga ra'yramo tuhẽ peko okote'varuhuve'ga ra'yramo. A'ero pe ndekote'vapotaruhui Diabo'ga remimbotarimova'ea rehe pejikovo, ei ga g̃a pe. Tupana'ga rembiapoypyagwera jate Diabo'ga ahe momanomanoukari kiromo jate. Ga ndokoi a'itituhẽva'ea rehe. A'ereki a'itituhẽva'ea rehe ndatekwava'javi ga pe, ei ga g̃a pe. O'mberame ga rekoi gweaporog̃ita rupi. A'ereki ga i'mbeuhuve'ga tuhẽ. Gaha ahe mo'mbeuhu okovo no, ei ga. 45 Peroviaruhu pe ga'mbea jipi. Nurã ko pe ndajireroviarihu reki a'ero. A'ereki ji a'itituhẽva'ea mombe'u pe me, ei ga g̃a pe. 46 Manamo po ti pe hepiukari jirekote'varuhua naerũ? Ndapehepiukari tuhẽ po ti pe jirekote'varuhue'yma g̃waramo, ei ga. Marã naerũ? Ji a'itituhẽva'ea mombe'urame pe me maraname pe ndajireroviarihu naerũ? ei ga g̃a pe. 47 Tupana'gareheve'g̃a g̃wendu katu ganhi'ig̃a. Pe ki a'e te napehendukatui ganhi'ig̃a gareheva'ero pejikoe'yma g̃waramo, ei ga g̃a pe.

Abraãova'ea renonde Jesus'ga oko

48 Igwete judeus'g̃a nduvihava'g̃a ei Jesus'ga pe:

—Nde ko judeuramo rũi reki, e'i tehe g̃a. Nde ko Samariapeva'ea ekote'varuhuva'ea. Anhag̃a nde pojykauhu Diabo'gapyriva'ea, ei g̃a. Oromombe'u katu nde a, e'i tehe g̃a Jesus'ga pe.

49 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Anhag̃a ndajipojykai tuhẽ, ei ga. Jihi ambohete jiruva'ga. Pe ki a'e te ji mbotegweteuhu, ei ga g̃a pe. 50 Ji nda'ei reki ojipe'g̃a pe tanhimbohete ti g̃a javo. Ojipe'ga e'i nhimbohetea rehe tombohete ti g̃a ga javo. Gaha okwaha hete javo a'itituhẽva'ea rupi katu Tupana'ga, ei ga g̃a pe. 51 Tamombe'u katu tuhẽ pe me, ei ga. Kiroki g̃a g̃wendu katu nhinhi'ig̃a – okoe'ymi po ti g̃a nehẽ, ei ga g̃a pe.

52 Igwete g̃a ei Jesus'ga pe:

—Nurã ore kiro ikwahahetei a'ero. Anhag̃a nde pojyka tuhẽ, ei g̃a ga pe. Abraãova'ea omano hako. Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea na jitehe omanomba hako, ei g̃a. Marã kiro nde euhui naerũ? “Kiroki g̃a g̃wendu katu nhinhi'ig̃a – g̃a po ti okoe'ymi nehẽ,” ereteheuhu nde, ei g̃a ga pe. 53 Omano ko oreramonhava'ea Abraãova'ea hako. Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea omano jitehe no, ei g̃a. Nde po nderuvihavuhu Abraãova'ea hohe naerũ nhirendukatuve'g̃a po ti okoe'ymi javo naerũ? ei g̃a. Mome ahe tuhẽ nde naerũ poha nde eag̃wama? ei g̃a ga pe.

54 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Po jiteheuhu anhimbohete, a'ea po ndapyryvi hamo, ei ga. Jiruva'ga reki ji mbohete Tupana'ga – ga pe jitehe pe'e tehe reki orombohete ore ga javo tehe, ei ga g̃a pe. 55 Pe ndapekwahavi reki ga. Ji ki a'e te akwaha ga. Po ji ei hamo ji ndakwahavi ga javo, a'ero po ji mbero pe javijitehe hamo no, ei ga g̃a pe. Ji ki a'e te akwaha tuhẽ ga. Igwete ji hendukatui ganhi'ig̃a no, ei ga. 56 Penamonhava'ea Abraãova'ea jirurag̃wama gwepia potarahi hete hako. Igwete ahe hepiagi reki gworygworyvamo hehe, ei Jesus'ga g̃a pe.

57 Igwete g̃a ei ga pe:

—Nandexava'ejuhu nde. Cinquenta kwara ndohoi ve nde rehe, ei g̃a. Marã nde Abraãova'ea repiaguhui naerũ? ei g̃a ga pe.

58 —Tamombe'u katu tuhẽ ti pe me, ei Jesus'ga g̃a pe. Abraãova'ea are'ymame kiromo tuhẽ ji rekoi Tupanamo, ei ga g̃a pe.

59 A'ero g̃a ipyhygi ita tiapi ti ga javo. “A'ereki ga onhimongo Tupanamo o'mbero,” ei g̃a ojohupe. Kiro Jesus'ga nhimimi g̃a hugwi a'ero ogwovo judeus'g̃a jatykahavuhua rokara hugwi.

9

Jesus'ga ahe mboheha katu

1 Aerẽ ohorame Jesus'ga hehae'ỹve'ga repiagi. O'arypyrame vehevi ga ndahehai. 2 Kiro Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ei Jesus'ga pe a'ero:

—Ma'g̃a ndekote'varuhua ga mbohehate'varuhui? Garekote'varuhua tuhẽ? ei g̃a. Mara'ngu po garuva'g̃a ndekote'varuhua ga mbohehate'varuhuavo? Marã? ei g̃a ga pe.

3 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Garekote'varuhua rũi ga mbohehate'varuhui, ei ga g̃a pe. Garuva'g̃a ndekote'varuhua rũi ga mbohehate'varuhui no, ei Jesus'ga. Tupana'ga omboukwaha pota nhande ve opopoakara ga rehe nehẽ. Nurã ga ndahehai, ei ga.

4 Igwete Jesus'ga ei no:

—Kiro arimo nhande poravykyi nhandekovo, ei ga. A'ereki aerẽ ypytunimo tegwete nhandeporavykyhava. A'ea rupi nhande ndiaporavykya'javi a'ero, ei ga. Na jitehe ag̃wamo ti xaporavyky a'ero. Timboukwaha ti g̃a pe Tupana'ga popoakara nhimbuhurukara'ga popoakara, ei ga. A'ereki aerẽ nhande manorẽ tegwete nhande ve Tupana'ga mboukwahahava, ei ga g̃a pe. 5 Arimo mytu'ẽ nhande ve. Nurã nhande hepiagi ikwahavag̃wama. Na jitehe ji ruvame yvya koty ji imomytu'ẽi yvyakotyve'g̃a akag̃i pe tokwaha ti g̃a Tupana'ga javo.

6 Onhi'ig̃irẽ Jesus'ga nyvuni yja rehe ikotiamo. A'ea ga imongyi hehae'ỹve'ga ropepira rehe a'ero.

7 —Heregwovo ejovaheita kiro, ei Jesus'ga ga pe. Pevo ypia'i pe Siloé pe ti eho, ei ga. (Siloé ko Imondopyra.)

Pevo hehae'ỹve'ga hoi a'ero. Ojovaheirẽ ga hepiakatui ua. Judeus'g̃a poravykye'yma rupi sábado rupi Jesus'ga japoi yja kotimbyra a'ea pyvõ ga mbohehavo katu. 8 Aerẽ hehae'ỹgwera'ga rongakotyve'g̃a ga repiagi. Igwete g̃a ei jara'g̃a pavẽi – kiroki g̃a hehae'ỹve'ga repia ga poranduranduvame itambere'ia rehe jipi – igwete g̃a ei:

—Akoja'ga rũi novĩa? ei g̃a ojohupe, kiroki ga oporandurandu itambere'ia rehe jipi oina, ei g̃a.

9 —Ga tuhẽ, ei jara'g̃a.

Emo jara'g̃a e'i:

—Akoja'ga'jave'ga tehe, ei g̃a.

Hehae'ỹgwera'ga e'i g̃a pe a'ero:

—Ji tuhẽ ko a'ea, ei ga.

10 —Marã nde rehakaturamo kirog̃we a'ero? ei g̃a ga pe.

11 —Uhu ga ji pyri – Jesus ei g̃a ga pe, ei ga. Igwete ga ikotĩ yja g̃wendya pyvõ imongyavo jiropepira rehe, ei ga. A'ero ga ji mondoi ypia'i pe Siloé pe ji mbojovaheita, ei ga. Ganhi'ig̃a rupi ji hoi a'ero. Jijovaheipavame kiro ji ma'eg̃atui, ei ga g̃a pe.

12 —Mahã ga naerũ? ei g̃a ga pe.

—Ji ndakwahavi, ei ga.

Fariseusva'ea e'ie'i hehae'ỹgwerava'ea pe

13-14 Judeus'g̃a poravykye'yma rupi sábado rupi Jesus'ga japoi yja kotimbyra a'ea pyvõ ga mbohehavo katu. Kiro g̃a hehae'ỹgwera'ga rerohoi fariseus'g̃a pyri a'ero. 15 Igwete fariseus'g̃a ei ga pe no:

—Marã nde rehakaturamo ag̃wamo naerũ?

—Omongy ga yja kotimbyra jiropepira rehe, ei ga. Igwete ji jovahei nhima'eg̃atuag̃wama, ei ga g̃a pe.

16 Jararamo g̃a ei ga pe a'ero:

—Akoja'ga koi Tupana'ga nombuhurukari ga, ei g̃a. A'ereki ga oapo mbatera sábado rupi nhaneramonhava'ea nhi'ĩpo'rue'ymamo. Oko te'varuhu ga a'ero, ei g̃a.

Jara'g̃a e'i:

—Po ga rekote'varuhui hamo, a'ero po ga ndoapoi nanongara ahemonhimomby'ava'ea jipi hamo, ei g̃a.

A'ero g̃a nhonhi'ig̃ayvari ga rehe. 17 Igwete g̃a ea'javi hehae'ỹgwera'ga pe:

—Oro nde? ei g̃a ga pe. Po ga nde mbohehakatui marãi re po nde ga pe a'ero? ei g̃a.

—Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga po, a'e ji, ei ga g̃a pe.

18 Emo judeus'g̃a nduvihava'g̃a ndogweroviapotari ga mbohehakatua.

—Ndahehai po ga raji'i, ei g̃a novĩa.

A'ero g̃a hehae'ỹgwera'ga ruva'ga mbuhurukari ojipyri gayhẽa reheve.

19 —Pe'ji katu ti ore ve, ei g̃a g̃a pe. Gaha ko ndera'yramo? A'iti ga ndahehai o'arame novĩa? ei g̃a. Pe'ji ti ore ve. Marã kiro ga rehauhuro naerũ? ei g̃a g̃a pe.

20 —Ga orera'yra'ga tuhẽ, ei g̃a. A'iti tuhẽ ko ga ndahehai o'arame ikwehe novĩa. A'ea ore orokwaha hete, ei g̃a g̃a pe. 21 Emo gambohehakatuagwera – a'ea ore ndorokwahavi. Marã po ga ma'eg̃atui kiro? oro'e ore, ei g̃a. Ma'g̃a omboheha katu ga naerũ? oro'e ore. A'ereki ore ndorokwahavi gambohehakatuagwera, ei g̃a g̃a pe. Pe'ji ti ga pe a'ero. A'ereki ga yvuakaruhu. Gaha po ti onhimombe'u pe me nehẽ, ei g̃a g̃a pe.

22 A'ea g̃a ei okyhyjiavo. A'ereki ojikwe judeus'g̃a nduvihava'g̃a e'i ojohupe: “Kiroki g̃a e'i Jesus'ga pe: ‘Ga ko Cristoramo Tupana'ga remimbuhurukaramo’ – timo'ẽuka hete ti g̃a mondovouka avuirama nhandejatykahava hugwi nehẽ tura'javyme ti g̃a ipype javo nehẽ,” e'i jipe judeus'g̃a nduvihava'g̃a ojohupe. 23 Nurã hehae'ỹgwera'ga ruva'g̃a ei g̃a pe: “Orera'yra'ga yvuakaruhu. Pe'ji ti ga pe a'ero tomombe'u ti ga ombohehakatuagwera javo,” ei g̃a g̃a pe. A'ereki g̃a okyhyji hete gwuvihava'g̃a hugwi.

24 Kiro fariseus'g̃a hehae'ỹgwera'ga mbuhurukara'javi ojipyri a'ero.

—Ere ti kiro ore ve: “A'itituhẽva'ea jate ti ji amombe'u. A'ereki Tupana'ga ji rendu.” Ere ti poro kiro, ei g̃a ga pe. A'ereki ore orokwaha hete akoja'ga rekote'varuhua, ei g̃a.

Jesus'ga pe g̃a ei o'mbero oko te'varuhu ga javo.

25 —A'ea ji ndakwahavi, ei ga. Mara'ngu po ga okote'varuhuavo? ei ga. Emo ymya ji ndajirehai hepiage'yma. Ag̃wamo ji rehakaturo hepiakatuavo. A'ea ji akwaha hete reki jitekovo, ei ga g̃a pe.

26 Igwete g̃a ei ga pe:

—Marã ga nde rerekoi nde mbohehakatuavo? ei g̃a ga pe.

27 —Amombe'u ko ji pe me ko, ei ga g̃a pe. Pe ki a'e te napehendukatui, ei ga g̃a pe. Maranuhũrame pe hendupotara'javuhui naerũ? Peko pota pe gareheva'ero no naerũ? ei ga g̃a pe.

28 A'ero g̃a ete'varuhuhetei ja'javo ga pe.

—Ndehe tehe reki erekouhu akoja'gareheva'ero, ei g̃a ga pe. Ore ki a'e te Moisésva'eareheva'ero oroko, ei g̃a. 29 Tupana'ga e'i Moisésva'ea pe ahe rerekovo hako. A'ea ore orokwaha orokovo, ei g̃a. Akoja'ga reki ma'g̃a e'i ga pe ga mbuhurukarag̃wama? A'ea ore ndorokwahavi, ei g̃a ga pe.

30 —Mbiperanuhũ ko a'ea! Anhimomby'a hete ji pe nenduvame, ei ga g̃a pe. Ga ji mboheha katu. Emo pe ndapekwahavi ga ma'g̃a ga mbuhuruka javo, ei ga g̃a pe g̃a nderekomemuamo. 31 Tupana'ga nohenduvi te okote'varuhuve'g̃a nhi'ig̃a jipi. Tikwaha pa nhande a'ea, ei ga. G̃a ki a'e te – kiroki g̃a ga mbohete tuhẽ okovo garemimbotarimova'ea rehe – nanongara'g̃a Tupana'ga g̃wendu katu, ei ga g̃a pe. 32 Yvya apoagwera jate ahe nohenduvangavi hehae'ỹve'g̃a moma'eg̃atua – kiroki g̃a ndahehai o'arame. Kiromo jate nhande nihenduvi no, ei ga g̃a pe. 33 Po Tupana'ga rũi ga mbuhuruka hamo, a'ero po ga ndoapoi ahemonhimomby'ava'ea hepiuka nhande ve hamo, ei ga g̃a pe.

34 Igwete g̃a ei ga pe:

—Na tuhẽ ko nde e'a ereko te'varuhu, ei g̃a. Kiro nde ore mbo'epotaruhui naerũ? ei g̃a ga pe.

A'ero g̃a ga mombori pea hugwi.

Hehae'ỹve'g̃a'jave'g̃a

35 Aerẽ Jesus'ga henduvi ga mombe'ua.

—Omombo g̃a hehae'ỹgwera'ga onga hugwi, ei g̃a ga mombe'gwovo.

Igwete Jesus'ga hoi ga reka. Ga repiagame ga ei ga pe:

—Erejiko pota nde Tupana'ga remimbuhurukara'ga rehe? ei Jesus'ga ga pe.

36 —Ma'g̃a naerũ? ei hehae'ỹgwera'ga. Tajiko ti ga rehe a'ero javoji, ei ga ga pe.

37 —Erehepia nde ga'ama ejipyri a, ei Jesus'ga. Erehendu nde ganhi'ig̃a no, ei ga. Jihi ko a'ea, ei ga ga pe.

38 —Ajiko ji nde rehe, ei ga Jesus'ga pe a'ero.

Igwete ga Jesus'ga mbohetei jipojykahara'ga javo ga pe.

39 Aerẽ Jesus'ga ei:

—Jirura g̃waramo ti ji avove'g̃a mboja'oja'ogi ojohugwi, ei ga. Jara'g̃a po ti ojiko ji rehe. Jara'g̃a po ti ndojikogi ji rehe, a'e ji, ei ga. Jukwaha reki g̃andekote'varuhua a'ero, ei ga. Nahã, ei Jesus'ga. Hehae'ỹve'g̃a ndokwahavi jipi hepiage'yma g̃waramo. Yvyakotyve'g̃a hehae'ỹve'g̃a ja a'ero, ei ga g̃a pe. Jara'g̃a e'i reki: “Ore ko hehae'ỹve'g̃a ja ikwahave'yma. Ekwahavuka ti ore ve a'ero,” ei g̃a ji ve, ei ga. Nurã po ti g̃a Tupana'ga kwahavi tuhẽ a'ero nehẽ ojikogame ji rehe nehẽ, ei ga. Jara'g̃a ki a'e te e'i tehe ojive: “Ore ko hehae'ỹve'g̃a ja rũi oroko. Orokwaha hete ore,” ei g̃a novĩa, ei ga. Ki g̃a tuhẽ po ti ndokwahavi Tupana'ga a'ero nehẽ. A'ereki g̃a ndojikopotari ji rehe. G̃a nde'i ji ve: “Ekwahavuka ti ore ve,” ei Jesus'ga g̃a pe.

40 Jararamo fariseus'g̃a g̃wendu ganhi'ig̃a okovo ga pyri. Igwete g̃a ei ga pe:

—Ore ve po nde ei naerũ: “G̃a ko hehae'ỹve'g̃a ja ndokwahavi”? ei g̃a ga pe.

41 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pyry po pe ei hamo: “Ore ko hehae'ỹve'g̃a ja ndorokwahavi. Ekwahavuka ti ore ve a'ero,” pe'ji po pe hamo, ei ga g̃a pe. Po pe ei poha hamo, a'ero po pe napenhimongote'varuhui hamo. Emo pe pe'ji: “Ore ko hehae'ỹve'g̃a ja rũi. Orokwaha hete ore,” pe'ji pe, ei ga. A'ero pe nhimongote'varuhui jipi, ei ga. Naname Tupana'ga nomombori pendekote'varuhua pe hugwi a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe.

10

Ovelhas repiakatuhara'ga

1-2 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe g̃a mbo'eavo:

—Tamombe'u katu tuhẽ ti pe me, ei ga. Ovelhas repiakatuhara'ga oki ogwovo ovelhas rokaja pype jurukwara rupi, ei ga. Kiroki ga jurukwara rupi rũi oki ipype – ga ko iporomive'ga ahe moandyandyita. Ojiupi ga hokairungava rehe tapyhygahyahi ti herogwovo javo, ei ga. Hepiakatuhara'ga ki a'e te uhu hovapytymbava rerekohara'ga pyri. 3 A'ero ga hovapytymba'vogi hepiakatuhara'ga pe toki ti ga ipype javo, ei ga. Igwete hepiakatuhara'ga ki ua g̃wenymbava pyri hera nanani henoina heno'eamo tokaja hugwi herogwovo, ei ga. A'ea g̃wendu katu ganhi'ig̃a. 4 Herohorame ga hoi henonde okovo ji reviri tuhu katu javo. A'ereki garenymbava okwaha ganhi'ig̃a, ei ga. 5 Hajiheve'ga reviri ovelhas ndohoi tuhẽ. A'ereki ndokwahavi hajiheve'ga nhi'ig̃a. Oka'nhy reki nanongara'ga hugwi a'ero, ei ga g̃a pe.

6 Nahã Jesus'ga ei morog̃itapyahua mombe'gwovo ojo'java'ea mombe'gwovo g̃a pe. Emo g̃a ndokwahavi okovo.

—Maraname ga imombe'ui poa nhande ve? ei g̃a ojohupe.

Jesus'ga ko jurukwara'jave'ga

7 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe no:

—Tamombe'u katu tuhẽ pe me, ei ga. Jurukwara rupi ovelhas oho okovo tokaja pype. A'ea rupi jitehe hepiakatuhara'g̃a hoi ovelhas pyri herekovo, ei ga. Ji ko jurukwara'java'ea, ei Jesus'ga. A'ereki ji rupi jate yvyakotyve'g̃a oho Tupana'ga viara rupi. A'ereki jihi jate g̃a mongo gareheva'ero, ei ga. Jihi jate g̃a mbo'euka g̃andepiakatuhara'g̃a pe no, ei ga. 8 Kiroki g̃a ji renonde oko timbo'e ti Tupana'gareheve'g̃a javo novĩa – iporomive'g̃a ja g̃a ahe moandyandyi pota, ei ga. Onhimbuhu tehe g̃a Tupana'gareheve'g̃a pyri g̃a nderekote'varuhuavo. Tupana'gareheve'g̃a ki a'e te nohenduvi g̃anhi'ig̃a, ei ga g̃a pe. 9 Ji ko jurukwara'java'ea, a'e ji, ei Jesus'ga g̃a pe. Ji pyri g̃a nduri javo. “Nde rupi ti toroho Tupana'ga pyri,” ei g̃a ji ve, ei ga. G̃a erame ji ve po ti ji g̃a mongoi Tupana'gareheva'ero g̃a nderekokatuavo nehẽ. A'ero po ti g̃a inog̃atui opy'a okovo nehẽ, ei ga. Igwete po ti ji imombyryvi g̃a pe nehẽ g̃a ndepiakatuavo g̃a nderekovo nehẽ, ei ga g̃a pe. 10 Iporomive'g̃a uhu jipi tapyhy ti herogwovo javo. “Tajuka ti,” ei g̃a. A'ea rehe jate g̃a nduri. Ji ki a'e te ajo tamboheaporog̃ita pyahu ti g̃a mbohoryva javo, ei ga. Tamongo ti g̃a Tupana'ga pyri nehẽ no, a'e ji, ei ga g̃a pe.

Jesus'ga ko ovelhas repiakatuharete'ga'jave'ga

11 —Ji ko ovelhas repiakatuhara'ga'java'ea jipyryheteva'ea jitekovo, ei Jesus'ga javo g̃a pe. A'ereki ji ahepia katu jijiheve'g̃a. G̃andepykavamo po ti ji manoi nehẽ tomanoyme ti g̃a javoji, ei Jesus'ga g̃a pe. 12 Ji ko ojipe'ga ja rũi – kiroki ga e'i tehe ovelhas repiakatuhara'ga pe tahepia ti nerenymbava nde ve javo tehe, ei ga. G̃wenymbava rũi g̃waramo ga ndogwerekokatui reki ovelhas. Nurã ja'gwara'java'ea lobo rurame hehe ta'u javo, kiro ga pohipavi ovelhas hugwi a'ero onhana ogwovo, ei ga. A'ero lobo ruri ipyhyga ovelhas herogwovo ojive. Jara okwaki'o pa ojohugwiugwi, ei ga. 13 Oka'nhy ga ogwovo ovelhas reja. A'ereki ga ni'ag̃ataruhui ovelhas rehe hepiakatuhara'ga rũi okovo g̃waramo, ei ga g̃a pe. Ji ko ga ja rũi a'ero, ei Jesus'ga.

14-15 —Jihi ko hepiakatuhara'ga'java'ea jipyryheteva'ea, ei Jesus'ga. Jiruva'ga ji kwaha hete. Akwaha hete ji ga no, ei ga. Na jitehe ji akwaha hete jijiheve'g̃a. G̃a ji kwaha hete no. Aerẽ ti ji manoi g̃andepykavamo nehẽ no, ei ga. 16 G̃a ndeheve ji areko hajiheve'g̃a jijiheva'ero no. G̃a ko judeus'g̃arũive'g̃a, ei ga. Ambojikoguka po ti ji g̃a jijihe nehẽ. A'ero po ti g̃a hendukatui nhinhi'ig̃a nehẽ, ei ga. A'ero po ti g̃a nhaporemo g̃a ndekoi jireheva'ero nehẽ ojihe'ae'a ojogwehe ojipenhindyvamo nehẽ judeus'g̃a judeus'g̃arũive'g̃a, ei ga. Ji tehe po ti g̃andepiakatuhara nehẽ g̃a ndepiakatupava nehẽ, ei ga g̃a pe.

17 —Jiruva'ga ji arõ hete, ei ga. A'ereki ji a'e: Ji ti amano jiji g̃andepykavamo nehẽ takwerava'ja ti ji javo, ei ga. 18 Ji jijukaukare'ymame nhiarõe'ỹve'g̃a pe po ti tegwete g̃a pe jijukahava nehẽ. Emo nhiremimbotarimo po ti ji jijukaukari g̃a pe nehẽ, ei ga. Jipopoaka ji jijijukavouka nhinhimbogweravuka no, ei ga. A'ereki jiruva'ga e'i ji ve a'ea rehe: “Nahã po ti nde rekoi nehẽ”, ei Jesus'ga g̃a pe.

19 Kiro judeus'g̃a nduvihava'g̃a nhonhi'ig̃ayvara'javi Jesus'ga nhi'ig̃a renduva. Jara'g̃a e'i onhimongyavo:

20 —Anhag̃a opojyka ga mboheagwyryvuhuavo Diabo'gapyriva'ea, ei g̃a. Maraname pe henduvuhui ganhi'ig̃a naerũ? ei g̃a jara'g̃a pe.

Jara'g̃a ki a'e te e'i:

21 —G̃a nde'i te nanongara pe anhag̃a opojykarame, ei ga. Anhag̃a nomoma'eg̃atui reki hehae'ỹve'g̃a a, ei g̃a.

Nahã judeus'g̃a nduvihava'g̃a nhonhi'ig̃ayvari Jesus'ga nhi'ig̃a rehe.

Ahe ndokoi Jesus'ga rehe

22-23 Aerẽ Jesus'ga rekoi judeus'g̃a jatykahavuhua pype. Igwete ga hoi okovo onga rembe'yvuhu pe g̃ambo'ehai pe – a'ea pe g̃a ei Salomãova'ea apoa. Kiro yapouhua. Igwete judeus'g̃a japoi toryva pevo cidade de Jerusalém me. A'ea rupi g̃a ojapyakaaka ojatykahavuhua apopava rehe. A'ereki ymya onga apopavame ahe okwava'ẽ Tupana'ga pe g̃wino teni javo ga pe. 24 Igwete Jesus'ga hoi okovo onga rembe'yvuhu pe. A'ero judeus'g̃a nduvihava'g̃a nduri Jesus'ga pyri ga atimana javo ga pe.

—Manamehũ po ti nde nhimombe'ui ore ve nehẽ? ei g̃a Jesus'ga pe. Po nde Cristoramo Tupana'ga remimbuhurukaramo, enhimombe'u katu ti ore ve a'ero tonhimimyme ti ore ve, ei g̃a ga pe.

25 —Anhimombe'u tuhẽ ko ji pe me jipi, ei Jesus'ga g̃a pe. Emo pe ndaperoviapotaruhui nhinhi'ig̃a. Nhirembiapoa – a'ea Tupana'ga oapouka ji ve – a'ea po ji kwahavukari pe me hamo, ei ga g̃a pe. 26 Emo pe ndaperoviapotari. A'ereki pe jireheva'ea rũi, ei ga. 27 Jireheve'g̃a g̃wendu katu nhinhi'ig̃a, ei ga. Akwaha hete ji g̃a. Igwete nhiremimbotarimova'ea rehe g̃a ndekoi jipi, ei ga g̃a pe. 28 Amboheaporog̃ita pyahu ko ji g̃a kiro, ei ga. Aerẽ po ti ji g̃a nderohoi yvagi pe g̃a mongovo Tupana'ga pyri avuirama nehẽ no. A'ero po ti g̃a ndohoa'javi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei ga g̃a pe. Ndipe'akavi g̃a ji hugwi, ei ga. 29 Jiruva'ga – gaha g̃a mbojikoguka ji rehe – ga popoakahetero jara'g̃a hohe pa. Nurã ndipe'akavi g̃a ga hugwi, ei ga. 30 Ojipeji ko ore rekoi Tupanamo jihi jiruva'ga pavẽi, ei ga g̃a pe.

31 A'ero judeus'g̃a nduvihava'g̃a ipyhygi ita tiapi ti ga javo. 32 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pehepiepia pe nhirembiapoa novĩa, ei ga. He'yiva'ea Tupana'ga oapouka ji ve pyryva'ea. Marãva'ea rehe pe ji apipotaruhui naerũ? ei Jesus'ga g̃a pe.

33 —Pyryva'ea rehe rũi ore nde apipotari, ei g̃a ga pe. Nde euhurame ite'varuhuva'ea rehe ore nde apipotari. A'ereki nde Tupana'ga mbotegwetei javo tehe ga pe. A'ereki nde yvyakotyva'ero tehe erenhimongo potaruhu Tupanamo, ei g̃a ga pe.

34-35 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Pekwaha pe pejiapoa ikwatijara novĩa. Kiha ko omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a ahe ve hako, ei ga g̃a pe. A'ereki Tupana'ga e'i ahe ve hako: “Pe'e ti ojipe'g̃a pe ji py'rovo,” ei ga. Ahe ve jitehe ga ei a'ero: “Pe ko tupanamo,” ei ga. Ikwatijara – kiroki omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a – kia koi a'itituhẽva'ea, ei Jesus'ga g̃a pe. Tupana'ga e'i ahe ve hako pe ko tupanamo javo. 36 Maranuhũrame pe euhui ji ve naerũ ji nhimombe'urame ji ko Tupana'ga ra'yramo javo, ei ga g̃a pe. “Nde erembotegwete Tupana'ga,” pe'ji tehe pe ji ve, ei ga. Emo ji ve tuhẽ Tupana'ga ei: “Ndehe ti eho yvya koty ekovo nhiremimbotarimova'ea rehe nehẽ,” ei ga ji ve, ei ga. 37-38 Pe ndaperoviarihu nhinhi'ig̃a, ei ga. Ji ko Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe ako tuhẽ japovo ahemonhimomby'ava'ea. Po ji japoe'ymame taperoviari ti nhinhi'ig̃a a'ero. Ji japorame ahemonhimomby'ava'ea po pe hepiagame heroviari hamo, ei ga. Perovia ti a'ero tapekwaha orejikoty'ara onhopavẽi jihi jiruva'ga pavẽi. A'ereki jiruva'ga ojikoty'a ji pavẽi okovo. Jihi ajikoty'a jiruva'ga pavẽi no, ei ga g̃a pe.

39 Kiro g̃a Jesus'ga pyhypotara'javi a'ero novĩa. Igwete ga nhimbojirevi ogwovo g̃a hugwi.

40 Igwete Jesus'ga jivyra'javi rio Jordão aherovai opytavo – perope Joãova'ea g̃amobatizagweri pe. 41 Kiro he'yjuhuve'g̃a nduri Jesus'ga pyri. Igwete g̃a ei ojohupe:

—João'ga ndoapoangavi ahemonhimomby'ava'ea, ei g̃a ahe mombe'gwovo. Emo Jesus'ga mombe'urame ga omombe'u katu pa, ei g̃a ojohupe.

42 A'ero pevove'g̃a jikogi Jesus'ga rehe onhimongyavo.

11

Lázarova'ea manoagwera

1-2 Ojipe'ga kiro itetirũa. Garera ko Lázaro. Cidade de Betânia pe ga ruvi g̃wendyra'g̃a pavẽi. G̃a ko Martahẽa Mariahẽa pavẽi. (Mariahẽa ko akojahẽa – kiroki hẽa aerẽ omongy nhandya perfume nhandepojykaharete'ga pya rehe Jesus'ga pya rehe. A'ero hẽa imomikag̃i gapya o'ava pyvõ.) Hẽakuvyra'ga Lázaro'ga kiro itetirũa. 3 Nurã Maria'g̃a ojipe'ga mondoukari Jesus'ga pyri.

—Ere ti nhandepojykaharete'ga pe itetirũa hete kiro garemiarõhara'ga javo ga pe, ei g̃a ga pe imondovouka onhi'ig̃a Jesus'ga pe.

A'ero ga hoi g̃anhi'ig̃a imombe'gwovo Jesus'ga pe.

4 Henduvame Jesus'ga ei:

—Lázaro'ga tetirũa nomomanoukarag̃wami ga, ei ga. Gatetirũa ko Tupana'ga ruvihavuhuhetea repiukarag̃wama tokwaha ti g̃a jiruvihavuhuhetea no, ei ga. Gatetirũaro g̃waramo po ti g̃a ei ji ve nehẽ ipopoaka hete Tupana'ga ra'yra'ga javo ji ve nehẽ, ei Jesus'ga.

5 Jesus'ga oko hete Marta'g̃a ndehe g̃akuvyra'ga rehe no Lázaro'ga rehe. 6 Emo imombe'urame Lázaro'ga tetirũa ga pe Jesus'ga opytaahi'vi na'ẽ pevo upa. Mokõi ga kiri pevo jitehe. 7 Kirẽ ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe a'ero:

—Xajivy ti kiro Judéiapeve'g̃a gwyri pe a'ero, ei ga g̃a pe.

8 —Jesus, ei g̃a. Judéiapeve'g̃a nde apipotaruhu pevo oji'i. Kiro nde hopotara'javamo pevo jitehe naerũ? ei g̃a Jesus'ga pe.

9-10 Igwete Jesus'ga ei nahã javo g̃a pe:

—Ara rupi ve gwereko doze horas, ei ga. Arimo nhandehorame nhandekovo nhande ndi'ari yvya rehe hepiakatuavo g̃waramo. A'ereki nhanderyapehava omomytu'ẽ nhande ve, ei ga g̃a pe. Ypytunimo nhandehorame nhande ari a'ero hepiage'yma g̃waramo. Tegwete nhande ve a. A'ereki nianderyapehavi ypytunimo, ei ga g̃a pe. Ag̃wamo ko arimova'ea ja nhande ve. Ag̃wamo nhande rekorame Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe nianemombikavi, ei ga. A'ereki Tupana'ga omomytu'ẽ g̃wemimbotarimova'ea nhaneakag̃i pe nhande pokoga jipi, ei ga. Aerẽ po ti ypytuna ja nhande ve nehẽ. A'ereki aerẽ nhande manorame tegwete nhande ve, ei ga. Xaho tuhẽ ti kiro a'ero. A'ereki ndohoi ve nhimomanohava apiavo, ei ga g̃a pe imombe'gwovo.

11 Aerẽ Jesus'ga ei g̃a pe no:

—Nhaneremiarõhara'ga kiro oki upa Lázaro'ga, ei ga. Taho ti ga moma'eamo a'ero, ei ga g̃a pe.

12 Igwete garemimbo'ehara'g̃a ei:

—Po ga kirame kiro a'ero po ti ga nhimohig̃atui nehẽ, ei g̃a ga pe novĩa.

13 “Lázaro'ga kira pe po ga ei ra'e,” ei g̃a oyvyteri pe. Lázaro'ga manoa pe Jesus'ga ei reki. A'ero ga imombe'ukatui g̃a pe:

14 —Lázarova'ea omano ra'e, ei ga g̃a pe. 15 Ji rekoe'yma g̃waramo ahe pyri ahe manorame a'ero po ti ji pe monhimomby'ahetei nehẽ tapejiko hete ti ji rehe javo. Nurã ji roryvamo jirekoe'yma rehe pevo, ei Jesus'ga. Xaho ti kiro ahe pyri a'ero, ei ga g̃a pe.

16 Igwete Tomé'ga – o Gêmeo ei g̃a ga pe – igwete ga ei jara'g̃a pe:

—Xaho ti Jesus'ga rupi xamano ti ga pavẽi a'ero nehẽ, ei Tomé'ga g̃a pe.

A'ero g̃a hoi cidade de Betânia pe pea rupi ogwovo.

Jesus'ga ko g̃ambogwerahavamo

17 Jesus'g̃a horame Betânia pe g̃a imombe'ui Lázaro'ga manoagwera g̃a pe.

—Mbohapy'ri quatro ore kiri kiro ahera'oa mongirẽ itaruvihavuhua kwaruhua pype ahe nog̃a, ei g̃a imombe'gwovo Jesus'g̃a pe.

18 Jerusalém ko ira'agwe Betânia hugwi três quilômetros. 19 Pevove'g̃a ohooho a'ero Martahẽa pyri Mariahẽa pyri no g̃a porogwetyga. 20 Igwete Martahẽa henduvi Jesus'ga rura mombe'urame. A'ero hẽa hoi tahovatĩ ti ga javo. Mariahẽa ki a'e te onga pype hẽa reni upa. 21 Igwete Martahẽa hoi ovahema Jesus'ga pyri.

—Jesus, ei hẽa ga pe. Avo po nde rekoi raji'i hamo, a'ero po jikuvyrava'ea nomanoi raji'i hamo! ei hẽa Jesus'ga pe. 22 Kirog̃we vehevi nde erame Tupana'ga pe po ti ga nde rendukatui hamo, ei hẽa ga pe. A'ea ji akwaha hete, ei hẽa ga pe.

23 —Okwera po ti ndekuvyrava'ea nehẽ, ei Jesus'ga hẽa pe.

24 —Akwaha ji ahekweravag̃wama aerẽ mbapava koty Tupana'ga omanove'g̃a mbogwerapavame nehẽ, ei hẽa.

25 Igwete Jesus'ga ei hẽa pe:

—Jihi ko g̃a mbogweraharamo ako g̃a mongovo, ei ga. Kiroki g̃a ojiko ji rehe – omanorame vehevi po ti g̃a ndekoi avuirama Tupana'ga pyri nehẽ, ei ga hẽa pe. 26 Kiroki g̃a heaporog̃ita pyahu ojikoga ji rehe – g̃ahã po ti ndohoi tuhẽ hahyva'ea ruvihava pype nehẽ. Oko hete po ti g̃a Tupana'ga pyri avuirama okovo nehẽ, ei ga. Ererovia nde a'ea? ei Jesus'ga hẽa pe.

27 —Arovia ji, ei hẽa ga pe. A'ereki nde ko Tupana'ga remimbuhurukaramo ereko Tupana'ga ra'yramo ereko, ei hẽa. A'ereki nde ve ko Tupana'ga e'i hako toho ti ga yvya koty javo, e ko ga nde ve, ei hẽa ga pe.

Jesus'ga ojehe'o

28 O'erẽ Jesus'ga pe Martahẽa jivyri ua onga pe. Igwete hẽa hoi oirũhẽa pyri Mariahẽa pyri. G̃andovakie'ỹ hẽa hoi javo hẽa pe.

—Uhu ga nhanembo'ehara'ga, ei hẽa. “Tuhu ti hẽa ji pyri,” ei ga nde ve, ei hẽa Mariahẽa pe.

29 A'ea renduvame kotihĩ hẽa po'ami ogwovo ga pyri Mariahẽa. 30 Jesus'ga novahemi ve cidade pe. A'evo ga rekoi – perope Martahẽa oho ga rovatiamo. 31 Kiro Mariahẽa po'ami nhandaipe ogwovo ga pyri a'ero. Kiroki g̃a hẽa pavẽi oko onga pype hẽa porogwetyga – gwepia g̃a hẽahoa. Nurã g̃a ei ojohupe novĩa:

—Kiro hẽa hoi aheryvy pe tajehe'o ti ahe pyri javo, ei g̃a novĩa. Xaho ti hẽa reviri a'ero, ei g̃a ojohupe a'ero.

32 Kiro Mariahẽa hoi Jesus'ga pyri a'ero. Ga repiagame hẽa ndurugi g̃wenypy'amo gapya pyri.

—Jesus, ei hẽa. Avo po nde rekoi raji'i hamo, a'ero po jikuvyrava'ea nomanoi raji'i hamo! ei hẽa ga pe.

33 Jesus'ga gwepia hẽajehe'oa g̃ajehe'oa reheve – kiroki g̃a uhu hẽa rupi. Omynhete gapy'a a'ero. 34 Igwete ga ei:

—Mome pe ahe nog̃i raji'i? ei ga g̃a pe.

—Herejo hepiaga, ei g̃a ga pe.

35 Igwete Jesus'ga jehe'oi.

36 —Pehepia. Ga oarõ hete ahe! ei g̃a gajehe'oa repiaga.

37 Jara'g̃a ki a'e te e'i:

—Ga omoma'eg̃atu hehae'ỹve'ga raji'i, ei g̃a. Tegwete po ga pe naerũ Lázarova'ea manoag̃wama mombiga raji'i naerũ? ei g̃a ojohupe.

Ombogwera ga Lázarova'ea

38 Jesus'ga py'a omynhetea'ja. Igwete ga ruri garyvy pe ikwaruhu pe. Jurukwara pype u itauhua imohinipyra hovapytymbavamo.

39 —Pepe'a ti itauhua, ei Jesus'ga pevove'g̃a pe.

A'ero Martahẽa ei ga pe:

—Ah, Jesus, kiro inemahivamo jikuvyrava'ea ra'oa. A'ereki he'yi'i quatro ore kiri ahe manorẽ, ei hẽa ga pe.

40 Igwete Jesus'ga ei hẽa pe a'ero:

—A'e ko ji nde ve ko: “Po ti nde jikogi ji rehe, a'ero po ti nde hepiagi Tupana'ga ruvihavuhuhetea nehẽ,” ei ga hẽa pe.

41 A'ero g̃a ipe'ai itauhua jugwi. Igwete Jesus'ga jovavuri yvagi pe javo.

—Apĩ, ei ga. Ndepyry hete nde ji rendukatuavo kiro, ei ga Tupana'ga pe. 42 Nde ji rendu katu tuhẽ jipi. Emo ji a'e poa nde ve avove'g̃a ndovaki togwerovia ti g̃a neremimbuhuragwera ji rehe, ei ga Tupana'ga pe.

43 Onhi'ig̃irẽ Tupana'ga pe Jesus'ga eahyi:

—Lázaro, ei ga. Here ehema! ei ga ga pe.

44 A'ero Lázaro'ga vyri omanoa hugwi ohema ikwaruhua hugwi. Imamanipyra ga gweru opya opoa reheve. Ga'akag̃a na jitehe gwereko tapy'ynhapira ojihe no. A'ereki judeus'g̃a omamamama ahera'oa tapy'ynhapipukuhua pyvõ jipi ahe mondorame ahe nog̃a ita kwaruhua pype jipi.

—Pemama'ndo ti ga hugwi tapy'ynhapira kwaharava ga hugwi toho ti ga, ei Jesus'ga g̃a pe.

Ahe ojuka pota Jesus'ga

(Mateus 26.1-5; Marcos 14.1-2; Lucas 22.1-2)

45 Kiro he'yjuhuve'g̃a jikogi Jesus'ga rehe a'ero judeus'g̃a – kiroki g̃a uhu Mariahẽa pyri. A'ereki g̃a gwepia Jesus'ga remimbogwerava. 46 Jara'g̃a ki a'e te oho fariseus'g̃a pyri imombe'gwovo.

—Jesus'ga ombogwera Lázaro'ga gamanoa hugwi! ei g̃a g̃a pe Jesus'ga mombe'gwovo.

47 A'ero fariseus'g̃a ei ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pavẽi:

—Timbojatyka jara'g̃a a'ero g̃amog̃itahara'g̃a.

Igwete judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a jatykapavi javo ojohupe.

—Marã po ti nhande rekoi nehẽ naerũ? ei g̃a ojohupe. A'ereki he'yjuhu akoja'ga oapoapouhu ahemonhimomby'ava'ea jipi, ei g̃a Jesus'ga mombe'gwovo. 48 Po ti nhande nimombigi ga, a'ero po ti g̃a nhaporemo g̃a jikogi ga rehe nehẽ, ei g̃a. “Gaha jate kiro oko nhanderuvihavuhuhetero,” e po ti g̃a ga pe a'ero nehẽ, ei g̃a ojohupe. Huvihavuhu'ga ikwahavame cidade de Roma pe po ti ga ei nehẽ: “Judeus'g̃a po ti nanhirendukatua'javi kiro a'ero nehẽ,” e po ti ga nehẽ, ei g̃a. A'ero po ti ga soldados'g̃a mbuhurukari nhande pyri tapemomba pa ti pe judeus'g̃a javo. “G̃ajatykahavuhua po ti pemomba pa nehẽ no,” e po ti ga soldados'g̃a pe nehẽ, ei g̃a ojohupe.

49 A'ero Caifás'ga – ga ko ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga a'ea rupi – kiro ga ei g̃a pe:

—Ndapekwahavihu pe! ei ga. 50 Omano po ga hamo, ei ga javo. A'ero po ti g̃a nianemomanoukari pa nehẽ. Na ti ojipejive'ga manoi nhande py'rovo a'ero xamanombavyme ti nhande judeusramo, ei ga g̃a pe. Nanongara po ti pyry pe me nehẽ, ei ga. Pejapyaka katu ti a'ea rehe a'ero, a'e ji, ei Caifás'ga g̃a pe.

51 Ga rũi onhimbo'e a'ea rehe javo. Tupana'ga reki ombo'euka ga hehe. A'ereki a'ea rupi Caifás'ga ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavamo oko. Tupana'ga ombo'euka ga g̃wemimbotarimova'ea rupi. A'ero Caifás'ga ei g̃a pe imombe'gwovo Jesus'ga manoag̃wama judeus'g̃a ndepykavamo. 52 Judeus'g̃a pe jate rũi reki Jesus'ga manoi. He'yjuhuve'g̃a pe judeus'g̃arũive'g̃a pe ga manoi no – kiroki g̃a ojiko Tupana'ga rehe ogwyri pe nhaporemo. Omano ga Tupana'gareheve'g̃a pe nhaporemo tojihe'ae'a ti g̃a ojogwehe ojipenhindyvamo javo.

53 Igwete Caifás'ga ei g̃a pe imombe'gwovo Jesus'ga manoag̃wama. A'ero judeus'g̃a nduvihava'g̃a nhomonhi'ig̃i javo jipi.

—Marã po ti nhande Jesus'ga jukaukari nehẽ? ei g̃a javo ojohupe.

54 Nurã Jesus'ga ndokoa'javi judeus'g̃a ndovaki. Pea hugwi ga hoi cidade de Efraim me a'ero upa ongae'yma koty. Efraim me ga pytai a'ero g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi.

55 Kiro judeus'g̃a oapo g̃werĩ toryva. Páscoa ei g̃a jupe. A'ero g̃a hog̃ahoi kiro ogwyra hugwi onhimongyavo tihepia ti toryva javo. Toryva renonde g̃a hoi Jerusalém me onhimboavujikwejikwea nahanahã nhande nhimombyryvi Tupana'ga pe javo. 56 A'ero g̃a Jesus'ga rekarekari novĩa. Igwete g̃a nhomonhi'inhi'ig̃i ojatykahavuhua pype o'ama.

—Marãi pe a'ero naerũ? ei g̃a ojohupe. Uhu po ti ga toryvi pe nehẽ? ei g̃a. Mara'ngu po ti ga ure'yma nehẽ? ei g̃a ojohupe.

57 Ojikwe vehevi ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a ei g̃a pe fariseus'g̃a pavẽi:

—Po ti pe ikwahavi garekohava, pemombe'u ti ore ve toropyhy ti ga, e'i jipe g̃a g̃a pe.

12

Gweka'vo ahe nhandya Jesus'ga pya rehe

(Mateus 26.6-13; Marcos 14.3-9)

1 Aerẽ Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Mbohapyrete cinco po ti nhande kiri. A'ero po ti g̃a japoi toryva Páscoa Jerusalém me nehẽ, ei ga g̃a pe. Xaho na'ẽ ti Betânia pe, ei ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Igwete g̃a hoi Lázaro'ga pyri – akoja'ga Jesus'ga ombogwera gamanoa hugwi. 2 A'ero pevove'g̃a japoi mbatera Jesus'g̃a pe to'u katu ti g̃a ore pyri javo. Igwete Martahẽa herueruri mbatera g̃a pe. Lázaro'ga oapy oina Jesus'ga pyri jara'g̃a pavẽi. Igwete g̃a i'ui. 3 Kiro Mariahẽa heruri perfume nhandya. Nardo ei g̃a jupe nomombaraviva'ea. He'yjuhuva'ea itambere'ia hẽa omondo hehe. Meio litro hẽa gwereko. Kiro hẽa heruri heka'voga Jesus'ga pya rehe. A'ero hẽa imomikag̃i gapya o'ava pyvõ. Ikatig̃ahiva ohygahi onga rehe. 4 A'ero Jesus'ga remimbo'eharava'ea Judas Iscariotesva'ea – ahe ko aerẽ opyhyguka Jesus'ga – a'ero ahe ei:

5 —Maranuhũrame hẽa nomondojuhu kia itambere'ia kwepygauka g̃a pe? ei ahe. He'yjuhuva'ea itambere'ia trezentos po g̃a ikwepygi hẽa pe nhandya rehe ramo, ei ahe. Imbatere'ỹve'g̃a pe po hẽa imondoi itambere'ia a'ero ramo, ei ahe g̃a pe.

6 Judasva'ea ni'ag̃ataruhui reki imbatere'ỹve'g̃a ndehe Mariahẽa pe ja'javo. Ahe ko iporomiva'ea. Gwereko ahe Jesus'g̃a pe g̃aitambere'ia ryru'ia herekokatuhava. A'ero ahe ipyhygi itambere'ia jugwi imima ojive jipi. Nurã ahe nhi'ig̃ahyi Mariahẽa pe itambere'ia potaruhuavo.

7 A'ero Jesus'ga ei:

—Na hẽa rekoi jate g̃wemimbotarimo, ei ga. Hẽa gwereko a'ea nhitỹhava rupiaramo, ei Jesus'ga. 8 Okoe'ymi imbatere'ỹve'g̃a pe pyri. Imondopotarame po pe imondoi a'ero g̃a pe jipi hamo, ei ga. Ji po ti a'e nakombegwei pe pyri nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Ahe ojuka pota Lázarova'ea

9 Kiro judeus'g̃a ikwahavi Jesus'ga ruva pevo Betânia pe. A'ero g̃a nduri ga repiaga onhimongyavo. Lázaro'ga repiaga g̃a nduri no – akoja'ga Jesus'ga ombogwera. 10 Nurã ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a – g̃a e'i jipe tijuka ti Jesus'ga javo – igwete g̃a ei ojohupe kiro:

—Tijuka ti Lázaro'ga no, ei g̃a.

11 A'ereki he'yjuhuve'g̃a judeus'g̃a opohi kiro g̃a hugwi Jesus'ga rehe okovo. Lázaro'ga mbogwerava g̃waramo g̃a jikogi Jesus'ga rehe a'ero opohia ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a hugwi. Nurã g̃a Lázaro'ga jukapotari kiro.

Jesus'ga ovahẽ Jerusalém me Domingo dos ramos

(Mateus 21.1-11; Marcos 11.1-11; Lucas 19.28-40)

12-18 Ko'emame Jesus'ga ipyhygi jumentinho taho ti Jerusalém me i'arimo javo. A'ea ja Jerusalém me g̃a Jesus'ga mombe'ui.

—Kiro po ti ga ruri nehẽ, ei g̃a.

A'ero he'yjuhuve'g̃a – kiroki g̃a uhu toryva repiaga Páscoa repiaga – a'ero g̃a ei:

—Xaho ti ga rovatiamo, ei g̃a.

A'ereki ojipe'g̃a omombe'umbe'u Lázaro'ga mbogwerava g̃a pe.

—Orohepia ore Jesus'ga oji'i, ei g̃a. Lázaro'ga manorame Jesus'ga hoi ikwaruhua pyri. Ga onhi'ig̃a mondoi ga pe ga mbojipe'avo ga mbuhua jugwi, ei g̃a. Nahã ga ga mbogweravi gamanoa hugwi oji'i, ei g̃a imombe'gwovo g̃a pe.

A'ea renduvame he'yjuhuve'g̃a ei a'ero:

—Jesus'ga oapo hete ahemonhimomby'ava'ea, ei g̃a. Xaho ti ga repiaga a'ero Lázaro'ga mbogwerahara'ga, ei g̃a ojohupe.

Nurã Jesus'ga rura kwahavame g̃a hoi ga rovatiamo. Igwete g̃a hakã vondogi pindova rova ipyhyga herogwovo imbovavaga timbohete ti Jesus'ga javo. Igwete g̃a ga mbojiroviari ga rerua ga rerovahema. A'ero g̃a ei ga mombe'gwovo:

“Timbohete ti Tupana'ga,” ei g̃a.

“Nhandepojykaharete'ga ti tomombyry ga pe

– kiroki ga nhandepojykaharete'ga Tupana'ga ombuhuruka nhande pyri,” ei g̃a.

“Tupana'ga ti tomombyry hete ga pe

– kiroki ga oko nhanderuvihavuhuhetero israelitas'g̃a nduvihavuhuhetero,” ei g̃a.

Kiro Jesus'ga ruri jumentinho arimo ua a'ero. A'ereki na tuhẽ Tupana'ga rembikwatijarukara ahe ve imombe'ujipei garurag̃wama.

“Tapekyhyji ti Jerusalémmeva'ero,” ei ahe.

“Pehepia. Kiro ki ga u penduvihavuhuhete'ga jumenta ra'yra arimo oina,” ei ahe ikwatija hako.

Jesus'ga rurame garemimbo'ehara'g̃a nonhimombaragwahavi garura rehe.

—Maraname tuhẽ Jesus'ga ruri nahã naerũ? ei g̃a ojohupe.

Jesus'ga kweravirẽ ogwovo Tupana'ga pyri, a'ea rupi g̃a ikwahava'javi Tupana'ga rembikwatijarukara ahe ve. A'ero g̃a ei: “Aherembikwatijara omombe'u jipe tuhẽ reki Jesus'ga rurag̃wama,” ei g̃a ikwahava. “Na tuhẽ ga ruri Jerusalém me a'ero ikwehe,” ei g̃a. “Na tuhẽ nhande rekoi ga rerekovo ahe nhi'ĩpo'ruavo no ikwehe,” ei g̃a ojohupe. Emo ga rurame g̃a nonhimombaragwahavi hehe maraname ga ruri nahã javo.

19 Igwete fariseus'g̃a ei ojohupe:

—Pehepia pe g̃ahoahivuhua ga pyri, ei g̃a ojohupe. Xa'exa'e nhande g̃a pe novĩa tapejikogi ga rehe javo g̃a pe novĩa. Emo g̃a oho pa ga pyri ga rehe gworygworyvamo, ei g̃a ojohupe.

Gregosva'ea gwepia pota Jesus'ga

20 Jararamo gregos'g̃a uhu Jerusalém me g̃a ndupi no – kiroki g̃a uhu toryvi pe timbohete ti Tupana'ga javo. Gregos'g̃a ko judeus'g̃arũive'g̃a. 21 Kiro g̃a hoi javo Filipe'ga pe. Filipe'ga cidade ko Betsaida Galiléiapeva'ea. Igwete gregos'g̃a hoi javo ga pe.

—Filipe, ei g̃a, orohepia pota ore Jesus'ga.

22 Igwete Filipe'ga hona'ẽi imombe'gwovo André'ga pe. A'ero g̃a jogwerohoi Jesus'ga pyri imombe'gwovo gregos'g̃a nhi'ig̃agwera ga pe. 23 A'ero Jesus'ga ei pevove'g̃a pe:

—Ji ko Tupana'ga remimbuhurukara, ei ga. A'ero oho g̃werĩ kiro japiavo jiruvihavuhuhetea ukwahava apiavo. A'ereki ji amano g̃werĩ, ei Jesus'ga g̃a pe. 24 Tamombe'u katu tuhẽ pe me. Ha'ynha ityme'ymame a'ea tehe opyta ojipeji jate, ei ga. G̃a itymame ha'ynha omano ramenhumi. Omano'ag̃irẽ henhunhamo. Kirẽ po o'aramo ha'ynha herekoahivuhui, ei ga g̃a pe.

Omanoag̃wama pe Jesus'ga ei ha'ynha mombe'urame. A'ereki omanorẽ ga okwerava'ja. He'yjuhu gareheve'g̃a a'ero ga g̃a mboheaporog̃itapyahurame.

25 Igwete Jesus'ga ei:

—Kiroki g̃a oko hete ojihe ji arõe'yma – g̃a po ti omano ogwovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei ga g̃a pe. Kiroki g̃a ndokohetei ojihe ag̃wamo ji arõheteavo – g̃a po ti oko hete aerẽ ogwovo Tupana'ga pyri nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 26 Kiroki g̃a jireheva'ero oko – nhiremimbotarimova'ea rehe po g̃a ndekoi hamo. Perope ji ako a'ero – pevo jitehe po ti g̃a ndekoi ji pyri nehẽ no, ei Jesus'ga. Kiroki g̃a jireheva'ero oko – g̃a pe po ti jiruva'ga ei pepyry hete pe javo nehẽ, ei ga g̃a pe.

Jesus'ga omombe'u omanoag̃wama

27 Igwete Jesus'ga ei:

—Omynhete jipy'a kiro, ei ga. Marãi po ti ji a'ero nehẽ? Nda'ei po ti ji Tupana'ga pe: Apĩ, terembohahyukari ti ji ve nehẽ. Poa po ti ji nda'ei ga pe nehẽ, ei ga. A'ereki a'ea rehe tuhẽ ji ajo yvya koty tapo'ru ti ji hahya nhimanomo javo, ei Jesus'ga. 28 Apĩ, ehepiuka ti g̃a pe ejuvihavuhuhetea, ei ga Tupana'ga pe.

A'ero ga ei Jesus'ga pe yvaga hugwi:

—Ahepiuka ko ji ikwehe, ei ga. Aerẽ po ti ji hepiukara'javi nehẽ no, ei ga Jesus'ga pe.

29 Yvagahugwiva'ea renduvame he'yjuhuve'g̃a ei ojohupe o'ama:

—Gara poro?

Jara'g̃a e'i ojohupe:

—Onarag̃uhũ po.

Jara'g̃a e'i:

—Tupana'gapyrive'ga po onhi'ĩ Jesus'ga pe, e'i tehe g̃a ojohupe.

30 Jesus'ga e'i g̃a pe:

—Ji ve rũi ko Tupana'ga ei, ei ga g̃a pe. Pe me ko ga ei tokwaha ti g̃a javo, ei ga. 31 Kirog̃we po ti ihoi japiavo Tupana'ga nhi'ig̃a nhiarõe'ỹve'g̃a pe nehẽ. “Oko te'varuhu pa g̃a,” e po ti ga g̃a pe nehẽ, ei ga. Kirog̃we po ti Tupana'ga imombigi nhiarõe'ỹve'g̃a nduvihavuhu'ga popoakara Diabo'ga popoakara ga hugwi nehẽ, ei ga. 32 Nhimbovyrame yva rehe po ti ji imbuhurukapavi yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita tojiko ti g̃a ji rehe javo, ei Jesus'ga g̃a pe.

33 A'ea erame ga imombe'ui g̃a pe omanoag̃wama nahã po ti g̃a ji jukai yva rehe nehẽ javo.

34 Igwete he'yjuhuve'g̃a ei ga pe:

—Marã naerũ? ei g̃a ga pe. Ere'e ko nde ore ve: “Ji ko Tupana'ga remimbuhurukaramo,” ere ko nde ore ve. “Ji mbovy po ti g̃a yva rehe ji jukavo nehẽ,” ere ko nde ore ve, ei g̃a ga pe. Nhandeapoa ikwatijara ki a'e te omombe'u Cristo'ga okoji po ti ga avuirama nehẽ javo. Nomanoi po ti ga a'ero nehẽ, ei g̃a. Marã po nde imombe'ui ore ve Tupana'ga remimbuhurukara'ga manoag̃wama naerũ? Ga ko Cristo'ga rũi naerũ? ei g̃a Jesus'ga pe.

35 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—Amomytu'ẽ ji jiji tapekwaha ti a'itituhẽva'ea javo, ei ga. Kirẽ po ti ji namomytu'ẽa'javi pe me nehẽ. Imomytu'ẽrame ti pekwaha a'itituhẽva'ea a'ero pejikoga ji rehe, ei ga. Ji imomytu'ẽe'ymame po ti pe ypytunahivarupive'g̃a ja ndapekwahahetei. A'ereki ypytuna rupi ohorame ahe ndokwahavi tuhẽ hepiage'yma, ei Jesus'ga g̃a pe. 36 Ji imomytu'ẽrame pe me ti pe jikogi ji rehe. A'ero po ti pe ikwahapyramo tuhẽ jireheva'ero nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Judeusva'ea ndojikogi Jesus'ga rehe

Jesus'ga epavame ga hoi onhimima g̃a hugwi. 37-38 Ojikwe Jesus'ga oapoapo ahemonhimomby'ava'ea g̃apyteri pe novĩa. Ndojikogi reki g̃a ga rehe Isaíasva'ea nhi'ig̃agwera po'ruavo. Ahe ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea. Igwete ahe ikwatijari onhi'ig̃a Tupana'ga pe hako.

“Ndiroviahavi oreremimombe'ua,” ei ahe Tupana'ga pe.

“Ndepopoakara ndiukwahavi g̃a pe nhaporemo,” ei Isaíasva'ea ikwatija hako.

39 Tegwete g̃a pe g̃ajikohava Jesus'ga rehe. A'ereki g̃a Isaíasva'ea nhi'ĩpo'ru. A'ereki ahe e'ia'ja ikwatija hako:

40 “Tupana'ga omotiruahũ g̃a'akag̃a,” ei ahe.

“Ga nomombugi g̃a'apyha.

A'ereki g̃a e'iuhu jipi

tokiyme ti ganhi'ig̃a nhande py'a pe javo,” ei ahe.

“ ‘Tikwahavyme ti nhande a'ea,’ ei g̃a,” ei ahe.

“ ‘Tirojijyjyme ti nhandereaporog̃ita

tomomboryme ti ga nhanderekote'varuhua javo,’ ei g̃a,” ei ahe hako.

41 Isaíasva'ea omombe'u reki Jesus'ga a'ea ikwatijarame hako. A'ereki ahe gwepia nhog̃wenonde Jesus'ga ruvihavuhuheteag̃wama.

42 G̃ande'yjuhua ojiko reki Jesus'ga rehe judeus'g̃a nduvihava'g̃a. Nonhimombe'ui reki g̃a ojipe'g̃a ndovaki. A'ereki g̃a okyhyji fariseus'g̃a hugwi. Nomombe'ui g̃a ojikoga Jesus'ga rehe tianemo'ẽuhuukaryme ti g̃a nhandejatykahava hugwi javo. 43 Tupana'ga omboheterame g̃a ndokoi hihũ hehe. Koji'i pyry hete g̃a pe ojipe'g̃a g̃a mboheterame.

Jesus'ga nhi'ig̃a omboukwaha aherekote'varuhua

44 Aerẽ Jesus'ga eahyahivi g̃a pe:

—Kiroki g̃a ojiko ji rehe – ji rehe jate rũi g̃a jikogi. Ga rehe g̃a jikogi no – kiroki ga ji mbuhuruka kokoty, ei Jesus'ga g̃a pe. 45 Kiroki g̃a ji repia ji kwahava ga ko Tupana'ga ra'yramo javo ji ve – g̃a okwaha ga no – kiroki ga ji mbuhuruka kokoty, ei ga. 46 Ajo ji yvya koty ikwehe tamomytu'ẽ ti g̃a pe javo, ei ga. Kiroki g̃a ojiko ji rehe a'ero – ypytunarupive'g̃a ja rũi po g̃a toko a'ero hamo, a'e ji. Tokwaha hete ti g̃a okokatuavo a'ero. A'ereki mytu'ẽ g̃a'akag̃i pe, ei Jesus'ga g̃a pe.

47 Kiroki g̃a g̃wendu tehe nhinhi'ig̃a okoe'yma hehe – ji nda'ei te g̃a pe oko te'varuhu g̃a javo, ei ga. A'ereki a'ea rehe rũi ji ajo javo yvyakotyve'g̃a pe. Ajo ji tamombo ti ji pendekote'varuhua pe hugwi javo g̃a pe, ei ga. 48 Kiroki g̃a ndokoi ji rehe nhinhi'ig̃a rehe okoe'yma – g̃andekote'varuhua po ti jukwahavamo nehẽ g̃a nhinhi'ig̃agwera rendukatue'yma g̃waramo nehẽ, ei ga. Nhinhi'ig̃agwera jitehe po ti g̃andekote'varuhua mboukwahahetei ji jivyra'javame nehẽ mbapava koty nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

49 Ji nanhi'ig̃i nhiremimbotarimo, ei ga. Jiruva'ga nhimbuhurukara'ga ji mbo'e ji monhi'ig̃a, ei ga. 50 Jiruva'ga nhi'ig̃a rendukatua ko g̃andekoag̃wama ga pyri. A'ea ji akwaha hete, ei ga. Nhirembi'ea ko a'ea jitehe – kiroki a'ea rehe jiruva'ga ji mbo'ei no, ei Jesus'ga g̃a pe.

13

Jesus'ga ohei g̃wemimbo'eharava'ea pya

1 Aerẽ Jesus'ga ei oyvyteri pe: “Kiro po ti g̃a japoi toryva Páscoa nehẽ,” ei ga. “Oho kiro a'ero nhimanoa apiavo. A'ero po ti ji hoi yvagi pe jiruva'ga pyri nehẽ,” ei ga oyvyteri pe.

Oarõhetee'ymi ko Jesus'ga ojiheve'g̃a. Omanorame ga gwepiuka hete g̃a pe g̃wemiarõhetea a'ero.

2 Kiro Jesus'ga i'ui mbatera g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi. Ojikwe Diabo'ga omboheaporog̃ita te'varuhu Judas Iscariotesva'ea Simão'ga ra'yrava'ea raikwehe. Nurã ahe ei oyvyteri pe:

—Tamondouka ti Jesus'ga guardas'g̃a po pe topyhy ti g̃a ga javoji, ei ahe.

3 Kiro Jesus'ga i'ui g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi. Igwete ga ei oyvyteri pe: “Tupana'ga ji mbopopoakaruka togwereko pa ti ga g̃wemimbotarimo javo,” ei Jesus'ga. “Ajo ji Tupana'ga hugwi ikwehe. Kiro po ti ji hoa'javi ga pyri jitehe nehẽ no,” ei Jesus'ga oyvyteri pe.

4 A'ea kwahava Jesus'ga po'ami hekyita opira i'arimova'ea ojihugwi. Igwete ga ipyhygi imomikãhava a'ea pyvõ onhimamana oku'a rupi. 5 Igwete ga heka'vogi yhya nhaembeva pype g̃wemimbo'ehara'g̃a pya iheiheita imomikamikag̃a tapy'ynhapira pyvõ oku'arupiva'ea pyvõ. 6 Igwete ga ruri Simão Pedro'ga pyri tahei ti ndepya kiro javo. A'ero Pedro'ga ei ga pe:

—Jesus, ji ako tehe tuhẽ. Nderehei po ti nde jipya hamo, ei Pedro'ga ga pe.

7 Igwete Jesus'ga ei ga pe:

—Kirog̃we nde nderekwahavi maraname nde ihejuhui jipya javo, ei ga. Aerẽ gwe po ti nde ikwahavi a'ea nehẽ, ei Jesus'ga ga pe.

8 —Nderehei tuhẽ po ti nde jipya nehẽ, ei Pedro'ga ga pe.

—Ji ndepya heje'ymame po ti nde jireheva'ea rũi a'ero nehẽ, ei Jesus'ga ga pe.

9 —Jesus, jipya jate rũi ti ehei a'ero. Jipoa ti ehei no nhiakag̃a reheve, ei Pedro'ga ga pe.

10 Igwete Jesus'ga ei ga pe:

—Kiroki ga ojahu – ndojipyheipava'javi a'ero, ei ga. Opya jate ga ihei a'ero. A'ereki ga ndiky'ai'i'i, ei ga. Na jitehe pe pepyry kiro. A'ereki ji amombo pendekote'varuhua pe hugwi, ei ga Pedro'ga pe. Pe hugwi nhaporemo rũi reki ji amombo. A'ereki ojipejive'ga hugwi ji namombori garekote'varuhua, ei ga ga pe.

11 Jesus'ga okwahavipe reki ojipeva'ea rekote'varuhua. Oyvyteri pe ga ei a'ero: “Ji mondouka po ti ga guardas'g̃a po pe ji pyhygauka nehẽ,” ei ga oyvyteri pe. Nurã ga ei Pedro'ga pe: “Pe hugwi nhaporemo rũi ji amombo pendekote'varuhua,” ei ga javo ga pe.

12 G̃apya iheipavirẽ Jesus'ga imongia'javi opira ojivyra'java mesa pyri oina. Igwete ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Ndapekwahavi pe maranuhũrame ga ihejuhui nhandepya javo, ei ga. Tamombe'u ti kiro pe me a'ero, ei ga. 13 Pe'ji pe ji ve nhanembo'ehara'ga. Nhandepojykaharete'ga pe'ji pe ji ve no, ei ga g̃a pe. Pyry hete pe ei poa ji ve. A'ereki na tuhẽ ko ji, ei ga. 14 Ji pepya ihei reki pe pokoga pepojykaharetero pembo'eharamo. Ji javijitehe po pe jopokopokogi hamo, ei ga. 15 Opopoko ji hepiuka pe me tapepoko ti ojipe'g̃a ji javijitehe, ei Jesus'ga g̃a pe. 16 Tamombe'u katu tuhẽ pe me: Okoteheve'ga ko garuvihava'ga hohe rũi. Kiroki ga oho okovo okoteheva'ero – ga ko omondohara'ga hohe rũi, ei Jesus'ga g̃a pe. Pepojykaharetero ji pe pokogi nhinhimbohetee'yma, ei ga. Pe ko ji hohe rũi reki. Nurã ti tapenhimbohetei a'ero ndorojopokogi po ti ore jave'yma, ei Jesus'ga g̃a pe. 17 Pekwaha pe nhinhi'ig̃a kiro. Pe ji nhi'ĩpo'rurame po ti pyryvamo pe me nehẽ, ei ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

18 —Pe nhaporemo rũi ji opomombe'u pyry po ti pe me javo, ei Jesus'ga. A'ereki ji akwaha pa pendeaporog̃ita pemo'ẽrame ikwehe, ei ga. Akwaha ji okote'varuhuve'ga reaporog̃ita a'ero. Opo'ru ti ga Tupana'ga rembikwatijarukaragwera, ei ga. Nahã ko Tupana'ga okwatijaruka ahe ve nhinhi'ig̃ag̃wama mombe'gwovo hako:

“Kiroki ga o'u pão ji pavẽi – oko te'varuhu reki ga ji ve,” ei ahe ikwatija nhinhi'ig̃ag̃wama mombe'gwovo hako, ei Jesus'ga g̃a pe.

19 Amombe'u jipe ko ji pe me kiro garekote'varuhua, ei ga. A'ero ga rekote'varuhurame ji ve po ti pe heroviari nhiremimombe'uagwera nehẽ. A'ero ti pe ei pa ji ve ga ko Tupanamo tuhẽ javo nehẽ, ei ga. 20 Tamombe'u katu tuhẽ pe me: Kiroki g̃a oko nhiremimondohara'ga rehe – g̃a oko ji rehe no, ei ga. Kiroki g̃a oko ji rehe – g̃a oko nhimbuhurukara'ga rehe no, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

Jesus'ga omombe'u jipe opyhygukaharava'ea

(Mateus 26.20-25; Marcos 14.17-21; Lucas 22.21-23)

21 Jesus'ga erame g̃a pe omyi hete gapy'a. Igwete ga ekatui g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Tamombe'u katu tuhẽ pe me, ei ga. Pepyteripeve'ga tuhẽ po ti ji mondouka g̃a pe ji pyhygauka nehẽ, ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe.

22 A'ero garemimbo'ehara'g̃a nhimomby'ahetei onhi'ig̃a renduva ojogwepigwepiaga ma'g̃a pe Jesus'ga ei javo ojohupe. 23 Jesus'ga remiarõhara'ga oko Jesus'ga ypyvo mesa pyri. 24 Ga pe Simão Pedro'ga pova'eg̃i javo.

—Ere ti Jesus'ga pe ma'g̃a nde eremombe'u javo, ei Pedro'ga ga pe.

25 A'ero ga jitygi Jesus'ga pyri javo ga pe.

—Jesus, ei ga. Ma'g̃a nde eremombe'u ore ve ko? ei ga.

26 —Ga pe po ti ji imondoi pão raygwe'ria imondevirẽ tyhya pype, ei Jesus'ga ga pe. Ga pe ko ji ei ko: “Gaha po ti ji pyhyguka g̃a pe nehẽ,” ei ga.

A'ero Jesus'ga imondevi pão raygwe'ria tyhya pype imondovo Judasva'ea pe Simão Iscariotes'ga ra'yrava'ea pe. 27 A'ero Judasva'ea ipyhygi ga hugwi. Ipyhygame Satanás'ga ahe pojykai ahe rerekovo. A'ero Jesus'ga ei ahe ve:

—Haite a'ero. Heregwovo ekovo enhimimbotarimova'ea rupi naerũ, ei ga Judasva'ea pe.

28 Igwete jara'g̃a ei – kiroki g̃a u mesa pyri g̃a pavẽi – igwete g̃a ei oyvyteri pe: “Maraname po Jesus'ga ei poro ga pe naerũ?” ei g̃a. 29 “Mara'ngu po ga ga mondovo mbatera pyhygauka toryva rupiaramo?” e'i tehe g̃a oyvyteri pe. “Mara'ngu po Jesus'ga ga mondovo imbatere'ỹve'g̃a pyri tomondo ti ga itambere'ia g̃a pe javo?” e'i tehe g̃a oyvyteri pe. A'ereki Judasva'ea gwereko g̃a pe g̃aitambere'ia jipi. Nurã g̃a etehei a'ea oyvyteri pe Jesus'ga ahe mondorame.

30 Ipyhygame pão raygwe'ria Jesus'ga hugwi Judasva'ea hoi g̃a hugwi ogwovo. Kiro ypytunimo a'ero.

Jesus'ga omombe'u ipyahuva'ea

31 Judasva'ea horẽ Jesus'ga ei jara'g̃a pe:

—Kiro po ti ji manoi nehẽ, ei ga. Ji manorame po ti jukwahavamo pe me jiruvihavuhuhetea Tupana'ga apoa'java'ea nehẽ. Amboukwaha po ti ji Tupana'ga ruvihavuhuhetea no, ei Jesus'ga g̃a pe. 32 Ji imboukwahavame Tupana'ga ruvihavuhuhetea po ti ga tuhẽ imboukwahavi jiruvihavuhuhetea nehẽ. Kotihĩ tuhẽ po ti ga imboukwahavi a'ea nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

33 —Kiro ji ei pe me jira'yra'java'ea pe, ei ga. Kotihĩ po ti ji hoi pe hugwi kiro, ei ga. Ji reka tehe po ti pe a'ero nehẽ novĩa, ei ga. A'e ko ji judeus'g̃a nduvihava'g̃a pe ikwehe. Kiro ji ei a'ea pe me no: Tegwete pehohava pevo – perope ji aho kiro, ei Jesus'ga g̃a pe.

34 —Ipyahuva'ea ji imombe'ui pe me kiro, ei Jesus'ga g̃a pe. Penhoarõ hete ti, a'e ji pe me a'ero, ei ga. Ji opoarõ hete pe nderekokatuavo. Na jitehe ti penhoarõarõ hete a'ero pejogwerekokatuavo, ei ga g̃a pe. 35 Penhoarõheterame po ti ojipe'g̃a epavi Jesus'gareheve'g̃a javo pe me nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga omomorandu Pedrova'ea nahã ti ne'mbe javo

(Mateus 26.31-35; Marcos 14.27-31; Lucas 22.31-34)

36 Igwete Simão Pedro'ga ei Jesus'ga pe:

—Jesus, mome po ti nde hoi nehẽ? ei ga ga pe.

—Tegwete ndehohava ji pyri kiro – perope ji aho, ei Jesus'ga ga pe. Aerẽ po ti nde hoi tuhẽ ji pyri nehẽ, ei ga ga pe.

37 —Jesus, maranuhũrame tegwete jihohava nde pyri naerũ? ei Pedro'ga ga pe. Po ti nhimanoa jihoag̃wamamo nde pyri nehẽ, a'ero po ti ji manoi nderepykavamo nehẽ, e'i tehe ga Jesus'ga pe.

38 —“Amano po ti ji nde repykavamo nehẽ,” ere tehe nde ji ve? ei Jesus'ga ga pe. Tamombe'u katu tuhẽ nde ve: Inamutig̃a nhi'ig̃a renonde po ti três nde ea'jaa'javi ji ve nehẽ: “Ji ndakwahavi Jesus'ga,” ei ga Pedro'ga pe.

14

Jesus'ga ko Tupana'ga viaramo

1 Igwete Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a pe:

—Tapemomyi ti pejipy'a, ei ga g̃a pe. Pejiko ti Tupana'ga rehe. Ji rehe ti pejiko no, ei Jesus'ga g̃a pe. 2 He'yjuhu hete aheruhava jiruva'ga ronga pype, ei ga. Aho po ti ji imboavujikwea penduhava a'ero pe nenonde nehẽ. Po na rũi hamo a'ero po ji namombe'ui nanongara pe me hamo, ei ga g̃a pe. 3 Jihorẽ penduhava imboavujikwea po ti ji jivyra'javi pe nderogwovo pe nog̃a jijipyri nehẽ. A'ero po ti ji pyri tuhẽ pe nduvi nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 4 Pekwaha pe pevova'ea viara – perope ji aho kiro, ei ga.

5 Igwete Tomé'ga ei a'ero:

—Jesus, mome nde hoi? Ndorokwahavi tuhẽ ore, ei ga. Marã po ore ikwahavi pevova'ea viara rekoa naerũ? ei Tomé'ga ga pe.

6 Igwete Jesus'ga ei ga pe:

—Jihi ko jiruva'ga viaramo. A'ereki ji rupi yvyakotyve'g̃a hoi ga pyri, ei ga. Jihi amboukwaha yvyakotyve'g̃a pe a'itituhẽva'ea jiruva'ga mombe'gwovo. Jihi amboheaporog̃ita pyahu g̃a mongovouka, ei ga g̃a pe. Ojikoty'arame jate ji rehe g̃a ndekoi jiruva'ga pavẽi, ei ga Tomé'ga pe. 7 Po pe ji kwahavi, a'ero po pe jiruva'ga kwahavi no, ei ga g̃a pe. Kiro po ti pe jiruva'ga kwahavi tuhẽ a'ero nehẽ. Ji repiaga g̃waramo pe ga repiagi nehẽ, ei ga g̃a pe.

8 Igwete Filipe'ga ei ga pe:

—Jesus, ehepiuka na'ẽ ti ejuva'ga ore ve. A'ero ti toroko jate, ei ga Jesus'ga pe.

9 —Ymya ji rekoi pe pavẽi, Filipe, ei ga. Nde ndajikwahavi ve tuhẽ naerũ? ei Jesus'ga ga pe. Kiroki g̃a ji repia – ki'g̃a gwepia jiruva'ga no, ei ga. Marã nde euhui ji ve naerũ: “Ehepiuka ti ejuva'ga ore ve”? ei Jesus'ga ga pe. 10 Ji ko ako Tupana'ga pavẽi. Tupana'ga oko ji pavẽi no. Ndereroviari nde a'ea naerũ? ei ga Filipe'ga pe.

—Nhinhi'ig̃ame pe me ji ndakoi nhiremimbotarimova'ea rehe, ei Jesus'ga g̃a pe. Tupana'ga reki ji monhi'ĩ. Jipavẽiva'ero ga ji mongo g̃wemimbotarimo jipi, ei ga g̃a pe. 11 Ji ko ako Tupana'ga pavẽi, a'e ko ji pe me, ei ga. Tupana'ga oko ji pavẽi no, a'e ko ji no, ei ga. Perovia ti a'ea a'ero. Nhinhi'ig̃a reroviare'ymame perovia ti nhirembiapoa repiagame a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe. 12 Tamombe'u katu tuhẽ pe me, ei ga. Kiroki g̃a ojiko ji rehe – ji javijitehe po ti g̃a hepiukari ahemonhimomby'ava'ea nehẽ no. Koji'i tehe po ti g̃a g̃a monhimomby'ai hepiuka g̃a pe nehẽ, ei ga. A'ereki ji kiro aho jiruva'ga pyri jitupa, ei Jesus'ga g̃a pe. 13 Pe poranduvame ji hugwi pejikovo jireheva'ero, a'ero po ti ji hendukatupavi penhi'ig̃a nehẽ takwahavuka ti g̃a pe jiruva'ga ruvihavuhuhetea javo. A'ero po ti g̃a ga mbohetei nehẽ, a'e ji, ei Jesus'ga. 14 A'ea ja ji pe me: Pe poranduvame ji hugwi pejikovo jireheva'ero, a'ero po ti ji hendukatui penhi'ig̃a nehẽ, ei ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

Amondouka ji Tupana'ga ra'uva pe pyri, ei Jesus'ga

15 —Ji arõheterame po ti pe hendukatui nhinhi'ig̃a nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 16 A'ero po ti ji ei jiruva'ga pe tombuhu ti ga irũa ji'java'ea pe pyri nehẽ. A'ea po ti ga imbuhuri a'ero pepokohara nehẽ topyta hete ti g̃a pyri avuirama nehẽ javo, ei Jesus'ga g̃a pe. 17 A'ea ko Tupana'ga ra'uva – a'ea omboukwaha a'itituhẽva'ea Tupana'ga kwahavuka, ei ga. Tegwete Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a ndehe gara'uva rembipokoga. A'ereki g̃a ndokwahavi a'ea rekoa. A'ea onhimi g̃a pe, ei ga. Pe ki a'e te pekwaha Tupana'ga ra'uva, ei ga. A'ereki a'ea ko opyta pe pyri. Igwete po ti a'ea jikoty'ari pe pavẽi nehẽ opohira'jave'yma pe hugwi nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

18 —Ji horame po ti pe ndapeporia'i nehẽ. A'ereki ji ajivyra'ja pe pyri, ei Jesus'ga g̃a pe. 19 Kotihĩ po ti nhiarõe'ỹve'g̃a ndajirepiaga'javi nehẽ. Pe ki a'e te ji repiaga'ja nehẽ, ei ga g̃a pe. Akwerava'ja po ti ji jitekovo nehẽ. A'ero po ti pe kweravi pejikovo nehẽ no, ei Jesus'ga. 20 Ji kweravirẽ po ti pe ikwahavi jijikoty'ara jiruva'ga pavẽi, ei ga. Pejikoty'a po ti pe ji pavẽi nehẽ no. Ji po ti ajikoty'a pe pavẽi nehẽ no. Pekwaha po ti pe nhandejikoty'ara onhopavẽi a'ero nehẽ, ei ga g̃a pe.

21 —Kiroki ga oko nhinhi'ig̃a rehe hendukatuavo – gaha ji arõ hete, ei ga. Kiroki ga ji arõ hete – Tupana'ga oarõ hete ga no. Igwete po ti ji nanongara'ga arõhetei nhinhimboukwahava ga pe nehẽ no, ei Jesus'ga g̃a pe.

22 Igwete Judas'ga ei – kiroki ga Judas Iscariotesva'earũive'ga – igwete ga ei Jesus'ga pe:

—Jesus, maraname po ti nde nhimboukwahavi ore ve jate earõe'ỹve'g̃a pe enhimboukwahave'ymame nehẽ naerũ? ei Judas'ga ga pe.

23 Igwete Jesus'ga ei:

—Kiroki ga ji arõ hete – ga po ti g̃wendu katu nhiremimbo'ea nehẽ. Igwete po ti jiruva'ga ga arõhetei nehẽ, ei ga. Igwete po ti ore jogweruri ga pyri nehẽ jihi jiruva'ga pavẽi nehẽ. Igwete po ti ore ruvi ga pyri oropytavo avuirama nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 24 Kiroki ga nanhiarõi – ga nohendukatui nhiremimbo'ea nehẽ, ei ga. Nhiremimbo'ea rũi reki pe pehendu. Ji amombe'u pe me jiruva'ga remimbo'ea nhimbuhurukara'ga remimbo'ea, ei Jesus'ga g̃a pe.

25 —Amombe'u pa ko ji a'ea pe me jitekovo pe pyri, ei Jesus'ga g̃a pe. 26 Aerẽ po ti jiruva'ga imbuhurukari gwa'uva pe pyri ji py'rovouka jupe nehẽ, ei ga. Pepokohavamo po ti a'ea pe mbo'epavi nehẽ ikwahava'javuka pe me nhiremimombe'uagwera nhaporemo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

27 —Anog̃atu po ti ji pepy'a nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. Jipy'a u katu jipi. Jipy'a javijitehe ti ji inog̃atui pepy'a nehẽ, ei ga g̃a pe. Yvyakotyve'g̃a ko e'i tehe poa pe me toronog̃atu ti ore pepy'a javo tehe pe me, ei ga. Ji ko na rũi. Anog̃atu tuhẽ ti ji pepy'a nehẽ, ei ga g̃a pe. Tapemomynhyme ti pejipy'a a'ero. Penhimboitakwerimo ti peko, ei ga g̃a pe.

28 —Pehendu pe ji erame pejive ra'e. “Kiro po ti ji hoi nehẽ. Ajora'ja ti ji pe pyri nehẽ,” a'e ko ji pe me ko, ei Jesus'ga g̃a pe. Ji arõ hete po pe hamo, a'ero po pe ndoryndoryvamo jihoa rehe hamo. A'ereki jiruva'ga pyri ji aho kiro jihoheheteve'ga pyri, ei ga. 29 Amombe'u jipe ko ji kiro pe me jihoag̃wama ji horẽ ti pe perovia nhinhi'ig̃a nehẽ javo, ei Jesus'ga g̃a pe. 30 Nanhi'ĩhetei po ti ji pe me nehẽ. Nhiarõe'ỹve'g̃a nduvihavuhu'ga po ti uhu kiro ji pyri nehẽ Satanás'ga, ei ga. Ndipopoakari reki ga ji rehe. 31 Emo ti ji manoi tuhẽ a'ero nehẽ yvyakotyve'g̃a ti tokwaha jireaporog̃ita javo. “Oarõ hete ga uva'ga ganhi'ig̃a rendukatupava,” te'i ti g̃a ji ve a'ero nehẽ. Ji manorame ti g̃a te'i ji ve nehẽ, ei ga.

—Xaho ti a'ero, ei Jesus'ga g̃a pe.

15

Jesus'ga ko i'yvetea'jave'ga

1 —Pekwaha pe uva'yva videira, ei Jesus'ga g̃a pe. Nanongara'java'ea ko ji imombe'ui pe me kiro. I'yvetea'java'ea ko ji a'ero videiretea'java'ea, a'e ji pe me, ei ga. Jireheve'g̃a ko videira rakã'jave'g̃a, ei ga. Jiruva'ga ko videira repiakatuhara'ga'jave'ga a'ero, ei ga. 2 Videira repiakatuhara'ga g̃wakãvondo imondovo yva hugwi – kiroki hakã ndi'aiva'ea. Na jitehe Tupana'ga omondo hete g̃a ji hugwi – kiroki g̃a e'i tehe ji ve: “Ore ko Jesus'gareheva'ea,” ei Jesus'ga. Videira rakã i'agwereuhurame videira repiakatuhara'ga gwaygwe'rogwe'ro hakã jahykavipeva'ea ti'a hete ti aerẽ javo, ei ga g̃a pe. Na jitehe jireheve'g̃a ndekokatuhihũe'ymame Tupana'ga g̃a mbopohirukari g̃andekote'varuhua hugwi toko katu hete ti g̃a javo. 3 Pe nhinhi'ig̃a rendukaturo g̃waramo jiruva'ga omomboripe pendekote'varuhua pe hugwi, ei Jesus'ga g̃a pe.

4 —Pejikoty'a tuhẽ ti ji pavẽi pejikoga ji rehe. A'ero po ti ji jikoty'ari pe pavẽi nehẽ no, ei ga. Hakã jikoty'arame jate yva pavẽi, a'ero jate ko i'aramo. Hakã tehe ndi'ai, ei ga. Na jitehe peteherame ndapekokatui pejikove'ỹ Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe, ei ga. Ji pavẽi pe jikoty'arame jate pe ndekokatui a'ero pejikovo Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe, ei Jesus'ga g̃a pe.

5 —Ji ko videira'java'ea, a'e ji, ei Jesus'ga. Pe ko videira rakã'java'ea, ei ga. Kiroki ga ojikoty'a ji pavẽi, ji ajikoty'a ga pavẽi no – gaha po ti oko katu hete okovo Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe. A'ereki ji pe pokoge'ymame ndapekokatui'i'i a'ero pejikove'ỹ Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe, ei ga. 6 Hakã i'ae'ymame hepiakatuhara'ga g̃wakãvondo imomboa jugwi. A'ero hakã itinig̃ame g̃a imbojatykai imomboa tata pe imbokaita, ei ga. A'ea ja ko g̃a – kiroki g̃a ndojikoty'ari ji pavẽi, ei ga. 7 Pejikoty'arame ji pavẽi hendukatuavo nhinhi'ig̃a po ti pe poranduvi penhimimbotarimova'ea rehe nehẽ. A'ero po ti Tupana'ga rekopavi penhi'ig̃a rupi nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 8 Pendekokatua po ti hepiukari Tupana'ga ruvihavuhuhetea ojipe'g̃a pe nehẽ. A'ero po ti g̃a ei pe me nehẽ: “G̃a ko Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a,” e po ti g̃a pe mombe'gwovo nehẽ, ei ga. 9 Tupana'ga ji arõ hete, ei Jesus'ga. Na jitehe ji pe arõhetei no, ei ga. Pejikoty'a ti ji pavẽi. A'ero po ti ji pe arõhetei, ei ga. 10 Ji ahendu katu jiruva'ga nhi'ig̃a jijikoty'a ga pavẽi. Nurã ga ji arõhetei, ei Jesus'ga. Na jitehe po ti pe nehẽ. Po ti pe hendukatui nhinhi'ig̃a pejikoty'a ji pavẽi nehẽ, a'ero po ti ji pe arõhetei nehẽ no, ei ga g̃a pe.

11 —Amombe'u pa ji poha pe me pendory hete ti pe ji javijitehe nehẽ javo, ei Jesus'ga g̃a pe. 12 Opoarõ hete ji. Na jitehe ti penhoarõ hete jipi. Poha ji ehetei pe me, ei ga. 13 Nhande manorame nhaneremiarõhara'g̃a ndepykavamo a'ero nhande hepiukari nhaneremiarõhetea g̃a pe, ei ga g̃a pe. 14 Pe hendukaturame nhinhi'ig̃a nhiremiarõhara ko pe a'ero, ei ga. 15 Ji nda'ea'javi pe me okoteheva'ea. A'ereki okoteheve'g̃a pe g̃apojykahara'ga nde'i: “Nahanahã po ti ji japoi nehẽ.” Ji a'e pe me nhiremiarõhara. A'ereki ji amombe'u pa pe me jiruva'ga nhi'ig̃agwera nhiremienduva, ei Jesus'ga g̃a pe. 16 Pe ndape'ei ji ve: “Ndereheva'ero po ti ore rekoi nehẽ.” Jihi ypy koi a'e pe me: “Pe po ti jireheva'ero nehẽ,” ei Jesus'ga g̃a pe. Ji opomo'ẽ tapeho ti ojipe'g̃a mbojikoga ji rehe nehẽ javo. Ojikoge'ymi po ti g̃a ji rehe a'ero nehẽ, a'e ji, ei ga. A'ero pe poranduvame jiruva'ga hugwi po ti ga hendukatupavi penhi'ig̃a nehẽ pe jireheva'ero g̃waramo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. 17 Penhoarõarõ hete ti a'ero, a'e ji pe me, ei ga g̃a pe.

Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a noarõi Jesus'gareheve'g̃a

18 —Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a po ti napearõi okote'varuhuavo pe me nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. Ji ypy nanongara'g̃a nanhiarõi okote'varuhuavo ji ve no. Pekwahava'ja ti a'ea g̃a pe arõe'ymame a'ero nehẽ, ei ga g̃a pe. 19 Po pe Tupana'ga arõe'ỹve'g̃andeheva'ero hamo, a'ero po g̃a pe arõ hete hamo g̃a ko orereheva'ea javo pe me hamo, ei Jesus'ga g̃a pe. Ji opomo'ẽ reki jijive Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a hugwi pe ko g̃andeheva'ea rũi kiro javo. Nurã Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a napearõi okote'varuhuavo pe me, ei ga. 20 Pekwahava'ja ti nhinhi'ig̃agwera pejive. A'ereki ji a'e pe me oji'i: Okoteheve'g̃a ko huvihava'ga hohe rũi, a'e ko ji pe me oji'i, ei ga. Na jitehe ko pe ji hohe rũi. Ojipe'g̃a ombohahy ji ve oji'i. Nurã po ti nanongara'g̃a imbohahyi pe me na jitehe nehẽ no, ei Jesus'ga g̃a pe. Ojipe'g̃a ki a'e te nhinhi'ig̃a rendu katu. Nurã po ti nanongara'g̃a penhi'ig̃a rendukatui na jitehe nehẽ no, ei ga. 21 Pe jireheva'ero g̃waramo po ti Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a imbohahyi pe me nehẽ. A'ereki g̃a ndokwahavi Tupana'ga nhimbuhurukara'ga, ei ga. 22 Po ji ndajori Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo g̃a pe hamo, a'ero po g̃anembikwahave'yma ndojari g̃a ndehe hamo, ei Jesus'ga g̃a pe. Okwaha tuhẽ reki g̃a novĩa. A'ereki ji ajo imombe'gwovo g̃a pe ikwehe novĩa, ei ga. Nurã po g̃a nde'ia'javi hamo: “Ndorokwahavi ore Tupana'ga nhi'ig̃a. Nurã ore ndorokoi hupi.” Nde'ia'javi po g̃a hamo, ei Jesus'ga g̃a pe.

23 —Kiroki g̃a nanhiarõi – g̃a noarõi jiruva'ga no, ei ga. 24 A'apo hete ko ji g̃apyteri pe ahemonhimomby'ava'ea ikwehe. Ojipe'g̃a nhaporemo ko ndoapoangavi reki nanongara, ei ga. Po g̃a ndohepiagi nhirembiapoa hamo, a'ero po g̃a ei ji ve hamo: “Ndorogweroviari ore Jesus'ga popoakara hepiage'yma garembiapoa,” e po g̃a a'ero hamo, ei Jesus'ga g̃a pe. G̃a ko gwepia reki nhirembiapoa. Emo g̃a nanhiarõi jihi jiruva'ga reheve, ei ga. 25 Nahã g̃a ndekouhui Tupana'ga rembikwatijarukara rupi. A'ereki ymya g̃a'apoa aherembikwatijara omombe'u jipe nhinhi'ig̃ag̃wama hako. Igwete i'ei: “G̃a nanhiarõi tehe,” e'i jipe aherembikwatijara, ei Jesus'ga. Igwete g̃a nanhiarõi kiro ahe nhi'ĩpo'ruavo, ei ga g̃a pe.

26 —Tupana'ga hugwi po ti ji amondouka pe pyri pepokohara nehẽ Tupana'ga ra'uva. A'ea omboukwaha a'itituhẽva'ea Tupana'ga kwahavuka yvyakotyve'g̃a pe, ei Jesus'ga g̃a pe. Urame Tupana'ga hugwi po ti a'ea ji mombe'ui pe me nehẽ, ei ga. 27 Pehe po ti ji mombe'u ojipe'g̃a pe nehẽ no. A'ereki ji pavẽi pe peko ji ahe mbo'eypyrame kiromo jate pejikovo ji pavẽi, ei Jesus'ga g̃a pe.

16

1 —A'e ko ji poha pe me tapejikopigyme ti ji rehe, ei Jesus'ga g̃a pe. 2 Aerẽ po ti g̃a pe mondoukahetei pejatykahava hugwi nehẽ. Aerẽ po ti g̃a pe jukai nehẽ no nahã nhande tipoko Tupana'ga javo tehe nehẽ, ei ga. 3 Nahã po ti g̃a ndekote'varuhui pe me nehẽ. A'ereki g̃a ndokwahavi jiruva'ga okoe'yma ga pavẽi. G̃a ndajikwahavi okoe'yma ji pavẽi no, ei Jesus'ga g̃a pe. 4 A'e ko ji poa pe me kiro tapekwahava'ja ti nhinhi'ig̃a aerẽ nehẽ. Ihorame g̃andekote'varuhua japiavo po ti pe ei a'ero nehẽ: “Jesus'ga omombe'u nhog̃wenonde a'ea nhande ve,” pe'ji po ti pe nehẽ, ei ga.

Tupana'ga ra'uva rekoa

Igwete Jesus'ga ei:

—Pe mbo'eypyrame ji nda'ei poa pe me ikwehe, ei Jesus'ga g̃a pe. A'ereki a'ea rupi pe pavẽi ji rekoi ikwehe, ei ga.

5 —Ag̃wamo po ti ji hoi ga pyri nehẽ – kiroki ga ji mbuhuruka kokoty, ei Jesus'ga g̃a pe. Emo pe ndape'ei pa ji ve: “Mome tuhẽ po ti nde hoi nehẽ?” 6 Jihoa imombe'uro g̃waramo pe me pekoveveuhu pe a'ero, ei ga. 7 A'itituhẽva'ea ji imombe'ui pe me. Jihoa po ti pyry hete tuhẽ pe me nehẽ, ei ga. Ji hoe'ymame nduri po ti pepokohara pe pyri nehẽ Tupana'ga ra'uva. Ji horame po ti ji a'ea mbuhurukari pe pyri nehẽ, ei ga g̃a pe. 8-11 Urame po ti Tupana'ga ra'uva ikwahavukari nhiarõe'ỹve'g̃a pe g̃andekote'varuhua rehe. A'ereki ojikoge'ymame ji rehe g̃a oko te'varuhu a'ero, ei Jesus'ga. Urame po ti Tupana'ga ra'uva ikwahavukari g̃a pe g̃andeaporog̃itakatue'yma jipyryhetea rehe no. A'ereki jipyryva g̃waramo jiruva'ga ji mbuhurukari kiro ojipyri. A'ero po ti pe ndajirepiaga'javi nehẽ, ei ga g̃a pe. Tupana'ga ra'uva urame po ti ikwahavukari nhiarõe'ỹve'g̃a pe g̃andeaporog̃itakatue'yma Tupana'ga ea rehe no. A'ereki Tupana'ga e'i jipe g̃anduvihavuhu'ga pe Satanás'ga pe: “Ereko te'varuhu nde. Ereho po ti nde hahyva'ea ruvihava pype ejiheve'g̃a pavẽi nehẽ,” e'i jipe Tupana'ga ga pe, ei ga. A'ea nhaporemo po ti Tupana'ga ra'uva ikwahavukari nhiarõe'ỹve'g̃a pe nehẽ a'ea urame hepiuka nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

12 —Koji'i tehe po ji imombe'ui pe me hamo. Emo ag̃wamo ndoki a'ea peakag̃i pe, ei Jesus'ga g̃a pe. 13 Tupana'ga ra'uva urame pe pyri po ti okwahavuka pa a'itituhẽva'ea pe me a'ero Tupana'ga mombe'gwovo nehẽ, ei ga g̃a pe. Gweaporog̃ita pyvõ rũi po ti gara'uva nhi'ig̃i nehẽ. G̃wemienduva ti imombe'ui nehẽ. Aerẽva'ea po ti a'ea imombe'ui pe me nehẽ no, ei Jesus'ga g̃a pe. 14 Tupana'ga ra'uva po ti henduvi nhinhi'ig̃a ji imombe'urame jupe jireaporog̃ita Tupanamo nehẽ, ei ga. A'ero po ti gara'uva imombe'ui a'ea jitehe pe me nehẽ. Nahã po ti imboukwahavi pe me jiruvihavuhuhetea Tupana'ga ruvihavuhuhetea nehẽ, ei ga g̃a pe. 15 Jireaporog̃ita ko jiruva'ga reaporog̃ita javijitehe, ei ga. Nurã ji ei pe me ko: “Tupana'ga ra'uva po ti henduvi nhinhi'ig̃a ji imombe'urame jireaporog̃ita jupe nehẽ,” a'e ji. “A'ero po ti imombe'ui a'ea jitehe pe me nehẽ,” a'e ko ji pe me ko, ei Jesus'ga g̃a pe.

Aheroryvag̃wama

16 —Kotihĩ po ti pe ndajirepiagi jiji. Aerẽ po ti pe ji repiaga'javi nehẽ, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe.

17 Nurã jararamo Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ei ojohupe:

—Marãi ga poro javo nhande ve? ei g̃a. A'ereki ga e'i: “Kotihĩ po ti pe ndajirepiagi jiji. Aerẽ po ti pe ji repiaga'javi nehẽ,” e ko ga ko, ei g̃a. “A'ereki ji aho kiro jiruva'ga pyri,” e ko ga nhande ve ko, ei g̃a ojohupe. 18 Gara pe po ga ei kotihĩ po ti nahã nehẽ javo? ei g̃a. A'ereki nhande ndikwahavi a'ea, ei g̃a.

19 Jesus'ga okwahavipe g̃anhi'ig̃a ojohupe. “Toro'e po ga pe,” ei g̃a ji ve novĩa, ei ga oyvyteri pe.

Nurã ga ei g̃a pe:

—“Marãi ga?” pe'ji pe ojohupe ra'e, ei Jesus'ga g̃a pe. A'ereki ji a'e pe me ko: “Kotihĩ po ti pe ndajirepiagi jiji. Aerẽ po ti pe ji repiaga'javi nehẽ,” a'e ko ji pe me ko, ei ga. 20 Tamombe'u katu tuhẽ pe me a'ero, ei ga. Pejehe'o hete po ti pe ji rehe nehẽ pejikoveveuhuro ji manorame nehẽ. Nhiarõe'ỹve'g̃a po ti a'ea horyory ji manorame nehẽ, ei ga. Pekoveveuhu jiji po ti pe nehẽ. Emo kotihĩ po ti pendekoveveuhua ipigi pe hugwi nehẽ. A'ero po ti pe ndoryva'javamo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

21 —Tamombe'u ti pe me a'ea javijiteheva'ea, ei ga. Kunhahẽa gwa'yra mbo'ag̃werĩrame okoveveuhu jiji a'ero hahya rehe. Aerẽ gwa'yra mbo'arirẽ hẽa roryva'javamo okovo ipita'ngia rehe, ei ga. Omoka'nhy hẽa hahya a'ero. A'ereki hẽa hory hete gwa'yra rehe, ei ga g̃a pe. 22 Na jitehe po ti pe peko a'ero nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. Kirog̃we pe ndekoveveuhui jiji. Emo aerẽ ji pe ndepiaga'javame po ti pe ndoryva'javamo nehẽ. A'ero po ti g̃a nomombigi tuhẽ pendoryva pe hugwi nehẽ, ei ga g̃a pe.

23 —A'ea rupi po ti pe ndape'ea'javi ji ve nehẽ marã nanongara javo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe. Tamombe'u katu tuhẽ pe me. Pe poranduvame jiruva'ga hugwi pejikovo jireheva'ero a'ero po ti ga pe nhi'ĩpo'rui nehẽ, ei ga g̃a pe. 24 Jireheva'ero pe napeporanduvi ve ga hugwi. Peporandurandu ti kiro. A'ero po ti Tupana'ga pe nhi'ĩpo'rui nehẽ, ei ga. A'ero po ti pe ndoryndoryhetero pejikovo nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Penhimboitakwerimo ti peko

25 —Opombo'embo'e ji jipi ojo'java'ea pyvõ onhimiva'ea pyvõ, ei Jesus'ga g̃a pe. Aerẽ po ti ji a'ea pyvõ rũi pe mbo'ei nehẽ. Amombe'u katu po ti ji jiruva'ga pe me nehẽ, ei ga g̃a pe. 26 A'ea rupi po ti pe poranduvi jiruva'ga hugwi pejikovo jireheva'ero nehẽ, ei ga. Ji rũi po ti aporandu ga hugwi pe ndepyga nehẽ, a'e ji, ei ga. 27 Pe tuhẽ po ti peporandu pejive ga hugwi nehẽ. A'ero po ti ga pe nhi'ĩpo'rui nehẽ. A'ereki jiruva'ga jitehe pe arõ hete. A'ereki pe ji arõ hete herovia jiruragwera Tupana'ga hugwi, ei ga g̃a pe. 28 Ajo tuhẽ ko ji jiruva'ga hugwi ua yvya koty ikwehe. Kiro po ti ji hoa'javi yvya hugwi nhimanorame nehẽ jigwovo jiruva'ga pyri jitehe nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

29 Igwete Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ei ga pe:

—Kirog̃we nonhimimi ore ve nenhi'ig̃a, ei g̃a ga pe. Eremombe'u katu nde kiro. 30 Nurã ore ei nde ve: Erekwaha pa nde mbatera. A'ereki nde erekwahavipe orereaporog̃ita ore epotarame nde ve marã javo, ei g̃a. Nurã ore heroviahetei nderuragwera Tupana'ga hugwi, ei g̃a Jesus'ga pe.

31 —A'iti pe perovia kiro pejikoga ji rehe naerũ? ei Jesus'ga g̃a pe. 32 Kirog̃we tuhẽ po ti pe nhig̃wahembavi ji reja penhinhana pejigwovo penhonga pe nehẽ. Emo ji tehe rũi ako. Tupana'ga okoe'ymi ji pavẽi jipi, ei ga g̃a pe. 33 Amombe'u ji a'ea pe me tu katu ti pepy'a ji rehe pejikoty'aro g̃waramo, ei ga. Nhiarõe'ỹve'g̃a po ti okwahavuka hahyva'ea pe me nehẽ, ei ga. Penhimboitakwerimo ti peko, ei ga. A'ereki ji amombi nhiarõe'ỹve'g̃a nduvihava'ga popoakara, ei Jesus'ga g̃a pe.

17

Jesus'ga nhi'ig̃a Tupana'ga pe

1 Onhi'imbavame g̃wemimbo'ehara'g̃a pe Jesus'ga jovavuri yvagi pe tanhi'ĩ Tupana'ga pe javo.

—Apĩ, ei Jesus'ga ga pe. Oho kiro japiavo jiruvihavuhuhetea repiukara apiavo, ei ga. Ehepiuka ti kiro g̃a pe jiruvihavuhuhetea ji tahepiuka nderuvihavuhuhetea g̃a pe nehẽ no, ei Jesus'ga Tupana'ga pe. Ndera'yramo ji ei poro nde ve. 2 A'ereki nde ere'e jipe ji ve: “Emongo pa ti yvyakotyve'g̃a enhimimbotarimova'ea rehe teremboheaporog̃ita pyahu ti g̃a – kiroki g̃a ji ambojikoguka nde rehe,” ere ko nde ji ve, ei Jesus'ga javo uva'ga pe. 3 Nahã g̃a ndeaporog̃itapyahurame a'ero, ei ga. G̃a nde kwaha hete ojikoga nde rehe gaha jate ko Tupanamo javo. G̃a ji kwaha hete ojikoga ji rehe no ga ko Jesus Cristoramo Tupana'ga remimbuhurukaramo javo, ei Jesus'ga. 4 Ymya nde ei ji ve: “Ji mombe'umbe'u ti eporavykyavo ji ve,” ere ko nde ji ve, ei ga Tupana'ga pe. Kiro ji poravykypavi nde ve a'ero. A'ereki ji oromombe'u pa g̃a pe, ei ga. Nahã ji hepiukari nderuvihavuhuhetea g̃a pe avo yvya koty, ei ga Tupana'ga pe. 5 Apĩ, ymya yvya apoa renonde ji herekoi nderuvihavuhuhetea hako, ei Jesus'ga. Erekoukara'ja ti ji ve a'ea jitehe ejipyri nehẽ, a'e ji nde ve, ei ga Tupana'ga pe.

6 A'ero Jesus'ga ei g̃wemimbo'ehara'g̃a mombe'gwovo Tupana'ga pe:

—Akwahavuka nderuvihavuhuhetea g̃a pe – kiroki g̃a nde erembojikoguka ji rehe, ei Jesus'ga ga pe. G̃a ko ndereheve'g̃a. Nde eremo'emo'ẽ g̃a ejive yvyakotyve'g̃a hugwi, ei ga. A'ero nde g̃a mbojikogukari ji rehe. Igwete g̃a ndekohetei nenhi'ig̃a rupi ji imombe'urame g̃a pe, ei ga ga pe. 7 Kiro g̃a ei a'ero: “Tupana'ga reki ombo'e Jesus'ga mbatera rehe nhaporemo,” ei g̃a, ei ga. 8 A'ereki ji amombe'u g̃a pe nenhi'ig̃a. A'ero g̃a ndekoi nenhi'ig̃a rupi, ei ga ga pe. Okwaha hete g̃a jiruragwera nde hugwi. Gwerovia hete g̃a a'ero ga ko Tupana'ga remimbuhurukara'ga javo, ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a mombe'gwovo Tupana'ga pe.

9 —G̃a ndepyga ji nhi'ig̃i nde ve teremombyry ti g̃a pe javo, ei ga Tupana'ga pe. Ji nanhi'ig̃i nearõe'ỹve'g̃a ndepyga, ei ga. Emo kiroki g̃a nde erembojikoguka ji rehe – g̃ahã ko ji ahepy javo nde ve. A'ereki g̃a ndereheva'ero, ei Jesus'ga ga pe. 10 Kiroki g̃a ojiko ji rehe – g̃a nhaporemo ko ndereheve'g̃a. Ndereheve'g̃a jitehe ko jireheva'ero no, ei ga. Igwete po ti g̃a hepiukari jiruvihavuhuhetea nehẽ, ei Jesus'ga ga pe.

11 —Apĩ, kiro po ti ji hoi nde pyri nehẽ, ei ga ga pe. Ndajuva'javi ji avo yvya koty a'ero. Jireheve'g̃a ki a'e te u ve kokoty, ei Jesus'ga ga pe. Apĩ, ndepyry hete nde. Ereko katu ti g̃a ndepopoakarimo – a'ea nde erembuhu ji ve jipi ejipopoakara, ei ga ga pe. Ereko katu ti g̃a toko ti g̃a nhande ja a'ero nehẽ. Ojo'ja nhandereaporog̃ita jipi. G̃andeaporog̃ita po ti ojo'ja a'ero nehẽ no, ei Jesus'ga ga pe. 12 Jiruvame g̃a pyri ji g̃a nderekokatui jipi ndepopoakarimo. Ejipopoakara jitehe nde erembuhu ji ve nohõ, ei ga ga pe. A'a'ngu ji g̃a nderekovo jipi. A'ero po ti g̃a nhaporemo ndopo'rui hahyva'ea nehẽ, ei ga. Gaha jate po ti opo'ru hahyva'ea – kiroki ga garekote'varuhua gahoag̃wama hahyva'ea ruvihava pype. Opo'ru tuhẽ ti ga nerembikwatijarukara – kiroki ikwatijara ga mombe'u nhog̃wenonde hako, ei Jesus'ga ga pe.

13 —Apĩ, kiro po ti ji hoi nde pyri a'ero nehẽ, ei ga. Poa nhaporemo ji ei kiro g̃andovaki jihoa renonde tohoryory hete ti g̃a. G̃andoryhetea po ti jiroryhetea javijitehe nehẽ, ei ga ga pe. 14 Amombe'u ji nenhi'ig̃a g̃a pe jipi, ei ga. A'ero nearõe'ỹve'g̃a noarõhetei g̃a. A'ereki g̃andeaporog̃ita ko nearõe'ỹve'g̃a ndeaporog̃ita ja rũi, ei ga. G̃a ko ji javijitehe a'ero. A'ereki jireaporog̃ita ko nearõe'ỹve'g̃a ndeaporog̃ita ja rũi no, ei Jesus'ga ga pe.

Igwete ga ei Tupana'ga pe g̃wemimbo'ehara'g̃a mombe'gwovo:

15 —Apĩ, ji nda'ei nde ve: Eroho ti g̃a yvya hugwi, ei ga. Nahã ji ei: Ereko katu ti g̃a Diabo'ga ti tombo'eyme g̃a okote'varuhuva'ea rehe, ei Jesus'ga. 16 Jireaporog̃ita ko nearõe'ỹve'g̃a ndeaporog̃ita ja rũi. Na jitehe jireheve'g̃a ndeaporog̃ita ko nearõe'ỹve'g̃a ndeaporog̃ita ja rũi no, ei ga ga pe. 17 Emongo ti g̃a enhimimbotarimova'ea rehe enhi'ig̃a pyvõ a'itituhẽva'ea pyvõ, ei ga. 18 Nde ji mbuhuruka avo yvyakotyve'g̃a pyteri pe tomombe'u ti ga nhinhi'ig̃a g̃a pe javo. Na jitehe ji nhiremimbo'ehara'g̃a mondoukari g̃apyteri pe no tomombe'u ti g̃a nhinhi'ig̃a g̃a pe javo, ei ga ga pe. 19 Anhimongo ji neremimbotarimova'ea rehe nhinhikwava'eg̃a nde ve. G̃a ndepyga ji nhimongoi a'ea rehe nhiremimbo'ehara'g̃a ti toko tuhẽ neremimbotarimova'ea rehe nehẽ no, ei Jesus'ga ga pe g̃a mombe'gwovo.

20 —Apĩ, nhiremimbo'ehara'g̃a jate rũi ji g̃a ndepygi nhinhi'ig̃a nde ve, ei ga. Aerẽ po ti nhiremimbo'ehara'g̃a ji mombe'umbe'ui ojipe'g̃a pe nehẽ g̃a mbojikoguka ji rehe nehẽ no. G̃a jitehe ji g̃a ndepygi kiro no, ei ga Tupana'ga pe. 21 Anhi'ĩ ji nde ve jireheve'g̃a ndepyga a'ero g̃a nhaporemo ti toko ojipejiva'ea'java'ero, ei ga. Nde erejikoty'a ji pavẽi. Ji ajikoty'a nde pavẽi no, ei ga. Nhande pavẽi ti jireheve'g̃a tojikoty'a no nearõe'ỹve'g̃a ti togwerovia nhimbuhurukara nde hugwi a'ero, ei Jesus'ga ga pe. 22 Apĩ, nde ererekouka ji ve ejuvihavuhuhetea. Na jitehe ji arekouka a'ea g̃a pe no toko ti g̃a ojipejiva'ea'java'ero nhande javijitehe nehẽ no, ei ga Tupana'ga pe. 23 Ji ajikoty'a g̃a pavẽi. Nde erejikoty'a ji pavẽi no, ei ga. Nahã ti g̃a toko hete ojipejiva'ea'java'ero, nearõe'ỹve'g̃a ti tokwaha nhimbuhurukara nde hugwi, ei ga. G̃a ti toko hete ojipejiva'ea'java'ero nearõe'ỹve'g̃a ti tokwaha neremiarõhetea jireheve'g̃a ndehe, ei ga. A'ereki nde ji arõ hete. Na jitehe nde g̃a arõ hete no, ei Jesus'ga Tupana'ga pe.

24 —Apĩ, ei Jesus'ga. Nde erembojikoguka g̃a ji rehe ikwehe, ei ga ojiheve'g̃a mombe'gwovo. Apota hete ji g̃anduvag̃wama jijipyri – perope ji aho kiro jitupa – tohepia ti g̃a jiruvihavuhuhetea Tupanamo nehẽ, ei ga. A'ea nde ererekouka ji ve. A'ereki ymya yvya apoa renonde nde ji arõ hete, ei ga Tupana'ga pe. 25 Apĩ, ei Jesus'ga. Erekokatue'ymi ko nde. Nearõe'ỹve'g̃a nandekwahavi reki, ei ga. Ji ki a'e te orokwaha nde. Igwete jireheve'g̃a ikwahavi nhimbuhurukara nde hugwi, ei Jesus'ga g̃a mombe'gwovo ga pe. 26 Akwahavuka ji g̃a pe ndereaporog̃ita. Koji'i po ti ji ikwahavukari a'ea g̃a pe nehẽ no toarõ hete ti g̃a ojipe'g̃a javo, ei ga. A'ereki nde ji arõ hete. Na jitehe po ti g̃a ojipe'g̃a arõhetei a'ero nehẽ. Akwahavuka po ti ji g̃a pe ndereaporog̃ita tajikoty'a ti ji g̃a pavẽi nehẽ no, ei Jesus'ga ga pe.

18

Ahe opyhyguka Jesus'ga

(Mateus 26.47-56; Marcos 14.43-50; Lucas 22.47-53)

1 Onhi'imbavame Tupana'ga pe Jesus'ga hoi cidade hugwi g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi. Igwete g̃a yahavi yakwa'via aherovai Cedrom aherovai. Matetỹhava pype g̃a hoi ovahema. 2 Kiro Judasva'ea – ahe opyhyguka g̃werĩ Jesus'ga – kiro Judasva'ea soldados'g̃a nderuri Jesus'g̃a pyri. A'ereki ahe okwaha hete pea. A'ereki pevo Jesus'g̃a onhog̃wovatĩ jipi gaha g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi. 3 A'ero Judasva'ea soldados'g̃a nderuri guardas'g̃a ndeheve – kiroki guardas'g̃a gwepia katu judeus'g̃a jatykahavuhua jipi. A'ereki mbatera kwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a omondouka g̃a Judasva'ea rupi fariseus'g̃a pavẽi. Gweru g̃a itakyhea'javuhuva'ea mbuahava reheve. Yhyga g̃a gweru hyapehava reheve onhimongyavo. Nahã Judasva'ea g̃a nderuri Jesus'ga pyri a'ero. 4-5 Ojikwe Jesus'ga okwaha opyhygag̃wama novĩa. Igwete ga hoi g̃a novatiamo. G̃a pyri Judasva'ea rekoi o'ama.

—Mome ahe pe peheka? ei Jesus'ga g̃a pe.

—Jesus'ga Nazarépeve'ga, ei g̃a ga pe.

—Jihi ko a'ea, ei Jesus'ga g̃a pe.

6 Ga erame poro g̃a hyrygi ojakykwe koty o'a yvyvo upa. 7 Igwete Jesus'ga ea'javi g̃a pe:

—Mome ahe pe peheka naerũ? ei ga.

—Jesus'ga Nazarépeve'ga, ei g̃a ga pe.

8 —Ji ko a'ea, a'e ko ji pe me ko, ei ga. Jihi pe ji reka. Na g̃a hoi a'ero nhiremimbo'ehara'g̃a, ei ga g̃a pe.

9 A'ereki ojikwe ga ei Tupana'ga pe: “Apĩ, kiroki g̃a nde erembojikoguka ji rehe – a'a'ngu ji g̃a nderekokatuavo,” ei ga. “Nurã po ti g̃a nhaporemo ndopo'rui hahyva'ea nehẽ, a'e ji,” e'i jipe ga Tupana'ga pe. Nurã ga ei kiro soldados'g̃a pe: “Na g̃a hopavi a'ero nhiremimbo'ehara'g̃a.”

10 Kiro Simão Pedro'ga ipyhygi oitakyhea'javuhuva'ea Malco'ga nambi'oga garovai pytera koty. Malco'ga oporavyky jipi ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga pe gapyriva'ero. Gaha Pedro'ga onambi'o. 11 A'ero Jesus'ga ei Pedro'ga pe:

—Emondeva'ja ti eitakyhea'javuhuva'ea haimbepirohokava pype, ei ga ga pe. Apo'ru tuhẽ ti ji hahyva'ea nehẽ, ei ga. A'ereki a'ea ko jiruva'ga remimbotarimova'ea ji ve, ei ga Pedro'ga pe.

Ahe gweroho Jesus'ga Anásva'ea pyri

12 A'ero soldados'g̃a nduvihavuhu'ga Jesus'ga pyhygi ga rerekovo soldados'g̃a pavẽi guardas'g̃a pavẽi no. Igwete g̃a ga pokwari ga rerogwovo. 13 Anás'ga pyri na'ẽ g̃a ga rerohoi. Anás'ga ko Caifás'ga rembirekohẽa ruva'ga. Caifás'ga ko ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga a'ea rupi. 14 Gaha e'i jipe judeus'g̃a nduvihava'g̃a pe g̃a mog̃itavo: “Ojipejive'ga po ti omano nhande repykavamo nehẽ hamo,” e'i jipe Caifás'ga g̃a pe. Anás'ga pyri na'ẽ g̃a Jesus'ga rerohoi a'ero.

Ndakwahavi ji Jesus'ga, ei Pedrova'ea

(Mateus 26.57-58, 69-70; Marcos 14.53-54, 66-68; Lucas 22.54-57)

15 Igwete Simão Pedro'ga hoi Jesus'ga reviri. Ga rupi ojipe'ga hoi no Jesus'ga remimbo'ehara'ga jitehe. Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga okwaha hete reki Pedro'garupive'ga. Nurã ga reki garonga rokari pe Jesus'ga reviri. 16 Pedro'ga ki a'e te opyta jiji o'ama mytu'ẽ me hokairungava rovapytymbava pyri. A'ero akoja'ga – ga ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga okwaha – a'ero ga hoa'javi mytu'ẽ me javo hovapytymbava rerekoharahẽa pe emongiuka ti Pedro'ga javo. Igwete hẽa Pedro'ga mongiukari okari pe ga mo'ama. 17 A'ero hẽa ei Pedro'ga pe:

—Nde nderekoi akoja'ga remimbo'eharamo no naerũ? ei hẽa ga pe.

—Ji ko a'ea rũi, ei ga o'mbero hẽa pe.

18 Pevo g̃a ami tata rembeyvyri ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'gareheve'g̃a guardas'g̃a pavẽi. A'ereki iroyxag̃ahi ypytunimo. Nurã g̃a imondygi tatapynha xajipe'e javo. Pevo g̃a ami tata pyri a'ero. Igwete Pedro'ga hoi o'ama ojipe'eavo g̃a pyri.

Marã? e'ie'i Anásva'ea Jesus'ga pe

(Mateus 26.59-66; Marcos 14.55-64; Lucas 22.66-71)

19 Kiro ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga ei Jesus'ga pe:

—Marã neremimbo'ehara'g̃a ndekoi naerũ? ei ga. Gara rehe nde g̃a mbo'embo'ei jipi? ei ga Jesus'ga pe.

20 —Ojipe'g̃a pe nhaporemo ji imombe'umbe'ui g̃andovaki jipi, ei Jesus'ga ga pe. Judeus'g̃a jatykahava pype ji g̃a mbo'embo'ei jipi judeus'g̃a jatykahavuhua pype no. Ji namombe'unhimimi reki g̃a pe jipi, ei ga ga pe. 21 Marã nde euhui ji ve naerũ gara rehe nde g̃a mbo'ei jipi javo ji ve? ei Jesus'ga ga pe. Nhirenduhara'g̃a koi okwaha nhiremimbo'eagwera. G̃a pe ti emombe'uuka nhinhi'ig̃a a'ero, ei Jesus'ga ga pe.

22 A'ea erame guarda'ga – kiroki ga ga ypyvo o'ã – ga Jesus'ga rova petegi.

—Maranuhũrame nde ei poa javo ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga pe? ei ga Jesus'ga pe.

23 A'ero Jesus'ga ei:

—Po ji ete'varuhui, emombe'u ti ji'ete'varuhuagwera a'ero, ei ga. Ji ekaturame po ga ndajirovapetegi ramo, ei Jesus'ga.

24 Kiro Anás'ga ga rerohoukari Caifás'ga pyri ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga pyri. Opokwariji g̃a Jesus'ga.

Ndakwahavi ji Jesus'ga, e'ia'ja Pedrova'ea

(Mateus 26.71-75; Marcos 14.69-72; Lucas 22.58-62)

25 A'ea ja Pedro'ga jipe'ei tata pyri o'ama. Igwete pevove'g̃a ei ga pe a'ero:

—Nde nderekoi garemimbo'eharamo naerũ? ei g̃a ga pe.

Igwete Pedro'ga ei:

—A'ea rũi ko ji, ei ga o'mbero g̃a pe.

26 Igwete ojipe'ga ei Pedro'ga pe no – kiroki ga oporavyky ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga pe gapyriva'ero. Pedro'ga gare'yja'ga nambi'ogipe itymipyra pyri. Igwete ga ei kiro Pedro'ga pe:

—Orohepia po ji nde Jesus'ga pyri itymipyra pyri raji'i, ei ga ga pe.

27 —Ji rũi tuhẽ koi oji'i, e'ia'ja Pedro'ga ga pe.

Nanime inamutig̃a nhi'ig̃i o'ama.

Pilatosva'ea e'i marã Jesus'ga rekoa javo

(Mateus 27.1-2, 11-14; Marcos 15.1-5; Lucas 23.1-5)

28 Ypyhajive judeus'g̃a nduvihava'g̃a Jesus'ga rerohoi Caifás'ga ronga hugwi. Governador'ga rongaruvihai pe g̃a ga rerohoi Pilatos'ga rongaruvihai pe. Igwete g̃a Jesus'ga mondoukari ga mo'amauka Pilatos'ga pyri. Judeus'g̃a nduvihava'g̃a ndoki ipype. A'ereki judeus'g̃a ndoki tuhẽ judeus'g̃arũive'g̃a nonga pype ojihe'are'yma g̃a ndehe jipi. “Po ti nhande hoi ipype, a'ero po ti nhande nhimbote'varuhui Tupana'ga pe nehẽ,” ei g̃a. “Nhanenhimbote'varuhurame po ti nhande ndi'ua'javi toryva rupiara nehẽ,” ei g̃a. Nurã judeus'g̃a nduvihava'g̃a ndoki Pilatos'ga ronga pype. Igwete g̃a Jesus'ga mondoukari Pilatos'ga pyri. 29 A'ero Pilatos'ga ruri mytu'ẽ me javo g̃a pe.

—Marã pe'eag̃wama Jesus'ga pe naerũ? Marã garekote'varuhua naerũ? ei Pilatos'ga g̃a pe.

30 Igwete g̃a ei ga pe:

—Po ga ndokote'varuhui jipi hamo, a'ero po ore norokwava'eg̃i ga kiro nde ve hamo, e'i tehe g̃a Pilatos'ga pe.

31 —Pe tuhẽ ti peroho ga a'ero imbohahyavo ga pe nehẽ penamonhava'ea nhi'ĩpo'ruavo nehẽ, ei ga judeus'g̃a nduvihava'g̃a pe.

Igwete g̃a ei:

—Torojuka ti ga novĩa, ei g̃a. Emo romanosramo pe ndapejukaukari g̃a ore ve, ei g̃a Pilatos'ga pe. Pehe ti pejuka ga a'ero romanosramo, ei g̃a ga pe.

Romanos'g̃a o'erame oko te'varuhu hete g̃a javo, a'ero g̃a g̃a kutugi yva rehe g̃a mbovya g̃a jukavo. Igwete judeus'g̃a ei Pilatos'ga pe: “Pehe ti pejuka Jesus'ga romanosramo,” ei g̃a. 32 E'i g̃a a'ea Jesus'ga nhi'ĩpo'ruavo. A'ereki Jesus'ga omombe'u jipe omanoag̃wama yva rehe nahã ti g̃a ji jukai javo.

33 A'ero Pilatos'ga hoa'javi onga pype Jesus'ga mbuhuruka ojipyri.

—Ndehe ko judeus'g̃a nduvihavuhuhetero naerũ? ei ga Jesus'ga pe.

34 Igwete Jesus'ga ei ga pe:

—Ndehe tuhẽ erekwaha nanongara? ei ga. Mara'ngu po nahã ojipe'g̃a ji mombe'gwovo nde ve ra'e? ei ga ga pe.

35 —Jihi ko nda'ei a'ea, ei ga. Ji ko judeu rũi! ei Pilatos'ga. Ndere'yja'g̃a tuhẽ reki nde pyhy nde rerua ji pyri ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pavẽi, ei ga. Marã nderekote'varuhua naerũ? Nde g̃anduvihavuhuro tuhẽ ereko naerũ? ei ga Jesus'ga pe.

36 —Ji ko yvyakotyve'g̃a nduvihava'g̃a atyvi, ei Jesus'ga ga pe. Po ji g̃anduvihava'g̃a ja hamo, a'ero po jireheve'g̃a g̃a avykyi ji repyga hamo tomondoyme ti g̃a ga judeus'g̃a nduvihava'g̃a po pe javo hamo, ei ga. Ji ko avove'g̃a nduvihava'g̃a atyvi reki, a'e ji nde ve, ei ga Pilatos'ga pe.

37 A'ero Pilatos'ga ei ga pe:

—Nde ko huvihavuhua tuhẽ naerũ? ei ga ga pe.

—Nde ere'e katu ji ve nde ko huvihavuhua javo, ei Jesus'ga ga pe. Ajo ji ji'a yvyakotyva'ero kako tamombe'u ti g̃a pe a'itituhẽva'ea javo, ei ga. Kiroki g̃a oko hete a'itituhẽva'ea rehe – g̃a g̃wendu katu nhinhi'ig̃a a'ero, ei ga ga pe.

38 —Manongara tuhẽ po a'itituhẽva'ea naerũ? ei Pilatos'ga ga pe a'ero.

Pilatosva'ea ojukauka Jesus'ga

(Mateus 27.15-31; Marcos 15.6-20; Lucas 23.13-25)

A'ero Pilatos'ga hoa'javi mytu'ẽ me judeus'g̃a pyri.

—Ga ndokote'varuhui'i'i, a'e ji pe me, ei ga. 39 Nahã ji ei pe me kiro a'ero. Kwara nanani Páscoa aporame pe ei ji ve ipyhygipyra'ga rehe. A'ero ji ga mohemukari cadeia hugwi, ei Pilatos'ga g̃a pe. Ma'g̃a ji amohemuka kiro pe me a'ero? Amohemuka po ti ji pe me Jesus'ga penduvihavuhuhete'ga? ei ga g̃a pe.

40 —Ga rũi tuhẽ! ei g̃a ohapukaita. Teremohemukari tuhẽ akoja'ga! ei g̃a. Barrabás'ga ti emohemuka, ei g̃a Pilatos'ga pe.

Barrabás'ga ko governo movahĩve'ga okote'varuhuve'ga.

19

1 A'ero Pilatos'ga Jesus'ga kupepytera nupanupãukari ipira'javuhuva'ea pyvõ. 2 Igwete soldados'g̃a Jesus'ga rerekomemuapotari. Nurã g̃a ipovãpovani yhypoa hatiuhũva'ea onhatimag̃atuva'ea apovo. Igwete g̃a inog̃i Jesus'ga akag̃a rehe nahã huvihava'g̃a akanitara javo tehe. Igwete g̃a imongiukari ga pe tapy'ynhapig̃wag̃ahiva'ea nanongara huvihava'g̃a omongi javo ga pe. 3 Nahã g̃a Jesus'ga rerekomemui u'ua ga pyri.

—Ejory ti judeus'g̃a nduvihavuhuhetero, e'iuhu g̃a onhi'ig̃a mondovo ga pe.

Igwete g̃a garova petepetegi ga rerekovo. 4 Aerẽ Pilatos'ga hoa'javi mytu'ẽ me judeus'g̃a pyri.

—Pehepia ga, ei ga. Kiro ji ga mbuhurukara'javi pe pyri tapekwaha ti ji'ee'yma ga pe. A'ereki ga ndokote'varuhui'i'i reki, ei Pilatos'ga g̃a pe.

5 A'ero Jesus'ga heruri tapy'ynhapig̃wag̃ahiva'ea rerekovo. Hatiuhũva'ea ga gwereko oakag̃a rehe ipovanipyra. Igwete Pilatos'ga ei:

—Kiro ki ga u! Pehepia ga! ei ga g̃a pe.

6 Kiro ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a ga repiagi guardas'g̃a pavẽi. A'ero g̃a hapukajahivi javo:

—Ejukauka ga! ei g̃a. Embovyruka ga yva rehe!

Igwete Pilatos'ga ei g̃a pe:

—Pe tuhẽ ti pembovy ga jukavo yva rehe, ei ga g̃a pe. Ji ki a'e te a'e pe me: Ga ndokote'varuhui'i'i, ei ga g̃a pe.

7 Igwete judeus'g̃a ei ga pe:

—Oreramonhava'ea e'i ikwatija hako: “Kiroki ga ombotegwete Tupana'ga – pejuka po pe gaha hamo,” ei ahe hako, ei g̃a. Nurã reki ore ga jukaukapotari kiro. A'ereki ga e'i: “Ji ko Tupana'ga ra'yramo ako,” ei ga, ei g̃a Pilatos'ga pe.

8 A'ea renduvame Pilatos'ga kyhyjihetei mara'ngu po ga Tupana'ga ra'yra'ga tuhẽ javo. 9 Igwete ga hoa'javi ongaruvihava pype javo Jesus'ga pe:

—Mome ahe tuhẽ nde naerũ? ei ga ga pe.

Emo Jesus'ga nonhi'ig̃i ga pe. 10 Igwete Pilatos'ga ei ga pe:

—Nerenhi'ig̃ihũ nde ji ve? ei ga. Nderekwahavi tuhẽ nde jipopoakara naerũ? G̃anduvihavamo ji erame g̃a pe po ti g̃a nde mohemi nehẽ, ei ga. Ji erame g̃a pe po ti g̃a nde kutugi yva rehe nde jukavo nehẽ, ei ga Jesus'ga pe.

11 Igwete Jesus'ga ei ga pe:

—Tupana'ga nde mbopopoakarame jate po nde popoakaramo ji jukavouka g̃a pe, a'e ji nde ve, ei Jesus'ga ga pe. Nurã kiroki ga ji mondouka nde ve – nde hohe'i tehe ga rekote'varuhui a'ero, ei ga ga pe.

12 A'ero Pilatos'ga ei oyvyteri pe: “Tamohemuka tuhẽ ti Jesus'ga.” Judeus'g̃a okwaha a'ea. Nurã Pilatos'ga horame g̃a pyri g̃a hapukajahyahivi ga pe:

—Ga mohemukarame po ti nde nderekokatua'javi nhanderuvihavuhu'ga pe César'ga pe. A'ereki Jesus'ga e'i tehe: “Jihi ko g̃anduvihavuhuhetero,” ei g̃a. Nanongara'g̃a ko omovahĩ César'ga. Jesus'ga mohemukara renduvame po ti César'ga nhimboahihetei nde ve a'ero nehẽ, ei g̃a Pilatos'ga pe.

13 A'ea renduvame Pilatos'ga Jesus'ga mbuhurukari onga hugwi. Igwete ga apygi juizes'g̃a apykava rehe oina – perope g̃a omondo itapereuhua yja rehe inog̃a. Judeus'g̃a nhi'ig̃imo pevova'ea rera ko Gabatá. 14 Kiro ko sexta-feira. A'ea rupi judeus'g̃a omboavujikwe mbatera toryva rupiara Páscoa rupiara. Ahaji katu Pilatos'ga apygi a'ero, ta'e ti kiro gareaporog̃ita pe javo judeus'g̃a pe.

—Pehepia te pejuvihavuhuhete'ga! ei ga Jesus'ga repiuka g̃a pe.

15 Emo g̃a hapukajahyahivuhui javo ga pe:

—Embovyruka ga! ei g̃a. Embovyruka ga! Ejukauka ga yva rehe! ei g̃a ga pe.

—A'iti re po ti ji ga mbovyrukari ga jukavouka penduvihavuhuhete'ga nehẽ? ei Pilatos'ga g̃a pe javo.

—César'ga jate ko oreruvihavuhu'ga! ei g̃a ga pe. Ndorogwerekoi ore ojipe'ga oreruvihavuhuro, ei ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a ga pe javo.

16 A'ero Pilatos'ga Jesus'ga mondoukari g̃apo pe soldados'g̃a ti tokutu ga yva rehe ga mbovya javo.

Okutu ahe Jesus'ga yva rehe ga mbovya

(Mateus 27.32-44; Marcos 15.21-32; Lucas 23.26-43)

17 Igwete soldados'g̃a Jesus'ga rerohoi a'ero cidade hugwi. Gajati'yva rehe g̃a herohoukari ga pe yva gajukahava rupiara. Aerẽ g̃a Jesus'ga rerovahemi yvytyra rehe. Yvytyra rera ko Aheapindava. Judeus'g̃a e'i jupe Gólgota.

18-23 Pevo g̃a Jesus'ga rerovahemi hekyita gapira ga hugwi. Igwete g̃a ga kutugi a'ero yva rehe ga mbovya ga mo'ama ga jukavo. Ojikwe Pilatos'ga okwatijarukaripe yva raygwera rehe. Igwete ga imondoukari ikutugauka Jesus'ga arimo. Nahã i'ei ikwatijara: “Agwa'ga ko Jesus'ga Nazarépeve'ga. Ga ko judeus'g̃a nduvihavuhuhete'ga,” e'i ikwatijara yva raygwera rehe. Pilatos'ga okwatijaruka a'ea judeus'g̃a nhi'ig̃imo. Okwatijaruka ga romanos'g̃a nhi'ig̃imo no. Okwatijaruka ga gregos'g̃a nhi'ig̃imo no. Igwete Pilatos'ga imondoukari yva raygwera ikutugauka yva rehe Jesus'ga arimo. A'ero he'yjuhuve'g̃a nhi'ig̃i jupe judeus'g̃a. A'ereki ira'agwe Jesus'ga kutuhava cidade hugwi. A'ero ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a ei Pilatos'ga pe novĩa:

—Terekwatijarukari: “Ga ko judeus'g̃a nduvihavuhuhete'ga,” ei g̃a ga pe. Nahã ekwatijaruka: “Agwa'ga e'i ojive: ‘Ji ko judeus'g̃a nduvihavuhuhetero’.” A'ea ekwatijaruka inog̃a hehe, ei g̃a Pilatos'ga pe novĩa.

Emo Pilatos'ga e'i g̃a pe:

—Na tu ve te nhirembikwatijarukaragwera, ei ga.

Igwete soldados'g̃a Jesus'ga kutugi yva rehe ga mbovya ga mo'ama ga jukavo. Igwete g̃a mokonhava'ea mbojogwovai Jesus'ga rehe ahe mo'ama ojipea rehe yva rehe. Jesus'ga ahepyteri pe o'ã.

Aerẽ soldados'g̃a ipyhygi gapira ima'eamo ojohupeupe. Quatrove'g̃a onhinanhinani ipyhygi ojipeji gapira ojive. Aerẽ g̃a ojipea ipyhygi nimbojahaviva'ea kirojateva'ea. 24 Igwete g̃a ei ojohupe:

—Kia ti timbotararagyme, ei g̃a ojohupe. Manamo po ti nhande herekoi gapira nehẽ? ei g̃a. Timombo'ri ti ita'java'ea herekohavamo, ei g̃a ojohupe.

Nurã g̃a imombo'ri gapira rehe. Nahã soldados'g̃a ndekoi tapy'ynhapira rehe a'ero. Oma'ema'ẽ g̃a Jesus'ga pira ga nhi'ĩpo'ruavo a'ero. A'ereki Tupana'ga rembikwatijarukara omombe'u nhog̃wenonde Cristo'ga nhi'ig̃ag̃wama hako. Nahã Cristo'ga ei:

“Oma'ẽ g̃a jipira ojohupe,” ei ga.

“Ojipea rehe g̃a imombori ita'java'ea,” ei ga.

Ikwatijara omombe'u ganhi'ig̃ag̃wama hako. Na tuhẽ reki soldados'g̃a ndekoi gapira rehe a'ero ipojykavo ojive ikwehe.

25 Kiro Jesus'ga o'yembora repiagi. Pevo ahe ami Jesus'ga kutuhava pyri. Jesus'ga yembora irũhẽa pevo o'ã ahe pyri no Mariahẽa no – kiroki hẽa Clopas'ga rembirekohẽa. Maria Madalenahẽa pevo o'ã g̃a pyri no. 26 Kiro Jesus'ga o'yembora repiagi a'ero g̃wemimbo'ehara'ga reheve g̃wemiarõhara'ga reheve. A'ero ga ei o'yembora pe:

—Ha'i, ei ga. Gaha po ti oko ndera'yra ja nehẽ ji py'rovo nehẽ, ei ga ahe ve.

27 G̃wemimbo'ehara'ga pe ga ei a'ero:

—Hẽa po ti oko ndehya ja nehẽ, ei ga. Ereko katu ti hẽa a'ero eyhẽaramo, ei Jesus'ga ga pe.

A'ero garemimbo'ehara'ga ahe rerohoi g̃wonga pe. Igwete ga ahe repiakatui jipi.

Jesus'ga omano

(Mateus 27.45-56; Marcos 15.33-41; Lucas 23.44-49)

28 Aerẽ Jesus'ga ei oyvyteri pe: “Anhi'ĩpo'ru pa ji Tupana'ga kiro,” ei ga. Kirẽ ga ei:

—Jiygwei ji.

A'ea erame ga onhi'ĩpo'ru ahe. A'ereki Tupana'ga okwatijaruka ahe ve Cristo'ga ygwejag̃wama mombe'gwovo hako.

29 Gwereko pevo vinho tajahiva'ea ya'ia pype. A'ero g̃a ipyhygi jyruhuva'ea imondeva vinho pype ipimombyga yvyra rehe hissopo rehe. Igwete g̃a imbovyri imondovouka Jesus'ga juru pe topyte ti ga javo. 30 Ipyterame Jesus'ga ei a'ero:

—Anhi'ĩpo'ru pa ji, ei ga.

A'ero ga nhova'apyni omanomo.

Oykikutu ahe Jesus'ga

31 Aerẽ judeus'g̃a nduvihava'g̃a hoi javo Pilatos'ga pe:

—Emopenuka ti yvareheve'g̃a netymakag̃a tomanog̃atu ti g̃a, ei g̃a ga pe. A'ero po ti g̃a ahera'oa mbojyvi herogwovo nehẽ, ei g̃a ga pe.

E'i g̃a a'ea Pilatos'ga pe. A'ereki a'ea ko sexta-feira mbatera mboavujikwehava g̃a pe. Ndopotari g̃a ahera'oa mo'amipyra yva rehe sábado rupi oporavykye'yma rupi. A'ereki a'ea ko huvihahetea g̃a pe sábado Páscoa rekoro g̃waramo. Nurã g̃a hoi javo Pilatos'ga pe tomopenuka ti ga g̃anetymakag̃a g̃a jukavouka javo. 32 A'ero Pilatos'ga soldados'g̃a mondoukari yvareheve'g̃a pyri. Igwete g̃a hoi Jesus'ga aherovaive'ga retymakag̃a nupamo imopena. Kirẽ g̃a hoi ojipe'ga pyri Jesus'ga rovai garetymakag̃a nupamo imopena. 33 Urame Jesus'ga pyri g̃a ei reki:

—Omano jipe po ahe ra'e, ei g̃a.

Nurã g̃a nomopeni Jesus'ga retymakag̃a. 34-37 Emo soldado'ga Jesus'ga ykikutugi ta'akwara pyvõ. Kiro gara'oa hugwi turi garekoa yhya pavẽi. Imopene'ymame Jesus'ga kag̃a soldados'g̃a onhi'ĩpo'ru ahe. A'ereki nahã Tupana'ga okwatijaruka ahe ve imombe'uuka hako.

“Nomopeni'i'i po ti g̃a gakag̃a nehẽ,” e'i ikwatijara hako.

Ojipea Tupana'ga rembikwatijarukara e'i no:

“Gwepigwepia po ti g̃a g̃wembikutuhara'ga nehẽ,” e'i ikwatijara hako.

Kiroki ga omombe'u kiro pe me – gaha gwepia tuhẽ Jesus'ga manoagwera ikwehe. Omombe'u ga kiro pe me taperovia ti javo. Omombe'u katu ga. Okwaha hete ga a'ea a'itituhẽva'ea ji amombe'u javo.

Ono ahe Jesus'ga ra'oa ita kwaruhua pype

(Mateus 27.57-61; Marcos 15.42-47; Lucas 23.50-56)

38-39 Aerẽ José'ga hoi javo Pilatos'ga pe. Cidade de Arimatéia pe José'ga ruvi. Ojiko nhimi ga Jesus'ga rehe. A'ereki ga okyhyji judeus'g̃a nduvihava'g̃a hugwi. Igwete ga hoi javo Pilatos'ga pe.

—Taroho ti Jesusva'ea ra'oa, ei José'ga ga pe.

—Kwa, ei Pilatos'ga. Eroho ti a'ero, ei ga ga pe.

A'ero ga hoi Jesus'ga ra'oa pyri Nicodemos'ga pavẽi – gaha ymya oho Jesus'ga pyri ga repiaga ypytunimo raikwehe. Nicodemos'g̃a gweroho perfume apopyra ojupi. Japopyra ko mirra mohag̃a'java'ea aloés pavẽi yvahugwiva'ea memei. He'yiva'ea g̃a gweroho trinta e cinco quilos. Ipohyi hete japopyra. A'ero g̃a hoi ipyhyga Jesus'ga ra'oa. 40 Igwete g̃a a'ea imamani tapy'ynhapipyryva pyvõ imondovo perfume apopyra tapy'ynhapira pype inog̃a. A'ereki nahã judeus'g̃a omboavujikwe ahera'oa jipi ahetyma renonde. 41 Ira'agwe tuvi itymipyra Jesus'ga jukahava hugwi. Gwereko pevo itaruvihavuhua kwaruhua ahetỹhavamo. Ndogwerekoangavi ve ahera'oa ipype. 42 Ira'agwe g̃waramo José'g̃a Jesus'ga ra'oa rerohoi pevo imondovo inog̃a ipype. A'ereki g̃aporavykye'yma sábado u g̃werĩ.

20

Jesus'ga okwera omanoa hugwi

(Mateus 28.1-8; Marcos 16.1-8; Lucas 24.1-12)

1 Domingo rupi ypyhajive Maria Madalenahẽa hoi itaruvihavuhua kwaruhu pe hepiaga – perope g̃a ono Jesus'ga ra'oa. Nako'eg̃atui ve hẽa horame. Igwete hẽa hepiagi itauhua ikwaruhua rovapytymbava.

—Ope'auhu g̃a itauhua jurukwara hugwi! ei hẽa.

2 Igwete hẽa jivyri onhana ua tamombe'u ti Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a pe javo. A'ero hẽa ruri Simão Pedro'ga pyri ojipe'ga pyri no Jesus'ga remiarõhara'ga. Igwete hẽa imombe'ui g̃a pe.

—G̃wenohẽ po g̃a nhandepojykahareteva'ea ra'oa ikwaruhua hugwi raji'i, ei hẽa. Ore ndorokwahavi kiro ahenog̃agwera, ei hẽa g̃a pe.

3 Nurã Pedro'ga hoi ojipe'ga pavẽi ogwovo itakwaruhu pe hepiaga. 4 Onha memei g̃a ojogwerogwovo. Ojipe'ga koji'i tehe onha Pedro'ga hohe ogwovo. Igwete ga vahemypyi ikwaruhu pe. 5 A'ero ga apyni tapy'ynhapipyryva repiaga ipype. Emo ga ndoki ipype. 6 Kiro Simão Pedro'ga vahemi ga reviri okiavo ipype. Igwete ga hepiagi tapy'ynhapipyryva no. 7 Pevo tuvi Jesus'ga akag̃a mamanipyra no. A'ea ko irupe'i tuvi tapy'ynhapipyryva hugwi onhimamana oina. 8 Kiro ojipe'ga reki ipype a'ero hepiaga – kiroki ga urypy ikwaruhu pe novĩa. Igwete ga hepiagi herovia Jesus'ga kwerava. 9 A'ea rupi onhimi ve g̃a pe ikwatijara remimombe'ua. Tupana'ga rembikwatijarukara e'i jipe: “Okwerava'ja tuhẽ po ti ga omanoa hugwi nehẽ,” e'i ikwatijara hako. Emo a'ea onhimi ve g̃a pe. 10 Igwete g̃a jogwerojivyra'javi onga pe a'ero ojogwerokuva.

Jesus'ga ojipiuka Maria Madalenava'ea pe

(Mateus 28.9-10; Marcos 16.9-11)

11 Aerẽ Maria Madalenahẽa hoa'javi ojehe'gwovo o'ama mytu'ẽ me ikwaruhua pyri. Ojehe'orame hẽa nhova'apyni hepiaga ikwaruhua pype. 12 Igwete hẽa mokonha'g̃a ndepiagi pevo Tupana'gapyrive'g̃a. Tig̃ahivuhu g̃apira. Oapy g̃a oina Jesus'ga nog̃agweri pe. Ojipe'ga oapy Jesus'ga akag̃agweri pe. Ojipe'ga Jesus'ga pyagweri pe oapy oina. 13 Igwete Mariahẽa g̃a ndepiagi. A'ero g̃a ei hẽa pe:

—Kui'i, maraname nde jehe'oi?

—G̃wenohẽ g̃a jipojykahareteva'ea ra'oa, ei hẽa. Ji ndakwahavi ahenog̃agwera a'ero, ei hẽa g̃a pe.

14 Onhi'ig̃irẽ hẽa jirovagi Jesus'ga repiaga novĩa ga mombaragwahave'yma. 15 Igwete ga ei hẽa pe o'ama:

—Kui'i, gara rehe nde jehe'oi e'ama? Ma'g̃a nde ereheka naerũ? ei ga hẽa pe.

Igwete hẽa etehei oyvyteri pe: “Ga ko itymipyra repiakatuhara'ga.” Nurã hẽa ei ga pe:

—Po nde ahera'oa rerohoi raji'i emombe'u ti ji ve ahenog̃agwera taroho ti a'ero, ei hẽa ga pe.

16 —Maria, ei Jesus'ga hẽa pe.

Kiro hẽa jirovapavi ga koty ga repiakatuavo.

—Raboni, ei hẽa ga pe. (A'ea judeus'g̃a e'i ombo'ehara'g̃a pe.)

17 —Tajipyhygi, ei Jesus'ga hẽa pe. A'ereki ji ndajiupiri ve jiruva'ga pyri, ei ga. Eho ti nhiirũ'g̃a pyri nhiremimbo'ehara'g̃a pyri. Emombe'u ti nhinhi'ig̃a g̃a pe tokwaha ti g̃a javo, ei ga. Kiro po ti ji jiupiri jiruva'ga pyri g̃anduvete'ga pyri. Gaha ji ambohete Tupana'ga. Gaha g̃a ombohete no, ei ga. Emombe'u ti g̃a pe tokwaha ti g̃a jihoag̃wama ga pyri, ei Jesus'ga hẽa pe.

18 Igwete Maria Madalenahẽa hoi Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a pyri javo.

—Ahepia ko ji nhandepojykaharete'ga ko! ei hẽa g̃a pe.

Igwete hẽa imombe'upavi Jesus'ga nhi'ig̃a ojive.

Jesus'ga ojipiuka onzeva'ea pe

(Mateus 28.16-20; Marcos 16.14-18; Lucas 24.36-49)

19 A'ea rupi jitehe domingo rupi Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ndekoi onhimono'og̃a onga pype ypytunimo. Hovapytymba katu g̃a. A'ereki g̃a okyhyji hete judeus'g̃a nduvihava'g̃a hugwi. Emo Jesus'ga uhu o'ama ojipiuka g̃apyteri pe.

—Tu katu ti pepy'a, ei ga g̃a pe.

20 Onhi'ig̃ame g̃a pe ga hepiukari opokutugagwera oykikutugagwera reheve. Ga repiagame g̃a ndoryndoryvamo a'ero. 21 Kiro Jesus'ga ea'javi g̃a pe:

—Tu katu ti pepy'a, ei ga. Jiruva'ga ji mbuhuruka avo ikwehe tomombe'u ti ga nhinhi'ig̃a javo ji ve ikwehe. Na jitehe po ti ji pe mondoukari nehẽ no tapemombe'u ti nhinhi'ig̃a ojipe'g̃a pe nehẽ no, ei ga g̃a pe.

22 A'ero ga ipyi g̃a ndehe.

—Kiro ji imondoi Tupana'ga ra'uva pe me. Peko ti a'ea rehe a'ero, ei ga g̃a pe. 23 Po ti pe ei ojipe'g̃a pe Tupana'ga omombo pendekote'varuhua pe hugwi javo, a'ero ga imombori tuhẽ g̃a hugwi, ei ga. Po ti pe ei g̃a pe Tupana'ga nomombori pendekote'varuhua pe hugwi javo, a'ero ga nomombori tuhẽ, ei Jesus'ga ga pe.

Jesus'ga ojipiuka Toméva'ea pe

24 Ojipe'ga Jesus'ga remimbo'ehara'ga nduvi pevo jara'g̃a pyri Jesus'ga jipiukarame g̃a pe. O Gêmeo ei g̃a ga pe Tomé'ga pe. 25 Igwete jara'g̃a ei ga pe:

—Orohepia ore Jesus'ga oji'i, ei g̃a imombe'gwovo ga pe novĩa.

E'ia'jaa'ja g̃a ga pe novĩa. Emo ga ndogweroviarihu g̃anemimombe'ua ojive. Igwete ga ei g̃a pe:

—Ji tahepia na'ẽ ti itaju'ia rembikutugagwera gapo pe, ei ga. Tamondo na'ẽ ti nhipũa itaju'ia rembikutugagwera rehe. Tapo'ẽ na'ẽ ti gaykikutugagwera pype, ei ga. Nhipo'ẽe'ymame po ti ji ndaroviari tuhẽ gakwerava'java nehẽ, ei Tomé'ga g̃a pe.

26 Irũa domingo rupi Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a nhimono'og̃a'javi onga pype. A'ea rupi Tomé'ga rekoi g̃a pyri a'ero. G̃wovapytymbava'ja g̃a onga novĩa. Emo Jesus'ga uhu o'ama g̃a pyri ojipiukara'java g̃a pe.

—Tu katu ti pepy'a, ei ga g̃a pe.

27 Igwete ga ei:

—Tomé, embuhu ti epũa jipokutugagwera repiaga, ei ga. Epo'ẽ ti jiykikutugagwera pype. Erovia tuhẽ ti jikweravagwera a'ero, ei Jesus'ga ga pe.

28 A'ero Tomé'ga ei ga pe:

—Nde ko jipojykaharetero tuhẽ! Tupanamo tuhẽ ko nde! ei ga. Orombohete ji nde, ei ga.

29 —Ji repiaga g̃waramo nde heroviari a'ero, ei Jesus'ga ga pe. Emo pyry hete jirepiage'ỹve'g̃a pe g̃a heroviarame ojikoga ji rehe, ei ga.

Okwatija ahe toko ti g̃a Tupana'ga pyri javo

30 Jesus'ga oapoapo hete ahemonhimomby'ava'ea g̃wemimbo'ehara'g̃a pyteri pe jipi. Ji namombe'upavi ikwatijarame agwa. 31 Kia ki a'e te ji akwatija taperovia hete ti Jesus'ga rekohava javoji. A'ero po ti pe ei: “Ga ko Cristoramo oko Tupana'ga remimbuhurukaramo. Ga ko Tupana'ga ra'yramo tuhẽ,” pe'e po ti pe ga pe. Akwatija ji pe me tapendeaporog̃ita pyahu ti no pejikogame Jesus'ga rehe. A'ero po ti pe ndekoi avuirama yvagi pe Tupana'ga pyri nehẽ.

21

Jesus'ga ojipiuka seteva'ea pe

1 Aerẽ Jesus'ga jipiukara'javi g̃wemimbo'ehara'g̃a pe a'ero okweravirẽ omanoa hugwi. Ypiahu pe Tiberíades pe ga jipiukara'javi g̃a pe. Nahã a'ero. 2 Jesus'ga remimbo'ehara'g̃a ojogwereko ojogwerojuva: Simão Pedro'ga, Zebedeu'ga ra'yra'g̃a, Tomé'ga no – ga pe g̃a ei o Gêmeo. Natanael'ga oko g̃a pyri no – gaha u cidade de Caná pe Galiléiapeve'g̃a gwyri pe. Mokonha'g̃a ojogwereko g̃a pyri no. 3 Igwete Simão Pedro'ga ei g̃a pe:

—Koro ji hoi imomboa pira mboahava, ei ga.

—Toroho ti nde rupi, ei jara'g̃a ga pe.

Igwete g̃a jogwerohoi onhinhag̃a yharuhua pype ojogwerogwovo. Nombo'ari'i'i reki g̃a imog̃o'eamo. 4 Kwara po'rirame Jesus'ga jipiukari o'ama yembe'yi pe. Emo garemimbo'ehara'g̃a nonhimombaragwahavi ve ga rehe. 5 Igwete ga ei g̃a pe:

—Napembo'ari pe mo? ei ga.

—Norombo'ari ore, ei g̃a.

6 —Pemombo ti pejovai pytera koty, ei ga. A'ero po ti pe imbo'ari nehẽ, ei ga g̃a pe.

A'ero g̃a imombori ojovai pytera koty. Kiro g̃a nombo'ava'javi pira mboahava yharuhua pype a'ero. Tegwete g̃a pe. A'ereki ipohyi hete g̃a pe pirare'yjuhua rerekovo g̃waramo. 7-8 A'ero Jesus'ga remimbo'ehara'ga garemiarõhara'ga ei Pedro'ga pe:

—Nhandepojykaharete'ga ko kiro oko, ei ga.

A'ea renduvame Simão Pedro'ga imongi opira i'arimova'ea nhapytiamo ojihe. A'ereki g̃a imbo'arame gwekyi opira. Igwete ga pori y pe ua. A'ereki g̃a ira'agwe u yembe'yva hugwi cem metros. Igwete jara'g̃a nduri yharuhua pype imoatamo pira mboahava herua pirahetehua reheve. 9 Jesus'ga omoka'ẽ pira tatapynha pyvõ o'ama yembe'yi pe. Pão ga gwereko no. Igwete g̃a nduri o'eamo yhara hugwi hepiaga. 10 A'ero Jesus'ga ei g̃a pe:

—Peru ti mo penhimimbo'aripyra, ei ga g̃a pe.

11 Kiro Simão Pedro'ga henohemi herohyryryga imboahava herua yembe'yi pe. Tynahẽ hete imboahava pirahetehua rerekovo. A'ereki he'yjuhu pira cento e cinquenta e três. Huvihaviha hete pira. Emo pira mboahava ndotorogi reki. 12 Igwete Jesus'ga ei g̃a pe:

—He pejijo i'gwovo mo, ei ga.

Garemimbo'ehara'g̃a opojihu javo ga pe manamo nde javo. A'ereki g̃a okwahavipe ga ko nhandepojykaharete'ga javo. 13 Igwete Jesus'ga hoi ipyhyga pão pira moka'embyra reheve ima'eamo g̃a pe.

14 Três kiro Jesus'ga jipiukara'javi g̃wemimbo'ehara'g̃a pe a'ero okweravirẽ omanoa hugwi.

Jesus'ga onhi'ĩ Pedrova'ea pe

15 G̃a i'upavirẽ Jesus'ga ei Simão Pedro'ga pe João'ga ra'yra'ga pe:

—Simão, ei Jesus'ga. Enhimombe'u ti kiro ji ve. Jara'g̃a hohe'i tehe nde ji arõhetei? ei ga ga pe.

—Na tuhẽ. Ji ko oroarõ hete nde, ei ga. Nde erekwaha nhiremiarõhetea, ei ga Jesus'ga pe.

Igwete Jesus'ga ei ga pe:

—Nahã ti a'ero. Ovelhas repiakatuhara'g̃a gwepia katu ovelhas jipi. Na jitehe ti ehepia katu jireheve'g̃a mbojikoheteavo ji rehe, ei ga Simão Pedro'ga pe.

16 Kirẽ Jesus'ga ea'javi ga pe:

—Simão, ji arõ hete nde? ei Jesus'ga ga pe.

—Oroarõ hete ko ji ndehe. Nde erekwaha nhiremiarõhetea, ei Simão Pedro'ga.

Igwete Jesus'ga ei ga pe:

—Hepiakatuhara'g̃a gwereko katu ovelhas jipi. Na jitehe ti ereko katu jireheve'g̃a mbo'eavo nhinhi'ig̃a rehe, ei ga Simão Pedro'ga pe.

17 Kirẽ Jesus'ga ea'javi ga pe:

—Simão, ji arõ hete nde?

A'ero Simão Pedro'ga rekoveveuhuro a'ea ero g̃waramo ojive. A'ereki três vezes Jesus'ga ea'jaa'javi ga pe: “Ji arõ hete nde?” Nurã ga ei Jesus'ga pe:

—Jesus, erekwaha pa nde mbatera. Nde erekwaha nhiremiarõhetea! ei ga Jesus'ga pe.

Igwete Jesus'ga ei ga pe:

—Hepiakatuhara'g̃a gwepia katu ovelhas jipi. Na jitehe ti ehepia katu jireheve'g̃a mbojikoheteavo ji rehe, ei ga Simão Pedro'ga pe. 18 Amombe'u katu tuhẽ ji nde ve: Evoja'irame nde eremongi epira egwovo enhimimbotarimova'ea rupi ekovo raikwehe, ei Jesus'ga ga pe. Aerẽ exava'erame po ti nde epoa pyhoi nehẽ. A'ero po ti ojipe'ga nde kwari nde rerogwovo nehẽ – perope nde nderehopotari, ei ga Simão Pedro'ga pe.

19 Ga manoag̃wama pe Jesus'ga ei. Omombe'u ga ga pe nahã po ti nde manoi nehẽ javo.

—Nde manorame po ti ojipe'g̃a ei nehẽ: “Simão Pedrova'ea ndopohiri Tupana'ga hugwi omanorame pyry hete Tupana'ga ji ve javo,” e po ti g̃a nde mombe'gwovo nehẽ, ei ga. Nahã po ti nde hepiukari Tupana'ga ruvihavuhuhetea g̃a pe emanorame nehẽ, ei Jesus'ga imombe'gwovo ga pe.

Kirẽ Jesus'ga ei ga pe:

—Eko tuhẽ ti nhiremimbotarimova'ea rupi nehẽ, ei ga Pedro'ga pe.

Pedrova'ea e'i Jesus'ga pe: Marã po ti ga rekoi nehẽ?

20 A'ero Simão Pedro'ga jirovagi ojipe'ga repiaga. A'ereki g̃a ndeviri ga ruri Jesus'ga remiarõhara'ga – gaha ojity Jesus'ga pyri g̃a i'urame ojogwerojuva Jesus'ga manoa renonde ikwehe. A'ea rupi ga ei Jesus'ga pe ikwehe: “Jesus, ma'g̃a pe nde ei: ‘Kiro po ti ga ji mondoukari g̃apo pe topyhy g̃a ga javo’?” ei ga Jesus'ga pe ikwehe. 21 Kiro Pedro'ga jirovagi akoja'ga repiaga ga rurame ojiviri. A'ero Pedro'ga ei Jesus'ga pe:

—Oro ga, marã po ti ga rekoi aerẽ nehẽ naerũ? ei ga.

22 Igwete Jesus'ga ei ga pe:

—Ji ipotarame po ti ga rekoji jirura'java repiaga nehẽ, ei ga. Maranuhũ nde rekoi a'ea rehe naerũ? Ndehe ti eko nhiremimbotarimova'ea rupi, a'e ko ji nde ve, ei Jesus'ga Pedro'ga pe.

23 Aerẽ Jesus'gareheve'g̃a imonhimoanhani javo tehe ojipe'g̃a pe.

—Akoja'ga po ti nomanoi nehẽ Jesus'ga remimbo'ehara'ga, e'ie'i tehe g̃a.

Emo Jesus'ga nde'i reki: “Nomanoi po ti ga nehẽ.” Nahã ga e'i: “Ji ipotarame po ti ga rekoji jirura'java repiaga nehẽ. Maranuhũ nde rekoi a'ea rehe naerũ?” A'ea Jesus'ga ei ga mombe'gwovo Pedro'ga pe.

24 Akoja'ga – ga pe g̃a e'i tehe nomanoi po ti ga javo – gaha omombe'umbe'u pa Jesus'ga reaporog̃ita. A'ea jitehe ga okwatijatija inog̃a. Orokwaha tuhẽ ore a'iti tuhẽ garemimombe'ua javo, a'e ji.

25 Gwereko hete ojipea Jesus'ga rembiapoagwera onhimongyavo. Po ti ahe ikwatijapavi garembiapoagwera a'ero po ti yvya koty ndohypavi aherembikwatijara rehe nehẽ ovuhu, a'e ji.

Atos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

JESUS'GA MOIRŨHARAVA'EA REAPOROG̃ITA

Atos dos Apóstolos

1

1 Teófilo, ymya ypy ji ikwatijari nde ve imondovo ikwehe. Igwete ji imombe'upavi nde ve Jesus'ga rekohava ga ruvame avo yvya koty ikwehe. Garemimbo'eagwera ji amombe'u no ikwehe. 2-3 Garupiragwera yvagi pe ji amombe'u no.

Omanorẽ Jesus'ga kwerava'javi raikwehe. A'ero ga ikwahavukavukari okwerava g̃a pe – kiroki g̃a ga omo'emo'ẽ ojive omoirũharamo. He'yjuhu g̃akira rupi quarenta dias rupi ga jipiukaukari g̃a pe okovo g̃a pyri. Igwete ga g̃a mbo'embo'ei Tupana'ga ra'uva popoakarimo. “Nahanahã a'ero Tupana'ga rekorame g̃anduvihavuhuhetero,” ei Jesus'ga imombe'gwovo g̃a pe. 4 Aerẽ okorame g̃a pyri Jesus'ga ei g̃a pe no:

—Tapehoi na'ẽ ti cidade de Jerusalém hugwi, ei ga g̃a pe. Amombe'u ko ji pe me jiruva'ga nhi'ig̃agwera ikwehe. A'ereki ymya Tupana'ga e'i hako: “Tamondo ti jira'uva g̃a pyri nehẽ,” e ko jiruva'ga hako, ei ga g̃a pe. Tapehoi na'ẽ ti a'ero gara'uva imboha'uva, ei Jesus'ga. 5 João Batistava'ea oko g̃a pavẽi g̃a mobatizauka yhya pyvõ ikwehe. Emo nambegwehetei po ti Tupana'ga oko pe pavẽi gwa'uva mondouka pe pyri nehẽ, ei Jesus'ga g̃a pe.

Jesus'ga rerohohava yvaga pype

6 Aerẽ Jesus'ga moirũhara'g̃a jatykatykaa'javi Jesus'ga pavẽi. Igwete g̃a ei ga pe:

—Jesus, ag̃wamo nde rekorame huvihavuhuhetero po ti nhande israelitasramo hajiheve'g̃a mondomondoa'javi nehẽ? ei g̃a Jesus'ga pe.

7 Igwete Jesus'ga ei:

—Jiruva'ga g̃wemimbotarimo omongo ymyava'ea aerẽva'ea no, ei ga. Ga ndokwahavukari reki a'ea pe me, ei ga g̃a pe. 8 Gara'uva po ti uhu pe pyri pe pojykavo nehẽ. Nahã po ti Tupana'ga pe mbopopoakarukari tomombe'u ti g̃a Jesus'ga ojipe'g̃a pe javo nehẽ, ei Jesus'ga. Ji mombe'u ti a'ero Jerusalém me Judéiapeve'g̃a gwyri pe nhaporemo nehẽ, ei ga. Samariapeve'g̃a gwyri pe ti ji mombe'u nehẽ no irupeheteve'g̃a gwyri pe nehẽ no, ei Jesus'ga g̃a pe.

9 Ga nhi'ig̃irẽ Tupana'ga ga rupiri ga mondovo ojipyri yvagi pe. Ojovavu g̃a hepiaga gahoa. Yvag̃atig̃a pype ga hoi ogwovo. A'ero g̃a ndohepiaga'javi ga. 10 Ga horame g̃a gwepia hete yvaga novĩa Jesus'ga moirũhara'g̃a. Nanime mokonha'g̃a jipiukari g̃a pe o'ama g̃a pyri. Ipitig̃ahivuhu g̃a okupa. 11 Igwete g̃a ei Jesus'ga moirũhara'g̃a pe:

—Galiléiapeva'ero maranuhũrame pe hepiaguhui yvaga pejijupa? ei g̃a g̃a pe. Akoja'ga – kiroki ga Tupana'ga gwupi yvagi pe pe hugwi – ga jitehe ti ojivyra'ja ua kokoty nehẽ Jesus'ga, ei g̃a. Pehepia pe gahoa. Nahã ti ga jivyra'javi nehẽ no, ei g̃a Jesus'ga moirũhara'g̃a pe.

Judas Iscariotesva'ea rakykwepoharava'ea

12 Aerẽ Jesus'ga moirũhara'g̃a jivyri yvytyruhua hugwi monte das Oliveiras hugwi – perope oliveiras ndyvuhua u. A'ero g̃a hoi cidade de Jerusalém me. A'ereki Jerusalém ko ira'agwe um quilômetro monte das Oliveiras hugwi. 13 Ovahemame g̃a hoi onga jo'ari pe – perope g̃a opytaahi'vi upa. Pevo g̃a ndekoi Pedro'ga, João'ga, Tiagova'ea, André'ga, Filipe'ga, Tomé'ga, Bartolomeu'ga, Mateus'ga, Tiago'ga – kiroki ga Alfeu'ga ra'yra'ga. Simão'ga zelote'ga pevo oko no Judas'ga pavẽi – kiroki ga Tiago'ga ra'yra'ga. 14 Igwete g̃a jatykatykai jipi onhi'ig̃a Tupana'ga pe ojihe'ae'a kunhangwera'g̃a pavẽi. Jesus'ga yembora Mariava'ea oko g̃apyteri pe Jesus'ga irũ'g̃a no.

15 Ojipea rupi g̃a jatykaa'javi onhimongyavo Jesus'gareheve'g̃a. He'yjuhu ko g̃a cento e vinte. A'ero Pedro'ga po'ami g̃apyteri pe. 16 Igwete ga ei g̃a pe:

—Nhiirũ, ymyahũ ko Tupana'ga ra'uva okwatijaruka Daviva'ea pe hako, ei Pedro'ga g̃a pe. A'ero Daviva'ea ikwatijari aerẽva'ea Judasva'ea mombe'unhog̃wenondeavo hako – kiroki ahe soldados'g̃a nderoho Jesus'ga pyhygauka ikwehe, ei ga. Judasva'ea oko tuhẽ Daviva'ea nhi'ĩpo'ruavo, ei Pedro'ga g̃a pe. 17 Judasva'ea ko orepyteripeva'ero oko novĩa. A'ereki Jesus'ga ore mo'ẽ ji mombe'u ti ojipe'g̃a pe javo, ei ga g̃a pe.

( 18 Judasva'ea opyhyguka Jesus'ga ikwehe. Igwete g̃a ikwepygi itambere'ia imondovo ahe ve garekote'varuhuva'ea rehe Jesus'ga pyhygukara rehe. Kia pyvõ Judasva'ea ipyhygukari kohotehea. Igwete ahe hoi pevo ojijugwa ojijuvyga ojijukavo. A'ero ahe hiri. Aherevega ipugi ojikavo. A'ero ihembavi aheryhea ahe hugwi. 19 Jerusalémmeve'g̃a nhaporemo okwaha pa ahemanoa ikwehe. Igwete g̃a inog̃i Aherekoa gwyra kohoa rehe. Aceldama ei g̃a jupe onhi'ig̃imo.)

Koji'i Pedro'ga ei Jesus'gareheve'g̃a pe g̃a jatykarame:

20 —Igwete Daviva'ea ikwatijari aerẽva'ea Judasva'ea mombe'unhog̃wenondeavo inog̃a hako, ei ga. Salmos ko Daviva'ea rembikwatijara rera, ei ga. Nahã ahe ei ikwatija Judasva'ea mombe'gwovo hako.

“Tipypiaryme po ti aherongagwera oina.

Tuvyme ti g̃a ipype javoji nehẽ,” ei aherembikwatijara, ei Pedro'ga g̃a pe.

Ojipea ahe ei ikwatija no:

“Ojipe'ga ti toporavyky aherakykwepoharamo a'ero nehẽ,” ei aherembikwatijara, ei ga.

21-22 —Nurã ji ei kiro pe me, ei Pedro'ga g̃a pe. Ojipe'ga ti toko ore pavẽi a'ero tomombe'u ti ga Jesus'ga kweravagwera ore pavẽi, ei ga. Nahã ko garekoagwera: Ga oko ypy ore pavẽi João Batistava'ea g̃a mobatizarame ikwehe. Ojikoty'a ga ore pavẽi avuirama Jesus'ga rekorame orepyteri pe ore rerekovo ikwehe. Okoji ga ore pavẽi hepiaga Tupana'ga Jesus'ga rerohorame yvagi pe no, ei Pedro'ga g̃a pe. Nanongara'g̃a ti toko ore pavẽi Judasva'ea rakykwepoharamo nehẽ, ei ga g̃a pe.

23 Henduvame ganhi'ig̃a g̃a nanongara'g̃a mo'ememei José'ga Matias'ga no. Ojipea ko José'ga rera Barsabás. Justo garera no. Jara'ga ko Matias'ga. 24-25 A'ero g̃a nhi'ig̃i javo opojykaharete'ga pe Tupana'ga pe.

—Ndehe erekwaha pa ahereaporog̃ita, ei g̃a ga pe. Ma'g̃a nde erepota g̃andekoa ore pavẽi a'ero? Ehepiuka ga ore ve toporavyky ti ga nemoirũharamo okovo nehẽ, ei g̃a. A'ereki Judasva'ea opohi oporavykya hugwi kirẽ ogwovo hahyva'ea ruvihava pype, ei g̃a. Ekwahavuka ore ve a'ero enhimimbotarimove'ga, ei g̃a Tupana'ga pe.

26 Igwete g̃a ikwatijari Matias'ga rera ita'ia rehe. Ojipea rehe g̃a ikwatijari José'ga rera. A'ero g̃a inomemei ita yru'ia pype imog̃wyg̃wyma. Kiroki ita jypya ohi jugwi – a'ea gwereko Matias'ga rera. A'ero Matias'ga rekoi Jesus'ga moirũharamo. Nurã gamoirũhara'g̃a ndekoa'javi dozeramo.

2

Tupana'ga ra'uva ruragwera Jesus'gareheva'ea pyri

1 Aerẽ toryva rupi Pentecostes rupi g̃a jatykapavi onga pe – kiroki g̃a ojiko Jesus'ga rehe. 2 Kotihĩ g̃a henduvi yvyruhua'java'ea ipopoakava'ea. Kiro turi yvaga hugwi onga pype imotynahema – perope g̃a õi. 3 Igwete g̃a hepiagi tata'java'ea. Kiro turi oja'oga g̃a ndehe nhaporemo o'a. 4 Igwete Tupana'ga ra'uva g̃a pojykapavi g̃a nderekovo katu. Igwete a'ea g̃a monhi'ig̃ukari hajihejiheve'g̃a nhi'ig̃imo.

5-12 Henduvame he'yjuhuve'g̃a jatykatykai judeus'g̃a. G̃a ko pevo u Jerusalém me Tupana'gareheve'g̃a. Hajihejiheve'g̃a gwyra hugwi nhaporemo g̃a nduri upa. G̃a ko Pártiapeve'g̃a gwyripeve'g̃a. Ojipe'g̃a ko Médiapeve'g̃a gwyripeve'g̃a. Ojipe'g̃a Elãomeve'g̃a gwyripeve'g̃a, Mesopotâmiapeve'g̃a gwyripeve'g̃a no Judéiapeve'g̃a gwyripeve'g̃a, Capadóciapeve'g̃a gwyripeve'g̃a, Pontopeve'g̃a gwyripeve'g̃a, Ásiapeve'g̃a gwyripeve'g̃a, Frígiapeve'g̃a gwyripeve'g̃a, Panfíliapeve'g̃a gwyripeve'g̃a, Egitopeve'g̃a gwyripeve'g̃a, Cretapeve'g̃a gwyripeve'g̃a, Arábiapeve'g̃a gwyripeve'g̃a, Líbiapeve'g̃a gwyripeve'g̃a – kiroki g̃ayvya u cidade de Cirene pyri. Cidade de Roma hugwi ojipe'g̃a nduri upa Jerusalém me no. Jara'g̃a ko judeus'g̃a jara'g̃a pavẽi – kiroki g̃a onhimongo judeusramo. Henduvame he'yjuhuve'g̃a jatykatykai a'ero onhimomby'apava. A'ereki g̃a nhaporemo g̃wendu ojigwyripeve'g̃a nhi'ig̃a ra'ãra'ag̃a.

—Marag̃atu? ei g̃a ojohupe. Agwa'g̃a ko Galiléiapeve'g̃a nhaporemo. Marã re po g̃a ndekoi ikwahava nhandegwyripeve'g̃a nhi'ig̃a naerũ? ei g̃a ojohupe. A'ereki nhanenhi'ig̃a nhaporemo reki g̃a g̃wa'ag̃wa'ã. Omombe'umbe'u g̃a nhande ve pyryheteva'ea Tupana'ga rembiapoa, ei g̃a ojohupe.

13 Igwete ojipe'g̃a Jesus'gareheve'g̃a nderekomemumemui.

—Agwa'g̃a ko heagwyry vinho i'gwoi'gwovo, e'i tehe g̃a g̃a pe.

Pedrova'ea nhi'ig̃a ahe ve

14 Nanime Pedro'ga po'ami onzeve'g̃a pavẽi. Hahyahi ganhi'ig̃a ga erame gwe'yja'g̃a pe judeus'g̃a pe:

—Nhiirũ, pehendu ti nhinhi'ig̃a Jerusalémmeva'ero, ei ga g̃a pe. 15 “Heagwyry po avove'g̃a,” pe'ji tehe pe g̃a pe, ei ga. Avi g̃a ndaheagwyryvi reki. Ypyhajive nove horas rupi ahe ndo'ui jipi, ei Pedro'ga g̃a pe. 16 Penemienduva ko Joelva'ea omombe'u nhog̃wenonde hako – kiroki ahe omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a jipi, ei ga. A'ea pe tuhẽ ahe e'i Tupana'ga ra'uva po ti oho g̃a pyri nehẽ javo, ei ga. Joelva'ea omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a ikwatija hako, ei Pedro'ga g̃a pe. Nahã Tupana'ga ei a'ero:

17 “Nahã ti ji rekoi yvyakotyve'g̃a pavẽi mbapava koty nehẽ,” ei Tupana'ga hako, ei ga.

“Amondo ti ji jira'uva g̃a pyri nhaporemo.

A'ero po ti penymymino'g̃a imombe'ui nhinhi'ig̃a nehẽ akwaimbae'g̃a kunhangwera'g̃a nehẽ no,” ei ga, ei ga.

“Akwahavuka ti ji a'itituhẽva'ea hepiuka xava'eve'g̃a pe g̃a kirame nehẽ.

Ipyahuve'g̃a pe ti ji ikwahavukari hepiuka g̃a pe g̃akire'yma rupi nehẽ no,” ei ga, ei ga.

18 “Kiroki g̃a oko nhiremimbotarimova'ea rehe

– g̃a pyri tuhẽ ti ji imondoi jira'uva a'ea rupi nehẽ akwaimbae'g̃a pyri kunhangwera'g̃a pyri no,” ei ga.

“A'ero ti g̃a imombe'ui nhinhi'ig̃a nehẽ,” ei ga, ei Pedro'ga imombe'gwovo g̃a pe.

Joelva'ea omombe'u nhog̃wenonde Tupana nhi'ig̃a ikwatija hako, ei ga.

19 “Ahepiuka ti ji ahemonhimomby'ava'ea yvagi pe nehẽ yvya koty nehẽ no,” ei Tupana'ga, ei Pedro'ga g̃a pe.

“Ahepiuka ti ji gwyhya'javuhuva'ea no tata no.

Tatatig̃ahivuhua ti ji ahepiuka nehẽ no,” ei ga.

20 “Ogwe ti kwara nehẽ,” ei Tupana'ga.

“Jahya ti ig̃wag̃ahi nehẽ gwyhyva'ea ja,” ei ga.

“Aerẽ ti ihoi yvyakotyve'g̃a mboja'ogukahava apiavo nehẽ.

Huvihavuhuva'ea apiavo oho nehẽ nhiremimboja'ogukahava.

A'ero po ti ji ei yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita pe nehẽ,” ei ga, ei ga.

21 “Kiroki g̃a e'i ji ve ji poko ti javo

– g̃apojykaharetero po ti ji amboheaporog̃ita pyahu g̃a mongovo jijipyri avuirama nehẽ,” ei Tupana'ga, ei ga.

Nahã Joelva'ea imombe'ui Tupana'ga nhi'ig̃a kwatija hako. Joelva'ea rembikwatijara Pedro'ga omombe'u g̃a pe no.

22 Igwete Pedro'ga ei no:

—Pejapyaka ti nhinhi'ig̃a rehe, ei ga gwe'yja'g̃a pe israelitas'g̃a pe. Jesus'ga pe Nazarépeve'ga pe Tupana'ga oapouka ahemonhimomby'ava'ea ikwehe tokwaha ti g̃a nhirembiapoukara ga pe javo, ei ga. Pekwaha pe a'ea hepiaga. A'ereki pepyteri pe ga oapouka Jesus'ga pe ikwehe, ei Pedro'ga g̃a pe. 23 Ojikwe Tupana'ga ei Jesus'ga pe g̃wemimbotarimo: “Aerẽ ti ji nde mondoukari g̃apo pe nehẽ. A'ero ti g̃a nde mbovyrukari yva rehe nde jukauka nehẽ,” ei Tupana'ga ga pe, ei ga. Pehe koi Jesus'ga jukaukahara ga mbovyruka yva rehe okote'varuhuve'g̃a pe ikwehe, ei Pedro'ga g̃a pe. 24 Emo Tupana'ga Jesus'ga mbogweravi gamanoa hugwi. A'ea ga imombigi gamanoa rahya ga hugwi. A'ereki tegwete Jesus'ga piro'ye'yma gamanoa hugwi, ei ga gwe'yja'g̃a pe. 25 Ymya Daviva'ea omombe'u Jesus'ga nhi'ig̃ag̃wama ikwatija hako, ei ga. Tupana'ga rehe Jesus'ga onhi'ĩ. Nahã Jesus'ga ei a'ero:

“Nane'ymi ko ji jipojykaharete'ga repiagi jirovaki.

Ga ko ji pyri oko jipi ji pokoga

tomomynhyme ti g̃a ndepy'a javo ji ve,” ei ga onhi'ig̃a Tupana'ga rehe, ei Pedro'ga.

26 “Nurã ji roryroryvamo.

Avy'a hete ji nde rehe, a'e ji javo nde ve,” ei ga Tupana'ga pe, ei ga.

“Yvyakotyva'ero ko ji rekoi novĩa.

Emo ji a'e jipi ombogwera po ti ga jira'oa nehẽ javo,” ei ga Tupana'ga pe, ei ga.

27 “Nderepohiri ti nde ji hugwi

ji mombytavo omanove'g̃a gwyri pe nehẽ,” ei ga, ei ga.

“Neremonemukari po ti nde jira'oa nehẽ no.

A'ereki ji anhikwava'ẽ nde ve,” ei ga ga pe, ei Pedro'ga.

28 “Nde erekwahavuka ji ve jihoag̃wama ejipyri,” ei ga.

“Ejikoty'aro g̃waramo ji pavẽi ko nde ji mbohoryhetei nehẽ,” ei ga Tupana'ga pe, ei ga.

Nahã ko Daviva'ea omombe'u Jesus'ga nhi'ig̃ag̃wama ikwatija hako, ei Pedro'ga imombe'gwovo gwe'yja'g̃a pe.

29 —Nhiirũ, tamombe'u katu Daviva'ea kiro pe me a'ero nhaneramonhava'ea, ei Pedro'ga g̃a pe. Ahe nonhimombe'ui ikwatijarame hako. Jesus'ga nhi'ig̃ag̃wama Daviva'ea omombe'u nhog̃wenonde, ei ga. A'ereki Daviva'ea omano tuhẽ, ahera'oa inemba hako, ei ga. Ahe tymi ahe nog̃a hako. Kiromo jate tuvi Daviva'ea ryvya nhande pyri, ei Pedro'ga g̃a pe.

30 —Daviva'ea ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharamo oko, ei ga. Igwete Tupana'ga ikwahavukari aerẽva'ea Daviva'ea pe hako. Ga omombe'u nhog̃wenonde ahe ve Cristo'ga rekoag̃wama a'ero, ei ga. Nahã Tupana'ga ei Daviva'ea pe hako: “Tupanamo ji ei nde ve kiro,” ei ga onhinoina. “Aerẽ ti nde javijitehe nerymymino'ga israelitas'g̃a nduvihavuhuhetero toko nehẽ,” ei Tupana'ga ahe ve hako, ei ga. 31 Nurã a'ea kwahavipeavo Daviva'ea imombe'ui Cristo'ga mbogweravag̃wama, ei Pedro'ga g̃a pe. Ahe omombe'u Cristo'ga nhi'ig̃ag̃wama Tupana'ga pe a'ero, ei ga. “Nde nderepohiri ti ji hugwi ji mombytavo omanove'g̃a gwyri pe nehẽ. Neremonemukari ti nde jira'oa nehẽ no,” ei ga, ei Pedro'ga.

32 —Jesus'ga reki ahe omombe'u, ei Pedro'ga. A'ereki gaha Tupana'ga ombogwera omanoa hugwi, ei ga. Ga kweravirẽ ore nhaporemo ga repiagi ikwehe, ei ga imombe'gwovo g̃a pe. 33 A'ero Tupana'ga ga mondoi ga mongovo oypyvo yvagi pe omoirũharamo ikwehe, ei ga. Igwete ga imondoi gwa'uva Jesus'ga pyri. A'ereki ymya Tupana'ga Jesus'ga ruva'ga e'i Jesus'ga pe: “Tamondo ti jira'uva nde pyri nehẽ,” e ko ga hako, ei Pedro'ga g̃a pe. Igwete ga imondoi Jesus'ga pyri ikwehe. A'ero Jesus'ga imbuhurukari Tupana'ga ra'uva kiro ore pyri topojyka g̃a javo, ei Pedro'ga g̃a pe. Pe pehepia tuhẽ kiro Tupana'ga ra'uva rura. Pehendu pe Tupana'ga ra'uva g̃a monhi'ig̃ukarame penhi'ig̃imo no, ei ga g̃a pe. 34 Jesus'ga ko oho yvagi pe ikwehe, ei Pedro'ga. Daviva'ea ra'oa ki a'e te ndohoi, ei ga. Omanoe'ymame Daviva'ea omombe'u opojykaharete'ga Jesus'ga. Igwete ahe ei hako:

“Tupana'ga e'i jipojykaharete'ga pe:

‘Eapy ji ypyvo nhimoirũharamo,’ ei Tupana'ga,” ei Daviva'ea.

35 “ ‘Kiro ti ji nearõe'ỹve'g̃a mongoi neremimbotarimova'ea rehe,’ ei Tupana'ga jipojykaharete'ga pe,” ei ahe.

Nahã Daviva'ea ei Jesus'ga mombe'gwovo ga ko jipojykaharete'ga javo, ei Pedro'ga g̃a pe.

36 Igwete Pedro'ga ei no:

—Jesus'ga jitehe pe ga mondouka yva rehe ga jukavouka ikwehe novĩa, ei ga. Emo Tupana'ga ga mbogwera reki ga mongovo yvagi pe nhandepojykaharetero nhanderuvihavuhuhetero. Pekwaha tuhẽ a'ea pehe nhaporemo israelitasramo, ei Pedro'ga gwe'yja'g̃a pe.

37 Henduvame Pedro'ga nhi'ig̃a g̃a imbojui opy'a okote'varuhuro g̃waramo. Igwete g̃a ei Pedro'g̃a pe:

—Marã po ti ore rekoi ore nehẽ? ei g̃a.

38 Igwete Pedro'ga ei g̃a pe:

—Pepohi ti pejikote'varuhua hugwi pejikoga Jesus Cristo'ga rehe, ei ga. Penhimobatizauka ti Jesus'gareheva'ero. A'ero po ti Tupana'ga imombori pendekote'varuhua pe hugwi nehẽ, ei ga. Igwete po ti Tupana'ga imondoi gwa'uva pe pyri pe moiruamouka pe nderekovouka nehẽ. 39 A'ereki Tupana'ga e'i jipe pe me tamondo ti jira'uva g̃a pyri javo, ei Pedro'ga. “Penymymino'g̃a pyri ti ji imondoi nehẽ no,” ei Tupana'ga pe me, ei ga. Irupeve'g̃a pe Tupana'ga ei na jitehe no judeus'g̃arũive'g̃a pe. Kiroki g̃a ga omo'emo'ẽ ojive – g̃a pe nhaporemo nhandepojykaharete'ga ei, ei Pedro'ga imombe'gwovo g̃a pe.

40 Pedro'ga ega'ei g̃a pe imombe'ukatuavo. Igwete ga ei:

—Pepohi ti ag̃wamove'g̃a hugwi okote'varuhuve'g̃a hugwi Tupana'ga ti tombohahyukaryme pe me nehẽ, ei ga g̃a pe.

41 Kiroki g̃a g̃wendu katu Pedro'ga nhi'ig̃a – kiro g̃a nhimobatizaukari Pedro'g̃a pe. Três mil ko g̃a onhimongyavo – kiroki g̃a ojiko Jesus'ga rehe a'ea rupi Pedro'g̃a nderekovo. 42 Kotihĩtihĩ g̃a jihe'akatui ojogwehegwehe a'ero. G̃wendu hete g̃a Jesus'ga moirũhara'g̃a nemimbo'ea Pedro'g̃a nemimbo'ea. O'uo'u g̃a mbatera ojopyri no. I'urame g̃a japyakai Jesus'ga manoagwera rehe. Igwete g̃a nhi'inhi'ig̃i Tupana'ga pe jipi.

Jesus'gareheva'ea ojogweroju

43 Tupana'ga oapoapouka ahemonhimomby'ava'ea Jesus'ga moirũhara'g̃a pe.

—Ja'gwy! ei pevove'g̃a hepiaga. Tupana'ga ipopoaka hete, ei g̃a onhimomby'apava.

44 Igwete Jesus'gareheve'g̃a jihe'akatui jipi ojopokopokoga ombatera rehe. 45 Ombatera rerekorame g̃a imondoi ikwepyguka itambere'ia ima'ema'eamo ojipe'g̃a pe imbatere'ymame. 46-47 Nane'ymi g̃a nhimono'ono'og̃i judeus'g̃a jatykahavuhua rokari pe. Igwete g̃a hog̃ahoi onhonga pe mbatera i'gwovo ima'ema'eamo ojohupe gworygworyvamo Tupana'ga mboheteavo. Ojipe'g̃a nhaporemo e'i g̃a pe pyry hete g̃a javo. Igwete nhandepojykaharete'ga koji'ive'g̃a mbojikojikogukari ojihe jipi. Igwete ga ojiheve'g̃a mbojihe'apavukari ojogwehegwehe.

3

Ipyka'nauhũva'ea po'ag̃atua

1 Aerẽ Pedro'ga hoi g̃ajatykahavuhu pe João'ga pavẽi xanhi'ĩ Tupana'ga pe javo. Ka'aru três horas rupi g̃a hoi. A'ereki a'ea rupie'ymi judeus'g̃a oho onhi'ig̃a Tupana'ga pe. 2 Igwete Pedro'g̃a nduri. A'ea ja ojipe'g̃a ipyka'nauhũve'ga reruri pea rupi. Nane'ymi g̃a gweru ga ojatykahavuhua jurukwara pyri ga mohina. Jurukwara pe g̃a e'i Ikatuva'ea. Ipyka'naka'nauhũ po ga o'a raka'e. Nopo'ami ga a'ero. Nurã g̃a ga reruri ga mohina toporandu ga itambere'ia rehe javo. Igwete ga poranduranduvi ojipejipe'g̃a pe g̃a horame onga rokari pe. 3 Kiro Pedro'g̃a nduri a'ero. G̃a vahemame onga pe ipyka'nauhũve'ga g̃a ndepiagi oina. Igwete ga ei g̃a pe:

—Pembuhu ji ve itambere'ia, ei ga.

4 Igwete Pedro'ga ga repiahetei João'ga pavẽi. Pedro'ga e'i ga pe:

—Ejirova ore koty, ei ga ipyka'nave'ga pe.

5 A'ero ga jirovagi g̃a koty g̃a ndepiaga oina. “Ombuhu po ti g̃a mo ji ve nehẽ,” ei ga oyvyteri pe. 6 Igwete Pedro'ga ei ga pe:

—Itambere'ia ji ndarekoi te novĩa. Emo Jesus Cristo'ga popoakara ji areko Nazarépeve'ga popoakara, ei ga. Nurã ji ei nde ve: Epo'ã egwovo, ei Pedro'ga ga pe.

7 Igwete Pedro'ga ga popyhygi ga mopo'ama. Omopo'amame ga pyitaro a'ero ga pynhu'ãitaro no. 8 A'ero ga pori opo'ama ogwovo. Igwete ga reki onga rokari pe Pedro'g̃a ndupi okovo. Opoopo ga ogwovo gworygworyvamo. Igwete ga Tupana'ga mbohetehetei. 9 Pevove'g̃a nhaporemo gwepia gahoa henduva ganhi'ig̃a Tupana'ga mboheterame.

10 —Gaha, ja'gwy! ei g̃a, kiroki ga õi itambere'ia rehe jipi jurukwara pyri Ikatuva'ea pyri! ei g̃a onhimombaragwahava ga rehe.

Onhimomby'a hete reki g̃a gapyita rehe.

Pedrova'ea omombe'umbe'u ahe ve

11 Igwete ika'nauhũgwera'ga Pedro'g̃a anhuvani. Kiro pevove'g̃a nhambavi ojatykava upa g̃a pyri g̃ambo'ehai pe onga rembe'yvuhu pe – a'ea pe g̃a e'i Salomãova'ea apoa. Igwete g̃a nhimomby'ahetei ika'nauhũgwera'ga repiaga.

12 —Marã ga po'amuhũi? ei g̃a ojohupeupe. G̃andura repiagame Pedro'ga ei g̃a pe israelitas'g̃a pe:

—Maraname pe ore repiahetei penhimomby'auhuavo gapo'ama rehe? ei ga g̃a pe. Pe'e tehe po pe ore ve naerũ. “Ipaji hete g̃a Pedro'g̃a. Opyryva g̃waramo g̃a agwa'ga mopo'ami ga mondovo.” Poro po pe etehei ore ve naerũ? ei Pedro'ga g̃a pe. Na rũi reki, a'e ji pe me, ei ga. 13-16 Jesus'ga reki omopo'amuka ore ve penembiepiaga'ga penembikwahava'ga. A'ereki ore orojiko Jesus'ga rehe. Orejikoga g̃waramo ga rehe Jesus'ga ga mopo'ag̃atui pendovaki, ei ga g̃a pe.

—Nhaneremboypya ojiko hete Tupana'ga rehe hako Abraãova'ea Isaqueva'ea. Jacóva'ea ojiko ga rehe, ei ga. Gaha ombohuvihavuhu hete Jesus'ga omoirũhara'ga. Pehe ki a'e te Jesus'ga mondo nhanderuvihava'g̃a po pe ikwehe, ei Pedro'ga g̃a pe. Igwete governador'ga Pilatos'ga ei novĩa: “Amohemuka ji ga cadeia hugwi ga mbopiro'yavouka,” ei ga. Pe ki a'e te pe'e Pilatos'ga pe: “Teremohemukari Jesus'ga. A'ereki ga okote'varuhu,” pe'eteheuhu pe Pilatos'ga pe ikwehe, ei ga. Iporojukave'ga reki pe pepota gaha emohemuka ore ve javo. Pyryheteve'ga ki a'e te pe ndapepotari gahema naerũ, ei ga g̃a pe. Gaha ko yvyakotyve'g̃a mongo tuhẽ Jesus'ga. Emo pe pejukauka ga. Tupana'ga ga mbogwera reki gamanoa hugwi ikwehe, ei ga. Ga mbogweravirẽ ore ga repiaga'javi a'ero, ei Pedro'ga imombe'gwovo g̃a pe.

17 Igwete ga ei gwe'yja'g̃a pe no:

—Nhiirũ, pejukauka pe ga ikwehe. A'ereki pe ndapekwahavi tuhẽ nhanderuvihava'g̃a pavẽi, ei ga g̃a pe. 18 Ymyahũ Tupana'ga ombo'e nhog̃wenonde ahe a'ea rehe hako – kiroki ahe omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a jipi, ei ga. Ahe nhaporemo Cristo'ga mombe'u nhog̃wenonde a'ero okwaha po ti ga hahyva'ea omanomo javo. Pe Cristo'ga jukaukarame nahã Tupana'ga ahe nhi'ĩpo'ruukari a'ero, ei Pedro'ga g̃a pe.

19 —Perojijyi ti pejeaporog̃ita a'ero. Pepohi ti pejikote'varuhua hugwi pejikoga Tupana'ga rehe tohy ti ga pendekote'varuhua pe hugwi nehẽ, ei ga. 20 Pepohi ti jugwi pejikoga nhandepojykaharete'ga rehe tomomby ti ga pepy'a nehẽ. Pepohi ti jugwi pejikoga ga rehe tombuhura'ja ti ga Jesus Cristo'ga pe pyri, ei ga. Ga pe Tupana'ga e'i nhog̃wenonde tamondoa'ja ti ga g̃a pyri nehẽ javo, ei Pedro'ga g̃a pe.

21 —Jesus'ga opyta tuhẽ kiro yvagi pe Tupana'ga ti toapokatua'ja na'ẽ yvyakotyva'ea ji renonde javo, ei ga. Ymyahũ ko Tupana'ga imombe'ujipei a'ea onhi'ig̃a mombe'uharava'ea pe hako tapemombe'u ti jara'g̃a pe javo, ei ga. 22 A'ea ko Moisésva'ea omombe'u a'ero hako. A'ereki ahe e'i:

“Tupana'ga pepojykaharete'ga po ti ji'jave'ga mongoi pepyteri pe nehẽ,” ei ahe, ei ga.

“Ga po ti pejigwyripeva'ero oko pe pavẽi nehẽ.

Igwete po ti ga imombe'ui Tupana'ga nhi'ig̃a pe me nehẽ,” ei Moisésva'ea hako, ei ga.

“Pehendu katu pa ti ganhi'ig̃a a'ero nehẽ,” ei ahe.

23 “Kiroki g̃a ndohopotari ganhi'ig̃a rupi

– g̃ahã ti g̃a tombojipe'a Tupana'gareheve'g̃a hugwi g̃a jukavo nehẽ,” ei ahe hako, ei Pedro'ga imombe'gwovo g̃a pe.

24 —Samuelva'ea omombe'u nhog̃wenonde ag̃wamova'ea no hako, ahepy'rovova'ea omombe'u no Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea, ei Pedro'ga g̃a pe. Tupana'ga imombe'uukarame ahe ve ahe nhaporemo omombe'u ag̃wamova'ea hako, ei ga. 25 Pe ndepyga reki Tupana'ga omombe'uuka nhog̃wenonde ag̃wamova'ea ahe ve hako. Pe ndepyga jitehe Tupana'ga e'i jipe penamonhava'ea pe hako tamombyry ti g̃a pe nehẽ javo, ei Pedro'ga g̃a pe. A'ereki Abraãova'ea pe ga e'i jipe hako: “Nerymymino'ga po ti imombyryvi yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo nehẽ,” ei Tupana'ga ahe ve hako, ei Pedro'ga g̃a pe. 26 Pe pyri na'ẽ Tupana'ga Jesus'ga mbuhurukari a'ero ga mongovo omoirũharamo tamombyry ti g̃a pe javo, ei ga. “Tamombyry ti g̃a pe g̃a mbopohiruka pa g̃andekote'varuhua hugwi,” ei Tupana'ga pe ndepyga, ei Pedro'ga imombe'gwovo g̃a pe.

4

Onhi'ig̃ahy ahe Pedrova'ea pe

1-4 Igwete João'ga pavẽi Pedro'ga imombe'ui Jesus'ga kwerava ga manoagwera hugwi. A'ea imombe'urame g̃a pe g̃a ei:

—Okwerava g̃waramo po ti Jesus'ga nhande mbogweravi nehẽ no, ei g̃a.

Henduvame Pedro'g̃a nhi'ig̃a he'yjuhuve'g̃a heroviari ojikoga Jesus'ga rehe a'ero. Cinco mil ko g̃a a'ero Jesus'gareheve'g̃a onhimongyavo. Pedro'g̃a nhi'inhi'ig̃ame g̃a pe kiro g̃a nduri g̃a pyri. Guardas'g̃a nduvihava'ga uhu – kiroki g̃a gwepia katu judeus'g̃a jatykahavuhua guardas'g̃a. G̃anduvihava'ga uhu, mbatera kwava'ẽhara'g̃a uhu no saduceus'g̃a pavẽi. G̃a ndogweroviari omanove'g̃a mbogwerava g̃amanoa hugwi. Nurã g̃a nhimonha'ngai Pedro'g̃a ndehe g̃a omanove'g̃a mbogwerava mombe'urame ojipe'g̃a pe. Kiro g̃a nduri a'ero Pedro'g̃a pyhyga g̃a nderogwovo g̃a mongiavo cadeia pype g̃a mongia. A'ereki kiro ka'aru hete.

5 Ko'emame judeus'g̃a nduvihava'g̃a jatykai Jerusalém me tihendu ti Pedro'g̃a nhi'ig̃a javo. Xava'eve'g̃a oko judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a pavẽi. 6 Anás'ga oko g̃a pyri no ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga. Gare'yja'g̃a no Caifás'ga João'ga Alexandre'ga jara'g̃a no. 7 Igwete g̃a jatykai Pedro'g̃a mbuhuruka g̃a mo'ama ojipyteri pe tihendu ti g̃anhi'ig̃a javo. Igwete g̃a ei Pedro'g̃a pe:

—Ma'g̃a popoakara pyvõ pe ga mopo'ami ika'nauhũve'ga? Ma'g̃a e'iuhu pe me: “Pemopo'ã ga”? ei g̃a g̃a pe.

8 Nanime Tupana'ga ra'uva Pedro'ga pojykapavi. A'ero ga ei xava'eve'g̃a pe judeus'g̃a nduvihava'g̃a pe no:

9 —Pe'ji pe ore ve: “Marã pe ika'nauhũve'ga mopo'ag̃atui pyryva'ea apovo ga pe?” pe'ji pe ore ve naerũ? ei Pedro'ga g̃a pe. 10 Pekwaha ti a'ero. Nhandere'yja'g̃a nhaporemo ti tokwaha no israelitas'g̃a, ei ga. Jesus Cristo'ga reki Nazarépeve'ga – gaha ko omopo'ag̃atuuka ika'nauhũve'ga avo pepyteri pe, ei ga. Pehe Jesus'ga mbovy yva rehe ga jukavo ikwehe. Tupana'ga ki a'e te ombogwerava'ja ga gamanoa hugwi, ei Pedro'ga imombe'gwovo g̃a pe. 11 Tupana'ga rembikwatijarukara ko e'i hako, ei ga.

“Onga apohara'g̃a japorame onga ita apopyra hepiagi ojipeji ita.

A'ea g̃a imombori tiruahũ javo jupe.

Aerẽ akoja jitehe hekoi huvihavamo jara hohe

opyryhetero onga pyhykatuavo,” e'i ikwatijara hako, ei Pedro'ga.

Na jitehe ko pe, ei ga. Pe napearõi Jesus'ga tiruahũ ga javo tehe ga pe. Tupana'ga ki a'e te oarõ hete reki ga pyry hete ga javo ga pe, ei ga. 12 Jesus'ga jate reki Tupana'ga ombuhuruka nhande pyri togweru ti ga g̃a ji pyri javo. A'ereki yvya koty niandererohohavi tuhẽ. Gaha jate po ti nhande rerohoag̃wama Tupana'ga pyri nhande mongovo nehẽ, ei Pedro'ga g̃a pe.

13 Henduvame Pedro'g̃a nhi'ig̃a g̃a nhimomby'ai hehe ojapyaka upa.

—Pedro'ga ndopojihuvi ja'javo João'ga pavẽi, ei g̃a ojohupe. Marã re po g̃a ikwahahetei mbatera? A'ereki g̃a ko okoteheve'g̃a, ei g̃a. Jesusva'ea pavẽi reki g̃a ndekoi jipi onhimbo'eavo, ei g̃a ojohupe.

14 Omboja pota g̃a mbatera Pedro'g̃a ndehe novĩa. Emo ika'nauhũgwera'ga repiaga g̃a nde'ia'javi ga ag̃aturo g̃waramo g̃a pyri. 15 Kiro g̃a Pedro'g̃a mondoukari na'ẽ ojihugwi. Igwete g̃a nhomonhi'inhi'ig̃i upa.

16 —Marã po ti nhande g̃a nderekoi nehẽ naerũ? ei g̃a ojohupe. A'ereki Pedro'g̃a oapo tuhẽ ahemonhimomby'ava'ea Jerusalémmeve'g̃a ndovaki, ei g̃a. “G̃a ndoapoi,” nhande ndia'ei. A'ereki jukwaha g̃a pe nhaporemo ika'nauhũve'ga po'ag̃atua, ei g̃a ojohupe. 17 Xanhi'ig̃ahyahi ti g̃a pe a'ero g̃a mombiga tomonhimoanhanyme ti he'yjuhuve'g̃a pe, ei g̃a. Xa'e ti g̃a pe tonhi'ig̃a'javyme ti g̃a g̃a pe Jesusva'ea renoina, ei g̃a ojohupe.

18 A'ero g̃a Pedro'g̃a mbuhura'javi ojipyri. Igwete g̃a nhi'ig̃ahyi g̃a pe novĩa.

—Tapenhi'ig̃a'javi'i'i ti Jesusva'ea renoina g̃a mbo'eavo ahe rehe, ei g̃a Pedro'g̃a pe novĩa.

19 Emo Pedro'g̃a e'i g̃a pe João'ga pavẽi:

—Marã naerũ? ei g̃a. Toroko po ti ore penhi'ig̃a rehe orokoe'yma Tupana'ga nhi'ig̃a rehe hamo naerũ? A'ea po pyry Tupana'ga pe naerũ? Pejapyaka katu ti ikwahava, ei g̃a g̃a pe. 20 Oro ore, noromombe'upigi tuhẽ reki oronhimbiepiaga oronhimienduva no, ei Pedro'g̃a g̃a pe.

21 Koji'i g̃a nhi'ig̃ahyahivi Pedro'g̃a pe a'ero.

—Pepige'ymame po ti ore pe nupanupãukari nehẽ, ei g̃a g̃a pe.

Igwete g̃a g̃a mo'ẽukari g̃a mondouka. Nonupãukari reki g̃a g̃a. A'ereki he'yjuhuve'g̃a horyory pa Pedro'g̃a ndehe Tupana'ga mboheteavo ahemonhimomby'ava'ea rehe. 22 A'ereki he'yi kwara quarenta kwara ika'nauhũve'ga rehe Pedro'g̃a ga mopo'amame.

Jesus'gareheva'ea onhi'ĩ Tupana'ga pe

23 Igwete g̃a Pedro'g̃a mo'ẽukari g̃a mondovo. A'ero Pedro'g̃a hoi jara'g̃a pyri Jesus'gareheve'g̃a pyri. Igwete g̃a imombe'upavi g̃a pe ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a nhi'ig̃a ojive xava'eve'g̃a nhi'ig̃a no. 24 Henduvirẽ onhopavẽi g̃a nhi'ig̃i opojykaharete'ga pe Tupana'ga pe.

—Ereapo pa nde yvaga, yvya, paranauhũa, ipypeva'ea reheve po rimba'e, ei g̃a Tupana'ga pe. 25 Eja'uva pyvõ nde ejiheva'ea monhi'ĩ hako Daviva'ea oreramonhava'ea. A'ero ahe ei:

“Maraname israelitas'g̃arũive'g̃a nhimboahivuhui nhandepojykaharete'ga pe Tupana'ga pe?

Maraname g̃a ndeaporog̃itateheuhuro naerũ?” ei Daviva'ea hako, ei g̃a Tupana'ga pe.

26 “Yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a ojatyka upa.

Omovahĩ g̃a Tupana'ga remimbuhurukara'ga no Cristo'ga,” ei ahe hako.

27 A'ea Jesus'gareheve'g̃a ei onhi'ig̃ame Tupana'ga pe. Igwete g̃a ei ga pe no:

—A'iti tuhẽ g̃a jatykai nemoirũhara'ga movahiamo Jesus'ga movahiamo ikwehe. Ga pyry hete reki neremimbuhurukara'ga, ei g̃a Tupana'ga pe. Emo Herodes'g̃a ojatyka avo Jerusalém me Pôncio Pilatos'ga pavẽi ikwehe. Israelitas'g̃a ojatyka israelitas'g̃arũive'g̃a no Jesus'ga movahiamo, ei g̃a Tupana'ga pe. 28 Ojikwe nde ei: “Nahanahã ti g̃a ndekouhui nehẽ,” ere nde hako. A'ereki nde ndepopoaka javo jupe, ei g̃a. Na tuhẽ reki g̃a ndekoi a'ero, ei Jesus'gareheve'g̃a Tupana'ga pe.

29 —Ehepia kiro g̃anhi'ig̃ahya ore ve oji'i. “Pe Jesus'ga mombe'upige'ymame toponupanupãuka po ti ore pe nehẽ,” ei g̃a ore ve oji'i, ei g̃a Tupana'ga pe. Ore poko ti a'ero toromombe'u katu ti nenhi'ig̃a Jesus'ga mombe'gwovo g̃a pojihuve'yma nehẽ. A'ereki ore ndereheva'ero oroko, ei g̃a ga pe. 30 Ehepiuka ti ejipopoakara imombiga avove'g̃a tetirũa g̃a hugwi, ei g̃a. Eapouka ti ore ve ahemonhimomby'aheteva'ea Jesus'ga popoakarimo. A'ereki ga pyry hete nemoirũhara'ga, ei Jesus'gareheve'g̃a ga pe.

31 G̃a nhi'imbavirẽ ga pe kiro ig̃wyg̃wyg̃wyg̃wymi onga – perope g̃a ojatyka ipype. Igwete Tupana'ga ra'uva g̃a pojykapavi g̃a nderekokatuavo. A'ero g̃a imombe'ui Tupana'ga nhi'ig̃a ojipe'g̃a pojihuve'yma.

Jesus'gareheva'ea oma'ema'ẽ ombatera ojohupe

32 Kiroki g̃a ojiko Jesus'ga rehe – kiro g̃a jihe'akatuhetei ojogwehe onhimongyavo. Ojo'jajo'ja hete g̃andeaporog̃ita. Nde'i g̃a ombatera pe ndeapoa rũi. A'ereki g̃a oma'eg̃atu ombatera ojohupeupe nhandeapoa javo jupe. 33 Tupana'ga popoakahetea rerekovo Jesus'ga moirũhara'g̃a imombe'ui opojykaharete'ga mbogweravagwera Jesus'ga mbogweravagwera. Igwete Tupana'ga imombyryhetei g̃a pe nhaporemo. 34-35 Kiroki g̃a gwereko onga, kiroki g̃a gwereko yvya – g̃a omondomondo a'ea itambere'ia pyhyga. Igwete g̃a heruri itambere'ia Jesus'ga moirũhara'g̃a pe toma'ẽ ti g̃a imbatere'ỹve'g̃a pe javo. Nurã ndogwerekoa'javi g̃apyteri pe imbatere'ỹve'g̃a. A'ereki g̃a herekoe'ymame ojipe'g̃a imondoi mo g̃a pe.

36 José'ga na jitehe imondoi ogwyra itambere'ia rehe herua. Ga ko levitaramo ypa'omeva'ero Chiprepeva'ero. Jesus'ga moirũhara'g̃a ono Barnabé ga rehe. Garera pe nhande ei: G̃a mbohory ga. 37 Igwete ga imondoi ogwyra itambere'ia herua Jesus'ga moirũhara'g̃a pe toma'ẽ ti g̃a g̃a pe javo.

5

Ananiasva'ea Safirava'ea pavẽi

1 Aerẽ ko Ananiasva'ea na jitehe novĩa. Ahe imondoi ogwyra itambere'ia pyhyga g̃wembirekova'ea pavẽi Safirava'ea pavẽi. 2 Ananiasva'ea opojyka reki jara ojive imombytavo inog̃a ojipyri. Jara ahe gweru Jesus'ga moirũhara'g̃a pe aru pa ji itambere'ia javo tehe g̃a pe. Aherembirekova'ea Safirava'ea okwaha hete ahe'mbea. 3 Igwete Pedro'ga ei Ananiasva'ea pe:

—Maranuhũrame nde erepojykauka ejeaporog̃ita Satanás'ga pe e'mbero Tupana'ga ra'uva pe? A'ereki nde eremombytauhu jara ejive egwyra kwepykava, ei Pedro'ga ahe ve. 4 Ndeapoa tuhẽ ko ndegwyra imondoa renonde. Imondorẽ ikwepykava na jitehe ndeapoa no, ei ga ahe ve. Maranuhũrame nde reaporog̃itate'varuhuro e'mbero aru pa ji javo tehe? ei ga Ananiasva'ea pe. Yvyakotyve'g̃a pe jate rũi nde mbero. Tupana'ga pe nde mbero, ei Pedro'ga ahe ve.

5 Henduvame ganhi'ig̃a Ananiasva'ea manoi o'a upa. Okyhyji pa hete g̃a a'ero ikwahavame ahemanoa. 6 Igwete ipyahuve'g̃a nduri ahera'oa mamana tapy'ynhapira pyvõ. Igwete g̃a ahe rerohoi ahe tyma.

7 Koiramehe aherembirekokwerava'ea ruri Pedro'ga pyri no Safirava'ea. Ndokwahavi ve ahe g̃wembirekova'ea manoa. 8 Igwete Pedro'ga ei Safirava'ea pe:

—Emombe'u katu ji ve. Maramomi ikwepykava pe imondorame egwyra? Momi tuhẽ oji'i?

—Momi tuhẽ itambere'ia, ei ahe ga pe o'mbero.

9 Igwete ga ei:

—Maranuhũrame pe ememei novĩa: “Tihepia ti nhande imoandyandyi Tupana'ga ra'uva”? ei Pedro'ga ahe ve. Kiro ki g̃a u – kiroki g̃a gweroho nerembirekova'ea tyma, ei ga. Ahe javijitehe po ti g̃a nde rerohoi nde tyma nehẽ no, ei Pedro'ga ahe ve.

10 Nanime Safirava'ea manoi o'a upa a'ero gapya pyri. Igwete ipyahuve'g̃a nduri ahe repiaga. Igwete g̃a ahe rerohoi ahe tyma aherembirekova'ea pyri ahe mbojoyvya. 11 Okyhyji pa hete g̃a a'ero Jesus'gareheve'g̃a ojipe'g̃a no henduvame ahemanoa.

Jesus'ga moirũharava'ea oapo ahemonhimomby'ava'ea

12 Igwete Jesus'ga moirũhara'g̃a japojapoi ahemonhimomby'ava'ea pevove'g̃a pyteri pe. Igwete Jesus'gareheve'g̃a nhimono'ombavi jipi ojihe'akatuavo ojogwehe ojatykahavuhua pype – perope onga rembe'yvuhu pe Salomãova'ea apoa pe. 13 Ojipe'g̃a e'ie'i g̃a pe pyry hete g̃a javo novĩa. Emo ojikoge'ymame Jesus'ga rehe g̃a ipojihuvi ojihe'are'yma g̃a ndehe. 14 Igwaigwavete reki ojipe'g̃a jikogi Jesus'ga rehe ojihe'a g̃a ndehe onhimongyavo akwaimbae'g̃a kunha'g̃a no. 15 Ahemonhimomby'ava'ea repiaga pevove'g̃a g̃a nderuri itetirũave'g̃a. Igwete g̃a g̃a nog̃i pea rupi g̃akupeupava rehe. “G̃a ndekorame vehevi Pedro'g̃a ag̃i pe jate ga kwavame, opi po ti g̃atetiruã g̃a hugwi nehẽ,” ei g̃a. 16 He'yjuhuve'g̃a gwerugweru itetirũave'g̃a anhag̃a rembipojykahara'g̃a no. Gweru g̃a g̃a ojipejipea hugwi Jerusalémpyriva'ea hugwi. A'ero itetirũave'g̃a nhimohig̃atug̃atupavi. Anhag̃a jipe'apavi g̃a hugwi.

Ahe ombohahy Jesus'ga moirũharava'ea pe

17 Igwete ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga nhimyrõi Jesus'ga moirũhara'g̃a ndehe Pedro'g̃a ndehe. Gareheve'g̃a na jitehe onhimyrõ g̃a ndehe no saduceus'g̃a. 18 Nurã g̃a Pedro'g̃a pyhygukari g̃a mongiuka cadeia pype. 19 Emo Tupana'gapyrive'ga yvagipeve'ga ruri ypytunimo g̃a pyri cadeia pype hovapytymba'voga g̃a pe g̃a nenohema jugwi. Igwete ga ei Pedro'g̃a pe:

20 —Hepejigwovo kiro pejatykahavuhua rokari pe penhi'ama. Pe'ji ti pevove'g̃a pe: Pejikogame Jesus'ga rehe po ti ga imbopyahui pejeaporog̃ita nehẽ, pe'ji ti g̃a pe, ei ga Pedro'g̃a pe.

21 G̃wendu katu g̃a Tupana'gapyrive'ga nhi'ig̃a. Igwete Pedro'g̃a hoi ko'eg̃atue'yma rupi g̃ajatykahavuhua rokari pe g̃a mbo'eavo.

A'ea ja ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga ruri ojiheve'g̃a pavẽi. Igwete g̃a jara'g̃a mbojatykapavi. Judeus'g̃a mog̃itaharamo g̃a guardas'g̃a mondoukari cadeia pype togweru ti g̃a Pedro'g̃a javo novĩa. 22 Emo ovahemame cadeia pe guardas'g̃a ndohepiagi reki Pedro'g̃a. A'ero g̃a jivyri imombe'gwovo.

23 —Avi g̃a ahã pevo! ei guardas'g̃a g̃a pe. G̃wovapytyg̃atu po g̃a novĩa, ei g̃a. Pero hepiakatuhara'g̃a ãtehei hovapytymbava pyri, ei g̃a g̃a pe. Igwete ore hovapytymba'vogi tiroho ti g̃a javo novĩa. Emo g̃a nduvi reki ipype! ei guardas'g̃a imombe'gwovo g̃a pe.

24 Henduvame guardas'g̃a nduvihavuhu'ga nhimomby'apavi ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pavẽi.

—Marã po ti nehẽ naerũ? ei g̃a ojohupe.

25 Nanime ojipe'ga ruri g̃a pyri Pedro'g̃a mombe'gwovo g̃a pe:

—Akoja'g̃a – kiroki g̃a pe g̃a mondouka g̃a mongiavo cadeia pype kirame raji'i novĩa – kiro g̃a g̃a mbo'embo'ei o'ama nhandejatykahavuhua rokari pe, ei ga g̃a mombe'gwovo g̃a pe.

26 A'ero guardas'g̃a hoi gwuvihavuhu'ga rupi Pedro'g̃a nderua. Maymbeve g̃a Pedro'g̃a nderuri g̃a nderekovo. A'ereki g̃a okyhyji he'yjuhuve'g̃a hugwi. “Pedro'g̃a pyhygahyrame po ti g̃a nhande api nehẽ,” ei g̃a ojohupe.

27 Igwete g̃a hoi g̃a nderua g̃a mo'ama judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a ndovai pyteri pe. A'ero ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga ei Pedro'g̃a pe:

28 —“Tapembo'ei ti g̃a Jesusva'ea remimbo'ea rehe,” oro'e ko ore pe me oji'i novĩa, ei ga. Emo pe pemonhimoanhaanha penhimbi'ea Jerusalémmeve'g̃a pe nhaporemo, ei ga g̃a pe. Igwete pe imbojapotaruhui Jesusva'ea manoagwera ore rehe no, ei ga g̃a pe.

29 Igwete Pedro'ga ei g̃a pe jara'g̃a pavẽi Jesus'ga moirũhara'g̃a pavẽi:

—Tupana'ga nhi'ig̃a po ore hendukatui yvyakotyve'g̃a nhi'ig̃a hohe hamo, ei g̃a. 30 Tupana'ga rehe nhaneramonhava'ea ojiko hako. Gaha koi ombogwera Jesus'ga gamanoa hugwi pe ga jukarẽ ga mbovyrukarame yva rehe ikwehe, ei Pedro'g̃a g̃a pe. 31 Tupana'ga omongo Jesus'ga ojipyri a'ero ga mongovo nhanderuvihavuhuhetero. Ga omongo Jesus'ga nhanembopiro'yharamo no, ei g̃a. Tupana'ga e'i: “Togwerojijyjijyjuka po ti ga israelitas'g̃a ndeaporog̃ita topohi ti g̃a okote'varuhua hugwi. Tomombo po ti ga g̃andekote'varuhua a'ero g̃a mbopiro'yavo jugwi,” ei Tupana'ga, ei g̃a g̃a pe. 32 A'ea ore oromombe'umbe'u g̃a pe. Tupana'ga ra'uva na jitehe okwahavuka g̃a pe no. A'ereki gwa'uva Tupana'ga ombuhuruka onhi'ig̃a rendukatuhara'g̃a pyri, ei Pedro'g̃a g̃a pe.

33 G̃anhi'ig̃a renduvame judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a nhimboahihetei Pedro'g̃a pe. Igwete g̃a ei ojohupe:

—Marã po ti nhande g̃a nderekoi g̃a jukavo nehẽ, ei g̃a ojohupe.

34 Kiro g̃apyteripeve'ga po'ami a'ero Gamaliel'ga. Ga ko fariseu'ga. Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe ga g̃a mbo'embo'e jipi. G̃a nhaporemo e'i pyry hete ga pe. Kiro ga po'ami g̃apyteri pe a'ero Gamaliel'ga. Igwete ga Pedro'g̃a mondoukari na'ẽ pea hugwi. 35 G̃a horẽ ga ei jara'g̃a pe:

—Israelitasramo pejapyaka katu na'ẽ ti penhimbohovajara rehe, ei ga. 36 A'ereki ymya ko Teudasva'ea uhu ikwehe jihi ko penduvihavamo ako kiro javo. He'yjuhu reki g̃a quatrocentos ko g̃a jikogi ahe rehe a'ero okovo ahe rupi, ei ga g̃a pe. Emo ojipe'g̃a ahe jukai, ei ga. A'ero ahereheve'g̃a kwaki'okatukatui ikwehe. Ahana'ja reki ahereheve'g̃a a'ero, ei Gamaliel'ga imombe'gwovo g̃a pe.

37 —Aerẽ Judasva'ea ruri ikwehe Galiléiapeve'g̃a gwyripeva'ea ikwehe, ei ga. A'ea rupi huvihavuhu'ga okwatijapavuka nhanderera inog̃auka, ei ga g̃a pe. Igwete Judasva'ea ruri onhimbopogweuka he'yjuhuve'g̃a pe timovahĩ nhanderuvihavuhu'ga javo. Emo ojipe'g̃a ahe jukai. Ahereheve'g̃a kwaki'opavi reki ikwehe, ei Gamaliel'ga imombe'gwovo g̃a pe. 38 Nurã ji ei pe me kiro: Tapeavykyi ti Pedro'g̃a. Na g̃a ndekoi jate, ei ga. Po yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita rupi g̃a g̃a mbo'ei g̃a nderekovo, a'ero po ti aerẽ momina nehẽ, ei ga g̃a pe. 39 Po Tupana'ga reaporog̃ita rupi Pedro'g̃a g̃a mbo'ei, a'ero po ti pe napemombigi tuhẽ Pedro'g̃a nehẽ. Pe po ti Tupana'ga movahĩ nehẽ, ei ga. Tapeavykyi ti Pedro'g̃a a'ero, a'e ji pe me, ei Gamaliel'ga g̃a pe.

Oho reki g̃a Gamaliel'ga nhi'ig̃a rupi a'ero Pedro'g̃a jukaukare'yma. 40 Igwete g̃a Pedro'g̃a mbuhurukara'javi g̃a nupanupamouka mbiara pira apopyra pyvõ.

—Tapenhi'ig̃a'javi ti Jesusva'ea renoina, ei g̃a g̃a pe.

Igwete g̃a g̃a mo'ẽukari a'ero g̃a mondovo. 41 Igwete Pedro'g̃a hoi judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a hugwi. Horyory reki g̃a hahyva'ea rehe ogwovo. A'ereki g̃a e'i ojohupe: “Tupana'ga e'i reki nhande ve: ‘Pepyry hete pe. Nurã ko pyry pe ikwahavi hahyva'ea Jesus'ga repyga,’ ei Tupana'ga nhande ve,” ei g̃a. Nurã Pedro'g̃a ndoryndoryvamo hahyva'ea kwahava ogwovo. 42 Nane'ymi g̃a hog̃ahoi ojipe'g̃a mbo'eavo Jesus'ga ko Tupana'ga remimbuhurukara'ga javo. Ojatykahavuhua rokari pe g̃a hoi. Ojipe'g̃ape'g̃a nonga pe g̃a hoi no Jesus Cristo'ga mombe'gwovo g̃a pe.

6

Seteva'ea opoko Jesus'ga moirũharava'ea

1 Igwaigwavete ojipe'g̃a jikogi Jesus'ga rehe onhimongyavo. Aerẽ g̃a nhonhi'ig̃ayvari reki judeus'g̃a. Kiroki g̃a grego g̃anhi'ig̃a – g̃a onhi'ig̃ahy g̃a pe – kiroki g̃a aramaico g̃anhi'ig̃a.

—G̃a ndoporakakatui aherembirekokwera'g̃a, ei g̃a g̃a pe. Nomondokatui g̃a orere'yja'g̃a pe mbatera ma'ema'ẽrame jipi, ei g̃a – kiroki g̃a grego g̃anhi'ig̃a.

2 Igwete Jesus'ga moirũhara'g̃a dozeve'g̃a henduvi g̃anhonhi'ig̃ayvara. A'ero g̃a Jesus'gareheve'g̃a mbojatykapavi ojipyri. Igwete g̃a ei g̃a pe:

—Oreirũ, ndoropohiri po ore Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'ua hugwi hamo ima'ema'eamo mbatera g̃a pe hamo, ei g̃a g̃a pe. 3 Nurã ti pemo'ẽ nhandere'yja'g̃a toma'ema'ẽ ti g̃a mbatera g̃a pe, ei g̃a. Nanongara'g̃a ti pemo'ẽ. Ojipe'g̃a e'i g̃a pe: “G̃a pyry hete ikwahaheteavo,” ei g̃a. “Tupana'ga ra'uva g̃a pojyka hete g̃a mongokatuavo,” ei g̃a g̃a pe. Nanongara'g̃a ti pemo'emo'ẽ g̃a mongovo seteve'g̃a, ei dozeve'g̃a g̃a pe. G̃a pe po ti ore ima'ẽukari a'ero nehẽ imondokatuuka mbatera aherembirekokwera'g̃a pe nehẽ. 4 Ore po ti oromombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a ojipe'g̃a pe jipi nehẽ, ei g̃a. Oronhi'inhi'ĩ ti ore Tupana'ga pe nehẽ no, ei dozeve'g̃a g̃a pe.

5 —Kwa, ei jara'g̃a g̃a pe. Toromo'ẽ ti g̃a a'ero.

Seteve'g̃a g̃a g̃a mo'ẽi a'ero. Estêvãova'ea pe g̃a e'i. A'ereki ahe ojiko hete Jesus'ga rehe. Tupana'ga ra'uva ahe pojyka hete ahe rerekokatuavo. Ojipe'g̃a g̃a g̃a mo'ẽi no Filipe'ga, Prócoro'ga, Nicanor'ga, Timom'ga, Pármenas'ga, Nicolau'ga. Antioquiapeva'ero ko Nicolau'ga oko. Onhimongo ga judeuramo okovo ikwehe. 6 Seteve'g̃a g̃a g̃a mo'ẽi a'ero. Igwete g̃a g̃a nderuri Jesus'ga moirũhara'g̃a pyri. A'ero g̃a nhi'ig̃i Tupana'ga pe seteve'g̃a ndepyga. Igwete g̃a pokogi seteve'g̃a akag̃a rehe toporavyky ti g̃a mbatera ma'eamo javo.

7 Igwaigwavete Jesus'ga moirũhara'g̃a imombe'umbe'ui Tupana'ga nhi'ig̃a ojipe'g̃a pe. Igwaigwavete g̃a hendukatui ganhi'ig̃a a'ero ojikoga Jesus'ga rehe onhimongyavo Jerusalém me. He'yjuhuve'g̃a ojiko Jesus'ga rehe no mbatera kwava'ẽhara'g̃a.

Judeusva'ea ruvihavava'ea opyhyguka Estêvãova'ea

8 Igwete Tupana'ga imombyryvi Estêvãova'ea pe. Igwete ga ahe mbopopoakarukahetei japovouka ahe ve g̃amonhimomby'ava'ea g̃apyteri pe. 9 Aerẽ judeus'g̃a nduri Estêvãova'ea pyri ahe movahiamo – kiroki g̃a cidade de Cirenepeve'g̃a cidade de Alexandriapeve'g̃a no. G̃ajatykahava pe g̃a ei Ipiro'yve'g̃a apoa. Aerẽ g̃a nduri Estêvãova'ea pyri Cilíciapeve'g̃a gwyripeve'g̃a pavẽi Ásiapeve'g̃a gwyripeve'g̃a pavẽi no. G̃a ko judeus'g̃a jitehe. Igwete g̃a nhi'ig̃ayvari Estêvãova'ea pe. 10 Emo Estêvãova'ea okwaha hete g̃a nhi'ĩkwepyga. A'ereki Tupana'ga ra'uva okwahavuka ga pe. Nurã g̃a nonhi'ig̃ayvara'javi ahe ve. 11 A'ero g̃a ojipe'g̃a monhi'ig̃ukari g̃a mo'mbeavouka itambere'ia mondovo g̃a pe. Nurã g̃a ei o'mbero:

—Orohendu ore Estêvão'ga ete'varuhua Moisésva'ea pe Tupana'ga pe no, ei g̃a o'mbero.

12 Nahã g̃a ojipe'g̃a momymomyi. G̃a xava'eve'g̃a momymomyi, judeus'g̃a mbo'ehara'g̃a momymomyi no. Nurã g̃a nduri Estêvãova'ea pyri ahe pyhyga ahe rerogwovo judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a pyteri pe ahe mo'ama. 13 Igwete g̃a ojipe'g̃a mo'mbeukari. A'ero g̃a ei o'mbero:

—Estêvão'ga ndopigi o'ete'varuhuavo nhandejatykahavuhua pe jipi – a'ea nhaneramonhava'ea okwava'ẽ Tupana'ga pe hako, ei g̃a. Moisésva'ea remimbo'eagwera pe ga ete'varuhui jipi no, ei g̃a o'mbero. 14 Orohendu ore ganhi'ig̃a oji'i, ei g̃a, ahe mombe'urame oji'i – kiroki ahe Nazarépeva'ero oko Jesusva'ea, ei g̃a. “Jesus'ga po ti omondurunduru nhandejatykahavuhua nehẽ,” ei Estêvão'ga oji'i, ei g̃a o'mbero g̃a pe. “Jesus'ga po ti nhande mongoukari hajiheva'ea rehe. Ga po ti nianemongoukari nhaneramonhava'ea remimbo'eagwera rehe – kiroki a'ea rehe Moisésva'ea ombo'embo'e nhaneramonhava'ea,” ei Estêvão'ga oji'i, ei g̃a o'mbero g̃a pe.

15 Kiro judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a Estêvãova'ea repiahetei oina. Aherova ko Tupana'gapyrive'g̃a ndova javijitehe g̃a pe g̃wendy'javamo.

7

Estêvãova'ea omombe'u Abraãova'ea

1 Igwete ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga ei Estêvãova'ea pe:

—A'iti nde ei poha? ei ga ahe ve.

2 Igwete Estêvãova'ea ei ymyahũva'ea mombe'gwombe'gwovo g̃a pe a'ero:

—Nhiirũ, peymyana, pehendu ti nhinhi'ig̃a, ei ahe. Tupana'ga onhimboukwaha gwuvihavuhuhetero, ei ahe. Igwete ga jipiukari nhaneramonhava'ea pe Abraãova'ea pe hako. A'ea rupi ahe ndohoi ve cidade de Harã me. Mesopotâmiapeva'ea gwyri pe Abraãova'ea ruvi hako, ei ahe. Igwete Tupana'ga jipiukari Abraãova'ea pe. 3 Igwete ga ei ahe ve: “Heregwovo kiro egwyra hugwi eje'yja'g̃a ndeja,” ei ga ahe ve. “Ahepiuka ti ji nde ve hajiheve'g̃a gwyra nehẽ. Pevo ti eho,” ei Tupana'ga ahe ve hako, ei Estêvãova'ea imombe'gwovo g̃a pe.

4 —A'ero Abraãova'ea hoi Caldéiapeva'ea gwyra hugwi a'ero hako. Harã me ahe hoi upa, ei ahe. Ahepo'ria manorame Tupana'ga ahe mbuhurukari kokoty – perope xaju, ei Estêvãova'ea g̃a pe. 5 A'ea rupi Tupana'ga ndopojykaukari'i'i ve Abraãova'ea pe ahegwyra. Emo Tupana'ga e'i ahe ve: “Aerẽji ti ji imondoi avova'ea nde ve ndegwyramo nehẽ nerymymino'g̃a gwyramo nehẽ no – kiroki g̃a ndepy'rovove'g̃a,” ei ga ahe ve, ei ahe. Ahe ra'yre'ymame Tupana'ga ei ahe ve, ei ahe imombe'gwovo judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a pe.

6 —Nahã Tupana'ga ei Abraãova'ea pe no: “Aerẽji ti nerymymino'g̃a hopavi agwa hugwi nehẽ. A'ero po ti g̃a nduvi hajiheve'g̃a gwyri pe nehẽ,” ei ga ahe ve, ei ahe. “Pevove'g̃a po ti g̃a mboporavykyuhui ojive ojigwaraita g̃a ndehe nehẽ g̃a mbopiro'ye'yma ojihugwi nehẽ,” ei Tupana'ga. “He'yjuhua rupi quatrocentos kwara rupi po ti g̃a jigwarajuhui g̃a ndehe nehẽ. 7 Aerẽ po ti ji imbohahyi g̃a pe nerymymino'g̃a ndepyga nehẽ,” ei ga Abraãova'ea pe. “Aerẽ po ti nerymymino'g̃a jivyri ua ji mboheteavo kokoty jitehe nehẽ,” ei ga ahe ve hako, ei Estêvãova'ea imombe'gwovo g̃a pe.

8 —Aerẽ Tupana'ga ea'javi Abraãova'ea pe hako, ei ahe. “Hendukaturame nhinhi'ig̃a ejive po ti nde ikytiukari enhakwanhapira nehẽ,” ei Tupana'ga. “Ekyti ti eja'yra'g̃a nakwanha pi'ria no,” ei ga. “Ndera'yra'g̃a na jitehe tokyti gwa'yra'g̃a nehẽ no,” ei Tupana'ga ahe ve, ei ahe. “Nahã ti a'ero,” ei Abraãova'ea ga pe, ei Estêvãova'ea imombe'gwovo. Aerẽ Abraãova'ea ra'yramo. Isaque ahe ono gwa'yrava'ea rehe, ei ahe. Oito okirirẽ Abraãova'ea ikyti ipita'ngiva'ea pi'ria a'ero. Aerẽ Isaqueva'ea na jitehe okyti gwa'yrava'ea Jacóva'ea, ei ahe. Aerẽ Jacóva'ea ta'yta'y no. Doze ko ahera'yrava'ea nhaneremboypya, ei ahe. Igwete Jacóva'ea okytikyti gwa'yrava'ea no, ei Estêvãova'ea imombe'gwovo g̃a pe.

Estêvãova'ea omombe'u Joséva'ea

9-10 —Aerẽ Jacóva'ea ra'yrava'ea nhimyrõi oirũva'ea rehe Joséva'ea rehe hako, ei ahe. Nurã ahe Joséva'ea pyhygi ahe mondovo hajiheva'ea pe itambere'ia kwepygauka toporavyky ti ga g̃a pe javo, ei ahe. Igwete hajiheva'ea Joséva'ea rerohoi a'ero ogwyri pe Egito pe. Pevova'ea Joséva'ea mboporavykyuhui hako. Ahe jigwarairame Joséva'ea rehe Tupana'ga gwereko katu ahe mbopiro'yavo hahya hugwi nhaporemo, ei Estêvãova'ea g̃a pe. Faraóva'ea ko Egitopeva'ea ruvihavuhuro oko hako. Joséva'ea kwahavame Faraóva'ea e'i ahe ve: “Pyry hete ga.” A'ereki Tupana'ga ahe arõuka Faraóva'ea pe, ei Estêvãova'ea. Tupana'ga okwahaheteuka mbatera Joséva'ea pe no. Nurã Faraóva'ea ahe mongoi governadorva'ea hako. Igwete ahe ei Joséva'ea pe: “Ji moirũ ti g̃a ndepiakatuavo jigwyripeve'g̃a. Ehepia katu pa ti nhimbatera ji ve no,” ei ahe Joséva'ea pe hako, ei Estêvãova'ea imombe'gwovo.

11 —Aerẽ Egito pe ipapavi aheremitymagwera. Canaãmeva'ea gwyri pe opa pa aheremitymagwera no, ei ahe. Tiruahũ hete ahe ve a'ero. Ndogwerekoa'javi mbatera nhaneramonhava'ea pe Canaã me a'ero, ei Estêvãova'ea. 12 Emo ojipeva'ea omombe'u Joséva'ea ruvava'ea pe Jacóva'ea pe. “Gwereko g̃a mbatera Egito pe,” ei ahe imombe'gwovo. Nurã Jacóva'ea gwa'yrava'ea mondona'ẽi pevo peho ti mbatera pyhygauka nhande ve javo. A'ero ahe hoi herua opo'ria pe, ei ahe. 13 Mominame ahe hoa'javi tipyhy javo. A'ea rupi Joséva'ea jikwahavukari oirũva'ea pe. A'ero Faraóva'ea Joséva'ea re'yjava'ea kwahavi no, ei ahe. 14 Igwete Joséva'ea oirũva'ea mondoa'javi opo'ria pyri gwe'yjava'ea pyri tuhu pa ti g̃a ji pyri Egito pe javo. He'yi ahere'yjava'ea, setenta e cinco ko ahe, ei Estêvãova'ea imombe'gwovo g̃a pe. 15 Igwete Jacóva'ea hoi Egito pe a'ero. Pevo ahe manoi. Aerẽ pevo jitehe ahera'yrava'ea manoi no nhaneramonhava'ea, ei ahe. 16 Aerẽ aherymyminova'ea ahera'oa rerohoi Canaã me inog̃a itaruvihavuhua kwaruhu pe hako – perope Siquém me Emorva'ea re'yjava'ea gwyragweri pe. Ymya Abraãova'ea opyhy pevova'ea yvya Emorva'ea re'yjava'ea hugwi itambere'ia mondovo ahe ve.

Estêvãova'ea omombe'umbe'u judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a pe. Igwete ahe ei no:

17 —Aerẽ Jacóva'ea rymyminova'ea nhimohemyhãi hete onhimongyavo Egito pe hako nhaneramonhava'ea, ei ahe. Kiro ihog̃werĩ nhaneramonhava'ea hohava apiavo pea hugwi a'ero. A'ereki ymya Tupana'ga omombe'u nhog̃wenonde Abraãova'ea pe ahehoag̃wama, ei ahe. 18 Ahehoa rupi ojipeva'ea ko oko Egitopeva'ea ruvihavuhuva'ea. Ahe ndokwahavi Joséva'ea. 19 Igwete ahe nhaneramonhava'ea moandyandyi ojigwarajuhuavo ahe rehe, ei Estêvãova'ea imombe'gwovo. Igwete ahe nhaneramonhava'ea mbopohirukari ahera'yrava'ea hugwi ipita'ngiva'ea hugwi ahe momboruka tomano ti penda'yra'g̃a javo, ei ahe.

Estêvãova'ea omombe'u Moisésva'ea

20 —A'ea rupi Moisésva'ea ari hako. Ipita'ngiva'ea ikatu'i hete, ei ahe. Três jahya rupi ipita'ngiva'ea ka'mbui opo'ria ronga pype novĩa. 21 Emo ahe'yembora ahe nog̃ame mytu'ẽ me Faraóva'ea ra'yrava'ea ahe pojykai ojive ahe rerekokatuavo jira'yra'ga javo ahe ve, ei ahe. 22 Aerẽ Egitopeva'ea Moisésva'ea mbo'embo'ei jipi ikwahavuka pa ahe ve. Igwete Moisésva'ea ikwahahetei mbatera mombe'gwovo japokatuavo mbatera, ei ahe.

23 —Aerẽ he'yi kwara quarenta kwara Moisésva'ea rehe, ei ahe. Igwete ahe ei oyvyteri pe: “Taho ti ji jire'yja'g̃a ndepiaga israelitas'g̃a ndepiaga,” ei Moisésva'ea hako, ei ahe. 24 Ahe horame Egitopeva'ea rekote'varuhui Moisésva'ea re'yjava'ea rehe. Hepiagame Moisésva'ea hoi gwe'yjava'ea pyri ahe repyga Egitopeva'ea juka, ei ahe. 25 A'ereki Moisésva'ea e'i oyvyteri pe: “Jire'yja'g̃a po okwaha nhiremimbopiro'yag̃wama Egitopeva'ea hugwi,” ei ahe novĩa. “E'i po g̃a ji ve: ‘Moisés'ga pe po ti Tupana'ga nhande mbopiro'yukari Egitopeve'g̃a hugwi nehẽ,’ e po g̃a ji ve,” ei Moisésva'ea novĩa. Emo Moisésva'ea re'yjava'ea ndokwahavi ve a'ea okovo, ei Estêvãova'ea imombe'gwovo g̃a pe.

26 —Ko'emame ohoa'javame Moisésva'ea gwe'yjava'ea repiagi ahe jogwayvarame, ei ahe. Igwete Moisésva'ea hoi tambojogwereko katu g̃a javo novĩa. “Penhoirũ pe novĩa,” ei ahe. “Maranuhũrame pe jogwayvaruhui naerũ?” ei Moisésva'ea gwe'yjava'ea pe, ei ahe. 27 Emo ahe – kiroki ahe oko te'varuhu ojipeva'ea pe – ahe Moisésva'ea moanhani ahe mondovo. Igwete ahe ei Moisésva'ea pe: “Nanemongoukaruhui g̃a oreruvihavamo. G̃a nde'i nde ve: ‘Juizramo nde rekoi g̃a pe tere'e katu ti g̃andeaporog̃ita pe,’ jave'yma nde ve,” ei ahe. 28 “Kirame nde Egitopeva'ea jukai oji'i. Kiro nde ji jukapotaruhui no naerũ?” ei ahe Moisésva'ea pe, ei ahe. 29 Ahenhi'ig̃a renduvame Moisésva'ea ka'nhymi ahe hugwi ogwovo. Hajiheva'ea gwyri pe ahe ruvi a'ero Midiã me, ei ahe. Pevo ahe ra'yra'yramo. Dois ahera'yrava'ea akwaimba'ero, ei Estêvãova'ea imombe'gwovo g̃a pe.

30 —He'yi kwara quarenta kwara Moisésva'ea ruvame pevo hako, ei ahe. Aerẽ yvagipeve'ga jipiukari Moisésva'ea pe ongae'ỹi me yvytyruhua ypyvo Sinai ypyvo, ei ahe. I'yva pype ga jipiukari Moisésva'ea pe ikaja pytera pype. 31 Hepiagame ahe nhimomby'ai hehe o'ama. “Taho ti jypyvo hepiaga,” ei Moisésva'ea, ei ahe. Ohorame ahe henduvi Tupana'ga nhi'ig̃a a'ero, ei ahe.

32 “Jihi ko Tupanamo ako,” ei ga.

“Neramonha'g̃a ji mbohete.

A'ereki Abraão'ga ji mbohete.

Isaque'ga ji mbohete.

Jacó'ga ji mbohete,” ei Tupana'ga ahe ve, ei ahe.

A'ero Moisésva'ea hyhyipavi o'ama. Ahe opojihu hepiaga okyhyjiavo g̃waramo, ei Estêvãova'ea.

33 —Igwete Tupana'ga ei ahe ve: “Ehekyi epyruhua e'ama avo. A'ereki avova'ea yvya ji apojyka jijive ji pyri okovo g̃waramo,” ei Tupana'ga ahe ve, ei ahe. 34 Igwete ga ei ahe ve no: “Ahepia ji Egitopeve'g̃a jigwaraja jireheve'g̃a ndehe. Ahendu ji jijiheve'g̃a pytuhemahivuhua hahya rerekovo g̃waramo,” ei ga, ei ahe. “Kiro ji jyvi g̃a mbopiro'yavo Egitopeve'g̃a hugwi,” ei ga. “Heregwovo kiro a'ero. Torombojivy ti nde Egito pe jitehe nehẽ,” ei Tupana'ga Moisésva'ea pe hako, ei ahe.

Estêvãova'ea omombe'u Moisésva'ea movahĩagwera

35 Igwete Estêvãova'ea ei g̃a pe no:

—Ahere'yjava'ea omovahĩ a'ero Moisésva'ea hako. “Nanemongoukaruhui g̃a oreruvihavamo,” ei ahe. “G̃a nde'i nde ve: ‘Juizramo nde rekoi g̃a pe tere'e katu ti g̃andeaporog̃ita pe,’ jave'yma nde ve,” ei ahe Moisésva'ea pe hako, ei ahe. Moisésva'ea jitehe reki Tupana'ga ahe mondoi ahe mongovo aheruvihavamo ahe mbopiro'yharamo Egitopeva'ea hugwi, ei ahe. Tupana'ga omondouka Moisésva'ea pyri yvagipeve'ga – kiroki ga ojipiuka ahe ve i'yva pype ikaja pytera pype. Tupana'ga omondouka ga monhi'ig̃a Moisésva'ea pe. Nahã Tupana'ga Moisésva'ea mondoukari terembopiro'yuka ti eje'yja'g̃a javo, ei ahe. 36 Igwete Moisésva'ea gwe'yjava'ea rerohoi gwupi Egito hugwi. Ahe oapoapo ahemonhimomby'ava'ea Egito pe ypiahu pe no Mar Vermelho pe, ei ahe. He'yi kwara rupi quarenta kwara rupi Moisésva'ea ahe monhimomby'ai ongae'ỹi me po rimba'e, ei Estêvãova'ea imombe'gwovo.

37 —Moisésva'ea jitehe e'i gwe'yjava'ea pe israelitasva'ea pe hako: “Aerẽ po ti Tupana'ga ojipe'ga mongoi onhi'ig̃a mombe'uharamo pe me nehẽ. Nhanerymyminoro po ti ga rekoi nehẽ ji'jave'ga nehẽ,” ei Moisésva'ea hako, ei ahe. 38 Moisésva'ea oko nhaneramonhava'ea pyteri pe israelitasva'ea pyteri pe a'ero ahe jogwerekorame ongae'ỹi me hako. Moisésva'ea oko yvagipeve'ga pyri no – kiroki ga onhi'ĩ ahe ve yvytyruhua rehe Sinai rehe, ei ahe. Igwete Tupana'ga imbuhuri onhi'ig̃a ahe ve teremombe'u ti jara'g̃a pe javo. A'ero Tupana'ga imbuhurukari a'ea nhande ve no. Ganhi'ig̃a ko okoji avuirama, ei Estêvãova'ea g̃a pe.

39 —Emo Moisésva'ea nhi'ig̃a nhaneramonhava'ea nohendupotari reki, ei ahe. “Xakoyme nhande Moisés'ga rehe,” ei nhaneramonhava'ea hako. “Xajivy po nhande Egitopeve'g̃a gwyri pe hamo,” ei ahe ojohupe novĩa, ei ahe. 40 Igwete Moisésva'ea mbegwerame ua yvytyruhua hugwi nhaneramonhava'ea hoi javo Arãova'ea pe Moisésva'ea reki'yrava'ea pe: “Eapoapo ti ha'angava nhaneremimboheteharamo togweroho ti g̃a nhande renonde,” ei ahe. “A'ereki akoja'ga – kiroki ga nhande reru Egito hugwi ikwehe – mahã po ga kiro naerũ Moisés'ga? Oho hete po ga nhande hugwi,” ei nhaneramonhava'ea novĩa, ei ahe. 41 A'ea rupi nhaneramonhava'ea japoi yuranuhũa ra'yra ra'angavuhua a'ero g̃wemimboheteharamo. A'ero ahe ijukai mbiara ikwava'eg̃a jupe, ei ahe. Aerẽ ahe japoi toryva g̃wembiapoa pe ha'angava pe timbohete ti a'ea javo jupe. 42 Nurã Tupana'ga pohiri nhaneramonhava'ea hugwi, ei ahe. “Tombohete tehe ti g̃a jaytata'ia a'ero. A'ereki a'ea g̃a opota hete g̃wemimboheteharamo,” ei Tupana'ga, ei Estêvãova'ea imombe'gwovo g̃a pe. A'ea ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea okwatija hako nhaneramonhava'ea mombe'gwovo hako, ei ahe. Tupana'ga nhi'ig̃a ahe omombe'u ikwatijarame.

“He'yi kwara rupi quarenta kwara rupi pe ndekoi ongae'ỹi me.

Ji ve rũi reki pe ijukai mbiara ikwava'eg̃a a'ea rupi,” ei Tupana'ga, ei ahe.

43 “Moloque reki pe peroho hyrua pype.

A'ea ko penemimboheteharamo oko,” ei ga.

“Renfã apoa ra'angava jaytata'ia ra'angava pe peroho pejupi penemimboheteharamo no.

A'ereki a'ea pe peapo timbohete ti a'ea javo,” ei Tupana'ga, ei ahe.

“Nurã ti ji pe mondohetei cidade de Babilônia rehemo nehẽ,” ei Tupana'ga hako.

Nahã aherembikwatijara omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a, ei ahe.

Estêvãova'ea omombe'u onga Tupana'gapeva'ea

44 Igwete Estêvãova'ea ei judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a pe no:

—Ongae'ỹi me nhaneramonhava'ea gwereko tenda tapyjamo Tupana'ga pe hako – a'ea pype Tupana'ga ojipiuka ahe ve. A'ereki Tupana'ga e'i jipe Moisésva'ea pe toapo ti g̃a javo, ei ahe. “Tahepiuka ti ji nde ve yvagipeva'ea. A'ea javijitehe ti eapo tenda a'ero,” ei Tupana'ga Moisésva'ea pe hako, ei ahe. 45 Nhaneramonhava'ea gwereko tenda a'ero. A'ea ahe ra'yrava'ea heruri Josuéva'ea pavẽi ipojykarame yvya hajiheva'ea hugwi. A'ereki Tupana'ga omondomondo aha hajiheva'ea ahegwyra hugwi ahe monhamonhana nhaneramonhava'ea hugwi, ei ahe. Nurã tenda rekoi avo avuirama hako. U ve ahe pyteri pe Daviva'ea ruvame avo, ei ahe. 46 Daviva'ea gweaporog̃itapyryva g̃waramo onhiarõuka Tupana'ga pe. Igwete Daviva'ea ei Tupana'ga pe: “Ta'apo ti onga nde ve. A'ereki nde rehe nhaneremboypya Jacóva'ea ojiko,” ei ahe. 47 Daviva'ea ra'yrava'ea ki a'e te oapo onga imohina Tupana'ga pe hako Salomãova'ea, ei Estêvãova'ea imombe'gwovo.

48 —A'erorame tehe nhanderuvihavuhuhete'ga Tupana'ga nduvi yvyakotyve'g̃a nembiapoa pype, ei ahe. Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea omombe'u a'ea ikwatija hako. Nahã Tupana'ga ei:

49 “Yvagi pe ji rekoi huvihavuhuro jipi,” ei ga.

“Yvya ko oko tehe ji ve a'ero,” ei ga.

“Marãva'ea pe peapo onga ji ve naerũ

topyta ti ga ipype javo?” ei ga.

50 “A'ereki jihi te tuhẽ a'apo pa yvaga yvya no,” ei Tupana'ga nhandepojykaharete'ga hako, ei Estêvãova'ea.

A'ea Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a ikwatija hako, ei Estêvãova'ea judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a pe.

51 Igwete Estêvãova'ea ei g̃a pe no:

—Napeangarihu pe tuhẽ naerũ, ei ahe. Ndapeapyakwapupugihu pe henduvame Tupana'ga nhi'ig̃a. Penamonhava'ea rupi ko pe hoi. Ndapehopotari pe Tupana'ga ra'uva rupi jipi, ei ahe. 52 Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea rehe nhaporemo penamonhava'ea jigwarai hako, ei ahe. Igwete penhamonhava'ea ahe jukajukai no – kiroki ahe omombe'u nhog̃wenonde pyryheteve'ga rurag̃wama Jesus'ga rurag̃wama, ei ahe. Kiro pe, pepyhyguka Jesus'ga guardas'g̃a pe ga jukavouka ikwehe, ei ahe. 53 Pe me Tupana'ga ombuhuruka g̃wemimbo'ea novĩa ga imondorame ojipyrive'g̃a pe togweroho ti g̃a israelitas'g̃a pe javo. Emo reki pe napehendukatui, ei Estêvãova'ea imombe'gwovo judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a pe.

Ahe ojuka Estêvãova'ea

54 Henduvame Estêvãova'ea nhi'ig̃a judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a nhimboahivuhui ranuhũ ahe rehe a'ero. 55 Emo Tupana'ga ra'uva opojyka hete Estêvãova'ea. A'ero ahe rovavuramo hepiakatuavo yvagi pe. Igwete ahe hepiagi Tupana'ga rendy'jahetea. Ahe hepiagi Jesus'ga ama Tupana'ga koty no. 56 Igwete Estêvãova'ea ei:

—Pehepia, ei ahe. Ji ahepia yvaga rovapytymba'vogipyra, ei ahe. Ahepia ji ga no – kiroki ga Tupana'ga ombuhuruka nhande pyri ikwehe. Pevo ga ami Tupana'ga koty, ei Estêvãova'ea g̃a pe.

57 Igwete g̃a hapukajahyahivi ojapyakwapyga tihenduvyme ga javo. A'ero g̃a nhambavi ahe rehe. 58 G̃a ahe pyhygi ahe rerogwovo ahe momboa cidade hugwi tiapiapi ga javo. Kiroki g̃a e'i oko te'varuhu Estêvão'ga javo – kiro g̃a hekyi opira i'arimova'ea imondovo inog̃a Saulo'ga pyri. A'ero g̃a ahe apiapi tijuka ga javo. 59 Oapirame Estêvãova'ea nhi'ig̃i Jesus'ga pe opojykaharete'ga pe.

—Jesus, emondo jira'uva ejipyri yvagi pe, ei ahe.

60 Igwete ahe ndurugi g̃wenypy'amo oina onhi'ig̃a mondovo opojykaharete'ga pe.

—Terembojari ti g̃a ndehe g̃andekote'varuhuva'ea jiapiagwera, ei ahe ga pe.

O'erẽ ahe manoi upa.

8

1-2 Igwete Saulo'ga ei:

—Na g̃a ga jukai tuhẽ, ei ga.

Kiro Tupana'gareheve'g̃a Estêvãova'ea ra'oa rerohoi ityma. Igwete g̃a jehe'ohetei ahe rehe upa.

Saulova'ea ojigwarai Jesus'gareheva'ea rehe

A'ea rupi tuhẽ ojipe'g̃a jigwarai hete Jesus'gareheve'g̃a ndehe Jerusalém me. Nurã gareheve'g̃a kwaki'opavi g̃a hugwi ogwovo Judéiapeve'g̃a gwyri pe Samariapeve'g̃a gwyri pe no. Jesus'ga moirũhara'g̃a jate ndohoi upa.

3 Oro Saulo'ga, ojigwarajuhu hete ga Jesus'gareheve'g̃a ndehe. Igwete ga imbojoapiapi ogwovo g̃anonga pype g̃a pyhyga akwaimbae'g̃a kunhangwera'g̃a no. Igwete ga g̃a nderohyryrygi g̃a nderogwovo g̃a mongiavo cadeia pype jipi.

Filipeva'ea omombe'u Jesus'ga Samaria pe

4 Okwaki'opavame ogwovo Jesus'gareheve'g̃a hog̃ahoi Jesus'ga mombe'gwovo ojipe'g̃a pe ikwehe. 5 Igwete Filipe'ga hoi cidade de Samaria pe. Pevo ga Jesus Cristo'ga mombe'umbe'u ga ko Tupana'ga remimbuhurukara'ga javo g̃a pe. 6 Igwete ga japojapoi ahemonhimomby'ava'ea g̃apyteri pe no. Igwete pevove'g̃a henduvi Filipe'ga nhi'ig̃a hepiaga ahemonhimomby'ava'ea. A'ero g̃a nhaporemo g̃a japyakahetei ganhi'ig̃a rehe. 7 Anhag̃a ohapukajahi opohia g̃wembipojykahara'g̃a hugwi he'yjuhuve'g̃a hugwi. Filipe'ga omopo'ag̃atu nomyive'g̃a ipyka'nauhũve'g̃a no. 8 A'ero Samariapeve'g̃a horyory hete a'ea rupi onhimongyavo.

9-16 Igwete Filipe'ga Jesus Cristo'ga mombe'umbe'ui g̃a pe.

—Tupana'ga ombuhuruka ga yvya koty nhande pyri, ei ga. Pejikogame ga rehe po ti Tupana'ga pe mongoi ojiheva'ero nehẽ, ei Filipe'ga g̃a pe.

Igwete g̃a heroviari ganhi'ig̃a ojikoga Jesus'ga rehe akwaimbae'g̃a kunhangwera'g̃a no. A'ero ga g̃a mobatizai yhya pyvõ Jesus Cristo'gareheva'ero g̃a ndekoro g̃waramo. A'ea rupi Tupana'ga ra'uva nduri ve g̃a pyri g̃a nderekovo.

Kiro ipajive'ga na jitehe heroviari Filipe'ga nhi'ig̃a no Simão'ga. Igwete ga nhimobatizaukari Filipe'ga pe. Ymya Simão'ga omonhimomby'a Samariapeve'g̃a opajia pyvõ jipopoaka hete ji javo novĩa. A'ea rupi g̃a hopavi Simão'ga nhi'ig̃a rupi a'ero huvihava'g̃a okoteheve'g̃a pavẽi. E'i tehe g̃a ga pe: “Agwa'ga ko ipopoakaheteve'ga Tupanamo,” e'i tehe g̃a ga pe. A'ea rupi g̃a hopavi Simão'ga nhi'ig̃a rupi. Ombokwara'ara'a ga g̃a monhimomby'avo opajiro g̃waramo. Emo kiro hendukaturame Filipe'ga nhi'ig̃a g̃a gwerovia hete ga onhimobatizauka. Simão'ga g̃a javijitehe gwerovia no. Igwete ga nhimobatizaukari Filipe'ga pe. A'ero ga rekoi Filipe'ga pavẽi jipi onhimomby'avo hepiaga Filipe'ga japojaporame ahemonhimomby'ava'ea.

Aerẽ ojipe'g̃a Samariapeve'g̃a mombe'ui Jerusalém me.

—Samariapeve'g̃a g̃wendu katu kiro Tupana'ga nhi'ig̃a Jesus'ga mombe'ua, ei g̃a g̃a pe.

Jesus'ga moirũhara'g̃a ikwahavame kiro g̃a ei Pedro'ga pe a'ero:

—Heregwovo kiro Samaria pe g̃a ndepiaga a'ero. João'ga ti toho nde rupi no, ei g̃a ga pe.

—Kwa. Oroho ti a'ero nehẽ, ei Pedro'g̃a g̃a pe.

A'ero g̃a jogwerohoi Samaria pe Jesus'gareheve'g̃a pyri. G̃a ndepiagame Pedro'g̃a nhi'ig̃i Tupana'ga pe:

—Embuhu kiro eja'uva g̃a pyri g̃a nderekokatuavo. A'ereki nduri ve, ei g̃a Tupana'ga pe.

17 Igwete Pedro'ga pokogi g̃a ndehe João'ga pavẽi. Kiro turi Tupana'ga ra'uva g̃a pyri g̃a nderekokatuavo a'ero.

18 Igwete Simão'ga hepiagi no ipajive'ga.

—Nahã, ja'gwy, ei ga. Jesus'ga moirũhara'g̃a pokogame g̃a ndehe a'ero Tupana'ga imbuhuri gwa'uva g̃a pyri imongovo, ei ga.

Igwete ga ei Pedro'ga pe:

—Koro itambere'ia, ei ga. 19 Ji mbopopoaka ti nanongara rehe no, ei ga. Nurã ji pokogame ojipe'g̃a ndehe po ti Tupana'ga imbuhuri gwa'uva g̃a pyri nehẽ, ei ga g̃a pe novĩa.

20 —Ereho ti nde hahyva'ea ruvihava pype eitambere'ia pavẽi nehẽ, ei Pedro'ga ga pe. A'ereki nde ere'euhu: “Tamondo ti nhiitambere'ia Tupana'ga ra'uva mbuhura kwepyguka,” ereuhu nde, ei ga Simão'ga pe. 21 Ore Tupana'ga ra'uva mbuhurukarame ko nde orereheva'ea rũi. A'ereki nde ndepy'a te'varuhu Tupana'ga pe, ei Pedro'ga ga pe. 22 Erojijyi ti ejeaporog̃itate'varuhua. Enhi'ĩ ti Tupana'ga pe tomombo ti ga nderekote'varuhua nde hugwi nehẽ, ei ga. 23 A'ereki ji anhimombaragwaha nenhimyrouhũhetea rehe. Nandepiro'yi nde ete'varuhua hugwi, ei ga Simão'ga pe.

24 Igwete ga ei Pedro'g̃a pe:

—Pehe ti penhi'ĩ Tupana'ga pe ji repyga tanhimondoukaryme ti ga hahyva'ea ruvihava pype penembi'eagwera rupi nehẽ, ei Simão'ga g̃a pe.

25 Aerẽ Pedro'ga imombe'ui g̃wembikwahava pevove'g̃a pe João'ga pavẽi Jesus'ga nhi'ig̃a imombe'gwovo g̃a pe. A'ero g̃a jivyri imbojoapiapiavo ogwovo cidades pe Samariapeve'g̃a gwyri pe Jesus'ga mombe'gwovo g̃a pe. Aerẽ g̃a vahemi Jerusalém me.

Etiópiapeva'ea

26 Aerẽ nhandepojykaharete'gapyrive'ga yvagipeve'ga ruri javo Filipe'ga pe:

—Heregwovo ypiahua koty pehe pe – kiroki pehea oho Jerusalém hugwi ongae'yma rupi ogwovo cidade de Gaza pe, ei Tupana'gapyrive'ga ga pe.

27-28 A'ero Filipe'ga hoi ogwovo. A'ea ja huvihava'ga hoi pea rupi Etiópiapeve'g̃a gwyripeve'ga. Oporavyky ga Candacehẽa pe jipi – kiroki hẽa g̃anduvihavuhuhẽa Etiópiapeve'g̃a gwyri pe. Gwepia katu ga itambere'ia hẽa pe. Uhu na'ẽ ga Jerusalém me Tupana'ga mboheteavo. Kiro ga hoa'javi pea rupi ojivya ojigwyri pe jitehe Etiópia pe. Igwete ga reni gwyrua pype g̃wenonhandavuhua pype ogwovo. Ohorame ga nhi'ig̃i ikwatijara pe oina – kiroki Isaíasva'ea Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea okwatija inog̃a. 29 A'ea ja Filipe'ga hoi pehea rupi ogwovo no. Igwete Tupana'ga ra'uva ei ga pe:

—Heregwovo garyruhua pyri ekovo jypyvo.

30-33 A'ero Filipe'ga hojipei ipyri ogwovo. Igwete Etiópiapeve'ga nhi'inhi'ig̃i Isaíasva'ea rembikwatijaragwera pe oina – kiroki Tupana'ga okwatijaruka ahe ve hako. Aherembikwatijara e'i:

“Gweroho g̃a ovelha tijuka javo,” e'i.

“Cordeiro hava mondohogame nonhi'ig̃i upa,” e'i ikwatijara.

“I'javijitehe ko ga no.

Gweroho g̃a ga tijuka ga javo,” e'i.

“Gwerohorame ga nonhi'ig̃i upa,” e'i ikwatijara.

“G̃a ga mbotegweterame ojipe'g̃a ndovavagahivi ga rehe,” e'i.

“Ndahakykwepori ga.

A'ereki g̃a ga juka yvyakotyve'g̃a hugwi,” e'i aherembikwatijara.

Igwete Etiópiapeve'ga nhi'inhi'ig̃i jupe oina gwyrua pype. Henduvame ganhi'ig̃a Filipe'ga ei ga pe:

—Erekwaha po nde aheremimombe'ua? ei Filipe'ga onhi'ig̃a mondovo ga pe.

—Avi ahã novĩa, ei ga. Marã po ji ikwahavi? A'ereki nimombe'uhavi ji ve, ei ga. Ejiupi ji pyri eina, ei ga Filipe'ga pe.

Igwete Filipe'ga jiupiri oina ga pyri a'ero ga rupi ogwovo. 34 Igwete ga ei Filipe'ga pe:

—Ji mbo'e ti a'ea rehe. Ma'g̃a pe ahe ei ikwatija Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea? ei ga. Ojive ahe ei? Mara'ngu po ojipe'ga pe javo? ei Etiópiapeve'ga ga pe.

35 —Jesus'ga pe ahe ei gweroho g̃a ga jukavo javo, ei Filipe'ga ga pe.

Kiro Filipe'ga Jesus'ga mombe'umbe'ui aherembikwatijara mombe'ukatuavo a'ero ga pe.

36-38 Ohorame pea rupi kiro g̃a vahemi ypiahu'ia pyri. Igwete Etiópiapeve'ga ei:

—Agwa reki yhya, ei ga. Nanhimobatizai po ti nde nehẽ? ei ga ga pe.

Igwete Etiópiapeve'ga imombigukari g̃wenonhandavuhua. A'ero g̃a jogwerojyvi ojogwerogwovo y pe. Igwete Filipe'ga ga mobatizai.

39 G̃a ẽrame yhya hugwi nhandepojykaharete'ga ra'uva Filipe'ga rerohojipei. Etiópiapeve'ga ndohepiaga'javi ga a'ero. Igwete ga hoi ogwovo pea rupi gworyvamo Etiópiapeve'ga. 40 Kiro Filipe'ga ukwahavi cidade de Azoto pe. Aerẽ ga imbojoapiapi ogwovo cidades pe Jesus'ga mombe'gwovo g̃a pe. Aerẽ ga vahemi cidade de Cesaréia pe.

9

Saulova'ea ojiko reki Jesus'ga rehe

1 A'ea ja ko Saulo'ga nhimbohovajari Jesus'gareheve'g̃a ndehe ta'apiti pa g̃a javo. Igwete ga hoi mbatera kwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga pyri. 2 Igwete ga ei ga pe:

—Ekwatija ti enhi'ig̃a mondovouka judeus'g̃a pe cidade de Damasco pe ji kwahavuka g̃a pe, ei ga. Aroho ti ji nerembikwatijara a'ero hepiuka g̃a pe g̃ajatykahava pype tajipoko ti g̃a nehẽ, ei Saulo'ga ga pe. A'ero po ti ji g̃a ndekari pevo nehẽ – kiroki g̃a oho Jesus'ga nhi'ig̃a rupi. G̃a ndepiagame po ti ji g̃a pyhypyhygukari g̃a nderurahyavouka avo jitehe Jerusalém me nehẽ akwaimbae'g̃a kunhangwera'g̃a no, ei Saulo'ga ga pe.

—Kwa. Takwatija ti ji nde mombe'gwovo g̃a pe, ei ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga ga pe.

Igwete ga ikwatijari Saulo'ga pe imondovo togweroho ti ga a'ea javo.

3 Igwete Saulo'g̃a hoi pea rupi okovo. G̃a vahẽg̃werĩrame Damasco pe kotihĩ hendy'javuhuva'ea uhu ga pyri yvaga hugwi. Hendy'javuhuva'ea pyteri pe ga rekoi a'ero. 4 A'ea ga mombori yvyvo ga nog̃a. Igwete ga henduvi ganhi'ig̃a.

—Saulo, Saulo! ei ga ga pe. Maraname nde imbohahyukaruhui ji ve?

5 —Manamo pe naerũ? ei Saulo'ga ga pe.

—Ji ko Jesus, ei nhandepojykaharete'ga ga pe. Ji ve nde erembohahyukaruhu. 6 Emo ji a'e nde ve kiro: Epo'ã egwovo cidade pe, ei ga Saulo'ga pe. Pevove'ga po ti omombe'u nde ve nderekoag̃wama nehẽ, ei Jesus'ga ga pe.

7 Saulo'garupive'g̃a nonhi'ig̃i o'ama. A'ereki g̃a g̃wenduvipe ojipe'ga nhi'ig̃a. Emo g̃a ndohepiagi ga. 8 Igwete Saulo'ga po'ami. Kiro ga ma'ẽi novĩa, emo ga ndahehai reki. Igwete g̃a ga popyhygi ga rerogwovo Damasco pe. 9 Três ga gwehae'yma rerokiri. Ndo'ui ga mbatera. Ndoy'ui ga no. Onhi'inhi'ĩ ga Tupana'ga pe a'ero.

10 A'ea ja Ananias'ga rekoi Damasco pe. Pevo ga ruvi Jesus'gareheva'ero. Igwete Jesus'ga jipiukari ga pe.

—Ananias, ei ga ga pe.

—Gara? ei ga.

11 —Heregwovo pea rupi kirog̃we – kiroki pehea pe g̃a e'i Direita, ei Jesus'ga ga pe. Peho ti Judas'ga ronga pe Saulo'ga reka – kiroki ga cidade de Tarsopeve'ga. Kiro ga nhi'ig̃i Tupana'ga pe, ei Jesus'ga. 12 Orohepiuka ji nde ga pe ko. A'ero ga hepiagi nderurag̃wama ojipyri, ei ga. Igwete nde pokogi ga rehe ga mboheakwakatuavo. Nahã ti eho ga pyri a'ero, ei ga Ananias'ga pe.

13 Igwete Ananias'ga ei:

—Po ahe ndohoi Saulo'ga pyri hamo, ei ga. He'yive'g̃a omombe'u gareaporog̃ita ji ve oji'i. Oko te'varuhu ga ndereheve'g̃a pe Jerusalém me heaji'i, ei ga Jesus'ga pe. 14 Kiro ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a ga mbuhuri avo ore pyri topyhy ti ga g̃a javo – kiroki g̃a onhi'inhi'ĩ nde ve jipi. Ore pyhy pota ga a'ero tomongi g̃a cadeia pype javo, ei Ananias'ga Jesus'ga pe.

15 Emo Jesus'ga e'i ga pe:

—Eho jate ti akoja'ga pyri. A'ereki ji anhimoirũuka ga pe kiro, ei Jesus'ga ga pe. Ji mombe'u po ti ga judeus'g̃arũive'g̃a pe g̃anduvihava'g̃a pe nehẽ israelitas'g̃a pe nehẽ no, ei ga Ananias'ga pe. 16 Jihi ti tahepiuka hahyag̃wama ga pe, ei ga. Nhiarõe'ỹve'g̃a po ti okwahavuka hahyva'ea ga pe ga ji mombe'urame g̃a pe nehẽ. Emo po ti ga onhimomirana jupe nehẽ tamombe'u tuhẽ ti Jesus'ga g̃a pe javo nehẽ, ei Jesus'ga ga pe.

17 A'ero Ananias'ga hoi ogwovo Judas'ga ronga pe okiavo Saulo'ga pyri. Saulo'ga onhi'inhi'ĩ Tupana'ga pe. Igwete Ananias'ga pokogi ga rehe. Igwete Ananias'ga ei ga pe:

—Nhiirũ, ei ga Saulo'ga pe. Nhandepojykaharete'ga – gaha ojipiuka nde ve pea rupi nde rurame Jesus'ga – kiro ga ji mbuhurukari nde pyri teremboheakwa katu ti ga javo ji ve, ei ga. Terepojykauka ga jira'uva pe javo ga ji mbuhurukari nde pyri kiro, ei ga Saulo'ga pe.

18 Kotihĩ indurugi Saulo'ga reakwara hugwi pira pea'java'ea. A'ero ga hepiakatua'javi. Kirẽ Saulo'ga nhimobatizaukari Jesus'gareheva'ero. 19 I'urame mbatera ga pytupoakaramo.

Saulova'ea omombe'u Jesus'ga Damasco pe

Igwete Saulo'ga pytaahi'vi Jesus'gareheve'g̃a pyri Damasco pe. 20 Nambegwei ga ogwovo judeus'g̃a jatykahai pe Jesus'ga mombe'gwovo g̃a pe.

—Jesus Cristo'ga ko Tupana'ga ra'yramo tuhẽ oko, ei ga g̃a pe.

21 Ganhi'ig̃a renduvame g̃a nhimomby'apavi. Igwete g̃a ei ojohupe:

—Marã naerũ? Saulo'ga oko te'varuhu hete g̃a pe Jerusalém me heikwehe – kiroki g̃a onhi'ĩ Jesus'ga pe jipi, ei g̃a. Aerẽ ga ruruhui kokoty tapyhy ti g̃a nderogwovo ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pyri javo. Agwa'ga ko ga rũi naerũ? ei g̃a ojohupe.

—Ki ga tuhẽ reki a'ea, ei g̃a.

Onhimomby'a hete g̃a a'ero Saulo'ga nhi'ig̃a renduva Jesus'ga mombe'urame.

22 Igwete Saulo'ga ega'ei g̃a pe:

—A'iti tuhẽ Jesus'ga ko Cristoramo oko Tupana'ga remimbuhurukaramo, ei Saulo'ga g̃a pe.

Igwaigwavete Saulo'ga heroviarukari g̃a pe Jesus'ga mombe'urame g̃a pe. Henduvame garemimbo'ekatua judeus'g̃a nonhi'ig̃a'javi ga pe a'ero Damascopeve'g̃a.

23 He'yi Saulo'ga kiri. Aerẽ judeus'g̃a jatykai marã po ti nhande ga jukai javo ojohupe novĩa. 24 Igwete g̃a ami jurukwara pyri – perope jupihavuhua oatima cidade – jurukwara pyri g̃a ami arimo ypytunimo tipyhy ti Saulo'ga jukavo javo novĩa. Emo Saulo'ga okwaha g̃anhi'ig̃a. 25 Nurã garemimbo'ehara'g̃a ga rerohoi ypytunimo ga rerojiupia jupihavuhua rehe. Igwete g̃a ga mbo'avi pandyruhua pype ga mbojyva mytu'ẽ me ga mondovo ga moka'nhyma g̃a hugwi.

Saulova'ea ojivy Jerusalém me

26 Aerẽ Saulo'ga jivyri Jerusalém me. A'ero ga hopotari Jesus'gareheve'g̃a pyri g̃a nderekovo. Emo g̃a okyhyji pa ga hugwi. A'ereki g̃a ndogweroviari Saulo'ga jikoga Jesus'ga rehe. 27 Nurã Barnabé'ga ga rerohoi Jesus'ga moirũhara'g̃a pyri ovavagahiva ga rehe ga mombe'ukatuavo g̃a pe. Igwete Barnabé'ga ei g̃a pe:

—Nhandepojykaharete'ga ojipiuka Saulo'ga pe pehea rupi ga horame heikwehe, ei ga g̃a pe. Igwete Jesus'ga nhi'ig̃i ga pe, ei ga. A'ero Saulo'ga jikogi ga rehe ga mombe'gwombe'gwovo ojipe'g̃a pojihuve'yma Damasco pe heikwehe, ei Barnabé'ga ga mombe'gwovo g̃a pe.

28 A'ero Saulo'ga pytai Jesus'gareheve'g̃a pyri ogwoogwovo g̃a ndupi Jerusalém rupi. Igwete ga nhandepojykaharete'ga mombe'ui Jesus'ga mombe'ui Jerusalémmeve'g̃a pojihuve'yma. 29 Igwete Saulo'ga nhi'ig̃ayvari judeus'g̃a pe – kiroki g̃a grego g̃anhi'ig̃a. Ga Jesus'ga mombe'urame g̃a pe g̃a ga jukapotari novĩa. 30 Jesus'gareheve'g̃a ikwahavame Saulo'ga rerohoi g̃a hugwi cidade de Cesaréia pe. A'ea hugwi g̃a ga mondoi cidade de Tarso pe.

31 Kirẽ ojipe'g̃a nombohahyukara'javi Jesus'gareheve'g̃a pe a'ero Judéiapeve'g̃a gwyri pe Galiléiapeve'g̃a gwyri pe no Samariapeve'g̃a gwyri pe no. Igwaigwavete g̃a jikohetei Jesus'ga rehe a'ero imondovo imohina ga rehe. Tupana'ga ra'uva g̃a pokopoko jipi. A'ero igwaigwavete g̃a ojipe'g̃a mbojikogukari Jesus'ga rehe.

Pedrova'ea omombi Enéiasva'ea ka'nauhũa

32 Aerẽ Pedro'ga imbojoapiapi ogwovo cidades pe. Aerẽ ga vahemi cidade de Lida pe ogwovo Jesus'gareheve'g̃a pyri. 33 Pevo ga nomyive'ga repiagi gakupeupava rehe Enéias'ga. Oito kwara gamynhe'yma rehe. 34 Igwete Pedro'ga ga repiagi javo ga pe.

—Enéias, Jesus Cristo'ga omombi kiro neka'nauhũa nde hugwi, ei ga. Epo'ã ti herekokatuavo ekupeupava, ei Pedro'ga ga pe.

35 Kotihĩ Enéias'ga po'ami a'ero. Igwete g̃a nhaporemo g̃a nduri ga repiaga Lidapeve'g̃a nhumeve'g̃a no. Sarona ei g̃a nhuhũa pe. Ga repiagame g̃a jikopavi Jesus'ga rehe a'ero.

Pedrova'ea ombogwera Tabitava'ea

36 A'ea rupi Tabitahẽa ruvi cidade de Jope pe. Igwete hẽa tetirũaramo upa. Hẽa ko Jesus'garehevehẽa. Dorcas ko hẽarera Gréciapeve'g̃a nhi'ig̃imo. Gwereko katu katu hẽa ojipe'g̃a jipi. Ombatera hẽa omondomondo imbatere'ỹve'g̃a pe jipi. 37 Igwete hẽa tetirũaramo. A'ero hẽa manoi hete upa. Igwete hẽapavẽive'g̃a ipyhei hẽara'oa herojiupia onga jo'ari pe inog̃a. 38 Igwete Jesus'gareheve'g̃a mokonha'g̃a mondoukari Pedro'ga pyri. A'ereki g̃a okwaha garuva cidade de Lida pe – a'ea ojopyri u cidade de Jope pavẽi. Igwete g̃a g̃a mondoukari Pedro'ga pyri tuhu ti ga kotihĩ javo.

39 A'ero Pedro'ga ruri g̃a ndupi. Ga vahemame g̃a ga rerojiupiri onga jo'ari pe. Igwete aherembirekokwera'g̃a Pedro'ga atimani o'ama ojehe'gwovo Tabitahẽa rehe omano ahe ore hugwi javo. Igwete g̃a hepiukari opira ga pe hẽarembiapoagwera i'arimova'ea igwyriva'ea no. A'ea hẽa omboja g̃a pe jipi okorame g̃a pavẽi. 40 Igwete Pedro'ga g̃a mo'embavi g̃a mondovo okia hugwi. A'ero ga renypy'andurugi onhi'ig̃a Tupana'ga pe. Igwete ga ami ojirovaga hẽara'oa pe.

—Tabita, epo'ã, ei ga hẽa pe.

Kiro hẽa ma'ẽi a'ero. Pedro'ga repiagame hẽa vyri oina. 41 Igwete ga hẽa popyhygi hẽa mopo'ama. A'ero ga Jesus'gareheve'g̃a mbuhurukara'javi ojipyri aherembirekokwera'g̃a jara'g̃a no. Igwete ga hẽa repiukari g̃a pe.

42 Aerẽ g̃a imonhimoanhambavi imombe'gwovo Jopepeve'g̃a pe. Ikwahavame he'yive'g̃a jikogi Jesus'ga rehe a'ero. 43 Igwete Pedro'ga pytai Jope pe Simão'ga ronga pe upa. Simão'ga ko mbiara pira apoharamo oko.

10

Cornéliova'ea ombuhuruka Pedrova'ea g̃wonga pe

1 A'ea rupi Cornélio'ga rekoi cidade de Cesaréia pe. A'ereki ga pevo u soldados'g̃a nduvihavamo. Soldados'g̃a ko romanos'g̃a Itáliapeve'g̃a gwyrahugwive'g̃a onhimongyavo. 2 Cornélio'ga ojiko Tupana'ga rehe ga mboheteavo jipi g̃wongapypeve'g̃a pavẽi. He'yi ga omondomondo itambere'ia judeus'g̃a pe imbatere'ỹve'g̃a pe. Onhi'inhi'ĩ ga Tupana'ga pe jipi. 3 Kiro ga rekoi onhi'ig̃a Tupana'ga pe. Ka'aru três horas rupi Tupana'gapyrive'ga yvagipeve'ga jipiukari Cornélio'ga pe. Kiro ga ruri javo ga pe.

—Cornélio, ei ga ga pe.

4 Ga repiagame Cornélio'ga kyhyjihetei a'ero.

—Gara? ei ga ga pe.

—Tupana'ga g̃wendu nenhi'ig̃a ojive, ei Tupana'gapyrive'ga ga pe. Gwepia ga neremimondoa imbatere'ỹve'g̃a pe a'ea ko pyry hete javo. Nurã ga ji mbuhuri nde pyri, ei ga. 5 Kiro ji ei nde ve a'ero: Emondo ti ejipyrive'g̃a kiro Jope pe Simão Pedro'ga reruruka. 6 Mbiara pira apohara'ga ronga pe ga ruvi Simão'ga ronga pe. Ypiahua koty ko tuvi garonga, ei ga Cornélio'ga pe.

7 Onhi'imbavirẽ ga pe Tupana'gapyrive'ga hoi ga hugwi. A'ero Cornélio'ga mokonha'g̃a mbuhurukari ojipyri – kiroki g̃a oporavyky ga pe garonga pype. Soldado'ga ga ombuhuruka no – kiroki ga gapyrituhẽve'ga. Soldado'ga ga javijitehe ojiko Tupana'ga rehe no. 8 Igwete Cornélio'ga g̃a mbuhurukari ojipyri imombe'gwovo g̃a pe Tupana'gapyrive'ga nhi'ig̃a ojive. Igwete ga g̃a mondoi Jope pe Pedro'ga reruruka.

9 Ko'emame g̃a vahemi Jope koty. A'ea ja ko Pedro'ga jiupiri onga arimo ipereuhuva'ea arimo. Ahaji katu ga hoi tanhi'ĩ Tupana'ga pe javo. 10-11 A'ero ty'ara ga jukai. G̃a imboavujikwerame mbatera ga pe ga hepiagi yvagipeva'ea. A'ereki Tupana'ga gwepiuka ga pe yvaga rovapytymba'vogipyra. Kiro hyruhua ijyvi ga pyri ta'apynhapira'javuhuva'ea. Quatro ko ipyhykava imbojyhava. 12 Gwereko paravuhu mbatera ipype onhimongyavo ipyva'ea hyryryva'ea ipepova'ea. 13 Igwete Tupana'ga ei ga pe:

—Pedro. Here ijukavo i'gwovo, ei ga ga pe novĩa.

14 —Avi ahã, ei Pedro'ga. Ji nda'uangavi tuhẽ mbatete'varuhua, ei ga ga pe.

15 Igwete Tupana'ga ea'javi ga pe:

—Jihi a'e pyry jupe. Ite'varuhu terei jupe a'ero, ei ga Pedro'ga pe.

16 Três vezes ga ea'jaa'javi hepiuka Pedro'ga pe. Aerẽ hyrua jivyra'javi ogwovo yvagi pe jitehe.

17 Igwete Pedro'ga ei oyvyteri pe:

—Gara rehe Tupana'ga hepiukaruhui nanongara ji ve naerũ? ei ga. Gara rehe ga ji mbo'e pota a'ea pyvõ? ei ga ikwahave'yma.

Ga japyakarame a'ea rehe kiro Cornélio'gahugwive'g̃a ami jupihava pyri jurukwari pe. A'ereki pevove'g̃a omombe'u Simão'ga ronga g̃a pe. Kiro g̃a ami jurukwari pe a'ero. 18 Igwete g̃a nhi'ig̃a mondoi ipypeve'g̃a pe:

—Agwa Simão Pedro'ga ruvi?

—Agwa ko ga ruvi, ei g̃a g̃a pe.

19 A'ea ja Pedro'ga japyakai hepiagipyra rehe onga arimo oina. Igwete Tupana'ga ra'uva ei ga pe:

—Uhu kiro trêsve'g̃a nde reka, e'i. 20 Here ejyva g̃a pyri a'ero, e'i. Eho tuhẽ ti g̃a ndupi ipojihuve'yma. A'ereki jihi amondouka g̃a nde pyri, e'i Pedro'ga pe.

21 A'ero Pedro'ga jyvi Cornélio'gahugwive'g̃a pyri javo g̃a pe.

—Jihi pe ji reka pejikovo, ei ga. Gara rehe pe nduri ji pyri a'ero? ei ga g̃a pe.

22 —Cornélio'ga ko ore mbuhuruka nde pyri soldados'g̃a nduvihava'ga, ei g̃a ga pe. Oko katu ko ga jipi. Tupana'ga rehe ga jikogi ga mboheteavo, ei g̃a. Judeus'g̃a nhaporemo e'i ga pe: “Pyry hete,” ei g̃a Pedro'ga pe. Tupana'gapyrive'ga yvagipeve'ga uhu ga pyri heaji'i, ei g̃a. Igwete ga ei Cornélio'ga pe: “Emondouka ti g̃a Pedro'ga reruruka ejipyri terehendu ti ganhi'ig̃a,” ei Tupana'gapyrive'ga ga pe heaji'i, ei g̃a. Nurã ore ruri kiro nde pyri javo nde ve, ei g̃a Pedro'ga pe imombe'gwovo.

23 A'ero Pedro'ga g̃a mbuhuri onga pype g̃a mongiavo ojipyri.

Ypyhajive Pedro'ga ei g̃a pe:

—Xaho kiro ga pyri Cesaréia pe a'ero, ei ga g̃a pe.

Igwete g̃a hoi. Jesus'gareheve'g̃a oho Pedro'g̃a ndupi no Jopepeve'g̃a. 24 Ko'emame g̃a vahemi Cesaréia pe. Cornélio'ga ombojatyka pa gwe'yja'g̃a nog̃a g̃ahã no – kiroki g̃a ga pavẽi ojikoty'a. Garonga pe g̃a ndekoi Pedro'g̃a mboha'uva a'ero upa. 25 Pedro'ga vahemame Cornélio'ga ga repenhani g̃wenypy'anduruga ga pyri tambohete ga javo novĩa. 26 Emo Pedro'ga ga mopo'ã.

—Tanhimbohetei, ei ga. A'ereki jihi ko yvyakotyva'ea pe javijitehe, ei Pedro'ga ga pe.

27 Onhi'ig̃ame ga pe Pedro'ga reki garonga pype g̃ajatyka repiaga. 28 Igwete Pedro'ga ei g̃a pe:

—Judeus'g̃arũiva'ero ko pe peko novĩa. Pe atyvi ko ji rekoi judeuramo novĩa, ei ga. Pekwaha reki pe oreramonhava'ea nhi'ig̃a ore ve jipi tapehoi judeus'g̃arũive'g̃a pyri javo. “Tapejihe'ari tuhẽ ti g̃a ndehe,” ei ahe, ei Pedro'ga. Emo Tupana'ga okwahavuka ji ve gweaporog̃ita a'ea rehe oji'i, ei ga g̃a pe. “Ite'varuhu terei jara'g̃a pe,” ei Tupana'ga ji ve oji'i, ei ga. 29 Nurã ji ndapojihuvi jijoa pe pyri pendeheve'g̃a erame ji ve oji'i, ei ga. Kiro ji ei pe me a'ero: Gara rehe pe ji mbuhurukari kokoty a'ero? ei Pedro'ga g̃a pe.

30 Igwete Cornélio'ga ei ga pe:

—Tamombe'u ti nde ve a'ero, ei ga. Três kiro ji kiri ga jipiukarirẽ ji ve, ei ga. Ka'aru três horas rupi ji nhi'ig̃i Tupana'ga pe avo nhironga pe oji'i. A'ero gapyrive'ga yvagipeve'ga jipiukari ji ve. Hendy'ja hete gapira, ei ga Pedro'ga pe. 31 “Cornélio,” ei ga ji ve, ei ga. “Tupana'ga g̃wendu nenhi'ig̃a. Gwepia ga neremimondoagwera imbatere'ỹve'g̃a pe,” ei ga ji ve, ei Cornélio'ga Tupana'gapyrive'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo. 32 “Emondo ti g̃a Jope pe a'ero Simão Pedro'ga reruruka ejipyri,” ei ga ji ve. “Mbiara pira apohara'ga ronga pe ga ruvi Simão'ga ronga pe. Ypiahua koty ko garonga ruvi,” ei ga, ei Cornélio'ga imombe'gwovo. 33 Kotihĩ ji g̃a mondoukari nde pyri a'ero, ei ga Pedro'ga pe. Pyry hete a'ero nde ruri avo. Igwete ore jatykapavi kiro Tupana'ga rovai pyteri pe orokovo. Torohendu pa ti Tupana'ga remimombe'ua nde ve, ei ga Pedro'ga pe.

Pedrova'ea omombe'u Jesus'ga Cornéliova'ea pe

34 Igwete Pedro'ga ei Cornélio'g̃a pe:

—Kirog̃we ji ikwahahetei, ei ga. Judeus'g̃a ndehe jate rũi Tupana'ga rekoi. Oko pa ga judeus'g̃arũive'g̃a ndehe no. A'ereki g̃a ojo'ja ga pe. 35 G̃agwyri pe nhaporemo Tupana'ga oko g̃a ndehe g̃a jikogame ga rehe okokatuavo, ei Pedro'ga g̃a pe.

36 —Tupana'ga omondouka onhi'ig̃a israelitas'g̃a pe ikwehe, ei ga. A'ereki Jesus Cristo'ga omanoro g̃waramo Tupana'ga rerekokatuukari nhande ve. A'ereki Jesus'ga nhandepojykaharetero oko, ei Pedro'ga g̃a pe. Pekwaha pe a'ea, ei ga imombe'gwovo Cornélio'g̃a pe. 37 João Batistava'ea e'i na'ẽ g̃a pe: “Peko ti Tupana'ga nhi'ig̃a rupi,” ei ahe, ei ga. G̃a ndekorame hupi ahe g̃a mobatizai ikwehe, ei Pedro'ga g̃a pe. Aerẽ g̃a Jesus'ga mombe'ui Galiléiapeve'g̃a gwyri pe na'ẽ. A'ero Judéiapeve'g̃a gwyri pe nhaporemo g̃a ga mombe'umbe'ui, ei ga g̃a pe. Pekwaha pe Jesus'ga mombe'ua jipi. 38 Pekwaha pe Jesus'ga reaporog̃ita no Nazarépeve'ga reaporog̃ita, ei ga. A'ereki Tupana'ga opojykauka ga gwa'uva pe ga mbopopoaka ikwehe. Nurã Jesus'ga rekokatukatui ogwovo g̃apyteri pe, ei ga. Diabo'ga g̃a pojykarame Jesus'ga ga pe'ai g̃a hugwi. A'ereki Tupana'ga Jesus'ga poko ga rerekovo, ei Pedro'ga g̃a pe.

39 —Orohepia pa ore Jesus'ga reaporog̃ita Jerusalém me Israelpeve'g̃a gwyri pe nhaporemo. Igwete ore imombe'ui orerembiepiagagwera no, ei ga. Ojuka reki g̃a Jesus'ga kutuga ga mo'ama yva rehe. 40 Emo mokõi g̃a kirirẽ Tupana'ga ga mbogwera ga repiuka orerovaki, ei ga. 41 Jara'g̃a pe – kiroki g̃a ndojikogi ga rehe – g̃a pe ga ndohepiukari ga, ei ga. Ore ve jate ga gwepiuka. A'ereki Tupana'ga ore mo'ẽ jipe tomombe'u ti g̃a Jesus'ga javo. Igwete ore i'ui mbatera ga pavẽi ga kweravirẽ, ei ga Cornélio'g̃a pe imombe'gwovo.

42 —Jesus'ga e'i ore ve ikwehe: “Jihi po ti a'e g̃andeaporog̃ita pe mbapava koty nehẽ omanove'g̃a okojive'g̃a no,” ei ga. “A'ereki Tupana'ga e'i ji ve a'ea rehe hako,” ei Jesus'ga, ei ga. “Ji mombe'umbe'u ti ojipe'g̃a pe a'ero nehẽ,” ei ga ore ve ikwehe, ei Pedro'ga g̃a pe.

43 —Jesus'ga jitehe Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea nhaporemo omombe'u nhog̃wenonde ga kwatija po raka'e, ei Pedro'ga. Igwete ahe ei: “G̃a jikogame ga rehe po ti Tupana'ga imombori g̃andekote'varuhua g̃a hugwi nehẽ ga manoro g̃waramo g̃a ndepyga nehẽ,” ei ahe Jesus'ga mombe'gwovo po raka'e, ei ga Cornélio'g̃a pe imombe'gwovo.

Tupana'ga ra'uva uhu Cornéliova'ea pyri

44 Pedro'ga nhi'ig̃ame g̃a pe Tupana'ga ra'uva ruri g̃a pyri nhaporemo g̃a pojykavo – kiroki g̃a g̃wendu Jesus'ga mombe'ua. 45-46 Kiro g̃anhi'ig̃a aherembikwahave'ỹva'ea a'ero. Igwete g̃a Tupana'ga mbohetehetei upa. Henduvame g̃anhi'ig̃a judeus'g̃a nhimomby'ai a'ero – kiroki g̃a uhu Pedro'ga rupi Jesus'gareheve'g̃a.

—Iii! Judeus'g̃arũive'g̃a pyri vehevi Tupana'ga omondo gwa'uva g̃a pojykavouka no! ei g̃a ojohupe.

Igwete Pedro'ga ei g̃a pe:

47 —Nhande pyri na'ẽ ko Tupana'ga ra'uva uhu ikwehe. Kiro gara'uva ruri g̃a pyri na jitehe no, ei Pedro'ga. Timobatiza ti g̃a yhya pyvõ a'ero, ei ga ga pe.

48 A'ero Pedro'ga g̃a mobatizaukari g̃a ndekoro g̃waramo Jesus Cristo'gareheva'ero. Igwete g̃a ei Pedro'g̃a pe:

—Pepytaahi'vi ti ore pyri.

A'ero g̃a pytai g̃a pyri upa.

11

Pedrova'ea omombe'u pa Jerusalémmeva'ea pe

1 Aerẽ ojipe'g̃a g̃a mombe'ui javo Judéiapeve'g̃a gwyri pe.

—Judeus'g̃arũive'g̃a g̃wendu katu kiro Tupana'ga nhi'ig̃a no, ei g̃a g̃a mombe'gwovo.

Jesus'ga moirũhara'g̃a pe g̃a imombe'ui jara'g̃a pe no Jesus'gareheve'g̃a pe. 2 Aerẽ Pedro'ga jivyri ua Jerusalém me. A'ero judeus'g̃a nhi'ig̃ayvari ga pe Jesus'gareheve'g̃a.

3 —Maranuhũ nde houhui judeus'g̃arũive'g̃a pyri i'gwovo g̃a pavẽi? ei g̃a ga pe. Judeus'g̃a ndojihe'ari te g̃a ndehe, ei g̃a Pedro'ga pe.

4 Igwete Pedro'ga ei g̃a pe.

—Tamombe'u pa ti kiro pe me. 5 Jihi ko ako na'ẽ Jope pe nhinhi'ig̃a Tupana'ga pe ikwehe, ei ga. A'ero ji hepiagi yvagipeva'ea. A'ereki Tupana'ga gwepiuka ji ve hyrua tapy'ynhapira'javuhuva'ea, ei ga g̃a pe. Yvaga hugwi ijyvi ua. Quatro ko ipyhykava imbojyhava. Igwete ijyvi ua opiga ji ypyvo, ei ga. 6 Hepiakaturame ji hepiagi ipype ipyva'ea onharõva'ea hyryryva'ea. Ipepova'ea ji ahepia no, ei ga. 7 Igwete ji henduvi Tupana'ga nhi'ig̃a jijive. “Pedro,” ei ga. “Here ijukavo i'gwovo,” ei ga ji ve, ei ga. 8 “Avi ahã,” a'e ji. “Mbatete'varuhua ndokiangavi jijuru pe,” a'e ji ga pe. 9 Emo ga ea'javi ji ve yvaga hugwi: “Jihi a'e pyry jupe. Ite'varuhu terei jupe a'ero,” ei ga ji ve, ei Pedro'ga. 10 Três vezes ga ea'jaa'javi hepiuka ji ve. Kirẽ hyrua jivyra'javi ogwovo yvagi pe jitehe ikwehe, ei ga imombe'gwovo g̃a pe.

11 —Nanime trêsve'g̃a nduri ji pyri onga pe – perope aju. Cornélio'ga ombuhuruka g̃a ji pyri Cesaréia hugwi ikwehe, ei ga. 12 Igwete Tupana'ga ra'uva ei ji ve: “Eho tuhẽ ti g̃a ndupi ipojihuve'yma,” e'i ji ve, ei ga. Agwa'g̃a ji aroho ji rupi a'ero Jope hugwi ikwehe. Seis ko g̃a Jesus'gareheve'g̃a, ei Pedro'ga g̃a pe. Aerẽ ore vahemi Cornélio'ga ronga pe a'ero. 13 Igwete ga imombe'ui ore ve: “Tupana'gapyrive'ga uhu ji pyri o'ama nhironga pe oji'i,” ei Cornélio'ga, ei ga. “Igwete ga ei ji ve: ‘Emondouka ti g̃a Jope pe Simão Pedro'ga reruruka ejipyri,’ ei Tupana'gapyrive'ga ji ve,” ei ga. 14 “ ‘Garemimombe'ua rendukaturo g̃waramo po ti pe hoi yvagi pe a'ero nehẽ nerongapeve'g̃a pavẽi nehẽ no,’ ei Tupana'gapyrive'ga ji ve,” ei Cornélio'ga.

Pedro'ga omombe'u pa Cornélio'ga nhi'ig̃agwera ojive. Igwete Pedro'ga ei g̃a pe no:

15 —A'erog̃we ji Jesus'ga mombe'ui g̃a pe. A'ero Tupana'ga ra'uva ruripei g̃a pyri g̃a pojykavo, ei Pedro'ga. Pehepia ko gara'uva ruri nhande pyri ikwehe. Akoja javijitehe kiro turi g̃a pyri nohõ, ei ga g̃a pe. 16 A'ea rupi ji ikwahava'javi reki Jesus'ga nhi'ig̃agwera, ei Pedro'ga. A'ereki ga e'i ikwehe: “João Batista'ga oko g̃a pavẽi g̃a mobatizavo yhya pyvõ. Emo po ti Tupana'ga oko pe pavẽi nehẽ imondovouka gwa'uva pe pyri pe pojykauka nehẽ,” ei Jesus'ga ikwehe, ei ga. 17 Tupana'ga ombuhuruka gwa'uva nhande ve nhande jikogame nhandepojykaharete'ga rehe Jesus Cristo'ga rehe. A'ea jitehe ga omondo kiro judeus'g̃arũive'g̃a pe nohõ, ei ga. Tupana'ga imondopotarame g̃a pe ji namovahĩ ga a'ero, ei Pedro'ga g̃a pe.

18 Henduvame Pedro'ga nhi'ig̃a g̃a ndogwayvara'javi ga a'ero. Igwete g̃a Tupana'ga mbohetei pyry hete ga javo.

—Judeus'g̃arũive'g̃a vehevi Tupana'ga ombopohiruka g̃andekote'varuhua hugwi g̃a mboheaporog̃itapyahuavo, ei g̃a ogwovo.

Antioquiapeva'ea ojiko Jesus'ga rehe

19 Estêvãova'ea jukarame judeus'g̃a ojigwarajuhu Jesus'gareheve'g̃a ndehe. Nurã Jesus'gareheve'g̃a kwaki'oki'oi a'ero g̃a hugwi ogwovo. Jara'g̃a oho Feníciapeve'g̃a gwyri pe. Jara'g̃a oho ypa'ouhũ me Chipre pe okovo. Jara'g̃a oho cidade de Antioquia pe. A'ero g̃a Jesus'ga mombe'umbe'ui g̃a pe. Judeus'g̃a pe jate reki g̃a Jesus'ga mombe'ui. 20 Emo jara'g̃a Chiprepeve'g̃a cidade de Cirenepeve'g̃a pavẽi ohorame Antioquia pe Jesus'ga mombe'umbe'ui judeus'g̃arũive'g̃a pe. 21 Tupana'ga g̃a moirũ g̃a nderekovo. A'ero Antioquiapeve'g̃a hendukatui g̃anhi'ig̃a. Igwete he'yjuhuve'g̃a jikogi opojykaharete'ga rehe Jesus'ga rehe onhimongyavo.

22 Aerẽ ojipe'g̃a hoi Jerusalém me g̃a mombe'gwovo Jesus'gareheve'g̃a pe.

—Antioquiapeve'g̃a ojiko Jesus'ga rehe kiro, ei g̃a g̃a pe.

Henduvame g̃a Barnabé'ga mondoi g̃a pyri a'ero Antioquia pe. 23 Igwete ga hoi g̃a ndepiaga.

—Tupana'ga omombyry tuhẽ pe me, ei ga g̃a pe.

Igwete Barnabé'ga roryvamo a'ea rehe. Igwete ga g̃a mbojikohetei Jesus'ga rehe.

—Pejikopave'ymi Jesus'ga rehe penhimimbotarimo, ei ga g̃a pe.

24 A'ereki Barnabé'ga ko pyry hete. Tupana'ga ra'uva ga pojyka hete ga rerekokatuavo. Ojiko hete ga Jesus'ga rehe. Igwete ga g̃a mbojikojikogi ga rehe no. He'yjuhuve'g̃a kiro ojiko nhandepojykaharete'ga rehe onhimongyavo.

25 Aerẽ Barnabé'ga hoi cidade de Tarso pe Saulo'ga reka. 26 Ga repiagame ga ga reruri Antioquia pe. Ojipeji kwara g̃a nduvame pevo. A'evo jitehe g̃a Jesus'gareheve'g̃a nderojatykatykai jipi he'yjuhuve'g̃a mbo'eavo. Antioquia pe na'ẽ g̃a ono Cristo'gareheve'g̃a g̃a ndehe – kiroki g̃a ojiko Jesus'ga rehe.

27 A'ea rupi g̃a pyri Ágabo'g̃a nduri Jerusalém hugwi – kiroki g̃a omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a aerẽjiva'ea no. Igwete g̃a nduri Jesus'gareheve'g̃a pyteri pe. 28 Igwete Ágabo'ga ami javo g̃a pe. A'ereki Tupana'ga ra'uva ga mbo'e. A'ero ga ami javo Antioquiapeve'g̃a pe g̃a momoranduva.

—Aerẽ po ti ipapavi nhaneremityma nhandegwyripeva'ea nhaporemo nehẽ, ei ga.

A'ea Ágabo'ga imombe'ui g̃a pe. Aerẽ na tuhẽ ihoi ganhi'ig̃a rupi ikwehe. Opa pa mbatera Cláudio'ga rekorame nhanderuvihavuhuro ikwehe.

29-30 Nahã Ágabo'ga imombe'unhog̃wenondei Jesus'gareheve'g̃a pe. A'ero g̃a ei ojohupe:

—Timondo ti itambere'ia nhaneirũ'g̃a pokoga Judéia pe a'ero, ei g̃a.

A'ero g̃a imondomondoi. Kiroki g̃a he'yi gwereko – he'yi g̃a omondo. Kiroki g̃a mokonhete gwereko – mokonhete'i g̃a omondo. Igwete g̃a imondoi Barnabé'g̃a pe togweroho ti g̃a Judéiapeve'g̃a gwyripeve'g̃a pe javo. Aerẽ Barnabé'g̃a herohoi Judéia pe Saulo'ga pavẽi imondovo Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a pe.

12

Koji'i ahe ojigwarai Jesus'gareheva'ea rehe

1 A'ea rupi ko Herodesva'ea rekoi judeus'g̃a gwyri pe huvihavuhuro. Igwete ahe jigwarai Jesus'gareheve'g̃a pyteripeve'g̃a ndehe. 2 Igwete Tiagova'ea – kiroki João'ga reki'yrava'ea – Herodesva'ea ahe akamomborukari itakyhea'javuhuva'ea pyvõ. 3-4 Ikwahavame judeus'g̃a mbohoryvukara ahejuka rehe, Herodesva'ea Pedro'ga pyhygukari no. Igwete ahe Pedro'ga mondoukari ga mongiavouka cadeia pype. Ahe ga mondoukari soldados'g̃a po pe dezesseisve'g̃a pe tohemyme ti ga javo. Quatrove'g̃a gwepia na'ẽ ga. Kirẽ ojipe'g̃a quatrove'g̃a py'rovo. Quatro vezes g̃a jopy'rupy'rui ga repiaga ara rupi ypytunimo no. Nahã Herodesva'ea ga mondoukari soldados'g̃a po pe tapemohemukari ti Pedro'ga javo. A'ea rupi judeus'g̃a japoi toryva pão ndovuriva'ea i'gwovo. Igwete Herodesva'ea ei oyvyteri pe: “Na judeus'g̃a i'upavi na'ẽ Páscoa rupiara,” ei ahe. “Aerẽ po ti ji Pedro'ga mbuhurukari imbojambojaruka garekote'varuhua ga rehe g̃andovaki hete nehẽ. A'ero po ti ji ga jukaukari nehẽ,” ei Herodesva'ea oyvyteri pe novĩa. 5 Igwete ahe Pedro'ga mombytai cadeia pype. Emo Jesus'gareheve'g̃a onhi'inhi'ĩ hete Tupana'ga pe emohemuka ti Pedro'ga cadeia hugwi javo.

Pedrova'ea ohẽ cadeia hugwi

6 Aerẽ Herodesva'ea ei oyvyteri pe: “Ko'emame po ti ji Pedro'ga mbuhurukari g̃andovaki nehẽ,” ei ahe novĩa. Ypytunimo Pedro'ga kiri soldados'g̃a pyteri pe mokonha'g̃a pyteri pe. Soldados'g̃a opokwa memei ga ojihe itanhuramuhũa pyvõ ga rerekovo. Ojipe'g̃a opojyka hovapytymbava o'ama hepiaga. Igwete Pedro'ga kiri upa. 7 Kotihĩ Tupana'gapyrive'ga ukwahavamo o'ama Pedro'ga pyri yvagipeve'ga. Hendy'ja hete cadeia pype a'ero. Igwete ga pokogi Pedro'ga jati'yva rehe toma'ẽ ga javo.

—Haite! Here evya, ei ga javo Pedro'ga pe.

A'ero itanhuramuhũa ihiri Pedro'ga poa hugwi. 8 Igwete Tupana'gapyrive'ga ei ga pe:

—Embogwa eku'ayvira. Emongi epyruhua nohõ, ei ga javo ga pe.

Igwete Pedro'ga imongi a'ero.

—I'arimova'ea emongi ejoa ji reviri, ei ga ga pe.

9 Igwete Pedro'ga hoi ga reviri ogwovo. Ndogweroviari reki ga Tupana'gapyrive'ga rembirohoa novĩa. “Jikiri pe ji ga repiagi,” ei ga novĩa. 10 Kiro g̃a kwavi soldados'g̃a pyvõ. Kiro g̃a kwavi jara'g̃a pyvõ no. Igwete g̃a vahemi jupihai pe jurukwara pyri. A'ea rupi ko ahe oho cidade pe. Hovapytymbava ko ferrova'ea. Kiro g̃a vahemi ipyri. Igwete a'ea nhovapytymba'vogi g̃a pe. Igwete g̃a ẽi cadeia hugwi a'ero ogwovo cidade rapea rupi onga pyvõ okwava. Kotihĩ Tupana'gapyrive'ga hoi ga hugwi ga reja.

11 Kiro Pedro'ga ikwahavi a'ero. “A'iti tuhẽ reki!” ei ga. “Tupana'gapyrive'ga ji rerohoi tuhẽ cadeia hugwi. Jipojykaharete'ga ombuhuruka ga ji pyri,” ei ga. “A'ero ga ji mbopiro'yukari Herodes'ga popoakara hugwi judeus'g̃a ndeaporog̃itate'varuhua hugwi no,” ei Pedro'ga oyvyteri pe.

12 Ojapyakarẽ a'ea rehe kiro ga hoi Mariahẽa ronga pe João Marcos'ga yhẽa ronga pe. Igwete ga vahemi onga jupihai pe. A'ea ja Jesus'gareheve'g̃a jatykapavi onga pe onhimongyavo onhi'inhi'ig̃a Tupana'ga pe.

—Emohemuka ti Pedro'ga cadeia hugwi, e'ie'i g̃a ga pe.

A'ereki g̃a ndokwahavi ve Pedro'ga hemagwera jugwi. 13 Igwete Pedro'ga vahemi onga jupihai pe okwaokwa hovapytymbava rehe o'ama. A'ero kujahẽa ruri henduva Rodehẽa.

—Ma'g̃a pero okwa? ei hẽa javo ga pe.

14 Pedro'ga nhi'ig̃ame hẽa nhimombaragwahavi hehe. A'ero hẽa nhani tamombe'u javo jara'g̃a pe. Emo hẽa omoka'nhy reki hovapytymba'voga ga pe gworygworyva g̃waramo ga rura rehe. Igwete hẽa nhani javo.

—Pero Pedro'ga ami hovapytymbava pyri, ei hẽa g̃a pe.

15 Ndogweroviarihu g̃a hẽanhi'ig̃a.

—Ere'eteheuhu nde, ei g̃a hẽa pe.

—Avi ahã, ei hẽa. Ki ga jitehe pero o'ã, e'ie'i hẽa g̃a pe novĩa.

—Gara'uva po, ei g̃a a'ero.

16 Pedro'ga o'amete jiji hovapytymbava rehe okwaokwa. A'ero g̃a hoi hovapytymba'voga ga pe. Ga repiagame g̃a nhimomby'apavi a'ero upa. 17 Igwete ga reki onga pype g̃a pyri. A'ero ga nhipova'eg̃i tapenhi'ig̃i ti ji renduva javo. Igwete ga imombe'ui g̃a pe Tupana'ga remimohemukara cadeia hugwi.

—Peho ti imombe'gwovo nhimohemagwera Tiago'ga pe jara'g̃a pe no nhaneirũ'g̃a pe, ei ga g̃a pe.

Igwete Pedro'ga hoi g̃a hugwi a'ero ogwovo.

18 Ko'eg̃aturame soldados'g̃a ndekotehei Pedro'ga repiage'yma cadeia pype.

—Mahã Pedro'ga naerũ? e'ie'i g̃a ojohupe novĩa.

19 Igwete Herodesva'ea ga rekarukari cadeia pype novĩa. Emo g̃a ndohepiagi ga. A'ero Herodesva'ea soldados'g̃a mbuhurukari g̃a monhi'ig̃a ma rupi te ga hoi naerũ javo g̃a pe. Emo g̃a ndokwahavi reki Pedro'ga hoagwera jugwi. Nurã Herodesva'ea soldados'g̃a jukaukari a'ero.

Aerẽ Herodesva'ea hoi judeus'g̃a gwyra hugwi Judéia hugwi. Cidade de Cesaréia pe ahe hoi opytavo.

Herodesva'ea manoagwera

20 Herodesva'ea omondomondouka mbatera ogwyra hugwi cidadespeve'g̃a pe jipi Tiropeve'g̃a pe Sidommeve'g̃a pe no. Aerẽ ahe nhimboahiahivi reki g̃a pe. Nurã g̃a ei ojohupe:

—Timonhyrõ ti Herodes'ga kiro. Nhande ga monhyrõe'ymame po ti ga nombuhurukara'javi mbatera nhande ve nehẽ, ei g̃a ojohupe.

Nurã g̃a jogwerohoi na'ẽ Herodesva'ea moirũhara'ga pyri Blasto'ga pyri onhi'ig̃atuavo ga pe tovavagahi ti ga nhande rehe javo. Aerẽ g̃a jogwerohoi Herodesva'ea pyri.

—Xajogwereko katu ti, ei g̃a Herodesva'ea pe.

21 Igwete ahe ei:

—Ojipe'ia rupi po ti ji nhi'ig̃i pe me nehẽ, ei ahe g̃a pe.

—Kwa, ei g̃a ogwovo.

A'ea rupi katu Herodesva'ea jigwagi opikatua mongiavo g̃anduvihavuhuro. Igwete ahe hoi g̃apyteri pe ojiupia oina g̃wendava rehe. A'ero ahe nhi'inhi'ig̃i g̃a pe. 22 Henduvame ahenhi'ig̃a g̃a javo.

—Herodes'ga ko yvagipeve'ga. Yvyakotyve'ga rũi ko koro, e'i tehe g̃a ahe ve.

23 Herodesva'ea nomombigi reki g̃anhi'ĩtehea ojihe. Nomboheteukari ahe g̃a pe Tupanete'ga. Nurã nanime Tupana'gapyrive'ga ruri ahe pyri yvaga hugwi ahe moheõ'aruka. A'ero hevo'ia ihu'uu'upavi aherevega. Kirẽ ahe manoi upa.

24 Igwaigwavete Jesus'gareheve'g̃a imombe'ui Tupana'ga nhi'ig̃a imonhimoanhana. Igwaigwavete ojipe'g̃a hendukatui a'ero onhimongyavo.

25 Barnabé'ga gweroho itambere'ia Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a pe Jerusalém me Saulo'ga pavẽi. Imondopavirẽ Barnabé'g̃a jivyri Antioquia pe a'ero. Gweru g̃a João Marcos'ga ojupi.

13

Ahe omo'ẽ Barnabéva'ea Saulova'ea no

1 Kiro Antioquia pe oko Jesus'gareheve'g̃a pyteri pe g̃ambo'ehara'g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a no. G̃a ko Barnabé'ga; Simão'ga – kiroki ga ipiryvytunuhũve'ga; Lúcio'ga – kiroki ga Cirenepeve'ga; Saulo'ga; Manaém'ga – ga ko onhimomboaka governadorag̃wama'ga pavẽi Herodes'ga pavẽi. 2 Igwete g̃a Tupana'ga mbohetehetei. Xanhi'ĩ Tupana'ga pe javo g̃a ndo'ui mbatera ojogwerekovo. A'ea rupi ko Tupana'ga ra'uva ei g̃a pe:

—Pemo'ẽ kirog̃we Barnabé'ga Saulo'ga no toporavyky ti g̃a ji ve Jesus'ga mombe'gwovo, e'i g̃a pe. A'ereki ji a'e nhig̃wenonde g̃ahã po ti oporavyky ji ve javo, e'i g̃a pe.

3 A'ero g̃a nhi'ig̃i Tupana'ga pe i'ue'yma. Kirẽ g̃a pokogi Barnabé'g̃a ndehe pejogweroho ti Jesus'ga mombe'gwovo a'ero javo. A'ero g̃a g̃a mondoukari ojihugwi.

Barnabéva'ea oho Chipre pe Saulova'ea pavẽi

4-5 A'ero g̃a jogwerohoi Barnabé'ga Saulo'ga pavẽi. A'ereki Tupana'ga ra'uva omondouka g̃a. João Marcos'ga oho g̃a ndupi no g̃amoirũharamo. Igwete g̃a hoi cidade de Selêucia pe. Pevo g̃a avi itayharuhua pype ogwovo ypa'ouhũ me Chipre pe. Pevo g̃a jari upa cidade de Salamina pe. Igwete g̃a hog̃ahoi judeus'g̃a jatykahai pe imombe'gwovo Tupana'ga nhi'ig̃a pevove'g̃a pe. 6-8 Aerẽ g̃a hoi ypa'ouhũa rupi ogwovo cidade de Pafos pe. Pevo g̃a judeu'ga repiagi Barjesus'ga. Ojipe'g̃a nhi'ig̃imo garera Elimas. Ipaji ko ga huvihava'gareheva'ero.

—Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharamo ko ji rekoi, ei Elimas'ga g̃a pe jipi o'mbero.

Igwete Barnabé'g̃a ga repiagi pevo. Igwete Elimas'ga ruvihava'ga Barnabé'g̃a mbuhurukari ojipyri Sérgio Paulo'ga – kiroki ga pevove'g̃a governador'ga. Okwaha hete ga mbatera Sérgio Paulo'ga. Tahendu ti Tupana'ga nhi'ig̃a javo ga Barnabé'g̃a mbuhurukari ojipyri. Emo Barnabé'g̃a horame ga pyri Elimas'ga g̃a movahĩ tonhi'ig̃yme g̃a ga pe javo. “Tojikogyme ti jiruvihava'ga Jesus'ga rehe,” ei Elimas'ga ipajive'ga. 9 Igwete Saulo'ga – ojipea ko garera Paulo – Tupana'ga ra'uva ga pojyka hete. A'ero ga Elimas'ga repiahetei javo ga pe.

10 —Netiruahũ hete nde Diabo'ga ja! ei ga ga pe. Pyryheteva'ea nde eremovahiuhũ. Nde eremoandyandyi paravuhu ekovo, ei ga ga pe. Nane'ymi nde Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'ui! ei Paulo'ga ga pe. 11 Nurã po ti Tupana'ga nde movahiuhũi kiro nehẽ. Nanderehaahi'vi ti nde kiro hepiage'yma kwara nehẽ, ei ga Elimas'ga pe.

Kotihĩ turi ypytunahiva Elimas'ga pe ga mbohehae'yma. Igwete ga rekoreko'ihui ogwovo.

—Pejijo ji popyhyga ji rerogwovo, e'ie'i ga g̃a pe.

12 Hepiagirẽ Elimas'ga rehae'yma Sérgio Paulo'ga jikogi Jesus'ga rehe. A'ereki ga onhimomby'a nhandepojykaharete'ga mombe'ua rehe.

Paulova'ea oho Antioquia pe

13 Aerẽ Paulo'g̃a avi itayharuhua pype ogwovo Pafos hugwi. A'ero g̃a hoi Panfíliapeve'g̃a gwyri pe ogwovo cidade de Perge pe. A'ea rupi João Marcos'ga hoi g̃a hugwi ojivya Jerusalém me. 14 Aerẽ Paulo'g̃a hoi Perge hugwi pea rupi ogwovo. Aerẽ g̃a vahemi cidade de Antioquia pe Pisídiapeve'g̃a gwyra yvyri pe. Judeus'g̃a poravykye'yma rupi sábado rupi g̃a hoi g̃ajatykahai pe. A'ero g̃a apygi upa. 15 Igwete pevove'ga nhi'ig̃i aherembikwatijaragwera pe Moisésva'ea remimbo'eagwera pe. Kirẽ ga nhi'ig̃i ojipea pe aherembikwatijara pe. A'ea Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea okwatija hako. Aerẽ huvihava'g̃a g̃ajatykahava pype g̃a imondoukari onhi'ig̃a Paulo'g̃a pe.

—Pe ko orere'yjamo peko israelitasramo, ei g̃a g̃a pe. Pe'epotarame avove'g̃a pe g̃a mog̃itavo pe'ji ti g̃a pe a'ero, ei g̃a Paulo'g̃a pe.

16 A'ero Paulo'ga po'ami onhipova'eg̃a tapenhi'ig̃i ti javo. Igwete ga ei:

—Israelitasramo pehendu nhinhi'ig̃a pejijupa, ei ga. Pehendu ti judeus'g̃arũiva'ero no. A'ereki pe pejiko Tupana'ga rehe no. Pehendu katu ti, ei Paulo'ga g̃a pe. 17-20 Tamombe'u ti Tupana'ga pe me. Gaha rehe nhaneramonhava'ea ojiko hako. Tupana'ga omo'emo'ẽ ojive nhaneramonhava'ea hako. Aerẽ he'yjuhu hete quatrocentos e cinquenta Tupana'ga kwara mbo'ambo'ari, ei ga. A'ea rupi ga imombyrymbyryvi ahe ve ahe ruvame hajiheva'ea gwyri pe Egitopeva'ea gwyri pe po rimba'e. Igwete ga ahe rerurukari pea hugwi opopoakarimo, ei ga g̃a pe. He'yi kwara rupi quarenta kwara rupi Tupana'ga nhimomiranami aherekote'varuhua pe ahe ruvame ongae'ỹi me, ei ga. Igwete ga seteva'ea apitipitiukari aheruvihavava'ea ahereheva'ea reheve Canaãmeva'ea gwyri pe. Ahe moka'nhymbavirẽ ga ima'ema'ẽi ahegwyruera imondomondovo nhaneramonhava'ea pe hako, ei Paulo'ga g̃a pe.

—Aerẽ Tupana'ga juizva'ea mongoi aheruvihavamo nhaneramonhava'ea pe ahe mbojopy'rupy'ruavo hako, ei Paulo'ga. Aerẽ ahe py'rovo Samuelva'ea ahe repiakatui Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea, ei ga. 21 Aerẽ nhaneramonhava'ea ruri javo Samuelva'ea pe: “Huvihavuhu'ga ore oropota ag̃wamo toremondomondo ti ga nde py'rovo,” ei ahe Samuelva'ea pe hako, ei ga. Igwete Tupana'ga Saulva'ea mongoi aheruvihavuhuro a'ero. Saulva'ea ko Quisva'ea ra'yrava'ea Benjamimva'ea rymyminova'ea, ei ga. Igwete Tupana'ga Saulva'ea mongoukari aheruvihavuhuro he'yi kwara rupi quarenta kwara rupi, ei Paulo'ga g̃a pe.

22 —Aerẽ Tupana'ga ei: “Kiro ji Saul'ga pe'ai penduvihavuhua hugwi,” ei ga, ei ga. “Davi'ga Jessé'ga ra'yra'ga oko kiro penduvihavuhuro Saul'ga py'rovo,” ei ga. Daviva'ea mombe'gwovo Tupana'ga ei no: “Jipy'a ja hete ga Davi'ga. Gaha ti oko pa nhiremimbotarimova'ea rehe nehẽ,” ei Tupana'ga, ei Paulo'ga imombe'gwovo g̃a pe.

23 —Daviva'ea rymymino'ga reki Tupana'ga omongouka nhanderekote'varuhua momboharamo heikwehe, ei ga. A'ereki ymya Tupana'ga e'i nhandere'yjava'ea pe israelitasva'ea pe: “Aerẽ ti ji Davi'ga rymymino'ga mongoukari pembopiro'yharamo nehẽ,” ei Tupana'ga, ei ga. Kiro Daviva'ea rymymino'ga tuhẽ Tupana'ga omongouka a'ero o'eagwera rupi katu. Ga ko Jesus'ga, ei Paulo'ga ga mombe'gwovo g̃a pe. 24 Jesus'ga rura renonde João Batistava'ea israelitas'g̃a mog̃itapavi jipi heikwehe, ei ga. “Perojijyi ti pejeaporog̃ita pejipohia pejikote'varuhua hugwi,” ei ahe. “A'ero po ti ji pe mobatizai nehẽ,” ei João Batistava'ea, ei Paulo'ga. 25 Oporavykypavame Tupana'ga pe João Batistava'ea ei g̃a pe: “ ‘Ndehe ko Cristo,’ pe'ji po pe ji ve novĩa? Ji ko a'ea rũi,” ei João Batistava'ea g̃a pe, ei ga. “Emo po ti Cristo'ga uhu ji py'rovo nehẽ,” ei ahe, ei ga. “Ga ko huvihavuhu hete. Ji ki a'e te okoteheva'ea,” ei João Batistava'ea heikwehe, ei ga.

26 Igwete Paulo'ga ei g̃a pe no:

—Nhiirũ, Abraãova'ea rymyminoa pe ji ei. Judeus'g̃arũiva'ea pe ji ei no. A'ereki pe pejiko Tupana'ga rehe, ei ga. Nhande ve Tupana'ga ombuhuruka onhi'ig̃a Jesus'ga ko pembopiro'yharamo oko javo! ei Paulo'ga g̃a pe. 27 Jerusalémmeve'g̃a nonhimombaragwahavi a'ea rehe raikwehe. G̃anduvihava'g̃a na jitehe no, ei ga. Onhi'ig̃ame aherembikwatijara pe sábado nanani g̃a nonhimombaragwahavi reki Jesus'ga mombe'ua rehe, ei ga. Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea Jesus'ga mombe'ukatui reki ikwatija hako novĩa. Nahã ahe ei ikwatija hako: “Ojukauka po ti g̃a ga ereko te'varuhu nde javo,” ei ahe hako, ei ga. Jerusalémmeve'g̃a ahe nhi'ĩpo'ru reki g̃anduvihava'g̃a pavẽi. A'ereki g̃a e te'varuhu Jesus'ga pe ga jukauka, ei Paulo'ga g̃a pe. 28 Ga jukapotarame g̃a hekatehei garekote'varuhua hepiage'yma novĩa. A'erorame tehe g̃a ei reki Pilatos'ga pe: “Ejukauka tuhẽ ti ga,” ei g̃a ga pe, ei Paulo'ga. 29 Ahe omombe'u pa gajukaag̃wama ikwatijanhog̃wenondeavo hako. G̃a ahe nhi'ĩpo'ru pa reki ga jukavo, ei ga. Kirẽ ojipe'g̃a Jesus'ga ra'oa mbojyvi yva hugwi. Igwete g̃a gara'oa rerohoi itaruvihavuhua kwaruhua pype herokiavo inog̃a. 30 Emo Tupana'ga ga mbogwera reki gamanoa hugwi, ei Paulo'ga g̃a pe. 31 Kirẽ Jesus'ga jipiukaukari g̃a pe – kiroki g̃a oho Galiléia hugwi ga rupi ogwovo Jerusalém me gamanoa renonde. He'yi g̃a kiri ga repiagagwera rupi ga kweravirẽ. G̃ahã kiro ga mombe'umbe'u israelitas'g̃a pe a'ero, ei ga.

32 —Oro ore oromombe'u pyryheteva'ea pe me, ei Paulo'ga. Ymya Tupana'ga e'i nhaneramonhava'ea pe hako: “Nahã po ti ji ga mongoukari nehẽ,” ei ga, ei ga. 33 Kiro na tuhẽ reki nhande ve aherymyminoa pe. A'ereki o'eagwera rupi katu Tupana'ga Jesus'ga mongouka ga mbogwera gamanoa hugwi, ei Paulo'ga g̃a pe. A'ea jitehe ahe omombe'u ikwatija hako. Salmo dois aherembikwatijara rera, ei ga. Ahe omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a Jesus'ga pe.

“Ndehe ko jira'yra.

Kirog̃we ji nhimongoukari nderuvamo,” ei ga.

Aherembikwatijara omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a, ei Paulo'ga g̃a pe.

34 —Jesus'ga mbogwerava pe Tupana'ga ei no. Gamanoa'jave'yma pe ga ei no, ei ga. Igwete Tupana'ga ei:

“Amombyry po ti ji pe me nehẽ,” ei ga.

“Pyryheteva'ea ji amombe'u Davi'ga pe hako a'itituhẽva'ea.

A'ea po ti imombyryvag̃wama pe me nehẽ,” ei Tupana'ga Jesus'ga pe, ei ga.

35 Iru'ĩa Daviva'ea okwatija imombe'gwovo onhi'ig̃a Tupana'ga pe, ei Paulo'ga. Nahã ahe ei ga pe:

“Nde po ti neremonemahivukari ejiheve'ga pyryheteve'ga

ga manorame nehẽ,” ei ahe ikwatija hako, ei ga.

36 —Daviva'ea nonhimombe'ui javo, ei Paulo'ga. A'ereki Daviva'ea opoko na'ẽ ojupiva'ea Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe okovo. Aerẽ ahe manoi. A'ero ahere'yjava'ea ahera'oa rerohoi inog̃a aheramonhava'ea ypyvo, ei ga. Kirẽ inemahivamo ahera'oa upa a'ero. 37 Jesus'ga ra'oa ki a'e te ninemi, ei ga. A'ereki Tupana'ga ga mbogwera. Aerẽ Jesus'ga nomanoa'javi a'ero avuirama, ei Paulo'ga g̃a pe.

38 —Nhiirũ, pekwaha ti a'ero, ei ga. Jesus'ga rehe ore imombe'ui pe me pendekote'varuhua mombora. 39 Ga rehe pejikogame po ti pe piro'yro pejikote'varuhua hugwi, ei ga g̃a pe. Hendukaturame Moisésva'ea remimbo'eagwera pe ndapepiro'yi pejikote'varuhua hugwi. Pejikogame jate Jesus'ga rehe po ti pe piro'yro jugwi nehẽ, ei Paulo'ga g̃a pe. 40 Penhimboko'i ti a'ero tapepo'ruyme ti hahyva'ea nehẽ, ei ga. A'ereki nanongara pe ahe e'i hako – kiroki ahe omombe'u nhog̃wenonde aerẽva'ea. Nahã ahe ei Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo hako:

41 “Pehendu ti, a'e ji pe me.

A'ereki pe pe'e te'varuhu nhinhi'ig̃a pe,” ei ahe.

“Penhimomby'a ti penhimanomo nehẽ.

A'ereki ji a'apo ahemonhimomby'ava'ea kiro.

Po ti g̃a imombe'ui pe me nehẽ,

ndaperoviarihu po ti pe nehẽ,” ei ahe Tupana'ga nhi'ig̃a imombe'gwovo hako, ei Paulo'ga g̃a pe.

42 Aerẽ Paulo'g̃a horame g̃ajatykahava hugwi kiro g̃a nduri javo g̃a pe:

—Irũa rupi sábado rupi pemombe'ua'ja ti ore ve nanongara jitehe nehẽ, ei g̃a g̃a pe.

—Kwa, ei Paulo'g̃a g̃a pe.

43 Igwete judeus'g̃a hopavi a'ero ojatykahava hugwi. Igwete g̃a hoi Paulo'g̃a ndupi onhimongyavo g̃a pavẽi – kiroki g̃a onhimongo judeusramo. A'ero Paulo'g̃a nhi'ig̃i g̃a pe.

—Igwaigwavete ti pejiko Tupana'ga remimombyryva rehe, ei g̃a g̃a pe.

44 Irũa rupi sábado rupi cidadepeve'g̃a nhaporemo gwerevi g̃a jatykai onhimongyavo.

—Torohendu ti Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'ua, ei g̃a.

45 Emo judeus'g̃a onhimyrõ hete Paulo'ga rehe hepiagame he'yjuhuve'g̃a hoa ga pyri. Nurã Paulo'ga g̃a mbo'erame g̃a etehei ga pe.

—Mbehea ga omombe'uuhu, e'i tehe g̃a.

Igwete g̃a Paulo'ga mbotegwetei. 46 Paulo'ga ndopojihuvi reki g̃a Barnabé'ga pavẽi. Igwete Paulo'g̃a ei g̃a pe:

—Tupana'ga e'i: “Judeus'g̃a na'ẽ po g̃wendu nhinhi'ig̃a hamo,” ei ga, ei g̃a g̃a pe. Nurã ore imombe'ui a'ea pe me na'ẽ novĩa. Emo pe ndaperoviapotari reki Tupana'ga nhi'ig̃a, ei g̃a g̃a pe. Pe'ji po pe: “Ndapyryvi po ore hoi orojupa Tupana'ga pyrie'ymi nehẽ.” Pe'ji po pe a'ea. Nurã po ti ore hoi imombe'gwovo kiro judeus'g̃arũive'g̃a pe a'ero nehẽ, ei Paulo'g̃a g̃a pe. 47 A'ereki nahã orepojykaharete'ga ore mondouka javo ore ve:

“Oromongo ji nde israelitas'g̃arũive'g̃a ndyapehava'java'ero

teremomytu'ẽ ti g̃a'akag̃i pe ikwahavuka g̃a pe nehẽ,” ei Tupana'ga.

“G̃andekote'varuhua mombora po ti nde ikwahavukari yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo nehẽ,” ei ga, ei Paulo'g̃a.

48 Israelitas'g̃arũive'g̃a judeus'g̃arũive'g̃a henduvame Paulo'g̃a nhi'ig̃a g̃a ndoryndoryvamo a'ero. Igwete g̃a imbohetei Tupana'ga nhi'ig̃a. A'ero g̃a jikogi Jesus'ga rehe – kiroki g̃a pe Tupana'ga e'i nhog̃wenonde g̃ahã po ti oko ji pyrie'ymi nehẽ javo.

49 Igwete g̃a imombe'umbe'ui nhandepojykaharete'ga nhi'ig̃a imonhimoanhana g̃agwyra rupi nhaporemo. 50 Emo judeus'g̃a omomymomyi akwaimbae'g̃a huvihava'g̃a cidade pe. Judeus'g̃a omyomyi kunhangwera'g̃a no imbateve'g̃a – kiroki g̃a ojiko Tupana'ga rehe novĩa. Igwete judeus'g̃a g̃a momymomyi g̃a mongote'varuhuavo Paulo'g̃a pe. A'ero g̃a Paulo'g̃a mondoahai ogwyra hugwi g̃a mondovo. 51 Ohorame Paulo'g̃a ihyvi opya otimbuguhua mondurunduruga jugwi. Nahã g̃a hepiukari pevove'g̃a ndekote'varuhua ihyvame opya. Igwete Paulo'ga hoi cidade de Icônio pe Barnabé'ga pavẽi. 52 Emo Antioquia pe Jesus'gareheve'g̃a horyory upa. Igwete Tupana'ga ra'uva g̃a pojykahetei okovo g̃a moiruamo.

14

Paulova'ea oho Icônio pe

1 Na jitehe g̃a pe g̃a horame Icônio pe. Paulo'ga oho judeus'g̃a jatykahai pe Barnabé'ga pavẽi. Pevo g̃a Jesus'ga mombe'umbe'ukatui g̃a pe. Nurã he'yjuhuve'g̃a jikogi Jesus'ga rehe judeus'g̃a judeus'g̃arũive'g̃a pavẽi. 2 Emo judeus'g̃a – kiroki g̃a ndojikopotari Jesus'ga rehe – g̃a omomymomyi judeus'g̃arũive'g̃a oko te'varuhu Paulo'g̃a javo g̃a pe. G̃a nhi'ig̃aykaro g̃waramo judeus'g̃arũive'g̃a nhimboahitehei Jesus'gareheve'g̃a pe a'ero onhimongyavo. 3 He'yi Paulo'g̃a kiri pevo. Ndopojihuvi reki g̃a g̃a nhandepojykaharete'ga mombe'gwovo pevove'g̃a pe.

—Jesus'ga omombyry hete nhande ve, ei g̃a ga mombe'gwovo jipi.

A'itituhẽva'ea g̃anemimombe'ua. Nurã Jesus'ga japoukari ahemonhimomby'ava'ea Paulo'g̃a pe. A'ereki Jesus'ga e'i: “A'ea repiagame po ti g̃a ei nehẽ: ‘A'itituhẽva'ea reki Jesus'ga remimombyryva mombe'ua’,” ei ga. 4 Cidadepeve'g̃a ndeaporog̃ita ojoatyvi a'ero. He'yive'g̃a oho Jesus'ga moirũhara'g̃a nhi'ig̃a rupi Paulo'g̃a nhi'ig̃a rupi. Jara'g̃a oho judeus'g̃a nhi'ig̃a rupi onhimongyavo.

5 Aerẽ judeus'g̃a judeus'g̃arũive'g̃a monhi'ig̃i upa. Gwuvihava'g̃a pavẽi g̃a ei:

—Xajigwarai ti Paulo'g̃a ndehe g̃a apiapiavo nehẽ, ei g̃a ojohupe.

6 Igwete Paulo'g̃a ikwahavipei g̃anhimbohovajara ojihe. A'ero g̃a ka'nhymi g̃a hugwi ogwovo cidade de Listra pe cidade de Derbe pe no Licaôniapeve'g̃a gwyri pe. Ojipe'g̃a gwyri pe g̃a hoi no – kiroki g̃agwyra Licaônia atima. 7 Ohoohorame g̃a pyryva'ea mombe'ui g̃a pe pevo Jesus'ga mombe'gwovo.

Paulova'ea oho Listra pe

8 G̃a horame Listra pe Paulo'ga Jesus'ga mombe'ui pevove'g̃a pe. Igwete ga reni Paulo'ga nhi'ig̃a renduva ipyka'nauhũve'ga. Tegwete gapo'ãhava. A'ereki ga na tuhẽ o'a. 9 Kiro ga reni Paulo'ga nhi'ig̃a renduva a'ero. Henduvame Jesus'ga mombe'ua ga ei oyvyteri pe: “Jesus'ga po ti ji mopo'ã a'ero naerũ.” Paulo'ga gwepia katu ga ikwahava gareaporog̃ita. 10 Igwete ga eahyahi ga pe:

—Epo'ag̃atu, ei Paulo'ga ga pe.

Kiro ipyka'nauhũve'ga po'ami a'ero opoopoa ogwovo.

11 Pevove'g̃a gwepia Paulo'ga ga mopo'ag̃aturame. Nurã g̃a hapukapukai onhi'ig̃imo. E'i tehe reki g̃a Paulo'g̃a mombe'gwovo.

—Yvagipeve'g̃a onhimongo yvyakotyva'ero ojyva nhande koty, e'i tehe g̃a g̃a pe.

Paulo'g̃a ndokwahavi reki g̃a etehea ojive. A'ereki hajihe pevove'g̃a nhi'ig̃a. 12 Igwete g̃a hapukapukai javo Paulo'g̃a pe: “G̃a ko yvagipeve'g̃a aheremimbohetehara'g̃a.” Barnabé'ga pe g̃a etehei: “Ga ko Júpiter'ga huvihavuhuhete'ga.” Paulo'ga pe g̃a etehei: “Ga ko Mercúrio'ga. A'ereki ga omombe'umbe'u mbatera,” ei g̃a.

13 Igwete g̃a Paulo'g̃a mbohetepotari. A'ero mbatera kwava'ẽhara'ga heruri yuranuhũa heno'ama g̃ajatykahava pyri – a'ea pevo u cidade ypyvo. A'ereki a'ea pype g̃a ojatykatyka jipi Júpiter'ga mboheteavo. Kiro ikwava'ẽhara'ga – gaha ojuka mbatera ikwava'eg̃a Júpiter'ga pe jipi – kiro ga heruri jurukwara pyri yuranuhũa heno'ama imbojigwakava reheve ipoty'riva'ea reheve. A'ero ga ijukapotari pevove'g̃a pavẽi ikwava'eg̃a Jesus'ga moirũhara'g̃a pe Paulo'g̃a pe. A'ereki g̃a g̃a mbohete pota g̃a ko yvagipeve'g̃a javo tehe.

14 Ikwahavame Paulo'g̃a ndovy'ahetei okovo. Nurã g̃a imbotararagi opira tapenog̃i yvagipeve'g̃a ore rehe javo g̃a pe. Igwete g̃a nhani g̃apyteri pe o'eahyahiva g̃a pe.

15 —Maranuhũrame pe ore mboheteuhui? Tupana'ga jate ti pembohete, ei Paulo'g̃a g̃a pe. A'ereki ore yvagipeva'ea rũi. Pe javijiteheva'ea ko ore, ei g̃a g̃a pe. Igwete ore ruri pyryva'ea imombe'gwovo pe me novĩa taperojijyi ti pendeaporog̃ita javo. Pepohi ti Tupana'garũiva'ea hugwi, oro'e ore pe me, ei g̃a. Tupana'ga rehe jate ti pejiko ag̃wamo omanoe'ỹve'ga rehe. A'ereki gaha oapo yvaga, yvya, ypiahua. Yvyakotyva'eareheva'ea ga oapo pa po rimba'e, ei g̃a g̃a pe. 16 Ymya Tupana'ga ei: “Na g̃a ndekoi jate na'ẽ g̃wemimbotarimova'ea rehe a'ero judeus'g̃arũive'g̃a,” ei ga, ei g̃a. 17 Emo Tupana'ga gwepiuka gweaporog̃ita pe me. A'ereki ga ombuhu pyryva'ea pe me jipi, ei g̃a. Amana ga omongy pe me yvaga hugwi. Ombohoryory ga penemitymipyra i'ahava rupi, ei g̃a. Mbatera ga ombuhuruka pe me pe'u javo. A'ero ga pe mbohoryoryvi jipi, ei g̃a g̃a pe.

18 Paulo'g̃a nhi'ig̃a renduvame vehevi g̃a ikwava'embotari yuranuhũa Paulo'g̃a pe timbohete g̃a javo novĩa. Emo Paulo'g̃a ndojukaukari reki g̃a pe.

19 Aerẽ judeus'g̃a nduri Listrapeve'g̃a pyri. Antioquia hugwi g̃a nduri Pisídiapeve'g̃a gwyra hugwi. Icônio hugwi g̃a nduri no. Igwete g̃a ei g̃a pe:

—I'mbe hete Paulo'ga pe me, e'i tehe g̃a. Tiapiapi ga, ei g̃a.

Igwete g̃a g̃a mbopogwei Paulo'ga apiavo ga rerohyryryga cidade hugwi ga reja. “A'ereki ga omano,” ei g̃a ojohupe novĩa. 20 Emo Jesus'gareheve'g̃a oatima ga o'ama. Kiro ga po'ami reki ojivya cidade pe g̃a ndupi. Ko'emame Paulo'ga hoi cidade de Derbe pe Barnabé'ga pavẽi.

Paulova'ea ojivy Antioquia pe

21 Igwete Paulo'g̃a imombe'ui pyryva'ea Jesus'ga mombe'gwovo Derbepeve'g̃a pe. A'ero g̃a he'yive'g̃a mbojikogukari Jesus'ga rehe g̃a nderekovo. Aerẽ g̃a jivyri Listra pe. Aerẽ g̃a jivyri Icônio pe. Aerẽ g̃a jivyri Antioquia pe Pisídiapeve'g̃a gwyri pe. 22 Ohoohorame Jesus'gareheve'g̃a pyri g̃a g̃a mbojikohetei Jesus'ga rehe. Igwete g̃a ei g̃a pe:

—Pejikoge'ymi ti Jesus'ga rehe, ei Paulo'g̃a. Ga rehe nhandejikoga g̃waramo po ti ojipe'g̃a jigwarai nhande rehe nehẽ novĩa, ei g̃a. Penhimomirana ti jupe a'ero Tupana'gareheva'ero. A'ereki na tuhẽ na'ẽ. Emo po ti aerẽ nhande hoi Tupana'ga pyri nhandejupa nehẽ, ei g̃a g̃a pe.

23 Paulo'g̃a ombojoapiapi ojogwerogwovo Jesus'gareheve'g̃a pyri a'ero javo g̃a pe. Ohorame g̃a pyri Paulo'g̃a g̃apyteripeve'g̃a mo'emo'ẽi toko ti g̃a Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a javo. A'ero Paulo'g̃a nhi'ig̃i Tupana'ga pe i'ue'yma.

—Ereko katu ti g̃a. A'ereki g̃a ojiko nde rehe, ei g̃a opojykaharete'ga pe.

24 Aerẽ Paulo'g̃a hoi Pisídiapeve'g̃a gwyra rupi. Aerẽ g̃a hoi Panfíliapeve'g̃a gwyri pe. 25 Cidade de Perge pe g̃a hoi Jesus'ga mombe'gwovo g̃a pe. Aerẽ g̃a hoi cidade de Atália pe. 26 Pevo g̃a avi itayharuhua pype ogwovo. Igwete g̃a jivyri Antioquia pe jitehe – kiroki Síriapeve'g̃a gwyripeva'ea – perope Jesus'gareheve'g̃a e'i ypy Tupana'ga pe: “Emombyry ti Paulo'g̃a pe g̃a horame oporavykyavo nde ve,” e'i ypy g̃a ga pe pevo ikwehe.

Oporavyky pa g̃a Jesus'ga mombe'gwovo a'ero. 27 Igwete g̃a jivyri kiro pevo. Ovahemame g̃a hoi Jesus'gareheve'g̃a nderojatykavo imombe'upava g̃a pe ohoagwera.

—Nahanahã Tupana'ga nhimoirũukari ore ve g̃a pokogauka jipi, ei g̃a g̃a pe. Tupana'ga ombojikoguka judeus'g̃arũive'g̃a Jesus'ga rehe kiro, ei Paulo'g̃a imombe'gwovo g̃a pe.

28 He'yjuhu g̃a kiri pevo Jesus'gareheve'g̃a pyri a'ero.

15

Ojatyka ahe Jerusalém me

1 Aerẽ ko ojipe'g̃a nduri ogwyra hugwi Judéia hugwi judeus'g̃a. Antioquia pe g̃a nduri Jesus'gareheve'g̃a pyri g̃a mbo'eavo. Igwete g̃a ei g̃a pe:

—Moisésva'ea ahe mbo'e ymya hako, ei g̃a. Nahã ahe ei akwaimba'eva'ea pe po raka'e: “Pekytiuka ti penhakwanhapira,” ei ahe, ei g̃a. Nurã ore ei kiro pe me no: Po ti pe napehendukatui Moisésva'ea nhi'ig̃agwera pejikytiukare'yma, a'ero po ti pe ndapehoi Tupana'ga pyri yvagi pe nehẽ, e'i tehe g̃a g̃a pe.

2 —Avi na rũi, ei Paulo'ga g̃a pe Barnabé'ga pavẽi.

A'ea rehe Paulo'g̃a judeus'g̃a nhi'ig̃ayvahetei ja'javo g̃a pe. Nurã pevove'g̃a ei ojohupe:

—Tikwaha katu ti a'ero. Timondo ti Paulo'g̃a Jerusalém me, ei g̃a. Ojipe'g̃a ti toho g̃a ndupi no. A'ero po ti g̃a hoi Jesus'ga moirũhara'g̃a pyri Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a pyri nehẽ henduva g̃anhi'ig̃a, ei g̃a. A'ereki jara'g̃a e'i: “Ojikytiukare'ymame po ti judeus'g̃arũive'g̃a ndohoi yvagi pe Tupana'ga pyri avuirama nehẽ,” ei g̃a, ei g̃a. Tikwaha ti Jerusalémmeve'g̃a nhi'ig̃a a'ea rehe a'ero Paulo'g̃a ndurame imombe'gwovo nhande ve nehẽ, ei g̃a ojohupe.

—Kwa, ei jara'g̃a.

3 A'ero Jesus'gareheve'g̃a Paulo'g̃a nderohoi pea rupi g̃a mondovouka. Igwete g̃a hoi Feníciapeve'g̃a gwyra rupi. Samariapeve'g̃a gwyra rupi g̃a hoi no. Ohorame g̃a hoi Jesus'gareheve'g̃a pyri. Igwete g̃a ei g̃a pe:

—Judeus'g̃arũive'g̃a ojiko Jesus'ga rehe kiro nhande javijitehe, ei g̃a g̃a pe.

G̃amombe'ua Jesus'gareheve'g̃a mbohorypavukari a'ero.

4 Aerẽ Paulo'g̃a vahemi Jerusalém me. Igwete Jesus'gareheve'g̃a ndoryndoryvamo g̃andura rehe gwepiakatuhara'g̃a pavẽi Jesus'ga moirũhara'g̃a pavẽi. Igwete Paulo'g̃a imombe'upavi g̃a pe.

—Nahanahã Tupana'ga nhimoirũukari ore ve, ei g̃a. Nurã judeus'g̃arũive'g̃a jikogi Jesus'ga rehe kiro a'ero, ei g̃a imombe'gwovo g̃a pe.

5 A'ero fariseus'g̃a po'ami g̃apyteri pe. G̃a ko Jesus'gareheve'g̃a no. Igwete g̃a po'ami javo.

—Judeus'g̃arũive'g̃a po ojikytiuka hamo Moisésva'ea remimbo'eagwera hendukatuavo hamo, ei g̃a. Pe'ji po pe g̃a pe a'ero hamo, ei g̃a jara'g̃a pe.

6 A'ero Jesus'ga moirũhara'g̃a jatykai Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a pavẽi upa.

—Marã po ti nhande ei a'ea pe naerũ? ei g̃a javo ojohupe.

7 Kiro g̃a nhomonhi'inhi'ĩhetei a'ea rehe upa. Aerẽ Pedro'ga po'ami javo g̃a pe.

—Nhiirũ, pekwaha pe Tupana'ga nhi'ig̃agwera ji ve ikwehe. Ji ko pepyteripeva'ea, ei Pedro'ga. Igwete Tupana'ga ei ji ve: “Ndehe ti emombe'u pyryva'ea judeus'g̃arũive'g̃a pe Jesus'ga mombe'gwovo tohendu ti g̃a javo. A'ero po ti g̃a jikogi Jesus'ga rehe nehẽ,” e ko ga ji ve ikwehe, ei Pedro'ga g̃a pe. Igwete ji Jesus'ga mombe'ui g̃a pe. 8 G̃a ji rendukaturame Tupana'ga ei: “Pyry hete g̃ajikoga Jesus'ga rehe kiro judeus'g̃arũive'g̃a,” ei ga. A'ereki ga okwaha pa ahereaporog̃ita okovo, ei Pedro'ga. Nurã ga imondoi gwa'uva g̃a pyri, ei Pedro'ga. Pehepia ko ga imbuhuri na'ẽ gwa'uva nhande ve ikwehe. Na jitehe kiro ga imondoi a'ea judeus'g̃arũive'g̃a pe no, ei ga. 9 Tupana'ga pe ore judeusramo ojo'jajo'ja judeus'g̃arũive'g̃a pavẽi, ei ga. Omombo ga nhanderekote'varuhua nhande hugwi ikwehe. Na jitehe g̃a hugwi ga imombori g̃andekote'varuhua g̃a jikogame Jesus'ga rehe, ei Pedro'ga g̃a pe. 10 Maranuhũrame pe Tupana'ga mbokweraipotari kiro a'ero? ei ga. Pepotaruhu pe judeus'g̃arũive'g̃a mbopiro'ye'yma Moisésva'ea remimbo'eagwera hugwi novĩa, ei ga g̃a pe. Nhaneramonhava'ea nohendukatupavi Moisésva'ea remimbo'eagwera raka'e. Nhande na jitehe nihendukatupavi a, ei ga. Maraname pe euhui judeus'g̃arũive'g̃a pe naerũ tohendu katu ti g̃a a'ea javo, ei ga g̃a pe. 11 Nahã reki nhande ei: Jesus Cristo'ga remimombyryva g̃waramo nhande ve Tupana'ga nhandereaporog̃ita mbopyahui. Na jitehe garemimombyryva g̃waramo judeus'g̃arũive'g̃a pe Tupana'ga g̃andeaporog̃ita mbopyahui no, ei Pedro'ga imombe'gwovo g̃a pe.

12 A'ero g̃a nonhi'ig̃a'javi onhimongyavo. Kiro Paulo'ga imombe'umbe'ui g̃a pe ohoagwera Barnabé'ga pavẽi.

—Tupana'ga oapouka ore ve ahemonhimomby'ava'ea judeus'g̃arũive'g̃a pyteri pe ikwehe, ei g̃a g̃a pe.

13 Paulo'g̃a imombe'upavirẽ kiro Tiago'ga ei g̃a pe no:

—Nhiirũ, pejapyaka ti nhinhi'ig̃a rehe, ei ga g̃a pe. 14 Simão Pedro'ga omombe'u pe me Tupana'ga ag̃ataruhua judeus'g̃arũive'g̃a ndehe. Tupana'ga gwepiukarypy o'ag̃ataruhua g̃a ndehe he'yive'g̃a mo'emo'eamo ojiheva'ero, ei Tiago'ga g̃a pe. 15 Nanongara pe tuhẽ ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea ei hako, ei ga. Omombe'u ahe Tupana'ga nhi'ig̃a ikwatija hako.

16 “Ymya ko Daviva'ea aheruvihavamo oko hako.

Aerẽ ahana'ja ahepy'rovova'ea,” ei Tupana'ga.

“Aerẽ ti ji jivyri nehẽ.

Jijivyra'javame po ti ji g̃a mbojatykaa'javi nehẽ g̃anduvihavamo nehẽ,” ei ga.

17 “Nahã po ti jara'g̃a nhaporemo judeus'g̃arũive'g̃a ji rekari okovo ji rehe nehẽ

– kiroki g̃a ji amo'emo'ẽ jijiheva'ero,” ei Tupana'ga.

18 “Poro ji ei jitekovo.

Jihi akwahavuka nanongara ymya hako,” ei ga.

Nahã ahe omombe'u ikwatija Tupana'ga nhi'ig̃a hako, ei Tiago'ga imombe'gwovo g̃a pe.

19 Igwete Tiago'ga ei no:

—Nurã jihi a'e pe me kiro: Xa'eyme ti g̃a pe: “Tojikytiuka ti g̃a.” Xa'eyme ti a'ea judeus'g̃arũive'g̃a pe – kiroki g̃a gwerojijyi gweaporog̃ita kiro ojikoga Tupana'ga rehe, ei ga.

20 —Nahã tikwatija javo g̃a pe:

“Tape'ui ti g̃ambatera g̃a ikwava'eg̃ame ha'angava pe g̃wemimbohetehara pe,” xa'e g̃a pe, ei ga.

“Taperekoi ojipe'g̃a nembireko'g̃a,” xa'e g̃a pe.

“Tape'ui mbiara hekoa ipore'ymame jugwi.

Hekoa tape'ui no.”

Nahã ti xa'e g̃a pe ikwatija nehẽ, ei Tiago'ga g̃a pe. 21 A'ereki nanongara rehe Moisésva'ea ombo'e ahe hako, ei ga. Sábado rupi judeus'g̃a hoi ojatykahai pe jipi imonhi'ig̃a ikwatijara pe Moisésva'ea remimbo'eagwera pe. Cidades pe nhaporemo g̃a imombe'ui a'ea ymya hako. Kiromo jitehe no, ei Tiago'ga g̃a pe.

Okwatija ahe imondovouka judeus'g̃arũiva'ea pe

22 Kiro Jesus'ga moirũhara'g̃a nhomonhi'imbavi Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a pavẽi jara'g̃a pavẽi no Jesus'gareheve'g̃a. Igwete g̃a ei ojohupe:

—Timondo ti mokonha'g̃a Antioquia pe a'ero tomombe'u katu ti g̃a nhanenhi'ig̃a g̃a pe, ei g̃a. Paulo'ga rupi po ti g̃a hoi Barnabé'ga rupi, ei g̃a.

—Kwa, ei jara'g̃a.

Igwete g̃a g̃a mo'ẽi ojipytera hugwi. Huvihava'g̃a g̃a g̃a mo'ẽi Silas'ga Judas'ga no. Ojipea ko Judas'ga rera Barsabás. 23 Igwete Jesus'gareheve'g̃a ikwatijari imondovo Judas'g̃a pe togweroho ti g̃a javo. Nahã g̃a ikwatijari inog̃a:

“Kiro ore ikwatijari pe me. Jesus'ga moirũharamo orokwatija Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a pavẽi,” ei g̃a ikwatija.

“Pe ko judeus'g̃arũiva'ero peko novĩa. Emo nhande xanhomoirũirũ ag̃wamo nhandejikoga g̃waramo Jesus'ga rehe,” ei g̃a. “Igwete pe nduvi Antioquia pe. Jararamo pe nduvi Síriapeve'g̃a gwyri pe Cilíciapeve'g̃a gwyri pe no. Pe me nhaporemo ore ikwatijari imondovouka orenhi'ig̃a a'ero,” ei g̃a ikwatija g̃a pe.

24 “Orepyteripeve'g̃a oho pe pyri heikwehe. Omomyi g̃a pepy'a onhi'ĩteheavo pe me. Emo ore noromondoukari reki g̃a pe pyri. Ojiroho tehe g̃a heikwehe,” ei g̃a ikwatija g̃a pe. 25 “Nurã ore jatykai oronhomonhi'ig̃a orojupa. Igwete ore ei: ‘Timo'ẽ ti mokonha'g̃a mondovouka judeus'g̃arũive'g̃a pyri Paulo'g̃a ndupi,’ oro'e ore orojohupe,” ei g̃a. “Oroarõ hete memei ore Paulo'ga Barnabé'ga no. 26 Ndopojihuvi g̃a omanoa nhandepojykaharete'ga mombe'gwovo Jesus Cristo'ga mombe'gwovo jipi,” ei g̃a. 27-29 “Kiro ore mokonha'g̃a mo'ẽi g̃a mondovo Paulo'g̃a ndupi a'ero. Judas'ga ore oromondo. Silas'ga oromondo no. Tomombe'u katu ti g̃a orenhi'ig̃a pe me orerembikwatijara,” ei g̃a ikwatija g̃a pe.

“Kiro ore ei pe me a'ero: Tape'ui g̃ambatera g̃a ikwava'eg̃ame ha'angava pe g̃wemimbohetehara pe. Hekoa tape'ui no. Mbiara tape'ui g̃a ipore'ymame hekoa jugwi. Taperekoi ojipe'g̃a nembireko'g̃a. A'ea pe jate oro'e ore ikwatija pe me. Ojipea pe ndoro'ei a'ero,” ei g̃a g̃a pe. “A'ereki pyry ore ve oro'ee'yma pe me. Pyry Tupana'ga ra'uva pe no,” ei g̃a. “Pehendu katu po pe orenhi'ig̃a a'ero hamo.

Ki rupi a'ero.”

30 Nahã g̃a ikwatijari judeus'g̃arũive'g̃a pe inog̃a. Igwete g̃a imondoi g̃wembikwatijaragwera Judas'g̃a pe togweroho ti g̃a g̃a pe javo. A'ero Judas'g̃a herohoi pea rupi Antioquia pe. Ovahemame g̃a Jesus'gareheve'g̃a nderojatykai imondovo ikwatijara g̃a pe. 31 Igwete pevove'g̃a nhi'ig̃i jupe. A'ero g̃a ndoryndoryvamo omog̃ita repiaga.

32 Igwete Judas'ga nhi'inhi'ig̃i g̃a pe Silas'ga pavẽi g̃a mog̃itavo no. A'ereki g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharamo tuhẽ oko no. Igwete g̃a Jesus'gareheve'g̃a mbojikohetei Jesus'ga rehe a'ero g̃a mbohoryva.

33-35 Opytaahi'vi Judas'g̃a pevo. Aerẽ g̃a ei Jesus'gareheve'g̃a pe:

—Kiro po ti ore jivyri Jesus'ga moirũhara'g̃a pyri a'ero. A'ereki g̃a ore mbuhuruka avo ikwehe.

—Pejivy ti a'ero g̃a pyri, ei g̃a g̃a pe.

Emo Paulo'ga opyta Antioquia pe okovo Barnabé'ga pavẽi. He'yive'g̃a pavẽi g̃a pevove'g̃a mbo'embo'ei imombe'gwovo Tupana'ga nhi'ig̃a g̃a pe.

Paulova'ea onhomboja'o Barnabéva'ea pavẽi

36 Aerẽ Paulo'ga ei Barnabé'ga pe:

—Xajivyra'ja ti Jesus'gareheve'g̃a ndepiaga. Timbojoapiapi pa ti cidades nehẽ – perope nhande timombe'u g̃a pe nhandepojykaharete'ga nhi'ig̃a ikwehe, ei Paulo'ga ga pe. Tihepia ti g̃ajikoga Jesus'ga rehe ag̃wamo, ei ga ga pe.

37 —Kwa, ei Barnabé'ga. Xahoa'ja ti g̃a ndepiaga. Tiroho ti João Marcos'ga nhandejupi, ei ga ga pe.

38 —Tirohoyme ti ga, ei Paulo'ga. Opohi ga nhande hugwi Panfíliapeve'g̃a gwyri pe ikwehe. A'ero ga ndohoa'javi nhande rupi Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo ikwehe, ei ga ga pe.

39 —Tiroho jate ti ga nhandejupi, ei Barnabé'ga ga pe.

Igwete g̃a nhomonhi'ig̃ayvahetei ga rehe. A'ero g̃a nhomboja'ogi ojohugwi ogwovo. Barnabé'ga gweroho João Marcos'ga ojupi ga rero'ava itayharuhua pype. Chiprepeve'g̃a gwyri pe g̃a hoi a'ero ogwovo.

40 Paulo'ga ki a'e te gweroho Silas'ga ojupi ga rerogwovo. G̃a horame Jesus'gareheve'g̃a ei g̃a pe:

—Tupana'ga ti tomombyry pe me pe nderekovo katu, ei g̃a Paulo'g̃a pe.

41 Igwete Paulo'g̃a hoi Síriapeve'g̃a gwyra rupi Cilíciapeve'g̃a gwyra rupi no. Igwete ga Jesus'gareheve'g̃a mbojikohetei Jesus Cristo'ga rehe.

16

Timóteova'ea oho Paulova'ea rupi

1 Aerẽ Paulo'ga hoi cidade de Derbe pe Silas'ga pavẽi. Aerẽ g̃a hoi cidade de Listra pe. Pevo Paulo'ga Timóteo'ga repiagi. Igwete ga ei taroho ti ga jijupi javo. Timóteo'ga ko Jesus'gareheva'ero oko. Gayhẽa na jitehe no. Hẽa ko judeuramo oko no. Gapo'ria ki a'e te judeu rũi.

2 —Pyry hete ko Timóteo'ga, e'i pa Jesus'gareheve'g̃a ga pe Listrapeve'g̃a Icôniopeve'g̃a no.

3 Igwete Paulo'ga ei taroho ti ga javo.

—Xaho ti ji rupi ji moiruamo, ei ga Timóteo'ga pe.

—Aho ti nehẽ, ei Timóteo'ga ga pe.

Igwete Paulo'ga ikytiukari Timóteo'ga rakwanha pira garerohoa renonde. A'ereki pevo judeus'g̃a okwaha Timóteo'ga po'ria. Ahe ko judeu rũi. Nurã ko ahe ndokytiukari gwa'yra'ga gapita'ngia. “Nde jikytiukare'ymame po ti judeus'g̃a noarõi nehẽ,” ei Paulo'ga Timóteo'ga pe. Igwete Paulo'ga ga kytiukari na'ẽ a'ero ga rerogwovo ojupi. 4 Imbojoapiapirame cidades g̃a hoi Jesus'gareheve'g̃a pyri. Igwete g̃a imombe'umbe'ui g̃a pe Jerusalémmeve'g̃a nhi'ig̃agwera.

—“Nahanahã ti peko,” ei Jesus'ga moirũhara'g̃a javo pe me Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a pavẽi, ei Paulo'g̃a imombe'gwovo g̃a pe. Pejapyaka katu ti g̃anhi'ig̃a rehe a'ero, ei g̃a g̃a pe.

5 Nahã ko g̃a Jesus'gareheve'g̃a mbojikohetei Jesus'ga rehe a'ero. Igwaigwavete ko ojipe'g̃a jikogi ga rehe jipi.

Tupana'ga gwepiuka Macedôniapeva'ea Paulova'ea pe

6 Aerẽ Paulo'g̃a ei ojohupe novĩa:

—Xaho ti Ásiapeve'g̃a gwyri pe imombe'gwovo Tupana'ga nhi'ig̃a g̃a pe, ei g̃a.

Emo Tupana'ga ra'uva nomondoukari g̃a pevo. Kiro g̃a hoi Frígiapeve'g̃a gwyra rupi a'ero Galáciapeve'g̃a gwyra rupi ogwovo. 7 G̃a horame Mísiapeve'g̃a gwyra pyri Paulo'g̃a ei ojohupe:

—Xaho Bitíniapeve'g̃a gwyri pe kiro, ei g̃a novĩa.

Emo Jesus'ga ra'uva nomondoukari g̃a pevo. 8 Nurã g̃a hoi Mísiapeve'g̃a gwyra rupi ovahema cidade de Trôade pe. 9 Ypytunimo Paulo'ga Macedôniapeve'g̃a gwyripeve'ga repiagi okiri pe. Igwete ga nhi'ig̃i Paulo'ga pe o'ama.

—Herejo tuhẽ oregwyri pe Macedônia pe ore pokoga, ei ga ga pe.

10 Kirẽ Paulo'ga imombe'ui g̃wembiepiaga ore ve. A'ero ore ei:

—Xaho ti Macedônia pe a'ero Jesus'ga mombe'gwovo pevove'g̃a pe. A'ereki Tupana'ga nhande mondo pota kiro g̃a pyri, oro'e ore orojohupe.

(Jihi Lucas aho g̃a ndupi no ikwehe.) Kotihĩ ore imboavujikweri mbatera hero'ava itayharuhua pype herogwovo a'ero.

Lídiava'ea ojiko Jesus'ga rehe

11 Igwete ore herohoi imoanhana Trôade hugwi. Igwete ore herohoi ypa'ouhũa rehei katu Samotrácia rehei katu. Ko'emame ore herohoi cidade de Neápolis pe. 12 Pea hugwi ore hoi orokovo pea rupi Macedôniapeve'g̃a gwyri pe. A'ero ore vahemi cidade de Filipos pe. Filipos ko huvihavuhu pevo Macedôniapeve'g̃a gwyri pe. Cidade de Romahugwive'g̃a ko pevo u Filipos pe onhimongyavo. A'ero ore vahemi Filipos pe. Mbohapyrete'i ore kiri pevo oropytavo.

13 Sábado rupi ore ei orojohupe:

—Xaho ti cidade hugwi yhya rembe'yi pe nhandejupa. Pevo po judeus'g̃a hoi jipi onhi'ig̃a Tupana'ga pe, oro'e ore orojohupe.

A'ero ore hoi kunhangwera'g̃a nhimono'og̃a repiaga. A'ero ore apygi Jesus'ga mombe'gwovo g̃a pe. 14 Igwete Lídiahẽa henduvi orenhi'ig̃a oina. Hẽa ko cidade de Tiatirahugwiva'ero. Ipig̃wag̃uhũva'ea hẽa oma'ema'ẽ jipi itambere'ia pyhyga. Ojiko hete hẽa Tupana'ga rehe. Igwete hẽa henduvi Paulo'ga nhi'ig̃a. A'ero Tupana'ga imomytu'ẽi hẽa'akag̃i pe toko ti hẽa Paulo'ga nhi'ig̃a rupi javo. 15 Aerẽ ore hẽa mobatizai a'ero. Ore hẽarongapypeve'g̃a mobatizai no. Aerẽ hẽa ei ore ve:

—Pekwaha pe kiro jijikoga nhandepojykaharete'ga rehe, ei hẽa. Nurã pejijo tuhẽ nhironga pype pejipytavo, ei hẽa ore ve.

A'ero ore hẽa mbopogwei orogwovo hẽaronga pe oropytavo.

Ahe omongi Paulova'ea cadeia pype

16 Ojipe'ia rupi ore ei orojohupe:

—Xahoa'ja ti pevo jitehe – perope g̃a oho onhi'ig̃a Tupana'ga pe jipi.

Ore horame ojipehẽa ore rovatĩ pea rupi. Anhag̃a opojyka hẽa. A'ea omonhi'ĩ hẽa aerẽva'ea imombe'gwovouka. Ojipe'g̃a he'yi omondo itambere'ia hẽapojykahara'g̃a pe jipi tomombe'u ti hẽa aerẽva'ea ore ve javo. 17 Kiro hẽa ore rovatĩ pea rupi. A'ero hẽa ruri ore reviri. Paulo'ga reviri hẽa ruri okovo ohapukapukaita.

—Agwa'g̃a ko oporavyky Tupana'ga pe. Gaha ko huvihavuhu hete jara'g̃a hohe pa, ei hẽa. Nahã g̃a ei pe me: “Tupana'ga imomborame pendekote'varuhua po ti pe hoi ga pyri nehẽ,” ei g̃a imombe'gwovo, ei hẽa ohapukaita.

A'ereki anhag̃a opojyka hẽa. 18 Kotihĩtihĩ hẽa hapukai ore reviri ua. A'ero Paulo'ga kwerajahivamo hẽa rehe. Igwete ga pyryrymi javo anhag̃a pe.

—Jesus Cristo'ga popoakarimo ji ei nde ve kiro: Epohi hẽa hugwi, ei ga jupe.

Kotihĩ anhag̃a pohiri hẽa hugwi a'ero. 19 Ikwahavame anhag̃a pohira hẽapojykahara'g̃a ei ojohupe:

—Nombuhura'javi po ti ojipe'g̃a itambere'ia nhande ve nehẽ. A'ereki anhag̃a opohiruhu hẽa hugwi, ei g̃a. Ndokwahava'javi po ti hẽa aerẽva'ea imombe'gwovo nehẽ, ei g̃a ojohupe.

Igwete g̃a nhimboahivuhui Paulo'ga rehe Silas'ga rehe g̃a pyhyga g̃a nderohyryryga g̃a nderogwovo okari pe gwuvihava'g̃a pyri. 20 G̃a nderurame g̃a ei gwuvihava'g̃a pe:

—Agwa'g̃a ko judeusramo oko. Igwete g̃a porayvaruhuro nhandecidadepeve'g̃a momymomyina upa, ei g̃a javo tehe g̃a pe. 21 A'ereki g̃a ombo'embo'e g̃a g̃wamonhava'ea nhi'ig̃agwera rehe, ei g̃a. Nhande reki Romahugwiva'ero xako g̃a atyvi. Nurã po nhande ndiakoi nanongara rupi hamo romanosramo, e'i tehe g̃a g̃a pe.

22-23 Kiro pevove'g̃a nhimbohovajapavi Paulo'g̃a ndehe a'ero onhimongyavo. Igwete g̃anduvihava'g̃a imbotararararagukari Paulo'g̃a pirekyitauka g̃a hugwi. Igwete g̃a g̃a nupanupãukari yvyra pyvõ g̃a momboruka cadeia pype g̃a mongiavo.

—Teremohemukari ti g̃a g̃a monguva ipype, ei g̃a guarda'ga pe.

24 Henduvame g̃anhi'ig̃a ga Paulo'g̃a mondoi g̃a mohina okia mbyteri pe te. Igwete ga g̃apya mombygi yva pyvõ. Ono ga g̃apya yva kwa'ria rehe. A'ero ga inog̃i irũa yva g̃apya arimo imombyga.

25 Ypyhaji katu Paulo'ga nhimby'yi onhi'ig̃a Tupana'ga pe ga mboheteavo Silas'ga pavẽi. Cadeiapypeve'g̃a ojapyaka upa g̃a nhimby'yirame. 26 Kotihĩ yvya imyimyi hete upa. A'ero cadeia gwyriva'ea imyimyimbavi no. Nanime hovapytymbava nhovapytymba'vopavi upa. Igwete itanhuramuhũa jikyipavi cadeiapypeve'g̃a hugwi. 27 Igwete guarda'ga ma'ẽi hepiaga hovapytymba'vogipyra. “O'emba g̃a ji hugwi ogwovo ra'e,” ei ga novĩa. Nurã ga ipyhygi itakyhea'javuhuva'ea tajijuka a'ero javo. 28 Emo Paulo'ga nhi'ig̃a mondoahyi ga pe.

—Terejijukai, ei ga ga pe. A'ereki ore nhaporemo koro oroko, ei Paulo'ga ga pe.

29 A'ero guarda'ga ei onhipavẽive'ga pe:

—Eru yhyga ji ve, ei ga.

Igwete guarda'ga nhani ua ohyhyipava okyhyjiavo g̃waramo. Igwete ga renypy'andurugi Paulo'g̃a pyri pepyry hete pe javo. 30 Aerẽ ga Paulo'g̃a nderohoi pea hugwi. Igwete ga ei g̃a pe:

—Marã po ti ji imomborukari jirekote'varuhua ji hugwi nehẽ? Marã po ti ji hoi Tupana'ga pyri yvagi pe nehẽ? ei guarda'ga g̃a pe.

31 Igwete Paulo'g̃a ei ga pe:

—Ejiko ti nhandepojykaharete'ga rehe Jesus Cristo'ga rehe. A'ero po ti ga imombori nderekote'varuhua nde hugwi nehẽ. Aerẽ po ti nde hoi Tupana'ga pyri nehẽ no, ei g̃a ga pe. Na jitehe po ti nerongapypeve'g̃a nehẽ no, ei g̃a ga pe.

32 Igwete g̃a Jesus'ga mombe'umbe'ui ga pe garongapypeve'g̃a pe no. Igwete g̃a hendukatui upa. 33 A'ea rupi jitehe guarda'ga g̃a nderohoi iheita g̃anupãagwera. Nanime Paulo'g̃a ga mobatizai. Aerẽ g̃a garongapypeve'g̃a mobatizai no. 34 Aerẽ guarda'ga Paulo'g̃a nderohoi g̃wonga pe. Igwete ga imondoi mbatera g̃a pe to'u ti g̃a javo. Horyory ga ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe g̃wongapypeve'g̃a pavẽi.

35 Ko'emame pevove'g̃a nduvihava'g̃a ei soldados'g̃a pe:

—Peho ti javo guarda'ga pe cadeia pe tomo'ẽ ti ga Paulo'g̃a jugwi.

Igwete g̃a nduri imombe'gwovo g̃anhi'ig̃a guarda'ga pe. 36 A'ero ga imombe'ui Paulo'ga pe no.

—Oreruvihava'g̃a e'i javo pe me to'ẽ g̃a jugwi kiro, ei ga. Pejigwovo a'ero. Tupana'ga ti tapenderoho katu, ei ga g̃a pe.

37 Emo Paulo'ga e'i soldados'g̃a pe:

—Po na rũi g̃a ore mondouka, ei ga. Penduvihava'g̃a g̃wendu g̃a'mbea g̃a imbojateherame ite'varuhuva'ea ore rehe oji'i. Orenhi'ig̃a ki a'e te g̃a nohenduvi oji'i, ei Paulo'ga g̃a pe. Ndojari reki ore rehe novĩa. Emo g̃a ore nupanupãuka tehe ojipe'g̃a ndovaki, ei ga. Ore ko romanosramo tuhẽ oroko. Po ahe nonupauhũi te romanos'g̃a hamo, ei Paulo'ga. Aerẽ g̃a ore mbuhurukatehei avo ore mongiavouka cadeia pype oji'i, ei ga. Kiro g̃a ore mo'embotari g̃andovakie'ỹ naerũ? Po na rũi te, a'e ji, ei Paulo'ga g̃a pe. G̃ahã tuhẽ ti tuhu ore rerogwovo katu agwa hugwi nehẽ, ei ga soldados'g̃a pe.

38 Igwete soldados'g̃a hoi imombe'gwovo Paulo'ga nhi'ig̃a gwuvihava'g̃a pe.

—A'iti tuhẽ g̃a romanosramo oko? ei g̃anduvihava'g̃a g̃a pe.

—Nahã tuhẽ re ko g̃a e'i ore ve, ei g̃a.

Igwete g̃a kyhyjihetei henduva.

—Xaho ti Paulo'g̃a ma'ngoma'ngoga a'ero naerũ, ei g̃a.

39 A'ero g̃a nduri Paulo'g̃a pyri ja'javo katu g̃a pe.

—Oroko te'varuhu ore pe me raji'i, ei g̃a g̃a pe.

Igwete g̃a Paulo'g̃a nderohoi cadeia hugwi.

—Pejigwovo kiro orecidade hugwi, e'ie'i g̃a onhi'ig̃atuavo Paulo'g̃a pe.

40 Igwete Paulo'g̃a hoi cadeia hugwi a'ero. Lídiahẽa ronga pe na'ẽ g̃a hoi. Pevo g̃a Jesus'gareheve'g̃a ndepiagi. Igwete Paulo'g̃a ei g̃a pe:

—Pejiko hete ti Jesus'ga rehe jipi, ei g̃a g̃a pe.

Aerẽ Paulo'g̃a hoi ogwovo cidade hugwi.

17

Paulova'ea oho Tessalônica pe

1 Igwete Paulo'g̃a hoi pea rupi cidade de Anfípolis pe aerẽ Apolônia pe no. Aerẽ g̃a vahemi ojipe'i pe no Tessalônica pe. Pevo tuvi judeus'g̃a jatykahava. 2 A'ero sábado rupi Paulo'ga hoi ipype g̃a pyri a'ero. A'ereki sábado nanani ga hoi judeus'g̃a jatykahava pype jipi. Três vezes Paulo'ga hogahoi pevove'g̃a monhi'inhi'ig̃a aherembikwatijara rehe Tupana'ga mombe'uhava rehe. 3 Igwete ga imombe'ukatui javo g̃a pe.

—Nahanahã ahe ei ikwatija hako, ei Paulo'ga. Cristo'ga manoa pe ahe ei a'ero tokwaha ti ga hahyva'ea omanomo javo. Cristo'ga kwerava pe ahe ei no tokwerava'ja ti ga omanoa hugwi javo, ei ga. Jesus'ga ko Cristoramo oko Tupana'ga remimbuhurukaramo. A'ereki gaha ahe nhi'ĩpo'ru pa ikwehe. Gaha ji amombe'u kiro pe me a'ero Jesus'ga, ei Paulo'ga g̃a pe.

4 Igwete jara'g̃a Paulo'ga nhi'ig̃a reroviari ga mbopogweavo ojikoty'a Paulo'g̃a pavẽi judeus'g̃a. Na jitehe ko judeus'g̃arũive'g̃a – kiroki g̃a ojiko Tupana'ga rehe. Grego ko g̃anhi'ig̃a. He'yjuhuve'g̃a Paulo'g̃a mbopogwei ojikoty'a g̃a pavẽi. Kunhangwera'g̃a na jitehe no onhimongyavo imbateve'g̃a.

5 Judeus'g̃a ki a'e te onhimyrõ Paulo'g̃a ndehe hepiagame Paulo'g̃a mbopogwea. Nurã g̃a okote'varuhuve'g̃a nderuri ojipyri – kiroki g̃a okoteheuhu oporavykye'yma jipi. Igwete g̃a g̃a mbojatykai g̃a mbohapukapukaita Paulo'g̃a ndehe cidadepeve'g̃a momymomyinauka. A'ero g̃a hoahypavi Jasão'ga ronga pe tiheka ti Paulo'g̃a javo.

—Tiroho ti g̃a mytu'ẽ me g̃andovaki, ei g̃a ojohupe novĩa.

6 Ndohepiagi reki g̃a Paulo'ga ipype. Silas'ga g̃a ndohepiagi no.

—Jasão'g̃a ti tipyhy a'ero Jesus'gareheve'g̃a, ei g̃a ojohupe.

A'ero g̃a Jasão'g̃a pyhygi g̃a nderohyryryga g̃a nderogwovo huvihava'g̃a pyri. Igwete g̃a ei g̃a pe:

—Paulo'g̃a iporayvaruhu ogwoogwovo g̃agwyri pe nhaporemo g̃a momymomyina, ei g̃a o'mbero g̃a pe. Igwete g̃a nduruhui kiro nhande pyri no. 7 A'ero Jasão'ga g̃a mbuhurukari g̃wonga pe g̃a mombytavo ojipyri, ei g̃a g̃a pe. G̃a nhaporemo nohendukatui nhanderuvihavuhu'ga nhi'ig̃a César'ga nhi'ig̃a. A'ereki g̃a e'i: “Hajiheve'ga ag̃wamo nhanderuvihavuhuro oko,” ei g̃a, ei g̃a. “Jesus ko garera,” ei Paulo'g̃a, ei g̃a g̃a pe.

8 Onhi'ig̃ame a'ea rehe g̃a pe g̃a imomymomyi huvihava'g̃a py'a jara'g̃a py'a no. 9 Igwete huvihava'g̃a ei Jasão'g̃a pe:

—Imbuhumbuhurame itambere'ia ore ve po ti ore pe mo'ẽukari pe mondovouka a'ero, ei g̃a. Pe ndekokaturame po ti ore imbuhura'javi peitambere'ia pe me a'ero nehẽ, ei g̃a g̃a pe.

Igwete Jasão'g̃a imondoi itambere'ia g̃a pe. A'ero g̃a Jasão'g̃a mbopiro'yukari g̃a mondovouka.

Paulova'ea oho Beréia pe

10 Kotihĩ ypytunimo Jesus'gareheve'g̃a Paulo'g̃a mondoukari cidade hugwi a'ero topyhygyme ti g̃a Paulo'g̃a javo. Igwete Paulo'ga hoi pea rupi cidade de Beréia pe okovo Silas'ga pavẽi. Ovahemame g̃a jogwerohoi judeus'g̃a jatykahava pype upa. 11 Igwete Paulo'g̃a imombe'umbe'ui g̃a pe Tupana'ga nhi'ig̃a. Beréiapeve'g̃a koji'i pyry hete reki Tessalônicapeve'g̃a hohe. A'ereki g̃a g̃wendu pota hete Tupana'ga mombe'ua. Paulo'g̃a imombe'urame g̃a ei ojohupe: “Tihepia ti imombe'ukatua.” Nurã g̃a hoi hepiaga aherembikwatijara jipi Tupana'ga mombe'uhava nahã reki ra'e javo.

12 A'ero g̃a heroviari ojikoga Jesus'ga rehe onhimongyavo. He'yive'g̃a kunhangwera'g̃a ojiko Jesus'ga rehe no imbateve'g̃a. Grego ko g̃anhi'ig̃a. Akwaimbae'g̃a na jitehe grego g̃anhi'ig̃a. Igwete g̃a jikogi Jesus'ga rehe onhimongyavo. 13 Emo ojipe'g̃a Paulo'g̃a mombe'u judeus'g̃a pe – perope Tessalônica pe.

—Paulo'ga oho Beréia pe raji'i, ei g̃a. Kiro ga imombe'umbe'ui Tupana'ga nhi'ig̃a g̃a pe no, ei g̃a g̃a pe.

Ikwahavame judeus'g̃a hoi Beréia pe a'ero. Igwete g̃a eg̃a'euhui Beréiapeve'g̃a pe i'mbe hete Paulo'ga pe me javo. Nahã g̃a he'yjuhuve'g̃a momymomyi upa. 14 Nurã Jesus'gareheve'g̃a Paulo'g̃a mondoukaripei a'ero toho ti ga ypiahu pe javo. Emo Silas'ga opyta na'ẽ Beréia pe Timóteo'ga pavẽi. Kiroki g̃a Paulo'ga reroho – gweroho g̃a ga ypiahu pe. 15 Aerẽ g̃a ga rero'avi ga rerogwovo cidade de Atenas pe ga reja.

—Pejivy kirog̃we, ei Paulo'ga g̃a pe. Pe'ji ti Silas'ga pe Timóteo'ga pe no kotihĩ ti g̃a tuhu ji pyri avo, ei Paulo'ga g̃a pe.

A'ero ga reja g̃a herojivyri herogwovo.

Paulova'ea oho Atenas pe

16 Igwete Paulo'ga pytai Atenas pe Silas'g̃a mboha'uva. He'yjuhuheteva'ea cidadepeve'g̃a gwereko ha'angava g̃wemimbohetehara. Nurã Paulo'ga py'a oko tehe hepiagame. A'ereki pevove'g̃a nombohetei Tupana'ga. 17 A'ero ga hoi judeus'g̃a jatykahava pype Jesus'ga mombe'gwovo g̃a pe. Igwete ga nhi'inhi'ig̃i g̃a pe judeus'g̃a pe judeus'g̃arũive'g̃a pe no – kiroki g̃a ojiko Tupana'ga rehe. Ima'ẽhai pe ga hogahoi jipi ja'javo pevove'g̃a pe no. 18 A'ero g̃a nduri Paulo'ga pyri – kiroki g̃a ombo'e epicureu'g̃a nhi'ig̃agwera rehe. Kiroki g̃a ombo'e estóicos'g̃a nhi'ig̃agwera rehe – g̃a uhu ga pyri no. Igwete g̃a Paulo'g̃a nhi'ig̃ayvari a'ero. Jara'g̃a e'i ojohupe:

—Gara rehe ga onhi'ig̃uhũ naerũ? ei g̃a.

Jara'g̃a e'i:

—Omombe'u po ga hajiheve'g̃a yvagipeve'g̃a ovuhu, ei g̃a.

A'ea g̃a ei. A'ereki Paulo'ga omombe'u Jesus'ga g̃a pe. Omombe'u ga omanove'g̃a mbogwerava no. 19 A'ero g̃a Paulo'ga rerohoi yvytyruhua rehe Areópago rehe. Igwete g̃a jatykai tihendu ganhi'ig̃a javo.

—Emombe'u kirog̃we ore ve enhimimombe'upyahua torohendu, ei g̃a ga pe. 20 A'ereki hajiheva'ea nde eremombe'u ore ve ore monhimomby'avo. Nurã torokwaha tuhẽ neremimombe'ua, oro'e ore nde ve, ei g̃a.

21 A'ereki g̃a nhaporemo onhomonhi'inhi'ĩ ranuhũ jipi Atenaspeve'g̃a hajiheve'g̃a no – kiroki g̃a u g̃a pyri upa Atenas pe. Nane'ymi g̃a imombe'umbe'ui mbaterapyahua ojohupeupe. Nanongara jate g̃a g̃wendu pota jipi no. Nurã g̃a Paulo'ga rerohoi pevo tomombe'u ga mbaterapyahua ore ve javo.

22 A'ero Paulo'ga ami g̃apyteri pe yvytyruhua rehe Areópago rehe. Igwete ga ei Atenaspeve'g̃a pe:

—Pembohete hete po pe yvagipe'g̃a, ei ga. 23 A'ereki jikwavame pehea rupi ji ahepiepia ha'angavaparavuhua imbohetehava, ei ga g̃a pe. Igwete ji hepiagi ikwava'ẽhava. Igwyri pe pe ikwatijari inog̃a. “Oroapo ore agwa yvagipeve'ga pe orerembikwahave'yma'ga pe,” e'i penembikwatijaragwera, ei ga. Gaha pe pembohete ga kwahave'yma – gaha jitehe ji amombe'u kiro pe me. Tupana'ga reki ji amombe'u pe me, ei Paulo'ga g̃a pe.

24 —Tupana'ga – gaha oapo yvya yvyakotyva'eareheva'ea reheve – yvaga jaramo ko ga rekoi yvya jaramo no, ei ga. Ga ko nduvi yvyakotyve'g̃a nembiapoa pype ombohetehava pype, ei ga g̃a pe. 25 Ga gwereko pa mbatera ojive. Nurã ga ndojikogi yvyakotyve'g̃a ndehe ji poko javo g̃a pe. Gaha ko omongouka pa ahe. Igwete ga imbuhumbuhurukari mbatera g̃a pe nhaporemo, ei Paulo'ga g̃a pe.

26 —Tupana'ga oapo na'ẽ nhaneremboypya ojipejiva'ea hako, ei ga. Aerẽ ga ahe mbohetauhui huvihava'g̃a mongovo g̃andeheve'g̃a pavẽi. Igwete ga g̃a mboja'oja'ogi g̃a mondovo g̃agwyri pe nhaporemo, ei ga. G̃a'apoa renonde Tupana'ga e'i jipe oyvyteri pe hako: “Nahanahã po ti g̃a pe nehẽ. Aerẽ po ti nahã nehẽ,” ei ga. “Pevo gwe ti g̃a toko nehẽ,” ei ga. A'ea Tupana'ga e'i oyvyteri pe hako, ei Paulo'ga g̃a pe. 27 Nahanahã Tupana'ga japoi g̃a nderekovo tajireka ti g̃a javo. “Ji repia po ti g̃a ji rekarame nehẽ,” ei Tupana'ga hako, ei ga. Irupe rũi reki Tupana'ga oko nhande hugwi, ei Paulo'ga g̃a pe. 28 A'ereki “gaha nhande mongo nhande mbovavagauka,” ei g̃a. A'ea pe pegwyripeva'ea ei ikwatija no: “Nhande vehevi ko Tupana'ga ra'yramo xako,” ei ahe, ei Paulo'ga g̃a pe.

29 —Tupana'ga ra'yramo nhande rekoro g̃waramo ndia'ei po nhande a'ero hamo: “Tupana'ga ko g̃anembiapoa'java'ea ouro apopyra'java'ea prata apopyra'java'ea. Ita apopyra'java'ea ko ga.” Ndia'ei po a'ea ga pe hamo, ei Paulo'ga imombe'gwovo g̃a pe. 30 Ymya g̃a erame a'ea Tupana'ga pe ga imbogwavetena'ẽi g̃anhi'g̃a. A'ereki a'ea rupi g̃a ndokwahavi ve. Emo ga nombogwavukara'javi g̃andekote'varuhua kiro, ei ga. Kirog̃we ga ehetei yvyakotyve'g̃a pe g̃agwyri pe nhaporemo: “Perojijyi pejeaporog̃ita pejipohia pejikote'varuhua hugwi,” ei Tupana'ga g̃a pe, ei ga.

31 —Aerẽ mbapava koty po ti Tupana'ga Jesus'ga mbo'eukari g̃andeaporog̃ita pe nehẽ. A'ereki ymya ga e'i Jesus'ga pe: “Aerẽ po ti ndehe ere'e g̃a pe nehẽ,” ei Tupana'ga ga pe. A'ea rupi katu po ti Jesus'ga ekatui g̃a pe a'ero nehẽ ikwahava g̃andeaporog̃itapyryva ojipe'g̃a ndeaporog̃itate'varuhua nehẽ, ei Paulo'ga g̃a pe. Tupana'ga okwahavukaripe Jesus'ga rembi'eag̃wama yvyakotyve'g̃a pe ikwehe. A'ereki ga ombogwera Jesus'ga mongovo, ei ga Atenaspeve'g̃a pe.

32 Henduvame Paulo'ga nhi'ig̃a Jesus'ga kwerava rehe jara'g̃a ga rerekomemui. Emo jara'g̃a e'i:

—Torohenduva'ja ti nenhi'ig̃a a'ea rehe nehẽ.

33 A'ero Paulo'ga hoi g̃apytera hugwi ogwovo. 34 Jara'g̃a ojikoty'a Paulo'ga pavẽi ojikoga Jesus'ga rehe. Dionísio'ga – kiroki ga omog̃ita pevove'g̃a ojipe'g̃a pavẽi yvytyruhua rehe Areópago rehe jipi – ga ojikoty'a Paulo'ga pavẽi ojipe'g̃a no Damárishẽa no.

18

Paulova'ea oho Corinto pe

1 Aerẽ Paulo'ga hoi pea hugwi Atenas hugwi ogwovo cidade de Corinto pe. 2 Pevo ga Áquila'ga repiagi. Pontopeve'g̃a gwyri pe Áquila'ga ari kako. Aerẽ ga hoi Itáliapeve'g̃a gwyri pe upa. Pevo ga ruvi cidade de Roma pe Áquila'ga. Aerẽ g̃anduvihavuhu'ga Cláudio'ga imondoi onhi'ig̃a Romapeve'g̃a pe. Igwete ga ei:

—Judeus'g̃a ti toho pa agwa hugwi Roma hugwi, ei ga g̃a pe.

Áquila'ga ko judeuramo. Nurã ga hoi Itáliapeve'g̃a gwyra hugwi a'ero g̃wembirekohẽa pavẽi Priscilahẽa pavẽi. A'ero g̃a nduri upa cidade de Corinto pe ikwehe. Pevo Paulo'ga Áquila'g̃a ndepiagi a'ero. 3 Igwete ga ruvi g̃a pyri tendas apovo. A'ereki Áquila'g̃a na jitehe oporavyky a'ea rehe no. Tapy'ynhapira pyvõ g̃a japoi tendas aherapyjamo tipyhy ti itambere'ia a'ea rehe javo. Nurã Paulo'ga ruvi g̃a pyri tendas apovo jipi. 4 Sábado rupie'ymi Paulo'ga hoi g̃ajatykahava pype. Igwete ga g̃a monhi'inhi'ĩhetei judeus'g̃a judeus'g̃arũive'g̃a no – kiroki g̃a grego g̃anhi'ig̃a.

—Perovia ti nhiremimombe'ua pe me, ei ga g̃a pe. A'ereki ji amombe'u katu javo.

5 Aerẽ Silas'ga ruri Macedôniapeve'g̃a gwyra hugwi Timóteo'ga pavẽi. G̃a ndurame Paulo'ga pyri Jesus'ga mombe'ua rehe jate Paulo'ga poravykyi a'ero. Igwete ga ei judeus'g̃a pe:

—Jesus'ga ko Cristoramo oko Tupana'ga remimbuhurukaramo, ei ga g̃a pe.

6 Emo judeus'g̃a Paulo'ga rayvari o'ete'varuhuavo ga pe. Nurã Paulo'ga imbovavagi opira nahã ti ji hepiukari g̃andekote'varuhua javo.

—Napehendupotari pe nhinhi'ig̃a, ei Paulo'ga g̃a pe. Po ti pe hoi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, a'ero po ti pe napembojari pejihoa ji rehe nehẽ. A'ereki ji amombe'u katu pe me pe momoranduva, ei ga. Pe tuhẽ po ti pe nhimomboruka hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, ei ga. Ag̃wamo po ti ji hoi judeus'g̃arũive'g̃a pyri a'ero Jesus'ga mombe'gwovo g̃a pe jipi nehẽ, ei Paulo'ga g̃a pe.

7 A'ero ga hoi g̃a hugwi ogwovo. Igwete ga hoi judeu'garũive'ga ronga pype Tício Justo'ga ronga pype. Garonga judeus'g̃a jatykahava ypyvo oko. Ojiko ga Tupana'ga rehe Tício Justo'ga. Igwete Paulo'ga hoi garonga pype. 8 Aerẽ Paulo'ga Jesus'ga mombe'umbe'ui pevove'g̃a pe. Igwete Crispo'ga – kiroki ga huvihavamo oko g̃ajatykahava pype – kiro ga jikogi Jesus'ga rehe g̃wongapypeve'g̃a pavẽi. Na jitehe Paulo'ga nhi'ig̃a renduvame he'yive'g̃a jikogi Jesus Cristo'ga rehe Corintopeve'g̃a. A'ero Paulo'g̃a g̃a mobatizaukari g̃a nderekovo.

9 Aerẽ Jesus'ga nhi'ig̃i Paulo'ga pe gakiri pe ypytunimo. Igwete ga ei ga pe:

—Terekyhyji ti g̃a hugwi, ei ga ga pe. Terepigi ti imombe'gwombe'gwovo g̃a pe. 10 A'ereki jihi ko ako nde pyri, ei Jesus'ga. Nombohahyukari po ti g̃a nde ve nehẽ. A'ereki jireheve'g̃a he'yjuhu avo cidade pe, ei ga Paulo'ga pe.

11 Igwete Paulo'ga g̃a mbo'embo'ei Jesus'ga mombe'ua rehe. Ojipeji kwara ga ruvame pevo. 12 Irũa mbytera rupi judeus'g̃a jatykai Paulo'ga rehe ga pyhyga ga rerogwovo Gálio'ga pyri. Gálio'ga ko pevove'g̃a governador'ga Acaiapeve'g̃a gwyri pe. Igwete judeus'g̃a Paulo'ga rerohoi ga pyri te'i ti ga Paulo'ga reaporog̃ita pe javo. 13 Igwete g̃a ei Gálio'ga pe:

—Agwa'ga e'i ahe ve: “Nahã po ti pe Tupana'ga mbohetei hamo,” ei Paulo'ga, ei g̃a. Na rũi reki oreramonhava'ea ore mbo'ei hako, ei g̃a Gálio'ga pe.

14 Paulo'ga nhi'ig̃werĩrame kiro Gálio'ga ei judeus'g̃a pe:

—Po Paulo'ga rekote'varuhuro, a'ero po ji hendukatui penhi'ig̃a hamo pe imbojarame ga rehe hamo, ei ga g̃a pe. 15 Emo pe ga rayva garemimbo'ea rehe penamonhava'ea nhi'ig̃agwera rehe no, ei ga. Pe tuhẽ ti pemohig̃atu a'ea a'ero. Ji nda'ei tuhẽ nanongara pe, ei Gálio'ga g̃a pe.

16 Igwete ga g̃a momborukari onga hugwi. 17 A'ero g̃a nhaporemo Sóstenes'ga pyhytehei – kiroki ga huvihavamo oko judeus'g̃a jatykahava pype. Igwete g̃a ga pyhygi ga nupanupamo pevo onga ypyvo. Gálio'ga ombogwavete reki ga nupanupãrame.

Paulova'ea ojivyra'ja Antioquia pe

18 He'yi Paulo'ga pytai pevo Jesus'gareheve'g̃a pyri. Aerẽ ga hoi g̃a hugwi.

—Xaho ti Síriapeve'g̃a gwyri pe, ei ga Áquila'ga pe Priscilahẽa pe no.

—Xaho ti a'ero, ei g̃a.

G̃a horame cidade de Cencréia pe Paulo'ga nhi'ig̃i Tupana'ga pe a'ero.

—Nahanahã po ti ji rekoi nehẽ, ei ga Tupana'ga pe. Nahã jirekorame po ti ji ndakytiukara'javi ji'ava nehẽ, ei ga.

A'ero ga nhiapinukari na'ẽ pevo. Aerẽ g̃a nhinhag̃i itayharuhua pype ogwovo. 19 G̃a vahemame cidade de Éfeso pe Paulo'ga hoi Áquila'g̃a ndeja. Igwete ga hoi na'ẽ judeus'g̃a jatykahava pype onhi'inhi'ig̃a g̃a pe. 20 Aerẽ Jesus'gareheve'g̃a ei Paulo'ga pe:

—Koji'i epyta ore pyri, ei g̃a ga pe novĩa.

21 —Kiro ji hoi tuhẽ, ei ga g̃a pe.

Ohorame g̃a hugwi ga ei:

—Tupana'ga ipotarame po ti ji rura'javi pe pyri nehẽ, ei ga g̃a pe.

Igwete ga avi itayharuhua pype ojipe'g̃a pavẽi herogwovo Éfeso hugwi.

22 Aerẽ Paulo'g̃a hoi ovahema cidade de Cesaréia pe o'eamo. A'ero ga hoi pea rupi Jerusalém me. Oho ga jiji onhi'ig̃a Jesus'gareheve'g̃a pe. Aerẽ ga hoi Antioquia pe Síriapeve'g̃a gwyri pe. 23 Mbaigwe ga ruvi pevo g̃a pyri. Pea hugwi ga hogahoi imbojoapiapiavo cidades ogwovo Galáciapeve'g̃a gwyra rupi Frígiapeve'g̃a gwyra rupi no. Igwete ga Jesus'gareheve'g̃a mbojikohetei Jesus'ga rehe.

Apolova'ea omombe'u Jesus'ga

24-25 Aerẽ Apolo'ga hoi cidade de Éfeso pe. Ga ko judeuramo cidade de Alexandriapeve'ga. Onhi'ig̃atu Apolo'ga imombe'urame mbatera. Ikwatijara ga okwaha hete Tupana'ga mombe'uhara. Ojipe'g̃a ombo'e ga Jesus'ga nhi'ig̃arupiva'ea rehe. Emo ga ndokwahapavi ve Jesus'ga mombe'ua. João Batistava'ea nhi'ig̃a rehe jate g̃a Apolo'ga mbo'e – kia ko João Batistava'ea omombe'u g̃a pe Jesus'ga mombe'urame ahe g̃a mobatizarame yhya pyvõ jipi. A'ea jate Apolo'ga okwaha a'ero. Igwete Apolo'ga hoi Éfeso pe. Pevo ga g̃wembikwahava imombe'uhetei g̃a pe Jesus'ga mombe'gwovo. 26 Aerẽ ga hoi judeus'g̃a jatykahava pype g̃a mbo'embo'eavo g̃a pojihuve'yma. Igwete Priscilahẽa henduvi ganhi'ig̃a Áquila'ga pavẽi. A'ero g̃a Apolo'ga rerohoi g̃wonga pe. Kiro g̃a Tupana'ga nhi'ig̃arupiva'ea mombe'ukatupavi a'ero ga mbo'eavo.

—Nahanahã po Tupana'gareheve'g̃a ndekoi hamo, ei g̃a ga pe.

27 Aerẽ Apolo'ga ei Jesus'gareheve'g̃a pe:

—Kiro po ti ji hoi Acaiapeve'g̃a gwyri pe nehẽ.

—Eho ti a'ero, ei g̃a ga pe.

Igwete g̃a ikwatijari imondovouka onhi'ig̃a pevove'g̃a pe Jesus'gareheve'g̃a pe.

—Pembuhuruka katu ti Apolo'ga pejipyri, e'i g̃anembikwatijara.

A'ero Apolo'ga herohoi g̃anembikwatijara imondovo g̃a pe. Pevo ga g̃a pokopokogi g̃a nderekovo – kiroki g̃a ojiko Jesus Cristo'ga rehe Tupana'ga remimombyryva g̃waramo ojive. 28 Igwete Apolo'ga judeus'g̃a monhi'inhi'ig̃i ja'javo g̃a pe pevove'g̃a ndovaki. Omombe'umbe'u ga g̃a pe ikwatijara Tupana'ga mombe'uhara.

—“Nahã po ti Cristo'ga rekoi nehẽ Tupana'ga remimbuhurukara'ga nehẽ,” e'i ikwatijara, ei ga g̃a pe. Na tuhẽ reki Jesus'ga rekoi ikwehe, ei ga. Nurã ore nhimombaragwahavi Jesus'ga rehe ga tuhẽ ko Cristoramo javo, ei ga g̃a pe.

A'ea renduvame judeus'g̃a nonhi'ig̃a'javi a'ero. A'ereki ga omombe'u katu.

19

Paulova'ea oho Éfeso pe

1 Apolo'ga ruvame Corinto pe ko Paulo'ga hoi Galáciapeve'g̃a gwyra rupi Frígiapeve'g̃a gwyra rupi no. Aerẽ ga vahemi cidade de Éfeso pe. Pevo Paulo'ga g̃a ndepiagi Jesus'gareheve'g̃a. 2-7 Doze ko g̃a. Igwete Paulo'ga ei g̃a pe:

—Pe jikogypyrame Jesus Cristo'ga rehe Tupana'ga ra'uva uhu pe pyri raikwehe? ei ga g̃a pe.

—Ndorokwahavi a'ea, ei g̃a. Norohendunhog̃wenondei ore Tupana'ga ra'uva mombe'ua, ei g̃a ga pe.

—Manongara rehe g̃a pe mobatizai a'ero naerũ? ei ga g̃a pe.

—João Batistava'ea remimombe'ua rehe g̃a ore mobatizai ikwehe, ei g̃a.

Igwete Paulo'ga ei g̃a pe:

—João Batistava'ea g̃a mobatizai g̃a pohirame okote'varuhua hugwi, ei ga. Igwete ahe Jesus Cristo'ga mombe'ui israelitas'g̃a pe jipi, ei ga. “Pejiko ti ga rehe – kiroki ga u pe pyri ji py'rovo Jesus Cristo'ga,” ei João Batistava'ea g̃a pe, ei ga g̃a pe.

A'ea Paulo'ga ei g̃a pe pejiko jitehe ti Jesus'ga rehe javo.

A'ea renduvame g̃a nhimobatizaukari opojykaharete'gareheva'ero Jesus Cristo'gareheva'ero. Paulo'ga pokopokogame g̃a ndehe Tupana'ga ra'uva uhu g̃a pyri g̃a nderekokatuavo. A'ero hajihe g̃anhi'ig̃a aherembikwahave'ỹva'ea. Tupana'ga nhi'ig̃a g̃a omombe'u no.

8 Aerẽ Paulo'ga hoi judeus'g̃a jatykahava pype onhi'inhi'ig̃a g̃a pe.

—Tupana'ga remimbuhurukara'ga uhu reki raikwehe Jesus'ga. Nurã ti pejiko ga rehe, ei ga. A'ero po ti Tupana'ga pe mongoi ojiheva'ero nehẽ, ei Paulo'ga g̃a pe.

Três jahya rupi ga hogahoi ipype javo g̃a pe g̃a pojihuve'yma. 9 Emo jara'g̃a noangarihu hendukatue'yma ganhi'ig̃a. A'ero g̃a imbotegwetei Jesus'ga nhi'ig̃arupiva'ea o'ete'varuhuavo jupe he'yjuhuve'g̃a ndovaki. Nurã Paulo'ga hoi g̃a ndeja ogwovo. Igwete ga Jesus'gareheve'g̃a nderohoi ojupi. Ojipea pype onga pype ga g̃a nderohoi a'ero g̃a nderuva – perope Tirano'ga ombo'embo'e ojiheve'g̃a g̃a nderekovo. Pevo Paulo'ga g̃a nderohoi g̃a monhi'inhi'ig̃a jipi. 10 Dois ga kwara mbo'ari g̃a monhi'inhi'ig̃a g̃a nderekovo. A'ero Ásiapeve'g̃a nhaporemo henduvi Jesus'ga mombe'ua. Judeus'g̃a g̃wendu. Judeus'g̃arũive'g̃a g̃wendu jitehe Jesus'ga mombe'ua.

Cevava'ea ra'yrava'ea

11 Igwete Tupana'ga japoukahetei Paulo'ga pe ahemonhimomby'aheteva'ea. 12 Tapy'ynhapira Paulo'ga rembipo'rua g̃a herohoi ga hugwi. Tapy'ynhapi'ria vehevi g̃a herohoi inog̃a itetirũave'g̃a ndehe kiro ipigi g̃atetirũa g̃a hugwi. Anhag̃a g̃a pojykarame ojipe'a g̃a hugwi no. 13 Igwete jararamo judeus'g̃a – kiroki g̃a ohooho anhag̃a ipe'ape'avo ojipe'g̃a hugwi jipi – kiro g̃a ei ojohupe:

—Paulo'ga javijitehe ti tipe'a anhag̃a g̃a hugwi Jesus'ga renoina no, ei g̃a.

Igwete g̃a ei jupe a'ero:

—Jesus'ga – kiroki ga Paulo'ga omombe'u jipi – kiro ga ei pe me tojipe'a ti g̃a hugwi javo.

A'ea g̃a ei anhag̃a pe.

14 Kiro Ceva'ga ra'yra'g̃a ei no:

—Nhande ti xa'e anhag̃a pe no.

Ceva'ga ko judeuramo oko mbatera kwava'ẽhara'g̃a nduvihavamo. Sete gara'yra'g̃a. Igwete Ceva'ga ra'yra'g̃a ei anhag̃a pe Jesus'ga renoina tojipe'a ti g̃wembipojykahara'ga hugwi javo novĩa. 15 Igwete anhag̃a ei g̃a pe:

—Ji ndajipe'ai ga hugwi penhi'ig̃a rupi jigwove'ỹ, e'i g̃a pe. Jesus'ga ji akwaha. Paulo'ga ji akwaha no. Oro pe, ji ndopokwahavi. Ndakoi'i'i ji penhi'ig̃a rupi, e'i g̃a pe.

16 A'ero ga – kiroki ga anhag̃a opojyka ga – a'ero ga pori Ceva'ga ra'yra'g̃a ndehe nhaporemo anhag̃a popoakara rerekovo g̃waramo. Igwete ga jigwarai g̃a ndehe g̃a nupanupamo g̃apira mbotararaga. A'ero g̃a ka'nhymi ga hugwi opire'yma henonhana.

17 Igwete Éfesopeve'g̃a hendupavi g̃anupanupãagwera judeus'g̃a judeus'g̃arũive'g̃a pavẽi. Ikwahavame g̃a kyhyjipavi tihenoiteheyme ti Jesus'ga javo. Igwaigwavete g̃a Jesus'ga mbohetehetei a'ero. 18 Igwete Jesus'gareheve'g̃a nduri onhimongyavo okote'varuhua imohema g̃andovaki. 19 Kiroki g̃a ipaji – kiro g̃a ei a'ero xapohi pa nanongara hugwi javo. Igwete g̃a herueruri inog̃a opajia rupiara ikwatijara. Igwete g̃a imbokaipavi pevove'g̃a pyteri pe. Hepiagame ojipe'g̃a ei:

—He'yjuhuheteva'ea g̃a imondomondoi itambere'ia a'ea rehe nhaporemo ikwehe novĩa cinquenta mil itambere'ia, ei g̃a imbokaipyra repiaga.

20 Nanongara nhaporemo gweroviaruka hete Tupana'ga mombe'ua ojipejipe'g̃a pe. Igwaigwavete he'yjuhuve'g̃a hendukatui ojikoga Jesus'ga rehe a'ero.

Éfeso pe ahe onhomomyi Paulova'ea rehe

21 Aerẽ Paulo'ga ei oyvyteri pe: “Kiro po ti ji hoi Macedôniapeve'g̃a gwyra rupi Acaiapeve'g̃a gwyra rupi no,” ei ga. “Aerẽ po ti ji hoi cidade de Jerusalém me nehẽ. Pea hugwi ti taho tuhẽ hepiaga cidade de Roma no,” ei Paulo'ga oyvyteri pe.

22 Igwete ga opokohara'g̃a mondonhog̃wenondei Macedôniapeve'g̃a gwyri pe Timóteo'ga Erasto'ga no. A'ea ja ga pytai jiji Ásiapeve'g̃a gwyri pe okovo.

23 A'ea rupi Éfesopeve'g̃a nhomomymomyi Jesus'ga nhi'ig̃arupiva'ea rehe. 24 A'ereki Demétrio'ga onhimonha'nga Paulo'ga rehe. Nurã ga onhipavẽive'g̃a mbojatykai ja'javo g̃a pe. Demétrio'ga oapoapo pratava'ea ojipe'g̃a pavẽi jipi. Dianahẽa ryrua ra'anga'via g̃a oapoapo. A'ereki Dianahẽa oko g̃anemimboheteharamo. A'ero g̃a hugwi ojipe'g̃a ipyhypyhygi hẽaryrua ra'anga'via itambere'ia kwepyga g̃a pe. A'ea rehe gwe Demétrio'g̃a imono'ono'og̃uhũi itambere'ia ojive ha'anga'via rehe. 25 Igwete Demétrio'ga onhipavẽive'g̃a mbojatykai jara'g̃a no – kiroki g̃a oapo ha'anga'via jitehe prata pyvõ. Igwete ga ei g̃a pe:

—Timono'ono'õ nhande itambere'ia nhandejive nhanerembiapoagwera rehe jipi. Pekwaha pe a'ea, ei ga g̃a pe. 26 Pe pehepia kiro akoja'ga rura kokoty. Pehendu pe Paulo'ga remimombe'ua no, ei Demétrio'ga g̃a pe. A'ereki ga e'i: “Aherembiapoa imbohetehava ko Tupanamo rũi oko,” e ko Paulo'ga, ei ga. Igwete Paulo'ga heroviarukaruhui onhi'ig̃a he'yjuhuve'g̃a pe avo Éfeso pe, ei Demétrio'ga. G̃a pe jate rũi reki. Nhandegwyri pe nhaporemo g̃a Paulo'ga mbopogweuhui ogwovo ganhi'ig̃a rupi onhimongyavo Ásia pe nhaporemo, ei ga g̃a pe. 27 Kiro po ti g̃a ete'varuhupavi nhande japorame ha'anga'via a'ero nehẽ, ei ga. A'ea jate rũi reki. Kiro po ti g̃a ndokoa'javi Dianahẽa ryrua rehe a'ero nehẽ. Ásiapeve'g̃a nhaporemo ombohete hete Dianahẽa jipi yvyakotyve'g̃a nhaporemo reki. A'ereki hẽa huvihavuhu yvagipeva'ero, e'i tehe ga g̃a pe. Emo g̃a hopavame Paulo'ga nhi'ig̃a rupi po ti hẽa ndahuvihava'javi a'ero nehẽ, ei Demétrio'ga g̃a pe.

28 Henduvame Demétrio'ga nhi'ig̃a g̃a nhimboahivuhui Paulo'g̃a pe a'ero. Igwete g̃a eahyahivi.

—Huvihavuhu ko Dianahẽa Éfesopevehẽa, ei g̃a.

29 Igwaigwavete g̃a nhimongyi ohapukapukaita cidade pe onhomomymomyina. Igwete g̃a Gaio'ga pyhygi. Aristarco'ga g̃a opyhy no. G̃a ko Paulo'garupive'g̃a Macedôniapeve'g̃a. Igwete g̃a g̃a pyhygi g̃a nderohoahyavo nhandaipe ongauhua pype – perope g̃a ojatykatyka jipi. 30 Ikwahavame Paulo'ga ei:

—Kiro ji hoi pevo g̃a pyri nhinhi'ig̃a g̃a pe, ei ga novĩa.

Emo Jesus'gareheve'g̃a nomondoukari ga g̃apyteri pe. 31 Ojipe'g̃a ombuhuruka onhi'ig̃a ga pe no huvihava'g̃a.

—Terehoi ti ejipiuka ongauhua pype, ei g̃a ga pe.

A'ereki g̃a oarõ hete Paulo'ga. 32 Igwete g̃a – kiroki g̃a ojatyka pevo – kiro g̃a hapukapukaitehei onhomomyina. Ohapukai paravuhu g̃a upa. Emo koji'iheteve'g̃a ei onhimongyavo: “Maraname nhande jatykauhutehei kiro nhandejupa naerũ?” ei g̃a ojohupe. 33 Igwete judeus'g̃a Alexandre'ga moanhani ga mondovo g̃apyteri pe. Ga repiagame jara'g̃a ei:

—Gaha reki.

Igwete Alexandre'ga pova'eg̃i g̃a pe pepi te javo.

—Tamombe'u katu na'ẽ pe me, ei ga g̃a pe novĩa.

34 Emo onhimombaragwahavame ga rehe jara'g̃a ei:

—Ga ko judeuramo oko. Tihenduvyme ti ga a'ero, ei g̃a ojohupe.

A'ero g̃a eg̃a'epavi:

—Huvihavuhu ko Dianahẽa Éfesopevehẽa.

Kwara ipyryryma rupi duas horas rupi g̃a jogwerohapukapukai a'ea javo.

35 Aerẽ tavijara'ga ruri g̃a mombiga ikwatijahara'ga. Igwete ga ei Éfesopeve'g̃a pe:

—Tikwaha pa ko nhande hẽaryrua rerekokatua – kiroki hẽa huvihavuhuhetero oko Dianahẽa, ei ga. Éfesopeva'ero nhande tireko katu hẽaryrua hẽara'angava no – kiroki ita ohi yvaga hugwi imbohetehavamo, ei ga g̃a pe. 36 Tikwaha pa nhande a'ea. Nurã po pe pigi hamo. Pejapyaka katu ti, ei ga g̃a pe. 37 Agwa'g̃a pe peru kiro novĩa. Emo g̃a nomimi reki mbatera nhandejatykahava hugwi. G̃a nombotegwetei reki hẽa no nhaneremimboheteharahẽa, ei ga g̃a pe. 38 Po ti Demétrio'g̃a imbojapotari g̃a ndehe nehẽ, a'ero po ti g̃a g̃a nderohoi g̃a mombe'gwovo huvihava'g̃a pe nehẽ hamo, ei ga. Huvihava'g̃a ndekorame imohig̃atuavo po ti g̃a g̃a nderohoi g̃a pyri imbojamboja g̃a ndehe hamo, ei ga g̃a pe. 39 Po ti pe ikwahapotari ojipe'ia mbatera nehẽ a'ea pe po ti cidadepeve'g̃a e'i ojatykarame nehẽ, ei ga g̃a pe. 40 A'e ji pe me: Kiro po ti nhanderuvihava'ga e'i nhande ve nehẽ: “Gara rehe tuhẽ pe jatykauhui pehapukapukaita?” e po ti ga nhande ve nehẽ, ei ga. Marãi po ti nhande ga pe a'ero nehẽ? ei ga. Nianhi'ig̃i po ti nhande nehẽ nhandepoyjayjare'yma g̃waramo nehẽ. A'ereki nhande xajatyka tehe reki, ei ga g̃a pe.

41 Aerẽ ga ei g̃a pe a'ero:

—Pekwaki'o ti kiro pejigwojigwovo, ei ga.

Cidadepeve'g̃a opi pa a'ero ogwovo.

20

Paulova'ea ohoa'ja Macedônia pe Grécia pe no

1 Igwete Paulo'ga Jesus'gareheve'g̃a mbuhurukari ojipyri. Igwete ga g̃a mbojikohetei Jesus'ga rehe ja'javo g̃a pe. Aerẽ ga ei g̃a pe:

—Kiro po ti ji hoi Macedôniapeve'g̃a gwyri pe nehẽ, ei ga g̃a pe.

2 Igwete ga hoi Jesus'gareheve'g̃a pyri Macedôniapeve'g̃a gwyra rupi ogwovo. Igwete ga ega'ei g̃a pe pejiko hete ti Jesus'ga rehe javo. Aerẽ ga hoi Gréciapeve'g̃a gwyri pe. 3 Três jahya rupi ga ruvi pevo.

—Taho ti kiro Síriapeve'g̃a gwyri pe, ei ga novĩa.

G̃a nhinhag̃werĩrame itayharuhua pype ojipe'g̃a ei ga pe.

—Judeus'g̃a nde juka pota kiro, ei g̃a Paulo'ga pe.

Igwete ga ei:

—Pea rupi po ti ji hoi a'ero nehẽ jijivya Macedôniapeve'g̃a gwyra rupi jikwava nehẽ, ei ga.

4 Beréiapeve'ga oho ga rupi Pirro'ga ra'yra'ga Sópatro'ga. Tessalônicapeve'g̃a oho ga rupi no Aristarco'ga Segundo'ga pavẽi. Derbepeve'ga oho no Gaio'ga. Timóteo'ga oho no. Ásiapeve'g̃a oho no Tíquico'ga Trófimo'ga pavẽi. 5 G̃ahã oho na'ẽ ore renonde ore ra'aromo cidade de Trôade pe. 6 Ore rekorame cidade de Filipos pe judeus'g̃a japoi toryva. Nanongara rupie'ymi g̃a i'ui pão ndovuriva'ea. Japopavirẽ ore avi orogwovo Filipos hugwi. Cinco ore kiri ya rupi. A'ero ore vahemi Trôade pe orerenondeve'g̃a ndepiaga. Sete ore kiri pevo orojupa.

Paulova'ea oho Trôade pe mbapavamo

7 Sábado rupi ypytunimo ore jatykai Jesus'gareheve'g̃a pavẽi onga jo'ajo'aruhu pe ti'u ti ojopyri javo. Igwete Paulo'ga nhi'inhi'ig̃i g̃a pe. Igwaigwavete ga nhi'ig̃i g̃a pe imboypyhajikatuavo. A'ereki ga oho pota pea hugwi ko'emame. 8 He'yi jyapehavuhua pevo jo'ajo'aruhu pe – perope ore orojatyka. 9 Oapy ga oina jurukwara rehe yvateva'ea rehe ipyahuve'ga Êutico'ga. Igwete ga ropehyiro Paulo'ga nhi'inhi'ig̃ame. Igwaigwavete Êutico'ga ropehyiro okia. Kiro ga hiri mytu'ẽ me yvyvo upa. A'ero g̃a nhani ojyva ga pyri. Ga pyhygame g̃a ei:

—Omano ahe.

10 A'ero Paulo'ga jyvi onhinog̃a ga rehe ga anhuvana ga mbogwerava.

—Tapembojui pejipy'a, ei ga g̃a pe. Okwerava'ja ga kiro.

11 Igwete Paulo'ga jiupira'javi pevo jitehe jo'ajo'aruhu pe. Igwete ga i'ui ore pavẽi. Kirẽ koji'i ga nhi'inhi'ig̃i g̃a pe imog̃o'eamo. 12 A'ero ga hoi g̃a hugwi. Igwete g̃a ipyahuve'ga rerohoi onga pe. Horyory g̃a gambogwerava rehe.

Paulova'ea oho Mileto pe

13-14 Aerẽ Paulo'ga ei ore ve:

—Pe na'ẽ ti pe'a pejigwovo cidade de Assôs pe, ei ga. Pevo ti ji mbo'a ji rerogwovo nehẽ. A'ereki ji pea rupi aho pevo, ei ga ore ve.

A'ero ore hoi ga repiaga Assôs pe, ga mbo'avi ga rerogwovo cidade de Mitilene pe. 15 Pea hugwi ore hoi. Ko'emame ore vahemi ypa'ouhũ me Quios pe. Ko'emame ore hoi ojipe'i pe Samos pe. Ko'emame ore hoi cidade de Mileto pe. 16 Ndorohoi reki ore cidade de Éfeso pe. A'ereki Paulo'ga ndohopotari pevo.

—Ndajipykopypotari ji Ásiapeve'g̃a gwyri pe kiro, ei ga. A'ereki ji aho potarahi jigwovo Jerusalém me kiro. Tahepia tuhẽ ti toryva pevo nehẽ Pentecostes, ei ga ore ve.

Paulova'ea onhi'ĩ Éfesopeva'ea pe

17 Mileto hugwi Paulo'ga onhi'ig̃a mondoukari Éfesopeve'g̃a pe tuhu ti g̃a ji pyri javo g̃a pe.

—Tanhi'ĩ na'ẽ ti Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a pe, ei ga.

18 A'ero g̃a nduri ga pyri ua. Igwete ga ei g̃a pe:

—Pekwaha pe jireaporog̃ita jirekokatua pe pyri ji rurypyrame avo pegwyri pe Ásia pe ikwehe. Kiromo jate ji rekokaturamo, ei ga g̃a pe. 19 Ji ndavy'ari jitekovo ikwehe. A'ereki judeus'g̃a ombohahyuka hete ji ve. A'ereki g̃a onhimbohovaja ji rehe, ei ga. Emo ji aporavyky hete jitekovo jipojykaharete'ga pe Jesus'ga pe ga mombe'gwovo pe me. Nanhimbohetei ji pepyteri pe, ei Paulo'ga g̃a pe. 20 Ndapojihuvi reki ji imombe'upava pe me mbatera – kiroki imombe'ua pe poko, ei ga. Ndapojihuvi ji pe mbo'eavo Jesus'ga rehe g̃andovaki penonga pype no, ei ga. 21 A'ea'e ji pe me nhaporemo jipi judeus'g̃a pe judeus'g̃arũive'g̃a pe no. Perojijyi pejeaporog̃ita Tupana'ga rehe, a'e ji pe me, ei ga. Pepohi ti pejikote'varuhua hugwi. Pejiko ti nhandepojykaharete'ga rehe Jesus Cristo'ga rehe, a'e ji pe me no, ei Paulo'ga g̃a pe.

22 —Kiro po ti ji hoi Jerusalém me a'ero nehẽ. A'ereki Tupana'ga ra'uva ji mondouka pevo, ei ga. Marã po ti ji rekoi pevo nehẽ? 23 Ojigwarajuhu po ti g̃a ji rehe ji mondovo cadeia pype nehẽ, ei ga. A'ea jate ji akwaha. A'ereki a'ea rehe Tupana'ga ra'uva ji momorandu ji imbojoapiapirame cidades jipi, ei Paulo'ga. 24 Na g̃a ji jukai a'ero nehẽ. Jipy'a ndokotehei reki a'ea rehe, ei ga. Nhiremimombe'ua rehe jate ji rekoi. Tamombe'umbe'u pa ti g̃a pe. A'ereki Jesus'ga jipojykaharete'ga e'i ji ve ikwehe: “Emombe'u ti g̃a pe pyryva'ea. Tupana'ga pyryva g̃a pe ti emombe'u g̃a pe,” e ko ga ji ve, ei ga. Nurã ji tamombe'u pa na'ẽ g̃a pe Jesus'ga nhi'ĩpo'ruavo nehẽ, ei Paulo'ga g̃a pe.

25 —Ahoaho ko ji pepyteri pe nhaporemo Tupana'ga mombe'gwovo ikwehe. “Peho ti Tupana'ga nhi'ig̃a rupi gareheva'ero,” a'e ji pe me ikwehe, ei ga. Emo po ti pe ndapehepiaga'javi jira'oa nehẽ, ei ga. Akwaha ji a'ea. 26 Nurã ji ekatui pe me kiro. Po ti pe hoi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ a'ea po ti pe napembojari ji rehe nehẽ. A'ereki ji amomorandu pa pe me a'ea rehe, ei ga. 27 Ndapojihuvi ji imombe'upava pe me Tupana'ga remimbotarimova'ea, ei Paulo'ga g̃a pe. 28 Peko katu ti a'ero. Pereko katu pa ti Jesus'gareheve'g̃a no, ei ga. A'ereki pe me Tupana'ga ra'uva e'i: “Pehepia katu ti Tupana'gareheve'g̃a,” e'i. Pembo'embo'e ti g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a rehe jipi, a'e ji pe me, ei ga. A'ereki Tupana'ga opojyka g̃a ojive gwa'yra'ga manoro g̃waramo g̃a ndepykaramo, ei Paulo'ga g̃a pe.

29 —Tamombe'u ti kiro aerẽva'ea pe me, ei ga. A'ereki ji akwaha penderekoag̃wama. Ji horame pe hugwi po ti hajiheve'g̃a nduri pepyteri pe nehẽ okote'varuhuve'g̃a, ei ga. A'ero po ti g̃a pe moandyandyi g̃wembi'ea pyvõ pe nderekote'varuhuavo nehẽ, ei Paulo'ga g̃a pe. 30 Pepyteripeve'g̃a vehevi po ti na jitehe nehẽ no. G̃a po ti i'mbe jara'g̃a pe. A'ero po ti g̃a nhimbopogweukari Jesus'gareheve'g̃a pe nehẽ, ei ga. 31 Pehepia ti a'ero penhimoandyjukare'yma g̃a pe nehẽ, ei ga g̃a pe. Tapemoka'nhymi ti nhinhi'ig̃agwera pe me. A'ereki três ji kwara mondoi pe mog̃itapava ikwehe. Arimo ji pe mog̃itai. Ypytunimo na jitehe ji pe mog̃itai jijehe'gwovo nhi'ag̃ataruhuramo pe ndehe, ei ga g̃a pe.

32 —Kiro ji ei pe me a'ero: Tupana'ga ti tapendereko katu. Tupana'ga pyryva mombe'ua ti tapendereko katu nohõ, ei ga. A'ereki gaha pe mbojiko hete Jesus'ga rehe pe mbo'eavo. Aerẽ po ti Tupana'ga imombyryvi pe me nehẽ no ga imombyryvame ojiheve'g̃a pe nhaporemo nehẽ, ei Paulo'ga g̃a pe. 33 Nahã ko ji rekoi pe pyri ikwehe, ei ga. Ji ndapotari ojipe'g̃a apoa ouro prata reheve ikwehe. G̃apira ji ndapotari no, ei ga. 34 Pekwaha pe jiporavykyagwera. Jipoa pyvõ tuhẽ te ji aporavyky ipyhyga mbatera jijive. A'ero ji imondoi mbatera jijipyrive'g̃a pe no, ei ga. 35 Ahepiuka pa ji pe me ikwehe. Nhandeporavykyagwera ikwepykava pyvõ po nhande imbatere'ỹve'g̃a pokogi a'ero hamo, ei ga. Timoka'nhymyme ti Jesus'ga nhi'ig̃agwera nhandepojykaharete'ga nhi'ig̃agwera. A'ereki ga e'i ikwehe: “Nhanderory nhande g̃a imbuhurame mbatera nhandejive. Johe'i tehe nhande roryvamo nhande imondorame mbatera ojipe'g̃a pe,” ei Jesus'ga ikwehe, ei ga.

36 Nahã Paulo'ga ei g̃a pe. Kirẽ ga renypy'andurugi onhi'ig̃a Tupana'ga pe g̃a pavẽi. 37 Igwete g̃a Paulo'ga rerojehe'opavi ga anhuvanhuvana ga rerekovo. Ndovy'ahetei g̃a ganhi'ig̃a renduvame. 38 A'ereki ga e'i g̃a pe: “Aerẽ po ti pe ndapehepiaga'javi jira'oa nehẽ.” Igwete g̃a ga rerohoi itayharuhu pe.

21

Paulova'ea oho Jerusalém me

1 Igwete ore hoi g̃a hugwi a'ero oro'ava herogwovo ypa'ouhũa rehei katu cidade de Cós rehei katu. Ko'emame ore herohoi ojipe pe ypa'ouhũ me Rodes pe. Pea hugwi ore herohoi heroja cidade de Pátara pe o'eamo. 2 Pevo ore hepiagi ojipea itayharuhua – kiroki oho g̃werĩ Feníciapeve'g̃a gwyri pe. Igwete ore avi a'ea pype herogwovo. 3 Aerẽ ore hepiagi ypa'ouhũa Chipre orojohukoty. Igwete ore kwavi ipyvõ orogwovo Síriapeve'g̃a gwyri pe. Pevo ore herojari cidade de Tiro pe. A'ereki pevo g̃a g̃weno'embota mbatera itayharuhua hugwi. 4 A'ero ore ẽi orogwovo Jesus'gareheve'g̃a ndeka pevo g̃a ndepiaga. Sete ore kiri g̃a pyri a'ero. Igwete g̃a ei Paulo'ga pe tohoyme ti ga Jerusalém me nehẽ javo novĩa. A'ereki Tupana'ga ra'uva omombe'u jipe g̃a pe. “Tiruahũ po ti Paulo'ga pe Jerusalém me nehẽ,” e'i. Emo Paulo'ga e'i g̃a pe:

—Aho tuhẽ ti pevo nehẽ.

5 Aerẽ ihorame orohohava apiavo ore jivyri itayharuhu pe a'ero. G̃a nhaporemo ore rerojivyri cidade hugwi akwaimba'ero kunhangwera'g̃a pavẽi gwa'yra'g̃a pavẽi no. Nhimbiari pe ore renypy'andurupavi y'ytig̃a pype oronhi'ig̃a Tupana'ga pe. 6 Aerẽ:

—Kiro ore hoi, oro'e ore g̃a pe.

Igwete ore ava'javi itayharuhua pype. A'ero g̃a jivyra'javi g̃wonga pe ogwovo.

7 Igwete ore herohoi Tiro hugwi herogwovo cidade de Ptolemaida pe. A'ero ore hoi Jesus'gareheve'g̃a ndepiaga g̃a anhuvanhuvana. Ojipeji ore kiri g̃a pyri. 8 Ko'emame ore hoi. Igwete ore hoi cidade de Cesaréia pe. Igwete ore hoi Filipe'ga ronga pe orojupa. Ymya Filipe'ga ruvi Jerusalém me raikwehe. Gaha ko seteve'g̃a nde'yja'ga. G̃a pe Jesus Cristo'ga moirũhara'g̃a e'i raikwehe: “G̃ahã ti toma'ẽ mbatera imbatere'ỹve'g̃a pe jipi,” ei g̃a g̃a pe raikwehe. Filipe'ga ohooho Jesus'ga mombe'gwovo ojipe'g̃a pe no. 9 Quatro ko gara'yra'g̃a kunhangwera'g̃a hembirekoe'ỹve'g̃a. G̃a na jitehe omombe'umbe'u Tupana'ga nhi'ig̃a jipi. Igwete ore hoi Filipe'ga ronga pe orojupa. 10 Mbohapyrete ore kiri pevo g̃a pyri. A'ero Ágabo'ga ruri Judéiapeve'g̃a gwyra hugwi Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'ga. 11 Kiro ga ruri ore pyri ipyhyga Paulo'ga ku'ayvira ipukuhuva'ea. A'ea pyvõ ga jikupykwari. Ga jipokwari no. Igwete ga ei ore ve:

—Gaku'ayvira ijara'ga mombe'gwovo ji ei: Nahã ti judeus'g̃a ga kwari Jerusalém me nehẽ, ei ga. A'ero po ti g̃a ga mondoukari judeus'g̃arũive'g̃a po pe nehẽ ga pyhygauka nehẽ, ei ga. A'ea Tupana'ga ra'uva e'i, ei Ágabo'ga ore ve.

12 Henduvame ganhi'ig̃a ore ehetei Paulo'ga pe pevove'g̃a pavẽi:

—Terehoa'javi ti Jerusalém me a'ero, oro'e ore ga pe novĩa.

13 Igwete Paulo'ga ei:

—Maraname pe jehe'ouhui ji rehe? Pe ji mbopyagwyruhu javo ji ve novĩa, ei ga. Na g̃a ji kwari ji jukavo vehevi te a'ero nehẽ, ei ga. Ji ti aho jate tuhẽ pevo nehẽ Jesus'ga rehe jipojykaharete'ga rehe nehẽ, ei ga.

14 Ndokoi ga orenhi'ig̃a rehe.

—Nandejate ti toko Tupana'ga remimbotarimova'ea, oro'e ore.

A'ero ndoro'ea'javi ga pe a'ea rehe.

15 Aerẽ ore herekokatupavi orombatera herogwovo pea rupi Jerusalém me. 16 Jara'g̃a ko oho ore rupi Cesaréia hugwi Jesus'gareheve'g̃a. Igwete g̃a ore rerohoi Menasom'ga ronga pe. Ga pyri ore pytai. Ga ko Chiprepeva'ero. Ymya ga jikogi Jesus Cristo'ga rehe. Ga pyri ore pytaahi'vi orojupa.

Paulova'ea oho Tiagova'ea pyri

17 Ore vahemame Jerusalém me Jesus'gareheve'g̃a ndoryndoryvamo ore rehe. 18 Ko'emame Paulo'ga ore rerohoi Tiago'ga repiaga. Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a nhaporemo ojatyka upa. 19 Igwete Paulo'ga nhi'ig̃i g̃a pe. A'ero ga imombe'upavi g̃a pe ohoagwera.

—Amombe'umbe'u ji Jesus'ga judeus'g̃arũive'g̃a pe, ei ga. Nurã Tupana'ga g̃a mbojikogukari ojihe, ei ga. Nahanahã Tupana'ga rekoi g̃apyteri pe a'ero ore horame g̃a pyri, ei Paulo'ga imombe'upava g̃a pe.

20 Henduvame Paulo'ga nhi'ig̃a ko g̃a Tupana'ga mbohetei a'ero. Aerẽ g̃a ei Paulo'ga pe:

—Oreirũ, ehepia judeus'g̃a kiro. He'yjuhu hete ko g̃a jikogi Jesus'ga rehe milhares. Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe g̃a ndekohetei reki tihendu katu pa ti hamo javo, ei g̃a Paulo'ga pe. 21 Igwete ojipe'g̃a mbero nde mombe'gwovo g̃a pe, ei g̃a. “Paulo'ga ko ombo'e te'varuhu judeus'g̃a nhaporemo – kiroki g̃a u judeus'g̃arũive'g̃a pyteri pe,” ei g̃a. “Paulo'ga e'i g̃a pe: ‘Pepohi ti Moisésva'ea remimbo'eagwera hugwi,’ ei Paulo'ga g̃a pe,” ei g̃a heikwehe. “ ‘Tapekytia'javi ti peja'yra'g̃a nakwanha pi'ria,’ ei ga,” ei g̃a. “ ‘Tapekoa'javi ti nhanderamonhava'ea nhi'ig̃agwera rehe,’ ei Paulo'ga g̃a pe,” ei g̃a heikwehe. Nahã g̃a mbero reki nde mombe'gwovo g̃a pe, ei g̃a imombe'gwovo Paulo'ga pe.

22 —Marã po ti a'ero nehẽ? ei g̃a Paulo'ga pe. Okwaha po ti g̃a nderura avo nehẽ. 23 Nahã po ti nde rekoi a'ero nehẽ, ei g̃a. Quatrove'g̃a oko ore pyri kiro. Ymya'i g̃a ei Tupana'ga pe: “Nahanahã po ti ore rekoi nehẽ,” ei g̃a ga pe. Kiro g̃a ndekoi tuhẽ a'ero g̃wembi'eagwera rupi katu, ei g̃a Paulo'ga pe. 24 Eroho ti quatrove'g̃a nhandejatykahavuhua pype a'ero. Ejipyhei ti pevo g̃a pavẽi nahã ti xanhimombyry Tupana'ga pe javo, ei g̃a. Aerẽ ti epyhy mbiara quatrove'g̃a ndepyga eitambere'ia pyvõ. A'ea po ti g̃a ikwava'eg̃ukari Tupana'ga pe nehẽ. A'ero po ti g̃a nhiapinukari nehẽ, ei g̃a Paulo'ga pe. Judeus'g̃a po ti nde repia pevo nehẽ. A'ero po ti g̃a epavi nehẽ: “Nomombe'ukatui reki g̃a Paulo'ga nhande ve. Oko katu tuhẽ reki ga Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi okovo,” e po ti judeus'g̃a nde ve nehẽ, ei g̃a Paulo'ga pe.

25 —Oro judeus'g̃arũive'g̃a pe – kiroki g̃a ojiko Jesus'ga rehe – g̃a pe ore ikwatijari ikwehe, ei g̃a ga pe. Igwete ore ei g̃a pe: “Nahã po pe ndekoi hamo. Tape'ui ti g̃ambatera ikwava'eg̃ame ha'angava pe g̃wemimbohetehara pe,” oro'e ore. “Hekoa tape'ui no,” oro'e ore g̃a pe. “Mbiara tape'ui ipore'ymame hekoa jugwi,” oro'e ore. “Taperekoi ojipe'g̃a nembireko'g̃a,” oro'e ore g̃a pe ikwatija, ei g̃a Paulo'ga pe.

26 G̃anhi'ig̃a rupi Paulo'ga quatrove'g̃a nderohoi g̃a nderekovo. Ko'emame ga jipyhei g̃a pavẽi xanhimombyry ti Tupana'ga pe javo. Aerẽ g̃a ki ojatykahavuhua pype. Igwete Paulo'ga imombe'ui mbatera ikwava'ẽhara'ga pe.

—Orojipyhei ore ko, ei ga ga pe. Kiro sete po ti ore kiri nehẽ, ei ga. Aerẽ po ti ji imondoukari mbiara quatrove'g̃a ndepyga ikwava'eg̃uka g̃a pe imondovouka Tupana'ga pe nehẽ, ei Paulo'ga ga pe.

Ahe opyhy Paulova'ea

27-28 Seis ko g̃a kiri. A'ero judeus'g̃a Paulo'ga repiagi ojatykahavuhua pype Ásiapeve'g̃a gwyripeve'g̃a. Igwete g̃a he'yjuhuve'g̃a monhimboahivukatehei Paulo'ga pe g̃a momymomyina. A'ero g̃a Paulo'ga pyhygi ohapukaita gwe'yja'g̃a pe judeus'g̃a pe:

—Pejijo ore pokoga, ei g̃a. A'ereki agwa'ga ko ohooho g̃a mbo'epavuhuavo ite'varuhuva'ea rehe, ei g̃a. Nhande mbotegwete ga ja'javoteheuhu. “Tapehenduva'javi ti Moisésva'ea remimbo'eagwera,” ei ga g̃a pe, ei g̃a. Nhandejatykahavuhua pe ga ete'varuhui no, ei g̃a. A'ero ga kiro judeus'g̃arũive'g̃a nderuruhui ipype imbotegweteavo nhandejatykahavuhua Tupana'ga ronga, ei g̃a g̃a pe o'mbero.

29 Nahã judeus'g̃a etehei Paulo'ga mombe'gwovo. A'ereki g̃a gwepia Trófimo'ga hoa cidade pe Paulo'ga rupi novĩa. Trófimo'ga ko judeu'garũive'ga Éfesopeve'ga. Hepiagame gahoa Paulo'ga rupi g̃a etehei a'ero:

—Paulo'ga gweroho ga nhandejatykahavuhua pype, ei g̃a javo tehe.

30 Nahã judeus'g̃a ei cidadepeve'g̃a momymomyimbava Paulo'ga rehe. Igwete g̃a nhag̃anhani Paulo'ga pyhyga ga rerohyryryga ojatykahavuhua hugwi. Kotihĩ g̃a hovapytymi g̃a hugwi. 31 Kiro g̃a Paulo'ga jukag̃werĩ. Emo ojipe'g̃a oho imombe'gwovo soldados'g̃a pe romanos'g̃a pe. Igwete g̃a ei soldados'g̃a nduvihavuhu'ga pe:

—Jerusalémmeve'g̃a nhaporemo onhimboahivuhu ohapukapukajahyavo, ei g̃a ga pe.

32 Kotihĩ ga soldados'g̃a nderuri g̃anduvihava'g̃a pavẽi g̃a nenonhana he'yjuhuve'g̃a pyteri pe Jerusalémmeve'g̃a pyteri pe. Soldados'g̃a ndepiagame g̃a Paulo'ga nupambigi a'ero opohia ga hugwi. 33 Igwete soldados'g̃a nduvihavuhu'ga ruri Paulo'ga pyhygauka ga kwaruka itanhuramuhũa pyvõ mokõiva'ea pyvõ.

—Ma'g̃a koro? ei ga. Ma gara rehe pe ga nupanupãuhui? ei ga g̃a pe.

34 Ojoatyatyvi g̃anhi'ig̃a ga pe g̃a hapukajahyrame onhimongyavo. A'ero ga ndokwahavi reki maranuhũ javo. Nurã ga Paulo'ga rerohoukari soldados'g̃a nongauhua pype. 35 Ga rerovahemame ojiupihava rehe g̃a ojatiy'varimo ga rerohoi he'yjuhuve'g̃a hugwi onhimboahiheteve'g̃a hugwi topyhygahayme g̃a ga javo. 36 A'ereki g̃a ohoohoji g̃a ndeviri ohapukajahyavo pejuka ga javo novĩa.

Paulova'ea onhimombe'u judeusva'ea pe

37 Gwerohog̃werĩrame ongauhua pype Paulo'ga ei soldados'g̃a nduvihavuhu'ga pe:

—Tanhi'ĩ na'ẽ ti nde ve, ei ga ga pe.

Igwete ga ei Paulo'ga pe:

—Erekwaha nde Gréciapeve'g̃a nhi'ig̃a naerũ? 38 Nde ko Egitopeve'ga rũi naerũ? – kiroki ga ymya he'yjuhuve'g̃a monhimboahivi nhanderuvihava'ga pe g̃a momymomyina, ei ga. Igwete ga quatro milve'g̃a nderohoi ongae'ỹi me iporojukauhuve'g̃a. Nde ko ga rũi naerũ? ei ga Paulo'ga pe.

39 —Ji ko a'ea rũi, ei Paulo'ga. Judeuramo ko ji. Cilícia ko jigwyra, ei ga. Cidade de Tarso pe huvihavuhu pe ji ari kako, ei ga. Na ji nhi'ig̃i kiro g̃ande'yjuhua pe, ei ga ga pe.

40 —Enhi'ĩ ti a'ero g̃a pe, ei ga ga pe.

A'ero Paulo'ga ami g̃ajiupihava rehe. Igwete ga pove'eg̃i g̃a pe ji rendu ti javo. A'ero g̃a pipavi upa. Igwete judeus'g̃a nhi'ig̃imo tuhẽ ga ei onhimombe'gwovo g̃a pe.

22

1 Igwete Paulo'ga ei:

—Nhiirũ, peymyana, pejapyaka ti nhinhi'ig̃a rehe ji nhimombe'ukaturame pe me, ei ga. A'ereki ji ndakote'varuhui jitekovo, ei ga g̃a pe.

2 Judeus'g̃a nhi'ig̃imo tuhẽ ga ei g̃a pe. Nurã koji'i g̃a pigi a'ero ganhi'ig̃a renduva. Igwete ga ei g̃a pe:

3 —Jihi ko ji judeuramo ako, ei ga. Cilícia ko jigwyra. Cidade de Tarso pe ko ji ari kako. Aerẽ ji nhimomboakari avo Jerusalém me kako, ei ga. A'ea rupi Gamaliel'ga ji mbo'embo'ekatui Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe – kiha tuhẽ nhaneramonhava'ea omombe'u, ei ga. Nhiremimbotarimo ji poravykyhetei Tupana'ga pe ikwehe. Pehepia ko pe na jitehe peko pa ga rehe, ei Paulo'ga g̃a pe. 4 A'ea rupi ji jigwarajuhui Jesus'ga nhi'ig̃arupive'g̃a ndehe g̃a jukauka ikwehe. Akwaakwaruka ji g̃a mondovouka cadeia pype g̃a mongiuka akwaimbae'g̃a kunhangwera'g̃a no, ei ga. 5 Mbatera kwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga okwaha tuhẽ jireaporog̃ita ji repiaga ikwehe judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a pavẽi. G̃ahã okwatija nhandere'yja'g̃a pe Damascopeve'g̃a pe ji mombe'gwovo ikwehe. A'ea ji herohoi tapyhy ti Jesus'gareheve'g̃a javo. Takwatakwa ti ji g̃a nderojivya Jerusalém me tambohahyuka ti g̃a pe nehẽ javo, a'e ji ikwehe novĩa, ei Paulo'ga g̃a pe.

Paulova'ea omombe'u gweaporog̃ita rerojijyjagwera

6 Igwete Paulo'ga ei g̃a pe:

—Ahaji katu ji vahẽg̃werĩrame Damasco pe kotihĩ turi ji ve hendy'javuhuva'ea yvaga hugwi, ei ga. Hendy'javuhu hete. Ipyteri pe ji rekoi a'ero, ei ga. 7 A'ea ji mombo yvyvo ji nog̃a. Igwete ji henduvi ganhi'ig̃a jijive, ei ga. “Saulo, Saulo! Maranuhũrame nde imbohahyukari ji ve?” ei ga ji ve, ei Paulo'ga.

8 —“Manamo pe?” a'e ji ga pe.

—“Ji ko Jesusramo Nazarépeva'ero ako. Ji ve nde erembohahyuka,” ei ga ji ve, ei Paulo'ga ga pe.

9 —Jirupive'g̃a gwepia hendy'javuhuva'ea novĩa. Emo g̃a ndokwahavi ganhi'ig̃a ji ve, ei ga. 10 Igwete ji ei Jesus'ga pe: “Marã po ti ji rekoi a'ero nehẽ?”

—“Epo'ã ti egwovo kiro Damasco pe. Pevove'ga ti omombe'u pa nhiremimbotarimova'ea nde ve nehẽ nderekoag̃wama nehẽ,” ei ga ji ve, ei Paulo'ga g̃a pe.

11 —Hendy'javuhuva'ea ombogwe reki jireakwara, ei ga. A'ero jirupive'g̃a ji popyhygi ji rerogwovo Damasco pe ikwehe, ei ga imombe'gwovo g̃a pe. 12-13 Aerẽ Ananias'ga ruri ji pyri, ei ga. G̃wendu katu ga Moisésva'ea remimbo'eagwera jipi. Ombohete hete ga Tupana'ga no, ei ga. “Pyry hete ko Ananias'ga,” ei judeus'g̃a ga pe pevove'g̃a, ei ga. Igwete ga ruri ji pyri o'ama. “Nhiirũ, Saulo,” ei ga ji ve. “Ehepiakatua'ja ti kiro,” ei ga, ei ga.

—Kotihĩ ji ga repiakatui reki a'ero, ei Paulo'ga g̃a pe. 14 Igwete ga ei ji ve: “Tupana'ga nhaneramonhava'ea remimbohetehara'ga e'i jipe nde ve tokwaha ga nhiremimbotarimova'ea javo,” ei ga ji ve. “ ‘Tohepia ti ga pyryheteve'ga Jesus'ga ganhi'ig̃a tuhẽ henduva,’ e'i jipe Tupana'ga nde ve,” ei Ananias'ga ji ve, ei ga. 15 “Kiro po ti nde akoja'ga mombe'umbe'ui a'ero nehẽ g̃a pe nhaporemo nehẽ. Nerembiepiaga po ti nde eremombe'u nehẽ neremienduva nehẽ no,” ei ga ji ve. 16 “Maraname nde mbegwehuro a'ero kiro?” ei ga ji ve, ei Paulo'ga. “Haite. Enhimobatizauka ti kiro. Ere ti nhandepojykaharete'ga pe tomombo ti ga nderekote'varuhua nde hugwi nehẽ,” ei ga ji ve, ei Paulo'ga g̃a pe onhimombe'gwovo.

Paulova'ea hoagwera judeus'g̃arũiva'ea pyri

17 Igwete Paulo'ga ei g̃a pe no:

—Aerẽ ji jivyra'javi avo Jerusalém me ikwehe, ei ga. Igwete ji hoi nhandejatykahavuhua pype nhinhi'ig̃a Tupana'ga pe, ei ga. 18 Ji nhi'ig̃ame ga pe jipojykaharete'ga jipiukari ji ve. Igwete ga ei ji ve: “Haite ti egwovo Jerusalém hugwi,” ei ga. “Avove'g̃a po ti ndogweroviari nenhi'ig̃a ji mombe'urame nehẽ,” ei ga ji ve, ei Paulo'ga.

19 —Igwete ji ei ga pe: “Gwerovia po ti g̃a nhinhi'ig̃a nde mombe'urame nehẽ ovuhu,” a'e ji ga pe novĩa. “A'ereki g̃a okwaha tuhẽ jirojijyjagwera. A'ereki ji ajigwarajypy g̃a ndehe – kiroki g̃a ojiko nde rehe,” a'e ji ga pe, ei ga. “Aho ji ojipejipea pype orejatykahava pype g̃a pyhygauka g̃a nupanupamouka g̃a mondovouka cadeia pype ikwehe,” a'e ji, ei Paulo'ga. 20 “Oro Estêvãova'ea no,” a'e ji. “Ahe nde mombe'urame g̃a ahe jukai ikwehe. Emo jihi ko a'ã reki pevo g̃a pyri na g̃a ga jukai tuhẽ javo,” a'e ji ga pe, ei ga. “G̃apira ji areko katu ahe jukarame. A'ereki g̃a gwekyi opira ita imomboa ahe rehe,” a'e ji ga pe, ei Paulo'ga g̃a pe. “Jerusalémmeve'g̃a okwaha jirekote'varuhuagwera a'ero. Kiro ji imombe'ukaturame g̃a pe jijirojijyja po ti g̃a heroviari nhinhi'ig̃a nde mombe'urame nehẽ,” a'e ji jipojykaharete'ga pe novĩa, ei Paulo'ga g̃a pe.

21 —“Ndogweroviari tuhẽ ti g̃a nehẽ,” ei jipojykaharete'ga ji ve. “Heregwovo avo hugwi. Jihi nde mondouka kiro irupe judeus'g̃arũive'g̃a pyri nehẽ,” ei ga ji ve. “G̃a pe ti nde ji mombe'ui nehẽ,” ei ga ji ve ikwehe, ei Paulo'ga g̃a pe onhimombe'gwovo.

22 Nahã Paulo'ga nhimombe'ui g̃a pe. Ojapyaka na'ẽ g̃a Paulo'ga nhi'ig̃a rehe novĩa. Emo Paulo'ga e'i g̃a pe: “Ji mondouka po ti ga judeus'g̃arũive'g̃a pyri nehẽ,” ei ga. Nurã g̃a nohendupotara'javi ga onhimboahivuhuavo ga pe. A'ero g̃a hapukapukajahyi.

—Pejuka ga. Omano po ga hamo, ei g̃a ohapukapukaita upa.

23 Igwete g̃a tapy'ynhapira imbovavavavagi oko te'varuhu hete ga javo. Otimbyguhua g̃a omombomombo onhimboahivuhuheteavo. 24 Nurã soldados'g̃a nduvihavuhu'ga ga rerohoukari ongauhua pype.

—Maranuhũrame g̃a hapukajuhuatetei ga rehe naerũ? ei ga.

Nurã ga ei soldados'g̃a pe:

—Penupanupã ga mbiara pira apopyra pyvõ tomombe'u ti ga nhande ve okote'varuhua, ei ga ga pe.

25 A'ero g̃a ga pokwari tinupã ga javo. Opokwarame Paulo'ga ei soldados'g̃a nduvihava'ga pe – kiroki ga o'ã ga ypyvo:

—Tanhinupãi ti, ei ga ga pe. A'ereki ji ko romanoramo, Romapeve'g̃a'java'ero ako. Po ahe nonupãi te romanos'g̃a hamo, ei ga. Pe ndajirerohoi ve juizes'g̃a pyri tonhimombaragwaha ti ga Paulo'ga rekote'varuhua rehe javo. G̃a nde'i tuhẽ ji ve oja nde rehe jave'yma, ei ga. Tanhinupãi ti a'ero, a'e ji pe me, ei Paulo'ga ga pe.

26 Henduvame ganhi'ig̃a soldado'ga hoi javo gwuvihavuhu'ga pe.

—Terenupãukara'javi ti ga! A'ereki ga romanoramo oko, ei ga.

27 A'ero garuvihavuhu'ga ruri Paulo'ga pyri.

—Enhimombe'u katu ji ve. A'iti romanoramo nde rekoi? ei ga ga pe.

—A'ea ko ji, ei Paulo'ga ga pe onhimombe'gwovo.

28 Igwete ga ei Paulo'ga pe:

—Na jitehe ko ji romanoramo. A'ereki he'yjuhu reki ji imondoi itambere'ia a'ea rehe ikwehe, ei ga ga pe.

—Ji namondoi tuhẽ itambere'ia hehe, ei Paulo'ga. Jiruva'ga ko romanoramo. A'ea jitehe ko ji a'ero, ei ga ga pe.

29 Nanime g̃a jipe'ai Paulo'ga hugwi – kiroki g̃a onupã gwerevi ga tomombe'u ti ga okote'varuhua javo. Igwete soldados'g̃a nduvihavuhu'ga e'i:

—Romanoramo reki ga oko, ei ga. Mbaria po ji ga kwarukateheuhui ra'e! ei ga okyhyjiavo.

Paulova'ea e'i judeus'g̃a mog̃itaharava'ea pe

30 Ko'emame soldados'g̃a nduvihavuhu'ga ei:

—Ma gara judeus'g̃a omboja Paulo'ga rehe naerũ? ei ga. Tahendu ti g̃anhi'ig̃a ikwahava, ei ga.

Igwete ga judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a mbojatykaukari. G̃a jatykapavame mbatera kwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a jara'g̃a pavẽi, kiro ga Paulo'ga kwaharavukari ga reruruka ga mo'ama g̃apyteri pe.

23

1 Igwete Paulo'ga g̃a ndepiahetei judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a. Igwete ga ei g̃a pe onhimombe'gwovo.

—Nhiirũ, akokatue'ymi ji Tupana'ga nhi'ig̃a rupi jitekovo kiromo jitehe, ei ga g̃a pe. Nurã ji poyjahetero jiyvyteri pe, ei Paulo'ga g̃a pe.

2 Igwete Ananias'ga ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga henduvi ganhi'ig̃a onhimboahiva o'ama. A'ero ga ei Paulo'gaypyvove'g̃a pe:

—Pekwa ti Paulo'ga jurua rehe ga mombiga.

3 Igwete Paulo'ga ei ga pe:

—Tupana'ga ti tombohahy nde ve no. Erekokatu'ag̃uhũ nde, ei ga ga pe. Ereapy nde avo javo novĩa: “Takwaha ti garemiendukatue'yma Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe,” ere nde novĩa, ei Paulo'ga. Emo ndehe reki nerehendukatui reki a'ea g̃a mbokwaruka jijurua rehe, ei ga ga pe.

4 A'ero Paulo'gaypyvove'g̃a ei ga pe:

—Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga pe nde ere'e te'varuhu Tupana'ga repykara'ga pe!

5 Igwete Paulo'ga ei:

—A'iti ga ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga? ei Paulo'ga. Ji ndakwahavi, ei ga. Ikwahavame po ji nda'ei poha ramo. A'ereki Tupana'ga omombe'u onhi'ig̃a ikwatijaruka. “Tape'ete'varuhui pejuvihava'g̃a pe,” ei Tupana'ga, ei ga.

6-8 Kirẽ Paulo'ga eahyi g̃a pe o'ama.

—Ji ko fariseuramo ako, ei ga.

A'ereki ga onhimombaragwaha pevove'g̃a ndehe judeus'g̃a ndehe. Jara'g̃a ko saduceus'g̃a. Jara'g̃a ko fariseus'g̃a. Paulo'ga okwaha g̃anembiroviara no. A'ereki saduceus'g̃a ndogweroviari omanove'g̃a mbogweravag̃wama g̃amanoa hugwi. “Ndogwerekoi Tupana'gapyrive'g̃a no yvagipeve'g̃a,” e ko saduceus'g̃a. “Ha'oe'ỹve'g̃a ndogwerekoi no,” ei g̃a.

Fariseus'g̃a ki a'e te gwerovia pa a'ea Paulo'ga javijitehe. A'ero Paulo'ga eahyi judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a pyteri pe o'ama.

—Ji ko fariseuramo ako, ei ga. Jiruva'ga ko fariseuramo oko no, ei ga. Igwete ji heroviari g̃ambogweravag̃wama g̃amanoa hugwi, ei ga. A'ea rehe pe euhui ji ve oko te'varuhu ga javo, ei ga.

Henduvame Paulo'ga nhi'ig̃a g̃a nhonhi'ig̃ayvayvari a'ero fariseus'g̃a saduceus'g̃a pavẽi. 9 Igwete g̃a hapukapukai a'ero onhimbohovaja ojogwehe. A'ero fariseus'g̃a po'ami onhi'ig̃ahyavo – g̃a ko judeus'g̃a mbo'eharamo oko.

—Ndokote'varuhui reki Paulo'ga, ei g̃a g̃a pe. Onhi'ĩ tuhẽ po ga pe ha'oe'ỹve'ga. Mara'ngu po yvagipeve'ga Tupana'gapyrive'ga? ei fariseus'g̃a.

10 Igwaigwavete g̃a nhonhi'ig̃ayvahetei. Nurã soldados'g̃a nduvihavuhu'ga ei:

—Kiro po ti g̃a Paulo'ga rovaja'roja'rogi nehẽ! ei ga.

A'ero ga soldados'g̃a mondoukari ga pyri.

—Pepyhygahy ga g̃apytera hugwi ga rerogwovo ja ongauhua pype ga mongiavo, ei ga g̃a pe.

Igwete g̃a ga pyhygi ga rerogwovo a'ero.

11 Ypytunimo nhandepojykaharete'ga jipiukari Paulo'ga pe o'ama ga ypyvo. Igwete ga ei ga pe:

—Paulo, enhimboitakwerimo ti eko, ei ga. Nde ji mombe'u avo Jerusalém me oji'i. Na jitehe ti nde ji mombe'ui cidade de Roma pe nehẽ no, ei Jesus'ga ga pe.

Judeusva'ea ojuka pota Paulova'ea

12 Ko'emame judeus'g̃a ei ojohupe:

—Tijuka tuhẽ ti Paulo'ga, ei g̃a. Ti'uyme na'ẽ ti mbatera kiro, xay'uyme na'ẽ ti Paulo'ga jukae'ymame, ei g̃a. Tupana'ga g̃wendu nhanenhi'ig̃a. Nhande ga jukae'ymame po ti Tupana'ga imbohahyukari nhande ve a'ero nehẽ, ei g̃a ojohupe Tupana'ga renoina novĩa.

13 He'yi ko g̃a quarenta ko g̃a – kiroki g̃a e'i a'ea. 14 Aerẽ g̃a hoi ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pyri xava'eve'g̃a pyri no. Igwete g̃a nhimombe'ui g̃a pe.

—Nahã ore ehetei orojohupe oji'i: “Ti'uyme na'ẽ ti mbatera Paulo'ga jukae'ymame,” oro'e ore oji'i, ei quarentave'g̃a g̃a pe. 15 Pemondouka ti kiro penhi'ig̃a soldados'g̃a nduvihavuhu'ga pe. Pehe jara'g̃a pavẽi nhanemog̃itaharamo pemondouka ti penhi'ig̃a ga pe togweruruka ti ga Paulo'ga ore pyri javo. “Torohenduva'ja ti ganhi'ig̃a gareaporog̃ita ikwahava,” pe'ji ti ga pe, ei g̃a. Nahã ti pemondouka penhi'ig̃a ga pe ga moandyandyita, ei quarentave'g̃a g̃a pe. Ga Paulo'ga rerurukarame po ti ore ga jukai ga vaheme'ymame avo nehẽ, ei g̃a g̃a pe novĩa.

16 Emo Paulo'ga kunhamembyra'ga okwaha reki g̃anembijukapotara Paulo'ga rehe Paulo'ga rendyrahẽa ra'yra'ga. Nurã ga hoi ongauhua pype imombe'gwovo Paulo'ga pe. 17 Igwete Paulo'ga onhi'ig̃a mondoi soldados'g̃a nduvihava'ga pe javo.

—Eroho kwanha'ga ejuvihavuhu'ga pyri tomombe'u ga mbatera ga pe, ei Paulo'ga ga pe.

18 A'ero ga Paulo'ga kunhamembyra'ga rerohoi gwuvihavuhu'ga pyri. Igwete ga ei ga pe:

—Cadeiapypeve'ga Paulo'ga ji mbuhuruka ojipyri ko, ei ga. Nahã ga ei ji ve: “Eroho kwanha'ga ejuvihavuhu'ga pyri tomombe'u ga mbatera ga pe,” ei ga ji ve, ei ga. Nurã ji ga reruri nde pyri kiro, ei ga ga pe.

19 Igwete huvihavuhu'ga ga popyhygi ga rerogwovo g̃andovakie'ỹ.

—Gara nde eremombe'u pota ji ve? ei ga ga pe.

20 Igwete ga ei:

—Tamombe'u katu ti nde ve, ei ga. Kiro po ti judeus'g̃a nduvihava'g̃a nduri nde pyri nehẽ, ei ga. A'ero po ti g̃a etehei nde ve nehẽ tereruruka ti Paulo'ga ko'emame nehẽ javo. “Judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a g̃wendu potara'ja ganhi'ig̃a ikwahava gareaporog̃ita,” e'i tehe po ti g̃a nde ve nehẽ, ei ga soldados'g̃a nduvihavuhu'ga pe imombe'gwovo. 21 Terembopogwei ti g̃a erame poha nde ve nehẽ, ei ga. A'ereki ojipe'g̃a ojuka pota Paulo'ga. Onhimi po ti g̃a pea rupi tijuka ga javo, ei ga ga pe. Quarenta ko g̃a. Igwete g̃a ei ojohupe oji'i: “Ti'uyme na'ẽ ti mbatera, xay'uyme na'ẽ ti Paulo'ga jukae'ymame,” ei g̃a oji'i. “Tupana'ga g̃wendu nhanenhi'ig̃a nhande erame na,” ei g̃a ojohupe, ei ga. Nurã ji ei kiro nde momoranduva. A'ereki g̃a onhimboavujikwe kiro tijuka ga javo. Igwete g̃a ei tikwaha ti soldados'g̃a nduvihavuhu'ga nhi'ig̃a javo nde ve, ei Paulo'ga kunhamembyra'ga ga pe imombe'gwovo.

22 Igwete soldados'g̃a nduvihavuhu'ga ei ga pe:

—Teremombe'ui ti ojipe'g̃a pe enhimbi'eagwera ji ve.

A'ero ga ga mondoi ojihugwi.

Ahe omondouka Paulova'ea Félixva'ea pyri

23 Aerẽ soldados'g̃a nduvihavuhu'ga mokonha'g̃a mbuhurukari ojipyri. G̃a ko soldados'g̃a nduvihava'g̃a memei. Igwete ga ei g̃a pe:

—Penhimboavujikwe ti kiro jara'g̃a pavẽi soldados'g̃a pavẽi. Ypyhaji katu po ti pe hoi cidade de Cesaréia pe, ei ga. Duzentosve'g̃a po ti oho pea rupi. Setentave'g̃a po ti oho cavalo arimo. Ojipe'g̃a duzentosve'g̃a po ti gweroho ta'akwara nehẽ, ei ga g̃a pe. 24 Peroho ti cavalos Paulo'ga ti toho i'arimo. Peroho katu ti ga governador'ga pyri Félix'ga pyri a'ero nehẽ, ei ga g̃a pe.

25 A'ero soldados'g̃a nduvihavuhu'ga ikwatijari tamondo ti Félix'ga pe javo. Nahã ga ei ikwatija.

26 “Jihi ko Cláudio Lísiasramo,” ei ga ikwatija.

“Kiro ji ikwatijari nde ve, governador Félix. Huvihavuhu'ga oro'e ore nde ve,” ei ga ga pe ikwatija.

27 “Kiro ti ji agwa'ga mombe'ui nde ve a'ero,” ei ga. “A'ereki judeus'g̃a opyhy ga raji'i. Gajukag̃werĩa rupi ji soldados'g̃a nderohoi ga pyhygauka g̃a hugwi oji'i. A'ereki g̃a e'i ji ve: ‘Ga ko romanoramo oko’,” ei ga ikwatija ga pe. 28 “Aerẽ ji ga rerohoi judeus'g̃a mog̃itahara'g̃a pyteri pe takwaha ti g̃anemimbojara ga rehe javo,” ei ga. 29 “Emo g̃a omboja tehe reki ga rehe. ‘Ga ndojapyakai oreramonhava'ea nhi'ig̃agwera rehe,’ ei g̃a ga pe,” ei ga. “Nanongara'g̃a ko ahe ndojukatehei. A'ea rehe ahe nomondoi g̃a cadeia pype no, a'e ji,” ei ga ikwatija gwuvihava'ga pe. 30 “Aerẽ ojipe'ga e'i ji ve: ‘Judeus'g̃a ojuka pota Paulo'ga,’ ei ga ji ve oji'i,” ei ga. “Nurã ji ga mondoukaripei nde pyri kiro. Igwete ji ei g̃a pe oji'i – kiroki g̃a omboja ga rehe – igwete ji ei g̃a pe: ‘Pejigwovo tuhẽ Félix'ga pyri tapemboja ti Paulo'ga rehe garovaki a'ero,’ a'e ji g̃a pe.

A'ea jate ji akwatija nde ve kiro a'ero,” ei ga Félix'ga pe ikwatijarame.

Igwete ga imondoi g̃wembikwatijara soldados'g̃a pe taperoho ti Félix'ga pe javo. 31 Igwete soldados'g̃a Paulo'ga rerohoi ganhi'ĩpo'ruavo. Ypytunimo g̃a ga rerohoi cidade de Antipátride pe. 32 A'ero jara'g̃a jivyri g̃wongauhua pype. Ko'emame cavalos'arimove'g̃a Paulo'ga rerohoi Cesaréia pe. 33 A'ero g̃a ga mondoi governador'ga pyri Félix'ga pyri ikwatijara reheve. 34 Igwete Félix'ga imonhi'ig̃i ikwatijara. A'ero ga ei Paulo'ga pe:

—Ma'g̃a gwyri pe nde ari raikwehe?

—Cilíciapeve'g̃a gwyri pe ji ari ikwehe, ei Paulo'ga ga pe.

35 Igwete Félix'ga ei:

—Aerẽ po ti ji nenhi'ig̃a renduvi nhinhimombaragwaha ndereaporog̃ita rehe g̃a ndurame nehẽ – kiroki g̃a omboja nde rehe raji'i, ei ga.

Igwete ga Paulo'ga mongiukari Herodesva'ea rongauhuagwera pype ga repiakatuavouka soldados'g̃a pe ga mombytavo.

24

Judeusva'ea ombojaruhu Paulova'ea rehe

1 Cinco ko g̃a kiri a'ero. Aerẽ ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga ruri Cesaréia pe Ananias'ga. Ga gweru xava'eve'g̃a ojupi. Igwete Ananias'g̃a Tértulo'ga reruri governador'ga pyri Félix'ga pyri tomboja ti ga Paulo'ga rehe javo. A'ereki g̃a e'i: “Tértulo'ga okwaha hete onhi'ig̃atuavo. Gweroviaruka po ti ga Félix'ga pe Paulo'ga rekote'varuhua,” ei g̃a. Nurã g̃a Tértulo'ga reruri Félix'ga pyri tomboja ti ga Paulo'ga rehe javo. 2-3 Igwete Félix'ga Paulo'ga mbuhurukari g̃apyteri pe. A'ero Tértulo'ga imbojambojateheuhui Paulo'ga rehe o'mbero. Nahã ga ei Félix'ga pe:

—Nde ko oreruvihavuhua, ei ga. Nde erehepia katu pa nhandegwyra jipi. Nurã g̃a ymya ndotavukara'javi nhandegwyri pe a'ero, ei ga Félix'ga pe. Nde ereapouka pyryva'ea nhandegwyri pe jipi. Ndepyry hete nde ore ve. Nurã ore epavi nde ve jipi, ei Tértulo'ga ga pe. 4 Norombokwerajahivi po ti ore nde rerekovo nehẽ. Emo ji a'e nde ve kiro: Emombyry na'ẽ ti ore ve kiro orenhi'ig̃a rendukatuavo. Toronhi'ĩheteyme ti nde ve, ei ga Félix'ga pe.

5 —Agwa'ga ko oko te'varuhu hete Paulo'ga. Ohoohouhu ga g̃agwyri pe nhaporemo okovo judeus'g̃a ndayvayva g̃a momymomyina nhanderuvihava'g̃a movahĩvahiamo, e'i tehe ga. Ga ko nazarenos'g̃a nduvihavamo oko – kiroki g̃a oho Nazarépeva'ea nhi'ig̃a rupi Jesusva'ea nhi'ig̃a rupi. 6 Igwete ga imbote'varuhupotari judeus'g̃a jatykahavuhua oji'i, ei ga. A'ero ore Paulo'ga pyhygipei xa'e ti garekote'varuhua pe javo. A'ereki ga nohendukatui nhaneramonhava'ea nhi'ig̃agwera, ei ga. 7 Emo kotihĩ soldados'g̃a nduvihavuhu'ga ruri ore pyri Lísias'ga. Igwete ga Paulo'ga rerohoahyi ore hugwi, ei ga. 8 A'ero Lísias'ga ei g̃a pe – kiroki g̃a omboja Paulo'ga rehe – g̃a pe ga ei toho ti g̃a ga mombe'gwovo Félix'ga pyri javo. A'ero ore ruri nde pyri kiro, ei ga. Po ti nde ei Paulo'ga pe ga monhimombe'uuka nehẽ, a'ero po ti nde tuhẽ erekwaha pa garekote'varuhua nehẽ. “A'iti g̃anemimbojara ga rehe,” ere po ti nde nehẽ, e'i tehe Tértulo'ga ga pe.

9 Igwete judeus'g̃a ei no:

—Pohi tuhẽ, ei g̃a ga pe imboja Paulo'ga rehe no.

Paulova'ea onhimombe'u Félixva'ea pe

10 Aerẽ Félix'ga jipoeruri Paulo'ga pe:

—Ndehe erenhimombe'u kirog̃we, ei ga ga pe.

Igwete Paulo'ga ei:

—Ymyahũ ko nde juizramo ere'e katu jire'yja'g̃a ndeaporog̃ita pe judeus'g̃a ndeaporog̃ita pe jipi. Nurã jirory hete ji nhinhimombe'gwovo nde ve terekwaha, ei ga Félix'ga pe. 11 Korogweuhunhi ji hoi Jerusalém me oji'i tambohete ti Tupana'ga javo oji'i. A'ereki doze ji kiri kiro. Po ti nde ei g̃a pe po ti nde ikwahavi nehẽ, ei ga. 12 Pevo judeus'g̃a ji repia novĩa. Emo ji nanhi'ig̃ayvari pevove'g̃a pe orejatykahavuhua pe. Namomymomyi ji g̃a cidade pe no. Orejatykahai pe ji namomyi g̃a no, ei ga. 13 Ombojamboja tehe reki agwa'g̃a ji rehe. Nurã g̃a ndohepiukari jirekote'varuhua kiro nde ve, ei Paulo'ga ga pe.

14 —Emo ji a'e kiro nde ve nhinhimombe'gwovo: Oreramonhava'ea javijitehe ji jikogi Tupana'ga rehe. Ajiko ji ga rehe Jesus'ga nhi'ig̃a rupi – Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea, ei g̃a jupe, ei ga. Arovia pa reki ji Moisésva'ea remimbo'eagwera Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea nhi'ig̃agwera no. 15 Omanove'g̃a mbogweravag̃wama ji arovia hete agwa'g̃a javijitehe, ei ga ga pe. Tupana'ga po ti g̃a mbogwera pa g̃amanoa hugwi nehẽ okokatuve'g̃a. Okote'varuhuve'g̃a po ti ga ombogwera pa nehẽ no. Oro'e pa ore a'ea, ei ga. 16 Heroviaro g̃waramo ji jirokwari jipi jirekokatuavo tajipoyja hete ti ji javo. Ako katu ji Tupana'ga pe. Ako katu ji ojipe'g̃a pe no. A'ero ji ikwahavi jiyvyteri pe jirekote'varuhue'yma, ei ga ga pe.

17 —Ambokwara'ara'ja'ja ji jitekove'ỹ Jerusalém me, ei ga Félix'ga pe. Ag̃wamo jate ji hoa'javi pevo itambere'ia rerogwovo jire'yja'g̃a pe imbatere'ỹve'g̃a pe oji'i. Mbatera ji herohoi no takwava'ẽ ti Tupana'ga pe javo, ei ga ga pe. 18 A'ea rehe ji hoi orejatykahavuhua pype. Jihoe'ymame ipype ji jipyhei tanhimombyry ti Tupana'ga pe javo, ei ga. Ojipe'g̃a nonhimongyi ji pyri pevo. Ji nanhi'ig̃ayvari g̃a momyina no. Nahã ji rekorame judeus'g̃a ji repiagi pevo, ei ga ga pe. 19 Ásiapeve'g̃a ko pevo u judeus'g̃a jitehe. G̃ahã po uhu nde pyri javo nde ve ramo g̃a imbojapotarame ji rehe ramo, ei Paulo'ga. 20 G̃a ndure'ymame po agwa'g̃a omombe'u nde ve jirekote'varuhuagwera naerũ hamo. Marã reki ji rekote'varuhuagwera oji'i ji nhimombe'urame oremog̃itahara'g̃a pyteri pe nhi'ama oji'i? ei ga. 21 A'ea rupi ji eahyi g̃a pe oji'i: “Ji g̃ambogweravag̃wama reroviaro g̃waramo pe ete'varuhui ji ve,” a'e ji g̃a pe oji'i. Pohoa jate ji eahyi nhi'ama g̃apyteri pe oji'i, ei Paulo'ga ga pe.

22 —Kirupi, ei Félix'ga a'ero.

Okwaha hete ga Jesus'ga nhi'ig̃arupiva'ea novĩa. Igwete ga ei Paulo'ga pe:

—Aerẽji ti ji ei ndereaporog̃ita pe a'ero nehẽ soldados'g̃a nduvihavuhu'ga rurame nehẽ Lísias'ga, ei Félix'ga g̃a pe.

23 Igwete ga ei soldados'g̃a nduvihava'ga pe:

—Ehepia katu ti Paulo'ga, ei ga. Na ga rekoi jate reki g̃wemimbotarimo onga pype. Na gareheve'g̃a herueruri mbatera ga pe jipi, ei Félix'ga ga pe.

A'ero g̃a hopavi pea hugwi.

Paulova'ea onhi'ig̃a'ja Félixva'ea pe

24 Aerẽ Félix'ga rura'javi g̃wembirekohẽa pavẽi Drusilahẽa pavẽi. Hẽa ko judeuramo oko. Igwete ga Paulo'ga mbuhurukara'javi ojipyri tahendu ti ganhi'ig̃a javo. A'ero Paulo'ga imombe'ui ga pe ahejikoga Jesus Cristo'ga rehe.

25 —Nahanahã po ahe oko katu hamo, ei Paulo'ga ga pe no. Ahe tokoyme g̃wemimbotarimova'ea rehe jate hamo, ei ga ga pe. Aerẽ po ti Tupana'ga g̃a mbuhurukapavi ojipyri javo g̃andeaporog̃ita pe nehẽ, ei Paulo'ga g̃a pe.

A'ea renduvame Félix'ga kyhyji a'ero. Igwete ga ei Paulo'ga pe:

—Heregwovo kiro a'ero, ei ga. Aerẽ hendupotara'javame po ti ji nde mbuhurukara'javi jijipyri nehẽ, ei Félix'ga ga pe.

26 Igwete Félix'ga ei oyvyteri pe no novĩa: “Paulo'ga po ti ombuhu itambere'ia ji ve ji mohemuka cadeia hugwi javo ji ve nehẽ,” ei ga novĩa. Igwete ga Paulo'ga mbuhurukara'ja'javi ojipyri jipi ga monhi'ig̃a ga mongovo.

27 Dois ga kwara mbo'ari. Emo Félix'ga nomohemukari Paulo'ga cadeia hugwi tonhimohẽ ti judeus'g̃a ji rehe javo. Aerẽ Pórcio Festo'ga rekoi Félix'ga py'rovo governadoramo a'ero.

25

Paulova'ea oho pota Césarva'ea pyri

1 Aerẽ Festo'ga ruri Cesaréia pe tahepia katu jigwyripeve'g̃a kiro javo. Mokoi'ĩ ga kiri pevo. Aerẽ ga hoi pea rupi Jerusalém me. 2 Igwete judeus'g̃a nduvihava'g̃a nduri Festo'ga pyri ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a pavẽi. A'ero g̃a imbojambojateheuhui Paulo'ga rehe. Igwete g̃a ehetei Festo'ga pe:

3 —Ejapyaka ti orenhi'ig̃a rehe kiro, oro'e ore nde ve. Embuhuruka ti Paulo'ga kokoty Jerusalém me, ei g̃a ga pe novĩa.

A'ereki g̃a e'i nhog̃wenonde: “Tijukauka ti Paulo'ga pea rupi ga rurame Jerusalém me,” ei g̃a novĩa. 4 Nurã g̃a ei Festo'ga pe tombuhuruka ti ga kokoty javo.

—Nambuhurukari po ti ji ga kokoty nehẽ, ei Festo'ga g̃a pe. Pero g̃a ga mombytai Cesaréia pe ga rerekovo. Kotihĩ po ti ji jivyra'javi jigwovo pevo nehẽ no, ei ga. 5 Paulo'ga rekote'varuhurame po ti penduvihava'g̃a hoi ji rupi a'ero imbojamboja ga rehe pevo nehẽ, ei Festo'ga g̃a pe.

6 Mbohapyrete Festo'ga kiri Jerusalém me. Kirẽ ga hoa'javi Cesaréia pe opytavo. Ko'emame ga hoi juizes'g̃a apykava rehe oina – perope g̃a e'ie'i g̃andeaporog̃ita pe. Igwete ga Paulo'ga rerurukari ojipyri. 7 Paulo'ga rurame judeus'g̃a – kiroki g̃a uhu Jerusalém hugwi – kiro g̃a imbojambojaruhui ite'varuhuheteva'ea ga rehe ga atimana o'ama. Omboja tehe reki g̃a ga rehe. Emo g̃a ndohepiukari reki garekote'varuhua. 8 A'ero Paulo'ga nhimombe'ui.

—Ji ndakote'varuhui reki judeus'g̃a namonhava'ea remimbo'eagwera pe, ei ga. Orejatykahavuhua pe ji ndakote'varuhui no. Nhandegwyripeve'g̃a nduvihavuhu'ga pe – perope Roma pe – ga pe ji ndakote'varuhui na jitehe no César'ga pe, ei Paulo'ga ga pe.

9 Igwete Festo'ga ei ga pe:

—Nderehopotari nde Jerusalém me? ei ga ga pe. Pevo gwe po ti ji ei ndereaporog̃ita pe a'ero nehẽ henduvame g̃anemimbojara nde rehe nehẽ, ei ga ga pe.

A'ereki Festo'ga e'i oyvyteri pe: “Nahã po ti judeus'g̃a nhimohemi ji rehe Paulo'ga rerohorame pevo nehẽ,” ei ga oyvyteri pe.

10 Emo Paulo'ga ei Festo'ga pe:

—Ji ndahoi pevo, ei ga. Avo ji ami kiro nde pyri romanoramo. Nhandegwyripeve'g̃a nduvihavuhu'ga moirũharamo César'ga moirũharamo po nde ei jireaporog̃ita pe hamo, ei ga Festo'ga pe. Ji ko ndakote'varuhui tuhẽ judeus'g̃a pe. Erekwaha tuhẽ reki nde a'ea, ei ga ga pe. 11 Po a'iti jirekote'varuhuro g̃waramo g̃a ji jukapotari, a'ero po ji jijukaukari g̃a pe hamo. Emo g̃a omboja tehe ji rehe o'mbero. Nurã po ahe nanhimondoi g̃apo pe a'ero hamo, ei ga ga pe. César'ga pyri po ti ji hoi. Gaha ti e'i jireaporog̃ita pe nehẽ nhandegwyripeve'g̃a nduvihavuhu'ga, ei Paulo'ga ga pe.

12 A'ero Festo'ga hoi jiji onhimog̃itahara'g̃a monhi'ig̃a a'ea rehe. Kirẽ ga rura'javi javo Paulo'ga pe:

—Ehopotarame po ti nde hoi César'ga pyri a'ero nehẽ, ei Festo'ga ga pe.

Ahe omombe'u Paulova'ea Agripava'ea pe

13 Aerẽ Agripa'ga ruri Cesaréia pe. Ga ko judeus'g̃a nduvihavuhuro oko ojipe'g̃a gwyri pe. Berenicehẽa pavẽi ga ruri Festo'ga repiaga. 14 He'yi g̃a kiri pevo. Aerẽ Festo'ga Paulo'ga mombe'ui Agripa'ga pe.

—Ohorame Félix'ga omombyta Paulo'ga cadeia pype ga mongovo, ei Festo'ga ga pe. 15 Ji horame Jerusalém me judeus'g̃a ga mombe'ui ji ve ikwehe, ei ga. Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a ombojaruhu ga rehe xava'eve'g̃a pavẽi. Igwete g̃a ei ji ve: “Ejukauka ga a'ero,” ei g̃a ji ve ikwehe novĩa, ei Festo'ga Agripa'ga pe.

16 —“Na rũi ore rekoi romanosramo g̃a jukajipeavo,” a'e ji g̃a pe, ei Festo'ga. “Omboja na'ẽ g̃a g̃a ndehe g̃a mo'ama. Henduvame g̃anemimbojara ojihe g̃a nhi'ĩkwepygi a'ea rehe tuhẽ onhimombe'gwovo no,” a'e ji. “A'ero ko ore ei g̃andeaporog̃ita pe javo g̃a pe,” a'e ji g̃a pe ikwehe, ei ga Agripa'ga pe.

17 —Aerẽ ji jivyra'javame avo judeus'g̃a nduri ikwehe, ei ga ga pe. Igwete ji nanhimbegwei. Ko'emame ji hoi juizes'g̃a apykava rehe nhitena takwaha ti Paulo'ga reaporog̃ita javo, ei Festo'ga. Igwete ji Paulo'ga rerurukari ga mo'ama orepyteri pe a'ero. 18 “Kiro po ti g̃a imombe'ui garekote'varuhua nehẽ,” a'e ji jiyvyteri pe novĩa. Emo hajiheva'ea reki g̃a omboja ga rehe o'ama, ei ga Agripa'ga pe. 19 Nahã g̃a ei: “Paulo'ga nohendukatui oreramonhava'ea nhi'ig̃agwera,” ei g̃a, ei ga. “Paulo'ga omombe'u te'varuhu Jesusva'ea no,” ei g̃a. “Ga e'i: ‘Jesus'ga omano. Aerẽ ga kwerava'javi omanoa hugwi,’ ei Paulo'ga,” ei g̃a. “I'mbe ko Paulo'ga javo,” ei g̃a ji ve. “A'ereki Jesusva'ea omano hete okwerava'jave'yma,” ei g̃a ji ve, ei Festo'ga imombe'gwovo Agripa'ga pe.

20 —“Marã po ti ji ikwahahetei nanongara javo jupe naerũ?” a'e ji jiyvyteri pe, ei Festo'ga. Nurã ji ei Paulo'ga pe ikwehe: “Nderehopotari nde Jerusalém me nehẽ?” a'e ji ga pe. “Pevo gwe po ti ji ei ndereaporog̃ita pe nehẽ henduvame g̃anhi'ig̃a nehẽ,” a'e ji ga pe, ei Festo'ga. 21 Emo Paulo'ga e'i ji ve: “Ji ndahoi pevo,” ei ga. “Nhandegwyripeve'g̃a nduvihavuhu'ga pyri ti ji hoi a'ero nehẽ César'ga pyri. Gaha jate po ti e'i jireaporog̃ita pe a'ero nehẽ,” ei ga. “Ji mombyta jiji avo a'ero jihoa renonde,” ei Paulo'ga ji ve, ei Festo'ga. Nurã ji ga mombytaukari jiji cadeia pype kiro. Aerẽ po ti ji ga mondoukari César'ga pyri a'ero nehẽ, ei ga Agripa'ga pe.

22 Igwete Agripa'ga ei Festo'ga pe:

—Jihi tahendu Paulo'ga nhi'ig̃a no.

—Ko'emame po ti nde henduvi ganhi'ig̃a a'ero nehẽ, ei Festo'ga ga pe.

Ahe gweru Paulova'ea Agripava'ea pyri

23 Ko'emame g̃a hopavi ongauhua pype pevove'g̃a jatykahava pype. Agripa'ga oho Berenicehẽa pavẽi. Ojigwajigwa hete pa g̃a ogwovo ongauhua pype onhimboukwahava. Soldados'g̃a nduvihavuhu'g̃a oho ojipe'g̃a no – kiroki g̃a huvihavamo oko cidade pe. Igwete g̃a hopavi ipype. A'ero Festo'ga Paulo'ga rerurukari g̃apyteri pe. 24 Igwete Festo'ga ei:

—Nde ve ji ei kiro, Agripa. Pe me ji epavi no. A'ereki pe avo peju, ei ga g̃a pe. Pehepia pe agwa'ga Paulo'ga. Gaha rehe judeus'g̃a nhaporemo uhuuhu javo ji ve Jerusalém me, avo na jitehe no. “Omano po ga hamo,” e'ie'i g̃a ohapukapukaita ga pe, ei Festo'ga. 25 Emo ji ndakwahavi garekote'varuhua reki. A'ero po ahe ndojukaukatehei ga, ei ga. Emo Paulo'ga tuhẽ e'i ji ve: “César'ga pyri po ti ji hoi a'ero. Gaha ti e'i jireaporog̃ita pe nehẽ,” ei ga ji ve ikwehe, ei Festo'ga g̃a pe. A'ero po ti ji ga mondoukari ga pyri nehẽ, ei ga. 26 Emo ji ndakwahavi Paulo'ga mombe'gwovo. Gara po ti ji ikwatijari imondovouka nhanderuvihavuhu'ga pe a'ero nehẽ? a'e ji, ei ga g̃a pe. Nurã ji Paulo'ga mbuhurukari pe pyri kiro – nde pyri kaitu, Agripa, ei Festo'ga – tapehendu ti ganhi'ig̃a a'ero javoji. Hendupavame ti pemombe'u ji ve garekote'varuhua a'ero. A'ea ti ji ikwatijari ga mombe'gwovo César'ga pe a'ero nehẽ, ei ga. 27 Ikwatijare'ymame g̃anemimbojara ga rehe, marã po ti ji cadeiapypeve'ga mondoukari ga pe nehẽ naerũ? ei Festo'ga Agripa'g̃a pe.

26

Paulova'ea onhimombe'u Agripava'ea pe

1 Igwete Agripa'ga ei Paulo'ga pe:

—Here nhimombe'gwovo kirog̃we.

A'ero Paulo'ga jipoapyhoi huvihavuhu'ga pe Agripa'ga pe ta'e ti kiro nde ve javo.

2-3 —Pyry ji ve ji nhimombe'ui nde ve kiro, ei Paulo'ga ga pe. A'ereki nde erekwaha hete judeus'g̃a ndeaporog̃ita ekovo. Nde erekwaha g̃anamonhava'ea nhi'ig̃agwera g̃anhi'ig̃ayvara no, ei ga Agripa'ga pe. Judeus'g̃a ombojamboja tehe reki ji rehe ikwehe, ei ga. Kiro ti ji nhimombe'ukatui nde ve. Ejapyaka katu ti ji rehe a'ero, a'e ji nde ve, ei Paulo'ga ga pe.

4 —Judeus'g̃a nhaporemo okwaha jireaporog̃ita jivoja'ia rupi. G̃a okwaha jireaporog̃ita ymya vehevi ji ruvame jijigwyri pe na'ẽ aerẽ Jerusalém me no, ei ga. 5 Jirekoagwera fariseuramo g̃a ymya ikwahavi no. Fariseus'g̃a ko koji'i reki g̃wendu katu g̃wamonhava'ea nhi'ig̃agwera jara'g̃a hohe, ei ga. Ji ko na tuhẽ ahendu katu ahenhi'ig̃agwera jipi. Ipotarame po g̃a imombe'ui te a'ea hamo, ei Paulo'ga g̃a pe. 6 Kiro g̃a ji mo'ami reki avo timbojamboja mbatera ga rehe javo. “Gweroviaruhu ga g̃ambogweravag̃wama,” ei g̃a ji ve, ei ga. A'iti tuhẽ ji imboha'uvi nhanembogweravag̃wama, a'e ji. A'ereki ymya Tupana'ga e'i tuhẽ oreramonhava'ea pe: “Aerẽ ti ji g̃a mbogwerapavi nehẽ,” ei Tupana'ga ahe ve hako, ei ga. 7 A'ea jitehe orere'yja'g̃a omboha'u no judeus'g̃a – kiroki g̃a doze oko huvihavamo ojiheve'g̃a pavẽi. Igwete g̃a nhaporemo imboha'uvi ombogweravag̃wama omanoa hugwi. A'ero g̃a Tupana'ga mbohetehetei upa arimo ypytunimo no tonhimohẽ Tupana'ga nhande rehe javo, ei ga. Ombogwerava mboha'uva reki g̃a ombojamboja ji rehe gweroviaruhu ga a'ea javo ji ve, ei ga Agripa'ga pe. 8 Ah judeus, maranuhũrame tuhẽ pe ndaperoviarihu Tupana'ga remimbogwerava naerũ? ei Paulo'ga pevove'g̃a pe.

9 Igwete Paulo'ga ei no:

—Jihi na jitehe a'e na'ẽ jiyvyteri pe: “Amovahĩ po ji Nazarépeve'ga mombe'ua Jesus'ga mombe'ua imombiga hamo,” a'e ji javo ikwehe novĩa, ei Paulo'ga. 10 Na tuhẽ ji rekoi a'ero Jerusalém me ikwehe, ei ga. He'yive'g̃a ji amondouka g̃a mongiuka cadeia pype Jesus'gareheve'g̃a. Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a omongiuka g̃a ji ve, ei Paulo'ga ga pe. G̃a g̃a jukapotarame ji ei no: “Pejukauka tuhẽ g̃a a'ero,” a'e ji g̃a pe, ei ga. 11 Igwete ji hojihoi nhandejatykahava pype nhaporemo g̃a nupanupãuka pepohi ti Jesus'ga hugwi javo g̃a pe, ei ga. Anhimboahi hete ji g̃a pe, ei ga. A'ero hajihejiheva'e pe cidades pe ji hoi tajigwarai ti g̃a ndehe javo ikwehe, ei Paulo'ga ga pe.

Paulova'ea omombe'u gweaporog̃ita rerojijyjagwera

12 Igwete Paulo'ga ei Agripa'ga pe:

—A'ero ji hoi pea rupi cidade de Damasco pe ikwehe novĩa. Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihava'g̃a ji mondouka pevo topyhyguka ti ga Jesus'gareheve'g̃a javo ji ve, ei Paulo'ga. 13 Ahaji katu ji hepiagi reki hendy'javuhuva'ea. Yvaga hugwi turi ji ve. A'ea hendy'javuhu hete koji'i kwara hohe. Mbyteri pe ji rekoi a'ero jirupive'g̃a pavẽi, ei ga. 14 A'ea ore mombori yvyvo, ei ga. Igwete ji henduvi ganhi'ig̃a ji ve. Judeus'g̃a nhi'ig̃imo ga ei ji ve. “Saulo, Saulo!” ei ga ji ve. “Maraname nde imbohahyukaruhui ji ve? Tiruahũ nde ve nde naneangarihu,” ei ga ji ve, ei ga Agripa'ga pe.

15 —A'ero ji ei ga pe: “Manamo pe?”

—“Ji ko Jesusramo ako. Ji ve nde erembohahyuka,” ei ga, ei Paulo'ga. 16 “Here epo'ama kirog̃we,” ei Jesus'ga ji ve, ei ga. “Ajipiuka ji nde ve toko ti ga jipokoharamo javo nde ve. Eremombe'u po ti nde g̃a pe enhimbiepiaga nehẽ,” ei ga, ei ga. “Ji jipiukara'javame nde ve po ti nde a'ea mombe'ui nehẽ no,” ei Jesus'ga ji ve, ei Paulo'ga. 17 “Judeus'g̃a jigwarairame nde rehe po ti ji nde mbopiro'yi g̃a hugwi. Judeus'g̃arũive'g̃a hugwi po ti ji nde mbopiro'yi nehẽ no,” ei ga javo ji ve, ei ga. “G̃a pyri po ti ji nde mondoukari nehẽ judeus'g̃arũive'g̃a pyri. 18 Igwete po ti nde ikwahavukari a'itituhẽva'ea judeus'g̃arũive'g̃a pe nehẽ,” ei ga ji ve, ei ga. “Igwete po ti nde g̃a mbopohirukari g̃andekote'varuhua hugwi g̃a mongokatuavo nehẽ. Igwete po ti nde g̃a mbopiro'yi Satanás'ga popoakara hugwi nehẽ Tupana'ga popoakara rerekouka g̃a pe nehẽ,” ei ga ji ve, ei ga. “A'ero po ti Tupana'ga imombori g̃andekote'varuhua g̃a hugwi nehẽ g̃ajikoga g̃waramo ji rehe nehẽ. Igwete po ti g̃a nduvi jara'g̃a pyri nehẽ – kiroki g̃a Tupana'ga omo'emo'ẽ g̃a ojive no,” ei Jesus'ga ji ve ikwehe, ei Paulo'ga imombe'gwovo g̃a pe.

Paulova'ea onhimombe'u Jesus'ga pokoharamo

19 Igwete Paulo'ga ei no:

—Ahendu katu ji ga jipiukarame ji ve yvaga hugwi, ei ga Agripa'ga pe. 20 Igwete ji imombe'ui Jesus'ga nhi'ig̃a Damascopeve'g̃a pe na'ẽ Jerusalémmeve'g̃a pe no. Judéiapeve'g̃a gwyra rupi ji hojihoi imombe'gwovo g̃a pe. Judeus'g̃arũive'g̃a pe ji imombe'ui no, ei ga. A'ea'e ji g̃a pe jipi: Perojijyi ti pejeaporog̃ita pejipohia pejikote'varuhua hugwi pejikoga Tupana'ga rehe. Peko katu ti a'ero hepiuka pejipohiragwera pejikote'varuhua hugwi, a'e ji g̃a pe, ei Paulo'ga. 21 Nhirembi'ea rehe judeus'g̃a ji pyhygi nhandejatykahavuhua rokari pe ji juka pota. 22 Emo kiromo jate Tupana'ga ji pokopoko okovo. Nurã ji ami imombe'ukatuavo kiro ahe ve nhaporemo okoteheve'g̃a pe huvihava'g̃a pe no, ei Paulo'ga. Nhiremimombe'ua ko aheremimombe'ua ja reki. A'ereki Moisésva'ea omombe'u aerẽva'ea. Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea omombe'u a'ea jitehe no. A'ea pe jate ji ei jipi imombe'gwovo no, ei ga ga pe. 23 Nahã ahe ei hako: “Aerẽ po ti Cristo'ga manoi nehẽ. Cristo'ga na'ẽ po ti Tupana'ga ga mbogwera gamanoa hugwi a'ero nehẽ,” ei ahe. “Nahã po ti Cristo'ga ikwahavukari g̃ambogweravag̃wama judeus'g̃a pe judeus'g̃arũive'g̃a pe no,” ei ahe hako, ei Paulo'ga g̃a pe.

24 Nahã Paulo'ga nhimombe'umbe'ui. Nanime Festo'ga eahyi ga pe:

—Paulo, neakãte'varuhu nde. Ikwatijara repiahetea neakag̃a mbote'varuhui, ei Festo'ga ga pe.

25 —Avi pyry hete nhiakag̃a, ei Paulo'ga javo ga pe. A'itituhẽva'ea ji amombe'u katu, Festo, ei ga. 26 Agripa'ga okwaha hete nanongara. A'ero ji ndapojihuvi nhinhi'ig̃a ga pe, ei ga. A'ereki Jesus'ga mombe'ua nonhimimi'i'i ga pe. A'ereki jukwaha hete Jesus'ga rekohava, ei ga Festo'ga pe. 27 Oro nde, Agripa, ei ga. Ererovia nde Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea nhi'ig̃agwera? Ki nde ererovia tuhẽ, a'e ji, ei Paulo'ga ga pe.

28 Igwete Agripa'ga ei ga pe:

—Kotihĩ nde ji mbojikopotari Jesus'ga rehe naerũ? ei ga.

29 Igwete Paulo'ga ei:

—Kotihĩ nde jikogame ga rehe po ti pyryvamo ji ve. Mbaigwe nde jikogame po ti pyryvamo jitehe nehẽ. A'ereki ji a'e hete Tupana'ga pe toko ti g̃a ji javijitehe javo, ei Paulo'ga. Nde ve ji ei, Agripa. Jara'g̃a pe ji ei no – kiroki g̃a g̃wendu nhinhi'ig̃a kiro. Tapejiko pa ti Jesus'ga rehe ji javijitehe, a'e ji pe me, ei ga. Emo jipoa ja rũi po pepoa hamo. A'ereki g̃a ji pokwa itanhuramuhũa pyvõ, ei ga g̃a pe.

30 Igwete Agripa'ga po'ami a'ero Festo'ga pavẽi. Berenicehẽa po'ami no jara'g̃a pavẽi. Igwete g̃a jogwerohoi pea hugwi onhomonhi'ig̃a.

31 —Ndokote'varuhui reki Paulo'ga, ei g̃a javo ojohupe. Po ahe ndojukatehei te ga, ei g̃a. Nomondoukari po ahe ga cadeia pype hamo, ei g̃a ojohupe novĩa.

32 Igwete Agripa'ga ei Festo'ga pe:

—Ga hopotare'ymame César'ga pyri po ahe omohemuka ga cadeia hugwi ga mondovo hamo, ei ga ga pe.

27

Soldadosva'ea gweroho Paulova'ea Roma pe

1 Aerẽ Festo'ga ei soldados'g̃a pe:

—Pembo'avuka ti kiro cadeiapypeve'g̃a Paulo'g̃a kiro itayharuhua pype g̃a mondovo César'ga gwyri pe Itália pe, ei ga soldados'g̃a pe.

Igwete g̃a Paulo'g̃a nderohoi Júlio'ga pyri. Ga ko soldados'g̃a nduvihava'ga. G̃a oporavyky gwuvihavuhu'ga pe Roma pe onhimongyavo. Igwete soldados'g̃a Paulo'g̃a nderohoi javo Júlio'ga pe:

—Embo'a ti cadeiapypeve'g̃a nderogwovo kiro, ei g̃a ga pe.

2 Jihi Lucasramo aho Paulo'g̃a ndupi no. Igwete ore avi itayharuhua pype cidades de Adramítiohugwiva'ea pype.

—Toroho ti imbojoapiapiavo cidades Ásiapeve'g̃a gwyri pe, ei g̃a.

Igwete ore avi ipype orogwovo. Aristarco'ga oho ore rupi no Macedôniapeve'g̃a gwyripeve'ga cidade de Tessalônicapeve'ga. 3 Igwete ore hoi. Ko'emame ore vahemi cidade de Sidom me. Igwete Júlio'ga pyryvamo Paulo'ga pe javo.

—Eho ti g̃a pyri, ei ga, ejiheve'g̃a pyri tomondo ti g̃a mbatera nde ve, ei ga Paulo'ga pe.

A'ero ore hoi.

4 Aerẽ ore ava'javi orogwovo pea hugwi. Kiro yvyturanuhũa ruri ore rovatiamo. Nurã ore hoi ypa'ouhũ yvyri Chipre yvyri oronhimima yvytua hugwi. 5 Aerẽ ore yahavi okwava Cilíciapeve'g̃a gwyra pyvõ. Panfíliapeve'g̃a gwyra pyvõ ore kwavi no. Aerẽ ore hoi cidade de Mirra pe Líciapeve'g̃a gwyri pe. 6 Pevo Júlio'ga hepiagi ojipea itayharuhua Alexandriahugwiva'ea – kiroki oho g̃werĩ Itáliapeve'g̃a gwyri pe. Nurã Júlio'ga ore nhag̃i a'ea pype.

7 He'yi ore kiri orogwovo. Maymbeve ore hoi orokovo. A'ereki yvyturanuhũa ore ve. Ndorohoi gwerevi ore orokovo. Ore vahemame cidade de Cnido yvyri yvytua norembogwavukari ipyvõ. Nurã ore hoi ypa'ouhũ yvyri Creta yvyri yvytue'yma rupi. Igwete ore kwavi Salmona pyvõ – perope yvya oho ypyteri pe. 8 Hehemo ore hoi yembeyvyri. Yvytua noremovahemukari gwerevi nhimbiari pe Bons Portos pe ira'agwe cidade de Laséia hugwi.

9 Aerẽ Paulo'ga g̃a mog̃itai novĩa. A'ereki maname ore pytai pevo. Okwavipe judeus'g̃a apoa a'ero i'ue'ỹkava – a'ea rupi g̃a ikwava'eg̃ukari mbiara Tupana'ga pe okote'varuhuva'ea rehe. Okwavipe a'ea. Tiruahũ orehoa'javame kiro. A'ereki yapohua u g̃werĩ. Nurã Paulo'ga g̃a mog̃itai javo g̃a pe.

10 —Xahoa'javyme ti kiro, ei ga. Nhande hoaharame kiro po ti imbohahyukari nhande ve nehẽ, ei ga. Ite'varuhu po ti itayharuhua pe nhanembatera pe no. A'ero po ti nhande manoi nehẽ no, ei Paulo'ga g̃a pe.

11 Júlio'ga nohenduvi reki Paulo'ga nhi'ig̃a. Gwerovia ga itayharuhua jara'ga nhi'ig̃a imondohara'g̃a nduvihava'ga nhi'ig̃a no. 12 Ojipe'g̃a e'i no:

—Timbojaryme ti yhara avo, ei g̃a. A'ereki ite'varuhu nhimbiara yapouhua rupi, ei g̃a ojohupe. Hehemo'i ti tiroho ypa'ouhũ yvyri Creta yvyri imboja. Tihepia ti nhanevahema pevo cidade de Fenice pe nehẽ, ei g̃a. Pevo po ti nhande imbojari yhara yapouhua rupi. A'ereki pyry ijahava pevo. Ndipopoakahetei ko yvytua pevo, ei g̃a ojohupeupe onhimongyavo.

Yvyruhua

13 Aerẽ turi yvytukatua. Nurã g̃a ei ojohupe:

—Xaho tuhẽ kirog̃we, ja'gwy, ei g̃a. Kirog̃we po pyry ovuhu nhandehohava, ei g̃a ojohupe novĩa.

A'ero g̃a hupiri yhya hugwi itauhuva'ea ipohyiva'ea – kiroki nomoanhanukari itayharuhua. Igwete ore hoa'javi Creta rembeyvyri. 14 Emo kotihĩ uhu yvyturanuhũa Creta hugwi. Nordeste ko hera yvyturanuhũa rera. 15 Kiro turahyi itayharuhua pe. Tegwete ore herohohava yvytua ore rovatiamo g̃waramo. Yvytua tuhẽ ore rerohoi ore rerekovo a'ero. 16-17 Ypa'õ yvyri Cauda yvyri ore hoi. Pevo igwyre'i yvytua ore ve. Igwete ore ipyhygahyi yha'ria hupia. Norombo'avi gwerevi ore itayharuhua pype herekokatuavo. Kirẽ g̃a imonhatimatimani itayharuhua ihama rerogwovo nhapytiamo imongovo toandogyme ti itayharuhua javo. Aerẽ:

—Kiro po ti nhande herohoi tye'ymuhũa apiavo herotyva y'ytig̃uhũa rehe nehẽ, ei g̃a okyhyjiavo.

A'ereki pevo u y'ytig̃uhũa ypyteri pe'i Líbiapeve'g̃a gwyra ypyvo. Igwete g̃a imbojyva'javi itayharuhua pype tapy'ynhapiruhuva'ea yhara moanhandava yvytua tomoanhaheteyme ti javo. G̃wemimbotarimo yvytua ore rerohoi a'ero. 18 Ndopigi yvyruhua ore mbojirejireva. Nurã ko'emame g̃a imombomombori mbatera y pe timbovevujuka ti itayharuhua javo. 19 Ko'emame g̃a opoa pyvõ imombori y pe itayharuhua rupiara no.

20 He'yi ore kiri ipype. Arimo ore ndorohepiaga'javi kwara. Ypytunimo ore ndorohepiaga'javi jaytata'ia. Igwete yvyruhua ore rerekouhui. Nurã ore ei:

—Kiro po ti nhande papavi tuhẽ nehẽ, oro'e ore orojohupe.

21 Ymya g̃a ndo'ukatua'javi mbatera okovo. A'ero Paulo'ga hoi g̃apyteri pe o'ama.

—Mbaria po pe nanhirenduvi raikwehe, ei ga g̃a pe. Ndaperuri po pe Creta hugwi ramo. Herure'ymame po ndojigwarajuhui itayharuhua rehe kiro ramo. A'ero po mbatera ndohoi ypy pe ramo, ei Paulo'ga g̃a pe. 22 Emo kiro ji ei pe me: Penhimboitakwerimo ti peko. Niamanoi po ti nhande nehẽ. Itayharuhua tehe po ti oho ypy pe nehẽ, ei ga g̃a pe. 23 Akwaha ji a'ea. A'ereki Tupana'ga – ga ji pojyka ojive, gaha ji ambohete hete jipi – gaha ojipyrive'ga mbuhuruka ji pyri ga mo'ama ypytunimo, ei ga. 24 Igwete ga ei ji ve oji'i: “Paulo, terekyhyji ti ekovo. Ereho tuhẽ ti nde e'ama César'ga pyri nehẽ,” ei ga ji ve oji'i, ei ga g̃a pe. “Tupana'ga ti omombyry nde ve. Nurã ti nderupive'g̃a ndopapavi ypy pe nehẽ,” ei Tupana'gapyrive'ga ji ve, ei ga. 25 Penhimboitakwerimo ti peko a'ero, ei Paulo'ga g̃a pe. Ajiko ji Tupana'ga rehe. A'ero ji heroviahetei ganhi'ig̃a jijive. Nurã ji ei pe me: Na tuhẽ po ti ihoi Tupana'ga rembi'ea rupi nehẽ, ei ga. 26 A'erorame tehe po ti yvytua nhande rerohoi nhande mbotyva nhande nog̃a ypa'ouhũa rehe, ei Paulo'ga imombe'gwovo g̃a pe.

27 He'yi treze ore kiri yvyruhua rerekovo. Yvytua ore rerohorohoi ypiahua ruvihavuhua pype Mediterrâneo pype. Ypyhaji katu itayharuhua mondohara'g̃a ei:

—Ira'agweuhunhi yembe'yva ag̃wamo, ei g̃a ojohupe.

28 Igwete g̃a ha'ãa'ag̃i tihepia ti typya a'ero javo.

—Trinta e seis metros, ei g̃a.

Hehemo'i g̃a herohoi ha'ãa'ag̃a'java.

—Igwyre'i kirog̃we typya vinte e sete metros, ei g̃a. 29 Kiro po ti yvytua nhande rerohoi ita rehe nhande nog̃a nehẽ, ei g̃a okyhyjiavo.

Nurã g̃a ipohyiva'ea imbojyvi yhara revira hugwi ihamuhũa rehe. Quatro g̃a imbojyvi ipohyiva'ea imondovo ypy pe timombyta ti itayharuhua inog̃a javo.

—Kotihĩ po ko'ema ruri hamo, ei g̃a ojohupe.

30 Emo itayharuhua mondohara'g̃a oka'nhy pota jugwi onhimima xamanoyme ti javo ojohupe. A'ero g̃a imbojyvi yha'ria y pe. Igwete g̃a ei jara'g̃a pe o'mbero:

—Torombojy ti ipohyiva'ea itayharuhua tĩa hugwi kiro, ei g̃a o'mbero.

31 Oka'nhy g̃werĩ reki g̃a novĩa. Emo Paulo'ga ikwahavame e'i soldados'g̃a pe Júlio'g̃a pe:

—Imondohara'g̃a pytae'ymame itayharuhua pype po ti pe papavi ypy pe nehẽ, ei ga.

32 Igwete soldados'g̃a ikwahavondogi ihamuhũa imbojyhava yha'ria mbohia y pe tohoyme ti g̃a javo.

33 Ko'eg̃atue'yma rupi Paulo'ga ei ipypiara'g̃a pe nhaporemo:

—Peji i'gwovo kirog̃we, ei ga. A'ereki he'yi quatorze pe kiri i'ukatue'yma marã po ti nhande ve javo, ei ga. 34 Nurã ji ehetei pe me: Pe'u ti mo tapepytujiko tuhẽ ti. Napemanoi po ti pe nehẽ, a'e ji pe me, ei Paulo'ga g̃a pe.

35 Onhi'ig̃irẽ ga ipyhygi pão onhi'ig̃a Tupana'ga pe g̃andovaki.

—Pyry hete nde imbuhuri mbatera ore ve toro'u, ei Paulo'ga ga pe.

Igwete ga jaygwe'rogi i'gwovo. 36 A'ero g̃a ndoryvamo i'gwovo no. 37 He'yjuhuva'ero ore rekoi itayharuhua pype duzentos e setenta e seis. 38 I'ukatupavirẽ g̃a imombomombori trigo y pe timbovevujuka itayharuhua javo.

Typepemuhũa gwovaja'ro itayharuhua

39 Ko'eg̃aturame itayharuhua mondohara'g̃a hepiagi yvya ikwahave'yma. Kirẽ g̃a hepiagi ypia'ia y'ytig̃a hembeyvyri. Nurã g̃a ei ojohupe:

—Pevo ti tiroho herohyga y'ytig̃a rehe heroja. Tihepia ti nhande herovahema pevo nehẽ, ei g̃a ojohupe.

40 A'ero g̃a ikwahavondogi ihama imbohia ipohyiva'ea ypy pe. A'ea ja jara'g̃a ikwaharavi imopyryryngava tiroho katu javo. Igwete g̃a imbovyri yva rehe tapy'ynhapiruhuva'ea itayharuhua moanhandava imohina ipypira. Itĩa rehe g̃a imbovyri imohina a'ea pyvõ ti yvytua tomoanha yhara javo. Nahã yvytua ore rerohoi yembe'yva rehei katu novĩa. 41 Emo ore rerohy ore nog̃a ypyjuvuhua rehe ypyteri pe. A'ero itĩatykai y'ytig̃a rehe. Ndojipe'aa'javi jugwi. Igwete hevira jovaja'roja'rogi a'ero typepemuhũa rerekouhuavo.

42 Igwete soldados'g̃a ei ojohupe:

—Tijuka pa ti cadeiapypeve'g̃a a'ero toytavyme ti g̃a oka'nhyma nhande hugwi, ei g̃a ojohupe.

43 Emo Júlio'ga e'i g̃a pe:

—Tapejukai ti g̃a, ei ga g̃a pe.

A'ereki ga ndojukaukapotari Paulo'ga. Kirẽ ga ei ore ve:

—Ikwahavame pejiytavo pe na'ẽ ti pepopepo y pe pejiytavo penhi'eamo yembe'yi pe nehẽ, ei ga. 44 Aerẽ ti jararamo pehopeho yva raygwera rehe itayharuhua raygwera rehe nehẽ, ei ga ore ve.

Nahanahã ore hopavi yembe'yi pe a'ero oro'eamo.

28

Paulova'ea opyta Malta pe

1 Oro'embavame pevove'g̃a imombe'ui yvya ore ve.

—Agwa ko ypa'ouhũa. Malta ko hera, ei g̃a ore ve.

2 Igwete g̃a imombyryhetei ore ve ore pokoga. A'ereki iroyxag̃ahi ore ve. Amana okyripe ore ve no. Igwete g̃a imombyryhetei ore ve japovo tata tapejipe'e ti javo. 3 Igwete Paulo'ga g̃a ndatahari herua inog̃a tata pe. A'ero ihemi mboja jugwi ahejukava'ea hakuva rerekovo g̃waramo. Igwete Paulo'ga poa hu'ui ohaekovo gapoa rehe okovo. 4 Hepiagame pevove'g̃a etehei ojohupe:

—Iporojukava'ero po ga oko. Nomanoi ga ypy pe raji'i. Emo kiro aherepykava. Mboja po ti ojuka ga kiro nehẽ, e'i tehe g̃a ga pe.

5 Igwete Paulo'ga opoa mbovavagi imomboa mboja imbohia tata pe. Ndahahyi reki ga pe. 6 Igwete g̃a ga repiahetei upa.

—Kiro po ti ivuvupavi nehẽ, e'i tehe g̃a. Mara'ngu po ti ga kotihĩ omanomo nehẽ? ei g̃a.

Mbaigwe g̃a nduvi tihepia ti gamanoa javo novĩa. Aerẽ hepiagame hahye'yma ga pe a'ero g̃a herojijyi gweaporog̃ita.

—Yvagipeva'ero reki ko ga rekoi, e'i tehe g̃a ga pe a'ero.

7 Igwete Públio'ga ore mbuhurukari ojipyri. Ira'agwe te gagwyra. Ga ko g̃anduvihavamo oko pevo ypa'ouhũ me. Igwete ga ore mbuhurukari ojipyri imombyryva ore ve. Três ga ore mongirukari ojipyri. 8 A'ea rupi Paulo'ga hoi Públio'ga ruva'ga pyri. A'ereki ga itetirũa onhinog̃a upa. O'ao'a ga rehe jipi. Gapy'a hahy hete no. Igwete Paulo'ga hoi ga repiaga. Igwete ga ei Tupana'ga pe tomombi ti ga karugwara ga hugwi javo. A'ero Paulo'ga pokogi ga rehe imombiga gatetirũa ga hugwi. 9 Ikwahavame jara'g̃a nduri Paulo'ga pyri ypa'ouhumeve'g̃a – kiroki g̃a itetirũa – kiro g̃a ndug̃anduri Paulo'ga pyri tomombi ti ga oretetirũa ore hugwi javo. A'ero ga imombimombigi g̃a hugwi no. 10-11 A'ero g̃a imbuhumbuhuri mbatera ore ve ore rerekokatuavo.

Paulova'ea oho Roma pe

Três jahya rupi ore pytai pevo orojupa yapohua rupi. A'ero ore nhinhag̃i itayharuhua pype Alexandriahugwiva'ea pype. “Os Deuses Gêmeos,” ei g̃a jupe. A'ea opyta ypa'ouhũ me yapohua rupi no. A'ea pype ore nhinhag̃i a'ero. Ore herohog̃werĩrame ypa'omeve'g̃a imbuhumbuhuri ore ve mbatera orehohava rupiara. 12 Igwete ore hoi orovahema cidade de Siracusa pe oroja. Três ore kiri pevo. 13 Aerẽ ore hoi yembeyvyri cidade de Régio pe. Ko'emame turi yvytukatua ore ve ore rerogwovo. Ko'emame ore vahemi cidade de Pozuoli pe oropytavo. 14 Pevo ore Jesus'gareheve'g̃a ndepiagi.

—Pepytaahi'vi ti. Sete ti peki ore pyri, ei g̃a ore ve.

A'ero ore pytai g̃a pyri. Aerẽ ore hoi pea rupi orogwovo Roma pe. 15 Ojipe'g̃a orehoa mombe'u jipe Jesus'gareheve'g̃a pe Roma pe. Henduvame g̃a nduri jugwi ore rovatiamo Praça de Ápio pe. Aerẽ ojipe'g̃a ore rovatĩ Três Vendas pe. A'ero g̃a ore mbojiroviari ore rerogwovo. G̃a ndepiagame Paulo'ga ei Tupana'ga pe:

—Pyry hete nde g̃a mbuhurukari ji pyri, ei ga ga pe.

A'ero Paulo'ga roryvamo ogwovo g̃a ndupi.

Paulova'ea omombe'u Jesus'ga Roma pe

16 Aerẽ ore vahemi Roma pe. Igwete romanos'g̃a nduvihava'g̃a Paulo'ga mondoukari onga pype tohoyme ti ga jugwi javo. Ga tehe u pevo soldado'ga pavẽi gwepiakava'ga pavẽi. 17 Três g̃a kiri. Aerẽ Paulo'ga g̃a mbuhurukari ojipyri judeus'g̃a nduvihava'g̃a. G̃a jatykarame Paulo'ga nhimombe'ui g̃a pe.

—Nhiirũ, ei ga gwe'yja'g̃a pe. Ji ndakote'varuhui judeus'g̃a pe nhandere'yja'g̃a pe ikwehe, ei ga. Nhaneramonhava'ea nhi'ig̃agwera pe ji ndakote'varuhui no novĩa. Emo judeus'g̃a oko tehe reki ji rehe ji pyhygauka Jerusalém me ji mondoukaruhu tehe romanos'g̃a nduvihava'g̃a po pe ikwehe, ei Paulo'ga. 18 Aerẽ g̃anduvihava'g̃a henduvi nhinhi'ig̃a. “Po ahe ndojukai tuhẽ te Paulo'ga hamo,” ei g̃a ji mombe'gwovo. “A'ereki ga nitiruahũi. Timohemuka ti ga mondovouka a'ero,” ei g̃a ikwehe novĩa, ei ga. 19 Emo judeus'g̃a e'i: “Tapemohemukari ga,” ei g̃a, ei Paulo'ga g̃a pe. Nurã ji ei romanos'g̃a nduvihava'g̃a pe: “Aho pota ji nhandegwyripeve'g̃a nduvihavuhu'ga pyri César'ga pyri a'ero. Gaha ti e'i jireaporog̃ita pe nehẽ,” a'e ji, ei ga. Emo ji nambojari reki ite'varuhuva'ea nhandere'yja'g̃a ndehe, ei Paulo'ga g̃a pe. 20 Kiro ji pe mbuhurukari jijipyri a'ero tahepia g̃a javo. Tanhi'ĩ ti g̃a pe, a'e ji pe me, ei ga. A'ereki israelitasramo nhande tirovia Tupana'ga remimbogwerava. A'ea rehe reki g̃a ji pyhygi ji pokwa itanhuramuhũa pyvõ ikwehe, ei Paulo'ga imombe'gwovo g̃a pe.

21 Igwete g̃a ei Paulo'ga pe:

—Judéiapeve'g̃a nombuhurukari g̃wembikwatijara ore ve nde mombe'gwovo, ei g̃a. Igwete nhandere'yja'g̃a – kiroki g̃a uhu pea hugwi – g̃a nde'ite'varuhui nde ve. G̃a ndogweruri pevove'g̃a nhi'ig̃agwera a'ea rehe no. 22 Ore reki orohendu pota nenhi'ig̃a, ei g̃a Paulo'ga pe. Marãi nde jupe naerũ? A'ereki ojigwyripeve'g̃a nhaporemo g̃a e'i te'varuhu Jesus'ganhi'ig̃arupiva'ea rehe, ei g̃a. 23 Irũa rupi po ti ore rura'javi henduva nenhi'ig̃a a'ero nehẽ, ei g̃a Paulo'ga pe.

O'eagwera rupi katu g̃a ndura'javi Paulo'ga ronga pe a'ero. He'yjuhuve'g̃a reki uhu ga pyri. Igwete ga imombe'ui g̃a pe Moisésva'ea remimbo'eagwera ahenhi'ig̃agwera no – kiroki ahe Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'u hako. A'ereki ga gweroviaruka pota g̃a pe onhi'ig̃a Jesus'ga mombe'urame.

—Cristo'ga ahe omombe'u hako, ei Paulo'ga g̃a pe. Jesus'ga reki ko Cristoramo oko Tupana'ga remimbuhurukaramo, ei ga. Pejikogame ga rehe po ti Tupana'ga pe mongoi ojiheva'ero nehẽ, ei Paulo'ga g̃a pe.

Ypyhajive ga ega'ei g̃a pe imoypytunauka. 24 A'ero jara'g̃a heroviari tuhẽ ganhi'ig̃a. Jara'g̃a ki a'e te ndogweroviari upa. 25 Igwete g̃a nhonhi'ig̃ayvayvari ogwovo ga hugwi. G̃a hog̃werĩa rupi Paulo'ga ei g̃a pe a'ero:

—Tupana'ga ra'uva ombuhuruka katu onhi'ig̃a a'itituhẽva'ea penamonhava'ea pe hako. A'ereki gara'uva onhi'ĩ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea pe Isaíasva'ea pe emombe'u ti g̃a pe javo, ei ga. 26 Nahã ko Tupana'ga ra'uva ei ahe ve a'ero hako:

“Heregwovo nhinhi'ig̃a mombe'gwovo akoja'g̃a pe.

Nahã ti ere g̃a pe:

‘Pehenduendu po ti pe novĩa.

Emo po ti pe ndapekwahavi nehẽ.

Pehepiepia po ti pe novĩa.

Emo po ti pe napembaragwahavi nehẽ.’

Pohoa ti ere javo g̃a pe,” e'i Tupana'ga ra'uva, ei Paulo'ga g̃a pe.

27 “A'ereki g̃a noangarihu ikwahapotare'yma,” e'i Isaíasva'ea pe, ei ga.

“Ndaheakwari g̃a.

A'ereki g̃a napembaragwahavi hepiagame.

Ndiapyakwari g̃a.

A'ereki g̃a ndokwahavi henduvame,” e'i Tupana'ga ra'uva, ei ga.

“A'ereki g̃a ndopohipotaruhui okote'varuhua hugwi.

Nomomborukapotari g̃a Tupana'ga pe okote'varuhua,” e'i, ei ga g̃a pe.

Nahã ko Tupana'ga ra'uva nhi'ig̃agwera Isaíasva'ea pe hako, ei ga. A'ero ahe imombe'ui nhaneramonhava'ea pe, ei Paulo'ga judeus'g̃a pe.

28-29 —Pekwaha tuhẽ a'ero, ei ga g̃a pe. Judeus'g̃arũive'g̃a pe Tupana'ga omondouka onhi'ig̃a a'ero, ei ga. G̃a pe ga omombe'uuka Jesus'ga nhanderekote'varuhua mombohara'ga, ei ga. G̃ahã po ti g̃wendu ojikoga Jesus'ga rehe a'ero nehẽ! ei Paulo'ga g̃a pe.

A'ero g̃a hoi ga hugwi.

30 Aerẽ ojipe'g̃a ndug̃anduri Paulo'ga pyri jipi. A'ereki pevove'g̃a omondo'ã g̃wonga ga pe itambere'ia rehe. Dois Paulo'ga kwara mbo'ari upa ipype. A'ero ojipe'g̃a ndug̃anduri ga repiaga. Horyory ga g̃a ndurame ojipyri. 31 Igwete ga g̃a mbo'embo'ei Jesus Cristo'ga rehe nhandepojykaharete'ga rehe.

—Pejikogame Jesus'ga rehe po ti pe ei Tupana'ga pe: “Emombo ti jirekote'varuhua ji hugwi.” Jesus'ga manoro g̃waramo pe ndepyga po ti Tupana'ga imombori pendekote'varuhua pe hugwi pe mongovo ojiheva'ero nehẽ, ei ga. Jesus'ga nhi'ig̃a rupi ti peho a'ero pejikokatuavo nehẽ, ei Paulo'ga g̃a pe.

Ndopojihuvi ga imombe'gwombe'gwovo g̃a pe jipi. Igwete pevove'g̃a nomombe'upigukari ga pe.

Romanos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

PAULOVA'EA OMOMBE'U ROMAPEVA'EA PE

Carta de Paulo aos Romanos

1

1 Ji ko Pauloramo Jesus Cristo'gareheva'ero jitekovo garemimbotarimova'ea rehe. Kiro ji ikwatijarukari nhinhi'ig̃a imondovouka pe me – perope peju cidade de Roma pe. Tupana'ga ji mongo omoirũharamo ikwehe. Igwete ga ei ji ve: “Emombe'umbe'u ti g̃a pe nhiremimombe'upyryva Jesus Cristo'ga mombe'gwovo,” ei Tupana'ga ji ve ikwehe.

2 Ymya Tupana'ga ikwahavukari g̃wemimombe'upyryva onhi'ig̃a mombe'uharava'ea pe hako. “Amondo po ti ji Cristo'ga yvyakotyve'g̃a pyri nehẽ. Pyry po ti g̃a pe a'ero nehẽ,” ei Tupana'ga ahe ve. “Pekwatija ti nhiremimombe'upyryva Cristo'ga mombe'gwovo a'ero tokwaha ti g̃a javoji,” ei ga onhi'ig̃a mombe'uharava'ea pe hako. A'ero ahe ikwatijari inog̃a hako. (Aherembikwatijara ko Tupana'ga mombe'uhava.)

3 Tupana'ga okwatijaruka ahe ve g̃wemimombe'upyryva Cristo'ga mombe'gwovouka hako. Jesus Cristo'ga ko Tupana'ga ra'yra'ga nhandepojykaharete'ga. Yvyakotyva'ero ga ari Daviva'ea rymyminoro raikwehe. 4 Tupana'gahugwiva'ero ga pyryhetero. Tupana'ga opopoakarimo ga Cristo'ga mboukwahahetei gwa'yramo. A'ereki ga Cristo'ga mbogwera gamanoa hugwi. 5 Igwete ga ei Cristo'ga pe: “Emombyry ti Paulo'ga pe terenhimoirũuka ti ga pe a'ero,” ei Tupana'ga Cristo'ga pe. Nurã ji Cristo'ga moirũi ga mombe'gwovo ojipe'g̃a gwyripeve'g̃a pe nhaporemo tojiko ti g̃a ga rehe javo. “Tohendu katu ti g̃a Cristo'ga nhi'ig̃a nehẽ. A'ero po ti g̃a ga mbohetei nehẽ no,” a'e ji g̃a pe jipi. 6 Pe me ji ei a'ea no. A'ereki Tupana'ga e'i pe me: “Pejiko ti Jesus Cristo'ga rehe pejikovo gareheva'ero,” ei Tupana'ga.

7 Kiro ji ikwatijarukari nhinhi'ig̃a a'ero imondovouka pe me Roma pe. Pe ko Tupana'ga py'a ja. E'i ga pe me: “G̃a ko jireheva'ero,” ei ga pe me.

Tupana'ga ti tomombyry pe me nhanderuvete'ga Jesus Cristo'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi. Tonog̃atu ti g̃a pepy'a no.

Taho ti pe pyri, ei Paulova'ea

8 Ta'e na'ẽ ti pe me. Jesus Cristo'ga rekoro g̃waramo ji pavẽi ji ei Tupana'ga pe: “Apĩ, ndepyry hete nde ejiheve'g̃a nderekopava Roma pe. A'ereki jara'g̃a nhaporemo omombe'u g̃a kiro,” a'e ji. “ ‘Ojiko hete g̃a Jesus Cristo'ga rehe Roma pe,’ ei g̃a,” a'e ji Tupana'ga pe pe mombe'gwovo. 9 Ga pe ji poravykykatui jipi garemimombe'ua mombe'gwovo gara'yra'ga mombe'gwovo. Nhinhi'ig̃a nanani Tupana'ga pe ji pe mombe'umbe'ui jipi. Ga okwaha hete nhiremimombe'umbe'ua ojive. 10 A'ea'e ji Tupana'ga pe jipi: “Apĩ, ymyagwera jate ji hopotaramo Romapeve'g̃a pyri novĩa. Nde ipotarame jihoa g̃a pyri ji mondo ti kiro g̃a pyri a'ero,” a'e ji ga pe. 11 A'ereki ji opohepiaga'u hete topomoirũ ti javo. A'ero po ti Tupana'ga ra'uva imombyryvi pe me nehẽ. A'ero po ti pe jikohetei Cristo'ga rehe nehẽ. 12 Nahã po ti nhande jopokopokogi a'ero nhanderoryroryvamo nehẽ. Pejikohetea repiagame po ti ji roryvamo pe ndehe nehẽ. Na jitehe po ti pe ndoryvamo jijikohetea repiagame nehẽ no. Nahã po ti nhande nhombojikojikohetei Cristo'ga rehe nehẽ.

13 Nhiirũ, tamombe'u ti pe me tapekwaha. Kotihĩtihĩ ji hopotaramo pe pyri novĩa. Emo tegwete jihohava jipi. Tambojiko pota ji pepyteripeve'g̃a Cristo'ga rehe. Nahanahã ji judeus'g̃arũive'g̃a mbojikogukari ojipe'g̃a gwyri pe ikwehe. 14 A'ereki Jesus Cristo'ga e'i ji ve: “Ji mombe'umbe'u ti g̃a pe nhaporemo,” ei ga. Nurã ji Cristo'ga mombe'umbe'ui g̃a pe jipi. Ka'gwyripeve'g̃a pe ji ga mombe'ui. Cidadepeve'g̃a pe ji ga mombe'ui no. Ikwahapyra'g̃a pe ji ga mombe'ui. Ikwahapyre'ỹve'g̃a pe ji ga mombe'ui no. 15 Nurã ji jirokwapotari Cristo'ga mombe'gwovo pe me Roma pe no.

Tupana'ga remimombe'upyryva ikwahy hete

16 Cristo'ga mombe'ua pyry hete ji ve. Nurã ji nanotĩ a'ea. G̃a a'ea reroviarame Tupana'ga omombo g̃andekote'varuhua g̃a hugwi – kiroki g̃a ojiko Cristo'ga rehe. Judeus'g̃a hugwi ypy ga imombori g̃andekote'varuhua g̃a jikogame Cristo'ga rehe. Na jitehe judeus'g̃arũive'g̃a hugwi ga imombori g̃andekote'varuhua g̃a jikogame ga rehe. 17 A'ereki Cristo'ga mombe'ua rehe nhande tikwaha. Nurã nhande ei: Tupana'ga nhande mombyry nhande jikogame Cristo'ga rehe – nhande jikogame jate ga rehe. Nahã i'ei aherembikwatijara no Tupana'ga mombe'uhara:

“G̃a jikogame ga rehe Tupana'ga g̃a mombyryvi. A'ero po ti g̃a ndekopyahui nehẽ,” e'i ikwatijara.

Ite'varuhu hete yvyakotyve'g̃a

18 Tupana'ga okwahavuka nhande ve. Nurã nhande ei: Yvagipeve'ga po ti ombohahy okote'varuhuve'g̃a pe nehẽ onhimonha'ngavo g̃andekote'varuhua rehe. Okote'varuhuro g̃waramo g̃a nombokwahyukari ojihe a'itituhẽva'ea Tupana'ga kwahava. 19 Tupana'ga po ti ombohahy tuhẽ g̃a pe. A'ereki Tupana'ga kwahava jukwaha g̃a pe. A'ereki Tupana'ga tuhẽ ojikwahavukaripe g̃a pe novĩa. Emo g̃a ndokwahapotari ga.

20 Ymya Tupana'ga oapo yvya hako. Garembiapoagwera jate jukwaha a'ero Tupana'ga reaporog̃ita gapopoakara no – a'ea namominangavi gapopoakara. Nhande ndihepiagi gareaporog̃ita nhandereakwara pyvõ novĩa. Emo nhande tikwaha a'ea garembiapoa repiagame. Nurã ijari g̃a ndehe g̃a ikwahapotare'ymame.

21 G̃a okwaha Tupana'ga novĩa. Emo g̃a nombohetei ga. G̃a nde'i ga pe: “Ndehe ko Tupanetero. Ndepyry hete nde imombyryva ore ve,” nde'i g̃a ga pe. G̃a heaporog̃ita tehe reki. Ohorame ypytuna rupi ahe ndokwahavi okovo hepiage'yma. Na jitehe okote'varuhuve'g̃a ndokwahavihu a gweaporog̃itakatue'ymame. 22 “Orokwaha hete ore,” ei g̃a novĩa. Emo g̃a ndokwahavihu okovo. 23 G̃a nombohetea'javi Tupana'ga – gaha koi nomanoa'javi. Ha'angavatehea reki g̃a ombohete, g̃ana'angava no – kiroki g̃a yvyakotyve'g̃a omanove'g̃a. G̃ana'angava g̃a ombohete. Ipepova'ea ra'angava g̃a ombohete no ipyva'ea ra'angava. Ohyryryva'ea ra'angava g̃a ombohete no.

24 Nurã Tupana'ga pohiri g̃a hugwi. “Oko te'varuhu potaruhu g̃a oakwahave'yma,” ei ga. “Ojogwereko te'varuhu pota g̃a,” ei ga. “Na g̃a ndekoi jate a'ero g̃wemimbotarimova'ea rehe ojogwerekote'varuhuavo,” ei Tupana'ga. 25 Ndogweroviara'javi g̃a a'itituhẽva'ea Tupana'ga mombe'ua. I'mbeva'ea g̃a gwerovia reki. Ombohete g̃a Tupana'ga rembiapoa okovo hehe. Tupana'ga reki mbatera apohara'ga g̃a nombohetei okoe'yma ga rehe. Gaha po nhande timbohete avuirama hamo. Na tuhẽ a.

26 G̃a ndekote'varuhuro g̃waramo Tupana'ga pohiri g̃a hugwi. “Na g̃a jogwerekote'varuhupotari a'ero,” ei ga. A'ereki g̃a nahembirekokatua'javi reki. Kunhangweramo memenhuhũ g̃a jogwerekoi. 27 Na jitehe akwaimba'ero memenhuhũ g̃a jogwerekopotari. Ojogwereko te'varuhu g̃a. Na rũi po ahe rekoi hamo. Ite'varuhu tuhẽ g̃a pe a'ero g̃andekote'varuhua ikwepykavamo.

28 E'i g̃a ojohupe: “Timoka'nhy ti Tupana'ga.” Nurã Tupana'ga e'i g̃a pe: “Na g̃a ndeaporog̃itate'varuhuro a'ero,” ei ga. A'ero g̃a ndekouhui okote'varuhua rehe – kiroki a'ea rehe ahe ndokoi hamo. 29 Okote'varuhuparavuhua rehe jate g̃a ndekoi. Opotarahivuhu hete g̃a ojipe'g̃a mbatera. Onhimyrõ hete g̃a ojipe'g̃a ndehe. Ojojukajuka g̃a. Ojogwayvayva g̃a. Onhomoandyandyjuhu g̃a. Heaporog̃ita te'varuhu g̃a ojipe'g̃a pe. Omombe'u tuhẽ g̃a mbehea. 30 E'ie'ymi g̃a ojipe'g̃a pe: “Ite'varuhu g̃a okovo.” Noaronhete g̃a Tupana'ga. Onhombotegwete g̃a. Onhimbohete tehe g̃a jipyry hete ji javo tehe. Heaporog̃itag̃ita g̃a nahanahã ti xako te'varuhu javo. Nohendukatui g̃a gwuva'g̃a nhi'ig̃a. 31 Ndokwahavihu g̃a. Ndokoi g̃a g̃wembi'ea rupi. Ndoporogwetygi g̃a ojipe'g̃a arõe'yma. 32 Tupana'ga e'i nanongara'g̃a pe: “Oho po g̃a hahyva'ea ruvihava pype hamo,” ei ga. Okwaha reki g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a novĩa. Emo g̃a ndopohiri okote'varuhua hugwi kiro g̃andekoa tuhẽ opohire'yma jugwi. Johe'i tehe ko g̃andekote'varuhua. A'ereki ojipe'g̃a ndekote'varuhurame g̃a e'i pyry g̃a pe.

2

Tupana'ga okwaha pa javo ahereaporog̃ita pe

1 Pe'ji po pe ojipe'g̃a pe: “Ite'varuhu g̃a okote'varuhuavo.” Pehe reki peko te'varuhu no. A'ereki pe g̃a javijitehe peko te'varuhu. Pe ndehe tuhẽ reki ijari a'ero pe erame g̃a pe ite'varuhu g̃a javo. Pe'erame a'ea g̃a pe pe pemboja reki pejihe. A'ereki pe peko te'varuhu jitehe. 2 A'itituhẽva'ea rupi katu Tupana'ga imbohahyukari nanongara'g̃a pe okote'varuhuve'g̃a pe. A'ea tikwaha pa nhande. 3 Oro pe, Tupana'ga po ti ombohahyuka tuhẽ pe me nehẽ no. A'ereki pe peko te'varuhu no. Pe'ji pe ojipe'g̃a pe: “Ite'varuhu g̃a okote'varuhuavo.” Pe ki a'e te peko te'varuhu jitehe no. Ombohahyuka tuhẽ po ti Tupana'ga pe me nehẽ.

4 Ga pyry hete pe me novĩa. Nonhimbaekwahivi ve ga pe me. A'ereki ga e'i pe me: “Perojijyi na'ẽ ti pejeaporog̃ita pejipohia pejikote'varuhua hugwi,” ei Tupana'ga pe me. “Pe pohirame pejikote'varuhua hugwi po ti ji nambohahya'javi pe me a'ero nehẽ,” ei ga pe me. Emo pe ndapekoi gapyryhetea rehe. Ndapekwahavi pe naerũ? Ga pyry hete pe me topohi ti g̃a okote'varuhua hugwi javo.

5-6 Napeangarihu vehe pe peapyhae'yma! Nurã po ti koji'i Tupana'ga imbohahyukari pe me nehẽ ga ega'erame nhande ve ikwepyga nhandereaporog̃itaagwera nehẽ. A'ea rupi po ti ga imboukwahavi onhimboahivuhua okote'varuhuve'g̃a pe. Ikwepykava po ti ga imboukwahavi ja'javo g̃a pe nehẽ no. A'itituhẽva'ea rupi katu po ti ga ei ikwepyga yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo nehẽ. 7 Jara'g̃a oko katue'ymi. “Tihendu pota nhande Tupana'ga nhi'ig̃atua nhande ve,” ei g̃a. “Tihendu pota nhande garemimbohetea nhandejihe. Xako pota nhande ga pyri avuirama,” ei g̃a. G̃ahã po ti Tupana'ga omongo ojipyri yvagi pe nehẽ. 8 Jara'g̃a ki a'e te g̃wemimbotarimova'ea reheuhu g̃a oko. G̃a nohendukatui a'itituhẽva'ea Tupana'ga nhi'ig̃a. Oho reki g̃a okote'varuhua rupi. Tupana'ga po ti onhimboahivuhu g̃a pe g̃a nderekovo nehẽ onhimonha'ngavo g̃andekote'varuhua rehe nehẽ. 9 Ombohahyuka po ti ga g̃a pe nehẽ. Okote'varuhuve'g̃a pe nhaporemo po ti ga imbohahyukari nehẽ judeus'g̃a pe judeus'g̃arũive'g̃a pe nehẽ no. 10 Okokatuve'g̃a po ti Tupana'ga g̃a mbohetei nehẽ. “Pepyry hete pe,” e po ti ga g̃a pe nehẽ. Onog̃atu po ti ga g̃apy'a nehẽ no. Nahã po ti ga imombyryvi g̃a pe nehẽ judeus'g̃a pe judeus'g̃arũive'g̃a pe nehẽ no. 11 A'ereki a'itituhẽva'ea rupi katu Tupana'ga e'i ikwepyga nhande ve nhaporemo.

12 Ymya Tupana'ga ombo'euka Moisésva'ea pe onhi'ig̃a rehe hako ikwatijaruka ahe ve inog̃auka hako. A'ero judeus'g̃a gwereko Moisésva'ea remimbo'eagwera. Judeus'g̃arũive'g̃a ki a'e te ndogwerekoi Moisésva'ea remimbo'eagwera aherembikwatijaragwera. Oho po ti g̃a hahyva'ea ruvihava pype nehẽ. G̃a ndekote'varuhuro g̃waramo po ti Tupana'ga g̃a mondoi ipype nehẽ. Emo po ti ga nde'i g̃a pe nehẽ: “Napehendukatui pe Moisésva'ea remimbo'eagwera.” A'ea po ti ga nde'i g̃a pe nehẽ. A'ereki g̃a ndogwerekoi Moisésva'ea remimbo'eagwera. G̃a ndekote'varuhuro g̃waramo po ti ga g̃a mondoi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ.

Na jitehe judeus'g̃a, g̃andekote'varuhuro g̃waramo po ti Tupana'ga g̃a mondoi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ no. Judeus'g̃a gwereko reki Moisésva'ea remimbo'eagwera novĩa. Nurã po ti ga ei a'ero g̃a pe nehẽ: “Napehendukatui reki pe Moisésva'ea remimbo'eagwera,” e'i po ti ga g̃a pe nehẽ. 13 G̃a henduteherame a'ea Tupana'ga nde'i g̃a pe: “Pepyry pe pejikovo.” G̃a ndekorame ganhi'ig̃a rupi Tupana'ga ei a'ea g̃a pe. 14 Moisésva'ea remimbo'eagwera e'i judeus'g̃a pe: “Peko katu ti.” Judeus'g̃arũive'g̃a reki ndogwerekoi Moisésva'ea remimbo'eagwera. G̃wemimbotarimo tehe po g̃a ndekoi Tupana'ga nhi'ig̃a rupi, a'ero po jukwaha tuhẽ g̃andekokatukwahava. 15 Nhande ikwahavame g̃andekokatua nhande ei: Moisésva'ea remimbo'eagwera e'i: “Peko katu ti.” A'ea kwahave'ymame g̃a ikwahavi reki oyvyteri pe okokatuavo. Gweaporog̃ita pe g̃a nhimombaragwahavi aherekokatua rehe. A'ereki okokaturame g̃a e'i oyvyteri pe: “Nanongara ko pyry.” Okote'varuhurame g̃a ikwahavi okote'varuhua no. 16 Aerẽ po ti Tupana'ga ei Jesus Cristo'ga pe a'ero te'i ti ga yvyakotyve'g̃a pe javo. A'ero po ti ga ei g̃andeaporog̃ita pe ikwepyguka g̃a pe nehẽ. Ojipe'g̃a ndeaporog̃ita onhimi nhande ve. Tupana'ga okwaha pa reki. A'ero po ti ga ei ikwepyguka g̃a pe nehẽ. Nahã ji ei jipi imombe'urame Tupana'ga remimombe'ua.

Judeusva'ea gwereko Moisésva'ea remimbo'eagwera

17 Oro pe judeusramo pe'ji reki pe: “Nhande ko judeusramo. Tireko nhande Moisésva'ea remimbo'eagwera. Nurã nhande pyryvamo,” pe'ji tehe reki pe pejive. Penhimboheteuhu tehe pe nhande ko Tupana'gareheva'ea javo. 18 Pekwaha pe Tupana'ga remimbotarimova'ea novĩa. Moisésva'ea remimbo'eagwera pe mbo'embo'e. Nurã pe ei: “Xanhimombaragwaha nhande aherekokatua rehe,” pe'ji pe novĩa.

19 Hehae'ỹve'g̃a ndokwahavi hepiage'yma g̃waramo. Nurã ahe g̃a nderohoi. Ypytunarupive'g̃a na jitehe ndokwahavi hepiage'yma. Nurã ahe hyapei g̃a pe tohepia ti g̃a ikwahava javo. Nurã pe ei nanongara'g̃a'jave'g̃a pe – kiroki g̃a ndokwahavi Tupana'ga – g̃a pe pe ehetei: “Nhande tikwahavuka Tupana'ga pe me,” pe'ji hete pe g̃a pe. 20 “Timog̃ita nhande okokatue'ỹve'g̃a. Timbo'embo'e nhande g̃a no – kiroki g̃a ndokwahapavi,” pe'ji tehe pe. “A'ereki nhande tikwaha pa a'itituhẽva'ea Moisésva'ea remimbo'eagwera rerekoro g̃waramo,” pe'jiteheuhu pe.

21 Pembo'e pe ojipe'g̃a. Maraname pe napenhimbo'ejuhu reki naerũ? Pe'ji pe g̃a pe: “Tapemimuhũi ti ojipe'g̃a mbatera,” pe'ji pe g̃a pe. Maraname pe tuhẽ imimuhũi reki naerũ? 22 Pe'ji pe g̃a pe: “Taperekoi ti ojipe'g̃a nembireko'g̃a,” pe'ji pe. Maraname pe ojipe'g̃a nembireko'g̃a nderekouhui naerũ? “Tapekoi ti g̃anemimbohetehara rehe,” pe'ji pe ojipe'g̃a pe. Maraname pe ndekouhui itambere'ia rehe g̃anemimbohetehara rongapeva'ea rehe imima jugwi naerũ? 23 Pe'ji pe: “Tireko nhande aherembikwatijara Tupana'ga nhi'ig̃a,” pe'ji pe penhimboheteavo. Emo pe napehendukatui reki Tupana'ga nhi'ig̃a. A'ero ojipe'g̃a e'i te'varuhu Tupana'ga pe. 24 Tupana'ga mombe'uhava e'i:

“Judeus'g̃a ndekote'varuhuro g̃waramo judeus'g̃arũive'g̃a e'i te'varuhu Tupana'ga pe ga mbotegweteavo,” e'i ikwatijara.

25 Nahã pe ei judeusramo: “Nhande ko Tupana'gareheva'ero xako nhanderakwanhapira ikytiro g̃waramo.” A'ea pe ei. Pyry tuhẽ pejikytiagwera pe hendukaturame Moisésva'ea remimbo'eagwera. Hendukatue'ymame ndatekwava'javi reki pejikytiagwera rehe. Pejikyti tehe pe a'ero. 26 Oro judeus'g̃arũive'g̃a ojikytie'ỹve'g̃a, g̃a ndekorame Tupana'ga nhi'ig̃a rupi, a'ero po ti ga ei g̃a pe nehẽ: “Pe ko ojikytive'g̃a ja ji ve kiro,” e po ti ga nehẽ. “A'ereki pe jireheva'ero peko kiro nhinhi'ig̃a rendukaturo g̃waramo,” e po ti Tupana'ga judeus'g̃arũive'g̃a pe nehẽ. 27 Pehe judeusramo pereko pejikytiagwera novĩa. Pereko pe Moisésva'ea rembikwatijaragwera no novĩa. Emo pe napehendukatui a'ea. Judeus'g̃arũive'g̃a ki a'e te ndogwerekoi okytiagwera. Ndogwerekoi g̃a aherembikwatijara. Emo g̃a oko Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. Nurã g̃a imboukwahavi pendekote'varuhua pe hendukatue'ymame ganhi'ig̃a.

28 Pe'ji pe: “Nhande ko judeusramo xako Tupana'gareheva'ero,” pe'ji pe. Emo o'eteheuhuro g̃waramo rũi ahe oko Tupana'gareheva'ero. Okytiro g̃waramo rũi ahe oko Tupana'gareheva'ero. 29 G̃a ndeaporog̃itapyryvame jate oyvyteri pe Tupana'ga ei g̃a pe: “Pehe ko jireheva'ero.” Pe herekoteherame Moisésva'ea rembikwatijaragwera Tupana'ga nde'i a'ea pe me. Tupana'ga ra'uva imbopyahurame pendeaporog̃ita a'ero Tupana'ga ei pe me: “Pe ko jireheva'ero.” Tupana'ga tuhẽ ombohete nanongara'g̃a a'ero. Ojipe'g̃a rũi ombohete g̃a.

3

1 Pe'ji po pe ji ve a'ero: “Ndapyryvi nhande rekoi judeusramo naerũ?” pe'ji po pe. “Ndapyryvi nhandejikytiagwera naerũ?” pe'ji po pe ji ve. 2 Pyry hete tuhẽ reki. A'ereki judeusva'ea pe nhaneramonhava'ea pe Tupana'ga omondo onhi'ig̃agwera g̃wembikwatijarukaragwera. “Togwereko katu ti g̃a nhinhi'ig̃a imombe'gwovo,” ei Tupana'ga ahe ve hako.

3 Pe'ji po pe ji ve no: “Jara'g̃a reki ndokoi Tupana'ga rembi'ea rupi nhandere'yja'g̃a. Nurãro g̃waramo po ti Tupana'ga na jitehe ndokoi g̃wembi'ea rupi naerũ?” pe'ji po pe ji ve. 4 Na rũi. G̃wembi'ea rupi katu Tupana'ga rekoi jipi. Jara'g̃a i'mbe pa. Tupana'ga ki a'e te ni'mbei jipi. Nahã Tupana'ga mombe'uhava i'ei:

“Nde nhi'ig̃ame po ti g̃a ei nde ve:

‘A'itituhẽva'ea rupi katu neremimombe'ua’,” e'i.

“G̃a imbojateherame nde rehe

po ti jukwahavamo nderekokatua nehẽ,” e'i ikwatijara.

5 Pe'ji po pe ji ve: “Nhande rekote'varuhurame po g̃a ei nhande mombe'gwovo: ‘Oko te'varuhu g̃a. Tupana'ga reki g̃a atyvi,’ e po g̃a. ‘A'ereki ga oko katu hete,’ e po g̃a,” pe'ji po pe ji ve. A'ero po pe etehei: “Nhande rekote'varuhuro g̃waramo koji'i jukwaha hete reki Tupana'ga rekokatua. Pyry a'ero nhanderekote'varuhua. A'ereki nhanderekote'varuhua omboukwaha Tupana'ga rekokatua,” pe'jiteheuhu po pe ji ve. “Tupana'ga tiruahũ reki imbohahyrame nhande ve nhanderekote'varuhurame,” pe'jiteheuhu po pe. 6 Na rũi reki, a'e ji pe me. Tupana'ga pyry tuhẽ. Nurã po ti ga ikwahavi ja'javo yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita pe nehẽ ikwepykwepyga g̃a pe nehẽ. Po Tupana'ga ndapyryvi hamo a'itituhẽva'ea rupi katu rũi po ga ei a'ero g̃a pe hamo.

7 Pe'ji po pe ji ve a'ero: “Ji rekote'varuhurame po g̃a ei ji mombe'gwovo: ‘Ga atyvi reki Tupana'ga oko katu,’ e po g̃a,” pe'ji po pe. “Ji rekote'varuhuro g̃waramo koji'i jukwaha hete Tupana'ga rekokatua. A'ero g̃a koji'i Tupana'ga mbohetei,” pe'ji tehe po pe ji ve. “Pyry a'ero jirekote'varuhua. A'ereki ji rekote'varuhurame g̃a koji'i Tupana'ga mbohetei garekokatuhetea kwahava,” pe'ji tehe po pe. “Maraname po Tupana'ga euhui ji ve naerũ netiruahũ nde javo?” Pe'ji tehe po pe ji ve. 8 Po pe ei a'ea, a'ero po pe etehei no: “Xako te'varuhu tokwaha hete ti g̃a Tupana'ga rekokatua javo.” Pohoa tuhẽ ojipe'g̃a etehei imbojateheavo ji rehe ji mbotegweteavo. “Paulo'ga e'i jipi: ‘Xako te'varuhu tokwaha hete ti g̃a Tupana'ga rekokatua javo,’ ei ga,” e'i tehe g̃a ji ve. Ji ko nda'ei reki a'ea. Pyry po ti Tupana'ga imbohahyi g̃a pe nehẽ g̃a erame xako te'varuhu javo.

Ndiakokatuhavi pa

9 A'ero po pe ei ji ve: “Marã a'ero? Nhande judeusramo nhandepyry hete jara'g̃a hohe?” Ahã tuhẽ, a'e ji. “Ndojoavyavyi judeus'g̃a judeus'g̃arũive'g̃a pavẽi okote'varuhuavo,” a'e ko ji pe me ko. A'ereki niandepiro'ypavi nhande nhanderekote'varuhua hugwi. 10 Nahã Tupana'ga rembikwatijarukara i'ei yvyakotyve'g̃a mombe'gwovo.

“Ndapyryvi pa g̃a Tupana'ga pe,” e'i.

11 “Nonhimombaragwahavi pa g̃a aherekokatua rehe.

Ndokwahapotari pa g̃a Tupana'ga okoe'yma ga rehe,” e'i.

12 “Opohi pa g̃a Tupana'ga hugwi.

Ndoakwahavihu pa g̃a.

Ndokokatui pa g̃a,” e'i ikwatijara.

13 “Onhi'ĩ te'varuhu g̃a ja'javo ojipe'g̃a pe.

Omoandyandyi g̃a ojipe'g̃a,” e'i.

“Mboja ahe hu'urame ahera'oa mbotegwetei.

Na jitehe o'ete'varuhurame ojipe'g̃a pe

g̃a g̃a mbotegwetei,” e'i ikwatijara.

14 “Onhimboahivuhurame ojipe'g̃a pe

g̃a e'i te'varuhu g̃a pe imbote'varuhuavo,” e'i.

15 “Ojukatuhẽtuhenhuhũ g̃a g̃a.

16 Perope g̃a oho

– pevo g̃a ojipe'g̃a mbotegwetegwetei g̃a mbovy'are'yma,” e'i.

17 “Nombojogwerekokatuukari g̃a jara'g̃a pe.

18 Nomondoi g̃a imohina Tupana'ga rehe okyhyjie'yma ga hugwi,” e'i ikwatijara yvyakotyve'g̃a mombe'gwovo.

19 Tupana'ga okwatijaruka onhi'ig̃a heja. G̃a pe garembikwatijarukara i'ei a'ero – kiroki g̃a oko Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi judeus'g̃a. A'ea ikwahava nhande xa'eyme a'ero: “Ndorokwahavi ore orerekote'varuhua.” Xa'eyme ti nhande a'ea judeusramo. Judeus'g̃arũive'g̃a ti te'iyme no. Nhande ikwahava g̃waramo nhanderekote'varuhua, a'ero po pyry Tupana'ga ei nhande ve nhaporemo: “Peko te'varuhu tuhẽ pe.” 20 Tupana'ga nde'i nhande ve: “Pepyry hete pe aherembikwatijaragwera hendukaturo g̃waramo.” Nde'i ga a'ea nhande ve. A'ereki ikwatijaragwera okwahavuka reki nhande ve nhanderekote'varuhua.

Tupana'ga nhande mombyry

21 Ag̃wamo reki Tupana'ga okwahavuka nhande ve nhande mombyryva. Aherembikwatijaragwera rehe rũi reki Tupana'ga nhande mombyry. Moisésva'ea rembikwatijara nhande mbo'e reki nhande mombyryva rehe. Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea na jitehe nhande mbo'e a'ea rehe. 22 Nhande jikogame Jesus Cristo'ga rehe Tupana'ga nhande mombyryvi. G̃a nhaporemo Tupana'ga g̃a mombyryvi g̃a jikogame Cristo'ga rehe. A'ereki g̃a ojo'jajo'ja judeus'g̃a judeus'g̃arũive'g̃a pavẽi. 23 A'ereki g̃a nhaporemo okote'varuhu. Ndohoi g̃a Tupana'ga pyryhetea apiavo. 24 Emo Tupana'ga omombyry g̃a pe. G̃a ndokwepygi Tupana'ga pe. Ga omombyry tehe g̃a pe g̃a jikogame Jesus Cristo'ga rehe. A'ereki Tupana'ga g̃a mbopiro'yuka g̃andekote'varuhua hugwi. 25 Tupana'ga ombuhuruka Cristo'ga yvya koty teremano g̃a ndepyga javo. “A'ero po ti nde imombori g̃andekote'varuhua g̃a hugwi g̃a jikogame nde rehe,” ei ga Cristo'ga pe. Cristo'ga momanoukarame Tupana'ga ei: “Tokwaha ti g̃a jipyryva. A'ereki ji g̃andekote'varuhua momboruka,” ei Tupana'ga. A'ereki Cristo'ga manoa renonde Tupana'ga imbogwavetei aherekote'varuhua onhimbaekwahive'yma a'ea rehe. 26 Ag̃wamo reki Tupana'ga Cristo'ga momanoukari ikwahavuka opyryva imomboa g̃andekote'varuhua. A'ero nhande ei: Tupana'ga pyry. Nhande jikogame Cristo'ga rehe ga nhande mombyryvi no.

27 Xanhimboheteyme tuhẽ nhande naerũ. A'ereki aherembikwatijaragwera rendukaturo g̃waramo rũi Tupana'ga nhande mombyry. Nurã nhande nianhimbohetei. Nhande jikogame Cristo'ga rehe ga nhande mombyryvi. 28 Nahã a'ero, a'e ji. Nhandejikoga g̃waramo Cristo'ga rehe Tupana'ga nhande mombyryvi. Nhande ikwatijara rendukaturo g̃waramo rũi ga nhande mombyryvi. 29 Judeus'g̃a jate rũi e'i Tupana'ga pe: “Ga ko nhanderuvihava'ga.” Judeus'g̃arũive'g̃a e'i a'ea ga pe no. 30 Tupana'ga ko ojipeji. Gaha judeus'g̃a mombyry g̃a jikogame Cristo'ga rehe. Ga jitehe judeus'g̃arũive'g̃a mombyry g̃a jikogame Cristo'ga rehe. 31 Ndia'ei reki nhande: “Ndapyryva'javi aherembikwatijaragwera kiro. Nhandejikoga g̃waramo Cristo'ga rehe tihenduva'javyme ti a'ea,” ndia'ei nhande. “Timongo hete reki nhande aherembikwatijaragwera. A'ereki a'ea ko pyry,” xa'e nhande jupe.

4

Abraãova'ea jikoga Tupana'ga rehe

1 Marã Abraãova'ea hako oreramonhava'ea judeus'g̃a namonhava'ea? 2 Tupana'ga e'i ahe ve: “Ndepyry hete nde,” ei ga Abraãova'ea pe hako. Po aherekokatua rehe Tupana'ga ei a'ea Abraãova'ea pe, a'ero po Abraãova'ea nhimbohetei hamo. Aherekokatua rehe rũi reki Tupana'ga ei ahe ve ndepyry hete nde javo. Nurã ahe nonhimbohetei Tupana'ga pyri hako. 3 Nahã ikwatijara Tupana'ga mombe'uhava e'i hako:

“Abraão'ga ojiko Tupana'ga rehe,” e'i.

“Nurã Tupana'ga ei ga pe:

‘Ndepyry hete nde.

A'ereki nde erejiko ji rehe,’ ei ga Abraão'ga pe,” e'i ikwatijara Abraãova'ea mombe'gwovo hako.

4 Nhande poravykyrame ojipe'ga pe ga imbuhuri itambere'ia nhande ve. Ndia'ei nhande a'ero: “Ombuhu tehe ga itambere'ia nhande ve.” A'ea nhande ndia'ei. A'ereki nhandeporavykyagwera rehe ga ombuhu nhande ve. 5 Emo na rũi nhande ve nhande jikogame Tupana'ga rehe. A'ereki nhanderekokatua rehe rũi ga nhande mombyryvi. Okote'varuhuve'g̃a pe ga ei reki: “Pepyry pe ji rehe pejikogame.” Nhandejikoga rehe Tupana'ga nhande mombyry a'ero.

6 A'ea pe jitehe Daviva'ea ei g̃andoryva mombe'urame hako. A'ereki Tupana'ga omombyry g̃a g̃andekokatua rehe rũi. Daviva'ea e'i nanongara'g̃a ndoryva pe a'ero hako.

7 “Hory hete g̃a,” ei ahe.

“A'ereki Tupana'ga omombo hete g̃andekote'varuhua g̃a hugwi,” ei ahe.

8 “Hory hete g̃a

Tupana'ga henonha'jave'ymame g̃andekote'varuhua rehe,” ei Daviva'ea.

9 Daviva'ea omombe'u g̃andoryva a'ero – kiroki g̃a gwereko g̃wakwanha pira kytiagwera. G̃a jate rũi reki ahe omombe'u. G̃andoryva ahe omombe'u no – kiroki g̃a ndogwerekoi okytiagwera.

Pehepia ko Abraãova'ea a'ero. Xa'e nhande ko: Abraãova'ea jikogame Tupana'ga rehe ga ei ahe ve ndepyry hete nde javo. 10 Ahejikytiukara renonde reki Tupana'ga ei a'ea ahe ve. Ahe jikytiukarirẽ rũi ga ei. Ahejikytiukara renonde ga ei ndepyry nde javo, a'e ji. 11 Ahe jikytiukare'ymame vehevi Tupana'ga ei a'ea ahe ve ahe jikogame ga rehe. Aerẽ ahe jikytiukari. Okytia pyvõ ahe hepiukari Tupana'ga omombyryva. Abraãova'ea ypy okytie'ymame ojiko Tupana'ga rehe. Nurã Tupana'ga ei ahe ve: “Ndepyry hete nde.” Aerẽ ahe javijitehe judeus'g̃arũive'g̃a ojikytie'yma ojiko Tupana'ga rehe. Nurã Tupana'ga ei g̃a pe no: “Pepyry hete pe.” Abraãova'ea ypy ojiko Tupana'ga rehe. Aerẽ judeus'g̃arũive'g̃a ahe javijitehe g̃a jikogi ga rehe no. Nurã g̃a ei nhaneremboypya Abraãova'ea pe. A'ereki g̃a oho ahe rupi ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe. 12 Judeus'g̃a ojikytive'g̃a na jitehe e'i nhaneremboypya Abraãova'ea pe. Okytia rehe jate rũi g̃a ei Abraãova'ea pe. Ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe g̃a ei. A'ereki g̃a oho ahe rupi ojikoga Tupana'ga rehe no. A'ereki Abraãova'ea nhaneremboypya ojikytiukare'ymame vehevi ojiko Tupana'ga rehe.

Tupana'ga nhi'ig̃agwera Abraãova'ea pe

13 Ymya Tupana'ga ei Abraãova'ea pe hako: “Amondo pa po ti ji ojipe'g̃a yvya pe me nehẽ tapereko pa ti nehẽ,” ei ga Abraãova'ea pe. Abraãova'ea rymymino'g̃a pe Tupana'ga ei no tamondo ti pe me javo. Ga nde'i g̃a pe: “Abraãova'ea g̃wendu katu Moisésva'ea remimbo'eagwera. Nurã po ti tamondo g̃ayvya pe me.” A'ea Tupana'ga nde'i g̃a pe. Ahe jikogame Tupana'ga rehe ga ahe mombyryvi. A'ea rehe Tupana'ga ei g̃a pe: “Tamondo ti g̃ayvya pe me nehẽ,” ei ga. 14 Po Tupana'ga imondoi pyryva'ea g̃a pe aheremimbo'eagwera rendukaturo g̃waramo hamo, a'ero po g̃ajikoga g̃waramo rũi ga imondoi hamo. Ojiko tehe po g̃a a'ero. Tupana'ga po e'i tehe g̃a pe a'ero: “Pejikoga g̃waramo ji rehe ti ji imondoi pe me nehẽ.” Aheremimbo'eagwera rendukaturo g̃waramo rũi Tupana'ga imondoi a'ero. 15 A'ereki g̃a nohendukatupavi jipi. Hendukatupave'ymame aheremimbo'eagwera Tupana'ga imbohahyi g̃a pe. G̃a herekoe'ymame ombo'eagwera Tupana'ga nde'i g̃a pe: “Napehendukatui pembo'eagwera.” A'ereki g̃a ndogwerekoi. G̃a herekorame ombo'eagwera ga imbohahyi g̃a pe g̃a hendukatue'ymame.

16 Tupana'ga e'i reki: “Tamondo ti g̃a pe g̃ajikoga g̃waramo ji rehe,” ei ga. “Nurãro g̃waramo ji imombyrytehei g̃a pe togwereko pa katu tuhẽ ti g̃a nehẽ,” ei Tupana'ga. G̃a pe ga ei – kiroki g̃a ojiko ga rehe Abraãova'ea ja. Omondo po ti ga g̃a pe jate rũi a'ero – kiroki g̃a g̃wendu katu Moisésva'ea remimbo'eagwera. Jara'g̃a pe po ti Tupana'ga imondoi no g̃a jikogame ojihe Abraãova'ea ja. Ahe ve nhande xa'e pa a'ero nhaneremboypya. A'ereki Abraãova'ea ypy ojiko Tupana'ga rehe.

17 Ikwatijara omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃agwera Abraãova'ea pe no.

“Ogwyogwyri pe po ti he'yjuhuve'g̃a ei nde ve nehẽ:

‘Abraãova'ea ko nhaneremboypya,’ e po ti g̃a nde ve nehẽ,” e'i ikwatijara Tupana'ga nhi'ig̃agwera mombe'gwovo.

“Na tuhẽ,” ei Tupana'ga. Tupana'ga rehe Abraãova'ea jikogi. Gaha ombogwera omanove'g̃a. Onhi'ig̃a pyvõ ga imbojihuvi mbatera. Hekoe'ymame ga imbojihuvi. Ga rehe Abraãova'ea jikogi.

18 Igwete Abraãova'ea heroviari Tupana'ga nhi'ig̃a. “Ogwyogwyri pe po ti he'yjuhuve'g̃a epavi nhaneremboypya ji ve nehẽ,” ei ahe. “A'ereki Tupana'ga e'i ji ve: ‘He'yjuhu po ti nerymymino'g̃a nehẽ onhimongyavo nehẽ,’ ei ga,” ei ahe. “Na tuhẽ po ti a'ero nehẽ,” ei ahe. Emo a'ea rupi ko Abraãova'ea ixava'e hete. 19 Cem anos gwerevi ahe ombo'a kwara ojihe. Igwete Abraãova'ea ei: “Jixava'e hete ji kiro novĩa,” ei ahe. “Sarahẽa na jitehe no,” ei ahe. “Nanongara'g̃a ko ndata'yra'javi jipi,” ei ahe novĩa. Emo ahe ojikojiko tuhẽ Tupana'ga rehe. 20 Ahe nde'i: “Tupana'ga e'i tehe ji ve he'yjuhu po ti nerymymino'g̃a javo ji ve,” nde'i ahe. “Mara'ngu po ti ji ra'yramo kiro nehẽ?” nde'i ahe. Ojiko hete ahe Tupana'ga rehe ga mboheteavo. 21 “Tupana'ga e'i ji ve,” ei ahe. “G̃wembi'ea rupi katu po ti ga rekoi ji rerekovo nehẽ. A'ereki ga ipopoaka g̃wembi'ea rupi ogwovo,” ei ahe. 22 Nurã Tupana'ga ei ahe ve a'ero: “Pyry hete Abraão'ga. A'ereki ga ojiko hete ji rehe,” ei ga.

23 Tupana'ga okwatijaruka a'ea Abraãova'ea mombe'gwovo. Ahemombyryva jate rũi Tupana'ga omombe'u. 24 Nhande mombyryvag̃wama ga omombe'u no. A'ereki nhande xajiko ga rehe no – kiroki ga ombogwera nhandepojykaharete'ga Jesus'ga gamanoa hugwi. 25 Okwava'eg̃uka na'ẽ Jesus'ga yvyakotyve'g̃a po pe ga momanomouka nhanderekote'varuhua rehe. Aerẽ Tupana'ga ga mbogweravi tomombyry ti ga g̃a javo nhande ve.

5

Pepyry pe, ei Tupana'ga

1 Nhande jikoga g̃waramo ga rehe Tupana'ga e'i nhande ve: “Pepyry hete pe,” ei ga. Nurã nhandepy'a rukatui Tupana'ga rehe. A'ereki Jesus Cristo'ga nhandepojykaharete'ga omano nhanderekote'varuhua momboa nhande hugwi. 2 Nhande jikogame ga rehe Cristo'ga ikwahavukahetei nhande ve Tupana'ga remimombyryva. A'ereki Tupana'ga omombyry nhande ve jipi. Nhanderory hete nhande no. A'ereki nhande xa'e: Tupana'ga ruvihavuhuhetea rupi po ti nhande rekoi nehẽ. 3 Nahã no, nhanderory nhande mbatera rahya rehe no. A'ereki hahyrame nhande ve xanhimboita nhande nhanenhimomiranama. 4 A'ero Tupana'ga ei nhande ve: “Pepyry tuhẽ pe penhimomiranama.” Ikwahavame Tupana'ga nhi'ig̃a koji'i nhande ei a'ero: Aerẽ po ti nhande rekoi Tupana'ga ruvihavuhuhetea rupi nehẽ. 5 A'ea erame nhande ndiroviatehei. A'ereki Tupana'ga py'a ja ko nhande. Tupana'ga ombuhu gwa'uva nhande pyri. Gara'uva okwahavuka nhande ve Tupana'ga remiarõa a'ero.

6 Nhande niandepopoakari nhanenhimbopiro'yavo nhanderekote'varuhua hugwi ikwehe. Aerẽ Tupana'ga ei raikwehe: “Kirog̃we oho japiavo. Kirog̃we po ti Cristo'ga manoi okote'varuhuve'g̃a ndepyga nehẽ,” ei ga. A'ero Cristo'ga manoi tuhẽ nhande repyga raikwehe. 7 Nhanderovai jate nhande niamanoi te ojipe'g̃a ndepyga okokatuve'g̃a ndepyga vehevi. Nhande ndia'ei gwerevi: “Amano po ti ji pyryheteve'ga repyga.” 8 Tupana'ga ki a'e te nhande atyvi. Ga nhande arõ hete. Gwepiuka ga g̃wemiarõa gwa'yra'ga momanorame. A'ereki nhande rekote'varuhurame Cristo'ga omano nhande repyga.

9 Cristo'ga manoro g̃waramo Tupana'ga ei nhande ve kiro: “Pepyry pe.” A'ero po ti na tuhẽ nehẽ no. Nhande mombyryva g̃waramo po ti Cristo'ga nhande mbopiro'yi Tupana'ga monha'nga hugwi. A'ero po ti Tupana'ga nonhimonha'ngaa'javi nhanderekote'varuhuagwera rehe nhande mondove'ỹ hahyva'ea ruvihava pype nhande manorame nehẽ. 10 Nhande xako te'varuhu ypy Tupana'ga pe. Emo Cristo'ga manoro g̃waramo Tupana'ga ojirekokatuuka nhande ve. A'ero po ti na tuhẽ nehẽ no. Tupana'ga ojirekokatuuka nhande ve kiro. A'ero po ti Cristo'ga okojiro g̃waramo nhande rerekokatui nehẽ no. 11 Nahã no, nhanderory hete nhande Tupana'ga rehe no. A'ereki Jesus Cristo'ga nhandepojykaharete'ga gwerekokatuuka Tupana'ga kiro nhande ve.

Adãova'ea reaporog̃itaagwera ikwahy nhande rehe

12 Nahã a'ero. Adãova'ea oko te'varuhu ypy yvya koty hako. Nurã ahe manoi. Nahã yvyakotyve'g̃a manombavi okote'varuhupava g̃waramo. 13 Moisésva'ea remimbo'ea renonde yvyakotyva'ea oko te'varuhu pa. Emo Tupana'ga nde'i ahe ve: “Pe napehendukatui Moisésva'ea remimbo'eagwera.” A'ereki Moisésva'ea nombo'ei ve ahe. 14 Emo a'ea rupi Moisésva'ea remimbo'ea renonde ahe manomanombavi Adãova'ea py'rovova'ea. Adãova'ea nonhi'ĩpo'rui Tupana'ga okote'varuhuavo. Adãova'ea rekote'varuhua atyvi reki jarava'ea rekote'varuhua novĩa. Emo ahe omanomanomba a'ea rupi.

Cristo'ga reaporog̃ita ikwahy tuhẽ nhande rehe

Adãova'ea reaporog̃ita ikwahy nhande rehe. A'ea nhande mbo'e aerẽve'ga rehe Cristo'ga rehe. A'ereki Cristo'ga reaporog̃ita ikwahy jitehe nhande rehe no. 15 Emo ojoatyvi reki Adãova'ea Cristo'ga pavẽi. A'ereki Adãova'ea oko te'varuhu. Cristo'ga ki a'e te pyry nhande ve. Adãova'ea ojipejiva'ea oko te'varuhu. A'ero nhandere'yjuhua rekote'varuhui nhanemanomanomo. Tupana'ga ki a'e te omombyry nhande ve. A'ereki ga nhandere'yjuhua mombyrymbyryvuka Jesus Cristo'ga pe ojipejive'ga pe. Jesus Cristo'ga reaporog̃ita ikwahy tuhẽ nhande rehe a'ero ga imombyryvame nhande ve. 16 Ojoatyvi tuhẽ Adãova'ea Tupana'ga pavẽi. Adãova'ea rekote'varuhurẽ Tupana'ga ei ahe ve: “Ereko te'varuhu nde.” A'ero ga ei nhande ve nhaporemo: “Peko te'varuhu pe.” Emo nhandere'yjuhua rekote'varuhurẽ Tupana'ga ei reki nhande ve: “Pepyry hete pe.” A'ereki ga omombyry tehe nhande ve. 17 Nhande xamanomanomba ojipejiva'ea rekote'varuhuro g̃waramo. Emo ojipejive'ga pyryva Jesus Cristo'ga pyryva ikwahy tuhẽ nhande rehe nhande mbohuvihavuhuavo. A'ereki nhande jikogame ga rehe Tupana'ga omombyry hete nhande ve. Igwete ga nhande mombyryvi. A'ero Jesus Cristo'ga nhande mbohuvihavuhui a.

18 Adãova'ea rekote'varuhuro g̃waramo Tupana'ga ei nhande ve: “Peko te'varuhu pa pe yvyakotyva'ero.” Emo Cristo'ga opyryva g̃waramo omano nhande repyga. Nahã ga nhande mbopiro'yi nhanderekote'varuhua hugwi nhande mongoheteavo. 19 Adãova'ea nohendukatui Tupana'ga nhi'ig̃a. A'ero nhande rekote'varuhupavi kiromo. Jesus Cristo'ga ki a'e te g̃wendu katu Tupana'ga nhi'ig̃a. A'ero Cristo'ga nhandere'yjuhua mombyryvi kiromo.

20 Tupana'ga okwatijaruka onhi'ig̃a Moisésva'ea pe hako tokwaha ti g̃a okote'varuhua javo. Ikwahavame Tupana'ga nhi'ig̃a koji'i tehe g̃a ndekote'varuhui jipi. Emo g̃a ndekote'varuhuheterame Tupana'ga imombyryhetehetei g̃a pe. 21 Nahã ji ei a'ero. Nhanderekote'varuhua ikwahy nhande rehe nhanemanoag̃wama nhande mondovouka hahyva'ea ruvihava pype. Emo Tupana'ga remimombyryva ikwahy jitehe nhande rehe no. A'ereki Tupana'ga nhande mombyry hete. A'ero po ti ga nhande mongoukari ojipyri nehẽ. Jesus Cristo'ga pe nhandepojykaharete'ga pe po ti ga nhande mongoukari yvagi pe avuirama nehẽ.

6

Nhandepiro'y nhande nhanderekote'varuhua hugwi

1 Marã po ti a'ero nehẽ? Pe'ji po pe: “Xako te'vate'varuhu po nhande hamo. A'ero po ti koji'i Tupana'ga imombyrymbyryhetei nhande ve nehẽ,” pe'ji tehe po pe a. 2 Na rũi, a'e ji. Kiroki ahe omano – ahe ndokote'varuhua'javi. Ahe javijitehe po nhande ndiakote'varuhua'javi hamo. 3 Ndapekwahavi pe naerũ? Cristo'ga omano tambopiro'y g̃a g̃andekote'varuhua hugwi javo. Nhanenhimobatizaukarame Cristo'gareheva'ero nhande ei a'ero: “Cristo'ga nhande mbopiro'y nhanderekote'varuhua hugwi omanorame,” xa'e nhande. 4 Cristo'ga manorame g̃a ga tymi a'iti ahe omano javo. Nhanenhimobatizaukarame nhande ei: “A'iti Cristo'ga nhande mbopiro'yi nhanderekote'varuhua hugwi omanorame,” xa'e nhande. Cristo'ga nhande mbopiro'yi nhanderekote'varuhua hugwi taheaporog̃ita pyahu ti g̃a javo. Tupana'ga nhanderuvete'ga opopoakahetero g̃waramo Cristo'ga mbogwera gamanoa hugwi ga mongopyahuavo. Nahã po nhanderekoag̃wama ipyahuro nohõ hamo.

5 Cristo'gareheva'ero nhande rekoi nhandejikoty'a ga pavẽi. Nurã Cristo'ga manoro g̃waramo nhande ei xakote'varuhua'javyme ti javo. Na jitehe gareheva'ero nhande reaporog̃itapyahuro gambogwerava g̃waramo. 6 A'ero nhande ei: Omanorame yva rehe Cristo'ga imombigi nhandereaporog̃itaymyana tipopoakara'javyme ti g̃andekote'varuhua g̃a ndehe javo. “Tipiro'y ti g̃a jugwi,” ei ga. 7 A'ereki omanorame ahe ipiro'y okote'varuhua hugwi. Ahe javijitehe po nhande piro'yramo nhanderekote'varuhua hugwi Cristo'ga manorame.

8 Cristo'gareheva'ero nhande piro'yramo nhanderekote'varuhua hugwi Cristo'ga manoro g̃waramo. Nurã nhande ei no: Cristo'gareheva'ero po ti nhande reaporog̃itapyahuro ga rekojiro g̃waramo. 9 A'ereki Cristo'ga okwera omanoa hugwi. Nomanoa'javi po ti ga nehẽ. Gamanoa po ti ndopojykaukara'javi ga nehẽ. 10-11 Nhanderekote'varuhua rerekovo Cristo'ga manoi ojipeji. Omanoro g̃waramo ga ndogwerekoa'javi nhanderekote'varuhua a'ero. A'ereki ga omano hete jugwi. Pe'ji ti a'ero: “Cristo'gareheva'ero g̃waramo xakote'varuhua'javyme ti nhande,” pe'ji ti. Ag̃wamo reki Cristo'ga rekoi Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe. Pe'ji ti a'ero: “Na jitehe nhande xako Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe Jesus Cristo'gareheva'ero g̃waramo,” pe'ji ti.

12 Tipopoakaryme ti pe ndehe pendekote'varuhua tapekoyme ti penhimimbotate'varuhua rehe nehẽ. 13 Tapenhikwava'eg̃i ti pejeaporog̃itate'varuhua pe pejikote'varuhuavo. Ymya pe ndeaporog̃itate'varuhuro jipi. Ag̃wamo ki pe a'e te pe ndeaporog̃itapyahuro. Penhikwava'ẽ ti Tupana'ga pe a'ero xako katu ti javo. 14 Pendekote'varuhua ti tapepojykapavyme pe nderekovo a'ero. A'ereki Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi rũi pe peko kiro. Ag̃wamo ki pe a'e te peko Tupana'ga remimombyryva rupi. A'ereki Tupana'ga omombyry pe me pe mbopiro'yavo pendekote'varuhua hugwi.

Xanhikwava'ẽ ti Tupana'ga pe

15 Pe'ji po pe ji ve a'ero: “Marã naerũ? A'iti nhande rekoi Tupana'ga remimombyryva rupi kiro. Nhanderekoa'jave'ymame Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi xako te'varuhu naerũ?” pe'ji tehe po pe ji ve. Na rũi te! a'e ji. 16 Ndapekwahavi pe naerũ? Nahã a'ero. Po pe ei ojipe'ga pe: “Anhikwava'ẽ ji nde ve neremimbotarimova'ea rehe ji tako javo.” Pe'erame a'ea garemimbotarimova'ea rehe tuhẽ po pe ndekoi a'ero pejipiro'ye'ymamo ga hugwi. Na jitehe penhikwava'eg̃ame pejeaporog̃itate'varuhua pe po pe ndapepiro'yi pejikote'varuhua hugwi. A'ero pemanorame po ti pe hoi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ. Penhikwava'eg̃ame Tupana'ga pe garemimbotarimova'ea rehe tuhẽ po pe ndekoi. A'ero po ti ga pe mombyryvi nehẽ.

17 Ymya pe ndapepiro'yi pejikote'varuhua hugwi raikwehe. Aerẽ reki pe hendukatuhetei penhimbo'ea. Nurã ji ei kiro Tupana'ga pe: “Ndepyry hete nde g̃a mboheaporog̃itapyahuavo.” 18 Tupana'ga pe mbopiro'y pendekote'varuhua hugwi. Igwete pe nhikwava'eg̃i ga pe pejikokatuavo.

19 A'ea ji imombe'ukatui pe me tonhimimyme ti pe me javo. A'ereki pe ndapekwahakatui a. Ymya pe nhikwava'eg̃i pejeaporog̃itate'varuhua pe xako te'varuhu javo. “Xako te'vate'varuhu paravuhu ti,” pe'e pe raikwehe. Ag̃wamo ti penhikwava'ẽ Tupana'ga pe xako katu javo. Pe'ji ti: “Xako katu kiro Tupana'gareheva'ero.”

20 Ymya pepiro'ye'ymame pejikote'varuhua hugwi pe ndapekokatui. 21 Ndapyryva'uvi reki pe me pe ndekote'varuhurame raikwehe. Ag̃wamo pe ndapepoyjayjaruhui pejikote'varuhuagwera rehe. Aherekote'varuhua po ahemondoag̃wama hahyva'ea ruvihava pype. 22 Emo Tupana'ga pe mbopiro'y kiro pendekote'varuhua hugwi pe mongovo ojiheva'ero. Pyry tuhẽ pe me pe ndekorame Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe. A'ea po ti pehoag̃wama yvagi pe nehẽ. Pevo po ti pe ndekoi Tupana'ga pyri avuirama nehẽ. 23 Aherekote'varuhuagwera kwepykava ko hahyva'ea ruvihava pype. Emo Tupana'ga omombyry tehe nhande ve. Nhande mongo po ti ga ojipyri yvagi pe avuirama nehẽ. A'ereki nhande xajikoty'a Jesus Cristo'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi.

7

Nhandepiro'y nhande aheremimbo'eagwera hugwi

1 Nhiirũ, pekwaha pe nhanemog̃ita. Tihendu katu nhande morog̃ita nhandekovo jipi. Nhanemanorame reki nhandepiro'yro jugwi. A'ea pe pekwaha pa no. 2 Nahã kunhangwera'g̃a pe a'ero hembirekove'g̃a pe. G̃anembireko'g̃a manoe'ymame morog̃ita e'i g̃a pe topohiryme ti g̃a g̃wembireko'g̃a hugwi. G̃anembireko'g̃a manorame kunhangwera'g̃a piro'yro jugwi. 3 Po hẽarembireko'ga manoe'ymame hẽa ojipe'ga rerekovo, a'ero po nhande ei hẽa pe: Ite'varuhu hẽa ojipe'ga rerekovo. Po hẽarembirekova'ea manorẽ hẽa ojipe'ga rerekoi, a'ero morog̃ita nde'i hẽa pe hẽa ga rerekorame. A'ereki hẽa ipiro'y a'ea hugwi.

4 Na jitehe pe pepiro'y Moisésva'ea remimbo'eagwera hugwi Cristo'ga manoro g̃waramo. Kiro pe peko Cristo'ga reheva'ero – gaha ko Tupana'ga ombogwera gamanoa hugwi. Cristo'gareheva'ero xako katu Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe nhandekovo jipi. 5 Ymya nhande rekouhui nhanenhimimbotarimova'ea rehe ikwehe. A'ero Moisésva'ea remimbo'eagwera i'ei nhande ve novĩa: “Tapekote'varuhui ti.” Hendukatue'yma reki koji'i nhande rekote'varuhupotaruhui. Nhanderekote'varuhua po nhanemondoag̃wama hahyva'ea ruvihava pype novĩa. 6 Ymya nhande ei: “Tihendu katu ti Moisésva'ea remimbo'eagwera aherembikwatijara. Nahã nhande nhimombyryvi Tupana'ga pe,” xa'e nhande ikwehe novĩa. Emo nhande ndia'ea'javi a'ea kiro. A'ereki Tupana'ga nhande mbopiro'yi Moisésva'ea remimbo'eagwera hugwi. Ag̃wamo nhande rekoi tuhẽ Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe. A'ereki Tupana'ga ra'uva nhande mboheaporog̃ita pyahu.

Aheremimbo'eagwera okwahavuka nhanderekote'varuhua

7 Marã a'ero? Pe'ji po pe: “Ite'varuhu Moisésva'ea remimbo'eagwera naerũ?” Na rũi, a'e ji pe me. Aheremimbo'eagwera okwahavuka reki ji ve jirekote'varuhua. A'ereki e'i: “Tapepotaruhui ti ojipe'g̃a mbatera,” e'i aheremimbo'eagwera nhande ve. A'ero ji ei: Ako te'varuhu reki ji Tupana'ga pe ji ipotaruhurame g̃ambatera. Aheremimbo'eagwera i'ee'ymame po ji ndakwahavi a'ea hamo. 8 A'ereki: “Tapepotaruhui ti g̃ambatera,” e'i. Ikwahavame reki a'ea koji'i tehe reki ji ipotaparavuhui jirekote'varuhuro g̃waramo. Herekoe'ymame aheremimbo'eagwera po ndiukwahavi nhanderekote'varuhua hamo. 9 Ymya ikwahakatue'ymame aheremimbo'eagwera ji etehei: “Jipyry hete ji.” Ikwahaveterame aheremimbo'eagwera a'e te ji rekote'varuhupotari tuhẽ reki. 10 “Nhimanorame po ti ji hoi hahyva'ea ruvihava pype a'ero nehẽ,” a'e ji.

Ymya Tupana'ga ei Moisésva'ea pe hako: “Embo'e ti g̃a nhinhi'ig̃a rehe,” ei ga. “Hendukaturame neremimbo'ea po ti g̃a ndekoi ji pyri nehẽ,” ei Tupana'ga ahe ve novĩa. Emo ji ikwahavame aheremimbo'eagwera ji a'e: “Aho po ti ji hahyva'ea ruvihava pype a'ero nehẽ,” a'e ji jijive. 11 Jirekote'varuhuro g̃waramo ji nhimoandyandyi na'ẽ. Aheremimbo'eagwera e'irame tapekote'varuhui javo koji'i tehe reki ji ako te'varuhu pota a'ero. Nahã jirekote'varuhua po nhimondoag̃wama hahyva'ea ruvihava pype novĩa.

12 Pyry hete reki Moisésva'ea remimbo'eagwera. A'ereki Tupana'ga ahe mbo'eukari onhi'ig̃a rehe Moisésva'ea pe. Aheremimbo'eagwera okokatukwahavuka pa nhande ve. 13 Ji nda'ei reki aheremimbo'eagwera pe: Pyryheteva'ea po nhimondoag̃wama hahyva'ea ruvihava pype novĩa. Ji nda'ei tuhẽ a'ea. Nahã ji ei: Jirekote'varuhua po nhimondoag̃wama hahyva'ea ruvihava pype novĩa, a'e ji. Aheremimbo'eagwera pyryheteva'ea e'i nhande ve: “Peko katu ti,” e'i. Jirekote'varuhuro g̃waramo tegwete reki jirekokatuhava a. A'ero ji ei: Aho po ti ji hahyva'ea ruvihava pype nehẽ, a'e ji. Jirekote'varuhua ji mbo'e reki hendukatuukare'yma ji ve pyryheteva'ea. Jukwaha reki a'ero. Ite'varuhu ko jirekote'varuhua a. Ikwahavame aheremimbo'eagwera a'ero nhande nhimombaragwahavi nhanderekote'varuhua rehe ite'varuhu hete javo jupe.

Ako katu pota ji novĩa, ei Paulova'ea

14 Tupana'ga nhande mbo'euka Moisésva'ea pe hako toko ti g̃a nhiremimbotarimova'ea rehe javo. Emo yvyakotyva'ero ji ako nhiremimbotarimova'ea rehe. A'ero ji ndajipiro'yi tuhẽ jirekote'varuhua hugwi. 15 Marã ji rekoi naerũ? a'e ji jitekovo. A'ereki jirekokatupotarame ji ndakokatui tuhẽ. Ji rekote'varuhupotare'ymame ji rekote'varuhui tuhẽ. 16 Po ji rekote'varuhui jirekote'varuhupotare'ymame, a'ero po ji ei: Pyry tuhẽ Moisésva'ea remimbo'eagwera tapekote'varuhui ti javo. 17 Ji rũi reki anhimongo te'varuhu. Jite'varuhua jipy'a pe ji mongo te'varuhu. 18 Ji ako katu pota novĩa. Emo tegwete reki jirekokatuhava. Nurã ji nhimombaragwahahetei jipyryve'yma rehe jipy'a pe. 19 Jirekokatupotarame ji ndakokatui reki. Ji rekote'varuhupotare'ymame ji rekote'varuhui reki. 20 Po ji rekote'varuhui jirekote'varuhupotare'ymame, a'ero po ji rũi anhimongo te'varuhu. Jite'varuhua jipy'a pe ji mongo te'varuhu.

21 Nahã ji ve a'ero jipi. Ji ako katu pota novĩa. Emo ji akote'varuhue'ymi reki. 22 Jireaporog̃ita pe ji rekoi Tupana'ga remimbo'ea rehe novĩa. 23 Emo ji anhimombaragwaha jireaporog̃itate'varuhua rehe no. A'ea gwovahoguhu jireaporog̃itapyryva jipi. Tegwete a'ero jirekokatuhava. A'ereki jireaporog̃itate'varuhua nanhimbopiro'yi jirekote'varuhua hugwi. 24 Ndavy'ari hete ji a'ero! Ma'g̃a po ti ji mbopiro'yi jirekote'varuhua hugwi? a'e ji. A'ereki a'ea nhimondoag̃wama hahyva'ea ruvihava pype. 25 Tupana'ga jate, a'e ji. Gaha ji mbopiro'yuka jugwi Jesus Cristo'ga pe nhandepojykaharete'ga pe. Pyry hete Tupana'ga ji ve.

Nahã ji rekoi a'ero. A'e ko ji novĩa: Jihi tako Tupana'ga remimbo'ea rupi. Emo jireaporog̃itate'varuhuro g̃waramo ji rekote'varuhui.

8

Tupana'ga ra'uva ojikoty'a nhande pavẽi

1 Jesus Cristo'ga pavẽi nhandekovo g̃waramo Tupana'ga nde'i kiro nhande ve: “Peho po ti pe hahyva'ea ruvihava pype nehẽ.” Nde'i ga kiro nhande ve. 2 A'ereki Tupana'ga ra'uva ji mbopiro'yi jirekote'varuhua hugwi. A'ero ji ndahoa'javi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ. Tupana'ga ra'uva jitehe nhande mboheaporog̃ita pyahu Jesus Cristo'ga pavẽi nhandekovo g̃waramo. 3-4 Moisésva'ea remimbo'eagwera e'i nhande ve novĩa: “Peko katu ti.” Emo nhande ndiakokatui reki nhandereaporog̃itate'varuhuro g̃waramo. Aheremimbo'eagwera rendukatua nianemongokatui. Tupana'ga reki nhande mongokatuuka. Ga ombuhuruka gwa'yra'ga yvya koty raikwehe. Nhande ja gara'yra'ga rekoi yvyakotyva'ero okote'varuhuve'g̃a ja novĩa. Emo ga ndokote'varuhui'i'i okokatuavo. A'ero Tupana'ga Cristo'ga momanoi nhandereaporog̃itate'varuhua rehe tamombo yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi javo. Nahã ga nhande mbopiro'yi nhanderekote'varuhua hugwi toko katu ti g̃a javo. “Ombopiro'yrame g̃andekote'varuhua hugwi po ti g̃a hendukatui Moisésva'ea remimbo'eagwera nehẽ aherekokatua mombe'uhava,” ei Tupana'ga. A'ereki nhande ndiakoi kiro nhaneremimbotarimova'ea rehe. Tupana'ga ra'uva remimbotarimova'ea rehe jate nhande rekoi a.

5 Kiroki g̃a oko g̃wemimbotarimova'ea rehe – g̃wemimbotara rehe g̃a ndeaporog̃itae'ymi. Kiroki g̃a oko Tupana'ga ra'uva remimbotarimova'ea rehe – gara'uva remimbotara rehe g̃a ndeaporog̃itae'ymi. 6 Gweaporog̃itarame g̃wemimbotara rehe jipi po ti g̃a hoi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ. Gweaporog̃itarame Tupana'ga ra'uva remimbotara rehe jipi g̃a ndekopyahui. Onog̃atu g̃apy'a. Aerẽ po ti g̃a ndekoi Tupana'ga pyri avuirama nehẽ no. 7 Gweaporog̃itarame g̃wemimbotara rehe jipi g̃a ndokoi Tupana'ga rehe a'ero. G̃a nohendukatui ganhi'ig̃a. A'ereki tegwete g̃a pe garendukatuhava. 8 G̃a ndekorame g̃wemimbotarimova'ea rehe jipi tegwete Tupana'ga nhimohema g̃a ndehe.

9 Oro pe, po Tupana'ga ra'uva jikoty'ari pe pavẽi, a'ero po pe ndapekoi penhimimbotarimova'ea rehe jipi. Tupana'ga ra'uva remimbotarimova'ea rehe po pe ndekoi jipi. Cristo'ga ra'uva jikoty'are'ymame g̃a pavẽi po g̃a Cristo'gareheve'g̃a rũi. 10 Pendekote'varuhuro g̃waramo po ti penda'oa manoi nehẽ novĩa. Po Cristo'ga jikoty'ari pe pavẽi a'ero po penda'uva rekopyahui. A'ereki Tupana'ga pe mombyry pe nderekovo. 11 Tupana'ga ra'uva Jesus Cristo'ga mbogwera gamanoa hugwi raikwehe. Po gara'uva jikoty'ari pe pavẽi, a'ero po ti Tupana'ga jitehe penda'oa mbogweravukari gwa'uva pe nehẽ pemanoa hugwi nehẽ. A'ereki gara'uva ojikoty'a pe pavẽi.

12 Nhiirũ, nahã po nhande rekoi a'ero hamo. Xako po nhande Tupana'ga ra'uva remimbotarimova'ea rehe hamo. Ndiakoa'javi po nhande nhanenhimimbotarimova'ea rehe hamo. 13 Pe ndekorame penhimimbotarimova'ea rehe po ti pe hoi hahyva'ea ruvihava pype a'ero nehẽ. Pe'ji po pe hamo: “Tupana'ga ra'uva nhande pokoga g̃waramo po ti nhande pohiri nhanderekote'varuhua hugwi.” Po pe ei a'ea, a'ero po pe ndekopyahui. 14 Kiroki g̃a ombopogwe Tupana'ga ra'uva – g̃ahã Tupana'ga ra'yramo oko. 15 Ymya pe ndapepiro'yi pejikyhyjia hugwi raikwehe. Emo Tupana'ga ra'uva urame pe pyri pe mbopiro'yi jugwi. Nurã pe ndapekyhyjia'javi kiro. Gara'uva pe mongo Tupana'ga ra'yramo pe mbo'eavo. Nurã nhande ei Apĩ nhanderuvete'ga pe Tupana'ga pe. 16 Nhande ko Tupana'ga ra'yramo, xa'e nhande. “Pohi tuhẽ pe'ji,” e'i Tupana'ga ra'uva nhande ve no. 17 Gwa'yra g̃waramo po ti Tupana'ga imbuhuri pyryva'ea nhande ve nehẽ. Jesus Cristo'ga pavẽi po ti nhande herekoi pyryva'ea nehẽ. A'ereki ga pavẽi nhande xako. Hahy ga pe ga ruvame yvya koty. A'ero hahy nhande ve no. Po nhande ikwahavi hahya kiro Cristo'ga pavẽi, a'ero po ti ga imbuhurukari gwuvihavuhua nhande ve nehẽ no.

Pyry hete po ti nhande ve nehẽ

18 Ag̃wamo nhande ikwahavi hahya. Aerẽ po ti Tupana'ga ikwahavukari gwuvihavuhuhetea nhande ve nehẽ. A'ero ji ei: Hahy'i reki kiro nhande ve. Emo po ti pyry hete hete tuhẽ nhande ve nehẽ Tupana'ga ikwahavukarame gwuvihavuhuhetea nhande ve nehẽ. 19 Tupana'ga po ti gwa'yra'g̃a nduvihavuhua mboukwahahetei nehẽ no. Nurã yvagipeva'ea yvyakotyva'ea Tupana'ga rembiapoa nhaporemo e'i kiro: “Tupana'ga po ti tomboukwaha tuhẽ gwa'yra'g̃a nduvihavuhua nehẽ,” e'i. “A'ea nhande tipota hete,” e'i pa Tupana'ga rembiapoa. 20-21 A'ereki Tupana'ga ombote'varuhu g̃wembiapoa ahe rekote'varuhurame hako. Garembiapoa remimbotarimova'ea rehe rũi Tupana'ga ombote'varuhu. G̃wemimbotarimo ga ombote'varuhu a'ea novĩa. Emo ga e'i: “Aerẽ po ti nhirembiapoa ipiro'yro ijuga hugwi nehẽ,” ei Tupana'ga. “Jira'yra'g̃a piro'yrame po ti pyryhetero g̃a pe nehẽ,” ei ga. “Na jitehe po ti pyryvamo nhirembiapoa pe nhaporemo opiro'yrame nehẽ no,” ei Tupana'ga hako.

22 Tikwaha nhande tiruahũa jupe kiro. Kunhangwera'g̃a pe tiruahũ no gwa'yra'g̃a mbo'ag̃werĩrame. A'ereki hahy pa g̃a pe. Na jitehe Tupana'ga rembiapoa pe nhaporemo kiromo jate vehevi tiruahũramo. 23 Garembiapoa pe jate rũi reki tiruahũ. Nhande ve na jitehe hahypavamo kiro no. Igwete nhande ei tiruahũ kiro nhande ve javo. Emo po ti Tupana'ga nhande mboukwahavi gwa'yramo nehẽ. Ombopiro'y po ti ga nhandera'oa ite'varuhuva'ea hugwi. A'ea nhande tipotarahi imboha'uva. Tupana'ga omombyryvypy nhande ve gwa'uva mbuhua nhande pyri ikwehe. A'ero nhande ei: Aerẽ po ti Tupana'ga imombyryva'javi nhande ve nehẽ, xa'e nhande. 24 Nhandejikogame Jesus'ga rehe nhande ei ikwehe: “Aerẽ po ti Tupana'ga imbuhuri nhandera'opyahua nhande ve a'ero nehẽ,” xa'e nhande. Po ga imbuhuripei nhande ve, a'ero po nhande ndia'ei: “Ombuhu po ti ga nhande ve nehẽ.” A'ereki ga ombuhuripe. 25 Emo herekoe'ymame nhande xa'e: “Aerẽ po ti nhande herekoi nehẽ.” Imboha'uva g̃waramo nhande nhimomiranami hahya pe a'ero.

26 Nhande nhimomiraname'ymame Tupana'ga ra'uva nhande pokogi no. Nhande ndikwahavi nhanenhi'ig̃ame Tupana'ga pe marã po ti ji ei ga pe javo. Tupana'ga ra'uva ki a'e te onhi'ĩ Tupana'ga pe gareheve'g̃a ndepyga. Inhi'ig̃a ko ahepytuhemahivuhua ja. Nhande nimombe'ukwahavi a'ea. 27 Tupana'ga ki a'e te okwaha. Ga okwaha nhandereaporog̃ita. Ga okwaha gwa'uva nhi'ig̃a no a'ea pe jira'uva ei javo. A'ereki Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe gara'uva rekoi onhi'ig̃ame ga pe nhande repyga.

28 Nhande xako hete Tupana'ga rehe. A'ero Tupana'ga nhande pokogi mbatera rahya mombyrypava nhande ve. Ojikwe vehevi ga ei nhande ve: “Pe ko jireheva'ea tapeko ti nhiremimbotarimova'ea rehe,” ei Tupana'ga. 29 A'ereki ymya Tupana'ga nhande mo'emo'ẽ ojive. “G̃a po ti jireheva'ero,” ei ga, “jira'yra'ga ja ti g̃a toko javo,” ei Tupana'ga hako. “He'yjuhu po ti g̃a gairũramo onhimongyavo nehẽ,” ei ga. “Jira'yra'ga ja po ti g̃a ndekoi g̃anduvihavuhuhetero ti ga toko nehẽ,” ei Tupana'ga hako. 30 Ymya Tupana'ga ei a'ero toko ti g̃a jireheva'ero javo. A'ero ga ei jireheve'g̃a nhande ve. A'ero ga nhande mombyryvi nhande rerekovo. A'ero ga ei: “Gwereko po ti g̃a jiruvihavuhua ji pavẽi nehẽ no,” ei Tupana'ga nhande mombe'gwovo.

Tupana'ga py'a ja ko nhande

31 Nahã a'ero. Tupana'ga nhande repygame nianemovahĩhavi a'ero. 32 Tupana'ga nhande repyga nokate'ymi gwa'yra'ga rehe. A'ereki ga nde'i gwa'yra'ga pe: “Terehoi ti emanomo g̃a ndepyga,” nde'i ga. Ga gwa'yra'ga mbuhuruka tuhẽ reki yvya koty tomano ti ga g̃a ndepypava javo. Gwa'yra'ga ga ombuhuruka nhande pyri raikwehe. Ombuhu pa po ti ga pyryva'ea nhande ve a'ero nehẽ. 33 Tupana'ga e'i nhande ve g̃wemimo'ẽharamo: “Pepyry hete pe kiro,” ei ga. Nimbojahavi nhande ve a'ero. 34 Nda'ekavi nhande ve pejeaporog̃ita te'varuhu pe javo. Jesus Cristo'ga nde'i a'ea nhande ve. A'ereki ga omano nhande repyga tamombo g̃andekote'varuhua javo. Tupana'ga ga mbogwera reki ga mongovo ojipyri yvagi pe tambohete ti ga javo. Cristo'ga nhande repy kiro onhi'ig̃a Tupana'ga pe a'ero. 35 Cristo'ga nhande arõhetei nhande rerekovo jipi. Nimombikavi Cristo'ga remiarõa. Hahyrame nhande ve ga nhande arõ. Hekoteherame nhandepy'a ga nhande arõ. G̃a ndekote'varuhurame nhande ve Cristo'ga nhande arõ. Ty'ara nhande jukaheterame ga nhande arõ. Nhande herekoe'ymame mbatera ga nhande arõ. Nhande manog̃werĩrame ga nhande arõ. G̃a nhande jukarame ga nhande arõ. Nimombikavi tuhẽ Jesus'ga remiarõa. 36 Aherembikwatijara omombe'u no. Omombe'u ahenhi'ig̃a Tupana'ga pe hako.

“Ore ndereheva'ero g̃waramo

g̃a ore juka pota jipi,” ei ahe.

“Ore ko ovelhas ja g̃a pe

g̃a ore jukapotarame,” ei ahe ikwatija hako.

37 Nhanembovy'are'ỹva'ea nhaporemo ndikwahyi nhande rehe. Xanhimomirana nhande jupe. A'ereki Cristo'ga nhande mbopopoaka nhanenhimomiranama rehe. Ga nhande arõ hete. A'ero koji'i nhande roryroryhetero nhandejikoga ga rehe. 38 A'e hete ji: Nimombikavi Tupana'ga remiarõa. Nhanemanoa nomombigi garemiarõa nhande rehe. Nhanemanoe'yma na jitehe nomombigi. Yvagipeve'g̃a nomombigi nhanearõa. G̃anduvihava'g̃a nomombigi no. Ipopoakave'g̃a nomombigi. Ag̃wamova'ea nomombigi. Aerẽva'ea na jitehe nomombigi. 39 Yvateuhuva'ea nomombigi nhanearõa. Yvyvotaruhupeva'ea nomombigi no. Tupana'ga rembiapoa nhaporemo nomombigi nhanearõa. A'ereki Tupana'ga nianearombigag̃wami tuhẽ. Nhandejikogame Jesus Cristo'ga rehe nhandepojykaharete'ga rehe ga okwahavuka Tupana'ga remiarõa nhande ve.

9

Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a israelitas'g̃a

1 Cristo'gareheva'ero ji nhimombe'ukatui kiro pe me. Ji nanhi'mbei. Tupana'ga ra'uva okwahavuka ji ve jiyvyteri pe nhi'mbee'yma no. 2 Jivy'are'ỹhetea ji imombe'ukatui kiro pe me. A'ereki ji ndavy'ari hete jire'yja'g̃a ndehe judeus'g̃a ndehe g̃a jikoge'ymame Cristo'ga rehe. Ndopigi jirekoveveuhua g̃a ndehe a'ero. 3 A'ereki ji apota hete g̃ajikoga Cristo'ga rehe. Ahepy pota ji g̃a novĩa. Po jire'yja'g̃a jikogi Cristo'ga rehe Cristo'ga pohira g̃waramo ji hugwi hamo, a'ero po ji ipotari Cristo'ga pohira ji hugwi hamo, a'e po ji novĩa. A'ereki ji apotarahivuhu g̃ajikoga ga rehe. 4 G̃a ko Tupana'ga remimo'ẽharamo israelitas'g̃a. Ymya Tupana'ga ei g̃anamonhava'ea pe: “Jira'yramo ko pe ndekoi,” ei ga. Gwepiuka ga gwuvihavuhuhetea ahe ve no. “Nahanahã po ti ji rekoi pe nderekokatuavo nehẽ,” ei ga g̃anamonhava'ea pe. Tupana'ga okwatijaruka onhi'ig̃a Moisésva'ea pe terembo'e ti g̃a javo. Okwahavuka ga g̃anamonhava'ea pe nahã ti ji mbohete javo. Tupana'ga e'i ahe ve no: “Nahanahã po ti ji imombyryvi pe me nehẽ,” ei ga ahe ve. 5 Israelitas'g̃a nemboypya ko Abraãova'ea, Isaqueva'ea, Israelva'ea no. Cristo'ga ko o'a yvya koty israelitaramo no raikwehe. Gaha ko nhanderuvihavuhuhete'ga Tupanamo. Timbohete ti ga avuirama a'ero. Na tuhẽ.

6 Israelitas'g̃a ndokoi reki Cristo'ga rehe. Emo ji nda'ei: “Tupana'ga opirĩa o'eagwera o'erame ahe ve hako tamo'ẽ ti g̃a jijive javo hako.” Ji nda'ei a'ea. A'ereki israelitas'g̃a nhaporemo rũi Tupana'ga omo'ẽ ojive. 7 Ga nomongopavukari Abraãova'ea rymymino'g̃a gwa'yramo no. Tupana'ga e'i Abraãova'ea pe: “Ndera'yra'ga rymymino'g̃a pe jate Isaque'ga rymymino'g̃a pe jate po ti ji ei ndera'yra'g̃a nehẽ,” ei ga ahe ve. 8 Abraãova'ea rymymino'g̃a nhaporemo rũi ko Tupana'ga ra'yra'g̃a a'ero. A'ereki Tupana'ga nomo'embavi g̃a ojive javo g̃a pe. Tupana'ga erame jate g̃a pe g̃a mo'eamo a'ero gara'yramo g̃a ndekoi. 9 Nahã Tupana'ga e'i Abraãova'ea pe a'ero ahera'yrava'ea mombe'gwovo hako.

“Ambota'yruka po ti ji nde ve nerembirekohẽa Sarahẽa nehẽ,” ei Tupana'ga.

“Irũa kwara rupi po ti Sarahẽa gwa'yra'ga mbo'ari a'ero nehẽ ji jivyrame nehẽ,” ei ga Abraãova'ea pe hako.

10 Na jitehe Tupana'ga ei Rebecava'ea pe no nahã po ti penda'yra'g̃a nehẽ javo. Ahera'yrava'ea memei ko nhaneramonhava'ea ra'yrava'ea Isaqueva'ea ra'yrava'ea novĩa. Emo nahã hako. Isaqueva'ea ojay'ro g̃wembirekova'ea pe Rebecava'ea pe. Ojopohe Rebecava'ea ra'yrava'ea dois. Ojopoheva'ea arame Esaúva'ea o'arypy. Kirẽ ahepoheva'ea Jacóva'ea ari no. 11-12 Igwete Tupana'ga ejipei Rebecava'ea pe ahera'yrava'ea mombe'gwovo. Ojopoheva'ea mbo'are'ymame Tupana'ga ei: “O'arypyve'ga po ti oko tehe oirũ'ga pyri nehẽ – kiroki ga aerẽ o'a,” ei Tupana'ga. Tupana'ga e'i jipe aerẽva'ea pe Jacóva'ea pe, ga rehe po ti ji rekoi nehẽ javo. G̃wemimbotarimova'ea rehe Tupana'ga rekoi javo ahe ve. A'ereki ga erame ahe ndojogwero'ari ve. Nurã ahe ndokokatui ve. Ndokote'varuhui ve ahe no. A'ereki ahe ndojogwero'ari ve. Jacóva'ea rekokaturo g̃waramo rũi reki Tupana'ga ei ahe ve a'ero. G̃wemimbotarimo tehe Tupana'ga rekoi javo ahe ve. 13 Nahã ikwatijara e'i Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo:

“ ‘Ako ji Jacóva'ea rehe,’ ei ga.

‘Esaúva'ea rehe a'e te ji ndakoi,’ ei Tupana'ga,” e'i ikwatijara imombe'gwovo.

14 E'i tehe po g̃a Tupana'ga pe a'ero: “Ndapyryvi Tupana'ga,” e tehe po g̃a. “A'ereki jara'g̃a ndehe ga ndokoi. Jara'g̃a ndehe ga oko,” e po g̃a. Nde'i po g̃a a'ea Tupana'ga pe hamo. 15 A'ereki Tupana'ga e'i Moisésva'ea pe hako:

“Ji g̃a porogwetypotarame po ti ji g̃a porogwetygi nehẽ,” ei ga hako.

16 Nahã a'ero. Nhaneremimbotarimo rũi Tupana'ga nhande porogwetygi. Nhande rekokaturo g̃waramo rũi Tupana'ga nhande porogwetygi. G̃wemimbotarimo jate ga nhande porogwetygi. 17 A'ereki ikwatijara e'i Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo. Tupana'ga e'i Faraóva'ea pe hako:

“Oromongouka ji nde g̃anduvihavuhuro

terekwahavuka ti ojipe'g̃a pe jipopoakara,” ei ga.

“Tajikwahavuka ti g̃a pe g̃agwyri pe nhaporemo,” ei Tupana'ga Faraóva'ea pe.

Ikwatijara omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a hako. 18 Nahã a'ero. Tupana'ga g̃a porogwetypotarame g̃a porogwety. Ipotarame g̃a'angare'yma a'ero ga noangarukari tuhẽ g̃a g̃wemimbotarimo okovo g̃waramo.

19 Pe'ji tehe po pe ji ve a'ero: “Po ore noreangari a'ero maraname po Tupana'ga euhui ore ve naerũ? Maraname ga ei: ‘Peko te'varuhu pe peangare'yma’?” pe'ji po pe ji ve. “A'ereki ga tuhẽ oko g̃wemimbotarimo ore angarukare'yma. A'ereki ahe nomovahĩ Tupana'ga remimbotarimova'ea.” Pe'ji tehe po pe ji ve, a'e ji. 20 Ahe nonhi'ig̃ayvari tuhẽ Tupana'ga yvyakotyva'ero, a'e ji. Aherembiapoa nde'i ahe ve: “Maraname nde ji apouhui na?” Aherembiapoa po nde'i a'ea. 21 Kiroki ga oapo nhaetĩtujuga – g̃wemimbotarimo tehe ga oapo a. Opyhy po ga tujuga ru'uma japovo. Jara japorame po ga ei: “Koa po ti ji a'apo katu nehẽ. Pyryheteva'ea po ti ji a'apo nehẽ,” e po ga. Igwete po ga ei no: “Kirẽva'ea po ti ji a'apo jate hembyruera pyvõ. A'ea po ti ji apo'ru jipi,” e po ga. G̃wemimbotarimo tehe ga japoi a'ero.

22 Ga javijitehe nhandeapohara'ga rekoi Tupana'ga rekoi yvyakotyve'g̃a nderekovo. Okwahavuka pota ga onhimboahiva okote'varuhuve'g̃a pe. Okwahavuka pota ga opopoakara g̃a pe no. Ga nonhimbaekwahivi ve okote'varuhuve'g̃a ndehe – kiroki g̃a Tupana'ga monhimboahi ojive. A'ea ko hahyheteag̃wama g̃a pe. 23 Okwahavuka pota ga gwuvihavuhuhetea nhande ve. Tupana'ga nhande porogwety. Igwete ga nhande mombyryvi togwereko ti g̃a jiruvihavuhuhetea ji pavẽi javo. 24 Nhande tuhẽ ga nhande mo'ẽ g̃ahã po ti jireheve'g̃a javo. Judeus'g̃a pe jate rũi ga ei. Judeus'g̃arũive'g̃a pe ga ei no g̃a mo'eamo ojive. Nahã ga nhande mo'emo'ẽi judeus'g̃a hugwi judeus'g̃arũive'g̃a hugwi no. 25 Oséiasva'ea okwatija Tupana'ga nhi'ig̃a a'ea rehe hako. Nahã Tupana'ga ei:

“Kiroki g̃a ag̃wamo jireheve'g̃a rũi

– g̃a pe po ti ji ei aerẽ gwe nehẽ jireheve'g̃a,” ei ga.

“Kiroki g̃a ag̃wamo nhiremiarõhara'g̃a rũi

– g̃a pe po ti ji ei aerẽ gwe nehẽ nhiremiarõhara'g̃a,” ei ga.

26 Oséiasva'ea okwatijara'ja Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo. Nahã Tupana'ga ei:

“A'e ypy ji g̃a pe:

‘Pe ko jireheva'ea rũi’,” ei Tupana'ga.

“Perope ji a'e poa g̃a pe

– pevo jitehe po ti ji ei g̃a pe nehẽ:

‘Pe ko jira'yramo peko kiro.

A'ereki jihi ahe mongo jitekovo’,” ei Tupana'ga g̃a pe.

Nahã Oséiasva'ea omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a ikwatija hako.

27 Isaíasva'ea okwatija israelitas'g̃a mombe'gwovo no. Nahã ahe ei hako:

“He'yjuhu po ti israelitas'g̃a onhimongyavo nehẽ novĩa.

Y'ytig̃a hay'iuhuva'ea javijitehe po ti g̃a ndetauhuro nehẽ novĩa,” ei ahe.

“Emo g̃anembyruera'g̃a jate po ti ga nomomanoukari nehẽ,” ei Isaíasva'ea.

28 A'ereki Tupana'ga e'i: “ ‘Kotihĩ po ti ji epavi he'yjuhuve'g̃a ndeaporog̃ita pe yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita pe nehẽ,’ ei ga,” ei ahe.

29 A'ea pe Isaíasva'ea e'i nhog̃wenonde ikwatija no.

“Ymya Tupana'ga ipopoakaheteve'ga ahere'yjuhua mombapavukari cidade de Sodoma pe cidade de Gomorra pe no hako,” ei ahe.

“Po ga nombokupyri'i'i ahe nhaneremboypyro hamo,

a'ero po nhande papakatukatui ahe javijitehe no,” ei Isaíasva'ea hako.

Israelitas'g̃a nonhimombyryvi reki

30 Nahã ji ei a'ero. Judeus'g̃arũive'g̃a nde'i ojohupe: “Marã po ti nhande nhimombyryvi nehẽ?” nde'i g̃a. Tupana'ga reki omombyry g̃a. A'ereki g̃a ojiko ga rehe. 31 Israelitas'g̃a ki a'e te nahã e'i tehe ojohupe: “Marã po ti nhande rekoi nhanenhimombyryva nehẽ?” ei g̃a. “Nahã ti nhande xako. Tihendu katu ti nhanembo'ea, a'ero po ti Tupana'ga ei nhande ve nehẽ: ‘Pepyry hete pe’.” E'iteheuhu ko g̃a. 32 A'ereki g̃a e'i: “Nhande tuhẽ po ti xanhimombyry nehẽ.” G̃a ndojikogi Cristo'ga rehe. Cristo'ga e'i g̃a pe: “Pejiko ti ji rehe.” A'ero g̃a nhimboahivi ga pe ojikopotare'yma g̃waramo ga rehe. Itauhua ko ahe mbo'a ahe nog̃a ahe monhimboahiva. Ita javijitehe ko Cristo'ga judeus'g̃a monhimboahivuhui g̃a monhimonha'ngavo. 33 Ikwatijara omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a Cristo'ga mombe'urame ita javijitehe ko ga javo. A'ereki ikwatijara e'i Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo:

“ ‘Pehendu katu ti nhinhi'ig̃a.

Onga apohara'ga omondo ita inog̃a.

A'ea reki g̃a mbo'a g̃a nog̃a g̃a monhimboahiva g̃a mbopoyjayjare'yma g̃a mongovo,’ ei ga.

‘Na jitehe ji ga mondoi cidade de Sião pe ga nog̃a judeus'g̃a pyteri pe.

Ita javijitehe ga g̃a monhimboahivuhui g̃a monhimonha'ngavo g̃a mbopoyjayjare'yma,’ ei ga.

‘Emo ojikogame ga rehe po ti g̃a ndipoyjayjare'ymuhũi nehẽ,’ ei ga,” e'i ikwatijara.

A'ereki ikwatijara omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a Cristo'ga mombe'urame ga ko ita javijitehe javo.

10

1 Nhiirũ, anhi'ĩ hete ji Tupana'ga pe jire'yja'g̃a ndepyga judeus'g̃a ndepyga tojiko ti g̃a Cristo'ga rehe javo. A'ereki ji apota hete g̃ajikoga ga rehe. 2 A'e ji g̃a mombe'gwovo: Oko hete g̃a Tupana'ga rehe xako ti garemimbotarimova'ea rupi javo novĩa. Emo g̃a ndokokwahavi reki garemimbotarimova'ea rupi. 3 G̃a ndokoi Tupana'ga remimombyryva rupi. Igwete g̃a etehei: “Xanhimombyry nhande,” ei g̃a. “Xako nhande Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi. A'ero po ti Tupana'ga ei nhande ve: ‘Pepyry hete pe,’ e po ti ga nhande ve nehẽ,” e'i tehe g̃a. A'ea g̃a e'i tehe okoe'yma Tupana'ga remimombyryva rupi. 4 Cristo'ga jate g̃wendu katu pa Moisésva'ea remimbo'eagwera. Nhande nihendukatupavi a'ea nhanenhimombyryve'yma. Nurã nhande jikogi Cristo'ga rehe Tupana'ga te'i pepyry pe javo nhande ve.

Ojiko pa po g̃a Cristo'ga rehe hamo

5 Ymya Moisésva'ea ikwatijari g̃a mombe'gwovo hako – kiroki g̃a e'i: “Po nhande hendukatui Tupana'ga remimbo'ea, a'ero po ti nhande pyryvamo nehẽ.” Kiroki g̃a e'i a'ea – g̃a pe Moisésva'ea ei:

“A'ea rendukatupava po ti g̃a mombyryvi a'ero nehẽ,” ei Moisésva'ea.

6 Jara'g̃a pe ki a'e te ahe e'i ikwatija g̃a mombe'gwovo no – kiroki g̃a e'i: “Nhande jikogame Tupana'ga rehe po ti ga nhande mombyryvi nehẽ.” G̃a pe Moisésva'ea ei:

“Te'iyme ti g̃a oyvyteri pe:

‘Tojiupi ti g̃a yvagi pe’.”

Cristo'ga mbojyva pe jugwi Moisésva'ea ei te'iyme ti g̃a a'ea javo. A'ereki Cristo'ga uripe raikwehe tamombyry g̃a javo. 7 Igwete Moisésva'ea ei no:

“Te'iyme ti g̃a no:

‘Toho po ti g̃a omanove'g̃a gwyri pe’.”

Cristo'ga mbogwerava pe jugwi Moisésva'ea ei te'iyme ti g̃a a'ea javo. A'ereki Cristo'ga okweravipe reki omanoa hugwi raikwehe. 8 Moisésva'ea e'i a'ero:

“Pekwaha pe Tupana'ga nhi'ig̃a,” ei ahe.

“A'ereki nonhimimi pe me a.

Penhi'ĩ pe a'ea rehe.

Pejapyaka pe a'ea rehe Tupana'ga nhi'ig̃a rehe,” ei ahe ikwatija hako.

A'ea ore imombe'ui pe me no tapejiko ti ga rehe javo. 9 Penhimombe'u ti jara'g̃a pe Jesus'ga ko jipojykaharete'ga javo, oro'e ore pe me. Perovia hete ti pejipy'a pe Jesus'ga kwerava Tupana'ga ombogwera ga gamanoa hugwi javo. Heroviaheterame a'ea po ti Tupana'ga pe mondoukari ojipyri yvagi pe aerẽ nehẽ. 10 A'ereki heroviaheterame nhandepy'a pe nhande xajiko Jesus'ga rehe. Nhande jikogame ga rehe ga ko jipojykaharete'ga javo, a'ero Tupana'ga ei nhande ve pepyry hete pe javo. A'ero po ti ga nhande mondoukari ojipyri nehẽ. 11 Tupana'ga rembikwatijarukara e'i no:

“Kiroki g̃a ojiko ga rehe

– g̃a po ti ndipoyjayjare'ymuhũi nehẽ,” e'i.

12 Yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo i'ei. A'ereki g̃a ojo'ja hete Tupana'ga pe judeus'g̃a judeus'g̃arũive'g̃a pavẽi. A'ereki Jesus Cristo'ga ko judeus'g̃a pojykaharete'ga. Ga jitehe ko judeus'g̃arũive'g̃a pojykaharete'ga no. Ga omombyry hete g̃a pe nhaporemo g̃a jikogame ga rehe ore poko javo. 13 A'ereki ikwatijara e'i no:

“Kiroki g̃a ojiko nhandepojykaharete'ga rehe ore poko javo

– g̃a mondouka po ti ga yvagi pe ojipyri nehẽ,” e'i.

14 Emo ojikoge'ymame ga rehe po g̃a nde'i ore poko javo ga pe. Ganhi'ig̃a renduve'ymame po g̃a ndojikogi ga rehe. Ga mombe'ue'ymame g̃a pe po g̃a nohenduvi ganhi'ig̃a. 15 Tupana'ga g̃a mondoe'ymame ga mombe'uuka g̃a pe po g̃a nomombe'ui ga g̃a pe a'ero. Emo Tupana'ga g̃a mondouka tuhẽ reki ga mombe'gwovouka g̃a pe. Igwete ikwatijara e'i no:

“Pyry hete tuhẽ g̃a ndurame imombe'gwovo pyryva'ea nhande ve,” e'i hako.

16 Emo imombe'urame g̃a pe g̃a nhaporemo rũi g̃wendu katu Tupana'ga remimombe'upyryva. Nanongara pe Isaíasva'ea ei Tupana'ga pe hako:

“G̃a nohendukatui reki ore imombe'urame g̃a pe,” ei ahe opojykaharete'ga pe hako.

17 Nahã a'ero. Hendukaturame jate Cristo'ga mombe'ua nhande jikogi ga rehe.

18 “Oro israelitas'g̃a, nohenduvi g̃a pyryva'ea mombe'ua naerũ?” e'i po g̃a ji ve. G̃wendu tuhẽ reki g̃a. A'ereki ikwatijara e'i:

“Yvyakotyve'g̃a nhaporemo g̃wendu g̃anhi'ig̃a.

A'ereki g̃agwyri pe nhaporemo g̃a oho imombe'gwovo pyryva'ea,” e'i ikwatijara hako.

19 “Israelitas'g̃a ndokwahavi naerũ?” e po g̃a. Okwaha tuhẽ g̃a. Moisésva'ea ypy omombe'u a'ea Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'urame ikwatija hako. Tupana'ga e'i israelitas'g̃a pe:

“Pe'ji tehe pe israelitas'g̃arũive'g̃a pe:

‘G̃a ko Tupana'gareheve'g̃a rũi.

G̃a ndokwahavihu,’ pe'ji tehe pe israelitas'g̃arũive'g̃a pe,” ei Tupana'ga.

“G̃a pe jitehe po ti ji imombyryvi nehẽ.

Nahã po ti ji pe monhimyrõi israelitas'g̃arũive'g̃a ndehe nehẽ.

Igwete po ti ji pe monhimboahivi nehẽ no,” ei Tupana'ga israelitas'g̃a pe.

Moisésva'ea okwatija Tupana'ga nhi'ig̃a inog̃a hako.

20 Isaíasva'ea koji'i ndopojihuvi imombe'gwovo Tupana'ga nhi'ig̃a. Tupana'ga e'i israelitas'g̃arũive'g̃a mombe'gwovo:

“Ymya g̃a ndajikwahapotari.

Ag̃wamo ki a'e te g̃a ji kwahavi,” ei ga.

“Ymya g̃a nde'i: ‘Pemombe'u ti Tupana'ga ore ve.’

Ag̃wamo ki a'e te ji anhimboukwaha g̃a pe,” ei Tupana'ga israelitas'g̃arũive'g̃a mombe'gwovo.

Isaíasva'ea omombe'u a'ea Tupana'ga nhi'ig̃a ikwatija hako.

21 Emo ahe omombe'u israelitas'g̃a no imombe'urame Tupana'ga nhi'ig̃a. Tupana'ga e'i hako:

“A'ea'e ji g̃a pe jipi novĩa:

‘Pejiko ti ji rehe’,” ei ga.

“Emo g̃a nanhirendupotari.

G̃a noangarihu ojikoge'yma ji rehe,” ei Tupana'ga israelitas'g̃a mombe'gwovo.

Isaíasva'ea okwatija a'ea Tupana'ga nhi'ig̃a hako.

11

Tupana'ga ndopohiri israelitas'g̃a hugwi

1 E'i po g̃a ji ve a'ero: “Tupana'ga opohi hete ojiheve'g̃a hugwi israelitas'g̃a hugwi naerũ g̃a jikopotare'ymame ga rehe?” e'i tehe po g̃a ji ve. Ga ndopohihetei reki g̃a hugwi, a'e ji. Jihi ko israelitaramo ako. Abraãova'ea ko nhiremboypya. Ji ko Benjamimva'ea rymyminoro ako no. 2 Tupana'ga ndopohiri tuhẽ ojiheve'g̃a hugwi. G̃ahã ga jypya omo'emo'ẽ ojive.

Pekwaha tuhẽ pe Tupana'ga rembikwatijarukara – kiroki omombe'u Eliasva'ea. A'ereki Eliasva'ea e'i hete Tupana'ga pe israelitas'g̃a mombe'gwovo hako.

3 “Ojuka pa g̃a nenhi'ig̃a mombe'uharava'ea,” ei ahe Tupana'ga pe.

“Omombo g̃a ikwava'ẽhava no

– perope ore orokwava'eg̃uka mbiara jukapyra nde ve jipi.

Ji tehe reki ako ndereheva'ero.

Kiro po ti g̃a ji jukapotari nehẽ no,” ei ahe Tupana'ga pe hako.

4 Igwete Tupana'ga ei Eliasva'ea pe hako:

“Nde tehe rũi reki ereko,” ei ga.

“Sete milve'g̃a akwaimbae'g̃a ji areko jijiheva'ero.

G̃a nombohetei Baal ra'angava,” ei Tupana'ga ahe ve hako.

5 Na jitehe tuhẽ Tupana'ga judeus'g̃a nembyruera'g̃a nderekoi ojiheva'ero ag̃wamo. Tupana'ga omo'emo'ẽ g̃a ojive. A'ereki ga omombyry pota g̃a pe. 6 G̃a ndekokaturo g̃waramo rũi Tupana'ga g̃a mo'ẽi. G̃wemimombyrypotaro g̃waramo ga g̃a mo'ẽi ojive. A'ereki ga omombyry pota tehe g̃a pe. Po g̃a ndekokaturo g̃waramo ga g̃a mo'ẽi ojive hamo, a'ero po ga nomombyrytehei g̃a pe hamo. Omombyry tehe tuhẽ reki ga g̃a pe g̃a mo'eamo ojive.

7 A'ero ji ei: Israelitas'g̃a opota omombyryva novĩa. Tupana'ga ki a'e te nomombyrypavi g̃a. G̃wemimo'ẽhara'g̃a jate ga g̃a mombyry. Jara'g̃a reki hendupotare'ymame Tupana'ga nhi'ig̃a ga nohendukatuukari g̃a pe a'ero. 8 Ikwatijara e'i no:

“Tupana'ga noangarukari g̃andeaporog̃ita

tokwahavyme ti g̃a javo.

Henduvame ganhi'ig̃a

g̃a nohendukatui a'ero.

Ag̃wamo vehevi g̃a ndokwahavihu,” e'i ikwatijara israelitas'g̃a mombe'gwovo hako.

9 Tupana'ga ombuhuruka israelitas'g̃a pe onhi'ig̃a pyryva'ea nahanahã ti g̃a toko katu javo hako. A'ea rehe g̃a ndoryndorytehero kiro ti nhande nhimombyryvi nehẽ javo tehe. Emo ganhi'ig̃a omombe'u reki g̃andekote'varuhua g̃a mbotegweteavo. Nurã Daviva'ea ikwatijari g̃a mombe'gwovo hako.

“Tupana'ga nhi'ig̃a ti tombotegwete g̃a,” ei ahe.

“Tombohahy ti ga g̃a pe nehẽ

g̃andekote'varuhuro g̃waramo,” ei ahe.

10 “Tokwahavyme tuhẽ ti g̃a onhimombyryva

ojikoge'yma Tupana'ga rehe,” ei ahe.

“Tipiro'ya'javyme ti g̃a g̃wembikwahave'yma hugwi,” ei Daviva'ea ikwatija hako.

11 Judeus'g̃a ndojikopavi Cristo'ga rehe ag̃wamo a'ero. E'i tehe po g̃a ji ve a'ero: “Ndojikogi g̃a kiro Tupana'ga rehe toho ti g̃a hahyva'ea ruvihava pype nehẽ naerũ?” e'i tehe po g̃a. Ji nda'ei a'ea, a'e ji pe me. Judeus'g̃a ndekote'varuhuro g̃waramo judeus'g̃arũive'g̃a jikogi ga rehe judeus'g̃a ti tonhimyrõ g̃a ndehe a'ero nehẽ. Judeus'g̃a po ti e'i a'ero nehẽ: “Judeus'g̃arũive'g̃a jikogame Cristo'ga rehe Tupana'ga omombyry g̃a pe. Xajiko pa ti Cristo'ga rehe no tomombyry ti ga nhande ve g̃a javijitehe nehẽ no,” e po ti g̃a nehẽ. 12 Judeus'g̃a ndekote'varuhuro g̃waramo Tupana'ga omombyry hete jara'g̃a pe. A'ereki judeus'g̃a jikoge'yma g̃waramo Cristo'ga rehe Tupana'ga omombyry hete judeus'g̃arũive'g̃a pe. Po Tupana'ga imombyryvi judeus'g̃arũive'g̃a pe judeus'g̃a jikoge'yma g̃waramo Cristo'ga rehe, koji'i tehe po ti Tupana'ga imombyryhetei g̃a pe nehẽ judeus'g̃a jikopava g̃waramo Cristo'ga rehe nehẽ no.

Tupana'ga omombyry judeus'g̃arũive'g̃a pe

13 A'e ji kiro judeus'g̃arũive'g̃a pe. A'ereki Tupana'ga ji mongouka Jesus Cristo'ga moirũharamo. A'ero Cristo'ga ei ji ve: “Eho ti ji mombe'gwovo judeus'g̃arũive'g̃a pe,” ei ga. Pyry hete ji ve a'ero ji ga mombe'ui pe me. 14 Tamonhimyrõ po ti ji pe ndehe jire'yja'g̃a judeus'g̃a. A'ero po ti jararamo g̃a jikogi Cristo'ga rehe nehẽ no. 15 Opohirame judeus'g̃a hugwi Tupana'ga jirekokatuukari judeus'g̃arũive'g̃a pe. Aerẽ Tupana'ga jirekokatuukarirẽ judeus'g̃a pe po ti kaitu pyryheteramo yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo nehẽ!

16 Pão japorame nahã judeus'g̃a ndekoi jipi. G̃a g̃weno'ẽ ypy xunhiva'ea hu'uma hugwi Tupana'ga apoa javo jupe. O'erame a'ea jypyva'ea pe po jarava'ea hu'uma nhaporemo Tupana'ga apoa no. Oro yva no. Po g̃a ei Tupana'ga apoa yvapoa pe, a'ero po hakã Tupana apoa no. Na jitehe Tupana'ga ei jireheve'g̃a judeus'g̃a nemboypya pe hako. Po ga ei jireheve'g̃a ahe ve, a'ero po ti aherymymino'g̃a ndekoi Tupana'gareheva'ero nehẽ no judeus'g̃a.

17 Tamombe'u katu ti kiro pe me a'ero ojo'java'ea. Gwereko oliveira aheremityma. Gwereko irũa no yva ka'gwyripeva'ea aheremityma rũi. Aheremityma rakã ite'varuhurame nhande ndipotari a'ea hakãvondoga yva hugwi. A'ero po nhande heruri ka'gwyripeva'ea rakã imondovo imbojoapya imohina nhakãvondogipyra rehe a'ea toko hakãte'varuhuva'ea py'rovo javo. A'ero pyry ka'gwyripeva'ea rakã pe oliveira rapoa rerekovo g̃waramo. Judeus'g̃a nemboypya ko oliveira rapoa javijitehe. Aherymymino'g̃a judeus'g̃a ko oliveira rakã ja. Kiroki g̃a ndojikogi Tupana'ga rehe – ga ndopotari g̃a opohia g̃a hugwi. Pehe reki judeus'g̃arũiva'ero pe ka'gwyripeva'ea rakã ja. Pe jikogame ga rehe Tupana'ga pe mongoi ojiheva'ero judeus'g̃a py'rovouka. A'ero pyry hete pe me. Ymya Tupana'ga imombyryvi judeus'g̃a nemboypya pe hako. Ahe ja pe ndekoro g̃waramo ga imombyryvi jitehe pe me no. A'ereki pe ahe javijitehe pejiko Tupana'ga rehe a.

18 Judeus'g̃a jikoge'ymame ga rehe Tupana'ga pohiri g̃a hugwi. Emo judeus'g̃arũiva'ero tapenhimboheteuhui ti a'ea rehe. Tape'jiuhui ti: “G̃a hohe'i tehe ko ore pyryvamo. Nurã Tupana'ga opohi g̃a hugwi imombyryva ore ve.” Tape'jiuhui ti a'ea. A'ereki judeus'g̃a nemboypya rehe Tupana'ga omombyry pe me. Ndia'ei nhande: Hakã rehe ko pyry yva rapoa pe, ndia'ei nhande. A'ereki yva rapoa rehe ko pyry hakã pe. Na jitehe judeus'g̃a nemboypya rehe ko pyry pe me. A'ereki Tupana'ga omombyry pe me pe g̃anemboypya javijitehero g̃waramo. A'ereki ahe ypy gwereko Tupana'ga nhi'ig̃a imombe'gwovo pe me. Tape'ea'javuhui ti a'ero: “Ore rehe Tupana'ga omombyry judeus'g̃a pe.”

19 Pe'ji po pe ji ve a'ero: “Oliveira nhande tihakãvondo ka'gwyripeva'ea rakã toko ipy'rovo javo. Na jitehe judeus'g̃a hugwi Tupana'ga pohiri judeus'g̃arũive'g̃a toko g̃a py'rovo javo,” pe'ji po pe. “Ore judeus'g̃arũiva'ero orepyry hete g̃a hohe a'ero,” pe'ji tehe po pe ji ve. 20-21 Ndapekwahavihĩ. Tupana'ga opohi tuhẽ g̃a hugwi g̃a jikoge'ymame ga rehe. A'ero pejikoga g̃waramo ga rehe ga pe mongoi ojiheva'ero. Tapenhimbohetetehei reki a'ea rehe. Nhande tihakãvondo oliveira hugwi hakã ite'varuhurame. Na jitehe Tupana'ga pohiri judeus'g̃a hugwi ojiheve'g̃a hugwi g̃a te'varuhurame g̃a jikoge'ymame ojihe. Opohi ga g̃a hugwi. A'ero kaitu po ti ga pohiri pe hugwi no pe jikoge'yma'javame ga rehe nehẽ. Pekyhyji ti gapohira hugwi a'ero. Tapejikoge'ymuhũi ti ga rehe a'ero.

22 Pehepia pe Tupana'ga reaporog̃ita. Ga pyry hete. Emo ga ombohahy g̃a pe g̃a jikoge'ymame ojihe. Pe me reki ga pyry pe ndekoro g̃waramo garemimombyryva rupi jipi. Ahaname po ti ga pohiri pe hugwi nehẽ no. 23 Judeus'g̃a jikoge'ymbigame po ti Tupana'ga g̃a mongoa'javi ojiheva'ero imombyryva'java g̃a pe nehẽ no. A'ereki a'ea nonhimimi Tupana'ga pe.

24 Nahã a'ero. Nhande tihakãvondo ka'gwyripeva'ea hugwi hakã mondovo imbojoapya ojipea rehe oliveira rehe. A'ero ko pyry ka'gwyripeva'ea rakã pe. Judeus'g̃arũiva'ero ko pe ka'gwyripeva'ea rakã ja. Pejikogame Tupana'ga rehe pyry pe me a'ero. Ymya pe ndapejikogi ga rehe judeus'g̃arũiva'ero g̃waramo. Ag̃wamo reki pyry pe me pejikoga g̃waramo ga rehe judeus'g̃a nemboypya javijitehe. A'ero Tupana'ga imombyryvi pe me. Po pe me ga imombyryvi koji'i tehe po ti ga imombyryvi judeus'g̃a pe nehẽ g̃a jikogame ga rehe nehẽ. A'ereki judeus'g̃a ko oliveira rakã ja. Po hakãvondogirẽ oliveira hugwi nhande imondopotara'javi akoja imbojoapypota oliveira rehe jitehe a'ea ko nonhimimi. A'ereki oliveira rakã tuhẽ nhande timondoa'ja oliveira rehe. Na jitehe judeus'g̃a jikogame Tupana'ga rehe po ti nonhimimi tuhẽ ga pe ga g̃a mongoa'javame ojiheva'ero imombyryva'javame g̃a pe nehẽ.

Tupana'ga omombyry g̃a pe nhaporemo

25 Nhiirũ, tamombe'u mbatera pe me kiro tapekwaha ti javo. Ymya ko nhande ndikwahavi nanongara. Ag̃wamo reki Tupana'ga ikwahavukari nhande ve. Tamombe'u a'ea kiro pe me tape'ea'javyme ti: “Tupana'ga po ti nomombyryva'javi israelitas'g̃a pe nehẽ. Nhande ve jate ga omombyry kiro.” Tapenhimbohetei a'ea javo tehe nehẽ. Nahã ti ji imombe'ui pe me a'ero. He'yjuhu ko g̃a kiro novĩa – kiroki g̃a noangarihu ojikopotare'yma Cristo'ga rehe novĩa. Judeus'g̃arũive'g̃a ki a'e te ojikojiko Cristo'ga rehe kiro. Ogwyri pe nhaporemo po ti g̃a ojiko na'ẽ ga rehe nehẽ. 26 Nahã po ti israelitas'g̃a jikojikogi Cristo'ga rehe nehẽ no. A'ero po ti Tupana'ga g̃a mongopavi ojiheva'ero nehẽ. Ikwatijara Tupana'ga mombe'uhava e'i no:

“Nhanembopiro'yhara'ga po ti uhu nehẽ.

Judeus'g̃a cidade hugwi Sião hugwi po ti ga ruri nehẽ,” e'i.

“A'ero po ti ga imombori Jacóva'ea rymymino'g̃a ndekote'varuhua judeus'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi nehẽ,” e'i ikwatijara.

27 Igwete i'ei Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo:

“Imomborame g̃andekote'varuhua g̃a hugwi po ti ji rekoi ji'ea rupi katu nehẽ,” e'i ikwatijara Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo.

28 Judeus'g̃a ndogweroviari ag̃wamo Tupana'ga remimombe'ua Cristo'ga mombe'ua. Nurã Tupana'ga nhimonha'ngai g̃a ndehe tambojiko ti judeus'g̃arũive'g̃a jijihe a'ero javo. A'ea ko pyry reki pe me a'ero. Emo Tupana'ga oko hete judeus'g̃a ndehe no. A'ereki ymya ga omo'emo'ẽ g̃anemboypya ojive hako. “Pe po ti jireheva'ero nehẽ,” ei ga ahe ve hako. 29 “Opomo'ẽ ji jijive. Tamombyry ti ji pe me nehẽ,” ei Tupana'ga hako. O'erame a'ea ga ndogwerojijyi gweaporog̃ita. Omo'ẽ tuhẽ ga g̃a ojive a'ero. Omombyry tuhẽ ga g̃a pe no. 30 Ymya pe napehendukatui Tupana'ga nhi'ig̃a judeus'g̃arũiva'ero. Emo Tupana'ga pe porogwety ag̃wamo judeus'g̃a hendukatue'yma g̃waramo. 31 Na jitehe judeus'g̃a nohendukatui Tupana'ga nhi'ig̃a ag̃wamo. Emo po ti Tupana'ga g̃a porogwety nehẽ no pe porogwetyga g̃waramo. 32 Yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhupava g̃waramo Tupana'ga nohenduvukari g̃a pe onhi'ig̃a taporogwety ti ji g̃a nhaporemo nehẽ javo.

Timbohete ti Tupana'ga

33 Tupana'ga pyry hete tuhẽ imbuhua pyryva'ea nhande ve.

Heaporog̃ita katu hete ga mbatera rehe.

Okwaha pa hete tuhẽ ga.

Nhande ndikwahavi tuhẽ Tupana'ga reaporog̃ita.

“Onhimi hete nhande ve,” xa'e nhande jupe.

34 Tupana'ga mombe'uhava e'i no:

“Ndikwahahavi Tupana'ga reaporog̃ita,” e'i.

“Nimog̃itahavi ga

nahanahã po nde rekoi hamo jave'yma ga pe,” e'i.

35 “Nimondohavi ga pe

tokwepy ti ga javo,” e'i ikwatijara.

36 A'ereki Tupana'ga oapo pa mbatera.

Ga gwereko katu pa mbatera no.

Gwereko ga mbatera

tanhimbohete ti nhirembiapoa nhaporemo javo.

Timbohete ti Tupana'ga avuirama a'ero. Amém.

12

Penhikwava'ẽ ti Tupana'ga pe pejikokatuavo

1 Nhiirũ, Tupana'ga nhande porogwety hete. Nurã ji ehetei pe me: Nahã po pe ndekoi a'ero hamo. Penhikwava'ẽ hete ti Tupana'ga pe pejikokatuavo. A'ero po ti ga nhimohẽhetei pe ndehe nehẽ. Nahã po pe Tupana'ga mbohetei gareheva'ero hamo penhikwava'eg̃a ga pe pejikokatuavo hamo. 2 Tapembopogwei ti g̃a – kiroki g̃a oko Tupana'ga remimbotare'yma rehe. Pe'ji ti Tupana'ga pe: “Ore mboheaporog̃itapyahue'ymi ti,” pe'ji ti ga pe. Pendeaporog̃itapyahurame po ti pe ikwahavi pejikovo Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe. Garemimbotarimova'ea ko nahã: kiroki pyry hete, kiroki a'ea rehe Tupana'ga onhimohẽ, kiroki ndogwerekoi a'ea hoheva'ea pyryvamo – a'ea ko Tupana'ga remimbotarimova'ea.

3 Tupana'ga omombyry ji ve onhimoirũuka. Nurã ji ei pe me nhaporemo: Tapenhimboheteuhui ti. Pe napenani ti pejeaporog̃ita katu pejapyakakatuavo pejihe Tupana'ga pe mbojikoga g̃waramo ojihe.

4 Tamombe'u ti kiro pe me jira'oa tapekwaha ti ojo'java'ea. Jira'oa ko ojipeji. He'yi reki jira'oareheva'ea onhimongyavo jijurua, jireakwara, jipoa no. Ojoatyatyvi reki jira'oareheva'ea ikarakatuhava. Jiapyakwara pyvõ ji ahendu. Jijurua pyvõ ji nahenduvi. A'ea pyvõ ji nhi'ig̃i. Jipoa pyvõ ji ipyhygi. Jira'oa ojipejiva'ea reki. Emo gwereko paravuhu jira'oareheva'ea. Ojoatyatyvi ikarakatuhava a'ero. 5 Na jitehe jira'oareheva'ea'java'ero ko nhande nhimongyi Cristo'gareheva'ero nhandekovo. Emo nhande nhaporemo ko jira'oa'java'ero ojipejiva'ea'java'ero nhande jikoty'aro g̃waramo Cristo'ga pavẽi. A'ero nhande nhaporemo nhande nhomoiruamo. 6 Ojoatyatyvi reki nhandekarakatuhava. A'ereki ojoatyviva'ea Tupana'ga ombuhuruka nhande ve nhandekarakatuhava ga imombyryvame nhande ve.

Po Tupana'ga nhande mbokarakatuuka imombe'gwovouka onhi'ig̃a, timombe'u hete po ti nhande hamo ga nhande mbojikogame ojihe hamo. 7 Po Tupana'ga nhande mbokarakatuuka ojiheve'g̃a pokogauka, tipoko po ti nhande g̃a a'ero hamo. Po Tupana'ga nhande mbokarakatuuka g̃a mbo'eavouka, timbo'e po ti nhande g̃a Tupana'ga mombe'ua rehe a'ero hamo. 8 Po Tupana'ga nhande mbokarakatuuka g̃a mbohoryvuka, timbohory po ti nhande g̃a a'ero hamo. Po Tupana'ga nhande mbokarakatuuka imoma'eamo mbatera ojipe'g̃a pe, tima'eg̃atu po ti nhande g̃a pe a'ero hamo tipoko ti g̃a javo. Po Tupana'ga nhande mbokarakatuuka nhande mongovouka g̃anduvihavamo, timondomondo katu po ti nhande g̃a a'ero hamo. Po Tupana'ga nhande mbokarakatuuka g̃a porogwetygauka, tiporogwety po ti nhande g̃a nhanderoryroryvamo a'ero hamo.

9 Pe'ara tehe rũi toarõ g̃a. Pearõ hete tuhẽ ti g̃a. Tapekoi ti aherekote'varuhua rehe. Ahepyryva rehe ti peko. 10 Penhoarõarõ hete ti a'ero. A'ereki pe penhomoirũirũ Cristo'gareheva'ero g̃waramo. Penhombohete ti nde ko ji hohe javo ojohupe. 11 Pejirokwa ti mbatera rehe pejivevugwee'yma. Penhimbatepota ti pepy'a pe. A'ereki nhandepojykaharete'ga remimbotarimova'ea rehe pe peko. 12 Peho po ti pe pejikovo Tupana'ga pyri avuirama nehẽ. A'ea mboha'uva g̃waramo ti pejoryjory. Penhimomirana ti g̃a imbohahyrame pe me. Penhi'ig̃e'ymi ti Tupana'ga pe. 13 Pema'ema'ẽ ti penhimbatera Cristo'gareheve'g̃a pe g̃a herekoe'ymame. Cristo'gareheve'g̃a ndug̃andurame pejipyteri pe pembuhuruka ti g̃a penhonga pe jipi g̃a nderekokatuavo.

14 Pearõe'ỹve'g̃a imbohahyrame pe me penhi'ĩ ti Tupana'ga pe tomombyry ti ga g̃a pe javo. Na tuhẽ ti pemombyryvuka g̃a pe g̃a imbohahyrame pe me. Tape'euhui ti Tupana'ga pe tombote'varuhu ti ga g̃a pe javo. Tape'euhui ti a'ea ga pe g̃a ndehe. 15 Ojipe'g̃a ndoryndoryvame ti pejoryjory g̃a pavẽi. G̃a jehe'orame ti g̃a pavẽi pejehe'o no. 16 Peko ti pejogwehegwehe. Pejihe jate rũi ti peko. Okoteheve'g̃a ndehe ti peko g̃a pokoga. Tape'euhui ti: “Akwaha pa ji mbatera.” A'ea ti tape'euhui pejive.

17 Ojipe'ga imbote'varuhurame pe me tapembote'varuhui ti ga pe pejipyge'yma ga rehe. Ojipe'g̃a epavame: “Nahanahã aherekokatua”, nahã ti peko katu a'ero. 18 Pejirokwa hete ti ojipe'g̃a nderekokatupava. 19 Nhiirũ, tapejipygi ti ojipe'g̃a ndehe. Na ti Tupana'ga pe ndepygi g̃a ndehe nehẽ imbohahyavo g̃a pe nehẽ. A'ereki ikwatijara e'i Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo.

“Jihi po ti g̃a ndepy g̃a ndehe nehẽ

– kiroki g̃a ombohahy ojipe'g̃a pe,” ei ga.

“Jihi po ti ambohahyuka g̃a pe a'ero nehẽ,” ei nhandepojykaharete'ga, ei ikwatijara.

20 Nahã ti peko a'ero ikwatijara hendukatuavo. A'ereki ikwatijara e'i:

“Po ty'ara pearõe'ỹve'g̃a jukai

pemondo ti mbatera g̃a pe to'u ti g̃a javo.

Po g̃a ygweiramo

pemondo ti yhya g̃a pe toy'u g̃a.

Pe g̃a nderekokaturame

po ti g̃a ndipoyjayjari okote'varuhuagwera rehe nehẽ,” e'i ikwatijara hako.

21 G̃a ndekote'varuhurame pe me tapekote'varuhui ti g̃a pe pejipyge'yma g̃a ndehe. Peko katu ti g̃a pe a'ero g̃andekote'varuhua hugwi g̃a mbopohiruka.

13

Pehendu katu ti penduvihava'g̃a

1 Pe me nhaporemo ji ei: Pehendu katu ti penduvihava'g̃a. A'ereki Tupana'ga omongo g̃a penduvihavamo. Po Tupana'ga nomongoi nhanderuvihava'g̃a nhande ve, a'ero po nianderuvihavi a'ero hamo. 2 Penduvihava'g̃a nendukatue'ymame pe napehendukatui Tupana'ga nhi'ig̃a a'ero. A'ereki gaha omongo g̃a penduvihavamo. Penduvihava'g̃a nendukatue'ymame po ti pe ikwahavi hahya nehẽ. 3 Pe ndekokaturame pe ndapekyhyji penduvihava'g̃a hugwi. Emo pe ndekote'varuhurame pe pekyhyji g̃a hugwi a'ero. Pekyhyjipotare'ymame penduvihava'g̃a hugwi peko katu tuhẽ ti. A'ero po ti ga pe mbohetei nehẽ. 4 A'ereki Tupana'ga omongo ga pe pokogauka. Emo pe ndekote'varuhurame pekyhyji ti ga hugwi a'ero. A'ereki ga okwaha imbohahyavo ahe ve. A'ereki Tupana'ga omongo ga tombohahy ti g̃a okote'varuhuve'g̃a pe javo. 5 Nurã ti pehendu katu penduvihava'g̃a a'ero tombohahyukaryme ti Tupana'ga nhande ve javo. Pe pekwaha pejiyvyteri pe no. “Po ahe g̃wendu katu g̃a hamo,” pe'e tuhẽ pe pejiyvyteri pe. Nurã ti pehendu katu penduvihava'g̃a.

6 Na jitehe po pe imondoi itambere'ia g̃a pe hamo g̃a imono'og̃ukarame. A'ereki Tupana'ga g̃a mondouka pe pyri g̃a mboporavykyavo tohepia katu ti g̃a g̃a javo. 7 Nurã ti pemondo katu itambere'ia g̃a pe g̃a imono'og̃ukarame. Pemondo ti pejeaporog̃ita imohina penduvihava'g̃a ndehe.

Pejogwereko katu ti

8 Nahã po pe peko hamo: Pemondo pa ti ikwepykava ojipe'g̃a pe te'iyme ti g̃a pe me a'ero: “Napembuhurihu pe ore ve.” Nahã po pe peko hamo no: Peko katu hete ti pejogwehe pejogwerekokatuavo avuirama. Kiroki g̃a oko ojipe'g̃a ndehe – g̃a ko g̃wendu katu Moisésva'ea remimbo'eagwera. 9 A'ereki aheremimbo'eagwera e'i:

“Taperekoi ti ojipe'g̃a nembireko'g̃a.

Tapejukai ti ojipe'g̃a,” e'i.

“Tapemimuhũi ti ojipe'g̃a mbatera.

Tapepotarahivuhui ti ojipe'g̃a mbatera,” e'i aheremimbo'eagwera.

Aheremimbo'eagwera nhaporemo reki e'i:

“Erenhiarõ hete nde.

Na jitehe ti earõ hete ejikotyve'g̃a,” e'i aheremimbo'eagwera ikwatijara.

10 A'ereki g̃a ndehe nhande rekorame nhande nimbote'varuhui g̃a pe. Nahã reki nhande hendukatupavi aheremimbo'eagwera a'ero nhande rekorame g̃a ndehe.

11 Pejirokwa ti a'ea rehe Jesus Cristo'ga jivyhava imboha'uva g̃waramo. A'ereki ag̃wamo ira'agwe hĩ gajivyhava. Ymya nhandejikogypyrame Cristo'ga rehe nhande ei: “Kotihĩ po ti Jesus'ga jivyri nehẽ.” Ag̃wamo kaitu ira'agwe gajivyhava. Pejirokwa tuhẽ ti a'ero. Ojivyrame po ti ga nhande rerohoi yvagi pe nehẽ.

12 Tamombe'u ti ojo'java'ea pe me a'ero. Ypytunahiva ko ite'varuhu nhande ve. Ypytuna javijitehe ag̃wamova'ea ko ite'varuhu. Ko'ema reki ikatu nhande ve. Ko'ema javijitehe po ti ikaturamo aerẽva'ea nehẽ. Cristo'ga jivyrirẽ po ti ikatuheteramo nehẽ. Momina g̃werĩ kiro ag̃wamova'ea ypytuna'java'ea nhande hugwi. Nurã ti xako te'varuhu pi a'ero. Ko'eg̃werĩa ja ko Cristo'ga ojivy g̃werĩ. Nurã ti xako katu ga'java'ero. 13 Kojahua rupi ahe oko katu tohepia ti g̃a jirekokatua javo. Kojahuarupive'g̃a javijitehe ti xako katu no. Tape'upe'ui ti ahemboheagwyryva'ea kag̃witig̃a pejeagwyryve'ymamo. Taperekoi ti ojipe'g̃a nembireko'g̃a. Peakwaha ti. Tapejogwayvaruhui ti. Tapenhimyrõi ti ojipe'g̃a ndehe. 14 Penhimongo ti Jesus Cristo'ga ja ga pavẽi pejikovo. Tapembopogwei ti pejeaporog̃itate'varuhua rehe penhimimbotarimova'ea rehe.

14

Tape'ete'varuhui ti penhiirũ'g̃a pe

1 Kiroki g̃a ndokwahakatui ve Cristo'ga nhi'ig̃a ojikogame ga rehe – peko ti g̃a ndehe g̃a mbuhuruka pejipyteri pe. Emo tapenhi'ig̃ayvari ti g̃a. 2 A'ereki jara'g̃a e'i: “Pyry Tupana'ga pe ahe i'upavame mbatera.” Jara'g̃a ki a'e te – kiroki g̃a ndokwahakatui ve Cristo'ga nhi'ig̃a – g̃ahã e'i: “Ndapyryvi Tupana'ga pe ahe i'uuhui mbiara.” 3 Kiroki g̃a o'u pa mbatera – togwerekomemuayme ti g̃a jara'g̃a g̃a mbiara ue'ymame. Mbiara ue'ỹve'g̃a na jitehe te'iuhuyme ti jara'g̃a pe pe'u paravuhu pe mbatera javo. A'ereki Tupana'ga e'i mbatera upave'g̃a pe: “G̃a ko jireheve'g̃a.” 4 Tape'ei ti g̃a pe: “Peko te'varuhu pe.” A'ereki g̃a pendeheve'g̃a rũi. G̃anduvihava'ga po ti e'i g̃a pe. G̃a ndekokaturame po ti ga ei pepyry pe javo. G̃a ndekote'varuhurame po ti ga ei peko te'varuhu pe javo. Tupana'ga po ti e'i tuhẽ ojiheve'g̃a pe: “Peko katu pe.” A'ereki nhandepojykaharete'ga g̃a mongo katu g̃a nderekovo.

5 Jara'g̃a e'i: “Kirog̃we ko dia huvihavuhua ojipea hohe,” ei g̃a. Jara'g̃a ki a'e te e'i: “Na rũi. Ndojoavyavyi a,” ei g̃a. Nahã ji ei pe me a'ero. Pehe po pekwaha hete pejiyvyteri pe hamo. 6 Kiroki g̃a e'i diaruvihavuhua pe – g̃a e'i: “A'ea rupi timbohete Tupana'ga.” Kiroki g̃a o'u mbiara jipi – g̃a o'u timbohete ti Tupana'ga javo no. A'ereki g̃a e'i Tupana'ga pe: “Ndepyry hete nde imbuhuruka mbiara ore ve.” Kiroki g̃a ndo'ui mbiara – g̃a ndo'ui a'ea timbohete Tupana'ga javo. Ojipea i'urame g̃a ei Tupana'ga pe a'ero: “Ndepyry hete nde imbuhuruka ore ve.” 7 Nhanemanoe'ymame nhande ndia'ei: Xako ti nhande nhaneremimbotarimova'ea rehe. Nhanemanorame na jitehe nhande ndia'ei a'ea. 8 Nhanemanoe'ymame nhande ei: Xako ti nhandepojykaharete'ga remimbotarimova'ea rehe. Nhanemanorame a'ea jitehe nhande ei. Nhande ko nhandepojykaharete'gareheva'ea a'ero nhanemanoe'ymame nhanemanorame no. 9 A'ereki Cristo'ga okwera omanoa hugwi tako ti ji g̃apojykaharetero javo omanoe'ỹve'g̃a pojykaharetero omanove'g̃a pojykaharetero no.

10 Oro pe mbiara ue'ỹva'ero, maraname pe euhui penhirũ'g̃a pe Tupana'gareheve'g̃a pe peko te'varuhu pe javo? Oro pe no mbatera upava'ero, maraname pe penhiirũ'g̃a nderekomemui naerũ? A'ereki Tupana'ga jate okwaha javo a'ea pe. Nhande ve nhaporemo po ti ga e'ie'i nhandereaporog̃ita pe nehẽ. 11 A'ereki ikwatijara e'i:

“Tupana'ga e'i:

‘G̃a nag̃anani po ti ji mbohetei nehẽ

ndepyry hete nde javo.

E'i pa po ti g̃a ji ve nehẽ

nde ko Tupanetero javo ji ve nehẽ,’ ei ga.

‘A'iti tuhẽ, a'e ji pe me,’ ei Tupana'ga,” e'i ikwatijara.

12 Nhande nhaporemo po ti imombe'ui nhandereaporog̃ita Tupana'ga pe a'ero nehẽ.

Tapembote'varuhui penhiirũ'g̃a

13 Tape'jia'javuhui ti ojohupeupe peko te'varuhu pe javo. Nahã po pe'ji hamo: “Xakote'varuhuyme ti timbote'varuhuyme nhaneirũ'g̃a nehẽ,” pe'ji po pe hamo. 14 Mbatera nhaporemo pyry reki. Pyry nhande i'ui mbiara a'ero. A'ea tuhẽ Jesus'ga okwahavuka hete ji ve okovo ji pavẽi. Po ojipe'g̃a japyakai mbiara rehe ite'varuhu ahe i'ui javo novĩa, a'ero po g̃a pe ite'varuhu tuhẽ g̃a i'urame. 15 Po ti g̃a hepiagi pe i'urame g̃wia, a'ero po ti g̃apy'a rekotehei pe ndehe nehẽ. Po ti pe g̃apy'a mongotehei i'gwovo g̃waramo, a'ero po ti pe ndaperekokatui g̃a okoe'yma g̃a ndehe. Tapembote'varuhui ti nanongara'g̃a a'ero mbiara gwove'ỹ ga pyri. A'ereki Cristo'ga omano g̃a ndepyga. 16 Pe'ji po pe pejohupe: “Nahanahã xako. A'ereki a'ea ko pyry nhande ve,” pe'ji po pe novĩa. Emo ojipe'g̃a erame ite'varuhu nanongara pe, a'ea rehe ti tapekoi a'ero te'ite'varuhuyme ti g̃a javo. 17 Tupana'gareheva'ero nhande ndia'ei: “G̃wig̃wia ti ti'uyme. G̃wia ti ti'u.” Ndia'ei ko nhande nanongara pe. “Xako katu ti. Xajogwereko katu ti no,” xa'e nhande. “Tianderoryrory ti. A'ereki Tupana'ga ra'uva nhande mbohory jipi,” xa'e nhande. 18 Nahã nhande rekorame Cristo'ga remimbotarimova'ea rehe Tupana'ga nhimohemi nhande rehe. Ojipe'g̃a e'i nhande ve no: “Pepyry hete pe pejikokatuavo.”

19 Nurã ti xajirokwa nhandejogwerekokatuavo nhanenhombojikoheteavo Cristo'ga rehe nehẽ. 20 Pyry nhande i'upavi mbatera novĩa. Emo ite'varuhu nhande mbatera ui g̃a pyri – kiroki g̃a e'i: “Ite'varuhu ahe i'urame g̃wihã.” I'urame po nhande g̃a mbote'varuhui a'ero. Tapembote'varuhui ti nanongara'g̃a Tupana'gareheve'g̃a a'ero g̃wia ue'yma g̃a pyri. 21 Kiro pyry nhande ndi'ui mbiara nanongara'g̃a pyri a'ero. Pyry nhande ndi'ui vinho g̃a pyri g̃a erame ite'varuhu jupe. Ojipea pe g̃a erame ite'varuhu jupe no pyry nhande pohiri jugwi nhande rekorame g̃a pyri timbote'varuhuyme ti nhaneirũ'g̃a javo.

22 Penembiroviara ti tapemombe'uuhui ojipe'g̃a pe a'ero. Pekwaha ti a'ea Tupana'ga pavẽi jate. Pe'ji po pe: “Pyry po ti ji rekoi nahanahã nehẽ,” pe'ji po pe. Nahã pejikorame po pe ndoryvamo a'ero peji'ee'ymame pejiyvyteri pe nehẽ: “Ndapyryvi reki nahã ji rekorame.” 23 Po g̃a e'i: “Mara'ngu po pyryvamo ji mbiara i'ui?” Nanongara'g̃a i'urame Tupana'ga e'i ite'varuhu g̃a pe. A'ereki g̃a nde'i: “Ajiko ji Jesus'ga rehe. Nurã ko pyry ji i'ui.” A'ea g̃a nde'i. Oko te'varuhu reki g̃a a'ero o'ee'ymame: “Pyry ji rekoi nahã Cristo'gareheva'ero.”

15

Timbohory ti ojipe'g̃a

1 Nhandejikokaturame Cristo'ga rehe tipoko po nhande jara'g̃a hamo – kiroki g̃a ndokwahakatui ve ojikoga Cristo'ga rehe. Xakoyme ti nhande nhanderemimbotarimova'ea rehe jate nhanenhimbohoryva. 2 Nhaneirũ'g̃a po nhande g̃a mbohory hamo tapyry ti g̃a pe javo. A'ero po ti g̃a jikokatui Cristo'ga rehe nehẽ no. 3 A'ereki Cristo'ga vehevi nonhimbohoryvi no. Ikwatijara omombe'u Cristo'ga ga nhi'ig̃ame Tupana'ga pe. “ ‘G̃a ete'varuhurame nde ve g̃andekote'varuhua ji kwai,’ ei ga,” e'i ikwatijara. 4 Tupana'ga okwatijarukaruka ahe ve hako penembikwatijara nhaporemo ti tombo'embo'e aerẽve'g̃a javo hako. Aherembikwatijara nhande mbo'embo'e a'ero nhande monhimomiranama. A'ea nhande mbo'e nhande mbohoryva no. A'ero nhande ei: A'iti tuhẽ po ti pyryvamo nhande ve nehẽ.

5 Tupana'ga tuhẽ nhande monhimomirana jipi. Gaha nhande mbohory no. Tombojo'jajo'ja ti ga pendeaporog̃ita a'ero pe mbojogwerekokatuavo Jesus Cristo'ga rupi pe horame. 6 Pejikoty'aro g̃waramo po ti pe Tupana'ga mbohetei a'ero nehẽ nhandepojykaharete'ga ruva'ga Jesus Cristo'ga ruva'ga.

Judeus'g̃arũive'g̃a ombohete Tupana'ga

7 Peko hete ti ojogwehe. A'ereki Cristo'ga oko hete pe ndehe. Pe ndekorame ojogwehe po ti ojipe'g̃a ei nehẽ: “Tupana'ga ko pyry hete. A'ereki gareheve'g̃a oko hete ojogwehe,” e po ti g̃a Tupana'ga mboheteavo nehẽ. 8 Kiro ji ei pe me: Cristo'ga uhu yvya koty imombyryva judeus'g̃a pe raikwehe. A'ereki Tupana'ga e'i judeus'g̃a namonhava'ea pe hako: “Tamondo ti Cristo'ga pe pyri tomombyry ti ga pe me javo,” ei Tupana'ga hako. Nurã Cristo'ga ruri a'ero tanhi'ĩpo'ru ti Tupana'ga javo. Igwete ga ei: “A'ero po ti g̃a ei nehẽ: ‘Tupana'ga nopiriani g̃wembi'ea jipi,’ e po ti g̃a nehẽ,” ei Cristo'ga raikwehe. 9 Cristo'ga uhu imombyryva judeus'g̃a pe judeus'g̃arũive'g̃a ti tombohete Tupana'ga javo no. “Tombohete ti g̃a ga oporogwetyga rehe,” ei ga. Aherembikwatijara e'i no. A'ereki omombe'u Cristo'ga nhi'ig̃a Tupana'ga pe hako.

“Judeus'g̃arũive'g̃a pyteri pe po ti ji ei nehẽ

ndepyry hete nde javo.

Orombohete po ti ji nhinhimby'yita nde ve nehẽ,” e'i ikwatijara Cristo'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo hako.

10 Ojipeva'ea rembikwatijara e'i no:

“Judeus'g̃arũiva'ero ti pejoryjory Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a pavẽi judeus'g̃a pavẽi,” e'i aherembikwatijara.

11 Ojipeva'ea rembikwatijara e'i no:

“Judeus'g̃arũiva'ero ti pembohete nhandepojykaharete'ga.

Ojipendyhyga'g̃a nhaporemo ti tombohete ga,” e'i aherembikwatijara.

12 Isaíasva'ea okwatija Cristo'ga mombe'ujipeavo no hako.

“Jesséva'ea rymymino'ga po ti ojihu yvyakotyva'ero nehẽ.

Judeus'g̃arũive'g̃a nduvihavamo po ti ga rekoi nehẽ.

‘Gaha po ti nhande reroho yvagi pe nehẽ,’ e po ti judeus'g̃arũive'g̃a nehẽ,” ei ahe ikwatija hako.

13 Tupana'ga pe mbo'e penderohoag̃wama rehe no. Ga po ti tapembohory hete inog̃atuavo pepy'a nehẽ. A'ereki pe pejiko ga rehe. Igwaigwavete po ti Tupana'ga ra'uva pe mbo'embo'ei. A'ero po ti pe ei nehẽ: “Uhu tuhẽ po ti ga nhande rerogwovo yvagi pe nehẽ,” pe'e po ti pe nehẽ.

Paulova'ea poravykyagwera judeus'g̃arũiva'ea pe

14 Nhiirũ, jihi ko opokwaha hete. Pepyry hete pe. Pekwaha hete pe mbatera no. Penhomog̃ita kwaha pe no. 15 Emo ji akwatijaruka pe me tapekwahava'ja ti mbatera javo. Namombe'unhimimi ji imondovouka pe me a'ero. A'ereki Tupana'ga omombyry ji ve. 16 Ga ji mboporavyky Jesus Cristo'ga pe judeus'g̃arũive'g̃a pokoguka ji ve. Ikwava'ẽhara'g̃a omombe'umbe'u Tupana'ga nhi'ig̃a judeus'g̃a pe. Na jitehe ji imombe'umbe'ui kiro Tupana'ga remimombe'upyryva judeus'g̃arũive'g̃a pe Cristo'ga mombe'gwovo. Amombe'u ji g̃a pe takwava'ẽ ti ji g̃a Tupana'ga pe javo. G̃a ndehe po ti Tupana'ga nhimohẽhetei nehẽ Tupana'ga ra'uva g̃a mombyryvame nehẽ.

17 Jesus Cristo'ga okovo g̃waramo ji pavẽi jiroryrory hete ji jiporavykyrame Tupana'ga pe. 18 Amombe'u po ti ji pe me jiporavykyagwera. Emo Cristo'ga remimboporavykyagwera jate po ti ji imombe'ui pe me nehẽ. A'ea ji namombe'unhimimi. A'ereki Cristo'ga ji poko hete ji mboporavykyavo Tupana'ga pe. A'ero ji imombe'ui Tupana'ga nhi'ig̃a judeus'g̃arũive'g̃a pe tohendu katu ti g̃a javo. Amombe'umbe'u ji g̃a pe. Ako katu ji g̃apyteri pe no. 19 Tupana'ga ra'uva ombuhu opopoakara ji ve. A'ero ji hepiukari g̃a pe ahemonhimomby'aheteva'ea. Nurã g̃a hendukatui Tupana'ga nhi'ig̃a. Amombe'umbe'u ji Tupana'ga remimombe'ua g̃a pe a'ero Cristo'ga mombe'gwovo. Jerusalém me na'ẽ ji ga mombe'ui g̃a pe. Pea hugwi ji hoi a'ero pea rupi. Ambojoapiapi ji jigwovo cidades pe ga mombe'gwovo g̃a pe. Aerẽ ji hoi Ilíriapeve'g̃a gwyri pe no. 20 A'ereki ji ajirokwa Cristo'ga mombe'gwovo g̃a pe pevo – perope g̃a nohenduvi ve Cristo'ga mombe'ua. Jihi ndahoi Cristo'ga mombe'gwovo g̃a pyri – perope ojipe'g̃a omombe'u jipe Cristo'ga g̃a pe. Nanongara'g̃a ji nambo'ei jipi. 21 Ikwatijara e'i no:

“Ojipe'g̃a nomombe'ui ve ga g̃a pe.

Emo po ti g̃a okwaha tuhẽ ga nehẽ.

Kiroki g̃a nohenduvi ve

– okwaha po ti g̃a ga nehẽ,” e'i ikwatijara.

Paulova'ea oho pota Romapeva'ea pyri

22 Ymyagwera jate ji hopotarahivamo pe pyri novĩa. Emo ji ahoaho ojipe'g̃a pyri. A'ero tehe ji ndahoi ve pe pyri. 23-24 Ag̃wamo reki ji amombe'u pa Cristo'ga avove'g̃a pe. A'ero po ti ji hoi Espanhapeve'g̃a gwyri pe. Ji kwavame po ti ji pytai pe ndepiaga nehẽ. A'ereki ymyahũ ji porepiapotaramo pe ndehe. Apytaahi'vi po ti ji pe pyri nehẽ jiroryroryvamo pe ndehe nehẽ. A'ero po ti pe ji pokogi nehẽ ji mondovouka pea rupi nehẽ.

25 Kirog̃we po ti ji hoi na'ẽ Jerusalém me tapoko ti Cristo'gareheve'g̃a pevo. 26 A'ereki g̃a pe Macedôniapeve'g̃a gwyripeve'g̃a Cristo'gareheve'g̃a omono'ono'õ itambere'ia. Na jitehe Gréciapeve'g̃a gwyripeve'g̃a omono'ono'õ itambere'ia g̃a pe. “Timondouka ti itambere'ia Jerusalém me Cristo'gareheve'g̃a pe imbatere'ỹve'g̃a pe,” ei g̃a ojohupe. G̃anemimbuhura po ti ji herohoi kiro heja g̃a pe a'ero nehẽ. 27 G̃wemimbotarimo tehe g̃a omondouka imombyryva Jerusalémmeve'g̃a pe judeus'g̃a pe. “Timondouka po nhande mbatera g̃a pe hamo,” ei g̃a raikwehe. A'iti tuhẽ. A'ereki judeus'g̃a ojikwe omombyry g̃a pe judeus'g̃arũive'g̃a pe Cristo'ga mombe'gwovo g̃a pe. Igwete g̃a jikogi Cristo'ga rehe raikwehe Macedôniapeve'g̃a Gréciapeve'g̃a no. Kiro pyryvamo g̃a imondoukari ombatera judeus'g̃a pe ikwepyga a'ero. A'ereki judeus'g̃a pyryvipe g̃a pe Cristo'ga mombe'gwovo g̃a pe. 28 Kiro po ti ji herohoi g̃anemimbuhura itambere'ia heja Jerusalémmeve'g̃a pe a'ero nehẽ. Hejapavame po ti ji hona'ẽi pe pyri pe ndepiaga nehẽ jihorame Espanhapeve'g̃a gwyri pe nehẽ. 29 Cristo'ga omombyry hete ji ve. Ji horame pe pyri po ti ga imombyryhetei pe me nehẽ no. A'ea ji akwaha hete.

30 Nhiirũ, xajiko nhande nhandepojykaharete'ga rehe Jesus Cristo'ga rehe. Nhandejopy'a ja nhande no. A'ereki Tupana'ga ra'uva nhande mongoi nhandejopy'a ja. Nurã ji ehetei pe me a'ero: Ji ja ti penhi'ĩ hete Tupana'ga pe ji repyga. 31 Nahã ti pe'ji ga pe: “Apĩ, ea'ngu ti Paulo'ga ga horame Judéiapeve'g̃a gwyri pe tojukayme ti g̃a ga pevo. A'ereki g̃a ndojikogi Cristo'ga rehe,” pe'ji ti ga pe. “Kiro po ti Paulo'ga herohoi judeus'g̃arũive'g̃a itambere'ia Cristo'gareheve'g̃a pe judeus'g̃a pe Jerusalém me nehẽ. Ga herohorame g̃a pe embohoryory ti g̃a judeus'g̃arũive'g̃a itambere'ia rehe topyhy ti g̃a Paulo'ga hugwi javoji,” pe'ji ti Tupana'ga pe ji repyga, a'e hete ji pe me. 32 A'ero po ti ji roryheteramo ji horame pe pyri nehẽ Tupana'ga ji mondoukarame pe pyri nehẽ. A'ero po ti pe ji mbohoryhetei nehẽ no. 33 Tupana'ga onog̃atue'ymi nhandepy'a. Tapendereko katu pa ti ga a'ero nehẽ. Na tuhẽ.

16

Paulova'ea omondouka onhi'ig̃a g̃wembikwahava'ea pe

1 Tamombe'u ti pe me Febehẽa nhaneirũhẽa. Hẽa ko Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a pokoharamo oko cidade de Cencréia pe. Pyry hete ko hẽa. 2 Hẽa rurame pe pyri pembuhu ti hẽa penhonga pe pejikokatuavo hẽa pe. A'ereki hẽa ojiko hete nhandepojykaharete'ga rehe. Nanongara'g̃a po nhande timbuhuruka tuhẽ nhande pyri hamo nhande Cristo'gareheva'ero g̃waramo hamo. Hẽa herekoe'ymame mbatera pemondomondo ti hẽa pe a'ero. A'ereki hẽa jitehe opokopoko jara'g̃a jipi. Hẽa ji poko ikwehe no. Nurã ti pepoko hẽa imondovo hẽa pe mbatera nehẽ.

3 Tamondouka ji nhinhi'ig̃a Priscilahẽa pe hẽarembireko'ga pe no Áquila'ga pe. G̃a oporavyky ji pavẽi Jesus Cristo'ga mombe'gwovo ikwehe. 4 Ji repyga g̃a omano gwerevi onhia'ngue'yma ikwehe tomanoyme ti Paulo'ga javo ikwehe. A'e ji g̃a pe kiro: “Pepyry hete pe.” Judeus'g̃arũive'g̃a na jitehe e'i – kiroki g̃a onhimono'õ jipi Cristo'gareheva'ero. G̃a nhaporemo e'i Áquila'g̃a pe: “Pepyry hete pe Paulo'ga a'nguavo.”

5 Tamondouka ji nhinhi'ig̃a g̃a pe no – kiroki g̃a onhimono'õ Cristo'gareheva'ero Áquila'g̃a nonga pe.

Tamondouka ti nhinhi'ig̃a Epêneto'ga pe no. Jipy'a ja hete ga. Ga na'ẽ ko ojiko Cristo'ga rehe Ásiapeve'g̃a gwyri pe ikwehe.

6 Tamondouka ji nhinhi'ig̃a Mariahẽa pe. Hẽa oporavyky hete pe pokoga raikwehe.

7 Tamondouka ji nhinhi'ig̃a Andrônico'ga pe Juniashẽa pe no. G̃a ko jire'yja'g̃a judeus'g̃a. Orojogwereko ore cadeia pype ikwehe. Jijikoga renonde g̃a jikogi Cristo'ga rehe. G̃a ko ojipe'g̃a hohe Cristo'ga moirũhara'g̃a pyteri pe.

8 Tamondouka ji nhinhi'ig̃a Amplíato'ga pe no. Jipy'a ja hete ga Cristo'gareheva'ero.

9 Tamondouka ji nhinhi'ig̃a Urbano'ga pe no. Nhande ja ga poravykyi tamombe'u ti Cristo'ga g̃a pe javo. Estáquis'ga pe ji imondoukari nhinhi'ig̃a no. Jipy'a ja hete ga.

10 Tamondouka ji nhinhi'ig̃a Apeles'ga pe no. Onhimomirana ga hahya pe opohire'yma Cristo'ga hugwi.

Tamondouka ji nhinhi'ig̃a Aristóbulo'ga rongapypeve'g̃a pe no.

11 Tamondouka ji nhinhi'ig̃a Herodião'ga pe. Jire'yja'ga ko ga judeu'ga.

Tamondouka ji nhinhi'ig̃a Narciso'ga rongapypeve'g̃a pe no – kiroki g̃a ojiko Cristo'ga rehe.

12 Tamondouka ji nhinhi'ig̃a Trifenahẽa pe no Trifosahẽa pe no. G̃a oporavyky hete nhandepojykaharete'ga pe.

Tamondouka ji nhinhi'ig̃a Pérsidehẽa pe. Jipy'a ja hete hẽa. Hẽa oporavyky hete tuhẽ nhandepojykaharete'ga pe no.

13 Tamondouka ji nhinhi'ig̃a Rufo'ga pe. Ojipe'g̃a hohe ko ga pyry hete Cristo'gareheva'ero. Gayhẽa pe ji imondoukari nhinhi'ig̃a no. Jihya ja ko hẽa ji rerekokaturo g̃waramo.

14 Tamondouka ji nhinhi'ig̃a Asíncrito'ga pe no Flegonte'ga pe no Hermes'ga pe Pátrobas'ga pe Hermas'ga pe g̃apyrive'g̃a pe no nhaneirũ'g̃a.

15 Tamondouka ji nhinhi'ig̃a Filólogo'ga pe Júliahẽa pe no Nereu'ga pe garendyrahẽa pe no Olimpas'ga pe no g̃apyrive'g̃a pe nhaporemo no Cristo'gareheve'g̃a.

16 Penho'anhuvanhuvã ti penhoiruamo. Ojipendyhyga'g̃a nhaporemo – kiroki g̃a onhimono'õ jipi Cristo'gareheva'ero – g̃a omondouka onhi'ig̃a pe me.

Mbapavamo Paulova'ea omog̃ita ahe

17 Nhiirũ, kiro ji ehetei pe me. Pehepia ti g̃a pejipe'avo g̃a hugwi – kiroki g̃a g̃a mbojogwayvayvaruka. “Pembo'eagwera ndapyryvi,” ei g̃a. “Ore po ti pe mbo'e nehẽ,” ei g̃a. G̃anhi'ig̃a rendukaturame po ahe ndojikokatua'javi Cristo'ga rehe a'ero. Pejipe'a ti g̃a hugwi, a'e ji. 18 Nanongara'g̃a ndokoi nhandepojykaharete'ga remimbotarimova'ea rehe Cristo'ga remimbotarimova'ea rehe. G̃wemimbotaruhua rehe g̃a ndekoi. Onhi'ig̃atu tehe g̃a ojipe'g̃a mboheteteheavo g̃a moandyandyita – kiroki g̃a nonhimombaragwahavi g̃andekote'varuhuva'ea rehe. 19 Pehe reki pehendu katu Cristo'ga mombe'ua. Ojipe'g̃a nhaporemo okwaha penemiendukatua. Nurã ji roryroryvamo pe ndehe. A'e ji pe me a'ero: Peko katu kwaha ti, a'e ji. Tapekote'varuhukwahavi ti, a'e ji pe me no.

20 Tupana'ga onog̃atue'ymi nhandepy'a. Ga po ti kotihĩ omombi pe hugwi Satanás'ga popoakara anhag̃a ruvihavuhu'ga popoakara nehẽ. Pe po ti Satanás'ga hoheramo a'ero nehẽ.

Nhandepojykaharete'ga Jesus Cristo'ga ti tomombyry pe me.

21 Timóteo'ga – ga oporavyky ji pavẽi – ga omondouka onhi'ig̃a pe me. Na jitehe Lúcio'ga omondouka onhi'ig̃a Jasão'ga pavẽi Sosípatro'ga pavẽi. Jire'yja'g̃a ko g̃a judeus'g̃a.

22-24 Gaio'ga omondouka onhi'ig̃a pe me no. Garonga pype ji ruvi kiro. Garonga pype jitehe Cristo'gareheve'g̃a onhimono'ono'õ jipi. Erasto'ga omondouka onhi'ig̃a pe me no. Gaha gwereko katu itambere'ia cidadepeve'g̃a nduvihava'g̃a pe. Quarto'ga nhaneirũ'ga omondouka onhi'ig̃a pe me no.

Ji ko Tércioramo. Jihi akwatija koha Paulo'ga repyga. Cristo'gareheva'ero ji amondouka nhinhi'ig̃a pe me no.

Paulova'ea ombohete Tupana'ga

25 Timbohete ti Tupana'ga. Gaha pe mbojiko hete Cristo'ga rehe. A'ea pe ko ji ei jipi ji imombe'urame Tupana'ga remimombe'upyryva Cristo'ga mombe'gwovo g̃a pe. A'ea Tupana'ga okwahavuka yvyakotyve'g̃a pe ag̃wamo. Ymyagwera jate ga ndokwahavukari a'ea ahe ve. A'ero onhimi ahe ve. 26 Ag̃wamo ki a'e te ikwatijara okwahavuka pa nhande ve – kiroki ikwatijara Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea okwatija hako. A'ereki ag̃wamo Tupana'ga okoe'ymive'ga e'i: “Akwahavuka ji kiro ojipendyhyga'g̃a pe nhaporemo tojiko pa ti g̃a Cristo'ga rehe ga rendukatuavo,” ei Tupana'ga.

27 Tupana'ga jate okwaha hete. Gaha jate ko Tupanetero. Timbohete ti ga avuirama a'ero. A'ereki Jesus Cristo'ga omboheteuka ga nhande ve. Na tuhẽ. Amém.

1 Coríntios

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

PAULOVA'EA OMOMBE'UYPY CORINTOPEVA'EA PE

Primeira Carta de Paulo aos Coríntios

1

1 Jihi ko Pauloramo. Sóstenes'ga oko ji pavẽi no. Nhaneirũramo ko ga rekoi Cristo'gareheva'ero okovo g̃waramo. Kiro ji ikwatijari nhinhi'ig̃a imondovouka pe me. Tupana'ga g̃wemimbotarimo Jesus Cristo'ga moirũukari ji ve ikwehe. “Eho ti Jesus Cristo'ga mombe'gwombe'gwovo ojipe'g̃a pe ga repyga,” ei Tupana'ga ji ve ikwehe.

2 Kiro ji ikwatijari imondovouka nhinhi'ig̃a pe me a'ero – perope peju cidade de Corinto pe pejijatykavo Tupana'ga mboheteavo. Pe ko Tupana'gareheva'ero. A'ereki Tupana'ga pe mo'emo'ẽ ojive. “Jireheva'ero ko pe ndekoi pejikoty'a Jesus Cristo'ga rehe,” ei Tupana'ga pe me. Ojipe'g̃a gwyripeve'g̃a pe nhaporemo ga ei no – kiroki g̃a Jesus Cristo'ga mbohete jipi. Ga ko nhandepojykaharete'ga g̃apojykaharete'ga no.

3 Tupana'ga ti tomombyry pe me nhanderuvete'ga Jesus Cristo'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi. Tonog̃atu ti g̃a pepy'a nehẽ no.

Tupana'ga omombyry pe me

4 Nhinhi'ig̃a nanani Tupana'ga pe ji ei: “Ndepyry hete nde imombyryva Corintopeve'g̃a pe g̃a jikoty'aro g̃waramo Jesus Cristo'ga rehe,” a'ea'e ji ga pe jipi pe mombe'gwovo. 5 Pe jikoty'aro g̃waramo Jesus Cristo'ga pavẽi Tupana'ga imombyryhetepavi pe me a. Ga okwahavuka pa pe me Jesus Cristo'ga mombe'ua. Pemombe'u kwaha hete pe Jesus Cristo'ga ojipe'g̃a pe no. 6 A'ereki Tupana'ga gweroviaheteuka pe me Cristo'ga mombe'ua. 7 A'ero pe herekopavi Tupana'ga ra'uva remimbuhuhava pyryheteva'ea pe imboha'uvame Jesus Cristo'ga ukwahava. 8 Jesus Cristo'ga tuhẽ po ti pe mbojiko hete ojihe pe mongokatuavo avuirama nehẽ. A'ero po ti ga nombojari'i'i pe ndehe nehẽ ura'javame nehẽ.

9 Tupana'ga g̃wembi'ea rupi oho jipi. Nurã nhande jikogi ga rehe. E'i ga pe me raikwehe tapejikoty'a ti jira'yra'ga pavẽi javo. Nhandepojykaharete'ga pe ga ei Jesus Cristo'ga pe.

Ojogwayva ahe Corinto pe

10 Nhiirũ, kiro ji ehetei pe me Jesus Cristo'ga repyga. Pembojo'jajo'ja ti penhi'ig̃a ojohupe. Tapejogwayvayvari ti. Pejihe'a katu ti ojogwehe imbojo'jajo'java pejeaporog̃ita. 11 A'ereki Cloehẽa rongapypeve'g̃a omombe'u ji ve pejogwayvayvara. 12 Ojoatyatyvihu po penhi'ig̃a. Nahã po pe ei. Jara'g̃a e'i: “Ji ko Paulo'gareheva'ero.” Jara'g̃a e'i: “Ji ko Apolo'gareheva'ero.” Jara'g̃a e'i: “Ji ko Pedro'gareheva'ero.” Jara'g̃a: “Ji ko Cristo'gareheva'ero.”

13 Cristo'ga jate ko penduvihavete'ga. Gareheva'ero ko pe nhaporemo a'ero. Maranuhũ pe ndapejihe'ari ojogwehe naerũ? Ji rũi reki amano yva rehe pendepykaramo ikwehe. Pe mobatizarame po g̃a nde'i pe me raikwehe: “Kiro pe ndekoi Paulo'gareheva'ero.” Nde'i po g̃a a'ea pe me raikwehe. “Cristo'gareheva'ero kiro pe ndekoi,” e po g̃a pe me raikwehe.

14-15 Ji nopomobatizatizai ji ruvame pe pyri ikwehe. Pyry reki ji ve ji nopomobatizai. Po ji pe mobatizatizai, a'ero po g̃a etehei ji ve hamo: Ojiheva'ero Paulo'ga g̃a mobatizai. Nopomobatizatizai ji a'ero. Crispo'ga jate ji amobatiza Gaio'ga reheve Cristo'gareheva'ero ti g̃a toko javo. 16 G̃ahã nohõ, Estéfanas'ga rongapypeve'g̃a ji amobatiza nohõ. Ojipe'g̃a po ji namobatizai ovuhu. 17 A'ereki a'ea rehe rũi Cristo'ga ji mbuhuruka avo. “Emombe'u ti pyryva'ea ji mombe'gwovo g̃a pe. Terenhi'ig̃atutehei ti ji mombe'urame g̃a pe,” ei ga ji ve ikwehe. Ako ji ganhi'ig̃a rupi a'ero. Nurã ji nanhi'ig̃atutehei Cristo'ga mombe'urame g̃a pe. Po nahã ji nhi'ig̃atui g̃a pe hamo, a'ero po nhinhi'ig̃atua rehe jate g̃a ndekoi hamo. A'ero po Cristo'ga mombe'ua rehe g̃a ndokoi hamo. Ndikwahyi po g̃a pe Cristo'ga manoagwera g̃a ndepyga a'ero hamo.

Tupana'ga okwaha hete

18 Kiroki g̃a oho hahyva'ea ruvihava viara rupi okote'varuhuro g̃waramo – nhande imombe'urame g̃a pe Cristo'ga manoagwera nhande repyga, a'ero g̃a ei: “Pemombe'u tehe pe g̃wihã ore ve,” ei g̃a.

Nhande rehe ki a'e te Cristo'ga manoagwera mombe'ua ikwahy hete reki. A'ereki nhande xaho Tupana'ga ronga viara rupi nhandejikoga Cristo'ga rehe. Cristo'ga manoagwera pyvõ Tupana'ga ikwahavukari nhande ve opopoakara. 19 Nahã aherembikwatijara imombe'ui no Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo hako. Tupana'ga e'i hako:

“E'i g̃a ojive novĩa:

‘Jireaporog̃ita katu hete ji ikwahaheteavo,’ ei g̃a ojive novĩa.

Kiro po ti ji imboukwahavukari g̃andeaporog̃itatehea a'ero nehẽ,” ei Tupana'ga hako.

Nahã aherembikwatijara omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a hako.

20 Maranuhũ nanongara'g̃a ndekoi naerũ ikwahapyra'g̃a pembo'ehara'g̃a no? Marã onhi'ig̃atuhara'g̃a no? Yvyakotyve'g̃a e'i tehe nanongara'g̃a pe: “Okwaha hete g̃a.” Tupana'ga ki a'e te omboukwahavuka reki g̃anembikwahave'yma.

21 Tupana'ga okwaha hete. A'ero ga ei: “Gweaporog̃ita rupi rũi po ti yvyakotyve'g̃a ji kwahavi nehẽ,” ei Tupana'ga g̃a mombe'gwovo. A'ero ga ei ore ve: “Pemombe'umbe'u ti Cristo'ga manoagwera g̃a pe,” ei ga. “Kiroki g̃a gwerovia penemimombe'ua ojikoga Cristo'ga rehe – g̃ahã po ti ji aru yvagi pe jijipyri nehẽ,” ei Tupana'ga ore ve.

Ore imombe'urame Cristo'ga manoagwera ojipe'g̃a pe, a'ero g̃a etehei ore ve: “Pemombe'u tehe pe a'ea ore ve,” e'i tehe g̃a. 22 Judeus'g̃a e'i ore ve: “Peapo na'ẽ ti ahemonhimomby'ava'ea torohepia,” ei g̃a. “Hepiagame jate po ti ore heroviari pe Cristo'ga mombe'urame ore ve,” ei g̃a ore ve. Judeus'g̃arũive'g̃a e'i ore ve: “Pe ikwahaheterame jate penhi'ig̃atuavo po ti ore heroviari penemimombe'ua nehẽ,” ei g̃a ore ve.

23 Ore ki a'e te oromombe'u katu Cristo'ga manoa yva rehe nhande repyga. Judeus'g̃a onhimonha'nga reki oreremimombe'ua rehe. Judeus'g̃arũive'g̃a e'i reki ore ve: “Pemombe'u tehe pe a'ea ore ve,” ei g̃a. 24 Na rũi reki ore imombe'urame Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a pe. Tupana'ga omo'emo'ẽ g̃a ojive toko ti g̃a jireheva'ero javo. Judeus'g̃a pyteripeve'g̃a hugwi ga omo'emo'ẽ g̃a. Judeus'g̃arũive'g̃a pyteripeve'g̃a hugwi ga omo'emo'ẽ g̃a no. Ore imombe'urame Cristo'ga manoa g̃a pe g̃a ei: “Cristo'ga gwepiuka nhande ve Tupana'ga popoakara,” ei g̃a. “Okwahavuka ga nhande ve Tupana'ga reaporog̃ita no. A'ereki Tupana'ga okwaha hete,” ei g̃a. 25 Ojipe'g̃a e'i tehe Tupana'ga pe: “Ga ndokwahavihu,” ei g̃a javo tehe. Ga okwaha hete reki nhande hohe pa. G̃a e'i tehe ga pe no: “Tupana'ga ndipopoakarihu. A'ereki gara'yrava'ea omano,” ei g̃a javo tehe. Nhande hohe pa reki Tupana'ga popoakaramo.

26 Nhiirũ, pekwahava'ja pejikoagwera Tupana'ga pemo'emo'ẽrame ojive ikwehe. A'ea rupi pe mombe'urame ojipe'g̃a ei: “Mokonha'g̃a jate okwaha hete. Mokonha'g̃a jate ipopoaka hete,” ei g̃a. “Mokonha'g̃a jate huvihavuhu. Jara'g̃a ndokwahavihu pa,” ei g̃a pe mombe'gwovo. 27 G̃a e'i pe me ikwahapyre'ỹve'g̃a. Tupana'ga ki a'e te e'i pe me: “Opomo'emo'ẽ ji jijive tahepiuka ti ikwahapyra'g̃a nembikwahave'yma,” ei Tupana'ga pe me. E'i g̃a pe me ipopoakare'ỹve'g̃a. Tupana'ga ki a'e te e'i pe me: “Opomo'emo'ẽ ji jijive tahepiuka ti ipopoakave'g̃a popoakare'yma,” ei Tupana'ga pe me. 28 Pe ndehe g̃a ndokoi okoteheve'g̃a javo pe me. “Huvihava'g̃a rũi,” ei g̃a pe me. Tupana'ga ki a'e te e'i pe me: “Opomo'emo'ẽ ji tahepiuka ti huvihava'g̃a ndekotehea,” ei ga. 29 Nurã Tupana'ga ei tonhimbohetepavyme ti g̃a ji pyri a'ero.

30 Tupana'ga pe mbojikoty'aruka Jesus Cristo'ga pavẽi. A'ero Cristo'ga okwahavuka nhande ve Tupana'ga reaporog̃ita. Cristo'ga nhande mombyry no Tupana'ga rerekokatuavouka nhande ve. Cristo'ga nhande mongo Tupana'gareheva'ero. Cristo'ga nhande mbopiro'yi nhanderekote'varuhua hugwi no. Nahã nhande rekoi Tupana'ga nhanembojikoty'arukaro g̃waramo Jesus Cristo'ga pavẽi. 31 A'ea pe Tupana'ga rembikwatijarukara e'i a'ero:

“Kiroki g̃a ombohete pota

– tombohete ti g̃a nhandepojykaharete'ga jate

ndepyry hete nde ji ve javo,” e'i ikwatijara hako.

2

Cristo'ga manoagwera mombe'ua

1 Nhiirũ, jihorame pe pyri ji imombe'ukatui pe me Tupana'ga mombe'ua ikwehe. A'ea nhande ymya ndikwahavi. Ikwahapyra'g̃a'jarũiva'ero reki ji imombe'ui pe me. Nanongara'g̃a onhi'ig̃atu hete jipi orokwaha hete ore javo pe me. Ji ko na rũi amombe'u pe me a'ero. 2 Nahã ji ei jiyvyteri pe: “Jesus Cristo'ga jate po ti ji amombe'u g̃apyteri pe nehẽ gamanoagwera yva rehe imombe'gwovo nehẽ,” a'e ji jiyvyteri pe.

3 Jipopoakare'ymamo ji rekoi pe pyri a'ero. Ahyhyi ji jikyhyjiavo mara'ngu po ti ji Cristo'ga mombe'ukatuavo g̃a pe javo.

4 Ikwahapyra'g̃a'jarũiva'ero ji ga mombe'ui pe me. Pe mbo'erame ji nda'ei toko ti g̃a nhinhi'ig̃atua rupi jave'yma pe me. Nhiremimombe'ua pyvõ Tupana'ga ikwahavukari reki pe me gwa'uva popoakara. 5 Tupana'ga okwahavuka a'ea pe me jipopoakara ti tombojikoguka g̃a Cristo'ga rehe javo. Yvyakotyve'g̃a nembikwahava rũi pe mbojikoguka ga rehe a'ero.

Tupana'ga ra'uva okwahavuka gareaporog̃ita

6 Tupana'ga reaporog̃ita reki ore imombe'ui g̃a pe – kiroki g̃a okwaha hete Cristo'ga. Yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita ore noromombe'ui g̃a pe. Noromombe'ui ore g̃andeaporog̃ita no – kiroki g̃a yvyakotyve'g̃a mondomondoi g̃wemimbotarimova'ea rehe jipi. G̃a igwaigwavete ndipopoakari nehẽ. 7 Onhimiva'ea ore oromombe'u Tupana'ga rembikwahava. Ymya ga ndokwahavukari a'ea yvyakotyve'g̃a pe. Emo yvya apoa renonde ga e'i nhog̃wenonde jupe hako. “Nhirembikwahava po ti g̃ambohuvihavuhuag̃wama nehẽ,” ei Tupana'ga hako. Nahã Tupana'ga e'i nhog̃wenonde nhande mombe'gwovo hako.

8 Yvyakotyve'g̃a nduvihava'g̃a ndokwahavi a'ea raikwehe. Po g̃a ikwahavi hamo, a'ero po g̃a nombovyrukari Cristo'ga mo'ama yva rehe ga jukavo hamo. Ga ko Tupanamo huvihavuhu hete reki. 9 Aherembikwatijara Tupana'ga mombe'uhava e'i reki hako:

“Ymya Tupana'ga e'i:

‘Tamombyry hete ti nhiarõhara'g̃a pe,’ ei ga,” ei ahe.

“Ndihepiagi pa nhande nanongara Tupana'ga remimombyryvag̃wama,” ei ahe hako.

“Nihenduvi pa a'ea no.

Niandeaporog̃itai pa nhande nanongara rehe Tupana'ga remimombyryvag̃wama rehe,” ei ahe ikwatija hako.

10 Nhande ve reki Tupana'ga ikwahavukari onhimiva'ea. Gwa'uva pyvõ ga ikwahavukari nhande ve. A'ereki a'ea gwepia pa ikwahapava. Tupana'ga ra'uva okwaha pa gareaporog̃ita onhimiheteva'ea.

11 Nhandereaporog̃ita ojipe'g̃a ndokwahavi. Nhande jate tikwaha nhandereaporog̃ita. Na jitehe ojipe'g̃a ndokwahavi Tupana'ga reaporog̃ita. Gara'uva jate okwaha a'ea. 12 Ndirekoi reki nhande g̃andeaporog̃ita – kiroki g̃a ndojikogi Tupana'ga rehe. Tupana'ga ra'uva reki ojikoty'a nhande pavẽi. A'ereki Tupana'ga ombuhu gwa'uva nhande pyri tokwaha ti g̃a nhiremimombyryva ojive javo.

13 Tupana'ga remimombyryva rehe gara'uva ojipe'g̃a mbo'eukari ore ve. Ikwahapyra'g̃a ndeaporog̃ita nombo'eukari ore ve a'ea rehe. Igwete ore imombe'ukatui Tupana'ga ra'uva remimbo'ea g̃a pe – kiroki g̃a ojikoty'a gara'uva pavẽi. 14 Kiroki g̃a ndojikoty'ari gara'uva pavẽi – g̃a ndogwerekoi Tupana'ga ra'uva remimbuhura. Ore imombe'urame g̃a pe g̃a ei: “Pemombe'u tehe pe a'ea,” ei g̃a ore ve. Ndokwahavi tuhẽ ko g̃a a'ea.

G̃ahã jate – kiroki g̃a ojikoty'a Tupana'ga ra'uva pavẽi – g̃ahã jate onhimombaragwaha nanongara rehe ikwahava. 15 G̃ahã okwaha pa. Onhimombaragwaha g̃a pyryva'ea rehe. Onhimombaragwaha g̃a pyryve'ỹva'ea rehe. Emo g̃andeaporog̃ita pe po ojipe'g̃a nde'i hamo ikwahave'yma. A'ereki g̃a ndojikoty'ari Tupana'ga ra'uva pavẽi. 16 Nahã Tupana'ga ikwatijarukari ahe ve hako. Igwete ahe ei hako:

“Ndokwahavi pa g̃a nhandepojykaharete'ga reaporog̃ita.

Nomog̃itai pa g̃a ga javo ga pe,” ei ikwatijara.

Nhandereaporog̃ita reki Cristo'ga reaporog̃ita'java'ea.

3

Peko ti Tupana'ga reaporog̃ita rupi

1 Nhiirũ, jiruvame pe pyri ji namombe'ui onhimiheteva'ea pe me ikwehe. Pejikoty'a pe Tupana'ga ra'uva pavẽi novĩa. Emo pe ndapekoi ve Cristo'ga remimbotarimova'ea rehe. Tayri'g̃a javuhu pe ndapekwahavi a. 2 Nurã ji namombe'ui ve pe me onhimiheteva'ea ikwehe. Jukwahava'ea jate ji imombe'ui pe me a'ero. Po ji imombe'ui onhimiheteva'ea pe me, a'ero po pe ndapekwahavi a'ea hamo. Na jitehe kiro ji imombe'urame onhimiheteva'ea po ti pe ndapekwahavi. 3 A'ereki penhimimbotarimova'ea rehe pe ndekoi jipi.

Jukwaha reki a'ea. Penhimyrõ ko pe ojogwehegwehe. Pejogwayvayva ko pe no. Nurã ko ji ei pe me: Peko pe penhimimbotarimova'ea rehe. Cristo'gareheve'g̃a'jarũiva'ea ko pe. 4 Pe'e tehe pe javo ojohupe jipi. Jara'g̃a e'i tehe: “Ore ko Paulo'gareheva'ea,” ei g̃a. Jara'g̃a e'i: “Ore ko Apolo'gareheva'ea.” Nahã po pe etehei pejikovo penhimimbotarimova'ea rehe.

5 Marã tuhẽ Apolo'ga rekoi naerũ? Marã ko ji rekoi naerũ? Tupana'ga remimbotarimova'eareheva'ero ore memei oroko. Tupana'ga Cristo'ga mombe'uuka ore ve pe mbo'eavouka. A'ero pe jikogi Cristo'ga rehe ikwehe.

6-9 Tamombe'u kiro pe me ojo'java'ea a'ero tapekwaha ti nhanderekoa. Tupana'gareheva'ero ko pe kohoa'java'ea. Kohoa jara'ga'jave'ga ko Tupana'ga. Tupana'ga moirũharamo ko ore g̃a ja a'ero – kiroki g̃a gwereko katu kohoa. Nahã ko kohoa rerekokatuhara'g̃a ndekoi jipi. Ojipe'ga otỹ ha'ynha. Aerẽ ojipe'ga imoakỹakymi herekovo. Tupana'ga reki omonhimomboakaruka g̃a pe. Na jitehe ore pe nderekokatui. Jihi amombe'u ypy Cristo'ga pe me. Aerẽ Apolo'ga pe mbo'embo'ei ga rehe. Tupana'ga reki pe mbojikoguka hete jipi Cristo'ga rehe. Ojipe'ga otỹ, ojipe'ga omoakỹakỹ. Tupana'ga jate omonhimomboakaruka g̃anemityma. Gaha jate ko huvihavetea a'ero. Itỹhara'ga huvihava rũi imoakỹhara'ga pavẽi. Na jitehe ji huvihava rũi Apolo'ga pavẽi. Tupana'ga jate ko huvihavetea pe mbojikoguka hete Cristo'ga rehe. Ore memei oroporavyky Tupana'ga pe Cristo'ga mombe'gwovo ojipe'g̃a pe. Kiroki g̃a oporavyky Tupana'ga pe – ga po ti okwepy imondovo g̃a pe nehẽ.

Tupana'gareheva'ero ko pe peko onga'java'ero no. 10 Ore ko oroko onga apohara'g̃a'java'ero. Nahã po ahe japorame onga. Ojipe'ga ombovy okyta imo'ama. Aerẽ ojipe'ga imondoi heheva'ea japopava. Na ja ore pe ndereko katu a'ero. Tupana'ga ji mbokarakaturame ji amombe'u katu ypy Cristo'ga pe me pe mbojikogauka ga rehe. Kiro ojipe'ga pe mbo'embo'ei ga rehe a'ero. Kiroki g̃a pe mbo'e – g̃a po pe mbo'e katu a'ero hamo. 11 Jesus Cristo'ga jate ko nhande timombe'u ypy ojipe'g̃a mbojikoguka ga rehe. Ojipe'ga rũi po nhande timombe'u ypy hamo. A'ereki Jesus Cristo'ga Tupana'ga omombe'uuka ga rehe jate ti pejiko javo.

12 Japorame mbatera imondovo jypyva'ea rehe jara'g̃a opo'ru pyryheteva'ea – kiroki ndopavi a, ndokai no. Ouro g̃a opo'ru, prata. Ita'ia g̃a opo'ru, ikatuheteva'ea – kiroki he'yjuhu ahe omondo itambere'ia hehe. Jara'g̃a ki a'e te opo'ru opava'ea, okaiva'ea. Yva g̃a opo'ru, nhungwava, pindova. 13 Ikairame g̃anembiapoagwera jukwaha reki ndapyryviva'ea. A'ereki tata ombokai pa ndapyryviva'ea g̃a hugwi. Jukwaha pyryheteva'ea no. A'ereki tata omboukwaha pyryva'ea nhimomiranama imbokaipave'ymame.

Na jitehe jara'g̃a pe mbo'e katu Jesus'ga rehe. Jara'g̃a napembo'ekatui ga rehe. Jesus Cristo'ga rurame po ti jukwahavamo g̃anemimbo'ea nehẽ, g̃anemimbo'ekatua. Jukwaha po ti g̃anemimbo'ekatue'yma nehẽ nohõ. Penembikwahava repiagame po ti Tupana'ga ikwahavi ja'javo pembo'ehara'g̃a pe nehẽ. 14 Po ti pe ikwahahetei Jesus'ga mombe'ua pejikoga ga rehe, a'ero po ti Tupana'ga imombyryhetei pembo'ehara'g̃a pe nehẽ pembo'e katu pe g̃a javo g̃a pe. 15 Po ti pe ndapekwahavi Jesus'ga mombe'ua, a'ero po ti Tupana'ga nomombyryvi pembo'ehara'g̃a pe nehẽ napembo'ekatujuhu pe g̃a javo g̃a pe. Oho po ti g̃a yvagi pe nehẽ novĩa ojikoga g̃waramo Jesus'ga rehe. Emo po ti Tupana'ga e'i g̃a pe: “Napembojikohetei pe g̃a Cristo'ga rehe,” e po ti ga g̃a pe nehẽ.

16 Pe ko Tupana'ga ruhava. A'ereki gara'uva oko pe pyri. Pekwaha po pe a'ea hamo. 17 Po g̃a imbote'varuhui pe me, a'ero po ti Tupana'ga imbote'varuhui g̃a pe nehẽ. A'ereki pe garuhava pyryheteva'ea.

18 Tapenhimoandyandyi ti. Po pepyteripeve'ga e'i tehe ojive: “Yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita rupi ji akwaha hete.” Topohi ti ga g̃andeaporog̃ita hugwi. Toko ti ga Tupana'ga reaporog̃ita rupi. Ga rekorame Tupana'ga reaporog̃ita rupi po ti g̃a ei ga pe ndokwahavihu ga javo novĩa. Emo po ti ga okwaha hete tuhẽ nehẽ. Tapenhimoandyandyi ti a'ea rehe a'ero.

19 Yvyakotyve'g̃a e'i tehe ojipyteripeve'g̃a pe: “Gweaporog̃ita katu hete g̃a ikwahava.” Tupana'ga ki a'e te e'i g̃a pe: “Gweaporog̃ita tehe reki g̃a. A'ereki g̃a ndokwahavihu,” ei ga. Igwete garembikwatijarukara i'ei no:

“Gweaporog̃ita kwaha g̃a ojipe'g̃a moandyandyita.

Emo Tupana'ga okwaha g̃a mombiga g̃a ndeaporog̃itate'varuhurame,” ei ikwatijara.

20 Iru'ĩa ikwatijara i'ei no:

“Nhandepojykaharete'ga e'i:

‘Heaporog̃ita tehe g̃a

– kiroki g̃a e'i tehe ojive

orokwaha hete ore javo,’ ei ga,” ei ikwatijara.

21 Tapembohetei ojipe'ga ji ko ndereheva'ero javo ga pe. Pehe reki pereko pa. Ore nhaporemo ko pendeheva'ero pepokohavamo. 22 A'ereki jihi pe poko. Apolo'ga pe poko. Pedro'ga pe poko. Yvya ko pendepykavamo. Pemanoe'yma ko pendepykavamo. Pemanoa ko pendepykavamo. Ag̃wamova'ea pendepykavamo. Aerẽva'ea pendepykavamo. A'ereki pe pereko pa a'ea pejipokohavamo. 23 A'erorame tehe pe pepoko Cristo'ga gareheva'ero. Cristo'ga ko opoko Tupana'ga gareheva'ero.

4

Cristo'ga moirũharava'ea poravykya

1 Nahã po pe ei ore mombe'gwovo a'ero hamo: “G̃a ko Cristo'ga remimbotarimova'eareheva'ero oko ga pokoga,” pe'ji po pe hamo. “Tupana'ga nhande mbo'euka g̃a pe aherembikwahavipyre'yma rehe tokwaha ti g̃a kiro javo. Nahã ga nhimoirũukari g̃a pe.” A'ea po pe ei ore mombe'gwovo hamo. 2 Huvihava'g̃a e'i omoirũhara'g̃a pe jipi: “Peporavyky katu ti ji ve a'ero pejikovo nhinhi'ig̃a rupi,” ei g̃a g̃a pe. 3 Jesus Cristo'ga e'i jiporavykya pe a'ero. Pe erame jupe ji ndahaykai reki. Ji ndahaykai ojipe'g̃a erame jiporavykya pe no. Jihi vehevi nda'ei jupe. 4 Jipoyja hete ji jiyvyteri pe. A'ereki ji aporavyky katu Cristo'ga pe jirekote'varuhue'yma. Ji ero g̃waramo rũi reki jukwahavamo jiporavykypyryva. Nhandepojykaharete'ga po ti e'i jupe nehẽ Jesus Cristo'ga.

5 Nurã ji ei pe me: Tape'ei ti penhinonde ojipe'g̃a poravykya pe. Cristo'ga urame po ti hepiukari nhande ve onhimiva'ea nehẽ – kiroki nhande ndikwahavi ve. Okwahavuka pa po ti ga nhandereaporog̃ita nehẽ. Nhande poravykykaturame nhandekovo katu po ti Tupana'ga nhande mbohetei a'ea rupi nehẽ.

6 Nhiirũ, imombe'upavame a'ea pe me ji nhimombe'ui pe ndepyga. Apolo'ga ji amombe'u ko no. Pe me ji imombe'ui orerekoagwera tapenhimbo'e ti pejikovo ikwatijara rehe jate nehẽ. Tapembohetei ti ojipe'g̃a gareheva'ero ko ji javo. “Ji ndakoi ojipe'ga rehe,” tape'jiuhui ti. 7 Tapenhimbohetei no ji ko g̃a hohe javo. A'ereki ojo'jajo'java'ero pe peko. Tupana'ga remimondotehea reki pe pereko. Gaha omondo pe me. Nurã pe herekoi. Tapenhimbohetei ti a'ero. A'ereki peapoa ko Tupana'ga remimondoa.

8 Perekopavipe pe Tupana'ga remimondotehea naerũ? Ndaperekopavi tuhẽ reki pe a'ea. Pe teheuhu peko huvihavamo naerũ ore rekoe'ymame nahã naerũ? Po pyry pe ndekoi huvihavamo novĩa ore ti toroko huvihavamo pe pavẽi novĩa. 9 Emo Tupana'ga po e'i ore ve ovuhu: “Nhimoirũhara'g̃a ko koji'i toko tehe ojipe'g̃a hohe pa,” e po ga ore ve. Ore po g̃a ja – kiroki g̃a pe g̃a e'i tijukauka g̃a ojipe'g̃a ndovaki javo, a'e ji. A'ereki g̃a nhaporemo ore repiaguhu g̃a ko mbipehu javo ore ve. Yvyakotyve'g̃a e'i a'ea ore ve yvagipeve'g̃a pavẽi. 10 Ore Cristo'gareheva'ero g̃waramo g̃a ei ore ve: “Ndapekwahavihu pe,” ei g̃a ore ve. Pe ki a'e te pe'ji tehe pejive: “Cristo'gareheva'ero ore orokwaha hete.” Ore ve g̃a ei: “Ndapepopoakarihu pe.” Pe ki a'e te pe'ji tehe pejive: “Orepopoaka hete ore ojipe'g̃a mondovo.” Pe ndehe g̃a ndekoi pe mboheteheteavo jipi. Ore rehe ki a'e te g̃a ndokoi tuhẽ.

11 Orety'a ore jipi. Oreygwei ore nohõ. Ndorogwerekoi ore tapy'ynhapira. Ore nupanupã g̃a ore rerekote'varuhuavo. Oropytaahi'vii'viuhu ore jipi. Nahanahã ore rekoi kiromo jate. 12 Oroporavyky hete ore oropokapavamo toropyhy ti mbatera orojive javo. G̃a ete'varuhurame ore ve ore ei reki: “Tupana'ga ti tomombyry pe me.” G̃a imbohahyukarame ore ve ore nhimomiranami reki. 13 G̃a ore mbotegweterame ore nhi'ig̃atui reki g̃a pe. Ag̃wamo vehevi ore mbatera ratykwera'java'ea aheremimombora'java'ea g̃a pe – kiroki g̃a ndojikogi Cristo'ga rehe.

14 Kiro ji ikwatijarukari pe me. Emo ji nda'ei tipoyjayjaryme ti g̃a javo pe me. Tambo'e ti g̃a javo ji ei pe me jira'yra'java'ea pe. A'ereki ji opoarõ hete. 15 Po pembo'ehara'g̃a he'yjuhu hete novĩa, po g̃a dez mil novĩa. Emo ojipeji reki jihi jate ako penduva'java'ero pe nderekovo katu. Ojipe'g̃a omombe'u Jesus Cristo'ga kiro pe me. Jihi ki a'e te pe mbojikogypy ga rehe pyryva'ea mombe'gwovo pe me ikwehe. 16 Nurã ji ehetei pe me: Ji rupi ti peho pejikokatuavo. 17 A'ero ji Timóteo'ga mondoi kiro pe pyri. Ga ko jira'yra'java'ea ji ve. A'ereki jihi ga mbojiko Cristo'ga rehe. Ako hete ji ga rehe. Ga rehe ji jikogi no. Igwete ji Timóteo'ga mondoi pe pyri tokwahavukara'ja ti ga pe me jirekoag̃wama ji jikoty'arame Cristo'ga pavẽi. A'ea rehe ji Cristo'gareheve'g̃a mbo'embo'ei jipi no jihorame g̃agwyri pe nhaporemo.

18 Jararamo pepyteripeve'g̃a nhimbohetetehei kiro Paulo'ga po ti nduri nhande pyri nehẽ javo tehe ji ve novĩa. 19 Emo Tupana'ga ipotarame po ti kotihĩ ji hoi pe pyri nehẽ. Tihepia ti g̃a herekorame Tupana'ga popoakara a'ero, a'e ji. A'ea ji takwaha. G̃anhi'ig̃a jate rũi ji takwaha g̃a nhimboheteteherame. 20 A'ereki Tupana'gareheva'ero nhande nianhi'ĩteheuhui. A'ero koi nhande rekokatui Tupana'ga popoakara pyvõ. 21 Marã po ti ji rurame pe pyri a'ero nehẽ? Pe pohire'ymame pendekoagwera hugwi po ti ji nhi'ig̃ahyi pe me imbohahyuka nehẽ. Pe pohirame jugwi po ti ji rekoi pe ndehe pe nderekonhyromo nehẽ jirurame pe pyri nehẽ. Marãva'ea po pe pepota naerũ?

5

Ndoakwahavihu ahe

1 Kiro ji ei pe me: Omombe'u g̃a ji ve pepyteripeve'ga. “Ndoakwahavihu ga okovo,” ei g̃a ga mombe'gwovo. A'ereki ga gwereko gwuva'ga rembirekohẽa. Ite'varuhu hete a, xa'e pa nhande jupe. Tupana'gareheve'g̃arũive'g̃a vehevi e'i ite'varuhu nanongara pe no. 2 Penhimboheteuhu pe naerũ oroko katu pa ore javo tehe naerũ? Ndapevy'arihu hete po pe ga rehe hamo. Pepe'a ti ga pejipytera hugwi ga mondovo pejatykarame jipi Tupana'ga mboheteavo. 3-4 Jira'oa ko irupe pe hugwi kiro novĩa. Emo ji amondo jireaporog̃ita imongovo pe pyri. Ji ndakoi pe pyri novĩa. Emo ji a'e jipe akoja'ga pe. “Jesus'ga nhandepojykaharete'ga e'i nde ve: ‘Nde ereko te'varuhu,’ ei ga nde ve,” a'e ji ga pe a'ero. Pejatykarame po ti ji imondoi jireaporog̃ita pe pyri nehẽ. Jesus'ga popoakara po ti pe nderekoi nehẽ no. 5 Pejatykarame ti pekwava'ẽ akoja'ga Satanás'ga pe tombotegwete ti ga gara'oa nehẽ. Jesus'ga ti togweroho gara'uva yvagi pe a'ero nehẽ ura'javame nehẽ.

6 Ndapyryvi reki pe nhimboheterame oroko katu pa ore javo tehe. Nhande japorame pão xunhiete'i nhande imondoi imbovuhava hu'uma pype. A'ero ivuvuvuvupavi upa. Na jitehe ojipejive'ga okote'varuhuve'ga pytarame pepyteri pe, a'ero ojupi pavẽi po ga pe mondoi nehẽ pe mongote'varuhuuka. Ndapekwahavi pe a'ea naerũ? 7 Páscoa rupi judeus'g̃a imombopavi imbovuhava ymyava'ea pão reheve tipyahu ti hu'uma a'ero javo – kiroki hu'uma ndogwerekoi imbovuhava. Na jitehe pe pohipavi ymyava'ea hugwi pejikote'varuhua hugwi ikwehe tipyahu ti nhandereaporog̃ita a'ero javo. A'ereki na tuhẽ pe pendeaporog̃ita pyahu pejikoga g̃waramo Cristo'ga rehe. A'ereki Cristo'ga omano nhanderekote'varuhua momboa. Pepohi pa ti pejikote'varuhua hugwi a'ero. Ymya judeusva'ea ijukai cordeiros hako tomanoyme ti nhandera'yrypy'g̃a javo hako. Ag̃wamo g̃a Jesus'ga jukaukari raikwehe. Jesus'ga omano nhande repyga tohoyme ti g̃a hahyva'ea ruvihava pype omanorame javo. 8 Nurã ti xako katu jipi. Xapohi ti nhanderekote'varuhua hugwi. Tiandereaporog̃ita katu ti nhandekovo. Xanhi'ĩ ti a'itituhẽva'ea rehe.

9 Akwatijaruka ji imondovouka pe me ikwehe. Ikwatijarukarame ji ei pe me: “Tapejihe'ari ti g̃a ndehe g̃a akwahave'ymuhũrame nehẽ,” a'e ji pe mog̃itavo ikwehe. 10 Ji nda'ei g̃a pe – kiroki g̃a ndojikogi Jesus'ga rehe. Nanongara'g̃a ko ndoakwahavihu. G̃a opotarahivuhu mbatera jipi. Omiomi g̃a ojipe'g̃a mbatera g̃a hugwi. Oko hete g̃a ha'angava rehe g̃wemimbohetehara rehe okoe'yma Tupana'ga rehe. Nanongara'g̃a pe rũi ji ei pe me: “Tapejihe'ari ti g̃a ndehe.” A'ereki yvya koty pejikoro g̃waramo pe pejihe'a tuhẽ g̃a ndehe jipi. 11 Ji ikwatijarame pe me kiro g̃a pe ji ei – kiroki g̃a e'i ojive novĩa: “Ji ko peirũa. Jesus'gareheva'ero ko ji,” ei g̃a javo novĩa. Emo g̃a ndoakwahavihu. Jara'g̃a opotarahivuhu mbatera. Jara'g̃a oko hete ha'angava rehe g̃wemimbohetehara rehe okoe'yma Tupana'ga rehe. Jara'g̃a e'i te'varuhu ojipe'g̃a pe. Jara'g̃a ko heagwyryvuhu. Jara'g̃a omiomi ojipe'g̃a mbatera. Nanongara'g̃a erame ji ko Jesus'gareheva'ero javo novĩa, tapejihe'ari ti g̃a ndehe. Tape'ui jitehe ti g̃a pavẽi.

12-13 Kiroki g̃a ndojikogi Jesus'ga rehe – g̃a pe ji nda'ei peko te'varuhu pe javo. Tupana'ga gwe ti e'i g̃a pe nehẽ. G̃a pe ki a'e te – kiroki g̃a ojatyka pe pavẽi Tupana'ga mboheteavo – g̃a pe po pe ei hamo g̃a ndekote'varuhurame. Nahã Tupana'ga rembikwatijarukara i'ei no: “Pemombo ti okote'varuhuve'ga pejipytera hugwi,” e'i.

6

Pemohig̃atu ti ojohupe

1 Penhoirũ ko pe Jesus'gareheva'ero. Nurã ji ei pe me: Pejogwayvarame ti tapejogwerohoi juizes'g̃a pyri – kiroki g̃a ndokoi Tupana'ga rehe. Tapejogwerohoi ti nanongara'g̃a pyri tomohig̃atu ti g̃a nhande ve javo. Jesus'gareheve'g̃a jate ti tomohig̃atu pe me. 2 Tupana'gareheva'ero po ti pe epe'ei imohig̃atuavo Tupana'ga rembiapo'g̃a pe nehẽ. Cristo'ga rura'javame po ti pe ei g̃a pe nehẽ. Ndapekwahavi pe a'ea naerũ? Po ti pe imohig̃atui ja'javo g̃a pe nhaporemo nehẽ, marã po pe ndapehekatui imohig̃atuavo nonhimimiva'ea ojohupe naerũ? 3 Xa'e po ti nhande imohig̃atuavo yvagipeve'g̃a pe nehẽ no Tupana'gapyrive'g̃a pe. Ndapekwahavi pe a'ea? Po ti nhande ei g̃a pe vehevi nehẽ, yvyakotyva'ea pe kaitu po nhande imohig̃atui kiro hamo. 4 Pe jogwayvarame mbatera rehe tapejogwerohoi ti g̃a pyri a'ero – kiroki g̃a pe Jesus'gareheve'g̃a e'i ndapyryvi g̃a javo. Nanongara'g̃a pyri tapejogwerohoi a'ero nehẽ tomohig̃atu ti g̃a nhande ve javo. 5 A'e ji kiro pe me tapepoyjayjari ti pejikovo. Ndogwerekoi'i'i ikwahapyra'ga pepyteri pe naerũ te'i ti ga peirũ'g̃a ndeaporog̃ita pe g̃a ndayvarame naerũ? 6 Nurã pe peirũ'g̃a nderohoi juizes'g̃a pyri Jesus'gareheve'g̃arũive'g̃a pyri naerũ te'i ti g̃a nhandereaporog̃ita pe javo. Na rũi po pe ndekoi hamo.

7 Ndapyryvi tuhẽ pe me pejogwerohohava juizes'g̃a pyri pejogwayvaro g̃waramo. Peirũ'g̃a ndekote'varuhurame pe me nandejate a'ero. G̃a imimame pembatera pe hugwi tapejipygi ti g̃a ndehe. 8 Pehe reki peko te'varuhu g̃a pe a. Pemi reki pe g̃ambatera g̃a hugwi – kiroki g̃a peirũ'g̃a vehevi Jesus'gareheve'g̃a.

9 Okote'varuhuve'g̃a po ti nduvi Tupana'ga pyri yvagi pe nehẽ. Ndapekwahavi pe a'ea naerũ? Tapenhimoandyandyi ti. Kiroki g̃a ndoakwahavihu – nduvi po ti g̃a Tupana'ga pyri nehẽ. Kiroki g̃a oko hete ha'angava rehe imboheteavo – nduvi po ti g̃a ga pyri nehẽ no. Kiroki g̃a gwereko ojipe'g̃a nembireko'g̃a – nduvi nehẽ no. Kiroki g̃a ojogwereko akwaimbae'g̃a memenhuhũ – nduvi po ti g̃a Tupana'ga pyri na jitehe nehẽ no. 10 Iporomive'g̃a po ti nduvi pevo nehẽ no. Kiroki g̃a opotarahivuhu mbatera na jitehe no. Heagwyryve'g̃a po ti nduvi nehẽ no. G̃ahã no – kiroki g̃a e'i te'varuhu ojipe'g̃a pe. Kiroki g̃a onupahũ ojipe'g̃a herua mbatera g̃a hugwi – nduvi po ti g̃a Tupana'ga pyri yvagi pe nehẽ no. 11 Na jitehe ko pe jararamo ikwehe novĩa. Emo Jesus Cristo'ga omombo pendekote'varuhua pe hugwi pe mo'emo'eamo pe mombyryva Tupana'ga ra'uva pavẽi ikwehe. Tupana'ga nhande timbohete jipi.

Penda'oa ko Cristo'ga apoa kiro

12 Pe'ji po pe: “Cristo'gareheva'ero g̃waramo ji ndajikwakuvi. A'ero ji rekoi nhiremimbotarimova'ea rehe,” pe'ji po pe novĩa. Ji na jitehe ndajikwakuvi novĩa. Emo jara aheremimbotarimova'ea ndapyryvi reki ahe ve. A'ereki a'ea ahe pojyka. Nurã ji ndakopavi nhinhimimbotarimova'ea rehe tajipiro'y ti nanongara hugwi – kiroki ahe pojyka, a'e ji pe me. 13 Pe'ji po pe no: “Tupana'ga oapo mbiara a'ea ti toho g̃andevega pype javo. Ga oapo nhanderevega no a'ea pype ti mbiara toho javo,” pe'ji po pe. A'ero pe etehei: “Na jitehe Tupana'ga oapo nhandera'oa tojogwerekoreko ti g̃a akwaimbae'g̃a kunhangwera'g̃a pavẽi javo,” pe'ji tehe pe. “Nurã ko pyry nhande g̃a nderekohetei. Tireko ti ojipe'g̃a nembireko'g̃a no,” pe'ji tehe pe. Nanongara rehe ti tapekoi, a'e ji pe me. Tupana'ga oapo tuhẽ nhanderevega mbiara reheve. Emo po ti ga omomba memei nehẽ no. Tupana'ga ndoapoi nhandera'oa kia pyvõ ti g̃a togwereko g̃a javo. Oapo ga nhandera'oa nhandereaporog̃ita reheve a'ea pyvõ ti g̃a tombohete Jesus Cristo'ga javo. Ga ko nhandepojykaharete'ga. Gaha ti topojyka nhandera'oa nhandereaporog̃ita reheve. 14 Tupana'ga ombogwera nhandepojykaharete'ga gamanoa hugwi ikwehe. Aerẽ po ti ga nhande mbogweravi jitehe nehẽ opopoakara pyvõ nehẽ no.

15 Cristo'gareheva'ero pe pejikoty'a ga pavẽi. A'ero penda'oa ko Cristo'ga apoa. Ndapekwahavi pe a'ea naerũ? Taperekoi ti g̃a'upahara'g̃a a'ero. Maranuhũrame po pe imondouhui penda'oa Cristo'ga apoa g̃a'upahara'g̃a pe g̃a nderekovouka jupe naerũ? Taperekoukari ti g̃a peja'oa pe, a'e ji. 16 Ga g̃a'upaharahẽa rerekorame g̃a jikoty'ari ojipejiva'ea'java'ero. Ndapekwahavi pe a'ea naerũ? A'ereki Tupana'ga rembikwatijarukara e'i:

“G̃a ojogwerekoro g̃waramo ojipejiva'ea'java'ea akwaimbae'ga kunhahẽa pavẽi,” e'i ikwatijara.

17 Emo nhanderekorame Cristo'ga pavẽi nhande xajikoty'a ojipejiva'ea'java'ero gara'uva pavẽi.

18 Taperekouhui tuhẽ ti g̃a a'ero. G̃a nderekouhurame g̃a imbote'varuhui gwa'oa pe. Ojipea g̃andekote'varuhua ko na rũi g̃a pe. 19 Penda'oa ko Tupana'ga ra'uva ruhava. A'ereki gara'uva oko pe pyri jipi. Ndapekwahavi pe a'ea naerũ? Tupana'ga omondo gwa'uva, pe imbuhuri pejipyri. Penda'oa ko peapoa rũi a'ero. Penda'oa ko Tupana'ga apoa. 20 A'ereki ga Cristo'ga momanouka pe mbopiro'yavo pendekote'varuhua hugwi tapojyka ti g̃a jijive javo. Nurã ti peko katu Tupana'ga mboheteavo.

7

Cristo'gareheve'g̃a nembirekoa

1 Pekwatija pe mbatera imbuhuruka ji ve ikwehe. Takwahavuka ti ji kiro pe me a'ero imombe'ukatuavo ikwatija imondovouka pe me.

Pyry tuhẽ akwaimbae'g̃a pe kunhangwera'g̃a nderekoe'ymame novĩa. 2 Emo jara'g̃a ojipe'g̃a nembireko'g̃a potarahivuhu g̃a nderekovo. Nurã ji ei reki pe me: Tahembireko po akwaimbae'g̃a kunhangwera'g̃a pavẽi a'ero, a'e ji. A'ero po g̃a g̃wembireko'g̃a jate gwereko hamo.

3 G̃wembirekorame nahã po g̃a toko a'ero hamo. Hẽa g̃wembireko'ga potarame togwereko po ga hẽa hamo. Na jitehe ga g̃wembirekohẽa potarame po hẽa togwereko ga hamo. 4 G̃wembirekorame po hẽa ga rerekoi okovo garemimbotarimova'ea rehe hamo. Na jitehe po ga hẽa rerekoi okovo hẽaremimbotarimova'ea rehe hamo. Tokoyme ti g̃a g̃wemimbotarimova'ea rehe jate. 5 Hembirekove'g̃a ti te'iyme ojohupe a'ero ndorogwerekoi ji nde kiro javo. Emo ojipea ji amombe'u kiro pe me. Po ti pe pe'e na'ẽ ojohupe: “Xanhi'inhi'ĩ ti Tupana'ga pe. Nurã xajogwerekoyme kiro.” Pe erame a'ea, a'ea rupi jate ko pyry pejogwerekoe'yma. A'ereki ojikwe pe pe'e na'ẽ: “Ndiajogwerekoi kiro xanhi'inhi'ĩ ti Tupana'ga pe javo,” pe'e na'ẽ pe ojohupe. Tapekombegwei ti pejogwerekoa'java, a'e ji pe me. Pe ndekombegwerame po ti Satanás'ga ei pe me nehẽ: “Pereko ti ojipe'g̃a a'ero,” e po ti ga pe me nehẽ. Penhimomiraname'ymame po ti kotihĩ pe ojipe'g̃a potarahivuhui a'ero Satanás'ga nhi'ig̃a rupi pejikovo nehẽ. Nurã ji ei pe me: Tapekombegwei ti penhimbirekoa'java a'ero.

6 Ji nda'ei reki kiro: Ahe nhaporemo ti tahembireko a'ero. Nahã ji ei: Ahe hembirekopotarame ti pyry ahe rembirekoro a'ero nehẽ. 7 Ji ve reki koji'i pyry ji javijitehe g̃a nahembirekoi g̃a potare'yma. Emo Tupana'ga nhande mbokarakatu pa. Jara'g̃a Tupana'ga g̃a mbokarakatu toko katu ti g̃a g̃wembirekoe'yma javo. Jara'g̃a ga g̃a mbokarakatu tahembireko katu ti g̃a javo.

8 Kiro ji ei a'ero hembirekoe'ỹve'g̃a pe aherembirekokwera'g̃a pe no. Pyry g̃a pe g̃a ndekorame g̃wembirekoe'ymamo ji javijitehe. 9 Emo g̃a nhimomiraname'ymame g̃a potarahivuhuavo tahembireko ti g̃a g̃a pavẽi a'ero. A'ereki nanongara'g̃a g̃wembirekoe'ymame g̃a potarahivuhuhetei novĩa. Koji'i pyry nanongara'g̃a nembirekoro a'ero.

10 Kiro ji ei hembirekove'g̃a pe kunhangwera'g̃a pe topohiryme ti g̃a g̃wembireko'g̃a hugwi. A'ea ko nhinhi'ig̃a jate rũi. A'ea ko nhandepojykaharete'ga ei g̃a pe no. 11 Kunhangwera'g̃a pohirame g̃wembireko'g̃a hugwi ji ei g̃a pe togwerekokatua'ja ti g̃a g̃wembireko'g̃a jitehe. G̃wembireko'g̃a nderekoa'jave'ymame tahembirekoyme ti g̃a ojipe'g̃a pavẽi. Akwaimbae'g̃a pe ji ei no topohiryme ti g̃a g̃wembireko'g̃a hugwi, a'e ji nhandepojykaharete'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo.

12 Jara'g̃a pe ji ei kiro. Tupana'ga nhi'ig̃a ji namombe'ui kiro g̃a pe. Jihi a'e g̃a pe. Po Cristo'gareheve'ga rembirekohẽa ndojikogi Cristo'ga rehe. Po hẽa pohipotare'ymame ga hugwi topohiryme ti ga hẽa hugwi a'ero. 13 Na jitehe ji ei no: Po Cristo'garehevehẽa rembireko'ga ndojikogi Cristo'ga rehe. Po ga pohipotare'ymame hẽa hugwi topohiryme ti hẽa ga hugwi a'ero. 14 A'ereki ga Tupana'gareheve'g̃a'jave'ga ga rekoro g̃waramo g̃wembirekohẽa pavẽi Cristo'garehevehẽa pavẽi. Na jitehe kiroki hẽa ndojikogi Cristo'ga rehe – hẽa ko Tupana'gareheve'g̃a'javehẽa hẽa rekoro g̃waramo g̃wembireko'ga pavẽi Cristo'gareheve'ga pavẽi. Po na rũi hamo, a'ero po g̃anda'yra'g̃a Tupana'gareheve'g̃arũive'g̃a ja hamo. G̃anda'yra'g̃a ko Tupana'gareheve'g̃a'jave'g̃a tuhẽ reki.

15 Tupana'ga e'i ojiheve'g̃a pe nhaporemo: “Pejogwereko katu ti,” ei ga. Kiroki g̃a ndojikogi Cristo'ga rehe – g̃a pohipotarame g̃wembireko'g̃a hugwi Cristo'gareheve'g̃a hugwi, na g̃a pohiri g̃a hugwi a'ero. Naname ko Cristo'gareheve'g̃a piro'yro g̃a hugwi a'ero. 16 A'e reki ji kunhangwera'g̃a pe: Mara'ngu po ti nde enhimbireko'ga mbojikoguka Cristo'ga rehe nehẽ? Igwete ji ei akwaimbae'g̃a pe: Mara'ngu po ti nde enhimbirekohẽa mbojikoguka Cristo'ga rehe jitehe nehẽ no?

Nahã ti peko Tupana'ga remimo'ẽa rupi

17 Po nahã pendekoagwera Tupana'ga pe mo'ẽrame ojive ikwehe nahã jitehe ti peko a'ero kiro. A'ereki nahã nhandepojykaharete'ga pe mongo pe mbokarakatuavo. A'ea ji ei pe me. A'ea jitehe ji ei Cristo'gareheve'g̃a pe nhaporemo jihorame Tupana'ga mbohetehava pype g̃a mbo'embo'erame jipi. 18 Judeus'g̃a okytiuka gwa'yra'g̃a nakwanhapi'ria g̃a pita'ngirame. Po judeusramo pe ndekoi Tupana'ga pemo'ẽrame ojive tapeavykyi ti ika'ẽagwera a'ero tiukwahavyme ti javo. Po judeus'g̃arũiva'ero pe ndekoi Tupana'ga pemo'ẽrame tapekytiukari ti g̃a pe penhakwanhapira. 19 Na g̃a ndekoi jate ojikytiukare'ymame. Na jitehe na g̃a ndekoi jate ojikytiukarame. A'ereki nanongara rehe rũi Tupana'ga oko. G̃a onhi'ĩpo'rurame a'ea rehe Tupana'ga rekoi.

20 A'e ji pe me a'ero: Po nahã pe ndekoi Tupana'ga pemo'ẽrame nahã jitehe ti peko. 21 Tupana'ga pemo'ẽrame ojive po pe poravykytehei ojipe'ga pe pejipiro'yangave'yma penhimboporavykyve'ga hugwi. Tapevy'aruhui ti a'ea rehe. Nandejate ti peko a'ero pejiporavykyavo ga pe. A'erorame tehe ga pe mbopiro'ypotarame ojihugwi, pejirokwa ti a'ero pejigwovo ga hugwi. 22 Kiroki g̃a ndipiro'yi ojipe'g̃a hugwi nhandepojykaharete'ga omo'ẽrame – g̃a ipiro'y reki okote'varuhua hugwi. A'ereki nhandepojykaharete'ga g̃a mbopiro'y jugwi g̃a mongovo g̃wemimbotarimova'ea rehe. Kiroki g̃a ipiro'y ojipe'g̃a hugwi Cristo'ga omo'ẽrame – g̃a ndipiro'yi reki Cristo'ga hugwi. A'ereki ga g̃a mongo g̃wemimbotarimova'ea rehe. 23 Tupana'ga omomanouka Cristo'ga pe ndepyga ikwehe tapojyka ti g̃a jijive javo. Peko ti garemimbotarimova'ea rehe a'ero. Tapekoi ti ojipe'g̃a nemimbotarimova'ea rehe a'ero okote'varuhuve'g̃a nemimbotarimova'ea rehe. 24 Nhiirũ, a'ea'ja ji pe me: Po nahã pe ndekoi Tupana'ga pemo'ẽrame ikwehe, nahã ti peko jitehe pejikoty'a Tupana'ga pavẽi.

Hembirekoe'ỹve'g̃a

25 Ikwatijarame ji ve pe ei ikwehe: “Marã re po hembirekoe'ỹve'g̃a ndekoi a'ero hamo kunhangwera'g̃a?” pe'e pe ikwehe. Kiro ji imombe'ui pe me a'ero. Nhandepojykaharete'ga nde'i reki ji ve a'ea rehe. Jihi a'e a'ero imombe'gwovo pe me. A'ereki nhandepojykaharete'ga omombyry ji ve. Nurã po ahe ojiko ji rehe. 26 A'ero ji ei kiro pe me: Mbatera rahyag̃wama g̃waramo pyry akwaimbae'g̃a ndekoi jitehe okoagwera rehe. 27 Enhimbirekojiperame ti terei a'ero tapohi ti hẽa hugwi javo. Enhimbirekoe'ymame ti terei tanhirembireko ti kiro javo. 28 Emo enhimbirekorame nde nderekote'varuhui. Hembirekoe'ỹvehẽa na jitehe g̃wembirekorame po ti hẽa ndokote'varuhui a'ero. Emo penembirekorame koji'i po ti pe ikwahavi hahya nehẽ pejikovo avo yvya koty nehẽ. Ndapotari ji hahya pe me novĩa. Nurã ji ei pe me: Pyry pe napenembirekoi g̃a potaruhue'yma.

29 Nhiirũ, nokombegwei po ti Cristo'ga ura'java mbapava koty nehẽ, a'e ji pe me. Nurã ji ei akwaimbae'g̃a pe hembirekove'g̃a pe a'ero toko po g̃a hembirekoe'ỹve'g̃a'java'ero hamo. A'ereki hembirekoe'ỹve'g̃a ndokoi ag̃wamova'ea rehe. A'ereki a'ea kotihĩ momina. G̃a ja po hembirekove'g̃a ndekoi a'ero hamo, a'e ji pe me. 30 Kiroki g̃a ojehe'o hete kiro – toko po g̃a ojehe'oe'ỹve'g̃a javijitehe hamo. Kiroki g̃a ojai hete kiro – toko po g̃a ijaje'ỹve'g̃a javijitehe hamo. Kiroki g̃a opyhypyhy mbatera kiro – toko po g̃a g̃a ja hamo – kiroki g̃a okoe'yma mbatera rehe nhandeapoa rũi reki javo jupe. 31 Kiroki g̃a opo'ru yvyakotyva'ea – toko po g̃a g̃a ja hamo – kiroki g̃a ndokoi yvyakotyva'ea rehe jate. A'ereki yvya ag̃wamova'ea mominag̃wama nhande hugwi.

32 Apota ji pepiro'ya nhag̃atarahiva'ea hugwi. Akwaimbae'g̃a hembirekoe'ỹve'g̃a oko hete Tupana'ga rehe tonhimohẽ Tupana'ga ji rehe javo. 33 Hembirekove'g̃a ki a'e te oko hete yvyakotyva'ea rehe no tonhimohẽ nhirembirekohẽa ji rehe javo. 34 Mokõi g̃a'ag̃atara a'ero. Oko pota g̃a Tupana'ga rehe novĩa. Emo g̃a oko pota g̃wembireko'g̃a ndehe no. Nanongara ko ndapyryhetei a'ero.

Kunhangwera'g̃a na jitehe hembirekoe'ỹve'g̃a aherembirekokwera'g̃a no. Oko hete g̃a Tupana'ga rehe tako pa ti garemimbotarimova'ea rehe javo. Hembirekove'g̃a ki a'e te oko hete yvyakotyva'ea rehe no tonhimohẽ nhirembireko'ga ji rehe javo.

35 A'e ji a'ea pe me topopoko ti ji javo. Ji nda'epotari pe me: “Na rũi peko. Na rũi peko.” Nda'ei ji a'ea. Toko katu ti g̃a javo ji ei pe me. Peko hete ti Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe pejeaporog̃itakaturo nehẽ, a'e ji pe me.

36 Po ojipe'ga ei g̃wembirekoruamahẽa pe: “Xajogwerekoyme ti.” Emo po aerẽ ga ei oyvyteri pe: “Ndapyryvi reki a'ea hẽa pe,” e po ga. “Apotarahi ji hẽa no. Areko pota ji hehã a'ero hamo,” e po ga. Tahembireko tuhẽ ti ga hẽa pavẽi a'ero g̃wemimbotarimo. Ndokote'varuhui reki ga g̃wembirekorame hẽa pavẽi.

37 Ojipe'ga po e'i oyvyteri pe: “Ndarekoi tuhẽ ti ji nhinhimbirekoruamahẽa pavẽi,” e po ga. Ojipe'g̃a rũi e'i ga pe. Ga tuhẽ e'i ojive g̃wemimbotarimo. Ndopotarahivuhui po ga hẽa no. Pyry po ga nahembirekoi hẽa pavẽi a'ero hamo. 38 Nahã a'ero. Kiroki ga hembireko kunhangwerahẽa pavẽi – pyry tuhẽ ga hẽa rerekoi a'ero. Kiroki ga nahembirekoi kunhangwerahẽa pavẽi – koji'i pyry reki garekoa a'ero.

39 Hembirekovehẽa po nahembirekoa'javi ojipe'ga pavẽi hamo hẽarembireko'ga manoe'ymame hamo. Ahe manorame hẽa piro'yro ahe hugwi. A'ero po pyry hẽa rembirekoro ojipe'ga pavẽi g̃wemimbotarimo. Jesus Cristo'gareheve'ga jate po hẽa gwereko hamo. 40 Emo koji'i hẽa roryvamo g̃wembirekoa'jave'ymame. Jihi reki a'e a'ea pe me. Tupana'ga ra'uva po ji mbo'e a'ea rehe no.

8

Ikwava'eg̃ipyra ha'angava pe

1 Tamombe'u kiro pe me mbiara ikwava'eg̃ipyra ha'angava pe g̃wemimbohetehara pe. “Mara'ngu po opyryvamo Tupana'ga pe nhande i'urame a'ea?” pe'e pe ji ve ikwatija ikwehe. Pepyteripeve'g̃a e'i reki: “Nhande nhaporemo tikwaha mbatera,” ei g̃a. A'iti nhande tikwaha, a'e ji. Emo nhande ikwahavame mbatera xanhimbohete pota reki. Hovai jate nhanenhoarõheterame nhande nhombojikogi Cristo'ga rehe. 2 Kiroki g̃a e'i tehe ojive akwaha ji mbatera javo – g̃a ndokwahakatui ve a'ero. 3 Hovai jate kiroki g̃a oarõ hete Tupana'ga – Tupana'ga okwaha hete g̃a ojihe g̃a ndekoheterame.

4 Tamombe'u kiro a'ero mbiara ikwava'eg̃ipyra ha'angava pe. Tikwaha nhande g̃anemimbohetehara. A'ea ko ha'angavatehea reki a. Tupana'ga jate oko Tupanamo. Jara ndogwerekoi. Tikwaha nhande a'ea. 5 Ojipe'g̃a e'i: “Gwereko tupana yvagi pe yvya koty onhimongyavo yvaga jara pavẽi,” ei g̃a. G̃a pe po gwereko a'ea. 6 Nhande ve ki a'e te gwereko ojipejive'ga jate Tupana'ga nhanderuvete'ga. Gaha oapopavuka mbatera hako. Ga rehe nhande rekoi xako ti garemimbotarimova'ea rehe javo. Ojipeji jate ko nhandepojykaharete'ga Jesus Cristo'ga. Gaha oapo pa mbatera hako. Tupana'ga oapopavuka ga pe. Gaha nhandereaporog̃ita mbopyahu nhande rerekovo no.

7 Jararamo nhande tikwaha a'ea. Jara'g̃a ki a'e te ndokwahavi a'ea. A'ereki g̃a ojipokwaha ha'angava mbohetea rehe Tupana'garũiva'ea mbohetea rehe ojikoga renonde Jesus'ga rehe. Ag̃wamo ki a'e te Jesus'gareheva'ero g̃a ei ha'angavatehea jupe novĩa. Emo ojipokwahava g̃waramo g̃a ei jitehe kiro mbiara pe ikwava'eg̃ipyra pe: “A'ea ko Tupana'garũiva'ea apoa.” A'ero i'urame po g̃a ei oyvyteri pe: “Mara'ngu po Tupana'ga nharõe'yma ahe i'urame? Anhimbote'varuhu po ji a'ea uro g̃waramo,” e po g̃a oyvyteri pe. A'ereki g̃a ndokwahakatui ve. 8 Tupana'ga nde'i nhande ve nhande i'urame. Ga nde'i jitehe nhande i'ue'ymame. A'ereki nianemombyryvi i'urame. I'ue'ymame nianembote'varuhui no. A'ea g̃a ndokwahakatui ve.

9 A'e reki ji pe me a'ero: Tapemongote'varuhui ti g̃a. Pehe pe'e: “Nanhimbote'varuhui ji i'upavame mbatera,” pe'e pe. Emo ojipe'g̃a ndokwahavi ve a'ea. A'ero po g̃a ei: “Cristo'gareheva'ero nhande nhimbote'varuhui nhande jupavame mbatera,” e po g̃a. Tapemongote'varuhui ti g̃a a'ero i'gwovouka g̃a pe. 10 Po nde i'ui Tupana'garũiva'ea ronga pype, a'ero po ga nde repiagi. A'ero po ga ei: “Ga okwaha hete mbatera. Igwete ga i'ui reki Tupana'garũiva'ea rupiara,” e po ga nde mombe'gwovo. “Ga javijitehe ti ta'u no,” e po ga. A'ero po ga i'ui a. Emo ga pe po ndapyryvi ga i'urame. A'ereki oyvyteri pe ga etehei: “Jesus'gareheva'ero ji nhimbote'varuhui ji i'urame Tupana'garũiva'ea rupiara,” e'i tehe ga. 11 Ga ndokwahakatui ve. Nde ki a'e te erekwaha nhanerembi'ua nianhimbote'varuhui reki javo. Nerembikwahava reki g̃amongote'varuhuag̃wama nde i'urame g̃andovaki. 12 Ga ko neirũ'ga. Ga repyga Cristo'ga omano no tamombo ti garekote'varuhua javo. Nde ereko te'varuhu enhirũ'ga pe i'gwovouka ga pe pyryve'ymame ga pe. Nahã nde ereko te'varuhu Cristo'ga pe no. 13 Nurã ji ei: Po ti nhirembi'ua nhiirũ'ga mongote'varuhui nehẽ, a'ero po ti ji nda'uag̃wami mbiara tamongote'varuhuyme ti ga javo g̃waramo.

9

Paulova'ea onhimombe'u Jesus'ga moirũharamo

1 Jipiro'y ko ji ojipe'g̃a hugwi. Ji ko Jesus Cristo'ga moirũharamo ako. A'ereki ji ahepia ga ikwehe nhandepojykaharete'ga. Ji ve ga pe mbojikoguka ojihe ikwehe. 2 Ojipe'g̃a po e'i ji ve Jesus'ga moirũhara'ga rũi. Pe ki a'e te pe'e ji ve Jesus'ga moirũhara'ga tuhẽ. Jukwaha reki a'ea. A'ereki pehe ko nhiremimbojikohara. A'ereki ji ve nhandepojykaharete'ga onhimoirũuka nahã pe mbojikoguka ojihe.

3 Ojipe'g̃a e'i tehe ji ve: “Po Jesus'ga moirũharamo nde rekoi hamo, a'ero po na rũi nde rekoi hamo,” e'i tehe g̃a ji ve. Nahã ji ei a'ero nhinhimombe'gwovo g̃a pe: 4 Jesus'ga moirũharamo ore Jesus'ga mombe'umbe'ui ojipe'g̃a pe. A'ero po pyry tuhẽ orerenduhara'g̃a imbuhuri mbatera ore ve ikwepykavamo hamo novĩa. 5 Jesus'ga moirũharamo jara'g̃a nembirekoro Jesus'gareheve'g̃a pavẽi. Jesus'ga reki'yra'g̃a ko na, Pedro'ga no. G̃a g̃wembireko'g̃a nderohorame ojupi ojipe'g̃a imondoi mbatera g̃a pe no. Po ore rembirekoro Jesus'gareheve'g̃a pavẽi hamo, a'ero po pyry ore g̃a nderohoi ore rupi hamo novĩa. 6 Jesus'ga moirũharamo jara'g̃a Jesus'ga mombe'urame g̃anenduhara'g̃a omondo mbatera g̃a pe toporavykyyme ti g̃a ojipea rehe mbatera pyhyga javo. Ore po na jitehe no hamo jihi Barnabé'ga pavẽi. Pyry po ore ndoroporavykyi ojipea rehe mbatera pyhyga orojive hamo novĩa. A'ereki ore na jitehe Jesus'ga mombe'umbe'u ojipe'g̃a pe jipi novĩa.

7 Soldados'g̃a tavukarame g̃anduvihava'g̃a omondo mbatera g̃a pe. G̃a ndoporavykyi ojipea rehe no tipyhy ti mbatera nhandejive javo. G̃anduvihava'g̃a omondo g̃a pe. Oro itỹhara'g̃a no. G̃a o'u yva'ia g̃wemitymagwera oporavykyagwera rehe. Na jitehe oporavykyagwera rehe ovelhas repiakatuhara'g̃a o'u ika'mbya ovelhas hugwi.

8 Nanongara pe nhande epavi yvyakotyva'ero. Nhande jate rũi reki xa'e. A'ereki Tupana'ga okwatijaruka nanongara Moisésva'ea pe hako. 9 A'ea ikwatijarame Moisésva'ea ei a'ero:

“Tapembojurutyvukari yuranuhũa a'ea ipyrũpyrug̃ame ipi'rogame japea ha'ynha hugwi.

Na i'ui oporavykyro g̃waramo,” ei ahe ikwatijarame g̃wemimbo'eagwera hako.

Gara pe ikwatijara i'ei? Yuranuhũa rehe jate Tupana'ga ag̃ataramo ikwatijarukarame naerũ? 10 Ore repyga jate rũi Tupana'ga ei naerũ? Ore repyga tuhẽ reki Tupana'ga ei ikwatijaruka hako togwereko ti g̃a mbatera javo hako. Nurã ore Jesus'ga mombe'urame po orerenduhara'g̃a tombuhu mbatera ore ve hamo. Ore ko itỹhara'g̃a'java'ea. Hyvykoirame ityma renonde po itỹhara'g̃a ei hamo: “Aerẽ po ti ji i'ui kohoa pora nehẽ,” e po g̃a hamo. G̃ahã no – kiroki g̃a onupanupã ipi'roga japea ha'ynha hugwi. Ipi'rogame po g̃a ei aerẽ ti ta'u nehẽ javo hamo. 11 Ore na jitehe no a'ero. Ore Jesus'ga mombe'umbe'urame pe me po tiruahũ pe me pe imbuhurame mbatera ore ve naerũ? Pyry tuhẽ reki pe imbuhuri ore ve novĩa. 12 Po pyry ojipe'g̃a ei pe me mbatera rehe, ore kaitu po pyry ore ei pe me hamo novĩa.

A'erorame tehe ore ndoro'ei reki pe me pembuhu ti mbatera ore ve javo. Po ore ei pe me mbatera rehe, a'ero po ojipe'g̃a ete'varuhui ore ve ore Cristo'ga mombe'urame. “Mbatera rehe jate g̃a Cristo'ga mombe'ui ore ve,” e po g̃a. “Nurã ore norohendupotara'javi gamombe'ua,” e po g̃a ore mombe'ute'varuhuavo. Nurã ore ndoro'ei pe me mbatera rehe jipi. Oronhimomirana ore hahyparavuhua pe orokovo jipi timombigyme ti pyryva'ea mombe'ua javo g̃waramo.

13 Oro g̃a – kiroki g̃a oporavyky judeus'g̃a jatykahavuhua pype – g̃a o'u pevova'ea ojipe'g̃a nembikwava'eg̃a jipi. G̃a inog̃ame mbiara ikwava'ẽhava rehe tikwava'ẽ Tupana'ga pe javo g̃a opojyka mo ojive. Pekwaha pe a'ea. 14 A'ea'java'ea pe nhandepojykaharete'ga e'i ore ve no: “Kiroki g̃a omombe'u katu pyryva'ea jipi – g̃anenduhara'g̃a po omondo mbatera g̃a pe a'ea rehe hamo,” ei ga.

15 Pyry po pe imbuhuri mbatera ji ve Jesus'ga mombe'ua rehe hamo novĩa. Emo ji ndapojykai mbatera pe hugwi. Ji ikwatijarukarame kiro pe me ji nda'ei: “Tapojyka ti mbatera pe hugwi.” Ji ndapojykai tuhẽ reki pe hugwi. Nhimanoa ko koji'i pyry ji ve a'ea hohe. Anhimbohete ji nhirembipojykae'yma rehe. Te'iyme ti g̃a ji ve a'ero: “Paulo'ga onhimbohete tehe reki. A'ereki ga opojyka mbatera g̃a hugwi,” te'iyme ti g̃a ji ve a'ero. 16 Emo pyryva'ea mombe'urame ji nanhimbohetei a'ea rehe jipi. A'ereki Tupana'ga ji mondouka a'ea rehe tuhẽ. “Emombe'u ti Jesus'ga mombe'upyryva,” ei ga ji ve ikwehe. Po ji nahendukatui Tupana'ga nhi'ig̃a Jesus'ga mombe'gwove'ỹ, a'ero po ite'varuhu ji ve. 17-18 Po nhiremimbotarimo ji Jesus'ga mombe'umbe'ui jipi, a'ero po pyry g̃a imbuhuri mbatera ji ve hamo. Po nhiremimbotarimo rũi Tupana'ga ji mondoukari g̃a pyri ga mombe'gwovouka ji ve, a'ero po pyry ji ve ji ndapojykai mbatera ojipe'g̃a hugwi ji Jesus'ga mombe'urame g̃a pe. A'ero po ji ga mombe'ui g̃a pe mbatera rehe rũi.

Paulova'ea ombojiko pota ahe Jesus'ga rehe

19 Jipiro'y ji ojipe'g̃a hugwi nhaporemo novĩa. Emo g̃andeaporog̃ita rupi nhaporemo ji nhimondoi reki tambojiko ti koji'ive'g̃a Jesus'ga rehe javo. 20 Ji Jesus'ga mombe'urame judeus'g̃a pe g̃andeaporog̃ita rupi ji hoi a'ero tambojiko ti g̃a Jesus'ga rehe javo. Jipiro'y ji Moisésva'ea remimbo'eagwera hugwi novĩa. Emo judeus'g̃a a'ea g̃wendu katu. A'ero ji g̃a javijitehe hendukatui no tambojiko ti g̃a Jesus'ga rehe javo. 21 Na jitehe Jesus'ga mombe'urame judeus'g̃arũive'g̃a pe g̃andeaporog̃ita rupi ji hoi no tambojiko ti g̃a Jesus'ga rehe javo. G̃a ndogwerekoi Moisésva'ea remimbo'eagwera. Nurã jirekorame g̃apyteri pe ji ndakoi hehe no. Ji nda'ei reki: Ji ndakoi Tupana'ga nhi'ig̃a rehe. A'ea rũi ji a'e. A'ereki ji ako tuhẽ Cristo'ga nhi'ig̃a rupi. 22 Jirekorame g̃apyteri pe – kiroki g̃a ndokwahakatui ojikogame Jesus'ga rehe – ikwahakatue'ỹve'g̃a'java'ero ji rekoi tambojiko hete ti g̃a Jesus'ga rehe javo. Jihojihorame ojipe'g̃a pyteri pe g̃a javijitehe ji rekoi a'ero nahã ti tambojiko jara'g̃a mo Jesus'ga rehe javo. 23 Nahã ji rekorekoi g̃apyteri pe a'ero tokwaha pa ti g̃a Jesus'ga mombe'ua. Akwahavuka ji Jesus'ga g̃a pe Tupana'ga ti tomombyry g̃a pe javo. A'ereki imombyryvame g̃a pe ga omombyry ji ve no.

24 Penembikwahava pe kiro ji ei pe me. G̃a nhag̃anhaname ji ypy ti tavahẽ javo, he'yjuhuve'g̃a onha novĩa. Emo ojipejive'ga jate ga ypy ovahẽ. Ga pe g̃a imondoi pyryva'ea a'ero ikwepykavamo. Ga javijitehe ti pejirokwa pejikokatuheteavo Tupana'ga ti tomombyry ji ve a'ero nehẽ javo. 25 Kiroki g̃a onha hete tapyhy ti pyryva'ea javo – ojikwe g̃a nhag̃anhahetei jipi onhimboitavo tanhag̃atu kwaha ti javo. Nhande ki a'e te xako katu katu hete jipi xako katu kwaha ti javo. Kiroki g̃a onha hete pyryva'ea rehe – pyrygwereuhuva'ea rehe reki g̃a ndekoi novĩa ka'atehea apopyra rehe oakag̃areheva'ea rehe. Emo a'ea kotihĩ opa g̃a hugwi. Nhande ki a'e te pyryheteva'ea rehe nhande rekoi avuiramava'ea rehe. A'ereki nhanderuvag̃wama Tupana'ga pyri namomini. 26 Onhaname g̃a hokatui tavahẽ tuhẽ ti javo. Na jitehe ji rekokatui tavahẽ tuhẽ ti Tupana'ga pyri javo.

Ojipe'g̃a okwaokwarame ojogwehe g̃a opoa mondokatui toho ti jipoa ga rehei katu javo. Na jitehe ji rekokatui taho ti Tupana'ga rehei katu javo.

27 Amombe'umbe'u ji ojipe'g̃a pe jipi: “Peko katu ti Jesus'ga remimbotarimova'ea rehe. A'ero po ti Tupana'ga imombyryvi pe me nehẽ,” a'e ji g̃a pe jipi. Jihi na jitehe ako katu a'ea rehe no Tupana'ga ti tomombyry ji ve javo. Ji nanhimongoukari nhiremimbotarimova'ea rehe a'ero, te'iyme ti ga ji ve: “Namombyryva'javi reki ji nde ve.”

10

Tapembohetei Tupana'garũiva'ea

1 Nhiirũ, tapekwahava'ja ti nhaneramonhava'ea rekoagwera Moisésva'eareheva'ea rekoagwera. Ohorame Egitopeva'ea gwyra hugwi ahe oho pa yvag̃atig̃a gwyri hako – kiroki yvag̃atig̃a ahererohohava hako. Oho pa katu ahe yvya pikag̃a rupi ypiahua pytera rupi o'yahava. 2 Ohorame yvag̃atig̃a gwyri ahe nhimboukwahapavi Moisésva'eareheva'ero ohorame yvya pikag̃a rupi ypiahua pytera rupi. 3 Ahe nhaporemo o'u maná – a'ea Tupana'ga ombuhuruka ahe ve yvaga hugwi aherembi'uramo. 4 Ahe nhaporemo o'u yhya no – kiroki Tupana'ga ombuhuruka ahe ve toy'u pa ti g̃a javo. A'ereki Tupana'ga ombuhuruka yhya ahe ve itauhua hugwi. Cristo'ga pe ji ei reki ita mombe'gwovo. A'ereki Cristo'ga ombuhuruka yhya ahe ve ogwovo ahe rupi. 5 Nahã Tupana'ga imombyryhetei ahe ve novĩa. Emo ahe rekouhurame ite'varuhuva'ea rehe onhimongyavo ga nhimonha'ngahetei ahere'yjuhua rehe ahe apitiuka ahera'oa momboruka ongae'ỹi me hako.

6 Ahemombe'upyra nhande momoranduvi nhande mog̃itavo. Ahe ja rũi ti xako a'ero. Tipotaruhuyme ti ite'varuhuva'ea. 7 Ahere'yjuhua ombohete ha'angava Tupana'garũiva'ea no hako. Tupana'ga rembikwatijarukara ahe mombe'u javo:

“O'uo'u g̃a oina toryva apovo.

A'ero g̃a pyi o'ama Tupana'garũiva'ea mboheteavo,” e'i ikwatijara ahe mombe'gwovo hako.

Ahe ja rũi ti xako a'ero. Timboheteyme ti ha'angava Tupana'garũiva'ea.

8 Ahere'yjuhua gwereko ojipeva'ea rembirekova'ea hako. Nurã ahe manoi ara rupi ve vinte e três milve'g̃a onhimongyavo. A'ereki Tupana'ga oapitiuka ahe hako. Ahe ja rũi ti xako a'ero. Tirekoyme ti ojipe'g̃a nembireko'g̃a.

9 Ahere'yjuhua ombokwerajahi nhandepojykaharete'ga onhiroyrõyromo jipi hako. Nurã ga mboja mondomondoi ahe ve ahe hu'uuka ahe apitiuka hako. Ahe ja rũi ti xako a'ero. Timbokwerajahivyme ti nhandepojykaharete'ga monhimonha'ngavo.

10 Ahere'yjuhua e'ie'i te'varuhu onhiroyrõyromo jipi hako. Nurã Tupana'ga ahe apitiukari ojipyrive'ga pe. Ahe ja rũi ti xako a'ero. Xa'ete'varuhuyme ti nhanenhiroyrõe'yma.

11 Nahanahã ahe rekoi hako. A'ea koi ojipe'g̃a momorandu. Igwete Tupana'ga ikwatijarukari aherekoagwera mombe'gwovouka a'ea ti tapemog̃ita javo nhande ve. Tapekote'varuhui ti a'ero. A'ereki momina g̃werĩ yvya yvyareheva'ea reheve nhande hugwi.

12 Tape'ei ti pejive: “Jijikohetero g̃waramo Cristo'ga rehe po ti ji ndakote'varuhua'javi nehẽ,” tape'ei ti. Mara'ngu po ti pe kotihĩ pejikote'varuhua'java nehẽ? Penhimboko'i ti. Pejapyaka katu ti tapekote'varuhua'javyme ti a'ero. 13 Pekwaha pe mbatera rahya jipi. Nanongara jitehe reki ojipe'g̃a okwaha no. Emo po ti Tupana'ga oho g̃wembi'ea rupi pe pokoga jipi. Ga nomondoahivuhuukari hahyheteuhuva'ea pe me. Hahyrame pe me po ti ga pe mbopopoakari hehe nehẽ. Ga po ti pe mbo'e nehẽ nahã ti peko javo nehẽ. A'ero po ti pe nhimomiranambavi hahya pe nehẽ.

14 Nhiirũ, tapembohetei'i'i ti ha'angava Tupana'garũiva'ea. 15 Pekwaha hete pe mbatera, a'e ji pe me. Penhimombaragwaha hete ti a'itituhẽva'ea rehe a'ero kiro ji nhi'ig̃ame pe me. 16 Amoamome nhande i'ui vinho pão raygwe'roga reheve xajapyaka kiro Cristo'ga manoagwera rehe javo. Nhande i'urame vinho copopypeva'ea nhande ei Tupana'ga pe: “Ndepyry hete nde Cristo'ga rekoa reka'vogauka ga momanomouka ore ve,” xa'e nhande ga pe. Nhande i'urame vinho copopypeva'ea nhande jogwerekoi nhanenhimbojikoty'a Cristo'ga pavẽi garekoa rerekovo. Nhande i'urame pão nhanerembihaygwe'roga nhande jogwerekoi nhanenhimbojikoty'a Cristo'ga pavẽi Cristo'ga ra'oa rerekovo. 17 Nhandere'yjuhu nhande novĩa. Emo nhande xajogwereko pa nhandejikoty'a Cristo'ga pavẽi ojipejiva'ero. A'ereki nhande nhaporemo ti'u akoja jitehe pão ojipejiva'ea.

18 Pehepia ti judeus'g̃a ndekoagwera no. Gweru g̃a mbiara jipi imondovouka Tupana'ga pe ikwava'ẽhava rehe. Aerẽ g̃a i'ui mo. I'urame Tupana'gapeva'ea g̃a jogwerekoi ojikoty'a Tupana'ga pavẽi. 19 Oro Tupana'garũiva'eapeva'ea, marãi ji jupe a'ero? Oko tehe reki Tupana'garũiva'ea, a'e ji, g̃anembikwava'eg̃a pavẽi – kiroki ikwava'embyra Tupana'garũiva'ea pe. 20 Imondorame mbatera jupe ikwava'ẽhava rehe Tupana'ga pe rũi g̃a imondoi. Omondo g̃a Diabo'gapyriva'ea pe reki anhag̃a pe, a'e ji. Ndapotari ji pejikoty'ara Diabo'gapyriva'ea pavẽi. 21 Pe'u pe copopypeva'ea nhandepojykaharete'gapeva'ea. Tape'ui po pe copopypeva'ea Diabo'gapyriva'eapeva'ea no hamo. Pe'u pe mbatera ikwava'embyra nhandepojykaharete'ga pe. Tape'ui po pe mbatera ikwava'embyra Diabo'gapyriva'ea pe no hamo. 22 I'urame a'eapeva'ea po ti nhande nhandepojykaharete'ga monhimboahivuhui nhandejive nehẽ. A'ero po ti ga imbohahyukari nhande ve nehẽ. A'ereki ga ipopoakaruhu hete nhande hohe pa.

Ji rupi jitehe ti peho, ei ahe

23 Pe'ji po pe: “Cristo'gareheva'ero g̃waramo nhande ndikwakuva'javi. A'ero ji rekoi nhiremimbotarimova'ea rehe,” pe'ji po pe. Na tuhẽ nhande ndikwakuva'javi novĩa. Emo amoamome ndapyryvi reki ojipe'g̃a pe nhande rekorame nhaneremimbotarimova'ea rehe. Amoamome nhanderekorame nhaneremimbotarimova'ea rehe nhande ndipokopokogi reki ojipe'g̃a Cristo'gareheve'g̃a. 24 Nhandejive jate rũi po nhande imombyryvi hamo. Timombyry po nhande ojipe'g̃a pe hamo no.

25 Nahã ti peko a'ero. Pe'u pa ti mbiara ipyhygame ima'ẽhai pe. Tape'ei ti g̃a pe: “Pemombe'u ti ji ve. Omondo jipe g̃a agwa Tupana'garũiva'ea pe ikwava'ẽhava rehe inog̃a? Marã a'ero?” Tape'ei ti a'ea g̃a pe. Pe'u pa ti jave'yma. Tapemongotehei ti pejipy'a mbatera rehe i'gwovo a'ero. 26 A'ereki Tupana'ga mombe'uhava e'i:

“Yvya ko nhandepojykaharete'ga apoa yvyakotyva'eareheva'ea nhaporemo no,” e'i ikwatijara imombe'gwovo.

Pyry tuhẽ nhande i'ui garembiapoa a'ero.

27 Po Cristo'gareheve'garũive'ga ei pe me: “Pejijo i'gwovo ji pyri,” e po ga. Pehopotarame ti peho ga pyri a'ero i'gwovo. Pe'u pa ti garemimbuhura. Tape'ei ti ga pe: “Marã? Eremondo jipe nde agwa Tupana'garũiva'ea pe ikwava'eg̃a inog̃a?” Tape'ei a'ea ga pe. Pe'u pa ti imongotehee'yma pejipy'a hehe i'gwovo pa ga pyri. 28 Hovai jate po ojipe'ga ei pe me: “Okwava'ẽ g̃a agwa Tupana'garũiva'ea pe.” Po ga erame a'ea pe me tape'ui ti a'ero penhag̃ataruhuramo ga rehe – kiroki ga omombe'u pe me. A'ereki oyvyteri pe ga e'i jupe: “Po Cristo'gareheve'g̃a ndo'ui nanongara hamo,” ei ga. 29 Pe me ko pyry pe i'ui novĩa. Emo ga pe ndapyryvi i'ua. Nurã tape'ui a'ero.

Pe'e po pe ji ve a'ero: “Marã naerũ? Jipiro'y ji jijikwakuva hugwi i'gwovo pa mbatera. Maraname ji nda'ui naerũ g̃a eteherame jupe ahe ndo'ui javo?” pe'e po pe ji ve. 30 “I'urame jipi ji ei Tupana'ga pe: ‘Ndepyry hete nde imbuhuruka mbatera ji ve,’ a'e ji ga pe,” pe'e po pe ji ve. “Maranuhũrame g̃a ete'varuhui ji ve nhirembi'ua rehe ji ekaturame Tupana'ga pe i'gwovo naerũ?” pe'e po pe ji ve.

31 Nahã a'ero, a'e ji. Peko katu ti mbatera urame mbatera aporame no pejikovo katu pa. A'ero po ti ojipe'g̃a pe ndepiagame Tupana'ga mbohetei nehẽ. “Ndepyry hete nde g̃a mongokatuavo,” e po ti g̃a Tupana'ga pe a'ero pe mombe'gwovo nehẽ. 32 Peko katu ti a'ero. Tapemongote'varuhui ti judeus'g̃a. Tapemongote'varuhui ti judeus'g̃arũive'g̃a no. Tupana'gareheve'g̃a ti tapemongote'varuhui Jesus'gareheve'g̃a. 33 Ji rupi jitehe ti peko katu a'ero. Ji tamonhimohemuka pa ojipe'g̃a jijihe jipi. Namombyrypotari ji jijive jate. G̃a pe nhaporemo ji imombyrypotari jipi tojiko ti g̃a Jesus'ga rehe javo.

11

1 Cristo'ga rupi jitehe ji hoi. Na jitehe ti peho ji rupi.

Kunhangwera'g̃a ndekoa g̃a jatykarame

2 Pyry hete pe napemoka'nhymi jipi jirekoagwera pejipyri. Peho pe nhiremimbo'ea rupi no. A'ereki Cristo'gareheve'g̃a nemimombe'ua rehe ji pe mbo'ei.

3 Takwahavuka ti a'ero pe me. Cristo'ga ko huvihava'ga akwaimbae'g̃a pe. Akwaimbae'g̃a ko huvihava'g̃a g̃wembireko'g̃a pe. Tupana'ga ko huvihava'ga Cristo'ga pe. 4 Ndapyryvi a'ero akwaimbae'g̃a nhakag̃ahovi onhi'ig̃ame Tupana'ga pe g̃andovaki Tupana'ga mombe'urame ojipe'g̃a pe no. Onhakag̃ahovame po g̃a imbote'varuhui Cristo'ga pe ga ko jiruvihava'ga rũi javo.

5 Emo kunhangwera'g̃a nhakag̃ahove'ymame ndapyryvi g̃a nhi'ig̃ame Tupana'ga pe g̃andovaki g̃a Tupana'ga mombe'urame ojipe'g̃a pe no. Onhakag̃ahove'ymame po g̃a ei: “Nhirembireko'ga ko huvihava rũi ji ve,” e po g̃a. Nanongara'g̃a ko g̃a ja – kiroki g̃a, ojipe'g̃a opĩ g̃a'ava g̃a hugwi tipoyjaryme ti g̃a javo. 6 Onhakag̃ahove'ymame po g̃a tokyti pa o'ava a'ero hamo. Po g̃a ndopotari opoyjayjare'ymamo oapina rehe, a'ero po g̃a tonhakag̃aho hamo. Tonhakag̃aho po g̃a onhi'ig̃ame Tupana'ga pe g̃andovaki ga mombe'urame no hamo.

7 Akwaimbae'g̃a po nonhakag̃ahovi hamo. A'ereki Tupana'ga oapo akwaimbae'g̃a oji'java'ero. G̃andeaporog̃ita Tupana'ga reaporog̃ita ja. Kunhangwera'g̃a ki a'e te g̃andeaporog̃ita akwaimbae'g̃a ndeaporog̃ita ja. 8 Tupana'ga ndoapoi reki akwaimba'eva'ea kunhangwerava'ea ra'oa pyvõ. Ga oapo kunhangwerava'ea akwaimba'eva'ea nharukag̃a pyvõ hako. 9 Na jitehe Tupana'ga ndoapoi akwaimba'eva'ea kunhangwerava'ea pe. Ga oapo kunhangwerava'ea akwaimba'eva'ea pe topoko ti hẽa ga javo hako. 10 A'ero po kunhangwera'g̃a tuhẽ e'i onhakag̃ahova pe hamo yvagipeve'g̃a nembiepiaga g̃waramo. 11 Ojikoty'aro g̃waramo nhandepojykaharete'ga pavẽi g̃a jikogi ojogwehe jipi kunhangwera'g̃a akwaimbae'g̃a pavẽi. 12 A'ereki ymya Tupana'ga oapo kunhangwerava'ea akwaimba'eva'ea nharukag̃a pyvõ. Nahã kunhangwerava'ea ohẽ akwaimba'eva'ea hugwi. Emo kiro akwaimbae'g̃a o'a kunhangwera'g̃a hugwi. Tupana'ga reki oapopavuka okovo.

13 Pehe ti penhimombaragwaha hehe. Pyry pe me kunhangwera'g̃a nhi'ig̃ame Tupana'ga pe g̃andovaki g̃a nhakag̃ahove'ymame naerũ? Ahã, a'e ji. 14 Pekwaha pe pejiyvyteri pe akwaimbae'g̃a avukuhua g̃ambopoyjayjare'yma. 15 Kunhangwera'g̃a avukuhua ki a'e te g̃ambokatua rupiara. A'ereki Tupana'ga omondo a'ea g̃a pe toakag̃aho'i ti g̃a a'ea pyvõ javo. 16 Momina nhinhi'ig̃a a'ea rehe a'ero. Po ojipe'g̃a ji rayvapotari g̃a'akag̃ahova rehe, a'ero po ji ei g̃a pe: Na tuhẽ ore rekoi. Nahã jara'g̃a ndekoi no Cristo'gareheve'g̃a ojatykarame Tupana'ga mboheteavo.

Ahe o'u ikwahava'java Cristo'ga manoagwera

17 Kiro pe mbo'erame po ti ji nopombohetei nehẽ. Anhi'ig̃ahy po ti ji pe me nehẽ. A'ereki pe jatykarame Tupana'ga mboheteavo a'ea ko pendekokatuag̃wama rũi reki. Peko te'varuhu reki pe. 18 Tanhi'ĩ na'ẽ pe me pejogwayvara rehe a'ero. A'ereki ojipe'g̃a omombe'u a'ea ji ve. “Corintopeve'g̃a ojatykarame g̃a jogwayvayvari jipi. G̃a ndojihe'akatui,” ei g̃a pe mombe'gwovo ji ve. Arovia gwere ji g̃anhi'ig̃a. 19 Tupana'ga po e'i a'ero: “Na g̃a jogwayvari tomboukwaha ti okokatuve'g̃a a'ero.” 20 Pejatykarame pe ei: “Ti'u ti nhandejapyakavo nhandepojykaharete'ga rehe,” pe'e tehe pe jipi. Emo reki pe ndapekoi ga rehe pejikote'varuhuro g̃waramo i'urame. 21 Pejihe reki pe peko. A'ereki i'urame jararamo pe pe'u jipe ima'ẽa renonde. Jara'g̃a ndogwerekoi reki. Nurã ko ty'ara jara'g̃a jukai. Jara'g̃a ki a'e te heagwyry vinho i'uhetero g̃waramo. 22 Ndaperekoi tuhẽ po pe onga naerũ tape'u ipype? Ndapekoa'javi po pe Tupana'gareheve'g̃a ndehe naerũ imbatere'ỹve'g̃a mbopoyjayjare'yma naerũ? Marãi po ti ji a'ero pe me nehẽ naerũ? Opombohete po ti ji a'ea rehe naerũ? Nopombohetei tuhẽ po ti pe a'ero nehẽ.

23 Amombe'u ko ji pe me nhandepojykaharete'ga remimbo'eagwera ikwehe – a'ea ga omombe'uuka ji ve. Nahã a'ero. Omanoa renonde Jesus'ga rekoi g̃wemimbo'ehara'g̃a pavẽi ypytunimo ikwehe. Judasva'ea omondouka g̃werĩ ga guardas'g̃a po pe tojuka ti g̃a ga javo. A'ea renonde Jesus'ga ipyhygi pão. 24 Igwete ga ei Tupana'ga pe: “Ndepyry hete nde imbuhua ore ve,” ei Jesus'ga javo ga pe. Igwete ga haygwe'rogwe'rogi imondovo g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. “A'ea ko jira'oa, a'e ji jupe,” ei ga g̃a pe. “Pe'u kiro. A'ereki jira'oa ji anhikwava'ẽ kiro pe ndepykaramo nhimanorame,” ei ga. “Aerẽ ti pe'ua'jaa'ja pão a'ero tanhimoka'nhymyme ti,” ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe ikwehe.

25 Na jitehe g̃a i'urẽ mbatera Jesus'ga ipyhygi copo vinho ryrua. Igwete ga imondoi g̃a pe javo. “Pe'u kiro copopypeva'ea,” ei ga. Igwete ga imombe'ui gwekoa g̃a pe. “Aheka'voguka po ti ji jirekoa g̃a pe jijijukauka nehẽ,” ei ga. “Nahã po ti ji manoi yvyakotyve'g̃a ndepyga. A'ereki Tupana'ga e'i ipyahuva'ea imombe'gwovo. ‘Garekoa reka'vogame po ti ji imombori g̃andekote'varuhua g̃a hugwi,’ ei Tupana'ga,” ei ga. “Nurã jirekoa reka'voga g̃waramo a'iti hete tuhẽ po ti Tupana'ga imombori he'yjuhuve'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi nehẽ g̃wembi'ea rupi,” ei Jesus'ga g̃a pe. “Pe'u ti a'ero vinho copopypeva'ea. Pe i'ua'jaa'javame ji kwahava'ja a'ero nehẽ,” ei Jesus'ga g̃wemimbo'ehara'g̃a pe. 26 A'ea ko Jesus'ga nhi'ig̃agwera ikwehe. Igwete ji ei pe me: Garura'java renonde nahã po ti pe i'ua'jaa'javi pão copopypeva'ea reheve. I'ua nanani po ti pe ikwahavukari ojipe'g̃a pe gamanoagwera nehẽ.

27 Peko katu ti a'ero i'urame pão copopypeva'ea reheve Cristo'ga manoagwera herekokatuavo. Kiroki ga oko te'varuhu i'gwovo – ga ombotegwete Cristo'ga ra'oa garekoa reheve, ga ombotegwete gamanoagwera a'ero. 28 Nurã ti pekwaha na'ẽ pejeaporog̃ita i'ua renonde. Pendeaporog̃ita pyryvame ti pe'u pão copopypeva'ea reheve herekokatuavo a'ero nehẽ. 29-30 Pepyteripeve'g̃a ki a'e te nonhimombaragwahavi nhandepojykaharete'ga manoagwera rehe g̃a i'urame pão copopypeva'ea reheve. Nanongara'g̃a pe Tupana'ga ombohahyuka a'ero. Nurã pepyteripeve'g̃a tetirũaramo opopoakare'yma onhimongyavo. Jara'g̃a omano no. 31 Po ti nhande ikwahavi nhandereaporog̃itapyryva na'ẽ i'ua renonde, a'ero po ti ga nombohahyukari nhande ve nehẽ. 32 Imbohahyukarame nhande ve ga nhande mbo'ei nhanderekote'varuhua rehe tomombi ti g̃a a'ea javo. Ga nhande mbo'ei te'iyme ti ga nhanderekote'varuhua pe o'erame oarõe'ỹve'g̃a pe nehẽ g̃a mondovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ.

33 Nhiirũ, pejatykarame i'gwovo Cristo'ga manoagwera kwahava'java tape'una'ẽi ti a'ero. Pe'ji ti pejohupe: “Na ti g̃a ndupavi na'ẽ,” pe'ji ti. 34 Tape'una'ẽi ti mbatera Tupana'ga ti tombohahyukaryme pe me. Po ti ty'ara jara'g̃a jukahetei, a'ero po ti g̃a g̃wonga pe na'ẽ i'ui mo hamo.

Jihorame pe pyri po ti ji pe mbo'ei jara rehe pe nderekovo nehẽ.

12

Tupana'ga ra'uva ahe mbokarakatu

1 Nhiirũ, tamombe'u ti kiro pe me Tupana'ga ra'uva remimbuhura Cristo'gareheve'g̃a pe. A'ereki a'ea rehe pe ikwatijari ji ve ikwehe. A'ea ji tamombe'u katu kiro pe me tapekwaha hete ti javo. 2 Pekwaha pe pejikoagwera. Pe ndapejikogi Cristo'ga rehe ikwehe. Nurã g̃a pe mbopogwepogweuhui g̃wemimbotarimova'ea rupi imboheteuka pe me ha'angava Tupana'garũiva'ea okojirũiva'ea. 3 A'ero ji takwahavuka kiro pe me Tupana'ga ra'uva remimbo'ea. Tupana'ga ra'uva ombo'erame g̃a nombotegwetei Jesus'ga a'ero. Tupana'ga ra'uva ombo'erame jate reki g̃a ei: “Jesus'ga ko orepojykaharetero oko,” ei g̃a.

4 Tupana'ga ra'uva ombuhu paravuhu nhandekarakatua. Gara'uva jitehe reki ombuhu pa nhande ve nhande nanenani. 5 Nhandeporavykya ojoatyatyvi ojohugwi novĩa. Emo Jesus'ga pe jitehe nhande xaporavyky nhandekovo. 6 Nhandekarakatua ojoatyatyvi ojohugwi novĩa. Emo Tupana'ga jitehe nhande mbokarakatu pa nhande rerekovo.

7 Tupana'ga gwepiuka gwa'uva remimbuhura nhande nanenani topoko pa ti g̃a ojipe'g̃a javo. 8 Nahã Tupana'ga ra'uva nhande mbokarakatu pa. Ojipe'ga pe gara'uva omombe'uuka Tupana'ga rembikwahava. Tupana'ga ra'uva jitehe ombo'euka ojipe'ga pe a'itituhẽva'ea kwahava rehe. 9 Gara'uva jitehe ombojiko hete ojipe'ga Tupana'ga rehe. A'ea jitehe omombiguka ojipe'ga pe g̃atetirũa g̃a hugwi. 10 A'ea jitehe oapouka ahemonhimomby'ava'ea ojipe'ga pe. Ojipe'ga pe a'ea omombe'uuka Tupana'ga nhi'ig̃a. Tupana'ga ra'uva omombaragwahavuka ojipe'ga pe g̃wemimbokarakatua. A'ero ga ikwahavi javo Tupana'ga ra'uva g̃a mbokarakaturame. Ga ikwahavi javo Tupana'ga ra'uvarũiva'ea g̃a mbokarakaturame. Tupana'ga ra'uva ombokarakatu ojipe'ga monhi'ĩparavuhuavo. A'ero ko ganhi'ig̃a yvyakotyve'g̃a nembikwahave'ỹva'ea. Ojipe'ga pe Tupana'ga ra'uva okwahavuka akoja'ga nhi'ig̃a imombe'ukatuavouka nhanerembikwahave'ỹva'ea tokwaha pa ti g̃a javo. 11 Tupana'ga ra'uva jitehe ombokarakatu pa g̃a a'ero. A'ea jate ombokarakatu paravuhu g̃a nag̃anani g̃wemimbotarimo okovo.

He'yi nhandera'oareheva'ea

12 Ta'e ti kiro nhandera'oa'java'ea mombe'gwovo. Ojipeji ahera'oa rekoi novĩa. Emo ahera'oa gwereko he'yiva'ea ojihe: ahetĩa, ahepoti'a, ahepy'a no. Ahera'oareheva'ea nhaporemo ojihe'a reki ojogwehe onhimongovo ojipejiva'ero ahera'oro. Na jitehe nhande re'yiro Cristo'gareheva'ero nhanenhimongyavo novĩa. Emo nhande nhaporemo xako ojipejiva'ea'java'ero Cristo'ga pavẽi. 13 A'ereki Tupana'ga ra'uva nhande mongo pa ojipejiva'ea'java'ero. Nhande xako paravuhu novĩa. Jara'g̃a ko judeusramo, jara'g̃a judeus'g̃arũiva'ero. Jara'g̃a oporavyky tehe ojipe'g̃a pe opiro'ye'yma g̃a hugwi. Jara'g̃a oporavyky opiro'yro ojipe'g̃a hugwi. Nhande pyri nhaporemo ko Tupana'ga ombuhu gwa'uva jitehe.

14 Pehepia ahera'oa a'ero. Ojipejiva'ea jate rũi ahera'oareheva'ea. He'yiva'ea reki ahera'oa gwereko ojihe. 15 Po ahepya ei: “Ji ko ahepoa rũi. Ji ahera'oareheva'ea rũi reki a'ero.” Ahepya erame a'ea po i'etehei ikwahave'yma javo. A'ereki ahepya ko ahera'oareheva'ero tuhẽ reki oko. 16 Po aheapyakwara ei: “Ji ko ahereakwara rũi. Ji ahera'oareheva'ea rũi reki a'ero.” Aheapyakwara erame a'ea po i'etehei. A'ereki aheapyakwara ko ahera'oareheva'ero tuhẽ reki oko. Na jitehe nhande re'yiro Cristo'gareheva'ero nhandekarakatuparavuhuavo ojipe'g̃a pokoga. Ojipejive'ga jate rũi reki Cristo'gareheva'ero. Po ojipe'ga ei: “Ikarakatu g̃a japovo ahemonhimomby'ava'ea. Ji ndajikarakatui japovo a'ea. Ji Cristo'gareheva'ea rũi reki a'ero.” Ga erame a'ea po ga etehei ikwahave'yma. A'ereki ga Cristo'gareheva'ero tuhẽ reki oko.

17 A'ea'ja ji pe me. Pehepia ahera'oa. Po ahereakwara jate hekorame gara pyvõ po ahe henduvi hamo naerũ? Po aheapyakwara jate hekorame gara pyvõ po ahe hetuni a'ero hamo naerũ? Nahã ji ei Cristo'gareheve'g̃a mombe'gwovo a'ero no. Po ahemonhimomby'ava'ea apohara'g̃a jate g̃a ndekorame ma'g̃a po omombe'u Tupana'ga ojipe'g̃a pe hamo naerũ? 18-20 Ahera'oareheva'ea nhaporemo reki Tupana'ga omongo katu ahera'oa rehe g̃wemimbotarimo. Po heheva'ea jate hekorame ojipejiva'ea jate, marã po ahera'oa rekoi a'ero hamo naerũ – kiroki a'ea rehe oko heheva'ea? He'yi reki ahera'oareheva'ea. Emo ojipejiva'ea ahera'oa. Na jitehe nhande nanenani Tupana'ga nhande mongoi ojiheva'ero nhande mbokarakatuparavuhuavo g̃wemimbotarimo. Po ojipejive'ga jate ga rekorame Cristo'gareheva'ero marã po nhande xajihe'a ojogwehe Cristo'ga pavẽi hamo naerũ? Nhandere'yjuhu reki nhande Cristo'gareheva'ero. Emo nhande xako ojipejiva'ea'java'ero Cristo'ga pavẽi nhandekarakaturo nhandejopokopokoga.

21 Ahereakwara nde'i ahepoa pe: “Ji ndajikogi nde rehe,” nde'i jupe. Na jitehe aheakag̃a nde'i ahepya pe no: “Ji ndajikogi nde rehe,” nde'i jupe. A'ereki ahera'oareheva'ea ojiko tuhẽ ojogwehegwehe. Na jitehe Cristo'gareheve'g̃a jikogi ojogwehegwehe no.

22 Jara pe nhandera'oareheva'ea pe nhande ei ipopoakare'ỹva'ea. Emo xajiko hete reki nhande nanongara rehe. 23 Jara pe nhande ei okoteheva'ea. A'ea nhande imbojigwagi tireko katu ti javo. Jara nhande ndihepiukari ojipe'g̃a pe. A'ea rehe nhande timongi katu tapy'ynhapira a'ero tohepiagyme ti g̃a javo. 24 Kiroki koji'i ikatu nhande ve nhandera'oareheva'ea – a'ea nhande nimbojigwagi a'ero. Tupana'ga tuhẽ ombojihe'a pa ahera'oareheva'ea tombojigwa hete ti g̃a okoteheva'ea javo nhande ve. 25 Nahã Tupana'ga imbojihe'akatui ahera'oareheva'ea a'ero tokote'varuhuyme ti heheva'ea ojohupeupe javo. “Ti'ag̃ata pa ti ahera'oareheva'ea ojogwehegwehe,” ei Tupana'ga. Na jitehe Tupana'ga nhande mbojihe'akatui ojipejiva'ea'java'ero tokote'varuhuyme ti Cristo'gareheve'g̃a ojohupe javo. “Ti'ag̃ata pa ti g̃a ojogwehegwehe ojogwerekokatuavo,” ei Tupana'ga nhande ve. 26 Hahyrame ojipejiva'ea pe ahera'oareheva'ea pe hahy jara pe nhaporemo a'ero. G̃a imombyryvame ojipejiva'ea pe a'ea ko pyry jara pe nhaporemo no. Na jitehe hahyrame ojipejive'ga pe Cristo'gareheve'ga pe hahy jara'g̃a pe nhaporemo Cristo'gareheve'g̃a pe nhaporemo. Ojipe'g̃a imombyryvame ojipejive'ga pe Cristo'gareheve'ga pe jara'g̃a ndorypavamo ga pavẽi a'ero.

27 Penhinanhinani peko Cristo'gareheva'ero. Igwete ojipejiva'ero pe jihe'ari ojogwehe Cristo'ga pavẽi. 28 A'ero pe jatykatykai Tupana'ga mboheteavo. Igwete Tupana'ga pepyteripeve'g̃a mo'emo'ẽi tojopokopoko ti g̃a javo. Jara'g̃a pe ga ei: “G̃a hohe pa po ti pe. Cristo'ga moirũharamo po ti pe peko nehẽ,” ei ga. Jara'g̃a pe ga ei: “Cristo'ga moirũhara'g̃a ndehohyva'ero po ti pe peko. Pe po ti nhinhi'ig̃a mombe'uharamo peko nehẽ,” ei ga. Jara'g̃a pe Tupana'ga ei: “Nhinhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a ndehohyva'ero po ti pe peko. Ojipe'g̃a mbo'eharamo po ti pe peko nehẽ tapemongo ti g̃a Cristo'ga nhi'ig̃a rupi,” ei ga g̃a pe. Jara'g̃a pe Tupana'ga ei: “Pe po ti peapo ahemonhimomby'ava'ea nehẽ.” Jara'g̃a pe ga ei: “Pe po ti pemombiguka ojipe'g̃a tetirũa g̃a hugwi nehẽ.” Jara'g̃a pe ga ei: “Pe po ti ojipe'g̃a pokopoko imbatere'ỹve'g̃a nehẽ ipopoakare'ỹve'g̃a nehẽ no.” Jara'g̃a pe Tupana'ga ei: “Pe po ti ojipe'g̃a mog̃itai g̃a mondomondovo.” Jara'g̃a pe ga ei: “Opombokarakatu po ti ji pe monhi'ĩparavuhuavo nehẽ. Penhi'ig̃a po ti yvyakotyve'g̃a nembikwahave'ỹva'ea a'ero nehẽ,” ei Tupana'ga g̃a pe.

29 G̃a nhaporemo rũi reki Cristo'ga moirũhara'g̃a a'ero. G̃a nhaporemo rũi Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a. G̃a nhaporemo rũi g̃ambo'ehara'g̃a. G̃a nhaporemo rũi oapo ahemonhimomby'ava'ea. 30 G̃a nhaporemo rũi Tupana'ga g̃a mbokarakatui imombigauka g̃a pe ojipe'g̃a tetirũa g̃a hugwi. G̃a nhaporemo rũi Tupana'ga g̃a monhi'ig̃i imongovo g̃anhi'ig̃a nhanerembikwahave'ỹva'ero. G̃a pe nhaporemo rũi Tupana'ga imombe'ukwahavukari g̃anhi'ig̃a nhanerembikwahave'ỹva'ea. 31 Pepota tuhẽ ti pejive a'ero Tupana'ga ra'uva remimbuhura a'ea remimbokarakatua – kiroki koji'i pyryva'ea ojipea hohe.

Igwete ji kiro imombe'una'ẽi pe me penemiarõhetea tapendeaporog̃ita katu ti javo. A'ereki koji'i pyry hete tuhẽ nhande ojipe'g̃a arõ hete a.

13

Tiarõ hete nhande ojipe'g̃a

1 Po nhande nhi'ig̃i hajiheve'g̃a nhi'ig̃imo yvagipeve'g̃a nhi'ig̃imo no. Po nhande niarõi ahe nhanenhi'ig̃ame g̃anhi'ig̃imo, a'ero po nhande nhi'ĩtehei reki imotininiuhũva'ea ja hahyahivuhuva'ea ja.

2 Po Tupana'ga nhande mbokarakatui imombe'gwovouka onhi'ig̃a. Po nhande niarõi ahe imombe'urame, a'ero po nhande rekotehei reki.

Po nhande ikwahapavi mbatera ikwahava Tupana'ga rembikwahava onhimiva'ea. Po nhande niarõi ahe nhande ikwahapavame mbatera, a'ero po nhande rekotehei reki.

Nhande jikohetero g̃waramo Tupana'ga rehe po ga nhande pokogi yvytyruhua mbojipe'auka nhande ve nhande erame jupe pepe'a javo. Po nhande niarõi ahe nhandejikoheterame Tupana'ga rehe nahã javo, a'ero po nhande rekotehei reki.

3 Po nhande ima'ema'embavi nhanembatera imbatere'ỹve'g̃a pe. Po nhande niarõi ahe nhande ima'embavame, a'ero po nhande ima'ẽtehei. Nhaneremima'embava nomombyryvi reki nhande ve.

Po g̃a ei nhande ve: “Pe pohire'yma g̃waramo Cristo'ga hugwi po ti ore imbokaipavi penda'oa nehẽ,” e po g̃a nhande ve. Nhandepohipotare'ymame ga hugwi po nhande ikwava'eg̃i nhandera'oa g̃a pe a'ero tombokai ti g̃a javo. Po nhande niarõi ahe nhanenhikwava'eg̃ame g̃a pe, a'ero po nhande nhikwava'ẽtehei reki. Nhanenhikwava'eg̃a nomombyryvi reki nhande ve.

4 Nhande ojipe'g̃a arõheterame nhande nianhimonha'ngajipei g̃a ndehe jipi. Timombyry nhande g̃a pe. Nhande ojipe'g̃a arõheterame nhande nianhimyrõi g̃a ndehe. Nianhimbohetei nhande ji ko g̃a hohe jave'yma. 5 G̃a arõheterame nhande xako katu tuhẽ g̃a pe. Nhandejihe jate rũi nhande xako. Nhande nianhimboahivi g̃a pe. Nhande ndikwahava'ja'javi ojipe'g̃a ndekote'varuhua nhandejive. 6 G̃a arõheterame nhande nianderoryvi g̃andekote'varuhua rehe. G̃andekokatua rehe nhande roryroryvamo. 7 G̃a arõheterame nhande xanhimomirana jipi g̃a ndekote'varuhurame nhandejive. Tiarõ hete nhande avuirama. “Aerẽ po ti pyryvamo nehẽ,” xa'e nhande jipi. Nhande xajiko ojipe'g̃a ndehe jipi. Xanhimomirana nhande jipi a'ero.

8 G̃a arõheterame nhande niarombigi tuhẽ g̃a. Opi po ti nhandekarakatua nehẽ Tupana'ga remimbuhura. Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'ua po ti opi. G̃anhi'ig̃a po ti opi no nhanerembikwahave'ỹva'ea. Mbatera kwahava po ti opi nehẽ no. 9 Ag̃wamo ndikwahapavi nhande. Nhande nimombe'ukwahapavi Tupana'ga nhi'ig̃a no. 10 Tupana'ga ki a'e te okwaha pa. Cristo'ga rurame po ti opa nhanerembikwahapave'yma nehẽ.

11 Jivoja'irame ji ndakwahapavi ikwehe. Tayri'g̃a ja ji nhi'ig̃i a'ero ikwehe. Ndajireaporog̃itakatui ji no. Nanhimombaragwahakatui ji mbatera rehe no jivoja'iro g̃waramo ikwehe. Aerẽ jiyvuakarame ji pohiri tayri'g̃a ndeaporog̃ita'java'ea hugwi.

12 Hepiagame espelho pyvõ nhande ndihepiakatuhetei. A'ereki nhandera'angava tehe nhande tihepia. Na jitehe ag̃wamo nhande ndikwahahetei Tupana'ga repiage'ymame. Aerẽ po ti nhande a'ea ga repiakatui ga kwahava nehẽ. Ojogwovavo po ti nhande jogwepiagi Tupana'ga pavẽi. Ag̃wamo nhande ndikwahapavi ga. Ga ki a'e te nhande kwaha hete pa. Na jitehe po ti nhande ga kwahahetei nhandekovo ga pyri nehẽ no.

13 Nahã hekoi avuiramava'ea a'ero:

Xajiko nhande Tupana'ga rehe.

Tikwaha nhande pyryvag̃wama.

Tiarõ hete nhande ojipe'g̃a.

Pyry Tupana'ga pe nhande jikogame ga rehe.

Pyry nhande ikwahavame pyryvag̃wama no.

Johe'i tehe reki pyry Tupana'ga pe nhanderemiarõhetea.

14

G̃anhi'ig̃a nhanerembikwahave'ỹva'ea

1 Pejirokwa ti ojipe'g̃a arõheteavo a'ero. Pepota ti Tupana'ga ra'uva remimbuhura penhimbokarakatua. Pepota ti pejikarakatua Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'ua rehe kaitu.

2 Tupana'ga ra'uva ombokarakatu ojipe'g̃a monhi'ig̃a. A'ero g̃anhi'ig̃a nhanerembikwahave'ymag̃wama. Nahã onhi'ig̃ame g̃a nhi'ig̃i Tupana'ga pe a'ero. Nhande ve rũi reki g̃a onhi'ĩ. A'ereki nhande ndikwahavi nanongara g̃anhi'ig̃a. 3 Emo kiroki g̃a omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a ikwahavuka ojipe'g̃a pe – g̃a onhi'ĩ nhande ve tuhẽ. A'ero g̃a nhande mbojikoheteukari Jesus'ga rehe. Onog̃atu g̃a nhandepy'a no. 4 Kiroki g̃a g̃anhi'ig̃a rekoi nhanerembikwahave'ỹva'ero – g̃a onhimbojiko hete Tupana'ga rehe. G̃a ki a'e te – kiroki g̃a omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a – g̃a ombojikoguka pa Jesus'gareheve'g̃a ga rehe a'ero.

5 Apota po ji pe napenani penhi'ig̃a hekorame nhanerembikwahave'ỹva'ero novĩa. Koji'i reki ji apota penemimombe'ua Tupana'ga nhi'ig̃a rehe. Nanongara'g̃a nemimombe'ua koji'i pyry ojipe'g̃a nhi'ig̃a hohe nhanerembikwahave'ỹva'ea hohe, a'e ji. A'ereki g̃a omombe'u katu Tupana'ga nhi'ig̃a. Kiroki g̃anhi'ig̃a ikwahavipyre'ỹva'ea – a'ea nhande ndikwahavi. Ojipe'g̃a ikwahavukarame g̃anhi'ig̃a nhande ve a'ea ko pyry jitehe no. A'ero g̃a Jesus'gareheve'g̃a mbojikohetei Jesus'ga rehe imombe'urame g̃a pe.

6 Nhiirũ, po ti nhinhi'ig̃a nhanerembikwahave'ỹva'ea ji horame pe pyri nehẽ, a'ero po ti ji ndopopokogi tuhẽ nehẽ. Po ti ji imombe'ui pe me Tupana'ga rembikwahavukara ikwahavuka mbatera pe me, a'ero po ti ji pe pokogi nehẽ. Po ti ji imombe'ui Tupana'ga nhi'ig̃a pe me pe mbo'eavo a'itituhẽva'ea rehe, a'ero po ti ji pe pokogi nehẽ no.

7 Ehepia ko imonhi'ingava jiru'a'java'ea violão no heaporog̃itae'ỹva'ea. Inhi'ig̃atue'ymame po nhande niambaragwahavi inhimby'yja rehe. 8 Opy g̃a trombeta soldados'g̃a momoranduva tapetavuka ti g̃a pe kiro javo. Po trombeta nonhi'ig̃atui ikwahavukare'yma g̃a pe, a'ero po ti soldados'g̃a nonhimboavujikweri tuhẽ otavukara rehe.

9 Na jitehe po ti penhi'ig̃a oko aherembikwahave'ỹva'ero, a'ero po ti g̃a ndokwahavi pe nhi'ig̃ame g̃a pe a'ero nehẽ. “Onhi'ĩ tehe po g̃a upa,” e po ti g̃a pe me nehẽ. 10 Gwereko paravuhu hete po yvyakotyve'g̃a nhi'ig̃a ojoatyatyviva'ea. Ojogwe'yja'g̃a okwaha reki onhonhi'inhi'ig̃a. 11 Emo ji ikwahave'ymame ojipe'ga nhi'ig̃a ga ko hajiheva'ea ji ve. Ji hajiheva'ea ga pe no.

12 Oro pe, pe nhi'ig̃ame ojipe'g̃a pe tokwaha ti g̃a penhi'ig̃a. Pepota pe Tupana'ga ra'uva remimbuhura penhimbokarakatua pejikovo. Pepota hete ti a'ero penhimbokarakatua – kiroki a'ea nhaporemo Jesus'gareheve'g̃a mbojikohetei Jesus'ga rehe.

13 Nurã ji ei pe me: G̃anhi'ig̃a rekorame nhanerembikwahave'ỹva'ero te'i ti g̃a Tupana'ga pe a'ero: “Nhimbokarakatua'ja ti. A'ero po ti ji imombe'ukatui nhinhi'ig̃a g̃a pe nehẽ tokwaha ti g̃a javo,” te'i ti g̃a Tupana'ga pe. 14 Nhinhi'ig̃a rekorame nhanerembikwahave'ỹva'ero nhinhi'ig̃ame Tupana'ga pe, jihi anhi'ĩ. Emo nhiakag̃a ndokwahavi a'ea. 15 Marã po ti ji rekoi a'ero nehẽ naerũ? Anhi'ĩ po ti ji Tupana'ga pe nhinhi'ig̃a rekorame nhanerembikwahave'ỹva'ero. Anhi'ĩ po ti ji ga pe nhiakag̃a ikwahavame nehẽ no. Na jitehe po ti ji nhimby'yi nhinhimby'yja rekorame nhanerembikwahave'ỹva'ero. Anhimby'yi po ti ji nhiakag̃a ikwahavame nehẽ no. 16 Pejatyka pe jipi Tupana'ga mboheteavo ndepyry nde javo ga pe. Po nenhi'ig̃a rekoi nhanerembikwahave'ỹva'ero nde nhi'ig̃ame Tupana'ga pe, a'ero po ti marã ikwahave'ỹve'ga ei amém na tuhẽ javo nde nhi'imbavame nehẽ naerũ? A'ereki ga ndokwahavi nde nhi'ig̃ame. 17 Pyry hete po nenhi'ig̃a Tupana'ga pe ovuhu. Emo nde nerembojikogi ojipe'ga Tupana'ga rehe. A'ereki ga ndokwahavi nde nhi'ig̃ame.

18 Pe hohe pa ji nhi'inhi'ig̃i nhinhi'ig̃a rekorame nhanerembikwahave'ỹva'ea novĩa. Igwete ji ei Tupana'ga pe: “Pyry hete nde ji mbokarakatui a'ea rehe jipi,” a'e ji ga pe. 19 Emo nhande jatykarame jipi koji'i pyry ji ve nhinhi'ig̃a rekoi ikwahavukava'ea tambo'e ti ojipe'g̃a a'ea pyvõ. Po xunhi hete ji nhi'ig̃i g̃a pe novĩa. Emo g̃a okwaha pa reki. Po ji nhi'inhi'ĩhetei nhinhi'ig̃a rekorame nhanerembikwahave'ỹva'ero, a'ero po ndapyryvi g̃a pe. A'ereki g̃a ndokwahavi reki nhirembi'ea.

20 Nhiirũ, ipita'ngive'g̃a ndokote'varuhukwahavi. G̃a ja ti peko a'ero pejikote'varuhukwahave'yma. Tayri'g̃a ndaheaporog̃itakatui okovo. G̃a ja rũi ti peko a'ero pejeaporog̃itarame. Peyvuakara g̃waramo ti tapendeaporog̃ita katu.

21 Aherembikwatijara omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a ga judeus'g̃a mombe'urame. Nahã Tupana'ga ei:

“Jireheve'g̃a nohendukatui nhinhi'ig̃a.

Nurã po ti ji hajiheve'g̃a mondoukari g̃a monhi'ig̃uka g̃a pe

tokwaha ti g̃a nhiremimbo'ea javo novĩa,” ei Tupana'ga.

“Hajiheva'ero g̃waramo ko g̃anhi'ig̃a jireheve'g̃a nembikwahave'ỹva'ea.

Emo g̃anhi'ig̃a vehevi po ti nohendukatuukari jireheve'g̃a pe nhiremimbo'ea nehẽ,” ei Tupana'ga judeus'g̃a remienduve'yma imombe'gwovo.

22 Nurã ji ei pe me: Tupana'ga g̃anhi'ig̃a mongo nhanerembikwahave'ỹva'ero Jesus'gareheve'g̃arũive'g̃a ti tokwaha jipopoakara javo. Nhande ki a'e te Jesus'gareheva'ero tikwahavipe gapopoakara. Tupana'ga onhi'ig̃a omombe'uuka Jesus'gareheve'g̃a ti tokwaha javo. Jesus'gareheve'g̃arũive'g̃a pe ki a'e te Tupana'ga ndokwahavukari a'ea. 23 Pejatyka po pe Tupana'ga mboheteavo jipi. Po ti penhi'ig̃a nhaporemo nhanerembikwahave'ỹva'ea ikwahave'ỹve'g̃a ndurame pepyteri pe Jesus'gareheve'g̃arũive'g̃a ndurame no. A'ero po ti g̃a ei nehẽ: “Mbipe hete g̃anhi'ig̃a. Heagwyry pa g̃a a,” e po ti g̃a pe me nehẽ. 24 Po ti pe nhaporemo imombe'umbe'ui Tupana'ga nhi'ig̃a Jesus'gareheve'garũive'ga rurame pepyteri pe ikwahave'ỹve'ga rurame no. Henduvame penemimombe'ua po ti ga ei: “Kiro ji ikwahavi jirekote'varuhua. Penhi'ig̃a nhaporemo omombe'u katu ji ve Tupana'ga rembi'ea jirekote'varuhua pe,” e po ti ga nehẽ. 25 Omohẽ po ti ga gweaporog̃itate'varuhua oyvyteripeva'ea pendovaki nehẽ. A'ero po ti ga nhova'apyni Tupana'ga mboheteavo ndepyry hete nde javo nehẽ. “Tupana'ga oko tuhẽ pepyteri pe,” e po ti ga pe me nehẽ.

Nahã nhande rekoi nhandejatykarame

26 Marã a'ero, nhiirũ? Pejatykarame jipi Tupana'ga mboheteavo jara'g̃a onhimby'yi Tupana'ga pe. Jara'g̃a ombo'e ojipe'g̃a. Jara'g̃a omombe'u Tupana'ga rembikwahavukara. Jara'g̃a nhi'ig̃a ko penembikwahave'ỹva'ea. Jara'g̃a omombe'u katu akoja'g̃a nhi'ig̃a penembikwahave'ỹva'ea tokwaha ti g̃a javo. Na tuhẽ ti peko a'ero pejopokopokoga penhombojikojikoga Tupana'ga rehe. 27 Po ti penembikwahave'ỹva'ea g̃anhi'ig̃a pe jatykarame mokonha'g̃a po ti onhi'ĩ a'ero hamo. Ndahe'yive'g̃a trêsve'g̃ahoherũive'g̃a po ti onhi'ĩ hamo. Ojopy'rupy'ru po ti g̃a onhi'ig̃a hamo. A'ero po ti ojipe'ga imombe'umbe'ui g̃anhi'ig̃a tokwaha ti g̃a javo hamo. 28 Po ti nimombe'uhavi g̃anhi'ig̃a pe tonhi'ig̃yme ti g̃a pendovaki a'ero. Pendovakie'ỹ ti g̃a tonhi'ĩ Tupana'ga pe okovo.

29 Oro Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a no. Na mokonha'g̃a nhi'ig̃i, trêsve'g̃a po. A'ero po ti jara'g̃a japyakai g̃anhi'ig̃a rehe nahanahã javo hamo. 30 Po ti Tupana'ga ikwahavukarame mbatera ojipe'ga pe ga apygame pepyteri pe, onhi'ig̃ypyve'ga po ti opi hamo ji py'rovo ti ga omombe'u kiro a'ero javo hamo. 31 Pe nhaporemo ti pemombe'umbe'u Tupana'ga nhi'ig̃a a'ero pejopy'rupy'ruavo nhande nhaporemo tikwaha ti henduva javo. Tapenhombojiko pa ti Tupana'ga rehe a'ero no. 32 Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a imombe'upotarame g̃a imombe'ui. Opipotarame g̃a pigi no. 33-34 Pejopy'rupy'rue'ymame hahyahivamo penhi'ig̃a. Nanongara rehe Tupana'ga ndokoi. Pejogwerekokatukatua rehe ga rekoi.

Pe jatykarame po kunhangwera'g̃a opi hamo Tupana'ga nhi'ig̃a henduva onhi'ig̃e'yma hamo. Nahã Tupana'gareheve'g̃a ndekopavi no ojatykarame ga mboheteavo. Moisésva'ea rembikwatijara e'i jupe no. 35 Ikwahapotarame mbatera po g̃wonga pype kunhangwera'g̃a ei g̃wembireko'g̃a pe marã javo hamo. Ndipoyjayjari po kunhangwera'g̃a onhi'ig̃ame pe jatykarame Jesus'gareheva'ero hamo.

36 Marã pe ndekouhui naerũ? Peheypyuhu pemombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a raikwehe naerũ? Pe me jate Tupana'ga ombuhuruka onhi'ig̃a raikwehe naerũ? Ahã reki. 37 Po pepyteripeve'g̃a ei ojive: “Jihi ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara. Tupana'ga ra'uva ji mbokarakatu ji rerekovo,” e po g̃a. Nanongara'g̃a po onhimombaragwaha nhiremimog̃ita rehe hamo. E'i po g̃a ji ve hamo: “Nhandepojykaharete'ga Cristo'ga okwatijaruka Paulo'ga pe nhande mog̃itauka a'ero,” e po g̃a ji ve hamo. 38 G̃a ndekoe'ymame nhiremimog̃ita rehe tapekoi g̃a ndehe a'ero.

39 Nhiirũ, kiro ji ei pe me a'ero: Pe'ji ti Tupana'ga pe: “Ji mbokarakatu ti. A'ereki ji tamombe'u nenhi'ig̃a,” pe'ji ti ga pe. Nahã ji ei pe me no: Ojipe'g̃a nhi'ig̃a rekorame nhanerembikwahave'ỹva'ea tapemombigi ti g̃anhi'ig̃a. 40 Pejatykarame ti pejopy'rupy'ru katu pejogwerekokatuavo.

15

Tupana'ga ombogwera Cristo'ga

1 Nhiirũ, kiro ji ikwahavukara'javi pe me nhiremimombe'upyryvagwera Cristo'ga mombe'uagwera. Pehendu katu pe nhinhi'ig̃a ikwehe. Nhiremimombe'ua rehe pe peko hete kiro a'ero pejikoga Cristo'ga rehe. 2 Po ti pe heroviahetei nhiremimombe'ua avuirama nehẽ, a'ero po ti Cristo'ga pe nderohoi yvagi pe nehẽ pe mongovouka avuirama nehẽ. Po pe herovia'rag̃uhũi, a'ero po ti ga napenderohoi nehẽ.

3 Nhiremienduvagwera ji amombe'u pe me ikwehe. Koji'i hete po nhande tihendu katu a'ea ojipea hohe hamo. Nhiremimombe'uagwera ko na: Cristo'ga omano raikwehe tamombo ti g̃andekote'varuhua g̃a hugwi javo raikwehe. Tupana'ga rembikwatijarukara rupi ga manoi. 4 Igwete g̃a gara'oa rerohoi inog̃a itaruvihava kwaruhua pype. Mokõi ahe kirirẽ Tupana'ga ga mbogweravi. G̃wembikwatijarukara rupi Tupana'ga ga mbogweravi raikwehe. 5 Aerẽ Cristo'ga jipiukari Pedro'ga pe. Aerẽ ga jipiukari dozeve'g̃a pe no omoirũhara'g̃a pe. 6 Aerẽ ga jipiukari kiro ve he'yjuhuve'g̃a pe quinhentosve'g̃a pe. He'yjuhuve'g̃a nde'yja jararamo g̃a ndekoji ag̃wamo. Jararamo ahe manoi. G̃a nhaporemo ko gareheve'g̃a. 7 Aerẽ ga jipiukari Tiago'ga pe. Aerẽ ga jipiukari omoirũhara'g̃a pe nhaporemo.

8 Mbapavamo ga jipiukari ji ve no. Na ja hekoi. Kunhangwera'g̃a gwa'yra mbo'ariperame nhande nimboha'uvi. Na jitehe ji jikogame Cristo'ga rehe nhande nimboha'uvi a'ea no. 9 A'ereki ji ambohahy na'ẽ Tupana'gareheve'g̃a pe jirekote'varuhuavo ikwehe. Nurã ji ei jijive kiro: Jara'g̃a gwyre'i hete ko ji Cristo'ga moirũhara'g̃a gwyre'i hete. Cristo'ga moirũhara'ga po g̃a nde'i ji ve hamo novĩa. A'ereki ji ako te'varuhu Tupana'gareheve'g̃a pe ikwehe. 10 Emo Tupana'ga omombyry reki ji ve ji mongovo Cristo'ga moirũharamo. Nomombyrytehei reki ga ji ve. A'ereki ji aporavyky hete ga pe Cristo'ga moiruamo jara'g̃a hohe pa. Ji tehe rũi reki aporavyky. Tupana'ga imombyryvame ji ve ji mbokarakatui ji mboporavykyavo. 11 Nhiremimombe'ua ojo'ja reki g̃anemimombe'ua pavẽi. A'ea jitehe pe heroviari a'ero pejikoga Cristo'ga rehe.

Nhanembogwerahava

12 Xa'e nhande jipi: Tupana'ga ombogwera Cristo'ga gamanoa hugwi heikwehe. Maranuhũrame po pepyteripeve'g̃a euhui naerũ Tupana'ga nombogweravi omanove'g̃a javo? 13 Po ga nombogweravi g̃a hamo, a'ero po ga nombogweravi Cristo'ga raikwehe hamo. 14 Po ga nombogweravi Cristo'ga hamo, a'ero po ore Cristo'ga mombe'utehei pe me hamo. A'ero po pe jikotehei ga rehe hamo.

15 Nahã no. Po ga nombogweravi Cristo'ga hamo, a'ero po jukwahavamo ore'mbea ore Tupana'ga mombe'urame hamo. A'ereki ore oro'e: “Tupana'ga ombogwera Cristo'ga gamanoa hugwi,” oro'e ore ga mombe'gwovo. Po a'iti omanove'g̃a mbogwerave'ymamo, a'ero po ga nombogweravi Cristo'ga hamo. 16 A'ereki nahã ji a'e: G̃a mbogwerave'ymame po ga nombogweravi Cristo'ga hamo. 17 Po Cristo'ga ndokweravi, a'ero po pe jikotehei ga rehe hamo. A'ero po ga nomombori pendekote'varuhua pe hugwi hamo. 18 Po Cristo'ga ndokweravi hamo, a'ero po Cristo'gareheva'ea hoi hahyva'ea ruvihava pype hamo – kiroki ahe omano jipe. 19 Po nhande ei hamo: “Nhande manoe'ymame jate Cristo'ga imombyryvi nhande ve”, a'ero po nhande poria'iheteramo g̃a hohe pa hamo.

20 Emo Tupana'ga ombogwera tuhẽ reki Cristo'ga ikwehe. A'ea ko Cristo'gareheva'ea mbogwerahavag̃wamamo oko. 21 Akwaimba'eva'ea rekote'varuhuro g̃waramo nhande manoi reki. Ojipe'ga rekokaturo g̃waramo po ti nhande kwerava'javi nhanemanoa hugwi nehẽ. 22 Nahã ji ei. A'ereki Adãova'ea rymyminoro nhandekovo g̃waramo nhande manombavi. Cristo'ga pavẽi nhandekovo g̃waramo po ti nhande kwerapavi a'ero nehẽ.

23 Nahã Tupana'ga g̃a mbogweravi a'ero: Cristo'ga na'ẽ ga ga mbogwera. Aerẽ na jitehe Cristo'ga rura'javame po ti Tupana'ga g̃a mbogweragweravi nehẽ no Cristo'gareheve'g̃a. 24 Aerẽ mbapava koty po ti Cristo'ga ikwava'eg̃i g̃wembipojykahava uva'ga pe nehẽ koro ndeapoa javo Tupana'ga pe nehẽ. Cristo'ga po ti omombi pa na'ẽ Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a popoakara tohendu katu pa ti g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a javo nehẽ. Kiroki g̃a huviha hete yvaga gwyri pe yvya koty no – g̃apopoakara po ti Cristo'ga omombi pa nehẽ. 25 A'ereki Tupana'ga e'i nhog̃wenonde Cristo'ga pe: “Ndehe ti g̃anduvihavamo eko avuirama nehẽ. Tamongo pa ti nearõe'ỹve'g̃a nenhi'ig̃a rupi,” ei ga Cristo'ga pe.

26 Mbapavamo po ti Tupana'ga imombipavi ahemanoa tiruahũheteva'ea nehẽ. 27 Tupana'ga rembikwatijarukara e'i hako:

“Tupana'ga omongo pa Cristo'ga nhi'ig̃a rupi,” e'i.

Jukwaha reki ikwatijara mombe'ua. Tupana'ga imongopavame ga nonhimongoi Cristo'ga nhi'ig̃a rupi. 28 Ihopavame ganhi'ig̃a rupi a'ero Cristo'ga jitehe Tupana'ga ra'yra'ga po ti onhikwava'ẽ Tupana'ga pe nehẽ Tupana'ga jate ti toko huvihavuhuhetero avuirama nehẽ.

29 Oro g̃a – kiroki g̃a onhimobatizauka omanova'ea repyga onhimobatizaukare'ỹva'ea repyga – marã g̃a ndekoi nanongara rehe naerũ? Po Tupana'ga nombogweravi ahe hamo, a'ero po g̃a nde'i hamo: Xanhimobatizauka ahe repyga nehẽ.

30 Oro ore, po Tupana'ga nombogweravi omanove'g̃a hamo, a'ero po ore pohiri Cristo'ga hugwi hamo tombohahyyme ti g̃a ore ve javo hamo. 31 Nhiirũ, nane'ymi g̃a ji jukapotari novĩa. Amombe'u ji a'ea pe me. A'ereki ji pe mbohetei nhande jikoty'aro g̃waramo Jesus Cristo'ga rehe nhandepojykaharete'ga rehe. 32 Imombe'upotarame Tupana'ga nhi'ig̃a ji g̃a ndayvayvari Éfesopeve'g̃a. G̃a ko ja'gwara ja ji ve, a'e ji. A'ereki g̃a onharõ hete tijuka ti ga javo. Po ji ikwahahetei hahya nhimanomo Tupana'ga nanhimbogwerava'javi javo, a'ero po ji ikwahatehei hahya Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo hamo. Po Tupana'ga nombogweravi omanove'g̃a, a'ero po xako aherembi'ea rupi hamo – kiroki ahe e'i:

“Mara'ngu po ti nhanemanomo ko'emame nehẽ?

Ti'u hete ti mbatera toryva apovo a'ero.

Ti'u hete ti kag̃witig̃a no,” ei ahe.

33 Tapenhimoandyandyjukari ti g̃a pe.

“Tapekoi ti g̃a pavẽi jipi – kiroki g̃a heaporog̃ita te'varuhu.

Pe ndekorame g̃a pavẽi po ti g̃a ndupi jitehe pendeaporog̃ita ihoi a'ero nehẽ,” e'i ikwatijara.

34 Peapyakwapupu ti imombiga pejikote'varuhua. Jararamo pepyteripeve'g̃a ndokoi hete Tupana'ga pavẽi. A'e ji a'ea pe me tapepoyjayjaryme ti a'ero.

Nhandera'oa ti okwerava'ja

35 Jara'ga po e'i: “Marã po ti omanove'g̃a mbogwerava? Marã po ti g̃anda'oa nehẽ Jesus'gareheve'g̃a nda'oa nehẽ?” e po ga javo. 36 Nderekwahavihu nde! a'e po ji ga pe. Nde itymame po ha'ynha omano na'ẽ jipi. Narunhe'ymame nahenhui reki mbatera. Na jitehe po ti nhande manoi nhanembogwerava renonde nehẽ. 37 Itymame mbatera po nde neretymi henhuiva'ea. Ha'ynha tehe po nde eretỹ trigo ra'ynha ojipea ra'ynha no. 38 Henhunhame Tupana'ga g̃wemimbotarimo imondoi ha'oa ha'ynha pe. Ha'ynha hetakwera'ja gwereko gwa'oa a'ero.

39 Ojoatyatyvi reki ha'oa. Yvyakotyve'g̃a gwereko gwa'oa. Mbiara gwereko ojipea gwa'oa. Gwyra'ia gwereko ojipea gwa'oa. Pira gwereko ojipea gwa'oa nohõ.

40 Gwereko yvagipeva'ea ra'oa. Gwereko yvyakotyva'ea ra'oa nohõ. Ojoatyvi reki yvagipeva'ea katua yvyakotyva'ea katua pavẽi. 41 Kwara gwereko okatua. Jahya katua ojipea. Jaytata'ia katua ojipea no. Ojoatyatyvi reki jaytata'ia katua ojohugwi no.

42 Nahã po ti nhande mbogweravame a'ero nehẽ. Otymame nhandera'oa ijugamo. Ombogweravame po ti nhandera'oa ndijugi nehẽ. 43 Otymame nhandera'oa ite'varuhuro. Ombogweravame po ti nhandera'oa ikatuheteramo nehẽ. Otymame nhandera'oa ndipopoakari. Ombogweravame po ti ipopoakaramo nehẽ. 44 Otymame nhandera'oa yvyakotyva'ea. Ombogweravame nhandera'oa po ti Tupana'ga ra'uva remimongopyra nehẽ. Gwereko nhandera'oa yvyakotyva'ea. Nurã ji ei: Gwereko nhandera'oag̃wama no. A'ea Tupana'ga ra'uva omongo nhande ve.

45 Nahã Tupana'ga rembikwatijarukara i'ei no:

“Tupana'ga omongo jypyve'ga Adão'ga,” e'i ikwatijara hako.

Aerẽve'ga Adão'ga nhande mongo nhande mboheaporog̃itapyahuavo. Cristo'ga pe ji ei. A'ereki gaha nhande mboheaporog̃ita pyahu gwa'uvimo. 46 Jypya ko nhande rekoi yvyakotyva'ero. Aerẽ nhande reaporog̃itapyahuro nhandekovo. 47 Tupana'ga oapo jypyva'ea Adãova'ea yja pyvõ. Ahe ko yvyakotyva'ea a'ero. Aerẽve'ga ko yvagahugwive'ga Cristo'ga. 48 Yvyakotyve'g̃a ko oho Adãova'ea rupi yjapyvõva'ea rupi. Cristo'gareheve'g̃a ko oho Cristo'ga rupi yvagahugwive'ga rupi. 49 Nhandera'oa ko yjapyvõva'ea ra'oa ja kiro Adãova'ea ra'oa ja. Aerẽ po ti nhandera'oa yvagahugwive'ga ra'oa ja Cristo'ga ra'oa ja nehẽ.

50 Nhiirũ, amombe'u katu ji pe me. Yvyakotyve'g̃a nda'oa nhande herekorame po ti nhande ndiahoi yvagi pe nehẽ – perope Tupana'ga oko huvihavuhuhetero. Ijuva'ea ndokoag̃wami ijuge'ỹva'ero.

51-52 Pehendu ti kiro ji imombe'urame aherembikwahavipyre'yma. Jararamo po ti nhande niamanoi ve Cristo'ga rura'java renonde nehẽ. Emo po ti Tupana'ga nhande mbojirojijyipavi nehẽ trombeta nhi'ig̃ame mbapavamo nehẽ. Trombeta nhi'ig̃ame po ti Tupana'ga g̃a mbogweravi na'ẽ omanove'g̃a Cristo'gareheve'g̃a. Nomanoa'javi po ti g̃a a'ero nehẽ. Kotihĩ hete po ti Tupana'ga nhande mbojirojijyi a'ero nehẽ.

53 Yvyakotyva'ero nhandera'oa omano ojugamo. Nurã po ti Tupana'ga imbuhuri hajiheva'ea nhande ve nehẽ. A'ea po ti nomanoi ojuge'yma nehẽ. 54 Imbuhurukarame omanoe'ỹva'ea nhande ve po ti ihoi Tupana'ga rembikwatijarukara japiavo nehẽ – kiroki e'i:

“Ndogwerekoa'javi kiro ahemanoa.

Tupana'ga omombi pa a'ea kiro,” e'i.

Irũa aherembikwatijara e'i:

55 “Nhanemanoa niandepojykapava'javi.

Nhanemanoa nombohahya'javi nhande ve,” e'i aherembikwatijara.

56 Nhanemanoa ombohahy nhande ve nhande rekote'varuhuro g̃waramo. Nhanderekote'varuhua ipopoaka nhande rehe nhande ikwahava g̃waramo Moisésva'ea remimbo'eagwera. A'ereki a'ea e'i nhande ve: “Kiroki g̃a oko te'varuhu – g̃a po ti omano ogwovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ,” e'i aheremimbo'eagwera. 57 Emo Tupana'ga ombuhuruka avo Jesus Cristo'ga nhandepojykaharete'ga. Igwete ga manoi nhande repyga nhande mbopiro'yavo nhanderekote'varuhua hugwi. Timbohete ti Tupana'ga a'ero ndepyry hete nde Jesus'ga mbuhuruka javo.

58 Nhiirũ, ako hete ji pe ndehe. Pemondo ti pejipy'a mbotyva pejikoheteavo Cristo'ga rehe. Peporavyky katu hete ti ga pe ojipe'g̃a mbojikoguka ga rehe. A'ereki pejiporavykyrame garemimbotarimova'ea rehe pe ndapeporavykytehei pejikovo. Pekwaha pe a'ea.

16

Itambere'ia mono'og̃a

1 Ta'e ti kiro pe me itambere'ia mono'ono'og̃a pe – akoja po ti nhande timondo Cristo'gareheve'g̃a pe imbatere'ỹve'g̃a pe Judéiapeve'g̃a gwyri pe. A'e ji Cristo'gareheve'g̃a pe Galáciapeve'g̃a gwyri pe itambere'ia rehe ikwehe. Nahã ti peko javo ji ei g̃a pe. Kiro ji ei jitehe pe me no: Nhirembi'ea rupi po ti peko no hamo. 2 Domingo nanani ti pemono'õ mo imongovo penhonga pe. Pe napenani ti pemono'õ. He'yjuhurame peporavykya kwepykava itambere'ia he'yi'iva'ea ti pemono'õ. Mbohapyreterame peporavykya kwepykava mbohapyrete'i ti pemono'õ. A'ero ji horame pe pyri po ti pe herekojipei imono'og̃ipyra nehẽ. 3 Jihorame po ti ji a'ea imondoukari penemimo'ẽhara'g̃a pe nehẽ togweroho ti g̃a Jerusalémmeve'g̃a pe nehẽ. Togweroho ti g̃a g̃a pe ikwatijara no – kiroki omombe'u g̃andekokatua. A'ero po ti g̃a imondoi itambere'ia ikwatijara reheve Jerusalémmeve'g̃a pe nehẽ. 4 Po pyryvame ji hoi pevo no, a'ero po ti ji g̃a nderohoi ji rupi nehẽ.

Paulova'ea omombe'u ohoag̃wama

5 Taho ti pe pyri nehẽ jihorẽ Macedôniapeve'g̃a gwyra rupi. A'ereki pevo na'ẽ ji hoi g̃a pyri. 6 Aerẽ po ti ji pytai pe pyri ovuhu. Amongo pa po ti ji yapoa jipytavo pe pyri nehẽ. A'ero po ti pe ji pokogi ojipe'g̃a gwyri pe ji mondovo nehẽ. 7 Ndahopotari po ti ji pe pyri ag̃wamo jipytaahi'viavo jate. A'ereki Tupana'ga ipotarame ji pytapotari manamehũ pe pyri. 8 Kirog̃we ji pytai avo cidade de Éfeso pe toryva rupi Pentecostes rupi nehẽ. 9 A'ereki avove'g̃a g̃wendu pota kiro Cristo'ga nhi'ig̃a onhimongyavo. Tamombe'umbe'u ti g̃a pe a'ero g̃a mbojikoguka ga rehe nehẽ. Emo he'yjuhuve'g̃a ji movahĩ tomombe'uyme ti ga Cristo'ga nhi'ig̃a javo ji ve.

10 Po ti Timóteo'ga vahemi pe pyri pereko katu ti ga gapy'a inog̃atuavo pepyteri pe nehẽ. A'ereki ga oporavyky Cristo'ga pe ganhi'ig̃a mombe'gwovo ji javijitehe. 11 Tape'ei ti ga pe a'ero: “Ga ndokwahavihu ovoja'iro g̃waramo.” Pepoko ti ga mbohoryva ga mbuhuruka ji pyri nehẽ. A'ereki ji ga mboha'uvi jara'g̃a ndeheve nhaneirũ'g̃a ndeheve nehẽ.

12 Oro Apolo'ga no nhaneirũ'ga. Apota hete ji gahoa pe pyri ikwehe novĩa. Igwete ji ehetei ga pe toho ti ga jara'g̃a ndupi nhaneirũ'g̃a ndupi javo novĩa. “Ndahopotari tuhẽ ji kiro,” ei ga ji ve ikwehe. “Aerẽ pyryvame po ti ji hoi g̃a pyri nehẽ,” ei ga ji ve.

Paulova'ea remimbo'ea mbapavava'ea

13 Pejapyaka katu jipi. Pejiko hete ti Cristo'ga rehe. Penhimboita tuhẽ ti. Pemondo ti pejipy'a mbotyva. 14 Pearõarõ ti ojipe'g̃a pejikojikovo jipi.

15-16 Pekwaha pe Estéfanas'g̃a. Ga na'ẽ ojiko Cristo'ga rehe g̃wongapeve'g̃a pavẽi ikwehe – perope Acaiapeve'g̃a gwyri pe. Onhimondo g̃a onhimboporavykyavo Cristo'gareheve'g̃a pokopokoga jipi. Nhiirũ, a'e hete ji pe me tapehendu katu ti nanongara'g̃a nhi'ig̃a pejikovo hupi. Pehendu katu ti jara'g̃a nhi'ig̃a no – kiroki g̃a Cristo'gareheva'ero oporavyky hete ojipe'g̃a pokopokoga jipi.

17 Jirory hete ji kiro Estéfanas'g̃a ndura rehe – gaha Fortunato'ga pavẽi Acaico'ga pavẽi no. A'ereki pendakykweri g̃a nduri ji pokoga. 18 Onog̃atu g̃a jipy'a ji mbohoryva. Nahã g̃a inog̃atui pepy'a pe mbohoryva no. Pemondo ti imohina pejeaporog̃ita nanongara'g̃a ndehe.

19 Ásiapeve'g̃a gwyripeve'g̃a Cristo'gareheve'g̃a omondo onhi'ig̃a pe me. Cristo'gareheva'ero Áquila'ga omondo hete onhi'ig̃a pe me no Priscilahẽa pavẽi jara'g̃a pavẽi – kiroki g̃a ojatyka g̃anonga pe jipi Tupana'ga mboheteavo. 20 Avove'g̃a nhaporemo nhaneirũ'g̃a omondo onhi'ig̃a pe me nohõ.

Penho'anhuvanhuvã ti Cristo'gareheva'ero pejoryjoryva ojogwehe.

21 Jihi tuhẽ Pauloramo akwatija koha kiro pe me jipoa pyvõ imondovouka nhinhi'ig̃a pe me.

22 Kiroki g̃a ndokoi nhandepojykaharete'ga rehe Jesus Cristo'ga rehe – g̃a pe ti Tupana'ga tombohahy a'ero nehẽ.

Kiro ji ei Jesus Cristo'ga pe: “Marana tá!” (A'ea ko: “Herejo orepojykaharetero!”)

23 Jesus'ga tomombyry pe me nhandepojykaharete'ga.

24 Opoarõ hete pe nhaporemo nhande jikoty'aro g̃waramo Jesus Cristo'ga pavẽi.

2 CORÍNTIOS

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

PAULOVA'EA OMOMBE'UA'JA CORINTOPEVA'EA PE

Segunda Carta de Paulo aos Coríntios

1

1 Jihi ko ako Pauloramo Jesus Cristo'ga moirũharamo. Aporavyky ji Tupana'ga pe Cristo'ga mombe'gwovo. A'ereki a'ea Tupana'ga opota.

Kiro ji ikwatijarukari orenhi'ig̃a imondovouka pe me Timóteo'ga pavẽi. Timóteo'ga oko nhaneirũramo ojikoga g̃waramo Jesus'ga rehe nhande pavẽi. Jesus'gareheva'ero pejiko pe Tupana'ga rehe penhimono'og̃a tihendu ti ganhi'ig̃a javo. Kiro ore ikwatijarukari imondovouka pe me – perope pecidade de Corinto pe. Kiro ore ikwatijarukari g̃a pe nhaporemo no – kiroki Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a u pegwyri pe Grécia pe.

2 Ore oro'e: Nhanderuvete'ga Tupana'ga ti tomombyry pe me Jesus Cristo'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi. Tonog̃atu ti g̃a pepy'a, oro'e ore.

Paulova'ea ombohete Tupana'ga

3 Timbohete ti Tupana'ga! Ga ko Jesus Cristo'ga ruvihavuhuhete'ga garuva'ga no nhandepojykaharete'ga ruva'ga. Ga nhande porogwety nhande arõheteavo. Ga nhande poko hete jipi nhandepy'a nog̃atuavo.

4 Nane'ymi ga ore pokogi hahyrame ore ve ji javijitehe ti g̃a topoko ojipe'g̃a javo ore ve. Oropokoga g̃waramo ore g̃a pokokwahavi hahyparavuhurame g̃a pe. 5 Hahyahy Cristo'ga pe ymya. Na jitehe hahyahy ore ve kiro ore Cristo'gareheva'ero g̃waramo. Hahyahyheterame ore ve Tupana'ga ore pokopoko hete ore Cristo'gareheva'ero g̃waramo. 6 Hahy ore ve jipi ore pe pokogame pe mbojikoheteavo Tupana'ga rehe. Hahyrame ore ve Tupana'ga ore poko. A'ero ore pe pokokwahavi nahã ahe nhimomiranami hahya pe javo. A'ereki na jitehe hahy pe me no. A'ero pe nhimomiranami hahya pe.

7 Orojiko hete ore Tupana'ga rehe ga po ti Corintopeve'g̃a poko jipi nehẽ javo. Nurã ore ei: Tupana'ga ore poko hahyheterame ore ve. A'ero po ti ga Corintopeve'g̃a pokogi hahyheterame g̃a pe nehẽ no, oro'e ore.

8 Tamombe'u kiro pe me nhiirũa pe tapekwaha ti. Tiruahũ hete ore ve Ásiapeve'g̃a gwyri pe ikwehe. Hahyhetero tuhẽ ore ve pevo. A'ero ore ei ikwehe: Kiro po ti nhande manoi nehẽ, oro'e ore orovy'ahetee'yma. 9 Xamano tuhẽ ti nhande! oro'e ore ikwehe.

Tupana'ga ore momanouka gwerevi tojikogyme ti g̃a ojihe javo. Tojiko ti g̃a ji rehe jate javo ga ore momanoukari gwerevi omanove'g̃a mbogwerahara'ga. 10 A'ea rupi ga ore pokohetei tuhẽ tomanote'varuhuyme ti g̃a javo. Aerẽ po ti ga ore pokoga'javi nehẽ no tomanoyme ti g̃a javo. Ga rehe jate ore jikohetei aerẽ ti ga nhande pokoga'ja'javi nehẽ no javo. 11 Nahã po ti nehẽ pe nhi'inhi'ig̃ame Tupana'ga pe epoko ti Paulo'g̃a javo. Penhi'ĩ ti ga pe a'ero ojipe'g̃a pavẽi penhimongyavo. A'ero po ti pe ei ga pe g̃a pavẽi ndepyry hete nde imombyryva Paulo'g̃a pe javo nehẽ.

Paulova'ea oho pota Corintopeva'ea pyri novĩa

12 Tupana'ga oropokoga g̃waramo orepyry hete ore orokokatuavo ojipe'g̃a pe nhaporemo g̃a moandyandyje'yma. Pe me koji'i ore rekokatui. A'ea ore ei oronhimboheteavo. A'ereki ore orokwaha oroyvyteri pe orereaporog̃itapyryva. Yvyakotyve'g̃a nembikwahatehea rupi rũi ore rekokatui pe me. Tupana'ga remimombyryva g̃waramo reki ore ve ore rekokatui pe me.

13-14 Hajiheva'ea ore ndorokwatijari javo pe me. Onhimime'ỹva'ea jate orokwatija ore pe me. Nurã pe ikwahavi nahanahã Paulo'g̃a ei nhande ve ikwatija javo. A'erorame tehe pe ndapekwahakatui ve orereaporog̃ita. Ikwahaheterame po ti pe ndoryndoryvamo ore rehe nehẽ. Na jitehe po ti ore roryroryvamo pe ndehe nehẽ nhandepojykaharete'ga rura'javame Jesus'ga rura'javame nehẽ. A'ea ore oropota hete.

15-16 Nahã tuhẽ ko Corintopeve'g̃a, a'e ji ikwehe. Nurã ji ena'ẽi: Apytaahi'vi po ti ji Corintopeve'g̃a pyri g̃a ndepiaga jikwavame jigwovo Macedôniapeve'g̃a gwyri pe nehẽ, a'e ji novĩa. Aerẽ po ti ji jivyri Corintopeve'g̃a pyri g̃a mbohoryva'java nehẽ. A'ero po ti g̃a ji pokogi ji horame Judéiapeve'g̃a gwyri pe nehẽ, a'e ji novĩa.

17 Aerẽ ji herojijyi jireaporog̃ita ikwehe ndahoa'javi po ti ji kiro Corintopeve'g̃a pyri javo. Nurã jararamo pe ei: “Heaporog̃ita te'varuhu Paulo'ga jipi herojijyjijyita ojeaporog̃ita. A'ereki ga ombotembote'iuhu javo nhande ve,” pe'ji pe ji ve.

Ndajireaporog̃itate'varuhui ji. Nanhi'ĩtehei ji. 18 Jireaporog̃ita katu reki ji nhinhi'ig̃a rerojijyirame. Tupana'ga e'i katu jipi. A'itituhẽva'ea pe ga ei. Na jitehe ore ekatui oronhi'ig̃ame pe me. Noronhi'ĩtehei ore a'itituhẽva'ea mombe'gwovo jipi. 19 A'ereki ore Jesus Cristo'ga ja imombe'ukatuavo. Jesus Cristo'ga Tupana'ga ra'yra'ga, gaha ore ga mombe'u katu pe me jihi Silas'ga pavẽi Timóteo'ga pavẽi no. Nombotembote'iuhui ga. A'itituhẽva'ea jate ga omombe'u. 20 Onhi'ĩpo'ru pa ga Tupana'ga no Jesus Cristo'ga. A'ero ga Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo g̃waramo nhande ei na tuhẽ hekoi javo Tupana'ga pe ga mboheteavo.

21 Tupana'ga tuhẽ ore mbojikoheteuka Cristo'ga rehe pe ndeheve. Tupana'ga nhande mo'emo'ẽ ojive tomombe'u ti g̃a Jesus Cristo'ga javo. 22 Tupana'ga nhande mongoi ojiheva'ero. Ombuhuruka ga gwa'uvapyryva nhande pyri. Gara'uvapyryva okwahavuka nhande ve. A'ero nhande ei: Nhande xako Tupana'gareheva'ero kiro. Omombyry po ti Tupana'ga nhande ve nehẽ, xa'e nhande.

23 Jihi a'e Tupana'ga pe kiro:

—Tupanamo ehendu ti nhinhi'ig̃a ji ikwatijarame Corintopeve'g̃a pe. Po ji mbero kiro g̃a pe, a'ero po ti embuhu hahyva'ea ji ve.

A'ea ji ei kiro Tupana'ga pe. A'ereki ga okwaha jipy'a.

Kiro ji ei pe me a'ero Corintopeva'ea pe. Namondopotari hahyva'ea pe me. Nurã ji ndahoa'javi pe pyri ikwehe. 24 Ndoro'ei ore kiro pe me: Nahanahã tuhẽ ti pejiko. A'ea rũi ore ei pe me. A'ereki pe pejiko hete tuhẽ Tupana'ga rehe. Opopoko pota reki ore koji'i pe mbohoryoryva jipi.

2

1 Nurã ji ei jiyvyteri pe ikwehe: Ndahoa'javi ti ji Corintopeve'g̃a pyri tahahya'javyme ti g̃a pe javo. 2 Po ti ji hoi pe pyri hamo, a'ero po ji imondoi hahyva'ea pe me pe mongoveveuhuavo hamo. A'ero po nanhimbohoryhavi hamo pe ndekoveveuhuro g̃waramo.

3 Nurã ji ikwatijari pe me ikwehe pepohi ti pejikote'varuhua hugwi kiro javo. A'ereki ji a'e: Po ji hoi g̃a pyri nhinhi'ig̃ahyavo g̃a pe g̃andekote'varuhua rehe nehẽ, a'ero po ti g̃a ji mongoveveuhui ji rayva nehẽ. G̃ahã po ji mbohory hamo! a'e ji ikwehe. Akwaha pa reki pendeaporog̃ita. Ji roryvame pe ndorypavamo no. 4 Hahy hete ji ve ji ikwatijarame pe me ikwehe. Ji rekoveveuhuro jijehe'oheteavo ikwehe. Nopomongoveveuhupotari reki ji ikwatijarame pe me. A'ereki ji opoarõ hete. Akwatija po ti ji Corintopeve'g̃a pe tokwaha ti g̃a nhiremiarõhetea, a'e ji ikwatijarame pe me ikwehe.

Tapehenonha'javi ti garekote'varuhua, ei Paulova'ea

5 Kiroki ga omondo hahyva'ea okote'varuhurame ikwehe – ji ve jate rũi ga imondoi hahyva'ea. Pe me ga imondoi hahyva'ea pe mongoveveuhuavo no. Emo kotihĩ ipavi pendekoveveuhua pe hugwi. A'ea ji ei. A'ereki ji nanhi'ig̃ahyhetepotari reki ga pe. 6 A'ereki penhimongyavo pe peko ga rehe imondovo hahyva'ea ga pe. Kirupi kiro a'ero! 7 Tapehenonha'javi ti garekote'varuhua kiro a'ero ga mbohoryva'java garekoveveuhuhetea tojukayme ti ga. 8 Nurã ji ehetei kiro pe me: Pekwahavuka ti ga pe penhimiarõa oroarõ hete nde javo.

9 Ikwatijarame pe me ji ei jiyvyteri pe ikwehe: Tahepia ti nhinhi'ĩpo'rupava. G̃wendu katu po Corintopeve'g̃a nhinhi'ig̃a jipi, a'e ji jiyvyteri pe ikwehe.

10 Pe aherekote'varuhua renonhe'ymame ji na jitehe nahenonha'javi aherekote'varuhua no. Po ji henonha'jave'ymame aherekote'varuhua, a'ero pe ndehe ji nahenonha'javi. Cristo'ga okwaha nhiremienonha'jave'yma. 11 Nahã ji rekoi Satanás'ga tianemoandyandyjyme javo. A'ereki Satanás'ga nhande arõe'ỹve'ga heaporog̃ita te'varuhu. Ga nhande mongo pota g̃wemimbotarimova'ea rupi nhande mbote'varuhuavo. A'ea nhande ikwahahetei.

Paulova'ea opytaahi'vi cidade de Trôade pe

12 Aho ji cidade de Trôade pe ikwehe tamombe'u ti pyryva'ea g̃a pe javo Jesus Cristo'ga mombe'ua. Ji vahemame pevo g̃a ndoryvamo ji rehe hendupota. A'ereki nhandepojykaharete'ga e'i jipe kiro ihoi japiavo nhimombe'ua apiavo Trôade pe javo. 13 Jipy'a ndukatui reki okoteheavo. A'ereki pevo ji ndahepiagi Tito'ga nhaneirũ'ga. Nurã ga rure'ymame ji ei pevove'g̃a pe: Kiro ji hoi a'ero. Pea hugwi ji hoi a'ero jigwovo Macedôniapeve'g̃a gwyri pe Tito'ga reka.

Tupana'ga opoko hete omoirũharava'ea

14 Timbohete ti Tupana'ga! Tupana'ga Cristo'ga poko hete tipopoaka hete ti ga Diabo'gapyriva'ea hohe anhag̃a hohe javo. Nhande Cristo'gareheva'ero g̃waramo Tupana'ga nhande poko hete tipopoaka ti g̃a Cristo'ga pavẽi Diabo'gapyriva'ea hohe no javo. Nhande ipo'rurame perfume kiro ihoi ojipe'g̃ape'g̃a pe. Na jitehe Tupana'ga nhande po'rurame Cristo'ga mombe'gwovouka kiro gamombe'ua ihoi ojipe'g̃ape'g̃a pe nhaporemo.

15 G̃apyteri pe Cristo'ga mombe'urame nhande ikatuva'ea ja perfume ja Tupana'ga pe ga mbohoryva.

Jara'g̃a ojiko Cristo'ga rehe. A'ero ga g̃a nderohoi Tupana'ga viara rupi.

Jara'g̃a ndojikogi reki Cristo'ga rehe ogwovo hahyva'ea ruvihava viara rupi. 16 G̃a pe Cristo'ga mombe'ua i'agahiva'ea ja ndikatui okovo ahejukaag̃wama. A'ereki henduvame Cristo'ga mombe'ua g̃a ndogweroviari ipotare'yma. Nurã po ti g̃a manoi ogwovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ.

Kiroki g̃a Cristo'ga gweroho Tupana'ga viara rupi – g̃a pe Cristo'ga mombe'ua perfume ja ikatu hete okovo g̃ambogweravag̃wama. A'ereki henduvame Cristo'ga mombe'ua g̃a ojiko ga rehe. A'ero po ti g̃a ndekoi avuirama ga pyri nehẽ.

Ma'g̃a po ipopoaka Cristo'ga mombe'gwovo g̃a pe hamo naerũ? A'ereki ahã ipopoakave'g̃a jupe. 17 Kiroki g̃a pe Tupana'ga e'i reki g̃a mbopopoaka pemombe'u ti javo – g̃ahã po omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a Cristo'ga mombe'ua g̃a pe hamo. Emo he'yive'g̃a ojiroho tehe onhimonhi'ig̃a imombe'gwovo ojipe'g̃a pe. G̃a pe Tupana'ga nde'i. G̃a oho tehe. Kirẽ g̃a ei: “Pembuhu ti itambere'ia ore ve kiro. A'ereki ore Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'u pe me,” ei g̃a g̃a pe.

Ore ki a'e te g̃a ja rũi ore rekoi. Ore orepyry hete ojipe'g̃a moandyandyje'yma Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo. A'ereki Tupana'ga e'i ore ve pemombe'u ti nhinhi'ig̃a javo. Nurã Cristo'gareheva'ero ore nhi'ig̃atui imombe'gwovo katu Tupana'ga rekorame ore rupi.

3

Paulova'ea oporavyky ipyahuva'ea mombe'gwovo

1 Oronhimombe'urame pe me ore ndoro'ei: Corintopeve'g̃a niandekwahavi ve. Nurã xanhimombe'u katu g̃a pe. A'ea rũi ore ei. A'ereki a'ea rehe rũi reki ore nhimombe'ui javo pe me. Ore ojipe'g̃a ja rũi. Ohoohorame Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo g̃a gweroho pevove'g̃a pe onhimombe'uva'ea ojipe'g̃a nembikwatijara. Ikwatijara e'i: “Agwa'g̃a ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharamo oko,” e'i. “Pyry hete g̃a.” Nahã ikwatijara ei tokwaha hete g̃a g̃a javo. Ohorame g̃a hugwi g̃a gweroho g̃anembikwatijara no ojipe'g̃a ti torekwaha hepiagame javo.

Ore ko ndorogwerohoi pe me ikwatijara orenhimombe'uva'ea. A'ereki pe nhaporemo ore kwahavipe. Ndorogwerohoi pe hugwi ikwatijara ojipe'g̃a pe no. A'ereki g̃a nhaporemo ore kwahavipe no. 2 Pe tuhẽ orerekokatua kwahavuka g̃a pe. Oroyvyteri pe ore ikwahavi a'ea. G̃a nhaporemo orerekokatua kwaha no pendekokatua repiaga. 3 A'ereki pe ndepiagame g̃a e'i: “Cristo'ga tuhẽ Paulo'g̃a mondouka Corintopeve'g̃a pyri onhimombe'uuka g̃a pe. Gaha g̃wendukatuuka g̃a pe g̃a mongokatuavo Paulo'g̃a omombe'urame,” ei g̃a.

Na tuhẽ Cristo'ga pe pojykai. A'ero pe pejikokatua ikwahavukari ojipe'g̃a pe. Ahe okwatija imohũhava pyvõ tokwahavuka ti mbatera ojipe'g̃a pe. Tupana'ga ki a'e te avuiramave'ga, ga gwa'uva pyvõ pendeaporog̃ita mbopyahui pe mongokatuavo tokwahavuka ti ojipe'g̃a pe. Ahe okwatija itapereuhuva'ea rehe tokwahavuka ti g̃a pe javo. Tupana'ga ki a'e te pendeaporog̃ita mbopyahui peyvyteri pe tokwahavuka ti g̃a pe javo.

4 Hepiagame pendekokatua ore ei: Tupana'ga nhande mondo tuhẽ Corintopeve'g̃a pyri g̃a mbojikoguka nhande ve. A'ea ore oro'e. A'ereki a'ea Cristo'ga okwahavuka ore ve Tupana'ga pe mondo g̃a pyri javo. 5 Marã po nhande timbojikoguka g̃a Cristo'ga rehe? oro'e ore. A'ereki ore ndorepopoakari ikwahave'yma. A'ero ore ndoro'ei: Ore tehe ti torombojiko g̃a ga rehe. A'ea rũi ore ei. A'ereki Tupana'ga jate okwahavuka ore ve ore mbopopoaka nahã ti pembojikoguka g̃a Cristo'ga rehe javo. 6 A'ereki ga okwahavuka ore ve ipyahuva'ea javo: “Pe Cristo'ga mombe'urame g̃a pe ti jira'uva g̃a mbojikogi ga rehe imbopyahuavo g̃andeaporog̃ita nahã g̃a mongovo ji pyri avuirama nehẽ. A'ea ti pemombe'u g̃a pe,” ei ga ore ve. “Nahã ti ji g̃a pokokatui kiro,” ei Tupana'ga ore ve.

Nurã ore imombe'ui a'ea ipyahuva'ea g̃a pe Tupana'ga ra'uva ti tomongo g̃a Tupana'ga pyri javo. Ore noromombe'ui Tupana'ga rembikwatijarukaragwera – kiroki garembikwatijarukaragwera Moisésva'ea pe. A'ereki a'ea e'i: “Nahanahã ti peko Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe jipi. Pejikoe'ymame hehe po ti pe hoi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ,” e'i Moisésva'ea rembikwatijaragwera.

Moisésva'eareheva'ea g̃wendu aherembikwatijaragwera novĩa okokatuangave'yma Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi. A'ero ahe hoi hahyva'ea ruvihava pype onhimongyavo. A'ereki aherembikwatijaragwera nombopopoakarukari ahe pokoge'yma. A'ero ore ei: Moisésva'ea rembikwatijaragwera ahe mondouka hahyva'ea ruvihava pype.

7 Tupana'ga okwatijaruka Moisésva'ea pe onhi'ig̃a itapereuhua rehe ikytikytiuka. Tupana'ga ikwatijarukarame gakatukatuhetea jukwahavamo g̃wendy'jandy'javamo imohendy'jaheteavo Moisésva'ea rova. A'ero ahereheva'ea israelitasva'ea nonhimomiranami Moisésva'ea rova repiaheterame ojirovaga ahe hugwi ahe imombe'urame Tupana'ga rembikwatijarukara. Igwaigwavete aherova rendy'java igwevi avuiramarũiva'ea. A'ea vehevi ahe nonhimomiranami hepiahetea rehe Tupana'ga katua jukwahavame. Tupana'ga ikatu hete ikwatijarukarame Moisésva'ea pe. Moisésva'ea imombe'urame g̃wembikwatijara israelitasva'ea ndogwerojijyi reki ojeaporog̃ita okoe'yma Tupana'ga pyri.

8 Koji'i Tupana'ga katukatuhetea jukwaha hete tuhẽ ga nhi'ig̃ame ipyahuva'ea rehe Cristo'ga mombe'ua rehe a'ero. A'ereki g̃a Cristo'ga mombe'urame g̃a pe Tupana'ga ra'uva ombopyahu g̃andeaporog̃ita g̃a mbojikoga ga rehe. A'ero po ti a'ea g̃a mongoi Tupana'ga pyri avuirama nehẽ.

9 Ikatu hete Tupana'ga rembikwatijarukara Moisésva'ea pe novĩa ymyahũva'ea. A'ea e'i: “Tupana'ga nhi'ĩpo'rupave'ymame ti g̃a toho hahyva'ea ruvihava pype nehẽ.”

Koji'i hete ikatu hete Tupana'ga nhi'ig̃a ipyahuva'ea rehe Cristo'ga mombe'ua. A'ereki onhi'ig̃ame ga rehe ga gwa'uva mbuhurukari nhande pyri nhanderekote'varuhua momboa nhande hugwi nhande mongokatuavo. 10 Koji'i hete tuhẽ ikatu hete Tupana'ga nhi'ig̃apyahua garembikwatijarukaragwera hohe. Ganhi'ig̃apyahua katuhetea ombogwe garembikwatijarukaragwera katua. 11 Garembikwatijarukaragwera ikatu avuiramarũiva'ea. Koji'i hete ikatu hete avuiramava'ea ganhi'ig̃apyahua.

12 Nurã orojikoga g̃waramo Tupana'ga nhi'ig̃apyahua rehe ore imombe'ukatui a'ea g̃a pojihuve'yma tokwaha hete ti g̃a avuiramava'ea javo. 13 Moisésva'ea ja rũi ore rekoi imombe'urame a'ero. Imombe'urẽ Tupana'ga rembikwatijarukara Moisésva'ea ojovapia tapy'ynhapira pyvõ jireheve'g̃a tajirepiagyme javo. A'ero ahereheva'ea ndokwahavi aherova rendy'java gweva ahe hugwi a'ea ko avuiramarũiva'ea jave'yma. 14 Ndoki aheakag̃i pe ahe Moisésva'ea rembikwatijara monhi'ig̃ame. Ojikoge'yma g̃waramo Tupana'ga rehe koji'i ahe ndokwahavi imonhi'ig̃ame nahanahã Tupana'ga ei nhande ve jave'yma. Ojovapiave'g̃a ja ahe rekoi. A'ereki ojovapiave'g̃a ndokwahavi hepiakatue'yma.

Na jitehe kiromonhate aherakykwepohara'g̃a israelitas'g̃a ndokwahavi imonhi'ig̃ame Moisésva'ea rembikwatijara Tupana'ga nhi'ig̃a ymyahũva'ea. A'ereki Cristo'ga rehe ojikogame jate g̃a okwaha Cristo'ga pe Moisésva'ea ei javo. 15 Kiromonhate vehevi imonhi'ig̃a nanani Moisésva'ea rembikwatijara ndoki g̃a'akag̃i pe g̃a jikoge'yma g̃waramo Cristo'ga rehe. Ojovapiave'g̃a ja g̃a ndekoi a'ero ikwahave'yma hepiakatue'yma.

16 Kiroki ga gwerojijyi ojeaporog̃ita ojikoga Cristo'ga rehe nhandepojykaharete'ga rehe – gaha okwaha javo: “Cristo'ga omano ji repyga imomboa jirekote'varuhua ji hugwi,” ei ga. “Jijikoga g̃waramo Cristo'ga rehe ti ji hoi yvagi pe nehẽ,” ei ga. Okwaha ga kiro g̃a ja – kiroki g̃andova hugwi ojipe'g̃a ope'a tapy'ynhapira.

17 Ji'erame nhandepojykaharete'ga pe ji ei Tupana'ga ra'uva pe. A'ereki nhande jikogame nhandepojykaharete'ga rehe Cristo'ga rehe ga ombopyahuuka nhandereaporog̃ita Tupana'ga ra'uva pe. A'ero nhande piro'yro Cristo'ga kwahave'yma hugwi nhanderekote'varuhua hugwi no hahyva'ea ruvihava hugwi no. 18 Cristo'gareheva'ero nhande nhaporemo ikwahavi g̃a ja kiro – kiroki g̃andova hugwi ojipe'g̃a ope'a tapy'ynhapira. A'ereki nhande nhandepojykaharete'ga katukatuhetea kwaha hete. A'ero nhande ikwahavame igwaigwavete ga herojijyjijyjukari nhandereaporog̃ita gwa'uva pe ji javijitehe ti g̃a tikatu katu hete javo.

4

Paulova'ea ndipopoakari; Tupana'ga ahe mbopopoaka

1 Tupana'ga pyry hete Cristo'ga mombe'uuka ore ve ore pokoguka. Ore Cristo'ga mombe'ukatui jipi a'ero orojirokwa. 2 Noronhinotĩ ore. Ndorokote'varuhui ore. Noromoandyandyi ore ojipe'g̃a. Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea rũi ore imombe'ui. Ndorogwerojijyi ore ganhi'ig̃a. A'itituhẽva'ea ore imombe'ukatui Tupana'ga nhi'ig̃a kwahavuka g̃andovaki. Nahã ore rekoi ikwahavuka orokokatuavo g̃a pe nhaporemo Tupana'ga ore repiagame. A'ero po ti g̃a ikwahavi javo oyvyteri pe nehẽ: “Paulo'g̃a omombe'u katu a'itituhẽva'ea,” e po ti g̃a nehẽ.

3 Jara'g̃a pe oreremimombe'ua onhimiva'ea – kiroki g̃a oho hahyva'ea ruvihava viara rupi. G̃a pe jate onhimi. 4 Ndojikogi g̃a Cristo'ga rehe heroviare'yma oreremimombe'ua. A'ereki okote'varuhuve'g̃a pojykahara'ga Satanás'ga, ga ndokwahavukari pyryva'ea mombe'ua g̃a pe tombokojahuyme ti g̃a'akag̃i pe javo. Omondomondo ga g̃a g̃wemimbotarimova'ea rupi yvya koty. Ndoki g̃ayvyteri pe a'ero Cristo'ga katukatua mombe'ua. Gaha okwahavuka Tupana'ga nhande ve Cristo'ga. 5 Noronhimombe'ui ore. Jesus Cristo'ga ore oromombe'u ga ko nhandepojykaharete'ga javo. Jesus'gareheva'ero g̃waramo ore pe pokopokogi ga mombe'gwovo pe me.

6 Ymyahũ japorame yvya yvaga reheve Tupana'ga ei hako: “Tokojahu kiro ypytuna pyteri pe.” A'ea Tupana'ga ei hako. A'ero kojahuro. Ag̃wamo ga jitehe ombokojahu nhaneakag̃i pe imbopyahuavo nhandereaporog̃ita ikwahavuka okatukatua nhande ve Cristo'ga kwahavukarame nhande ve. A'ereki Cristo'ga okwahavuka Tupana'ga katukatua nhande ve.

7 Ore Cristo'ga mombe'urame ore ko itujuga apopyra ja – kiroki gwereko mbatepyryva ipype. A'ereki itujuga apopyra ndipopoakari ohag̃e'yma g̃waramo. Ore na jitehe ndorepopoakari pyryheteva'ea mombe'gwovo katu Cristo'ga mombe'gwovo katu. Tupana'ga ki a'e te ore mbopopoaka ore pojykavo. Nurã ore Cristo'ga mombe'ukatui ojipe'g̃a pe. A'ero g̃a ei: “Tupana'ga popoakahetea opoko Paulo'g̃a. Nurã Paulo'g̃a Tupana'ga nhi'ĩpo'rupavi Cristo'ga mombe'ukatuavo nhande ve,” ei g̃a.

8 Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a ombuhu hahyparavuhuva'ea ore ve jipi tomombe'uyme ti g̃a Cristo'ga javo novĩa. Emo g̃a nomombigi oreremimombe'ua. A'ereki ore Cristo'ga mombe'u jitehe. Oroko tehe ore jipi marã po ti nhande rekoi javo novĩa. Emo Tupana'ga ore poko jipi nahã ti pe ndekoi javo. 9 Otiruahũro ore ve g̃a ndekote'vate'vari okookovo ore rehe novĩa. Emo Tupana'ga ndorerejari g̃apo pe. Tomano ti g̃a javo novĩa g̃a ore mbote'varuhui. Emo ore noromanoi oropo'ama'java. 10 Nane'ymi ore manoi g̃werĩ nhandepojykaharete'ga ja Jesus'ga ja. A'ereki ga'arõe'ỹve'g̃a ore juka pota no novĩa. Emo Jesus'ga ndorejukaukari g̃a pe. A'ereki ga oko ore pyri. Nahã Jesus'ga ore pokogi tokwaha ti g̃a jikwerava'java javo.

11 Ag̃wamo g̃a ore juka pota novĩa ore Jesus'gareheva'ero g̃waramo. Ore ve tiruahũro jipi. Emo Jesus'ga noremomanoukari tokwaha ti g̃a jikwerava'java javo. A'ereki ore repiagame g̃a e'i: “Jesus'ga ko oko reki Tupana'ga pyri Paulo'g̃a pokoga g̃a mongovo Tupana'ga pyri no,” ei g̃a.

12 Ore Jesus'ga mombe'urame g̃a ore juka pota. Emo oreremimombe'ua pemongoag̃wama Tupana'ga pyri. A'ereki pe oreremimombe'ua rendu katu.

13 Tupana'ga rembikwatijarukara omombe'u ahe'eagwera hako. E'i:

“ ‘Ajiko ji Tupana'ga rehe.

Nurã ji ga mombe'ui,’ ei ahe,” e'i ikwatijaripyra hako.

Na jitehe ore jikogi Tupana'ga rehe. Nurã ore ga mombe'ui ojipe'g̃a pe. 14 A'ereki ore orokwaha hete nhanembogweravag̃wama. Tupana'ga ombogwera nhandepojykaharete'ga Jesus'ga hako. Nhande jikoty'aro g̃waramo Jesus'ga pavẽi ti Tupana'ga nhande mbogweravi nehẽ no. A'ero ti ga ore mboukwahavi pe ndeheve nehẽ.

15 Pe ndepyga reki ore nhimomiranami hahyva'ea pe Cristo'ga mombe'gwovo. A'ereki ore ga mombe'urame pe me pejiko pe ga rehe. A'ero Tupana'ga imombyryvi pe me. Igwaigwavete ti g̃a nde'yjuhuro nehẽ – kiroki g̃a ojiko ga rehe garemimombyryva kwahava no. A'ero igwaigwavete ti g̃a nde'yjuhuro – kiroki g̃a Tupana'ga mbohete hete ndepyry hete nde javo.

Xajiko Jesus'ga rehe imboha'uva nhanderuhava yvagi pe

16 Ore Cristo'ga mombe'u katu jipi a'ero orojirokwa. Igwaigwavete ore ymyahũramo oropopoakare'ỹre'ymamo jipi novĩa. Emo orereaporog̃ita igwaigwavete Tupana'ga imbopyahui jipi imbopopoakara'jara'java. 17 G̃a imbuhurame hahyva'ea ore ve kiro ore ei: Ndahahyhetei novĩa. Kotihĩ po ti ipigi ore hugwi, oro'e ore. Hahyva'ea rehe ti Tupana'ga imombyrymbyryvi ore ve yvagi pe nehẽ ore mongovo ojipyri avuirama nehẽ. Nurã ag̃wamova'ea hahyva'ea Tupana'ga remimombyryvag̃wama. Koji'i hete ranuhũ ti garemimombyryva ore ve hahyva'ea hohe! Ikatu hete hete ti ore ve avuirama nehẽ.

18 Nahã ore ei. A'ereki ore toromondo orereaporog̃ita yvagipeva'ea rehe pyryva'ea rehe imohina. Noromondoi ore orereaporog̃ita avova'ea rehe hahyva'ea rehe imohine'yma. Nimbegwei po ti avova'ea momina hahyva'ea nehẽ. Yvagipeva'ea po ti namominag̃wami pyryva'ea nehẽ.

5

1 Nahã ore ei. A'ereki ore orokwaha nhanderuhavag̃wama yvagi pe. Avo yvya koty nhande xakoahi'vi. Po nhande manoi nhande ve Tupana'ga gwereko yvagi pe nhanderuhava – kiroki a'ea Tupana'ga oapo nhande ve avuiramava'ea. Pevo ti nhande ruvi avuirama nhanemanoe'yma'java nehẽ. 2 Nhanderekorame yvya koty nhande ndiavy'ahetei xaju pota hete nhande yvagi pe nhanderuhava pype javo.

3 Nhanderuvame nhanderuhava pype yvagi pe nhande tireko a'ea jipi. 4 Avo yvya koty nhanderekoahi'virame nhande rekoveveuhui. A'ereki nhande xaju pota nhanderuhava pype yvagi pe. Ndia'ei reki nhande: Ndiajupotara'javi avo xamano javo. A'ea rũi nhande ei. Nhande manoe'ymame vehevi pyry nhande hoi yvagi pe nhandekovo avuirama nehẽ. A'ea nhande ipotari.

5 Tupana'ga tuhẽ opota hete a'ea jitehe nhanderuva yvagi pe ojipyri. Nurã ga nhande mboavujikweri. Ombuhurukaripe ga gwa'uva nhande ve. Nahã ga ikwahavukari nhande ve nhanderuhavag̃wama ojipyri.

6 Nurã nhande roryhetero jipi. Avo yvya koty nhanderuvame, Cristo'ga rovakie'ỹ nhandepojykaharete'ga rovakie'ỹ nhande rekoi a'ero. A'ea ore orokwaha. 7 A'ereki nhande ndihepiagi ga kiro novĩa. Emo nhande xajiko ga rehe. 8 A'ea'ja ji pe me a'ero: Nhanderory hete nhande. A'ereki nhande tipota hete nhandehoag̃wama Cristo'ga pyri. Nurã pyry nhande ve nhanemanoa. Nhanemanorame ti nhande hoi yvagi pe nhandejupa nhandepojykaharete'ga pyri nehẽ.

9 Nurã ore jirokwari ga nhi'ĩpo'ruavo jipi tonhimohẽ hete ti ga nhande rehe javo. Ore rekorame yvya koty na jitehe ore rekorame yvagi pe ore ga monhimohẽhetepotari orojihe. 10 A'ereki Cristo'ga ikwepykara'ga nhande ve. Xaho pa ti nhande Cristo'ga rovai pyteri pe nehẽ tokwepy ti ga nhande ve nanani nehẽ. Po nhande rekote'varuhui avo yvya koty, a'ero ti ga ikwepygi imbuhua hahyva'ea nhande ve nehẽ. Po nhande rekokatui yvya koty, a'ero ti ga ikwepygi imbuhua pyryva'ea nhande ve nehẽ.

Ahereaporog̃itapyahua

11 A'ero ore ikwahavi nhandepojykaharete'ga nhimombojya ga omondo hahyva'ea okote'varuhuve'g̃a pe javo. A'ero ore ga mombe'ukatui ojipe'g̃a pe tomomboruka ti g̃a ga pe okote'varuhua javo. Tupana'ga orereaporog̃itakatua kwaha hete. Po pe orereaporog̃itakatua kwahahetei pejiyvyteri pe no, a'ea pyry ji ve.

12 A'ea pe ore erame po pe ei: “Kiro Paulo'g̃a nhimbohetea'javi ojikwahavuka nhande ve,” pe'ji po pe pejiyvyteri pe. Noronhimbohetetehei reki ore javo pe me. Oro'e ore pe me pejoryjory ti ore rehe javo. Igwete po ti pe ore mombe'ukwahavi ore repyga g̃a pe – kiroki g̃a onhimbohete tehe orepyry hete ore javo. Emo g̃a heaporog̃ita te'varuhu reki. 13 Ojipe'g̃a e'i: “Paulo'g̃a ndokwahavi heagwyryve'g̃a ja Cristo'ga mombe'gwombe'gwovo jipi,” ei g̃a novĩa. Emo nahã ore rekoi Cristo'ga mombe'gwombe'gwovo timbohoryory ti Tupana'ga javo.

Ojipe'g̃a e'i: “Onhimbovyvy Paulo'g̃a ikwahaheteavo gweaporog̃itakaturo Cristo'ga mombe'ukatuavo,” ei g̃a. Oronhimbovyvy tuhẽ ore Cristo'ga mombe'gwombe'gwovo pe me tipoko ti g̃a ikwahavuka g̃a pe javo. 14 A'ereki Cristo'ga nhande arõ hete. Nurã ore ei: Cristo'ga remiarõa g̃waramo timombe'u tuhẽ nhande Cristo'ga ojipe'g̃a pe. A'ereki ore orokwaha hete gamanoa yvyakotyve'g̃a ndepykavamo. A'ereki g̃a ndekote'varuhuro g̃waramo Tupana'ga e'i: “Omanomba ti g̃a ogwovo hahyva'ea ruvihava pype a'ero nehẽ,” ei ga. Cristo'ga ki a'e te e'i: “Jihi ojipejiva'ero ti tamano g̃a ndepypava imomboa g̃andekote'varuhua g̃a hugwi tohopavyme ti g̃a hahyva'ea ruvihava pype javo.”

Nurã ore ei: Cristo'ga yvyakotyve'g̃a ndepypavi omanomo. Nurã gamanoa kwahyro g̃a ndehe nhaporemo, oro'e ore. 15 Cristo'ga omano yvyakotyve'g̃a ndepypava toko ti g̃a nhiremimbotarimova'ea rupi a'ero javo – kiroki g̃a ombopyahuuka ojeaporog̃ita ga pe. Tokoa'javyme ti g̃a g̃wemimbotarimova'ea rupi kiro javo Cristo'ga g̃a ndepygi omanomo okwerava'java, oro'e ore.

16 Nurã orojikogirẽ Cristo'ga rehe ore ndoro'etehea'javi ojipe'g̃a pe ikwahave'ymame g̃andeaporog̃ita. Ymya ore eteheypyi Cristo'ga pe no ga ko yvyakotyva'ea jate javo. Orojikogirẽ ga rehe ore ndoro'ea'javi a'ea ga pe. 17 A'ero ji ei: Cristo'ga pavẽi g̃a jikoty'arame g̃andeaporog̃ita ipyahu. G̃andeaporog̃itate'varuhua opi. Pehendu ti! G̃andeaporog̃ita ipyahu!

Na Tupana'ga nhiarõukari pe me imbopyahuavouka pendeaporog̃ita

18 Tupana'ga ombopyahu nhandereaporog̃ita imombiga nhandereaporog̃itate'varuhua. Gaha omondo Jesus Cristo'ga yvya koty javo ga pe: “Yvyakotyve'g̃a ndojikoty'ara'javi ji pavẽi ji arõe'yma. Emano ti g̃a ndepyga. A'ero ti ji nhiarõukari g̃a pe nehẽ,” ei ga. Cristo'ga manoro g̃waramo Tupana'ga nhiarõukari nhande ve. A'ero nhandejikoty'ari ga pavẽi ga aromo.

A'ero Tupana'ga ei ore ve: “Ji mombe'u ti ojipe'g̃a pe kiro,” ei ga. “Pe'ji ti g̃a pe nhaporemo: ‘Na Tupana'ga nhiarõukari pe me imbopyahuavouka pendeaporog̃ita.’ A'ea ti pe'ji g̃a pe g̃a mbojikoty'a ji pavẽi,” ei Tupana'ga ore ve. 19 A'ereki Cristo'ga manoro g̃waramo yvyakotyve'g̃a pe Tupana'ga onhiarõuka g̃a pe imomboa g̃andekote'varuhua henonha'jave'yma ikwahava'jave'yma. “A'ea ti pemombe'u g̃a pe,” ei Tupana'ga ore ve.

20 Cristo'ga repykaramo ore rekoi. A'ereki Tupana'ga omombe'uuka ore ve. Ga e'i: “Pe'ji ti g̃a pe: ‘Pehendu katu ti’,” ei ga. Cristo'ga repykaramo ore ehetei a'ero: Na Tupana'ga nhiarõukari pe me imbopyahuavouka pendeaporog̃ita. 21 A'ereki Cristo'ga ndokote'varuhuangavi'i'ive'ga, ga pe Tupana'ga gwerekouka nhanderekote'varuhua nhande repyga. A'ea ga herekoukari Cristo'ga pe Cristo'gareheve'g̃a ti togwereko jipyryva javo.

6

1 Tupana'ga moiruamo ore ehetei pe me a'ero: Tupana'ga pe arõ hete imombyryva pe me. Peko hete ti gapyryva rehe pejikokatuavo a'ero tomombyryteheyme ti ga pe me. 2 A'ereki Tupana'ga e'i ikwatijaruka hako:

“Oho nhiremimombyryhava japiavo.

A'ero pe erame ji ve ji pe nenduvi pe mombyryva.

Oho nhirembipokohava japiavo.

A'ero ji pe pokogi imomboa pendekote'varuhua pe hugwi.”

A'ea Tupana'ga ei hako.

Pehendu ti! oro'e ore. Ag̃wamo tuhẽ Tupana'ga pe mombyrypotahetei. Ag̃wamo tuhẽ ga pe pokopotahetei imombopota pendekote'varuhua pe hugwi, oro'e ore.

Paulova'ea oko katu tiruahũrame ahe ve

3 Oroko katu pota ore jipi te'ite'varuhuyme ti g̃a ore Cristo'ga mombe'urame. Po ti ore rekote'varuhui, a'ero po ti ojipe'g̃a ei nehẽ: “Omombe'u tehe Paulo'g̃a Cristo'ga nhi'ig̃a. A'ereki g̃a vehevi ndokoi ganhi'ig̃a rupi okote'varuhuavo. Tiroviaryme ti g̃anemimombe'ua a'ero,” e po ti g̃a a'ero nehẽ.

4 Nane'ymi ore rekokatupotari te'i katu ti g̃a ore ve javo. “Tupana'ga pe Paulo'g̃a poravykyi,” e'i katu po ti g̃a a'ero nehẽ.

Oronhimomirana ore tiruahũheterame ore ve. Oronhimomirana ore hahyrame ore ve no. Ite'varuhurame ore ve no ore oronhimomirana. 5 Ore nupanupã g̃a. Ore mongi tehe g̃a cadeia pype. Ojatykatyka g̃a ore ve onhimboahiheteavo ore rayvaheteavo. Nane'yne'ymi ore poravykyhetei Tupana'ga mombe'gwombe'gwovo. A'ero ore ndorokikatukatui ypytunimo. Ore ndoro'uro'ui no. A'ea rupi nhaporemo ore rekokatui oronhimomiranama tikwahavuka ti g̃a pe nhandeporavykya Tupana'ga pe javo.

6 Orereaporog̃ita pyry ore orokokatuavo ikwahavuka g̃a pe oroporavykya Tupana'ga pe. Orokwaha hete ore Cristo'ga mombe'ua. Ndorohaykai ore ojipe'g̃a g̃a ndekote'varuhurame ore ve. Oroko katu ore g̃a pe. Nahã ore rekokatui oronhimomiranama tokwaha ti g̃a oreporavykya Tupana'ga pe. Tupana'ga ra'uvapyryva ore poko ore poravykyrame Tupana'ga pe. Oroarõ hete g̃a. 7 Ore a'itituhẽva'ea mombe'u Cristo'ga mombe'gwovo. Jukwaha Tupana'ga popoakara ore pokoga. Tupana'ga ore mombyry. A'ero ore Cristo'ga mombe'ui g̃a pe. Ore orojiko hete Tupana'ga rehe g̃a ete'varuhurame ore ve. A'ero g̃a ikwahavi oreporavykya Tupana'ga pe.

8 Ojipe'g̃a e'i katu ore ve. Ojipe'g̃a e'i te'varuhu ore ve. Ojipe'g̃a ore mbotegwete. Ojipe'g̃a ore mbohete. Ojipe'g̃a e'i ore ve Paulo'g̃a i'mbe ahe moandyandyita javo novĩa. Emo ore oro'e katu reki a'itituhẽva'ea mombe'gwovo. Jukwaha a'ero oreporavykya Tupana'ga pe. 9 Ojipe'g̃a e'i ore ve okoteheve'g̃a ko Paulo'g̃a javo. Emo ojipe'g̃a ore kwaha hete reki Paulo'g̃a oporavyky Tupana'ga pe javo. Oromano gweregwerevi ore. Emo ore orokoji reki. Ore nupanupã g̃a. Emo g̃a ndorejukai reki.

10 Ndorovy'ari ore novĩa. Emo oreroryrory ore jipi orojikoty'aro g̃waramo Cristo'ga pavẽi. Norembateri'i'i ore. Emo ore oromombyry reki g̃a pe g̃a mbojikogukarame ga rehe. A'ereki g̃a jikogame ga rehe Tupana'ga omombyry hete g̃a pe. Ndorogwerekoi ore mbatera. Emo Tupana'ga omombyry pa ore ve.

11 Pe me Corintopeva'ea pe ore imombe'upavi orereaporog̃ita ikwahavuka pe me. A'ereki ore opoarõ hete. 12 Ore opoarõ pota ikwahavuka orereaporog̃ita pe me. Emo pehe ko norearõpotari ikwahavukare'yma pejeaporog̃ita. 13 Kiro ji nhi'ig̃i pe me penduva'g̃a ja. Pejipy ti ore arõheteavo!

Tapejihe'ari ti Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a ndehe

14 Tapejihe'ari ti Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a ndehe pejogwerekoe'yma g̃a pavẽi. A'ereki tegwete okokatuve'g̃a jihe'akatua okote'varuhuve'g̃a ndehe. Na tuhẽ! Kojahua ndojihe'ari ypytuna rehe. Na jitehe heaporog̃itapyahuve'g̃a ndojihe'akatuag̃wami te heaporog̃itate'varuhuve'g̃a ndehe. 15 Na tuhẽ! Tegwete g̃ajogwerekokatua Cristo'ga Diabo'ga pavẽi. Cristo'gareheve'g̃a ndeaporog̃ita ko Cristo'gareheve'g̃arũive'g̃a ndeaporog̃ita atyvi.

16 Tupana'ga mbohetehava pype ndogwerekoi ha'angava – kiroki a'ea pe g̃a e'i oreremimbohetehara. A'ereki a'ea ndojogwerekokatui Tupana'ga pavẽi. A'ereki pevo Tupana'ga ruvi jipi. Gareheva'ero nhande tuhẽ xako Tupana'ga mbohetehavamo avuiramave'ga mbohetehavamo. Nhandepyteri pe ga ruvi no. A'ea pe tuhẽ Tupana'ga ei javo hako:

“Aju ti ji g̃a pyri jitekovo g̃apyteri pe.

Jihi po ti g̃a ji mbohetei nehẽ.

Oko ti g̃a nhinhi'ig̃arupiva'ero nehẽ,” ei Tupana'ga hako.

17 Nurã nhandepojykaharete'ga Tupana'ga ei onhi'ig̃arupive'g̃a pe hako:

“Pejipe'a ti g̃a hugwi pejipohia g̃a mbopogwee'yma

– kiroki g̃a ndojikogi ji rehe.

Tapekoi'i'i g̃andekote'varuhua rehe.

A'ero ti ji ei pe me nehẽ: ‘Hepejijo ji pyri’,” ei Tupana'ga hako.

18 “Ji ti ako penduveteramo a'ero nehẽ.

Pe ti peko jira'yramo nehẽ,” ei Tupana'ga hako.

Ga ko g̃apojykaharetero ojipe'g̃a hohe g̃a mondomondopava onhi'ig̃a rupi.

7

1 Tupana'ga e'i a'ea nhande ve no. Nurã ti xapohi pa nhanderekote'varuhua hugwi: kiroki nhandera'oa mbote'va, kiroki nhandereaporog̃ita mbote'va no. A'ea ore ei pe me oreremiarõa pe. Tikwaha nhande Tupana'ga popoakara gapyryva reheve. Nurã ti xako pa garemimbotarimova'ea rupi nhandekokatuavo.

Horyory Paulova'ea Corintopeva'ea rehe

2 Peko ti ore rehe ore arõheteavo. A'ereki ore ndorokote'varuhui pe me. Nopombote'varuhui ore. Nopomoandyandyi ore no. 3 A'ea pe ji erame ji nda'ei pe me: Pe'e te'varuhu pe ore ve. A'ea ji nda'ei. A'ereki ji a'e jipe pe me ko: Opoarõ hete ore. A'ero po ti ore jikoty'ari pe pavẽi nehẽ nhande manorame nehẽ. Nhanemanoe'ymame na jitehe nehẽ no. 4 Ajiko hete ji pe ndehe g̃a ji arõ hete javo. Opombohete ji. Penog̃atu pe jipy'a ji mbohoryheteavo kiro tiruahũrame vehevi ore ve.

5 Ore rurame Macedôniapeve'g̃a gwyri pe orepy'a ndukatui. A'ereki nane'ymi tiruahũ ore ve. G̃a ore rayvayva. Oko tehe orepy'a no. 6 Emo Tupana'ga onog̃atu ovy'are'ỹve'g̃a py'a jipi. A'ero ga onog̃atu orepy'a ore mbohoryva Tito'ga mbuhua ore pyri. 7 Garuro g̃waramo orepy'a rukatui kiro. Garemimombe'uro g̃waramo orepy'a rukatui no. A'ereki ga pe mombe'u javo: “Corintopeve'g̃a jipy'a nog̃atu,” ei ga. “G̃a nde repiaga'u hete,” ei ga ji ve. “Ndovy'ari g̃a ore Paulo'ga mongoveveuhu javo,” ei ga. “Oko hete g̃a nde rehe ovavagahiva nde rehe,” ei ga ji ve pe mombe'gwovo. Ganhi'ig̃a renduvame koji'i ji roryroryvamo.

8-9 A'ereki ji akwaha kiro pepohira pejikote'varuhua hugwi. A'ereki pe pepohi pejikote'varuhua hugwi imonhi'ig̃ame nhirembikwatijaripyra – kiroki a'ea ji akwatija nhinhi'ig̃ahyavo pe me ikwehe. Nhirembikwatijaripyra imondoi hahyva'ea pe me heikwehe. Ikwahavame ji rekoveveuhuna'ẽi. A'ereki jiyvyteri pe ji a'e: Maraname ji akwatija nhinhi'ig̃ahyavo g̃a pe? Emo avuirama rũi reki hahy pe me. Ndakoveveuhua'javi ji kiro. A'ereki hahyrame pe me pe pekoveveuhu pejikote'varuhua rehe. A'ero pe pohiri jugwi pejikovo Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe. Ndajiroryvi reki ji hahyro g̃waramo pe me. Emo pejikote'varuhua hugwi pe pohiro g̃waramo ji roryhetero. A'ereki a'ea pyry reki pe me. Nurã ji ei: Ndorokote'varuhui ore pe me ikwatijarame pe me ikwehe.

10 A'ereki pejikote'varuhua rehe pevy'are'yma g̃waramo pe pepohi jugwi pejikovo Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi. A'ero pe ndapekoveveuhuag̃wami pejikote'varuhua mombora rehe. Yvagi pe po ti pe hoi nehẽ imomborukaro g̃waramo pejikote'varuhua Tupana'ga pe. Ojipe'g̃a ki a'e te g̃a ndekoveveuhutehei. A'ero g̃a ndopohiri jugwi onhimondovo hahyva'ea ruvihava pype.

11 Pehepia ti pejeaporog̃ita jirojijyja pevy'are'ymame pejikote'varuhua rehe pejikovo Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi. A'ero pe penhimbovyvy kiro. Pe pejirokwa pota pejikokatuavo pejivavagahiva pejihe kiro. Penhimonha'nga pe pejikote'varuhuagwera rehe. Pekyhyji pe tiruahũ po ti ore ve a'ero nehẽ javo. Pe ji repiaga'u hete pe ji arõheteavo. Pemondo pe hahyva'ea pepyteripeve'ga pe topohi ti ga okote'varuhua hugwi javo. Nahanahã pe pehepiuka pa ore ve a'ero pejipohira pejite'varuhua hugwi.

12 Akwatija ji pe me nhinhi'ig̃ahyavo pepyteripeve'ga ti topohi okote'varuhua hugwi javo ikwehe. Akwatija ji pe me tapemohig̃atu ti ga pe no javo. Ga pe ji ei – kiroki ga pe ga okote'varuhu. Koji'i hete reki ji epotari ikwatija pe me tapekwaha ti pe'ag̃atarahiva ji rehe javo. Nurã Tupana'ga ji repiagame ji ikwatijari pe me heikwehe. 13 Ore pendeaporog̃ita rerojijyja kwahavame pyry hete orepy'a.

Koji'i hete ore roryroryvamo Tito'ga roryva rehe no. A'ereki gapy'a u katu pe ndehe. A'ereki pe nhaporemo pevy'a hete ga rehe ore reheve. Pe pembohory ga ga vahemame pe pyri heikwehe.

14 Gahoa renonde pe pyri ji pe mombe'ukatui ga pe pe mboheteavo oko pota g̃a Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi javo ga pe ikwehe. Na tuhẽ pe ndekoi ga vahemame pe pyri heikwehe. A'ero ji poyjahetero. Nane'ymi ore imombe'ukatui a'itituhẽva'ea pe me. Na jitehe ore imombe'ukatui a'itituhẽva'ea pe mombe'urame Tito'ga pe pe mboheteavo.

15 Tito'ga pe arõhetei ikwahava pendekokatua ojapyakavo pe ndehe. A'ereki pe nhaporemo pehendu katu ganhi'ig̃a pejipohia pejikote'varuhua hugwi. Pejikoveveuhuavo pejikote'varuhua rehe pe pejikoty'a pota ga pavẽi ga vahemame pe pyri. 16 A'ea kwahavame ji roryroryvamo jijikoga tuhẽ pe ndehe pe ndekoro g̃waramo Tupana'ga nhi'ig̃a rehe.

8

Pejirokwa ti imondovo Judéiapeve'g̃a pe, ei ahe

1 Oreirũramo ko pe, oro'e ore pe me pejikoga g̃waramo Cristo'ga rehe ore ja. Kiro ore ikwahavukari pe me. Macedôniapeve'g̃a gwyripeve'g̃a pe Tupana'ga remimombyryva g̃waramo g̃a imondoi oitambere'ia – kiroki g̃a ojiko Cristo'ga rehe onhimono'og̃a tihendu ti Tupana'ga nhi'ig̃a javo. 2 Tiruahũ hete ranuhũ g̃a pe ikwehe novĩa. Emo g̃a ndoryndoryhetero reki. Nimbateri hete g̃a oporia'iro novĩa. Emo g̃a imondohetei reki oitambere'ia ojipe'g̃a pe toropoko tuhẽ ti g̃a javo. “A'ereki g̃a koji'i iporia'i ore hohe imbatere'yma,” ei g̃a ikwehe.

3 Akwaha tuhẽ ji g̃anemimondoa. Nahã g̃a ja'roja'rogi oitambere'ia imondovo: Kiroki g̃a ndahe'yiva'ea rereko – g̃ahã omondo'i. Kiroki g̃a koji'iva'ea rereko – koji'i g̃a imondoi a'ero. Omondo hete tuhẽ g̃a ore monhimomby'avo. Marã g̃a omondo hete herekoe'ymame? oro'e ore.

G̃wemimbotarimo g̃a imondoi. Ore ndoro'ei g̃a pe. 4 “Na ore imondoi ojipe'g̃a pavẽi nhaneirũ'g̃a pe Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a pe,” ei g̃a ore ve imondopotaheteavo. “A'ereki ahã g̃a pe ogwyri pe Judéia pe. Peroho ti g̃a pe a'ero,” ei Macedôniapeve'g̃a gwyripeve'g̃a ore ve ikwehe.

5 Oronhimomby'a ore g̃andekokatua rehe. A'ereki Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi okovo g̃a e'i ypy Cristo'ga pe nhandepojykaharete'ga pe ore po'ru ti javo. Aerẽ Tupana'ga ipotaro g̃waramo g̃a ei ore ve no ore po'ru ti javo. Nahã Macedôniapeve'g̃a gwyripeve'g̃a ei oporavykypota Tupana'ga pe ore ve no.

6 A'ero ore Tito'ga mondopotari pe pyri. A'ero ore ei Tito'ga pe ikwehe: Ehoa'ja ti Corintopeve'g̃a pyri itambere'ia imono'og̃uka g̃a pe no. A'ereki ymyahũ g̃a omondo pota no nhaneirũ'g̃a pe imbatere'ỹve'g̃a pe nde g̃a mombe'urame g̃a pe, oro'e ore Tito'ga pe ikwehe.

Kiro ga hoa'javi pe pyri ipyhyga itambere'ia pe hugwi imono'ono'og̃ukapava. A'ero ti pehe Macedôniapeve'g̃a pavẽi Judéiapeve'g̃a pokogi itambere'ia mondovo g̃a pe imombyryva nehẽ.

7 Pejiko hete pe Tupana'ga rehe. Penhi'ĩ kwaha hete pe Cristo'ga mombe'ukatuavo gamombe'ua kwahaheteavo. Pejirokwa hete pe peporavykyavo Tupana'ga pe. Pe ore arõ hete. Nahanahã pe ndekohetei ojipe'g̃a hohe pa. Na jitehe ti pejirokwa hete imombyryva ojipe'g̃a pe no imondovo katu itambere'ia Judéiapeve'g̃a pe.

8 Nanhi'ig̃ahyi ji pe me pemondo tuhẽ ti jave'yma. Pyry po pe imondoi hamo, a'e ji. Amombe'u ji pe me Macedôniapeve'g̃a nemimondopotara ko. A'ereki ji a'e jiyvyteri pe: Henduvame po ti Corintopeve'g̃a imondopotari na jitehe nehẽ no. A'ero po ti ji ikwahavi g̃anemiarõhetea nehẽ, a'e ji jiyvyteri pe.

9 A'ereki pe pekwaha tuhẽ Jesus Cristo'ga remimombyryva nhandepojykaharete'ga remimombyryva ga nhande arõhetero g̃waramo. Jypya ga huvihavamo oko yvagi pe Tupana'ga pyri okovo Tupana'ga katukatua pyteri pe pyryva'ea herekopava. Gwereko pa ga hako novĩa. Emo ga opohi pa jugwi ua avo yvya koty onhimongovo okoteheva'ero nhande ja. A'ero ga manoi nhande repyga toho ti g̃a yvagi pe herekopava nehẽ javo. Pekwaha pe Jesus Cristo'ga remiarõhetea ga javijitehe ti tiarõ hete ojipe'g̃a a'ero javo.

10 Kiro jireaporog̃ita pe me nahã ti pemondo nehẽ javo. Ereki pe ypy pemondo pota itambere'ia nhaneirũ'g̃a pe Judéiapeve'g̃a gwyripeve'g̃a pe heikwehe. A'ea rupi pe imono'og̃i a'ero. Emo pe napemono'ombavi reki. Nurã kiro jireaporog̃ita ko nahã: Pyry hete pe imono'ombavi kiro, a'e ji.

11 Pemondo pota pe heikwehe. Na jitehe kiro a'ero. Pejirokwa ti imono'ombava toromondo ti imbatere'ỹve'g̃a pe javo. Kiroki a'ea pe pereko – a'ea ti peja'ro imono'og̃a g̃a pe. Po pe pereko he'yjuhuheteva'ea, a'ero ti pemono'õ he'yiva'ea. Po ndahe'yiva'ea pe pereko, a'ero ti pemono'o'ngi. 12 Po pe imondopotari g̃a pe, a'ero pyry Tupana'ga pe penemimondoa. A'ereki penemimondopotara rehe Tupana'ga onhimohẽ. Nurã ji ei: Pemondo katu ti peitambere'ia g̃a pe. Herekorame ti peja'ro pota imondovo g̃a pe a'ero. Pe herekoe'ymame Tupana'ga nde'i reki pe me embuhu jave'yma.

13 Tapemondopavi ti pejihugwi imbatere'ỹve'g̃a pe, a'e ji. Po ti pe imondopavi nehẽ, a'ero po ti imbatere'ỹve'g̃a gwereko pa pe herekoe'ymame nehẽ. 14 Ojogwetakwera'ja ti g̃a pe pavẽi, a'e ji. Ag̃wamo reki pe herekohetei. Peja'ro ti mo g̃a pe a'ero kiro. A'ero ti g̃a kiro herekoi. Aerẽ po ti pe ndaperekoa'javi nehẽ. A'ero ti g̃a jipygi imbuhua pe me g̃a herekoheterame nehẽ. A'ero po ti pe herekoi nehẽ no. Nahã ojopokogame ahe nhaporemo herekoi jipi a'ero.

15 A'ea pe Tupana'ga rembikwatijarukara i'ei o'erame:

“Kiroki g̃a omono'õ he'yjuhuva'ea

– g̃a ndogwerekoi hembyruera.

Kiroki g̃a omono'õ ndahe'yiva'ea

– ohy reki g̃a ndehe.”

Titova'ea oho pota imono'õpokoga

16 Tupana'ga rehe ore roryroryvamo ndepyry hete nde javo ga pe. Nahã ore ga mbohetei. A'ereki ga pe pokopotaruka Tito'ga pe. A'ero ore javijitehe Tito'ga pe pokopotari. 17 Ore ga mondoa'ja pota pe pyri a'ero javo ga pe. Kotihĩ ga ei reki: “Aho tuhẽ ti.” A'ereki ga tuhẽ oho potaripe pe pyri pe pokopotaheteavo. Nurã g̃wemimbotarimo ga hoi pe pyri a'ero.

18 Kiro ore ojipe'ga mondoi Tito'ga rupi pe pyri no. Ga ko nhaneirũ'ga ojikoga g̃waramo Cristo'ga rehe. Cristo'gareheve'g̃a nhaporemo ga kwaha hete pyry hete ga javo. A'ereki ga Cristo'ga mombe'u katu katu jipi. 19 Koji'i ji ga mombe'ui pe me kiro. A'ereki Cristo'gareheve'g̃a Macedônia pe e'i ga pe toho ti ga Paulo'g̃a ndupi Judéiapeve'g̃a gwyri pe javo. Aerẽ po ti ga hoi ore rupi a'ero orepokohavamo ore herohorame peitambere'ia pevo nehẽ – kiroki penemimondoa Macedôniapeve'g̃a nemimondoa no. Orogweroho ti ore imbatere'ỹve'g̃a pe g̃a ti tombohete Cristo'ga javo. G̃a po ti e'i nehẽ: “Pyry hete Cristo'ga nhandepojykaharete'ga. A'ereki ga ombuhuruka itambere'ia nhande ve,” e po ti g̃a nehẽ. Orogweroho ti ore imbatere'ỹve'g̃a pe tokwaha ti g̃a nhanerembipokopotara javo.

20 Orojirokwa hete ore te'ite'varuhuyme ti g̃a ore ve javo. Nurã ore ei: Toho ti ga ore rupi. Ohorame ore rupi ore pokoga ti ga hepiagi ima'ema'ẽkatua penemimondohetea imbatere'ỹve'g̃a pe nehẽ. A'ereki ore oro'e: Mara'ngu po ti jara'g̃a ete'varuhuavo ore ve nehẽ javo: “Noma'eg̃atui reki Paulo'g̃a imbatere'ỹve'g̃a pe imombytavo jara ojive”? A'ea po ti g̃a ei nehẽ, oro'e ore. Nurã ko pyry ore ve ga hoi hepiaga imombe'ukatuavo. 21 A'ereki ore oromondo orogweaporog̃ita orokokatua rehe tokwaha ti g̃a a'ea javo. Tupana'ga jate rũi ti tokwaha orekokatua. Ojipe'g̃a ti tokwaha no.

22 Kiro ore akoja'ga mondoi pe pyri Tito'ga rupi. G̃a ndupi ore ojipe'ga mondoi no. Ga ko nhaneirũ'ga no ojikoga g̃waramo Cristo'ga rehe. Irũiru'ĩa rehe ore ga mboporavykyvykyrame nane'ymi ga ore nhi'ĩpo'rupotari oporavykykatuavo Tupana'ga pe ojipe'g̃a pokopokoga. A'ero ore pe mombe'urame ga pe ga jikogi pe ndehe omondo po ti g̃a imbatere'ỹve'g̃a pe Judéia pe nehẽ javo. Koji'i ga poravykypotari Tupana'ga pe kiro. A'ero ga hopotari pe pyri pe pokoga nehẽ.

23 Oro Tito'ga, ga ko nhimoirũharamo oko oporavykyavo ji pavẽi pe pokoga. Akoja'g̃a – kiroki g̃a oho ga rupi nhaneirũ'g̃a – g̃a oporavyky katu Cristo'ga mombe'gwovo nahã ga mboheteavouka. Oho g̃a Cristo'gareheve'g̃a ndepyga.

24 Tito'g̃a vahemame pe pyri pemboapy ti g̃a pejipyri pendoryndoryvamo g̃a ndehe. A'ero po ti Cristo'gareheve'g̃a Macedôniapeve'g̃a ikwahavi penemiarõhetea. E'i po ti g̃a no: “Paulo'g̃a omombe'u katu Corintopeve'g̃a mboheterame,” e po ti g̃a nehẽ.

9

1 Akwatija tehe ji kiro pe me itambere'ia mondoa mombe'gwovo – kiroki a'ea ore orogweroho pota Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a pe Judéia pe. 2 A'ereki pe pemondopotaripe g̃a pe. A'ea ji akwaha pe mboheteavo pe mombe'urame Macedôniapeve'g̃a gwyripeve'g̃a pe – kiroki g̃a ojiko Cristo'ga rehe. A'e ji g̃a pe ikwehe: Ymya Gréciapeve'g̃a gwyripeve'g̃a Corintopeve'g̃a ei timondo ti itambere'ia g̃a pe javo. A'ea ji ei pe mombe'gwovo g̃a pe ikwehe. A'ero henduvame he'yjuhuve'g̃a imondopotari no.

3 Amondo ji kiro Tito'g̃a pe pyri a'ero tomono'og̃uka tuhẽ ti g̃a Corintopeve'g̃a pe itambere'ia javo. A'ereki ji a'e jipe Macedôniapeve'g̃a pe: Omono'ono'og̃ipe Corintopeve'g̃a kiro itambere'ia imbatere'ỹve'g̃a pe. Amondo ji kiro Tito'g̃a pe pyri a'ero te'iyme ti g̃a Paulo'g̃a omombe'u tehe Corintopeve'g̃a ore ve.

4 Po ti pe napemono'og̃i ve itambere'ia ji Macedôniapeve'g̃a nderohorame pe pyri nehẽ, a'ero po ti g̃a ikwahavi nehẽ. A'ero po ti ore ndorepoyjayjari orojiko tehe ore Corintopeve'g̃a ndehe javo nehẽ. Nda'epotari ji pepoyjayjare'ymag̃wama rehe no.

5 Nurã jijapyakarame hehe ji ei Tito'g̃a pe: Nhiirũramo peho na'ẽ ti Corintopeve'g̃a pyri ji renonde imono'ombavuka g̃a pe itambere'ia – akoja pe g̃a e'i toromondo ti javo, a'e ji. A'ero po ti g̃a imono'og̃ipyra mboavujikweripei jirura renonde nehẽ, a'e ji g̃a pe. A'ero ti ojipe'g̃a ikwahavi javo nehẽ: “G̃a tuhẽ omondo hete pota imono'og̃a gworygworyvamo. G̃wemimbotarimo g̃a imondoi. Ojipe'g̃a nde'i g̃a pe.” A'ea po ti g̃a ei nehẽ, a'e ji Tito'g̃a pe g̃a mondovo pe pyri.

6 Pehendu ti a'ero! Ojo'java'ea kiro ji imombe'ui pe me. Kiroki ga otỹ ndahe'yiva'ea koho'iapypeva'ea – ndahe'yiva'ea ga omondoro ojive. Kiroki ga otỹ he'yjuhuva'ea kohouhua pypeva'ea – he'yjuhuva'ea ga omondoro ojive. Na jitehe ti pe me nehẽ no. Po ti ndahe'yiva'ea pe imondoi imbatere'ỹve'g̃a pe imondopotare'ymame nehẽ, a'ero po ti ndahe'yiva'ea jitehe pe me nehẽ. Po ti he'yjuhuva'ea pe imondoi imbatere'ỹve'g̃a pe imondopotarame nehẽ, a'ero po ti he'yjuhuva'ea jitehe pe me nehẽ.

7 Pe napenani ti pekwaha na'ẽ javo pejiyvyteri pe: “Maranime po ti ji imondoi nehẽ itambere'ia?” Aerẽ ikwahavame ti pemondo akoja. Imondorame ti tapevy'are'ymuhũi nehẽ namondopotari tuhẽ ji jave'yma nehẽ. Imondorame ti tape'ei: “Ojipe'ga ero g̃waramo jate ji ve ji imondoi g̃a pe.” Tape'ei a'ea. A'ereki Tupana'ga ga arõ hete – kiroki ga omondo pota gworygworyvamo imondorame. 8 Tupana'ga gwereko pa opopoakaramo imombyryva pe me. A'ero po ti pe herekoparavuhui jipi ahe pokopokoga nehẽ no.

9 A'ea pe Tupana'ga rembikwatijarukara i'ei o'erame:

“Pyryve'ga omondo katu nimbaterive'g̃a pe gworygworyvamo g̃a ndehe.

Nane'ymi ga gwereko imondomondovo mbatera g̃a pe okokatuavo avuirama,” e'i ikwatijaripyra.

10 Kiro ji ei a'ero: Tupana'ga omondo ha'ynha itỹhara'ga pe totỹ ti ga javo. Tupana'ga ombohoryoryvuka garemitymipyra ga pe no tomondoro ti ga i'gwovo javo. Na jitehe ti Tupana'ga imbuhumbuhurukari pe me pe mombateruka nehẽ. “Nahã ti g̃a herekohetei imondomondopotarame imbatere'ỹve'g̃a pe okokatuavo g̃a pe,” ei Tupana'ga. Koji'i ti Tupana'ga imbuhumbuhurukari pe me a'ero nehẽ koji'i ti g̃a tomondomondo ojipe'g̃a pe javo.

11 Na tuhẽ. Nane'ymi ti Tupana'ga imombyryparavuhui pe me tomondo ti g̃a ojipe'g̃a pe jipi a'ero javo nehẽ. A'ero ore herohorame peitambere'ia g̃a pe ti he'yjuhuve'g̃a Tupana'ga mbohetei ndepyry hete nde imbuhuruka ore ve javo. 12 A'ereki pe imondorame Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a pe imbatere'ỹve'g̃a pe g̃a pe jate rũi pe imombyryvi. Tupana'ga pe pe imombyryhetei no. A'ereki he'yjuhuve'g̃a ga mbohete hete ndepyry hete nde imbuhuruka ore ve javo.

13 Pe imondorame po ti jukwahavamo pendekoa Cristo'ga rehe. A'ereki pe pe'e jipe: “Orojiko hete Tupana'ga rehe orokovo pyryva'ea rehe Cristo'ga mombe'ua rehe.” A'ea pe ei.

A'ero pe imondorame Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a pe po ti he'yjuhuve'g̃a ei Tupana'ga pe ga mboheteavo nehẽ: “Corintopeve'g̃a nonhi'ĩtehei. Ojiko hete tuhẽ g̃a nde rehe okoheteavo Cristo'ga mombe'ua rehe hendukatuavo nenhi'ig̃a. Ndepyry hete nde itambere'ia mbuhuheteukari ore ve ojipe'g̃a pe nhaporemo no. A'ereki nde ere'e Corintopeve'g̃a pe pemondo ti g̃a pe javo,” e po ti Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a ga pe nehẽ.

14 Horyory hete ti g̃a pe ndehe nehẽ. Nhag̃ata hete po ti g̃a pe ndehe onhi'ig̃a Tupana'ga pe nehẽ epoko ti Corintopeve'g̃a javo nehẽ. Onhi'ig̃atu ti g̃a Tupana'ga pe pe nenoig̃atuavo pe ndepyga nehẽ garemimombyryva g̃waramo pe me nehẽ.

15 Timbohete katu ti Tupana'ga! Gaha jate ombuhu hete kwaha. A'ereki ga Jesus Cristo'ga mbuhuruka ga momanouka nhande repyga. Tupana'ga pyry hete hete tuhẽ nhande ve! Nomombe'upakatukatui ahe gapyryva!

10

Paulova'ea ko Jesus Cristo'ga moirũharamo oko

1 Kiro ji pe mog̃itahetei. Jihi Paulo opomog̃ita. Cristo'ga oko nhyrõ opyryvamo nhande ve. Ga ja ji rekopotari pe mog̃itarame. Pe ki a'e te pe ei ji ve: “Paulo'ga nhande pojihu okoteheavo nhanderovaki. Paivouhurame jate nhande hugwi ga niandepojihuvi onhi'ig̃ahyavo ikwatija nhande ve.” Jararamo pe ei a'ea ji ve.

2 Tape'ea'javi ti nanongara, a'e hete ji pe me. Pe pigame po ti ji nanhi'ig̃ahya'javi pe me nehẽ javo. A'ereki a'e jipe jiyvyteri pe: Po Corintopeve'g̃a ndogwerojijyi ojeaporog̃ita ji rendukatuavo, a'ero po ti ji nhi'ig̃ahyi g̃a pe nhivahemame g̃a pyri nehẽ. Nahã ji ei jiyvyteri pe. A'ereki ji akwaha nhinhi'ig̃ahyag̃wama g̃a pe.

Tupana'ga ji mongo omoirũharamo. Nurã ko pyryvamo ji ei javo pepyteripeve'g̃a pe – kiroki g̃a e'i ore ve: “Paulo'g̃a oko g̃wemimbotarimova'ea rupi yvyakotyva'ero okote'varuhuavo. Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi rũi g̃a ndekoi.” A'ea pepyteripeve'g̃a ei ore atyvi imombe'gwovo.

G̃a pe ji ei a'ero: Tape'ei ti nanongara ore ve tanhi'ig̃ahyyme ti ji ji rurame pe pyri nehẽ. 3 A'ereki pe pe'mbe javo a'ea. A'iti hete tuhẽ ore yvyakotyva'ero oroko. Emo oreremimbotarimova'ea rupi rũi ore rekoi. Cristo'ga ore ga mombe'ui g̃a pe toromongo ti g̃a garemimbotarimova'ea rupi.

4 Orepopoakarimo rũi ore oromombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a yvyakotyva'ero. Tupana'ga popoakarimo ore ganhi'ig̃a mombe'ukatui toromongo ti g̃a garemimbotarimova'ea rehe. Tupana'ga popoakarimo ore imombigi okote'varuhuve'g̃a ndeaporog̃itate'varuhua – kiroki g̃a nombojikogukari ojipe'g̃a Tupana'ga rehe. 5 Tupana'ga popoakarimo ore ga reaporog̃itaatyviva'ea mombigi. Okote'varuhuavo onhimboheteve'g̃a nhi'ig̃i tokwahavyme ti g̃a Tupana'ga javo. Tupana'ga popoakarimo ore g̃anhi'ig̃a mombipavi. Orombogwerojijyi pa g̃andeaporog̃ita tohendu katu ti g̃a Cristo'ga nhi'ig̃a javo. 6 Aerẽ po ti ore imondoi hahyva'ea pepyteripeve'g̃a pe nehẽ – kiroki g̃a nohendukatui orenhi'ig̃a. Nahã po ti ore g̃a nderekoi nehẽ pe hendukatupavame orenhi'ig̃a.

7 Ore'arajatea repiagame pe ei pejiyvyteri pe orepy'a kwahave'yma: “Paulo'g̃a okoteheve'g̃a. Tupana'ga nomondoi g̃a tomombe'u ti nhinhi'ig̃a jave'yma.” A'ea pe ei ore'arajatea repiaga pejapyakakatue'yma orereaporog̃ita kwahave'yma.

Kiroki ga e'i ojive jihi ko Cristo'ga moirũharamo ako javo – tokwaha ti ga oyvyteri pe. Po Cristo'ga ei ga pe nde ko nhimoirũharamo eko javo, a'ero po a'ea jitehe Cristo'ga ei ore ve pe ko nhimoirũharamo peko javo. Hehe ojapyakakaturame po ti ga ikwahavi oyvyteri pe Paulo'g̃a Cristo'ga moirũharamo tuhẽ oko no javo.

8 Anhimbohete hete ji jipoyjaheteramo Cristo'ga ei ore ve javo. A'ereki nhandepojykaharete'ga Jesus Cristo'ga e'i tuhẽ ore ve pe ko nhimoirũhara javo. “Pembojiko hete ti g̃a ji rehe nhinhi'ig̃a kwahavuka g̃a pe,” ei Cristo'ga ore ve. Ga nde'i ore ve: “Penhi'ig̃ahy ti g̃a pe tipoyjayjaryme ti g̃a ojeaporog̃ita rehe.” A'ea rũi ga ei ore ve.

9 A'ea ji imombe'ui pe me tape'ei ti ji ve javo. A'ereki mara'ngu po pe'javo ji ve: “Paulo'g̃a nhande mongyhyji hete pota”? Pe'e po pe a'ea ji ve. 10 A'ereki pepyteripeve'g̃a e'i ji ve: “Paivouhua hugwi ikwatijarame nhande ve Paulo'ga onhi'ig̃ahy nhande mondomondovo onhi'ig̃a rupi aheruvihava'ga ja,” ei g̃a. “Nhande pyri ga ruvame ndipopoakari ganhi'ig̃a reki. Nonhi'ĩhetekwahavi ga onhi'ĩteheavo,” ei g̃a ji ve novĩa.

11 Nanongara'g̃a ti tokwaha nhinhi'ig̃a kiro. Orepopoaka ore pe me kiro orojuvame paivouhu pe hugwi ikwatija. Na jitehe orovahemame pe pyri Corinto pe po ti ore popoakaro pe me oronhi'ig̃a nehẽ no, a'e ji g̃a pe.

12 Ndoro'ei ore: Ore ko g̃andeheva'ea. Ore ko g̃a javijitehe. Ndoro'ea'uvi ore a'ea! A'ereki g̃a onhimbohete tehe. Ndokwahavihu g̃a. A'ereki g̃a e'i: “Nahanahã ore rekoi. A'ea ko pyry a'ero,” e'i tehe g̃a. “Nahã ore rekorame ore pyryvamo a'ero,” e'i tehe g̃a.

13 Ore ki a'e te ikwahakatui Tupana'ga ea ore ve. Ore ve ga ei: “Nahã ti peko katu. Pevo ti peporavyky Cristo'ga mombe'uharamo ji pembopopoakaro g̃waramo. Corintopeve'g̃a pyri vehevi ti peho ga mombe'gwovo g̃a pe nohõ.” A'ea Tupana'ga ei ore ve. Koa rupi jate ti ore hoi a'ero oroporavykyavo oronhimboheteavo nehẽ. Hajihea rupi rũi ti ore hoi oronhimboheteavo nehẽ. 14 A'ereki Tupana'ga ore mondo pemombe'u ti Cristo'ga Corintopeve'g̃a pe javo. A'ero ore hoi ga mombe'gwovo pe me ikwehe orokovo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. Ga ee'ymame ndorohoi ore pevo – perope ga nde'i ore ve peho javo.

15 Ndoro'ei ore oreporavykyagwera ojipe'g̃a poravykyagwera pe oronhimboheteteheavo. A'ereki oreporavykya rũi. Tupana'ga noremboporavykyi a'ea rehe. Koji'i pe jikojikoheterame oreremimombe'ua rehe Cristo'ga rehe koji'i po ti ore Cristo'ga mombe'ui pegwyri pe hehemo'i orogwovo ojipe'g̃a pyri Cristo'ga mombe'gwovo jara'g̃a pe nehẽ. Tupana'ga erame jate ore ve po ti ore hoi nehẽ. 16 A'ero hajihejihe pe cidades pe po ti ore hoi ga mombe'gwovo ojipe'g̃a gwyri pe nehẽ – perope nimombe'uhavi g̃a pe. A'ero ti ore ypy Cristo'ga mombe'ui g̃a pe nehẽ. A'ero po ti ore nhimbohetei Tupana'ga ore mondo pevo javo. Ojipe'g̃a poravykyagwera rehe rũi ti ore nhimbohetei – perope g̃a oporavyky jipe Cristo'ga mombe'gwovo.

17 Tupana'ga rembikwatijarukara e'i:

“Kiroki g̃a ombohete pota

– tombohete ti g̃a nhandepojykaharete'ga jate ndepyry hete nde javo ga pe,” e'i ikwatijaripyra.

18 Na tuhẽ. Tupana'ga nde'i pyry ga pe – kiroki ga onhimbohete. Emo Tupana'ga ga mboheterame a'ero ga pyry tuhẽ.

11

Paulova'ea onhi'ig̃ahy Cristo'ga moirũhara'g̃aatyviva'ea pe

1 A'e ji pe me kiro: Na ji etehei pe me. A'ereki ji tanhimbohete tehe. Ite'varuhu ahe nhimboheterame. Emo ji rendu tehe ti. 2 A'ereki Tupana'ga ja ji akate'ỹ pe ndehe pe arõheteavo. Tamombe'u ojo'java'ea pe me kiro. Hẽakuvyra'ga hẽa mohembirekouka ga pavẽi ga rehe jate ti eko javo. Na jitehe ji pe mbojiko Cristo'ga rehe ga rehe jate ti peko javo. Taperojijyi ti jara'g̃a ndehe pejikovo, a'e ji. A'ero po ti ji ei Cristo'ga pe pe mombe'gwovo nehẽ: Koro g̃a ndekoi. Nde rehe jate g̃a jikojikogi jipi okokatuavo, a'e po ti ji nehẽ. A'ero po ti ga pe nderohoi yvagi pe pe mombytavo ojipyri avuirama nehẽ.

3 Ako tehe ji jikate'yma pe ndehe. Mara'ngu po ti Corintopeve'g̃a opohia Cristo'ga hugwi nehẽ? a'e ji jiyvyteri pe. Ymyahũ Evava'ea gwerovia Satanás'ga nhi'ig̃a ga omoandyandyirame. Na jitehe ojipe'g̃a pe moandyandyipotari kiro heroviapotaruka pe me mbehea. A'ero g̃a nderoviarame po ti pe pohiri Cristo'ga hugwi nehẽ. A'ero Cristo'ga rehe jate rũi ti pe jikogi nehẽ. A'ea ji ndapotari.

4 A'ea'ja ji pe me: Na ji etehei pe me nhimboheteteherame. Ite'varuhu ahe nhimboheterame. Emo ji rendu tehe ti. A'ereki pe pehendu tehe ojipe'g̃a nhi'ig̃a i'mbeve'g̃a nhi'ig̃a ikatu g̃a nhimboheterame javo – kiroki g̃a omombe'u Jesus'ga mombe'uaatyviva'ea pe me ogwovo pe pyri. Ore Cristo'ga mombe'urame pe me Tupana'ga ra'uva tuhẽ oho upa pe pyri ikwehe. Hajiheva'ea rehe pe ndekoi reki kiro peangaruhuramo g̃a'mbea renduvame. Opomog̃ita ore Jesus'ga mombe'ua rehe ikwehe. Hajiheva'ea rehe pe ndekoi reki Jesus'ga mombe'uarũiva'ea rehe g̃a pe mog̃itarame hehe kiro. Pehendu tehe katu reki g̃anhi'ig̃a pendoryndoryvamo g̃a ndehe ahemoandyandyihara'g̃a ndehe!

5 E'i g̃a pe me: “Ore ko huvihava jitehe Cristo'ga moirũharamo orokovo,” ei ahemoandyandyihara'g̃a pe me.

A'ero ji mombe'ukatue'yma pe ei: “Paulo'ga ko g̃a gwyre'i.” A'ea pe pe'ji tehe ji ve naerũ? Ji g̃agwyre'iva'ea rũi tuhẽ!

6 “Nonhi'ig̃atukwahavi Paulo'ga ojipe'g̃a mongoe'yma ojihe. A'ereki ahã gambo'ehara'ga hehe,” ei g̃a pe me. Ahã tuhẽ nhimbo'ehara'ga hehe. Nurã g̃a pe ndikatui nhinhi'ig̃a. Cristo'ga mombe'ua ji akwaha hete reki ga mombe'ukatuavo. Jukwaha a'ea pe me. A'ereki nane'ymi ore Cristo'ga mombe'u katu ikwahavuka pa pe me ikwehe.

7 Amombe'u katu ji pyryva'ea pe me ikwehe. Cristo'ga omano nhande repyga imomboruka nhanderekote'varuhua nhande hugwi, a'e ji pe me ikwehe. A'ero po ti ga nhande rerohoi yvagi pe nhande mongovo ojipyri avuirama nehẽ nhande jikoga g̃waramo ga rehe. A'ea pa ji imombe'ui pe me Tupana'ga nhi'ig̃a. Nda'ei ji pe me: Pembuhu ti itambere'ia ji ve ji Cristo'ga mombe'uro g̃waramo pe me. A'ea ji nda'ei pe me. Ji aporavyky okoteheve'ga ja pe pyri Cristo'ga mombe'gwovo pe me ikwehe tomombyry ti Tupana'ga Corintopeve'g̃a pe javo.

Mara'ngu po pe javo: “Paulo'ga oko te'varuhu igware'yma g̃waramo itambere'ia nhande hugwi”? A'ea pe'ji ji ve naerũ? Ji jipyry hete reki igware'yma pe hugwi. Ndapekwahavi pe a'ea naerũ?

8 Po pyry pe imbuhuri ji ve ji poravykyrame Cristo'ga mombe'gwovo pe me ramo. Napembuhuri reki pe ji ve ikwehe. Ojipe'g̃a ki a'e te ombuhu ji ve Cristo'gareheve'g̃a. G̃anemimbuhura ji herohoi g̃a hugwi a'ero ikwehe. Tareko ti jijive jijuvame Corintopeve'g̃a pyteri pe reki, a'e ji ikwehe. Nurã ji herekoi na'ẽ Cristo'ga mombe'urame pe me.

9 Aerẽ ji ndarekoa'javi jijive. Nda'ei ji pe me reki: Pembuhu ti ji ve. A'ea ji nda'ei. A'ereki momina rupi Cristo'gareheve'g̃a ombuhu ji ve itambere'ia urame Macedôniapeve'g̃a gwyra hugwi. Aerẽ ti ji nda'ei a'ea rehe pe me nehẽ no. 10 Nane'ymi Cristo'ga omombe'u a'itituhẽva'ea ymya. Ji ojiheva'ero g̃waramo ga imombe'uukari ji ve a'itituhẽva'ea no. Kiro ji imombe'ui a'itituhẽva'ea pe me: Cristo'ga mombe'urame pegwyripeve'g̃a pe Grécia pe po ti ji nda'eag̃wami pembuhu ji ve itambere'ia javo nehẽ. Nane'ymi ti ji nhimbohetei a'ea rehe nehẽ. Ji nhimboheterame ti nanhimombihavi nehẽ no, a'e hete ji.

11 Pe'e tehe po pe: “A'ea Paulo'ga ei nhande ve. A'ereki ga nianearõi,” pe'e po pe novĩa. Ji opoarõ hete reki! Tupana'ga okwaha a'ea.

12 Ndapyhygi ji itambere'ia pe hugwi. Aerẽ po ti na jitehe nehẽ no tamombi ti ji g̃a'ete'varuhua ji ve – kiroki g̃a onhimbohete oporavykya rehe. A'ereki g̃a e'i tehe ojive: “Oromombe'u ore Cristo'ga pe me Paulo'g̃a javijitehe,” e'i tehe g̃a ojive. A'ereki ore ja rũi reki g̃a ndekoi. A'ereki g̃a opyhy itambere'ia onhi'ig̃a renduve'g̃a hugwi jipi. 13 G̃a ko Cristo'ga moirũhara'g̃aatyvive'g̃a. A'ereki Cristo'ga rũi e'i g̃a pe g̃a ko nhimoirũharamo oko javo. O'mbero g̃a imombe'ui ojipe'g̃a pe g̃a moandyandyita. Oa'ãa'ã g̃a Cristo'ga moirũhara'g̃a okokatu'ag̃a pepyteri pe oroko tuhẽ ore gamoirũharamo javo o'mbero.

14 Nianhimomby'ai nhande a'ea rehe. Satanás'ga vehevi oa'ãa'ã hete Tupana'gapyrive'g̃a yvagipeve'g̃a g̃wendy'jandy'javamo ako tuhẽ ji Tupana'gapyriva'ero jipyryvamo javo o'mbero. Nahã ga rekoi nhande moandyandyipota nhande arõe'yma. 15 A'ero nhande nianhimomby'ai Satanás'gareheve'g̃a ndehe g̃a okokatuve'gareheve'g̃a ra'ag̃ame oroko tuhẽ ore Jesus'gareheva'ero javo o'mbero. Aerẽ mbapava koty ti Tupana'ga g̃a mondoi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ g̃a ndekote'varuhuro g̃waramo.

Hahy hete Paulova'ea pe

16 A'ea'ja ji pe me: Na ji etehei pe me. Ite'varuhu ahe nhimboheterame. Tape'ei ji ve: “Paulo'ga ikwahave'ỹve'ga ja onhimbohete.” A'ea pe ti tape'ei ji ve. Pe epotarame ji ve ji rendu tehe a'ero. A'ereki ji tanhimbohete'i no.

17 Jesus Cristo'ga nhandepojykaharete'ga nde'i ji ve: “Enhimbohete ti javo g̃a pe.” A'ea rũi ga ei ji ve. Jihi reki a'e jijive ikwahave'ỹve'ga ja jipyry tuhẽ ji javo.

18 He'yive'g̃a onhimbohete pepyteripeve'g̃a nahanahã ore ojipe'g̃a hohe javo. Nurã ti ji nhimbohetei no kiro. 19 A'ereki pe pehendu tehe ikwahave'ỹve'g̃a pendoryndoryvamo g̃a ndehe. Nahã ikwahapyramo po pe ndekoi pejikovo g̃a ndehe naerũ novĩa? Po ikwahapyra'g̃a nohendukatui ikwahave'ỹve'g̃a hamo.

20 G̃a napembopiro'yukari pe mondomondovo onhi'ig̃a rupi jipi. G̃a opojyka pa peitambere'ia pembatera reheve pe moandyandyita. Pe me g̃a ei: “Ore huvihavamo oroko. Peko tehe pe ore pyri,” ei g̃a pe me. G̃a pe mbotegwete hete pe pojihuve'yma. Emo pe g̃a nendu tehe reki jipi g̃andekote'varuhua mbogwavipeavo na g̃a ndekoi nahã ore ve javo.

21 “Paulo'g̃a opojihu huvihave'ỹva'ero okovo ore atyvi,” ei g̃a pe me. A'e ji pe me: A'iti tuhẽ ore oropojihu ite'varuhuva'ea. Nurã ore oropojihu oronhimimbojigwaraja pe ndehe. A'ea rehe ji poyjahetero pe nderekokatuavo. Ore g̃a atyvi oroko. Ndorojigwarai ore pe ndehe. A'ea pe ndapekwahavihu naerũ?

G̃a ja reki kiro ji nhimbohetei a'ero. A'e tehe reki ji ikwahave'ỹve'g̃a ja. A'ereki ite'varuhu ahe nhimboheterame.

22 “Ore ko hebreusramo oroko,” ei g̃a onhimboheteavo.

Jihi ko hebreuramo no, a'e ji nhinhimboheteavo.

“Ore ko israelitasramo oroko,” ei g̃a.

Jihi ko israelitaramo ako no, a'e ji.

“Ore ko Abraãova'ea rakykwepoharamo oroko,” ei g̃a.

Jihi ko Abraãova'ea rakykwepoharamo ako no, a'e ji.

23 “Oroporavyky ore Cristo'ga pe,” ei g̃a onhimboheteavo. Jihi kaitu ko aporavyky hete Cristo'ga pe g̃a hohe. A'ea ji ei nhinhimboheteheteavo ikwahave'ỹheteve'ga ja heagwyryve'ga ja. Po ahe nonhimbohetei hamo. Emo ji tanhimombe'u katu pe me.

G̃a hohe ji he'yjuhu aporavykyvyky Cristo'ga pe.

G̃a hohe ji he'yjuhu akiaki cadeia pype. A'ereki Cristo'ga arõe'ỹve'g̃a ji mongimongi cadeia pype ji mo'ama Paulo'ga ti tomombe'ua'javyme Cristo'ga javo.

Pepyteripeve'g̃a hohe ji he'yjuhu akwahakwaha hahya. A'ereki Cristo'ga arõe'ỹve'g̃a ji nupanupã teremombe'ua'javi Cristo'ga javo ji ve.

Ji amano gweregwerevi.

24 Kiro ji imombe'ukatui a'ea pe me:

Manamename'ĩ cinco vezes g̃a ji pyhypyhygi ji nupanupamo ipira apopyra pyvõ. Jipyhyga nanani judeus'g̃a nduvihava'g̃a ei: “Penupanupã ti Paulo'ga momi trinta e nove ga mondohondohoga ipyvõ,” ei g̃a ojipyrive'g̃a pe. A'ero g̃a ji nupanupãi trinta e nove okovo Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe.

25 Manamename'ĩ três vezes romanos'g̃a gwyripeve'g̃a ji pyhypyhygi ji nupanupamo yvyra pyvõ.

Ojipeji ojipe'g̃a ji apiapi ita pyvõ ji juka pota novĩa.

Manamename'ĩ três vezes yharuhua ihoi ypy pe ji rerotypyvy gweregwerevi ypy pe no.

Ojipeji ji pytai ypiahua ruvihava pyteri pe ypytunimo arimo no yhara raygwera rehe.

26 Ambojoapiapi ji jigwovo g̃acidades pe g̃agwyri pe no. Tiruahũ ji ve ji hojihorame jipi. Kiro ti ji imombe'ukatui pe me:

Tiruahũ ji ve ji paranauhũa ahaahavame nhatymbavame.

Tiruahũ ji ve iporomive'g̃a imimame nhimbatera ji hugwi ji hojihorame.

Tiruahũ ji ve jire'yja'g̃a judeus'g̃a ndekote'varuhurame ji ve ji hojihorame.

Tiruahũ ji ve judeus'g̃arũive'g̃a ndekote'varuhurame ji ve ji hojihorame.

Tiruahumba ji ve ji hojihorame cidades pe ongae'ỹi me no ypiahua ruvihava rehe no.

Tiruahũ ji ve g̃a ji moandyandyirame – kiroki g̃a e'i ji ve o'mbero: “Nde ja ore orojiko Cristo'ga rehe.”

27 Aporavyky hete ji ipyhyga mbatera ji ve. Jipokapa ji!

Manamename'iuhũ ji ndakiri.

Manamename'iuhũ ty'ara ji jukai. Nday'uy'ui ji no jitekovo.

Manamename'iuhũ ji nda'ukatui.

Manamename'iuhũ iroyxag̃ahivuhu ji ve. Ahã ji ve nhimbukuhava jipira.

28 Koji'iva'ea tiruahũ ji ve nanongara hahyva'ea no. A'ea ji namombe'ui kiro.

Ojipeva'ea ti ji imombe'ui kiro pe me jipy'a. Nane'ymi ji ag̃ataruhuramo Cristo'gareheve'g̃a ndehe nhaporemo – kiroki g̃a pe ji Cristo'ga mombe'u g̃a mbojikoguka ga rehe. Akwaha pota ji mara'ngu po g̃a ojikoheteavo kiro Cristo'ga rehe javo.

29 Po ojipe'ga oko gwereuhu Cristo'ga nhi'ig̃a rupi opopoakare'ymamo, a'ero ji haykahetei gapopoakare'ymagwera. Ji ndajipopoakari a'ero. Po ojipe'g̃a ga mbo'e ite'varuhua rehe tambotegwete ti ji ga javo, a'ero ji nhimboahivi g̃a pe.

30 Tanhimbohete ti ji ikaturo g̃waramo pe me. A'ereki pepyteripeve'g̃a onhimbohete pe mbohoryva. A'ero kiro ti ji nhimbohetei no. E'i g̃a ji ve: “Nahanahã Paulo'ga rekoi. Nurã ore ikwahavi ga ndipopoakari javo,” ei g̃a.

Kiroki omboukwaha jipopoakare'yma – a'ea rehe ti ji nhimbohetei kiro a'ero. 31 Nanhi'mbei ji javo pe me. Tupana'ga okwaha a'ea. Gaha nhande timbohete avuirama. Ga ko Jesus Cristo'ga ruvihavuhuhete'ga garuva'ga no nhandepojykaharete'ga ruva'ga.

32 Jiruvame cidade de Damasco pe governador'ga ji pyhyguka pota ikwehe novĩa. A'ero ga soldados'g̃a mondoi cidade rokairungava apoa pyri portões pyri g̃a mo'ama pevo tonhimimyme ti Paulo'ga nhande hugwi javo. Garuvihavuhu'ga ko Aretas'ga. 33 Cristo'gareheve'g̃a ki a'e te ji poko. Anhimbo'a ji pandyruhua pype. A'ero ipype ji rekorame g̃a ji mondoi cidade rokairungava kwara rupi ji mbojyva yvyvo. Nahã ji nhimimi Damascopeve'g̃a nduvihava'ga hugwi jigwovo ga hugwi. Nahã jipopoakare'yma a'ero. Nanongara rehe ji nhimbohetei a'ero.

12

Paulova'ea omombe'u Cristo'ga rembiepiukara

1 Koji'i ti ji tanhimbohete ikaturo g̃waramo pe me. A'ereki pepyteripeve'g̃a onhimbohete pe mbohoryva. Nomombyryvi reki ji nhimboheterame. Emo ji nhimbohetei jitehe. Kiro ji imombe'ui a'ero Cristo'ga rembiepiukara ji ve nhandepojykaharete'ga rembiepiukara. Ga ikwahavukari ji ve aherembikwahavipyre'yma no.

2 Ga hepiukarirẽ ji ve catorze anos imbokwara'ari ji rehe kiro. Ojipeji Tupana'ga ji reroho yvagi pe kako hepiuka ji ve kako. Kiro ti ji imombe'ui jirerohohava. Avo yvya koty ji rekoi Cristo'gareheva'ero kako. Nanime Tupana'ga ji pyhygi ji rerogwovo jaytata'ia rehemo'i ji rerogwovo dois yvaga aherovai yvaga pype hete. Mara'ngu po jira'oa tuhẽ Tupana'ga herogwovo? A'ereki ji ndakwahavi. Mara'ngu po ga jira'uva jate rerogwovo yvagi pe? Ji ndakwahavi. Tupana'ga jate okwaha a'ea.

3-4 Ji reroho ga yvagi pe ahererekokatuhai pe. Mara'ngu po Tupana'ga jira'oa rerogwovo? Mara'ngu po ga jira'uva jate rerogwovo? Ji ndakwahavi, a'e ji. Tupana'ga jate okwaha a'ea. Yvagi pe ahererekokatuhai pe ga ji rerohoi. Pevo ji henduvi pevove'g̃a nhi'ig̃ame. Tegwete nhiremimombe'uhava. A'ereki Tupana'ga nomombe'uukari ji ve a'ea yvagipeve'g̃a nhi'ig̃a. 5 Nanongara'ga po ji ga mbohetei hamo – kiroki Tupana'ga rembiroho'ga. Emo po ti ji nanhimbohetei jijihe nehẽ. Jipopoakare'yma rehe jate ti ji nhimbohetei nehẽ.

6 Po ti ji nhimbohetepotari Cristo'ga rembiepiukara rehe, a'ero po ti ikwahave'ỹva'ea ja rũi ji rekoi nehẽ a'itituhẽva'ea mombe'gwovo g̃waramo. Emo po ti ji namombe'ui ojipea pe me nhinhimbohetee'yma. A'ereki ji a'e: Po ti ji a'ea mombe'ui pe me nehẽ, a'ero po ti pe nhimboheteranuhũi nehẽ Paulo'ga pe Cristo'ga gwepiuka hete javo. Pyry pe ikwahavi jireaporog̃ita jate henduva nhiremimbo'ea Cristo'ga rehe.

Paulova'ea omombe'u nahã ji ndajipopoakari javo

7 He'yiva'ea Cristo'ga okwahavuka ji ve aherembikwahavipyre'yma ikwehe. Ikatu hete ji ve ji monhimomby'aheteavo ga ikwahavukarame ji ve. Aerẽ Tupana'ga ei oyvyteri pe: “Mara'ngu po Paulo'ga onhimboheteranuhũavo jihi jate Tupana'ga ji arõ hete ikwahavuka ji ve javo?” ei Tupana'ga. “Na ti Satanás'gapyriva'ea anhag̃a ihoi ga pyri ojigwaraita ga rehe nehẽ tonhimboheteranuhũyme ti Paulo'ga javo,” ei Tupana'ga oyvyteri pe.

Na tuhẽ ji ve a'ero. Nane'ymi juhua ja Satanás'gapyriva'ea anhag̃a jigwarai ji rehe ji mbopopoakare'yma. A'ero ji nanhimbohetepotara'javi.

8 Três ko ji a'ea'jaa'ja nhandepojykaharete'ga pe Cristo'ga pe tojipe'a ti Satanás'gapyriva'ea ji hugwi javo. 9 Emo Cristo'ga e'i ji ve: “Ndape'ai ti ji nde hugwi nehẽ. Ji amombyry nde ve jipi. A'ero nhiremimombyryva ihygi nde rehe ndepokohavamo. A'ereki ndepopoakare'ymame igwaigwavete jipopoakara nde pojykapavi nde pokoheteavo jipi,” ei Cristo'ga ji ve.

Nurã koji'i pyry ji ve kiro jipopoakare'yma Satanás'gapyriva'ea pe'ahava hohe. Epe'a ti ji hugwi, nda'ea'javi ji Cristo'ga pe a'ero. Jipopoakare'yma rehe ji roryheteramo a'ero nhinhimboheteavo hehe Cristo'ga popoakara tajipojyka ji rerekovo javo. 10 A'ero ji nhimohẽhetei jipopoakare'yma rehe jipopoakare'ymame Cristo'gareheva'ero g̃waramo. Cristo'ga arõe'ỹve'g̃a ji mbotegwete novĩa. Emo nhimbotegwetea rehe ji nhimohẽhetei. Ite'varuhu ji ve novĩa. Emo ite'varuhuva'ea rehe ji nhimohẽhetei. G̃a ombuhu hahyva'ea ji ve novĩa. Emo hahyva'ea rehe ji nhimohẽhetei. Tiruahũ ji ve novĩa. Emo tiruahũva'ea rehe ji nhimohẽhetei. Nanongara rehe nhaporemo ji nhimohẽhetei. A'ereki naname ji ve ji ndajipopoakari. Jipopoakare'yma nanani Cristo'ga ombuhumbuhu opopoakara ji ve a'ero.

Paulova'ea nhag̃ataruhu Corintopeva'ea rehe

11 Ikwahave'ỹve'ga ja tuhẽ ko ji ko nhinhimboheteavo. Emo ji imbojari pe ndehe. A'ereki pe nanhimbohetei jipi Paulo'ga Cristo'ga moirũharamo tuhẽ jave'yma. Pehe po pe'e a'ea hamo ji repyga pepyteripeve'g̃a pe hamo. Emo pe ndape'ei reki ji mbohetee'yma.

Pepyteripeve'g̃a e'i ji ve: “Paulo'ga ko okoteheva'ea.” A'ea g̃a ei – kiroki g̃a e'i tehe ojive huvihavuhuro ore rekoi Cristo'ga moirũharamo orokovo javo.

Po ji okoteheva'ea, a'ero po g̃a okoteheva'ea no. A'ereki ji g̃agwyre'iva'ea rũi tuhẽ. 12 He'yiva'ea Tupana'ga japoukari ji ve ahemonhimomby'aheteva'ea hepiuka opopoakahetea pepyteri pe ikwehe. Nanongara ga japoukari ji ve ji poravykyrame ga pe Cristo'ga mombe'gwovo pe me jikweraje'yma. Japoukaro g̃waramo ga ikwahavukari pe me a'ero Paulo'ga ko nhimoirũharamo oko javo.

13 Nahã ji rekoi ji Cristo'ga mombe'urame pe me a'ero. Na jitehe ji rekoi ji Cristo'ga mombe'urame ojipe'g̃a pe no. Ojo'jajo'ja ji rekokatui pe me g̃a pe no. Marã ji rekote'varuhui pe me jijekokaturame g̃a pe naerũ?

Ji nda'ei pe me ikwehe: Pembuhumbuhu itambere'ia ji ve ji Cristo'ga mombe'uro g̃waramo. A'ea rũi ji ei pe me ikwehe. Nurã po pe ei ji ve naerũ: “Paulo'ga ite'varuhu ore ve ipyhyge'yma ore hugwi ipyhygame ojipe'g̃a hugwi.” A'ea po pe ei ji ve naerũ? Po pe ei a'ea ji ve, a'ero ji nhimomby'ahetei heroviare'yma! Jipyry ji pe me imbuhurukare'yma pe hugwi ikwehe.

14 Dois ko ji hoi pe pyri ikwehe. Kiro ji hoa'japotari pe pyri. Nda'ei po ti ji pe me nehẽ: Pembuhu ti itambere'ia ji ve. A'ereki peitambere'ia ji ndapotari. Apota hete ji nhiarõhetea. Pe ko jira'yra'java'ea ji ve. Nurã ti jihi topogwereko katu. A'ereki tayri'g̃a nduva'g̃a omono'õ itambere'ia tipyhy ti mbatera nhandera'yra'g̃a pe javo. Tayri'g̃a nomono'og̃i uva'g̃a pe jipi. 15 Penduva'javamo ti ji roryheteramo imondopava nhinhikwava'eg̃a pe me nehẽ pe pokoga pe mbojikoheteavo Cristo'ga rehe nehẽ. Igwaigwavete ji pe arõheterame igwaigwavete po pe nanhiarõi naerũ?

16 Pe'ji po pe a'ero pejikovo nhinhi'ig̃a rupi: “Paulo'ga nde'i pembuhu ti itambere'ia ji ve jave'yma,” pe'e po pe.

Emo po pepyteripeve'g̃a ei: “Heaporog̃ita te'varuhu Paulo'ga pe moandyandyita reki. A'ereki ga e'i: ‘Pembuhu itambere'ia toromondo ti ojipe'g̃a pe,’ ei ga. Pe imondorame ga ipojykai ojive pe moandyandyita,” e po g̃a o'mbero.

17 Ji nopomoandyandyjangavi. Ji ojipe'g̃a mondorame pe pyri g̃a nde'i pe me: “Pembuhu ti itambere'ia ore ve.” A'ea rũi g̃a ei herure'yma pe hugwi imbuhure'yma ji ve.

18 A'e hete ji Tito'ga pe ikwehe: Eho ti Corintopeve'g̃a pyri. A'ero ga hoi pe pyri. Ga rupi ji amondo ojipe'ga no. Tito'g̃a napemoandyandyi reki pembuhu ti ore ve jave'yma. Gareaporog̃ita ko jireaporog̃ita ja. Ojo'ja hete orepy'a ojogwehe.

19 Marãi pe pejiyvyteri pe penhi'ig̃ame nhirembikwatijara pe? Pe'e po pe: “Onhimombe'umbe'u Paulo'ga nahanahã ji ako katu pe moandyandyje'yma javo. Nahã ga ei nhande ve te'i katu ti g̃a ji ve javo.” A'ea po pe ei ji ve naerũ? Na rũi reki ji rekoi. Tupana'ga ore renduva ore nhimombe'ukatui a'itituhẽva'ea mombe'gwovo katu Cristo'gareheva'ero. Oreremiarõhara ko pe, a'e ji pe me. Pe ndepyga ore imombe'upavi timbojiko hete ti Corintopeve'g̃a Cristo'ga rehe javo. 20 A'ereki ji nhi'ag̃ataruhu nhandejogwerekoag̃wama rehe jihorame pe pyri.

Mara'ngu po ti nhande javo ojohupe: “Ndapyryvi ndereaporog̃ita ji ve”?

Mara'ngu po ti pe pejogwayva nehẽ? Mara'ngu po ti pe penhimyromo pejogwehe nehẽ? Mara'ngu po ti pe penhimboahiva nehẽ? Mara'ngu po ti pe javo pejohupe: “Ore ko pehoheva'ero”? Mara'ngu po ti pe penhombotegweteavo nehẽ? Mara'ngu po ti pe pe'mbero imombe'umoanhana nehẽ? Mara'ngu po ti pe penhimboheteavo nehẽ? Mara'ngu po ti pe pejikouhuavo penhimbotarimova'ea rupi nehẽ?

21 Mara'ngu po ti Tupana'ga ji mbopoyjayjare'yma'java ji horame pe ndepiaga nehẽ? Nhi'ag̃ataruhu ji pendekote'varuhua rehe. A'ereki pe peko te'varuhu penhimongyavo ikwehe. Pepyteripeve'g̃a hembireko te'varuhu. G̃a oko g̃wembireko'g̃arũive'g̃a pavẽi. G̃a ndoakwahavihu ikwehe. Mara'ngu po pe pejipohia pejikote'varuhua hugwi pejeaporog̃ita rerojijyita? Po pe pohire'ymame jugwi po ti ji rekoveveuhui jijehe'gwovo pe ndehe jipoyjayjare'yma nehẽ.

13

Mominakotyva'ea Paulova'ea okwatija Corintopeva'ea pe

1 Dois ji ahoaho pe pyri ikwehe. Kiro ji hoa'javi pe pyri nehẽ. Nhivahemame pe pyri ti ji henduvi g̃andekote'varuhua mombe'ua. Xako po ti nhande Tupana'ga rembikwatijarukara rupi a'ero nehẽ – kiroki e'i nahã:

“Ojipejive'ga imbojarame ojipe'ga rehe,

tihenduvyme ti ga. A'ereki ga tehe omombe'u garekote'varuhua.

Po ojipe'g̃a imombe'ui garekote'varuhua no,

tihendu ti g̃anhi'ig̃a a'ero ikwahava g̃a ekaturame.

Po doisve'g̃a omombe'u,

tihendu ti a'ero.

Po trêsve'g̃a omombe'u,

tihendu ti a'ero.

Nahã ti nhande rekoi a'ero henduva g̃andekote'varuhua mombe'ua nehẽ,” e'i ikwatijaripyra.

2 Jihoa'javame pe pyri ji ei pepyteripeve'g̃a pe g̃a momoranduva ikwehe – kiroki g̃a ndopohipotari okote'varuhua hugwi ikwehe. Avo jirekorame kiro ji ea'javi ikwatija pepyteripeve'g̃a pe jitehe. Akwatija ji g̃a pe no – kiroki g̃a kirẽ oko te'varuhu no. Kiro ji ei g̃a pe nhaporemo: Amondo tuhẽ po ti ji hahyva'ea pe me nhivahema'javame pe pyri nehẽ, a'e ji g̃a pe. 3 A'ereki pe pe'e: “Mara'ngu po Cristo'ga Paulo'ga mongovo omoirũharamo ga monhi'ig̃a jipi? A'ereki Paulo'ga ndipopoakari. Paulo'ga ti tohepiuka Cristo'ga popoakara nhande ve a'ero.”

A'ea pe ei. Nurã nhivahema'javame javo pe me ti Cristo'ga imbuhuri tuhẽ opopoakara ji ve emondo ti hahyva'ea g̃a pe javo. Ga pe ti tape'ei ga ndipopoakari jave'yma. Opopoakahetea ga gwepiuka pe me nhaporemo.

4 Cristo'ga jukarame yva rehe g̃a po e'i: “Ga ndipopoakari.” A'ea po g̃a ei novĩa hako. Emo kiro ga okoji Tupana'ga popoakarimo. Ga ja ore ndoropopoakari kiro orojikoty'a Cristo'ga pavẽi. Nahã ore rekoi pe pyri imondove'ỹ hahyva'ea pe me ikwehe. Emo orovahema'javame pe pyri javo pe me po ti ore rekoi Tupana'ga popoakarimo nehẽ orojikoty'a Cristo'ga pavẽi avuiramave'ga pavẽi nehẽ.

5 Marã pendeaporog̃ita naerũ? Ndapejikogi pe Jesus Cristo'ga rehe naerũ? Pekwaha hete ti pejiyvyteri pe. Pe napembaragwahavi Cristo'ga jikoty'ara rehe penhipavẽi naerũ? Po Cristo'ga ndojikoty'ari pe pavẽi, a'ero po pe Cristo'gareheva'ea rũi hamo. 6 Pe ikwahavame pejikoga Cristo'ga rehe po ti pe ei Paulo'g̃a ko Cristo'ga moirũhara'g̃a tuhẽ javo nehẽ no. A'ea ji apota.

7 A'e ji Tupana'ga pe:

—Epoko ti Corintopeve'g̃a tokote'varuhuyme ti g̃a. A'ereki ji apota g̃andekokatua, a'e ji Tupana'ga pe.

Ji nda'ei pendekokatua pe ojipe'g̃a ti te'i katu ji ve javo. A'ereki ji apota tuhẽ pendekokatua. Emo pe ndekote'varuhua'jave'ymame po ti ore noromondoa'javi pe me hahyva'ea hepiukare'yma Tupana'ga popoakara pepyteri pe. Ji hepiukare'ymame po ti ojipe'g̃a ei ore ve nehẽ: “Paulo'g̃a ko Cristo'ga moirũhara'g̃a rũi. A'ereki g̃a ndohepiukari ore ve Tupana'ga popoakara,” e po ti g̃a nehẽ. Na g̃a etehei ore ve a'ero. A'ereki koji'i pyry hete ji ve pendekokatua. 8 A'ereki ore noromondotehei hahyva'ea pe me.

Po pe ndekote'varuhui, a'ero ti ore toromondo hahyva'ea pe me toko ti g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a rehe a'itituhẽva'ea rehe javo. Po ti pe ndekoi Tupana'ga nhi'ig̃a rehe, a'ero po ti ore pe pokogi nehẽ koji'i ti Corintopeve'g̃a ndekokatui nehẽ javo. 9 A'ea ore oropota hete pendekokatua. A'ereki pe ndekokaturame ore noromondoi hahyva'ea pe me. A'ereki ore noromondotehei hahyva'ea. A'ero po pe pe'e: “Paulo'g̃a ndipopoakari,” pe'e po pe. Po ore nahã, a'ero oropopoakare'yma rehe ore roryroryvamo reki. A'ereki pe pepopoaka pejikokatuavo. Oro'e ore Tupana'ga pe a'ero:

—Igwaigwavete ti emongo katu Corintopeve'g̃a jipi g̃a mbojogwerekokatuavo, oro'e ore ga pe.

10 Oropota tuhẽ ore pendekokatua. Nurã avo jirekorame ji ikwatijari imondovo nhinhi'ig̃a pe me pe mog̃itavo jihoa koty pe pyri. A'ereki ji a'e jiyvyteri pe: Po ti ji ikwatijana'ẽi imondovouka g̃a pe, a'ero po ti Corintopeve'g̃a pohiri okote'varuhua hugwi nehẽ. A'ero nhivahemame g̃a pyri po ti ji nanhi'ig̃ahyi g̃a pe nehẽ imondove'ỹ hahyva'ea g̃a pe nehẽ. Jesus Cristo'ga nhandepojykaharete'ga e'i ore ve: “Pepoko ti jireheve'g̃a mbojikoheteavo ji rehe nhinhi'ig̃a kwahavuka g̃a pe,” ei Jesus Cristo'ga ore ve. Ga nde'i ore ve: “Penhi'ig̃ahy ti g̃a pe g̃a mbopoyjayjare'yma.” A'ea rũi ga ei.

11 Kiro ji ikwatijapavi pe me nhiirũa pe. Pejoryjory ti Cristo'ga rehe. Penhimbovyvy ti. Pehendu katu ti oreremimog̃ita inog̃atuavo pepy'a. Pembojo'ja ti pejeaporog̃ita. Peko katu ti pejohupe. Nane'ymi ti tapeko nahã. A'ero po ti Tupana'ga oko pe pyri nehẽ. Gaha nhande arõ hete nhandepy'a nog̃atuavo nhande mbojogwerekokatuavo.

12 Penho'anhuvã ti penhoiruamo Cristo'gareheva'ero.

13 Avove'g̃a – kiroki g̃a Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a – g̃a nhaporemo omondouka onhi'ig̃a pe me.

14 Kiro ji ei:

Nhandepojykaharete'ga Jesus Cristo'ga tomombyry ti pe me.

Tupana'ga ti tokwahavuka pe me g̃wemiarõhetea.

Tojikoty'a Tupana'ga ra'uva pe pavẽi.

Gálatas

1

2

3

4

5

6

PAULOVA'EA OMOMBE'U GALÁCIAPEVA'EA PE

Carta de Paulo aos Gálatas

1

Paulova'ea okwatijaruka Galáciapeva'ea pe

1 Jihi ko Pauloramo. Jesus Cristo'ga ji mongo omoirũharamo ikwehe. Tupana'ga pavẽi nhanderuvete'ga pavẽi ga ji mongo ikwehe. Yvyakotyve'g̃a rũi ji mongo gamoirũharamo. Jesus Cristo'ga nanhimongoukari yvyakotyve'g̃a pe. Jesus Cristo'ga tuhẽ ji mongo omoirũharamo Tupana'ga pavẽi. Gaha ombogwera Jesus Cristo'ga gamanoa hugwi ikwehe Tupana'ga. 2 Kiro ji ikwatijarukari nhinhi'ig̃a mondovouka pe me – pero ki pe peju pejigwyri pe Galácia pe. Pejiko pe Jesus Cristo'ga rehe pejatykavo ga mboheteavo jipi. Pe me nhipavẽive'g̃a omondo pota onhi'ig̃a no Jesus'gareheve'g̃a.

3 Kiro ji ei a'ero: Tupana'ga ti tomombyry pe me nhanderuvete'ga Jesus Cristo'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi. Tonog̃atu ti g̃a pepy'a, a'e ji.

4 Cristo'ga onhikwava'ẽ omanomo heikwehe tamombo g̃andekote'varuhua javo. “Tamano ti ji g̃a mbopiro'yavo gweaporog̃itate'varuhua hugwi,” ei Cristo'ga. A'ereki ag̃wamove'g̃a gweaporog̃ita te'varuhu hete jipi. Jesus Cristo'ga oko nhanderuvete'ga remimbotarimova'ea rehe Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe omanomo nhande repyga a'ero heikwehe. 5 Timbohete Tupana'ga jipi a'ero. Na tuhẽ.

Cristo'ga mombe'upyryva

6 Ji mo'ma hete g̃a pe mombe'urame ji ve ikwehe. A'ereki kotihĩ pe pepohi ga hugwi – kiroki ga pe mo'ẽ ojive Cristo'ga remimombyryva rupi. Pepohiruhu reki pe Tupana'ga hugwi kiro ojipe'g̃a nemimombe'ua rupi pejikovo. A'ereki g̃a e'i pe me: “Pyryva'ea ore oromombe'u,” e'i tehe g̃a pe me. 7 Ndogwerekoi reki irũa Cristo'ga mombe'upyryva. Omomyi tehe g̃a pepy'a herojijyipota pyryva'ea Cristo'ga mombe'ua. A'ero g̃a jatyviva'ea omombe'u pe me. 8 Tupana'ga po ti ombohahyuka g̃a pe hamo. Ore vehevi po ti jatyviva'ea imombe'ui pe me, po ti Tupana'ga tombohahyuka ore ve hamo. Po ti yvagahugwive'ga vehevi imombe'ui jatyviva'ea pe me, po ti Tupana'ga tombohahyuka ga pe hamo. 9 A'e ji a'ea pe me ikwehe. Kiro ji ea'javi no: Pehendu katu pe ji imombe'ukaturame Cristo'ga mombe'upyryva ikwehe. A'eaatyviva'ea g̃a imombe'urame pe me po ti Tupana'ga tombohahyuka g̃a pe hamo.

10 Ji nda'ei: Yvyakotyve'g̃a tanhimbohete. A'ea ji nda'ei. Tupana'ga tanhimbohete. A'ea ji ei. Ji nda'ei no: Tonhimohẽ g̃a ji rehe. Nda'ei ji a'ea. Po ji ipotari ve g̃anhimohema jijihe, a'ero po ji ndakoi Cristo'ga remimbotarimova'ea rehe hamo.

Paulova'ea ko Jesus Cristo'ga moirũharamo

11 Nhiirũ, kiro ti ji ikwahavukari pe me. Amombe'umbe'u ji pyryva'ea jipi. Emo yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita rũi nhiremimombe'ua. 12 Yvyakotyve'g̃a nanhimbo'ei a'ea rehe. Jesus Cristo'ga reki okwahavuka ji ve.

13 Omombe'u pa g̃a pe me jirekoagwera raikwehe. Ajikwaku hete ji jire'yja'g̃a javijitehe judeus'g̃a javijitehe ikwehe. Ambohahy hete ji Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a pe Jesus Cristo'gareheve'g̃a pe. “Tamoka'nhymba ti g̃a,” a'e ji g̃a pe novĩa. 14 Judeuramo ji akwaku hete jire'yja'g̃a hohe jirupive'g̃a hohe. G̃a hohe ji rekohetei oreramonhava'ea remimbo'eagwera rupi katu ikwehe.

15 Tupana'ga pyry hete reki ji ve. Ji are'ymame ga ei ji mombe'gwovo: “Aerẽ po ti ji Paulo'ga mongoi jira'yra'ga moirũharamo nehẽ,” ei Tupana'ga. 16 “Akwahavuka hete ti ji Jesus'ga ga pe tomombe'u ti ga ga nehẽ javo. Judeus'g̃arũive'g̃a pe po ti ga Jesus'ga mombe'ui nehẽ,” ei Tupana'ga ji mombe'gwovo. Okwahavuka ga Jesus'ga a'ero ji ve ji mbojikoguka ga rehe ikwehe. A'ea rupi ji ndahoi ojipe'g̃a pyri tanhimbo'e ti g̃a javo. 17 Ji ndahoi ve cidade de Jerusalém me jara'g̃a pyri Jesus'ga moirũhara'g̃a pyri. Ji renonde g̃a Jesus'ga moirũ. Emo ji ndahoi g̃a pyri nhinhi'ig̃a g̃a pe. Arábiapeve'g̃a gwyri pe ji hojipei reki jitekovo ikwehe. Aerẽ ji jivyri cidade de Damasco pe ikwehe.

18 Três kwara mbo'arirẽ ji hoi Jerusalém me tahepia ti Pedro'ga javo. Mbohapyrete ji kiri quinze ji kiri ga pyri ikwehe. 19 Ndahepiagi ji jara'g̃a Jesus'ga moirũhara'g̃a. Tiago'ga jate ji ahepia Jesus'ga irũ'ga nhandepojykaharete'ga irũ'ga.

20 A'itituhẽva'ea ji amombe'u pe me ikwatijaruka. Tupana'ga ji repia ikwahava nhi'mbee'yma.

21 Aerẽ ji hoi judeus'g̃a gwyra hugwi Judéia hugwi ikwehe. Hajiheve'g̃a gwyri pe ji hoi Síria pe Cilícia pe no. 22 A'ea rupi Judéiapeve'g̃a ndajirepiagi ve Jesus'gareheve'g̃a. 23 Ji mombe'ua reki g̃a g̃wendu. Ojipe'g̃a po e'i g̃a pe: “Kiroki ga ombohahy nhande ve ikwehe – kiro ga jirojijyi reki,” e po g̃a ji mombe'gwovo. “Ymya ga nhande moka'nhypotari okovo. Omombi pota ga nhandejikoga Jesus'ga rehe novĩa. Emo ag̃wamo ga Jesus'ga mombe'ukatui reki pejiko ti ga rehe javo,” e po g̃a. 24 Henduvame g̃a Tupana'ga mbohetei jijirojijyja rehe a'ero.

2

Paulova'ea oho huvihavava'ea pyri

1-2 Aerẽ catorze ji kwara mbo'ari jitekovo. A'ero ji hoa'javi Jerusalém me. A'ereki Tupana'ga e'i ji ve: “Ehoa'ja ti kiro Jerusalém me,” ei ga. Garembi'ea rupi ji hoi pevo a'ero Barnabé'ga pavẽi ikwehe. Tito'ga ji aroho ji rupi no. Huvihava'g̃a pyri ji hoi nhinhimombe'gwovo. Huvihava'g̃a, ei Jesus'gareheve'g̃a g̃a pe. G̃a pe tehe ji imombe'ukatui nhiremimbo'ea a'ero. “Ambo'embo'e ji nhandere'yja'g̃arũive'g̃a judeus'g̃arũive'g̃a jipi,” a'e ji g̃a pe. “Pyryva'ea rehe ji g̃a mbo'ei Jesus Cristo'ga mombe'gwovo ikwehe. Ag̃wamo na jitehe no. Nahanahã ji ei g̃a pe jipi,” a'e ji imombe'gwovo huvihava'g̃a pe. Igwete ji imombe'upakatui g̃a pe nhiremimbo'ea te'iyme ti g̃a ji ve oreremimbo'eaatyviva'ea rehe nde g̃a mbo'ei javo. Nde'i tuhẽ reki g̃a a'ea ji ve a'ero. 3-6 Emo ore nhomonhi'ig̃ame ojipe'g̃a oko orepyteri pe henduva orenhi'ig̃a. “Ore ko peirũa. Orojiko ore Jesus Cristo'ga rehe pe javijitehe,” ei g̃a o'mbero. Uhu reki g̃a ore pyri tihepia ti g̃andeaporog̃ita javo. “Maranuhũ g̃a ndekoi?” ei g̃a. “Marã g̃a piro'yramo Moisésva'ea remimbo'eagwera hugwi ojikoty'aro g̃waramo Jesus Cristo'ga pavẽi?” ei g̃a ojohupe. Nurã g̃a ei ore ve: “Po nhande niandepiro'yi te Moisésva'ea remimbo'eagwera hugwi. Tihendu katu pa po nhande a'ea hamo,” ei g̃a ore ve. “Ehepia te Tito'ga,” ei g̃a, “Paulo'garupive'ga. Ga ko Gréciapeve'ga. Nhandere'yja'ga rũi ko ga judeu'ga rũi,” ei g̃a ore ve. “Pekytiuka ti garakwanha pira a'ero ga mongovo nhande ja. Nahã po ti pe Moisésva'ea nhi'ig̃a po'rui nehẽ,” ei g̃a ore ve novĩa. G̃a nomombe'ui a'itituhẽva'ea. Nurã ore ndorokoi'i'i g̃anhi'ig̃a rupi g̃a erame ore ve. “Po ti nhande rekoi g̃anhi'ig̃a rupi, a'ero po ti ojipe'g̃a heroviari g̃a'mbea nehẽ,” oro'e ore orojohupe. Ndoropotari ore pemoandyandyjuhua. Nurã ore ndorokoi g̃anhi'ig̃a rupi tapekwaha katu ti a'itituhẽva'ea Jesus Cristo'ga mombe'upyryva.

Igwete huvihava'g̃a – huvihava'g̃a, e po g̃a g̃a pe. A'ea pe ji nda'ei. A'ereki nanongara pe rũi Tupana'ga ei. Nhandereaporog̃ita pe ga ei. Igwete huvihava'g̃a nde'i ji ve: “Embo'e ti g̃a ojipea rehe.” A'ea g̃a nde'i. “Ekytiuka ti Tito'ga,” a'ea g̃a nde'i ji ve no. 7 A'ereki g̃a e'i: “Tupana'ga moirũhara'g̃a memei ko g̃a Paulo'ga Pedro'ga no. G̃a pe memei Tupana'ga e'i: ‘Tombo'e ti g̃a pyryva'ea rehe Jesus'ga mombe'gwovo’,” ei g̃a. “Pedro'ga pe Tupana'ga ei: ‘Judeus'g̃a ti embo'e Jesus'ga rehe.’ Paulo'ga pe a'e te ga e'i: ‘Judeus'g̃arũive'g̃a ti embo'e Jesus'ga rehe,’ ei Tupana'ga,” ei g̃a. 8 “Tupana'ga omongo Pedro'ga omoirũharamo tombo'e ti ga judeus'g̃a javo. Tupana'ga jitehe omongo Paulo'ga omoirũharamo gaha ti tombo'e judeus'g̃arũive'g̃a javo,” ei g̃a ji mombe'gwovo.

9 Aerẽ Tiago'ga, Pedro'ga, João'ga no – g̃ahã po huvihava'g̃a – aerẽ g̃a ei ji ve: “Tupana'ga pyry tuhẽ nde ve nde mongovo omoirũharamo,” ei g̃a. “Ore javijitehe nde a, Barnabé'ga no,” ei g̃a. “Xanhomoirũ ti a'ero,” ei g̃a ore ve. “Peho po ti pe Jesus'ga mombe'gwovo judeus'g̃arũive'g̃a pyri nehẽ,” ei g̃a. “Ore po ti oroho ga mombe'gwovo judeus'g̃a pyri nehẽ,” ei g̃a ore ve. “Kwa. Xanhomoirũ ti,” oro'e ore g̃a pe. Nurã ore jopopyhygi a'ero. 10 Igwete g̃a ei ore ve: “Tapemoka'nhymi ti imondovo mbatera Jesus'gareheve'g̃a pe – kiroki g̃a ndogwerekoi avo oregwyri pe,” ei g̃a. “A'ea pe jate ko ore ei pe me,” ei g̃a ore ve. Ji namoka'nhymi tuhẽ jijirokwa g̃a ndehe imondomondovo mbatera g̃a pe jipi.

Pedrova'ea ndokokatui Antioquia pe

11 Aerẽ Pedro'ga ruri ore pyri cidade de Antioquia pe ikwehe. Igwete ji ga movahĩ g̃andovaki. A'ereki ga ndokokatui ojihe'are'yma judeus'g̃arũive'g̃a ndehe. 12 Urypyrame Pedro'ga i'ui judeus'g̃arũive'g̃a pyri jipi ojihe'a g̃a ndehe – kiroki g̃a Jesus'gareheve'g̃a. Emo Tiago'ga hugwi mbohapyrete'g̃a nduri. Pedro'ga opojihu reki Tiago'gahugwive'g̃a. A'ereki judeusramo g̃a ojikwaku. Judeus'g̃a e'i jipi: “Judeus'g̃arũive'g̃a ndojikwakuvi. Ndi'ui nhande g̃a pyri a'ero,” e'i judeus'g̃a jipi. “Po pyry tuhẽ te nhande i'ui g̃a pyri hamo,” ei Pedro'ga oyvyteri pe novĩa. Emo Tiago'ga hugwi mbohapyrete'g̃a nduri. Igwete Pedro'ga g̃a pojihuvi. Nurã ga ndo'ua'javi judeus'g̃arũive'g̃a pyri ojihe'are'yma g̃a ndehe. 13 Na jitehe jara'g̃a no nhaneirũ'g̃a. Judeusramo g̃a hoi Pedro'ga rupi ojihe'are'yma judeus'g̃arũive'g̃a ndehe. G̃a jihe'are'ymame Barnabé'ga vehevi g̃a mbopogwei. A'ero ga ndo'ua'uvi g̃a pyri no.

14 Nahã Pedro'g̃a ndokoa'javi a'itituhẽva'ea rupi Jesus Cristo'ga mombe'ua rupi. Igwete a'ea repiagame ji Pedro'ga movahĩ g̃andovaki. “Nde ko judeu ji javijitehe. Emo judeus'g̃a atyvi reki nhande rekoi ag̃wamo nhaneramonhava'ea atyvi,” a'e ji. “Nhaneramonhava'ea ojikwaku pa jipi. Nhande ki a'e te nhandejikoga g̃waramo Jesus Cristo'ga rehe nhande jikwakupigi a'ero ikwehe,” a'e ji ga pe. “Judeus'g̃arũive'g̃a javijitehe reki nhande rekoi ag̃wamo. Maraname nde euhui kiro judeus'g̃arũive'g̃a pe a'ero? A'ereki nde ere'e g̃a pe: ‘Pejikwaku ti, a'ero po ti ore jihe'ari pe ndehe nehẽ.’ Po ahe nombojikwakuvukari g̃a hamo,” a'e ji Pedro'ga pe ikwehe.

Nahã Tupana'ga nhande mombyry

15 Judeusramo nhande ari kako. Nhande ko g̃a rũi – kiroki g̃a ndokwahavi Moisésva'ea remimbo'eagwera judeus'g̃arũive'g̃a. 16 Nhande tikwaha pa aheremimbo'eagwera novĩa. Emo a'ea rupi rũi nhande xanhimombyry. Nhande jikogame jate Jesus Cristo'ga rehe Tupana'ga ei nhande ve: “Pepyry pe kiro.” Tupana'ga nde'i a'ea nhande Moisésva'ea remimbo'eagwera hendukaturo g̃waramo. A'ea nhande tikwaha. Nurã nhande jikogi Jesus Cristo'ga rehe ikwehe Tupana'ga tianemombyry nhandejikoga g̃waramo ga rehe javo. Tupana'ga nianemombyryvi nhande hendukaturame Moisésva'ea nhi'ig̃agwera. A'ereki a'ea rendukatua rehe rũi Tupana'ga e'i yvyakotyve'g̃a pe: “Pepyry pe kiro.”

17 Xajiko nhande Cristo'ga rehe Tupana'ga ti tianemombyry javo. Nhandejikogame ga rehe nhande ndiajikoga'javi Moisésva'ea nhi'ig̃agwera rehe a'ero. Nurã po ojipe'g̃a e'i tehe nhande ve: “Pe hendukatue'ymame Moisésva'ea remimbo'eagwera pe peko te'varuhu judeus'g̃arũive'g̃a javijitehe,” e po g̃a nhande ve. “Cristo'ga reki pe mbote'varuhu. A'ereki pejikogame ga rehe pe napehendukatua'javi ahenhi'ig̃agwera pejikote'varuhuavo,” e tehe po g̃a nhande ve. Na rũi reki, xa'e nhande g̃a pe. Cristo'ga nombote'varuhui tuhẽ ahe! xa'e nhande g̃a pe. 18 Ymya ji jikopigi Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe ikwehe. Po ji jikoga'javi hehe kiro, a'ero po ji imboukwahavi jirekote'varuhua. A'ereki Moisésva'ea nhi'ig̃agwera tuhẽ e'i ji ve: “Nde ereko te'varuhu.” 19 Ji ahenhi'ig̃a renduvame Tupana'ga nanhimombyryvi. A'ero ji pohiri ahenhi'ig̃agwera hugwi tako ti Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe javo. A'ereki ji repyga Cristo'ga omano yva rehe jirekote'varuhua rehe raikwehe. Jijikoty'a ga pavẽi ji piro'yro ahenhi'ig̃a hugwi a'ero – kiroki e'i ji ve: “Ereko te'varuhu nde.”

20 Nhiremimbotarimova'ea rehe ji ndakoa'javi kiro. Cristo'ga reki ji pojyka a ji rerekovo. Garemimbotarimova'ea rehe ji rekoi kiro jijikoga ga rehe Tupana'ga ra'yra'ga rehe. Gaha ji arõ hete. Ga onhikwava'ẽ omanomo jirepykaramo raikwehe. 21 Ji namovahĩ Tupana'ga remimombyryva jijive. A'ereki Tupana'ga nde'i nhande ve: “Pepyry pe Moisésva'ea remimbo'eagwera hendukatuavo g̃waramo.” A'ea Tupana'ga nde'i. Po ga nhande mombyryvi hendukatua rehe hamo, a'ero po Cristo'ga manotehei tamombyry g̃a javo hamo.

3

Pejiko ti Jesus Cristo'ga rehe

1 Ah, Gálatas! Perovia paravuhu pe g̃anhi'ig̃a pejipohia a'itituhẽva'ea hugwi. Maraname g̃a pe moandyandyjuhu pe nderekovo? A'ereki ji amombe'u katu pe me Jesus Cristo'ga manoagwera yva rehe ikwehe. 2 Marã naerũ? Pe hendukaturame Moisésva'ea remimbo'eagwera po Tupana'ga omondouka gwa'uva pe pyri naerũ? Ahã tuhẽ reki. A'ea rehe rũi ga omondouka pe pyri. Ji Jesus Cristo'ga mombe'urame pe me pe pejiko ga rehe ikwehe. Nurã Tupana'ga imondoukari gwa'uva pe pyri tapendereko katu javo. 3 Maranuhũrame pe peroviaruhu pejipohia a'itituhẽva'ea hugwi naerũ? Jypya Tupana'ga ra'uva pe mombyry. Kiro pehe penhimombyry avuirama naerũ? 4 Pejikoga g̃waramo Jesus'ga rehe ojipe'g̃a imbohahyukari pe me jipi. Penhimomirana tehe po pe naerũ. Ereki kiro pe pepohi Jesus'ga hugwi. Ndapepohiri po pe ga hugwi ovuhu. 5 Tupana'ga omondouka gwa'uva pe pyri. Igwete ga hepiukari ahemonhimomby'ava'ea pepyteri pe. A'ereki henduvame Jesus'ga mombe'ua pe pejiko ga rehe. Nurã Tupana'ga imondoukari gwa'uva pe pyri hepiuka ahemonhimomby'ava'ea. Na rũi pe me Moisésva'ea remimbo'eagwera rendukatua rehe.

6 Ehepia re ko Abraãova'ea no. Tupana'ga rembikwatijarukara omombe'u ahe. Gwerovia hete ko ahe Tupana'ga nhi'ig̃a ojikoga ga rehe hako. A'ero Tupana'ga ei:

“Pyry hete Abraão'ga a.

A'ereki ga ojiko hete ji rehe,” ei Tupana'ga.

7 Pekwaha ti a'ero – kiroki g̃a ojiko Tupana'ga rehe – g̃ahã ko Abraãova'ea ra'yra'jave'g̃a. 8 Tupana'ga okwaha nhog̃wenonde judeus'g̃arũive'g̃a jikoga ojihe. Igwete ga ei:

“A'ero po ti ji ei g̃a pe nehẽ:

‘Pepyry pe pejikoga ji rehe’,” ei Tupana'ga.

Nurã ga imombe'ui pyryva'ea Abraãova'ea pe hako.

“Oropo'ru po ti ji nde imombyryva ojipe'g̃a pe nhaporemo nehẽ,” ei Tupana'ga ahe ve hako.

9 Na tuhẽ a'ero. Abraãova'ea ojiko hete Tupana'ga rehe hako. Nurã Tupana'ga imombyryvi ahe ve. Ahe javijitehe ojipe'g̃a jikogame ga rehe Tupana'ga imombyryvi g̃a pe no.

10 Kiroki g̃a ojiko Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe – g̃a pe po ti Tupana'ga imbote'varuhui nehẽ. A'ereki Tupana'ga rembikwatijarukara e'i:

“G̃a hendukatupave'ymame Moisésva'ea remimbo'eagwera po ti Tupana'ga imbote'varuhui g̃a pe a'ero nehẽ,” e'i ikwatijara.

11 Jukwaha nhande ve a'ero. Tupana'ga nde'i: “Pepyry pe Moisésva'ea nhi'ig̃agwera renduva g̃waramo.” Ga nde'i a'ea nhande ve. A'ereki ikwatijara e'i:

“Tupana'ga ei g̃a pe g̃ajikoga g̃waramo ojihe:

‘Pepyry hete pe a,’ ei ga g̃a pe.

Nanongara'g̃a po ti heaporog̃ita pyahu a'ero nehẽ,” e'i ikwatijara.

12 Ojikogame Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe g̃a ndojikogi Tupana'ga rehe a'ero. Ikwatijara i'ei no:

“Okopotarame ahenhi'ig̃agwera rupi po ti g̃a nane'ymi tonhi'ĩpo'ru pa ahe hamo,” e'i ikwatijara.

13 Ore ko judeusramo novĩa. Emo tegwete reki ore ve Moisésva'ea nhi'ĩpo'rupava. Ore ahe nhi'ĩpo'rupave'ymame Tupana'ga ei ore ve a'ero: “Peko te'varuhu pe pejikovo. A'ero po ti pe manoi pejigwovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ,” ei ga. Emo Cristo'ga ore mbopiro'yi garembi'ea hugwi. A'ereki ga orete'varuhua rereko ore repyga omanorame yva rehe. Tupana'ga e'i ga pe: “Ndete'varuhu nde kiro,” ei ga Cristo'ga pe. A'ereki ikwatijara omombe'u nanongara'g̃a.

“Kiroki g̃a g̃a g̃a mo'ami yva rehe g̃a jukavo

– Tupana'ga e'i nhog̃wenonde g̃a pe ite'varuhu hete,” e'i ikwatijara imombe'gwovo.

14 Cristo'ga ore repy ore mbopiro'yavo Tupana'ga ti tomombyry judeus'g̃arũive'g̃a pe javo. A'ereki Tupana'ga e'i: “Abraãova'ea po'ruavo po ti ji imombyryvi g̃a pe nehẽ.” Igwete ji ei no: Cristo'ga ore mbopiro'y Tupana'ga ti toko g̃wembi'ea rupi katu javo. A'ereki ymya Tupana'ga e'i okovo: “Tamondo ti jira'uva g̃a pyri nehẽ,” ei ga. Nurã ore jikogame Cristo'ga rehe Tupana'ga imbuhurukari gwa'uva ore pyri ore pojykauka.

Tupana'ga nhi'ig̃a Abraãova'ea pe

15 Nhiirũ, nahã nhande rekoi jipi. Mokonha'g̃a po onhomonhi'ĩ mbatera rehe ojogwerokuva. “Nahã ti xako,” e po ojipe'ga. “Kwa. Nahã ti a'ero,” e po ojipe'ga. Igwete po g̃a ikwatijapavi inog̃a onhi'ig̃a a'ero. Ogwera po g̃a okwatija hehe no. Aerẽ po na tuhẽ reki g̃a jogwerekoi. A'ereki g̃a okwatijapavipe inog̃a. Ndogwerojijyi po ahe a'ea a'ero. Ahe po ndokwatijari ojipea akoja rehe no.

16 Oro Abraãova'ea pe Tupana'ga ei hako: “Nahã po ti ji tamombyry g̃a pe nde po'ruavo nehẽ,” ei ga ahe ve. Abraãova'ea rymymino'ga pe Tupana'ga ei a'ea no ojipejive'ga pe. Tupana'ga nde'i he'yive'g̃a pe aherymymino'g̃a pe. “Nerymymino'ga pe ji ei javo ga pe,” ei ga ahe ve. A'ereki ga e'i Cristo'ga pe.

17 Na ji imombe'ukatui kiro. Ymya Tupana'ga ei Abraãova'ea pe hako: “Tamombyry ti g̃a pe nde po'ruavo,” ei ga. Aerẽ ga ea'javi ahe ve na tuhẽ ti javo. Aerẽ he'yjuhuva'ea quatrocentos e trinta Tupana'ga kwara mbo'ari okovo. A'ero ga nhi'ig̃i Moisésva'ea pe embo'e ti g̃a nhinhi'ig̃a rehe javo. Onhi'ig̃ame Moisésva'ea pe ga ndogwerojijyi reki onhi'ig̃agwera g̃wenondeva'ea Abraãova'ea pe. A'ereki onhi'ig̃a rupi tuhẽ Tupana'ga oko. 18 Po Tupana'ga ei tamondo ti pyryva'ea javo, a'ero po ga g̃wembi'ea rupi tuhẽ imondoi. Po Tupana'ga imondoi pyryva'ea ahenhi'ig̃a rendukatua rehe jipi, a'ero po g̃wembi'ea rupi rũi ga imondoi. G̃wembi'ea rupi tuhẽ reki ga imondoi pyryva'ea Abraãova'ea pe hako.

19 A'ero po pe ei: “Maraname Tupana'ga omondo onhi'ig̃a Moisésva'ea pe a'ero tombo'e ti ga g̃a javo?” pe'ji po pe. Ombo'euka ga ahe ve onhi'ig̃a rehe tonhimombaragwaha ti g̃a okote'varuhua rehe javo. “Tohendu katu na'ẽ ti g̃a Moisésva'ea remimbo'ea,” ei Tupana'ga hako. “Abraãova'ea rymymino'ga hoa renonde yvya koty ti g̃a tohendu katu na'ẽ,” ei ga. Abraãova'ea rymymino'ga pe Tupana'ga e'i – kiroki ga pe Tupana'ga e'i nhog̃wenonde nde po'ruavo ti ji tamombyry g̃a pe javo, Cristo'ga. “Gahoa renonde yvya koty po ti g̃a hendukatui Moisés'ga remimbo'ea nehẽ hamo,” ei Tupana'ga hako. Nahã Moisésva'ea remimbo'ea ruri hako. Tupana'ga onhi'ĩ na'ẽ ojipyrive'g̃a pe. Aerẽ Tupana'gapyrive'g̃a heruri ganhi'ig̃a yvya koty imombe'gwovo Moisésva'ea pe. Aerẽ ahe imbuhurukari oreramonhava'ea pe hako. Na tuhẽ ko Tupana'ga imonhimoanhani onhi'ig̃a imbuhuruka ahe ve hako. 20 Abraãova'ea pe ki a'e te Tupana'ga tehe ombuhu onhi'ig̃a. Ga nomonhimoanhani onhi'ig̃a ojipe'g̃a pe imbuhuruka. Ga tehe ombuhu katu onhi'ig̃a ahe ve hako.

Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe ndatekwava'javi

21 Tupana'ga e'i ypy Abraãova'ea pe hako. Aerẽ ga ei Moisésva'ea pe. Pe'e po pe a'ero: “Tupana'ga nhi'ig̃a Moisésva'ea pe omovahĩ ganhi'ig̃a Abraãova'ea pe naerũ?” Nomovahĩ tuhẽ reki. A'ereki Tupana'ga onhi'ĩ Abraãova'ea pe g̃a mombyryva rehe. A'ereki g̃amombyryva ko g̃amongoag̃wama Tupana'ga pyri. Moisésva'ea remimbo'ea renduva ki a'e te nianemongoi reki Tupana'ga pyri. Po Tupana'ga nhande mongohetei ojipyri nhande aheremimbo'ea rendukaturo g̃waramo hamo, a'ero po ga nhande mombyryvi nhande hendukaturame hamo. 22 Tupana'ga e'i reki: “Ndipiro'yhavi okote'varuhua hugwi yvya koty,” ei ga. “A'e ji poa g̃a pe tamombyry ti g̃a nhirembi'eagwera rupi,” ei ga. G̃a pe ga ei – kiroki g̃a ojiko Jesus Cristo'ga rehe. A'ereki g̃a jikogame Jesus Cristo'ga rehe Tupana'ga g̃a mombyryvi.

23 Jesus Cristo'ga rure'ymame yvya koty ndorojikogi ve ore ga rehe. A'ea rupi ore ndorepiro'yi ve Moisésva'ea remimbo'eagwera hugwi. A'ereki Tupana'ga g̃wenduvuka na'ẽ a'ea ore ve jipi a'ea py'rovo ti g̃a tojiko Jesus Cristo'ga rehe javo. “Tojiko ti g̃a ga rehe ji ikwahavukarame g̃a pe Cristo'ga mombe'ua nehẽ,” ei ga. 24 Cristo'ga rure'ymame Moisésva'ea remimbo'eagwera ko tayri'ga rerekohara'ga ja ore ve – kiroki ga tayri'ga rereko katu jipi eko katu javo ga pe. Na jitehe Moisésva'ea remimbo'eagwera ore rerekokatui jipi peko katu javo ore ve. A'ereki Tupana'ga e'i: “A'ea g̃a ndereko na'ẽ. A'ea py'rovo ti Cristo'ga toko g̃a pavẽi,” ei ga. “Cristo'ga ti tomombyry g̃a g̃ajikoga g̃waramo ga rehe,” ei Tupana'ga. 25 Ag̃wamo ore jikogi Jesus Cristo'ga rehe a'ero. Nurã Moisésva'ea remimbo'eagwera ndorererekoa'javi. A'ereki ndatekwava'javi a'ea rehe.

26 Peko pa pe Tupana'ga ra'yramo kiro pejikoty'a Jesus Cristo'ga pavẽi. A'ereki pe pejiko pa ga rehe. 27 Penhimobatizauka pe Cristo'gareheva'ero pejikoty'a ga pavẽi. 28 Ojo'jajo'ja pe ndekoi kiro penhoirũiruamo. Igwete Tupana'ga ei: “Ojo'ja g̃a ndekoi kiro judeus'g̃a judeus'g̃arũive'g̃a pavẽi,” ei ga. “Ipiro'yve'g̃a ojo'ja ipiro'ye'ỹve'g̃a pavẽi – kiroki g̃a ndipiro'yi ojara'g̃a hugwi. Akwaimbae'g̃a ojo'ja kunhangwera'g̃a pavẽi,” ei ga. A'ereki pe nhaporemo penhoirũirũ pejikoty'aro g̃waramo Jesus Cristo'ga pavẽi. 29 Cristo'gareheva'ero g̃waramo ko pe Abraãova'ea rymyminoa'java'ea. A'ereki ymya Tupana'ga e'i Abraãova'ea pe aherymyminoag̃wama'g̃a mombe'gwovo. Igwete po ti Tupana'ga pe mombyryvi nehẽ.

4

1-2 Koji'i ti ta'e pe me a'ea rehe kiro ojo'java'ea mombe'gwovo. Tayri'ga ruva'ga po e'i ojipyrive'g̃a pe: “Tamondo pa ti nhimbatera jira'yra'ga pe nehẽ,” e po ga. “Momi po ti kwara ari ga rehe nehẽ. A'ea rupi po ti ga ipojykai nhimbatera ojive nehẽ,” e po ga g̃a pe. “A'ea renonde pereko katu ti jira'yra'ga mbo'eavo ga rerekovo nehẽ. Pehepia katu na'ẽ ti gambatera ga pe nehẽ no. A'ereki ga ivoja'i hete kiro,” e po ga ojipyrive'g̃a pe. Gara'yra'ga gwereko pa tehe reki ombatera novĩa. Emo ga ovoja'irame ndopojykai ve. Okoteheve'g̃a javijitehe reki ga rekoi novĩa ipojykae'ymame ombatera. Ojipe'g̃a ombo'e tayri'ga a'ero gambatera rerekokatuavo. Ga ndipiro'yi g̃a hugwi. 3 Tayri'g̃a javijitehe ko ore rekoi Cristo'ga rure'ymame. A'ereki a'ea rupi ore ndorepiro'yi ikwakuva hugwi.

4-5 Ihog̃werĩrame Tupana'ga ra'yra'ga rura japiavo Tupana'ga ei ikwehe: “Ag̃wamo ko pyry jira'yra'ga hoa yvya koty. Tombopiro'y ti ga yvyakotyve'g̃a Moisésva'ea remimbo'eagwera hugwi,” ei ga. A'ero Tupana'ga gwa'yra'ga mbuhurukari kokoty ikwehe. Igwete ahe Jesus'ga mbo'ari a'ero ga monhimomboaka ikwehe. Yvya koty Jesus'ga ruvi hendukatupava Moisésva'ea remimbo'eagwera. Ga ndipiro'yi a'ea hugwi ore mbopiro'yavo jugwi. “Tupana'ga ti tomombyry g̃a pe a'ero. Ereki g̃a gara'yramo oko,” ei Jesus'ga.

6 Peko pe gara'yramo tuhẽ. A'ero Tupana'ga ombuhuruka gwa'yra'ga ra'uva nhandepy'a pyri nhande mbo'eavo. Nurã nhande ehetei Tupana'ga pe Apĩ. 7 Ndapekoa'javi pe kiro pepiro'ye'ỹva'ea a'ero. A'ereki Tupana'ga ra'yramo pe peko. Gwa'yra g̃waramo Tupana'ga pe mombyrypavi a'ero.

Paulova'ea nhag̃ataruhu Galáciapeva'ea rehe

8 Ymya Tupana'ga kwahave'ymame pe Tupana'gareheva'ea rũi ikwehe. A'ea rupi po pe ndapepiro'yi ha'angava hugwi penemimbohetehara hugwi. 9 Ag̃wamo ki a'e te pe pekwaha tuhẽ Tupana'ga. Gaha reki ojikwahavuka pe me pe mbojikoguka ojihe. Maranuhũrame pe perojijyjuhu pejeaporog̃ita kiro pejikopotara'java ikwakuva'ea rehe – kiroki ndipopoakari tehe? Maranuhũrame pe ndapepiro'ypotara'javi a'ea hugwi? 10 Pekwaku po pe sábado jipi. Jahya porame po pe pekwaku no. Yapoarupiva'ea po pe pekwaku. Kwara mbo'ara rupi na jitehe no. Nahã po pe ikwakukwakuvi jipi. 11 Oko tehe jipy'a pe ndehe. Mara'ngu po ji poravykyteheuhuavo pe mbo'embo'erame ikwehe, a'e ji.

12 Nhiirũ, a'e hete ji pe me: Ji rupi ti peho. A'ereki ji pe javijitehe no. Pe ndapekote'varuhui ji ve ji horame pe pyri ikwehe. 13 Napemoka'nhymi pe jihoypya pegwyri pe ikwehe. Nhitetirũaro g̃waramo ji pytai pe pyri. A'ero ji imombe'ui pyryva'ea pe me Jesus Cristo'ga mombe'gwovo. 14 Nhitetirũa ite'varuhu pe me novĩa. Emo pe ndapekote'varuhui ji ve. Pe ji mbuhuruka katu reki pejipyteri pe ji rerekovo katu. Po Tupana'gahugwive'ga ruri pe pyri hamo, a'ero po pe ga mbuhurukakatui pejipyteri pe hamo. Po Jesus Cristo'ga ruri pe pyri hamo, a'ero po pe ga mbuhurukakatui pejipyteri pe hamo. Nahã ja ko pe ji mbuhuruka katu pejipyteri pe ikwehe. 15-16 A'ea rupi pe vy'ahetei ji rehe novĩa. A'iti tuhẽ pe ndekohetei ji rehe penhikwava'eg̃a ji ve. A'ea rupi pe hendukatui nhiremimombe'ua pe me novĩa. Ag̃wamo ki a'e te ji imombe'uro g̃waramo a'itituhẽva'ea pe me po pe etehei ji ve: “Paulo'ga ndokoa'javi nhande rehe kiro,” pe'ji tehe po pe. Marã po pe ndekoi kiruamo naerũ?

17 Nhaneirũ'g̃aatyvive'g̃a oko hete tehe pe ndehe onhi'ig̃atuavo pe me jipi. “Xanhi'ig̃atu ti g̃a pe toja'oja'o ti g̃a Paulo'ga hugwi,” e po g̃a ojohupe. “Po ti g̃a ja'ogi Paulo'g̃a hugwi, a'ero po ti g̃a ndekohetei nhande rehe nehẽ,” e po g̃a ojohupe. Nurã g̃a ndekoi pe ndehe, a'e ji. 18 Pyry hete reki aherekoa pe ndehe pe nderekokaturame. A'ero ko pyry jirekoa pe ndehe ji rekorame pe pyri. Pyry ji rekoe'ymame pe pyri no. 19 Pe ko jira'yra'java'ea. Hahyahi kunhangwerahẽa pe gwa'yra mbo'arame. Na jitehe hahyahi ji ve ikwehe. A'ereki a'ea rupi ji apotarahi pejikoga Cristo'ga rehe. Ag̃wamo hahyahiva'ja ji ve pejikohetee'ymame Cristo'ga rehe. 20 Marã po pe ndekouhui a'ero? Ako po ji kiro pe pyri hamo. Hajihe po nhinhi'ig̃a pe me a'ero hamo.

Abraãova'ea ra'yrava'ea memei

21 Jararamo po pe pe'e tehe ojohupe: “Xako ti Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe. A'ero po ti Tupana'ga ei nhande ve nehẽ: ‘Pepyry hete pe’,” pe'e tehe po pe. Peko pota pe aheremimbo'eagwera rehe novĩa. Emo pe ndapehenduvi ahenhi'ig̃a. 22 A'ereki aherembikwatijara nhande mbo'e Abraãova'ea ra'yrava'ea rehe. Dois ahera'ykwaimba'ea hako. Ojipeva'ea ko Agarva'ea ra'yrava'ea. Ojipeva'ea ko Abraãova'ea rembirekoeteva'ea ra'yrava'ea Sarava'ea ra'yrava'ea. Agarva'ea oporavyky Sarava'ea pe ipiro'ye'yma ahe hugwi. A'ereki ymyahũagwera jate gwereko ipiro'ye'ỹva'ea akwaimba'eva'ea kunhangwerava'ea no. Ahe oporavyky hete ojarava'ea pe gwa'yrava'ea pavẽi ipiro'yangava ahe hugwi. Nahã ko Agarva'ea a'ero. Ahe oporavyky Sarava'ea pe ipiro'ye'yma ahe hugwi. Nane'ymi ahe rekoi Sarava'ea remimbotarimova'ea rupi a'ero. Sarava'ea ki a'e te na rũi Abraãova'ea rembirekoeteva'ea. Ahe ko ipiro'yva'ea.

Mokõi Abraãova'ea ra'ykwaimba'ea a'ero hako Sarava'ea ra'yrava'ea Agarva'ea ra'yrava'ea pavẽi hako. 23 Tupana'ga e'i nhog̃wenonde Abraãova'ea pe hako: “Aerẽ po ti nerembirekohẽa tuhẽ ga mbo'ari nde ve nehẽ,” ei ga ahe ve Sarava'ea mombe'gwovo hako. Emo Abraãova'ea ta'y na'ẽ ipiro'ye'ỹva'ea pe Agarva'ea pe Tupana'ga nhi'ig̃a rupi rũi. Aerẽ Abraãova'ea xava'ehetero g̃wembirekoeteva'ea pavẽi Sarava'ea pavẽi novĩa. Emo Tupana'ga g̃wembi'ea rupi katu ahe mbota'yruka Abraãova'ea pe. Nurã Isaqueva'ea ari g̃waivĩva'ea hugwi Sarava'ea hugwi.

24-25 Nanongara ko nhande mbo'e Tupana'ga nhi'ig̃a rehe. A'ereki Tupana'ga nhi'ig̃a oko kunhangwerava'ea'java'ea. Dois kunhangwerava'ea. Na jitehe ko dois Tupana'ga nhi'ig̃a hako. Ga nhi'ig̃ame Abraãova'ea pe Tupana'ga nhi'ig̃a ko Sarava'ea'java'ea. Ga nhi'ig̃ame Moisésva'ea pe Tupana'ga nhi'ig̃a ko Agarva'ea'java'ea. Nahã a'ero. Ymya Moisésva'ea hoi o'ama yvytyruhua rehe Sinai rehe Arábiapeve'g̃a gwyri pe hako. Pevo Moisésva'ea henduvi Tupana'ga nhi'ig̃a. A'ero ahe judeusva'ea mbo'embo'ei a'ea rehe. Kiroki g̃a oko Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi – g̃a ndipiro'yi jugwi. G̃a ko Agarva'ea ra'yrava'ea ja. A'ereki kiroki ahe oko Agarva'ea ra'yramo – ahe ko ipiro'ye'ỹva'ea no.

Ag̃wamova'ea cidade de Jerusalém ko Agarva'ea javijitehe. Ojarava'ea nhi'ig̃a hugwi Agarva'ea ndipiro'yi jipi gwa'yrava'ea pavẽi. Na jitehe Jerusalémmeve'g̃a ndipiro'yi Moisésva'ea remimbo'eagwera hugwi judeus'g̃a. 26 Gwereko iru'ĩa Jerusaléma'java'ea Tupana'ga apoa. A'epeva'ea ko nhande. A'ereki nhande nhandepiro'y Moisésva'ea remimbo'eagwera hugwi.

Sarava'ea Abraãova'ea rembirekoeteva'ea na jitehe ipiro'y oporavykye'yma ojipeva'ea pe. 27 Igwete Tupana'ga ikwatijarukari onhi'ig̃a inog̃auka hako.

“Nandera'yri nde g̃a mbo'are'yma.

A'ereki ga opohi nde hugwi.

Emo po ti nde roryroryvamo nehẽ,” ei ga.

“Nde nderekwahavi ve hahya g̃a mbo'are'yma.

Emo ti nde rahẽrahemamo g̃a mbo'ambo'a nehẽ,” ei Tupana'ga.

“Ejoryjory ti a'ero.

Opohi ga nde hugwi novĩa.

Emo po ti ndera'yra'g̃a ndetauhuro nehẽ hẽara'yra'g̃a hohe hẽa rembirekorame ga pavẽi,” ei Tupana'ga ikwatijaruka hako.

28 Nhiirũ, Tupana'ga e'i Abraãova'ea pe hako: “Aerẽ po ti nde ra'yramo nehẽ,” ei ga. “Tamombyry ti nde ve a'ero nehẽ nerymymino'g̃a pe nehẽ no,” ei ga Abraãova'ea pe hako. G̃wembi'ea rupi Tupana'ga Isaqueva'ea mongoi Abraãova'ea ra'yramo gwa'uva pyvõ a'ero. G̃wembi'ea rupi jitehe Tupana'ga pe mongoi Abraãova'ea ra'yra'javamo no pejikoty'aro g̃waramo Cristo'ga pavẽi. 29 Tupana'ga ra'uva pyvõ Isaqueva'ea o'a. Ismaelva'ea Agarva'ea ra'yrava'ea ki a'e te a'ea pyvõ rũi o'a. A'ereki Abraãova'ea ta'y tehe ipiro'ye'ỹva'ea pe. Aerẽ Ismaelva'ea rekote'varuhui Isaqueva'ea pe hako. Na jitehe ag̃wamo – kiroki g̃a Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi oko – g̃a oko te'varuhu nhande ve nhande jikoty'arame Cristo'ga pavẽi Tupana'ga ra'uva pyvõ. 30 Marã reki ikwatijara e'i a'ero hako? Ikwatijara omombe'u Sarava'ea nhi'ig̃agwera g̃wembirekova'ea pe Abraãova'ea pe.

“Emombo ti avo hugwi ipiro'ye'ỹvehẽa hẽara'yra'ga reheve,” ei ahe.

“Ga po ti ndopojykai tuhẽ nembatera nehẽ ipiro'ye'ỹvehẽa ra'yra'ga,” ei Sarava'ea ahe ve.

“Jihi ko nerembirekoetea,” ei ahe.

“Jira'yra'ga jate po ti opojyka ndeapoa nehẽ,” ei ahe Abraãova'ea pe hako.

Nahã ikwatijara imombe'ui Sarava'ea nhi'ig̃agwera hako.

31 Nhiirũ, ipiro'ye'ỹva'ea ra'yrava'ea ja rũi nhande rekoi a'ero. A'ereki Moisésva'ea remimbo'eagwera rupi rũi nhande xako. Xako nhande ipiro'yva'ea ra'yrava'ea javijitehe. Nurã nhande rekoi Tupana'ga remimombyryva rupi.

5

Cristo'ga nhande mbopiro'y

1 Cristo'ga nhande mbopiro'y yvyakotyva'ea remimbo'eagwera hugwi tipiro'y tuhẽ ti g̃a javo. Na tuhẽ ti peko a'ero. Tapekoa'javi ti ipiro'ye'ỹve'g̃a ja g̃a jikwakukwakuvame.

2 Ji rendu katu ti. Tapenhimbo'ea'javukari g̃a pe. A'ereki g̃a e'i pe me jipi: “Pekytiuka ti penhakwanhapira,” ei g̃a. “A'ero po ti Tupana'ga ei pe me nehẽ: ‘Pepyry hete pe’.” A'ea g̃a ei pe me novĩa. Ji ki a'e te Pauloramo ta'e pe me: Po ti pe jikytiukapotari nehẽ, a'ero po ti Cristo'ga ndapepokogi'i'i nehẽ. 3 A'ea'ja hete ko ji: Kiroki g̃a ojikytiuka pota – tonhi'ĩpo'ru pa po ti g̃a Moisésva'ea hamo. 4 Jararamo po pe ei ojohupe: “Po nhande Moisésva'ea nhi'ĩpo'rurame po ti Tupana'ga ei nhande ve a'ero nehẽ: ‘Pepyry hete pe’,” pe'e tehe po pe. Pe'erame a'ea po pe nhimbopohiri Cristo'ga hugwi. Pemovahĩvahĩ po pe Tupana'ga remimombyryva pejive a'ero. 5 Ore ki a'e te orojikoty'a Cristo'ga pavẽi. Tupana'ga ra'uva ore mbo'e a'ero. Nurã ore ehetei: “Tupana'ga po ti e'i nhande ve nehẽ: ‘Pepyry hete pe,’ e po ti ga nehẽ,” oro'e ore. Na tuhẽ. A'ereki orojiko ore Cristo'ga rehe. 6 Ore jikoty'aro g̃waramo Jesus Cristo'ga pavẽi Tupana'ga ei: “Pyry hete g̃a jikogi ga rehe.” Ga nde'i pyry ore jikytiukaro g̃waramo. Pyry ga nde'i ore jikytiukare'yma g̃waramo. Ore jikoga g̃waramo Cristo'ga rehe Tupana'ga e'i pyry. Ore ojipe'g̃a arõheterame jukwaha reki orejikoga ga rehe.

7 Ymya pe jikohetei Jesus Cristo'ga rehe pyryva'ea rerovia ikwehe. Emo kiro pe napehendukatua'javi pyryva'ea mombe'ua. Maranuhũrame ojipe'ga pe ndovahoguhui pendeaporog̃ita rerojijyjijyita? 8 Tupana'ga rũi gwerojijyi pendeaporog̃ita. Gaha e'i pe me peko ti jireheva'ea javo. 9 Tamombe'ua'ja pe me ojo'java'ea a'ero. Nhande imondo'irame imbovuhava pão hu'uma pype, aerẽ imbovuvupavi reki hu'uma a'ero. Na jitehe ga pe mbo'e'irame kiro Tupana'ga nhi'ig̃arũiva'ea rehe, aerẽ po ti pe heroviapavi garemimbo'ea Tupana'ga nhi'ig̃arũiva'ea nehẽ. 10 Na rũi reki pe ndekoi, a'e ji. Jijikoty'aro g̃waramo Cristo'ga pavẽi ji ei: Pejapyaka katu tuhẽ po ti pe ji javijitehe nehẽ. Emo pemomynhuhũve'ga pe po ti Tupana'ga imbohahyukari nehẽ. Mara'ngu po ga huvihavamo okovo? Ga vĩa po ti okwaha hahya nehẽ.

11 Oro ji, nhiirũ, ji nda'ei tuhẽ ahe ve tojikytiuka ti g̃a javo. I'mbe reki judeus'g̃a ji mombe'gwovo Paulo'ga e'i jupe javo. “ ‘Tojikytiuka ti g̃a. A'ea pyry Tupana'ga pe,’ ei Paulo'ga,” ei g̃a o'mbero. Ymya ji ei a'ea novĩa. Ag̃wamo ji erame po g̃a ndokote'varuhua'javi ji ve a'ero hamo. A'ereki ahekytia g̃a opota hete. G̃a oko te'varuhu tuhẽ reki ji ve. A'ea'e ko ji jipi: Jesus Cristo'ga omano yva rehe nhande repyga, a'e ji. Pejikoga rehe jate ga rehe po ti Tupana'ga ei pepyry pe javo. Emo ji nda'ei tojikytiuka ti g̃a javo. Ji erame po g̃a nonhimonha'ngaa'javi ji ve hamo ji Cristo'ga manoagwera mombe'urame hamo. 12 Kiroki g̃a ombovambova pepy'a tapekytiuka ti penhakwanha javo – maranuhũrame g̃a ndojirakwanha'otehei?

13 Pehe reki, Tupana'ga pe mo'ẽ tapepiro'y ti javo. Tape'ei ti a'ero: “Nhandepiro'y nhande. Xako te'varuhu ti nhaneremimbotarimo a'ero.” Tape'ei ti a'ea. Nahã ti peko: Pejopokopoko ti penhoaromo. 14 A'ereki Moisésva'ea remimbo'eagwera nhaporemo e'i no:

“Erenhiarõ hete nde.

Na jitehe ti earõ hete ejikotyve'g̃a,” e'i aheremimbo'eagwera a'ero.

15 Emo pejogwayvarame ko pe onharõva'ea'java'ea. A'ea ojou'uu'u okovo. Penhimboko'i ti a'ero. Pejogwayvarame po ti pe nhombote'varuhupavi nehẽ.

Peko ti Tupana'ga ra'uva remimbotarimova'ea rehe

16 Na tuhẽ ji ei pe me kiro: Na Tupana'ga ra'uva nhimbopogweukari pe me. Nahã po ti pe ndapekoi tuhẽ pejipy'ate'varuhua remimbotarimova'ea rehe pejikovo. 17 Nhandepy'ate'varuhua omovahĩ Tupana'ga ra'uva jipi. Tupana'ga ra'uva omovahĩ nhandepy'ate'varuhua jipi no. Onhomovahĩ tuhẽ a. Tupana'ga ra'uva omovahĩ pepy'ate'varuhua tapekoyme ti penhimimbotarimova'ea rehe. 18 Tupana'ga ra'uva nhimbopogweukarame pe me aheremimbo'eagwera napemondomondoi a'ero.

19 G̃apy'a te'varuhurame jukwaha reki g̃andekote'varuhua. Gwerekouhu g̃a ojipe'g̃a nembireko'g̃a. Ndoakwahavihu g̃a okovo a. G̃a nanuhũ jipi. 20 Oko hete ko g̃a ha'angava rehe g̃wemimbohetehara rehe okoe'yma Tupana'ga rehe. Ombote'varuhu g̃a opajiro. Nanongara'g̃a nombopogwei Tupana'ga ra'uva remimbotarimova'ea rehe. Ojogwereko te'varuhu g̃a. Ojogwayvaruhu g̃a okovo. Onhimyrõ g̃a ojogwehe. Onhimboahiahivuhu g̃a ojohupe. Ojihe jate g̃a ndekoi ji po ti jara'g̃a hohe nehẽ javo. Ojipe'ape'a g̃a jara'g̃a hugwi ndokwahavihu g̃a javo. Ndojihe'ara'javi g̃a jara'g̃a ndehe g̃wemimbo'ea rehe. 21 Opota pota g̃a ojohugwi. Heagwyrygwyry g̃a toryva rerekouhurame. Ojipejipea ko g̃andekote'varuhua no nanongara jitehe. Amombe'u ko ji pe me ikwehe. Kiro ji imombe'ua'javi a'ero. Nanongara'g̃a po ti Tupana'gareheve'g̃a rũi nehẽ.

22 Emo Tupana'ga ra'uva nhande pojykarame ko nhande nanongara'g̃a atyvi. Tiarõ hete nhande ojipe'g̃a. Nhanderory nhande a'ero. A'ereki Tupana'ga ra'uva nhande mbohoryory nhande rerekovo. U katu nhandepy'a. Xanhimomirana nhande avuirama ojipe'g̃a ndekote'varuhurame nhande ve. Timombyry nhande g̃a pe. Nhandepyry tuhẽ nhande. Jara'g̃a ojiko nhande rehe. Nahã nhande rekoi Tupana'ga ra'uva nhande pojykarame. 23 Nhanenhyrõ nhande jara'g̃a pe. Nhande ndiakoa'javi nhandepy'ate'varuhua remimbotaruhua rupi. Aheremimbo'ea nomovahĩ nanongara'g̃a! 24 Jesus Cristo'gareheva'ero g̃waramo nhande ei: Ndiakoa'javi nhande nhandepy'ate'varuhua remimbotarimova'ea rupi. 25 Tupana'ga ra'uva nhande mboheaporog̃ita pyahu nhande rerekovo. Xako po ti gara'uva remimbotarimova'ea rupi a'ero hamo. 26 Xanhimboheteyme ti, ji po ti jara'g̃a hohe nehẽ javo. Xanhimyrõyme ti g̃a ndehe no.

6

Pejopokopoko ti

1 Nhiirũ, nahã po pe ndekoi penhirũ'ga pavẽi hamo ikwahavame garekote'varuhua hamo. Pendekorame Tupana'ga ra'uva remimbotarimova'ea rehe penhi'inhyrõ ti ga pe a'ero ga mongokatua'java. Pejapyaka katu ti pejihe tapembopogweyme ti garekote'varuhua rehe nehẽ no. 2 Pejopokopoko ti a'ero jipi. Nahã po ti pe hendukatui Cristo'ga remimbo'ea nehẽ. 3 Kiroki g̃a onhimbohete tehe – g̃a onhimoandyandyi reki. 4 Pejapyaka katu ti pejeaporog̃ita rehe tahepia ti jirekokatua javo. Pendekokaturame, a'ea rehe po ti pe ndoryvamo a'ero ji g̃a hohe jave'ỹ. 5 Nhande retakwera'ja po xako katu jipi hamo.

6 Nhanembo'ehara'g̃a pe po nhande timondomondo pyryva'ea hamo g̃a nhanembo'embo'erame Cristo'ga nhi'ig̃a rehe jipi.

7 Tapenhimoandyandyi ti pejikote'varuhua rehe. A'ereki ahe nomoandyandyi Tupana'ga. Jukwaha reki nhande ve. Nhande itymame mbatera g̃wia jitehe po ti nhande jykyi a'ero nehẽ. Na jitehe nhande rekote'varuhurame ite'varuhu tuhẽ po ti nhande ve a'ero nehẽ. Tupana'ga po ti ombohahyuka nhande ve nehẽ. 8 Po ti nhande rekoi nhandepy'ate'varuhua remimbotarimova'ea rehe, a'ero po ti nhandepy'ate'varuhua jitehe nhanemondoag̃wama hahyva'ea ruvihava pype nhande manorame nehẽ. Po ti nhande rekoi Tupana'ga ra'uva remimbotarimova'ea rehe, a'ero po ti gara'uva jitehe nhande mongoi Tupana'ga pyri nehẽ. 9 Tiandekwerajyme ti nhanderekokatua rehe. Nhande jirokwarame nhandekokatuavo jipi po ti oho nhande ve imombyryhava apiavo nehẽ. 10 Nhanderekorame g̃a pavẽi xako katu ti g̃a pe nhaporemo a'ero, g̃a pe kaitu Jesus'gareheve'g̃a pe.

Paulova'ea okwatija pa Galáciapeva'ea pe

11 Jihi kiro akwatija jipovo pe me. Pehepia nhirembikwatijara. Hehanhuhũva'ea ji a'apo.

12 Topomog̃ita katu ti ji kiro a'ero. Cristo'ga omano yva rehe nhande repyga ikwehe. Nhande jikogame jate Cristo'ga rehe Tupana'ga ei pepyry pe javo. Judeus'g̃a ki a'e te e'i: “Po ahe g̃wendu Moisésva'ea remimbo'eagwera hamo,” ei judeus'g̃a. Nurã akoja'g̃a – kiroki g̃a oho pe pyri – g̃a pe kytiuka pota tohendu katu ti g̃a Moisésva'ea remimbo'eagwera a'ero javo. A'ea g̃a opota. A'ereki g̃a e'i ojohupe: “Nhande g̃a kytiukarame po ti judeus'g̃a nhimohemi nhande rehe nehẽ,” ei g̃a. “Ndokote'varuhui po ti g̃a nhande ve a'ero nehẽ nhande Cristo'ga manoa mombe'urame nehẽ,” ei g̃a. A'ea rehe jate g̃a e'i hete pe me pejikytiuka javo. 13 “Pejikytiuka ti hendukatupava Moisésva'ea remimbo'eagwera,” e'i tehe g̃a pe me. G̃a vehevi ki a'e te nohendukatupavi Moisésva'ea remimbo'eagwera no. G̃a opota tehe pekytiukara. Pe kytiukarame po ti g̃a nhimboheteuhui a'ea rehe nehẽ ore tuhẽ g̃a kytiuka javo nehẽ.

14 Ji ki a'e te nanhimbohetei. Jesus Cristo'ga jate ji ambohete nhandepojykaharete'ga. A'ereki ga omano yva rehe nhande repyga. A'ero jijikoga g̃waramo Cristo'ga rehe kiro ji ndakoa'javi yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita rehe. Na jitehe – kiroki g̃a oko yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita rehe – g̃a ndokoa'javi jireaporog̃ita rehe no. 15 Tupana'ga nde'i reki pyry nhande kytirame. Ga nde'i pyry nhande kytie'ymame. Nhande reaporog̃itapyahurame, a'ea pe Tupana'ga e'i pyry.

16 Kiroki g̃a g̃wendu katu a'ea nhiremimbo'ea rehe okovo – Tupana'ga ti tonog̃atu g̃apy'a. Toporogwety ti ga g̃a no. Ojiheve'g̃a nhaporemo ti ga toporogwety.

17 Kiro ji ei a'ero: Tanhimomynha'javyme ti g̃a onhi'ĩteheavo. A'ereki Jesus'ga ko jipojykaharete'ga. Jukwaha reki a'ea. A'ereki jukwaha ika'ẽagwera jira'oa rehe. A'ereki ji Jesus'ga mombe'umbe'urame ojipe'g̃a jigwarai ji rehe ji nupanupamo.

18 Nhiirũ, Jesus Cristo'ga tomombyry pe me nhandepojykaharete'ga. Na tuhẽ. Amém.

Efésios

1

2

3

4

5

6

PAULOVA'EA OMOMBE'U ÉFESOPEVA'EA PE

Carta de Paulo aos Efésios

1

1 Jihi ko Pauloramo Jesus Cristo'ga moirũharamo jiporavykyavo Tupana'ga pe Cristo'ga mombe'gwovo. A'ereki nahã Tupana'ga opota.

Kiro ji ikwatijarukari imondouka pe me. Pe ko Tupana'ga remimo'ẽharamo. Ndapepohiri pe Cristo Jesus'ga hugwi pejikovo gareheva'ero jipi. Kiro ji ikwatijarukari imondouka pe me – perope cidade de Éfeso pe.

2 Kiro ji ei: Nhanderuvete'ga Tupana'ga ti tomombyry pe me Jesus Cristo'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi. Tonog̃atu ti g̃a pepy'a, a'e ji.

Tupana'ga pyry hete nhande ve

3 Timbohete ti Tupana'ga! Ga ko nhandepojykaharete'ga ruva'ga Jesus Cristo'ga ruva'ga. Ga ko Jesus Cristo'ga ruvihavuhuhete'ga no.

Ymyahũ yvaga hugwi Tupana'ga omondo gwa'uvapyryva nhande pyri imombyryva nhande ve. Nhande jikoty'aro g̃waramo Cristo'ga pavẽi a'ea imombyryparavuhupavi nhande ve.

4 A'ereki ymyahũ yvya apoa renonde yvaga apoa renonde Tupana'ga e'i: “Tamombyry ti ji g̃a pe nehẽ,” ei ga. A'ea rupi ga nhande mbojikoty'aruka Cristo'ga pavẽi. Nahã ga nhande mo'emo'ẽi ojive.

“Toko pyry ti g̃a okote'varuhue'yma tuhẽ jirovai pyteri pe ji arõheteavo nehẽ,” ei Tupana'ga nhande mo'emo'eamo.

5 A'ereki ymyahũ ga e'i ojapyakavo nhande rehe: “Amboja'oja'o ti ji g̃a jijive toko ti g̃a jira'yramo upa ji pyri nehẽ Jesus Cristo'ga manoro g̃waramo g̃a ndepyga nehẽ,” ei ga.

“Nanongara ji apota,” ei ga.

6 Nahã ymyahũ ga pyryvamo nhande ve nhande mo'emo'eamo nhande mongovo gwa'yramo tanhimboheteuka ti g̃a pe jipyryva katukaturo g̃waramo g̃a pe javo.

Tupana'ga pyryhetero nhande ve nhande jikoty'aro g̃waramo Cristo'ga pavẽi Tupana'ga remia'nguhete'ga pavẽi.

7 Gwekoa reka'vogukaro g̃waramo omanomo Cristo'ga nhande mbopiro'yi nhanderekote'varuhua hugwi. Nurã Tupana'ga ndokwahava'javi nhanderekote'varuhua imomboa.

Nahã Tupana'ga pyrykatukaturo.

8 Nahã ga pyryhetero nhande ve ikwahapava onhimombaragwahava.

9 G̃wemimbotarimova'ea g̃wembiepiukaripyre'yma ga ikwahavukari reki nhande ve.

A'ereki ga okwahavuka pota hete nhande ve. E'i ga: “Nahanahã ti nehẽ ji Cristo'ga mondoro g̃waramo g̃a pyri nehẽ,” ei ga.

10 “Aerẽ mbapava koty ti pyry ji ve ji g̃a mongopavi Cristo'ga nhi'ig̃a rupi yvagipeve'g̃a yvyakotyve'g̃a ndeheve nehẽ. Nahã ti ga g̃apojykaharete'ga nehẽ, ei ga.

Cristo'ga nhi'ig̃a rupi ti ji imongopavi yvagipeva'ea yvyakotyva'ea reheve nehẽ. Nahã ti ga a'ea pojykaharete'ga nehẽ no.

Nahã ti Cristo'ga rekoi tuhẽ huvihavuhuhetero mbatera nhaporemo ipojykaharetero g̃a nhaporemo g̃apojykaharetero nehẽ no,” ei Tupana'ga.

11 Ore jikoty'aro g̃waramo Cristo'ga pavẽi Tupana'ga pyryhetero ore ve. Aerẽ ti ga ore mongoi ojipyri ore mombytavo avuirama nehẽ no.

A'ereki ymyahũ Tupana'ga omongo pa g̃wemimbotarimova'ea rehe. A'ea rupi ga ojapyaka ore rehe no. Heaporog̃ita ga ore mo'emo'eamo ojive javo hako. E'i ga:

12 “Tanhimboheteuka ti g̃a pe jikatukaturo g̃waramo – kiroki g̃a ojikogypy Cristo'ga rehe,” ei ga hako. Na tuhẽ. A'ereki Tupana'ga ojapyaka ypy gweaporog̃itaro.

Aerẽ te ga imongopavi g̃wemimbotarimova'ea rehe. Orojikogypy ore Cristo'ga rehe.

13 Ymya'ĩ pejiko pe Cristo'ga rehe no henduvame Cristo'ga mombe'ua a'itituhẽva'ea.

G̃a e'i pe me: “Pejiko ti Cristo'ga rehe imomboruka ga pe pejekote'varuhua,” ei g̃a pe me.

Cristo'ga pavẽi pe jikoty'aro g̃waramo Tupana'ga imondoi gwa'uvapyryva imombytavo pe pyri no pejikogame Cristo'ga rehe.

A'ereki ymyahũ Tupana'ga e'i: “Amondo ti ji jira'uvapyryva g̃a pyri g̃a pojykauka jijive nehẽ – kiroki g̃a ojiko Cristo'ga rehe. Jukwaha a a'ero nhirembipojyka nehẽ.” A'ea Tupana'ga ei gwa'uvapyryva mondovo pe pyri.

14 Pyryva'ea gwa'uvapyryva ga imondoi nhande ve kiro. Nurã nhande ei ikwahava javo: Tupana'ga ti imombyryhetei nhande ve nhande pokoguka nhande mbopiro'yuka nhanderekote'varuhua hugwi nehẽ.

Ojipyri ti ga nhande rerohoukari nhande mombytavo avuirama nehẽ toko ti g̃a jireheva'ero javo, xa'e nhande ikwahava.

Pyry hete ga nhande ve gwa'uvapyryva mondovo nhande pyri tanhimboheteuka ti g̃a pe jikatukaturo g̃waramo javo.

Paulova'ea onhi'ĩ Tupana'ga pe Éfesopeva'ea repyga

15-16 Nurã jihi no, nhinhi'ig̃ame Tupana'ga pe ji nanhi'imbigi ga pe pe ndepyga.

—Ndepyry hete nde, a'e ji Tupana'ga pe. A'ereki nde erembojiko Éfesopeve'g̃a Jesus'ga rehe g̃a pokoga. Emombyry ti g̃a pe, a'e ji ga pe jipi.

A'ereki ojipe'g̃a pe mombe'u ji ve. “Éfesopeve'g̃a ojiko hete Jesus'ga rehe nhandepojykaharete'ga rehe ikwehe,” ei g̃a ji ve. “Oarõ hete g̃a Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a nhaporemo,” ei g̃a pe mombe'gwovo.

17 Tupana'ga ko nhandepojykaharete'ga ruvihavuhuhete'ga Jesus Cristo'ga ruvihavuhuhete'ga. Gaha timbohete! A'ereki ga pyry katu katu nhanderuvete'ga. Ga pe ji ei pe ndepyga jipi:

—Ekwahaheteuka ti Éfesopeve'g̃a pe nahanahã ji rekoi javo. Ndera'uva ti tombo'e g̃a nde rehe nde monhimombaragwahavuka g̃a pe. Ndera'uva ti tanderepiuka g̃a pe g̃a mboheaporog̃itakatuavo nahanahã Tupana'ga rekoi javo, a'e ji Tupana'ga pe pe ndepyga.

18 Ga pe ji ei:

—A'ero ti gweaporog̃itakatuheterame Éfesopeve'g̃a ikwahavi oyvyteri pe nehẽ. Nurã ti g̃a ei nehẽ: “Pyry hete ti nhande ve nehẽ. A'ereki Tupana'ga e'i opyryvamo nhande ve: ‘Tuhu ti g̃a upa avuirama ji pyri nehẽ,’ ei Tupana'ga nhande ve.”

—Nahã ti g̃a ei ojikoheteavo nde rehe gworygworyvamo nehẽ, a'e ji Tupana'ga pe pe ndepyga.

Ga pe ji ei:

—Gweaporog̃itakatuheterame ti Éfesopeve'g̃a ikwahavi neremimbokatukatua ojive, a'e ji. Nurã ti g̃a ei nehẽ: “Yvagi pe ti ikatu katu nhande ve nhaporemo nehẽ Jesus'gareheva'ero nhande rekoro g̃waramo. Tupana'ga ti nhande mongoi ojipyri jara'g̃a ndeheve nehẽ no g̃wemimo'ẽhara'g̃a. Ga pyri ti nhande rukatui g̃a pavẽi avuirama nehẽ,” e'i ti g̃a ikwahava nehẽ, a'e ji Tupana'ga pe pe ndepyga. Nahã ti ejikwahavuka Éfesopeve'g̃a pe, a'e ji Tupana'ga pe pe ndepyga.

19 Ga pe ji ei:

—Gweaporog̃itakatuheterame ti Éfesopeve'g̃a ikwahavi ndepopoakahetehetea nehẽ. A'ea nde hepiukari ji ve g̃a pe nhaporemo no – kiroki g̃a ojiko nde rehe. Nurã ore ei: Ndepopoakaheteavo g̃waramo ti nde ore pokogi nehẽ no. A'ea ore ei, a'e ji Tupana'ga pe pe ndepyga.

20 A'ereki Tupana'ga opopoakara pyvõ Cristo'ga mbogwerava'ja omanove'g̃a hugwi. Opopoakara pyvõ jitehe ga Cristo'ga reroho ojipyri ga mboapyga ojohukoty rũi ga mongovo toko ti ga huvihavuhuhetero yvagi pe okovo nhimoirũharamo javo. Nahã opopoakahetea pyvõ Tupana'ga imombyryvi Cristo'ga pe. Na jitehe ti Tupana'ga imombyryvi nhande ve opopoakahetea pyvõ nehẽ no.

21 Yvaga pype hete Tupana'ga omongo Cristo'ga ojohukoty rũi. Koji'i hete tuhẽ Cristo'ga popoakaramo ojipe'g̃a hohe pa a'ero. Ipopoaka hete ranuhũ ga a'ero ipopoakaheteve'g̃a hohe pa ipopoakaheteve'g̃andeheve'g̃a hohe pa no g̃anduvihava'g̃a hohe pa no g̃anduviha'vi'g̃a hohe pa no. G̃a nhaporemo omondomondouka ojipe'g̃a g̃wemimbotarimova'ea rehe ag̃wamo. Aerẽ ti g̃a g̃a mondomondouka nehẽ no. G̃a hohe pa Cristo'ga ipopoaka ojipe'g̃a hohe pa nhaporemo no.

22 Tupana'ga g̃a mongopavukari yvagipeve'g̃a nhaporemo yvyakotyve'g̃a nhaporemo Cristo'ga nhi'ig̃a rupi ga ko g̃apojykaharetero javo. Tupana'ga imongopavukari yvagipeva'ea nhaporemo yvyakotyva'ea nhaporemo Cristo'ga nhi'ig̃a rupi ga ko a'ea pojykaharetero javo. Cristo'ga rekorame ipojykaharetero g̃apojykaharetero Tupana'ga ga mongoi g̃apojykaharetero – kiroki g̃a ojiko ga rehe onhimono'ono'og̃a jipi tihendu Tupana'ga nhi'ig̃a javo. Nahã Tupana'ga ga mongoi g̃a'akag̃amo tomongo ti ga g̃a g̃wemimbotarimova'ea rehe javo.

23 G̃a pe ji ei: Cristo'ga ra'oa. A'ereki gaha g̃a poko g̃a monhimomiranambava g̃a mbopopoaka imombyrypava g̃a pe okovo g̃a pyri. Nahã ga g̃a pojykapavi ohygahipava g̃a ndehe jipi. Yvagipeva'ea yvyakotyva'ea ga ipojykapavi ohygahipava hehe jipi no. Yvagipeve'g̃a yvyakotyve'g̃a ga g̃a pojykapavi ohygahipava g̃a ndehe jipi no.

2

Tupana'ga ombopyahu nhandereaporog̃ita

1 Pehe, ymya'ĩ pendeaporog̃ita Tupana'ga nombopyahui ve. A'ero Tupana'ga pe pe ndekoi omanove'g̃a ja. A'ereki ga e'i: “Ji ve ko g̃a ambotehea imombigukare'yma g̃waramo gweaporog̃itatiruahũa. Ji ndajikoty'ari g̃a pavẽi a'ero. A'ereki g̃a oko nhiremimbotarimova'ea rehe rũi okote'varuhuavo,” ei Tupana'ga pe mombe'gwovo.

2 G̃a oko te'varuhu jipi avove'g̃a nhaporemo yvya koty. Ymya'ĩ nane'ymi pe ndekote'varuhui g̃a pavẽi pejikovo g̃anduvihavuhu'ga nhi'ig̃a rupi Satanás'ga nhi'ig̃a rupi – kiroki ga u yvatea gwyri okovo yvatea gwyripeve'g̃a nduvihavuhuro no. Ga ko oko ite'varuhuve'ga ndaha'oive'ga. Ndapekoa'javi ganhi'ig̃a rupi ag̃wamo. Jara'g̃a reki oko ga rupi ag̃wamo Tupana'ga nhi'ig̃a rendukatue'yma.

3 Ymya'ĩ nhande nhaporemo xako g̃a ja nhandekote'vapotaruhuavo nhandekovo nhaneremimbotarimova'ea rehe. Ymya'ĩ tiruahũ nhandereaporog̃ita. Nhande japyakate'varuhui. Nane'ymi nhande rekote'varuhui. Nurã Tupana'ga nhimonha'ngai nhande rehe kako. Na jitehe jara'g̃a ndehe ga nhimonha'ngai no.

4 Tupana'ga nhande arõ hete ranuhũ reki. Nurã ga nhande porogwetyhetei. 5 Emo nhandereaporog̃ita tiruahũ reki. A'ea rupi ga pe nhande rekoi omanove'g̃a ja. Nhandereaporog̃ita tiruahũrame ga nhandereaporog̃ita mbopyahui reki nhande arõheteavo g̃waramo. Ymyahũ Tupana'ga ombogwera Cristo'ga gamanoa hugwi ga mbopyahuavo. Na jitehe Tupana'ga nhandereaporog̃ita mbopyahui. Opyryhetero g̃waramo Tupana'ga imombopaheteukari pendekote'varuhua pejikogame ga rehe.

6 Ymyahũ Tupana'ga Cristo Jesus'ga mbogweravi gamanoa hugwi ga mbopyahuavo. Cristo Jesus'ga pavẽi nhande jikoty'aro g̃waramo ga nhandereaporog̃ita mbopyahui. A'ero ga nhandereaporog̃ita mbuhuri yvagi pe ojipyri no. Ga nhandereaporog̃ita mbopyahui toko ti g̃a huvihavamo Jesus'ga pavẽi yvagi pe javo. Ag̃wamo Cristo Jesus'ga apygi Tupana'ga pyri yvagi pe okovo huvihavamo. A'ereki ymyahũ Tupana'ga Cristo Jesus'ga mbuhu ojipyri imombyrymbyryva ga pe. Cristo Jesus'ga pavẽi nhande jikoty'aro g̃waramo Tupana'ga na jitehe imombyryvi nhande ve no ga moirũuka. 7 Nahã ti Tupana'ga hepiukari opyrykatukatua nhande ve avuirama nehẽ Cristo Jesus'ga manoro g̃waramo nhande repyga.

8 A'ereki opyryhetero g̃waramo Tupana'ga pendekote'varuhua mombo pa hete pe jikoheterame Cristo Jesus'ga rehe. Pe rũi pemombo pejikote'varuhua pejihugwi. Tupana'ga reki omombo imombyrypota pe me ipotaro g̃waramo. Nurã ji ei: Omombyry tehe ga pe me. 9 Aherekokatua kwepyga g̃waramo rũi Tupana'ga imombyryvi ahe ve. A'ereki ga e'i: “Te'iyme ti g̃a: ‘Ji pyryro g̃waramo Tupana'ga imombyryvi ji ve.’ A'ea ti g̃a te'iyme. Tonhimboheteyme ti g̃a a'ero,” ei Tupana'ga. 10 A'ereki Tupana'ga nhande mombyry. Cristo Jesus'ga pavẽi nhande jikoty'aro g̃waramo Tupana'ga nhandereaporog̃ita mbopyahui toko katu ti g̃a a'ero ojipe'g̃a pokoga javo. A'ereki ymyahũ nhandereaporog̃ita mbopyahua renonde Tupana'ga e'i: “Nahanahã ti g̃a toko katu jipi ojipe'g̃a pokoga nehẽ,” ei ga.

Ojo'ja hete nhandereaporog̃ita

11 Pekwahava'ja ti a'ero. Ymya'ĩ jukwaha hete pe ndekoi judeus'g̃arũiva'ero Tupana'gareheve'g̃arũiva'ero. Judeusramo ore orokytiuka orerakwanhapira ore ko Tupana'gareheva'ero javo. A'ea rupi oro'e te'varuhu ore pe me a'ero ojikytiukare'ỹve'g̃a.

12 Pekwahava'ja ti. Ymya'ĩ pe ndapekoi Cristo'gareheva'ero pejikovo oreirũ'g̃arũiva'ero. Peko pe orere'yja'g̃a rũi israelitas'g̃a nde'yja'g̃arũiva'ea judeus'g̃a nde'yja'g̃arũiva'ea. A'ereki pe ko ambotehea Tupana'ga pe. A'ero Tupana'ga nde'i pe me: “Tamombyry ti ji pe me.” A'ea rũi Tupana'ga ei pe me. Nurã pe ndape'ei: “Aerẽ ti nhande hoi yvagi pe Tupana'ga pyri nhandejupa avuirama nehẽ.” A'ea rũi pe ei. Ndapekoi pe Tupana'gareheva'ero. Nahã pe ndekoi pejikovo okote'varuhuve'g̃a pyteri pe. 13 Na tuhẽ. Ymya'ĩ irupeve'g̃a ja pe ndekoi Tupana'ga hugwi pejikovo g̃waramo judeus'g̃arũiva'ero. A'ereki ymya'ĩ pe ndapejikoty'ari ga pavẽi.

Ag̃wamo reki pe ndekoi ira'agweve'g̃a ja Tupana'ga hugwi pejikoty'aro g̃waramo Cristo Jesus'ga pavẽi. Tupana'ga pavẽi pe jikoty'ari kiro. A'ereki Cristo'ga gwekoa reka'voguka omanomo pe ndepyga. 14 A'ereki Jesus'ga nhandepy'a nog̃atu nhande jikoty'aro g̃waramo onhipavẽi.

Ymya judeusramo ore nopoarõhetei. Pe na jitehe judeus'g̃arũiva'ero pe norearõhetei no. Nhanenhoarõe'yma ko hovapiahava ja nhandepyteri pe. Aerẽ Cristo'ga nhande monhoarõuka nhande mbohoryva'javi Tupana'ga rehe. Nahã ga nhande mbojogwerekokatuavo. Ag̃wamo judeusramo ore roryvamo pe ndehe. Na jitehe judeus'g̃arũiva'ero pe ndoryvamo ore rehe. A'ero hovapiahava'java'ea ndogwerekoa'javi nhandepyteri pe. A'ereki nhanenhoarõe'yma opi nhande hugwi. 15 A'ereki Cristo'ga omombi nhandejogwerekote'varuhua omanomo g̃waramo nhande repyga. A'ea rupi ga e'i: “Ndatekwava'javi kiro Moisésva'ea rembikwatijaragwera rehe,” ei ga.

Aherembikwatijara e'i judeus'g̃a pe jate. Jesus'ga manoa renonde oronhimboheteavo judeusramo ore ei pe me judeus'g̃arũiva'ea pe: Ore ve jate Tupana'ga onhi'ĩ. Pe me rũi ga onhi'ĩ. Nahã ore ei ore ko pe hohe javo. A'ea rupi Moisésva'ea rembikwatijara ko nhanemonhoarõe'ymukava'ea a'ero.

Aherembikwatijara rehe ndatekwava'javi ag̃wamo. Judeusva'ero ore jikogame Cristo'ga rehe ga orereaporog̃ita mbopyahui. Na jitehe Cristo'ga pendeaporog̃ita mbopyahui no pe jikogame ga rehe judeus'g̃arũiva'ero. Nhandereaporog̃ita mbopyahurame ga nhandereaporog̃ita mbojo'javi a'ero. Nahã ga nhandepy'a nog̃atui nhande monhoarõheteuka. 16 Nahã yva rehe omanoro g̃waramo Cristo'ga nhandereaporog̃ita rerojijyi nhandereaporog̃ita mbopyahuavo. Omano ga yva rehe imombiga nhandejogwerekote'varuhua nhande mongovo oja'oro. “Nahã ti ji imombigi g̃andekote'varuhua Tupana'ga pe nehẽ no,” ei ga.

17 Cristo'ga uhu yvya koty pyryva'ea mombe'gwovo. “Tanog̃atu ti judeus'g̃arũive'g̃a py'a – kiroki g̃a oko irupeve'g̃a ja Tupana'ga hugwi ga kwahave'yma g̃waramo,” ei ga. “Tanog̃atu ti judeus'g̃a py'a no – kiroki g̃a oko ira'agweve'g̃a ja Tupana'ga hugwi ga kwahava g̃waramo,” ei Cristo'ga pyryva'ea mombe'gwovo pe me ore ve no.

Pe me ga ei, a'e ji. A'ereki pe peko judeus'g̃arũiva'ero. Ore ve ga ei, a'e ji. A'ereki ore oroko judeusva'ero. 18 Nhande ve nhaporemo ga ei, a'e ji. A'ereki Cristo'ga manoro g̃waramo nhande repyga Tupana'ga ra'uva tuhẽ nhande pojyka nhande nhaporemo. Gara'uva nhande pokoga g̃waramo nhande nhi'ig̃i Tupana'ga pe nhanderuvete'ga pe.

19 A'ero judeus'g̃arũiva'ero pe ndapekoa'javi ambotehero Tupana'ga pe kiro. Ga nde'ia'javi pe me: “Jigwyripeva'ea rũi pe ndekoi.” A'ea rũi ga ei pe me ag̃wamo. A'ereki ag̃wamo pe peko oreirũramo pejikovo Tupana'ga remimo'ẽharamo ore javijitehe. Tupana'ga oko oreruvihavuhuhetero penduvihavuhuhetero no. Peko pe Tupana'ga re'yjamo.

20 Jesus Cristo'ga moirũhara'g̃a ojikogypy Jesus Cristo'ga rehe Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a pavẽi. Aerẽ pe jikogi Jesus Cristo'ga rehe no. G̃a pe ji ei onga pyhykava. A'ereki g̃a ojikogypy Cristo'ga rehe pejikoga renonde. Jesus Cristo'ga pe tuhẽ ji ei onga pyhykava ruvihava. A'ereki ga rehe nhande xajiko g̃a pavẽi. 21 Ga pavẽi nhandejikoty'aro g̃waramo nhande nhaporemo xajogwereko katu katu nhandepyrypyryvamo tu katu ti Tupana'ga nhandepyteri pe jipi javo. Nahã ko nhande Tupana'ga rongapyryva ja gambohetehava ja nhandejikoty'aro g̃waramo Jesus Cristo'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi. 22 Na jitehe ga pavẽi pe jikoty'aro g̃waramo pehe Tupana'ga ra'uva pe mbojogwereko katu katu pe mombyrymbyryva pe pyri ti Tupana'ga ruvi jipi javo.

3

Paulova'ea omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a judeus'g̃arũiva'ea pe

1 Jihi ko ako cadeia pype kiro. A'ereki ji aporavyky Jesus Cristo'ga pe ga mombe'gwovo pe me judeus'g̃arũiva'ea pe Cristo'ga omano pe ndepyga javo. Nurã ojipe'g̃a ji mongi cadeia pype tomombe'ua'javyme ti ga Cristo'ga judeus'g̃arũive'g̃a pe javo.

2 Pekwaha po pe Tupana'ga eagwera ji ve. Ymya Tupana'ga ei ji ve: “Eho eporavykyavo pyryva'ea mombe'gwovo Cristo'ga mombe'gwovo judeus'g̃arũive'g̃a pe. Tokwaha ti g̃a jipyryva ojive,” ei Tupana'ga ji ve. 3 A'ero ga hepiukari ji ve ikwahavuka ji ve g̃wembiepiukaripyre'yma. Tupana'ga rembiepiukara mombe'gwovo ji akwatija'ri pe me oji'i. 4 Imonhi'ig̃ame nhirembikwatijara po ti jukwaha pe me nhirembikwahava nehẽ. A'ereki Tupana'ga okwahavuka ji ve g̃wembiepiukaripyre'yma Cristo'ga mombe'gwovo.

5 Ymyahũ Tupana'ga ndokwahakatuukari ahe ve g̃wembiepiukaripyre'yma. Ag̃wamo reki ga ikwahaheteukari pyryve'g̃a pe – kiroki g̃a oporavyky katu ga pe ganhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a Cristo'ga moirũhara'g̃a pavẽi. Tupana'ga gwa'uva mondoi g̃a pyri tohepiuka ti jira'uva g̃a pe nhirembiepiukaripyre'yma javo.

6 A'ero Tupana'ga ra'uva i'ei: “Judeus'g̃arũive'g̃a ti tuhu yvagi pe upa Tupana'ga pyri avuirama nehẽ judeus'g̃a pavẽi nehẽ,” e'i Tupana'ga ra'uva. “G̃a nhaporemo oko gareheve'g̃a Cristo Jesus'ga ra'oa. A'ero nahanahã ga imombyryvi g̃a pe judeus'g̃arũive'g̃a pe judeus'g̃a pe no Cristo Jesus'ga manoro g̃waramo g̃a ndepyga. A'ereki pyryva'ea mombe'ua renduva g̃a jikogi ga rehe. A'ero ga imombori g̃andekote'varuhua g̃a hugwi g̃a pojykavo.” Nahã Tupana'ga ra'uva i'ei ikwahavuka Tupana'ga rembiepiukaripyre'yma pyryva'ea kwahavuka ganhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a pe Cristo'ga moirũhara'g̃a pe no.

7 Pyryva'ea pe Cristo'ga mombe'ua pe Tupana'ga ei ji ve: “Paulo, emombe'u ti Cristo'ga judeus'g̃arũive'g̃a pe. Nahã ti eporavyky ji ve,” ei ga. A'ero ga ji mbopopoakari opopoakara pyvõ toporavyky katu ti ga ji ve javo. Opyryhetero g̃waramo ji ve ga ji mongoi toko ti ga Cristo'ga mombe'uharamo javo.

8 Jihi reki Jesus'gareheve'g̃a gwyre'i'i pa garemimo'ẽhara'g̃a gwyre'i'i pa ji rekotehei! Ji ve reki Tupana'ga pyryhetero emombe'u ti Cristo'ga pyrykatukatua judeus'g̃arũive'g̃a pe javo. Manameuhũ ti nhande ikwahapavi Cristo'ga pyrykatukatua! Ndikwahapavi po ti nehẽ! 9 Jypya Tupana'ga oapo pa hako. A'ea rupi ga ndohepiukari g̃wemimbotarimova'ea. A'ereki ga nomombe'ukatui Jesus Cristo'ga hako. Ag̃wamo ji ve Tupana'ga ei opyryhetero: “Ekwahavuka ti g̃a pe nhaporemo nhiremimbotarimova'ea nhirembiepiukaripyre'yma,” ei ga.

10 Takwahavuka ti ji Cristo'gareheve'g̃a pe a'ero. Tohepiuka ti g̃a ag̃wamo Tupana'ga rembikwahaparava ipopoakaheteve'g̃a pe ipopoakaheteve'g̃andeheve'g̃a pe no – kiroki ipopoakaheteve'g̃a omondomondouka ojipe'g̃a g̃wemimbotarimova'ea rehe yvagi pe ipopoakaheteve'g̃andeheve'g̃a pavẽi. 11 A'ereki ymyahũ Tupana'ga heaporog̃ita ypy hako. A'ero ga ei: “Omanomo g̃waramo ti Cristo Jesus'ga g̃apojykaharetero ojiheve'g̃a mbojikogukari ojihe g̃a nderua ji pyri nehẽ,” ei Tupana'ga ojapyakaypyavo gweaporog̃itaro.

12 Nurã nhandejikoty'aro g̃waramo Cristo Jesus'ga pavẽi nhande ndipojihuvi. A'ereki nhande xa'e: Tupana'ga ko nhande rendu pota nhande arõheteavo. Nhande nhi'ig̃i Tupana'ga pe a'ero nhandejikoga g̃waramo Cristo'ga rehe.

13 Nurã ji ei pe me: Tapene'ouhũi pejikyhyjie'yma hahyrame ji ve ji pe ndepyga g̃waramo. A'ereki g̃a ji mongi cadeia pype ji Cristo'ga mombe'urame pe me judeus'g̃arũiva'ea pe. Hahyrame ji ve ojipe'g̃a e'i: “Paulo'ga Éfesopeve'g̃a arõhetei,” ei g̃a pe mboheteavo. Pejoryjory ti a'ero!

Cristo'ga nhande arõ hete

14 Jijapyakarame Tupana'ga pyryva rehe ji renypy'andurugi Jesus Cristo'ga ruva'ga rovai pyteri pe nhandepojykaharete'ga ruva'ga rovai pyteri pe nhinhi'ig̃a ga pe pe ndepyga a'ero. 15 Ga pe gareheve'g̃a nhaporemo ei apina'ga. Nahã g̃a ei – kiroki g̃a yvagi pe, kiroki g̃a yvya koty no. A'ereki Tupana'ga oko g̃anduvete'ga. 16 Ji nhi'ig̃i Tupana'ga pe pe ndepyga. A'ero ji ei ga pe:

—Ndera'uva tombopopoaka Éfesopeve'g̃a ndeaporog̃ita g̃a mbokatuavo toko katu ti g̃a javo. Nahã ti nde g̃a pokoheteuka nehẽ. A'ereki nde ndepopoaka hete epyryhetero ekatukaturo. 17 G̃andeaporog̃ita popoakarame ti Cristo'ga g̃a pojykai jipi a'ero. A'ereki g̃a ojiko ga rehe, a'e ji Tupana'ga pe.

—A'ero nane'ymi ti g̃a vy'ari jipi nde rehe nehẽ Cristo'ga rehe no ojogwehe nehẽ no. Oko katu ti g̃a nde arõheteavo Cristo'ga arõheteavo no onhoarõheteavo nehẽ no. Noarõhetepigi ti g̃a nehẽ, a'e ji Tupana'ga pe pe ndepyga. 18 Onhoarõheterame ti g̃a ikwahavi Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a pavẽi nhaporemo nehẽ Cristo'ga nhande arõ hete javo. “Nane'ymi ga nhande arõ hete,” e'i ti g̃a ojohupe nehẽ. “Nhande nhaporemo ga nhande arõ katu katu!” Nahã ti g̃a ei onhimomby'avo ikwahava oyvyteri pe nehẽ, a'e ji Tupana'ga pe pe ndepyga. Onhoarõheterame ti g̃a ikwahakwahavi.

19 —G̃a ti e'i jitehe a'ero nehẽ: “Ndikwahapavi reki nhande nahanahã Cristo'ga nhande arõ hete javo. A'ereki tegwete ahereaporog̃itapava hehe Cristo'ga ahe arõheteranuhũro g̃waramo,” e'i ti g̃a nehẽ, a'e ji Tupana'ga pe pe ndepyga. Cristo'ga remiarõhetea kwahaheterame tuhẽ ti nde javijitehe g̃a ndekoi. Ndepyryva ti g̃a herekopavi nehẽ, a'e ji Tupana'ga pe. A'ea pa ji apota g̃a pe, a'e ji Tupana'ga pe pe ndepyga.

20 Po nhande nhi'ig̃i Tupana'ga pe nahanahã ti emombyry ore ve javo, koji'i hete tuhẽ po ti ga imombyryhetei nhande ve nehẽ. Po nhande japyakai nahanahã ti Tupana'ga imombyryvi nhande ve javo, koji'i hete tuhẽ po ti ga imombyryhetei opyryhetero nhande ve nehẽ. Nahã ga pyryhetero nhande ve opopoakara pyvõ. Opopoakara pyvõ ga nhande pojyka nhandereaporog̃ita mbopopoaka. 21 Kiro ji ei ga pe a'ero:

—Tanemboukwaha ti Cristo Jesus'gareheve'g̃a. Tanemboukwaha ti g̃a nde kwahavuka ndepyryva kwahavuka no ndepopoakara kwahavuka no. Cristo Jesus'ga rembipojykaro g̃waramo ti g̃a tanemboukwaha avuirama nehẽ. Na tuhẽ! Amém! a'e ji Tupana'ga pe.

4

Cristo'gareheva'ero ti pejogwereko katu

1 Nurã ji ei pe me jitekovo cadeia pype nhandepojykaharete'ga mombe'gwovo g̃waramo. A'e ji pe me: Tupana'ga pe mo'emo'ẽ toko ti g̃a Cristo'gareheva'ero okokatuavo javo. Nurã ti nane'ymi peko katu pejikovo garemimbotarimova'ea rehe, a'e hete ji pe me. 2 Tapenhimbohetei'i'i ti. Penhimog̃atyromba ti. Penhimomirana ti penhimonha'ngae'yma pejogwerekokatuavo penhoarõheteavo. 3 Tupana'ga ra'uva pe pojykai pendeaporog̃ita mbojo'java pe monhoarõheteavo. Nane'ymi ti pejirokwa pejogwerekokatuavo a'ero inog̃atuavo pejopy'a penhimonha'ngae'yma pejogwehe. A'ea ti pepota hete. Nahã ti pendeaporog̃ita ndojirojijyi imbojoyvyre'yma ojogwehe nehẽ. A'ea nhaporemo ji ehetei pe me.

4 Cristo'gareheva'ero nhande nhaporemo ko Cristo'ga ra'oa. Ojipejiva'ea jate reki ko gara'oa. Nhande nhaporemo Tupana'ga ra'uva nhande pojyka. Ojipejiva'ea jate reki ko gara'uva. Nhande nhaporemo ti Cristo'ga nhande reroho yvagi pe nhande mongovo Tupana'ga pyri avuirama nehẽ Tupana'ga nhande mo'emo'eamo g̃waramo ojive. A'ea rehe jate ko nhande nhaporemo xanhimbovy'a.

5 Nhande nhaporemo xako Cristo'ga remimbotarimova'ea rehe. Ojipeji jate reki ko nhandepojykaharete'ga Cristo'ga. Ga rehe jate nhande nhaporemo xajiko. Nhande nhaporemo nhande nhimobatizaukarame nhande xa'e: Jesus Cristo'ga omano nhande ve nhandereaporog̃itatiruahũa mombiga nhandereaporog̃ita mbopyahuavo no nhande jikogame ga rehe. A'ea pe jate nhande nhaporemo xa'e nhanenhimobatizauka.

6 Nhande nhaporemo xa'e Tupana'ga pe nhanderuvihavuhuhete'ga. Ga pe nhande nhaporemo xa'e nhanderuvete'ga. Ojipeji jate ko Tupana'ga. Gaha ipopoaka ojipe'g̃a hohe pa. Nane'ymi ga oko yvya koty yvaga koty no ipojykapava. Ga nhande pojyka nhande nhaporemo.

7 Nhande nanenani Cristo'ga pyryhetero imbuhua pyryva'ea nhande ve nhande mbokarakatuuka nahã ti pe ojipe'g̃a pokogi javo. G̃wemimbotarimova'ea rehe ga rekoi nahanahã ji pe mbokarakatuuka javo. 8 A'ea mombe'gwovo Tupana'ga rembikwatijarukara e'i hako:

“Ojiupirame yvate ga g̃wembipyhyhara'g̃a nderohoi ojupi ojirovia.

A'ea rupi ga imondoi pyryva'ea yvyakotyve'g̃a pe,” e'i Tupana'ga rembikwatijarukara hako.

9 “Ojiupi ga yvate,” e'i. Nurã nhande ikwahavi gajyvypyagwera yvatea hugwi. A'ereki ojiupia renonde ga ojy yvya koty ogwovo omanove'g̃a gwyri pe. 10 Kiroki ga ojy Cristo'ga – gaha ojiupi yvate a'ero ogwovo yvaga aherovai nhaporemo okovo nhandepojykaharete'ga. “Tako ti ji yvyakotyva'ea pyri nanani yvyakotyve'g̃a pyri nanani no yvagipeva'ea pyri nanani no yvagipeve'g̃a pyri nanani no,” ei Cristo'ga ojyva. A'ea ga ei ojiupia no.

11 A'ero ga imondoi pyryva'ea yvyakotyve'g̃a pe opyryhetero javo jara'g̃a pe: “Peko ti nhimoirũharamo pejigwovo ji mombe'gwovo hajiheve'g̃a pe,” ei Cristo'ga.

Jara'g̃a pe ga ei: “Peko ti Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharamo nahanahã Tupana'ga ei pe me javo g̃a pe,” ei Cristo'ga.

Jara'g̃a pe ga ei: “Peropero ti peho pyryva'ea mombe'gwovo ji mombe'gwovo g̃a pe g̃a mbojikoguka ji rehe,” ei Cristo'ga.

Jara'g̃a pe ga ei: “Pehepia katu ti g̃a pokoga – kiroki g̃a ojiko ji rehe. Pembo'e katu ti g̃a nhinhi'ig̃a rehe no,” ei Cristo'ga.

12 A'ea rupi ga ei: “A'ea ji ei pe me. A'ero ti pe nhombopopoakaakari penhomongokatukatuavo penhomboavujikwea nehẽ. A'ero ti pe poravykykwahavi Tupana'ga pe pejopokopokoga Tupana'ga remimbotarimova'ea kwahapavuka pejohupe nehẽ. A'ero ti pe pejogwereko katu pejikoheteavo Tupana'ga rehe pejikokatuavo nehẽ,” ei ga. “A'ereki jira'oa a'e ji pe me,” ei Cristo'ga.

13 A'ero tuhẽ ti ojo'ja nhande jikohetei Tupana'ga rehe nehẽ. Nhande ojo'ja Tupana'ga ra'yra'ga kwahahetei nehẽ no. A'ero ti nhande nhimbovyvyri nhandereaporog̃itapyryvamo nehẽ. A'ero ti Cristo'ga javijitehe nhande rekokatui nhandepyryvamo nehẽ.

14 Nurã ti nhande ndiakoa'javi tayri'g̃a ja nehẽ. Tayri'g̃a gwerojijyjijyi'iuhu ojeaporog̃ita jipi ojipe'g̃a eg̃a'erame g̃a pe. Na jitehe po ojipe'g̃a eg̃a'ei nhande ve no. Ojapyakavo tehe g̃a nhande mbo'ei gweaporog̃itate'varuhuavo nhande moandyandyipota o'mbero nehẽ. Nhanderekoa'jave'ymame tayri'g̃a ja ti nhande nianhimbo'eukari g̃a pe nhaporemo nehẽ. Ndirojijyjukara'jara'javi ti nhandereaporog̃ita nehẽ.

15 Xanhi'ig̃atu ti nhande a'ero a'itituhẽva'ea mombe'gwovo nhanenhoarõheteavo nehẽ. A'ero koji'i ti nhande rekoi Cristo'ga ja nhandejikoty'a ga pavẽi nhandekovo ganhi'ig̃a rupi nhaporemo nehẽ. A'ereki ga pe nhande xa'e nhaneakag̃a. 16 A'ereki ga tuhẽ ko nhandepojykaharetea. Cristo'ga ra'oa xa'e nhande nhandejive nhandejikoga Cristo'ga rehe. Gaha nhande mohig̃atui nhande mbojogwerekokatuavo nhande retakwera'ja. Okovo g̃wemimbotarimova'ea rupi ga nhande mboporavykyparavuhui nhande mbojopokoga. Nahã ti koji'i nhande nhombopopoakari nhanenhombojikoga Tupana'ga rehe nhanenhoarõheteavo nhanenhomombyrymbyryva nehẽ.

Ipyahu nhandereaporog̃ita

17 Nurã nhandepojykaharete'ga pavẽi jijikoty'aro g̃waramo ji ehetei pe me: Pepohi ti pejikoagwera hugwi. Peko ti peje'yja'g̃a ja rũi judeus'g̃arũive'g̃a ja rũi – kiroki g̃a ndojikogi Cristo'ga rehe. A'ereki g̃a heaporog̃ita tehe okovo jipi.

18 Satanás'ga ndokwahavukari g̃a pe g̃andeaporog̃ita mbopyahuukare'yma Tupana'ga pe. Ypytunahivareheve'g̃a'java'ero ko g̃a ndekoi a'ero. G̃a ndokwahavi Tupana'ga. A'ereki g̃a ndokwahapotari ga. 19 Nurã oyvyteri pe g̃a ndapyryvi. A'ereki g̃a ojipokwaha Tupana'ga kwahapotare'yma rehe. A'ero g̃a nhikwava'eg̃i okote'varuhua pe oakwahave'yma. Gwereko g̃a g̃wembireko'g̃arũive'g̃a no g̃a nderekote'varuhuavo. Nahanahã g̃a ndekote'vate'varuhupavi okote'varuhupotapota.

20 Pehe reki nanongara rehe rũi pe nhimbo'ei pejikogirẽ Cristo'ga rehe. Cristo'ga rehe pe penhimbo'e. Ga oko katu hete. 21 Pehendu pe Jesus'ga mombe'ua g̃a ga mombe'urame pe me. G̃a pe mbo'ei a'itituhẽva'ea rehe ikwahavuka pe me nahanahã Jesus'ga oko javo.

22 Gamombe'ua renduvame pe ikwahavi javo: “Xapohi ti nhandereaporog̃itaymyana hugwi. A'ereki nhandereaporog̃itatiruahũrame nhande xako te'vate'varuhu nhanenhimoandyandyita nhanerembipotate'varuhuro g̃waramo,” pe'e pe ikwahava. 23 “Timbopyahuukara'jara'ja ti nhandereaporog̃ita. A'ero pyryva'ea rehe ti nhande japyakai nehẽ,” pe'e pe ikwahava. 24 “Xanhimboheaporog̃itapyahuukari ti Tupana'ga pe hendukatuavo ganhi'ig̃a. Nhandereaporog̃ita mbopyahurame ti Tupana'ga nhande mongo katu nhande mombyryva nhande mongovo oji'ja nehẽ,” pe'e pe. “Ga nhande mombyryvame ti nhande rekoi a'itituhẽva'ea rehe nehẽ.” A'ea pe'e pe ikwahava pejikoga ga rehe gamombe'ua renduvame.

25 Nurã ti tape'mbea'javi. Pe napenani ti penhi'ig̃atu pejikotyve'g̃a pe a'itituhẽva'ea mombe'gwovo. A'ereki nhande ko nhandejogwe'yjava'ea Cristo'ga pavẽi nhandejikoty'aro g̃waramo. 26 Penhimonha'ngarame ti tapekote'varuhui. Ypytuna renonde ti penhimonha'ngapi. 27 Penhimonha'ngapige'ymame kotihĩ ti Diabo'ga pe mongo te'varuhu nehẽ. A'ereki ga ko ite'varuhuve'ga Satanás'ga. Tapenhimongote'varuhuukari ti ga pe a'ero ga pokoge'yma.

28 Iporomive'g̃a ti tomima'javyme kiro. Toporavyky katu ti g̃a jipi ipyhykatuavo ojive. A'ero ti g̃a herekoi timondo ti mo imbatere'ỹve'g̃a pe javo.

29 Tapenhi'ĩte'varuhui ti pejohupe penhombotegwetee'yma. Penhi'ig̃atu ti pejohupe penhombopopoaka pejopokoga imombyryva pejohupe.

30 Tapemongoveveuhui ti Tupana'ga ra'uvapyryva. Gara'uvapyryva uhu upa pe pyri. A'ereki Tupana'ga e'i: “Amondo ti ji jira'uvapyryva g̃a pyri nehẽ – kiroki g̃a ojiko Cristo'ga rehe. Jukwaha hete ti a'ero g̃andekoa jireheva'ero. Opyta ti jira'uva g̃a pyri Cristo'ga mbuhua nehẽ. A'ero ti jijipyri ji g̃a nderurukari Cristo'ga pe g̃a mbopiro'yavo g̃andekote'varuhua hugwi nhaporemo nehẽ,” ei Tupana'ga.

31 Pepohi ti g̃a'arõe'ymuhũa hugwi penhimboahivuhua hugwi no penhimonha'ngahetea hugwi no penhinhi'ig̃ahyahiva hugwi no penhi'ĩte'varuhua hugwi no. Tapetiruahũi ti pejohupe. A'ea hugwi ti pepohi. 32 Pejogwereko katu ti. Pejoporogwety ti. Tupana'ga pyry pe me henonha'jave'yma pendekote'varuhua Cristo'ga manoro g̃waramo pe ndepyga. Ga ja ti tapehenonha'javi ojipe'g̃a ndekote'varuhua pejive pepyryvamo g̃a pe.

5

Tupana'gareheva'ero ti peko katu

1 Tupana'ga nohenonha'javi pendekote'varuhua. Nurã ti peko Tupana'ga ja pejikovo gara'yramo garemiarõhetero. 2 Penhoarõ hete ti. A'ereki Cristo'ga nhande arõ hete omanomo nhande repyga ojijukauka g̃a pe. Nahã ga rekoi jukapyra'java'ero Tupana'ga pe. Nahã ga nhikwava'eg̃ame pyry Tupana'ga pe.

3 Taperekoi ti penhimbireko'g̃arũive'g̃a. Ojipe'g̃a no taperekote'varuhui'i'i ti g̃a Tupana'ga remimo'ẽharamo pejikovo g̃waramo. Ojipeva'ea rehe ite'varuhuva'ea rehe nhaporemo ti tapekoi. Tapepotaruhui ti ojipe'g̃a apoa. Tapekoi'i'i ti na Tupana'ga remimo'ẽharamo pejikovo g̃waramo. A'ero po ti ojipe'g̃a nde'i'i'i tuhẽ pe me nehẽ.

4 Tape'ete'varuhui ti. Tapeakwahavi ti. Tapenhi'ĩtehei ti. Tapejai ti ite'vava'ea. A'ea rehe nhaporemo ndatekwava'javi Tupana'gareheva'ero pendekoro g̃waramo. Emo pyry hete pe'erame Tupana'ga pe: “Ndepyry hete nde!” A'ea ti pe'ji.

5 A'ea ji epavi pe me. A'ereki g̃ahã ndohoi yvagi pe Tupana'ga pyri – kiroki g̃a gwereko g̃wembireko'g̃arũive'g̃a. Kiroki ndapyryvive'g̃a ojipe'g̃a ndereko te'varuhu – g̃ahã ndohoi yvagi pe no. Kiroki g̃a opotaruhu ojipe'g̃a apoa – g̃ahã ndohoi yvagi pe no. A'ereki nahã g̃a mbatera arõ Tupana'ga arõa hohe. G̃anduvihavuhuhete'ga rũi ko Cristo'ga. G̃anduvihavuhuhete'ga rũi ko Tupana'ga. Ndohoi ti g̃a yvagi pe Cristo'ga pyri Tupana'ga pyri upa nehẽ. A'ea pe pekwaha.

6 Tapenhimoandyandyjukari ti g̃a pe g̃a eteherame. A'ereki g̃a e'i okote'varuhua pe: “A'ea rupi nhande ndiakote'varuhui,” ei g̃a onhi'ĩteheavo o'mbero. Tapenhimoandyandyjukari ti g̃a pe pejikoe'yma g̃anhi'ig̃a rupi. A'ereki Tupana'ga noarõi nanongara ite'varuhua. Kiroki g̃a oko te'varuhu Tupana'ga renduve'ỹve'g̃a – g̃a ndehe ti Tupana'ga nhimonha'ngai a'ero nehẽ. 7 Nurã g̃anhi'ig̃a rupi rũi ti peko g̃a moirũe'yma. 8 A'ereki nypytunahiva'javi pe me kiro.

Ymya'ĩ pe peko ypytunahivareheve'g̃a ja – kiroki g̃a ndokwahavi hepiage'yma. G̃a javijitehe pe ndapekwahavi. Peko te'varuhu pe Tupana'ga kwahave'yma. Ag̃wamo reki nhandepojykaharete'ga Cristo'ga jikoty'aro g̃waramo pe pavẽi kojahua ja pe me. A'ereki pe Tupana'ga kwaha. Nurã ti peko katu kojahuarupive'g̃a ja ikwahapyra'g̃a ja Tupana'ga ra'yra'g̃a ja.

9 Gara pe ji ei ji erame: Kojahuarupive'g̃a ja ti peko? Kiro ji imombe'ui pe me: Pejogwereko katu pa ti. Peko katu pa. Pemombe'u pa ti a'itituhẽva'ea ojipe'g̃a moandyandyje'yma. Nanongara rehe Tupana'ga ra'uva nhande mbo'ei ikwahavuka nhande ve. 10 Penhimbo'e ti takwaha ti ji nhandepojykaharete'ga remimbotarimova'ea javo Cristo'ga remimbotarimova'ea.

11 Ypytunimo ojipe'g̃a ndekoi tianderepiagyme ti g̃a javo. A'ero g̃a ndekote'varuhui. G̃a ja rũi ti peko a'ero. Tapekote'varuhui ti. A'ereki nanongara'g̃a ndojogwerekokatui. Ndokokatui g̃a. Nomombe'ui g̃a a'itituhẽva'ea. Pe'ji ti g̃a pe a'ero: “Tapekote'varuhua'javi ti. Pepohi ti pejikote'varuhua hugwi imomboruka Cristo'ga pe pejikoga ga rehe.” A'ea ti pe'ji g̃a pe g̃andekote'varuhua mboukwahava.

12 Oko te'varuhu ranuhũ g̃a onhimima tianderepiagyme ti g̃a nhande rekorame a'ea rehe javo. Nimombe'upotari nhande g̃andekote'varuhua. A'ereki a'ea rehe nhande niandepoyjayjari. 13 Emo ti tiandepoyja hete imombe'gwovo g̃a pe. Timombe'u ti g̃a pe: Nahanahã pe pekote'varuhu. Pejiko ti Cristo'ga rehe imomboruka ga pe pejikote'varuhua. Nahanahã ga pendekokatua pota. A'ea ti timombe'u g̃a pe.

Nhande g̃andekote'varuhua mboukwahavame nahã g̃a pe ti g̃a ndekote'varuhupigi a'ero nehẽ. A'ereki nhande rendukaturame ti g̃a e'i nehẽ: “Na tuhẽ! Xako te'varuhu reki nhande,” e'i ti g̃a. A'ero ti g̃a jikogi Cristo'ga rehe imomboruka ga pe okote'varuhua herojijyjijyita ojeaporog̃ita okovo kojahuarupive'g̃a ja nehẽ. 14 Nurã Tupana'ga rembikwatijarukara i'ei:

“Pema'ẽ ti ikwahaheteavo!

A'ereki pe ndapekwahavi g̃a ja

– kiroki g̃a oki upa ikwahave'yma.

Pendeaporog̃ita tiruahũ.

Nurã Tupana'ga pe pe ndekoi omanove'g̃a ja ga kwahave'yma g̃waramo.

Pejirokwa ti imbopyahuuka pejeaporog̃ita Cristo'ga pe!

A'ero ti ga imboukwahavi pe me pendekote'varuhua.

A'ero ti pe pohiri pejikote'varuhua hugwi

pejikoga ga rehe nehẽ,” ei Tupana'ga rembikwatijarukara.

15 Nurã peko katu tuhẽ ti. Ikwahave'ỹve'g̃a ja rũi ti peko. Penhimombaragwaha ti ikwahava. 16 Pereko katu ti g̃a jipi Cristo'ga mombe'ukatuavo g̃a pe g̃a ndetakwera'ja nehẽ. A'ereki g̃a oko te'vate'varuhu onhimongyavo. 17 Nurã pekwaha hete ti. Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe ti penhimombaragwaha. Ikwahave'ỹve'g̃a ja rũi ti peko.

18 Tapeheagwyryvi ti ahemboheagwyryva'ea gwove'ỹ vinho gwove'ỹ. A'ereki ahe i'uranuhũrame vinho a'ea ahe mbote'varuhu ahe mongovo tehe. Emo pejipojykauka ti Tupana'ga ra'uva pe penhimongokatuuka.

19 Penhomog̃ita ti penhimby'yita. Penhimby'yi ti Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo Jesus'ga mombe'gwovo no imombe'gwovo g̃andekokatua g̃anemimombyryva nhande ve. Nahanahã ti penhimby'ymby'yi nhandepojykaharete'ga pe Cristo'ga pe ga mboheteavo ga rehe pejoryjoryvamo. 20 Pe'ji ti Tupana'ga pe: “Apĩ, ndepyry hete nde imbuhua ore ve. Ore roryroryvamo neremimbuhupava rehe. Ehendu ti orenhi'ig̃a nde ve. A'ereki ore repyga Jesus Cristo'ga omano orepojykaharete'ga.” A'ea ti pe'ji Tupana'ga pe jipi.

21 Peko ti penhonhi'ig̃a rehe pejopokoga pejogwerekokatuavo Tupana'ga rendukatukatuavo g̃waramo.

Hembirekove'g̃a

22 Kunhano peko ti penhimbireko'g̃a nhi'ig̃a rehe pejikoty'aro g̃waramo Cristo'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi. 23 A'ereki akwaimbae'g̃a oko g̃wembireko'g̃a pojykaharamo. Cristo'ga oko ojiheve'g̃a pojykaharetero – kiroki g̃a ojatyka tihendu ti Tupana'ga nhi'ig̃a javo. Na jitehe akwaimbae'g̃a ndekoi g̃wembireko'g̃a pojykaharamo. Cristo'ga oko ojiheve'g̃a mbopiro'yharamo imomboa g̃andekote'varuhua g̃a hugwi. Ga ko g̃a'akag̃amo, a'e ji a'ero. Gara'oa a'e ji gareheve'g̃a pe. 24 A'ereki Cristo'gareheve'g̃a oko Cristo'ga nhi'ig̃a rehe gaha nhandepojykaharete'ga javo. Na jitehe ti kunha'g̃a toko pa g̃wembireko'g̃a nhi'ig̃a rehe.

25 Cristo'ga oarõ hete ojiheve'g̃a omanomo g̃a ndepyga. Na jitehe ti akwaimba'eva'ero pearõ hete penhimbireko'g̃a nderekokatuavo. 26 Cristo'ga omano ojiheve'g̃a ndepyga tamo'emo'ẽ ti ji g̃a jijive g̃a mombyryva javo. Ombopyahu ga g̃andeaporog̃ita g̃a hendukaturame gamombe'ua. A'ereki ga ohy pa g̃andeaporog̃itatiruahũa ipe'avo g̃a hugwi g̃a hendukaturame gamombe'ua. 27 Cristo'ga omano g̃a ndepyga tuhu ti g̃a ji pyri okatuhetero javo. “Ndite'varuhui'i'i ti g̃a otiruahũe'yma tuhẽ a'ero nehẽ,” ei ga. “Nurã ti g̃a pyryvamo okokatuavo nehẽ,” ei ga omanomo.

28 Nhande tia'ngu nhandeja'oa nhanenhiarõheteavo. Na jitehe ti akwaimbae'g̃a toarõ hete g̃wembireko'g̃a g̃a a'nguheteavo g̃a pokoga. Kiroki g̃a oarõ hete g̃wembireko'g̃a – g̃ahã onhiarõ hete. 29 A'ereki nhande nhaporemo niarõhetee'ỹangavi nhandeja'oa. Tia'ngu reki nhande nhandeja'oa nhandejiporaka. Nahã Cristo'ga nhandepojykaharete'ga nhande arõ hete ojiheva'ea nhande a'nguheteavo nhande pokoga. 30 A'ereki gareheva'ero nhande xako gara'oa re'yjava'ero tuhẽ, a'e ji.

31 Tupana'ga rembikwatijarukara e'i:

“Nurã akwaimbae'g̃a ja'ogi uva'g̃a hugwi oy'g̃a hugwi no g̃wembirekokaturo.

G̃a ojogwerekoro g̃waramo ojipejiva'ea'java'ea akwaimbae'ga kunhahẽa pavẽi,” e'i Tupana'ga rembikwatijarukara.

32 A'ea rehe jijapyakaheterame ji akwaha onhimiva'ea ikatuheteva'ea, a'e ji. A'ea pe ji ei: Cristo'ga ojogwereko gareheve'g̃a pavẽi – kiroki g̃a ojatyka tihendu ti Tupana'ga nhi'ig̃a javo.

33 A'ero ji ei akwaimbae'g̃a pe g̃a ndetakwera'ja tuhẽ: Penhiarõ hete pe. Na jitehe ti pearõ hete ti penhimbireko'g̃a a'nguheteavo g̃a pokoga. Kunha'g̃a pe ji ei no: Pemondo ti pejeaporog̃ita imohina penhimbireko'g̃a nhi'ig̃a rehe.

6

Tayri'g̃a; g̃anduva'g̃a; g̃ay'g̃a

1 Tay'riro pehendu katu ti pejuva'g̃a nhi'ig̃a penhy'g̃a nhi'ig̃a no Cristo'ga rendukatuavo g̃waramo. A'ereki a'ea ko pyry Cristo'ga pe nhandepojykaharete'ga pe.

2 “Pemondo ti pejeaporog̃ita imohina pejuva'g̃a ndehe penhy'g̃a ndehe no,” ei Tupana'ga ikwatijaruka hako.

A'ea ji imombe'ui pe me. A'ereki a'ea Tupana'ga okwatijarukarypy Moisésva'ea pe amombyry ti g̃a pe javo. 3 A'ereki garembikwatijarukara e'i:

“Po pemondo pejeaporog̃ita imohina pejuva'g̃a ndehe penhy'g̃a ndehe no,

a'ero ti pyryhetero pe me nehẽ.

Mbaigwe hete ti pe nduvi yvya koty pemanoa renonde nehẽ no,” e'i garembikwatijarukara.

4 G̃anduvamo tapemonhimonha'nganha'ngaukari ti peja'yra'g̃a pejihe ja'javo g̃a pe. Pearõ hete ti g̃a mbo'ekatuavo g̃a monhimomboaka. Pembo'e ti g̃a Cristo'ga nhi'ig̃a rehe nhandepojykaharete'ga nhi'ig̃a rehe toko katu ti g̃a javo.

G̃apojykahara'g̃a; g̃apyrive'g̃a

5 Ojipe'g̃apyriva'ero ipiro'ye'ỹva'ero pehendu katu ti g̃anhi'ig̃a peporavykykatuavo g̃a pe. Pehendu katu ti g̃a nhi'ĩpo'ruavo. Pekyhyji hete ti g̃a hugwi mara'ngu po ji jiporavykyte'varuhuavo ga pe javo. Peporavyky katu ti pejikokatuavo Cristo'ga rendukatuavo g̃waramo.

6 Peko ti ojipe'g̃a ja rũi. Opojykahara'g̃a gwepiagame g̃a oporavyky katu tianembohete ti g̃a javo. G̃a gwepiage'ymame g̃a ndoporavykyi. Peko ti g̃a ja rũi. Pejipojykahara'g̃a pejepiagame ti peko g̃anhi'ig̃a rupi. G̃a pejepiage'ymame ti peko g̃anhi'ig̃a rupi jitehe peporavykykatuavo. Cristo'gareheva'ero ti pejirokwa pejiporavykykatuavo pejipojykahara'g̃a pe pejoryjoryvamo nanongara Tupana'ga opota javo. 7 Peporavyky pota ti pejipojykahara'g̃a pe. Pe'ji ti pejiyvyteri pe: “Nhandepojykahara'g̃a pe jate rũi nhande poravykyi. Nhandepojykaharete'ga pe Cristo'ga pe nhande poravykyi no nhande poravykyrame g̃a pe.” A'ea ti pe'ji.

8 A'ereki pe pekwaha javo: “Po nhande xaporavyky katu nhandekokatuavo, a'ero ti Cristo'ga nhandepojykaharete'ga imombyryvi nhande ve ikwepyga nehẽ. A'ereki Cristo'ga omombyry okokatuve'g̃a pe nhaporemo ikwepyga g̃a poravykykaturame. Omombyry ga ipiro'ye'ỹve'g̃a pe – kiroki okokatuve'g̃a ojipe'g̃a remimboporavykyve'g̃a. Kiroki okokatuve'g̃a oporavyky ojive jate ipiro'yve'g̃a – g̃a pe Cristo'ga omombyry no.” A'ea pe ei ikwahava.

9 G̃apojykaharamo peko katu ti no pejirokwa pejipyrive'g̃a nderekokatuavo penhimohemuka Cristo'ga pe pejihe nanongara Tupana'ga opota javo. Tape'ea'javi ti pejipyrive'g̃a pe: “Po pe ndapeporavykyheteranuhũi, a'ero ti ji tiruahũhetero pe me nehẽ.” A'ea rũi ti pe'ji pejikote'varuhue'yma g̃a pe.

Pekwahava'ja ti. Tupana'ga yvagipeve'ga oko pepojykaharete'ga pepyrive'g̃a pojykaharete'ga no. Tape'ete'varuhua'javi ti g̃a pe. A'ereki ojo'ja g̃a ndekoi Tupana'ga pe g̃apojykahara'g̃a g̃apyrive'g̃a pavẽi. Kiroki g̃a oko te'varuhu – g̃a pe nhaporemo po ti ga ei peko te'varuhu pe javo nehẽ.

Jesus'gareheve'g̃a mbopopoakahava

10 Nhiirũ, kiro ji ikwatijapavukari g̃werĩ imombe'gwovo pe me tapehendu katu ti Tupana'ga nhi'ig̃a. Penhimbopopoakaruka ti nhandepojykaharete'ga pe Cristo'ga pe gapopoakahetea pyvõ penhimongovouka garemimbotarimova'ea rehe pejikoty'aro g̃waramo ga pavẽi.

11 Soldados'g̃a nduvihava'ga omongiuka itaheteva'ea nhaporemo metal apopyra soldados'g̃a pe tonhia'ngu ti g̃a javo. “A'ero ojipe'g̃a ndurame g̃a movahiamo ti g̃a popoakaro g̃a pe nehẽ,” ei ga. “Ndokutugi ti g̃a g̃a nehẽ g̃a itaheteva'ea mongiro g̃waramo,” ei ga.

Peko ti soldados'g̃a ja penhia'nguavo. Penhia'ngu ti ite'varuhua hugwi. Penhimbopopoakaheteuka ti Tupana'ga pe gapopoakahetea pyvõ nhaporemo a'ero. A'ero ti pe napenhimoandyandyjukari Diabo'ga pe ite'varuhuve'ga pe nehẽ.

12 A'ereki yvyakotyve'g̃a rũi nhande timovahĩ. Ndaha'oiva'ea ndahekoiva'ea a'ea reki nhande timovahĩ anhag̃a Diabo'gapyriva'ea. A'ea ko oko ipopoakaheteva'ea ipopoakaheteva'eareheva'ea no Cristo'gareheve'g̃arũive'g̃a nduvihavava'ea no. Cristo'gareheve'g̃arũive'g̃a nduvihavava'ea g̃a pojykaro g̃waramo g̃a pe ypytuna ja kiro. A'ereki g̃a ndokwahavi Tupana'ga. A'ereki g̃anduvihavava'ea noarõi Tupana'ga kwahavukare'yma g̃a pe. Nhande timovahĩ Diabo'gapyriva'ea nhaporemo anhag̃a nhaporemo a'ero. Yvatea gwyri pe a'ea ruvi okote'varuhuavo.

13 Nurã penhimbopopoakaruka ti Tupana'ga pe gapopoakahetea pyvõ nhaporemo. Nurã ti pe popoakahetero anhag̃a pe nhaporemo Diabo'gapyriva'ea pe nhaporemo nehẽ. Pepopoaka ti pe a'ea pe nehẽ a'ea pe mongote'varuhuukapotarame nehẽ. Pejiko jitehe ti Tupana'ga rehe nehẽ a'ea movahĩhetepavame nehẽ.

14 Pejiko jitehe ti a'ero Tupana'ga rehe pepopoakaramo. Soldados'g̃a onhimboavujikwe oku'ayvira mongiavo timovahĩ katu ti kiro javo. Peko pe soldados'g̃a ja onhimboavujikwera'g̃a ja pe imombe'urame a'itituhẽva'ea jate.

Soldados'g̃a omongi itaheteva'ea metal apopyra onhia'nguavo tegwete nhandepoti'a kutuhava javo. Peko pe soldados'g̃a ja itaheteva'ea mongihara'g̃a ja penhia'nguavo pejikokaturame. A'ereki pendekokatua rupi pe nhia'ngui.

15 Soldados'g̃a gwereko sapatos xaho katu ti javo. Peko pe soldados'g̃a ja sapatos rerekohara'g̃a ja pe ikwahavame Cristo'ga mombe'ua pejipy'a nog̃atuuka jupe. A'ero ti pe hokatui imombe'gwovo ojipe'g̃a pe no Tupana'ga onog̃atu pota pepy'a javo g̃a pe.

16 Soldados'g̃a omombo ta'akwa'ria hendyva'ea g̃a ndehe g̃a movahĩrame tombote'varuhu ti okirame g̃a pype javo. Ojipe'g̃a soldados'g̃a g̃a movahĩrame opyhy opo pe itaheteva'ea o'ara piahava ta'akwara mombihava tokiyme ti nhande pype javo g̃a imomborame hehe. Peko pe soldados'g̃a ja o'ara piahava pyhyhara'g̃a ja pejikoheterame Tupana'ga rehe Diabo'ga mombihara'ga rehe. A'ereki ite'varuhuve'ga Diabo'ga pe mbote'varuhu pota toki hete ti nhinhi'ig̃a g̃ayvyteri pe g̃a mongote'varuhuavo javo. Pejikoheterame Tupana'ga rehe Tupana'ga omombiguka Diabo'ga popoakara pe me.

17 Akanitara soldados'g̃a opyhy inog̃a onhia'nguavo tonupãyme ti g̃a nhaneakag̃a javo. Peko pe soldados'g̃a ja akanitara nohara'g̃a ja pe pejikote'varuhua mombora kwahava'javame. Peko pe soldados'g̃a ja akanitara nohara'g̃a ja pejeaporog̃ita mbopyahua kwahava'javame no. A'ea nhaporemo ikwahava'javame peko pe g̃a ja penhia'nguavo Tupana'ga ti nhande rerohoi yvagi pe nhande mombytavo avuirama nehẽ javo. A'ereki penhimbikwahava rupi pe nhia'ngui.

Soldados'g̃a opyhy haimbejovaiva'ea xanhia'ngu ti javo. Peko pe soldados'g̃a ja haimbejovaiva'ea pyhyhara'g̃a ja penhia'nguavo pejipojykaukarame Tupana'ga ra'uva pe torembo'e ti Tupana'ga nhi'ig̃a rehe javo. A'ero ti pe ojipe'g̃a mbo'ei a'itituhẽva'ea rehe nehẽ imboukwahava g̃a pe g̃andekote'varuhua nehẽ. Pe napenhimongote'varuhuukari ti ite'varuhuve'ga pe Diabo'ga pe g̃a pavẽi nehẽ no ikwahava g̃waramo Tupana'ga nhi'ig̃a. Penhimbikwahava rupi pe nhia'ngui.

18 Nane'ymi ti penhi'ĩ hete Tupana'ga pe nahanahã ti emombyry g̃a pe javo. Pejipokoguka ti Tupana'ga ra'uva pe pejipojykauka penhi'ig̃ame Tupana'ga pe. Pejirokwa ti penhi'ig̃ame ga pe. Penhi'ĩ ti ga pe jipi. Pemombe'u ti ga pe garemimo'ẽhara'g̃a nhaporemo epoko ti g̃a javo.

19 Jihi ti ji mombe'u no. Pe'ji ti ga pe ji repyga: “Epoko ti Paulo'ga monhi'ig̃a tomombe'u ti ga nhinhi'ig̃a javo. Tomombe'u ti ga ojipe'g̃a pe Cristo'ga mombe'ua nerembiepiukaripyre'yma g̃a pojihuve'yma. A'ea ymyahũ ahe ndokwahavi nerembiepiukaripyre'yma Cristo'ga mombe'ua. Epoko ti Paulo'ga a'ero tokwahavuka ti ga g̃a pe javo.” A'ea ti pe'ji Tupana'ga pe ji repyga.

20 Ymyahũ Tupana'ga ei ji ve: “Ehoeho ti imombe'gwombe'gwovo Cristo'ga mombe'ua g̃a pe nhaporemo nhirembiepiukaripyre'yma,” ei ga ji ve kako. A'ero ji hojihoi imombe'gwovo. Nurã g̃a ji mongi cadeia pype tomombe'ua'javyme ti ga javo. A'ea pype ji rekoi ag̃wamo a'ero. Pe'ji ti Tupana'ga pe a'ero: “Epoko ti Paulo'ga tomombe'u ti ga g̃a pojihuve'yma javo.” A'ea ti pe'ji ga pe. Nahã ti ji tambo'e katu g̃a ikwahaheteuka g̃a pe Cristo'ga mombe'ua nehẽ.

Mbapavamo Paulova'ea okwatija Éfesopeva'ea pe

21 Kiro ji ei pe me: Tíquico'ga ti ji mombe'upavi pe me nehẽ nahanahã Paulo'ga rekoi javo. A'ero po ti pe ikwahavi nehẽ no. Tíquico'ga ko nhaneirũ'ga ojikoga g̃waramo Cristo'ga rehe. Oko hete ga Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. Orojiko ore ga rehe a'ero. A'arõ hete ji ga. Oporavyky katu ga nhandepojykaharete'ga pe Cristo'ga pe ga mombe'gwovo. 22 Kiro ti ji ga mondoukari pe pyri a'ero tomombe'u ti ga pe me orerekoa pepy'a nog̃atuavo pe mbohoryva'java nehẽ.

23 Kiro ji ei: Nhanderuvete'ga Tupana'ga ti tonog̃atu nhaneirũ'g̃a py'a – kiroki g̃a ojiko ga rehe Jesus Cristo'ga rehe no, a'e ji. Na jitehe ji ei: Jesus Cristo'ga nhandepojykaharete'ga ti tonog̃atu g̃apy'a. Pyry nhaneirũ'g̃a jikogi Tupana'ga rehe Jesus Cristo'ga rehe no. G̃a jikogame ti Tupana'ga tomonhoarõ hete g̃a Jesus Cristo'ga pavẽi, a'e ji. 24 Tupana'ga ti tomombyry g̃a pe nhaporemo – kiroki g̃a oarõ hete Jesus Cristo'ga nhandepojykaharete'ga ga arõhetepige'yma tuhẽ, a'e ji.

Filipenses

1

2

3

4

PAULOVA'EA OMOMBE'U FILIPOSPEVA'EA PE

Carta de Paulo aos Filipenses

1

1 Jihi ko Pauloramo. Ako ji Jesus Cristo'ga remimbotarimova'ea rehe jipi Timóteo'ga pavẽi. Ga pavẽi ji ikwatijarukari kiro imondovouka pe me a'ero tapekwaha ti nhinhi'ig̃a javoji. Pe me nhaporemo ji ikwatijarukari pendepiakatuhara'g̃a pe no, g̃apokohara'g̃a pe no – perope peju cidade de Filipos pe. A'ereki pe Jesus Cristo'gareheva'ero pejikoty'a ga pavẽi.

2 Tupana'ga nhanderuvete'ga tomombyry pe me Jesus Cristo'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi. Tonog̃atu ti g̃a pepy'a no.

Paulova'ea onhi'ĩ Tupana'ga pe ahe repyga

3 Jijapyaka nanani pe ndehe ko ji ei Tupana'ga pe: “Apĩ, ndepyry hete nde. A'ereki nde erembojikoguka Filipospeve'g̃a ejihe g̃a nderekokatuavo,” a'e ji nhinhi'ig̃a Tupana'ga pe nhiremimbohetehara'ga pe. 4 Nhinhi'ig̃a nanani ga pe ji roryvamo nhinhi'ig̃a pe ndepypava. 5 A'ereki pe ji moirũ hete ji Jesus Cristo'ga mombe'upyryva mombe'urame pe me. Pejikogypyrame Jesus Cristo'ga rehe pe ji moirũi pejikovo kiromo jate.

6 Tupana'ga pe mbojikogypyrame ojihe pe mombyryvi ikwehe. Arovia hete ji garemimombyrypavag̃wama no Jesus Cristo'ga rura'javame nehẽ. 7 Pyry hete ji japyakahetei pe ndehe. A'ereki pe jipy'a ja hete. A'ereki Tupana'ga imombyryvame ji ve omombyry pe me nhaporemo no. Nahã ko nhande ve g̃a ji mongiukarame cadeia pype. Nahã nhande ve ji piro'yrame no imombe'ukatuavo Jesus Cristo'ga mombe'ua ikwahavuka ojipe'g̃a pe. 8 Jesus Cristo'ga py'a ja hete pe. Nurã jipy'a ja hete pe no. Tupana'ga okwaha nhi'mbee'yma.

9-10 Igwete ji nhi'ig̃i Tupana'ga pe pe ndepyga a'ero. “Apĩ, Filipospeve'g̃a oarõ ojipe'g̃a. Igwaigwavete ti g̃a toarõ hete g̃a,” a'e ji Tupana'ga pe. “Tokwaha hete ti g̃a a'itituhẽva'ea. Tonhimombaragwaha ti g̃a pyryva'ea rehe ite'varuhuva'ea rehe no toho ti g̃a pyryheteva'ea rupi,” a'e ji ga pe. “A'ero po ti g̃a ndekokatui hete nehẽ no. Ndokote'varuhui'i'i po ti g̃a nehẽ Cristo'ga rura'javame nehẽ. 11 Jesus Cristo'ga ti tomongo katu hete g̃a. A'ero po ti ore nde mbohetei ndepyry hete nde javo,” a'e ji Tupana'ga pe pe ndepyga jipi.

Cristo'ga rehe jate ji rekoi, ei ahe

12 Nhiirũ, takwahavuka ti kiro pe me. A'ereki g̃a ji mongiuka avo cadeia pype tohenduvyme ti g̃a Jesus Cristo'ga mombe'ua javo novĩa. Emo ji mongiro g̃waramo koji'i hete reki nhirendukatuhara'g̃a onhimongyavo ji Jesus'ga mombe'urame. 13 A'ero guardas'g̃a – kiroki g̃a gwepia katu huvihavuhu'ga ronga – g̃a nhaporemo ji kwaha kiro. Avove'g̃a nhaporemo reki ji kwaha. A'ero g̃a ei: “Ga Cristo'gareheva'ero g̃waramo g̃a Paulo'ga mongiukari cadeia pype,” ei g̃a ji mombe'gwovo. 14 Hepiagame jirekoa cadeia pype nhaneirũ'g̃a koji'i hete ojiko nhandepojykaharete'ga rehe onhimongyavo. Nurã g̃a koji'i ndopojihuvi imombe'gwovo Tupana'ga nhi'ig̃a okyhyjie'yma ojipe'g̃a hugwi.

15-17 Jara'g̃a omombe'u Cristo'ga gweaporog̃itapyryvamo timoirũ ti Paulo'ga javo. A'ereki g̃a ji arõ hete. A'ereki g̃a okwaha jiporavykya. “Tupana'ga omboporavykyuka Paulo'ga tomombe'u katu ti ga Cristo'ga javo,” ei g̃a ji mombe'gwovo. Jara'g̃a ki a'e te omombe'u tehe Cristo'ga gweaporog̃itate'varuhuro g̃waramo. A'ereki g̃a onhimyrõ ji rehe. Nurã g̃a Cristo'ga mombe'ui nhanenhi'ig̃a ti g̃a tohendu javoji. “Paulo'ga ikwahavame koji'i hete po ti hahyramo ga pe nehẽ – perope cadeia pype,” ei g̃a novĩa.

18 Emo pyry tuhẽ g̃a Cristo'ga mombe'ui, a'e ji. Jiroryrory reki ji a'ea rehe g̃a Cristo'ga mombe'urame. G̃a ndeaporog̃itapyryvame ga mombe'gwovo pyry, g̃a ndeaporog̃itate'varuhurame ga mombe'gwovo pyry jitehe. A'ereki pyry tuhẽ Cristo'ga mombe'ua.

Igwete po ti ji roryroryvamo nehẽ no. 19 A'ereki ji akwaha nhimbopiro'yukarag̃wama agwa hugwi. A'ereki pe pe'e jipi Tupana'ga pe ji repyga. Jesus Cristo'ga ra'uva ji poko no. Nurã ji ikwahavi nhimbopiro'yukarag̃wama.

20 Ako pota hete ji Cristo'ga remimbotarimova'ea rehe tajipoyja hete ti javoji jipi. Ndapojihupotari ji Cristo'ga mombe'gwovo g̃a pe. Ag̃wamo vehevi, nane'ymi nehẽ no. A'ero po ti ji Cristo'ga mboheteukari g̃a pe nehẽ jirekokatua rehe nhinhi'ig̃a rehe nehẽ no. Nhimanoe'ymame po ti ji Cristo'ga mboheteukari g̃a pe nehẽ. Nhimanorame po ti ji na jitehe ga mboheteukari nehẽ no. 21 A'ereki ji Cristo'ga rehe jate ako. Ji manorame pyry hete reki. 22 Emo ji manoe'ymame po ti ji ojipe'g̃a mbojikogukari Cristo'ga rehe nehẽ. Marãva'ea po ji apota a'ero? A'ereki ji ndakwahavi. Mara'ngu po nhimanoa? Mara'ngu po nhimanoe'yma? 23 Apota ji nhimanoa jigwovo Cristo'ga pyri jitekovo novĩa. A'ereki a'ea johe'i pyry hete ji ve. 24 Emo po ti johe'i pyry nhimanoe'ymame jipytavo yvya koty pe ndepyga nehẽ. 25 Na tuhẽ. Nurã ji ikwahavi hete nhimanoe'ymag̃wama. Apyta po ti ji a'ero pe pyri jitekovo. A'ero po ti ji koji'i pe mbojikogukari Cristo'ga rehe pe mbohoryoryva pejikogame ga rehe nehẽ. 26 A'ero po ti pe Jesus Cristo'ga mbohetehetei ji rehe ji hoa'javame pe pyri nehẽ.

27 Ji rendu katu ti a'ero. Peko katu ti Cristo'ga mombe'ua hendukatuavo. A'ero po ti g̃a ei pe mombe'gwovo nehẽ: “Filipospeve'g̃a ojiko hete Cristo'ga rehe. Ojo'jajo'ja g̃andeaporog̃ita,” e po ti g̃a nehẽ. “Ojopokopoko pa g̃a Cristo'ga mombe'ukatuavo timbojiko ojipe'g̃a Cristo'ga rehe a'ero javo,” e po ti g̃a pe mombe'gwovo nehẽ. A'ea ji tahendu g̃a pe mombe'urame jihorame pe pyri nehẽ. A'ea jitehe ji tahendu pe mombe'urame jihoe'ymame pe pyri nehẽ.

28 Tapekyhyji ti g̃a hugwi – kiroki g̃a pe movahĩ – g̃a imbohahyukapotarame pe me nehẽ. Tapepojihuvi ti g̃a Cristo'ga mombe'gwombe'gwovo. Penembipojihuve'yma repiagame po ti g̃a ei ojohupe nehẽ: “Jukwaha reki a'ero nhandehoag̃wama hahyva'ea ruvihava pype,” e po ti g̃a. “G̃a po ti a'ea oho yvagi pe Tupana'ga pyri nehẽ,” e po ti g̃a ojohupe nehẽ. Na tuhẽ reki. A'ereki Tupana'ga omboukwaha a'ea. 29 A'ereki ga omombyry pe me tohepy ti g̃a Cristo'ga javo. Tupana'ga e'i pe me: “Pejiko ti Cristo'ga rehe ga repyga. Pekwaha ti hahyva'ea no Cristo'ga repyga,” ei ga. 30 Nahã ko ji no. Pehepia pe hahya ji ve ji Cristo'ga mombe'urame ikwehe. Pehendu pe kiro hahya ji ve no. Hahya jitehe po ti g̃a ikwahavukari pe me nehẽ no – kiroki g̃a noarõi pe Cristo'ga mombe'urame.

2

Cristo'ga ja ti peko penhimbohetee'yma

1 Pejikoty'aro g̃waramo Cristo'ga pavẽi a'ea pe mbojirokwa mbatera rehe. Cristo'ga remiarõro g̃waramo pepy'a u katu no. Pejogwereko katu pe Tupana'ga ra'uva pavẽi. Pejopy'a pe ojo'ja hete. Pejoporogwety pe no. 2 Nurã ji ei pe me: Pembojo'ja hete ti pendeaporog̃ita. Pembojo'ja ti penhoarõa no. Ojo'jajo'ja ti peko pejapyakavo nahã ti xako javo. Nahã ti ji mbohoryoryhetei ji rendukatuavo. 3 Pejihe jate rũi ti pejapyaka a'ero. Tapenhimboheteteheuhui ti pejikovo. Nahã po pe'ji ojipe'g̃a mombe'gwovo hamo: “Ji hohe ko g̃a ndekoi,” pe'ji penhimbohetee'yma. 4 Penhimimbotarimova'ea rehe jate rũi ti peko. Ojipe'g̃a nemimbotarimova'ea rehe ti peko no g̃a nderekokatuavo.

5 Jesus Cristo'ga reaporog̃ita javijitehe po ti pendeaporog̃ita toko hamo.

6 Jesus Cristo'ga ko Tupana'ga'javijiteheva'ero oko po rimba'e.

Emo ga nde'iahai Tupana'ga pe:

“Avuirama ti ji rekoi nde javijitehe huvihavuhuhetero nehẽ,” ga nde'i.

7 G̃wemimbotarimo ga opohi gwuvihavuhuhetea hugwi.

Okoteheve'g̃a'java'ero ga nhimongoi.

A'ero ga ari yvyakotyve'g̃a ja raikwehe.

Akwaimbae'g̃a javijitehe ga rekoi a'ero.

8 Igwete ga nhimongotehei a okove'ỹ g̃wemimbotarimova'ea rehe.

Tupana'ga nhi'ig̃a rehe jate ga rekoi avuirama.

A'ero ga manoi ganhi'ig̃a rupi okovo.

Yva rehe vĩa reki ga omano raikwehe.

9 Cristo'ga nhimongotehero g̃waramo

Tupana'ga ga mongoi huvihavuhuhetero jara'g̃a hohe pa.

10 Tupana'ga ga mongoi nhandepojykaharetero

tombohete hete ti g̃a Jesus Cristo'ga javo.

Yvagipeve'g̃a po ti ga mbohetei nehẽ.

Yvyakotyve'g̃a po ti ga mbohetei nehẽ.

Yvyagwyripeve'g̃a po ti ga mbohetei nehẽ no.

11 E'i pa po ti g̃a nehẽ:

“Jesus Cristo'ga ko nhandepojykaharete'ga,” e po ti g̃a nehẽ.

O'erame po ti g̃a nhanderuvete'ga mbohetei nehẽ Tupana'ga.

Pekwahavuka Tupana'ga ojipe'g̃a pe

12 Nhiirũ, pe ji rendu katu jipi. Pejirokwa hete ti a'ero pejikopaheteavo Tupana'ga rehe. Nahã pe ndekoi ji ruvame pe pyri ikwehe. Ag̃wamo kaitu ji ruve'ymame pejipyri pejirokwa pejikovo hete Tupana'ga rehe. 13 A'ereki Tupana'ga pe mbojirokwaruka pe mongopotaruka g̃wemimbotarimova'ea rehe jipi.

14-15 Tapenhonhi'ig̃ayvaruhui ti penhiroyrõe'yma pejogwerekovo. Nahã po pe peko hamo tokwaha ti g̃a pendekokatua nehẽ. Tapekote'varuhui'i'i ti Tupana'ga ra'yramo. Nhanderyapehava yvagipeva'ea jukwaha g̃wendy'javame ypytunahiva pyteri pe. Na jitehe pe ukwahavamo pejikokaturame heaporog̃itate'varuhuve'g̃a pyteri pe okote'varuhuve'g̃a pyteri pe. 16 Igwete pe ikwahavukari g̃a pe imombe'gwovo Cristo'ga mombe'ua – a'ea g̃wendukaturame nhande mongopyahui. A'ero po ti ji vy'ahetei pe ndehe nehẽ Jesus Cristo'ga rura'javame nehẽ. A'ea rupi po ti ji ei nehẽ: “Amog̃ita hete ji Filipospeve'g̃a mbo'embo'eavo ikwehe. Ji namog̃itatehei tuhẽ g̃a a,” a'e po ti ji nehẽ.

17 Tupana'ga ti tonhimohẽ nhande rehe javo ahe ikwava'eg̃i Tupana'ga pe jipi. Igwete ahe heka'vogi vinho g̃wembikwava'eg̃a pavẽi. Pe pejiko Cristo'ga rehe. Pejikoga ko penembikwava'eg̃a Tupana'ga pe. Mara'ngu po ti g̃a heka'voga jirekoa vinho javijitehe ji jukavo nehẽ? Naname po ti ji mbohoryvi nehẽ jirekoa reka'vogag̃wama penembikwava'eg̃a pavẽi nehẽ. Opombohoryvuka pa po ti ji nehẽ no ji manorame nehẽ. A'ereki nhande xanhikwava'ẽ Tupana'ga pe. 18 Na jitehe po ti pe ndoryvamo ji mbohoryvuka hamo.

Paulova'ea omombe'u Timóteova'ea

19 Cristo'ga ipotarame kotihĩ ti tamondouka Timóteo'ga pe pyri pe mbohoryvuka nehẽ. Timóteo'ga ti tanhimbohoryory ura'javame ji pyri pe mombe'gwovo ji ve nehẽ no. 20 A'ereki gaha jate ko jireaporog̃ita'jave'ga. Nhag̃ata hete ga pe ndehe. 21 Jara'g̃a ki a'e te g̃wemimbotarimova'ea rehe jate g̃a ag̃ataramo. Jesus Cristo'ga remimbotarimova'ea rehe ki a'e te g̃a ni'ag̃atari okovo. 22 Pekwaha pe Timóteo'ga reaporog̃ita. Ga omboukwaha gweaporog̃itakatua ji moirũirũrame ikwehe. Ehepia ko nhandera'yra'g̃a gwuva'g̃a moirũi jipi. Nahã ko Timóteo'ga ji moirũi Cristo'ga mombe'gwombe'gwovo ji pavẽi ikwehe. 23 Gaha po ji amondouka pe pyri. Tihepia na'ẽ ti ji mohemukara cadeia hugwi. Ikwahavame po ti ji Timóteo'ga mondoukari pe pyri a'ero nehẽ. 24 Jihi ti taho pe pyri nehẽ no. Tupana'ga ipotarame kotihĩ po ti ji hoi pe pyri a'ero nehẽ.

Paulova'ea omombe'u Epafroditova'ea

25 A'ea'ja ji ei jiyvyteri pe no: Amondo po ji Epafrodito'ga Filipospeve'g̃a pyri hamo, a'e ji. Epafrodito'ga nhaneirũ'ga ji moirũ hete. Omombe'umbe'u ga Jesus Cristo'ga ji pavẽi ojipe'g̃a pojihuve'yma ikwehe. Igwete pe ga mbuhurukari ji pyri terepoko ti Paulo'ga javo. 26 Pe ndepiaga'u ga kiro. Oko tehe gapy'a no. A'ereki pe pehendu gatetirũa mombe'ua. “Kiro po jigwyripeve'g̃a ag̃ataruhuramo ji rehe,” ei ga. 27 Itetirũa hete tuhẽ Epafrodito'ga ikwehe. Omano gwerevi ga. Emo Tupana'ga ga porogwetygi imombiga karugwara ga hugwi. Tupana'ga ji porogwety no tokoveveuhuheteyme ti Paulo'ga javo. 28 Nurã ji ehetei: “Amondo po ti ji Epafrodito'ga g̃a pyri tohoryva'ja ti g̃a ga repiaga javo,” a'e ji. Pe ndoryvame ga repiaga po ti ji ndakoveveuhua'jahetei a'ero nehẽ no. 29 Pe Cristo'gareheva'ea g̃waramo pembuhu katu ti Epafrodito'ga pejipyteri pe nehẽ. Pejoryjory ti ga rehe ga repiagame. “Pepyry hete pe,” pe'ji ti g̃a pe no – kiroki g̃a Epafrodito'ga ja. 30 A'ereki ga omano gwerevi Cristo'ga moiruamo. Nonhia'ngui ga ua ji pyri tapoko ti Paulo'ga javo. Pe py'rovo ga ji pokogi. A'ereki tegwete penduhava ji pyri ji pokoga.

3

Cristo'ga jate nhande mombyry

1 Nhiirũ, kiro ji ei mbapavamo pe me: Pejoryjory ti Cristo'gareheva'ero g̃waramo. Ymya'i ji ikwatijarukari mbatera pe momoranduva. Ji ndajikwerai reki ikwatijaruka a'ea jitehe kiro pe me. Igwete po ti a'ea pe mondoi a'itituhẽva'ea rupi.

2 Penhimboko'i ti heaporog̃itate'varuhuve'g̃a hugwi – kiroki g̃a okyti pota ahe. “Nahã pe Tupana'ga monhimohemukari pejihe,” e'i tehe g̃a pe me okote'varuhuheteve'g̃a. 3 Nhande ki a'e te timonhimohemuka Tupana'ga nhandejihe Jesus Cristo'gareheva'ero. Nhande timbohete Tupana'ga. A'ereki gara'uva ga mboheteuka nhande ve. Nhanderoryrory nhande nhandejikoty'aro g̃waramo Jesus Cristo'ga pavẽi. Ndiajikwakuva'javi nhande no. A'ereki nhande a'ea rehe ndiajikoga'javi.

4 Ajiko po ji jijikwakuva rehe hamo novĩa. Po ojipe'ga etehei: “Ajikwaku hete ji. Nurã ji Tupana'ga monhimohemukari jijihe.” E'i tehe po ga a'ea ojive. Ji kaitu po a'e a'ea hamo novĩa. A'ereki ji ajikwaku hete ikwehe novĩa. 5 Ji'arirẽ mbohapy'ri sete ji kiri ikwehe. A'ero g̃a ikyti nhirakwanhapi'ria nde ko Tupana'gareheva'ea javo ji ve. Israelitaramo ji ari Israelva'ea rakykwepoharamo. Benjamimva'ea rakykwepoharamo ko ji rekoi no. Ji ko hebreuramo tuhẽ. A'ereki nhiramonhava'ea nhaporemo ko hebreusva'ea. Fariseuramo ko ji ei novĩa: Ahendu katu pa ji Moisésva'ea remimbo'eagwera. 6 Apota hete ji jitekovo Tupana'ga rehe novĩa. Nurã ji imbohahyukari Jesus Cristo'gareheve'g̃a pe ikwehe. Ojipe'g̃a e'i ji ve novĩa: “Oko katu hete Paulo'ga hendukatupava Moisésva'ea remimbo'eagwera,” ei g̃a ji ve novĩa. A'ero ji ei: “Nahã ti ji nhimombyryvi,” a'e ji ikwehe novĩa.

7 A'ea rupi ji rekohetei nanongara rehe nhaporemo novĩa. Ag̃wamo ki a'e te ji ndakoa'javi hehe. Arojijyi ji jireaporog̃ita kiro. A'ereki Cristo'ga oko ji pavẽi. Ji nda'ea'javi pyry jijikwakuvagwera pe. Ite'varuhu a'e ji kiro jupe. 8 Ite'varuhu pa hete reki jirekoagwera, a'e ji kiro. A'ereki Jesus Cristo'ga ji takwaha hete jitekovo ga pavẽi jipojykaharete'ga. Gakwahava ko pyry hete ji ve. Ga rehe ji pohipavi jirekoagwera hugwi ite'varuhuheteva'ea javo jupe. Apohi ji jugwi Cristo'ga ti toko ji pavẽi javo. 9 Tajikoty'a ti ji Cristo'ga pavẽi, a'e ji. Ag̃wamo ji pyryvamo Moisésva'ea remimbo'eagwera hendukatuavo g̃waramo rũi. Cristo'ga rehe jijikoga g̃waramo ji pyryvamo a'ero. A'ereki ji jikogame Cristo'ga rehe Tupana'ga ji mombyryvi. 10 Ajikoty'a pota ji Cristo'ga pavẽi takwaha tuhẽ ti ga jitekovo ga pavẽi. A'ero po ti ji ikwahavi gapopoakara rerekovo nehẽ. A'ereki Cristo'ga ipopoaka hete okwerava omanoa hugwi. Takwaha gapopoakara a'ero. Ajikoty'a pota ti Cristo'ga pavẽi hahya rerekovo no – kiroki hahya Cristo'ga okwaha. A'ero po ti ji rekoi Cristo'ga ja ga manorame. A'ereki omanorame ga e'i: “Tamombi ti g̃andekote'varuhua.” Igwaigwavete ji tamombi jirekote'varuhua a'ero. 11 Aerẽ po ti Tupana'ga ji mbogweravi nhimanoa hugwi a'ero nehẽ.

Takwaha hete ti Cristo'ga, ei ahe

12 Ji nda'ei: Akwaha hete jipe ji Cristo'ga jitekovo ga pavẽi. Tupana'ga ji mongokatupavipe, ji nda'ei. Emo ji ajirokwa hete a'ea rehe. A'ereki a'ea rehe Cristo'ga ji mongoukari ojiheva'ero. 13 Nhiirũ, jihi nda'ei jijive: Ako katu kwaha hete, ji nda'ei. Nahã ji ei: Ymyahũva'ea rehe ji ndakoa'javi jirekoagwera rehe. Aerẽva'ea rehe ji rekohetei tako katu tuhẽ ti javo. 14 A'ero ji jirokwahetei jirekokatuavo. A'ea rehe jate ji rekoi Tupana'ga ti tomombyry ji ve javo. A'ereki Tupana'ga e'i ji ve: “Pejikoga g̃waramo Jesus Cristo'ga rehe po ti ji nde mbuhurukari jijipyri yvagi pe imombyryva nde ve nehẽ,” ei Tupana'ga.

15 Nahã tuhẽ ti xako, xa'e po nhande hamo nhanderekoheterame Cristo'ga rupi hamo. Po jararamo pe japyakai ore atyvi, a'ero po ti Tupana'ga ikwahavukari a'itituhẽva'ea pe me nehẽ no. 16 A'ea ja ti xako Tupana'ga rembikwahavukara rupi. A'ea rupi jitehe nhande rekoi jipi.

17 Nhiirũ, pejogweroho ti ji rupi. Orohepiuka ore pe me orokokatua. Pejapyaka ti g̃a ndehe no – kiroki g̃a oko katu ore javijitehe. 18 Amombe'umbe'u ko ji pe me ikwehe. A'ea jitehe ji amombe'ua'ja kiro pe me jijehe'gwovo. A'ereki ji ndavy'ari hete ojipe'g̃a ndehe g̃a ndekote'varuhuro g̃waramo. Cristo'ga omano yva rehe ikwehe tamombo ti g̃andekote'varuhua javo. Emo g̃a ndopohiri okote'varuhua hugwi onhimongyavo imbokwahye'yma Cristo'ga manoa ojihe. 19 Oho po ti g̃a hahyva'ea ruvihava pype nehẽ. A'ereki g̃wemimbotarimo jate g̃a ndekoi. Ndipoyjayjaruhui po g̃a hamo. Emo g̃a onhimbohete reki. Yvyakotyva'ea rehe g̃a ndekohetei – kiroki a'ea Tupana'ga noarõi.

20 Nhande ki a'e te yvaga ko nhandegwyra. Igwete po ti pea hugwi Jesus Cristo'ga ruri nehẽ nhanembopiro'yhara'ga. Timboha'u hete garura a'ero. 21 Gwerojijyi po ti ga nhandera'oa imongovo hajiheva'ea. A'ereki oko'ã tehe nhandera'oa omanomo. Cristo'ga ra'oa'java'ea pyryheteva'ea po ti nhandera'oa nehẽ. Opopoakara pyvõ po ti ga herojijyi nhandera'oa nehẽ. A'ereki a'ea pyvõ jitehe ga karakaturamo imongopava g̃wemimbotarimo.

4

Paulova'ea omog̃ita ahe

1 Nhiirũ, opogwepiaga'u hete ji. A'ereki ji ako hete pe ndehe. Pe ji mbohoryory hete nhiremiarõhetea. A'ereki pe ji rendu katu ji Cristo'ga mombe'urame pe me ikwehe. Nahã ti peko penhimboitakwerimo pejikoty'a nhandepojykaharete'ga pavẽi.

2 Kiro ji ehetei Evódiahẽa pe Síntiquehẽa pe no: Pe nhandepojykaharete'gareheva'ero g̃waramo pembojo'ja hete ti pejeaporog̃ita a'ero pejogwerekokatuavo. 3 Nde ve ji ei nhimoirũhareteramo: Emog̃ita katu ti Evódia'g̃a pokoga taheaporog̃ita pyry ti g̃a javo. A'ereki g̃a oporavyky hete ji pavẽi ikwehe Cristo'ga mombe'gwovo ojipe'g̃a pe ikwehe. Clemente'ga na jitehe oporavyky hete Cristo'ga mombe'gwombe'gwovo ji pavẽi ikwehe no. Jara'g̃a no – g̃andera Tupana'ga okwatija pa livro pype tarohouka ti g̃a jijipyri yvagi pe nehẽ javo.

4 Pejoryjory ti jipi Cristo'gareheva'ero g̃waramo. A'ea'ja ji a'ea pe me: Pejoryjory ti.

5 Pekwahavuka ti penhyrõa ojipe'g̃a pe nhaporemo. A'ereki Cristo'ga ura'ja g̃werĩ yvya koty. 6 Tokoteheyme tuhẽ ti pepy'a. Penhi'inhi'ĩ ti Tupana'ga pe jipi. Pemombe'u pa ti ga pe penhiporanduva. Penhi'ig̃a nanani ga pe pe'ji ti: “Ndepyry hete nde ore ve jipi.” 7 A'ero po ti Tupana'ga inog̃atuhetei pepy'a. Yvyakotyva'ero nhande nhimomby'ai a'ea rehe marã po ga inog̃atuhetei nhandepy'a javo. Inog̃aturame po ti ndokotehei pepy'a a'ero. A'ereki pe pejikoty'a Jesus Cristo'ga pavẽi.

8 Nhiirũ, kiro ji ei reki pe me a'ero: Pejapyaka hete ti aherekokatua rehe. Kiroki a'ea rehe ojipe'g̃a ahe mbohete pyryheteva'ea rehe – a'ea rehe ti pejapyaka no. Okokatuve'g̃a ko oko a'itituhẽva'ea rehe jate opoyjahetero. Onhimbovyvy g̃a. G̃a ojipe'g̃a ndereko katu. Ojipe'g̃a nde'i g̃a pe: “Oko te'varuhu g̃a,” nde'i g̃a. “Pyry hete g̃a,” ei g̃a g̃a pe. Onhiarõuka hete g̃a ojipe'g̃a pe. Pejapyaka hete ti aherekokatua rehe nhaporemo a'ero. 9 Opombo'embo'e ko ji ikwehe. Igwete pe ndekoi nhiremimbo'eagwera rehe. Pehendu pe ji nhi'ig̃ame pe me ikwehe. Pehepia pe jirekoagwera no. Ji rupi ti peho a'ero, a'e ji pe me. A'ero po ti Tupana'ga rekoi pe pavẽi nehẽ nhandepy'a nog̃atuhara'ga.

Pyry pe imbuhurukari ji ve, ei ahe

10 Ymya pe ag̃ataramo ji rehe ji poko pota novĩa. Emo avuirama ahã pe me imbuhurukahava. Ag̃wamo reki pe ag̃atara'javamo imbuhuruka ji ve. A'ea rehe ji roryhetero jijikoty'a Cristo'ga pavẽi. 11 Ji nda'ei a'ea nhimbatere'yma g̃waramo. A'ereki ji anhimbo'e nhinhiroyrõe'yma mbatera rehe. 12 Ajipokwaha ji herekoe'yma rehe. Ji ajipokwaha herekoahivuhua rehe no. Nane'yne'ymi ji nhimbo'epavi nhinhiroyrõe'yma jikogahivame ty'ara ji rerekorame no. Jirory ji mbatera rerekoheterame. Herekoe'ymame ji roryvamo jitehe nehẽ no. 13 Anhimomiranamba ji jupe jipopoakaramo Cristo'ga pavẽi jitekovo g̃waramo. A'ereki gaha ji mbopopoaka ji rerekovo.

14 Pyry hete reki pe ji moirũi ikwehe ji ikwahavame hahya ikwehe. 15 Filipospeva'ero pe pekwaha hete ojipe'g̃a remimbuhure'yma ji ve – kiroki g̃a ojatyka Cristo'gareheva'ero. Ji Cristo'ga mombe'uypyrame pe me jigwovo pegwyra hugwi Macedônia hugwi ikwehe pehe jate pembuhuruka itambere'ia ji ve ikwehe. 16 A'ereki cidade de Tessalônica pe vehevi pe pembuhumbuhuruka ji ve ji herekoe'ymame ikwehe. 17 Ji ndapotarahivuhui reki itambere'ia. Apotarahi ji imombyryva pe me. Pe imbuhumbuhurame igwaigwavete po ti Tupana'ga imombyryvi pe me nehẽ no. 18 Apyhy pa ji penemimbuhurukara kiro. Ji areko hete a'ero. Nhimbatere'yjuhu ji kiro. A'ereki Epafrodito'ga gweru pa ji ve pe hugwi. Penemimbuhuragwera ko ikwava'eg̃ipyra Tupana'ga pe pyryheteva'ea. Tupana'ga onhimohẽ hehe pyry hete javo jupe. 19 A'ero po ti jirepykavamo Tupana'ga imondoukari pe me ombateraheteahugwiva'ea nehẽ pe herekoe'ymame nehẽ. Jesus Cristo'ga pe po ti ga ei emondo ti g̃a pe javo.

20 Nane'ymi timbohete Tupana'ga nhanderuvete'ga avuirama nehẽ. Amém.

Paulova'ea omondo pa onhi'ig̃agwera

21 Pemondo ti nhinhi'ig̃a g̃a pe nhaporemo – kiroki g̃a ojikoty'a Jesus Cristo'ga pavẽi. Nhipavẽive'g̃a omondouka onhi'ig̃a pe me no nhaneirũ'g̃a. 22 Avove'g̃a nhaporemo Jesus Cristo'gareheve'g̃a omondouka pe me. Kiroki g̃a oporavyky huvihavuhu'ga ronga pe César'ga ronga pe – g̃a kaitu omondouka onhi'ig̃a pe me.

23 Nhandepojykaharete'ga Jesus Cristo'ga tomombyry pe me nhaporemo.

Colossenses

1

2

3

4

PAULOVA'EA OMOMBE'U COLOSSOSPEVA'EA PE

Carta de Paulo aos Colossenses

1

1 Jihi ko Pauloramo Jesus Cristo'ga moirũharamo jiporavykyavo Tupana'ga pe Cristo'ga mombe'gwovo. A'ereki nahã Tupana'ga opota.

Kiro ji ikwatijarukari imondouka pe me Timóteo'ga pavẽi. Timóteo'ga oko nhaneirũ'ga ojikoga g̃waramo Jesus'ga rehe nhande pavẽi. 2 Ore ja ko pe Tupana'ga remimo'ẽhara pejikoga g̃waramo Cristo'ga rehe. Peko pe oreirũa a'ero pepohire'yma Cristo'ga hugwi pejikovo gareheva'ero. Kiro ore ikwatijarukari imondouka pe me perope cidade de Colossos pe.

Kiro ore ei: Nhanderuvete'ga Tupana'ga ti tomombyry pe me Jesus Cristo'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi. Tonog̃atu ti g̃a pepy'a, oro'e ore.

Onhi'ĩ Paulova'ea Tupana'ga pe Colossospeva'ea repyga

3 Tupana'ga ko nhandepojykaharete'ga ruva'ga Jesus Cristo'ga ruva'ga. Nane'ymi ore nhi'ig̃i Tupana'ga pe pe ndepyga.

—Ndepyry hete nde, oro'e ore Tupana'ga pe. A'ereki nde erembojiko Colossospeve'g̃a Cristo Jesus'ga rehe g̃a pokoga, oro'e ore ga pe.

4 Nahã ore ei ga pe jipi pejikoga kwahavypyagwera jate. A'ereki Epafras'ga pe mombe'u ore ve. “Colossospeve'g̃a ojiko hete Cristo Jesus'ga rehe,” ei ga ore ve. “Oarõ hete g̃a Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a nhaporemo. 5 Nahã Colossospeve'g̃a ndekoi. A'ereki g̃a e'i: ‘Aerẽ po ti nhande hoi yvagi pe nhandejupa Tupana'ga pyri nehẽ,’ ei g̃a,” ei ga pe mombe'gwovo ore ve.

Epafras'ga omombe'u pehoag̃wama pe me heikwehe. A'ereki ga omombe'u pyryva'ea a'itituhẽva'ea pe me Cristo'ga mombe'uypyrame pe me. A'ea rupi ga ei heikwehe: “Uhura'ja ti Cristo Jesus'ga yvaga hugwi nhande rerogwovo ojupi yvagi pe Tupana'ga pyri nhande jikogame Jesus'ga rehe. Ga omano nhande repyga imomboa nhanderekote'varuhua. Pevo ti nhande ruvi Tupana'ga pyri Cristo'ga pavẽi avuirama nehẽ. A'ereki Tupana'ga e'i na,” ei Epafras'ga pe me imombe'ukatuavo heikwehe.

6 Omombe'u ga pe me pyryva'ea a'itituhẽva'ea Cristo'ga mombe'urame pe me. Na jitehe g̃a imombe'umbe'ui koji'ive'g̃a pe g̃agwyri pe nhaporemo. Henduvame g̃a jikogi Cristo'ga rehe okokatuavo ojipe'g̃a pe. Nahã pe jikogi ga rehe no pejikovo katu hendukatuypyagwera jate Tupana'ga pyryva pejive. Ikwahavame pe ei: “A'iti tuhẽ! Tupana'ga pyry hete nhande ve!” pe'e pe.

7 Epafras'ga omombe'u Tupana'ga pyryva pe me heikwehe. Oroarõ hete Epafras'ga. Ga ko oporavyky ore ja Jesus Cristo'ga mombe'gwovo. Nahã ga Cristo'ga nhi'ĩpo'rui pe pokoga oporavykyavo Cristo'ga pe opohire'yma ga hugwi. 8 Gaha pe mombe'u ore ve. “Oarõ hete Colossospeve'g̃a Jesus'gareheve'g̃a. A'ereki Tupana'ga ra'uva g̃a arõheteuka g̃a pe,” ei ga pe mombe'gwovo.

9 Nurã pendekokatua kwahavirẽ nane'ymi ore nhi'ig̃i Tupana'ga pe pe ndepyga. Ga pe ore ei: Emombaragwahapavuka ti Colossospeve'g̃a pe enhimimbotarimova'ea. Embo'euka ti g̃a eja'uva pe tokwaha pa ti g̃a nhiremimbotarimova'ea javo, oro'e ore ga pe. 10 A'ero ti g̃a ndekokatui nde javijitehe nde mbohoryheteavo jipi nehẽ. Ojipe'g̃a pe ti g̃a ndekokatupavi nehẽ no, oro'e ore Tupana'ga pe. Nane'ymi koji'i ti g̃a nde kwahakwahavi nehẽ no nahã Tupana'ga opota javo.

11 Ikatu ndereaporog̃ita popoakahetea ojipe'g̃a ndeaporog̃ita popoakahetea hohe pa, oro'e ore Tupana'ga pe. Ndereaporog̃ita popoakahetea javijitehe tuhẽ ti Colossospeve'g̃a ndeaporog̃ita popoakahetea nehẽ no. A'ero ti nane'ymi g̃a nhimomiranami hahya pe onhimonha'ngae'yma nehẽ no. Hahyrame g̃a pe nehẽ po ti g̃a ndoryndoryvamo nehẽ no, oro'e ore Tupana'ga pe. 12 G̃a po ti e'i nde ve nehẽ no: “Apĩ, ndepyry hete nde.” A'ea ti g̃a ei nde ve nehẽ gaha nhanderuvete'ga javo, oro'e ore Tupana'ga pe. Nahanahã ti g̃a ndekokatupavi nehẽ nde g̃a pokogame, oro'e ore Tupana'ga pe.

Pyry nhande ei Tupana'ga pe: Apĩ, ndepyry hete nde. A'ereki ga nhande mombyry nhanderekote'varuhua momboa nhande mongovo g̃wemimo'ẽharamo. Nurã kojahua'javamo nhande ve kiro gapyryva kwahava g̃waramo. Ga pyri po ti nhande hoi nehẽ nhandejupa avuirama ojipe'g̃a pavẽi garemimo'ẽhara'g̃a pavẽi nehẽ. Pevo ti Tupana'ga pyryhetero nhande ve g̃a pe nehẽ no.

13 Nhande rekote'varuhuypyi Diabo'ga nhi'ig̃a rendukatuavo ite'varuhuve'ga nhi'ig̃a rendukatuavo. Nurã ko ypytunahivuhua'javamo nhande ve a'ea rupi. Ag̃wamo Tupana'ga hendukatuukari nhande ve gwa'yra'ga nhi'ig̃a g̃wemia'nguhetehara'ga nhi'ig̃a. Nahã Tupana'ga imombigi Diabo'ga nhi'ig̃a rendukatua ypytunareheve'ga nhi'ig̃a rendukatua. 14 Tupana'ga ra'yra'ga nhande mbopiro'yi nhanderekote'varuhua hugwi imomboa omanomo g̃waramo gwekoa reka'voguka. Nurã ga nohenonhukara'javi Tupana'ga pe nhanderekote'varuhua.

Cristo'ga oko ojipe'g̃a hohe pa okoypyavo g̃waramo

15 Ndihepiagi nhande Tupana'ga.

A'ereki ga ndaha'oi.

Tihepia reki nhande gara'yra'ga Cristo'ga. Cristo'ga ko Tupana'ga javijitehe.

Jypya Cristo'ga oko.

A'ea rupi ko ahã ve yvyakotyva'ea. Ahã ve yvyakotyve'g̃a no.

Nurã Cristo'ga rekoi Tupana'ga rembiapoa hohe pa okovo g̃a nenonde okoypyavo g̃waramo.

16 A'ereki Tupana'ga oapopavuka Cristo'ga pe yvagipeve'g̃a yvagipeva'ea reheve yvyakotyve'g̃a ndeheve yvyakotyva'ea reheve.

Oapopavuka ga ga pe aherembiepiagipyra aherembiepiagipyra'g̃a ndeheve aherembiepiagipyre'yma reheve aherembiepiagipyre'yma'g̃a ndeheve.

Ga oapopavuka ga pe yvagipeve'g̃a nduvihava'g̃a g̃anduviha'vi'g̃a ndeheve ipopoakaheteve'g̃a ndeheve ipopoakaheteve'g̃andeheve'g̃a ndeheve.

G̃a nhaporemo omondomondouka ojipe'g̃a g̃wemimbotarimova'ea rehe opopoakahetero.

Nahã Tupana'ga oapopavuka g̃ahã mbatera reheve toapo pa ti jira'yra'ga ojive javo.

17 Cristo'ga oko ypy. Aerẽ ga oapo pa.

Okoji pa garembiapoa ga herekoro g̃waramo.

18 Cristo'ga rehe nhande jikogi.

Ga ko nhanderuvihavuhuhete'ga.

Nurã nhande ei ga pe: Ga ko nhaneakag̃a.

Xako nhande ganhi'ig̃a rupi nhandekovo gareheva'ero.

Nurã nhande ei nhandejive: Nhande ko Cristo'ga ra'oa.

Gaha ombopyahu nhandereaporog̃ita

tuhu ti g̃a Tupana'ga pyri okovo avuirama nehẽ javo.

Ga ti nhande mongoi pevo ore mombytavo nehẽ.

A'ereki ga okwerava'javypy omanoa hugwi omanoa'jave'yma

tako ti ji g̃a hohe pa mbatera hohe pa no huvihavuhuhetero javo.

19 A'ereki a'ea pyry hete Tupana'ga pe garuva'ga pe.

“Toko ti ga ji javijitehe,” ei Tupana'ga.

“Toko ti ga ojipe'g̃a hohe pa mbatera hohe pa no ji ja,” ei ga gworygworyvamo.

20 “Oko te'varuhu g̃a. Ndapotari ji g̃andekote'varuhua.

Pyry ti ga manoi yva rehe g̃a ndepyga g̃a nhaporemo a'ero nehẽ,” ei ga.

“Ga gwekoa reka'vogukaro g̃waramo omanomo yva rehe ti ji yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita rerojijyi yvagipeve'g̃a ndeaporog̃ita reheve g̃andeaporog̃ita mohig̃atupava nehẽ.

Nahã ti ji jirekokatuukari g̃a pe nehẽ Cristo'ga manoro g̃waramo, ei Tupana'ga.

Ga gwekoa reka'vogukaro g̃waramo ti ji herojijyipavi yvyakotyva'ea yvagipeva'ea reheve imohig̃atupava nehẽ.

Nahã ti ji jirekokatuukari a'ea pe nehẽ Cristo'ga manoro g̃waramo,” ei Tupana'ga.

Na tuhẽ reki. Cristo'ga omano yva rehe. Tupana'ga omohig̃atu pa.

21-22 Pehe Colossospeva'ero ymya'ĩ peko te'varuhu heikwehe. A'ero napehendupotari Tupana'ga nhi'ig̃a ga arõe'yma pejikoty'are'yma ga pavẽi. Korogwe reki Tupana'ga pendeaporog̃ita rerojijyi hendukatuuka pe me onhi'ig̃a gara'yra'ga manoro g̃waramo. Nahã ga pendeaporog̃ita mohig̃atui ojirekokatuuka pe me. A'ero ga ei pe mombe'gwovo: “Pyry hete g̃a. Oko katu g̃a. Nahenonha'javi ji g̃andekote'varuhua g̃a pe. A'ereki mbatera ndojara'javi g̃a ndehe.” A'ea ga ei pe ndepiaga.

23 Penhimomirana ti Cristo'ga mombe'ua reroviaheteavo a'ero pejikoga ga rehe jipi pejipopoakaramo. Taperoviari ti hajiheva'ea. Ymya'ĩ Cristo'ga mombe'ua renduvame pe jikogi ga rehe heikwehe. Nurã pe ikwahavi javo: “Cristo'ga ti nhande rerohoi ojupi nhande mongovo Tupana'ga pyri avuirama nehẽ,” pe'e pe herovia. Taperoviapigi ti a'ero!

Yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo g̃a Cristo'ga mombe'ui Cristo'ga ti nhande mongoi Tupana'ga pyri nehẽ javo. Jihi amombe'u a'ea ojipe'g̃a pe no. A'ereki ymya Tupana'ga e'i ji ve: “Eho ti Cristo'ga mombe'gwovo g̃a pe,” ei ga ji ve.

Paulova'ea oporavyky pyryva'ea mombe'gwovo

24 Pe Cristo'ga mombe'ua renduva g̃waramo g̃a imondoi hahyhetea ji ve. Kiro ji roryroryvamo reki a'ea rehe. Hahyrame ji ve ji ipo'rupavi hahya Cristo'ga py'rovo. Tahahy tuhẽ ahe ve. Apo'ru pa ji hahya Cristo'ga ra'oa repyga. Gara'oa a'e ko ji g̃a pe – kiroki g̃a ojiko Cristo'ga rehe.

25 Ymya Tupana'ga ei ji ve: “Ekwahavuka ti g̃a pe – kiroki g̃a ojiko Cristo'ga rehe. Epoko ti g̃a imombe'upava nhinhi'ig̃a Cristo'ga mombe'gwovo.” A'ea ga ei ji ve pe pokoguka judeus'g̃arũiva'ea pokoguka.

26 Ymyahũ Tupana'ga ndokwahavukari g̃wembiepiukaripyre'yma ymyahũva'ea pe ahera'yrava'ea pe no. Ag̃wamo reki ga ikwahavukari g̃wemimo'ẽhara'g̃a pe g̃wembiepiukaripyre'yma. 27 Tupana'ga e'i: “Tokwaha pa ti nhiremimo'ẽhara'g̃a nehẽ. Cristo'ga ti topojyka pa yvyakotyve'g̃a nhaporemo judeus'g̃arũive'g̃a vehevi nehẽ. G̃a pojykarame ti ga g̃a nderuri ojupi g̃a mombytavo ji pyri avuirama opyryvamo g̃a pe nehẽ, ei ga. A'ea ji akwahavuka pota,” ei Tupana'ga. “A'ea ko nhirembiepiukaripyre'yma ikatukatuhetea,” ei ga ikwahavuka g̃wemimo'ẽhara'g̃a pe.

28 Nurã Cristo'ga ore oromombe'u g̃a pe nhaporemo g̃a momoranduva pekwaha ti Cristo'ga javo. Nahã ore ga kwahavukari g̃a pe g̃anag̃anani. G̃a mbo'ekwahapava ore g̃a mbo'ekatupavi Cristo'ga rehe tojiko hete ti g̃a Cristo'ga rehe okokatuheteavo javo. Nahã ore g̃a mbo'ekatui. A'ereki ore oro'e: Tikatu hete ti g̃a Tupana'ga rovai pyteri pe Tupana'ga nhi'ig̃a kwahaheteavo Cristo'ga jikoty'aro g̃waramo g̃a pavẽi. 29 Nurã jihi no ji aporavyky hete Cristo'ga mombe'gwovo Cristo'ga popoakara po'ruavo ga ji mbopopoakahetero g̃waramo.

2

1 Aporavyky hete ji nhi'ag̃ataramo pe ndehe takwahavuka ti ji g̃a pe Tupana'ga nhi'ig̃a javo. Jiporavykya pe pekwaha. Aporavyky hete ji nhi'ag̃ataramo Laodicéiapeve'g̃a ndehe no – kiroki g̃a ojiko Cristo'ga rehe onhimono'ono'og̃a pevo tihendu Tupana'ga nhi'ig̃a javo. Ojipe'g̃ape'g̃a pe Jesus'gareheve'g̃a pe ti ji takwahavuka ganhi'ig̃a no. G̃a nhaporemo ndajirepiagi ve jira'oa kwahave'yma. Pe nhaporemo ndajirepiagi ve no.

2 Nhi'ag̃ata ji pe ndehe g̃a ndehe no jiporavykyheteavo tokoveveuhua'javyme ti g̃a javo. Jiyvyteri pe ji ei ipota pe me g̃a pe no: Tonhoarõ hete ti g̃a ovy'a ojogwehe. Tokwaha ti g̃a a'itituhẽva'ea. Po g̃a a'itituhẽva'ea kwahavi, a'ero koji'i ti g̃a Tupana'ga rembiepiukaripyre'yma'ga kwahahetei tuhẽ nehẽ. Garembiepiukaripyre'yma'ga ko Cristo'ga tuhẽ. A'ea nhaporemo ji apota javo jijapyakavo pe ndehe g̃a ndehe no jiporavykyavo. 3 Ikatu hete Tupana'ga rembikwahava. Omombaragwaha pa ga. Onhimi nhande ve garembikwahava. Cristo'ga jate okwahavuka pa garembikwahava.

4 A'ea ji ei pe me pekwaha ti javo. Nurã ti pe napenhimoandyandyjukari ojipe'g̃a pe g̃a imombe'urame hajihea pe me nehẽ. Ikatu po pe me g̃a nhi'ig̃aturame o'mbero. Tapenhimoandyandyjukari ti g̃a pe, a'e ji pe me. 5 A'ereki jireaporog̃ita oko pe pyri ji rekoe'ymame pe pyri. Ikwahava pendekoa ji roryroryvamo. A'ereki pe peko katu pejohupe pejikoheteavo Cristo'ga rehe penhimboitavo.

Nahanahã nhande xajikoty'a Cristo'ga pavẽi

6 Pejiko pe Cristo Jesus'ga rehe heikwehe imomboruka pejikote'varuhua gaha ko nhanderuvihavuhuhetero javo. Na jitehe ti pejiko jitehe ga rehe xako katu ti nhandejikoty'a ga pavẽi javo. 7 Nane'ymi ti peko Cristo'ga rehe pepohire'yma ga hugwi. Koji'i ti peko katu hendukatuavo ganhi'ig̃a. Koji'i ti pejiko hete ga rehe pejikoty'a ga pavẽi. A'ea rehe Epafras'ga pe mbo'ei heikwehe nahanahã ti peko javo. Nane'ymi ti pe'jipe'ji Cristo'ga pe: “Ndepyry hete tuhẽ nde nhande ve.” A'ea ti pe'ji.

8 Penhimboko'i ti pejijupa. Tapenhimoandyandyjukari ti ojipe'g̃a pe. G̃a g̃wendukatuuka pota pe me onhi'ĩtehea pe mbopohipota Cristo'ga hugwi. Imombe'gwovo o'mbea g̃a nhi'ig̃atui pe me onhi'ĩteheavo pe moandyandyipota. A'ea g̃anemboypya tuhẽ ombojihu ojapyakateheavo gwakykwepohara'g̃a mbo'eavo hehe. “Nahanahã yvya hako yvaga pavẽi po rimba'e,” ei ahe. “Nahanahã ti xako,” ei ahe gwakykwepohara'g̃a mbo'eavo.

Na rũi Cristo'ga remimbo'ea. Tapenhimoandyandyjukari ti g̃a pe a'ero. Cristo'ga hugwi ti tapenhimbopohirukari g̃a pe. 9 Uvame yvya koty okovo Cristo'ga gwepiuka pa nhande ve Tupana'ga rekokatua gareaporog̃ita. A'ereki ga oko Tupana'ga javijitehe. 10 Nurã pe pavẽi Cristo'ga jikoty'aro g̃waramo Tupana'ga jikoty'ari pe pavẽi no. Tupana'ga pendeaporog̃ita mbopyahui tuhẽ pe mboheaporog̃itakatukatuavo pe pokopava pe monhimomiranambava. Pyry hete pa pe me a'ero pe jikoty'aro g̃waramo Cristo'ga pavẽi. Yvagipeve'g̃a nduvihava'g̃a Tupana'gapyrive'g̃a nduvihava'g̃a omondomondouka g̃a g̃wemimbotarimova'ea rehe opopoakahetero gwuvihavamo. Diabo'gapyriva'ea anhag̃a omondomondouka ojipea anhag̃a g̃wemimbotarimova'ea rehe opopoakahetero gwuvihavamo no. Cristo'ga ki a'e te oko g̃a hohe pa a'ea hohe pa no nhanderuvihavuhuhetero.

11 Judeus'g̃a okytiuka gwa'yra'g̃a nakwanhapi'ria g̃ahã koi Tupana'gareheve'g̃a kiro javo. Cristo'ga ki a'e te omanoro g̃waramo yva rehe omombo hete pendekote'varuhua g̃ahã koi jireheve'g̃a kiro javo. “Tokote'varuhupotara'javyme ti g̃a a'ero kiro,” ei ga omanomo pe ndepyga. Nahã ojikoty'aro pe pavẽi Cristo'ga pendeaporog̃itatiruahũa mombigi pe jikogame ga rehe.

12 Penhimobatizaukarame pe ei a'ero: “Ymyahũ Cristo'ga omano tamombo g̃andekote'varuhua javo. A'ero g̃a ga tymi. Omanorame Cristo'ga omombo jirekote'varuhua ji hugwi. Ga jikoty'aro g̃waramo ji pavẽi jireaporog̃itatiruahũa opi a'ero.” Nahã pe ei penhimobatizaukarame. A'ea rupi pe ei no: “Tupana'ga ombogwera Cristo'ga gamanoa hugwi ga mbopyahuavo. Na jitehe Cristo'ga pavẽi nhande jikoty'aro g̃waramo Tupana'ga nhandereaporog̃ita imbopyahui opopoakara pyvõ. A'ereki nhande xajiko Tupana'ga popoakara rehe,” pe'e pe penhimobatizaukarame.

13 Ymya'ĩ pendeaporog̃ita ndipyahui ve heikwehe. A'ea rupi Tupana'ga pe pe peko omanove'g̃a ja a'ero. A'ereki ga e'i: “Ji ve ko g̃a ambotehea imombigukare'yma g̃waramo gweaporog̃itatiruahũa. Ji ndajikoty'ari g̃a pavẽi a'ero. A'ereki g̃a okote'varuhu,” ei Tupana'ga.

Ag̃wamo Tupana'ga ombopyahu pendeaporog̃ita imomboa pendekote'varuhua nhaporemo Cristo'ga jikoty'aro g̃waramo pe pavẽi. Ymyahũ Tupana'ga ombogwera Cristo'ga gamanoa hugwi ga mbopyahuavo. Na jitehe Tupana'ga pendeaporog̃ita imbopyahui.

14 Ymya nhande nihendukatui g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'urame nahanahã ti ahe toko katu javo. Emo Tupana'ga ohy reki nhanderekote'varuhua mbojaragwera. A'ereki Cristo'ga omano yva rehe nhanderekote'varuhua momboa. Nurã Tupana'ga ei: “Ndatekwava'javi g̃andekote'varuhua mbojaragwera rehe kiro,” ei ga.

15 Omanomo Cristo'ga imombigi Diabo'gapyriva'ea popoakara anhag̃a popoakara. Anhag̃a omondomondouka ojipea anhag̃a g̃wemimbotarimova'ea rehe ipopoakaheteva'ea ipopoakaheteva'eareheva'ea pavẽi. Ipopoakara mombigipyra Tupana'ga hepiukapavi tuhẽ ojipe'g̃a pe Cristo'ga mbojirovia a'ea rehe.

16 Nurã ti tapenhimbo'eukari ojipe'g̃a pe ha'oa rehe. A'ereki g̃a e'i jupe: “G̃wig̃wia ahe ndo'ui. G̃wig̃wia ahe to'u.” Tyhya pe g̃a ei: “G̃wig̃wia ahe ndo'ui. G̃wig̃wia ahe to'u.” G̃a e'i: “Tokwaku ahe toryva aporame ano nanani. Toapo ahe toryva jahya porame no ikwakuva. Nahanahã ahe toko sábado rupi ikwakuva,” ei g̃a.

A'ea rehe nhaporemo tapenhimbo'eukari ti g̃a pe. 17 G̃anemimbo'ea nhaporemo ko aere'ĩva'ea ra'angava nahanahã ti Cristo'ga rurame javo. Okorame g̃anemimbo'ea rehe ahe ikwaha'vi aerẽva'ea pyry hete ti nehẽ javo. Ahe ndokwahapavi reki. G̃anemimbo'ea rehe ndatekwava'javi kiro. A'ereki Cristo'ga tuhẽ uripe reki. Nurã ojikogame ga rehe ahe ikwahahetei tokoa'javyme ti ahe g̃anemimbo'ea rupi a'ero javo.

18 Taperoviari ti ga – kiroki ga e'i tehe: “Ji ko ako tehe. Nanhimbohetei ji. A'ea ti ahe te'i ji pavẽi,” e'i tehe ga. “Tombohete ti ahe Tupana'gapyrive'g̃a yvagipeve'g̃a okoteheavo g̃a ko jiruvihavuhuhete'g̃a javo. Nahã ti xa'e,” ei ga ikwahave'yma. “Ahepia ji yvagipeve'g̃a,” ei ga o'mbero. Omoandyandyi pota ga ahe jihi akwaha hete javo tehe. Ndokwahavi reki ga onhimboheteavo. Gareaporog̃ita tiruahũ. Taperoviari ti ga. Ganhi'ig̃a rupi pe ndekorame ga ndogwerekoukari pe me pyryva'ea Tupana'ga hugwi. 19 Nanongara'ga ndojikoty'ari Cristo'ga pavẽi okoe'yma ganhi'ig̃a rupi.

Nhandejikoty'aro g̃waramo Cristo'ga pavẽi ga pe nhande xa'e nhaneakag̃a. A'ereki Cristo'ga ko nhanderuvihavuhuhete'ga. Ganhi'ig̃a rupi nhandekovo g̃waramo xa'e nhande: Nhande ko Cristo'ga ra'oa nhandejikoga Cristo'ga rehe. Nane'ymi Cristo'ga nhaneakag̃amo nhande pokopokogi nhande monhimbopopoaka nhande mbojogwerekokatuavo. Nahã Cristo'ga nhande pojykai hendukatuuka nhande ve Tupana'ga nhi'ig̃a.

20 Cristo'ga omano tamombo g̃andekote'varuhua javo. Nurã Cristo'ga pavẽi pe jikoty'aro g̃waramo pendeaporog̃itatiruahũa opi. Nurã pe ndekoi ojipe'g̃a ja rũi avo yvya koty g̃andeaporog̃itatiruahũrame. A'ereki nahã g̃anemimbo'ea e'i: “Nahanahã yvya hako yvaga pavẽi po rimba'e. Nahanahã ti ahe toko,” e'i g̃anemimbo'ea. Peko pe g̃a ja rũi. Maranameuhũ pe ndekopotara'javi g̃anemimbo'ea rupi naerũ? Tapekoa'javi hehe. 21 E'i: “Topyhygyme ti ahe g̃wig̃wia mbatera. To'uyme ti ahe tahepia javo. Topokogyme ti ahe hehe,” e'i g̃anemimbo'ea. 22 A'ea nhaporemo opa ahe i'urame. Kiroki opa ahe i'urame – a'ea pe nhaporemo g̃anemimbo'ea e'i. A'ereki nanongara rehe ko g̃a ojapyaka avo yvya koty. A'ea ko g̃anemimbo'ea.

23 Ojipe'g̃a g̃anemimbo'ea renduvypyrame po g̃a ei: “Pyry g̃anemimbo'ea. Okwaha hete g̃a Tupana'ga mboheteavo,” e po g̃a. Ikwahave'yma g̃a ei a'ea g̃anemimbo'ea renduva. Tiruahũ reki g̃anemimbo'ea. A'ereki g̃wemimbotarimova'ea rehe g̃a oko nahanahã ahe ombohete Tupana'ga javo. Tupana'ga mbohete tehe reki g̃a. Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe rũi g̃a ndekoi.

G̃anemimbo'ea renduvame po g̃a ei: “Pyry g̃anemimbo'ea g̃a erame: ‘Ahe nonhimbohetei hamo’,” e po g̃a.

Ndapyryvi reki g̃anemimbo'ea. A'ereki g̃a onhimbohete reki javo.

G̃anemimbo'ea renduvame po g̃a ei: “Pyry g̃anemimbo'ea g̃a erame: ‘Ojipejipea pe ahe tonhimomirana onhimondoheteavo onhi'ig̃a rupi. Ahe ndo'ui g̃wig̃wia ojipea no.’ Nahanahã g̃anemimbo'ea pyryva'ea,” e po g̃a henduva.

Tiruahũ reki g̃anemimbo'ea. A'ereki a'ea rupi okorame ahe nonhia'ngukatui ojirekokatue'yma. A'iti a. Ndatekwava'javi g̃anemimbo'ea rehe. A'ereki g̃anemimbo'ea nomombigi aherekote'varuhua.

3

Nhandereaporog̃itatiruahũa; nhandereaporog̃itapyahua

1 Tupana'ga ombogwera Cristo'ga gamanoa hugwi ga mbopyahuavo. Na jitehe pe pavẽi Cristo'ga jikoty'aro g̃waramo Tupana'ga pendeaporog̃ita mbopyahui. Pepota ti pyryva'ea yvagi pe Tupana'ga pyri a'ero. A'ereki pevo Cristo'ga oapy Tupana'ga pyri Tupana'ga johukoty rũi okovo nhanderuvihavuhuhetero. 2 Penhimbovy'a ti pyryva'ea rehe yvagipeva'ea rehe. Yvyakotyva'ea rehe rũi ti penhimbovy'a. 3 A'ereki pendeaporog̃itatiruahũa opi. Omanorẽ omanove'g̃a nonhimbovy'ara'javi yvyakotyva'ea rehe. Omanove'g̃a ja pe napenhimbovy'ara'javi yvyakotyva'ea rehe pendeaporog̃itatiruahũa pigirẽ. Pe pavẽi Cristo'ga jikoty'aro g̃waramo pendeaporog̃itapyahua hekokatui yvagi pe Tupana'ga pyri Cristo'ga pavẽi. Pevo Tupana'ga pendeaporog̃itapyahua rereko katu pe me Cristo'ga reheve. 4 Cristo'ga pavẽi nhandejikoty'aro g̃waramo nhande reaporog̃itapyahuro nhandekovo. Aerẽ po ti Cristo'ga ukwahavamo ua'java nehẽ. A'ero ti pe ukwahavamo ga pavẽi gakatukatua rerekovo nehẽ.

5 Nurã pemombi hete ti penhimimbotarimova'ea ite'varuhuva'ea pejipygwa'jave'yma hehe. Taperekoa'javi ti penhimbireko'g̃arũive'g̃a. Tapeakwahave'ymuhũa'javi ti g̃a nderekote'varuhua'jave'yma. Tapepotaruhua'javi ti g̃a. Tapepotate'varuhui ti. Tapepotaruhua'javi ti ojipe'g̃a apoa. A'ereki nahã pe g̃ambatera arõ Tupana'ga arõa hohe. 6 Kiroki g̃a nahã oko te'varuhu pota okoe'yma Tupana'ga nhi'ig̃a rehe – g̃a ndehe Tupana'ga onhimonha'nga. 7 G̃a ja pehe peko te'varuhu no heikwehe.

8 Ag̃wamo ti tapekote'varuhua'javi! Ag̃wamo ti pepohi pejikote'varuhua hugwi a'ero. Tapenhimonha'ngaa'javi ti. Tapenhimboahiva'javi ti. Tapetiruahũa'javi ti. Tapembotegwetea'javi ti ojipe'g̃a. Tapenhi'ĩte'varuhua'javi ti ojipe'g̃a pe. 9 Tape'mbea'javi ti pejohupe. A'ereki pe pepohi pejeaporog̃itaymyana hugwi pejikote'varuhua'jave'yma.

10 Pendeaporog̃ita ipyahu ag̃wamo. A'ereki ymya'ĩ Tupana'ga ombopyahu pendeaporog̃ita pejikoga g̃waramo Cristo'ga rehe. Nane'ymi Tupana'ga pendeaporog̃ita mbopyahua'jaa'javi koji'i ti g̃a toko ji ja ji kwahaheteavo javo.

11 G̃a ndokoa'javi nhande ve ojoatyatyvive'g̃a Tupana'ga nhandereaporog̃ita mbopyahurame. Nurã xa'ete'varuhuyme ti ojohupe orepyry ore pe hohe jave'yma. Judeusramo toro'ete'varuhuyme ti pe me judeus'g̃arũiva'ea pe. Judeus'g̃arũiva'ero tape'ete'varuhui ti ore ve judeusva'ea pe. A'ereki nhande ojo'ja judeusva'ea judeus'g̃arũiva'ea pavẽi Tupana'ga nhandereaporog̃ita mbopyahurame. Xa'ete'varuhuyme ti ojohupe orepyry ore pe hohe jave'yma.

Po nhande tikytiuka nhanerakwanhapira nhande ko Tupana'gareheva'ero kiro javo, xa'ete'varuhuyme ti ojikytiukare'ỹve'g̃a pe. Po nhande ndiajikytiukari, xa'ete'varuhuyme ti ojikytiukave'g̃a pe. A'ereki nhande ojo'ja nhandejikytiukava'ea nhandejikytiukare'ỹva'ea pavẽi. A'ereki Tupana'ga nhandereaporog̃ita mbopyahu. Nhande ojo'ja pa: nhandegwyripeve'g̃a nhandegwyripeve'g̃arũive'g̃a pavẽi, nhande'jave'g̃a hajiheve'g̃a pavẽi, ipiro'ye'ỹve'g̃a g̃a pavẽi – kiroki g̃a oporavyky ojive jate ipiro'yve'g̃a.

G̃a nhaporemo ojoatyatyvive'g̃a nhaporemo ndokoa'javi ag̃wamo nhande ve. A'ereki nhande ojo'ja pa Tupana'ga nhandereaporog̃ita mbopyahurame. Cristo'ga rehe jate nhande xanhimbovy'a. Ga jate nhande hohe pa nhanderuvihavuhuhetero. Ga nhande pojyka pa.

12-13 Nurã pejikovo Jesus'gareheva'ero ti peko katu. A'ereki Tupana'ga oko hete pe ndehe pe arõheteavo. Ga pe mo'emo'ẽ toko ti g̃a Jesus'gareheva'ero okokatuavo javo. Pejoporogwety po ti pe hamo hahyrame pe me nehẽ. Pepyry ti pejohupe. Tapenhimbohetei ti. Penhimog̃atyrõ ti. Penhimomirana ti penhimonha'ngae'yma pejikokatuavo pejohupe. Ojipe'ga rekote'varuhurame nde ve terehenonha'javi garekote'varuhua ejive. Nahã ti tapehenonha'javi pejikote'varuhua pejohupe. A'ereki imomborirẽ Cristo'ga nohenonha'javi pendekote'varuhua. Na jitehe ti tapehenonha'javi pejikote'varuhua pejohupe.

14 Koji'i ji ei pe me: Penhoarõ hete ti no. Penhoarõheterame ti pe peko pa Tupana'ga ja. A'ea ga opota. 15 Tupana'ga pe mbojogwereko katu. A'ero ti pejikokatuavo pejohupe pejeaporog̃ita katu nahanahã nhande rekoi javo. A'ea Tupana'ga opota. Ymyahũ ga pe mo'emo'emba Jesus'gareheva'ero g̃a ti tojogwereko katu pa javo. Pe'ji ti Tupana'ga pe: “Ndepyry hete nde ore ve!” A'ea ti pe'ji ga pe.

16 Nane'ymi pejapyaka hete ti Cristo'ga remimbo'ea rehe nhaporemo ikwahaheteavo garemimbo'ea toki hete peyvyteri pe ikwahyheteavo pe mombyrymbyryva pe mbo'embo'eavo. Penhombo'embo'e ti hehe penhomomoranduva. Penhimby'yi ti pehendu katu ti Cristo'ga nhi'ig̃a javo. Penhimby'yi ti Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo Jesus'ga mombe'gwovo no imombe'gwovo g̃andekokatua g̃anemimombyryva nhande ve. Nahanahã ti penhimby'ymby'yi Tupana'ga pe ga mboheteavo ga rehe pejoryjoryvamo.

17 Cristo Jesus'gareheva'ero g̃waramo ti peko katu pejikovo ganhi'ig̃a rupi peporavykyrame. Peko katu ti penhi'ig̃ame. Pendekoa rupi nhaporemo ti peko katu jipi ga mboheteavo penhinhi'ig̃a Tupana'ga pe. “Ndepyry hete nde, Apĩ,” pe'ji ti ga pe. “Ag̃wamo pyry hete ore ve. A'ereki nde orerekote'varuhua momboruka Jesus'ga manoro g̃waramo ore ve. Ga ko orepojykaharete'ga ore pokoga a'ero.” A'ea ti pe'ji Tupana'ga pe nhanderuvete'ga pe.

G̃anembireko'g̃a; g̃anongapypeve'g̃a

18 Kunhano peko ti penhimbireko'g̃a nhi'ig̃a rehe pejikoty'aro g̃waramo Cristo'ga pavẽi.

19 Akwaimba'ero pearõ hete ti penhimbireko'g̃a nderekokatuavo g̃a a'nguavo penhimonha'ngae'yma g̃a ndehe.

20 Tay'riro pehendu katu ti pejuva'g̃a nhi'ig̃a penhy'g̃a nhi'ig̃a reheve. A'ereki nanongara rehe Cristo'ga onhimohẽ.

21 G̃anduvamo tapemonhimonha'nganha'ngaukari ti peja'yra'g̃a pejihe ja'javo g̃a pe g̃a mbo'erame g̃a monhimomboaka. Pe g̃a monhimonha'ngaukarame po ti g̃a okoveveuhu okoteheavo nehẽ ore ndorokwahavi hete javo.

22 Ojipe'g̃apyriva'ero ipiro'ye'ỹva'ero pehendu katu ti g̃anhi'ig̃a penhimboporavykyve'g̃a nhi'ig̃a g̃a nhi'ĩpo'rupava. Peko ti ojipe'g̃a ja rũi. Opojykahara'g̃a gwepiagame g̃a oporavyky katu tianembohete ti g̃a javo. G̃a gwepiage'ymame g̃a ndoporavykyi a'ero. Peko ti g̃a ja rũi. Pejipojykahara'g̃a pejepiagame ti peko g̃anhi'ig̃a rupi. G̃a pejepiage'ymame ti peko g̃anhi'ig̃a rupi jitehe pejiporavykykatuavo. Cristo'ga rendukatuavo g̃waramo pejeaporog̃ita katu ti xaporavyky katu tuhẽ ti nhandepojykahara'g̃a pe javo.

23 Peporavykyrame ti pejirokwa jipi peporavykykatupota pejikokatuavo pejoryjoryvamo. Penhi'ig̃ame ti pejirokwa jipi pejikokatuavo pejoryvamo. Pejikoa rupi nhaporemo ti pejirokwa jipi. Pe'ji ti pejiyvyteri pe: “Nhandeporavykykaturame nhandepojykahara'g̃a pe g̃a pokoga, Cristo'ga pe tuhẽ nhande xaporavyky katu ga pokoga,” pe'ji ti. 24 “Cristo'ga nhandepojykaharete'ga, gaha ti nhande reroho yvagi pe pevo nhande mongovo Tupana'ga pyri avuirama nehẽ.” A'ea ti pe'ji pejiporavykykatuavo. Na tuhẽ ti ga okwepy katu pe me. A'ereki Cristo'ga pe tuhẽ pe peporavyky nhandepojykaharete'ga pe.

25 Tapeporavykyte'varuhui ti. A'ereki ojo'ja yvyakotyve'g̃a ndekoi Tupana'ga pe. Kiroki g̃a oko te'varuhu – g̃a pe nhaporemo ti ga ei peko te'varuhu pe javo nehẽ.

4

1 G̃apojykaharamo pemondo katu ti pejipyrive'g̃a pe pejikokatuavo g̃a pe. A'ereki pe pereko pepojykahara'ga no. Ga ko Tupana'ga. Ga oko yvagi pe pepojykaharetero pendekoa repiapava. A'ea ikwahavame ti pereko katu pejipyrive'g̃a.

Koji'i Paulova'ea omog̃ita Colossospeva'ea

2 Penhi'ĩ ti Tupana'ga pe jipi. Pejirokwa ti penhinhi'ig̃a ga pe. Pe'ji ti ga pe no: “Ndepyry hete nde ore ve.”

3 Ji Cristo'ga mombe'urame ojipe'g̃a ji mondo cadeia pype tomombe'ua'javyme ti ga Cristo'ga javo ikwehe'i. A'ea pype ji rekoi ag̃wamo. Penhi'ig̃ame Tupana'ga pe ti pe'ji: “Ymyahũ ahe ndokwahavi ve Cristo'ga nerembiepiukaripyre'yma'ga. Aerẽ nde ga kwahavuka pota yvyakotyve'g̃a pe. Marã po ti Paulo'g̃a ga mombe'ui? A'ereki tegwete g̃a pe imombe'uhava kiro. Ekwahavuka ti g̃a pe tomombe'u g̃a ga ojipe'g̃a pe.” A'ea ti pe'ji Tupana'ga pe ore repyga. 4 Pe'ji ti Tupana'ga pe: “Epoko ti Paulo'ga g̃a mbo'ekatukatuuka ga pe nenhi'ig̃a rehe. A'ero ti g̃a ikwahahetei Cristo'ga mombe'ua.” A'ea ti pe'ji Tupana'ga pe. Ji ambo'e katu po g̃a hamo.

5 Kiroki g̃a ndojikogi Cristo'ga rehe – g̃apyteri pe ti peko katu katu ikwahava te'ite'varuhuyme ti g̃a nhande ve javo. Pemombe'umbe'u ti Cristo'ga g̃a pe jipi. 6 Penhi'ig̃atu ti g̃a pe pejikokatuavo g̃a pe hendupotaruka. A'ero ti pe g̃a pokokwahavi ikwahavuka g̃a pe nanani nehẽ.

Mbapavamo Paulova'ea okwatija Colossospeva'ea pe

7 Tíquico'ga ti ji mombe'upavi pe me nehẽ nahanahã Paulo'ga rekoi javo. Ga ko nhaneirũ'ga ojikoga g̃waramo Cristo'ga rehe. Oroarõ hete ore ga. Oko hete ga Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. Orojiko ore Tíquico'ga rehe a'ero. Ji pavẽi ga oporavyky katu nhandepojykaharete'ga pe Cristo'ga pe ga mombe'gwovo.

8 Kiro ti ji Tíquico'ga mondoukari pe pyri nehẽ tomombe'u ti ga pe me jirekoa javo. Nahã ti ga pepy'a nog̃atui pe mbohoryva'java nehẽ. Tokwaha ti ga pendekoa no. 9 Pendeheve'ga Onésimo'ga ti ji amondouka pe pyri nehẽ no Tíquico'ga rupi nehẽ. Onésimo'ga ko nhaneirũ'ga no ojikoga g̃waramo Cristo'ga rehe. Oroarõ hete ore ga. Oko hete ga Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. Orojiko ore Onésimo'ga rehe a'ero. Tíquico'ga Onésimo'ga pavẽi g̃a memei ti omombe'u pa pe me nahanahã Paulo'g̃a ndekoi javo.

10 Aristarco'ga omondouka onhi'ig̃a pe me. Ga ko cadeia pype kiro ji pavẽi. Marcos'ga omondouka onhi'ig̃a pe me no. Ga ko Barnabé'ga rendyrahẽa ra'yra'ga. Ga rurame pe pyri ti pejoryjory ga rehe imondovo ga pe, a'e jipe ko ji pe me. A'ea ji ea'javi kiro pe me. 11 Josué'ga omondouka onhi'ig̃a pe me no. Ga pe nhande ei Justo. A'ereki ga pyry hete. Aristarco'ga Marcos'ga pavẽi Josué'ga pavẽi – g̃a ko judeusramo oko ojikoga Cristo'ga rehe. G̃a jate judeusramo oporavyky avo ji pavẽi toko ti Tupana'ga yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero javo. G̃ahã onog̃atu jipy'a ji pokoga.

12 Pendeheve'ga Epafras'ga omondouka onhi'ig̃a pe me no. Oporavyky ga Cristo'ga pe ga mombe'gwovo ojipe'g̃a pe. Nane'ymi ga nhi'inhi'ĩhetei Tupana'ga pe pe ndepyga. Tupana'ga pe ga ei jipi: “Epoko ti Colossospeve'g̃a,” ei ga Tupana'ga pe. “Nurã ti g̃a jikohetei Cristo'ga rehe opohire'yma ga hugwi okokatuheteavo nehẽ. A'ero ti g̃a ikwahapavi tuhẽ neremimbotarimova'ea nde nhi'ĩpo'rupava,” ei ga Tupana'ga pe jipi. 13 A'iti a. Ojirokwa hete ga javo Tupana'ga pe pe ndepyga jipi ojipeva'epeve'g̃a ndepyga cidadespeve'g̃a ndepyga no Laodicéiapeve'g̃a Hierápolispeve'g̃a. Garemimbotarimova'ea pe me ji akwaha.

14 Lucas'ga omondouka onhi'ig̃a pe me. Ga ko ore pohano okovo oreremiarõhetehara'ga. Demas'ga omondouka onhi'ig̃a pe me no.

15 Pemombe'u ti nhaneirũ'g̃a pe – kiroki g̃a oko cidade de Laodicéia pe. G̃a ko nhaneirũ'g̃a ojikoga g̃waramo Cristo'ga rehe. G̃a pe ti pe'ji Paulo'g̃a omondouka onhi'ig̃a pe me javo.

Pemombe'u ti Ninfa'ga pe no Paulo'g̃a omondouka onhi'ig̃a nde ve javo. G̃a pe no – kiroki g̃a ojatyka Ninfa'ga ronga pe tihendu Tupana'ga nhi'ig̃a javo – g̃a pe ti pemombe'u no.

16 Pemonhi'ĩ ti pejohupe nhirembikwatijarukara tihendu ti Paulo'ga nhi'ig̃a nhandejive javo. Imonhi'ig̃irẽ nhirembikwatijarukara ti pemondo cidadepeve'g̃a pe Laodicéiapeve'g̃a pe. Tohendu ti g̃a nhinhi'ig̃a pe me no. Akwatijaruka ji ojipea nhinhi'ig̃a mondovouka Laodicéiapeve'g̃a pe oji'i. Imonhi'ig̃irẽ ojohupe tomondo ti g̃a pe me tomonhi'ĩ ti g̃a ojohupe javo. Pemonhi'ĩ ti a'ero pejohupe ikwahava nhinhi'ig̃a g̃a pe.

17 Pe'ji ti Arquipo'ga pe: “Cristo'ga nhandepojykaharete'ga ko e'i nde ve raikwehe: ‘Nahanahã ti ji nhi'ĩpo'ru pa,’ e ko ga nde ve raikwehe. Enhi'ĩpo'ru pa ti ga a'ero.” A'ea ti pe'ji Arquipo'ga pe.

18 Ji tuhẽ kiro ikwatijari jipovo inog̃a nhinhi'ig̃a imondovouka pe me. Tapemoka'nhymi ti jirekoa cadeia pype.

Kiro ji ei: Tomombyry ti Tupana'ga pe me, a'e ji.

1 Tessalonicenses

1

2

3

4

5

PAULOVA'EA OMOMBE'UYPY TESSALÔNICAPEVA'EA PE

Primeira Carta de Paulo aos Tessalonicenses

1

1 Três ore rekoi ikwatijaharamo pe me: Jihi Pauloramo Silas'ga pavẽi Timóteo'ga pavẽi. Kiro ore ikwatijarukari imondovouka pe me cidade de Tessalônica pe – perope peko Tupana'gareheva'ero nhanderuvete'gareheva'ero pejikovo Jesus Cristo'gareheva'ero nhandepojykaharete'gareheva'ero.

Kiro ore ei: Nhanderuvete'ga Tupana'ga ti tomombyry pe me Jesus Cristo'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi. Tonog̃atu ti g̃a pepy'a, oro'e ore pyryva'ea pota pe me.

Ojiko Tessalônicapeva'ea Tupana'ga rehe okokatuavo

2 Oronhi'ig̃ame Tupana'ga pe ore ei jipi:

—Ore roryroryvamo Tessalônicapeve'g̃a ndehe nhaporemo. A'ereki nde g̃a mombyry. A'ero ore ei nde ve: Ndepyry hete nde. A'ea ore ei Tupana'ga pe.

3 Noromoka'nhymi ore pendekoa Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. A'ea mombe'gwovo ore ei ga pe:

—Tessalônicapeve'g̃a oporavyky Jesus'ga mombe'gwovo g̃a pe, oro'e ore ga pe pe mombe'gwombe'gwovo jipi. A'ereki g̃a ojiko nde rehe, oro'e ore. Oarõ hete g̃a ojikotyve'g̃a nhaporemo. Nurã g̃a g̃a pokopokogi g̃a nderekokatuavo. A'ereki g̃a nde arõ hete, oro'e ore Tupana'ga pe. Onhimomirana g̃a mbatera rahya pe opohire'yma nde hugwi orepojykaharete'ga rura pota jipi Jesus Cristo'ga rura pota, oro'e ore Tupana'ga pe nhanderuvete'ga pe pe mombe'gwombe'gwovo jipi.

4 Oreirũa ko pe. Tupana'ga pe mo'emo'ẽ ojive pe arõheteavo. A'ea ore orokwaha. 5 Noronhi'ĩtehei ore pe me pyryva'ea mombe'urame Jesus Cristo'ga mombe'urame ikwehe'i. A'ereki Tupana'ga ra'uva ore moirũ. Gara'uva gweroviaruka pe me a'ero oreremimombe'ua. Imombe'urame pe me ore ei oroyvyteri pe: Tupana'ga ore pojykai ore moiruamo heroviaruka g̃a pe, oro'e ore. A'ereki pe pekwaha orerekokatuagwera ore ruvame pe pyri. Nahã ore rekoi tojiko ti Tessalônicapeve'g̃a Jesus'ga rehe javo ikwehe'i. 6 Oro pe, Tupana'ga nhi'ig̃a renduvame orereaporog̃ita rupi pe hoi ikwehe'i. Jesus Cristo'ga reaporog̃ita rupi pe hoi. Ojipe'g̃a jigwarairame vehevi pe ndehe pe heroviari oreremimombe'ua pendoryndoryvamo. A'ereki Tupana'ga ra'uvapyryva pe mbohory.

7 A'ero Jesus Cristo'gareheve'g̃a – kiroki g̃a u Macedôniapeve'g̃a gwyri pe Acaiapeve'g̃a gwyri pe no – pemombe'ua renduvame g̃a epavi: “Xako ti Tessalônicapeve'g̃a javijitehe,” ei g̃a.

8 Pevove'g̃a jate rũi okwaha pejikoga Tupana'ga rehe. A'ereki g̃a pe mombe'umbe'u pa irupeve'g̃ave'g̃a pe. A'ero g̃a henduvi Jesus Cristo'ga mombe'ua. A'ereki g̃a pe nhaporemo g̃a omombe'u nahanahã Tessalônicapeve'g̃a jikogi Tupana'ga rehe javo. Nurã ore noromombe'ui a'ea g̃a pe. A'ereki g̃a okwahapavipe.

9 G̃a tuhẽ omombe'u orehoa pe pyri. G̃a e'i: “Nahanahã Paulo'ga Jesus Cristo'ga mombe'ui Tessalônicapeve'g̃a pe Silas'ga pavẽi Timóteo'ga pavẽi no ohorame cidade de Tessalônica pe heikwehe,” ei g̃a. “Hendukaturame g̃anemimombe'ua Tessalônicapeve'g̃a herojijyjijyi ojeaporog̃ita imondovo imohina Tupana'ga rehe. Opohi g̃a g̃wemimbohetehara hugwi ha'angava hugwi a'ero,” ei g̃a. “Avuiramave'ga rehe Tupana'ga rehe g̃a jikogi ga nhi'ĩpo'ruavo a'itituhẽve'ga nhi'ĩpo'ruavo,” ei g̃a. 10 “G̃a Tupana'ga ra'yra'ga rura pota tuhu ti ga nhande koty yvaga hugwi javo Jesus'ga,” ei g̃a pe mombe'gwombe'gwovo. Gaha Tupana'ga ga mbogwera gamanoa hugwi. Jesus'ga nhande mbopiro'yi hahyheteag̃wama hugwi – kia po ti Tupana'ga omondo ahe ve aherekote'varuhuro g̃waramo. A'ereki ga ndopotariuhu aherekote'varuhua.

2

Paulova'ea oporavyky Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo

1 Ndorojotehei ore pe pyri ikwehe. A'ea pehe tuhẽ pekwaha. A'ereki pe pejiko Tupana'ga rehe oreirũramo ore imombe'urame ganhi'ig̃a pe me.

2 Ymya ore pytaahi'vi cidade de Filipos pe ikwehe. Aerẽ Filipospeve'g̃a jigwarajuhu ore rehe. Onhi'ĩteuhu g̃a ore ve no ore mbotegweteavo. A'ea pe pekwaha.

Aerẽ ore hoi g̃a hugwi orovahema pe pyri cidade de Tessalônica pe ikwehe'i. Ore ruvame pe pyri ojipe'g̃a nohendupotarihu Tupana'ga nhi'ig̃a no. Emo Tupana'ga ore moirũ ore pavẽi ojikoty'a. Nurã ore ndoropojihuvi g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'ukatuavo pe me Cristo'ga omano pe ndepyga javo. 3 A'itituhẽva'ea ore ei imombe'ukatuavo Tupana'ga nhi'ig̃a pe me ikwehe'i pe motetirũpotare'yma. Opogwereko katu orokote'varuhue'yma pe me. Nopomoandyandyi ore pehe.

4 Ymya Tupana'ga ei oyvyteri pe kako: “Paulo'g̃a ko ahembojikohara'g̃a ojihe upa. Pyry ko Paulo'g̃a imombe'ui nhinhi'ig̃a Cristo'ga mombe'gwovo nehẽ,” ei Tupana'ga. Nurã ore imombe'ui ganhi'ig̃a. Torombohory ti ojipe'g̃a javo rũi ore imombe'ui ganhi'ig̃a. A'ea ore imombe'ui Tupana'ga ti torombohory javo. A'ereki gaha okwaha hete orereaporog̃ita. 5 Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'urame ore noronhi'ig̃atutehei pe me tonhimohẽ ti g̃a nhande rehe okovo nhanenhi'ig̃a rehe jave'yma. A'ea pe pekwaha. Ndoro'eangavi oroyvyteri pe: Timombe'u ti Tupana'ga nhi'ig̃a g̃a pe. A'ero po ti g̃a imombyryvi nhande ve nehẽ. A'ea rũi ore ei. A'ea Tupana'ga okwaha orereaporog̃ita kwahava.

6 Ndoro'ei ore: Torembohete ti. A'ea rũi ore ei pe me. Ojipe'g̃a pe ndoro'ei no. 7 Po ore ei a'ea hamo nhande ve ti g̃a tombuhu javo hamo, a'ero po pyryvamo hamo. A'ereki ore Cristo'ga moirũharamo oroko. Ahey'g̃a gwereko katu gwa'yra'g̃a onhyromo. Ahey'g̃a javijitehe ore pe nderekokatui orenhyromo ikwehe'i. 8 Opoarõ hete ore orokovo. Nurã ore imombe'upotahetei pe me Tupana'ga nhi'ig̃a Jesus Cristo'ga mombe'ua ikwehe'i. Opopoko pota hete ore no. A'ereki ore orovy'a hete pe ndehe. 9 Napemoka'nhymi tuhẽ pe oreporavykyagwera. Oroporavyky hete ore arimo ypytunimo no ikwehe'i. Ore tuhẽ oropyhy orojive mbatera. Nurã ore ndoro'ei pe me pembuhu tehe ore ve javo. Nahã ore rekoi imombe'urame pe me Tupana'ga nhi'ig̃a Jesus Cristo'ga mombe'gwovo ikwehe'i.

10 Cristo'gareheva'ero pe pekwaha orerekokatua ore ruvame pe pyri ikwehe'i. A'ea Tupana'ga okwaha no. Pe me ore pyryvamo. Nurã tegwete ojipe'g̃a nemimbojahava ore rehe.

11-12 Aheruva'g̃a gwa'yra'g̃a mbo'e katu. Aheruva'g̃a ja ore pe mbo'ekatui pe napenani pe mbohoryva Tupana'ga rehe ikwehe'i. Oro'ero'e hete pe me ikwehe'i: Peko katu ti Tupana'ga mbohoryva jipi. Gaha e'i pe me: “Tuhu ti g̃a upa ji pyri nhirendy'java pyri no,” ei ga. “Ji tuhẽ tako g̃anduvihavamo,” ei ga pe me.

13 Oreremimombe'ua renduvame pe ei ikwehe'i: “Yvyakotyve'g̃a rũi omombe'uuka Paulo'g̃a pe. Tupana'ga tuhẽ omombe'uuka g̃a pe,” pe'e pe. Na tuhẽ. Tupana'ga nhi'ig̃a tuhẽ ore imombe'ui pe me ikwehe'i. A'ero ganhi'ig̃a herojijyjijyi pendeaporog̃ita pe mombyryva okwahyro pe ndehe pe jikogame ga rehe. Nurã ore ei Tupana'ga pe jipi:

—Pyry hete Tessalônicapeve'g̃a hendukatui nenhi'ig̃a, oro'e ore ga pe.

14 Pehe oreirũramo peko Jesus'gareheve'g̃a ja judeus'g̃a ja – kiroki Judéiapeve'g̃a ojiko Cristo Jesus'ga rehe onhimono'og̃a tihendu katu ti Tupana'ga nhi'ig̃a javo. A'ereki judeus'g̃a nde'yja'g̃a ndopotari g̃ajikoga Jesus Cristo'ga rehe okote'varuhuavo g̃a pe. Na jitehe pende'yja'g̃a ndekote'varuhui pe me ipotare'yma pejikoga Jesus Cristo'ga rehe.

15 Ymyahũ judeusva'ea ojuka Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea. Aerẽ judeus'g̃a Cristo Jesus'ga jukai nhandepojykaharete'ga jukai. Ag̃wamo g̃a jigwarajuhu ore rehe ore mondovo cidades hugwi. Tupana'ga ndopotariuhu g̃andekote'varuhua. Okouhu g̃a ojipe'g̃a ndehe nhaporemo g̃a arõe'yma. 16 A'ereki g̃a ore mombi pota ore Jesus Cristo'ga mombe'urame g̃a pe. Omombi pota g̃a orenhi'ig̃a tojikogyme judeus'g̃arũive'g̃a ga rehe javo.

Ymyahũ judeus'g̃a omombipembipeuhua'jaa'ja Tupana'ga py'a ojihe okote'vate'varuhuavo. Kiro mbapava g̃andekote'varuhua reki. A'ereki Tupana'ga ndipygwa'javi a'ero onhimonha'ngavo g̃a ndehe kiro.

Ojivy pota Paulova'ea Tessalônicapeva'ea repiaga'java

17 G̃a oromboja'ogame pe hugwi norombegwei orojirokwaheteavo xaho ti oreirũ'g̃a ndepiaga javo novĩa ikwehe'i. A'ereki ore pe ndepiaga'u hete. Tegwete orehoa reki. Emo ore nopomoka'nhymi. 18 Pe pyri ore hopotari. Ji tuhẽ a'ea'e tajivy ti Tessalônicapeve'g̃a pyri javo novĩa. Emo Satanás'ga norembojivyrukari pe pyri.

19 A'iti tuhẽ ore pe ndepiapotari. A'ereki ore oroko pe ndehe. A'ero po ti Jesus Cristo'ga rura'javame ore ei: Orereheve'g̃a Tessalônicapeve'g̃a ojiko hete nde rehe, oro'e ti ore nehẽ. A'ea rupi po ti pe ore mbohoryvi Jesus Cristo'ga pyri nehẽ. Pe ndehe po ti ga ore mbohetei nehẽ pe pembojikoguka g̃a ji rehe javo. Pe tuhẽ po ti nahã ore ve nehẽ nhande amame nhandepojykaharete'ga rovai pyteri pe nehẽ. 20 A'ereki pehe ore mboukwaha. Pehe ore mbohory.

3

1 Tegwete orepy'a rukatua oji'i. A'ereki ore orokwaha pota pendekoa. Nurã ji ei Silas'ga pavẽi Timóteo'ga pavẽi: Timondouka ti g̃a mo Tessalônicapeve'g̃a pyri, oro'e ore orojohupe. Ore nhomonhi'imbavame ji ei Silas'ga pavẽi: Xapyta ti nhande tehe cidade de Atenas pe. 2 Ore Timóteo'ga mondouka pe pyri a'ero oji'i. Ga ko nhaneirũ'ga. A'ereki ga ojiko Jesus Cristo'ga rehe. Ymya'ĩ Tupana'ga ga mbuhuruka ore pyri. “Gaha tomombe'u Cristo'ga no,” ei Tupana'ga. Nurã ga ore moirũi Cristo'ga mombe'ua mombe'gwovo.

Timóteo, oro'e ore ga pe oji'i, eho ti a'ero Tessalônicapeve'g̃a pyri. Ere ti g̃a pe tojikopigyme ti Jesus Cristo'ga rehe javo. Koji'i ti embohory g̃a Jesus'ga rehe. 3 Ere ti g̃a pe tomynhyme ti g̃apy'a ojipe'g̃a jigwarajuhurame g̃a ndehe, oro'e ore ga pe ga mondovo pe pyri.

A'ereki pe tuhẽ pekwaha Tupana'ga remimbotarimova'ea nhande ve. Ga e'i: “Kiroki g̃a ojiko ji rehe – g̃a ndehe nhaporemo po ti ojipe'g̃a jigwarajuhu nehẽ,” ei Tupana'ga. 4 Orojuvame pe pyri ore ejipei pe me ikwehe'i: Aerẽ ti ojipe'g̃a jigwarajuhu nhande rehe nehẽ, oro'e ore pe me. Na tuhẽ reki. A'ereki g̃a okouhu nhande rehe nhande arõe'yma. A'ea pe pekwaha.

5 Akwaha ko ji hahyrame pe me oji'i. Nurã tegwete jipy'a rukatua. A'ero ji ei Timóteo'ga pe oji'i: Eho ti Tessalônicapeve'g̃a pyri. A'ereki ji akwaha pota g̃ajikoga Jesus Cristo'ga rehe, a'e ji. Mara'ngu po Diabo'ga ojiroviaruka g̃a pe? Mara'ngu po g̃a opohia Jesus Cristo'ga hugwi a'ero? Po g̃a Diabo'ga reroviari, a'ero po ore poravykytehei Jesus Cristo'ga mombe'gwovo g̃a pe raikwehe'i, a'e ji ga pe.

6 Nurã Timóteo'ga hoi pe ndepiaga oji'i. Korogwe reki ga jivyri pe hugwi ua pyryva'ea mombe'gwovo ore ve. A'ereki ga e'i: “Tessalônicapeve'g̃a ndopohiri Jesus Cristo'ga hugwi ojikoheteavo Tupana'ga rehe,” ei ga ore ve. “Onhoarõarõ hete g̃a onhimongyavo no,” ei ga. “G̃a nhande arõarõ hete jitehe. Omondo hete g̃a ojeaporog̃ita imohina nhande rehe jipi,” ei ga. “Nhande repiapotarahi g̃a jipi. Ehepia ko nhande g̃a ndepiapotari jipi. Na jitehe g̃a nhande repiapotarahivi no,” ei ga pe mombe'gwombe'gwovo ore ve.

7 Tu katu orepy'a kiro pe ndehe a'ero. A'ereki pe pejiko jitehe Tupana'ga rehe. Mbatera rahya orokwaha hete jipi. Ojipe'g̃a ojigwarai ore rehe no. Emo Timóteo'ga uhu pe mombe'gwovo ore ve ore mbohoryoryva. 8 Pe jikohetero g̃waramo nhandepojykaharete'ga rehe Jesus'ga rehe ore kwerava'javi oreroryroryvamo! 9 A'ero ore norombohetepigi tuhẽ Tupana'ga pejikoga g̃waramo Jesus Cristo'ga rehe. Oro'e hete ore Tupana'ga pe:

—Orerory hete ore nde rehe. A'ereki Tessalônicapeve'g̃a ojiko nde rehe jipi. Ndepyry hete nde g̃a mbojikoguka ejihe ore mbohoryva, oro'e ore Tupana'ga pe.

10 Arimo ore nhi'ĩhetei Tupana'ga pe ypytunimo na jitehe no.

—Ore mondoa'ja ti Tessalônicapeve'g̃a pyri, oro'e ore ga pe. G̃anembikwahave'yma rehe ore g̃a mbo'epotari g̃a mbojikoga nde rehe koji'i ti g̃a tojiko hete javo, oro'e ore Tupana'ga pe.

11 Nhanderuvete'ga Tupana'ga tuhẽ ti torererohouka pe pyri nhandepojykaharete'ga pavẽi Jesus Cristo'ga pavẽi, oro'e ore pe me. 12 Igwaigwavete ti nhandepojykaharete'ga tapemonhoarõheteuka, oro'e ore. Toarõheteuka ti ga pe me ojipe'g̃a nhaporemo, oro'e ore. Opoarõ hete ore. Na jitehe ti Jesus Cristo'ga toarõheteuka g̃a pe me, oro'e ore. 13 Nahã ti Jesus Cristo'ga tapepoko pe mbojikoheteavo ojihe pe mombyryva nehẽ. A'ero pe amame nhanderuvete'ga rovai pyteri pe Tupana'ga rovai pyteri pe po ti ga ei pe me nehẽ: “Ndojari tuhẽ ite'varuhua pe ndehe.” A'ea tuhẽ po ti ga ei pe me nehẽ Jesus Cristo'ga rura'javame g̃wemimo'ẽhara'g̃a pavẽi nhaporemo.

4

Paulova'ea e'i nahã ahe tomonhimohẽ Tupana'ga ojihe javo

1 Oromombe'u ore Jesus Cristo'ga pe mbo'eavo ga rehe ikwehe'i nahanahã ti peko katu Tupana'ga monhimohema pejihe javo. A'ero nahã pe ndekokatui. Igwaigwavete ore ehetei kiro pe me: Koji'i ti peko katu Tupana'ga monhimohema pejihe. A'ea ore ei pe me Jesus'ga repyga. A'ereki Jesus'ga nhandepojykaharete'ga ojikoty'a nhande pavẽi nhande mbo'eavo a'ea rehe. 2 Pe pekwaha oreremimbo'ea – kiroki a'ea rehe ga ore mbo'e pembo'e ti g̃a a'ea rehe javo.

3 Kiro Tupana'ga remimbotarimova'ea pe me. A'ea mombe'gwovo ga ei: “Peko pyry hete ti jireheva'ero,” ei ga pe me. “Tapejihe'ari ti ite'varuhua rehe,” ei ga. “Tapejiavykyukari ti penhimbireko'g̃arũive'g̃a pe. Tapeavykyi ti penhimbireko'g̃arũive'g̃a,” ei ga pe me. 4 “Pekwaha ti penhimbovyvya pejeaporog̃itakaturo. Peko pyry pa ti pejikovo nhinhi'ig̃a rupi ji monhimohema pejihe. A'ero po ti hajiheve'g̃a pe mbohete nehẽ no pyry g̃a javo pe me. 5 Ndoakwahavihu judeus'g̃arũive'g̃a gentios'g̃a – kiroki g̃a ndokoi ji rehe,” ei Tupana'ga. “Ojogwereko te'varuhu g̃a ojopotaheteavo. G̃a ja rũi ti peko,” ei ga pe me. 6 “A'ea pe ji ei a'ero. Tapemoandyandyi ti ojipe'g̃a g̃anembireko'g̃a nderogwove'ỹ pejive pejikote'varuhue'yma,” ei Tupana'ga pe me.

Nanuhũ pe ndekote'varuhurame ti nhandepojykaharete'ga g̃a ndepygi pe ndehe nehẽ. A'ea rehe ore opomomorandu hete pekwaha ti javo ikwehe. 7 Nhande mo'emo'ẽrame ojive Tupana'ga ei: “Toko katu ti g̃a. Toko pyry ti g̃a,” ei ga. Peko te'varuhu ti javo rũi ga ei nhande mo'emo'ẽrame ojive. 8 A'ero g̃a – kiroki g̃a nohendupotari oreremimombe'ua – yvyakotyve'ga jate rũi g̃a nohendupotari. Tupana'ga g̃a nohendupotari. Gaha omondo gwa'uva pe pyri pyryva'ea pe pyri.

9 Ndakwatijari ti ji pe me kiro penhoarõ hete ti javo. A'ereki Tupana'ga tuhẽ pe mbo'e jipe a'ea rehe. 10 Pe pearomba tuhẽ penhiirũ'g̃a Jesus'gareheve'g̃a – kiroki g̃a u pegwyri pe nhaporemo Macedôniapeve'g̃a gwyri pe. Igwaigwavete ti pearõarõ hete oreirũramo, oro'e hete ore a'ero.

11 Pejirokwa ti pejikokatuavo. Peko jate ti ojipe'g̃a pyteri pe. Tapehopehoi ti ojipe'g̃a pyri g̃a ndehe peangaangae'yma. Pe tuhẽ ti peporavyky katu pejive. Ojikwe ore ei a'ea pe me ikwehe'i. 12 Peporavyky ti, oro'e ore. A'ero po ti g̃a ei nehẽ – kiroki g̃a ndojikogi Jesus Cristo'ga rehe – g̃ahã e'i: “Pyry hete reki Jesus'gareheve'g̃a. A'ereki g̃a oporavyky hete ipyhyga mbatera ojive oporanduve'yma,” e po ti g̃a pe mboheteavo nehẽ. Pe poravykyrame po ti mbatera nomominag̃wami pe hugwi nehẽ.

Nhandepojykaharete'ga ti uhura'ja nehẽ

13 Ore torokwahavuka pota pe me oreirũa pe nahanahã Jesus Cristo'gareheve'g̃a manorame javo. A'ero po ti pe napenhimongoveveuhui pejehe'oe'yma ahe rehe. G̃a ja rũi ti peko – kiroki g̃a ndojikogi Jesus Cristo'ga rehe. A'ereki g̃a ndovy'ari ojehe'gwovo ahe rehe ndovyri po ti ahe nehẽ javo. 14 Omano Jesus'ga raka'e. Aerẽ ga vyri gwyvya hugwi okwerava'java. A'ea nhande heroviari. Nurã po nhande ei heroviaheteavo hamo: Na jitehe ti omanove'g̃a pe nehẽ. Tupana'ga ti ombuhuruka omanove'g̃a Jesus Cristo'ga reheve nehẽ – kiroki omanove'g̃a ojiko Jesus Cristo'ga rehe omanorame. A'ea po nhande heroviari hamo.

15 Kiro po ti ore imombe'ukatui pe me omanove'g̃a jiupirag̃wama yvagi pe. Nhandepojykaharete'ga omombe'u a'ea ore ve. Po ti nhande niamanoi ve nehẽ nhandepojykaharete'ga Jesus Cristo'ga rura'javame yvya koty nhande koty nehẽ, a'ero ti nhande ndiahoi tuhẽ omanove'g̃a jiupira renonde nehẽ nhandehorame Jesus Cristo'ga rovatiamo nehẽ.

16 Nhandepojykaharete'ga tuhẽ ti ga rura'javi nehẽ yvaga hugwi ojyva nehẽ Jesus Cristo'ga. Ojyvame ti ga onhi'ig̃a mbuhuhetei nhande koty nehẽ. Ohapukai ti Tupana'gapyrive'g̃a nduvihavuhu'ga nehẽ. Tupana'ga apoa trombeta ti onhi'ĩ nehẽ no. A'ero ti omanove'g̃a vyri na'ẽ gwyvya hugwi okwerava'java nehẽ – kiroki omanove'g̃a ojiko Jesus Cristo'ga rehe omanorame.

17 A'ero ti Tupana'ga nhande manoe'ymame nhande pyhypavi okwerava'jave'g̃a ndeheve nhande rerogwovo Jesus Cristo'ga rovatiamouka nehẽ. Nahã ti ga nhande mono'ono'og̃i okwerava'jave'g̃a ndeheve yvag̃atig̃a pype nehẽ Jesus Cristo'ga rovatiamouka yvatea gwyra koty nehẽ. A'ero ti nhande ruvi Jesus Cristo'ga pyri avuirama nehẽ.

18 Tapenhimongoveveuhui ti Jesus Cristo'gareheve'g̃a manorame a'ero. Pe'ji ti pejohupe: “Pekwahava'ja ti Paulo'ga remimbo'eagwera nhande ve. A'ereki ga e'i: ‘Aerẽ ti Jesus Cristo'ga rura'javi omanove'g̃a mbovya nehẽ ojiheva'ea mbovya ahe mbogwerava'java nehẽ,’ ei Paulo'ga nhande ve,” pe'ji ti pejohupe nehẽ. Nahã ti penhombohory inog̃atuavo pejipy'a.

5

Xanhimboavujikwe ti nhandepojykaharete'ga rura pota

1 Marã po ti ji ikwatijari pe me Jesus Cristo'ga rura'jahavag̃wama rehe? A'ereki a'ea rehe pe pekwahavipe aerẽ po ti ga ruri yvya koty nhande koty nehẽ javo. 2 A'ereki pe tuhẽ pekwaha hete nahã: Ahe ndokwahavi iporomive'ga rurag̃wama aheronga pype ypytunimo ga mboha'uve'yma. A'ereki iporomive'ga nomombe'ui ahe ve. Na jitehe ahe ndokwahavi Jesus Cristo'ga rura'jahava maname po ti ga ruri nehẽ javo. A'ereki Jesus Cristo'ga nomombe'ui a'ea ahe ve. A'ea pe pekwaha hete.

3 Tegwete ipuru'avehẽa ka'nhyhava oja'yra rahya hugwi. Ndy! e te hahyrame hẽarembeypya. Na jitehe ti tegwete Jesus'gareheve'g̃arũive'g̃a ka'nhyhava hahya hugwi nehẽ. Tiruahũ ranuhũ po ti g̃a pe nehẽ. Nurã ti g̃a etehei garura'java renonde nehẽ: “Tu katu nhandepy'a. Nimotiruahũhavi nhande ve,” e po ti g̃a novĩa ga mboha'uve'yma nehẽ. Emo kotihĩ po ti tiruahũ g̃a pe nehẽ. A'ea ko g̃ahoag̃wama hahyhava ruvihai pe.

4 Oreirũramo pe ki a'e te g̃a ja rũi – kiroki g̃a ndojikogi Jesus Cristo'ga rehe okote'varuhuavo. G̃a jikoge'yma g̃waramo nhande ei g̃a pe ypytunahivareheve'g̃a'jave'g̃a. Pejikoga g̃waramo Jesus Cristo'ga rehe ji ei pe me: Pe ko g̃a ja rũi. Pe pekwaha Jesus Cristo'ga rura pota aerẽ ti ga ruri nehẽ javo. Nurã ti garura'java napemo'mag̃uhũi nehẽ. Iporomive'ga rura ahe mo'mag̃uhũ. A'ereki ahe nomboha'uvi ga. Garura ja rũi po ti Jesus Cristo'ga rura pe me nehẽ.

5 Pehe nhaporemo pejiko Jesus Cristo'ga rehe pejikokatuavo. Nurã nhande ei nhandejive: Nhande xako kojahuarupive'g̃a'java'ero. Nhande ko g̃a ja rũi – kiroki g̃a ndojikogi Jesus'ga rehe okote'varuhuavo. Ypytunahivareheve'g̃a'jave'g̃a xa'e nhande g̃a pe. Nhande g̃a ja rũi. 6 Nurã ti xajirokwa nhanenhimbovyvya Jesus Cristo'ga rura ra'aromo. G̃a ja rũi ti xako – kiroki g̃a ombopogwe aherekote'varuhua garura ra'arõe'yma. 7 Ypytunahivareheve'g̃a'jave'g̃a ndojirokwari pyryva'ea rehe heagwyryve'g̃a ja Jesus Cristo'ga rura ra'arõe'yma. G̃a ombopogweuhu aherekote'varuhua.

8 Nhande ki a'e te arimorupive'g̃a'java'ero xako. Xanhimbovyvy ti a'ero. Soldados'g̃a omongi itaheteva'ea metal apopyra onhia'nguavo tegwete nhandepoti'a kutuhava javo. Xako ti g̃a ja nhanenhia'nguavo. Xanhia'ngu ti ite'varuhua hugwi. Xajiko hete ti Jesus Cristo'ga rehe a'ero ga arõheteavo ojipe'g̃a arõheteavo no. A'ereki nhandejikoga rupi nhande nhia'ngui. Nhaneremiarõa rupi nhande nhia'ngui. Soldados'g̃a ono akanitara onhia'nguavo tonupãyme ti g̃a nhaneakag̃a javo. Xako ti g̃a ja nhanenhia'nguavo. Xanhia'ngu ti ite'varuhua hugwi. Tikwaha ti nhandererohoag̃wama yvagi pe Tupana'ga pyri. A'ereki nhanerembikwahava rupi nhande nhia'ngui.

9 A'ereki nhande mo'emo'ẽrame Tupana'ga nde'i: “Aerẽ ti ji g̃a mombori tata pype hahyva'ea ruvihava pype nehẽ.” A'ea rũi ga ei nhande mo'emo'ẽrame. A'ereki ga e'i: “Aerẽ jijipyri ti ji g̃a nderurukari Jesus Cristo'ga pe g̃apojykaharete'ga pe nehẽ,” ei ga. 10 Nhandepojykaharete'ga Jesus Cristo'ga omano nhande repyga nhanderekote'varuhua momboa tuhu g̃a ji pyri upa avuirama javo. A'ero nhande manorame nhande ruvi ga pyri. Na jitehe nhande ruvi ga pyri nhanemanoe'ymame. 11 A'ero ore ei pe me: Nane'ymi ti penhombohory inog̃atuavo pejopy'a. Pemombe'u katu ti Jesus Cristo'ga pejohupe penhombojikoguka ga rehe jipi. Ag̃wamo vehevi pe jopokogi nahã ga mombe'ukatuavo pejohupe.

Mbapavamo Paulova'ea omog̃ita Tessalônicapeva'ea

12 Kiro ore ehetei pe me oreirũa pe: Pemondo ti pejeaporog̃ita imohina pendepiakatuhara'g̃a ndehe. A'ereki nhandepojykaharete'ga omo'emo'ẽ g̃a toko ti g̃a pembo'eharamo pendepiakatuharamo. A'ero g̃a nduvi pe pyri oporavykyheteavo pe mbo'ekatuavo Tupana'ga nhi'ig̃a rehe. 13 Pemondo tuhẽ ti pejeaporog̃ita imohina g̃a ndehe g̃a arõheteavo g̃a poravykyro g̃waramo pepyteri pe. Tapejogwayvari ti.

14 Kiro ore ehetei pe me oreirũa pe pepyteripeve'g̃a ndehe: Pe'ji ti nimbotepotarive'g̃a pe: “Pejirokwa ti pejiporavykykatuavo.” A'ea ti pe'ji hete g̃a pe. Pembohory ti okyhyjive'g̃a inog̃atuavo g̃apy'a – kiroki g̃a oko tehe g̃apy'a. Kiroki g̃a ndojikohetei Jesus'ga rehe – pembojikoheteuka ti g̃a. Tapenhimbaekwahivi ti ojipe'g̃a ndehe pejikokatupava g̃a pe. 15 Ojipe'g̃a ndekote'varuhurame pe me tapejipygi tuhẽ ti g̃a ndehe pejikote'varuhue'yma g̃a pe. Pe me nhaporemo ore ei. Nane'ymi ti peko katu pejohupe pejikovo. Peko katu pa ti hajiheve'g̃a pe no.

16 Nane'ymi ti pejoryjory pejikovo. 17 Nane'ymi ti tapenhi'imbigi Tupana'ga pe jipi. 18 Hahyrame pe me ti pe'ji Tupana'ga pe: “Nane'ymi ndepyry hete ore ve.” Hahye'ymame pe me ti pe'ji ga pe: “Nane'ymi ndepyry hete ore ve.” Nava'ea Tupana'ga opota pejoryva ojihe penhi'inhi'ig̃a ojive. A'ereki pe pejikoty'a Cristo Jesus'ga pavẽi.

19 Tapemombigi ti Tupana'ga ra'uva penhimbo'erame. Pehendu katu ti inhi'ig̃a.

20 Po ojipe'g̃a imombe'upotarame nahã Tupana'ga ei javo, a'ero tape'etevaruhui ore norohendupotari jave'yma g̃a pe. 21 Pekwaha na'ẽ ti a'itituhẽva'ea. Po Tupana'ga nhi'ig̃a rũi g̃a imombe'ui, taperoviari ti g̃a. Po Tupana'ga nhi'ig̃a tuhẽ g̃a imombe'ui, a'ero ti perovia g̃a. Pekwaha pa ti jipi ikwahava Tupana'ga remimbuhura. Pyryva'ea ti pembopogwe a'ero.

22 Emo tapejihe'ari ti ite'varuhua rehe nhaporemo imbopogwee'yma.

23 Tupana'ga onog̃atu yvyakotyve'g̃a py'a. Ga tuhẽ ti tapemombyry hete tokote'varuhuyme tuhẽ g̃a javo. Tohepia katu ti ga pendeaporog̃ita tojapyakate'varuhuyme ti g̃a javo. Tapendepia katu ti ga tojikopigyme ti g̃a ji rehe javo. Tapendepia katu ti ga tokote'varuhuyme ti g̃a javo. Po nahã ga pe nderekoi, a'ero pe pyryvamo tuhẽ. A'ero pendeaporog̃ita pyryvamo no. A'ero nhandepojykaharete'ga Jesus Cristo'ga rura'javame yvya koty po ti Tupana'ga ei pe me nehẽ: “Ndojari tuhẽ ite'varuhua pe ndehe,” e po ti ga nehẽ. A'ea pa ore ei. A'ereki ore oropota Tupana'ga pyryva pe me.

24 Tupana'ga e'i pe me ikwehe'i: “Peko ti Jesus'gareheva'ea pejikoga ji rehe pejikokatuavo. A'ero po ti ji pe mombyryvi nehẽ.” Nopiriani ga o'eagwera. A'ero ti ga pe mombyryvi pe ndepiakatuavo nehẽ.

25 Kiro ore ei pe me oreirũa pe: Penhi'inhi'ĩ ti Tupana'ga pe ore repyga epoko ti Paulo'g̃a imombyryva g̃a pe javo.

Paulova'ea omondouka onhi'ig̃a Tessalônicapeva'ea pe

26 Pe'anhuvamba ti pevove'g̃a nhaneirũ'g̃a ore repyga. 27 Ji a'e hete pe me kiro: Pemonhi'ĩ ti nhirembikwatijara g̃a pe nhaporemo tohendu pa ti g̃a javo. A'ereki a'ea nhandepojykaharete'ga opota, a'e hete ji pe me.

28 Nhandepojykaharete'ga Jesus Cristo'ga ti tomombyry pe me.

2 Tessalonicenses

1

2

3

PAULOVA'EA OMOMBE'UA'JA TESSALÔNICAPEVA'EA PE

Segunda Carta de Paulo aos Tessalonicenses

1

1 Três ore rekoi ikwatijaharamo pe me: Jihi Pauloramo Silas'ga pavẽi Timóteo'ga pavẽi. Kiro ore ikwatijarukari imondovouka pe me cidade de Tessalônica – perope peko Tupana'gareheva'ero nhanderuvete'gareheva'ero pejikovo Jesus Cristo'gareheva'ero nhandepojykaharete'gareheva'ero.

2 Kiro ore ei: Nhanderuvete'ga Tupana'ga ti tomombyry pe me Jesus Cristo'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi. Tonog̃atu ti g̃a pepy'a, oro'e ore pyryva'ea pota pe me.

Tupana'ga reaporog̃itakatua Jesus Cristo'ga rura'javame

3 Pe me oreirũa pe ore ei: Toro'e tuhẽ Tupana'ga pe ndepyry hete nde javo ga pe. A'ereki ga pe mombyrymbyry. A'ero ore roryroryvamo ga rehe. Pyry ore ei na Tupana'ga pe pe mombe'gwovo jipi. A'ereki igwaigwavete pe pejiko hete ga rehe. Pe nhaporemo penhoaromba hete tuhẽ no. 4 Nurã ore tuhẽ pe mbohetei pe mombe'gwombe'gwovo ojipe'g̃a pyteri pe – perope g̃a ojatyka jipi Jesus'gareheva'ero tihendu katu Tupana'ga nhi'ig̃a javo. Oro'e ore g̃a pe: Tessalônicapeve'g̃a ojiko hete Jesus Cristo'ga rehe. Ojipe'g̃a jigwarairame g̃a ndehe g̃a ndopohiri jitehe reki Tupana'ga hugwi. Hahyva'ea pe nhaporemo g̃a nhimomiranambavi ojikoheteavo Jesus'ga rehe, oro'e ore g̃a pe pe mombe'gwombe'gwovo.

5 Pe jikopige'ymame a'ea hepiukari Tupana'ga rekokatua. A'ereki g̃a jigwarairame pe ndehe Tupana'ga pe mombyry pe mboavujikwea tuhu ti g̃a upa ji pyri avuirama nehẽ javo. A'ereki pe penhimomirana hahyva'ea pe pejikoga g̃waramo ga rehe. 6 Pyry po ti Tupana'ga pe ga pe ndepygi g̃a ndehe nehẽ g̃a jigwarairo g̃waramo pe ndehe.

7 Tupana'ga po ti imombigi hahyva'ea pe me ore ve nehẽ no inog̃atuavo nhandepy'a Jesus Cristo'ga jipiukarame ua yvaga hugwi ojipyrive'g̃a pavẽi ipopoakaheteve'g̃a pavẽi nehẽ yvagipeve'g̃a. 8 Tata rendya pyteri pe ti ga ruri imondovo hahyva'ea g̃a pe nehẽ – kiroki g̃a ndojikogi Tupana'ga rehe hendukatue'yma pyryva'ea nhandepojykaharete'ga mombe'ua Jesus Cristo'ga mombe'ua. 9 A'ero ti Jesus Cristo'ga g̃a mondoi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ topyta ti g̃a ipype avuirama javo. Nahã g̃amondoag̃wama nhandepojykaharete'ga hugwi ipopoakaheteve'ga hugwi garendy'java hugwi. 10 Nahã po ti g̃a pe nehẽ ga rura'javame yvya koty nehẽ.

Nhiremimo'ẽhara'g̃a ti tanhimbohete tuhẽ javo ti ga uhu nehẽ. Uhu ti ga tonhimomby'a pa ti g̃a ji rehe jipopoakahetea rehe javo. Pehe ti penhimomby'a ga mboheteavo g̃a pavẽi no ndorohepiagangavi nanongara'ga javo ga rura'javame nehẽ. A'ereki pe perovia oreremimombe'uagwera.

11 A'ero ore ei Tupana'ga pe pe mombe'gwombe'gwovo jipi:

—Eremo'emo'ẽ nde Tessalônicapeve'g̃a ikwehe'i toko ti g̃a Cristo'gareheva'ero javo. Nurã ti emombyrymbyry g̃a mongovo enhimimbotarimova'ea rupi. G̃a oko katu pota jipi nde nhi'ĩpo'rupota ojikoga g̃waramo nde rehe. Emongo katu ti g̃a a'ero epopoakara pyvõ g̃a pokoga.

12 A'ea ore ei Tupana'ga pe jipi. A'ero po ti pekotyve'g̃a ei nehẽ: “Jesus Cristo'ga herojijyjijyi g̃andeaporog̃ita g̃a mombyryva. A'ero g̃a ndekokatui. Jesus Cristo'ga pyry hete g̃apojykaharete'ga!” A'ea ti pekotyve'g̃a ei pe mombe'gwovo nehẽ. A'ereki ore oronhi'ĩ Tupana'ga pe emombyry ti Tessalônicapeve'g̃a javo. A'ero po ti pyry hete pe me nehẽ pejikoty'aro g̃waramo Jesus Cristo'ga pavẽi. A'ea Tupana'ga opota hete no Jesus Cristo'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi. A'ereki g̃a omombyry pota pe me.

2

Jesus Cristo'ga ti uhura'ja tiruahũheteve'ga jipiukarirẽ

1 Kiro ore imombe'ua'javi pe me oreirũa pe nhandepojykaharete'ga rura'javag̃wama Jesus Cristo'ga rura'javag̃wama. Aerẽ po ti ga ruri nhande mono'og̃a ojipyri, oro'e ore imombe'ua'java.

2 Ojipe'ga po e'i tehe pe me: “Uhura'ja reki Cristo'ga,” e po ga. A'ea jitehe po ojipe'ga e'i tehe Tupana'ga ra'uva omombe'u a'ea ji ve javo. Ojipe'ga po e'i tehe no Paulo'g̃a okwatija nanongara javo. Kiro ore ehetei pe me: G̃a erame na, tapemongoteheukaripei g̃a pe pejipy'a g̃a'etehea rehe. Aerẽ gwe ti Jesus Cristo'ga rura'javi nhande mono'ono'og̃a ojipyri nhande rerogwovo ojupi nehẽ. 3 Tapenhimoandyandyjukari'i'i ti nanongara rehe.

Kiro po ti ore imombe'ui Cristo'ga rura'java renondehava pe me. Jesus Cristo'ga rure'ymame ti he'yive'g̃a pohiri Tupana'ga hugwi hendupotara'jave'yma ganhi'ig̃a nehẽ. Cristo'ga rura renonde ti tiruahũheteve'ga jipiukari nehẽ novĩa. A'ereki ymyahũ Tupana'ga e'i ga pe: “Aerẽ ti ji ga mondoi ji hugwi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ. Tiruahũ hete tuhẽ ti ga pe pevo jipi a'ero nehẽ,” ei Tupana'ga.

4 Tupana'ga movahĩharamo ti tiruahũheteve'ga ei nehẽ: “Jihi ko g̃a hohe – kiroki g̃a pe g̃a e'i tehe Tupana. Jihi ko g̃anemimbohetehava hohe pa no,” e'i ti ga onhimboheteavo nehẽ. “Yvyakotyve'g̃a tanhimbohete kiro, jihi jate,” e'i hete ti ga nehẽ. A'ero ti ga apygi Tupana'ga ryrua pype vehevi oina nehẽ ji ko Tupana tuhẽ javo.

5 Ji a'ea mombe'u pa pe me jiruvame pe pyri Tessalônica pe ikwehe'i. Pemoka'nhy pe nhiremimombe'uagwera naerũ? 6 Pe pemoka'nhy a'ea – kiroki a'ea nombojipiukari tiruahũheteve'ga kiro. Aerẽ ti gambojipiukara apiavo ihoi nehẽ.

7 Ndojipiukari ve tiruahũheteve'ga upa novĩa. Emo okote'varuhuve'g̃a oko reki tiruahũheteve'ga reaporog̃ita rupi kiro Tupana'ga movahiamo avo yvya koty okovo. Jesus'gareheva'ero nhande jate tikwaha a'ea. U ve gambojipiukare'ỹva'ea. Aerẽ ti ihoi japiavo a'ea pe'ahava apiavo nehẽ. 8 Kirẽ a'ea rakykweri ti tiruahũheteve'ga jipiukari okote'varuhuheteavo nehẽ.

A'ero ti nhandepojykaharete'ga tiruahũheteve'ga jukai opytua pyvõ ga nog̃a. Omombi ga gapopoakara g̃wendy'java pyvõ nehẽ ura'javame nehẽ Jesus'ga.

9 Kiro ore imombe'ua'jakatui tiruahũheteve'ga jipiukarag̃wama. Satanás'ga popoakara rerekovo ti tiruahũheteve'ga jipiukari nehẽ. A'ereki Satanás'ga ga pojyka ga moiruamo. Nurã ti tiruahũheteve'ga popoakahetero japovo hepiukahava ahemonhimomby'aheteva'ea no Tupana'ga oapouka ji ve javo o'mbero.

10 Okote'varuhuparavuhua rupi po ti tiruahũheteve'ga g̃a moandyandyi a'ero nehẽ – kiroki g̃a oho hahyva'ea ruvihava viara rupi. Oho tuhẽ ti g̃a hahyva'ea ruvihava pype nehẽ. A'ereki g̃a nohendupotari a'itituhẽva'ea Jesus'ga mombe'ua rehe okove'ỹ imomborukare'yma Jesus Cristo'ga pe okote'varuhua a'ero. 11 Nurãro g̃waramo ti Tupana'ga heroviarukari g̃a pe mbehea nehẽ. 12 Nahã po ti Tupana'ga g̃a nderekoi nehẽ toho ti g̃a hahyva'ea ruvihava pype nehẽ javo – kiroki g̃a nhaporemo ndogweroviari a'itituhẽva'ea Jesus Cristo'ga mombe'ua gworygworyvamo okote'varuhua rehe.

Jypya vehevi Tupana'ga ahe mo'emo'ẽ Cristo'gareheva'ero

13 Pe me oreirũa pe ore ei: Nhandepojykaharete'ga pe arõ hete. Nane'ymi toro'e tuhẽ Tupana'ga pe a'ero ndepyry hete nde javo ga pe. A'ereki jypya vehevi ga pe mo'emo'ẽ pe mongovo Cristo'gareheva'ero tambopyahuuka ti ji g̃andeaporog̃ita javo. A'ero gara'uva pendeaporog̃ita rerojijyi imombyryva. Pe perovia a'itituhẽva'ea Jesus Cristo'ga mombe'ua. Nahã Tupana'ga pendeaporog̃ita mbopyahuukari.

14 Nanongara Tupana'ga opota hete. Na tuhẽ. Ga omombe'uuka ore ve pyryva'ea Jesus'ga mombe'ua tipyahu ti Tessalônicapeve'g̃a ndeaporog̃ita javo. “Nahã ti g̃a togwereko opojykaharete'ga katuhetea Jesus Cristo'ga katuhetea nehẽ no,” ei Tupana'ga.

15 A'ero ti pejiko hete Jesus Cristo'ga rehe jipi oreirũramo. Tapepohiri ti oreremimbo'ea hugwi. Oreremimombe'ua ti perovia hete. Orerembikwatijara ti perovia hete no.

16-17 Nhanderuvete'ga Tupana'ga nhande arõhetei. Ga onog̃atu nhandepy'a jipi nhande mbohoryva avuirama. Ga nhande mbojiko ojihe jipi. Nurã ore ei: Ga ti nhande reroho yvagi pe nehẽ. Nahã ga rekoi. A'ereki ga pyry nhande ve. A'ero ore ei: Jesus Cristo'ga tuhẽ ti tonog̃atu pepy'a pe mbohoryva pe moiruamo Tupana'ga pavẽi. Toapoparavuhuuka ti g̃a pe me pyryva'ea jipi. Tomombe'uparavuhuuka ti g̃a pe me pyryva'ea jipi no, oro'e ore.

3

Paulova'ea omombe'u penhi'ĩ ti Tupana'ga pe ore repyga javo

1 Kiro po ti ore imombe'upavi pe me oreirũa pe nehẽ. Oromombe'u pota ore pyryva'ea ojipe'g̃a pe tojiko ti g̃a Jesus Cristo'ga rehe. Pe'ji ti Tupana'ga pe ore repyga a'ero: “Emoirũ ti Paulo'g̃a g̃a Jesus Cristo'ga mombe'urame ojipe'g̃a pe tomonhimoanhaanha ti g̃a orepojykaharete'ga mombe'ua imondovo. Kotihĩ po ti he'yjuhuve'g̃a henduvi gamombe'ua a'ero ojikoga ga rehe ga reroviaheteavo ore javijitehe nehẽ,” pe'ji ga pe.

2 Ojipea pe'ji ti Tupana'ga pe no: “Ehepy ti Paulo'g̃a ite'varuhuve'g̃a ti tokote'varuhuyme g̃a pe,” pe'ji ti ga pe. “A'ereki ite'varuhuve'g̃a nomombe'uukari nenhi'ig̃a Paulo'g̃a pe gweaporog̃itate'varuhuavo.” Pe'ji ti a'ea Tupana'ga pe torepoko ti ga. A'ereki he'yive'g̃a ndogweroviari Jesus Cristo'ga mombe'ua hendukatue'yma onhimongyavo.

3 Emo nhanembojikoharamo Jesus Cristo'ga oko. A'ero ti ga napembopohirukari ojihugwi pe mbopopoaka pe mbojikoheteavo ojihe nehẽ Satanás'ga ti togweroviarukaryme g̃a pe onhi'ig̃a javo. A'ereki Satanás'ga pe mongo te'varuhu pota.

4 Pehendu katu pe orenhi'ig̃a pe me ikwehe'i. Nane'ymi po ti pe ore rendukatui a'ero nehẽ. A'ea ore ei. A'ereki nhandepojykaharete'ga Jesus Cristo'ga ore mbojiko pe ndehe.

5 Kiro ore ei: Tokwahavuka ti nhandepojykaharete'ga pe me Tupana'ga remiarõhetea. Onhimomirana Cristo'ga hahyva'ea pe hako. A'ea ti ga tokwahavuka pe me no. “Ji javijitehe ti g̃a nhimomiranami hahyva'ea pe a'ero nehẽ,” ei ga.

Oporavyky po ahe hamo

6 Peko pe oreirũa pejikoga g̃waramo Jesus Cristo'ga rehe ore ja. Nurã ore ei pe me peporavyky katu ti pejikokatuavo javo ikwehe'i. Jararamo pe napehendukatupotari orenhi'ig̃a pevevugwehetero pejikovo ojipe'g̃a mbatera rehe. Tapejihe'ari ivevugweuhuve'g̃a ndehe nhaporemo. Nahã ore ehetei pe me. A'ereki a'ea rehe nhandepojykaharete'ga Jesus Cristo'ga pe mbo'euka ore ve.

7 Ore javijitehe po pe peko a'ero hamo pejivevugwee'yma. Pe tuhẽ pekwaha a'ea. Ndorevevugwei ore pepyteri pe ikwehe'i. 8 Oromondo ore itambere'ia pe me pe imbuhurame mbatera ore ve. Oroporavyky hete ore ypytunimo arimo orojupa ipyhyga mbatera orojive tombuhuteheyme ti g̃a ore ve mbatera javo ikwehe'i.

9 Oromombe'u katu ore Tupana'ga nhi'ig̃a pe me ikwehe'i. Nurã po pyry tuhẽ ore ipyhygi mbatera pe hugwi imondoe'yma pe me ikwehe'i novĩa. Emo ore oro'e orojive: Xaporavyky hete ti ipyhyga mbatera nhandejive nhandeporanduve'yma. Nhande repiagame ti Tessalônicapeve'g̃a oporavyky nhande javijitehe ipyhyga mbatera ojive nehẽ no, oro'e ore ikwehe. 10 Orojuvame pe pyri ore ere'ei pe me ikwehe'i: To'uyme ti g̃a – kiroki g̃a ndoporavykypotari okovo. Tapemondoi ti mbatera g̃a pe a'ero, oro'e hete ore ikwehe'i.

11 A'ea ore ei kiro ikwahavukara'java pe me. A'ereki ojipe'g̃a e'i ore ve pepyteripeve'g̃a mombe'gwovo: “Tessalônicapeve'g̃a mo nohendukatui ovevugwero,” ei g̃a. “Ndoporavykyi'i'i g̃a okovo,” ei g̃a. “G̃a oko tehe ojivyjivya oporogwyruva tehe okovo ojipe'g̃a mombituva,” ei g̃a ore ve kiro.

12 Nanongara'g̃a pe ore ehetei – kiroki g̃a ndoporavykypotari oporogwyruva okovo – g̃a pe ore ere'ei: Pekojate ti pejiporavykyavo ipyhyga mbatera pejive, oro'e ore g̃a pe. A'ereki nahã nhandepojykaharete'ga Jesus Cristo'ga g̃a mbo'euka ore ve.

13 Pe ki a'e te peporavykypotava'ero nane'ymi ti peko katu pejikovo Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe pejikweraje'yma hehe. 14 Po g̃a mo nohendupotari orerembikwatijara ojive, penhimombaragwaha ti g̃a ndehe. A'ero ti g̃a ndehe tapejihe'ari tipoyjayjaryme ti g̃a. A'ero po ti g̃a herojijyi ojeaporog̃ita nehẽ. 15 Tapekote'varuhui ti g̃a pe. A'ereki g̃a peirũramo. Pe'epe'e hete ti g̃a pe g̃a mbo'ekatuavo peko katu ti javo g̃a pe.

Mbapavamo Paulova'ea okwatija Tessalônicapeva'ea pe

16 Nhandepojykaharete'ga onog̃atu ojiheve'g̃a py'a. Nurã ore ei: Ga tuhẽ ti tonog̃atu pepy'a jipi ite'varuhurame pe me. Ite'varuhue'ymame pe me ti ga tonog̃atu jitehe pepy'a jipi. Toko ti ga pe pavẽi nhaporemo, oro'e ore.

17 Kiro ji tuhẽ Pauloramo ji ei ikwatija pe me. Pehepia ti nhirembikwatijara papel rehe. Nahã ji ikwatijari jipoa pyvõ inog̃a jirera papel rehe ikwatijarame ojipe'g̃ape'g̃a pe. Nahã g̃a ikwahavi Paulo'ga tuhẽ ombuhu g̃wembi'ea nhande ve javo.

18 Kiro ore ei: Nhandepojykaharete'ga Jesus Cristo'ga ti tomombyry pe me nhaporemo.

1 Timóteo

1

2

3

4

5

6

PAULOVA'EA OMOMBE'UYPY TIMÓTEOVA'EA PE

Primeira Carta de Paulo a Timóteo

1

1 Jihi ko Pauloramo Cristo Jesus'ga moirũharamo. Aporavyky ji Tupana'ga pe a'ero Cristo Jesus'ga mombe'gwovo. A'ereki nhanembopiro'yharamo Tupana'ga e'i ji ve eko ti Cristo'ga moirũharamo ga mombe'gwovo javo. Cristo Jesus'ga e'i ji ve no ji mongovo omoirũharamo onhimombe'uuka ji ve. Ga rehe tuhẽ nhande xajiko gaha po ti nhande reroho yvagi pe nehẽ javo.

2 Timóteo, kiro ji ikwatijari nhinhi'ig̃a imondouka pevo nde ve. Nde ko jira'yra'java'ea. A'ereki nde erejiko Jesus Cristo'ga rehe ji ga mombe'urame nde ve.

Kiro ji ei: Nhanderuvete'ga Tupana'ga ti tomombyry nde ve Jesus Cristo'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi. Tandeporogwety ti g̃a. Tonog̃atu ti g̃a ndepy'a, a'e ji.

Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea ojipeva'ea omombe'u

3 Ymya'ĩ ji hoi cidade de Macedônia pe ikwehe'i. Jihorame ji ei nde ve: Epyta ti cidade de Éfeso pe teremombi ti g̃a – kiroki g̃a ombo'e g̃a Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea rehe.

Kiro ji ea'javi a'ea pe jitehe. Ere ti g̃a pe: “Tapembo'ea'javi ti Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea rehe Tupana'ga remiarõe'ỹva'ea rehe,” ere ti g̃a pe. 4 “Pepohi ti penhimimombe'utehea hugwi. Tapemombe'umbe'utehei penhemboypya aherakykwepohara jipi no,” ere ti g̃a pe. A'ereki imombe'umbe'uteherame ojipe'g̃a onhonhi'ig̃ayva hehe. Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'ua aheremboypya mombe'ua pavẽi ndokwahavukari Tupana'ga remimbotarimova'ea g̃a pe. Ojikogame jate Jesus Cristo'ga rehe g̃a ikwahavi Tupana'ga remimbotarimova'ea.

5 A'e ji nde ve a'ero: Emombi ti g̃anemimbo'ea. A'ereki ji apota ndepyrive'g̃a nhoarõhetea. Imombopavukarame okote'varuhua Tupana'ga pe opohia onhimimombe'utehea hugwi, g̃a onhoarõ hete tuhẽ. Gweaporog̃itapyryvame g̃a onhoarõ hete tuhẽ. Ojikogame Jesus Cristo'ga rehe g̃a onhoarõ hete tuhẽ. 6 Nanongara rehe jararamo g̃a ndokoi okote'varuhuavo. A'ero g̃a imombe'utehei mbatera. 7 Moisésva'ea remimbo'eagwera rehe Tupana'ga rembikwatijarukara rehe g̃a g̃a mbo'e pota novĩa. Emo onhi'ig̃ame g̃a ndokwahavi. G̃wemimombe'uhetea g̃a ndokwahavi no.

8 Xa'e nhande: Moisésva'ea remimbo'ea pyry hete nhande imombe'ukaturame Tupana'ga remimbotarimova'ea okote'varuhuve'g̃a momoranduva. 9 A'ereki tikwaha nhande. Pyryve'g̃a pe rũi Tupana'ga ei ikwatijarukarame javo. Momi ko g̃a – kiroki g̃a pe Tupana'ga e'i ikwatijarukarame Moisésva'ea pe:

Tupana'ga nhi'ĩpo'rue'ỹve'g̃a

Tupana'ga nhi'ig̃a rendukatue'ỹve'g̃a

Tupana'gareheve'g̃arũive'g̃a

okote'varuhuve'g̃a

kiroki g̃a ndokoi Tupana'ga rehe ndapyryvive'g̃a

kiroki g̃a Tupana'ga movahĩ tiruahũve'g̃a

kiroki g̃a ojuka uva'g̃a

kiroki g̃a ojuka oy'g̃a

iporojukahara'g̃a nhaporemo

10 kiroki g̃a gweroho ojive g̃wembireko'g̃arũive'g̃a

kiroki akwaimbae'g̃a memei ojogwereko g̃wembirekoro

kiroki kunhangwera'g̃a memei ojogwereko g̃wembirekoro

kiroki g̃a omi ojipe'g̃a g̃ande'yja'g̃a hugwi g̃a mboporavykyavo

i'mbeve'g̃a

kiroki g̃a e'i o'mbero a'iti tuhẽ javo

kiroki g̃a nohendukatui Tupana'ga nhi'ig̃a garemimbo'ekatuukara a'itituhẽva'ea.

G̃a pe nhaporemo Tupana'ga ei ikwatijaruka Moisésva'ea pe pepohi ti pejikote'varuhua hugwi javo. G̃a nhaporemo oko te'varuhu hendukatue'yma a'itituhẽva'ea Tupana'ga remimombe'ukatuukara. 11 Tupana'ga remimbo'ekatuukara ko Jesus Cristo'ga mombe'ua – kiroki a'ea ji amombe'u Tupana'ga ero g̃waramo ji ve. Jesus'ga mombe'ua okwahavuka Tupana'ga popoakahetekatua garoryhetea no.

Tupana'ga pyry hete Paulova'ea pe

12 Jirory hete ji nhandepojykaharete'ga rehe Cristo Jesus'ga rehe. A'e ji ga pe:

—Ndepyry hete nde. A'ereki nde ji poko ji mbopopoakaruka enhimombe'ukatuuka ji ve. Ndepyry hete nde. A'ereki ji ve nde ere'e: “Nde po ti ji mombe'ukatui nehẽ. Nurã ji ei nde ve: Ji mombe'u ti a'ero,” ere nde ji ve, a'e ji Jesus'ga pe.

13 Jijikoge'ymame Cristo Jesus'ga rehe ji ete'varuhui ga mombe'gwovo ojipe'g̃a pe kako. Gaha ranuhũ! Tupana'ga ra'yra'ga rũi po ga, a'e ji. Jirekote'varuhuavo ga rehe ji jigwarai gareheve'g̃a ndehe. Nahanahã ji ga mbotegweteuhui. Emo Cristo Jesus'ga ji porogwety. A'ereki ga rehe jijikoge'yma g̃waramo ji ndakwahavihu jirekote'varuhuavo ga rehe g̃a ndehe no. 14 Pyry hete Cristo Jesus'ga ji ve nhandepojykaharete'ga. Ga ji arõ hete ji mbojikoguka ojihe ojipe'g̃a arõheteuka ji ve.

15 A'itituhẽva'ea nhande ei. Togwerovia hete ti g̃a a'ero nhande pavẽi. Ymya Cristo Jesus'ga uhu yvya koty tamombo ti ji yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi javo, xa'e nhande a'itituhẽva'ea mombe'gwovo. G̃a hohe pa reki ji ako te'varuhu kako.

16 Emo Tupana'ga ji porogwety. A'ereki ga e'i ojiyvyteri pe: “Tomombo ti Jesus Cristo'ga Paulo'ga rekote'varuhua ga hugwi nehẽ. A'ero po ti Paulo'ga rekoi ikwahavukahavamo g̃a pe – kiroki g̃a ndojikogi ve ji rehe. Okwaha po ti g̃a Paulo'ga rekote'varuhua mombora a'ero nehẽ. A'ero po ti g̃a ei nehẽ: ‘Pyry Jesus Cristo'ga! Nonhimonha'ngai ga onhimomiranaheteavo Paulo'ga rekote'varuhua pe aerẽ po ti ga imomborukari ji ve javo,’ e po ti g̃a nehẽ. ‘Ndoporogwetypigi ga Paulo'ga. A'ereki ga omombo Paulo'ga hugwi garekote'varuhuhetea,’ e po ti g̃a nehẽ,” ei Tupana'ga. “ ‘A'ero nhanderekote'varuhua po ti ga imombori nehẽ no nhande mongovo ojipyri avuirama nehẽ.’ A'ea po ti g̃a ei gworygworyvamo ojikoga Jesus Cristo'ga rehe nehẽ,” ei Tupana'ga oyvyteri pe.

17 Nurã ji ei Tupana'ga mombe'gwovo: Tupana'ga huvihavuhuhetero omongomongo pa g̃wemimbotarimova'ea rupi ymyypyagwera jate. Aerẽ po ti na jitehe nehẽ no. Gaha ko avuiramave'ga omanoe'yma. Nhande ndihepiagi ga novĩa. A'ereki ga ndaha'oi. Gaha jate ko Tupanamo oko. Timboukwaha ti ga avuirama a'ero nehẽ. Timbohete hete ti ga avuirama nehẽ. Na tuhẽ. Amém!

Paulova'ea ombo'e Timóteova'ea aheporavykya rehe

18 Timóteo, nde ereko jira'yra'java'ea. Kiro ji ei nde ve: Ere hete ti ojipe'g̃a pe g̃a mongovo nhiremimbo'ea rehe topohi ti g̃a g̃wemimombe'utehea hugwi Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea hugwi. Nhirembi'ea nde ve ko Tupana'ga nhi'ig̃a ja – kiroki a'ea Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a omombe'u nde ve nahã Tupana'ga ei nde ve javo. Hendukaturame g̃anhi'ig̃a po ti nde poravykykatui ojipe'g̃a mbo'eharamo Jesus Cristo'ga mombe'ua rehe g̃a mbo'epava nehẽ. Soldados'g̃a oporavyky katu gwuvihava'ga pe. Na jitehe eporavyky katu Tupana'ga pe a'ero. 19 Terepohiri ti Tupana'ga hugwi ejikoga Jesus Cristo'ga rehe. Eko pyry ti jipi. A'ero po ti ndereaporog̃ita pyryvamo nehẽ.

Jararamo g̃a ndokoa'javi ojeaporog̃itapyryva rupi. A'ero g̃a heroviari Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea opohia Tupana'ga nhi'ig̃a hugwi. 20 Nanongara'g̃a ko Himeneu'ga Alexandre'ga pavẽi. A'e ji: Satanás'ga ti tombohahy g̃a pe. A'ero po ti g̃a nde'iuhua'javi Tupana'ga pe okote'varuhua'jave'yma nehẽ.

2

Nahã po ojatykave'g̃a e'i Tupana'ga pe hamo

1 Kiro ji ena'ẽi nde ve: Jesus'gareheve'g̃a ti tonhi'ĩ Tupana'ga pe yvyakotyve'g̃a mombe'gwovo g̃a nhaporemo g̃a ndepyga. Te'i ti g̃a ga pe: “Epoko ti g̃a imombyryva g̃a pe. Ndepyry hete nde g̃a nderekokatuavo jipi.” A'ea ti g̃a te'i Tupana'ga pe.

2 Na jitehe ti g̃a te'i Tupana'ga pe nhanderuvihavuhu'g̃a mombe'gwovo huvihava'g̃a mombe'upava no Tupana'ga ti tomombyry g̃a pe javo. A'ero po ti g̃a pyryvamo nhande pokokatuavo nehẽ. A'ero po ti nianemongyhyjihavi niandeavykyhavi nehẽ no. A'ero po ti nhande rekokatui imondoheteavo nhandereaporog̃ita Tupana'ga rehe imohina nehẽ ojipe'g̃a ndehe nehẽ no.

3 Pyry Tupana'ga pe nhanembopiro'yhara'ga pe nhande nhi'ig̃ame ga pe emombyry ti g̃a pe javo. 4 Ga opota hete yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua mombora g̃a nhaporemo ti tomomboruka ji ve javo. G̃anembikwahava ga opota no g̃a nhaporemo ti tokwaha Jesus Cristo'ga mombe'ua a'itituhẽva'ea javo.

5 A'ereki Tupana'ga tehe ko Tupanamo.

Gaha yvyakotyve'g̃a tombohete

gaha jate ko nhanderuvihavuhuhete'ga javo.

Yvyakotyva'ero Cristo Jesus'ga jate ombojikoty'aruka yvyakotyve'g̃a.

Nurã yvyakotyve'g̃a jikoty'ari Tupana'ga pavẽi.

6 Ojijukaukarame g̃a ndepypava ga g̃a mbopiro'yukari g̃andekote'varuhua hugwi.

Nurã g̃a jikoty'ari Tupana'ga pavẽi a'ero.

Gamanoa okwahavuka Tupana'ga remimbotarimova'ea.

A'ea kiro yvyakotyve'g̃a piro'yag̃wama g̃andekote'varuhua hugwi.

7 Nurã Tupana'ga ei ji ve a'ea pa emombe'u javo. “Eko ti Jesus Cristo'ga moirũharamo egwovo judeus'g̃arũive'g̃a pyri gentios'g̃a pyri,” ei ga ji ve. “Emombe'u pa ti Jesus'ga g̃a pe tojiko ti g̃a ga rehe. A'ero po ti g̃a imomborukari ga pe okote'varuhua ojihugwi nehẽ. Embo'embo'e ti g̃a Jesus'ga mombe'ua nhaporemo rehe a'itituhẽva'ea rehe.” A'ea Tupana'ga ei ji ve. Amombe'u katu ji nde ve. Nanhi'mbei ji.

8 Onhimono'og̃ame Tupana'ga nhi'ig̃a renduva ogwyri pe nhaporemo marã po ti akwaimbae'g̃a ndekoi a'ero nehẽ Jesus'gareheve'g̃a? Kiro ji imombe'ui nde ve jireaporog̃ita. Onhimono'og̃a ti akwaimbae'g̃a tonhi'ĩ Tupana'ga pe gweaporog̃itapyryvamo onhimonha'ngae'yma g̃a ndayvapotare'yma.

Paulova'ea e'i nahã ti kunhangwera'g̃a toko javo

9 Marã po ti kunhangwera'g̃a ndekoi nehẽ Jesus'gareheve'g̃a? Kiro ji imombe'ui nde ve jireaporog̃ita. Tonhimbovyvy ti kunhangwera'g̃a okopyryheteavo imongirame opira. Taheaporog̃itaranuhũyme ti g̃a o'ava mbojigwajigwaga rehe. Taheaporog̃itaranuhũyme ti g̃a mbo'yra nog̃a rehe ouro apopyra nog̃a rehe no pérolas nog̃a rehe no. Taheaporog̃itaranuhũyme ti g̃a opikatua mongia rehe no – kiroki a'ea gwerohoahivuhu itambere'ia. 10 G̃a e'i ore Jesus Cristo'gareheva'ea javo. Toko katu ti g̃a a'ero ojipe'g̃a pe. Nahã ti Jesus Cristo'gareheve'g̃a toko a'ero.

11 Jesus Cristo'gareheve'g̃a nhimono'og̃ame tihendu ti Tupana'ga nhi'ig̃a javo, kunhangwera'g̃a ti tojapyaka tuhẽ ganhi'ig̃a rehe. Onhi'ig̃e'yma ti g̃a tohendu pota okokatuavo.

12 A'e hete ji nde ve: Kunhangwera'g̃a ti toko Tupana'ga nhi'ig̃a rehe jate. Tombo'eyme ti g̃a Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea rehe. Te'iyme tuhẽ ti g̃a: “Kunhangwerava'ea oapo akwaimba'eva'ea.” Tombo'eyme ti g̃a a'ea rehe Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea rehe. 13 A'ereki akwaimba'eva'ea Tupana'ga oapo ypy Adãova'ea. Kirẽ kunhangwerava'ea ga oapo Evava'ea hako. 14 Adãova'ea rũi reki Satanás'ga omoandyi hako. Kunhangwerava'ea ga omoandyi. A'ero kunhangwerava'ea nonhi'ĩpo'rui Tupana'ga okote'varuhuavo.

15 Emo kunhangwera'g̃a jikogame Jesus Cristo'ga rehe jipi Tupana'ga omombo g̃andekote'varuhua g̃a hugwi. Ojikogame ga rehe g̃a ojipe'g̃a arõhetei okopyryvamo onhimbovyvya. Nahã g̃andeaporog̃ita pyahuro. Igwete pyryvamo g̃a nda'yramo g̃wembireko'g̃a pe.

3

Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'ga

1 A'itituhẽva'ea nhande ei: Kiroki ga e'i taporavyky ti ji Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuavo javo – ga opota pyryva'ea. A'ereki nanongara aheporavykya ko pyry, xa'e nhande a'itituhẽva'ea mombe'gwovo.

2 Toko katu ti Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'ga ojikoheteavo Jesus'ga rehe. A'ero tegwete ojipe'g̃a ehava ga pe. Ojipeji tehe ti ga togwereko g̃wembirekohẽa. Taheaporog̃ita pyry ti ga. Tonhimbovyvy ti ga okokatuavo. Po ojipe'g̃a nduri ga repiaga oropyta pota ore nde pyri javo, a'ero ti ga tohoryory g̃a ndehe g̃a mbuhuruka g̃wonga pe g̃a pokoga. Tombo'e kwaha hete ti ga Tupana'ga nhi'ig̃a rehe. 3 Heagwyryve'g̃a ja rũi ti ga toko jugwejuhue'yma ahemboheagwyryva'ea vinho. Tonhimboahivyme ti ga ojipe'g̃a pe. Toko katu ti ga ojipe'g̃a pe g̃a ndayvare'yma onhyromo. Tokoyme ti ga ojipe'g̃a ja – kiroki g̃a itambere'ia pyhyga rehe jate gweaporog̃ita jipi.

4 Tohepia katu kwaha ti ga g̃wongapypeve'g̃a mondomondokatuavo. Tomondo ti ga gwa'yra'g̃a onhi'ig̃a rupi. Ojihe ti ga tomondouka gwa'yra'g̃a ndeaporog̃ita imohinuka. 5 Po ga ndohepiakatukwahavi g̃wongapypeve'g̃a gwa'yra'g̃a no g̃a mongoe'yma onhi'ig̃a rupi, a'ero po ti ga ndohepiakatukwahavi Jesus'gareheve'g̃a g̃a nhimono'og̃ame tihendu ti Tupana'ga nhi'ig̃a javo. Nanongara'ga ti tokoyme g̃andepiakatuharamo a'ero.

6 Tokoyme ti ga g̃andepiakatuharamo – kiroki ga korogwe ojiko Jesus Cristo'ga rehe. A'ereki ga ndokwahahetei ve nahã ahe toko Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi jave'yma. Mara'ngu po ti nanongara'ga okote'varuhuavo onhimboheteavo nehẽ? “Ako pyry ji g̃a hohe pa jitekovo g̃andepiakatuharamo,” e po ti ga nehẽ. Po ti ga ei a'ea nehẽ, a'ero po ti Tupana'ga ei ga pe nehẽ ereko te'varuhu nde enhimboheterame javo. A'ea jitehe Tupana'ga ei Diabo'ga pe ga mondovo ojihugwi hako. A'ereki Diabo'ga onhimbohete.

7 Toko katu ti Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'ga. A'ero po ti Jesus'gareheve'g̃arũive'g̃a ekatui ga mombe'gwovo pyry hete ga okokatuavo javo. Ga rekokatue'ymame po ti g̃a ga rerekomemui nehẽ ite'varuhu reki ga javo. Nahã po ti Diabo'ga ga mondoi g̃wemimbotarimova'ea rupi nehẽ.

Jesus'gareheve'g̃a pokohara'g̃a

8 Kiro ti ji imombe'ui nde ve Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a pokohara'g̃a. G̃andepiakatuhara'g̃a javijitehe ti g̃a tonhimbovyvy ojikoheteavo Jesus'ga rehe. Ti'mbeyme ti g̃a. Tougwejuhuyme ti g̃a ahemboheagwyryva'ea vinho okovo. Tokoyme ti g̃a ojipe'g̃a ja – kiroki g̃a itambere'ia pyhyga rehe jate heaporog̃ita jipi. 9 Nane'ymi gweaporog̃itapyryvamo ti g̃a togwerovia hete aherembikwahavipyre'yma – kiroki a'ea Tupana'ga okwahavuka kiro Jesus Cristo'ga mombe'ua. Tojiko hete ti g̃a Jesus Cristo'ga rehe omano ga nhande repyga javo.

10 Jara'g̃a Jesus'gareheve'g̃a ti te'i g̃a pe: “Tihepia na'ẽ ti pendekokatua pe g̃a pokogame.” A'ea ti g̃a te'i g̃a ndepiaga. Po g̃a ndekopyryvamo g̃a pokokatuavo, a'ero po ti g̃a toko g̃apokoharamo.

11 G̃a javijitehe ti kunhangwera'g̃a tonhimbovyvy. Te'ite'iuhuyme ti g̃a ojipe'g̃a pe. Taheaporog̃ita pyry ti g̃a. Tombojiko pa ti g̃a ojipe'g̃a ojihe jipi. Nahã ti kunhangwera'g̃a toko.

12 Akwaimbae'g̃a Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a pokohara'g̃a ti togwereko ojipeji tehe g̃wembireko'g̃a. Tomondo ti g̃a gwa'yra'g̃a onhi'ig̃a rupi g̃a ndepiakatukwahava. Tohepia katu kwaha ti g̃a g̃wongapypeve'g̃a no g̃a mondomondokatuavo.

13 Aerẽ, Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a pokoharamo, g̃a jara'g̃a pokokaturame po ti koji'i g̃ambohetea nehẽ. Koji'i po ti g̃a Tupana'ga kwahavi nehẽ g̃a g̃a pokoga g̃waramo. Ndopojihuvi hete ti g̃a imombe'uheteavo g̃wembiroviara Cristo Jesus'ga mombe'ua a'ero nehẽ.

Paulova'ea omombe'u a'itituhẽva'ea rerekokatua

14 Aho pota tuhẽ ji nde pyri nambegwei jihoa javo. Emo ji akwatija nde ve kiro. 15 A'ereki ji a'e: Mara'ngu po ti nhimbegweramo jigwovo nehẽ? Nurã ji herohoukari nhirembikwatijarukara kiro. Imonhi'ig̃ame po ti nde ikwahavi javo nehẽ. “ ‘Nahanahã ti Jesus'gareheve'g̃a toko katu ojohupe Tupana'ga ra'yramo,’ ei Paulo'ga,” ere po ti nde nehẽ. Jesus'gareheve'g̃a ko avuiramave'gareheve'g̃a. G̃a okwahavuka Jesus Cristo'ga mombe'ua ojipe'g̃a pe a'ea ko a'itituhẽva'ea javo herekokatuavo.

16 Cristo Jesus'ga mombe'ua a'itituhẽva'ea ko huvihavuhu tuhẽ ahe monhimomby'aheteavo. A'ea jukwaha nhande ve nhaporemo. A'itituhẽva'ea ko aherembikwahavipyre'yma – kiroki a'ea Tupana'ga okwahavuka nhande ve kiro Cristo Jesus'ga mombe'ua nhanerembiroviara. Momi ko Cristo Jesus'ga mombe'ua a'itituhẽva'ea:

Ga ko ojipiuka onhimongovo yvyakotyva'ero.

“Gareaporog̃ita ko pyry hete,” e'i Tupana'ga ra'uva ga kwahaheteavo.

Gaha Tupana'gapyrive'g̃a ga repia.

Gaha gareheve'g̃a ga mombe'u judeus'g̃arũive'g̃a pe gentios'g̃a pe.

Ga rehe yvyakotyve'g̃a pyteripeve'g̃a ojiko.

Gaha Tupana'ga ga reroho yvagi pe ga mboheteavo pevo.

A'ea ko Cristo Jesus'ga mombe'ua.

4

Tupana'ga ra'uva omombe'u aerẽve'g̃a i'mbeve'g̃a

1 Tupana'ga ra'uva e'i hete aerẽva'ea mombe'ukatuavo. Nurã i'ei: “Mbapava koty po ti jara'g̃a ndogweroviara'javi Jesus Cristo'ga mombe'ua nehẽ. G̃a po ti ombopogwe Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'uhara'g̃a nehẽ okoheteavo g̃a'mbea rehe g̃anemimbo'ete'varuhua rehe nehẽ no – kiroki a'ea rehe anhag̃a Diabo'gapyriva'ea g̃a mbo'e. 2 A'ea po ti Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'uhara'g̃a imombe'ui g̃a pe g̃a moandyandyita o'mbero g̃a pe nehẽ. Ojipokwahava o'mbea rehe po ti g̃a nonhimombaragwahavi a'itituhẽva'ea rehe gweaporog̃itakatuag̃wame'yma nehẽ,” e'i Tupana'ga ra'uva.

3 “O'mbero po ti g̃a ei nehẽ: ‘Tahembirekoyme ti ahe. To'uyme ti ahe g̃wig̃wia mbatera ojikwakuva,’ e po ti g̃a nehẽ,” e'i Tupana'ga ra'uva imombe'gwovo.

Emo Tupana'ga nde'iangavi nanongara! Oapo pa ga. Nurã ti ahe tokwakuvyme. To'u pa ti ahe garembiapoa i'gwovo gworygworyvamo ndepyry hete nde imbuhua ore ve javo Tupana'ga pe.

A'ea Tupana'ga ei g̃a pe – kiroki g̃a ojiko ga rehe a'itituhẽva'ea kwahava. 4 A'ereki pyry pa Tupana'ga rembiapoa. Nurã ti tikwakuvyme garembiapoa ti'uyme ti jave'yma. Ti'u ti a'ero nhande'erame ga pe ndepyry hete nde imbuhua ore ve javo. 5 A'ereki mbatera pyry pa Tupana'ga ero g̃waramo. Pyry pa mbatera nhande ero g̃waramo ga pe no ndepyry hete nde imbuhua ore ve javo ga pe.

Nahã ti eporavyky katu Jesus'ga pe

6 Po nde imombe'upavi Tupana'ga rembi'ea pevo nhaneirũ'g̃a pe Jesus Cristo'gareheve'g̃a pe, a'ero po ti nde poravykykatui Jesus Cristo'ga pe nehẽ. Eporavykykatuavo ga pe ti enhimbo'e katu Jesus'ga mombe'ua rehe a'itituhẽva'ea rehe no – kiroki Jesus'gareheve'g̃a nemimbo'ekatua rupi nde ereko jipi.

7 Terembopogwei ti Tupana'ga remiarõe'ỹva'ea imombe'uteheva'ea – kiroki a'ea ig̃waivĩve'g̃a omombe'u pota. A'ereki a'ea nahemombyryvukari. Ejirokwa ti ekokatua rehe ekovo Tupana'ga reaporog̃ita rupi jipi. 8 Pyry ahe jirokwari tipopoaka jira'oa javo. Koji'i pyry hete ahe jirokwari tapyry jireaporog̃ita javo. A'ereki naname Tupana'ga omombyry ahe ve ahe manoe'ymame a'ero. Ahe manorẽ po ti ga imombyryvi jitehe ahe ve yvagi pe nehẽ no.

9-10 Kiro ti ji imombe'ui nde ve. Nhande xajiko hete Tupana'ga rehe omanoe'ỹve'ga rehe aerẽ po ti ga nhande rerohoi yvagi pe nehẽ javo. Ga ko yvyakotyve'g̃a mbopiro'yharamo oko. “Ambopiro'y pota ji g̃a imomboa g̃andekote'varuhua g̃a hugwi,” ei ga. Kiroki g̃a ojiko ga rehe imomboruka ga pe – g̃a hugwi tuhẽ ga imombori a'ero. Pyry ahe a'ea reroviahetei. A'ereki a'ea ko a'itituhẽva'ea. Heroviaro g̃waramo nhande poravykyhetei nhandejirokwa Jesus Cristo'ga mombe'gwovo.

11 A'ea ti emombe'u pa nhirembikwatijarukara tohendu katu ti Jesus'gareheve'g̃a.

12 Mara'ngu po jara'g̃a javo nde ve? “Nerenhimoymyani ve nde, Timóteo. A'ero nde nderekwahavi ve,” e po g̃a nde ve. Ehepiuka ekokatua g̃a pe te'iyme ti g̃a a'ea a'ero. Enhi'ig̃atu ti g̃a pe nahã g̃a monhi'ig̃atuavo. Eko katu ti toko ti g̃a ji ja javo. Earõ hete pa ti ojipe'g̃a. Ejiko hete ti Jesus Cristo'ga rehe. Eko pyry ti. Nahã ti eko. A'ero po ti g̃a ndekopotari nde ja nehẽ.

13 Jirakykweri ti emonhi'ĩ Tupana'ga rembikwatijarukara g̃andovaki jipi tohendu ti Jesus'gareheve'g̃a javo. Emombe'u katu ti g̃a pe nahanahã e'i Tupana'ga nhi'ig̃a javo. Embo'e katu ti g̃a hehe.

14 Ymya Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a ei nde ve kako: “Tupana'ga ra'uva ombo'ekwahavuka nde ve. Embo'embo'e ti Jesus'gareheve'g̃a Jesus Cristo'ga mombe'ua rehe a'ero imombe'ukatuavo g̃a pe,” ei g̃a nde ve kako. Kirẽ opokogame neakag̃a rehe Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a ei a'iti tuhẽ javo kako. Enhi'ĩpo'ru ti Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a a'ero ekovo ejiporavykya rehe. 15 Ejirokwa ti eporavykya rehe jipi g̃a mbo'embo'ekatuavo ekoheteavo hehe. A'ero po ti nde igwaigwavete g̃a mbo'ekwahakwahavi Tupana'ga nhi'ig̃a rehe nehẽ. A'ea po ti jukwaha hete g̃a pe nhaporemo nehẽ.

16 Terekoi ite'varuhua rehe tako katu ti ji javo. Terejapyakai ti Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea rehe tambo'e ti ji Jesus Cristo'ga mombe'ua rehe jate javo. Nane'ymi ti ejirokwa ekokatuavo g̃a mbo'ekatuavo a'itituhẽva'ea rehe jate. A'ero po ti nde nhimbopiro'yi ejikote'varuhua hugwi egwovo yvagi pe Tupana'ga pyri nehẽ. Kiroki g̃a neremimbo'ekatua rendu katu – g̃ahã po ti nde g̃a mbopiro'yi g̃andekote'varuhua hugwi g̃a mondouka Tupana'ga pyri nehẽ no.

5

Eko katu Jesus'gareheve'g̃a pe

1 Kiro ti ji imombe'ui nde ve. Eko katu ti Jesus Cristo'gareheve'g̃a pe g̃a mbo'eavo Tupana'ga nhi'ig̃a rehe g̃a ndekote'varuhurame toko katu kwaha ti g̃a javo. Ixava'eve'g̃a pe ti terenhi'ig̃ahyi g̃a ndekote'varuhurame. A'ereki g̃a oko nderuva'java'ero. Enhi'ig̃atu ti g̃a pe nde erame g̃andekote'varuhua pe na rũi ti peko javo g̃a pe. Na jitehe ti enhi'ig̃atu ipyahuve'g̃a pe akwaimbae'g̃a pe g̃a ndekote'varuhurame. A'ereki g̃a oko neirũ'java'ero.

2 Na jitehe ti enhi'ig̃atu ig̃waivĩve'g̃a pe g̃a ndekote'varuhurame. A'ereki g̃a oko ndehya'java'ero. Na jitehe ti enhi'ig̃atu ipyahuve'g̃a pe kunhangwera'g̃a pe g̃a ndekote'varuhurame. A'ereki g̃a oko nerendyra'java'ero. G̃a ko ambotehea rũi nde hugwi a'ero. Eko katu ti g̃a pe a'ero.

Jesus'gareheva'ero pereko katu aherembirekokwera'g̃a

3 Jesus'gareheve'g̃a ti tomondo ojeaporog̃ita aherembirekokwera'g̃a ndehe – kiroki kunhangwera'g̃a pe ndiporakahavi. 4 Po aherembirekokwerahẽa gwereko gwa'yra'g̃a g̃wymymino'g̃a no, a'ero po ti g̃a topoko katu hẽa hẽa rembirekoa'jave'ymame. Ymya po hẽa g̃a nderekokatuypyi g̃a monhimomboaka. Kiro po ti g̃a toko katu kwaha ikwepyga hẽa pe a'ero okovo hẽaporakahavamo hẽa ko jire'yjahẽa tuhẽ javo. Nanongara ko pyry Tupana'ga pe.

5 Kiroki hẽa tehe oko herekoe'yma oporakahava – po hẽa jikohetei Tupana'ga rehe hamo ji poko ti javo ga pe jipi. Ypytunimo arimo po hẽa nhi'ig̃i ga pe ojihe ojipe'g̃a ndehe no ore poko javo hamo. Nanongarahẽa ti Jesus'gareheve'g̃a topoko jipi.

6 Kiroki aherembirekokwerahẽa oko onhimbohoryva'ea rehe jate ojapyakae'yma Tupana'ga rehe – hẽa nomanoi novĩa. Emo hẽa oko omanove'g̃a ja Tupana'ga pe. A'ereki hẽa nombopyahuukari ga pe ojeaporog̃ita okokatue'yma ojikoge'yma ga rehe. Nanongarahẽa rũi Jesus'gareheve'g̃a topoko jipi.

7 Embo'e pa ti Jesus'gareheve'g̃a nhiremimombe'ua rehe – kiroki a'ea ji akwatija nde ve aherembirekokwera'g̃a ndehe nahanahã ti pepoko g̃a javo. A'ero po ti tegwete ojipe'g̃a ehava g̃a pe nehẽ.

8 Kiroki ga ndoporakari gwe'yja'g̃a g̃wongapypeve'g̃a kaitu g̃a mbatere'ymame – gaha ndokoa'javi Jesus'ga mombe'ua rupi. Koji'i ga oko te'varuhu Jesus'gareheve'g̃arũive'g̃a hohe. A'ereki Jesus'gareheve'g̃arũive'g̃a vehevi oporaka gwe'yja'g̃a g̃wongapypeve'g̃a no.

9 Kiro ti ji imombe'ui nde ve. Jesus'gareheva'ero ti g̃a toporaka opyteripeve'g̃a – kiroki kunhangwera'g̃a pe ndiporakahavi. Tokwatija ti g̃a nanongara'g̃a ndera a'ero aherembirekokwera'g̃a ndera ndiporakahavi g̃a pe javo. Nanongara'g̃a pe ji ei:

G̃a ti toko ig̃waivĩve'g̃a. He'yjuhu kwara g̃a ndehe sessenta kwara koji'i no.

Ojipeji g̃anembirekova'ea.

10 Ojipe'g̃a omombe'u katu aherembirekokwera'g̃a nahã g̃a ojipe'g̃a poko katu gweaporog̃itakaturo jipi javo. Momi ko aherembirekokwera'g̃a mombe'ua:

G̃a gwa'yra'g̃a ndereko katu g̃a monhimomboakakatuavo.

Ymyagwera jate g̃a horyory hajiheve'g̃a ndehe g̃a mboapyga g̃a mbuhuruka g̃wonga pe g̃a ndurame.

Na jitehe g̃a Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a poko g̃a ndurame onga pe.

G̃a g̃a poko g̃a nderekokatuavo – kiroki g̃a pe ite'varuhu.

G̃a ojirokwa opyryvamo ojipe'g̃ape'g̃a pe jipi oporavykyparavuhuavo nahã g̃a pokopava jipi.

Po nahã aherembirekokwera'g̃a ndekokatui – kiroki g̃a pe ndiporakahavi, a'ero pyry Jesus'gareheve'g̃a ikwatijari g̃andera g̃ahã nhande tipoko javo.

11 Kiroki aherembirekokwera'g̃a nomondoi ve sessenta kwara ig̃waivĩe'ỹve'g̃a – g̃andera ti terekwatijarukari. Mara'ngu po ti g̃a oporavykypotara'jave'yma Cristo'ga pe nehẽ? Po ti g̃a ei nehẽ: “Koji'i pyry ji ve ji rembirekoa'javamo.” 12 Po ti g̃a ei nahã nehẽ, a'ero po ti ijari g̃a ndehe g̃a ipiriano g̃waramo onhimbi'eagwera Cristo'ga pe nehẽ.

13 Terekwatijari ig̃waivĩe'ỹve'g̃a ndera, a'e ji. Mara'ngu po ti igwaigwavete g̃a ovevugwero nehẽ ohoohorame ojipe'g̃a nonga pe jipi nehẽ? Koji'i po ti g̃a te'varuhuro a'ero onhi'inhi'ĩteheavo ikwahapapota imombe'umoanhana nehẽ – kiroki a'ea po g̃a nomombe'ui hamo.

14 Nurã koji'i pyry ji ve ig̃waivĩe'ỹve'g̃a nembirekoa'javamo gwa'ygwa'yramo. Togwereko katu ti g̃a gwa'yra'g̃a g̃wongapypeve'g̃a nderuva. Po ti nahã ig̃waivĩe'ỹve'g̃a ndekokatui nehẽ, a'ero po ti a'ea rehe g̃a'arõe'ỹve'g̃a nde'ite'varuhui g̃a pe nehẽ. Nahã ji amog̃ita g̃a. 15 A'ereki jararamo ig̃waivĩe'ỹve'g̃a oko jipe Satanás'ga nhi'ig̃a rehe okoa'jave'yma Cristo'ga nhi'ig̃a rehe.

16 Kiro ti ji imombe'ua'javi nde ve. Aherembirekokwerahẽa re'yjahẽa ti toporaka hẽa pokokatuavo Jesus'gareheva'ero. Toporakarukaryme ti g̃a hẽa jara'g̃a pe Jesus'gareheve'g̃a pe. A'ero hẽa porakare'ymame hẽare'yja'g̃arũive'g̃a oporaka ojipe'g̃a – kiroki g̃a pe ndiporakahavi tuhẽ.

Eko katu ti g̃andepiakatuhara'g̃a pe

17 Kiro ti ji imombe'ui nde ve. Nahã po ti Jesus'gareheve'g̃a ndekoi hamo: G̃a ti tombohete gwepiakatuhara'g̃a. G̃a ti tomondokatua'ja g̃a pe ikwepykava g̃a poravykykaturame. G̃a pe kaitu – kiroki g̃andepiakatuhara'g̃a omombe'umbe'u Tupana'ga nhi'ig̃a g̃a mbo'ekatuavo hehe. 18 A'ereki Tupana'ga rembikwatijarukara e'i:

“Yuranuhũa oporavyky ahe ve hay'nhoy'nhog̃a japea hugwi jape'oga

ipyrũpyrug̃ame trigo ra'ynha rehe.

Nurã ti ahe tojurutyvyme yuranuhũa

to'u ti trigo ikwepykavamo javo,” e'i ikwatijaripyra.

Ojo'java'ea e'i:

“Tokwepy ti ahe g̃wemimboporavykyhara'g̃a pe.

A'ereki g̃a ahe poko,” e'i.

19 Po ojipejive'ga ei nde ve: “Oko te'varuhu nhanderepiakatuhara'ga.” Po ga tehe e'i a'ea, tereroviari ti ganhi'ig̃a. Po a'ea jitehe ojipe'ga ei nhanderepiakatuhara'ga oko te'varuhu javo, a'ero ti ehendu g̃anhi'ig̃a ikwahava. 20 Po a'iti hete tuhẽ g̃andepiakatuhara'ga ite'varuhu, a'ero ti emog̃ita ga Jesus'gareheve'g̃a ndovaki nhaporemo. Ere ti ga pe: “Nahã nde ereko te'varuhu. Epohi ti jugwi,” ere ti ga pe. A'ero po ti jara'g̃a kyhyjipavi xakote'varuhuyme ti javo nehẽ.

21 Ehendu tuhẽ nhinhi'ig̃a g̃a mog̃itakatupava. Terei ti: “Nda'ei po ti ji ga pe garekote'varuhua rehe. A'ereki ji ako hete ga rehe.” A'ea terei. Ojipe'ga pe terei no: “Anhi'ig̃ahy hete po ti ji ga pe garekote'varuhua rehe. A'ereki ji ndakoi ga rehe.” A'ea terei no, a'e ji nde ve Tupana'ga ji renduvame. Nhandepojykaharete'ga Jesus Cristo'ga ji rendu no. Yvagipeve'g̃a ji rendu no Tupana'gapyrive'g̃a garemimo'ẽharamo.

22 Terena'ẽi ti ojipe'g̃a pe peporavyky ti Tupana'ga pe kiro javo. Ekwaha katu na'ẽ ti g̃andeaporog̃ita. G̃a pyryvame ti epoko g̃a'akag̃a rehe peporavyky ti kiro Tupana'ga pe javo. Terejihe'ari ti ite'varuhuve'g̃a ndehe g̃andekote'varuhua mbopogwee'yma. Ejirokwa ti ekokatua rehe, a'e ji nde ve.

23 Yhya jate rũi ti e'u, Timóteo. Pyry xunhiva'ea nde i'ui vinho no tomombi hahyva'ea nderevegi pe. A'ereki nane'ymi nde netetirũa.

24 Kotihĩ jara'g̃a ndekote'varuhua jukwaha hete. A'ero nhande ejipei g̃a pe oja g̃a ndehe javo. Jara'g̃a ndekote'varuhua ndiukwahavi ve. Aerẽ gwe nhande ikwahavi g̃andeaporog̃itate'varuhua. 25 Na jitehe jukwaha hete ojipe'g̃a ndekokatua. Jara'g̃a ndekokatua ndiukwahavi ve. Aerẽ gwe nhande ikwahavi a'ea.

6

Paulova'ea e'i nahã ti ipiro'ye'ỹve'g̃a toko javo

1 Kiro ti ji g̃a mombe'ui nde ve Jesus'gareheve'g̃a – kiroki g̃a ndipiro'yi opojykahara'g̃a hugwi. G̃a ti tomondo gweaporog̃ita opojykahara'g̃a ndehe oporavykykatuavo g̃a pe. Po g̃a ndoporavykykatui Tupana'gareheva'ero, a'ero po ti ojipe'g̃a Tupana'ga mbotegwetei ite'varuhu Tupana'ga javo. Jesus'ga mombe'ua po ti g̃a imbotegwetei nehẽ no ite'varuhua rehe ga g̃a mbo'ei javo.

2 Po g̃a opojykahara'g̃a pavẽi ojiko Jesus'ga rehe, a'ero g̃a ndekoi onhoirũramo. A'ero ti g̃a te'iyme opojykahara'g̃a pe: “G̃a nhaneirũramo g̃waramo ti timondoyme nhandereaporog̃ita g̃a ndehe.” A'ea rũi ti g̃a te'i. Koji'i vehevi ti g̃a tomondo ojeaporog̃ita opojykahara'g̃a ndehe oporavykykatukatuavo g̃a pe g̃a pokoga. A'ereki g̃a – kiroki opojykahara'g̃a pe g̃a oporavyky g̃a pokoga – g̃a ko g̃airũa tuhẽ g̃anemiarõa ojikoga g̃waramo Jesus'ga rehe. A'ea ti emombe'u pa g̃a pe g̃a mbo'ekatuavo hehe.

A'itituhẽva'eaatyviva'ea rehe okote'varuhuve'g̃a ombo'e

3 Po ojipe'ga ombo'e nhiremimbo'eaatyviva'ea rehe ndokoi po ga a'itituhẽva'ea rehe nhandepojykaharete'ga remimbo'ea rehe Jesus Cristo'ga remimbo'ea rehe. Aherekokatua mombe'ua rehe po ga ndokoi no. 4 Okoe'ymame hehe po ga nhimbohetetehei tuhẽ akwaha hete ji javo novĩa. Emo ga ndokwahavihu okovo. Onhi'ig̃ayva pota ranuhũ ga ojipe'g̃a. “Garagara pe g̃a ei?” e'i tehe ga. A'ero ga renduvame g̃a nhimyrõi ojogwehe ja'javo ojohupe onhombotegweteavo ojogweroviare'yma.

5 Nane'ymi g̃a jogwayvahetei. Ite'vate'va g̃a'akag̃a. A'ero g̃a ndokwahava'javi a'itituhẽva'ea ojipe'g̃a mbo'eavo a'eaatyviva'ea rehe. A'ereki g̃a e'i tehe oyvyteri pe: “A'e po ti ji g̃a pe nehẽ: ‘Ji ko Tupana'gareheva'ea’. A'ero po ti g̃a imbuhuri itambere'ia ji ve ji mombateheteavo ji ombo'erame nehẽ,” e'i tehe g̃a oyvyteri pe.

6 Pyry hete tuhẽ okokatuve'ga pe reki – kiroki ga ojiko tuhẽ Tupana'ga rehe ikwahava opy'a rukatua gworygworyvamo jipi. Ndokoi ga ojipe'g̃a mbatera rehe a'ero. 7 Ma gara nhande tiru reki nhande'arame? Ndiheruri nhande. Ma gara po ti nhande tiroho nhanemanorame nehẽ? Ndirohoi tuhẽ po ti nhande nehẽ. 8 Herekorame nhanderembi'ua nhandepira reheve xajory ti hehe pyry ji ve javo.

9 Jara'g̃a e'i tako ji imbateheteva'ero javo. A'ea rehe jate g̃a japyakai reki. A'ero g̃a ite'varuhua mbopogwehetei okote'varuhuavo nahã po ti ji ipyhyguhui mbatera javo. A'ereki hepia'ngi tehe he'yiva'ea g̃a pe g̃amongote'vava'ea. Tegwete g̃apohira okote'varuhua hugwi a'ero. A'ea g̃a mbotegwetepavi g̃a mondouka hahyva'ea ruvihava pype. 10 A'ereki itambere'ia potarapora ko aherekote'varuhuparava. Itambere'ia rehe jate okovo g̃waramo jara'g̃a pohiri Jesus Cristo'ga mombe'ua hugwi. Nurãro g̃waramo g̃a imbuhumbuhurukari ite'varuhuva'ea hahyheteva'ea ojihe onhimbovy'are'yma ranuhũ ja'javo oyvyteri pe: “Maranameuhũ ji rekoi na?”

Paulova'ea omog̃ita Timóteova'ea

11 Timóteo, ndehe ereko Tupana'gareheva'ero. Terembopogwei ti nanongara nhaporemo ite'varuhuva'ea nhaporemo a'ero. Ejirokwa ti Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe. Ejirokwa ti ekokatua rehe imondovo ejeaporog̃ita Tupana'ga rehe jipi. Ejiko hete ti Jesus Cristo'ga rehe. Earomba ti jara'g̃a. Enhimomirana ti ite'varuhurame nde ve. Eko katu ti jara'g̃a pe enhyromo g̃a pe. 12 Ejirokwa hete ti eporavykykatuavo pyryheteva'ea rehe Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe. Erovia hete Tupana'ga nhi'ig̃a aerẽ po ti Tupana'ga ji mongoi ojipyri ji mombytavo avuirama nehẽ javo. A'ereki a'ea pe Tupana'ga e'i o'erame nde ve herejo ti ji pyri ejupa avuirama javo. Pyryheteva'ea pe nde ehetei erame ajiko ji Jesus Cristo'ga rehe Tupana'ga ra'yra'ga rehe javo. He'yive'g̃a nde rendu kako.

13 Tupana'ga omongo pa. Nurã g̃a okoji mbatera pavẽi. Cristo Jesus'ga omombe'u a'itituhẽva'ea Pôncio Pilatosva'ea pe okyhyjie'yma hako. G̃a ji renduvame Tupana'ga Cristo Jesus'ga pavẽi, kiro ti ji ehetei nde ve. 14 Ji nhi'ĩpo'ru pa ti, a'e ji nde ve. A'ero tegwete ojipe'g̃a ehava nde ve. Nahã ti eko katu jipi nhandepojykaharete'ga mboha'uva Jesus Cristo'ga mboha'uva ga mbuhua yvya koty nhande koty.

15 Tupana'ga erame: “Pyry kiro Jesus Cristo'ga hoa”, a'ero po ti Jesus Cristo'ga jipiukari ua yvaga hugwi nehẽ.

U katu katu Tupana'ga py'a.

Ga tehe ipopoaka hete ojipe'g̃a hohe pa g̃a mondomondopava g̃wemimbotarimova'ea rupi.

Ga ko g̃anduvihavuhu'g̃a nduvihavuhuhetero oko.

G̃apojykahara'g̃a pojykahareteramo ko ga oko no.

16 Ga tehe ko avuiramave'ga omanoe'yma tuhẽ.

G̃wendy'javuhua pype ga ruvi upa.

Tegwete yvyakotyve'g̃a hoa garendy'javuhua pyri.

G̃a ndohepiangavi ga. Tegwete garepiakava.

Tomboukwaha ti g̃a ga.

Nane'ymi ti ga tipopoaka okovo avuirama. Na tuhẽ. Amém!

Paulova'ea e'i nahã ti imbateheteve'g̃a toko javo

17 Kiro ti ji imombe'ui nde ve. Ombatera rehe yvyakotyva'ea rehe ti imbateheteve'g̃a tonhimboheteyme Jesus'gareheve'g̃a. Tojikogyme ti g̃a oitambere'ia rehe. A'ereki kotihĩ itambere'ia opa ahe hugwi. Tojiko ti g̃a Tupana'ga rehe avuiramave'ga rehe tombuhu ti ga ji ve javo. A'ereki gaha ombuhu pa hete ahe ve tohory ti g̃a hehe javo. 18 Toko pyry ti g̃a jara'g̃a pe g̃a pokopokoga. Toma'ema'ẽ pota ti g̃a imondovo mbatera g̃a pe – kiroki g̃a ndogwerekoi ojive. 19 Imondorame g̃a pe g̃a imombyryvukari ojive pyryva'ea rerekoag̃wama yvagi pe. Nahã okorame g̃a ei Tupana'ga ti ji mongoi tuhẽ ojipyri avuirama nehẽ javo.

20 Timóteo, teremoka'nhymi ti Tupana'ga rembikwahavukara ejive ekokatuavo. Hehe ti embo'e katu herekokatuavo. Terembopogwei ti onhi'ĩteheve'g̃a. Jara'g̃a omombe'u Tupana'ga remiarõe'ỹva'ea ojogwayva hehe oreremimombe'ua ko a'itituhẽva'ea javo. Terehenduvi ti g̃anemimombe'ua. 21 A'ea mombe'urame jara'g̃a ndokoa'javi Jesus Cristo'ga mombe'ua rehe.

Kiro ji ei pe me Jesus'gareheva'ea pe: Tupana'ga tomombyry pe me – perope peju cidade de Éfeso pe.

2 Timóteo

1

2

3

4

PAULOVA'EA OMOMBE'UA'JA TIMÓTEOVA'EA PE

Segunda Carta de Paulo a Timóteo

1

1 Jihi ko Pauloramo Cristo Jesus'ga moirũharamo. Aporavyky ji Tupana'ga pe Cristo Jesus'ga mombe'gwovo. A'ereki Tupana'ga e'i ji ve: “Eko ti Cristo Jesus'ga moirũharamo. Ere ti g̃a pe: ‘Pejiko ti Cristo Jesus'ga rehe imomboruka ga pe pejikote'varuhua pejihugwi pejikovo gareheva'ero. A'ero po ti Tupana'ga pe mongoi ojipyri avuirama nehẽ.’ A'ea ti ere g̃a pe,” ei Tupana'ga ji ve kako. 2 Timóteo, kiro ji ikwatijarukari nde ve imondouka. Nde ko nhiremiarõa jira'yra'java'ea.

Kiro ji ei: Nhanderuvete'ga Tupana'ga ti tomombyry nde ve Cristo Jesus'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi. Tandeporogwety ti g̃a. Tonog̃atu ti g̃a ndepy'a, a'e ji.

Horyory Paulova'ea Tupana'ga rehe

3 Nane'ymi ji nhi'ig̃i Tupana'ga pe nde mombe'gwombe'gwovo ypytunimo arimo jitekovo. Ga pe ji ei:

—Ndepyry hete nde Timóteo'ga mbojikoheteuka Jesus Cristo'ga rehe, a'e ji ga pe.

Nhiremboypya ja ji aporavyky Tupana'ga pe jipi ikwahava jireaporog̃itapyryva.

4 Ji horame nde hugwi nde erejehe'o ji arõheteavo ikwehe'i. A'ea ji namoka'nhymi jitekovo. Orohepiaga'u hete ji. Nde repiaga'javame po ti ji roryroryvamo nehẽ.

5 Nde ko nane'ymi nde rekoi ejikoga Tupana'ga rehe. A'ea ji akwahava'ja jijapyakavo nahã ko Timóteo'ga rekoi ikwehe'i javo. Ndejaryjahẽa jikohetei Tupana'ga rehe Lóidehẽa. Neyhẽa Eunicehẽa jikohetei jitehe Tupana'ga rehe no. Aerẽ g̃a javijitehe nde jikohetei Tupana'ga rehe no. Ag̃wamo ndehe ko nane'ymi erejiko ga rehe no, a'e ji.

Terekyhyji ti Jesus'ga mombe'gwovo

6 Akwaha ji ndejikoga Tupana'ga rehe. Nurã ji ei ikwahavukara'java nde ve: Ejirokwa hete ti eporavykyavo ga pe jipi. A'ereki ji pokogame neakag̃a rehe nhinhi'ig̃a Tupana'ga pe Tupana'ga ra'uva nde mbokarakatu eporavyky ti ji ve javo. 7 A'ereki Tupana'ga imondorame nhande pyri gara'uva ndopojihuvukari nhande ve. Gara'uva nhande mbopopoaka. Gara'uva nhande monhoarõ hete nhande mbohoryoryva ojipe'g̃a ndehe. Gara'uva nhande monhimbovyvy nhande mongokatuavo.

8 Nurã ti terekyhyji a'ero Cristo Jesus'ga mombe'gwovo nhandepojykaharete'ga mombe'gwovo ipojihuve'yma. Terei ti: “Namombe'ui ti ji ga ga'arõe'ỹve'g̃a nde'yjuhuro g̃waramo.” A'ea rũi ti ere, a'e ji.

Amombe'u ji Cristo Jesus'ga ojipe'g̃a pe novĩa. Emo g̃a ndopotari ji ga mombe'urame. Nurã g̃a ji mongiukari cadeia pype. Timóteo, terekyhyji ti ji rehe ji pojihuve'yma a'ero cadeia pype ji rename. Terei ti: “Ji ndakwahavi Paulo'ga. Ga ndokoi nhiirũa.” A'ea rũi ti ere.

Tupana'ga popoakarimo ti emombe'u nhandepojykaharete'ga Cristo Jesus'ga ojipe'g̃ape'g̃a pe ji javijitehe. Po ti g̃a imondoi hahyva'ea nde ve nde ga mombe'urame, a'ero po ti Tupana'ga nde monhimomiranami hahyva'ea pe nde mbopopoaka nehẽ.

9 Gaha omomboruka nhanderekote'varuhua nhande hugwi nahã nhande pokoga. Ga nhande mo'emo'ẽ toko ti g̃a jireheva'ero javo. Nahã ga imombyryvi nhande ve. Nhanderekokatua rehe rũi ga imombyryvi. G̃wemimbotarimova'ea rehe jate ga imombyryvi ji g̃a poko pota javo. A'ereki ymyahũ yvya apoa renonde ga e'i ojiyvyteri pe: “Aerẽ po ti ji imombyryvi g̃a pe nehẽ,” ei ga hako.

10 Ag̃wamo reki garemimombyryva jukwaha nhande ve Cristo Jesus'ga ruro g̃waramo nhande koty nhanembopiro'yhara'ga. A'ereki Cristo Jesus'ga omano nhanderekote'varuhua momboa imombiga nhanemanoa popoakara. A'ereki nhande tikwaha nhanembogweravag̃wama. A'ea Jesus'ga okwahavuka imombe'gwovo pyryva'ea nhande ve. Ga e'i: “Pejiko ti ji rehe. A'ero ti pe hoi yvagi pe pejikovo avuirama Tupana'ga pyri – perope pe napemanoa'javi,” ei ga.

11 Pyryva'ea Tupana'ga omombe'uuka ji ve. Ga e'i: “Eko ti Cristo Jesus'ga moirũharamo egwovo ga mombe'gwombe'gwovo g̃a pe. Embo'e katu katu ti g̃a nhinhi'ig̃a rehe,” ei ga ji ve.

12 Amombe'u ji g̃a pe a'ero ga nhi'ĩpo'ruavo. Nurã g̃a ji mongi cadeia pype teremombe'ua'javi ore ve javo. Hahy hete ji ve a'ero. Emo ji jipoyja hete reki kiro hahyrame ji ve. Akwaha hete ji ga – kiroki ga rehe ji ajiko. Nurã – kiroki a'ea ji akwava'ẽ ga pe ereko katu ji ve javo – a'ea ti ga herekokatupavi okovo Cristo Jesus'ga mbuhua nhande koty. A'ero ti Cristo Jesus'ga rura'javi yvya koty nhande koty nehẽ.

13 Embopogwe ti nhiremimombe'ukatua a'itituhẽva'ea ojipe'g̃a mbo'ekatuavo hehe. Nane'ymi ti ejiko hete ga rehe ga arõheteavo ojipe'g̃a arõheteavo no. Nahã nde rekoi ejikoty'aro g̃waramo Cristo Jesus'ga pavẽi. 14 Tupana'ga gwerekouka pyryva'ea a'itituhẽva'ea nde ve imombe'uuka onhi'ig̃a. Enhimoirũuka ti gara'uva pe nhandepojykaharava'ea pe. A'ero po ti nde neremoka'nhymi pyryva'ea ganhi'ig̃a g̃a mbo'ekatuavo hehe nehẽ.

Paulova'ea onhimombe'u

15 Nde erekwahavipe Ásiapeve'g̃a gwyripeve'g̃a pohipava ji hugwi. G̃apyteripeve'g̃a, Figelo'ga Hermógenes'ga pavẽi, g̃a pohiri ji hugwi.

16 Onesíforo'ga jate ko g̃a ja rũi reki. Toporogwety ti nhandepojykaharete'ga Onesíforo'ga garongapypeve'g̃a no, a'e ji. A'ereki Onesíforo'ga uhuuhu ji pyri ji mbohoryoryva. Ipoyja hete ga ji rehe ji rename cadeia pype. 17 A'ereki avo cidade de Roma pe uhurame ga ji reka hete ji repiaga cadeia pype. 18 Aerẽ Cristo Jesus'ga rura'javi yvya koty nehẽ. Toporogwety ti nhandepojykaharete'ga Onesíforo'ga a'ea rupi, a'e ji. Ji ruvame cidade de Éfeso pe Onesíforo'ga ji pokopokogi no ikwehe. Nde erekwaha hete garembipokogagwera.

2

Tapepojihuvi ti pejikovo soldados'g̃a ja

1 Timóteo, jira'yra'java'ero ereko. Nhande jikoty'aro g̃waramo Cristo Jesus'ga pavẽi ga imombyryvi nhande ve. Na ga nde mbopopoakari a'ero onhimimombyryvimo. 2 Embo'e ti nhiremimbo'ea rehe – kiroki a'ea nde erehendu he'yive'g̃a pavẽi. Embo'e katu ti Jesus'gareheve'g̃a – kiroki g̃a ahe mbojiko ojihe. A'ero po ti g̃a ikwahavi ojipe'g̃a mbo'eavo Jesus Cristo'ga mombe'ua rehe nehẽ.

3 Enhimomirana ti hahya pe soldados'g̃a ja. A'ereki g̃a onhimomirana hahya pe otavukarame tinhi'ĩpo'ru ti nhanderuvihava'ga javo. Ndehe na jitehe enhimomirana ojipe'g̃a imbuhurame hahya nde ve nde Jesus Cristo'ga mombe'urame g̃a pe.

4 Soldado'ga oporavyky gwuvihavete'ga pe jate tanhi'ĩpo'ru ti ji ga javo. A'ereki ga ga mbohory pota – kiroki ga ga mboporavyky ojive. Ojipea rũi gaporavykyhava soldado'ga rekoro g̃waramo. Na jitehe ti eporavyky Tupana'ga pe jate ojipe'g̃a mbo'eavo Jesus Cristo'ga rehe jate tanhi'ĩpo'ru pa ti ji Tupana'ga mbohoryva javo.

5 Kiroki ga onha pota ojipe'g̃a pavẽi – ga e'i: “Tavahemypy te ipyhyga pyryva'ea jijive.” Onha po ga ahemonhanukahara'ga nhi'ig̃a rendukatuavo hamo. Po ga nohendukatui ganhi'ig̃a, a'ero ga nombuhurukari ojive pyryva'ea. Na jitehe Tupana'ga nhi'ig̃a rendukatue'ymame po ti nde nerembuhurukari pyryva'ea ejive nehẽ no.

6 Ga ypy po o'u katu kopeva'ea g̃wemitymipyra hamo – kiroki ga oporavyky hete japovo kohoa ityma. Nde poravykyheterame Tupana'ga pe Jesus Cristo'ga mombe'gwovo po ti ga imbuhurukari nde ve pyryva'ea nehẽ.

7 Ejapyaka hete ti nhirembikwatijara rehe. A'ero po ti nhandepojykaharete'ga Cristo Jesus'ga ikwahavukapavi nde ve nehẽ a'ea pe Paulo'ga ei javo.

8 Ejapyaka katu ti Jesus Cristo'ga rehe Daviva'ea rakykwepohara'ga rehe. Ekwahava'ja ga jipi Tupana'ga ombogwerava'ja ga gamanoa hugwi javo. A'ea ko pyryva'ea nhiremimbo'ea.

9 Ji pyryva'ea mombe'uro g̃waramo Jesus'gareheve'g̃arũive'g̃a imbuhuri hahyva'ea ji ve jipi. G̃a ji mongi cadeia pype vehevi ji mohina itanhuramuhũa pyvõ nde ereko te'varuhu hete javo ji ve novĩa. Tegwete nhihema jugwi a'ero. Nurã ji ndahoa'javi kiro Jesus Cristo'ga mombe'gwovo Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo. Emo tegwete imombihava gamombe'ua. A'ereki jara'g̃a ohooho Jesus'ga mombe'gwovo. 10 Anhimomirana ji hahyparavuhua pe Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a ndepyga tomomboruka ti g̃a okote'varuhua Cristo Jesus'ga pe nehẽ no. Aerẽ po ti g̃a ndekoi avuirama garendy'jakatua pyri yvagi pe nehẽ.

11 A'itituhẽva'ea ji ei nde ve kiro ikwahavukara'java. Ji a'e:

“Po Jesus Cristo'ga manoro g̃waramo nhande pohiri nhandereaporog̃itate'varuhua hugwi,

a'ero po ti nhande rekoi avuirama ga pyri nehẽ.

12 Po nane'ymi nhande nhimomiranami hahyva'ea pe nhande ga mombe'urame,

a'ero po ti ga nhande mongoi g̃anduvihavamo onhipavẽi nehẽ.

Po ti nhande ei nehẽ Jesus'ga ndokoi jipojykaharetero javo,

a'ero po ti ga ei nhande ve no ndapekoi tuhẽ pe jireheva'ero javo nehẽ.

13 Po nhande ipiriani nhande'eagwera opohia ganhi'ig̃a hugwi ga mbojikoga'jave'yma nhande rehe novĩa.

Emo ga nopiriani o'eagwera ahe mbojikoga tuhẽ ojihe. A'ereki tegwete ga'eagwera piriana.”

A'ea ji ei a'itituhẽva'ea mombe'gwovo.

Nahã ti peporavyky Jesus'ga pe

14 Nhiremimombe'ua ti emombe'u pa Jesus'gareheve'g̃a pe tokwaha katu ti g̃a javo. Ere ti g̃a pe: “Tepenhi'ig̃ayvari ti penhinhi'ig̃a rehe a'ea pe rũi ji ei javo tehe. A'ereki pe ndapepokogi ojipe'g̃a penhi'ig̃ayvarame. A'ereki pe penhenduhara'g̃a mbotegwete reki penhi'ig̃ayvarame. A'ea ji erame pe me Tupana'ga nhinhi'ig̃a renduvi. Pehendu katu ti a'ero.” A'ea ti ere g̃a pe.

15 Ejirokwa hete ti eporavykya rehe g̃a mbo'ekatuavo Tupana'ga nhi'ig̃a rehe a'itituhẽva'ea rehe. A'ero hepiagame po ti Tupana'ga ei nde ve nehẽ: “Ndepyry hete nde g̃a mbo'ekatuavo,” e po ti ga nde ve nehẽ. Ekwaha hete ti ganhi'ig̃a a'ea rupi katu g̃a mbo'ekatuavo. A'ero po ti nde poyjahetero eporavykya rehe nehẽ.

16 Terembopogwei ti ojipe'g̃a nhi'ĩtehea Tupana'ga remiarõe'ỹva'ea. A'ereki g̃anhi'ig̃a renduva g̃waramo igwaigwavete ahe nombopogwei Tupana'ga. 17 A'ereki g̃anhi'ĩtehea jauranuhũa ja. Jauranuhũa ahe rerekorame onhimoanha ahera'oa imbote'varuhuavo. A'ea ja nanongara'g̃a omonhimoanha onhi'ĩtehea ojipe'g̃a mbote'varuhuavo. Himeneu'ga ko na Fileto'ga pavẽi. 18 Okoa'jave'yma Tupana'ga nhi'ig̃a rehe, a'eaatyviva'ea g̃a ei memei o'mbero: “Tupana'ga ombogweravipe Jesus'gareheve'g̃a. Nombogwerava'javi po ti ga ahe nehẽ.” A'ea g̃a ei o'mbero Jesus'gareheve'g̃a pe. Nahã g̃a imbovambovatehei tuhẽ mo Jesus'gareheve'g̃a py'a a'ero.

19 Emo po ti ojipe'g̃a ndopohirag̃wami Tupana'ga hugwi okoheteavo g̃waramo ganhi'ig̃a rehe a'itituhẽva'ea rehe. Nombopogwei g̃a i'mbeve'g̃a nhi'ig̃a. A'ereki Tupana'ga ombojikoguka hete g̃a ojihe. G̃a pe ga ei jireheve'g̃a. Tupana'ga rembikwatijarukara e'i nahã:

“Tupana'ga okwaha tuhẽ ojiheve'g̃a.”

A'ea ikwatijaripyra i'ei. E'i no:

“Topohi ti ga okote'varuhua hugwi

– kiroki ga e'i: ‘Ji ko Tupana'gareheva'ea’,” e'i.

20 Ojo'java'ea po ti ji imombe'ui nde ve kiro. Imbateheteve'ga gwereko g̃wonga pe hyrua. He'yiva'ea ga herekoi ikatuva'ea ouro apopyra prata apopyra no. He'yiva'ea ga herekoi ikatue'ỹva'ea no yva apopyra tujuga apopyra no. Opo'ru ga ikatuva'ea hyrua herekovo ojipe'g̃a ndurame ga repiaga. Opo'ru ga ikatue'ỹva'ea hyrua herekovo imboapykavamo ytya mombohavamo.

21 Na jitehe po ti Tupana'ga nhande po'ru nhande pohirame nhanderekote'varuhua hugwi nhandekovo ikatuheteva'ero nehẽ. “G̃a pyry kiro nhiremimboporavykyukara pe ikatuparavuhuva'ea pe,” e po ti Tupana'ga nhandepojykaharete'ga.

22 Hepia'ngi ite'varuhua ipyahuve'g̃a pe jipi. Terenhimohepia'ngiukari jupe a'ero. Eko katu hete ti. Ejiko hete ti Cristo Jesus'ga rehe ga arõheteavo. Earõ hete ti ojipe'g̃a ekokatuavo g̃a pe g̃a ndayvare'yma. Nahã ti ejirokwa pyryve'g̃a pavẽi – kiroki g̃a onhi'ĩ Tupana'ga pe nhandepojykaharete'ga pe nhande poko ti javo ga pe.

23 Terekwavi ti ojogwayvave'g̃a koty – kiroki g̃a ndokwahavihu. A'ereki g̃anhi'ĩtehea renduvame ahe onhi'ig̃ayva pota g̃a.

24 Tupana'ga pe oporavykyrame g̃a mbo'eavo Tupana'gareheve'ga tonhi'ig̃ayvaryme g̃a. Tinhyrõ ti ga g̃a pe nhaporemo okokatuavo g̃a pe. Tombo'e kwaha ti ga Tupana'ga nhi'ig̃a rehe. Tonhimbaekwahivyme ti ga g̃a ndehe upa. 25 Tombo'e nhyrõ ti ga g̃a – kiroki g̃a nohendupotari garemimbo'ea Tupana'ga rehe. Nahã po ti ga tombo'e g̃a Tupana'ga po ti ombopohipotaruka g̃a pe g̃andekote'varuhua hugwi nehẽ javo. A'ero po ti g̃a heroviari a'itituhẽva'ea Cristo Jesus'ga mombe'ua nehẽ. 26 A'ero po ti g̃a apyakwapupugamo nehẽ. “Iii! Satanás'ga reki nhande moandyandyi nhande mongovo g̃wemimbotarimova'ea rupi!” e po ti g̃a nehẽ. A'ero po ti g̃a nhimbopiro'yi Satanás'ga hugwi okote'varuhua hugwi nehẽ no Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo nehẽ.

3

Aerẽva'ea Cristo'ga rura'javakotyva'ea

1 Tiruahũ hete ti mbapava koty Jesus Cristo'ga rura'java koty nehẽ. A'ea ti ekwaha, a'e ji. 2 Mbapava koty po ti yvyakotyve'g̃a ndekoi ojihe jate onhiarõheteavo nehẽ. Opota ranuhũ po ti g̃a itambere'ia nehẽ. Onhimbohete tehe po ti g̃a nehẽ jihi ojipe'g̃a hohe javo. Noarõi po ti g̃a ojipe'g̃a nehẽ jihi jate ko jipyry javo. Onhi'ĩ te'varuhu po ti g̃a Tupana'ga pe ojipe'g̃a pe nehẽ no. Nohendukatui po ti g̃a uva'g̃a nhi'ig̃a oy'g̃a nhi'ig̃a nehẽ no. Ndohoryvi po ti g̃a ahe rehe ahe imbuhurame g̃a pe nehẽ. Ndokopyryvi po ti g̃a Tupana'ga arõe'yma nehẽ.

3 Ndokokatui po ti g̃a ojipe'g̃a pe gwe'yja'g̃a pe vehevi nehẽ. Nonhimog̃itaukara'javi po ti g̃a ahe ve nehẽ. Ombotegwete po ti g̃a ojipe'g̃a nehẽ. Nonhimongokatui po ti g̃a onharũiveuhũro nehẽ. Onhimboahi po ti g̃a okote'varuhuavo ojipe'g̃a pe nehẽ. Noarõi po ti g̃a pyryve'g̃a nehẽ petiruahũ pe javo g̃a pe. Noarõi po ti g̃a pyryva'ea vehevi nehẽ a'ea tiruahũ javo jupe. 4 Okwava'ẽ po ti g̃a ojipe'g̃a hajiheve'g̃a po pe nehẽ tojigwarai ti g̃a g̃a ndehe javo.

Ndojapyakakatui po ti g̃a onhimbaekwahiva ipotarahivuhuavo onhimimbotarimova'ea jate nehẽ. Onhi'ĩ tehe po ti g̃a nehẽ g̃a hohe pa ko ji huvihavamo javo. Onhimbohory pota hete po ti g̃a nehẽ. Emo po ti g̃a ndopotari Tupana'ga mbohoryva nehẽ. 5 O'mbero po ti g̃a ei nehẽ: “Orojiko ore Jesus Cristo'ga rehe,” e po ti g̃a nehẽ. Emo po ti g̃a nomomborukari ga pe okote'varuhua ojihugwi nehẽ. A'ero po ti g̃a nonhimongokatuukari reki Tupana'ga pe. Nahã po ti g̃a nombokwahyi gapopoakara ojeaporog̃ita pe nehẽ. Terembopogwei ti g̃a ekwave'yma g̃a koty.

6 Jararamo g̃a hog̃ahoi onga pe imbojoapiapiavo xanhi'ĩ ti kunhangwera'g̃a pe javo. Oho g̃a kunhangwera'g̃a pyri a'ero o'mbero g̃a pe g̃a mbo'eavo Tupana'ga nhi'ig̃arũiva'ea rehe. Gwerovia kunhangwera'g̃a g̃a'mbea reki – kiroki kunhangwera'g̃a nharuiveuhũ opopoakare'yma mbehea pe. Okoveveuhu g̃a oroko te'varuhu ore javo novĩa kunhangwera'g̃a. Emo g̃a ndopohiri jugwi. Hepia'ngi he'yiva'ea ite'varuhuparavuhuva'ea g̃a pe no. 7 Nane'ymi g̃a nhimbo'embo'ei novĩa. Emo tegwete g̃anembikwahava a'itituhẽva'ea rehe.

8 Ymyahũ mokonhava'ea ndopotari Moisésva'ea nhi'ig̃agwera hako Janesva'ea Jambresva'ea pavẽi hako. Na jitehe ag̃wamo kunhangwera'g̃a mbo'ehara'g̃a ndopotari Jesus'ga mombe'ua a'itituhẽva'ea. Ojapyaka g̃a ite'varuhuva'ea rehe jate a'ero okoa'jave'yma Jesus'ga mombe'ua rupi. Tupana'ga omovahĩ g̃a a'ero. 9 Nambegwei po ti he'yjuhuve'g̃a ndohaykaa'javi g̃anhi'ig̃a jukwahava g̃waramo g̃anembikwahave'ymuhũa nehẽ. Na jitehe jukwaha ymyahũva'ea pe Janesva'ea rembikwahave'ymuhũa Jambresva'ea rembikwahave'ymuhũa no hako.

Mbapavava'ea Paulova'ea remimbo'ea Timóteova'ea pe

10 Ndehe ji kwaha hete. Erekwaha hete nde nhiremimombe'ua. Erekwaha nde jirekokatua. Nane'ymi ji ei: Tako ti Jesus Cristo'ga remimbotarimova'ea rehe. A'ea nde erekwaha. Erekwaha nde jijikoga Jesus Cristo'ga rehe no. Nanhimbaekwahivi ji g̃a ndehe jikokatuavo g̃a pe tiruahũrame ji ve. A'ea nde erekwaha. Nde erekwaha nhiremiarõhetea g̃a ndehe. Anhimomirana ji hahyva'ea pe jiporavykyheteavo g̃a mbo'eavo. A'ea nde erekwaha no.

11 Erekwaha nde g̃andekote'varuhua ji ve. Hahyva'ea ji ve nde erekwaha. Jesus'gareheve'g̃arũive'g̃a oko ji rehe ji arõe'yma Antioquiapeve'g̃a Icôniopeve'g̃a pavẽi Listrapeve'g̃a pavẽi no kako. Hahy ji ve a'ero g̃apyteri pe. A'ea pe ji nhimomiranahetei kako. A'ea pa nde erekwaha. G̃a ndekondekorame ji rehe nhandepojykaharete'ga Tupana'ga ji pokogi ji mbopiro'yavo g̃a hugwi nhaporemo kako.

12 Kiroki g̃a oko katu pota Cristo Jesus'ga javijitehe ojikoty'a ga pavẽi – g̃a ndehe ti ite'varuhuve'g̃a ndekoi okote'varuhuavo g̃a pe nehẽ. Na tuhẽ po ti nehẽ. 13 Igwaigwavete po ti tiruahũve'g̃a ndekote'vate'varuhui nehẽ ahe moandyandyive'g̃a pavẽi. Koji'i po ti g̃a nhaporemo heroviarukari mbehea ojipe'g̃a pe nehẽ. G̃a jitehe po ti a'ea reroviari nehẽ no.

14 Terepohiri ti enhimbiroviahetea hugwi a'itituhẽva'ea hugwi – kiroki a'ea rehe nembo'ehara'g̃a nde mbo'e. A'ereki nde erekwaha hete g̃a – kiroki Jesus'gareheve'g̃a oko pyry nde mbo'eavo a'itituhẽva'ea rehe. 15 Neremoka'nhymi nde evojagwera. Ndevojarypyagwera jate nde erekwaha Tupana'ga rembikwatijarukara ganhi'ig̃apyryva. Garembikwatijarukara okwahavuka nde ve aherekote'varuhua mombora. A'ero a'ea monhi'ig̃ame nde ere'e ikwahava: “Ahe jikogame Cristo Jesus'ga rehe ga imombori aherekote'varuhua ahe hugwi ahe mongovo ojipyri,” ere nde.

16 Ymyahũ Tupana'ga ikwatijakatuukari ahe ve onhi'ig̃a hako. Garembikwatijarukara nhaporemo ko ikwahy nhande pokoga. Nhande nhi'ig̃ame jupe a'ea nhande mbo'ei a'itituhẽva'ea rehe. Nhande nhi'ig̃ame jupe a'ea ikwahavukari nhande ve nhanderekote'varuhua. Nhande nhi'ig̃ame jupe a'ea nhande mbopohirukari nhanderekote'varuhua hugwi nhandereaporog̃ita mongokatuavo. Nhande nhi'ig̃ame jupe a'ea nhande mbo'ei Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe nhande mongovo hupi. 17 Nahã Tupana'ga rembikwatijarukara ikwahapavukari Jesus'gareheve'g̃a pe tonhi'ĩpo'ru pa ti g̃a ga oporavykyparavuhuavo ikatuva'ea rehe ojipe'g̃a pokoga.

4

1 Aerẽ po ti Cristo Jesus'ga rura'javi yvya koty nhandepojykaharete'ga nehẽ. Uhu po ti ga okojive'g̃a pyri omanove'g̃a pyri nehẽ no. Okwaha ga g̃a ndekopyryvame. Ga po ti e'i pyryve'g̃a pe a'ero nehẽ: “Pepyry pe. Pejo ti pejipytavo avuirama ji pyri a'ero,” e po ti ga nehẽ. Okwaha ga ojipe'g̃a ndekote'varuhurame. Ga po ti e'i ite'varuhuve'g̃a pe a'ero nehẽ: “Peko te'varuhu pe. Peho ti hahyva'ea ruvihava pype pejipytavo avuirama a'ero,” e po ti ga nehẽ.

Nhanderuvihavuhuhetero po ti Jesus Cristo'ga ruri nehẽ. A'ero kiro ji nde mog̃itai Tupana'ga nhinhi'ig̃a renduvame Jesus Cristo'ga pavẽi. 2 A'ero ji ehetei nde ve: Nane'ymi ti emombe'u katu Jesus'ga mombe'ua ojipe'g̃ape'g̃a pe. G̃a hendupotarame ti emombe'u katu g̃a pe. G̃a hendupotare'ymame ti emombe'u katu jitehe g̃a pe no. Ekwahavuka ti g̃a pe g̃andekote'varuhua. Ere ti g̃a pe: “Tapekote'varuhua'javi ti.” Okokatuve'g̃a pe ti ere: “Tapekokatupigi ti.” Embohory ti g̃a Tupana'ga rehe. Terenhimbaekwahivi ti g̃a ndehe g̃a mbo'eavo a'itituhẽva'ea rehe. A'ea pe ji erame nde ve Cristo Jesus'ga nhinhi'ig̃a rendu Tupana'ga pavẽi.

3 Aerẽ po ti he'yive'g̃a nomombe'uukara'javi nde ve a'itituhẽva'ea Tupana'ga nhi'ig̃a nehẽ. G̃wemimbotarimo po ti g̃a ombo'ehara'g̃a mbuhumbuhuri ojipyri nehẽ tianembo'e ti g̃a nhanderemimbotarimova'ea rehe javo. 4 A'itituhẽva'ea po ti g̃a nohendupotari nehẽ. A'eaatyviva'ea po ti g̃a opota hete henduva imombe'utehea nehẽ.

5 Emo nde ve ji ei: Enhimbovyvy ti ejapyakakatuavo. Enhimomirana ti Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a imondorame hahyva'ea nde ve. Emombe'u katu ti Cristo Jesus'ga mombe'ua ojipe'g̃ape'g̃a pe g̃a mbojikoguka ga rehe. Eporavykyavo Tupana'ga pe enhi'ĩpo'ru pa ti ga a'ero.

6 Oro ji, ji juka g̃werĩ g̃a – kiroki g̃a ji pyhyguka. A'ereki ji amombe'umbe'u Cristo Jesus'ga g̃a pe. Kiro ihoi japiavo nhimanoag̃wama, a'e ji. 7 Ajirokwa pa ji jiporavykyheteavo ga pe Cristo Jesus'ga mombe'ukatuavo g̃a pe. A'ereki pyry ahe poravykyi ga pe! Anhi'ĩpo'ru pa ji ga. Ndapohiri ji Jesus'ga mombe'ua hugwi.

8 Aerẽ mbapava koty po ti nhande rekoi nhandepojykaharete'ga rovai pyteri pe pyryheteve'ga rovai pyteri pe nehẽ te'i ti ga ahe ve javo. Okwaha ga g̃a ndekote'varuhurame. A'ero po ti ga ei a'ea pe g̃a mondovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ. Okwaha ga jara'g̃a ndekopyryvame. A'ero po ti ga ei a'ea pe g̃a mongovo ojipyri nehẽ. A'ea rupi po ti ga imondoi ji ve pyryheteva'ea – kiroki pyryheteva'ea Tupana'ga gwereko ji ve jirekopyryva g̃waramo. Ji ve jate rũi po ti nhandepojykaharete'ga imondoi nehẽ. Omondo po ti ga nhande ve nhaporemo nehẽ nhande ipotaheterame garura'java yvya koty ga arõheteavo.

Paulova'ea onhimombe'u Timóteova'ea pe

9 Timóteo, kotihĩ ti ejo ji pyri. 10 A'ereki Demas'ga opohi ji hugwi ogwovo cidade de Tessalônica pe. A'ereki ga opotaruhu mbatera ag̃wamo. Crescente'ga oho Galáciapeve'g̃a gwyri pe. Tito'ga oho Dalmáciapeve'g̃a gwyri pe. 11 Lucas'ga jate opyta ji pyri ji moiruamo. Eho ti Marcos'ga rerua ejupi. Toporavyky ti ga ji pyri Cristo Jesus'ga mombe'gwovo ji pokoga nehẽ. 12 Amondo ji Tíquico'ga cidade de Éfeso pe.

13 Eho na'ẽ ti Carpo'ga pyri cidade de Trôade pe herua jipira ji ve. A'ereki ji aheja jipira i'arimova'ea ga pyri ikwehe. Eru ti ikwatijaripyra no. Ojipea ikwatijaripyra ipira apopyra – a'ea kaitu ti eru ji ve no.

14 Kiro ji ga mombe'ui nde ve Alexandre'ga – kiroki ga oapo mbatera metal apopyra. Ga e'ie'i ji ve okote'varuhuavo ji ve. A'ero po ti nhandepojykaharete'ga imondoi hahyva'ea ga pe nehẽ. 15 Enhimboko'i ti Alexandre'ga hugwi. Mara'ngu po ti ga otiruahũro nde ve nehẽ no? A'ereki ga ndopotari nhaneremimbo'ea Cristo Jesus'ga rehe.

16 Ymya soldados'g̃a ji pyhygi kako. Aerẽ nhanderuvihava'g̃a nhimono'ono'og̃i tihepia ti Paulo'ga te'varuhua javo. Ji g̃a nhi'ĩpondekwavypyrame ndavavagahihavi ji rehe. Kiroki g̃a ojikoty'a ji pavẽi – g̃a okyhyji nhanderuvihava'g̃a hugwi. A'ero g̃a hoi opohia ji hugwi. Emo ji a'e: Tomondoyme ti Tupana'ga hahyva'ea g̃a pe – kiroki g̃a opohi ji hugwi.

17 A'erorame tehe nhandepojykaharete'ga Cristo Jesus'ga ji moirũ. A'ero ga ndopojihuvukari jipyhykara'g̃a ji ve ji mombe'u ti g̃a pe javo ji ve. A'ero ji Cristo Jesus'ga mombe'upavi judeus'g̃arũive'g̃a pe nhaporemo gentios'g̃a pe. Nahã nhandepojykaharete'ga ji mbopiro'yi ite'varuhuve'g̃a hugwi tandejukayme ti g̃a javo. 18 Aerẽ po ti ga ji mbopiro'yi ite'varuhuparavuhuva'ea hugwi nhaporemo ji rerekokatuavo ji rerohokatuavo yvagi pe nehẽ. Pevo po ti ga rekoi nhanderuvihavuhuhetero nehẽ. Timbohete ga avuirama nehẽ! Na tuhẽ! Amém!

Paulova'ea omondouka onhi'ig̃a ahe ve

19 Timóteo, amondouka ji nhinhi'ig̃a Priscilahẽa pe Áquila'ga pe no Onesíforo'ga pe no garongapypeve'g̃a pe no.

20 Opyta Erasto'ga upa cidade de Corinto pe. Aheja ji Trófimo'ga cidade de Mileto pe. A'ereki ga itetirũa.

21 Ejirokwa ti ejoa ji pyri yapoa renonde.

Êubulo'ga omondouka onhi'ig̃a nde ve kiro. Na jitehe g̃a omondouka onhi'ig̃a nde ve Prudente'ga Lino'ga pavẽi Cláudiahẽa pavẽi no. Na jitehe jara'g̃a nhaporemo Cristo Jesus'gareheve'g̃a omondouka onhi'ig̃a nde ve.

22 Kiro ji ei nde ve: Nhandepojykaharete'ga Cristo Jesus'ga tojikoty'a nde pavẽi nde rerekokatuavo.

Tomombyry ti ga pe me nhaporemo, a'e ji.

Tito

1

2

3

PAULOVA'EA OMOMBE'U TITOVA'EA PE

Carta de Paulo a Tito

1

1 Jihi ko Pauloramo Tupana'gareheva'ero. Jesus Cristo'ga moirũharamo ji ako no jiporavykyavo Tupana'ga pe Cristo'ga mombe'gwovo.

A'ereki Cristo'ga e'i ji ve: “Ehoeho ji mombe'gwovo. A'ero ti Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a ikwahavi ojikoga ji rehe nehẽ nahanahã Tupana'ga ahe mbojiko ojihe javo. A'itituhẽva'ea ti g̃a ikwahavi a'ero nehẽ no nahanahã ahe oko katu katu okovo garemimbotarimova'ea rupi javo. 2 Nahã po ti g̃a ndekoi nehẽ o'ejipero g̃waramo: ‘Po ti nhande xako Tupana'ga reheva'ero, a'ero po ti nhande xaho nhandejupa avuirama ga pyri nehẽ.’ Nahã po ti g̃a ei nehẽ,” ei Cristo'ga ji ve ji mondovo.

Tegwete Tupana'ga mbea. Ymyahũ yvya apoa renonde ga e'i hako: “Aru ti ji nhiremimo'ẽhara'g̃a mombytavo ji pyri avuirama nehẽ,” ei ga o'mbee'yma hako.

3 G̃wemimbotarimo Tupana'ga okwahavuka kirog̃we ko nhinhi'ig̃a mombe'uhava javo. Amombe'u ji ganhi'ig̃a a'ero. A'ereki ji ve ga e'i kako: “Eho ti nhinhi'ig̃a mombe'gwovo g̃a pe,” ei Tupana'ga nhanembopiro'yhara'ga ji ve kako.

4 Tito, kiro ji ikwatijarukari imondouka nde ve. Jira'yra'java'ea a'e ji nde ve. A'ereki ji ja nde erejiko Jesus Cristo'ga rehe ji ga mombe'urame nde ve kako.

Kiro ji ei: Nhanderuvete'ga Tupana'ga ti tomombyry nde ve Jesus Cristo'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi nhanembopiro'yhara'ga pavẽi, a'e ji. Tandeporogwety ti Tupana'ga Jesus Cristo'ga pavẽi. Tonog̃atu ti g̃a ndepy'a, a'e ji.

Titova'ea oporavyky Creta pe

5 Ji horame ypa'ouhũa hugwi Creta hugwi nhande ndiaporavykypavi g̃a pokopave'yma. Nurã ji nde rejari pevo toporavyky pa ti ga ji py'rovo javo. Jihi a'e nde ve a'ero: Nahanahã ti Jesus'gareheve'g̃a pyteripeve'g̃a hugwi emo'emo'ẽ akwaimbae'g̃a onhimbovyvyhara'g̃a ikwahapyra'g̃a tohepia katu ti g̃a Jesus'gareheve'g̃a mbo'embo'eavo javo. Embojoapia pa ti egwovo cidades pe g̃agwyri pe Creta pe g̃a mo'emo'eamo, a'e ji nde ve ikwehe.

6 Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a ti toko katu, a'e ji. Tegwete ojipe'g̃a nemimbojahava g̃a ndehe a'ero. Ojipeji tehe ti g̃a togwereko g̃wembireko'g̃a. Tojiko ti g̃anda'yra'g̃a Jesus Cristo'ga rehe. Toakwaha ti g̃anda'yra'g̃a no hendukatuavo g̃anhi'ig̃a. Po ojipe'g̃a omombe'u katu g̃anda'yra'g̃a ko oko te'varuhu javo, a'ero ti g̃a tokoyme Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a. Po g̃anda'yra'g̃a ndekokatui, a'ero pyry g̃a Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatui gwa'yra'g̃a mog̃itakaturo g̃waramo.

7 A'ereki Tupana'ga pe g̃a oporavyky. A'ero ti g̃a toko katu Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a. G̃a ndekokaturame tegwete ojipe'g̃a nemimbojahava g̃a ndehe a'ero. G̃wemimbotarimova'ea rupi jate rũi ti g̃a toko onhimbohetee'yma. Tonhimboahituhenhuhũyme ti g̃a. Tougwejuhuyme ti g̃a ahemboheagwyryva'ea vinho. Togwayvaryme ti g̃a ojipe'g̃a. Tokoyme ti g̃a ojipe'g̃a ja – kiroki g̃a itambere'ia pyhyga rehe jate heaporog̃ita jipi.

8 Ojipe'g̃a ndurame g̃apyteri pe tohoryory ti g̃a g̃a ndehe g̃a mombytavo g̃wonga pe g̃a poraka. Taheaporog̃ita katu pota ti g̃a g̃a pokoga. Tonhimbovyvy ti g̃a. Toko katu ti g̃a ojipe'g̃a pe. Tapyry ti g̃a hendukatuavo Tupana'ga nhi'ig̃a. G̃wemimbotate'varuhua rupi rũi ti g̃a toko. G̃a ti toko Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. 9 Tojiko hete ti g̃a a'itituhẽva'ea rehe nhiremimbo'ea rehe. Pyry ahe heroviari a'ea. A'ero ti g̃a ikwahahetei a'itituhẽva'ea ojipe'g̃a mbo'eavo hehe imombe'uheteavo g̃a mbohoryoryva hehe nehẽ. A'ero ti g̃a ojipe'g̃a mbopogwei a'itituhẽva'ea kwahavuka g̃a pe nehẽ – kiroki g̃a e'i Tupana'ga nhi'ig̃a pe a'ea ko a'itituhẽva'ea rũi javo.

10 Tombo'e kwaha ti Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a, a'e ji. A'ereki he'yjuhuve'g̃a nohendukatupotari okovo g̃wemimbotarimova'ea rupi onhi'ĩteheavo onhimoandyandyita ojipe'g̃a moandyandyita no. Judeus'g̃a ojikytiukave'g̃a jara'g̃a hohe nohendukatupotari. 11 Tupana'ga nhi'ig̃arũiva'ea g̃a omombe'umbe'u Jesus'gareheve'g̃a pe g̃a moandyandyita. Nanongara rehe po g̃a nombo'ei ramo. A'ereki g̃a omongo tehe Jesus'gareheve'g̃a py'a. G̃anongapypeve'g̃a py'a g̃a imongotehei no. Nahã g̃a ndekote'varuhui ipyhyga vehevi itambere'ia g̃a hugwi g̃wemimbo'ea kwepykavamo. Tito, pemombi ti g̃anhi'ig̃a tombo'ea'javyme ti g̃a javo.

12 Perope pe peju – Cretapeve'g̃a namonhava'ea aerẽva'ea mombe'uharava'ea omombe'u gwe'yjava'ea hako. Ahe e'i hako: “Cretapeve'g̃a ko i'mbeheteve'g̃a. Nane'ymi g̃a mbero. Oko te'varuhu g̃a otiruahũro onhyrõe'yma. Ougwei hete g̃a mbatera okovo ovevugwehetero. Mbatera rehe jate g̃a ndekoi toro'u hete javo,” ei ahe Cretapeva'ea mombe'gwovo hako.

13 Ahe Cretapeve'g̃a mombe'u katu reki. Nurã ti penhi'ig̃ahy g̃a pe imombe'uheteavo tojiko hete ti g̃a Cristo'ga rehe javo. 14 Penhi'ig̃ahy ti g̃a pe topohi ti g̃a imombe'utehea hugwi judeus'g̃a namonhava'ea remimombe'utehea hugwi javo. Ombojihu ahe imombe'utehea. Ag̃wamove'g̃a nemimbojihuva hugwi ti g̃a topohi no g̃anemimombe'utehea hugwi. A'ereki imbojihuvame g̃a nohendukatui a'itituhẽva'ea.

15 Kiroki g̃a pyry okote'varuhua momboruka Jesus'ga pe – g̃ahã e'i mbatera pe nhaporemo: “Pyry hete mbatera Tupana'ga rembiapoa nhaporemo,” ei g̃a.

Kiroki g̃a oko te'varuhu ojikoge'yma Jesus'ga rehe – g̃ahã e'i mbatera pe nhaporemo: “Ndapyryvi mbatera,” ei g̃a. Nonhimombaragwahava'javi g̃a aherekokatua rehe aherekote'varuhua rehe no. G̃andeaporog̃ita tiruahũ. Okote'varuhua rehe vehevi g̃a nonhimombaragwahavi. 16 G̃a e'i tehe: “Orokwaha hete ore Tupana'ga,” ei g̃a novĩa. A'ereki g̃a ndokokatui reki. Nurã ahe nhimombaragwahavi g̃a ndehe ndojikogi tuhẽ g̃a Tupana'ga rehe javo. Nombohoryvi g̃a Tupana'ga ojihe. Ndokoi g̃a ganhi'ig̃a rupi. Nurã ti Tupana'ga ei g̃a pe nehẽ: “G̃a ko ndapyryvi. Nurã tegwete g̃andekokatua,” e'i ti ga g̃a pe nehẽ.

2

A'itituhẽva'ea Tupana'ga remimbo'ea

1 Ndehe reki, Tito, embo'e ti Jesus'gareheve'g̃a a'itituhẽva'ea rehe Tupana'ga remimbo'ea rehe. 2 Embo'e ti akwaimbae'g̃aymyana. Taheaporog̃ita katu ti g̃a tapotaruhuyme ti ji mbatera javo. Tonhimog̃atyrõ ti g̃a. Tonhimbovyvy ti g̃a okokatuavo g̃waramo. Tojiko hete ti g̃a Tupana'ga rehe okovo ganhi'ig̃a rupi. Toarõ hete ti g̃a ojipe'g̃a. Tonhimomirana hete ti g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a rupi okovo. A'ea rehe nhaporemo ti embo'e akwaimbae'g̃aymyana.

3-4 Na jitehe ti embo'e kunhangwerymyana'g̃a. Toko katu ti g̃a no hendukatuavo Tupana'ga nhi'ig̃a. Tombotegweteteheyme ti g̃a ojipe'g̃a. Tougwejyme ti g̃a ahemboheagwyryva'ea vinho.

Tombo'e ti g̃a pyryva'ea rehe timog̃ita ti kunhangwerapyahuve'g̃a a'ea rehe javo. Tomonhimbovyvyruka ti g̃a ipyahuve'g̃a. Te'i ti g̃a g̃a pe: “Pearõ hete ti penhimbireko'g̃a. Pearõ hete ti peja'yra'g̃a.” A'ea ti g̃a te'i ipyahuve'g̃a pe. 5 Te'i ti g̃a: “Penhimbovyvy ti. Taperekoi ti ojipe'g̃a nembireko'g̃a pejapyakavo aherekokatua rehe jate. Pehepia katu ti penhonga. Peko katu ti ojipe'g̃a pe. Peko ti penhimbireko'g̃a nhi'ig̃a rehe.” A'ea nhaporemo ti kunhangwerymyana'g̃a te'i kunhangwerapyahuve'g̃a pe. Tohendu katu ti kunhangwerapyahuve'g̃a te'ite'varuhuyme ti ojipe'g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a pe ganhi'ig̃a mbotegwetee'yma. Tito, nahã ti ere kunhangwerymyana'g̃a pe tombo'e ti g̃a ipyahuve'g̃a javo.

6 Embo'e ti akwaimbae'g̃a no ipyahuve'g̃a tonhimbovyvy ti g̃a javo. 7 Ndehe no, Tito, eko katu ti, a'e ji nde ve. Nde repiagame ti g̃a ndekokatui a'ero nde javijitehe nehẽ no. Embo'e katu ti g̃a a'itituhẽva'ea rehe jate Tupana'ga nhi'ig̃a rehe enhimbovyvya g̃a mbojikoga enhimimbo'ea rehe. 8 Nane'ymi ti enhi'ig̃atu g̃a mbo'ekatuavo. A'ero ti tegwete ojipe'g̃a ehava nderekote'varuhua pe nehẽ. A'ero ti nhanearõe'ỹve'g̃a ndipoyjayjari nehẽ timombe'u ti g̃anemimbo'ete'varuhua javo novĩa.

9 Embo'e ti g̃a – kiroki g̃a ndipiro'yi opojykahara'g̃a hugwi. Tohendu katu ti g̃a opojykahara'g̃a nhi'ig̃a g̃a mbohoryoryva oporavykypava rehe. Tonhi'ĩkwepyte'varuhuyme ti g̃a g̃a no. 10 Tomimyme ti g̃a g̃ambatera. Tombojiko hete ti g̃a opojykahara'g̃a ojihe okokatuavo g̃waramo. A'ero ti g̃apojykahara'g̃a ei nehẽ: “Pyry hete jipyrive'g̃a okokatuavo oporavykyavo ji ve jipi Tupana'ga remimbo'ea rendukatuavo g̃waramo. Pyry hete Tupana'ga remimbo'ea a'ero.” Nahã ti g̃a ei nhanembopiro'yhara'ga nhi'ig̃a pe nehẽ. A'ea rehe nhaporemo ti embo'e g̃apyrive'g̃a ipiro'ye'ỹve'g̃a.

11 A'ereki Tupana'ga omombyry nhande ve nhaporemo yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo. A'ea rupi ga ei: “Pejiko pa ti ji rehe,” ei ga. “A'ero ti ji pe mbuhurukari ji pyri pe mombytavo avuirama nehẽ,” ei ga.

12 Imombyryvame nhande ve Tupana'ga ei: “Pepohi ti pejikote'varuhua hugwi. Pepohi ti penhimimbotate'varuhua hugwi no,” ei ga. “Penhimbovyvy ti. Peko katu ti ojipe'g̃a pe. Pehendu katu ti nhinhi'ig̃a ji nhi'ĩpo'ruavo,” ei Tupana'ga nhande ve. “Nahã ti peko katu ag̃wamo,” ei Tupana'ga nhande ve nhaporemo yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo.

13 Imombyryvame nhande ve ga ei: “Nahã ti peko katu pejoryjoryvamo aerẽ ti Jesus Cristo'ga rura'javi nehẽ javo g̃waramo. Uhura'ja ti ga penduvihavuhuhete'ga nehẽ pembopiro'yhara'ga Jesus Cristo'ga. Ikatu hete ti garura nehẽ,” ei Tupana'ga. 14 “Onhikwava'ẽ ga ojijukavouka yvyakotyve'g̃a pe g̃a ndepyga raikwehe tambopiro'y ti ji g̃a g̃andekote'varuhua hugwi nhaporemo nehẽ javo. Omano ga tamombyry ti g̃a mongovo javo. ‘A'ero ti g̃a ndekoi ji rehe jate xako katu ti ojipe'g̃a pe g̃a pokoga javo,’ ei Jesus Cristo'ga,” ei Tupana'ga.

15 Tito, a'ea ko Tupana'ga nhi'ig̃a. Nurã ti a'ea rehe nhaporemo embo'e hete g̃a pehendu katu ti javo. Ehendukatuuka ti g̃a pe g̃a mbopohiruka g̃andekote'varuhua hugwi. Eko katu ti g̃a pyri tohendu katu pa ti g̃a nhinhi'ig̃a javo. A'ereki Tupana'ga onhi'ig̃a mombe'upavuka nde ve.

3

Nahanahã ti peko katu

1 Tito, embo'e ti Cretapeve'g̃a ikwahavukara'java g̃a pe toko ti g̃a gwuvihava'g̃a nhi'ig̃a rehe. Ere ti g̃a pe g̃a mbo'eavo: “Huvihava'g̃a ti tomongomongo ogwyripeve'g̃a g̃wemimbotarimova'ea rupi. Po g̃anemimbotarimova'ea pyryvamo, a'ero ti pehendu katu pota g̃anhi'ig̃a g̃a nhi'ĩpo'rupava peporavykykatuavo.” A'ea ti ere g̃a mbo'eavo. 2 Te'ite'varuhuyme ti g̃a ojipe'g̃a pe g̃a mbotegwetee'yma. Togwayvayvaryme ti g̃a okovo. Tinhyrõ ti g̃a imondovo ojeaporog̃itakatua imohina g̃a ndehe nhaporemo. Tito, a'ea rehe nhaporemo ti embo'e g̃a nehẽ.

3 Embo'e ti g̃a a'ea rehe nahanahã ti ahe toko javo. A'ereki ymya nhande ndiajikogi Jesus Cristo'ga rehe g̃a ja kako. A'ea rupi nhande nhaporemo ndikwahavi pyryva'ea. Nhande ndikwahavi Tupana'ga no kako. Nihendukatui nhande ganhi'ig̃a. Ojipea rehe nhande xako nhanenhimoandyandyjuka ojipe'g̃a pe. Xako nhande nhaneremimbotate'varuhuva'ea rupi iparaparavuhuva'ea rupi nahã ti nhande roryroryvamo javo novĩa. Nhanetiruahũ nhande nhandekovo kako. Xanhimyrõ nhande mbatera rehe g̃a ndehe no. Xako te'varuhu nhande ojipe'g̃a pe. Nurã g̃a nianearõhetei. Nianhoarõhetei nhande no. Nahã nhande rekoi ymya kako.

4 Aerẽ reki Tupana'ga nhanembopiro'yhara'ga ikwahavukari opyryva yvyakotyve'g̃a pe a'arõ hete ji g̃a javo. 5 A'ero nhandeporogwetyga g̃waramo ga omombo nhanderekote'varuhua nhande hugwi tuhu ti g̃a upa ji pyri avuirama nehẽ javo. Nhanderekokaturo g̃waramo rũi ga omombo nhanderekote'varuhua. Nhandeporogwetyga g̃waramo ga omombo nhanderekote'varuhua.

Ohyvuka ga nhanderekote'varuhua gwa'uvapyryva pe. Gara'uvapyryva nhandereaporog̃ita rerojijyi nhandereaporog̃ita mbopyahuavo. 6 A'ereki Tupana'ga omondokatuuka gwa'uva nhande pyri nahã ti epoko hete g̃a javo. A'ereki Jesus Cristo'ga omano nhande repyga nhanembopiro'yhara'ga. 7 Tupana'ga omondouka gwa'uva nhande pyri tuhu ti g̃a upa opytavo ji pyri avuirama nehẽ javo. Tupana'ga omondouka gwa'uva. A'ereki ga pyry nhande ve nhande mombyryva. A'ero nhande roryroryvamo nhandejikoga ga rehe ikwahava aerẽ ti nhande ruvi ga pyri avuirama nehẽ javo. 8 A'ea ko nhiremimombe'ua a'itituhẽva'ea. Pyry ahe heroviari a'ero.

Tito, a'ea rehe ti embo'e hete jipi toko katu pota hete ti g̃a javo – kiroki g̃a ojiko ga rehe. Nhiremimombe'ua ko pyryva'ea imombyryheteavo yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo g̃a pokoga.

9 Po ojipe'g̃a nhi'inhi'ĩtehei nahanahã po javo, a'ero ti ejipe'a g̃a hugwi g̃anhi'ig̃a renduve'yma. Po g̃a ei: “Nahanahã oko nhaneramonhava'ea aherakykwepoharava'ea no.” Po a'ea g̃a etehetehei, a'ero ti ejipe'a g̃a hugwi g̃anhi'ig̃a renduve'yma.

Po g̃a ei nde rayvayva: “Maraname nde ere'u pa g̃wia?” e po g̃a. “A'ereki Moisésva'ea remimbo'eagwera e'i: ‘G̃wig̃wia ti pe'u. G̃wig̃wia ti tape'ui,’ e'i. ‘Nahanahã ti peko katu,’ e'i. Xako ti aheremimbo'ea rehe,” e po g̃a. Po g̃a ei na nde ve, a'ero ti terehendukatui g̃anhi'ig̃a. A'ereki g̃a gwayva pota ahe. Ndopokogi reki g̃a ahe a'ero.

10 Ojipe'g̃a po ndokoi Tupana'ga nhi'ig̃a rupi okovo hajiheva'ea rehe peko ti nhinhi'ig̃a rupi javo. G̃ahã ombopohi pota ojipe'g̃a Tupana'ga hugwi. Embo'e ti g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a rehe a'ero g̃a momoranduva toko katu ti g̃a okovo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi jate javo. Po g̃a nohendukatui nenhi'ig̃a, a'ero po ti erea'ja g̃a pe hamo. Po g̃a ndopohiri ve hajiheva'ea hugwi, a'ero ti epohi g̃a hugwi. 11 A'ereki nanongara'g̃a ojipokwaha okote'varuhua rehe. Oko te'varuhu g̃a a'ero hendukatue'yma. A'ero g̃a imbojari ojihe okote'varuhuavo g̃waramo.

Paulova'ea omondouka onhi'ig̃a

12 Tito, ma'g̃a po ti ji amondouka nde pyri nehẽ? Mara'ngu po ti Ártemas'ga ji ga mondovo nehẽ? Mara'ngu po ti Tíquico'ga nehẽ? Ji ga mondorame nde pyri ejirokwa ti ejoa cidade de Nicópolis pe ji repiaga. Pevo po ti ji hoi no jipytavo yapoa rupi nehẽ.

13 Zenas'ga ovavagahihara'ga po ti oho nde hugwi ojipe'g̃ape'g̃a ndepiaga nehẽ. Apolo'ga po ti oho ga rupi nehẽ no. Ejirokwa ti g̃a pokoga g̃a horame nehẽ. Emondo katu ti mbatera g̃a pe tokoyme ti g̃a imbatere'ỹva'ero nehẽ. 14 Nhaneremimbo'ehara'g̃a pe Jesus'gareheve'g̃a pe ti ere: “Pemondo katu ti penhimbatera nanongara'g̃a pe no g̃a pokoga.” A'ea ti ere g̃a pe Jesus'gareheve'g̃a ti tomondo tehe kwaha javo. A'ea rehe ti embo'e g̃a toko katu ti g̃a javo. A'ero ti g̃a jirokwari okokatuavo ojipe'g̃a pe okotehee'yma nehẽ.

15 Kiroki g̃a oko ji pyri – g̃ahã omondouka onhi'ig̃a nde ve.

Ere ti pevove'g̃a pe – kiroki g̃a ore arõ hete ojikoga g̃waramo Jesus Cristo'ga rehe: “Paulo'ga omondouka onhi'ig̃a pe me.” A'ea ti ere g̃a pe.

Tomombyry ti Tupana'ga pe me nhaporemo, a'e ji.

Filemom

PAULOVA'EA OMOMBE'U FILEMOMVA'EA PE

Carta de Paulo a Filemom

1

1 Jihi ko Pauloramo. Ji Jesus Cristo'ga mombe'uro g̃waramo g̃a ji mongi cadeia pype ikwehe. Filemom, kiro jirekorame cadeia pype ji ikwatijarukari imondouka nde ve. Timóteo'ga pavẽi ji ikwatijarukari. Ga ko nhaneirũramo ojikoga g̃waramo Jesus Cristo'ga rehe. Filemom, nde ko oreremiarõhetero eporavykyavo ore javijitehe Cristo'ga mombe'gwovo ojipe'g̃a pe.

2 Áfia, oreirũ, nde ve ji ikwatijarukari imondouka no. Arquipo, nde ve ji ikwatijarukari no imondouka. Ore javijitehe nde ereporavyky hete enhimomiranama Cristo'ga mombe'gwovo. Kiroki g̃a ojatyka Filemom'ga ronga pype jipi tihendu ti Tupana'ga nhi'ig̃a javo – g̃a pe ji ei: Akwatijaruka ji imondouka pe me no.

3 Kiro ji ei: Tupana'ga nhanderuvete'ga ti tomombyry pe me nhaporemo Jesus Cristo'ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi. Tonog̃atu ti g̃a pepy'a, a'e ji.

Filemomva'ea pyry hete

4 Filemom, nhinhi'ig̃ame Tupana'ga pe jiruvihavuhuhete'ga pe ji ei jipi:

—Ndepyry hete nde Filemom'ga pokoga. Nurã Filemom'ga pyryvamo.

A'ea ji ei Tupana'ga pe nde renoina. 5 A'ereki ojipe'g̃a nde mombe'u ji ve. G̃a e'i: “Filemom'ga ojiko hete Jesus'ga rehe nhandepojykaharete'ga rehe. Oko hete ga Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a ndehe nhaporemo g̃a aromo,” ei g̃a nde mombe'gwovo. 6 Nurã ji ei Tupana'ga pe:

—Filemom'ga ojiko hete Cristo'ga rehe ojikoty'aro ga pavẽi ga kwahavuka ndereheve'g̃a pe. Cristo'ga kwahavukaro g̃waramo tokwaha pa ti Filemom'ga Cristo'ga remimombyryva ndereheve'g̃a pe.

A'ea ji ei Tupana'ga pe nde renoina. 7 Nhiirũ, nde ereko hete Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a ndehe g̃a mbohoryva g̃apy'a mbogwerava'java. A'ea rehe nde ji mbohoryvi jipy'a nog̃atuavo.

Paulova'ea opota Onésimova'ea rerekokatua

8 Nde g̃a nderekokaturo g̃waramo po ti ji ehetei nde ve hamo nahanahã ti eko javo. Nanongara ko pyry javo po ti ji ehetei nde pojihuve'yma hamo Cristo'ga jikoty'aro g̃waramo ji pavẽi. 9 Jixava'ero ji rekoi cadeia pype kiro Jesus Cristo'ga mombe'gwovo g̃waramo. Nurã po ti ji ei ji rendu katu javo hamo. Emo ti ji nda'ei nde ve. Nhanenhoarõhetero g̃waramo ji ekatukatui kiro nde ve nahanahã ti eko javo. 10 Anhi'ig̃atug̃atu kiro nde ve jira'yra'ga repyga Onésimo'ga repyga. Jira'yra'ga, a'e ji Onésimo'ga pe. A'ereki ga ojiko Cristo'ga rehe nhiremimombe'ua renduvame. Amombe'u ji ga ga pe jirekorame cadeia pype.

11 Ymya'ĩ ga ndoporavykykatui nde ve oka'nhyma ua nde hugwi heikwehe tajipiro'y ji ga hugwi javo. Ag̃wamo reki ga poravykykatui ji ve ji pokoga. Kiro po ti ga poravykykatui nde ve a nehẽ no.

12 Kiro ji ga mondoukara'javi nde pyri a'ero. Ahepiaga'u po ti ji ga nehẽ. A'ereki ga jipy'a ja hete. 13 Filemom, avo ejuvame po nde ji pokogi hamo. Avo reki nde nderekoi. Nurã ji ei jiyvyteri pe: Pyry po Onésimo'ga pytai ji pyri a'ero hamo ji pokoga Filemom'ga py'rovo hamo. A'ereki ji ako cadeia pype Cristo'ga mombe'gwovo g̃waramo. A'ea ji ei jijapyakavo novĩa. 14 Emo ji a'e reki jiyvyteri pe: Namombytai po ti ji Onésimo'ga Filemom'gapyrive'ga ipiro'ye'ỹve'ga. A'ereki ji nahenduvi Filemom'ga nhi'ig̃a. Ga nde'i ve ji ve: “Topyta ti Onésimo'ga nde pyri nehẽ.” A'ea rũi ga ei ji ve, a'e ji jiyvyteri pe. Filemom, namombytaahai ji ndepyrive'ga Onésimo'ga ji pyri henduve'ymame nenhi'ig̃a. Imombyrypotarame po ti nde imombyryvi a'ero nehẽ. A'ea ji apota hete.

15 Mara'ngu po Tupana'ga javo: “Tojipe'aahi'vi ti Onésimo'ga Filemom'ga hugwi tojivyra'ja ti ga Filemom'ga pyri opytavo pevo avuirama nehẽ javo”? Mara'ngu po a'ea Tupana'ga javo? A'ea ji a'e. 16 Ndepyrive'ga jate rũi ko Onésimo'ga oko kiro. A'ereki kiro neirũramo ga oko no okovo ndepy'a'jaheteva'ero. A'ereki ag̃wamo ga ojiko Cristo'ga rehe nhandepojykaharete'ga rehe nhande javijitehe. Ga ko nhiirũramo a'ero no. Jipy'a ja hete ga. Johe po ti ga ndepy'a ja hete nehẽ no. A'ereki ga oko ndepyriva'ero neirũramo no.

17 Filemom, ere'e po ti nde ji ve nehẽ: “Ji ko Paulo'ga moirũharamo. Oronhomoirũ ore,” ere po nde. Po ti nde ei na, a'ero po ti nde roryroryvamo ji rehe nehẽ hamo ji mombytavo ejipyri ji rurame nde repiaga. Na jitehe ti Onésimo'ga rurame nde pyri ejoryjory ga rehe ga mombytavo ejipyri.

18 Po ga imbote'varuhui nde ve raikwehe, a'ero ti ji imombyryvi nde ve nehẽ. Po ga nomondoi nde ve ikwepykava, a'ero ti ji imondoi nde ve ga repyga nehẽ imoka'nhymuka nde ve garekote'varuhua nehẽ. 19 Filemom, kiro ji tuhẽ ikwatijari jipovo: Amondo ti ji ikwepykava Filemom'ga pe imombyryva ga pe Onésimo'ga repyga nehẽ. A'ea ji akwatija javo nde ve. Ji nda'ei reki: Ndehe po ti erembuhu ji ve hamo. A'ea po ji a'e nde ve hamo. A'ereki jihi amombe'u nde ve Cristo'ga nde mbojikoga ga rehe. Nurã ti nde rekoi Tupana'ga pyri avuirama nehẽ. Ji nda'ei reki nde ve: Enhikwava'ẽ ti ji ve. A'ea rũi ji ei nde ve. 20 Na tuhẽ. Nhiirũramo emombyry ti ji ve a'ero ji mbohoryoryva epyryvamo Onésimo'ga pe nhandepojykaharete'ga jikoty'aro g̃waramo nhande pavẽi. A'ea ji apota. Embovy'ara'ja ti jipy'a Cristo'ga jikoty'aro g̃waramo nhande pavẽi.

21 Filemom'ga ti g̃wendu katu nhinhi'ig̃a nehẽ, a'e ji jiyvyteri pe. Nurã po ti ji ikwatijari ga pe togwereko katu ti ga Onésimo'ga javo nehẽ, a'e ji. Gwereko katu tuhẽ ti ga Onésimo'ga, a'e ji. Johe ti ga ga rerekokatuhetei nehẽ, a'e ji jiyvyteri pe. A'ereki ji akwaha neremimombyryvag̃wama.

22 A'e ji nde ve ojipea: Emboavujikwe ti jikihava ji ve. A'ereki ji tahoa'ja nde pyri. Penhi'ig̃a g̃waramo Tupana'ga pe ji repyga po ti ga hendukatui ji mondovouka pe pyri nehẽ.

Mbapavamo Paulova'ea okwatijaruka Filemomva'ea pe

23 Epafras'ga omondouka onhi'ig̃a nde ve. Ji pavẽi ga oko cadeia pype kiro Cristo Jesus'ga mombe'gwovo g̃waramo. 24 Marcos'ga omondouka onhi'ig̃a nde ve no Aristarco'ga no Demas'ga no Lucas'ga no. G̃ahã ko oporavyky ji pavẽi Jesus Cristo'ga mombe'gwovo.

25 Nhandepojykaharete'ga Jesus Cristo'ga ti tomombyry Filemom'g̃a pe, a'e ji.

Hebreus

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

AHE OMOMBE'U HEBREUSVA'EA PE

Carta aos Hebreus

Ojipea hebreusva'ea rera israelitas. Israelitasva'ea ko Israelva'ea rakykwepoharava'ea.

1

Tupana'ga ra'yra'ga

1 Ymyahũ Tupana'ga ei onhi'ig̃a mombe'uharava'ea pe yvyakotyva'ea pe hako: “Pemombe'u ti jireaporog̃ita pende'yja'g̃a pe,” ei Tupana'ga.

A'ero ganhi'ig̃a mombe'uharava'ea imombe'ui ganhi'ig̃a gwe'yjava'ea pe nhaneramonhava'ea pe hebreusva'ea pe israelitasva'ea pe hako. Manamenameuhũa rupi Tupana'ga ikwahavukara'ja'javi ojeaporog̃ita onhi'ig̃a mombe'uharava'ea pe he'yjuhuva'ea pe. Hajihejiheva'ea rupi ga ikwahavukari ahe ve. “Hebreus'g̃a ti ji kwahavi jireaporog̃ita kwahavame nehẽ,” ei ga ahe ve.

A'ero ganhi'ig̃a mombe'uharava'ea ga kwahavukari nhaneramonhava'ea pe gareaporog̃ita mombe'urame ahe ve. Nahã ko ymyahũ hako.

2 Ag̃wamo reki mbapavava'ea rupi gwa'yra'ga pe Tupana'ga ei: “Emombe'u ti jireaporog̃ita yvyakotyve'g̃a pe,” ei ga. A'ero gara'yra'ga imombe'ui gareaporog̃ita nhande ve.

Gwa'yra'ga pe Tupana'ga japopavukari yvya yvaga reheve ymyahũ hako. Ga pe ga ei hako: “Amondo pa ji nde ve. Aerẽ po ti nde herekopavi a'ero nehẽ,” ei ga gwa'yra'ga pe.

3 Gara'yra'ga hendy'jandy'ja hepiuka uva'ga rendy'java gakatua. Gaha ko Tupana'ga javijitehe. Inhi'ĩpopoaka ga. Ganhi'ig̃a g̃waramo yvya ndopavi yvaga pavẽi okovo. Ga tuhẽ imombori nhanderekote'varuhua nhande hugwi. Imomborirẽ ga apygi yvagi pe nhanderuvihavuhuhete'ga pyri Tupana'ga pyri gajohukoty rũi. Pevo g̃a memei g̃a ndekoi nhanderuvihavuhuhetero.

Tupana'ga ra'yra'ga huvihava Tupana'gapyrive'g̃a hohe

4 Nahã koji'i Tupana'ga ra'yra'ga huvihava Tupana'gapyrive'g̃a hohe yvagipeve'g̃a hohe. Jukwaha ga huvihava Tupana'ga ero g̃waramo ga pe:

“Ndehe ko jira'yra.”

A'ea erame Tupana'ga ei gwa'yra'ga mombe'gwovo ga huvihava jipyrive'g̃a hohe javo. 5 A'ereki ojipyrive'g̃a pe Tupana'ga nde'iangavi:

“Jira'yramo nde rekoi.

Jihi a'e yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo nde mombe'gwovo kiro:

Gaha ko jira'yra'ga.”

Ojipyrive'g̃a pe rũi Tupana'ga ei a'ea. Gwa'yra'ga pe jate ga ei a'ea.

Onhi'ig̃a'java ga nomombe'ui ojipyrive'g̃a javo:

“Jihi po ti garuvamo ako nehẽ.

Gaha po ti jira'yramo oko nehẽ.”

Ojipyrive'g̃a rũi Tupana'ga omombe'u o'erame a'ea. Gwa'yra'ga jate ga omombe'u o'erame a'ea.

6 Onhi'ig̃a'java gwa'yrypy'ga mondorame yvya koty yvyakotyve'g̃a mbyteri pe Tupana'ga ei:

“Jipyrive'g̃a tombohete ti jira'yrypy'ga,” ei ga.

7 Ojipyrive'g̃a mombe'gwovo Tupana'ga ei reki:

“Ji erame jijipyrive'g̃a pe kotihĩ g̃a hoi yvytua ja nhinhi'ig̃a mombe'gwovo.

Tata ja kotihĩ g̃a hoi imombe'gwovo ji erame,” ei Tupana'ga.

8 Gwa'yra'ga pe Tupana'ga ei reki:

“Jiruvihavuhuhetea,” ei ga gwa'yra'ga pe.

“Nane'ymi po ti nde ejiheve'g̃a nduvihavuhuhetea avuirama nehẽ.

Nane'ymi po ti a'itituhẽva'ea rehe nde nhi'ig̃i g̃a pe

g̃a mongouka katu enhi'ig̃a rupi ekovo g̃anduvihavuhuhetero nehẽ.

9 Pyry hete nde ve g̃a ndekokaturame.

Ite'varuhu nde ve g̃a ndekote'varuhurame.

Nurã jihi nderuvihavuhuhetero a'e nde ve:

Eko ti g̃anduvihavuhuhetero nepavẽive'g̃a hohe ejoryvamo,” ei Tupana'ga gwa'yra'ga pe.

10 “Jipojykaharetea,” ei Tupana'ga gwa'yra'ga pe.

“Jypya ndehe tuhẽ ereapo yvya yvaga reheve.

11 Opa po ti yvaga yvya pavẽi nehẽ.

Ndehe po ti erepyta avuirama nehẽ.

Tapy'ynhapira nhymyanamo.

Na jitehe po ti yvya nhymyanamo yvaga pavẽi nehẽ.

12 Gwekyi ahe tapy'ynhapirymyana i'arimova'ea imamana inog̃a

opohia jugwi imbojopy'ruavo.

Na jitehe po ti nde pohiri yvya hugwi yvaga hugwi

imbojopy'ruavo nhymyaname nehẽ.

Ndehe po ti naneymyani ekovo avuirama nehẽ.

Nderepavi po ti nde nehẽ no,” ei Tupana'ga gwa'yra'ga pe.

13 Tupana'ga nde'iangavi ojipyrive'g̃a pe:

“Eapy ti ji pyri jijohukoty rũi

ekovo g̃waramo g̃anduvihavuhuhetero.

A'ero po ti ji nearõe'ỹve'g̃a mongoukari nenhi'ig̃a rupi nehẽ.”

Ojipyrive'g̃a pe rũi ga ei a'ea. Gwa'yra'ga pe jate ga ei a'ea.

14 Tupana'gapyrive'g̃a ko ha'oe'ỹve'g̃a yvagipeve'g̃a oporavykyavo Tupana'ga pe. G̃a nhaporemo opokopoko yvyakotyve'g̃a jipi. A'ereki Tupana'ga e'i g̃a pe: “Peho ti g̃a pyri yvya koty g̃a pokoga – kiroki g̃a hugwi ji amombo g̃andekote'varuhua tuhu ti g̃a upa ji pyri avuirama nehẽ javo,” ei Tupana'ga.

2

Xako hete ti Tupana'ga ra'yra'ga nhi'ig̃a rehe

1 Tupana'ga ra'yra'ga huvihava Tupana'gapyrive'g̃a hohe yvagipeve'g̃a hohe. Nurã po nhande rekohetei gara'yra'ga nhi'ig̃a rupi hamo nhaneremienduva rupi hamo. Tirovia hete ti ganhi'ig̃a a'ero xapohiryme ti jugwi javo.

2 Ymyahũ Tupana'gapyrive'g̃a imombe'ui Tupana'ga nhi'ig̃a ymyahũva'ea pe tohendu katu ti g̃a javo. A'ereki hupi hete g̃a omombe'u. Ymyahũva'ea hendukatue'ymame g̃anhi'ig̃a okovo hajiheva'ea rupi, a'ero ite'varuhu ahe ve. Ahe hendupotare'ymame okove'ỹ Tupana'gapyrive'g̃a nhi'ig̃a rupi, ite'varuhu ahe ve. Na tuhẽ. A'ereki Tupana'ga omondouka ahe ve aherekote'varuhua kwepykava.

3 Po ite'varuhu ymyahũva'ea pe ahe rekoe'ymame Tupana'gapyrive'g̃a nhi'ig̃a rupi yvagipeve'g̃a nhi'ig̃a rupi, a'ero po ti nhande ve kaitu ite'varuhu nehẽ nhande rekoe'ymame Tupana'ga ra'yra'ga nhi'ig̃a rehe nhandepojykaharete'ga nhi'ig̃a rehe ag̃wamo. A'ereki pyry hete tuhẽ ga manoi nhande repyga imomboa nhanderekote'varuhua nhande hugwi nhande pokoga. Nhande imomborukare'ymame ga pe hendupotare'yma ganhi'ig̃a, niaka'nhymi tuhẽ po ti nhande hahyva'ea hugwi nehẽ. Omondo ti ga hahyva'ea nhande ve nehẽ.

Ga ypy tuhẽ onhimombe'u tamano ti pe ndepyga javo. Henduvirẽ g̃a imombe'ui nhande ve javo: “Nhandepojykaharete'ga ei: ‘Tamombo javo ji ruri pe pyri. Tamombo ti yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi g̃a pokoga. Taroho ti ji g̃a ji rupi yvagi pe hahyva'ea hugwi inog̃atuavo g̃apy'a.’ A'ea tuhẽ nhandepojykaharete'ga ei.” A'ea g̃a ei imombe'ukatuavo ikwahavuka a'itituhẽva'ea nhande ve.

4 A'itituhẽva'ea ko jira'yra'ga nhi'ig̃a javo, Tupana'ga opoko g̃a japovouka ahemonhimomby'ava'ea g̃a pe – kiroki a'ea gaha jate oapo kwaha. Nurã he'yjuhuva'ea g̃a japoparavuhui ahemonhimomby'ava'ea. G̃wemimbotarimova'ea rupi Tupana'ga imondoukari gwa'uvapyryva popoakara g̃a pe g̃a pokoguka. Nurã nhande ei: Tupana'ga g̃a mbuhurukari nhande pyri imombe'uuka gwa'yra'ga nhi'ig̃a g̃a pe.

Jesus Cristo'ga oko yvyakotyve'g̃a ja g̃anderohoharamo

5 Nahanahã hekoi g̃a jikogame Tupana'ga ra'yra'ga rehe javo, ore imombe'ui kiro pe me ikwatija. Ojipyrive'g̃a pe rũi Tupana'ga ei: “Amongo ti ji g̃a penhi'ig̃a rupi nehẽ – perope ji g̃a mongoi ipyahuva'ea pe.” A'ea ga nde'i ojipyrive'g̃a pe yvagipeve'g̃a pe.

6 A'ea ymyahũva'ea ikwahavukari nhande ve. A'ereki ymyahũ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea e'i Tupana'ga pe ikwatija hako:

“Anhimomby'a ji.

A'ereki nde ereporogwety yvyakotyve'g̃a.

G̃a ndehe nde erejapyaka.

Ne'ag̃ataruhu nde g̃a ndehe.

A'ereki nde neremoka'nhymi g̃a pokoga,” ei ahe Tupana'ga pe ikwatija hako.

7 “Jypya nde ere'e

g̃a ti toko huvihavamo jijipyrive'g̃a gwyre'i javo.

Jypya nde g̃a mbopopoaka g̃a mbokatuavo g̃a mboukwahavamo a'ero toko ti g̃a huvihavamo javo.

Jypya nde eremongo enhimbiapoa g̃anhi'ig̃a rupi.

8 Nde ere'e: ‘Toko pa ti nhirembiapoa g̃anhi'ig̃a rupi,’ ere nde.”

A'ea ahe ei ikwatija javo Tupana'ga pe hako. Oko pa g̃anhi'ig̃a rupi javo ga ei ikwatija.

Garembiapoa ndokopavi ve yvyakotyve'g̃a nhi'ig̃a rupi kiro, xa'e nhande hepiage'yma.

9 Jesus'ga ki a'e te ikatu hete kiro okovo yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero. A'ea nhande ikwahavi. Jypya Tupana'ga ei oyvyteri pe ga mombe'gwovo toko na'ẽ ti ga huvihavamo jijipyrive'g̃a gwyre'i javo. Nahã Tupana'ga Jesus'ga rerekoypyi tomano ti ga yvyakotyve'g̃a ndepyga g̃a nag̃anani javo. A'ereki Tupana'ga omombyry pota g̃a pe. G̃a ndepyga Jesus'ga manoro g̃waramo Tupana'ga ga mbogweravirẽ ga mbopopoaka ga mbokatuheteavo ga mboukwahavamo toko ti ga huvihavuhuhetero kiro javo.

Na tuhẽ. Jesus'ga omano yvyakotyve'g̃a ndepyga imomboa g̃andekote'varuhua g̃a hugwi okovo g̃andepykaramo. 10 A'ereki Tupana'ga e'i: “Aru pota ji yvyakotyve'g̃a jijipyri. Omanomo g̃a ndepyga ti Jesus'ga g̃a pokogi g̃a nderua ji pyri nehẽ. A'ero po ti he'yjuhuve'g̃a nduvi ji pyri okovo jira'yramo avuirama nehẽ,” ei ga.

Hahy Jesus'ga pe ga manorame g̃a ndepyga. A'ea rupi ko pyry Tupana'ga Jesus'ga mbojipokwahavi onhi'ig̃a rehe ga monhimomiranambava ga mboavujikwea toko hete ti ga yvyakotyve'g̃a nderohoharamo ga pyri. A'ereki Tupana'ga ko japopahara'ga imongohara'ga. Ojive ga oapo pa tapo'ru pa ti ji javo.

11 Omanomo g̃a ndepyga Jesus'ga g̃a mombyryvi imomboa g̃andekote'varuhua g̃a hugwi. Omo'emo'ẽ ga g̃a toko ti g̃a Tupana'ga ra'yramo javo. A'ero Tupana'ga rekoi g̃anduvetero. Ga ko Jesus'ga ruva'ga no. Nurã Jesus'ga poyjahetero g̃ahã ko nhiirũhetea javo.

12 Tupana'ga pe ga ei:

“Kiro po ti ji nde kwahavukari nhiirũ'g̃a pe nehẽ.

G̃a nhimono'ono'og̃ame nenhi'ig̃a renduva

po ti ji nde mbohetei g̃apyteri pe nhinhimby'yita,” ei Jesus'ga.

13 Onhi'ig̃a'javame Jesus'ga ei:

“Ji tuhẽ ajiko Tupana'ga rehe.”

Onhi'ig̃a'javame Jesus'ga ei:

“Ji rendu ti! Agwa ji rekoi Tupana'ga ra'yra'g̃a pavẽi.

Tupana'ga g̃a mbuhuruka ji pyri

epoko katu ti g̃a javo ji ve,” ei Jesus'ga.

A'ea nhaporemo ymyahũva'ea okwatija Jesus'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo ymyahũ.

14 Tupana'ga ra'yra'g̃a ko yvyakotyve'g̃a tuhẽ gwa'oro gwekoro. A'ereki g̃a o'a oy'g̃a hugwi. Nurã na jitehe ko Jesus'ga hoi nhande rupi. Nahã ga rekoi yvyakotyva'ero tamombi ti ji Diabo'ga popoakara nhimanorame javo. “Yvyakotyve'g̃a arõe'ỹve'ga Diabo'ga omongyhyji yvyakotyve'g̃a g̃amanoa hugwi,” ei Jesus'ga. 15 “Gapopoakara mombigame ti ji g̃a pokogi g̃a mbopiro'yavo g̃akyhyjia hugwi nehẽ,” ei Jesus'ga. “A'ereki g̃a omanoe'ymame ojapyaka omanoa rehe okyhyjiavo jugwi,” ei Jesus'ga.

16 Jesus'ga nde'i: “Ajo ji Tupana'gapyrive'g̃a pokoga yvagipeve'g̃a pokoga nhimanomo g̃a ndepyga.” A'ea rũi ga ei. A'ea jukwaha. Ymyahũva'ea e'i ikwatija ymyahũ: “Abraãova'ea rakykwepohara'g̃a pyri yvyakotyve'g̃a pyri po ti ga uhu g̃a pokoga nehẽ,” ei ahe.

17 Nurã Jesus'ga ei: “Kiro po ti ji tako nhiirũ'g̃a javijitehe.”

A'ea ga ei ua yvya koty ovahema o'a oyhẽa hugwi gwa'oro okovo oirũ'g̃a ja Abraãova'ea rakykwepohara'g̃a ja. Oko ga g̃a javijitehe tuhẽ tako ti ji ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro Tupana'ga pe javo. Hahy gairũ'g̃a pe. G̃a okoveveuhu. Nahanahã g̃a pe. Na jitehe Jesus'ga pe no. A'ero ga ikwahahetei g̃andekoa. Nurã ga g̃a porogwetygi. Nurã ga ei Tupana'ga pe: “Tamombo ti ji nhandereheve'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi nhiirũ'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi,” ei ga Tupana'ga pe.

Nahã ga g̃a pokogi a'ero okovo ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro Tupana'ga pe omanomo imomboa g̃andekote'varuhua g̃a hugwi. Nahã ga g̃a ndepygi inog̃atuavo g̃apy'a. Nahã Jesus'ga rekohetei Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. 18 Ite'varuhu Jesus'ga pe ojipe'g̃a ga mongote'varuhupotarame novĩa. Hahy! Nurã g̃a ojipe'g̃a mongote'varuhupotarame, ga ikwahavi g̃a pokoga tombopogweyme ti g̃a g̃a javo.

3

Jesus'ga huvihava Moisésva'ea hohe

1 Pe me nhiirũa pe Tupana'ga remimo'ẽhara pe ji ei: Pejapyaka ti Cristo Jesus'ga rehe, a'e ji. Nhiirũa, a'e ji pe me. A'ereki nhande ve Tupana'ga e'i nhande mo'emo'eamo: “Pejiko ti Cristo Jesus'ga rehe pejikovo avuirama ji pyri,” ei ga. A'ero ji pavẽi pe pejiko ga rehe xako ti ga pyri avuirama.

Pejapyaka ti Cristo Jesus'ga rehe ga kwahaheteavo. Gaha ko Tupana'ga moirũhara'ga. A'ereki Tupana'ga ga mbuhuruka nhande pyri, ji kwahavuka ti g̃a pe javo. Gaha ko ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga Tupana'ga pe. A'ereki ga nhande repy omanomo tomombo ti Tupana'ga g̃andekote'varuhua g̃a hugwi javo. Jesus'ga rehe nhande xajiko hete imomboruka ga pe nhanderekote'varuhua nhande hugwi. Aerẽ po ti ga nhande rerohoi nhande mombytavo Tupana'ga pyri avuirama nehẽ. Pevo ga ruvi jipi. A'ea nhaporemo nhande xa'e herovia.

2 Nahanahã ti ji moirũ javo Tupana'ga Jesus'ga mbuhuri avo yvya koty. A'ero ga Tupana'ga nhi'ĩpo'rupavi. Na jitehe ymyahũ Moisésva'ea Tupana'ga nhi'ĩpo'rupavi Tupana'gareheva'ea repiakatupava.

3 Jesus'ga reki huvihava nhaneramonhava'ea hohe Moisésva'ea hohe. A'ereki Jesus'ga omongo yvyakotyve'g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a rupi peko ti Tupana'gareheva'ero javo.

Nhande japorame onga ojipe'g̃a ei nhande mboheteavo: “Okwaha hete g̃a japovo,” ei g̃a. Nde'i g̃a: “Onga ojiapo.” A'ea rũi g̃a ei. Koji'i g̃a ombohete onga apohara'ga. A'ereki ga oapo onga imohina. Gwyre'i g̃a ombohete onga a'ero.

Na jitehe Jesus'ga huvihava Moisésva'ea hohe. Nurã koji'i po nhande ga mbohetei a'ero hamo. A'ereki Jesus'ga omongo yvyakotyve'g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a rupi peko ti Tupana'gareheva'ero javo. Moisésva'ea ki a'e te oko Tupana'gareheva'ero jate reki. 4 Na tuhẽ. Japopyra ko onga nhaporemo. Emo Tupana'ga tuhẽ omongo pa japoparavuhuavo.

5 Tupana'gareheva'ero oporavykyavo Moisésva'ea Tupana'ga nhi'ĩpo'rupavi. Ahe gwepia katu pa Tupana'gareheva'ea imombe'gwovo Tupana'ga nhi'ig̃a ahe ve ikwahavuka Tupana'ga nhi'ig̃a aerẽva'ea.

6 Cristo'ga ki a'e te Tupana'ga ra'yramo Tupana'ga nhi'ĩpo'rupavi Tupana'gareheve'g̃a nderekokatuavo g̃a mongomongovo onhi'ig̃a rupi okovo g̃anduvihavuhuhetero. Po nane'ymi nhande ndiajikopigi Tupana'ga rehe avuirama gaha nhande mbojiko ojihe javo, a'ero nane'ymi nhande rekoi gareheva'ero. Po nane'ymi nhande nimbohetepigi ga avuirama gaha po ti omombyry nhande ve nehẽ javo, a'ero nane'ymi nhande rekoi gareheva'ero.

Peko hete ti Tupana'ga nhi'ig̃a rehe

7-8 Tupana'gareheva'ero pejikovo g̃waramo pehendu katu ti ganhi'ig̃a – kiroki a'ea gara'uva omombe'u Tupana'ga rembikwatijarukara. Tupana'ga ra'uvapyryva e'i:

“Po ag̃wamo pe Tupana'ga nhi'ig̃a renduvi,

a'ero ti peko hete ganhi'ig̃a rehe hendukatuavo.

Tapekoi ti penhamonhava'ea ja

– kiroki ahe nohendukatupotari Tupana'ga nhi'ig̃a jipi opohipota ga hugwi,” e'i Tupana'ga ra'uva.

“A'ea rupi ongae'ỹi me penamonhava'ea rekote'varuhui

mara'ngu po ti Tupana'ga onhi'ig̃a rendukatue'yma raykavo nehẽ javo.

9 Tupana'ga ei pe me: ‘Pevo penamonhava'ea rekote'varuhui

tihepia ti Tupana'ga rekoa nhande rehe javo.

Quarenta anos mondorame ahe hepiagi nhirembiapoa ahemonhimomby'ava'ea

ji ahe rerekokaturame quarenta anos rupi.

A'ea repiagame vehevi ahe rekote'varuhui,’ ei Tupana'ga,” e'i.

10 “ ‘Nurã ji ei: Nane'ymi jipy'a atyvi g̃a ndekoi opohipota ji hugwi.

G̃a ndokwahapotari nhiremimbotarimova'ea

okoe'yma nhinhi'ig̃a rupi.

Nurã ji nhimonha'ngahetei g̃a ndehe.

11 Nurã ji ehetei nhinhimonha'ngavo:

Nanog̃atuag̃wami ti ji g̃apy'a

g̃a nderure'yma jijipyri nehẽ,’ ei Tupana'ga.”

A'ea Tupana'ga ra'uvapyryva i'ei imombe'gwovo.

12 Nhiirũ, pe me ji ei pe napenani: Pekwaha ti pejipy'a. Po pendeaporog̃ita ite'va pe mbojikopipota Tupana'ga rehe, a'ero ti pejirokwa pejeaporog̃itakaturo xapohiryme ti Tupana'ga hugwi avuiramave'ga hugwi javo. 13 Nane'ymi ti pe'ji pejohupe: “Xako katu ti jipi. Xapohi ti nhanderekote'varuhua hugwi. Xajikopigyme ti Tupana'ga rehe.”

A'ea ti pe'ji pejohupe jipi nahã pejopokoga. A'ereki Tupana'ga e'i pe me ag̃wamo pehendu katu ti nhinhi'ig̃a javo. Pe napenani pejapyaka ti pejikokatua rehe a'ero pejipohia pejikote'varuhua hugwi Tupana'ga nhi'ig̃a renduva xanhimoandyandyjukaryme ti ite'varuhua pe javo. A'ereki pe ndekote'varuhurame pendekote'varuhua nohendukatupotarukari Tupana'ga nhi'ig̃a pe me. A'ero pe ndapekoa'javi Tupana'ga rehe.

14 Xajiko hete ypy nhande Tupana'ga rehe ikwehe. Xajikopigyme ti ga rehe nhanemanoe'ymame. Po ti nane'ymi nhande jikohetei avuirama ga rehe, a'ero po ti ga nhande mbojikoty'arukari Cristo'ga pavẽi nehẽ.

15 Nane'ymi ti pejiko hete Tupana'ga rehe. A'ereki ag̃wamo garembikwatijarukara e'i:

“Po ag̃wamo pe Tupana'ga nhi'ig̃a renduvi,

a'ero ti peko hete Tupana'ga nhi'ig̃a rehe hendukatuavo.

Tapekoi ti penhamonhava'ea ja

– kiroki ahe nohendukatupotari Tupana'ga nhi'ig̃a jipi opohipota ga hugwi,” e'i Tupana'ga rembikwatijarukara.

16 Ymyahũ penamonhava'ea g̃wendu Tupana'ga nhi'ig̃a novĩa hako. A'ereki ahe nohendukatupotari ganhi'ig̃a opohipota ga hugwi – kiroki ahe uhu Egitopeva'ea gwyra hugwi. Ymyahũ Moisésva'ea gweru ahe pea hugwi. Ndahe'yiva'ea g̃wendu katu Tupana'ga nhi'ig̃a. Ahe jate g̃wendu katu. 17 Onhi'ig̃a rendukatue'ỹva'ea rehe Tupana'ga onhimonha'nga quarenta anos mondorame. Ongae'ỹi me ahe manoi a'ero okote'varuhuavo. Pevo ahera'oa pytai a'ero. 18 Ahe jikopotare'yma g̃waramo ga rehe, ga ei:

“A'e hete ji: Nanog̃atuag̃wami ti ji g̃apy'a

g̃a nderure'yma jijipyri nehẽ,” ei Tupana'ga hako.

19 Nurã nhande ikwahavi javo: Ahe jikoge'yma g̃waramo ga rehe, Tupana'ga nonog̃atui ahepy'a ahe rerure'yma ojipyri, xa'e nhande.

4

Tupana'ga onog̃atu pota ojiheve'g̃a py'a

1 Ag̃wamo Tupana'ga onog̃atu pota nhandepy'a. A'ero ga ei: “Pejikoheterame ji rehe tanog̃atu ti pepy'a,” ei ga.

Xajirokwa ti nhandepy'a nog̃atua rehe. Po na rũi, ga nonog̃atui. Pejiko hete ti ga rehe a'ero tonog̃atu tuhẽ ti ga pepy'a. 2 A'ereki nhande ve g̃a omombe'u pyryva'ea Tupana'ga nhi'ig̃a Tupana'ga pe poko pota javo. Na jitehe ymyahũva'ea pe no. Ymyahũ ahe omombe'u pyryva'ea Tupana'ga nhi'ig̃a Tupana'ga pe poko pota javo. Ahe henduvame Tupana'ga nhi'ig̃a ndikwahyi reki ahe rehe. A'ereki henduvame ahe ndojikogi Tupana'ga rehe. Nurã Tupana'ga nonog̃atui ahepy'a.

3 Ahe ve Tupana'ga ei:

“A'e hete ji nhinhimonha'ngavo:

Nanog̃atuag̃wami ti ji g̃apy'a

g̃a nderure'yma jijipyri nehẽ,” ei ga.

Yvya apopavypyagwera jate ga japopigirẽ, u katu gapy'a. Ga opota g̃ajikoga ojihe tu katu ti g̃apy'a na jitehe nehẽ javo. Ojiko po ymyahũva'ea ga rehe opy'a nog̃atuuka ga pe ramo a'ero. Nhande ki a'e te xajiko ga rehe. A'ero nhandepy'a Tupana'ga inog̃atui.

4 Ymyahũ Tupana'ga ei ikwatijaruka sétimo dia mombe'gwovo. Garembikwatijarukara e'i:

“Seis dias rupi Tupana'ga japopavi.

Ko'emame ga japopigi.

A'ero gapy'a rukatui,” e'i ikwatijarukara.

5 Okwatijara'ja ahe. Aherembikwatijara i'ei Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo:

“ ‘Nanog̃atuag̃wami ti ji g̃apy'a

g̃a nderure'yma jijipyri nehẽ,’ ei Tupana'ga,” e'i ikwatijara.

6 Nurã nhande ikwahavi javo: Ojipe'g̃a py'a ti Tupana'ga tonog̃atu a'ero, xa'e nhande. A'ereki Tupana'ga imombe'uukarypyrame pyryva'ea ymyahũva'ea pe ahepy'a nog̃atupota, ahe ndojikogi reki ga rehe. Nurã Tupana'ga nonog̃atui ahepy'a.

7 Aerẽ Tupana'ga imbokwara'ara'arame inog̃atupota yvyakotyve'g̃a py'a ga ea'javi. Okwatijaruka ga Daviva'ea pe. Daviva'ea omombe'u a'ea jitehe a'ero ikwatija. A'ea ji amombe'u pe me ko. Aherembikwatijara e'i:

“Po ag̃wamo pe Tupana'ga nhi'ig̃a renduvi,

a'ero ti peko hete Tupana'ga nhi'ig̃a rehe hendukatuavo,” e'i Daviva'ea rembikwatijara.

8 Ymyahũ Moisésva'ea py'rovo Josuéva'ea oko israelitasva'ea repiakatuharamo. Po ymya Josuéva'ea onog̃atuuka israelitasva'ea py'a, a'ero po aerẽ Tupana'ga nde'ia'javi ahe ve hamo ag̃wamo ji inog̃atupotari pepy'a javo hamo. Emo Josuéva'ea nonog̃atuukari ahepy'a. Nurã Tupana'ga ea'javi yvyakotyve'g̃a py'a nog̃atupota. 9 A'ero ag̃wamo vehevi Tupana'ga inog̃atupotari ojiheve'g̃a py'a.

10 Ymyahũ Tupana'ga oapo pi. A'ero gapy'a rukatui. Na jitehe ga – kiroki ga opy'a nog̃atuuka Tupana'ga pe – gaha oapo pi Tupana'ga ja.

11 A'ea kwahava xajirokwa hete ti inog̃atuuka Tupana'ga pe nhandepy'a nanani xakoyme ti ymyahũva'ea ja javo – kiroki ahe ndojikogi ga rehe. A'ero po ti Tupana'ga nde'i nhande ve nehẽ nanog̃atuag̃wami ti ji pepy'a jave'yma nhande ve. Xajiko hete ti ga rehe hendukatuavo ganhi'ig̃a.

Tupana'ga nhi'ig̃a ahe mongo Tupana'ga pyri avuirama

12 Tupana'ga nhi'ig̃a nhande mongo Tupana'ga pyri avuirama. Ipopoaka ganhi'ig̃a. Ganhi'ig̃a ko haimbejovaiva'ea ja itakyhea'javuhuva'ea ja. Po nhande timongi haimbejovaiva'ea mbiara yvytera pype, a'ero nhande tihepia pa ipype ijoapyhava vehevi ikag̃yvynha vehevi no. Koji'i Tupana'ga onhi'ig̃a imongihetei nhande pype nhande henduvame ganhi'ig̃a. A'ero ga hepiukari nhande ve nhandereaporog̃ita nhaneremimbotarimova'ea reheve. Nurã nhande jikwahahetei. A'ero nhande ei: G̃wia rehe tuhẽ nhande rekohetei reki! Na tuhẽ nhande reaporog̃itaro reki! Nahã nhande rekote'varuhui reki! Nahã nhande rekokatui reki! A'ea xa'e nhande hendukaturame Tupana'ga nhi'ig̃a.

13 Tupana'ga pe jukwaha hete pa garembiapoa. Ahã onhimiva'ea ga pe. Ga gwepia pa. A'ero po ti nhande nimimi nhanderekote'varuhua ga hugwi nehẽ. Garovai pyteri pe po ti nhande ami nehẽ. Ga pe po ti nhande imohembavi nhanderekote'varuhua nehẽ. A'ereki ga nhanderuvihavuhuhete'ga nhande kwaha pa nhande nhaporemo.

Jesus'ga oko ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuhetero

14 Jesus'ga oko huvihavuhuhetero. Ga ko ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuhetero Tupana'ga pe nhande repyga no. Nhanderekote'varuhuro g̃waramo ga nhande repygi omanomo tamombo ti ji g̃andekote'varuhua g̃a hugwi javo. Aerẽ ga hoi ogwovo yvaga rupi okwava ovahema Tupana'ga pyri. Ga ko Tupana'ga ra'yra'ga. Nurã ti xavy'a hete ga rehe nhandejikoheteavo ga mombe'gwovo xajiko hete nhande ga rehe javo.

15 A'ereki Jesus'ga ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga nhande porogwety. A'ereki ga okwaha hete nhandepopoakare'yma. A'ereki ga oko nhande ja uvame yvya koty nhande pyri. Niandepopoakari nhande hahyrame nhande ve. Ite'varuhu nhande ve ojipe'g̃a nhande mongo te'varuhu pota. Hahy! Na jitehe hahy paravuhu ga pe. Nurã ga ikwahahetei. Ga ndokote'varuhuangavi reki hahypavame ga pe.

16 Nurã xanhi'ĩ hete ti Tupana'ga pe nhanderuvihavuhuhete'ga pe ikwahava gapyryva nhande ve. Xanhi'ĩ hete ti ga pe tomombo ti ga nhanderekote'varuhua henonha'jave'yma avuirama ikwahava'jave'yma. Xanhi'ĩ ti ga pe nhandepopoakare'ymame tomombyry ti ga nhande ve nhande pokoga javo.

5

1 Ymyahũ Tupana'ga g̃a mo'emo'ẽi yvyakotyve'g̃a pyteripeve'g̃a hako. A'ea rupi ga ei hako: “Toko ti g̃a ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro ji ve yvyakotyve'g̃a pokoga tomombo ti Tupana'ga g̃andekote'varuhua javo. Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro ti g̃a togweru g̃anemimbuhuteheva'ea ji ve ikwava'eg̃a. Togweru ti g̃a mbatepyryva no – kiroki a'ea yvyakotyve'g̃a ombuhu tehe ji ve jukapyra. A'ea ti ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'g̃a tokwava'ẽ ji ve. A'ero po ti ji imombori yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi nehẽ g̃a mombyryva,” ei Tupana'ga.

2 Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'g̃a ko yvyakotyve'g̃a. Yvyakotyva'ero g̃waramo g̃a ndipopoakari okote'varuhuavo yvyakotyve'g̃a ja. Nurã g̃a ikwahahetei yvyakotyve'g̃a ndekoa g̃a oko te'varuhu nhande ja javo. A'ero g̃a yvyakotyve'g̃a porogwetygi yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhurame okoe'yma Tupana'ga nhi'ig̃a rupi ikwahave'yma g̃waramo. Nonhimonha'ngai ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'g̃a g̃a nderekokatuavo a'ero.

3 Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'g̃a okote'varuhu. Nurã Tupana'ga ero g̃waramo g̃a jipygi na'ẽ ikwava'eg̃a mbatepyryva jukapyra Tupana'ga pe tomombo ti Tupana'ga nhanderekote'varuhua nhande hugwi javo. Aerẽ g̃a jara'g̃a ndepygi ikwava'eg̃a mbatepyryva jukapyra Tupana'ga pe tomombo ti ga g̃andekote'varuhua javo.

4 Nde'i yvyakotyve'g̃a: “Kiro ti ji tako ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro Tupana'ga pe.” A'ea rũi g̃a ei. Nonhimbohetei g̃a nanongara rehe. A'ereki Tupana'ga jate e'i: “Kiro ji pe mo'emo'ẽi peko ti ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro ji ve javo.” Na tuhẽ. Gaha jate e'i Arãova'ea pe ymyahũ hako eko ti ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro ji ve javo. Na jitehe onhimbohetee'yma ojipe'g̃a ndekoi ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro Tupana'ga pe ga erame jate g̃a pe.

5 Na jitehe Cristo'ga nonhimbohetei no. Nde'i ga: “Kiro ti ji tako ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro.” A'ea rũi Cristo'ga ei. Tupana'ga ki a'e te ga mbohetei toko ti ga ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro ji ve javo. Ga pe Tupana'ga ei:

“Jira'yramo nde rekoi.

Jihi a'e yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo nde mombe'gwovo kiro:

Gaha ko jira'yra'ga,” ei Tupana'ga.

6 Onhi'ig̃a'javame Tupana'ga ei Cristo'ga pe:

“ ‘Ymyahũ Melquisedeque'ga ko ikwava'ẽhara'ga ji ve.

Na jitehe ndehe kiro ereko avuirama ikwava'ẽharamo ji ve Melquisedeque'ga ja,’ ei Tupana'ga Cristo'ga pe,” e'i Tupana'ga rembikwatijarukara.

7 Uvame yvya koty Cristo'ga onhi'ĩ Tupana'ga pe jipi ji poko javo. A'ereki Tupana'ga ipopoaka. Nurã Cristo'ga ei ga pe: “Ipotarame po ti nde nanhimomanoukari nehẽ.” Hahyahi Cristo'ga nhi'ig̃a ga pe ga jehe'orame ji poko javo. A'ero Tupana'ga ga rendukatui. A'ereki Cristo'ga e'i: “Nhinhi'ig̃a rupi rũi ti eko. Po nde erepota nhimanoa tamano ti ji a'ero,” ei ga Tupana'ga pe.

8 Tupana'ga ra'yramo ga vehevi onhimbo'e onhimongovo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi hahyrame ojive. 9 Nahã hahyrame ga pe hahya ga mbojipokwahavi Tupana'ga nhi'ig̃a rehe ga monhimomiranambava. Nurã ga rekoi yvyakotyve'g̃a nderohoharamo yvagi pe. Kiroki g̃a oko ganhi'ig̃a rupi – g̃a hugwi nhaporemo ga omombo g̃andekote'varuhua g̃a mombyryva. Aerẽ po ti ga g̃a nderohoi yvagi pe g̃a mombytavo avuirama Tupana'ga pyri nehẽ. 10 A'ereki Tupana'ga e'i Jesus'ga pe:

“Ymyahũ Melquisedeque'ga ko ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga ji ve.

Na jitehe ndehe kiro ereko ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro ji ve Melquisedeque'ga ja,” ei Tupana'ga.

Tapejikopigi ti Cristo'ga rehe

11 Melquisedeque'ga rehe ti xanhomog̃itag̃ita hete novĩa. A'ereki manameuhũ pe pekwaha! Nurã manameuhũ po ti ji ikwahavukari pe me nehẽ? Napenhimbo'ea'javi pe! 12 Pejapyaka ti pejihe! Ymyahũ pe jikogi Cristo'ga rehe. Nurã po kiro pe ojipe'g̃a mbo'ei Tupana'ga nhi'ig̃a rehe ikwahaheteavo hamo. A'ea ji ei novĩa. Ag̃wamo vehevi ti ojipe'g̃a toko pembo'eharamo pe mbo'ea'java ahembo'eypya rehe nonhimimiva'ea rehe imombe'urame Tupana'ga nhi'ig̃a pe me.

Pe ndapekwahavi Cristo'ga mombe'ua onhimiva'ea. Xunhihete'i jate pe pekwaha ahembo'eypya jate. Ipita'ngive'g̃a – kiroki g̃a oka'mbu jate – g̃a ndo'upavi. G̃a javijitehe pe ndekoi a. 13 A'ea ji ei pe me. Kiroki ga oka'mbu jate – gaha ko ipita'ngive'ga ikwahave'yma. Na jitehe pe peko ipita'ngive'g̃a javuhu. A'ereki xunhi pe pekwaha Tupana'ga nhi'ig̃a pyryva'ea. Ipita'ngive'g̃a javuhu pe ei pejohupe: “Marã aherekote'varuhua? A'ereki nhande ndikwahavi. Marã ahe rekokatui? A'ereki nhande ndikwahavi.” A'ea pe ei ikwahave'yma pekopave'yma Tupana'ga nhi'ig̃a rupi.

14 Kiroki ga o'u pa – gaha ko jyvuakaruhu. Ga javijitehe ga ikwahavi no – kiroki ga Tupana'ga nhi'ĩpo'ru pa okokatuavo opohia okote'varuhua hugwi. Gaha ojipokwaha Tupana'ga nhi'imbava rehe ikwahapaheteavo. A'ero ga ei: “Nahã aherekote'varuhua. Nahã ahe rekokatui,” ei ga ikwahava. Koji'i ga ikwahavi no. Nonhimimi Tupana'ga nhi'ig̃a ga pe. Pehe ki a'e te ndapekwahavi ve oka'mbuve'g̃a javuhu.

6

1 Xanhomog̃itaa'jaa'javyme ti ahembo'eypya rehe Cristo'ga mombe'urame. Kiro koji'i xanhimbo'e onhimiva'ea rehe Cristo'ga mombe'upava rehe ikwahaheteavo nhanenhimbojipokwahapava hehe. A'ea rehe ji pe mbo'epotari kiro. A'ereki nhande xanhimbo'e jipe ahembo'eypya rehe.

A'ea rupi nhande ei ahembo'eypya mombe'gwovo: Xapohi ti nhanderekote'varuhua hugwi herojijyita nhandereaporog̃ita. Xajiko ti Tupana'ga rehe ga reroviaheteavo, xa'e jipe nhande ikwehe. 2 Ymya nhande ei: Nahanahã batismos. Tupana'ga ti tomombyry pe me kiro javo, nahanahã po nhande xapoko Jesus'gareheve'g̃a akag̃a rehe hamo javo g̃a pe. Ymya nhande ei: Nahanahã po ti Tupana'ga omanove'g̃a mbogwerava'javi nehẽ. Nahanahã po ti Tupana'ga ei g̃a pe nehẽ, xa'e jipe nhande ikwehe. Jara'g̃a pe po ti ga ei nehẽ: “Pejo ti pejijupa avuirama ji pyri,” e po ti Tupana'ga nehẽ. Jara'g̃a pe po ti ga ei nehẽ: “Peho ti ji hugwi pejijupa avuirama hahyva'ea ruvihava pype,” e po ti Tupana'ga nehẽ, xa'e jipe nhande ikwehe. A'ea pe nhaporemo nhande ei ahembo'eypya mombe'gwovo ikwehe.

3 Kiro koji'iva'ea rehe xanhimbo'e onhimiva'ea rehe Cristo'ga mombe'upava rehe ikwahaheteavo, a'e ji pe me. Xanhimbo'e ti hehe Tupana'ga ipotarame.

4 Marã po jara'g̃a pe? Tupana'ga nhi'ig̃a g̃a henduna'ẽi. Aerẽ po g̃a nohendukatua'javi. G̃a henduvypyrame Tupana'ga ikwahavukari opyryva g̃a pe nahanahã ji ipotari javo. G̃a pe ga ikwahavukari Cristo'ga rupi po ti yvyakotyve'g̃a nduri ji pyri nehẽ javo. Nurã g̃a jikogi Cristo'ga rehe imomboruka ga pe okote'varuhua ojihugwi a'ero. “Tupana'ga Cristo'ga mbuhuruka nhande pyri yvaga hugwi,” ei g̃a. A'ero Tupana'ga ra'uvapyryva uhu g̃a pyri g̃a pokoga. 5 A'ero g̃a ei: “Pyry hete Tupana'ga nhi'ig̃a nhande ve. A'ereki ga nhande mbojiko ojihe,” e na'ẽ g̃a. “Xanhimomby'a nhande gapopoakara rehe. Aerẽ po ti koji'i nhanemonhimomby'ava'ea nehẽ no,” e na'ẽ g̃a.

6 Nahã g̃a ndekona'ẽi henduva Tupana'ga nhi'ig̃a. Aerẽ po g̃a ei: “Ndorokoa'javi ore Tupana'ga nhi'ig̃a rehe,” e po g̃a okote'varuhuavo.

Marã po g̃a pe? Tupana'ga ndogwerojijyja'javi tuhẽ g̃andeaporog̃ita a'ero. G̃a ndopohipotari okote'varuhua hugwi imomborukare'yma Tupana'ga pe avuirama. Ndokoa'javi g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. Nurã g̃a ndekoi Tupana'ga ra'yra'ga jukahara'g̃a ja. Ombotegwete g̃a Jesus'ga ojipe'g̃a ndovaki.

7 Omoakỹakyma'ja amana yja ko pe. Pyryva'ea henhui jugwi gworygworyvamo kohoa jara'ga remityma. A'ero ga i'ui g̃wemityma gworygworyvamo. A'ea pe yjakatua pe Tupana'ga imombyryvi.

Yjakatua – kiroki a'ea hugwi henhui pyryva'ea – a'ea ja ko g̃a – kiroki g̃a ojiko hete Tupana'ga rehe okopige'yma ganhi'ig̃a rupi okopyryvamo ga pe. G̃a pe ga imombyryvi.

8 Omoakỹakyma'ja amana ojipea yja ko pe no. Ndapyryviva'ea ki a'e te henhui jugwi hatĩava'ea hajiheva'ea pavẽi. A'ea kohoa jara'ga ndo'ui. Nurã ga ei: “Ite'varuhu yja!” Nambegwei ti ga ei tokai ti nehẽ javo. A'ero ti ga imbokai nehẽ.

Yjate'varuhua – kiroki a'ea hugwi henhui ndapyryviva'ea – a'ea ja ko g̃a – kiroki g̃a nohendukatui Tupana'ga nhi'ig̃a okoe'yma hupi okopyryve'yma ga pe. Nambegwei po ti ga imondoi hahyva'ea g̃a pe nehẽ.

9 Tupana'ga nhi'ig̃a rendukatue'ỹve'g̃a pe ji anhi'ĩ popoaka. Pehe ki a'e te ndapekoi g̃a ja. Peko pyry pe Tupana'ga pe. A'ea ore ei pe me oreremiarõva'ea pe. A'ereki ore opokwaha. Peko hete pe Tupana'ga nhi'ig̃a rupi imomboruka pejikote'varuhua ga pe. A'ero po ti Tupana'ga pe nderohoi yvagi pe pe mombytavo avuirama ojipyri nehẽ pe imomborukaro g̃waramo. 10 A'ereki Tupana'ga ahe rereko katu jipi ahe poravykykaturame ga pe. Nurã po ti ga nomoka'nhymi peporavykyagwera nehẽ. Peporavyky katu pe Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a pokoga ikwehe Tupana'ga arõhetero g̃waramo. Ag̃wamo vehevi pe g̃a pokogi. Peporavykypava Tupana'ga hepiagi okopyryvamo pe me.

11 Na jitehe pe nhimarane'ymame nane'ymi ti pejirokwa pejikoheteavo Tupana'ga rehe avuirama pejikokatuavo ojipe'g̃a pe Cristo remimombyryva mbuhua pejive. Oropota hete ore pejirokwa pe napenani. 12 A'ero po ti pe ndapevevugwei nehẽ. Pejiko ti Tupana'ga rehe ojipe'g̃a ja Tupana'gareheve'g̃a ja. Penhimomirana ti onhimomiranave'g̃a ja pejikopige'yma. Ojiko g̃a onhimomiranama tihepia ti Tupana'ga remimombyryva nhande ve nehẽ javo – kiroki a'ea pe ga ei g̃a pe. Tupana'ga nopiriani onhi'ig̃a. A'ero ga g̃a mbohoryvi opyryvamo g̃a pe. Na jitehe po ti Tupana'ga pe mbohoryvi opyryvamo pe me nehẽ pe ndekorame g̃a ja aerẽ po ti Tupana'ga imombyryvi nhande ve nehẽ javo no.

Tupana'ga nopiriani onhi'ig̃a

13 Yvyakotyve'g̃a g̃wenoi ojihoheve'ga Tupana'ga ojohupe a'itiva'ea ji ei nhinhi'ig̃a javo. A'ereki Tupana'ga omombe'u a'itituhẽva'ea jate. Nurã togwerovia ti ojipe'g̃a nhinhi'ig̃a javo, g̃a ei: “Tupana'ga okwaha nhinhi'ig̃atua.” A'ea g̃a e'i Tupana'ga renoina.

Tupana'ga jate ni'mbei okovo huvihavamo ojipe'g̃a hohe pa. Nurã Tupana'ga ehetei ojera javo o'erame Abraãova'ea pe togwerovia hete ti Abraão'ga nhinhi'ig̃a javo. Imombe'gwovo pyryva'ea ga ei ahe ve a'ero: 14 “Jihi Tupana ti amombyry hete tuhẽ nde ve nehẽ,” ei ga ahe ve. “Amondo ti ji ndera'yra nde ve nehẽ. Aerẽ po ti nderakykwepohara'g̃a nde'yjuhuro a'ero nehẽ. A'iti a! a'e ji.” Ymyahũ Tupana'ga ei a'ea Abraãova'ea pe onhinoina.

15 Onhimomiranamame Abraãova'ea imbokwara'ara'ari ojikoga Tupana'ga rehe omombyry po ti ga ji ve nehẽ javo. Tupana'ga nopiriani onhi'ig̃a Abraãova'ea pe. A'ero ga imombyryhetei ahe ve.

16 Yvyakotyve'g̃a g̃wenoi ojihoheve'ga ojogwayvarame. Ojohupe g̃a ei onhombojikoga ojogwehe: “A'itituhẽva'ea pe ore ei. Tupana'ga okwaha orenhi'ig̃atua pe me.” A'ea g̃a ei ojohupe Tupana'ga renoina heroviaruka ojohupe herojijyje'yma onhi'ig̃a. A'ero g̃a ndojogwayvara'javi.

17 Ymyahũ Tupana'ga ikwahavukapotari onhi'ig̃a rerojijyje'yma g̃a pe – kiroki g̃a pe ga e'i: “Jihi Tupana po ti opogweruruka yvagi pe pe mongovo avuirama ji pyri imombyryva pe me nehẽ pe jikoga g̃waramo ji rehe,” ei ga. Nurã onhinoina ga ei a'ea g̃a pe jukwaha hete ti g̃a pe nhinhi'ig̃a rerojijyje'yma javo. 18 Tupana'ga ei a'ea onhinoina tohoryory hete ti g̃a ikwahavame javo. E'i ga: “Aerẽ po ti g̃a ei nehẽ: ‘Tupana'ga ndogwerojijyi onhi'ig̃a. Ga ndogwerojijyi onhi'ig̃a onhinoiname no,’ e po ti g̃a gworygworyvamo nehẽ,” ei Tupana'ga.

Na tuhẽ. Tegwete ga'mbea ga nhi'ig̃ame. A'ero a'ea kwahavame nhande roryroryheteramo nhandejirokwa ga rerovia aerẽ po ti ga nhande rerohoukari ojipyri nehẽ javo, xa'e nhande. A'ereki nhande xajiko hete ga rehe nhandepohia nhanderekote'varuhua hugwi.

19 Ipohyiva'ea âncora nombojijyjukari yharuhua ahe imomborame yharuhua hugwi ihamuhũa pyvõ. Na jitehe nhandereaporog̃ita ndojirojijyja'javi. A'ereki nhande tirovia tuhẽ Tupana'ga aerẽ Jesus'ga pe po ti ga nhande rerurukari ojipyri yvagi pe nehẽ javo. Nianemoandyandyi po ti ga nehẽ. Jesus'ga rehe nhande jikogi a'ero nhandekyhyjie'yma.

Ga oho jipe yvagi pe Tupana'ga pyri tuhẽ nhande repyga okovo ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro. Avo yvya koty ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'g̃a na jitehe oho Tupana'ga ronga pype hete hovapiahava aherovai gwe'yja'g̃a ndepyga. 20 Tupana'ga pyri yvagi pe nhanderenondeve'ga hoi ovahema Jesus'ga. Gaha oho nhande renonde nhande repyga toho ti g̃a ji reviri yvagi pe javo. Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga Tupana'ga pe ko Jesus'ga. A'ereki Tupana'ga e'i ga pe:

“Ymyahũ Melquisedeque'ga ko ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga ji ve.

Na jitehe ndehe kiro ereko avuirama ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro ji ve Melquisedeque'ga ja,” ei ga Jesus'ga pe.

7

Melquisedeque'ga oko ikwava'ẽharamo Tupana'ga pe

1 Ymyahũ Melquisedeque'ga ko Salémmeva'ea ruvihavuhu'ga hako. Ga ko ikwava'ẽhara'ga Tupana'ga pe no hako. Tupana'ga huvihavuhu hete ojipe'g̃a hohe pa. Ga pe Melquisedeque'ga ko ikwava'ẽhara'ga. Melquisedeque'ga uhu nhaneremboypyva'ea rovatiamo Abraãova'ea rovatiamo ahe jivyrame otavukara hugwi. Otavuka jipe Abraãova'ea ojipeva'ea ruvihavava'ea pe quatrova'ea pe ogwovo ahe reviri ahe monhana. Abraãova'ea jivyrame Melquisedeque'ga ahe rovatĩ. Ahe ve ga ei: “Tomombyry ti Tupana'ga nde ve!” ei ga ahe ve.

2 Ojivyrame otavukara hugwi Abraãova'ea herupava'javi mbatera aheruvihavava'ea hugwi quatrova'ea hugwi – kiroki mbatera aheruvihavava'ea opyhygaha Abraãova'ea re'yjava'ea hugwi hajiheva'ea hugwi no. Abraãova'ea imboja'oja'ogi herura'javipyra imboatyatya inog̃a dez mbatera jatyra. Melquisedeque'ga pe ahe imondoi he'yjuhuva'ea: ojipeji jatyra um décimo.

Melquisedeque'ga rera pe nhande ei: Pyry hete ko huvihavuhu'ga. A'ea nhande xa'e garera pe. Ga ko Salémmeva'ea ruvihavuhu'ga. Cidade rera pe Salém me nhande ei Ahepy'a nog̃atua. Nurã nhande ei Melquisedeque'ga rera pe no: Ga onog̃atu ojiheve'g̃a py'a.

3 Tupana'ga rembikwatijarukara nomombe'ui Melquisedeque'ga po'ria ga'yembora. Nomombe'ui garembikwatijarukara Melquisedeque'ga ramonhava'ea. Nomombe'ui garembikwatijarukara ga'aragwera gamanoa no. Melquisedeque'ga rekoi Tupana'ga ra'yra'ga ja Jesus'ga ja ikwava'ẽharamo Tupana'ga pe avuirama.

4 Pejapyaka ti Melquisedeque'ga rehe ga kwahaheteavo. Huvihavuhu hete ga. Nurã ga pe Abraãova'ea imondoi he'yjuhuva'ea: ojipeji jatyra herura'javipyra um décimo – kiroki a'ea ahe gweru otavukara hugwi. Abraãova'ea oko nhaneremboypyro nhanderuvihavuhuro israelitas'g̃a nduvihavuhuro. Ahe vehevi imondoi Melquisedeque'ga pe nde ko huvihava ji hohe javo. Jukwaha a'ero Melquisedeque'ga huvihavuhu hete.

5 Abraãova'ea ko Leviva'ea rakykwepohara'g̃a nemboypya. Leviva'ea rakykwepohara'g̃a mombe'gwovo Moisésva'ea rembikwatijara i'ei: “Levi'ga rakykwepohara'g̃a – kiroki g̃a oko Tupana'ga nhi'ig̃a rupi okovo ikwava'ẽhara'g̃a – g̃ahã ti topyhy mbatera gwe'yja'g̃a hugwi israelitas'g̃a hugwi. Na tuhẽ. Israelitas'g̃a herekorame dez mbatera tomondo ti g̃a Levi'ga rakykwepohara'g̃a pe ojipeji mbatera um décimo.” Nahã Moisésva'ea rembikwatijara i'ei.

G̃a nhaporemo oko Abraãova'ea rakykwepoharamo israelitas'g̃a Leviva'ea rakykwepohara'g̃a pavẽi. Opyhy ikwava'ẽhara'g̃a gwe'yja'g̃a hugwi vehevi Abraãova'ea rakykwepohara'g̃a hugwi tuhẽ.

6 Melquisedeque'ga ki a'e te Leviva'ea rakykwepohara'ga rũi. Abraãova'ea hugwi ga ipyhygi reki mbatera um décimo. Garembipyhyga renonde Tupana'ga ei Abraãova'ea pe: “He'yjuhu po ti nderakykwepohara'g̃a nehẽ,” ei Tupana'ga ahe ve. “Amondo ti ji hajiheve'g̃a gwyra nde ve nderakykwepohara'g̃a pe nehẽ. Pevo po ti g̃a nduvi avuirama a'ero nehẽ. Nderakykwepohara'g̃a pe po ti ji hajiheve'g̃a mbohoryvukari nehẽ,” ei Tupana'ga Abraãova'ea pe. A'ea Tupana'ga ei aerẽ po ti Abraãova'ea hoi huvihavamo nehẽ javo. Tupana'ga nhi'ig̃irẽ jate Melquisedeque'ga ei Abraãova'ea pe reki: “Tomombyry ti Tupana'ga nde ve!” ei ga.

7 Jukwaha hete. Melquisedeque'ga huvihavuhu Abraãova'ea hohe a'ero. A'ereki nhande nhaporemo xa'e: Kiroki g̃a oko ojipe'g̃a hohe – g̃ahã jate e'i: “Tomombyry ti Tupana'ga nde ve.”

8 Leviva'ea rakykwepohara'g̃a – kiroki g̃a opyhy israelitas'g̃a hugwi – g̃ahã omano reki. Melquisedeque'ga ki a'e te – kiroki ga opyhy Abraãova'ea hugwi – gaha okoji. A'ereki Tupana'ga rembikwatijarukara nomombe'ui gamanoa.

9-10 Ndo'ari ve Leviva'ea Melquisedeque'ga Abraãova'ea rovatĩrame. Emo Leviva'ea oko Abraãova'ea rakykwepoharamo. A'ero imondorame um décimo Abraãova'ea omondo Leviva'ea repyga no, a'e ji. Leviva'ea ko ikwava'ẽhara'g̃a nemboypya. G̃ahã opyhy gwe'yja'g̃a hugwi um décimo. Emo Melquisedeque'ga pe Abraãova'ea omondo jipe Leviva'ea repykavamo reki. A'ero kaitu jukwaha. Melquisedeque'ga huvihavuhu Leviva'ea hohe Leviva'ea rakykwepohara'g̃a hohe no.

Jesus'ga oko Melquisedeque'ga ja ikwava'ẽharamo

11 Ymyahũ Tupana'ga Leviva'ea rakykwepohara'g̃a mo'emo'ẽi toko ti Arão'g̃a ikwava'ẽharamo ji ve jipi israelitas'g̃a mombyryva javo. Arãova'ea oko Leviva'ea rakykwepoharamo. Arãova'ea oko ikwava'ẽharamo a'ero gwakykwepohara'g̃a pavẽi.

Moisésva'ea pe Tupana'ga ikwatijarukari nhanembo'eagwera israelitas'g̃a mbo'eagwera nahanahã po ti ikwava'ẽhara'g̃a pe mombyry pe nderua ji pyri nehẽ javo. Arãova'ea aherakykwepohara'g̃a pavẽi nomombyryvukari reki nhandere'yja'g̃a israelitas'g̃a. A'ero israelitas'g̃a ndohoi Tupana'ga pyri. Nonhi'ig̃i g̃a ga pe no.

Nurã Arãova'ea rakykwepohara'g̃arũive'ga ruri okovo ikwava'ẽharamo Tupana'ga pe. Ga ko Jesus'ga. Melquisedeque'ga ja ga oko ikwava'ẽharamo Tupana'ga pe. Tupana'ga nde'i Jesus'ga pe: “Arãova'ea ja ko nde ikwava'ẽharamo ji ve.” A'ea rũi Tupana'ga ei. E'i ga: “Melquisedeque'ga ja ndehe kiro ereko avuirama ikwava'ẽharamo ji ve,” ei ga.

12 A'ea erame Jesus'ga pe Tupana'ga ei tokoa'javyme ti Leviva'ea rakykwepohara'g̃a ikwava'ẽharamo javo. Leviva'ea rakykwepohara'g̃a ndekoa'jave'ymame ikwava'ẽharamo, Moisésva'ea rembikwatijara rehe ndatekwava'javi – kiroki a'ea omombe'u ikwava'ẽhara'g̃a. Hajiheva'ea toko ti kiro a'ero, xa'e nhande. Tupana'ga nhi'ig̃apyahua jate Jesus'ga rehe toko kiro a'ero, xa'e nhande.

13 Jesus'ga pe Tupana'ga ei ndehe kiro ereko avuirama ikwava'ẽharamo ji ve javo. Emo Jesus'ga ko Leviva'ea rakykwepohara'ga rũi reki. Ojipeva'ea rakykwepohara'ga ko Jesus'ga. Garemboypya rakykwepohara'g̃a ndojukai reki mbatepyryva imbokaje'yma ikwava'ẽhava rehe Tupana'ga pe. 14 Jesus'ga oko nhaneramonhava'ea rakykwepoharamo Judáva'ea rakykwepoharamo nhandepojykaharete'ga. A'ea jukwaha. Moisésva'ea nde'i Judáva'ea rakykwepohara'g̃a pe: “Pekwava'ẽ ti g̃ambatepyryva jukapyra imbokaita Tupana'ga pe pejikovo ikwava'ẽharamo.” A'ea rũi Moisésva'ea e'i Judáva'ea rakykwepohara'g̃a pe.

15 Hajiheva'ea Tupana'ga imongoi kiro. A'ea jukwaha hete. A'ereki Jesus'ga reki kiro oko ikwava'ẽharamo Tupana'ga pe ua yvya koty nhande pyri. Ga ko Melquisedeque'ga ja okovo ikwava'ẽharamo.

16 Moisésva'ea rembikwatijara nde'i Jesus'ga pe: “Eko ti ikwava'ẽharamo Tupana'ga pe. A'ereki neremboypya ko Leviva'ea.” Nanongara rũi aherembikwatijara e'i Jesus'ga pe. Yvyakotyve'g̃a rũi e'i Jesus'ga pe eko ti ikwava'ẽharamo Tupana'ga pe javo. Emo Jesus'ga oko reki ikwava'ẽharamo. A'ereki ga ipopoaka okovo avuirama. Nomanoa'javi po ti ga nehẽ.

17 A'ereki ojipeva'ea Tupana'ga rembikwatijarukara omombe'u javo Jesus'ga pe. E'i:

“Ymyahũ Melquisedeque'ga ko ikwava'ẽhara'ga ji ve.

Na jitehe ndehe kiro ereko avuirama ikwava'ẽharamo ji ve Melquisedeque'ga ja.”

A'ea Tupana'ga rembikwatijarukara ei Jesus'ga pe.

18 Hajiheva'ea Tupana'ga imongoi a'ero ndatekwava'javi Moisésva'ea rembikwatijara rehe kiro javo. A'ereki aherembikwatijara ndipopoakari. A'ereki israelitas'g̃a ndogwerojijyi ojeaporog̃ita aherembikwatijara renduvame. A'ero g̃a ndokokatui ve. Ndohoi g̃a Tupana'ga pyri onhi'ig̃a. Ndikwahyi aherembikwatijara g̃a ndehe. 19 Nahemombyryvukari tuhẽ.

Koji'i pyry nhande ve kiro Jesus'ga rekorame ikwava'ẽharamo Tupana'ga pe. A'ereki Tupana'ga Jesus'ga momanouka nhande repygauka imomboruka nhanderekote'varuhua nhande hugwi nhande mombyryva. Aerẽ po ti Jesus'ga nhande rerohoi ojupi nhande mongovo avuirama Tupana'ga pyri nhande mbohoryva nehẽ. Nurã nhande xanhi'inhi'ĩ Tupana'ga pe kiro.

20 Tupana'ga jate ni'mbei okovo huvihavamo ojipe'g̃a hohe pa. Ojera vehevi javo ga ehetei o'erame toko ti Jesus'ga ikwava'ẽharamo javo. 21 Tupana'ga nonhinoi reki o'erame toko ti Levi'ga rakykwepohara'g̃a ikwava'ẽharamo javo. Emo o'erame Jesus'ga pe ga onhinoi. Jesus'ga pe ga ei:

“Jihi Tupana ko ndepojykaharetea.

Anhi'ig̃atu ji nde ve kiro.

Ymyahũ Melquisedeque'ga ko ikwava'ẽhara'ga.

Na jitehe ndehe kiro ereko avuirama ikwava'ẽharamo ji ve Melquisedeque'ga ja.

A'iti a! Ndarojijyi ti ji nhinhi'ig̃a nde ve nehẽ.”

A'ea Tupana'ga ei onhinoina.

22 Nurã Jesus'ga popoakahetero okovo ikwava'ẽharamo Tupana'ga pe avuirama, kiro Tupana'ga nhi'ig̃apyahua apiavo toho javo – kiroki ganhi'ig̃apyahua e'i yvyakotyve'g̃a pe nahanahã po ti ji pe pokokatui kiro nehẽ javo. A'ero koji'i pyryvamo yvyakotyve'g̃a pe kiro.

23 Ymyahũ Leviva'ea rakykwepohara'g̃a nde'yjuhuro reki okovo ikwava'ẽharamo. A'ereki g̃a omano oporavykya reja. A'ero jara'g̃a aherakykwepohara'g̃a ndekoi ikwava'ẽharamo ahe py'rovo.

24 Jesus'ga ki a'e te ndipy'rukavi ga. A'ereki ga nomanoa'javi. Nurã gaha jate nane'ymi oko ikwava'ẽharamo avuirama. 25 Nurã ga imombohetei yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi avuirama g̃a mombyrypava. Kiroki g̃a onhi'ĩ Tupana'ga pe ojikoga g̃waramo Jesus'ga rehe – g̃ahã Jesus'ga g̃a mombyryvi. A'ereki ga nomanoa'javi. Kiro yvagi pe ga oko Tupana'ga pyri g̃a ndepyga jipi epoko ti g̃a javo Tupana'ga pe.

26 Pyry hete tuhẽ a'ero Jesus'ga rekoi ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro Tupana'ga pe nhande repyga. Jesus'ga oko pyry hete Tupana'ga monhimohema ojihe. Naheaporog̃itatiruahũi ga. Ga ko ndokote'varuhui'i'i. Nurã yvyakotyve'g̃a ja rũi ga oko. A'ereki ga pyry hete tuhẽ. Tupana'ga omongo ga ojipyri yvateuhu yvaga aherovai, kiro ti ga toko huvihavuhuhetero ojipe'g̃a hohe pa javo.

27 Jesus'ga nokwava'eg̃i tuhẽ mbatepyryva jukapyra Tupana'ga pe tomombo ti ga jirekote'varuhua ji hugwi jave'yma. A'ereki ga oko katu hete jipi.

Leviva'ea rakykwepohara'g̃a ki a'e te okwava'ẽ mbatepyryva jukapyra Tupana'ga pe okovo ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro tomombo ti Tupana'ga nhanderekote'varuhua na'ẽ javo. Nahã g̃a jipygi. Ojipygirẽ jate g̃a ikwava'eg̃i ojipea jukapyra tomombo ti Tupana'ga jara'g̃a ndekote'varuhua kiro javo.

Jesus'ga ki a'e te nokwava'eg̃i mbatepyryva jukapyra tomombo ti Tupana'ga yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua jave'yma. A'ereki Jesus'ga onhikwava'ẽ ojijukauka omanomo yva rehe tomombo ti Tupana'ga g̃andekote'varuhua g̃a hugwi javo.

Nane'ymi Leviva'ea rakykwepohara'g̃a okwava'ẽ mbatera jukapyra Tupana'ga pe.

Jesus'ga ki a'e te ojipeji ko ga jijukaukari. Nomanoa'jaa'javi ga.

28 Moisésva'ea rembikwatijara e'i akwaimbae'g̃a ti toko ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro Tupana'ga pe javo. Emo yvyakotyva'ero g̃waramo ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'g̃a ndekote'varuhuro opopoakare'ymamo ote'varuhua pe.

Aerẽ Tupana'ga ei onhinoina a'ero jira'yra'ga ti toko ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro avuirama javo reki. Nurã gara'yra'ga Jesus'ga pytai avuirama ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro okopyryhetero tuhẽ yvyakotyve'g̃a ndepykatuavo Tupana'ga nhi'ĩpo'rupava avuirama.

8

Jesus'ga gwepy yvyakotyve'g̃a

1 Na tuhẽ Jesus'ga rekoi okovo ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro nhande repyga ogwovo yvagi pe hete. Pevo huvihavuhuhetero Tupana'ga ruvi. Okovo g̃waramo huvihavuhuhetero Tupana'ga pavẽi, Jesus'ga apygi Tupana'ga pyri gajohukoty rũi. A'ea rehe ji pe mbo'ei ko.

2 Yvagi pe Tupana'ga ruhava pype tuhẽ nhandepojykaharete'ga ruhava pype tuhẽ Jesus'ga rekoi. A'ea pype Tupana'ga rembiapoa pype ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro Jesus'ga poravykyi Tupana'ga pyri nhande repyga. Yvyakotyva'ea rembiapoa pype rũi – kiroki yvagipeva'ea'java'ea ahe oapo yvya koty tenda – a'ea pype rũi ga nhande repygi. Ymyahũ a'ea pype hete ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuva'ea oho gwe'yjava'ea repyga yvya koty.

3 Ymyahũ Tupana'ga omo'emo'ẽ yvyakotyve'g̃a. Ga e'i: “Toko ti g̃a ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro ji ve yvyakotyve'g̃a ndepyga. Nurã ti g̃a togweru yvyakotyve'g̃a hugwi g̃anemimbuhuteheva'ea ikwava'eg̃a ji ve nehẽ. Togweru ti g̃a g̃a hugwi mbatepyryva jukapyra ji ve nehẽ no yvyakotyve'g̃a ndepykaramo nehẽ,” ei Tupana'ga ymyahũ.

Jesus'ga rekoi ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro Tupana'ga pe. Nurã po ga ikwava'eg̃i Tupana'ga pe no hamo.

4 Yvagi pe Jesus'ga poravykyi okovo ikwava'ẽharamo. Po ga oko yvya koty, a'ero po ga ndokoi ikwava'ẽharamo hamo. A'ereki gwereko jipe ikwava'ẽhara'g̃a yvya koty.

G̃ahã gweru imbuhuteheva'ea Tupana'ga pe jipi okovo Moisésva'ea rembikwatijara rupi. 5 G̃aporavykya okwahavuka xunhi nhande ve yvagipeva'ea. A'ero nhande ei: Na ja gwerevi nhanderepykava rekoi yvagi pe. Na jitehe Moisésva'ea rembiapoukara okwahavuka xunhi nhande ve yvagipeva'ea. A'ereki ymyahũ Tupana'ga e'i Moisésva'ea pe Moisésva'ea rembiapohava renonde tenda apohava renonde. Tupana'ga e'i: “Ji rendu katu ti! Yvytyruhua rehe ji ikwahavukari nde ve nahã ko yvagipeva'ea javo. A'ea'jaheteva'ea eapo katu katu pa imohina kiro,” ei ga Moisésva'ea pe.

A'ero Moisésva'ea Tupana'ga nhi'ĩpo'rupavi a'ea'jaheteva'ea japokatuuka tenda tapyjamo. Oapopavuka ahe mbatera no imondovo tenda pype. Nahã ahe japopavukari yvagipeva'ea'java'ea yvya koty. A'ea pype Leviva'ea rakykwepohara'g̃a israelitas'g̃a ndepygi okovo ikwava'ẽharamo yvya koty.

6 Jesus'ga poravykya ki a'e te koji'i pyryvamo g̃aporavykya hohe. Ymyahũ Tupana'ga ekatui Moisésva'ea pe nahanahã po ti ji israelitas'g̃a pokokatui nehẽ javo. A'ero ga ei toko ti Leviva'ea rakykwepohara'g̃a ikwava'ẽharamo javo. Moisésva'ea pe ga ikwatijarukari javo: “Tombokai ti g̃a mbatepyryva ji ve israelitas'g̃a ndepyga,” ei ga Moisésva'ea pe ikwatijaruka ahe ve.

Aerẽ koji'i pyryvamo reki Tupana'ga ekatuhetea Jesus'ga pe nahanahã po ti ji yvyakotyve'g̃a pokokatui kiro nehẽ javo. “Ndehe ti emano imomborukaheteavo g̃andekote'varuhua g̃a hugwi g̃a ndepyga nehẽ,” ei ga Jesus'ga pe.

A'ea ko Tupana'ga nhi'ĩpyahua. A'ero ga ei toko ti Jesus'ga ikwava'ẽharamo javo. Tupana'ga nhi'ig̃a Jesus'ga pe ipyahuva'ea rehe koji'i pyryvamo Moisésva'ea rembikwatijara hohe a'ero ymyahũva'ea hohe. Nurã Jesus'ga poravykya koji'i pyryvamo Leviva'ea rakykwepohara'g̃a poravykya hohe. Yvyakotyve'g̃a ndepykaramo Jesus'ga rekoi tuhu ti g̃a okovo avuirama Tupana'ga pyri onhi'ig̃a ga pe javo. A'ero ga imombohetei yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi g̃a mombyryva g̃a mbuhua Tupana'ga pyri. A'ero kiro koji'i pyryvamo g̃a pe.

7 Po ikwahyhetei ymyahũva'ea hamo Tupana'ga nhi'ig̃a Moisésva'ea pe hamo, a'ero po ga nonhi'ig̃i aerẽ ipyahuva'ea rehe Jesus'ga pe hamo.

8 Ymyahũ israelitasva'ea nohendukatui reki ymyahũva'ea Tupana'ga rembikwatijarukara Moisésva'ea pe. Nurã ndikwahyi ahe rehe. A'ea nhande tikwaha. A'ereki ga e'i:

“Kiro ji rendu katu ti,” ei Tupana'ga nhandepojykaharete'ga.

“Aerẽ po ti ji nhi'ig̃i ipyahuva'ea rehe Israelva'ea rakykwepohara'g̃a pe Judáva'ea rakykwepohara'g̃a pe nehẽ no,” ei ga.

9 “Ymyahũva'ea ja rũi po ti ji nhi'ig̃i g̃a pe nehẽ.

Ymyahũ g̃anamonhava'ea pe ji ekatui ikwatijaruka Moisésva'ea pe nhinhi'ig̃a

ahe rerogwovo pa Egitopeve'g̃a gwyra hugwi.

Aroho katu ji ahe pea hugwi.

Emo ahe nohendukatupotari reki.

Ndokoi ahe ymyahũva'ea rupi nhirembikwatijarukara rupi.

Nurã ji ndarekokatua'javi ahe,” ei Tupana'ga.

10 “Aerẽ ipyahuva'ea rehe po ti ji ekatui g̃a pe nehẽ

Israelva'ea rakykwepohara'g̃a pe israelitas'g̃a pe nehẽ,” ei Tupana'ga.

“Nhinhi'ig̃a po ti ji imongi g̃a'akag̃i pe

nahanahã peko katu ti javo g̃a pe.

G̃apy'a pype po ti ji inog̃i nhinhi'ig̃a.

A'ero po ti g̃a hendukatupotari nhinhi'ig̃a okovo pota hupi nehẽ, ei ga.

A'ero po ti ji rekohetei g̃anduvihavuhuhetero g̃a pokokatuavo nehẽ.

A'ero po ti g̃a ji mbohetei

nde ko oreruvihavuhuhetea javo ji ve nehẽ.

A'ero po ti g̃a ndekohetei jireheva'ero

ji nhi'ĩpo'ruheteavo nehẽ,” ei Tupana'ga.

11 “Ojopyjopyrive'g̃a po ti nonhombo'ei ji rehe nehẽ.

Onhoirũ'g̃a ti nonhombo'ei ji rehe nehẽ no,” ei ga.

“Nde'i po ti g̃a ojohupe nehẽ: ‘Pekwaha hete ti nhandepojykaharete'ga.’

A'ea rũi po ti g̃a ei g̃a nhaporemo ji kwahahetejipero g̃waramo ojikoga ji rehe nehẽ,” ei ga.

“G̃apyrive'g̃a ji kwahahetei nehẽ.

G̃anduvihava'g̃a ji kwahahetei nehẽ no.

12 Aporogwety po ti ji g̃a nehẽ g̃a pyryve'ymame.

G̃a hugwi po ti ji imombori g̃andekote'varuhua g̃apyryve'yma reheve nehẽ.

Nahenonha'javi po ti ji avuirama g̃andekote'varuhua

ikwahapava'jave'yma nehẽ,” ei Tupana'ga ymyahũ.

13 Ymyahũ Tupana'ga ei no: “Ipyahuva'ea rehe po ti ji nhi'ig̃i nehẽ nahanahã po ti ji pe pokokatui kiro nehẽ javo.”

Tupana'ga a'ea ero g̃waramo nhande ikwahavi. A'ero nhande ei: Ndatekwava'javi ymyahũva'ea rehe Moisésva'ea rembikwatijara rehe a'ero. A'ereki nhymyanuhũ kiro, xa'e nhande. Na tuhẽ. Opa g̃werĩ ymyahũva'ea, xa'e nhande.

9

Israelitasva'ea ombohete Tupana'ga tenda pype yvya koty

1 Ymyahũ Tupana'ga omombe'u Moisésva'ea pe nahanahã po ti israelitas'g̃a ji mbohetei nehẽ javo. Omombe'u ga tenda yvyakotyva'ea nahanahã po ti g̃a toapo tenda ji mboheteavo ipype nehẽ javo.

2 A'ero Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo Moisésva'ea japoukari tenda tapyjamo Tupana'ga mbohetehavamo. Mokõi hyrua tenda pype: kokotyva'ea kikotyva'ea pavẽi. Kokotyva'ea pype ahe imondoukari hyapehava, mesa, pão. Omondouka ahe pão mesa rehe Tupana'ga rovai pyteri pe ga'apoa javo jupe. Nahã ahe imondoukari hyrua pype kokotyva'ea pype. Tupana'ga ei hyrua pe kokotyva'ea pe: Ipojykahava. Nahã ga inog̃i hera hehe. A'ereki pea Tupana'ga opojyka ojive.

3 Tenda pyteri pe Moisésva'ea imbohaekoukari hovapiahava cortina imohinuka. Hovapiahava aherovai ojipea hyrua teni tenda pype kikotyva'ea. Tupana'ga ei hyrua pe kikotyva'ea pe: Ipojykahetehava. Nahã ga inog̃i hera hehe. A'ereki pea koji'i Tupana'ga opojyka hete ojive.

4 Ipojykahetehava gwereko perfume mbokaihava ouro apopyra. Ipojykahetehava gwereko hyru'ia no Tupana'ga rembikwatijarukara ryru'ia. Omomog̃uka ahe ouro hehe.

Tupana'ga rembikwatijarukara ryru'ia gwereko nhaepepoa ouro apopyrava'ea. Nhaepepoa gwereko mbeju'ia'javuhuva'ea maná. Hyru'ia gwereko Arãova'ea apoagwera no yvyra – kiroki yvyra ipoty. Gwereko itapereuhua no – kiroki a'ea rehe Tupana'ga okwatijarukaripe ahe ve ymyahũva'ea.

5 Hyru'ia arimo ahe imondoukari yvagipeve'g̃a ra'angava querubins'g̃a ra'angava. A'ea ahe japoukari imondovouka pevo yvagipeve'g̃a'java'ea. Hendy'jandy'ja memei yvagipeve'g̃a'java'ea Tupana'ga rendy'java pyvõ. Yvagipeve'g̃a'java'ea ipepojai hyru'ia arimo hyru'ia rovapytymbava rehe o'ama. Aerẽ hovapytymbava rehe ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga gwypygwypyi hekoa tomombo ti Tupana'ga israelitas'g̃a ndekote'varuhua javo. A'ero ojapyakarame hehe hovapytymbava rehe g̃a ikwahava'javi okote'varuhua mombora javo: “Tupana'ga oko nhande pyri g̃wenonhe'yma nhanderekote'varuhua ikwahava'jave'yma,” ei g̃a.

A'ea rehe ti ji namombe'upavi kiro.

6 Moisésva'ea japopavukarirẽ nane'ymi ikwava'ẽhara'g̃a hoi tenda pype kokotyva'ea pype oporavykyavo Tupana'ga pe nahã ga mboheteheteavo ipype.

7 Ojipea pype kikotyva'ea pype ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga tehe ga hoi. Outubrog̃werĩa rupi jate, uma vez ano nanani ga tehe ga hoi ipype herogwovo mbatepyryva rekoa. Hekoa rerohorame jate ga hoi ipype hypyypyita tomombo ti Tupana'ga jirekote'varuhua ji hugwi javo. “Tomombo ti ga israelitas'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi no,” ei ga. “A'ereki g̃a oko te'varuhu ikwahave'yma,” ei ga hypyypyita.

8 A'ero nhande ei: Ojipe'g̃a ndohoi tenda pype, xa'e nhande. A'ea rehe Tupana'ga ra'uvapyryva nhande mbojapyakarame ikwahavukari nhande ve ojipea. A'ero nhande ei: Tenda rekorame po Tupana'ga nde'i ve yvyakotyve'g̃a pe tuhu ti g̃a jiruhava pype ji pyri tuhẽ onhi'ig̃a ji ve javo.

9 Na tuhẽ reki ymyahũ hako. Nhande japyakarame ymyahũva'ea rehe nhande ei: Ag̃wamo na jitehe nhande ve no. Imbuhuteheva'ea nombojipe'ai nhanderekote'varuhua nhande hugwi no mbatepyryva rekoa rypyypyja pavẽi. A'ereki nomombyryvi nhandereaporog̃ita. Nonog̃atui nhandepy'a a'ero nhande monhi'ig̃ukare'yma Tupana'ga pe.

10 Ymyahũve'g̃a omondo imbuhuteheva'ea tombokai ti ikwava'ẽhara'g̃a Tupana'ga pe javo. A'ereki Moisésva'ea rembikwatijara e'i g̃a pe pemondo ti javo. Ojikwaku g̃a g̃wig̃wia ti ti'u mbatepyryva tyhya no javo. Ndo'ui g̃a hajiheva'ea. Ojikwaku g̃a nahanahã ti nhanerembiheiparavuhua javo. Ojikwaku g̃a. A'ereki aherembikwatijara e'i g̃a pe pejikwaku ti javo. Jukwaha a'ero. G̃andeaporog̃ita pe rũi aherembikwatijara e'i. G̃anda'oa pe jate e'i aherembikwatijara. Ipyahuva'ea rehe Tupana'ga nhi'ig̃irẽ ndatekwava'javi tuhẽ aherembikwatijara rehe. Kirẽ nde'ia'javi aherembikwatijara g̃a pe.

Cristo'ga ombohete Tupana'ga yvagi pe

11 Ag̃wamo Cristo'ga oko ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro oporavykyavo Tupana'ga pe imombyryvuka nhande ve. Koji'i pyryvamo nhande ve a'ero kiro. Yvyakotyve'g̃a nembiapoa pype rũi yvyakotyva'ea pype rũi ga rekoi ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhuro. Yvaga pype ga rekoi Tupana'ga ruhava pype tuhẽ. Pea koji'i pyry hete Tupana'ga pe yvyakotyve'g̃a apoa hohe tenda hohe.

12 Ohorame yvaga pype Tupana'ga ruhava pype ga ndogwerohoi bodes rekoa bezerros rekoa tomombo ti Tupana'ga yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua a'ero javo. Hekoa pyvõ rũi ga oki yvagi pe a'ero. Gwekoa reka'voguka ojijukahara'g̃a pe ga omano yva rehe tahepy ji yvyakotyve'g̃a javo. Nahã ga g̃a ndepygi g̃a mbopiro'yavo avuirama g̃andekote'varuhua hugwi ogwovo yvaga pype opytavo. Ojipeji gahoa yvaga pype. Ndohoa'jaa'javi ga ipype.

13 Ymyahũ bodes rekoa touros rekoa no, a'ea ikwava'ẽhara'g̃a hypyypyi israelitas'g̃a ndehe. Ombokai g̃a novilha. Ikotiamo novilha mbokaipavipyra yhya pyvõ g̃a hypyypyi a'ea israelitas'g̃a ndehe. Israelitas'g̃a jikwakupave'ymame ikwava'ẽhara'g̃a hypyypyi g̃a ndehe tomombo ti Tupana'ga g̃ate'varuhua g̃a hugwi javo. A'ero israelitas'g̃a nda'oa tehe reki g̃a imombyryvukari. Hekoa rypyypyja nomombyryvukari israelitas'g̃a ndeaporog̃ita reki.

14 Koji'i pyryvamo Cristo'ga rekoa reka'vogukara mbatepyryva rekoa reka'voga hohe okwahyro pe ndehe. A'ereki nhande jikogame ga rehe ga omano nhande repyga javo, a'ero ga omombyry nhandereaporog̃ita. A'ereki Tupana'ga ra'uva avuiramava'ea opoko Cristo'ga ga nhikwava'eg̃ame Tupana'ga pe omanomo. Ndite'varuhui'i'i Cristo'ga okokatuavo. Pyryheteva'ero ga manoi tahepy ti ji g̃a javo. Nhande jikogame ga rehe ga omano nhande repyga javo, a'ero ga imombopavi nhanderekote'varuhua nhande hugwi nhandereaporog̃ita mombyryva nhandepy'a nog̃atuavo. Nurã nhande nhi'ig̃i Tupana'ga pe. Tokoa'javyme ti g̃a ite'varuhua rehe javo Cristo'ga manoi nhande repyga. Tupana'ga nhi'ig̃a rupi avuiramave'ga nhi'ig̃a rupi ti g̃a toko javo ga manoi nhande repyga.

15 Nurãro g̃waramo Cristo'ga yvyakotyve'g̃a ndepygi omanomo g̃a mongovo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi ipyahuva'ea rupi. Ndokopavi g̃a Moisésva'ea rembikwatijara rupi ymyahũva'ea rupi okote'varuhuavo ymyahũ. A'ero Cristo'ga manoi g̃a mbopiro'yavo g̃andekote'varuhua hugwi tuhu ti g̃a okovo avuirama Tupana'ga pyri onhi'ig̃a ga pe javo. A'ereki Tupana'ga e'i jipe g̃a pe g̃a mo'emo'eamo: “Aerẽ po ti ji pe mbopiro'yukari pendekote'varuhua hugwi nehẽ. A'ero po ti pe nduri pejijupa avuirama ji pyri nehẽ,” ei ga onhi'ig̃a ipyahuva'ea rehe.

16-17 Ahe e'i: “Nahanahã po ti g̃a herekoi nhimbaterueramo nehẽ ji manorame nehẽ,” ei ahe. Ahe manoe'ymame g̃a ndogwerekoi ahembatera. Ahe manorame po ti g̃a tomombe'u katu na'ẽ ahemanoa – kiroki g̃a gwepia ahemanoa. A'ereki ahe manorame jate pyry g̃a herohoi ahembateruera – kiroki g̃a pe ahe e'i jipe.

18 Nurã ymyahũ mbatepyryva manoi Tupana'ga nhi'ig̃ame Moisésva'ea pe ikwatijaruka. A'ereki ahe ojuka mbatepyryva heka'voga hekoa Tupana'ga nhi'ĩpo'ruavo. “Kiro po ti Tupana'ga nopiriani onhi'ig̃a nehẽ,” ei Moisésva'ea. “Kiro po ti ga imombyryvi nhande ve mbatepyryva manoro g̃waramo,” ei ahe israelitasva'ea pe ymyahũ.

19 Moisésva'ea omombe'u pa katu na'ẽ israelitasva'ea pe nhaporemo Tupana'ga rembikwatijarukara ymyahũva'ea tokwaha ti g̃a javo. Imombe'upavirẽ israelitasva'ea pe Moisésva'ea ipyhygi bezerros rekoa bodes rekoa no. Yhya ahe ipyhygi no. Okotĩ ahe hekoa yhya pyvõ. Ovelhas rava apopyra – kiroki aheremimog̃wag̃ipyra – a'ea ahe ipyhygi. Ahe opyhy nhungwava'javuhuva'ea hissopo. Oapytĩ ahe nhungwava'javuhuva'ea ovelhas rava apopyra pyvõ imondeva ikotimbyra pype. A'ea pyvõ ahe hypyypyi ikotimbyra Tupana'ga rembikwatijarukara rehe. Israelitasva'ea rehe ahe hypyypyi no.

20 Kirẽ Moisésva'ea ei israelitasva'ea pe: “Nahanahã ti peko katu pejikovo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. Nahã ga opota. Pehepia hekoa. Mbatepyryva manoro g̃waramo nhande ei: Tupana'ga nhi'ig̃a nhande ve ko a'itituhẽva'ea – kiroki ganhi'ig̃a e'i nahanahã po ti ji pe pokokatui kiro nehẽ javo. Ndojirojijyi ganhi'ig̃a nhande ve,” ei Moisésva'ea.

21 Na jitehe Moisésva'ea hypyypyi hekoa tenda rehe. Tendapypeva'ea no – kiroki a'ea ikwava'ẽharava'ea opo'ru oporavykyrame Tupana'ga pe nahã ga mboheteavo – a'ea rehe ahe hypyypyi mbatepyryva rekoa ymyahũ.

22 Aerẽ nane'ymi hekoa ikwava'ẽhara'g̃a hypyypyi mbatera rehe nhaporemo gwerevi tamombyry Tupana'ga pe javo – kiroki mbatera g̃a opo'ru oporavykyrame Tupana'ga pe. A'ea pyry pa Tupana'ga pe a'ero. Nane'ymi g̃a ikwava'eg̃i Tupana'ga pe jukapyra rekoa heka'voga israelitas'g̃a ndepyga kiro po ti Tupana'ga imombori pendekote'varuhua pe hugwi a'ero nehẽ javo g̃a pe. A'ereki nahã e'i Tupana'ga rembikwatijarukara Moisésva'ea pe. G̃a ikwava'eg̃e'ymame jukapyra rekoa heka'voge'yma, Tupana'ga nomombori g̃andekote'varuhua g̃a hugwi ikwahava'java.

23 Mbatepyryva rekoa pyvõ Moisésva'ea omombyry Tupana'ga pe yvyakotyva'ea yvagipeva'ea'java'ea tenda tendapypeva'ea reheve. A'ereki Tupana'ga e'i na ahe ve. Pyry pa a'ea Tupana'ga pe a'ero. Hekoa ko yvyakotyva'ea mombyryhava. Yvagipeva'ea mombyryhava koji'i pyryvamo yvyakotyva'ea mombyryhava hohe a'ero. A'ereki Tupana'ga e'i na.

24 Na tuhẽ. A'ereki Cristo'ga yvagi pe tuhẽ oho yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita mombyryharamo. Pevo ga jipiukari ag̃wamo Tupana'ga rovai pyteri pe nhande repyga. Yvyakotyva'ea pype rũi ipojykahetehava pype rũi ga hoi – kiroki yvagipeva'ea'java'ea ahe oapo yvya koty ymyahũ.

25 Ymyahũ ano nanani ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga oho ipojykahetehava pype yvyakotyva'ea pype jukapyra rekoa herogwovo ipype.

Cristo'ga ki a'e te ga omano ojipeji gwekoa tuhẽ heka'voguka. Nomanoa'jaa'javi ga. Nurã ojipeji gahoa yvaga pype. Ndohoa'jaa'javi ga. 26 Jypya Cristo'ga nomanoi a'ero. Aerẽ ga nomanoa'jaa'javi. A'ereki ojipeji ga omano. Mbapava koty ga jijukaukari omanomo ojipeji tamombo pa hete ji yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi javo. Nahã hahyro ga pe ojipeji.

27 Yvyakotyve'g̃a ti tomano ojipeji. Omanorẽ po ti g̃a tojipiuka Tupana'ga pe nehẽ. A'ero po ti ga ei g̃andeaporog̃itapyryva pe g̃andeaporog̃itate'varuhua pe nehẽ no.

28 Yvyakotyve'g̃a javijitehe Cristo'ga manoi ojipeji. Onhikwava'ẽ ga ojijukauka. Nahã ga herekoi he'yjuhuve'g̃a ndekote'varuhua ojihe omanorame g̃a ndepyga. Aerẽ po ti ga rura'javi ojipiukara'java yvya koty nehẽ. Uhura'javame po ti ga nomanoa'javi g̃a ndepyga nehẽ. Nde'ia'javi po ti ga nehẽ: “Kiro po ti ji manoi imomboa g̃andekote'varuhua g̃a hugwi.” A'ea rũi po ti ga ei nehẽ. Uhura'javame yvya koty po ti ga togweroho g̃a ojupi yvagi pe g̃a pokoga nehẽ – kiroki g̃a opota hete garura uhu po ti ga nehẽ javo.

10

Cristo'ga omombo pa hete g̃andekote'varuhua avuirama

1 Okorame Moisésva'ea rembikwatijara rupi israelitas'g̃a okwaha xunhi aerẽ po ti pyry hete nehẽ javo. G̃a ndokwahapavi reki aerẽva'ea pyryva'ea. Ano nanani g̃a heruri Tupana'ga pe mbatepyryva jukapyra okovo Moisésva'ea remimombe'ua rupi. Jukapyra nomombyryvi tuhẽ reki g̃andeaporog̃ita. Nonog̃atui g̃apy'a no. 2 Po jukapyra omombyry, a'ero po g̃a ndojukaa'jaa'javi te hamo. Po jukapyra omombyry, a'ero po g̃a ei hamo: “Nihenonha'javi nhande nhanderekote'varuhua. A'ereki jukapyra nhande mbopiro'y jugwi avuirama,” e po g̃a hamo.

A'ea rũi reki g̃a ei. 3 A'ereki ano nanani herurame mbatepyryva jukapyra g̃a okwahava'java'ja okote'varuhuagwera. 4 A'ereki touros rekoa reka'voga bodes rekoa reka'voga pavẽi nomomborukari aherekote'varuhua ahe hugwi. A'iti a.

5 Nurã uhurame yvya koty Cristo'ga ei Tupana'ga pe:

“Mbatepyryva jukapyra imbuhuteheva'ea reheve nde nderepotari.

Nurã nde japoi jira'oa ji ve ji mongovo yvyakotyva'eramo.

6 Nerenhimohema'javi nde mbatepyryva imbokaipyra rehe imbuhuteheva'ea rehe no

– kiroki a'ea g̃a ojuka tomombo ti ga nhanderekote'varuhua javo.

7 Nurã ji ei nde ve jiruvihavuhuhetea pe: Agwa ji ami.

Ajo ji avo yvya koty tako ti nenhi'ig̃a rupi javo.

Nahã nerembikwatijarukara ji mombe'ui imamanipyra pype livro pype,” ei Cristo'ga Tupana'ga pe.

8 Nahã Cristo'ga ei: “Nderepotari nde jukapyra mbatepyryva mbokaipyra no imbuhuteheva'ea no ojipea imbuhuteheva'ea no – kiroki a'ea g̃a ojuka tomombo ti Tupana'ga nhanderekote'varuhua javo,” ei Cristo'ga Tupana'ga pe. “A'ea nhaporemo nde nderepotari enhimohema'jave'yma hehe.” A'ea Cristo'ga ei imbuhutehea pe ojipea pe no – kiroki a'ea pe Moisésva'ea rembikwatijara e'i pemondo ti Tupana'ga pe javo.

9 Kirẽ ga ei gwuvihavuhuhete'ga pe: “Agwa ji ami. Ajo ji avo yvya koty tako ti nenhi'ig̃a rupi javo,” ei Cristo'ga Tupana'ga pe.

A'ea erame ga ei: “Ndatekwava'javi Moisésva'ea rembikwatijara rehe – perope omombe'u mbatepyryva jukapyra. Kiro ji yvyakotyve'g̃a mongoi Tupana'ga nhi'ĩpyahua rupi. A'ea Tupana'ga ipotari.” A'ea Cristo'ga ei o'erame Tupana'ga pe tako ti ji nenhi'ig̃a rupi javo.

10 Okovo Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi Jesus Cristo'ga jijukaukari omanomo imomboa nhanderekote'varuhua nhande hugwi. Nahã ga nhande mombyryvi avuirama toko ti g̃a Tupana'gareheva'ero avuirama javo. Ndojijukaukara'jara'javi ga. Ojipeji ga jijukaukari.

11 Ymyahũ ikwava'ẽhara'g̃a ami oporavykyavo ikwava'eg̃a Tupana'ga pe mbatepyryva jukapyra ikwava'ẽva'eg̃a. Kotihĩtihĩ g̃a ami ikwava'eg̃a imbokaita g̃wig̃wia jipi tomombo ti Tupana'ga israelitas'g̃a ndekote'varuhua javo. Emo mbatepyryva kwava'eg̃a nomomborukari tuhẽ reki g̃andekote'varuhua g̃a hugwi.

12 Cristo'ga ki a'e te ojijukaukarirẽ ga apygi Tupana'ga pyri gajohukoty rũi okovo huvihavamo. Ga ndojijukaukara'jara'javi. Ojipeji ga jijukaukari onhikwava'eg̃a tamombo pa hete ti ji yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi javo. A'ero gamanoypyagwera jate pyry Tupana'ga pe yvyakotyve'g̃a nhaporemo imomborukari okote'varuhua Jesus'ga pe okojirame. 13 “Aerẽ po ti Tupana'ga imombigukari nhiarõe'ỹve'g̃a popoakara g̃a mongovo nhinhi'ig̃a rupi nehẽ,” ei Jesus'ga oapyga Tupana'ga pyri.

14 Ojipeji ga jijukaukari Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a ndeaporog̃ita mombyrypava avuirama inog̃atuavo g̃apy'a. Nahã ga g̃a pokogi imombopava g̃andekote'varuhua g̃a hugwi.

15 A'ea Tupana'ga ra'uva ikwahavukari nhande ve no imombe'urame Tupana'ga nhi'ig̃a javo. E'i na'ẽ:

16 “Tupana'ga e'i:

‘Aerẽ ipyahuva'ea rehe po ti ji nhi'ig̃i israelitas'g̃a pe nehẽ,’ ei Tupana'ga.

‘Nhinhi'ig̃a po ti ji imongi g̃apy'a pe.

A'ero po ti g̃a hendukatupotari nhinhi'ig̃a okovo pota hupi nehẽ.

G̃a'akag̃i pe po ti ji inog̃i nhinhi'ig̃a

nahanahã peko katu ti javo g̃a pe,’ ei Tupana'ga,” e'i Tupana'ga ra'uva.

17 Aerẽ i'ei:

“ ‘Nahenonha'javi po ti ji avuirama g̃andekote'varuhua g̃apyryve'yma reheve

ikwahapava'jave'yma nehẽ,’ ei Tupana'ga,” e'i Tupana'ga ra'uva.

18 Tupana'ga imombopaheteukari nhanderekote'varuhua ikwahava'jave'yma Jesus'ga manoro g̃waramo. Nurãro g̃waramo ndatekwava'javi mbatepyryva jukaa'java rehe. Ndatekwava'javi Jesus'ga manoa'java rehe no. A'ereki ojipeji omanomo ga omombo pa nhanderekote'varuhua nhande hugwi.

Xanhi'ĩ ti Tupana'ga pe nhanenhimomiranama

19 Oreirũ, oro'e ore. Pyry hete Tupana'ga pe nhande nhi'ig̃i ga pe kiro Jesus'ga gwekoa reka'vogukaro g̃waramo omanomo nhande repyga.

20 Ymyahũ ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga tehe ga kwavi ogwovo hovapiahava cortina aherovai ogwovo ipojykahetehava pype. Pea Tupana'ga opojyka hete ojive. Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga tehe oho ipype taho ti Tupana'ga rovai pyteri pe nhinhi'ig̃a ga pe javo. Tegwete ojipe'g̃a hohava hovapiahava aherovai Tupana'ga pyri. Nurã g̃a nonhi'ig̃i Tupana'ga pe pevo.

Nhande ki a'e te xanhi'ĩ Tupana'ga pe kiro Jesus'ga manoro g̃waramo nhande repyga okovo Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi. Avuirama Jesus'ga oko. Nurã avuirama po ti nhande nhi'ig̃i Tupana'ga pe nehẽ.

21 Jesus'ga ko ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga Tupana'ga pe. Ga ko nhanderuvihavuhuhete'ga no Tupana'gareheve'g̃a ndepiakatuavo nhande repiakatuavo nhande mongomongovo onhi'ig̃a rupi. 22 Nurã ti xanhi'ĩ Tupana'ga pe ga mboheteavo. Tiandereaporog̃ita katu ti xako ti Tupana'ga reaporog̃ita rehe jate nhanenhi'ig̃ame ga pe. Xajiko hete tuhẽ ti ga rehe tianerendu ti ga javo.

Ymyahũ ikwava'ẽhara'g̃a gwypygwypyi mbatepyryva jukapyra rekoa g̃a ndehe timombyry g̃a javo. Ikwava'ẽhara'g̃a g̃a hei yhya pyvõ no timombyry g̃a javo.

Na jitehe ojijukaukaro g̃waramo gwekoa reka'voguka Cristo'ga imombori nhanderekote'varuhua nhande hugwi imombyryva nhandereaporog̃ita inog̃atuavo nhandepy'a. Nurã nhande piro'yro avuirama nhanderekote'varuhua hugwi. Nahã ti nhandekokatuavo xanhi'ĩ Tupana'ga pe.

23 Xanhimombe'upigyme ti ojohupe. Xa'e ti: Okovo Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi Jesus'ga omano nhanderepyga imomboa nhanderekote'varuhua nhande hugwi nhande mongovo Tupana'ga pyri. A'ero po ti nhande ruvi ga pyri avuirama nhanenhi'ig̃a ga pe a'ero nehẽ. A'ea ti xa'e ojohupe nhandejikohetepige'yma ga rehe. A'ereki Tupana'ga nopiriani onhi'ig̃a. Ga e'i: “Aerẽ po ti ji pe mbopiro'yukari pendekote'varuhua hugwi. A'ero po ti pe nduri pejijupa avuirama ji pyri nehẽ,” ei ga.

24 Tiandereaporog̃ita katu ti nhandejogwehe. Xa'e ti ojohupe: Xanhoarõ hete ti nhandejopokokatuavo.

25 Xanhimono'ono'ombigyme ti. Xanhimono'õ ti Tupana'ga nhi'ig̃a renduva. Jara'g̃a nonhimono'og̃a'javi Tupana'ga nhi'ig̃a renduve'yma. G̃a ja rũi ti xako. Nambegwei po ti Jesus'ga nhandepojykaharete'ga rura'javi nehẽ ta'e ti ji g̃a pe g̃andeaporog̃ita rehe javo. Nurã koji'i ti xanhombohoryory jipi Tupana'ga pyryva mombe'gwovo ojohupe nhandejikoheteavo ga rehe.

26 Tikwaha nhande a'itituhẽva'ea Cristo'ga mombe'ua nhanderekote'varuhua mombohara'ga mombe'ua. Ikwahavirẽ po nhande ndiakote'varuhuahai hamo. Po nhande xako te'varuhu aha jipi, a'ero nimombohavi nhanderekote'varuhua pe. A'ereki ahã nhande ve ojipe'ga nhanderekote'varuhua mombohara'ga jijukaukahara'ga. 27 Ahaname nhanderekote'varuhua mombohavamo nhande kyhyji avuirama javo: Aerẽ po ti Tupana'ga ei nhande ve nehẽ: “Pendeaporog̃ita ko pehoag̃wama tata pype.” A'ea po ti ga ei onhimonha'ngavo nhande rehe nehẽ. Hahy hete po ti nhande ve tata pype avuirama a'ero nehẽ. Nahã po ti ga oarõe'ỹve'g̃a moka'nhymbavi nehẽ.

28 Ymyahũ israelita'ga rekoe'ymame Moisésva'ea rembikwatijara rupi ite'varuhu ga pe. A'ereki Moisésva'ea rembikwatijara rehe ga ndokoi. Garekote'varuhua kwahavame g̃a ei: “Ndokoi ga aherembikwatijara rupi. Oko te'varuhu ga a'ero. Ore ga repiagi.” Po doisve'g̃a ei a'ea, po trêsve'g̃a ei, a'ero g̃anduvihava'g̃a ga jukai. Ndoporogwetygi g̃a ga ymyahũ.

29 Ag̃wamo po ti ite'varuhuhetero ojipe'ga pe kaitu nehẽ ga erame: “Ndajikogi ji Cristo'ga rehe. Ndakoi po ti ji ganhi'ig̃a rupi nehẽ. Ga ko Tupana'ga ra'yra'ga rũi.” Po ga ei a'ea, a'ero po ti ite'varuhuhetero ga pe nehẽ. A'ereki ga ombotegwete Tupana'ga ra'yra'ga.

Omano Cristo'ga heka'voguka gwekoa okovo Tupana'ga nhi'ĩpyahua rupi imomboa yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi. Nahã ga g̃a mombyryvi tonhi'ĩ ti g̃a Tupana'ga pe javo. Po akoja'ga ite'varuhuve'ga pyryvamo Cristo'ga manoro g̃waramo ga pe. Po ga aerẽ e'i: “Ndikwahyi reki ji rehe gamanoa. Omano tehe reki ga,” e po ga. Po ga ei a'ea, a'ero po ti ite'varuhuhetero ga pe nehẽ.

Tupana'ga ra'uva okwahavuka Cristo'ga pyryva ga pe ga pokoga novĩa. Emo ojikopotare'ymame Cristo'ga rehe ga Tupana'ga ra'uva mbotegwetei. A'ero po ti ite'varuhuhetero ga pe nehẽ.

30 Tikwaha hete nhande Tupana'ga. Gaha e'i:

“Jihi po ti ajipy g̃a ndehe nehẽ.

G̃a ndekote'varuhurame po ti ji ikwepygi g̃andekote'varuhua nehẽ ikwahavuka hahyva'ea g̃a pe nehẽ,” ei ga.

Onhi'ig̃a'javame ga ei:

“Jihi po ti amondo hahyva'ea jijiheve'g̃a pe nehẽ g̃a ndekote'varuhurame,” ei Tupana'ga nhandepojykaharete'ga.

Na tuhẽ po ti nhande ve nhande rekote'varuhurame nehẽ. 31 Tupana'ga ko avuiramave'ga. Ga imondorame hahyva'ea nhande ve ite'varuhuhetero nhande ve a'ero.

32 Pekwahava'ja ti ymya'ĩva'ea. Ymya'ĩ Tupana'ga okwahavuka Cristo'ga pe me. Ga ga kwahavukarirẽ pe me pejiko pe ga rehe. A'ea rupi penhimomirana pe ojipe'g̃a imondorame hahyheteva'ea pe me. Ndapejikopigi pe ga rehe penhimboitavo hahyrame pe me. 33 Cristo'ga arõe'ỹve'g̃a pe mbotegwetei he'yive'g̃a ndovaki pe nderekomemuamo imondovo hahyva'ea pe me pejikoga g̃waramo Cristo'ga rehe. Aerẽ ojipe'g̃a pe g̃a te'varuhuro imondovo hahyva'ea g̃a pe. Hahyrame g̃a pe pe jikoty'ari g̃a pavẽi g̃a pokoga. A'ero hahyramo pe me no.

34 Peporogwety pe cadeiapypeve'g̃a no. Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a g̃a mongi ipype. A'ereki Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a ndopotari g̃a jikogame Tupana'ga rehe. Ojipe'g̃a ipyhygaharame ojive pembatera pe hugwi pe napendoryndorypigi reki. A'ea rupi pe ei: “Orogwereko ore pyryva'ea yvagi pe. Koji'i pyry yvagipeva'ea yvyakotyva'ea hohe. Yvagipeva'ea niymyani. Ndopavi,” pe'e pe ikwahava.

35 Nurã ti tapejikopigi Tupana'ga rehe. Pe jikohetero g̃waramo po ti Tupana'ga imbuhuri ikwepykava pyryva'ea pe me nehẽ. 36 Penhimomirana ti a'ero ga nhi'ĩpo'ruavo Tupana'ga nopiriani g̃wembi'eagwera javo. A'ero jate ti ga imombyryvi pe me pe nderogwovo pe mongovo avuirama yvagi pe ojipyri nehẽ. 37 A'ereki Tupana'ga rembikwatijarukara e'i:

“ ‘Aere'ĩ po ti ga ruri nehẽ

– kiroki ga pe g̃a e'i ga po ti uhu nehẽ javo.

Nambegwei po ti ga ruri nehẽ,’ ei Tupana'ga,” e'i ikwatijaripyra.

38 “ ‘Nane'ymi po ti nhiremimombyryve'g̃a jikogi ji rehe okovo jipi,’ ei Tupana'ga.

‘A'ero po ti g̃a ndekoi ji pyri avuirama nehẽ.

Po g̃ambyteripeve'g̃a ndojikoga'javi ji rehe ojipe'avo ji hugwi ojipe'g̃a pojihuva g̃waramo,

a'ero po ti ji ndajiroryvi g̃a ndehe nehẽ,’ ei Tupana'ga,” e'i ikwatijaripyra.

39 Kiroki g̃a ojipe'g̃a pojihu ojipe'avo Tupana'ga hugwi ojikoge'yma ga rehe – g̃ahã po ti oho hahyva'ea ruvihava pype opytavo avuirama oka'nhymbava nehẽ.

Nhande ki a'e te, g̃a ja rũi nhande xako. Ojipe'g̃a ja nhande xako. Ojikohetero g̃waramo Tupana'ga rehe po ti g̃a ndekoi avuirama ga pyri nehẽ. G̃a ja tuhẽ nhande rekoi nhandejikoga ga rehe.

11

Ymyahũva'ea ojiko hete Tupana'ga rehe

1 Nhandejikoga g̃waramo Tupana'ga rehe nhande ei: Nahanahã po ti Tupana'ga imombyryvi nhande ve nehẽ. Ndihepiapavi ve Tupana'ga remimombyryva nhande ve. Emo Tupana'ga nopiriani g̃wembi'eagwera. Nurã po ti nhande hepiapavi garemimombyryva nehẽ, xa'e nhande ikwahaheteavo. Ndirojijyi nhande nhanenhi'ig̃a heroviaheteavo.

2 Israelitas'g̃a nemboypya nhaneremboypya jikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Tupana'ga ei ahe mombe'gwovo hako: “Pyry hete g̃a ojikoga ji rehe,” ei ga hako.

3 Nhandejikogame Cristo'ga rehe nhande ei ikwahava: Ymyahũ Tupana'ga oapo yvya yvaga reheve javo jupe hako. A'ero yvya ojihu yvaga pavẽi hako. Mbatera rũi ga oapo yvagamo yvyaramo no. A'ereki ganhi'ig̃a rupi te oko. A'ero jate jipiukari nhande ve, xa'e nhande.

4 Ymyahũ ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Abelva'ea heruri imbuhuteheva'ea Tupana'ga pe hako. Nurã Abelva'ea remimbuhuteheva'ea koji'i pyry Caimva'ea remimbuhuteheva'ea hohe Tupana'ga pe. Abelva'ea jikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Tupana'ga ei: “Pyry hete Abel'ga imbuhua ji ve,” ei ga.

Abelva'ea jikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Abelva'ea mombe'ua ikwahavukari ag̃wamo vehevi nhande ve ahe ja ti pejiko Tupana'ga rehe javo. Nahã Abelva'ea mombe'ua ikwahavukari nhande ve ahe manoheterẽ. Nurã nhande ei: Pyry nhande jikogi Tupana'ga rehe Abelva'ea ja.

5 Ymyahũ ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Enoque'ga nomanoi. A'ereki Tupana'ga gwerojiupiripe ga rerogwovo yvagi pe ga momanoukare'yma. Nurã yvyakotyve'g̃a ndohepiaga'javi ga rekarame. Ohoa renonde Enoque'ga Tupana'ga mbohoryvi ojikoga g̃waramo ga rehe. Tupana'ga rembikwatijarukara e'i a'ea rehe.

6 Kiroki ga ndojikogi Tupana'ga rehe – ga rehe Tupana'ga ndohoryva'javi. Kiroki ga onhi'ĩ pota Tupana'ga pe tomombyry ti ga ji ve javo – gaha ti togwerovia hete, Tupana'ga okoji okovo jiruvihavuhuhetero javo. Ojipeva'ea po ti ga togwerovia javo: “A'itituhẽva'ea rehe Tupana'ga nhi'ig̃i ahe mbojikoga ojihe. Kiroki g̃a okwaha pota hete Tupana'ga – g̃a pe Tupana'ga imombyryvi.” A'ea ti ga te'i ojikoheteavo Tupana'ga rehe – kiroki ga onhi'ĩ pota Tupana'ga pe tomombyry ti ga ji ve javo.

7 Ymyahũ ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Noéva'ea Tupana'ga rendukatui Tupana'ga omomoranduvame. Tupana'ga ei ahe ve: “Nahanahã po ti ite'varuhuro pe me yvya koty nehẽ. Okyrahivuhu po ti pe me nehẽ. Pe ndapehepiagi ve nava'ea,” ei Tupana'ga Noéva'ea pe.

Henduvame Noéva'ea heroviahetei Tupana'ga nhi'ig̃a. Nurã ahe japoi yhara ruvihavuhua. “Tonhinhamba ti nhirembirekohẽa, jira'yra'g̃a, nhikunhamembyra'g̃a ipype ji pavẽi xamanoyme ti yhya pype javo,” ei ahe.

He'yjuhuva'ea yvyakotyva'ea ndojikogi Tupana'ga rehe heroviare'yma ganhi'ig̃a. Noéva'ea ki a'e te ojiko hete Tupana'ga rehe. Nurã Tupana'ga ei Noéva'ea pe: “Ndepyry hete nde ejikoga ji rehe,” ei ga. Nahã Noéva'ea imboukwahavukari yvyakotyva'ea rekote'varuhua reki.

8 Ymyahũ ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Abraãova'ea Tupana'ga rendukatui ga erame: “Ejijyi ti egwyra hugwi. Eheja ti eje'yja'g̃a. Hajiheve'g̃a gwyri pe ti eho,” ei Tupana'ga Abraãova'ea pe.

Ga renduvame Abraãova'ea hoi a'ero okovo ganhi'ig̃a rupi ogwovo ogwyra hugwi mome tuvi g̃agwyra javo ikwahave'yma. Ahe vahemame hajiheva'ea gwyri pe Tupana'ga ei hepiuka ahe ve: “Avove'g̃a gwyra ti ji imondoi nde ve nehẽ,” ei Tupana'ga Abraãova'ea pe.

9 Ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe, pevo Abraãova'ea herojijyjijyi tendas gwuhava imohimohina pevova'ea gwyri pe. A'ereki Tupana'ga e'i: “Avove'g̃a gwyra ti ji imondoi nde ve nehẽ,” ei Tupana'ga ahe ve.

Pevova'ea gwyri pe ahe herojijyjijyi tendas imohimohina hajiheva'ero. A'ereki ahe ndogwerekoi ve ogwyra pevo. Na jitehe pevova'ea gwyri pe jitehe aherakykwepoharava'ea herojijyjijyi tendas imohimohina Isaqueva'ea Jacóva'ea pavẽi nhaneramonhava'ea. A'ereki Abraãova'ea ra'yrava'ea pe Isaqueva'ea pe Tupana'ga ei no: “Avove'g̃a gwyra ti ji imondoi nde ve nehẽ,” ei Tupana'ga Isaqueva'ea pe. Aerẽ a'ea jitehe ga e'i Isaqueva'ea ra'yrava'ea pe Jacóva'ea pe.

10 Ojiko Abraãova'ea Tupana'ga rehe herojijyjijyita. A'ereki ahe e'i oyvyteri pe: “Tupana'ga ojapyaka na'ẽ cidade rehe nahanahã ti ji japokatui nehẽ javo. Ndopavi po ti Tupana'ga rembiapoa cidade yvagi pe nehẽ.” A'ea ahe ei ogwovo pota pevo tapyta ti ji ipype yvagipeva'ea pype nehẽ javo.

11-12 Ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Sarava'ea tuhẽ ahe ra'yramo. Ahe ra'yramo okoa'jave'ymame yvyvo oxava'ero g̃waramo. Ymya Abraãova'ea ndata'yra'javi oxava'ehetero g̃waramo Sarava'ea rembirekova'ea. A'ea rupi vehevi ahe ra'yramo Sarava'ea pe. A'ereki Tupana'ga Sarava'ea mbota'yruka Abraãova'ea pe. A'ereki ahe ojiko hete ga rehe ga rerovia ga erame ahe ve: “Aerẽ po ti nde eja'yra'ga mbo'ari nehẽ,” ei ga ahe ve.

Sarava'ea gwa'yrava'ea mbo'ari a'ero Abraãova'ea ra'yrava'ea. Aerẽ he'yjuhu Abraãova'ea rakykwepohara'g̃a. Jaytata'ia he'yjuhu yvagi pe. Na jitehe aherakykwepohara'g̃a he'yjuhu jaytata'ia ja. He'yjuhu y'ytig̃a hay'iuhuva'ea ypiahua ruvihavuhua rembeyvyriva'ea. Nhande nimo'embavi reki y'ytig̃a hay'iuhuva'ea maramomi he'yjuhua javo. A'ereki he'yjuhu hete. Na jitehe nhande nimo'embavi Abraãova'ea rakykwepohara'g̃a. A'ereki g̃a he'yjuhu hete y'ytig̃a ja hay'iuhuva'ea ja.

13 Ymyahũ ojikoga Tupana'ga rehe ahe omanomba: Sarava'ea, Abraãova'ea, Isaqueva'ea, Jacóva'ea. Ndopyhygi ve ahe yvya – kiroki a'ea pe Tupana'ga ei ahe ve avove'g̃a gwyra ti ji imondoi nde ve nehẽ javo. Opapavipe ahe. Tupana'ga eagwera ahe ve ndohoi ve japiavo. Ahe e'i pa reki: “Aerẽ po ti ga imbuhuri tuhẽ nhande ve nehẽ. A'ereki ga e'i nhande ve nahanahã po ti ji pe pokokatui nehẽ javo. Nahã ga ega'ei nhande ve,” ei ahe. A'ea ahe epavi ga reroviaheteavo omanombavame ojikoheteavo ga rehe gworygworyvamo ganhi'ig̃a rehe ojive. Ojipeva'ea pe ahe ei javo: “G̃agwyripeve'g̃a ja rũi ko nhande. Avova'ea rũi ko nhande,” ei ahe. “A'ereki yvyakotyva'ea ko nhandegwyra rũi,” ei ahe.

14 Kiroki g̃a e'i a'ea – g̃a okwahavuka ojeaporog̃ita. A'ero g̃anenduhara'g̃a ei: “Hajiheva'ea g̃a opota hete ojive a'ero yvya,” ei g̃a.

15 Po Abraãova'ea aherakykwepoharava'ea pavẽi ojivy pota ogwyrueri pe, a'ero po ahe ojivyripe ogwovo ogwyrueri pe gwe'yjava'ea pyri. 16 Ndojivypotari ahe reki. A'ereki ahe e'i: “Koji'i nhande tipota hajiheva'ea – kiroki a'ea koji'i pyry hete nhandegwyruera hohe avova'ea hohe no. Yvagipeva'ea nhande tipota,” e'i pa ahe.

Nurã Tupana'ga poyjahetero ahe rehe javo: “Ji ko g̃anduvihavuhuhetero g̃anemimboheteharamo.” A'ea Tupana'ga ei gworyvamo ahe rehe imboavujikwepava cidade ahe ve yvagi pe.

17 Ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Abraãova'ea Isaqueva'ea jukai gwerevi. A'ereki Tupana'ga e'i Abraãova'ea pe: “Ejuka ti eja'yra'ga Isaque'ga ga kwava'eg̃a ji ve ikwava'ẽhava rehe.” A'ea Tupana'ga ei Abraãova'ea pe. A'ereki ga e'i oyvyteri pe tahepia ji Abraão'ga remiarõhetea ji rehe javo.

Ymya'ĩ Tupana'ga e'i jipe Abraãova'ea pe: “Aerẽ po ti ji imombyryvi nde ve nehẽ. He'yjuhu po ti nderakykwepohara'g̃a nehẽ,” ei Tupana'ga ahe ve.

Ojipeji ahera'yrava'ea! A'ea vehevi ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Abraãova'ea Isaqueva'ea jukai gwerevi.

18 Ojipea pe Tupana'ga e'i jipe Abraãova'ea pe: “Isaque'ga rakykwepohara'g̃a jate po ti oko nderakykwepoharamo nehẽ,” ei Tupana'ga ahe ve.

19 A'ea Abraãova'ea ikwahava'javi javo: “Tupana'ga pe nonhimimiva'ea. A'ereki ga ipopoaka. Nurã po ti ga Isaque'ga mbogwerava'javi nehẽ ga manorẽ. He'yjuhu po ti jirakykwepohara'g̃a a'ero nehẽ,” ei Abraãova'ea.

Na tuhenha'ja reki. A'ereki Tupana'ga ndojukaukari reki ahe ve. A'ero Abraãova'ea ei: “Kiro po ti Isaque'ga ruva'javi ji pyri nehẽ!” A'ea ahe ei ahe rerogwovo g̃wonga pe. Nurã nhande ei: Isaqueva'ea mombe'ua ko okwerava'jave'ga mombe'ua ja.

20 Aerẽ ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Isaqueva'ea imombyryvi gwa'yrava'ea pe memei Jacóva'ea pe Esaúva'ea pe no o'erame: “Nahanahã ti Tupana'ga tomombyry pe me nehẽ.” A'ea Isaqueva'ea ei gwa'yrava'ea pe.

21 Aerẽ ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Jacóva'ea imombyryvi Joséva'ea ra'yrava'ea pe memei g̃wymyminova'ea pe o'erame: “Nahanahã ti Tupana'ga tomombyry pe me nehẽ.” A'ea Jacóva'ea ei Joséva'ea ra'yrava'ea pe omanoa renonde. Nanime ahe Tupana'ga mbohetei ndepyry hete nde javo ojikoga ve yvyra rehe onhova'apyna.

22 Aerẽ ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Joséva'ea ei omanoa renonde: “Ji manorẽ po ti pe hoi avo hugwi Egitopeve'g̃a gwyra hugwi upa nehẽ. A'ea rupi ti peroho nhikag̃agwera pejupi.” A'ea Joséva'ea ei oje'yjava'ea pe Israelva'ea rakykwepoharava'ea pe.

23 Ymyahũ ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Moisésva'ea yembora Moisésva'ea mimi ahepo'ria pavẽi ahe arirẽ. A'ereki Faraóva'ea Egitopeva'ea ruvihavava'ea e'i ojipyriva'ea pe: “Pejuka ti israelitas'g̃a nda'yra'g̃a akwaimbae'g̃a g̃a arame,” ei Faraóva'ea.

Moisésva'ea re'yjava'ea ko Israelva'ea rakykwepoharamo israelitasramo. Ahe ndokyhyji reki Faraóva'ea hugwi Moisésva'ea yembora ahepo'ria pavẽi gwa'yrava'ea mima. A'ereki ahe e'i: “Ikatu hete nhandera'yra'ga Moisés'ga.” A'ea ahe ei gwa'yrava'ea mima três jahya mondovo.

24 Ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Moisésva'ea ei oyvuakarame: “Te'ia'javyme ti g̃a ji ve: ‘Nde ko Faraó'ga ra'yrahẽa ra'yra Egitopevehẽa ra'yra.’ A'ea ti g̃a te'ia'javyme ji ve,” ei Moisésva'ea. 25 “Te'i ti g̃a ji ve kiro: ‘Nde ko israelitas'g̃a nda'yra Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a nda'yra.’ A'ea ti g̃a te'i,” ei Moisésva'ea.

“Egitopeve'g̃a imondoi hahyva'ea israelitas'g̃a pe jipi. A'ero po ti ji israelitas'g̃a pokogi nehẽ. Hahy po ti ji ve a'ero nehẽ no. Hahyva'ea ko koji'i pyry ji ve kiro Faraó'g̃a mbatera rerekoa hohe avuiramarũiva'ea hohe,” ei Moisésva'ea. “Po Egitopeve'g̃a pyri ji pytai jigwojigwovo toryvi pe herekovo ikatuva'ea jijive, a'ero mara'ngu po ti jipohia Tupana'ga hugwi jirekote'varuhuavo nehẽ? Ndakote'varuhupotari ji,” ei Moisésva'ea.

26 “Tupana'ga e'i: ‘Aerẽ ti ji imombyryhetei israelitas'g̃a pe g̃anduvihavuhuhete'ga mondovo g̃a pyri nehẽ g̃a pokoguka.’ A'ea Tupana'ga ei,” ei Moisésva'ea. “A'ea ji heroviahetei garura pota ga ti omombyry ji ve nehẽ javo,” ei Moisésva'ea. “Hahy po ti ji ve nehẽ ji ruvame jire'yja'g̃a pyri ga mbuhua,” ei ahe. “Hahyva'ea ko koji'i pyry reki ji ve Egitopeve'g̃a mbaterateuhua rerekoa hohe,” ei Moisésva'ea.

27 Ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Moisésva'ea hejari Egitopeve'g̃a gwyra ogwovo. Ndokyhyji ahe Faraóva'ea hugwi Egitopeva'ea ruvihavuhuva'ea hugwi ahe nhimonha'ngaheterame. Onhimomirana Moisésva'ea opohire'yma Tupana'ga hugwi ogwovo. A'ereki ahe ojiko hete Tupana'ga rehe ndaha'oive'ga rehe ga kwahaheteavo. Ahe ga kwahahetero g̃waramo Tupana'ga ahe monhimomiranami.

28 Ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Moisésva'ea japoi toryva Páscoa ti'u ti a'ea rupi javo. Ahe hypyypyjukari ovelha ra'yrypya rekoa israelitasva'ea pe porta rembeyvyra rehe. Israelitasva'ea pe ahe ei: “Aerẽ po ti Tupana'ga kwavi Egitopeve'g̃a nda'yrypyve'g̃a jukauka ojipyrive'ga pe yvagipeve'ga pe nehẽ. Po ti ga hepiagi jukapyra rekoa penonga rehe nehẽ, a'ero po ti ga ndojukaukari penda'yrypyve'g̃a nehẽ,” ei Moisésva'ea. Nahã Moisésva'ea israelitasva'ea mbo'ei ojikoga Tupana'ga rehe okovo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi.

29 Ymyahũ ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe israelitasva'ea hokatupavi ypiahua rahava mar Vermelho rahava. Opyvo ahe hokatui aherovai yvya pikag̃a g̃waramo. A'ereki Tupana'ga omboja'o yhya ahe ve. Egitopeva'ea reki ohopotarame otypyvy ypy pe he'yjuhuva'ea. A'ereki Tupana'ga omonhovatĩa'ja yhya ahe rehe.

30 Ymyahũ ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe israelitasva'ea hoahoi cidade atimatimana Jericó atimatimana ogwyrarũiva'ea. Sete dias israelitasva'ea hoi nhatimatimana. Nurã cidade rokairungava Jericó rokairungava i'ari ahe ve ahe jikoga g̃waramo Tupana'ga rehe.

31 Ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe kunhangwerava'ea Raabeva'ea akwaimbae'g̃a upaharava'ea nomanoi Jericó pe hokairungava arame. A'ereki ahe onhinondeepiaharava'ea mboapygi israelitasva'ea mboapygi ahe rurame ojipyri torohepia nhimi ndegwyra javo. Raabeva'ea ahe mimi g̃wonga pe a'ero Jericópeva'ea hugwi tomanoyme ti g̃a javo. Nurã Tupana'ga nomoka'nhymi Raabeva'ea momanoukare'yma. Hokairungava arame he'yjuhuva'ea Jericópeva'ea manoi ojikoge'ỹva'ea Tupana'ga rehe.

32 Jarava'ea po ti ji namombe'upavi nehẽ. A'ereki ahe he'yjuhu ymyahũva'ea – kiroki ahe ojiko hete Tupana'ga rehe. Nurã po ti ji namombe'ui Gideãova'ea, Baraqueva'ea, Sansãova'ea, Jeftéva'ea, Daviva'ea, Samuelva'ea, Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea no. Nomombe'upavi po ti ji Tupana'gareheva'ea ahe re'yjuhuro g̃waramo.

33 Ymyahũ ahe jikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Tupana'ga ahe pokogi. Nurã jarava'ea huvihavava'ea gwyripeva'ea monhambavi ahe apitipitiavo.

Jarava'ea rekokatui ojipeva'ea pokokatuavo ahe mongomongovo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi.

Jarava'ea pe Tupana'ga ei amombyry po ti ji pe me nehẽ javo. A'ereki ahe ojiko ga rehe. Tupana'ga nopiriani onhi'ig̃a.

Jarava'ea pokoga Tupana'ga imbojurutyvi ja'gwara'java'ea leões to'uyme ti jireheve'g̃a javo.

34 Jarava'ea pokoga Tupana'ga imombigukari tatauhua popoakara. Nomanoi ahe ipype a'ero ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe.

Jarava'ea ojiheva'ea Tupana'ga ndojukaukari ojipeva'ea pe ahe ahe jukapotarame haimbejovaiva'ea pyvõ itakyhea'javuhuva'ea pyvõ.

Jarava'ea popoakare'ymame Tupana'ga ahe mbopopoakari. A'ereki ahe ojiko ga rehe.

Ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe jarava'ea ndokyhyji otavuka ogwyripeva'earũiva'ea pe soldadosva'ea pe ahe monhana he'yjuhuva'ea monhana.

35 Kunhangwerava'ea jikogi Tupana'ga rehe gwa'yrava'ea manorame. Nurã Tupana'ga ahera'yrava'ea mbogwerava'javi ahe mondoa'java ahe'yembora pe.

Nahã ymyahũ Tupana'gareheva'ea rekopavi ojikoheteavo Tupana'ga rehe gwe'yjuhuro hako. Emo ymyahũ jarava'ea pe hahy hete reki ahe jikoga g̃waramo Tupana'ga rehe hako. He'yjuhu ahe no.

Jarava'ea pe Tupana'ga arõe'ỹva'ea imondoi hahyva'ea ahera'oa moatãhava pyvõ ika'mbika'mbiga ahekag̃a pepohi ti Tupana'ga hugwi javo. “Pe pohirame Tupana'ga hugwi po ti ore ndopojukai nehẽ,” ei Tupana'ga arõe'ỹva'ea Tupana'gareheva'ea pe.

A'ero Tupana'gareheva'ea ei reki: “Ndoropohiri tuhẽ po ti ore Tupana'ga hugwi nehẽ. Pe ore jukarẽ po ti Tupana'ga ore mbogwerava'javi ore rerogwovo yvagi pe nehẽ ore mongovo avuirama ojipyri nehẽ,” ei ahe. “Koji'i pyry hete ore ve orehoa yvagi pe Tupana'ga pyri oreruva hohe yvya koty.” A'ea ahe ei opohire'yma Tupana'ga hugwi omanomo.

36 Jarava'ea pe hahyhetero no ahe jikoga g̃waramo Tupana'ga rehe. Okote'varuhuva'ea ahe rerekomemui ahe mbotegweteavo ahe mondohondohoga ipira apopyra pyvõ ahe kwaekwa itanhuramuhũa pyvõ no ahe momboa cadeia pype no.

37 Tupana'gareheva'ea jukavo okote'varuhuva'ea imombomombori ita ahe rehe.

Yvakytihavuhua pyvõ serrote pyvõ okote'varuhuva'ea Tupana'gareheva'ea rovaja'rogi ahe jukavo.

Toko te'varuhu ti Tupana'gareheve'g̃a javo okote'varuhuva'ea ahe mbo'epotari ite'varuhua rehe.

Haimbejovaiva'ea pyvõ itakyhea'javuhuva'ea pyvõ okote'varuhuva'ea Tupana'gareheva'ea jukai.

Tupana'gareheva'ea ndukatujuhu herojijyjijyita ojipejipea pe. A'ereki okote'varuhuva'ea omondomondo ahe ojihugwi. Mbiara pira ko Tupana'gareheva'ea piramo ovelhas pira. Bodes pira ahepiramo no. Ndogwerekoi tuhẽ ahe mbatera. Ite'varuhu hete okote'varuhuva'ea ahe ve imondomondovo hahyheteva'ea ahe ve.

38 Nahã okote'varuhuva'ea rekote'varuhui ahe ve pe jikoga g̃waramo Tupana'ga rehe javo ahe ve. Po nduvi okote'varuhuva'ea Tupana'gareheva'ea pyri hamo gareheva'ea pyryhetero g̃waramo. Okote'varuhuva'ea ote'varuhuro g̃waramo ahe ve Tupana'gareheva'ea herojijyjijyi ogwoogwovo ongae'ỹi me yvytyruhu pe no. Nduvi ahe onga pe. Ita kwaruhua pype ahe ruvi yvya kwaruhua pype no nhaneronga javo jupe.

39 Ahe mombe'gwovo Tupana'ga ei: “Pyry hete jireheve'g̃a nhaporemo ojikoheteavo g̃waramo ji rehe ojipe'g̃a te'varuhurame g̃a pe,” ei Tupana'ga.

Ymyahũ ahe manoe'ymame Tupana'ga ei ahe ve: “Aerẽ po ti ji imombyryvi pe me pepokohara'ga mondovo pe pyri nehẽ.” A'ea Tupana'ga ekatui ahe ve ojiheva'ea pe ymyahũ hako.

Ahe manorame Tupana'ga nomombyrypavi ve ahe ve. A'ereki ga nomondoi ve ahepokohara'ga Cristo'ga yvya koty. A'ero Cristo'ga nomanoi ve ahe ve. Nomombori ve ga aherekote'varuhua. Ndogwerohoi ve ga ahe Tupana'ga pyri. Na tuhẽ Tupana'ga nomombyrypavi ve ymyahũva'ea pe ahe manorame. 40 A'ereki ga gwerohouka pota ymyahũva'ea ojipyri nhande rerohoukarame jate ojipyri. Nahã koji'i pyryvamo nhande ve. Tupana'ga po ti omombyry hete ymyahũva'ea nhande mombyryheterame yvagi pe nehẽ.

12

Tupana'ga onhi'ig̃ahy nhande ve toko katu ti g̃a javo

1 Xako pa ti ahe ja Tupana'ga nhi'ig̃a rupi nhanenhimomiranama ikwahava'java ahereaporog̃ita. A'ereki ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe he'yjuhuva'ea ymyahũva'ea okwahavuka nhande ve nahanahã ore orojiko Tupana'ga rehe javo. Nurã nhandekovo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi xapohi pa ti ojipeva'ea hugwi – kiroki a'ea nianemongoukari Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. Xajipokwaha nhande nhanderekote'varuhua rehe nhandepohipotare'ymame jugwi. A'ero nhanderekote'varuhuro g̃waramo nhande ndiakokatui ganhi'ig̃a rupi. Nurã xapohi hete tuhẽ ti nhanderekote'varuhua hugwi. Xanhimomirana ti a'ero javo: Ganhi'ig̃a rupi ti xako ga ero g̃waramo.

2 Xajapyaka katu ti Jesus'ga rehe. Gaha nhande mbojiko Tupana'ga rehe ikwehe. Nane'ymi ga nhande pokogi pejiko hete ti avuirama Tupana'ga rehe javo. Aerẽ po ti ga rura'javi nhandererohoharamo nhande rerogwovo ojupi Tupana'ga pyri nehẽ.

Ymyahũve'g̃a ojuka ojipe'g̃a yva rehe g̃a mbotegweteavo peko te'varuhu pe javo. Ombotegwetea Jesus'ga ikwahavi a'ero yvyakotyve'g̃a omondorame yva rehe. Nonhimboahivi ga reki g̃a pe. Ga nhimomiranami yva rehe onhimondouka g̃a pe javo: “Na hahyro ji ve yva rehe,” ei Jesus'ga. “Ako pota hete ji Tupana'ga nhi'ig̃a rupi nhimanomo yvyakotyve'g̃a ndepyga imomboa g̃andekote'varuhua g̃a hugwi nehẽ. Aerẽ po ti ji roryhetei nehẽ,” ei ga.

Jesus'ga manorẽ Tupana'ga ga mbogwerava'javi. Kirog̃we Jesus'ga apygi nhanderuvihavuhuhete'ga pyri Tupana'ga pyri gajohukoty rũi yvagi pe. Huvihavuhuhetero ga hoi Tupana'ga javijitehe.

3 Pemondo ti pejeaporog̃ita ga rehe imohina ga onhimomirana okote'varuhuve'g̃a te'varuhua pe javo. Po ti pe imondoi pejeaporog̃ita ga rehe, a'ero po ti pe napene'õi penhimomiranama nehẽ. A'ero po ti pe ei nehẽ koji'i xajiko hete ti Tupana'ga rehe javo. 4 Ojuka g̃a Jesus'ga okote'varuhuro g̃waramo. G̃a nde'i ve pe me pe juka pota: “Tijuka ti g̃a.” A'ea rũi g̃a e'i pe me pe imombipotarame g̃andekote'varuhua.

5 Pemoka'nhy po pe Tupana'ga nhi'ig̃a. Tonhimomirana g̃a javo ga nhi'ig̃i pe me. Pe me ga ei jira'yra'g̃a. A'ea ga okwatijaruka ahe ve hako imombe'gwovo. A'ero aherembikwatijara i'ei:

“Jira'yramo ti eko hete Tupana'ga nhi'ig̃a rehe

ga embo'erame onhi'ig̃ahyavo nde ve toko katu ti ga javo.

Tanere'ouhũi ti enhiroyrõe'yma

ga ikwahavukarame nderekote'varuhua nde ve.

6 A'ereki Tupana'ga ombo'e g̃wemiarõheteve'g̃a onhi'ig̃ahyavo g̃a pe

toko katu ti g̃a javo.

Ga omondo hahyva'ea g̃a pe nhaporemo

jira'yra'g̃a javo g̃a pe.”

A'ea ikwatijara i'ei pe monhimomiranama.

7 Penhimomirana ti hendukatuavo Tupana'ga nhi'ig̃a ga pe mbo'erame onhi'ig̃ahyavo pe me. A'ereki ga pe ndereko katu nhanderuvamo. Na tuhẽ. Nhandera'yra'g̃a pe nhaporemo nhande xanhi'ig̃ahy jipi g̃anduvamo toko katu ti g̃a javo. 8 Po Tupana'ga nonhi'ig̃ahyi pe me pe mbo'ee'yma, a'ero pe peko gara'yra'g̃arũiva'ero ojihuteheva'ero ga pe. A'ereki gwa'yra'g̃a nhaporemo ga ombo'e onhi'ig̃ahyavo g̃a pe toko katu ti g̃a javo.

9 Irũa ji ei pe me kiro: Nhanderuva'g̃a yvyakotyve'g̃a, g̃ahã nhande mbo'e onhi'ig̃ahyavo nhande ve toko katu ti g̃a javo. G̃anhi'ig̃a nhande tihendu katu nhandekokatuavo. Tupana'ga ko nhanderuvete'ga yvagipeve'ga. Ganhi'ig̃a kaitu ti tihendu katu nhandekokatuavo. Po nhande ganhi'ig̃a rendukatui, a'ero po ti ga nhande mongoi avuirama ojipyri nehẽ.

10 Nhanderuva'g̃a yvyakotyve'g̃a, g̃ahã onhi'ig̃ahy nhande voja'irame nhande mbo'eavo nhande mongovo g̃wemimbotarimo nahã ko pyry a'e ji javo nhande ve.

Tupana'ga ki a'e te ipotari nhandepyryva nahã ko pyry pe me javo. “Tapyry ti g̃a ji ja okokatuheteavo,” ei ga. Nurã ga nhande mbo'ei onhi'ig̃ahyavo nhande ve imondovo hahyva'ea nhande ve toko katu ti g̃a javo. 11 Ga nhi'ig̃ahyrame nhande ve nhande mbo'eavo, nhande nianderoryroryvi te na'ẽ ite'varuhu ji ve kiro javo. Hahy nhande ve. Emo aerẽ nhande rekokatuhetei nhanenhimomiranamame jupe hendukatuavo nhanenhimbo'eavo. U katu nhandepy'a a'ero.

Tihendu katu ti Tupana'ga nhi'ig̃a

12 Penhimbojiko hete ti Tupana'ga rehe a'ero pejoryjoryvamo ga rehe. Penhimboita ti. Pe'ji ti tako ti Tupana'ga nhi'ig̃a rupi javo. 13 Pemombyryva'ja ti pejeaporog̃ita. Nane'ymi ti ga rehe jate pejiko hete. A'ero po ti pe ndekokatui nehẽ. A'ero pe ndepiagame po ti pembyteripeve'ga ojikokatue'ỹve'ga herojijyi ojeaporog̃ita okovo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi jate no. A'ero po ti ga ndokote'varuhua'javi nehẽ.

14 Penhoarõ hete ti inog̃atuavo pejipy'a. Pearõ hete ti ojipe'g̃a nhaporemo inog̃atuavo g̃apy'a. Peko pyry ti pejikovo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. Nduvi po ti g̃a Tupana'ga pyri nehẽ – kiroki g̃a ndokopyryvi.

15 Pejirokwa ti ikwahavuka pejohupe. Mara'ngu po pembyteripeve'ga ojikoge'yma Tupana'ga rehe? Po ga ndojikogi Tupana'ga rehe, a'ero po ti Tupana'ga nomombyryvi ga nehẽ. Penhi'ĩ ti ga pe a'ero ejiko ti Tupana'ga rehe javo. A'ero po ti ga jikogame Tupana'ga rehe Tupana'ga ga mombyryvi nehẽ.

Pejirokwa ti ikwahavuka pejohupe. Mara'ngu po pembyteripeve'ga Tupana'ga renoite'varuhuavo jipi igwaigwavete okoe'yma ganhi'ig̃a rupi. Po nahã, pembyteripeve'ga pepy'a nog̃atue'ymuhũi. Irovahiva'ea ombote'va mbatera oji'ja ihorame ipype. Na jitehe pembyteripeve'ga ojipe'g̃a mbote'va oji'ja ganhi'ĩte'varuhua horame g̃a'akag̃i pe. Penhi'ĩ ti ga pe a'ero ga mbopohiruka garekote'varuhua hugwi.

16 Pejirokwa ti ikwahavuka pejohupe. Mara'ngu po okote'varuhuve'g̃a pembyteripeve'g̃a ojirekouka g̃wembireko'g̃arũive'g̃a pe? Mara'ngu po g̃a ojipe'g̃a nembireko'g̃a nderekovo? Po nava'ea rehe g̃a ndekote'varuhui, a'ero penhi'ĩ ti g̃a pe g̃a mbopohiruka g̃andekote'varuhua hugwi.

Pejirokwa ti ikwahavuka pejohupe. Mara'ngu po ndapyryvive'ga pembyteripeve'ga ipotaheteavo yvyakotyva'ea? Ga po ndokoi yvagipeva'ea rehe Esaúva'ea ja.

Ymyahũ Esaúva'ea ko ojihuvypyva'ea hako. Okoe'yma yvagipeva'ea rehe ahe ei oirũva'ea pe Jacóva'ea pe hako: “Embuhu ji ve imboapygipyra um prato de comida ta'u ti. Ji ko ojihuvypyva'ero g̃waramo nhanderuva'ga imondohetei ji ve nehẽ. Aerẽ garemimondoa po ti ji imondoi nde ve nehẽ ikwepyga imbuhuragwera ji ve nehẽ. A'ero po ti nde rekoi ojihuvypyva'ea ja. A'ero po ti nhanderuva'ga ei Tupana'ga pe nehẽ: ‘Emombyry ti Jacó'ga pe,’ e po ti ga nehẽ. Nahã po ti ga ei nde mombe'gwovo Tupana'ga pe jira'yrypy'ga ja ko Jacó'ga javo,” ei ahe.

A'ea Esaúva'ea ei jugweiheteavo g̃waramo okoe'yma yvagipeva'ea rehe opo'ria remimombyryva rehe. A'ero Jacóva'ea omondo g̃wemimboapygipyra Esaúva'ea pe.

17 Pekwaha pe Esaúva'ea mombe'ua. Aerẽ Esaúva'ea ipotara'javi opo'ria remimombyryva novĩa. A'ereki ahepo'ria omombyryvipe Jacóva'ea pe javo. Ojehe'o ranuhũ Esaúva'ea novĩa eja'yrypyva'ero g̃waramo ji ve ti emombyry javo opo'ria pe. Ahã Esaúva'ea nhi'ig̃agwera rerojijyihava – akoja ahenhi'ig̃agwera Jacóva'ea pe.

18 Ymyahũ yvytyruhua arimo monte Sinai arimo Tupana'ga ikwahavukari g̃wemimbotarimova'ea ikwatijaruka Moisésva'ea pe yvya koty. A'ea rupi ikai yvytyruhua tata pyvõ. Henyhunuhũ ko tata. Ypytunahi a'ero. Yvyruhua turi. 19 Jiru'a'java'ea trombeta nhi'ig̃i. Tupana'ga nhi'ig̃i. Henduvame israelitasva'ea ei Moisésva'ea pe: “Tonhi'ig̃a'javyme ti Tupana'ga ore ve,” ei ahe okyhyjiavo Tupana'ga hugwi. 20 “Po ti Tupana'ga nhi'ig̃i ore ve nehẽ, a'ero po ti ore papavi nehẽ,” ei ahe.

A'ereki Tupana'ga e'i jipe ahe ve: “Ka'gwyripeva'ea vehevi tuhuryme ti opokoge'yma yvytyruhua rehe,” ei Tupana'ga. “Po ti ipokogi hehe, a'ero ti ahe tomombo ita ka'gwyripeva'ea rehe jukavo nehẽ,” ei Tupana'ga Moisésva'ea pe.

21 Ahemongyhyjiheteva'ea ko aherembiepiepiaga: yvytyruhua, tata, ypytuna, yvyruhua no, trombeta nhi'ig̃a no, Tupana'ga nhi'ig̃a no. Hepiapavame ahe kyhyjihetei. Moisésva'ea vehevi okyhyji hete javo: “Ahyhyi hete ji jikyhyjiavo,” ei ahe ymyahũ.

Nahã ymyahũva'ea Tupana'ga kwahavi yvya koty okovo ga pavẽi ga ikwahavukarame g̃wemimbotarimova'ea ahe ve hako.

22 Pe me reki Tupana'ga ndoapoi ahemongyhyjiheteva'ea ikwahavukarame g̃wemimbotarimova'ea pe me. Koji'i pyryhetero pe me a'ero. A'ereki pejikoga g̃waramo Tupana'ga rehe pe pekwaha hete ga yvagipeve'ga yvagipeva'ea no pejikovo ga pavẽi. Ga oko ojipea rehe yvytyruhua rehe monte Sião rehe yvagi pe. Pevo cidade de Jerusalém me Tupana'ga ruvi avuiramave'ga ojipyrive'g̃a pyri. Ahe ndohepiapavi gapyrive'g̃a yvagipeve'g̃a. A'ereki g̃a he'yjuhu hete. G̃a pavẽi pe ndekoi.

23 Pekwaha pe Tupana'gareheypyve'g̃a. Ojatyka g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a renduva gworygworyvamo ga rehe. A'ereki g̃andera Tupana'ga okwatijaripe yvagi pe inog̃a. Nurã po ti g̃a hoi yvagi pe nehẽ. G̃a pavẽi pe ndekoi.

Pekwaha pe Tupana'ga. Ga okwaha hete yvyakotyve'g̃a javo g̃a pe nhaporemo g̃andeaporog̃ita rehe. Ga pavẽi pe ndekoi.

Pekwaha pe yvyakotyva'ea – kiroki ahe omano ojikoheteavo Tupana'ga rehe okokatuavo. Tupana'ga omombyry ahe inog̃atuavo ahepy'a. Nurã ahe hoi opoyjahetero Tupana'ga pyri onhi'ig̃a ga pe. Ahe pavẽi pe ndekoi.

24 Pekwaha pe Jesus'ga pejikovo ga pavẽi. Ga ko pendepykara'ga tuhu ti g̃a okovo avuirama Tupana'ga pyri onhi'ig̃a ga pe javo. Gaha okwahavuka Tupana'ga nhi'ĩpyahua omanoro g̃waramo gwekoa reka'voguka. A'ereki Jesus'ga manoa renonde Tupana'ga e'i: “Jesus'ga manoro g̃waramo po ti ji imombori yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi g̃a mombyryva g̃a jikogame ji rehe nehẽ,” ei Tupana'ga.

Abelva'ea jukaagwera kwahavame nhande ei Tupana'ga pe: Ehepy ti ahe. Jesus'ga jukaagwera kwahavame nhande ei: Emombo ti orerekote'varuhua ore hugwi, xa'e nhande Tupana'ga pe. Jesus'ga rekoa reka'vogukara okwahavuka pyryheteva'ea nhanderekote'varuhua mombora. A'ea ko koji'i pyry hete Abelva'ea rekoa reka'voga rembikwahavukara hohe.

25 Pehendu katu ti! Peko hete ti Tupana'ga nhi'ig̃a rehe hendukatuavo. Ymyahũ Tupana'ga imombe'uukari onhi'ig̃a yvyakotyva'ea pe Moisésva'ea pe. Nurã ahe imombe'umbe'ui ganhi'ig̃a ymyahũva'ea pe. Ymyahũva'ea nohendukatupotari reki Tupana'ga nhi'ig̃a. Ahe hendupotare'ymame Tupana'ga nhimonha'ngai ymyahũva'ea rehe. Noka'nhymi ahe hahyva'ea hugwi a'ero.

Ag̃wamo yvaga hugwi Tupana'ga nhi'ig̃i nhande ve. Nurã po ti nhande kaitu niaka'nhymi hahyva'ea hugwi nehẽ nhanderekoa'jave'ymame ganhi'ig̃a rupi nehẽ.

26 Ymyahũ Tupana'ga imog̃wyg̃wyhetei yvya onhi'ig̃ame yvyakotyva'ea pe. Ag̃wamo ga ei: “Kiro ji imombe'ui a'itituhẽva'ea. Ojipeji po ti ji imog̃wyg̃wyhetea'javi yvya nehẽ. Ojipeji po ti ji imog̃wyg̃wyhetei yvaga nehẽ no,” ei Tupana'ga. 27 “Ojipeji po ti ji imog̃wyg̃wymi,” ei ga. A'ea erame ga ei: “Kiroki a'ea og̃wyg̃wy ji imog̃wyg̃wymame yvya yvaga reheve nhirembiapoagwera – a'ea po ti ji hekyipavi nehẽ. Kiroki a'ea nog̃wyg̃wymi ji imog̃wyg̃wymame yvya yvaga reheve – a'ea ti topyta avuirama,” ei Tupana'ga.

28 A'ea erame ga ei: “Kiro pe ndekoi huvihavamo ji pyri pejipytavo avuirama.” A'ero ga a'ea ero g̃waramo nhande ve xajiko hete ti Tupana'ga rehe tomombyry ti ga nhande ve nhande pokoga javo. Timbohete tuhẽ ti ga nhandekovo ganhi'ig̃a rupi ga monhimohema nhande rehe a'ero. Timonhimonha'ngaukaryme ti ga. 29 Omoka'nhy tata mbatera. Na jitehe Tupana'ga nhanderuvihavuhuhete'ga g̃wendukatue'ỹve'g̃a moka'nhymbavi.

13

Nahanahã ti timbohory Tupana'ga

1 Nane'ymi ti pearõ hete g̃a jipi – kiroki g̃a ojiko Tupana'ga rehe peirũramo.

2 Po penembikwahave'ỹve'g̃a uhu penonga pe, a'ero ti pemboapy g̃a pejipyri pendoryndoryvamo g̃a ndehe jipi nehẽ. Jara'g̃a omboapy g̃wembikwahave'ỹve'g̃a gworygworyvamo g̃a ndehe. G̃anembikwahave'ỹve'g̃a oko Tupana'gapyrive'g̃a reki yvagipeve'g̃a reki! G̃a mboapygame g̃a ndokwahavi, g̃a ko yvyakotyve'g̃a javo.

3 Nane'ymi ti tapemoka'nhymi cadeiapypeve'g̃a imombyryva g̃a pe. Po pe ndekoi cadeia pype Jesus'ga mombe'ua rehe, a'ero po pe ndoryndoryvamo ojipe'g̃a imombyryvame pe me. Na jitehe ti pemombyry cadeiapypeve'g̃a pe a'ero.

Nane'ymi ti tapemoka'nhymi ojipe'g̃a no ojipe'ga imondorame hahyva'ea g̃a pe. Po ojipe'ga imondoi hahyva'ea pe me, a'ero po pe ndoryndoryvamo ojipe'g̃a imombyryvame pe me. Na jitehe ti pemombyry g̃a pe hahyrame g̃a pe a'ero.

4 Pyry pa pe nembirekoro pejogwerekokatuavo. Pejogwereko katu tuhẽ ti a'ero. Pe penhimbireko'g̃arũive'g̃a nderekorame po ti Tupana'ga ei pe me nehẽ peko te'varuhu pe javo imondouka hahyva'ea pe me nehẽ.

5 Tapejeaporog̃itate'varuhui ti pejikopavuhuavo mbatera rehe itambere'ia rehe no. Tapenhiroyrõe'ymuhũi ti pejiapoa rehe ipotaruhue'yma ojipea. A'ereki ymyahũ Tupana'ga e'i hako:

“Nane'ymi po ti ji pe pokogi nehẽ.

Ndapohiri'i'i po ti ji pe hugwi nehẽ,” ei Tupana'ga hako.

6 A'ero nhande ehetei nhandekyhyjie'yma:

“Tupana'ga ko jipokohara'ga.

Ndakyhyji po ti ji ojipe'g̃a hugwi nehẽ

g̃a imbuhupotarame hahyva'ea ji ve.”

A'ea nhande xa'e.

7 Tapemoka'nhymi ti penduvihavava'ea – kiroki ahe omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a pe me ojikoheteavo ga rehe. Pejapyaka katu ti ahereaporog̃ita rehe nahã ahe rekoi omanoe'ymame omanorame javo. Ndojikopigi tuhẽ ahe Tupana'ga rehe. Ahe ja ti pejiko Tupana'ga rehe Jesus Cristo'ga omano nhande repyga javo.

8 Jesus Cristo'ga ndogwerojijyi ojeaporog̃ita. Ymyahũ ga ndogwerojijyi ojeaporog̃ita. Ag̃wamo ga ndogwerojijyi ojeaporog̃ita. Aerẽ po ti ga ndogwerojijyi ojeaporog̃ita avuirama nehẽ no.

9 Taperoviapavuhui ti. Tapekoi ti g̃anhi'ig̃a rupi g̃a imombe'uparaparavame pe me Cristo'ga mombe'uaatyviva'ea. A'ereki g̃a e'i: “G̃wihã mbatete'varuhua ti ti'uyme. A'ea po ti nhande mbote'varuhu nehẽ nhande i'urame. G̃wihã mbatepyryva ti ti'u. A'ea po ti nhande mombyry nehẽ nhande i'urame. A'ero po ti nhandereaporog̃ita pyry hete Tupana'ga pe nehẽ.”

Cristo'ga mombe'uaatyviva'ea g̃a omombe'u javo nanongara. A'ereki mbatera nomombyryvi g̃a. Na tuhẽ. G̃andeaporog̃ita ndapyryvi Tupana'ga pe a'ero g̃a jikwakuvame. Tupana'ga tehe nhande mombyryvi nhanderekote'varuhua momboa. Pyry nhande nhimombyryvukari Tupana'ga pe nhandejipokoguka ga pe. A'ero jate po ti nhandereaporog̃ita pyryvamo ga pe nehẽ.

10 Ikwava'ẽhara'g̃a okwava'ẽ mbatepyryva jukapyra jipi. Emo g̃a ndogwerekoi ikwava'eg̃ipyra ojive i'ue'yma imbokaipavame. Ereki Tupana'ga e'i g̃a pe tape'ui javo. Nhande ki a'e te tireko ga – kiroki ga onhikwava'ẽ nhande repyga Jesus'ga. Ereki nhande xajikoty'a ga pavẽi.

11 Ikwava'ẽhara'g̃a nduvihavuhu'ga okwava'ẽ mbatepyryva jukapyra hekoa rerua ipojykahetehava pype tenda pype. Outubrog̃werĩa rupi jate ga hoi herua uma vez ano nanani. Hekoa tehe ga gwypygwypyi ipojykahetehava pype tomombo ti Tupana'ga nhanderekote'varuhua nhande hugwi javo. Ga ndo'ui akoja ra'oa. A'ereki gwuhava hugwi ga gweroho ha'oa imbokaipava a'ea gweroho israelitas'g̃a ndekote'varuhua herekovo javo.

12 Na jitehe israelitasva'ea ruhava hugwi cidade hugwi Jesus'ga nhimondoukari ojukaharava'ea pe ojijukauka tamombo ti ji yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua g̃a hugwi javo. Pevo cidade hugwi ga manoi yvyakotyve'g̃a ndepyga herekovo g̃andekote'varuhua. Gwekoa reka'vogukaro g̃waramo Jesus'ga imombori g̃andekote'varuhua g̃a hugwi g̃a mombyryva.

13 Israelitasva'ea Jesus'ga mondoi gwuhava hugwi cidade hugwi ga jukauka ga mbotegweteavo. Xapohi pa ti israelitas'g̃a nemimbo'ea hugwi nhandere'yja'g̃a nemimbo'ea hugwi a'ero g̃a ndekoe'ymame Tupana'ga nhi'ig̃a rehe ojikoge'yma Jesus'ga rehe. Xajiko hete ti Jesus'ga rehe jate nhandekovo ganhi'ig̃a rupi. Po g̃a imondoi hahyva'ea nhande ve nhande mbotegweteavo nhandejikoga g̃waramo ga rehe, a'ero ti xanhimomirana jupe. 14 A'ereki avuiramava'ea rũi ko nhanderuhava avo yvya koty. Yvagipeva'ea nhande ipotari cidade avuiramava'ea aerẽ po ti nhande ruvi ipype nehẽ javo.

15 Nhandejipokogukarame Jesus'ga pe, nane'ymi ti timbohete Tupana'ga jipi. Xa'e ti Tupana'ga pe: “Nhanderuvihavuhuhetero ndepyry hete nde ore ve. Ore roryroryvamo nde rehe.” Nahanahã ti xa'e ga pe ga mboheteavo nhandekovo Jesus'ga pavẽi.

16 Tapemoka'nhymi ti pejogwerekokatuavo. Pejopokopoko ti imondomondovo ojohupe pembyteripeve'g̃a mbatere'ymame. A'ea Tupana'ga ipotahetei gworygworyvamo pe ndehe a'ero.

17 Pehendu katu ti penduvihava'g̃a – kiroki g̃a pe mbo'e Tupana'ga nhi'ig̃a rehe kiro. Peko ti g̃anhi'ig̃a rupi. A'ereki g̃a pe ndepia katu pe a'nguavo toko katu ti g̃a javo. Aerẽ ti g̃a tonhimombe'u Tupana'ga pe. Te'i ti g̃a: “Nahanahã ore g̃a ndepiakatui g̃a mbo'eavo nenhi'ig̃a rehe.” A'ea ti g̃a tomombe'u katu Tupana'ga pe nehẽ. Nurã ti peko g̃anhi'ig̃a rupi. A'ero po ti g̃a ndoryndoryvamo pe nderekokatuavo nehẽ. Po pe ndapekoi g̃anhi'ig̃a rupi g̃a mbovy'are'yma g̃a mbojehe'gwovo penhimbo'epotare'yma, a'ero po ti ite'varuhu pe me nehẽ no.

18 Tapenhi'imbigi ti Tupana'ga pe ore mombe'gwovo ga pe. Pe'ji ti ga pe: “Epoko ti g̃a imombyryva g̃a pe.” A'ea ti pe'ji Tupana'ga pe. A'ereki ore oroko katu. A'ea ore ikwahavi a'ero oropy'a rukatua. A'ereki nane'ymi ore oroko pa pota Tupana'ga nhi'ig̃a rupi orokokatuavo.

19 A'e hete ji pe me: Penhi'ĩ tuhẽ ti Tupana'ga pe ji mombe'gwovo. A'ero nambegwei po ti ga ji mbuhurukara'javi pe pyri nehẽ.

Ahe e'i Tupana'ga ti tomombyry g̃a javo

20 Ovelhas repiakatuhara'g̃a gwereko katu g̃wenymbava upa. Na jitehe Jesus'ga nhande rerekokatui. Nurã nhande ei: Jesus'ga ko ojiheve'g̃a ndepiakatuharete'ga nhande repiakatuharete'ga. A'ereki ga omano nhande repyga. Jypya ga reaporog̃itaro tamano ti ji g̃a ndepyga nehẽ javo. A'ero aerẽ ga heka'vogukari gwekoa omanomo nhande repyga okovo Tupana'ga nhi'ĩpyahua rupi namominiva'ea rupi. Kirẽ Tupana'ga Jesus'ga mbogwerava'javi nhandepojykaharete'ga mbogwerava'javi. Tupana'ga ko nhandepy'a nog̃atuhara'ga.

21 Kiro ji ei ga pe tombopopoaka ti ga g̃a javo. A'ero ga pe mbopopoakarame po ti pe ndekopavi garemimbotarimova'ea rupi nehẽ. Ga pe ji ei topokoguka ti ga Jesus Cristo'ga pe javo. A'ero Jesus Cristo'ga pe pokogame po ti pe ndekokatui avuirama Tupana'ga monhimohema pejihe nehẽ. Nane'ymi ti timbohete pa Cristo'ga jipi nehẽ. Na tuhẽ! Amém!

Mbapavamo ahe okwatija hebreusva'ea pe

22 Akwatija pa ji pe me nhiirũa pe pe mbo'eavo. Pehendu katu ti a'ea a'ero. A'ereki xunhi ji akwatija ko.

23 Amombe'u pota ji pe me nhaneirũ'ga Timóteo'ga. G̃a ga mohẽ cadeia hugwi. Mara'ngu po ti ga ua ji pyri kiro jihoa renonde pe pyri? Ga rurame po ti ji hoi ga rupi pe ndepiaga nehẽ.

24 Kiro ji imondoukari nhinhi'ig̃a penduvihava'g̃a pe – kiroki g̃a pe mbo'e Tupana'ga nhi'ig̃a rehe. Amondouka ji nhinhi'ig̃a pe me Tupana'ga remimo'ẽhara pe nhaporemo no. Itáliahugwive'g̃a omondouka onhi'ig̃a pe me no.

25 Kiro ji ei: Tomombyry ti Tupana'ga pe me nhaporemo.

Tiago

1

2

3

4

5

TIAGOVA'EA OMOMBE'U AHE VE

Carta de Tiago

1

1 Jihi ko Tiagoramo. Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe ji rekoi. Jesus Cristo'ga remimbotarimova'ea rehe ji rekoi nhandepojykaharete'ga. Kiro ji imondoukari nhinhi'ig̃a pe me. A'ereki pe ko Tupana'gareheva'ea. Pekwaki'o pa pe pejigwovo hajiheve'g̃a gwyri pe nhaporemo pejijupa raikwehe. A'ero ji kiro ikwatijari imondouka pe me.

Tupana'ga okwahavuka ahe ve

2 Nhiirũ, kiro ji pe mog̃itai javo pe me. Nahã po pe peko hamo. Hahyparavuhurame mbatera pe me ti pe'ji ojohupe: “Hahya pyry hete reki nhande ve. Xavy'a nhande hehe a'ero,” pe'ji ti. 3 A'ereki pe pekwaha pyryvag̃wama. Pe hepiagame mbatera rahya jukwaha pejikohetea Tupana'ga rehe. A'ero po ti pe nhimomiranami mbatera rahya pe nehẽ. 4 Penhimomirana hete ti avuirama. A'ero po ti pe ndeaporog̃itapyryvamo nehẽ. Ndapekote'varuhui'i'i po ti pe nehẽ.

5 Po pe ei: “Marã po ti ji rekoi nehẽ? A'ereki ji ndakwahavi,” pe'e po pe. Penhi'ĩ ti Tupana'ga pe a'ero ore mbo'e javo. “Ekwahavuka ti ore ve. A'ero po ti ore rekokatui nehẽ,” pe'ji ti ga pe. A'ereki Tupana'ga nonhi'ig̃ahyi nhande erame ga pe. Ga ko oko nhanerembi'ea rupi ipojihuve'yma. Pe'erame ga pe po ti ga ikwahavukari pe me a'ero nehẽ. 6 Emo pe'erame Tupana'ga pe pejiko hete ti ga rehe okwahavuka po ti ga nhande ve nehẽ javo. Tape'ei ti ojohupe a'ero: “Mara'ngu po ti Tupana'ga ikwahavuka nhande ve nehẽ?” Tape'ei ti a'ea. Perovia tuhẽ ti garembikwahavukarag̃wama. Kiroki ga ndogweroviarihihũ – ga ko typepemuhũa javijitehe. Yvyruhua omotypẽpemuhũ hete ypiahua rehe. Yhya ojijyjijyi a'ero. 7-8 Na jitehe akoja'ga herojijyjijyjuhui gweaporog̃ita ojapyakakatue'yma. Te'iyme ti ga a'ero: “Tupana'ga po ti oko nhirembi'ea rupi.” A'ereki Tupana'ga ndokoi tuhẽ nanongara'ga rembi'ea rupi.

Tovy'a ti g̃a Cristo'ga rehe, ei ahe

9 Okoteheve'g̃a ti tovy'a – kiroki g̃a ojiko Cristo'ga rehe. A'ereki Tupana'ga omombyry hete g̃a pe a'ero. 10-11 Oro imbateheteve'g̃a, mominame g̃ambatera tovy'a ti g̃a ojikoga Cristo'ga rehe ojikoge'yma ombatera rehe. Ehepia te yvotyra. Ipoty na'ẽ, aerẽ kotihĩ ipavi. Kwarahyahivame inhymbavamo ipotyra. Igwete ohova ikui. Ndikatua'javi a'ero opava. Na jitehe imbateve'ga omano no oporavykyrame ipyhypyhyga mbatera.

Tupana'ga omombyry nhande ve

12 Pyry reki nhande ve nhande nhimomiranamame mbatera rahya pe. Nhande nhimomiranambavame po ti Tupana'ga imombyryhetei nhande ve nehẽ. G̃wembi'ea rupi katu po ti ga nhande mongoi yvagi pe nehẽ. A'ereki Tupana'ga e'i: “Kiroki g̃a oko hete ji rehe – g̃ahã po ti ji amongo jijipyri nehẽ,” ei ga.

13 Pejikote'varuhupotarame tapembojari ti Tupana'ga rehe pejikote'varuhupotara. A'ereki Tupana'ga ndokote'varuhupotari jipi. Ga ndopotarukari ojipe'g̃a pe g̃andekote'varuhua no. 14 G̃andeaporog̃itate'varuhua opotaruka g̃a pe g̃andekote'varuhua. 15 A'ea ipotarame g̃a ndekote'varuhui tuhẽ a'ero. G̃andekote'varuhurame a'ea ko g̃ahoag̃wama hahyva'ea ruvihava pype.

16 Nhiirũ, pe ko nhiremiarõa. Tapenhimoandyandyi ti pejikovo. 17 Tupana'ga jate omombyry hete nhande ve yvagipeve'ga. Garemimbuhura nhaporemo pyry hete. Tupana'ga oapo nhanderyapehava hako. Kwara, jahya, jaytata'ia ga oapo hako. Igwete nhanderyapehava jijyjijyi jipi imoypytuna. Emo Tupana'ga ko nhanderyapehava atyvi. Ga ndogwerojijyi gweaporog̃ita jipi. Ga nomongote'varuhui nhande ve. Ga pyry hete nhande ve avuirama. 18 G̃wemimbotarimo Tupana'ga nhande mongoi gwa'yramo. Ga omombe'uuka a'itituhẽva'ea tokwaha ti g̃a Jesus'ga javo. A'ero nhande jikogame Jesus'ga rehe Tupana'ga nhandereaporog̃ita mbopyahui. A'ereki ga e'i: “G̃a na'ẽ ti ji amombyry nhirembiapoa mombyrypava renonde.”

Pehendu katu ti Tupana'ga nhi'ig̃a

19 Nhiremiarõa, pekwaha ti pejikovo. Tapenhi'ig̃i na'ẽ ti ojipe'g̃a pe pejijupa. Pehendu katu na'ẽ ti g̃anemimombe'ua. Tapenhimboahivuhui ti ojipe'g̃a pe. 20 Pe nhimboahivame po Tupana'ga ei: “Ndapekokatujuhu pe a,” e po ga. Tapenhimboahivuhui ti g̃a pe a'ero. 21 Pepohi tuhẽ ti pendeaporog̃itate'varuhua hugwi. Tapekote'varuhui'i'i ti. Tupana'ga okwahavuka pe me Jesus'ga mombe'ua peyvyteri pe raikwehe. Peko hete ti hehe a'ero. Pe ndekorame Jesus'ga mombe'ua rehe po ti Tupana'ga pe mongoi ojipyri nehẽ.

22 Pehendu katu ti Jesus'ga mombe'ua jipi. Tapehendutehei ti a'ea. Henduteherame po pe penhimoandyandyi. 23 Henduteherame pejikoe'yma gamombe'ua rupi ko pe ga ja – kiroki ga oho espelho pyri tahepia nhi'ag̃a javo. 24 A'ero ga jipiagi ogwovo jugwi. Kotihĩ reki ga imoka'nhymi o'ag̃a. Ga javijitehe ko pe henduteherame Jesus'ga mombe'ua imoka'nhymipeavo. 25 Jesus'ga mombe'ua ko pyry hete. Okorame a'ea rupi ko ahe piro'yro okote'varuhua hugwi. Kiroki g̃a okwaha gamombe'ua okovo hupi jipi – g̃a pe Tupana'ga imombyryvi g̃a ndekoro g̃waramo hehe. Nanongara'g̃a g̃wendu katu Jesus'ga mombe'ua imoka'nhyme'yma.

26 Po pe ei: “Ambohete hete ji Tupana'ga jipi.” Pe'ete'varuhurame ojipe'g̃a pe pe nhimoandyandyi a'ero. A'ereki pe'ete'varuhua ipige'ymame pe Tupana'ga mbohetetehei pejikovo. A'ereki ndapyryvi Tupana'ga pe ahe'ete'varuhua ojipe'g̃a pe. Ga ndopotari nanongara'g̃a nemimbohetea. 27 Tupana'ga opota hete ahe ojipe'g̃a pokogame. Hahy kunhangwera'g̃a pe aherembirekokwera'g̃a pe. Tayri'g̃a pe hahyramo no g̃apo'ria manorame. Nurã pyry hete Tupana'ga pe nhanderuvete'ga pe nhande g̃a pokopokogi. Pyry hete ga pe no nhande nimbopogwei okote'varuhuve'g̃a. Nahã nhande rekorame Tupana'ga opota nhaneremimbohetea.

2

Peko ti g̃a ndehe nhaporemo

1 Nhiirũ, Jesus Cristo'ga rehe pe pejiko nhandepojykaharete'ga rehe – gaha ko huvihavuhu hete Tupanamo. Gareheva'ero g̃waramo, peko ti ojipe'g̃a ndehe nhaporemo. G̃a'ara rehe jate rũi ti pereko katu g̃a. G̃a ndehe nhaporemo ti peko imbateve'g̃a ndehe imbatere'ỹve'g̃a ndehe no. 2-3 Pejapyaka na'ẽ. Kiro po ga ruri pejatykahai pe tahendu Tupana'ga nhi'ig̃a javo. Ipi katu po ga. Gwereko po ga ourova'ea opoakag̃a rehe. Kiro po ga ruri pe pyri. A'ero po pe ga mbuhukatui pejipyteri pe ipikatuve'ga. “Avo eapy oreapykava rehe,” pe'e po pe ga pe. Igwete po ga ruri no imbatere'ỹve'ga ipite'varuhuve'ga. Igwete po pe euhui ga pe: “Pevo e'ã. Yvyvo eapy a'ero jipya pyri,” pe'e po pe ga pe. 4 Nahã pendekorame po pe ndaperekokatupavi g̃a. Pendeaporog̃ita te'varuhu tuhẽ po pe. A'ereki g̃a'ara rehe tehe pe pe'e g̃a pe.

5 Nhiremiarõa, ji rendu katu ti. Tupana'ga omo'emo'ẽ g̃a ojive – kiroki g̃a pe Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a e'i: “Ndogwerekoi'i'i g̃a.” Tupana'ga ki a'e te nde'i a'ea g̃a pe. Ga omo'emo'ẽ g̃a ojive tojiko hete ti g̃a ji rehe javo. “Tamondomondo ti ji g̃a pe pyryva'ea g̃a mongovo jigwyri pe nehẽ,” ei Tupana'ga. A'ereki ga e'i jipe: “Amongo ti ji nhiarõheteve'g̃a jijipyri nehẽ,” ei Tupana'ga. 6 Pe ki a'e te pereko te'varuhu imbatere'ỹve'g̃a. Pe pereko katu imbateve'g̃a novĩa. Emo g̃ahã reki pe ndereko te'varuhu. G̃a pe nderoho aha juizes'g̃a pyri imbojamboja tehe pe ndehe. A'ero g̃a pe mbotegweteteheuhui. 7 Tupana'ga e'i Jesus'gareheve'g̃a pe me. Emo imbateve'g̃a e'i te'varuhu Jesus'ga pe ga renonhuhũavo. Jesus'ga ko pyry hete reki.

8 Pyry pe hendukatui Tupana'ga nhi'ig̃a nhanderuvihavuhuhete'ga nhi'ig̃a. Nahã ga nhi'ig̃i ikwatijaruka hako.

“Penhiarõ hete pe.

Na jitehe ti pearõ hete pejikotyve'g̃a”, ei Tupana'ga hako.

9 G̃a'ara rehe jate po pe g̃a arõi, a'ero po pe ndekote'varuhui. A'ero po Tupana'ga nhi'ig̃a e'i pe me: “Nanhirendukatui g̃a.”

10 Po ojipeji'iva'ea vehevi pe napehenduvi henduvame Tupana'ga nhi'ig̃a, a'ero po ijari tuhẽ pe ndehe pe hendukatupave'ymame ganhi'ig̃a. 11 Nahã a'ero. Tupana'ga rembikwatijarukara e'i hako:

“Taperekoi ti g̃anembireko'g̃a.”

Nahã e'i no:

“Tapejukai ti ojipe'g̃a.”

Po nde ndererekoi garembirekohẽa, a'ea po pyry novĩa. Emo nde ojipe'ga jukarame po nde nerehendukatui Tupana'ga nhi'ig̃a a'ero pejikote'varuhuavo.

12 Nahã ji ei a'ero: Tupana'ga po ti e'i g̃werĩ nhandereaporog̃ita pe Cristo'ga mombe'ua rupi. Cristo'ga mombe'ua ko nhande mbopiro'y. Peko katu po ti pe a'ero hamo. Penhi'ig̃atu po ti pe ojipe'g̃a pe hamo. 13 Kiroki g̃a ndoporogwetygi ojipe'g̃a – Tupana'ga po ti ndoporogwetygi g̃a na jitehe nehẽ no o'erame g̃andeaporog̃ita pe nehẽ. Kiroki g̃a oporogwety ojipe'g̃a – g̃a ndokyhyji Tupana'ga eag̃wama hugwi.

Pejikoga g̃waramo Jesus'ga rehe peko katu

14 Nhiirũ, pyry nhande ei: Xajiko nhande Jesus Cristo'ga rehe. Emo po nhande ndiakokatui nhande'erame, a'ero po nhande jikotehei ga rehe nhandekokatue'yma. A'ero po ti Tupana'ga nianemongoi ojipyri nehẽ. 15 Po Jesus'gareheve'g̃a oko pepyteri pe. Ndipiri po g̃a upa. Ndo'ui po g̃a mbatera herekoe'yma g̃waramo. 16 Igwete po pe ei g̃a pe: “Hepejigwovo a'ero. Tipyry pa ti pe me. Pepi katu ti. Pe'u katu ti,” pe'ji po pe g̃a pe. Po pe napemondoi mbatera g̃a pe, marã po pyryvamo naerũ? 17 Pe ndekokatue'ymame po pe jikoteheuhui Jesus'ga rehe a'ero.

18 Igwete po ojipe'ga ei: “Jara'ga ojiko Jesus'ga rehe. Jara'ga oko katu,” e po ga. Na rũi, a'e ji. Kiroki g̃a ndokokatui – ndiukwahavi reki g̃ajikoga Jesus'ga rehe. Emo jirekokaturo g̃waramo po ti ji imboukwahavi nde ve jijikoga Jesus'ga rehe. 19 Kiro ji ei nde ve a'ero: Ererovia ko nde Tupana'ga gaha jate ko Tupanamo javo. Pyry hete nde heroviari a'ea. Anhag̃a vĩa reki gwerovia a'ea no Diabo'gapyriva'ea. Heroviarame anhag̃a ohyhyjuhu okyhyjiavo Tupana'ga hugwi. Emo gwerovia tehe okokatue'yma.

20 Nde nderekwahavihu naerũ. Takwahavuka ji nde ve kiro a'ero. Nhanderekokatue'ymame nhande xajiko tehe Tupana'ga rehe.

21 Ehepia re ko Abraãova'ea nhaneramonhava'ea. Tupana'ga e'i hako: “Tahepia ti ji Abraão'ga ji rendukatui.” A'ero Tupana'ga ei ahe ve: “Ekwava'ẽ ti ji ve eja'yra'ga jukavo Isaque'ga jukavo.” Igwete Abraãova'ea imbojo'ajo'ari ita ikwava'ẽhava japovo. A'ea arimo ahe gwa'yrava'ea nog̃i takwava'ẽ ti ga Tupana'ga pe javo. Ahe gwa'yrava'ea jukag̃werĩrame Tupana'ga ahe mombigi a'ero. Igwete Tupana'ga ei: “Kirog̃we ji hepiagi,” ei ga. “Abraão'ga pyry tuhẽ. A'ereki ga g̃wendu katu nhinhi'ig̃a,” ei Tupana'ga hako. 22 Erekwaha nde kiro. Abraãova'ea ojiko Tupana'ga rehe. A'ero ahe hendukatui ganhi'ig̃a. Hendukaturame ahe ojiko katu hete ga rehe a'ero. 23 Tupana'ga rembikwatijarukara omombe'u nhog̃wenonde Abraãova'ea pyryva hako. A'ereki ikwatijara e'i:

“Abraão'ga gwerovia hete Tupana'ga nhi'ig̃a.

A'ero Tupana'ga ei ga pe:

‘Ndepyry hete nde’,” e'i ikwatijara hako.

Igwete ahe Tupana'ga nhi'ĩpo'rui okovo. Igwete Tupana'ga e'i: “Abraão'ga ko jipy'a ja,” ei ga ahe mombe'gwovo hako.

24 Pekwaha pe a'ero. Po nhande jikogi Tupana'ga rehe nhandekokatuavo, a'ero po ga ei nhande ve: “Pepyry hete pe a.” Po nhande jikotehei nhandekokatue'yma, a'ero po Tupana'ga nde'i a'ea nhande ve.

25 Oro Raabeva'ea vehevi no akwaimba'eva'ea upaharava'ea. Ojikoga g̃waramo Tupana'ga rehe Raabeva'ea israelitasva'ea pokogi hako. Nurã Tupana'ga ei: “Pyry hete ko hẽa,” ei ga. Nahã ko ahe rekoi hako. Tupana'ga omombe'u na'ẽ Raabeva'ea re'yjava'ea gwyra israelitasva'ea pe tamondo ti g̃agwyra pe me nehẽ javo. Nurã israelitasva'ea hoi g̃wenonde hepianhimima Raabeva'ea re'yjava'ea gwyra. Ahe jogwerohorame hepiaga, Raabeva'ea ahe mbuhurukari g̃wonga pe ahe mima ojigwyripeva'ea hugwi. Aerẽ Raabeva'ea ahe mondoi irũa rupi pehea rupi topyhygyme ti g̃a g̃a javo. Nurã Tupana'ga ei hako: “Raabehẽa pyry hete g̃a pokoga.”

26 Nhande manorame nhandera'oa oko tehe. Na jitehe nhanderekokatue'ymame nhande xajiko tehe Tupana'ga rehe.

3

Tape'ete'varuhui ti

1 Nhiirũ, tape'epavi ti: “Tambo'e ti g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a rehe.” Tape'epavi ti a'ea. A'ereki Tupana'ga po ti e'i nhandereaporog̃ita pe nehẽ. Nhande rekoe'ymame ganhi'ig̃a rupi po ti ga ei nhande ve: “Peko te'varuhu pe,” e po ti ga nhande ve nehẽ. Nhande ve kaitu po ti ga ei a'ea nehẽ nhande jara'g̃a mbo'embo'erame nhande rekoe'ymame Tupana'ga nhi'ig̃a rupi.

2 Nhande nhaporemo nhande rekote'varuhuparavuhui jipi. Nhande'ete'varuhue'ymame po nhande rekokatuhetei. A'ero po nhande imombigi nhanderekote'varuhua nhaporemo no.

3 Ehepia te cavalo. Nhande timongi freio cavalo juru pe toko ti nhaneremimbotarimova'ea rehe javo. Freio ko xunhi novĩa. Emo a'ea pyvõ nhande timbojirova pa cavalo imondovo.

4 Na jitehe itayharuhua no. Yvyruhua a'ea mondomondo yhya rehe. Emo imopyryrỹhara'ga ipyhygi leme tamondo katu javo. Leme ko xunhi novĩa. Emo a'ea pyvõ ga omopyryrymba itayharuhua hehãiva'ea imongovo g̃wemimbotarimova'ea rehe.

5 Nhanekũa xunhiete'i jitehe novĩa. Emo a'ea pyvõ nhande timboheteteheuhu reki.

Ehepia tata no. Tata'ia nhande imondygi. Igwete tata ihoihoi imbokaipava ka'gwyra imbote'varuhupava. 6 Tata javijitehe ko nhanekũa nhandera'oa rehe. A'ereki ombote'varuhu pa. A'ea pyvõ nhande xanhi'ĩ te'varuhu nhanenhimbote'varuhupava. Nhanderekoa nhaporemo nhande'ete'varuhua imongote'varuhui. Diabo'ga reki ombote'varuhu nhanenhi'ig̃a imongote'varuhupava.

7 Mbiara ojoparavuhuva'ea ko ahe omonhyromba imongovo g̃wemimbotarimova'ea rehe: ipyva'ea, ipepova'ea, ohyryryva'ea, ypeva'ea. 8 Ahekũa ki a'e te ahe nomongoi g̃wemimbotarimova'ea rehe. Nhande'ete'varuhua nimombikavi a. Mboja ahe hu'urame ahe mbotegweteuhui. Na jitehe nhanekũa ahe mbotegweteuhuhetei o'ete'varuhurame.

9 Marã naerũ? Tupana'ga oapo yvyakotyve'g̃a ojavijitehe. Nhanekũa pyvõ nhande timbohete ga nhanderuvete'ga nhandepojykaharete'ga. Nhanekũa pyvõ jitehe nhande timbote'varuhu reki yvyakotyve'g̃a pe Tupana'ga'jave'g̃a pe. 10 Nhandejurua pyvõ nhande ga mbohetei. Nhandejurua pyvõ jitehe nhande imbote'varuhui g̃a pe. Nhiirũ, po na rũi te nhande rekoi hamo.

11 Nhande atyvi ko yhya ihemame yvya gwyra hugwi. Yhykatua ihemame yhya irovahiva'ea nohemi pea hugwi a'ero. 12 Nhiirũ, tegwete jua'ia ihema akajua'yva hugwi. Akaju'ia nohemi yhypoa hugwi. Na jitehe yhykatua nohemi yhya hahyahite'varuhuva'ea hugwi. Nurã ji ei: Nhande Tupana'ga mboheterame po nhande nimbotegwetei ojipe'g̃a hamo.

Tupana'ga okwahavuka aherekokatua

13 Pe ikwahaheterame po pe ndekokatui nehẽ hamo. Hepiagame pendeaporog̃itapyryva po ti g̃a ei pe me a'ero: “Okwaha hete g̃a. A'ereki g̃a oko katu kwaha g̃a pokopokoga g̃a nderekonhyromo,” e po ti g̃a pe me nehẽ.

14 Po pejiyvyteri pe pe nhimyrõheteuhui pejikovo pejihe jate, tapenhimbohetehetei ti a'ero. Tape'ei ti: “Akwaha hete ji jitekovo.” Pe'erame a'ea po pe mbero. 15 Pe nanuhũrame po pe ndapekwahavi tuhẽ pejikovo. Tupana'ga rũi okwahavuka pe me nanongara. Nahã ko yvyakotyve'g̃a ndekoi onhimongote'varuhuavo. Gweaporog̃itate'varuhua rupi g̃a ndekoi. Diabo'ga nahã g̃a mongoukari. 16 Onhimyrõuhũrame okovo ojihe jate g̃a nhonhi'ig̃ayvaruhui ojogwerekovo. Oko te'varuhu paravuhu ko g̃a a'ero.

17 Tupana'ga ikwahavukarame nhande ve nhande rekokatui a'ero. Ndiakote'varuhua'javi'i'i nhande. Xajogwereko katu nhande. Nhanenhyrõ hete nhande jara'g̃a pe. G̃anhi'ig̃a nhande anga. A'ereki Tupana'ga okwahavuka nhande ve nhande mongokatuavo. Tiporogwety hete nhande jara'g̃a. Xako katu paravuhu nhande a'ero. G̃a'ara rehe jate rũi nhande g̃a nderekokatui. Ndia'etehei nhande g̃a pe g̃a moandyandyita. 18 Kiroki g̃a e'i jara'g̃a pe: “Pejogwereko katu ti” – g̃ahã ko gwereko katu jara'g̃a no. A'ero g̃a ndekokatupahetei.

4

Tapekoi ti Tupana'ga remiarõe'ỹva'ea rehe

1 Maranuhũrame pe nhi'ig̃ayvaruhui pejogwerekote'varuhuavo jipi? Penemimbotate'varuhua omomymomyi pepy'a. 2 Pepotaruhu pe mbatera. Emo pe ndaperekoi reki. A'ero pe nhimbohovajari ojipe'g̃a ndehe. Penhimyrouhũ pe g̃ambatera rehe. Emo g̃a nombuhuri pe me. A'ero pe nhi'ig̃ayvaruhui pejogwerekote'varuhuavo. Napeporanduvi pe Tupana'ga pe. Nurã pe ndaperekoi. 3 Pe poranduvame ga nomondoi reki pe me. A'ereki pejiveuhu pe pepota penhiporanduvame. Penhimimbotarimova'ea rehe pe pepo'ru potaruhu.

4 Pepohiruhu pe Tupana'ga hugwi. Po pe pearouhũ Tupana'ga remiarõe'ỹva'ea, a'ero po pe napearõa'javi Tupana'ga. Pe ndapekwahavi naerũ? Kiroki g̃a oko potaruhu Tupana'ga remiarõe'ỹva'ea rehe – g̃a onhimongo Tupana'ga arõe'ỹva'ero. 5 Tupana'ga rembikwatijarukara nomombe'utehei reki. A'ereki e'i:

“Nhandera'uva

– Tupana'ga omongo a'ea nhande pype

– a'ea opota ranuhũ jipi,” e'i.

6 Emo Tupana'ga omombyry hete hete nhande ve. A'ereki ikwatijara e'i:

“Tupana'ga omovahihũ g̃a

– kiroki g̃a onhimbohete jipi.

Emo g̃a nhimbohetee'ymame

ga omombyry g̃a pe,” e'i ikwatijara Tupana'ga mombe'uhava.

7 Penhimongo ti Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi a'ero. Pemovahĩ ti Diabo'ga. A'ero po ti ga ka'nhymi pe hugwi nehẽ. 8 Penhimongo ti Tupana'ga pavẽi. A'ero po ti ga nhimongoi pe pyri nehẽ no. Pepohi ti pejikote'varuhua hugwi. Pemongo katu ti pejeaporog̃ita, a'e ji pe me. A'ereki Tupana'ga rehe jate rũi pe peko.

9 Pekoveveuhu ti pejikote'varuhua rehe. Pejehe'o hete ti a'ero. Tapejaja'javi ti, a'e ji pe me. Pejikote'varuhuro g̃waramo ti tapendoryva'javi. 10 Pemohẽ ti pejikote'varuhua Tupana'ga pe akoteheuhu ji javo. Aerẽ po ti Tupana'ga pe mbohetei a'ero nehẽ.

Tape'ete'varuhui ti penhiirũ'g̃a pe

11 Nhiirũ, tape'ete'varuhui ti pejohupe. Tape'ei ti penhirũ'g̃a pe: “Ite'varuhu g̃a.” Pe'erame a'ea g̃a pe pe pe'e te'varuhu Tupana'ga nhi'ig̃a pe no ite'varuhu javo jupe. Pe erame ite'varuhu Tupana'ga nhi'ig̃a pe pe napehendukatua'javi ganhi'ig̃a. Pe'e tehe pe: “Jihi koji'i akwaha ganhi'ig̃a hohe.” 12 Tupana'ga jate ki a'e te okwaha hete nhande mbo'eavo imbuhua onhi'ig̃a nhande ve. Gaha jate okwaha javo ahereaporog̃ita pe. Nurã po ti ga ei jara'g̃a pe nehẽ g̃a mongovo ojipyri nehẽ. Jara'g̃a pe po ti ga ei nehẽ g̃a mondovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ. Oro pe, maranuhũrame pe euhui naerũ jihi ko akwaha javo ojipe'g̃a pe?

Tapenhimboheteuhui ti

13 Pehendu ti kiro nhinhi'ig̃a pe me. Nahã po pe etehei: “Kiro po ti ore hoi cidade pe nehẽ. Mara'ngu po ti ko'emame nehẽ?” pe'e po pe. “Orombokwara'a ti ore pevo oroporavykyavo imono'ono'og̃a itambere'ia orojive nehẽ,” pe'e tehe po pe.

14 Pe ndapekwahavi reki aerẽva'ea. Marã po ti pe ndekoi ko'emame nehẽ? Ehepia re ko tatatig̃uhũva'ea. Kiro jukwahavamo. Kotihĩ ika'nhymi. Pe na jitehe no. Kiro pe ukwahavamo. Nambegwei reki pe ka'nhymi no. 15 Nahã po pe pe'e hamo: “Tupana'ga ipotarame po ti ore rekoi japojapovo nehẽ,” pe'e po pe hamo.

16 Penhimboheteuhu reki pe na tuhẽ ti ore japoi javo. Tiruahũ penhimbohetea a'ero.

17 Kiroki ga e'i oyvyteri pe: “A'apo po ti ji nanongara pyryva'ea hamo,” – japoe'ymame po ga oko te'varuhu a'ero.

5

Imbateve'g̃a ti tohendu katu, ei ahe

1 Oro pe, imbateva'ero pehendu katu ti nhinhi'ig̃a pe me kiro. Penahenahẽ ti pejehe'gwovo. Pekwaha po ti pe hahyheteva'ea nehẽ.

2 Pembatera po ti iju tehe nehẽ. Mbatagwaruhua po ti o'u pepikatua nehẽ. 3 Peapoa po ti opororororo upa nehẽ ourova'ea pratava'ea pavẽi. Ipororogag̃wama repiagame po ti Tupana'ga ei pe me nehẽ: “Pepotaheteuhu pe itambere'ia ipyhyga novĩa. Emo pe ndapepokogi ojipe'g̃a a'ea pyvõ,” e po ti ga nehẽ. “Kiro momina pe hugwi a'ero,” e po ti ga nehẽ. Ipororoga ojigwarai mbatera rehe jipi. Na jitehe po ti penemimbotaruhua ojigwarai pe ndehe nehẽ. Ehepia te tata ojigwarai ahera'oa rehe ahe mbokairame. Na jitehe po ti penemimbotaruhua ojigwarai pe ndehe nehẽ. A'ereki pe pemono'õteheuhu mbatera kiro mbapava koty.

4 Pehendu g̃anahenahema – kiroki g̃a omopẽ pekoapora pe me jipi. A'ereki pe napemondoi ikwepykava g̃a pe g̃a moandyandyita. Tupana'ga okwaha reki a'ea ipopoakaheteve'ga. Ga g̃wendu tuhẽ g̃anahenahema. A'ereki pe napemondoi g̃a pe itambere'ia g̃a poravykypavirẽ.

5 Avo yvya koty pe pereko pa mbatera. Penhimbohoryory pe jipi. Mbiara o'uo'u onhimongy'ravo imboha'uve'yma ojukaag̃wama. Emo oho g̃werĩ ijukahava apiavo. Na jitehe pe pemono'og̃uhũ pejive penhimimbotarimova'ea rehe pejikovo imboha'uve'yma hahyag̃wama. Emo Tupana'ga po ti imbohahyi pe me nehẽ.

6 Pe'e pe pyryheteve'g̃a pe: “G̃a ite'varuhu,” pe'e pe penhi'mbero. A'ero pe g̃a momanoukari. G̃ahã napemovahĩ upa.

Penhimomirana ti

7 Nhiirũ, kiro ji ei pe me: Penhimomiranamba ti Jesus Cristo'ga rura imboha'uva. Ehepia re ko matetỹhara'ga. Onhimomirana po ga i'apyryva imboha'uva. Omboha'u po ga amana itymame. Aerẽ po ga imondomondoi jahya. Nonhimbaekwahivi po ga a'ero. “Ikyra'javirẽ po ti horyvamo mbatera nehẽ,” e po ga. 8 Ga javijitehe ti penhimomirana pejijupa Jesus Cristo'ga mboha'uva. Pemboty ti pepy'a. A'ereki ga u g̃werĩ.

9 Nhiirũ, tapenhi'ĩte'varuhui ti ojohupe penhiroyromo. Pe nhi'ĩte'varuhurame po ti Cristo'ga ei pe me nehẽ: “Peko te'varuhu pe javo g̃a pe,” e po ti ga nehẽ. Ehepia te Cristo'ga rug̃werĩ.

10 Nhiirũ, Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea javijitehe po pe peko hamo. Ahe omombe'umbe'u Tupana'ga nhi'ig̃a hako. Hendupotare'ymame ojipeva'ea imbohahyukari ahe ve novĩa. Emo imombe'uharava'ea onhimomiranamba hahya pe. 11 Xa'e nhande: Pyry ahe ve – kiroki ahe onhimomiranamba.

Ehepia ko Jóva'ea hako. Pekwaha po pe ahenhimomiranamagwera. Ahe nhimomiranambavame mbatera rahya pe ko Tupana'ga imombyryhetei reki ahe ve. A'ereki Tupana'ga pyry hete yvyakotyve'g̃a pe. Ga nhande porogwety jipi.

12 Nhiirũ, ta'e ti kiro pe me. A'ea kaitu ti pehendu katu. Pe nhi'ig̃ame ojipe'g̃a pe tape'euhui ti: “Yvagipeve'ga okwaha nhi'mbee'yma. Yvya apohara'ga okwaha nhi'mbee'yma,” tape'euhui ti no. Tapehenonhuhũi ti Tupana'ga penhi'ig̃ame ojipe'g̃a pe. Tapehenonhuhũi ti Tupana'ga rembiapoa no. Po pe ei g̃a pe: “Nahã po ti ji rekoi nehẽ.” A'ea jate ti pe'ji a'ero. Po pe ei g̃a pe: “Na rũi po ti ji rekoi nehẽ.” A'ea jate ti pe'ji a'ero. Pe'erame g̃a pe penhimbi'ea rupi katu ti peko a'ero. Na tuhẽ ti peko Tupana'ga ti te'iyme pe me peko te'varuhu pe javo nehẽ.

Penhi'inhi'ĩ ti Tupana'ga pe

13 Po pepyteripeve'ga ikwahavi mbatera rahya tonhimombe'u ti ga ji poko javo Tupana'ga pe. Po ojipe'ga roryroryvamo tonhimby'yi ti ga Tupana'ga mboheteavo.

14 Po ojipe'ga tetirũaramo tombuhuruka ti ga ojipyri Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara'g̃a. A'ero po ti g̃a nhi'ig̃i Tupana'ga pe imongyavo ikava ga rehe. “Emombi ti karugwara ga hugwi Jesus Cristo'ga remimbotarimo,” e po ti g̃a Tupana'ga pe nehẽ. 15 Po ti g̃a nhi'ig̃i Tupana'ga pe ojikoga ga rehe, a'ero po ti ipigi ga hugwi. Cristo'ga po ti ga monhimohig̃atui nehẽ. Po ga tetirũaramo okote'varuhuro g̃waramo, a'ero po ti Tupana'ga imombori garekote'varuhua ga hugwi nehẽ.

16 Nurã ti pemohemohẽ pejikote'varuhua ojohupe pejikoveveuhuro hehe. Penhi'inhi'ĩ ti Tupana'ga pe pejogwepyga tapenhimohig̃atu ti. Pyryheteve'g̃a poranduvame Tupana'ga pe ikwahy hete. Tupana'ga g̃wendu g̃anhi'ig̃a jipi.

17 Ehepia re ko Eliasva'ea hako Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea. Ahe ko nhande javijitehe yvyakotyva'ero. Igwete ahe nhi'ĩhetei Tupana'ga pe tokyryme ti javo. Três e meio ga kwara mbo'ari ikyre'ymame yvya rehe. 18 Aerẽ Eliasva'ea nhi'ig̃a'javi Tupana'ga pe tokyra'ja ti kiro javo. A'ero Tupana'ga imongyra'javi yvaga hugwi. Igwete henhunha'javamo mbatera yja hugwi.

19-20 Nhiirũ, po ti pepyteripeve'ga ndokoa'javi a'itituhẽva'ea rupi Cristo'ga mombe'ua rupi, pemog̃ita ti ga mongoa'java a'ea rupi. Pekwaha ti a'ero. Pe ga mbopohirukarame okote'varuhua hugwi po ti ga ndohoa'javi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ. Tupana'ga po ti omombo pa garekote'varuhua re'yjuhua ga hugwi a'ero nehẽ.

1 Pedro

1

2

3

4

5

PEDROVA'EA OMOMBE'UYPY AHE VE

Primeira Carta de Pedro

1

1 Ji ko Pedroramo. Ji Jesus Cristo'ga moirũharamo ako. Kiro ji ikwatijari imondovo nhinhi'ig̃a pe me Tupana'gareheva'ea pe – perope peju g̃agwyri pe: Ponto pe, Galácia pe, Capadócia pe, Ásia pe, Bitínia pe. Pevo pe kwaki'opavi pejigwovo pejijupa g̃apyteri pe penhimongyavo raikwehe. 2 G̃wemimbotarimo Tupana'ga nhanderuvete'ga pe mo'emo'ẽi ojive hako g̃ahã po ti oko jireheva'ero javo. Tupana'ga ra'uva pe mongoi Tupana'gareheva'ero a'ero raikwehe. “Amo'emo'ẽ ji g̃a tohendu katu ti g̃a Jesus Cristo'ga nhi'ig̃a javo,” ei Tupana'ga. “Tomombo ti ga g̃andekote'varuhua g̃a hugwi omanoro g̃waramo,” ei ga.

Tupana'ga ti tomombyry hete pe me. Tonog̃atu hete ti ga pepy'a no.

Pyry ti nhande ve nehẽ

3 Timbohete ti Tupana'ga. Gaha ko Jesus Cristo'ga ruva'ga nhandepojykaharete'ga ruva'ga. Ombogwera ga Jesus Cristo'ga gamanoa hugwi raikwehe. Gambogwerava g̃waramo Tupana'ga nhande mboheaporog̃ita pyahu nhande mongovo. A'ereki ga nhande porogwety hete. Nhandereaporog̃ita ipyahuro g̃waramo nhande ei: Tupana'ga po ti nhande mbuhuruka tuhẽ yvagi pe nehẽ nhande mongovo avuirama ojipyri nehẽ, xa'e nhande. 4 Nhandereaporog̃ita ipyahuro g̃waramo nhande ei no: Tupana'ga po ti ombuhu tuhẽ pyryheteva'ea nhande ve nehẽ. Tupana'ga remimbuhura pyry tuhẽ avuirama. Ndopavi po ti nehẽ. Ndite'varuhui'i'i po ti nehẽ no. Niymyani nehẽ. A'ereki pyry hete. Kirog̃we tuhẽ Tupana'ga herekokatui a'ea pe me yvagi pe. 5 Ga pe a'ngu no. A'ereki Tupana'ga ipopoaka pe a'nguavo pejikoga g̃waramo ga rehe. A'ero po ti Tupana'ga pe mbuhurukari pe mongovo ojipyri avuirama yvagi pe nehẽ. Pendekoag̃wama po ti ga imboukwahavi mbapava koty nehẽ.

6 Pendoryndory pe a'ea rehe. A'ea ja po pe ne'ouhũramo kiro g̃a imbohahyparavuhurame pe me. 7 Tupana'ga opota penhimomiranama hahyrame pe me tiukwaha ti g̃ajikohetea ji rehe javo. A'ereki jukwaha pejikohetea ga rehe penhimomiranamame hahya pe. Ehepia te ouro. G̃a imbokumbokurame ouro imo'eamo ite'varuhuva'ea jugwi jukwahavamo hembyruera pyryva. Na jitehe jukwaha pejikohetea Tupana'ga rehe hahyrame pe me. Ouro ko pyry novĩa. Johe'i hete pyry pejikohetea Cristo'ga rehe. Ouro opa reki. Pejikohetea ki a'e te ndopavag̃wami po rimba'e. Jukwahavame po ti Tupana'ga pe mbohetei aerẽ nehẽ. Jesus Cristo'ga nhimboukwahavame ua po ti Tupana'ga ei pe me nehẽ: “Pyry hete pejikohetea Jesus'ga rehe,” e po ti ga pe me nehẽ.

8 Ndapehepiagi ve pe Jesus Cristo'ga. Emo pe ga arõhetei. Ndapehepiagi tuhẽ pe ga kiro. Emo pe jikohetei ga rehe. Igwete pe ndoryndoryhetero pejikoga g̃waramo ga rehe. Yvagahugwiva'ea ko pendoryhetea ga rehe. Tegwete reki pendoryva imombe'uhava ojipe'g̃a pe. 9 Pejikoga g̃waramo Jesus Cristo'ga rehe po ti Tupana'ga pe nderohoi yvagi pe ojipyri nehẽ. Pejihoag̃wama rehe pe ndoryhetero kiro a'ero.

10 Pehoag̃wama rehe Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea japyakahetei tikwaha hete javo hako. A'ero ahe imombe'unhog̃wenondei javo hako. “Tupana'ga po ti omombyry g̃a pe nehẽ g̃a nderogwovo yvagi pe nehẽ,” ei Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea hako. 11 Cristo'ga ra'uva oko ahe pavẽi ahe mbo'embo'eavo hako. “Hahy hete na'ẽ po ti Cristo'ga pe nehẽ. Igwete po ti ga manoi novĩa. Emo po ti pyryhetero ga pe nehẽ,” e'i Cristo'ga ra'uva. “Okwerava'ja po ti ga nehẽ ogwovo yvagi pe nehẽ. Aerẽ po ti ga rura'javi ojiheve'g̃a nderogwovo yvagi pe Tupana'ga pyri nehẽ no,” e'i gara'uva Cristo'ga mombe'gwovo ahe ve. A'ero Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea japyakai a'ea rehe hako. “Maname po ti a'ea nehẽ?” ei ahe. “A'ea rupi ti marã nehẽ?” ei ahe ojapyakavo hehe.

12 Tupana'ga e'i ahe ve no hako: “Penemimombe'ua ko pejiveva'ea rũi reki korogweva'ea rũi,” ei ga ahe ve. “Aerẽva'ea pe imombe'ui a'earupive'g̃a ti tokwaha javo,” ei Tupana'ga ahe ve. A'ero ahe Cristo'ga mombe'umbe'ui hako. Cristo'ga mombe'ua jitehe ag̃wamove'g̃a omombe'u pe me no. A'ereki Tupana'ga ombuhuruka gwa'uva g̃a pyri yvaga hugwi g̃a mbo'eavouka jupe. A'ero g̃a Cristo'ga mombe'ui pe me pyryva'ea mombe'gwovo. Yvagipeve'g̃a vehevi okwaha pota a'ea no novĩa Tupana'gapyrive'g̃a.

Peko katu ti, ei Tupana'ga

13 Pejirokwa ti a'ero penhimbovyvya. Jesus Cristo'ga po ti omombyry pe me nehẽ onhimboukwahavame ua yvya koty nehẽ. Cristo'ga remimombyryva rehe ti pejapyaka hete a'ero tomombyry tuhẽ ti ga nhande ve javo. 14 Pehendu katu ti Tupana'ga nhi'ig̃a. Ymya pe ipotaruhui ite'varuhuva'ea jipi. A'ereki a'ea rupi pe ndapekwahavi pejikoge'yma Jesus Cristo'ga rehe. Pepohi ti pejikoagwera hugwi a'ero penhimbipotaruhua hugwi. 15 Tupana'ga ndokote'varuhui'i'i. A'ereki ga oko katu jipi. Ga pe mo'emo'ẽ ji javijitehe ti peko katu javo. Peko katu ti a'ero pejikojikovo. 16 A'ereki aherembikwatijara omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a ahe ve. “Ji ako katu,” ei ga. “Nurã ti peko katu ji javijitehe nehẽ no,” ei Tupana'ga.

17 Penhi'ig̃ame Tupana'ga pe pe ei Apĩ ga pe. Emo gaha reki e'i a'itituhẽva'ea rupi katu yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita pe. Jara'g̃a pe ga ei: “Peko katu pe.” Jara'g̃a pe ga ei reki: “Peko te'varuhu pe.” A'itituhẽva'ea rupi katu ga ei g̃a pe nhaporemo ikwahava g̃andeaporog̃ita. Tapepojihuve'ymuhũi ti a'ero pejuvete'ga Tupana'ga pejikovo penhimarane'ymame yvya koty.

18-19 A'ereki pe pekwaha Cristo'ga manoa pe ndepyga. Omanoro g̃waramo ga pe mbopiro'yi pendekotehea hugwi. Mbatera rũi opava'ea rũi pe mbopiro'yi pendekotehea hugwi. Ouro rũi pe mbopiro'yi. Prata rũi pe mbopiro'yi. Nanongara nhaporemo rũi tuhẽ pe mbopiro'yi pendekotehea hugwi. Pendekoteheagwera rehe penamonhava'ea pe mbo'embo'ei pe mbojikwakuteheavouka. Cristo'ga pe mbopiro'yi reki a'ea hugwi omanomo pe ndepyga. Ga ko cordeiro ja – kiroki a'ea g̃a okwava'ẽ ijukavo Tupana'ga pe. Pyryheteva'ea g̃a okwava'ẽ ndite'varuhui'i'iva'ea. Na jitehe Cristo'ga nhikwava'eg̃i Tupana'ga pe heka'voguka gwekoa omanomo. Ga ndite'varuhui'i'i. Pyry hete ga novĩa. Emo ga onhikwava'ẽ omanomo pe ndepyga.

20 Yvya apoa renonde Tupana'ga ei Cristo'ga pe po rimba'e: “Ndehe ti eho yvya koty emanomo g̃ambopiro'yharamo nehẽ,” ei Tupana'ga ga pe. Ag̃wamo reki mbapava koty Cristo'ga ukwahavamo ua pe ndepyga ikwehe. 21 Gaha pe mbojiko Tupana'ga rehe. Tupana'ga ga mbogwera gamanoa hugwi ga mongovo huvihavuhuhetero ikwehe. Nurã pe jikohetei Tupana'ga rehe. Igwete pe ei: “Tupana'ga po ti imombyryvi nhande ve g̃wembi'ea rupi nehẽ no,” pe'e pe.

22 Pehendu katu pe a'itituhẽva'ea Jesus Cristo'ga mombe'ua. A'ero pe imomborukari pejikote'varuhua pejihugwi. A'ero pe penhiirũ'g̃a arõhetei Jesus'gareheve'g̃a. Penhoarõ hete tuhẽ ti a'ero.

23 Tupana'ga okoji onhi'ig̃a reheve. Onhi'ig̃a pyvõ ipopoakava'ea pyvõ ga pe mbojihuvi gwa'yramo pejikogame ojihe. Penduva'g̃a pe mbojihu raikwehe. Emo aerẽ penduva'g̃a omano yvyakotyva'ero g̃waramo. Tupana'ga ki a'e te nomanoi. Gaha pe mbojihuva'ja gwa'yramo. 24 Tupana'ga rembikwatijarukara e'i no:

“Yvyakotyve'g̃a ko yvotyra ja,” e'i.

“G̃akatuhetea ko yvotyrakatua ja no.

A'ereki ipotyra inhymba reki.

Ohova okui pa,” e'i.

“Yvyakotyve'g̃a na jitehe opa pa no,” e'i.

25 “Tupana'ga nhi'ig̃a ki a'e te okoji avuirama,” e'i ikwatijara.

Tupana'ga nhi'ig̃a jitehe g̃a omombe'u pe me raikwehe. A'ereki g̃a omombe'umbe'u pyryva'ea pe me Jesus Cristo'ga mombe'gwovo.

2

Cristo'ga ko ita'java'ea

1 Onhi'ig̃a pyvõ Tupana'ga pe mongoi gwa'yramo. Pepohi ti pejikote'varuhua hugwi nhaporemo a'ero. Tape'mbea'javi ti no. Tapenhi'ig̃atutehei g̃a pe timoandyandyi g̃a javo. Tapenhimyrõi ti ojipe'g̃a ndehe. Tapembotegwetei ti g̃a no.

2 Ipita'ngive'g̃a opota hete oy'g̃a kambya. Na jitehe ti pepota hete Tupana'ga nhi'ig̃apyryva. A'ea po ti igwaigwavete pe mbojikohetei Tupana'ga rehe nehẽ. 3 A'ereki Tupana'ga mombe'uhava e'i: “Pekwaha pe hepiaga nhandepojykaharete'ga remimombyryva pejive,” e'i ikwatijara.

4 Penhimongo ti Cristo'ga pavẽi a'ero. Gaha ko ita'java'ea. Ita okoji avuirama. Na jitehe Cristo'ga okoji avuirama okovo. Ita onga rupiara onga apohara'g̃a noarõi ite'varuhu javo jupe novĩa. Tupana'ga ki a'e te oarõ ita pyry hete reki javo jupe. Na jitehe ite'varuhuve'g̃a noarõi Cristo'ga ite'varuhu ga javo. Tupana'ga ki a'e te oarõ ga pyry hete ga javo.

5 Pe ko ita'java'ea jitehe no. Ita ko okoji avuirama. Pe na jitehe peko Tupana'ga pavẽi avuirama. A'ereki ga pe mongo pyahu. G̃a oapo ita gwuhavamo. Na jitehe Tupana'ga pe apoi gara'uva ruhavamo. A'ereki pepyteri pe Tupana'ga ra'uva u. Peko pe ikwava'ẽharamo Tupana'ga pe. A'ero Jesus Cristo'gareheva'ero pe nhikwava'eg̃i Tupana'ga pe ga mboheteheteavo. A'ea rehe Tupana'ga nhimohemi a'ero.

6 Aherembikwatijara omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a hako. Tupana'ga e'i hako:

“Onga apohara'g̃a omo'ẽ ita tihepia pyryva'ea javo. A'ero g̃a pyryva'ea mongoi huvihavamo imohina gwuhava tojiko hete ita jararamo huvihavava'ea rehe ojopyhykatuavo javo,” ei ga.

“Na jitehe ji ei ga mombe'gwovo no.

Pyry hete ga, a'e ji,” ei Tupana'ga.

“A'ero ji pyryve'ga mongoi jijiheve'g̃a nduvihavamo

tojiko hete ti g̃a ga rehe javo,” ei Tupana'ga.

“Jiruhava ko cidade de Sião.

Na ja jireheve'g̃a ko jiruhavamo.

A'ero ji pyryve'ga mongoi jijiheve'g̃a pyteri pe.

Ojikogame ga rehe po ti g̃a ndipoyjayjare'ymuhũi nehẽ,” ei Tupana'ga.

Nahã aherembikwatijara omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a ga Cristo'ga mombe'urame hako.

7 Pejiko pe Cristo'ga rehe. Nurã pe ei pyry hete ga pe. G̃a ki a'e te – kiroki g̃a ndojikogi Cristo'ga rehe – aherembikwatijara omombe'u g̃a onga apohara'g̃a ja ko g̃a javo. Aherembikwatijara e'i a'ero:

“Onga apohara'g̃a japorame onga ita apopyra hepiagi ojipeji ita.

A'ea g̃a omombo ipo'rue'yma tiruahũ javo jupe,” e'i.

“Aerẽ akoja jitehe hekoi huvihavamo jara hohe

opyryhetero onga pyhykatuavo,” e'i aherembikwatijara.

8 Ojipea ikwatijara e'i no:

“Ita ombo'a yvyakotyve'g̃a nog̃a g̃a monhimboahiva,” e'i aherembikwatijara.

Na jitehe ko ga omonhimboahi okote'varuhuve'g̃a monhimonha'ngavo g̃a mbopoyjayjare'yma. Onhimboahi g̃a Cristo'ga pe ojikoge'yma ga rehe. A'ereki g̃a nohendukatui Tupana'ga nhi'ig̃a. A'ereki Tupana'ga e'i jipe g̃a pe: “Na tuhẽ po ti g̃a ndekoi nehẽ,” ei ga.

9 Oro pe, Tupana'ga pe mo'emo'ẽ pe mongovo ojiheva'ero. Gareheva'ero ko pe ikwava'ẽharamo Tupana'ga pe nhanderuvihavuhuhete'ga pe. Ga pe mo'ẽ ojipe'g̃a hugwi pe mboporavykyavo ojive. Ga pe pojyka tomombe'u ti g̃a nhirembiapopyryva javo. Ymya pe ndekote'varuhui raikwehe. A'ero pe ypytunahivarupive'g̃a ja. A'ereki ypytunahiva rupi okorame ahe ndokwahavi. Pe na jitehe ndapekwahavi Tupana'ga pejikote'varuhuavo raikwehe. Aerẽ Tupana'ga pe mo'emo'ẽi tapepohi ti pejikote'varuhua hugwi javo. Ag̃wamo pe kojahuarupive'g̃a ja a'ero. A'ereki kojahua rupi okorame ahe okwaha. Na jitehe pe pekwaha Tupana'ga kiro pejikokatuavo. Tupana'ga kwahavame ko pyry hete. 10 Ymya ko pe ndapekoi Tupana'gareheva'ero. Ag̃wamo ki a'e te pe peko gareheva'ero. Ymya pe ndapekwahavi Tupana'ga rembiporogwetyga. Ag̃wamo ki a'e te pe pekwaha a'ea Tupana'ga nhande porogwety javo.

Tupana'gareheva'ero peko katu

11 Nhiirũ, ojipe'g̃a gwyri pe pe nduvi hajiheve'g̃a ja. A'e hete ji pe me a'ero: Tapepotaruhui ti pejikovo. A'ereki penemimbotaruhua pe mboheaporog̃ita te'varuhu. 12 Peko katu ti g̃apyteri pe – kiroki g̃a ndojikogi Cristo'ga rehe. Amoamome g̃a pe mbotegwetei po oko te'varuhu g̃a javo tehe pe me. Emo pendekokatua repiagame po ti g̃a nhimombaragwahavi hehe nehẽ. A'ea rehe po ti g̃a Tupana'ga mbohetei a'ero ga rurame mbapava koty nehẽ. “Ndepyry hete nde g̃a mongokatuavo,” e po ti g̃a nehẽ.

13-14 Tupana'gareheva'ero ti pehendu katu penduvihava'g̃a nhaporemo yvya koty: gaha – kiroki ga jara'g̃a hohe huvihavuhuro – pehendu katu ti ga gamoirũhara'g̃a no governadores'g̃a. A'ereki penduvihavuhu'ga onhimoirũuka g̃a pe tombohahyuka ti g̃a okote'varuhuve'g̃a pe javo. “Tapembohete ti okokatuve'g̃a,” ei ga g̃a pe no.

15 Tupana'ga opota pendekokatua tapemombi ti ikwahave'ỹve'g̃a nhi'ĩtehea.

16 Pepiro'y pe, na tuhẽ ti peko a'ero. A'erorame tehe ti tape'ei ti: “Tako te'varuhu ti kiro nhiremimbotarimo a'ero. A'ereki ji jipiro'y.” Tape'ei ti a'ea. Tupana'ga rembipojykaharamo pe peko. Garemimbotarimova'ea rehe ti peko a'ero.

17 Pendeaporog̃ita katu ti ojipe'g̃a ndehe nhaporemo. Pearõarõ ti penhirũ'g̃a. G̃a ojiko Cristo'ga rehe pe ja. Pepojihuve'ymi ti Tupana'ga. Pendeaporog̃ita katu ti penduvihavuhu'ga rehe no.

Peho ti Cristo'ga rupi hahyrame pe me

18 Peporavykyrame ojipe'g̃a pe pehendu katu ti g̃anhi'ig̃a penhiroyrõe'yma. Pehendu katu ti g̃anhi'ig̃a g̃a ndeaporog̃itakaturame pejihe nehẽ. G̃a ndekote'varuhurame pe me ti pehendu katu jitehe g̃anhi'ig̃a. 19 Ombohahy tehe po g̃a pe me. Po pe nhimomiranami jupe Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe pejikovo g̃waramo, a'ero po pyryvamo. 20 Po g̃a pe nupanupãi pe ndekote'varuhuro g̃waramo, a'ero po pe nhimomiranatehei. A'ereki pejikote'varuhuro g̃waramo pe pekwaha hahya. Po pejikokaturo g̃waramo pe ikwahavi hahya penhimomiranama jupe, a'ero po ti Tupana'ga imombyryvi pe me nehẽ. 21 A'ereki Tupana'ga e'i pe me: “Penhimomirana ti g̃a imbohahyrame pe me pejikokatua rehe,” ei ga. A'ereki Cristo'ga okwaha hahya pe ndepyga toho ti g̃a ji rupi javo ikwehe.

22 “Ndokote'varuhuangavi Cristo'ga.

Ni'mbeangavi ga no.”

23 G̃a ombotegweterame ga nombotegwetei g̃a ikwehe. G̃a imbohahyrame ga pe ga nde'i: “Ajipy po ti ji pe ndehe nehẽ,” nde'i ga. Ga onhikwava'ẽ reki Tupana'ga pe. A'ereki Tupana'ga e'i a'itituhẽva'ea rupi katu ite'varuhuve'g̃a pe. Ga e'i hupi katu pyryve'g̃a pe no.

24 Cristo'ga tuhẽ gwereko nhanderekote'varuhua omanorame yva rehe. “Tipiro'y ti g̃a okote'varuhua hugwi,” ei ga, “toko ti g̃a Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe kiro,” ei ga. Cristo'ga okwaha hahya omanomo nhande repyga. Nahã kiro pyry hete nhanderekoag̃wama.

25 Ymya ko pe ndekoi ovelhas ja. Ovelhas oka'nhyka'nhy jipi ojipiakatuhara'ga hugwi okovo g̃wemimbotarimova'ea rehe. A'ero hepiakatuhara'ga herura'javi ovelhas rerekovo. Ymya ko ovelhas ja pe ndekoi pejikovo penhimimbotarimova'ea rehe. Emo Tupana'ga pe nderuruka Cristo'ga pyri. Ovelhas repiakatuhara'ga gwereko katu ovelhas jipi. Na jitehe Cristo'ga pe ndepiakatui pe nderekokatuavo jipi.

3

Hembirekove'g̃a

1-2 Nanongara pe ji ei kunhangwera'g̃a pe no hembirekove'g̃a pe. Pehendu katu ti penhimbireko'g̃a nhi'ig̃a g̃a erame pejive. Jararamo penembireko'g̃a ndokoi ve Tupana'ga nhi'ig̃a rehe Cristo'ga mombe'ua rehe. Pe hendukaturame penhimbireko'g̃a nhi'ig̃a po ti g̃a pendekokatua repiagi pendeaporog̃itakatua kwahava nehẽ. A'ero po ti g̃a jikogi Cristo'ga rehe nehẽ. Penhi'ig̃a g̃waramo rũi po ti g̃a jikogi nehẽ. Pendekokaturo g̃waramo po ti g̃a jikogi Cristo'ga rehe a'ero nehẽ.

3 Tapekotehei peji'ara rehe. Tapenhimbojigwaguhui ti tajirepia g̃a jikatua javo. Tapenhiakãavykyuhui ti penhimbohepia'ngiavo ojipe'g̃a pe. Tapenog̃uhũi ti pejihe ourova'ea. Tapemongiuhui ti pejipikatua tahepiuka ti g̃a pe jipikatua javo. Tapekotehei ti peji'ara rehe, a'e ji pe me. 4 Peypyteripeva'ea rehe ki a'e te po pe peko hamo pendeaporog̃itakatua rehe. Ipy po pepy'a jipi hamo. Penhyrõ po pe jipi hamo. A'ea ko pyry hete Tupana'ga pe.

5 Ymya ko kunhangwerapyryva'ea nahã no. Ahe ojiko Tupana'ga rehe oho po ti ga g̃wembi'ea rupi javo. Ahe onhimboheaporog̃ita katu hendukatuavo g̃wembirekova'ea nhi'ig̃a. 6 Nahã ko Sarava'ea hako. Ahe oho g̃wembirekova'ea nhi'ig̃a rupi Abraãova'ea nhi'ig̃a rupi jijara'ga javo ahe ve. Po pe jikokatui imbojue'yma pejipy'a jipi, a'ero po pe Sarava'ea'java'ea.

7 Nanongara pe ji ei kiro akwaimbae'g̃a pe no hembirekove'g̃a pe. Peko ti penhimbireko'g̃a pavẽi pejapyakavo g̃apopoakare'yma rehe. A'ereki pe gwyre'i g̃a ipopoaka. Pendeaporog̃ita katu ti g̃a ndehe a'ero. A'ereki Tupana'ga imombyryvame pe me omombyry g̃a pe no. A'ero po ti g̃a ndekoi Tupana'ga pyri pe pavẽi nehẽ. Pe g̃a nderekokatue'ymame pe ndovahoguhui penhi'ig̃ame Tupana'ga pe a'ero.

Hahya pe ndekokaturame

8 Mbapavamo ji ei pe me nhaporemo. Pembojo'jajo'ja ti pendeaporog̃ita. Jara'g̃a ndekoveveuhurame ti pekoveveuhu g̃a pavẽi no. Jara'g̃a ndoryvame ti pejory g̃a pavẽi. Penhoirũramo penhoarõ hete ti. Pejoporogwety ti. Tapenhimboheteuhui pejogwerekovo. 9 G̃a ndekote'varuhurame pe me tapejipygi ti g̃a ndehe. G̃a ete'varuhurame pe me tapenhi'ĩpondekwate'varuhui ti g̃a no. Nahã ti peko. Pemombyry ti g̃a pe g̃a ndekote'varuhurame pe me. A'ereki Tupana'ga pe mo'emo'ẽ tamombyry ti pe me javo. Nurã ti pemombyry ojipe'g̃a pe a'ero. 10 A'ereki Tupana'ga rembikwatijarukara e'i:

“Kiroki ga e'i:

‘Jirory pota ji pyryva'ea rerekovo jipi’

– te'ite'varuhuyme ti ga a'ero.

Ti'mbea'javyme ti ga no,” e'i.

11 “Topohi ti ga okote'varuhua hugwi okokatuavo.

Tojirokwa hete ti ga okokatuavo ojipe'g̃a pe no.

12 A'ereki nhandepojykaharete'ga gwepia katu g̃a

– kiroki g̃a oko garemimbotarimova'ea rehe,” e'i.

“G̃wendu katu ga g̃a nhi'ig̃ame ojive.

Emo ga omovahĩ okote'varuhuve'g̃a,” e'i ikwatijara Tupana'ga mombe'gwovo.

13 Pe ndekokatupotarame po ti g̃a nombote'varuhui pe me nehẽ. 14 Emo po ti g̃a pendekokatua rehe vehevi imbohahyukari pe me, a'ero po ti pyryvamo pe me nehẽ. Tapekyhyji ti g̃a hugwi a'ero nehẽ. Tapembojuukaryme ti pejipy'a.

15 Pembohete ti Cristo'ga ga ko jipojykaharete'ga javo pejiyvyteri pe. Pejiko pe Cristo'ga rehe. Pejapyaka ti a'ea rehe a'ero tanhimombe'u ti ojipe'g̃a pe javo. E'i po ti g̃a pe me nehẽ: “Maraname pe jikogi Cristo'ga rehe?” 16 Pemombe'u katu ti g̃a pe a'ero penhyromo penhimbohetee'yma. Peko katu ti Cristo'gareheva'ero pejipoyjareteramo. G̃ahã po ti ndipoyjayjari a'ero nehẽ pe mbotegweterame onhi'ĩte'varuhuavo pendekokatua rehe nehẽ. 17 Hahy po pe me pendekote'varuhua rehe. Po pendekokatua rehe hahyramo pe me a'ea po pyry hete Tupana'ga ipotarame a'ea.

18 Cristo'ga jitehe okwaha hahya no. Igwete ga manoi. Ojipeji igwave ga manoi imombopava pendekote'varuhua pe hugwi. Nomanoa'javi po ti ga a'ero nehẽ. Ga ko pyryheteva'ero oko. Emo ga omano ite'varuhuve'g̃a ndepykavamo tarekokatuuka Tupana'ga g̃a pe javo. Yvyakotyve'g̃a ojuka ga ikwehe. Emo Tupana'ga ga mbogwera gara'uvimo.

19 Gwa'uvamo ga hoi ahera'uva pyri a'ero – perope tegwete ahera'uva i'ẽhava jugwi – pevo Cristo'ga hoi imombe'gwovo a'itituhẽva'ea ahera'uva pe. 20 Ymya ahe nohendukatui Tupana'ga nhi'ig̃a Noéva'ea japorame yhararuvihavuhua hako. Tupana'ga nonhimbaekwahivi reki ahe ve g̃wendukatue'ỹva'ea rehe. “Tohendu katu pa na'ẽ ti g̃a nhinhi'ig̃a,” ei Tupana'ga hako. Mbohapy'ri reki oitova'ea jate g̃wendu katu Tupana'ga nhi'ig̃a Noéva'ea gwe'yjava'ea pavẽi. A'ero ahe avi yhararuvihavuhua pype. Jarava'ea opa pa a'ero onhimongyavo otypyvygamo yvya nhatymbavame. Noéva'ea ki a'e te okoji yhya pyvõ uvame yhararuvihavuhua pype.

21 Na jitehe yhya pyvõ nhande nhimobatizaukari. A'ero nhanemobatiza pyvõ Tupana'ga nhande mongopyahui. Yhya mombe'urame ji nda'ei iheja pe nhandera'oa ky'auhua iheja pe. Nahã ji ei: Penhimobatizaukarame yhya pyvõ pe ei Tupana'ga pe: “Cristo'gareheva'ero ji taho nenhi'ig̃a rupi,” pe'e pe Tupana'ga pe. A'ereki kiro pe peko katu pepoyjareteramo. Tupana'ga nhande mongo pyahu a'ero Jesus Cristo'ga kwerava g̃waramo omanoa hugwi. 22 Jesus Cristo'ga oho yvagi pe ikwehe. Pevo ga rekoi kiro huvihavuhuhetero Tupana'ga moiruamo. Yvagipeve'g̃a g̃wendu katu Cristo'ga nhi'ig̃a kiro huvihava'g̃a ipopoakave'g̃a Tupana'gapyrive'g̃a no. G̃wendu katu pa g̃a Cristo'ga nhi'ig̃a kiro.

4

Perojijyi pe pejeaporog̃ita

1 Cristo'ga okwaha hahya omanomo tahepy ti g̃a javo ikwehe. Pendeaporog̃ita po ti nahã hamo no. Pe'ji ti: “Mara'ngu po ti hahyramo ji ve nehẽ no? Emo po ti ji aho tuhẽ Cristo'ga rupi nehẽ,” pe'ji ti. A'ereki hahyrame nhande ve nhande ndiakoa'javi nhanderekote'varuhua rehe. 2 A'ero pe ndapekoa'javi penhimimbotarimova'ea rupi hamo. Tupana'ga remimbotarimova'ea rupi po pe ndekoi hamo kiromo jate penhimarane'ymame.

3 Ymya pe ndekouhui penhimimbotarimova'ea rehe g̃a ja – kiroki g̃a ndojikogi Tupana'ga rehe. Kirupi pendekote'varuhua a'ero. Nahã ko pendekote'varuhuagwera raikwehe. Ndapeakwahavihu pe. Pepotaruhu pe. Peapouhu pe toryva i'gwoi'gwovo penhimboheagwyryva pejikote'varuhuavo. Peko hete pe ha'angava rehe penhimimbohetehara rehe pejikove'ỹ Tupana'ga rehe raikwehe. Ite'varuhu hete pe imbohetei a'ea. 4 Ag̃wamo reki g̃a nhimomby'ahetei pendekoag̃wama repiaga. A'ereki g̃a akwahave'ỹmuhũrame pe ndapeakwahave'yma'javi g̃a pavẽi. Nurã g̃a pe mbotegwetei kiro. 5 Tupana'ga po ti a'ea e'i g̃a pe. Namanamehũi po ti ga ei g̃andeaporog̃ita pe nehẽ: “Marã po pendeaporog̃ita jipi? A'ea pemombe'u kiro ji ve,” e po ti ga g̃a pe nehẽ. A'ero po ti ga ei g̃andekote'varuhua pe imondovo ikwepykava g̃a pe nehẽ. Omanoe'ỹve'g̃a pe po ti ga imondoi. Omanova'ea pe po ti ga imondoi aherekote'varuhua kwepykava nehẽ no. 6 A'ereki Cristo'ga omombe'u pyryva'ea ahe ve – kiroki ahe yvyakotyva'ero omano Tupana'ga rembi'ea rupi okote'varuhuro g̃waramo. Cristo'ga omombe'u ahe ve toko ti g̃a gwa'uvamo Tupana'ga ja javo.

Pejopoko katu ti

7 Oho g̃werĩ kiro yvya papava apiavo mbatera papava apiavo nehẽ. Pejapyaka katu ti penhimbovyvya xanhi'inhi'ĩ Tupana'ga pe javo. 8 Johe'i pa pyry pe nhoarõarõhetei no. A'ereki ojipe'g̃a arõheterame nhande nihenonha'javi g̃andekote'varuhua re'yjuhua. 9 Pembuhumbuhuruka ti Cristo'gareheve'g̃a penhonga pe g̃a nog̃a jipi penhiroyrõe'yma. 10 Tupana'ga nhande mbokarakatu pa tapepoko ti ojipe'g̃a javo. Pepo'ru ti pejikarakatua ojipe'g̃a ndepyga a'ero Tupana'ga nhande mbokarakatuparavuhuro g̃waramo. 11 Nahã ti peko a'ero. Kiroki g̃a ikarakatu imombe'gwovo mbatera – Tupana'ga nhi'ig̃a ti g̃a tomombe'umbe'u. Kiroki g̃a ikarakatu ojipe'g̃a pokoga – topokopoko ti g̃a g̃a Tupana'ga remimbopopoakara pyvõ. Nahã ti pejogwerekoreko a'ero Jesus Cristo'gareheva'ero tombohete pa ti g̃a Tupana'ga. Xa'e pa ti ga pe jipi: “Nderuvihavuhu hete nde. Ndepopoaka hete nde avuirama,” xa'e ti ga pe jipi. Na tuhẽ.

Hahy Cristo'gareheve'g̃a pe

12 Nhiirũ, pekwaha hete pe kiro mbatera rahya tapehepiuka ti pejikoga Cristo'ga rehe. Tapenhimomby'auhui ti hahyrame pe me a'ero. Tape'ei ti: “Maranuhũrame g̃a imbohahyukari nhande ve? Mbipehu a'ea.” Tape'ei ti a'ea. 13 Pejoryjory ti hahyrame pejive, kiro ko nhande xajikoty'a Cristo'ga pavẽi javo. A'ereki Cristo'ga okwaha hahya ikwehe. Pejory ti hahya rerekovo a'ero, tapendory hete tuhẽ ti Cristo'ga rura'javame huvihavuhuhetero nehẽ.

14 G̃a pe mbotegweterame pe Cristo'gareheva'ero g̃waramo a'ea ko pyry reki pe me. A'ereki g̃a pe mbotegweterame Tupana'ga ra'uva huvihavuhuheteva'ea oko pe pyri.

15 Peko katu ti a'ero. Tapejukai ti ojipe'g̃a. Tapemimi ti ojipe'g̃a mbatera. Tapekote'varuhui ti. Tapehopehoteheuhui ti ojipe'g̃a pyri ja'javo g̃a pe. Peko katu ti, a'e ji. A'ero g̃a imbohahyukarame pe me po ti pejikote'varuhuva'ea rehe rũi hahyramo pe me nehẽ.

16 Po ti g̃a imbohahyukari pe me pe Cristo'gareheva'ero g̃waramo, tapepoyjayjare'ymuhũi ti a'ea rehe. Pembohete ti Tupana'ga. Pe'ji ti: Pyry hete g̃a ei Cristo'gareheve'g̃a nhande ve, pe'ji ti ga mboheteavo.

17 Oho g̃werĩ kiro japiavo Tupana'ga rembi'ea apiavo. E'i po ti ga yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita pe imbohahyavo g̃a pe nehẽ. Ojiheve'g̃a pe na'ẽ po ti Tupana'ga ei nehẽ. Po ti ga ei nhande ve na'ẽ, a'ero po ti g̃a pe kaitu ga imbohahyahivuhui nehẽ – kiroki g̃a nohendukatui Tupana'ga nhi'ig̃a Cristo'ga mombe'ua. 18 A'ereki Tupana'ga rembikwatijarukara e'i:

“Hahy paravuhu okokatuve'g̃a pe g̃avahema renonde yvagi pe Tupana'ga pyri,” e'i.

“G̃a pe kaitu po ti hahyahivuhuramo nehẽ

– kiroki g̃a ndokoi Tupana'ga rehe okote'varuhuve'g̃a.

Novahemi tuhẽ po ti g̃a Tupana'ga pyri nehẽ,” e'i ikwatijara.

19 Kiro ji ei pe me a'ero: Kiroki g̃a pe hahy Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe okovo g̃waramo – oko katu po g̃a hamo. Tonhikwava'ẽ po g̃a ga pe hamo nhandeapohara'ga pe. A'ereki ga oho g̃wembi'ea rupi jipi.

5

Pehepia katu ti Tupana'gareheve'g̃a

1 Kiro ji ei ikwatija pendepiakatuhara'g̃a pe. A'ereki jihi ko Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuhara no. Ji ahepia Cristo'ga hahyrame ga pe ikwehe. Igwete po ti ji ga moirũi nehẽ no ga ukwahavame huvihavuhuhetero nehẽ. 2 A'e hete ji pe me aherepiakatuhara pe: Tupana'ga pe mo'emo'ẽ tohepia katu ti g̃a jireheve'g̃a javo. Ojatyka g̃a Tupana'ga mboheteavo pe pavẽi jipi. Pehepia katu ti g̃a a'ero. Ovelhas repiakatuhara'g̃a gwereko katu ovelhas jipi. Na jitehe ti pereko katu Tupana'gareheve'g̃a ndepiakatuavo. Pepota tuhẽ ti g̃a ndepiakatuavo pejikovo Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe. Itambere'ia potaruhuavo g̃waramo rũi ti pehepia katu g̃a. Pehepia katu ti g̃apokopotara g̃waramo. 3 Tapemondomondoukahetei ti g̃a penhimbiepiakatuhara'g̃a. Peko katu ti g̃apyteri pe toho ti g̃a ji rupi javo. 4 Cristo'ga ko ovelhas repiakatuhara'g̃a nduvihava'ga ja. Ga ko nhanderepiakatuharetero. Po ti pe Tupana'gareheve'g̃a ndepiakatui nehẽ, a'ero po ti nhanderepiakatuharete'ga pe mongoi huvihavuhuro nehẽ ojipiukarame ua nehẽ. Penduvihavuhua po ti namominag̃wami nehẽ.

Tapenhimbohetei

5 Pevoja pe ji ei no: Pehendu katu ti xava'eve'g̃a nhi'ig̃a. Pe nhaporemo ti pehendu katu penhonhi'ig̃a penhimbohetee'yma. A'ereki Tupana'ga mombe'uhava e'i:

“Tupana'ga omovahĩ g̃a

– kiroki g̃a onhimboheteuhu,” e'i.

“G̃a nhimbohetee'ymame

ga imombyryvi g̃a pe,” e'i ikwatijara.

6 Tapenhimbohetei ti a'ero. Penhikwava'ẽ ti Tupana'ga pe ipopoakave'ga pe. Aerẽ po ti Tupana'ga ei a'ero nehẽ: “Kirog̃we ji g̃a mbohetehetei a'ero,” e po ti ga nehẽ.

7 Pepy'a rekoteherame ti penhimombe'u Tupana'ga pe. Pe'ji ti ga pe: “Apĩ, oko tehe jipy'a. Amombe'u ji nde ve terenog̃atu ti jipy'a javo.” Pe'ji ti a'ea ga pe a'ero. A'ereki ga pe ndepia katu.

Penhimboita ti

8 Penhimbovyvy ti. Pejapyaka katu ti. A'ereki Diabo'ga anhag̃a ruvihavuhu'ga napearonhuhũ. Leão onharõva'ea ojukarame ty'ara okooko mbatera rehe ta'u ti javo. Na jitehe Diabo'ga okooko pe ndehe tambojikopiguka ti g̃a Cristo'ga rehe javo. 9 Pemovahĩ ti Diabo'ga pejikovo a'ero. Pejiko hete ti Cristo'ga rehe penhimboitakwerimo. Napemoka'nhymi pe hahya peirũ'g̃a pe Cristo'gareheve'g̃a pe. A'ereki g̃a hahya jitehe okwaha kiro ojipe'g̃ape'g̃a gwyri pe no.

10 Kiro pe pekwahavahi'vi na'ẽ hahya novĩa. Emo Tupana'ga pe mo'emo'ẽ toko ti g̃a huvihavuhuro ji pavẽi yvagi pe avuirama nehẽ javo. A'ereki pe pejikoty'a Cristo'ga pavẽi. Tupana'ga omombyry pa nhande ve jipi. A'ero po ti ga pe mboheaporog̃itakatui nehẽ. Gaha po ti pe mbojikoguka hete Cristo'ga rehe nehẽ. Gaha po ti omondo pepy'a mbotyva. A'ero po ti pe nhimboitai penhimomiranama hahya pe pepohire'yma ga hugwi. 11 Tipopoaka hete po ti Tupana'ga avuirama nehẽ. Na tuhẽ ti.

Mbapavamo Pedrova'ea okwatijaruka

12 Mbohapyrete kiro ji ikwatijarukari Silas'ga pe imondovouka pe me. Silas'ga ko nhaneirũ'ga Cristo'gareheve'ga. Ajiko tuhẽ ji Silas'ga rehe. Ikwatijarame pe me ji ehetei a'ero imombe'gwovo: Tupana'ga omombyry tuhẽ nhande ve. Peko hete ti garemimombyryva rehe avuirama a'ero nehẽ, a'e hete ji pe me.

13 Peirũ'g̃a Cristo'gareheve'g̃a – kiroki g̃a ojatyka Tupana'ga mboheteavo jipi cidade de Babilônia pe – g̃a omondo onhi'ig̃a pe me. Tupana'ga omo'emo'ẽ g̃a ojive no. Marcos'ga jira'yra'jave'ga omondo onhi'ig̃a pe me no. 14 Cristo'gareheva'ero penho'anhuvanhuvã ti penhoarõheteavo.

Tu katu pa ti pepy'a. A'ereki Cristo'ga pavẽi pe pejikoty'a.

2 Pedro

1

2

3

PEDROVA'EA OMOMBE'UA'JA AHE VE

Segunda Carta de Pedro

1

1 Ji ko Simão Pedroramo. Jesus Cristo'ga remimbotarimova'ea rehe jate ji rekoi gamoirũharamo. Kiro ji ikwatijari imondovouka nhinhi'ig̃a pe me. Pe ko Jesus Cristo'gareheva'ero ore javijitehe. A'ereki ga omombyry pe me pe mbojikoguka ojihe. A'ereki Jesus Cristo'ga pyry hete pe me Tupanamo. Gaha nhande timbohete jipi nhanembopiro'yharamo.

2 Pekwaha hete pe Tupana'ga Jesus'ga no nhandepojykaharete'ga. Nurã ti Tupana'ga tomombyry hete pe me. Tonog̃atu hete ti ga pepy'a no.

Tupana'ga nhande mo'emo'ẽ ojive

3 Opopoakara pyvõ Tupana'ga imombyrypavi nhande ve nhande mbojikogukarame ojihe. A'ereki ga nhande mboheaporog̃ita pyahu nhande mongokatuavo nhande ga kwahahetero g̃waramo. Tupana'ga nhande mo'emo'ẽ gweaporog̃itapyryva pyvõ. 4 A'ea pyvõ ga imbuhumbuhuri pyryheteva'ea pe me g̃wembi'ea rupi pyrytuhẽva'ea. A'ea rerekorame po ti pe hoi Tupana'ga reaporog̃ita rupi. Ndapehoi po ti pe pejikote'varuhua rupi. Cristo'ga arõe'ỹve'g̃a onhimbote'varuhu jipi g̃wemimbotaruhua rehe. Pe ki a'e te pepiro'y a'ea hugwi.

5 Nurã ti pejirokwa penheaporog̃itapyryva rehe pejikogame Tupana'ga rehe. Pekwaha hete ti penhimombaragwahava mbatera rehe penheaporog̃ita pyryvame. 6 Penhimbovyvy ti ikwahavame mbatera. Penhimomirana ti mbatera rahyva'ea pe penhimbovyvyrame. Peko katu ti penhimomiranamame. 7 Peko ti penhiirũ'g̃a ndehe Jesus'gareheve'g̃a ndehe pejikokaturame. Pearõarõ ti ojipe'g̃a nhaporemo pejikorame penhiirũ'g̃a ndehe. 8 Igwaigwavete po ti pe ndekorame nahã, a'ero po ti jukwahavamo ikwahya. A'ereki Jesus Cristo'ga kwahava ikwahy pe ndehe pe mongovo katu. 9 Kiroki g̃a na runhuhũ oko okokatue'yma – g̃a ndokwahakatui reki Jesus Cristo'ga remimbotarimova'ea. Omoka'nhy g̃a okote'varuhua momboragwera.

10 Oro pe, nhiirũ, pejirokwa hete ti pejikokatua rehe a'ero. Ymya Tupana'ga ei pe me: “Opomo'emo'ẽ ji jijive g̃a po ti jireheva'ero nehẽ javo,” ei ga. Pejirokwaheterame pejikoag̃wama rehe po ti pe imboukwahavi Tupana'ga eagwera pejive penhimo'ẽagwera. Nahã pendekorame jipi po ti pe ndapepohira'javi Cristo'ga hugwi nehẽ. 11 A'ero po ti nhanderuvihavuhuhete'ga pe mbuhurukakatui yvagi pe nehẽ. “Pyry hete pe nduri pejijupa ji pyri avuirama nehẽ,” e po ti ga pe me nehẽ. Ga ko Jesus Cristo'ga nhanembopiro'yhara'ga.

12 A'ea nhaporemo pe pekwaha. Igwete pe ndekohetei a'itituhẽva'ea rehe Cristo'ga mombe'ua rehe. Emo po ti ji takwahavukara'ja pe me jipi nehẽ. 13 Pyry tuhẽ ji ve ji ikwahavukara'javi a'ea ja'javo pe me nhimarane'ymame. 14 A'ereki namanamehũi nhimanoag̃wama. A'ea Jesus Cristo'ga okwahavuka ji ve. 15 Nurã po ti ji jirokwari inog̃a nhirembi'eagwera pe me. A'ero po ti pe ikwahava'ja'javi a'ea jitehe jipi ji manorẽ nehẽ.

Gwepia tuhẽ ahe Cristo'ga ruvihavuhuhetea

16 Ore noromombe'ui pe me morog̃itatehea aheremimbojihuva'ea ore Jesus Cristo'ga rura'jahava mombe'urame pe me ikwehe. “Ura'ja po ti nhandepojykaharete'ga opopoakara pyvõ,” oro'e ore pe me. A'ereki ore orohepia tuhẽ garuvihavuhuhetea ikwehe. 17-18 A'ereki ore oroko ga pyri yvytyruhua rehe Tupana'ga apoa rehe ikwehe. Orohendu ore Tupana'ga nhi'ig̃ame Jesus Cristo'ga pe yvaga hugwi. “Agwa'ga ko jira'yra'ga nhiremia'nguhete'ga. Anhimohẽ hete ji ga rehe,” ei garuva'ga Jesus'ga mombe'gwovo ikwehe. Nahã Tupana'ga huvihavuhuheteve'ga ei ga mboheteavo pyry hete Jesus'ga javo.

19 Igwete Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea heroviarukari tuhẽ nhande ve no ikwatijarame Cristo'ga mombe'gwovo. Pejapyaka po pe a'ea rehe hamo. Nhande herekorame nhanderyapehava ypytunimo, a'ero nhande ikwahavi hepiaga. Na jitehe nhande herekorame aherembikwatijara nhandejapyakavo hehe, a'ero nhande ikwahavi a'itituhẽva'ea. Ko'ema rupi nhande ikwahahetei mbatera repiaga. Na jitehe ura'java rupi po ti Cristo'ga ikwahavukahetei nhande ve nehẽ. Cristo'ga ko jaytata'iuhua ja huvihavava'ea ja – kiroki omomytu'emba ko'ema koty. A'ea javijitehe po ti Cristo'ga imomytu'embavi nhaneakag̃i pe nehẽ.

20 Pejapyaka katu ti nhinhi'ig̃a rehe kiro. Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea nde'i hako: “Jihi tamombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a ikwatija,” nde'i ahe hako. 21 Yvyakotyva'ea remimbotarimo rũi ahe omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a ikwatija hako. Ahe nomombe'uangavi a'ea aheremimbotarimo. Tupana'ga ra'uva remimbotarimo ki a'e te ahe omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a inog̃a hako.

2

Ahembo'ehara'g̃a Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea rehe

1 Ymya ahe rekoi Tupana'gareheva'ea pyteri pe hako Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'uharava'ea. Na jitehe po ti ojipe'g̃a ndekoi pepyteri pe nehẽ – kiroki g̃a Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea rehe pe mbo'ei. G̃a po ti pepyteripeve'g̃a moandyandyi nehẽ tojikogyme ti g̃a Cristo'ga rehe javo. Cristo'ga nhandepojykaharete'ga omano g̃a ndepyga tambopiro'y ti g̃a g̃andekote'varuhua hugwi javo novĩa. Emo po ti ga rehe vehevi pembo'ehara'g̃a ndokoi. A'ero po ti g̃a nhimondoukari nhandaipe hahyva'ea ruvihava pype nehẽ. 2 G̃andekote'varuhua rupi po ti pepyteripeve'g̃a ihoi onhimongyavo. G̃ahã po ti pe kwa a'ero pe ndekorame Cristo'ga nhi'ig̃a rupi. 3 Mbatera potaruhuavo po ti pembo'ehara'g̃a imono'ono'og̃i itambere'ia ojive pembo'ea rehe. Omombe'u po ti g̃a pe me morog̃itatehea g̃wemimbojihuva'ea pe moandyandyita nehẽ. Ymyahũ hete Tupana'ga ei g̃a mombe'gwovo: “Oko te'varuhu po ti g̃a nehẽ. A'ero po ti ji imbohahyi g̃a pe nehẽ,” ei ga hako. Ojirokwa tuhẽ po ti Tupana'ga g̃a ndehe imbohahyavo g̃a pe g̃a mondovo hahyva'ea ruvihava pype nehẽ.

4 G̃a ndekote'varuhurame Tupana'ga ombohahy reki ojipyrive'g̃a pe yvagipeve'g̃a pe g̃a mondovo hahyva'ea pype hako. Omombytauka ga g̃a pevo g̃a nog̃a ypytunahiva pype Cristo'ga ti te'i g̃andeaporog̃ita pe mbapava koty nehẽ javo.

5 Tupana'ga ombohahy jitehe ymyahũva'ea pe hako. Noéva'ea omombe'umbe'u jarava'ea pe jipi peko katu ti javo novĩa. Emo ymyahũva'ea ndokoi Tupana'ga rehe okote'varuhuavo. Igwete Tupana'ga imongyrukarahivuhui amana toatymba ti yvya javo. A'ero ga yvya atymbavukari okote'varuhuva'ea momanombava ahe mbotypyvyguka. Noéva'ea ki a'e te nomanoi. Ahere'yjava'ea seteva'ea na jitehe nomanoi. A'ereki Tupana'ga oa'ngu hete Noéva'ea ahere'yjava'ea reheve tomanoyme ti g̃a y pe javo.

6 Tupana'ga ombokai pa cidade de Sodoma cidade de Gomorra no. Nahã ga cidadespeva'ea apitipavi hako ahe rekote'varuhurame. A'ero Tupana'ga ei aerẽve'g̃a pe: “Ehepia te imbokaipavagwera. Na jitehe po ti ji imbohahyukari g̃a pe nehẽ no – kiroki g̃a ahe javijitehe ndokoi ji rehe okote'varuhuavo,” ei Tupana'ga. 7 Emo Lóva'ea Tupana'ga ahe reroho jipe cidades imbokaja hugwi hako. A'ereki ahe oko katu. Igwete ahe re'õuhũramo upa cidade pe okote'varuhuva'ea pyteri pe. 8 Lóva'ea gwepia aherekote'varuhua jipi. G̃wendu ahe ahe rekote'varuhurame. Igwete Lóva'ea py'a okoteheuhu jipi. A'ero Tupana'ga Lóva'ea rerohoi imbokaja hugwi tomanoyme ti okokatuve'ga ipype javo.

9 Jukwaha a'ero. Tupana'ga okwaha okokatuve'g̃a mbopiro'yavo hahyrame g̃a pe. Ga okwaha okokatue'ỹve'g̃a mombytavo imbohahyag̃wamamo g̃a pe. “Cristo'ga ti te'i mbapava koty g̃andeaporog̃itate'varuhua pe imbohahyavouka g̃a pe,” ei ga. 10 G̃a kaitu po ti Tupana'ga ombohahyuka nehẽ – kiroki g̃a oko hete g̃wemimbotaruhua rehe onhimongote'varuhuavo. Ndokoi hete g̃a gwuvihava'g̃a ndehe no.

Pembo'ehara'g̃a noangarihu hete onhimboheteavo. Ndopojihuvuhui g̃a ite'varuhu javo yvaga gwyripeva'ea pe. 11 Tupana'gapyrive'g̃a ki a'e te – g̃a yvagi pe u opopoakahetero – g̃a ko pembo'ehara'g̃a hohe'i. Emo g̃a vehevi nde'ite'varuhui yvaga gwyripeva'ea rehe imbojare'yma Tupana'ga pyri. 12 Pembo'ehara'g̃a ki a'e te e'i te'varuhu g̃wembikwahavipyre'yma pe. G̃a ko mbiara javijitehe. G̃wemimbotarimo mbiara oko tehe ojapyakae'yma. Na jitehe pembo'eatyvive'g̃a ndekoi g̃wemimbotarimova'ea rehe ojapyakae'yma. Mbiara ojihu tehe. Aerẽ ahe opyhy ijukavo g̃wembi'uro. Na jitehe po ti Tupana'ga pembo'ehara'g̃a momanoi nehẽ no.

13 Hahy po ti g̃a pe. A'ereki g̃a ombohahyuka ojipe'g̃a pe. Pyry hete g̃a pe g̃a ipotaruhui i'gwoi'gwovo okote'varuhuavo arimo vehevi onhinotĩe'yma. I'urame pe pavẽi g̃a napembopoyjayjari pe moandyandyita ipotaruhuavo okovo. 14 Kunhangwera'g̃a ndepiagame g̃a g̃a potarahyahivuhui. Ndopigi g̃a hugwi g̃anemimbotaruhua. G̃a ombopogweuka okote'varuhua ojipe'g̃a pe – kiroki g̃a ndojikokatui Cristo'ga rehe. Pembo'ehara'g̃a ojipokwaha hete mbatera potaruhuavo jipi. A'ero po ti Tupana'ga g̃a mondoi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ.

15 Opohi g̃a Cristo'ga nhi'ig̃a hugwi jatyviva'ea rupi okovo. Balaãova'ea rekote'varuhua'java'ea rupi g̃a ndekoi. Balaãova'ea omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a novĩa Beorva'ea ra'yrava'ea. Emo ahe opota hete itambere'ia okote'varuhua kwepykava. 16 Aherenymbava reki burro onhi'ig̃ahy ahe ve maraname nde rekote'varuhui javo ojarava'ea pe. Burro onhi'ĩ reki akwaimbae'g̃a ja. A'ereki Tupana'ga omonhi'ig̃uka burro tonhi'ig̃ahy ti Balaão'ga pe javo. Nahã burro aherekote'varuhua mombigi taheaporog̃ita katu ti Balaão'ga javo.

17 Pembo'ehara'g̃a ko ykwara ja yhya rerekoe'ymame. A'ereki ahe moandyandyi. G̃a ko amana rovapitymbyguhua ja – kiroki ahe moandyandyi taky javo novĩa. Emo ndokyri. A'ereki yvyruhua gwerokwapavipe. Pembo'ehara'g̃a na jitehe ahe moandyandyi jipi. Tupana'ga omboavujikweripe ypytunahivuhuhava g̃a pe a'ero topyta ti g̃a ipype javo.

18 Ojipe'g̃a pohirirẽ okote'varuhuve'g̃a hugwi kotihĩ pembo'ehara'g̃a nhimbohetei g̃a pe onhi'ĩteheuhuavo. G̃a opotaruhuuka g̃a pe g̃a mongote'varuhuavo penemimbotaruhua ko pyry tuhẽ javo tehe. 19 “Pepiro'y po ti pe nehẽ,” e'i tehe g̃a. Emo g̃a tuhẽ ndipiro'yi okote'varuhua hugwi. A'ereki kiroki opojyka ahe – a'ea hugwi ahe ndipiro'yi.

20 Jesus'gareheve'g̃a ipiro'y okote'varuhua hugwi Jesus Cristo'ga kwahava g̃waramo. A'ereki Jesus Cristo'ga nhandepojykaharete'ga omombo g̃andekote'varuhua g̃a hugwi. Po opohirirẽ jugwi g̃a ndekoa'javi hehe onhimongote'varuhua'java, a'ero po tiruahũ hete g̃a pe. G̃a ndekote'varuhurame Jesus Cristo'ga kwahava renonde tiruahũ g̃a pe. G̃a ndekote'varuhua'javame ga kwahavirẽ johe'i hete tiruahũhetero g̃a pe a'ero. 21 Tupana'ga okwahavuka g̃a pe onhi'ig̃a. Ikwahavame g̃a hoi a'ea rupi okokatuavo novĩa. Emo ikwahavirẽ g̃a pohiri Tupana'ga nhi'ig̃a hugwi Cristo'ga mombe'ua hugwi. Koji'i pyryvamo g̃a pe po g̃a ndokwahavangavi ramo. 22 Oho reki g̃a ymyava'ea remimombe'ua rupi. A'ereki ahe e'i:

“Nhag̃watig̃a imbojivyrirẽ mbatera ohoa'ja jupe,” ei ahe.

“Tajugwajuhua ojahugirẽ ohoa'ja tujururuhua pe ojirejireva ipype,” ei ahe.

G̃ahã na jitehe no. G̃a opohi na'ẽ okote'varuhua hugwi. Aerẽ g̃a ndekote'varuhua'javi reki.

3

Cristo'ga rura'java

1 Nhiirũ, akwatija ji ikwahavuka pe me ikwehe tamboheaporog̃ita katu ti g̃a javo. A'ea rehe jitehe ji ikwatijara'javi kiro imondovouka pe me. 2 Takwahavukara'ja ti pe me Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea nhi'ig̃a pyryva'ea nhi'ig̃a. G̃wenonde ahe omombe'u mbatera hako. Takwahavukara'ja ti pe me Cristo'ga nhi'ig̃a no. Ga ko nhandepojykaharete'ga nhanembopiro'yhara'ga. Ore gamoirũharamo oromombe'u ganhi'ig̃a pe me ikwehe.

3 Tapekwaha na'ẽ ti a'ero g̃andurag̃wama – kiroki g̃a e'ie'iteheuhu ndura'javi po ti Cristo'ga javo tehe. Cristo'ga rura'java koty po ti g̃a nduvi javoteheuhu. Okouhu g̃a g̃wemimbotarimova'ea rehe onhimongote'varuhuavo. 4 E'i po ti g̃a nehẽ: “Marã ga ruruhui naerũ? A'ereki Cristo'ga e'i tehe ahe ve hako ajivyra'ja ti javo,” e po ti g̃a nehẽ. “Kirẽ nhaneramonha manoi. Emo kiromo jate ko mbatera Tupana'ga rembiapoagwera jate,” e tehe po ti g̃a nehẽ.

5 G̃a omoka'nhy pota yvya moatymbavagwera. Ymya Tupana'ga japoi yvaga onhi'ig̃a pyvõ imongovo inog̃a yvya reheve. Yhya hugwi ga yvya mboukwahavi yhya pyvõ inog̃a. 6 A'ea pyvõ jitehe Tupana'ga imoatymbavi yvya ymyahũva'ea imbopapava hako.

7 Korogweva'ea ki a'e te yvaga yvya reheve Tupana'ga onhi'ig̃a pyvõ jitehe imombytai aerẽ ti tambokai tata pyvõ javo. Omombyta ga a'ea kiro Cristo'ga ti te'i okote'varuhuve'g̃a ndeaporog̃ita pe nehẽ. A'ero po ti ga g̃a mondoi hahyva'ea ruvihava pype nehẽ.

8 Nhiirũ, kiro ti ji ei pe me tapemoka'nhymi ti. Ojipeji nhandekirame nhande ei um dia. He'yjuhuheteva'ea pe nhande ei mil anos. Tupana'ga ki a'e te e'i: “Ojipejiva'ea ko mil anos javijitehe ji ve.” A'ereki ga nhande atyvi. 9 Ojipe'g̃a e'i: “Manamehũ Cristo'ga rura'javi?” ei g̃a. “Mara'ngu po ti ga ura'java nehẽ? Ndura'javi po ti ga nehẽ,” e'i tehe g̃a. Emo namanamehũi nhandepojykaharete'ga pe. Ga nomoka'nhymi o'eagwera. A'ereki ga e'i ajora'ja ti ji nehẽ javo. Nonhimbaekwahivi ga pe me tohoyme ti g̃a hahyva'ea ruvihava pype javo. “Togwerojijyi pa na'ẽ po ti g̃a gweaporog̃ita opohia okote'varuhua hugwi jihoa renonde,” ei Cristo'ga.

10 Uhu po ti Cristo'ga nehẽ imboha'uve'yma rupi nehẽ. Ehepia re ko iporomive'g̃a nduri nhande pyri ypytunimo. Xaki po nhande imboha'uve'yma. Nanime po g̃a nduri mbatera mima nhande hugwi. Imboha'uve'yma rupi jitehe po ti Cristo'ga rura'javi yvya koty nehẽ. A'ero po ti yvaga ipugi jahyheteavo. Yvagipeva'ea po ti okai pa katu katu tata pyvõ nehẽ kwara, jahya, jaytata'ia nehẽ no. Yvya na jitehe ikaipavi nehẽ yvyareheva'ea rehereheve.

11-12 Ipapavag̃wama g̃waramo nahã po pe ndekoi kiro hamo. Peko katu hete po pe Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe pejikovo hamo Cristo'ga rura mboha'uheteavo hamo. Tupana'ga ga mbuhurame po ti yvaga japy'ui okaikatukatuavo. Yvagipeva'ea po ti oma'ema'emba tata pyvõ nehẽ. 13 Emo nhande timboha'u yvagapyahua yvyapyahua reheve. A'ereki Tupana'ga e'i hako a'ea po ti ji japoi nehẽ javo. Pevo po ti g̃a ndekopavi Tupana'ga remimbotarimova'ea rehe avuirama nehẽ.

14 Nhiirũ, pe nanongara mboha'uva g̃waramo pejirokwa ti pejikokatua rehe. Cristo'ga ti tokwaha pendeaporog̃itapyryva nehẽ. Tu katu ti pepy'a ga rurame nehẽ no.

15 Pejapyaka ti Cristo'ga nhimbaekwahive'yma rehe. A'ereki ga maname u tojiko pa na'ẽ ti g̃a ji rehe javo. A'ea jitehe ko Paulo'ga okwatijaruka imondovouka pe me no nhaneirũ'ga nhaneremimbotarimohete'ga. A'ereki Tupana'ga okwahavuka hete mbatera ga pe. 16 Nahã Paulo'ga imombe'ui jipi nanongara jitehe imombe'gwovo ikwatijarukarame. Jararamo Paulo'ga remimombe'ua onhimi nhande ve. Igwete ojipe'g̃a – kiroki g̃a ndojikokatui Cristo'ga rehe ikwahave'yma – Paulo'ga remimombe'ua atyvi g̃a imombe'ui. Na jitehe g̃a imombe'ui jara Tupana'ga rembikwatijarukaraatyviva'ea. A'ero po ti g̃a nhimondoukari hahyva'ea ruvihava pype nehẽ.

17 Nhiirũ, penhinonde pe pekwaha a'ea. Penhimboko'i ti a'ero. Tapenhimoandyandyjukari ti okote'varuhuve'g̃a pe – kiroki g̃a omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a atyvi. Po ti pe imbopogwei g̃anhi'ig̃a, a'ero po ti pe ndapejikokatuhetei Cristo'ga rehe nehẽ.

18 Igwaigwavete ti peko Jesus Cristo'ga remimombyryva rupi. Igwaigwavete ti pekwaha ga pejikoty'a ga pavẽi nhandepojykaharete'ga pavẽi. Ga ko nhanembopiro'yhara'ga. Timbohete ga kiro. Nane'ymi ti timbohete ga avuirama nehẽ. Na tuhẽ. Amém.

1 João

1

2

3

4

5

JOÃOVA'EA OMOMBE'U CRISTO'GAREHEVA'EA PE

Primeira Carta de João

1

Joãova'ea omombe'u Jesus Cristo'ga

1 Jihi ko Joãoramo. Akwatija ji pe me kiro Jesus Cristo'ga mombe'gwovo tapekwaha ti ga javoji. Jesus Cristo'ga okwahavuka Tupana'ga reaporog̃ita okovo. Ga ombopyahu nhandereaporog̃ita no.

Jypya yvya apoa renonde Jesus Cristo'ga tuhẽ po rimba'e. Aerẽ ga rurame yvya koty ore henduvi ganhi'ig̃a ikwehe. Orojeakwara pyvõ ore ga repiagi no. Oropoa pyvõ ore pokogi ga rehe no. 2 Jesus Cristo'ga ojipiuka ua yvya koty ikwehe. A'ero ore ga repiagi. Igwete ore ga mombe'ui pe me. Gaha tuhẽ po rimba'e, oro'e ore pe me. Nhanderuvete'ga pyri ga ruvi hako Tupana'ga pyri. Aerẽ ga jipiukari ore ve ua ikwehe. 3 Oronhimbiepiaga ore imombe'ui pe me. Oronhimienduva ore imombe'ui no tapejogwereko katu ore pavẽi javo. A'ereki ore orojogwereko katu Tupana'ga pavẽi gara'yra'ga pavẽi no Jesus Cristo'ga pavẽi. 4 Nurã ore ikwatijari pe me kiro a'ero tianderoryrory hete ti javo.

Tupana'ga ko kojahuva'ea ja

5 Orohendu ore Jesus Cristo'ga nhi'ig̃a ikwehe. A'ea ko ore imombe'ui pe me kiro. A'ereki ga e'i: “Tupana'ga pyry hete. Ga ko kojahuva'ea ja,” ei ga. “Ga ko ypytunahivuhua ja rũi a. A'ereki ga ndite'varuhui'i'i,” ei Jesus Cristo'ga ikwehe. 6 Po nhande ei: “Xajogwereko katu nhande Tupana'ga pavẽi.” Po nhande rekote'varuhui nhande erame, a'ero po nhande mbero javo. Naname po nhande ndiakoi a'itituhẽva'ea rupi Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. Okote'varuhuve'g̃a pe nhande ei reki: G̃a ko ypytunarupive'g̃a ja. A'ereki g̃a ndokwahavi okote'varuhuavo. 7 Tupana'ga ki a'e te oko katu. Nurã nhande ei ga pe: Ga ko kojahuarupive'ga. Nhanderekokaturame Tupana'ga ja a'ero po nhande jogwerekokatui. Igwete Tupana'ga ihypavi nhanderekote'varuhua jipi Jesus'ga manoro g̃waramo. A'ereki Jesus'ga Tupana'ga ra'yra'ga omano nhande repyga g̃a garekoa heka'vogame.

8 Po nhande ei: “Nhande ndiakote'varuhui.” Nhande erame a'ea po nhande nhimoandyandyi javo tehe. Ndiakoi nhande a'itituhẽva'ea rupi a'ero. 9 Po nhande imohemi nhanderekote'varuhua imombe'gwovo Tupana'ga pe, a'ero po ga imombori nhanderekote'varuhua nhande hugwi. A'ereki g̃wembi'ea rupi ga oko jipi. O'erame tamombo ti g̃a hugwi javo, a'ero ga imombori tuhẽ. A'ereki ga heaporog̃ita pyry. Ga nhande mboheaporog̃ita pyry no ihyva nhanderekote'varuhua nhande hugwi. 10 Tupana'ga e'i nhande ve: “Peko te'varuhu pa pe.” Po nhande ei: “Ndiakote'varuhuangavi nhande”, a'ero po nhande ei Tupana'ga pe: “Ga ko i'mbeve'ga.” Ndoki ganhi'ig̃a nhandeyvyteri pe a'ero. A'ereki Tupana'ga e'i: “Peko te'varuhu pa pe.”

2

Cristo'ga ko nhanderepykara'ga

1 Pe ko jira'yra'java'ea. Nurã ji ikwatijari a'ea pe me tapekote'varuhui ti javo. Amome nhande xako te'varuhu reki. Emo nhande rekote'varuhurame ovy'are'yma a'ea rehe, Jesus Cristo'ga onhi'ĩ nhanderuvete'ga pe ovavagahiva nhande rehe. A'ereki Jesus Cristo'ga heaporog̃ita pyry okote'varuhue'yma. 2 Gaha omano Tupana'ga tomombo g̃andekote'varuhua g̃a hugwi javo. Nhanderekote'varuhua jate rũi ga omomboruka Tupana'ga pe. Yvyakotyve'g̃a ndekote'varuhua nhaporemo ga omomboruka.

3 Tupana'ga nhi'ig̃a hendukaturo g̃waramo nhande ei: Tikwaha tuhẽ nhande Tupana'ga. 4 Po g̃a ei a'ea hendukatue'ymame Tupana'ga nhi'ig̃a, a'ero po g̃a mbero. Ndokoi g̃a a'itituhẽva'ea rupi. 5 Nhanderekorame Tupana'ga nhi'ig̃a rupi nhande tiarõ hete reki Tupana'ga. A'ero nhande ei: Xajikoty'a nhande Tupana'ga pavẽi jipi. 6 Nhande'erame a'ea po nhande xaho Jesus Cristo'ga rupi hamo.

Cristo'ga nhi'ig̃a hajiheva'ea rũi

7 Nhiirũ, akwatija ji pe me kiro Cristo'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo. Ganhi'ig̃a ko hajiheva'ea rũi reki ag̃wamova'ea jate rũi. Ganhi'ig̃a ko ymyava'ea. A'ereki ymya Cristo'ga e'i: “Penhoarõarõ hete ti.” A'ea pe pehendu pejikogypyrame Cristo'ga rehe ikwehe. Ymyava'ea ore oromombe'u pe me. A'ea pe pehendu ikwehe. 8 Emo akoja jitehe ko ag̃wamova'ea no. A'ea ji akwatija kiro pe me Cristo'ga nhi'ig̃a. Jukwaha reki. A'ereki ag̃wamo Cristo'ga rurame yvya koty ga nhande arõ hete. Ag̃wamo pe penhoarõarõ hete no. Kwara rure'ymame ypytuna ruvi. Emo kwara rurame ypytuna ikwavi. Igwaigwavete kojahuro tuhẽ a'ero. Na jitehe nhandejikoge'ymame Cristo'ga rehe nhande rekote'varuhui. Emo nhandejikogame ga rehe nhande ndiakote'varuhua'javi jipi. Igwaigwavete nhande nhoarõarõi tuhẽ a'ero.

9 Po nhande ei: “Kojahuarupive'g̃a ja ji rekoi. A'ereki ji akwaha jitekovo katu.” Po nhande ei a'ea nhaneirũ'g̃a arõe'ymame, a'ero po nhande xako ve ypytunarupive'g̃a ja. A'ereki nhande xako te'varuhu ikwahave'yma. 10 Nhaneirũ'g̃a arõrame nhande rekoi kojahuarupive'g̃a ja. Xako katu nhande jipi. Igwete nhande nianhimongote'varuhui a'ero. 11 Nhaneirũ'g̃a arõe'ymame ypytunarupive'g̃a ja nhande rekoi. Ypytunarupive'g̃a ndokwahavi ogwovo tahepia javo novĩa. A'ereki ypytunahiva nomboukwahavi g̃a pe ikwahavukare'yma. Na jitehe nhaneirũ'g̃a arõe'ymame po nhande ndiakokatukwahava'javi.

12 Akwatija ji pe me jira'yra'java'ea pe.

A'ereki Jesus Cristo'ga manoro g̃waramo Tupana'ga omombo pendekote'varuhua pe hugwi.

13 Peymyana pe ji ikwatijari kiro.

A'ereki pe pekwaha hete jypyve'ga Cristo'ga.

Pevoja pe ji ikwatijari no.

A'ereki pe pemombi okote'varuhuve'g̃a nduvihavuhu'ga popoakara Diabo'ga popoakara.

14 Akwatija ji pe me jira'yra'java'ea pe.

A'ereki pe pekwaha hete nhanderuvete'ga.

Peymyana pe ji ikwatijari.

A'ereki pe pekwaha hete jypyve'ga Cristo'ga.

Pevoja pe ji ikwatijari.

A'ereki pe pejiko hete Tupana'ga rehe ganhi'ig̃a rupi pejikovo.

Igwete pe imombigi okote'varuhuve'g̃a nduvihavuhu'ga popoakara Diabo'ga popoakara.

15 Tapekoi ti Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a ndeaporog̃ita rehe. Tapepotaruhui ti nanongara'g̃a nemimbotarimova'ea. Pe ndekorame g̃andeaporog̃ita rehe po pe ndapekoi Tupana'ga rehe nhanderuvete'ga rehe. 16 Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a ndeaporog̃ita ko nahã: G̃a opotaruhu ojive. Hepiagame hepia'ngiuhuva'ea ko g̃a opotaruhu a'ea. Onhimbohete g̃a. Nahã ko g̃andeaporog̃ita. A'ea ko nhanderuvete'ga reaporog̃ita atyvi. 17 Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a ndeaporog̃ita po ti ipavi nehẽ. G̃anemimbotaruhua na jitehe po ti ipavi nehẽ no. Tupana'ga remimbotarimova'eareheve'g̃a po ti a'ea oko avuirama Tupana'ga pyri nehẽ.

Cristo'ga arõe'ỹheteve'ga

18 Ag̃wamo ko mbapava koty, a'e ji pe me jira'yra'java'ea pe. Omombe'u g̃a pe me Cristo'ga arõe'ỹheteve'ga ruhava. “Uhu po ti ga nehẽ Cristo'ga arõe'ỹheteve'ga,” ei g̃a pe me ikwehe. Oko jipe reki kiro Cristo'ga arõe'ỹve'g̃a avo onhimongyavo. Nurã nhande ei: Ag̃wamo ko mbapava koty. 19 Opohi g̃a nhande hugwi ogwovo ikwehe. A'ereki g̃a nhaneirũ'g̃a rũi. Po g̃a nhaneirũa hamo, a'ero po g̃a ndopohiri nhande hugwi hamo. Emo Tupana'ga g̃a mbopohirukari nhande hugwi tamboukwaha ti ji g̃andeaporog̃ita javo. A'ereki g̃a nhaporemo ko nhaneirũ'g̃a rũi.

20 Pe nhaporemo ki a'e te pekwaha a'itituhẽva'ea Cristo'ga mombe'ua. A'ereki Cristo'ga omondouka Tupana'ga ra'uva pe pyri tokwaha ti g̃a javo. 21 Akwatija ji kiro pe me a'ero penembikwahava g̃waramo. Ji nda'ei pe me: “Penembikwahave'yma g̃waramo ji ikwatijari pe me.” A'ereki pe pekwaha tuhẽ a'itituhẽva'ea Cristo'ga mombe'ua. Igwete g̃anemimombe'uatyviva'ea nhaporemo nduri a'itituhẽve'ga hugwi. A'ea pe pekwaha no.

22 Ma'g̃a i'mbeheteve'g̃a naerũ? G̃ahã reki – kiroki g̃a e'i: “Jesus'ga ko Cristo'ga rũi Tupana'ga remimbuhurukara'ga rũi,” ei g̃a. G̃a ko Cristo'ga arõe'ỹve'g̃a. A'ereki g̃a e'i: “Tupana'ga ko Jesus'ga ruva'ga rũi. Jesus'ga ko Tupana'ga ra'yra'ga rũi,” ei g̃a. 23 G̃a erame a'ea Jesus'ga pe Tupana'ga ko g̃anduvete'ga rũi a'ero. G̃a ki a'e te – kiroki g̃a e'i: “Jesus'ga ko Tupana'ga ra'yra'ga” – Tupana'ga ko g̃anduvete'ga.

24 Oro pe, pe pehenduvypy Jesus'ga mombe'ua pejikoga ga rehe. Peko ti penhimienduva rupi a'ero. Pendekorame penhimienduva rupi Jesus'ga mombe'ua rupi, a'ero po ti pe jikoty'ari Tupana'ga ra'yra'ga pavẽi nehẽ, po ti pe jikoty'ari Jesus'ga ruva'ga pavẽi nehẽ no. 25 A'ero po ti Cristo'ga g̃wembi'ea rupi nhande mongoi avuirama ojipyri nehẽ.

26 Akwatija ji a'ea pe me pe momoranduva g̃a mombe'urame pe me – kiroki g̃a pe moandyandyjuhu pota. 27 Emo Cristo'ga omondo gara'uva pe pyri. A'ea ojikoty'a pe pavẽi jipi. A'ero po pe ndape'ei hamo: “Tuhu ti ojipe'g̃a nhande mbo'eavo.” A'ereki Tupana'ga ra'uva Cristo'ga remimondoa pe mbo'e katu mbatera rehe nhaporemo. Gara'uva ni'mbei pe me. A'itituhẽva'erorame tehe e'i pe me. Nurã ti pejikoty'a Cristo'ga pavẽi Tupana'ga ra'uva remimbo'ea hendukatuavo.

28 Kiro ji ei pe me jira'yra'java'ea pe: Pejikoty'a ti Cristo'ga pavẽi tipojihuvyme ti ga nehẽ ga jipiukarame nhande ve nehẽ. Pejikoty'a ti Cristo'ga pavẽi tiandepoyjare'ymuhũyme ti nhande ga pyri ga rurame nehẽ.

29 Pekwaha pe Cristo'ga rekokatua. Kiroki g̃a oko katu jipi – Tupana'ga g̃a mboheaporog̃ita pyahu jipe. A'ea pe pekwaha no.

3

Tupana'ga ra'yra'g̃a

1 Ehepia ko nhanderuvete'ga rekohetei nhande rehe Tupana'ga. A'ereki ga e'i nhande ve jira'yra'g̃a. Nahã tuhẽ ko nhande Tupana'ga ra'yramo. Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a ndokwahavihu reki a'ea. A'ereki g̃a ndokwahahetei Tupana'ga. 2 Nhiirũ, ag̃wamo nhande rekoi Tupana'ga ra'yramo. Igwete ga ndokwahavukari ve nhande ve nhanderekoag̃wama. Emo nhande xa'e: “Cristo'ga rurame po ti nhande hepiagi garekohetea nehẽ. Nurã po ti nhande rekoi ga javijitehe nehẽ.” 3 Xa'e nhande a'ero: “Tuhu ti Cristo'ga. A'ero po ti nhande rekoi ga javijitehe nehẽ,” xa'e nhande. Nhande erame a'ea nhande pohiri nhanderekote'varuhua hugwi a'ero. “Tiandepyry hete ti Cristo'ga pyryhetea javijitehe,” xa'e nhande.

4 Kiroki g̃a oko te'varuhu – g̃a nohenduvi Tupana'ga nhi'ig̃a. A'ea ko aherekote'varuhuva'ea tuhẽ reki g̃a henduve'ymame ganhi'ig̃a. 5 Pekwaha pe Cristo'ga ruhavagwera. Ga uhu ojipiuka ikwehe tamombo ti ji g̃andekote'varuhua javo. Ga ko ndokote'varuhui'i'i. 6 Nhandejikoty'arame Cristo'ga pavẽi nhande ndiakote'varuhui jipi. Kiroki g̃a oko te'varuhu jipi – g̃a ndokwahavi tuhẽ Cristo'ga a'ero.

7 A'e ji pe me jira'yra'java'ea pe, tapenhimoandyandyjukari ti g̃a pe. Kiroki g̃a oko katu jipi – g̃a ko pyry hete Cristo'ga javijitehe. 8 Kiroki g̃a oko te'varuhu – g̃a ko anhag̃a ruvihavuhu'gareheve'g̃a Diabo'gareheve'g̃a. A'ereki jypyagwera jate Diabo'ga oko te'varuhu. Nurã Tupana'ga ra'yra'ga jipiukari ua tamombi ti Diabo'ga popoakara ga hugwi javo.

9 Tupana'ga nhanemboheaporog̃itapyahurame nhande ndiakote'varuhui jipi. A'ereki Tupana'ga reaporog̃ita oko nhande pavẽi. Tegwete nhanderekote'varuhua jipi a'ero. A'ereki Tupana'ga imbopyahui nhandereaporog̃ita. 10 Kiroki g̃a ndokokatui – g̃a ko Tupana'ga ra'yra'g̃a rũi. G̃ahã na jitehe no – kiroki g̃a noarõi oirũ'g̃a Cristo'gareheve'g̃a. Nahã nhande nhimombaragwahavi Diabo'ga reheve'g̃a ndehe Tupana'ga ra'yra'g̃a ndehe no.

Xanhoarõarõ po nhande hamo

11 “Xanhoarõarõ po nhande hamo,” oro'e ore pe me ikwehe. A'ea pe henduvypyi a'ero nhande Cristo'ga mombe'urame pe me ikwehe. 12 Caimva'ea ja rũi po nhande xako hamo. Ahe ko okote'varuhuheteve'gareheva'ea Diabo'gareheva'ea hako. Igwete ahe gweki'yrava'ea jukai hako. A'ereki Caimva'ea oko te'varuhu. Ahereki'yrava'ea ki a'e te oko katu. Nurã Caimva'ea noarõi ahe jukavo hako.

13 Nhiirũ, tapenhimomby'auhui ti Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a penhiarõe'ymame. 14 Ymya ko nhande omanove'g̃a ja Tupana'ga pe. Ag̃wamo ki a'e te nhande xajirojijyi nhandekovo okwerave'g̃a ja. A'ereki ag̃wamo nhande reaporog̃itapyahuhetero. A'ea nhande tikwaha. A'ereki nhande tiarõ hete nhaneirũ'g̃a Cristo'gareheve'g̃a. Kiroki g̃a noarõi oirũ'g̃a – g̃a ko u ve omanove'g̃a ja. 15 Oirũ'g̃a arõe'ymuhũrame ko g̃a ahejukahara'g̃a ja. Jukwaha reki ahejukahara'g̃a ndekoe'yma Tupana'ga pavẽi avuirama.

16 Cristo'ga onhikwava'ẽ omanomo nhande repyga nhande arõheteavo ikwehe. A'ero nhande ikwahavi kiro nahã ko ojipe'g̃a arõa javo. Nhande tiarõ hete nhaneirũ'g̃a a'ero hamo. Xa'eyme po nhande hamo: “Namanopotari ji. Nurã ji nanhikwava'eg̃i nhiirũ'g̃a ndepyga.” Xa'eyme ti a'ea. Xanhikwava'ẽ tuhẽ po nhande nhaneirũ'g̃a ndepyga hamo.

17 Po imbateve'ga gwepia oirũ'g̃a mbatere'ymame. Po imbateve'ga ndoporogwetygi g̃a, a'ero po ga etehei: “A'arõ hete ji Tupana'ga.” Ga noarõi tuhẽ reki Tupana'ga. A'ereki ga noarõi oirũ'g̃a porogwetyge'yma. 18 Xa'eteheuhuyme ti a'ero: “Xanhoarõ nhande.” Xanhoarõ hete tuhẽ ti nhandejogwerekokatuavo.

Tikwaha nhande nhandejikoty'ara Tupana'ga pavẽi

19-20 Nhanenhoarõheterame nhande ikwahavi nhandejikoty'ara a'itituhẽve'ga pavẽi. Po nhande ei: “Ndakokatui reki ji. A'ero po ti Tupana'ga nhimonha'ngai ji rehe nehẽ,” xa'e po nhande. Emo Tupana'ga nhande porogwety reki. A'ereki ga nhande hohe. Okwaha pa ga. “Oko katu pota g̃a novĩa,” e po ga nhande ve. A'ero nhande inog̃atui nhandepy'a ganhi'ig̃a kwahavame.

21 Nhiirũ, nhanderekokaturame nhande nimbojari nhandejihe. A'ero nhande ndipojihuvi nhandekovo Tupana'ga pavẽi. 22 Igwete Tupana'ga imbuhupavi nhande ve nhande erame ga pe. A'ereki nhande tihendu katu ganhi'ig̃a jipi nhandekovo garemimbotarimova'ea rehe. 23 Tupana'ga nhi'ig̃a ko nahã: “Pejiko ti jira'yra'ga rehe Jesus Cristo'ga rehe. Penhoarõarõ ti pejogwerekokatuavo,” ei ga. A'ea Tupana'ga e'i nhande ve. 24 Kiroki ga g̃wendu katu Tupana'ga nhi'ig̃a – ga ojikoty'a Tupana'ga pavẽi. Tupana'ga ojikoty'a ga pavẽi no. Nhande tikwaha Tupana'ga jikoty'ara nhande pavẽi. A'ereki ga ombuhu gwa'uva nhande pyri.

4

Tupana'ga ra'uva ndokoi g̃a pavẽi

1 Nhiirũ, taperoviapavuhui ti g̃a erame: “Tupana'ga ra'uva oko ji pavẽi.” Taperoviapavuhui ti g̃anhi'ig̃a. Mara'ngu po g̃a javo tehe? Pekwaha na'ẽ ti hepiaga. A'ereki g̃a he'yi Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'uhara'g̃a. Ohooho g̃a toromombe'u katu ore Tupana'ga nhi'ig̃a javo tehe ojipe'g̃a pe. 2 Tupana'ga ra'uva rekorame g̃a pavẽi po ti pe ikwahavi g̃anhi'ig̃a renduvame nehẽ. A'ereki g̃a e'i: “Jesus Cristo'ga Tupana'ga remimbuhurukara'ga o'a yvyakotyva'ero raikwehe,” ei g̃a. G̃a erame a'ea Tupana'ga ra'uva oko g̃a pavẽi. 3 Jara'g̃a ki a'e te e'i: “Jesus Cristo'ga ndo'ari yvyakotyva'ero.” G̃a erame a'ea Tupana'ga ra'uva ndokoi g̃a pavẽi. Nanongara'g̃a ndeaporog̃ita ko Cristo'ga arõe'ỹheteve'ga reaporog̃ita ja. Pehendu pe ojipe'g̃a Cristo'ga arõe'ỹheteve'ga mombe'urame pe me uhu po ti ga javo. Oko jipe reki g̃a kiro avo – kiroki g̃a oko gareaporog̃ita rupi.

4 A'e ji pe me jira'yra'java'ea pe: Pe ko Tupana'gareheva'ero peko. Igwete pe imombigi Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'uhara'g̃a popoakara. Diabo'ga oko Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a pavẽi novĩa. Emo Tupana'ga ra'uva pepavẽiva'ea ipopoaka hete Diabo'ga hohe hete. 5 Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'uhara'g̃a ko Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a pyteripeve'g̃a. Nurã g̃a nhi'ig̃i Tupana'ga remiarõe'ỹva'ea rehe. A'ero Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a hendukatui g̃anhi'ig̃a. 6 Nhande ki a'e te xako Tupana'gareheva'ero. Kiroki g̃a okwaha hete Tupana'ga – g̃a nhanenhi'ig̃a rendukatui a'ero. G̃a henduvame nhanenhi'ig̃a nhande ikwahavi Tupana'ga ra'uva rekoa g̃a pavẽi a'ero. A'itituhẽve'ga ra'uva oko g̃a pavẽi, xa'e nhande. Kiroki g̃a ndokoi Tupana'ga rehe – g̃a nohendukatui nhanenhi'ig̃a. G̃a henduve'ymame nhanenhi'ig̃a nhande ikwahavi Diabo'ga rekoa g̃a pavẽi. I'mbeheteve'ga oko g̃a pavẽi, xa'e nhande a'ero.

Tupana'ga oko iporoarõheteve'ga

7 Nhiirũ, Tupana'ga nhande monhoarõarõuka. Xanhoarõarõ hete jipi a'ero. Tupana'ga ra'yramo nhande xanhoarõ. Igwete nhande Tupana'ga kwahavi. 8 Kiroki g̃a noarõi ojipe'g̃a – g̃a ndokwahavi Tupana'ga okovo ga ja rũi. A'ereki Tupana'ga oko iporoarõheteve'ga.

9 Tupana'ga omboukwaha g̃wemiarõhetea nhandepyteri pe. A'ereki ga ombuhuruka gwa'yra'ga. Ojipeji hete gara'yra'ga. Igwete ga ga mbuhurukari yvya koty tomongo ti ga g̃a ji pyri avuirama javo. 10 Ji nda'ei: Nhande ypy tiarõ Tupana'ga. A'ereki gaha nhande arõ. Igwete ga gwa'yra'ga mbuhurukari yvya koty. A'ero Tupana'ga ra'yra'ga manoi nhande repyga tamombo ti g̃andekote'varuhua g̃a hugwi javoji. Nahã Tupana'ga omboukwaha nhanearõhetea a'ero.

11 Nhiirũ, Tupana'ga nhande arõ hete. Nurã po nhande xanhoarõarõ a'ero hamo. 12 Yvyakotyva'ero nhande ndihepiangavi Tupana'ga. Emo nhanenhoarõrame nhande ikwahavi Tupana'ga jikoty'ara nhande pavẽi. Nhanenhoarõrame nhande nhoarõhetei. A'ereki Tupana'ga nhande monhoarõukari.

13 Xajikoty'a nhande Tupana'ga pavẽi. Tupana'ga ojikoty'a nhande pavẽi no. Tikwaha nhande a'ea. A'ereki ga ombuhuruka gwa'uva nhande pyri. 14 Orohepia ore Tupana'ga ra'yra'ga ikwehe. Igwete ore ei ojipe'g̃a pe jipi: “Tupana'ga ombuhuruka gwa'yra'ga tombopiro'y ti ga yvyakotyve'g̃a g̃andekote'varuhua hugwi javo,” oro'e ore. 15 G̃a erame: “Jesus'ga ko Tupana'ga ra'yra'ga”, Tupana'ga ojikoty'a g̃a pavẽi. G̃a ojikoty'a Tupana'ga pavẽi no. 16 Igwete nhande ikwahavi nhanearõa herovia. A'ereki Tupana'ga nhande arõ tuhẽ.

Tupana'ga oko iporoarõheteve'ga. Kiroki g̃a ojipe'g̃a arõ jipi – g̃a ojikoty'a Tupana'ga pavẽi. Igwete Tupana'ga jikoty'ari g̃a pavẽi no. 17 Jukwaha a'ero nhaneremiarõhetea ojipe'g̃a ndehe nhande kyhyjie'ymame Cristo'ga eag̃wama hugwi. Ndiakyhyji po ti nhande Cristo'ga erame nhandereaporog̃ita pe mbapava koty nehẽ. A'ereki Cristo'ga javijitehe nhande xajikoty'a Tupana'ga pavẽi nhande ruvame kiro yvya koty. 18 Tupana'ga nhanearõro g̃waramo nhande ndiakyhyji nhandekovo. A'ereki Tupana'ga remiarõhetea omombi nhandekyhyjia. Kiroki g̃a okyhyji – g̃a e'i: “Aerẽ po ti ga imbuhurukari hahyva'ea nhande ve nehẽ,” ei g̃a. Nanongara'g̃a noarõhetei ve a'ero.

19 Tupana'ga ypy nhande arõ. Nurã nhande tiarõ ojipe'g̃a. 20 Po ojipe'g̃a ei: “A'arõ ji Tupana'ga.” Po g̃a o'erame noarõi oirũ'g̃a Cristo'gareheve'g̃a, a'ero po g̃a etehei o'mbero. Po g̃a noarõi oirũ'g̃a g̃wembiepiaga'g̃a, a'ero po g̃a noarõi Tupana'ga g̃wembiepiage'ỹve'ga. 21 Tupana'ga e'i reki nhande ve: “Pe ji arõrame na jitehe po pearõ penhiirũ'g̃a hamo.”

5

Timombi nhande g̃apopoakara

1 Nhande ko Tupana'ga ra'yramo xako. A'ereki nhande xa'e: “Jesus'ga oko Cristoramo Tupana'ga remimbuhurukaramo.” Nhanderuvete'ga arõrame nhande tiarõ gara'yra'g̃a nhaneirũ'g̃a. 2 Nhande Tupana'ga arõrame hendukatuavo ganhi'ig̃a nhande ikwahavi nhaneremiarõa Tupana'ga ra'yra'g̃a ndehe a'ero. 3 Nhande tiarõ Tupana'ga nhande hendukaturame ganhi'ig̃a. Nonhimimi reki nhande ve hendukatua. 4 A'ereki Tupana'ga ra'yramo nhande timombi Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a popoakara. Nhandejikoga g̃waramo Jesus Cristo'ga rehe nhande imombigi g̃apopoakara. 5 Kiroki g̃a e'i: “Jesus'ga ko Tupana'ga ra'yra'ga” – g̃ahã jate ko omombi Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a popoakara.

A'ea omboukwaha Jesus Cristo'ga

6 Jesus Cristo'ga tuhẽ uhu yvya koty ikwehe Tupana'ga remimbuhurukara'ga. Onhimobatizaukarame yhya pyvõ ko ga jikwahavukari nhande ve ikwehe. G̃a heka'vogukarame garekoa ga momanomo ko ga jikwahavukari nhande ve no. Omobatizarame jate rũi ga jikwahavukari. Gwekoa reka'vogame ga jikwahavukari no. “A'iti tuhẽ,” e'i Tupana'ga ra'uva ikwahavuka nhande ve no. A'ereki Tupana'ga ra'uva ni'mbei jipi. 7-8 Nahã nhande Jesus Cristo'ga kwahavi a'ero. Tupana'ga ra'uva ga kwahavukari. Gamobatizaro g̃waramo nhande ga kwahavi no. Garekoa reka'voga g̃waramo nhande ga kwahavi no. A'ea nhaporemo reki Jesus Cristo'ga kwahavukari jitehe nhande ve.

9 Tirovia ko nhande yvyakotyve'g̃a nhi'ig̃a jipi. Tupana'ga nhi'ig̃a kaitu po nhande heroviari hamo. A'ereki ganhi'ig̃a johe huvihavuhu. A'ereki Tupana'ga hete onhi'ĩ. Tupana'ga gwa'yra'ga kwahavukari nhande ve. 10 Kiroki g̃a gwerovia Jesus'ga ko Tupana'ga ra'yra'ga javo – g̃a okwaha tuhẽ opy'a pe a'itituhẽva'ea Tupana'ga remimombe'ua. Kiroki g̃a ndogweroviari Tupana'ga – g̃a e'iteheuhu Tupana'ga pe: “I'mbe ko ga imombe'gwovo,” e'iteheuhu g̃a. A'ereki g̃a ndogweroviarihu Tupana'ga nhi'ig̃a ga gwa'yra'ga mombe'urame. 11 Tupana'ga e'i a'ero: “Pejikogame jira'yra'ga rehe ga pendeaporog̃ita mbopyahui,” ei ga. “Igwete po ti ga pe nderohoi ji pyri avuirama nehẽ,” ei Tupana'ga. 12 Nhande jikoty'arame Tupana'ga ra'yra'ga pavẽi nhande reaporog̃itapyahuro. A'ero nhande rekoi Tupana'ga pyri avuirama. Kiroki g̃a ndojikoty'ari Tupana'ga ra'yra'ga pavẽi – ndipyahui g̃andeaporog̃ita. A'ero g̃a ndokoi Tupana'ga pyri.

Nhanderekoag̃wama Tupana'ga pyri

13 A'ea nhaporemo ji akwatija pe me tapekwaha ti pejikoag̃wama yvagi pe javoji. A'ereki pe pejiko Tupana'ga ra'yra'ga rehe. 14 Nhande ndipojihuvi nhanenhi'ig̃a Tupana'ga pe. A'ereki nhande poranduvame ga pe garemimbotarimova'ea rehe ga g̃wendu katu nhanenhi'ig̃a ojive jipi. 15 Tupana'ga g̃wendu katu nhande poranduvame ga pe. A'ea kwahavame nhande ikwahavi garemimbuhurag̃wama nhandejive no.

16 Po nhande nhaneirũ'ga repiagi Cristo'gareheve'ga repiagi ga rekote'varuhurame – kiroki garekote'varuhua nomondoi ga hahyva'ea ruvihava viara rupi – ga repiagame po nhande xanhi'ĩ Tupana'ga pe ga repyga hamo. A'ero po ti Tupana'ga ga mongokatua'javi ojipyri nehẽ. G̃a pe ji ei – kiroki g̃andekote'varuhua nomondoi g̃a hahyva'ea ruvihava viara rupi. Ojipe'g̃a ndekote'varuhua omondo g̃a hahyva'ea ruvihava viara rupi. Nanuhũrame g̃andekote'varuhua ji nda'ei: Penhi'ĩ ti Tupana'ga pe g̃a ndepyga. A'ea ji nda'ei a'ero. 17 Aherekote'varuhuva'ea nhaporemo ite'varuhu tuhẽ Tupana'ga pe. Emo jara nomondoi g̃a hahyva'ea ruvihava viara rupi.

18 Nhande Tupana'ga ra'yramo ndiakote'varuhui jipi. A'ereki Tupana'ga ra'yra'ga Jesus Cristo'ga nhande a'ngu hete a. A'ero Diabo'ga nombote'varuhui nhande ve.

19 Nhande ko Tupana'ga rembipojykaharamo. Ojipe'g̃a nhaporemo ki a'e te Diabo'ga opojyka g̃a ojive. Tikwaha nhande a'ea.

20 Tikwaha nhande Tupana'ga ra'yra'ga ruragwera Jesus Cristo'ga ruragwera yvya koty no. Igwete ga nhande mbo'ei tapekwaha ti Tupanete'ga javoji. Nhande xajikoty'a Tupanete'ga pavẽi. A'ereki nhande xajikoty'a gara'yra'ga pavẽi Jesus Cristo'ga pavẽi. Ga ko Tupanetero oko. Gaha nhande mongo hete ojipyri nehẽ.

21 A'e ji pe me jira'yra'java'ea pe: Tapekoi ti ha'angava rehe g̃anemimbohetehara rehe.

2 João

JOÃOVA'EA OMOMBE'U TUPANA'GA REMIMO'ẼHARAVA'EA PE

Segunda Carta de João

1

1 Ji ko Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuharamo ako. Igwete ji ikwatijari kiro imondovouka pe me Tupana'ga remimo'ẽhara pe Jesus'gareheva'ea pe – perope pe pejatykatyka timbohete Tupana'ga javo. Opoarõ hete tuhẽ ko ji. Ji jate rũi reki opoarõ. G̃a nhaporemo – kiroki g̃a okwaha okovo a'itituhẽva'ea rehe Jesus Cristo'ga mombe'ua rehe – g̃a na jitehe pe arõ no. 2 Opoarõ hete ko ore. A'ereki a'itituhẽva'ea Jesus Cristo'ga mombe'ua opyta nhandepy'a pe. Avuirama po ti ipytai nhande pyri nehẽ.

3 Tupana'ga po ti omombyry nhande ve nehẽ. Nhande porogwety po ti ga. Onog̃atu po ti ga nhandepy'a nehẽ no. Nahã po ti Tupana'ga rekoi nhande ve nehẽ nhanderuvete'ga gara'yra'ga pavẽi Jesus Cristo'ga pavẽi. A'ereki nhande xako a'itituhẽva'ea rupi Jesus Cristo'ga mombe'ua rupi. Nhande xanhoarõarõ hete no.

Oko ahe Cristo'ga mombe'ua rupi

4 “Peko ti a'itituhẽva'ea rupi Cristo'ga mombe'ua rupi,” ei Tupana'ga nhande ve. Nurã ji roryhetero pendeheve'g̃a ndepiaga ikwehe. A'ereki g̃a oko a'itituhẽva'ea rupi Cristo'ga mombe'ua rupi. 5 Kiro ji ehetei pe me a'ero: Xanhoarõarõ ti. Hajiheva'ea rũi ji ikwatijari pe me. Ag̃wamova'ea jate rũi ji ikwatijari Cristo'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo. A'ereki ymya Cristo'ga e'i a'ea nhande ve nhande jikogypyrame ga rehe ikwehe. “Penhoarõarõ ti,” ei ga nhande ve. 6 Nhanenhoarõrame nhande rekoi nahã: Xako nhande Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. Igwete ga ei nhande ve: “Pearõarõ ti ojipe'g̃a pejikovo,” ei ga. A'ea pe henduvi pejikogypyrame Jesus Cristo'ga rehe.

7 Iporomoandyandyive'g̃a ohooho javo ojipe'g̃a pe onhimongyavo. “Jesus Cristo'ga Tupana'ga remimbuhurukara'ga ndo'ari yvyakotyva'ero raikwehe,” e'i tehe g̃a g̃a pe jipi. Nanongara'g̃a ko Cristo'ga arõe'ỹheteve'ga ja iporomoandyandyive'ga ja. 8 Tapenhimoandyandyjukari ti g̃a pe a'ero. Penhimoandyjukarame po ti pe ndaperekoa'javi pejikokatua ikwepykavag̃wama nehẽ. Penhimoandyjukare'ymame po ti Tupana'ga imombyryhetepavi pe me pe mbuhua ojipyri nehẽ.

9 Ojipe'g̃a ndokoa'javi Cristo'ga remimombe'ua rehe jate. Jatyviva'ea mombe'ua rehe g̃a ndekoi no. Naname g̃a ndokoi Tupana'ga pavẽi. Nhanderekorame Cristo'ga mombe'ua rehe jate nhande xako nhanderuvete'ga pavẽi gara'yra'ga pavẽi no. 10 Po g̃a ohorame pe pyri Cristo'ga mombe'gwovo jatyvi, tapembuhurukari ti g̃a penhonga pype. Tapevy'ari ti g̃a ndehe. 11 Kiroki g̃a hory nanongara'g̃a ndehe – g̃a oko te'varuhu g̃a pavẽi no.

Mbapavamo Joãova'ea okwatija

12 He'yiva'ea ji amombe'u pota pe me novĩa. Emo ji ndakwatijapotari pe me. A'ereki ji aho pota pe pyri nhinhi'ig̃a pe me nehẽ tianderoryrory hete ti nhanenhomonhi'ig̃ame nehẽ.

13 Peirũ'g̃a Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a – koroko g̃a ojatykatyka avo Tupana'ga mboheteavo jipi Jesus'gareheve'g̃a – g̃a omondouka onhi'ig̃a pe me.

3 João

JOÃOVA'EA OMOMBE'U GAIOVA'EA PE

Terceira Carta de João

1

1 Ji ko Jesus'gareheve'g̃a ndepiakatuharamo ako. Nhiirũ, Gaio, kiro ji ikwatijari nde ve. Ji oroarõ hete tuhẽ ko nde.

2 Nhiirũ, u katu ndepy'a. A'ereki nde erejiko hete Jesus Cristo'ga rehe. A'ero ji ei Tupana'ga pe: “Tipyry pa ti Gaio'ga pe. Titetirũyme ti ga,” a'e ji nhinhi'ig̃a Tupana'ga pe nde repyga. 3 Jirory hete ji nhaneirũ'g̃a nug̃andurame avo. A'ereki g̃a nde mombe'u ji ve. “Oko katu Gaio'ga,” ei g̃a. “A'ereki ga oko hete a'itituhẽva'ea rupi Cristo'ga mombe'ua rupi,” ei g̃a nde mombe'gwovo. 4 Ji mbohory hete ji henduvame nanongara jipi. A'ereki g̃a omombe'u jira'yra'jave'g̃a ndekoa a'itituhẽva'ea rupi.

Joãova'ea ombohete Gaiova'ea

5 Nhiirũ, nhaneirũ'g̃a ojiko nde rehe. A'ereki nde erepokopoko g̃a. Hajiheve'g̃a vehevi nde erepokopoko jipi nhaneirũ'g̃a. 6 Avo urame g̃a imombe'ui ore ve neremiarõa ojihe ore jatykarame Tupana'ga mboheteavo. Pyry po ti nde nanongara'g̃a pokogi jipi nehẽ imondovo mbatera g̃a pe g̃a hog̃ahorame pe hugwi nehẽ. Imondokaturame po ti Tupana'ga nhimohẽhetei pe ndehe nehẽ. 7 A'ereki g̃a ombojoapiapi cidades ogwovo Cristo'ga mombe'gwovo g̃a pe. Ohorame g̃a ndopyhygi mbatera Cristo'gareheve'g̃arũive'g̃a hugwi. 8 Nhande reki Cristo'gareheva'ero timbuhuruka nanongara'g̃a nhaneronga pe hamo imondovo mbatera g̃a pe hamo. Nahã po ti nhande g̃a moirũirũi g̃a horame a'itituhẽva'ea mombe'gwovo.

Joãova'ea omboja Diótrefesva'ea rehe

9 Akwatija ji nhinhi'ig̃a imondovouka Cristo'gareheve'g̃a pe ikwehe novĩa – kiroki g̃a ojatyka Tupana'ga mboheteavo pevo. Emo Diótrefes'ga ndokoi orenhi'ig̃a rehe. A'ereki ga onhimongo potaruhu jara'g̃a hohe. 10 Nurã jihorame pe pyri po ti ji imombe'ui pe me garekote'varuhua nehẽ. A'ereki ga e'iteheuhu imbojateheavo ore rehe. Johe'i hete ko Diótrefes'ga rekote'varuhui no. A'ereki ga nombuhurukari ojipyri hajiheve'g̃a nhaneirũ'g̃a. Igwete pendeheve'g̃a g̃a mbuhurukapotarame ga gwovahoguhu pendeheve'g̃a mondovo pea hugwi. “Tojivyra'javyme ti g̃a nhande pyri nhande jatykarame Tupana'ga mboheteavo,” e'i tehe Diótrefes'ga.

Joãova'ea ombohete Demétriova'ea

11 Nhiirũ, okote'varuhuve'g̃a ndupi rũi ti eho. Eho ti okokatuve'g̃a ndupi. Kiroki g̃a oko katu – g̃a ko Tupana'gareheva'ero oko. Kiroki g̃a oko te'varuhu – g̃a ndokwahavi Tupana'ga. 12 Nhaneirũ'g̃a nhaporemo ombohete Demétrio'ga pyry hete ga javo. Garekoa a'itituhẽva'ea rupi omboukwaha hete garekokatua. Ore orombohete ga no. Nde erekwaha oreremimombe'ukatua.

Mbapavamo Joãova'ea okwatija

13 He'yiva'ea ji amombe'u pota nde ve novĩa. 14 Emo ji ndakwatijapotari nde ve jihopotarahiva g̃waramo kotihĩ pe pyri pe ndepiaga. A'ero po ti nhande nhomonhi'inhi'ig̃i nehẽ.

15 Tu katu ti ndepy'a. Avove'g̃a nhaneirũ'g̃a omondouka onhi'ig̃a nde ve. Emondouka ti nhinhi'ig̃a enhipavẽive'g̃a pe nhaporemo nhaneirũ'g̃a pe.

Judas

JUDASVA'EA OMOMBE'U AHE VE

Carta de Judas

1

1 Ji ko Judasramo Tiago'ga reki'yramo. Jesus Cristo'ga remimbotarimova'ea rehe jate ji rekoi. Kiro ji ikwatijari imondovouka nhinhi'ig̃a pe me. Tupana'ga pe mo'emo'ẽ ojive g̃a po ti jireheva'ero oko javo. Tupana'ga pe arõ hete nhanderuvete'ga. Igwete Jesus Cristo'ga pe nderekokatui pe mbojikoguka ojihe. Pe me ji akwatija a'ero imondovouka nhinhi'ig̃a pe me.

2 Tupana'ga ti tapeporogwety hete. Tonog̃atu hete ti ga pepy'a. Ga ti tapearõ hete pe nderekokatuavo nehẽ no.

Ahembo'ehara'g̃a Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea rehe

3 Nhiirũ, akwatija pota hete ji pe me oji'i novĩa. Amombe'u pota ji pe me nhandejikoga Cristo'ga rehe. Emo ji ndakwatijara'javi reki a'ea pe me. A'ereki ojipe'g̃a oho pe pyri pe mbo'eavo jatyviva'ea rehe. Nurã ji ei jiyvyteri pe oji'i: “Akwatija po ji ojipea g̃a pe hamo a'itituhẽva'ea mombe'gwovo hamo.”

A'ea ji akwatija kiro imondovouka pe me tapemombe'umbe'u aha ti ojipe'g̃a pe jipi a'itituhẽva'ea Cristo'ga mombe'ua. Tupana'ga okwahavuka pa nhande ve Cristo'ga mombe'ua ikwehe jireheve'g̃a ti tokwaha javo. 4 Emo pembo'eatyvive'g̃a oko pepyteri pe kiro okote'varuhuve'g̃a. Igwete g̃a pe moandyandyi. “Oromombe'u katu ore Cristo'ga,” ei g̃a pe me o'mbero. Igwete g̃a ei: “Xako te'varuhu ti. A'ereki Tupana'ga omombyry ahe ve jipi. Imombyryva g̃waramo po ti ga nombohahyukari nhande ve nehẽ nhande rekote'varuhurame nehẽ,” e'i tehe g̃a jipi. G̃a ndokoi reki Jesus Cristo'ga rehe. Ga jate koi nhanderuvihavuhuhetero nhandepojykaharetero. Ymya Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharava'ea ikwatijari g̃a mombe'unhog̃wenondeavo hako. “Tupana'ga po ti ombohahyuka okote'varuhuve'g̃a pe nehẽ,” ei ahe ikwatija hako.

5 Pe pekwaha pa a'ea. Emo ji takwahavukara'ja pe me. Ymya nhandepojykaharete'ga israelitasva'ea rerohokatui Egitopeva'ea gwyra hugwi ahe mongovo hako. Emo ga aerẽ israelitasva'ea momanoi onhi'ig̃a reroviare'ymame hako.

6 Oro yvagipeve'g̃a – kiroki g̃a onhiroyrõ koji'i ore oroko pota huvihavamo javo – g̃a ndopytai opohia gwuhava hugwi. A'ero Tupana'ga g̃a mongi g̃a nog̃a ypytunahivuhua pype g̃a mombytavo avuirama Cristo'ga ti te'i g̃a pe javo. “Ohoa'javame yvya koty po ti Cristo'ga ei g̃a pe nehẽ: ‘Peko te'varuhu hete pe’,” ei Tupana'ga g̃a mombe'gwovo.

7 Oro cidadepeva'ea no, Sodomapeva'ea Gomorrapeva'ea ojipepeva'ea no – kiroki cidades ojopyjopyri u hako. Ahe ko akoja'g̃a javijitehe yvagipeve'g̃a. Hahy po ti ahe ve nehẽ no. A'ereki ahe ndoakwahavihu ojogwerekote'varuhuavo. Akwaimba'ero memenhuhũ g̃a ojogwereko. A'ero Tupana'ga ahe mbokajukapavi cidades rehereheve hako. Tikwaha po nhande a'ero hamo. Tupana'ga po ti ombohahyuka okote'varuhuve'g̃a pe hahyva'ea ruvihava pype tata pype avuirama nehẽ.

8 Ahe javijitehe ko akoja'g̃a pembo'eatyvive'g̃a. Oayvahi ko g̃a mbatera okirame upa. “A'ea rehe ore ikwahahetei,” e'i tehe g̃a. A'ero g̃a nhimongote'varuhui ojogwerekote'varuhuavo. Nohendukatupotari g̃a huvihava'g̃a nhi'ig̃a. E'i te'varuhu g̃a yvagipeve'g̃a pe. 9 Miguel'ga ki a'e te – ga ko Tupana'gapyrive'g̃a nduvihavuhuro oko yvagi pe – ga nde'ite'varuhui Diabo'ga pe hako. Miguel'ga horame Moisésva'ea ra'oa rehe Diabo'ga ruri ga pyri javo. A'ero g̃a jogwayvayvari ahera'oa rehe. Emo Miguel'ga nde'ite'varuhui Diabo'ga pe ereko te'varuhu hete nde jave'yma ga pe. Miguel'ga e'i reki ga pe: “Tupana'ga gwe ti te'i nderekote'varuhua pe imbohahyavouka nde ve nehẽ,” ei ga Diabo'ga pe hako.

10 Pembo'eatyvive'g̃a ki a'e te e'i te'varuhu g̃wembikwahavipyre'yma pe. G̃a ko mbiara'javuhuva'ea. A'ereki mbiara ndojapyakai g̃wemimbotarimo okookovo. Nahanahã g̃a ndekoi g̃wemimbotarimova'ea rupi jate no. A'ero g̃a nhimongote'varuhupavi. Nahã po ti g̃a nhimondoi hahyva'ea ruvihava pype a'ero nehẽ pembo'eatyvive'g̃a.

11 Hahy tuhẽ po ti g̃a pe nehẽ. A'ereki g̃a oho Caimva'ea rupi okote'varuhuavo. Balaãova'ea javijitehe ko g̃a jatyvi oko itambere'ia potaruhuavo onhimbote'varuhuavo. Coréva'ea javijitehe ko g̃a nohendupotari gwuvihava'g̃a nhi'ig̃a. A'ero po ti Tupana'ga g̃a mondoi ahe javijitehe hahyva'ea ruvihava pype nehẽ no pembo'eatyvive'g̃a.

12 Jesus'gareheva'ero pe pehopeho i'gwovo ojopyri. A'ea rupirupi pe ei: “Xajapyakaa'ja ti Jesus'ga manoagwera rehe kiro,” pe'ji pe. Ite'varuhu hete a'ero pembo'eatyvive'g̃a hoi i'gwovo pe pyri. A'ereki g̃a o'ua'u ojihe jate okovo. G̃a ko amana rovapitymbyguhua ja no – kiroki nombuhuri amana. A'ereki yvytua gweroho imongyre'yma. A'ero po nhande ei jupe: “Hovapitymbyguhu tehe a. Ndokyri.” A'ea ja ko pembo'eatyvive'g̃a ndekoi. E'ie'iteheuhu g̃a. Emo g̃a nomombyryvi ojipe'g̃a pe.

Pembo'eatyvive'g̃a ko yva javijitehe no i'ae'ỹva'ea. “I'a kiro i'ahava rupi,” xa'e nhande jupe novĩa. Emo ndi'ai reki. A'ea javijitehe ko pembo'eatyvive'g̃a. “Omombe'u katu g̃a kiro mbatera,” xa'e nhande g̃a pe novĩa. Emo g̃a nomombe'ukatui reki. Yva ndi'ai. A'ero po nhande hekyi jypya reheve imomboa. Omano hete reki yva a'ero. Pembo'eatyvive'g̃a ko omanova'ea javijitehe a'ero. A'ereki tegwete g̃andekokatua. A'ero po ti Tupana'ga g̃a mombori hahyva'ea ruvihava pype nehẽ.

13 Pembo'eatyvive'g̃a ko typepemuhũa javijitehe ypiahua ruvihava rehe. Yvyruhua rurame typepemuhũa imbotyjui imomboa ite'varuhuva'ea hembe'yva rehe. Na jitehe pembo'eatyvive'g̃a imboukwahavi okote'varuhua onhinotĩe'yma. Ndipoyjayjare'ymuhũi reki g̃a novĩa.

Pembo'eatyvive'g̃a ko jaytata'ia javijitehe – kiroki jaytata'ia ohoteheuhu. Nanongara ndohokatujuhu jipi. Nurã ahe ndojikogi hehe a'ea oho tehe javo jupe. Pembo'eatyvive'g̃a na jitehe ndokokatui jipi. Nurã nhande ndiajikogi g̃a ndehe. Tupana'ga gwereko ypytunahivuhua g̃a pe topyta ti g̃a a'ea pype avuirama javo.

14 Ojikwe Enoqueva'ea omombe'u pembo'eatyvive'g̃a hako. Ahe ko Adãova'ea rymyminova'ea hako. Adãova'ea jypy oko. Aerẽ Adãova'ea rymyminova'ea ra'yrava'ea ko Cainãva'ea. Cainãva'ea rymyminova'ea ra'yrava'ea ko Enoqueva'ea – kiroki ahe omombe'u nhog̃wenonde pembo'eatyvive'g̃a hako.

“Nhandepojykaharete'ga po ti uhu nehẽ ojipyrive'g̃a pavẽi yvagipeve'g̃a pavẽi.

He'yjuhu ranuhũ po ti gapyrive'g̃a onhimongyavo nehẽ,” ei ahe.

15 “Uhu po ti ga javo yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo nehẽ.

Okote'varuhuve'g̃a pe po ti ga ei:

‘Peko te'varuhu pa pe,’ e po ti ga nehẽ,” ei ahe.

“ ‘Pe'e te'varuhu pe ji ve no pejikote'varuhuavo,’ e po ti ga g̃a pe nhaporemo nehẽ,” ei Enoqueva'ea pembo'eatyvive'g̃a mombe'unhog̃wenondeavo hako.

16 Pembo'eatyvive'g̃a ko e'ie'iuhu onhiroyromo. G̃wemimbotaruhua rupi ko g̃a ndekoi. Onhimboheteuhu g̃a ja'javo ojipe'g̃a pe. G̃a ombohete tehe ojipe'g̃a no toko ti g̃a kiro nhaneremimbotarimova'ea rehe javo.

Aheremimomoranduva

17 Nhiirũ, pejapyaka ti Jesus Cristo'ga moirũhara'g̃a nhi'ig̃agwera rehe. A'ereki g̃a omombe'u nhog̃wenonde pembo'eatyvive'g̃a ikwehe. 18 Igwete g̃a ei pe me: “Aerẽ Cristo'ga rura'java renonde po ti g̃a ndekoi pe pyri nehẽ. Igwete po ti g̃a pe nderekomemui nehẽ,” ei Jesus'ga moirũhara'g̃a. “G̃wemimbotaruhua rupi po ti g̃a ndekote'varuhui nehẽ,” ei g̃a pembo'eatyvive'g̃a mombe'gwovo ikwehe. 19 Nanongara'g̃a pe mbojipe'ape'a ojohugwi jipi. G̃wemimbotarimo g̃a ndekoi. Tupana'ga ra'uva ndokoi g̃a pyri.

20 Pe ki a'e te pejiko Cristo'ga rehe. Cristo'ga mombe'ua ko pyry hete. Penhombojikojiko hete ti ga rehe a'ero. Penhi'ĩ ti Tupana'ga pe gara'uva popoakarimo. 21 Tupana'ga nhande arõ hete. Peko ti garemiarõa rehe a'ero. Pe'ji ti ojohupe: “Jesus Cristo'ga po ti nhande porogwety nehẽ. A'ero po ti ga nhande rerohoi ojipyri avuirama nehẽ,” pe'ji ti ojohupe.

22 Peporogwety ti g̃a – kiroki g̃a ndogweroviarihĩ Cristo'ga mombe'ukatua. 23 Jara'g̃a oho hahyva'ea ruvihava viara rupi. Pe'ji ti g̃a pe a'ero: “Peho g̃werĩ pe hahyva'ea ruvihava pype. Pepohi ti pejikote'varuhua hugwi pejikoga Cristo'ga rehe,” pe'ji ti g̃a pe. Hendukaturame penhi'ig̃a po ti pe g̃a mongoi Tupana'ga viara rupi nehẽ. Peporogwety ti jara'g̃a no – kiroki g̃a opotaruhu okote'varuhuavo. G̃a porogwetygame ti pejapyaka katu pejihe tapekoi ti g̃andekote'varuhua rupi no, a'e ji pe me.

Timbohete ti Tupana'ga

24 Tupana'ga pe mbopopoaka tokote'varuhuyme ti g̃a javo. Ga po ti pe nderohoukari ojipyri yvagi pe nehẽ no. Ndapekote'varuhua'javi'i'i po ti pe. A'ero po ti pe ndoryndoryhetero garuvihavuhuhetea pyri nehẽ.

25 Gaha jate ko Tupanetero nhanembopiro'yharamo. Timbohete ti ga a'ero Jesus Cristo'gareheva'ero g̃waramo nhandepojykaharete'gareheva'ero g̃waramo. A'ereki ga pyry hete nhanderuvihavuhuhetero. Ga ipopoaka hete huvihavuhuhetero jara'g̃a hohe pa. Nahã ga rekoi ymya hako ga yvya japoe'ymame. Kiromo jate ga rekoi no. Aerẽ ti ga na jitehe nehẽ no. Timbohete ti ga avuirama a'ero nehẽ. Na tuhẽ. Amém.

Apocalipse

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

TUPANA'GA REMBIEPIUKARA JOÃOVA'EA PE

Apocalipse ou A Revelação de Deus a João

1

Joãova'ea okwatija g̃wembiepiapava

1 Kiro ji ikwatijari Jesus Cristo'ga rembiepiukara ji ve. A'ea Tupana'ga gwepiuka Jesus Cristo'ga pe javo ga pe:

—Aere'ĩ ti nahanahã nehẽ. A'ea ti ehepiuka jireheve'g̃a pe nahã ti nehẽ aere'ĩva'ea javo. Ojiko g̃a ji rehe okovo nhinhi'ig̃a rupi, ei Tupana'ga Jesus Cristo'ga pe. Tokwaha ti g̃a aere'ĩva'ea, ei ga ga pe.

—Kwa, ei Jesus Cristo'ga Tupana'ga pe.

A'ero Jesus Cristo'ga ei ojipyrive'ga pe yvagipeve'ga pe:

—Eho ti hepiuka aere'ĩva'ea jireheve'ga pe João'ga pe ikwahavuka ga pe nahã ti nehẽ javo, ei ga.

—Kwa, ei gapyrive'ga ua yvya koty ji pyri.

Ovahema ji pyri gapyrive'ga ei:

—Aere'ĩ ti nahanahã nehẽ, ei ga ji ve hepiuka aere'ĩva'ea ji ve.

A'ero ji hepiepiapavi ikwahava.

2 Kiro ji ikwatijari ikwahavuka nhirembiepiapava Tupana'gareheve'g̃a pe. Akwatija ji Tupana'ga remimombe'uukara. Akwatija ji a'itituhẽva'ea Jesus'ga rembiepiukara.

3 Pyry hete g̃a pe – kiroki g̃a omonhi'ĩ a'ea nhirembikwatijara herovia okovo nhirembikwatijara rupi nahã tuhẽ ti javo. Nahãva'ea imbegwee'yma g̃waramo po pyry hete g̃a pe – kiroki g̃a g̃wendu nhirembikwatijara herovia okovo nhirembikwatijara rupi nahã tuhẽ ti javo.

Joãova'ea okwatija cidadespeva'ea pe

4 Ji ko Joãoramo. Kiro ji ikwatijari pe me Tupana'gareheva'ea pe imondovouka pe me. Pejiko pe ga rehe pejatykavo tihendu ti Tupana'ga nhi'ig̃a javo. Sete ko pejatykahava Ásiapeve'g̃a gwyri pe. Pevo ti ji imondoukari nhirembikwatijara pe me nehẽ.

Ag̃wamo Tupana'ga oko. Ymyahũ ga oko hako. Aerẽ ti ga ruri nehẽ no. Kiro ji ei: Ga ti tomombyry pe me. Tonog̃atu ti ga pepy'a no, a'e ji.

Tomombyry ti Tupana'ga ra'uva pe me inog̃atuavo pepy'a, a'e ji. Tupana'ga ra'uva hekoi garovai pyteri pe ga'apykavakatua pyri. Oapyga pevo Tupana'ga jukwahavamo aheruvihavuhuhetero. Seteva'ea ja ko Tupana'ga ra'uva.

5 Jesus Cristo'ga ti tomombyry pe me, a'e ji. Tonog̃atu ti ga pepy'a, a'e ji. Hupi katu Jesus Cristo'ga Tupana'ga kwahavukari ahe ve. Pyry ahe ganhi'ig̃a reroviari a'ero. Omanoheterẽ ga na'ẽ okwerava'ja hete omanove'g̃a mbogwerava'java renonde. Ga ko yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a nduvihavuhuhete'ga.

Timbohete ti ga! Ga nhande arõ hete. Ga ohy nhanderekote'varuhua nhande hugwi gwekoa reka'vogukarame ojukahara'g̃a pe omanomo nhande repyga. 6 Ga nhande mongo toko ti g̃a aheruvihavamo javo. Ga e'i nhande ve: “Peko ti jiruva'ga nhi'ig̃a rupi.” A'ea ga e'i nhande mongovo toko ti g̃a ikwava'ẽharamo Tupana'ga pe javo.

A'ero ji ei: Timbohete tuhẽ ti Jesus Cristo'ga jipi! Toko ti ga yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero jipi yvagipeve'g̃a nduvihavuhuhetero no. Toko ti g̃a nhaporemo ganhi'ig̃a rupi jipi. Na tuhẽ! Amém! a'e ji.

7 Pehendu ti! Aerẽ ti ga rura'javi yvag̃atig̃a pavẽi nehẽ.

Yvyakotyve'g̃a nhaporemo ti ga repiagi ga rura'javame nehẽ.

Gakutuhara'g̃a no – kiroki g̃a ojuka ga – g̃ahã ti ga repiagi nehẽ.

Ojehe'o ti g̃ande'ynde'yja'g̃a nhaporemo okyhyjiavo okoveveuhuavo garura g̃waramo.

Kwa. Na tuhẽ a'ero! a'e tuhẽ ji. Amém!

8 Kiro Jesus Cristo'ga nhandepojykaharete'ga ei:

—Ji ypy ko ako jipe jahykavamo Alfa. Jypyva'ea pe ji ei Alfa, ei ga. Mbapavamo ji ako jahykavamo Ômega. Mbapavava'ea pe ji ei Ômega, ei ga. Ag̃wamo ji ako. Ymyahũ ji ako hako. Aerẽ ti ji ruri nehẽ no. Yvyakotyve'g̃a hohe ji popoakahetero jitekovo g̃anduvihavuhuhetero. Yvagipeve'g̃a hohe ji rekoi no jitekovo g̃anduvihavuhuhetero, ei Jesus Cristo'ga.

Joãova'ea gwepia Jesus Cristo'ga

9 Jihi ko Joãoramo. Jihi ko peirũa jijikoga g̃waramo Jesus Cristo'ga rehe pe ja. Hahya Tupana'ga arõe'ỹve'g̃a omondo pe me Jesus Cristo'ga jikoty'aro g̃waramo pe pavẽi. Ji ve g̃a omondo hahya no Jesus Cristo'ga jikoty'aro g̃waramo ji pavẽi. Peko pe Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. Jihi ako ganhi'ig̃a rupi no. A'ereki Jesus Cristo'ga ojikoty'a nhande pavẽi. Penhimomirana pe. Jihi anhimomirana no. A'ereki nhandejikogypyagwera jate Jesus Cristo'ga ojikoty'a nhande pavẽi nhande pokoga.

Ji Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uro g̃waramo g̃a ji mondouka ypa'ouhũ me Patmos pe tomombe'ua'javyme ti ga Tupana'ga nhi'ig̃a javo. Ji Jesus Cristo'ga mombe'uro g̃waramo g̃a ji mondouka pevo.

10 Pevo Tupana'ga ra'uva ji pojykakatui domingo rupi. Jirakykwera koty ji henduvi ganhi'ig̃ahyahiva. Trombeta ja ga nhi'ig̃ahyahivi javo:

11 —Kiha ti nde erehepia nehẽ – a'ea ti ekwatija livro pype imondovo ojatykave'g̃a pe Ásiapeve'g̃a gwyri pe. Sete ko g̃acidades. Pero koi tuvi g̃ajatykahava. Kiro ji imombe'ui nde ve cidades rera: Éfeso, Esmirna, Pérgamo, Tiatira, Sardes, Filadélfia, Laodicéia, ei ga jirakykwera koty.

12 Ma'g̃a onhi'ĩ ra'e? a'e ji jijirovaga ga koty. Jijirovagame ji hepiagi hyapehava. Sete ko hyapehava ouro apopyra.

13 Hyapehava pyteri pe ji ga repiagi. Ga rekoi ga ja – kiroki yvyakotyve'ga yvagipeve'ga no. Ipukuhu gapira okwava gapya pyvõ. Oku'ayvira ga omongi imondovo opoti'a rupi. Ouro apopyra ko gaku'ayvira. 14 Ga atimbavamo. Ovelha rava itig̃ahivuhu. A'ea ja hete ga atimbavamo. Amana'java'ea neve itig̃ahivuhu. A'ea ja ga atimbavamo. Hendy'jandy'ja gareakwara tata ja. 15 Gapya rendy'jahetero metal ja bronze ja g̃a metal mbukumbukuheterame fornalha pype tata pype toroapo ti metalkatuva'ea javo. Na jitehe gapya rendy'jahetero. Onhi'ig̃ahyahivuhu ga typojuhetea pyambua ja hete.

16 Opo pe ojohukoty rũi ga herekoi jaytata'ia. Sete ko jaytata'ia. Gajurua rupi ihemi haimbejovaiva'ea itakyhea'javuhuva'ea. Garova hendy'jahetero kwara ja. Kwara hendy'ja hete ahaji katu. Na jitehe garova hendy'jahetero.

17 Ga repiagame ji ari gapya pyri omanove'ga ja jikyhyjiavo g̃waramo ga hugwi. A'ero ga pokogi ji rehe opoa pyvõ ojohukoty rũi. Kiro ga ei ji ve:

—Terekyhyji ti ji hugwi. Jihi ako jipe jypyva'ero. Jihi ako mbapavava'ero. 18 Avuirama ji rekoi. Amano hete ji. Ji repia kiro. A'ereki ji akoji. Nane'ymi ti ji rekoi nehẽ. Duas chaves ji areko. Nurã huvihavamo ji ei okote'varuhuve'g̃a pe: Pemano ti. Huvihavamo ji ei g̃a pe no: Peho ti omanove'g̃a gwyri pe okote'varuhuva'ea gwyri pe, a'e ji g̃a pe, ei ga. Pevo rũi ji amondo okokatuva'ea, ei ga.

19 —Nurã, João, ekwatija ti enhimbiepiaga mombe'gwovo, ei ga ji ve. Ekwatija ti ag̃wamova'ea mombe'gwovo nahanahã kiro javo. Ekwatija ti aere'ĩva'ea mombe'gwovo no nahanahã ti nehẽ javo, ei ga.

20 —Kiro ji imombe'ui onhimiva'ea ikwahavuka nde ve, ei ga ji ve. Nde erehepia jaytata'ia jipo pe jijohukoty rũi. Sete ko jaytata'ia. Seteve'g̃a pe Tupana'gapyrive'g̃a pe ji ei jaytata'ia. G̃ahã yvagipeva'ero omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a gareheve'g̃a pe. Kiroki gareheve'g̃a ojatyka henduva ganhi'ig̃a cidades pe yvya koty – g̃a pe g̃a omombe'u. Sete ko g̃acidades. Sete ko hyapehava no nerembiepiaga ouro apopyra. Tupana'gareheve'g̃a pe cidadespeve'g̃a pe ji ei hyapehava. G̃ahã okwahavuka Tupana'ga pyryva ojipe'g̃a pe.

A'ea ga ei ikwahavuka onhimiva'ea ji ve.

2

Tupana'ga omondouka onhi'ig̃a ojiheva'ea pe Éfesopeva'ea pe

1 —João, ei Jesus'ga ji ve, kiro ti ji imombe'ui ikwatijaruka nde ve Tupana'ga rembiepiukara ji ve, ei Jesus'ga ji ve. A'ea ti ekwatija Tupana'gapyrive'ga pe yvagipeve'ga pe – kiroki ga omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Éfeso pe, ei Jesus'ga ji ve. Ekwatija ti ga pe tomombe'u ti ga g̃a pe Jesus'ga rembikwatijarukara javo, ei Jesus'ga ji ve.

A'ero Jesus'ga imombe'ui ji ve. Nurã kiro ji ikwatijari Jesus'ga remimombe'ua nhitena imondovouka Tupana'gapyrive'ga pe cidade de Éfeso pe.

Nde ve Tupana'gapyriva'ea pe ji ei a'ero: Kiro koi Jesus'ga nhi'ig̃a nde ve:

—Jihi reki apyhy jaytata'ia jipo pe jijohukoty rũi jigwojigwovo hyapehava pyteri pe. Sete ko jaytata'ia. Sete ko hyapehava no ouro apopyra.

A'ea Jesus'ga ei. Nde ve ga ei tomombe'u ti ga nhinhi'ig̃a Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Éfeso pe javo. Kiro koi ganhi'ig̃a g̃a pe:

2 —Opokwaha hete ji, ei Jesus'ga. Peporavyky hete pe pejikovo nhinhi'ig̃a rupi penhimomiranama. A'ereki pe ndapepotari okote'varuhuve'g̃a pepyteri pe. Ojipe'g̃a uhu pe pyri pe mbo'epota ore ko Cristo'ga moirũharamo javo. A'ero pe ei: “Mara'ngu po g̃a gamoirũhara'g̃a? Mara'ngu po Tupana'ga g̃a mbuhuruka nhande pyri tombo'e ti g̃a onhi'ig̃a rehe? Tihepia ti,” pe'e pe. G̃andeaporog̃ita mombaragwahavame pe ikwahavi g̃a'mbea. Nhimoirũhara'g̃a rũi ko g̃a, a'e ji, ei Jesus'ga.

3 —Penhimomirana pe pejikovo nhinhi'ig̃a rupi. Pejikoga g̃waramo ji rehe pe peporavyky pene'õe'yma. 4 Jypya pe ji arõhetei. Ag̃wamo pe ji aro'ĩ reki. A'ea ji ndapotari, ei Jesus'ga. 5 Pekwahava'ja ti a'ero. Tapekwahava'japigi ti no. Nahanahã pe peko katu jypya. A'ea rupi pe pyryvamo. A'ea ti pekwahava'ja pepohia pejikote'varuhua hugwi pejeaporog̃ita rerojijyita ji arõhetea'java. A'ero ti pe ndekoi pejikoypyagwera rehe nehẽ. A'ero ti pe nhoarõhetea'javi pejikoheteavo nhinhi'ig̃a rupi pejogwerekokatuavo nehẽ, ei Jesus'ga. Po pe ndaperojijyi pejeaporog̃ita, a'ero ti kotihĩ ji ruri javo pe me nehẽ. Ako ti ji ga ja nehẽ – kiroki ga gwekyi hyapehava tokoa'javyme ti pyte'mbia rehe javo. Ga ja ti ji rekoi pe me nehẽ tapekoa'javi ti Tupana'gareheva'ero javo, ei Jesus'ga.

6 —Ojipe'g̃a oko te'varuhu Nicolau'ga ja gareheva'ero. Pe ndapepotahetei g̃andekote'varuhua. Pe ipotare'ymame pyry ji ve. A'ereki jihi ji ndapotahetei g̃andekote'varuhua no, ei Jesus'ga.

—A'ea nhaporemo ti ere Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Éfeso pe, ei Jesus'ga nde ve ikwatijaruka ji ve.

7 —Peapyakwa pe. Pehendu katu Tupana'ga ra'uva ea Tupana'gareheve'g̃a pe a'ero, ei Jesus'ga.

Kiroki ga g̃wendu katu Tupana'ga nhi'ig̃a onhimomiranama jipi – gaha ti oho Tupana'ga pyri opytavo pevo avuirama nehẽ. Pevo ti ji jukari ga pe yva hugwi ahemongohava hugwi – kiroki yva o'ã Tupana'ga remityma pyteri pe ahererekokatuhava pyteri pe. I'urame ti ga nomanoa'javi nehẽ, ei Jesus'ga ikwatijaruka ji ve.

Tupana'ga omondouka onhi'ig̃a ojiheva'ea pe Esmirnapeva'ea pe

8 —João, ei Jesus'ga ji ve, kiro ti ji imombe'ui ikwatijaruka nde ve Tupana'ga rembiepiukara ji ve, ei Jesus'ga ji ve. A'ea ti ekwatija Tupana'gapyrive'ga pe yvagipeve'ga pe – kiroki ga omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Esmirna pe, ei Jesus'ga ji ve. Ekwatija ti ga pe tomombe'u ti ga g̃a pe Jesus'ga rembikwatijarukara javo, ei Jesus'ga ji ve.

A'ero Jesus'ga imombe'ui ji ve. Nurã kiro ji ikwatijari Jesus'ga remimombe'ua nhitena imondovouka Tupana'gapyrive'ga pe cidade de Esmirna pe.

Nde ve Tupana'gapyriva'ea pe ji ei a'ero: Kiro koi Jesus'ga nhi'ig̃a nde ve:

—Jypyva'ero ji ako jipe. Mbapavava'ero ji ako. Amano hete ji. Aerẽ ji kwerava'javi.

A'ea Jesus'ga ei. Nde ve ga ei tomombe'u ti ga nhinhi'ig̃a Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Esmirna pe javo. Kiro koi ganhi'ig̃a g̃a pe:

9 —Opokwaha hete ji, ei Jesus'ga. Hahy hete pe me. Napembateri pe avo. Yvagi pe ki a'e te pe pereko pa.

—Akwaha ji g̃a pe mbotegweterame. “Ore ko Tupana'gareheva'ero. A'ereki ore ko judeusramo,” ei g̃a novĩa. Tupana'gareheve'g̃a rũi ko g̃a reki, a'e ji, ei Jesus'ga. A'ereki g̃a nohendukatui Tupana'ga nhi'ig̃a. Ombopogwe g̃a Satanás'ga reki onhimono'ono'og̃a ganhi'ig̃a renduva, ei Jesus'ga.

10 —Tapekyhyji ti hahya hugwi, ei Jesus'ga. Pehendu! Aerẽ ti jararamo pe hoi cadeia pype nehẽ, ei Jesus'ga. Diabo'ga ti pe mondoukari ipype nehẽ okote'varuhuavo nehẽ. “Tahepia ti,” e'i ti Diabo'ga nehẽ. “Tahepia ti Esmirnapeve'g̃a jikohetepiga Tupana'ga rehe nehẽ ji rekote'varuhurame g̃a pe hahya mondovo g̃a pe.” A'ea ti Diabo'ga ei pe ndepiaga ve nehẽ, ei Jesus'ga.

—Dez ti pe kiri hahyheterame pe me nehẽ. Tapejikopigi ti Tupana'ga rehe. Po pe manoi pejikopige'yma g̃waramo Tupana'ga rehe, a'ero ti ji pe mongoi avuirama Tupana'ga pyri nehẽ, ei Jesus'ga.

—A'ea nhaporemo ti ere Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Esmirna pe, ei Jesus'ga nde ve ikwatijaruka ji ve.

11 —Peapyakwa pe. Pehendu katu Tupana'ga ra'uva ea Tupana'gareheve'g̃a pe a'ero, ei Jesus'ga.

Kiroki ga g̃wendu katu Tupana'ga nhi'ig̃a onhimomiranama jipi – gaha ti nomanoa'javi nehẽ. Ndohoi tuhẽ ti ga tata pype hahyva'ea ruvihava pype nehẽ. A'ea ti ndahahyi ga pe a'ero nehẽ, ei Jesus'ga ikwatijaruka ji ve.

Tupana'ga omondouka onhi'ig̃a ojiheva'ea pe Pérgamopeva'ea pe

12 —João, ei Jesus'ga ji ve, kiro ti ji imombe'ui ikwatijaruka nde ve Tupana'ga rembiepiukara ji ve, ei Jesus'ga ji ve. A'ea ti ekwatija Tupana'gapyrive'ga pe yvagipeve'ga pe – kiroki ga omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Pérgamo pe, ei Jesus'ga ji ve. Ekwatija ti ga pe tomombe'u ti ga g̃a pe Jesus'ga rembikwatijarukara javo, ei Jesus'ga ji ve.

A'ero Jesus'ga imombe'ui ji ve. Nurã kiro ji ikwatijari Jesus'ga remimombe'ua nhitena imondovouka Tupana'gapyrive'ga pe cidade de Pérgamo pe.

Nde ve Tupana'gapyriva'ea pe ji ei a'ero: Kiro koi Jesus'ga nhi'ig̃a nde ve:

—Jihi reki areko haimbejovaiva'ea.

A'ea Jesus'ga ei. Nde ve ga ei tomombe'u ti ga nhinhi'ig̃a Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Pérgamo pe javo. Kiro koi ganhi'ig̃a g̃a pe:

13 —Opokwaha hete ji, ei Jesus'ga. Akwaha ji pegwyra – perope Satanás'ga oko g̃anduvihavuhuro. Pe ndapekote'varuhui reki pejikoe'yma ganhi'ig̃a rupi. Peko tuhẽ pe jireheva'ero pejikoheteavo ji rehe. Nurã ji ei: Napemoka'nhymi tuhẽ pe jirera. Ndape'ei: “Orojiko pi ore Jesus'ga rehe orerekote'varuhua mombohara'ga rehe.” A'ea rũi pe ei, ei Jesus'ga.

—Antipas'ga ji mombe'ui g̃a pe jipi no. Ga jikohetepige'yma g̃waramo ji rehe g̃a ga jukai pepyteri pe – perope Satanás'ga oko g̃anduvihavuhuro. A'ea rupi vehevi pe ndapekote'varuhui pejikoe'yma Satanás'ga nhi'ig̃a rupi reki. Pe ndapejikopigi ji rehe, ei Jesus'ga.

14 —Pepyteripeve'g̃a pe mbo'e reki ite'varuhua rehe Balaãova'ea remimbo'ete'varuhua rehe. A'ea ji ndapotahetei, ei Jesus'ga. Jararamo pe g̃a nderoviari pejikovo g̃anhi'ig̃a rupi.

—Ymyahũ Balaãova'ea ei Balaqueva'ea pe hako: “Embo'e ti Israelva'ea rakykwepohara'g̃a ite'varuhuva'ea rehe. Ere ti g̃a pe a'ero to'u ti g̃a mbiara – kiroki a'ea g̃a omondo ha'angava rovai pyteri pe g̃anemimbohetehara pyteri pe. Togwereko ti g̃a g̃wembireko'g̃arũive'g̃a no. Nahã ti ere Israelva'ea rakykwepohara'g̃a pe. A'ero ti g̃a ndekote'varuhui okorame nenhi'ig̃a rupi. A'ero ti Tupana'ga pohiri g̃a hugwi nehẽ,” ei Balaãova'ea Balaqueva'ea pe ymyahũ hako, ei Jesus'ga imombe'gwovo.

15 —Jararamo pe perovia Nicolau'gareheve'g̃a nemimbo'ete'varuhua pejikovo hupi. A'ea ji ndapotahetei no, ei Jesus'ga.

16 —Perojijyi ti pejeaporog̃ita pejipohia g̃anemimbo'ete'varuhua hugwi g̃a mondovo pejihugwi. Po pe ndaperojijyi pejeaporog̃ita, a'ero ti kotihĩ ji ruri pe pyri jitavuka pe me nehẽ. Ereki pe Balaãova'ea remimbo'ea rerovia Nicolau'gareheve'g̃a nemimbo'ea rerovia no. Pe me nhaporemo ti ji tavukari haimbejovaiva'ea pyvõ nehẽ – kiroki haimbejovaiva'ea ohẽ jijurua rupi, ei Jesus'ga.

—A'ea nhaporemo ti ere Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Pérgamo pe, ei Jesus'ga nde ve ikwatijaruka ji ve.

17 —Peapyakwa pe. Pehendu katu Tupana'ga ra'uva ea Tupana'gareheve'g̃a pe a'ero, ei Jesus'ga.

Kiroki ga g̃wendu katu Tupana'ga nhi'ig̃a onhimomiranama jipi – ga pe ti ji jukari mbeju'ia'javuhuva'ea maná nhirembiepiukaripyre'yma nehẽ. Itatig̃uhũva'ea po ti ji imondoi ga pe nehẽ. Itatig̃uhũva'ea rehe ti ji ikwatijari garerapyahua. Gaha jate ti okwaha ojerapyahua nehẽ, ei Jesus'ga ikwatijaruka ji ve.

Tupana'ga omondouka onhi'ig̃a ojiheva'ea pe Tiatirapeva'ea pe

18 —João, ei Jesus'ga ji ve, kiro ti ji imombe'ui ikwatijaruka nde ve Tupana'ga rembiepiukara ji ve, ei Jesus'ga ji ve. A'ea ti ekwatija Tupana'gapyrive'ga pe yvagipeve'ga pe – kiroki ga omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Tiatira pe, ei Jesus'ga ji ve. Ekwatija ti ga pe tomombe'u ti ga g̃a pe Jesus'ga rembikwatijarukara javo, ei Jesus'ga ji ve.

A'ero Jesus'ga imombe'ui ji ve. Nurã kiro ji ikwatijari Jesus'ga remimombe'ua nhitena imondovouka Tupana'gapyrive'ga pe cidade de Tiatira pe.

Nde ve Tupana'gapyriva'ea pe ji ei a'ero: Kiro koi Jesus'ga nhi'ig̃a nde ve:

—Jihi reki ako Tupana'ga ra'yra. Hendy'jandy'ja jireakwara tata ja. Jipya hendy'jandy'ja metal ja bronze ja tatapypeva'ea ja.

A'ea Jesus'ga ei. Nde ve ga ei tomombe'u ti ga nhinhi'ig̃a Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Tiatira pe javo. Kiro koi ganhi'ig̃a g̃a pe:

19 —Opokwaha hete ji, ei Jesus'ga. Penhoarõ hete pe. Pe ji arõhetei no. Peporavyky pe pejopokoga pejikovo nhinhi'ig̃a rupi. Ndapejikohetepigi pe ji rehe penhimomiranama. Jypya pe poravykyi pejikovo nhinhi'ig̃a rupi. Ag̃wamo johe pe poravykyhetei, ei Jesus'ga.

20 —Penhimbo'euka pe Jezabelhẽa pe. A'ea ji ndapotahetei. E'i hẽa: “Ji ko Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharamo,” e'i hẽa o'mbero. A'ero hẽa jireheve'g̃a mbo'ei ite'varuhuva'ea rehe pepyteri pe. Hẽa e'i: “Pyry pe penhimbireko'g̃arũive'g̃a nderekorame. Pyry pe i'urame mbiara ha'angava mbohetea rupiara,” ei hẽa o'mbero, ei Jesus'ga.

21 —A'ero ji ei hẽa pe ikwehe'i: Erojijyi ti ejeaporog̃ita epohia ejekote'varuhua hugwi. Terekoa'javi ti enhimbireko'garũive'g̃a no. Terembo'ea'javi ti ojipe'g̃a hehe. Terembopohirukara'javi g̃a ji hugwi, a'e ji hẽa pe novĩa ikwehe'i, ei Jesus'ga.

—Hẽa nohendukatui nhinhi'ig̃a. Ndogwerojijyi hẽa ojeaporog̃ita opohire'yma okote'varuhua hugwi, ei Jesus'ga.

22 —Pehendu ti! Aerẽ ti ji hẽa mombori onhinongava rehe. Kiroki g̃a oko hẽarekote'varuhua rupi – g̃ahã ti ji g̃a mombo hẽa pyri. Hahy hete tuhẽ ti g̃a pe a'ero nehẽ. Po g̃a ojeaporog̃ita rerojijyi opohia hẽarekote'varuhua hugwi, a'ero ti ji namondoa'javi hahya g̃a pe nehẽ, ei Jesus'ga. 23 Ajuka hete ti ji hẽara'yra'g̃a nehẽ no. A'ero ti jireheve'g̃a nhaporemo ikwahavi. “Jesus'ga okwaha hete nhandeyvytera nhandepy'a no,” e'i ti g̃a ji mombe'gwovo nehẽ, ei Jesus'ga. “Okwaha ga nhandereaporog̃ita nahanahã g̃a oko javo. Po nhande rekote'varuhui, a'ero po ti ga imondoi hahya nhande ve nanani nehẽ. Po nhande rekokatui, a'ero po ti ga imombyryvi nhande ve nanani nehẽ,” e'i ti g̃a ji mombe'gwovo nehẽ, ei Jesus'ga.

24-25 —Jezabelhẽa remimbo'ea pe ojipe'g̃a ei: “Onhimiheteva'ea – akoja Satanás'ga okwaha hete.” A'ea g̃a ei jupe, ei Jesus'ga. Pe ki a'e te pe ndapekoi hẽaremimbo'ea rehe ikwahave'yma Satanás'ga rembikwahava pejijupa Tiatira pe. Pe me ji ei Tupana'gapyrive'ga pe no: Akoja a'e ypy pe me ji ea'javi kiro. Nane'ymi ti peko Tupana'ga nhi'ig̃a rupi jate penhimomiranama nehẽ. Nahã pe ndekojipei. Na jitehe ti nane'ymi peko jirure'ymame pe pyri nehẽ, ei Jesus'ga. Ojipea rehe ti ji nanhi'ig̃i nehẽ nahanahã ti peko jave'yma, ei Jesus'ga.

26 —Kiroki ga g̃wendu katu Tupana'ga nhi'ig̃a onhimomiranama okovo nhinhi'ig̃a rupi jipi onhimarane'ymame – gaha ti ji ga mbopopoaka ga mongovouka yvyakotyve'g̃a nduvihavamo nehẽ, ei Jesus'ga.

27 G̃a pe ti ga hendukatuukahetei onhi'ig̃a nehẽ.

Ahe ja – kiroki ahe onupã ojipe'ga yvyra pyvõ metalva'ea pyvõ toho ti ga nhinhi'ig̃a rupi javo

– ahe ja ti ga hendukatuuka g̃a pe onhi'ig̃a nehẽ.

Nhaepepoa ndipopoakari tujuga apopyra ahe ika'mbika'mbiheterame.

Na jitehe ti yvyakotyve'g̃a ndipopoakari ga pe

ga hendukatuukarame g̃a pe onhi'ig̃a nehẽ.

Nahã ti ji ga mongoukari nehẽ toko ti ga g̃anduvihavamo ji ja javo. A'ereki na jitehe jiruva'ga ji mongo jipe ji mbopopoaka tohendukatuuka ti ga g̃a pe onhi'ig̃a okovo g̃anduvihavamo javo, ei Jesus'ga.

28 —Ga pe ji imondoi jaytata'iuhua nehẽ – kiroki hendy'ja ko'ema koty. Pyry hete ti ga pe a'ero nehẽ, ei Jesus'ga.

A'ea nhaporemo ti ere Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Tiatira pe, ei Jesus'ga nde ve ikwatijaruka ji ve.

29 —Peapyakwa pe. Pehendu katu Tupana'ga ra'uva ea Tupana'gareheve'g̃a pe a'ero, ei Jesus'ga ikwatijaruka ji ve.

3

Tupana'ga omondouka onhi'ig̃a ojiheva'ea pe Sardespeva'ea pe

1 —João, ei Jesus'ga ji ve, kiro ti ji imombe'ui ikwatijaruka nde ve Tupana'ga rembiepiukara ji ve, ei Jesus'ga ji ve. A'ea ti ekwatija Tupana'gapyrive'ga pe yvagipeve'ga – kiroki ga omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Sardes pe, ei Jesus'ga ji ve. Ekwatija ti ga pe tomombe'u ti ga g̃a pe Jesus'ga rembikwatijarukara javo, ei Jesus'ga ji ve.

A'ero Jesus'ga imombe'ui ji ve. Nurã kiro ji ikwatijari Jesus'ga remimombe'ua nhitena imondovouka Tupana'gapyrive'ga pe cidade de Sardes pe.

Nde ve Tupana'gapyriva'ea pe ji ei a'ero: Kiro koi Jesus'ga nhi'ig̃a nde ve:

—Jihi reki areko Tupana'ga ra'uva. A'ea ko seteva'ea ja. Jihi reki apyhy jaytata'ia no seteva'ea.

A'ea Jesus'ga ei. Nde ve ga ei tomombe'u ti ga nhinhi'ig̃a Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Sardes pe javo. Kiro koi ganhi'ig̃a g̃a pe:

—Opokwaha hete ji, ei Jesus'ga. Ikwahave'yma ojipe'g̃a ei pe me: “Peko pyry pe. A'ereki pe peko Tupana'ga nhi'ig̃a rupi.” Jihi reki a'e pe me: Ndapekopyryvi pe. A'ereki pe ndapejirokwari pejikovo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi.

2 —Pejirokwa ti pejeaporog̃ita kwahava. Peko gwere pe Tupana'ga nhi'ig̃a rupi. Pejirokwa ti xakopigyme ti ganhi'ig̃a rupi javo. Penhimbopopoaka ti xako ti koji'i hete ganhi'ig̃a rupi javo. A'ea ji ei pe me. A'ereki Tupana'ga e'i pe me: “G̃a ndokoi nhinhi'ig̃a rupi nhaporemo,” ei ga.

3 —Tapemoka'nhymi ti. Pe'ji ti pejive: “Nahanahã nhande jikogi Tupana'ga rehe g̃a imombe'urame ganhi'ig̃a nhande ve. Aerẽ nahanahã jitehe nhande jikogi ga rehe ganhi'ig̃a reroviaheteavo.”

—Nahã ti pe'ji pejive pejikopige'yma Tupana'ga rehe penhimomiranama. Peko hete ti ganhi'ig̃a rupi. Pepohi ti pejikote'varuhua hugwi pejeaporog̃ita rerojijyita, ei Jesus'ga.

—Po pe ndapejirokwari pejeaporog̃ita kwahava rehe pejeaporog̃ita rerojijyja rehe nehẽ, a'ero ti ji ruri pe pyri pe ji mboha'uve'ymame. Ahe nomboha'uvi iporomive'g̃a ndurame. Ahe ja ti napemboha'uvi ji rurame nehẽ. Aerẽ ti ji ruri imondovo ite'varuhua pe me pendekote'varuhuro g̃waramo nehẽ, ei Jesus'ga.

4 —Jararamo pe ndapekote'varuhui cidade de Sardes pe. G̃wihã ji apota hete. A'ero ti pe ndekoi ji pyri imongiavo pepitig̃ahivuhuva'ea. A'ereki pe pepyry, ei Jesus'ga.

5 —Kiroki ga g̃wendu katu Tupana'ga nhi'ig̃a onhimomiranama jipi – ga pe jitehe ti ji imondoi tapy'ynhapitig̃ahivuhuva'ea nehẽ emongi ti javo. Tupana'ga okwatija garera livro pype yvagi pe tuhu ti ga ji pyri upa avuirama javo. Ndahyvi ti ji garera jugwi nehẽ. Ga pe ti ji ei nehẽ: Ndehe ko jireheva'ea. A'ea ti ji ei ga pe jiruva'ga nhinhi'ig̃a renduvame nehẽ Tupana'gapyrive'g̃a henduvame no, ei Jesus'ga.

—A'ea nhaporemo ti ere Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Sardes pe, ei Jesus'ga nde ve ikwatijaruka ji ve.

6 —Peapyakwa pe. Pehendu katu Tupana'ga ra'uva ea Tupana'gareheve'g̃a pe a'ero, ei Jesus'ga ikwatijaruka ji ve.

Tupana'ga omondouka onhi'ig̃a ojiheva'ea pe Filadélfiapeva'ea pe

7 —João, ei Jesus'ga ji ve, kiro ti ji imombe'ui ikwatijaruka nde ve Tupana'ga rembiepiukara ji ve, ei Jesus'ga ji ve. A'ea ti ekwatija Tupana'gapyrive'ga pe yvagipeve'ga pe – kiroki ga omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Filadélfia pe, ei Jesus'ga ji ve. Ekwatija ti ga pe tomombe'u ti ga g̃a pe Jesus'ga rembikwatijarukara javo, ei Jesus'ga ji ve.

A'ero Jesus'ga imombe'ui ji ve. Nurã kiro ji ikwatijari Jesus'ga remimombe'ua nhitena imondovouka Tupana'gapyrive'ga pe cidade de Filadélfia pe.

Nde ve Tupana'gapyriva'ea pe ji ei a'ero: Kiro koi Jesus'ga nhi'ig̃a nde ve:

—Jihi reki jipyry hete, ei Jesus'ga. Jihi reki ji ako a'itituhẽva'ea mombe'uharamo. Jihi reki ji areko chave Daviva'ea apoa israelitasva'ea ruvihavuhuva'ea apoa, ei Jesus'ga. Ji hovapytymba'vogame ojipe'g̃a nohovapytymi a'ero, ei Jesus'ga. Ji hovapytymame ojipe'g̃a nohovapytymba'vogi a'ero, ei Jesus'ga.

A'ea Jesus'ga ei. Nde ve ga ei tomombe'u ti ga nhinhi'ig̃a Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Filadélfia pe javo. Kiro koi ganhi'ig̃a g̃a pe:

8 —Opokwaha hete ji, ei Jesus'ga. Pepopoaka'ri pe. Emo nhinhi'ig̃a rupi pe ndekoi. Ndape'ei ojipe'g̃a pe: “Ore ko Jesus'gareheva'ea rũi.” A'ea rũi pe ei, ei Jesus'ga. Nurã ji pe mondoukari tomombe'u ti g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a javo. A'ero ti pe hopehoi Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwombe'gwovo ojipe'g̃a pe nehẽ. Tegwete pemombihava Tupana'ga mombe'ua hugwi.

9 —Pehendu ti! Kiroki g̃a e'i o'mbero: “Ore ko Tupana'gareheva'ero. A'ereki ore ko judeusramo” – g̃ahã ko Tupana'gareheva'ea rũi reki. A'ereki g̃a nohendukatui Tupana'ga nhi'ig̃a. Onhimbopogwe g̃a Satanás'ga rehe onhimono'ono'og̃a ganhi'ig̃a renduva, ei Jesus'ga. Pe pyri ti ji g̃a mbuhurukari pe mboheteavouka. Nurã ti g̃a nenypy'andurugi pepya pyri nehẽ pepyry hete pe ore hohe javo. Pe me ti g̃a ei nehẽ: “Gaha pe arõ hete Jesus'ga!” e'i ti g̃a pe me nehẽ, ei Jesus'ga.

10 —Peko pe nhinhi'ig̃a rupi penhimomiranama ji erame pe me: Penhimomirana ti. Nurã ti ji pe nderekokatui pe a'nguavo ite'varuhuva'ea hugwi ite'varuhuva'ea rurame yvyakotyve'g̃a ndehe nhaporemo nehẽ. Uhu ti ite'varuhuva'ea imboukwahava yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita nehẽ, ei Jesus'ga.

11 —Nambegwei ti ji rura'javi nehẽ. Tapejikopigi ti ji rehe a'ero. Po ti pe jikopigi ji rehe nehẽ, a'ero ti ojipe'ga ndopyhygukari pe me imbuhutehea nehẽ. G̃wihã Tupana'ga imbuhupotari pe me, ei Jesus'ga.

12 —Kiroki ga g̃wendu katu Tupana'ga nhi'ig̃a onhimomiranama jipi – gaha ti ji ga rerohoi yvagi pe ga mongoheteavo Tupana'ga pyri avuirama Tupana'ga ronga pe gambohetehai pe nehẽ. Okyta ja ti ga pytakatui pevo okaturo. Ndohoa'javi ti ga nehẽ, ei Jesus'ga. Jiruvihavuhuhete'ga rera Tupana'ga rera ti ji ikwatijari ga rehe nehẽ. Ga rehe ti ji ikwatijari jiruvihavuhuhete'ga cidade rera nehẽ no – kiroki cidade ti uhu yvaga hugwi Tupana'ga hugwi cidadepyahua Jerusalém nehẽ. Jirerapyahua ji ikwatijari ga rehe nehẽ no, ei Jesus'ga.

—A'ea nhaporemo ti ere Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Filadélfia pe, ei Jesus'ga nde ve ikwatijaruka ji ve.

13 —Peapyakwa pe. Pehendu katu Tupana'ga ra'uva ea Tupana'gareheve'g̃a pe a'ero, ei Jesus'ga.

Tupana'ga omondouka onhi'ig̃a ojiheva'ea pe Laodicéiapeva'ea pe

14 —João, ei Jesus'ga ji ve, kiro ti ji imombe'ui ikwatijaruka nde ve Tupana'ga rembiepiukara ji ve, ei Jesus'ga ji ve. A'ea ti ekwatija Tupana'gapyrive'ga pe yvagipeve'ga pe – kiroki ga omombe'u Tupana'ga nhi'ig̃a Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Laodicéia pe, ei Jesus'ga ji ve. Ekwatija ti ga pe tomombe'u ti ga g̃a pe Jesus'ga rembikwatijarukara javo, ei Jesus'ga ji ve.

A'ero Jesus'ga imombe'ui ji ve. Nurã kiro ji ikwatijari Jesus'ga remimombe'ua nhitena imondovouka Tupana'gapyrive'ga pe cidade de Laodicéia pe.

Nde ve Tupana'gapyriva'ea pe ji ei a'ero: Kiro koi Jesus'ga nhi'ig̃a nde ve:

—Jihi ko a'itituhẽva'ea mombe'uhara, ei Jesus'ga. Ambojiko ji g̃a jijihe, ei Jesus'ga. Ji ve Tupana'ga oapouka yvaga yvya rehe ve mbatera apovouka.

A'ea Jesus'ga ei. Nde ve ga ei tomombe'u ti ga nhinhi'ig̃a Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Laodicéia pe javo. Kiro koi ganhi'ig̃a g̃a pe:

15-16 —Opokwaha hete ji, ei Jesus'ga. Pe ndapejirokwari reki pejoryvamo ji rehe. Pejoryjory hete ti ji rehe a'ero. Po pe napendoryndoryhetei ji rehe, a'ero po ti peko te'varuhu hete ji ve hamo. Ahe i'upotarame iroyxag̃ahiva'ea, a'ero iroyxag̃ahive'ỹva'ea ahe ndopotari onyvuna ojurua hugwi. Ahe i'upotarame hakuheteva'ea, a'ero hakuhetee'ỹva'ea ahe ndopotari onyvuna ojurua hugwi. Na jitehe ti ji ndapepotari jipohia pe hugwi nehẽ. A'ereki pe napendoryndoryhetei ji rehe. Emo pe ndapekote'varuhuhetei ji ve no, ei Jesus'ga.

17 —Pe'e pe: “Nhanembate nhande. Tireko hete nhande. Ndopavi nhande hugwi. Nurã ti tipyhygyme ojipea nhandejive,” pe'e pe novĩa, ei Jesus'ga.

—Na rũi pe ndekoi, ei Jesus'ga. Pehe ndapekwahavihu. Ite'varuhu hete pe me reki. Peporia'i reki pe pejikovo imbatere'ỹve'g̃a ja reki, heakwagweve'g̃a ja reki, ipire'ỹve'g̃a ja reki. Pe ndapekwahavi reki nhanembate nhande javo.

18 —Nurã kiro ji pe mog̃itai. Ji pyri ti pejo embuhu ji ve javo, ei Jesus'ga. Ji hugwi ti pepyhy ouro imbokatupyra tatapypeva'ea. A'erame tehe ti pe mbateramo tuhẽ nehẽ, a'e ji, ei Jesus'ga. A'ereki ji amondo tehe pota he'yjuhuva'ea pe me. Ji hugwi ti pepyhy tapy'ynhapitig̃ahivuhuva'ea. A'erame tehe ti pe ndapekoa'javi ipire'ỹve'g̃a ja nehẽ. A'ero ti ojipe'g̃a ndohepiaga'javi pepire'yma nehẽ. A'ero ti pe napenhinotĩa'javi nehẽ, a'e ji, ei Jesus'ga. A'ereki ji amomboruka pota pendekote'varuhua pe hugwi pe mombyrypota toko pyry ti g̃a ji ja javo. A'ero jipyryva a'e ji pepitig̃ahivuhuva'ea pe, ei ga. Ji hugwi ti pepyhy mohag̃a nhandya imongyavo pejeakwara rehe, ei Jesus'ga. A'erame tehe ti pe hepiakatui nehẽ, a'e ji, ei Jesus'ga. A'ereki ji akwahavuka pota nhimombe'ukatua pe me.

19 —Nhiremiarõheteve'g̃a pe ji nhi'ig̃ahyi imondovo hahya g̃a pe toko katu ti g̃a javo, ei Jesus'ga. Nurã ti pejirokwa pejeaporog̃ita rerojijyita pepohia pejikote'varuhua hugwi, ei Jesus'ga.

20 —Pehendu! Kiro ji ami mytu'ẽ me, ei Jesus'ga. Ji kwajikwari porta rehe nhinhi'ig̃a kiro ji ruri javo. Kiroki ga g̃wendu ji nhi'ig̃ame hovapytymba'voga ji ve – garonga pype ti ji reki nehẽ. Ka'arugame ti ore i'ui orojogwerokupa a'ero nehẽ, ei Jesus'ga. A'ea ji ei ikwahavuka pe me pejiko ti ji rehe javo. A'ero ti ji jikoty'ari pe pavẽi nehẽ, ei Jesus'ga.

21 —Ahendu katu ji Tupana'ga nhi'ig̃a nhinhimomiranama jipi, ei Jesus'ga. Jiruva'ga pavẽi ji apygi ga'apykavakatua rehe jitekovo aheruvihavuhuhetero. Na jitehe ti ga apygi ji pavẽi – kiroki ga g̃wendu katu Tupana'ga nhi'ig̃a onhimomiranama jipi. Gaha ti ji ga reroho yvagi pe ga mboapyga ji pavẽi jiapykavakatua rehe ga mongovo nehẽ toko ti ga aheruvihavamo javo, ei Jesus'ga ikwatijaruka ji ve.

—A'ea nhaporemo ti ere Tupana'gareheve'g̃a pe cidade de Laodicéia pe, ei Jesus'ga nde ve ikwatijaruka ji ve.

22 —Peapyakwa pe. Pehendu katu Tupana'ga ra'uva ea Tupana'gareheve'g̃a pe a'ero, ei Jesus'ga.

A'ea nhaporemo Jesus'ga imombe'upavi ji ve.

—Tupana'gapyrive'g̃a ti tomombe'u Tupana'gareheve'g̃a pe cidadespeve'g̃a pe Tupana'ga rembiepiukara ji ve – kiroki sete g̃acidades yvya koty, ei Jesus'ga ikwatijaruka ji ve.

4

Ombohete g̃a Tupana'ga yvagi pe

1 Aerẽ jirekorame yvya koty ji hepiagi yvate yvaga pype. A'ereki ojipe'a jipe porta'java'ea yvagi pe. A'ero ji ga renduvi – kiroki ga onhi'ig̃ypy ji ve. Trombeta ja ga nhi'ig̃ahyahivi javo ji ve:

—Herejo avo yvagi pe, ei ga. Nahanahã ti toko nehẽ. A'ea ti ji hepiukari nde ve aerẽva'ea nehẽ, ei ga ji ve.

2 Kotihĩ Tupana'ga ra'uva ji pojykakatui ji rerogwovo yvagi pe. Nanime pevo yvagi pe aheruvihavuhuhete'ga apykavakatua g̃a omondo imohina. A'ea rehe ga'apykavareheve'ga apygi okovo aheruvihavuhuhetero ahe mongomongovo onhi'ig̃a rupi. 3 Itakatua ja jaspe ja sardônio ja ga rendy'jandy'javamo. Ga'apykava arimo yvagahavuhua rekoi. Yvagahavuhua hendy'jandy'ja itakatua ja esmeralda ja.

4 He'yjuhu aheapykava ga'apykava atimana itena. A'ereki ga oko aheruvihavuhuhetero oapyga oapykava rehe. Vinte e quatro ko aheapykava. Ga'apykava teni mbyteri pe a'ero. Ahepia ji huvihavuhu'g̃a. Pevo g̃a apygi aheapykava rehe he'yive'g̃a vinte e quatrove'g̃a. G̃a omongi tapy'ynhapitig̃ahivuhuva'ea oina. Akanitara ouro apopyra g̃a omongi no huvihavuhuro g̃waramo.

5 Ga'apykava hugwi iveraveravi onaranarag̃a onhi'inhi'ig̃a. A'ereki ga oko aheruvihavuhuhetero. Yhyga'java'ea hendypu irupe'i ga'apykava rovai pyteri pe ga rekoro g̃waramo aheruvihavuhuhetero. Sete ko yhyga'java'ea. Gara'uva pe ji ei yhyga'java'ea. Seteva'ea ja ko gara'uva.

6 Ga'apykava rovai pyteri pe hekoi ypiahua ruvihava'java'ea vidro'java'ea apopyra. Typy katu hete ypiahua ruvihava'java'ea cristal ja.

Quatrove'g̃a nhatimani ga'apykava upa ga pyri okovo mbyteri pe ga rekoro g̃waramo aheruvihavuhuhetero. Gwe'yjuhuro g̃andeakwara ihygahivi g̃a ndehe g̃akambypya koty g̃akupepytera koty no. 7 Quatrove'g̃a ko nahã: Ojipe'ga rekoi ja'gwara'java'ea ja leão ja. Ojipe'ga rekoi touro ja. Ojipe'ga rova rekoi akwaimbae'ga rova ja. Ojipe'ga rekoi kwanduhua ruvihava'java'ea ja a'ea oveverame. Nahã tuhẽ quatrove'g̃a ndekoi upa ga pyri. 8 G̃apepoa oatimamba g̃a. Quatrove'g̃a nag̃anani g̃apepoa ko seis. Gwe'yjuhuro g̃andeakwara ohygahi g̃a ndehe g̃ayvyteri pe no. Ndopytu'ui'i'i g̃a javo arimo ypytunimo no. A'ereki nane'ymi g̃a e'ie'i:

—Pyry hete ga! Pyry hete ga!

Pyry hete aheruvihavuhuhete'ga Tupana'ga!

Koji'i ga popoakahetero ojipe'g̃a hohe pa.

Ga tehe oko aheruvihavuhuhetero, ei g̃a.

Ymyahũ ga oko hako.

Ag̃wamo ga oko.

Aerẽ ti ga ruri nehẽ.

A'ea g̃a ei jipi onhi'imbige'yma ga rehe.

9 Nahã g̃a ga'apykavareheve'ga mboukwahavi tikatu hete ti ga javo. Nahã g̃a ga mbohetei. Ga pe g̃a ei:

—Ndepyry hete nde ore rerekokatuavo.

A'ea g̃a ei ga'apykavareheve'ga pe ga mboheteavo – kiroki ga oko avuirama okovo aheruvihavuhuhetero.

10 G̃a erame na ga pe akoja'g̃a huvihavuhu'g̃a vinte e quatrove'g̃a – g̃ahã g̃wenypy'anduru ga'apykavareheve'ga rovai pyteri pe avuiramave'ga rovai pyteri pe ga rekoro g̃waramo aheruvihavuhuhetero. Nahã g̃a nenypy'andurugi gaha pyry hete nhande hohe javo. Nahã g̃a ga mbohetei hekyita oakanitara ouro apopyra imondovo inog̃a garovai pyteri pe ga ko nhanderuvihavuhuhete'ga javo. 11 Ga mboheteavo g̃a ei ga pe:

—Ndehe jate ndepyryhetero orepojykaharetea.

Ndehe jate ti ahe tanemboukwaha a'ero

gaha tikatu hete javo.

Tanembohete ti ahe.

Tereko ti aheruvihavuhuhetero epopoakaramo.

A'ereki nde ereapo pa

tanhimohẽ ti hehe javo.

Nde ipotaro g̃waramo hekopavi a.

Ejive nde ereapo pa.

A'ea g̃a ei ga pe gworygworyvamo ga rehe.

5

Cordeiro'jave'ga ope'a imamanipyra

1 Kiro ji hepiagi imamanipyra livro ga'apykavareheve'ga po pe aheruvihavuhuhete'ga po pe. Gapo pe gajohukoty rũi imamanipyra livro hekoi. Livro gwereko ikwatijara mbyteri pe i'arimo no. Tuju'gia apopyra pyvõ ga hovapytymukari livro raka'e. Sete ko tuju'gia apopyra. Tuju'gia apopyra arimo herekoi ikwatijara no tope'ayme ti ahe livro hepiage'yma ipype javo.

2 Ipopoakaheteve'ga Tupana'gapyrive'ga ji ga repia yvagipeve'ga. Hahyahi ganhi'ig̃a ga erame tohendu pa ti g̃a nhinhi'ig̃a javo. Gaha e'i:

—Ma'g̃a pyry hete huvihavuhuhetero? Pyry hete ti ga ruri ipe'avo livro nehẽ. Toka'mbika'mbi ti ga tuju'gia apopyra nhaporemo livro pe'avo, ei ga.

3 Ndipe'ahavi tuhẽ reki. A'ereki ahã pyryheteve'g̃a huvihavuhuhete'g̃a. Ndokoi g̃a livro pe'aharamo yvagi pe. Ndokoi g̃a livro pe'aharamo yvya koty. Ndokoi g̃a livro pe'aharamo yvya gwyri pe no. Ndokoi tuhẽ g̃a ikwatijara repiakaramo a'ero. 4 Nurã ji jehe'oi ranuhũ. A'ereki g̃a gweka nanongara'g̃a novĩa. A'ereki ahã pyryheteve'g̃a huvihavuhuhete'g̃a. Nurã ahã g̃a livro pe'aharamo. Ahã g̃a ikwatijara monhi'ĩharamo a'ero – kiroki ikwatijara oko livro pype. Ahã tuhẽ ikwatijara repiakara'g̃a a'ero.

5 A'ero huvihavuhu'g̃a – kiroki vinte e quatrove'g̃a – g̃ande'yja'ga ei ji ve:

—Terejehe'oi. Ehepia Judáva'ea rakykwepohara'ga. Ga pe nhande ei ja'gwara'jave'ga leão'jave'ga. A'ereki ga ipopoaka aheruvihavuhuhetero. Ga ko Daviva'ea rakykwepohara'ga. Nurã nhande ei ga pe: Garemboypya ko Daviva'ea aheruvihavuhuva'ea. Ojirovia hete ga ovya omanoa hugwi okwerava'java okovo. Nurã ti gaha tope'a livro ika'mbika'mbiga tujuga apopyra nhaporemo – kiroki seteva'ea, ei ga ji ve.

6 Kiro ji Judáva'ea rakykwepohara'ga repiagi tuhẽ. Pevo ga ami g̃apyteri pe. Aheruvihavuhuhete'ga apykava pyri ga ami ga'apykavareheve'ga rovai pyteri pe okovo quatrove'g̃a ndovai pyteri pe no vinte e quatrove'g̃a ndovai pyteri pe no huvihavuhu'g̃a ndovai pyteri pe. Ga repiagame ji ei: Ga ko cordeiro ja jukapyra ja – g̃wia g̃a ojuka imondovo ikwava'ẽhava arimo. Sete ko garatĩa. Cordeiro ratĩa ja ko garatĩa. Ipopoaka hete ga a'ero aheruvihavuhuhetero. Sete ko gareakwara no. Tupana'ga ra'uva pe ji a'e gareakwara. Seteva'ea ja ko gara'uva. Tupana'ga omondomondo gwa'uva yvyakotyve'g̃a gwyri pe nhaporemo takwaha pa ti ji g̃andekoa pevo javo.

7 Kiro cordeiro'jave'ga ruri ipyhyga livro ga'apykavareheve'ga poa hugwi gajohukoty rũi ga apygame okovo aheruvihavuhuhetero.

8 Ga livro pyhygirẽ g̃a nhinog̃i upa ojovapyvo yvya rehe garovai pyteri pe. Ga mboheteavo g̃a nhinog̃i pevo quatrove'g̃a vinte e quatrove'g̃a pavẽi. Gwetakwera ja g̃a herekoi imonhi'ĩhava harpa. Nhaetingy'a'java'ea g̃a gwereko no. Nhaetingy'a'java'ea ko ouro apopyra. Ipype hekoi incenso perfume apopyra. Tynahẽ a'ero. Perfume a'e ji Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a nhi'ig̃a pe g̃a nhi'ig̃ame Tupana'ga pe.

9 Kiro quatrove'g̃a vinte e quatrove'g̃a pavẽi, g̃a nhimby'yi ipyahuva'ea rehe. Onhimby'yita g̃a ei cordeiro'jave'ga pe:

—Ndehe ko pyryheteva'ea aheruvihavuhuhetea no.

Nurã ndehe epyhy livro ika'mbika'mbiga tuju'gia apopyra.

A'ereki nde erejijukauka heka'voguka ejekoa yvyakotyve'g̃a ndepyga.

Nahã nde g̃a mbopiro'yi g̃andekote'varuhua hugwi g̃a mongovo

toko ti g̃a Tupana'gareheva'ero javo.

Nahã ko nde yvyakotyve'g̃a hugwi g̃a mo'emo'ẽi, ei g̃a onhimby'yita.

G̃ande'ynde'yja'g̃a hugwi nhaporemo nde g̃a mo'emo'ẽi.

Kiroki g̃a ojoatyatyvi g̃anhi'ig̃a – g̃a hugwiugwi nhaporemo nde g̃a mo'emo'ẽi.

Ojipe'g̃a hugwi nhaporemo nde g̃a mo'emo'ẽi.

Yvyakotyve'g̃a gwyg̃agwyripeve'g̃a hugwi nhaporemo nde g̃a mo'emo'ẽi.

Nahã ko nde yvyakotyve'g̃a mo'emo'ẽi Tupana'ga pe, ei g̃a onhimby'yita.

10 Nde g̃a mongomongoi toko ti g̃a aheruvihavamo javo.

Nde g̃a mongomongoi toko ti g̃a ikwava'ẽharamo javo.

A'ero ti g̃a ndekoi aheruvihavamo yvya koty yvyakotyve'g̃a ndepiakatuavo

hendukatuuka g̃a pe Tupana'ga nhi'ig̃a nehẽ.

A'ea g̃a ei onhimby'yita cordeiro'jave'ga pe quatrove'g̃a vinte e quatrove'g̃a pavẽi.

11 Kiro ji Tupana'gapyrive'g̃a ndepiagi g̃a nenduva. He'yjuhu ranuhũ g̃a onhi'ig̃a milhões de milhõesve'g̃a. Oatimamba g̃a ga'apykavareheve'ga apykava upa quatrove'g̃a atimambava upa no huvihavuhu'g̃a atimambava upa no. 12 Hahyahi Tupana'gapyrive'g̃a nhi'ig̃a g̃a erame:

—Pyry hete cordeiro'jave'ga jukapyra'jave'ga.

Gaha ti toko aheruvihavuhuhetero opopoakaramo.

Gaha ti toko imbateva'ero herekovo pyryva'ea.

Gaha ti tokwaha hete onhimombaragwahava.

Gaha ti tipopoaka hete.

Gaha ti timbohete.

Gaha ti timboukwaha hete tikatu hete ti ga javo.

Gaha ti tohoryory hete, ei g̃a nhaporemo.

A'ea rehe nhaporemo Tupana'gapyrive'g̃a nhi'ig̃i javo cordeiro'jave'ga mboheteavo gaha pyry hete g̃a hohe pa javo.

13 Kiro ji henduvi Tupana'ga rembiapohara'g̃a nhaporemo – kiroki g̃a oko yvagi pe yvya koty no yvya gwyri pe no ypiahua ruvihava pype no mbatera pavẽi. G̃ahã mbatera pavẽi e'i pa:

—Tohoryory hete ti ga'apykavareheve'ga jipi cordeiro'jave'ga pavẽi.

G̃ahã ti timbohete jipi.

G̃ahã ti timboukwaha jipi tikatu hete ti g̃a javo.

G̃ahã ti toko nhanderuvihavuhuhetero jipi.

A'ea nhande ei ga'apykavareheve'ga mboheteavo nhanderuvihavuhuhete'ga mboheteavo.

A'ea nhande ei cordeiro'jave'ga mboheteavo no, ei g̃a mbatera pavẽi.

A'ea rehe nhaporemo Tupana'ga rembiapohara'g̃a nhaporemo g̃a nhi'ig̃i javo mbatera pavẽi.

14 Kiro quatrove'g̃a ei:

—Na tuhẽ! Amém!

Kiro vinte e quatrove'g̃a huvihavuhu'g̃a nhinog̃i upa ojovapyvo yvya rehe avuiramave'ga mboheteavo.

6

Tuju'gia apopyra

1 Kiro ji hepiagi cordeiro'jave'ga ika'mbigame tuju'gia apopyra. Ojipejiva'ea ga ika'mbigi. A'ero quatrove'g̃a nde'yja'ga nhi'ig̃i. Ga renduvame ji ei: Poro inarag̃i ovuhu, a'e ji. A'ereki hahyahi ganhi'ig̃a ga erame:

—Herejo!

2 Nanime ji hepiagi cavalo tig̃uhũva'ea! Kiroki ga oapy i'arimo – gaha gwereko u'yva. Kiro akanitara mondohava ga pe. A'ea ahe ono otavukarame. Nurã ga ikwahavi omondoa. Nurã ga ei:

—Tatavuka ti ji, ei ga.

A'ero ga ndopojihuvi ogwovo atavuka hete ji javo g̃apopoakara mombiga. Otavuka hete ga g̃apopoakara mombiga a'ero.

3 Kiro cordeiro'jave'ga ojipea ka'mbigame tuju'gia apopyra ji ojipe'ga renduvi quatrove'g̃a nde'yja'ga. Mokõi ko cordeiro'jave'ga rembika'mbigagwera a'ero. A'ero quatrove'g̃a nde'yja'ga ei:

—Herejo!

4 A'ero ojipea cavalo hoi ig̃wag̃uhũva'ea. Kiro cavalo arimove'ga mbopopoakahava itakyhea'javuhuva'ea mondohava no hehanhuhũva'ea mondohava ga pe. Nurã ga ikwahavi omondoa. Nurã ga ei:

—Aho ti ji yvyakotyve'g̃a mbojoapitipitiuka nehẽ, ei ga ogwovo.

5 Kiro cordeiro'jave'ga ojipea ka'mbigame tuju'gia apopyra ji ojipe'ga renduvi quatrove'g̃a nde'yja'ga. Três ko cordeiro'jave'ga rembika'mbigagwera a'ero. A'ero quatrove'g̃a nde'yja'ga ei:

—Herejo!

Nanime ji hepiagi cavalo jypivuhuva'ea! Kiroki ga oapy i'arimo – ga gwereko imombohyitava opo pe.

6 Kiroki ga oko quatrove'g̃a pyteri pe – gaha ji ahendu. Kiro ga ei cavalo arimove'ga pe:

—Momi itambere'ia aheporavykyhava ikwepykava – kiroki ikwepykava ahe opyhy oporavykyrame ara rupi ve. Momi jitehe itambere'ia um litro de trigo apopyra rehe pão rehe – kiroki pão ahe o'u ara rupi ve. A'ereki he'yjuhu ko itambere'ia mbatera rehe kiro, ei ga. Momi itambere'ia aheporavykyhava ikwepykava – kiroki ikwepykava ahe opyhy oporavykyrame ara rupi ve. Momi jitehe itambere'ia três litros de trigo'java'ea apopyra rehe cevada apopyra rehe pão rehe – kiroki pão ahe o'u ara rupi ve. A'ereki he'yjuhu ko itambere'ia mbatera rehe kiro, ei ga. Terembote'varuhui ti yva'ia oliveira yva'ia. A'ea ko ahe oapo ikavamo azeiteramo, ei ga. Terembote'varuhui ti ojipea yva'ia videira yva'ia. A'ea ko ahe oapo vinhoramo, ei ga cavalo arimove'ga pe.

7 Kiro cordeiro'jave'ga ojipea ka'mbigame tuju'gia apopyra ji ojipe'ga renduvi quatrove'g̃a nde'yja'ga. Quatro ko cordeiro'jave'ga rembika'mbigagwera a'ero. A'ero quatrove'g̃a nde'yja'ga ei:

—Herejo!

8 Nanime ji hepiagi cavalo jukyryuhuva'ea! Kiroki ga oapy i'arimo – garera ko Ahemanoa. Ojipe'ga hoi ga reviri. Garera ko Omanove'g̃a gwyra. Omanove'g̃a gwyra'ga hoi Ahemanoa'ga reviri tuhẽ ogwovo ga rupi. Kiro g̃ambopopoakahava. Nurã ikwahava omondoa g̃a ei ojohupe:

—He'yjuhu ranuhũ yvyakotyve'g̃a. Quatro ko g̃a ndekondekorame g̃apyteri pe nanani ojipejive'ga ti nhande tiapitiuka. Nahanahã ti nhande he'yive'g̃a apitiuka nehẽ. Jara'g̃a ti nhande tiapitiuka haimbejovaiva'ea pyvõ itakyhea'javuhuva'ea pyvõ nehẽ. Jara'g̃a ti nhande tiapitiuka ty'ara pe nehẽ. Jara'g̃a ti nhande tiapitiuka karugwate'varuhua pe nehẽ. Jara'g̃a ti nhande tiapitiuka ka'gwyripeva'ea pe nehẽ, ei Ahemanoa'ga Omanove'g̃a gwyra'ga pavẽi.

Nahã ti g̃a popoakahetero Ahemanoa'ga Omanove'g̃a gwyra'ga pavẽi he'yive'g̃a apitiuka nehẽ a quarta parte dos yvyakotyve'g̃a apitiuka nehẽ.

9 Kiro cordeiro'jave'ga ojipea ka'mbigame tuju'gia apopyra ji ahera'uva repiagi he'yjuhuva'ea. Cinco ko garembika'mbigagwera a'ero. A'ero kiroki ahe yvyakotyve'g̃a rembijukapyrava'ea – a'ea ra'uva ji ahepia ikwava'ẽhava gwyri he'yjuhuva'ea. Yvyakotyve'g̃a ahe jukai. A'ereki Tupana'ga rehe ojikoga g̃waramo ahe omombe'umbe'u Tupana'ga nhi'ig̃a. Omombe'u ahe Jesus'ga g̃a pe no okokatuavo. Nurã yvyakotyve'g̃a tiruahũro ahe ve ahe mbopohipapota Tupana'ga hugwi. Ahe pohire'ymame g̃a ahe jukai.

10 Kiro hahyahi ahera'uva nhi'ig̃a i'erame Tupana'ga pe he'yjuhuva'ea.

—Oreruvihavuhuhetero ndehe ndepyry hete, e'i ahera'uva. Nde nhi'ig̃i a'itituhẽva'ea rehe, e'i. Maranime ti nde ei orejukahara'g̃a pe yvyakotyve'g̃a pe g̃a ndehe ore repyga imondovo hahyva'ea g̃a pe? e'i ahera'uva Tupana'ga pe.

11 Kiro imondohava ahera'uva pe ahepipukuhuva'ea mondohava tapy'ynhapitig̃ahivuhuva'ea mondohava. He'yjuhuva'ea ra'uva inainani herekoi opitig̃ahivuhuva'ea a'ero. A'ereki oko katu gworygworyva onhimomiranama.

Kiro koi imombe'uhava ahera'uva pe no:

—Tukatu ti pepy'a kiro, e'i. Koji'i ti pepytu'u tomano ti peirũ'g̃a pe ja ua avo nehẽ javo, e'i. Penhimanoe'ymame pe pemombe'umbe'u Tupana'ga nhi'ig̃a yvya koty Jesus'gareheva'ero. Na jitehe peirũ'g̃a imombe'umbe'ui Tupana'ga nhi'ig̃a kiro yvya koty Jesus'gareheve'g̃a, e'i. Peirũ'g̃a ti tonhi'ĩpo'ru pa Tupana'ga nehẽ. Nurã ti yvyakotyve'g̃a tojuka peirũ'g̃a mbopohipota Tupana'ga hugwi nehẽ. A'ero ti peirũ'g̃a manoi opohire'yma Tupana'ga hugwi nehẽ.

A'ea ko imombe'ua ahera'uva pe.

12 Kiro ji hepiagi cordeiro'jave'ga ojipea ka'mbigame tuju'gia apopyra. Seis ko garembika'mbigagwera a'ero. A'ero yvya ig̃wyg̃wyhetei. Kwara jypivuhuro tapy'ynhapirypivuhuva'ea ja bode ravaypivuhua apopyra ja a'ero. Jahya ig̃wag̃uhũro aherekoa ja a'ero. 13 Yvaga hugwi jaytata'ia ndurundurugi yvya rehe a'ero. Onduru jaytata'ia yva'ia monduruga ja. Yvyturanuhũa yva figueira imog̃wyg̃wymame omondurunduru jugwi figo jakyruhuva'ea. Na jitehe jaytata'ia indurugi. 14 Yvaga jipe'ahetei onhimamana ogwovo a'ero livro mamanipyra ja ahe imamaname imondovo. Yvytyruhua imbojipe'ahava ypa'õa imbojipe'ahava no a'ero. Yvytyruhua nhaporemo ojijyi ypa'õa nhaporemo no.

15 A'ero yvyakotyve'g̃a nhimimi okyhyjiavo. G̃anduvihavuhu'g̃a no jukwahave'g̃a no imbateve'g̃a no soldados'g̃a nduvihavuhu'g̃a no ipopoakaheteve'g̃a no ojipe'g̃a no – kiroki ipiro'ye'ỹve'g̃a g̃a g̃a mboporavykyuka g̃a mbopohirukare'yma ojihugwi, kiroki g̃a oporavyky ojive jate no ipiro'yve'g̃a – g̃ahã nhaporemo onhimimba yvytyvytyruhua rupi itakwaruhua pype itaruvihava pyteri pe no. 16 Yvytyruhua pe g̃a ei itaruvihava pe no:

—Pehi ti ore rehe ore mima g̃a hugwi. Kiroki ga oapy oapykava rehe yvagi pe okovo aheruvihavuhuhetero – ga hugwi ore nhimipotari torerepiagyme ti ga. Kiroki ga omano cordeiro ja jukapyra ja – ga hugwi ore nhimipotari no tuhuryme ti ga ore pyri. A'ereki ga onhimonha'nga hete ore rehe, ei g̃a. 17 A'ereki kiro g̃anduhava tuhẽ. Kiro ti g̃a nduri a'ero onhimonha'ngaheteavo yvyakotyve'g̃a ndehe nehẽ. Ndorepopoakari po ti ore g̃a pe oropapava nehẽ, ei g̃a okyhyjiavo.

7

Tupana'ga rembikwatijaripyra nongava

1 Aerẽ ji hepiagi Tupana'gapyrive'g̃a amame yvya koty yvagipeve'g̃a. Quatro ko g̃a. Quatrove'g̃a ko nahã: Ojipe'ga ami tyapyra koty. Ojipe'ga ami nhimbya koty. Ojipe'ga ami kwara pora koty. Ojipe'ga ami kwara kia koty. Nahã quatrove'g̃a hepiakatupavi yvytua yvya koty. Quatro ko yvytua. G̃a nag̃anani ipyhygi yvytua topejupejuyme ti yvytua yvya koty javo.

—Topejuyme ti yvytua yvya rehe ypiahua ruvihava rehe no yva rehe nehẽ no, ei g̃a.

2 Kiro ji hepiagi ojipe'ga Tupana'gapyrive'ga ga jiupirame kwara pora hugwi ogwovo yvagi pe. Gwereko ga Tupana'ga rembikwatijaripyra nongava avuiramave'ga rembikwatijaripyra nongava. A'ea pyvõ ga ono Tupana'ga rembikwatijaripyra yvyakotyve'g̃a ndehe g̃ahã ko Tupana'gareheve'g̃a javo. Hahyahi Tupana'gapyrive'ga nhi'ig̃a ga erame quatrove'g̃a pe – kiroki g̃a opyhy yvytua. Kiro g̃ambopopoakahava. Nurã ikwahava omondoa g̃a ei ojohupe:

—Timbote'varuhu ti yvya ypiahua ruvihava no, ei g̃a.

G̃a pe Tupana'gapyrive'ga onhi'ig̃ahyahi.

3 —Tapembote'varuhui ve ti yvya ypiahua ruvihava no yva no, ei ga. Na ore inog̃i na'ẽ nhanderuvihavuhuhete'ga rembikwatijaripyra gareheve'g̃a ndetovapya rehe. A'ea ti ore torono g̃a ndehe garembikwatijaripyra nongava pyvõ g̃ahã ko Tupana'gareheve'g̃a javo, ei ga g̃a pe.

—Kwa, ei g̃a.

4 G̃a inombavirẽ g̃a ndehe ji henduvi ga imombe'urame. Imombe'gwovo ga ei:

—He'yjuhuranuhũve'g̃a ndehe g̃a inog̃i Tupana'ga rembikwatijaripyra cento e quarenta e quatro milve'g̃a ndehe. G̃a ko Israelva'ea ra'yrava'ea rakykwepohara'g̃a, ei ga. 5-8 Doze ko Israelva'ea ra'yrava'ea oko huvihavamo. Ahera'yrava'ea rakykwepohara'g̃a gwereko Israelva'ea ra'yrava'ea rera jitehe. G̃a ko nahã a'ero:

Judá'g̃a

Rúben'g̃a

Gade'g̃a

Aser'g̃a

Naftali'g̃a

Manassés'g̃a

Simeão'g̃a

Levi'g̃a

Issacar'g̃a

Zebulom'g̃a

José'g̃a

Benjamim'g̃a.

Nahã Israelva'ea ra'yrava'ea rakykwepohara'g̃a, ei ga. G̃anag̃anani ko doze milve'g̃a. G̃a ndehe inainani Tupana'gapyrive'g̃a inog̃i Tupana'ga rembikwatijaripyra g̃ahã ko Tupana'gareheve'g̃a javo, ei ga.

He'yjuhuranuhũve'g̃a omongi tapy'ynhapitig̃ahivuhuva'ea

9 Aerẽ ji hepiagi he'yjuhuranuhũve'g̃a yvyakotyve'g̃a. Ndahepiapavi ji g̃a. A'ereki g̃a he'yjuhu ranuhũ. G̃a nduripei ogwyogwyripeve'g̃a hugwi nhaporemo. G̃a nduripei gwe'ygwe'yja'g̃a hugwi nhaporemo no. Ojipe'g̃a hugwi nhaporemo g̃a nduripei no. Kiroki g̃a ojoatyatyvi g̃anhi'ig̃a – g̃a hugwiugwi nhaporemo g̃a nduripei no. Kiro g̃a ami ga'apykavareheve'ga apykava rovai pyteri pe aheruvihavuhuhete'ga rovai pyteri pe. Cordeiro'jave'ga rovai pyteri pe g̃a ami no. Omongi g̃a opipukuhuva'ea tapy'ynhapitig̃ahivuhuva'ea. Gwereko g̃a pindova rova opo pe.

10 Hahyahi g̃anhi'ig̃a g̃a erame:

—Tupana'ga nhanderuvihavuhuhete'ga oapy oapykava rehe aheruvihavuhuhetero.

Gaha cordeiro'jave'ga pavẽi,

g̃ahã jate omombo hete nhanderekote'varuhua nhande hugwi

nhande mombyryva avuirama nhande rerua avo yvagi pe.

Nurã nhande g̃a mbohetei, ei g̃a.

11 Kiro Tupana'gapyrive'g̃a nhaporemo g̃a ami ga'apykava atimambava huvihavuhu'g̃a atimambava no quatrove'g̃a atimambava no. Tupana'gapyrive'g̃a nhinog̃i upa ojovapyvo yvya rehe ga'apykava rovai pyteri pe ga mboheteavo Tupana'ga ko nhanderuvihavuhuhete'ga javo. 12 A'ero g̃a ei:

—Na tuhẽ! Amém!

Tohoryory ti Tupana'ga nhanderuvihavuhuhete'ga.

Gaha ti timboukwaha hete tikatu hete ti ga javo.

Gaha ti tokwaha hete onhimombaragwahava.

Ga pe ti xa'e: Ndepyry hete nde ore pokoga.

Gaha ti timbohete.

Gaha ti toko nhanderuvihavuhuhete'ga.

Gaha ti tipopoaka hete.

Na tuhẽ ti nhanderuvihavuhuhete'ga toko avuirama nehẽ.

Na tuhẽ! Amém! ei Tupana'gapyrive'g̃a Tupana'ga mombe'gwovo.

13 Kiro huvihavuhu'g̃a nde'yja'ga ei ji ve:

—Ma'g̃a po g̃a – kiroki g̃a omongi opipukuhuva'ea tapy'ynhapitig̃ahivuhuva'ea? Ma hugwi g̃a nduri? ei ga.

14 —A'ero ji ei ga pe: Ji ndakwahavi. Ndehe erekwaha huvihavuhuro. Emombe'u ti ji ve a'ea, a'e ji.

Imombe'gwovo ga ei ji ve:

—G̃a pe hahy hete ranuhũ raikwehe. Hahyhetea hugwi g̃a nduri. Cordeiro'jave'ga rehe g̃a jikohetei. Ga ojijukauka heka'voguka gwekoa omanomo g̃a ndepyga tamombo ti ji g̃andekote'varuhua g̃a hugwi g̃a mombyryva javo. G̃a ndepyga ga gwekoa reka'vogukaro g̃waramo g̃apira tig̃ahivuhuro kiro. A'ereki g̃a ojiko hete ga rehe okokatuavo herovia ga manorame g̃a ndepyga g̃a mombyryva, ei huvihavuhu'ga imombe'gwovo.

15 Nurã g̃a ndekoi Tupana'ga rovai pyteri pe

ga apygame oapykava rehe aheruvihavuhuhetero.

Ypytunimo g̃a ndekoi ganhi'ig̃a rupi garonga pype gambohetehava pype arimo no.

A'ero ti ga ruvi g̃apyteri pe g̃a a'nguavo nehẽ, ei huvihavuhu'ga.

16 Ty'ara ti ndojukaa'javi g̃a nehẽ.

Ndoygweja'javi ti g̃a nehẽ.

Ndopo'rua'javi ti g̃a kwarahyahiva nehẽ.

Nombohakuvygukara'javi ti ga g̃a pe nehẽ no, ei huvihavuhu'ga.

17 A'ereki cordeiro'jave'ga gwepia katu hete g̃a

okovo ga'apykavareheve'ga rovai pyteri pe aheruvihavuhuhete'ga rovai pyteri pe.

Ojikwahavuka ti ga g̃a pe nehẽ.

Nahã ti ga g̃a mongoi avuirama Tupana'ga pyri nehẽ, ei huvihavuhu'ga.

Gakwahava pe ji ei:

O'u g̃a yhypyryva ahemongohava.

A'ero g̃a ndekoi avuirama Tupana'ga pyri, ei huvihavuhu'ga.

Tupana'ga ti ihypavi g̃andeahya g̃andeakwara hugwi nehẽ.

Ndojehe'oa'javi ti g̃a nehẽ.

A'ero ti g̃a ndokoveveuhua'javi nehẽ, ei huvihavuhu'ga ji ve.

8

Mbapavava'ea tuju'gia apopyra

1 Kiro cordeiro'jave'ga ojipea ka'mbigame tuju'gia apopyra g̃a nhaporemo onhi'imbi hete. Sete ko garembika'mbigagwera a'ero. Meia hora po ihoi g̃a nhi'ig̃e'ymame, a'e ji mo henduve'yma.

2 Kiro ji g̃a ndepiagi Tupana'gapyrive'g̃a seteve'g̃a – kiroki g̃a o'ã Tupana'ga rovai pyteri pe okoheteavo ganhi'ig̃a rupi yvagipeve'g̃a. Kiro trombetas mondohava seteve'g̃a pe. Sete ko g̃atrombetas a'ero.

3 Kiro ojipe'ga Tupana'gapyrive'ga ruri o'ama ikwava'ẽhava pyri. Gwereko ga hyrua incenso perfume apopyra kaja ryrua ouro apopyra. Kiro perfume apopyra mondohava ga pe he'yjuhuva'ea mondohava. Nurã ga ei ikwahava omondoa:

—Tambokai ti ji perfume ikwava'ẽhava arimo nehẽ, ei ga.

A'ea ga ei ikwava'ẽhava pe ouro apopyra pe – kiroki oko ga'apykavareheve'ga apykava rovai pyteri pe aheruvihavuhuhete'ga apykava rovai pyteri pe.

—Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a nhaporemo onhi'ĩ Tupana'ga pe, ei ga. Tamondo ti ji g̃anhi'ig̃a perfume reheve ikwava'ẽhava rehe nehẽ, ei ga.

A'ero ga imbokai ipyhyga perfume apopyra kaja ryrua opo pe. 4 Ikairame tatatig̃a ihoi ikaja ryrua hugwi ogwovo Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a nhi'ig̃a pavẽi ojiupia ogwovo Tupana'ga rovai pyteri pe.

5 A'ero Tupana'gapyrive'ga ipe'ai tata ikwava'ẽhava hugwi imotynyhema ikaja ryrua. Yvya koty ga imombori tata. Kiro inhi'inhi'ig̃i onaranarag̃a overaverava. Og̃wyg̃wy hete yvya a'ero.

Sete trombetas

6 Seteve'g̃a Tupana'gapyrive'g̃a – kiroki g̃a gwereko trombetas – g̃ahã onhimboavujikwe tipy ti trombetas javo.

7 Kiro ojipejive'ga ipyi trombeta seteve'g̃a nde'yja'ga. A'ero itatig̃uhũa'java'ea mombohava amana royxag̃ahiva'java'ea mombohava yvya koty tata mombohava pavẽi. A'ero ikyri itatig̃uhũa'java'ea tata pavẽi yvya koty. A'ea pavẽi aherekoa jihe'ari ohia yvya koty no. Yva he'yjuhu hete ranuhũ yvya koty. Trêsva'ea pyteri pe nanani ojipejiva'ea okai. Nahã a terça parte dos yva okai yvya no. Okai pa nhungwava no.

8 Kiro ojipe'ga ipyi trombeta seteve'g̃a nde'yja'ga. Mokõi ko g̃anembipyagwera a'ero. A'ero yvytyra ruvihavuhua'java'ea momborukahava yvya koty ypiahua ruvihava pype. Hendy ko yvytyra ruvihavuhua'java'ea. Paivouhu hete ranuhũ ipukuhua ihoi ypiahu ruvihava pukuhua ihoi yvya koty. He'yjuhu hete ranuhũ quilômetros. Ypiahua ruvihava pype três quilômetros pyteri pe nanani ojipeji quilômetro yhya onhimbote hekoro. Nahã a terça parte do ypiahua ruvihava onhimbote hekoro. 9 Yhyapora he'yjuhu hete ranuhũ ypiahua ruvihava pype yvya koty. Três yhyapora pyteri pe nanani ojipejiva'ea manoi yhyapora. Nahã a terça parte dos yhyapora omano. Yharuhua he'yjuhu hete ranuhũ ypiahua ruvihava rehe no. Três yharuhua pyteri pe nanani ojipejiva'ea ihoi ypy pe oka'nhyma yharuhua. Nahã a terça parte dos yharuhua oho ypy pe.

10 Kiro ojipe'ga ipyi trombeta seteve'g̃a nde'yja'ga. Três ko g̃anembipyagwera a'ero. A'ero jaytata'iuhua hehanhuhũva'ea ihiri yvya koty yvaga hugwi. Yhyga ja jaytata'iuhua ikai ohia paranauhũa pype. Paranauhũa he'yjuhu hete ranuhũ yvya koty. Três paranauhũa pyteri pe nanani ojipejiva'ea pype jaytata'iuhua ihiri. Nahã a terça parte dos paranauhũa pype jaytata'iuhua ohi. Ihiri no yhyaryapyruhua pype. He'yjuhu hete ranuhũ yhyaryapyruhua yvya koty. Três yhyaryapyruhua pyteri pe nanani ojipejiva'ea pype jaytata'iuhua ihiri. Nahã a terça parte dos yhyaryapyruhua pype jaytata'iuhua ohi. 11 Jaytata'iuhua rera ko ka'a irovahiva'ea. Omborovahi jaytata'iuhua yhya a'ero ohirame ipype. Nurã oy'urame he'yjuhuve'g̃a manoi yvyakotyve'g̃a.

12 Kiro ojipe'ga ipyi trombeta seteve'g̃a nde'yja'ga. Quatro ko g̃anembipyagwera a'ero. A'ero kwara te'varo jahya pavẽi jaytata'ia pavẽi no. Nurã a'ea nhaporemo nahendykatua'javi. A'ereki oji'iveuhu kwara ogwe arimo quatro horas rupi. Na jitehe oji'iveuhu jahya igwevi quatro horas rupi ypytunimo jaytata'ia pavẽi.

13 Kiro ji hepiagi kwanduhua'javuhuva'ea iveverame yvate. A'ea ji henduvi. Hahyahi kwanduhua'javuhuva'ea nhi'ig̃a i'erame:

—Ite'va! Ite'va! Ite'va ti yvyakotyve'g̃a pe nehẽ! Trêsve'g̃a opy g̃werĩ trombetas seteve'g̃a nde'yja'g̃a. G̃anembipya ko hahyag̃wama yvyakotyve'g̃a pe nehẽ. A'ero ti ite'varuhu hete g̃a pe nehẽ, e'i kwanduhua'javuhuva'ea.

9

1 Kiro ojipe'ga ipyi trombeta seteve'g̃a nde'yja'ga. Cinco ko g̃anembipyagwera a'ero. A'ero ji jaytata'ia'jave'ga repiagi – kiroki ga ohi yvaga hugwi yvyvo. Kiro chave mondohava ga pe. Nurã ga ei ikwahava omondoa:

—Tape'a ti ji yvykwara ruvihavuhua rovapytymbava jugwi nehẽ, ei ga.

Paivouhu ihoi yvykwaruhua. 2 Chave ga ipyhygi a'ero ipe'avo hovapytymbava yvykwaruhua hugwi. Yvykwaruhua rupi ihemi tatatig̃ahivuhua. Tataheteuhua fornalhapypeva'ea ja ko ipype, a'e ji tatatig̃ahivuhua repiagame. Tatatig̃a ombogwe kwara. Ypytunahi tatatig̃ateuhuro g̃waramo.

3 Tatatig̃a hugwi ihemi tukuruhua ua yvya rehe he'yjuhuva'ea. Kiro tukuruhua mbopopoakahava. Nurã tukuruhua oko jagwa'jyra ja. Nurã ikwahava omondoa tukuruhua i'ei ojohupe:

—Tipi yvyakotyve'g̃a nehẽ, e'i. 4 Timbote'varuhuyme ti nhungwava ojipeva'ea henhuiva'ea nehẽ no. Timbote'varuhuyme ti yva nehẽ, e'i. Tipitipi g̃a nehẽ – kiroki g̃a ndogwerekoi Tupana'ga rembikwatijaripyra gwetovapya rehe, e'i. 5 Tijukayme ti g̃a. Hahyhetea tehe ti nhande timondo g̃a pe, e'i. Cinco meses rupi ti nhande timondo hahya g̃a pe, e'i tukuruhua.

Opiopi tukuruhua yvyakotyve'g̃a a'ero jagwa'jyra ja. 6 A'ero yvyakotyve'g̃a ndekotehei xamano javo novĩa. A'ereki g̃a nomanoi. Hahy hete g̃a pe. Nurã g̃a manopotari novĩa. A'ereki tegwete g̃amanoa.

7 Soldados'g̃a omondo metalva'ea cavalos rehe. A'ereki g̃a e'i: “Tokutugyme ti g̃a cavalos nhande horame i'arimo nhandetavuka g̃a pe,” ei g̃a. Nahã cavalos gwereko metalva'ea ojihe. Na jitehe tukuruhua i'javijitehe herekoi ojihe. Oakag̃a rehe tukuruhua gwereko akanitara'java'ea. Ouro apopyra ja ko akanitara'java'ea. Tukuruhua rova ko akwaimbae'g̃a ndova ja. 8 Tukuruhua akag̃a ava ko kunhangwera'g̃a ava ja. Tukuruhua ranha ko ja'gwara'java'ea ranha ja leão ranha ja. 9 Opoti'a rehe tukuruhua gwereko ferro'java'ea tokutugyme ti g̃a nhandepoti'a javo. Iveverame ipepoa ipyambu. Ipepoa pyambua ko henonhandava pyambua ja carretas pyambua ja. A'ereki ipyambu hete cavalos carretas renonhaname onhimongyavo akwaimbae'g̃a nderogwovo totavuka ti g̃a javo. Na jitehe tukuruhua pepoa ipyambuhetero.

10 Tukuruhua gwaja ko jagwa'jyra gwaja ja. Gwaja pyvõ tukuruhua yvyakotyve'g̃a pig̃api. Cinco meses rupi tukuruhua opiopi gwaja pyvõ. Kiroki g̃a ndogwerekoi Tupana'ga rembikwatijaripyra gwetovapya rehe – g̃ahã tukuruhua g̃a pig̃api.

11 Tukuruhua ruvihavuhu'ga koi yvykwara ruvihavuhu'ga – kiroki yvykwaruhua oho paivouhu. Hebreus'g̃a ono Abadom ga rehe gareraramo. Gregos'g̃a ono Apolião ga rehe gareraramo. Nhande tino ga rehe Ahemoka'nhyma gareraramo.

12 Kiro ji ikwahavi javo: Na tuhẽ ojipejiva'ea ite'varuhuva'ea ko. A'ea rehe kwanduhua'javuhuva'ea nhi'ig̃i oji'i. Kiro ti mokonhava'ea ite'varuhuva'ea memei nehẽ no, a'e ji.

13 Kiro ojipe'ga ipyi trombeta seteve'g̃a nde'yja'ga a'ero. Seis ko g̃anembipyagwera a'ero. A'ero ji ga renduvi – kiroki ga onhi'ĩ ikwava'ẽhava jahykavakatĩapy'ria hugwi – kiroki ikwava'ẽhava ouro apopyra opyta Tupana'ga rovai pyteri pe.

14-15 Pea hugwi ga ei seteve'g̃a nde'yja'ga pe – kiroki ga opy trombeta:

—Ekwahara ti anhag̃a quatrova'ea – kiroki a'ea opyta paranauhũa ruvihava rembeyvyri pe rio Eufrates rembeyvyri pe imboavujikweripyrava'ea, ei ga.

—Kwa, ei ga.

Kiro anhag̃ate'varuhuva'ea kwaharava. Nurã ikwahava omondoa a'ea ei ojohupe:

—Tiapiti ti yvyakotyve'g̃a nehẽ. Nhanemondohava rupi jate ti nhande xaho g̃a apitiavo nehẽ. Nhanemondohava – a hora, o dia, o mês, o ano – a'ea rupi katu hete ti nhande tiapiti yvyakotyve'g̃a nehẽ. He'yjuhu hete ranuhũ yvyakotyve'g̃a yvya koty. Trêsve'g̃a pyteri pe nanani ojipeji'ga ti nhande tiapiti nehẽ. Nahã ti nhande a terça parte dos yvyakotyve'g̃a tiapiti nehẽ, e'i.

16 He'yjuhuranuhũve'g̃a soldados'g̃a oapy cavalos arimo xatavuka ti yvyakotyve'g̃a pe javo.

—Duzentos milhões ko soldados'g̃a ndekoi, ei ga.

A'ea ji ahendu jitekovo.

17 Jesus'ga rembiepiukara ji hepiagi aere'ĩva'ea. Nurã ji hepiagi cavalos cavalos'arimove'g̃a ndeheve. Gwereko g̃a opoti'a rehe ita'jaheteva'ea. Ita'jaheteva'ea ko ig̃wag̃uhũ tata ja. Hovy'i ita'jaheteva'ea no ita ja safira ja. Jukyryuhu ita'jaheteva'ea no pó de enxofre ja. Cavalos akag̃a ko ja'gwara'java'ea akag̃a ja leão akag̃a ja.

Cavalos jurua rupi ihemi tata tatatig̃a pavẽi enxofre pavẽi. 18 A'ea pyvõ cavalos yvyakotyve'g̃a apiti. He'yjuhu hete ranuhũ yvyakotyve'g̃a. Trêsve'g̃a pyteri pe nanani cavalos ojipeji'ga jukai tata pyvõ tatatig̃a pyvõ no enxofre pyvõ no – kiroki ohẽ cavalos jurua rupi. Nahã a terça parte dos yvyakotyve'g̃a omano. 19 Nahã cavalos g̃a apiti. A'ereki ipopoaka tata tatatig̃a pavẽi enxofre pavẽi. A'ea nhaporemo ihemi ijurua hugwi g̃a apitiavo. Cavalos gwaja ko mboja ja. A'ereki cavalos gwajakãtĩapy'ria gwereko mboja akag̃a. A'ea ipopoaka no imondovo hahyhetea yvyakotyve'g̃a pe g̃a apitiavo.

20 Jara'g̃a nomanoi opytavo ite'varuhuva'ea ojipe'g̃a apitirame. Kiroki g̃a nomanoi – g̃ahã ndogwerojijyi ojeaporog̃ita okokatue'yma ve opohire'yma g̃wemimbohetehara hugwi. G̃anemimbohetehara ko g̃wembiapoa anhag̃a no Diabo'gapyriva'ea.

G̃anembiapopyra ko ha'angava: ouro apopyra, prata apopyra, bronze apopyra, ita apopyra, yva apopyra. Nanongara ra'angava nhaporemo ndohepiagi reki, nohenduvi reki, nopo'ami reki ogwove'ỹ. Emo g̃a ombohete tuhẽ a'ea anhag̃a no Diabo'gapyriva'ea imondovo gweaporog̃ita imohina hehe. Nahã g̃a ndekote'varuhui. Tupana'ga jate ahe tombohete.

21 Ndogwerojijyi g̃a ojeaporog̃ita okokatue'yma. Nurã g̃a ndojukapigi ojipe'g̃a. Ndipajipigi g̃a. Ndopotapigi g̃a g̃wembireko'g̃arũive'g̃a. Nomimbigi g̃a. Oko te'varuhu pa g̃a.

10

Tupana'gapyrive'ga gwereko livro'ia ipe'apyra

1 Kiro ji ojipe'ga repiagi Tupana'gapyrive'ga ipopoakave'ga yvagipeve'ga. Ahepia ji ga ga jyvame yvaga hugwi ua yvya koty imongiavo yvag̃atig̃a opiramo. Yvagahavuhua oko ga'akag̃a arimo ga'akanitaro. Hendy'ja hete garova kwara ja. Gakupya ko okyta ja hendyva'ea ja.

2 Gwereko ga livro'ia ipe'apyra opo pe. Ohãi ga imondovo opya ojohukoty rũi ypiahua ruvihava rehe imondovo opya ojohukoty yvya rehe o'ama. 3 Hahyahi gahapukaja ja'gwara'java'ea ja leão ja. Ga hapukairẽ inaranarag̃i opyambuavo. Sete ko inarag̃a.

4 Inaranarag̃irẽ ji ei: Kiro ti ji ikwatijari inarag̃a remimombe'ua nehẽ, a'e ji jijive novĩa. A'ereki ji yvagipeve'ga rendu. Yvaga hugwi ga ei ji ve:

—Terekwahavukari ti inarag̃a remimombe'ua. Terekwatijari ti a'ea, ei ga ji ve.

—Kwa, a'e ji.

5 Tupana'gapyrive'ga – kiroki ga ohãi o'ama ypiahua ruvihava rehe yvya rehe no – gaha opova'ẽ yvagi pe.

6 —Gaha, ei ga, ga oko avuirama hako. Ag̃wamo ga rekoi, aerẽ avuirama nehẽ no omanoe'yma nehẽ, ei ga. Ga oapo yvaga yvagipeva'ea no yvya no yvyakotyva'ea no ypiahua ruvihava no yhyapora no, ei ga avuiramave'ga mombe'gwovo. Gaha nhirenduvame ji ei: Kiro ti aere'ĩva'ea nambegwea'javi nehẽ, a'e ji, ei ga. Ji erame na avuiramave'ga e'i: “A'iti a! Pyry nde'ea,” ei ga ji ve, ei Tupana'gapyrive'ga.

—Nambegwea'javi tuhẽ ti aere'ĩva'ea nehẽ. 7 Kiro po ti seteve'g̃a – kiroki g̃a opy trombetas – kiro po ti g̃ande'yja'ga ipyi trombeta mbapavamo nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga. Gaha ipyrame trombeta kiro ti Tupana'ga ikwahapavukari g̃wemimbotarimova'ea nehẽ, ei ga. Ymyahũ Tupana'ga nomombe'upavi ojiheva'ea pe onhi'ig̃a mombe'uharava'ea pe nahanahã nhiremimbotarimova'ea javo hako. Nomombe'ui ga aerẽ ti ji hepiukapavi nehẽ javo hako, ei Tupana'gapyrive'ga ji ve.

8 Gaha – kiroki ga e'i ji ve: “Terekwatijari ti inarag̃a remimombe'ua” – gaha onhi'ig̃a'ja ji ve. Kiro ga ei:

—Eho ipyhyga livro'ia ipe'apyra Tupana'gapyrive'ga poa hugwi – kiroki ga ohãi o'ama ypiahua ruvihava rehe yvya rehe no, ei ga ji ve.

9 A'ero ji hoi Tupana'gapyrive'ga pyri nhivahema javo ga pe: Embuhu livro'ia ji ve, a'e ji.

—Koro! ei ga ji ve. Epyhy livro'ia i'gwovo pa. Nde juruka'rurame ti he'ẽro na'ẽ hehira ja novĩa nehẽ. Emo nde imokoname ti omborovahi nderevega nehẽ, ei ga ji ve.

10 Apyhy ji livro'ia ipe'avo gapoa hugwi i'gwovo a'ero. Livro'ia he'ẽro hehira ja ji juruka'rurame. Ji imokoname kotihĩ imborovahivi jirevega.

11 Kiro ga ei ji ve:

—Aerẽ ti emombe'ua'ja Tupana'ga nhi'ig̃a he'yive'g̃a pe. Emombe'ua'ja ti ojipe'g̃a yvyakotyve'g̃a gwyg̃agwyripeve'g̃a no. Emombe'ua'ja ti g̃a no – kiroki g̃a ojoatyatyvi g̃anhi'ig̃a. Yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a ti emombe'ua'ja, ei ga ji ve.

11

Mokonha'g̃a omombe'u g̃wemiendukatua

1 Kiro yvagipeve'ga imbuhuri ji ve ta'akwatig̃uhũa a'ea pyvõ ti eha'ãha'ã hepiaga ipukuhua javo.

—Eha'ãha'ã ti hepiaga ipukuhua g̃ajatykahavuhua pukuhua Tupana'ga mbohetehava pukuhua maranime ipukuhua javo, ei ga. Eha'ãha'ã ti hepiaga ikwava'ẽhava pukuhua no maranime ipukuhua javo. Emo'emo'ẽ ti Tupana'ga mboheteve'g̃a pevo no maramomi g̃ande'yja javo, ei ga ji ve.

2 —Okara – kiroki oko g̃ajatykahavuhua pyri Tupana'ga mbohetehava pyri – a'ea ti tereha'ãha'ag̃i. A'ereki Tupana'ga e'i jipe: “Judeus'g̃arũive'g̃a ti toko pevo,” ei Tupana'ga, ei ga. “Quarenta e dois meses rupi ti judeus'g̃arũive'g̃a okote'varuhuve'g̃a ndekoi g̃ajatykahavuhua pyri cidadepyryva pype Jerusalém pype,” ei Tupana'ga ji ve, ei ga.

3 —“Kiroki mokonha'g̃a nhinhi'ig̃a rendu katu – g̃ahã ti ji ambopopoakaruka nehẽ tomombe'u ti g̃a nhinhi'ig̃a mil duzentos e sessenta dias rupi,” ei Tupana'ga, ei ga. “Omongi ti g̃a tapy'ynhapite'varuhua jatyrapemuhũva'ea nehẽ imombe'urame nhinhi'ig̃a,” ei Tupana'ga ji ve, ei Tupana'gapyrive'ga imombe'gwovo ji ve.

4 Kiro Jesus'ga rembikwahavukara ji ve. Mokonha'g̃a oko yva ja oliveira ja mokonhava'ea ja. G̃a ko hyapehava ja no mokonhava'ea ja – kiroki hyapehava oko Tupana'ga rovai pyteri pe yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhete'ga rovai pyteri pe.

5 Po ojipe'g̃a imondopotari hahya mokonha'g̃a pe, a'ero ti tata ihemi mokonha'g̃a jurua rupi nehẽ g̃a moka'nhyma g̃a jukavo nehẽ. Nahã ti g̃a tomano tata pype imondopotarame hahya mokonha'g̃a pe nehẽ.

6 Mokonha'g̃a ipopoaka. Po g̃a imbopo'opotari amana imombe'urame Tupana'ga nhi'ig̃a mil duzentos e sessenta dias rupi, a'ero ti amana ndokyri nehẽ. Po g̃a yhya monhimbotepotari aherekoro, a'ero ti yhya onhimbote aherekoro nehẽ. Po g̃a imondoparavuhupotari karugwate'varuhua yvya koty, a'ero ti karugwate'varuhua oho yvyakotyva'ea pe yvyakotyve'g̃a pe nehẽ no. Po g̃a imondopotapotari, a'ero ti ohooho nehẽ.

7 Aerẽ ti g̃a imombe'upavi Tupana'ga nhi'ig̃a g̃wemiendukatua nehẽ. G̃a imombe'upavirẽ ti yvykwaruhuapypeva'ea ojiupi yvykwara ruvihavuhua hugwi ua nehẽ – kiroki yvykwara oho paivouhu. Uhu ti yvykwaruhuapypeva'ea tiruahũheteva'ea otavuka mokonha'g̃a pe g̃apopoakara mombiga g̃a jukavo nehẽ.

8 Mokonha'g̃a nda'oa ti ipytai pehea rupi cidade ruvihava pype nehẽ – kiroki cidade oko Sodoma ja Egito ja no. A'ereki cidadepeve'g̃a ite'varuhu hete Sodomapeve'g̃a ja Egitopeve'g̃a ja no. Pevo jitehe cidade ruvihava pype ymyahũ ahe mokonha'g̃a pojykaharete'ga mbovyri yva rehe ga jukavo ikwehe. Pevo jitehe ti mokonha'g̃a nda'oa pytai pehea rupi nehẽ.

9 Gwepia ti yvyakotyve'g̃a nhaporemo mokonha'g̃a nda'oa pevo nehẽ. Kiroki g̃a ojogwe'ygwe'yja'g̃a – g̃a ti g̃anda'oa repiagi nehẽ. Kiroki g̃a ojoatyatyvi g̃anhi'ig̃a – g̃a ti g̃anda'oa repiagi nehẽ. Yvyakotyve'g̃a gwyg̃agwyripeve'g̃a ti g̃anda'oa repiagi nehẽ. Ojipe'g̃a g̃anda'oa repiagi nehẽ no. Três dias e meio rupi ti g̃a hepiagi mokonha'g̃a nda'oa tymukare'yma nehẽ. 10 Yvyakotyve'g̃a ndoryndoryvamo g̃amanoa rehe nehẽ japovo toryva imondoteheavo mbatera ojohupe nehẽ. E'i ti g̃a ojohupe nehẽ: “Hahya ti mokonhava'ea nomondoa'javi nhande ve nehẽ. A'ereki hahy nhande ve ahe imombe'urame Tupana'ga nhi'ig̃a pepohi ti pejikote'varuhua hugwi javo nhande ve.” Nahã ti g̃a ei nehẽ. A'ereki g̃a nhangypyhy g̃amanoa rehe nehẽ Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a manoa rehe nehẽ.

11 Kiro ji hepiaga'javi Jesus'ga rembiepiukara ji ve aere'ĩva'ea. Mokonha'g̃a manorẽ três dias e meio ikwavi g̃amanoagwera pyvõ. Tupana'ga imondoi opytua g̃ayvyteri pe mokonha'g̃a yvyteri pe g̃a mbogwerava'java g̃a mopo'ama'java. A'ero g̃a po'ami. Ohyhyi pa yvyakotyve'g̃a okyhyjiheteavo g̃a ndepiagame. 12 Kiro mokonha'g̃a henduvi yvagipeve'ga nhi'ig̃a. Hahyahi ganhi'ig̃a ga erame g̃a pe:

—He pejijo avo yvagi pe! ei ga.

A'ero mokonha'g̃a hoi yvag̃atig̃a pype. Nahã g̃a hoi yvagi pe okiavo ogwovo a'ero. G̃ahoa yvagi pe g̃a'arõe'ỹve'g̃a hepiagi.

13 A'ea rupi jitehe yvya ig̃wyg̃wyhetei. Nurã onga ndurundurugi he'yjuhuva'ea cidade pe. Dez onga pyteri pe nanani ojipeji ndurugi onhika'mbika'mbiga. Nahã a décima parte da cidade onduru. Sete milve'g̃a omano yvya ig̃wyg̃wyheterame onga ndurundurugame. Kiroki g̃a nomanoi – g̃a e'i:

—Tupana'ga ipopoaka hete!

Nahã g̃a ei okyhyjiheteavo yvagipeve'g̃a nduvihavuhuhete'ga hugwi Tupana'ga hugwi.

14 Kiro ji ikwahavi javo: Na tuhẽ ite'varuhuva'ea ko. Mokõi reki ite'varuhuagwera a'ero. A'ea rehe kwanduhua'javuhuva'ea nhi'ig̃i oji'i. Kiro ti kotihĩ ojipeva'ea ite'varuhuva'ea nehẽ no. A'ero ti trêsva'ea ite'varuhuva'ea nehẽ, a'e ji.

Mbapavamo ga opy trombeta

15 Kiro ojipe'ga ipyi trombeta seteve'g̃a nde'yja'ga a'ero. Sete ko g̃anembipyagwera trombetas a'ero. A'ero ji henduvi yvagipeve'g̃a nhi'ig̃ame. Hahyahi g̃anhi'ig̃a g̃a erame:

—Kirog̃we nhandepojykaharete'ga Tupana'ga herekoi yvyakotyve'g̃a gwyra.

A'ea nhaporemo hekoi ga'apoa Cristo'ga apoa no kiro.

A'ereki Tupana'ga e'i ga pe: “Ji pavẽi ti tihepia katu g̃a pokoga.”

A'ea ga ei Cristo'ga pe g̃wemimbuhurukara'ga pe eko ti g̃anduvihavuhuhetero ji pavẽi javo.

Tohepia katu pa ti Tupana'ga yvyakotyve'g̃a kiro avuirama nehẽ, ei g̃a.

16 Kiro vinte e quatrove'g̃a huvihavuhu'g̃a – kiroki g̃a õi oapykava rehe Tupana'ga rovai pyteri pe – g̃ahã onhino ojovapyvo yvya rehe Tupana'ga rovai pyteri pe Tupana'ga mboheteavo. 17 Kiro g̃a ei Tupana'ga pe:

—Tupana, orepojykaharetea, ndepyry hete nde oreruvihavuhuhetero.

Ndehe ndepopoaka g̃a hohe pa.

Ag̃wamo nde ereko. Ymyahũ nde ereko hako.

Ndepyry hete nde.

A'ereki nde erepojyka yvyakotyve'g̃a gwyra toko ti a'ea jigwyra javo.

Kiro po ti nde hepiakatupavi yvyakotyve'g̃a nehẽ, ei g̃a Tupana'ga pe.

18 G̃agwyripeve'g̃a nhimonha'ngai nde rehe.

Kiro ti nde nhimonha'ngai g̃a ndehe nehẽ g̃andekote'varuhuro g̃waramo.

A'ero kiro ti nde ei omanove'g̃a pe nehẽ:

“Peko te'varuhu pe.

Peho ti hahyva'ea ruvihava pype a'ero,” ere ti nde g̃a pe nehẽ, ei huvihavuhu'g̃a Tupana'ga pe.

Kiro ti nde imbuhuri ejiheve'g̃a pe ikwepykava pyryva'ea nehẽ

– kiroki nenhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a, neremimo'ẽhara'g̃a no, nenhi'ig̃a rendukatuhara'g̃a no.

G̃a pe nhaporemo kiro ti nde imbuhuri nehẽ

okoteheve'g̃a pe g̃anduvihava'g̃a pe nehẽ no, ei g̃a Tupana'ga pe.

Kiro ti nde g̃a mondoi hahyva'ea ruvihava pype

– kiroki g̃a oko te'varuhu yvyakotyve'g̃a pe imondovo hahya g̃a pe hendukatuukare'yma nenhi'ig̃a, ei vinte e quatrove'g̃a huvihavuhu'g̃a Tupana'ga pe.

19 Kiro yvagi pe Tupana'ga mbohetehava pe'ai garonga. A'ero jukwaha Tupana'ga rembikwatijarukaripyra ryru'ia pevo gambohetehava pype.

Kiro iveraveravi onhi'inhi'ig̃a onaranarag̃a. Og̃wyg̃wy hete yvya a'ero. He'yjuhu itatig̃uhũa'java'ea amana royxag̃ahiva'java'ea ikyri yvya koty a'ero.

12

Kunhangwerahẽa; tejuhua'javuhuva'ea ruvihavuhua

1 Kiro ahemonhimomby'auhuvehẽa jipiukari yvagi pe tokwaha ti g̃a aere'ĩva'ea javo. Kwara ko hẽapiramo tapy'ynhapiramo. Jahya oko hẽapya gwyri pe. Gwereko hẽa akanitara oakag̃a rehe. Akanitara gwereko jaytata'ia ojihe. Doze ko jaytata'ia hehe. 2 Ipuru'a hẽa. A'ero hẽa rahẽrahemamo. A'ereki kiro hẽara'yra'ga ahava. A'ero hẽa herekoi kiro hahyhetea ojive.

3 Kiro ojipeva'ea jipiukari yvagi pe ahemonhimomby'ava'ea. Ahemonhimomby'ava'ea ko tejuhua'javuhuva'ea ruvihavuhua. Huvihavuhu ko tejuhua'javuhuva'ea g̃wehanhuhũro og̃wag̃ahivamo. Sete ko tejuhua'javuhuva'ea akag̃a. Gwereko akanitara oakag̃a rehe no. Sete ko akanitara a'ero. Dez ko tejuhua'javuhuva'ea ratĩa. 4 Ipopoaka tejuhua'javuhuva'ea gwaja jaytata'ia pe'avo yvaga hugwi imbuhua imomboa yvya koty. He'yjuhu hete ranuhũ jaytata'ia. Três jaytata'ia pyteri pe nanani gwaja ojipeji pe'ai imbuhua imomboa yvya koty. Nahã a terça parte dos jaytata'ia tejuhua'javuhuva'ea gwaja imombori. Tejuhua'javuhuva'ea i'ami kunhangwerahẽa rovai pyteri pe ta'u ti ji hẽara'yra'ga ga arame javo. A'ereki hẽa ombo'a g̃werĩ gwa'yra'ga.

5 Ymyahũ Tupana'ga ga mombe'u hako. Ga e'i:

“Aerẽ ti hẽara'yra'ga toko yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero g̃a ndepiakatupava nehẽ.

Tohendukatuukaraha ti ga g̃a pe onhi'ig̃a nehẽ.

Ahe ja – kiroki ahe onupã ojipe'ga yvyra pyvõ metalva'ea pyvõ toko ti ga nhinhi'ig̃a rupi javo

– ahe ja ti hẽara'yra'ga tohendukatuukaraha g̃a pe nehẽ toko ti g̃a nhaporemo nhinhi'ig̃a rupi javo,” ei Tupana'ga hako.

Kiro hẽa ga mbo'ari gwa'yra'ga. Hẽara'yra'ga arame kiro gape'ahava pea hugwi tejuhua'javuhuva'ea ti to'uyme ga javo. Kiro garerohohava Tupana'ga pyri ga'apykava pyri toko ga aheruvihavuhuhetero kiro javo.

6 Kiro hẽa nhani oka'nhyma ongae'ỹi me. A'ereki pevo Tupana'ga omboavujikwerukaripe hẽa pe avo ti hẽa toju javo.

—Pevo ti g̃a tomondomondo mbatera hẽa pe mil duzentos e sessenta dias rupi nehẽ, ei Tupana'ga.

7 Kiro yvagi pe Tupana'gapyrive'g̃a tavukari. Tupana'gapyrive'g̃a ko Miguel'g̃a. Miguel'ga ko oko Tupana'ga nhi'ig̃a rehe ojiheve'g̃a pavẽi. Tejuhua'javuhuva'ea ndokoi reki Tupana'ga nhi'ig̃a rehe ojiheva'ea pavẽi. Nurã Miguel'g̃a tavukari tejuhua'javuhuva'ea pe a'eareheva'ea pe no. 8 Miguel'g̃a imombigi tejuhua'javuhuva'ea popoakara a'eareheva'ea popoakara reheve yvagi pe. Ndatekwavi tejuhua'javuhuva'ea rehe yvagi pe a'eareheva'ea rehe no. 9 A'ea rupi tejuhua'javuhuva'ea huvihavava'ea mombohava a'eareheva'ea mombohava pavẽi yvya koty a'ero.

Tejuhua'javuhuva'ea ko mboja'jave'ga akoja'ga ymyahũve'ga. Mboja'jave'ga rera ko Diabo ite'varuhuva'ea ruvihavuhu'ga. Mboja'jave'ga rera ko Satanás no. Omoandyandyi ga yvyakotyve'g̃a nhaporemo.

10 Kiro ji ojipe'ga renduvi. Hahyahi ganhi'ig̃a ga erame okovo yvagi pe:

—Kirog̃we Tupana'ga ojiheve'g̃a ndekote'varuhua mombohetei g̃a mombyryva avuirama.

Kiro ti ga g̃a nderohoukari ojipyri yvagi pe nehẽ.

Kirog̃we ga hepiukari opopoakara okovo g̃anduvihavuhuhetero, ei ga.

Kirog̃we Cristo'ga hepiukari opopoakara okovo g̃anduvihavuhuhetero no.

Ga pe g̃wemimbuhurukara'ga pe Tupana'ga e'i

eko ti g̃anduvihavuhuhetero javo.

A'ereki Tupana'ga omomboruka g̃ambotegwetehara'ga yvya koty

– kiroki ga omboja nhaneirũ'g̃a ndehe Tupana'ga rovai pyteri pe arimo ypytunimo no, ei ga okovo yvagi pe.

11 Nhaneirũ'g̃a omombi Diabo'ga popoakara ojikoheteavo g̃waramo cordeiro'jave'ga rehe

gaha omano heka'voguka gwekoa nhande repyga javo cordeiro'jave'ga.

G̃a omombi Diabo'ga popoakara imombe'urame Tupana'ga nhi'ig̃a Jesus Cristo'ga mombe'urame.

Onhia'ngue'yma nhaneirũ'g̃a ei ojohupe:

“Xa'eyme ti: Niamanopotari nhande Jesus Cristo'ga mombe'urame.

A'ea rũi ti xa'e.” Nahã g̃a ei.

G̃a'arõe'ỹve'g̃a g̃a jukai g̃a mbopohirukapota Jesus'ga hugwi novĩa.

A'ereki g̃a ndopohiri Jesus'ga mombe'ua hugwi, ei ga okovo yvagi pe.

12 Tohoryory ti yvaga, ei ga.

Pejoryjory ti yvagipeva'ero!

A'ereki ga Diabo'ga mombo avo hugwi.

Yvyakotyva'ea pe yhyarupiva'ea pe no, pe me ti ite'va kiro.

A'ereki Diabo'ga ojy ogwovo pe pyri onhimboahiva.

A'ereki ga e'i: “Nambegwei ti Tupana'ga omombiguka jipopoakara yvya koty nehẽ no.

Takote'varuhuahi ti ji Jesus'gareheve'g̃a pe yvya koty a'ero nehẽ,” ei Diabo'ga, ei ga.

A'ea ga ei okovo yvagi pe Diabo'ga mombe'gwovo yvyakotyve'g̃a pe yhyarupive'g̃a pe no. A'ea ji henduvi.

13 Kiro tejuhua'javuhuva'ea i'ei:

—Ah! Yvya koty ga ji momborukari ji mombytavouka, e'i.

A'ero ihoi kunhangwerahẽa rehe – kiroki hẽa gwa'yra'ga mbo'a. Hẽa rehe ihoi tajuka ti hẽa javo.

14 Kiro kwanduhua'javuhuva'ea pepoa mondohava mokonhava'ea mondohava kunhangwerahẽa pe. Nurã hẽa ei:

—Taveve ti ji ongae'ỹi me nehẽ. Pevo ti ji taho jitupa jirupai pe nehẽ. Pevo ti g̃a tomondo mbatera ji ve três anos e meio rupi nehẽ. A'ero pevo ti ji rukatui nehẽ nhinhimima mboja hugwi tejuhua'javuhuva'ea hugwi nehẽ, ei hẽa.

15 Ojurua rupi mboja yhya mohemi. Hehanhuhũ yhya ypiahua ja – kiroki ohẽ tejuhua'javuhuva'ea jurua rupi yhya.

—Yhya ti togwerohoroho hẽa moka'nhyma, e'i.

16 Yvya pyry reki hẽa pe hẽa pokoga. A'ereki yvy pe yhya onhinha – akoja tejuhua'javuhuva'ea omohẽ ojurua rupi.

17 A'ero tejuhua'javuhuva'ea nhimonha'ngahetei hẽa rehe. Nurã ihoi otavuka hẽarakykwepohara'g̃a pe – kiroki g̃a g̃wendu katu Tupana'ga remimombe'uhetea ojikoga Jesus Cristo'ga rehe okokatuavo. 18 Ogwovo ihoi o'ama y'ytig̃a rehe ypiahua ruvihava rembeyvyri pe.

13

Yhyapypeva'ea

1 Kiro ji hepiagi tiruahũva'ea yhyapypeva'ea. Ohẽ yhyapypeva'ea ypiahua ruvihava hugwi ua yvya rehe upa. Sete ko yhyapypeva'ea akag̃a. Dez ko yhyapypeva'ea ratĩa. G̃watĩa rehe gwereko akanitara. Dez ko akanitara a'ero. Oakag̃a rehe inainani gwereko gwerate'varuhua. Herate'varuhua Tupana'ga mbotegwetei yhyapypeva'ea ipopoaka Tupana'ga hohe javo. 2 Yhyapypeva'ea oko ja'gwara'java'ea ja leopardo ja. Ipya oko urso pya ja. Ijurua oko ja'gwara'java'ea jurua ja leão jurua ja. Kiro tejuhua'javuhuva'ea imbopopoakarukari yhyapypeva'ea oji'ja ojipy'rovouka jupe toko ti yhyapypeva'ea jireheve'g̃a nduvihavamo javo.

3 Ojipejiva'ea ji hepiagi yhyapypeva'ea akag̃a. Oko ika'ẽagwera ite'varuhuheteva'ea nhakag̃a rehe. Nurã ji ei: Omano po raji'i. Kiro okwerava'ja reki! a'e ji hepiaga ika'ẽagwera ite'varuhuheteva'ea.

Yvyakotyve'g̃a nhaporemo g̃a nhimomby'ai hehe a'ea mbopogweavo. 4 A'ero g̃a tejuhua'javuhuva'ea mbohetei. A'ereki tejuhua'javuhuva'ea ombopopoakaruka yhyapypeva'ea pe. Yhyapypeva'ea g̃a imbohetei no.

—Ma'g̃a ipopoaka yhyapypeva'ea ja? ei g̃a. Ma'g̃a ipopoaka a'ea hohe otavuka a'ea pe? Ndipopoakahavi tuhẽ a'ea pe! ei g̃a imboheteavo.

5 Kiro yhyapypeva'ea monhi'ĩte'varuhuhava. Nurã ikwahava omondoa yhyapypeva'ea i'ei:

—Tanhimbohete tuhẽ ti ji Tupana'ga mbotegweteavo nehẽ. Quarenta e dois meses rupi ti ji tako nanongara rehe yvya koty nehẽ, e'i.

6 Nurã yhyapypeva'ea Tupana'ga mbotegwetei. Tupana'ga ronga mbotegwetei. Yvagipeve'g̃a mbotegwetei. Nahã yhyapypeva'ea gwereko te'varuhu Tupana'ga renoite'varuhuavo.

7 Kiro yhyapypeva'ea mbopopoakahava no. Nurã ikwahava omondoa yhyapypeva'ea i'ei:

—Tatavuka ti ji Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a pe. Tamombi ti ji g̃apopoakara, e'i. Tajipopoaka ti ji yvyakotyve'g̃a hohe pa, e'i. G̃a hohe pa ti ji tajipopoaka – kiroki g̃a ojogwe'ygwe'yja'g̃a. Ojipe'g̃a hohe pa no ti ji tajipopoaka. Tajipopoaka ti ji g̃a hohe pa no – kiroki g̃a ojoatyatyvi g̃anhi'ig̃a. Yvyakotyve'g̃a gwyg̃agwyripeve'g̃a hohe pa ti ji tajipopoaka no, e'i yhyapypeva'ea.

8 Jihi, João, akwaha aere'ĩva'ea ikwatija. Ikwatija ji ei: Yvyakotyve'g̃a nhaporemo ti yhyapypeva'ea mbohetei ojikoga hehe nehẽ – kiroki g̃a ndojikogi Tupana'ga rehe ikwatijarukare'yma ga pe ojera livro pype, a'e ji ikwatija. G̃andera Tupana'ga ndokwatijari livro pype yvagi pe tuhu ti g̃a ji pyri okovo avuirama jave'yma. Livro ko cordeiro'jave'ga apoa. Gaha Tupana'ga omombe'u yvya apohava renonde aerẽ ti ga ojijukauka nehẽ javo, a'e ji ikwatija aere'ĩva'ea.

9 Peapyakwa pe. Pehendu katu nhirembikwatijara, a'e ji.

10 Kiroki g̃a ojipe'g̃a topyhy g̃a nderogwovo

– g̃ahã ti ojipe'g̃a opyhygaha nehẽ g̃a nderogwovo nehẽ, a'e ji ikwahava aere'ĩva'ea.

Kiroki g̃a ojipe'g̃a tojuka itakyhea'javuhuva'ea pyvõ

– g̃ahã ti ojipe'g̃a ojuka tuhẽ itakyhea'javuhuva'ea pyvõ nehẽ, a'e ji ikwahava aere'ĩva'ea.

Nurã ti Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a tonhimomirana ojikoheteavo ga rehe nehẽ, a'e ji ikwatija aere'ĩva'ea.

Yvyapypeva'ea

11 Kiro ojipea ji hepiagi tiruahũva'ea yvyapypeva'ea. Ohẽ yvyapypeva'ea yvya hugwi ua yvya arimo upa. Mokõi ko yvyapypeva'ea ratĩa. Hatĩa ko cordeiro ratĩa ja. Hahyahi yvyapypeva'ea nhi'ig̃a tejuhua'javuhuva'ea ja. 12 Yhyapypeva'ea ombopopoakaruka yvyapypeva'ea oji'ja. A'ero yvyapypeva'ea yhyapypeva'ea mboheteukari yvyakotyve'g̃a pe yvya pe no – kiroki yhyapypeva'ea gwereko ika'ẽagwera ite'varuhuheteva'ea.

13 Yvyapypeva'ea japojapoi ahemonhimomby'ava'ea. Yvaga hugwi imbojyvi tata imbuhua yvya koty. Gwepia pa yvyakotyve'g̃a ahemonhimomby'ava'ea. 14 Ahemonhimomby'ava'ea apovo g̃waramo yvyapypeva'ea g̃a moandyandyjuhui. Ipopoaka yvyapypeva'ea ahemonhimomby'ava'ea apovo g̃waramo yhyapypeva'ea rovai pyteri pe. Yvyakotyve'g̃a pe yvyapypeva'ea ei:

—Peapo ti ha'angavuhua kiro timbohete ti a'ea ra'angavuhua javo – kiroki a'ea ko yhyapypeva'ea herekovo ika'ẽagwera ite'varuhuheteva'ea itakyhea'javuhuva'ea rembikytiuhuagwera. A'ea ra'angavuhua ti peapo. A'ereki a'ea okwerava'ja reki yhyapypeva'ea, e'i yvyapypeva'ea.

Mbatera g̃a japoi yhyapypeva'ea ra'angavamo a'ero. 15 Opopoakahetero g̃waramo yvyapypeva'ea imondoi opytua ha'angava pe imopo'ama.

—Opo'ã reki ha'angava ogwoogwovo, ei yvyakotyve'g̃a hepiagame.

Ha'angava onhi'ĩ. Kiro i'ei:

—Tanhimbohete ti yvyakotyve'g̃a nhaporemo, e'i.

Kiroki g̃a nombohetei yhyapypeva'ea ra'angava – g̃ahã ha'angava ojukauka. 16-17 Yvyakotyve'g̃a nhaporemo herekoi yhyapypeva'ea rembikwatijarukaragwera ojihe a'ero. G̃a okwatijaruka yhyapypeva'ea rera ojihe. Hera ikwatijarukare'ymame ti g̃a okwatijaruka yhyapypeva'ea rera número. Okwatijaruka ti g̃a opoa rehe ojohukoty rũi. Opoa rehe ikwatijarukare'ymame ti g̃a okwatijaruka gwetovapya rehe. Okwatijaruka g̃a nhaporemo: okoteheve'g̃a g̃anduvihava'g̃a imbateve'g̃a nimbaterive'g̃a ojipe'g̃a no – kiroki g̃a oporavyky ojive jate ipiro'yve'g̃a, kiroki ipiro'ye'ỹve'g̃a g̃a g̃a mboporavykyuka g̃a mbopohirukare'yma ojihugwi no. G̃a ojihe ikwatijarukare'ymame yhyapypeva'ea ra'angava noma'ẽukari g̃a pe mbatera ipyhygukare'yma imondoukare'yma no. Nahã yhyapypeva'ea ra'angava hendukatuukarahai yvyakotyve'g̃a pe onhi'ig̃a opopoakaramo.

18 Ojapyakaheterame jate ti ahe ikwahavi yhyapypeva'ea rera. Kiroki ga okwaha hete – gaha ti tomo'emo'ẽ yhyapypeva'ea rera número onhimombaragwahava hehe. Yhyapypeva'ea rera número ko akwaimbae'ga rera número. Yhyapypeva'ea rera ko número seiscentos e sessenta e seis.

14

Cordeiro'jave'ga he'yjuhuranuhũve'g̃a pavẽi

1 Kiro ji hepiagi. Nanime cordeiro'jave'ga ami yvytyruhua rehe Sião rehe! Ga pavẽi g̃a oko cento e quarenta e quatro milve'g̃a. Ikwatijara g̃a gwereko gwetovapya rehe. Ikwatijara ko cordeiro'jave'ga rera garuva'ga rera no.

2 Kiro ji yvagipeve'ga renduvi. Onhi'ig̃ahyahivuhu ga typojuhetea pyambua ja onaranarag̃uhũva'ea ja no. Ikatu ganhi'ig̃a imonhi'ĩhava ja no harpas ja, a'e ji yvagipeve'ga renduva.

3 Cento e quarenta e quatro milve'g̃a nhimby'yi ipyahuva'ea rehe yvagi pe ga'apykavareheve'ga apykava rovai pyteri pe ga apygame oapykava rehe okovo aheruvihavuhuhetero. Onhimby'yi g̃a quatrove'g̃a ndovai pyteri pe no huvihavuhu'g̃a ndovai pyteri pe no. Tegwete ojipe'g̃a nhimbo'ehava a'ea rehe. G̃ahã jate onhimbo'e hehe ipyahuva'ea rehe onhimby'yita cento e quarenta e quatro milve'g̃a. A'ereki Tupana'ga g̃a mbopiro'yuka g̃ambote'varuhuva'ea hugwi g̃a pokoguka g̃a mbuhuruka ojipyri yvagi pe g̃a mombytavouka avuirama. 4 G̃a ndokote'varuhui. G̃a ko g̃a ja – kiroki g̃a ndogwerekoangavi kunhangwera'g̃a. Pyry hete g̃a. Cordeiro'jave'ga hoa nanani g̃a hoi ga rupi okovo ganhi'ig̃a rupi. Tupana'ga omo'emo'ẽypy g̃a ojive yvyakotyve'g̃a hugwi g̃a mbopiro'yuka.

—G̃ahã ti toko jireheve'g̃a cordeiro'jave'gareheve'g̃a no, ei Tupana'ga g̃a mo'emo'eamo. Toko ti g̃a nhinhi'ig̃a rupi ganhi'ig̃a rupi no. Jara'g̃a hohe yvyakotyve'g̃a hohe g̃a pyryvamo okovo a'ero, ei Tupana'ga.

5 Ni'mbeangavi Tupana'gareheve'g̃a. Nurã ndojari g̃a ndehe Tupana'ga rovai pyteri pe aheruvihavuhuhete'ga rovai pyteri pe.

Trêsve'g̃a Tupana'gapyrive'g̃a yvagipeve'g̃a

6 Kiro ji ojipe'ga repiagi Tupana'gapyrive'ga ga veverame yvatea gwyrimo. Ikwahava g̃waramo omondoa ga ei:

—Taho ti ji imombe'gwovo pyryva'ea ipave'ỹva'ea Jesus'ga mombe'ua yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo nehẽ. G̃agwyg̃agwyripeve'g̃a pe ti ji tamombe'u. Kiroki g̃a ojogwe'ygwe'yja'g̃a – g̃a peg̃ape ti ji tamombe'u. Kiroki g̃a ojoatyatyvi g̃anhi'ig̃a – g̃a peg̃ape ti ji tamombe'u. Ojipe'g̃a pe ti ji tamombe'u no. Yvyakotyve'g̃a pe nhaporemo yvya koty ti ji tamombe'u nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga.

7 Hahyahi ganhi'ig̃a ga erame g̃a pe a'ero:

—Pehendu katu ti Tupana'ga rerekokatukatuavo ga ko ipopoaka ojipe'g̃a hohe pa javo. Pembohete ti ga gaha jate oko nhanderuvihavuhuhetero javo. A'ereki kiro ga'ea okote'varuhuve'g̃a pe peko te'varuhu pe javo. “Peho ti hahyva'ea ruvihava pype nehẽ,” e'i ti Tupana'ga nehẽ.

—Pembohete ti Tupana'ga mboukwahava penenypy'amo ga rovai pyteri pe. Gaha ombojihu yvaga yvya no ypiahua ruvihava no yhyaryapyruhua nhaporemo no, ei Tupana'gapyrive'ga.

8 Kiro ojipe'ga vevei ga reviri no Tupana'gapyrive'ga. Imombe'gwovo ga ei:

—Cidadepeve'g̃a Babilôniapeve'g̃a popoakahetea ipigi! Opi hete tuhẽ! A'ereki g̃a ombote'vate'varuhu yvyakotyve'g̃a gwyripeve'g̃a nhaporemo, ei ga. Babilôniapeve'g̃a onhimbopogweuka ojipe'g̃a pe toko te'varuhu ti g̃a nhande ja javo. Babilôniapeve'g̃a ja g̃a ndekote'varuhui a'ero gworygworyvamo g̃andekote'varuhua rehe, ei ga.

9-10 Kiro ojipe'ga vevei mokonha'g̃a ndeviri no Tupana'gapyrive'ga. Três ko g̃a a'ero. Hahyahi ganhi'ig̃a ga erame:

—Kiroki g̃a yhyapypeva'ea mbohete yhyapypeva'ea ra'angava rehe ve – g̃ahã ti ombuhuruka ite'varuhuva'ea ojive nehẽ, ei ga. Po g̃a okwatijaruka yhyapypeva'ea rembikwatijarukara gwetovapya rehe, a'ero ti ite'varuhu g̃a pe nehẽ, ei ga. Po g̃a okwatijaruka opoa rehe, a'ero ti ite'varuhu g̃a pe nehẽ no.

—Tupana'ga ti onhimonha'nga g̃a ndehe nehẽ. Ndoporogwetygi ti ga g̃a nehẽ, ei ga. A'ero ti Tupana'ga g̃a mondoi tata pype enxofre pype nehẽ no hahyva'ea ruvihava pype. A'ea pyvõ ti ga hahya mondoi g̃a pe nehẽ, ei ga. Hahyrame pevo g̃a pe ti pyryve'g̃a Tupana'gapyrive'g̃a g̃a ndepiagi nehẽ. G̃a pavẽi ti cordeiro'jave'ga g̃a ndepiagi nehẽ hahyrame g̃a pe nehẽ, ei ga. 11 Nane'ymi ti ihemi tatatig̃uhũa hahyrame g̃a pe nehẽ. Hahya ti ndopigi g̃a hugwi ypytunimo arimo nehẽ no, ei ga. Hahy hete ti g̃a pe tata pype jipi nehẽ – kiroki g̃a yhyapypeva'ea mbohete yhyapypeva'ea ra'angava reheve, kiroki g̃a okwatijaruka yhyapypeva'ea rera ojihe, ei ga imombe'gwovo.

12 —Nurã ti Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a tonhimomirana ojikoheteavo Jesus'ga rehe Tupana'ga remimombe'uhetea rendukatuavo nehẽ, ei ga.

13 Kiro ji ojipe'ga renduvi yvagipeve'ga. Ji ve ga ei:

—Ekwatija ti nhiremimombe'ua nde ve kiro. Kiro Cristo'gareheve'g̃a ndoryndoryvamo – kiroki g̃a omano kirẽ nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga ji ve.

—Na tuhẽ, e'i Tupana'ga ra'uva. Kiro g̃a ndoryndoryvamo. A'ereki omanorẽ g̃a oapo pi. A'ero g̃apy'a rukatui. Oporavyky hete na'ẽ g̃a okovo yvya koty Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'gwovo okokatuavo onhimomiranama. Aerẽ omanorẽ ti g̃a ndukatui yvagi pe nehẽ. G̃andekokatuagwera ti jukwaha nehẽ g̃a vahemirẽ yvagi pe, e'i Tupana'ga ra'uva.

Okyti g̃a kopeva'ea

14 Kiro nanime ji hepiagi yvag̃atig̃a. Itig̃ahivuhuva'ea ko yvag̃atig̃a. I'arimo ga oapy. Oko ga ga ja – kiroki ga oko yvagipeva'ero yvyakotyva'ero no. Oakag̃a rehe ga gwereko akanitara ouro apopyra okovo g̃waramo aheruvihavuhuhetero. Opo pe ga gwereko haimbeva'ea foice.

15 Kiro ojipe'ga Tupana'gapyrive'ga hemi Tupana'ga mbohetehava hugwi garonga hugwi ua. Hahyahi ganhi'ig̃a ga erame yvag̃atig̃a'arimove'ga pe. Ga pe ga ei:

—Ekyti kopeva'ea eapoa pyvõ haimbeva'ea pyvõ jajuro g̃waramo yvya koty. A'ereki kiro ikytihava, ei ga ga pe.

16 —Kwa, ei ga.

A'ero ga ikytipavi kopeva'ea nhaporemo yvya koty a'ero – kiroki ga oapy yvag̃atig̃a arimo.

17 Kiro ojipe'ga Tupana'gapyrive'ga hemi Tupana'ga mbohetehava hugwi garonga hugwi yvagipeva'ea hugwi. Gwereko ga haimbeva'ea no foice.

18 Kiro ojipe'ga ruri ikwava'ẽhava hugwi Tupana'gapyrive'ga. Gaha ko tata repiakatuhara'ga. Hahyahi ganhi'ig̃a ga erame Tupana'gapyrive'ga pe – kiroki ga gwereko haimbeva'ea.

—Ekyti yva'ia ahara yhypoa'java'ea hugwi imono'ono'ombava. A'ereki yva'ia uva jaju pa yvya koty, ei ga ga pe.

19 —Kwa, ei ga.

A'ero ga yva'ia kytipavi yvya koty imono'ono'ombava a'ero imomboa imu'umu'ũhavuhua pype to'ẽ ti yva'ia ryhya jugwi javo.

Tupana'ga nhimonha'ngahetea, a'e ji imu'umu'ũhava pe. A'ereki Tupana'ga omu'umu'umuka okote'varuhuve'g̃a jukajukavouka imo'emo'ẽuka g̃andekoa nhaporemo.

20 Cidade koty g̃a imu'umu'umi yva'ia imu'umu'ũhavuhua pype. He'yjuhu ranuhũ hete yva'ia ryhya i'ẽi jugwi g̃a imu'umu'umame. Okote'varuhuve'g̃a ndekoa pe a'e ji yva'ia ryhya. Paivouhu ihoi g̃andekoa Tupana'ga g̃a mu'umu'umukarame. G̃andekoa oho paivouhu trezentos quilômetros. Hehanhuhũ g̃andekoa typya no. Typya ihoi um metro e meio ogwovo. Oho g̃andekoa cavalo jurua apiavo. Nahã typya ihoi cavalo jurua yvate jaime g̃andekoa.

15

Seteve'g̃a Tupana'gapyrive'g̃a ti omondo karugwara

1 Kiro ji ojipe'g̃a ndepiagi ahemonhimomby'auhuve'g̃a – kiroki seteve'g̃a Tupana'gapyrive'g̃a okwahavuka aere'ĩva'ea okovo yvagi pe yvagipeve'g̃a. Omondo ti g̃a seteva'ea karugwara yvyakotyve'g̃a pe nehẽ. Seteva'ea karugwara ko mbapavava'ea. Seteve'g̃a imondomondorẽ seteva'ea karugwara yvyakotyve'g̃a ndehe po ti Tupana'ga nhimonha'ngahetea ipigi g̃a ndehe nehẽ.

2 Kiro ji hepiagi ypiahua ruvihava'java'ea. Ypiahua ruvihava'java'ea ko vidro'java'ea apopyra tata'java'ea apopyra no. Vidro'java'ea apopyra tata'java'ea apopyra, a'ea memei ko ojihe'a ojogwehe. Kiroki g̃a nombohetei yhyapypeva'ea yhyapypeva'ea ra'angava reheve – ji g̃a ndepiagi g̃a amame ypiahua ruvihava'java'ea rembeyvyri pe. Ndokwatijarukari g̃a ojihe yhyapypeva'ea rera opopoakaramo yhyapypeva'ea hohe. Ndokwatijarukari g̃a yhyapypeva'ea rera número ojihe no. Gwereko g̃a Tupana'ga remimondoa imonhi'ĩhava harpas. 3 Tupana'gareheva'ea nhimby'yja rehe Moisésva'ea nhimby'yja rehe g̃a nhimby'yi. Cordeiro'jave'ga nhimby'yja rehe g̃a nhimby'yi no. A'ereki g̃a Tupana'ga mbohete gaha jate ko yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhete'ga javo. Onhimby'yita g̃a ei:

—Tupana, orepojykaharetea, ndehe ko yvyakotyve'g̃a nduvihava epopoakaramo g̃a hohe pa.

Ndehe ko g̃anduvihavuhuhetero avuirama ymya hako aerẽ nehẽ no, ei g̃a onhimby'yita.

Ereapo nde g̃amonhimomby'auhuva'ea enhimboheteuka g̃a pe.

Ereko katu hete nde g̃a nderekokatuavo imombe'gwovo a'itituhẽva'ea g̃a pe, ei g̃a onhimby'yita Tupana'ga mboheteavo.

4 G̃a nhaporemo nde rendu katu nde mboheteavo ga pyry hete javo.

A'ereki nde tehe jate ko ndepyry hete tuhẽ.

Uhu pa ti g̃a ogwyra hugwi nhaporemo nehẽ nde mboheteavo nderovai pyteri pe nehẽ.

A'ereki nde erehepiuka ejekokatuagwera g̃a pe.

Nahã g̃a ei onhimby'yita upa Tupana'ga mboheteavo.

5 G̃a nhimby'yirẽ ji hepiagi yvagi pe. Pevo ko Tupana'ga mbohetehava ipira apopyra – kiroki pyryheteva'ea gwereko Tupana'ga rembikwatijarukaripyra ryru'ia. Ojipe'a gambohetehava. 6 Seteve'g̃a Tupana'gapyrive'g̃a hemi jugwi – kiroki g̃a omondo g̃werĩ karugwara yvyakotyve'g̃a pe. Omongi g̃a tapy'ynhapitig̃ahivuhuva'ea linho apopyra ndiky'ai'i'iva'ea. Omongi g̃a oku'ayvira imondovo opoti'a rupi. Ouro apopyra ko g̃aku'ayvira.

7 G̃a pe quatrove'g̃a nde'yja'ga imondoi nhaetingy'a'java'ea ouro apopyra. Sete ko nhaetingy'a'java'ea. Tupana'ga nhimonha'ngahetea rekoi nhaetingy'a'java'ea pype avuiramave'ga nhimonha'ngahetea. Tynahẽ a'ero.

8 Tatatig̃uhũhetea rekoi Tupana'ga ronga pype gambohetehava pype. A'ereki Tupana'ga oko ipype. Tupana'ga rendy'jaro g̃waramo gambohetehava pype hekoi tatatig̃a. Gapopoakaro g̃waramo hekoi tatatig̃a ipype no. Tynahẽ gambohetehava a'ero. Tatatig̃uhũa g̃waramo ti ahe ndohoi gambohetehai pe seteve'g̃a remimondoa renonde nehẽ. A'ereki seteve'g̃a Tupana'gapyrive'g̃a e'i:

—Orenhinanhinani ti toromondo na'ẽ karugwara yvyakotyve'g̃a pe nehẽ, ei g̃a.

16

Tupana'ga nhimonha'ngahetea oko nhaetingy'a'java'ea pype

1 Kiro ji ga renduvi Tupana'ga mbohetehavapypeve'ga. Hahyahi ganhi'ig̃a ga erame seteve'g̃a pe Tupana'gapyrive'g̃a pe:

—Peho ti heka'voga Tupana'ga nhimonha'ngahetea nhaetingy'a'java'ea hugwi. Peheka'vo ti yvya koty, ei ga g̃a pe.

2 —Kwa, ei yvagipeve'g̃a.

Kiro g̃ande'yja'ga hona'ẽi a'ero heka'voga yvya koty Tupana'ga nhimonha'ngahetea ojipejiva'ea hugwi nhaetingy'a'java'ea hugwi. Nurã ihemi g̃ajauhua ite'varuhuheteva'ea yvyakotyve'g̃a ndehe – kiroki g̃a okwatijaruka yhyapypeva'ea apoa ojihe. Kiroki g̃a ombohete yhyapypeva'ea ra'angava – g̃a ndehe ihemi g̃ajauhua ite'varuhuheteva'ea no.

3 Kiro ojipe'ga seteve'g̃a nde'yja'ga heka'vogi Tupana'ga nhimonha'ngahetea ojipea hugwi nhaetingy'a'java'ea hugwi. Mokõi ko g̃anembiheka'vogagwera a'ero. Ypiahua ruvihava rehe ga heka'vogi. Ypiahua ruvihava nhimbotei omanove'ga rekoa'java'ero. Nurã yhyapora imanombavi.

4 Kiro ojipe'ga seteve'g̃a nde'yja'ga heka'vogi Tupana'ga nhimonha'ngahetea ojipea hugwi nhaetingy'a'java'ea hugwi. Três ko g̃anembiheka'vogagwera a'ero. Paranauhũa rehe yhyaryapyruhua rehe no ga heka'vogi. Paranauhũa nhimbotei aherekoro a'ero. Yhyaryapyruhua onhimbote aherekoro no.

5 Kiro ji ga renduvi – kiroki Tupana'gapyrive'ga oko yhya repiakatuhara'ga. Tupana'ga pe ga ei:

—Jipojykaharetea, ei ga Tupana'ga pe.

Ag̃wamo nde ereko. Ymyahũ nde ereko hako.

Ndehe ko ereko katu hete yhya monhimboteavo aherekoro g̃a pe.

6 A'ereki g̃a neremimo'ẽhara'g̃a apiti

nenhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a ndeheve g̃andekoa reka'voga.

Kirog̃we aherekoa nde imondoi g̃a pe to'u ti g̃a javo.

Pyry nde imondoi a'ea g̃a pe, ei ga Tupana'ga pe.

7 Kiro ji henduvi ikwava'ẽhava hugwi nahã:

—Na tuhẽ, Tupana, orepojykaharetea!

Ndehe ko yvyakotyve'g̃a nduvihava epopoakaramo g̃a hohe pa.

Ereko katu hete

e'erame a'itituhẽva'ea imondovo hahya hupi katu okote'varuhuve'g̃a pe.

Poro ji henduvi ikwava'ẽhava hugwi.

8 Kiro ojipe'ga seteve'g̃a nde'yja'ga heka'vogi Tupana'ga nhimonha'ngahetea ojipea hugwi nhaetingy'a'java'ea hugwi. Quatro ko g̃anembiheka'vogagwera a'ero. Kwara rehe ga heka'vogi tombokai ti kwara yvyakotyve'g̃a tata pyvõ javo. 9 Kwara yvyakotyve'g̃a mbokaihetei a'ero. Hahy hete g̃a pe a'ero. A'ea nhaporemo karugwara Tupana'ga imondomondoukari g̃a pe. Ga karugwara mondoukaro g̃waramo g̃a ete'varuhuhetei Tupana'ga pe ga mbotegweteavo. Ndogwerojijyi reki g̃a ojeaporog̃ita okokatue'yma ga mbohetee'yma.

10 Kiro ojipe'ga seteve'g̃a nde'yja'ga heka'vogi Tupana'ga nhimonha'ngahetea ojipea hugwi nhaetingy'a'java'ea hugwi. Cinco ko g̃anembiheka'vogagwera a'ero. Yhyapypeva'ea gwyra rehe ga heka'vogi. Pevo yvya koty yhyapypeva'ea oko ogwyripeve'g̃a nduvihavamo. Yhyapypeva'ea gwyripeve'g̃a pe ypytunahivuhu a'ero. Hahy hete g̃a pe. Ohu'u g̃a okũa a'ero hahyhetero g̃waramo g̃a pe. 11 Yvagipeve'ga pe Tupana'ga pe g̃a ete'varuhuhetei ga mbotegweteavo okote'varuhuavo hahyro g̃waramo ojive. Ojauhuro g̃waramo g̃a ete'varuhuhetei ga pe no. Emo g̃a ndogwerojijyi ojeaporog̃ita okokatue'yma.

12 Kiro ojipe'ga seteve'g̃a nde'yja'ga heka'vogi Tupana'ga nhimonha'ngahetea ojipea hugwi nhaetingy'a'java'ea hugwi. Seis ko g̃anembiheka'vogagwera a'ero. Paranauhũa ruvihava rehe rio Eufrates rehe ga heka'vogi. Paranauhũa ruvihava rio Eufrates ty pa onhimboavujikwea a'ero tuhu ti kwara porakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a yvya pikag̃a rupi javo.

13 Kiro ji hepiagi trêsva'ea Diabo'gapyriva'ea anhag̃a. A'ea ko kururua ja. Tejuhua'javuhuva'ea jurua rupi ojipea hemi. Yhyapypeva'ea jurua rupi ojipea hemi. Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'uhara'ga jurua rupi ojipea hemi. Nahã ko trêsva'ea Diabo'gapyriva'ea.

14 Tiruahũ Diabo'gapyriva'ea okovo Diabo'ga nhi'ig̃a rehe japojapovo ahemonhimomby'ava'ea. Kiro ihoi yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a pyri nhaporemo g̃a mono'ono'og̃uka g̃a movahemuka totavuka ti g̃a Tupana'ga pe javo. A'ereki Tupana'ga e'i jipe: “Diabo'gapyriva'ea g̃a mono'ono'og̃ukarame ti ji ei g̃a pe nehẽ: Peko te'varuhu pe. Peho kiro tata pype hahyva'ea ruvihava pype. A'ea ti ji ei g̃a pe jipopoakahetero g̃a hohe pa nehẽ g̃apopoakara mombiga,” ei Tupana'ga.

15 —Pehendu ti, ei Cristo'ga nhande ve. Ahe nomboha'uvi iporomive'g̃a ndura. Ahe ja ti pe napemboha'uvi jirura'java nehẽ. Nurã ji ei pe me: Pyry hete ti pe me nehẽ pe nhimomiranamame nhinhi'ig̃a reroviapige'yma aerẽ ti ga ruri nehẽ javo. A'ero ti pe ndekoi ga ja nehẽ – kiroki ga gwereko opira imongiavo onhinotĩe'yma, ei Cristo'ga nhande ve.

16 Diabo'gapyriva'ea omono'ono'og̃uka yvyakotyve'g̃a nduvihava'g̃a. Pea pe g̃amono'og̃ukahava pe hebreus'g̃a e'i Armagedom.

17 Kiro ojipe'ga seteve'g̃a nde'yja'ga heka'vogi Tupana'ga nhimonha'ngahetea ojipea hugwi nhaetingy'a'java'ea hugwi. Yvate ga heka'vogi. Sete ko g̃anembiheka'vogagwera a'ero. Kiroki ga oko yvagi pe aheruvihavuhuhete'ga ronga pype gambohetehava pype ga'apykava pyri – hahyahi ganhi'ig̃a ga erame pea hugwi:

—Momina Tupana'ga nhimonha'nga! ei ga.

18 Kiro inhi'inhi'ig̃i onaranarag̃a overaverava. Yvya og̃wyg̃wy hete ranuhũ tuhẽ. Yvyakotyve'g̃a mbojihuvypyagwera jate ndogwerekoi nanongara. 19 A'ero cidadeuhua i'gwy'gwyri. Três ko ipeheuhũva'ea cidadeuhua peheuhũva'ea a'ero. Cidades nhaporemo yvya koty indurundurupavi he'yjuhuva'ea. Tupana'ga okwahava'ja Babilôniapeve'g̃a ji ndapotari g̃andekote'varuhua javo. Ipopoaka hete g̃a novĩa a'ero. A'ereki kiro Tupana'ga onhimonha'nga hete g̃a ndehe onhimboahiva ojipypava g̃a ndehe g̃a ndekote'varuhuro g̃waramo. 20 Ypa'õa oka'nhymba. Ahana'ja a'ero. Yvytyruhua ahe ndohepiaga'javi no. 21 He'yjuhu itatig̃uhũa'java'ea amana royxag̃ahiva'java'ea okya yvaga hugwi yvyakotyve'g̃a ndehe. Tupana'ga pe g̃a ete'varuhuhetei ga mbotegweteavo okote'varuhuavo. A'ereki amana royxag̃ahiva'java'ea hahy ranuhũ g̃a pe. A'ereki hehanhuhũ hete amana royxag̃ahiva'java'ea itatig̃uhũa'java'ea. A'ea pohyja ko quarenta quilos hetakwera ja.

17

Kunhangwerahẽa oapy yhyapypeva'ea arimo

1 Kiro Tupana'gapyrive'ga ruri ji pyri seteve'g̃a nde'yja'ga – kiroki seteve'g̃a gwereko nhaetingy'a'java'ea yvagipeve'g̃a. Ji ve ga nhi'ig̃i javo:

—Herejo, ei ga. Kiro ti ji ipopoakavehẽa repiukari nde ve nehẽ Tupana'ga erame hẽa pe: “Ereko te'varuhu nde. Eho ti a'ero tata pype hahyva'ea ruvihava pype.” A'ea ti Tupana'ga ei hẽa pe nehẽ – kiroki akwaimbae'g̃a upaharahẽa oapy ypiahua arimo ypiahua ruvihava arimo no paranauhũa arimo no. Onhimongyheteuhu yhya. A'ea arimo nhaporemo hẽa apygi oina. 2 He'yjuhuve'g̃a yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a oko hẽanhi'ig̃a rupi okote'varuhuavo hẽa rendukatuavo. Hẽa yvyakotyve'g̃a mbopogwei ojihe g̃a mbote'varuhuavo oji'ja. A'ero g̃a ndekote'varuhui okovo hẽanhi'ig̃a rupi gworygworyvamo hẽarekote'varuhua rehe, ei Tupana'gapyrive'ga ji ve.

3 Kiro ga ji rerohoi Tupana'ga ra'uva ji pojykakaturame. Ongae'ỹi me ga ji rerohoi. Pevo ji hẽa repiagi. Yhyapypeva'ea arimo hẽa apygi. Ig̃wag̃ahi yhyapypeva'ea. He'yjuhu hete ikwatijara hehe. Ohygahi ikwatijara hehe. Herate'varuhua pe ikwatijara i'ei Tupana'ga mbotegweteavo yhyapypeva'ea ipopoaka Tupana'ga hohe javo. Sete ko yhyapypeva'ea akag̃a. Dez ko yhyapypeva'ea ratĩa. 4 Hẽa opipyryva imongi tapy'ynhapig̃wag̃ahiva'ea tapy'ynhapig̃wag̃uhũva'ea no. He'yjuhuva'ea hẽa imongi ombojigwahava ouro apopyra itakatua no pérolas no. Gwereko hẽa nhaetingy'a'java'ea ouro apopyra opo pe. Ite'varuhuranuhũva'ea oko nhaetingy'a'java'ea pype hẽate'varuhua hẽareaporog̃itate'varuhua. 5 Gwetovapya rehe hẽa gwereko ikwatijara. Hẽarera pe ikwatijara i'ei:

—Aherembikwahavipyre'yma ko hẽarera.

Três ko hẽarera.

Ojipea ko Babilônia ipopoakaheteva'ea.

Ojipea ko Akwaimbae'g̃a upahara'g̃a nemboypya.

Ojipea ko Ite'varuhuranuhũva'ea remboypya yvya koty.

A'ea i'ei ikwatijara. A'ea ko hẽarera a'ero hẽaretovapya rehe.

6 Kiro hẽa repiaga ji ikwahavi heagwyry hẽa javo. Heagwyry hete hẽa. A'ereki hẽa horyory ranuhũ hete Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a manoa rehe. G̃ajikoga g̃waramo Jesus'ga rehe hẽa g̃a jukaukari. A'ereki g̃a ndopohiri Jesus'ga hugwi.

Hẽa repiagame ji nhimomby'ahetei tuhẽ. 7 A'ero Tupana'gapyrive'ga ei ji ve:

—Maraname nde nhimomby'ai? Kiro ti ji imombe'ui nde ve aherembikwahavipyre'yma hẽa mombe'gwovo. Kiro ti ji imombe'ui nde ve yhyapypeva'ea no – a'ea hẽa reroho ojihe herekovo seteva'ea oakag̃a dezva'ea g̃watĩa no, ei ga ji ve. 8 Yhyapypeva'ea – akoja nde erehepia – a'ea ko ymyahũ oko. Ag̃wamo a'ea ndokoi. Aerẽ ti a'ea ihemi yvykwaruhua hugwi nehẽ – kiroki ikwaruhua oho paivouhu, ei ga. Aerẽ ti yhyapypeva'ea ihoi hahyva'ea ruvihava pype upa avuirama nehẽ. Tiruahũ ti jupe jipi a'ero nehẽ, ei ga.

—Hepiagame ti yvyakotyve'g̃a nhimomby'ai nehẽ – kiroki g̃a ndojikogi Tupana'ga rehe ikwatijarukare'yma ga pe ojera livro pype. G̃andera Tupana'ga ndokwatijarangavi livro pype yvagi pe tuhu ti g̃a ji pyri okovo avuirama jave'yma. Yvya apoypyagwera jate Tupana'ga ndokwatijari g̃andera, ei Tupana'gapyrive'ga ji ve imombe'gwovo. Onhimomby'a ti yvyakotyve'g̃a nehẽ yhyapypeva'ea repiagame. A'ereki ymyahũ yhyapypeva'ea oko, ag̃wamo ndokoi, aerẽ ti hekoi nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga ji ve imombe'gwovo.

9 —Ojapyakaheterame jate ti ahe ikwahavi, ei Tupana'gapyrive'ga. Kunhangwerahẽa oapy yhyapypeva'ea arimo, ei ga. Seteva'ea yhyapypeva'ea akag̃a, a'e ko ji seteva'ea pe yvytyruhua pe, ei Tupana'gapyrive'ga. A'ero kunhangwerahẽa apygi seteva'ea rehe yvytyruhua rehe, ei Tupana'gapyrive'ga. 10 Seteva'ea yhyapypeva'ea akag̃a, a'e ko ji seteve'g̃a pe no g̃anduvihavuhu'g̃a pe yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a pe, ei Tupana'gapyrive'ga. Cincove'g̃a seteve'g̃a nde'yja'g̃a ndokoa'javi yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuro. Ojipejive'ga seteve'g̃a nde'yja'ga oko g̃anduvihavamo kiro. Ojipe'ga seteve'g̃a nde'yja'ga ndokoi ve g̃anduvihavuhuro. G̃anduvihavuhuro okorame ti ga topytaahi'vi okovo g̃anduvihavuhuro, ei Tupana'gapyrive'ga imombe'gwovo ji ve. 11 Yhyapypeva'ea – a'ea oko ymyahũ, ag̃wamo ndokoi – a'ea vehevi oko yvyakotyve'g̃a nduvihavuhua seteve'g̃a mbohe'yikavamo. A'ero g̃a ei: Oitove'g̃a ko yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a. Yhyapypeva'ea ko seteve'g̃a nde'yjava'ea a'ero. Hahyva'ea ruvihava viara rupi ihoi upa. Pevo ti tiruahũ jupe jipi nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga imombe'gwovo ji ve.

12 —Dezva'ea yhyapypeva'ea ratĩa – akoja nde erehepia – a'ea ji ei dezve'g̃a pe yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a pe, ei Tupana'gapyrive'ga. G̃a ndokoi ve g̃anduvihavuhuro. Aerẽ ti yhyapypeva'ea g̃a mongoahi'vi nehẽ toko ti g̃a g̃anduvihavuhuro javo. Uma hora rupi jate ti g̃a ndekoahi'vi g̃anduvihavuhuro yhyapypeva'ea pavẽi nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga. 13 Nombojoyvyyvyri g̃anduvihavuhu'g̃a ojeaporog̃ita. A'ero ti g̃a nhaporemo yhyapypeva'ea pokogi okovo a'ea nhi'ig̃a rupi nehẽ. A'ereki g̃a ipopoaka okovo g̃anduvihavuhuro nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga. 14 Aerẽ ti g̃a tavukari cordeiro'jave'ga pe nehẽ. G̃apopoakara ti cordeiro'jave'ga imombihetei nehẽ. A'ereki ga oko yvyakotyve'g̃a pojykahara'g̃a pojykaharetero. Oko ga g̃anduvihavuhu'g̃a nduvihavuhuhetero. Kiroki g̃a oho ga rupi – g̃a pe ga e'i jipe: “Pehe ti jireheva'ero nehẽ,” e ko ga g̃a pe. Ga g̃a mo'emo'ẽ g̃a mongomongovo toko ti g̃a jireheva'ero javo, ei Tupana'gapyrive'ga. Ga rehe g̃a jikohetei okovo ganhi'ig̃a rupi jate opohire'yma ga hugwi, ei Tupana'gapyrive'ga imombe'gwovo ji ve.

15 —Yhya onhimongyheteuhuva'ea – akoja nde erehepia – akoja rehe akwaimbae'g̃a upaharahẽa oapy okovo g̃anduvihavuhuro, ei ga. Yhya, a'e ko ji he'yive'g̃a pe yvyakotyve'g̃a gwyg̃agwyripeve'g̃a pe no ojipe'g̃a pe no – kiroki g̃a ojoatyatyvi g̃anhi'ig̃a – ojipe'g̃a pe no, ei Tupana'gapyrive'ga imombe'gwovo ji ve.

16-18 —Akwaimbae'g̃a upaharahẽa – akojahẽa nde erehepia – hehẽa ipopoaka yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a mondomondopavuka g̃wemimbotarimova'ea rupi okovo g̃anduvihavuhuro tuhẽ, ei Tupana'gapyrive'ga.

—Dezva'ea yhyapypeva'ea ratĩa – akoja nde erehepia, akoja ko yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuro – g̃ahã ti noarõhetei akwaimbae'g̃a upaharahẽa nehẽ yhyapypeva'ea pavẽi nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga ji ve. Nurã ti g̃a hẽa mbotegwetei hẽapopoakara mombiga hẽambatera pyhyga hẽa hugwi nehẽ. Tata pyvõ ti g̃a hẽa mbokaipavi nehẽ. Cidadeuhua ji amombe'u hẽa mombe'urame, ei Tupana'gapyrive'ga imombe'gwovo ji ve. Nahã ti g̃a cidade rerekoi imbokaipava nehẽ. A'ereki nanongara Tupana'ga opota g̃wemimbotarimova'ea arõuka g̃a pe g̃andeaporog̃ita mbojoyvyyvyre'ymuka. Nahã ga ei: “Tombojoyvyyvyryme ti yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a ojeaporog̃ita yhyapypeva'ea pokoga okovo a'ea nhi'ig̃a rupi nehẽ,” ei Tupana'ga. Nahã ti Tupana'ga g̃a nderekoi nehẽ toho ti nhinhi'ig̃a apiavo javo, ei Tupana'gapyrive'ga imombe'gwovo ji ve.

18

Babilôniapeva'ea popoakara opi

1 Tupana'gapyrive'ga hepiukapavirẽ ji ve ji ojipe'ga repiagi. Ga ko Tupana'gapyrive'ga no ua yvaga hugwi yvagipeve'ga. Ipopoaka hete ga g̃wendy'jandy'jahetero ovahema yvya koty imbokojahuavo. 2 Hahyahi hete ganhi'ig̃a ga erame:

—Kiro ti cidadeuhupeve'g̃a popoakahetea ipigi nehẽ!

Opi g̃werĩ tuhẽ, ei ga.

Kiro ti g̃acidadeuhua rekoi Diabo'gapyriva'ea gwyra anhag̃a gwyra a'ero nehẽ Babilônia.

Pevo ti cidadeuhu pe ko he'yjuhuva'ea anhag̃a nhimongyi nehẽ ojoparavuhuva'ea onhimono'og̃a, ei ga.

Pevo ti cidadeuhu pe ko he'yjuhuva'ea ipepova'ea ite'varuhuva'ea nhimongyi ojoparavuhuva'ea nehẽ no.

Kiro ti cidadeuhua ko ipepova'ea nhimono'ono'ongava nehẽ.

Nahã ti g̃acidadeuhua hekoi nehẽ.

3 A'ereki yvyakotyve'g̃a nhaporemo okote'varuhu cidadeuhupeve'g̃a rendukatuavo, ei ga.

Yvyakotyve'g̃a ndekopotarahipavi cidadeuhupeve'g̃a nhi'ig̃a rupi okote'varuhuavo g̃a ja.

Yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a no oko te'varuhu cidadeuhupeve'g̃a ja g̃a potaheteavo no, ei ga.

Mbatera ma'ẽhara'g̃a nhaporemo yvyakotyve'g̃a – kiroki g̃a omondo mbatera itambere'ia pyhyga a'ero mbatera pyhyga itambere'ia mondovo no

– g̃ahã oko imbateheteva'ero a'ero.

A'ereki cidadeuhupeve'g̃a opyhy ranuhũ g̃a hugwi ipotarahiva

imondomondovo itambere'ia g̃a pe he'yjuhuva'ea pyhyga, ei Tupana'gapyrive'ga.

4 Kiro ji ojipe'ga renduvi ga rekorame yvagi pe.

—Pejipe'a ti cidadeuhupeve'g̃a hugwi jireheva'ero, ei ga yvyakotyve'g̃a pe.

A'ereki g̃a oko te'varuhu hete, ei ga.

Tapekoi ti g̃a ja.

Pe ndekote'varuhue'ymame ti Tupana'ga pe nderekokatui imondoe'yma hahya pe me nehẽ imondorame g̃a pe nehẽ.

Omondo ti ga hahyhetea cidadeuhupeve'g̃a pe nehẽ.

5 A'ereki g̃andekote'varuhua he'yjuhu hete.

Okwahava'ja Tupana'ga g̃andekote'varuhua a'ea arõe'yma, ei ga ojiheve'g̃a pe.

6 Cidadeuhupeve'g̃a oko te'varuhu imondovo hahya he'yiva'ea ikwehe.

He'yjuhuva'ea ti pemondo hahya cidadeuhupeve'g̃a pe a'ero.

Omondomondo g̃a hahya ikwehe.

Johe ti pemondomondo hahya cidadeuhupeve'g̃a pe a'ero, ei ga.

Cidadeuhupeve'g̃a yvyakotyve'g̃a mbote'varuhu.

A'ereki yvyakotyve'g̃a g̃wendu katu okovo g̃anhi'ig̃a rupi okote'varuhuavo.

A'ero ti hahyro yvyakotyve'g̃a pe nehẽ.

Johe ti pemondo ranuhũ hahya cidadeuhupeve'g̃a pe a'ero

g̃a g̃a mbote'varuhuro g̃waramo, ei ga.

7 He'yjuhuva'ea rerekovo g̃waramo g̃a nhimbohetei.

He'yjuhuva'ea ti pemondo hahya g̃a pe a'ero g̃a mongoveveuhuavo, ei ga.

A'ereki g̃a e'i onhimboheteavo:

“Nhande ko yvyakotyve'g̃a nduvihavuhua.

He'yjuhuve'g̃a nhande rerekokatui nhande rejare'yma.

Ndiajehe'oi ti nhande nhandekoveveuhue'yma nehẽ.” A'ea g̃a ei.

8 Nurã ti karugwara ruri g̃a pe nehẽ.

Kotihĩ ti turi karugwara he'yjuhuva'ea g̃a pe ara rupi ve nehẽ.

Omano ti g̃a nehẽ.

Ojehe'o ti g̃a okoveveuhuavo nehẽ.

Ahã tuhẽ ti mbatera g̃a pe nehẽ.

Ty'arateuhua ti g̃a jukai nehẽ.

Tata ti g̃a mbokaipavi nehẽ.

Nahã nhaporemo ti g̃a pe ara rupi ve nehẽ.

A'ereki Tupana'ga ipopoaka hete nhandepojykaharete'ga.

Gaha ti omondouka karugwara g̃a pe g̃a ndekote'varuhuro g̃waramo, ei ga.

9 —Yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a – kiroki g̃a g̃wendu katu cidadeuhupeve'g̃a nhi'ig̃a okote'varuhuavo g̃a ja he'yjuhuva'ea rerekovo – g̃ahã ti ojehe'o nehẽ cidadeuhupeve'g̃a ndehe ovy'are'yma tata cidadeuhua mbokaipavame, ei ga. Nahã ti g̃a ndekoi tatatig̃uhũa repiagame nehẽ. A'ereki tatatig̃uhũa ohẽ cidadeuhupeve'g̃a mbokaipava hugwi. 10 Irupeuhu ti g̃a ami nehẽ okyhyjiavo g̃waramo g̃ambokaja hugwi. G̃a ti e'i nehẽ:

“Ite'va! Ite'va cidadeuhupeve'g̃a pe Babilôniapeve'g̃a pe.

Ipopoaka hete g̃a novĩa.

Kotihĩ tuhẽ uma hora rupi tuhẽ Tupana'ga imondopavukari karugwara g̃a pe g̃a ndekote'varuhuro g̃waramo.”

Nahã ti yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a ei okyhyjiavo nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga.

11 —Mbatera ma'ẽhara'g̃a ti g̃a jehe'opavi nehẽ cidadeuhupeve'g̃a ndehe ovy'are'yma yvyakotyve'g̃a nehẽ. A'ereki cidadeuhupeve'g̃a manoro g̃waramo tegwete g̃anembipyhyga'jahava mbatera ma'ẽhara'g̃a hugwi, ei ga.

12 —Ndopyhyga'javi ti g̃a ouro, prata, itakatua, pérolas, tapy'ynhapipyryva linho apopyra, tapy'ynhapig̃wag̃ahiva'ea, tapy'ynhapinhymahĩva'ea, tapy'ynhapig̃wag̃uhũva'ea, yva nehẽ no – kiroki yva ko perfume ojoparavuhuva'ea, ei ga.

—Hyrua ojoparavuhuva'ea ti g̃a ndopyhyga'javi nehẽ no: elefante ranha apopyra, yvapyryva apopyra, bronze apopyra, ferro apopyra, ita apopyra. A'ea apopyra nhaporemo hyrua ti g̃a ndopyhyga'javi omanomo g̃waramo nehẽ, ei ga.

13 —Ndopyhyga'javi ti g̃a perfume nehẽ: canela, nhandya, incenso, mirra, yva rytya, ei ga. Vinho, óleo, farinha de trigo, trigo – a'ea nhaporemo ti g̃a ndopyhyga'javi nehẽ, ei ga. Gados, ovelhas, cavalos ti g̃a ndopyhyga'javi nehẽ. Ndopyhyga'javi ti g̃a carretas omanomo g̃waramo nehẽ, ei ga. Okoteheve'g̃a – kiroki ipiro'ye'ỹve'g̃a – g̃ahã ti g̃a ndopyhyga'javi imondoa'jave'yma itambere'ia g̃a ndehe nehẽ toko ti g̃a okoteheva'ero oporavykyheteavo nhande ve jate jave'yma, ei ga.

—A'ero ti mbatera ma'ẽhara'g̃a ei cidadeuhupeve'g̃a pe nehẽ:

14 “Ikatuheteva'ea penembipotarahiva'ea oji'i – a'ea oka'nhy pe hugwi.

Heheva'ea ikatuheteva'ea pavẽi oka'nhy tuhẽ pe hugwi.

A'ea nhaporemo ti pe ndapehepiaga'javi tuhẽ nehẽ.”

A'ea ti g̃a ei cidadeuhupeve'g̃a mbokaipava repiaga nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga.

15 —Na tuhẽ ti mbatera ma'ẽhara'g̃a ei nehẽ – kiroki g̃a omondo mbatera nhaporemo cidadeuhupeve'g̃a pe ipyhygahiva itambere'ia. Okyhyjiheteavo g̃waramo g̃ambokaja hugwi ti g̃a ami irupeuhu cidadeuhupeve'g̃a hugwi nehẽ. Ojehe'o ti g̃a ovy'are'yma g̃waramo g̃a ndehe, ei ga.

16 —G̃a ti e'i nehẽ:

“Ite'va! Ite'va cidadeuhupeve'g̃a pe

– kiroki g̃a omongi tapy'ynhapipyryva linho apopyra, tapy'ynhapig̃wag̃ahiva'ea no, tapy'ynhapig̃wag̃uhũva'ea no.

He'yjuhuva'ea g̃a imongi ombojigwahava ouro apopyra, itakatua no pérolas no.

17 Kotihĩ tuhẽ uma hora rupi tuhẽ g̃ambaterahetea oka'nhymba!”

A'ea ti mbatera ma'ẽhara'g̃a epavi okyhyjiavo cidadeuhupeve'g̃a mbokaipava repiaga nehẽ, ei ga.

—Yharuhua mopyryrỹhara'g̃a nduvihava'g̃a yarupive'g̃a no yharuhua mopyryrỹhara'g̃a no mbatera ma'ẽhara'g̃a no – kiroki g̃a onhimombate yarupive'g̃a – g̃a nhaporemo ti irupeuhu o'ã cidadeuhupeve'g̃a hugwi nehẽ, ei ga. 18 Cidadeuhupeve'g̃a mbokaipava g̃waramo ti tatatig̃uhũa ihemi nehẽ. A'ero ti g̃a jehe'oi tatatig̃uhũa repiagame nehẽ. E'i ti g̃a nehẽ: “Ahã cidadeuhupeve'g̃a'jave'g̃a imbateheteve'g̃a!” A'ea ti g̃a ei cidadeuhupeve'g̃a mbokaipava repiaga nehẽ, ei ga.

19 A'ero ti g̃a imombori otimbuguhua oakag̃a rehe nehẽ orokoveveuhu ore javo. Ovy'are'yma ti g̃a jehe'oi g̃a ndehe nehẽ. E'i ti g̃a nehẽ:

“Ite'va! Ite'va cidadeuhupeve'g̃a pe!

– kiroki g̃a omombate yharuhua jara'g̃a ipyhyga g̃ambaterahetea pyryva'ea g̃a hugwi imondovo itambere'ia g̃a pe.

Kotihĩ tuhẽ uma hora rupi tuhẽ oka'nhymba g̃a hugwi g̃a mbokaipavame.”

A'ea ti mbatera ma'ẽhara'g̃a ei nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga imombe'gwovo.

20 —Tohoryory ti yvaga! ei Tupana'gapyrive'ga.

Pejoryjory ti pyryva'ero no Tupana'gareheva'ero.

Pejoryjory ti Jesus'ga moirũharamo.

Pejoryjory ti Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uharamo.

A'ereki hahyag̃wama cidadeuhupeve'g̃a pe Tupana'ga remimondoag̃wama g̃a ndekote'varuhuro g̃waramo pe me, ei Tupana'gapyrive'ga.

21 Kiro ojipe'ga Tupana'gapyrive'ga ipopoakaheteve'ga ipyhygi itauhua. Ipohyi itauhua g̃wehanhuhũro yngu'auhua jaime. Ypiahua ruvihava pype ga imombori. Kiro ga ei:

—Nahã ti Tupana'ga g̃a momboheteukari cidadeuhupeve'g̃a Babilôniapeve'g̃a nehẽ.

Ndihepiaga'javi tuhẽ ti nhande g̃a a'ero nehẽ, ei ga.

Cidadeuhupeve'g̃a pe Babilôniapeve'g̃a pe ga ei:

22 —Ndokoa'javi ti harpa monhi'ĩhara'g̃a, flauta monhi'ĩhara'g̃a, trombeta monhi'ĩhara'g̃a pecidadeuhu pe nehẽ.

Norohenduva'javi tuhẽ ti ore g̃a pecidadeuhu pe nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga cidadeuhupeve'g̃a pe Babilôniapeve'g̃a pe.

Ndokoa'javi ti g̃a pecidadeuhu pe nehẽ

– kiroki g̃a oapo paravuhu kwaha ikatuheteva'ea.

Ndorohepiaga'javi tuhẽ ti ore g̃a pecidadeuhu pe nehẽ, ei ga.

Ndokoa'javi ti g̃a pecidadeuhu pe nehẽ

– kiroki g̃a ombo'i trigo yngu'a'java'ea nehẽ.

Norohenduva'javi tuhẽ ti ore g̃a pecidadeuhu pe nehẽ, ei ga.

23 Nombokojahua'javi tuhẽ ti lamparina pecidadeuhu pe nehẽ.

Nahembirekoa'javi ti g̃a pecidadeuhu pe nehẽ.

Norohenduva'javi tuhẽ ti ore g̃a pecidadeuhu pe nehẽ.

Nahã ti tiruahũ pe me nehẽ.

Kiroki g̃a oma'ẽ mbatera pecidadeuhu pe – g̃ahã ko jukwahave'g̃a yvya koty ikwehe.

Pejipajivo pe g̃agwyripeve'g̃a moandyandyipavi, ei Tupana'gapyrive'ga Babilôniapeve'g̃a pe.

24 Ji ve ga ei no:

—Nahã ti tiruahũ cidadeuhupeve'g̃a pe Babilôniapeve'g̃a pe nehẽ.

A'ereki ocidadeuhu pe g̃a Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a apiti

Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a apitiavo no.

Oapitiuka g̃a akoja'g̃a nhaporemo yvya koty, ei Tupana'gapyrive'ga.

19

Timbohete ti Tupana'ga

1 Tupana'gapyrive'ga hepiukapavirẽ ji ve ji hahyahiva'ea renduvi. He'yjuhuve'g̃a po ohapukai yvagi pe, a'e ji henduvame. Nahã g̃a ei:

—Timbohete ti Tupana'ga nhanderuvihavuhuhete'ga!

Tupana'ga ojiheve'g̃a ndekote'varuhua mombohetei g̃a mombyryva avuirama.

Kiro ti ga g̃a nderohoukari ojipyri yvagi pe nehẽ.

Gaha ti timboukwaha hete tikatu hete ti ga javo.

Gaha ti timbohete.

Gaha ti toko nhanderuvihavuhuhetero opopoakahetero.

2 Oko katu hete ga o'erame a'itituhẽva'ea imondovo hahya okote'varuhuve'g̃a pe.

A'ereki ga e'i akojahẽa pe akwaimbae'g̃a upaharahẽa pe: “Ereko te'varuhu nde.

Eho ti a'ero tata pype hahyva'ea ruvihava pype.”

Nahã ga ei hẽa pe.

Ereki hẽa yvyakotyve'g̃a mongo te'varuhu

g̃a ndekoro g̃waramo hẽanhi'ig̃a rupi.

Nahã Tupana'ga ojiheve'g̃a ndepygi hẽa rehe.

A'ereki hẽa oapitiuka g̃a, ei g̃a yvagi pe.

3 Hahyahi onhi'ig̃ame g̃a ea'javi:

—Timbohete ti Tupana'ga!

Tatatig̃uhũa kiro ihemi ogwovo hẽambokaipava hugwi.

Nane'ymi ti ihemi avuirama nehẽ, ei g̃a yvagi pe.

4 A'ero vinte e quatrove'g̃a huvihavuhu'g̃a quatrove'g̃a pavẽi, g̃a nhinog̃i ojovapyvo yvya rehe Tupana'ga mboheteavo. Kiro g̃a Tupana'ga mbohetei Tupana'ga apygame oapykava rehe okovo yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhetero. E'i g̃a:

—Na tuhẽ! Amém! Timbohete ti Tupana'ga!

Cordeiro'jave'ga rembirekohava

5 Kiro ji ojipe'ga renduvi. Ji henduvame ga ei:

—Pe nhaporemo ti pembohete Tupana'ga Tupana'gareheva'ero ganhi'ig̃a rendukatuharamo.

Okoteheva'ero pembohete ti ga penduvihavamo pavẽi!

A'ea ji henduvi ga nhi'ig̃ame ga'apykavareheve'ga apykava hugwi. Ga'apykavareheve'ga oapy hehe okovo aheruvihavuhuhetero.

6 Kiro ji g̃a nenduvi. Ojatykave'g̃a po, he'yjuhuve'g̃a po, a'e ji. G̃ahã po ohapukai. Typojuhetea pyambua – a'ea po poro, a'e ji. Onaranarã hete ranuhũ po, a'e ji g̃a nenduva.

Hahyahi onhi'ig̃a g̃a erame:

—Timbohete ti Tupana'ga!

A'ereki kiro Tupana'ga oko nhanderuvihavuhuhetero.

Ga ko ipopoaka g̃a hohe pa, ei g̃a.

7 Xajoryjory ti!

Timbohete ti ga mbojirovia nhanderoryroryvamo ga rehe.

A'ereki cordeiro'jave'ga ti hembireko kiro.

Garembirekohẽa onhimboavujikweripe.

8 Kiro tapy'ynhapipyryva mondohava hẽa pe ndiky'ai'i'iva'ea tapy'ynhapitig̃ahivuhuva'ea linho apopyra.

A'ero hẽa omongi, ei g̃a.

Tapy'ynhapipyryva linho apopyra ko Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a pira. Tapy'ynhapipyryva linho apopyra, a'e ji Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a ndekokatua pe.

9 Ji ve Tupana'gapyrive'ga ei:

—Ekwatija ti imombe'gwovo. “Horyory g̃a – kiroki g̃a pe ji a'e: Aerẽ ti pejo i'gwovo toryvi pe cordeiro'jave'ga mohembirekohai pe nehẽ.” A'ea ti ekwatija, ei ga ji ve. A'ea ko a'itituhẽva'ea Tupana'ga ea, ei ga ji ve.

10 Kiro ji nhinog̃i gapya pyri tambohete ti ji ga javo. A'ero ga ei ji ve:

—Terenhinog̃i ji pyri ji mboheteavo. Tupana'ga ti embohete. Ji ko Tupana'gapyriva'ero reki jitekovo ganhi'ig̃a rupi nde ja neirũ'g̃a ja no – kiroki g̃a ojiko Jesus'ga rehe gamombe'ua rehe. A'ereki Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a nemimombe'ua nhaporemo ko Jesus'ga mombe'ua, ei ga ji ve.

Cavalo'arimove'ga tig̃uhũva'ea'arimove'ga

11 Kiro ji hepiagi. Yvaga ojipe'a jipe. Nanime ji hepiagi cavalo tig̃uhũva'ea! Kiroki ga oapy i'arimo – mokõi ko garera. G̃ambojikohara ko garera. A'ereki ga ombojiko g̃a ojihe. Ga pyryvamo g̃waramo g̃a gwerovia ganhi'ig̃a. Garera ko A'itituhẽva'ea mombe'uhara no. Gaha pyry hete imondovo hahya okote'varuhuve'g̃a pe otavuka g̃a pe pendeko te'varuhu pe javo. 12 Hendy'jandy'ja gareakwara tata ja. Gwereko ga he'yjuhuva'ea akanitara oakag̃a rehe. Akanitara repiagame ji ei: Aheruvihavuhuhete'ga tuhẽ ko ga! Gwereko ga ikwatijara ojihe. Ikwatijara e'i garera pe. Gaha jate okwaha akoja ojera. 13 Omongi ga tapy'ynhapira imondevipyra aherekoa pype. Garera ko Tupana'ga nhi'ig̃a.

14 Gareviri gasoldados'g̃a nduri yvaga hugwi. Oapy g̃a cavalos arimo tig̃uhũva'ea arimo. Omongi g̃a tapy'ynhapipyryva linho apopyra tapy'ynhapitig̃ahivuhuva'ea ndiky'ai'i'iva'ea. 15 Gajurua rupi ihemi haimbejovaiva'ea ogwovo.

—A'ea pyvõ ti ji imombigi g̃apopoakara yvyakotyve'g̃a gwyripeve'g̃a popoakara nehẽ, ei ga. Ahe ja – kiroki ahe onupã ojipe'g̃a yvyra pyvõ metalva'ea pyvõ toko ti g̃a nhinhi'ig̃a rupi javo – ahe ja ti ji hendukatuukarahai yvyakotyve'g̃a pe nhinhi'ig̃a nehẽ jitekovo g̃anduvihavuhuhetero nehẽ, ei ga. Yva'ia mu'umu'ũhara'g̃a omu'umu'ũ yva'ia imu'umu'ũhavuhua pype. G̃a ja ti ji yvyakotyve'g̃a mu'umu'umi jitekovo Tupana'ga nhi'ig̃a rupi nehẽ Tupana'ga nhimonha'ngahetero g̃waramo g̃a ndehe, ei ga. Tupana'ga ipopoaka hete g̃a hohe pa.

A'ea cavalo arimove'ga ei ikwahava omondoa. 16 Opira rehe tapy'ynhapipukuhuva'ea rehe cavalo arimove'ga gwereko ikwatijara o'uva rehe no. Ikwatijara e'i garera pe.

Garera ko Yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a nduvihavuhuhetea.

Garera ko Yvyakotyve'g̃a pojykahara'g̃a pojykaharetea.

17 Kiro ji Tupana'gapyrive'ga repiagi yvagipeve'ga. O'ã ga kwara arimo. Hahyahi ganhi'ig̃a ga erame ipepova'ea pe nhaporemo – kiroki oveve yvatea gwyrimo. Jupe ga ei:

—Pejihe'ae'a ti pejigwovo yvya koty onhimono'ono'og̃a Tupana'ga remimboavujikweri pe i'gwovo ipopoakaheteve'ga remimboavujikweri pe. He'yjuhuva'ea ga omboavujikwe, ei ga. 18 Penhimono'ono'õ ti ti'u ti g̃anda'oa javo yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a nda'oa soldados'g̃a nduvihavuhu'g̃a nda'oa no ipopoakaheteve'g̃a nda'oa no cavalos ra'oa no cavalos arimove'g̃a nda'oa no. Penhimono'õ ti ti'u ti g̃anda'oa nhaporemo javo – kiroki g̃a oporavyky ojive jate ipiro'yve'g̃a, kiroki ipiro'ye'ỹve'g̃a g̃a g̃a mboporavykyuka g̃a mbopohirukare'yma ojihugwi. Pe'u ti okoteheve'g̃a nda'oa g̃anduvihavuhu'g̃a nda'oa no, ei Tupana'gapyrive'ga ipepova'ea pe.

19 Kiro ji hepiagi yhyapypeva'ea yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a no g̃asoldados'g̃a no. Otavuka pota g̃a ga pe – kiroki ga oapy cavalo arimo tig̃uhũva'ea arimo. Ojatyka g̃a ua xatavuka ti ga pe gasoldados'g̃a pe no javo.

20 Kiro cavalo'arimove'ga yhyapypeva'ea pyhygi imomboa tata pype. Opyhy ga Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'uhara'ga no ga momboa tata pype. Ojikwe Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'uhara'ga oapo ahemonhimomby'ava'ea yhyapypeva'ea rovai pyteri pe. G̃wemimonhimomby'ava'ea pyvõ ga omoandyandyi g̃a a'ero – kiroki g̃a okwatijaruka yhyapypeva'ea apoa ojihe, kiroki g̃a ombohete yhyapypeva'ea ra'angava no. Kiro cavalo'arimove'ga ga pyhygi ga momboa tata pype ga rekojirame. Yhyapypeva'ea ga ipyhygi imomboa tata pype no hekojirame. Tata ko hehanhuhũva'ea ypiahua'java'ea. Gwereko enxofre ipype no. Hakuvahi enxofre okairame tata pype.

21 Kiro cavalo'arimove'ga yhyapypeva'eareheve'g̃a jukai. Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'uhara'gareheve'g̃a ga g̃a jukai no. Huvihavuhu'g̃a soldados'g̃a ndeheve ga g̃a jukapavi. Oapoa pyvõ haimbejovaiva'ea pyvõ – kiroki haimbejovaiva'ea ohẽ gajurua rupi – a'ea pyvõ ga g̃a jukai.

Kiro ipepova'ea nhaporemo heve'ngaro i'gwovo g̃anda'oa.

20

Os mil anos

1 Kiro ji Tupana'gapyrive'ga repiagi ga jyvame yvaga hugwi. Gwereko ga chave tape'a ji yvykwara ruvihavuhua rovapytymbava javo. Paivouhu oho yvykwara ruvihavuhua. Gwereko ga itanhuramuhũa hehanhuhũheteva'ea opo pe. 2 Kiro ga tejuhua'javuhuva'ea pyhygi. Tejuhua'javuhuva'ea ko mboja'jave'ga ymyahũve'ga. Mboja'jave'ga rera ko Diabo ite'varuhuva'ea ruvihavuhu'ga anhag̃a ruvihavuhu'ga. Mboja'jave'ga rera ko Satanás no. Tupana'gapyrive'ga opyhy tejuhua'javuhuva'ea ikwa itanhuramuhũa pyvõ tohoyme ti tejuhua'javuhuva'ea mil anos rupi javo.

3 Kiro ga tejuhua'javuhuva'ea mombori yvykwara ruvihavuhua pype. Yvykwara ruvihavuhua ga hovapytymi chave pyvõ a'ero ikwatija inog̃a hehe tohema'javyme ti tejuhua'javuhuva'ea javo.

—Tohoa'javyme ti akoja yvyakotyve'g̃a gwyripeve'g̃a moandyandyja'jave'yma kiro, ei ga. Mil anos kwavirẽ ti ji tamohẽ tejuhua'javuhuva'ea jugwi nehẽ, ei ga. Ohemirẽ ti topytaahi'vi yvya koty nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga.

4 Kiro ji g̃anduvihava'g̃a ndepiagi g̃a apygame oapykava rehe. Tupana'ga g̃a mboapygukari hehe toko ti g̃a g̃anduvihavamo javo. Ikwahava omondoa g̃a ei:

—Timoirũ ti Tupana'ga ga erame yvyakotyve'g̃a pe, ei g̃a oapygame. Xa'e ti okote'varuhuve'g̃a pe: “Peko te'varuhu pe.” Pyryve'g̃a pe ti xa'e: “Pepyry pe.” Nahã ti timoirũ Tupana'ga, ei g̃a.

Kiro ji ahemanoagwera ra'uva repiagi jukapyra ra'uva. He'yjuhu ahemanoagwera ra'uva. Nahã ko ahe rekoi yvya koty omanoe'ymame: Ahe omombe'umbe'u Jesus'ga Tupana'ga nhi'ig̃a no. Nombohetei ahe yhyapypeva'ea. Nombohetei ahe yhyapypeva'ea ra'angava no. Ndokwatijarukari ahe yhyapypeva'ea apoa gwetovapya rehe. Ndokwatijarukari ahe a'ea opoa rehe no. Nahã ahe rekokatui. Ahe Jesus'ga mombe'urame ahearõe'ỹve'g̃a aheakag̃a mombori ahe jukavo a'ero. Aerẽ ahe kwerava'javi. Kiro ahe rekoi huvihavamo Cristo'ga pavẽi mil anos rupi. 5 A'ea ko jypya ahembogwerahava. Ojipeva'ea ndokwerava'javi ve. Mil anos kwavirẽ ahe nhaporemo ahe kwerava'javi. 6 Tupana'ga remimo'ẽharamo tuhẽ g̃a oko – kiroki g̃a okwerava'ja jypya rupi ahembogwerava'jahava rupi. Pyry hete hete g̃a pe no. Nomanoa'javi ti g̃a nehẽ. Nurã g̃a nomanoi ahemanoa'jahava rupi. Ikwava'ẽhavamo g̃a ndekoi ikwava'eg̃a Tupana'ga pe Cristo'ga pe no. Ojipe'g̃a nduvihavamo g̃a ndekoi Cristo'ga pavẽi mil anos rupi.

Tupana'ga omombi Satanás'ga popoakara

7 Mil anos kwavirẽ tejuhua'javuhuva'ea kwaharahava Satanás'ga kwaharahava. A'ero Satanás'ga hemi yvykwaruhua ruvihavuhua hugwi.

8 Kiro ga hoi a'ero yvyakotyve'g̃a gwyripeve'g̃a moandyandyita. Tyapyra koty ga hoi nhimbya koty no kwara pora koty no kwara kia koty no. Pea pe nhaporemo ga hoi g̃a moandyandyita Gogue pe Magogue pe no. Nahã ga g̃a mbojatykai totavuka ti g̃a javo. He'yjuhu hete ranuhũ g̃a. He'yjuhu y'ytig̃a hay'iuhuva'ea ypiahua ruvihava rembeyvyripeva'ea. Na jitehe he'yjuhu hete ranuhũ g̃a ojatykarame – kiroki g̃a g̃wendu katu Satanás'ga nhi'ig̃a otavukapota.

9 Ohygahi g̃a yvya rehe onhimongyavo. Onhatimatimana g̃a hog̃ahoi upa Tupana'ga remimo'ẽhara'g̃a nduhava pyri cidade pyri – kiroki cidade Tupana'ga remiarõhetea. Emo tata ijyvi Tupana'ga hugwi ua yvaga hugwi ovahema yvya koty yvyakotyve'g̃a gwyripeve'g̃a moka'nhyma. 10 Diabo'ga ko g̃amoandyandyihara'ga Satanás'ga. Kiro gamombora tata pype ypiahua'java'ea pype. Gwereko enxofre ipype no. Hakuvahi enxofre a'ero. Tata pype yhyapypeva'ea oko jipe Tupana'ga nhi'ig̃aatyviva'ea mombe'uhara'ga pavẽi. Hahy hete ti jupe ga pe no Diabo'ga pe no arimo ypytunimo no avuirama nehẽ.

Tupana'ga e'i ahe ve peko te'varuhu pe javo

11 Kiro ji hepiagi ojipea huvihavuhuhete'ga apykava. Huvihavuhu hete ga'apykava tig̃uhũva'ea. Hehe ji ga repiagi ga'apykavareheve'ga, ga apygame oina okovo huvihavuhuhetero. Ga hugwi yvya ka'nhymi yvaga pavẽi. Ndatekwava'javi a'ero yvya rehe yvaga rehe no.

12-13 Kiro ji omanove'g̃a ndepiagi g̃a amame Tupana'ga rovai pyteri pe. G̃a ko okoteheve'g̃a aheruvihava'g̃a no. Ypiahua ruvihava hugwi g̃a ẽi ua. Omanoa hugwi g̃a ẽi ua. Omanove'g̃a gwyra hugwi g̃a ẽi ua. Nahanahã omanove'g̃a nduri o'ama Tupana'ga rovai pyteri pe.

Kiro Tupana'ga ipe'ai livros. Ojipea livro ga ipe'ai no. A'ea pype ga okwatijaripe g̃andera tuhu ti g̃a ji pyri upa okovo avuirama nehẽ javo – kiroki g̃a ojiko ga rehe.

Kiro livros ga imonhi'ig̃i – kiroki akoja ga ope'a ypy. A'ea pype ga okwatijaripe omanove'g̃a ndeaporog̃ita nanani. Kiro ga imonhi'ig̃i ikwahava'java g̃andekote'varuhua. Nurã ga ei g̃a pe g̃a amame gwovai pyteri pe:

—Nahanahã pe ndekote'varuhui, ei ga.

Inainani ga ei omanove'g̃a pe.

14 Kiro ga imombori ahemanoa tata pype ypiahua'java'ea pype. Omanove'g̃a gwyra ko ga imombori no tata pype ypiahua'java'ea pype. Ypiahua'java'ea ko tata. Ahemondoa ipype ko ahemanoa'java.

15 Kiro ga imonhi'ig̃i ojipea livro – kiroki akoja pype ga okwatijaripe g̃andera tuhu ti g̃a ji pyri javo. Omonhi'ĩ ga a'ea. Omanove'g̃a ndera rekoe'ymame ipype ga g̃a mombori tata pype ypiahua'java'ea pype.

21

Cidadepyahua Jerusalémpyahua

1 Kiro ji hepiagi yvagapyahua yvyapyahua no. A'ereki yvagaymyana opa yvyaymyana pavẽi. Ahana'ja ypiahua ruvihava yvya koty.

2 Kiro ji hepiagi cidadepyryva Jerusalémpyahua rurame Tupana'ga hugwi ohema yvaga hugwi ua. Omboavujikwe jipe ga cidadepyryva imbokatuavo. A'ero cidade oko kunhangwerahẽa ja g̃a hẽa mboavujikwerame tahembireko hẽa ga pavẽi kiro javo.

3 Kiro ji yvagipeve'ga renduvi. Hahyahi ganhi'ig̃a ga erame yvaga hugwi:

—Kiro Tupana'ga ronga oko yvyakotyve'g̃a pyteri pe, ei ga. Kiro ti Tupana'ga ruvi g̃a pyri nehẽ. Kiro ti yvyakotyve'g̃a oko gagwyripeva'ero gareheva'ero nehẽ. Ga tuhẽ ti oko g̃a pyri nehẽ okovo g̃anduvihavuhuhetero nehẽ, ei ga. 4 Tupana'ga ti ihypavi g̃andeahya g̃andeakwara hugwi nehẽ tapejehe'oa'javi ti javo, ei ga. Nomanoa'javi ti g̃a nehẽ. Ndokoveveuhua'javi ti g̃a nehẽ. Ndojehe'oa'javi ti g̃a nehẽ, ei ga. Ndahahya'javi ti g̃a pe nehẽ. A'ereki jypyva'ea apoa opa yvagaymyana apoa yvyaymyana apoa, ei ga yvaga hugwi.

5 Kiroki ga oapy oapykavuhua rehe yvagi pe okovo aheruvihavuhuhetero – gaha e'i:

—Kiro ji japoi ipyahuva'ea nhaporemo, ei ga.

Ji ve ga ei:

—Ekwatija ti. A'ereki ji'ea ko a'itituhẽva'ea. Pyry ahe heroviari a'ero, ei ga ji ve.

A'ero ga ei:

6 —Momina jiporavykya ko, ei ga ji ve. A'apo pa ji ko. Ji ypy ko ako jipe jahykavamo Alfa. Mbapavamo ji ako jahykavamo Ômega, ei ga. Amongo ti ji g̃a jijipyri avuirama nehẽ – kiroki g̃a oko pota ji pyri ojikoga ji rehe. G̃amongoag̃wama pe ji ei: Auka ji g̃a pe yhypyryva ahemongohava. Tomondoyme ti g̃a ikwepykava ji ve nehẽ, ei ga.

7 —Kiroki g̃a g̃wendu katu Tupana'ga nhi'ig̃a onhimomiranama jipi – g̃a pe ti ga imombyrypavukari nehẽ. Ako ti ji g̃anduvihavuhuhetero nehẽ. Oko ti g̃a jira'yramo nehẽ, ei ga.

8 —Ojipe'g̃a ti oho tata pype nehẽ –

kiroki g̃a okyhyji ite'varuhuve'g̃a hugwi okoe'yma nhinhi'ig̃a rupi tombuhuryme ti g̃a hahya nhande ve javo.

Ojipe'g̃a ti oho tata pype nehẽ no

ojikoge'ỹve'g̃a ji rehe,

okote'varuhuve'g̃a,

iporojukahara'g̃a,

ndoakwahavive'g̃a – kiroki g̃a gwereko g̃wembireko'g̃arũive'g̃a.

Ojipe'g̃a ti oho tata pype nehẽ no

ipajive'g̃a,

aherembiapopyra mboheteve'g̃a,

i'mbeve'g̃a nhaporemo.

G̃a nhaporemo ti oho tata pype ypiahua'java'ea pype upa nehẽ, ei ga. Gwereko enxofre ipype nehẽ no. Hakuvahi ti enxofre okairame tata pype nehẽ. Ahemondoa ipype ko ahemanoa'java, ei ga.

9 Kiro Tupana'gapyrive'ga ruri ji pyri seteve'g̃a nde'yja'ga – kiroki seteve'g̃a gwereko nhaetingy'a'java'ea tynahẽva'ea seteva'ea heka'voga karugwara mbapavava'ea jugwi. G̃ande'yja'ga ruri ji pyri onhi'ig̃a ji ve.

—Herejo ji rupi. Kiro ti ji hẽa repiukari nde ve cordeiro'jave'ga rembirekohẽa. Hẽa ti hembireko ga pavẽi nehẽ, ei ga.

10 Kiro ga ji rerohoi Tupana'ga ra'uva ji pojykakaturame. Yvytyruhua rehe hehanhuhũva'ea rehe ga ji rerohoi. Paivouhu ihoi yvate yvytyruhua. Ji amame yvytyruhua rehe ga hepiukari ji ve cidade ruvihava Jerusalémpyryva. A'ero ji hepiagi cidade ihemame yvaga hugwi ijyva ua Tupana'ga hugwi. 11 Hendy'jandy'ja cidade herekovo g̃waramo Tupana'ga rendy'java gakatua. Hendy'jandy'ja cidade itakatuhetea ja jaspe'java'ea cristal'java'ea ipyhava'ea. He'yjuhu hete itambere'ia itakatuhetea rehe. Nanongara ja cidade hendy'ja.

12 Hehanhuhũ cidade rokairungava. Yvovouhu no hokairungava. A'ereki paivouhu hokairungava pukuhua oho yvate. Cidade gwereko portas. Doze ko cidade herekoi portas. Portas pyri g̃a nag̃anani opyta dozeve'g̃a Tupana'gapyrive'g̃a. Portas nanani gwereko aherakykwepohara'g̃a ndera ojihe. Israelva'ea ra'yrava'ea rakykwepohara'g̃a ndera ko ahera'yrava'ea rera. Doze ko g̃andera a'ero. 13 Kwara pora koty cidade gwereko três portas. Nhimbya koty cidade gwereko três portas. Tyapyra koty cidade gwereko três portas. Kwara kia koty cidade gwereko três portas.

14 Cidade rokairungava oko dozeva'ea rehe hokairungava pyhykava rehe itauhua apopyra rehe. Hokairungava pyhykava rehe nhaporemo oko ikwatijara. Ikwatijara e'i dozeve'g̃a ndera pe cordeiro'jave'ga moirũhara'g̃a ndera pe. G̃andera nanani oko hokairungava pyhykava rehe.

15 Kiroki ga onhi'ĩ ji ve – gaha gwereko ta'akwarete'ia ouro apopyra a'ea pyvõ ti ji taha'ã ikwahava ipukuhua javo cidade pukuhua portas pukuhua no cidade rokairungava pukuhua no.

16 Ojo'jajo'jaime cidade rova pukuhua kwara pora koty nhimbya koty pavẽi tyapyra koty pavẽi kwara kia koty pavẽi. Cidade rova pukuhua ga ha'ãha'ag̃i ta'akwarete'ia pyvõ nha'angava pyvõ. Paivouhu ihoi ojipejiva'ea pukuhua cidade rova pukuhua ogwovo dois mil e duzentos quilômetros. Cidade yvovouhua pukuhua oko cidade rova pukuhua ja. A'ereki paivouhu oho cidade yvateuhu no ogwovo yvovouhuro dois mil e duzentos quilômetros no.

17 Cidade rokairungava nhanamuhũa ga ha'ãha'ag̃i. Nhanamuhũa pukuhua ko sessenta e quatro metros.

Nahã Tupana'gapyrive'ga ha'ãha'ag̃i. Ojo'ja nha'angava Tupana'gapyrive'ga apoa yvyakotyve'g̃a apoa pavẽi.

18 Cidade rokairungava ko itakatua apopyra jaspe apopyra. Cidade ko ouropyryva nhaporemo japopyra – kiroki ouro nomombaraviva'ea. Nurã ouro oko vidro ja – kiroki vidro nomombaraviva'ea. Nurã ji hepiagi ouro yvytera pype. 19-20 Cidade rokairungava oko hokairungava pyhykava rehe ita apopyra rehe dozeva'ea rehe. Hokairungava pyhykava mbojigwahava ko itakatuheteparavuhua. He'yjuhu hete itambere'ia itakatuhetea rehe. Hokairungava pyhykava nanani oko itakatuhetea. A'ea ko nahã:

Ojipea ko jaspe.

Ojipea ko safira.

Ojipea ko ágata.

Ojipea ko esmeralda.

Ojipea ko sardônio.

Ojipea ko sárdio.

Ojipea ko crisólito.

Ojipea ko berilo.

Ojipea ko topázio.

Ojipea ko crisópraso.

Ojipea ko jacinto.

Ojipea ko ametista.

A'ea nhaporemo ko itakatuhetea rera – kiroki itakatuhetea oko hokairungava pyhykava.

21 Doze ko cidade herekoi portas. Portas oko pérolas. Doze portas ko doze pérolas a'ero. Pehea cidadepeva'ea ko ouropyryva nhaporemo japopyra – kiroki ouro nomombaraviva'ea. Nurã ouro oko vidro ja – kiroki vidro nomombaraviva'ea. Nurã ji hepiagi ouro yvytera pype.

22 Ji ndahepiagi g̃ajatykahavuhua Tupana'ga mbohetehava cidade pe. Ndogwerekoi reki. A'ereki Tupana'ga ipopoakaheteve'ga yvyakotyve'g̃a nduvihavuhuhete'ga g̃ahoheve'ga – gaha tuhẽ opyta upa g̃a pyri cidade pe cordeiro'jave'ga pavẽi. Nurã ndatekwava'javi cidadepeve'g̃a hoa rehe ojatykahavuhua pype. A'ereki g̃a ga mbohete gwekohai pe nhaporemo cidade pe.

23 Ndatekwava'javi kwara rendya rehe cidade pe. Ndatekwava'javi jahya rendya rehe cidade pe no. A'ereki Tupana'ga hendy'jandy'ja imbokojahupava. Cordeiro'jave'ga ko cidade ryapehavamo. 24 Yvyakotyve'g̃a gwyripeve'g̃a ti hepiakatui okovo kojahuro g̃waramo. Yvyakotyve'g̃a nduvihavuhu'g̃a nduri cidade pe nehẽ Tupana'ga mboheteavo heruerua oapoakatukatua cidade pype nehẽ.

25 Tupana'ga ti nohovapytymukari tuhẽ cidade portas nehẽ. A'ereki nane'ymi arimo pevo. Naypytuni ti cidade pe nehẽ.

26 Yvyakotyve'g̃a nduvihava'g̃a nduri nehẽ Tupana'ga mboheteavo nehẽ heruerua oapoakatukatua cidade pype.

27 Nduri tuhẽ ti cidade pype ndapyryvive'g̃a okote'varuhuve'g̃a pavẽi i'mbeve'g̃a pavẽi. Ojipe'g̃a Tupana'ga gwereko g̃andera livro pype. G̃ahã ti uhu cidade pype nehẽ. Livro ko cordeiro'jave'ga apoa. A'ea pype Tupana'ga okwatijaripe g̃andera tuhu ti g̃a ji pyri upa okovo avuirama nehẽ javo – kiroki g̃a ojiko ga rehe.

22

Paranauhũa ko ahemongohava

1 Kiro Tupana'gapyrive'ga yvagipeve'ga hepiukari ji ve paranauhũapyryva ahemongohava. Ikatu hete vidro ja. Typy katu hete ko paranauhũa. Ahepia hete ji ypya a'ero. Ohẽ paranauhũa Tupana'ga apykavuhua hugwi. Perope cordeiro'jave'ga oapy Tupana'ga pyri oina. G̃a oko aheruvihavuhuhetero oapyga.

2 Pehea pyteri pe i'ami cidade pe yva ahemongohava. Yva o'ã paranauhũa rembeyvyrimo no kokoty rovai kikoty rovai no. Dozeva'ea ojoparavuhuva'ea ko yva'ia yva rehe. A'ereki mês nanani ko ipotyramo ojipea yva'ia. Yva rohova ko yvyakotyve'g̃a gwyripeve'g̃a pohag̃a ohoheteavo jupe. 3 Pevova'ea pe nhaporemo pevove'g̃a pe nhaporemo po ti Tupana'ga nde'i nehẽ: “Ite'varuhu po ti nde ve nehẽ.” A'ea rũi po ti ga ei nehẽ.

Cidade pe ti Tupana'ga rekoi oapyga oapykavuhua rehe okovo g̃anduvihavuhuhetero cordeiro'jave'ga pavẽi nehẽ. Ganhi'ig̃a rupi ti Tupana'gareheve'g̃a ndekoi ga mboheteavo nehẽ. 4 Tupana'ga rova ti g̃a hepiagi nehẽ. Gwetovapya rehe ti g̃a gwereko garera nehẽ. 5 Naypytuni ti cidade pe nehẽ. Ndatekwava'javi ti lamparina rehe nehẽ. Ndatekwava'javi ti kwara rehe nehẽ no. A'ereki Tupana'ga g̃anduvihavuhuhete'ga ombokojahu g̃a pe. Yvyakotyve'g̃a nduvihavamo ti g̃a ndekoi avuirama nehẽ.

6 Kiro Tupana'gapyrive'ga ei ji ve:

—A'ea nhaporemo ko a'itituhẽva'ea. Pyry hete ahe heroviari a'ea a'ero. Tupana'ga oko onhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a pojykaharetero pyryve'g̃a pojykaharetero. Gaha e'i ojipyrive'ga pe ga mondovo: “Eho ti imombe'gwovo aere'ĩva'ea jireheve'g̃a pe ikwahavuka g̃a pe nahã ti nehẽ javo,” ei Tupana'ga, ei Tupana'gapyrive'ga ji ve.

Nambegwei ti Jesus'ga rura'javi nehẽ

7 —Pehendu ti! Nambegwei ti ji rura'javi nehẽ, ei Jesus'ga. Pyry hete g̃a pe – kiroki g̃a g̃wendu katu nhirembikwatijarukara João'ga pe aere'ĩva'ea mombe'uhava, ei Jesus'ga.

8 —Jihi Joãoramo ahepia tuhẽ Tupana'gapyrive'ga rembiepiukara. Ji ahendu garemimombe'ua no. Henduvame hepiaga ji nhinog̃i Tupana'gapyrive'ga pya pyri tambohete ti ji ga javo – kiroki ga gwepiuka ji ve aere'ĩva'ea.

9 A'ero ga ei ji ve:

—Terenhinog̃i ji pyri ji mboheteavo. Tupana'ga ti embohete! ei ga. Ji ko Tupana'gapyrive'ga reki jitekovo ganhi'ig̃a rupi nde ja. Ji ko neirũ'g̃a ja no Tupana'ga nhi'ig̃a mombe'uhara'g̃a ja. Ji ko g̃a ja no – kiroki g̃a ojiko Jesus'ga rehe okovo garembikwatijarukara rupi – kiroki garembikwatijarukara omombe'u aere'ĩva'ea. Nurã ji rũi ti embohete. Tupana'ga ti embohete! ei Tupana'gapyrive'ga ji ve.

10 —Teremimi garembikwatijarukara nde ve! ei ga. Tokwaha pa ti g̃a aere'ĩva'ea nehẽ. Nambegwei ti nahã nehẽ, ei ga. 11 Kiroki g̃a oko te'varuhu ag̃wamo – g̃a ti toko te'varuhu avuirama nehẽ. Kiroki g̃a tiruahũ ag̃wamo – g̃a ti toko tiruahũ avuirama nehẽ. Kiroki g̃a oko katu ag̃wamo – g̃a ti toko katu avuirama nehẽ. Kiroki g̃a pyry ag̃wamo – g̃a ti toko pyry avuirama nehẽ, ei Tupana'gapyrive'ga.

12 —Pehendu ti! Nambegwei ti ji rura'javi nehẽ, ei Jesus'ga. Yvyakotyve'g̃a ndeaporog̃ita g̃andetakwera ja ji ikwahavipei. Nurã ti ji imondoi g̃a pe g̃andeaporog̃ita kwepykava g̃andetakwera ja nehẽ, ei Jesus'ga.

13 —Ji ypy ko ako jipe jahykavamo Alfa. Mbapavamo ji ako jahykavamo Ômega. Jypyva'ero ji ako jipe. Mbapavava'ero ji ako, ei Jesus'ga.

14 —Pyry hete g̃a pe – kiroki g̃a Tupana'ga nhi'ĩpo'ru okote'varuhua momboruka. Nahã ti Tupana'ga ei g̃a pe a'ero nehẽ: “Pe'u ti yva hugwi ahemongohava hugwi. Pejo ti cidade pype no pekiavo portas rupi,” e'i ti Tupana'ga nehẽ, ei Jesus'ga.

15 —Ojipe'g̃a ki a'e te nduri ipype. Tokiyme ti g̃a ipype okote'varuhuheteve'g̃a, ipajive'g̃a, ndoakwahavive'g̃a – kiroki g̃a gwereko g̃wembireko'g̃arũive'g̃a, iporojukahara'g̃a, g̃anembiapopyra mboheteve'g̃a, i'mbeve'g̃a, ojipe'g̃a no – kiroki g̃a i'mbe pota jipi. Nanongara'g̃a nhaporemo ti ndoki tuhẽ cidade pype nehẽ, ei Jesus'ga.

16 —Jihi ko Jesus, ei ga. Jihi amondo jijipyrive'ga pe pyri tomombe'u ti ga nhinhi'ig̃a g̃a pe javo. A'ero ti pemombe'u garemimombe'ua ojipe'g̃a pe – kiroki g̃a ojatyka Tupana'ga mboheteavo hendukatuavo ganhi'ig̃a. Daviva'ea ko nhiremboypya. Ji ko Daviva'ea rakykwepoharamo no. Ji ko jaytata'iuhua ja – kiroki hendy'jandy'ja ko'ema koty, ei Jesus'ga.

17 Kiro Tupana'ga ra'uva i'ei cordeiro'jave'ga rembirekoruamahẽa pavẽi:

—Herejo! e'i gara'uva hẽa pavẽi.

G̃ahã – kiroki g̃a g̃wendu Jesus'ga rembikwatijarukara – g̃a ti te'i nehẽ no: “Herejo!”

G̃ahã – kiroki g̃a ojiko pota Tupana'ga rehe imomborukapota okote'varuhua – g̃a ti tuhu upa avuirama Tupana'ga pyri nehẽ i'gwovo yhya ahemongohava nehẽ. G̃ay'ua pe ji ei g̃ajikoga Tupana'ga rehe.

G̃ahã – kiroki g̃a uhu pota upa avuirama Tupana'ga pyri – g̃a ti tuhu ojikoga ga rehe nehẽ i'gwovo yhya ahemongohava ikwepyge'yma nehẽ.

18 Joãoramo ji ei g̃a momoranduva – kiroki g̃a g̃wendu Jesus'ga rembikwatijarukara aere'ĩva'ea mombe'uhava. G̃a pe ji ei g̃a imombe'urame ojipe'g̃a pe Jesus'ga rembikwatijarukara. Po g̃a hajiheva'ea mombe'ui a'ea ko Jesus'ga rembikwatijarukara javo no, a'ero ti Tupana'ga imondoi hahya g̃a pe nehẽ – kiroki hahya Jesus'ga omombe'uuka g̃wembikwatijarukara pype. 19 Po g̃a nomombe'upavi Jesus'ga rembikwatijarukara g̃a imombe'urame ojipe'g̃a pe garembikwatijarukara, a'ero ti Tupana'ga ndo'uukari g̃a pe yva hugwi ahemongohava hugwi nehẽ. Ga nombuhurukari g̃a cidadepyryva pype nehẽ no. Nahã ti ga nomombyryvi g̃a pe imbuhure'yma g̃a pe pyryva'ea. Pyryva'ea Jesus'ga omombe'u ikwatijarukarame ji ve. A'ea ti Tupana'ga nombuhuri g̃a pe nehẽ.

20 Kiroki ga e'i a'ea pe nhaporemo: “A'iti a tuhẽ!” – gaha e'i no:

—Nambegwei ti ji rura'javi nehẽ. Na tuhẽ ti, ei ga.

Kwa. Na tuhẽ a'ero! a'e ji. Amém! Herejo, Jesus, nhandepojykaharetero, a'e ji.

21 Tomombyry ti ga pe me nhaporemo Jesus Cristo'ga nhandepojykaharete'ga, a'e ji.