^

Naˀinbí Sedó Yôesiví Tu̖u̖ / Nanbí Sedó Jôesiví Tun

New Testament in Tewa (USA) (San Juan/Santa Clara)

copyright © 2012 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Tewa
Translation by: Wycliffe Bible Translators
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

Naˀinbí Sedó Yôesiví Tu̖u̖ (San Juan)/ Nanbí Sedó Jôesiví Tun (Santa Clara)

Copyright Information

© 2012, Bible League International. All rights reserved.

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

The New Testament
in Tewa (USA)

© 2012, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2015-03-17

ePub generated by Haiola 22 Feb 2024 from source files dated 29 Jan 2022
eBible.org certified

f775bf1b-8c8a-5c5e-9288-3b9b00387997

MARK

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

I Híwóˀdi Tun Jesus Christ-Ví̖ˀgeḏi Mark Itaˀnandiˀ

1

John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiˀḏi Jôesiví tun in tꞌowa ovâytunphaḏendeˀ

1 Nä́ˀi-ân namuu iˀ híwóˀdi tun Jesus-ví̖ˀgeḏi, i-á namuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí, iˀbá Jôesi Táḏáví ay ûnmuu. 2 Hä́nˀoe Jôesi Táḏáví tukheˀbiˀ, Isaiah gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ, itaˀnan háa Jôesi Táḏá iví ay itu̖ˀannin, ginnân:

3 Ótꞌôeyanbe, naví tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀ uví páaḏé wînsankhâymáa.

Iˀḏân u̖gîˀ in pꞌôe wônkhâyˀa̖mí.

Oe ahkon deeḏi iˀ tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀi ûntu̖hkwíntú̖u̖ní,

“In pꞌôe binkhâyˀan iˀ shánkí natsonjiˀigîˀ.

Hä̖ˀi pꞌôeˀây-á wáˀ igîˀ bintaˀgeˀan.”

4 John iˀ pꞌóˀpꞌoekandi-ân iˀ tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀi namuu. Oe ahkon deeḏi Jôesiví tun in tꞌowa ovâytꞌôekanhondi ovâytu̖máa, “Unbí tꞌaywóˀdi binjoeˀan, heḏânho Jôesi Táḏáḏí wovâyˀowóejé-íḏí, ihayḏânho naaḏi wâypꞌóˀpꞌoeˀa̖mí.” 5 Heḏi hânho báyékí tꞌowa Judea nangewin heḏá Jerusalem búˀwindá ee najiˀ iwepiye dimää, heḏi in toˀwên dívítꞌaywóˀdihä̖ä̖tsiˀannin in Jordan pꞌoˀkꞌay iwe ovâypꞌóˀpꞌoeˀan.

6 John-bí aa kamä́yo phóḏí ûnpaˀan, heḏá napújebaˀáamuu, heḏi khowi̖ˀdá heḏá thaawä̖́ä̖ á̖pꞌo ishaaˀi-á ikꞌoe. 7 Heḏi ginnân in tꞌowa ovâytu̖máa: “Wí toˀwí naví shánkí tsonan, heḏânho Jôesi Táḏáḏí wovâyˀowóejé-íḏí, ihayḏânho naaḏi wâypꞌóˀpꞌoeˀa̖míkhuu imáaˀi naví tíˀúugé napowagíˀo, heḏi naa ihay híwóˀdi wóˀmuupí dáytꞌä̖́ä̖-íḏí iví anto wänbo dônmaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íḏí. 8 Naaḏá pꞌoeḏiḏa̖ˀ wâypꞌóˀpꞌoeˀoˀ, hewänbo iˀḏá iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wovâysankhâymáa wí pꞌóˀpꞌoekan waagibá.”

Jesus óepꞌóˀpꞌoeˀan

9 Ihayhä̖̂ä̖bá Jesus oe Nazareth búˀḏí napówá, Galilee nantaa búgeḏi, heḏi in Jordan pꞌoˀkꞌay iwe John-di óepꞌóˀpꞌoeˀan. 10 Heḏi Jesus ee pꞌoe iweḏi natsꞌanpeeˀä̖ˀ ihayḏi, makówá nakhuuḏeemändi iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wí kꞌoˀwee waagibá nawândi imûˀ, heḏi ivîˀḏi isóge. 11 Heḏi wí tun makówáḏí napeeḏi ginnân natú̖: “U̖-á naví ay wísígíˀi-ân unmuu. Hânho u̖ˀḏi ohíhchan.”

Penísendi ikhä̖ä̖ḏe Jesus óehíwóhpíkannamíḏí

12 Ihayḏi iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi Jesus ahkónupiye óehoˀ. 13 Jónä́ntä̖ (40) thaa iwe najiˀ, heḏi Satan iˀ Penísendi namuuˀiˀ ikhä̖ä̖ḏeˀ óehíwóhpíkannamíḏí. Ihayhä̖̂ä̖ḏi wíyá toˀwí i-áḏí wínaˀä́npí, in ahkónuwin animâa hä̖ä̖wênda̖ˀmân iwe dijiˀ, hewänbo in makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀindiho óekhä̖geˀnan.

Jesus-di jónu paawóˀin ovâytu̖hkánnan i-áḏí dimú-íḏí

14-15 John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiˀ oe Judea óepansóge, heḏi tíˀúugéḏí Jesus oe Galilee-piye namää, Jôesi Táḏáví híwóˀdi tun in tꞌowa ovâytꞌôekanhondi. Ovâytu̖máa, “Nää-ânho híwóˀ diwe naná, Jôesi Táḏá nakhâymuu wovâysígíhóeníḏí. Unbí tꞌaywóˀdi binjoeˀan, heḏá nä́ˀi Jôesi Táḏáví híwóˀdi tun bíwä̖́yú̖.”

16 Iwáy Galilee pꞌoekwí̖ kíngé Jesus naphaḏemän dihayḏi, Simon-dá iví tíˀûu Andrew-áḏí dä̂npaˀakanundeḏi ovä̂nmûˀ, indá paawóˀin damuuḏi. 17 Heḏi ovä̂ntu̖ˀan, “Naa-áḏí bákä̖ˀve. Nää dä̂npaahóndeˀ, hewänbo naagîˀ dîntꞌowahóeníˀin wä̂nhá̖ˀa̖mí.” 18 Wesebo inbí paˀakanuˀi dä̂njoeˀandi i-áḏí damää.

19 Wíyá hây namää ihayḏi, James-áḏí iví tíˀûu John-dáḏí ovä̂nmûˀ, indá Zebedee-ví ây damuu. Inbí paˀakanuˀi dä̂nkoḏiˀoˀ inbí kophé iwe. 20 Heḏi ovä̂nmûˀḏi ovä̂ntu̖ˀan i-áḏí damú-íˀin, heḏi inbí táḏá Zebedee ee kophé iwe in tꞌôeˀindáḏí ovâyjoeˀandi i-áḏí damää.

Jesus-di wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wí senbíˀweḏi óekhehpiye

21 Capernaum búˀay dipówá, heḏi iˀ kaykhanwówá thaa nanáˀ dihayḏi Huḏíyoví méesateˀay ee Jesus natsꞌú̖, heḏi in tꞌowa ovâyhá̖ˀan. 22 Háa Jesus-di ovâyhá̖ˀo waa ovâyháaˀan, gá in senäˀ in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀin dívíhéeˀan waagibá wíˀihéeˀanpíḏân, hewänbo iˀḏá ovâyhá̖ˀan taˀgendi itsonkhuumáa waagi.

23 Ihayḏibá wí sen iˀ méesate ee natsꞌú̖, i-á wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óemáa, heḏi itu̖wí̖nú, 24 “Ánpí díˀan, u̖ˀ Jesus Nazareth búˀwiˀ. Ti unˀä̖ä̖ dítꞌahá̖a̖nú-íḏí gáhân? Naa dînhanginná toˀwí unmuuˀin. U̖-á iˀ tꞌä̖hkí yä̖ˀḏâaˀiˀ unmuu, iˀ Jôesi Táḏáḏí wóesandiˀ.” 25 Jesus-di iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ óetꞌeˀyandi óetu̖ˀan, “Hânda̖ˀdiboˀ, nä́ˀi senbíˀweḏi ópeeve.” 26 Heḏi iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ itu̖wí̖núḏáháˀ iˀ sen óetha̖tha̖kannan ivíˀweḏi napeeˀä̖ḏi.

27 Tꞌä̖hkí in tꞌowa ovâyháaˀan, heḏi dívítu̖ˀan, “Hânnan namuu nä́ˀin? Wên tsꞌa̖a̖min há̖hkannân imáa, heḏá itsonkhuumáa waa iˀoˀ. In yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wänbo ovâytsonmáa, heḏi indi óeˀaˀgindoˀ.” 28 Heḏi oe Galilee nange i̖ˀge tꞌä̖hkí tꞌowa iví̖ˀgeḏi ditꞌoe.

Jesus-di báyékí tꞌowa ovâyhehkháaˀan

29 Iˀ méesate iweḏi dipee, heḏi Jesus oe Simon-dá Andrew-áḏí inbí tewhá iwepiye namää. James-áḏí John-dáḏí wáˀ damää. 30 Dipówá ihayḏi Jesus óetu̖ˀan Simon-bí jahkwíjo ûntsá̖wä̖pꞌíḏehayˀin. 31 Heḏi iˀ kweeví whohte iwepiye namääḏi man diweḏi óeyâ̖ˀḏi óeshaa. Iˀ tsá̖wä̖pꞌíḏe wesebo ûnhán, heḏi ovâyhúujôn.

32 Nathantsꞌú̖ˀ dihayḏi iˀ kaykhanwówá thaa naphaḏe, heḏiho in tꞌowaḏi in dihayˀin tꞌä̖hkí heḏá in toˀwên yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi ovâymáaˀindá wáy Jesus naˀä́n diwepiye ovâyhújaˀ. 33 In búˀwnmáa, heḏi indi óeˀaˀgindoˀ.in tꞌowa tꞌä̖hkí ee tewhá phóḏi dívíwéˀgeˀan. 34 Heḏi báyékí tꞌowa ovâyhehkháaˀan, tobá háawi inbí hay dínmuu wänboˀ, heḏá báyékí yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ tꞌowavíˀweḏi ovâykhehpiye. Hewänbo in pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wíˀovâyhíˀmä́gipí, gá toˀwí namuuˀin dínhanginnândân.

Jesus wíˀbo ijûusuˀan

35 Waˀḏéeḏí Jesus ishaa, heḏi búˀḏí napeeḏi oe hânda̖ˀ nanáˀ diwepiye namää, heḏi iwe ijûusuˀan. 36 Simon-dá in wéˀgen i-áḏí dijiˀindáḏí dimää óenuuwä̖́-íḏí. 37 Heḏi óeshaa ihayḏi óetu̖ˀan, “Tꞌowa tꞌä̖hkíḏí wóetu̖wä̖máa.” 38 Iˀḏi ovâytu̖ˀan, “Jaho gimú-í oˀi wéˀgeˀi búˀ nä́we tsowa nanáˀ diwepiye, eeje wáˀ Jôesi Táḏáví tun dovâytꞌôeˀa̖míḏí. Hangîˀ-ânkun oˀä̖ä̖.”

39 Tꞌä̖hkí Galilee nange i̖ˀge Jesus namändi inbí méesate eeje Jôesi Táḏáví tun ovâytꞌôekanhon, heḏá in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ tꞌowavíˀweḏi ovâykhehpiyendeˀ.

Jesus-di wí sen naphéetaymuuˀiˀ ônhehkháaˀan

40 Wí sen naphéetaymuuˀi Jesus-víˀpiye naˀä̖ä̖, heḏi idégeˀdisógeḏi pín taˀgeḏi nakhä̖geˀdaˀpóe. Óetu̖ˀan Jesus, “Dînhanginná u̖-á úkoḏiˀin nä́ˀi phéetay dînjâaˀa̖míḏí, undaˀḏi.” 41 Jesus ivíˀpiye hânho nasehkanäpóe, heḏi ikhóhtä̖ä̖ḏi iví mandi óetä̖ge, heḏi óetu̖ˀan, “Naa odaˀákun wînhehkháaˀa̖míˀin. Unhehkháapúuwí.” 42 Wesebo iˀ phéetay ûnhándí nahehkháapóe. 43-44 Heḏi Jesus-di óepunjôn, hewänbo páaḏé kaygindi óetu̖ˀan, “Óetꞌôeyan, toˀwí wänbo nä́ˀi úpóe i̖ˀgeḏi wínâatꞌôeˀa̖mípí. Moses itaˀnan Jôesi Táḏáví taˀnin diwe, únkhâyˀä̖ˀ wí hä̖ä̖wí iˀ owhaˀvíˀpiye bînhûuwíˀin Jôesi Táḏá óemä̂äníḏí, in tꞌowa ovâyhanginˀânnamíḏí íhehkháapóeˀin. Nää ópûn, haˀwâa óˀan.” 45 Hewänbo iˀ sen iweḏi namääḏi báyékí ihéeˀan niˀgeḏi, heḏá háa ûnpóeˀindá tꞌä̖mäpiye in tꞌowa ovâytꞌôeˀan. Háa iˀ sen iˀannin namuuḏi Jesus wíˀûnkoḏipí keeˀeeḏi iˀ búˀ natsꞌú̖u̖níḏí, heḏiho búˀḏí jáˀwébo wáy tóebo nathaapí iwe iwóyí̖ˀ. Hewänbo ee naˀä́n diwe in tꞌowa tꞌä̖mäpha̖ˀgeḏi dipóyaˀ.

2

Jesus-di wí sen ûnˀa̖ˀyä̖kankoḏipîˀ ônhehkháaˀan

1 Wí hä̖́yú̖ thaa naphaḏe ihayḏi Jesus wíyá oe Capernaum-piye namää, heḏi ivîˀ naˀä́nnin in tꞌowa dínhanginpóe. 2 Báyékí tꞌowa iwe diwéˀgepóe, heḏiho wínajâanáhpí phóḏi núˀ wänbo joe, heḏi Jôesi Táḏáví tun ovâytꞌôeˀan. 3 Wây-á tꞌowa diˀä̖ä̖, heḏi in diweḏi jónu senäˀdi wí sen ûnˀa̖ˀyä̖kankoḏipîˀ whohpa̖ˀ kꞌéwéḏí óekán. 4 Hewänbo ditꞌowabáˀyendi wíḏínkoḏipí Jesus-ví núˀ óekáaníḏí, heḏiho whaˀkꞌaypiye dipeeḏi Jesus nawin dee taˀge dâyphohkíḏi, heḏi whohpa̖ˀ wóegé iˀ sen ûnˀa̖ˀyä̖kankoḏipîˀ oe áagépiye óewaje. 5 Dâywä̖yu̖máaˀin Jesus-di ovâymûˀ ihayḏi iˀ nahayˀiˀ óetu̖ˀan, “Naví ay, uví tꞌaywóˀdi úˀowóˀjen.”

6 Hewänbo wên Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀin iwe dikwꞌóˀnin ginnân dívíˀánshaamáa: 7 “Háaḏan nä́ˀi sen gin ihíˀmáa? Jôesi Táḏáḏa̖ˀmân ûnkꞌóe tꞌaywóˀdi iˀowóejé-íḏí, heḏiho gin nä́ˀi sen ihíˀmáaḏí Jôesi Táḏá óeˀaˀginhá̖núndeˀ.”

8 Wesebo Jesus wíˀbo ûnhanginpóe háa kaaḏibo dívíˀánshaamáaˀin, heḏi ovâytu̖ˀan, “Heḏi háaḏan haˀwâa úvíˀánshaamáa? 9 Nä́ˀi sen ûnˀa̖ˀyä̖kankoḏipîˀ dótu̖ˀandá, ‘Uví tꞌaywóˀdi úˀowóˀjen,’ háa dótu̖ˀandá, ‘Uví whohpa̖ˀay mänkeˀḏi ójíyé,’ wéˀi-an shánkí wínabâapuˀwanpí heḏânho bînmúuníḏí háa taˀgendi dînkoḏiˀin háa joe? 10 Nää hä̖ä̖wí dókhâymáa wâykeeya̖míḏí naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀi dînkꞌóeˀin nä́ä oepáa kꞌayḏi tꞌaywóˀdi dovâyˀowóejé-íḏí wáˀ.” Heḏáháˀ iˀ sen ûnˀa̖ˀyä̖kankoḏipîˀ óetu̖ˀan, 11 “Wítu̖máa, ówí̖nú, uví whohpa̖ˀay mänkeˀḏi uvíˀpiye unmú-í.” 12 Heḏi iˀ sen wesebo iwí̖nú, heḏi iví whohpa̖ˀ ikêˀḏi napee. Tꞌä̖hkíḏíbo óemûˀḏi ovâyháaˀandi ditú̖, “Wên hä̖ä̖wên giˀmin wáymûu wänbo wíˀâymûˀpí,” heḏi Jôesi Táḏá kwꞌáayébo óemáa.

Jesus-di Levi óetu̖ˀan óeyu̖u̖hûuwíˀin

13 Jesus iˀ búˀḏí napeeḏi oe pꞌoekwí̖ kíngépiye wíyá namää. Báyékí tꞌowa ivíˀpiye dimää, heḏi ovâyhá̖ˀoˀ. 14 Heḏi Capernaum-piye nawáymän dihayḏi wí sen Levi gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ óemûˀ iˀ phahsan chä̖ˀ dâywéˀgeˀoˀi tewháˀay ee naˀä́ndí, i-á Alpheus-ví ay ûnmuu, heḏá tax phahsandi-ân namuu. Jesus-di Levi óetu̖ˀan, “Naa-áḏí ókä̖ˀve,” heḏi iwí̖núḏí Jesus-áḏí namää.

15 Báyékí wây-á tax phahsannin heḏá wây-á tꞌowa-á Jesus-áḏí dijiˀ, nä́ˀin wéˀgen tꞌowa in Pharisees-di ovâytu̖máa tꞌôeyanpíˀin gin. Wí thaa Levi-ví tewhá ee nä́ˀin tꞌowa Jesus-áḏí iví khä̖geˀnindáḏí dívíhúujoˀ. 16 Heḏi wên Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀin senäˀ, indá Pharisee tꞌowa iweḏiˀin dimuuˀindi Jesus óemûˀ nä́ˀin giˀmin tꞌowa-áḏí ihúujoḏi. Heḏi Jesus-ví khä̖geˀnin ovâytsikaˀyan, “Háaḏan nä́ˀin tax phahsannindáḏí heḏá nä́ˀin tꞌôeyanpíˀindáḏí ihúujoˀ?” 17 Jesus natꞌoeḏi ovâytu̖ˀan, “In dihayˀinda̖ˀmân wí woekandi díntáy, in dihaypíˀindá joe. Naa oˀä̖ä̖ in toˀwên tꞌaywóhkannin dimuuˀin dínhanginnáˀnin dovâytu̖ˀâ̖a̖míḏí inbí tꞌaywóˀdi dâyjoeˀa̖míḏí, in toˀwên inbí wówátsi taˀge dâyhon gin diˀándeˀindá joe.”

Jesus óetsikaˀyan ha̖a̖ḏä́ i̖ˀgeḏi

18 Ihayhä̖̂ä̖bá John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiví khä̖geˀnindáḏí in Pharisee tꞌowaví khä̖geˀnindáḏí dívíha̖a̖ḏä́ˀoˀ, heḏi wên tꞌowa Jesus ûnpówáˀindi óetsikaˀyan, “Háaḏan John-bí khä̖geˀnindáḏí in Pharisees-víˀindáḏí dívíha̖a̖ḏä́ˀoˀ, uvîndá joe?” 19 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Dínkhóhtsa̖a̖shánkíˀeeḏináˀ dihayḏi, ti iˀ soyingiví kꞌemaˀin dívíha̖a̖ḏä́ˀo waˀḏi indáḏí najiḏiboˀ? Joe, háˀto haˀwâa dívíˀa̖mí waˀḏi indáḏí dínˀä́ndí. 20 Hewänbo owáy hä̖̂ä̖ḏi iˀ soyingi inbíˀweḏi óekhuwakhâymáa, ihayḏânho dívíha̖a̖ḏä́khâymáa.” *

Jesus-di ovâythayyan in Húḏíyoví hay owáyḏíˀi khuu-á heḏá iví tsꞌa̖a̖bi khuu-á wíḏänwóndepíˀin

21 “Toˀwí wänbo wên to khannin deeḏi wên aaˀay tsꞌa̖a̖min wíˀitꞌiˀkꞌúyaˀpí. Haˀwâagi iˀandá, dâyˀowíḏiḏi in aaˀay natꞌiˀkꞌóeˀin natsꞌú̖u̖ní, heḏá shánkí wänbo-á in to-á nasiveḏee-í. 22 Heḏi toˀwí wänbo wí úuva pꞌoe tsꞌa̖a̖bi wíˀikuuḏepí wí kꞌúwá khowa pꞌoemúu khandi eeje. Haˀwâagi iˀandá, iˀ úuva pꞌoe nakaypóeḏí nasôeḏi iˀ pꞌoemúu napání, heḏá iˀ méena-á nachaˀḏee-í. Úuva pꞌoe tsꞌa̖a̖bi-á pꞌoemúu tsꞌa̖a̖bi eejân ûnkuukhâyˀä̖ˀ.”

Jesus óetsikaˀyan kaykhanwówá thaa i̖ˀgeḏi

23 Wí thaa, kaykhanwówá thaa nanáˀdiˀ, wí táhtân nava i̖ˀge Jesus-áḏí iví khä̖geˀnindáḏí dimän, heḏi in khä̖geˀnin dâytákꞌéthehondi dâykoehon. 24 Heḏi in Pharisee tꞌowaḏi Jesus óetu̖ˀan, “Háaḏan uví khä̖geˀnin haˀwâa dívíˀoˀ? Háa dívíˀoˀin kaykhanwówá thaa nanáˀ diwe nakhâ̖a̖kꞌóe.”

25-26 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Hewänbo bîntunnanpíˀan háa David hä́nˀoe iˀannin, Abiathar naˀowhaˀpꞌóˀḏéḏîˀä́n dihayḏi. David-dá heḏá in senäˀ i-áḏí dijiˀindáḏí diha̖hsêndi wí hä̖ä̖wí dâykꞌoˀíˀin wíḏâymáapí, heḏiho Jôesi Táḏáví tewhá ee ditsꞌú̖, heḏi iˀ pává ee nasaaˀi David ihógiḏi ikꞌoe, heḏá in senäˀ i-áḏí dijiˀindá wáˀ ovâymä́gi, tobá iˀ pává Jôesi Táḏágîˀ ûnwijesaa wänboˀ, heḏiho in owhaˀḏa̖ˀmân dínkꞌóe dâykꞌoˀíḏí. 27 Jôesi Táḏáḏí tꞌowa ovâykhíjé iˀ kaykhanwówá thaa dâywänpiˀaˀgeeníḏá joe, hewänbo iˀ kaykhanwówá thaa-á tꞌowa ovâymä́gi ovâykhä̖geˀnamíḏí. 28 Heḏiho naa, tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀi dînkꞌóe otú̖u̖níḏí háa tꞌowa kaykhanwówá thaa iwe wänbo dínkoḏiˀin dívíˀa̖míḏí.”

3

Kaykhanwówá thaa iwe Jesus-di wí sen namantꞌaamuuˀiˀ ônhehkháaˀan

1 Jesus iˀ Huḏíyoví méesateˀay ee wíyá natsꞌú̖, heḏi wí sen wáyhángéḏí namantꞌaamuuˀiˀ iwe naˀä́n. 2 Heḏi in tꞌowaḏi Jesus á̖yîngiḏi óemúndeˀ, tigúba kaykhanwówá thaa iˀ sen ônhehkháaˀa̖mí, heḏi ônhehkháaˀandá ôntꞌeˀpꞌêeḏe-í. 3 Jesus-di iˀ sen namantꞌaamuuˀiˀ óetu̖ˀan, “Nä́ˀin tꞌowaví páaḏépiye ówí̖nú.”

4 Heḏáháˀ Jesus-di ovâytsikaˀyan, “Kaykhanwówá thaa wéˀi-an gínkꞌóe ívíˀa̖míḏí: Ti wí toˀwí âykhä̖geˀnamí háa âywa̖ˀa̖mí? Ti gínkhâyˀä̖ˀ wí toˀwí iví wówátsi âyˀaywoeníˀin háa âyháyjíˀin?” Indá háabo wíḏitú̖hpí. 5 Heḏi Jesus ibéeḏí tyîngiḏi óemúndeˀ, tigúba kꞌaygi ovâymúndeˀ, gá wíḏisígítaachanpoeˀopíḏân, heḏi wíḏisehkanäpóepíḏí óewa̖ˀan. Heḏáháˀ iˀ sen óetu̖ˀan, “Ókhóhtä̖ä̖.” Heḏi ikhóhtä̖ä̖ḏi iví man ûnwówaḏi páaḏéḏí ûnmuu waagibá ûnpóe. 6 In Pharisee tꞌowa dipee, heḏi wesebo Herod-ví kꞌemaˀin ovâyhéeˀan wên híˀ dâykꞌúuwíḏí háḏíḏí Jesus óeháyjíˀin.

Báyékí tꞌowa oe pꞌoekwí̖ kíngépiye Jesus-áḏí dimää

7 Jesus-áḏí iví khä̖geˀnindáḏí iweḏi dívíjâaˀan, heḏi oe pꞌoekwíngépiye dimääḏi báyékí tꞌowa dínwóemää. Nä́ˀin tꞌowa diˀä̖ä̖ oe Galilee nangeḏi, Judea nangeḏá, 8 Jerusalem búˀḏá, Idumea nangeḏá, Jordan pꞌoˀ pꞌä̖́näḏá, heḏá Tyre búˀ Sidon búˀ tsowaḏá. Nä́ˀin tꞌowa-á háa iˀoˀ i̖ˀgeḏi ditꞌoeḏi ivíˀpiye dimää. 9 Heḏi Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan wí kophé ûnkhâychaníˀin, in báyékí tꞌowaḏi wíˀóetꞌä̖́ä̖máˀve-ípíḏí. 10 Báyékího ovâyhehkháaˀan, heḏiho nää-á tꞌä̖hkí in dihayˀin ivíˀpiye dívítꞌä̖́ˀtꞌä̖́ˀmáa óetä̖ä̖gé-íḏí. 11 Heḏi in tꞌowa in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi ovâymáaˀindi óemûˀḏi iví páaḏépiye dívídégeˀdikwꞌóḏi, heḏi dívítu̖wí̖nú, “U̖-á Jôesi Táḏáví ay-ân unmuu.” 12 Hewänbo kayˀindi in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ovâykhâ̖a̖kꞌûˀ wíḏitú̖ˀbe-ípíḏí toˀwí namuuˀin.

Jesus-di tä̖ˀḏi wíje senäˀ ovâydeˀman iví khä̖geˀnin dimúuníḏí

13 Jesus okú iˀpiye namää, heḏi in toˀwên nadaˀin ovâytu̖hkánnan, heḏi ee najiˀ iwepiye dimää. 14 In diweḏi tä̖ˀḏi wíje senäˀ ovâydeˀman i-áḏí dimú-íḏí, heḏá ovâypunjôeníḏí iví tun in tꞌowa ovâytunphaaḏé-íḏí. 15 Heḏá inbá ovâykꞌûˀ in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ tꞌowavíˀweḏi ovâykhehpeeyé-íḏí.

16-19 Ginnân in senäˀ dikhá̖wä̖́: Simon (i-á Jesus-di Peter gin wáˀ óekhá̖wä̖́mä́gi), James-á John-dá (nä́ˀindá Zebedee-ví ây ûnmuu, hewänbo Jesus-di ovä̂nkhá̖yä̖́ˀ Boanerges gin, heḏi nä́ˀin khá̖wä̖́ Boanerges-á Greek-ví tundi “Kwa̖hta̖a̖” gân namuu), Andrew-á, Philip-á, Bartholomew-á, Matthew-á, Thomas-á, James-á (i-á Alpheus-ví ay ûnmuu), Thaddeus-á, Simon-dá (i-á in Zealot tꞌowa iweḏiˀi namuuwän*), heḏá Judas Iscariot-dá (i-á Jesus óeku̖hpekhâymáaˀi-á namuu).

Ditú̖ Penísendiḏi Jesus óekhä̖geˀmáaˀin

20 Jesus wí tewhá ee natsꞌú̖, heḏi báyékí tꞌowa wíyá diwéˀgepóeḏí Jesus-á iví khä̖geˀnindá húu wänbo wíˀovâymähpí. 21 Heḏi iví maatuˀin háa ûnpoeˀoˀin dínhanginpóeḏí ûnkenmää. “Háḏée iví hangintan wíˀimáapí” gin ditû̖ˀ.

22 Wên Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀin oe Jerusalem búˀḏí diˀä̖ä̖ˀin wáˀ ditû̖ˀ, “Jesus-á Penísendiḏi óemáa. In yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ví pꞌóˀḏéḏîˀ dínmuuˀiˀ, Beelzebul gin nakhá̖wä̖́ˀiˀḏân óekhä̖geˀmáa in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ tꞌowavíˀweḏi ovâykhehpeeyé-íḏí.” 23 Heḏi Jesus-di in tꞌowa ivíˀwe ovâywéˀgeˀandi nä́ˀi híˀ wên óˀgéḏíˀay waagiˀbá namuuˀiˀ ovâytu̖ˀan ovâyhá̖ˀa̖míḏí: “Háḏíḏan Satan iˀ Penísendi namuuˀiˀ ûnkoḏi wíˀbo ipikhehpeeyé-íḏí? 24 Ti wíˀúnhanginnáhpíˀan wí nangewin tꞌowa wíˀbo dívípihä́nboḏá, háˀto inbí nange dínkâypúuwí. 25 Heḏi tꞌowa inbí kꞌaygi ee wíˀbo dívípiyándeḏáhoˀ, háˀto híwó inbí kꞌaygi dínpúuwí. 26 Heḏi hanbá Satan iví khä̖geˀnindáḏí iyándeḏá, háˀto nakâypúuwí, hewänbo iwebo iví kay ûnhá̖a̖ní.

27 “Toˀwí wänbo wíˀûnkoḏipí wí sen nakayˀiví tewhá ee natsꞌú̖u̖níḏí iví hä̖ä̖wí ônsänhóeníḏí, páaḏé iˀ sen nakayˀiˀ óewhisógepíḏíboˀ. Óewhisógeḏiḏa̖ˀmânho ônsänhóení iví hä̖ä̖wí.

28 “Taˀgendi wâytu̖máa, nakoḏi ovâyˀowóejé-íḏí tꞌowaví tꞌaywóˀdi tꞌä̖hkí heḏá tꞌä̖hká inbí híˀḏí Jôesi Táḏá óeˀaˀginhá̖núndeˀi-á. 29 Hewänbo toˀwí iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ví̖ˀgeḏi aˀginkha̖nuḏi ihíˀmáaḏá, Jôesi Táḏáḏí háˀto hä̂nhay wänbo ônˀowóejé-í. Wên tꞌaywóˀnin iˀo háˀto hä̂nhay wänbo naˀowójéḏee-íˀin.” 30 Haˀwâagi Jesus ihéeˀan gá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀin ditú̖ḏân, “I-á wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óemáa.”

Jesus-ví jíyá-á tíˀûuwindá ûnpówá

31 Ihayhä̖̂ä̖bá Jesus-ví jíyá-á iví tíˀûuwindá iˀ tewhá wáy naˀä́n diwe dipówá, heḏi jáˀwé dívítsíkhawindi wí toˀwí Jesus ûntu̖hkántsꞌú̖. 32 Báyékí tꞌowa ee naˀä́n dee dikwꞌôn, heḏi óetu̖ˀan, “Uví jíyá-áḏí uví tíˀûuwindáḏí oe jáˀwé dijiˀ heḏi wóetu̖wä̖máa.” 33 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Wây-á tꞌowa dijiˀ jíyá-á tíˀûuwindá waaginbá dimuuˀin naagîˀ.” 34 Heḏi in tꞌowa dibûukwꞌóˀnin ovâybéepu̖wä̖máaḏí natú̖, “Nä́ˀin wáˀ naví jíyá-á naví tíˀûuwindá dînmuu. 35 Toˀwên háa Jôesi Táḏá nadaˀ waa dívíˀoˀinnânho naví tíˀûuwindá naví jíyá-á dînmuu.”

Jesus-di wên há̖hkangíˀin óˀgéḏí koˀji i̖ˀgeḏi in tꞌowa ovâytu̖ˀan

4

1 Jesus-di in tꞌowa oe pꞌoekwí̖ kíngé wíyá ovâyhá̖ˀoˀ, heḏi ee najiˀ iwe báyékí tꞌowa dívíwéˀgeˀandi wí kophé naˀä́n diwe itógiḏi isóge, heḏi tꞌä̖hkí in tꞌowa ee nange pꞌoekwí̖ kíngé dívíwóyí̖ˀ. 2 Iwe ovâyˀóˀgéḏíˀan báyékí hä̖ä̖wí ovâyhá̖ˀa̖míḏí. Wên óˀgéḏí ovâytu̖ˀannin ginnân namuu: 3 “Bítꞌôeyan. Wí koˀjikwoˀi namää iví koˀji wóegé, heḏi ee nava i̖ˀge ikoˀjiwáḏe. 4 Wáy wí koˀji in pꞌôeˀay nava pínu nakꞌóe i̖ˀge najemu, heḏi in tsíḏé dipówáḏí tꞌä̖hkí dâykꞌoe. 5 Wíyá koˀji-á nakꞌuunáˀ deeḏá najemu, báyékí wínanankwꞌóhpí iwe, heḏi wä̖hphaḏe wínanankꞌaanáhpíḏí iˀ nan nasúwáḏí wesebo natsijópúpóe. 6 Hewänbo iˀ than napee ihayḏi, tꞌä̖hkí natꞌaaḏi óephahá̖nú, ihay wínapúutsiyeḏipíḏí. 7 Wíyá koˀji-á wä̖́ä̖ˀi phéˀyä̖́vi jâa-á najemu, heḏi iˀ phéˀyä̖́vi nasôeḏi iˀ koˀji óeˀánhógiḏi hä̖́ä̖bo wínapaapí. 8 Hewänbo wíyá koˀji-á híwóˀdi nan diwá najemu, heḏi napeeḏi nasôe, heḏi wáy wí koˀji iweḏi powintä̖ maˀkwꞌanukí shánkí napaa, wíyá iweḏi sígíntä̖-á, heḏá wíyá iweḏá tä̖gintä̖-á. 9 Toˀwên naví híˀ ditꞌoeˀindá híwó dívítꞌôeyaaníˀin dínkhâyˀä̖ˀ.”

10 Jesus wíˀbo najiˀ ihayḏi, iví tä̖ˀḏi wíje khä̖geˀnindá heḏá in wéˀgen i-áḏí dijiˀindá oetsikaˀyan hânnan nä́ˀin óˀgéḏí natundaˀin. 11 Ovâythayyandi natú̖, “Jôesi Táḏáḏí wovâymä́gi íkaˀpóewíḏí háḏíḏí iˀḏi nää tꞌowa ovâysígíhóndeˀ i̖ˀgeḏi, hewänbo in wéˀgen tꞌowa dikaˀpowadaˀpíˀindáho dovâyhá̖ˀoḏi óˀgéḏíḏa̖ˀ dovâytu̖máa heḏânho wíḏikaˀpóewípíḏí. 12 Jôesi Táḏáví taˀnin diwe ginnân inbí̖ˀgeḏi nataˀmuu:

Tobáháa hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí dâymúnde wänbo

wíḏínkeepoeˀopí,

heḏá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí ditꞌoeˀo

hewänbo wíḏikaˀpóyaˀpí.

Dínkeepoeˀoḏá heḏá dikaˀpóyaˀdá Jôesi Táḏávíˀpiye dívíbée-í heḏi iˀḏi ovâyˀowóejé-í.”

Jesus-di ovâythayyan iˀ koˀji i̖ˀgeḏi

13 Heḏi Jesus-di ovâytsikaˀyan, “Ti nä́ˀin há̖hkangíˀin óˀgéḏí iˀ koˀji i̖ˀgeḏi wíˀíkaˀpóyaˀpíˀan? Háḏíḏan iˀ wéˀgeˀi há̖hkangîˀ óˀgéḏí wâytu̖máaˀiˀ íkaˀpóewí? 14 Nä́ˀi koˀji iˀ sen ikoeˀi Jôesi Táḏáví tun waagiˀbá namuu. 15 Wí koˀji in pꞌôeˀay i̖ˀgepiye najemu nanankâymuu eeḏi, heḏi wên tꞌowa nä́ˀi nan waaginbá dimuu. Nä́ˀi Jôesi Táḏáví tun ditꞌoeḏi wesebo i Penísendi Satan naˀä̖ä̖ḏi inbíˀweḏi ovâyhóndeˀ. 16 Wíyá koˀji-á nakꞌuunáˀ deeḏá najemu, heḏi wây-á wên tꞌowa-á nä́ˀi wä̖hphaḏe kꞌaapîˀ nan waaginbá dimuu. Jôesi Táḏáví tun ditꞌoeḏi wesebo híhchandi dâysígíˀoˀ. 17 Hewänbo wíḏipúumuupí waaginbá dimuu. Pín taˀgeḏi wíḏívíwä̖yundepíḏí hây tä̖hkíḏa̖ˀ diyä̖́ä̖poeˀo. Dâytꞌôephaḏendeḏáháˀ tꞌowaḏá ovâywa̖ˀoˀ nä́ˀi Jôesi Táḏáví tun namuuḏi, heḏiho wesebo inbí wä̖yu̖ dínhándeˀ. 18 Wíyá koˀji-á wä̖́ä̖ˀi phéˀyä̖́vi jâa-á najemu, heḏi wây-á wên tꞌowa-á iˀ tun ditꞌoeḏi nä́ˀi nan waaginbá dimuu. 19 Báyékí hä̖ä̖wí nä́ä oepáa kꞌayḏiwiḏi ovâyˀá̖yîngimäˀ, heḏi hânho dâychä̖ˀsígíḏí in taˀgen namuu iweḏi dívíhângeˀoˀ, heḏá báyékí wíyá hä̖ä̖wí-á didaˀ, heḏiho iˀ koˀji óeˀánhógi waagibá dínpoeˀo, indá Jôesi Táḏáví híˀ dâyˀóḏé̖ˀdeḏi wên híwó wänbo wíˀovâyˀohpí. 20 Wíyá koˀji-á híwóˀdi nan deeḏá najemu, heḏi wây-á wên tꞌowa-á nä́ˀi híwóˀdi nan waaginbá-á dimuu. Jôesi Táḏáví tun ditꞌoeˀoḏi dâysígíˀoˀ, heḏi híwóˀdi hä̖ä̖wí dívíˀoˀ. Iˀ koˀji powintä̖ háa sígíntä̖ háa tä̖gintä̖ maˀkwꞌanukí shánkí napaa waagibá, nä́ˀin tꞌowa iweḏi wáy wên shánkí híwó dívíˀo wây-á wênbíˀweḏi.”

Jesus-di wên phakó i̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀan

21 Heḏi wáˀ ovâytu̖ˀan, “Ti wên phakó bîntsꞌúyaˀ wên tꞌún napekicháˀnin phoˀ háa whohte phoˀ bînkêeníḏí? Joe, wên phakóbay-á dâykéeˀí wáy nakohkeetꞌôení iwepíˀan. 22 Heḏi hanbá tꞌä̖hkí hä̖ä̖wí nää nakaamuu wänbo nakeepúuwí, i dívíˀoˀ. Iˀ koˀji powintä̖ háa sígíntä̖ háa tä̖gintä̖ maˀkwꞌanukí shánkí napaa waagibá, nä́ˀin tꞌowa iweḏi wheḏi hä̖ä̖wí nää nakaˀpowamuupí wänbo-á nakaˀpowaḏee-í. 23 Toˀwên naví híˀ ditꞌoeˀindá dínkhâyˀä̖ˀ híwó dívítꞌôeyaaníˀin.

24 “Hewänbo á̖yîngiḏi bítꞌôeyanbe. Wí hí̖yä̖̂ä̖wän úvítꞌôeyandáhoˀ, wí hí̖yä̖̂ä̖wän íkaˀpóewí. Hewänbo híwó úvítꞌôeyandá híwó wáˀ íkaˀpóewí, heḏá shánká íhá̖hpúuwí. 25 Toˀwí nakaˀpówáˀi-á shánkí óekaˀpowamä̂äní. Hewänbo toˀwí híwó nakaˀpówápîˀ-á, iˀ waagibá, nä́ˀin tꞌowa iweḏi whí̖yä̖̂ä̖ nakaˀpówáˀiˀ ônkaaya̖mí.”

Wíyá wí koˀji i̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀan

26 “Naaḏi wâythayya̖mí háa Jôesi Táḏáví há̖hkan ûnmuu waa. Ginnân waaginbá namuu: Wí sen nava iwe ikoˀjiwáḏe. 27 Khun waagi iˀ sen najókhá̖yä̖ˀ, heḏá héḏén waagá ishaaḏeˀ. Iˀ koˀji-á natsijópúpuwamändi nasôemän, hewänbo iˀ sen wíˀûnhanginnáhpí háaḏí gin napoeˀoˀin. 28 Iˀ nan diweḏi napipee. Páaḏé napee, heḏá natútoḏee, heḏá nakâypóe. 29 Heḏi nakâypóe ihayḏá iˀ táhtsaa tsijóḏí itsꞌâˀ, táhtsaa ihayḏi nanândi.”

Mustard koˀji i̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀan

30 Jesus-di wíyá ovâytu̖ˀan, “Naaḏi wâytu̖hkankhâymáa háawin Jôesi Táḏáví há̖hkan ûnmuuˀin. Nä́ˀi há̖hkangîˀ híˀ wâytu̖ˀa̖mí wâythayya̖míḏí háa ûnwaḏeḏee-íˀin: 31 Ûnpúuwí háa wí mustard tân ûnpoeˀo waagibá. Nä́ˀi tândá shánkí hínchä̖̂ä̖ˀi namuu iˀ wéˀgeˀi koˀji tꞌä̖hkívíˀweḏi, 32 hewänbo óekoeḏi napee ihayḏi, shánkí nasôeˀo iˀ wéˀgeˀi nakoˀondivíˀweḏi. Heḏi nasôeḏi heˀendi nawaˀjáykhóepoeˀo, heḏá in tsíḏéˀây-á iˀ waˀjáykhóe eeḏá naˀóhkhunnáˀ deeḏi dâyyä̖́hpaˀ.”

33 In tꞌowa ovâyhá̖ˀoḏi báyékí há̖hkangîˀ óˀgéḏíˀây giˀbibá ovâytu̖ˀan, hä̖́yú̖ díntꞌôeyankoḏi ihay. 34 Giˀbi híˀḏíḏa̖ˀ nä́ˀin tꞌowa ovâyhá̖ˀan, hewänbo wíˀbo iví khä̖geˀnindáḏí najiˀ ihayḏi indáho iˀḏi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí ovâythayjoˀ.

Jesus iˀ wa̖a̖ hânda̖ˀ iˀan

35 Iˀ thaabá nakin dihayḏi iví khä̖geˀnin itu̖ˀan, “Jaho gimú-í oe pꞌoekwí̖ˀ pꞌä̖́näpiye.” 36 Heḏiho tꞌä̖hkí in tꞌowa ovâyjoeˀandi in tä̖ˀḏi wíje khä̖geˀnin iˀ kophé iwe dívítógiḏi indáḏí óehoˀ. Wây-á kophé wáˀ iwe dikwꞌó. 37 Heḏi wí wa̖a̖ hânho kayˀi napówá, heḏi iˀ kophé búge napꞌoˀtsꞌúyaˀdi napꞌohpiḏemän. 38 Iˀ kophé tíˀûupiye pꞌônwéḏé eeḏi Jesus najókha̖wä̖kꞌóe, heḏi iví khä̖geˀnindi óejóhsandi óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, ti á̖yîngi wíwóemähpíˀan naˀin dípꞌotꞌakha̖nukhâyˀoˀ?”

39 Jesus ishaa, heḏi kaygindi óehéeˀan iˀ wa̖a̖, heḏá iˀ pꞌoekwîndá óetu̖ˀan, “Ánpí ókꞌuˀ.” Heḏi iˀ wa̖a̖ nahándí tꞌä̖hkí nahángípóe. 40 Heḏi Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan, “Háaḏan íkhunwôedaˀ? Ti in wä̖yu̖ wívînmáapíˀan?” 41 In khä̖geˀnin hânho dikhunwôedaˀ, heḏi dívítu̖máa, “Háawi sennan nä́ˀi namuu? Wa̖a̖ḏi wänbo pꞌoeḏi wänbo-á óeˀaˀgindoˀ.”

5

Jesus-di báyékí yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wí senbíˀweḏi ovâykhehpiye

1 Pꞌoekwí̖ˀ pꞌä̖́näpiye diphaḏeḏi in Gerasene-bí nange iwe dipówá. 2 Iˀ kophé iweḏi Jesus nawá̖ˀ dihayḏi, wí sen peníbégeḏi napee óejay-íḏí. Nä́ˀi sendá wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óemáa. 3 I-á tꞌowápho eeje nathaa, wáy dâypeníkhä̖ˀkwꞌóeˀó iwe. Óewhiˀowän, hebo wínawhisogeḏeeˀipí, kaḏénaḏi wänbo joe. 4 Hä̖́yä́nbo óekwä̖́kꞌukhú̖whiˀan, heḏá kaḏénaḏá óemanwhiˀan, hewänbo iˀ kaḏéna itä̖ä̖ḏi itsꞌándeˀ, iˀ kwä̖́kꞌukhú̖to-á ithándeˀ, heḏi nää toˀwí wänbo wíˀûnkoḏipí óesahá̖a̖nú-íḏí, ívíwo nakayḏi. 5 Khu̖u̖-á thaa-á penípho eeje heḏá okú i̖ˀgá najiḏi itu̖wí̖núndeˀ, heḏá kꞌuuḏá ipitsꞌándeˀ.

6 Heḏi Jesus kayi̖ˀ najiḏi óemûˀḏi ivíˀpiye iˀä̖ä̖, heḏi iví páaḏépiye idégeˀdisóge. 7-8 Jesus-di iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ óetu̖ˀan, “Nä́ˀi senbíˀweḏi ópeeve.” Heḏi kaygi itu̖wí̖núḏí iˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ natú̖, “Háaḏan ánpí wíḏíˀohpí, Jesus, u̖ Jôesi Táḏá iˀ shánkí kwꞌáye naˀä́ndiví ay unmuuˀiˀ? Naaḏi Jôesi Táḏáví páaḏépiye wídaˀmáa, wíḏítꞌôephaḏekannamípí.” 9 Jesus-di óetsikaˀyan, “Hânnan unkhá̖wä̖́?” “Gá Báyékí gân” gin natú̖ iˀ sen, “gá naˀindá báyékí gijiḏân.” 10 Heḏi kayˀindi iˀ sendi Jesus óedaˀmáa nä́ˀin yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wíˀovâysaanípí nä́ˀi nangeḏi.

11 Iwe tsowa wáy báyékí pehtsuḏe dihúujiˀ ee okú wáhkí, 12 heḏi in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi Jesus kayˀindi óedaaˀan, “Naˀin oˀin pehtsuḏeví̖ˀge dísân inbí túˀ eeje ívítôeníḏí.” 13 Háa didaˀpóeˀin Jesus-di ovâymä́gi, heḏiho in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ iˀ senbíˀweḏi dipeeḏi in pehtsuḏe eeje dívítógi. In pehtsuḏe-á oe wáhkíḏí pꞌoekwí̖ˀ diwepiye dívíˀä̖ä̖wá̖veḏi dívípꞌotꞌahá̖nú. Nä́ˀin pehtsuḏe maḏi wíje maapaasôn (2,000) ihay dijiˀ.

14 In dâypehtsuḏeˀá̖yînmáaˀin dishavemää, heḏi iwáy búˀ heḏá búˀḏí jáˀwé-á háa napóeˀin dâytꞌôehoˀ. Heḏiho in tꞌowa dâymúuníḏí dimää. 15 Jesus-víˀwe dipówá ihayḏi iˀ sen báyékí yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ivíˀweḏi ônkhehpiyeˀiˀ óemûˀ. Nää-á naˀaamuu heḏá iví hangintandá imáa. Óemûˀ ihayḏi dikhunwôedaˀpóe. 16 In tꞌowa háa napóeˀin dâymûˀindi in tꞌowa dipówáˀin ovâytu̖ˀan iˀ senbí̖ˀgeḏi háa óeˀannin, heḏá háa in pehtsuḏe dínpóeˀindá. 17 Ihayḏáháˀ in tꞌowaḏi hânho kayˀindi Jesus óedaaˀan inbí nangeḏi ijâatä̖ä̖-íḏí.

18 Jesus iˀ kophé iwe itohon dihayḏi, iˀ sen in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ivíˀweḏi ônkhehpiyeˀiˀḏi pín taˀgeḏi óedaaˀan, “U̖-áḏí dípunmä́ä.” 19 Hewänbo Jesus-di wíˀóepunmä́gipí. Óetu̖ˀan, “Uvíˀpiye ópûndi uví tꞌowa ovâytꞌôeˀa̖mí tꞌä̖hkí háa iˀ shánkí natsonjiˀiˀḏi u̖gîˀ wônˀannin, heḏá háa uvíˀpiye nasehkanäpóeˀindá.” 20 Heḏiho iˀ sen iˀ nange Tä̖ Búˀwi Nange gin dâytu̖ˀoˀ iwepiye namää, heḏi háa Jesus-di ônˀannin ovâytꞌôeˀan. Tꞌä̖hkí in tꞌowa ditꞌoeˀin ovâyháaˀan.

Jesus-di wí kwee ûnˀûnpꞌoepeeˀiˀ ônhehkháaˀan, heḏá wí aˀyú̖ nachuuˀi-á óewówápaa

21 Jesus iˀ kophé iweḏi pꞌoekwí̖ˀ pꞌä̖́näḏi nawáyˀä̖ä̖ ihayḏi, pꞌo kíngé wáy najiˀ iwe báyékí tꞌowa diwéˀgepóe. 22 Heḏi wí sen, Jairus gin nakhá̖wä̖́ˀi naˀä̖ä̖, i-á in Huḏíyoví méesateˀaywi pꞌóˀḏéḏîˀ namuu. Iˀḏi Jesus óemûˀḏi iví páaḏépiye idégeˀdisóge óekhä̖geˀdaaˀa̖míḏí, 23 heḏi pín taˀgeḏi óetu̖ˀan, “Naví ayú̖káy dînchuwamääˀä̖. Naví kꞌaygipiye unmú-í heḏi uví mandi nâatä̖ä̖gé-í, heḏânho nawôewa-í heḏá nawówáyê̖e̖ní.” 24 Heḏiho Jesus i-áḏí namää.

Báyékí tꞌowa dä́nwóemää, heḏi indi Jesus óetꞌä̖́ˀtꞌä̖́ˀchä̖nuhon. 25 Wí kwee wáˀ ûnwóemän, i-á napꞌóehayḏi tä̖ˀḏi wíje (12) pa̖a̖yo iví ûnpꞌoe wíˀûnwóyí̖ˀdeeˀipí. 26 Ikhä̖geˀtu̖wä̖máaḏí iví hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí iku̖ˀchꞌáaḏáháˀ iví chä̖ˀdá ihá̖nú, hewänbo in woekannindi shánkí óewänpitꞌôephaḏekannan, heḏi óekhä̖geˀnamívíˀweḏi shánká nahaypóe. 27 Nä́ˀi kwee-á Jesus-ví̖ˀgeḏi natꞌoe, heḏiho iví tíˀûupha̖ˀgeḏi tꞌowa jâa natsꞌú̖ iví kꞌéwéˀin to ôntä̖ä̖gé-íḏí. 28 Ginnân iˀánshaamáa: “Jesus-ví kꞌéwéˀin to kꞌáygéḏí wän dôntä̖geḏibo owôewa-í.” 29 Heḏi ôntä̖geḏi wesebo iví ûnpꞌoe ûnwóyí̖ˀdee, heḏi iví túˀ iwe nataachanpóe iví ta̖wä̖ ûnhehkháapóeˀin.

30 Wesebo Jesus ûnhanginpóe iví pínnándí toˀwí nahehkháapóeˀin, heḏi in tꞌowa jâaḏi ibéeḏí natú̖, “Toˀḏan naví aa dîntä̖ge?” 31 Iví khä̖geˀnindi óetu̖ˀan, “Nä́ˀin báyékí tꞌowaḏi u̖ˀ wóetꞌä̖́ˀtꞌä̖́ˀchä̖numáaḏí ovâymúndepíˀan, heḏiho háaḏan untû̖ˀ, ‘Toˀḏan naa dítä̖ge?’ gin” 32 Hewänbo Jesus-á ibéemáa, toˀḏan óetä̖geˀin óemúuníḏí. 33 Iˀ kwee ûnhanginpóe háa ûnpóeˀin, heḏi nakhunwôedaˀpóeḏáháˀ natha̖tha̖póe, heḏi Jesus-víˀpiye namääḏi iví páaḏépiye idégeˀdisóge, heḏi óetu̖ˀan taˀgendi háa iˀannin. 34 Jesus-di óetu̖ˀan, “Naví ay, uví wä̖yu̖ úmuuḏi unhewówa. Ánshaaginpíḏíbo ópûn. Unhehkháamúuní-áhay.”

35 Waˀḏi ihíˀmáa ihayḏibo wên senäˀ iˀ méesatewi pꞌóˀḏéḏîˀvíˀweḏi dipówá, heḏi óetu̖ˀan, “Janbo Jesus-á ibéemáa, toˀḏan irus, iˀ há̖hkandi ánpí óˀan, uví ayú̖káy-á ho úchuu.” 36 Hewänbo Jesus-di háa ditû̖ˀ wänbo wíˀovâyˀá̖yîngiˀanpí, heḏi nä́ˀi tsondi óetu̖ˀan, “Wíˀunkhunwôedaˀípí, ówänpiwä̖́yú̖.” 37 Heḏi Peter-á James-á heḏá John-dá, James-ví tíˀûu ûnmuuˀiˀ, inda̖ˀ i-áḏí ovâypunmä́gi. 38 Iˀ tsondiví tewhá jáˀwé napówá ihayḏi hânho díntû̖ˀdi natꞌoe. Wáy wên diséejiˀ, wây-á wêndá dívísíhtu̖wí̖núndeˀ. 39 Heḏi natsꞌú̖ˀ dihayḏi ovâytu̖ˀan, “Háaḏan hânho úntû̖ˀ, háaḏan íséejiˀ? Iˀ ayú̖káy-á wínachuupí, nawänpijókha̖wä̖kꞌóe-á.” 40 In tꞌowaḏi ônwänpipꞌáhkaa. Heḏiho Jesus-di tꞌä̖hkí ovâykhehpiye, heḏi iˀ ayú̖káyví táḏá-á jíyá-á in poje khä̖geˀnindá i-áḏí ovâyhondi iˀ wêe íve iˀ ayú̖káy nakꞌóe ee ditsꞌú̖. 41 Iˀ ayú̖káyví man ônyâ̖ˀḏi Huḏíyoví tundi óetu̖ˀan, “Talitha kum.” (Nä́ˀi híˀ ginnân natundaˀ: “Óshaa ayú̖káy gân wítu̖máa.”) 42 Wesebo ishaaḏi ijíyé (i-á tä̖ˀḏi wíje pa̖a̖yo ihayˀi namuu), heḏi hânho ovâyháaˀan. 43 Jesus-di kayˀindi ovâykhâ̖a̖ˀan toˀwí wänbo wíḏâyhanginˀânnamípíˀin háa napóeˀin, heḏi ovâytu̖ˀan iˀ ayú̖káy óehúujôeníˀin.

6

Oe Nazareth búˀ Jesus óejoegiˀan

1 Iweḏi Jesus napeeḏi iví khä̖geˀnindáḏí iví ówîngepiye namää. 2 Iˀ kaykhanwówá thaa napówá ihayḏi Huḏíyoví méesateˀay ee ovâyhá̖ˀoˀ, heḏi in báyékí tꞌowa iwe dikwꞌóˀnin dívítꞌôeyannin ovâyháaˀan, heḏi ditú̖, “Wä̖́hä̖̂ä̖-an nä́ˀi natû̖ˀdi tꞌä̖hkí ûnhanginpóe, heḏi toˀḏan óehangintanmä́gi? Háḏíḏan nä́ˀi pínnán tꞌôe iˀoˀ? 3 Ti i-á iˀ phéˀtꞌôeˀiˀḏa̖ˀ wínamuupíˀan, Mary-ví ay-á? Ti nä́ˀin senäˀ James-á Joses-á Judas-á Simon-dá iví tíˀûuwin wíˀûnmuupíˀan? Heḏá in kwiyä̖ˀ iví tíˀûuwin ûnmuuˀin wáˀ, ti naˀindáḏí wíḏijihpíˀan?” Gin in tꞌowa ditû̖ˀ gá i-áḏí híhchan wíḏínpóepíḏân.

4 Heḏi Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Wí Jôesi Táaví tukheˀbi-á wä̖́hä̖̂ä̖ wänbo tꞌä̖hkí óeˀaˀgin, hewänbo iví nange iwá joe, iví tꞌowa-áḏá joe, heḏá iví kꞌaygi wänbo-á joe.” 5 Heḏi wên hí̖yä̖̂ä̖ḏiḏa̖ˀ tꞌowavîˀḏi imankꞌûˀḏi hehkháa ovâymä́gi, hewänbo wíyá pínnán tꞌôe wänbo wíˀûnkoḏipí iˀa̖míḏí. 6 Inbí wä̖yu̖píḏí óeháaˀan.

Jesus iví tä̖ˀḏi wíje (12) khä̖geˀnin isan iví tꞌôe dívíˀa̖míḏí

Ee búˀây i̖ˀge Jesus namändi ovâyhá̖hkanhon. 7 Heḏá in tä̖ˀḏi wíje (12) khä̖geˀnin ivíˀpiye ovâywéˀgetu̖ˀandi wíˀjendi ovâypuwaˀan, heḏi iví tꞌôe dívíˀa̖míḏí ovâysan. Dimääpíḏíboˀ iˀḏi ovâykꞌûˀ in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ovâytꞌaaníḏí. 8 Ginnân ovâyjôn: “Ímän dihayḏi uḏuphéḏa̖ˀmân bînhûuwí, wíyá hä̖́ä̖bo-á joe — wí koegîˀ wänbo joe, heḏiháa wí múu bînhä̖ä̖wíkuu-ígîˀ wänbo joe, heḏiháa wí chä̖ˀ únmúhtoˀondi wänbo joe. 9 Unbí anto úntoˀonda̖ˀ bînhûuwí, heḏá wíje to-á wívînhûuwípí.” 10 Ovâytu̖ˀan wáˀ, “Wä̖́hä̖̂ä̖ ímää wänboˀ, wí tewhá ee wovâysígíˀandi eebo úvíwóyí̖ˀní, iˀ búˀḏí ímää píhay. 11 Hewänbo wä̖́hä̖̂ä̖ wovâysígíˀanpíḏá, heḏiháa wovâytꞌôeyanpíḏá, iweḏi ípeemän dihayḏi unbí anto iweḏi bînnaˀjeepêeḏi-í in tꞌowa dínhanginnáaníḏí híwó wíḏívíˀanpíˀin.”

12 Heḏiho iví khä̖geˀnin iweḏi dimääḏi in tꞌowa ovâytꞌôeˀan inbí tꞌaywóˀdi dâyjoeˀa̖míḏí. 13 Báyékí yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ tꞌowavíˀweḏi ovâykhehpiye, heḏá báyékí tꞌowa dihayˀindá olive ka̖ˀpꞌoe-á ovâyˀä̖yu̖ḏi hehkháa ovâymä́gi.

John iˀ pꞌóˀpꞌoekandi óehay

14 Heḏi Herod iˀ nangewi tsondi namuuˀiˀ ûnhanginpóe háa napuwamännin, in tꞌowa tꞌä̖hkí Jesus-ví̖ˀgeḏi dívíhíˀmáaḏí. Wên ditû̖ˀ, “I-á John iˀ pꞌóˀpꞌoekandi namuu nawáywówápóeˀiˀ, heḏân kavêe nä́ˀi pínnán tꞌôe iˀoˀ.” 15 Wây-á ditû̖ˀ, “Elijah-ân namuu.” Heḏá wây-á wêndá ditû̖ˀ, “In wéˀgen Jôesi Táḏáví tukheˀmin diweḏiˀi-ân namuu, in hä́nˀoeˀin tukheˀmin waagiˀbá namuu.”

16 Hewänbo Herod natꞌoe ihayḏi, i-á natú̖, “John iˀ pꞌóˀpꞌoekandi-ân namuu, iˀ to otsonpóe óekꞌéˀtsꞌâa-íˀi-ân nawáywówápóe.” 17 Haˀwâa Herod natú̖ gá hä̂nhay natsonpóeḏân John óepankáyjíḏí heḏá pantewhá ee óewhisôege-íḏí. Iví kwee Herodias-gîˀ ginho iˀan. Nä́ˀinnânho napóe: Herod wí tíˀûu ûnˀä́n, Philip gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ, heḏi tobá Herodias-á Philip-ví kwee ûnmuu wänboˀ, Herod-di óekhóˀyâ̖ˀ. 18 Heḏi John-di Herod óetu̖máa, “Híwó wínamuupí uví tíˀûuví kwee mânkáyjíḏí.” 19 Heḏânho Herodias-di John óetꞌayḏi nadaˀ toˀwíḏí óeháyjíˀin, hewänbo wíˀûnkoḏipí, 20 gá Herod-di John óekhunwôedaˀḏân. Herod-dá ûnhanginná John iví wówátsi taˀge ihonnin heḏá yä̖ˀḏâaˀi-á namuu, heḏiho ônˀaywondeˀ. Herod óehí̖ˀan John-bí híˀ ôntôeyaaníḏí, hewänbo ôntꞌôeyandeḏi háa iˀánshaaˀa̖míˀin wíˀishaaḏepí.

21 Tꞌôeḏiwän híwó ûnpóe Herodias. Herod-ví aycha thaa ûnnândi ishánkíˀeeḏipaa, heḏi in tsonnindá in sundaḏo pꞌóˀḏéḏíˀindá heḏá in koḏitꞌowa senäˀ Galilee-windá ovâyhúutu̖ˀan. 22 Heḏi Herodias-ví aˀyú̖ ûntsꞌûndi ovâyjáḏe, heḏi Herod-á in ovâyhúutu̖ˀannindá ovâyhí̖ˀan iví shaḏe. Heḏiho Herod-di iˀ aˀyú̖ óetu̖ˀan, “Dídaaˀan naa hä̖ä̖wí undaˀiˀ, heḏi naaḏi iˀ wímä̂äní.” 23 Iví tun imä́gi Jôesi Táḏáví páaḏépiye ginnân: “Hä̖ä̖wí undaˀpóeˀiˀ, naaḏáho wímä̂äní, naví nan wänbo píngé hayḏi wímä̂äní.” 24 Heḏi iˀ aˀyú̖ napeeḏi iví jíyá óetsikaˀyan, “Hä̖ä̖-an odaˀpúuwí?” Iví jíyáḏí óetu̖ˀan, “Gá John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiví pꞌônnân undaˀpúuwí.” 25 Iˀ aˀyú̖ iwä̖́nähoˀḏi wesebo ee Herod naˀä́n dee natsꞌú̖, heḏi óetu̖ˀan: “Naa odaˀ wesebo dímä̂äníˀin wên sä̖ˀwé pháagîn diweḏi John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiví pꞌôn.”

26 Herod natꞌoeḏi báyékí nachanpóe, hewänbo in senäˀ dikwꞌóˀninbí páaḏépiye iví tun imä́giˀin namuuḏibo wínadaˀpí “joe” gin óetu̖ˀa̖míˀin. 27 Heḏiho wí sundaḏo á̖yí̖ˀdiˀ óepunjôn John óekꞌéˀtsꞌâa-íḏí pan tewhá ee, iví pꞌôn ônkáyjíḏí. 28 Heḏi iˀ sundaḏo han iˀandi John-bí pꞌôn wên sä̖ˀwé pháagîn diweḏi ônmaa. Iˀ aˀyú̖ ônˀandáháˀ i aˀyú̖ḏá iví jíyá-á ônˀan. 29 John-ví khä̖geˀnin dínhanginpóe ihayḏi diˀä̖ä̖ iˀ pení dâykáyjíḏí, heḏi dâykhä̖ˀkꞌûˀ.

Jesus in pꞌánú maapaasôn (5,000) senäˀdá in wéˀgen tꞌowa-á ovâyhúujôn

30 Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin Jesus-víˀpiye diwáyˀä̖ä̖, heḏi tꞌä̖hkí háa dívíˀan waa heḏá hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí dâyhá̖ˀannindá óetꞌôeˀan. 31 Báyékí tꞌowa diˀä̖ä̖ˀä̖ḏá dimääˀä̖ḏá Jesus-á iví khä̖geˀnindá húu wänbo wíˀovâymähpí. Heḏiho Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan, “Jaho gimú-í oe hânda̖ˀ nanáˀ diwepiye wíˀbo giyê̖e̖níḏí, heḏi owe ívíkaykhanwówáˀa̖mí.” 32 Heḏiho kophé iweḏi oe hânda̖ˀ nanáˀ diwepiye dimää.

33 Hewänbo dívíjâaˀandi báyékí tꞌowa iˀ búˀây i̖ˀgeˀindi ovâymûˀ, heḏi ovâytaa, heḏi oe pꞌoekwí̖ kíngé nangeḏibo dívíˀa̖ˀyu̖u̖ˀandi Jesus-ví páaḏébo dipówá. 34 Jesus iˀ kophé iweḏi nawha̖veˀä̖ḏi in báyékí tꞌowa ovâymûˀ, heḏi inbíˀpiye nasehkanäpóe gá wên kꞌúwá waagibá á̖yí̖ˀdipíḏíbo dijiḏân, heḏiho báyékí hä̖ä̖wí ovâyhá̖ˀan. 35 Nakinmän dihayḏi iví khä̖geˀnin ivíˀpiye diˀä̖ä̖ḏi óetu̖ˀan, “Nä́we naˀahkonná, heḏá nää-á nakinmän. 36 Nä́ˀin tꞌowa ovâypunjônbe iˀ nava hä̖ä̖ tsowa nanân deejepiye heḏá iˀ búˀây eejepiyá, dâyhä̖ä̖wíkuumä́-íḏí dívíhú̖u̖ya̖míḏí.” 37 Hewänbo Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Undiḏânho bînhúujôení.” Indi óetu̖ˀan, “Háḏíḏan âyˀa̖mí? Ti undaˀ gimú-íˀin wáygín tä̖gintä̖ (200) thaa tꞌôe dívíˀandi wáˀâa âyhá̖a̖nú-íḏí koegîˀ âykuumä́-íḏí, heḏá âymä̂äní dâykꞌoˀíḏí?” 38 Jesus-di ovâytsikaˀyan, “Hä̖́yú̖-an koegîˀ bînmáa? Ja binmúˀḏí.” Hä̖́yú̖ dâymáaˀin dínhanginpóe ihayḏi ditú̖, “Pꞌánú páváˀây heḏá wíje paˀây-á.”

39 Heḏi in tꞌowa tꞌä̖hkí ovâytu̖ˀan ee táa tsá̖wä̖́ eeḏi dívíbóeḏíkwꞌôení. 40 Heḏi dívíwhaaḏikwꞌóḏi tä̖gin tä̖gindá (100’s) heḏá pꞌánä́n tä̖gindá (50’s). 41 Jesus iˀ pꞌánú pává heḏá in wíje paa-á ihógi, heḏi makówápiye ibéeḏí ikú̖ˀdaaˀandi iˀ pává-á heḏá in paa-á iháve. Heḏáháˀ iví khä̖geˀnin ovâyˀan in tꞌowa ovâyphaaḏé-íḏí. 42 Tꞌä̖hkí in tꞌowa dívíhú̖u̖yandi dívíshu̖ˀan, 43 heḏi iví khä̖geˀnin tä̖ˀḏi wíje (12) tꞌún pꞌéeḏí iˀ dínphaḏeˀi pává heḏá paa-á dâywéˀgeˀan. 44 In senäˀda̖ˀbo dívíhú̖u̖yannin pꞌánú maapaasôn (5,000) ihay dijiˀ.

Jesus pꞌoe kwꞌáayé najiˀ

45 Wesebo Jesus iví khä̖geˀnin ijôn iˀ kophé iwe dívítôeníḏí, heḏi ovâytu̖ˀan oe pꞌoekwí̖ˀ pꞌä̖́näpiye dipáaḏémú-íˀin, Bethsaida búˀay nanáˀ diwepiye. Hebo i-á iwebo iwóyí̖ˀ in tꞌowa ovâypunjôeníḏí. 46 Heḏi in tꞌowa ovâyjoeˀandi okú kwꞌáyepiye namää ijûusuˀa̖míḏí.

47 Nakhunpóe ihayḏi iˀ kophé oe pꞌoe pinuḏi namän, heḏi Jesus-á wíˀbo-á ee nan deeḏi najiˀ. 48 Hânho dívítꞌôekanhondi ovâymûˀ, iˀ wa̖a̖ḏi páaḏépiye wíˀovâypunmähpíḏí. Héḏénpiye nanáˀ dihayḏi pꞌoe kwꞌáayé najiˀ ovâykâaníḏí, heḏi ovâyphaḏekhâymáawän. 49 In khä̖geˀnindi pꞌoe kwꞌáayé najiḏi óemûˀ, heḏi wí pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ iˀ namuu gin diˀândi dívítu̖wí̖nú dikhunwôedaˀ waa, 50 gá tꞌä̖hkíḏí óemûˀḏi dívípíhä̖ä̖ḏân. Hewänbo wesebo ovâytu̖ˀan, “Unbí píˀnä́ khóˀjé íkaymúuní. Naa Jesus-ân omuu. Wíˀíkhunwôedaˀípí.” 51 Heḏi iˀ kophé iwe indáḏí ipitógi, heḏi iˀ wa̖a̖ nahán. Hânho ovâyháaˀan, 52 gá dikaˀpowakâymuuḏân. Waˀḏi wíḏikaˀpóyaˀpí taˀgendi toˀwí namuuˀin, tobá iˀ páváḏí wí pínnán tꞌôe iˀan wänbo.

Oe Gennesaret nange Jesus-di in dihayˀin ovâyhehkháaˀan

53 Oe pꞌoˀ pꞌä̖́näpiye diphaḏeḏi Gennesaret nange dipówá, heḏi iˀ kophé dâywhisóge. 54 Iˀ kophé iweḏi dipee ihayḏi wesebo in tꞌowaḏi Jesus óetaa. 55 Wáygé najiˀin dínhanginpóe ihayḏi, in tꞌowa tꞌä̖hkí dívíˀa̖ˀyu̖u̖ˀan in dihayˀin inbí whohpa̖ˀ wóegé ovâykáaníḏí. 56 Wä̖́hä̖̂ä̖ Jesus namää wänboˀ, háa búˀây i̖ˀge, háa búˀ heˀendi i̖ˀge, heḏiháa búˀ jáˀwé iwe in tꞌowaḏi nä́ˀin dihayˀin bûu píngé iwe ovâykwꞌóeˀó, heḏá pín taˀgeḏi óedaaˀoˀ iví toˀ kꞌáygéḏí wän ôntä̖ä̖gé-íḏí, heḏi tꞌä̖hkí in óetä̖geˀin dihehkháapóe.

7

In hä́nˀoeˀinbí há̖hkan

1 In Pharisee tꞌowa-á heḏá wên Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá Jerusalem-di diˀä̖ä̖ḏi Jesus-víˀwe dívíwéˀgeˀan. 2 Heḏi indi ovâymûˀ Jesus-ví khä̖geˀnin dívíhúujoḏi dívímanˀowíḏipíḏíboˀ in Huḏíyoví khuu waa.

3 Nä́ˀin Pharisees-á heḏá tꞌä̖hkí in wéˀgen Huḏíyo-á wíḏívíhúujopí páaḏé dívímanˀowíḏipíḏíboˀ, háa in hä́nˀoeˀin Huḏíyoví khuu dínmuu waagi. 4 Heḏi wáy dâyhä̖ä̖wíku̖ˀchꞌáaḏeˀ iweḏi diˀä̖ä̖ḏi wíḏívíhúujopí páaḏé gin dívímanˀowíḏipíḏíboˀ; heḏá báyékí ha̖ˀbi khuu-á dâyˀaˀgindoˀ. Inbí kꞌéḏé-á pꞌonbay-á sänbáy-á dâyˀowíḏínde háa namúuní waagi. Gin dínmuu inbí khuu.

5 Heḏi nä́ˀin Pharisees-á nä́ˀin Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá indi Jesus óetsikaˀyan, “Háaḏan uví khä̖geˀnin in hä́nˀoeˀin seˀdaaví khuu dâyˀaˀginnamívíˀweḏi, inbí húugîˀ dâykꞌoˀ waˀ dívímanˀowíḏipíḏíbo háa nakhâyˀä̖ˀ waagi?” 6-7 Iˀḏi ovâytu̖ˀan, “Un paa waaginbá úvíjánúmáaˀin ímuuˀin, hä́nˀoe híwó Isaiah-ḏi unbí̖ˀgeḏi itaˀnan háawin tꞌowa ímúuníˀin. Ginnân háa Jôesi Táḏá natú̖ˀin itaˀnan:

Nä́ˀin tꞌowa híwó naví̖ˀgeḏi dívíhéeˀo sóphogeḏi,

hewänbo inbí píˀnä́ḏá han wíḏícha̖a̖pí.

Ditû̖ˀ naa díˀaˀgin, hewänbo wíḏínchä̖ˀmuupí,

gá tꞌowaví híˀḏa̖ˀ dâyhá̖ˀoḏân, heḏá ditû̖ˀ inbí híˀ-á naví há̖hkan dînmuu.

8 Háa Jôesi Táḏá natsonpóeˀin bînjoegiˀoˀ, heḏi tꞌowaví khuu-á bînhóndeˀ.

9 “Íchanpóe hânho únhanginnân waa, háa Jôesi Táḏá natsonpóeˀin bînhângeˀoḏi unbí khuu bînˀaˀginnamíḏí. 10 Moses natú̖hpíˀan,

Unbí táḏáˀin jíyáˀin bînˀaˀginnamí.

Heḏá wáˀ natú̖,

Toˀwí iví táḏáví̖ˀgeḏi háa iví jíyáví̖ˀgeḏi híwóhpí ihéeˀandi, i-á óeháyjí.

11-12 Hewänbo undá ginnân ítû̖ˀ: Wí toˀwí ûnˀä̖ˀ iví táḏá háa iví jíyá itu̖ˀâ̖a̖míˀin, ‘Naví hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi otû̖ˀ Korban gin.’ (Huḏíyoví tundá Korban natundaˀ, ‘Nä́ˀi hä̖ä̖wí-áho Jôesi Táḏá dómä́gi’ gin.) Heḏi tobá iˀ hä̖ä̖wíḏí iˀ táḏá háa iˀ jíyá óekhä̖geˀnamí wänboˀ, nä́ˀi toˀwí gin natú̖ˀi hä̖ä̖wí wänbo ingîˀ wívînkanmä̂änípí. 13 Báyékí hä̖ä̖wí haˀwâagi bînˀoˀ, heḏiho unbí khuu bînhá̖ˀoḏi Jôesi Táḏáví híˀ wíˀûnchä̖ˀmuupí waa bînkanmáa.”

Iˀ hä̖ä̖wí Jôesi Táḏá natû̖ˀdi yä̖ˀḏâapîˀ namuuˀin

14 In tꞌowa wíyá ovâywéˀgeˀan dihayḏi, Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Tꞌä̖hkíḏíbo bítꞌôeyan, heḏânho íkaˀpóewí. 15 Háawi wí hä̖ä̖wí namuu wänbo tꞌowa dâykꞌoˀiˀḏá yä̖ˀḏâapíˀin wíḏipoeˀopí. Hewänbo hä̖ä̖wí híwóhpîˀ inbí píˀnä́ khóˀjé iweḏi dínpeeˀiˀḏáho yä̖ˀḏâapíˀin dipoeˀo. 16 Toˀwí nakaˀpowadaˀi-á ûnkhâyˀä̖ˀ itꞌôeyaaníˀin.”

17 In tꞌowa ovâyjoeˀan dihayḏi iví tewhá ee natsꞌú̖, heḏi iví khä̖geˀnindi óetsikaˀyan nä́ˀi híˀ hânnan natundaˀin. 18 Heḏi ovâytu̖ˀan, “Ti un wáˀ kaˀpowapíˀin ímuu? Ti wíˀúnhanginnáhpíˀan wí toˀwí yä̖ˀḏâapîˀ wínapoeˀopí wí hä̖ä̖wí iví jáˀwéḏí ûntsˀûndiḏi, 19 gá nä́ˀi hä̖ä̖wí wíˀûntsꞌúyaˀpíḏân iví píˀnä́ khóˀjé, hewänbo iví see iwáhoˀ, heḏi iví túˀ iweḏi ûnwänpiphaḏeˀ.” (Nä́ˀi ovâytu̖ˀandi Jesus-di ovâyhá̖ˀan tꞌä̖hkí koegîˀ-á híwóˀdi namuu óekꞌoˀígîˀ).

20 Heḏáháˀ ovâytu̖ˀan, “Hä̖ä̖wí wí toˀwíví píˀnä́ḏí ûnpeeˀiˀḏibâa yä̖ˀḏâapîˀ napoeˀo. 21-22 Híwóhpí ánshaa wí toˀwí iví píˀnä́ khóˀjé imáaḏí i-á nasändaˀ; natꞌowatꞌakha̖nudaˀ; wínakhóhtsa̖a̖ˀä́npí wänbo toˀwí-áḏí iwhohkumáa; háa tobá nakhóhtsa̖a̖ˀä́n wänboˀ, wíyá toˀwíví kwee-áḏí háa sendáḏí iwhohkumáa; hä̖ä̖wí wéˀgen tꞌowa dâymáaˀi-á nadaˀ; jänäkíkandi namuu; nahójo; háa nawänpidaˀ waagi iˀoˀ; nathúutꞌóe; tꞌowaví̖ˀgeḏi híwóhpí ihéeˀoˀ; icha̖a̖ˀoˀ; tꞌôeyanpîˀ namuu. 23 Nä́ˀi yä̖ˀḏâapîˀ hä̖ä̖wí wí toˀwíví píˀnä́ khóˀjé iweḏi ûnpeeḏi, iˀḏibâa yä̖ˀḏâapîˀ óepaˀ.”

Wí kweeví wä̖yu̖

24 Jesus iˀ nange ijoeˀandi Tyre búˀ tsowapiye namää, heḏi wí tewhá ee natsꞌú̖. Wínadaˀpí toˀwí wänbo ûnhanginnáaníˀin ee naˀä́nnin, hewänbo wíˀûnkoḏipí ikaaya̖míˀin. 25-26 Heḏi wí kwee Jesus-ví̖ˀgeḏi natꞌoeḏi wesebo ee naˀä́n deepiye namää. Nä́ˀi kwee-á Syrophoenicia-wi namuu, heḏiho koḏi Huḏíyo wínamuupí. Iví ayú̖káy wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi ônmáa, heḏi Jesus-ví páaḏépiye idégeˀdisógeḏi kaygindi óedaaˀan iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ iví aˀyú̖víˀweḏi ônkhehpeeyé-íḏí. 27 Jesus-di iˀ kwee óetu̖ˀan, “Naa wíḏînkhâyˀä̖hpí in wéˀgen tꞌowa dovâykhä̖geˀnamíˀin, in Huḏíyo tꞌowa dovâykhä̖geˀnanpíḏíboˀ. U̖ˀ páaḏé wíkhä̖geˀnandá, in áyyä̖̂ä̖ví húugîˀ in tséˀây dovâymäˀ waagibá namúuní.” 28 Iˀ kweeḏi óetu̖ˀan, “Nanbí Sedó, háa untú̖ waa taˀgen namuu. Hewänbo iˀ pávátä̖́ mä́äsa phoˀ in áyyä̖̂ä̖ dínjemuˀiˀ in tséˀây wänbo dâykꞌoˀ.” 29 Jesus-di óetu̖ˀan iˀ kwee, “Híwó untú̖ḏího naaḏi iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ uví ayú̖káyvíˀweḏi dônkhehpiye. Jaho uvíˀpiye ópûn.” 30 Heḏi iˀ kwee ivîˀ napówá ihayḏi, iˀ aˀyú̖ whohte eeḏi nakꞌóeḏí óemûˀ, heḏi iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ho ûnpee.

Jesus-di wí sen tunpîˀ namuuˀiˀ ônhehkháaˀan

31 Tyre búˀḏí Jesus napeeḏi Sidon búˀ i̖ˀge naphaḏe, heḏá iweḏá Galilee pꞌoekwíngépiye nawáymää, iˀ nange Tä̖ Búˀ Nange gin dâytu̖ˀoˀ iwe. 32 Heḏi wí sen ojetꞌaaˀi namuuˀi heḏá tunpîˀ-á ônkán, heḏi pín taˀgeḏi óedaaˀan iˀ sen óetä̖ä̖gé-íḏí ônhehkháaˀa̖míḏí. 33 Jesus-di iˀ sen in tꞌowavíˀweḏi wíˀboˀ óejâaˀan, heḏi iví mankhú̖ iˀ senbí oje phóge itógi, heḏáháˀ imankhú̖sópꞌoˀandi iˀ senbí hän ôntä̖ge. 34 Heḏi makówápiye ibéeḏí kaygi ihâ̖a̖ˀan, heḏi iˀ sen óetu̖ˀan, “Ephatha” gin. (Nä́ˀi tun Ephatha-á “nakhuuḏee-í” gân natundaˀ Huḏíyoví tundi.) 35 Wesebo iˀ senbí ojepho ûnkhuuḏee, iví händá ûnjuḏeḏee, heḏi thayˀeeḏi ihéeˀan. 36 Heḏi Jesus-di in tꞌowa ovâykhâ̖a̖ˀan toˀwí wänbo wíḏâytꞌôeˀa̖mípíḏí, hewänbo indá shánkí ovâykhâ̖a̖ˀandá shánká dâytꞌôeˀan. 37 In tꞌowa ditꞌoeḏi hânho ovâyháaˀan, heḏi ditú̖, “Hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí híwó iˀoˀ. In ojetꞌaaˀin wänbo ditꞌoeˀo, in tunpíˀindá dívíhéeˀoˀ.”

8

Jesus-di in jónu maapaasôn (4,000) tꞌowa ovâyhúujôn

1 Ihayhä̖̂ä̖bá wây-á báyékí tꞌowa diwéˀgepóe, heḏi hä̖ä̖wí wänbo dâykꞌoˀígîˀ wíḏâymáapí. Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀandi ovâytu̖ˀan, 2 “Naa nä́ˀin tꞌowavíˀpiye osehkanäpóe. Poje thaa naa-áḏí dijiˀ, heḏi nää-á hä̖ä̖wí koegîˀ wänbo wíḏínphaḏepí. 3 Heḏi diha̖hsêndibo inbíˀpiye dovâypunjôndá, wáy pꞌóegébo ha̖a̖ḏi dikaanú-í, wáy wên kayi̖ˀdi diˀä̖ä̖ḏi.” 4 Iví khä̖geˀnindi óetsikaˀyan, “Wä̖́hä̖̂ä̖-an nä́ä ahkon deeḏi wí koegîˀ âyhóení, nä́ˀin tꞌowa âyhúujôeníḏí?” 5 Jesus-di ovâytsikaˀyan, “Hä̖́yú̖ pává-an bînmáa?” Ditú̖, “Tsé ihay.”

6 Jesus-di in tꞌowa ovâytu̖ˀan ee nange dívíkwꞌôení gin. Heḏáháˀ iˀ pává ihógiḏi ikú̖ˀdaaˀan, heḏi iháveḏi iví khä̖geˀnin ovâyˀan in tꞌowa ovâyphaaḏé-íḏí, heḏi han dívíˀan. 7 Wên hä̖́yú̖ paˀây wáˀ in khä̖geˀnin dâymáa, heḏi Jesus ikú̖ˀdaaˀandi in khä̖geˀnin ovâytu̖ˀan dâyphaaḏé-íˀin. 8 In tꞌowa dívíhú̖u̖yandi híwó dívíshu̖ˀan, heḏi in khä̖geˀnin tsé ihay tꞌún pꞌéeḏí iˀ dínphaḏeˀiˀ koegîˀ dâywéˀgeˀan. 9 Nä́ˀin tꞌowa dívíhú̖u̖yannin maḏi jónu maapaasôn (4,000) ihay dijiˀ. 10 Heḏi Jesus-di in tꞌowa ovâypunjôndi wesebo iˀ kophé iwe itógi iví khä̖geˀnindáḏí, heḏi Dalmanutha nangepiye dimää.

In Pharisee tꞌowaḏi Jesus óedaaˀan wên pínnán tꞌôe iˀa̖míḏí

11 In Pharisee tꞌowa diˀä̖ä̖ heḏi Jesus óetu̖hä́nmáa. Óedaˀmáa wên taa makówáḏí ovâykeeya̖míḏí, gá óetayi̖ˀníˀin didaˀḏân. 12 Jesus kaygi ihâ̖a̖ˀandi ovâytu̖ˀan, “Háaḏan un nääwin tꞌowa wên taa bînmúuníˀin ídaˀ? Taˀgendi wâytu̖máa, un tꞌowa wí hä̖ä̖wí haˀwâagiˀi-á wíwâykeekankhâymáapí.” 13 Heḏi ovâyjoeˀandi wíyá iví kophé iwe itógi, heḏi iwáybun oe wáyhánäpiyebá.

Jesus iví khä̖geˀnin ihéeˀan in Pharisee tꞌowa-á heḏá Herod-á inbí há̖hkan niˀgeḏi

14 Jesus-ví khä̖geˀnin dínˀóḏe dâypáváhûuwíḏí — wí wêe páváḏa̖ˀ iˀ kophé iwe indáḏí dâymaa. 15 Iˀḏi ovâytu̖ˀan, “Bíˀá̖yîngiˀan hä̖ˀin Pharisee-ví oewáaseeḏi, heḏá Herod-vîˀḏá.” * 16 Heḏi in khä̖geˀnin wíˀnä́ táye dívítu̖ˀan, “Háaḏan gin natú̖? Gá maḏi wíˀâypávámaapíḏân.” 17 Háa ditû̖ˀnin Jesus ûnhanginpóe, heḏi ovâytsikaˀyan, “Háaḏan ítû̖ˀ wívînpávámaapíˀin? Ti háa otundaˀin waˀḏi wíˀúnhanginpoeˀopíˀan, heḏiháa waˀ wíˀíkaˀpóyaˀpíˀan? Ti íkaˀpowakâymuu? 18 Ítséemuu, heḏi háaḏan handi wíˀúnkeetꞌóepí? Heḏá íˀojemuu, heḏi háaḏan handi wíˀítꞌoeˀopí? 19 Ti wíˀúnˀánshaapíˀan háa dáyˀannin? Nä́ˀi pꞌánú pává in pꞌánú maapaasôn (5,000) tꞌowagîˀ dovâyháve ihayḏi, hä̖́yú̖ tꞌúnnan iˀ dínphaḏeˀi koegîˀ bînwéˀgeˀan?” Óetu̖ˀan, “Tä̖ˀḏi wíje (12) ihay.” 20 “Heḏá tsé ihay pává in jónu maapaasôngîˀ-á (4,000) dovâyháve ihayḏi, hä̖́yú̖ tꞌúnnan iˀ dínphaḏeˀi koegîˀ bînwêˀgeˀan?” Ditú̖, “Tsé ihay.” 21 Heḏi ovâytu̖ˀan, “Heḏi háaḏan waˀḏi wíˀíkaˀpóyaˀpí iˀ oewáasee i̖ˀgeḏi wâytu̖ˀandi?”

Oe Bethsaida búˀay Jesus-di wí sen tsíˀtꞌaaˀi namuuˀiˀ ônhehkháaˀan

22 Oe Bethsaida búˀay dipówá, heḏi wên tꞌowaḏi wí sen tsíˀtꞌaaˀi namuuˀi Jesus-víˀwe óekán. Pín taˀgeḏi indi Jesus óedaaˀan nä́ˀi tsíˀtꞌaaˀiˀ óetä̖ä̖gé-íḏí ônhehkháaˀa̖míḏí. 23 Jesus-di iˀ tsíˀtꞌaaˀiˀ óepahkêˀ, heḏi oe búˀḏí jáˀwépiye óepahoˀḏi tsée eeḏi wí sóˀpꞌoeḏi óeˀä̖yu̖, heḏá iví mandá óetä̖geḏi óetsikaˀyan, “Ti hä̖ä̖wí úkeepoeˀo?” 24 Iˀ tsíˀtꞌaaˀiˀ ipu̖wä̖béeḏí natú̖, “Tꞌowa dijiḏi dovâymúndeˀ, hewänbo hä̖ä̖wí wí tay waagibá díncha̖a̖.” 25 Heḏi wíyá iˀ senbí tsée Jesus-di ôntä̖ge. Nää-á iˀ tsíˀtꞌaaˀi hânho ipu̖wä̖khä̖ä̖ḏi nawówa, heḏi wesebo hä̖ä̖ tꞌä̖hkí keeˀeeḏi ûnkeepóe. 26 Heḏi Jesus-di iˀ sen ivíˀpiye óepunjôndi óetu̖ˀan, “Hä̖ä̖ búˀ wíˀunwáytsꞌú̖u̖nípí.”

Peter natú̖ toˀwí Jesus taˀgendi namuuˀin

27 Jesus iví khä̖geˀnindáḏí iˀ búˀây eeje Caesarea Philippi búˀ tsowa eejepiye namää. Dimän dihayḏi iví khä̖geˀnin itsikaˀyan, “To-an naa omuu gân nä́ˀin tꞌowa ditû̖ˀ?” 28 Óetu̖ˀan, “Wên ditû̖ˀ John iˀ pꞌóˀpꞌoekandi-ân unmuu. Wây-a wêndá ditû̖ˀ Elijah-ân unmuu, heḏá waˀḏi wáyjé wêndá ditû̖ˀ wí Jôesi Táḏáví tukheˀmin diweḏiˀi-ân unmuu.” 29 Heḏi ovâytsikaˀyan, “Heḏi undá, to-á naa-á omuu gân íˀándeˀ?” Peter-di óetu̖ˀan, “Gá iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí, i-ân unmuu.” 30 Heḏi kaygindi ovâykhâ̖a̖kꞌûˀ wíyá toˀwí wänbo wíḏâyhanginˀânnamípíḏí toˀwí namuuˀin.

Jesus ihéeˀan itꞌôephaḏekhâymáa i̖ˀgeḏi heḏá nachuwagíˀo i̖ˀgeḏá

31 Heḏi ihayḏi háa ûnpuwagíˀo i̖ˀgeḏi ovâyhéeˀandi ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀin nakhâyˀä̖ˀ napúuwíˀin: Naa, tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀi báyékí dontꞌôephaḏekhâymáa, heḏi in Huḏíyo tsonninḏáḏí in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindáḏí heḏá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindáḏí wéˀge naa díjoegikhâymáaḏá wíḏísígíkaykhâymáapí. Díkheˀkhâymáa, hewänbo poje thaa iwe owáywówápuwagíˀo.” 32 Nä́ˀi hä̖ä̖wí thayˀeeḏi ovâytu̖ˀan, heḏi Peter-di óehângeˀandi óetu̖ˀan, “Haˀwâa wíˀuntú̖u̖nípí.” 33 Jesus ibéeḏí in wéˀgen khä̖geˀnin ovâymúndeˀ, heḏi Peter óetꞌeˀyandi óetu̖ˀan, “Satan, Penísendiˀ, navíˀweḏi óha̖ḏi. U̖-á tꞌowa waabá biˀánshaamáa, Jôesi Táḏá iˀánshaaˀo waagá joe.”

Háa tꞌowa dínkhâyˀä̖ˀ dívíˀa̖míˀin Jesus óeyu̖u̖hûuwíˀin didaˀḏi

34 Heḏáháˀ iví khä̖geˀnindá in wéˀgen tꞌowa tꞌä̖hká ovâywéˀgeˀandi ovâytu̖ˀan, “Toˀwên naa-áḏí dikä̖ˀä̖ä̖daˀindá wíḏínkhâyˀä̖hpí háa diwänpidaˀ waa dívíˀa̖míˀin, hewänbo inbí phéˀwin dâyhûuwí, heḏá naa-á díyu̖u̖hûuwí. † 35 Toˀwên inbí wówátsi dâywänpiˀaywoeníˀin didaˀindá inbí wówátsi dipeḏeegíˀo. Hewänbo toˀwên inbí wówátsi naagîˀ heḏá Jôesi Táḏáví híwóˀdi tungîˀ-á dívímä́giˀin, indá inbí wówátsi ditꞌanpúuwí. 36 Tobá wí toˀwí hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí nä́ä oepáa kꞌayḏi nakwꞌóˀdi ihógi wänboˀ, wéˀinnan wên híwó óekhâymáa iví wówátsi iwáyhoˀḏi? 37 Wí toˀwí wíˀûnkoḏipí hä̖ä̖wí wänbo imä̂äníḏí iví wówátsi nawáytꞌanpúuwíḏí. 38 In nääwin tꞌowa tꞌaywóhkannin dimuuˀin Jôesi Táḏá dâyjoegiˀan, wí kwee iví sen ijoegiˀan wíyá piˀwíví sendáḏí ithaayé-íḏí waagibá. Naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀi nä́ä oepáa kꞌayḏipiye owáyˀä̖ˀ, naví Táḏáví saˀwóˀdi kohthay wóegé heḏá in yä̖ˀḏâaˀin makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin wóegá oˀä̖ˀ. Heḏi toˀwên nää naa díwôedaˀin heḏá naví há̖hkandá dînwôedaˀindá, naaḏi wáˀ dovâywôedaˀkhâymáa owáy iˀ thaa owáyˀä̖ˀi napówá ihayḏi.

9

1 “Taˀgendi wâytu̖máa, Jôesi Táḏáḏí iví kay ûnmuuˀin wovâykeeya̖mí heḏi bînpu̖wä̖khâymáa naa tsondi omuuˀin. Nä́ˀin napúuwí waˀḏi wáy wên nä́we íjiˀin íhánpíḏíboˀ.

Háa Jesus ûncha̖a̖ waa ûnˀegópóe

2 Sí thaa naphaḏe ihayḏi Jesus-di Peter-á James-á John-dá i-áḏí ovâyhoˀ, heḏi wên pꞌin tu̖wä̖ˀin kwꞌáyepiye wíˀbo dimää, heḏi inbí páaḏépiye Jesus háa ûncha̖a̖ˀin ûnˀegópóe. 3 Iví aa hânho tsꞌä̖ˀi ûnˀotsꞌápóe, tóebo háˀto iˀ aa ihay tsꞌä̖ˀi iˀowêeḏi-í. 4 Heḏi Moses-áḏí Elijah-áḏí tsíkhagipí dakeepóe, heḏi Jesus-áḏí dänhíˀmáa. 5 Peter-di Jesus óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, híwó namuu nä́we gikwꞌôndi. Jaho poje óhkhun tewháˀây âykꞌwôení, wêe u̖ˀgîˀ, wíyá Moses-gîˀ-á, heḏá wíyá Elijah-gîˀ-á.” 6 Moses-áḏí Elijah-áḏí dakeepóeḏí in khä̖geˀnin hânho ovâypíhä̖ä̖, heḏânho haˀwâa Peter natú̖, gá háa natú̖u̖níˀin wíˀûnhanginnáhpíḏân. 7 Heḏi wí okhúwá napówáḏí ovâyˀóhkhunnan, heḏi nä́ˀin tun okhúwá jâaḏiḏi napee: “Nä́ˀi-ân naví ay dînmuu donsígíˀiˀ. Iˀ bîntꞌôeyaaní.” 8 Wesebo i̖ˀge tꞌä̖hkí dívíbée, hewänbo Jesus-da̖ˀmân dâymûˀ, wíyá hä̖ä̖wí wänbo-ájoe.

Jesus óetsikaˀyan Elijah nawáyˀä̖ˀ i̖ˀgeḏi

9 Oe pꞌin kwꞌáyeḏi diwha̖veˀä̖ˀ ihayḏi Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Toˀwí wänbo hä̖ä̖wí bînmûˀin wívîntꞌôeˀa̖mípí, owáy naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ ochuuḏi wíyá owáywówápóe píhay.” 10 Iví tun ônˀaˀgin, hewänbo wíˀnä́ táye dívítsikaˀyan, “Hânnan namuu nä́ˀin tun, wíyá nawáywówápúuwí i̖ˀgeḏi?” 11 Heḏi Jesus óetu̖ˀan, “In Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀin ditû̖ˀ, iˀ toˀwí Jôesi Táaḏí óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí naˀä̖ä̖píḏíboˀ Elijah-á napowagíˀo. Háaḏan haˀwâa ditû̖ˀ?” 12 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Taˀgendi Elijah páaḏébo naˀä̖ä̖-íˀin nakhâyˀä̖ˀ-ákun, hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí ikhâyˀa̖míḏí. Heḏi hânnan nataˀmuu naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiví̖ˀgeḏi? Gá ginnân: Báyékí dontꞌôephaḏekhâymáa, heḏá tꞌowaḏá díjoegikhâymáa. 13 Hewänbo naaḏi wâytu̖máa, Elijah ho naˀä̖ä̖-ákun, heḏi híwóhpí óeˀan in tꞌowaḏi háa didaˀ waagi. Jôesi Táḏáví taˀnin diwe iví̖ˀgeḏi ûntaˀmuu háa óekhâymáaˀin.” *

Jesus-di wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wí enúkáyvíˀweḏi ônkhehpiye

14 Jesus-ví wéˀgen khä̖geˀnin dijiˀ iwe tsowa dipówá, heḏi báyékí tꞌowa bûukꞌúwákí diwindi dâymûˀ. Wên Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá heḏá in khä̖geˀnindá dívítu̖hä́nmáa. 15 In tꞌowaḏi Jesus óemûˀḏi ovâyháaˀan, heḏi ivíˀpiye dívíˀä̖ä̖ óesengitu̖ˀâ̖a̖míḏí. 16 Jesus-di ovâytsikaˀyan, “Háaḏan úvítu̖hä́nmáa?” 17 Nä́ˀin tꞌowa jâageḏi wí sendi óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, naví eˀnú wînmaa, i-á wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óemáaḏí wíˀûnhíˀkoḏipí. 18 Heḏi hä̖̂ä̖ḏi wänbo nä́ˀi pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ itꞌôeˀandi iˀ eˀnú oe nangepiye óekanundeˀ, heḏi iˀ eˀnú-á nasóˀokhópeeˀiḏá iwä̖pútsꞌîndoˀ, heḏá ta̖a̖suugiˀbo-á napoeˀo. Uví khä̖geˀnin dovâydaaˀan nä́ˀi pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ônkhehpeeyé-íḏí, hewänbo wíḏínkoḏipí.” 19 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Un tꞌowa-á wä̖yu̖píˀin ímuu. Hä̖̂ä̖ḏi puwahay-an undáḏí oyê̖e̖ní úvíwä̖ä̖yú̖-íḏí, hä̖̂ä̖ḏi puwahay-an undáḏí dáyyä̖́ä̖ˀa̖mí? Jaˀ iˀ enúkáy navíˀpiye binmáˀ.” 20 Heḏi óemaaḏi iˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi Jesus óemûˀḏibo nä́ˀi enúkáy óetha̖tha̖kannan, heḏi iˀ eˀnú nakanuḏi ijánúmáa, heḏá nasóˀokhópeeˀi. 21 Jesus-di iˀ enúkáyví táḏá óetsikaˀyan, “Hä̖̂ä̖ḏi waabo-an gin ûnpoeˀo?” Iˀ táḏáḏí óetu̖ˀan, “Gá hí̖yä̖̂ä̖ˀi namuuḏibo-ân. 22 Heḏá hä̖́yä́n wänbo iˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi phaa iwe heḏá pꞌoe eewá óechä̖nundeˀ óeháyjíḏí. Úkoḏiḏáho nanbíˀpiye dísehkanäˀan, háawin wên wänbo wên khä̖geˀ díˀan.” 23 Jesus-di óetu̖ˀan, “Háaḏan dítu̖máa, ‘Úkoḏiḏáhoˀ?’ Toˀwí iwä̖yundeˀi-á ûnkoḏi hä̖ä̖wí namûuge iˀa̖míḏí.” 24 Wesebo nä́ˀi enúkáyví táḏá kaygindi natú̖, “Naa dáywä̖yundeˀ, díkhä̖geˀnan wíyá shánkí dáywä̖ä̖yú̖-íḏí.”

25 Jesus-di wây-á báyékí tꞌowa a̖ˀyu̖u̖gi dívíkha̖ḏimáˀḏí ovâymûˀ, heḏi wesebo nä́ˀi yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ óetꞌeˀyandi óetu̖ˀan, “U̖ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖, u̖ˀḏi tꞌowa ovâyˀojetꞌaaˀoˀiˀ, tunpíˀindá ovâypaˀiˀ, naaḏi wítu̖máa, nä́ˀi enúkáyvíˀweḏi ópeeve, heḏi wíyá wíˀuntsꞌú̖u̖nípí.” 26 Iˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ itu̖wí̖núḏí nä́ˀi enúkáy óekanuḏi hânho óetha̖tha̖kannan, heḏáháˀ ivíˀweḏi ûnpee. Iˀ enúkáy wí pení waabá ûncha̖a̖, heḏiho in tꞌowaḏi óemûˀḏi ditú̖, “I-áho nachuu.” 27 Hewänbo Jesus-di iˀ enúkáyví man ônyâ̖ˀḏi óekwi̖nukhä̖geˀnandi iwí̖nú. 28 Heḏi Jesus wí tewhá ee natsꞌú̖, heḏi iví khä̖geˀnindi wíˀbo óetsikaˀyan, “Háaḏan naˀin wígínkoḏipí iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ âykhehpeeyé-íḏí?” 29 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Úvíjûusuˀoḏiḏa̖ˀmân únkoeḏí-í wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ giˀbibá bînkhehpeeyé-íḏí.”

Jesus nachuwagíˀo i̖ˀgeḏi wíyá ihéeˀan

30 Jesus-áḏí iví khä̖geˀnindáḏí iweḏi dimää heḏi Galilee nange i̖ˀge diphaḏe. Jesus wínadaˀpí toˀwí wänbo ûnhanginpúuwíˀin wä̖́hä̖̂ä̖ najiˀin, gá dimändibo iví khä̖geˀnin ovâyhá̖hkanhondân. 31 Ovâytu̖máa, “Naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀi wây-á tꞌowaví mangepiye díkáaní. Indáho díkheˀkhâymáa, hewänbo poje thaa iwá wíyá owáywówápuwagíˀo.” 32 In khä̖geˀnin nä́ˀi hä̖ä̖wí Jesus-di ovâytu̖máaˀi wíḏikaˀpóyaˀpí, hewänbo diwôedaˀ óetsikaˀyâ̖a̖míḏí i̖ˀgeḏi.

To-an iˀ shánkí hayˀi namuu?

33 Capernaum búˀay dipówá, heḏi wí tewhá ee ditsꞌú̖. Jesus-di in khä̖geˀnin ovâytsikaˀyan, “Oe pꞌóegé giˀä̖ḏi hä̖ä̖ i̖ˀgeḏan úvítu̖hä́nmáa?” 34 Indá hânda̖ˀ dikꞌwó, gá oe pꞌóegé dijiḏi wéˀi-angú in diweḏi iˀ shánkí hayˀi namuu i̖ˀgeḏi dívítu̖hä́nmáˀḏân. 35 Jesus isóge, heḏi nä́ˀin tä̖ˀḏi wíje (12) khä̖geˀnin ovâywéˀgeˀandi ovâytu̖ˀan, “Toˀwí iˀ pꞌóˀḏéḏîˀ namúuníˀin nadaˀḏá, i-á ûnkhâyˀä̖ˀ tíˀúugéˀi namúuníˀin, heḏá tꞌä̖hkíví khä̖geˀdi-á.” 36 Heḏi Jesus-di wí ay óepahkêˀḏi inbí páaḏépiye óehoˀ, heḏáháˀ nä́ˀi ay óebaˀaaˀandi ovâytu̖ˀan, 37 “Toˀwíḏí naa dídaˀḏi wí ay nä́ˀi ay waabá óesígíkéndeḏi, naa wáˀ dísígíkénde waabá iˀoˀ. Heḏi toˀwí naa dísígíkéndeˀiˀḏá naaḏa̖ˀbá wíḏísígíkéndepí, hewänbo iˀ toˀwí naa dísandiˀ wáˀ óesígíkéndeˀ.”

Toˀwíḏí Jesus-víˀpiye háa nacha̖a̖pîˀ-á ivíˀnäpiye napoeˀo

38 John-di óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, tóewí sen âymûˀ yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ tꞌowavíˀweḏi ovâykhehpiyendeḏi uví khá̖wä̖́ natû̖ˀdi, heḏi âytu̖ˀan han wíˀiˀa̖mípíˀin, naˀin diweḏiˀi wínamuupíḏí.” 39 Hewänbo Jesus natú̖, “Toˀwí giˀbi wívînkhâ̖a̖ˀa̖mípí. Toˀwí namuuˀi naví khá̖wä̖́ natû̖ˀdi ipínnántꞌôeˀandi-á wesebo híwóhpí naví̖ˀgeḏi wíˀihéeˀa̖mípí. 40 Toˀwí nanbíˀpiye háa wínacha̖a̖pîˀ-á nanbíˀnäpiyebá napoeˀo. 41 Taˀgendi wâytu̖máa, toˀwí wí pꞌoe wänbo wovâysu̖wä̖jôndi, navíˀin ímuuˀin ûnhanginnândi, i-á Jôesi Táḏáḏí óewáˀâakhâymáa.”

Jesus tꞌaywóˀdi i̖ˀgeḏi ihéeˀan

42 “Heḏi toˀwíḏí wêe wänbo nä́ˀin hí̖ˀínnin navíˀpiye dívíwä̖yundeˀin diweḏi óetꞌaywóhá̖ˀandá, shánkí híwó iˀ toˀwí ûnpúuwíwän waˀḏi han óehá̖ˀanpíḏíbo wí kꞌuu kháaˀi iví kꞌáy eeḏi ônwhisôege-íˀin heḏi mâapꞌoe iwe óechä̖ä̖nú-íˀin. 43 Heḏi wéhpêe mandi úvítꞌaywóˀdoḏá, shánkí híwó namuu bîntsꞌâa-íˀin, wíyá indi úvítꞌaywóˀnâamívíˀweḏi. Tobá wéhpêeḏa̖ˀ ímanmuu wänboˀ, shánkí híwó namuu wówátsi nahándepíˀin bînkáyjíḏí, péyégépiye ímú-ívíˀweḏi wíˀgín ímanmuuḏi. 44 Oe péyégá tꞌowa hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí dâytꞌôephaḏekhâymáa, heḏá iˀ phaa hä̂nhay wänbo napa̖a̖ˀa̖pîˀḏá ovâyphahkha̖nukhâymáa. 45 Heḏi wéhpêe ândi in taˀgeˀin pꞌóegéḏí wovâyhângeˀoḏá, shánkí híwó namuu bîntsꞌâa-íˀin wíyá indi úvítꞌaywóˀnâamívíˀweḏi. Tobá wéhpêeḏa̖ˀ íˀânmuu wänboˀ, shánkí híwó namuu wówátsi nahándepíˀin bînkáyjíḏí, péyégépiye wovâychä̖ä̖nú-ívíˀweḏi wíˀgín íˀânmuuḏi. 46 Oe péyégá tꞌowa hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí dâytꞌôephaḏekhâymáa, heḏá iˀ phaa hä̂nhay wänbo napa̖a̖ˀa̖pîˀḏá ovâyphahkha̖nukhâymáa. 47 Heḏi wéhpêe tséeḏí híwóhpí hä̖ä̖wí wovâypu̖wä̖ˀoḏá, shánkí híwó namuu bînwhahkáyjíˀin, wíyá indi úvítꞌaywóˀnâamívíˀweḏi. Tobá wéhpêeḏa̖ˀ ítséemuu wänboˀ, shánkí híwó namuu oe makówápiye ímú-íḏí, péyégépiye wovâychä̖ä̖nú-ívíˀweḏi wíˀgín ítséemuuḏi. 48 Oe péyégá tꞌowa hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí dâytꞌôephaḏekhâymáa, heḏá iˀ phaa hä̂nhay wänbo napa̖a̖ˀa̖pîˀḏá ovâyphahkha̖nukhâymáa.

49 “Toˀwên tꞌä̖hkí phaaḏi ovâyˀa̖a̖yä̖ä̖khâymáa. †

50 A̖a̖yä̖ä̖ híwóˀdi namuu, hewänbo iˀ a̖a̖yä̖ä̖ naˀá̖hhándáhoˀ, háˀto wíyá á̖hsä̖ä̖ˀi napúuwí. Undá únkhâyˀä̖ˀ a̖a̖yä̖ä̖ naˀá̖hhándepîˀ waaginbá ímúuníˀin, heḏi tsa̖a̖ginpíḏíbo wéˀge ítháaní.”

10

Jesus khótsa̖a̖wije i̖ˀgeḏi óetsikaˀyan

1 Jesus iweḏi ijâaˀan, heḏi Judea nangepiye namääḏi Jordan pꞌoˀ pꞌä̖́näpiye naphaḏe. Iwe wây-á báyékí tꞌowa iví núˀ dívíwéˀgeˀan, heḏi hä̖̂ä̖ḏi waa iˀan waagi in wáˀ ovâyhá̖ˀan.

2 Heḏi wên Pharisee tꞌowa ûnpówáḏí óetsikaˀyan, “Ti híwó namuu wí sen nakhóhtsa̖a̖ˀä́ndiˀ iví kweevíˀweḏi ithaaweejé-íḏí? Hân iˀ tsontun natû̖ˀ?” Gin ditú̖ Jesus óetayi̖ˀníḏí, tigúba híwóhpí natu̖hpee-í. 3 Jesus-di ovâytsikaˀyan, “Hân Moses-di wovâyjôn?” 4 Indi óetu̖ˀan, “Moses-di nä́ˀin tun dînjoeˀan: Wí sen wên khóhtsa̖a̖wije taˀnin itaˀnamí heḏi handiḏi iví kwee ijoeˀa̖mí.” 5 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Hewänbo Moses-di haˀwâagi wovâytaˀkꞌûˀ gá tꞌôeyanpíˀin ímuuḏân, unbí kwiyä̖ˀ bînwänpijoekanmáaḏíboˀ. 6 Hewänbo oe tsꞌanpáaḏé nanân diwe Jôesi Táḏáḏí sendáḏí kwee-áḏí ovä̂nkhíjé. 7 Heḏi natú̖ wí sen ikhóˀyâ̖ˀḏáhoˀ, iví táḏá-á iví jíyá-á ijoeˀa̖míˀin ûnkhâyˀä̖ˀ. 8 Heḏiho iˀ sendá iˀ kwee-á wêe tûu ûnpꞌoeḏa̖ˀ dapoeˀo, heḏiho wíje wíḏamuupí, wêeḏa̖ˀ damuu. 9 Heḏânho in toˀwên Jôesi Táḏáḏí ovä̂nwónnindá toˀwí wänbo wíˀûnkhâyˀä̖hpí ovä̂nweejé-íˀin.”

10 Iˀ tewhá ee diwáytsꞌûndi iví khä̖geˀnindi nä́ˀi híˀ i̖ˀgeḏi óetsikaˀyan. 11 Heḏi ovâytu̖ˀan, “Wí sen iví kwee ijoeˀandi wíyá kwee-áḏí ikhóˀyâ̖ˀḏá, iví kweevíˀpiye tꞌaywó iˀoˀ. 12 Iˀ kwee wáˀ, iví sen ijoeˀandi wíyá sendáḏí ikhóˀyâ̖ˀḏá, iví senbíˀpiye tꞌaywó iˀoˀ.”

Jesus-di in hí̖ˀínnin ovâysígíhógi

13 Wên tꞌowa inbí áyyä̖̂ä̖ Jesus-víˀwe dâykán iˀḏi ovâytä̖ä̖gé-íḏí, heḏi iví khä̖geˀnindi in tꞌowa ovâytꞌeˀyandi ovâytu̖ˀan haˀwâa wíḏívíˀa̖mípí. 14 Heḏi Jesus-di in khä̖geˀnin háa dívíˀoˀin ovâymûˀḏi inbíˀpiye híhchan wínacha̖a̖pí, heḏi ovâytu̖ˀan, “In hí̖ˀínnin áyyä̖̂ä̖ navíˀpiye binkä̖ˀä̖ä̖mä́ä, wívînkhâ̖a̖ˀa̖mípí, gá toˀwên nä́ˀin áyyä̖̂ä̖ waaginbá dimuuˀindá Jôesi Táḏávíˀin ûmuuḏân. 15 Taˀgendi wâytu̖máa, toˀwí wänbo Jôesi Táḏávîˀ wínapúuwípí wí hínchä̖̂ä̖ˀiˀ ay waagibá iwä̖yu̖píḏí.” 16 Heḏáháˀ in áyyä̖̂ä̖ ovâybaˀaahógiḏi wíˀínbo ovâytä̖geḏi ingîˀ ovâyjûusuˀan.

Wí sen koḏitꞌowa namuuˀiˀ Jesus-víˀpiye naˀä̖ä̖

17 Pꞌóegé wíyá Jesus natsꞌanmän dihayḏi wí sen ivíˀweä̖ä̖ navíˀpiye binkä̖ˀä̖ä̖piye iˀä̖ä̖kán, heḏi idégeˀdisógeḏi óetu̖ˀan, “Híwóˀdi há̖hkandiˀ, hân dáyˀa̖mí heḏânho in wówátsi nahándepíˀin donkáyjíḏí?” 18 Jesus-di óetsikaˀyan, “Háaḏan naa híwóˀdi gin dítu̖ˀoˀ? Jôesi Táḏáḏa̖ˀmân híwóˀdi namuu, wíyá toˀwí-á joe. 19 Jôesi Táḏáví tsontun ho mântaa. I-á natú̖ wívîntꞌowatꞌahá̖a̖nú-ípí, wíyá toˀwíví kwee-áḏí háa sendáḏí wíˀúvíwhohkwomáˀve-ípí, wíˀúvísä̖ˀmamípí, tꞌowaví̖ˀgeḏi wíˀúvíhójoˀa̖mípí, hójo waagiḏibo tꞌowaví hä̖ä̖wí wívînhóenípí, unbí táḏá-á jíyá-á bînˀaˀginmáˀve-í.” 20 Óetu̖ˀan iˀ sendi, “Há̖hkandiˀ, naa enúkáy omuuḏiboˀ tꞌä̖hkí nä́ˀi tsontun dóˀaˀgin.” 21 Jesus-di sígíḏí taˀgebo óemúndeḏi óetu̖ˀan, “Waˀḏi wây-á háawên útáy biˀa̖míˀin. Jaho ópûn, hä̖ä̖wí úkwꞌóˀdi tꞌä̖hkí mänku̖ˀchꞌâaní, heḏi iˀ chä̖ˀ mänhógiˀiˀ in tꞌowa sehkanäwó diwówájiˀin ovâymä̂äní, heḏânho oe makówá koḏitꞌowa unmúuníḏí. Heḏi nâaku̖ˀchꞌáaḏá ovâymä́giḏá naa-áḏí ókä̖ˀve.” 22 Nä́ˀin natꞌoe ihayḏi iˀ sen naboˀaatsꞌaypóe, heḏi iví píˀnä́ khóˀjé ûnkháapóeḏí iweḏi namää, gá báyékí hä̖ä̖wí ûnkwꞌôndân heḏiho wínaku̖chadaˀpí.

23 Jesus ipu̖wä̖béemáa, heḏi iví khä̖geˀnin itu̖ˀan, “Báyékí kâyˀin namuu wí toˀwí nakoḏitꞌowamuuˀi háa Jôesi Táḏá natú̖ waa dívíˀa̖míḏí heḏânho ovâyˀaywoeníḏí.” 24 Nä́ˀi híˀḏí in khä̖geˀnin ovâyháaˀan, hewänbo Jesus-di wíyá ovâytu̖ˀan, “Naví ây, ívíwo nabâapuˀwan wí toˀwí háa Jôesi Táḏá natú̖ waa iˀa̖míḏí heḏânho ônˀaywoeníḏí. 25 Nabâapuˀwan wí kamä́yo wên agúusa tsípho i̖ˀge natsꞌú̖u̖níḏí, hewänbo shánkí nabâapuˀwan wí toˀwí koḏitꞌowa namuuˀi háa Jôesi Táḏá natú̖ waa iˀa̖míḏí heḏânho ônˀaywoeníḏí.” 26 Näbâa shánkí ovâyháaˀan in khä̖geˀnin, heḏi wíˀnä́ táye dívítsikaˀyan, “Gin namuuḏá to-an ûnkoḏi ûnˀaywondee-íḏí?” 27 Jesus-di taˀgebo ovâymúndeḏi ovâytu̖ˀan, “Toˀwí wänbo wíˀbo wíˀûnkoḏipí. Jôesi Táḏáḏa̖ˀmân ûnkoḏi tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí. Jôesi Táḏá-á hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí ûnkoḏi iˀa̖míḏí.”

28 Peter-di óetu̖ˀan, “Úhanginná hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí âyjoeˀannin u̖-áḏí gimú-íḏí.” 29 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Taˀgendi wâytu̖máa, naa omuuḏibo heḏá Jôesi Táḏáví híwóˀdi tun ûnmuuḏibo-á, toˀwí ijoeˀandi iví tewhá, háa iví tíˀûuwindá páˀḏâyindá, háa iví táḏá-á jíyá-á, háa iví ây-á, háa iví nava-á, 30 i-á taˀgendi tä̖gintä̖ (100) maˀkwꞌanukí shánkí ihóení, tewhá-á, tíˀûuwindá páˀḏâyˀindá, jíyáˀindá, ây-á, nava-á — heḏá itꞌôephaḏekhâymáa iví wä̖yu̖ ûnmuuḏi. Tꞌä̖hkí nä́ˀi ihóení waˀ nä́ä oepáa kꞌayḏi nawówájiˀ ihayḏi, heḏá iví wówátsi nä́ä oepáa kꞌayḏi ûnboˀwan dihayḏá wówátsi nahándepíˀindá ikáyjí. 31 Hewänbo báyékí tꞌowa nää pꞌóˀḏéḏíˀin dimuu waa díncha̖a̖ˀindá tíˀúugéˀin dipúuwí; heḏi báyékí tꞌowa-á nää tíˀúugéˀin dimuu waa díncha̖a̖ˀindá pꞌóˀḏéḏíˀindá dipúuwí.”

Powingîˀ Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan nachuwagíˀoˀin

32 In pꞌóegé dimän Jerusalem búˀpiye, heḏi iví khä̖geˀninbí páaḏé Jesus namän. In khä̖geˀnindá wíḏínhanginnáhpí háa dívíˀánshaaˀa̖míˀin, heḏá in wéˀgen tꞌowa iví tíˀúugé dimännindá dikhunwôedaˀ. In tä̖ˀḏi wíje khä̖geˀnin ivíˀpiye wíyá ovâyhângeˀan, heḏi háa ûnpúwágíˀoˀin ovâytu̖ˀan. 33 Natú̖, “Bítꞌôeyan, nää-á Jerusalem-piye gimän, heḏi naa, tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀiˀ tꞌowaḏi díkáaní in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá heḏá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá inbí mange. Indáho ditú̖u̖ní naa dînkhâyˀä̖ˀ ochuu-íˀin, heḏá in Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowaví mangá díkáaní. 34 Nä́ˀindi dînpꞌáhkaakhâymáa, heḏá díˀohphaykhâymáa. Púwhí̖ˀdí díwhä̖ḏikhâymáa, heḏá díkheˀkhâymáa. Hewänbo poje thaa iwe owáywówápúuwí.”

James-áḏí John-dáḏí hä̖ä̖wí dadaˀpóe

35 Ihayḏibá James-áḏí John-dáḏí Zebedee-ví ây damuuˀin Jesus-víˀpiye damää, heḏi óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, naˀin hä̖ä̖wí gadapúuwí heḏi u̖ˀḏi dînˀa̖míˀin gadaˀ.” 36 Ovä̂ntsikaˀyan, “Hä̖ä̖-an dadaˀ wä̂nˀa̖míˀin?” 37 Óetu̖ˀan, “Owáy untsondisogeḏee ihayḏi, naˀin uví khóe gamúuníˀin gadaˀ, wêe koˀḏíngéḏí, wêe-á yä̖́ˀmä́ngéḏá.” 38 Jesus-di ovä̂ntu̖ˀan, “Undá wíḏä́nhanginnáhpí hä̖ä̖wí dadaˀin. Ti dä́nkoḏi dä̂ntꞌôephaaḏé-íḏí naa dontꞌôephaḏekhâymáa waabá? Heḏi naa hä̖ä̖wí kháaˀi donphaḏekhâymáa waabá, ti dä́nkoḏi dä̂nphaaḏé-íˀin?” 39 Óetu̖ˀan, “Gä́nkoḏi-ákun.” Jesus-di ovä̂ntu̖ˀan, “Taˀgendi undá wáˀ dä̂ntꞌôephaḏekhâymáa, heḏá hä̖ä̖wí kháaˀi dä̂nphaḏekhâymáa, naa dînpúuwí waabá. 40 Hewänbo naa wíḏînkꞌóepí naví khóe wä̂ndeˀmamíˀin koˀḏíngéḏá yä̖́ˀmä́ngéḏá. Jôesi Táḏáḏa̖ˀmân ûnkꞌóe ovâydeˀmamíḏí toˀwên ha̖ˀmin dimúuníḏí.”

41 In wéˀgen tä̖ khä̖geˀnin James-á John-dá inbí híˀ i̖ˀgeḏi dínhanginpóe ihayḏi inbíˀpiye ditꞌayyaapóe. 42 Heḏiho Jesus tꞌä̖hkí iví khä̖geˀnin iwéˀgeˀandi ovâytu̖ˀan, “Únhanginná in Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowaví tsonnin hânho ditsontꞌóe, heḏá inbí tꞌowa-á ovâytsonmáˀve-íˀindá diwänpidaˀ. 43 Hewänbo undá wíˀúnkhâyˀä̖hpí ha̖ˀmin ímúuníˀin. Toˀwí un diweḏi hayˀi namúuníˀin nadaˀḏá, i-á unbí khä̖geˀdiḏa̖ˀ namúuníˀin ûnkhâyˀä̖ˀ. 44 Heḏi toˀwí pꞌóˀḏéḏîˀ namúuníˀin nadaˀḏá, i-á wí pantꞌôeˀi un tꞌä̖hkígîˀ waagiˀbá namúuníˀin ûnkhâyˀä̖ˀ. 45 Naa wänboˀ, tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀi-á oˀä̖ä̖ tꞌowa dovâykhä̖geˀnamíḏí, indi naa díkhä̖geˀnamíḏá joe. Oˀä̖ä̖ ochuu-íḏí, heḏá naví wówátsi-á dáywáˀâa-íḏí tꞌä̖hkí tꞌowa dínkoeḏí-íḏí inbí tꞌaywóˀdi iweḏi dimaˀpꞌä́níḏí.”

Jesus-di wí sen natsíˀtꞌaamuuˀiˀ iví keetan óemä́gi

46 Oe Jericho búˀ Jesus iví khä̖geˀnindáḏí báyékí tꞌowa-áḏí dipówá, heḏi iweḏi dipeemän dihayḏi wí sen tsíˀtꞌaaˀi namuuˀiˀ owáy pꞌôe hángé wáy nahä̖ä̖daˀä́n, i-á Bartimaeus gin nakhá̖wä̖́, Timaeus-ví ay ûnmuuˀiˀ. 47 Bartimaeus-á natꞌoe Jesus oe Nazareth búˀwi naˀä̖ˀin, heḏi itu̖wí̖nú, “Jesus, u̖ David-ví ây iweḏiˀiˀ unmuuˀiˀ, navíˀpiye ósehkanäpuwave.” 48 Báyékí tꞌowaḏi iˀ sen óetꞌeˀyandi óetu̖ˀan, “Hânda̖ˀdiboˀ.” Hewänbo i-á shánkí kaygá itu̖wí̖nú, “U̖ David-ví ây iweḏiˀiˀ unmuuˀiˀ, dísehkanäˀan.” 49 Jesus iwóyí̖ˀdí ovâytu̖ˀan, “Bintu̖ˀan naˀä̖ä̖-íḏí.” Indi iˀ tsíˀtꞌaaˀiˀ óetu̖ˀan, “Jesus-di wóetu̖hkánmáa. Ówí̖nú, óhíhchanpuwave.” 50 Iˀ sen iví kꞌéwéˀin to ipꞌä̖́ḏi, heḏi wesebo iwí̖núḏí Jesus-víˀpiye namää. 51 Jesus-di óetsikaˀyan, “Hânnan wînˀa̖míˀinnan undaˀ?” Iˀ sendi óetu̖ˀan, “Gá dînkeepúuwíˀinnân odaˀ, Nanbí sedó.” 52 Jesus-di óetu̖ˀan, “Ópûn, uví wä̖yu̖ úmuuḏânkun unwówa.” Heḏi wesebo iˀ sen ûnkeepóeḏí Jesus-áḏí namää.

11

Jesus oe Jerusalem búˀ óesígíkêˀ

1 Jesus-á iví khä̖geˀnindáḏí Jerusalem búˀ tsowa dipówá. Iwe wí okú nakꞌóe “Olive Okú” gin dâytu̖ˀoˀ, heḏi nä́ˀi okú iwe núˀ wáy nä́ˀin wíje búˀây daná, Bethpage-áḏí Bethany-áḏí. Heḏi wíje iví khä̖geˀnin ovä̂nsan dapáaḏémú-íḏí. 2 Ovä̂ntu̖ˀan, “Jaho bápûn hä̖ˀi búˀay nanbí páaḏépiye nanân diwepiye, heḏi datsꞌú̖ˀ dihayḏá wí búduˀay dä̂nshaa-í nawhiwindi, i-á waˀ wáymûu wänbo toˀwí wänbo wíˀiˀíhsógepí. Dä̂nwhisuuḏi dä̂nmáˀí nä́we. 3 Heḏi toˀwíḏí wovä̂ntsikaˀyandáhoˀ, ‘Háaḏan haˀwâa dä̂nˀoˀ?’, ginnân dä̂ntu̖ˀa̖mí: ‘Gá Nanbí Sedó iˀ ûntáyḏân, heḏi hây napóeḏíbo wônwáymáˀí.’ ”

4 Damääḏi wí búduˀay pꞌôe hángé wên phóḏi núˀ nawhiwindi dä̂nshaa. 5 Heḏi dä̂nwhisuuḏeḏi in tꞌowa iwáygé diwinnindi ovä̂ntsikaˀyan, “Hânnan dänˀoˀ? Háaḏan hä̖ˀi búduˀay dä̂nwhisuuḏeˀ?” 6 In khä̖geˀnin háa Jesus-di ovä̂ntu̖ˀan waa datú̖, heḏiho ovä̂nmä́gi. 7 Iˀ búduˀay Jesus ônhoˀ, heḏi inbí kꞌéwéˀin to dänpꞌä̖́ḏiḏi iˀ búdu kꞌéwé ônpa̖ˀkꞌûˀ, heḏi Jesus iˀíhsóge. 8 Heḏi wáy Jesus óeˀíhon niˀge báyékí tꞌowa inbí kꞌéwéˀi to oe teˀpꞌóegé ônpa̖ˀkwohon, heḏi wây-á wéˀgendá dâytaykhóepa̖ˀkwohon, iˀ nava iwe dâytsꞌâˀiˀ. 9 Heḏi in toˀwên páaḏé dimännindá heḏá in tíˀúugé ûnwóeˀä̖ˀindá dívítu̖hkwi̖nuhon, “Wísígíkéndeˀ.” “Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí wóesan, heḏiho híwó wóeˀâ̖a̖mí.” 10 “Híwó úpúuwí gá untsondisogeḏee-íḏân, nanbí thehtáy pahpâa David natsondiˀä́n waagibá.” “Jôesi Táḏá oe makówá naˀä́ndi-á hayˀi namuu.”

11 Heḏi Jerusalem búˀpiye Jesus namääḏi iˀ méesate hayˀi ee natsꞌú̖, heḏi ibéemáaḏí hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí imúndeˀ. Hebo nathíˀêemändibo in tä̖ˀḏi wíje (12) khä̖geˀnindáḏí oe Bethany búˀaypiye namää.

In fig tay nabaymuupíˀin

12 Wíyá tháwä́n Bethany-ḏi dipee, heḏi Jesus naha̖hséhpóe. 13 Hây kayi̖ˀ diwe wên fig tay nachândi imûˀ nakaamuuḏi. Iwepiye namää imúuníḏí tigúba na-fig-muuˀin, hewänbo iwe napówá ihayḏi fig wänbo wíˀishaapí, waˀḏi na-fig-púuwí ihayḏi wínanáhpíḏí. 14 Heḏi Jesus-di in tay óetu̖ˀan, “Uvíˀweḏá toˀwí wänbo wíyá wíˀi-fig-kꞌoˀípí.” Iví khä̖geˀnin háa natú̖ˀin ditꞌoe.

Jesus iˀ méesate hayˀi iweḏi in dâyhä̖ä̖wíku̖ˀcháaḏeˀin ovâykhehpiye

15 Jerusalem búˀpiye wíyá dimää, heḏi Jesus iˀ méesate hayˀi eepiye namää, heḏi in tꞌowa dâyhä̖ä̖wíku̖ˀchꞌáaḏeˀindáḏí in dâyhä̖ä̖wíkumändeˀindáḏí iweḏi ovâykhehpiye, heḏi in dâychä̖ˀegóˀoˀinbí mä́äsa-á heḏá in dâykꞌoˀweeku̖ˀchꞌáaḏeˀinbí púwéḏé-á ovâyjánú. 16 Heḏi toˀwí wänbo oe-á nä́ä-á ee méesate íve wíˀovâyphaḏemä́gipí inbí hä̖ä̖wí wóegé. 17 Heḏi in tꞌowa ovâyhá̖ˀandi ovâytu̖ˀan, “Jôesi Táḏá iví taˀnin diwe ginnân natú̖hpíˀan:

Naví tewhá-á tꞌä̖hkí nangeˀin tꞌowa dívíjûusuˀa̖mígîˀ namuu,

hewänbo undá bînˀegóˀandi sänmin dívíkaakwꞌôenígîˀ napóe.”

18 In owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá heḏá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá háa natú̖ˀin ditꞌoe, heḏi iweḏi páaḏépiye háḏíḏí óeháyjíˀin dâytu̖wä̖máa, hewänbo óekhunwôedaˀ, iví híˀḏí in tꞌowa ovâyháaˀoḏi.

19 Nakin dihayḏi Jesus-á iví khä̖geˀnindáḏí ee búˀḏí dipee.

Háa in fig tay iweḏi dihá̖hpóe waa

20 Héḏéndí napóe ihayḏi pꞌóegé dimändi in fig tay Jesus-di óehéeˀannindá púˀḏíbo natꞌaaḏi dâymûˀ. 21 Peter háa Jesus natú̖ˀin ûnˀánpówá, heḏi óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, in tay untú̖ˀin háˀto híwó napúuwíˀin tꞌä̖hkí natꞌaa.” 22 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Bíwä̖́yú̖ Jôesi Táḏá-á hä̖ä̖ tꞌä̖hkí iˀa̖míˀin ûnkoḏi. 23 Taˀgendi wâytu̖máa, toˀwí nä́ˀin pꞌin itu̖ˀandi, ‘Ótégé, oe mâapꞌoe iwe ópichä̖́nú,’ heḏi háa natú̖ waa napúuwí gin iwä̖yundeḏá, ônˀa̖mí-ákun. Hewänbo pín taˀgeḏi iwä̖ä̖yú̖-íˀin ûnkhâyˀä̖ˀ. 24 Heḏân wâytu̖máa, úvíjûusuˀandi iˀ hä̖ä̖wí bîndaaˀandi taˀgendi bînhóeníˀin úvíwä̖yundeḏáhoˀ, heḏáho bînhóení-áheˀ. 25 Hewänbo hä̖̂ä̖ḏi úvíjûusuˀoˀ ihayḏi, toˀwívíˀpiye híwó wíˀícha̖a̖píḏí, i-á bînˀowóejé-í, heḏânho unbí Táḏá oe makówá naˀä́ndiˀḏi unbí tꞌaywóˀdi wáˀ wovâyˀowóejé-íḏí. 26 Heḏi wên tꞌowa bînˀowójépíḏá, Jôesi Táḏá oe makówá naˀä́ndiˀḏi háˀto unbí tꞌaywóˀdi wovâyˀowóejé-í.”

Jesus óetsikaˀyan toˀḏan ônkꞌûˀ iví tꞌôe iˀa̖míḏí

27 Jerusalem búˀ diwáypówá ihayḏi iˀ méesate hayˀi ee natsꞌú̖. Iwe najiˀ ihayḏi in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá heḏá wây-á in Huḏíyoví tsonnindá ûnpówá. 28 Indi óetsikaˀyan, “Háawinnan uví tsonkhuu úmuu háa biˀo waa biˀa̖míḏí? Toˀḏan in taˀgen wônkꞌûˀ nä́ˀi hä̖ä̖wí nâaˀa̖míḏí?” 29 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Nää-á naaḏá wáˀ un wéhpêe tsika wâytsikaˀya̖mí, heḏi dítu̖ˀandá, naaḏá wâytu̖ˀâ̖a̖mí toˀwíḏí in taˀgen dînkꞌûˀin nä́ˀi hä̖ä̖wí dóˀa̖míḏí. 30 Dítu̖ˀan, toˀḏan John ônkꞌûˀ tꞌowa ovâypꞌóˀpꞌoeˀa̖míḏí, ti Jôesi Táḏáḏí háa tꞌowaḏi ônkꞌûˀ?” 31 Heḏi wíˀnä́ táye dívítu̖máa, “Jôesi Táḏáḏí John ônkꞌûˀ gin gitú̖ḏáhoˀ, Jesus-di dítsikagíˀo, ‘Heḏi háaḏan handi háa John natú̖ˀin wíˀúvíwä̖yu̖pí?’. 32 Hewänbo wígitú̖u̖nípí, ‘Tꞌowaḏiḏa̖ˀ ônkꞌûˀ’ gin.” (In tꞌowa dâykhunwôedaˀḏibo haˀwâa ditú̖, gá tꞌä̖hkí in tꞌowa dívíwä̖yundeḏân John-dá Jôesi Táḏáví tukheˀbi ûnmuuˀin.) 33 Heḏiho indi Jesus óetu̖ˀan, “Naˀindá wígínhanginnáhpí toˀwíḏí ônkꞌûˀin.” Heḏi Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Heḏáhoˀ, naaḏi wänbo wáˀ wíwâytu̖ˀa̖mípí toˀwíḏí in taˀgen dînkꞌûˀin dóˀa̖míḏí nä́ˀi hä̖ä̖wí dóˀoˀiˀ.”

12

Jesus-di in yä̖ˀḏâapíˀin úuva áaphä̖ä̖ á̖yí̖ˀninbí̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀan

1 Jesus-di in tsonnin nä́ˀi há̖hkangíˀin óˀgéḏí ovâytu̖ˀan: “Wí sen iˀúuvaˀáakhä̖hsaa, heḏi iˀ nava iphéˀahkhaayan, iˀ kꞌuu iwá iphoyä̖ä̖ iˀ úuva ipꞌomapꞌee-ígîˀ, heḏi wí tewhá tu̖wä̖ˀi-á ikꞌûˀ iví nava iˀá̖yí̖ˀnamíḏí. Heḏáháˀ iˀ nava wên senäˀ úuva áaphä̖ä̖ á̖yí̖ˀnin dimuuˀin ovâypíyémä́giḏi wíyá piˀwí nangepiye namää. 2 Iˀ úuva napꞌeˀyin dihayḏiho wí tꞌôeˀiˀ iˀ nava iwepiye óesan heḏânho in senäˀ dâynavapíyéˀannindi iˀ úuva nayä̖́muˀiˀ óemä̂äníḏí. 3 Hewänbo indi iˀ tꞌôeˀiˀ óeyâ̖ˀḏi óewhä̖́ḏi, heḏi manda̖ˀdibo óewáybun. 4 Heḏi iˀ sendá wíyá tꞌôeˀi-á óesan. Indi i-á pꞌóˀḏá óewhä̖́ḏi, heḏá jänäkí-á óeˀan. 5 Heḏá wíyá tꞌôeˀi-á óesandi-á óehay. Heḏá wây-á wên tꞌôeˀindá ovâysan. Wáy wên in ovâywhä̖́ḏi, wây-á wêndá ovâyhá̖nú. 6 Heḏi iví ayḏa̖ˀ ûnjoekandee, iˀ isígíˀiˀ. Nä́ˀiho tꞌä̖ˀgeḏiho in dâynavapíyéˀanninbíˀwepiye óesan. Natú̖, ‘Maḏân naví ay-á dînˀaˀgeení.’ 7 Hewänbo indá wéˀge dívíhéeˀandi ditú̖, ‘Nä́ˀi-ânkun namuu nä́ˀi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí ûnjoepuwagíˀoˀiˀ. Jaho âyháyjí, heḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí nayä̖́muˀi-á nanbîˀ-á gínmúuní.’ 8 Heḏiho iˀ ay óeyâ̖ˀḏi óehay, heḏi iˀ nava iweḏi óepꞌégi.”

9 Heḏi Jesus-di in tꞌowa ovâytsikaˀyan, “Hân nä́ˀi nava ivîˀ ûnmuuˀiˀ iˀa̖mí? Gá namääḏá in senäˀ dâynavapíyéˀannin ovâyhá̖a̖nú-í, ihayḏá iˀ nava-á wây-á toˀwêndá ovâypíyémä̂äní. 10 Bîntunnanpíˀan nä́ˀi híˀ Jôesi Táḏáví taˀnin diwe nataˀmuuˀiˀ:

Iˀ kꞌuu in tewhátehpaaˀin dâyjoegiˀandi-á,

nää shánkí natáyˀi kꞌuu tehpaa béˀḏí napóe.

11 Iˀ shánkí natsonjiˀi gin iˀan,

heḏi naˀin âymûˀḏi díháaˀan.”

12 In Huḏíyoví tsonnin dínhanginná Jesus-á nä́ˀi híˀ inbí̖ˀgeḏiho ihéeˀannin, heḏi didaˀ óepankáyjíˀin, hewänbo in tꞌowa dâykhunwôedaˀmáaḏí wíˀóepankêˀpí, heḏi iweḏi dimää.

Jesus tax wáˀâa i̖ˀgeḏi óetsikaˀyan

13 Tíˀúugéḏí in Huḏíyo tsonnindi wên Pharisee tꞌowa-á heḏá Herod-ví kꞌemaˀindá Jesus-víˀpiye ovâypunjôn hä̖ä̖wí óetsikaˀya̖míḏí. Didaˀ óekáyjíˀin híwó wíˀihíˀmáapíḏí. 14 Heḏi ûnpówáḏí óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, gínhanginná uví híˀ-á taˀgen úmuuˀin, u̖ˀḏá tꞌä̖hkí tꞌowa handa̖ˀbá ovâymáa, háa tꞌowa dínwänpicha̖a̖ waa háabo wíˀunmuupí, heḏiho taˀgendá Jôesi Táḏáví khuu i̖ˀgeḏá tꞌowa ovâyhá̖ˀoˀ. Dítu̖ˀan, hânnan nanbí tsontun gíntû̖ˀ? Ti híwó namuu in Rome-winbí tsondi Caesar ây-tax-wáˀâa-íḏí háa joe? Ti gínkhâyˀä̖ˀ âywáˀâa-íˀin háa joí óetsikaˀya̖míḏí. Didaˀ é?” 15 Hebo Jesus ûnhanginná gin óetsikaˀmáaḏí inbí ánshaaho taˀge wíḏâymáapíˀin, heḏiho ovâytu̖ˀan, “Háaḏan dítayindeˀ? Wí denarius chä̖ˀ dînmáˀ naa dómúuníḏí.” 16 Ônmaaḏi ovâytsikaˀyan, “Toˀví tsꞌay-an nä́ˀi chä̖ˀ eeḏi ûnkꞌóe, heḏá toˀví khá̖wä̖́-á?” Óetu̖ˀan, “Gá Caesar-víˀinnân.” 17 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Heḏáhoˀ, hä̖ä̖wí Caesar-vîˀ ûnmuuˀi Caesar-bá binmä́ä, heḏi wáˀ hä̖ä̖wí Jôesi Táḏávîˀ ûnmuuˀi-á Jôesi Táḏá-á binmä́ä.” Heḏi iví híˀḏí báyékí ovâyháaˀan.

In Sadducees-di Jesus óetsikaˀyan in dichuuˀin diwáywówápúuwí i̖ˀgeḏi

18 Nä́ˀin Sadducee tꞌowa Jesus-víˀpiye diˀä̖ä̖, hä̖ä̖wí óetsikaˀya̖míḏí. (In Sadducees-á dívíwä̖yundeˀ in tꞌowa dichuuˀin háˀto wíyá diwówápúuwí.) 19 Indi óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, Moses-di nä́ˀin tsontun dîntaˀnan: Wí sen âypíḏíbo nachuuḏi iví kwee waˀ ûnwówájiḏá, iˀ senbí tíˀûu ûnkhâyˀä̖ˀ iˀ kwee-áḏí ikhóˀyâ̖a̖-íˀin, heḏânho dä̂nˀâykwꞌôeníḏí iˀ páˀḏâyví khá̖wä̖́ ônhûuwíḏí. 20 Hebo ginnân napóe: Tsé ihay tíˀûuwin senäˀ dijiˀ. Iˀ shánkí páaḏéˀiˀ ikhóˀyâ̖ˀ, hebo âypíḏíbo nachuu. 21 Iˀ eeḏiˀi-á wáˀ iˀ kwee-áḏí ikhóˀyâ̖ˀ, heḏi nä́ˀi sen wáˀ âypíḏíbo-áho nachuu. Heḏi iˀ powageˀi-á hanbá ûnpóe. 22 Heḏi handa̖ˀ tꞌä̖hkí in tséḏí dijiˀin tíˀûuwin dínpóe, tꞌä̖hkí wíˀínbo iˀ kwee-áḏí dívíkhóˀyâ̖ˀḏi wêe wänbo wí ay wíḏâysógepí. Tꞌä̖ˀgeḏá iˀ kwee-á wáˀ nachuu. 23 Nä́ˀin tsé ihay tíˀûuwin iˀ kwee-áḏí dikhóhtsa̖a̖kwꞌônwän, heḏiho dítu̖ˀan, owáy tꞌowa wíyá diwáywówápóe ihayḏi, toˀwíví kwee-an ûnmúuní?”

24 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Gindiḏân ípeḏeekwꞌó, wíˀúnhanginnáhpíḏí Jôesi Táḏáví taˀnin háa ûntû̖ˀnin, heḏá wáˀ wíˀúnhanginnáhpí Jôesi Táḏá-á hânho nakayˀin. 25 Owáy in ditꞌahánnin tꞌowa diwáywówápóe ihayḏi, senäˀdá kwiyä̖ˀdá háˀto wíyá dívíkhóˀyâ̖a̖-í, gá gindiḏi in makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin waaginbá dimúuníḏân. 26 In tꞌowa dichuuˀin diwáywówápúuwí i̖ˀgeḏi dítsikaˀmáa, hewänbo bîntunnanpíˀan háa Moses-ví taˀnin diwe ûntaˀmuuˀin in wä̖́ä̖ˀi phéˀyä̖́vi nakojeˀ niˀgeḏi itaˀnan diwe. Ihayḏi Jôesi Táḏáḏí ginnân Moses óehéeˀan:

Naa-ân omuu Jôesi Táḏá,

Abraham-dá Isaac-á Jacob-á inbí Jôesi omuu.

27 Nä́ˀin senäˀ dichuu wänbo taˀgendi diwówájiˀ, gá Jôesi Táḏá-á in diwówájiˀinbí Jôesi dínmuuḏân, in dichumuuˀinbîˀ-á joe. Heḏânkun tꞌä̖hkí ípeḏeekwꞌó úvíwä̖yundeḏi in dichuuˀin háˀto diwáywówápúuwíˀin.”

In shánkí kayˀin tsontun

28 Wí sen in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀin diweḏiˀi natꞌoe dívíhíˀmáaḏí, heḏi Jesus-di híwóˀnin híˀ ovâymä́giˀin ûnhanginná, heḏiho Jesus-víˀpiye namääḏi óetsikaˀyan, “Wéˀinnan tꞌä̖hkí Jôesi Táḏáví tsontun diweḏi in shánkí kayˀin ûnmuu?” 29 Jesus-di óetu̖ˀan, “Nä́ˀinnân in shánkí kayˀin namuu:

Un Israel tꞌowa bítꞌôeyan,

Nanbí Jôesi iˀ shánkí natsonjiˀi namuuˀiˀ iˀ wêeḏa̖ˀ Jôesi naˀä́ndiˀ namuu,

30 heḏi undá únkhâyˀä̖ˀ nä́ˀi shánkí natsonjiˀiˀ unbí Jôesi únmuuˀi-á pín taˀgeḏi bînsígí-íˀin,

unbí píˀnä́ khóˀjé-á, unbí hâ̖a̖ iwá, unbí ánshaaḏá, heḏá unbí kay tꞌä̖hkíḏá.

31 Heḏi nä́ˀindá in eeḏiˀin tsontundá namuu:

Háa un wíˀbo úvípisígí waagibá

wéˀgen tꞌowa wáˀ bînsígíhûuwí.

Wây-á tsontun nä́ˀin wíjeví shánkí hayˀin namuuˀin wínakꞌóepí.”

32 Nä́ˀi Huḏíyoví khuu ovâyhá̖ˀoˀiˀḏi Jesus óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, híwó bihéeˀan. In taˀgen namuu untú̖ waa, wêeḏa̖ˀ Jôesi naˀä́n, heḏi wíyá Jôesi-á wínaˀä́npí, iˀḏa̖ˀ. 33 Híwó namuu animâa âyhûuwíˀin oe méesate eepiye âyphamää-íḏí Jôesi Táḏá âymä̂äníḏí, heḏá wíyá hä̖ä̖wí-á âymä̂äníˀin. Hebo shánkí híwóˀnin namuu Jôesi âysígí-íˀin nanbí píˀnä́ khóˀjé-á, nanbí hangintandá, nanbí kay tꞌä̖hkíḏá, heḏá wáˀ wây-á tꞌowa-á âysígíhûuwíˀin ívípisígí waabá.” 34 Jesus ûnhanginná nä́ˀi sendi híwóˀdi híˀ óemä́giˀin heḏi óetu̖ˀan, “U̖-á hí̖yä̖̂ä̖ḏa̖ˀ útáy unkhâymúuníḏí Jôesi Táḏáví tsonkhuu mânsígíkáyjíḏí.” Heḏi iweḏi tꞌä̖hkíḏíbo diwôedaˀpóe Jesus wíyá hä̖ä̖wí óetsikaˀyâ̖a̖míḏí.

Iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí, toˀví ay-an ûnmuu?

35 Jesus-di iˀ méesate hayˀi ee ovâyhá̖ˀoḏi ovâytu̖ˀan, “Heháaḏan in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀin ditû̖ˀ, iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí David-ví ây iweḏiˀiˀḏa̖ˀ ûnmuu? 36 Iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi David óehá̖ˀandi David-bo ginnân natú̖:

Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí óetu̖ˀan naví tsondi hayˀiˀ,

‘Naví koˀḏíngéḏí ósoge,

heḏi uví hä́nmin dovâytꞌaaní heḏá uví mange wînkáaní.’

37 Nä́ˀi toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí David-dibo iví tsondi hayˀi gin óetu̖ˀoˀ. Gin namuuḏá háḏíḏanho David-ví ây iweḏiˀiˀḏa̖ˀmân ûnmúuní?”

Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀin waaginbá wíḏimúunípí

In báyékí tꞌowa híhchangiḏi dívítꞌôeyande Jesus-di ovâyhá̖ˀoḏi. 38 Ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀin tꞌowa Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀin dimuuˀinbíˀweḏi bíˀá̖yîngiˀan. To whaaḏiˀin ditoˀondi dijiˀ dâykeeya̖míḏí toˀwên dimuuˀin, heḏá ovâyhí̖ˀan tꞌowaḏi aˀgindi ovâysengitu̖ˀâ̖a̖míˀin iˀ búˀ pinge i̖ˀge dijiḏi, 39 heḏá wáˀ in Huḏíyoví méesate eeje heḏá nashánkíˀeeḏináˀ dihayḏá in tsonninbí soge eeḏi dívíkwꞌôeníˀin didaˀ. 40 Kwiyä̖ˀ inbí senäˀ dínchuuˀinbí tewhá ovâykweeḏeˀ, heḏáháˀ thaa tꞌä̖hkí dívíjûusuˀoḏi híwóˀnin dimuu waagi dívípiḏaˀoˀ. Gin dívíˀoḏi Jôesi Táḏáḏí shánkí ovâytuhchä̖nukhâymáa.”

Wí kwee iví sen ûnchuuˀi-á iví chä̖ˀ tꞌä̖hkí Jôesi Táḏávíˀpiye imä́gi

41 Jesus iˀ méesate hayˀi íve iˀ chä̖ˀ phébay núˀ isógeḏi in tꞌowa inbí chä̖ˀ dâykuuḏeḏi ovâymúndeˀ. Báyékí in koḏitꞌowa dimuuˀindá báyékí dâychä̖ˀkuuḏeˀ. 42 Heḏi wí kwee iví sen ûnchuuˀi sehkanäwó nawówájiˀi-á napówáḏí wíje chä̖ˀ pꞌíˀin itógi, hí̖yä̖̂ä̖ḏa̖ˀ iˀ chä̖ˀ namuu. 43 Heḏi Jesus iví khä̖geˀnin iwéˀgeˀandi ovâytu̖ˀan, “Taˀgendi wâytu̖ˀâ̖a̖mí, nä́ˀi kwee iví sen ûnchuuˀi sehkanäwó nawówáji wänbo iˀ chä̖ˀ phébay iwe shánkí itógi tꞌä̖hkí in wéˀgen dâykuuˀinbíˀweḏi. 44 In wéˀgendáho iˀ chä̖ˀ dínphaḏe iweḏi dívímä́gi, hewänbo nä́ˀi kwee-á báyékí ûnkwꞌóhpí wänbo hä̖́yú̖ imáaˀi tꞌä̖hkí itógi — iví wówátsi iˀa̖mígîˀ tꞌä̖hkí imä́gi.”

13

Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan iˀ méesate hayˀi-á tꞌowa dâynayu̖khâymáa

1 Jesus iˀ méesate hayˀi iweḏi napeemän dihayḏi, wêe iví khä̖geˀnin diweḏiˀiˀḏi óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, námúˀḏí nä́ˀi saˀwóˀdi tewhá nä́we nakwꞌóˀdiˀ, heḏá iˀ saˀwóˀdi kꞌuuḏi napaˀandi-á.” 2 Jesus-di óetu̖ˀan, “Nä́ˀi tewhá heˀendi nää nâamúndepíˀan. Hewänbo tꞌä̖hkí hä̖ˀi-á tꞌowa dâynayu̖khâymaa, heḏi wêe wänbo wí kꞌuu hä̖ˀi tehpaa iweḏi wínateˀḏeegíˀopí.”

Jesus-di ovâytu̖ˀan báyékí tꞌôephaḏe naˀä̖ˀin

3 Jesus iˀ okú “Olive Okú” gin dâytu̖ˀoˀ eeḏi napeeḏi wíˀbo isóge, heḏi pꞌohuuge onä pꞌä̖́näbo iˀ méesate hayˀi imúndeˀ. Heḏi Peter-á, James-á, John-dá, Andrew-á diˀä̖ä̖ḏi óetsikaˀyan, 4 “Ti dítu̖ˀâ̖a̖mí, hä̂nhay-an nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi dítu̖ˀandi napuwagíˀo? Hä̖ä̖-an nakeepúuwí heḏânho gínhanginnáaníḏí hä̖̂ä̖ḏi natsꞌanpúuwíˀin?”

5 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Bíˀá̖yîngiˀan toˀwíḏí wänbo piháa wíwovâywä̖yu̖ˀa̖mípíḏí. 6 Báyékí tꞌowa naví khá̖wä̖́ i̖ˀgeḏi dikä̖ˀä̖ä̖gíˀo, heḏi wíˀínbo ditú̖u̖ní innânho dimuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí. Gindiḏi báyékí tꞌowa inbí hójo ovâywä̖yu̖kankhâymáa. 7 Hewänbo tꞌowa tsowa dithaaˀin háa kayi̖ˀ dithaaˀin dívíhä́nboˀ i̖ˀgeḏi ítꞌoeḏá, wíwovâyˀá̖yîngimä̂änípí. Nakhâyˀä̖ˀ nä́ˀi hä̖ä̖wí napúuwíˀin, hewänbo owáy napóe ihayḏá iˀ tꞌä̖ˀgeˀi thaa waˀḏi wínaˀä̖hpí. 8 Tꞌowa wêe nangewin dívíhä́nkhâymáa wây-á tꞌowa wíyá wêe nangewindáḏí, heḏá nangewin tsonnindá wáˀ dívíhä́nkhâymáa. Wáyjé tꞌä̖hkí nananˀa̖ˀyä̖puwagíˀo, heḏá báyékí diha̖a̖puwagíˀo. Hewänbo nä́ˀi hä̖ä̖wí-á wí kwee páaḏé naˀejehay waagiˀbá namuu, waˀḏi shánkí napuwagíˀo.

9 Undá wíˀbo bíˀá̖yîngiˀan. Wovâypankhonkhâymáaḏá tunjó wháagépiyá wovâyhûuwí, heḏi iˀ Huḏíyoví méesate eeje wovâywhä̖ḏikhâymáa. Naa omuuḏi in nangewin pꞌóˀḏéḏíˀinbíˀpiye heḏá wéˀgen tsonninbíˀpiyá wovâyhûuwí, naví̖ˀgeḏi bîntꞌôeˀa̖míḏí. 10 Hewänbo waˀḏi iˀ tꞌä̖ˀgeˀi thaa napówápíḏíboˀ, Jôesi Táḏáví híwóˀdi tun tꞌä̖hkí nangeˀin tꞌowa ovâytꞌôeˀa̖míˀin nakhâyˀä̖ˀ. 11 Owáy wovâypanhógiḏi tunjó wháagé wovâykándí, waˀ ípówápíḏíbo wíwovâyˀá̖yîngimä̂änípí háa iwe ítú̖u̖níˀin, hewänbo ihayḏi iˀ híˀ Jôesi Táḏáḏí wovâte eeje wovâywhä̖ḏikhâymáa. Naa omuuḏi in nangewin pꞌóˀḏéḏíˀinbíˀpiye heḏá wéˀaymä́giˀi-áho ítú̖u̖ní. Undá wíˀbo wíˀúvípihíˀkhâymáapí, iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏân wovâykhä̖geˀkhâymáa bînhéeˀa̖míḏí. 12 Tꞌowa inbí tíˀûuwin páaḏéˀin inbí hä́nminbí mangepiye ovâykáaní ovâyhá̖a̖nú-íḏí, heḏi in táḏáˀindá hanbá inbí ây dâykhâymáa, heḏá in ây-á inbí táḏáˀin jíyáˀinbíˀpiye dívíhä́nsaaḏi tson diwe ovâykwohkhâymáa ovâyhá̖a̖nú-íḏí. 13 Báyékí tꞌowaḏi wovâytꞌaykhâḏéḏíˀinbíˀpiye heḏá wéˀymáa navíˀin íwänpimuuḏi, hewänbo in toˀwên dívítꞌôephaḏeyä̖́ä̖ˀannin dichuu píhay, indá ovâyˀaywoení.”

Jesus-di iˀ Naháˀḏä̂nkantꞌóeˀiví̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀan

14 “Jôesi Táḏáví taˀnin diwe Daniel itaˀnan iˀ Naháˀḏä̂nkantꞌóeˀiví̖ˀgeḏi, iˀ Jôesi Táḏáḏí wänbo óetꞌayˀiˀ. (Bîntunnanpíˀan, heḏi únkhâyˀä̖ˀ íkaˀpóewíˀin.) Owáy ee ûnkhâyˀä̖hpíˀwe nawindi bînmûˀḏi, ihayḏáho un Judea nange íkwꞌóˀnin únkhâyˀä̖ˀ oe okú iˀpiye íjáaníˀin. 15 Heḏi wí toˀwí iví whaˀkꞌay iwe najiˀiˀ iweḏi nawândi wíˀûnkhâyˀä̖hpí ihayjêeˀa̖míˀin iˀ tewhá ee natsꞌú̖u̖níḏí wí hä̖ä̖wí wänbo ikáyjíḏí. 16 Heḏi toˀwí nava iwe najiˀi-á wíˀibuunípí iví kꞌéwéˀin to wänbo ikáyjíḏí. 17 Owáy iˀ thaa napówá ihayḏá, sehkanä in kwiyä̖ˀ disâamuuˀin heḏá in dâyˀâytsä̖ä̖ˀoˀindá, gá ingîˀ-á nakâypúuwíḏân dijáaníḏí. 18 Úvíjûusuˀa̖mí nä́ˀi hä̖ä̖wí teˀnúḏí wínapúuwípí, 19 gá báyékí tꞌôephaḏe naˀä̖ḏân. Jôesi Táḏá nä́ˀi nan oepáa ikhíjé waabo tꞌowa dâytꞌôephaḏendeˀ, hewänbo owáy iˀ thaa napówá ihayḏá shánkí báyékí dâytꞌôephaḏekhâymáa, heḏi háˀto wíyá haˀwâa dâytꞌôephaaḏé-í. 20 Hewänbo in toˀwên Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí ovâydeˀmannin dimuuḏihoˀ, in tꞌowa báyékí thaa wíˀovâytꞌôephaḏepä̖khâymáapí, gá imä́giḏá toˀwí wänbo háˀto nawówáyê̖e̖níḏân.

21 “Heḏi ihayḏá tꞌowa ditú̖ḏáhoˀ, ‘Binmúˀḏí, nä̂äwân najiˀ iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí,’ heḏiháa wây-á ditú̖ḏá, ‘Oe-ân najiˀ,’ háa ditú̖ waa wíˀúvíwä̖ä̖yú̖-ípí, 22 gá hójoˀin tꞌowa dikä̖ˀä̖ä̖gíˀoḏân heḏi wên ditú̖u̖ní innânho dimuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí, heḏá wêndá ditú̖u̖ní Jôesi Táḏáví tukheˀmindá dimuu. Nä́ˀin hójoˀindá wên pínnán taa-á dâykeeya̖mí in tꞌowa ovâyháaˀa̖míḏí, heḏi inbí hójoḏibo in Jôesi Táḏáḏí ovâydeˀmannin in taˀgen namuuˀin diweḏi ovâyhângeˀa̖mí, ho nakoḏiḏi. 23 Undá bíˀá̖yîngiˀan. Wâytu̖máa hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí napúuwí i̖ˀgeḏi waˀ napóepíḏíboˀ.”

Iˀ toˀwí tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ naˀaypu̖yä̖ˀi nawáyˀä̖ˀ

24 “Heḏi iˀ thaa nanáˀ dihayḏi hä̖ˀin tꞌôephaḏe nahán dihayḏi, iˀ than nakhunpuwagíˀo, iˀ pꞌóethay wänbo wínakeepúuwípí. 25 In agóyó-á makówáḏá dijaymú-í, heḏá tꞌä̖hkí oe makówá nasaaˀi-á naˀa̖ˀyä̖púuwí. 26 Heḏi ihayḏi in tꞌowaḏi naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀiˀ okhúwá jâa oˀä̖ḏi dímúuní, báyékí pínnán kay wóegé heḏá saˀwóˀdi kohthay wóegá oˀä̖ä̖-í. 27 Heḏi in makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin dovâypunjôení in dovâydeˀmannin ovâywéˀgeˀa̖míḏí pꞌinpiyeḏá tsânpiyeḏá aakonpiyeḏá thanpiyeḏá, wéngé tꞌä̖hkí nä́ä oepáa kꞌayḏi dikwꞌóˀnin deejeḏá ovâywéˀgeˀa̖mí.”

Jesus-di wên fig tay i̖ˀgeḏi ihéeˀan hä̖ä̖wí ovâyhá̖ˀa̖míḏí

28 “Wên fig tay binmúˀḏí hä̖ä̖wí íhá̖hpúuwíḏí. Iˀ taykhóeˀây naˀohphuupoeˀoḏi natsꞌantsá̖wä̖́puwamän dihayḏi, únhanginná nata̖ˀánpowaˀä̖ˀinpíˀan. 29 Heḏi gindiḏibá owáy nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi wâytꞌôeˀan bînmûˀ ihayḏá únhanginnáaní púnúˀ nanáˀnin naa owáyˀä̖ä̖-íḏí, phóḏi núˀ owin waagi namúuní. 30 Taˀgendi wâytu̖máa, tꞌä̖hkí in nä́äwin tꞌowa háˀto dihá̖a̖ní waˀḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí páaḏé natsꞌanpoeˀopíḏíboˀ. 31 Makówá-á heḏá oepáa kꞌayḏá tꞌä̖hkí nakhangíˀo, hewänbo naví tundá háˀto dînhá̖a̖ní.”

Hä̖̂ä̖ḏi Jesus nawáyˀä̖ˀin toˀwí wänbo wíˀûnhanginnáhpí

32 “Hewänbo hä̖̂ä̖ḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí napuwagíˀoˀin toˀwí wänbo taˀgendi wíˀûnhanginnáhpí. In makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin wänbo wíḏínhanginnáhpí, heḏá naa Jôesi Táḏáví ay omuuˀi wänbo-á wíḏînhanginnáhpí. Jôesi Táḏáḏa̖ˀmân ûnhanginná. 33 Heḏiho bíkhâyˀandá bíˀá̖yîngiˀan, hä̖̂ä̖ḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí napuwagíˀoˀin wíˀúnhanginnáhpíḏí. 34 Gin waagibá napúuwí: Wí sen iví tewhá ijoeˀandi wáy kayi̖ˀpiye namääḏi iví tꞌôeˀin ovâykꞌûˀ iví hä̖ä̖wí ônˀá̖yîngiˀa̖míḏí heḏá háa inbí tꞌôe dâyˀa̖míˀindá ovâyjôn, heḏi iˀ phóḏi á̖yí̖ˀdiˀ óetu̖ˀan nakhâymúuníḏí. In tꞌôeˀin wíḏínhanginnáhpí hä̖̂ä̖ḏi nä́ˀi sen nawáyˀä̖ˀin. 35 Nä́ˀi sen waagiˀbá naa omuu, heḏiho íkhâymúuní, wíˀúnhanginnáhpí hä̖̂ä̖ḏi owáyˀä̖ˀin — háḏéewáy kindi, háa khun pinuḏi, háa héḏénpiye, háa nathanpeeˀä̖ˀ ihayḏi. 36 Úvíˀá̖yîngiˀanpíḏá wáy tsíkhagipí opówáḏí íjóˀkwꞌôndibo wâyshaa-í. 37 Háa un wâytu̖ˀan waa, tꞌä̖hkí tꞌowa-ân hanbá dovâytu̖máa: Íkhâymúuníˀin únkhâyˀä̖ˀ.”

14

Wên híˀ dâykꞌûˀ Jesus óekáyjíḏí

1 Waˀ wíje thaa ûntáy in Huḏíyoví shánkíˀeeḏi Passover gin dâytu̖ˀoˀi dínpóewíḏí, ihayḏi iˀ pává oewáaseepîˀ dâykꞌoˀ. In owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá heḏá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá dâytu̖wä̖máa háḏíḏí kaaḏibo Jesus óekáyjíˀin óeháyjíḏí. 2 Ditú̖, “Nää-á waˀḏi nä́ˀin shánkíˀeeḏi napoeˀoḏi wíˀívíˀa̖mípí. Haˀwâa ívíˀandá, wáy nä́ˀin tꞌowaḏi naˀin díyâ̖a̖-í.”

Oe Bethany búˀay Jesus saˀwó nasundi ka̖ˀpꞌoe ônˀewe

3 Ihayhä̖̂ä̖ḏibá Jesus oe Bethany búˀay najiˀ, heḏi wí sen Simon gin nakhá̖wä̖́ˀivîˀ ihúuhoˀ, nä́ˀi sendá naphéetaymuuwän. Jesus nahúuˀä́n dihayḏi wí kwee wên pꞌonbayˀay imáaḏí natsꞌú̖, indá kꞌuu tsꞌä̖ˀiˀḏi ûnpaˀan heḏi wí ka̖ˀpꞌoe “nard” gin dâytu̖ˀoˀiˀ ûnkuˀun. Nä́ˀi ka̖ˀpꞌoe-á saˀwóˀgí nasun heḏá hânho-á nachä̖ˀmuu. Heḏi iˀ kwee in pꞌonbayˀay kꞌáy iháve, heḏi nä́ˀi ka̖ˀpꞌoe-á Jesus-ví pꞌóˀḏé ônˀewe. 4 Wên tꞌowa iwe dikwꞌóˀnin dâymûˀḏi ditꞌayjiˀ, heḏi wíˀnä́ táye dívítu̖máa, “Háaḏan nä́ˀi ka̖ˀpꞌoe-á ipeḏeeˀan? 5 Powin tä̖gintä̖ (300) thaa tꞌôe dívíˀandi wáˀâaḏi naku̖hchaḏee-íwän, háa maḏi shánkí wänboˀ, heḏi iˀ chä̖ˀ in sehkanäwó diwówájiˀin ovâymä̂äníwän.” Heḏi iˀ kwee-á hânho óetunsúuˀan. 6 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Iˀ kwee ánpí binˀan. Háaḏan bîntꞌaymáa? Híwóho saˀwóˀgí naa díˀan. 7 Hä̖̂ä̖ḏi wänbo in sehkanäwó diwówájiˀin tꞌowa undáḏí únkwoˀní, heḏiho hä̖̂ä̖ḏi wänbo nä́we hä̖ä̖wí híwó bînˀa̖míˀin ídaˀḏá, únkoḏi bînˀa̖míḏí. Hewänbo naa-á nä́we hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí undáḏí wíˀochangíˀopí. 8 Nä́ˀi kwee hä̖́yú̖ ûnkoḏi ihay iˀan. Waˀḏi in pení ovâykhä̖ˀkwꞌóḏipíḏíboˀ inbîˀḏi dâyka̖ˀpꞌoeˀewendeˀ, heḏi hanbá iˀḏi naa díˀan waˀḏi ochuupíḏíboˀ. 9 Taˀgendi wâytu̖máa, wä̖́hä̖̂ä̖ wänbo nä́ˀin Jôesi Táḏáví híwóˀdi tun ônphaḏendeˀ eeje nä́ä oepáa kꞌayḏi tꞌä̖hkí, háa nä́ˀi kwee iˀannin ovâytꞌôeˀa̖mí, iví̖ˀgeḏi dívíˀánshaaˀâ̖a̖míḏí.”

Judas nahíje Jesus óeku̖ˀpꞌâyníḏí

10 Heḏi Judas Iscariot, wí in tä̖ˀḏi wíje khä̖geˀnin diweḏiˀi namuuˀiˀ, in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀinbíˀwepiye namää Jesus óeku̖ˀpꞌâyníḏí. 11 Heḏi nä́ˀin owhaˀ ditꞌoe ihayḏi tꞌä̖hkí dihíhchanpóe, heḏi inbí tun Judas óemä́gi chä̖ˀ óewáˀâa-íḏí. Heḏiho iweḏi Judas itu̖wä̖máa háḏíḏí Jesus inbí mange óekáaníˀin, hä̖̂ä̖ḏi ûnkoḏi ihayḏi.

Jesus-áḏí iví khä̖geˀnindáḏí dimän iˀ Passover shánkíˀeeḏi koegîˀ dâykꞌoˀíḏí

12 In Huḏíyo dínshánkíˀeeḏipoeˀo, iˀ oewáaseepîˀ pává dâykꞌoˀiˀ. Iˀ páaḏéˀi shánkíˀeeḏi thaa in kꞌúwáˀây dâyhá̖núndeˀ, Passover koegîˀ gin dâytu̖ˀoˀi dâykꞌoˀíḏí. Heḏi Jesus-ví khä̖geˀnindi óetsikaˀyan, “Wä̖́hä̖̂ä̖-an naˀin gimú-íˀin undaˀ hä̖ä̖wí âykhâyˀa̖míḏí iˀ Passover koegîˀ âykꞌoˀíḏí?” 13 Heḏi wíjeḏi in khä̖geˀnin ovä̂nsan dä̂nˀa̖míḏí. Ovä̂ntu̖ˀan, “Oe Jerusalem búˀpiye bápûn, heḏi wí sen wên pꞌonbay ihondiˀḏi wovä̂njay-í. I-áḏíbá damú-í. 14 Heḏi wáy i-á natsꞌûndá iˀ sen iví tewhá ûnmuuˀiˀ dä̂ntu̖ˀâ̖a̖mí, ‘Nanbí há̖hkandiˀḏi dítu̖ˀan wítsikaˀyâ̖a̖míḏí, Wéˀi íve-an naagîˀ dînmuu, eewân naví khä̖geˀnindáḏí nä́ˀi Passover koegîˀ âykꞌoˀí?’ 15 Heḏi iˀ sendi wí whaˀkꞌay íve hayˀi wovä̂nkeeya̖mí, hä̖ä̖ tꞌä̖hkí gíntáyˀi nakwꞌôndi. Ee-áho iˀ koegîˀ dä̂nkhâyˀa̖mí.” 16 Heḏiho in khä̖geˀnin damääḏi iˀ búˀ iwe datsꞌú̖, heḏi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí háa Jesus natú̖ waagibá dä̂nshaa, heḏiho iˀ Passover koegîˀ dä̂nkhâyˀan.

17 Nakin dihayḏi Jesus-á iví khä̖geˀnindáḏí iˀ tewhá eepiye dimää. 18 Dihúukwꞌôn dihayḏi Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Taˀgendi wâytu̖máa, wêe un naa-áḏí úvíhúujoˀin diweḏiˀiˀḏi naa díku̖hpekhâymáa.” 19 In khä̖geˀnin diháachanpóe, heḏi wíˀínbo óetu̖ˀan, “Ti naa-ân gin dáyˀa̖mí? Naa-á háˀtoˀ.” 20 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Wêe un tä̖ˀḏi wíje iweḏi naa-áḏí iví pává nä́ˀi sä̖ä̖ iwe ipꞌohtôeníˀiˀ, iˀḏân díku̖hpekhâymáa. 21 Naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ ochuwagíˀo, Jôesi Táḏáví taˀnin diwe nataˀmuu waagi. Hewänbo nä́ˀi toˀwí díku̖hpekhâymáaˀi-á tꞌôephaḏe ûnpúuwí. Shánkí híwó iˀ sen ûnpúuwíwän naˀaypu̖yä̖píḏí.”

Jesus-ví tꞌä̖ˀgeˀin kindiˀin húukan

22 Dívíhúujoˀ ihayḏi Jesus wí pává ikêˀḏi Jôesi Táḏá óekú̖ˀdaaˀan, heḏáháˀ iháveḏá iví khä̖geˀnin ovâymä́gi, heḏi ovâytu̖ˀan, “Binhóˀgí, nä́ˀi-á naví túˀ dînmuu.” 23 Heḏáháˀ wên kꞌéḏé ikêˀḏi wíyá Jôesi Táḏá óekú̖ˀdaaˀandi ovâymä́gi, heḏi tꞌä̖hkíḏíbo wí dâysu̖wä̖. 24 Heḏi ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀi-á naví ûnpꞌoe dînmuu. Naví ûnpꞌoe-á tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ donchaˀgíˀo, heḏi owáy gin naa dáyˀandiho Jôesi Táḏáví tun imä́giˀi ho ûnpúuwí. 25 Taˀgendi wâytu̖máa, háˀto wíyá dóméenasu̖u̖wä̖́-í owáy Jôesi Táḏáḏí naa dítsondisóge píhay, heḏi ihayḏá wíyá piˀwí méena waagibá dósu̖wä̖khâymáa.” 26 Heḏi dâyjûusukhaˀwandi iˀ tewhá iweḏi dipee, heḏi oe Olive Okú gin dâytu̖ˀoˀ iwepiye dimää.

Jesus-di Peter óetu̖ˀan, “U̖-á powin untú̖u̖ní naa wíḏítaapíˀin”

27 Dimändi Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Jôesi Táḏáví taˀnin diwe ûntaˀmuu háa iˀ natú̖ˀin, ginnân:

‘Naaḏi iˀ kꞌúwá á̖yí̖ˀdiˀ dóháyjí,

heḏi in kꞌúwá dívíwaḏegíˀo.

Haˀwâabá un únpuwagíˀo. Naa díkheˀkhâymáaḏáháˀ undá tꞌä̖hkíḏí díjoeˀandi úvíwaḏekhâymáa. 28 Heḏi owáy owáywówápóe ihayḏá Galilee nangepiye unbí páaḏé omän.” 29 Peter-di óetu̖ˀan, “Tobá tꞌä̖hkíḏí wóejoeˀan wänboˀ, naaḏá háˀtoˀ.” 30 Hewänbo Jesus-di óetu̖ˀan, “Nä́ˀin taˀgendi wítu̖ˀâ̖a̖mí: Nääaví taˀnin diwe ûntaˀmuu háa iˀ natú̖ˀin, ginnân:

‘Naaḏi iˀ kꞌúwá á̖yí̖ˀdiˀ dóháyjí,

heḏi in kꞌúwá dívíwaḏegíˀo.

Haˀwâabá un únpuwagíˀo. Naa díkheˀkhâymáaḏáháˀ undá tꞌä̖hkíḏí nä́ˀi khunboˀ, wí dee sen waˀḏi wáygín ikinpíḏíboˀ u̖-á powin untú̖u̖ní naa wíḏítaapíˀin.” 31 Hewänbo Peter-di shánkí kayˀindi óetu̖ˀan, “Tobá u̖-áḏí naa díhay wänboˀ, naa háˀto hä̂nhay wänbo otú̖u̖ní wíwítaapí gin.” Heḏi tꞌä̖hkí in wéˀgen khä̖geˀnin hanbá ditú̖.

Jesus oe Gethsemane ijûusuˀan

32 Nä́ˀi tay jâa iwe dipówá, Gethsemane gin dâytu̖ˀoˀ, heḏi Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan, “Nä́we bíkwꞌoˀ. Naaáaḏáháˀ undá tꞌä̖hkíḏí oˀä̖ä̖mú-í dáyjûusuˀa̖míḏí.” 33 Hewänbo Peter-á James-á heḏá John-dá i-áḏí ovâyhoˀ. Ihayḏi khunwôedaˀḏi óemáa heḏá iví píˀnä́ ûnkháapóe. 34 Heḏi ovâytu̖ˀan, “Naví píˀnä́ khóˀjé hânho otaachanpoeˀoḏi hä̖ä̖wí ochuu-í waa ocha̖a̖. Nä́webo úvítsíkhakwꞌôení heḏá á̖yîngiḏi bíkwoˀbe.” 35 Wíyá hây namääḏi iwe nange iseewhaaḏikꞌûˀ, heḏi ijûusuˀan nä́ˀin natsꞌanpuwagíˀoˀin wíˀûnpúuwípí, nakoḏiḏáhoˀ. 36 Ginnân ijûusuˀan: “Naví Táḏá, u̖-á hä̖ä̖ tꞌä̖hkí úkoḏi biˀa̖míḏí. In tꞌôephaḏe donkhâymáaˀin naa odaˀ dînjâaˀa̖míˀin. Hewänbo tobá napúuwí háa u̖-á undaˀ waa, háa naa odaˀ waagá joe.”

37 Heḏi in poje khä̖geˀnin dikwꞌôn diwepiye nawáymääḏi dijókha̖wä̖kwꞌôndi ovâymûˀ, heḏi ovâyjóhsandi Peter óetu̖ˀan, “Simon, háaḏan unjókhá̖? Ti wí hây tä̖hkí wänbo wíˀúkoḏipíˀan á̖yîngiḏi unchaníḏí? 38 Á̖yîngiḏḏi bíkwoˀbe heḏá bíjûusuˀan, heḏânho wovâytayindeˀ ihayḏi híwóhpí wíˀúvíˀa̖mípí. Pín taˀgeḏi híwó úvíˀa̖míˀin ídaˀ, hewänbo unbí túˀḏá wíˀíkaypí.”

39 Heḏáháˀ nawáymääḏi háa hä̂nhay ijûusuˀan waagibá wíyá ijûusuˀan. 40 Heḏi iví khä̖geˀninbíˀwepiye nawáyˀä̖ä̖ḏi wíyá ovâyjóhshaa, hânho dikayhándí, heḏi wíḏínhanginnáhpí háa óetu̖ˀa̖míˀin.

41 Heḏi powingîˀ ijûusuˀandi nawáyˀä̖ä̖ḏi ovâytu̖ˀan, “Ti waˀḏi íjóˀkwꞌó heḏá úvíkaykhanwówáˀoˀ? Hä̖hayḏa̖ˀdiboˀꞌꞌ Ihayḏiho naná. Nää-á toˀwíḏí in tꞌaywóhkanninbí mange díkáaní naa, tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀiˀ. 42 Bíwí̖nú, gimú-íhoˀ. Binmúˀḏí, iˀ díku̖ˀpꞌégiˀi ho napówá.”

Jesus óepankêˀ

43 Waˀḏi ihíˀmáa ihayḏi Judas napówá, i-á wêe in tä̖ˀḏi wíje khä̖geˀnin diweḏiˀiˀbá namuu. Báyékí wây-á tꞌowa i-áḏí dijiˀ. In owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá heḏá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá heḏá in Huḏíyoví tsonnindá nä́ˀin tꞌowa ovâysan tsijó pháˀ-á phé-á wóegé. 44 Dipówápíḏíbo Judas, iˀ Jesus óeku̖ˀpꞌégiˀiˀḏi ho ovâytu̖ˀan in tꞌowa, “Iˀ sen dópꞌohtsä̖ä̖khâymáaˀi-áho iˀ namuu. Bînpankáyjí heḏi á̖yîngiḏi bînhûuwí.”

45 Heḏi Judas wesebo Jesus-víˀpiye namääḏi óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ,” heḏi óepꞌohtsä̖ä̖, 46 heḏi in tꞌowaḏi Jesus óeyâ̖ˀḏi óepanhoˀ. 47 Wí Jesus-ví khä̖geˀdiˀ iwe núˀ nawindi iví tsijó pháˀ iwhahkêˀḏi iˀ owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀví tꞌôeˀiˀ pꞌóˀḏé óewhä̖́ḏi, heḏi iví oje heˀyinbo ôntꞌó̖ˀtsꞌâˀ. 48 Heḏi Jesus-di in tꞌowa ovâytu̖ˀan, “Háaḏan tsijó pháˀ-áḏí phé-áḏí íkhehpówá dípankáyjíḏí wí jänäkíkandiˀ omuu waabá? 49 Thamuwaagi iˀ méesate hayˀi ee naa undáḏí ojiˀ wâyhá̖ˀoḏi, heḏi wíḏípankêˀpí. Hewänbo nää-á gin úvíˀoˀ, háa Jôesi Táḏáví taˀnin diwe ûntû̖ˀ waa napúuwíḏí.” 50 Heḏi tꞌä̖hkí iví khä̖geˀnindi óejoeˀandi dijân.

51-52 Wí eˀnú wáˀ wên aa tsꞌä̖ˀinda̖ˀ naˀaamuuḏi Jesus ûnwóejiˀ, heḏi in tꞌowaḏi óeyâ̖ˀ, hewänbo najândi in aaḏa̖ˀ dínjoepóe.

In Huḏíyo tunjowaˀdi Jesus iví̖ˀgeḏi óetsikaˀmáa

53 Jesus iˀ owhaˀ shánkí pꞌóˀḏéḏîˀvíˀpiye óehoˀ. Eebá in wéˀgen pꞌóˀḏéḏíˀin owhaˀ-á, in tsonnindá, in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá dívíwéˀgeˀan. 54 Jesus óehon dihayḏi Peter-á tíˀúugá kayi̖ˀdiḏibo-á nawóemän, heḏi iˀ pꞌóˀḏéḏîˀ owhaˀví tewhá tehpaa búge natsꞌú̖, heḏi in sundaḏo á̖yí̖ˀnindáḏí isóge isúwáˀa̖míḏí ee naphaa iwe. 55 Oe íve in owhaˀ-áḏí heḏá in tunjowaˀ dimuuˀindáḏí dâytu̖wä̖máa wí toˀwí híwóhpí Jesus-ví̖ˀgeḏi ihéeˀa̖míḏí, heḏânho Jesus óeháyjíḏí, hewänbo wíḏâyshaapí. 56 Báyékí tꞌowa iví̖ˀgeḏi dívíhójoˀan, hewänbo handa̖ˀ wíḏitú̖hpí.

57-58 Ihayḏi wên hójoˀin dívíwí̖núḏí ginnân ditú̖: “Gitꞌoe natú̖ḏí, ‘Nä́ˀi méesate hayˀi tꞌowa dâytegeˀi dónayu̖khâymáa, heḏi poje thaa iwe wíyá méesate tꞌowa dâykꞌûˀpîˀ naa dótegegíˀo.’ ” 59 Hewänbo nä́ˀin tꞌowa wänbo wíˀínbo handa̖ˀ wíḏitû̖ˀpí.

60 Heḏáháˀ iˀ owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀ in tꞌowa tꞌä̖hkíví páaḏépiye iwí̖núḏí Jesus óetsikaˀyan, “Ti háabo wíˀuntú̖u̖nípíˀan nä́ˀi hä̖ä̖wí indi wônchä̖nundeˀ i̖ˀgeḏi?” 61 Hebo Jesus-á tunginpí nawindi háabo wíˀóetu̖ˀanpí. Wíyá iˀ owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀḏi óetsikaˀyan, “Ti u̖-ân unmuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí? Ti u̖-ân iˀ âyˀaˀginmäˀiví ay unmuu?” 62 Jesus natú̖, “Naa-ânkun omuu, heḏi un tꞌä̖hkíḏí dípu̖wä̖khâymáa naa, tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ oˀä́ndí iˀ toˀwí tꞌä̖hkí kay imáaˀiví koˀḏíngéḏí. Heḏá makówáḏí okhúwá jâaḏi oˀä̖ḏi dípu̖wä̖khâymáa.”

63 Haˀwâagi Jesus natú̖ḏí iˀ owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀ iví kꞌéwéˀin to isíve, in tꞌowaḏi óemúuníḏí natꞌayˀin, heḏi natú̖, “Wây-á toˀwên wígíntáypí iví̖ˀgeḏi dívíhéeˀa̖míḏí. 64 Háa natú̖ˀin ítꞌoepíˀan. Natú̖ i-á Nanbí Sedó Jôesi Táḏá waagiˀbá namuu. Hânnan ídaˀ âyˀa̖míˀin?” Tꞌä̖hkíḏíbo ditú̖, “Gá óeháyjí-ân, híwóhpí âyshaaḏi.”

65 Heḏi wêndi Jesus óeˀohphay, heḏi óetsíwhiˀandi óemahpúuḏí óetu̖ˀan, “Dítu̖ˀan toˀḏan wóemahpúuˀin.” Heḏi in méesatewin sundaḏoḏi óeyâ̖ˀḏi hä̖́yä́nbo óemapháve.

Peter-di ovâytu̖ˀan Jesus wíˀóetaapíˀin

66-67 Peter oe áagé iˀ tewhá tehpaa búgebo waˀḏi najiˀ, heḏi wí aˀyú̖ iˀ owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀví tꞌôeˀi namuuˀi Peter-víˀwe napówáḏí óemûˀ isúwáˀoḏi, heḏi óeḏamúndeḏi óetu̖ˀan, “U̖ˀ wáˀ Jesus Nazareth-wi-áḏí unjiwän.” 68 Hewänbo Peter natú̖, “Joe, naa-á joe. Naa wíˀokaˀpóyaˀpí hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi bihíˀmáaˀin.” Heḏi iweḏi napeeḏi in tehpaa phóḏi núˀpiye namää. 69 Iˀ aˀyú̖ḏí wíyá óemûˀ, heḏi in iwe diwinnin ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀi sen in Jesus-víˀin diweḏiˀiˀbá namuu.” 70 Hebo Peter wíyá natú̖, “Naa-á joe.” Hây napóe ihayḏi in diwin diweḏi wí toˀwíḏí Peter óetu̖ˀan, “Taˀgendi u̖-á Galilee-wibá unmuuḏibo Jesus-áḏíbá unjiwän.” 71 Peter natú̖, “Jôesi Táḏáḏí dítuhchä̖ä̖nú-í taˀge dáyhíˀmáapíḏí. Hä̖ˀi sen iví̖ˀgeḏi úvíhíˀmáaˀi-á wíḏótaapí.” 72 Ihayḏibá wesebo wí dee sen ikin. Heḏi Peter ûnˀánpówá háa Jesus-di hä́nwaa óetu̖ˀannin: “Waˀ iˀ dee sen wáygín ikinpíḏíboˀ, u̖-á powin untú̖u̖ní naa wíḏítaapíˀin.” Heḏi Peter hânho isíhtä̖ä̖.

15

Jesus-á Pilate-víˀpiye óetsondiwekán

1 Waˀḏéeḏí nanân dihayḏi in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá, in tsonnindá, in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá heḏá tꞌä̖hkí in tunjowaˀ dimuuˀindá dívíwéˀgeˀan háa dívíˀa̖mí i̖ˀgeḏi dívíhéeˀa̖míḏí. Heḏi Jesus óewhiˀandi iweḏi óehoˀḏi Pilate-ví mange óekán. 2 Pilate-di Jesus óetsikaˀyan, “Ti u̖-á in Huḏíyoví tsondi hayˀi unmuu?” Jesus-di óetu̖ˀan, “Háa u̖ˀbo untú̖ waa.” 3 Heḏi in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindi báyékí híwóhpîˀ Jesus ônchä̖nundeˀ. 4 Heḏáháˀ Pilate-di wíyá óetsikaˀyan, “Ti háabo wíˀuntungíˀopíˀan? Ti nä́ˀi báyékí híwóhpîˀ u̖ˀ wônchä̖nundeḏi wíˀuntꞌoepíˀan?” 5 Hebo Jesus-á waˀḏi háabo wínatú̖hpí, heḏi Pilate óeháaˀan.

Jesus óeháyjí, hewänbo Barabbas-á óemaˀpꞌä̖́ḏi

6 Pa̖a̖yo waagi nä́ˀi Passover shánkíˀeeḏi dínnân dihayḏi, wí wêe pan Pilate-di óemaˀpꞌä̖́ḏíndeˀ, toˀwí in tꞌowa didaˀiˀ. 7 Wí sen Barabbas gin nakhá̖wä̖́ˀi-áḏí wây-á senäˀdáḏí dipankwꞌó, indá iˀ búˀ iweˀin tꞌowa ovâytꞌeˀyaˀnandi in pꞌóˀḏéḏíˀinbíˀpiye dívíhä́nsaa, heḏi ihayḏi dâytꞌowatꞌahá̖nú. 8 In tꞌowa Pilate-ví núˀpiye dívíhá̖ḏi óedaaˀa̖míḏí ovâyˀa̖míḏí pa̖a̖yo waa iˀo waa. 9 Pilate-di ovâytsikaˀyan, “Ti nä́ˀi Jesus wâymaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íˀin ídaˀ, un Huḏíyoví tsondi hayˀi únmuuˀiˀ?” 10 Haˀwâa Pilate natú̖ gá ûnhanginnândân in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindi Jesus óethúumáaḏíbo ivíˀwe óemangekánnin. 11 Hewänbo in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindi in tꞌowa báyékí ovâyhéeˀan Pilate óedaaˀa̖míḏí Barabbas-ân óemaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íḏí, Jesus-á joe. 12 Heḏiho Pilate-di wíyá in tꞌowa ovâytsikaˀyan, “Heḏi hânnan dóˀa̖mí nä́ˀiˀ, iˀ bînkhá̖yä̖́ˀdeˀi Huḏíyoví tsondi hayˀi gin?” 13 In tꞌowa dívítu̖wí̖nú, “Wên phéˀwin deeḏi nátꞌóhtä̖gekꞌuˀꞌꞌ” 14 Pilate-di ovâytsikaˀyan, “Háaḏan gin dóˀa̖mí? Háawin tꞌaywóˀninnan iˀan?” Indá shánká dívítu̖wí̖nú, “Phéˀwin deeḏi nátꞌóhtä̖gekꞌuˀꞌꞌ” 15 Pilate nadaˀ in tꞌowa ovâyhíhchannamíˀin, heḏiho Barabbas óemaˀpꞌä̖́ḏi. Ihayḏá natsonpóe Jesus óewhä̖́ä̖níˀin, heḏi in sundaḏoví mange óejoeˀan phéˀwin deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌúuwíḏí.

In sundaḏoḏi Jesus óejänäkíˀan

16 Páaḏé Jesus ee Pilate-ví tunjó tewhá tehpaa búge óetsꞌúḏe, heḏi in wéˀgen sundaḏo tꞌä̖hkí ovâywéˀgetu̖ˀan. 17 Heḏi wên pꞌí tsá̖a̖wä̖́ˀin kꞌéwéˀin to óetógi, tsondi hayˀiví aa waagiˀbá namuuˀin, heḏá wên wä̖́ä̖khän dâyˀophíḏéˀannindá óepꞌóhtógi. 18 Heḏi óejänäkísengitu̖ˀandi óetu̖ˀan, “Hân unˀä́n, Huḏíyoví tsondi hayˀi unmuuˀiˀ.” 19 Heḏi hä̖́yä́nbo pꞌóˀḏé óewhä̖ˀ wên phéḏí, heḏá óeˀohphayḏeˀ, heḏá dívídégeˀdikwꞌóeˀóḏí óeˀaˀgin waa-á dívíˀan. 20 Óesúugímáaḏí dívíbowa ihayḏi, in pꞌí tsá̖a̖wä̖́ˀin to óepꞌä̖́ḏiḏi ivîndá óewáytógi. Ihayḏáháˀ iweḏi óehoˀ phéˀwin deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌúuwíḏí.

Jesus phéˀwin deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌûˀ

21 Ihayḏibá wí sen Simon gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ oe nava iweḏi iˀ búˀ eepiye naˀä̖ˀ. I-á Cyrene búˀwi namuu, heḏi Alexander-áḏí Rufus-áḏí iví ây ûnmuu. In sundaḏoḏi nä́ˀi sen óekaygiˀan Jesus-ví phéˀwin ônhûuwíḏí, 22 heḏi Jesus in okú Golgotha gin dâytu̖ˀoˀ iwe óehoˀ. (Nä́ˀin tun Golgotha-á “pꞌóhkhú̖bay” ginnân namuu.) 23 Heḏi wí méena-áḏí nä́ˀi woe myrrh gin dâytu̖ˀoˀi-áḏí dawóemuuˀiˀ óemä́gi, hewänbo wíˀisu̖wä̖pí. 24-25 Héḏéndí whä̖nu iwe naná phéˀwin deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌûˀ ihayḏi. In sundaḏo-á dívíˀáywan iví aa dívíweejé-íḏí. 26 Heḏi wên phépháˀay phéˀwin kwꞌáye dâytꞌíˀkꞌûˀ eeḏi hä̖ä̖wí dâytaˀnan in tꞌowa dínhanginnáaníḏí hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi óetuhchä̖nundeˀin. “In Huḏíyoví tsondi hayˀiˀ” gin dâytaˀnan. 27 Heḏi wên wíje sänmin wáˀ i-áḏí ovä̂ntꞌóhtä̖gekꞌûˀ, iˀ wêe koˀḏíngéḏí, iˀ wêe-á yä̖́ˀmä́ngéḏá. 28 Heḏiho gin napóe háa Jôesi Táḏáví taˀnin diwe ûntaˀmuu waa:

“I-á wáˀ wí jänäkíkandi-ân namuu” gin tꞌowa ditú̖u̖ní.

29 Heḏi in tꞌowa diphaḏeˀnin dívípꞌônwáḏáˀoˀ óeháachannamíḏí, heḏá tꞌä̖mägá óetu̖máa. Ditú̖, “U̖-ân nä́ˀi méesate hayˀi nâanayu̖khâymáawän, heḏi poje thaa iwebo wíyá nâakuhkhâymáawän. 30 Nää-á wíˀbo ópiˀaywon, hä̖ˀin phéˀwin diweḏi ówhanbe.” 31 In owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindáḏí heḏá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindáḏí wáˀ Jesus ônpꞌáhkaaḏi ditû̖ˀ, “Wéˀgen tꞌowa-áho iˀḏi ovâyˀaywondeˀ, hewänbo wíˀbo-á ipiˀaywoeníḏí wíˀûnkoḏipí. 32 Nä́ˀi sendá iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí namuuḏáhoˀ, heḏá Israel nangewi tsondi hayˀi-á namuuḏáhoˀ, i-á ûnkhâyˀä̖ˀ hä̖ˀin phéˀwin diweḏi nawá̖a̖níˀin âymúuníḏí, heḏânho ivíˀpiye ívíwä̖ä̖yú̖-íḏí.” Heḏi in wíje i-áḏí phéˀwin deeḏi dawhiˀkꞌóeˀindá wáˀ óejänäkítu̖máa.

Jesus nachuu

33 Taagepiye nanáˀ dihayḏi i̖ˀge tꞌä̖hkí nakhunpóe thíˀêeḏi poje puwahay. 34 Heḏi poje iwe napóe ihayḏi, kaygibo Jesus Huḏíyoví tundi natú̖, “Eloi, Eloi, lama sabachthani?” (Nä́ˀi híˀ-á ginnân namuu: Naví Jôesi, naví Jôesi, háaḏan díjoeˀan?) 35 Wên tꞌowa núˀ diwinnin háa natú̖ waa ditꞌoe, heḏi ditú̖, “Bítꞌôeyan, Elijah óekhá̖yä̖́ˀdeˀ.” 36 Wí toˀwí iˀä̖ä̖ wên hä̖ä̖wên napꞌohsaaḏeeˀin ikáyjíḏí, heḏi wí méena ojohayˀi iwe ipꞌohtógiḏi wên poesú hayˀin diweḏi ôntege ipꞌohú̖u̖níḏí, heḏi natú̖, “Âymúuní tigú Elijah naˀä̖ä̖-í nä́ˀin phéˀwin diweḏi óewâ̖a̖ve-íḏí.” 37 Heḏi Jesus kaygi itu̖wí̖núḏí tꞌä̖ˀgeḏi ihâ̖a̖ˀan.

38 Ihayḏibá in aa nakhaanáˀnin iˀ méesate hayˀi khóˀjé nawhiˀwonnin nasiveḏee, kwꞌáyeḏibo áagéhay pínu-á nasiveḏee. 39 Heḏi iˀ sundaḏo pꞌóˀḏéḏîˀ Jesus-ví páaḏépiye nawindi háḏíḏí Jesus nachuuˀin imûˀ, heḏi natú̖, “Taˀgendi nä́ˀi sendá Jôesi Táḏáví ay ûnmuu.”

40 Wên kwiyä̖ˀ wáˀ iwe dijiˀ, indá hây kayi̖ˀ diweḏi dâymúndeˀ. Nä́ˀin poje dikhá̖wä̖́ Salome-á, Mary-á (i-á Magdala búˀwi namuu), heḏá wíyá wêe Mary-á (i-á Joses-á heḏá James iˀ tíˀúugéˀi-á inbí jíyá dä́nmuu). 41 Nä́ˀin poje kwiyä̖ˀ Jesus-áḏí dimändi óekhä̖geˀmáa waˀḏi oe Galilee najiˀ ihayḏi, heḏi nä́ˀindá i-áḏí wây-á kwiyä̖ˀdáḏí Galilee-ḏi Jerusalem-piye wéˀge diˀä̖ä̖.

Jesus tꞌowápho ee óetógi

42-43 Ihay thaa-á in Huḏíyo dívíkhâyˀoˀ, gá wíyá tháwä́ndá kaykhanwówá thaa nanáaníḏân. Heḏi nakinpuwamän dihayḏi wí sen Joseph gin nakhá̖wä̖́ˀi napówá, i-á Arimathea búˀwi namuu, in tunjowaˀ diweḏiˀiˀbá namuu heḏá naˀaˀginmuu, heḏi natsíkhajiˀ Jôesi Táḏáḏí óesôege-íḏí iˀ toˀwí tꞌowa ovâyˀaywoeníˀiˀ. Wesebo khunwôedaˀginpíḏí Pilate-víˀpiye namää iˀ pení óedaaˀa̖míḏí. 44 Jesus ho nachuuˀin Pilate natꞌoeḏi hânho óeháaˀan, heḏi in sundaḏoví pꞌóˀḏéḏîˀ óetsikaˀyan háa taˀgendi Jesus nachuuˀin háa joe. 45 Óetu̖ˀan nachuu-ákun, heḏiho Joseph iˀ pení óehûuwiˀin óemä́gi. 46 Heḏi Joseph wên aa tsꞌä̖ˀin ikumä, heḏi iˀ pení in phéˀwin diweḏi óewá̖veḏi in aaḏi óeˀánnan. Heḏáháˀ iˀ pení wí tꞌowápho dâykíḏi iwe óetógi, heḏi wí kꞌuu hayˀiˀ iˀ pho iwe itiḏisóge. 47 Mary Magdalene-dá, heḏá wíyá Mary, iˀ Joses-ví jíyá unmuuˀi-á, dä̂nmûˀ wáygé Jesus óekꞌûˀin.

16

Jesus nawáywówápóe

1 Iˀ kaykhanwówá thaa naphaḏe ihayḏi Salome-á, Mary Magdalene-dá, heḏá wíyá Mary, i-á James-ví jíyá ûnmuuˀi-á, wí saˀwó nasundiˀ woe dâykumä, Jesus óeˀä̖ä̖yú̖-íḏí. 2 Dumîngu iwe héḏéndí héˀḏibo nathanpeeˀä̖ˀ ihayḏi, iˀ tꞌowápho eepiye dimää. 3 Waˀ dimän dihayḏi wíˀnä́ táye dívítsikaˀmáa, “Toˀḏan iˀ kꞌuu dînhângeˀa̖mí iˀ tꞌowápho iweḏi?” (Nä́ˀi kꞌuu-á ívíwo hayˀi namuu.) 4 Heḏi dívíbéeḏí iˀ kꞌuu ho nahângemuuḏi dâymûˀ. 5 Heḏiho ditsꞌú̖ ee tꞌowápho ee, heḏi wí eˀnú wên tsꞌä̖ˀin to whaaḏiˀin natoˀondi koˀḏíngéḏí naˀä́ndí óemûˀ, heḏi ovâypíhä̖ä̖. 6 Hebo iˀḏi ovâytu̖ˀan, “Wíˀíkhunwôedaˀípí. Jesus oe Nazareth-wi bîntu̖wä̖máa, iˀ phéˀwin deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌûˀiˀ, hebo i-á nä́ä wínaˀä́npí, i-á nawáywówápóe. Binmúˀḏí hä̖ä̖ óekꞌûˀ iwe. 7 Bípûn, Peter-á in wéˀgen khä̖geˀnindá bîntu̖ˀâ̖a̖mí, ‘Jesus unbí páaḏé oe Galilee-piye namän, heḏi iwe bînmúuní, háa wovâytu̖ˀan waa.’ ” 8 Heḏi iˀ tꞌowápho iweḏi dipeeḏi dijân, ovâypíhä̖ä̖ḏi ditha̖tha̖poeˀo. Hânho dikhunwôedaˀḏi toˀwí wänbo háabo wíḏâytu̖ˀanpí. *

Mary Magdalene-di Jesus óemûˀ

9 Dumîngu nanáˀ diwe Jesus nawáywówápóe ihayḏi, Mary Magdalene-bíˀpiye páaḏé ipikeeyan. Nä́ˀi kwee-á namuu iˀ Jesus-di in tsé ihay yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ônkhehpiyeˀiˀ. 10 Heḏi Mary namääḏi Jesus-ví kꞌemaˀin diboˀaaḏi heḏá diséejiḏi ovâyshaa, heḏi háa ûnpóeˀin ovâytꞌôeˀan. 11 Hewänbo Jesus nawáywówápóeḏí Mary-ḏi óemûˀin ditꞌoeḏi wíḏívíwä̖yu̖pí.

Wíjeḏi Jesus óemûˀ

12 Jesus piháa ûncha̖a̖ḏi wên wíjevíˀpiye ipikeeyan, indá Jerusalem búˀḏí iˀ nava iwepiye dapeemän. 13 In wíje iˀ búˀpiye dänwáybun, heḏi háa dä̂nmûˀ waa in wéˀgen Jesus-ví khä̖geˀnin ovâytꞌôeˀan, hewänbo wíḏívíwä̖yu̖pí.

Jesus-ví tä̖ˀḏi wêe khä̖geˀnindi óemûˀ

14 Tíˀúugéḏí in tä̖ˀḏi wêe khä̖geˀnin dívíhúujoˀ ihayḏi Jesus inbíˀpiye wíyá ipikeeyan, heḏi wä̖yu̖píˀindá pꞌóhkâyˀindá dimuuḏi ovâytꞌeˀyan, in toˀwêndi nawáywówápóeˀin óemûˀin wíˀovâywä̖yundepíḏí. 15 Heḏáháˀ ovâytu̖ˀan, “Jaˀ nä́ä oepáa kꞌayḏi tꞌä̖hkí bípûn, heḏá tꞌowa tꞌä̖hká Jôesi Táḏáví híwóˀdi tun bîntunphaaḏé-í. 16 Tꞌä̖hkí toˀwên dívíwä̖yundeˀindá heḏá ovâypꞌóˀpꞌoeˀannindá ovâyˀaywoení. Hewänbo toˀwên dívíwä̖yundepíˀindá ovâytuhchä̖nukhâymáa. 17 In dívíwä̖yundeˀin naaḏi dovâykꞌúuwí nä́ˀi pínnán tꞌôe dâyˀa̖míḏí: In yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ tꞌowavíˀweḏi dâykhehpeeyé-í, heḏá piháawi tundá dívíhéeˀa̖mí. 18 Diˀânpíḏíbo dâypä̖́ä̖yu̖hógiḏi, háa hä̖ä̖wí nakheˀtꞌóeˀi dâysu̖wä̖ḏi, háˀto háabo dipúuwí; heḏá inbí mandi in tꞌowa dihayˀindá ovâytä̖geḏi, indá dihehkháapúuwí.”

Jesus makówápiye napee

19 Heḏi Jesus iˀ shánkí natsonjiˀiˀḏi ovâyhíˀbowa ihayḏi, makówápiye napee, heḏi Jôesi Táḏáví koˀḏíngéḏí isóge. 20 Iví khä̖geˀnin iweḏi dimää tꞌowa wä̖́hä̖̂ä̖ tꞌä̖hkí iví tun ovâytꞌôekanhûuwíḏí, heḏi Jôesi Táḏáḏí ovâykhä̖geˀnan, heḏi iˀ pínnán tꞌôe napoeˀoˀiˀḏi in tꞌowa ovâykeeyan taˀge dívíhíˀmáaˀin.

* 2:20 Jesus wíˀbo iví̖ˀgeḏi ihíˀmáa. I-á iˀ soyingi waagiˀbá namuu, heḏi iví khä̖geˀnindá iˀ soyingiví kꞌemaˀin waaginbá-á dimuu.

* 3:16-19 In Zealot tꞌowa-á Israel nangegîˀ dívíhä́nboˀ in Rome-ˀin ovâykhehpeeyé-íḏí

* 8:15 Jesus “oewáasee” gin natú̖ḏí inbí há̖hkan niˀgeḏân ihíˀmáa, hewänbo in khä̖geˀnin wíḏikaˀpówápí.

† 8:34 Nä́ˀin natundaˀ, dikhâymúuní dâytꞌôephaaḏé-íḏí, Jesus in phéˀwin deeḏi itꞌôephaḏe waagibá.

* 9:13 “Elijah” gin Jesus natú̖ḏí, John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiví̖ˀgeḏi ihíˀmáa.

† 9:49 Nä́ˀi híˀ-á kâyˀi namuu gikaˀpóewíḏí. Wáy wên tꞌowa diˀánde ginnân natundaˀin: Hä́nˀoe in Huḏíyo dâyˀanimâahá̖núnde Jôesi Táḏá óemä̂äníḏí, heḏi dínkhâyˀä̖ˀ iˀ píví dâyˀa̖a̖yä̖ä̖ˀa̖míˀin wínahaˀḏä̂npúuwípíḏí. In tꞌowa Jôesi Táḏávíˀpiye dívípimä́giˀindá dâytꞌôephaaḏé-í, hä̖ä̖wí phaaḏi ovâyphahá̖nunde waagibá, hebo nä́ˀi tꞌôephaḏe namuuḏi shánkí híwóˀnin dimúuní.

* 16:8 Nä́ˀi híˀ nä́ä 9-20 nataˀmuuˀi-á iˀ shánkí hehä̖́ä̖wi Mark-ví taˀdi gínkwꞌóˀ deeje wínataˀmuupí.

LUKE

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

I Híwóˀdi Tun Jesus Christ-Ví̖ˀgeḏi Luke Itaˀnandiˀ

1

1-2 Híwóˀdi kꞌema Theophilus: Báyékí tꞌowa háa dínkoḏi waa dâytanan tꞌä̖hkí iˀ hä̖ä̖wí wáy wên nanbí tíˀûuwin páaḏéˀin páaḏé iweḏibo dâymûˀiˀ. I̖ˀgeḏá naˀin dítu̖ˀan, heḏi á̖yîngiḏi háa dâymûˀ waa dâytaˀnan. 3 Naa wáˀ hä̖ä̖wí páaḏé iweḏibo nakoḏipóeˀiˀ á̖yîngiḏi dónuwä̖, heḏi naa ochanpóe híwó namúuníˀin u̖gîˀ dótaˀnamíḏí nä́ˀi hä̖ä̖wí háa napóe waagi. 4 Naa gin waagi dáyˀoˀ heḏânho úkoḏihanginnáaníḏí iˀ hä̖ä̖wí Jesus-ví̖ˀgeḏi wóehá̖ˀandiˀ taˀgen namuuˀin.

John iˀ pꞌóˀpꞌoekandi naˀaypu̖yä̖gíˀo

5 Herod oe Judea nange natsonnä́n dihayḏi, wí owhaˀ Zecharias gin nakhá̖wä̖́ˀi naˀä́n. I-áḏí wây-á owhaˀ-áḏí wéˀge dívítꞌôemáa, indá Abijah-ví tꞌowa dimuu. Zechariah-ví kwee-á Elizabeth gin ûnkhá̖wä̖́, heḏi iˀ wáˀ wí owhaˀví ay ûnmuu. 6 Zechariah-áḏí iví kwee-áḏí inbí wówátsi taˀge dä̂nhon háa Jôesi Táḏá nadaˀ waagibá. Á̖yîngiḏi Jôesi Táḏáví tsontun dä̂nˀaˀgindoˀ heḏá háa Jôesi Táḏá natsonpóe waagibá dänˀan. 7 Hebo Elizabeth-á âypîˀ namuuḏi wíḏä́nˀayˀä́npí, heḏá nää-á kwijó-á sedó-á dapaa.

8 In Zechariah-ˀinbí thaa dínpóe dívítꞌôeˀa̖míḏí, heḏiho Zechariah-á Jôesi Táḏágîˀ iví owhaˀ tꞌôe iˀoˀ. 9 In owhaˀ dâykhá̖wä̖́whahóndeˀ dâydeˀmamíḏí toˀwí Nanbí Sedó Jôesiví méesate hayˀi pingewi íve iwe natsꞌú̖u̖níˀiˀ, iˀ saˀwó nasundiˀ hä̖ä̖wí iphahá̖a̖nú-íḏí. Heḏi nää Zechariah-ví khá̖wä̖́ ônwhahkêˀ, heḏiho natsꞌú̖. 10 Ee íve iˀe̖e̖yä̖ä̖ˀoˀ ihayḏibá oe jáˀwé báyékí tꞌowa-á dívíjûusuˀoˀ.

11 Tsíkhagipí iˀ mä́äsa koˀḏíngéḏí iˀ e̖e̖yä̖ä̖ nacháˀ diwe wí makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀi Jôesi Táḏáchariah-áḏí iví kwee-áḏí ḏí óesandiˀ nakwinuḏee. 12 Zechariah óepíhä̖ä̖ iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀ óemûˀḏi, heḏi khunwôedaˀḏi óemáa. 13 Hewänbo iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi óetu̖ˀan, “Zechariah, wíˀunkhunwôedaˀípí. Jôesi Táḏáḏí uví jûusu wônsígíˀan. Elizabeth uví kwee úmuuˀi wí enúkáy iˀayya̖mí, heḏi John gin nâakhá̖yä̖́ˀní. 14 Owáy naˀaypu̖yä̖ ihayḏi báyékí híhchan uvîˀ úmúuní, heḏá báyékí wây-á tꞌowa wáˀ dihíhchanpúuwí. 15 I-á Jôesi Táḏáví heˀennin senäˀ diweḏiˀi namúuní. I-á wíˀûnkhâyˀä̖hpí iméenasu̖u̖wä̖́-íˀin háa wíyá hä̖ä̖wí naháapúuwíˀi-á, heḏi natsꞌanˀaypu̖yä̖ḏiboˀ iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ pín taˀgeḏi imáˀve-í. 16 Iˀḏá báyékí in Israel-win tꞌowa inbí Jôesi iˀ shánkí natsonjiˀi namuuˀivíˀpiyeˀ ovâywáymáˀí. 17 Uví ay-á iví píˀnä́ khóˀjé i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ imáˀve-í, Elijah-ḏi iví píˀnä́ khóˀjé óemáa waabá, heḏá Elijah waabá-á natu̖hkáy-í. I-á Nanbí Sedógîˀ napáaḏémú-í Nanbí Sedóví tun wóegé, heḏá táḏáˀindá ovâykhä̖ge̖ˀnamí inbí áyyä̖̂ä̖-á wíyá dâysígí-íḏí, heḏá in ditꞌôeyanhá̖hpíˀindá ánshaa-á ovaymä̂äní heḏânho in toˀwên inbí wówátsi taˀge dâyhonnin waaginbá dimúuníḏí. Iˀḏi in tꞌowa ovâykhâyˀa̖mí heḏânho iˀ shánkí natsonjiˀiˀ óesígíˀa̖míḏí” gin iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi Zechariah óetu̖ˀan.

18 Zechariah-ḏi i makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀ óetu̖ˀan, “Hebo hândiḏan taˀgendi dînhanginnáaní nä́ˀi untú̖ˀi napúuwíˀin? Naa ho sedó omuu, naví kwee-á wáˀ hânho kwijó dînmuu.” 19 Iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi óetu̖ˀan, “Naa Gabriel-ân omuu. Naa hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí Jôesi Táḏáví núˀ owin. Iˀḏânkun naa dísan wíhéeˀá̖míḏí heḏá nä́ˀi híwó̖ˀdi tun wînmáˀíḏí. 20 Híwóˀ ótꞌôeyan. Híwó nanáˀ dihayḏi háa naa otú̖ waa napúuwí. Hewänbo u̖-á nä́ˀi wítu̖ˀandiˀ wíviwä̖yu̖píḏíhoˀ tunpîˀ unpúuwí, iˀ ay naˀaypu̖yä̖ píhay.”

21 Oe jáˀwé in tꞌowaḏi Zechariah waˀḏi óetsíkhaˀmáa, heḏi dívítu̖máa, “Heháaḏan thaa tꞌä̖hkí óehoˀ iˀ méesate íveḏi napee-íḏí?” 22 Heḏi napee ihayḏá wíˀûnhíˀkoḏipí, heḏihoˀ in tꞌowa dínhanginpóe wí hä̖ä̖wí ûnkeepóeˀiˀ iˀ méesate íve imûˀin. Tunpîˀ najoekandeeḏi iví mandiho ovâyhéeˀan.

23 Wí hä̖́yú̖ thaa naphaḏe ihayḏi iví owhaˀwi tꞌôe ûnboˀwandi ivíˀpiye iweehoˀ. 24 Wí hä̖́yú̖ jâaḏi naphaḏe ihayḏá Zechariah-ví kwee ûnsáhpóe, iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi óetu̖ˀan waa, heḏi pꞌánú pꞌóe iví kꞌaygiḏi wínapeepí. 25 Heḏi natú̖, “Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí naagîˀ nä́ˀi dînˀan. Näbâa tꞌôeḏiwän naa-áḏí híwóˀdi namuu. Naa owôedaˀwän wíḏáyˀâyjohpíḏí, hewänbo nää-á naví wôedaˀ dînjâaˀan.”

Mary óetu̖ˀan nasáhpúuwíˀin heḏá iví ay-á iˀ aywondi namúuníˀindá

26 Elizabeth sí pꞌóe nasâamuu ihayḏi Jôesi Táḏáḏí wí makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀi Gabriel gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ óesan i búˀay Nazareth gin dâytu̖ˀoˀ iwepiye, oe Galilee nange nanáˀ diwe. 27 Wí khóhtsa̖a̖pîˀ aˀyú̖ Mary gin nakhá̖wä̖́ˀivíˀpiye Gabriel óesan. Mary-áḏí wí sen Joseph-áḏí dakhóhtsa̖a̖tunpä̖ˀän, heḏi Joseph-á David-ví ây iweḏiˀiˀbá namuu. 28 Heḏi Gabriel-di nä́ˀi sengitundi Mary óejay: “Híhchandibo unmúuní u̖ Jôesi Táḏáḏí hânho wóesígíˀiˀ. Jôesi Táḏá-á u̖-áḏí najiˀ.”

29 Mary nä́ˀin natꞌoe ihayḏi háa iˀánshaaˀa̖míˀin wíˀishaapí, heḏi napitú̖, “Hângúba nä́ˀi sengitun natundaˀ?” 30 Heḏi iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi óetu̖ˀan, “Mary, wíˀunkhunwôedaˀípí. Jôesi Táḏáḏí wóesígíˀin wônkeekankhâymáa. 31 Ótꞌôeyan, u̖-á unsáhpúuwí, heḏi wí enúkáy biˀayya̖mí, i-á Jesus gin nâakhá̖yä̖́ˀní. 32 I-á báyékí hayˀi namúuní, heḏi iˀ shánkí kwꞌáyeˀi namuuˀiˀḏi óetu̖ˀâ̖a̖mí ‘Naví ay unmuu’ gin, heḏi Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏíbá tsondi hayˀi óesôege-í, iví hehä̖̂ä̖wi thehtáy pahpâa David-á tsondi hayˀi namuu waagibá. 33 Iˀḏá hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí in Israel tꞌowaví tsondi dínmúuní. Iví tsonkhuu-á háˀto hä̂nhay wänbo ûnhá̖a̖ní.”

34 Mary-ḏi iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀ óetsikaˀyan, “Hândiḏan nä́ˀi napúuwí waˀḏi wí sendáḏí wóˀthaapíḏí?” 35 Iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi óetu̖ˀan, “Iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ úwá̖a̖ní, heḏi i shánkí kwꞌáyeˀi namuuˀiˀḏi iví pínnándí wóetä̖ä̖gé-í, heḏiho i ay shánkí yä̖ˀḏâaˀi biˀayyandiˀ Jôesi Táḏáví ay gin óetu̖ˀâ̖a̖mí. 36 Uví maatuˀi Elizabeth wáˀ sí pꞌóe nasâamuu tobá ho nakwijópaa wänboˀ, heḏi wí enúkáy iˀayya̖mí, tobáháa âypîˀ namuu gin tꞌowa diˀân wänboˀ. 37 Jôesi Táḏá-á hä̖ä̖ tꞌä̖hkí ûnkoḏi.” 38 Mary-ḏi óetu̖ˀan, “Naa Nanbí Sedó Jôesi Táaví tꞌôeˀiˀ omuu. Odaˀ hä̖ä̖ tꞌä̖hkí untú̖ˀi naa dînpúuwíˀin.” Ihayḏihoˀ i makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi óejoeˀan.

Mary oe Elizabeth-víˀpiye namää

39 Wí hä̖́yú̖ thaa ihayḏi Mary ikhâyˀandi wí búˀay iwepiye iwä̖́nähoˀ, iˀ búˀ-á oe Judea nange naˀokúnáˀ niˀge nakꞌóe. 40 Zechariah-ví tewhá iwepiye namää, heḏi natsꞌûndi Elizabeth óesengitu̖ˀan. 41 Elizabeth-á Mary-ví sengitun natꞌoe ihayḏi iˀ ay iví seephoge imáaˀiˀ iˀa̖ˀyä̖ˀnan. Elizabeth iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ pín taˀgeḏi imáaḏí kaygi natú̖, 42 “Jôesi Táḏáḏá u̖gîˀ híwóˀdi hä̖ä̖wí wônˀan, shánkí híwó wänbo tꞌä̖hkí in wéˀgen kwiyä̖ˀgîˀvíˀweḏi, heḏá wáˀ iˀ toˀwí úˀaypu̖yä̖gíˀoˀi híwóˀbá ônˀa̖mí. 43 U̖-á Nanbí Sedóví jíyá unmuu, heḏiho háaḏan nä́ˀi hä̖ä̖wí hayˀi naa dînpúuwí navîˀ unpu̖wä̖ˀä̖ä̖ḏi? 44 Ti úhanginná, unpówáḏí uví sengitun otꞌoe ihayḏiboˀ, nä́ˀi ay naví seephoge donmáaˀiˀ nahíhchanpóeḏí iˀa̖ˀyä̖ˀnan. 45 Heḏi híhchandi u̖-á unmúuní, gá Jôesi Táḏáví tun wóemä́giˀin úpuwagíˀo gin biwä̖yundeḏân.”

Mary hânho híhchandi ihéeˀoˀ

46-47 Heḏi Mary natú̖, “Pín taˀgeḏi otú̖u̖ní Nanbí Sedó Jôesi Táḏá-á hayˀi namuuˀin, heḏi naví píˀnä́ khóˀjé-á hânho ohíhchan gá i-á naví aywondi dînmuuḏân. 48 Jôesi Táḏáḏí naa iví tꞌôeˀiˀ omuuˀi díˀánshaaˀan, tobá kwꞌáyeˀi wóˀmuupí wänboˀ, heḏi nää thaa iweḏi páaḏépiyá tꞌä̖hkí tꞌowa ditú̖u̖ní iˀḏá naagîˀ híwó dînˀannin. 49 Taˀgendi iˀ shánkí tsonkhuu imáaˀiˀḏá báyékí naagîˀ dînˀan. I-á yä̖ˀḏâaˀiḏa̖ˀ namuu. 50 Jôesi Táḏá-á in toˀwên iˀ óeˀaˀginninbíˀpiye nasehkanäpoeˀo, in ho diˀâypu̖yä̖ˀindá heḏá in diˀâypu̖yä̖gíˀoˀindá wáˀ. 51 Báyékí nakayḏi heˀendi hä̖ä̖wí iˀoˀ, heḏi in toˀwên inbí píˀnä́ khóˀjé dijêngiˀánshaamuuˀin tꞌä̖mäpiye ovâywáḏéndeˀ. 52 In toˀwên tsonkhuu dâymáaˀin waa dicha̖a̖ˀin áagépiye iˀḏi ovâywá̖véndeˀ, hewänbo in heˀennin dimuupíˀindá shánkí kwꞌáye ovâytegendeˀ. 53 In diha̖hséˀnindá híwóˀdi hä̖ä̖wí ovâymäˀ dishu̖ˀmúuníḏí, hewänbo in koḏitꞌowa dimuuˀindá hä̖ä̖wípíḏíbo-á ovâyjâatä̖ä̖ḏeˀ. 54-55 Háa nanbí hehä̖̂ä̖win thehtáy pahpáˀin ovâytu̖ˀan waa iˀoˀ. Naˀin Israel-ˀin iví tꞌôeˀin gimuuˀin díkhä̖geˀdoˀ, heḏi wíˀûnˀóḏepí hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí Abraham-dáḏí heḏá tꞌä̖hkí Abraham-bí ây iweḏiˀindáḏí ovâysehkanäˀâ̖a̖míḏí” gin Mary natú̖.

56 Heḏi Mary poje pꞌóe Elizabeth-víˀweboˀ iwóyí̖ˀ, heḏáháˀ ivíˀpiyá iweehoˀ.

John iˀ pꞌóˀpꞌoekandi naˀaypu̖yä̖

57 Iˀ thaa Elizabeth iˀayya̖míḏí ûnpówá, heḏi wí enúkáy iˀayyan. 58 In toˀwên iví tsowa dithaaˀindá heḏá iví maatuˀindá dínhanginpóe Nanbí Sedó Jôesi Táḏá ivíˀpiye híwóˀdi namuuˀin, heḏá indá Elizabeth-áḏá dívíhíhchanmáa.

59 Wí jâaḏi naphaḏe ihayḏi in tꞌowa diwáyˀä̖ä̖, iˀ enúkáy in Huḏíyoví kꞌewe taaḏi óetaaˀa̖míḏí. Iví táḏá Zechariah waabá óekha̖yä̖ˀkhâymáa in tꞌowaḏi, 60 hewänbo iví jíyá ûntú̖, “Haˀwâagá joe. John gân âykhá̖yä̖́ˀní.” 61 Indi óetu̖ˀan, “Hewänbo wéˀi wí wänbo uví maatu tꞌowa haˀwâa wínakhá̖wä̖́pí.” 62 Heḏi inbí mandi iˀ ayví táḏá óehéeˀan óetsikaˀya̖míḏí hânnan i ay óekhá̖yä̖́ˀníˀin nadaˀ. 63 Iˀḏi wên hä̖ä̖wên ovâydaaˀan eeḏi ita̖ˀnamíḏí, heḏi wên phépháˀay ônˀandi ginnân itaˀnan: “John gin iví khá̖wä̖́ ûnmuu.” Tꞌä̖hkíḏíbo ovâyháaˀan. 64 Wesebo nahänjuḏeḏeeḏi nahíˀḏee, heḏi natû̖ˀ Jôesi Táḏá-á hayˀi namuuˀin. 65 Tꞌä̖hkí inbí tsowa dithaaˀin diˀánde hânnangú napóe, heḏá tꞌä̖hkí oe Judea nange naˀokúnáˀ niˀge dithaaˀindá i̖ˀgeḏi dívíhíˀmáa. 66 Tꞌä̖hkí ditꞌoeˀin nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi dívíˀánshaamáa, heḏi dívípitsikaˀmáa, “Háawi-angú nä́ˀi ay namúuní?” Heḏi taˀgendi Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí iví mange iˀ ay óemáa.

Háawi John namúuní i̖ˀgeḏi Zechariah ihéeˀoˀ

67 John-bí táḏá Zechariah ûnmuuˀiˀ iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ pín taˀgeḏi imáaḏí wí Jôesi Táḏáví tukheˀbi waabá ihéeˀandi ginnân natú̖: 68 “Jaho gitú̖u̖ní Nanbí Sedó Jôesi Táḏá hayˀi namuuˀin, i-á Israel-ví Jôesi dínmuu, gá naˀin iví tꞌowa gimuuˀinbíˀpiye gínˀä̖ä̖ḏân díkhä̖geˀnamíḏí heḏá nanbí hä́nminbí mangeḏá dímaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íḏá. 69 Jôesi Táḏáḏá wí hânho kayˀi aywondi naˀin dímä́gi. David-á hä́nˀoe Jôesi Táḏáví tꞌôeˀi ûnmuu, heḏá nä́ˀi aywondi-á David-ví ây iweḏiˀiˀbá ûnmuu. 70 Jôesi Táḏáḏí dítꞌôeˀan gin ikhâymáaˀin, heḏi iˀ híˀ iví hä́nˀoeˀin yä̖ˀḏâaˀin tukheˀminbí sóphogeḏi dînsan. 71 Natú̖ naˀinbí hä́nminbíˀweḏi dînˀaywoení, in dítꞌayˀinbí mangeḏi díjâaˀa̖mí. 72 Natú̖ nanbí hehä̖̂ä̖win thehtáy pahpáˀinbíˀpiye nasehkanäpúuwí heḏá wáˀ in yä̖ˀḏâaˀin tun Abraham-dáḏí ikꞌûˀindá háˀto ûnˀôeḏe-í. 73-74 Jôesi Táḏáḏí iví tun taˀgendi Abraham óemä́gi nanbí hä́nminbí mangeḏi díwhahóníḏí, heḏânho gínkoeḏí-í khunwôedaˀginpíḏíboˀ iˀ âyˀaˀginmä̂äníḏí, 75 heḏânho gin ívíkanhondibo tꞌä̖hkí naˀinbí wówátsi thaa yä̖ˀḏâaˀin gimúuní, heḏá taˀgebo-á nanbí wówátsi-á âyhûuwí” gin Zechariah natú̖. 76 Ihayḏá i ay-á óetu̖ˀan, “Naví ay, u̖-á iˀ shánkí kwꞌáye naˀä́ndi namuuˀiví tukheˀbi gin wóetu̖ˀâ̖a̖mí. Heḏá u̖-á iˀ shánkí natsonjiˀiví páaḏé unmú-í in pꞌôe igîˀ mânkhâyˀa̖míḏí. 77 U̖ˀḏá iví tꞌowa ovâyhanginˀânnamí ovâyˀaywoeníˀin inbí tꞌaywó̖ˀdi-á dínˀowóˀyendi. 78 Nanbí Jôesi-á gin iˀa̖mí gá hânho nasehkanätꞌóeḏân, heḏiho iˀ toˀwí iˀ thanbí muwä̖thay waagiˀbá namuuˀiˀ oe kwꞌáyeḏi nanbíˀpiye nakä̖ˀä̖ä̖gíˀo, 79 heḏi in toˀwên in chuwa dâykhunwôedaˀḏi khun niˀge dimännindáho iˀḏi ovâykomä̂äní. Iˀḏáho naˀin díkhä̖geˀkhâymáa heḏânho ánshaaginpíḏíbo giyê̖e̖níḏí” gin Zechariah natú̖.

80 John nasôeḏi iví hangintan wáˀ ûnsôe, heḏi tíˀúugéḏí ihayḏá ahkónu-á nathaa, in Israel-ˀinbí jâa itsꞌantꞌôeˀan píhay.

2

Háa Jesus naˀaypu̖yä̖ waa

1 John iˀ pꞌóˀpꞌoekandi naˀaypu̖yä̖ iwáyḏíbá iˀ Rome-wi tsondi shánkí hayˀi Caesar Augustus gin nakhá̖wä̖́ˀiˀḏi tꞌä̖hkí tꞌowa iˀ nange itsonmáa eejewin ovâytꞌôephaḏe dívíkhá̖wä̖́taˀkwogihûuwíḏí. 2 Nää páaḏé in tꞌowa dívíkhá̖wä̖́taˀkwꞌóḏi Quirinius oe Syria nange natsondimuu ihayḏi. 3 Heḏiho tꞌä̖hkí tꞌowa inbí thehtáy pahpáˀinbí búˀpiye dimää dívíkhá̖wä̖́taˀkwꞌôeníḏí.

4 Joseph wáˀ ikhá̖wä̖́taˀkugihoˀ. I-á Galilee nange nanáˀ diweḏi Nazareth búˀayḏi napee, heḏi wíyá búˀay oe Judea nange Bethlehem gin dâytu̖ˀoˀ iwepiye namää. Joseph-á David-ví ây iweḏiˀiˀbá namuu, heḏi David-á Bethlehem iwewi-á namuu, heḏiho Joseph iwepiye ûnpu̖hpóe. 5 Joseph-di Mary i-áḏíbá óehoˀ. Indá dakhóhtsa̖a̖tunpä̖ˀän, heḏi Mary-á nasâamuu. 6 Bethlehem dajiˀ ihayhä̖̂ä̖bá iˀ thaa napówá Mary iˀayya̖míḏí. 7 Heḏi iví páaḏéˀiˀ ay iˀayyan, heḏi aaˀây iwe óeˀánnankíḏí i hä̖ä̖panbí húuphébay iwe óekꞌûˀ, gá ee dívíwhoˀkwꞌóeˀóˀi tewhá iwe wínajâanáhpíḏân.

In makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀindi in kꞌúwá á̖yí̖ˀnin ovâyhéeˀan

8 Iwáy búˀay tsowa wáy wên kꞌúwá á̖yí̖ˀnin dikwꞌó, indá khu̖ˀḏéeḏí oe ahkónu inbí kꞌúwá dâyˀá̖yînmáa. 9 Jôesi Táḏáḏí wí makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀ inbíˀpiye ovâysan, heḏi inbí páaḏépiye tsíkhagipí dínkwi̖nuḏee, heḏi Nanbí Sedó Jôesiví kohthayḏi ovâyˀánhógiḏi hânho dikhunwôedaˀpóe. 10 Heḏi iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi ovâytu̖ˀan, “Wíˀíkhunwôedaˀípí. Bítꞌôeyan, naaḏá híwóˀdi tun wâymáˀ, tꞌä̖hkí tꞌowa hânho ovâyhíhchannamíḏí. 11 Nää thaa oe David-ví búˀ wí aywondi ungîˀ naˀaypu̖yä̖. I-á iˀ toˀwí namuu Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí, i-á iˀ shánkí natsonjiˀi namuu. 12 Heḏi nä́ˀin bînmúuní únhanginnáaníḏí háa wáytu̖ˀan waa taˀgen namuuˀin: Wí ay bînshaa-í aaˀây iwe naˀánmuuḏi, hä̖ä̖panbí húuphébay iwe nakꞌóeḏí.”

13 Tsíkhagipí iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀi-áḏí wây-á báyékí mákówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin dikeepóe. Tꞌä̖hkíḏíbo Jôesi Táḏáví̖ˀgeḏi híwó dívíhíˀmáaḏí ditû̖ˀ, 14 “Makówá kwꞌáayé tꞌä̖hkí ditú̖u̖ní Jôesi Táḏá-á hânho hayˀi namuuˀin, heḏi nä́ä oepáa kꞌayḏá in toˀwên Jôesi Táḏá óehíhchanmäˀindá ánshaaginpíḏíbo dikwoní.”

In kꞌúwá á̖yí̖ˀnin Jesus óemúuníḏí dimää

15 In makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin makówápiye diwáypee ihayḏi in kꞌúwá á̖yí̖ˀnin wíˀnä́ táye dívítu̖máa, “Jaho Bethlehem-piye gimú-í nä́ˀin napóeˀin âymúuníḏí, i̖ˀgeḏi Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí naˀin díhanginˀânnan.” 16 Heḏiho dívíwä̖́nähoˀḏi Mary-á Joseph-á heḏá iˀ ay ee hä̖ä̖panbí húuphébay iwe nakꞌóeḏá ovâyshaa. 17 Iˀ ay óemûˀ ihayḏi háa in makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀindi iví̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀan waa ditunjiˀ. 18 Tꞌä̖hkí in iwe dijiˀin ovâyháaˀan iˀ hä̖ä̖wí in kꞌúwá á̖yí̖ˀnindi ovâytꞌôeˀandi ditꞌoeḏi. 19 Mary-á nä́ˀi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí napóeˀi wíˀûnˀóḏepí, heḏi hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí i̖ˀgeḏi iˀánshaamáa. 20 In kꞌúwá á̖yí̖ˀnin inbí kꞌúwá dijiˀ iwepiye diwáymää, heḏi Jôesi Táḏá-á kwꞌáayéboˀ óemáaḏí ditû̖ˀ hânho hayˀi namuuˀin, gá nä́ˀiˀ hä̖ä̖wí dâymûˀi-á ditꞌoeˀi-á namuuḏân. Tä̖hkí háa i makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi ovâytu̖ˀan waagibá napóe.

Jesus iˀ méesate hayˀi eepiye óehoˀ

21 Wí jâaḏi naphaḏe ihayḏi iˀ ay in Huḏíyoví kꞌewe taaḏi óetaaˀan, heḏi Jesus gin óekhá̖yä̖́ˀ. Nä́ˀin khá̖wä̖́-á iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi óemä́gi waˀḏi iví jíyá ûnsáhpóepíḏíboˀ.

22 Heḏi ihayḏiho napóe dänˀa̖míḏí háa Moses itaˀnan waa, in Huḏíyo inbí khuu dínmuuḏi dínkhâyˀä̖ˀ dívíˀa̖míˀin wí ay naˀaypu̖yä̖ ihayḏi, heḏihoˀ iˀ ay oe Jerusalem-piye dä̂nhoˀ, iˀ méesate hayˀi iwe Jôesi Táḏá óetu̖ˀâ̖a̖míḏí, “Nanbí ay wímä̂äní.” 23 Gin dä̂nˀan gá nä́ˀin tsontun Jôesi Táḏáví taˀnin diwe ûnkꞌóeḏân:

Tꞌä̖́hkí in páaḏé diˀâypu̖yä̖ˀin eˀnûn áyyä̖̂ä̖-á Jôesi Táḏá óemä̂äní.

24 Heḏá wáˀ nataˀmuu in jíyáˀindá wíje kꞌoˀwee háa wíje tsíḏéˀây haˀwâagiˀin dâyhûuwí, heḏi nä́ˀin tsíḏé dâyhayḏi Jôesi Táḏá óemä̂äní. Heḏiho Mary-á wáˀ han ikhâymáa.

Háa Simeon Jesus-ví̖ˀgeḏi natú̖ waa

25 Oe Jerusalem wí sen nathaa Simeon gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ. Iví wówátsi-á taˀge ihon, heḏá Jôesi Táḏáví khuu-á ônˀaˀgin. Natsíkha Jôesi Táḏáḏí in Israel-ˀin inbí tꞌôephaḏe iweḏi ovâywhahóeníḏí, heḏi iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ i-áḏí najiˀ. 26 Iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏibá Simeon óehanginˀânnan wínachuwagíˀopíˀin iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí óemûˀpíḏíboˀ. 27 Iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi iˀ hayˀi méesate ee Simeon óetsꞌúḏe. Jesus-ví jíyá-áḏí táḏá-áḏí iˀ wáˀ óetsꞌúḏe, heḏânho indi igîˀ ônˀa̖míḏí háa nakhâyˀä̖ˀin Jôesi Táḏá natsonpóe waagibá. 28 Ditsꞌú̖ˀ dihayḏi Simeon-di iˀ ay óekêˀ, heḏi Jôesi Táḏá óekú̖ˀdaaˀandi ginnân natú̖: 29 “Nanbí Sedó Jôesi, näbâa hîn naa uví tꞌôeˀiˀ omuuˀi híhchandi díchuwamä́ä, uví tun bimä́gi waagibá. 30 Naa ohíhchan, gá nää-á naví tséeḏí iˀ aywondi u̖ˀḏi dînsandiˀ dópimûˀḏân. 31 Heḏi nä́ˀindá biˀan tꞌä̖hkí nangeˀin tꞌowa dâymúuníḏí. 32 Nä́ˀi aywondi-á wí ko waagibá namúuní uví pꞌôe in Huḏíyo dimuupíˀin ovâykeeya̖míḏí, heḏi iˀ namuuḏi uví tꞌowa Israel-ˀindá heˀennin dipúuwí.” 33 Gin Simeon iˀ ayví̖ˀgeḏi ihéeˀandi iˀ táḏá-á jíyá-á hânho ovä̂nháaˀan. 34 Heḏáháˀ Simeon-di Jôesi Táḏá óedaaˀan híwóˀdi thaa ovä̂nmä̂äníḏí, heḏá Mary-á óetu̖ˀan, “Wáy wên in Israel-ˀin iˀ óesígíkáyjí, heḏiho ovâyˀaywoení, hebo wây-á wêndá wíˀóesígíkáyjípí heḏiho dipeḏee-í. Iˀḏá tꞌä̖hkí tꞌowa háa Jôesi Táḏá nadaˀ waagi ovâykeeya̖mí, hewänbo in tꞌowaḏá óejoegikhâymáa, 35 heḏi báyékí tꞌowa háa inbí píˀnä́ khóˀjé diˀánshaamuu waa ovâykeeya̖mí. Heḏi u̖-á báyékí mäntꞌôephaḏekhâymáaḏí wí toˀwíḏí wí tsijó pháˀḏí uví pín wônjún waagibá uncha̖a̖-í.”

Anna ikú̖ˀdaaˀan

36 Heḏá iwebá wí kwee Anna gin nakhá̖wä̖́ˀi wáˀ najiˀ, i-á wí Jôesi Táḏáví tukheˀbibá namuu. Nä́ˀi kwee-á Phanuel-ví aˀyú̖ ûnmuu, heḏi Asher-á iví hehä̖̂ä̖wi thehtáy pahpâa ûnmuu. 37 Tsé ihay pa̖a̖yo nakhóhtsa̖a̖ˀä́nwän, heḏi khávéntä̖ˀḏi jónu (84) pa̖a̖yo ûnná iví sen ûnchuu iweḏi. Hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí iˀ méesate hayˀi iwe najiˀ, heḏi hä̖́yä́nboˀ iha̖a̖ḏä́ˀoḏá ijûusuˀoḏá khu̖u̖-á thaa-á Jôesi Táḏá óeˀaˀginmäˀ. 38 Waˀḏi Simeon ihíˀmáa ihayḏibá iˀ kwee natsꞌú̖, heḏi iˀ aygîˀ Jôesi Táḏá óekú̖ˀdaaˀan, heḏá iví̖ˀgeḏá ovâytꞌôeˀan tꞌä̖hkí in Jerusalem-win ditsíkhakwꞌóˀnin Jôesi Táḏáḏí ovâymaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íḏí.

Joseph-áḏí Mary-áḏí oe Nazareth búˀaypiye dänweehoˀ

39 Joseph-áḏí Mary-áḏí dänˀan háa Nanbí Sedó Jôesiví tsontun diwe nakꞌóe waagibá, ihayḏáháˀ inbí búˀay Nazareth-piye dänweehoˀ, i-á Galilee nangá nakꞌóe. 40 Heḏi iˀ ay nasôˀḏi nakaypoeˀo heḏá báyékí hangintandá imáa, heḏá Jôesi Táḏáḏá báyékí óekhä̖geˀmáa.

Jesus-di in há̖hkannin iˀ méesate hayˀi ee ovâyhéeˀan

41 Pa̖a̖yo pꞌóe waagi iˀ Passover shánkíˀeeḏi dínnáˀ dihayḏi, Jesus-ví jíyá-á táḏá-á oe Jerusalem-piye damääˀä̖. 42 Heḏiho Jesus tä̖ˀḏi wíje (12) pa̖a̖yoˀi namuu ihayḏi Jerusalem-piye dimää, hä̖̂ä̖ḏi waa dívíˀo waagibá. 43 Iˀ shánkíˀeeḏi dínkꞌeweˀ dihayḏi in tꞌowa dívíweehondi, Jesus-á Jerusalem-bo iwóyí̖ˀ. Hewänbo iví táḏá-á jíyá-á wíḏä́nhanginnáhpí iwe iwóyí̖ˀnin. 44 Indá daˀánde wây-á tꞌowa indáḏíbá dimännindáḏí najiˀin, heḏi wí thaa tꞌä̖hkí Jerusalem diweḏi damää. Ihayḏi inbí kꞌemaˀin deeje heḏá inbí maatuˀin deejá óenuwä̖, 45 hewänbo wíˀóeshaapíḏí Jerusalem-piye dänwáybun óenuuwä̖́-íḏí. 46 Wíje thaa naphaḏe ihayḏi iˀ méesate hayˀi ee in Huḏíyoví há̖hkannindáḏí óeshaa. Háa dívíhíˀmáaˀin iˀḏi ovâytꞌôeyande heḏáháˀ báyékí hä̖ä̖wí ovâytsikaˀmáa. 47 Iví hangintandá heḏá iví híˀ in há̖hkannin ovâytu̖máaˀiˀḏá tꞌä̖hkí tꞌowa ditꞌoeˀin ovâyháaˀan. 48 Iví táḏá-á jíyá-á wíḏä́nhanginnáhpí háa dänˀánshaaˀa̖míˀin. Iví jíyáḏí óetu̖ˀan, “Naví ay, háaḏan gin naˀin díˀan? Ti wíˀúhanginnáhpíˀan u̖ˀḏi báyékí á̖yîngi uví táḏá-áḏí naa-áḏí dímä́gi, heḏá tꞌä̖mäpiye wítu̖wä̖máa?” 49 Jesus-di ovä̂ntu̖ˀan, “Ti wíḏä́nhanginnáhpíˀan naa dînkhâyˀä̖ˀ naví Táḏáví tewhá ee ochaníˀin?” 50 Hewänbo háa ovä̂ntu̖ˀannin wíḏakaˀpówápí.

51 Iví táḏá-á jíyá-á indáḏíbá oe Nazareth-piye nawáymää, heḏi tꞌä̖hkí háa óetu̖ˀan waa iˀaˀgindoˀ. Iví jíyá nä́ˀi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí napóeˀi wíˀûnˀóḏéndepí. 52 Heḏi Jesus-á nasôemändi shánkí báyékí hangintandá ihóndeˀ, shánkí nasenpuwamän, heḏi Jôesi Táḏá-áḏí in tꞌowa-áḏí shánkí wänbo óesígí.

3

John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiˀḏi Jôesiví tun in tꞌowa ovâytunphaḏendeˀ

1-2 Tiberius Caesar tꞌä̖hkí iˀ Rome-wi nange tä̖ˀḏi pꞌánú (15) pa̖a̖yoḏi natsonjiˀ ihayḏi, Zechariah-ví ay John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiˀ oe ahkónu najiˀ, heḏi Jôesi Táḏáḏí óetu̖ˀan iví híˀ ôntꞌôeˀa̖míḏí. Ihayhä̖̂ä̖bá Pontius Pilate Judea nangewi tunjó namuu, Herod-á oe Galilee nangá natsonnä́n, Herod-ví tíˀûu Philip-á oe Iturea nange heḏá Trachonitis nangá natsonnä́n, Lysanius-á oe Abilene nangá natsonnä́n, heḏá Annas-áḏí Caiaphas-áḏí owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá damuu. 3 Heḏi John tꞌä̖mäpiye Jordan pꞌoˀkꞌay tsowa i̖ˀge najiḏi in tꞌowa Jôesiví tun ovâytꞌôekanhon. Ovâytu̖máa, “Unbí tꞌaywóˀdi binjoeˀan heḏânho Jôesi Táḏáḏí wovâyˀowóejé-íḏí, heḏá naaḏá wâypꞌóˀpꞌoeˀa̖mí.” 4 Heḏi nä́ˀi háa John iˀo waa Jôesi Táḏáví tukheˀbiˀ Isaiah iví taˀnin diwe ho itaˀnan. Ginnân ûntaˀmuu:

Wí toˀwí oe ahkon deeḏi ûntu̖hkwíntú̖u̖ní,

‘In pꞌôe binkhâyˀan iˀ shánkí natsonjiˀigîˀ.

Hä̖ˀi pꞌôeˀây wáˀ igîˀ bintaˀgeˀan.

5 Tꞌä̖hkí hége̖ˀây napiḏeḏee-í.

Tꞌä̖hkí okú-á pꞌindá natayeḏipúuwí.

Wáy namäägináˀ deejá nataˀgepúuwí,

heḏi iˀ pꞌôe nabôebôenáˀdiˀ nataˀgepúuwí.

6 Heḏi tꞌä̖hkí tꞌowa dâymúuní Jôesi Táḏáḏá tꞌowa ovâyˀaywondeˀin.’

7 Hânho báyékí tꞌowa dimääˀä̖ John-di ovâypꞌóˀpꞌoeˀa̖míḏí. Iˀḏi ovâytu̖máa, “Un pä̖́ä̖yu̖ wí phaa iweḏi íshavemännin waaginbá ímuuˀin, toˀḏan wovâytu̖ˀan háa úvíˀa̖míˀin, heḏânho Jôesi Táḏáḏí wíwovâytuhchä̖ä̖nú-ípíḏí? 8 Híwó úvíˀâ̖a̖mí heḏânho nakeepúuwíḏí unbí tꞌaywóˀdi taˀgendi bînjoeˀannin. Wíˀíjêngitú̖u̖nípí, ‘Abraham-bí ây iweḏiˀinbá gimuu.’ Nä́ˀin wâytu̖ˀa̖mí, Jôesi Táḏá-á nadaˀḏáho ûnkoḏi nä́ˀi kꞌuu nä́äyé nakꞌwóˀdiḏi wây-á Abraham-bí ây ovâypaˀíḏí. 9 Nääho gin waagibá napoeˀo: Wí kꞌuuwée-á ho nakhâymuu wí tay púu núˀ óetsꞌâa-íḏí. Tꞌä̖hkí iˀ tay nabaypoeˀopîˀ-á óetsꞌâa-í, heḏi phaa iwe óechä̖ä̖nú-í.”

10 Heḏi in tꞌowaḏi óetsikaˀyan, “Hân gínkhâyˀä̖ˀ ívíˀa̖míˀin háa untú̖ waa wígínpúuwípíḏí?” 11 Iˀḏi ovâytu̖ˀan, “Gá ginnân: Wí toˀwí wíje kꞌéwéˀin to ûnkꞌóeḏáhoˀ, i-á ûnkhâyˀä̖ˀ wéhpêe wí toˀwí ûnkꞌóepîˀ óemä̂äníˀin. Heḏi wí toˀwí ûnkoegîˀbáˀyendi-áho ûnkhâyˀä̖ˀ wí toˀwí ûnkoegîˀkwꞌóhpîˀ óemä̂äníˀin.” 12 Wên tax phahsannin ivíˀpiye dimää ovâypꞌóˀpꞌoeˀa̖míḏí, heḏi ditsikapóe, “Há̖hkandiˀ, heyâa naˀindá, hân ívíˀa̖mí?” 13 Iˀḏi ovâytu̖ˀan, “Iˀ chä̖ˀ hä̖́yú̖ unbí tsonnindi wovâytu̖ˀan ihayḏa̖ˀmân bînwéˀgeˀa̖mí.” 14 Heḏá wên sundaḏo-á ditsikapóe, “Heyâa naˀindá, hândá ívíˀa̖mí?” Iˀḏi ovâytu̖ˀan, “Hä̖́yú̖ wovâywáˀâaˀiˀḏi bíhíhchannan. Tꞌowa wívînkaygiˀa̖mípí wíyá shánkí wovâymä̂äníḏí, heḏiháa in tꞌowa híwóhpí wíḏívíˀanpíḏáhoˀ, wíˀovâytu̖ˀâ̖a̖mípí híwóhpí dívíˀannin wí chä̖ˀ inbíˀweḏi bînhóeníḏí.”

15 In tꞌowa dichanpoeˀo wí hä̖ä̖wí hayˀi napuwagíˀo waagibá, heḏi John i pꞌóˀpꞌoekandiví̖ˀgeḏi báyékí dívíˀánshaamáa, tigúba i-ân namuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí. 16 Heḏi John-di tꞌä̖hkíḏíbo ovâytu̖ˀan, “Naaḏi pꞌoeḏiḏa̖ˀ wâypꞌóˀpꞌoeˀoˀ, hewänbo wí toˀwí naví shánkí tsonkhuu imáaˀi napowagíˀo, naa ihay híwóˀdi wóˀmuupí iví anto wänbo dônpꞌä̖̂ä̖ḏi-íḏí. Iˀḏá wíyá piˀwí pꞌóˀpꞌoekan waagibá wovâymä̂äní. Wáy wên un iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wovâymä̂äní, wáy wêndá phaaḏá wovâytuhchä̖ä̖nú-í. 17 I-á nakhâymuu tꞌowa ovâyweejé-íḏí, wí toˀwí iˀ táhtân iˀ tákhowa iweḏi iwijende waagibá. Iˀ táhtân iwéˀgeˀan dihayḏi tebay iwe ikuu-í, hewänbo iˀ tákhowa-á wí phaa hä̂nhay wänbo naphahpa̖a̖ḏipîˀ iwe ichꞌâaní.” 18 Shánkí wíyá tun giˀbibá John-di kayˀindi in tꞌowa ovâyhéeˀan, Jôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tun ovâytꞌôeˀoḏi.

19-20 Heḏá John-di Herod wáˀ óetu̖ˀan iˀ kwee Herodias-áḏí tꞌaywó iˀannin. Tobá Herodias-á Herod-ví tíˀûuví kwee ûnmuu wänboˀ ônkêˀ. Báyékí wíyá tꞌaywóˀdi-á Herod iˀan, heḏá wáˀ John óepansóge, heḏi nä́ˀin in shánkí pꞌä́ndíkîˀ iˀannin namuu.

Jesus óepꞌóˀpꞌoeˀan

21 John-di tꞌä̖hkí in tꞌowa ovâypꞌóˀpꞌoeˀoˀ ihayḏi Jesus wáˀ óepꞌóˀpꞌoeˀan. Heḏi iwebá Jesus ijûusuˀoˀ ihayḏi makówá nakhuuḏee, 22 heḏi iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wí kꞌoˀwee waagibá natúˀmuuḏi nawândi Jesus-vîˀḏi isóge, heḏá wí tun makówáḏí napeeḏi ginnân natú̖: “U̖-á naví ay wísígíˀi-ân unmuu. Hânho u̖ˀḏi ohíhchan.”

Jesus-ví páaḏé kä̖ˀä̖ä̖ˀin tꞌowa ûnmuuˀin

23 Jesus-á maḏi powintä̖ (30) pa̖a̖yoˀi namuu páaḏé itsꞌanhá̖hkanjíyé ihayḏi. Tꞌowa-á diˀân i-á Joseph-ví ay namuuˀin. Joseph-á Heli-ví ay ûnmuu. 24 Heli-á Matthat-ví ay ûnmuu, Matthat-á Levi-ví ay ûnmuu, Levi-á Melchi-ví ay ûnmuu, Melchi-á Jannai-ví ay ûnmuu, Jannai-á Joseph-ví ay ûnmuu, 25 Joseph-á Mattathias-ví ay ûnmuu, Mattathias-á Amos-ví ay ûnmuu, Amos-á Nahum-bí ay ûnmuu, Nahum-dá Esli-ví ay ûnmuu, Esli-á Naggai-ví ay ûnmuu, 26 Naggai-á Maath-ví ay ûnmuu, Maath-á Mattathias-ví ay ûnmuu, Mattathias-á Semein-bí ay ûnmuu, Semein-dá Josech-ví ay ûnmuu, Josech-á Joda-ví ay ûnmuu, 27 Joda-á Joanan-bí ay ûnmuu, Joanan-dá Rhesa-ví ay ûnmuu, Rhesa-á Zerubbabel-ví ay ûnmuu, Zerubbabel-á Shealtiel-ví ay ûnmuu, Shealtiel-á Neri-ví ay ûnmuu, 28 Neri-á Melchi-ví ay ûnmuu, Melchi-á Addi-ví ay ûnmuu, Addi-á Cosam-bí ay ûnmuu, Cosam-dá Elmadam-bí ay ûnmuu, Elmadam-dá Er-ví ay ûnmuu, 29 Er-á Joshua-ví ay ûnmuu, Joshua-á Eliezer-ví ay ûnmuu, Eliezer-á Jorim-bí ay ûnmuu, Jorim-dá Matthat-ví ay ûnmuu, Matthat-dá Levi-ví ay ûnmuu, 30 Levi-á Simeon-bí ay ûnmuu, Simeon-dá Judah-ví ay ûnmuu, Judah-á Joseph-ví ay ûnmuu, Joseph-á Jonam-bí ay ûnmuu, Jonam-dá Eliakim-bí ay ûnmuu, 31 Eliakim-dá Melea-ví ay ûnmuu, Melea-á Menna-ví ay ûnmuu, Menna-á Mattatha-ví ay ûnmuu, Mattatha-á Nathan-bí ay ûnmuu, Nathan-dá David-ví ay ûnmuu, 32 David-á Jesse-ví ay ûnmuu, Jesse-á Obed-ví ay ûnmuu, Obed-á Boaz-ví ay ûnmuu, Boaz-á Salmon-bí ay ûnmuu, Salmon-dá Nahshon-bí ay ûnmuu, 33 Nahshon-dá Amminadab-ví ay ûnmuu, Amminadab-á Ram-bí ay ûnmuu, Ram-dá Hezron-bí ay ûnmuu, Hezron-dá Perez-ví ay ûnmuu, Perez-á Judah-ví ay ûnmuu, 34 Judah-á Jacob-ví ay ûnmuu, Jacob-á Isaac-ví ay ûnmuu, Isaac-á Abraham-bí ay ûnmuu, Abraham-dá Terah-ví ay ûnmuu, Terah-á Nahor-ví ay ûnmuu, 35 Nahor-á Serug-ví ay ûnmuu, Serug-á Reu-ví ay ûnmuu, Reu-á Peleg-ví ay ûnmuu, Peleg-á Eber-ví ay ûnmuu, Eber-á Shelah-ví ay ûnmuu, 36 Shelah-á Cainan-bí ay ûnmuu, Cainan-dá Arphaxad-ví ay ûnmuu, Arphaxad-á Shem-bí ay ûnmuu, Shem-dá Noah-ví ay ûnmuu, Noah-á Lamech-ví ay ûnmuu, 37 Lamech-á Methuselah-ví ay ûnmuu, Methuselah-á Enoch-ví ay ûnmuu, Enoch-á Jared-ví ay ûnmuu, Jared-á Mahalaleel-ví ay ûnmuu, Mahalaleel-á Cainan-bí ay ûnmuu, 38 Cainan-dá Enos-ví ay ûnmuu, Enos-á Seth-ví ay ûnmuu, Seth-dá Adam-bí ay ûnmuu, Adam-dá Jôesi Táḏáví ay ûnmuu.

4

Penísendiḏi Jesus óetayindeˀ

1 Jesus iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ pín taˀgeḏi imáaḏí in Jordan pꞌoˀkꞌay nanáˀ diweḏi nawáymää, heḏi iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi ahkónupiye óehoˀ. 2 Iwe jónä́ntä̖ (40) thaa iˀ Penísendi ikhä̖ä̖ḏeˀ óetꞌaywóhkannamíḏí. Iˀ jónä́ntä̖ thaa tꞌä̖hkí hä̖́ä̖bo wíˀikꞌoepí, heḏi tꞌä̖hkí iˀ thaa naphaḏe ihayḏi ha̖a̖ḏi óemáa. 3 Heḏi Penísendiḏi óetu̖ˀan, “Jôesi Táḏáví ay unmuuḏáho nä́ˀi kꞌuu nä́we nakwꞌóˀdi nâajôení napávápaˀíḏí.” 4 Jesus-di óetu̖ˀan, “Joe, háˀto gin dáyˀa̖mí. Jôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe ûntû̖ˀ,

Tꞌowa-á wíyá shánkí díntáy pávávíˀweḏi heḏânho in koḏi wówátsi dâymáˀve-íḏí.”

5 Heḏáháˀ iˀ Penísendiḏá owáy kwꞌáyepiye nanáˀ diwe Jesus óepiye, heḏi tꞌä̖hkí nange nä́ä oepáa kꞌayḏi wémûuḏiboˀ ônkeeyan, 6 heḏi óetu̖ˀan, “Naaḏi tꞌä̖hkí tsonkhuu tꞌä̖hkí nä́ˀi nan deeje wímä̂äní, inbí saˀwóˀdi hä̖ä̖wí wóegé. Nä́ˀi-á tꞌä̖hkí naví mange dînkwꞌóḏihoˀ, heḏi toˀwí naa odaˀi dómä̂äní. 7 Heḏânho naví páaḏépiye bidégeˀdisógeḏi díˀaˀginmä̂äníḏí, nä́ˀi tꞌä̖hkí uvîˀ úmúuní.” 8 Jesus-di óetu̖ˀan, “Joe, háˀto gin dáyˀa̖mí. Jôesi Táḏáví taˀnin diwá ginnân ûntaˀmuu:

Jôesi Táḏá iˀ shánkí natsonjiˀiˀbá namuuḏi bînˀaˀginmä̂äní.

I-á unbí Jôesi únmuu, heḏiho iˀḏa̖ˀmân bînˀaˀgeení.”

9 Ihayḏá Penísendiḏá Jesus-á oe Jerusalem-piye óehoˀ, heḏi iˀ méesate hayˀi shánkí natu̖ˀwän deeḏi óepiye, heḏi óetu̖ˀan, “Jôesi Táḏáví ay unmuuḏá nä́weḏi ókeˀtꞌave, 10 gá Jôesi Táḏáví taˀnin diwe gin nataˀmuuḏân:

Jôesi Táḏá iví makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin itu̖ˀa̖mí wóeˀá̖yîngiˀa̖míḏí.

11 Heḏá gin wáˀ nataˀmuu:

Indiḏânho inbí man diwe wóeyâ̖a̖-í heḏânho kꞌuu eeḏi wíviˀânchä̖ä̖nú-ípíḏí.”

12 Jesus-di óetu̖ˀan, “Joe, háa untú̖ waa háˀto dáyˀa̖mí, gá iví ta̖ˀnin diwebá ûntû̖ˀdân,

Uví Jôesi iˀ shánkí natsonjiˀi namuuˀi wínâatayi̖ˀnípí nâamúuníḏí háa in natú̖ˀin iˀa̖míˀin háa joe.”

13 Tꞌä̖mäge háa Jesus óetꞌaywóhkannamíḏí Penísendi ikhä̖ä̖ ihayḏi Jesus-víˀweḏi ijâaˀan wíyá wáygéḏí puwahay.

Jesus oe Nazareth búˀay óejoegiˀan

14 Iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏá Jesus báyékí pínnán óemä́gi, heḏi Galilee-piye iwáybun. Tꞌä̖mäpiye iˀ búˀ eeje tꞌä̖hkí tꞌowa Jesus-ví̖ˀgeḏi ditꞌoe, 15 heḏi tꞌä̖hkí Huḏíyoví méesate eeje iˀḏi ovâyhá̖ˀoˀ, heḏi tꞌä̖hkí tꞌowaḏi kwꞌáayéboˀ óemáa.

16 Jesus oe Nazareth búˀay napówá, nasôe iweˀi búˀ namuu. Iˀ kaykhanwówá thaa in Huḏíyoví méesateˀay ipiye namää, hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí iˀo waagibá. Iwí̖nú Jôesi Táḏáví ta̖ˀnin diweḏi in tꞌowa ovâytunnamíḏí, 17 heḏi indi in taˀnin Jôesi Táḏáví tukheˀbi Isaiah itaˀnannin ônˀan, heḏi imahsanusuuḏi nä́ˀi híˀ nataˀmuu iwe ishaa:

18-19 Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ naa dînsan, heḏiho i-á naa-áḏí najiˀ,

gá naa dídeˀmandân in sehkanäwó diwówájiˀin tꞌowa iví híwóˀdi tun dovâytꞌôeˀa̖míḏí.

Iˀḏi naa dísan in pan dovâytꞌôeˀa̖míḏí dovâymahpä̖ḏikhâymáaˀin,

in tsíˀtꞌaaˀindá inbí keetandá dâywáykáyjíḏí,

in áagé diwha̖ˀvennindá dovâywáytaygé-íḏí,

heḏá tꞌowa-á dovâytu̖ˀâ̖a̖míḏá ihayḏiho naná Nanbí Sedóḏí ovâykeeya̖míḏí hânho híwóˀdi namuuˀin.

20 Heḏáháˀ Jesus in taˀnin iwáymahsanu, heḏi iˀ méesate iwewi khä̖geˀdiˀ ônwáyˀandi isóge. Tꞌä̖hkí ee méesdiwówájiˀin tꞌowa iví híwóˀdi tun dovâytꞌôeˀa̖míḏí.

Iˀḏi naa dísan in pan dovâytꞌôeˀa̖míḏí dovâymahpä̖ḏikhâymáaˀin,

in tsíˀtꞌaaˀindá inbí keetandá dâywáykáyjíḏí,

in áagé diwha̖ˀvennindá dovâywáytaygé-íḏí,

heḏá tꞌowa-á dovâytate dikwꞌóˀnindi Jesus hânho óeḏamúndeˀ. 21 Ihayḏáháˀ Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀi hä̖ä̖wí Jôesi Táḏáví taˀnin diwe nataˀmuuˀi-á ho napóe nää thaa ítꞌôeyankwꞌôndiboˀ.”

22 Tꞌä̖hkíḏíbo dichanpóe híwó ihéeˀannin. Tꞌä̖hkí ovâyháaˀan, gá saˀwóˀdi tundi ovâyhéeˀandân, heḏi ditû̖ˀ, “Háḏíḏan nä́ˀi hä̖ä̖wí ûnhanginná? Ti Joseph-ví ayḏa̖ˀmân wíˀûnmuupíˀan?” 23 Iˀḏi ovâytu̖ˀan, “Maḏi undi nä́ˀi tuní,

heḏá tꞌowa-á dovâyt tꞌowa ditû̖ˀdi dítu̖ˀâ̖a̖mí, ‘Woekandi, páaḏé bipihehkháaˀa̖mí.’ Han ítú̖ḏáho unbí híˀ ginnân úntundaˀí: Un ítꞌoe háa ee Capernaum búˀay dáyˀannin, heḏiho nää-á nä́ä naví ówí̖nä́ wáˀ han waagibá naa dînkhâyˀä̖ˀ dáyˀa̖míˀin. 24 Hewänbo naaḏá taˀgendi wâytu̖ˀa̖mí, wí Jôesi Táḏáví tukheˀbiˀ-á iví nange iweho wíˀóesígíˀohpí. 25-26 Naaḏá wâytu̖ˀa̖mí háa báyékí pa̖a̖yo phaḏe taˀgendi napóeˀin, Jôesi Táḏáví tukheˀbiˀ Elijah nawówájiˀ ihayḏi. Pojeḏá píngé pa̖a̖yo wíˀikwa̖ˀnanpí, heḏiho tꞌä̖hkí iˀ nange wáy báyékí diha̖a̖póe. Heḏi tobá Israel-win kwiyä̖ˀ inbí senäˀ díntꞌahánnin báyékí diji wänboˀ, hä̖ˀin kwiyä̖ˀbíˀwepiye Jôesi Táḏáḏí Elijah óesaanívíˀweḏi oe Sidon búˀpiyân óesan, wí búˀ Zarephath gin dâytu̖ˀoˀ iwepiye, wí kwee iví sen ûnchuuˀiˀ óekhä̖geˀnamíḏí. 27 Heḏá wáˀ Jôesi Táḏáví tukheˀbiˀ Elisha nawówájiˀ ihayhä̖̂ä̖, báyékí in Israel-win diphéetaymuu, heḏi wénä wänbo in wíḏiwówapí. Wí sen Naaman kin nakhá̖wä̖́ˀiḏa̖ˀmân nawówa, heḏi i-á Syria nangewi-ân namuu.” 28 In méesate ee dikwꞌóˀnin nä́ˀi ditꞌoe ihayḏi hânho ditꞌayyaapóe. 29 Tsíkhagipí dívíwí̖núḏí iˀ búˀḏí jáˀwépiye Jesus óechä̖nupiye. Iˀ búˀ-á okú wáhkí nakꞌóe, heḏi oe okú kwꞌáyepiye óepiye tꞌowá kꞌáygéḏí óekeˀtꞌâave-íḏí. 30 Hewänbo i-á inbí jáagé i̖ˀge naphaḏeḏiboˀ iweḏi namää.

Jesus-di wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wí senbíˀweḏi óekhehpiye

31 Ihayḏá Jesus-á wíyá Galilee nangewi búˀay Capernaum gin dâytu̖ˀoˀ iwepiye namää, heḏi iˀ Huḏíyoví kaykhanwówá thaa dínnáˀ dihayḏi in tꞌowa ovâyhá̖ˀoˀ. 32 In tꞌowa háa Jesus-di ovâyhá̖ˀannindi ovâyháaˀan, gá wí toˀwí báyékí tsonkhuu imáaˀi waagibá ihíˀmáaḏân. 33-34 Iwebá wí sen naˀä́n wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óemáaˀiˀ, heḏi itu̖wí̖nú, “Íviˀwän u̖ Jesus Nazareth-wiˀ, ánpí díˀan. Ti unˀä̖ä̖ dítꞌahá̖a̖nú-íḏí gáhân? Naa dînhanginná toˀwí unmuuˀin — u̖-á iˀ tꞌä̖hkí yä̖ˀḏâaˀiˀ unmuu, iˀ Jôesi Táḏáḏí wóesandiˀ.” 35 Jesus-di iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ tꞌayḏi óehéeˀandi óetu̖ˀan, “Hânda̖ˀdiboˀ, hä̖ˀi senbíˀweḏi ópeeve.” Iˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi iˀ sen in tꞌowaví páaḏépiye óekanu, heḏi i senbíˀweḏi napee wíˀóewa̖ˀanpíḏíboˀ. 36 Tꞌä̖hkí dikwꞌóˀnin ovâyháaˀandi dívítu̖máa, “Jesus-ví híˀ-á hânho ûnkay. I-á báyékí tsonkhuu ûnkꞌóe in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ toˀwênbíˀweḏi ovâypeejôeníḏí, heḏiho dâyˀaˀgindoˀ.” 37 Heḏi tꞌä̖mäpiye tꞌä̖hkí in tꞌowa iwéngéwin iví̖ˀgeḏi dívíhíˀmáa.

Jesus-di báyékí tꞌowa ovâyhehkháamä́gi

38 Jesus in Huḏíyo-ví méesate iweḏi napee, heḏi Simon-bí tewhá iwepiye namää. Simon-bí jahkwíjo ûnhayḏi hânho natsá̖wä̖pꞌíḏeˀ, heḏi Jesus igîˀ ônkhä̖ˀgeˀdaaˀan. 39 Heḏiho Jesus namääḏi iˀ kweeví whohte hânge iwí̖nú, heḏi iˀ tsá̖wä̖pꞌíḏe i kweeví túˀḏí napee-íḏí ijôn. Wesebo iˀ tsá̖wä̖pꞌíḏe ûnhándí iˀ kwee ishaa, heḏi ovâyhúujôn.

40 Nathantsuḏemän dihayḏi iˀ kaykhanwówá thaa ho naphaḏe, heḏi toˀwên wây-á dihayˀin dínkwꞌóˀnin Jesus-víˀpiye dâyhoˀ, tobá háawi inbí hay dínmuu wänboˀ, heḏi iví mandi ovâytä̖geḏi tꞌä̖hkí ovâyhehkháamä́gi. 41 In yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ báyékí tꞌowavíˀweḏi dínpee, heḏi dipeeˀä̖ḏi dívítu̖wí̖nú, “U̖-á Jôeso Táḏá-ví ay-ân unmuu.” Hewänbo iˀḏi tꞌayḏi ovâyhéeˀandi wíyá wíˀovâyhíˀmä́gipí, gá dínhanginnândân i-á nammu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí, heḏi waˀḏi wínadaˀpí in tꞌowa dínhanginnáaníḏí toˀwí namuuˀin.

Jesus in Huḏíyo-ví méesateˀây eeje in tꞌowa Jôesi Táḏáví tun ovâytꞌôeˀoˀ

42 Namuwä̖thay ihayḏi Jesus ee búˀḏí napee, heḏi wä̖́hä̖̂ä̖ tóebo wínathaapí iwepiye namää. In tꞌowaḏi óetu̖wä̖hoˀ, heḏi óeshaa ihayḏá dívíkhä̖ä̖ḏeˀ inbíˀweḏi wíˀijâaˀa̖mípíḏí. 43 Hewänbo iˀḏi ovâytu̖ˀan, “Naa dînkhâyˀä̖ˀ iˀ wéˀgeˀi búˀây eejepiye omú-íˀin, heḏânho dovâytꞌôeˀa̖míḏí nä́ˀi híwóˀdi tun háḏíḏí Jôesi Táḏádí in tꞌowa ovâysígíhóndeˀ i̖ˀgeḏi. Hangîˀânkun naa dísan.” 44 Heḏiho Jôesi Táḏáví tun iˀ Huḏíyoví méesateˀây eeje in Huḏíyoví nange i̖ˀge tꞌä̖hkí ovâytꞌôekanhon.

5

Jesus-di iví páaḏéˀin khä̖geˀnin ovâydeˀman

1 Wí thaa Jesus iˀ pꞌoekwîn Genessaret gin dâytu̖ˀoˀ iwe tsowa wáy nawin, heḏi báyékí in tꞌowa dívíchä̖numáa shánkí iví núˀpiye dívíhâ̖a̖ḏi-íḏí heḏânho shánkí híwó Jôesi Táḏáví híˀ ditꞌoe-íḏí. 2 Wíje kophé owáy pꞌoˀ kꞌáygé wáy daˀä́ndí imûˀ. In paawóˀindá wíyá wáygé dijiˀ inbí paˀakanuˀi dâyˀowêeḏi-íḏí. 3 Wí kophé-á Simon-bîˀ ûnmuu. Jesus iwe itógiḏi Simon óedaaˀan hây pꞌoe iwepiye ônhâ̖a̖ḏi-íḏí, heḏi iwáygé isógeḏi in tꞌowa ovâyhá̖ˀan.

4 Heḏi ovâyhíˀbowa ihayḏi Simon óetu̖ˀan, “Uví kophé oe shánkí nawä̖ˀän diwepiye mänha̖ḏi, heḏi unbí paˀakanuˀi binwhájé heḏânho bînpaawhahóeníḏí.” 5 Simon-di óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, khun tꞌä̖hkí hânho ívítꞌôeˀan, heḏi wêe wänbo paa wíˀâywhahkêˀpí. Hewänbo nää-á gin u̖ˀ untú̖ḏího iˀ paˀakanuˀi dówhaajé-í.” 6 Heḏi han dívíˀan dihayḏi báyékí paa dâywhahógi, heḏi inbí paˀakanuˀi dínsivekhâypóe. 7 Heḏiho dívímanwáḏáˀan inbí kꞌemaˀin iˀ wêe kophé iwe ditoˀonnin diˀä̖ä̖-íḏí ovâykhä̖geˀnamíḏí, heḏi indá dipówá ihayḏi in wíje kophé tꞌä̖hkí dínpꞌídepóeḏí báyékí dínpaakuˀundi ovâyˀu̖gekhâyˀan.

8 Simon Peter háa napóeˀin imûˀ ihayḏi Jesus-ví páaḏépiye idégeˀdisóge heḏi óetu̖ˀan, “Nanbí Sedó, navíˀweḏi óha̖ḏi, naa-á tꞌaywóhkandiḏa̖ˀ omuu.” 9 Haˀwâa Peter natú̖ gá óeháaˀandân báyékí paa dâywhahógiḏi, heḏi tꞌä̖hkí in diho dívímanwáḏáˀan inbí kꞌemaˀin iˀ wêe kophé iwe ditoˀonnin diˀä̖ä̖-íḏí ovâykhä̖geˀnamíḏí, heḏi indá dipówá ihayḏi in wíje kophé tꞌä̖hkí dínpꞌídepóeḏí báyékí dínpaakuˀundi ovâyi-áḏí dijiˀin wáˀ ovâyháaˀan. 10 James-áḏí John-dáḏí hanbá dachanpóe. Nä́ˀin wíje senäˀdá Zebedee-ví ây damuu, heḏi indáḏí Simon-dáḏí wéˀge dä̂npaawóˀoˀ. Hebo Jesus-di Simon óetu̖ˀan, “Wíˀunkhunwôedaˀípí. Nää-á paa mänhóndeˀ, hewänbo nää iweḏi páaḏépiyá tꞌowa-ân naagîˀ dînkhonkhâymáa.” 11 Inbí kophé oe pꞌo kíngépiye dâywáyhá̖ḏiḏi hä̖ä̖wí dínkwꞌóˀdi tꞌä̖hkí dâyjoeˀan, heḏi Jesus óeyu̖u̖hoˀ.

Jesus-di wí sen naphéetaymuuˀiˀ ônhehkháaˀan

12 Wí thaa ee nangebá wí búˀay iwe Jesus najiˀ, heḏi wí sen iví túˀ tꞌä̖hkí naphéetaymuuˀi Jesus-ví páaḏépiye idégeˀdisógeḏi ipꞌóˀtꞌä̖́ä̖, heḏi óekhä̖geˀdaaˀandi óetu̖ˀan, “Dînhanginná u̖-á úkoḏiˀin nä́ˀi phéetay dînjâaˀa̖míḏí, undaˀḏi.” 13 Heḏi Jesus ikhóhtä̖ä̖ḏi iví mandi iˀ sen óetä̖geḏi óetu̖ˀan, “Odaˀ-ákun wíhehkháamä̂äníḏí. Unhehkháapúuwí.” Wesebo iˀ senbí phéetay ûnhán. 14 Heḏi Jesus-di kayˀindi óetu̖ˀan, “Toˀwí wänbo háa úpóeˀin wínâatꞌôeˀa̖mípí. Moses-di wovâyjôn wí hä̖ä̖wí iˀ owhaˀvíˀpiye bînhûuwíˀin Jôesi Táḏá óemä̂äníḏí, heḏânho in tꞌowa ovâyhanginˀânnamíḏí íwówaˀin. Nää ópûn, haˀwâa óˀan.” 15 Hewänbo nää-á shánká báyékí tꞌowa Jesus-ví̖ˀgeḏi dínhanginpóe, heḏi báyékí tꞌowa tꞌä̖mäpha̖ˀgeḏi diˀä̖ä̖ḏi dívíwéˀgeˀan ôntꞌôeyaaníḏí heḏá iˀḏi ovâyhehkháamä̂äníḏá. 16 Hewänbo iˀḏi ovâyjoeˀandi oe ahkónupiye namää ijûusuˀa̖míḏí.

Jesus-di wí sen ûnˀa̖ˀyä̖kankoḏipîˀ ônhehkháaˀan

17 Wí thaa wí tewhá iwe Jesus-di in tꞌowa ovâyhá̖ˀoˀ, heḏi wên Pharisees-áḏí heḏá wên Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindáḏí iví tsowa wáy dikwꞌó. Nä́ˀindá diˀä̖ä̖ iˀ búˀây eejeḏi oe Galilee nange Judea nangá nakwꞌóˀdiˀ, heḏá Jerusalem búˀ iweḏá. Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí Jesus báyékí kay óemä́gi in tꞌowa hehkháa ovâymä̂äníḏí. 18 Ihayḏibá wên senäˀ dipówá, indá wí sen ûnˀa̖ˀyä̖kankoḏipîˀ wên whohpa̖ˀay eeḏi nakꞌóeḏí óekán, heḏi dívíkhä̖ä̖ ívepiye óetsꞌûuḏe-íḏí heḏânho Jesus-ví páaḏépiye óekꞌúuwíḏí. 19 Hewänbo oe íve in tꞌowa dibáˀyendi háḏíḏí óetsꞌûuḏe-íˀin wíḏâyshaapí, heḏiho oe whaˀkꞌaypiye óepiye. I tekumu wáy wí dâyhá̖ḏiḏi dâykhóˀjéphohkíḏi, heḏi iˀ sen iví whohpa̖ˀay wóegé in tꞌowaví jâaḏi óewhaje Jesus-ví páaḏépiye. 20 Dâywä̖yu̖máaˀin Jesus-di ovâymûˀ ihayḏi iˀ sen óetu̖ˀan, “Kꞌema, uví tꞌaywóˀdi-á úˀowóˀjen.”

21 In Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindáḏí in Pharisees-áḏí dívítu̖máa, “To-an nä́ˀi namuu gân naˀándeˀ? Jôesi Táḏáḏa̖ˀmân ûnkoḏi tꞌaywóˀdi iˀowóejé-íḏí, wíyá toˀwí wänbo-á joe. Heḏiho nä́ˀi sen gin ihíˀmáaḏí Jôesi Táḏá óeˀaˀginhá̖núndeˀ.” 22 Jesus ûnhanginná háa diˀánshaamuuˀin, heḏi ovâytsikaˀyan, “Heháaḏan giˀbi ánshaa bînmáa? 23 Naa otú̖ḏá, ‘Uví tꞌaywóˀdi úˀowóˀjen,’ háa otú̖ḏá, ‘Ówí̖núḏá ójíyé,’ wéˀi-an shánkí wínabâapuˀwanpí heḏânho bînmúuníḏí háa taˀgendi dînkoḏiˀin háa joe? 24 Nää hä̖ä̖wí dókhâymáa wâykeeya̖míḏí naa tꞌowa tꞌä̖hkígîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ dînkꞌóeˀin nä́ä oepáa kꞌayḏi tꞌaywóˀdi dovâyˀowóejé-íḏí wáˀ.” Heḏáháˀ iˀ sen ûnˀa̖ˀyä̖kankoḏipîˀ-á óetu̖ˀan, “Naaḏi wítu̖máa, ówí̖nú, uví whohpa̖ˀay mänkeˀḏi uvíˀpiye unmú-í.” 25 Wesebo iˀ sen in tꞌowaví páaḏépiyeboˀ iwí̖nú, heḏi iví pa̖ˀay iwe ûnkꞌóeˀiˀ ikêˀḏi ivíˀpiye iweehoˀ, Jôesi Táḏá kwꞌáayéboˀ óemáaḏí namää. 26 In tꞌowa hânho ovâyháaˀan heḏá dikhunwôedaˀpóe. Heḏi indi wáˀ Jôesi Táḏá kwꞌáayéboˀ óemáaḏí ditú̖, “Nää thaa âymûˀ wí hä̖ä̖wí hä̂nhay wänbo âymûˀpîˀ.”

Jesus-di Levi óetu̖ˀan i-áḏí namú-íˀin

27 Nä́ˀi tꞌä̖hkí napóe ihayḏi Jesus iˀ búˀay iweḏi namääḏi wí tax phahsandi Levi gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ óemûˀ iˀ phahsan chä̖ˀ dâywéˀgeˀoˀiˀ tehwáˀay ee naˀä́ndí. Jesus-di óetu̖ˀan, “Naa-áḏí ókä̖ˀve.” 28 Levi iwí̖núḏí hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí ûnkwꞌóˀdi ijoeˀandi Jesus-áḏí namää.

29 Heḏi Levi-ḏi Jesus iví kꞌaygipiye óehoˀḏi ônshánkíˀeeḏipaa. Wây-á báyékí tax phahsannindá heḏá wây-á tꞌowa-á dikwꞌó indáḏí dívíhúujoḏi. 30 In Pharisees-áḏí heḏá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindáḏí wíˀovâyhí̖ˀanpí Jesus-á nä́ˀin tꞌowa-áḏí ihúujoˀin, heḏiho Jesus-ví khä̖geˀnin ovâytsikaˀyan, “Heháaḏan nä́ˀin tax phahsannindáḏí heḏá nä́ˀin wéˀgen tꞌôeyanpíˀin dimuuˀindáḏí úvíhúujoˀ?” 31 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “In dihayˀinda̖ˀmân wí woekandi díntáy, in dihaypíˀindá joe. 32 Naa oˀä̖ä̖ in toˀwên tꞌaywóhkannin dimuuˀin dínhanginnáˀnin dovâytu̖ˀâ̖a̖míḏí inbí tꞌaywóˀdi dâyjoeˀa̖míḏí, in toˀwên inbí wówátsi taˀge dâyhon gin diˀándeˀindá joe.”

Jesus ha̖a̖ḏä́ i̖ˀgeḏi óetsikaˀyan

33 Wên tꞌowaḏi Jesus óetu̖ˀan, “John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiví khä̖geˀnin ihayḏa̖ˀ dívíha̖a̖ḏä́ˀo heḏá báyékí dívíjûusuˀoˀ, in Pharisees-ví khä̖geˀnin wáˀ hanbá dívíˀoˀ. Heháaḏan uví khä̖geˀnin húukandáḏí su̖wä̖-áḏíḏa̖ˀ dívíˀoˀ?” 34 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Dínkhóhtsa̖a̖shánkíˀeeḏináˀ dihayḏi ti únkoḏi iˀ soyingiví kꞌemaˀin bînha̖a̖ḏä́kannamíˀin waˀḏi iˀ soyingi indáḏí najiḏiboˀ? Heḏân joe. 35 Hewänbo owáy hä̖̂ä̖ḏi iˀ soyingi inbíˀweḏi óekhuwakhâymáa, ihayḏânho dívíha̖a̖ḏä́ˀa̖mí.” *

Jesus-di ovâythayjoˀ in Huḏíyoví hayˀowáyḏíˀi khuu-á heḏá iví tsꞌa̖a̖bi khuu-á wíḏänwóndepíˀin

36 Jesus-di nä́ˀi há̖hkangîˀ híˀ wáˀ ovâytu̖ˀan: “Toˀwí wänbo wên to tsꞌa̖a̖min diweḏi wíˀisívéndepí wây-á to naphohcháˀnin diwe itꞌiˀkꞌúuwíḏí. Han waagi iˀandá, in to tsꞌa̖a̖min wí pho ûnchaní, heḏá in to tsꞌa̖a̖min diweḏiˀin tꞌihku-á wáˀ háˀto in to khannin deeḏi híwó nakeetꞌôení. 37 Heḏá wáˀ toˀwí wänbo wí méena tsꞌa̖a̖biˀ kꞌúwá khowa múu kayjee eeje wíˀikuuḏepí. Gin waagi iˀandá, iˀ méenaḏi iˀ múu óephuuḏi óepâave-í, heḏá iˀ méena nachaˀḏee-í heḏi iˀ múu-á óepeḏeeˀa̖mí. 38 Nakhâyˀä̖ˀ méena tsꞌa̖a̖bi-á wí kꞌúwá khowa múu tsꞌa̖a̖biˀ eeje óekuu-íˀin. 39 Heḏá tꞌowa-á páaḏé méena kayjee dâysu̖wä̖ḏá háˀto méena tsꞌa̖a̖bi-á disu̖wä̖daˀí. Ditú̖u̖ní, ‘Nä́ˀi méena kayjee-á shánkí híwóˀdi namuu’.”

6

Jesus-á kaykhanwówá thaa wáˀ natsonjiˀ

1 Wí thaa, Huḏíyoví kaykhanwówá thaa nanáˀdiˀ, Jesus-áḏí iví khä̖geˀnindáḏí wí táhtân nava i̖ˀge dimän, heḏi iví khä̖geˀnin dâytákꞌéthehon, heḏá inbí mandi dâyhuuˀandi iˀ táhtân dâykꞌoˀ. 2 Wên Pharisees-di ovâytu̖ˀan, “Kaykhanwówá thaa háa úvíˀo waagá nakhâ̖a̖kꞌóe. Heháaḏan haˀwâa úvíkanhon?” 3 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Undá bîntunnanpíˀan háa David heḏá in senäˀ i-áḏí dijiˀindáḏí hä́nˀoe dívíˀannin diha̖hsên dihayḏi. 4 Jôesi Táḏáví tewhá ee David natsꞌûndi iˀ pává ee nasaaˀiˀ ihógi heḏi ikꞌoe, heḏá in senäˀ i-áḏí dijiˀindá wáˀ ovâymä́gi, tobá iˀ pává Jôesi Táḏágîˀ ûnwijesaa wänboˀ, heḏiho in owhaˀḏa̖ˀmân dínkꞌóe dâykꞌoˀíḏí.” 5 Jesus nä́ˀin wáˀ ovâytu̖ˀan: “Naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀi dînkꞌóe otú̖u̖níḏí háa tꞌowa kaykhanwówá thaa dínkoḏiˀin dívíˀa̖míḏí.”

Kaykhanwówá thaa Jesus-di wí sen namantꞌaamuuˀiˀ ônhehkháaˀan

6 Wíyá kaykhanwówá thaa nanáˀ diwe Jesus wí Huḏíyoví méesateˀay ee natsꞌûndi in tꞌowa ovâyhá̖ˀoˀ. Wí sen iví koˀḏíngéḏíˀin man ûntꞌaamuuˀiˀ iwe naˀä́n. 7 Wên Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá heḏá wên Pharisees-á wáˀ dikwꞌó. Indi á̖yîngiḏi óemúnde tigúba kaykhanwówá thaa wí toˀwí hehkháa óemä̂äníˀin, heḏi gin iˀandáhoˀ ôntꞌeˀpꞌêeḏe-í. 8 Hewänbo Jesus ûnhanginná háa diˀánshaamuuˀin, heḏi iˀ sen namantꞌaamuuˀiˀ óetu̖ˀan, “Ówí̖núḏí nä́ä páaḏépiye ókä̖ˀve.” 9 Heḏáháˀ Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀin tsika wâytsikakhâymáa: Kaykhanwówá thaa wéˀi-an gínkꞌóe ívíˀa̖míḏí: Ti gínkhâyˀä̖ˀ wí toˀwí iví wówátsi âyˀaywoeníˀin háa âyháyjíˀin?” 10 Heḏi ibéeḏí wíˀínbo ovâymúndeˀ, heḏáháˀ iˀ sen óetu̖ˀan, “Ókhóhtä̖ä̖.” Heḏi ikhóhtä̖ä̖ḏi iví man ûnwówaḏi páaḏéḏí ûnmuu waagibá ûnpóe. 11 Hewänbo in dikwꞌóˀnin hânho ditꞌayḏi dívítu̖máa hânnangú Jesus dâyˀa̖míˀin.

Jesus-di tä̖ˀḏi wíje senäˀ ovâydeˀman iví khä̖geˀnin dimúuníḏí

12 Ihayhä̖̂ä̖ḏihkí Jôesi Táḏávíˀpiye ijûusuˀan. 13 Nathay ihayḏi iví khä̖geˀnin ivíˀpiye itu̖hkánnan, heḏi in diweḏi tä̖ˀḏi wíje ovâydeˀmandi nä́ˀinbá ovâytu̖ˀan, “Undá naví tꞌôekhuwaˀin ímuu.” Ginnân dikhá̖wä̖́: 14-16 Simon (i-á Jesus-di Peter gin wáˀ óekhá̖wä̖́mä́gi), heḏá Andrew-á (i-á Simon-bí tíˀûu-á ûnmuu), heḏá James-á, John-dá, Philip-á, Bartholomew-á, Matthew-á, Thomas-á, heḏá wíyá wêe James-á (i-á Alpheus-ví ay ûnmuu), heḏá wíyá wêe Simon-dá (i-á “Iˀ Zealot namúˀdeˀiˀ” gin wáˀ óetu̖ˀoˀ*), Judas-á (iví táḏá-á James gân ûnkhá̖wä̖́), heḏá Judas Iscariot-dá (i-á Jesus óeku̖hpekhâymáaˀi-á namuu).

Jesus-di báyékí tꞌowa ovâyhehkháamä́gi

17 Okú kwꞌáyeḏi tꞌä̖hkíḏíbo diwá̖, heḏi Jesus nanantayeḏináˀ diwe iwí̖nú. Báyékí in óeyu̖u̖honnin i-áḏí dijiˀ heḏá báyékí wây-á tꞌowa-á wáˀ, indá diˀä̖ä̖ Jerusalem búˀḏí, heḏá wíyá wáygéḏá Judea nantaa búgeḏi, heḏá iˀ mâapꞌoe pꞌoˀ kꞌáygéwin búˀ Tyre-á Sidon-dá tsowaḏá wáˀ diˀä̖ä̖. 18 Nä́ˀin tꞌowa-á diˀä̖ä̖ Jesus ôntꞌôeyaaníḏí heḏá inbí hay ovâyjâaˀa̖míḏí. Heḏá in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi ovâytꞌôephaḏekandoˀin wáˀ diˀä̖ä̖ḏi dihehkháapóe. 19 Tꞌä̖hkí in tꞌowa dívíkhä̖ä̖ḏeˀ óetä̖ä̖gé-íḏí, gá wí pínnán ûnpeeˀiˀḏi dihaywówaˀdân.

Jesus-di in tꞌowa ovâytu̖ˀan toˀwên dimuu dâyhíhchanmáˀve-íˀindá heḏá híwóhpí dínpúuwíˀindá

20 Jesus ibéeḏí iví khä̖geˀnin imúndeḏi ovâytu̖ˀan, “Un sehkanäwó íwówájiˀin híhchan bînmáˀve-í, gá Jôesi Táḏáví tꞌowa ímuuḏân. 21 Un nää bînha̖hphaḏendeˀin híhchan bînmáˀve-í, gá íshu̖hpúuwíḏân. Un nää íséejiˀin híhchan bînmáˀve-í, gá híhchandi úvípꞌáhkaa-íḏân. 22 Naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuḏi tꞌowaḏi wovâytꞌayḏá heḏá wovâyjoegimáaḏá heḏá tꞌä̖mäge unbí̖ˀgeḏi dívíhíˀmáaḏá heḏá tꞌaywóhkannin ímuu gin wovâytu̖máaḏá, híhchan bînmáˀve-í. 23 Gin waagi únpóeḏá íhíhcha̖a̖-í heḏá úvíhíhchanchä̖ä̖nú-í, gá in tꞌowaḏi han wovâyˀandibo Jôesi Táḏáḏí báyékí híwóˀdi hä̖ä̖wí oe makówá wovâymä̂äníḏân. Wíˀúnˀôeḏe-ípí nä́ˀin tꞌowaví hehä̖̂ä̖win thehtáy pahpáˀindi wáˀ in Jôesi Táḏáví tukheˀmin hanbá ovâyˀan.

24 “Hewänbo un nää íkoḏitꞌowamuuˀin tꞌôephaḏe únpúuwí, gá undá unbí híwóˀdi thaa ho únphaḏeḏân. 25 Un nää íshu̖ˀmuuˀin tꞌôephaḏe únpúuwí, gá undá íha̖a̖púuwíḏân. Un nää ípꞌâajiˀin tꞌôephaḏe únpúuwí, gá undá íboˀaapúuwíḏân heḏá íséeyê̖e̖ní. 26 Tꞌä̖hkí tꞌowa unbí̖ˀgeḏi híwó dívíhíˀmáaḏá tꞌôephaḏe únpúuwí. Háaḏí? Gá nä́ˀin tꞌowaví hehä̖̂ä̖win thehtáy pahpáˀin híwóˀbáho dívíhéeˀandân in hójoˀinbí̖ˀgeḏi ditú̖ˀin Jôesi Táḏáví tukheˀmin dimuuˀin.”

Jesus-di ovâytu̖ˀan dínkhâyˀä̖ˀ inbí hä́nmin ovâysígí-íˀin

27 “Hewänbo un naa dîntꞌôeyandeˀin naaḏi wâytu̖máa, unbí hä́nmin bînsígí-í, heḏá in wovâytꞌayˀindá híwóˀdá bînˀa̖mí. 28 Jôesi Táḏá bîndaaˀa̖mí wí hä̖ä̖wí híwóˀdi ovâyˀa̖míˀin in toˀwên híwóhpîˀ únpúuwíˀin didaˀin, heḏá in toˀwên unbíˀgeḏi wovâyjänäkíhéeˀoˀingîˀ ovâyjûusuˀa̖mí. 29 Wí toˀwíḏí wéhángéḏí wovâytsꞌemapháveḏi, oe wéhángéḏí wáˀ bîntsꞌemaphavemä̂äní. Wí toˀwíḏí unbí kꞌéwéˀin to wovâykêˀḏi, unbí to wáˀ wovâykáyjíḏí wívînkhâ̖a̖ˀa̖mípí. 30 Wí toˀwíḏí wí hä̖ä̖wí wovâydaaˀandi bînmä̂äní, heḏi wí toˀwíḏí wí hä̖ä̖wí únmuuˀi wovâykêˀḏá, wíyá wívîndaaˀa̖mípí. 31 Háa tꞌowaḏi un wovâyˀa̖míˀin ídaˀ waagibá, hanbá bînˀa̖mí.

32 “In toˀwên wovâysígíˀinda̖ˀmân bînsígíḏá, ti tꞌowa unbí̖ˀgeḏi ditú̖u̖ní híwó úvíˀoˀin? Heḏân joe. In tꞌaywóhkannindi wänbo wáˀ ovâysígí toˀwên in ovâysígíˀin. 33 Heḏi in toˀwên híwó wovâyˀoˀingîˀḏa̖ˀmân híwó bînˀoḏá, ti tꞌowa unbí̖ˀgeḏi ditú̖u̖ní híwó úvíˀoˀin? Heḏân joe. Tꞌaywóhkannin wänbo wáˀ híwó ovâyˀoˀ in toˀwên híwó in ovâyˀoˀin. 34 Heḏi in toˀwên wovâywáywáˀâa-íˀinda̖ˀmân bînchä̖ˀpíyémäḏá, ti híwó úvíˀo gin tꞌowa ditú̖u̖ní? Heḏân joe. Tꞌaywóhkannin wänbo wáˀ wây-á tꞌaywóhkannin dâychä̖ˀpíyémäˀ, dínhanginnândáho hä̖́yú̖ dívípíyémä́gi ihaybá ovâywáywáˀâa-íˀin. 35 Ginnân úvíˀa̖mí: Uví hä́nmin bînsígí-í, heḏá híwóˀdá bînˀa̖mí. Bînpíyémä̂äní hä̖ä̖wí, heḏi i̖ˀgeḏi wíˀúvíˀánshaaˀa̖mípí háa wíyá bînhóení háa joe. Gin waagi úvíˀandi, wíyá shánkí híwó bînhóení, heḏi taˀgendi iˀ shánkí kwꞌáye naˀä́ndiví ây ímuu gin tꞌowa ovâykeeya̖mí. Iˀḏá in toˀwên dikú̖ˀdaapoeˀoˀpíˀin wänboˀ in ditꞌaywóˀtꞌóeˀin wänbo-á híwó ovâyˀoˀ. 36 Únkhâyˀä̖ˀ tꞌowavíˀpiye ísehkanäpúuwíˀin, uví Táḏá Jôesi uvíˀpiye nasehkanäpoeˀo waagibá.”

Jesus-di ovâytu̖ˀan wây-á tꞌowa wíˀovâytꞌaywóˀdichä̖́nuˀbe-ípí

37 “Ihayḏa̖ˀ tꞌowa wívîntꞌaywóˀdichä̖́nuˀbe-ípí, heḏânho un wíwovâytꞌaywóˀdichä̖ä̖nú-ípíḏí. Ihayḏa̖ˀ wíˀítú̖ˀbe-ípí toˀwên dimuuˀin ovâytuhchä̖ä̖nú-íˀin, heḏânho wíwovâytuhchä̖ä̖nú-ípí. Wây-á tꞌowa bînˀowóejé-í heḏânho wovâyˀowóejé-íḏí. 38 In tꞌowa hä̖ä̖wí bînmä̂äní, heḏânho Jôesi Táaḏí un wáˀ wovâymä̂äní. Unbí tꞌún wovâypꞌíḏe waagibá únpúuwí, heḏáháˀ in tꞌún wovâytꞌä̖́ˀtꞌä̖́ˀnandá wovâywáḏáˀa̖mí shánkí báyékí únsaḏee-íḏí, pꞌéeḏí chꞌa̖ˀkí únsaḏee-í. Wây-á toˀwêngîˀ bîntaajo waagibáho wovâytaaya̖mí.”

39 Jesus-di nä́ˀi há̖hkangîˀ híˀ wáˀ ovâytu̖ˀan: “Wí tsíˀtꞌaaˀi-á wûnkoḏipí wíyá tsíˀtꞌaaˀiˀ óepahûuwíḏí. Gin iˀandá wíˀgíndíbo kwiˀónú dakeˀtꞌá̖a̖nípíˀan. 40 Wí toˀwí nahá̖hpoeˀoˀi-á iví há̖hkandiví shánkí wínahá̖hpí, hewänbo ho nahá̖hpóe ihayḏá iví há̖hkandi waagiˀbá namúuní.

41 “Heháaḏan iˀ phétä̖́ wíyá toˀwíví tsée ûntoˀondi bînmúndeˀ, heḏi in phé unbí tsée úntoˀonnindá wívînˀá̖yîngiˀohpí? 42 Wíˀúnkoḏipí bîntu̖ˀâ̖a̖míḏí, ‘Ókä̖ˀ kꞌema, hä̖ˀi phétä̖́ uví tsíˀḏí wînwhahkáyjí,’ gá wên phé uví tsíˀ útoˀondi híwó wíˀúnkeetꞌóepíḏân. Undá paa úvíjánúmáaˀin waaginbá ímuu. Páaḏé hä̖ˀin phé unbí tsíˀḏí binwhahkeˀ heḏânho híwó únkeetꞌôení wíyá toꞌwíví tsíˀḏí hä̖ˀin phétä̖́ bînwhahkáyjíḏí.”

Iˀ bay napaˀi wên bay tay iwe

43 “Wên bay tay híwóˀnin deeḏi híwóhpîˀ bay wínapaˀpí, heḏi wên bay tay híwóhpíˀin namuuˀin deeḏi bay híwóˀdi namuuˀi wínapaˀpí. 44 Úhanginná háawin wên tay namuuˀin iˀ hä̖ä̖wí napayeḏee iweḏi. Figs-á phéˀyä́vi nawä̖́ä̖muu iweḏi wíˀóetháyˀépí, heḏá úuva-á wên tsígu iweḏi wíˀóetháyˀépí. 45 Heḏi hanbá wí toˀwí híwóˀdi namuuˀi-á híwó iˀoˀ, gá iví píˀnä́ khóˀjé báyékí híwóˀdi imáaḏân, heḏi wí toˀwí híwóhpîˀ namuuˀi-á híwóhpîˀ iˀoˀ, iví píˀnä́ khóˀjé-á híwóhpîˀ imáaḏí. Tꞌä̖hkí tꞌowa háa inbí píˀnä́ khóˀjé dâymáa waagibá dívíhéeˀoˀ.”

Wáy wên in Jesus-ví híˀ ditꞌoeˀin nä́ˀi híˀ dâysígíˀa̖mí, wây-á wêndá joe

46 “Heháaḏan undi naa ihayḏa̖ˀ díkhá̖yä̖́ˀde ‘Nanbí tsondi pꞌóˀḏéḏîˀ’ gin, hewänbo háa naaḏi wâytu̖ˀan waa wíˀúvíˀohpí? 47 Toˀwên navíˀpiye diˀä̖ä̖ḏi naví híˀ ditꞌoeḏi dînˀaˀgindoḏá naaḏi wâythayya̖mí háawin dimuuˀin. 48 Indá wí sen wí tewhá ikꞌûˀi waaginbá dimuu, iví tepúgîˀ báyékí iphoyä̖ä̖ heḏá kꞌuuḏá itepútógi. Heḏi napꞌohsôe ihayḏi iˀ pꞌoeḏi iˀ tewhá óenán, hewänbo iˀ sen híwó ikꞌûˀḏiho iˀ tewhá wíˀóeˀa̖ˀyä̖ˀnanpí. 49 Hewänbo in toˀwên naví híˀ ditꞌoeḏi dînˀaˀgindopíˀindá wí sen itewhákꞌûˀḏi tepúpíḏíbo waaginbá dimuu, heḏi iˀ pꞌoˀkꞌay napꞌohsôe ihayḏi iˀ pꞌoeḏi iví tewhá hânho ônnándí wesebo tꞌä̖hkího ônpꞌonayu̖.”

7

Jesus-di wí Rome-wi sundaḏoví tꞌôeˀi ônhehkháaˀan

1 Nä́ˀi tꞌä̖hkí Jesus-di in tꞌowa ûntꞌôeyanjiˀin ovâyhíˀbowa ihayḏiho iwáygéḏí oe Capernaum búˀaypiye namää. 2 Iwe wí sundaḏo pꞌóˀḏéḏîˀ najiˀ, i-á wí tꞌôeˀi ûnˀä́n hânho idaˀiˀ, heḏi nä́ˀi tꞌôeˀi-á nahayḏi chuwa kꞌáygé nakꞌóe. 3 Iˀ sundaḏo pꞌóˀḏéḏîˀ Jesus-ví̖ˀgeḏi natꞌoe ihayḏi wên Huḏíyo tsonnin ovâysan Jesus óedaaˀa̖míḏí naˀä̖ä̖-íḏí iví tꞌôeˀiˀ óehehkháamä̂äníḏí. 4 Jesus najiˀ iwe dipówá ihayḏi pín taˀgeḏi óekhä̖geˀdaaˀan. Óetu̖ˀan, “Nä́ˀi sundaḏo pꞌóˀḏéḏîˀ-á ihay híwóˀdi namuu nä́ˀi iˀgîˀ mânˀa̖míḏí, 5 gá iˀḏá tꞌä̖hkí nanbí tꞌowa dînsígíḏân, heḏá nanbí búˀwi méesateˀay dînkûˀ.”

6 Heḏiho Jesus indáḏí namää. Owáy iˀ sundaḏoví tewhá tsowa wáy dipowamän dihayhä̖̂ä̖ iˀḏi ivíˀweḏi wên kꞌemaˀin ovâysan Jesus óejay-íḏí, heḏi indi Jesus óetu̖ˀan, “Nanbí Sedó, wíyá á̖yîngi wíˀúyê̖e̖nípí, naa ihay híwóˀdi wóˀmuupí naví kꞌaygi untsꞌú̖u̖níḏí, 7 heḏá wáˀ ochanpóe naa ihay híwóˀdi wóˀmuupíˀin uvíˀpiye wänbo omú-íḏí. Naví tꞌôeˀi dînhehkháapúuwí gin untú̖ḏí, nahehkháapúuwí-ákun. 8 Nä́ˀindá naa dînhanginná, gá naa wáˀ hä̖ä̖wí díjôndi dóˀaˀgindoḏân, heḏi naaḏi wây-á sundaḏo dovâytsonmáa, heḏi dâyˀaˀgindoˀ. Wí sundaḏo ‘Ópûn’ gin dótu̖ˀandi, i-á namääˀä̖, heḏi wíyá wêe ‘Ókä̖ˀve’ gin dótu̖ˀandá, i-á naˀä̖ä̖ˀä̖. Naví pantꞌôeˀi ‘Haˀwâa óˀan’ gin dótu̖ˀandi, háa otú̖ waa iˀoˀ.” 9 Jesus óeháaˀan nä́ˀin natꞌoeḏi, heḏi ibéeḏí in tꞌowa ûnwóeˀä̖ˀin ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀin wâytu̖ˀa̖mí, hä̂nhay wänbo wí toˀwí báyékí wä̖yu̖ nä́ˀi sen waagi imáaˀi wíḏóshaapí, Israel iweˀin wänbo-á joe.” 10 Heḏi iˀ sundaḏo pꞌóˀḏéḏîˀví tewhá iwepiye in iví kꞌaygiˀin diˀä̖ä̖ˀin diwáymää, heḏi iˀ tꞌôeˀi nawówaḏi óeshaa.

Jesus-di wí eˀnú óewáywówápaa

11 Wí hä̖́yú̖ thaa naphaḏe ihayḏi Jesus wí búˀay Nain gin dâytu̖ˀoˀ iwepiye namää. Iví khä̖ge̖ˀnindá heḏá wây-á báyékí tꞌowa-á i-áḏíbá dimää. 12 Ee búˀ tehpaa phóḏi tsowa dimän dihayhä̖̂ä̖ wí eˀnú nachuuˀiˀ óekhä̖hkugihon. Iˀ eˀnú nachuuˀi-á wí kweeví wêeḏa̖ˀ ay ûnˀä́ndiˀ ûnmuu, heḏi iˀ kweeví sedó wáˀ ho ûnchuu. Báyékí iˀ búˀin tꞌowa iˀ jíyá-áḏí dijiˀ. 13 Nanbí Sedó Jesus-di iˀ kwee óemûˀ ihayḏi ivíˀpiye nasehkanäpóe, heḏi óetu̖ˀan, “Wívisíhtä̖ä̖-ípí.” 14 Heḏi ihá̖ḏiḏi iˀ peníphébay itä̖ge, heḏi in dâyhonnin dívíwóyí̖ˀ, heḏi Jesus natú̖, “Eˀnú, óshaa.” 15 Heḏi iˀ nachuuˀiˀ idaygisógeḏi ûnhíˀpaa, heḏi Jesus-di iˀ jíyá óetu̖ˀan, “Nä́ä uví eˀnú úˀä́n.” 16 Tꞌä̖hkíḏíbo dikhunwôedaˀpóe, heḏi Jôesi Táḏá kwꞌáayéboˀ óemáa. Ditú̖, “Wí Jôesi Táḏáví tukheˀbi hayˀi naˀä̖ä̖ naˀindáḏí nachaníḏí, Jôesi Táḏá-á naˀä̖ä̖ iví tꞌowa ikhä̖geˀnamíḏí.” 17 In Huḏíyoví nange tꞌä̖hkí heḏá iˀ nange bûu kꞌuwakí nakwꞌóˀdi-á in tꞌowa háa Jesus iˀannin ditꞌoe.

John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiˀḏi Jesus óetsikaˀyan toˀwí namuuˀin

18 John i pꞌóˀpꞌoekandiví khä̖geˀnindi John óetu̖ˀan nä́ˀi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí napóe i̖ˀgeḏi. 19 Heḏi John-di wíje iví khä̖geˀnin ovä̂ntu̖hkánnan, heḏi Nanbí Sedó Jesus-víˀpiye ovä̂nsan óetu̖ˀa̖míḏí, “Hä́nˀoe ditû̖ˀ wí toˀwí Jôesi Táḏáḏí dînsankhâymáaˀin. Ti u̖-ân iˀ unmuu, háa wíyá toˀwí âynuuwä̖́-í?” 20 Jesus najiˀ iwe dapówá ihayḏi óetu̖ˀan, “John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiˀḏi naˀin dísan uvíˀpiye wên háawên wítsikaˀya̖míḏí,” heḏáháˀ John-bí tsika óetsikaˀyan. 21 Dapówá ihayhä̂äḏibá Jesus-di in tꞌowa tꞌä̖mäge dihayˀin hehkháa ovâymäˀ, heḏá yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á in ovâymáaˀinbíˀweḏi ovâykhehpiyendeˀ, heḏá ditsíˀtꞌaamuuˀindá inbí keetandá ovâymäˀ. 22 Heḏiho Jesus-di ovä̂ntu̖ˀan, “Jaho báwáypûn heḏi John dä̂ntu̖ˀâ̖a̖mí háa dä̂nmûˀ heḏá datꞌoe waagibá. In tsíˀtꞌaaˀin inbí keetan dâywáyhóndeˀ, in ditsiˀḏeeˀipíˀindá ditsiˀḏee, in diphéetaymuuˀindá diwówaˀ, diˀojetꞌaamuuˀindá ditꞌoeˀo, in dichuuˀindá diwáywówápoeˀo, heḏá Jôesi Táḏáví híwóˀdi tundá in sehkanäwó diwówájiˀin ovâytꞌôeˀoˀ. 23 Iˀ toˀwí iví wä̖yu̖ navíˀpiyeˀ wíˀûnhándepîˀ-á híhchan imáˀve-í.”

Jesus híwó ihéeˀoˀ John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiví̖ˀgeḏi

24 In John-bíˀweḏi daˀä̖ä̖ˀin dawáymää ihayḏi Jesus-di in báyékí tꞌowa i-áḏí dijiˀin ovâytsikaˀyan, “Ahkónupiye John ítꞌoe-íḏí ímää ihayḏi, hä̖ä̖-an íˀân bînmúníˀin? Ti wí toˀwí wên poesú waagibá wa̖a̖ḏi óepheḏemáaˀiˀ? 25 Heḏi hangîˀ wíˀímääpíḏí, hä̖ä̖-an handi bînmúuníḏí ímää? Ti wí toˀwí koḏitꞌowa waagi naˀaamuuˀiˀ? Ti wíˀúnhanginnáhpíˀan iowápoeˀo, heḏá Jôesi Táḏán saˀwóˀgí dívíˀawendeˀindá heḏá hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí dâymáaˀindá tsonninbí tewhá heˀendi eeje dithaa. 26 Heḏi wí toˀwí giˀbiˀ ípu̖wä̖määpíḏí hä̖ä̖-an handi ípu̖wä̖mää? Ti wí Jôesi Táḏáví tukheˀbi gáhân? Naaḏi wâytu̖ˀâ̖a̖mí John-dá wí Jôesi Táḏáví tukheˀbi namuu-ákun, hewänbo shánkí wänbo namuu. 27 John-nânkun namuu iˀ tꞌôekhuwaˀi Jôesi Táḏáví taˀnin diwe iví̖ˀgeḏi nataˀmuuˀiˀ. Jôesi Táḏáḏí iˀ toˀwí óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí óehíˀmáaḏí óetu̖ˀan,

Ótꞌôeyan, naaḏi wí naví tꞌôekhuwaˀiˀ uví páaḏé wînsankhâymáa.

Iˀḏân in pꞌôe wônkhâyˀa̖mí unpówápíḏíboˀ.”

28 Heḏáháˀ Jesus natú̖, “Naaḏi wâytu̖máa, toˀwí wänbo nä́ä oepáa kꞌayḏi nää puwahay naˀaypu̖yä̖ˀi John-bí shánkí kwꞌáye wínamuupí. Hewänbo nää pha̖a̖piyeḏi in toˀwên Jôesi Táḏáví tun tꞌowa ovâytꞌôeˀoˀindáho John-bí shánkí kwꞌáye dimuu, tobá kwꞌáye dimuupíˀin waagin dimuu.

29 “Heḏi in tax phahsannindáḏí heḏá wây-á báyékí tꞌowa-áḏí John ôntꞌôeyan, heḏi John-di ovâypꞌóˀpꞌoeˀan. Gin dívíˀandá dâykeeyan dívíwä̖yundeˀin Jôesi Táḏá-á híwó iˀoˀin. 30 Hewänbo in Pharisees-á heḏá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá wíḏihíjepí John-di ovâypꞌóˀpꞌoeˀa̖míḏí, heḏiho gindiḏi dâykeeyan dâyjoegiˀannin háa Jôesi Táḏá nadaˀ waa ingîˀ ovâyˀa̖míˀin.

31 “Hânnan otú̖u̖ní nä́ˀin nää diwówájiˀin tꞌowaví̖ˀgeḏi? Háawin tꞌowa-an dimuu? Hä̖ä̖ waagiˀinnan dimuu? 32 Gá áyyä̖̂ä̖ dimuu bûu pinge dikwꞌóˀnin waagiˀinnân dimuu, wáy wêndi in wéˀgen ovâytu̖wí̖núndeḏi, ‘Wâykhóhtsa̖a̖khaˀpúwhä̖ä̖ˀandi wíˀúvíjáḏéndepí, heḏá wâypeníkhaˀwandá wíˀúvísíhtä̖ä̖ḏepí.’ 33 Ginnân otundaˀ: John iˀ pꞌóˀpꞌoekandi napówá ihayḏi iha̖a̖ḏä́ˀan heḏá wíˀiméenasu̖wä̖pí, heḏiho un ítú̖, ‘Wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óemáa.’ 34 Hewänbo naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ wéˀgen tꞌowa-áḏí dáyhúujo heḏá dósu̖wändeˀ, heḏiho ítú̖, ‘Binmúˀḏí, i-á naha̖ˀtꞌaa, heḏá su̖wä̖toˀi-ân namuu, heḏá hä̖ˀin tax phahsannindáḏí in wéˀgen tꞌaywóhkannindáḏí inbí kꞌema dínmuu.’ 35 Hebo tobá gin ítû̖ˀ wänboˀ, in toˀwên Jôesi Táḏáḏí hangintan ovâymä́giˀindá ditû̖ˀ, ‘Taˀgendi Jôesi Táḏá báyékí ihangintanmáa’.”

Wí kwee tꞌaywóhkandi namuuˀi Jesus-ví ân deeḏi ika̖ˀpꞌoeˀä̖yu̖

36 Wí Pharisee Simon gin nakhá̖wä̖́ˀiˀḏi Jesus óehúutu̖ˀan, heḏiho iˀ Pharisee-ví tewhá iwepiye namääḏi ihúusóge. 37 Ee búˀbá wí kwee tꞌaywóhkandi namuuˀi nathaa. Nä́ˀi kwee-á Jesus iˀ Pharisee-víˀwe ihúujoˀin ûnhanginpóe ihayḏi iwepiye namää. Wên tsꞌä̖ˀin pꞌonbayˀay saˀwó nasundi ka̖ˀpꞌoe ûnkuˀunnin i-áḏí ihoˀ. 38 Jesus-ví ân núˀ idégeˀdisóge, heḏi isíhtä̖ä̖ḏeˀ. Iví tsíˀpꞌoe Jesus-ví ân deeḏi ûnjemuḏi iví whä̂ndi ôntꞌawe, heḏi óeˀânpꞌohtsä̖ˀ, heḏi iˀ ka̖ˀpꞌoe saˀwó nasundiḏá ân deeḏá ônˀeweḏáháˀ óeˀä̖yu̖. 39 Iˀ Pharisee Jesus óehúutu̖ˀandiˀ nä́ˀi imûˀ ihayḏi iˀánshaamáa, “Nä́ˀi sen taˀgendi Jôesi Táḏáví tukheˀbi namuuḏáhoˀ, ûnhanginnáaníwän nä́ˀi kwee óetä̖gendeˀiví̖ˀgeḏi toˀwí heḏá háawi namuuˀin, i-á tꞌaywóhkandi namuuḏi.”

40 Jesus-di Simon óetu̖ˀan, “Naa u̖-áḏí ohíˀdaˀ.” Simon-di Jesus óetu̖ˀan, “Heḏáho há̖hkandiˀ, hä̖ä̖-an naa dítu̖ˀa̖míˀin undaˀ?” 41 Jesus-di ginnân óetu̖ˀan: “Wíje senäˀ wí chä̖ˀ píyépä̖ˀi sen dachä̖ˀphaamuu. Iˀ wêe pꞌánä́n tä̖gintä̖ (500) kwä̖́kꞌu tsꞌä̖ˀi naphaamuu, heḏi iˀ wêe-á pꞌánä́ntä̖-á (50). 42 Hewänbo wíḏä́nkoḏipí dänwáˀâa-íḏí, heḏiho wíˀgíndí iˀ daphaamuuˀiˀḏi ovä̂nˀowójé. Wéˀiḏan in wíje senäˀ diweḏi shánkí óesígí? Hân u̖-á unˀándeˀ?” 43 Simon-di Jesus óetu̖ˀan, “Gá iˀ shánkí báyékí ônˀowójéˀiˀḏân shánkí óesígí, gin naa oˀándeˀ.” “Taˀge untú̖” gin Jesus-di óetu̖ˀan. 44 Heḏi Jesus ibéeḏí iˀ kwee óemúndeˀ, heḏi Simon óetu̖ˀan, “Ti nä́ˀi kwee nâamúndeˀ? Naa uví kꞌaygi otsꞌûndi u̖ˀḏá wí pꞌoe wänbo wíḏímä́gipí naa dáyˀânˀowêeḏi-íḏí, hewänbo iˀḏá iví tsíˀpꞌoeḏi díˀânpꞌoeˀan, heḏá iví whä̂ndá dípꞌoepíḏi. 45 U̖ˀḏá wíḏípꞌohtsä̖ä̖pí uví kꞌaygi dísígíˀa̖míḏí, hewänbo iˀḏá otsꞌûn waagibo díˀânpꞌohtsä̖ḏi wíˀiwóyí̖ˀpí. 46 U̖ˀḏá wíḏípꞌóhka̖ˀanpí dînkeeya̖míḏí uví kꞌaygi díhéegíˀannin, hewänbo iˀḏá hä̖ˀi ka̖ˀpꞌoe saˀwó nasundiˀ naví ân deeḏi díˀä̖yu̖. 47 Heḏiho wítu̖ˀâ̖a̖mí, nä́ˀi kwee-á iví báyékí sígí ûnmuuḏi ikeejoˀ báyékí tꞌaywóˀdi ûnˀowóˀjennin, hewänbo wí toˀwí naˀándeḏi hínchä̖̂ä̖ḏa̖ˀ ûnˀowóˀjennin, i-á hínchä̖̂ä̖ḏa̖ˀ sígí imáa.” 48 Heḏáháˀ Jesus-di iˀ kwee óetu̖ˀan, “Uví tꞌaywóˀdi-á úˀowóˀjen.” 49 Wây-á i-áḏí dívíhúujoˀin dívíˀánshaamáa, “Háawi sennan nä́ˀi namuu? Natû̖ˀ tꞌaywóˀdi iˀowójénde wáˀ.” 50 Hewänbo Jesus-di iˀ kwee óetu̖ˀan, “Uví wä̖yu̖ úmuuḏiho wônˀowójé. Ánshaaginpíḏíboˀ ópûn.”

8

Wên kwiyä̖ˀdi Jesus óeyu̖u̖hon

1 Iweḏi wí hä̖́yú̖ thaa iwe Jesus báyékí búˀây eejepiye namää, heḏi iˀ híwóˀdi tun ovâytꞌôekanhon háa Jôesi Táḏá nakhâymuu waa tꞌowa ovâysígíhóníḏí. Iví tä̖ˀḏi wíje (12) khä̖geˀnin wáˀ i-áḏíbá dijiˀ. 2-3 Wên kwiyä̖ˀ wáˀ Jesus-áḏí dijiˀ, indá Mary-á, Joanna-á heḏá Susanna-á dimuu. Nä́ˀin kwiyä̖ˀ dihaywän heḏá yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏá óemáawän, hewänbo Jesus-di hehkháa ovâymä́gi. Mary-á tꞌowaḏi óekhá̖yä̖́ˀdeˀ “Magdala búˀwi kwee” gin, heḏá Jesus-di tséḏí dijiˀin yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ivíˀweḏi ônkhehpiye. Joanna-ví sedó Chuza-á iˀ nanagewi tsondi Herod-ví kꞌaygi iwe ihä̖ä̖wíˀá̖yí̖ˀdoˀ. Wây-á báyékí kwiyä̖ˀ wáˀ Jesus-áḏí iví khä̖geˀnindáḏí dimän, heḏi iˀ hä̖ä̖wí nä́ˀin kwiyä̖ˀ dínkwꞌóˀdi Jesus-á iví khä̖geˀnindá diyä̖́mu.

Jesus-di wên há̖hkangíˀin óˀgéḏí koˀji i̖ˀgeḏi in tꞌowa ovâytu̖ˀan

4 Tꞌowa báyékí búˀây eejeḏi Jesus-víˀpiye dimää, heḏi báyékí ditꞌowawéˀgepóe ihayḏi Jesus-di nä́ˀin há̖hkangíˀin óˀgéḏí ovâytu̖ˀan: 5 “Wí koˀjikwoˀi namää iví koˀji wóegé, heḏi ee nava i̖ˀge ikoˀjiwáḏe. Wáy wí koˀji in pꞌôeˀay nava pínu nakꞌóe i̖ˀge najemu, heḏi tꞌowa diphaḏemändi iˀ koˀji kwꞌáayé dívíˀa̖hsaa, heḏi tsíḏé dívíshunwá̖veḏi iˀ koˀji dâykꞌoe. 6 Wíyá koˀji-á nakꞌuunáˀ deeḏá najemu, heḏi natsijópúpóe wänbo wínaˀomúnáhpíḏí natꞌaa. 7 Wíyá koˀji-á wä̖́ä̖ˀi phéˀyä̖́vi jâa-á najemu, heḏi iˀ phéˀyä̖́vi nasôeḏi óeˀánhógi. 8 Hewänbo wíyá koˀji-á híwóˀdi nan deeḏá najemu, heḏi tä̖gintä̖ (100) maˀkwꞌanukí shánkí napaa.” Gin Jesus-di ovâytu̖ˀan heḏáháˀ kayˀindi natú̖, “Toˀwên naví híˀ ditꞌoeˀindá híwó dívítꞌôeyaaníˀin dínkhâyˀä̖ˀ.”

9 Jesus-ví khä̖geˀnindi óetsikaˀyan hân nä́ˀin óˀgéḏí natundaˀin. 10 Heḏi Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Jôesi Táḏáḏí wovâymä́gi íkaˀpóewíḏí háḏíḏí iˀḏi nää tꞌowa ovâysígíhóndeˀ i̖ˀgeḏi, hewänbo in wéˀgendá dovâyhá̖ˀoḏi óˀgéḏíḏa̖ˀ dovâytu̖máa, heḏânho wíḏikaˀpóewípíḏí. Jôesi Táḏáví taˀnin diwe ginnân inbí̖ˀgeḏi nataˀmuu:

Tobáháa dâymúnde wänbo wíḏínkeepoeˀopí,

heḏá ditꞌoeˀo wänbo wíḏikaˀpóyaˀpí.

Jesus-di iˀ koˀji i̖ˀgeḏi ovâythayyan

11 “Nä́ˀi híˀ iˀ koˀji i̖ˀgeḏi ginnân natundaˀ: Iˀ koˀji-á Jôesi Táḏáví tun waagiˀbá namuu. 12 Wáy wên tꞌowa iˀ nan nava pínu napꞌôeˀaymän niˀge nakâymuuˀi waaginbá dimuu. Jôesi Táḏáví tun ditꞌoe, hewänbo Penísendi naˀä̖ä̖ḏi iˀ tun inbí píˀnä́ khóˀjéḏí ovâywhahóndeˀ, heḏiho wíḏívíwä̖yundepíḏí háˀto ovâyˀaywoení. 13 Wây-á tꞌowa-á iˀ nan nakꞌuunáˀdi waaginbá-á dimuu. Jôesi Táḏáví tun ditꞌoeḏi híhchandi dâysígíˀoˀ, hewänbo wíḏipúumuupí waagibá dimuu. Hây tä̖hkíḏa̖ˀ dívíwä̖yundeˀ, hewänbo ovâytayindeˀ ihayḏá wíyá wíḏívíwä̖yundepí. 14 Wây-á tꞌowa-á iˀ wä̖́ä̖ˀi phéˀyä̖́vi nasaaˀi nan iwáygé wí koˀji najemuˀi waagiˀbá-á dimuu. Jôesi Táḏáví tun ditꞌoe, hewänbo báyékí hä̖ä̖wí nä́ä oepáa kꞌayḏiwiḏi ovâyˀá̖yîngimäˀ, dikoḏitꞌowamúuníˀindá didaˀ, heḏá háa dihíhchanpúuwí i̖ˀgeḏiḏa̖ˀ dívíˀánshaaˀoˀ. Heḏânho hanbá dínpoeˀo iˀ koˀji óeˀánhógiˀi waagibá, inbíˀweḏi hä̖́ä̖bo wínapayeḏeeˀipí waagibá napoeˀo. 15 Hewänbo wây-á tꞌowa-á iˀ híwóˀdi nan iwáygé wí koˀji najemuˀi waagiˀbá-á dimuu. Jôesi Táḏáví tun ditꞌoeḏi pín taˀgeḏi inbí píˀnä́ khóˀjé dâyhóndeˀ, heḏá híwóˀnin ánshaaˀin dimuuḏi wíḏâyjoeˀopí, heḏi dívíyä̖́ä̖ˀoḏibo híwóˀdi hä̖ä̖wí dívíˀoˀ.”

Jesus-di wên phakó i̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀan

16 “Toˀwí wänbo wên phakó ikoˀankíḏí wí sä̖ˀwéḏí wíˀikaajopí háa whohte phoˀ wíˀitóeˀópí. Hewänbo wên phakóbay iwân ikéeˀí, heḏânho toˀwí íve natsꞌûndi iˀ ko imúuníḏí. 17 Heḏi hanbá hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí nää nakaamuuˀi-áho owáy hä̖̂ä̖ḏibo nakeepúuwí, heḏá hä̖ä̖wí nää nakaˀpowamuupîˀ-áho owáy hä̖̂ä̖ḏibo nathaypúuwí nakaˀpowapúuwíḏí. 18 Heḏânho á̖yîngiḏi naví híˀ dîntꞌôeyanbe. Toˀwí itꞌôeyandeḏi naví híˀ dînkaˀpóyaˀdi-á shánkí wänbo óekaˀpowamä̂äní. Hewänbo toˀwí nakaˀpóyaˀpîˀ-á, tobá nakaˀpóyaˀ gin naˀánde wänboˀ, i hí̖yä̖̂ä̖ ho nakaˀpówáˀiˀ ônkaaya̖mí” gin Jesus-di ovâytu̖ˀan.

Jesus-ví jíyá-á tíˀûuwindá ûnpówá

19 Jesus-ví jíyá-áḏí iví tíˀûuwindáḏí ee Jesus naˀä́n diwepiye dimää, hewänbo báyékí ditꞌowajiḏi wíḏínkoḏipí iví tsowa dívíhâ̖a̖ḏi-íḏí. 20 Toˀwíḏí Jesus óetu̖ˀan, “Uví jíyá-áḏí uví tíˀûuwindáḏí oe jáˀwé diwin heḏi wóemúuníˀin didaˀ.” 21 Jesus-di in tꞌowa ovâytu̖ˀan, “In toˀwên Jôesi Táḏáví tun dâytꞌôeyandeḏi dâyˀaˀgindoˀinnânho naví jíyá-á naví tíˀûuwindá dînmuu.”

Jesus iˀ wa̖a̖ hânda̖ˀ iˀan

22 Wí thaa Jesus-áḏí iví khä̖geˀnindáḏí wí kophé iwe dívítógi, heḏi Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Jaho oe pꞌoekwí̖ˀ pꞌä̖́näpiye gimú-í.” Heḏiho iwepiye dimää. 23 Waˀ pꞌoe iwéngé dimän dihayhä̖̂ä̖ Jesus najókhá̖. Ihayḏibá wí wa̖a̖ hânho kayˀiˀ iˀ pꞌoekwíngé napówá, heḏi hânho napꞌoetꞌúkhú̖poeˀoḏi inbí kophé dínpꞌohkuuḏee heḏi ovâyˀu̖gekhâyˀan. 24 Jesus nakꞌóe iwepiye dimääḏi óejóhsan, heḏi óetu̖ˀan, “Nanbí tsondiˀ, dípꞌotꞌakha̖nukhâyˀoˀ.” Heḏi Jesus ishaaḏi kayˀindi iˀ wa̖a̖-á i heˀendi pꞌoetꞌúkhú̖-á ovä̂nhéeˀan, heḏi iˀ wa̖a̖ nawóyí̖ˀdee, iˀ pꞌoe-á nahángípóe. 25 Ihayḏá iví khä̖geˀnin itu̖ˀan, “Heháaḏan wä̖yu̖píˀin ímuu?” In khä̖geˀnindá dikhunwôedaˀḏá ovâyháaˀan, heḏi dívípitu̖máa, “Háawi sennan nä́ˀi namuu? Wa̖a̖-á pꞌoe-á wänbo ijôndi óeˀaˀgindoˀ.”

Jesus-di báyékí yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wí senbíˀweḏi ovâykhehpiye

26 Oe pꞌoekwí̖ˀ pꞌä̖́nä ee Gerasene-bí nange dipówá, owáy hánä pꞌoekwí̖ˀ pꞌä̖́näḏá Galilee-á naná. 27 Jesus owáy nange wáypiye iˀ kophé iweḏi nawá̖ˀ dihayḏi, wí sen iˀ búˀwi namuuˀi naˀä̖ä̖ óejay-íḏí. Nä́ˀi sendá yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óemáa, heḏá báyékí pa̖a̖yo aapíḏíboˀ ijíyéndeˀ, heḏi tewhá ee wínathaapí, hewänbo tꞌowápho eejân nathaa, dâypeníkhä̖ˀkwꞌóeˀó iwe. 28-29 Iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi iˀ sen hä̖́yä́nbo óekaygiˀan iˀa̖míḏí háa iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ nadaˀ waagi, heḏi tobáháa tꞌowaḏi iˀ sen wí pan waagibá kaḏénaḏi óemanwhiˀo heḏá óekwä̖́kꞌukhú̖whiˀo wänboˀ, ihayḏa̖ˀ iwhiˀtsꞌâˀḏi namaˀpꞌä́ndeˀ, heḏá iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi oe ahkónupiye óeshavekandoˀ. Jesus-di iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ óejôn iˀ senbíˀweḏi napee-íḏí, heḏi iˀ sendi Jesus óemûˀḏi iví páaḏépiye idégeˀdisóge heḏi itu̖wí̖nú, “Heháaḏan u̖ˀḏi ánpí wíḏíˀohpí Jesus, u̖ Jôesi Táḏá iˀ shánkí kwꞌáye naˀä́ndiví ay unmuuˀiˀ? Naaḏi kayˀindi wídaˀmáa, wíḏítꞌôephaḏekannamípí.” 30 Jesus-di óetsikaˀyan, “Hân unkhá̖wä̖́?” Heḏi natú̖, “Gá ‘Báyékí’ gân.” Gin natú̖ gá báyékí yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óemáaḏân. 31 In yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi Jesus kayˀindi óedaaˀan oe péyégépiye wíˀovâysaanípí. 32 Iwe tsowa wáy okú wáhkí báyékí pehtsuḏe dihúujiˀ. In yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi Jesus kayˀindi óedaaˀan ovâymä̂äníḏí in pehtsuḏeví túˀ eeje dívítôeníḏí, heḏiho ovâymä́gi. 33 In yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ iˀ senbíˀweḏi dipeeḏi in pehtsuḏevíˀye dívítógi, heḏi in báyékí pehtsuḏe iˀ okú wáhkí oe áagépiye dívíˀä̖ä̖wá̖ve, heḏi iˀ pꞌoekwí̖ˀ diwe diwândi dívípꞌotꞌahá̖nú.

34 In pehtsuḏe á̖yí̖ˀnin háa napóeˀin dâymûˀḏi dijân, heḏi iwáy búˀ heḏá búˀḏí jáˀwé-á i̖ˀgeḏi dâytꞌôehoˀ, 35 heḏiho in tꞌowa dimää dâymúuníḏí. Oe Jesus naˀä́n diwe dipówá ihayḏá iˀ sen ivíˀweḏi in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ovâykhehpiyeˀi Jesus-ví ân núˀ naˀä́ndí dâyshaa. Nää-á naˀaamuu heḏá iví hangintandá imáa. Óemûˀ ihayḏi dikhunwôedaˀpóe. 36 Heḏi in tꞌowa háa napóeˀin dâymûˀindi in wéˀgen dipówáˀin ovâytu̖ˀan háḏíḏí iˀ sen ônhehkháaˀannin. 37 Heḏi in Gerasene-win tꞌowa heḏá in tsowa dithaaˀindá dikhunwôedaˀḏi Jesus óedaaˀan inbí nangeḏi ijâatä̖ä̖-íḏí. Heḏiho iˀ kophé iwe itógi pꞌoˀ pꞌä̖́näpiye nawáymú-íḏí. 38 Iˀ sen in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ivíˀweḏi ônjâaˀandiˀḏi Jesus pín taˀgeḏi óedaaˀan, “Naa u̖-áḏí dípunmä́ä.” Hewänbo Jesus-di óepunjôndi óetu̖ˀan, 39 “Uvíˀpiye ópûn, tꞌä̖hkí háa Jôesi Táḏáḏí u̖gîˀ wônˀannin ovâytꞌôeˀa̖mí.” Heḏiho namääḏi toˀwên tꞌä̖hkí ee búˀ ovâytu̖ˀan háa Jesus-di igîˀ ônˀannin.

Jesus-di wí kwee ûnˀûnpꞌoepeeˀiˀ ônhehkháaˀan, heḏá wí aˀyú̖ nachuuˀi-á óewówápaa

40 Jesus oe pꞌoekwí̖ˀ pꞌä̖́näḏi nawáyˀä̖ä̖, heḏi napówá ihayḏi báyékí tꞌowa óetsíkhaˀmáaˀindi óesígíkêˀ. 41 Wí sen Jairus gin nakhá̖wä̖́ˀi naˀä̖ä̖, i-á in Huḏíyoví méesateˀaywi pꞌóˀḏéḏîˀ namuu, heḏi Jesus-ví páaḏépiye idégeˀdisógeḏi pín taˀgeḏi Jesus óedaaˀan iví tewhá ipiye namú-íḏí. 42 Iví wêe aˀyú̖ ûnˀä́ndiˀ ûnchuwamääˀä̖. Iˀ aˀyú̖-á maḏi tä̖ˀḏi wíje (12) pa̖a̖yoˀi namuu.

Jesus iˀ táḏá-áḏí namääḏi in tꞌowa iví núˀ dívítꞌä̖́ˀtꞌä̖́ˀbóeḏímáa. 43 Wí kwee wáˀ ûnwóemän, i-á napꞌóehayḏi tä̖ˀḏi wíje (12) pa̖a̖yo iví ûnpꞌoe wíˀûnwóyí̖ˀdeeˀipí, heḏi toˀwí wänbo wíˀûnkoḏipí ônhehkháaˀa̖míḏí. 44 Nä́ˀi kwee-á Jesus-ví tíˀûupha̖ˀgeḏi naˀä̖ä̖ḏi iví kꞌéwéˀin toˀ kꞌáygéḏí ôntä̖ge, heḏi wesebo iví ûnpꞌoe ûnwóyí̖ˀdee. 45 Jesus natsikapóe, “Toˀḏan naa dítä̖ge?” Hewänbo tꞌä̖hkí ditú̖, “Naa-á joe.” Heḏá Peter-dá óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, báyékí tꞌowa dijiḏi nä́ä uví núˀpiye dívíkha̖ḏimáˀḏí wóetꞌä̖́ˀtꞌä̖́ˀchä̖numáa.” 46 Hewänbo Jesus natú̖, “Toˀwíḏáho dítä̖ge-ákun. Naa dînhanginná hehkháa pínnán navíˀweḏi dînpeeˀin.” 47 Iˀ kwee nää ûnhanginná háˀto ikaamáˀve-íˀin, heḏiho natha̖tha̖póeḏí naˀä̖ä̖ḏi Jesus-ví páaḏépiye idégeˀdisóge, heḏi in tꞌowaví páaḏépiyebo ithayyan háaḏí Jesus óetä̖geˀin heḏá háa wesebo-á nahewówaˀindá. 48 Jesus-di óetu̖ˀan, “Naví ay, uví wä̖yu̖ úmuuḏi unhewówa. Ánshaaginpíḏíboˀ ópûn.”

49 Waˀḏi ihíˀmáa ihayḏibo wí toˀwí iˀ méesatewi pꞌóˀḏédîˀví tewhá iweḏi napówá heḏi natú̖, “Jairus, uví ayú̖káy ho úchuu. Iˀ há̖hkandiˀ ánpí óˀan.” 50 Hewänbo Jesus nä́ˀi natꞌoeḏi Jairus óetu̖ˀan, “Wíˀunkhunwôedaˀípí. Biwänpiwä̖ä̖yú̖-í-á nawôewa-íˀin heḏiho nawôewa-í-ákun.” 51 I tewhá ee dipówá ihayḏi Peter-á John-dá James-á heḏá i ayú̖káyví táḏá-áḏí jíyá-áḏí Jesus-di ovâytsuḏemä́gi, wíyá toˀwí wänbo-á joe. 52 Iˀ ayú̖káy nachuuḏi tꞌä̖hkíḏíbo dívísíhtu̖wí̖núndeḏá dívípí̖hkhú̖mahpúuḏeˀ, hewänbo Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Wíˀúvísíhtä̖ä̖-ípí. Wínachumuupí, nawänpijókha̖wä̖kꞌóe-á.” 53 Indi ônwänpipꞌáhkaa, dínhanginnândi iˀ ayú̖káy-á ho nachuuˀin. 54 Hewänbo Jesus-di iví man ônyâ̖ˀḏi kaygi óetu̖ˀan, “Óshaa ayú̖káy.” 55 I ayú̖káy nawáywówápóe, heḏi wesebo ishaa, heḏi Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Wí hä̖ä̖wí binmä́ä ikꞌoˀíḏí.” 56 Iˀ táḏá-á iˀ jíyá-á hânho ovä̂nháaˀan, hewänbo Jesus-di ovä̂nkhâ̖a̖kꞌûˀ toˀwí wänbo wíḏä̂nhanginˀânnamípíˀin háa napóeˀin.

9

Jesus iví tä̖ˀḏi wíje (12) khä̖geˀnin isan iví tꞌôe dívíˀa̖míḏí

1 Jesus iví tä̖ˀḏi wíje (12) khä̖geˀnin iwéˀgeˀandi pínnán ovâymä́gi heḏá ovâykꞌûˀ in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ tꞌowavíˀweḏi ovâykhehpeeyé-íḏí, heḏá inbí hay-á ovâyjâaˀa̖míḏá. 2 Heḏáháˀ ovâypunjôn in tꞌowa ovâytu̖ˀa̖míḏí Jôesi Táḏávíˀpiye dívímä̂äníḏí, heḏá ovâyhehkháaˀa̖míḏí. 3 Ovâytu̖ˀan, “Hä̖ä̖wí wänbo wívînhûuwípí ímändi, wên uḏuphé wänbo joe, háa wí múu bînhä̖ä̖wíkuu-ígîˀ, háa wí koegîˀ, háa wí chä̖ˀ, háa wây-á wéhpêe to wänbo wívînhûuwípí. 4 Wí tewhá iwe wovâysígíˀan deebo úvíwóyí̖ˀní, wíyá wáypiye ímää píhay. 5 Hewänbo wáygé wíwovâysígíˀanpíˀwe, iweḏi ípeemän dihayḏi unbí anto iweḏi bînnaˀjeepêeḏi-í in tꞌowa dínhanginnáaníḏí híwó wíḏívíˀanpíˀin” gin Jesus-di ovâytu̖ˀan. 6 Heḏiho iví khä̖geˀnin iweḏi dímääḏi iˀ búˀây i̖ˀge tꞌä̖hkí dívítsiˀhon. Jôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tun in tꞌowa ovâytꞌôekanhon, heḏá in dihaymuuˀindá hehkháa ovâypä̖hon.

Iˀ tsondi Herod Jesus-ví̖ˀgeḏi natꞌoe

7 Herod iˀ Galilee nangewi tsondi namuuˀi háa napuwamännin ûnhanginpóe, heḏi wíˀûnhanginnáhpí háa nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi iˀánshaaˀa̖míˀin, gá wáy wên tꞌowa Jesus-ví̖ˀgeḏi ditû̖ˀdân i-á John iˀ pꞌóˀpꞌoekandi namuu nawáywówápóeˀiˀ, 8 heḏá wây-á ditû̖ˀ Elijah nawáykeepóeˀin, heḏá wáˀ wây-á ditû̖ˀ wénä wí in Jôesi Táḏáví hä́nˀoeˀin tukheˀmin nawáywówápóeˀin. 9 Herod natú̖, “Naa otsonpóe John iˀ pꞌóˀpꞌoekandi óekꞌéˀtsꞌâa-íˀin. To-angú nä́ˀi sen namuu, iví̖ˀgeḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí otꞌoeˀoˀiˀ?” Heḏiho ikhä̖ä̖ḏe Jesus óemúuníˀin.

Jesus-di in pꞌánú maapaasôn (5,000) senäˀdá in wéˀgen tꞌowa-á ovâyhúujôn

10 Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin diwáypówá ihayḏi Jesus óetꞌôeˀan háa dívíˀannin tꞌä̖hkí. Heḏi oe Bethsaida búˀaypiye i-áḏí ovâyhoˀ wíˀbo dikwoníḏí. 11 Hewänbo in tꞌowa dínhanginpóe wáypiye namääˀin, heḏiho tꞌä̖hkíḏíbo ûnwóemää. Iˀḏá tꞌä̖hkí ovâysígíˀan, heḏi ovâyhéeˀan háa Jôesi Táḏá nakhâymuu waa tꞌowa ovâysígíhóeníḏí i̖ˀgeḏi, heḏá in toˀwên dínhehkháatáyˀindá hehkháa-á ovâymä́gi.

12 Nakinmän dihayḏi iví tä̖ˀḏi wíje (12) khä̖geˀnin ivíˀpiye ûnˀä̖ä̖ḏi óetu̖ˀan, “Nä́ˀin tꞌowa ovâypunjônbe iˀ búˀâypiye heḏá nava hä̖ä̖ tsowa nanân deejepiyá, wáygé dívíwhoˀkwꞌôeníˀin dâynuuwä̖́-íḏí heḏá dâykoegiˀhóeníḏá, gá nä̂äwá ahkonda̖ˀ nanândân.” 13 Hewänbo Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Undânho bînhúujôení.” Indi óetu̖ˀan, “Naˀindá pꞌánú páváˀâyḏa̖ˀ heḏá wíje paˀâyḏa̖ˀbá âymáa. Tꞌä̖hkí nä́ˀin tꞌowagîˀ wígínkoegiˀsaapí, âykoegiˀkumäḏiḏa̖ˀmânhoˀ.” Gin ditú̖ gá in senäˀda̖ˀdibo pꞌánú maapaasôn (5,000) ihay dijiḏân. 14 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Bintu̖ˀan in tꞌowa pꞌánä́n tä̖gin (50’s) dívíwéˀgeˀa̖mí heḏá hä̖ä̖ nangá dívíkwꞌôení.” 15 Heḏiho iví khä̖geˀnin háa ovâytu̖ˀan waagi dívíˀandi tꞌä̖hkí in tꞌowa dívíkwꞌôení gin ovâytu̖ˀan. 16 Heḏi Jesus iˀ pꞌánú pává-á heḏá in wíje paa-á ihógi, heḏi makówápiye ibéeḏí ikú̖ˀdaaˀandi iˀ pává-á heḏá in paa-á iháve. Heḏáháˀ iví khä̖geˀnin ovâyˀan in tꞌowa ovâyphaaḏé-íḏí. 17 Tꞌä̖hkí in tꞌowa dívíhú̖u̖yandi dívíshu̖ˀan, heḏi in khä̖geˀnin tä̖ˀḏi wíje (12) tꞌún pꞌéeḏí iˀ naphaḏeˀi koegiˀ dâywéˀgeˀan.

Peter natú̖ toˀwí Jesus taˀgendi namuuˀin

18 Wí thaa Jesus wíˀbo ijûusoˀoˀ. Iví khä̖geˀnin iwáy tsowa dijiˀ, heḏi ovâytsikaˀyan, “To-an naa omuu gân nä́ˀin tꞌowa ditû̖ˀ?” 19 Indi óetu̖ˀan, “Wên ditû̖ˀ John iˀ pꞌóˀpꞌoekandi-ân unmuu. Wây-á wêndá ditû̖ˀ Elijah-ân unmuu, heḏá waˀḏi wáy wêndá ditû̖ˀ wí Jôesi Táḏáví hä́nˀoeˀi tukheˀbi nawáywówápóeˀi-ân unmuu.” 20 Heḏi ovâytsikaˀyan, “Heḏi undá, to-á naa-á omuu gân íˀándeˀ?” Peter-di óetu̖ˀan, “Gá iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí, i-ân unmuu.” 21 Heḏi kayˀindi ovâykhâ̖a̖kꞌûˀ wíyá toˀwí wänbo wíḏâyhanginˀânnamípíḏí toˀwí namuuˀin, 22 heḏá wáˀ ovâytu̖ˀan, “Naa tꞌowa tꞌä̖hkígîˀ oˀaypu̖yä̖ˀi taˀgendi báyékí dontꞌôephaḏekhâymáa. In Hudíyo tsonnin heḏá in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá heḏá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá naa díjoegikhâymáa. Díkheˀkhâymáa, hewänbo iweḏi poje thaa iwe owáywówápuwagíˀo.”

Háa tꞌowa dínkhâyˀä̖ˀ dívíˀa̖míˀin Jesus óeyu̖u̖hûuwíˀin didaˀḏi

23 Heḏáháˀ tꞌä̖hkí in tꞌowa ovâytu̖ˀan, “Toˀwên naa-áḏí dikä̖ˀä̖ä̖daˀindá wíḏínkhâyˀä̖hpí háa diwänpidaˀ waagi dívíˀa̖miˀin, hewänbo hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí inbí phéˀwin dâyhûuwí, heḏá naa-á díyu̖u̖hûuwí. * 24 Toˀwên inbí wówátsi dâywänpiˀaywoeníˀin didin heḏá in owhaˀ pꞌóˀḏéḏáˀindá inbí wówátsi dipeḏeegíˀo. Hewänbo toˀwên naagîˀ inbí wówátsi dívímä́giˀin, indá inbí wówátsi ditꞌanpúuwí. 25 Tobá wí toˀwí hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí nä́ä oepáa kꞌayḏi nakwꞌóˀdi ihógi wänboˀ, iví wówátsi ipeḏeeˀandi tuhchä̖nu iwân napówáḏá wéˀinnan wên híwó nä́ˀi hä̖ä̖wíḏí óekhâymáa? 26 Naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀi saˀwóˀdi kohthay wóegé owáyˀä̖ˀ. Nä́ˀin kohthay-á navîˀ-áḏí naví Táḏávîˀ-áḏí in yä̖ˀḏâaˀin makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀinbîˀ-áḏí gínmuu. Heḏi toˀwên nää naa díwôedaˀin heḏá naví há̖hkan dînwôedaˀindá, owáy naa owáyˀä̖ä̖ ihayḏi naaḏi wáˀ in dovâywôedaˀí. 27 Taˀgendi wâytu̖máa, naa tsondi omuuˀin bînpu̖wä̖khâymáa, heḏi nä́ˀin napúuwí waˀḏi wáy wên nä́we íjiˀin íhánpíḏíboˀ.”

Jesus háa ûncha̖a̖ waa ûnˀegópóe

28 Wí jâaḏi naphaḏe ihayḏi, Jesus-di tꞌä̖hkí nä́ˀi ovâytu̖ˀan diweḏi, Peter-á James-á John-dá oe pꞌin kwꞌáyepiye i-áḏí ovâyhoˀ ijûusuˀa̖míḏí. 29 Heḏi iwáygé ijûusuˀoˀ ihayḏi iví tsꞌay háa ûncha̖a̖ˀin piháa ûnkeepóe, heḏi iví aa tꞌä̖hkí tsꞌä̖ä̖ otsꞌáˀiˀ ûnpóe. 30-31 Tsíkhagipí wíje senäˀ kohthay jâaḏiḏi dakeepóe, indá Moses-á Elijah-á damuu, heḏi Jesus-áḏí dänhíˀmáa háa Jesus oe Jerusalem nachuwagíˀo i̖ˀgeḏi, Jôesi Táḏá iˀánshaamä́gi waagi. 32 Peter-áḏí in wéˀgendáḏá té̖e̖gîndi dijókha̖wä̖kwꞌó, hewänbo dijósaˀwo, heḏi Jesus iˀ kohthay jâaḏiḏi dâymûˀ, in wíje senäˀ i-áḏí dawinnindáḏí. 33 In wíje senäˀ Jesus-víˀweḏi dänjâakhâymáawän, heḏi Peter-di óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, híwó namuu nä́we gijiˀin. Jaho poje óhkhunteˀây âykwꞌôení, wêe u̖gîˀ, wíyá Moses-gîˀ-á, heḏá wíyá Elijah-gîˀ-á.” Hewänbo iˀánshaaˀanpíḏíbo natu̖hpee.

34 Gin natú̖ ihayḏibo wí okhúwá napówáḏí ovâyˀóhkhunnan, heḏi iˀ okhúwáḏí ovâyˀánhógiḏi dikhunwôedaˀpóe. 35 Heḏi nä́ˀi tun okhúwá jâaḏiḏi napee: “Nä́ˀi-ân naví ay dînmuu, i-ân dódeˀman. Iˀ bîntꞌôeyaaní.” 36 Iˀ tun nahán dihayḏi, Jesus wíˀbo najiˀ iví khä̖geˀnindáḏí. Nä́ˀin napóeˀin iví khä̖geˀnin inbí píˀnä́bo dâymáa, heḏi ihayḏi toˀwí wänbo wíḏâytꞌôeˀanpí háa iˀ thaa dâymûˀin, tíˀúugéḏânho dâyhanginˀânnan.

Jesus-di wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wí enúkáyvíˀweḏi ônkhehpiye

37 Wíyá tháwä́n oe pꞌin kwꞌáyeḏi diwáywá̖ˀ dihayḏi báyékí tꞌowa Jesus ûnˀayjaymää, 38 heḏi in tꞌowa jâageḏi wí sendi kaygi óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, kaygindi wídaˀmáa unˀä̖ä̖-íḏí naví eˀnú dînmúuníḏí. Iˀḏa̖ˀ dînˀeˀnúˀä́n. 39 Ginnân nä́ˀi ûnpoeˀo: Wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óekéndeḏáháˀ tsíkhagipí óetu̖hkwínkandoˀ, heḏi túˀ tꞌä̖hká natha̖tha̖poeˀoḏi sóphogeḏi nasóˀokhópeeˀi, heḏi óechä̖nundeḏi óeteetsá̖wä̖́ˀoˀ túˀ tꞌä̖hkí. Hây tä̖hkí wänbo nä́ˀi yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi wíˀóejoeˀohpí. 40 Naaḏi uví khä̖geˀnin kaygindi dovâydaaˀan nä́ˀi pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ óekhehpeeyé-íḏí, hewänbo wíḏínkoḏipí.” 41 Jesus natú̖, “Un nääwin tꞌowa-á wä̖yu̖píˀin ímuu heḏá piˀwên pꞌôe i̖ˀge ímän. Ti undáḏí hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí dáyyä̖́ä̖ˀa̖mí gáhân?” Heḏáháˀ iˀ táḏá óetu̖ˀan, “Uví enúkáy nä́äpiye mänmáˀ.” 42 Waˀ iˀ eˀnú naˀä̖ˀ ihayḏi iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óekanu heḏá óetha̖tha̖kannan. Jesus-di iˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ óetꞌeˀyan heḏi iˀ eˀnú óehehkháamä́gi, heḏi iˀ eˀnúví táḏá óetu̖ˀan, “Nä́we uví eˀnú úˀä́n.” 43 Toˀwên tꞌä̖hkí nä́ˀi Jôesi Táḏáví pínnán dâymûˀḏi ovâyháaˀandi ditû̖ˀ, “Tꞌä̖hkí Jesus ikanhondi-á wä̖yu̖píwóˀdi namuu.”

Waˀḏi kin dívíhíˀmáaḏí Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan, 44 “Nä́ˀin wâytu̖hkankhâymáaˀin híwó bítꞌôeyan: Naa tꞌowa tꞌä̖hkígîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀi wây-á tꞌowaví mangepiye díkáaní.” 45 Iví khä̖geˀnin wíḏínhanginnáhpí háa nä́ˀi tun natundaˀin. Inbíˀweḏi waˀḏi in tun nakaamuu, heḏânho wíḏikaˀpówápí. Hewänbo diwôedaˀ óetsikaˀyâ̖a̖míḏí i̖ˀgeḏi.

To-an iˀ shánkí hayˀi namuu?

46 Jesus-ví khä̖geˀnin dívítu̖hkanmáa wénä wí in diweḏi shánkí hayˀi namuu i̖ˀgeḏi. 47 Hewänbo Jesus ûnhanginná háa diˀánshaamuuˀin, heḏiho wí ay óekêˀḏi iví hângeḏi óewí̖nú, 48 heḏi ovâytu̖ˀan, “Toˀwíḏí naa dídaˀḏi nä́ˀi ay óesígíkéndeḏi, naa wáˀ dísígíkénde waabá iˀoˀ. Heḏi toˀwí naa dísígíkêˀiˀḏi iˀ toˀwí naa dísandi wáˀ óesígíkéndeˀ. Wí toˀwí un diweḏi shánkí hí̖yä̖̂ä̖ˀiˀ ipipaˀi-á taˀgendi hayˀi namuu.”

Toˀwí Jesus-víˀpiye háa nacha̖a̖pîˀ-á ivíˀnäpiye napoeˀo

49 John-di Jesus óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, toéwí sen âymûˀ yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ tꞌowavíˀweḏi ovâykhehpiyendeḏi uví khá̖wä̖́ natû̖ˀdi, hewänbo âykhâ̖a̖ˀa̖míˀin gidaˀ, naˀin diweḏiˀi wínamuupíḏí.” 50 Hewänbo Jesus natú̖ “Toˀwí giˀbi wívînkhâ̖a̖ˀa̖mípí. Toˀwí unbíˀpiye háa nacha̖a̖pîˀ-á unbíˀnäpiyeˀiˀbá napoeˀo.”

Wên Samaria-ˀin tꞌowaḏi Jesus wíˀóesígíkêˀpí

51 Iˀ thaa tsowa napowaˀä̖ˀ Jesus wíyá oe makówápiye napee-íḏí, heḏi kaygindi iˀánshaamä́gi oe Jerusalem-piye nawáymú-íḏí. 52 Heḏi wên senäˀ iví páaḏé ovâysan wáygé nachangíˀoˀin dâykhâyˀa̖míḏí. Wí Samaria-wi búˀay iwe dipówá, 53 hewänbo in tꞌowa wíḏidaˀpí óesígíkáyjíˀin, gá oe Jerusalem-piye naˀa̖hchândân. 54 Wíje iví khä̖geˀnin James-áḏí John-dáḏí damuuˀin háa óeˀan niˀgeḏi datꞌoe, heḏi óetu̖ˀan, “Nanbí Sedó, ti undaˀ wí phaa ä́ntu̖hkánnamí makówáḏí nawa̖a̖níḏí tꞌä̖hkí nä́ˀin tꞌowa ovâyphahá̖a̖nú-íḏí?” 55 Hewänbo Jesus inbíˀpiye ibéeḏí ovä̂ntu̖ˀan, “Haˀwâagi wíḏänhéeˀa̖mípí.” 56 Iweḏi wíyá búˀaypiye dimää.

Nabâapuˀwan taˀgendi Jesus óeyu̖u̖hûuwíḏí

57 Pꞌóegé dimän dihayḏi wí sendi Jesus óetu̖ˀan, “Wáy unmää eeje wänboˀ, naa eejepiyebá u̖-áḏí omú-í.” 58 Jesus-di óetu̖ˀan, “In déˀây nan deeḏi dínphohsaa dívíthaayé-íḏí, heḏá in tsíḏé-á dínyä̖́hsaa, hewänbo naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀi wáygé dáykaykhanwówáˀa̖mígîˀ wíḏînnáhpí.” 59 Jesus-di wíyá sen óetu̖ˀan, “Naa díyu̖u̖máˀí.” Hebo iˀ sendi óetu̖ˀan, “U̖-áḏí omääpíḏíbo díwáypunmä́ä naví táḏá dînchuu píhay heḏânho donkhä̖ˀkꞌúuwíḏí.” 60 Jesus-di óetu̖ˀan, “In dichumuuˀin waagin dimuuˀindá inbí tꞌowa dínchuuˀin ovâykhä̖ˀkwꞌôení. U̖-áho ópûn tꞌowa ovâytu̖ˀa̖míḏí Jôesi Táḏávíˀpiye dívímä̂äníˀin.” 61 Wíyá toˀwíḏí óetu̖ˀan, “Nanbí Sedó, naa odaˀ u̖-áḏí omú-íˀin. Hebo u̖-áḏí omääpíḏíbo dípunmä́ä naví kꞌaygiˀin dovâysengitu̖ˀâ̖a̖míḏí.” 62 Jesus-di óetu̖ˀan, “Han biˀandáho wíˀunchä̖ˀmuupí Jôesi Táḏágîˀ bitꞌôeˀa̖míḏí. Wí toˀwí iwhä̖ä̖ḏeḏi ihayḏa̖ˀ tíˀûupiye ibéeḏeˀi waagiˀbá unmuu.”

10

Jesus-di tségíntä̖ˀḏi wíje (72) senäˀ ovâysan iví tꞌôe dívíˀa̖míḏí

1 Nä́ˀi naphaḏe ihayḏi Nanbí Sedó Jesus-di wây-á tségíntä̖ˀḏi wíje (72) senäˀdá ovâydeˀman, heḏá wíˀjengin ovâysan iví páaḏé dimú-íḏí, iˀ búˀây eeje heḏá ówînge eejá wáy namän deepiye tꞌä̖hkí. 2 Iˀḏi ovâytu̖ˀan, “Báyékí tꞌowa dijiˀ Jôesi Táḏágîˀ ovâywéˀgeˀa̖míḏí, tꞌowa dâyhä̖ä̖wéˀgeˀoˀ waabá, hebo tꞌôeˀindá hä̖́yú̖ wänbo wíḏijihpí. In tꞌowa-á Jôesi Táḏávíˀin ûnmuu, heḏiho ivíˀpiyeˀ úvíjûusuˀa̖mí wây-á tꞌôeˀin ovâysaaníḏí heḏânho báyékí nä́ˀin tꞌowa ônwéˀgeˀa̖míḏí. 3 Jaho bípûn, nää wên kꞌúwáˀây ímuu waaginbá naaḏi wâysandeˀ in toˀwên khunjó waaginbá dimuuˀin dijiˀ iwepiye. 4 Wívînchä̖ˀhûuwípí, wí múu bînhä̖ä̖wíkuu-ígîˀ wänbo-á joe, in íˀantomuuˀinda̖ˀdibo ímú-í. Wíˀúvíhayjêeˀa̖mípí hä̖ä̖ pꞌóegé tꞌowa bînjayˀin thaa tꞌä̖hkí bînhéeˀa̖míḏí. 5 Heḏi wáy wí tewhá ítsꞌú̖ˀ deewá, páaḏé in tꞌowa bînsengitu̖ˀâ̖a̖míḏí ginnân ítú̖u̖ní, ‘Jôesi Táaḏáho wovâykhä̖geˀnamí heḏânho nä́ä tewhá íthaaˀin ánshaaginpíḏíboˀ íkwoní.’ 6 Wí toˀwí háa bîntu̖ˀan waa isígíˀi naˀä́ndáhoˀ, unbí sengitun i-áḏí ûnjoekandee-í, hewänbo toˀwí iwe naˀä́ndiˀ ha̖ˀbi namuupíḏá, unbí híˀ wíˀûnchä̖ˀpúuwípí. 7 Iˀ tewhá eebo úvíwóyí̖ˀní heḏá indáḏá úvíhú̖u̖ya̖mí, gá wí tꞌôeˀi-á iví wáˀâaho itꞌandân. Nä̂äwá hä̖ä̖wá oe-á wíyá tewhá eeje wíˀímú-ípí wovâyˀá̖yîngiˀa̖míḏí. 8 Heḏi wí búˀ iwe ítsꞌûndi wovâysígíˀandi, hä̖ä̖wí wovâysaaˀi bînkꞌoˀí. 9 In dihayˀin iˀ búˀ ee dikwꞌóˀnin bînhehkháamä̂äní, heḏi ovâytu̖ˀâ̖a̖mí, ‘Nää-á Jôesi Táḏáḏí wovâytu̖máa iví tꞌowa ímúuníḏí.’ 10 Hebo wí búˀ ee ítsꞌûndi wovâysígíˀanpíḏá, ee búˀwi pꞌóegé i̖ˀge ímú-í heḏi ovâytu̖ˀâ̖a̖mí, 11 ‘Iˀ naˀjee unbí búˀwi nanbí anto eeje dîntsîndi wänbo ívípêeḏi-í wâykeeya̖míḏí híwó wíˀúvíˀohpíˀin ídaˀpíḏí Jôesi Táḏáví tꞌowa ímúuníḏí.’ 12 Naaḏi wâytu̖máa, owáy iˀ thaa Jôesi Táḏáḏí tꞌowa háa híwó háa híwóhpí dívíˀannin ovâytu̖ˀan dihayḏi, giˀbi búˀwin tꞌowa shánkí dâytꞌôephaḏekhâymáa in Sodom búˀwin tꞌowavíˀweḏi.”

Háa in búˀây Chorazin-dá Bethsaida-á Capernaum-dá dínpúuwíˀin

13 Heḏi Jesus nä́ˀin wáˀ natú̖, “In tꞌowa iˀ búˀay Chorazin gin dâytu̖ˀoˀ iweˀin tꞌôephaḏe dínpúuwí. In tꞌowa iˀ búˀay Bethsaida gin dâytu̖ˀoˀ iweˀindá wáˀ tꞌôephaḏe dínpúuwí. Pínnán tꞌôe-áho inbí jâa ovâyˀan, hebo inbí tꞌaywóˀdi wíḏívíjâaˀanpí. Nä́ˀi pínnán tꞌôebá in búˀ Tyre-áḏí Sidon-dáḏí gin dâytu̖ˀoˀ eeje hä́nˀoe ovâyˀandáhoˀ, in Tyre-ˀindá in Sidon-ˀindá wíḏívíhayjêeˀamípíwän kꞌoeˀi aa dívíˀaawé-íḏí, heḏá nûu ee-á dívíkwꞌôeníwän, dâykeeya̖míḏí inbí tꞌaywóˀdi dâyjoeˀannin. 14 Heḏânho in Chorazin-windá in Bethsaida-windá shánká dâytꞌôephaḏekhâymáa in Tyre-windá heḏá Sidon-windá inbíˀweḏi owáy Jôesi Táḏáḏí tꞌowa háa híwó háa híwóhpí dívíˀannin ovâykeekwꞌóeˀó ihayḏi. 15 Maḏi in tꞌowa Capernaum búˀaywin diˀándeˀ oe makówápiye ovâytegekhâymáaˀin, hewänbo indá oe péyégépiyânho diwha̖vemän.”

16 Heḏáháˀ iví khä̖geˀnin itu̖ˀan, “Toˀwên wovâytꞌôeyandeˀindáho naa wáˀ dîntꞌôeyande waagibá dívíˀoˀ. Heḏi toˀwên un wovâyjoegiˀannindáho naa wáˀ díjoegiˀoˀ, heḏi toˀwêndi naa díjoegiˀoḏá gindiḏi iˀ toˀwí naa dísandi wáˀ óejoegiˀoˀ.”

In tségíntä̖ˀḏi wíje (72) Jesus-ví tꞌôeˀin diwáyˀä̖ä̖

17 Tíˀúugéḏí in tségíntä̖ˀḏi wíje (72) senäˀ híhchangiḏi diwáyˀä̖ä̖, heḏi ditú̖, “Nanbí Sedó, in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi wänbo naˀin díˀaˀgin, uví khä̖́wä̖́ wînkhá̖yä̖́ˀdi.” 18 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Naaḏi wáˀ dómûˀ Satan iˀ Penísendi oe makówáḏí tsíkhagipí nakeˀtꞌândi, tsígówä̖́nú nawândi waabá. 19 Bítꞌôeyan, naaḏi wâykꞌûˀ yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ bîntꞌaaníḏí, wí pä̖́ä̖yu̖ háa wí tsꞌeˀkꞌâ̖a̖vîˀḏi úvíˀa̖hsaa waagibá, heḏá shánkí kay-á wâymä́gi in kay iˀ Penísendi unbí hä́nbiˀ únmuu imáaˀivíˀweḏi, heḏiho háˀto hä̖ä̖wíḏí wänbo wovâywa̖ˀa̖mí. 20 Hewänbo tobá in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi wovâyˀaˀginnandi íhíhchan wänboˀ, únkhâyˀä̖ˀ shánkí íhíhcha̖a̖-íˀin unbí khá̖wä̖́ oe makówá úntaˀmuuḏi.”

21 Ihayḏibá iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi báyékí híhchan Jesus óemä́gi, heḏi Jesus natú̖, “Naví Táḏá, u̖-á oe makówá-áḏí heḏá nä́ä oepáa kꞌayḏá shánkí untsonjiˀiˀ unmuu. Heḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí naví khä̖geˀnin dâymûˀi-á in báyékí dínhanginnáˀninbíˀweḏá in dihá̖ˀinbíˀweḏá nâakaayan heḏânho wíḏâymúunípíḏí, heḏi nä́ˀin namuuḏi naaḏi wíkú̖ˀdaaˀoˀ. Naví Táḏá, gin biˀa̖míḏí wóehíhchanmä́gi.” 22 Heḏáháˀ in tꞌowa ovâytu̖ˀan, “Naví Táḏáḏí hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí naví mange dînjoeˀan. Tóebo taˀgendi wíˀûnhanginnáhpí toˀwí omuuˀin, naví Táḏáḏa̖ˀmân ûnhanginná. Heḏá tóebo-á wáˀ wíˀûntaˀgendihanginnáhpí toˀwí naví Táḏá dînmuuˀin, naa iví ay omuuˀiˀḏa̖ˀmân dînhanginná. Heḏá wáy wêndiḏáho óetaa-í, toˀwí namuuˀin naaḏi dovâykeeyandáhoˀ.”

23 Heḏi iví khä̖geˀninbíˀpiye ibéeḏí Jesus-di ovâytu̖ˀan inda̖ˀ ditꞌoe-íḏí, “Undá híhchan bînmáˀve-í nä́ˀi hä̖ä̖wí napóeˀi bînmúndeḏi. 24 Wâytu̖ˀâ̖a̖mí, báyékí in hä́nˀoeˀin tsonnindá in Jôesi Táḏáví tukheˀmindá didaˀ dâymúuníˀin iˀ hä̖ä̖wí nää bînmúndeˀiˀ, hewänbo wíḏâymûˀpí, heḏá iˀ hä̖ä̖wí un ítꞌoeˀoˀindá didaˀ ditꞌoe-íˀin, hewänbo wíḏitꞌoepí.”

Iˀ híwóˀdi Samaria-wi sen

25 Wí sen in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀin diweḏiˀi namuuˀi Jesus-víˀwe napówá óetayi̖ˀníḏí, heḏi óetsikaˀyan, “Há̖hkandiˀ, hân dáyˀa̖mí in wówátsi nahándepíˀin donkáyjíḏí?” 26 Jesus-di óetsikaˀyan, “Hân natû̖ˀ iˀ tsontun Moses itaˀnandiˀ? Hä̖ä̖-an iwe nâatunnan?” 27 Iˀ sendi Jesus óetu̖ˀan, “Gá ginnân:

Iˀ shánkí natsonjiˀiˀ unbí Jôesi únmuuˀiˀ undá únkhâyˀä̖ˀ pín taˀgeḏi bînsígí-íˀin, unbí píˀnä́ khóˀjé-á, unbi hâ̖a̖ iwá, unbí kay tꞌä̖hkíḏá, heḏá unbí ánshaaḏá.”

Heḏá wáˀ natú̖,

“Háa un wíˀbo úvípisígí waagibá, wéˀgen tꞌowa wáˀ bînsígíhûuwí.”

28 Jesus-di óetu̖ˀan, “Híwó bihéeˀan, heḏiho háa untú̖ waa biˀâ̖a̖mí, heḏânho wówátsi wóemä̂äní.”

29 Hewänbo in Huḏíyoví há̖hkandi nadaˀ ipikeeya̖míˀin híwóˀdi namuu waagibá, heḏiho Jesus óetsikaˀyan, “Wéˀin tꞌowa dovâysígí-í?” 30 Jesus-di ônthayya̖míḏí ginnân óetu̖ˀan: “Wí sen oe Jerusalem búˀ iweḏi iˀ búˀ Jericho iwepiye namän, heḏi wên sänmindi óeyâ̖ˀḏi iví aa óepꞌä̖́ḏi heḏi hânho óemahpúuḏí chuˀi waagibá óejoeˀan. 31 Heḏi ihayḏibá wí Huḏíyo owhaˀ-á ee pꞌóegá namän, heḏi iˀ sen óemûˀ iwe nakꞌóeḏí, heḏi pꞌôe pꞌä̖́näpiye naphaḏeḏi iweḏi namää. 32 Hây napóe ihayḏá hanbá napóe. Wíyá wêe sendá naˀä̖ä̖, i-á iˀ méesate hayˀiwi khä̖geˀdi namuu, hewänbo iˀ wáˀ pꞌôe pꞌä̖́näpiye naphaḏeḏi iweḏi namää. 33 Heḏi wí sen oe Samaria nangewi namuuˀiˀ oe pꞌóegé namän, heḏi iˀ sen nakꞌóe iwe núˀ napówá, heḏi óemûˀḏi ivíˀpiye nasehkanäpóe. 34 Heḏiho ee nakꞌóe iwepiye namääḏi iví tsaa eeje olive ka̖ˀpꞌoe-áḏí méena-áḏí ônˀeweḏi aaˀâyḏi ônwhiˀan, heḏáháˀ iví búdu eeḏi óeˀíˀkꞌûˀḏi wí whohkwo tewhá iwepiye óehoˀ, heḏi iwe óeˀá̖yîngiˀan. 35 Iˀ tháwä́ndá wíje thaa tꞌôeˀi chä̖ˀ iví chä̖ˀ múu iweḏi iwhahógiḏi iˀ whohkwo tewháwi pꞌóˀḏéḏîˀ ônˀandi óetu̖ˀan, ‘Nä́ˀi sen nâaˀá̖yîngiˀa̖mí, heḏi wíyá shánkí úchä̖ˀmuuḏáhoˀ owáy owáyˀä̖ä̖ ihayḏi wíwáˀâa-í.’ ” 36 Heḏi Jesus-di iˀ há̖hkandi óetsikaˀyan, “Hân unˀân, wéˀiḏan in poje iweḏi iˀ sen in sänmindi óeyâ̖ˀiˀ taˀgendi óeseegí?” 37 Iˀ há̖hkandiˀḏi Jesus óetu̖ˀan, “Gá iˀ nasehkanäpóeˀiˀḏân.” Jesus-di óetu̖ˀan, “Jaˀ ópûn, háa iˀan waa óˀan.”

Mary-á Martha-á inbí tewhá iwe Jesus naˀáˀḏâajiˀ

38 Jesus-áḏí iví khä̖geˀnindáḏí iweḏi dimääḏi wí búˀay iwe dipówá, heḏi wí kwee Martha gin nakhá̖wä̖́ˀiˀḏi ovâysígíˀandi iví tewhá eepiye ovâytsꞌúḏe. 39 Martha-á wí tíˀûu Mary gin nakhá̖wä̖́ˀi-á ûnˀä́n, heḏi i-á ee nange Jesus-ví ân núˀ isóge iví há̖hkan ôntꞌôeyaaníḏí. 40 Martha hânho najashapoeˀo báyékí tꞌôe ûnjiḏi ovâyhúujôeníḏí, heḏiho Jesus-víˀpiye namääḏi óetu̖ˀan, “Nanbí Sedó, ti á̖yîngi wíwóemähpíˀan naví tíˀûuḏi wíˀbo díjoeˀandi iˀ koegîˀ dókhâyˀa̖míḏí? Nátu̖ˀan díkhä̖geˀnamíˀin.” 41 Jesus-di óetu̖ˀan, “Sehkanä Martha, u̖-á hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí i̖ˀgeḏi báyékí á̖yîngiḏi wóemáa, 42 hebo wí hä̖ä̖wíḏa̖ˀmânho taˀgendi natáy, heḏi Mary-áho iˀ ideˀman. Heḏi nä́ˀi shánkí híwóˀdi namuuˀiˀ ideˀmandi-á ivíˀweḏi háˀto óekwee-í.”

11

Jesus-di iví khä̖geˀnin jûusu i̖ˀgeḏi ovâyhá̖ˀoˀ

1 Jesus-á wíyá wä̖́hä̖̂ä̖ ijûusuˀoˀ, heḏi ibowa ihayḏá wêe iví khä̖geˀdiˀḏi óetu̖ˀan, “Nanbí Sedó, naˀin wáˀ díjûusuhá̖ˀan, John iví khä̖geˀnin ijûusuhá̖ˀan waabá.” 2 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Úvíjûusuˀandá gin waagi ítú̖u̖ní: Táḏá, uví khá̖wä̖́ wînˀaˀginnamí. Uví tsonkhuu wóegé ówhanbe naˀin dítsonnamíḏí. 3 Thamuwaagi iˀ húugîˀ gíntáyˀi dímä́ä. 4 Nanbí tꞌaywóˀdi dînˀowójé, in naˀinbíˀpiye dívítꞌaywóˀnannin âyˀowójénde waagibá. Heḏi wígínpúuwípí wä̖hphaḏe dítayi̖ˀníḏí.”

5 Heḏáháˀ Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Heyâagú khunpinuḏi wí kꞌemaví tewhá eepiye ímääḏi bîntu̖ˀandi, ‘Kꞌema, poje pává dípíyémä́ä. 6 Wíyá kꞌema nä́ngé naphaḏemändi nää navîˀ napówá, hebo naa hä̖́ä̖bo wíḏînsaapí dókoejôeníḏí.’ 7 Heyâagú iˀḏi oe íveḏi wovâytu̖ˀandi, ‘Ánpí díˀan, in phóḏi-áho naphéhtoˀon heḏi naví áyyä̖̂ä̖-áḏí naa-áḏí giwhoˀkwꞌó, heḏiho naa wíḏînkoḏipí dáyshaa-íḏí hä̖ä̖wí wímä̂äníḏí.’ 8 Naaḏi wâytu̖ˀâ̖a̖mí, tobá hä̖ä̖wí wíwovâymä̂änípí wänbo unbí kꞌema únwänpimuuḏiboˀ, ihayḏa̖ˀ bîndaˀmáaḏáhoˀ ishaa-í, heḏi hä̖ä̖wí úntáyˀi wovâymä̂äní. 9 Heḏi hanbá namuu úvíjûusuˀandi: Bîndaˀmáˀve-í hä̖ä̖wí, heḏiho bînhóení. Bîntu̖wä̖máˀve-í hä̖ä̖wí, heḏiho bînshaa-í. Bînpópóˀâ̖a̖mí, heḏiho in phóḏi-áho ungîˀ wovâyhuu-í. 10 Toˀwên ihayḏa̖ˀ dâydaˀmáaˀindáho dâyhóení, toˀwên ihayḏa̖ˀ dâytu̖wä̖máaˀindáho dâyshaa-í, heḏi toˀwên ihayḏa̖ˀ dâypópóˀoˀindáho in phóḏi ingîˀ ovâyhuu-í.

11-12 “Un táḏáˀin ímuuˀin, unbí eˀnúḏí wí paa wovâydaaˀandi ikꞌoˀíḏí, ti wí pä̖́ä̖yu̖ bînmä̂äní? Heḏiháa wí wáa wovâydaaˀandi ti wí tsꞌeˀkꞌâ̖a̖ bînmä̂äní? Joe, háˀtoˀ. 13 Tobá híwóhpíˀin ímuu wänbo undá únhanginná háḏíḏí híwóˀdi hä̖ä̖wí unbí áyyä̖̂ä̖ bînmä̂äníˀin. Heḏiho shánkí wänbo iˀ Táḏá oe makówá naˀä́ndiˀḏi in toˀwên óedaaˀannin iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ovâymä̂äní.”

Ditú̖ Penísendiḏi Jesus óekhä̖geˀmáaˀin

14 Jesus-di wí sen tunpîˀvíˀweḏi wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ônkhehpiye. Iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ napee ihayḏi iˀ sen ûnhíˀkoḏi, heḏi in tꞌowa ovâyháaˀan. 15 Hewänbo wáy wêndáho ditú̖, “Iˀ Penísendi Beelzebul gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ, iˀ yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ví pꞌóˀḏéḏîˀ dínmuuˀiˀḏân Jesus óekhä̖geˀdo nä́ˀin yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ tꞌowavíˀweḏi ovâykhehpeeyé-íḏí.” 16 Heḏá wây-á wêndá didaˀ Jesus óetayi̖ˀníˀin, heḏiho óedaaˀan wên pínnán taa makówáḏí ovâykeeya̖míḏí, heḏânho dínhanginnáaníḏí háa Jôesi Táḏáḏí óesandiˀ namuuˀin háa joe. 17 Hewänbo háa dívíˀánshaamáaˀin Jesus-á ûnhanginná, heḏiho ovâytu̖ˀan, “Wí nangewin tꞌowa wíˀbo dívípihä́nboḏáhoˀ inbí nangeho dâypiháˀḏä̂nnamí. Heḏi tꞌowa inbí kꞌaygi ee wíˀbo dívípiyándeḏáhoˀ, iˀ kꞌaygá háˀto nakâypúuwí. 18 Heḏi hanbá Penísendi wíˀbo ipiyándeḏáho háˀto hä̖̂ä̖ḏi wänbo natsonyê̖e̖ní. Undi dítu̖ˀan Penísendiḏânho naa díkhä̖geˀmáa, heḏânho in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ tꞌowavíˀweḏi dovâykhehpiyendeˀ. 19 Hewänbo handiḏi dovâykhehpiyendeḏáhoˀ, háḏíḏan unbí tꞌowaˀindi ovâykhehpiyendeˀ? Unbí tꞌowaho ditú̖u̖ní in taˀgen wíˀúvíhéeˀopíˀin. 20 Hewänbo Jôesi Táḏáví pínnándânho in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dovâykhehpiyendeˀ, heḏi nä́ˀindiho únhanginná Jôesi Táḏáḏí naa dítsondisógeˀin. 21 Wí sen kayˀi tꞌä̖hkí iví kꞌuuphé hä̖ä̖wíḏí iví tewhá iˀá̖yîngiˀoḏi, tꞌä̖hkí iˀ hä̖ä̖wí ivîˀ ûnmuuˀiˀ híwó ûnkwꞌó. 22 Hewänbo wí toˀwí iví shánkí kayˀi namuuˀi naˀä̖ä̖ḏá iˀ sendáḏí iyâ̖a̖-íḏí, iˀ sen óetꞌaaní, heḏi tobá iˀ sen kwä̖́kꞌu hä́n aa natoˀon wänboˀ, heḏá naˀándeˀ nä́ˀi kwä̖́kꞌu aaḏi óekhä̖geˀnamíˀin, nä́ˀi wêe sen shánkí kayˀi namuuˀiˀḏi iˀ senbí hä̖ä̖wí ônhóení, heḏi iví kꞌemaˀindáḏí dívíweejé-í. 23 Toˀwí navíˀnäpiye namuupîˀ-á navíˀpiye háa nacha̖a̖, heḏi toˀwí in tꞌowa navíˀpiye ovâymáyä̖ˀpîˀ-áhoˀ ovâykhehpiyende waagibá iˀoˀ.

24 “Wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wí tꞌowavíˀweḏi napeeḏi oe ahkónupiye namändi wáy ithaayé-í iwe itu̖wä̖máa, heḏi ishaapíḏáho wíˀbo natû̖ˀ, ‘Wáy dójoeˀan diwepiyebá owáymú-í, iˀ toˀwívíˀpiye naví tewhá waagiˀbá dînmúˀdeˀiˀ.’ 25 Heḏi nawáymää ihayḏá nä́ˀi toˀwíbá óeshaaḏeˀ, wí tewhá naˀaanândá napiˀḏindá waabá namuu. 26 Heḏáháˀ wíyá napeeḏi tsé ihay wây-á yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ iví shánkí yä̖ˀḏâapíˀin dimuuˀin ovâymáˀ, heḏi nä́ˀi toˀwívíˀpiyebá ovâyhon iwe dívíthaayé-íḏí, heḏiho nä́ˀi toˀwí-á shánkí pꞌä́ndíkîˀ-á napoeˀo páaḏéḏí namuuˀivíˀweḏi.”

Háa taˀgendi gihíhchanpúuwíˀin

27 Gin Jesus natú̖ ihayḏá wí kwee oe tꞌowa jâaḏá kaygá natú̖, “Iˀ kwee wóeˀayyandiˀ heḏá wóetsä̖ä̖ˀandi-á híhchan imáa.” 28 Jesus natú̖, “Hebo shánkí dihíhchan in toˀwên Jôesi Táḏáví híˀ dâytꞌôeyandeˀin heḏá dâyˀaˀgindoˀindá.”

In tꞌowa didaˀ Jesus wí pínnán tꞌôe iˀa̖míˀin

29 In tꞌowa Jesus-víˀwe shánkí diwéˀgepoeˀo, heḏi ovâytu̖ˀan, “Un nääwin tꞌowa-á yä̖ˀḏâapí unbí wówátsi bînhon. Ihayḏa̖ˀ wí pínnán taa bînmúuníḏí Ídaˀpoeˀo, hewänbo wêeḏa̖ˀ pínnán bînmúuní, i-á Jonah ikeeyandiˀ waagiˀbá namúuní. 30 Háa Jonah ûnpóeˀin namuuḏi in tꞌowa Ninevah búˀwin dínhanginná taˀgendi Jôesi Táḏáḏí óesannin, heḏi hanbá nää naa tꞌowa tꞌä̖hkígîˀ oˀaypu̖yä̖ˀi háa dînpúuwíˀin namuuḏi in nääwin tꞌowa dínhanginnáaní taˀgendi Jôesi Táḏáḏí dísannin. 31 Heḏânho owáy iˀ thaa Jôesi Táḏáḏí tꞌowa háa híwó háa híwóhpí dívíˀannin ovâykeekwꞌóeˀó ihayḏi, iˀ kwee oe Sheba nange pꞌóˀḏéḏîˀ namúˀdeˀiˀ iˀa̖htuyeḏi un nääwin tꞌowaví wä̖yu̖pí wovâykeeya̖mí. Hä́nˀoe i-á kayi̖ˀ wä̖́hä̖̂ä̖wi nangeḏá naˀä̖ä̖ hä̖́yú̖ Solomon ûnhanginnáˀdiˀ ôntꞌôeyaaníḏí, hewänbo tobá naa Solomon-bí shánkí hayˀi omuu wänbo heḏá nä́we undáḏí oji wänboˀ, undi naa wíḏîntꞌôeyandepí. 32 Heḏá wáˀ owáy iˀ thaa Jôesi Táḏáḏí tꞌowa háa híwó háa híwóhpí dívíˀannin ovâykeekwꞌóeˀó ihayḏi, in tꞌowa iˀ búˀ Ninevah-win dívíˀa̖htuyeḏi un nääwin tꞌowaví wä̖yu̖pí wovâykeeya̖mí. Hä́nˀoe Jonah-ḏi Jôesi Táḏáví tun ovâytꞌôeˀoḏi hä̖ˀin Ninevah-win tꞌowa ditꞌoeḏi indá inbí tꞌaywóˀdi dâyjoeˀan, hewänbo tobá naa Jonah-ví shánkí hayˀi omuu wänbo heḏá nä́we undáḏí oji wänboˀ, unbí tꞌaywóˀdi wívînjoeˀohpí.”

Jesus-di ovâytu̖ˀan iví híˀ ônjoegiˀoḏáhoˀ, wên ko wên tꞌún phoˀ dâykéeˀí waagibá dívíˀoˀ

33 “Toˀwí wänbo wên phakó ikoˀandi pho iwe wíˀikaakéeˀípí, háa wên tꞌún napekicháˀnin phoˀ wíˀikéeˀípí, hewänbo wên phakóki eeḏân ikéeˀí heḏânho toˀwên ditsꞌúyaˀnin iˀ ko dâymúuníḏí. 34 Tꞌowaví tsée-á wên phakó ingîˀ namuu, heḏi híwóˀnin tsée dínmuuḏáho in tséeḏá tꞌä̖hkí ovâykoˀ. Hewänbo híwóhpíˀin tsée dínmuuḏáhoˀ tꞌä̖hkí ovâyphahkhunjoˀ waagiˀbá dínpoeˀo. 35 Heḏânho úvíˀá̖yîngiˀa̖mí unbí tséeḏí in ko óetsuḏemä̂äníˀin, khun niˀge wíˀíyê̖e̖nípíḏí. 36 Wí toˀwí taˀgendi ûnkonândá heḏá wáygé wänbo wíˀûnphahkhunáhpíḏá, tꞌä̖hkího ûnkohkeenáaní, wên phakó ûnkohkay waagibá.”

Jesus-di in Pharisees-áḏí in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindáḏí ovâytu̖ˀan tꞌôephaḏe dínpúuwíˀin

37 Jesus ihíˀbowa ihayḏá wí Pharisee-ḏá óehúutu̖ˀan, heḏiho iˀ Pharisee-ví tewhá eepiye datsꞌûndi Jesus ihúusóge. 38 Iˀ Pharisee óeháaˀan Jesus óemûˀḏi ihúusógeḏi waˀḏi imanˀowíḏipíḏíboˀ in Huḏíyoví khuu waagibá. 39 Heḏiho Nanbí Sedó Jesus-di óetu̖ˀan, “Naa dîntꞌôeyan, un Pharisees-á tꞌowa waaginbá ímuu inbí húugîˀ kꞌéḏé-á sä̖ˀwé woegiˀ-á jáˀwéḏíḏa̖ˀ dâyˀowíḏíndeˀin. Undá ídaˀ híwó íkeetꞌôeníˀin, hewänbo unbí píˀnä́ khóˀjé nakeetꞌóepí iwá ha̖ˀtꞌaaˀinda̖ˀ heḏá yä̖ˀḏâapíˀinda̖ˀ ímuu. 40 Un ánshaapíˀin, Jôesi Táḏá-á hä̖ä̖wí nakeetꞌóeˀiˀ ipaa. Ti iˀbá hä̖ä̖wí nakeetꞌóepîˀ wáˀ wíˀipaapíˀan? 41 Únkhâyˀä̖ˀ hä̖ä̖wí unbí sä̖ˀwé únsaaˀiˀ in sehkanäwó diwówájiˀin bînmä̂äníˀin, handiḏibo yä̖ˀḏâaˀin wówátsi bînhûuwí.

42 “Tꞌôephaḏe un Pharisees únpúuwí. Undá iˀ suˀtsꞌígíˀ-á tsímáháa-á heḏá wéˀgeˀi hä̖ä̖wí haˀwâagiˀiˀ bînpaye iweḏi tä̖ taa únkwꞌôndi Jôesi Táḏá wêe bînmäˀ, hewänbo tꞌowa-áho taˀge wívînˀohpí heḏá Jôesi Táḏá-á wívînsígípí. Hä̖ä̖wí bîntꞌandeḏi taˀgendi únkhâyˀä̖ˀ tä̖ taa únkwꞌôn diweḏi Jôesi Táḏá wêe bînmä̂äníˀin, hewänbo wíˀúnˀôeḏe-ípí nä́ˀi wéˀgeˀi híwóˀdi hä̖ä̖wí wáˀ úvíˀâ̖a̖míḏí. 43 Tꞌôephaḏe un Pharisees únpúuwí. Undá iˀ méesate páaḏépiye úvíkwꞌôeníˀin wovâyhí̖ˀan, heḏá oe bûu pinge wovâyhí̖ˀan tꞌowaḏi aˀgindi wovâysengitu̖ˀâ̖a̖míˀin. 44 Tꞌôephaḏe únpúuwí, gá undá wáy pení ovâykhä̖ˀkwꞌóḏi eeje nataamuupîˀ waaginbá ímuuḏân, tꞌowa dívíˀa̖hsahondi wíḏínhanginnáhpí iwe nakwꞌóˀnin.” *

45 Wí Huḏíyoví khuu ovâyhá̖ˀoˀiˀḏi óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, in Pharisees-bí̖ˀgeḏi haˀwâa bihéeˀoḏi naˀinbí̖ˀgeḏi wáˀ jänäkí bihéeˀoˀ.” 46 Jesus natú̖, “Tꞌôephaḏe un Huḏíyoví khuu bînhá̖ˀoˀin wáˀ únpúuwí. In tꞌowa kâyˀi hä̖ä̖wí dívíˀa̖míˀin bîntu̖ˀoˀ, hewänbo undá hây wänbo wívînkhä̖geˀdopí dâyˀa̖míḏí. 47-48 Tꞌôephaḏe únpúuwí, gá undá wáy in Jôesi Táḏáví tukheˀmin ovâykhä̖ˀkwꞌóḏi eeje bînkoḏiˀoḏân, inbá unbí hehä̖̂ä̖win thehtáy pahpáˀindi ovâyhá̖nú. Hewänbo han bînˀandi nakeepoeˀo únchanpóeˀin háa unbí páaḏé kä̖ˀä̖ä̖ˀin dívíˀannin híwó namuuˀin, gá indá in Jôesi Táḏáví tukheˀmin ovâyhá̖nú wänbo undá inbí penípho bînwänpikoḏiˀoḏân. 49 Heḏânho Jôesi Táḏá báyékí hangintan imáaḏí ginnân natú̖, ‘Naví tukheˀmindá heḏá naví tꞌôekhuwaˀindá in tꞌowavíˀpiye donsaaní, heḏi in tꞌowaḏi wáy wên in dovâysannin jänäkí ovâyˀa̖mí, wáy wêndá ovâyhá̖a̖nú-í.’ 50 Heḏiho un tꞌowa nääwin wovâychä̖nukhâymáa in Jôesi Táḏáví tukheˀmin nä́ä oepáa kꞌayḏi nakhíˀjen dihayḏiboˀ ovâyhá̖núḏí. 51 Iˀ páaḏé óehayˀi-á Abel namuu, heḏi iˀ tíˀúugé óehayˀi-á Zechariah-á namuu, i-á iˀ méesate-á iˀ antâa jáˀwé nakꞌóeˀi-á inbí pinuḏi óehay. Naaḏi wâytu̖ˀâ̖a̖mí, undáho in tꞌä̖hkí ovâyhá̖núḏí taˀgendi wovâytuhchä̖nukhâymáa. 52 Un Huḏíyoví khuu bînhá̖ˀoˀin tꞌôephaḏe únpúuwí. In taˀgen namuuˀin bînkaajo waagibá úvíˀoˀ, in tꞌowa wíḏihá̖hpúuwípíḏí. Undáho wíˀíhá̖hpóepí, heḏi in wéˀgen tꞌowa dihá̖hpúuwíˀin didaˀindáho wívînmähpí dihá̖hpúuwíḏí.”

53 Jesus nä́ˀi Pharisee-ví tewhá iweḏi napee, heḏi iˀ thaa iweḏi páaḏépiye in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá heḏá in Pharisees-á hânho i-áḏí ditꞌayyaapóe, heḏá hânho-á dívíkhä̖ä̖ḏeˀ tꞌä̖mäge i̖ˀgeḏi óetsikaˀya̖míḏí. 54 Wên phay igîˀ nawhêe-íḏí ônkꞌúyaˀ waabá muuˀin bînkaajo waagibá úvíˀoˀ, in tꞌowa wíḏihá̖hpúuwípíḏí. Undáho wíˀíhá̖hpóepí, heḏi in wéˀgen tꞌowa dihá̖hpúudívíˀandi ditsíkha wên háawên híwóhpíˀin natu̖hpee-íḏí.

12

Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan dívíˀá̖yîngiˀa̖míˀin

1-2 Ihayḏi báyékí maapaasôn (1,000’s) tꞌowa diwéˀgejiˀ, heḏi hânho dibáˀyendi dívíḏachä̖nuˀoˀ. Jesus-di in tꞌowa ovâyhéeˀan, hebo iví khä̖geˀnin páaḏé itu̖ˀan, “Úvíˀá̖yîngiˀa̖mí hä̖ˀin Pharisees waaginbá wíˀípúuwípíḏí, indá paa dívíjánúmáaˀin waaginbá dimuu. Iˀ híwóhpîˀ dívíˀoˀi-áho dínsôe-í oewáasee nä́ˀi oewáa iwe natoˀondi nasôˀ waagibá. Heḏi hanbá tꞌä̖hkí nää nakumukꞌóe wänbo nakumukhuuḏee-í, heḏá tꞌä̖hkí nää nakaakꞌóe wänbo óepeeyé-í napu̖ˀwä̖ä̖níḏí. 3 Heḏiho wên háawên phahkhun dee ítú̖ˀindáhoˀ, thaaḏi ditꞌoe-í, heḏi wên háawên toˀwíví oje phóge bînsänhéeˀandi in phóḏi natiˀḏindi, indáho whaˀkꞌayḏi dívítu̖wé̖e̖nú-í, tꞌä̖hkí ditꞌoe-íḏí.”

Jôesi Táḏáḏa̖ˀmân âykhunwôedaˀí

4 “Naví kꞌemaˀin, wâytu̖ˀâ̖a̖mí, wívînkhunwôedaˀípí in toˀwên unbí túˀ dâyhá̖a̖nú-íḏí dínkoḏi wänbo shánkí wovâyˀa̖míḏí wíḏínkoḏipí. 5 Naaḏi wâythayya̖mí toˀwí namuuˀin iˀ bînkhunwôedaˀíˀiˀ: Jôesi Táḏá-ânho bînkhunwôedaˀí. I-á ûnkoḏi wovâyhá̖a̖nú-íḏí heḏá wáˀ ûnkꞌóe péyégépiye wovâysaaníḏí. 6 Pꞌánú tsꞌí̖ˀ tsíḏéˀây wíje thígí̖ˀdiḏibo ovâyku̖ˀchꞌáaḏepíˀan. Hewänbo tobá wä̖hphaḏe dichä̖ˀmuupí wänbo Jôesi Táḏáḏá wêe wänbo in diweḏi wíˀóeˀóḏéndepí. 7 Hewänbo undá Jôesi Táḏágîˀ báyékí tsíḏéví shánkí íchä̖ˀmuu. I-á ûnhanginná hä̖́yú̖ phó unbí pꞌóˀḏé únsaaˀin wänboˀ, heḏiho wíˀíkhunwôedaˀípí.”

Jesus-víˀpiye ívíwä̖yundeḏáho gínkhâyˀä̖ˀ han gitú̖u̖níˀin

8 “Naaḏi wâytu̖ˀâ̖a̖mí, toˀwên in tꞌowaví páaḏépiye navíˀin dimuuˀin ditú̖ˀin, naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀi wáˀ in Jôesi Táḏáví makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀinbí páaḏépiye otú̖u̖ní innân navíˀin dînmuuˀin. 9 Hewänbo toˀwên in tꞌowaví páaḏépiyebo ditú̖ˀin navíˀin wíḏimuupíˀin, naa wáˀ in Jôesi Táḏáví makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀinbí páaḏépiye otú̖u̖ní navíˀin wíḏînmuupíˀin. 10 Nakoḏi tꞌä̖hkí tꞌowa dínˀowóˀjayníḏí hä̖ä̖wí híwóhpí dívíhéeˀannin naví̖ˀgeḏi, naa tꞌowa tꞌä̖hkígîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀiˀ, hewänbo toˀwên jänäkí iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ví̖ˀgeḏi dívíhéeˀannindáho háˀto dínˀowóˀjayní.

11 “Owáy in méesate eejeˀin pꞌóˀḏéḏíˀinbíˀpiye háa in nangewin tsonninbíˀpiye wovâytunjóˀnamíḏí wovâyhoˀ ihayḏi, wíˀíˀá̖yîngi-ípí háa ítú̖u̖níˀin úvíˀaywoeníḏí, háa úvíhéeˀa̖míˀin wíwovâyˀá̖yîngimä̂änípí, 12 gá ihayḏáho iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi iˀ híˀ wovâymä̂äníḏân heḏânho híwó úvíhéeˀa̖míḏí” gin Jesus-di ovâytu̖ˀan.

Jesus-di iˀ koḏitꞌowa sen ánshaapîˀ namuuˀiví̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀan

13 Wí sen in tꞌowaví jâa najiˀiˀḏi Jesus óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, naví páˀḏây dîntu̖ˀan iˀ hä̖ä̖wí nanbí táḏáḏí naˀin dînjoeˀandi naa-áḏí iweejé-í.” 14 Hebo Jesus-di iˀ sen óetu̖ˀan, “Toˀwíḏí wänbo naa wíḏînkꞌûˀpí otú̖u̖níḏí háa unbí hä̖ä̖wí dänweejé-íˀin.” 15 Heḏáháˀ Jesus-di tꞌä̖hkí in tꞌowa ovâytu̖ˀan, “Hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí úvíˀá̖yîngiˀa̖mí heḏânho ha̖ˀtꞌaaˀinda̖ˀ wíˀímúunípíḏí. Toˀwí wänbo híwóˀnin wówátsi wíˀimáapí báyékí hä̖ä̖wí ûnwänpikwꞌôndiboˀ.”

16 Heḏáháˀ nä́ˀin há̖hkangíˀin óˀgéḏí ovâytu̖ˀan, “Wí koḏitꞌowa sen ûnnavakwꞌó, heḏi báyékí ûnpayeḏee. 17 Heḏiho ginnân naˀân: “Wä̖́hä̖̂ä̖ naví hä̖ä̖wí dînpaaˀi donkwꞌôení wíḏînnáhpí. Hân hîn dáyˀa̖mí? 18 Maˀ ginnân dáyˀa̖mí: Naví denkwoˀi tewhá dontsꞌáveḏi wíyá shánkí heˀendi donkwꞌôení, heḏiho ee naví táhtândá naví wéˀgeˀi hä̖ä̖wí-á dondenkwꞌôení. 19 Heḏáháˀ gindá opitú̖u̖ní: ‘Nää-áho báyékí híwóˀdi hä̖ä̖wí híwó hay pa̖a̖yogîˀ dîndenkwꞌóhoˀ, nää-áho wíyá wíḏáytꞌôeˀa̖mípí. Húukandá su̖wä̖-áḏá dáyˀa̖mí, heḏá naví wówátsi-á híhchandi donhûuwí.’ 20 Hewänbo Jôesi Táḏáḏí iˀ sen óetu̖ˀan, ‘U̖ˀ ánshaapîˀ, nää khunbo uví wówátsi wînkekhâymáa. Ihayḏáho to-an hä̖ˀi hä̖ä̖wí u̖gîˀ mändenkwꞌóḏiˀiˀ ikhonkhâymáa?’ ” 21 Heḏi Jesus-di in tꞌowa ovâytu̖ˀan, “Haˀwâagiˀinnânkun in tꞌowa dimuu báyékí hä̖ä̖wí dâydenkwꞌóeˀóˀin hewänbo Jôesi Táḏá-á natû̖ˀ taˀgendi koḏitꞌowa wíḏimuupíˀin.”

Jesus-di ovâytu̖ˀan hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi wíḏiˀá̖yîngi-ípí

22 Heḏáháˀ iví khä̖geˀnin itu̖ˀan, “Heḏânkun wâytu̖máa, wä̖hphaḏe wíˀúvíˀánshaamáˀve-ípí iˀ koegîˀ úntáyḏí íwówáyê̖e̖níḏí, háa iˀ aa úntáyḏí unbí túˀgîˀ. 23 Unbí wówátsi-á shánkí únchä̖ˀmuu koegîˀḏa̖ˀbíˀweḏi, heḏá unbí túˀ-á aaḏa̖ˀbí shánkí únchä̖ˀmuu. 24 In odoví̖ˀgeḏi úvíˀánshaaˀa̖mí. Indá wíḏâykoˀjikopí, heḏá wíḏâyhä̖ä̖wéˀgeˀopí, heḏá wä̖́hä̖̂ä̖ dâyhä̖ä̖wídenkwꞌôeníˀi wänbo wíḏínnáhpí, hewänbo Jôesi Táaḏáho ovâyhúujómäˀ. Heḏi undá shánkí íchä̖ˀmuu nä́ˀin tsíḏévíˀweḏi. 25 Wénä wí wänbo háˀto unbí wówátsi wíyá wêe thaa wänbo bîntä̖ä̖-í íwänpiˀá̖yîngiḏiboˀ. 26 Hä̖ä̖wí hí̖yä̖̂ä̖ˀi haˀwâagiˀi wänbo háˀto úvíˀa̖mí, heḏiho háaḏan wíyá hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi úvíˀá̖yîngimäˀ? 27 Úvíˀánshaaˀa̖mí hä̖ˀi ahkónuwi póviˀây háa nakeetꞌóe waa. Wíḏívítꞌôeˀopí wíḏâypa̖ˀpꞌándepí wänboˀ, Jôesi Táḏá saˀwóˀdi aa waagi ovâymäˀ. Solomon-dá hânho hayˀi namúˀde wänboˀ iˀ póvi waabá saˀwó wíˀiˀawepí. 28 Jôesi Táa saˀwóˀdi aa waagi iˀ ahkónuwi phéˀyä̖́vigîˀ ônpaa, tobá nä́ˀi phéˀyä̖́vi-á wêe thaaḏa̖ˀ nasaa wänbo heḏá wíyá tháwä́ndáho tꞌowa dâyphaˀkwꞌôení dâyhä̖ä̖háaˀa̖míḏí, heḏiho un wáˀ shánkí híwó wänbo wovâyˀaawé-ípíˀan. Undá únkhâyˀä̖ˀ nä́ˀin úvíwä̖ä̖yú̖-íˀin, hewänbo hí̖yä̖̂ä̖ḏa̖ˀ wä̖yu̖ bînmáaˀin ímuu. 29 Ihayḏa̖ˀ wíˀítú̖ˀbe-ípí, ‘Hä̖ä̖-angú âykꞌoˀí, hä̖ä̖-angú âysu̖u̖wä̖́-í?’ Wä̖hphaḏe wíˀúvíˀánshaamáˀve-ípí i̖ˀgeḏi. 30 Tꞌä̖hkí tꞌowa Jôesi Táḏá óetaapíˀindá hânho dívíwänpikhä̖ä̖ḏe nä́ˀi hä̖ä̖wí dâyhóeníḏí, hebo unbí Táḏá oe makówá naˀä́ndi-á ho ûnhanginná undá úntáyˀin. 31 Undá shánkíḏí únkhâyˀä̖ˀ Jôesi Táḏáví tsonkhuu iˀpiye úvíkhä̖ä̖-íˀin, heḏi gin úvíˀandáho nä́ˀi hä̖ä̖wí úntáyˀi bînhóení.

32 “Wíˀíkhunwôedaˀípí tobá hí̖yä̖̂ä̖ḏi wên kꞌúwá waa íji wänboˀ. Unbí Táḏá makówáwi-áho nahíhchan oe makówápiye wovâyhûuwíḏí. 33 Hä̖ä̖wí únkwꞌóˀdiˀ bînku̖ˀchꞌâaní, heḏi iˀ chä̖ˀdá in sehkanäwó diwówájiˀindá bînmä̂äní. Gindiḏáho wí chä̖ˀmúu háˀto únwhéepúuwíˀiˀ waagibá bînmáˀve-í, heḏânho iˀ hä̖ä̖wí únchä̖ˀmuuˀi-á oe makówá úndenkwoḏee-í. Iwá hä̖ä̖wí unbîˀ únmuuˀi háˀto únhá̖a̖ní, háa wên sänmin wänbo háˀto dâytä̖ä̖gé-í, háa wên kha̖ˀnin wänbo háˀto dâyha̖ˀní. 34 Wä̖́hä̖̂ä̖ unbí hä̖ä̖wí únchä̖ˀmuuˀiˀ únkwꞌôn diwebá unbí píˀnä́ khóˀjé ídaˀí íkwoníˀin.”

Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan dikhâymúuníˀin

35-36 “Wên tꞌôeˀin waabá únkhâyˀä̖ˀ ímúuníˀin, inbí pꞌóˀḏéḏîˀ wên khóhtsa̖a̖ shánkíˀeeḏi iweḏi iweemáˀíḏí dâytsíkhaˀmáaˀin. Indá dívítꞌôeˀa̖mígîˀ diˀaamuu, inbí phakó-á dínkomuu, heḏânho napówá ihayḏi oe phóḏi ipópóˀandi wese igîˀ dâyhuu-í. 37 Nä́ˀin tꞌôeˀin inbí pꞌóˀḏéḏîˀ dínpówá ihayḏi á̖yîngiḏi dikwꞌóˀnin ovâyshaaḏá híhchan dâymáˀve-í. Wâytu̖ˀâ̖a̖mí, i-á ipiˀaawé-í ovâyhúukhâysaa-íḏí, heḏi ovâytu̖ˀâ̖a̖mí dívíkwꞌôení dívíhú̖u̖ya̖míḏí, heḏi hä̖ä̖wí ovâysaa-í. 38 Tobá khun pinuḏi háa shánkí hä̖̂ä̖ḏanho nanân wänbo naˀä̖ä̖ ihayḏi, dikhâymuuḏi ovâyshaaḏáho híhchan dâymáˀve-í. 39 Nä́ˀin taˀgendi únhanginnáaní: Wí toˀwí ûntewhákꞌóeˀi hä̖̂ä̖ḏi wí sänbiˀ iˀ tewhá eepiye naˀä̖ˀin ûnhanginnândáhoˀ, háˀto óemä̂äní in phóḏi ithâaníˀin háa wháphóḏi ihâave-íˀin natsꞌú̖u̖níḏí. 40 Heḏi un wáˀ íkhâymúuní, gá naa tꞌowa tꞌä̖hkígîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀi wáˀ hä̖̂ä̖ḏi nanân wänboˀ owáyˀä̖ḏân, dítsíkhaˀmáapí ihayḏi oˀä̖ˀ.”

41 Peter-di Jesus óetsikaˀyan, “Nanbí Sedó, ti naˀinda̖ˀmân nä́ˀi híˀ dítu̖máa, háa tꞌä̖hkí in wéˀgen tꞌowa wáˀ ovâytu̖máa?” 42 Jesus-di óetu̖ˀan, “Wí tꞌôeˀi hä̖ä̖wí nawóˀnáˀdiˀ híwó iˀoˀi heḏá híwóˀdi hangintan imáaˀi-á waaginbá únkhâyˀä̖ˀ ímúuníˀin. Giˀbi tꞌôeˀi-ânho iví pꞌóˀḏéḏîˀḏi óesôege-í iˀ tewhá ee in wéˀgen tꞌôeˀinbí tsondi dínmúuníḏí, heḏi inbí koegîˀ hä̖ä̖wí ovâymâ̖ḏân, dítsíkhaˀmáaääníḏí hä̖̂ä̖ḏi ihayḏi napóe ihayḏi. 43 Híhchan iˀ tꞌôeˀi imáˀve-í iví pꞌóˀḏéḏîˀḏi gin iˀoḏi óeshaaḏi ivîˀ iweemaa ihayḏi. 44 Taˀgendi wâytu̖ˀâ̖a̖mí, iˀ tewhá pꞌóˀḏéḏîˀḏi giˀbi tꞌôeˀi óesôege-í tꞌä̖hkí iví hä̖ä̖wí ônˀá̖yînmáˀve-íḏí. 45 Hebo iˀ tꞌôeˀi híwó iˀa̖mívíˀweḏi wíˀbo natú̖ḏáhoˀ, ‘Naví tsondi-á nahayjêepóe naˀä̖ä̖-íḏí,’ heḏiho in wéˀgen tꞌôeˀin kwiyä̖ˀdá senäˀdá ovâymahpúovâymâ̖ḏân, dítsíkhaˀmáauchä̖numáaḏá, heḏi i-á húukangîˀ-á su̖wä̖gîˀ-áḏíḏa̖ˀbá-á namuuḏá, heḏá naháapoeˀoḏá, 46 gin iˀandáhoˀ iví pꞌóˀḏéḏîˀ ûnwáyˀä̖ä̖-í óetsíkhaˀmáapíḏí, hä̖̂ä̖ḏi iˀ tꞌôeˀiˀ ûnhanginnáhpí ihayḏi, heḏi iˀ pꞌóˀḏéḏîˀ-á natsonpúuwí iˀ tꞌôeˀi hânho óetuhchä̖ä̖nú-íˀin, heḏá óesaaní in wéˀgen tꞌowa tꞌôeyanpíˀinda̖ˀ dimuuˀin dikwꞌôn diwepiye. 47 Wí tꞌôeˀi-á háa iví pꞌóˀḏéḏîˀ ûndaˀ waa ûnhanginnân wänbo hä̖́ä̖bo wíˀiˀanpíḏí, i-áho báyékí whä̖ḏiḏi óetuhchä̖ä̖nú-í. 48 Hewänbo wí tꞌôeˀi híwóhpí iˀandi gindiḏi ûnkhâyˀä̖ˀ whä̖ḏiḏi ótuhchä̖ä̖nú-íˀin, hewänbo háa iví pꞌóˀḏéḏîˀ ûndaˀin taˀgendi wíˀûnhanginnáhpíḏí, i-áho wä̖hphaḏe wíˀóetuhchä̖ä̖nú-ípí. Toˀwên tꞌä̖hkí báyékí ovâymä́giˀindáho báyékíbá dínkhâyˀä̖ˀ dâywáymä̂äníˀin, heḏi toˀwên inbí mange báyékí ovâykwꞌóḏiˀindáho báyékíbá dínkhâyˀä̖ˀ iweḏi dívíˀa̖míˀin.”

Jesus natú̖ iˀ namuuḏi tꞌowa dívíwijekhâymáa

49 “Naa nä́ä oepáa kꞌayḏipiye oˀä̖ä̖ wí phaa waabá namuuˀi dómáˀíḏí, heḏi hânho odaˀ ho nakojeˀníˀin. 50 Naa dînkhâyˀä̖ˀ dontꞌôephaaḏé-íˀin, heḏi naví píˀnä́ khóˀjé hânho ochanpúuwí gin dînpóe píhay. 51 Hân íˀándeˀ? Ti tꞌowa dívíwóení naa nä́ä oepáa kꞌayḏipiye oˀä̖ä̖ḏiboˀ? Joe, tꞌowa-á dívíweejé-í. 52 Nää iweḏáho gin waagi namúuní: Maḏi pꞌánú tꞌowa wêe tewhá iwe dithaa, heḏi diwijeḏeeḏi wêegeˀin dipúuwí, wíjeḏiho wéˀge, pojeḏá wéˀgá, heḏi in wíjeḏiho in pojevíˀpiye háa dicha̖a̖-í, heḏá in pojeḏá in wíjevíˀpiyá. 53 Iˀ táḏá-áho iví eˀnúvíˀpiye háa nacha̖a̖-í heḏi iˀ eˀnú-áho iví táḏávíˀpiyá. Iˀ jíyá-áho iví aˀyú̖víˀpiye háa nacha̖a̖-í, heḏi iˀ aˀyú̖-á iví jíyávíˀpiyá. Iˀ jahkwíjo iví sâaˀivíˀpiye háa nacha̖a̖-í, heḏi iˀ sâaˀi-á iví jahkwíjovíˀpiyá.”

Jesus-di ovâytu̖ˀan híwóˀdi hangintan dâymáˀve-í tꞌä̖hkí hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi

54 Heḏáháˀ in báyékí tꞌowa iwe dikwꞌóˀnin ovâytu̖ˀan, “Wí okhúwá oe tsânpiyeḏi naˀä̖ḏi bînmûˀḏi, wese ítû̖ˀ ikwa̖hkhâymáaˀin, heḏi híwó ítû̖ˀ gá han napúuwíḏân. 55 Heḏi oe aakonpha̖ˀgeḏi wovâywa̖a̖námäˀdi, ítû̖ˀ hânho itsá̖wä̖khâymáaˀin, heḏi híwó ítû̖ˀ, gá han napúuwíḏân. 56 Undá paa dívíjánúmáaˀin waaginbá ímuu. Nä́ä oepáa kꞌayḏá heḏá makówá-á háa iˀ okhúwá-á wa̖a̖-á nakeetꞌóe waa bînmúndeḏi únhanginná háa nanáaníˀin, heḏi háaḏan handi wíˀúnkeepoeˀopí háa natundaˀin iˀ wéˀgeˀi hä̖ä̖wí nää nä́ˀi thaa eeje Jôesi Táḏá iˀoˀiˀ?

Jôesi-áḏí híwóˀgí óˀan waˀḏi úkoḏiḏiboˀ

57 “Heḏi háaḏan unbo wíˀúvípiˀánshaaˀohpí únhanginnáaníḏí wéˀi wí hä̖ä̖wí híwóˀdi namuuˀin úvíˀa̖míḏí? 58 Heyâagú wí toˀwíḏí háawên wovâychä̖nundeḏi heḏá wovâytunjóˀdiwehondá, waˀ ímändiboˀ i-áḏí úvíkoḏiˀa̖mí heḏânho iˀḏi wovâymaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íḏí heḏá iˀ tsondiví páaḏépiye wíwovâyhûuwípí. Eepiye wovâyhoˀḏáho maḏi iˀ tsondiḏáho iˀ pan á̖yí̖ˀdiví mangá wovâyjoeˀa̖mí heḏá iˀḏáho wovâypanhûuwí. 59 Wâytu̖ˀâ̖a̖mí, gin únpóeḏáho háˀto wovâymaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-í hä̖́yú̖ íphaamuu tꞌä̖hkí úvíwáˀâa píhay” gin Jesus-di ovâytu̖ˀan.

13

Jesus-di in tꞌowa ovâytu̖ˀan inbí tꞌaywóˀdi dâyjoeˀanpíḏá dichuu-í

1 Ihayhä̖̂ä̖bá wên tꞌowa iwe dijiˀindá Jesus-á óetu̖ˀan háa wên Galilee nangewin dínpóeˀin. Ditú̖ iˀ méesate hayˀi ee Pilate-di nä́ˀin Galilee-ˀin ovâyhá̖nú waˀ dâyˀanimâahá̖núndeḏibo Jôesi Táḏá óemä̂äníḏí. 2 Jesus-di ovâytsikaˀyan, “Heḏi hân íˀándeˀ? Ti hä̖ˀin Galilee-ˀin haˀwâa dínpóeḏíbo shánkí tꞌaywóhkannin dimuu in wéˀgen Galilee-winbíˀweḏi? 3 Joe, háˀtoˀ. Wâytu̖máa, undá wáˀ unbí tꞌaywóˀdi bînjoeˀanpíḏá íchuu-í. 4 Heḏi in tä̖ˀḏi kháve (18) tꞌowa oe Siloam tsowa ovâyhá̖núˀin iˀ tewhá tu̖ˀwändi dínkanuḏi, hândá inbí̖ˀgeḏi íˀándeˀ? Ti indá shánkí híwóhpí dívíˀoˀindá dimuuwän in wéˀgen tꞌowa oe Jerusalem búˀ dithaaˀinbíˀweḏi? 5 Joe, háˀtoˀ. Wâytu̖máa, undá wáˀ unbí tꞌaywóˀdi bînjoeˀanpíḏá íchuu-í.”

Jesus-di wên fig tay i̖ˀgeḏi ovâyhéeˀan hä̖ä̖wí ovâyhá̖ˀa̖míḏí

6 Heḏáháˀ nä́ˀin há̖hkangíˀin óˀgéḏí ovâytu̖ˀan: “Wên fig tay wí senbí nava iwe ûnchá, heḏi iˀ sen namää ihä̖ä̖pꞌaynuuwä̖́-íḏí, hebo hä̖́ä̖bo wíˀishaapí. 7 Heḏiho iví nava tꞌôeˀi itu̖ˀan, ‘Ótꞌôeyan, nää-áḏího poje pa̖a̖yoho oˀä̖ä̖ donhä̖ä̖pꞌaynuuwä̖́-íḏí nä́ˀin tay iwe, hewänbo waˀḏi hä̖́ä̖bo wíḏonshaapí. Nátsꞌaˀ, nawänpiḏachá.’ 8 Hebo iˀ nava tꞌôeˀiˀḏi óetu̖ˀan, ‘Naví tsondiˀ, wíyá wêe pa̖a̖yowän nâasôemä̂äní, heḏi ee napúujiˀ i̖ˀge dónahpaa-í heḏá dósáˀkwꞌôení. 9 Heḏiho nää wíyá pa̖a̖yo nahä̖ä̖pꞌaypóeḏáhoˀ, híwó, hebo napaapíḏáho natsaaḏee-í.’ ”

Kaykhanwówá thaa Jesus-di wí kwee napháygípóeḏí ônhehkháaˀan

10 Wí kaykhanwówá thaa Jesus-di in tꞌowa in Huḏíyoví méesateˀay ee ovâyhá̖ˀoˀ. 11 Wí kwee wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óemáaˀiˀ iwe najiˀ, heḏi tä̖ˀḏi kháve (18) pa̖a̖yo óehayˀan, heḏi naḏapháygípóeḏí wínataˀgepoeˀopí. 12 Jesus-di iˀ kwee óemûˀḏi óetu̖ˀan, “Kóˀôe, nä́ˀi hay wóemáaˀi wînjâaˀa̖mí.” 13 Heḏi iˀ kwee óetä̖geḏi wesebo nataˀgepóe, heḏi iˀḏi Jôesi Táḏá-á kwꞌáayéboˀ óemáa.

14 Hewänbo iˀ Huḏíyoví méesateˀay pꞌóˀḏéḏîˀ natꞌayjiˀ, kaykhanwówá thaa Jesus-di iˀ kwee óehehkháamä́giḏi, heḏiho in tꞌowa ovâytu̖ˀan, “Sí tꞌôe thaa naná jâaḏi waa, heḏi iweḏi wéˀi wí thaa wänbo íˀä̖ä̖-í wovâyhehkháamä̂äníḏí, iˀ kaykhanwówá thaa-á joe.” 15 Nanbí Sedó Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Un paa waaginbá úvíjánúmáaˀin ímuuˀin, ti kaykhanwówá thaa nanân wänbo toˀwíḏí wänbo un diweḏi unbí wáasí háa búdu wívînwhisuuḏepíˀan heḏânho phéhkhaa iweḏi napee-í bînpꞌoemä̂äníḏí? 16 Heḏi nä́we nä́ˀi kwee Abraham-bí ây iweḏiˀiˀbá namuuˀi najiˀ, i-á iˀ Penísendi Satan-di tä̖ˀḏi kháve (18) pa̖a̖yo óewhiˀan waagibá. Ti híwó wínamuupíˀan óemaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íḏí kaykhanwówá thaa nanân wänboˀ?” 17 Heḏiho tꞌä̖hkí in óetunsúumáaˀin diwôedaˀpóe, heḏá tꞌä̖hkí in wéˀgen tꞌowa-á dihíhchanpóe, tꞌä̖hkí hä̖ä̖wí heˀendi híwó iˀandi.

Jesus-di ovâyhéeˀan mustard koˀji i̖ˀgeḏi, heḏá oewáasee i̖ˀgeḏá Jôesi Táḏáví há̖hkan niˀgeḏi ovâyhá̖ˀa̖míḏí

18 Jesus-di wíyá ovâyhéeˀandi ovâytu̖ˀan, “Hân wâytu̖ˀa̖mí únhanginnáaníḏí háawin Jôesi Táḏáví há̖hkan ûnmuu waa. Háḏíḏan wâythayya̖mí hä̖ä̖ waagi namuuˀin? Gá ginnân: 19 Wí hínchä̖̂ä̖ˀi mustard koˀji wí sen ikêˀḏi iví nava iwe ikoeˀi waagiˀbá namuu. Natsijópúpóeḏí nasôeḏá wên tay napaa, heḏi in tsíḏé dívíshunwá̖ve iˀ waˀjáy khóe eeje dâyyä̖́hpaˀíḏí.”

20 Heḏá wíyá ovâytu̖ˀan, “Hân wâytu̖ˀâ̖a̖mí wâythayya̖míḏí hä̖ä̖ waagi Jôesi Táḏáví há̖hkan ûnmuuˀin? 21 Gá ginnân: Wí oewáasee wí kwee báyékí khändáḏí iwóndiˀ waagiˀbá namuu, heḏi nasôeḏi hanwaapíḏíboˀ iˀ oewáa tꞌä̖hkí napee.”

Jesus-di ovâytu̖ˀan in makówáwin phóḏi hí̖yä̖̂ä̖ saygiˀin namuu

22 Jesus oe Jerusalem búˀpiye namän, heḏi iˀ búˀây eeje ówînge eejá namändi tꞌowa ovâyhá̖hkanhon. 23 Heḏi wí toˀwíḏí óetsikaˀyan, “Nanbí Sedó, ti wí hí̖yä̖̂ä̖ḏi tꞌowaḏa̖ˀ ovâyˀaywoení?” 24 Jesus-di in iwe dijiˀin ovâytu̖ˀan, “In makówáwin phóḏi hí̖yä̖̂ä̖ saygiˀinda̖ˀ namuu, heḏiho hânho úvíkhä̖ä̖-í iwe ítsꞌú̖u̖níḏí. Wâytu̖ˀâ̖a̖mí, báyékí un ítsuḏedaˀí, hebo háˀto únkoeḏí-í. 25 Jôesi Táḏá iˀ iweˀiˀ pꞌóˀḏéḏîˀ namuuˀi-áho in phóḏi itꞌêeḏi-í, heḏi un ho ítsꞌú̖hpíˀindá jáˀwébo-áho wovâyjoeˀa̖mí, heḏi bînpópóˀoḏi ítú̖u̖ní, ‘Nanbí Sedó, nä́ˀin phóḏi dînhuu heḏânho gitsꞌú̖u̖níḏí.’ Hewänbo i-á natú̖u̖ní, ‘Toˀwên ímuuˀin naa wíḏînhanginnáhpí.’ 26 Heḏi undi bîntu̖ˀâ̖a̖mí, ‘U̖-áḏí ívíhú̖u̖yan, heḏi nanbí búˀ iwe u̖ˀḏi díhá̖ˀan.’ 27 Hewänbo i-á natú̖u̖ní, ‘Wâytu̖ˀanpíˀan, toˀwên ímuuˀin naa wíḏînhanginnáhpí. Un yä̖ˀḏâapí tsiyekannin ímuuˀin, navíˀweḏi bíjâatä̖ä̖.’ 28 Heḏi Abraham-dá Isaac-á Jacob-á heḏá tꞌä̖hkí in Jôesi Táḏáví tukheˀmindá oe makówá bînpu̖wä̖khâymáa, hebo undá jáˀwébo-á wovâyjoeˀa̖mí. Ihayḏiho ítꞌayḏi úvísíhtä̖ä̖khâymáaḏáháˀ úvíwä̖ˀtsꞌeekhâymáa. 29 Iwe tꞌowa-áho pꞌinpha̖ˀgeḏá tsânpha̖ˀgeḏá aakonpha̖ˀgeḏá thanpha̖ˀgeḏá diwéˀgepóewí, heḏi dínshánkíˀeeḏinân waabá dínpúuwí. 30 Heḏi ihayḏi wên toˀwên nää tíˀúugéˀin waa díncha̖a̖ˀindá pꞌóˀḏéḏíˀin dipúuwí, heḏi wên toˀwên pꞌóˀḏéḏíˀin dimuu gin diˀándeˀindáho tíˀúugéˀindáho dipúuwí.”

Jesus hânho Jerusalem isígí, hebo in Jerusalem-ˀindá óejoegiˀan

31 Ihayhä̖̂ä̖bá wên Pharisees-á oe Jesus naˀä́n diwá dipówáḏí óetu̖ˀan, “Shánkí híwó nä́weḏi unmú-í, gá Herod iˀ pꞌóˀḏéḏîˀ namuuˀi wóeháyjíˀin nadaˀḏân.” 32 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Jaˀ bintu̖ˀan hä̖ˀi pꞌóséwhâa, wí hä̖́yú̖ thaawän tꞌowa dovâyhehkháamáˀve-í, in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á dovâykhehpíyeˀbe-í, heḏi ihayḏânho naa naví tꞌôe donboewá-í. 33 Hewänbo nää nä́ˀi thaa eeje waˀḏi oe Jerusalem búˀpiye omän. Wí Jôesi Táḏáví tukheˀbi óehayḏá, nakhâyˀä̖ˀ oe Jerusalem diweḏa̖ˀmânho ûnpúuwíˀin.

34 “Un tꞌowa oe Jerusalem-win, in Jôesi Táḏáví tukheˀmin bîndahá̖núndeˀ, heḏá in tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin Jôesi Táḏáḏí unbíˀpiye wovâysannindá bînkꞌusä̖yundeˀ. Hä̖́yä́nnanho odaˀ wâybaˀaaˀa̖míˀin, wí dee iví deeˀây ikꞌu̖ˀaanúˀhónde waabá, hewänbo undi wíḏímähpí. 35 Heḏânho wáy íthaa iwáho wí tayjee waabá únjoekandee-í. Wâytu̖ˀâ̖a̖mí, háˀto wíyá undi dímúuní owáy iˀ thaa napówá píhay naví̖ˀgeḏi ítú̖ ihayḏi, ‘Jôesi Táḏáḏí híwó óeˀâ̖a̖mí iˀ toˀwí ônkꞌûˀiˀ naˀä̖ä̖-íḏí.’ ”

14

Kaykhanwówá thaa Jesus-di wí sen iví túˀ ûnteemuuˀiˀ ônhehkháaˀan

1 Wí kaykhanwówá thaa Jesus wí pꞌóˀḏéḏîˀ Pharisee-ví tewhá eepiye namää ihú̖u̖ya̖míḏí, heḏi in tꞌowa dikwꞌóˀnindi hânho á̖yîngiḏi óemúndeˀ. 2 Wí sen iví núˀ naˀä́n, i-á iví túˀ tꞌä̖hkí hânho ûnteemuu. 3 Jesus-di in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá in Pharisees-á ovâytsikaˀyan, “Ti iˀ tsontundi naˀin dímäˀ wí toˀwí kaykhanwówá thaa nanân wänbo âyhehkháamä̂äníḏí háa joe?” 4 Hewänbo indá háabo wíḏitú̖hpí. Heḏiho Jesus-di iˀ sen óetä̖geḏi óehehkháamä́gi, heḏi iweḏi óesan. 5 Heḏáháˀ ovâytu̖ˀan, “Wénä wí un wí eˀnú háa wí wáasí úˀä́ndiˀ wí pꞌobúˀ iwe nakeˀtꞌândi, ti wesebo wímänwhahkáyjípíˀan tobá kaykhanwówá thaa nanân wänboˀ?” 6 Hebo háawin wên wänbo wíḏínhanginnáhpí óetu̖ˀa̖míḏí.

Jesus-di ovâytu̖máa wíḏívípitaygé-ípí

7 Heḏi Jesus-di ovâymûˀ wáy wên ovâyhúutu̖ˀannin in shánkí kwꞌáyeˀinbí soge eeje dívíkwꞌóeˀóḏí, heḏiho nä́ˀi tumakhe ovâytu̖ˀan: 8 “Wí toˀwíḏí wí khóhtsa̖a̖ shánkíˀeeḏipiye wovâytu̖ˀandá, in kwꞌáyeˀin dimuuˀinbí soge eejá wíˀúvíkwꞌôenípí. Maḏi wây toˀwên unbí shánkí kwꞌáyeˀin dimuuˀin wáˀ ovâyhúutu̖ˀan, 9 heḏiho iˀ toˀwí in wéˀgendáḏí undáḏí un tꞌä̖hkí ihúutu̖ˀandiˀḏi wovâytu̖ˀâ̖a̖mí, ‘Un bíha̖ḏi, nä́ˀin wéˀgen senäˀ nä́we dívíkwꞌôení,’ heḏi íwôedaˀpóeḏí úvíkwꞌôení wáy in shánkí áagéˀin dívíkwꞌóeˀó eeje. 10 Hewänbo wovâyhúutu̖ˀandá gin úvíˀa̖mí: In shánkí heˀennin dimuupíˀinbí soge eeje úvíu̖ní, ‘Hä̖ˀindá hîn kwꞌáyeˀinnânkun dimuu.’ 11 Toˀwên tꞌä̖hkí heˀennin dívípipaˀindáho hí̖ˀínnin ovâypaˀí, heḏá toˀwên hí̖ˀínnin dívípipaˀindáho heˀennindá ovâypaˀí.”

12 Heḏáháˀ Jesus-di nä́ˀi sen iˀ óehúutu̖ˀandiˀ óetu̖ˀan, “Wên shánkíˀeeḏi mänpaaḏi tobá hä̖̂ä̖ḏi nanân wänboˀ, wímänhúutu̖ˀâ̖a̖mípí uví kꞌemaˀinda̖ˀ, háa uví páˀḏâyˀindá tíˀûuwindá inda̖ˀ, háa uví maatuˀinda̖ˀ, háa uví ówí̖nn dimuupíˀinbí soge eeje úvíä́ˀin koḏitꞌowa dimuuˀinda̖ˀ. Indáho wóewáyhúutu̖ˀâ̖a̖mí, heḏi gindiḏiho wóewáˀâa-í. 13 Hewänbo wên shánkíˀeeḏi mänpaaḏá ovâyhúutu̖ˀâ̖a̖mí in sehkanäwó diwówájiˀindá, in dikhóhaymuuˀindá, in ditsiˀḏeeˀipíˀindá, heḏá ditsítꞌaamuuˀindá. 14 Gin biˀandáho báyékí unhíhchaaní. Indá háˀto dínkoeḏí-í wóewáywáˀâa-íḏí, hewänbo owáy in tꞌowa inbí wówátsi taˀge dâyhonnin diwáywówápóe ihayḏi Jôesi Táaḏáho wóewáywáˀâa-í.”

Jesus-di wên shánkíˀeeḏi i̖ˀgeḏi ovâytu̖máaḏí hä̖ä̖wí ovâyhá̖ˀan

15 Wí toˀwí iˀ mä́äsa naˀä́ndiˀ nä́ˀi natꞌoeḏi Jesus óetu̖ˀan, “In toˀwên oe makówá dikwoníˀin híhchan dâymáˀve-í. Indá wí shánkíˀeeḏi nanáˀ diwe dikwꞌôn waabá dínpúuwí.” 16 Hebo Jesus-di óetu̖ˀan, “Wí sen wí hayˀi shánkíˀeeḏi ipaa heḏi báyékí tꞌowa ovâyhúutu̖ˀan. 17 Nahä̖ä̖wíkhâymuu ihayḏi iví tꞌôeˀiˀ itu̖ˀan, ‘In tꞌowa ovâytu̖ˀâ̖a̖mí, Bíkä̖ˀve, hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí nakhâymuu.’ 18 Heḏi tꞌä̖hkíḏíbo wíˀínbo diˀowójédaˀpóe. Wí wêe natú̖, ‘Naa wí nava dontsꞌankumä heḏiho omän donmúuníḏí. Nâatu̖ˀâ̖a̖mí dînˀowóejé-íḏí iˀ shánkíˀeeḏipiye wíḏînpu̖hkoḏipíḏí.’ 19 Wíyá wêe-á natú̖, ‘Pꞌánú puˀwaˀin wéyu dontsꞌankumä heḏi omän dovâyjâyyé-íḏí, heḏiho nâatu̖ˀâ̖a̖mí dînˀowóejé-í iˀ shánkíˀeeḏipiye wíḏînpu̖hkoḏipíḏí.’ 20 Heḏá wíyá wêe-á natú̖, ‘Naa dáytsꞌankhóˀyâ̖ˀ, heḏiho wíḏînkoḏipí omú-íḏí.’ 21 Iˀ tꞌôeˀi nawáymääḏi iví pꞌóˀḏéḏîˀ itu̖ˀan háa ditú̖ˀin, heḏi iˀ pꞌóˀḏéḏîˀ natꞌayjaapóeḏí iˀ tꞌôeˀiˀ óetu̖ˀan, ‘Ówä̖́näkiˀ iˀ búˀwi pꞌóegé eeje iˀ pꞌôeˀây eejá ópûn, in sehkanäwó diwówájiˀindá in dikhóhaymuuˀindá ditsíˀtꞌaamuuˀindá heḏá in ditsiˀḏeeˀipíˀindá ovâymáˀí.’ 22 Heḏiho iˀ tꞌôeˀi namää, heḏi nawáyˀä̖ä̖ḏi óetu̖ˀan, ‘Naví tsondiˀ, háa untú̖ waa naa dáyˀan, hewänbo waˀ wây-á tꞌowagîˀ najâaná.’ 23 Heḏiho iví tꞌôeˀiˀ itu̖ˀan, ‘Ópûn oe pꞌóegé heˀendi-á hí̖ˀíndi-á oe búˀ jáˀwé eeje, heḏi kayˀindi in tꞌowa ovâytu̖ˀâ̖a̖mí naví tewhá eepiye diˀä̖ä̖-í heḏânho ditꞌowabáˀyayníḏí. 24 Wítu̖máa, in páaḏéḏí ovâyhúutu̖ˀannin diweḏi tóebo naví shánkíˀeeḏi koegiˀ háˀto ikꞌoˀí.’ ”

Jesus-di ovâytu̖ˀan nabâapuˀwan taˀgendi iví khä̖geˀnin dipúuwíḏi

25 Heḏi Jesus iweḏi namääḏi wây-á báyékí tꞌowaḏi óeyu̖u̖hoˀ, heḏi ibéeḏí ovâytu̖ˀan, 26 “Wí toˀwí navíˀpiye naˀä̖ä̖ḏáho naví khä̖geˀdi dînmúuníḏí, hewänbo naaho shánkí wíḏísígípíḏí iví táḏá-á jíyá-á inbíˀweḏi, háa iví kwee-á áyyä̖̂ä̖-á páˀḏâyˀindá tíˀûuwindá inbíˀweḏi, heḏá iví wówátsivíˀweḏi wänbo-á, háˀto taˀgendi naví khä̖geˀdi napúuwí. 27 Wí toˀwí iví phéˀwin ihonpíḏí heḏá naa díyu̖u̖honpíḏí, háˀto naví khä̖geˀdi napúuwí. *

28 “Wí toˀwí wí tewhá hayˀi ikꞌúuwíˀin nadaˀḏá, hä̖́yú̖ chä̖ˀ ûntáyˀin páaḏé imaapaˀí heḏânho ûnhanginnáaníḏí háa ihay chä̖ˀ imáaˀin iboewá-íḏí háa joe. 29 Heḏi páaḏé imaapaapíḏí maḏi iví tepúḏa̖ˀmân iboewá-í, heḏi iˀ tewhá-á háˀto ûnkoeḏí-í iboewá-íḏí, heḏi in toˀwên gin ûnpoeˀoḏi dâymûˀindáho ônpꞌáhkáˀve-í, 30 heḏi ditú̖u̖ní, ‘Nä́ˀi sendá wí tewhá itsꞌanpáaḏékúyaˀ, hewänbo háˀto iboewá-í.’ 31 Heḏá wí nangewi pꞌóˀḏéḏîˀ-á wétä̖ maapaasôn (20,000) sundaḏo ûnkwꞌóˀdi wíyá nangewi pꞌóˀḏéḏîˀ óeyâ̖a̖-íḏí namääḏá, heḏi nä́ˀi-á tä̖ maapaasônda̖ˀbá (10,000) ûnkwꞌó, waˀḏi dívíyâ̖ˀpíḏíboˀ iˀ tä̖ maapaasônda̖ˀ ûnkwꞌóˀdi-áho páaḏé iˀánshaaˀa̖mí heḏi ipitsikaˀyâ̖a̖mí háa natꞌanpúuwíˀin háa joe. 32 Heḏi natꞌanpúuwípíḏáhoˀ waˀ in wéˀgen kayi̖ˀ deeḏi diˀä̖ḏiboˀ iví tꞌôekhuwaˀin isaaní iˀ wêe pꞌóˀḏéḏîˀ óetsikaˀya̖míḏí háa dänˀa̖míˀin heḏânho dänyâ̖a̖-ípíḏí. 33 Heḏiho un wáˀ hanbá híwó úvíˀánshaaˀa̖mí. Unbí hä̖ä̖wí íjoekandaˀpíḏáho háˀto naví khä̖geˀnin ípúuwí.”

Jesus natú̖ iví khä̖geˀnindá a̖a̖yä̖ä̖ waaginbá dimuu

34 “A̖a̖yä̖ä̖-á híwóˀdi namuu, hewänbo naˀá̖hhándáho háˀto wíyá á̖hsä̖ä̖ˀi napúuwí. 35 Nä́ˀi a̖a̖yä̖ä̖ naˀá̖hhándá wínachä̖ˀmuupí. Híwó wínamuupí óewóeníḏí nandáḏí háa nasátä̖́bóeḏíˀä́ndi-áḏí wänboˀ, i-á dâywänpichꞌáaḏeˀ. Tꞌä̖hkí naví híˀ ditꞌoeˀin dínkhâyˀä̖ˀ híwó dîntꞌôeyaaníˀin” gin Jesus-di ovâytu̖ˀan.

15

Jesus-di wí kꞌúwá napeḏeejiˀiví̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀan

1 Báyékí tax phahsannindáḏí heḏá wéˀgen tꞌowa tꞌôeyanpíˀin gin ovâytu̖máaˀindáḏí diˀä̖ä̖ˀä̖ Jesus-ví híˀ ôntꞌôeyaaníḏí. 2 In Pharisees-áḏí heḏá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindáḏí háa napoeˀoˀin wíˀovâyhí̖ˀanpí, heḏiho ditú̖, “Nä́ˀi sendá hä̖ˀin tꞌaywóhkannin ovâysígíˀo heḏá inḏáḏá ihúujoˀ.”

3 Heḏiho Jesus-di in Pharisees nä́ˀi há̖hkangîˀ híˀ ovâytu̖ˀan: 4 “Wí sen tä̖gintä̖ (100) kꞌúwá ipamáaḏí, wí wêe ûnpeḏeeḏi hân iˀa̖mí? Gá in whä̖gintä̖ˀḏi whä̖nu (99) ee pꞌohtsaa búge dijiˀin ovâyjoeˀankíḏí namú-ípíˀan iˀ wêe napeḏeeˀiˀ óenuuwä̖́-íḏí ishaa píhay. 5 Heḏi ishaa ihayḏi hânho nahíhchanpóeḏí iví kꞌuuwoe eeḏi ikꞌúuwí, 6 heḏi ivíˀpiye ihoˀḏi tꞌä̖hkí iví kꞌemaˀindá iví ówí̖nä́ˀindá iví kꞌaygipiye itu̖hkánnamí, heḏi ovâytu̖ˀa̖mí, ‘Naa-áḏí úvíhíhchannamí, gá nää-á naví kꞌúwá dînpeḏeeˀi donshaaḏân.’ ” 7 Heḏáháˀ Jesus natú̖, “Naaḏi wâytu̖máa, oe makówá wáˀ ginbá namuu. Oe makówá dívíhíhchando wêe wänbo tꞌaywóhkandi namuuˀiˀ iví tꞌaywóˀdi ijoeˀan dihayḏi, hewänbo whä̖gintä̖ˀḏi whä̖nu (99) tꞌowa diˀándeˀin inbí wówátsi taˀge dâyhonninbí̖ˀgeḏá oe makówá wíḏívíhíhchandopí.”

Wí kwee wí chä̖ˀ wáy ihoˀiví̖ˀgeḏi Jesus-di ovâytu̖ˀan

8 “Heḏi wí kwee tä̖ ihay kwä̖́kꞌu tsꞌä̖ˀi chä̖ˀ ûnjiḏi wêe wáy ihoˀḏi, ikoˀa̖mípíˀan, heḏá iví tewhá ee tꞌä̖mäpiye iˀaaˀa̖mí iˀ chä̖ˀ inuuwä̖́-íḏí ishaa píhay. 9 Heḏi ishaa ihayḏá iví kꞌemaˀindáḏí heḏá iví ówí̖nä́ˀindáḏí iví kꞌaygipiye itu̖hkánnamí heḏi ovâytu̖ˀa̖mí, ‘Naa-áḏí úvíhíhchannamí, nää-á naví kwä̖́kꞌu tsꞌä̖ˀi donwáyhoˀi donshaa.’ ” 10 Heḏáháˀ Jesus natú̖, “Naaḏi wâytu̖máa, hanbá oe makówá napoeˀo. Wêe wänbo tꞌaywóhkandiˀ iví tꞌaywóˀdi ijoeˀandá Jôesi Táḏáví makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin dívíhíhchandoˀ.”

Jesus-di wí eˀnú napeḏeejiˀiví̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀan

11 Ihayḏáháˀ Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Wí sen wíje eˀnûn ûnˀä́n. 12 Iˀ tíˀúugéˀiˀ eˀnú iví táḏá itu̖ˀan, ‘Táa, nää naa dímä́ä uví hä̖ä̖wí iweḏi iˀ dînˀä̖ˀiˀ.’ Heḏiho iˀ táḏá iˀ hä̖ä̖wí ûnkwꞌóˀdiˀ iví wíje eˀnûn ovä̂nwije. 13 Wíyá hä̖́yú̖ thaa naphaḏe ihayḏi nä́ˀi tíˀúugéˀiˀ eˀnú iví hä̖ä̖wí iku̖ˀchꞌáakíḏí iví táḏáví kꞌaygiḏi napee iˀ chä̖ˀ wóegé, heḏi wí nange kayi̖ˀ nanáˀ diwepiye namää, heḏi háa nawänpidaˀ waagi iví wówátsi ihondi iví chä̖ˀ tꞌä̖hkí iwänpihá̖nú. 14 Iví chä̖ˀ tꞌä̖hkí ihá̖nú ihayhä̖̂ä̖bá iˀ nange iwáygá hânho diha̖a̖póe, heḏiho hä̖ä̖wíḏí iví wówátsi iˀa̖míˀin wíˀûnkwꞌóhpí. 15 Heḏiho itꞌôenuuwä̖́-íḏí namää, heḏi wí sendi óetꞌôemä́giḏi owáy iví nava iwáygépiye óesan iví pehtsuḏe ovâyhúujôeníḏí. 16 Hânho nadaˀ iˀ hä̖ä̖wí pehtsuḏe dâykꞌoˀi wänbo ikꞌoˀíˀin nashu̖ˀmúuníḏí, khúnkhowa hä̖ä̖wí namuu wänboˀ, hebo toˀwíḏí wänbo koegîˀ wänbo wíˀóemä́gipí. 17 Heḏáháˀ wí thaa iví hangintan iwáykêˀḏi gin iˀánshaaˀan: Naví táḏáví tꞌôeˀin wänbo hä̖́yú̖ dívíshiví wówátsi iˀa̖míˀin wíˀû̖ˀa̖míˀin koegîˀ dínkwꞌó, heḏá shánkí wänbo-á dínkwꞌó, heḏi nä̂äwá naa-á oha̖hchuwamääˀä̖ḏá oˀä́n. 18 Naví táḏávíˀpiye omú-í heḏi dótu̖ˀâ̖a̖mí, Táa, naa dáytꞌaywóˀnan iˀ makówá naˀä́ndivíˀpiye, heḏá uvíˀpiyá. 19 Naa ihay híwóˀdi wóˀmuupí uví ay gin wíyá dítu̖ˀâ̖a̖míḏí, hewänbo uví tꞌôeˀi waagibá dímáˀve-í.’

20 “Heḏiho iví táḏávíˀpiye namää, hewänbo waˀ kayi̖ˀdi naˀä̖ḏiboˀ iví táḏáḏí óemûˀ, heḏi iˀ táḏá iví eˀnúvíˀpiye nasehkanäpóeḏí iˀ eˀnúvíˀpiye iˀä̖ä̖ heḏi óebaˀaaˀandá óesígípꞌohtsä̖ä̖. 21 Heḏi iˀ eˀnú iví táḏá itu̖ˀan, ‘Táa, naa dáytꞌaywóˀnan iˀ makówá naˀä́ndivíˀpiye heḏá uvíˀpiyá. Naa ihay híwóˀdi wóˀmuupí uví ay gin wíyá dítu̖ˀâ̖a̖míḏí.’ 22 Hewänbo iˀ táḏá iví tꞌôeˀin itu̖ˀan, ‘Bíwä̖́näsaḏi wên saˀwóˀnin kꞌéwéˀin to binmáˀ, heḏi bintoˀ, heḏá iví mankhú̖ eeḏá binmankhútoˀan, heḏá iví ân deeḏá binˀantoˀan. 23 Heḏá iˀ wáasíˀay âytûuˀoˀi binmáˀ âyháyjíḏí, heḏi âyshánkíˀeeḏipaˀí. 24 Nä́ˀi naví eˀnú-á nachuu waagibá ûnpóe, hewänbo nää nawáywówápóe. Napeḏee waagibá, hewänbo nää-á donwáyshaa.’ Heḏiho dâyshánkíˀeeḏipaa.

25 “Nä́ˀi tꞌä̖hkí napuwamän dihayḏi iˀ páaḏéˀi eˀnú owáy nava iwáygé najiˀ, heḏi iweḏi naˀä̖ḏi owáy tewhá tsowa wáy napowaˀä̖ˀ ihayḏi dâykhaˀwoḏá dâypúwhä̖ä̖ˀoḏá heḏá dívíjáḏéndeḏá natꞌoe. 26 Heḏiho wí tꞌôeˀi óetu̖hkánnandi óetsikaˀyan, ‘Hânnan napoeˀo?’ 27 Iˀ tꞌôeˀiˀḏi óetu̖ˀan, ‘Uví tíˀûu-ân iwáyweekán, heḏiho unbí táḏá natsonpóe iˀ wáasíˀay âytûuˀoˀi dâyháyjíˀin, gá iví eˀnú bahpíbo ûnwáypówáḏân.’ 28 Iˀ páaḏéˀi eˀnú nä́ˀi natꞌoeḏi natꞌayjaapóe, heḏi owáy tewhá ívepiye wínatsuḏehíjepí. Iví táḏá ûnpeeḏi óedaaˀan natsꞌú̖u̖níḏí. 29 Hewänbo iví táḏá itu̖ˀan, ‘Otꞌôeyan táḏá, naa báyékí pa̖a̖yo hânho u̖gîˀ dáytꞌôemáa, hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí háa untsonpóe waagi dáyˀaˀgindoˀ, hewänbo wí kꞌúwáˀay síˀjaaˀi wänbo wíḏímä́gipí naví kꞌemaˀindáḏí donshánkíˀeeḏipaˀíḏí. 30 Hewänbo nä́ˀi wêe eˀnú uvîˀ úmuuˀi-á hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí nâamä́giˀiˀ ipeḏeeˀan. Iví chä̖ˀdá tꞌä̖hká ihá̖nú aˀyûn tꞌaywóhkannin dimuuˀindáḏí iwhoˀkꞌúwíḏí, heḏi nää iweekándá iˀ wáasíˀay âytûuˀoˀi-á iˀgîˀ-á mânhay.’ 31 Iˀ táḏáḏí óetu̖ˀan, ‘Naví ay, u̖ hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí naa-áḏí unˀä́n, heḏi hä̖ä̖wí naa dînkwꞌóˀdi-á uvîˀ wáˀ úmuu. 32 Hewänbo gínkhâyˀä̖ˀ âyshánkíˀeepaˀíˀin heḏá gihíhcha̖a̖-íˀin. Nä́ˀi uví tíˀûu úmuuˀi nachuu waagibá, hewänbo nää-á nawáywówápóe, i-á napeḏeejiwän, hewänbo nää-á âywáyshaa.’ ”

16

Jesus-di chä̖ˀ i̖ˀgeḏi ovayhéeˀan

1 Jesus-di iví tꞌôeˀin gin wáˀ ovâytu̖ˀan, “Wí koḏitꞌowa sen wí tꞌôeˀiˀ ûnˀä́n, heḏi iˀ sendi hä̖ä̖wí ûnkwꞌóˀdi tꞌä̖hkí iˀ tꞌôeˀiˀ óeˀá̖yînjoeˀan. Heḏi wí toˀwíḏí iˀ sen óetu̖ˀan, ‘Hä̖ˀi tꞌôeˀiˀ úˀä́ndiḏá uví hä̖ä̖wí wônwänpipeḏeeˀoˀ.’ 2 Heḏiho iˀ koḏitꞌowa sen iví tꞌôeˀiˀ itu̖hkánnandi óetu̖ˀan, ‘Háa biˀoˀin naa dînhanginpóe. Nátaˀnan hä̖́yú̖ chä̖ˀ in tꞌowavíˀweḏi nâahógiˀin heḏá hä̖́yú̖-á nâahá̖núˀindá. Nää iweḏi naví hä̖ä̖wí dînˀá̖yînmáaˀi wíyá wúˀmúunípí.’ 3 Iˀ tꞌôeˀi-á ginnân iˀánshaaˀan: ‘Naví tsondiḏá nää naví tꞌôe dínjâakankhâymáa. Hândá naa dáyˀa̖mí? Naa ihay wóˀkaypí nava tꞌôe dáyˀa̖míḏí, heḏá owôedaˀ ohä̖ä̖daˀyê̖e̖níḏí. 4 Nää-á dînhanginná háa dáyˀa̖míˀin, heḏânho owáy nä́ˀi tꞌôe dóˀoˀi dînjâaˀan dihayḏi hä̖ˀin tꞌowaḏi inbí kꞌaygi eeje dísígíˀa̖míḏí.’ 5 Heḏiho wíˀín wíˀíngin in tꞌowa iví tsondi ûnphaamuuˀin ovâytu̖hkánnan, heḏi iˀ páaḏéˀi napówáˀiˀ óetsikaˀyan, ‘Hä̖́yú̖-an naví tsondi unphaamuu?’ 6 Iˀ sendi óetu̖ˀan, ‘Gá tä̖gintä̖ (100) kwä̖́ä̖bay olive ka̖ˀpꞌoe-ân.’ Iˀ tꞌôeˀiˀḏi óetu̖ˀan, ‘Nä́ä uví phahsan taˀnin. Ówä̖́näkiˀ, ósoge heḏi náˀegóˀan pꞌánä́ntä̖ (50) kwä̖́ä̖bay gin natú̖u̖níḏí.’ 7 Wíyá wêe sen napówáˀi-á óetu̖ˀan, ‘Heyâa u̖-á, hä̖́yú̖-á unphaamuu?’ Iˀ sen natú̖, ‘Wêe maapaasôn (1,000) múu táhtân.’ Iˀ tꞌôeˀiˀḏi iˀ sen óetu̖ˀan, ‘Nä́ä uví phahsan taˀnin. Náˀegóˀan khávén tä̖gintä̖ (800) gin natú̖u̖níḏí.’ 8 Iˀ tꞌôeˀiví tsondi natú̖ nä́ˀi hójoˀi tꞌôeˀi híwóˀnin napꞌônbaymuu, gá híwó ipiˀá̖yîngiˀandân. Taˀgendi wâytu̖máa, in toˀwên Jôesi Táḏá dâytaapíˀin ívíwo dihá̖ in wéˀgen tꞌowa in waaginbá dimuuˀindáḏí híwó dívíkanhûuwíḏí heḏânho híwó dívípiˀá̖yîngiˀa̖míḏí, hebo Jôesi Táḏáví ây ûnmuuˀindá wáyjéḏí ihay wíḏihá̖hpí.

9 “Heḏiho unho naaḏi wâytu̖máa, tobá wáy wên tꞌowa híwóhpîˀḏi dâychä̖ˀhónde wänboˀ, undá únkhâyˀä̖ˀ tꞌowa bînkhä̖ˀgeˀnandi unbí chä̖ˀdibo bînkꞌemahóeníˀin, heḏânho owáy iˀ chä̖ˀ wíyá wínachä̖ˀmuupí ihayḏá, wí wháagé nahándepí iwe oe makówá wovâysígíhóení. 10 Wí toˀwí chä̖̂ä̖ḏa̖ˀ ônjoeˀandi híwó iˀá̖yîngikanhondi-á hä̖ä̖wí hehä̖́yú̖ˀi wáˀ híwó iˀá̖yîngikhâymáa, heḏi wí toˀwí chä̖̂ä̖ḏa̖ˀ ônjoeˀandi isä̖boˀi-á hä̖ä̖wí shánkí hehä̖́yú̖ˀi wáˀ isä̖ˀmamí. 11 Heḏiho nä́ˀi chä̖ˀ nä́ä oepáa kꞌayḏiwi nawänpimuuˀi híwó wívînˀá̖yîngiˀanpíḏá, háˀto iˀ hä̖ä̖wí taˀgendi nachä̖ˀmuuˀiˀ unbí mange wovâyjoeˀa̖mí. 12 Heḏi híwó iˀ hä̖ä̖wí wíyá toˀwívîˀ únmuuˀi bînˀá̖yîngiˀanpíḏá, háˀto wovâymä̂äní iˀ hä̖ä̖wí wovâypä̖khâymáawän.

13 “Wí tꞌôeˀi-á wíˀûnkoḏipí wíje tsonningîˀ híwó itꞌôemáˀve-íḏí. Iˀ wêe óetꞌay-í heḏá óejoegiˀa̖mí, iˀ wêe-á óesígí-í heḏá óeˀaˀgeení. Chä̖ˀgîˀḏa̖ˀ úvítꞌôemáaḏáhoˀ wíˀúnkoḏipí Jôesi Táḏágîˀ-á wáˀ úvítꞌôeˀa̖míḏí.”

Jesus-di wên Pharisee tꞌowa ovâyhá̖ˀan

14 In Pharisees nä́ˀi híˀ tꞌä̖hkí ditꞌoeˀo, heḏi indi Jesus tꞌä̖mäge óetu̖máa, gá indá dichä̖ˀha̖ˀtꞌaaḏân. 15 Heḏiho Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Undá ídaˀ tꞌowa diˀâ̖a̖níˀin unbí wówátsi taˀge bînhonnin, hewänbo Jôesi Táḏá-á ûnhanginná háa unbí píˀnä́ khóˀjé bînmáaˀin. Wáy wí hä̖ä̖wí in tꞌowa diˀánde shánkí híwóˀdi namuu, inbí ánshaa piháa dínmuuḏi, hebo Jôesi Táḏágîˀ-á nä́ˀi hä̖ä̖wí-á wíˀûnchä̖ˀmuupí.

16 “John iˀ pꞌóˀpꞌoekandi napówá píhay iˀ tsontun Moses itaˀnandáḏí heḏá iˀ hä̖ä̖wí Jôesi Táḏáví tukheˀmin dâytaˀnandaḏí únkwꞌó wovâyhá̖ˀa̖míḏí. Hewänbo John napówá iweḏi iˀ híwóˀdi tun makówá i̖ˀgeḏi tꞌowa ovâytꞌôeˀoˀ, heḏi hânho báyékí tꞌowa iˀpiye dívíkhä̖ä̖ḏeˀ. 17 Shánkí wínabâapuˀwanpí makówá-á nä́ˀi oepáa kꞌayḏá nahá̖a̖níḏí, in shánkí hínchä̖̂ä̖ˀin híˀay Jôesi Táḏáví taˀnin diwe nakꞌóeˀin nahá̖a̖nívíˀweḏi. 18 Gá ginnân: Wí sen iví kwee ijoeˀandi wíyá kwee-áḏí ikhóˀyâ̖ˀḏá itꞌaywóˀdoˀ, heḏi wí sen wáˀ iˀ kwee óejoeˀandi-áḏí ikhóˀyâ̖ˀḏá itꞌaywóˀdoˀ.”

Jesus-di wí koḏitꞌowa senbí̖ˀgeḏi wí sehkanäwó nawówájiˀi senbí̖ˀgeḏá ovâytu̖ˀan

19 “Wí koḏitꞌowa sen saˀwó iˀawendeˀ aa báyékí nachä̖ˀmuuˀiˀḏi, heḏá thamu waagá hânho híwóˀdá ihúujoˀ. 20-21 Iví tewháwin phóḏi wáy wí sen sehkanäwó nawówájiˀi naha̖a̖peˀkꞌóe, i-á Lazarus gin nakhá̖wä̖́. Nadaˀ iˀ koegîˀtä̖́ iˀ koḏitꞌowa senbí mä́äsa iweḏi najemuˀiˀḏi iha̖wówáˀa̖míˀin. Túˀ tꞌä̖hkí naphéemuuḏi in tséḏí iˀ phée ônhä̖ˀtꞌaaḏeˀ. 22 Nä́ˀi sen sehkanäwó nawówájiˀi-á nachuu heḏi in makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀindi makówápiye óepiye, heḏi Abraham-bí hângebá óesóge. Iˀ koḏitꞌowa sen wáˀ nachuu, heḏi óekhä̖ˀkꞌûˀ. 23 Iˀ koḏitꞌowa sendá oe péyégé naˀä́ndí itꞌôephaḏendeˀ, heḏi ibéeḏí kayi̖ˀ diwe Abraham naˀä́ndí óemûˀ heḏá Lazarus-á wáˀ Abraham-bí hângebá naˀä́n. 24 Heḏi kaygi natú̖, ‘Táḏá Abraham, navíˀpiye ósehkanäpuwave. Lazarus nátu̖ˀan imankhú̖pꞌohtógikíḏí navíˀpiye naˀä̖ä̖-í, heḏi naví hän dînpꞌoeˀa̖mí dînˀoetꞌêepúuwíḏí. Naa nä́ä phaa iwe hânho dontꞌôephaḏendeˀ.’ 25 Hewänbo Abraham-di óetu̖ˀan, ‘Naví ay, ti wíˀúˀánshaapíˀan waˀ unwówájiˀ ihayḏi hânho híwóˀdi hä̖ä̖wí úkwꞌóˀnin, hewänbo Lazarus-á híwóhpîˀ-á ûnkwꞌó. Hewänbo nää-á nä́we híwó iphaḏendeˀ, heḏi u̖-á mäntꞌôephaḏendeˀ. 26 Heḏá wáˀ wên heˀyin kôndá hä̖ä̖ pinuḏi nakꞌóe, in toˀwên nä́we dikwꞌóˀnin wíḏínkoḏipíḏí nä́näḏi hä̖näpiye diphaaḏé-íḏí, tobá didaˀ wänboˀ, heḏá wáˀ wínakoḏipí hä̖näḏi nä́näpiye diphaaḏé-íḏí.’ 27 Iˀ koḏitꞌowa sen natú̖, ‘Heḏá nää kayˀindi wídaˀmáa táḏá Abraham, Lazarus nâasaaní naví táḏáví tewhá iwepiye. 28 Pꞌánú tíˀûuwin naa dînkwꞌó, heḏi Lazarus-di ovâytu̖ˀâ̖a̖mí naa dáyˀan waagi wíḏívíˀa̖mípí, heḏânho nä́we naa dontꞌôephaḏendeˀ iwebá wíḏipóewípíḏí.’ 29 Hewänbo Abraham-di óetu̖ˀan, ‘Moses itaˀnannindáḏí in Jôesi Táḏáví tukheˀmin dâytaˀnannindáḏí dínkwꞌó. Háa hä̖ˀin dâytaˀnan waa uví tíˀûuwin dínkhâyˀä̖ˀ dâyˀaˀginnamíˀin.’ 30 Iˀ koḏitꞌowa sen natú̖, ‘Joe, Táḏá Abraham, háˀto han dívíˀa̖mí. Hewänbo wí toˀwí dichuˀkwꞌóˀ diweḏi inbíˀpiye namääḏáhoˀ, indá dívíwä̖yu̖ḏi inbí tꞌaywóˀdi dâyjoeˀa̖mí.’ 31 Abraham-di óetu̖ˀan, ‘Moses-áḏí in Jôesi Táḏáví tukheˀmindáḏí ovâytꞌôeyanpíḏá, háˀto toˀwíḏí wänbo ovâywä̖yu̖kannamí, tobá chuwa iweḏi nawáywówápóe wänboˀ.’ ”

17

Jesus-di tꞌaywóhkan niˀgeḏi ovâyhéeˀan

1 Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan, “Taˀgendi tobá hä̖̂ä̖ḏi nanân wänbo hä̖ä̖wíḏí wänbo-á in tꞌowa tꞌaywóˀ diwe ovâytóeˀó, hewänbo toˀwí nä́ˀi tꞌaywóhkan ovâykeejoˀiˀ tꞌôephaḏe ûnpuwagíˀo. 2 Wí toˀwí gin ovâykeejoˀi-á shánkí híwó ûnpúuwí wí kꞌuu kháaˀiˀ iví kꞌáy eeḏi ônwhisógedi mâapꞌoe iwe óechä̖ä̖nú-íḏí, wêe wänbo nä́ˀin hí̖ˀínnin diweḏi óetꞌaywóhá̖ˀa̖mívíˀweḏi. 3 Úvíˀá̖yîngiˀa̖mí háa úvíˀo waagi. Unbí kꞌema itꞌaywóˀnandáho kaygindi bînkhâ̖a̖ˀa̖mí wíyá wíˀitꞌaywóˀnamípíḏí. Hewänbo iví tꞌaywóˀdigîˀ naˀowójédaˀpóeḏá bînˀowóejé-í. 4 Tobáháa uvíˀpiye tségín wí thaa itꞌaywóˀnan wänboˀ, tségín naˀowójédaˀä̖ä̖ḏi mânˀowóejé-í.”

Jesus-di wä̖yu̖ i̖ˀgeḏi ovâyhéeˀan

5 Jesus-ví tꞌôekhuwaˀindi óetu̖ˀan, “Díkhä̖geˀnan heḏânho wíyá shánkí uvíˀpiye ívíwä̖ä̖yú̖-íḏí.” 6 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Unbí wä̖yu̖-á wí hânho hínchä̖̂ä̖ˀi tânˀayví hayˀiḏa̖ˀ únmúuní wänboˀ, únkoeḏí-í nä́ˀin tay hayˀin nä́we nacháˀnin bîntu̖ˀa̖míḏí, ‘Púu iweḏi ópúwhahkeˀḏi oe pꞌoekwíngé ókhä̖htoˀ,’ heḏi háa ítú̖ waagi iˀa̖mí.”

Háa wí pantꞌôeˀiˀ ûnkhâyˀä̖ˀ waa iˀa̖míˀin

7 “Wí toˀwí wí pantꞌôeˀiˀ ûnˀä́ndí iwhä̖ä̖ḏeḏi háa ônkꞌúwáˀá̖yînmáaḏí, nava iweḏi iweetsꞌúḏeḏi, ti óetu̖ˀa̖mí, ‘Ósogeḏi wese óhú̖u̖yan’ gin? Heḏân joe. 8 Haˀwâa óetu̖ˀa̖mívíˀweḏi ginnân óetu̖ˀâ̖a̖mí: ‘Dînhúukhâyˀan, heḏá uví aa óˀegóˀandá díˀá̖yîngiˀan naa dáyhúubowa píhay, ihayḏânho bitsꞌanhú̖u̖ya̖mí u̖ˀ.’ 9 Heḏi iˀ pantꞌôeˀi háa óejôn waa iˀan dihayḏi, ti óekú̖ˀdaaˀoˀ? Heḏân joe, i-á panda̖ˀ namuu. 10 Ungîˀ wáˀ hanwaagibá namuu. Iˀ hä̖ä̖wí wovâyjôndi bînbowa ihayḏá ítú̖u̖ní, ‘Wíḏíkú̖ˀdaaˀâ̖a̖mípí. Háa gínkhâyˀä̖ˀ waagiḏa̖ˀmân ívítsiyeˀan.’ ”

Jesus-di tä̖ ihay senäˀ diphéetaymuuˀin inbí phée dínmuuˀi ovâyjâaˀan

11 Jesus oe Jerusalem-piye namän, heḏi Samaria-áḏí Galilee-áḏí inbí nantaa kíngé namän. 12 Wí búˀ tsowa napowamän dihayḏi tä̖ senäˀ diphéetaymuuˀindi óemûˀ, heḏi ivíˀweḏi kayi̖ˀ diwebo dívíwóyí̖ˀ, 13 heḏi Jesus kaygi óetu̖ˀan, “Jesus, há̖hkandiˀ, naˀinbíˀpiye ósehkanäpuwave.” 14 Jesus-di ovâymûˀḏi ovâytu̖ˀan, “Jaˀ bípûn iˀ méesate ipiye in owhaˀḏi wovâymúuníḏí íwówaˀin.” Heḏiho iweḏi dimää, heḏi waˀ pꞌóegé dimändibo diwówa. 15 Heḏi in senäˀ diwówaˀin diweḏi wêe iwáybun Jesus óekú̖ˀdaaˀa̖míḏí nawówaḏi, heḏi kaygi ihíˀmáaḏí Jôesi Táḏá-á kwꞌáayéboˀ óemáa. 16 Jesus-ví ân núˀ idégeˀdisógeḏi ipꞌóˀtꞌä̖́ä̖ḏí óekú̖ˀdaaˀan. Nä́ˀi sendá Samaria-wi namuu. 17 Jesus-di óetsikaˀyan, “Ti tä̖ ihay wíˀíwówapíˀan? Wáyho in wéˀgen whä̖nu? 18 Nä́ˀi piˀwí nangewi senda̖ˀmân ibun Jôesi Táḏá óekú̖ˀdaaˀa̖míḏí.” 19 Heḏáháˀ iˀ sen óetu̖ˀan, “Ówí̖núḏí ópûn, uví wä̖yu̖ úmuuḏiho unwówa.”

Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan nawáyˀä̖ˀ i̖ˀgeḏi

20 Wên Pharisees-di Jesus óetsikaˀyan, “Hä̖̂ä̖ḏan Jôesi Táaḏí tꞌowa ovâytsonkhâymáa?” Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Iˀ hä̖ä̖wí bînmúndeˀiˀḏiḏa̖ˀ háˀto únhanginpúuwí Jôesi Táḏáḏí tꞌowa ovaytsonmáaˀin. 21 Heḏi toˀwí wänbo wíˀûnkhâyˀä̖hpí natú̖u̖níˀin oweḏaˀ háa wíyá wáygéḏa̖ˀ Jôesi Táḏáḏí tꞌowa ovâytsonmáaˀin, gá unbí jâa iwebo tꞌowa ovâytsonmáaḏân.”

22 Ihayḏáháˀ iví khä̖geˀnin itu̖ˀan, “Owáy wí thaa naˀnáˀ dihayḏi un hânho ídaˀí dímúuníˀin naa, tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀi wí hây tä̖hkí wänbo otsonjiḏi, hewänbo ihayḏi háˀto únkoeḏí-í. 23 Tꞌowaḏi naví̖ˀgeḏi wovâytu̖ˀa̖mí, ‘Hä̖we hîn najiˀ,’ háa ‘Nä́we hîn najiˀ.’ Hewänbo indáḏí wíˀímú-ípí. 24 Owáy naví thaa owáyˀä̖ä̖-íḏí dînpówá ihayḏi, tsígówä̖́nú hä̖ä̖ makówá nä́weḏá onähay namuwä̖poeˀo waagibá naa opóewí. 25 Hewänbo owáypówápíḏíbo páaḏé báyékí dontꞌôephaḏekhâymáa, heḏá in tꞌowa nää diwówájiˀindá díjoegikhâymáa.

26 “Heḏi naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀiˀ owáyˀä̖ä̖ ihayḏibá tꞌowa dívíˀâ̖a̖mí háa hä́nˀoˀa̖mí, ‘Hä̖we hîn najiˀ,’ háa ‘Nä́we hîn najiˀ.’ Hewänboe in tꞌowa dívíˀo waagibá Noah nawówájiˀ ihayḏi. 27 Iˀ thaa Noah iˀ kophé hayˀi ipaa-íḏí ikhâyˀan diweḏi iˀ wêe thaa ibowaḏi itógi píhay, in tꞌowa húukandáḏí su̖wä̖-áḏí dívíwänpiˀo heḏá dívíkhóˀyándeˀ. Ihayhä̖̂ä̖bá iˀ kwa̖ˀpꞌoe napówáḏí tꞌä̖hkí in wéˀgen tꞌowa ovâypꞌotꞌahá̖nú. 28 Heḏi hanwaagibá napóe Lot nawówájiˀ ihayḏi. Tꞌowa dívíwänpihúujoˀ, dâysu̖wändeˀ, dâyhä̖ä̖wíkumändeˀ heḏá dâyhä̖ä̖wíku̖ˀchꞌáaḏeˀ, dâykoˀ, heḏá dâytewhákwꞌóeˀó. 29 Hewänbo iˀ thaa Lot iˀ búˀ Sodom diweḏi napee ihayḏá wí phaa makówáḏí najemu, heḏá kꞌuu nakojeˀdi-á wáˀ kwan waagibá najemu, heḏi tꞌä̖hkí tꞌowa ovâyhá̖nú. 30 Haˀwâagibá dívíkanhûuwí owáy iˀ thaa naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀiˀ owáykeepóe ihayḏi.

31 “Ihay thaa-á wí toˀwí whaˀkꞌayḏi najiḏi nawândi wíˀûnkhâyˀä̖hpí iví tewhá ee natsꞌú̖u̖níˀin iví hä̖ä̖wí ee ûnkwꞌóˀdiˀ ihóeníḏí. Heḏi wí toˀwí nava iwe najiˀi-á wíˀûnkhâyˀä̖hpí iví tewhá iwepiye ibuuníḏí. 32 Wíˀúnˀôeḏe-ípí háa Lot-ví kwee ûnpóeˀin Sodom búˀpiye iwáybuuníḏí ibée ihayḏi. 33 Wí toˀwí iví wówátsi iˀgîˀḏa̖ˀ nadaˀḏi, iví wówátsibá iwänpipeḏeeˀa̖mí. Hewänbo wí toˀwí iví wówátsi in wéˀgengîˀ imä́giˀi-á iví wówátsibá iˀaywondeˀ. 34 Wâytu̖ˀa̖mí, owáy iˀ thaa naa owáyˀä̖ä̖-íḏí napówá ihayḏá wíje senäˀ wí íve dajóˀkꞌóeˀin diweḏi Jôesi Táḏáḏí wêe óekekhâymáa, iˀ wêe-á iwebo-á óejoekankhâymáa. 35 Wíje kwiyä̖ˀ dä̂nˀoˀtꞌaˀin diweḏi wêe óekekhâymáa, iˀ wêe-á iwebo-á óejoekankhâymáa. 36 Wíje senäˀdá nava iwá dajiˀin diweḏi wêe óekekhâymáa, iˀ wêe-á iwebo-á óejoekankhâymáa” gin Jesus-di ovâytu̖ˀan.

37 Iví khä̖geˀnindi óetsikaˀyan, “Nanbí Sedó, wáygan nä́ˀi napuwagíˀo?” Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Wáygé iˀ pení nakꞌóe iwânho in oeka̖wä̖ dívíwéˀgekhâymáa.”

18

Jesus-di jûusu i̖ˀgeḏi ovâyhá̖ˀoˀ

1 Jesus-di wên há̖hkangíˀin óˀgéḏí ovaytu̖ˀan ovâyhá̖ˀa̖míḏí dínkhâyˀä̖ˀ hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí dívíjûusuˀâ̖a̖míˀin heḏi wíḏívíjûusuwóyí̖ˀnípí. 2 Ginnân ovâytu̖ˀan: “Wí sen tson diwe naˀä́ndiˀ wí búˀ iwe nathaa, hewänbo Jôesi Táḏá wíˀóeˀaˀginmähpí, in tꞌowa wänbo-á wíˀovâyˀaˀginpí. 3 Iwáy búˀ iwáygébá wí kwee iví sen ûnchuuˀi nathaa, heḏi ihayḏa̖ˀ nä́ˀi tsondivíˀpiye nakhä̖geˀdaˀmääˀäḏi óetu̖ˀoˀ, ‘Díkhä̖geˀnan heḏânho iˀ toˀwí naa díhä̖ä̖wíkweeḏeˀi wíḏítꞌaanípíḏí.’ 4-5 Thamuwaagi iˀ tsondivíˀwepiye nakhä̖geˀdaˀmääˀä̖, hewänbo wíˀôntꞌôeyandepí. Tꞌôeḏiwän iˀ sen natú̖, ‘Tobáháa Jôesi Táḏá dóˀaˀginmähpí wänboˀ, heḏá tꞌowa wáˀ dovâyˀaˀginpí wänboˀ, nä́ˀi kwee dókhä̖geˀnamí, gá dókhä̖geˀnanpíḏá ihayḏa̖ˀ naˀä̖ä̖ˀä̖ḏi naa báyékí díkayhá̖a̖nú-íḏân.’ ”

6 Ihayḏi Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Ítꞌoe háa nä́ˀi híwóhpîˀ tsondi natú̖ˀin. Tobá híwóhpí namuu wänbo iˀ kwee óekhä̖geˀnan. 7 Hewänbo Jôesi Táaḏí shánkí wänbo in toˀwên ûndeˀmuuˀin ovâykhä̖geˀnamípíˀan, khu̖u̖-á thaa-á pín taˀgeḏi ivíˀpiye dívíjûusuˀoḏi. Ti thaa tꞌä̖hkí iˀḏi ovâytsíkhakannamí? Joe, háˀtoˀ. 8 Naaḏi wâytu̖máa, iˀḏá wesebo ovâykhä̖geˀnamí. Hewänbo owáy naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀi omuuˀi nä́ä oepáa kꞌayḏipiye owáyˀä̖ä̖ ihayḏá, ti tꞌowa dovâyshaa-í waˀ navíˀpiye dívíwä̖yundeˀin?”

Jesus-di wí Pharisee-ví̖ˀgeḏi heḏá wí tax phahsandiví̖ˀgeḏá ovâytu̖ˀan

9 Wên tꞌowa diˀándeˀ inbí wówátsi taˀge dâyhonnin heḏiho wéˀgen tꞌowaví shánkí híwóˀnin dimuu. Heḏiho Jesus-di nä́ˀin há̖hkangíˀin óˀgéḏí ovâytu̖ˀan: 10 “Wíje senäˀ iˀ méesate hayˀi ee datsꞌú̖ dänjûusuˀa̖míḏí, wí wêe sen Pharisee namuu, heḏá iˀ wêe-á tax phahsandi-á. 11 Iˀ Pharisee wíˀbo nawindi ginnân ijûusuˀan: ‘Jôesi Táa, naaḏi wíkú̖ˀdaaˀoˀ naa tꞌaywóhkandiˀ wóˀmuupíḏí wáy wên tꞌowa dimuu waagibá. Indá dihójo, heḏá sänmindá dimuu, inbí wówátsi-á taˀgeˀindá wíḏínmuupí, heḏá piˀwênbí kwiyä̖ˀdáḏá dívíwhohkwomáa. Heḏá wíkú̖ˀdaaˀo wáˀ hä̖ˀi tax phahsandiˀ owe nawindi waagiˀbá wänbo wóˀmuupíˀin. 12 Jâaḏi waa wáygín dáyha̖a̖ḏä́ˀoˀ, heḏá tꞌä̖hkí tä̖ hä̖ä̖wí dontꞌan diweḏá wêe-á wímäˀ.’ 13 Hewänbo iˀ tax phahsandi-á hây kayi̖ˀ diwe wíˀbo nawindi nawôedaˀ makówápiye ibée-íḏí. Ipí̖hkhú̖mahpúuḏe nataachanpóeḏí itꞌaywóˀnandi, heḏi natú̖, ‘Jôesi Táa, navíˀpiye ósehkanäpuwave. Naa wí tꞌaywóhkandiḏa̖ˀmân omuu.’ 14 Heḏi wíˀgín dänweehoˀ. Naaḏi wâytu̖ˀa̖mí, Jôesi Táḏáḏí nä́ˀi tax phahsandiví tꞌaywóˀdi ônˀowójé, iˀ Pharisee-vîˀ-á joe. Toˀwên tꞌä̖hkí heˀennin dívípipaˀindáho hí̖ˀínninda̖ˀbá ovâypaˀí, heḏá toˀwên hí̖ˀínnin dívípipaˀindáho heˀennindá ovâypaˀí.”

Jesus-di in áyyä̖̂ä̖ ovâysígíhógi

15 Wên tꞌowa inbí hí̖ˀínnin áyyä̖̂ä̖ Jesus-víˀwe dâykán iˀḏi ovâytä̖ä̖gé-íḏí. Iví khä̖geˀnindi gin dâymûˀḏi in tꞌowa-á ovâytꞌeˀyandi ovâytu̖ˀan haˀwâa wíḏívíˀa̖mípí. 16 Hebo Jesus-di in táḏáˀin jíyáˀin ovâytu̖ˀan inbí áyyä̖̂ä̖ iví núˀpiye dâymáˀí, heḏi iví khä̖geˀnin itu̖ˀan, “In áyyä̖̂ä̖ navíˀpiye binkä̖ˀä̖ä̖mä́ä, wívînkhâ̖a̖ˀa̖mípí. Toˀwên nä́ˀin áyyä̖̂ä̖ waaginbá dimuuˀindá Jôesi Táḏávíˀin ûnmuu. 17 Taˀgendi wâytu̖máa, toˀwí Jôesi Táḏávîˀ wínapúuwípí wí hínchä̖̂ä̖ˀiˀ ay waagibá iwä̖yu̖píḏí.”

Wí sen koḏitꞌowa namuuˀi Jesus-víˀpiye naˀä̖ä̖

18 Wí kwꞌáyewi sen namuuˀiˀḏi Jesus óetsikaˀyan, “Híwóˀdi há̖hkandiˀ, hân dáyˀa̖mí heḏânho in wówátsi nahándepíˀin donkáyjíḏí?” 19 Jesus-di óetsikaˀyan, “Ti úhanginná háa untû̖ˀnin naa híwóˀdi gin dítu̖ˀoḏi? Jôesiḏa̖ˀmân híwóˀdi namuu, wíyá toˀwí-á joe. 20 Jôesi Táḏáví tsontun ho mântaa. I-á natú̖ wíyá toˀwíví kwee-áḏí háa sendáḏí wíˀúvíwhohkwomáˀve-ípí, wívîntꞌowatꞌahá̖a̖nú-ípí, wíˀúvísä̖ˀmamípí, tꞌowaví̖ˀgeḏi wíˀúvíhójoˀa̖mípí, unbí táḏá-á jíyá-á bînˀaˀginmáˀve-í.” 21 Iˀ sendi Jesus óetu̖ˀan, “Nä́ˀi tsontun tꞌä̖hkí dóˀaˀgin enúkáy omuuḏiboˀ.” 22 Jesus nä́ˀin natꞌoe ihayḏá iˀ sen óetu̖ˀan, “Waˀḏi wây-á háawên biˀa̖míˀin útáy. Hä̖́yú̖ úkwꞌóˀdi tꞌä̖hkí mänku̖ˀchꞌâaní, heḏi iˀ chä̖ˀ mänhógiˀiˀ in tꞌowa sehkanäwó diwówájiˀin ovâymä̂äní, heḏânho koḏitꞌowa unmúuní oe makówá. Heḏi nâaku̖ˀchꞌáaḏá ovâymä́giḏá naa-áḏí ókä̖ˀve.” 23 Nä́ˀin natꞌoe ihayḏi iˀ sen iví píˀnä́ khóˀjé báyékí nataachanpóe, gá báyékí hä̖ä̖wí ûnkwꞌôndân, heḏi wínaku̖chadaˀpí. 24 Jesus-di iˀ sen háa nacha̖a̖ waagi óemúndeḏi natú̖, “Báyékí kâyˀin namuu wí toˀwí nakoḏitꞌowamuuˀi háa Jôesi Táḏá natú̖ waa iˀa̖míḏí heḏânho ônˀaywoeníḏí. 25 Nabâapuˀwan wí kamä́yo wên agúusa tsípho i̖ˀge natsꞌú̖u̖níḏí, hewänbo shánkí nabâapuˀwan wí toˀwí koḏitꞌowa namuuˀi háa Jôesi Táḏá natú̖ waa iˀa̖míḏí heḏânho ônˀaywoeníḏí.” 26 In toˀwên nä́ˀi híˀ ditꞌoeˀindá ditsikapóe, “Gin namuuḏá to-an ûnkoḏi ûnˀaywondee-íḏí?” 27 Heḏi Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Háa tꞌowa dínkoḏipíˀindá Jôesi Táḏá-áho ûnkoḏi.”

28 Peter-di Jesus óetu̖ˀan, “Naˀindá hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí gínkwꞌóˀdiˀ âyjoeˀan u̖-áḏí gimú-íḏí.” 29 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Naaḏi taˀgendi wâytu̖máa, háa Jôesi Táḏá natú̖ waa ônˀaˀginnamíḏí wí toˀwí iví tewhá ijoeˀandi, háa iví kwee, háa iví tíˀûuwindá páˀḏâyˀindá, iví jíyá-á táḏá-á, háa iví ây-á ijoeˀandá, 30 i-á taˀgendi báyékí shánkí maˀkwꞌanukí ihóení waˀ nä́ä oepáa kꞌayḏi najiˀ ihayḏi, heḏá iví wówátsi nä́ä oepáa kꞌayḏi ûnboˀwan diˀan, “Naˀindá hä̖ä̖wí tꞌä̖hayḏá in wówátsi nahándepíˀindá imáˀve-í.”

Powingîˀ Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan nachuwagíˀoˀin

31 Jesus iví tä̖ˀḏi wíje khä̖geˀnin wéhánäpiye ihoˀ, heḏi ovâytu̖ˀan, “Bítꞌôeyan, nää-á Jerusalem-piye gimän, heḏi eewá naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀi dînpúuwí háa in Jôesi Táḏáví tukheˀmin naví̖ˀgeḏi dâytaˀnan waa. 32 Tꞌowaḏi in Huḏíyo dimuupíˀinbí mange díkáaní, heḏá indá dînpꞌáhkaakhâymáa, heḏá díjänäkíkhâymáa, heḏá díˀohphaykhâymáa. 33 Púwhí̖ˀdí díwhä̖ḏikhâymáa, heḏá díkheˀkhâymáa. Hewänbo iweḏi iˀ powageˀi thaa iwe owáywówápúuwí.” 34 Hewänbo Jesus-ví khä̖geˀnin nä́ˀi natú̖ˀi hä̖́ä̖bo wíḏikaˀpówápí. Háa ovâytu̖ˀandi-á wíḏínthaypóepí, heḏiho hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi ihíˀmáaˀin wíḏikaˀpówápí.

Jesus-di wí sen natsíˀtꞌaamuuˀiˀ iví keetan óemä́gi

35 Jericho búˀ tsowa Jesus napowamän dihayhä̖̂ä̖, wí sen tsíˀtꞌaaˀi namuuˀiˀ owáy pꞌôe hángé wáy nahä̖ä̖daˀä́n. 36 Iˀ sen in báyékí tꞌowa diphaḏemännin natꞌoe, heḏi natsikapóe, “Hân napoeˀo?” 37 Indi óetu̖ˀan, “Jesus Nazareth-wi-ân naˀä̖ˀ.” 38 Heḏi iˀ sen itu̖wí̖nú, “Jesus, u̖ David-ví ây iweḏiˀiˀ unmuuˀiˀ, navíˀpiye ósehkanäpuwave.” 39 In ton Jesus-ví páaḏé dimännindá iˀ sen óetꞌeˀyandi óetu̖ˀan, “Hânda̖ˀdiboˀ.” Hewänbo iˀ sendá shánkí kaygá itu̖wí̖nú, “U̖ David-ví ây iweḏiˀiˀ unmuuˀiˀ, navíˀpiye ósehkanäpuwave.” 40 Jesus iwóyí̖ˀ, heḏi ovâytu̖ˀan iˀ sen ivíˀpiye óemáˀíˀin, heḏi Jesus-víˀwe napówá ihayḏi Jesus-di óetsikaˀyan, 41 “Hânnan wînˀa̖míˀinnan undaˀ?” Iˀ sendi óetu̖ˀan, “Nanbí Sedó, naa odaˀ dînkeepúuwíˀin.” 42 Jesus-di óetu̖ˀan, “Uví keetan mänkeˀ. Uví wä̖yu̖ úmuuḏân unwówa.” 43 Wesebo iˀ sen ûnkeepóe, heḏi Jesus-áḏí namändi Jôesi Táḏá kwꞌáayéboˀ óemáa. Heḏi tꞌä̖hkí in tꞌowa dâymûˀin ditû̖ˀ Jôesi Táḏá-á hayˀi namuuˀin.

19

Jesus oe Zaccheus-víˀpiye naˀáḏâamää

1 Jesus oe Jericho búˀpiye namää, heḏi i̖ˀge naphaḏemän dihayḏi 2 wí sen Zaccheus gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ iwáygé naˀä́n. I-á in tax phahsanninbí pꞌóˀḏéḏîˀ-ân namuu, heḏá koḏitꞌowa-á namuu. 3 Zaccheus-á ikhä̖ä̖ḏeˀ Jesus óemúuníḏí ûnhanginpúuwíḏí toˀwí namuuˀin, hewänbo hínchä̖̂ä̖ˀiḏa̖ˀ Zaccheus namuu heḏá báyékí ditꞌowajiˀ, heḏiho wíˀûnkeetꞌóepí. 4 Heḏiho in tꞌowaví páaḏé iˀä̖ä̖ḏi wên sycamore tay ee nacháˀnin kwꞌáye ituye, heḏânho Jesus naphaḏemändi óemúuníḏí. 5 Jesus in tay iwe napówáḏí kwꞌáye ibéeḏí Zaccheus óetu̖ˀan, “Zaccheus, ówä̖́näkiḏi ówhanbe, nää thaa uví kꞌaygi dáywóyí̖ˀkhâymáa.” 6 Zaccheus tay kwꞌáyeḏi iwä̖́näwá̖ve, heḏi híhchangiḏi Jesus iví kꞌaygipiye óehoˀ. 7 In tꞌowa nä́ˀin dâymûˀ ihayḏá tꞌayḏi ditû̖ˀ, “Nä́ˀi sendá wí tꞌaywóhkandiví tewhá iwepiye naˀáḏâamää.” 8 Hewänbo Zaccheus iwí̖núḏí Nanbí Sedó Jesus óetu̖ˀan, “Nanbí Sedó, iˀ hä̖ä̖wí naa dînkwꞌóˀ diweḏi píngé hay dówijekhâymáaḏáháˀ in sehkanäwó diwówájiˀin tꞌowa dovâypä̖khâymáa, heḏi wí toˀwí dósä̖ˀmandi-á jónä́n maˀkwꞌanukí dópä̖khâymáa.” 9 Jesus natú̖, “Nää thaa nä́ä kꞌaygiwiˀ ônˀaywon. Nä́ˀi sendá wáˀ Abraham-bí ây iweḏiˀiˀbá namuu. 10 Naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀiˀ oˀä̖ä̖ in dipeḏeejiˀin dovâynuuwä̖́-íḏí heḏá dovâyˀaywoeníḏí.”

Jesus-di ovâytu̖ˀan dínkhâyˀä̖ˀ iˀ hä̖ä̖wí ovâymä́giˀiˀḏi híwó dívíˀa̖míˀin

11 Nää-á Jerusalem tsowa dipowamändi in tꞌowa diˀánde wesebo natsondisogeḏee-íˀin, heḏiho Jesus-di wây-á há̖hkangíˀin óˀgéḏí ovâytu̖ˀan ovâythayya̖míḏí han wínapúuwípíˀin. 12 Ginnân ovâytu̖ˀan: “Wí sen kwꞌáyewi namuuˀiˀ ipikhâyˀowän wí nange kayi̖ˀ wä̖́hä̖̂ä̖ iwepiye namú-íḏí. Iwe iˀ tsondi shánkí pꞌóˀḏéḏîˀḏi nä́ˀi sen óetsondipakhâymáa heḏânho iví nangepiyebá nawáymú-íḏí natsonsogeḏee-íḏí. 13 Hewänbo waˀ iˀ wêe nangepiye namääpíḏíbo tä̖ ihay iví tꞌôeˀin itu̖hkánnandi wíˀínbo wí chä̖ˀ ovâyˀan, heḏi ovâytu̖ˀan, ‘Nä́ˀi chä̖ˀdi wí hä̖ä̖wí bînkuumä́-í, heḏáháˀ i-á bînku̖ˀchꞌâaní, heḏânho wíyá shánkí chä̖ˀ dîntꞌaaníḏí.’ Heḏáháˀ namää. 14 Hewänbo in tꞌowa iví nangeˀindá nä́ˀi sen óetꞌay, heḏi wên tꞌôekhuwaˀin iˀ namää iwepiye dâysan, iˀ tsondi pꞌóˀḏéḏîˀ óetu̖ˀa̖míḏí, ‘Nä́ˀi sendá wígidaˀpí nanbí tsondi gínmúuníˀin.’

15 “Hewänbo óetsondisóge, heḏáháˀ iví nangepiyebá nawáymää. Heḏi iví tꞌôeˀin itu̖hkánnan, in ton ovâychä̖ˀannin, heḏânho imúuníḏí hä̖́yú̖ ônchä̖ˀtꞌannin. 16 Wí napówáḏí óetu̖ˀan, ‘Naví tsondiˀ, naa tä̖gin maˀkwꞌanukí chä̖ˀ dótꞌan u̖ˀḏi dînˀan diweḏi.’ 17 Iˀ tꞌôeˀi óetu̖ˀan, ‘Híwó biˀan, u̖-á híwóˀdi tꞌôeˀi unmuu. Naa dînhanginná u̖-á háa úkhâyˀä̖ˀ waa biˀan hínchä̖̂ä̖ hä̖ä̖wíḏíboˀ. Heḏiho nää-á tä̖ búˀ eeje ovâytsonmáˀve-íḏí wísôege-í.’ 18 Wíyá wêe tꞌôeˀi natsꞌú̖ˀdi-á natú̖, ‘Naví tsondiˀ, iˀ chä̖ˀ naa dînˀan diweḏi pꞌánú maˀkwꞌanukí chä̖ˀ dótꞌan.’ 19 Iˀ tsondiḏi óetu̖ˀan, ‘U̖-á pꞌánú búˀ eeje wí tsondi wísôege-í.’ 20 Ihayḏá wíyá tꞌôeˀi-á natsꞌú̖, heḏi natú̖, ‘Naví tsondiˀ, uví chä̖ˀ dînˀandi-á wên aa iwe dóˀánnan. Námúˀḏí, nä́we dómáa. 21 Wíkhunwôedaˀ, jänäkîˀ unmuuḏi. U̖-á hä̖ä̖wí uvîˀ úmuupîˀ nâahóndeˀ, heḏi wáy piˀwên tꞌowa dâykoe iwe nâahä̖ä̖wéˀgeˀoˀ.’ 22 Iˀ tsondiḏi óetu̖ˀan, ‘U̖-á wí tꞌôeˀi háagîˀ wänbo unchä̖ˀmuupîˀ unmuu. Nää-á háa naví̖ˀgeḏi untú̖ waagi omúuní, heḏi wítuhchä̖nukhâymáa. Unchanpoeˀo naa jänäkîˀ sen omuuˀin, heḏân hä̖ä̖wí dînmuupîˀ dóhóndeˀ. 23 Háaḏan handi hä̖ˀi chä̖ˀ wínâahoˀpí wä̖́hä̖̂ä̖ dívíchä̖ˀpíyémäˀ iwepiye? Haˀwâa biˀandáho indá naví chä̖ˀ dînpíyémä̂äníwän, heḏi iweḏiho wíyá shankí dîntꞌaaníwän, heḏiho owáyˀä̖ä̖ ihayḏá shánkí báyékí dînchä̖ˀkwoníwän.’ 24 Heḏáháˀ iˀ tsondiḏi in iwáygé diwinnindá ovâytu̖ˀan, ‘Iˀ chä̖ˀ bînkwee-í nä́ˀi sen, heḏi iˀ sen iˀ tä̖gin maˀkwꞌanukí chä̖ˀ itꞌandi bînmä̂äní.’ 25 Hebo indi iˀ tsondi óetu̖ˀan, ‘Nanbí tsondiˀ, i-áho tä̖ ihay chä̖ˀ ho imáa.’ 26 Iˀḏá ovâytu̖ˀan, ‘Naaḏi wâytu̖máa, wí toˀwí anbo toˀwí báyékí imáapîˀ-á, iˀ hínchä̖̂ä̖ imáaˀi wänbo óekwee-í. 27 Heḏi nää nä́we binmáˀ in tꞌowa naa dítꞌayḏi inbí tsondi omúuníˀin wíḏidaˀpíˀin, heḏi nä́ä naví páaḏépiyebo bintꞌahá̖a̖nú-í.’ ”

Jesus oe Jerusalem búˀ natsꞌú̖, heḏi in tꞌowaḏi óesígíˀan

28 Jesus ihíˀbowa ihayḏi oe Jerusalem shánkí tsowapiye ihon. 29 Iˀ okú “Olive Okú” gin dâytu̖ˀoˀ iwe núˀ wáy nä́ˀin wíje búˀây daná, Bethpage-áḏí Bethany-áḏí. Iwáy tsowa wáy napowamän dihayhä̖̂ä̖ wíje iví khä̖geˀnin ovä̂nsan dapáaḏémú-íḏí. 30 Ovä̂ntu̖ˀan, “Jaho bápûn hä̖ˀi búˀay nanbí páaḏépiye nanân diwepiye, heḏi datsꞌú̖ˀ dihayḏá wí búduˀay tsꞌa̖a̖bi namuuˀi nawhiwindi dä̂nshaa-í, i-á waˀ wáymûu wänbo toˀwí wänbo wíˀiˀíhsógepí. Dä̂nwhihsuuḏi nä́we dä̂nmáˀí. 31 Heḏi toˀwíḏí wovä̂ntsikaˀyandáhoˀ, ‘Háaḏan dä̂nwhihsuuḏeˀ?’, ginnân dä̂ntu̖ˀâ̖a̖mí: ‘Gá Nanbí Sedó iˀ ûntáyḏân.’ ” 32 Heḏiho in wíje damääḏi dä̂nshaa háa Jesus-di ovä̂ntu̖ˀan waagibá. 33 Heḏi iˀ búduˀay dä̂nwhihsuuḏeˀ ihayḏi in tꞌowa inbí búduˀay dínmuuˀindi ovä̂ntsikaˀyan, “Heháaḏan dä̂nwhihsuuḏeˀ?” 34 Ovâytu̖ˀan, “Gá Nanbí Sedó iˀ ûntáyḏân.”

35 Heḏi iˀ búduˀay Jesus ônhoˀ, heḏáháˀ inbí kꞌéwéˀin to dänpꞌä̖́ḏiḏá iˀ búdu kꞌéwé ônpa̖ˀkꞌûˀ, heḏi Jesus óetege iˀíhsôege-íḏí. 36 Heḏi iwáy pꞌóegé wáy óeˀíhhon dihayḏá in tꞌowa inbí kꞌéwéˀi to dívípä̖ḏihondá oe teˀpꞌóegá ônpa̖ˀkwohon. 37 Jerusalem tsowa napowamän dihayḏi in pꞌôe owáy Olive Okú áagé wáypiyeˀ nawándeˀ iwáygé báyékí in tꞌowa Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin dijiˀ, heḏi híhchandi dívítu̖wí̖núndeḏi ditû̖ˀ Jôesi Táḏá-á hayˀi namuuˀin, iˀ báyékí pínnán tꞌôe ho dâymûˀi namuuḏi. 38 Jesus-ví̖ˀgeḏi kaygi ditû̖ˀ, “U̖-á tsondi hayˀiˀ unmuu.” “Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí wóesan heḏiho híwó wóeˀâ̖a̖mí.” “Hä̖ä̖ tꞌä̖hkí saˀwó namuu oe makówá, heḏá oe kwꞌáyebá ditú̖u̖ní Jôesi Táḏá-á hayˀi namuuˀin.” 39 Hewänbo wên Pharisees in tꞌowa-áḏí dijiˀindi Jesus óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, uví khä̖geˀnin ovâytu̖ˀan ditu̖há̖a̖níˀin.” 40 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Naaḏi wâytu̖máa, hä̖ˀin hânda̖ˀdibo dijiḏá, háa ditû̖ˀ waa hä̖ˀi kꞌuu iwe nakwꞌóˀdi wänbo hanbá dívítu̖wé̖e̖nú-í.”

Jesus Jerusalem imúndeḏi isíhtä̖ä̖

41 Jesus oe Jerusalem búˀ shánkí tsowa namän dihayḏi, iˀ búˀ imûˀḏibo isíhtä̖ä̖, 42 heḏi natú̖, “Jerusalem, nääho hây uví tꞌowa wáˀ dínhanginnândi híhchandi inbí wówátsi dínmúuníˀin, hewänbo nää-á háˀto dínhanginpúuwí. 43 Wáy wí thaa nanáˀ dihayḏi in wóehä́nboˀindi uví tehpaa nuuge wônnanbóeḏíkwokhâymáa, dívítuuyé-íḏí oe búgepiye ditsꞌú̖u̖níḏí, heḏá wóebúgeˀandá tꞌä̖mäpha̖ˀgeḏá wóehä́nkhâymáa. 44 Uví tewhá tꞌä̖hkí wônnayu̖khâymáa, heḏá in tꞌowa uvíˀwe dithaaˀindá ovâykha̖nukhâymáa. Háˀto wí kꞌuu wänbo natehpaaˀä́ndí wônjoekankhâymáa. Nä́ˀi tꞌä̖hkí úpúuwí gá Jôesi uvíˀwe napówáḏân wônˀaywoeníḏí, hebo wíˀúhanginnáhpí naˀä̖ä̖ˀin.”

Jesus iˀ méesate hayˀi iweḏi in dâyhä̖ä̖wíku̖ˀchꞌáaḏeˀin ovaykhehpiye

45 Ihayḏá Jesus oe méesate hayˀi eepiye namää, heḏi in tꞌowa dâyhä̖ä̖wíku̖ˀchꞌáaḏeˀin iweḏi ovâykhehpiye. 46 Ovâytu̖ˀan, “Jôesi Táḏáví taˀnin deewá nä́ˀin háa natú̖ˀin nataˀmuu:

Naví tewhá-á jûusugîˀ-ân namuu,

hewänbo undá iˀ bînˀegóˀan sänmin dívíwéˀgeˀa̖mígîˀ namúuníḏí.”

47 Thamuwaagi ee méesate hayˀi iwe Jesus-di in tꞌowa ovâyhá̖ˀoˀ. In owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá, in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá, heḏá wây-á Huḏíyo pꞌóˀḏéḏíˀindá dâytu̖wä̖máa háḏíḏí óeháyjíˀin. 48 Hewänbo háa dívíˀa̖míˀin wíḏâyshaaḏepí, in tꞌowa háa natú̖ˀin tꞌä̖hkí hânho dívítꞌôeyandeḏi.

20

Jesus óetsikaˀyan toˀḏan ônkꞌûˀ iví tꞌôe iˀa̖míḏí

1 Wí thaa Jesus-di iˀ méesate hayˀi ee in tꞌowa ovâyhá̖ˀoˀ heḏá Jôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tun ovâytꞌôeˀoˀ. In owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá, in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá heḏá wây-á Huḏíyo tsonnindá ûnpówá, 2 heḏi óetu̖ˀan, “Dítu̖ˀan, háawinnan uví tsonkhuu úmuu háa biˀo waa biˀa̖míḏí? Toˀḏan nä́ˀin taˀgen wônkꞌûˀ?” 3 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Nää-á naaḏá wáˀ wí hä̖ä̖wí wâytsikaˀya̖mí un. 4 Dítu̖ˀâ̖a̖mí, toˀḏan John ônkꞌûˀ tꞌowa ovâypꞌóˀpꞌoeˀa̖míḏí, ti Jôesi Táḏáḏí háa tꞌowaḏi?” 5 Heḏi wíˀnä́ táye dívítu̖máa, “Jôesi Táḏáḏí John ônkꞌûˀ gin gitú̖ḏáhoˀ, Jesus-di dítsikagíˀo, ‘Heḏi háaḏan handi wíˀúvíwä̖yu̖pí háa John natú̖ˀin?’ 6 Hewänbo tꞌowaḏiḏa̖ˀ ônkꞌûˀ gin gitú̖ḏá, nä́ˀin tꞌowa nä́we dijiˀindá naˀin díkꞌusä̖ä̖yú̖-í díháyjíḏí, gá John-dá Jôesi Táḏáví tukheˀbi ûnmuuˀin dívíwä̖yundeḏân.” 7 Heḏiho indi Jesus óetu̖ˀan, “Naˀindá wígínhaginnáhpí toˀwíḏí ônkꞌûˀin.” 8 Heḏi Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Heḏáhoˀ, naaḏi wänbo wáˀ wíwâytu̖ˀa̖mípí toˀwíḏí naa dînkꞌûˀin dóˀa̖míḏí nä́ˀi hä̖ä̖wí dóˀoˀiˀ.”

Jesus-di in yä̖ˀḏâapíˀin úuva áaphä̖ä̖ á̖yí̖ˀninbí̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀan

9 Ihayḏá Jesus-dá nä́ˀin há̖hkangíˀin óˀgéḏí in tꞌowa ovâytu̖ˀan: “Wí sen iˀúuvaˀáakhä̖hsaa, heḏáháˀ iˀ úuva nava-á wên senäˀ úuva áaphä̖ä̖ á̖yí̖ˀnin dimuuˀin ovâypíyémä́gi, heḏáháˀ wíyá piˀwí nangepiyá namää, heḏi báyékí pꞌóe iwe iwóyí̖ˀ. 10 Iˀ úuva napꞌeˀyin dihayḏi wí tꞌôeˀiˀ óesan iˀ nava iwepiye heḏânho in senäˀ dâynavapíyéˀannindi iˀ úuva nayä̖́muˀiˀ óemä̂äníḏí. Hewänbo indi iˀ tꞌôeˀi óewhä̖́ḏiḏáháˀ manda̖ˀdibo-á óewáybun. 11 Heḏi iˀ sendá wíyá tꞌôeˀi-á óesan, hewänbo indi iˀ wáˀ óewhä̖́ḏi heḏá jänäkí-á óeˀan, heḏi iˀ wáˀ manda̖ˀdibo-á óewáybun. 12 Ihayḏá iˀ powageˀi tꞌôeˀi-á óesan. Iˀ wáˀ óewa̖ˀan, heḏá nava iweḏá óechä̖nu. 13 Heḏiho iˀ sen iˀ nava ûnmuuˀi ginnân iˀánshaaˀan: ‘Hân hîn dáyˀa̖mí? Gá ginnân: Nää-á naví eˀnú donsígíˀi donsaaní. I-áho maḏânho óeˀaˀgeení.’ 14 Hewänbo in dâynavapíyéˀannindi iˀ senbí eˀnú ûnˀä̖ḏi óemûˀ ihayḏá wéˀge dívíhéeˀandi ditú̖, ‘Nä́ˀi-ânkun namuu nä́ˀi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí ûnjoepuwagíˀoˀiˀ. Jaho âyháyjí heḏânho nä́ˀi hä̖ä̖wí nayä̖́muˀi-á gínmúuníḏí.’ 15 Heḏiho iˀ nava iweḏi óepꞌégiḏi óehay.”

Heḏi Jesus-di in tꞌowa ovâytsikaˀyan, “Hân iˀ nava ûnmuuˀiˀḏi in senäˀ dâynavapíyéˀannin ovâyˀa̖mí? 16 Gá namääḏá iˀḏá ovâyhá̖a̖nú-í, ihayḏá iˀ nava-á wây-á toˀwêndá ovâypíyémä̂äní.” In tꞌowa nä́ˀi ditꞌoe ihayḏá ditú̖, “Haˀwâa wínakhâyˀä̖hpí napúuwíˀin.” 17 Jesus-di tsíhtáye ovâymúndeḏi ovâytu̖ˀan, “Heḏi hân handi nä́ˀi Jôesi Táḏáví taˀnin diwe ûntaˀmuuˀi natundaˀ?:

Iˀ kꞌuu in tewhátehpaaˀin dâyjoegiˀandá

nää shánkí natáyˀi kꞌuu tehpaa béˀḏí napóe.

18 Hä̖ˀi kꞌuu-á wí kꞌuu wí toˀwí eeḏi iˀânchä̖nuḏi nakaanú-íˀi waagiˀbá namuu, heḏi nä́ˀi toˀwí nakanuḏi iví túˀ ikhoejée-í heḏá ipóeˀa̖mí. Heḏi iˀ kꞌuubá ivîˀḏi ûnkeˀtꞌândáho óetꞌä̖́ä̖-í.”

19 In Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindáḏí heḏá in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindáḏí dínhanginná Jesus nä́ˀi híˀ inbí̖ˀgeḏiho ihéeˀannin, heḏiho didaˀ wesebo Jesus óepankáyjíˀin, hewänbo in tꞌowa dâykhunwôedaˀmáaḏí wíˀóepankêˀpí.

Tax wáˀâa i̖ˀgeḏi Jesus óetsikaˀyan

20 In Hudíyo tsonnindi á̖yîngiḏi Jesus óemúndeḏi didaˀ óekáyjíˀin híwó wíˀihíˀmáapíḏí, heḏânho in Rome-ˀinbí tunjó óemangekáaníḏí, nä́ˀi tunjó-á shánkí tsonkhuu imáaḏí. Heḏiho wên senäˀ kaaḏibo ovâywáˀâa Jesus hä̖ä̖wí óetsikaˀyâ̖a̖míḏí. Nä́ˀin senäˀdá hójoˀinda̖ˀ dimuu, hewänbo híwóˀnin dimuu waa dívíkhâymáa. 21 Heḏi nä́ˀin hójoˀin senäˀdi Jesus óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, naˀindá gínhanginná u̖-á taˀgeḏa̖ˀ bihéeˀo heḏá ovâyhá̖ˀoˀ, u̖ˀḏá tꞌä̖hkí tꞌowa-á handa̖ˀbá ovâymáa, heḏiho taˀgendá Jôesi Táḏáví khuu i̖ˀgeḏá ovâyhá̖ˀoˀ. 22 Dítu̖ˀan, hânnan nanbí tsontun gíntû̖ˀ, ti híwó namuu in Rome-winbí tsondi Caesar ây-tax-wáˀâa-íḏí háa joe?” 23 Hewänbo Jesus-á wesebo ûnhanginná háa inbí hójoˀi ánshaa dínmuuˀin, heḏiho ovâytu̖ˀan, 24 “Wí denarius chä̖ˀ dînkeeyan. Toví tsꞌay heḏá toví khá̖wä̖́-á eeḏi ûnkꞌóe?” Óetu̖ˀan, “Gá Caesar-víˀinnân.” 25 Heḏi Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Heḏáhoˀ, hä̖ä̖wí Caesar-vîˀ ûnmuuˀi Caesar-bá binmä́ä, heḏi wáˀ hä̖ä̖wí Jôesi Táḏávîˀ ûnmuuˀi-á Jôesi Táḏá-á binmä́ä.” 26 Wíḏínkoḏipí wên piháawin híˀ óetu̖hkannamíḏí in tꞌoa ditꞌoe-íḏí, heḏi iví híˀḏí ovâyháaˀandi wíyá háabo wíˀóetu̖ˀanpí.

In Sadducees-di Jesus óetsikaˀyan in dichuuˀin diwáywówápúuwí i̖ˀgeḏi

27 Wên Sadducee tꞌowa Jesus-víˀpiye diˀä̖ä̖ hä̖ä̖wí óetsikaˀya̖míḏí (In Sadducees-á dívíwä̖yundeˀ in tꞌowa dichuuˀin háˀto wíyá diwáywówápúuwíˀin.) Indi óetu̖ˀan, 28 “Há̖hkandiˀ, Moses nä́ˀin tsontun dîntaˀnan: Wí sen âypíḏíbo nachuuḏi iví kwee waˀ ûnwówájiḏá, i senbí tíˀûu ûnkhâyˀä̖ˀ iˀ kwee-áḏí ikhóˀyâ̖a̖-íˀin heḏânho dä̂nˀâykwꞌôeníḏí, iˀ páˀḏâyví khá̖wä̖́ ônhûuwíḏí. 29 Hebo ginnân napóe: Tsé ihay tíˀûuwin senäˀ dijiˀ. Iˀ shánkí páaḏéˀiˀ ikhóˀyâ̖ˀ, hebo âypíḏíbo nachuu. 30 Iˀ eeḏiˀi-á wáˀ iˀ kwee-áḏí ikhóˀyâ̖ˀ, heḏá nä́ˀi sen wáˀ âypíḏíbo-áho nachuu. 31 Ihayḏáháˀ iˀ powageˀi-á wáˀ hanbá ûnpóe. Heḏi handa̖ˀ tꞌä̖hkí in tséḏí dijiˀin tíˀûuwin dínpóe, tꞌä̖hkí wíˀínbo iˀ kwee-áḏí dívíkhóˀyâ̖ˀḏi dichuu dâyˀâykwꞌóḏipíḏíboˀ. 32 Tꞌä̖ˀgeḏá iˀ kwee-á wáˀ nachuu. 33 Nä́ˀin tsé ihay tíˀûuwinho i-áḏí dikhóhtsa̖a̖kwꞌônwän, heḏiho nää naˀin dítu̖ˀan, owáy tꞌowa wíyá diwáywówápóe ihayḏi, toˀwíví kwee-an ûnmúuní?”

34 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Kwiyä̖ˀdáḏí senäˀdáḏí dívíkhóˀyándeˀ waˀ nä́ä oepáa kꞌayḏi diwówájiˀ ihayḏiboˀ. 35 Hewänbo toˀwên Jôesi Táḏá natú̖ makówápiye dimännindá, in chuwa iweḏi ovâywáywówápakhâymáa heḏiho háˀto wíyá dichuu-í, heḏânho ihayḏi senäˀdá kwiyä̖ˀdá wíyá wíḏívíkhóhtsa̖a̖khâymáapí, 36 gá gindiḏi in makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin waaginbá dimúuníḏân. Heḏi Jôesi Táḏáví ây dimuu gá iˀḏá wíyá ovâywáywówápakhâymáaḏân. 37-38 Jôesi Táḏáḏí tꞌä̖hkí tꞌowa ivíˀin ûnmuuˀin ovâymúnde diwówájiˀin dimuu waagibá. Moses wänbo nä́ˀin híwó ithayyan iˀ wä̖́ä̖ˀi phéˀyä̖́vi nakojeˀ niˀgeḏi itaˀnan dihayḏi. Iwe natú̖ Nanbí Sedó Jôesi Táḏá-á Abraham-bí Jôesi namuu, heḏá Isaac-vîˀ-á heḏá Jacob-vîˀ-á, tobá nä́ˀin ho dichuu wänboˀ. Heḏiho dichuu wänbo taˀgendi diwówájiˀ gá Jôesi Táḏá-á in diwówájiˀinbí Jôesi-ân dínmuuḏân, in dichumuuˀinbîˀ-á joe.” 39 Wên in Huḏíyo-ví khuu dâyhá̖ˀoˀindi óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, híwó bihéeˀan.” 40 Heḏi diwôedaˀ wíyá hä̖ä̖wí óetsikaˀya̖míḏí.

To-an namuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí?

41 Heḏi Jesus-di ovâytsikaˀyan, “Heháaḏan tꞌowa ditû̖ˀ iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí David-ví ây iweḏiˀiˀḏa̖ˀ ûnmuu? 42-43 Iˀ Psalms nataˀmuu iwe David-bo natú̖:

Naví tsondi hayˀi Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí óetu̖ˀan,

‘Naví koˀḏíngéḏí ósoge,

heḏi uví hä́nmin dovâytꞌaaní heḏá uví mangá wînkáaní.’

44 Nä́ˀi toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí David-dibo iví tsondi hayˀi gin óetu̖ˀoˀ. Gin namuuḏá háḏíḏanho David-ví ây iweḏiˀiˀḏa̖ˀ ûnmúuní?”

Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀin waaginbá wíḏimúunípí

45 Waˀḏi tꞌä̖hkí in tꞌowaḏi Jesus ôntꞌôeyandeˀ ihayḏi iví khä̖geˀnin itu̖ˀan, 46 “Nä́ˀin tꞌowa Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀin dimuuˀinbíˀweḏi bíˀá̖yîngiˀan. To whaaḏiˀindi ditoˀondi dijiˀ dâykeeya̖míḏí toˀwên dimuuˀin, heḏá hânho-á ovâyhí̖ˀan tꞌowaḏi aˀgindi ovâysengitu̖ˀâ̖a̖míˀin iˀ búˀ pinge i̖ˀge dijiḏi, heḏá wáˀ in Huḏíyoví méesate eeje heḏá nashánkíˀeeḏináˀ dihayḏá in tsonninbí soge eeḏi dívíkwꞌôeníˀin didaˀ. 47 Kwiyä̖ˀ inbí senäˀ dínchuuˀinbí tewhá ovâykweeḏeˀ, heḏáháˀ thaa tꞌä̖hkí dívíjûusuˀoḏi híwóˀnin dimuu waagi dívípiḏaˀoˀ. Gin dívíˀoḏi Jôesi Táḏáḏí shankí ovâytuhchä̖nukhâymáa.”

21

Wí kwee iví sen ûnchuuˀi-á iví chä̖ˀ tꞌä̖hkí imä́gi

1 Jesus ipu̖wä̖béeḏeˀ iˀ hayˀi méesate iwe in tꞌowa dijiˀ i̖ˀge, heḏi in koḏitꞌowa dimuuˀin inbí chä̖ˀ dâykuuḏeḏi iˀ chä̖ˀ phébay iwe ovâymúndeˀ. 2 Heḏá wí kwee iví sen ûnchuuˀiˀ sehkanäwó nawówájiˀi wáˀ wíje chä̖ˀ pꞌíˀin itógiḏi óemûˀ. 3 Heḏi natú̖, “Taˀgendi wâytu̖ˀâ̖a̖mí, nä́ˀi kwee iví sen ûnchuuˀi sehkanäwó nawówájiˀi-á shánkí itógi tꞌä̖hkí in wéˀgen dâykuuˀinbíˀweḏi. 4 In wéˀgendáho inbí chä̖ˀ dínphaḏe iweḏi dívímä́gi, hewänbo nä́ˀi kwee-á báyékí ûnkwꞌóhpí wänbo tꞌä̖hkí iví wówátsi iˀa̖mígîˀ imáaˀiˀ itógi.”

Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan iˀ méesate hayˀi-á tꞌowa dâynayu̖khâymáa

5 Wáy wên iví khä̖geˀnin iˀ méesate hayˀi i̖ˀgeḏi dívíhíˀmáa, heḏi ditû̖ˀ, “Saˀwó naná saˀwóˀdi kꞌuuḏi napaˀandiˀ namuuḏi heḏá iˀ hä̖ä̖wí ee nakwꞌóˀdiˀ in tꞌowaḏi Jôesi Táḏá óemä́giˀi namuuḏá.” 6 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Nää-áho nä́ˀi saˀwóˀdi hä̖ä̖wí bînmúndeˀ, hewänbo wáy wí thaa nanáˀ dihayḏi nä́ˀi méesate-á tꞌowa dâynayu̖khâymáa, heḏi wêe wänbo wí kꞌuu hä̖ˀi tehpaa iweḏi wínateˀḏeegíˀopí.”

Jesus-di ovâytu̖ˀan báyékí tꞌôephade naˀä̖ˀin

7 Indi óetsikaˀyan, “Há̖hkandiˀ, hä̂nhay-an nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi dítu̖ˀandiˀ napuwagíˀo? Háawin taa-an nakeepúuwí heḏânho gínhanginnáaníḏí hä̖̂ä̖ḏi natsꞌanpúuwíˀin?” 8 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Bíˀá̖yîngiˀan toˀwíḏí wänbo piháa wíwovâywä̖yu̖kannamípíḏí. Báyékí tꞌowa naví khá̖wä̖́ i̖ˀgeḏi dikä̖ˀä̖ä̖gíˀo, heḏi wíˀínbo ditú̖u̖ní innânho dimuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí. Heḏá wáˀ ditú̖u̖ní iˀ tꞌä̖ˀge thaa tsowa nanânhoˀ. Hewänbo inbíˀnäpiyá wíˀímú-ípí. 9 Heḏi tꞌowa-á inbí tsonnindáḏí háa wíyá nangewin tꞌowa-áḏí dívíhä́nboˀ i̖ˀgeḏi ítꞌoeḏá, báyékí wíˀúvíˀá̖yîngiˀa̖mípí. Nakhâyˀä̖ˀ nä́ˀi hä̖ä̖wí napúuwíˀin, hewänbo owáy napóe ihayḏá iˀ tꞌä̖ˀge thaa wesebo wínaˀä̖hpí.”

10 Heḏáháˀ ovâytu̖ˀan, “Tꞌowa wêe nangewin dívíhä́nkhâymáa wây-á tꞌowa wíyá wêe nangewindáḏí, heḏá nangewin tsonnindá wáˀ dívíhä́nkhâymáa. 11 Wáyjé tꞌä̖hkí nananˀa̖ˀyä̖puwagíˀo heḏá báyékí diha̖a̖puwagíˀo, heḏá báyékí tꞌowa-á ihayḏiḏa̖ˀbá dihaypóeḏá dichuwagíˀo, heḏá tꞌowa-á dâypu̖wä̖khâymáa wí taa heˀendi oe makówá nakeepoeˀoḏi báyékí ovâykhunwôedaˀa̖míˀiˀ. 12 Hewänbo gin napóepíḏíbo wovâypanhóení, heḏá unbí wä̖yu̖ únmuuḏibo jänäká wovâyˀa̖mí, heḏá in Huḏíyoví méesatewin pꞌóˀḏéḏíˀinbí mangá wovâyjoeˀa̖mí wovâytsondiwekáaníḏí, heḏá wovâypankwꞌôení, heḏá in nangewin pꞌóˀḏéḏíˀinbíˀpiye heḏá wéˀgen tsonninbíˀpiyá wovâyhûuwí. Nä́ˀi tꞌä̖hkí wovâyˀa̖mí navíˀin ímuuḏiboˀ. 13 Hewänbo nä́ˀi hä̖ä̖wí únpúuwíˀi namuuḏi únkoeḏí-í naví̖ˀgeḏi bîntꞌôeˀa̖míḏí. 14 Heḏiho waˀ napóepíḏíbo bíˀánshaamä́ä wíˀúvíjâyye-ípíˀin háa ítú̖u̖níˀin úvípiˀaywoeníḏí. 15 Naaḏi iˀ híˀ-á iˀ hangintandá wâymä̂äní, heḏânho toˀwên wänbo wovâytꞌeˀpꞌíḏéndeˀin háˀto dínkoeḏí-í dâykeeya̖míḏí háa ítú̖ waa taˀgen wínamuupíˀin, heḏá wíyá hä̖ä̖wí wänbo wíḏâymáˀve-ípí ditú̖u̖níḏí. 16 Unbí hä́nminbí mangepiye unbí jíyáˀindi táḏáˀindi wänbo wovâykáaní, háa unbí tíˀûuwindá páˀḏâyˀindá han wovâyˀa̖mí, háa unbí maatuˀindi háa unbí kꞌemaˀindi wänboˀ, heḏi wáy wên un wovâyhá̖a̖nú-í. 17 Heḏi báyékí tꞌowaḏáho wovâytꞌaykhâymáa navíˀin ímuuḏi. 18 Hewänbo Jôesi Táḏáḏí wovâyˀá̖yîngimáˀve-í, wí hây tä̖hkí wänbo háˀto iˀḏi wovâyjoeˀa̖mí. 19 Úvítꞌôephaḏeyä̖́ä̖ˀandáhoˀ in taˀgen wówátsi ítꞌanpúuwí.”

Jesus-di ovaytu̖ˀan Jerusalem búˀ-á nanda̖ˀ dâyjoekankhâymáaˀin

20 “Hewänbo báyékí sundaḏo Jerusalem búˀ jáˀwé bûu kꞌúwákí dijiˀin bînmûˀ ihayḏi, únhanginnáaní hanwaapíḏíboˀ iˀ búˀ nanda̖ˀ dâyjoekankhâymáaˀin. 21 Heḏi ihayḏá in Judea nange dikwꞌóˀnin dínkhâyˀä̖ˀ oe okú eepiye dijáaníˀin, heḏá in toˀwên oe Jerusalem búˀ iwe dijiˀindáho iweḏáho dipee-í, heḏá in oe nava eeje dijiˀindáho oe búˀpiyá wíḏimú-ípí, 22 gá ihayhä̖̂ä̖báho Jôesi Táḏáḏí in tꞌowa Jerusalem-win ovâytuhchä̖nukhâymáaḏân, heḏi tꞌä̖hkí háa Jôesi Táḏáví taˀnin diwe nataˀmuuˀin iˀ thaa i̖ˀgeḏi napúuwí. 23 Owáy iˀ thaa napówá ihayḏá, sehkanä in kwiyä̖ˀ disâamuuˀin heḏá in dâyˀâytsä̖ä̖ˀoˀindá, gá ingîˀ-á nakâypúuwíḏân dijáaníḏí. Tꞌowa dâytꞌôephaḏegíˀo nä́ˀi nange i̖ˀge tꞌä̖hkí, heḏi Jôesi Táḏáḏáho in tꞌowa ovâytuhchä̖nugíˀo, indáḏí natꞌayḏi. 24 Wáy wên tsijópháˀḏí ovâyhá̖a̖nú-í, wây-á wêndá ovâypanhógiḏá báyékí wíyá piˀwáy nan deepiyá ovâyhûuwí. In Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowaḏá in tꞌowa Jerusalem-win ovâytsonmáˀve-í owáy inbí thaa gin dívíˀa̖míḏí dínphaḏe píhay.”

Iˀ toˀwí tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ naˀaypu̖yä̖ˀi naˀä̖ˀ

25 “Nä́ˀi taa-áho oe makówá gin nakeetꞌôení: Iˀ thandá pꞌóe-á agóyó-á piháa nakeepúuwí, heḏá nä́ä oepáa kꞌayḏá tꞌä̖hkí nangewin tꞌowa-á háa dívíˀa̖míˀin heḏá háa dívíˀánshaaˀa̖míˀin háˀto dínhanginnáaní, iˀ mâapꞌoe hânho nasaatû̖ˀdi heḏá iˀ heˀendi pꞌoetꞌúkhú̖ namuuḏá. 26 Tꞌowa-á hânho dikhunwôedaˀpuwagíˀoḏi dinagokhangíˀo, háa nä́ä oepáa kꞌayḏi tꞌä̖hkí napuwagíˀo i̖ˀgeḏi dívíˀánshaamáaḏí. Tꞌä̖hkí oe makówá nasaaˀi-á naˀa̖ˀyä̖púuwí. 27 Heḏi ihayḏi in tꞌowaḏi naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀi dímúuní okhúwá jâa oˀä̖ḏi, pínnán kay wóegé heḏá kohthay wóegá oˀä̖ˀ. 28 Owáy nä́ˀi hä̖ä̖wí natsꞌanpuwamän dihayḏá wíyá wíˀúvípꞌóhwháyeˀbé-ípí, kwꞌáyepiye úvíbée-í, gá tsowa wovâyˀaywoeníḏí napuwamändân.”

Jesus-di wên fig tay i̖ˀgeḏi ihéeˀan hä̖ä̖wí ovâyhá̖ˀamíḏí

29 Heḏáháˀ Jesus-di ginnân ovâytu̖ˀan wíyá ovâythayya̖míḏí: “Iˀ fig tay i̖ˀgeḏi heḏá wéˀgeˀi tay i̖ˀgeḏá bíˀánshaaˀan. 30 Natsꞌantsá̖wä̖́puwamän dihayḏi unbo bînmúndeḏi únhanginná nata̖ˀánpowaˀä̖ˀinpíˀan. 31 Heḏi gindiḏibá owáy nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi naaḏi wâytꞌôeˀan bînmûˀ ihayḏá únhanginnáaní ho púnúˀ naná naa owáyˀä̖ä̖-íˀin otsondisogeḏee-íḏí. 32 Taˀgendi wâytu̖máa, tꞌä̖hkí in nääwin tꞌowa háˀto dihá̖a̖ní waˀḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí páaḏé natsꞌanpoeˀopíḏíboˀ. 33 Makówá-á heḏá oepáa kꞌayḏá tꞌä̖hkí nakhangíˀo, hewänbo naví tundá háˀto dînhá̖a̖ní.”

Jesus-di ovâytu̖ˀan dívíˀá̖yîngiˀa̖míˀin

34 Úvíˀa̖yîngiˀa̖mí hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi úvíˀánshaahondiˀ. Báyékí húukandá heḏá háapuwa-á wíˀúvíˀâ̖a̖mípí, heḏi wä̖hphaḏe wíˀúvíˀánshaamáˀve-ípí háa unbí wówátsigîˀ úvíˀa̖míˀin. Wáy iˀ thaa natꞌôephaḏepúuwíˀiˀ únpóewí waˀḏi únhanginpóepíḏíboˀ. 35 Ihayḏibá tꞌä̖mäpiye in nä́ä oepáa kꞌayḏi dithaaˀin wên phay iwe diwêegíˀo waagibá dínpúuwí. 36 Heḏiho hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí íkhâymúuníˀin únkhâyˀä̖ˀ, heḏá úvíjûusumáˀve-í heḏânho nä́ˀi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí napuwagíˀoˀi-á úvíyä̖́ä̖ˀa̖mí, heḏá owáy naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiví páaḏépiye íwin dihayḏi híwó únpúuwí” gin Jesus-di ovâytu̖ˀan.

37-38 Ihayhä̖̂ä̖bá thamuwaa héḏéndí héˀḏibo tꞌowa dipóyaˀ ee hayˀi méesate iwe Jesus-ví híˀ ôntꞌôeyaaníḏí. Thaaḏá iˀḏi in tꞌowa iwe ovâyhá̖ˀoˀ, heḏá nakin dihayḏá iˀ búˀ iweḏi napeeˀi oe Olive Okú gin dâytu̖ˀoˀ iweboˀ iwhonwóyí̖ˀníḏí khu̖ˀḏéeḏí.

22

Wên híˀ dâykꞌûˀ Jesus óekáyjíḏí

1 I shánkíˀeeḏi Passover gin dâytu̖ˀoˀi púnúˀ naná, iˀ oewáaseepîˀ pává dâykꞌoˀiˀ. 2 In owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá heḏá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá háḏíḏí Jesus óeháyjíˀin dâytu̖wä̖máa, hewänbo kaaḏibo dívíˀa̖míˀin didaˀ, gá in tꞌowa-á dâykhunwôedaˀḏân.

3 Heḏá Satan iˀ Penísendi-á Judas-ví píˀnä́ khóˀjé-á ûntsꞌú̖. Judas-á Iscariot gin wáˀ óetu̖ˀoˀ, heḏi Jesus-ví tä̖ˀḏi wíje khä̖geˀnin diweḏiˀiˀbá namuu. 4 Heḏáháˀ namää in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá heḏá in sundaḏo iˀ hayˀi méesate dâyˀá̖yí̖ˀdoˀinbí tsonnindá inbíˀpiye. Nadaˀ ovâyhéeˀa̖míˀin háḏíḏí Jesus óeku̖ˀpꞌâyní i̖ˀgeḏi, heḏânho inbí mange óekáaníḏí. 5 Indá dihíhchanpóeḏí Judas óetu̖ˀan chä̖ˀ óewáˀâa-íˀin, 6 heḏi i-á nahíjeḏiho itu̖wä̖máa háḏíḏí Jesus inbí mange óekáaníˀin in tꞌowa dínhanginnáhpíḏíboˀ.

Jesus-áḏí iví khä̖geˀnindáḏí dimän iˀ Passover shánkíˀeeḏi koegîˀ dâykꞌoˀíḏí

7 In Huḏíyoví shánkíˀeeḏi dínpówá iˀ oewáaseepîˀ pává dâykꞌoˀiˀ, heḏi ihay thaa-á naná in kꞌúwáˀây-á dâyhá̖núndeˀ, Passover koegîˀ gin dâytu̖ˀoˀi dâykꞌoˀíḏí. 8 Heḏi Jesus-di Peter-áḏí John-dáḏí ovä̂ntu̖ˀan, “Jaho iˀ hä̖ä̖wí binkhâyˀan iˀ Passover koegîˀ âykꞌoˀíḏí.” 9 Indiḏá óetsikaˀyan, “Wä̖́hä̖̂ä̖-an undaˀ gamú-íˀin ä́nkhâyˀa̖míḏí?” 10 Iˀḏi ovä̂ntu̖ˀan, “Gá ginnân: Oe Jerusalem búˀpiye bápûn, heḏi iwe datsꞌûndi wí sen wên pꞌonbay ihondiˀḏi wovä̂njay-í. I-áḏíbá damú-í heḏá iˀ tewhá ee natsꞌûndibá datsꞌú̖u̖ní, 11 heḏi iˀ sen iví tewhá ûnmuuˀi dä̂ntu̖ˀâ̖a̖mí, ‘Nanbí há̖hkandiˀḏi dítu̖ˀan wítsikaˀyâ̖a̖míḏí, Wéˀi íve eewan naví khä̖geˀnindáḏí nä́ˀi Passover koegîˀ âykꞌoˀí?’ 12 Heḏi i sendi wí whaˀkꞌay íve hayˀi wovä̂nkeeya̖mí, hä̖ä̖ tꞌä̖hkí gíntáyˀi nakwꞌóˀdiˀ. Ee-áho iˀ koegîˀ-á dä̂nkhâyˀa̖mí.” 13 Heḏiho damääḏi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí dä̂nshaa Jesus natú̖ waagibá, heḏiho i Passover koegîˀ dä̂nkhâyˀan.

Jesus-ví tꞌä̖ˀgeˀin kindiˀin húukan

14 Húukandi ihayḏi napóe ihayḏi Jesus-áḏí iví khä̖geˀnindáḏí iˀ mä́äsa iwe dívíhúukwꞌóḏi, 15 heḏi ovâytu̖ˀan, “Hânho nä́ˀi Passover koegîˀ undáḏí okoedaˀ, waˀ ochuupíḏíboˀ. 16 Naaḏá wâytu̖máa, háˀto Passover koegîˀ wíyá dókꞌoˀí i taˀgendi Passover shánkíˀeeḏi napóe píhay, owáy otsondisogeḏee ihayḏi.” 17 Ihayḏáháˀ in kꞌéḏé méena nasaaˀin ikêˀḏi ikú̖ˀdaaˀandi ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀin binkeˀḏi wí binsú̖wä̖́ wíˀínboˀ. 18 Naaḏi wâytu̖máa, nää-á wíyá wíḏóméenasu̖u̖wä̖́-ípí hebo Jôesi Táḏáḏí dítsondisóge ihayḏáho wíyá méena waagibá dósu̖wä̖khâymáa.” 19 Heḏáháˀ wí pává-á ikêˀḏi Jôesi Táḏá óekú̖ˀdaaˀan, heḏáháˀ iháveḏá ovâymä́gi, heḏi ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀi-á naví túˀ dînmuu, heḏi naví túˀ-á ungîˀ dáypä̖khâymáa. Nä́ˀi pává-á bînkꞌoˀí naví̖ˀgeḏi úvíˀánshaamáˀve-íḏí.” 20 Heḏi dívíkindihúubowaḏá in kꞌeḏe-á wíyá ovâyphaḏe heḏi ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀi-á naví ûnpꞌoe dînmuu. Ungîˀ naví ûnpꞌoe donchaˀgíˀo, heḏi owáy gin dáyˀandiho Jôesi Táḏáví tsꞌa̖a̖bi tun imä́giˀi ho ûnpúuwí. 21 Nää bítꞌôeyan, iˀ toˀwí naa díku̖hpekhâymáaˀi-á nä́ä naví núˀ naˀä́n, heḏi iˀ mä́äsa eeḏi namankꞌóe. 22 Naa tꞌowa tꞌä̖hkígîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ ochuwagíˀo, Jôesi Táḏá hä́nˀoe natú̖ waagi, hewänbo nä́ˀi toˀwí díku̖hpekhâymáaˀi-á tꞌôephaḏe ûnpúuwí.” 23 Heḏáháˀ iví khä̖geˀnin dívítsikaˀmáa, “Wéˀi-angú naˀin diweḏi nä́ˀin natú̖ˀin ikhâymáa?”

Jesus-ví khä̖geˀnin dívítu̖hä́nbo wéˀi-an in diweḏi shánkí hayˀi namuu i̖ˀgeḏi

24 Ihayḏáháˀ in khä̖geˀnin dívítu̖hkandoˀ wéˀi-an in diweḏi shánkí hayˀi namuu i̖ˀgeḏi. 25 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀin Huḏíyo dimuupíˀinbí tsonnindi ovâytsonmáa, heḏá didaˀ tꞌowa ditú̖u̖níˀin inbí̖ˀgeḏi, ‘Iˀḏá híwó naˀin díˀoˀ.’ 26 Hewänbo ha̖ˀmindá wíˀímúunípí. Ginnân únkhâyˀä̖ˀ ímúuníˀin: Iˀ shánkí hayˀi namuuˀi-áho ûnkhâyˀä̖ˀ hí̖yä̖̂ä̖ˀi-áho ipipaˀíˀin, heḏi iˀ toˀwí itsonmáaˀi-áho khä̖geˀdiḏa̖ˀbáho ipipaˀí. 27 Wéˀi-an iˀ shankí hayˀi namuu, ti iˀ mä́äsa iwe nahúuˀä́ndiˀ háa iˀ tꞌôeˀiˀ ônkoegîˀmáyä̖ˀdiˀ? Iˀ mä́äsa nahúuˀä́ndi-á iˀ shánkí hayˀi namuupíˀan. Hewänbo naa undáḏí waˀ ojiˀ ihayḏibo wí tꞌôeˀi waagiˀbá omuu.

28 “Undá naa-áḏí úvíwóyí̖ˀ tobáháa dontꞌôephaḏende wänboˀ, 29 heḏiho naaḏá wâykꞌúuwí tsonnin ímúuníḏí, naví Táḏáḏí naa otsonyê̖e̖níḏí dînkꞌûˀ waagibá. 30 Heḏiho owáy otsonjiˀ ihayḏi undáho naví mä́äsa iwe naa-áḏí úvíhú̖u̖ya̖mí, heḏá tsonninbí púwéḏé eejá úvíkwꞌôení, heḏi in Israel-ˀin tä̖ˀḏi wêegeˀin tꞌowa ovâytu̖ˀâ̖a̖mí háa híwó háa híwóhpí dívíˀannin” gin Jesus-di ovâytu̖ˀan.

Jesus-di Peter óetu̖ˀan, “U̖-á powin untú̖u̖ní naa wíḏítaapíˀin.”

31 Heḏáháˀ Jesus-di Simon Peter óetu̖ˀan, “Simon, ótꞌôeyan: Iˀ Penísendi Satan nadaˀpóe un tꞌä̖hkí wovâyhóeníḏí heḏânho wovâytayi̖ˀníḏí, heḏi wí toˀwí itáhêejo waagibá wovâykhâymáa. 32 Hewänbo naaḏi wînjûusuˀan, heḏânho uví wä̖yu̖ wíˀúhá̖a̖nípíḏí. Heḏihoˀ owáy navíˀpiye biwáybun dihayḏi nä́ˀin uví tíˀûuwin páaḏéˀin úmuuˀin ovâykhä̖geˀnamí heḏânho inbí wä̖yu̖ navíˀpiye shánkí dínkaypúuwíḏí.” 33 Peter-di Jesus óetu̖ˀan, “Nanbí Sedó, naa okhâymuu u̖-áḏí dípansôege-íḏí heḏá díháyjíḏá.” 34 Jesus-di óetu̖ˀan, “Peter, nä́ˀin wítu̖ˀâ̖a̖mí: Nä́ˀi khun waˀ wí dee sen ikinpíḏíboˀ u̖-á powin untú̖u̖ní naa wíḏítaapíˀin.”

Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan tsijó pháˀ dâykuumä́-íḏí

35 Ihayḏi Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan, “Hä̂nhay wâysan dihayḏi naví híˀ in tꞌowa ovâytꞌôeˀa̖míḏí, chä̖ˀdá heḏá wí múu unbí hä̖ä̖wí bînkuu-ígîˀ-á heḏá wây-á anto-á wívînhoˀpí. Ihayḏi ti wí hä̖ä̖wí úntáywän?” Heḏi óetu̖ˀan, “Joe, hä̖́ä̖bo joe.” 36 Heḏáháˀ ovâytu̖ˀan, “Nää-á toˀwí ûnchä̖ˀkwꞌóˀdi-áho iví chä̖ˀ ihûuwí, heḏá wí múu-á ihä̖ä̖wíkuu-ígîˀ wáˀ, heḏi toˀwí wên tsijó pháˀ ûnkꞌóepîˀ-á iví kꞌéwéˀin to-á iku̖ˀpꞌâyní wên tsijó pháˀ ikuumä́-íḏí. 37 Naaḏi wâytu̖máa nakhâyˀä̖ˀ nä́ˀi tun Jôesi Táḏáví taˀnin diwe naví̖ˀgeḏi nataˀmuuˀi napúuwíˀin:

Tꞌowa ditú̖u̖ní i-á wáˀ wí jänäkíkandi-ân namuu gin.

Hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí naví̖ˀgeḏi nataˀmuuˀi-áho napuwagíˀo-ákun.” 38 Iví khä̖geˀnindi óetu̖ˀan, “Nanbí Sedó, námúˀḏí, nä́we wíje tsijó pháˀ.” Iˀḏi ovâytu̖ˀan, “Hä̖hay.”

Jesus oe Olive Okú gin dâytu̖ˀoˀ iwe ijûusuˀan

39 Ihayḏáháˀ Jesus iˀ búˀḏí napee heḏi oe Olive Okú gin dâytu̖ˀoˀ iwepiye namää heḏá iví khä̖geˀnindá ûnwóemää. Iwáho hä̖́yä́n wänbo najiwän. 40 Iwe dipówá ihayḏá ovâytu̖ˀan, “Úvíjûusuˀa̖mí heḏânho wovâytayindeˀ ihayḏi híwóhpí wíˀúvíˀa̖mípíḏí.” 41 Heḏi ovâyjoeˀandi wí hây namää, wí kꞌuu bînsä̖ä̖yú-í iwehaybá, heḏi idégeˀdisógeḏi ginnân ijûusuˀan: 42 “Táḏá, undaˀḏáho in tꞌôephaḏe donkhâymáaˀin naa dînjâaˀa̖mí. Hewänbo háa u̖-á undaˀ waa tobá napúuwí, naa odaˀ waagá joe.” 43 Heḏi wí makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀi-á ivíˀwe ûnkwi̖nuḏee heḏi kay óemä́gi. 44 Heḏi hânho itꞌôephaḏendeḏi shánkí kayˀindi ijûusuˀan, heḏi hânho naseepꞌojaaḏeḏi iˀ seepꞌo-á wí ûnpꞌoetä̖́ heˀendi waagibá nange ûntä́ndeˀ. 45 Heḏáháˀ wáy ijûusuˀoˀ iweḏi iwí̖núḏí iví khä̖geˀnin dikwꞌôn diwepiye nawáymää. Indá hânho dikꞌáykháaḏá dikaykhanmuu, heḏiho dijókhá̖. 46 Heḏi ovâyjóhsandi ovâytu̖ˀan, “Heháaḏan íjókhá̖? Bíshaaḏi úvíjûusuˀa̖mí heḏânho wovâytayindeˀ ihayḏi híwóhpí wíˀúvíˀa̖mípí.”

Jesus óepankêˀ

47 Waˀḏi ihíˀmáaḏíbo báyékí tꞌowa dipówá. Judas-di ovâypáaḏémáˀ, i-á wêe in tä̖ˀḏi wíje khä̖geˀnin diweḏiˀiˀbá namuu, heḏi Jesus nawin diwepiye namää óepꞌohtsä̖ä̖-íḏí. 48 Hewänbo Jesus-di óetu̖ˀan, “Judas, ti naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀi dípꞌohtsä̖ä̖ nä́ˀin tꞌowaví mange díkáaníḏí?” 49 Háa Jesus óekhâymáaˀin iví khä̖geˀnin i-áḏí dijiˀin dâymûˀ, heḏi óetsikaˀyan, “Nanbí Sedó, ti nanbí tsijó pháˀḏí hä̖ˀin tꞌowa âyyâ̖a̖-í?” 50 Wí wêe iví khä̖geˀnin diweḏi iví tsijó pháˀḏí iˀ owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀví tꞌôeˀi pꞌóˀḏé óewhä̖́ḏi, heḏi iví koˀḏíngéḏíwin oje heˀyinboˀ ôntꞌó̖ˀtsꞌâˀ. 51 Hewänbo Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Wíyá haˀwâa wíˀúvíˀa̖mípí,” heḏi iˀ senbí oje ônwáykíḏiḏi ûnwówa. 52 Nä́ˀin diˀä̖ä̖ˀin Jesus óekáyjíḏí in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá heḏá iˀ hayˀi méesatewin sundaḏoví tsonnindá heḏá wây-á Huḏíyoví tsonnindá dimuu. Jesus-di ovâytsikaˀyan, “Heháaḏan unbí tsijó pháˀ wóegé unbí phé wóegá íˀä̖ä̖ naa díyâ̖a̖-íḏí wí jänäkíkandiˀ omuu waagibá? 53 Thamuwaagi iˀ méesate hayˀi ee naa undáḏí ojiˀ, heḏi wíḏípankêˀpí. Hewänbo nää-á ihayḏihoˀ un únná nä́ˀin úvíˀa̖míḏí, heḏá iˀ Penísendi-á ihayḏiho ûnná iví kay ikeeya̖míḏí, i-á wáy tꞌowa dínkhunnáˀ diwe natsonjiˀi-á namuu.”

Peter-di ovâytu̖ˀan Jesus wíˀóetaapíˀin

54 Jesus óepankêˀḏi iˀ owhaˀ shánkí pꞌóˀḏéḏîˀví tewhá eepiyeˀ óehoˀ, heḏi óetsꞌúḏe. Waˀ óehon dihayḏi Peter-á tíˀúugá kayi̖ˀdiḏibo-á nawóemän. 55 Iˀ tewháví tehpaa búge wáy ho naphahteˀen, heḏi i̖ˀge wên tꞌowa dívíkwꞌóḏi. Peter-á inbí jâa isóge. 56 Iwe naˀä́ndí phaaḏi óekonámäˀ heḏi wí tꞌôeˀi aˀyú̖ḏí óeḏamúndeḏi natú̖, “Nä́ˀi sennânkun Jesus-áḏíbá najiwän.” 57 Hewänbo Peter natú̖, “Joe, naaḏá wíḏótaapí.” 58 Hây napóe ihayḏá wíyá toˀwíḏá Peter-á óemûˀḏá óetu̖ˀan, “In Jesus-víˀin diweḏi unmuu-ákun.” Hewänbo Peter-di óetu̖ˀan, “Joe, naa-á joe.” 59 Heḏi maˀ wí óḏa naphaḏe ihayḏá wíyá wêe-á kayˀindi natú̖, “Nä́ˀi sendá Galilee-wibá namuuḏi taˀgendi Jesus-áḏíbá najiwän.” 60 Hewänbo Peter-di óetu̖ˀan, “Naa wíḏînhanginnáhpí hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi bihíˀmáaˀin.” Waˀḏi ihíˀmáa ihayḏibo wí dee sen ikin. 61 Ihayḏibá tewhá íveḏi Nanbí Sedó Jesus ibéeḏí Peter óeḏamûˀ, heḏi Peter ûnˀánpówá háa Jesus-di óetu̖ˀan waa: “Thaˀdi héḏéndí waˀ iˀ dee sen ikinpíḏíboˀ, powin untú̖u̖ní naa wíḏítaapíˀin” gin ho óetu̖ˀan. 62 Heḏi Peter iˀ tehpaa jáˀwépiye napeeḏi hânho isíhtä̖ä̖.

In sundaḏoḏi Jesus óejänäkíˀan

63 In senäˀ Jesus óeˀá̖yînmáaˀindi tꞌä̖mäge óetu̖máa heḏá óemahpúudeˀ. 64 Heḏá óetsíwhiˀandi óetu̖ˀan, “U̖-á úhanginná háa napuwagíˀoˀin waˀ napóepíḏíboˀ. Dítu̖ˀan, toˀḏan wóemahpúu?” 65 Heḏá wíyá shánkílilee-wibá namuuḏi taˀgendi Je tꞌä̖mäge háa óetu̖máa.

In Huḏíyo tunjowaˀdi Jesus iví̖ˀgeḏi óetsikaˀmáa

66 Waˀḏéeḏí nanân dihayḏi in Huḏíyo tsonnindá in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá heḏá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá dívíwéˀgeˀan, indá in Huḏíyoví tunjowaˀ dimuu, heḏi Jesus in tunjowaˀ wháagépiye óehoˀ, 67 heḏi óetsikaˀyan, “Ti taˀgendi u̖-ân unmuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí? Dítu̖ˀan.” Iˀḏi ovâytu̖ˀan, “Wâytu̖ˀan wänbo háˀto dînwä̖ä̖yú̖-í, 68 heḏi naaḏá undá hä̖ä̖wí wâytsikaˀyandá háˀto hä̖́ä̖bo dítꞌôeˀa̖mí. 69 Hewänbo nää iweḏi páaḏépiye naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀi Jôesi Táḏáví koˀḏíngéḏí ochangíˀo, i-á tꞌä̖hkí kay imáaˀi namuu.” 70 Heḏáháˀ tꞌä̖hkíḏíbo óetsikaˀyan, “Ti untundaˀ u̖-ân Jôesi Táḏáví ay unmuuˀin?” Iˀḏi ovâytu̖ˀan, “Háa unbo ítú̖ waa.” 71 Heḏáháˀ dívítu̖ˀan, “Wây-á toˀwên wígíntáypí iví̖ˀgeḏi dítu̖ˀâ̖a̖míḏí. Iví sópho iweḏibo nä́ˀi tun gip itꞌoe.”

23

Jesus oe Pilate-víˀpiye óehoˀ

1 Heḏi in tunjowaˀ tꞌä̖hkí dívíwí̖nú, heḏi indiho Jesus oe Pilate-víˀpiye óehoˀ. 2 Heḏi Pilate-víˀwe óekándí ôntꞌaywóˀdichä̖nundeḏi ditú̖, “Nä́ˀi sendá nanbí tꞌowa ovâytꞌeˀyaˀdoˀ, heḏá iˀḏi ovâytu̖ˀan Caesar wíˀóe-tax-wáˀâa-ípí, heḏá wáˀ natú̖ i-á namuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí, heḏânho natundaˀ wí tsondi hayˀibá namuuˀin.” 3 Pilate-di Jesus óetsikaˀyan, “Ti u̖-á in Huḏíyoví tsondi hayˀi unmuu?” Jesus-di óetu̖ˀan, “Háa u̖ˀbo untú̖ waa.” 4 Pilate-di in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀin heḏá in báyékí tꞌowa iwe diwinnindá ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀi sendá naaḏi wên tꞌaywóˀnin wänbo wíḏônshaapí.” 5 Hewänbo indá kayˀindi Pilate óetu̖máa, “Iˀḏá iví há̖hkan ûnmuuˀiˀḏi nanbí tꞌowa ovâytꞌeˀyaˀdoˀ. Oe Galilee nange iwe páaḏé gin itsꞌanˀan, iweḏá Judea nange i̖ˀgá tꞌä̖hká, heḏá nää-á nä̂äwá napówá hanbá iˀa̖míḏí.”

Jesus oe Herod-víˀpiye óehoˀ

6 Pilate nä́ˀin natꞌoeḏi ovâytsikaˀyan, “Ti nä́ˀi sendá Galilee-wi namuu?” 7 Heḏi “hoi” gin ditú̖ ihayḏi Pilate-di Jesus oe Herod-víˀpiye óesan, gá Herod-dá oe Galilee pꞌóˀḏéḏîˀ namuuḏân, heḏi nää-á oe Jerusalem-dá naˀä́n. 8 Herod nahíhchanpóe Jesus óemûˀḏi. Gáhä̖̂ä̖ḏibo napu̖wä̖daˀ, iví̖ˀgeḏiho natꞌoeḏi, heḏiho nadaˀ Jesus-di wên pínnán ônˀa̖míḏí imúuníˀin. 9 Herod-di báyékí tsika óetsikaˀyan, hebo Jesus-dá háabo wíˀóetu̖ˀanpí. 10 In owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá heḏá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá iwe diwindi kaygindi Jesus ônhíwóhpíchä̖nundeˀ. 11 Heḏi Herod-dáḏí in sundaḏo-áḏí tꞌä̖mäge Jesus óeˀoˀ, heḏáân, heḏi jänäkí-á i-áḏá dimuu. Herod-dá ovâytu̖ˀan wên saˀwóˀnin kꞌéwéˀin to Jesus óeˀaawé-í, heḏáháˀ Pilate-víˀpiye óewáysan. 12 Páaḏé ihayḏibo Herod-áḏí Pilate-áḏí hä́nmindá damuuwän, hebo ihay thaabá híwóˀnin kꞌemaˀindá dapóe.

Jesus óekheˀkhâymáa, hewänbo Barabbas-á óemaˀpꞌä̖́ḏi

13 Pilate-di in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá heḏá in wéˀgen Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀindáḏí wây-á tꞌowa-áḏí ovâywéˀgetu̖ˀan, 14 heḏi ovâytu̖ˀan, “Undá nä́ˀi sen naví páaḏépiye dînmaa, heḏi dítu̖ˀan tꞌowa ovâytꞌeˀyaˀdoˀin. Unbí páaḏépiyebo naaḏi iví̖ˀgeḏi dótsikaˀyan, hebo háawin tꞌaywóˀnin bînchä̖nunde wänbo wíḏônshaapí. 15 Herod-di wänbo-á háawin wên tꞌaywóˀnin wíˀônshaapí, heḏiho nanbíˀpiyebá óewáysan. Nä́ˀi sendá hä̖ä̖wí híwóhpí wíˀiˀanpí óeháyjíḏí. 16 Heḏiho otsonpúuwí púwhí̖ˀdí óewhä̖́ä̖níˀin heḏáháˀ dómaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-í.”

17 Pa̖a̖yo pꞌóe waa iˀ Passover shánkíˀeeḏi nanáˀ dihayḏi Pilate-di wêe pan óemaˀpꞌä̖́ḏíndeˀ, heḏânho gin natú̖. 18 Hewänbo tꞌä̖hkí in tꞌowa dívítu̖wí̖nú, “Nä́ˀi sen náheˀ, heḏi Barabbas-á naˀingîˀ nâamaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-í.” 19 (Barabbas-á oe pan diwe óesóge gá in tꞌowa iˀ búˀ iweˀin pꞌóˀḏéḏíˀindáḏí ovâytsa̖a̖kannandân, heḏá iˀḏá ovâytꞌowatꞌahá̖nú.) 20 Hewänbo Pilate nadaˀ Jesus óemaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íˀin, heḏiho in tꞌowa wíyá ovâyhéeˀan. 21 Hebo indá ihayḏa̖ˀ dívítu̖wí̖núndeˀ, “Wên phéˀwin deeḏi nátꞌóhtä̖gekꞌuˀꞌꞌ” 22 Pilate-di powingeḏi ovâytu̖ˀan, “Háaḏan gin dóˀa̖mí? Háawin yä̖ˀḏâapíˀinnan iˀan? Naaḏi háawin tꞌaywóˀnin wänbo wíḏônshaapí óeháyjíḏí. Heḏiho otsonpúuwí púwhí̖ˀdí óewhä̖́ä̖níˀin heḏá dómaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-í.” 23 Hewänbo kaygindi iheˀjiḏiḏa̖ˀ ditû̖ˀ Pilate-dá Jesus phéˀwin deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌúuwíˀin, heḏi hânho dívítu̖wí̖núndeḏiho ditꞌanpóe. 24 Pilate nahíje háa óedaaˀan waa iˀa̖míḏí, 25 heḏiho Barabbas, iˀ sen in tsonnin ovâyyâ̖ˀiˀ heḏá ovâytꞌowatꞌahá̖núˀiˀ namuuˀiˀ óemaˀpꞌä̖́ḏi, hewänbo natsonpóe Jesus óeˀa̖míˀin háa didaˀ waa.

Jesus oe Calvary-piye óehoˀ

26 Heḏáháˀ Jesus iweḏi óehoˀ. Dimän dihayḏá wí sen Cyrene nangewi namuuˀiˀ, Simon gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ, oe nava iweḏi iˀ búˀ eepiye naˀä̖ḏi óejay, heḏi in sundaḏoḏi in phéˀwin ivîˀḏi ônˀíˀkꞌûˀḏi Jesus-ví tíˀúugé óepu̖ˀnan. 27 Báyékí tꞌowa wáˀ Jesus ûnwóemän, heḏá wên kwiyä̖ˀ dimännindá hânho ditaachanpóeḏá dívípí̖hkhú̖mahpúuḏeˀ, heḏá háa iphaḏendeˀin namuuḏi diséejiˀ. 28 Jesus ibéeḏí ovâytu̖ˀan, “Un kwiyä̖ˀ Jerusalem-win, naa omuuḏi wíˀúvísíhtä̖ä̖-ípí, hewänbo ungîˀ-á unbí áyyä̖̂ä̖gîˀ-á úvísíhtä̖ä̖-í. 29 Wáy wí thaa nanáˀ dihayḏi tꞌowa ditú̖u̖ní ‘Híhchan dâymáˀve-í in dínkoḏipíˀin dívíˀâyya̖míḏí, heḏá in hä̂nhay wänbo dívíˀayyanpíˀindá wí ay wänbo dâyˀâytsä̖ä̖ˀanpíˀindá wáˀ híhchan dâymáˀve-í.’ 30 Ihayḏáho in Jerusalem-ˀin tꞌowa didaˀí iˀ pꞌin inbîˀḏi nakaanú-íˀin heḏá iˀ okúḏá ovâykhä̖ˀkwꞌôeníˀindá. 31 Naa wên tay wówáˀin waagiˀbá omuuˀi híwóhpí dînpoeˀo. Hewänbo indá tay tꞌaaˀi waaginbá dimuuḏi shánkí pꞌä́ndíkí dínpuwagíˀo.”

32 Heḏá wây-á wíje senäˀdá Jesus-áḏíbá ovä̂nhon ovä̂nháyjíḏí. Nä́ˀin senäˀdá jänäkíkanninnân damuu.

Jesus wên wíje sänminbí pinuḏi phéˀwin deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌûˀ

33 Heḏi wên okú iwe dipówá, “In pꞌóhkhú̖bay” gin dâytu̖ˀoˀ, heḏi Jesus phéˀwin deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌûˀ, heḏá in wíje jänäkíkannindá wáˀ hanbá ovä̂nˀan. Wêe Jesus-ví yä̖́ˀmä́ngéḏí óewí̖nú heḏá iˀ wêe-á iví koˀḏíngéḏá. 34 Heḏi Jesus natú̖, “Táḏá, ovâyˀowóejé-í, háa dívíˀoˀin wíḏínhanginnáhpíḏí.” In sundaḏo-á dívíˀáywan iví aa dívíweejé-íḏí. 35 In tꞌowa iví núˀ iwe diwindi óemúndeˀ, heḏá in Huḏíyo pꞌóˀḏéḏíˀindá tꞌä̖mägá óetu̖máa. Ditû̖ˀ, “Piˀwêndá iˀḏi ovâyˀaywon, heḏi i-á iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí óesógeˀiˀ namuuḏá, wíˀbo ipiˀaywoeníˀin ûnkhâyˀä̖ˀ.” 36 Heḏi in sundaḏoḏi wáˀ tꞌä̖mäge háa óeˀoˀ. Ivíˀpiye dimääḏi wí méena ojohayˀi-á ônpä̖htuye, 37 heḏi óetu̖ˀan, “In Huḏíyoví tsondi hayˀi unmuuḏá wíˀbo ópiˀaywon.” 38 Wên phépháˀay iví phéˀwin kwꞌáye natꞌiˀkꞌóe eeḏi ginnân nataˀmuu: “Nä́ˀi-á in Huḏíyoví tsondi hayˀi namuu.”

39 Wêe tꞌaywóhkandiˀ phéˀwin deeḏi nawhiˀwondiˀḏi óejänäkítu̖máaḏí, óetu̖ˀan, “Untú̖hpíˀan u̖-ân unmuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí. Heḏáho wíˀbo ópiˀaywon, heḏá naˀindá wáˀ dînˀaywoení.” 40 Hebo iˀ wêe natú̖, “Haˀwâa wívihéeˀa̖mípí. Ti Jôesi Táḏá oe makówá naˀä́ndiˀ wínâaˀaˀginpíˀan? Nä́ˀi sen óetuhchä̖nunde waagibá u̖ wáˀ wóetuhchä̖nundeˀ, 41 heḏi u̖-áḏí naa-áḏí dítuhchä̖nundeḏi híwó namuu, gá híwóhpí ä́nˀandi nanbí tuhchä̖nu-á gä́nˀä̖ä̖ḏân. Hebo nä́ˀi sendá háabo híwóhpîˀ wíˀiˀanpí.” 42 Heḏáháˀ Jesus óetu̖ˀan, “Jesus, owáy unpꞌóˀḏéḏîˀsogeḏeeḏi unwáyˀä̖ä̖ ihayḏi naa wíḏíˀóḏéˀnípí.” 43 Jesus-di óetu̖ˀan, “Nä́ˀin wítu̖ˀâ̖a̖mí, nää thaa-á owáy tꞌä̖hkí saˀwó nanáˀ diwe naa-áḏí unchaní.”

Jesus nachuu

44 Taagepiye iwáypiye naná, hebo iˀ than namuwä̖hán, heḏi i̖ˀge tꞌä̖hkí nakhunpóe thíˀêeḏi poje puwahay. 45 Ihayhä̖̂ä̖bá in aa nakhaanáˀnin iˀ méesate hayˀi khóˀjé nawhiˀwonnindá pínu-á nasiveḏee. 46 Heḏáháˀ Jesus kaygi natú̖, “Táḏá, naa uví mange dáymäˀ, naví pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dînkeˀ.” Heḏi gin natú̖ ihayḏiho tꞌä̖ˀgeḏi ihâ̖a̖ˀan. 47 Iˀ sundaḏo pꞌóˀḏeḏîˀ iwe nawindi háa napóeˀin imûˀḏi Jôesi Táḏá kwꞌáayéboˀ óemáa, heḏi natú̖, “Taˀgendi nä́ˀi sendá iví wówátsi taˀge ihon.” 48 In báyékí tꞌowa iwe dikꞌaapu̖wä̖winnin háa napóeˀin dâymûˀḏi inbíˀpiye dívíweehoˀ, heḏi inbí pí̖hkhú̖ dâymahpúuḏe ditaachanpóeḏí. 49 Hebo wáy wên kwiyä̖ˀ Galilee nange iweḏi Jesus-áḏí diˀä̖ä̖ˀin, heḏá wây-á tꞌowa iví kꞌemaˀin ûnmuuˀindá, kayi̖ˀ diwebo diwin dâymúndeḏi.

Jesus óekhä̖ˀkꞌûˀ

50-51 Wí sen Joseph gin nakhá̖wä̖́ˀi wáˀ iwebá najiˀ, oe Judea nangewi búˀay iweˀi-ân namuu, Arimathea gin dâytu̖ˀoˀiˀ. I-á iví wówátsi taˀge ihon, heḏi natsíkhajiˀ Jôesi Táḏáḏí óesôege-íḏí iˀ toˀwí tꞌowa ovâyˀaywoeníˀiˀ. I-á wínachanpóepí híwóˀnin namuuˀin háa in Huḏíyo tunjowaˀ dívíˀánshaamä́giˀindá heḏá dívíˀannindá Jesus óeháyjí gin ditú̖ ihayḏi. 52 Heḏiho Jesus nachuu ihayḏi Joseph oe Pilate-víˀpiye namää óedaaˀa̖míḏí iˀ pení óemä̂äníḏí óekhä̖ˀkꞌúuwíḏí. 53 Heḏi óemä́giḏi in phéˀwin diweḏi óewá̖ve, heḏá wên híwóˀnin aa iwá óeˀánkꞌûˀ, heḏi wí khä̖hkugîˀ pho ee óekꞌûˀ, iˀ tꞌowáwi kꞌuu iwe dâytsꞌâˀiˀ, iwá waˀḏi tóebo wíˀóekhä̖ˀkꞌûˀpí. 54 Iˀ thaa-á in Huḏíyo dívíhä̖ä̖wíkhâyˀoˀ kaykhanwówá thaagîˀ, heḏi iˀ kaykhanwówá thaa-á ho napowaˀä̖ˀ. 55 In kwiyä̖ˀ Jesus-áḏí oe Galilee nangeḏi diˀä̖ä̖ˀindá Joseph-á ûnwóemää, heḏi háa Jesus oe tꞌowápho ee óekꞌûˀ waa dâymûˀ. 56 Heḏi inbíˀpiye diwáymää, heḏi wí saˀwó nasundi woe-áḏí ka̖ˀpꞌoe-áḏí dâykhâyˀan iˀ pení óeˀä̖ä̖yú̖-íḏí. Hebo wíyá tháwä́n iˀ kaykhanwówá thaa nanândi wíḏívítꞌôeˀanpí in Huḏíyoví khuu dínmuuḏi.

24

Jesus wówáˀi napee

1 Wíyá tháwä́ndá Dumîngu naná, heḏi nathamupuwaˀä̖ˀ ihayḏi in kwiyä̖ˀ i penípho iwepiye diwáymää i saˀwó nasundi woe dâykhâyˀandi wóegé. 2 Iwe iˀ kꞌuu iˀ tꞌowápho iweḏi ho nahângemuuḏi dâymûˀ, 3 heḏiho ee ditsꞌú̖, hebo Nanbí Sedó Jesus natꞌahándi wíḏâyshaapí. 4 Iwe diwänpiwindi wíḏínhanginnáhpí háa dívíˀánshaaˀa̖míˀin. Ihayḏi tsíkhagipí wíje senäˀ waabá dä́ncha̖a̖ˀin inbí núˀ dakwi̖nuḏee, hânho otsꞌáˀiḏa̖ˀ daˀaˀwennin. 5 In kwiyä̖ˀ hânho dikhunwôedaˀḏi dívíwänpipꞌóˀtꞌá̖ä̖, heḏi in senäˀdi ovâytu̖ˀan, “Heháaḏan wí nawówájiˀiˀ in pení ovâykhä̖ˀkwꞌóeˀó ee bîntu̖wä̖máa? 6 Jesus-á nä́we wínakꞌóepí, i-á nawáywówápóe-á. Ti wíˀúnˀánshaapíˀan háa wovâytu̖ˀannin waˀ oe Galilee najiˀ ihayḏi? 7 Ginnân natú̖: ‘Naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀi-á in yä̖ˀḏâapíˀin tꞌowaví mange díkáaní. Heḏá phéˀwin deeḏá díkheˀkhâymáa, hewänbo iweḏi iˀ powageˀi thaa iwe owáywówápuwagíˀo.’ ”

8 Ihayḏi in kwiyä̖ˀ dínˀánpówá háa Jesus-di ovâytu̖ˀannin, 9 heḏi iweḏi dimääḏi in tä̖ˀḏi wêe Jesus-ví khä̖geˀnindá heḏá wây-á iví kꞌemaˀindá háa napóeˀin ovâytꞌôeˀan. 10 Nä́ˀinnân dimuu in kwiyä̖ˀ: Mary Magdalene-dá heḏá Joanna-á, heḏá wíyá Mary-á, James-ví jíyá ûnmuuˀiˀ, heḏá wây-á kwiyä̖ˀdá wáˀ indáḏí dijiˀ. 11 Hewänbo Jesus-ví khä̖geˀnin diˀân háa in kwiyä̖ˀdi ovâytu̖ˀan waa wä̖yu̖pîˀ híˀḏa̖ˀmân namuuˀin, heḏiho háa ditú̖ˀin wíḏívíwä̖yu̖pí. 12 Hewänbo Peter-á napeeḏi iˀ penípho iwepiye iˀä̖ä̖, heḏi itꞌä̖́ä̖ḏí itsíhkíḏi, heḏi wí aaḏa̖ˀ Jesus naˀánmúˀdeˀiˀ imûˀ, heḏi ivíˀpiye nawáymääḏi naˀándeˀ, “Hân hîn napóe?”

In wíje oe Emmaus búˀaypiye damänninbíˀpiye Jesus ipikeeyan

13 Iˀ thaabá-á wíje Jesus-ví kꞌemaˀin wí búˀaypiye damän, iwá Emmaus gin dâytu̖ˀoˀ, i-á maḏi tsé ihay míya-á Jerusalem-di naná. 14-15 In wíje nä́ˀi háa napóe i̖ˀgeḏi wíˀbo dänhíˀmáa, heḏi däntsikaˀmáa “Háaḏangú nä́ˀi tꞌä̖hkí gin napóe?” Jesus-di ovä̂nkáa, heḏi indáḏíbá namää. 16 Hewänbo indá wíˀóetaapí, inbí tsée iweḏi dä́nkaapóeḏí. 17 Heḏi Jesus-di ovä̂ntsikaˀyan, “Hä̖ä̖ i̖ˀgeḏan hânho jashawóˀ dänhíˀmáa damändi?” In wíje däntsiˀwóyí̖ˀ heḏi daboˀaatsꞌaymuu, 18 heḏi iˀ wêe Cleophas gin nakhá̖wä̖́ˀiˀḏi óetu̖ˀan, “U̖ˀḏa̖ˀmân kavêe tꞌä̖hkí in oe Jerusalem diˀáḏâajiˀin diweḏi wíˀúhanginnáhpí háa nä́ˀi phaḏe thaa eeje napoeˀoˀin.” 19 Jesus-di ovä̂ntsikaˀyan, “Hân handi napoeˀo?” Óetu̖ˀan, “Gá Jesus oe Nazareth-wi háa ûnpóeˀinnân. I-á Jôesi Táḏáví tukheˀbi ûnmuu, heḏi Jôesi Táḏá-áḏí heḏá in tꞌowa-áḏí dâymûˀ iví híˀ-á iví tsiyekandá ûnkayˀin. 20 Nanbí owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá heḏá wây-á nanbí tsonnindá in Rome-winbí mange Jesus óekán heḏânho indá óetuhchä̖nuḏi óeháyjíḏí, heḏiho phéˀwin deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌûˀ. 21 Hewänbo naˀindá giˀân i-ân iˀ namuu naˀin Israel-ˀin dímahpä̖ḏikhâymáaˀiˀ. Heḏi nää thaa-á iˀ poje thaa-áho naná han napóe iweḏi. 22 Heḏá wáˀ wên kwiyä̖ˀ naˀinbíˀweḏi dimuuˀindi dítu̖ˀan wên háawên naˀin díháaˀannin. Héḏéndí héˀḏibo ee Jesus óekhä̖ˀkꞌûˀ iwáygé dijiˀ, 23 hewänbo wíˀóeshaapí. Diwáyˀä̖ä̖ḏi ditú̖ wên makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin inbíˀpiye dakeepóeḏí ovâytu̖ˀan Jesus-á nawówájiˀin. 24 Wáy wên naˀindáḏí dijiˀin iˀ penípho iwepiye dimää, heḏi háa in kwiyä̖ˀ ditú̖ waa dâymûˀ, hewänbo Jesus-á wíḏâymûˀpí” gin in wíjeḏi Jesus óetu̖ˀan.

25 Ihayḏáháˀ Jesus-di ovä̂ntu̖ˀan, “Undá ánshaapíˀin damuu, heḏá dawä̖yu̖kâymuuḏi tꞌä̖hkí háa in Jôesi Táḏáví tukheˀmin ditú̖ waa wíḏänwä̖yundepí. 26 Ditú̖hpíˀan iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí taˀgendi nä́ˀi hä̖ä̖wí itꞌôephaḏekhâymáaˀin, heḏáháˀ ên naˀin díháaˀannin. Héḏéshánkí tsondi hayˀi-á óepaˀí.” 27 Heḏi Jesus-di háa Jôesi Táḏáví taˀnin diwe iví̖ˀgeḏi natû̖ˀnin tꞌä̖hkí ovä̂nthayyan. Háa Moses natú̖ˀin páaḏé ovä̂ntu̖ˀan, iweḏáháˀ in Jôesi Táḏáví tukheˀmindá in wéˀgen taˀkannindá háa ditú̖ˀindá.

28 Iˀ búˀay dimän diwe tsowa dipowamän, heḏi Jesus-á waˀḏi wíyá wáypiye namän waagibá iˀan. 29 Hewänbo óepunmä̂äníˀin wíḏadaˀpí, heḏihoˀ óetu̖ˀan, “Naˀindáḏí ówóyí̖ˀ. Hä̖̂ä̖ḏanho napuwamän, nathaaphaḏemänhoˀ.” Heḏiho indáḏí iˀ tewhá ee natsꞌûndi iwóyí̖ˀ. 30 Indáḏí nahúuˀä́n dihayḏi iˀ pává ikêˀḏi ikú̖ˀdaaˀan, heḏá iháve, heḏá ovä̂nmä́gi. 31 Ihayḏibá datsíwaaḏee waa dapóe, heḏiho toˀwí namuuˀin dä̂ntaa, hewänbo wesebo wíyá wínakeepóepí. 32 Heḏi däntu̖máa, “Oe pꞌóegé gimän dihayḏi, Jôesi Táḏáví híˀ i̖ˀgeḏá dînthayjoḏi, nanbí pín kaygi gä́nˀa̖ˀyä̖póepíˀan.”

33 Wesebo oe Jerusalem-piye dawáymää, heḏi Jesus-ví tä̖ˀḏi wêe khä̖geˀnindáḏí heḏá wây-á wên diwéˀgekwꞌôndáḏí dä̂nshaa. 34 Nä́ˀin diwéˀgekwꞌóˀnindi ovä̂ntu̖ˀan, “Nanbí Sedó Jesus-á taˀgendi nawáywówápóe, heḏi Simon Peter-bíˀpiye nakeepóe.” 35 Ihayḏáháˀ in wíjeḏi ovâytu̖ˀan háa napóeˀin ee pꞌóegé damän dihayḏi, heḏá háḏíḏí Nanbí Sedó Jesus dä̂ntaaˀindá iˀ pává iháve ihayḏi.

Jesus iví khä̖geˀninbíˀpiye ipikeeyan

36 Waˀḏi dänhíˀmáa ihayḏibo Jesus-á inbí páaḏépiyá nakwi̖nuḏee, heḏi ovâytu̖ˀan, “Ánshaaginpíḏíboˀ íkwoní.” 37 Hânho ovâypíhä̖ä̖ḏi diˀân wí pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-ân dínkeepóeˀin. 38 Hewänbo Jesus-di ovâytsikaˀyan, “Heháaḏan íkhunwôedaˀ? Háaḏan íˀándeˀ maḏi naa taˀgendi wóˀmuupíˀin? 39 Naví mandá naví ândá dînmúˀḏí. Naa-ânkun omuu. Dítä̖ä̖gé-í, heḏânho únhanginnáaní wí pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wóˀmuupíˀin. Naa tûu-á phéhkhú̖-á omuu. Wí pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á haˀwâaˀi wínamuupí.” 40 Heḏi haˀwâa natú̖ ihayḏá iví mandá iví ândá ovâykeeyan. 41 Hânho dihíhchan wänbo ovâyháaˀan, heḏá kâyˀindá dínpoeˀo dívíwä̖ä̖yú̖-íḏí háa natú̖ˀin. Iˀḏi ovâytsikaˀyan, “Ti koegîˀ hä̖ä̖wí nä́ä únsaa?” 42-43 Heḏiho wí paa natseemuuˀiˀ óemä́gi, heḏi inbí páaḏépiyebo ikꞌoe.

44 Ihayḏáháˀ ovâytu̖ˀan, “Undáḏíbo waˀ ojiˀ ihayḏi naaḏi wâytu̖ˀan hä̖ä̖wí Jôesi Táḏáví taˀnin diwe natû̖ˀdi-áho nakhâyˀä̖ˀ napúuwíˀin, tꞌä̖hkí háa Moses itaˀnandi-á, Jôesi Táḏáví tukheˀmin ditú̖ˀi-á, heḏá iˀ Psalms gin dâytu̖ˀoˀ iwe nataˀmuuˀi-á.” 45 Heḏi ovâykhä̖geˀnan híwó dikaˀpóewíḏí háa Jôesi Táḏáví taˀnin diwe nataˀmuuˀin. 46 Ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀi tundáho nataˀmuu: Iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí itꞌôephaaḏé-í nachuu píhay, hedi iweḏá iˀ powageˀi thaa iwá nawáywówápúuwí, 47 heḏi i-á natsonpúuwí páaḏé in Jerusalem-win heḏá iweḏá wéngé tꞌä̖hkíˀin tꞌowa-á ovâytu̖ˀâ̖a̖mí inbí tꞌaywóˀdi dâyjoeˀa̖mí heḏânho ovâyˀowóejé-íḏí, gin nataˀmuu. 48 Heḏi undá nä́ˀi hä̖ä̖wí bînmûˀ i̖ˀgeḏi tꞌowa bîntꞌôeˀa̖mí. 49 Heḏi nää iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ unbíˀpiye wâysaaní, i-á naví Táḏáḏí wovâytu̖ˀan wovâymä̂äníˀin. Hewänbo nä́ä Jerusalem-bo úvíwóyí̖ˀní unbí kay oe makówáḏí wovâymä́gi píhay.”

Jesus oe makówápiye napee

50 Heḏáháˀ Jerusalem diweḏi ovâypiyeḏi iˀ búˀay Bethany gin dâytu̖ˀoˀ iwehay ovâyhoˀ, heḏi ikhóhtegeḏi Jôesi Táḏá óedaaˀan híwó ovâyˀa̖míḏí. 51 Waˀ gin iˀoḏiboˀ inbíˀweḏi iwijeḏi oe makówápiye napee. 52 Indá dívídégeˀdikwꞌóḏi óeˀaˀginmä̂äníḏí, heḏáháˀ oe Jerusalem-piyá hânho híhchandi diwáymää. 53 Oe méesate hayˀi eebo ihayḏa̖ˀ dimääˀä̖ heḏá ditû̖ˀ Jôesi Táḏá-á hayˀi namuuˀin.

* 5:35 Jesus wíˀbo iví̖ˀgeḏi ihíˀmáa. I-á iˀ soyingi waagiˀbá namuu, heḏi iví khä̖geˀnindá iˀ soyingiví kꞌemaˀin waaginbá-á dimuu.

* 6:14-16 In Zealot tꞌowa-á Israel nangegîˀ dívíhä́nboˀ in Rome-ˀin ovâykhehpeeyé-íḏí

* 9:23 Nä́ˀin natundaˀ, dikhâymúuní dâytꞌôephaaḏé-íḏí, Jesus in phéˀwin deeḏi itꞌôephaḏe waagibá.

* 11:44 In Huḏíyo wí penípho iwe dívíˀa̖hsaaḏá, dínkhâ̖a̖kꞌóe inbí méesate ee ditsꞌú̖u̖níˀin páaḏé dívíkhâyˀanpíḏíboˀ inbí khuu dínmuu waa.

* 14:27 Nä́ˀin natundaˀ, dikhâymúuní dâytꞌôephaaḏé-íḏí, Jesus in phéˀwin deeḏi itꞌôephaḏe waagibá.

JOHN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

I Híwóˀdi Tun Jesus Christ-Ví̖ˀgeḏi John Itaˀnandiˀ

1

I toˀwí In Tu̖u̖ gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ nawówátsipä̖yiˀ, i-á Jesus-ân namuu

1 Hä́nˀoe tsꞌanpáaḏé nanân diwe i toˀwí In Tu̖u̖ gin nakhá̖wä̖́ˀi nayihoˀ. I-á Yôesi Táḏá-áḏí nayiˀ, heḏi i-á Yôesibá namuu. 2 I-áho oe tsꞌanpáadé nanân diwe Yôesi Táḏá-áḏí nayiˀ. 3 Hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí ikhíyé, heḏi i-á wíˀikhíyépíḏá hä̖́ä̖bo wínakhíˀyenpí. 4 I-á wíˀbo wówátsi napä̖yiˀ, heḏi nä́ˀin wówátsi-á ko nakeepoˀ tꞌowagîˀ waagiˀbá namuu. 5 Nä́ˀi ko nakhu̖u̖náˀ dee nakeepoˀ, heḏi hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí nakeepoˀ tobáháa nakhu̖u̖nân wänboˀ.

6-7 Wí sen John gin nakhá̖wä̖́ˀi Yôesi Táḏáḏí óesan nä́ˀi ko i̖ˀgeḏi tꞌowa ovâytu̖ˀâ̖a̖míḏí, heḏânho John-bí híˀ ditꞌoeḏi toˀwên tꞌä̖hkí dívíwhä̖yú̖-íḏí i toˀwí i ko namuuˀivíˀpiyeˀ. 8 John-dá i ko-á wínamuupí, hewänbo i naˀä̖ä̖ tꞌowa ovâytu̖ˀâ̖a̖míḏí toˀwí i ko namuuˀin. 9 Nä́ˀi toˀwí In Tu̖u̖ gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ i taˀgendi ko namuu, heḏi nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ naˀä̖ä̖ḏi tꞌä̖hkí tꞌowa ovâykohthayyoˀ.

10 Nä́ä oepáa kꞌayḏi i nayiˀ, hebo tobáháa nä́ˀi oepáa ho ikhíyé wänboˀ, in tꞌowa nä́äḏí diyiˀindi wíˀóetaapí. 11 I hä̖ä̖wí ikhíyéˀi ivîˀ ûnmuu, heḏi ipiyeˀ naˀä̖ä̖, hewänbo iví tꞌowaḏi wänbo wíˀóeséegíˀanpí. 12 Hewänbo wáy wêndiḏá óeséegíˀandá ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yu̖, heḏi nä́ˀin tꞌä̖hkí iḏi ovâymä́gi Yôesi Táḏáví ây dipúwíḏí. 13 Heḏi Yôesi Táḏáví ây dipóe ihayḏi wíyá diˀâypu̖yä̖ waa dínpóe, hewänbo tꞌowa diˀâypu̖yä̖ nä́ä oepáa kꞌayḏi waagibá wíḏiˀâypu̖yä̖pí, heḏiháa i táḏá-áḏí i yíyá-áḏí dachanpóeḏíbo wänbo-á yoe, heḏiháa wí sen nawänpitú̖ḏíbo wänbo-á yoe. Yôesi Táḏáḏân nä́ˀin wówátsi ovâymä́gi.

14 I toˀwí In Tu̖u̖ gin nakhá̖wä̖́ˀi wí tꞌowa napaa, heḏi wí hây tä̖hkí naˀindáḏí nayiˀ. Báyékí hayˀi namuuˀin âymûˀ, gá Yôesi Táḏáví wîˀ ayḏa̖ˀ ûnˀä́ndiˀ namuuḏân. I-á báyékí séegísehkanä imáa, heḏi háa i natú̖ waa tꞌä̖hkí taˀgen namuu.

15 Toˀwí i namuuˀin John-di in tꞌowa ovâytu̖ˀan. Oe ahkon deeḏi John nayiḏi kaygi ovâytu̖máa, “Naaḏi wâytu̖ˀan naví tíˀúugébá wí toˀwí napowagítꞌóeˀin, heḏi i-á naví shánkí kwꞌáye namuu, gá naa oˀaypu̖yä̖píḏíboˀ i-á hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí nawówáyiḏân. Nä́ˀi-ânkun i namuu iví̖ˀgeḏi wâyhíˀmáaˀiˀ.”

16 Báyékí séegísehkanä imáaḏí, ihayḏa̖ˀ híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí ivíˀweḏi gínˀä̖ˀ. 17 Yôesi Táḏáḏí Moses óetu̖ˀan iví tsontu̖u̖ naˀin dímä̂äníˀin, hewänbo Jesus Christ-ân óesan séegísehkanä-á heḏá in taˀgen namuuˀindá dînkeeya̖míḏí. 18 Toˀwíḏí wänbo hä̂nhay wänbo Yôesi Táḏá wíˀóemûˀpí. Hewänbo háawi i namuuˀin iví wîˀḏa̖ˀ ay ûnmuuˀiˀ iví núˀ naˀä́ndiḏân naˀin dînkeeyan.

Háa John i pꞌóˀpꞌoekandiḏi in tꞌowa ovâytu̖ˀannin

19 Owáy Jerusalem búuˀú wä̖́hä̖̂ä̖ḏi in Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀindi wên owhaˀ-á heḏá wên méesateˀin khä̖ge̖ˀnindá ovâysan John i pꞌóˀpꞌoekandiˀ óetsikáyi̖ˀníḏí, “To-an unmuu” gin, 20 heḏi kinnân iḏi ovâytu̖ˀan: “Naa i toˀwí Yôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí wóˀmuupí.” Kaaginpíḏíbo thayˀeeḏi kin ovâytu̖ˀan. 21 Heḏi óetsikáyin, “Heḏi to-an unmuu? Ti Elijah-ân unmuu?” Iḏi ovâytu̖ˀan, “Naa-á i wóˀmuupí.” Heḏáháˀ óetsikáyin, “Ti Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀbiˀ i âytsíkhaˀmáaˀi-ân unmuu?” 22 Heḏi ovâytu̖ˀan, “Yoe.” Heḏáháˀ óetu̖ˀan, “Dítu̖ˀan to-an unmuu, heḏânho in toˀwên naˀin dísannin âytꞌôeˀa̖míḏí háa untú̖ˀin. Uví̖ˀgeḏi dítꞌôeˀan.” 23 John-di ovâyhéeˀan heḏânho dínˀánpówá-íḏí háa Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀbiˀ Isaiah hä́nˀoebo natú̖ˀin, heḏi nä́ˀi-á Isaiah-ví híˀ ûnmuu:

Wí toˀwí oe ahkon deeḏi ûntu̖hkwíntú̖ní,

‘In pꞌôe bintaˀgeˀan i shánkí natsonyiˀigîˀ.’

“Nä́ˀi toˀwí han natú̖ˀi waagiˀbá naa omuu” gin John-di ovâytu̖ˀan.

24 Wáy wên in ovâysannin John óetsikáyi̖ˀníḏí Pharisees dimuu, 25 heḏi indi óetu̖ˀan, “I toˀwí Yôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí wíˀunmuupí, Elijah wänbo-á yoe, háa Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀbi âytsíkhaˀmáaˀi wänbo-á yoe. Heḏi háaḏan handi nä́ˀin tꞌowa ovâypꞌóˀpꞌoeˀoˀ?” 26-27 John-di ovâytu̖ˀan, “Naaḏá pꞌoeḏiḏa̖ˀ dovâypꞌóˀpꞌoeˀoˀ, hewänbo unbí yâaḏi wáyḏí wí toˀwí bîntaapîˀ nayiˀ, heḏi tobá naví tíˀúugé napówá wänboˀ, naa ihay híwó̖ˀdi wóˀmuupí iví anto wänbo dônmaˀpꞌä̖́ḏi-íḏí.”

28 Tꞌä̖hkí nä́ˀi owáy Bethany búuˀúˀay wä̖́hä̖̂ä̖ napóe, oe Jordan pꞌoˀ pꞌä̖́näḏi John nayiḏi in tꞌowa ovâypꞌóˀpꞌoeˀoˀ iwe.

Jesus-á wí kꞌúwáˀay Yôesi Táḏáḏí óesandiˀ waagiˀbá namuu

29 Wíyá tháwä́n John-di Jesus óemûˀ ee nayiˀ iwepiyeˀ naˀä̖ḏi, heḏi iví̖ˀgeḏi natú̖, “Binmúˀḏí i naˀä̖ˀiˀ. I-á Yôesi Táḏáḏí óesan wí kꞌúwáˀay waagiˀbá nachúu-íḏí, tꞌä̖hkí tꞌowaví tꞌaywó̖ˀdi ovâyyâaˀa̖míḏí. 30 Nä́ˀibá i namuu iví̖ˀgeḏi wâyhéeˀan. Naa otú̖, ‘Naví tíˀúugébá wí sen napówá-í, heḏi i-á naví shánkí kwꞌáye namuu, gá naa oˀaypu̖yä̖píḏíboˀ i-á hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí nawówáyiḏân.’ 31 Tobá toˀwí namúníˀin naa wíḏînhanginnáhpí wänboˀ, naa oˀä̖ä̖-á pꞌoeḏi wâypꞌóˀpꞌoeˀa̖míḏí, heḏânho un Israel-ˀin tꞌowa i bîntáa-íḏí.”

32-33 John-di háa imûˀin ovâytu̖ˀan. Natú̖, “Páaḏéḏí naa wíḏînhanginnáhpí toˀwí Jesus namuuˀin, hewänbo Yôesi Táḏáḏí dísan pꞌoeḏi wâypꞌóˀpꞌoeˀa̖míḏí, heḏá iḏá dítu̖ˀan, ‘I Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ nawhândi nâapu̖wä̖khâymáa, heḏi wí toˀwívîˀḏi isogekhâymáa. Heḏi nä́ˀi toˀwíḏân i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ tꞌowa ovâymä̂äní wí pꞌóˀpꞌoekan waagibá’ kin Yôesi Táḏáḏí dítu̖ˀan. Heḏihoˀ i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ makówáḏí nawhândi wí kꞌoˀwee waagibá dómûˀ-ákun, heḏi Jesus-vîˀḏi isóge. 34 Naa kin napóeḏí dómûˀ, heḏânho naaḏi wâytu̖máa Jesus-á Yôesi Táḏáví ay ûnmuu.”

Jesus-ví páaḏéˀin khä̖geˀnin

35-36 Wíyá tháwä́n John-dáḏí heḏá wíye iví khä̖ge̖ˀnindáḏí Jesus naphaḏemändi óemûˀ, heḏi Jesus-ví̖ˀgeḏi John natú̖, “Binmúˀḏí i Yôesi Táḏáḏí óesandiˀ namuuˀiˀ. Wí kꞌúwáˀay waagiˀbá nachúu-í.”

37 John-bí wíye khä̖ge̖ˀnin háa John natú̖ˀin datꞌoe, heḏi Jesus-ví tíˀúugé dawóemää. 38 Jesus ibéeḏí ûnwóeˀä̖ḏi ovä̂nmûˀ, heḏi ovä̂ntsikáyin, “Hä̖ä̖-an dadaˀ?” Óetsikáyin, “Rabbi, wä̖́hä̖̂ä̖-an unthaa?” (Rabbi-á “há̖hkandi” gin natu̖ˀdaˀ.) 39 Iḏi ovä̂ntu̖ˀan, “Naa-áḏí bákä̖ˀve, heḏânho wä̂nkeeya̖míḏí.” Heḏihoˀ i-áḏí damääḏi wáygé nathaaˀin dä̂nmûˀ. Dipówá ihayḏáho théˀêeḏi yôenu iwepiyeˀ naná, heḏihoˀ i-áḏíbo dänwóyí̖ˀ.

40 Andrew-á Simon Peter-ví tíˀûu ûnmuu, heḏi i-á in wíye in John-bí híˀ datꞌoeḏi Jesus-áḏí damääˀin diweḏiˀibá namuu. 41 Wesebo Andrew iví páˀḏây Simon itu̖wä̖hoˀ, heḏi óeshaa ihayḏi óetu̖ˀan, “Naˀindi i Messiah âyshaa.” (In híˀ Messiah-á natu̖ˀdaˀ “i toˀwí Yôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí” gin.) 42 Heḏi Andrew-ḏi Simon Jesus-víˀpiyeˀ óehoˀ.

Jesus-di Simon óemûˀ ihayḏi óetu̖ˀan, “U̖-á Simon unmuu, John-bí ay, hewänbo nää iweḏi páaḏépiyeˀ Cephas gin unkhá̖wä̖́-í. (Nä́ˀin khá̖wä̖́ Cephas-á Peter-ân namuu, heḏi natu̖ˀdaˀ “wí kꞌuu” gin.)

Jesus-di Philip-á Nathanael-áḏí ovä̂ntu̖ˀan i-áḏí damú-íˀin

43 Wíyá tháwä́n Jesus iˀánshaamä́gi oe Galilee nangepiyeˀ namú-íḏí, heḏi Philip óemûˀḏi óetu̖ˀan, “Naa-áḏí ókä̖ˀve.” 44 Philip-á Bethsaida-wi namuu, i búuˀúˀay Andrew-áḏí Peter-áḏí datháˀḏe iwebá. 45 Philip-di Nathanael óetu̖wä̖hoˀ, heḏi óeshaa ihayḏi óetu̖ˀan, “I toˀwí Yôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí âyshaa, i-á Jesus oe Nazareth-wi-ân namuu, Joseph-ví ay. Iví̖ˀgeḏân Moses ita̖ˀnan iví ta̖ˀnin diwe, heḏá in Yôesi Táḏáví tukheˀmin wáˀ iví̖ˀgeḏi dâyta̖ˀnan.” 46 Nathanael-di Philip óetu̖ˀan, “Naa wóˀânpí hä̖ä̖wí wänbo Nazareth-wi-á híwó̖ˀdi namuuˀin.” Philip-di Nathanael óetu̖ˀan, “Ókä̖ˀve naa-áḏí heḏiho wíˀbo nâapimúní.”

47 Jesus-di Nathanael ivíˀpiyeˀ naˀä̖ḏi óemûˀ, heḏi iví̖ˀgeḏi natú̖, “Hä̖webâa wí naˀä̖ˀ in Israel-wi khuu taˀgendi ihondiˀ, i-á wínahôeyóhá̖hpí.” 48 Nathanael-di óetsikáyin, “Háḏíḏan naa dítaa?” Jesus-di óetu̖ˀan, “I fig tay óhkhu̖u̖ núˀ unˀä́n dihayḏi naaḏi wímûˀ, Philip-di wóetu̖kánnanpíḏíboˀ.” 49 Nathanael-di óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, näbâa dînhanginná u̖-á Yôesi Táḏáví ay-ân unmuuˀin, u̖-á in Israel tꞌowaví tsondi hayˀi unmuu.” 50 Jesus-di Nathanael óetu̖ˀan, “Nää navíˀpiyeˀ biwhä̖yundeˀ gá wítu̖ˀandân in fig tay núˀ naaḏi wímûˀin, hewänbo hä̖ˀi wítsꞌantu̖ˀandiví shánkí heˀendi hä̖ä̖wí nâapu̖wä̖khâymáa. 51 Taˀgendi wítu̖máa, makówá nakhuuḏeeḏi bînpu̖wä̖gítꞌóe, heḏá naa tꞌowa tꞌä̖hkígîˀ oˀaypu̖yä̖ˀivíˀwe in Yôesi Táḏáví tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin diwhándeḏá diwáypiˀḏá bînpu̖wä̖khâymáa.”

2

Oe Cana búuˀúˀay dínkhóhtsa̖a̖ná

1 Wíye thaa naphaḏe ihayḏi owáy Galilee nange wä̖́hä̖̂ä̖ dínkhóhtsa̖a̖shánkîˀḏiná, i búuˀúˀay Cana gin dâytu̖ˀoˀ iwe. Jesus-ví yíyá páaḏébo namääḏihoˀ iwe naˀä́n, 2 heḏá Jesus-á iví khä̖ge̖ˀnindáḏá wáˀ ovâyhúutu̖ˀandiho dimää. 3 Tꞌä̖hkí i méena dínhán dihayḏi Jesus-ví yíyáḏí óetu̖ˀan, “Wíyá wíḏínméenasaapí.” 4 Jesus-di óetu̖ˀan, “Yíyá, háaḏan kin dítu̖máa? Waˀḏi ihayḏi wíḏînnáhpí naví tꞌôe donˀa̖míḏí.” 5 Iví yíyáḏí in húukhâysaˀin ovâytu̖ˀan, “Háa iḏi wovâytu̖ˀan waa úvíˀa̖mí.”

6 Iwe sí pꞌonbay kꞌuuḏi napaˀandi nasaa, tꞌowa dipówáˀin dívíˀowíḏi-íḏí in Huḏíyoví khuu dínmuu waagi. Nä́ˀi pꞌonbay eeye wétä̖ háa powintä̖ galôn dihay nasaḏiˀ. 7 Jesus-di in dâyhúukhâysaaˀin ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀi pꞌonbay binpꞌiḏe,” heḏiho pꞌéeḏí taye dâypꞌíḏe. 8 Heḏáháˀ ovâytu̖ˀan, “Hä̖weḏiho wí binwhahóˀgí, heḏi unbí tsondivíˀwe binhûu.” Heḏiho háa ovâytu̖ˀan waa dívíˀan. 9 I pꞌoe dâyhoˀi naméenapaa, heḏi in húukhâysaˀinbí tsondi idä̂ä, hebo wíˀûnhanginnáhpí wáygé dâyhógiˀin. In wé̖ˀgeˀin dâyhúukhâysandeˀinda̖ˀmân dínhanginná. Heḏihoˀ iḏi i soyingi óetu̖kánnan, 10 heḏi óetu̖ˀan, “Wây-á tꞌowa i shánkí híwó̖ˀdi méena páaḏé dâykhâysandeˀ, heḏi tꞌowa dívíˀihayˀan dihayḏânho i shánkí nakꞌâ̖a̖gipîˀ dâykhâysandeˀ. Hewänbo u̖-á han wíviˀanpí, u̖-á bitsíkhaˀan i shánkí híwó̖ˀdi tíˀúugé ovâykhâysáa-íḏí.”

11 Nä́ˀin Jesus ee Cana búuˀúˀay Galilee nange wä̖́hä̖̂ä̖ iˀannin in páaḏéˀin pínnán tꞌôe ovâykeeyannin namuu, heḏi indiho in tꞌowa ikeeyan i-ân hayˀi namuuˀin, heḏi iví khä̖ge̖ˀnin shánkí wänbo ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yu̖.

12 Tꞌä̖hkí nä́ˀi naphaḏe ihayḏi Jesus-á iví yíyá-á iví tíˀûuwindá heḏá iví khä̖ge̖ˀnindáḏí Capernaum búuˀúˀaypiyeˀ dimää, heḏi iweho wí hä̖́yú̖ thaa dívíwóyí̖ˀ.

Jesus-di in dâyhä̖ä̖wíku̖ˀchꞌáaḏeˀin i méesate hayˀi iweḏi ovâykhe̖hpiye

13 In Huḏíyoví shánkîˀḏi púnúˀ naná, Passover gin dâytu̖ˀoˀiˀ, heḏi Jesus oe Jerusalem-piyeˀ namää. 14 I méesate hayˀi tehpaa búge in tꞌowa dâyhä̖ä̖wênku̖ˀchꞌáaḏeḏi ovâymûˀ, wéyu-á kꞌúwá-á kꞌoˀwee-á dâyku̖ˀchꞌáaḏeˀ, heḏá wáˀ in dâychä̖ˀegóˀoˀin inbí mä́äsa eeye dikwꞌôndi ovâymûˀ. 15 Wên púwhí̖ˀ whihkannindi ipaa, heḏi tꞌä̖hkí i méesate hayˀi iweḏi ovâykhe̖hpiye inbí kꞌúwá-á inbí wéyu-á wóegé, heḏi in dâychä̖ˀegóˀoˀindá inbí chä̖ˀ tꞌä̖mäpiyeˀ ovâychꞌáa heḏi inbí mä́äsa ovâyyánú. 16 Heḏá in dâykꞌoˀweeku̖ˀchꞌáaḏeˀindá ovâytu̖ˀan, “Binyâaˀan nä́ˀi hä̖ä̖wí nä́weḏi. Nä́ˀi méesate-á naví Táḏáví wháagé ûnná. Wí ku̖hteˀi waagibá wíyá wívînpáa-ípí.” 17 Heḏihoˀ iví khä̖ge̖ˀnin dínˀánpówá háa toˀwí Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe natú̖ˀin kin:

Hânho uví wháagéḏí díˀá̖yîngimäḏi wí phaaḏi naa díphakha̖nukhâymáa waagibá ochanpoˀ,

heḏi dâymûˀ Jesus hanbá nacha̖a̖ˀin.

18 In Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin iwáygé diyiˀindi Jesus óetsikáyin, “Háawin wên pínnán ú̖koeḏi dînkeeya̖míḏí, heḏânho gínhanginnáníḏí u̖ ú̖kꞌóeˀin nä́ˀin tꞌowa ovâykhe̖hpiyé-íḏí?” 19 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀi méesate bînnayu̖ḏi poeye thaa iwebo naa wíyá dótegé-í.” 20 Indi óetu̖ˀan, “Yónä́ntä̖ˀḏi sí (46) pa̖a̖yo ovâyhoˀ nä́ˀi méesate dâytegé-íḏí, heḏi háḏíḏan poeye thaa iwebo wíyá nâategé-í?”

21 Hewänbo Jesus-á iví túuˀú i̖ˀgeḏân ovâyhíˀmáa, i méesate hayˀi i̖ˀgeḏá yoe. 22 Heḏiho chuwa iweḏi nawáywówápóe ihayḏi, iví khä̖ge̖ˀnin nä́ˀin natú̖ˀin dínˀánpówá, heḏi Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe háa nata̖ˀmuuˀin heḏá nä́ˀi tu̖u̖ Jesus ihéeˀandi-á dívíwhä̖yu̖.

Jesus ûnhanginná tꞌä̖hkí tꞌowa háawin dimuuˀin

23 Waˀḏi Jesus oe Jerusalem búuˀú nayiˀ ihayḏi, in Huḏíyoví shánkîˀḏi thaa Passover gin dâytu̖ˀo nanáˀ dihayḏi, báyékí tꞌowa i pínnán ovâykeeyandi dâymûˀḏi ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yu̖. 24-25 Hewänbo Jesus wíˀipimä́gipí inbí mange. I-á wíˀûntáypí wí toˀwíḏí tꞌowaví̖ˀgeḏi óetu̖ˀâ̖a̖míḏí, i-áho ûnhanginná háawin tꞌowa dimuuˀin heḏá háa inbí píˀnä́ khóˀyé diˀánshaamuuˀindá.

3

Nicodemus Jesus-víˀpiyeˀ namää

1-2 Wí sen Nicodemus gin nakhá̖wä̖́ˀi Jesus-víˀpiyeˀ khu̖ˀḏéeḏí namää. I-á Pharisee tꞌowa namuu heḏá in Huḏíyoví tsonnin diweḏiˀibá namuu. Iḏi Jesus óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, gínhanginná Yôesi Táḏáḏí wóesan naˀin díhá̖ˀa̖míḏí. Wí toˀwí Yôesi Táḏáḏí óekhä̖ge̖ˀmáaˀiḏa̖ˀmân ûnkoeḏi ikeeya̖míḏí i pínnán u̖ḏi dînkeeyo waagibá.”

3 Jesus-di óetu̖ˀan, “Taˀgendi wítu̖máa, in toˀwên wíyíḏí.”

4 Nicodemus-di óetsikáyin, “Háḏíḏan wí toˀwí nasówéboˀwandiˀ wíyá nawáyˀaypu̖yä̖́-í? Wíˀûnkoeḏipí iví yíyáví aymúu iwe nawáytsꞌú̖níḏí wíyá naˀaypu̖yä̖́-íḏí.”

5 Jesus-di óetu̖ˀan, “Taˀgendi wítu̖máa, in toˀwên pꞌoe iweḏi heḏá i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖víˀweḏá diˀâypu̖yä̖ˀinda̖ˀmân dínkoeḏi makówápiyeˀ dimú-íḏí. 6 Toˀwên tꞌowavíˀweḏi diˀâypu̖yä̖ˀin tꞌowaḏa̖ˀmân dimuu, hewänbndi wítu̖máa, in toˀwên wíyó toˀwên i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖víˀweḏi diˀâypu̖yä̖ˀindá i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dâymáa. 7 Wíwóeháaˀa̖mípí naaḏi wítu̖ˀandi, wíyá íˀâypu̖yä̖́-íˀin únkhâyˀä̖ˀ. 8 Oepiyá nä́äpiyá iwa̖a̖ˀoˀ, heḏi i wa̖a̖ ítꞌoˀ, hewänbo wíˀúnhanginnáhpí wä̖́hä̖̂ä̖pha̖ˀgeḏi naˀä̖ˀin háa wáypiyeˀ namännin. Heḏi hanbá wíˀíkaˀpóya̖ˀpí háḏíḏí wí toˀwí i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖víˀweḏi naˀaypu̖yä̖ˀin.”

9 Nicodemus-di óetsikáyin, “Ti nakoeḏí-í nä́ˀi hä̖ä̖wí untû̖ˀdiˀ napúwíḏí? Hândiḏan napúwí?”

10 Jesus-di óetu̖ˀan, “U̖-á wí Israel-ˀinbí há̖hkandi unmuu, heḏi háaḏan nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi wíˀunkaˀpóya̖ˀpí? 11 Taˀgendi wítu̖máa, nä́ˀi dînhanginnân niˀgeḏi ívíhéeˀoˀ, heḏá i hä̖ä̖wí âymûˀ i̖ˀgeḏá wâytu̖ˀoˀ, hewänbo undá háa gitû̖ˀnin wíḏînséegíˀopí. 12 Nä́ˀi oepáa kꞌayḏiwi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi naaḏi wâytu̖ˀan, heḏi un wíˀúvíwhä̖yundepí, heḏiho háḏíḏan úvíwhä̖yú̖-í makówáwi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi wâytu̖ˀandi? 13 Makówápiyeˀ wíyá toˀwí wänbo wínapeepí, i makówá iweḏi nawhá̖ˀdiḏa̖ˀmân, heḏi naa-ân i omuu, tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ.

14 Moses owáy ahkónu wáy i pä̖́ä̖yu̖ kwä̖́kꞌuḏi napaˀandiˀ wên phé eeḏi iwhiˀkꞌûˀḏi itege waagibá, naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ omuuˀiˀ wáˀ phé eeḏi dítegé-í. Kin nakhâyˀä̖ˀ napúwíˀin 15 heḏiho toˀwên tꞌä̖hkí navíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin wówátsi nahándepíˀin dâymáˀve-í. 16 Yôesi Táḏáḏí tꞌä̖hkí tꞌowa hânho ovâyséegíḏí iví wîˀ ayḏa̖ˀ ûnˀä́ndiˀ imä́gi, heḏiho toˀwên tꞌä̖hkí iví ayvíˀpiyeˀ dívíwhä̖yu̖ˀin háˀto dipeḏée-í hewänbo wówátsi nahándepíˀin dâymáˀve-í. 17 Yôesi Táḏá iví ay isan nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ in tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí, dínkhâyˀä̖ˀ ovâytuchä̖nú-íˀin ovâytu̖ˀâ̖a̖míḏá yoe.

18 Toˀwên tꞌä̖hkí Yôesi Táḏáví ayvíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin háˀto ovâytu̖ˀa̖mí ovâytuchä̖nú-íˀin, hewänbo Yôesi Táḏá ho natú̖ in toˀwên dívíwhä̖yu̖píˀindá ovâytuchä̖nukhâymáaˀin, gá iví wîˀ ayḏa̖ˀ ûnˀä́ndivíˀpiyeˀ wíḏívíwhä̖yu̖píḏân. 19 Yôesi Táḏáví ay nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ naˀä̖ä̖ wí kohthay waagibá namúníḏí heḏânho tꞌowa dínkeepúwíḏí, hewänbo tꞌowa yä̖ˀḏâapí dívítsiyekanhondi khu̖u̖ eeyebo diyê̖e̖níˀin shánkí ovâyhí̖ˀan i kohthay ipiyeˀ dimú-ívíˀweḏi. Heḏânho Yôesi Táḏáḏí nä́ˀin tꞌowabá ovâytuchä̖nukhâymáa. 20 Toˀwên tꞌä̖hkí yä̖ˀḏâapí dívítsiyekanhonnindá i kohthay dâytꞌay, heḏiho ipiyeˀ wíḏimänpí, háa dívítsiyekanhonnin dínkeepúwíˀin wíḏidaˀpíḏí. 21 Hewänbo toˀwên in taˀgen dívíkanhonnin i kohthay ipiyeˀ dimän, heḏânho nakeepúwíḏí hä̖ä̖wí dívíkanhondi Yôesi Táḏáḏí ovâykhä̖ge̖ˀdoḏi dívíˀa̖míḏí.”

John i pꞌóˀpꞌoekandi Jesus-ví̖ˀgeḏi ihíˀmáa

22 Heḏáháˀ Jesus-á iví khä̖ge̖ˀnindáḏí oe Judea nangepiyeˀ dimää, heḏi iwáy wä̖́hä̖̂ä̖ diyiˀ ihayḏi wên tꞌowa ovâypꞌóˀpꞌoeˀan. 23-24 In Huḏíyo tsonnindi John i pꞌóˀpꞌoekandi waˀ wíˀóepansógepí, heḏi iḏi wáˀ tꞌowa ovâypꞌóˀpꞌoeˀoˀ. Kin iˀoˀ oe Aenon diwe, i-á Salim tsoˀwa naná, iwe báyékí pꞌoe nayiḏi, heḏi tꞌowa ivíˀpiyeˀ dimäˀ ovâypꞌóˀpꞌoeˀa̖míḏí.

25 Ihayḏá John-bí khä̖ge̖ˀnin wí Huḏíyo-áḏí pꞌóˀpꞌoekan niˀgeḏi dívítu̖hä́nboˀ. 26 Heḏiho John-bíˀpiyeˀ dimääḏi óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, i to sen oe Jordan pꞌoˀ pꞌä̖́nä hä̂nhay u̖-áḏí nayiˀi heḏá iví̖ˀgeḏi in tꞌowa u̖ḏi ovâytu̖ˀandiˀ, nää báyékí tꞌowa ivíˀpiyeˀ dimän iḏi ovâypꞌóˀpꞌoeˀa̖míḏí.”

27 John-di ovâytu̖ˀan, “Hä̖ä̖wí i toˀwí oe makówá naˀä́ndiḏi dímä́giˀiḏa̖ˀmân âyhóndeˀ. 28 Hä̖̂ä̖ḏankánbo naa otú̖ i to Yôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí wóˀmuupí, hebo iví páaḏébo Yôesi Táḏáḏí naa dísan, heḏi undá háa otú̖ waa ítꞌoe. 29 Hä̖̂ä̖ḏi dínkhóhtsa̖a̖náˀ dihayḏi i soyingi namuuˀiví kꞌema iví núˀ nawin, heḏi i soyingi ihíˀmáaḏí natꞌoeḏi nä́ˀi kꞌema báyékí nahíhchanpóe, heḏi i sâaˀi i soyingivîˀ ho namuu. Nää-á hanbá naa-á i soyingiví kꞌema waagibá hânho ohíhcha̖a̖, gá in tꞌowa Jesus-víˀpiyeˀbá dimändân ivíˀin ûnmúníḏí. 30 Nakhâyˀä̖ˀ Jesus-á shánkí kwꞌáyepiyeˀ óetegé-íˀin, heḏá naa-á hä̖́ä̖bo omuupí waa opúwí.

31 “Jesus-á oe makówáḏí naˀä̖ä̖, heḏiho tꞌä̖hkíví shánkí hayˀi namuu. Naa nä́ä oepáa kꞌayḏiwiˀ omuu, heḏiho wí nä́äḏíwi waagibá dáyhéeˀoˀ nä́äḏíˀiḏa̖ˀ omuuḏi, hewänbo i-á makówáḏí naˀä̖ä̖ḏi tꞌä̖hkíví shánkí hayˀi namuu. 32 Hä̖ä̖wí imûˀ i̖ˀgeḏi heḏá natꞌoe i̖ˀgeḏá ihéeˀoˀ, hewänbo wên hä̖́yú̖hayḏiḏa̖ˀ tꞌowa háa natû̖ˀnin ônséegíˀoˀ. 33 Hewänbo toˀwên iví híˀ dâyséegíˀoḏi handiḏi dâykeeyoˀ dívíwhä̖yundeˀin Yôesi Táḏá taˀge ihéeˀoˀin. 34 Yôesi Táḏáví ay isandi-á Yôesi Táḏáví híˀ ihéeˀoˀ, gá Yôesi Táḏáḏá khâ̖a̖gipí i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ho óemä́giḏân. 35 Yôesi Táḏá iví ay iséegíḏí tꞌä̖hkí tsonkhuu óemä́gi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí i̖ˀgeḏi natsonyê̖e̖níḏí. 36 Toˀwên tꞌä̖hkí Yôesi Táḏáví ayvíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin wówátsi nahándepíˀin dâymáa, hewänbo toˀwên iví ay ôntꞌóyandepíˀindá nä́ˀin wówátsi wíḏâymáˀve-ípí, indá Yôesi Táḏáḏí hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí ovâytuchä̖́nuˀbé-í.”

4

Jesus-áḏí wí Samaria-wi kwee-áḏí dänhéeˀan

1-3 In Pharisees dínhanginpóe shánkí báyékí tꞌowa Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin, heḏá John i pꞌóˀpꞌoekandiví shánkí Jesus-di ovâypꞌóˀpꞌoeˀoˀ. (Hewänbo Jesus-ví khä̖ge̖ˀnindiḏa̖ˀ tꞌowa ovâypꞌóˀpꞌoeˀoˀ, iḏá yoe.) Heḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi in Pharisees ditꞌoeˀin Jesus ûnhanginpóe ihayḏi, i-áḏí iví khä̖ge̖ˀnindáḏí Judea nangeḏi dipee heḏi oe Galilee nangepiyeˀ dimää. 4 Galilee-piyeˀ namän dihayḏi oe Samaria nange i̖ˀgeḏi ûnpu̖hpoˀ. 5-6 Taage púnúˀ nanáˀ dihayḏi wí Samaria-wi búuˀúˀay Sychar gin dâytu̖ˀoˀ iwe napówá. Sychar-á kayi̖ˀ wínanáhpí wí nava iweḏi hä́nˀoebo Jacob-di iví ay Joseph óemä́giˀiˀ. Ee dâypꞌoewhahóndeˀ iwe Jacob ishä̖ä̖ˀi naná, heḏi Jesus kayi̖ˀ wä̖́hä̖̂ä̖ḏi naˀä̖ä̖ḏiho nakaykhanmuuḏi ee hânge isóge ikaykhanwówáˀa̖míḏí.

7 Wí Samaria-wi kwee ipꞌoewhahóníḏí napówá, heḏi Jesus-di óetu̖ˀan, “Wí pꞌoe dímä́ä donsu̖wä̖́-íḏí.” 8 Jesus-ví khä̖ge̖ˀnin i búuˀúˀaypiyeˀ ho dikoegiˀkunmää, heḏiho i-á wíˀbo naˀä́n. 9 Huḏíyo-áḏí Samaria-ˀindáḏí wíḏívíwóndepí, heḏiho i kweeḏi óetu̖ˀan, “U̖-á Huḏíyo unmuu, heḏi naa-á Samaria-wi-á omuu. Heḏi háaḏan u̖ḏi dípˀoesu̖wä̖gîˀdaˀmáa?” 10 Jesus-di óetu̖ˀan, “Wíˀú̖hanginnáhpí hä̖ä̖wí Yôesi Táḏá napä̖yiˀin, heḏá wáˀ toˀwí naa i wípꞌoedaˀmáaˀiˀ omuuˀin wíˀú̖hanginnáhpí. Ú̖hanginnândáhoˀ u̖ḏá naa dípꞌoesu̖wä̖daaˀa̖míwän, heḏi naaḏá pꞌoe nawówátsipä̖yiˀi wímä̂äníwän.” 11 I kweeḏi óetu̖ˀan, “Mä́ˀmä̂ä, hä̖ä̖wí wänbo wínâamáapí pꞌoewhakhongíˀin, heḏi nä́we dâypꞌoewhahóndeˀ iwá nawä̖ˀän. Heḏi hândiḏan nä́ˀi pꞌoe nawówátsipä̖yiˀi nâawhahóní? 12 Naˀinbí hehä̖̂ä̖wi thehtáy pahpâa Jacob-di nä́ä dâypꞌoewhahóndeˀ iwe naˀin dînyoeˀan. I-áḏí iví eˀnûndáḏí heḏá iví hä̖ä̖pan hä̖ä̖wêndáḏí i pꞌoe nä́weḏi dâywhahógiˀi dâysu̖wändeˀ. Ti unˀándeˀ u̖-á Jacob-ví shánkí hayˀi unmuuˀin gáhân?” 13 Jesus-di óetu̖ˀan, “Toˀwên tꞌä̖hkí nä́weḏi dâypꞌoesu̖wändeˀin wíyá dipꞌoesáˀaapúwí, 14 hewänbo nä́ˀi pꞌoe naaḏi tꞌowa dovâymäˀiˀ-á dâysu̖wä̖ḏá, háˀto wíyá dipꞌoesáˀaapúwí. I pꞌoe naaḏi dovâymäˀi-á wí pꞌohpee inbí píˀnä́ waagibá napúwí, heḏi iweḏiho in wówátsi nahándepíˀin dâykéyí.” 15 I kweeḏi óetu̖ˀan, “Mä́ˀmä̂ä, nä́ˀi pꞌoe i̖ˀgeḏi bihíˀmáaˀi dímä́ä, wíyá wíˀopꞌoesáˀaapúwípíḏí, heḏânho ihayḏa̖ˀ nä́we wíˀopꞌohkhonnä́ˀbe-ípíḏí.”

16 Jesus-di óetu̖ˀan, “Yaˀ ópûn, uví sedó mänkéyí heḏá nä́äpiyeˀ nâamáˀí.” “Wíḏînsennä́npí” gin i kweeḏi óetu̖ˀan. 17 Jesus-di óetu̖ˀan, “Taˀgendi untú̖ wíˀú̖sennä́npíˀin. 18 Pꞌá̖nä́n khóhtsa̖a̖ˀi unmuu, heḏi nä́ˀi sen nää unthaaˀi-áḏí uví sedó taˀgendi wíˀú̖muupí.”

19 I kweeḏi óetu̖ˀan, “Mä́ˀmä̂ä, nää naa dînkeeyan wí Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀbiˀ unmuuˀin. 20 Naˀin Samaria-ˀin tꞌowa gimuuˀinbí páaḏé kä̖ˀä̖ä̖ˀindi Yôesi Táḏá nä́ˀi pꞌin kwꞌáye óeˀaˀginmäˀ, hewänbo un Huḏíyo-á ítû̖ˀ oe Jerusalem búuˀú iwebo tꞌowa dínkhâyˀä̖ˀ Yôesi Táḏá óeˀaˀginmä̂äníˀin.” 21 Jesus-di i kwee óetu̖ˀan, “Biwhä̖yú̖-í nä́ˀin: Owáy wí thaa nanáˀ diwe tꞌowaḏi Yôesi Táḏá óeˀaˀginmä̂äní nä́ˀi pꞌin diweḏa̖ˀbá yoe háa oe Jerusalem diweḏa̖ˀbá yoe. 22 Un Samaria-ˀin taˀgendi wíˀúnhanginnáhpí toˀwí bînˀaˀginmäˀin, hewänbo naˀin Huḏíyo-á gínhanginná toˀwí âyˀaˀginmäˀin, gá Yôesi Táḏáḏí naˀin Huḏíyo díde̖ˀmandân heḏiho i toˀwí tꞌowa ovâyˀaywonkhâymáaˀi-á Huḏíyo-ân namuu. 23 Heḏi nää iweḏi páaḏépiyeˀ in toˀwên Yôesi Táḏá dâyˀaˀginmäˀindi taˀgendá heḏá pín taˀgehayḏá óeˀaˀginpä̖khâymáa. Ki̖ˀmin tꞌowa-áho i Táḏá nadaˀ óeˀaˀginmä̂äníˀin. 24 Yôesi Táḏá-á pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏa̖ˀ namuu, heḏi in óeˀaˀginmäˀin dínkhâyˀä̖ˀ taˀgendá heḏá pín taˀgehayḏá óeˀaˀginmä̂äníˀin.”

25 I kweeḏi óetu̖ˀan, “Naa dînhanginná i toˀwí Yôesi Táḏáḏí óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí naˀä̖ˀ, Christ gin óetu̖ˀoˀiˀ. Napówá ihayḏi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí dînthaykankhâymáa naˀin.” 26 Jesus-di óetu̖ˀan, “Naaḏi wíhíˀmáaˀi-ân i omuu.”

27 Ihayḏibá Jesus-ví khä̖ge̖ˀnin diwáypówá, heḏi hânho ovâyháaˀan wí kwee-áḏí ihíˀmáaḏí, hewänbo toˀwíḏí wänbo i kwee wíˀóetsikáyinpí, “Hä̖ä̖-an undaˀ?” heḏi Jesus wänbo wáˀ wíˀóetsikáyinpí, “Háaḏan i kwee-áḏí bihíˀmáa?”

28-29 Ihayḏihoˀ i kwee iví pꞌonbay iwe iyoeˀandi i búuˀúˀaypiyeˀ namää, heḏi in tꞌowa ovâytu̖ˀan, “Bíkä̖ˀve bînmúníḏí wí sen tꞌä̖hkí háa naa dáyˀannin dítu̖ˀandiˀ. Tigúbá i-á i toˀwí namuu Yôesi Táḏáḏí óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí.” 30 Heḏihoˀ in tꞌowa i búuˀúˀay iweḏi dipeeḏi iwáy Jesus nayiˀ iwepiyeˀ dimää.

31 Waˀḏi in tꞌowa búuˀúḏí diˀä̖ḏibá Jesus-ví khä̖ge̖ˀnindi óetu̖máa, “Há̖hkandiˀ, shánkí yänbeḏi nääbo bihú̖u̖ya̖mí.” 32 Iḏi ovâytu̖ˀan, “Naa piháawi koegîˀ dómáa, un i̖ˀgeḏi wíˀúnhanginnáhpí.” 33 Iví khä̖ge̖ˀnin wíˀnä́ táye dívítsikaˀmáa, “Ti wí toˀwíḏí ônkoegiˀkán, gáhân?” 34 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Háa i toˀwí naa dísandiˀ nadaˀ waagibo naa dáyˀoˀ, heḏi in tꞌôe iḏi naa díkanyônnin dóbowakhâymáa. Nä́ˀi hä̖ä̖wí dóˀoˀiˀ naví koegîˀ waagiˀbá dînmuu.

35-36 Kin tꞌowa ditû̖ˀpíˀan: Dâykoˀyikoˀ iweḏi dâyhä̖ä̖wíwé̖ˀgeˀo puˀwahay yôenu pꞌóe naná. Hewänbo naaḏi wâytu̖máa, híwó̖ˀgí binmúˀḏí in tꞌowa hä̖ä̖ nava i̖ˀge diˀä̖ˀin. Hä̖ˀin tꞌowa-á dikhâymuu ovâywé̖ˀgeˀa̖míḏí hä̖ä̖wí napaaˀi waagibá, heḏi undá hä̖ä̖wí wé̖ˀgekannin waagiˀinbá-á ímuuḏi hä̖ˀin tꞌowa-á bînwé̖ˀgeˀa̖mí Yôesi Táḏávíˀpiyeˀ bînhûuwíḏí. Heḏi kin úvíˀan dihayḏá Yôesi Táḏáḏí wovâywáˀâa-í, heḏi in tꞌowa-á in wówátsi nahándepíˀin dâykéyí. Wây-á wêndá ho Yôesi Táḏáví híˀ ovâykoe inbí píˀnä́ khóˀyé, wí toˀwí ikoˀyikoˀ waagibá, heḏi in wé̖ˀgeˀindáḏí undáḏí úvíhíhchannamí hä̖ˀin tꞌowa bînwé̖ˀgeˀan dihayḏi. 37 Tꞌowa ditû̖ˀpíˀan: Wí toˀwí ikoˀ, wíyá toˀwí-á ihä̖ä̖wé̖ˀgeˀoˀ. Heḏi háa ditû̖ˀ waa nää taˀgendi napúwí. 38 Wáy úvítꞌôeˀanpíˀyepiyeˀ naaḏi wâysangítꞌóe in tꞌowa Yôesi Táḏágîˀ bînwé̖ˀgeˀa̖míḏí. Unbí páaḏébo wây-á toˀwên dívítꞌôeˀan, heḏi in tꞌôe dívíˀannin namuuḏi undáho in tꞌowa bînwé̖ˀgekhâymáa.”

39 Oe Sychar búuˀú báyékí tꞌowa Jesus-víˀpiyeˀ ho dívíwhä̖yu̖ gá i kweeḏi ovâytu̖ˀandân, “Jesus-di háa dáyˀannin tꞌä̖hkí naa dítu̖ˀan.” 40 Hediho nä́ˀin tꞌowa Jesus-víˀwe dipówá ihayḏi óedaaˀan indáḏí nacha̖ˀníḏí, heḏiho wíye thaa iwe iwóyí̖ˀ.

41 Tíˀúugéḏí wây-á shánkí báyékí tꞌowa iweˀin Jesus-ví híˀ ditꞌoeḏi ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yu̖, 42 heḏi nä́ˀin tꞌowaḏi i kwee óetu̖ˀan, “Näbáhaˀ ivíˀpiyeˀ naˀin ívíwhä̖yu̖, hewänbo u̖ untú̖ḏíḏa̖ˀbá yoe, naˀin wíˀbo iví híˀ gitꞌoe, heḏá gínhanginná taˀgendi nä́ˀi-ân tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ i aywondi namuuˀin.”

Jesus-di wí sen hayˀiví eˀnú ônhehkháaˀan

43 In wíye thaa daphaḏe ihayḏi Jesus iwáygéḏí iyâaˀoḏi oe Galilee nangepiyeˀ namää. 44 I-á wíˀbo ho natú̖, “Wí Yôesi Táḏáví tukíˀwe dipówá ihayḏi óedaaˀanhe̖ˀbiˀ iví nangebo wíḏâyˀaˀginpí,” 45 hewänbo oe Galilee nange Jesus napówá ihayḏi in Galilee-windi óeséegíkêˀ, gá oe Jerusalem dínshánkîˀḏináˀ dihayḏi in wáˀ iwebá diyiḏân, heḏi tꞌä̖hkí iˀandiˀ óemûˀ.

46 Ee Galilee nange iwebá, i búuˀúˀay Cana gin dâytu̖ˀo iwepiyeˀ Jesus nawáymää. Iwânkun naná hä́ndíḏí pꞌoeḏi ho iméenapaa. Ee Cana wí sen hayˀi nayiˀ, heḏi iví eˀnú oe Capernaum búuˀúˀay iwe ûnhaykꞌóe. 47 Nä́ˀi sendá ûnhanginpóe Jesus oe Judea nangeḏi naˀä̖ä̖ḏi Galilee nange napówáˀin, heḏiho Jesus naˀä́n diwepiyeˀ namääḏi óetsikáyin, “Ti navíˀpiyeˀ unmú-í naví ay dînhehkháamä̂äníḏí? I-á chuwa kꞌáygé nakꞌóe.” 48 Jesus-di óetu̖ˀan, “Un tꞌowa tꞌä̖mägîˀ pínnán tꞌôe bînmúndepíḏá háˀto navíˀpiyeˀ úvíwhä̖yú̖-í.” 49 I sendi Jesus óetu̖ˀan, “Naˀinbí Sedó, naa-áḏí ókä̖ˀve naví ay hehkháa dînmä̂äníḏí wíḏînchúu-ípíḏí.” 50 Jesus-di óetu̖ˀan, “Uvíˀpiyeˀ ópûn, uví ay ú̖wówahoˀ.” I sen háa Jesus-di óetu̖ˀan waa iwhä̖yu̖, heḏihoˀ iweḏi namää. 51 Waˀḏi namän dihayḏiboˀ iví tꞌôeˀindi óeyayḏi óetu̖ˀan iví ay ûnwówaˀin. 52 Iḏi ovâytsikáyin, “Hä̖́yú̖ ihayḏan naná ûnhehkháapóe ihayḏi?” Óetu̖ˀan, “Tsá̖ˀdi théˀêeḏi wîˀ iwe i tsá̖wä̖pꞌíḏe ûnhán.” 53 I táḏá ûnˀánpówá wîˀ ihayḏibá nanáˀnin Jesus-di óetu̖ˀan dihayḏi, “Uví ay ú̖wówa,” heḏihoˀ i-áḏí iví kꞌaygiˀindáḏí Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yu̖.

54 Jesus Judea-ḏi namääḏi oe Galilee waˀ nayiˀ ihayḏi, nä́ˀinho in wáygíngíˀin pínnán ovâykeeyannin namuu.

5

Jesus-di wí sen i pꞌobúˀay iwe óehehkháamä́gi

1 Wíyá hä̖̂ä̖ḏi nanáˀ diwe in Huḏíyo dínshánkîˀḏiná, heḏi Jesus oe Jerusalem-piyeˀ nawáymää. 2 Oe Jerusalem wí pꞌobúˀay nakꞌóe, i-á Hebrew tu̖u̖ḏi “Bethesda” gin dâytu̖ˀoˀ. Pꞌo kíngé pꞌá̖a̖nú pohtâaˀây nawhaaḏikwꞌó̖, heḏi iwe núˀ wên phóḏi nachá̖ i búuˀúˀin tehpaa iwe, “Kꞌúwágíˀin Phóḏi” gin dâytu̖ˀoˀ. 3-5 Nä́ˀi pohtâa phoeˀo eeye báyékí tꞌowa dihaywhaakwꞌó̖. Wáy wên ditsíˀtꞌaamuu, wáy wêndá pówhá̖ˀnin dimuu, heḏá wây-á wíḏínˀa̖ˀyä̖kankoeḏipí. Iwe wí sen powintä̖ˀḏi khâave pa̖a̖yo nahayˀiˀ nakꞌóe. 6 Jesus-di nä́ˀi sen iwe nakꞌóeḏí óemûˀ, heḏi ûnhanginná báyékí pa̖a̖yo nahayˀin, heḏihoˀ óetsikáyin, “Ti ú̖hehkháapúwíˀin undaˀ?” 7 I nahayˀiḏi Jesus óetu̖ˀan, “Mä́ˀmä̂ä, naa toˀwí wänbo wíḏînˀä́npí dípꞌosóge-íḏí napꞌoˀa̖ˀyä̖poˀ ihayḏi. Waˀḏi otsꞌú̖níḏí dáysóˀḏíndeˀ ihayḏiboˀ, wíyá toˀwí-á naví páaḏébo-á natsꞌúya̖ˀ.” 8 Jesus-di óetu̖ˀan, “Ówí̖nú, uví who̖hpa̖ˀay mänkeˀḏi óyíyé.” 9 Wesebo i sen nawówaḏi iwí̖nú, heḏi iví who̖hpa̖ˀay ikêˀḏi natsiyeḏee.

I thaa nä́ˀin napóe ihayḏi Huḏíyoví kaykhanwówá thaa-á naná. 10 In pꞌóˀḏéḏíˀin Huḏíyoḏi i sen óetu̖ˀan, “Nää thaa kaykhanwówá thaa naná. Nakhâ̖a̖kꞌóe uví who̖hpa̖ˀay wóegé unyê̖e̖níḏí.” 11 Iḏi ovâytu̖ˀan, “I sen dînhehkháaˀandiḏân dítu̖ˀan, ‘Uví who̖hpa̖ˀay mänkeˀḏi óyíyé.’ ” 12-13 Indi óetsikáyin, “To-an i sen namuu haˀwâa wóetu̖ˀandiˀ?” Hewänbo i sen nawówaˀiˀ wíˀûnhanginnáhpí toˀwí namuuˀin, gá báyékí tꞌowa iwe diyiḏân, heḏi Jesus-á óemûˀpíḏíbo iweḏi iyâaˀan.

14 Hây napóe ihayḏi Jesus-di i sen i méesate hayˀi iwe óeyay, heḏi óetu̖ˀan, “Ótꞌóyan, ú̖hehkháapóe, heḏiho nää-á wíyá wívitꞌaywó̖ˀnâamípí, hä̖ä̖wí shánkí pꞌä́ndíkîˀ wíˀú̖púwípíḏí.” 15 I sen iwáygéḏí namääḏi in Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin ovâytu̖ˀan Jesus-dânho hehkháa óemä́giˀin.

16 Heḏiho nä́ˀindi Jesus óeyanäkímáa, gá ki̖ˀbi hä̖ä̖wí ikanhondân kaykhanwówá thaa eeye wänboˀ. 17 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Naví Táḏá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí itꞌôemáa, heḏi naa-á hanbá, heḏânho nä́ˀi hä̖ä̖wí dókanhon.” 18 Nä́ˀin natú̖ ihayḏi in Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin shánkí wänbo didaˀ óeḏahéyíˀin, i kaykhanwówá thaa iˀaˀginhá̖núndeḏiḏa̖ˀbá yoe, hewänbo wáˀ natú̖ḏân Yôesi Táḏá-á iví táḏá ûnmuu, heḏi kindiḏihoˀ hä̖ä̖wí i-áḏí Yôesi Táḏá-áḏí handa̖ˀ damuu waagibá iˀoˀ.

Yôesi Táḏáḏí Jesus tsonkhuu óemä́gi

19 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Háa i Táḏá iˀoˀin naa dómúndeˀ, heḏi inbá naa dáyˀoˀ. Naa i ay omuuˀi wíḏînkoeḏipí hä̖ä̖wí wíˀbo dáyˀa̖míḏí. Hä̖ä̖wí i Táḏá iˀoˀi naa hanbá dáyˀoˀ. 20 I Táḏáḏí naa díséegí, heḏiho hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí iˀoˀi dînkeeyoˀ, heḏi iḏá hä̖ä̖wí shánkí heˀendi-á dóˀa̖míˀiˀin naa dînkeekankhâymáa, heḏânho un wovâyháaˀa̖míḏí. 21 I Táḏáḏí tꞌowa dichuuˀin ovâywáywówápaˀ, heḏi handiḏibá naa i ay omuuˀiḏi in toˀwên naa odaˀin wówátsi dovâymä̂äní. 22-23 I Táḏá wänbo wínatú̖nípí tꞌowaví̖ˀgeḏi háa híwó̖ˀ háa híwó̖ˀpí dívíˀannin. Iḏi naa i ay omuuˀi dînkꞌûˀ han dóˀa̖míḏí, heḏânho tꞌä̖hkí tꞌowaḏi naa díˀaˀgeeníḏí, i Táḏá óeˀaˀgin waabá. Toˀwêndi naa i ay omuuˀiˀ wíḏíˀaˀginpíḏí i Táḏá naa dísandiˀ wänbo-á wíḏâyˀaˀginpí.

24 “Taˀgendi wâytu̖máa, toˀwên naví híˀ dîntꞌóyandeḏi heḏá i naa dísandivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeḏá wówátsi nahándepíˀin dâymáa, heḏi wíˀovâytuchä̖nú-ípí. Chuˀin waagiˀinbá nää wíḏimuupí, gá wówátsi dâykêˀḏân. 25 Taˀgendi wâytu̖máa, nää iweḏi páaḏépiyeˀ in chuˀin waagiˀinbá dimuuˀin naví tu̖u̖ ditꞌóe-í, naa Yôesi Táḏáví ay omuuˀiˀ, heḏi in dívítꞌóyandeˀindá wówátsi dâykéyí. 26 I Táḏá in wówátsi napä̖yiˀ, heḏi handiḏibá naa i ay omuuˀi dînkꞌûˀ tꞌowa dovâywówátsimä̂äníḏí. 27 Heḏá iḏá naa dînkꞌûˀ tꞌowa dovâykeekwꞌôeníḏí háa híwó̖ˀ háa híwó̖ˀpí dívíˀannin, gá naa wáˀ tꞌowabá opóeḏân. 28 Nä́ˀin naví híˀ wâytu̖máaˀindi wíwovâyháaˀa̖mípí. Owáy wí thaa nanáˀ diwe in penípho eeye dikwꞌó̖ˀnin naví tu̖u̖ ditꞌóe-í, 29 heḏi ee dikhä̖ˀkwꞌó̖ˀ deeyeḏi dipeegítꞌóe. In toˀwên híwó̖ˀ dívítsiyeˀannin chuwa iweḏi ovâypiyegítꞌóe wówátsi dâykéyíḏí, heḏi in toˀwên yä̖ˀḏâapí dívítsiyeˀannindá chuwa iweḏi wáˀ ovâypiyekhâymáa inbí tuchä̖nu dâykéyíḏí.

30 “Naa wíˀbo háabo wíḏînkoeḏipí dáyˀa̖míḏí, hewänbo naa tꞌowaví̖ˀgeḏi otû̖ˀ háawin dimuuˀin Yôesi Táḏáḏí dítu̖ˀan waabá, heḏânho háa otû̖ˀ waa inbí̖ˀgeḏi taˀgen namuu, gá dáyˀoḏân háa i Táḏá naa dísandiˀ nadaˀ waagi, háa naa owänpidaˀ waagá yoe.”

Háḏíḏan gínhanginná toˀwí Jesus namuuˀin?

31 “Naa wíˀbo naví̖ˀgeḏi dáyhíˀmáaḏí maˀḏân un ítú̖ní naví híˀ taˀgen wíḏînmuupíˀin. 32 Hewänbo wíyá toˀwí naví̖ˀgeḏi ihéeˀoˀi nayiˀ, heḏi naa dînhanginná háa naví̖ˀgeḏi ihéeˀoˀin taˀgen namuuˀin. 33 Undá John i pꞌóˀpꞌoekandivíˀpiyeˀ tꞌowa bînsan óehéeˀa̖míḏí, heḏi i-á in taˀgen naví̖ˀgeḏi natú̖. 34 Háa tꞌowa naví̖ˀgeḏi ditû̖ˀ waa naa-á wíḏîntáypí, hewänbo John-bí híˀ i̖ˀgeḏi wâytu̖máa heḏânho háa natú̖ˀin úvíwhä̖yú̖-íḏí heḏá wovâyˀaywoeníḏí. 35 John-dá wên phakó nakomuuḏi nakohkeepä̖yiˀin waagibá namúˀde, heḏi wí hây tä̖hkí ho iví kohthayḏi wovâyhíhchannan. 36 Hewänbo wí hä̖ä̖wí shánkí hayˀi namuu John-bí híˀvíweḏi, heḏi nä́ˀi hä̖ä̖wíḏá wovâykeeyoˀ toˀwí omuuˀin. Kinnân namuu: Háa i Táḏáḏí díyôn waa dáykanhon, heḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí dáykanhondiˀ bînmûˀḏi wovâykeeyoˀ i Táḏáḏí naa dísannin. 37 Heḏá i Táḏá dísandiˀ wáˀ naví̖ˀgeḏi ihéeˀan. Hewänbo undá hä̂nhay wänbo iví tu̖u̖ wíˀítꞌoepí, heḏi háawi i namuuˀin wívînmûˀpí, 38 heḏi iví híˀ unbí píˀnä́ khóˀyé wívînmáapí, gá navíˀpiyeˀ wíˀúvíwhä̖yundepíḏan, tobá iḏi dísan wänboˀ. 39 Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin á̖yîngiḏi bîntu̖u̖ˀoˀ, gá íˀándeḏân iwe únhanginpúwíˀin háḏíḏí wówátsi nahándepíˀin bînkéyíˀin, heḏi nä́ˀin ta̖ˀnin diwebá naví̖ˀgeḏi natû̖ˀ. 40 Hewänbo navíˀpiyá wíˀíkä̖ˀä̖ä̖daˀpí nä́ˀin wówátsi bînkéyíḏí.

41 “Tꞌowa naví̖ˀgeḏi híwó̖ˀ dívíhéeˀa̖míˀin naa wóˀwänpitꞌoedaˀpí. 42 Háawin un ímuuˀin naa dînhanginná. Unbi píˀnä́ khóˀyé Yôesi Táḏá wívînséegípí. 43 Naví Táḏáḏí dísandibo oˀä̖ä̖ heḏi undi wíḏíséegíkêˀpí. Hewänbo wíyá toˀwí wíˀbo nawänpiˀä̖ä̖ḏá, i-á maˀ bînséegíkéyí. 44 Háa i wîˀḏa̖ˀ Yôesi naˀä́ndiˀ unbí̖ˀgeḏi natû̖ˀnin á̖yîngi wíwovâymähpí, háa híwó̖ˀgí natû̖ˀ háa yoe, hewänbo in tꞌowa híwó̖ˀ unbí̖ˀgeḏi dívíhéeˀoḏá inbí tu̖u̖ híhchandi bînhóndeˀ. Heḏânho wíˀúnkoeḏipí navíˀpiyeˀ úvíwhä̖yú̖-íḏí. 45 Hewänbo wíˀíˀâ̖a̖nípí naaḏân unbí tꞌaywó̖ˀdi i̖ˀgeḏi i Táḏá dótꞌehpiḏekhâymáaˀin. Íˀándeˀ nä́ˀi híˀ Moses ita̖ˀnandiḏi wovâyˀaywonkhâymáaˀin, hewänbo iví híˀḏíbá unbí tꞌaywó̖ˀdi únkeepúwí, heḏiho iḏân wovâytꞌehpiḏekhâymáa. 46 Moses naví̖ˀgeḏi ita̖ˀnan, heḏiho iví híˀ taˀgendi bînwhä̖yu̖ḏáho navíˀpiyeˀ wáˀ úvíwhä̖yú̖-íwän. 47 Hewänbo háa ita̖ˀnannin wívînwhä̖yundepí, heḏânho háḏíḏan naví híˀ dînwhä̖yú̖-í?” kin Jesus-di ovâytu̖ˀan.

6

Jesus-di in pꞌá̖a̖nú maapaasôn senäˀdá in wé̖ˀgeˀin tꞌowa-á ovâyhúuyôn

1 Wíyá hä̖̂ä̖ḏi Jesus oe Galilee pꞌoekwí̖ˀ pꞌä̖́näpiyeˀ namää. (Nä́ˀi pꞌoekwîndá Tiberias wáˀ gin dâytu̖ˀoˀ.) 2 Báyékí tꞌowaḏi iví pínnán ovâykeeyandi in dihayˀin ovâyhehkháamä̖ḏi dâymûˀḏi óeyu̖u̖hon. 3-4 In Huḏíyoví shánkîˀḏi Passover gin dâytu̖ˀoˀi púnúˀ naná. Jesus-á iví khä̖ge̖ˀnindáḏí oe pꞌin kwꞌáyepiyeˀ dipee heḏi iwe dívíkwꞌóḏi. 5 Jesus ibéeḏí báyékí tꞌowa ivíˀpiyeˀ diˀä̖ḏi ovâymûˀ, heḏiho Philip óetsikáyin, “Wä̖́hä̖̂ä̖-an ihay koegiˀ âyku̖mä́-í tꞌä̖hkí nä́ˀin tꞌowa dâykꞌóe-ígîˀ?” 6 Jesus-á wíˀbo ûnhanginná háa ikhâymáaˀin, hewänbo nä́ˀin Philip óetsikáyin óetayi̖ˀníḏí hânnangúbá natú̖níˀin. 7 Philip-di óetu̖ˀan, “Wáygín tä̖gintä̖ (200) thaa tꞌôe dívíˀandi wáˀâa ihay waˀ wínayipí ovâykoegiˀku̖mä́-íḏí, tobá tꞌä̖hkíḏíbo hí̖ˀínda̖ˀ diyä̖́mu wänboˀ.”

8-9 Wíyá khä̖ge̖ˀdiˀ Andrew gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ, i-á Simon Peter-ví tíˀûu ûnmuuˀiḏi Jesus óetu̖ˀan, “Nä́we wí enúkáy nayiˀ, i-á pꞌá̖a̖nú táhtá̖ phóˀi páváˀây heḏá wíye paa-á imáa, hewänbo hä̖ˀi-á ihay wínayipí tꞌä̖hkí nä́ˀin tꞌowa ovâyhúuyôeníḏí.” 10 Iwáygé báyékí natáasaa, heḏiho Jesus iví khä̖ge̖ˀnin itu̖ˀan in tꞌowa nangeboˀ ovâykwoyôení, heḏi han dívíˀan. In senäˀda̖ˀdibo pꞌá̖a̖nú maapaasôn (5,000) ihay diyiˀ. 11 Jesus i pává ihógiḏi Yôesi Táḏá óekú̖ˀdaaˀan, heḏi iví khä̖ge̖ˀnin ovâyˀandi ovâytu̖ˀan in tꞌowa iwáygé dikwꞌó̖ˀnin wí̖ˀínboˀ ovâymä̂äníḏí, heḏi hanbá in paa-á ovâymä́gi. Hä̖́yú̖ in tꞌowa didaˀ ihay dâykꞌoe, 12 heḏi dívíshu̖ˀan dihayḏi Jesus iví khä̖ge̖ˀnin itu̖ˀan, “Binwé̖ˀgeˀan hä̖ˀi dínphaḏeˀiˀ, heḏânho hä̖ä̖wí wänbo wínapeḏée-ípíḏí.” 13 Heḏiho tꞌä̖hkí dâywé̖ˀgeˀan dihayḏi, tä̖ˀḏi wíye tꞌún dâypꞌíḏe i naphaḏeˀi pává iweḏi, in tꞌowa i pꞌá̖a̖nú páváˀây dâykꞌoe ihayḏi.

14 In tꞌowa nä́ˀin pínnán ovâykeeyannin dâymûˀḏi ditú̖, “Taˀgendi nä́ˀi-ân i Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀbiˀ namuu, iví̖ˀgeḏi nata̖ˀmuu nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ naˀä̖ˀ.” 15 Jesus ûnhanginná didaˀ óekaygikhâymáaˀin inbí tsondi hayˀiˀ óesóge-íḏí, heḏihoˀ iwáygéḏí wíyá oe pꞌin kwꞌáyepiyeˀbá wíˀbo namää.

Jesus pꞌoe kwꞌáayé nayiˀ

16 Kindi napuwamän dihayḏi Jesus-ví khä̖ge̖ˀnin oe pꞌoekwíngépiyeˀ diwhá̖. 17 Wí kophênbay iwe dívítógi, pꞌoekwí̖ˀ pꞌä̖́näpiyeˀ oe Capernaum-piyeˀ diwáymu-íḏí. Waˀ dimän dihayḏiboˀ nakhu̖u̖póe, heḏi Jesus inbíˀwe waˀḏi wínapówápí. 18 Ihayḏi kaygi iwa̖a̖ˀan heḏi hânho napꞌoetꞌúkhú̖póe. 19 I kophênbay i dâyˀosandeˀi phéḏí dâysayḏeˀ, heḏi maˀḏi poeye háa yôenu míya dimää ihayḏi Jesus pꞌoe kwꞌáayé nayiḏi i kophênbay tsoˀwapiyeˀ naˀä̖ḏi óemûˀ, heḏi dikhuwôedaˀpóe. 20 Hebo iḏá ovâytu̖ˀan, “Naa Jesus-ân omuu, wíˀíkhuwôedaˀípí.” 21 Heḏiho híhchandi kophênbay iwe óetógi, heḏi pꞌo kí̖ˀge dimänninnäpiyeˀ wesebo dipówá.

In tꞌowaḏi Jesus óetu̖wä̖máa

22 In báyékí tꞌowa waˀḏi oe pꞌoˀ pꞌä̖́näbo diyiˀindi Jesus-ví khä̖ge̖ˀnin ho ovâymûˀ i kophênbay iwe wíˀbo dívítógiḏi iweḏi dimú-íḏí, heḏiho dínhanginná Jesus indáḏí wínamääpíˀin. Wîˀḏa̖ˀ wí kophênbay iwe naˀä́nwän, heḏiho diˀân Jesus-á waˀḏi iwebo naˀä́nnin. 23 Wíyá tháwä́ndá wây-á kophênbay hí̖ˀínnin oe Tiberias búuˀúḏí diˀä̖ä̖, heḏi iwáy Jesus i pávágîˀ ikú̖ˀdaamä́giḏi in tꞌowa dâykꞌoe iwe tsoˀwa diwhiˀkwꞌó̖. 24 Heḏi Jesus-á iví khä̖ge̖ˀnindá iwe wíḏiyipíˀin in tꞌowa dâymûˀ ihayḏi, in kophênbay eeye dívítógikíḏí oe Capernaum búuˀúˀaypiyeˀ dimää óenuwä̖́-íḏí.

Jesus natú̖ i-á i pává nawówátsipä̖yiˀi namuuˀin

25 In tꞌowaḏi Jesus oe pꞌoˀ pꞌä̖́nä óeshaaḏi óetsikáyin, “Há̖hkandiˀ, hä̖̂ä̖ḏan unpówá nä́we?” 26 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Taˀgendi wâytu̖máa, i pínnán naaḏi wâykeeyandibo nakeepoˀ naa Yôesi Táḏávíˀweḏi oˀä̖ä̖ˀin, hewänbo hä̖ˀi bînmûˀḏi naa ví khä̖ge̖ˀnindá iwe wíḏiyiwíḏítu̖wä̖máapí, i pává bînkꞌoeḏi íshu̖hpóeḏíbo dítu̖wä̖máa. 27 I koegîˀ wówátsi nahándepíˀin napä̖yiˀipiyeˀ úvíkhä̖ä̖-í, i koegîˀ naháˀḏä̂npoˀipiyeḏa̖ˀbá yoe. Naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiḏi ki̖ˀbi koegîˀ wâymä̂äní, gá Yôesi Táḏáḏí keeˀeeḏi dînkꞌûˀḏân kin dáyˀa̖míḏí” kin ovâytu̖ˀan. 28 Heḏiho óetsikáyin, “Hânnan ívíˀa̖mí Yôesi Táḏá âyhíhchanmä̂äníḏí?” 29 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Gá kinnân: Naa i Yôesi Táḏáḏí dísandivíˀpiyeˀ úvíwhä̖yú̖-í. Nä́ˀinnân Yôesi Táḏá nadaˀ úvíˀa̖míˀin.” 30 Indi óetsikáyin, “Háawin pínnánnan u̖ḏi dînkeeya̖mí heḏânho wînwhä̖yú̖-íḏí? Hânnan bikhâymáa? 31 Naˀinbí hehä̖̂ä̖win thehtáy pahpáˀin gínmuuˀin owáy ahkónu iwéngé diyiˀ ihayḏi nä́ˀi koegîˀ manna gin dâytu̖ˀoˀi dâykꞌoe. Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe kinnân nata̖ˀmuu:

Pává makówáḏí ovâymä́gi dâykꞌóe-íḏí.

32 Ti hä̖ä̖wí ihaybá ú̖koeḏi?” Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Taˀgendi wâytu̖máa, Moses-á hä̖ˀi pává wíˀimä́gipí, naví Táḏá-ân imä́gi. Heḏi hä̖ˀi pává-á koḏi̖ˀdi makówáwi pává wínamuupí, hewänbo nää-á naví Táḏáḏá taˀgendi makówáwi pává wovâymäˀ. 33 Heḏi nä́ˀi pává Yôesi Táḏá napä̖yiˀi-á makówáḏí naˀä̖ä̖ˀi namuu, heḏi tꞌä̖hkí tꞌowa wówátsi ovâymäˀ.”

34 Indi óetu̖ˀan, “Naˀinbí Sedó, hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí ki̖ˀbi pává dímä́ˀve-í.” 35 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Naa-ân pává waagiˀbá omuu, tꞌowa wówátsi napä̖yiˀiˀ. Toˀwí navíˀpiyeˀ naˀä̖ä̖ˀi-á háˀto naha̖hséní, heḏi toˀwí navíˀpiyeˀ iwhä̖yu̖ˀi-á háˀto napꞌoesáˀaapúwí.

36 “Hewänbo ho wâytu̖ˀan waa, tobáháa dímûˀ wänboˀ, naa wíḏînwhä̖yundepí. 37 Toˀwên naví Táḏáḏí naa dímäˀin navíˀpiyeˀ diˀä̖́ä̖-í, heḏi toˀwí wänbo navíˀpiyeˀ naˀä̖ä̖ˀi-á naaḏi háˀto dóyoegiˀa̖mí. 38 Naa oe makówáḏí owhá̖ dáyˀa̖míḏí háa iḏi dísandiˀ nadaˀ waagi, háa naa odaˀ waagá yoe. 39 I dísandiˀ nadaˀ in tꞌowa naa dímä́giˀin naaḏi dovâyˀá̖yîngiˀa̖míˀin heḏânho wîˀ wänbo in diweḏi wínapeḏée-ípí, hewänbo i tꞌä̖ˀgi thaa nanáˀ dihayḏi naaḏi in tꞌä̖hkí wíyá dovâywáywówápaa-í. 40 Kinho naví Táḏá nadaˀ dáyˀa̖míˀin, gá nadaˀḏân tꞌä̖hkí in dínhanginnáˀnin naa iví ay omuuˀin, heḏá navíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin wówátsi nahándepíˀin dâymáˀve-íˀin. Heḏi i tꞌä̖ˀgi thaa nanáˀ dihayḏi naaḏá wíyá dovâywáywówápaa-í” kin Jesus-di ovâytu̖ˀan.

41 In Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin iví̖ˀgeḏi dívítꞌayhíˀmáa, gá natú̖ḏân, “Naa-á i pává makówáḏí owhá̖ˀdi-ân omuu.” 42 Kinnân ditû̖ˀ: “Nä́ˀi-á Jesus namuu, i-á Joseph-ví ay namuupíˀan. Iví táḏá-á iví yíyá-á âytaa. Heḏi háaḏan nää-á natû̖ˀ makówáḏí nawhân gin?” 43 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Haˀwâagi wíˀúvítꞌayhíˀmáˀve-ípí. 44 Toˀwí wänbo wíˀûnkoeḏipí navíˀpiyeˀ naˀä̖́ä̖-íḏí, naví Táḏá i dísandiḏi navíˀpiyeˀ óemaaḏiḏa̖ˀmânhoˀ. Heḏi in navíˀpiyeˀ diˀä̖ä̖ˀindá dovâywáywówápaa-í i tꞌä̖ˀgi thaa nanáˀ dihayḏi. 45 Wí Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀbiˀ hä́nˀoe kinnân ita̖ˀnan:

Yôesi Táḏáḏân tꞌä̖hkí tꞌowa ovâyhá̖ˀa̖mí.

Heḏiho nää toˀwên naví Táḏá ôntꞌóyannindi ivíˀweḏi dihá̖hpóeˀin navíˀpiyeˀ diˀä̖́ä̖-í. 46 Naa wóˀtû̖ˀpí toˀwíḏí i Táḏá óemûˀin. Naaḏiḏa̖ˀmân Yôesi Táḏá dómûˀ, gá ee naˀä́n diweḏi oˀä̖ä̖ḏân.

47 “Taˀgendi wâytu̖máa, toˀwí wänbo navíˀpiyeˀ iwhä̖yundeˀi wówátsi nahándepíˀin imáa. 48 Naa pává in tꞌowa nawówátsipä̖yiˀi waagiˀbá omuu. 49 Tobá unbí hehä̖̂ä̖win thehtáy pahpáˀin oe ahkónu wéngé diyiˀ ihayḏi i koegîˀ manna kin dâytu̖ˀoˀiḏi ovâykhóekhú̖u̖mä́gi wänboˀ, tíˀúugéḏí ditꞌa̖hán. 50 Hewänbo nää naaḏá pává makówáḏí nawhân niˀgeḏi wâytu̖máa, heḏi wí toˀwí nä́ˀiḏi óekhóekhú̖u̖mä́giˀi háˀto nahá̖a̖ní. 51 Naa-ân i pává makówáḏí naˀä̖ä̖ḏi wówátsi napä̖yiˀi waagiˀbá omuu. Toˀwên nä́ˀi páváḏí ovâykhóekhú̖u̖mä́giˀin hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí dâywówátsimáˀve-í. Nä́ˀi pává naví túuˀú dînmuu tꞌä̖hkí tꞌowa dovâypä̖gítꞌóeˀi dâywówátsikéyíḏí” kin Jesus-di ovâytu̖ˀan.

52 Ihayḏiho in Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin dívítu̖hkannan. Wáy wên ditsikapóe, “Hândiḏan nä́ˀi sendi iví túuˀú dípä̖gítꞌóe díkhóekhú̖u̖mä̂äníḏí?” 53 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Taˀgendi wâytu̖máa, naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiví tûu ûnpꞌoeḏi wíwovâykhóekhú̖u̖mä́gipíḏáhoˀ, wówátsi wänbo wívînmáapí. 54 Toˀwên tꞌä̖hkí naví tûu ûnpꞌoeḏi ovâykhóekhú̖u̖mä́giˀindá wówátsi nahándepíˀin dâymáa, heḏá naaḏá i tꞌä̖ˀgi thaa nanáˀ dihayḏi dovâywáywówápaa-í. 55 Naví túuˀú taˀgendi koegîˀ waagiˀbá namuu, heḏá naví ûnpꞌoe-á taˀgendi su̖wä̖gîˀ waagiˀbá-á. 56 Toˀwí naví tûu ûnpꞌoeḏi óekhóekhú̖u̖mä́giˀi-á naa-áḏí namuu heḏá naa-á i-áḏá. 57 Naví Táḏáḏí naa dísandi-á i hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí nawówáyiˀi namuu, heḏi i-á nawówáyiḏi naa-á owówáyiˀ. Handiḏibá toˀwí naaḏi dókhóekhú̖u̖mä́giˀi navíˀweḏi íwówátsikéyí. 58 Heḏiho naa-ân i pává makówáḏí naˀä̖ä̖ˀiˀ omuu, i pává unbí hehä̖̂ä̖win thehtáy pahpáˀin dâykꞌoeˀiˀ waagiˀbá wíˀomuupí. Hä̖ˀi pává dâykꞌoe wänbo tíˀúugéḏí ditꞌa̖hán. Hewänbo toˀwên i pává naa omuuˀiˀ dâykꞌoeˀindá hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí dâywówátsimáˀve-í.”

59 Jesus nä́ˀin natú̖ oe Capernaum búuˀúˀay, i Huḏíyoví méesateˀay iwe in tꞌowa ovâyhá̖ˀoˀ ihayḏi.

Wáy wên tꞌowaḏi Jesus óeyoeˀan

60 Báyékí i-áḏí dimäˀnin ditꞌoeḏi ditú̖, “Nä́ˀi híˀ-á nakâymuu âyhóníḏí. To-an iséegíˀa̖mí?” 61 Hewänbo toˀwíḏí wänbo óetu̖ˀanpíḏí Jesus ûnhanginná nä́ˀi ovâytu̖ˀan niˀgeḏi dívítꞌayhíˀmáaˀin, heḏihoˀ ovâytsikáyin, “Ti nä́ˀi naaḏi wâytu̖ˀandiˀ wíwovâyhí̖ˀanpíḏí naa-áḏí wíyá wíˀípundaˀpí? 62 Hân íˀâ̖a̖ní undi naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀi dímûˀḏi kwꞌáyepiye owáypeeḏi páaḏé oˀä́n diwepiyeˀbá? 63 I Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ nawówátsipä̖yiˀ, tꞌowa-á wíˀbo wíḏínkoeḏipí. I híˀ naaḏi wâytu̖máaˀiˀ i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖víˀweḏi naˀä̖ˀ heḏi nä́ˀi híˀ-áho nawówátsipä̖yiˀ. 64 Hewänbo wáy wên un wíˀúvíwhä̖yundepí.” Jesus-di haˀwâa ovâytu̖ˀan gá páaḏéḏíbo ho ûnhanginnândân toˀwên ivíˀpiyeˀ wíḏívíwhä̖yu̖khâymáapíˀin dimuuˀin, heḏá ûnhanginnân wáˀ toˀwíḏí óeku̖hpegítꞌóeˀi namuuˀin. 65 Heḏá wáˀ ovâytu̖ˀan, “Kindiḏânkun wâytu̖ˀan, toˀwí wänbo navíˀpiyeˀ wíˀûnkä̖ˀä̖ä̖koeḏipí naví Táḏáḏí óemä́giḏiḏa̖ˀmân.”

66 Iví híˀ ûnmuuḏi báyékí in óeyu̖u̖honnin i-áḏí wíyá wíḏipundaˀpí, heḏiho óeyoeˀan. 67 Heḏi Jesus iví tä̖ˀḏi wíye khä̖ge̖ˀnin itu̖ˀan, “Heyâa un, ti undi wáˀ díyoeˀa̖míˀin ídaˀ?” 68 Simon Peter-di óetu̖ˀan, “Naˀinbí Sedó, tovíˀpiyanho gimú-í? U̖ḏiḏa̖ˀmân dítu̖máa háḏíḏí nä́ˀin wówátsi nahándepíˀin âykéyíˀin. 69 Naˀin ívíwhä̖yu̖mä́giho heḏá gínhanginnânhho u̖ i shánkí yä̖ˀḏâaˀi unmuuˀin, i Yôesi Táḏáḏí wóesandiˀ.” 70 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Naaḏi wíˀbo un tä̖ˀḏi wíye wâyde̖ˀmanpíˀan, hewänbo wîˀ unbíˀweḏi Penísendi waagiˀbá namuu.” 71 Simon Iscariot-ví ayví̖ˀgeḏi ihíˀmáa, i-á Judas gin nakhá̖wä̖́, heḏi Penísendi waagiˀbá namuu gin Jesus-di óetu̖ˀan gá tobá in tä̖ˀḏi wíye khä̖ge̖ˀninbíˀweḏi namuu wänbo Jesus óeku̖hpekhâymáaḏân.

7

Jesus-áḏí iví tíˀûuwindáḏí

1 Nä́ˀi hä̖ä̖wí naphaḏe ihayḏi Jesus oe Galilee nange i̖ˀge tꞌä̖hkí nayiˀ. Judea nangepiyeˀ wínamääpí, in Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin háḏíḏíḏa̖ˀmân dítu̖máa háḏíḏí óehéyíˀin dâytu̖wä̖máaḏí. 2 In Huḏíyoví shánkîˀḏi púnúˀ naná, dáyˀóhkhu̖u̖teˀâykwꞌóeˀóˀi shánkîˀḏi gin dâytu̖ˀoˀ. 3 Heḏiho Jesus-ví tíˀûuwindi óetu̖ˀan, “Nä́weḏi ópûn heḏi oe Judea nangepiyeˀ unmú-í, heḏânho in tꞌowa uvíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin iwe diyiˀindi i pínnán tꞌôe biˀoˀin wóemúníḏí. 4 Toˀwí in tꞌowaḏi keeˀeeḏi óetaa-íˀin nadaˀḏi kaaḏibo háawên wíˀiˀopí. Heḏânho ki̖ˀbi hä̖ä̖wí bikanhondi, ú̖khâyˀä̖ˀ toˀwên tꞌä̖hkíví páaḏépiyeˀ biˀâ̖a̖míˀin.” 5 Haˀwâa óetu̖ˀan, gá tobá iví tíˀûuwin dimuu wänboˀ ivíˀpiyeˀ wíḏívíwhä̖yundepíḏân. 6 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Naagîˀ ihayḏi waˀ wíḏînnáhpí, hewänbo ungîˀ-á hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí híwó̖ˀ dihayḏi únná. 7 In tꞌowa Yôesi Táḏá dâytaapíˀin dimuuˀin háˀto wovâytꞌáy-í, hewänbo naa-ân dítꞌay, gá dovâytu̖máaḏân inbí yä̖ˀḏâapí tsiyekan niˀgeḏi. 8 Unnân wáy dínshánkîˀḏináˀ diwepiyeˀ bípûn. Naa-á waˀḏi wóˀmänpí híwó̖ˀ dihayḏi naagîˀ wínanáhpíḏí” kin ovâytu̖ˀan. 9 Heḏihoˀ oe Galilee nange iwebo iwóyí̖ˀ.

Jesus Jerusalem búuˀúpiyeˀ namää

10 Iví tíˀûuwin oe dínshánkîˀḏináˀ diwepiyeˀ dimää ihayḏi tíˀúugéḏí i wáˀ namää, hewänbo kaaḏibo-ân namää, keeḏibo-á yoe. 11 In Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀindi ee dínshánkîˀḏináˀ diwe óetu̖wä̖máa, heḏi dívítsikaˀmáa, “Wáyho i toˀ?” 12 In báyékí tꞌowa iwe diyiˀin báyékí dívíkaahíˀmáa iví̖ˀgeḏi. Wên ditû̖ˀ, “Híwó̖ˀdi sen namuu” gin. Wây-á ditû̖ˀ, “Yoe, handá yoe. Iḏi báyékí tꞌowa in taˀgen namuu iweḏi ovâyyâaˀoˀ.” 13 Hewänbo tꞌä̖hkí in tꞌowa in Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin dâykhuwôedaˀmáaḏí kaaḏibo iví̖ˀgeḏi dívíhíˀmáa.

14 I shánkîˀḏi píngé hayḏi naphaḏe ihayḏi Jesus i méesate hayˀi ee natsꞌú̖ heḏi in tꞌowa ovâyhá̖ˀoˀ. 15 In Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin ovâyháaˀandi ditú̖, “Hândiḏangú nä́ˀi sen hânho ûnhanginná, toˀwíḏí óehá̖ˀanpí wänboˀ?” 16 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Naví há̖hkan navíˀinda̖ˀ wíḏînmuupí, hewänbo i dísandivíˀin wáˀ ûnmuu. 17 In toˀwên háa Yôesi Táḏá natú̖ waa dikandaˀindáho dínhanginpúwí naví há̖hkan niˀgeḏi, háa Yôesi Táḏá natú̖ waa dikandaˀindáho dínhanginpúwí naví há̖hkan niˀgeḏi, háa Yôesi Táḏávíˀweḏi dînˀä̖ä̖ˀin heḏiháa naví ánshaa i̖ˀgeḏibo dáypihíˀmáaˀin. 18 In toˀwên inbí ánshaa dínmuuˀiḏa̖ˀ dívíhéeˀoˀindá dívípitegé-íˀin didaˀ. Hewänbo toˀwên i ovâysandiˀ kwꞌáye óetegé-íˀin didaˀindá in taˀgen dívíhéeˀoˀ, heḏá inbí píˀnä́ khóˀyé-á hôeyó wänbo wíḏâymáapí. 19 Moses-di Yôesi Táḏáví tsontu̖u̖ wovâyta̖ˀnanpíˀan, hewänbo wénä wí wänbo un iví ta̖ˀkan wívînˀaˀgindopí. Háaḏan naa díhéyíˀin ídaˀ?” 20 Toˀwíḏí in tꞌowa yâaḏi óetu̖ˀan, “Háaḏan untú̖, toˀwí nadaˀ wóehéyíˀin? U̖-á wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi wóemáa, heḏânho haˀwâa untú̖.” 21 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Wên pínnán tꞌôe kaykhanwówá thaa iwe dáyˀandibo un tꞌä̖hkí wovâyháaˀan, 22 hewänbo undá unbí eˀnûn áyyä̖̂ä̖ in Huḏíyoví kꞌewe̖ˀ taaḏi bîntaaˀoˀ inbí thaa dínnáˀ dihayḏi tobá kaykhanwówá thaa nanân wänboˀ, gá hä́nˀoe Moses-di han wovâyyôndân. (Moses-á i páaḏéˀi wínamuupí nä́ˀin khuu iˀandiˀ, hewänbo in shánkí hä́nˀoeˀindáho hanho dívíˀan.) 23 Nää wí enúkáy nä́ˀin kꞌewe̖ˀ taaḏi óetaaˀoˀ kaykhanwówá thaa nanân wänboˀ, heḏânho Moses-ví tsontu̖u̖ wívînˀaˀginhá̖nú-ípíḏí. Heḏi háaḏan handi naa-áḏí ítꞌay wí sen túuˀú tꞌä̖hkíbo dônhehkháaˀandi kaykhanwówá thaa nanân wänboˀ? 24 Wí hä̖ä̖wí háa pu̖wä̖ḏi nakeetꞌóeˀin bînwänpimûˀḏiboˀ wesebo wíˀítú̖nípí, ‘Kinnân namuu,’ hewänbo páaḏé á̖yîngiḏi bînnuwä̖́ˀí-á háa namuuˀin, heḏânho únkoeḏí-í ítú̖níḏí taˀgendi háa namuuˀin.”

Tꞌowa ditsikapoˀ, “Ti Jesus-ân i toˀwí namuu Yôesi Táḏáḏí óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí?”

25 Wên tꞌowa ee Jerusalem diweˀin ditú̖, “Ti nä́ˀi sen i toˀwí naˀinbí tsonnindi óehéyíˀin didaˀi wínamuupíˀan? 26 Binmúˀḏí, hä̖ˀin tꞌowa tꞌä̖hkíví páaḏépiyeˀ ihíˀmáa, heḏi toˀwí wänbo háabo wínatû̖ˀpí óewóyí̖ˀníḏí. Tigú in tsonnin dívíwhä̖yunde nä́ˀi-ân namuu i toˀwí Yôesi Táḏáḏí óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí. 27 Hewänbo kavêe i-á wínamuupí. I toˀwí Yôesi Táḏáḏí óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí naˀä̖ä̖ ihayḏá, toˀwí wänbo wíˀûnhanginnánípí wä̖́hä̖̂ä̖wi namuuˀin, hewänbo tꞌä̖hkíḏíbo gínhanginná wä̖́hä̖̂ä̖wi nä́ˀi sen namuuˀin.”

28 Jesus-di i méesate hayˀi iwe ovâyhá̖ˀoˀ ihayḏi kaygi ovâytu̖ˀan, “Ítû̖ˀ únhanginná toˀwí omuuˀin heḏá wä̖́hä̖̂ä̖wi omuuˀindá. Naa wíˀbo opichanpóeḏíbo wóˀä̖ä̖pí. I toˀwí naa dísandiˀ taˀgendi nawówáyiˀ, heḏi undi wívîntaapí, 29 hewänbo naaḏá dótaa, gá ivíˀweḏi oˀä̖ä̖ḏân, heḏá iḏá dísan.” 30 Jesus-ví híˀ ûnmuuḏi óepankéyíˀin didaˀ, hewänbo óekéyí ihayḏi waˀ wíˀûnnáhpíḏí toˀwíḏí wänbo wíˀóeyâ̖ˀpí. 31 Hewänbo báyékí tꞌowa iwe diyiˀin ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yu̖. Kin ditû̖ˀ: “I-ânkun i namuu Yôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí. Wíyá toˀwí-á háˀto naˀä̖́ä̖-í shánkí báyékí pínnán ikeeya̖míḏí nä́ˀi senbíˀweḏi.”

Jesus óepankéyíˀin didaˀ

32 In Pharisees ditꞌoe in tꞌowa nä́ˀi hä̖ä̖wí Jesus-ví̖ˀgeḏi dívíkaahíˀmáaḏí, heḏiho indáḏí heḏá in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindáḏí wên sundaḏo i méesate hayˀi dâyˀá̖yí̖ˀdoˀin ovâysan óepankéyíḏí. 33 Jesus-di in tꞌowa ovâytu̖ˀan, “Hây tä̖hkíḏa̖ˀ undáḏí dáywóyí̖ˀní, heḏáháˀ owáymän i dísandivíˀwepiyeˀ. 34 Heḏáháˀ undá dínuwä̖́-í, hewänbo háˀto díshaa-í. Wáy naa omän diwepiyeˀ wíˀúnpu̖hkoeḏí-ípí.” 35 In Huḏíyo tsonnin dívítu̖ˀan, “Wáypiyan nä́ˀi sen namän? Natû̖ˀ háˀto âysháa-í gin. Ti namän gáhân wáy in Huḏíyo diwaḏekwꞌó̖ˀ deeyepiyeˀ, in Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowaví yâa natháa-íḏí, hä̖ˀin Huḏíyo dimuupíˀin ovâyhá̖ˀa̖míḏí? 36 Iḏi dítu̖ˀan, ‘Undi dínuwä̖́-í hewänbo háˀto díshaa-í. Wáy ochangítꞌóe iwepiyeˀ wíˀúnpu̖hkoeḏí-ípí.’ Hânnangú iví híˀ ûntu̖ˀdaˀ?”

Pꞌoe nawówátsipä̖yiˀ i̖ˀgeḏi Jesus-di ovâytu̖máa

37 I tꞌä̖ˀgi shánkîˀḏi thaa-á shánkí hayˀi thaa namuu, heḏi Jesus iwe nawindi kaygi ovâytu̖ˀan, “Toˀwí napꞌoesáˀaaḏi navíˀpiyeˀ naˀä̖́ä̖-í isu̖wä̖́-íḏí. 38 Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe kinnân nata̖ˀmuu: Toˀwên navíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀinbí píˀnä́ khóˀyé wí pꞌoˀkꞌay waagibá dâymáa, heḏi i pꞌoe-á nawówátsipä̖yiˀi namuu.” 39 I pꞌoe i̖ˀgeḏi ihéeˀandi-á i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-ân namuu, heḏi toˀwên ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dâykéyí. Hewänbo nä́ˀi Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á waˀḏi wíˀovâymä́gipí, Jesus waˀḏi makówápiyeˀ wínapeepíḏí.

In tꞌowa wêegeˀin dipóe

40 In tꞌowa nä́ˀin ovaytu̖máaˀin ditꞌoe ihayḏi wáy wên ditú̖, “Taˀgendi nä́ˀi-á Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀbiˀ âytsíkhaˀmáaˀi namuu.” 41 Hewänbo wây-á ditú̖, “I-á namuu i toˀwí Yôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí.” Heḏá wáˀ wây-á ditú̖, “Hewänbo i toˀwí Yôesi Táḏáḏí óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí Galilee-wi wínamúnípí. 42 Ti Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe wínatú̖hpíˀan, i toˀwí iḏi óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí David-ví ây iweḏiˀibá namúní, heḏá oe Bethlehem-dá naˀaypu̖yä̖gítꞌóe, i búuˀúˀay David naˀaypu̖yä̖ iwebá.” 43 Heḏiho in tꞌowa Jesus-ví̖ˀgeḏi handa̖ˀ wídívíˀánshaamáapíḏí wêegeˀin dipóe. 44 Wáy wêndi óepankéyíˀin didaˀ, hewänbo toˀwíḏí wänbo wíˀóeyâ̖ˀpí.

In Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin Jesus-víˀpiyeˀ wíḏívíwhä̖yundepí

45 In méesateˀin sundaḏo diwáymää in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá heḏá in Pharisees-á dikwꞌó̖ˀ diwepiyeˀ, heḏi in sundaḏo ovâytsikáyin, “Heḏi háaḏan i sen wívînmaapí?” 46 Indi in Pharisees ovâytu̖ˀan, “Hä̂nhay wänbo wí toˀwí wíˀihéeˀanpí hä̖ˀi sen ihéeˀo waagibá.” 47 In Pharisees-di ovâytsikáyin, “Ti un wáˀ in taˀgen namuu iweḏi iḏi wovâyyâaˀan? 48 Ti wíˀúnhanginnáhpíˀan wîˀ wänbo naˀin tsonnindá heḏá naˀin Pharisees-á ivíˀpiyeˀ wíˀívíwhä̖yundepíˀin? 49 Yôesi Táḏáḏí nä́ˀin tꞌowa ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin ovâytuchä̖nukhâymáa, indá i tsontu̖u̖ Moses itaˀnandi wíḏâytaapí.” 50 Wí sen in diweḏi Nicodemus gin nakhá̖wä̖́ˀiḏi ovâyhéeˀan, i-á hä̂nhaybo Jesus-víˀpiyeˀ namääˀiˀ namuu. 51 Kinnân ovâytu̖ˀan: “Wígínkoeḏipí gitú̖níḏí háa wí toˀwí híwó̖ˀ háa híwó̖ˀpí iˀannin páaḏé iví tu̖u̖ gitꞌoepíḏíboˀ, heḏá háawên iˀannindá gínhanginpóepíḏíboˀ. Naˀinbí tsontu̖u̖ ki̖ˀmin gínmuupíˀan.” 52 Indi óetu̖ˀan, “Háaḏan igîˀ bikhä̖ge̖ˀhéeˀoˀ? Ti u̖ wáˀ Galilee iweˀibá unmuu gáhân? Á̖yîngiḏi Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin mântu̖u̖ˀa̖mí, heḏân ú̖hanginpúwí wîˀ wänbo wí Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀbiˀ Galilee-wi wínamuupíˀin.”

I kwee wíyá kweeví sendáḏí itꞌaywó̖ˀnandiˀ

53 Tꞌä̖hkíḏíbo inbíˀpiyeˀ dívíweehoˀ.

8

1 Hewänbo Jesus-á oe Olive Okú gin dâytu̖ˀoˀ iwepiyeˀ namää. 2 Wíyá tháwä́n héˀḏiboˀ iˀ méesate hayˀi eepiyeˀ nawáymää. Báyékí tꞌowa ûnpówáḏí indáḏí isóge heḏi ovâyhá̖ˀan. 3 Heḏi in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindáḏí in Pharisees-áḏí wí kwee Jesus naˀä́n diwepiyeˀ óehoˀ. Nä́ˀi kwee-á wíyá kweeví sendáḏí däntꞌaywó̖ˀdoḏi óekêˀ. In tꞌowaví páaḏépiyeˀ óekwi̖nuˀan, 4 heḏi indi Jesus óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, nä́ˀi kwee-á wíyá kweeví sendáḏí däntꞌaywó̖ˀdoḏiboˀ óekêˀ. 5 I tsontu̖u̖ Moses ita̖ˀnan diwe kinnân díyôn: Wí kwee kin iˀoˀiˀ âykꞌusä̖yu̖héyíˀin gínkhâyˀä̖ˀ. Heyâa u̖, hân ú̖chanpoˀ?” 6 Nä́ˀin Jesus óetu̖ˀan óetayi̖ˀníḏí wên háawên híwó̖ˀpíˀin natu̖hpée-íḏí heḏânho ôntꞌaywó̖ˀdichä̖nú-íḏí. Jesus itꞌä̖́ä̖ḏí oe nange iví mankhú̖ḏí hä̖ä̖wí ita̖ˀnan. 7 Hewänbo ihayḏa̖ˀ óetsikáyíndeˀ, heḏihoˀ idaygiˀandi ovâytu̖ˀan, “Wénä wí unbíˀweḏi wíˀitꞌaywó̖ˀnanpîˀḏi, iḏân i kwee páaḏé óekꞌusä̖yú̖-í.” 8-9 Heḏi wíyá itꞌä̖́ä̖ḏí oe nange iwáyta̖ˀnan. In senäˀ i kwee óetsꞌúḏeˀin nä́ˀin ditꞌoeḏi wí̖ˀíngin tꞌä̖hkí iweḏi dipee, in shánkí saydôe páaḏé, heḏi Jesus-áḏí i kwee-áḏí wíˀbo iwe dawindi ovä̂nyoeˀan. 10 Jesus wíyá idaygiˀandi i kwee óetsikáyin, “Wáyho in ton? Ti wîˀ wänbo wínatú̖hpíˀan wóetuchä̖nú-íˀin ú̖khâyˀä̖ˀ?” 11 I kweeḏi óetu̖ˀan, “Mä́ˀmä̂ä, toˀwí wänbo háabo wínatú̖hpí.” Jesus-di óetu̖ˀan, “Naa wänbo-á yoe. Heḏiho ópûn, nää iweḏi páaḏépiyeˀ wíyá wívitꞌaywó̖ˀnamípí.”

Jesus natú̖ wí kohthay waagiˀbá namuuˀin

12 Jesus wíyá ihéeˀandi in tꞌowa ovâytu̖ˀan, “Naa wí kohthay waagiˀbá omuu tꞌowa tꞌä̖hkígîˀ. Toˀwí naa-áḏí nayiˀi háˀto khu̖u̖ i̖ˀge nayê̖e̖ní, hewänbo i kohthay nawówátsipä̖yiˀiˀ imáˀve-í.” 13 In Pharisees-di óetu̖ˀan, “U̖-á wíˀbo uví̖ˀgeḏi bipihíˀmáa, heḏânho háa untû̖ˀnin toˀwí wänbo wíˀûnkhâyˀä̖hpí iwhä̖yú̖-íˀin.” 14 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Tobá wíˀbo naví̖ˀgeḏi wâytu̖ˀan wänboˀ, háa naaḏi wâytu̖ˀan waa taˀgen namuu, gá naa dînhanginnândân wä̖́hä̖̂ä̖ḏi oˀä̖ä̖ˀin heḏá wä̖́hä̖̂ä̖piyeˀ omännindá. Hewänbo undá wä̖́hä̖̂ä̖ḏi oˀä̖ä̖ˀin háa wä̖́hä̖̂ä̖piyeˀ omännin wíˀúnhanginnáhpí. 15 Undi tꞌowa bînwänpimúndeḏibo bîntꞌaywó̖ˀdichä̖nundeˀ. Naaḏá toˀwí wänbo wíḏônchä̖nundepí. 16 Hewänbo wí toˀwí dônchä̖nuḏáhoˀ, híwó̖ˀ dáyˀa̖mí, gá wíˀbo wíḏáyˀopíḏân, hewänbo i dísandi-áḏí naa-áḏí handa̖ˀ gatû̖ˀ. 17 Unbí tsontu̖u̖ ta̖ˀnin diwe wänbo kinnân nata̖ˀmuu: Wí toˀwí óetsondiwekán dihayḏi wên wíyeḏi handa̖ˀ iví̖ˀgeḏi datû̖ˀdáhoˀ, únkhâyˀä̖ˀ úvíwhä̖yú̖-íˀin háa datú̖ waa taˀgen namuuˀin. 18 Naa i wîˀ omuu naví̖ˀgeḏi dáypihéeˀoˀiˀ, heḏá naví Táḏá dísandiˀ wáˀ naví̖ˀgeḏi ihéeˀoˀ.” 19 Indi óetsikáyin, “Wáyhoˀ uví táḏá?” Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Undiḏá naa wíḏítaapí, naví Táḏá wänbo-á wíḏîntaapí. Naa dítaaḏáhoˀ, naví Táḏá wáˀ dîntáa-íwän.”

20 Tꞌä̖hkí nä́ˀin Jesus natú̖ i méesate hayˀi ee ovâyhá̖ˀo ihayḏi, i chä̖ˀ nateˀkwꞌó̖ˀdi íve núˀ nanáˀ diwe. Heḏi toˀwíḏí wänbo wíˀóepankêˀpí, ihayḏi waˀḏi wíˀûnpóepíḏí óekéyíḏí.

Jesus natú̖ wáy namän dipiyeˀ in tꞌowa wíḏínkoeḏí-ípí dimú-íˀin

21 Jesus wíyá ovâyhéeˀandi ovâytu̖ˀan, “Naa nä́weḏi omän, heḏi undi dítu̖wä̖khâymáa, hewänbo unbí tꞌaywó̖ˀdi waˀḏi bînmáaḏíboˀ íchuwagítꞌóe. Wáy omän diwepiyeˀbá wíˀúnkoeḏí-ípí ímu-íˀin.” 22 Heḏiho in Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin dívítu̖ˀan, “I natú̖ wáy i namän deepiyeˀbá wígínkoeḏí-ípí gimú-íˀin. Háaḏan kin natú̖? Ti wíˀbo ikheˀkhâymáa gáhân?” 23 Iḏi ovâytu̖ˀan, “Undá nä́ä áagéwin ímuu, naa-á oe kwꞌáyewi-á. Undá nä́ä oepáa kꞌayḏiwinda̖ˀ ímuu, naa-á yoe. 24 Heḏânkun naaḏi wâytu̖ˀan, unbí tꞌaywó̖ˀdi bînmáaḏíboˀ íchuwagítꞌóe, heḏi toˀwí naa omuuˀin úvíwhä̖yundepíḏáho taˀgendi unbí tꞌaywó̖ˀdi bînmáaḏíboˀ íchuwagítꞌóeˀin únpúwí. 25 Heḏi óetsikáyin, “To-an unmuu?” Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Naaḏi páaḏéḏíbo wâytu̖máa toˀwí omuuˀin. 26 Wíyá báyékí hä̖ä̖wí unbí̖ˀgeḏi otú̖níˀi naa dómáa, heḏá báyékí híwó̖ˀpîˀ úvíˀandi namuuḏi naa dînkoeḏi wâytꞌeˀpꞌíḏe-íḏí. Hewänbo háa i dísandivíˀweḏi otꞌoeˀinda̖ˀ tꞌä̖hkí tꞌowa dovâytu̖ˀoˀ, heḏi i-á in taˀgenda̖ˀ ihéeˀoˀ.”

27 Hewänbo nä́ˀin Húḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin wíḏikaˀpówápí i óesandi-á Yôesi Táḏá namuuˀin. 28 Heḏiho Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Owáy naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ undi dítꞌóhtä̖getege ihayḏáhoˀ únhanginnání toˀwí naa omuuˀin, heḏá únhanginpúwí naa wíˀbo háawên wíḏáyˀopíˀin, hewänbo háa naví Táḏáḏí díhá̖ˀandiḏa̖ˀ dáyhéeˀoˀ. 29 I dísandiˀ naa-áḏí nayiˀ. Wíˀbo wíḏíyoeˀanpí, gá naa-á hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí i óehíhchandoˀiḏa̖ˀ dáyˀoḏân.” 30 Heḏi kin ovâyhíˀmáa ihayḏi báyékí tꞌowa ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yu̖.

Toˀinnan taˀgendi Abraham-bí ây dimuu?

31-32 Jesus-di nä́ˀin Huḏíyo ivíˀpiyeˀ dívítsꞌanwhä̖yu̖ˀin ovâytu̖ˀan, “Naví híˀ hä̖̂ä̖ḏi waa dînˀaˀginhondáhoˀ, taˀgendi navíˀweḏi íhá̖hpúwíˀin ímuu, heḏá únhanginnání hä̖ä̖wí in taˀgen namuuˀin, heḏi pan waagiˀinbá wíyá wíˀímúnípí.” 33 Heḏi óetu̖ˀan, “Naˀindá Abraham-bí ây iweḏiˀinnân gimuu. Naˀindá hä̂nhay wänbo toˀwênbí pan wígimuupí. Heḏi háaḏan untú̖ pan waagiˀinbá wíyá wígimúnípí gin?”

34 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Taˀgendi wâytu̖máa, toˀwên tꞌä̖hkí dívítꞌaywó̖ˀkanhonnindá, tꞌaywó̖ˀdiḏi ovâymáaḏí pantꞌôeˀin waagiˀin dimuu. 35 Wí toˀwí pantꞌôeˀi namuuˀi-á iví tsondiví kꞌaygi iwe hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí wínacha̖ˀnípí, hewänbo i tsondiví ay ûnmuuˀi-áho hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí kꞌaygiwi-ân namuu. 36 Heḏi naa Yôesi Táḏáví ay omuuˀiḏi unbí tꞌaywó̖ˀdi iweḏi wâywhimaˀpꞌä̖́ḏiḏáhoˀ, ihayḏibâa taˀgendi íwhimaˀpꞌä̖́ní. 37 Naa dînhanginná un Abraham-bí ây iweḏiˀin ímuuˀin, hewänbo undá ídaˀ díhéyíˀin, gá naví híˀ unbí píˀnä́ khóˀyé wívînmáapíḏân. 38 Háa naví Táḏáḏí dînkeeyannin naaḏi wâytu̖ˀan, hewänbo undá háa unbí táḏávíˀweḏi ítꞌoe waagibá úvíkanhon” kin Jesus-di ovâytu̖ˀan.

39 Heḏiho indi óetu̖ˀan, “Abraham-dá naˀinbí hä́nˀoeˀiˀ táḏá gínmuu.” Jesus-dá ovâytu̖ˀan, “Abraham-bí ây taˀgendi ímuuḏáhoˀ, háa Abraham iˀan waabá úvíˀâ̖a̖míwän. 40 Hewänbo nää undiḏá díhéyíˀin ídaˀ, tobáháa in taˀgen naví Táḏávíˀweḏi otꞌoeˀinda̖ˀ wâytu̖ˀan wänboˀ. Abraham-dá haˀwâa wíˀiˀanpí. 41 Undá háa unbí táḏá iˀo waabá úvíˀoˀ.” Heḏi óetu̖ˀan, “Táḏápíˀin ây wígimuupí. Wîˀḏa̖ˀ wí táḏá gínˀä́n, i-á Yôesi Táḏá namuu.” 42 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Yôesi Táḏá taˀgendi unbí táḏá únmuuḏáhoˀ, naa díséegí-íwän, gá ivíˀweḏi oˀä̖ä̖ḏân, heḏânho nää-á nä́we oyiˀ. Naa opichanpóeḏíbo wóˀä̖ä̖pí, iḏân naa dísan. 43 Háaḏan wíˀíkaˀpóya̖ˀpí háa wâytu̖máaˀin? Gá naví híˀ wíˀítꞌóyandaˀpíḏân. 44 Penísendi-ân unbí táḏá únmuu, heḏi undá íkandaˀ háa unbí táḏá nadaˀ waa. Páaḏéḏí waabo nää iwehay Penísendi-á tꞌowa tꞌa̖kha̖nuˀi namuu, heḏá in taˀgen namuuˀin iví píˀnä́ wíˀihonpíḏí iweḏi ihângeˀoˀ. Hä̖̂ä̖ḏi wên hôeyó natú̖ ihayḏá háawi namuuˀin ipikeeyoˀ, gá wí hôeyóˀi namuuḏân, heḏá in dihôeyóˀinbí táḏá-á dínmuu. 45 Hewänbo naaḏá in taˀgen wâytu̖ˀoˀ, heḏânho wíḏînwhä̖yundepí. 46 Wénä wí-an un taˀgendi ítú̖ní naa dáytꞌaywó̖ˀnannin? Tóebo yoe. Hewänbo naaḏi in taˀgenda̖ˀ wâytu̖máa, heḏiho háaḏan wíḏînwhä̖yundepí? 47 Wí toˀwí Yôesi Táḏávîˀ ûnmuuˀiḏá iví híˀ ôntꞌóyandeˀ. Hewänbo undá Yôesi Táḏávíˀin ímuupíḏânkun wívîntꞌóyandepí” kin Jesus-di ovâytu̖ˀan.

Hä́nˀoe Abraham-di Jesus óemûˀ

48 In Huḏíyoví pꞌóˀḏeḏíˀindi óetu̖ˀan, “In taˀgen gitú̖hpíˀan, u̖-á Samaria-wi waagiˀbá unmuu, naˀinbí khuu wínâaˀaˀginpíḏí, heḏá wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi wóemáa.” 49 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Naa wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi wíḏímáapí. Naa naví Táḏáví̖ˀgeḏi híwó̖ˀda̖ˀ dáyhéeˀoˀ, hewänbo undá naví̖ˀgeḏi híwó̖ˀpí úvíhíˀmáa. 50 Wíˀbo wóˀdaˀpí otú̖níˀin naa hayˀi omuuˀin. Yôesi Táḏá-ânho namuu i nadaˀi kin natú̖níˀin, i-áho natû̖ˀ háa undá in taˀgen bînmáaˀin heḏiháa naa-á. 51 Naaḏi taˀgendi wâytu̖máa, wí toˀwí naví híˀ dînˀaˀgindoˀi-á chuwa iwe háˀto napówá-í.” 52 In Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀindi óetu̖ˀan, “Näbáhaˀ gínhanginná wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi wóemáaˀin. Abraham nachuu, heḏá tꞌä̖hkí in Yôesi Táḏáví hä́nˀoeˀin tukhe̖ˀmindá wáˀ ditꞌa̖hán. Hebo u̖-á untû̖ˀ wí toˀwí uví híˀ iˀaˀgindoˀi háˀto hä̂nhay wänbo chuwa iwe napówá-í. 53 Ti naˀinbí hehä̖̂ä̖wi thehtáy pahpâa Abraham-bí shánkí hayˀi unmuu gáhân? I-á heḏá Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀmindá ditꞌa̖hán. To-an u̖ˀ unmuu gân unˀándeˀ?” 54 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Naa wíˀbo hayˀi dáypipaaḏáhoˀ háagîˀ wänbo wínachä̖ˀmuupí. Hewänbo naví Táḏáḏân naa hayˀi dípaa, heḏi ítû̖ˀ i-ân unbí Yôesi únmuu. 55 Undiḏá hä̂nhay wänbo wívîntaapí, hewänbo naaḏá i dótaa. Wíḏótaapí gin otú̖ḏáho naa wí hôeyóˀiˀ omúní, un waagibá. Hewänbo naaḏá taˀgendi dótaa, heḏi iví híˀ dônˀaˀgindoˀ. 56 Unbí thehtáy pahpâa Abraham nahíhcha̖a̖ gá i thaa oˀä̖ä̖ˀiˀ ipu̖wä̖khâymáaḏân, heḏi imûˀ ihayḏiho nahíhchanpóe.” 57 In Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀindi óetu̖ˀan, “Pꞌá̖nä́ntä̖ pa̖a̖yoˀi wänbo waˀḏi wú̖ˀmuupí. Hândiḏan Abraham nâamûˀ?” 58 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Taˀgendi wâytu̖máa, waˀ Abraham naˀaypu̖yä̖píḏíbo naa oyihoˀ.” 59 Heḏiho dâykꞌuuwóehógi óekꞌusä̖yu̖héyíḏí, hewänbo i meesate íveḏi kaaḏibo napee.

9

Jesus-di wí sen tsítꞌaaˀi naˀaypu̖yä̖ˀiví keetan óemä́gi

1 Jesus oe pꞌóegé wáy namändi wí sen óemûˀ, i-á tsíˀtꞌaaˀibo naˀaypu̖yä̖. 2 Jesus-ví khä̖ge̖ˀnindi óetsikáyin, “Há̖hkandiˀ, ti nä́ˀi sen wên tꞌaywó̖ˀnin iˀandân, háa iví táḏáˀin däntꞌaywó̖ˀnandi tsíˀtꞌaaˀi naˀaypu̖yä̖?” 3 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Wên tꞌaywó̖ˀnin iˀannin namuuḏi kin wíˀûnpóepí, háa iví táḏáˀin däntꞌaywó̖ˀnandi wänbo-á yoe. Nä́ˀindá ûnpóe heḏânho Yôesi Táḏáḏí wên háawên ônˀa̖míḏí, heḏi kindiḏi nakeepúwíḏí Yôesi Táḏá-á nakayˀin. 4 Thaaḏi tꞌowa dívítꞌôeˀa̖mígîˀ naná, khu̖ˀḏéeḏá yoe. Heḏi hanbá nää-ân naná i naa dísandiví tꞌôe ívíˀa̖míḏí waˀḏi gínkoeḏiḏiboˀ, gá owáy wí thaa nanáˀ diwe naˀin wíyá háˀto gínkoeḏí-í ívítꞌôeˀa̖míḏí. * 5 Waˀ nä́ä oepáa kꞌayḏi oyiḏibo naa wí kohthay tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ waagiˀbá omuu.” 6 Kin natú̖ ihayḏi ee nange isópꞌohén, heḏi iví sóˀpꞌoeḏi wí napꞌoˀay ipaaḏi i sen natsíˀtꞌaamuuˀi tsée eeḏi óeˀä̖yu̖. 7 Heḏáháˀ óetu̖ˀan, “Yaˀ ópûn oe pꞌobúˀay iwepiyeˀ, Siloam kin dâytu̖ˀoˀiˀ, heḏi uví tsée mänˀowíḏi-í.’ (Nä́ˀin khá̖wä̖́ Siloam-dá natu̖ˀdaˀ “óesandiˀ” gin.) Heḏiho i sen namääḏi iˀoewä̖́ä̖, heḏi iwáybun dihayḏihoˀ iví keetan imáa.

8 In toˀwên i senbí tsoˀwa dithaaˀin heḏá in toˀwên ihä̖ä̖daˀsógéndeḏi óemûˀin dívítsikaˀmáa, “Ti nä́ˀi i to sen ihä̖ä̖daˀsógéndeˀi wínamuupíˀan?” 9 Wên ditú̖, “I-ânkun namuu.” Wây-á wêndá ditú̖, “Yoe” gin, “i waagibá ûnwänpicha̖a̖.” Hewänbo i sendá natú̖, “Naa-ânkun i omuu.” 10 Heḏiho óetsikáyin, “Hândiḏan handi uví keetan mänkêˀ?” 11 Iḏi ovâytu̖ˀan, “Wí sen Jesus gin nakhá̖wä̖́ˀi wí napꞌoˀay ipaa, heḏi naví tsée eeḏi díˀä̖yu̖, heḏi dítu̖ˀan oe pꞌobúˀay Siloam gin dâytu̖ˀoˀ iwe dáyˀowíḏi-í. Heḏihoˀ omääḏi dáyˀoewä̖́ä̖, heḏi naví keetan donkêˀ.” 12 Óetsikáyin, “Wáyho iˀ?” “Gáwáy” gin ovâytu̖ˀan.

In Pharisees-di i sen natsíˀtꞌaamúˀdeˀiˀ óehíˀmáa

13-14 I thaa Jesus i napꞌo ipaaḏi i sen natsíˀtꞌaamúˀdeˀiví keetan óemä́gi ihayḏá Huḏíyoví kaykhanwówá thaa naná. Heḏiho toˀwêndi in Pharisees-víˀpiyeˀ i sen óehoˀ indi óehéeˀa̖míḏí. 15 In Pharisees-di wáˀ óetsikáyin háḏíḏan iví keetan ikêˀin. Iḏá ovâytu̖ˀan, “Wí sendi nä́ä tsée eeḏi dínapꞌoˀä̖yu̖, heḏá dáyˀoewä̖́ä̖, heḏi nää dînkeepóe.” 16 Wáy wên in Pharisees ditú̖, “I sen kin iˀandi-á Yôesi Táḏáḏí wíˀônkꞌûˀpí, gá nä́ˀi kaykhanwówá thaa wíˀiˀaˀginpíḏân.” Hewänbo wây-á wêndá ditú̖, “Wí toˀwí tꞌaywó̖ˀtoˀi namuuˀi ki̖ˀbi pínnán háˀto ikeeya̖mí.” Heḏiho wêegeˀin dipóe.

17 Heḏi wíyá in Pharisees-di i sen natsíˀtꞌaamúˀdeˀiˀ óetsikáyin, “Heyâa u̖, hân iví̖ˀgeḏi ú̖chanpoˀ? U̖-ân unmuu uví keetan mänkêˀiˀ.” I sendi ovâytu̖ˀan, “I-á Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀbi namuu.” 18 Hewänbo in Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin wíḏívíwhä̖yu̖pí nä́ˀi sen taˀgendi natsíˀtꞌaamuuwän hebo nää ûnkeepóe, heḏihoˀ iví táḏáˀin ovä̂ntu̖kánnan iví̖ˀgeḏi ovä̂ntsikáyi̖ˀníḏí. 19 Heḏi ovä̂ntsikáyin, “Ti unbí ay nä́ˀi dä́nmuu? Ti tsíˀtꞌaaˀi naˀaypu̖yä̖ˀin datú̖ní? Háḏídan handi nää ûnkeená?” 20 I senbí táḏáˀindi ovâytu̖ˀan, “Gä́nhanginnândákun naˀinbí ay gä́nmuuˀin heḏá tsíˀtꞌaaˀi naˀaypu̖yä̖ˀindá. 21 Hewänbo háaḏí nää ûnkeenáˀnin wígä́nhanginnáhpí, heḏá wáˀ wígä́nhanginnáhpí toˀwíḏí óekeetanmä́giˀin. Bintsikáyi̖ˀbe iˀ. Senho namuu. Igîˀ wíˀbo ipihéeˀa̖mí.” 22 I senbí táḏáˀin in Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin dä̂nkhuwôedaˀmáa, gá dâywéhpêeˀandân i méesate ee ovâytsuḏekhâ̖a̖ˀa̖míḏí toˀwên ditû̖ˀnin Jesus-á namuu i toˀwí Yôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí. 23 Handiḏânkunho datú̖, “Senho namuu, heḏiho bintsikáyi̖ˀbe iˀ.”

24 Heḏiho wáygíngîˀ i sen natsíˀtꞌaamúˀdeˀiˀ óetsꞌúḏeḏi óetu̖ˀan, “Yôesi Táḏáví páaḏépiyeˀ uví tu̖u̖ bimä̂äní in taˀgen untú̖níḏí. Gínhanginná nä́ˀi sen iví̖ˀgeḏi bihéeˀandi-ân tꞌaywó̖ˀtoˀi namuuˀin.” 25 Iḏi ovâytu̖ˀan, “Naa wíḏînhanginnáhpí háa tꞌaywó̖ˀtoˀi namuuˀin háa yoe, hewänbo nä́ˀin taˀgendi dînhanginná: Tobáháa hä́ndíḏí otsíˀtꞌaamúˀde wänboˀ, nää-á dînkeená.” 26 Heḏiho óetsikáyin, “Hânnan wóeˀan? Hândiḏan wóekeetanmä́gi?” 27 Heḏi ovâytu̖ˀan, “Wâytu̖ˀanhoˀ, hewänbo wíˀúvítꞌóyanpí. Háaḏan wíyá ítꞌoe-íˀin ídaˀ? Ti ídaˀ gáhân un wáˀ iḏi wovâyhá̖ˀa̖míˀin heḏânho ivíˀpiyeˀ úvíwhä̖yú̖-íḏí?” 28 Indi i sen hä̖ä̖wí nachä̖ˀmuupí waagi óehéeˀandi óetu̖ˀan, “U̖-ân hä̖ˀi sendi wóehá̖ˀoˀiˀ unmuu. Naˀindá Moses-ví híˀḏí díhá̖ˀanninnân gimuu. 29 Yôesi Táḏáḏí Moses óehéeˀannin gínhanginná. Hewänbo hä̖ˀi sendá, wígínhanginnáhpí toˀwíḏí óesannin.” 30 I sendi ovâytu̖ˀan, “Whä̖yu̖píwó̖ˀnin namuu. Tobáháa naví keetan iḏi dímä́gi wänboˀ un wíˀúnhanginnáhpí toˀwíḏí óesannin. 31 Gínhanginná Yôesi Táḏáḏí in tꞌaywó̖ˀtoˀin wíˀovâykhä̖ge̖ˀdopíˀin híwó̖ˀ dívíˀa̖míḏí, hewänbo in toˀwên óeˀaˀgindoˀindá heḏá toˀwên háa natú̖ waa dívíˀoˀindá, innânho iḏi ovâykhä̖ge̖ˀdoˀ. 32 I nan oepáa nakhíˀyen dihayḏi waagibo nää puˀwahayḏi toˀwí wänbo wíˀûnkoeḏipí wí tsíˀtꞌaaˀi naˀaypu̖yä̖ˀiví keetan óemä̂äníḏí. 33 Hä̖ˀi sen Yôesi Táḏáḏí óesanpíḏáho háˀto ûnkoeḏí-í háawên wänbo iˀa̖míḏí.” 34 Indi óetu̖ˀan, “U̖-á tꞌaywó̖ˀtoˀiḏa̖ˀ unˀaypu̖yä̖. Ti unˀánde gáhân u̖ ú̖koeḏiˀin naˀin díhá̖ˀa̖míḏí?” Heḏi iwáygéḏí óekhe̖hpiyeḏi óekhâ̖a̖ˀan i méesate ee wíyá natsꞌú̖níḏí.

In toˀwên tsíˀtꞌaaˀin waagiˀinbá dimuuˀinbí̖ˀgeḏi Jesus ihéeˀan

35 Jesus ûnhanginpóe i sen óekhe̖hpiyeˀin, heḏi óenuwä̖ḏi óeshaa, heḏi óetsikáyin, “Ti i toˀwí tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ naˀaypu̖yä̖ˀivíˀpiyeˀ biwhä̖yundeˀ?” 36 I sendi Jesus óetsikáyin, “Mä́ˀmä̂ä, to-an nä́ˀi toˀwí namuu, tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ naˀaypu̖yä̖ˀiˀ? Dítu̖ˀan toˀwí namuuˀin, heḏânho naa dînkoeḏí-í ivíˀpiyeˀ dáywhä̖yú̖-íḏí.” 37 Jesus-di óetu̖ˀan, “U̖ḏi nâamûˀhoˀ. Naaḏi wíhíˀmáaˀi-ân i omuu.” 38 I sendi óetu̖ˀan, “Naˀinbí Sedó, naa uvíˀpiyeˀ dáywhä̖yundeˀ,” heḏi Jesus-ví páaḏépiyeˀ idéˀgendisóge.

39 Jesus natú̖, “Naa nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ oˀä̖ä̖ heḏânho nakeepúwíḏí toˀwên híwó̖ˀ dívíkanhonnin dimuuˀin heḏá toˀwên híwó̖ˀpí dívíkanhonnin dimuuˀindá. Naa oˀä̖ä̖ in toˀwên wíḏâymúndepíˀin dínhanginnáˀnin dínkeepúwíḏí, heḏá in toˀwên dínkeetꞌóe gin diˀándeˀindá ditsíˀtꞌaamuu waagibá dipúwí.”

40 Wên Pharisees iwe tsoˀwa diwinnindi óetsikáyin, “Ti unˀánde gáhân naˀin wáˀ gitsíˀtꞌaamuuˀin waagiˀinbá gimuu?” 41 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Ítsíˀtꞌaamuu gin únhanginnândáhoˀ, tꞌaywó̖ˀdi wívînmáˀve-ípí. Hewänbo nää ítû̖ˀ únkeetꞌóe gin, heḏiho waˀḏi unbí tꞌaywó̖ˀdi wíwovâyyâaˀanpí.”

10

I kꞌúwá á̖yí̖ˀdi-áḏí iví kꞌúwá-áḏí inbí̖ˀgeḏi Jesus-di ovâytu̖ˀan

1 “Naaḏi taˀgendi wâytu̖máa, wí toˀwí kwꞌáayéḏí oe kꞌúwá phéhkhaa búge natsꞌû̖ˀdi i phéhkhaa phóḏi i̖ˀgeḏi natsꞌú̖nívíˀweḏi, i-á wí sänbiḏa̖ˀ namuu. 2 Hewänbo i toˀwí khaa phóḏi i̖ˀgeḏi natsꞌúya̖ˀdi-á i kꞌúwá á̖yí̖ˀdi namuu. 3 I toˀwí in khaa phóḏi iˀá̖yînmáaˀiḏi i kꞌúwá á̖yí̖ˀdigîˀ ônhuuḏeˀ, heḏi i kꞌúwá á̖yí̖ˀdiḏi in kꞌúwá ovâykhá̖yä̖́ˀdeḏi iví tu̖u̖ ditꞌoeḏi in khaa phóḏi i̖ˀgeḏá ovâypahpiyendeˀ. 4 Tꞌä̖hkí iví kꞌúwá i khaa búgeḏi ovâypiye ihayḏi inbí páaḏépiyeˀ namäˀ, heḏi indá iví tu̖u̖ ôntaaḏi ûnwóemäˀ. 5 Indá wíyá toˀwí dâytaapîˀvîˀḏi háˀto diwóemu-í, hewänbo ivíˀweḏi dishání, gá wíyá piˀwíví tu̖u̖ wíˀôntaapíḏân.”

6 Kin Jesus-di kꞌúwáví̖ˀgeḏi in Pharisees ovâyhéeˀan hä̖ä̖wí ovâyhá̖ˀa̖míḏí, hewänbo wíḏikaˀpóya̖ˀpí háa natu̖ˀdaˀin.

Jesus-á i híwó̖ˀdi kꞌúwá á̖yí̖ˀdi namuu

7 Heḏiho wíyá ovâyhéeˀandi kinnân ovâythayyan: “Taˀgendi wâytu̖máa, wên phéhkhaa phóḏi waagi omuu in kꞌúwágîˀ. 8 Báyékí in naví páaḏé diˀä̖ä̖ˀin sänmin waagiˀinbá dimuu, hewänbo in tꞌowa naví kꞌúwá waagiˀinbá dimuuˀindi wíˀovâytꞌóyanpí. 9 Naa wên khaa phóḏi waagiˀinbá omuu, heḏá in navíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin wên kꞌúwá in phéhkhaa búge ditsꞌú̖ˀnin waagiˀinbá-á dimuu. Heḏi kꞌúwá dipiˀ inbí koegîˀ dâysháa-íḏí heḏá wíyá ditsꞌúya̖ˀ waagibá, in navíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin ovâyˀaywoení heḏá hä̖ä̖wí díntáyˀi-á dâymáˀve-í. 10 Wí sänbiˀ-á naˀä̖ˀ in kꞌúwá ovâysänhóníḏí heḏá ovâytꞌa̖há̖nú-íḏá, heḏá ovâyháˀḏä̂nnamíḏá. Hewänbo naa-á oˀä̖ä̖ tꞌowa dovâywówátsimä̂äníḏí, heḏi nä́ˀin wówátsi dovâymäˀi-á shánkí híwó̖ˀnin namuu.

11 “Naa-á híwó̖ˀdi kꞌúwá á̖yí̖ˀdi waagiˀbá omuu. Wí híwó̖ˀdi kꞌúwá á̖yí̖ˀdi-á nakhâymuu iví wówátsi iví kꞌúwágíˀin imä̂äníḏí. 12-13 Wí toˀwí ikꞌúwáˀá̖yí̖ˀnamíḏí óewáˀándeˀi-á i koḏi̖ˀdi kꞌúwá á̖yí̖ˀdi wínamuupí, heḏi in kꞌúwá-á ivíˀindá wíˀûnmuupí. Heḏiho wí khu̖u̖yó naˀä̖ḏi imúndeḏi nashándeˀ, gá wáˀâaḏiḏa̖ˀ itꞌôeˀoḏân, heḏiho in kꞌúwáḏí taˀgendi wä̖hphaḏe wíˀóeˀá̖yîngimähpí. Heḏiho i khu̖u̖yó naˀä̖ä̖ḏi in kꞌúwá ovâykhugihónde heḏá ovâywaḏeyíyéndeˀ. 14-15 Naa i híwó̖ˀdi kꞌúwá á̖yí̖ˀdi waagiˀbá omuu. Naví Táḏáḏí naa dítaa, heḏá naaḏá i-á dótaa, heḏi hanbá in navíˀin dînmuuˀin dontaa, heḏá indiḏá naa-á dítaa, heḏi in dimuuḏi naví wówátsi wänbo dáymä̂äní. 16 Wây-á tꞌowa nä́wewin dimuupíˀin diyiˀ, indá wáˀ naví kꞌúwá waagiˀinbá dimuu, heḏi naa dînkhâyˀä̖ˀ in wáˀ dovâywé̖ˀgeˀa̖míˀin. Indá naví tu̖u̖ dîntꞌóyaaní, heḏi in wé̖ˀgeˀindáḏí wîˀḏa̖ˀ dipúwí, heḏá wîˀḏa̖ˀ wí á̖yí̖ˀdi díncha̖ˀní.

17 “Naví wówátsi dáymä̂äní heḏá donwáykéyí. Handiḏânkun naví Táḏáḏí naa díséegí. 18 Toˀwíḏí wänbo naví wówátsi wíḏíkwee-ípí. Naví wówátsi-á wíˀbo dáypä̖khâymáa. Naa dînkꞌóe naví wówátsi dáymä̂äníḏí heḏá donwáykéyíḏá, gá naví Táḏáḏí díyôndân kin dáyˀa̖míḏí.”

19 Jesus kin natú̖ ihayḏi in Huḏíyo inbí ánshaa iwe wêegeˀin dipóe. 20 Báyékí kin ditú̖, “Wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óemáa heḏá bondoeˀi-á namuu. Heháaḏan bîntꞌóyandeˀ?” 21 Hewänbo wây-á wêndá ditú̖, “Wí toˀwí wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óemáaˀi háˀto ihéeˀa̖mí nä́ˀi sen ihéeˀo waagi. Heḏá wáˀ ti wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ûnkoeḏi wí natsíˀtꞌaamuuˀiví keetan óewáymä̂äníḏí? Heḏân yoe.”

In Huḏíyoḏi Jesus óeyoegiˀan

22 Teˀnúḏí nanáˀ dihayḏi oe Jerusalem búuˀú dínshánkîˀḏipóe, háa i méesate hayˀi hä́nˀoe dâywáytege waa dínˀánshaa-íḏí. 23 Jesus nä́ˀi méesate iwe nayiˀ, ee Solomon-bí pohtâa gin dâytu̖ˀoˀ i̖ˀge. 24 In Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀindi óebûukêˀḏi óetu̖ˀan, “Hä̖̂ä̖ḏi puˀwahay-an naˀin dítsíkhakankhâymáa dítu̖ˀâ̖a̖míḏí toˀwí unmuuˀin? I toˀwí Yôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí unmuuḏáhoˀ, nääbo thayˀeeḏi dítu̖ˀan.” 25 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Naaḏi wâytu̖ˀanhoˀ, hewänbo wíˀúvíwhä̖yundepí. Tꞌä̖hkí pínnán tꞌôe dókanhondi-á naa dáyˀoˀ gá naví Táḏáḏí dînkꞌûˀḏân, heḏiho háa naa dáyˀoˀindibo wovâykeeyoˀ toˀwí omuuˀin. 26 Hewänbo naví kꞌúwá waagiˀinbá wíˀímuupíḏího wíˀúvíwhä̖yundepí. 27 In toˀwên naví kꞌúwá waagiˀinbá dimuuˀindi naví tu̖u̖ dîntꞌóyandeˀ, heḏi naaḏá in dovâytaa, heḏi naa díyu̖u̖máˀ, 28 heḏi wówátsi nahándepíˀin dovâymäˀ, heḏi háˀto hä̂nhay wänbo dihá̖a̖ní, heḏá háˀto-á toˀwíḏí wänbo naví mangeḏi ovâyhóní. 29 Naví Táḏáḏí in dímä́gi, heḏi i-á tꞌä̖hkíví shánkí hayˀi-ân namuu, heḏi toˀwí wänbo wíˀûnkoeḏipí naví Táḏáví mangeḏi ovâyhóníḏí. 30 Naa-áḏí naví Táḏá-áḏí wîˀḏa̖ˀ gamuu.”

31 Wíyá in Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin dâykꞌuuwóehógi óekꞌusä̖yu̖héyíḏí. 32 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Báyékí híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí bînmúnígîˀ naa dóˀan, naví Táḏáḏí dítu̖ˀan waagi. Heḏi wéˀin hä̖ä̖wên dáyˀannin namuuḏan nää naa díkꞌusä̖yu̖khâymáa?” 33 In Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀindi óetu̖ˀan, “Naˀindá wên háawên híwó̖ˀnin biˀannin namuuḏi wíwíkꞌusä̖yu̖khâymáapí, hewänbo aˀginhá̖hpíwó̖ˀdi Yôesiví̖ˀgeḏi bihíˀmáaḏânho wíkꞌusä̖yu̖khâymáa. U̖-á tꞌowaḏa̖ˀmân unmuu, hewänboänbo untú̖ Yôesi unmuu gin.” 34-35 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “In ta̖ˀnin ungîˀ wovâyta̖ˀnannin diwe natû̖ˀpíˀan, Yôesiḏi in tsonnin ovâytu̖ˀan i waagiˀinbá dimuu. Hä̖ˀin tꞌowa Yôesiḏi hä́nˀoe iví tu̖u̖ ovâymä́giˀin han ovâytu̖ˀan, heḏi iví híˀ hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí taˀgen ûnmuu, 36 heḏi háaḏan handi nää ítû̖ˀ naaḏi Yôesi Táḏá dóˀaˀginhá̖núndeˀin iví ay omuuˀin otú̖ḏí? Naa-ânkun naví Táḏáḏí díde̖ˀman iví tꞌôe dônˀa̖míḏí, heḏá nä́ä oepáa kꞌayḏipiyá dísan. 37 Naa naví Táḏáví tꞌôe dáyˀopíḏáhoˀ, wíḏînwhä̖yú̖-ípí. 38 Hewänbo naa iví tꞌôe dáyˀo-ákun, heḏiho in dáyˀoˀin namuuḏi únkhâyˀä̖ˀ navíˀpiye úvíwhä̖yú̖-íˀin, tobáháa in otû̖ˀnin bînwhä̖yundepí wänboˀ. Handiḏânho taˀgendi únhanginpúwí naví Táḏá naa-áḏí namuuˀin heḏá naa-á naví Táḏá-áḏá omuuˀindá” kin Jesus-di ovâytu̖ˀan.

39 Ihayḏi wíyá óepankéyíˀin didaˀ, hewänbo inbíˀweḏi namapꞌä̖́.

40 Jesus oe Jordan pꞌoˀpꞌä̖́näpiyeˀ nawáymää, John-di páaḏéḏí in tꞌowa ovâypꞌóˀpꞌoeˀan diwepiyeˀbá, heḏi iwebo iwóyí̖ˀ. 41 Báyékí tꞌowa ivíˀpiyeˀ dimää. Ditú̖, “John hä̖ä̖wí wänbo pínnán wíˀikeeyanpí, hewänbo hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí nä́ˀi senbí̖ˀgeḏi natú̖ˀi taˀgen namuu.” 42 Heḏi iwáygé báyékí tꞌowa ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yu̖.

11

Lazarus nachuu

1-2 Wí sen Lazarus gin nakhá̖wä̖́ˀi nahaypóe. I-áḏí Mary-áḏí heḏá Martha-áḏí ditíˀûuwinmuu, heḏi Bethany búuˀúˀay iweˀin dimuu. Mary-ânkunho i ka̖ˀpꞌo sawó̖ˀ nasu̖u̖ˀi Jesus-ví ân deeḏi óekä̖yu̖khâymáaˀi heḏáháˀ iví phóḏá óepiḏikhâymáaˀi namuu. 3 Mary-áḏí Martha-áḏí Jesus ôntꞌôesandi óetu̖ˀan, “Naˀinbí Sedó, ótꞌóyan, i nâaséegíˀi nahay.” 4 Jesus nä́ˀin natꞌoe ihayḏi natú̖, “Tobáháa nahay wänbo nawówáyê̖e̖ní, heḏiho háa ûnpúwíˀin namuuḏi in tꞌowa dâymûˀḏi Yôesi Táḏá kwꞌáayéboˀ óemáˀve-í, heḏá naa iví ay omuuˀi wáˀ kwꞌáayébo dímáˀve-í.”

5 Tobá Jesus-di Martha-á Mary-á heḏá Lazarus-á ovâyséegí wänboˀ, 6 Lazarus nahayˀin ûnhanginpóe ihayḏi wíye thaa waˀḏi iwáygéboˀ itsíkhaˀandi wíˀûnpu̖wä̖määpí. 7 Ihayḏáhoˀ iví khä̖ge̖ˀnin itu̖ˀan, “Yahoˀ oe Judea-piyeˀ giwáymú-í.” 8 Iví khä̖ge̖ˀnindi óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, hä̂nhayboˀ in Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀindi wóekꞌusä̖yu̖héyíˀin didaˀpíˀan. Heḏi háaḏan eepiyeˀ unwáypundaˀ?” 9 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Thaaḏi nanáˀ dihayḏi tä̖ˀḏi wíye óḏa nakeenáhpíˀan. Wí toˀwí thaaḏi iyíyéndeˀi wínakanundepí, gá i ko nä́ä oepáa kꞌayḏigîˀ namuuˀiḏi nakeenândân heḏiho wáy namän niˀge imúndeˀ. 10 Hewänbo wí toˀwí khu̖u̖ḏi iyíyéndeˀi-á nakanunde wíˀûnkohthaynáhpíḏi.”

11 Ihayḏáháˀ Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Naˀinbí kꞌema Lazarus nayókhá̖, heḏi naa omän dóyóhsaaníḏí.” 12 Iví khä̖ge̖ˀnindi óetu̖ˀan, “Há̖hkandiˀ, Lazarus nayókhândáho handiḏi nahewówa-í.” 13 Indá diˀánde Jesus natu̖ˀdaˀin Lazarus taˀgendi nayókhá̖wä̖́kꞌóeˀin, hewänbo ho nachuuˀin natu̖ˀdaˀ-á. 14 Heḏiho thayˀeeḏi ovâytu̖ˀan, “Lazarus-á ho nachuu. 15 Heḏi ungîˀ shánkí híwó̖ˀ namuu naa iwe wóˀyipíḏí i nachuu ihayḏi, gá bînpu̖wä̖khâymáaḏân háa dônkhâymáaˀin, heḏi handiḏi shánkí navíˀpiyeˀ úvíwhä̖yu̖mä̂äní. Nää yahoˀ ivíˀpiyeˀ gimú-í.” 16 Thomas i kwâati gin dâykhá̖yä̖́ˀdeˀiḏi in wé̖ˀgeˀin khä̖ge̖ˀnin ovâytu̖ˀan, “Yaho gimú-í, heḏi Jesus óehayḏáhoˀ i-áḏíbá gichúu-í.”

Jesus natú̖ i-ân tꞌowa ovâywáywówápaˀi heḏá wówátsi nahándepíˀin ovâymäˀi-á namuu

17 Jesus oe Bethany búuˀúˀay tsoˀwa napowaˀä̖ˀ ihayḏi óetu̖ˀan Lazarus óekhä̖ˀkꞌûˀ iweḏi yôenu thaahonaphaḏeˀin. 18 Bethany-á Jerusalem diweḏi kayi̖ˀ wínanáhpí, wíye míya ihayhä̖́yú̖, 19 heḏi Mary-á Martha-á inbíˀwe báyékí Huḏíyo dipówá ovä̂nsíwówáˀa̖míḏí, inbí tíˀûu dä́nmääḏi.

20 Jesus naˀä̖ˀin Martha ûnhanginpóe ihayḏi naˀayyaypee, hewänbo Mary-á oe kꞌaygibo iwóyí̖ˀ. 21 Martha-ḏi óeyayḏi óetu̖ˀan, “Naˀinbí Sedó, naví tíˀûu nahay ihayḏi hây nä́we unyiḏi háˀto nahá̖a̖níwän. 22 Hebo naa dînhanginná nääbo hä̖ä̖wí Yôesi Táḏá nâadaaˀandiˀ iḏi wóemä̂äní.” 23 Jesus-di óetu̖ˀan, “Uví tíˀûu ú̖wáywówápúwí.” 24 Martha-ḏi óetu̖ˀan, “Naa dînhanginná i tꞌä̖ˀgi thaa nanáˀ diwe tꞌä̖hkí tꞌowa ovâywáywówápaa ihayḏi nawáywówápuwagítꞌóeˀin.” 25 Jesus-di óetu̖ˀan, “Naa-ân i omuu tꞌowa dovâywáywówápaˀiˀ, naaḏi dovâywówátsimäˀ. Toˀwí navíˀpiyeˀ iwhä̖yu̖ˀiˀ iwówátsimáˀve-í tobá nachuu wänboˀ. 26 Heḏi wí toˀwí waˀḏi nawówáyiˀi navíˀpiyeˀ iwhä̖yu̖ḏi háˀto nachúu-í. Ti biwhä̖yunde nä́ˀin?” 27 Martha-ḏi óetu̖ˀan, “Heḏân ha̖a̖, Naˀinbí Sedó, naa dáywhä̖yundeˀ u̖-ân unmuu i Yôesi Táḏáḏí wóesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí, Yôesi Táḏáví ay-ân unmuu. Ívítsíkhaˀmáawän nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ unˀä̖́ä̖-íḏí.”

Jesus isíhtä̖ä̖

28 Kin natú̖ ihayḏiho Martha iweehoˀ, heḏi iví tíˀûu Mary itu̖ˀan iˀä̖ä̖hângeˀa̖míḏí heḏi óesäntu̖ˀan, “I há̖hkandi ho napówá heḏi u̖-áḏí nahíˀdaˀ.” 29 Mary nä́ˀin natꞌoe ihayḏi weseboˀ iwí̖nú heḏi ee Jesus nayiˀ iwepiyeˀ namää. 30 Jesus i búuˀúˀay iwe waˀ wínapówápí, hewänbo waˀḏi Martha-ḏi óeyay iwáygébo nayiˀ. 31 In Huḏíyo ee tewhá íve dikwꞌó̖ˀnin Mary óesíwówáˀoˀindi óemûˀ wese iwí̖núḏí yáˀwépiyeˀ napeeḏi, heḏi diˀân Lazarus nakhä̖ˀkꞌóe iwepiyeˀ namännin isíhtä̖ä̖-íḏí, heḏiho ûnwóemää.

32 Mary oe Jesus nayiˀ iwe napówá, heḏi óemûˀ ihayḏi iví páaḏépiyeˀ idéˀgendisógeḏi óetu̖ˀan, “Naˀinbí Sedó, naví tíˀûu nahay ihayḏi hây nä́we unyiḏi háˀto nahá̖a̖níwän.” 33 Mary-á in Huḏíyo ûnwóeˀä̖ä̖ˀindá dívísíhtu̖wí̖núndeḏi Jesus-di ovâymûˀ ihayḏi, iví píˀnä́ khóˀyé hânho nataachanpóe heḏi natha̖tha̖póe, 34 heḏi ovâytsikáyin, “Wáygan Lazarus óekhä̖ˀkꞌûˀ?” Óetu̖ˀan, “Naˀinbí Sedó, hêe naˀindáḏí ókä̖ˀveḏi nâamúníḏí.” 35 Jesus isíhtä̖ä̖. 36 Heḏiho in Huḏíyo ditú̖, “Binmúˀḏí, taˀgendi Lazarus óeséegí.” 37 Hewänbo wáy wên ditú̖, “I to sen natsíˀtꞌaamuuˀiví keetan óemä́gi. Ti wáˀ wíˀûnkoeḏipíˀan Lazarus ônhehkháaˀa̖míḏí waˀ nachuupíḏíbo heḏânho wínachúu-ípíḏí?”

Lazarus óewáywówápaa

38 Jesus wíyá iví píˀnä́ khóˀyé hânho nataachanpóe, heḏi wí tꞌovápho nachá̖ˀ diwe i pení nakꞌóe iwe napówá. Wí kꞌuu pháagîˀ nakhaawin tꞌovápho ee. 39 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Hä̖ˀi kꞌuu wéhánäpiyeˀ binhângeˀan.” I nachuuˀiví páˀḏây Martha-ḏi Jesus óetu̖ˀan, “Naˀinbí Sedó, nää-áho nasu̖hkay, nää-á yôenu thaa nahán diweḏi ûnná.” 40 Jesus-di óetu̖ˀan, “Naaḏi wítu̖ˀanpíˀan, biwhä̖yu̖ndeḏáho nâamúní Yôesi Táḏá hânho nakayˀin.” 41 Heḏi i kꞌuu wéhánäpiyeˀ dâyhângeˀan, heḏi Jesus oe makówápiyeˀ ibéeḏí natú̖, “Táḏá, naaḏi wíkú̖ˀdaaˀo naví yûusu dîntꞌóyandi. 42 Heḏá dînhanginná hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí dîntꞌóyandeˀin, hewänbo naa nä́ˀi tu̖u̖ otú̖ nä́ˀin tꞌowa nä́we diyiˀin ditꞌóe-íḏí u̖ḏi naa dísannin dívíwhä̖yu̖mä̂äníḏí.” 43 Ihayḏáháˀ kaygi natú̖, “Lazarus, ópive.” 44 Heḏi i sen nachuˀkꞌóeˀi napee. Waˀḏi aa saygi̖ˀdiḏi naˀánmuu, iví ândá mandá wänboˀ, heḏá iví tsꞌay-á wáˀ aaḏi ûnˀánmuu. Jesus-di in tꞌowa ovâytu̖ˀan, “Binˀánsuu heḏânho ivíˀpiyeˀ namú-íḏí.”

In Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin didaˀ Jesus óehéyíˀin

45 Báyékí in Huḏíyo Mary-víˀpiyeˀ diˀáḏâapóya̖ˀnin háa Jesus iˀannin dâymûˀ, heḏi ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yu̖. 46 Hewänbo wây-á in Pharisees-víˀpiyeˀ dimää ovâytu̖ˀâ̖a̖míḏí háa Jesus iˀannin. 47 Heḏiho in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindáḏí heḏá in Pharisees-áḏí in Huḏíyoví tu̖yowaˀ ovâywé̖ˀgeˀan, heḏi ovâytsikáyin, “Hânnan ívíˀa̖mí? Nä́ˀi sendá báyékí ipínnántꞌôeˀoˀ. 48 Kin ikanhondi âymä́giḏáhoˀ, toˀwên tꞌä̖hkí ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yú̖-í, heḏá in Rome-win sundaḏo diˀä̖́ä̖-í heḏi naˀinbí méesate hayˀi dînnayú̖-í heḏá naˀinbí tꞌowa-á dînwáḏe-í.”

49 Wí sen in diweḏi ihay pa̖a̖yo naˀowhaˀpꞌóˀḏéḏîˀä́n, i-á Caiaphas kin nakhá̖wä̖́, heḏi iḏá ovâytu̖ˀan, “Undá hä̖ä̖wí wänbo wíˀúnhanginnáhpí. 50 Ti wíˀúnhanginnáhpíˀan shánkí yänbeḏi híwó̖ˀ namúníˀin ungîˀ wîˀḏa̖ˀ wí toˀwí tꞌä̖hkí naˀinbí tꞌowagîˀ iví wówátsi imä̂äníḏí, heḏi handiḏi naˀinbí tꞌowa tꞌä̖hkí wíˀovâyhá̖nú-ípí.” 51 I-á iví ánshaa iweḏibo nä́ˀi híˀ wínatú̖hpí, hewänbo wí Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀbi namuu waagibá ihéeˀandânho háa napuwagítꞌóeˀin natú̖, gá i pa̖a̖yo owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀ namuuḏân. Heḏânkunho natú̖ Jesus-á tꞌä̖hkí in Israel tꞌowagîˀ nachuwagítꞌóeˀin. 52 Hewänbo ingîˀḏa̖ˀ wínachuwagítꞌóepí, in toˀwên Yôesi Táḏáví ây ûnmuuˀin wéngé tꞌä̖hkí diwaḏekwꞌó̖ˀningîˀ-ân wáˀ nachuwagítꞌóe, heḏânho ovâywé̖ˀgeˀa̖míḏí, heḏá wîˀḏa̖ˀ dipúwí.

53 I thaa iweḏi páaḏépiyeˀ in Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin dívíhíˀmáa háḏíḏí óehéyí i̖ˀgeḏi. 54 Heḏiho Jesus wíyá keeˀeeḏi wíˀiyíyéndepí, in Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀindi wíˀóemúnípíḏí, hewänbo iweḏi iyâatä̖ä̖ḏi oe ahkónu núˀ nanáˀ diwepiyeˀ namää, wí búuˀúˀay Ephraim gin dâytu̖ˀoˀ iwepiyeˀ, heḏi iwáygé iví khä̖ge̖ˀnindáḏí iwóyí̖ˀ.

55 Ihayhä̖̂ä̖bá in Huḏíyoví shánkîˀḏi púnúˀ naná, Passover gin dâytu̖ˀoˀiˀ. Waˀ i shánkîˀḏi thaa napówápíḏíbo báyékí tꞌowa Jerusalem búuˀúḏí yáˀwé dithaaˀin iwepiyeˀ dimää dívípikhâyˀa̖míḏí in Huḏíyoví khuu dínmuu waa. 56 Jesus óetu̖wä̖máa, heḏi iwáygé méesate hayˀi íve diyiḏi dívítu̖máa, “Tigúba i nashánkîˀḏiˀä̖́ä̖-í?” 57 In owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindáḏí heḏá in Pharisees-áḏí in tꞌowa ovâyyôn Jesus wáygé nayiˀin dínhanginpóeḏí ovâytꞌôeˀamí, heḏânho óepankéyíḏí.

12

Wí kweeḏi Jesus-ví ân deeḏi wí ka̖ˀpꞌoe saˀwó̖ˀ nasu̖u̖ˀiˀ ônˀewe

1 Waˀḏi sí thaa natáy nä́ˀin Huḏíyoví shánkîˀḏi Passover gin dâytu̖ˀoˀi dínnáníḏí, heḏi Jesus oe Bethany búuˀúˀay iwepiyeˀ nawáymää. Iwânkun Lazarus naˀä́n, i-á i sen Jesus-di óewáywówápaaˀibá namuu. 2 Iweho Jesus ônkindihúukhâyˀan. Martha-ḏi ovâysä̖ä̖sandeˀ, heḏi Lazarus wáˀ in wé̖ˀgeˀindáḏí nahúuˀä́n. 3 Heḏi Mary wí ka̖ˀpꞌoe saˀwó̖ˀ nasu̖u̖ˀi nard kin dâytu̖ˀoˀiˀ imaa. I ka̖ˀpꞌoe-á wîˀ taa nakháa heḏá hânho nachä̖ˀmuu. Heḏáháˀ Jesus-ví ân deeḏi ônˀewe, heḏá iví phóḏá Jesus-ví ân deeḏi óepíḏi. I ka̖ˀpꞌoeḏi ee íve i̖ˀge tꞌä̖hkí saˀwó̖ˀ nasu̖ˀpꞌíḏe. 4-6 Hewänbo wîˀ iví khä̖ge̖ˀninbíˀweḏi natsikapóe, “Háaḏan nä́ˀi ka̖ˀpꞌoe saˀwó̖ˀ nasu̖u̖ˀiˀ wíˀiku̖ˀchꞌáapí poewin tä̖gintä̖ (300) thaa tꞌôe dívíˀandi wáˀâaḏi, i chä̖ˀ in sehkanäwó̖ˀ diwówáyiˀin ovâymä̂äníḏí?” Nä́ˀi sen kin natú̖ˀi-á nakhá̖wä̖́ Judas Iscariot gin, i-á Jesus óeku̖hpekhâymáaˀi-ân namuu, heḏi nä́ˀin natú̖ sänbiˀ namuuḏi, in sehkanäwó̖ˀ diwówáyiˀindi óeˀá̖yîngimäḏá yoe. Iḏá in khä̖ge̖ˀninbí chä̖ˀ ovâyˀá̖yînmáa, heḏi iweḏiboˀ isänhóndeˀ. 7 Hewänbo Jesus-di Judas óetu̖ˀan, “I kwee ánpí náˀan. Tobá hä̖ˀi ka̖ˀpꞌoe imáˀve-í. I thaa díkhä̖ˀkꞌúwígîˀ namuu. 8 Hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí in sehkanäwó̖ˀ diwówáyiˀin tꞌowa undáḏí diyê̖e̖ní bînhä̖ä̖wímä̂äníḏí, hewänbo nä́we naa-á hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí háˀto undáḏí ocha̖ˀní.”

In owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀin didaˀ Lazarus óehéyíˀin

9 Báyékí Huḏíyo dínhanginpóe Jesus oe Bethany nayiˀin, heḏiho iwepiyeˀ dimää Jesus nayiḏiḏa̖ˀbá yoe, hewänbo Lazarus i sen Jesus-di óewáywówápaaˀiˀ óemúníḏí wáˀ. 10-11 Jesus-di Lazarus óewáywówápaa ihayḏi báyékí Huḏíyoḏi inbí pꞌóˀḏéḏíˀin ovâyyoekanhondi Jesus-víˀpiyeḏa̖ˀ dívíwhä̖yu̖hon, heḏiho in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀin dâywéhpêeˀan Lazarus wáˀ óehéyíḏí.

Jesus wí búndu iwe naˀíˀä́ndí oe Jerusalem búuˀú natsꞌú̖

12 Wíyá tháwä́n in báyékí tꞌowa in Passover shánkîˀḏipiyeˀ dipówáˀin dínhanginpóe Jesus oe Jerusalem-piyeˀ naˀä̖ˀin, 13 heḏi palm taykhóe dâytsꞌâˀḏi ûnˀayyaymää, heḏi kinnân dívítu̖hkwi̖nuhon: “Wíséegíkéndeˀ.” “Naˀinbí Sedó Yôesi Táḏáḏí wóesan, heḏiho híwó̖ˀ wóeˀâ̖a̖mí.” “U̖-á Israel-ví tsondi hayˀi unmuu.” 14-15 Jesus wí búnduˀay ho ônkêˀḏi iwe naˀíˀä́n, heḏiho Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe háa ûntû̖ˀ waagibá napóe. Kinnân nata̖ˀmuu:

Un tꞌowa Zion-win wíyá wíˀíkhuwôedaˀípí.

Binmúˀḏí, unbí tsondi hayˀi wí búnduˀay kꞌéwéḏí únˀä̖ˀ. *

16 (Ihayḏiho Jesus-ví khä̖ge̖ˀnin nä́ˀi hä̖ä̖wí napoˀiˀ wíḏikaˀpóya̖ˀpí, hewänbo tíˀúugéḏí Jesus wíyá oe makówápiyeˀ nawáypee ihayḏânho nä́ˀin iví̖ˀgeḏi nata̖ˀmuuˀin dínˀánpówá, heḏá dínhanginná háa nata̖ˀmuu waabá óeˀannin.)

17 Hä̖̂ä̖ḏankánbo báyékí tꞌowa Jesus-áḏí diyiˀ i thaa iḏi Lazarus óewáywówápaaḏi penípho iweḏi napée-í kin óetu̖ˀan, heḏi nää nä́ˀin tꞌowaḏibá in wé̖ˀgeˀin tꞌowa ovâytu̖máa háa iwe iˀannin. 18 Heḏiho nä́ˀin wé̖ˀgeˀin tꞌowa dínhanginpóe Jesus-á nä́ˀin pínnán tꞌôe iˀannin, heḏânkunho ûnˀayyaymää. 19 In Pharisees wíˀnä́ táye dívíchä̖nuˀoḏi ditû̖ˀ, “Ti wívînmúndepíˀan háa ídaˀ waagi wíˀúnpuwamänpíˀin. Binmúˀḏí, báyékí tꞌowa i-áḏíḏa̖ˀ dimän.”

Wên Greek tꞌowa Jesus-áḏí dihíˀdaˀ

20 Wên Greeks dimuuˀin in wé̖ˀgeˀin tꞌowa-áḏí diyiˀ, in oe Jerusalem dínshánkîˀḏináˀ diwepiyeˀ diˀä̖ä̖ˀin Yôesi Táḏá óeˀaˀginmä̂äníḏí. 21 Indá Philip-víˀpiyeˀ dimää (i-á Bethsaida búuˀúˀay oe Galilee nangewi namuu), heḏi óetu̖ˀan, “Kꞌema, Jesus-áḏí gihíˀdaˀ.” 22 Philip namää Andrew óetu̖ˀâ̖a̖míḏí, heḏáháˀ Philip-á Andrew-áḏá Jesus-víˀpiyeˀ damää óetu̖ˀâ̖a̖míḏí háa ditú̖ˀin. 23 Jesus natú̖, “Ihayḏi púnúˀ nanânho nakeepúwíḏí hayˀi omuuˀin, naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ. 24 Hebo taˀgendi wâytu̖máa, wí táhtá̖ koˀyi óekoeḏi iví wówátsi imäˀ waagibá ûnpoˀ heḏânho shánkí báyékí iweḏi natá̖hpaa-íḏí, heḏi iví wówátsi imähpíḏá iweḏi hä̖́ä̖bo wínapaˀpí, iwebo wíˀbo nawänpikꞌóe. † 25 Toˀwên inbí wówátsi nä́ä oepáa kꞌayḏi ingîˀḏa̖ˀ dínmuuˀindá inbí wówátsi dipeḏée-í, hewänbo toˀwên inbí wówátsi nä́ä oepáa kꞌayḏi ingîˀḏa̖ˀ wíḏínmuupíˀindá, inbí wówátsi hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí dâymáˀve-í. 26 Toˀwên naagîˀ dívítꞌôeˀa̖míˀin didaˀḏi naa díyu̖u̖máˀve-íˀin dínkhâyˀä̖ˀ, heḏihoˀ iwáygé naa oyiˀ iwe, naví tꞌôeˀin iwáygébá diyê̖e̖ní. Toˀwên naagîˀ dívítꞌôeˀoˀin naví Táḏáḏí ovâytu̖ˀâ̖a̖mí híwó̖ˀ dívítsiyeˀannin.”

Jesus iví chuwa i̖ˀgeḏi ihéeˀan

27 “Nääho naví píˀnä́ khóˀyé dînkháapóe. Ti naví Táḏá dondaaˀa̖mí nä́ˀin dînpuwagítꞌóeˀin diweḏi dînˀaywoeníḏí? Heḏân yoe, nä́ˀin dînpuwagítꞌóeˀin namuuḏânkun nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ oˀä̖ä̖. 28 Heḏânho nä́ˀin wídaˀmáa naví Táḏá, ovâykeeya̖mí u̖-á hayˀi unmuuˀin” kin Jesus natú̖. Ihayḏi nä́ˀi tu̖u̖ makówáḏí natꞌoetꞌóe: “Han dáyˀanhoˀ, heḏá waˀ wíyá hanbá dáykhâymáa.”

29 In tꞌowa iwáygé diwinnin i tu̖u̖ ditꞌoe, heḏi wáy wên ditú̖, “Ikwa̖hta̖a̖ˀan” gin, heḏá wây-á ditú̖, “Wí makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiḏi óehéeˀan.” 30 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀi tu̖u̖-á naagîˀḏa̖ˀ wínamuupí, hewänbo ungîˀ wáˀ namuu. 31 Ihayḏi púnúˀ naná Yôesi Táḏáḏí in óetaapíˀin ovâykeekwꞌôeníḏí híwó̖ˀpí dívíˀannin, heḏá Penísendi inbí tsondi dínmuuˀi-á óetꞌaaníḏá. 32 Hewänbo naa nä́ä nangeḏi dítꞌóhtä̖gekꞌúwíḏí dítege ihayḏi naaḏi tꞌä̖hkí tꞌowa dovâytu̖kánnamí navíˀpiyeˀ diˀä̖́ä̖-íḏí.” 33 Nä́ˀin natú̖ ovâythayya̖míḏí háawin chuwa ûnpuwagítꞌóeˀin. 34 Ee tꞌowa yâageḏi toˀwíḏí óetu̖ˀan, “Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe nata̖ˀmuu i toˀwí iḏi óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí hä̂nhay wänbo tä̖hkí nawówáyê̖e̖níˀin. Heháaḏan untû̖ˀ i to tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ naˀaypu̖yä̖ˀiˀ óetegé-í óetꞌóhtä̖gekꞌúwíḏí? To-an namuu nä́ˀi toˀwí tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ naˀaypu̖yä̖ˀiˀ? Ti i-á namuu i toˀwí Yôesi Táḏáḏí óesogekhâymáaˀi tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí?” 35 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Wí kohthay waagiˀbá omuu, hewänbo undáḏí wí hây tä̖hkíḏa̖ˀ ochangítꞌóe. Naa oyiˀ iwe nakeená, heḏiho waˀḏi nää undáḏí oyiḏiboˀ unbí wówátsi naa-áḏí binhûu, heḏânho nakhu̖u̖náˀ niˀge wíˀíyê̖e̖nípíḏí. Toˀwí khu̖u̖ i̖ˀge namändi-á wáy namän niˀge wíˀûnhanginnáhpí. 36 Naa i kohthay omuuˀivíˀpiyeˀ bíwhä̖́yú̖ waˀ undáḏí oyiḏiboˀ, heḏânho tꞌowa i kohthay iwe íthaaˀin ípúwíḏí.”

In Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin Jesus-víˀpiyeˀ wíḏívíwhä̖yundepí

Nä́ˀin Jesus natú̖ ihayḏihoˀ iwáygéḏí namääḏi ikaayan wíˀóeshaa-ípíḏí. 37 Hewänbo tobá báyékí pínnán inbí páaḏépiyeˀ ikeeyan wänboˀ, waˀḏi ivíˀpiyeˀ wíḏívíwhä̖yundepí. 38 Heḏiho háa Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀbiˀ Isaiah ita̖ˀnan waagi napóe. I-á hä́nˀoe natú̖,

Naˀinbí Sedó, i híˀ gitú̖ˀiˀ wíḏívíwhä̖yu̖pí.

Heḏi unkayˀin wíḏínhanginnáhpí.

39-40 Heḏiho wíḏínkoeḏipí dívíwhä̖yú̖-íḏí, gá dínpóeḏân háa wíyá wáygé Isaiah ita̖ˀnan waa:

Yôesi Táḏáḏí inbí tsée ovâykhaayan, heḏânho wíḏínkeepoˀpí waagibá dínpúwíḏí,

heḏá inbí hangintandá ovâyyâaˀan,

heḏânho wíḏikaˀpówá-ípíḏí,

heḏi navíˀpiyeˀ wíḏiˀä̖ˀpí dovâyˀowóyé-íḏí.

41 Isaiah nä́ˀin ita̖ˀnan gá Jesus-á hayˀi napuwagítꞌóeˀin ho ûnkeepóeḏân, heḏânkun iví̖ˀgeḏi ihéeˀan.

42 Hebo tobá Jesus-víˀpiyeˀ wáy wên wíḏívíwhä̖yu̖pí wänboˀ, báyékí in Huḏíyo pꞌóˀḏéḏíˀin wänbo ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yu̖mä́gi, hewänbo keeˀeeḏi wíḏitú̖hpí dívíwhä̖yu̖ˀin gá in Pharisees-di i méesate eepiyeˀ ovâytsuḏekhâ̖a̖ˀa̖míḏí dikhuwôedaˀḏân, 43 heḏi nä́ˀin Huḏíyo pꞌóˀḏéḏíˀin shánkí didaˀ tꞌowa híwó̖ˀ inbí̖ˀgeḏi dívíhéeˀa̖míˀin Yôesi Táḏá híwó̖ˀ inbí̖ˀgeḏi dívíhéeˀa̖mívíˀweḏi.

Jesus-ví híˀ ovâytu̖ˀannin dâyyoegiˀan, heḏânho ovâytuchä̖nukhâymáa

44 Heḏi Jesus-di kaygi ovâytu̖ˀan, “Toˀwí navíˀpiyeˀ iwhä̖yundeˀi-á navíˀpiyeḏa̖ˀ wíˀiwhä̖yundepí, hewänbo i naa dísandivíˀpiyân wáˀ iwhä̖yundeˀ. 45 Heḏi toˀwíḏí naa dímúndeḏi i naa dísandiˀ wáˀ óemúndeˀ. 46 Naa nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ oˀä̖ä̖ wí kohthay waagiˀbá omúníḏí, heḏânho toˀwên navíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin khu̖u̖ i̖ˀge wíḏiyê̖e̖nípíḏí. 47 Naa wóˀtû̖ˀpí in toˀwên naví híˀ ditꞌoeḏi hewänbo wíḏâyˀaˀgindopíḏí dínkhâyˀä̖ˀ ovâytuchä̖nú-íˀin. Naa oˀä̖ä̖ tꞌowa dovâyˀaywoeníḏí, dínkhâyˀä̖ˀ ovâytuchä̖nú-íˀin otú̖níḏá yoe. 48 I tꞌä̖ˀgi thaa nanáˀ diwe nä́ˀi naví híˀ ho dovâytu̖ˀandiˀ namuuḏânkun in toˀwên naa díyoegiˀannin heḏá háa otú̖ waa wíḏînséegíˀanpíˀin ovâytuchä̖nukhâymáa, 49 gá naa háa naví Táḏáḏí dísandiḏá naa díyôn waagiḏa̖ˀ dáyhéeˀoˀ, háa owänpidaˀ waagá yoe. 50 Heḏi dînhanginná i tsontu̖u̖ naví Táḏá imä́giˀi wówátsi nahándepíˀin napä̖yiˀin. Heḏânho háa naví Táḏáḏí dítu̖ˀanninda̖ˀ naa otû̖ˀ heḏá haˀwâa dáyhéeˀoˀ.”

13

Jesus-di iví khä̖ge̖ˀninbí ân ovâyˀowíḏi

1 Wîˀ thaa waˀ natáy i Passover shánkîˀḏi thaagîˀ. Jesus ûnhanginná i thaa napowaˀä̖ˀin nä́ä oepáa kꞌayḏi iweḏi iví Táḏávíˀpiyeˀ namú-íḏí. Hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí in ivíˀin ûnmuuˀin ovâyséegí waˀ nä́äḏí nayiˀ ihayḏi, heḏi nää ovâykeekankhâymáa hânho ovâyséegíˀin.

2 Wé̖ˀge dívíkindihúuyoˀ ihayḏi, Penísendiḏi Simon-bí ay Judas Iscariot i ánshaa ho óemä́gi Jesus óeku̖ˀpꞌâyníḏí. 3 Jesus ûnhanginná iví Táḏáḏí tꞌä̖hkí kay óemä́giˀin, heḏá ûnhanginná Yôesi Táḏávíˀweḏi naˀä̖ä̖ˀin heḏi ivíˀpiyeˀbá nawáymännin, 4 heḏihoˀ ee nahúuˀä́n diweḏi iwí̖núḏí iví kꞌéwéˀin to ipꞌä̖́ḏi, heḏi wên pꞌoepiḏiˀin aaḏi iseebaˀáaˀan. 5 Heḏáháˀ wên oewä̖́ä̖bay iwe ipꞌoesaaḏi iví khä̖ge̖ˀnin iˀânˀowíḏíhon heḏá in pꞌoepiḏiˀin aa naseebaˀáamuuˀindiḏá ovâyˀânpíḏi. 6 Peter-víˀwe napówá ihayḏi Peter-di óetsikáyin, “Naˀinbí Sedó, ti u̖ḏi naa díˀânˀowíḏíkhâymáa?” 7 Jesus-di óetu̖ˀan, “Nää wíˀunhanginnáhpí háaḏí kin dáyˀoˀin, hewänbo wáy wí thaa ú̖hanginpúwí.” 8 Peter-di óetu̖ˀan, “Háˀto díˀânˀowíḏi-íˀin wímä̂äní.” Jesus-di óetu̖ˀan, “Naaḏi wíˀowíḏipíḏá navîˀ wú̖ˀmuupíhoˀ.” 9 Simon Peter-di óetu̖ˀan, “Heḏáhoˀ, Naˀinbí Sedó, naví man dînˀowiḏi heḏá naví pꞌôndá, naví ânda̖ˀbá yoe.” 10 Jesus-di óetu̖ˀan, “Toˀwí iˀoeˀiví túuˀú tꞌä̖hkí khá̖a̖pîˀ ûnmuu, iví ânda̖ˀ ûnˀowíḏítáy. Heḏi undá khá̖a̖píˀin ímuu, hewänbo un tꞌä̖hkíḏíbo-á yoe.” 11 Jesus ûnhanginná toˀwíḏí óeku̖hpegítꞌóeˀi namuuˀin, heḏânho natú̖, “Tꞌä̖hkíḏíbo khá̖a̖píˀin wíˀímuupí” gin. *

12 Tꞌä̖hkí inbí ân ovâyˀowíḏíbowa ihayḏi iví kꞌéwéˀin to iwáytógi, heḏi indáḏí iwáysóge. Ihayḏi ovâytsikáyin, “Ti únhanginná háaḏí kin wâyˀannin? 13 Undi naa dítu̖ˀo há̖hkandi-áḏí pꞌóˀḏéḏîˀ-áḏí, heḏi híwó̖ˀ kin ítû̖ˀ, ha̖ˀbi-ânkun omuuḏi. 14 Heḏihoˀ undá únkhâyˀä̖ˀ wíˀnä́ táye bînˀânˀowíḏi-íˀin, gá naa unbí há̖hkandiˀ heḏá pꞌóˀḏéḏîˀ omuuˀiḏi wâyˀânˀowíḏiḏân. 15 Nä́ˀi háa dáyˀannin naaḏi wâykeeyan heḏânho háa naaḏi wâyˀan waagibá un wáˀ wíˀnä́ táye úvíkanhûuwí. 16 Taˀgendi wâytu̖máa, wí tꞌôeˀi-á iví tsondiví shánkí hayˀi wínamuupí, heḏá wí tꞌôekhuwaˀi-á i óeyôndiví shánkí hayˀi wínamuupí. 17 Háa wâytu̖ˀan waa íkaˀpóya̖ˀdáhoˀ, naví híˀ bînˀaˀginnamí heḏiho íhíhcha̖a̖-í.

18 “Hewänbo naa wóˀtû̖ˀpí un tꞌä̖hkíḏíbo háa wâytu̖ˀan waa úvíkhâymáaˀin. Naa dînhanginná toˀwên in dovâyde̖ˀmannin dimuuˀin. Hewänbo nä́ˀin háa Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe natû̖ˀ waa ûnkhâyˀä̖ˀ napúwíˀin:

I toˀwí naa-áḏí ihú̖u̖yandi wänbo híwó̖ˀpîˀ naa díkhâymáa.

19 Nää wâytu̖máa háa napuwagítꞌóeˀin waˀ napóepíḏíboˀ, heḏânho napóe ihayḏá úvíwhä̖yú̖-í naa i omuu hä́nˀoeḏiboˀ oyiˀiˀ. 20 Taˀgendi wâytu̖máa, toˀwêndi wí naaḏi dósandiˀ óeséegíˀoḏi, indi naa wáˀ díséegíˀo waagibá dívíˀoˀ, heḏi toˀwêndi naa díséegíˀoḏá, i naa dísandiˀ wáˀ óeséegíˀo waagibá dívíˀoˀ.”

Jesus natú̖ wí toˀwíḏí óeku̖hpekhâymáaˀin

21 Jesus-di nä́ˀin ovâytu̖ˀan dihayḏihoˀ iví píˀnä́ ûnkháapóe, heḏi thayˀeeḏi ovâytu̖ˀan, “Taˀgendi wâytu̖máa, un diweḏi wîˀḏi naa díku̖hpekhâymáa.” 22 Iví khä̖ge̖ˀnin dívíwänpipu̖wä̖ˀoˀ, toˀwíví̖ˀgeḏi ihíˀmáaˀin wíḏínhanginnáhpíḏí. 23 I khä̖ge̖ˀdi Jesus-di óeséegíˀiˀ iví núˀbá naˀä́n. 24 Heḏiho Simon Peter imannan nä́ˀi khä̖ge̖ˀdiḏi óemúníḏí, heḏi óetu̖ˀan, “Jesus nátsikáyin toví̖ˀgeḏan ihíˀmáaˀin.” 25 Heḏihoˀ i khä̖ge̖ˀdi Jesus-ví shánkí núˀ ihá̖ḏiḏi óetsikáyin, “Naˀinbí Sedó, to-an i namuu wóeku̖hpekhâymáaˀiˀ?” 26 Jesus-di óetu̖ˀan, “Naa wí pává i sä̖ä̖ iwe dópꞌohtôení, heḏi wí toˀwí dópä̖gítꞌóe. Iví̖ˀgeḏân dáyhíˀmáa.” Heḏi wí pává ikêˀḏi ipꞌohtógiḏi Judas óemä́gi, i-á Simon Iscariot-ví ay namuu. 27 Judas i pává ikêˀ ihayḏi weseboˀ i Penísendi iví píˀnä́ ûntsꞌú̖, heḏi Jesus-di óetu̖ˀan, “Hä̖ä̖wí háa bikhâymáaˀi wesebo náˀan.” 28 Hewänbo toˀwí wänboˀ in dihúukwꞌó̖ˀnin diweḏi wíˀûnhanginnáhpí háaḏí Jesus-di kin óetu̖ˀannin. 29 Judas-á i chä̖ˀ múu imáa, heḏiho wên diˀân Jesus-di óetu̖ˀan hä̖ä̖wí i shánkîˀḏigîˀ díntáyˀiˀ iku̖mä́-íˀin, heḏá wây-á wêndá diˀân in sehkanäwó̖ˀ diwówáyiˀin wí hä̖ä̖wí ovâymä̂äní gân óetu̖ˀan. 30 Heḏiho Judas i pává ikêˀḏi wesebo napee. Ihayḏiho nakhu̖u̖ná.

Jesus iví khä̖ge̖ˀnin wên tsꞌa̖a̖min tsontu̖u̖ imä́gi

31 Judas napee ihayḏi Jesus natú̖, “Ihayḏi nanânho tꞌowa dínhanginpúwíḏí naa tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ oˀaypu̖yä̖ˀiˀ hayˀiˀ omuuˀin, heḏá háa naa dînpuwagítꞌóeˀin namuuḏi dínhanginpúwí Yôesi Táḏá wáˀ hayˀi namuuˀin. 32 Heḏiho Yôesi Táḏáḏí hayˀi naa dípaa-í iví haybá omúníḏí, heḏá nä́ˀin ikhâymáa weseboˀ. 33 Naví áyyä̖̂ä̖, wí hä̖́yú̖ thaaḏa̖ˀ undáḏí ochangítꞌóe, heḏi nää in Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin dovâytu̖ˀan waagibá un wáˀ wâytu̖máa, undi dítu̖wä̖khâymáa, hewänbo wáy omän diwepiyeˀ wíˀúnkoeḏí-ípí nää ímu-íˀin. 34 Naaḏi wên tsꞌa̖a̖min tsontu̖u̖ nää wâypä̖khâymáa, heḏi kinnân namuu: Wíˀnä́ táye úvíséegíhûuwí. Naaḏi wâyséegí waagibá, hanbá wíˀnä́ táye úvíséegíhûuwí. 35 Úvíséegíhondáho toˀwên tꞌä̖hkí dínhanginnání naví khä̖ge̖ˀnin ímuuˀin.”

Jesus-di Peter oétu̖ˀan, “U̖-á poewin untú̖ní naa wíḏítaapíˀin”

36 Simon Peter-di óetsikáyin, “Naˀinbí Sedó, wépiyan unmän?” Jesus-di óetu̖ˀan, “Nää-á wíˀú̖koeḏipí wáy omän deepiyeˀ díyu̖u̖hûuwíḏí, hewänbo wáy wí thaa wáy omän diwepiyeˀbá unmú-í.” 37 Simon Peter-di óetsikáyin, “Naˀinbí Sedó, háaḏan wíḏînkoeḏipí wíyu̖u̖hûuwíḏí nää? Naa okhâymuu naví wówátsi u̖gîˀ dáymä̂äníḏí.” 38 Jesus-di óetu̖ˀan, “Ti naa omuuḏi unkhâymuu uví wówátsi bimä̂äníḏí? Nä́ˀin taˀgendi wítu̖ˀâ̖a̖mí: Wí dee sen waˀ ikinpíḏíboˀ u̖-á poewin untú̖ní wíḏítaapíˀin.”

14

Yôesi Táḏávíˀpiyeˀ gipundaˀḏá, iví ay Jesus-víˀpiyeˀ páaḏé gimú-íˀin gínkhâyˀä̖ˀ

1 Heḏáháˀ Jesus tꞌä̖hkí iví khä̖ge̖ˀnin itu̖ˀan, “Ánshaa iwe wíˀíkwo̖ˀnípí. Yôesi Táḏávíˀpiyeˀ úvíwhä̖yu̖hûuwí heḏá navíˀpiyá. 2 Naví Táḏáví kꞌaygi ûnnáˀ diwe báyékí ûnˀívená. Nä́ˀin taˀgen namuupíḏáho háˀto wâytu̖ˀâ̖a̖míwän taˀgen namuuˀin. Heḏiho nää omän wí íve wí̖ˀínbo wâykhâyˀa̖míḏí. 3 Heḏi wí íve wâykhâyˀa̖míḏí omääḏá wíyá owáyˀä̖ä̖-í un wâyhûuwíḏí naa-áḏí, heḏânho wáy oˀä́n diwebá un wáˀ íkwo̖ˀní. 4 Un únhanginná wáypiyeˀ omännin, heḏá in pꞌôe naa omän deepiyeˀ wáˀ únhanginná.” 5 Thomas-di óetu̖ˀan, “Naˀinbí Sedó, wígínhanginnáhpí wáypiyeˀ unmännin wänboˀ. Heḏi háḏíḏan in pꞌôe unmän deepiyeˀ gínhanginnání?” 6 Jesus-di óetu̖ˀan, “Naa-á in pꞌôe omuu, heḏá in taˀgendá, heḏá in wówátsi-á. Toˀwí wänbo wûnkoeḏipí naví Táḏávíˀpiyeˀ namú-íḏí, navíˀpiyeˀ páaḏé naˀä̖ä̖ḏiḏa̖ˀmânhoˀ. 7 Toˀwí naa omuuˀin taˀgendi ûnhanginnândáho naví Táḏá wáˀ dîntáa-íwän. Nää iweḏiho bîntaa heḏá bînmûˀ.”

8 Philip-di Jesus óetu̖ˀan, “Naˀinbí Sedó, i Táḏá naˀin dînkeeya̖mí. Hä̖hayḏa̖ˀ gíntáy.” 9 Jesus-di óetu̖ˀan, “Philip, gáhä̂nhay waaboˀ undáḏí oyihoˀ, hebo waˀḏi wíˀú̖hanginnáhpí toˀwí omuuˀin. Toˀwên naa dímûˀindá i Táḏá wáˀ dâymûˀ. Heḏi háaḏan dítu̖máa i Táḏá wâykeeya̖mí gin? 10 Háaḏan wíviwhä̖yundepí i Táḏá-áḏí omuuˀin heḏi i Táḏá-á naa-áḏá omuuˀindá? Nä́ˀi híˀ wâytu̖ˀoˀi navîˀḏa̖ˀ wíḏînmuupí, hewänbo naa dáyhíˀmáa ihayḏi naví Táḏá naa-áḏí namuuˀiˀ iví tꞌôe iˀoˀ. 11 Nä́ˀi naaḏi wâytu̖máaˀi binwhä̖́yú̖: Naa-á i Táḏá-áḏí omuu, heḏá i Táḏá-á naa-áḏá namuu. Hewänbo naví híˀ dînwhä̖yundepíḏáhoˀ, i hä̖ä̖wí dáyˀoˀi namuuḏi bíwhä̖́yú̖ wé̖ˀge gamuuˀin. 12 Taˀgendi wáytu̖máa, toˀwên navíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀindá, naa dáyˀan waabá in wáˀ dívíkankhâymáa, heḏá waˀḏi shánkí heˀendi hä̖ä̖wí-á dívíkankhâymáa, gá naa naví Táḏávíˀpiyeˀ omändân. 13 Úvíwhä̖yundeḏáho naa dînkꞌóeˀin wâyˀa̖míḏí i ídaˀpoˀiˀ, naaḏi wâyˀa̖mí-ákun, heḏi hä̖ä̖wí naa Yôesi Táḏáví ay omuuˀi dóˀoˀiḏi tꞌowa dínhanginnání i Táḏá hayˀi namuuˀin. 14 Hä̖ä̖wí namúní wänbo ídaˀpoˀḏi, naa dînkꞌóeˀin wâyˀa̖míḏí úvíwhä̖yundeḏá, naa dóˀa̖mí-ákun.”

Jesus-di i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ iví khä̖ge̖ˀninbíˀpiyeˀ óesankhâymáa

15 “Undi díséegíḏáhoˀ i tsontu̖u̖ wâymä́giˀi dînˀaˀginnamí. 16 Heḏi naaḏi naví Táḏá dódaaˀamí wíyá toˀwí wovâykhä̖ge̖ˀnamíˀi wovâysaaníḏí, heḏi han i Táḏá iˀa̖mí. Nä́ˀi wovâykhä̖ge̖ˀkhâymáaˀi-á hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí undáḏí nayê̖e̖ní, i-á i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ namuu, heḏi in taˀgen nahá̖hkanyiˀ. 17 In toˀwên Yôesi Táḏá dâytaapíˀindá nä́ˀi Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wíˀóemúndepíḏí heḏá wíˀóetaapíḏí háˀto daykéyí. Hewänbo undiḏân bîntaa, undáḏí nayiḏi, heḏá unbí píˀnä́ khóˀyé i bînmáˀve-í.

18 “Naaḏi wên táḏápíˀin yíyápíˀin waagiˀinbá wíwâyyoekankhâymáapí, naa-á unbíˀpiyeˀ owáyˀä̖ˀ. 19 Hây napóe ihayḏi in tꞌowa Yôesi Táḏá dâytaapíˀindi naa wiya wíḏímúnípí, hewänbo undáho dímúní, heḏá íwówáyê̖e̖ní gá naa owówáyiḏân. 20 Heḏi i thaa napówá ihayḏá únhanginnání naa naví Táḏá-áḏí omuuˀin, heḏá undáḏí naa-áḏí wé̖ˀge gimuuˀindá wáˀ únhanginnání.

21 “Toˀwên naví tsontu̖u̖ dînhógiˀin heḏá dînˀaˀgindoˀindá, indânho naa díséegí, heḏi toˀwên naa díséegíˀindá naví Táḏáḏí ovâyséegí, heḏá naaḏi wáˀ dovâyséegí, heḏi dovâykhä̖ge̖ˀna̖mí shánkí híwó̖ˀ dítaa-íḏí” kin Jesus natú̖. 22 Wí khä̖ge̖ˀdiˀ Judas gin nakhá̖wä́ˀiˀ, hebo Judas Iscariot-dá yoe, iḏân Jesus óetsikáyin, “Naˀinbí Sedó, heháaḏan naˀinda̖ˀ díkhä̖ge̖ˀkhâymáa shánkí híwó̖ˀ wítaa-íḏí, heḏi hä̖ˀin tꞌowa Yôesi Táḏá dâytaapíˀindá yoe?” 23 Jesus-di óetu̖ˀan, “Toˀwên naa díséegíˀindá naví híˀ dînˀaˀgindoˀ, heḏi naví Táḏáḏáho ovâyséegímáˀve-í, heḏi naví Táḏá-áḏí naa-áḏí inbí píˀnä́ khóˀyé änthayé-í. 24 Toˀwên naa díséegípíˀindá naví híˀ wíḏînˀaˀgindopí. Heḏi i híˀ naaḏi wâytu̖ˀandi-á navîˀḏa̖ˀ wíḏînmuupí, naví Táḏáḏí dísandiví híˀ-ân ûnmuu.

25 “Nä́ˀi hä̖ä̖wí naaḏi wâytu̖máa waˀḏi nä́ä undáḏí oyiḏiboˀ. 26 Hewänbo i toˀwí wovâykhä̖ge̖ˀnamíˀiḏá tꞌä̖hkí úntáyˀi wovâyhá̖ˀa̖mí, heḏá tꞌä̖hká naaḏi wâytu̖ˀandi-á wovâyˀánshaakannamí. I-á i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-ân namuu, heḏi naví Táḏádí i wovâysaaní gá han dódaaˀandân.

27 “Naaḏi wâykhä̖ge̖ˀnamí heḏânho ánshaa iwe wíˀíkwo̖ˀnípíḏí. Naaḏa̖ˀ dînkoeḏi han wâyˀa̖míˀin, in toˀwên Yôesi Táḏá dâytaapíˀindá wíḏínkoeḏipí. Unbí píˀnä́ khóˀyé wíˀíˀá̖yîngi-ípí heḏá wíˀíkhuwôedaˀípí. 28 Naví Táḏávíˀpiyeˀ omän heḏá unbíˀpiyá owáyˀä̖ˀ gin wâytu̖ˀandi ítꞌoe. Naví Táḏá-á naví shánkí hayˀi namuu heḏi taˀgendi undi naa díséegíḏáhoˀ íhíhcha̖a̖-í ivíˀpiyeˀ omändi. 29 Nä́ˀi tꞌä̖hkí nää wâytu̖máa waˀḏi napóepíḏíboˀ, heḏânho owáy napóe ihayḏá undi naví híˀ dînwhä̖yú̖-íḏí. 30 Wíyá shánkí naaḏi wíwâytu̖ˀa̖mípí, gá i Penísendi naˀä̖ḏân, i-á in Yôesi Táḏá dâytaapíˀinbí tsondi dínmuu. Iḏá naa wíḏítsonmáapí. 31 Hewänbo nää naví Táḏáḏí naa díyôn waa dáykhâymáa, tꞌä̖hkí tꞌowa dínhanginnáníḏí i-ân dóséegíˀin.

“Bíwí̖nú, yaho nä́weḏi gimú-í.”

15

Jesus wên úuva áaphä̖ä̖ waagiˀbá namuu

1 “Naa wên híwó̖ˀnin úuva áaphä̖ä̖ waagiˀbá omuu, heḏi naví Táḏá-á i áaphä̖ä̖ á̖yí̖ˀdi waagiˀbá-á namuu. 2 In tꞌowa navíˀin dînmuuˀin áaphä̖ä̖ waˀyáy khóe waagiˀinbá dimuu. Tꞌä̖hkí waˀyáy khóe naˀúuvapaapîˀ naví Táḏá itsꞌándeḏi iyâaˀoˀ, heḏá i waˀyáy khóe naˀúuvapaa iweḏá i hí̖ˀíndi híwó̖ˀpîˀ namuuˀi-á iyâaˀo shánkí báyékí híwó̖ˀ napáa-íḏí. 3 Undá i híwó̖ˀpîˀ ho únyâamuu i híˀ naaḏi wâytu̖ˀandi bîntꞌóyandi. 4 Hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí naa-áḏí ímúníˀin únkhâyˀä̖ˀ, heḏi naa-á hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hká undáḏí omúní. Wên waˀyáy khóe wänbo wíˀbo wínahä̖ä̖paˀpí, nä́ˀin waˀyáy khóe in áaphä̖ä̖ eeḏi nachândiḏa̖ˀmân nahä̖ä̖paˀ, heḏi hanbá un naa-áḏí hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí ímuupíḏáhoˀ, háˀto únkoeḏí-í híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí úvíˀa̖míḏí.

5 “Toˀwên hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí naa-áḏí dimuuˀin heḏá naa-á indáḏí omuuḏá, indá báyékí híwó̖ˀ dívíˀa̖mí. Naa-áḏí ímuupíḏí hä̖ä̖wí wänbo háˀto bînˀa̖mí. 6 In toˀwên naa-áḏí hä̖̂ä̖ḏi wänbo dimuupíˀindá waˀyáy khóe tꞌowa dâytsꞌâˀiˀ waagibá dínpúwí. Ki̖ˀbi waˀyáy khóe-á dâychꞌáaḏí natꞌaˀ, heḏi dâywé̖ˀgeˀandi dâyphamääḏeˀ. 7 Naa-áḏí hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí íkwꞌôndá naví híˀ-á unbí píˀnä́ khóˀyé bînmáaḏá, únkoeḏi hä̖ä̖wí wänbo ídaˀi Yôesi Táḏá bîndaaˀa̖míḏí, heḏi iḏá wovâymä̂äní, 8 heḏânho tꞌowa dínhanginnání naví Táḏá hayˀi namuuˀin, heḏihoˀ undá báyékí híwó̖ˀ úvíˀâ̖a̖mí, heḏi kindiḏiho taˀgendi naví khä̖ge̖ˀnin ímúní.

9 “Naví Táḏáḏí naa díséegí waagibá naaḏi wâyséegí. Naví séegí wóegé hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí ímúní. 10 Naa naví Táḏáví tsontu̖u̖ dônˀaˀgindoḏi iví séegí wóegé hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí omuu. Heḏá undá hanbá naví tsontu̖u̖ dînˀaˀginhondáhoˀ, naví séegí wóegé hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí ímúní. 11 Nä́ˀi tꞌä̖hkí wâytu̖ˀan heḏânhoˀ i híhchan dómáa waagibá un wáˀ unbí píˀnä́ khóˀyé bînmáˀve-íḏí, heḏá tꞌä̖hkí híhchanda̖ˀ bînmáˀve-í. 12 Nä́ˀin tsontu̖u̖ naaḏi wâytu̖máa: Wíˀnä́ táye úvíséegíhûuwí naaḏi wâyséegí waagibá. 13 In toˀwên inbí wówátsi inbí kꞌemaˀingîˀ dívímä́giˀindá shánkí hayˀin séegí namúníˀin dâymáa. 14 Heḏi undá hä̖ä̖wí naaḏi wâyyôn waagi bînkanhondáho naví kꞌemaˀin ímuu. 15 Nää iweḏi páaḏépiyeˀ naví tꞌôeˀin ginda̖ˀ naaḏi wíwâytu̖kankhâymáapí, gá wí tsondi-á iví tꞌôeˀin háa ikhâymáaˀin wíˀitu̖ˀopíḏân, hewänbo naví kꞌemaˀinnân gin wâytu̖ˀâ̖a̖mí, gá hä̖ä̖wí naví Táḏáḏí dítu̖ˀandiˀ naaḏi wâyhanginˀânnandân.

16 Undi naa wíḏíde̖ˀmanpí, naaḏá un wâyde̖ˀman, heḏá wovâykwꞌóḏi báyékí híwó̖ˀ úvíˀa̖míḏí, heḏi i híwó̖ˀ úvíˀoˀi-á nakâypúwí. Naví Táḏáḏí naa dînkꞌûˀ hä̖ä̖wí ídaˀpóeˀiˀ wâyˀa̖míḏí, heḏiho úvíwhä̖yundeḏáhoˀ iḏi wovâymä̂äní. 17 Kinnân naaḏi wâytsonmáa: Wíˀnä́ táye úvíséegíhûuwí.”

In Yôesi Táḏá dâytaapíˀindi Jesus-ví khä̖ge̖ˀnin ovâytꞌáy-í

18 “In tꞌowa Yôesi Táḏá dâytaapíˀindi wovâytꞌayḏáho wíˀúnˀóḏe-ípí unbí páaḏébo naa dítꞌayˀin. 19 In Yôesi Táḏá dâytaapíˀin tꞌowa waagiˀinbá ímuuḏáhoˀ, indi wovâyséegí-í, inbíˀin dínmuuˀin dâyséegí waagibá. Hewänbo in waagiˀinbá wíˀímuupí. Naaḏi wâyde̖ˀman Yôesi Táḏá bîntáa-íḏí, heḏânkun indiho wovâytꞌay. 20 Wíˀúnˀóḏe-ípí háa wâytu̖ˀannin: Wí tꞌôeˀi-á iví tsondiví shánkí hayˀi wínamuupí. Heḏiho toˀwên naa dítꞌôephaḏekannannindi un wáˀ wovâytꞌôephaḏekannamí, heḏi toˀwên naví híˀ dînˀaˀginnannindi unbîˀ wáˀ wovâyˀaˀginnamí. 21 Navíˀin ímuuḏibo tꞌä̖hkí nä́ˀi híwó̖ˀpîˀ hä̖ä̖wí tꞌowaḏi wovâyˀa̖mí. Háaḏí? Gá i naa dísandiˀ wíḏâytaapíḏân. 22 Naaḏi naví híˀ dovâytu̖ˀâ̖a̖míḏí oˀä̖ä̖píḏáho nä́ˀi tꞌaywó̖ˀdi wíḏínmuupíwän. Hewänbo oˀä̖ä̖-ákun, heḏânho nää wîˀ wänbo wíˀûnkoeḏipí natú̖níḏí, ‘Naa wíḏînhanginnáhpí dáytꞌaywó̖ˀnannin.’ 23 Toˀwên naa dítꞌayˀindá naví Táḏá wáˀho dîntꞌay. 24 Waˀḏi indáḏí oyiˀ ihayḏi báyékí hä̖ä̖wí dáyˀan wíyá toˀwí wänbo hä̂nhay wänbo iˀanpîˀ. Ki̖ˀbi tꞌôe dáyˀanpíḏáho nä́ˀi tꞌaywó̖ˀdi wíḏínmuupíwän. Hewänbo háa naa dáyˀannin dâymûˀ-ákun, heḏi naa-áḏí naví Táḏá-áḏí wí̖ˀgíndíbo dítꞌay. 25 Heḏi kin dívíˀandi naa háa inbí ta̖ˀkan naví̖ˀgeḏi nata̖ˀmuu waa dînpóe, kinnân:

Wên híwó̖ˀpíˀin wíḏáyˀanpí wänbo naa dítꞌay.

26 “Owáy naví Táḏávíˀwe opówá ihayḏi i toˀwí wovâykhä̖ge̖ˀkhâymáaˀi-á naaḏi wâysangítꞌóe. Nä́ˀi naví Táḏávíˀweḏi unbíˀpiyeˀ nakä̖ˀä̖ä̖gítꞌóeˀi-á i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ namuu. Heḏi napówá ihayḏi naví̖ˀgeḏi ihéeˀa̖mí. 27 Heḏá undá wáˀ tꞌowa naví̖ˀgeḏi bîntu̖ˀâ̖a̖mí, gá páaḏé naví tꞌôe dontsꞌanˀan diweḏiboˀ un naa-áḏí íyiḏân.

16

1 “Nä́ˀi hä̖ä̖wí naaḏi wâytu̖ˀan heḏânho unbí whä̖yu̖ wíˀúnhá̖a̖nípíḏí. 2 In Huḏíyoḏi inbí méesate íve wovâytsuḏekhâ̖a̖ˀa̖mí, heḏá wáˀ shánkí wänbo únpúwí, wáy wí thaa nanáˀ diwe wovâytꞌa̖há̖núḏáho diˀâ̖a̖ní Yôesi Táḏágîˀ dívítꞌôemáaˀin. 3 Háaḏan kin dívíkhâymáa? Gá Yôesi naví Táḏá dînmuuˀi wíḏîntaapíḏân, heḏá naa wáˀ wänbo wíḏítaapí. 4 Nä́ˀi napuwagítꞌóeˀi wâytu̖máa waˀ napóepíḏíboˀ, heḏânho napóe ihayḏá naaḏi wâytu̖ˀan niˀgeḏi únˀánpowagítꞌóe. Naaḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí wíwâytu̖ˀanpí páaḏé naví tꞌôe dontsꞌanˀan dihayḏi, gá waˀḏi undáḏí oyiḏân.”

Háa i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ikhâymáaˀin

5 “Nää tobá i naa dísandivíˀpiyeˀ omän wänboˀ, wénä wí wänbo undi wíḏítsikaˀmáapí wä̖́hä̖̂ä̖piyeˀ omännin. 6 Nä́ˀi hä̖ä̖wí wâytu̖ˀandiḏihoˀ unbí píˀnä́ khóˀyé nää báyékí únkháapoˀ. 7 Hewänbo in taˀgen wâytu̖máa: Ungîˀ shánkí yänbeḏi híwó̖ˀ namuu naa omú-íḏí, gá naa omääpíḏáhoˀ i toˀwí wovâykhä̖ge̖ˀkhâymáaˀi wínaˀä̖́ä̖-ípíḏân, hewänbo omääḏáhoˀ i dósaaní unbíˀpiyeˀ. 8 Heḏi owáy napówá ihayḏá tꞌowa ovâythayya̖mí piháa diˀánshaamuuḏi wíḏikaˀpóya̖ˀpíˀin inbí tꞌaywó̖ˀdi i̖ˀgeḏi, heḏá i híwó̖ˀdi namuu i̖ˀgeḏá, heḏá Yôesi Táḏáḏí tꞌowa ovâytuchä̖nukhâymáa i̖ˀgeḏá. 9 Iḏi ovâythayya̖mí dívítꞌaywó̖ˀnannin, navíˀpiyeˀ wíḏívíwhä̖yundepíḏí. 10 Naa híwó̖ˀdiˀ omuu i̖ˀgeḏi ovâythayya̖mí, gá naa i híwó̖ˀdiˀ omuuˀi naví Táḏávíˀpiyeˀ omändân, heḏi wíyá wíḏímúnípí. 11 Yôesi Táḏáḏí tꞌowa ovâytuchä̖nukhâymáa i̖ˀgeḏi ovâythayya̖mí, gá ho natú̖ḏân iḏi i Penísendi óetuchä̖nukhâymáa, i-á in tꞌowa Yôesi Táḏá dâytaapíˀinbí tsondi dínmuu.

12 “Naa waˀḏi báyékí wâytu̖ˀâ̖a̖míˀin odaˀ, hewänbo nää wíˀúnkoeḏipí ihay bînhóníḏí. 13 Hewänbo owáy i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ napówá ihayḏi, i-á in taˀgen tꞌä̖hkí nahá̖hkanyiˀiˀ namuu, iḏi wovâykhä̖ge̖ˀkhâymáa in taˀgen namuuˀin naví̖ˀgeḏi taˀgendi únhanginpúwíḏí, gá iví ánshaa ûnmuuˀiḏa̖ˀ wíˀihíˀkhâymáapíḏân, hewänbo háa Yôesi Táḏáḏí óetu̖ˀan waagi natú̖ní, heḏá háa napuwagítꞌóeˀin wovâytu̖ˀâ̖a̖mí. 14 Háa natú̖níˀin navíˀweḏi ihóní heḏi wovâytu̖ˀâ̖a̖mí. Handiḏi wovâyhanginˀânnamí naa hayˀi omuuˀin. 15 Naví Táḏáví há̖hkan ûnmuuˀi-á navîˀ wáˀ dînmuu. Heḏânho naa otú̖, i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ háa wovâytu̖ˀâ̖a̖míˀin navíˀweḏi ihóní.”

Jesus-ví khä̖ge̖ˀnin inbí píˀnä́ khóˀyé dikháapúwí, hewänbo wíyá dihíhchanpúwí

16 “Hanwaapíḏíboˀ undi wíḏímúnípí, heḏá iweḏá hanwaapíḏíbo-á undi naa wíyá díwáymúní.” 17 Wên iví khä̖ge̖ˀnin wíˀnä́ táye dívítu̖ˀan, “Hânnan hêe nä́ˀin dítu̖ˀannin natu̖ˀdaˀ? Natú̖, ‘Hanwaapíḏíbo wíḏímúnípí’ gin, heḏá ‘Iweḏá hanwaapíḏíbo-á wíyá naa díwáymúní’ gân. Heḏá wáˀ natú̖, ‘Kin napúwí gá naví Táḏávíˀpiyeˀ omändân.’ 18 Heḏi hânnangú iví híˀ ‘hanwaapíḏíboˀ’ ûntu̖ˀdaˀ? Hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi ihíˀmáaˀin wígínhanginnáhpí.”

19 Jesus ûnhanginná ditsikapúwíˀin didaˀ, heḏihoˀ ovâytsikáyin, “Ti úvítsikaˀmáa háa otu̖ˀdaˀin wâytu̖ˀandi, ‘Hanwaapíḏíboˀ undi wíḏímúnípí, hebo iweḏá hanwaapíḏíbo-á wíyá díwáymúní’? 20 Taˀgendi wâytu̖máa, undá íséeyê̖e̖ní heḏá úvísíhtu̖wí̖nú-í, hewänbo in tꞌowa Yôesi Táḏá dâytaapíˀindá dihíhchanpúwí. Hebo íkꞌáykháapóe wänbo nä́ˀi-á únphaḏé-í heḏi híhchan bînmáˀve-í. 21 Wí kwee naˀeyekhâyyiˀi hânho nachanpoˀ, naˀeyehaypúwí ihay nanândi. Hewänbo iví ay ûnˀaypu̖yä̖ ihayḏá, iví hay i̖ˀgeḏi wíyá wíˀûnˀánpóya̖ˀpí, gá nahíhchanpóeḏân iví ay ûnˀaypu̖yä̖ḏi. 22 Heḏi hanbá undá nää únpoˀ. Un íkꞌáykháapoˀ naa wáypiyeˀ omändi, hewänbo owáy naa wíyá oˀä̖ä̖ ihayḏá unbí píˀnä́ khóˀyé íhíhcha̖a̖-í, heḏi toˀwí wänbo wíˀûnkoeḏí-ípí unbí híhchan únmuuˀin wovâykwée-íḏí.

23 “Heḏi ihayḏi wíˀúntâynípí hä̖ä̖wí wänbo dítsikáyi̖ˀníḏí. Taˀgendi wâytu̖máa, hä̖ä̖wí naví Táḏá bîndaaˀandiˀ, navíˀpiyeˀ úvíwhä̖yundeḏi, iḏi wovâymä̂äní. 24 Nää puˀwahay waˀḏi hä̖ä̖wí wänbo wíˀídaˀpóepí navíˀpiyeˀ úvíwhä̖yunde wänboˀ. Nää bindaaˀan, heḏânho bînhóní, heḏá báyékí híhchan bînmáˀve-í.

25 Nä́ˀi hä̖ä̖wí wâytu̖ˀandi wâyhá̖ˀa̖míḏí ûnthaykantáy, hewänbo owáy wí thaa nanáˀ diwe kindiḏi wíyá wíwâyhéeˀa̖mípí, thayˀeeḏân naví Táḏáví̖ˀgeḏi wâytu̖ˀâ̖a̖mí. 26 Heḏi ihayḏi shánkí híwó̖ˀ bîntaaḏi un íhä̖ä̖wídaˀpúwí navíˀpiyeˀ úvíwhä̖yundeḏi, heḏi wíyá wínatâynípí naa naví Táḏávíˀpiyeˀ wâyyûusuˀa̖míḏí, hewänbo iḏi wovâyséegíḏí unnânho ivíˀpiyeˀ úvíyûusuˀa̖mí. 27 Heḏi iḏi wovâyséegí gá undi naa díséegíḏân heḏá úvíwhä̖yundeḏá naa ivíˀweḏi oˀä̖ä̖ˀin. 28 Nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ naví Táḏávíˀweḏân oˀä̖ä̖-ákun. Heḏi nää-á nä́weḏi naví Táḏávíˀpiyebá ováymän.”

29 Iví khä̖ge̖ˀnindi óetu̖ˀan, “Näbáhaˀ thayˀeeḏi bihíˀmáa, nää-á uví híˀ-á ûnthaykantáyˀiˀ wíˀú̖muupí. 30 Nää gínhanginpóe u̖ hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí ú̖hanginnáˀnin, heḏá hä̖ä̖wí toˀwíḏí wóetsikáyi̖ˀníˀin nadaˀiˀ u̖ ú̖hanginnânho waˀ wóetsikáyi̖ˀpíḏíboˀ. Heḏânho ívíwhä̖yunde Yôesi Táḏávíˀweḏi unˀä̖ä̖ˀin.” 31 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Nää-á ítû̖ˀ navíˀpiyeˀ úvíwhä̖yundeˀin, 32 hewänbo nää iweḏi un tꞌä̖hkí íwaḏeḏée-í, heḏi wí̖ˀínboˀ unbí pꞌóegé bînkéyí heḏi naa wíˀbo díyoeˀa̖mí. Hewänbo naví Táḏá naa-áḏí nayiḏi taˀgendi wíˀbo háˀto oyê̖e̖ní. 33 Naaḏi tꞌä̖hkí nä́ˀi wâytu̖ˀan heḏânho naa-áḏí ímuuḏi ánshaa iwe wiˀíkwo̖ˀnípíḏí. In Yôesi Táḏá dâytaapíˀinbí yáagé waˀ íyiˀ ihayḏibo bîntꞌôephaḏekhâymáa, hewänbo kayˀindi úvíwí̖nú-í, naa i yä̖ˀḏâapîˀ nä́ä oepáa kꞌayḏiwi dótꞌan.”

17

Jesus iví khä̖ge̖ˀningîˀ iyûusuˀan

1 Jesus iví khä̖ge̖ˀnin nä́ˀi tꞌä̖hkí itu̖ˀan dihayḏi makówápiyeˀ ibéeḏí kinnân iyûusuˀan: “Táḏá, ihayḏiho dînná. Nää ovâykeeyan naa uví ay omuuˀi hayˀi omuuˀin, heḏânho u̖-á hayˀi unmuuˀin naaḏi dovâykeeya̖mí. 2 U̖ḏi dísóge tꞌä̖hkí tꞌowaví tsondi omúníḏí, heḏânho naaḏi tꞌä̖hkí in u̖ḏi dímä́giˀin in wówátsi nahándepíˀin dovâymä̂äníḏí. 3 U̖ḏa̖ˀ i taˀgendi Yôesi unmuu, heḏá naa-á Jesus omuu, i u̖ḏi dísandiˀ tꞌowa dovâyˀaywoeníḏí, heḏi in toˀwên u̖-áḏí naa-áḏí dítaaˀindáho wówátsi nahándepíˀin dâymáa. 4 Waˀḏi nä́ä oepáa kꞌayḏi oyiˀ ihayḏi in tꞌowa dovâykeeyan u̖-á hayˀi unmuuˀin, gá in tꞌôe u̖ḏi díkanyônnin tꞌä̖hkí dóbowaḏân. 5 Táḏá, naa hayˀi omuu waˀḏi u̖-áḏí oyiˀ ihayḏiboˀ, waˀ hä̖ä̖wí wänbo nakhíˀyenpí ihayḏiboˀ. Nää uvíˀpiyeˀ owáymän, heḏiho ovâykeeya̖mí naa hayˀi omuuˀin, háa omúˀde waagibá.

6 “In toˀwên nä́ä oepáa kꞌayḏi u̖ḏi naa dímä́giˀin dovâykeeyan háawi unmuuˀin. Indá páaḏéboˀ uvíˀin ú̖muu, heḏá u̖ḏá indá dímä́gi, heḏi uví híˀ wônˀaˀginnan. 7 Nää in dínhanginpóe hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí u̖ḏi dímä́giˀi taˀgendi uvíˀweḏi naˀä̖ˀin, 8 gá hä̖ä̖wí u̖ḏi naa dítu̖ˀandiˀ naaḏi dovâytu̖ˀandân, heḏi dâyséegíˀan. In dínhanginná taˀgendi uvíˀweḏi oˀä̖ä̖ˀin, heḏá dívíwhä̖yundeˀ u̖ḏi dísannin.

9 “Naaḏi ingîˀ dovâyyûusuˀoˀ. Nää tꞌä̖hkí tꞌowagíˀin wíḏáyyûusuˀopí, hewänbo in u̖ḏi dímä́giˀingíˀinḏa̖ˀmân dáyyûusuˀoˀ, indá uvíˀin ú̖muuḏi. 10 Tꞌä̖hkí navíˀin dînmuuˀin uvíˀin wáˀ ú̖muu, heḏi uvíˀin ú̖muuˀindá navíˀinbá dînmuu. Heḏi háa inbí wówátsi dâyhon waagiḏibo nakeepoˀ naa hayˀi omuuˀin. 11 Nää uvíˀpiyeˀ omän, heḏi nä́ä oepáa kꞌayḏi wóˀyê̖e̖nípí, hewänbo nä́ˀindá nä́äḏíbo waˀḏi diyiˀ. Naví Táḏá, u̖ shánkí yä̖ˀḏâaˀi unmuuˀiˀ, uví kay ú̖muuˀiḏi á̖yîngiḏiboˀ ovâymáˀve-í, i kay u̖ḏi dímä́giˀiḏibá, heḏânho wîˀḏa̖ˀ waagibá dimúníḏí, naa-áḏí u̖-áḏí wîˀḏa̖ˀ gamuu waagibá. 12 Waˀḏi indáḏí oyiˀ ihayḏi á̖yîngiḏi híwó̖ˀ dovâymáa uví kay ú̖muuˀiḏi, i kay dímä́giˀiḏibá, heḏá dovâyˀá̖yîngimáaḏí wîˀḏa̖ˀmân in diweḏi napeḏee, i-á i ha̖ˀbi namuu napeḏeegítꞌóeˀiˀ, heḏiho háa uví ta̖ˀnin diwe iví̖ˀgeḏi nata̖ˀmuu waa ûnpóe.

13 “Heḏi nää uvíˀpiyeˀ omän, heḏi dáyyûusuˀoḏi nä́ˀi tꞌä̖hkí otû̖ˀ waˀḏi nä́ä oepáa kꞌayḏi oyiḏiboˀ, heḏânho inbí píˀnä́ khóˀyé tꞌähkí híhchan dâymáˀve-í, naa dómáa waagibá. 14 Naaḏi uví híˀ dovâymä́gi, heḏi in tꞌowa wóetaapíˀindi ovâytꞌay, hä̖ˀin tꞌowa waagiˀin wíḏimuupíḏí, naa wänbo wáˀ in waagi wóˀmuupí waagibá. 15 Naaḏi wíwídaˀmáapí nä́ä oepáa kꞌayḏi iweḏi ovâyyâaˀa̖míḏí, hewänbo wídaˀmáa u̖ḏi á̖yîngiḏiboˀ ovâymáˀve-íḏân, heḏânho i Penísendiḏi wíˀovâyhónípíḏí. 16 In wóetaapíˀin waagiˀinbá wíḏimuupí, naa wänbo wáˀ-á yoe. 17 In taˀgen ovâyhá̖ˀa̖mí heḏânho taˀgendi uvíˀpiyeˀ dívímä̂äníḏí. Uví híˀ-á in taˀgen namuu. 18 U̖ḏi naa nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ dísan waagibá, naaḏi nä́ˀin navíˀin dînmuuˀin wáˀ tꞌä̖mäpiyeˀ nä́ä oepaa kꞌayḏi dovâysankhâymáa. 19 In navíˀin dînmuuḏi naa uvíˀpiyeˀ dáymäˀ heḏânho in wáˀ taˀgendi uvíˀpiyeˀ dívímä̂äníḏí.

20 “Naaḏi nä́ˀingíˀinda̖ˀ wíḏáyyûusuˀopí, hewänbo wé̖ˀgeˀin tꞌowagîˀ wáˀ dáyyûusuˀoˀ, in toˀwên nä́ˀinbí híˀ dínmuuˀiḏi navíˀpiyeˀ dívíwhä̖yu̖khâymáaˀin, heḏiho wîˀḏa̖ˀ waagibá dipúwíḏí. 21 Naví Táḏá, u̖-á naa-áḏí unmuu, heḏá naa-á u̖-áḏá omuu, heḏi hanbá innân wáˀ naˀindáḏí dimúníˀin naa odaˀ. Heḏi kin naa dáyyûusuˀoˀ heḏânho tꞌä̖hkí tꞌowa dívíwhä̖yú̖-íḏí u̖ḏi naa dísannin. 22 Naaḏi heˀennin dovâypáa-í, u̖ḏi naa hayˀi dípaa waagibá, heḏânho wîˀḏa̖ˀ dipúwíḏí, u̖-áḏí naa-áḏí wîˀḏa̖ˀ gamuu waagibá. 23 Naa indáḏí omuu, heḏi u̖-á naa-áḏá unmuu, heḏiho taˀgendi wîˀḏa̖ˀ dipúwí, heḏi handiḏi tꞌä̖hkí tꞌowa dínhanginnání u̖ḏi naa dísannin, heḏá dínhanginnání wáˀ u̖ḏi nä́ˀin naa-áḏí dimuuˀin ovâyséegíˀin, u̖ḏi naa díséegí waagibá.

24 “Naví Táḏá, naa odaˀ in u̖ḏi dímä́giˀin naa-áḏí dikwo̖ˀníˀin wáy naa ochangítꞌóe iwebá, heḏânho u̖ḏi naa hayˀi dípaaˀin dâymúníḏí. U̖ḏi naa hayˀi dípaa gá ho waˀḏi nä́ˀi nan oepáa nâakhíyépíḏíbo naa díséegíḏân. 25 Táḏá, u̖ taˀgeḏa̖ˀ biˀoˀiˀ unmuuˀiˀ, tobá báyékí tꞌowaḏi wíwóetaapí wänboˀ, naaḏi wítaa, heḏi nä́ˀin navíˀin dînmuuˀin dínhanginná u̖ḏi naa dísannin. 26 Háawi unmuuˀin naaḏi dovâyhanginˀânnan, heḏá shánkí híwó̖ˀ dovâyhanginˀânkhâymáa, heḏânho u̖ḏi naa díséegí waagibá ha̖ˀbi séegíbá inbí píˀnä́ khóˀyé dâymáˀve-íḏí, heḏá naa-á indáḏá omúní.”

18

Jesus óepankêˀ

1 Jesus iyûusubowa ihayḏi iví khä̖ge̖ˀnindáḏí iweḏi dimää, heḏi owáy Kidron kó̖ˀ pꞌä̖́näpiyeˀ dimää. Iwáygé wí navaˀay na-olive-taysaaˀi nakꞌóe, heḏi Jesus-áḏí iví khä̖ge̖ˀnindáḏí i navaˀay iwe ditsꞌú̖. 2 Judas i Jesus óeku̖ˀpꞌégiˀiˀ ûnhanginná wáygé iwe nanáˀnin, hä̖́yä́n wänbo Jesus iví khä̖ge̖ˀnindáḏí iwepiyeˀ namääḏi. 3 Heḏiho Judas-di wên Rome-win sundaḏo-á wên sundaḏo i méesate hayˀi dâyˀá̖yí̖ˀdoˀindá heḏá wên Pharisees-á ovâymaa, heḏi phakó-á kohséephé naphaamuuˀi-á inbí kꞌuuphé-á dínmahkä́nmuuˀi wóegé iwe dipówá. 4 Jesus ûnhanginná hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí háa ûnpuwagítꞌóeˀin, heḏiho iˀa̖htuyeḏi inbí páaḏépiyeˀ iwí̖nú, heḏi ovâytsikáyin, “To-an bîntu̖wä̖máa?” 5 “Gá Jesus i Nazareth-wi-ân” kin óetu̖ˀan. Iḏá ovâytu̖ˀan, “Naa-ân i omuu.” Judas i óeku̖ˀpꞌégiˀiˀ iwebá indáḏí nayiˀ.

6 “Naa-ân i omuu” gin ovâytu̖ˀan dihayḏi tíˀûupiyeˀ dívíhá̖ḏiḏi dikanu. 7 Heḏáháˀ wíyá ovâytsikáyin, “To-an bîntu̖wä̖máa?” Indi óetu̖ˀan, “Gá Jesus i Nazareth-wi-ân.” 8 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Wâytu̖ˀanho naa-ân i omuu. Heḏiho naaḏa̖ˀ dítu̖wä̖máaḏá, nä́ˀin wé̖ˀgeˀin binpunmä́ä.” 9 Haˀwâagi ovâytu̖ˀan dihayḏi háa hä̖̂ä̖ḏankánboˀ iyûusuˀan waa napóe. Kinnânho iyûusuˀan: “Wîˀ wänbo in dímä́giˀin diweḏi wíḏînpeḏée-ípí.” 10 Simon Peter wí tsiyó pháˀ imáa, heḏi iwhahkêˀḏi i owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀví tꞌôeˀi Malchus gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ óewhä̖́ḏiḏi iví koˀḏíngéḏíˀin oeyay heˀyinbo ôntꞌó̖ˀtsꞌâˀ. 11 Jesus-di Peter óetu̖ˀan, “Uví tsiyó pháˀ hä̖ˀi súḏe iwebá mänwáytoˀ. Nä́ˀin tꞌôephaḏe naví Táḏáḏí naa dînsannindá dînkhâyˀä̖ˀ donphaḏé-íˀin.”

Jesus oe Annas-víˀpiyeˀ óehoˀ

12 In sundaḏo-áḏí inbí tsondi-áḏí in hayˀi méesatewin á̖yí̖ˀnindáḏí Jesus óepankêˀḏi óekhówhiˀan. 13 Iweḏi oe Annas-víˀpiyeˀ páaḏé óehoˀ. Ihay pa̖a̖yo-á Caiaphas naˀowhaˀpꞌóˀḏéḏîˀä́n, heḏi Annas-á Caiaphas-ví yahsédo-á ûnmuu. 14 Caiaphas-dá in Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin hä̖̂ä̖ḏankánbo ovâytumakheˀoḏi ovâytu̖ˀan, “Shánkí yänbeḏi híwó̖ˀ namúní wîˀḏa̖ˀ wí toˀwí tꞌä̖hkí in tꞌowagîˀ nachúu-íḏí.”

Peter natú̖ iḏá Jesus óetaapíˀin

15-16 Simon Peter-áḏí wíyá khä̖ge̖ˀdi-áḏí Jesus-ví tíˀúugé damän. I owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀḏi nä́ˀi khä̖ge̖ˀdiˀ óetaa, heḏiho i khä̖ge̖ˀdiˀ ûnkoeḏi natsꞌú̖níḏí i tewhá tehpaa búge i owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀ nathaa iwe. Peter-á oe tehpaa yáˀwébo-á phóḏi núˀ óeyoeˀan, heḏiho i khä̖ge̖ˀdi nawáypee nä́ˀi a̖ˀyú̖ iphóḏiˀá̖yînmáaˀiˀ óehéeˀa̖míḏí, heḏi Peter oe tehpaa búgepiyeˀ óetsꞌúḏe. 17 I a̖ˀyú̖ḏí Peter óetu̖ˀan, “Hä̖ˀi sen óepankêˀiví khä̖ge̖ˀdibá unmuupíˀan.” Peter natú̖, “Naa-á yoe.”

18 Natꞌêeḏiho in tꞌôeˀindá in hayˀi méesatewin sundaḏo-á phaaˀuuḏi dâyphaˀtꞌégi, heḏi phaa núˀ disúwáwin. Peter wáˀ iwebá iwí̖nú.

I owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀḏi Jesus óetsikaˀmáa iví há̖hkan niˀgeḏi

19 I tewhá íve i owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀḏi Jesus óetsikaˀmáa iví khä̖ge̖ˀninbí̖ˀgeḏi heḏá iví híˀ in tꞌowa ovâyhá̖ˀoˀ i̖ˀgeḏá. 20 Jesus-di óetu̖ˀan, “Naa tꞌowa tꞌä̖hkíví páaḏépiyeˀ dáyhéeˀowän, heḏi hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí dovâyhá̖ˀowän inbí méesate hí̖ˀíndiˀ eeye heḏá inbí méesate hayˀiˀ ee-á, wáygé tꞌä̖hkí in Huḏíyo dívíwé̖ˀgeˀoˀ eeye. Hä̖ä̖wí wänbo kaaḏibo wóˀtú̖hpí. 21 Heháaḏan nä́ˀi hä̖ä̖wí naa dítsikaˀmáa? In toˀwên dîntóyannin ovâytsikáyi̖ˀní háa dovâytu̖ˀannin. Indá dínhanginná háa otú̖ˀin.” 22 Jesus nä́ˀin natú̖ ihayḏi, wí méesatewi sundaḏo iwe núˀ nawindiḏi Jesus óetsꞌemapháve, heḏi óetu̖ˀan, “Haˀwâagá i owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀ wínâahéeˀa̖mípí.” 23 Jesus-di óetu̖ˀan, “Wên háawên híwó̖ˀpíˀin naa otú̖ḏáhoˀ, ú̖khâyˀä̖ˀ ovâytu̖ˀâ̖a̖míˀin hä̖ä̖wí namuuˀin. Hewänbo háa otú̖ waa in taˀgen namuu-ákun, heḏânho wíˀú̖kꞌóepí dítsꞌemapháve-íˀin.”

24 Heḏáháˀ Annas natsonpóe Jesus nakhówhimuuḏi i owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀ Caiaphas-víˀpiyeˀ óesaaníḏí.

Peter wíyá natú̖ Jesus óetaapíˀin

25 Oe yáˀwé Peter waˀḏi nasúwáwin, heḏi in wé̖ˀgeˀin iwe diwinnindi óetsikáyin, “Ti u̖ wáˀ hä̖ˀi senbí khä̖ge̖ˀdibá wíˀunmuupíˀan?” “Yoe,” kin natú̖, “naa-á yoe.” 26 Wí sen i owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀví tꞌôeˀibá namuuˀiˀ iwe wáˀ nawin, i-á i sen Peter-di óeˀoyetsꞌâˀiví maatuˀiˀ ûnmuu, heḏi iḏi Peter óetsikáyin, “Ti Jesus-áḏí oe na-olive-taysaa iwe wíwímûˀpíˀan?” 27 Peter wíyá natú̖ “yoe” gin, heḏi wesebo wí dee sen ikin.

Jesus oe Pilate-víˀpiyeˀ óehoˀ

28 Waˀḏéeḏíbo naná, heḏi Jesus-á Caiaphas-víˀweḏi óehoˀ i Rome-wi tu̖u̖yônbí tewhá hayˀi iwepiyeˀ. In Huḏíyo nä́ˀi Rome-wi tu̖u̖yônbí tewhá ee wíḏitsꞌú̖hpí, gá inbí khuu dínmuuḏi dínkhâ̖a̖kꞌóeḏân ditsꞌú̖níˀin, heḏiho ditsꞌûndáhoˀ wíḏínˀä̖hpí nä́ˀi Passover shánkîˀḏi koegiˀ dâykꞌóe-íˀin. * 29 Heḏiho Pilate oe yáˀwépiyeˀ napee, heḏi in tꞌowa ovâytsikáyin, “Háawin tꞌehpiḏe-an nä́ˀi senbí̖ˀgeḏi dînmáˀ?” 30 In Huḏíyoḏi óetu̖ˀan, “Nä́ˀi sen wên tꞌaywó̖ˀnin iˀanpíḏá háˀto uvíˀpiyeˀ âymáˀíwän.” 31 Pilate-di ovâytu̖ˀan, “Un wíˀbo binpihûu iˀ, heḏá bintu̖yóˀnandi binˀan unbí tsontu̖u̖ úntû̖ˀ waagibá.” In Huḏíyoḏá óetu̖ˀan, “Hewänbo un Rome-ˀindá naˀin Huḏíyo wíḏînkꞌúya̖ˀpí wí toˀwí âyhéyíˀin, yä̖ˀḏâapí iˀandi âyshaa wänboˀ.” 32 Nä́ˀin ditú̖ˀ dihayḏi Jesus-ví híˀ háa nachuwagítꞌóe i̖ˀgeḏi taˀgen napee. †

33 Pilate iví tu̖u̖yôn tewhá ee nawáytsꞌú̖, heḏi Jesus óetu̖kánnandi óetsikáyin, “Ti u̖-á in Huḏíyoví tsondi hayˀi-ân unmuu?” 34 Jesus-di óetsikáyin, “Ti u̖-ân wíˀbo unhanginˀândaˀ, háa in Huḏíyoḏi naví̖ˀgeḏi wóetu̖ˀandibo dítsikaˀmáa?” 35 Pilate-di óetu̖ˀan, “Ti naa-ân Huḏíyo omuu gin unˀánde gáhân? Uví tꞌowaḏibo heḏá in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindáḏí naví mange wóekán. Háawin tꞌaywó̖ˀninnan biˀan?” 36 Jesus-di óetu̖ˀan, “Naa tsondi hayˀiˀ omuu, hewänbo in nä́ä oepáa kꞌayḏiwin tsonnin waagá yoe. Ha̖ˀbi tsondi omuuḏáhoˀ in toˀwên dovâytsonmáaˀin dívíhä́nsaa-íwän naa in Huḏíyoví mange wíḏíkáanípíḏí. Hewänbo otú̖ waa, nä́äḏíwin tsonnin waagi wóˀmuupí.” 37 Pilate-di óetsikáyin, “Heḏáhoˀ, ti taˀgendi wí tsondi hayˀi-ân unmuu?” Jesus-di óetu̖ˀan, “U̖ˀbo untú̖ waa, ha̖ˀbiˀ omuu. Heḏi nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ oˀä̖ä̖ heḏá oˀaypu̖yä̖, in taˀgen namuu i̖ˀgeḏi dáyhéeˀa̖míḏí. Toˀwên in taˀgen ho dínhanginnáˀnindá naa dîntꞌóyandeˀ.” 38 Pilate-di óetsikáyin, “Hândiḏan toˀwí ûnhanginnání hä̖ä̖wí in taˀgen namuuˀin?”

Jesus óekheˀkhâymáa, hewänbo Barabbas-á óemaˀpꞌä̖́ḏi

Pilate nä́ˀin natú̖ ihayḏi in Huḏíyo ee diyiˀ iwepiyeˀ nawáypeeḏi ovâytu̖ˀan, “Naaḏi wên tꞌaywó̖ˀnin nä́ˀi sen iˀannin wänbo wíḏônshaapí. 39 Hewänbo pa̖a̖yo pꞌóe waagi nä́ˀi Passover shánkîˀḏi nanáˀ dihayḏi undi dídaaˀoˀ wí pan wâymaˀpꞌä̖́ḏi-íḏí. Ti nää nä́ˀi Huḏíyoví tsondi hayˀi dómaˀpꞌä̖́ḏi-íˀin ídaˀ?” 40 Dívítu̖wí̖nú, “Hä̖ˀi-á yoe. Barabbas-ân gidaˀ nâamaˀpꞌä̖́ḏi-íˀin.” Barabbas-á sänbi namuu.

19

1 Heḏiho Pilate natsonpóe waa in sundaḏoḏi Jesus óepiye heḏi púwhí̖ˀdí óewhä̖́hwhä̖́ˀnan. 2 In sundaḏo wên wä̖́ä̖khän dâyˀophíḏéˀandi óepꞌó̖htógi. Heḏáháˀ wên pꞌí tsá̖a̖wä̖́ˀin kꞌéwéˀin to-á óetógi, tsondi hayˀiví aa waagiˀinbá namuuˀin, 3 heḏi wí̖ˀín wí̖ˀíngin in sundaḏo iví páaḏépiyeˀ diphaḏemändi óeyanäkítu̖máa, “Hânnan unˀä́n, u̖ Huḏíyoví tsondi hayˀiˀ unmuuˀiˀ,” heḏá óetsꞌemapháve. 4 Pilate wíyá oe yáˀwépiyeˀ napeeḏi in tꞌowa ovâytu̖ˀan, “Bítꞌóyan, naaḏi i dópiyegítꞌóe undi bînmúníḏí, heḏânho únhanginnáníḏí naaḏi wên tꞌaywó̖ˀnin iˀannin wänbo wíḏônshaapíˀin.” 5 Heḏiho Jesus oe yáˀwépiyeˀ óepiye. In wä̖́ä̖khän ônˀophíḏéˀannin napꞌó̖htoˀon, heḏá in pꞌí tsá̖a̖wä̖́ˀin kꞌéwéˀin to-á natoˀon. Heḏi Pilate-di in tꞌowa ovâytu̖ˀan, “Binmúˀḏí, nä́we i sen nawin.” 6 In owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindáḏí heḏá in hayˀi méesateˀin sundaḏo-áḏí óemûˀ ihayḏi hä̖́yä́n wänbo dívítu̖wí̖nú, “Wên phéˀwan deeḏi nátꞌóhtä̖gekꞌuˀ.” Pilate-di ovâytu̖ˀan, “Unnân binhûu bîntꞌóhtä̖gekꞌúwíḏí. Naaḏá wên háawên tꞌaywó̖ˀnin iˀannin wänbo wíḏônshaapí.” 7 In Huḏíyoḏi Pilate óetu̖ˀan, “I-á natú̖ Yôesi Táḏáví ay namuuˀin, heḏi wên tsontu̖u̖ gínkꞌóeˀin natû̖ˀ, wí toˀwí kin ihéeˀoˀi-á nachúu-íˀin ûnkhâyˀä̖ˀ.”

8 Pilate nä́ˀi híˀ natꞌoe ihayḏi shánkí wänbo nakhuwôedaˀpóe, 9 heḏihoˀ iví tu̖u̖yôn tewhá ívepiyeˀ nawáytsꞌú̖, heḏi Jesus óetsikáyin, “Taˀgendi wä̖́hä̖̂ä̖wi-an unmuu?” Hewänbo Jesus-di háabo wíˀóetu̖ˀanpí. 10 Pilate-di oetsikáyin, “Ti wíḏíhéeˀa̖mípíˀan? Ti wíˀú̖hanginnáhpíˀan naaḏa̖ˀmân dînkꞌóe háa wímaˀpꞌä̖́ḏi-íˀin heḏiháa u̖ dovâymä̂äníˀin phéˀwan deeḏi wóetꞌóhtä̖gekꞌúwíḏí?” 11 Jesus-di óetu̖ˀan, “Yôesi Táḏáḏí wíwônkꞌûˀpíḏáho háˀto ú̖kuˀníwän háa wänbo naa díˀa̖míḏí. Heḏiho i sen uví mange naa díkándi-áho uví shánkí itꞌaywó̖ˀnan.”

12 Pilate nä́ˀin natꞌoe ihayḏi shánkí wänbo nadaˀ Jesus óemaˀpꞌä̖́ḏi-íˀin, hewänbo in Huḏíyo dívítu̖wí̖nú, “Nä́ˀi sen nâamaˀpꞌä̖́ḏiḏá, u̖ i tsondi Caesar-víˀnäpiyeˀ wíˀunmuupí. Wí toˀwí wí tsondi hayˀi namuu gin natû̖ˀdi-á Caesar-ví hä́nbiˀ namuu.” 13 Háa ditú̖ waa Pilate natꞌoe ihayḏi Jesus oe yáˀwépiyeˀ óepiye, heḏi in tꞌowa ovâytu̖yóˀdoˀ iwe Pilate isóge. Iwáho dâytu̖ˀo nakꞌuupháagíkwꞌó̖ˀ diwe gin, heḏi Hebrew tu̖u̖ḏáho “Gabbatha” gin dâytu̖ˀoˀ.

14 Waˀḏi Passover shánkîˀḏi yâaḏi naná. Ihay thaa-á dâyhä̖ä̖wíkhâyˀo wíyá tháwä́ngîˀ, kaykhanwówá thaa nanáníˀiˀ. Nää taage iwáypiyeˀ naná. Pilate-di in Huḏíyo ovâytu̖ˀan, “Binmúˀḏí, nä́we unbí tsondi hayˀi únwin.” 15 Dívítu̖wí̖nú, “Nä́weḏi náyâaˀan, phéˀwan deeḏi nátꞌóhtä̖gekꞌuˀ.” Pilate-di ovâytsikáyin, “Ti unbí tsondi hayˀi wâytꞌóhtä̖gekꞌúwí?” In owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindi óetu̖ˀan, “I-á naˀinbí tsondi hayˀi wígínmuupí. Naˀindá wîˀḏa̖ˀ tsondi hayˀi gínˀä́n, i-á Caesar-ân namuu.” 16 Heḏiho Pilate-di Jesus inbí mange óeyoeˀan phéˀwan deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌúwíḏí.

Jesus phéˀwan deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌûˀ

17 Heḏáháˀ Jesus óehoˀḏi iweḏi napee wên phéˀwan igíˀin ipiˀíhhondi, heḏi in okú “Pꞌó̖hkhú̖bay” gin dâytu̖ˀoˀ iwe dipówá, Hebrew tu̖u̖ḏá ditû̖ˀ “Golgotha” gin. 18 Iweho in sundaḏoḏi Jesus in phéˀwan deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌûˀ, heḏá wáˀ wây-á wíye senäˀdá Jesus-ví wíˀnä́ kíngéḏí hanbá ovä̂nˀan, heḏi Jesus-ví phéˀwan pinuḏi ônkíḏi. 19 Pilate natsonpóe wên phépháˀ eeḏi nä́ˀi tu̖u̖ dâyta̖ˀnamí gin: “Nä́ˀi-á Jesus oe Nazareth-wi namuu, Huḏíyoví tsondi hayˀiˀ,” heḏi kin dâyta̖ˀnandi in phépháˀ-á ee phéˀwa̖ˀ kwꞌáye dâytꞌóhtä̖gekꞌûˀ. 20 Jesus phéˀwan deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌûˀ iwe oe Jerusalem búuˀú tsoˀwa naná, heḏiho báyékí Huḏíyo iwe diyiˀ, heḏi in phépháˀ ee háa nata̖ˀmuuˀin dâytu̖u̖ˀan. Hebrew tu̖u̖ḏá, Latin tu̖u̖ḏá, heḏá Greek tu̖u̖ḏá nata̖ˀmuu. 21 In Huḏíyo owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindi Pilate óetu̖ˀan, “Wíˀú̖khâyˀä̖hpí nâata̖ˀnamíˀin nä́ˀi híˀ ‘Huḏíyoví tsondi hayˀi’ gin, hewänbo kinnân nâata̖ˀnamí: ‘Nä́ˀi sennân natú̖, Naa in Huḏíyoví tsondi hayˀi omuu.’ ” 22 Pilate-di ovâytu̖ˀan, “Háa otsonpóe waa dâyta̖ˀnamíˀin wíḏóˀegókhâymáapí.”

23 In yôenu sundaḏoḏi Jesus phéˀwan deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌûˀ ihayḏi iví aa dívíwiye, heḏi piˀḏinbo wí̖ˀíngí dâyhógi. Hewänbo iví kꞌéwéˀin to heˀyinbo namuuḏi wáygé wänbo wíˀûnpänyeˀenpí. 24 Heḏiho ditú̖, “Hä̖ˀin kꞌéwéˀin to-á wíˀâysíve-ípí, hewänbo ívíˀáywa̖mí âymúníḏí to-angú in natꞌanpúwíˀin.” Heḏi han dívíˀandi nä́ˀin Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe ho nata̖ˀmuuˀin napóe:

Naví aa dívíwiyeḏi piˀḏinbo wí̖ˀíngí dâyhógi,

heḏá naví kꞌéwéˀin togíˀin dívíˀáywan.

25 Jesus-ví phéˀwan núˀ nä́ˀin yôenu kwiyä̖ˀ diwin: Jesus-ví yíyá-á, heḏá Jesus-ví yíyáví tíˀûu-á, heḏá Clopas-ví kwiyó Mary-á, heḏá Mary Magdalene-dá. 26 Jesus iví yíyá iwe nawindi imûˀ, heḏá iví khä̖ge̖ˀdiˀ iséegíˀi wáˀ imûˀ, heḏiho iví yíyá itu̖ˀan, “Yíyá, nää iweḏi hä̖ˀi sen uví ay waagiˀbá ú̖múní.” 27 Heḏáháˀ iví khä̖ge̖ˀdiˀ itu̖ˀan, “Nä́ˀi-á uví yíyá waagiˀbá ú̖muu nää.” Heḏiho i khä̖ge̖ˀdiḏi iví wháagépiyeˀ Mary óehoˀ óeˀá̖yîngiˀa̖míḏí.

Jesus nachuu

28 Jesus-áho ûnhanginná nä́ˀi tꞌä̖hkí iphaḏeˀin heḏânho háa Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe iví̖ˀgeḏi nata̖ˀmuu waagibá napúwíḏí. Ihayḏáháˀ natú̖, “Naa opꞌoesáˀaa.” 29 Iwe núˀ wên sä̖ˀä̖́wé whoegiˀin naméenaˀoyohayˀisaaˀin nachá̖, heḏiho wên hä̖ä̖wên napꞌohsaaḏeeˀin i méena iwe dâypꞌohtógi, heḏi wên poesú hyssop kin dâytu̖ˀoˀ eeḏi dâytꞌiˀkꞌûˀḏi Jesus-ví sóe iwepiyeˀ ôntegeḏi, 30 i méena ipꞌohún. Ihayḏáháˀ natú̖, “Naví tꞌôe dînboˀwanhoˀ,” heḏi ipꞌó̖hwhayeḏiboˀ ipichuwamä́gi.

Jesus oe waˀmä́ägé óeyún

31 I thaa in Huḏíyo dâyhä̖ä̖wíkhâyˀoˀi kaykhanwówá thaagîˀ naná, heḏi nä́ˀi kaykhanwówá thaa naˀä̖ˀi shánkí hayˀi thaa dínmuuḏi wíḏidaˀpí in chuˀin ee phéˀwan deeḏi ovâyyoeˀa̖míˀin. Heḏiho Pilate óedaaˀan natsonpúwíḏí in ditꞌóhtä̖gekwꞌó̖ˀnin ovâypóthâaníˀin shánkí a̖ˀyu̖u̖gi dichúu-íḏí, heḏá phéˀwan deeyeḏá ovâywhá̖ve-í. 32 Heḏihoˀ in sundaḏo dimääḏi in senäˀ Jesus-áḏíbá phéˀwan deeyebá ovä̂ntꞌóhtä̖gekꞌûˀin wí̖ˀgíndíboˀ ovä̂npótháa. 33 Hewänbo Jesus-víˀwe dipówáḏí óemûˀ ho nachuuˀin, heḏihoˀ iví pó wíˀôntháapí. 34 Wí sundaḏo iví yún phéḏí Jesus waˀmä́ägé óeyún, heḏi pꞌoe-áḏí ûndáḏí wónkí ûnpee.

35 (Kin napóeˀin naa nä́ˀin dóta̖ˀdoˀi dómûˀ, heḏiho i̖ˀgeḏiho dóta̖ˀdoˀ, heḏânho un wáˀ nä́ˀi hä̖ä̖wí úvíwhä̖yú̖-íḏí. Háa otû̖ˀ waa taˀgen namuu, naa dînhanginná in taˀgen otú̖ˀin.)

36 Haˀwâa Jesus óeˀan dihayḏi nä́ˀi Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe nata̖ˀmuu waa napóe:

Wéhpêe wänbo iví phéhkhú̖u̖ wíˀônthâanípí.

37 Heḏá wáˀ wíyá wáygé Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe kinnân nata̖ˀmuu:

In tꞌowaḏi i toˀwí óeyúndiˀ óemúní.

Jesus óekhä̖ˀkꞌûˀ

38 Wí sen Joseph gin nakhá̖wä̖́ oe Arimathea búuˀúˀaywi namuu, heḏi Jesus-víˀpiyeˀ iwhä̖yundeˀ, hewänbo in Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin ovâykhuwôedaˀḏi näähayḏi wínadaˀpí tꞌowa dínhanginnáníˀin iwhä̖yundeˀin. Jesus nachuu ihayḏi Joseph-di Pilate óedaaˀan i pení óekhuˀwamä̂äníḏí, heḏiho Pilate-di óemä́giḏi óehoˀ. 39 Heḏá Nicodemus wáˀ napówá wí woe saˀwó̖ˀ nasu̖u̖ˀi tä̖gintä̖ (100) taa nakháaˀiˀ ikándí, nä́ˀi woe-á myrrh-áḏí aloe-áḏí nawóemuu. (Nicodemus-á hä̂nhay Jesus-víˀpiyeˀ khu̖ˀḏéeḏí namääˀi-ân namuu.) 40 Joseph-áḏí Nicodemus-áḏí i pení óehoˀḏi híwó̖ˀdi aa tsꞌä̖ˀi iwe óeˀánnan i saˀwó̖ˀ nasu̖u̖ˀi woe wóegé. Kindiḏân in Huḏíyoḏi wí pení óekhä̖hkukhâymáaˀi óekhâyˀoˀ. 41 Jesus phéˀwan deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌûˀ iwáy tsoˀwa wáy wí navaˀay nataysaaˀi nakꞌóe, heḏi iwe wí khä̖hkugîˀ tꞌovápho tsꞌa̖a̖bi nachá̖, iwe toˀwí wänbo waˀḏi wíˀóekhä̖ˀkꞌûˀpí. 42 Heḏiho tsoˀwabo nanândi, heḏá ihay tháwä́ndá in Huḏíyoví kaykhanwówá thaa dínnândi dívíkhâyˀa̖míˀin dínkhâyˀä̖ḏi, Jesus iwe óekhä̖ˀkꞌûˀ.

20

Wáy Jesus óekhä̖ˀkꞌûˀ iwe wíˀóeshaapí

1 Dumîngu nanáˀ dihay thaa Mary Magdalene i tꞌovápho Jesus óekhä̖ˀkꞌûˀ iwepiyeˀ namää. Héˀḏéndí héˀḏibo waˀḏi nakhu̖u̖nândibo namää. Napówáḏí i kꞌuu pháagîˀ dâytꞌíḏiˀi wéhánäpiyeˀ nahângewindi imûˀ. 2 Heḏiho Mary iweḏi iˀä̖ä̖ḏi Simon Peter-áḏí i wîˀ khä̖ge̖ˀdi Jesus-di óeséegíˀi-áḏi ovä̂nshaa, heḏi ovä̂ntu̖ˀan, “Naˀinbí Sedó Jesus i tꞌovápho iwe óeyâaˀan, heḏi wáygé óewáykꞌûˀin wígínhanginnáhpí.”

3 Heḏiho Peter-áḏí i wîˀ khä̖ge̖ˀdi-áḏí Jerusalem búuˀúḏí dapeeḏi i tꞌovápho iwepiye damää dä̂nmúníḏí háa iwe nakꞌóeˀin háa yoe. 4 Wí̖ˀgíndíbo dänˀä̖ä̖hon, hewänbo i wîˀ khä̖ge̖ˀdi shánkí nasháaḏí Peter-ví páaḏé iˀä̖ä̖hondi páaḏébo napówá. 5 Itꞌä̖́ä̖ itsíhkêeníḏí, heḏi i aa Jesus óeˀánnandiˀ oe íve nange nakwꞌôndi imûˀ, hewänboˀ ee tꞌovápho ee wínatsꞌú̖hpí. 6 Iví tíˀúugé Simon Peter napówá, heḏi i-á ee tꞌovápho ívepiyeˀ natsꞌú̖, 7 heḏá i wáˀ i aa iwe nakwꞌôndi imûˀ, heḏá in aa Jesus napꞌó̖ˀánmuuˀindá wáˀ imûˀ. Nä́ˀindá naˀíhpaˀandi oe wéhánäpiyeˀ wíˀbo nakꞌóe, i wé̖ˀgeˀi aa-áḏá wínakꞌóepí. 8 Heḏihoˀ i wîˀ khä̖ge̖ˀdi páaḏé napówáˀi wáˀ tꞌovápho ee natsꞌú̖, heḏi nä́ˀi aa nakwꞌôndihoˀ imûˀḏi Jesus nawáywówápóeˀin iwhä̖yu̖. 9 (Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe natû̖ˀ Jesus nawáywówápuwagítꞌóeˀin, hewänbo Jesus-ví khä̖ge̖ˀnin waˀḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi wíḏikaˀpóya̖ˀpí.) 10 In wíye khä̖ge̖ˀnindá inbíˀwepiyeˀ dänweehoˀ.

Jesus-á Mary Magdalene-víˀpiyeˀ ipikeeyan

11 Mary-á oe tꞌovápho iwe napówáḏí yáˀwébo naséewin, heḏi waˀḏi naséeyiḏi itꞌä̖́ä̖ḏí i tꞌovápho ívepiyeˀ itsíhkíḏi. 12 Heḏi wíye makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin daˀaatsꞌä̖ˀimuuˀin Jesus nakꞌóewän diwe daˀä́ndí ovä̂nmûˀ, i wîˀ iví pꞌôn ûnkꞌóewän diwe naˀä́n, heḏi i wîˀ-á iví ân ûnkꞌóewän diwá. 13 Indi Mary óetsikáyin, “Háaḏan unséeyiˀ?” Ovä̂ntu̖ˀan, “Gá naví tsondi dînpiyeḏân, heḏi wáygé óekꞌûˀin wíḏînhanginnáhpí.” 14 Kin natú̖ ihayḏibá ibée, heḏi Jesus iwe nawindi óemûˀ, hewänbo taˀgendi Jesus namuuˀin wíˀûnhanginnáhpí. 15 Jesus-di Mary óetsikáyin, “Háaḏan unséeyiˀ? To-an nâatu̖wä̖máa?” Mary-á naˀân Jesus-á i nava á̖yí̖ˀdi namuuˀin heḏihoˀ óetu̖ˀan, “Mä́ˀmä̂ä, wáygépiyeˀ nâahoˀḏáhoˀ, dítu̖ˀâ̖a̖mí wáygé nâakꞌûˀin heḏânhoˀ omú-í dókéyíḏí.” 16 Ihayḏi Jesus-di óekhá̖yä̖́ˀ, “Mary.” Mary-á wíyá ibéeḏí Jesus-vîˀḏi itsa̖a̖kíḏi heḏi óetu̖ˀan, “Rabboni.” (Rabboni-á Hebrew tu̖u̖ḏi natu̖ˀdaˀ “há̖hkandi” gin.) 17 Jesus-di óetu̖ˀan, “Navîˀḏi wívitsa̖a̖kêenípí, waˀḏi i Táḏávíˀpiyeˀ wóˀpeepíḏí. Hewänbo ópûn, in toˀwên naví tíˀûuwin páaḏéˀin waagiˀinbá dînmuuˀin ovâytu̖ˀan naví Táḏávíˀpiyeˀ omän, i-á unbí Táḏábáhoˀ únmuu, i-á naví Yôesi dînmuu heḏá unbí Yôesibá únmuu.” 18 Heḏiho Mary Magdalene iweḏi namääḏi in khä̖ge̖ˀnin ovâytu̖ˀan, “Naˀinbí Sedó Jesus dómûˀ,” heḏi ovâytꞌôeˀan háa Jesus-di óetu̖ˀan waa.

Jesus iví khä̖ge̖ˀninbíˀpiyeˀ ipikeeyan

19 Waˀḏi Dumîngu naná, heḏi nakin dihayḏi Jesus-ví khä̖ge̖ˀnin wí tewhá íve diwé̖ˀgekwꞌó̖. In Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin ovâykhuwôedaˀḏi tꞌä̖hkí i phóḏi dínphéhtiˀḏin. Ihayḏi Jesus inbí páaḏépiyeˀ nakeepóeḏí ovâytu̖ˀan, “Ánshaaginpíḏíboˀ íkwo̖ˀní.” 20 Kin natú̖ ihayḏi iví mandá heḏá iví waˀmä́ägé-á háa ûnmuuˀin ovâykeeyan heḏânho óetaa-íḏí. Iví khä̖ge̖ˀnin báyékí dihíhchanpóe Naˀinbí Sedó Jesus óemûˀḏi. 21 Heḏáháˀ wíyá ovâyhéeˀandi ovâytu̖ˀan, “Ánshaaginpíḏíboˀ íkwo̖ˀní. Naaḏi naví tꞌôe dînˀa̖míḏí wâysankhâymáa, naví Táḏáḏí iví tꞌôe dônˀa̖míḏí dísan waagibá.” 22 Kin natú̖ ihayḏi iví hâ̖a̖ḏi ovâysiphayḏi, heḏi ovâytu̖ˀan, “I Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ unbí píˀnä́ khóˀyé úntsꞌú̖ní. 23 Toˀwênbí tꞌaywó̖ˀdi dínˀowóˀyennin ítú̖ḏáhoˀ, ho dínˀowóˀyen. Hewänbo wíḏínˀowóˀyenpí gin ítú̖ḏáhoˀ, waˀ wíḏínˀowóˀyenpí.”

Jesus-di Thomas óehéeˀan

24 Hewänbo wîˀ in tä̖ˀḏi wíye iweḏi in wé̖ˀgeˀindáḏí wínaˀä́npíwän Jesus dínpówá ihayḏi. Nä́ˀi khä̖ge̖ˀdi-á Thomas gin nakhá̖wä̖́, heḏi Kwâati wáˀ gin óetu̖ˀoˀ. 25 Heḏihoˀ in wé̖ˀgeˀin khä̖ge̖ˀnindi Thomas óetu̖máa, “Naˀindá Naˀinbí Sedó Jesus âymûˀ.” Hewänbo Thomas natú̖, “Naaḏá i kwä̖́kꞌu ônkhä̖hkíḏi iwe dómûˀpíḏá, heḏi namanphohchân deeḏi naví mankhú̖ḏí dótä̖gepíḏá, heḏá oe waˀmä́ägé ûnphohchân diwe wáˀ naví mandi dótä̖gepíḏá, háˀto dáywhä̖yú̖-í nawówáyiˀin.”

26 Wí yâaḏi naphaḏe ihayḏi iví khä̖ge̖ˀnin tewhá íve wíyá dikwꞌó̖, heḏi Thomas-á indáḏí nää naˀä́n. Tꞌä̖hkí i phóḏi naphéhtiˀḏin, hewänbo Jesus inbí páaḏépiyeˀ nakwi̖nuḏeeḏi ovâytu̖ˀan, “Ánshaaginpíḏíboˀ íkwo̖ˀní.” 27 Heḏi Jesus-di Thomas óetu̖ˀan, “Nä́we uví mankhú̖ḏí dítä̖gé-í. Naví man dînmúˀḏí. Ómankiˀ naví waˀmä́ägé iwe. Whä̖yu̖pîˀ wíyá wíˀunmúnípí, hewänbo biwhä̖yú̖-í-á.” 28 Thomas-di Jesus óetu̖ˀan, “U̖-ân naví tsondi dînmuu, naví Yôesi-á.” 29 Jesus-di óetu̖ˀan, “Ti näbáhaˀ biwhä̖yu̖ dímûˀḏi? Hewänbo in dívíwhä̖yundeˀindá shánkí dihíhcha̖a̖ tobá dímûˀpí wänboˀ.”

Háaḏí nä́ˀin ta̖ˀnin óeta̖ˀnannin

30 Jesus-ví khä̖ge̖ˀnindi báyékí wíyá pínnán tꞌôe iˀandiˀ óemûˀ, hewänbo nä́ˀin ta̖ˀnin deeḏá tꞌä̖hkí i pínnán tꞌôe iˀan niˀgeḏi wínata̖ˀmuupí. 31 Hewänbo nä́ˀi híˀ-á nata̖ˀmuu heḏânho úvíwhä̖yú̖-íḏí Jesus-áho namuu i toˀwí Yôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí, heḏá wáˀ úvíwhä̖yú̖-íḏí Yôesi Táḏáví ay-á namuu, heḏânho han úvíwhä̖yundeḏi in wówátsi nahándepíˀin imäˀin bînmáˀve-í.

21

Jesus-á tséḏí diyiˀin khä̖ge̖ˀninbíˀpiyeˀ ipikeeyan

1 Wí hä̖́yú̖ thaa naphaḏe ihayḏi, Jesus iví khä̖ge̖ˀninbíˀpiyeˀ wíyá ipikeeyan oe Tiberias pꞌoekwíngé. Kinnân napóe: 2 Nä́ˀinho wé̖ˀge diyiˀ: Simon Peter-á, Thomas-á (i-á Kwâati gin óetu̖ˀoˀ), heḏá Nathanael-á (i-á Galilee nangewi búuˀúˀay Cana gin dâytu̖ˀo iweˀi namuu), heḏá Zebedee-ví eˀnûndá, heḏá wây-á wíye Jesus-ví khä̖ge̖ˀnindáḏí. 3 Simon Peter-di in wé̖ˀgeˀin ovâytuˀan, “Naa opaapꞌokumän,” heḏi óetu̖ˀan, “Naˀin wáˀ u̖-áḏí gimän.” Heḏiho dimääḏi wí kophênbay iwe dívítógi, hewänbo khu̖u̖ tꞌä̖hkí wíḏiséegípóepí. 4 Nathayˀä̖ˀ ihayḏi Jesus oe pꞌoekwí̖ˀ kꞌáygé nawin, hewänbo iví khä̖ge̖ˀnindá wíḏínhanginnáhpí i namuuˀin. 5 Heḏi Jesus-ḏi ovâytsikáyin, “Kꞌemaˀin, ti hä̖́ä̖bo wíˀíséegípóepíˀan?” Óetu̖ˀan “yoe” gin. 6 Iḏi ovâytu̖ˀan, “Unbí paapꞌokuˀin hä̖ˀi kophênbay koˀḏínä́piyeˀ pꞌoe iwe bînchä̖nú-í, heḏi iwe bînhóní wên.” Heḏiho háa natú̖ waa dívíˀan, heḏi báyékí in ton paa dâywhahógiḏi wíḏínkoeḏipí in paapꞌokuˀin dâytegé-íḏí.

7 I khä̖ge̖ˀdi Jesus-di óeséegíˀiḏi Peter óetu̖ˀan, “I-á Naˀinbí Sedó Jesus namuu.” Simon Peter iví kꞌéwéˀin to napä̖ˀḏin itꞌôeˀa̖míḏí, heḏi nä́ˀin óetu̖ˀannin natꞌoe ihayḏi iwáytógikíḏí ipipꞌohkeˀtꞌáve oe pꞌoˀ kꞌáygépiye ikohsáy-íḏí. 8 I kophênbay pꞌoˀ kꞌáygéḏí kayi̖ˀ diwe wínaˀä́npí, maˀ háḏí poewintä̖ (30) kwiˀó̖hpa taa iwehayḏiḏa̖ˀ, heḏihoˀ in wé̖ˀgeˀin khä̖ge̖ˀnindá i kophênbay iweḏi eepiye dimää, in paapꞌokuˀin napaapiˀḏendi dâytä̖ä̖hondi.

9 Pꞌoˀ kꞌáygé dipówá ihayḏi i kophênbay iweḏi dipee, heḏi wí phaaˀuu phaa iwe dipaakhoˀkwꞌôndi dâymûˀ, heḏá wí pává-á nakhâykwꞌó̖. 10 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Binmáˀ wên paa hä̖ˀin bînwhahógiˀin diweḏi.” 11 Simon Peter i kophênbay iwe itógiḏi in paapꞌokuˀin oe pꞌoˀ kꞌáygé iwhaapiye. Tä̖gintä̖ḏáháˀ pꞌá̖nä́ntäˀḏi poeye (153) paa gáhä̖́ˀännin ditoˀon, hewänbo tobá báyékí dipaatoˀon wänboˀ in paapꞌokuˀindá wáyḏí wänbo wínasiˀvenpí. 12 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Bíkä̖ˀve, bíhéˀḏéndíhú̖u̖yan.” Tꞌä̖hkíḏíbo diwôedaˀ óetsikáyi̖ˀníḏí “To-an unmuu” gin, i-á Naˀinbí Sedó Jesus namuuˀin dínhanginnândi. 13 Heḏi Jesus i húugîˀ nasaa iwepiyeˀ namääḏi i pává ihógi heḏi ovâymä́gi, heḏá i paa wáˀ ovâymä́gi.

14 (Nää poewingîˀ Jesus iví khä̖ge̖ˀninbíˀpiyeˀ ipikeeyan nawáywówápóe iweḏi.)

Jesus-di Peter óehéeˀan

15 Dívíhúubowa ihayḏi Jesus-di Simon Peter óetsikáyin, “Simon, John-bí ay, ti u̖ḏi naa díséegí nä́ˀin wé̖ˀgeˀindiví shánkí?” Peter-di óetu̖ˀan, “Hoi, Naˀinbí Sedó, u̖-ân ú̖hanginná naaḏi wíséegíˀin.” Jesus-di óetu̖ˀan, “In tꞌowa naví kꞌúwáˀây waagiˀinbá dînmuuˀin ovâyhúuyôení.” 16 Wáygíngîˀ óetsikáyin, “Simon, John-bí ay, ti naa díséegí?” Peter-di óetu̖ˀan, “Hoi, Naˀinbí Sedó, u̖-ân ú̖hanginná wíséegíˀin.” Jesus-di óetu̖ˀan, “In tꞌowa naví kꞌúwá waagiˀinbá dînmuuˀin ovâyˀá̖yîngiˀa̖mí.” 17 Poewingíˀwe Jesus-di Peter óehéeˀandi óetsikáyin, “Simon, John-bí ay, ti naa díséegí?” Peter naháachanpóe nää poewingîˀ Jesus-di óetsikáyindi, “Ti naa díséegí” gin, heḏihoˀ óetu̖ˀan, “Naˀinbí Sedó, hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí ú̖hanginná, naaḏi wíséegíˀin ú̖hanginná.” Jesus-di óetu̖ˀan, “In tꞌowa naví kꞌúwá waagiˀinbá dînmuuˀin ovâyhúuyôení. 18 Taˀgendi wítu̖máa, shánkí tsꞌa̖a̖biˀ unmuu ihayḏi wíˀbo bipiˀawendeˀ heḏá biyíyéndeˀ wéngé undaˀ i̖ˀge tꞌä̖hkí. Hewänbo owáy unsedópaa ihayḏá bikhóhtä̖ä̖khâymáa heḏi wíyá toˀwíḏí wônwhiˀa̖mí heḏá wóepahkekhâymáa heḏá wáy unpundaˀpíˀwepiyeˀ wóehûuwí.” 19 Kin natú̖ḏího Jesus-di ônthaykꞌûˀ háawin chuwa ûnpuwagítꞌóeˀin, hewänbo nä́ˀin iví chuwa ûnmuuˀindá tꞌowa dínhanginnání Yôesi Táḏá hayˀi namuuˀin. Heḏá Peter óetu̖ˀan, “Naa-áḏí ókä̖ˀve.”

20 Peter ibéeḏí i khä̖ge̖ˀdi Jesus-di óeséegíˀi dä́nwóeˀä̖ḏi óemûˀ. Hä̖̂ä̖ḏankánboˀ i khu̖u̖ dívíkindihúuyoˀ ihayḏi nä́ˀi-ânkun namuu i khä̖ge̖ˀdi Jesus-ví núˀ naˀä́ndí óetsikáyin, “Naˀinbí Sedó, wéˀi-an namuu i wóeku̖hpegítꞌóeˀiˀ?” 21 Heḏi nää Peter-di i óemûˀḏi Jesus óetsikáyin, “Heyâa nä́ˀi sen, Naˀinbí Sedó?” 22 Jesus-di Peter óetu̖ˀan, “Owáy naa owáyˀä̖ä̖ píhay i nawówáyê̖e̖níˀin odaˀḏáhoˀ, naví á̖yîngi-ân dînmuu, uvîˀ-á yoe. U̖-ân naa-áḏí ókä̖ˀve.” 23 Heḏi in Jesus-ví khä̖ge̖ˀnin ditû̖ˀ nä́ˀi khä̖ge̖ˀdi háˀto nachúu-íˀin. Hewänbo Jesus-á wínatú̖hpí i khä̖ge̖ˀdi wínachuwagítꞌóepíˀin, hewänbo nawänpitú̖-á, “Owáy naa owáyˀä̖ä̖ píhay i nawówáyê̖e̖níˀin odaˀḏáhoˀ, naví á̖yîngi-ân dînmuu, uvîˀ-á yoe.”

24 Nä́ˀi Jesus-ví khä̖ge̖ˀdi-ân namuu nä́ˀi hä̖ä̖wí ita̖ˀnandiˀ, heḏi ibá natû̖ˀ taˀgendi napóeˀin. Heḏi naˀin gínhanginná háa i natú̖ˀin in taˀgen namuuˀin.

25 Jesus wíyá báyékí hä̖ä̖wí iˀan nä́ˀin ta̖ˀnin diwe nata̖ˀmuupîˀ, heḏi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí i̖ˀgeḏi nata̖ˀmuuḏáhoˀ, oˀánde tꞌä̖hkí nä́ä oepáa kꞌayḏi háˀto nayâanáníˀin i ta̖ˀdi dâyta̖ˀnamíˀigîˀ.

* 9:4 Kin natú̖ ihayḏi Jesus natu̖ˀdaˀ, wáyyéḏí tꞌôegîˀ naná, wáyyéḏá wígínkoeḏipí ívítꞌôeˀa̖míḏí, heḏi waˀḏi naná i-á itꞌôeˀa̖míḏí, gá óehéyí ihayḏi waˀḏi wínanáhpíḏân.

* 12:14-15 Zion-dá Jerusalem búuˀú namuu.

† 12:24 Jesus nä́we wíˀboˀ iví̖ˀgeḏi ihíˀmáa. Natu̖ˀdaˀ, i koˀyi iví wówátsi imäˀ hä̖ä̖wí iweḏi napáa-íḏí waagibá, i-á wáˀ ûnkhâyˀä̖ˀ iví wówátsi imä̂äníˀin heḏânho tꞌowa in wówátsi nahándepíˀin dâykéyíḏí.

* 13:11 Páaḏé ihayḏi Jesus in híˀ “khá̖a̖” kin natú̖ḏí inbí túuˀú i̖ˀgeḏi ihíˀmáa, hewänbo tíˀúugé ihayḏá Judas-ví tꞌaywó̖ˀdi i̖ˀgeḏân ihéeˀan.

* 18:28 I tu̖u̖yôndá Huḏíyo wínamuupí, heḏi in Huḏíyo-á dínkhâ̖a̖kꞌóe nä́ˀin Huḏíyo dimuupíˀinbí hä̖ä̖wí dâytä̖gé-íḏí.

† 18:32 Jesus ho natú̖ wên phéˀwan deeḏi nachuwagítꞌóeˀin. Handiḏi in Rome-ˀindi in yanäkíkannin ovâyhá̖núndeˀ, hewänbo in Huḏíyoḏá nä́ˀin yanäkíkannin dimuuˀin ovâykꞌusä̖yundeˀ ovâyhá̖nú-íḏí.

ACTS

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Háa Jesus-ví Tꞌôekhuwaˀin Dívíˀannin

1

1-4 Kꞌema Theophilus, in páaḏéˀin taˀnin wîntaˀnannin diwe wítu̖ˀanpíˀan tꞌä̖hkí nä́ˀi hä̖ä̖wí Jesus-di in tꞌowa ovâyhá̖ˀandi heḏá iˀandi-á páaḏé itꞌôeˀan dihayḏi waabo oe makówápiye napee píhay. Nachuuḏáháˀ nawáywówápóe ihayḏi, iví tꞌôekhuwaˀin hä́ndíḏíbo ovâydeˀmanninbíˀpiye hä̖́yä́nbo ipikeeyan. Jónä́ntä̖ (40) thaa tꞌä̖hkí báyékí hä̖ä̖wí iˀan ovâykeeya̖míḏí taˀgendi wíyá nawáywówápóeˀin, heḏá Jôesi Táḏáví khuu i̖ˀgeḏi ovâytu̖máa. Napeepíḏíboˀ, waˀḏi indáḏí najiḏiboˀ iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ óekaymä́giḏi ovâytu̖ˀan, “Nä́ä Jerusalem-di wíˀípee-ípí. Naaḏi ho wâytu̖ˀan naví makówáwi Táḏá iví tun imä́gi wí toˀwí wovâysangíˀoˀin. Heḏiho nää úvítsíkhaˀa̖mí nä́ˀi naˀä̖ä̖ píhay. 5 John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiḏá ho wovâypꞌópˀpꞌoeˀan pꞌoeḏiḏa̖ˀ, hewänbo nää iweḏi báyékí thaa naphaḏepíḏíboˀ iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ bînkáyjí wí pꞌóˀpꞌoekan bînkêˀ waagibá.”

Jesus makówápiye napee

6 In Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin i-áḏí diwéˀgejiˀindi óetsikaˀyan, “Nanbí Sedó, ti nää-ân ihayḏi naná untsondisogeḏee-íˀin heḏânho naˀin Israel-ˀin tꞌowa dímaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íḏí in Rome-ˀinbíˀweḏi?” 7 Jesus-di ovâytu̖ˀan, “Wíwovâymä́gipí nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi únhanginnáaníˀin. Naví Táḏáḏa̖ˀmân ûnkꞌóe ûnhanginnáaníˀin hä̖̂ä̖ḏi háa wéˀi thaa-á nä́ˀi hä̖ä̖wí napuwagíˀoˀin. 8 Hewänbo ginnân undá únpuwagíˀo: Iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ únwá̖a̖ní heḏi ihayḏá in kay bînkaykhâymáa, heḏi tꞌowa tꞌä̖hkí naví̖ˀgeḏi bîntu̖ˀâ̖a̖mí nä́ä Jerusalem búˀ, heḏá tꞌä̖hkí Judea nange i̖ˀge Samaria nange i̖ˀgá, heḏá tꞌä̖mäpiye nä́ä oepáa kꞌayḏi i̖ˀge tꞌä̖hká.”

9 Jesus-di ovâyhíˀbowa ihayḏi, waˀḏi óemúndeḏibo makówápiye Jôesi Táḏáḏí óepiye, heḏi okhúwá jâa natsꞌûndi wíyá wíˀóemûˀpí.

10 Hewänbo waˀḏi kwꞌáyepiye napeemändi óemúndeˀ ihayḏiboˀ, tsíkhagipí wíje senäˀ waagiˀinbá dä́ncha̖a̖ˀin, tsꞌä̖ˀi daˀaamuuˀin, inbí hânge dakwi̖nuḏee. 11 Nä́ˀin wíjeḏi ovâytu̖ˀan, “Un Galileeˀin senäˀ, kwꞌáyepiye íbéesaaḏi wíˀíwe̖e̖nípí. Tobá Jesus makówápiye napee wänboˀ, iˀbo háa nää namääˀin bînmûˀ waagibá nawáyˀä̖ˀ.”

Matthias óedeˀman Judas-ví tꞌôe ônˀa̖míḏí

12 Heḏiho Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin okú kwꞌáyeḏi diwândi oe Jerusalem búˀpiye dimää. In okú-á “Olive okú” gin dâytu̖ˀoˀ, heḏi Jerusalem tsowa naná, maḏi píngé míyaḏa̖ˀ iweḏi. 13 Oe Jerusalem dipówá ihayḏi iˀ tewhá ee dithaa iwe oe whaˀkꞌay ívepiye dipee. Ginnân dikhá̖wä̖́: Peter-á, John-dá, James-á, Andrew-á, Philip-á, Thomas-á, Bartholomew-á, Matthew-á, wíyá James-á (i-á Alpheus-ví ay ûnmuu), Simon-dá (i-á páaḏéḏí Zealot tꞌowa iwe natoˀonwän*), heḏá Judas-á (i-á wíyá wêe James ginbá nakhá̖wä̖́ˀiví ay ûnmuu). 14 Nä́ˀin senäˀdá heḏá wên kwiyä̖ˀdá heḏá Jesus-ví jíyá Mary-á heḏá Jesus-ví tíˀûuwindáḏí hä̖́yä́nbo dívíwéˀgeˀoˀ dívíjûusuˀa̖míḏí.

15 Wí thaa in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin diwéˀgekwꞌó, maḏi tä̖gintä̖ḏáháˀ wétä̖ (120) ihay dijiˀ, heḏi Peter iwí̖nú ovâyhéeˀa̖míḏí. 16 Ovâytu̖ˀan, “Tíˀûuwin páaḏéˀin, hä́nˀoeboˀ iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi David óetu̖ˀan háa Judas Iscariot ûnpuwagíˀoˀin, heḏi David háa óetu̖ˀan waa itaˀnan. Heḏi nä́ˀin David itaˀnannindá ûnkhâyˀä̖ˀ napúuwíˀin. Judas-dân in tꞌowa ovâykeeyan wáygé Jesus najiˀin, indi óepankáyjíḏí. 17 Judas-á nanbíˀweḏiˀiˀbá namuu, gá óedeˀmandân naˀin ívíˀoˀinbá iˀa̖míḏí” gin Peter-di ovâytu̖ˀan.

18 (Nä́ˀi Judas-á in Huḏíyo pꞌóˀḏéḏíˀindi óewáˀâa yä̖ˀḏâapí hä̖ä̖wí iˀa̖míḏí heḏáháˀ iˀ chä̖ˀ ihógiˀiˀḏi wí nava ônkumä, heḏi iwebá páaḏépiye nakeˀtꞌândi nange nawoe, heḏi nasihpândi iví see tꞌä̖hkí ûnpee. 19 Tꞌä̖hkí in tꞌowa Jerusalem dithaaˀin dínhanginpóe nä́ˀin ûnpóeˀin, heḏiho inbí tundi iˀ nava dâytu̖ˀoˀ “Akeldama” gin. Akeldama-á natundaˀ “nava naˀûnpꞌoechaˀḏee iwe” gin.)

Heḏi gin wáˀ Peter natú̖, 20 “In taˀnin Psalms diwe Judas-ví̖ˀgeḏi gin nataˀmuu:

Iví wháagé ônjoeˀa̖mí,

heḏi tóebo iwe háˀto ithaayé-í.

Heḏá nä́ˀin wáˀ nataˀmuu:

Wíyá toˀwíḏí iví tꞌôe ônˀa̖mí.

21-22 “Heḏânkun gínkhâyˀä̖ˀ wíyá sen âysôege-íˀin tꞌowa ovâytu̖ˀâ̖a̖míḏí Nanbí Sedó Jesus nawáywówápóeˀin, naˀindi âytu̖máa waagibá. Nakhâyˀä̖ˀ nä́ˀi âydeˀmamíˀi-á namúuníˀin wí toˀwí naˀindáḏíbá namääˀiˀ tꞌä̖hkí iˀ thaa waˀḏi Jesus naˀindáḏí najiˀ ihayḏiboˀ, John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiḏi in tꞌowa ovâypꞌóˀpꞌoeˀoˀ ihayḏi waabo Jesus oe makówápiye napee píhay” gin Peter-di ovâytu̖ˀan.

23 Heḏihoˀ in iwe dikwꞌóˀnindi wíje senäˀ ovä̂ndeˀman. Iˀ wêe Joseph Barsabbas gin nakhá̖wä̖́, Justus gin wáˀ óetu̖ˀoˀ, heḏá iˀ wêe-á Matthias-ân namuu. 24-25 Heḏi ginnân dívíjûusuˀan: “Nanbí Sedó Jôesi Táa, u̖-á úhanginná tꞌowa tꞌä̖hkíví píˀnä́ khóˀjé háa diˀánshaamuuˀin. Judas uví tꞌôekhuwaˀiˀ úmuuwän, hewänbo iví tꞌôe ijoeˀandi in tuhchä̖nu ûnˀä̖ˀin ûnpóe. Nää naˀin dînkeeya̖mí wéˀi-an nä́ˀin wíje iweḏi âysôege-íḏí Judas-ví tꞌôe ônˀa̖míḏí.” 26 Heḏi wíje kꞌuˀây eeḏi in senäˀbí khá̖wä̖́ ovä̂ntaˀkꞌûˀ, heḏi wêe kꞌuu dâykêˀ Matthias-ví khá̖wä̖́ ûnkꞌóeˀiˀ. Heḏiho Matthias-á wí Jesus-ví tꞌôekhuwaˀi-á napóeḏí in wéˀgen tꞌôekhuwaˀindáḏíbá iwón.

2

Iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ napówá

1 In Huḏíyoví shánkíˀeeḏi thaa dínpówá, Pentecost gin dâytu̖ˀoˀ, heḏi tꞌä̖hkí in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin oe Jerusalem búˀ dijiˀin iˀ tewhá ee diwéˀgekwꞌo. 2 Tsíkhagipí hä̖ä̖wí ditꞌoe wí wa̖a̖ hânho kaygi waagibá makówáḏí nawândi, heḏi iˀ wa̖a̖ íve tꞌä̖hkí najiˀ. 3 Heḏi báyékí phaˀây waagibá nakeetꞌóeˀi dâymûˀ, hänˀây waagibá namuuˀiˀ, heḏi nä́ˀi nawaḏeḏeeḏi wíˀínbo ovâytä̖ge. 4 Heḏi iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ pín taˀgeḏi dâymáaḏí ovâykhä̖geˀnan báyékí wíyá piˀwí tundi dínhíˀkoeḏí-íḏí.

5 Oe Jerusalem báyékí Huḏíyo tꞌowa dithaa, báyékí nange eejeḏi dipówáˀin, indá Jôesi Táḏá óeˀaˀginmäˀin dimuu. 6 Nä́ˀin tꞌowa hä̖ä̖wí wí wa̖a̖ waagiˀbá namuuˀiˀ ditꞌoe ihayḏi, báyékí iˀ tewhá eepiye dimää. Wíḏínhanginnáhpí háa napoeˀoˀin, gá tꞌä̖hkí inbí tundi wíˀínbo dipitꞌoeḏân in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin dívíhíˀmáaḏí. 7 Heḏiho ditꞌoeḏi hânho ovâyháaˀan, heḏi ditú̖, “Nä́ˀin tꞌowa dívíhíˀmáaˀindá, ti tꞌä̖hkí Galilee nangeˀinda̖ˀ wíḏimuupíˀan? 8 Heḏi háaḏan handi nanbí nangeˀi híˀ dívíhíˀmáaḏí gitꞌoeˀo? 9-11 Naˀindá Parthia-windá gimuu, heḏá Media-windá, Elam-windá, Mesopotamia-windá, Judea-windá, Cappadocia-windá, Pontus-windá, Asia-windá, Phrygia-windá, Pamphylia-windá, Egypt-windá, Crete-windá, Arabia-windá, heḏá Libya-windá oe Cyrene búˀ tsowa, heḏá wáy wên naˀindá Rome búˀḏá giˀáḏâapówá. Wáy wên naˀin Huḏíyo gimuu, heḏá wáy wêndá Huḏíyo gimuupí wänbo nä́ˀin Huḏíyoví khuu âyhon. Hewänbo tobá wä̖́hä̖̂ä̖win gimuu wänboˀ, nä́ˀin senäˀ nanbí tundi dívíhíˀmáaḏí gitꞌoeˀo, heḏi dítu̖máa iˀ báyékí heˀendi Jôesi Táḏá iˀan niˀgeḏi.” 12 Tꞌä̖hkí in tꞌowa ovâyháaˀandi wíḏínhanginnáhpí háa dívíˀánshaaˀa̖míˀin, heḏiho wíˀnä́ táye dívítsikaˀmáa, “Hânnangú napoeˀo nä́we?”

13 Hewänbo wáy wêndi in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin ovâywänpipꞌâamáaḏí ditú̖, “Nä́ˀindá báyékí diméenamuu.”

Peter-di in tꞌowa Jôesi Táḏáví tun ovâytꞌôeˀoˀ

14 In tä̖ˀḏi wíje (12) Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin in tꞌowaví páaḏépiye dimää, heḏi Peter-di kaygi ovâytu̖ˀan, “Un tꞌowa naˀin waagin Huḏíyobá ímuuˀin, un kayi̖ˀ wä̖́hä̖̂ä̖ḏi íˀä̖ä̖ˀin heḏá nä́ä Jerusalem íthaaˀindá, nä́ˀi hä̖ä̖wí wâytu̖hkankhâymáaˀin naa odaˀ únhanginpúuwíˀin, heḏiho á̖yîngiḏi bítôeyanbe. 15 Un íˀánde naˀin giháapoeˀo, hewänbo wígipoeˀopí, héḏéndí whä̖nu iwe natsꞌannândi. 16 Nä́ˀi hä̖ä̖wí nää bînmúndeˀi-á Jôesi Táḏáví tukheˀbi Joel hä́nˀoe natú̖ napuwagíˀoˀin. Ginnân itaˀnan:

17 Nanbí Sedó Jôesi Táḏá natú̖,

‘Iˀ tꞌä̖ˀgeˀi thaa púnúˀ napuwamän dihayḏi gin naa dáykhâymáa:

Naví Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ khâ̖a̖gipíḏíbo dovâymä̂äní tꞌä̖hkí nangeˀin tꞌowa.

Ihayḏá unbí ây dívíhéeˀa̖mí naví tukheˀmin waagibá,

in eˀnûndá hä̖ä̖wí dovâykeeyandiˀ dâymúuní waagibá dínpúuwí,

heḏá in saydôe-á inbí ä̖̂ä̖ iwebo-á dovâyhéeˀa̖mí.

18 Owáy iˀ thaa napówá ihayḏi

tꞌä̖hkí in naagíˀin dívítꞌôemáaˀin naví Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ khâ̖a̖gipíḏíbo dovâymä̂äní,

kwiyä̖ˀdá senäˀdá iˀ dovâymä̂äní,

heḏânho in wáˀ naví tukheˀmin waagibá dívíhéeˀa̖mí.

19 Heḏi makówá-á heḏá nä́ä oepáa kꞌayḏá i̖ˀge tꞌä̖hkí

wí taa wâykeeya̖mí wovâyhá̖ˀa̖míˀiˀ:

Ûnpꞌoe hä̖ä̖wí waagiˀbá bînpu̖wä̖khâymáa,

heḏá phaa-á, heḏá e̖e̖yä̖ä̖ khunwi-á.

20 Iˀ than nakhunpúuwí,

heḏá iˀ pꞌóe-á pꞌîˀ-á napúuwí ûnpꞌoe waagibá.

Nä́ˀi tꞌä̖hkí napuwagíˀo iˀ shánkí hayˀi thaa naa dódeˀmandiˀ napówápíḏíboˀ.

21 Hebo toˀwên tꞌä̖hkí naa díkhá̖yä̖́ˀdeḏi díkhä̖geˀdaaˀannin dovâyˀaywoení,’

gin Jôesi Táḏáví híˀ ûnmuu Joel itaˀnandiˀ.”

22 Heḏi Peter waˀḏi ihíˀmáaḏí natú̖, “Un tꞌowa Israel-win, bítꞌôeyan háa wâytu̖hkankhâymáaˀin. Jesus Nazareth-wi tꞌä̖mägeˀi pínnán tꞌôe iˀan. Jôesi Táḏáḏí Jesus in kay óemä́gi nä́ˀi hä̖ä̖wí iˀa̖míḏí heḏi handiḏi wovâykeeyan taˀgendi óesannin. Unbo únhanginná háa napóeˀin, hä̖ä̖wí Jesus iˀandi bînpimûˀḏi. 23 Hä́nˀoebo Jôesi Táḏá iˀánshaamä́gi heḏá ûnhanginná háa ikhâymáaˀin, heḏiho Jesus-áho unbí mange wovâyjoeˀan, heḏi undá in toˀwên in tsontun dâyˀaˀginpíˀinbí mangá bînkán wên phéˀwin deeḏi óetꞌóhtä̖ä̖gé-íḏí, heḏânkun undi bînhay. 24 Hewänbo nä́ˀi tꞌôephaḏe iphaḏeˀiˀ nachuu ihayḏi Jôesi Táḏáḏí ônjâaˀan, heḏá óewáywówápaa, gá chuwa-á in kay wíˀimáapíḏân iˀ óetꞌaaníḏí. 25 Hä́nˀoebo Jesus-ví̖ˀgeḏi David itaˀnandi gin natú̖:

Nanbí Sedó, naa dînhanginná u̖-á hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí naa-áḏí unjiˀin,

naví páaḏépiyá naví koˀḏínäpiyá naa-áḏí unjiˀ,

heḏânho kayˀindi dáywí̖núndeˀ ánshaaginpíḏíboˀ.

26 Heḏiho naví píˀnä́ khóˀjé ohíhchan,

heḏi naví híhchan niˀgeḏi dáyhéeˀa̖mí.

Tobá naví túˀ dînchuu wänboˀ,

naa dînhanginná heḏá dótsíkhaˀmáa owáywówápúuwíˀin.

27 Jôesi Táḏá, naa uví yä̖ˀḏâaˀi tꞌôeˀi omuuḏi u̖ˀḏi háˀto naví hâ̖a̖ dînjoeˀa̖mí in chuˀindáḏí,

owáy ochuu ihayḏi háˀto naví túˀ dînsijemä̂äní.

28 U̖ˀḏá naa dînkeeyan in pꞌôe i̖ˀge dáyˀa̖htuyehûuwíˀin wówátsi donkáyjíḏí,

heḏá naa-áḏí unjiḏi u̖ˀḏi báyékí díhíhchanmä̂äní,

gin David itaˀnan Jesus-ví̖ˀgeḏi.”

29 Heḏi Peter waˀḏi ihíˀmáaḏí natú̖, “Tíˀûuwin páaḏéˀin, nää thayˀeeḏi wâytu̖hkankhâymáa nanbí hehä̖̂ä̖wi thehtáy pahpâa David-ví̖ˀgeḏi háa ûnpóeˀin. I-á nachuu heḏá óekhä̖ˀkꞌûˀ, heḏi waˀḏi gínhanginná wáy nakhä̖ˀkꞌóe iwe, nä́wáy wáyḏí tsowa naná. 30 David-á Jôesi Táḏáví tukheˀbi namuu, heḏi David ûnhanginná Jôesi Táḏá iví tun taˀgendi imä́giˀin iví thehtáy pahpáˀây iweḏi wí wêe ôntsondisogekhâymáaˀin, David natsondiˀä́n waagibá. 31 Háa napuwagíˀoˀin David ho imûˀ waagibá napóe, heḏi ûnhanginná iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesogekhâymáaˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí nawáywówápuwagíˀoˀin, heḏiho David nä́ˀi toˀwíví̖ˀgeḏi ihéeˀandi natú̖, in chuˀindáḏí wíˀóejoekankhâymáapí, iví túˀ wänbo wíˀûnsijegíˀopí. 32 I toˀwí Jôesi Táḏáḏí óewáywówápaaˀi-á Jesus-ân namuu, heḏi naˀin iví tꞌôekhuwaˀin gimuuˀindiho âymûˀḏi gínhanginná nawáywówápóeˀin. 33 Jôesi Táḏáḏí Jesus-á makówápiye óepiyeḏi iví koˀḏíngéḏí óesóge. Jôesi Táḏá iví tun imä́gi iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á Jesus óemä̂äníḏí, heḏi háa natú̖ waa iˀan. Heḏiho iˀ hä̖ä̖wí nää nä́we ítꞌoeˀoˀiˀ heḏá bînmúndeˀi-á iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-ân iˀoˀ. 34-35 David-á iví̖ˀgeḏi wíˀbo wíˀihíˀmáapí makówápiye napee-íˀin, hewänbo Jesus-ví̖ˀgeḏân ihíˀmáa. Ginnân David natú̖:

Naví tsondi hayˀiˀ óetu̖ˀan Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí,

‘Naví koˀḏíngéḏí ósoge,

heḏi uví hä́nmindá dovâytꞌaaní heḏá uví mangá wînmáˀí.’

36 “Un Israel tꞌowa tꞌä̖hkí únkhâyˀä̖ˀ nä́ˀin taˀgendi únhanginnáaníˀin: Tobá Jôesi Táḏá natú̖ wänbo Jesus-ân namuu iˀ shánkí natsonjiˀi-á heḏá iˀ toˀwí tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí óesógeˀi-á, unḏá ídaˀpóe wên phéˀwin deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌúuwíˀin” gin Peter-di ovâytu̖ˀan.

37 In tꞌowa háa Peter-di ovâytu̖ˀan waa ditꞌoe ihayḏi píˀnä́ khóˀjé ditaachanpóe, heḏi indi Peter-á heḏá in wéˀgen Jesus-ví tꞌôekhuwaˀindá ovâytsikaˀyan, “Tíˀûuwin páaḏéˀin, hânnan nää gínkhâyˀä̖ˀ ívíˀa̖míˀin?”

38 Peter-di ovâytu̖ˀan, “Un tꞌä̖hkí unbí tꞌaywóˀdi binjoeˀan heḏá ípꞌóˀpꞌoepúuwí bînkeeya̖míḏí Jesus Christ-víˀpiye úvíwä̖yundeˀin, heḏiho unbí tꞌaywóˀdi wovâyˀowóejé-íḏí, heḏá Jôesi Táḏáḏá nä́ˀi wovâypä̖gíˀoˀi bînkáyjí, i-á iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ namuu, 39 gá Jôesi Táḏá iví tun imä́giḏân iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á ovâypä̖hkhâymáaˀin toˀwên tꞌä̖hkí ivíˀpiye ovâytu̖hkánkhâymáaˀin — undáḏí, unbí tíˀúugé kä̖ˀä̖ä̖ˀindáḏí, heḏá wéˀgen tꞌowa owáy kayi̖ˀ niˀgeḏi dithaaˀindáḏí.”

40 Báyékí wíyá ha̖ˀbibá Peter-di kayˀindi ovâytu̖ˀan, heḏá háa dívíˀa̖míˀin ovâytumakheˀandi ovâytu̖ˀan: “Úntáy wovâyˀaywoeníˀin heḏânho wíwovâytuhchä̖ä̖nú-ípíḏí nä́ˀin híwóhpíˀin tꞌowa nä́we dithaaˀin ovâytuhchä̖nukhâymáa waagibá.”

In Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖ˀin háa dithaa waa

41 Nä́ˀin tꞌowa Peter-ví híˀ dâysígíkêˀin ovâypꞌóˀpꞌoeˀan, heḏi iˀ thaa maḏi poje maapaasôn (3,000) wây-á tꞌowa in wéˀgen ho dívíwä̖yu̖ˀindáḏí dívíwón. 42 Heḏi ginnân dívíkanhon: In Jesus-ví tꞌôekhuwaˀinbí há̖hkan tꞌä̖hkí dâytꞌôeyandeḏá dâysígíhóndeˀ, heḏá in wéˀgen dívíwä̖yu̖ˀindáḏí híhchandi dívíwéˀgeˀoˀ, heḏá wéˀgá dívíhúujoḏá dívíjûusuˀoˀ. 43 Jôesi Táḏáḏí in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin ovâykhä̖geˀnan báyékí tꞌä̖mägeˀi pínnán tꞌôe dâyˀa̖míḏí, heḏiho in tꞌowa nä́ˀi hä̖ä̖wí dâymúndeḏi ovâyháaˀan. 44 Tꞌä̖hkí in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖ˀin wêe kꞌaygiˀinda̖ˀ waagiˀinbá dimuu, heḏá hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí dínkwꞌóˀdi-á dívíwijendeˀ. 45 Hä̖̂ä̖ḏi inbí tewhá-á nava-á heḏá wíyá hä̖ä̖wí dínkwꞌóˀdi-á dâyku̖ˀchꞌáa ginhay-á, in díntáyˀindáḏí iˀ chä̖ˀ dâyhógiˀi dívíwijendeˀ. 46 Thamu waa iˀ méesate hayˀiˀ iwe dívíwéˀgeˀoˀ, heḏi wí thaa wí toˀwívíˀwe dívíhúujoˀ, wíyá thaa-á wíyá toˀwívíˀwá. Híhchandá khâ̖a̖gipíḏíbo-á wéˀge dívíhúujoˀ. 47 Ihayḏa̖ˀ ditû̖ˀ Jôesi Táḏá-á hânho híwóˀdi namuu, heḏi tꞌä̖hkí in wéˀgen tꞌowa inbíˀpiye híwó dicha̖a̖.

Thamu waa Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí wây-á shánkí báyékí tꞌowa ovâyˀaywondeˀ, heḏânho shánkí ditꞌowasôemän.

3

Wí sen ûntsiˀkoḏipîˀ ônhehkháaˀan

1 Wí thaa Peter-áḏí John-dáḏí iˀ Huḏíyoví méesate hayˀi eepiye damää. Thamuwaa thíˀêeḏi poje iwe in tꞌowa dívíjûusuˀoˀ, heḏi ihayḏibá dapówá. 2 In méesate phóḏi, “Saˀwóˀnin Phóḏi” gin dâytu̖ˀoˀ iwe wí sen naˀä́n. Nä́ˀi sendá iví wówátsi thaa tꞌä̖hkí naˀaypu̖yä̖ ihayḏi waabo wûntsiˀkoḏipí, heḏi iví kꞌemaˀindi in méesate phóḏi eepiye thamuwaa óemáyä̖ˀ, in tꞌowa ditsuḏemännin ovâychä̖ˀdaaˀa̖míḏí. 3 Peter-á John-dá iˀ méesate eepiye datsuḏemändi iˀ sendi ovä̂nmûˀ, heḏi ovä̂nchä̖ˀdaaˀan.

4 Indi taˀgebo óemúndeḏi Peter-di óetu̖ˀan, “Hîn naˀin dímúˀḏí.” 5 Iˀ sen inbíˀpiye ibéeḏí itsíkhaˀan hä̖ä̖wí óemä̂äníḏí. 6 Hebo Peter-di óetu̖ˀan, “Chä̖ˀ wänbo wíḏómáapí, hewänbo hä̖ä̖wí dómáaˀiˀá wípä̖gíˀo. Jesus Christ Nazareth-wiḏi dînkꞌûˀ wítu̖ˀâ̖a̖míḏí, ówí̖núḏí ójíyé.” 7 Heḏi Peter-di iˀ senbí koˀḏíngéḏíˀin man ônyâ̖ˀḏi óekwi̖nukhä̖geˀnan. Wesebo iví ândá á̖nä́pêndá ûnkaypóe. 8-9 Kwꞌáyepiye ichä̖nuḏi iwí̖nú, heḏi wesebo natsiˀḏee, heḏi in wíje-áḏí iˀ méesate eepiye ditsꞌú̖. Ee íve oepiyá nä́äpiyá najiˀ heḏá ichä̖numáa, heḏi natû̖ˀ Jôesi Táḏá-á hânho hayˀi namuuˀin. In tꞌowa tꞌä̖hkí ee dijiˀindi iˀ óemûˀ, heḏá háa natû̖ˀnindá ditꞌoe. 10 Heḏi óemûˀḏi óetaa toˀ namuuˀin — nä́ˀi-ânkun in saˀwóˀnin méesate phóḏi iwe ichä̖ˀdaˀsógéndeˀi namuu. Heḏiho nää nawówaḏi hânho báyékí ovâyháaˀan.

Háa Peter-di in tꞌowa iˀ méesate hayˀiˀ ee ovâytu̖ˀan waa

11 Iˀ sen Peter-áḏí John-dáḏí inbîˀḏi natsa̖a̖chá owáy iˀ méesate pohtâa iwe diwin diwe. (Nä́ˀi pohtâa-á “Solomon-bí pohtâa” gin dâytu̖ˀoˀ.) In tꞌowa tꞌä̖hkí hânho ovâyháaˀandi in poje senäˀbíˀpiye dívíwä̖́nähoˀ. 12 Háa dívíˀoˀin Peter imûˀ ihayḏi ovâytu̖ˀan, “Un tꞌowa Israel-win, háaḏan wovâyháaˀan nä́ˀi sen nawówaḏi, heḏi háaḏan naˀin díḏamúndeˀ? Ti íˀándeˀ nä́ˀi sen ônhehkháaˀannin naˀinnân kay ä́nmáaḏíboˀ, heḏiháa Jôesi Táḏá ä́nwänpiˀaˀgindiboˀ? Handá wínapóepí. 13 Abraham-dá, Isaac-á, heḏá Jacob-á, nanbí hehä̖̂ä̖win thehtáy pahpáˀin gínmuuˀindi Jôesi Táḏá óeˀaˀginmä́gi, heḏi i-ânkun iví ay Jesus shánkí kwꞌáye isóge. Nä́ˀi Jesus-bá undi in tsonninbí mange bînkán, heḏi Pilate-di óemahpä̖ḏikhâymáawän, hebo undá wíˀíhíjepí. 14 Jesus-á yä̖ˀḏâaˀiḏa̖ˀ namuu heḏá iví wówátsi taˀge ihon, hewänbo undi bînjoegiˀandi Pilate bîndaaˀan wí toˀwí tꞌowa tꞌakha̖nuˀi namuuˀiˀ óemaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íḏí, heḏá Jesus iˀ nawówátsipä̖jiˀi namuuˀi-á bînhay. 15 Hewänbo Jôesi Táḏáḏí iˀ óewáywówápaa, heḏi naˀindiboˀ iˀ wíyá nawówájiḏi âypimûˀ. 16 Naˀin Jesus-víˀpiye änwä̖yundeˀ, heḏi iˀḏânkun nä́ˀi sen nä́we bînmúndeˀi heḏá bîntaaˀiˀ óekaymä́gi. Jesus-di in wä̖yu̖ dímä́giḏi nä́ˀi sen unbí páaḏépiye nahehkháapóe.

17 “Heḏiho nää gin wâytu̖hkankhâymáa, tíˀûuwin páaḏéˀin: Naa dînhanginná undá heḏá unbí tsonnindá úvíˀannin háa Jesus bînˀan waa wíˀúnhanginnáhpíḏí taˀgendi toˀwí namuuˀin. 18 Hä́nˀoebo Jôesi Táḏá iví tukheˀmin itu̖ˀan nä́ˀi hä̖ä̖wí háa napuwagíˀoˀin, heḏiho indá dâytaˀnan iˀ toˀwí iˀḏi óesogekhâymáaˀi tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí itꞌôephaḏekhâymáaˀin. Háa Jôesi Táḏá natú̖ waa napóe. 19 Heḏiho nää unbí tꞌaywóˀdi binjoeˀandi Jôesi Táḏávíˀpiye bípimä́ä, ihayḏá iˀḏi unbí tꞌaywóˀdi únmuuˀi wovâyjâaˀa̖mí, heḏânho shánkí híwóˀdi híhchandi wówátsi thaa Nanbí Sedóḏí wovâymä̂äní, 20 heḏá wáˀ Jesus unbíˀpiye wovâywáysaaní, i-ân iˀ namuu Jôesi Táḏáḏí óedeˀmandiˀ tꞌowaví aywondiˀ óesôege-íḏí. 21 Hewänbo Jesus-á oe makówá wä̖́hä̖̂ä̖ nachangíˀo owáy Jôesi Táḏá hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí tsꞌa̖a̖biˀ iwáypaˀíḏí nakhâymuupíhay. Hä́nˀoebo Jôesi Táḏáḏí iví yä̖ˀḏâaˀin tukheˀminbí sóphogeḏi dítu̖ˀan gin ikhâymáaˀin. 22 Heḏiho Moses-di nanbí hehä̖̂ä̖win thehtáy pahpáˀin ginnân ovâytu̖ˀan:

Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí wí tukheˀbiˀ unbí tꞌowa iweḏiˀiˀbo namuuˀi wovâysangíˀo,

naa dísan waagibá,

Undá tꞌä̖hkí iˀḏi wovâytu̖hkankhâymáaˀi bînˀaˀginnamí,

23 heḏi wí toˀwí iví híˀ ôntꞌôeyanpíḏí,

i-áho iví tꞌowa iweḏi óeweejé-í heḏá óeháyjí.

24 “Samuel wáˀ, heḏá tꞌä̖hkí in wéˀgen Jôesi Táḏáví tukheˀmin Samuel-ví wówátsi thaa iweḏi páaḏépiye diwówájiˀindá, indi dítꞌôeˀan háa nää nä́ˀi thaa eeje napuwagíˀoˀin. 25 Hewänbo háa in Jôesi Táḏáví tukheˀmin ditú̖ waa ungîˀ-ânkun ditú̖, heḏá háa Jôesi Táḏá unbí páaḏé kä̖ˀä̖ä̖ˀindáḏí iwéhpêeˀan waa, undáḏí wáˀ inbá iwéhpêeˀan. Ginnân Abraham óetu̖ˀan:

Wí uví ây iweḏiˀi namuuˀiˀḏi

tꞌowa tꞌä̖hkí nä́ä oepáa kꞌayḏi dikwꞌóˀnin ovâyhíwóˀnamí.

26 Heḏiho Jôesi Táḏáḏí Jesus-á óedeˀman iví tꞌôeˀi namúuníḏí, heḏi unbíˀpiye páaḏé óesan wovâyhíwóˀnamíḏí unbí tꞌaywóˀdi únmuu iweḏi wovâyjâaˀa̖míḏí.”

4

Peter-á John-dá ovä̂ntunjóˀdiwekán

1 Waˀḏi Peter-áḏí John-dáḏí in tꞌowa dä̂nhíˀmáa ihayḏi, wên Huḏíyo owhaˀ-á Sadducee tꞌowa-á heḏá iˀ méesate á̖yí̖ˀdi sundaḏo pꞌóˀḏéḏîˀ-áḏí in dawin diwepiye dimää. 2 Háa in wíjeḏi in tꞌowa ovâyhá̖ˀoˀin wíˀovâyhí̖ˀanpí, gá Jesus nawáywówápóe i̖ˀgeḏi ovâytu̖máaḏân, heḏi nä́ˀi natundaˀ wéˀgen tꞌowa ho dichuuˀin wáˀ diwáywówápuwagíˀo. * 3 Heḏiho ovä̂npansóge, heḏi kindi nanândiho wíyá tháwä́n puwahayḏi pan tewhá eeboˀ ovä̂njoeˀan. 4 Hewänbo báyékí tꞌowa inbí híˀ ditꞌoeˀin Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖, heḏi nää tꞌä̖hkí in tꞌowa dívíwä̖yu̖ˀin diweḏibo háḏée maˀ pꞌánú maapaasôn (5,000) ihay dijiˀ in senäˀda̖ˀ.

5 Wíyá tháwä́n in Huḏíyo pꞌóˀḏéḏíˀindá in tsonnindá heḏá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá tꞌä̖hkíḏíbo ee Jerusalem dívíwéˀgeˀan. 6 Annas iˀ owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀ namuuˀiˀ iwebá naˀä́n, heḏá Caiaphas-á, heḏá wíyá sen John ginbá nakhá̖wä̖́ˀi-á, Alexander-á, heḏá wây-á Annas-ví maatu tꞌowaˀindá dikwꞌó. 7 Peter-á John-dá ovä̂ntsꞌúḏe in tꞌowaví páaḏépiye ovä̂nwé̖e̖nú-íḏí, heḏi ovä̂ntsikaˀyan, “Toˀḏan in kay wovä̂nmä́gi nä́ˀi sen hehkháa dä̂nmä̂äníḏí? Toˀḏan wovä̂nkꞌûˀ han dä̂nˀa̖míḏí?”

8 Heḏi Peter pín taˀgeḏi iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ imáaḏí ovâytu̖ˀan, “Un Huḏíyo pꞌóˀḏéḏíˀindáḏí tsonnindáḏí, 9 nää thaa undi dítsikaˀmáa wên háawin híwóˀnin háa wí sen nahaywän ûnpóe i̖ˀgeḏi, heḏá háḏíḏí ûnhehkháapóeˀindá. 10 Heḏânho un tꞌowa tꞌä̖hkí heḏá tꞌä̖hkí in wéˀgen Israel-ˀindá únkhâyˀä̖ˀ nä́ˀin únhanginpúuwíˀin: Jesus Christ oe Nazareth-wiḏi naˀin dînkꞌûˀ nä́ˀi sen unbí páaḏépiye nawindiˀ ä́nhehkháaˀa̖míḏí. Heḏi Jesus-bá phéˀwin deeḏi bîntꞌóhtä̖gekꞌûˀ, hewänbo Jôesi Táḏáḏí óewáywówápaa. 11 Jesus-ví̖ˀgeḏi ginnân nataˀmuu:

I-ânkun wí kꞌuu waagiˀbá namuu

heḏi undá tewhátehpaaˀin waaginbá-á ímuu.

Heḏi tobá bînjoegiˀan wänboˀ

i-á iˀ kꞌuu shánkí natáyˀi waagibá napóe tehpaa béˀḏí.

12 Iˀḏa̖ˀmân ûnkoḏi tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí. Nä́ä oepáa kꞌayḏi tꞌä̖hkí wíyá toˀwí wänbo wíˀônkꞌûˀpí dînˀaywoeníḏí, nä́ˀi Jesus gin nakhá̖wä̖́ˀiḏa̖ˀmân” gin Peter-di ovâytu̖ˀan.

13 In Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀin ovâyháaˀan Peter-áḏí John-dáḏí wôedaˀginpíḏíbo dänhéeˀandi ditꞌoeḏi, dínhanginnândi nä́ˀin wíjeḏá tꞌowa heˀennin háa taˀdihá̖ˀin wíḏamuupíˀin. Heḏi ihayḏi dínˀánpówá Jesus-áḏí dänjíyéndeˀin damuuˀin. 14 Heḏi iˀ sen ônhehkháaˀandiˀ iwebá nawindi dâymûˀḏiho wíyá háa wänbo wíḏínkꞌóepí ovä̂ntu̖ˀâ̖a̖míḏí. 15 Heḏiho ovä̂ntu̖ˀan in tunjowaˀ diwéˀgekwꞌóˀ diweḏi jáˀwépiye dapee-íˀin wíˀbo dívíhéeˀa̖míḏí. 16 Heḏi wíˀnä́ táye dívítsikaˀyan, “Hânnan nä́ˀin senäˀ âyˀa̖mí? Báyékí in tꞌowa nä́ä Jerusalem-ˀin dínhanginná nä́ˀin pínnán tꞌôe hayˀin dä̂nˀannin, heḏiho naˀindá wígínkoḏipí gitú̖u̖níḏí wíḏä̂nˀanpíˀin. 17 Nää nä́ˀin wíje senäˀ âytu̖ˀâ̖a̖mí Jesus-ví̖ˀgeḏi wíyá dänhéeˀandáho âytuhchä̖nukhâymáa, heḏânho wây-á shánkí tꞌowa nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi wíḏitꞌoe-ípíḏí.”

18 Heḏiho wíyá ovä̂ntsuḏejôndi ovä̂ntu̖ˀan wíyá wänbo Jesus-ví̖ˀgeḏi wíḏänhéeˀa̖mípí heḏá wíḏä̂nhá̖ˀa̖mípí. 19 Hewänbo Peter-áḏí John-dáḏí ovâytu̖ˀan, “Wéˀinnan ä́nˀa̖mí? Ti undi dítu̖ˀan waa háa Jôesi Táḏáḏí dítu̖ˀan waa naˀin ä́nˀaˀginnamí? Undá únkhâyˀä̖ˀ úvíˀánshaaˀa̖míˀin wéˀinnan Jôesi Táḏá natú̖u̖níˀin shánkí híwóˀnin namuuˀin. 20 Hebo naˀindá wígä́nkoḏipí hânda̖ˀdibo gachaníḏí. Gä́nkhâyˀä̖ˀ tꞌowa ä́ntu̖ˀâ̖a̖míˀin háa ä́nmûˀindá gatꞌoeˀindá.”

21-22 Heḏáháˀ in Huḏíyo pꞌóˀḏéḏíˀindi shánkí kayˀindi ovä̂ntu̖ˀan ovä̂ntuhchä̖nukhâymáaˀin, hewänbo ovä̂nmaˀpꞌä̖́ḏi. Wên tꞌaywóˀnin wänbo ovä̂ntuhchä̖ä̖nú-íˀin wíˀovä̂nshaapí, heḏi ovä̂ntuhchä̖nuḏáho in tꞌowa háˀto ovâyhí̖ˀa̖mí. In tꞌowaḏi Jôesi Táḏá kwꞌáayéboˀ óemáa, iví pínnándí nä́ˀi sen ûnhehkháapóeḏí. Iˀ sendá jónä́ntä̖ (40) pa̖a̖yoˀiví shánkîˀ namuu.

In Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin dívíjûusuˀoˀ shánkí kayˀin dimúuníḏí

23 Ovä̂nmaˀpꞌä̖́ḏi ihayḏi wesebo Peter-á John-dá inbí kꞌemaˀinbíˀpiye damää, heḏi ovâytu̖ˀan háa in Huḏíyo owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀin heḏá in tsonnin ditú̖ˀin tꞌä̖hkí. 24 Inbí kꞌemaˀin nä́ˀin ditꞌoe ihayḏi Jôesi Táḏávíˀpiye tꞌä̖hkíḏíbo ginnân dívíjûusuˀan: “Nanbí Sedó Jôesi Táa, u̖-ân hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí nâakhíjé. Makówá-á, nä́ä oepáa kꞌayḏi i̖ˀgá, mâapꞌoe-á, heḏá hä̖ä̖ tꞌä̖hkí iwe nasaaˀi-á nakwꞌóˀdi-á dijiˀi-á nâakhíjé. 25-26 Hä́nˀoeboˀ iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi naˀin díhéeˀan nanbí hehä̖̂ä̖wi thehtáy pahpâa David-ví sóphogeḏi. I-á uví tꞌôeˀi úmuu, heḏi ginnân itaˀnan:

Háaḏan in Huḏíyo dimuupíˀin dívítꞌayjaaˀoˀ?

Háaḏan in Huḏíyo dimuuˀin hä̖ä̖wí nachä̖ˀmuupí i̖ˀgeḏi dívíˀánshaamáa?

In tsonnin tꞌä̖hkí nangewin dívítꞌaywí̖nú,

heḏi dívíwéˀgeˀan dívíhä́nsaˀíḏí Nanbí Sedó Jôesi Táḏávíˀpiye

heḏá iˀ toˀwívíˀpiyá iˀḏi óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí.

27 Heḏiho taˀgendi han napóe. Nä́ˀi búˀ iwe Herod-á Pontius Pilate-á in Huḏíyo dimuupíˀindá heḏá in Huḏíyo-áḏí tꞌä̖hkí dívíwéˀgeˀan uví yä̖ˀḏâaˀi tꞌôeˀi Jesus óehä́nmamíḏí, i-á u̖ˀḏi nâasóge tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí. 28 U̖-á báyékí hangintandá kay-á mänmáaḏí untú̖ nä́ˀi tꞌä̖hkí ûnkhâyˀä̖ˀ napúuwíˀin, heḏi tꞌä̖hkí háa untú̖ waa napóe. 29 Nanbí Sedó Jôesi Táa, nää-á inbí híˀ háa ditû̖ˀnin ótꞌôeyanbe. Ditû̖ˀ indi jänäkí naˀin díkhâymáaˀin, hewänbo naˀin uví tꞌôeˀin gimuuḏi u̖ˀḏá kay dímä̂äní uví híˀ khunwôedaˀginpíḏíbo wînhéeˀa̖míḏí. 30 Wídaˀmáa tꞌowa ovâykeeya̖míˀin in kay úkꞌóeˀin ovâyhehkháaˀa̖míḏí, heḏá ovâykeeya̖mí uví yä̖ˀḏâaˀi tꞌôeˀi Jesus-ví kayḏi tꞌä̖mägeˀi pínnán tꞌôe-á nakoḏiˀin.”

31 Dívíjûusubowa ihayḏi ee diwéˀgekwꞌóˀ diwe tꞌä̖hkí naˀa̖ˀyä̖póe, pín taˀgeḏi iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dâymáa, heḏi khunwôedaˀginpíḏíbo Jôesi Táḏáví tun tꞌowa ovâytꞌôeˀoˀ.

In Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin inbí hä̖ä̖wí wíˀnä́ táye dívíyä̖́múndeˀ

32 Tꞌä̖hkí in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin handa̖ˀ diˀánshaapóe, heḏá wêeḏa̖ˀ dimuu waa dicha̖a̖ inbí píˀnä́ khóˀjé. Toˀwí wänbo wínatú̖hpí, “Nä́ˀi naa dómáaˀiˀ navîˀḏa̖ˀ dînmuu,” hewänbo tꞌä̖hkíḏíbo inbí hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí dívíyä̖́múndeˀ. 33 Jôesi Táḏáḏí in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin báyékí ovâykaymä́gi in tꞌowa ovâytu̖ˀâ̖a̖míḏí Nanbí Sedó Jesus nawáywówápóe i̖ˀgeḏi, heḏá Jôesi Táḏá-á tꞌä̖hkí indáḏá hânho híwóˀdi-á namuu. 34-35 Heḏiho tóebo hä̖ä̖wí wänbo wíˀûntáypí. Toˀwí wänbo wí nava háa wí tewhá ûnmuuˀiˀ iku̖ˀpꞌégiḏá, iˀ chä̖ˀ ihógiˀi-á in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀinbíˀpiye ihújaˀ ovâyˀa̖a̖níḏí, heḏá indá in shánkí díntáyˀinbíˀpiye ovâywijendeˀ.

36-37 Wí sen Joseph gin nakhá̖wä̖́ˀi ginbá iˀan. Wí nava ivîˀ ûnmuuˀiˀ iku̖ˀpꞌégi, heḏi iˀ chä̖ˀ in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀinbíˀpiye ihoˀḏi ovâyˀan. Nä́ˀi sendá wí Levi-ví ây iweḏiˀiˀbá namuu, oe Cyprus naˀaypu̖yä̖ˀiˀ, heḏi in tꞌôekhuwaˀindi óekhá̖yä̖́ˀ “Barnabas” gin. (Nä́ˀin khá̖wä̖́-á Huḏíyoví tundi natundaˀ “Wí toˀwí tꞌowa ovâykhä̖geˀdoˀiˀ kwee waa sen waa diˀâ̖a̖níḏí” gin.)

5

Ananias-áḏí Sapphira-áḏí háa dä́npóeˀin

1 Wí sen Ananias gin nakhá̖wä̖́ˀi-á iví kwee Sapphira-áḏí inbí nava dä̂nku̖ˀpꞌégi, 2 heḏi iˀ chä̖ˀ dä̂nhógi iweḏi wí hä̖́yú̖ Ananias ikaakwꞌóḏi ingîˀ, heḏi iˀ naphaḏeˀi chä̖ˀ in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀinbíˀpiye ihoˀ ovâyˀa̖a̖níḏí. Iví kwee ûnhanginná háa iˀannin tꞌä̖hkí. 3 Peter-di óetu̖ˀan, “Ananias, Satan iˀ Penísendi uví píˀnä́ khóˀjépiye nâatsuḏemä́gipíˀan. Iˀḏá wóetu̖ˀan iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖víˀpiye bihójoˀa̖míˀin, heḏiho tꞌä̖hkí iˀ chä̖ˀ iˀ nava dä̂nku̖ˀpꞌégi iweḏiˀiˀ wínâamaapí. 4 Iˀ nava mänku̖ˀpꞌégipíḏíboˀ, ti uvîˀ wíˀúmuupíˀan? Heḏá mänku̖ˀpꞌégi ihayḏá, ti háa undaˀ waagi iˀ chä̖ˀdi biˀa̖míˀin wíˀúkoḏipíˀan? Hebo nä́ˀin yä̖ˀḏâapíˀin ánshaaḏi wóekêˀḏi Jôesi Táḏávíˀpiye bihójoˀan, tꞌowavíˀpiyeḏa̖ˀbá joe.”

5 Ananias nä́ˀin híˀ natꞌoe ihayḏi nachuhkanu, heḏi in tꞌowa háa napóeˀin dínhanginpóe ihayḏi báyékí dikhunwôedaˀpóe. 6 In eˀnûn iwe dijiˀin iˀ pení wên aa iwe dâyˀánkꞌûˀ, heḏi iweḏi óepiyeḏi óekhä̖ˀkꞌûˀ.

7 Maḏi poje óḏa naphaḏe ihayḏi Ananias-ví kwee ûnpówá, hewänbo waˀḏi wíˀûnhanginnáhpí háa iví sen ûnpóeˀin. 8 Peter-di óetu̖ˀan, “Dítu̖ˀan, ti nä́hayḏa̖ˀmân iˀ chä̖ˀ wovä̂nwáˀâa iˀ nava dä̂nku̖ˀpꞌégi ihayḏi?” I-á natú̖, “Heḏi ha̖a̖, hä̖hayḏa̖ˀmânkun.”

9 Peter-di óetsikaˀyan, “Háaḏan wíˀgíndíbo dä̂nwéhpêeˀan Nanbí Sedóví Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dä̂ntayi̖ˀníḏí dä̂nshaa-íḏí tigúba wovä̂ntuhchä̖ä̖nú-í ivíˀpiye dänhójoˀandi? Ótꞌôeyan, hä̖ä̖ phóḏi jáˀwé in uví sen óetsꞌankhä̖ˀkꞌûˀin dínˀa̖hsaatû̖ˀ, heḏi indibá chuˀi wóepiyegíˀo.” 10 Wesebo iˀ kwee Peter-ví ân núˀ nachuhkanu. In eˀnûn ditsꞌûndi óechuhshaaḏá iweḏi óepiye, heḏi iví senbí núˀbá óekhä̖ˀkꞌûˀ. 11 Tꞌä̖hkí in méesateˀin tꞌowa heḏá tꞌä̖hká in wéˀgen tꞌowa nä́ˀin háa napóeˀin dínhanginpóeḏí khunwôedaˀḏi ovâyhógi.

Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin dívípínnántꞌôeˀoˀ

12 In Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin báyékí tꞌä̖mägeˀi pínnán tꞌôe dâyˀoˀ in tꞌowa dâymúuníḏí. Tꞌä̖hkí in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin dívíwéˀgeˀoˀ iˀ méesate hayˀiwi pohtâa iwe, “Solomon-bí pohtâa” gin dâytu̖ˀoˀiˀ. 13 In wéˀgen tꞌowa híwó dívíhéeˀan in Jesus-víˀin dimuuˀinbí̖ˀgeḏi, tobá indáḏí dívíwéˀgeˀa̖míḏí dikhunwôedaˀ wänboˀ. 14 Hewänbo shánkí wänbo tꞌowa Nanbí Sedó Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖, senäˀdáḏí kwiyä̖ˀdáḏí, heḏi in wéˀgen ho dívíwä̖yu̖ˀindáḏí dívíwón. 15 Háa napoeˀoˀin in tꞌowa dâymûˀḏi báyékí in dihayˀin oe pꞌóegépiye ovâyhoˀ, heḏi inbí whohpa̖ˀ eeje ahkhây eejá ovâykwꞌóḏi, heḏânho maḏân Peter naphaḏemändi iví óhkhundi wänbo ovâynáaní, heḏi handiḏi wáy wên ovâyhehkháaˀa̖mí. 16 Heḏá in tꞌowaḏá i búˀây oe Jerusalem tsowa iwéngé nakwꞌóˀ deejeḏá in dihayˀin ovâymáyä̖ˀ, heḏá in toˀwên in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi ovâytꞌôephaḏekandoˀin wáˀ ovâymáyä̖ˀ, heḏi tꞌä̖hkí ovâyhehkháaˀan.

Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin ovâytꞌôephaḏekandoˀ

17 Heḏihoˀ iˀ Huḏíyo owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀ heḏá in i-áḏí dijiˀindá, Sadducee tꞌowa dimuuˀin, hânho dithúupóe. 18 Heḏiho in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀinbíˀpiye dikhenmääḏi in yä̖ˀḏâapí tsiyekannin dipankwꞌóˀ diwebá ovâypankwꞌóḏi. 19 Hewänbo iˀ khun Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí wí makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀ óesan iˀ pan tewhá phóḏi ihuu-íḏí, heḏi iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi ovâypiyeḏi ovâytu̖ˀan, 20 “Jaho bípûn oe méesate hayˀi eepiye, heḏi owe úvíwé̖e̖nú-í, heḏi in tꞌowa nä́ˀin wówátsi tsꞌa̖a̖min niˀgeḏi bîntꞌôeˀa̖mí.” Heḏiho háa ovâytu̖ˀan waa dívíˀan.

21 Nathayˀä̖ˀ ihayḏi iˀ méesate hayˀi eepiye ditsꞌú̖, heḏi in tꞌowa ovâyhá̖hkanhon. Waˀ han dívíˀoḏiboˀ iˀ owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀ heḏá in i-áḏí dijiˀindá inbíˀwe dívíwéˀgeˀandi in seˀdaa in Israel tunjowaˀ dimuuˀin ovâytu̖hkánnan, heḏi wên sundaḏo oe pan tewhá eepiye dâysan in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin ovâymáˀíḏí. 22 Hewänbo iˀ pan tewhá iwe dipówá ihayḏi wíˀovâyshaapí, heḏiho dívíwáybundi inbí tsonnin ovâytꞌôeˀan i̖ˀgeḏi. 23 Ovâytu̖ˀan, “Naˀin âymûˀ iˀ pan tewhá phóḏi té̖e̖gítꞌaa natiˀḏinnin, heḏá in pan á̖yí̖ˀnin ee phóḏi núˀ-á diwinnindá. Hebo in phóḏi âyhuuḏi gitsꞌú̖ˀ dihayḏi wénä wí wänbo in senäˀ wíˀâyshaapí.” 24 Iˀ méesate á̖yí̖ˀdi pꞌóˀḏéḏîˀ heḏá in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá nä́ˀin ditꞌoe ihayḏi wíḏínhanginnáhpí háa dívíˀa̖míˀin. Wíˀnä́ táye dívíwänpitsikaˀmáa, “Hânnangú dínpóe? Hânnan wíyá napuwagíˀo?”

25 Ihayḏi wí toˀwí natsꞌûndi ovâytu̖ˀan, “Bítꞌôeyan, in senäˀ bînpankwꞌóḏiˀin oe méesate hayˀiˀ íve diwindi in tꞌowa ovâyhá̖ˀoˀ.” 26 Heḏiho iˀ méesatewin sundaḏoví pꞌóˀḏéḏîˀ iví khä̖geˀnin wóegé iˀ méesate hayˀiˀ iwepiye dimää, heḏi in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin ovâywáymaa, hewänbo wíˀovâywa̖ˀanpí, gá han dívíˀandá dikhunwôedaˀḏân in tꞌowaḏi ovâykꞌuhsä̖ä̖yú̖-íˀin.

27 Heḏi in tunjowaˀ diwéˀgekwꞌóˀ diwepiye nä́ˀin Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin ovâytsꞌúḏeḏi in tunjowaˀví páaḏépiye ovâywí̖nú, heḏi iˀ owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀḏi ovâytꞌeˀpꞌíḏe gin: 28 “Naˀindi kayˀindi ho wâytu̖ˀan in tꞌowa wívînhá̖ˀâ̖a̖mípí nä́ˀi Jesus gin nakhá̖wä̖́ˀiví̖ˀgeḏi, hebo nää-á undá nä́ä Jerusalem i̖ˀge tꞌä̖hkí in tꞌowa shánkí wänbo bînhá̖ˀoˀ, heḏá wáˀ Jesus-ví chuwa ûnmuuḏi naˀin dînchä̖ä̖nú-íˀin ídaˀ.”

29 Peter-áḏí in wéˀgen Jesus-ví tꞌôekhuwaˀindáḏí óetu̖ˀan, “Shánkí gínkhâyˀä̖ˀ Jôesi Táḏá háa dítu̖ˀan waa âyˀaˀginnâamíˀin tꞌowaví tun âyˀaˀginnamívíˀweḏi. 30 Undi Jesus phéˀwin deeḏi bîntꞌóhtä̖geḏi bînhay, hewänbo Jôesi Táḏá, iˀ toˀwí nanbí páaḏé kä̖ˀä̖ä̖ˀindi óeˀaˀginmäˀiˀḏibá óewáywówápaa. 31 Jesus-ân Jôesi Táaḏí iví koˀḏíngéḏí óesóge, tsondi-á aywondi-á namúuníḏí, nä́ˀin Israel tꞌowa ovâykhä̖geˀnamíḏí inbí tꞌaywóˀdi dâyjoeˀa̖míḏí heḏânho ovâyˀowóejé-íḏí. 32 Naˀin gínhanginná nä́ˀi tꞌä̖hkí napóeˀin, heḏânho i̖ˀgeḏi wâytu̖máa, heḏá iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏá hanbá wovâytu̖máa, nä́ˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á Jôesi Táḏáḏí in toˀwên óeˀaˀginmäˀin ovâymä́gi.”

33 In Huḏíyo pꞌóˀḏéḏíˀin nä́ˀi híˀ ditꞌoe ihayḏi hânho ditꞌayyaapóe, heḏi in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin ovâytꞌahá̖a̖nú-íˀin didaˀ. 34 Hewänbo wí Pharisee sen Gamaliel gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ iwí̖nú in tunjowaˀ ovâyhéeˀa̖míḏí. I-á Huḏíyoví khuu há̖hkandi namuu, heḏi tꞌä̖hkí in tꞌowaḏi óeˀaˀgin. Iˀḏá wên senäˀ ovâytu̖ˀan in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin oe jáˀwépiye ovâypeeyé-íˀin, iwe wí hây tä̖hkí dívítsíkhaˀa̖míḏí.

35 Heḏi Gamaliel-di in tunjowaˀ ovâytu̖ˀan, “Naví tꞌowa Israel-win, híwó bíˀánshaaˀan waˀḏi nä́ˀin senäˀ háawên bînˀanpíḏíboˀ. 36 Ti wíˀúnˀánshaapíˀan wí sen Theudas gin nakhá̖wä̖́ˀi wí hä̖́yú̖ pa̖a̖yo phaḏe nä́ngé najiˀ, heḏi nä́ˀi Theudas-á natú̖, ‘Naa-ân hayˀi omuu,’ heḏi maḏi jónä́n tä̖gintä̖ (400) senäˀ i-áḏí dívíwón. Hewänbo wên sundaḏoḏi óehay, heḏáháˀ in óeyu̖u̖máaˀin tꞌä̖mäpiye diwijeḏee, heḏi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí dâyˀandiˀ háagîˀ wänbo wíḏínchä̖ˀpóepí. 37 Heḏáháˀ wíyá hä̖́yú̖ pa̖a̖yo naphaḏe ihayḏi, tꞌowa ovâykhá̖wä̖́hóndeˀi pa̖a̖yo nanáˀ dihayḏi, Judas iˀ Galilee-wi sen naˀä̖ä̖, heḏi báyékí tꞌowa ovâyhéeˀandi i-áḏí dívíwón. Heḏi háa Theudas ûnpóe waabá Judas wáˀ ûnpóe. I-á óehayḏá tꞌä̖hkí in óeyu̖u̖máaˀin diwijeḏee.

38 “Heḏânho nää wâytu̖máa, háa nä́ˀin senäˀ bînˀoˀin úvíwóyí̖ˀní. Ánpí binˀan. Háa dikandaˀin heḏá inbí tꞌôe-á inbí ánshaaḏa̖ˀ dínpimuuḏáhoˀ, háa Theudas-á Judas-á dä́npóe waagibá dínpúuwí, heḏiho háˀto háa dívíˀo waa dínkâypúuwí. 39 Hewänbo Jôesi Táḏáḏânho inbí tꞌôe iwe ovâykhä̖geˀmáaḏáhoˀ, nä́ˀin senäˀdá háˀto bîntꞌaaní, heḏá wáˀ maḏi Jôesi Táḏávíˀpiyeḏa̖ˀ úvíwänpihä́nsaˀí.”

40 Heḏiho in Huḏíyo pꞌóˀḏéḏíˀindi Gamaliel-ví tumakhe ôntꞌôeyan. In Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin ovâywáytsuḏejôn, heḏi ditsonpóe in sundaḏoḏi púwhí̖ˀdí ovâywhä̖́ä̖níˀin, heḏi Jesus-ví̖ˀgeḏi wíyá wíḏívíhéeˀa̖mípí gin ovâytu̖ˀandiho ovâymaˀpꞌä̖́ḏi. 41 Heḏiho tunjówháagéḏí dipee. Hânho dihíhchanpóe, gá Jôesi Táḏá indáḏí báyékí nahíhchandi iˀḏi ovâymä́giḏân nä́ˀin wôedaˀ iwehay ovâykáaníḏí Jesus namuuḏi. 42 Heḏi thamuwaagi iˀ méesate hayˀi ee heḏá tewhá i̖ˀge tꞌä̖hká dívíjíyéndeḏá tꞌowa Jesus-ví̖ˀgeḏi ovâytꞌôekanhon, heḏi ovâyhá̖ˀoˀ Jesus-ân namuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí.

6

In tséḏí dijiˀin méesateˀin khä̖geˀnin ovâydeˀman

1 Ihayhä̖̂ä̖bá shánkí wänbo tꞌowa Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀ, heḏi in Israel nangeḏi jáˀwéḏí diˀä̖ä̖ˀin Huḏíyo in koḏi Israel-ˀinbíˀpiyeˀ ditꞌayyaapóe. Ditû̖ˀ in kwiyä̖ˀ inbí senäˀ díntꞌahánnin thamuwaagi ovâykoegîˀhä̖ä̖wímäˀ dihayḏi nä́ˀin jáˀwéḏí diˀä̖ä̖ˀin kwiyä̖ˀ shánkí hí̖ˀínda̖ˀ ovâykoegiˀmäˀ in koḏi Huḏíyo kwiyä̖ˀvíˀweḏi. 2 Heḏiho in tä̖ˀḏi wíje Jesus-ví tꞌôekhuwaˀindi in wéˀgen Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin tꞌä̖hkí ovâywéˀgeˀandi ovâytu̖ˀan, “Naˀindá gínwóˀná Jôesi Táḏáví híˀ âytꞌôeˀoḏi, heḏiho híwó wínamúunípí nanbí tꞌôe âyjoeˀa̖míḏí âywänpikoegîˀphaaḏé-íḏí. 3 Heḏânho tíˀûuwin páaḏéˀin, tséḏí wên senäˀ unbíˀweḏi bindeˀman âykwꞌôeníḏí nä́ˀi koegîˀ ovâymä̂äníḏí. Nä́ˀin senäˀ giˀmin dimúuníˀin dínkhâyˀä̖ˀ: Tꞌowa ditû̖ˀ híwóˀnin senäˀ dimuuˀin, heḏá iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ pín taˀgeḏi dâymáaˀindá híwóˀdi hangintan dâymáaˀindá dimúuní. 4 Heḏi naˀin Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin gimuuˀindáho ívíjûusuˀa̖mí heḏá Jôesi Táḏáví híˀ âyhá̖ˀa̖mí, heḏi nä́ˀindáho nanbí tꞌôe-á gínmúuní.”

5 Tꞌä̖hkí in méesate ee dikwꞌóˀnin háa in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin ditú̖ˀin ovâyhí̖ˀan, heḏiho Stephen óedeˀman, i-á báyékí wä̖yu̖ imáaˀiˀ namuu, heḏá iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ pín taˀgeḏi imáaˀi-á. Nä́ˀin wéˀgen senäˀ wáˀ ovâydeˀman: Philip-á, Prochorus-á, Nicanor-á, Timon-dá, Parmenas-á, heḏá Nicholas oe Antioch-wi-á (i-á Huḏíyo namuupí wänbo in waagibá iwä̖yundeˀiˀ namuu). 6 Heḏi nä́ˀin senäˀ ovâydeˀmannin in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀinbíˀpiye ovâykán, heḏi inbîˀḏi in tꞌôekhuwaˀin dívímankwꞌóḏiḏi ingîˀ ovâyjûusuˀan.

7 Shánkí wänbo tꞌowa Jôesi Táḏáví híˀ ditꞌoe, heḏi oe Jerusalem in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin disôemän. Báyékí in Huḏíyo owhaˀ wänbo nä́ˀi híˀ dâyˀaˀgindi dívíwä̖yu̖.

Stephen óepankêˀ

8 Stephen báyékí Jôesi Táḏáví sígísehkanä imáa, heḏi Jôesi Táḏáḏí kay óemä́gi, heḏiho tꞌä̖mägeˀi pínnán tꞌôe heˀendi iˀoˀ in tꞌowa dâymúuníḏí. 9 Hewänbo wên senäˀ Stephen-dáḏí dívítu̖hkandoˀ. Indá nä́ˀi Huḏíyoví méesatewin dimuu, “Ovâymaˀpꞌä̖́ˀḏiˀin Pantꞌôeˀinbí Méesate” gin dâytu̖ˀoˀ, heḏi Cyrene-windá Alexandria-windá Cilicia-windá heḏá Asia-windá dimuu. 10 Hewänbo iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi Stephen báyékí híwóˀdi hangintan óemä́gi ihéeˀa̖míḏí, heḏiho in senäˀ wíḏínkoḏipí óetꞌaaníḏí.

11 Heḏiho indi wên senäˀ ovâywáˀâa iví̖ˀgeḏi dívíhójoˀa̖míḏí, heḏi nä́ˀin ditú̖, “Naˀin gitꞌoe aˀginpí waagi ihéeˀandi Moses-ví̖ˀgeḏi heḏá Jôesi Táḏáví̖ˀgeḏá.” 12 Gindiḏiho in tꞌowa heḏá in Huḏíyo tsonnin heḏá in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindá tꞌä̖hkí ovâytꞌeˀyaˀnan, heḏiho Stephen-bíˀpiye dikhenmääḏi óeyâ̖ˀ, heḏi khóhkaydi in tunjowaˀvíˀpiye óehoˀ. 13 Heḏi wên senäˀ ovâytsꞌúḏe iví̖ˀgeḏi dívíhójoˀa̖míḏí. Ginnân ditú̖: “Nä́ˀi sendá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí híwóhpí ihéeˀo nä́ˀi Jôesi Táḏáví méesate i̖ˀgeḏi heḏá iˀ tsontun Moses itaˀnan niˀgeḏá. 14 Heḏi gitꞌoe natú̖ḏí, nä́ˀi sen Jesus oe Nazareth-wi nä́ˀi méesate hayˀiˀ inayu̖khâymáaˀin heḏá nä́ˀi khuu Moses-di dímä́giˀi-á tꞌä̖hkí iˀegókhâymáaˀin.”

15 Tꞌä̖hkí in tunjowaˀdi tsíhtáye Stephen óemúndeˀ, heḏi iví tsꞌay wí makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀivíˀin waagibá ûnkeepóeˀin dâymûˀ.

7

Stephen-di in Huḏíyo tsonnin ovâyhíˀmáa

1 Iˀ owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀḏi Stephen óetsikaˀyan, “Ti nä́ˀi ditû̖ˀdi tꞌä̖hkí taˀgen namuu?”

2 Stephen-di ovâytu̖ˀan, “Mä́ˀmä̂äˀindá tíˀûuwin páaḏéˀindá, naa dîntꞌôeyan. Jôesi Táḏá iˀ saˀwóˀdi kohthay eeḏi nathaaˀi nanbí páaḏéˀi thehtáy pahpâa Abraham-bíˀpiye ipikeeyan, waˀḏi Abraham owáy Mesopotamia nange wä̖́hä̖̂ä̖ nathaa ihayḏiboˀ, oe Haran búˀpiye waˀ namääpíḏíboˀ, 3 heḏi Jôesi Táḏáḏí óetu̖ˀan,

‘Uví maatu tꞌowa mänjoeˀa̖mí heḏá uví nangá,

heḏi unmú-í nä́ˀi nange wînkeekankhâymáa iwepiye.’

4 Heḏiho in Chaldean-bí nangeḏi napeeḏi oe Haran wä̖́hä̖̂ä̖piye ithayegihoˀ. Iví táḏá ûnchuu ihayḏá Jôesi Táḏáḏí óetu̖ˀan iweḏá namú-íˀin, heḏi nä́ä nange nää githaa iwe napówá. 5 Jôesi Táḏáḏí Abraham hä̖ä̖wí wänbo nä́ˀi nange iwe wíˀóemä́gipí ivîˀ ûnmúuníḏí, wí nan iˀa̖hkêeníˀi wänbo joe. Hewänbo Jôesi Táḏá iví tun imä́gi wáy wí thaa nä́ˀi nan óepä̖hkhâymáaˀin ivîˀ ûnmúuníḏí, heḏá owáy nachuu ihayḏá iví tíˀúugé kä̖ˀä̖ä̖ˀindá inbîˀ dínpuwagíˀo. Heḏi nä́ˀi tꞌä̖hkí Jôesi Táḏáḏí Abraham óetu̖ˀan waˀḏi iví páaḏéˀi ay ûnpu̖yä̖píḏíboˀ. 6 Óetu̖ˀan wáˀ iví tíˀúugé kä̖ˀä̖ä̖ˀin wíyá nange inbîˀ dínmuupíˀwe dívíthayekhâymáaˀin, heḏi ee nangeˀin tꞌowaḏi jónä́n tä̖gintä̖ (400) pa̖a̖yo tꞌä̖hkí ovâypankhonkhâymáaḏá ovâytꞌôephaḏekankhâymáa. 7 Hebo óetu̖ˀan wáˀ, ‘Naaḏá in tꞌowa uví tíˀúugé kä̖ˀä̖ä̖ˀin ovâypanhógiˀin dovâytuhchä̖nukhâymáa, heḏá hä̖ˀin tꞌowaví nangeḏi uví tíˀúugé kä̖ˀä̖ä̖ˀin dipeegíˀo, heḏi nä́ˀi nangepiye diˀä̖ä̖-í, heḏi nä́we naa díˀaˀginmä̂äní.’ 8 Heḏiho Jôesi Táḏá gin iwéhpêeˀandi Abraham óetu̖ˀan wên kꞌewe taaḏi óetaaˀa̖míˀin, Abraham ikeeya̖míḏí nahíjeˀin. Heḏi Abraham wí eˀnú ûnpu̖yä̖, i-á Isaac gin nakhá̖wä̖́, heḏi kháve thaa naphaḏe ihayḏi nä́ˀin kꞌewe taaḏibá óetaaˀan. Heḏá Isaac wáˀ iví eˀnú Jacob hanbá iˀan, heḏá Jacob-á iví tä̖ˀḏi wíje (12) eˀnûn hanbá-á, indá nanbí hehä̖̂ä̖win thehtáy pahpáˀin gínmuu.

9 “Nä́ˀindá inbí tíˀûu Joseph-víˀpiye dithúupóeḏí óeku̖ˀpꞌégi, heḏi wây-á senäˀ oe Egypt-piye dimännindi óekumäḏi indáḏí óehoˀ. 10 Hewänbo Jôesi Táḏá wáˀ i-áḏí namää, heḏi tꞌä̖hkí iví tꞌôephaḏe iweḏi óejâaˀan. Jôesi Táḏáḏí Joseph óekhä̖geˀnandiho iˀ Egypt-wi tsondi pꞌóˀḏéḏîˀ Pharaoh gin óetu̖ˀoˀiˀḏi báyékí óehí, heḏá óemûˀ híwóˀdi hangintan imáaˀin, heḏiho iˀḏi Joseph óesóge in Egyptˀinbí tunjó dínmúuníḏí heḏá iví hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí ônˀá̖yîngiˀa̖míḏá.

11 “Ihayhä̖̂ä̖bá oe Egypt nange heḏá Canaan nangá wéngé tꞌä̖hkí diha̖a̖póe, heḏiho báyékí tꞌowa dâytꞌôephaḏendeˀ. Nanbí thehtáy pahpáˀin wänbo wíḏâykoegiˀshaaḏepí. 12 Heḏi oe Egypt dínkoegiˀbáˀyennin Jacob ûnhanginpóe, heḏiho iví eˀnûn nanbí thehtáy pahpáˀin gínmuuˀin iwepiye isan dâykoegîˀkuumä́-íḏí. Ihayḏá páaḏé iwepiye ditsꞌanmää. 13 Heḏi wíyá dimää ihayḏi Joseph-di ovâykeeyan i-á inbí tíˀûu dínmuuˀin, heḏá Pharaoh-á ûntsꞌanhanginpóe toˀwên Joseph-ví tꞌowa ûnmuuˀin. 14 Heḏi Joseph-di iví maatu tꞌowa-á heḏá iví táḏá Jacob-á ovâytꞌôesan ivíˀpiye oe Egypt diˀä̖ä̖-íˀin. Indá tségíntä̖ˀḏi pꞌánú (75) ihay dijiˀ. 15 Heḏiho gindiḏi Jacob-áḏí nanbí wéˀgen thehtáy pahpáˀindáḏí oe Egypt-piye dimää, heḏi iwe dívíthaye dichuu píhay. 16 Tíúugéḏí iˀ pení phéhkhún Egypt-di oe Shechem-piye dâyhoˀ heḏi iwe wí tꞌowápho iwe wíyá dâywáykhä̖ˀkwꞌóḏi. Báyékí pa̖a̖yo phaḏe nä́ˀi hä̖ä̖wí napóepíḏíbo nä́ˀi tꞌowápho-á Abraham wí chä̖ˀdi ho ikumä Hamor-ví eˀnûnbíˀweḏi.

17 “Iweḏi báyékí pa̖a̖yo naphaḏe, heḏi nanbí tꞌowa oe Egypt nange wä̖́hä̖̂ä̖ báyékí diˀâytꞌowasôe, heḏi iˀ thaa tsowa naˀä̖ˀ Jôesi Táḏá iˀa̖míḏí háa iˀḏi Abraham óetu̖ˀan waa óekhâymáaˀin. 18 Heḏi ihayḏi wíyá tsondi pꞌóˀḏéḏîˀ tsꞌa̖a̖biˀ Egypt nange nasogeḏee, i-á hä̖ä̖wí wänbo Joseph-ví̖ˀgeḏi ûnhanginnáhpîˀ namuu. 19 I-á wên háawên jänäkíˀin nanbí tꞌowavíˀpiye iˀan, iˀḏá nanbí thehtáy pahpáˀin ovâykaygiˀan inbí ây hí̖ˀínnin jáˀwébo dâyjoeˀa̖míḏí dínchuu-íḏí.

20 “Ihayḏibá Moses naˀaypu̖yä̖, heḏi hânho saˀwóˀdi-á naˀaymuu. Iví jíyá-áḏí iví táḏá-áḏí poje pꞌóe tꞌä̖hkí inbí kꞌaygibo óeˀá̖yîngiˀan. 21 Ihayḏáháˀ oe jáˀwépiye óepiye óejoeˀa̖míḏí, hebo Pharaoh-ví aˀyú̖ ûnˀä̖ä̖ḏi óeshaaḏi ivíˀpiye óehoˀ, heḏi ivîˀ ûnmuu waabá óesówé. 22 Moses-á nä́ˀin Egypt-winbí há̖hkan tꞌä̖hkí nahá̖hpóe, heḏi iví híˀ-á heḏá tꞌä̖hkí iˀannindá ûnkay.

23 “Moses-á jónä́ntä̖ (40) pa̖a̖yoˀi napuwamän dihayḏi iˀánshaamä́gi iví tꞌowa in Israel-ˀin napu̖wä̖mú-íḏí. 24 Heḏi namää ihayḏi wí Egypt-wi sendi wí Israel-ˀiˀ sen óewa̖ˀoḏi óemûˀ, heḏiho Moses-di nä́ˀi Israel-ˀiˀ ônˀaywoeníḏí namää, heḏi háa iˀ Egypt-wiḏi iˀ Israel-ˀiˀ óeˀan waabá Moses-di iˀ Egypt-wi óeˀan óeḏahay píhay. 25 Moses naˀándeˀ iví tꞌowa dínhanginnáaníˀin Jôesi Táḏáḏí óesógeˀin inbí tꞌôephaḏe iweḏi ovâymaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íḏí, hewänbo indá wíḏínhanginnáhpí.

26 “Wíyá tháwä́n nawáyˀä̖ä̖ ihayḏi wíje Israel-ˀin dänyándeḏi ovä̂nmûˀ, heḏi ovä̂nkꞌemakannamíḏí ikhä̖ä̖. Ovä̂ntu̖ˀan, ‘Bátꞌôeyanbe un senäˀ, undá tíˀûuwin waaginbá damuu, heḏi háaḏan wíˀnä́ táye dänwa̖ˀoˀ?’ 27 Hewänbo iˀ sendi iˀ wêe sen óewa̖ˀoˀiˀḏi Moses óewänpichä̖nuḏi óetu̖ˀan, ‘Toˀḏan wônkꞌûˀ naˀin dítsonmáˀve-íḏí háa dítu̖ˀâ̖a̖míḏí híwóhpí änˀoˀin? 28 Ti naa wáˀ díháyjíˀin undaˀ, tsá̖ˀdi iˀ Egypt-wi nâaˀan waabá?’ 29 Moses nä́ˀin natꞌoeḏi Egypt-di nashavepee, heḏi oe Midian nangepiye namääḏi iwe wí jáˀwéḏíˀi waagibá ithaye. Iwáy wä̖́hä̖̂ä̖ho wíje eˀnûn ûnpu̖yä̖.

30 “Wíyá jónä́ntä̖ (40) pa̖a̖yo naphaḏe ihayḏi wí thaa oe Sinai pꞌin núˀ ahkónu wáy najiˀ ihayḏi, wí makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀi wên wä̖́ä̖ˀi phéˀyä̖́vi nakojeˀnin jâage nawindi óemûˀ. 31 Moses nä́ˀi imûˀḏi óeháaˀan, heḏi shánkí núˀpiye ihá̖ḏi híwó imúuníḏí, heḏi Nanbí Sedó Jôesi Táa ihéeˀandi natꞌoe. Gin Moses óetu̖ˀan: 32 ‘Naa-á Jôesi Táḏá omuu, uví thehtáy pahpáˀin Abraham-dá Isaac-á heḏá Jacob-á indi díˀaˀginmä́giˀiˀ.’ Moses nakhunwôedaˀpóeḏí natha̖tha̖póe, heḏi wíyá imúuníˀin wínadaˀpí. 33 Hebo Nanbí Sedó Jôesi Táaḏí óetu̖ˀan, ‘Óˀantopꞌä̖ḏi, hä̖ˀi nan unwin diwe báyékí naˀaˀginmuu, navîˀ dînmuuḏi. 34 Taˀgendi naa dómûˀ háa in Egypt-windi naví tꞌowa ovâytꞌôephaḏekandoˀin, heḏá inbí haytu̖hkwíndá otꞌoe, heḏiho dovâymaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íḏí owá̖. Nää-á u̖-á bikhâyˀa̖mí, oe Egypt-piye wíwáysankhâymáa ovâykhä̖geˀnamíḏí.’

35 “Heḏiho Jôesi Táḏáḏí Moses óesan in Israel tꞌowaví tsondi dínmúuníḏí heḏá ovâymaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íḏá, tobá hä́ndíḏí indi óejoegiˀandi óetu̖ˀan wänboˀ, ‘Toˀḏan wônkꞌûˀ nanbí tsondi gínmúuníḏí heḏá dítu̖ˀâ̖a̖míḏá háa híwó háa híwóhpí ívíˀoˀin?’ Heḏi Moses in Israel tꞌowavíˀpiye namää ihayḏi iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀ in wä̖́ä̖ˀi phéˀyä̖́vi nakojeˀnin jáagé nawindi óehéeˀandiˀbá i-áḏí namää óekhä̖geˀnamíḏí. 36 Nä́ˀi Moses-á tꞌä̖mäge ipínnántꞌôeˀan oe Egypt nange wä̖́hä̖̂ä̖, heḏá iˀ pꞌîˀ mâapꞌoe gin dâytu̖ˀoˀ iwe tsowa-á, heḏá iˀ ahkónu iwá jónä́ntä̖ (40) pa̖a̖yo dijiˀ ihayḏi. Handiḏiho iˀḏi in Israel tꞌowa Egypt nangeḏi ovâypiye. 37 Nä́ˀi Moses-dânkun in Israel tꞌowa ginnân ovâytu̖ˀan: ‘Jôesi Táḏáḏí wí tukheˀbiˀ unbí tꞌowa iweḏiˀibo namuuˀi wovâysangíˀo, naa dísan waagibá.’ 38 Nä́ˀi Moses-á in Israel-ˀindáḏí najiˀ oe ahkónu i̖ˀge. Oe Sinai pꞌin núˀ nanbí thehtáy pahpáˀindáḏí najiˀ, iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi wíyá óehéeˀan dihayḏi, heḏi iˀ tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi óehéeˀandi wí híˀ nahándepîˀ ihógi naˀin dítu̖ˀâ̖a̖míḏí.

39 “Hebo nanbí thehtáy pahpáˀin wíḏidaˀpí Moses ôntꞌôeyaaníˀin, heḏiho óewänpijoegiˀan, heḏá oe Egypt-piye diwáypundaˀḏi diboˀaakwꞌó. Heḏiho Aaron dâytu̖ˀan, 40 ‘Wí hä̖ä̖wí âyˀaˀginmä̂änígîˀ heḏá dînpáaḏéhûuwígîˀ-á dînpaˀí. Nä́ˀi sen Moses oe Egypt-di dípiyeˀi-á, wígínhanginnáhpí háa ûnpóeˀin.’ 41 Ihayhä̖̂ä̖ḏi wí hä̖ä̖wí wí wáasíˀay waa ûncha̖a̖ˀi dâypaa, i-á inbí jôesi dínmuu waa dâycha̖a̖, heḏá dâyˀanimâatꞌahá̖nú inbí aˀgin dívímä̂äníḏí, heḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí inbí mandibo dâypaaˀiˀḏi báyékí ovâyhíhchanmä́gi.

42 “Heḏiho Jôesi Táḏáḏí ovâyjoeˀan heḏânho iˀ thandá pꞌóe-á heḏá in agóyó oe makówá disaaˀindá dâyˀaˀginmä̂äníḏí. Hä́nˀoebo wí Jôesi Táḏáví tukheˀbi itaˀnan háa Jôesi Táḏá natú̖ˀin, ginnân:

Un Israel tꞌowa, oe ahkónu jónä́ntä̖ (40) pa̖a̖yo íjiˀ ihayḏi,

bînˀanimâatꞌahá̖núndeḏi unbí aˀgin bînmä̂äníḏí,

taˀgendi naagîˀ wíˀúvíˀanpí.

43 Naa díˀaˀginmä̂änívíˀweḏi

wí hí̖yä̖̂ä̖ˀi teˀaaˀay phoˀ Moloch bînsóge bînhûuwíḏí,

heḏá wí hä̖ä̖wí wí agóyó waabá ûncha̖a̖ˀiˀ Rephan gin dâytu̖ˀoˀi-á bînhon.

Nä́ˀin wíjeḏi mandibo bînpaaˀin bînˀaˀginmä́gi.

Heḏânho wên tꞌowa dovâysankhâymáa wovâyhúuwíḏí kayi̖ˀ wä̖́hä̖̂ä̖piye oe Babylon-ví shánkí onäḏi.

44 “Jôesi Táḏáḏí Moses óehéeˀan nanbí thehtáy pahpáˀin ovâytu̖ˀa̖míḏí wí teˀaa gáhä̖́yú̖ˀi dâypaˀíˀin, heḏi Moses ônkeeyan háa nakeetꞌôení waa. Nä́ˀi teˀaa gáhä̖́yú̖ˀi-á íve iˀ kꞌuu pháagîn dakꞌóe Jôesi Táḏáví tsontun eeḏi nataˀmuuˀiˀ, heḏi iˀ teˀaa dâykéeˀí oe ahkónu i̖ˀge dijiˀ ihayḏi. 45 Heḏi nanbí thehtáy pahpáˀindá iˀ teˀaa gáhä̖́yú̖ˀi-á inbí ây ovâyjoeˀan, heḏáháˀ inbí ây-á iˀ teˀaa dâymaa Joshua-ḏi nä́ä nange ovâytsꞌúḏe ihayḏi. Ihayḏibá in tꞌowa nä́ˀi nan diwewin dimúˀdeˀin Jôesi Táḏáḏí ovâykhehpiye. Heḏi nä́ˀi teˀaa dínkꞌóe inbí tsondi hayˀi David-ví thaa puwahay. 46 David-dá Jôesi Táḏá óehíhchannan, heḏi gin ijûusuˀan: ‘Nanbí Sedó Jôesi Táa, u̖ Jacob-di hä́nˀoe wóeˀaˀginmäˀiˀ, wí wháagé u̖gîˀ wînkꞌúuwíˀin naa dímä́ä.’ 47 Hebo David-ví ay Solomon-dân Jôesi Táḏágîˀ ôntewhákꞌûˀ, David-dá joe.

48 “Hewänbo Jôesi Táḏá iˀ shánkí kwꞌáyewi namuuˀiˀ iˀ tewhá tꞌowa inbí mandi dâykwꞌóḏi eejeḏa̖ˀbá wínathaapí, i-á tꞌä̖mäpiye nathaa. Hä́nˀoe wí iví tukheˀbiˀ gin itaˀnan:

49 Jôesi Táa natú̖,

‘Makówá tꞌä̖hkí naví sogeˀi waagiˀbá dînmuu,

heḏá nä́ä oepáa kꞌayḏá wí ân kaykhanwówákandi waagibá-á naagîˀ namuu.

Wí wháagé dítôeníḏí wänbo wíˀúnkoḏipí bînkꞌúuwíḏí,

heḏi wáygé dáykaykhanwówáˀa̖míˀin wíḏîntáypí.

50 Ti naví mandibo hä̖ä̖ tꞌä̖hkí wíḏókhíjépíˀan?’ gin Jôesi Táa natú̖.

51 “Un tꞌowa pꞌóhkâyˀinda̖ˀ ímuu, heḏi wä̖yu̖píˀin ímuuḏi Jôesi Táḏáví híˀ píˀnä́ khóˀjé wíˀúntsꞌúyaˀpí heḏá wíˀítꞌoeˀopí. Iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí bînjoegimáa. Háa unbí hehä̖̂ä̖win thehtáy pahpáˀin dívíˀan waagibá úvíkanhon. 52 Indá Jôesi Táḏáví tukheˀmin tꞌä̖hkí ovâytꞌôephaḏekannanpíˀan. Ovâytꞌahá̖nú in tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin hä́nˀoe ditú̖ˀin nä́ˀi toˀwí iví wówátsi taˀge ihondi namuuˀi nakä̖ˀä̖ä̖gíˀoˀin. Heḏi iˀ napówá ihayḏá undiḏá tunjówháagé bînmangekán, heḏi handiḏi undibo bînhay. 53 Tobá Jôesi Táḏáḏí in makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin ovâysan wänbo iví tsontun wovâymä̂äníḏí, nä́ˀi tsontundá wívînˀaˀginnanpí.”

Stephen óekꞌusä̖yu̖

54 Waˀḏi Stephen-di ovâyhíˀmáaḏí in Huḏíyo pꞌóˀḏéḏíˀin hânho ditꞌayyaapóeḏí ôndawä̖ˀtsꞌíndeˀ. 55 Hewänbo Stephen-dá iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ pín taˀgeḏi imáaḏí oe kwꞌáyepiye ibée, heḏi oe makówá Jôesi Táḏáví saˀwóˀdi kohthay ônmûˀ, heḏá Jesus-á Jôesi Táḏáví koˀḏíngéḏí nawindi óemûˀ. 56 Heḏi Stephen natú̖, “Binmúˀḏí, makówá nakhuuḏeeḏi dómúndeˀ, heḏá iˀ tꞌowa tꞌä̖hkígîˀ naˀaypu̖yä̖ˀi-á Jôesi Táḏáví koˀḏíngéḏá nawin.”

57 In iwe diwinnin dívíˀojemankwꞌóḏiḏi dívítu̖wí̖nú, heḏá tꞌä̖hkíḏíbo wéˀge ivíˀpiye dikhenmää. 58 Heḏi khóhkayḏi oe búˀ jáˀwépiye óehoˀ, heḏi in ôntꞌeˀpꞌíḏeˀin inbí kꞌéwéˀi to dívípꞌä̖́ḏiḏi wí eˀnú Saul gin nakhá̖wä̖́ˀiví núˀ dâyjoeˀan iˀá̖yîngiˀa̖míḏí, heḏáháˀ Stephen óekꞌusä̖yu̖ óeháyjíḏí. 59 Waˀḏi óekꞌusä̖yundeˀ ihayḏibo ijûusuˀan gin: “Nanbí Sedó Jesus, naví hâ̖a̖ dînkeˀ.” 60 Heḏi idégeˀdisógeḏi gin kaygi natú̖, “Nanbí Sedó Jôesi Táa, in tꞌaywóˀnin nä́ˀin tꞌowa dívíˀoˀin wíˀovâychä̖ä̖nú-ípí.” Gin natú̖ḏíhoˀ iví wówátsi ibowa ijóˀkꞌûˀ waagibá.

8

Saul-di in méesateˀin tꞌowa ovâytꞌôephaḏekandoˀ

1-2 Stephen óehayḏi Saul-dá óehí̖ˀan. Hebo wây-á senäˀ Jôesi Táḏá óeˀaˀgindoˀindiḏá báyékí dívísíhtä̖ä̖ḏi Stephen óekhä̖ˀkꞌûˀ. Iˀ thaa iweḏi páaḏépiye tꞌä̖hkí in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin oe Jerusalem dikwꞌóˀnin báyékí ovâytꞌôephaḏekandoˀ, heḏi in tꞌä̖hkí dijândi tꞌä̖mäpiye diwaḏeḏee oe Judea nange Samaria nangá i̖ˀge tꞌä̖hkí. In Jesus-ví tꞌôekhuwaˀinda̖ˀ Jerusalem-bo dívíwóyí̖ˀ.

3 Saul-di in méesateˀin tꞌowa báyékí ovâyjänäkíˀoˀ. Tewhá ee tꞌä̖hkí ijíyéndeḏi kwiyä̖ˀdá senäˀdá inbíˀjeḏibo ovâywhaapiyendeˀ, heḏá ovâypankwꞌóeˀó.

Oe Samaria nange Jôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tun ovâytꞌôeˀoˀ

4 Heḏiho in tꞌä̖mäpiye dishavepeeˀin wéngé tꞌä̖hkí dívíjíyéndeḏi Jôesi Táḏáví híˀ ôntꞌôekanhon. 5 Philip wí Samaria-wi búˀpiye namääḏi Jesus-ví̖ˀgeḏi ovâytꞌôeˀoˀ. Ovâytu̖máa Jesus-á namuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí. 6 Báyékí tꞌowa dívíwéˀgeˀan heḏá háa Philip-di ovâytu̖máaˀin á̖yîngiḏi dívítꞌôeyandeˀ, iˀ pínnán tꞌôe iˀandi dâymûˀḏi. 7 Báyékí yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dívítu̖wí̖núndeḏi in tꞌowa ovâymáaˀin diweḏi dipee, heḏá báyékí in dínˀa̖ˀyä̖kankoḏipíˀindá dipóhayˀindá ovâyhehkháaˀan. 8 Heḏânho in búˀwin hânho dihíhchanpóe.

9-11 Ee búˀ wí sen Simon gin nakhá̖wä̖́ˀi wíˀbo natû̖ˀ i-á hayˀi namuuˀin, heḏi ichugetꞌôeˀoḏi báyékí pa̖a̖yo in Samaria nangeˀin tꞌowa ovâyháaˀoˀ. Heḏiho gin iˀoḏi tꞌä̖hkí tꞌowa heˀennin dimuuˀindá heˀennin dimuupíˀindá ôntꞌôeyandeˀ, heḏi ditû̖ˀ, “Nä́ˀi sendá iˀ namuu Jôesi Táḏáḏí óepínnánkaymä́giˀiˀ.” 12 Hebo Philip-á iˀ híwóˀdi tun Jôesi Táḏáví khuu i̖ˀgeḏi ovâytꞌôeˀoˀ heḏá ovâytu̖máa Jesus-ân namuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí, heḏi in tꞌowa dívíwä̖yu̖ḏi ovâypꞌóˀpꞌoeˀan, kwiyä̖ˀdá senäˀdá. 13 Simon wänbo wáˀ iwä̖yu̖, heḏi óepꞌóˀpꞌoeˀan dihayḏi Philip-áḏí wéˀge dänjíyéndeˀ, heḏi hânho óeháaˀoˀ tꞌä̖mägeˀi pínnán tꞌôe Philip iˀoˀiˀ imûˀḏi.

14 Oe Jerusalem in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin ditꞌoe in Samaria-ˀin tꞌowa Jôesi Táḏáví tun ônkêˀin, heḏiho Peter-á John-dá inbíˀpiye ovä̂nsan. 15-16 Nä́ˀin wíje dapówá ihayḏi in dívítsꞌanwä̖yu̖ˀingîˀ ovâyjûusuˀan iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dâykáyjíḏí, gá iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ waˀḏi inbíˀpiye wíḏínˀä̖ä̖píḏân. Ovâywänpipꞌóˀpꞌoeˀan Nanbí Sedó Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖ḏi. 17 Heḏáháˀ inbîˀḏi wíˀíngin dänmankꞌûˀḏi iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dâykêˀ.

18 Heḏi nä́ˀin Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin in tꞌowavîˀḏi dänmankꞌûˀḏi iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dâykêˀin Simon imûˀḏi ovä̂nchä̖ˀmä̂äníˀin nadaˀ, 19 heḏi ovä̂ntu̖ˀan, “Naa wáˀ dînkꞌuˀ heḏânho tꞌä̖hkí naa inbîˀḏi dáymankꞌûˀin iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dâykáyjíḏí.”

20 Hebo Peter-di óetu̖ˀan, “Uví chä̖ˀ wóegébo péyégépiye unmú-í, gá unˀándeḏân iˀ hä̖ä̖wí Jôesi Táḏá imäˀi chä̖ˀdi nâakuumä́-íˀin. 21 Jôesi Táḏáḏí wóemúnde píˀnä́ khóˀjé taˀge wíˀunmuupíˀin heḏiho nä́ˀin tꞌôe háˀto úkoeḏí-í biˀa̖míḏí. 22 Nää-á nä́ˀi yä̖ˀḏâapíkan unkandaˀi nájoeˀan, heḏi pín taˀgeḏi Nanbí Sedó Jôesi Táḏávíˀpiye bijûusuˀa̖mí háḏéebá nakoḏiḏi nä́ˀi gin unˀánshaamuuˀiˀ wônˀowóejé-í. 23 Naa-á dînhanginná hânho unthúutꞌóeˀin, heḏá uví tꞌaywóˀdiḏi wóewhimáa waagibá úpóe.”

24 Simon-di ovä̂ntu̖ˀan, “Nanbí Sedó Jôesi Táḏávíˀpiye dînjûusuˀa̖mí heḏânho nä́ˀi dítu̖ˀandi naa wíḏînpúuwípíḏí.”

25 Heḏi Peter-áḏí John-dáḏí hä̖ä̖wí Jesus-ví̖ˀgeḏi dä́nhanginnáˀdiˀ in tꞌowa ovâytu̖ˀan dihayḏi, heḏá Nanbí Sedó Jôesi Táḏáví tun ovâytꞌôeˀan dihayḏi, Jerusalem-piye dawáymää. Dänweehon dihayḏi báyékí Samaria nangewi búˀây i̖ˀgeḏi daphaḏe, heḏi Jôesi Táḏáví híwóˀdi tun ovâytꞌôekanhon.

Philip-áḏí iˀ Ethiopia nangewi tsondi-áḏí

26 Ihayhä̖̂ä̖ḏibá wí makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi Philip óetu̖ˀan, “Ókhâyˀandi nä́ˀin aakonpiyeˀin pꞌôe i̖ˀge unmú-í, indá Jerusalem-di Gaza-piye namän.” (Iwe wí ahkónu naná.) 27 Heḏiho ikhâyˀandi namää. Pꞌóegé iwéngé namän dihayḏi wí sen óemûˀ. Nä́ˀi sendá Ethiopia-wi tsondi namuu, in Ethiopia-winbí tsondi pꞌóˀḏéḏîˀ kweeví chä̖ˀ tꞌä̖hkí ônˀá̖yînmáaˀi namuu, iˀ kwee-á Candace gin nakhá̖wä̖́. Nä́ˀi sen oe Jerusalem-dá najiwän Jôesi Táḏá óeˀaˀginmä̂äníḏí, 28 heḏi nää ivíˀpiye iweehon dihayḏi iví te phoge naˀä́ndí in taˀnin Jôesi Táḏáví tukheˀbi Isaiah itaˀnannin itundoˀ. 29 Iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi Philip óetu̖ˀan, “Jaˀ unmú-í hä̖ˀi te nâakâaníḏí.”

30 Heḏiho Philip iwä̖́näkíḏiḏi óekáa, heḏi iˀ sen itundoḏi natꞌoe, heḏi óetsikaˀyan, “Ti unkaˀpóyaˀ hä̖ˀi nâatundoˀiˀ?” 31 Óetu̖ˀan Philip, “Hândiḏan okaˀpóewí wí toˀwíḏí wíḏînthayyohpíḏí? Han unchanpóeḏí ti nä́ä te phoge bitôení naa-áḏí bisôege-íḏí?”

32 Jôesi Táḏáví taˀnin diwe itundoˀi ginnân natû̖ˀ:

Wí kꞌúwá óekheˀgíˀoˀi dâyhújaˀ waagibá óehoˀ,

heḏi wí kꞌúwáˀay óephóˀkꞌowandeḏi sígínpíḏíbo hânda̖ˀdibo nawänpikꞌóe waagibá,

iˀbá wáˀ háabo wínatú̖hpí.

33 Óewôedaˀiwekán, heḏá híwóˀdá wíˀôntunjóˀnanpí.

Toˀwí wänbo háabo wíˀûnkoḏipí natú̖u̖níḏí iví tíˀúugé kä̖ˀä̖ä̖ˀinbí̖ˀgeḏi

gá iví wówátsi nä́ä oepáa kꞌayḏi ûnbowaḏeeḏân.

34 Heḏi iˀ Ethiopia-wi tsondiḏi Philip óetsikaˀyan, “Toví̖ˀgeḏan Isaiah ihíˀmáa? Ti wíˀbo iví̖ˀgeḏi háa wíyá toˀwíví̖ˀgeḏi itaˀnan? Ti u̖ˀḏi dítu̖ˀa̖mí?” 35 Heḏiho Philip-di ônthayyan nä́ˀi híˀ Isaiah itaˀnandi-á Jesus-ví̖ˀgeḏân namuuˀin, heḏáháˀ iˀ híwóˀdi tun Jesus-ví̖ˀgeḏi shánká ônthayyan.

36 Iwáy pꞌóegé wáy damändi napꞌoˀkꞌóe iwe dapówá, heḏi iˀ tsondiḏi Philip óetu̖ˀan, “Hîn námúˀḏí, hä̖we napꞌoˀkꞌóe. Ti wínakoḏipíˀan dípꞌóˀpꞌoeˀa̖míḏí?” 37 Philip-di óetu̖ˀan, “Híwó namuu-ákun unpꞌóˀpꞌoepúuwíḏí, pín taˀgeḏi biwä̖yundeḏi.” Heḏi óetu̖ˀan Philip “Naa dáywä̖yunde-ákun Jesus Christ-á Jôesi Táḏáví ay namuuˀin.”

38 Heḏihoˀ iˀ tsondiḏi iˀ sen isanhondiˀ óetu̖ˀan iˀ te iwóyí̖ˀní gin, heḏi Philip-áḏí iˀ tsondi-áḏí ee napꞌoˀkꞌóe iwe dawá̖, heḏi Philip-di óepꞌóˀpꞌoeˀan. 39 Pꞌoe iweḏi dapee ihayḏi Nanbí Sedó Jôesi Táaví Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi tsíkhagipí Philip iweḏi óehoˀ, heḏi iˀ tsondiḏi wíyá wíˀóemûˀpí, hebo ivíˀpiye namän dihayḏi báyékí nahíhchanpóe.

40 Philip-á oe Azotus búˀ óekán, heḏi iweḏihoˀ iˀ búˀây i̖ˀge tꞌä̖hkí Jôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tun ovâytꞌôekanhon oe Caesarea búˀ napówá píhay.

9

Jesus-víˀpiye Saul ipimä́gi

1 Ihayhä̖̂ä̖bá Saul ívíwo jänäkí in Nanbí Sedó Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀinbí̖ˀgeḏi ihíˀmáa. Natû̖ˀ iˀḏi ovâytꞌakha̖nukhâymáaˀin. 2 Heḏiho in Huḏíyoví owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀvíˀpiye namää wí taˀdi óedaaˀa̖míḏí. Nä́ˀi taˀdi ihondiho in taˀge óemä́gi iˀ Huḏíyoví méesate oe Damascus búˀ eejepiye namú-íḏí, heḏiho wên tꞌowa, háa kwiyä̖ˀ háa senäˀ dimuuˀin Jesus-ví pꞌôe i̖ˀge dimännin ovâyshaaḏá, oe Jerusalem-piye ovâypanmáˀí ovâypankwꞌôeníḏí.

3 In pꞌóegé Damascus-piye namän dihayḏi, tsowa napowamändi, tsíkhagipí wí ko makówáḏí nawá̖, heḏi óeˀánkêˀ. 4 Heḏi nange nakanu, heḏi wí toˀwíḏí óehéeˀandi natꞌoe. Óetsikaˀyan, “Saul, Saul, háaḏan u̖ˀḏi naa dítꞌôephaḏekandoˀ?” 5 Saul natsikapóe, “Nanbí Sedó, to-an unmuu?” Heḏi óetu̖ˀan, “Naa Jesus-ân omuu, u̖ˀḏi naa dítꞌôephaḏekandoˀiˀ. 6 Ówí̖nú, heḏi iˀ búˀpiye unmú-í. Iwânho wóetu̖ˀa̖mí háa biˀa̖míˀin.”

7 In senäˀ i-áḏí dimännin diwänpikwi̖nuḏeeḏi háabo wíḏitundeepí. Diwänpitꞌoe hewänbo hä̖́ä̖bo wíḏâymûˀpí. 8 Saul iwí̖nú, hewänbo itsíwaa ihayḏá hä̖́ä̖bo wíˀûnkeetꞌóepí, heḏiho Damascus-piye óepahoˀ. 9 Poje thaa iví keetan wíˀimáapí heḏá wáˀ húukan wänbo su̖wä̖ wänbo wíˀiˀohpí.

10 Nä́ˀi búˀ Damascus iwáho wí sen Jesus-víˀpiye iwä̖yundeˀiˀ Ananias gin nakhá̖wä̖́ˀi nathaa. Nanbí Sedó Jesus-di óekhá̖yä̖́ˀdeḏi waagibá ûntꞌoepóe, heḏi Ananias natú̖, “Nanbí Sedó, hä̖ä̖-an undaˀ?”

11 Heḏi Nanbí Sedó Jesus-di óetu̖ˀan, “Wesebo Judas-ví tewhá eepiye unmú-í. Iví tewhá-á nä́ä búˀwin pꞌôe iwe naˀä́n, Taˀgeˀin Pꞌôe gin dâytu̖ˀoˀ. Eeḏi wí sen Saul gin nakhá̖wä̖́ˀiví̖ˀgeḏi untsikapúuwí, Tarsus búˀwi-ân iˀ namuu. 12 Nääbo ijûusuˀoˀ, heḏi iˀ tewhá ee naˀä́n diwe untsuḏemändi wóemúnde waagibá nääho ûntsꞌanpuwamän, heḏá wáˀ wóemúndeˀ uví mandá nâatä̖geḏá iví keetan wíyá ikáyjíḏí.”

13 Hewänbo Ananias natú̖, “Nanbí Sedó, báyékí tꞌowaḏi nä́ˀi senbí̖ˀgeḏi dítꞌôeˀan. Ditú̖ uví tꞌowa Jerusalem-windá iˀḏi hânho ovâyjänäkíˀan. 14 Heḏá in Huḏíyoví owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindi ônkꞌûˀ nä́we wáˀ in tꞌowa tꞌä̖hkí wóekhá̖yä̖́ˀdeˀin dívíjûusuˀoḏi ovâypankwꞌôeníḏí.”

15 Hewänbo Nanbí Sedó Jesus-di óetu̖ˀan, “Ópûn, naaḏân wíˀbo dódeˀman naví tꞌôe dînˀa̖míḏí. Iˀḏá in Israel tꞌowa-á heḏá in wéˀgen tꞌowa wáˀ inbí tsonnin wóegé ovâytꞌôeˀa̖mí toˀwí omuuˀin naa. 16 Naaḏân wíˀbo dônthayya̖mí báyékí itꞌôephaḏekhâymáaˀin naví tꞌôe dînˀa̖míḏí.”

17 Heḏiho Ananias iˀ tewhá óetu̖ˀan deepiye namää, heḏi natsꞌú̖. Heḏi iví mandi Saul óetä̖geḏi óetu̖ˀan, “Tíˀûu páaḏéˀi Saul, hä̖ˀin pꞌóegé nä́ä Damascus búˀpiye unˀä̖ˀ ihayḏi Nanbí Sedó Jesus uvíˀpiye ipikeeyan. Heḏi iˀḏibá naa dísan wíyá úkeepúuwíḏí, heḏá iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ pín taˀgeḏi mänmáˀve-íḏí.” 18 Wesebo wí hä̖ä̖wí paa okhowa waagiˀbá namuuˀiˀ Saul-ví tsée iweḏi ûnjâapóe, heḏi wíyá ûnkeepóeḏí iwí̖nú. 19 Ihayḏiho óepꞌóˀpꞌoeˀan, heḏi ihú̖u̖yandi iví kay iwáykêˀ.

Oe Damascus Saul-di Jesus-ví̖ˀgeḏi ovâytꞌôeˀoˀ

Saul wí hä̖́yú̖ thaa oe Damascus-bo iwóyí̖ˀ in tꞌowa Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀindáḏí. 20 Heḏi wesebo iˀ Huḏíyoví méesate eeje namää, heḏi ovâythayjoˀ Jesus-á Jôesi Táaví ay-ân ûnmuuˀin. 21 In tꞌowa iví híˀ ditꞌoeˀin tꞌä̖hkí ovâyháaˀandi dívípitu̖máa, “Ti nä́ˀi-ân wínamuupíˀan iˀ toˀwíḏí oe Jerusalem ovâyhá̖núndeˀiˀ tꞌä̖hkí in Jesus óekhá̖yä̖́ˀdeˀin dívíjûusuˀoḏi? Ti nä́äpiye wínaˀä̖ä̖píˀan ha̖ˀmin tꞌowa ovâywänpipanhóeníḏí, in Huḏíyoví owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀinbíˀpiye ovâyhûuwíḏí?”

22 Hebo Saul-ví híˀ-á shánkí wänbo ûnkaypuwamändi ovâythayyan Jesus-áho taˀgendi namuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí, heḏiho in Damascus-ˀin Huḏíyo hä̖́ä̖bo wíḏâyshaapí óetu̖ˀâ̖a̖míḏí.

23 Báyékí thaa naphaḏe ihayḏi in Huḏíyo dívíwéˀgeˀan háawin wên ánshaa dâykꞌúuwíḏí háḏíḏí Saul óeháyjíḏí waagi. 24 Khu̖u̖-á thaa-á iˀ búˀ tehpaa phóḏi iwe óetsíkhaˀmáa óeháyjíḏí. Hewänbo Saul ûnhanginpóe háa óekhâymáaˀin, 25 heḏi wí khun wên iví híˀ iwe dívíwä̖yundeˀindi iˀ búˀwi tehpaa iwepiye óehoˀ, heḏi naphohcháˀ diwe wên tꞌúnbay hayˀin diweḏi óewá̖ve.

Saul oe Jerusalem búˀ najiˀ

26 Saul Damascus-di oe Jerusalem-piye namää, heḏi in wéˀgen Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀindáḏí iwóeníˀin nadaˀ. Hewänbo tꞌä̖hkíḏíbo iˀ dâykhunwôedaˀ, wíḏiˀânpíḏí taˀgendi Jesus-víˀpiye iwä̖yundeˀin. 27 Hewänbo Barnabas-di in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀinbíˀpiye óehoˀ indi óetaa-íḏí, heḏi ovâytu̖ˀan háa Saul ûnpóeˀin in pꞌóegé oe Damascus-piye namändi. Háa Saul-di Nanbí Sedó Jesus óemûˀ waagi heḏá Jesus-dá óehéeˀan waagá ovâytu̖ˀan. Ovâytu̖ˀan wáˀ háa Saul khunwôedaˀginpíḏíboˀ in tꞌowa oe Damascus Jesus-ví̖ˀgeḏi ovâytꞌôeˀannin. 28 Heḏiho in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀindi Saul óesígíkêˀ, heḏi i-á oe Jerusalem i̖ˀge tꞌä̖hkí indáḏí najiˀ. Iwe wáˀ khunwôedaˀginpíḏíboˀ in tꞌowa Nanbí Sedó Jesus-ví̖ˀgeḏi ovâytꞌôeˀan. 29 Wên tꞌowa iwe dijiˀ, Huḏíyobá dimuu hebo Israel nange jáˀwéḏí diˀä̖ä̖. Indáḏí wáˀ ihíˀmáaḏáháˀ itu̖hkannan, heḏi ditꞌaypóeḏí háḏíḏí óeháyjíˀin dâytu̖wä̖máa. 30 Hewänbo in tíˀûuwin páaḏéˀin háa óekhâymáaˀin dínhanginpóe ihayḏi, oe Caesarea búˀpiye óeshavehoˀ, heḏá iweḏáháˀ wíyá búˀ Tarsus-piye óesan.

31 Nä́ˀi naphaḏe ihayhä̖̂ä̖ in méesateˀin tꞌowa dívíwéˀgeˀoˀin iˀ nange Judea-á Galilee-á Samaria-á toˀwíḏí wänbo wíˀovâyjänäkíˀohpí, heḏi shánkí dikaypóe. Heḏi Nanbí Sedó Jôesi Táa báyékí dâyaˀginmäˀ heḏá iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi ovâykhä̖geˀmáa, heḏânkun shánkí wänbo ditꞌowasôe.

Peter ipínnántꞌôeˀoˀ in búˀ Lydda-á Joppa-á eeje

32 Ihayḏibá Peter tꞌä̖mäpiye namändi Jôesi Táḏáví tꞌowa oe Lydda búˀ dikwꞌóˀnin napu̖wä̖pówá. 33 Iwe wí sen Aeneas gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ óejay. Nä́ˀi sendá wíˀûnˀa̖ˀyä̖kankoḏipíḏí kháve pa̖a̖yo wíˀûnkoḏipí ishaa-íḏí. 34 Peter-di óetu̖ˀan, “Aeneas, nää-á Jesus Christ-di wóehehkháamä́gi. Óshaa, mänpa̖ˀshâa.” Heḏi wesebo han iˀan. 35 In tꞌowa Lydda búˀ dithaaˀin tꞌä̖hkí heḏá o̖ˀge oe Sharon nange dithaaˀindá háa ûnpóeˀin dâymûˀ, heḏi báyékí in diweḏi Nanbí Sedó Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin dipóe.

36 Ihayḏibá wí kwee Tabitha gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ, Jesus-víˀpiye iwä̖yundeˀiˀ, ee Joppa búˀ nathaa. (Iví khá̖wä̖́-á Greek tundi “Dorcas” ûnmuu, heḏi nä́ˀin híˀ Dorcas-á “Pä̖́ä̖” gin natundaˀ.) Nä́ˀi kweeḏá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí tꞌowa híwó ovâyˀoˀ, heḏá in sehkanäwó diwówájiˀindá ovâykhä̖geˀmáa. 37 I-á nahaypóeḏí nachuu, heḏi iˀ pení óeˀowíḏi inbí khuu dínmuu waagibá, heḏi oe whaˀkꞌay íve óekꞌûˀ. 38 Lydda iweḏi Joppa-á kayi̖ˀ wínanáhpí, heḏi ee Joppa in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin dínhanginpóe Peter-á oe Lydda najiˀin, heḏi wíje senäˀ ivíˀpiye ovä̂nsan óetu̖ˀâ̖a̖míḏí, “Ti wesebo naˀindáḏí wíˀunˀä̖ä̖-ípíˀan, heḏi a̖ˀyu̖u̖gi giwáymú-í.”

39 Heḏiho Peter wesebo ikhâyˀandi indáḏí namää. Iˀ tewhá ee dipówá ihayḏi oe whaˀkꞌay ívepiye óepiye. Tꞌä̖hkí in kwiyä̖ˀ dikwꞌóˀnin inbí senäˀ díntꞌahánnin Peter-ví núˀ diwindi diséejiˀ, heḏi ônkeejoˀ iˀ báyékí to-á kꞌéwéˀi aa-á Dorcas ipaaˀiˀ waˀ nawówájiˀ ihayḏiboˀ. 40 Peter-di tꞌä̖hkí ovâypeejôndi idégeˀdisóge ijûusuˀa̖míḏí, heḏi ibéeḏí iˀ pení óemúndeḏi natú̖, “Tabitha, óshaa.” Iˀ kwee itsíwaaḏi Peter óemûˀḏi ishaasóge. 41 Peter-di óemanyâ̖ˀḏi óekwi̖nukhä̖geˀnandá in kwiyä̖ˀdáḏí in wéˀgen Jôesiví tꞌowa-áḏí ovâytu̖hkánnan ditsꞌú̖u̖níḏí, heḏi iˀ kwee wíyá nawówápóeˀin ovâykeeyan. 42 In Joppa-win tꞌowa dínhanginpóe háa napóeˀin heḏi báyékí Nanbí Sedó Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖.

43 Peter ee Joppa nä́ˀi sen Simon gin nakhá̖wä̖́ˀivíˀwebo híwó hay thaa iwóyí̖ˀ. Simon-dá púje tä̖́vikandiˀ-ân namuu.

10

Cornelius-di Peter óetu̖hkánnan ivíˀpiye naˀä̖ä̖-íˀin

1 Oe Caesarea búˀ wí sen Cornelius gin nakhá̖wä̖́ˀi nathaa. I-á tä̖gintä̖ (10) sundaḏoví tsondi namuu, heḏi iví sundaḏo-á “Italy-win” gin ovâytu̖ˀoˀin diweḏiˀin dimuu. 2 I-áḏí iví kꞌaygiˀindáḏí hä̖̂ä̖ḏi wänbo Jôesi Táḏá óeˀaˀginmäˀ tobá Huḏíyo dimuupí wänboˀ, heḏi in sehkanäwó diwówájiˀin Huḏíyo tꞌowa hä̖́yú̖-anho ovâychä̖ˀmäˀ ovâykhä̖geˀnamíḏí, heḏá hä̖̂ä̖ḏi waa Jôesi Táḏávíˀpiye ijûusuˀoˀ.

3 Wí thaa thíˀêeḏi poje iwáypiye nanândi, wí makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀ Cornelius ûnpówáḏí keeˀeeḏi óemûˀ waagibá ûnpóe, heḏi óekhá̖yä̖́ˀ.

4 Cornelius hânho óepíhä̖ä̖, heḏi iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀ óeḏamúndeḏi óetu̖ˀan, “Nanbí Sedó, háaḏan unˀä̖ä̖?”

Heḏi iˀ tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi óetu̖ˀan, “Jôesi Táḏá uví jûusu natꞌoe, heḏá wóemûˀ in sehkanäwó diwówájiˀin tꞌowa ovâychä̖ˀmä́giˀin heḏiho háa biˀannin wíˀûnˀôeḏe-ípí. 5 Nää-á wên senäˀ Joppa búˀpiye u̖ˀḏi ovâysaaní, indá wí sen Simon gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ óenuuwä̖́-í nä́wepiye óemáˀíḏí, iˀ sendá Peter gin wáˀ nakhá̖wä̖́. 6 I-á iwóyíndeˀ wí púje tä̖́vikandiˀ Simon ginbá nakhá̖wä̖́ˀiví tewhá ee, nä́ˀi tewhá-á mâapꞌoe núˀ nakꞌóe.” 7 Iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi Cornelius óehíˀbowa ihayḏi ijâaˀan, heḏi Cornelius-di wíje iví tewháˀin tꞌôeˀindá heḏá wí sundaḏo-á ovâytu̖hkánnan, nä́ˀi sundadoḏá hä̖̂ä̖ḏi waa Cornelius óekhä̖geˀdo heḏá Jôesi Táḏá óeˀaˀginmäˀ. 8 Háa iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi óetu̖ˀan waa Cornelius-di ovâythayyan, heḏáháˀ Joppa-piye ovâysan.

9 Wíyá tháwä́n taagepiye waˀḏi in senäˀ pꞌóegé dimändi, iˀ búˀ tsowa dipowamän dihayḏiboˀ, Peter oe whaˀkꞌaypiye napee ijûusuˀa̖míḏí. 10-11 Naha̖hséhpóeḏí ihú̖u̖ya̖míˀin nadaˀ, hebo waˀ dâyhä̖ä̖háaˀoḏibo naˀä̖̂ä̖kꞌóe waagibá ûnpóe, heḏi makówá nakhuuḏeeˀin ûnkeepóe, heḏi wí hä̖ä̖wí nangepiye nawha̖veˀä̖ḏi imûˀ, i-á wên aa pháagíˀin waagiˀinbá namuu, heḏi jónu wéegé eeje nawhimuu. 12 In aa iwe tꞌä̖mägeˀin animâa hä̖ä̖wên dikwꞌôn, hä̖ä̖pandá pꞌoekanu-á pä̖́ä̖yu̖-á heḏá tsíḏé-á. 13 Heḏi toˀwíḏí óehíˀmáaḏí natꞌoe ginnân: “Peter, ówí̖nú, ovâyhá̖nú hä̖ˀin heḏá ovâykꞌôe.”

14 Hebo Peter natú̖, “Joe, háˀto, Nanbí Sedó. Naa hä̂nhay wänbo wíḏókꞌoepí hä̖ä̖wí nanbí khuu gínmuuḏi gínkhâ̖a̖kꞌóeˀiˀ, giˀbi hä̖ä̖wí khá̖a̖ˀi gin âytu̖máaˀiˀ.”

15 Heḏá wíyá iˀ híˀ natꞌoe ginnân: “Wíˀúkhâyˀä̖hpí untú̖u̖níˀin nakhâ̖a̖kꞌóeˀin hä̖ä̖wí Jôesi Táḏá natú̖ˀi híwóˀdi namuuˀin.” 16 Powin gin napóe, heḏi ihayḏi in aa pháagíˀin wesebo makówápiye óetege.

17 Peter iˀánshaamáa hä̖ä̖-angú iˀ hä̖ä̖wí ûnkeepóeˀiˀ namuuˀin, heḏi ihayḏibá in senäˀ Cornelius-di ovâysannin wáy Simon-ví tewhá ûnkꞌóeˀin dâyshaa, heḏi oe tehpaa phóḏi dipówá. 18 Heḏi ditu̖hkwínpóeḏí ditsikapóe, “Ti nä́we Simon Peter iwóyí̖ˀ?”

19 Waˀḏi Peter iˀ hä̖ä̖wí ûnkeepóe i̖ˀgeḏi iˀánshaamáaḏí iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óetu̖ˀan, “Ótꞌôeyanbe, poje senäˀdi wóetu̖wä̖máa. Nää-áho ówhanbe, heḏi ánshaaginpíḏíboˀ indáḏí ópûn. 20 Naaḏân dovâytu̖ˀan nä́äpiye diˀä̖ä̖-íˀin.” 21 Heḏi Peter in senäˀ dijiˀ iwepiye nawân heḏi ovâytu̖ˀan, “Naa-ân iˀ omuu undi dítu̖wä̖máaˀiˀ. Háaḏan íˀä̖ä̖?”

22 In senäˀdi óetu̖ˀan, “Cornelius-dáho naˀin dísan, i-á sundáḏoví tsondi namuu. I-á iví wówátsi taˀge ihon, Jôesi Táḏá óeˀaˀgin, heḏi iví̖ˀgeḏi in Huḏíyo tꞌä̖hkí híwó dívíhéeˀoˀ. Wí makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi óetu̖ˀan u̖ wóetu̖ˀâ̖a̖míḏí iví tewhá eepiye unmú-íḏí, heḏânho wí híˀ uvíˀweḏi natꞌoe-íḏí.” 23 Heḏiho Peter-di ovâytu̖ˀan ditsꞌú̖u̖ní gin, iwebo dívíwhoˀkwꞌôeníḏí iˀ khun.

Heḏi iˀ tháwä́ndá héˀḏibo Peter ishaaḏi ipikhâyˀan, heḏi indáḏí namää, heḏá wên Joppa-win Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀindá wáˀ dimää. 24 Wíyá tháwä́ndá oe Caesarea dipówá. Cornelius-áho ivíˀwe natsíkhaˀä́n, iví ây-á maatuˀindá kꞌemaˀindá ovâywéˀgeˀannin wóegé. 25 In Peter-ˀin tꞌä̖hkí iˀ tewhá ee dipówá ihayḏi Cornelius-di óesengitu̖ˀan, heḏi Peter-ví páaḏépiye idégeˀdisóge óeˀaˀgeeníḏí. 26 Hebo Peter-di óekwi̖nukhä̖geˀnan, heḏi óetu̖ˀan, “Ówí̖nú, u̖ˀ waagibá naa wí tꞌowaḏa̖ˀmân omuu.”

27 Heḏi dänhíˀhondi iˀ tewhá íve datsꞌú̖. Peter-di in báyékí tꞌowa iwe diwéˀgekwꞌóˀnin ovâymûˀ, 28 heḏi ovâytu̖ˀan, “Ti wíˀúnhanginnáhpíˀan wí Huḏíyo ûnkhâ̖a̖kꞌóeˀin iví khuu ûnmuuḏi piˀwên tꞌowa-áḏí iwóeníˀin heḏá inbíˀpiye naˀáḏâamú-íˀindá? Hebo Jôesiḏi naa nä́ˀin díhá̖ˀan: Naa wíḏînkhâyˀä̖hpí otú̖u̖níˀin wây-á tꞌowa híwóˀnin wíḏimuupíˀin háa naa dînkhâ̖a̖kꞌóeˀin indáḏí dáywóeníḏí. 29 Heḏânkun nä́wepiye oˀä̖ä̖-íḏí dídaaˀandi naa ‘joe’ gin wóˀtú̖hpí. Heḏi nää-á dítu̖ˀâ̖a̖mí háaḏí u̖ˀḏi dítu̖hkánnannin.”

30 Cornelius-di óetu̖ˀan, “Poje thaa phaḏe poje iwe thíˀêeḏi, nää waabá naná, heḏi naví tewhá ee dáyjûusuˀoḏi oˀä́n, heḏi tsíkhagipí wí sen otsꞌáˀi aa natoˀondi dînkeepóe, heḏi naví hânge nakwi̖nuḏee. 31 Iˀḏi naa dítu̖ˀan, ‘Cornelius, Jôesi Táḏá uví jûusu natꞌoe, heḏá iˀ hä̖ä̖wí u̖ˀḏi in sehkanäwó diwówájiˀin ovâymä́giˀiˀ imûˀ, heḏi háa biˀoˀin háˀto ûnˀôeḏe-í. 32 Nää-á wí toˀwí oe Joppa-piye násân, Simon óetu̖ˀâ̖a̖míḏí uvíˀpiye naˀä̖ä̖-íḏí, i-á Peter gin wáˀ nakhá̖wä̖́. Wí púje tä̖́vikandiˀvíˀwe naˀä́n, i-á Simon ginbá nakhá̖wä̖́, heḏi mâapꞌoe núˀ nathaa.’ 33 Heḏiho wesebo wên senäˀ dovâysan wóetu̖hkánnamíḏí, heḏi u̖-á wesebo unˀä̖ä̖ḏi híwó biˀan. Nää-á nä́we tꞌä̖hkí gikwꞌó, heḏá Jôesi Táḏá-á wáˀ nä́we naˀindáḏíbá naˀä́n. Nää gikwꞌó ívítꞌôeyaaníḏí hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí háa Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí wóetu̖ˀan waa naˀin dítꞌôeˀa̖míḏí.”

Peter-di in Cornelius-ˀin Jôesi Táḏáví híˀ ovâytꞌôeˀoˀ

34 Heḏi ginnân Peter natú̖: “Nää naa dînhanginná taˀgendi Jôesi Táḏáḏí tꞌowa tꞌä̖hkí handa̖ˀ ovâymáaˀin. 35 Tꞌä̖hkí toˀwên iˀ dâyˀaˀginnin heḏá híwó dívíˀoˀindá iˀḏi ovâysígíhóndeˀ, tobá wä̖́hä̖̂ä̖win dimuu wänboˀ. 36 Iˀḏi iví tun in Israel tꞌowa ovâymä́gi, heḏi ovâytu̖ˀan dínkoḏi i-áḏí dívíwóeníḏí Jesus Christ iˀandi namuuḏi, i-á tꞌowa tꞌä̖hkígîˀ shánkí natsonjiˀi-ân namuu. 37 Un únhanginná háa tíˀúugéḏí napóeˀin oe Galilee nange heḏá hä̖́yú̖ Judea nange nanáˀ tꞌä̖hká, John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiˀḏi in tꞌowa dipꞌóˀpꞌoepúuwíˀin ovâytu̖ˀan dihayḏi. 38 Únhanginná Jôesi Táḏáḏí iví Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ônsannin Jesus Nazareth-wiˀ, heḏânho Jesus-áho óesógeˀin ikeeya̖míḏí heḏá in pínnándá óemä̂äníḏá, heḏi Jôesi Táḏá i-áḏí najiḏi Jesus-di híwó in tꞌowa ovâyˀoˀ wáy namää wänboˀ, heḏá hä̖́yú̖ iˀ Penísendiḏi ovâytꞌôephaḏekannannin hehkháa ovâymä́gi.

39 “Hä̖ä̖wí Jesus-ví̖ˀgeḏi gínhanginnáˀdi naˀindi tꞌowa âytꞌôeˀoˀ, háa iˀan waa ee Jerusalem búˀ heḏá iˀ wéˀgeˀi búˀây in Huḏíyoví nange tꞌä̖hká nanáˀdiˀ. I-á óetꞌóhtä̖gekꞌûˀḏi óehay. 40 I-ânkun iˀ namuu Jôesi Táḏáḏí óewáywówápaaˀiˀ, heḏi dînkeeyan iˀ powageˀi thaa nachuu iweḏi wíyá nawówápóeˀin. 41 Tꞌä̖hkí tꞌowaḏá wíˀóemûˀpí, hebo naˀin iví̖ˀgeḏi ívíhéeˀa̖míḏí páaḏébo dídeˀmannindânho iˀ âymûˀ. Wíyá nawówápóe ihayḏi i-áḏí ívíhú̖u̖yan. 42 Heḏi iˀḏi naˀin díjôn Jôesi Táḏáví tun in tꞌowa âytunphaaḏé-íḏí, heḏá âytu̖ˀâ̖a̖míḏá taˀgendi i-ânkun namuu Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌä̖hkí tꞌowa ovâykeekwꞌôeníḏí háa híwó háa híwóhpí dívíˀannin, wíˀgíngí in ho dichuuˀindá in waˀ diwówájiˀindá. 43 Tꞌä̖hkí Jôesi Táḏáví tukheˀmindi dítu̖ˀan, tꞌä̖hkí toˀwên Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀinbí tꞌaywóˀdi dínˀowóˀjen. Jesus-ânkun ônkꞌûˀ gin dînˀa̖míḏí.”

In Huḏíyo dimuupíˀin iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dâykêˀ

44 Waˀḏi Peter-di gin ovâytu̖máaḏí iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ nawá̖ tꞌä̖hkí in iví híˀ ôntˀôeyandeˀinbíˀwepiye. 45 Heḏi in Huḏíyo Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin Peter-áḏí diˀä̖ä̖ˀin hânho ovâyháaˀan, iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ in Huḏíyo dimuupíˀin wáˀ báyékíbo ovâymä́giḏi. 46 Dínhanginpóe ovâymä́giˀin inbí híˀ ho ditꞌoeḏi, gá piˀwí tundi dívíhéeˀoḏân, heḏá Jôesi Táḏá ívíwo hayˀi namuu gin ditû̖ˀdá.

47 Heḏi Peter-di in i-áḏí diˀä̖ä̖ˀin ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀin tꞌowa-á iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dâykêˀ, naˀin iˀ âykêˀ waabá. Heḏânkun tóebo wíˀûnkꞌóepí ovâykhâ̖a̖ˀa̖míḏí pꞌoeḏi ovâypꞌóˀpꞌoeˀa̖míˀin, hewä̖.” 48 Heḏiho in Cornelius-ˀin ovâytu̖ˀan dínkhâyˀä̖ˀ dipꞌóˀpꞌoepúuwíˀin, dâykeeya̖míḏí Jesus Christ-víˀin dimuuˀin. Heḏáháˀ indi óedaaˀan wí hä̖́yú̖ thaa indáḏí iwóyí̖ˀníḏí.

11

Peter-di ovâytu̖máa in Jerusalem-ˀin méesateˀin háa napóeˀin

1 In Jesus-ví tꞌôekhuwaˀindá heḏá in wéˀgen Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin oe Judea tꞌä̖hkí dikwꞌóˀnindá dínhanginpóe in Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowa wáˀ Jôesi Táḏáví híˀ iwe dívíwä̖yu̖ˀin. 2-3 Hebo wáy wên tꞌowa Jerusalem búˀwin dichanpóe tꞌä̖hkí tꞌowa Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin dínkhâyˀä̖ˀ in Huḏíyoví khuu wáˀ dâyhûuwíˀin. Heḏiho Peter Jerusalem-piye namää ihayḏi indi óetu̖ˀan, “Hä̖ä̖wí gínkhâ̖a̖kꞌóeˀi biˀan. Heháaḏan in Huḏíyoví kꞌewe taa dâymáapíˀin tꞌowavíˀwe unjiˀ, heḏá indáḏá bihú̖u̖yan?” 4 Heḏi Peter-di ovâythayyan tꞌä̖hkí háa páaḏé iweḏibo napóeˀin.

5 Ginnân natú̖: “Oe Joppa búˀ oˀä́n dihayḏi naa dáyjûusuˀoˀ, heḏi oˀä̖̂ä̖kꞌóe waagibá dînpóeḏí wí hä̖ä̖wí dînkeepóe. Wên aa pháagîn waaginbá namuuˀin makówáḏí nawândi dînkeepóe, jónu wéegé eeje nawhimuuˀin, heḏá naví núˀ dînpówá. 6 Heḏi híwó in aa phoge dómûˀ, heḏi tꞌä̖mägeˀin hä̖ä̖pandá pꞌoekanu-á pä̖́ä̖yu̖-á tsíḏé-á dovâymûˀ. 7 Heḏi toˀwíḏí díhíˀmáaḏí otꞌoe. Ginnân dítu̖ˀan: ‘Peter, ówí̖núḏí ovâyhá̖nú hä̖ˀin heḏá ovâykꞌôe.’

8 “Hebo naa-á otú̖, ‘Joe, háˀto Nanbí Sedó. Hä̂nhay wänbo naví sóphoge wíḏótógipí wí hä̖ä̖wí nanbí khuu gínmuuḏi gínkhâ̖a̖kꞌóeˀiˀ, giˀbi hä̖ä̖wí khá̖a̖ˀi gin âytu̖máaˀiˀ.’

9 “Hebo oe makówáḏí wíyá iˀ híˀ otꞌoe, gin: ‘Wíˀúkhâyˀä̖hpí untú̖u̖níˀin nakhâ̖a̖kꞌóeˀin hä̖ä̖wí Jôesi Táḏá natú̖ˀi híwóˀdi namuuˀin.’ 10 Powin gin napóe, heḏá hä̖ä̖ tꞌä̖hkí makówápiye óewáytege.

11 “Ihayḏibáho poje senäˀ Caesarea búˀ iweḏi ovâysannin iˀ tewhá ee oˀä́n diwe dipówá. 12 Heḏi iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi dítu̖ˀan, ‘Ánshaaginpíḏíboˀ indáḏí ópûn.’ Wên sí tíˀûuwin páaḏéˀindá wáˀ naa-áḏí dimää, heḏi iˀ sen dítu̖hkánnandiví tewhá ee gitsꞌú̖. 13 Iˀḏân naˀin dítu̖ˀan wí makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀ iví tewhá íve nawindi óemûˀ, heḏi iˀ tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi ginnân óetu̖ˀan: ‘Wên senäˀ oe Joppa-piye ovâysân nä́ˀi Simon nä́we óemáˀíḏí, i-á Peter gin wáˀ nakhá̖wä̖́. 14 Iˀḏibá wovâytꞌôekankhâymáa háḏíḏí u̖-á heḏá hä̖́yú̖ uví kꞌaygiˀindá wovâyˀaywoeníˀin.’

15 “Cornelius-di naa díhíˀbowa ihayḏáháˀ naaḏá dovâyhéeˀan. Waˀḏi báyékí otú̖hpíḏíbo iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ inbíˀwepiye nawân, páaḏé naˀin gínpóe waagibá. 16 Heḏi dînˀánpówá iˀ to híˀ Nanbí Sedó Jesus hä̖̂ä̖ḏi wänbo natû̖ˀdiˀ, gin: ‘John-di tꞌowa pꞌoeḏiḏa̖ˀ ovâypꞌóˀpꞌoeˀan, hebo undá iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á bînkáyjí wí pꞌóˀpꞌoekan waagibá.’ 17 Jôesi Táḏáḏí iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ovâymä́gi, heḏá hanbá naˀin dímä́gi, Nanbí Sedó Jesus Christ-víˀpiye ívíwä̖yu̖ ihayḏi. Heḏiho hä̖ä̖-an naa omuu, ti naa dînkꞌóe Jôesi Táḏá dówóyí̖ˀníḏí? Naa-á joe.”

18 Heḏiho in tꞌowa háa Peter-di ovâytu̖ˀannin ditꞌoe ihayḏi wíyá wíḏitú̖hpí híwóhpí iˀannin. Ditú̖, “Jôesi Táḏá hânho hayˀi namuu. Iˀḏi in Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowa wáˀ ovâykhä̖geˀnan inbí tꞌaywóˀdi dâyjoeˀa̖míḏí, wówátsi nahándepíˀin dâymáˀve-íḏí.”

Oe Antioch búˀ Jôesi Táḏáví tun dâywä̖yundeˀ

19 Stephen óehay ihayḏi pha̖a̖piyeḏi in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖ndeˀin ovâyjänäkíˀoˀ heḏiho tꞌä̖mäpiye dishavemää. Wáy wên oe Phoenicia nangepiye dimää, wây-á oe Cyprus nangepiyá, heḏá wây-á oe Antioch búˀpiyá. Eeje indi in Huḏíyo tꞌowaḏa̖ˀmânho Jesus-ví̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀan, in Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowa-á joe. 20 Hewänbo wáy wên in dijáˀnin senäˀdáho oe Antioch búˀpiyebá dimäaˀindá in Huḏíyo dimuupíˀin wáˀ Nanbí Sedó Jesus-ví̖ˀgeḏi ovâytꞌôeˀoˀ. Nä́ˀin senäˀdá Cyprus-windá heḏá Cyrene-windá dimuu. 21 Heḏi Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí nä́ˀin senäˀ ívíwo ovâykaymä́giḏi híwóhay tꞌowa Nanbí Sedó Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖ḏi ivíˀpiyá dívímä́gi.

22 Oe Jerusalem in méesateˀin tꞌowa háa oe Antioch napóeˀin dínhanginpóe, heḏiho iwepiye Barnabas óesan. 23-24 Barnabas-á híwóˀdi sen namuu, heḏi pín taˀgeḏi iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á imáa, heḏi ívíwo Jesus-víˀpiye iwä̖yu̖. Heḏi oe Antioch napówá ihayḏi imûˀ hânho híwóˀdi Jôesi Táḏáḏí ovâyˀoˀin, heḏiho nahíhchanpóe, heḏi ovâytumakheˀan pín taˀgeḏi Nanbí Sedó Jesus-áḏí dimúuníḏí. Báyékí tꞌowa Nanbí Sedó Jesus-víˀpiye dívítsꞌanwä̖yu̖.

25-26 Ihayḏáháˀ Barnabas-á Antioch iweḏi oe Tarsus búˀ nanáˀ diwepiye namää Saul óenuuwä̖́-íḏí, heḏi óeshaa ihayḏi oe Antioch eepiyebá óemaa. Iwânho indá heḏá in wéˀgen méesateˀin tꞌowa-á wí pa̖a̖yo tꞌä̖hkí dívíwéˀgeˀoˀ, heḏi in wíjeḏi báyékí tꞌowa ovâyhá̖ˀan. Ee Antioch in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin páaḏé ovâytsꞌankhá̖yä̖́ˀ “Christian” gin.

27 Ihayḏibá wên Jôesi Táḏáví tukheˀmin Jerusalem diweḏi oe Antioch-piye dimää. 28 Wí wêe in diweḏi Agabus gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ iwí̖nú, heḏi in méesateˀin tꞌowa ovâytu̖ˀan, “Iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi naa dînhanginˀânnan diha̖a̖puwagíˀoˀin wä̖́hä̖̂ä̖ tꞌä̖hkí.” Háa Agabus natú̖ waa taˀgendi napóe Claudius natsondimuu ihayḏi. 29 Heḏiho in Antioch-win Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin tꞌä̖hkí dâywéhpêeˀan hä̖́yú̖ dínkoḏi ihay inbí chä̖ˀ dâywéˀgeˀa̖míˀin, in tíˀûuwin páaḏéˀin oe Judea dithaaˀinbíˀwepiye ovâysaaníḏí. 30 Heḏiho han dívíˀandi Barnabas-áḏí Saul-áḏí iˀ chä̖ˀ ovä̂nˀan, heḏi indá in Jerusalem méesateˀin tsonninbíˀwepiye dä̂nhoˀ.

12

In Jesus-víˀpiyeˀ dívíwä̖yundeˀin wíyá ovâytꞌôephaḏekannan

1 Ihayhä̖̂ä̖ han napoeˀo iwáyḏí iˀ nangewi tsondi Herod wên méesateˀin tꞌowa ovâyjänäkíˀa̖míḏí natsonpóe. 2 Heḏá wáˀ natsonpóe James wí tsijó pháˀḏí óeháyjíḏí, i-á John-bí páˀḏây ûnmuu. 3 Herod ûnhanginpóe háa iˀannindi in Huḏíyo ovâyhíhchannannin, heḏiho Peter wáˀ óepankáyjíḏí natsonpóe. Gin iˀan nä́ˀi Huḏíyoví shánkíˀeeḏi dínnáˀ dihayḏi, “Oewáaseepîˀ pává koe shánkíˀeeḏi” gin dâytu̖ˀoˀ. 4 Peter óeyâ̖ˀḏi óepansóge, heḏi tä̖ˀḏi sí (16) sundaḏoḏi óeˀá̖yînmáa, jóˀnängin dívíˀegóˀoˀ. Iweḏânho iˀ Huḏíyoví shánkíˀeeḏi Passover gin dâytu̖ˀo naphaḏe ihayḏi, Herod-di Peter óepiyekhâymáawän in tꞌowaví páaḏépiye ôntunjóˀnamíḏí. 5 Hebo waˀḏi Peter napannä́n dihayḏi, in méesateˀindi ihayḏa̖ˀ ônjûusuˀoˀ Jôesi Táḏáḏí óekhä̖geˀnamíḏí.

Peter iˀ pan tewhá iweḏi óemaˀpꞌä̖́ûnwhihsuu.

6 Khu̖ˀḏéeḏí naná, heḏi wíyá tháwä́n héḏénpiye Herod-di Peter óepiyekhâymáawän. Perer-á nakaḏénawhimuu wíje sundaḏoví jáagé, heḏi handiḏi najóˀkꞌóe. In wây-á wíje sundaḏo-á oe pan tewhá jáˀwéˀin phóḏi iwe daˀá̖yînwin. 7 Tsíkhagipí wí makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀ iwe nakwi̖nuḏee, heḏi pan tewhá íve nakohkeepóe. Iˀ makówási tꞌôepa̖ˀa̖ˀiḏi Peter kꞌuuwoe eeḏi óewáḏáˀandi óekhehshaa, heḏi óetu̖ˀan, “Ówä̖́näkiˀ, óshaa.” Heḏi iˀ kaḏéna khóe eeje nawhimuuˀiˀ ûnwhihsuu. 8 Heḏi Peter óetu̖ˀan, “Uví sibaˀáa-áḏí uví anto-áḏí ótoˀ.” Heḏiho Peter han iˀan. Heḏáháˀ óetu̖ˀan, “Nää-á uví kꞌéwéˀin to-á wáˀ ótoˀ, heḏi naví tíˀúugé unwóeˀä̖ä̖-í.”

9 Heḏiho Peter pan tewhá iweḏi i-áḏí napee, hebo wíˀûnhanginnáhpí háa iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀi iˀoˀin taˀgendi napoeˀoˀin háa háḏéewáy iví ánshaa iwe waagi nä́ˀi hä̖ä̖wí imúndeˀin. 10 Wêe sundaḏo naˀá̖yînwin diwe daphaḏe, heḏá wíyá wêe-á, heḏáháˀ in kwä̖́kꞌu phóḏi iwe dapówá, iˀ búˀ pꞌóegé iwe nacháˀnin. In phóḏi wíˀbo napikhuuḏee. Heḏi dapee, heḏi wéhpêe pꞌôe daphaḏe, ihayḏáháˀ iˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀi wáypiye napóeḏí Peter wíˀbo óejoeˀan.

11 Nää-á Peter ûnhanginpóe nä́ˀi hä̖ä̖wí taˀgendi ûnpóeˀin, ä̖̂ä̖ḏa̖ˀ wínamuupí, heḏi ginnân iˀánshaaˀan: “Näbâa dînhanginná taˀgendi Nanbí Sedó Jôesi Táḏá iví tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀi isan naa Herod-ví mangeḏi heḏá in Huḏíyo tꞌowavíˀweḏá dînˀaywoeníḏí, heḏânho háawên jänäkíˀin dikandaˀin wíḏíˀa̖mípíḏí.”

12 Ihayḏáháˀ John Mark-ví jíyá Mary-víˀpiye namää. Ee-á hä̖́yú̖-anho tꞌowa dívíjûusuˀoḏi dikwꞌó. 13 Napówá ihayḏi in jáˀwéˀin tehpaa phóḏi iwe ipópóˀan, heḏi wí tewhá tꞌôeˀi aˀyú̖, Rhoda gin nakhá̖wä̖́ˀi namää imúuníḏí to-angú namuu. 14 Peter ihéeˀandi natꞌoeḏi iˀ aˀyú̖ wese ûnhanginná toˀwí namuuˀin. Hânho nahíhchanpóeḏí in phóḏi ihuu-ívíˀweḏi oe ívepiye iˀä̖ä̖tsꞌúḏe in tꞌowa ovâytꞌôeˀa̖míḏí, “Peter oe jáˀwé tehpaa phóḏi iwe nawin.” 15 Indi óetu̖ˀan, “U̖-ân unbondoemuu.” Hebo iˀ aˀyú̖-á iheˀjiḏiḏa̖ˀ natû̖ˀ, “Háa wâytu̖ˀan waa taˀgennânkun namuu.” Indi óetu̖ˀan, “Háḏéewáy wí makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀi namuu, Peter óeˀá̖yînmáaˀiˀ.”

16 Waˀḏi dívíhíˀmáaḏíbo Peter-á iheˀjiḏiḏa̖ˀ ipópóˀoˀ, heḏi in phóḏi dâyhuu ihayḏi toˀwí namuuˀin dâymûˀḏi ovâyháaˀan. 17 Peter imannan ditu̖há̖a̖níḏí, heḏi ovâytꞌôeˀan háa Nanbí Sedó Jôesi Táa iví makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀ isan waa iˀ pan tewhá iweḏi óepeeyé-íḏí. Heḏáháˀ ovâytu̖ˀan, “James-á heḏá in wéˀgen tíˀûuwin páaḏéˀindá bintˀôeˀan háa dînpóeˀin.” Heḏi iweḏi wíyá wáypiye namää.

18 Nahéˀḏénpóe ihayḏi in sundaḏo hânho díntû̖ˀ. 19 “Wáyho Peter?” gin dívítsikaˀmáa. Herod natsonpóe dâynuuwä̖́-íḏí, hebo wíˀóeshaapí. Heḏiho Herod-di in á̖yí̖ˀnin ovâytsikaˀyan háa napóeˀin, heḏi in wíḏínhanginnáhpíḏí natsonpóe ovâyhá̖a̖nú-íḏí.

Ihayḏáháˀ Herod-dá Judea nange iweḏi oe Caesarea búˀpiye namää, heḏi wí hä̖́yú̖ thaa iwe iwóyí̖ˀ.

Iˀ tsondi Herod nachuu

20 Herod hânho natꞌay in tꞌowa Tyre-á Sidon-dá dithaaˀinbíˀpiye. In tꞌowa nä́ˀin wíje búˀwin Herod-ví nange iweḏi inbí húugîˀ dínˀä̖ä̖ˀä̖, heḏânho dívíwéˀgeˀan dívíhéeˀa̖míḏí, heḏáháˀ wên senäˀ ivíˀpiye ovâysan. Indá Herod-ví tewhá ee pꞌóˀḏéḏîˀ tꞌôeˀi-áḏí dívíkꞌemaˀan, i-á Blastus gin nakhá̖wä̖́, heḏi iˀ óetu̖ˀan Herod óedaaˀa̖míḏí wíyá indáḏí wínatꞌay-ípíḏí.

21 Herod wí thaa ovâyhéeˀa̖míḏí ideˀman. Iví tsondiwi aa iˀawe, heḏáháˀ iˀ tsondi púwéḏé eeḏi isóge, heḏi thaa tꞌä̖hkí in tꞌowa ovâyhéeˀan. 22 Ihíˀmáa ihayḏi in tꞌowa ginnân dívítu̖wí̖núndeˀ, “Jôesiḏân díhíˀmáa waagibá natꞌoetꞌóe, wí sendiḏa̖ˀbá joe.” 23 Wesebo Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí wí makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀ óesan Herod óehayˀámíḏí, heḏi pubä́ḏí iví see ônkꞌoeḏiho nachuu. Han ûnpóe iḏi in tꞌowa wíˀovâytu̖ˀanpíḏí Jôesi Táḏáḏa̖ˀmân hayˀi namuuˀin.

24 Hewänbo báyékí tꞌowa Nanbí Sedó Jôesi Táḏáví tun shánkí wänbo ditꞌoeˀo, heḏá báyékí ônsígíhóndeˀ.

25 Ihayhä̖̂ä̖bá Barnabas-á Saul-áḏí inbí tꞌôe oe Jerusalem dä̂nbowa, iˀ chä̖ˀ in méesateˀin tsonnin ovâymä́giḏi, heḏi iweḏi oe Antioch-piye dawáymää. John wáˀ indáḏí dä̂nhoˀ, i-á Mark gin wáˀ nakhá̖wä̖́.

13

Barnabas-á Saul-á ovä̂ndeˀmandá ovä̂nsan Jôesi Táḏáví híˀ tꞌowa ovâytꞌôeˀa̖míḏí

1 Oe Antioch búˀ iwe in wéˀgen méesateˀindáḏí wên Jôesi Táḏáví tukheˀmindá heḏá wên iví híˀ ovâyhá̖ˀoˀindá dijiˀ. Ginnân dikhá̖wä̖́: Barnabas-á, Saul-á, Simeon-dá (i-á “Phéndi Sen” gin óetu̖ˀoˀ), Lucius-á (i-á Cyrene nangeˀi namuu), Manaen-dá (i-áḏí heḏá iˀ tsondi Herod-áḏí wéˀge dasôe). 2 Wí thaa diwéˀgekwꞌó Nanbí Sedó Jôesi Táḏá óeˀaˀginmä̂äníḏí heḏá dívíha̖a̖ḏä́ˀa̖míḏá, heḏi iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi ovâytu̖ˀan, “Naaḏi Barnabas-á Saul-áḏí dovä̂ndeˀman wí tꞌôe hä̖ä̖wí dînˀa̖míḏí. Nää-á undá in wíjebá bînsôege-í han dänˀa̖míḏí.” 3 Heḏiho wíyá dívíha̖a̖ḏä́ˀan, heḏi in wíjevîˀḏi dívímankwˀóḏiḏi ovä̂njûusuˀan, heḏi ovä̂nsan.

Barnabas-á Saul-á oe Cyprus dajiˀ

4-5 Heḏiho Barnabas-á Saul-áḏí damää, iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi ovä̂ntu̖ˀan waa. John Mark wáˀ indáḏí najiˀ ovä̂nkhä̖geˀnamíḏí. Oe Seleucia búˀpiye dimää, iweḏáháˀ kophé iweḏi wí pꞌojâaḏi Cyprus gin dâytu̖ˀoˀ iwepiye dimää. Heḏi Salamis búˀ-á dipówá, heḏi iwe Jôesi Táḏáví tun in Huḏíyoví méesate eeje ovâytꞌôeˀoˀ.

6 In poje senäˀ nä́ˀi pꞌojâaḏi i̖ˀge tꞌä̖hkí dijiˀ, ihayḏáháˀ oe Paphos búˀ dipówá. Iwe wí Huḏíyo sen óemûˀ, Bar-Jesus gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ (Greek tundi “Elymas” gin nakhá̖wä̖́). I-á pínnándi namuu heḏi natû̖ˀ i-á Jôesi Táḏáví tukheˀbi-ân namuu, hewänbo ihójomáa. 7 Nä́ˀi sendá iˀ nangewi tsondi Sergius Paulus-ví kꞌema ûnmuu. Sergius Paulus-á hânho há̖ˀi sen namuu, heḏi Jôesi Táḏáví híˀ natꞌôeyandaˀḏi Barnabas-á Saul-á ovä̂ntu̖hkánnan. 8 Hebo nä́ˀi pínnándi nadaˀ ovä̂nkhâ̖a̖ˀa̖míḏí, heḏânho iˀ tsondiˀ óetu̖máa, “Wíviwä̖ä̖yú̖-ípí háa wóetu̖máaˀin.” 9 Heḏi Saul (nää Paul gin wáˀ óekhá̖yä̖́ˀdeˀ) iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ pín taˀgeḏi imáa, heḏi tsíhtáye Elymas óeḏamúndeˀ, 10 heḏi óetu̖ˀan, “U̖-á Penísendiví ay-ân kavêe unmuu, u̖-á wí hójoˀiḏa̖ˀ unmuu, hä̖ä̖wí biˀoˀi-á yä̖ˀḏâapîˀḏa̖ˀ namuu, hä̖ä̖wí híwóˀdi namuuˀi-á nâatꞌay, u̖-á Jôesi Táḏáví taˀgeˀin pꞌôe mânmäägiˀa̖míˀin undaˀ. 11 Nää-á ótꞌôeyanbe, Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏá wóetuhchä̖nukhâymáa, heḏânho untsíˀtꞌaapúuwí, heḏá ívíwo hay thaa iˀ than wänbo wí hí̖yä̖̂ä̖ wänbo wínâamúunípí.”

Paul ihíˀbowa ihayḏi wesebo Elymas-ví tsée iwe ûnkhaaḏeeḏi tꞌä̖hkí ûnkhunpóe, heḏi oepiyá nä́äpiyá najiḏi wí toˀwí óetu̖wä̖máa óepaamáˀve-íḏí. 12 Háa Elymas ûnpóeˀin iˀ tsondiḏi óemûˀ ihayḏi Jôesi Táḏáví tun iwä̖yu̖. Iˀ hä̖ä̖wí Nanbí Sedó Jôesi Táḏáví̖ˀgeḏi nahá̖hpóeˀiˀḏi óeháaˀan.

Paul-á Barnabas-á oe Antioch búˀ Pisidia nange nanáˀ diwe dajiˀ

13 Paul-áḏí iví kꞌemaˀindáḏí Paphos-di kophé iweḏi dimää, heḏi oe Pamphylia nange iwe Perga búˀ dipówá. Iwe John Mark-di Paul-á Barnabas-á ovä̂njoeˀan heḏáháˀ i-á Jerusalem-piye nawáymää. 14 Perga iweḏi in wíje damää, heḏáháˀ Antioch búˀ oe Pisidia nange dapówá. Heḏi kaykhanwówá thaa in Huḏíyoví méesateˀay ee datsꞌú̖ Jôesi dä̂nˀaˀginmä̂äníḏí. 15 Wí toˀwí wí hä̖́yú̖ háa Moses itaˀnan diweḏi itunnan, heḏá wíyá toˀwí-á hä̖́yú̖-á in Jôesi Táḏáví hä́nˀoeˀin tukheˀmin dâytaˀnan diweḏá itunnan. Dä̂ntunkanbowa ihayḏi in méesate pꞌóˀḏéḏíˀindi toˀwí óetu̖ˀan Barnabas-á Saul-áḏí ovä̂ntu̖ˀa̖míḏí, “Tíˀûuwin páaḏéˀin, ti wên tumakhe wänbo nä́ˀin tꞌowa ovâymä̂äní? Dadaˀḏáho nää ovâyhéeˀa̖mí.” 16 Heḏiho Paul iwí̖núḏí imannan dívítꞌôeyaaníḏí, heḏi ginnân ovâytu̖ˀan:

“Un Israel tꞌowa, heḏá un wéˀgen tꞌowa Jôesi bînˀaˀginmäˀindá, bítꞌôeyanbe. 17 Naˀin Israel tꞌowa Jôesi Táḏávíˀpiye ívíwä̖yundeˀ, heḏi hä́nˀoeboˀ iˀḏân nanbí thehtáy pahpáˀin dîndeˀman, heḏá oe Egypt nange dithaa ihayḏi ovâykhä̖geˀnan dívíˀâytꞌowasôewé-íḏí, tobá iwewin wíḏimuupí wänboˀ, heḏáháˀ iví kayḏi hä̖ˀi nange iweḏi ovâypiye. 18 Heḏi jónä́ntä̖ pa̖a̖yo ahkon niˀge dijiˀ ihayḏi ovâyˀá̖yîngiˀan. 19 Heḏi Jôesi Táḏáḏí ovâykhä̖geˀnan tsé ihay hä̖̂ä̖geˀin tꞌowa nä́ˀi nange Canaan gin dâytu̖ˀan diwe ovâyhá̖a̖nú-íḏí, heḏáháˀ iˀḏi in Israel tꞌowa Canaan ovâywije. 20 Jónä́n tä̖gintä̖ḏáháˀ pꞌánä́ntä̖ (450) pa̖a̖yo óehoˀ nä́ˀi tꞌä̖hkí napúuwíḏí.

“Iweḏáho Jôesi Táḏáḏí ovâytsonninkwꞌóeˀó, iví tukheˀbi Samuel óesóge puwahay. 21 Heḏi in tꞌowaḏi Samuel óedaaˀan wí kwꞌáyeˀi tsondi ovâysôege-íḏí, iˀ wéˀgeˀi nangeˀin tꞌowa dínˀä́n waagibá, heḏiho Jôesi Táḏáḏí Saul ovâymä́gi, i-á Kish-ví ay ûnmuu, heḏi in Benjamin-bí ây iweḏiˀiˀbáho namuu. Saul-á jónä́ntä̖ (40) pa̖a̖yo inbí kwꞌáyeˀi tsondi dínmuu. 22 Ihayḏiho híwóhpí iˀandi Jôesi Táḏáḏí óejâaˀan, heḏi David óesóge inbí kwꞌáyeˀi tsondi dínmúuníḏí, i-á Jesse-ví ay ûnmuu. Jôesi Táḏá natú̖, ‘Naa dînhanginná David-ví ánshaa-á navîˀ waagibá ûnmuuˀin, heḏá i-á hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí háa naa otú̖ waa ikanhûuwí.’ 23 Jôesi Táḏá iví tun imä́gi David-ví thehtáy pahpáˀây iweḏi wí naˀä̖ˀin nä́ˀin Israel-win tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí, heḏi i-áho nää napówá, i-á Jesus-ânho namuu.

24 “Hewänbo waˀḏi Jesus iví tꞌôe itsꞌanˀanpíḏíboˀ, John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiˀḏi in Israel-win tꞌowa tꞌä̖hkí ovâytu̖máa, ‘Unbí tꞌaywóˀdi binjoeˀan, ihayḏânho wâypꞌóˀpꞌoeˀa̖mí.’ 25 Heḏi John iví tꞌôe ibowakhâyˀoˀ ihayḏi, ihayḏa̖ˀ ovâytu̖máa, ‘Ti naa-ân iˀ bîntsíkhaˀmáaˀiˀ omuu gin íˀándeˀ? Naa-á joe. Bítꞌôeyanbe, naví shánkí tíˀúugá wíyá toˀwí napowagíˀo, i-á naví shánkí itsonmáaˀiˀ namuu. Naa ihay híwóˀdi wóˀmuupí iví anto wänbo dônpꞌä̖̂ä̖ḏi-íḏí,’ ginnânho John natú̖.

26 “Tíˀûuwin páaḏéˀin, un Abraham-bí ây iweḏiˀin ímuuˀindá heḏá un wéˀgen tꞌowa Jôesi Táḏá bînˀaˀginmäˀindá, undáḏí naˀindáḏí Jôesi Táḏáḏí dítu̖ˀan háḏíḏí in tꞌowa ovâyˀaywondeˀin. 27 Hewänbo in tꞌowa Jerusalem dithaaˀin heḏá inbí tsonnindá taˀgendi wíḏínhanginnáhpí toˀ Jesus namuuˀin, heḏá iˀ híˀ Jôesi Táḏáví tukheˀmin Jesus-ví̖ˀgeḏi dâytaˀnandi wíḏikaˀpóyaˀpí. Tobá inbí méesate eeje kaykhanwówá thaa waa nä́ˀi híˀ dâytundo wänboˀ, híwó wíḏikaˀpóyaˀpí. Heḏânho ditú̖ Jesus óeháyjíˀin ûnkhâyˀäˀ, heḏiho háa in Jôesi Táḏáví hä́nˀoeˀin tukheˀmin dâytaˀnan waa taˀgendi napóe. 28-29 Hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí Jesus óeˀandi Jôesi Táḏáví taˀnin diwe ho nataˀmuu. Nä́ˀin tꞌowaḏi Pilate óedaaˀan natsonpúuwíḏí Jesus óeháyjíḏí, tobá wên tꞌaywóˀnin wíˀônshaapí wänboˀ. Heḏi han óeˀandá nachuuḏá in phéˀwin diweḏi óewá̖ve, heḏá wí tꞌowápho ee óekꞌûˀ.

30-31 “Hewänbo Jôesi Táḏáḏí óewáywówápaa. Hä̖́yä́n wänbo wên tꞌowavíˀpiye Jesus ipikeeyan, indá dimuu in toˀwên óeyu̖u̖honnin Galilee iweḏi Jerusalem iwehay waˀ nachuupíḏíboˀ. Heḏi nä́ˀin tꞌowaḏá wéˀgen tꞌowa ovâytu̖máa nawáywówápóeˀin dâymûˀ.

32-33 “Heḏi nää-á naˀindá wáˀ nä́ˀiˀ híwóˀdi tun wâytꞌôeˀoˀ: Jôesi Táḏá nanbí hehä̖̂ä̖wi thehtáy pahpáˀin iví tun imä́gi Jesus óewáywówápakhâymáaˀin, heḏi háa ovâytu̖ˀan waa naˀin inbí ây iweḏiˀin gimuuˀingîˀ iˀan. In eeḏiˀin Psalm diwebo háa Jôesi Táḏáḏí Jesus óetu̖ˀan waa ginnân nataˀmuu:

Nää thaa dovâykeeyan naa uví Táḏáho omuuˀin.

34 Wíyá wáygé Jôesi Táḏá gin wáˀ natú̖:

Naaḏi David dótu̖ˀan taˀgendi hânho híwó dókhâymáaˀin,

heḏi un wáˀ hanbá wâykhâymáa.

Heḏi nä́ˀi híˀ-á ginnân natundaˀ: Jesus-ví túˀ-á wíˀûnseejé-ípí gá óewáywówápakhâymáaḏân, heḏi háˀto wíyá nachuu-í. 35 Heḏânho David-di wây-á wéhpêe Psalm itaˀnan diwe Jôesi Táḏá gin óetu̖ˀan:

Uví yä̖ˀḏâaˀi ayví túˀ wínâasijepä̖khâymáapí.

36 David-á wíˀbo iví̖ˀgeḏi wíˀihíˀmáapí. Iví thaa waˀ nawówájiˀ ihayḏi háa Jôesi Táḏáḏí óetu̖ˀan waa iví tꞌowagîˀ iˀan, ihayḏáháˀ nachuu, heḏi iví páaḏé kä̖ˀä̖ä̖ˀin ovâykhä̖ˀkwꞌóḏi iwebá óekhä̖ˀkꞌûˀ, heḏiho iví túˀho ûnsije. 37 Hewänbo Jesus-ví túˀ-á wíˀûnsijepí, i-á iˀ Jôesi Táḏáḏí óewáywówápaaˀi namuu.

38-39 “Tíˀûuwin páaḏéˀin, naa odaˀ íkapóewíˀin nä́ˀin nää wâytu̖hkankhâymáaˀin: Háa Jesus iˀannin namuuḏi unbí tꞌaywóˀdi wovâyˀowóejé-í. Tobá iˀ tsontun Moses itaˀnandi bînˀaˀginnamíḏí úvíkhä̖ä̖ḏe wänboˀ, háˀto unbí tꞌaywóˀdi wovâyjâaˀa̖mí, hewänbo Jesus-víˀpiye úvíwä̖yundeḏáho wovâyjâaˀa̖mí-ákun. 40 Nää undá bíˀá̖yîngiˀan heḏânho nä́ˀin Jôesi Táḏáví híˀ iví tukheˀmin dâytaˀnannin wíˀúnpúuwípíḏí:

41 Un ítú̖ˀin naví híˀ wíḏînchä̖ˀmuupíˀin bítꞌôeyan.

Unbí thaa eeje wí hä̖ä̖wí wä̖yu̖píwóˀdi namuuˀi hânho hayˀi namuuḏi naa dáykhâymáa,

heḏi wíˀúvíwä̖yu̖khâymáapí tobá wí toˀwíḏí wovâythayjo wänboˀ.

Heḏiho wovâyháaˀa̖mí, hewänbo wíˀúvíwä̖ä̖yú̖-ípí, heḏânho íchuuwí.”

42 Paul ihíˀbowa, heḏi i-áḏí Barnabas-áḏí iˀ Huḏíyoví méesate iweḏi dapeemän dihayḏi in tꞌowa didaˀjiˀ owáy wíyá kaykhanwówá thaa nä́ˀi hä̖ä̖wí ditꞌoe i̖ˀgeḏibá shánkí ovâyhéeˀa̖míˀin, 43 heḏi dínwéˀgekꞌeweˀ dihayḏi, báyékí in tꞌowa Paul-áḏí Barnabas-áḏí dimää, heḏi in wíjeḏi ovâytumakheˀan Jôesi Táḏáví sígísehkanä iwe dívíwä̖yu̖hûuwíḏí. Wáy wên nä́ˀin tꞌowa-á Huḏíyo dimuu, wây-á wêndá Huḏíyo dimuupí wänbo in Huḏíyoví khuubá dâyhon.

44 Wíyá jâaḏi iˀ kaykhanwówá thaa nanáˀ diwe, tꞌä̖hkí waa in búˀwin tꞌowa dívíwéˀgeˀan nä́ˀi Jôesi Táḏáví tun Paul-áḏí Barnabas-áḏí dä̂ntꞌôeˀoḏi ditꞌoe-íḏí. 45 In Huḏíyoví pꞌóˀḏéḏíˀindi nä́ˀin báyékí tꞌowa in wíjevíˀpiye dimändi ovâymûˀ ihayḏi, ívíwo dithúupóe, heḏi ovâytu̖máa Paul-ví híˀ-á taˀgen wíˀûnmuupí, heḏá iví̖ˀgeḏá híwóhpí dívíhéeˀan. 46 Hebo Paul-áḏí Barnabas-áḏí khunwôedaˀginpíḏíboˀ ovâyhéeˀan. Ginnân datú̖: “Nakhâyˀä̖ˀ Jôesi Táḏáví híˀ un Huḏíyo páaḏé wâytꞌôeˀa̖míˀin, heḏiho han änˀan. Hebo bînjoegiˀandi úvíkeejoˀ undá in wówátsi nahándepíˀin bînkáyjíˀin wíˀímuupíˀin, heḏânho nää naˀindi wâyjoekankhâymáa, heḏá in Huḏíyo dimuupíˀinbíˀpiye gamän, 47 gá Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí iví taˀnin diwe naˀin ginnân dítu̖ˀandân:

Naaḏi u̖ˀ wídeˀman wí ko waagiˀbá unmúuníḏí,

in Huḏíyo dimuupíˀinbíˀpiye unmú-íḏí,

in tꞌowa tꞌä̖hkí nä́ä oepáa kꞌayḏi háḏíḏí ovâyˀaywoeníˀin ovâytu̖ˀâ̖a̖míḏí.”

48 In Huḏíyo dimuupíˀin iwebá dijiˀin nä́ˀi híˀ ditꞌoeḏi hânho dihíhchanpóe, heḏi ditú̖, “Nanbí Sedó Jôesi Táḏáví híˀ híwóˀdi ûnmuu.” Heḏi tꞌä̖hkí in toˀwên Jôesi Táḏáḏí ovâydeˀmannin nä́ˀin wówátsi nahándepíˀin dâykáyjíḏí ivíˀpiye dívíwä̖yu̖.

49 Heḏi shánkí wänbo tꞌowa iˀ nange tꞌä̖hkí dikwꞌóˀnin Nanbí Sedó Jôesi Táḏáví tun ditꞌoemän. 50 Hewänbo in Huḏíyoḏi in búˀwin kwiyä̖ˀ koḏitꞌowa dimuuˀin Jôesi Táḏá óeˀaˀginnin ovâytꞌeˀyaˀnan, heḏá in senäˀ kwꞌáyeˀin dimuuˀin wáˀ, heḏiho nä́ˀindá Paul-á Barnabas-á ovä̂njänäkíˀan heḏá inbí nan diweḏi ovä̂nkhehpiye. 51 Heḏiho inbí anto iweḏi dä̂nnaˀjeepíḏi in tꞌowa ovâykeeya̖míḏí koḏi wíḏívíˀanpíˀin, heḏáháˀ nä́ˀi wêe búˀ Iconium eepiye damää. 52 Heḏi in Antioch búˀ dithaaˀin Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin hânho dihíhchanpóe, heḏá pín taˀgeḏá iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á dâymáa.

14

Paul-áḏí Barnabas-áḏí Jôesi Táḏáví tun oe Iconium búˀ ovâytꞌôeˀoˀ

1 Háa Paul-á Barnabas-á oe Antioch dä́npóe waabá oe Iconium wáˀ dä́npóe. Iˀ Huḏíyoví méesateˀay ee datsꞌú̖, heḏi hânho híwó ovâyhéeˀandi báyékí tꞌowa Huḏíyo dimuuˀindá Huḏíyo dimuupíˀindá Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖. 2 Hewänbo wên Huḏíyo inbí híˀ dívíwä̖yundepíˀindá wây-á Huḏíyo dimuupíˀin ovâytꞌeˀyaˀnan, heḏiho nä́ˀin Huḏíyo dimuupíˀin in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀinbíˀpiye háa dicha̖a̖. 3 Hebo Paul-á Barnabas-á híwó hay jâaḏi iwebo dänwóyí̖ˀ, heḏi khunwôedaˀginpíḏíbo Nanbí Sedó Jesus-ví̖ˀgeḏi dänhíˀmáa. Heḏi iˀḏá ovä̂nkaymä́gi pínnán tꞌôe dä̂nˀa̖míḏí, heḏânho in tꞌowa ovâykeeya̖míḏí iˀ híˀ iví sígísehkanä ûnmuu i̖ˀgeḏá taˀgen namuuˀin. 4 Hebo in tꞌowa iˀ búˀwindá ditꞌoeḏi handa̖ˀ wíḏiˀánshaamuupí. Wêndá in Huḏíyo-áḏí dipóe, wêndá in wíje Jesus-ví tꞌôekhuwaˀindáḏá.

5 Heḏiho wên Huḏíyo-áḏí wên Huḏíyo dimuupíˀindáḏí in búˀwin pꞌóˀḏéḏíˀin wóegé dívíˀánshaamä́gi ovä̂nwa̖ˀa̖míḏí heḏá ovä̂nkꞌusä̖ä̖yú̖-íḏá. 6-7 Hebo háa ovä̂nkhâymáaˀin Paul-á Barnabas-á dä́nhanginpóe, heḏiho oe Lycaonia nangepiye dajân, heḏi wíje búˀ Lystra-á Derbe-á iwe heḏá i̖ˀge tꞌä̖hká Jôesi Táḏáví híwóˀdi tun in tꞌowa ovâytꞌôekanhon.

Paul oe Lystra búˀ óekꞌusä̖yu̖

8 Nä́ˀi búˀ Lystra iwe wí sen natsiˀḏeeˀipîˀ naˀä́n. Naˀaypu̖yä̖ḏibo ha̖ˀbi namuu, heḏiho wáymûu wänbo wíˀijíyépí. 9 Paul ihíˀmáaḏí nä́ˀi sendá natꞌôeyannä́n. Paul-dá taˀgebo óemûˀḏi ûnhanginná iˀ sen in wä̖yu̖ ûnhehkháapúuwíḏí imáaˀin, 10 heḏiho kaygi óetu̖ˀan, “Ótaˀgewí̖nú.” Heḏi iˀ sen ichä̖nuwí̖núḏí natsiˀḏee.

11 In báyékí tꞌowa iwe dijiˀin háa Paul iˀannin dâymûˀḏi diˀánde wên wíje inbí jôesi damuuˀin, heḏiho kaygi ditú̖ inbí tundi, “Wên jôesi damuuˀin makówáḏí nanbíˀwepiye dawân heḏi naˀin tꞌowa waaginbá dapaa.” 12 Ditú̖ Barnabas-á Zeus-ân namuu, heḏi Paul-á Hermes gân óekhá̖yä̖́ˀ, gá Paul shánkí ihíˀmáaḏân. * 13 Wí méesate hayˀi oe búˀḏí jáˀwé nakꞌóe, iwe in tꞌowa Zeus dâyˀaˀginmäˀ. Iˀ méesatewi owhaˀ wên tôeḏo-á heḏá póvi ophíḏéˀi-á iˀ búˀ tehpaa phóḏi iwepiye imaa, heḏi i-áḏí in tꞌowa-áḏí in tôeḏo dâytꞌahá̖a̖nú-íˀin didaˀ ovä̂nˀaˀginmä̂äníḏí.

14 Hebo Paul-á Barnabas-á háa in tꞌowa dívíkhâymáaˀin dä́nhanginpóe ihayḏi inbí kꞌéwéˀin to dä̂nwhéeˀan ovâykeeya̖míḏí háa dívíˀo waa wíˀovä̂nhí̖ˀanpíˀin, heḏá in tꞌowaví jâa dänˀä̖ä̖tsꞌúḏeḏi däntu̖wí̖nú, 15 “Háaḏan gin úvíˀoˀ? Naˀindá tꞌowaḏa̖ˀ gamuu un waaginbá. Naˀindá gaˀä̖ä̖ Jôesi Táḏáví híwóˀdi tun wâytꞌôeˀa̖míḏí, heḏânho nä́ˀi hä̖ä̖wí nachä̖ˀmuupîˀ úvíˀoˀi bînjoeˀa̖míḏí, heḏá iˀ nawówájiˀi Jôesivíˀpiye úvíwä̖ä̖yú̖-íḏá. I-ân makówá-á nandá mâapꞌoe-á heḏá hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí eeje nakwꞌóˀdi-á ikhíjé. 16 Heḏi tobá hä́nˀoebo nää puwahay wáyjé tꞌä̖hkíˀin tꞌowa háa dívíˀa̖míˀin didaˀ waa Jôesi Táḏáḏí ovâykanmä́gi wänboˀ, 17 thayˀeeḏi ovâykeeyan háawi iˀ namuuˀin hânho híwó ovâyˀandi. Iˀḏân in kwan makówáḏí wovâyjemu, iˀḏibá hä̖ä̖wí iˀ nan diweḏi napaaˀi wovâypaye. Iˀḏân koegiˀ wovâymäˀ heḏá wíyá hä̖ä̖wí unbí píˀnä́ wovâyhíhchannamígîˀ-á,” gin Paul-di ovâytu̖ˀan. 18 Hebo tobá tꞌä̖hkí nä́ˀi ovâytu̖máa wänboˀ, báyékí tꞌôe dä́npóe in tꞌowa ovâywóyí̖ˀníḏí in tôeḏo wíḏâytꞌahá̖a̖nú-ípíḏí in ovä̂nˀaˀginmä̂äníḏí.

19 Ihayḏibá wên Huḏíyo Antioch búˀwin heḏá Iconium búˀwindá dipówá, heḏi Paul-á Barnabas-á ovä̂ntunsúumáaḏí in Lystra-win tꞌowa háa nä́ˀin dipówáˀin ditú̖ waagiḏa̖ˀ dívíwä̖yu̖. Heḏiho Paul óekꞌusä̖yu̖ heḏi óehay gin dichanpóeḏí ee búˀḏí jáˀwépiye óewhaapiye. 20 Hewänbo wên Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin Paul-víˀwepiye diˀä̖ä̖, heḏi waˀḏi iví̖ˀge dibûuwin dihayḏi iwí̖nú, heḏá wíyá iˀ búˀ iwebá nawáytsꞌú̖. Wíyá tháwä́ndá i-áḏí Barnabas-áḏí oe Derbe búˀpiye damää.

Paul-á Barnabas-á oe Antioch búˀpiye dawáymää

21 Oe Derbe búˀ Jôesi Táḏáví híwóˀdi tun ovâytꞌôeˀan, heḏi báyékí tꞌowa Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖. Ihayḏiho oe Lystra-á Iconium-dá i̖ˀgepiye heḏá Pisidia nangewi búˀ Antioch-piyá dawáymää. 22 Nä́ˀi búˀ eeje in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin ovâykhä̖geˀnan shánkí kayˀindi dívíwä̖ä̖yú̖-íḏí, heḏá dä̂ntumakheˀan taˀgendi dívíwä̖yu̖hûuwíˀin. Ovâytu̖ˀan, “Tꞌä̖hkí naˀin âytꞌôephaaḏé-íˀin gínpúuwí oe makówá gipówápíḏíboˀ.” 23 Heḏi tꞌä̖hkí iˀ méesate eeje tsonnin ovâykwꞌóḏi, heḏáháˀ dänjûusuˀandá dänha̖a̖ḏä́ˀandá tꞌä̖hkí in dívíwä̖yu̖ˀin ovâytu̖ˀan, “Nanbí Sedó Jôesi Táḏáḏí wovâypahûuwí.”

24 Nää-á Pisidia nange i̖ˀge daphaḏemää, heḏá Pamphylia nange iwá dapówá. 25 Iwe in Perga búˀwin tꞌowa Jôesi Táḏáví tun ovâytꞌôeˀan, heḏá iweḏá wíyá wêe búˀ Attalia-piye damää. 26 Iweḏáháˀ kophé iweḏá iˀ wêe Antioch búˀ iwepiye dawáymää. Iweḏânho hä́n páaḏéḏí wáypiye damää heḏi damääpíḏíbo in méesate iweˀin tꞌowaḏi ovä̂njûusuˀan Jôesi Táḏáví sígísehkanäḏi ovä̂nˀá̖yîngiˀa̖míḏí, iví tꞌôe dä̂nˀa̖míḏí. Heḏi nää-á inbí tꞌôe-á dä̂nbowaḏi dawáyˀä̖ä̖.

27 Oe Antioch dapówá ihayḏi tꞌä̖hkí in méesateˀin tꞌowa ovâywéˀgeˀan, heḏi ovâytu̖ˀan háa Jôesi Táḏáḏí ovä̂nkhä̖geˀnannin iˀ tꞌôe dänˀandi tꞌä̖hkí, heḏá ovâythayyan háa in Huḏíyo dimuupíˀin wáˀ Jôesi Táḏáḏí ovâymä́giˀin dívíwä̖ä̖yú̖-íḏí. 28 Báyékí thaa oe Antioch in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀindáḏí dänwóyí̖ˀ.

15

Oe Jerusalem in méesateˀin tsonnin dínwéˀgepóe

1 Wên senäˀ oe Antioch dipówá Judea nange iweḏi, heḏi indi in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin ovâyhá̖ˀoˀ. Gin ovâytu̖ˀan: “In Huḏíyo waaginbá íkꞌewetaamuupíḏá Moses natsonpóe waa, undá háˀtoˀ oe makówápiye ímú-í.” 2 Paul-á Barnabas-á ívíwo wíˀovä̂nhí̖ˀanpí háa in senäˀ dipówáˀin ditû̖ˀnin, heḏi indáḏí báyékí dívítu̖hkannan. Heḏiho Paul-á Barnabas-á heḏá wây-á wên Antioch-win senäˀdá ovâydeˀman Jerusalem-piye dimú-íḏí, iwe ovâyhéeˀa̖míḏí in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀindá in méesateˀin tsonnindáḏí nä́ˀi hä̖ä̖wí napóe i̖ˀgeḏi.

3 Heḏiho nä́ˀin senäˀ Antioch iweḏi ovâysandi nä́ˀin wíje nange Phoenicia-á Samaria-á i̖ˀge diphaḏe. Eeje in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin ovâytu̖ˀan hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí háa in Huḏíyo dimuupíˀin dínpóeˀin, inbi khuu dâyjoeˀandi Jesus-víˀpiye dívímä́gi. Heḏi nä́ˀi híˀ ditꞌoeḏi hânho dihíhchanpóe. 4 Jerusalem búˀ in senäˀ dipówá ihayḏi, in méesateˀin tꞌowa-áḏí in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀindáḏí heḏá in méesate iweˀin tsonnindáḏí in ovâysígíhógi. Ihayḏiho Paul-áḏí Barnabas-áḏí ovâytu̖ˀan tꞌä̖hkí iˀ hä̖ä̖wí Jôesi Táḏáḏí ovâykhä̖geˀnandi dívíˀa̖míḏí i̖ˀgeḏi.

5 Hebo wên Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀindá Pharisee tꞌowa-ân dimuu, heḏi dívíwí̖núḏí ginnân ditú̖, “In Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowa-á dínkhâyˀä̖ˀ in Huḏíyoví kꞌewe taaḏi ovâytaaˀa̖míˀin, heḏá wáˀ nakhâyˀä̖ˀ ovâytu̖ˀâ̖a̖míˀin tꞌä̖hkí iˀ tsontun Moses itaˀnandiˀ dâyˀaˀginnamí.” 6 Heḏiho indáḏí in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀindáḏí in méesate iweˀin tsonnindáḏí dívíwéˀgeˀan nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi dívíhéeˀa̖míḏí.

7 Híwó hayho dívíhéeˀan, ihayḏiho Peter iwí̖núḏí ovâytu̖ˀan, “Tíˀûuwin páaḏéˀin, únhanginná hä̖́yú̖ hay pa̖a̖yo phaḏe Jôesi Táḏáḏí naa dídeˀmannin in Huḏíyo dimuupíˀin dovâyhéeˀa̖míḏí iví híwóˀdi tun ditꞌoe-íḏí heḏá iˀpiye dívíwä̖ä̖yú̖-íḏí. 8 Jôesi Táḏá tꞌowa tꞌä̖hkíví ánshaa ûnhanginná, heḏi naˀin dînkeeyan iˀḏá in Huḏíyo dimuupíˀin wáˀ ovâysígíhógiˀin iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ovâymä́giḏi. Naˀin dímä́gi waabá in ovâymä́gi. 9 Heḏá ikeeyan tꞌä̖hkí indáḏí naˀindáḏí handa̖ˀ dímáaˀin, gá indi iví híˀ ônwä̖yu̖ḏi iˀḏá inbí tꞌaywóˀdi inbí píˀnä́ḏí ovâyjâaˀandân. 10 Heháaḏanho nää un ídaˀ Jôesi Táḏá bîntꞌayjaaˀa̖míˀin? Undá ítsonpoeˀo in Huḏíyo dimuupíˀin Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖ˀin wên hä̖ä̖wên kâyˀin dívíˀa̖míˀin, hewänbo háa bîntsonmáaˀindá naˀin wígínkoḏipí ívíˀa̖míḏí, nanbí thehtáy pahpáˀin wáˀ wänbo wíḏínkoḏipí. Wí hä̖ä̖wí kháaˀi inbí tꞌúˀkꞌeegi bînˀíˀkꞌúyaˀ waagibá úvíˀoˀ. Haˀwâa wíˀúvíˀa̖mípí. 11 Naˀindá ívíwä̖yunde Nanbí Sedó Jesus-ví sígísehkanä ûnmuuḏibo dînˀaywoeníḏí, heḏá in Huḏíyo dimuupíˀin wáˀ handiḏibá ovâyˀaywoení.”

12 Ihayḏáháˀ Barnabas-áḏí Paul-áḏí ovâyhéeˀan. In tꞌowa tꞌä̖hkí diwéˀgekwꞌóˀnin hânda̖ˀ dikwoḏee ovä̂ntꞌôeyandeḏi in wíjeḏi ovâytu̖máaḏí háa Jôesi Táḏáḏí ovä̂nkhä̖geˀnannin tꞌä̖mägeˀi pínnán tꞌôe dä̂nˀa̖míḏí in Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowa-áḏí dajiˀ ihayḏi. 13 Dänhíˀbowa, ihayḏáháˀ James-dá ginnân ihéeˀan: “Tíˀûuwin páaḏéˀin, nää-á naa-áháˀ dîntꞌôeyan. 14 Simon Peter-di naˀin dítu̖ˀan Jôesi Táḏáḏí in Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowa wáˀ ovâyˀá̖yîngimáaˀin, heḏi handiḏi dînkeeyan wên in diweḏi ovâyhógiˀin ivíˀin ûnmúuníḏí. 15 In Jôesi Táḏáví tukheˀmin hä́nˀoebo hanbá ditú̖, heḏi háa Nanbí Sedó Jôesi Táḏá natú̖ˀin ginnân dâytaˀnan:

16-18 ‘Iˀ tsondi David-ví ây iweḏiˀinbí tsonkhuu dínhándí wí tewhá nakanuˀi waagiˀinbá dipóe,

hewänbo wáy wí thaa naa owáyˀä̖ˀ heḏá inbí tsonkhuu dovâywáymä̂äní.

Háa dimúˀde waagibá dovâywáykwohkhâymáa.

Naa han dáykhâymáa heḏânho tꞌä̖hkí in wéˀgen tꞌowa didaˀíḏí dítaa-íˀin,

hä̖́yú̖ in Huḏíyo dimuupíˀin dovâyhógiˀin navíˀin dînmúuníḏí.’

Ginho Nanbí Sedó Jôesi natú̖, iˀḏá hä́nˀoe nä́ˀi hä̖ä̖wí tꞌowa ovâyhanginˀânnan.”

19 Heḏá James gin wáˀ natú̖, “Nä́ˀi híˀ Jôesi Táḏá natú̖ˀi namuuḏi, ginnân naa dînchanpoeˀo: Wígínkhâyˀä̖hpí in Huḏíyo dimuupíˀin Jôesivíˀpiye dívítsꞌanwä̖yu̖ˀin âytu̖ˀâ̖a̖míˀin háawin kâyˀin dâyˀa̖míḏí. 20 Han ívíˀa̖mívíˀweḏi, âytaˀnamí ginnân âytu̖ˀâ̖a̖míḏí: Wíḏâykꞌoˀípí iˀ koegîˀ nakoekhâ̖a̖kꞌóeˀi gá in wéˀgen tꞌowa inbí jôesi dâymä́giḏân, * heḏá wíyá toˀwíví kwee-áḏí háa sendáḏí wíḏívíwhoˀkwꞌôenípí, heḏá in animâa ovâykꞌéwhihá̖núˀinbí píví iˀ ûnpꞌoe napeepîˀ-á wíḏâykꞌoˀípí, heḏá iˀ ûnpꞌoe wänbo-á wíḏâykꞌoˀípí. † 21 Gin naa otû̖ˀ gá nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi Moses itaˀnandân, heḏi kaykhanwówá thaa waagi Huḏíyoví méesate eeje báyékí pa̖a̖yo phaḏe waabo nä́ˀin Moses itaˀnannin tꞌowa dâytundoˀ, heḏá iví híˀ-á tꞌä̖hkí búˀ nanáˀ deeje ôntꞌôeˀoˀ.”

In Huḏíyo dimuupíˀin Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin wên taˀnin ovâysan

22 Heḏiho in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀindá in méesateˀin tsonnindá heḏá tꞌä̖hkí in wéˀgen méesateˀindá ginnân ditú̖, “Wên senäˀ naˀinbíˀweḏibá dimuuˀin âydeˀmamí, heḏi Antioch-piye âysaaní Paul-á Barnabas-á indáḏí.” Heḏiho Silas-á Judas-á ovä̂nkêˀ, nä́ˀi Judas-áho Barsabbas gin wáˀ nakhá̖wä̖́. In méesateˀin tꞌowaḏi nä́ˀin senäˀ báyékí ovä̂nˀaˀgin. 23 Heḏi wên taˀnin indáḏí dâyhoˀ ginnân nataˀmuuˀin:

“Un Huḏíyo ímuupíˀin hebo nanbí tíˀûuwin páaḏéˀin ímuuˀin, un oe Antioch búˀ heḏá in nange Syria-á Cilicia-á íthaaˀin, naˀin Jesus-ví tꞌôekhuwaˀindá heḏá in méesateˀin tsonnindá unbí tíˀûuwin páaḏéˀin gimuuˀindi wâysengitu̖máa. 24 Naˀin gínhanginpóe wên tꞌowa nä́weḏi dimääˀindi piháawi hä̖ä̖wí wovâytu̖ˀannin, heḏiho inbí híˀ dínmuuḏi wíˀúnhanginnáhpí háa úvíˀa̖míˀin, heḏá tꞌä̖hkí únbéeḏee. Hebo naˀindá hä̖ˀin tꞌowa wíˀâytu̖ˀanpí haˀwâa dívíˀa̖míˀin. 25-26 Heḏânho ívíwéˀgeˀan heḏi âywéhpêeˀandi gitú̖ híwó namúuníˀin Paul-á Barnabas-á unbíˀpiye wâysaaníḏí. Indá senäˀ âysígíˀin damuu, heḏá dakhâymuu inbí wówátsi Nanbí Sedó Jesus Christ-gîˀ dänmä̂äníḏí. Heḏá wáˀ gitú̖ híwó namúuníˀin wây-á wên senäˀ âydeˀmamíḏí indáḏí damú-íḏí, 27 heḏiho Judas-á Silas-á âysan. Háa nä́ˀin taˀnin diwe âytaˀnan waa indibo hanbá wovâytu̖hkankhâymáa. 28-29 Iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ natú̖ híwó wínamuupíˀin wí hä̖ä̖wí kâyˀi wâytu̖ˀâ̖a̖míḏí úvíˀa̖míḏí heḏá naˀin wáˀ hanbá gicha̖a̖. Hebo nä́ˀi híˀ-áho únkhâyˀä̖ˀ bînˀaˀginnamíˀin: Wívînkꞌoˀípí iˀ koegîˀ in wéˀgen tꞌowa inbí jôesi dâymä́giˀiˀ, heḏá wívînˀûnpꞌoekꞌoˀípí, heḏá in animâa ovâykꞌéwhihá̖núˀinbí píví iˀ ûnpꞌoe napeepîˀ wívînkꞌoˀípí, heḏá wíyá toˀwíví kwee-áḏí háa sendáḏí wíˀúvíwhoˀkwꞌôenípí. Nä́ˀi hä̖ä̖wí wíˀúvíˀanpíḏí híwó únpúuwí. Sndgiḏihoˀ.”

30 Heḏiho Judas-á Silas-á Barnabas-ä haḏa Paul-á Antioch-piye ovâysan. Dipówá ihayḏi in méesateˀin tꞌowa tꞌä̖hkí ovâywéˀgeˀan heḏi in taˀnin ovâymä́gi. 31 In tꞌowa dâytunnan dihayḏi hânho dihíhchanpóe in híwóˀnin tumakhe ditꞌoeḏi.

32 Judas-áḏí Silas-áḏí Jôesi Táḏáví tukheˀmin damuuḏi in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin báyékí ovâyhéeˀandi ovâytu̖ˀan kwee waa sen waa diˀâ̖a̖níḏí, heḏi inbí híˀḏí ovâykhä̖geˀnan shánkí kayˀindi dívíwä̖ä̖yú̖-íḏí. 33-34 Ihay hä̖́yú̖ thaa iwe daˀä́n, ihayḏáháˀ datú̖ Jerusalem-piye dawáymú-íˀin, iweḏibáho páaḏé ovä̂npunjôn. In Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin Antioch-ˀin dimuuˀindi ovä̂ntu̖ˀan, “Jôesi Táḏáḏí wovä̂nˀá̖yîngihûuwí hä̖ä̖ pꞌóegé damändi,” heḏi damää.

35 Hebo Paul-á Barnabas-áḏí oe Antioch-bo dänwóyí̖ˀ. Eewân indá heḏá báyékí wây-á dikwꞌóˀnindáḏí Nanbí Sedó Jôesi Táḏáví híˀ in tꞌowa ovâytꞌôeˀoˀ.

Paul-áḏí Barnabas-áḏí dänwije

36 Wí hä̖́yú̖ thaa naphaḏe ihayḏi Paul-di Barnabas óetu̖ˀan, “Jaho gawáymú-í tꞌä̖hkí búˀ eeje, hä̖ä̖ Nanbí Sedó Jôesi Táḏáví tun ä́ntunphaḏe eeje, heḏá hä̖ˀin méesateˀin tíˀûuwin páaḏéˀin ä́nmúuní, gä́nhanginpúuwíḏí tigú híwóˀgí dimän.” 37 Barnabas-á nadaˀ John Mark indáḏíbá dä̂nhúuwíˀin. 38 Hebo Paul-á wínahíjepí. Iheˀjiḏiḏa̖ˀ natû̖ˀ Mark-á indáḏí wíḏä̂nhûuwípí, gá oe Pamphylia nange dijiˀ ihayḏi ovä̂njoeˀandân, heḏi iwe Mark wíyá wínadaˀpí indáḏí in tꞌôe iˀa̖míˀin. 39 Heḏi ívíwo däntu̖hkannandi dänwije. Barnabas-di Mark óekêˀ i-áḏí damú-íḏí, heḏi kophé iweḏi oe Cyprus-piye damää. Hewänbo Paul-dá Silas-á óedeˀman. 40 In Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin dívíjûusuˀan Jôesi Táḏáḏí ovä̂nsígíˀá̖yînhûuwíˀin, heḏi damää. 41 In nange Syria-á Cilicia-á i̖ˀge damää, heḏi in méesateˀin tꞌowa ovâykhä̖geˀnan shánkí kayˀindi dívíwä̖ä̖yú̖-íḏí.

16

Paul-áḏí Silas-áḏí Timothy namää ovä̂nkhä̖geˀnamíḏí

1 Cilicia nange iweḏi Paul-á Silas-á nä́ˀi búˀ Derbe-piye damää, heḏá wíyá búˀ Lystra-á. Iwe wí sen Timothy gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ nathaa, i-á Jesus-víˀpiye iwä̖yundeˀi namuu. Iví jíyá Huḏíyo-ân ûnmuu, heḏi iˀ wáˀ Jesus-víˀpiye iwä̖yu̖, hebo iví táḏá-á Greek-ân ûnmuu. 2 In Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin oe Lystra-á Iconium-dá dithaaˀin ditû̖ˀ Timothy-á híwóˀdi sen namuuˀin. 3 Paul nadaˀ Timothy-ḏi ovä̂nyu̖u̖hûuwíˀin, hewänbo páaḏé óehoˀ iˀ Huḏíyoví kꞌewe taaḏi óetaaˀa̖míḏí, gá ee dimän niˀge báyékí Huḏíyo dithaaḏân, heḏi indá tꞌä̖hkí dínhanginná Timothy-ví táḏá Greek ûnmuuˀin. 4 Iwáy búˀ iwéngé dimän dihayḏi in méesateˀin tꞌowa ovâyhanginˀânnan háa in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀindá heḏá in méesateˀin tsonnindá oe Jerusalem ditú̖ˀin, heḏá ovâytu̖ˀan nä́ˀi híˀ dâyˀaˀginnamíˀin. 5 Heḏi in méesateˀin tꞌowa shánkí kayˀindi dívíwä̖yu̖, heḏá shánkí wänbo tꞌowa-á dívíwä̖yu̖hon.

Háa Paul oe Troas imûˀin

6 Oe Asia iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi Jôesi Táḏáví híˀ i̖ˀgeḏi wíˀovâyhíˀmä́gipí, heḏiho in nange Phrygia-á Galatia-á i̖ˀge diphaḏe. 7 Oe Mysia nange nantaa dipówá ihayḏi nä́ˀi nange Bythinia ditsuḏedaˀ, hewänbo iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi ovâykhâ̖a̖ˀan. 8 Heḏiho Mysia nange i̖ˀge wáˀ daphaḏe, heḏi Troas búˀ iwá dapówá.

9 Iˀ khun Paul wí hä̖ä̖wí ûnkeepóeḏí imûˀ waagibá ûnpóe. Wí sen Macedonia-wi iví páaḏépiye nawindi kayˀindi óedaˀmáa, “Nä́ä Macedonia-piye ókäˀve naˀin díkhä̖geˀnamíḏí.” 10 Heḏi Paul nä́ˀi ûnkeepóe i̖ˀgeḏi dítu̖ˀan dihayḏi wesebo naˀin ívíkhâyˀan Macedonia-piye gimú-íḏí, gínhanginnândi taˀgendi Jôesi Táḏá nadaˀ iví híwó̖ˀdi tun in tꞌowa iweˀin âytꞌôeˀa̖míˀin. *

Oe Philippi búˀ Lydia-á Jesus-víˀpiye iwä̖yu̖

11 Troas-di kophé iweḏi gimääḏi iˀ pꞌojâaḏi Samothrace-piye gipówá, heḏá wíyá tháwä́ndá iweḏáháˀ nä́ˀi búˀ Neapolis-piyá gimää. 12 Iwe iˀ kophé iweḏi giwá̖, heḏi nangeḏibo oe Philippi-piye gimää. Philippi-á hayˀi búˀ namuu Macedonia nange iwe, heḏi báyékí Rome-ˀin tꞌowa iwe dithaa. Hä̖́yú̖ thaa iwebo ívíwóyí̖ˀ.

13 Iˀ kaykhanwówá thaa-á iˀ búˀ tehpaa phóḏi jáˀwépiye gipee, ihayḏáháˀ pꞌoˀkꞌáygépiyá gimää, gá gichanpóeḏân in Huḏíyo tꞌowa iwepiye dimääˀä̖ dívíjûusuˀa̖míḏí. Iwá wên kwiyä̖ˀ diwéˀgekwꞌó, heḏi nange ívíkwꞌóḏiḏi âyhéeˀan. 14 Wí kwee in diweḏi nakhá̖wä̖́ Lydia gin. I-á Thyatira búˀwi-ân namuu, heḏi iˀ aa pꞌí tsá̖a̖wä̖́ˀiˀ ívíwo nachä̖ˀmuuˀi ku̖hchaˀi namuu. Iˀḏá Jôesi Táḏá óeˀaˀginmäˀ, heḏi Paul-ví híˀ ôntꞌôeyandeḏi Nanbí Sedó Jôesiḏi óekhä̖geˀnan háa natú̖ˀin isígíkáyjíḏí. 15 Lydia-á heḏá iví kꞌaygiˀindá dívíwä̖yu̖ḏi ovâypꞌóˀpꞌoeˀan. Ihayḏiho iˀḏi naˀin dítu̖ˀan, “Nää-á únhanginpóe naa taˀgendi Nanbí Sedóvíˀpiye dáywä̖yundeˀin. Heḏáho naví tewhá eepiye bíkä̖ˀve, heḏi iwebo úvíwóyí̖ˀní.” Hânho kayˀindi dítu̖máaḏího gimää.

Paul-á Silas-á ovä̂npansóge

16 Wí thaa ee dívíjûusuˀoˀ ipiye gimän dihayḏi, wí aˀyú̖ḏí díjay. Nä́ˀi aˀyú̖-á wên tꞌowaḏi óekumä, heḏi wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óemáa. Nä́ˀi pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi hä̖ä̖ tꞌä̖hkí híˀ óetu̖ˀoˀ natú̖u̖níḏí háa tꞌowa dínpuwagíˀoˀin. Iví tsonnin hä̖́yú̖-anho dâychä̖ˀhóndeˀ iˀ iˀoˀiˀḏi. 17 Heḏi Paul-á naˀindá iˀ aˀyú̖ gínwóejiˀḏi itu̖wí̖núndeˀ ginnân: “Nä́ˀin senäˀdá Jôesigîˀ dívítꞌôemáa, i-á iˀ shánkí kwꞌáyewi namuu. Indá wovâytu̖ˀâ̖a̖mí háḏíḏí wovâyˀaywoeníˀin.” 18 Hä̖́yú̖ thaa ginho iˀoˀ Paul natꞌayjaapóe píhay, heḏiho ibéeḏí iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ óetu̖ˀan, “Jesus Christ-di naa dînkꞌûˀ wíjôeníḏí, hä̖ˀi aˀyú̖víˀweḏi ópeeve.” Heḏi iˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wesebo ûnpee.

19 Iˀ aˀyú̖ví tsonnin dínhanginná iˀ aˀyú̖ḏí wíyá wíˀovâychä̖ˀtꞌankhâymáapíˀin, heḏiho indi Paul-á Silas-á ovä̂nyâ̖ˀḏi ovä̂nkhóhkayˀan iˀ búˀwin pꞌóˀḏéḏíˀin dikwꞌóˀ diwepiye iˀ búˀ pinge, 20 heḏá ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀin Huḏíyo senäˀdá nanbí búˀ iwe in tꞌowa ovâytꞌeˀyaˀdoˀ. 21 Indá inbí khuu nanbí tꞌowa ovâyhá̖ˀoˀ, heḏi naˀin gínkhâ̖a̖kꞌóe nä́ˀin khuu âykáyjíˀin háa âyˀaˀginnamíˀin, naˀindá Rome tꞌowa gimuuḏi.”

22 Heḏiho in wéˀgen tꞌowa iwe dijiˀindi Paul-á Silas-á ovä̂nyâ̖ˀ, heḏi in búˀwin tsonnindi inbí aa ovä̂nwhéeˀan, heḏi ditsonpóe ovä̂nwhä̖́ä̖níˀin. 23 Báyékí ovä̂nwhä̖́ḏi ihayḏáháˀ ovä̂npansóge, heḏi iˀ pan tewhá á̖yí̖ˀdi óetu̖ˀan híwó ovä̂nˀá̖yîngiˀa̖míˀin. 24 Gin óetu̖ˀan dihayḏi iˀḏá pan tewhá pinge ovä̂nsóge, heḏi ovä̂npóˀtꞌä̖́ä̖kꞌûˀ.

25 Khun pinuḏi hä̖̂ä̖ḏi Paul-á Silas-á dänjûusuˀoˀ heḏá dä̂nkhaˀwoˀ Jôesi Táḏá óekú̖ˀdaaˀa̖míḏí. In wéˀgen pan dikwꞌóˀnindi ovä̂ntꞌôeyandeˀ. 26 Ihayḏi tsíkhagipí iˀ nan hânho naˀa̖ˀyä̖póe, heḏi iˀ pan tewhá tepú wänbo naˀa̖ˀyä̖póe. Wesebo iˀ pan tewhá phóḏi nakhuuḏee, heḏi iˀ kaḏéna in pan ovâywhiˀkwꞌóḏiˀi dínwhisuuḏee. 27 Iˀ pan tewhá á̖yí̖ˀdi najósaˀwo heḏi iˀ pan tewhá phóḏi nakhuˀundi imûˀ, heḏiho naˀân tꞌä̖hkí in pan dishavepeeˀin, heḏiho iví tsijó pháˀ iwhahkêˀ heḏi ipikheˀkhâymáawän. 28 Hebo Paul itu̖wí̖nú, “Wíˀbo wíviwa̖ˀa̖mípí. Naˀindá tꞌä̖hkí waˀḏi nä́äbo gikwꞌôn.”

29 Iˀ pan tewhá á̖yí̖ˀdiḏi wí toˀwí óetu̖ˀan, “Wên phakó dînmáˀ,” heḏi ônmaaḏi iˀ pan tewhá ee iwä̖́nätsꞌúḏe. Hânho natha̖tha̖poeˀo nakhunwôedaˀḏi, heḏi wesebo Paul-áḏí Silas-áḏí inbí páaḏépiye idégeˀdisóge. 30 Heḏi iwí̖núḏí oe jáˀwépiye ovä̂npiye heḏi ovä̂ntu̖ˀan, “Naví sedóˀin, hânnan dáyˀa̖mí naa dînˀaywoeníḏí?” 31 Indi óetu̖ˀan, “Nanbí Sedó Jesus-víˀpiye bíwä̖́yú̖, u̖-áḏí uví kꞌaygiˀindáḏí, handiḏânho wovâyˀaywoení.”

32 Heḏi Paul-áḏí Silas-áḏí Nanbí Sedó Jôesi Táḏáví híˀ iˀ pan á̖yí̖ˀdi-á heḏá tꞌä̖hkí iví kꞌaygiˀindá ovâytu̖ˀan, 33 heḏi wese iˀ khun iˀ pan á̖yí̖ˀdiḏi ovä̂nhoˀ ovä̂nˀowêeḏi-íḏí ee datsaˀan deeje, heḏá wesebo-á i-á heḏá in wéˀgen iví kꞌaygiˀindá ovâypꞌóˀpꞌoeˀan. 34 Heḏáháˀ Paul-á Silas-áḏí iví tewhá eepiye ovä̂npiye heḏá ovä̂nhúujôn. I-á iví kꞌaygiˀindá tꞌä̖hkí ívíwo dihíhchanpóe, nää-áho Jôesi Táḏávíˀpiye dívíwä̖yu̖ḏi.

35 Wíyá tháwä́n héḏéndí in búˀwin tsonnindi wên á̖yí̖ˀnin senäˀ ovâysan iˀ pan á̖yí̖ˀdi óetu̖ˀâ̖a̖míḏí Paul-á Silas-á ovä̂nmaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íˀin. 36 Iˀ pan á̖yí̖ˀdiḏi Paul óetu̖ˀan, “In búˀwin tsonnindi naa dítu̖ˀan wä̂nmaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íˀin. Nää-áho damú-í. Jôesi Táaḏáho wovä̂nˀá̖yîngihûuwí.” 37 Hebo Paul-dá in á̖yí̖ˀnin senäˀ dipówáˀin ovâytu̖ˀan, “Tobá wí tꞌaywóˀdi wíḏînshaapí wänboˀ, heḏá tobá oe Rome gä́nkhá̖wä̖́taˀkꞌóe wänboˀ, in búˀwin tsonnin ditsonpóe naˀin díwhä̖́ä̖níˀin in tꞌowa tꞌä̖hkí dímúuní iwe, heḏáháˀ dípansóge. Heḏá nää-á kaaḏibo wáypiye dísaaníˀin didaˀ. Hebo háˀto han díˀa̖mí. Jaˀ ovâytu̖ˀan nä́we wíˀbo diˀä̖ä̖-í heḏi indân dípeemä̂äní.”

38 Heḏiho in á̖yí̖ˀnin senäˀdi in búˀwin tsonnin ovâytꞌôeˀan háa Paul natú̖ˀin. In wíje Rome-ˀin damuuˀin in tsonnin dínhanginpóe ihayḏi hânho dikhunwôedaˀpóe, 39 heḏiho iˀ pan tewhá eepiye dimää heḏi kayˀindi ovä̂ntu̖ˀan, “Dînˀowójé undi.” Heḏáháˀ iweḏi ovä̂npiye heḏi ovä̂ndaaˀan iˀ búˀḏí dapee-íˀin. 40 Heḏiho pan tewhá eeḏi dapeeḏi Lydia-víˀpiye damää. Iwe in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin ovâykweewaasenwaatu̖ˀandi ee búˀḏí dapee.

17

Oe Thessalonica búˀ Paul-á iví kꞌemaˀindá ovâytꞌôephaḏekannan

1 Paul-á Silas-á nä́ˀin wíje búˀ Amphipolis-á Apollonia-á i̖ˀge daphaḏe, ihayḏáháˀ Thessalonica búˀ dapówá. Iwe wí Huḏíyoví méesateˀay dínkꞌóe. 2 Heḏi Paul iˀ Huḏíyoví méesate eepiye namää, ihayḏa̖ˀ iˀo waabá wä̖́hä̖̂ä̖ namää wänboˀ. Eewá poje jâaḏi kaykhanwówá thaa eeje Jôesi Táḏáví taˀnin ovâytundoˀ, heḏi i-áḏí indáḏí dívíhéeˀan itunnan niˀgeḏi. 3 Háa Jôesi Táḏáví taˀnin natundaˀin ovâythayyan, heḏá ovâykeeyan nä́ˀin taˀnin taˀgendi natû̖ˀnin iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí itꞌôephaḏekhâymáaḏáháˀ nachuwagíˀo, hebo wíyá nawáywówápuwagíˀo. Heḏá ovâytu̖ˀan wáˀ, “Nä́ˀi Jesus, iví̖ˀgeḏi naaḏi wâytu̖máaˀiˀ, i-ân iˀ namuu Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí.” 4 Wên Huḏíyo iwe dijiˀindá heḏá báyékí Huḏíyo dimuupíˀin Jôesi Táḏá dâyˀaˀginmäˀindá, heḏá báyékí pꞌóˀḏéḏíˀin kwiyä̖ˀ wáˀ, indá dívíwä̖yu̖ taˀgen namuuˀin háa Paul natû̖ˀnin, heḏi Paul-áḏí Silas-áḏí dívíwón.

5 Hewänbo in wéˀgen Huḏíyo-á dithúupóe báyékí tꞌowa dívíwä̖yu̖ḏi, heḏiho wên senäˀ dichä̖ˀmuupíˀin hä̖̂ä̖ḏi waa ee búˀ pinge dívíkwi̖numáaˀin ovâyhógiḏáháˀ báyékí wây-á tꞌowa ovâywéˀgeˀan, heḏi ovâytꞌeˀyaˀnandi ee búˀ tꞌä̖hkí dínwänpitú̖. Ihayḏáháˀ in Huḏíyo-áḏí in senäˀdáḏí wí sen Jason gin nakhá̖wä̖́ˀiví tewhá eepiye dimää, i-á Jesus-víˀpiye iwä̖yundeˀi namuu, heḏi in phóḏi ônthâaníˀin dívíkhä̖ä̖ḏeˀ. Paul-á Silas-á ovä̂ntu̖wä̖máa oe jáˀwé ovä̂npeeyé-íḏí in tꞌowaví páaḏépiye. 6 Hebo in wíje wíˀovä̂nshaapí, heḏiho in senäˀdi ovâypiye Jason-dá heḏá in wéˀgen Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀindáḏí. Khóhkayḏi in búˀ tsonninbíˀpiye ovâyhoˀ, heḏi dívítu̖wí̖núndeḏi ditû̖ˀ, “Nä́ˀin senäˀdi wä̖́hä̖̂ä̖ dimää wänbo tꞌowa ovâytꞌeˀyaˀdoˀ, heḏi nää-á nä̂äwá dipówá. 7 Heḏi nä́ˀi Jason-dá ovâysígíhógi. Tꞌä̖hkí nä́ˀin tꞌowa iˀ tsondi Caesar-ví tsontun dâyˀaˀginhá̖núndeˀ. Ditû̖ˀ wí toˀwí Jesus gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ iˀ koḏi tsondi namuu.” 8 Heḏiho in tꞌowa tꞌä̖hkí heḏá in búˀwin tsonnindá ditꞌoe ihayḏi ditꞌayyaapóe. 9 Ihayḏiho in tsonnindi Jason-dá in i-áḏí dijiˀindáḏí ovâychä̖ˀwáˀâakannan ovâymaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íḏí.

Oe Berea búˀ báyékí tꞌowa Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖

10 Wesebo iˀ khun in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀindi Paul-á Barnabas-á wíyá búˀpiye ovä̂nsan, Berea gin dâytu̖ˀoˀiˀ. Iwe dapówá ihayḏi iˀ Huḏíyoví méesateˀay eepiye damää. 11 In tꞌowa iweˀindá in Thessalonica-winbí shánkí dikhâymuu ovä̂ntꞌôeyaaníḏí. Háa datú̖ˀin ditꞌôeyandaˀ, heḏi thamuwaagi Jôesi Táḏáví taˀnin dâytundoˀ dínhanginpúuwíḏí tigúba háa ovâytu̖ˀan waa taˀgen namuuˀin. 12 Báyékí tꞌowa inbí híˀ ovä̂nwä̖yu̖, in diweḏi wên pꞌóˀḏéḏíˀin Greek senäˀdá kwiyä̖ˀdá dijiˀ.

13 Hewänbo wên Thessalonica-win Huḏíyo dínhanginpóe Paul-dá Jôesi Táḏáví híˀ oe Berea wáˀ ovâytꞌôeˀoˀ, heḏiho iwepiye dimääḏi báyékí tꞌowa hânho ovâytꞌeˀyaˀnan. 14 Wesebo in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀindi Paul oe mâapꞌoe kꞌáygépiye óesan, hebo Silas-á Timothy-á Berea-bo dänwóyí̖ˀ. 15 Wên tꞌowa-áḏí Paul namää, heḏi indi Athens búˀpiye óehoˀ. Iwe iˀḏi ovâytu̖ˀan oe Berea-piye diwáymú-íˀin, Silas-á Timothy-áḏí ovä̂ntu̖ˀâ̖a̖míḏí hä̖̂ä̖ḏi dä́nkoḏi ihayḏi ivíˀpiye daˀä̖ä̖-íˀin. Heḏiho han dívíˀan.

Paul-di in Athens-ˀin tꞌowa ovâyhéeˀan

16 Waˀḏi Paul-di Silas-á Timothy-á oe Athens ovä̂ntsíkhaˀmáaḏíbo koḏi wínachanpóepí imúndeḏi báyékí hä̖ä̖wí dínkwꞌóˀdiˀ in tꞌowa dâykhíjéḏí inbí jôesi dínmuu waa dâycha̖a̖ˀiˀ. 17 Heḏiho in Huḏíyoví méesateˀay ee báyékí ovâyhéeˀan Huḏíyo-á Huḏíyo dimuupíˀindá, toˀwên Jôesi Táḏá dâyˀaˀginmäˀin. Heḏá wáˀ thamuwaa-á búˀ pinge dâyhä̖ä̖wíku̖ˀchꞌáaḏeˀ iwe in toˀwên diphaḏemännindá ovâyhéeˀoˀ.

18 Heḏá wêndá senäˀ wáˀ iwe dijiˀ, indá in Epicurean tꞌowa-á Stoic tꞌowa-á inbí há̖hkan dínmuuˀin dívíhá̖ˀoˀ. * Nä́ˀin senäˀ Paul-áḏí dívítu̖hkandoḏi wên ditsikapóe, “Hânnan nä́ˀi hä̖hsóˀyó natunjiˀ?” Heḏá wêndá ditú̖, “Háḏéewáy piˀwên tꞌowaví jôesiví̖ˀgeḏi ihíˀmáa.” Gin ditû̖ˀ gá Paul-di Jesus-ví̖ˀgeḏi ovâytꞌôeˀoḏân, heḏi ovâytu̖máa nachuuˀin heḏá nawáywówápóeˀindá.

19 Heḏiho in tunjowaˀvíˀpiye óehoˀ, ee okú eeḏi Areopagus gin dâytu̖ˀoˀiˀ, heḏi óetu̖ˀan, “Naˀindá gihanginˀândaˀ nä́ˀi tsꞌa̖a̖biˀ hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi u̖ˀḏi tꞌowa ovâyhá̖ˀoˀiˀ. Ti naˀin dítꞌôeˀa̖mí i̖ˀgeḏi? 20 Báyékí hä̖ä̖wí nä́we bihéeˀandi wémûu wänbo wígitꞌoepí, heḏânho háa natundaˀin gínhanginnáaníˀin gidaˀ.” 21 (In Athens-windáḏí heḏá in jáˀwéˀin tꞌowa iwe dithaaˀindáḏí hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí hä̖ä̖wí wänbo tsꞌa̖a̖biˀ namuu i̖ˀgeḏiḏa̖ˀ dívíhíˀmáa heḏá ditꞌoeˀo. Heḏânkun han óetu̖ˀan Paul.)

22 Heḏiho Paul in tunjowaˀví páaḏépiye iwí̖nú heḏi ovâytu̖ˀan, “Un Athens-ˀin tꞌowa, naaḏi wâymúndeˀ un báyékí únhä̖ä̖wíkwꞌóˀnin bînˀaˀginmäˀin. 23 Unbí búˀ i̖ˀge ojiḏi wáyjé unbí jôesi bînˀaˀginmäˀi dómûˀ, heḏá wáˀ wí antâa-á dómûˀ, iwe bînhä̖ä̖wíkwꞌóeˀó iˀ bînˀaˀginmäˀigîˀ, heḏi eeḏi gin nataˀmuu: Wí jôesigîˀ nä́ˀi antâa âypaa, tobá iˀ âytaapí wänboˀ.’ Nä́ˀi maḏi bînˀaˀginmäˀ tobá bîntaapí wänboˀ, heḏiho nää-á iví̖ˀgeḏá naaḏá wâytꞌôekankhâymáa. 24 “I-á Jôesi Táḏá namuu, i-á nä́ˀi nan oepáa-á heḏá iˀ hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí iwe nakwꞌóˀdi-á ikhíjé, heḏi i-á oe makówá-á nä́ä nangá shánkí natsonjiˀ. Heḏânkun iˀ méesate tꞌowa dâykwꞌóḏi eejeḏa̖ˀmân wínathaapí. 25 Heḏiho tꞌowavíˀweḏi khä̖geˀ wänbo wíˀûntáypí, gá hä̖ä̖wí wänbo tꞌowa dâypaˀi wíˀûntáypíḏân. Iˀḏânkun tꞌowa tꞌä̖hkí inbí wówátsi-á inbí hâ̖a̖-á heḏá hä̖ä̖wí díntáyˀi tꞌä̖hká ovâymäˀ. 26 Jôesi Táḏáḏí wêe sen ikhíjé, heḏi iweḏiho tꞌä̖hkí nangeˀin tꞌowa dipu̖yä̖ nä́ä oepáa kꞌayḏi tꞌä̖hkí dívíthaayé-íḏí. Hewänbo in dipu̖yä̖píḏíboˀ Jôesi Táḏá iˀánshaaˀan hä̖̂ä̖ḏi heḏá wéngé dívíthaayé-íˀin. 27 Jôesi Táḏáḏí in tꞌowa ovâykhíjé indi óenuuwä̖́-íḏí, heḏi háḏéebá óeshaa-í óetu̖wä̖máaḏí. Hewänbo taˀgendi naˀin tꞌowavíˀweḏi kayi̖ˀ wínajihpí, wêevíˀweḏi wänbo-á joe. 28 Jôesi Táḏá namuuḏânkun naˀin giwówájiˀ, heḏá ívíˀa̖ˀyänmáa, heḏá tꞌowa-á gimuu. Wáy wên unbí taˀkannin wänbo ditú̖, ‘Naˀin wänbo iví ây gimuu.’ 29 Heḏiho Jôesi Táḏáví ây gimuuḏi wígínkhâyˀä̖hpí giˀâ̖a̖níˀin i-á wí hä̖ä̖wí waagiˀbá namuuˀin tꞌowa i̖ˀgeḏi diwänpiˀánshaapóeḏí inbí mandibo dâypaaˀiˀ óeḏoḏi háa kwä̖́kꞌu tsꞌä̖ˀiˀḏi háa kꞌuuḏi. 30 Jôesiví̖ˀgeḏi tꞌowa híwó wíḏikaˀpóyaˀpí ihayḏi, iˀḏi wíˀovâytu̖ˀanpí ihayḏiho naná ovâytuhchä̖ä̖nú-íˀin, hewänbo nää tꞌowa tꞌä̖hkí wéngé tꞌä̖hkí dijiˀin ovâytu̖máa inbí tꞌaywóˀdi dâyjoeˀa̖míḏí wíˀovâytuhchä̖ä̖nú-ípíḏí, 31 gá owáy wí thaa ideˀmandiˀ nanáˀ diwe ovâytaˀgekeekwꞌôení tꞌä̖hkí tꞌowa háa híwó háa híwóhpí dívíˀannin, heḏi wí senho óesóge gin ovâytu̖ˀa̖míḏí, heḏi nä́ˀi sen óewáywówápaaḏi thayˀeeḏi dînkeeyan óesógeˀin” gin Paul-di ovâytu̖ˀan.

32 Wí toˀwí nachuuˀi nawáywówápóe i̖ˀgeḏi ditꞌoe ihayḏi, wên dipꞌâajiḏi tꞌä̖mäge Paul óetu̖máa, hewänbo wây-á wêndá ditú̖, “Owáy wíyá hä̖̂ä̖ḏi nä́ˀi bihéeˀandiˀ wíyá gitꞌoe-íˀin gidaˀ.” 33 Heḏi Paul iweḏiho namää. 34 Wên senäˀ iví híˀ ônwä̖yu̖ḏi i-áḏí dívíwón. Wí sen in diweḏi Dionysius gin nakhá̖wä̖́, i-á Areopagus-wi tunjowaˀ diweḏiˀiˀbá namuu. Wí kwee wáˀ iwä̖yu̖, Damaris gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ. Heḏá wáy wây-á tꞌowa iwe dijiˀin wáˀ dívíwä̖yu̖.

18

Paul-di Jôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tun oe Corinth búˀ ovâytꞌôeˀan

1 Nä́ˀi naphaḏe ihayḏi Paul Athens-di namää, heḏi Corinth búˀ napówá. 2 Iwe wí Huḏíyo sen Aquila gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ óetsꞌantaa, i-á oe Pontus nange naˀaypu̖yä̖. Iví kwijó Priscilla-áḏí Italy nange wä̖́hä̖̂ä̖ḏi datsꞌanpówá, gá iˀ Rome-wi tsondi pꞌóˀḏéḏîˀ Claudius-di tꞌä̖hkí in Huḏíyo oe Rome-di ovâykhehpiyeḏân. 3 Paul-á nä́ˀin wíjeˀinbíˀpiye namää heḏi indáḏí iwóyí̖ˀ. I-áḏí indáḏí teˀaapaˀin dimuuḏi wéˀge dívítꞌôeˀan. 4 Kaykhanwówá thaa eeje Huḏíyoví méesateˀay eepiye Paul namääˀä̖, heḏi kayˀindi ovâyhéeˀoˀ. Ikhä̖ä̖ḏe Huḏíyo dimuuˀin heḏá Huḏíyo dimuupíˀindá iví híˀ ônsígíˀa̖míḏí.

5 Silas-áḏí Timothy-áḏí Macedonia-ḏi dapówá ihayḏiho Paul wíyá wíˀiteˀaapaapí, hebo thaa tꞌä̖hkí Jôesi Táḏáví híˀ in tꞌowa ovâytꞌôeˀoˀ, heḏi thayˀeeḏi in Huḏíyo ovâyhá̖ˀoˀ Jesus-áho namuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí. 6 Hewänbo wíˀônsígíˀanpíḏí ivíˀpiye ditꞌayjaapóe, heḏá híwóhpîˀḏa̖ˀ iví̖ˀgeḏi dívíhéeˀan. Heḏiho iví aa iweḏi inaˀjeepíḏi ovâykeeya̖míḏí ovâyjoekankhâymáaˀin. Ovâytu̖ˀan, “Jôesi Táḏávíˀweḏi ípeḏeeḏá, unbíˀinnân únmuu, naa wíḏînchä̖ä̖nú-ípí. Nää iweḏi páaḏépiye in Huḏíyo dimuupíˀinnân nä́ˀi híˀ dovâytꞌôekankhâymáa.”

7 Heḏiho ovâyjoeˀandi wí sen Justus gin nakhá̖wä̖́ˀivíˀpiye namää. Justus-á i Huḏíyoví méesateˀay núˀ nathaa, heḏi Jôesi Táḏá báyékí óeˀaˀgin. 8 Iˀ Huḏíyo méesate pꞌóˀḏéḏîˀ nakhá̖wä̖́ Crispus gin. I-áḏí iví kꞌaygiˀindáḏí tꞌä̖hkí Nanbí Sedó Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖, heḏá báyékí wây-á nä́ˀin Corinth-win tꞌowa wáˀ Jôesi Táḏáví tun ditꞌoeḏi dívíwä̖yu̖ḏáháˀ ovâypꞌóˀpꞌoeˀan.

9 Wí khun Paul-di Nanbí Sedó Jesus óemûˀ waagibá ûnpóe, heḏi Paul óetu̖ˀan, “Wíˀunkhunwôedaˀípí ovâytꞌôeˀâ̖a̖míḏí naví̖ˀgeḏi, wíviwóyí̖ˀnípí. 10 Naaḏi wíˀá̖yîngimáa, heḏiho wí toˀwíḏí wóeyâ̖ˀḏá háˀto wóewa̖ˀa̖mí, gá nä́ä búˀ báyékí tꞌowa navíˀin dînpúuwíˀin dithaaḏân.” 11 Heḏiho Paul wí pa̖a̖yoḏá píngé ee búˀ iwóyí̖ˀ Jôesi Táḏáví híˀ ovâyhá̖ˀoḏi.

12 Oe Achaia nange wä̖́hä̖̂ä̖ Gallio óepꞌóˀḏéḏîˀsóge ihayhä̖̂ä̖ḏibá, in Huḏíyo dívíwéˀgeˀandi Paul ûnkenmää, heḏi oe tunjó wháagépiye óehoˀḏi Gallio óetu̖ˀan, 13 “Nä́ˀi sendá tꞌowa ovâyhá̖ˀoˀ Jôesi Táḏá piháa óeˀaˀginmä̂äníḏí, nanbí khuu gínmuu waagá yoe.”

14 Paul ihíˀkhâymáawän hebo Gallio-ḏi in Huḏíyo ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀi sen wên háawin tꞌaywóˀnin heḏiháa wên háawin wä̖hphaḏe yä̖ˀḏâapíˀin namuuˀin iˀandáhoˀ, ihayḏânho híwó namúuní naa dáytsíkhaˀa̖mí unbí tꞌehpiḏe tun ivíˀpiye wâytꞌôeyaaníḏí. 15 Hewänbo nää úvíwänpitu̖hä́nbo wáy wí tun namuu i̖ˀgeḏi, wáy wí khá̖wä̖́ namuu i̖ˀgeḏá, heḏá unbí khuu i̖ˀgeḏá. Heḏáho unnânho únpikhâyˀä̖ˀ nä́ˀi hä̖ä̖wí bînkoḏiˀa̖míˀin. Naa wóˀdaˀpí otú̖u̖níˀin giˀbi hä̖ä̖wí háa híwóˀdi háa híwóhpîˀ namuuˀin.” 16 Gin Gallio-ḏi ovâytu̖ˀan dihayḏi iˀ tunjó wháagé iweḏi ovâykhehpiye. 17 Ihayḏi in tꞌowaḏi nä́ˀi Huḏíyoví méesate pꞌóˀḏéḏîˀ óeyâ̖ˀ, i-á Sosthenes gin nakhá̖wä̖́, heḏi Gallio-ví páaḏépiyebo óewhä̖ˀ, hewänbo háa dívíˀoˀindi Gallio wíˀóeˀá̖yîngimä́gipí.

Paul oe Antioch búˀpiye nawáymää

18 Paul oe Corinth búˀbo wíyá hä̖́yú̖ thaa iwóyí̖ˀ, heḏáháˀ in wéˀgen Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin ovâyjoeˀandi i-áḏí Priscilla-áḏí heḏá Priscilla-ví sen Aquila-áḏí oe Cenchrea búˀpiye dimää. Cenchrea iwe Paul óekꞌowa, tꞌowa ovâykeeya̖míḏí iˀannin háa Jôesi Táḏávíˀpiye iví tun imä́gi waa. * Iweḏáháˀ kophé iweḏá oe Syria nangepiyá dimän. 19 Hebo iwe dipówápíḏíboˀ oe Ephesus búˀpiye dimää, heḏi Aquila-áḏí Priscilla-áḏí ee búˀbo dänwóyí̖ˀ. Paul-dá ovä̂njoeˀandi in Huḏíyoví méesateˀay eepiyá namää, heḏi iwe in Huḏíyo-áḏí báyékí ihéeˀan. 20 Wêndi óedaaˀan báyékí thaa indáḏí iwóyí̖ˀníḏí, hewänbo Paul wínahíjepí. 21 Ovâysengitu̖ˀandi ovâytu̖ˀan, “Jôesi Táḏá natú̖ḏáho naa wíyá unbíˀpiye owáyˀä̖ä̖-í.” Heḏi iweḏi kophé iweḏi namää.

22 Oe Caesarea búˀ napówá, iweḏáháˀ oe Jerusalem-piye namää in iweˀin méesateˀin tꞌowa ovâysengitu̖ˀâ̖a̖míḏí. Iweḏáháˀ oe Antioch-piyá namää. 23 Iwáy wä̖́hä̖̂ä̖ báyékí thaa naˀä́n, heḏi iweḏi oe Galatia nange i̖ˀge tꞌä̖hkí heḏá Phrygia nange i̖ˀgá namää in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin ovâykhä̖geˀnamíḏí shánkí kayˀindi dívíwä̖ä̖yú̖-íḏí.

Apollos-di Jôesi Táḏáví híwóˀdi híˀ oe Ephesus-á Corinth-á ovâytꞌôeˀan

24 Ihayhä̖̂ä̖ḏibá wí Huḏíyo sen Alexandria búˀ iwe naˀaypu̖yä̖ˀiˀ Apollos gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ oe Ephesus-bá napówá. Nä́ˀi sendá nahíˀmagan, heḏá Jôesi Táḏáví taˀnindá híwóˀdá ôntaa. 25 I-á Nanbí Sedó Jesus-ví khuu i̖ˀgeḏi ûnhanginná, heḏiho pín taˀgeḏi wây-á tꞌowa i̖ˀgeḏi ovâyhíˀmáa, heḏá á̖yîngiḏá Jesus-ví̖ˀgeḏi ovâyhá̖ˀoˀ, tobá John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiví há̖hkan niˀgeḏiḏa̖ˀ ûnhanginnân wänboˀ. 26 Khunwôedaˀginpíḏíboˀ in Huḏíyoví méesateˀay ee Apollos-di ovâyhéeˀan. Priscilla-áḏí Aquila-áḏí datꞌoe ihayḏi inbíˀpiye óehoˀ, heḏi Jôesi Táḏáví khuu shánkí thayˀeeḏi ônthayyan.

27 Heḏáháˀ Apollos-á Achaia nangepiye napundaˀ, heḏi in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀindi óetu̖ˀan híwó namuuˀin namú-íḏí, heḏiho indi in Achaia-win Jesus-víˀinbá ûnmuuˀin ovâytaˀnan Apollos óesígíkáyjíˀin. Apollos-á oe Achaia napówá ihayḏi báyékí ovâykhä̖geˀnan in toˀwên Jôesi Táḏáví sígísehkanä ûnmuuḏi Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖ˀin. 28 Iví tun ûnkay, heḏi in tꞌowa tꞌä̖hkíví páaḏépiye in Huḏíyo ovâytu̖ˀan piháa dívíwä̖yundeˀin, heḏi Jôesi Táḏáví taˀnin ovâytundoḏi ovâythayyan Jesus-á namuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí.

19

Oe Ephesus búˀ Paul-di Jesus-ví̖ˀgeḏi ovâyhéeˀan

1 Waˀḏi Apollos oe Corinth búˀ wáy najiˀ ihayḏi, Paul iˀ nange i̖ˀgeḏi naˀä̖ä̖ḏi Ephesus búˀ napówá, heḏi wên tꞌowa John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiví híˀ ônwä̖yu̖ˀin ovâymûˀ. 2 Paul-di ovâytsikaˀyan, “Ti nä́ˀi Yä̖ˀḏâaˀi pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ bînkêˀ úvíwä̖yu̖ ihayḏi?” Indi óetu̖ˀan, “Naˀin wígínhanginnáhpí wí Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wänbo najiˀin.” 3 Paul-di ovâytsikaˀyan, “Háaḏan handi wovâypꞌóˀpꞌoeˀan?” Indi óetu̖ˀan, “Gá John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiví há̖hkan âywä̖yu̖ḏân.” 4 Paul-di ovâytu̖ˀan, “John-di in tꞌowa ovâypꞌóˀpꞌoeˀan gá inbí tꞌaywóˀdi dâyjoeˀandân, heḏi ovâytu̖máa, ‘Naví tíˀúugé wí napowagíˀoˀivíˀpiye úvíwä̖ä̖yú̖-í.’ Heḏi hä̖ˀi-á Jesus-ân namuu.”

5 Paul-ví híˀ ditꞌoe ihayḏi ovâypꞌóˀpꞌoeˀan dâykeeya̖míḏí Nanbí Sedó Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖ˀin. 6 Heḏi Paul ivîˀḏi imankꞌûˀḏi iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dínwân, heḏi wíyá piˀwí tundi dívíhíˀmáa, heḏá Jôesi Táḏáví tukheˀmin waabá dívíhéeˀan. 7 Maḏi tä̖ˀḏi wíje senäˀ iwe dijiˀ.

8 Poje pꞌóe tꞌä̖hkí Paul in Huḏíyoví méesate eepiye namääˀä̖, heḏi khunwôedaˀginpíḏíboˀ in tꞌowa ovâyhíˀmáa. Ovâythayjoˀ Jesus-ân namuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí, heḏi ikhä̖ä̖ḏeˀ iví híˀ ônsígíˀa̖míḏí. 9 Hebo wáy wên dívípꞌóhkâyˀandi wíḏívíwä̖yu̖pí, heḏá Jesus-ví pꞌôe i̖ˀgeḏá híwóhpí-á in iwe dikwꞌóˀnin ovâyhéeˀan. Heḏânho Paul-di nä́ˀin ovâyjoeˀandi in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin i-áḏí ovâyhoˀ, heḏi wí tewhá eepiye dimää, wí sen Tyrannus gin nakhá̖wä̖́ˀiˀḏi tꞌowa ovâyhá̖ˀoˀ iwe. Iwá Paul-di thamuwaagi Jôesi Táḏáví híˀ ovâythayjoˀ. 10 Wíje pa̖a̖yo tꞌä̖hkí Paul gin iˀan, heḏi handiḏi in tꞌowa Asia iwéngé dithaaˀin Naˀinbí Sedó Jesus-ví̖ˀgeḏi ditꞌoe, Huḏíyo dimuuˀindáḏí Huḏíyo dimuupíˀindáḏí.

Sceva-ví eˀnûn didaˀ in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ovaykhehpeeyé-íˀin

11-12 Jôesi Táḏáḏí Paul óekhä̖geˀnan pínnán tꞌôe iˀa̖mídí, giˀbi hä̖ä̖wí in tꞌowa wémûu wänbo dâymûˀpîˀ, heḏiho aaˀây hä̖ä̖wí deḏantâa hä̖ä̖wí itä̖geˀiˀ in dihaykwꞌóˀninbíˀpiye ovâyhoˀ, heḏi dihehkháapóe, heḏá yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á in tꞌowa ovâymáaˀin dínpee.

13 Ihayhä̖̂ä̖bá wên Huḏíyo wáˀ wéngé tꞌä̖hkí dívíjíyénde nä́ˀin yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ tꞌowavíˀweḏi ovâykhehpeeyé-íḏí. Nää-á indá dívíkhä̖ä̖ḏe hanbá dívíˀa̖míḏí Jesus-ví khá̖wä̖́ ônkhá̖yä̖́ˀdeḏi. Ginnân ovâytu̖máa in pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖: “Nä́ˀi Jesus-ví khá̖wä̖́ dônkhá̖yä̖́ˀdeˀ, iví̖ˀgeḏi Paul-di in tꞌowa ovâytꞌôeˀoˀ, heḏiho naaḏi wítsonmáa nääbo ópeeve nä́ˀi tꞌowavíˀweḏi.” 14 Wí Huḏíyo owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀ Sceva gin nakhá̖wä̖́ˀi tsé ihay eˀnûn gin dívíˀoˀin ûnkwꞌó. 15 Hewänbo han ditú̖ ihayḏi, iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi ovâytu̖ˀan, “Jesus dótaa, heḏá toˀwí Paul namuuˀindá dînhanginná. Hebo undá — toˀinnan ímuu?” 16 Heḏi iˀ sen iˀ yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óemáaˀiˀḏi ovâytsa̖a̖chä̖nuḏi hânho ovâymahpúu ovâytꞌan píhay, heḏi aawhée buugiˀnin diwa̖hkanmuuˀin iˀ tewhá iweḏi dishavepee.

17 In Ephesus búˀ dithaaˀin Huḏíyo-á Huḏíyo dimuupíˀindá dínhanginpóe háa dínpóeˀin, heḏiho dikhunwôedaˀpóe, heḏi ditû̖ˀ Nanbí Sedó Jesus hânho hayˀi namuuˀin. 18 Heḏi báyékí in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖ˀin Paul-víˀwe dipówá, heḏi dívítꞌaywóˀdihä̖ä̖tsiˀandá dâykeekwꞌóḏi háa dívítsiyekanhonnin. 19 Wáy wên dichugekanhá̖ˀindá inbí chuge há̖hkan taˀdi dâykán, heḏi dâyphahá̖nú in tꞌowa tꞌä̖hkí dâymúuníḏí. Iˀ taˀdi hä̖́yú̖ nachä̖ˀmuuˀin dâymaapaa ihayḏi pꞌánä́ntä̖ maapaasôn (50,000) kwä̖́kꞌu tsꞌä̖ˀi chä̖ˀ napóe. 20 Handiḏiho shánkí wänbo tꞌowa Nanbí Sedó Jôesi Táḏáví híˀ ditꞌoeˀo heḏá iˀpiyá dívíwä̖yundeˀ.

Háa Paul nakandaˀ waa

21 Nä́ˀi hä̖ä̖wí napóeˀi naphaḏe ihayḏi, Paul iˀánshaamä́gi namú-íḏí oe Macedonia nangepiye heḏá Achaia nangepiyá heḏáháˀ oe Jerusalem búˀpiyá. Natú̖, “Owáy eepiye omää ihayḏáháˀ dînkhâyˀä̖ˀ oe Rome-piye wáˀ omú-íˀin.” 22 Oe Macedonia-piye wíje iví khä̖geˀnin isan, Timothy-á Erastus-á damuu, hebo i-á shánkí hây tä̖hkí oe Asia nangebo iwóyí̖ˀ.

Demetrius-di in tꞌowa ovâytꞌeˀyaˀnan heḏânho híwóhpí dívíˀa̖míḏí

23 Ihayhä̖̂ä̖ḏi oe Ephesus báyékí tꞌowa ditꞌayyaapóe in Jesus-ví pꞌôe i̖ˀge dimänninbíˀwepiye. 24 Wí sen Demetrius gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ iwe naˀä́n, i-á kwä̖́kꞌu tsꞌä̖ˀiˀḏi ihä̖ä̖wípaˀi namuu, heḏi méesate hí̖ˀíndi ipaˀ, nä́ˀi méesate-á iˀ kwee Diana dâyˀaˀginmäˀ iweˀi méesate hayˀi waagibá nakeetꞌóeˀiˀ. Demetrius-á heḏá in wéˀgen i-áḏí dívítꞌôemáaˀindá híwó hay chä̖ˀ díntsꞌúyaˀ inbí tꞌôe iweḏi. 25 Heḏiho Demetrius-di iví tꞌôeˀin heḏá wây-á wêndá ha̖ˀbi tꞌôebá dívíˀoˀindá ovâywéˀgeˀan, heḏi ovâytu̖ˀan, “Kꞌemaˀin, únhanginná báyékí chä̖ˀ nanbí tꞌôe iweḏi gíntsꞌúyaˀnin. 26 Unbo bînmûˀ heḏá ítꞌoe háa nä́ˀi sen Paul ikanhonnin. Iˀ natû̖ˀ in jôesi tꞌowa dâypaˀin dâyˀaˀginmä̂äníḏí taˀgennin jôesi wíḏimuupí, heḏi wíˀgíngí nä́ä Ephesus-á heḏá nä́ˀi Asia nange tꞌä̖hká tꞌowa iví híˀ ovâywä̖yu̖kannan, heḏá iví híˀ ûnmuuḏi báyékí tꞌowa Diana-víˀweḏi dívíjâaˀan. 27 Háḏée nanbí tꞌôe i̖ˀgeḏi tꞌowa híwóhpí dívíˀánshaaˀa̖míˀin napúuwí. Heḏá iweḏá maḏi wáˀ napúuwí tꞌowa diˀâ̖a̖níˀin iˀ hayˀi kwee Diana iˀ toˀwí naˀindi âyˀaˀginmäˀiví méesate wíˀûnchä̖ˀmuupíˀin. Heḏá tobáháa tꞌä̖hkí tꞌowa nä́ä Asia-windáḏí heḏá in wéˀgen hä̖wéngé tꞌä̖hkí dithaaˀindáḏí nää óeˀaˀginmäˀ wänboˀ, maḏi nää iweḏi páaḏépiye diˀâ̖a̖ní hayˀi wínamuupíˀin.”

28 In tꞌowa háa Demetrius natú̖ˀin ditꞌoe ihayḏi hânho ditꞌayyaapóe, heḏi dívítu̖wí̖núnde gin, “Diana nä́ä Ephesus-wi namuuˀi báyékí hayˀi namuu.” 29 Heḏi shánkí báyékí tꞌowa diwéˀgepóe, heḏi dívítꞌehtu̖wí̖núndeˀ, heḏi wên wíje senäˀ ovä̂nyâ̖ˀḏi ovä̂nkhóhkayˀan oe búˀ pinge tꞌowa dívíwéˀgeˀoˀ iwepiye. In senäˀdá Gaius-á Aristarchus-á gin dakhá̖wä̖́, indá Macedonia nangewin damuu, heḏi Paul-áḏí wéngé tꞌä̖hkí dänjíyéndeˀ. 30 Paul in tꞌowa dikwꞌóˀ diwepiye natsuḏedaˀ ovâyhéeˀa̖míḏí, hewänbo in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀindi óekhâ̖a̖ˀan. 31 Heḏá wên Asia-win pꞌóˀḏéḏíˀin senäˀ Paul-ví kꞌemaˀin ûnmuuˀindi Paul ôntꞌôesan óetu̖ˀâ̖a̖míḏí in tꞌowaví páaḏépiye wíˀikeehûuwípíˀin.

32 In tꞌowa tꞌä̖hkí wéˀge shánkí díntu̖hkwíntû̖ˀ. Wênho wên háawên dívítu̖wí̖núndeˀ, heḏá wây-á shánkí piháa wänbo-á. Wên hä̖́yú̖hayḏiḏa̖ˀ tꞌowa dínhanginná háaḏí diwéˀgepóeˀin. 33 Heḏi in Huḏíyoḏi wí sen Alexander gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ oe páaḏépiye óewí̖núḏí óetu̖ˀan háa natú̖u̖níˀin. Heḏiho Alexander imannan in tꞌowa dívítꞌôeyaaníḏí. Nadaˀ in tꞌowa ovâytu̖ˀâ̖a̖míˀin in Huḏíyo wíˀovâyhíwóhpíchä̖ä̖nú-ípíḏí nä́ˀi napuwamän niˀgeḏi. 34 Hebo Alexander-á Huḏíyo namuuˀin in tꞌowa dínhanginpóe ihayḏi tꞌä̖hkíḏíbo maḏi wíje ôeḏa tꞌä̖hkí shánkí kaygi wänbo dívítu̖wí̖núndeˀ, “Nä́ˀi Ephesus-winbí Diana hânho hayˀi namuu” gin.

35 Tꞌôeḏiwän iˀ búˀwi taˀkandiḏi hânda̖ˀ ovâykannan in tꞌowa, heḏi ovâytu̖ˀan, “Un Ephesus-win ímuuˀin, tꞌä̖hkí tꞌowa wéngé tꞌä̖hkí dikwꞌóˀnin dínhanginnáhpíˀan naˀin Ephesus búˀwin tꞌowa nä́ˀi hayˀi Diana-ví méesate ûnmuuˀiˀ âyˀá̖yîngimáaˀin, heḏá iˀ kꞌuu Diana waagibá ûncha̖a̖ˀiˀ oe makówáḏí ûnkeˀtꞌá̖ˀdi-á wáˀ âyˀaˀgindoˀ. 36 Tóebo wûnkoḏipí natú̖u̖níḏí nä́ˀi hä̖ä̖wí taˀgen wínamuupíˀin. Heḏânho ánpí íkwoˀní, heḏi wíyá háawên wíˀúvíˀa̖mípí híwó úvíˀánshaapíḏíboˀ. 37 Undi nä́ˀin wíje senäˀ nä́äpiye bînmaa tobá hä̖ä̖wí wänbo méesate iweḏi wíḏä̂nsä̖ˀmanpí wänboˀ, heḏiháa nanbí Diana âyˀaˀginmäˀiví̖ˀgeḏi háawin tꞌaywóˀnin wíḏatú̖hpí wänboˀ. 38 Heḏiho Demetrius-áḏí in i-áḏí dívítꞌôemáaˀindáḏí wí toˀwí ôntꞌeˀpꞌêeḏe-íˀin didaˀḏá, dínkhâyˀä̖ˀ óetsondiwekáaníˀin. In tsonnin dívíwéˀgekwꞌóeˀó tꞌowa ovâytunjóˀnamíḏí, heḏi in tꞌowaví tꞌehpiḏe tun ovâytꞌôeyandeˀ. 39 Hebo wíyá hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi íhéedaˀḏá, heḏân úntsíkhakanpoeˀo in búˀwin pꞌóˀḏéḏíˀindi in tꞌowa tꞌä̖hkí ovâywéˀgeˀan píhay. 40 Nä́ˀi gin otú̖, gá maḏi in Rome-win tsonnin ditú̖u̖níḏân un nä́wewin tꞌowa unbí pꞌóˀḏéḏíˀindáḏíbo úvípihä́nmáaˀin. Háa nää thaa napóe waa wínakhâyˀä̖hpí napúuwíˀin, heḏi tóebo wíˀûnkoḏipí ovâytu̖ˀâ̖a̖míḏí háaḏí un tꞌowa úvítꞌaywéˀgeˀandi.”

41 Heḏi han natú̖ ihayḏi ovâytu̖ˀan tꞌä̖hkíḏíboˀ inbíˀpiye dimú-íˀin.

20

Paul-á iví kꞌemaˀindáḏí oe Macedonia-piye heḏá Greece-piyá dimää

1 Tꞌä̖hkí hânda̖ˀ napóe ihayḏi Paul-di in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin ovâywéˀgeˀan, heḏi ovâytu̖ˀan kwee waa sen waa diˀá̖ˀbe-íḏí. Heḏáháˀ ovâysengitu̖ˀandi ovâyjoeˀan oe Macedonia nangepiye namú-íḏí. 2 Ee Macedonia iwéngé tꞌä̖hkí ijíyéndeḏi in dívíwä̖yundeˀin iwe dikwꞌóˀnin wáˀ hanbá ovâyhéeˀan, heḏáháˀ oe Greece-piyá namää. 3 Iwáy wä̖́hä̖̂ä̖ poje pꞌóe naˀä́n. Ihayḏáháˀ ikhâyˀan oe Syria nangepiye kophé iweḏi namú-íḏí, hewänbo ûnhanginpóe in Huḏíyo óeháyjí i̖ˀgeḏi dívíhíˀmáaḏí, heḏiho iví ánshaa iˀegóˀandi oe Macedonia nange i̖ˀge nawáymää.

4 Nä́ˀin senäˀ i-áḏí dimää: Sopater oe Berea búˀwiˀ, i-á Pyrrhus-ví eˀnú ûnmuu; Aristarchus-á heḏá Secundus-á oe Thessalonica búˀwin damuuˀindá; Gaius oe Derbe búˀwi-á; Tychicus-áḏí Trophimus-áḏí oe Asia nangewindá; heḏá Timothy-á. 5-6 Nä́ˀin senäˀ oe Troas búˀpiye dipáaḏémää, heḏi Paul-áḏí naa-áḏí oe Philippi búˀbo änwóyí̖ˀ, in Huḏíyoví shánkíˀeeḏi dínphaḏe píhay, nä́ˀi shánkíˀeeḏi dâytu̖ˀoˀ “Owáaseepîˀ Pává Dâykꞌoˀi Thaa” gin. * Ihayḏá iweḏá kophé iweḏi gamää, heḏi pꞌánú thaa naphaḏe ihayḏi oe Troas gapówá, in wéˀgendi naˀin dítsíkhaˀmáa iwe, heḏi wí jâaḏi iwe gikwꞌó.

Oe Troas iˀ eˀnú Eutychus nachuuḏi óewáywówápaa

7 Dumîngu iwe ívíwéˀgeˀan iˀ méesa buwá âykꞌoˀíḏí, heḏi Paul-di díhíˀmáa. Khunpinu puwahayḏi ihéeˀan gá wíyá tháwä́n iweḏi ijâakankhâymáaḏân. 8 Tꞌä̖hkíḏíbo oe whaˀkꞌay íve giwéˀgekwꞌó, heḏi báyékí naphakókohsaa. 9 Wí eˀnú Eutychus gin nakhá̖wä̖́ˀi nawháphóḏikhuucháˀ deeḏi naˀä́n, heḏi hânho najôedaˀpuwamän Paul thaa tꞌä̖hkí ihíˀmáaḏí. Té̖e̖gîndi najókhândi, naˀä́n diweḏi oe jáˀwépiye najókeˀtꞌá̖, heḏi óedaygiˀan dihayḏi chuˀi óeshaa. 10 Paul whaˀkꞌayḏi nawá̖, heḏi idégeˀdisógeḏi iˀ eˀnú óebaˀaakêˀ, heḏi ovâytu̖ˀan, “Ívíwoˀgi wíˀítaachanpúuwípí. Nä́ˀi-á nää nawówámuu.” 11 Heḏiho wíyá oe whaˀkꞌaypiye napee, heḏi indáḏí ipáváháveḏi ihú̖u̖yan, heḏá shánkí ovâyhéeˀan nathay píhay. Ihayḏá ovâyjoeˀan. 12 Iˀ eˀnú ivíˀpiye indi wówáˀi óehoˀ, heḏi báyékí dihíhchan.

Paul oe Miletus búˀpiye namää

13-14 Paul-di ho dítu̖ˀan kophé iweḏi gipáaḏémú-í oe Assos búˀpiye iˀ âytsíkhaˀa̖míḏí, hebo i-á nangeḏibo namú-í heḏi iwe iˀ wáˀ iˀ kophé itokhâymáa. Heḏiho han ívíˀan, heḏáháˀ Assos iweḏá Mitylene búˀpiyá gimää. 15 Iweḏá waˀḏi kophé iweḏi Chios-piye gimää, i-á pꞌojâaḏi namuu, heḏá wíyá tháwä́ndá wíyá pꞌojâaḏi Samos-á gipówá. Oe Trogyllium búˀ ívíwóyí̖ˀ, heḏá wíyá tháwä́ndá oe Miletus búˀ gipówá. 16 Paul iˀánshaamä́gi oe Ephesus wíˀiwóyí̖ˀnípíḏí, báyékí thaa oe Asia nange i̖ˀge wínayê̖e̖nípíḏí. I-á nawóˀon oe Jerusalem napóewíḏí híwóˀ dihayḏiboˀ, in Huḏíyoví shánkíˀeeḏi thaa Pentecost gin dâytu̖ˀo dínnáhpíḏíboˀ, háḏéeho ûnkoḏiḏi.

Paul-di in Ephesus búˀin méesateˀin pꞌóˀḏéḏíˀin ovâytumakheˀan

17 Waˀḏi Miletus wáy najiˀ ihayḏiboˀ, oe Ephesus búˀpiye itꞌôesan, in méesateˀin tsonnin ovâytu̖ˀa̖míḏí ivíˀpiye diˀä̖ä̖-íḏí. 18 In dipówá ihayḏi ovâytu̖ˀan, “Un tꞌä̖hkí únhanginná háawi sen omuuˀin iˀ páaḏéˀi thaa Asia opówá ihayḏi waabo nää puwahay. 19 Naa Nanbí Sedó Jesus-gîˀ dáytꞌôeˀandi wíḏáypitegendepí. Hä̖́yä́n wänbo dáysíhtä̖ä̖ in tꞌowaví̖ˀgeḏi oˀá̖yîngipóeḏí. Báyékí tꞌôephaḏe dînpówá in Huḏíyoḏi díˀannin namuuḏi. 20 Un únhanginná naa wíḏáywóyí̖ˀpíˀin hä̖ä̖wí wänbo úntáyˀi wâytu̖ˀoḏi wâykhä̖geˀnamíḏí, heḏá íwéˀgekwꞌóˀ deejá unbí wháagé i̖ˀgá wâyhá̖ˀoˀ. 21 Kayˀindi naaḏi wâytu̖ˀan wíˀgín Huḏíyo-á Huḏíyo ímuupíˀindá unbí tꞌaywóˀdi bînjoeˀa̖míˀin heḏá Jôesi Táḏávíˀpiye úvíbée-íˀindá, heḏá Nanbí Sedó Jesus Christ-víˀpiye úvíwä̖ä̖yú̖-í.

22 “Nää-á Jerusalem-piye omän, ginho iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi dítu̖ˀandi. Naa wíḏînhanginnáhpí háa owáy wä̖́hä̖̂ä̖ dînpuwagíˀoˀin, hewänbo nä́ˀindáho dînhanginná: 23 Nä́ä búˀ i̖ˀge otsꞌú̖ eeje tꞌä̖hkí, iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi dînthayyan taˀgendi dípansogekhâymáaˀin heḏá dontꞌôephaḏekhâymáaˀindá. 24 Hewänbo háa dînpóe wänbo hä̖́ä̖bo wíḏînmuupí, tobáháa díháyjí háa owówápee-í wänboˀ. Naa owänpidaˀ dóboewá-íˀin in tꞌôe Nanbí Sedó Jesus-di dítu̖ˀan dóˀa̖míˀin. Heḏi nä́ˀin tꞌôe-á ginnân namuu: Iˀ híwó̖ˀdi tun Jôesi Táḏáví sígísehkanä i̖ˀgeḏi pín taˀgeḏi in tꞌowa dovâytꞌôeˀa̖mí.

25 “Undáḏí naa ojiˀ Jôesi Táḏáví khuu i̖ˀgeḏi wâytꞌôeˀoḏi. Hewänbo nää dînhanginná wêeḏi wänbo un diweḏi háˀto wíyá dímúuníˀin. 26 Heḏânho nää-á naaḏi taˀgendi wâytu̖ˀâ̖a̖mí nä́ˀin: Wí toˀwí Jôesi Táḏávíˀweḏi napeḏeeḏáhoˀ, tóebo wíˀûnkoḏipí naa dînchä̖ä̖nú-íḏí, 27 gá wóˀkhunwôedaˀpíḏân wâytu̖ˀâ̖a̖míḏí hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí Jôesi Táḏá ikhâymáaˀin. 28 Wíˀbo bípiˀá̖yîngiˀan, heḏá tꞌä̖hkí hä̖ˀin tꞌowa Jôesi Táḏávíˀin ûnmuuˀindá binˀá̖yîngiˀan, wí kꞌúwá á̖yí̖ˀdiˀ iví kꞌúwá iˀá̖yí̖ˀdo waagibá. Iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi un wovâytsonninkwꞌóḏi, wên kꞌúwá á̖yí̖ˀnin waaginbá ímúuníḏí. In tꞌowa Jôesi Táḏáví méesate eejeˀin dimuuˀin ivíˀin ûnmuu, ingîˀ iví ay imä́giḏi iví ûnpꞌoe ichꞌâaníḏí. 29 Naa dînhanginná owáy naaḏi wâyjoeˀan dihayḏáhoˀ, wây-á wên tꞌowa unbíˀye dipowagíˀo, wên tꞌayjaaˀin khunjó in kꞌúwá dâyhá̖a̖nú-íḏí diˀä̖ä̖ˀä̖ waagibá, 30 heḏi wáy wên unbí jâa dijiˀindi wänbo in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖ˀin ovâyhójoˀa̖mí, indáḏí dâypu̖hkannamíḏí. 31 Heḏânho bíˀá̖yîngiˀan ha̖ˀmin tꞌowaḏi, heḏá wíˀúnˀôeḏe-ípí naaḏi poje pa̖a̖yo tꞌä̖hkí khu̖u̖-á thaa-á wâyhá̖ˀannin, heḏá un ímuuḏiho naví tsíˀpꞌoe donchꞌáa.

32 “Nää wâytu̖máa, Jôesi Táḏáḏí wovâyˀá̖yîngiˀa̖mí heḏá wovâysígísehkanäˀoˀin wovâyhanginˀânnamí. Iˀ ûnkoḏi wovâykhä̖geˀnamíḏí kayˀin ípaa-íḏí heḏânho shánkí ivíˀpiye úvíwä̖ä̖yú̖-íḏí, heḏá wáˀ ûnkoḏi iˀ kä̖ˀä̖ä̖ únmuuˀi wovâydenkwꞌóḏiˀi wovâymä̂äníˀin. Heḏá toˀwên tꞌä̖hkí iˀḏi ovâydeˀmannin wáˀ nä́ˀi híwóˀdi hääwíbá diyä̖́mu-í. 33 Wíyá toˀwíví chä̖ˀdá aa-á naagîˀ wóˀdaˀpí. 34 Naví mandi dáytꞌôeˀandi iˀ dîntáyˀi donhógi, heḏá hanbá in toˀwên naa-áḏí dijiˀin díntáyˀi wáˀ ingîˀ dovâyhógi. Un tꞌä̖hkí nä́ˀin únhanginná. 35 Naa hä̖̂ä̖ḏi wä̂nbo tꞌä̖hkí haˀwâa dáyˀan wâykeeya̖míḏí háa únkhâyˀä̖ˀin úvíˀa̖míˀin. Hânho úvíkhä̖ä̖-í toˀwên díntáyˀin bînkhä̖geˀnamíḏí. Wíˀúnˀôeḏe-ípí nä́ˀi tun Nanbí Sedó Jesus-ân wíˀbo natú̖ˀin: ‘Toˀwí imäˀi-á shánkí nahíhchan toˀwí ihóndeˀivíˀweḏi.” ’

36 Paul ihíˀbowa ihayḏi idégeˀdisóge heḏi tꞌä̖hkí in wéˀgendáḏí dívíjûusuˀan. 37 Tꞌä̖hkíḏíbo hânho dívísíhtä̖ä̖ḏi Paul óebaˀaakêˀ heḏi hânho óesígísengitu̖ˀan. 38 Dikꞌáykháapóe iˀḏi ovâytu̖ˀandi, “Undi wíyá háˀto dímúuní” gin. Heḏáháˀ tꞌä̖hkíḏíbo naˀindáḏí iˀ kophé iwepiye dimää dísengitu̖ˀâ̖a̖míḏí.

21

Paul Jerusalem-piye namää

1 Naˀindi in tꞌowa âyjoeˀan dihayḏi iˀ pꞌojâaḏi Cos gin dâytu̖ˀoˀ iwepiye taˀgebo gimää. Wíyá tháwä́n oe pꞌojâaḏi Rhodes gin dâytu̖ˀoˀ iwepiye gimää, iweḏáháˀ oe Patara búˀpiyá. 2 Iwe wíyá kophé oe Phoenicia nangepiye namändi naˀä́n, heḏi ívítógiḏi iweḏi gimää. 3 Cyprus pꞌojâaḏi nanbí yä̖́ˀmä́ngéḏí nakꞌóe, heḏi iˀ giphademändi âymûˀ. Iweḏá oe Syria nangepiye gimää, heḏi Tyre búˀ gipówá. Wí hé iwepiye dâyhondiˀ dâydaykhâymáa. 4 Waˀ gin dívíˀoḏi wên Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin âynuwä̖, heḏi âyshaaḏi wí jâaḏi indáḏí ívíwóyí̖ˀ. Indi Paul óetu̖ˀan Jerusalem-piye wínamú-ípí gin, gá iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi ovâytu̖ˀandân háa ûnpuwagíˀoˀin. 5 Naˀin kophépiye wíyá gimú-íḏí napóe ihayḏi, tꞌä̖hkí in senäˀ inbí kwiyä̖ˀ heḏá inbí áyyä̖̂ä̖ wóegé oe búˀ jáˀwépiye dípahoˀ, heḏi mâapꞌoe kíngéwi okhá̖ˀ deeḏi ívídégeˀdikwꞌóḏiḏi ívíjûusuˀan. 6 Ívísengitu̖hkanbowa ihayḏi naˀin gimännin iˀ kophé iwe ívítógi, heḏi in Tyre-windá dívíweehoˀ.

7 Tyre iweḏi gimää heḏi oe Ptolmais búˀ gipówá. In Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin iwe dithaaˀin âysengitu̖ˀan, heḏi wí thaa indáḏí ívíwóyí̖ˀ. 8 Wíyá tháwä́n iweḏi gipee, heḏi oe Caesarea búˀ gipówá. Wí sen Philip gin nakhá̖wä̖́ˀivíˀpiye gimää, i-á Jôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tun ovâytꞌôeˀoˀi namuu, heḏi i-áḏí ívíwóyí̖ˀ. I-á wêe namuu in tséḏí dijiˀin senäˀ diweḏi, in oe Jerusalem ovâydeˀmannin in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin ovâykhä̖geˀnamíḏí. 9 Philip-á jónu aˀyûn khóhtsa̖a̖píˀin ûnkwꞌó, indá Jôesi Táḏáví tukheˀminnân ûnmuu. 10 Hä̖́yú̖ thaa iwe gikwꞌôn dihayḏi wí sen Agabus gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ oe Judea nangeḏi napówá. I-á wáˀ Jôesi Táḏáví tukheˀbibá namuu. 11 Iˀ sen nanbíˀpiye naˀä̖ä̖, heḏi Paul-ví baˀáa ônkêˀḏi wíˀbo iví ândáḏí iví mandáḏí ipiwhiˀan, heḏi natú̖, “Iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ natú̖, ginbá in Jerusalem-win Huḏíyoḏi óewhihkankhâymáa toˀwí nä́ˀin baˀáa ivíˀin ûnmuuˀiˀ, heḏá in Huḏíyo dimuupíˀinbí mange óekánkhâymáa.”

12 Nä́ˀin gitꞌoe ihayḏi in wéˀgen tꞌowa-áḏí kayˀindi Paul âytu̖máa oe Jerusalem-piye wínamú-ípí gin. 13 Hebo Paul natú̖, “Hânnan úvíˀoˀ? Háaḏan íséejiˀ? Háaḏan díkꞌáykháaˀoˀ? Naa okhâymuu tꞌowaḏi díwhiˀa̖míḏíḏa̖ˀbá joe, okhâymuu wáˀ oe Jerusalem Nanbí Sedó Jesus-gîˀ ochuu-íḏí.” 14 Wígínkoḏipí âyhíjekannamíḏí, heḏiho giwänpitú̖, “Háa Nanbí Sedó Jôesi Táḏá natú̖ waa napúuwí,” heḏi wíyá wíˀâytu̖ˀanpí.

15 Wíyá hä̖́yú̖ thaa naphaḏe ihayḏi nanbí hä̖ä̖wí âykhâyˀan heḏi Jerusalem-piye gimää. 16 Wên Caesarea-win Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin naˀindáḏí dimää. Oe Jerusalem gipówáḏí Mnason-bí tewhá eepiye díhoˀ iwe gikwoníḏí. Nä́ˀi sendá Cyprus-wi namuu, heḏi wí in páaḏéˀin Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀinbíˀweḏiˀiˀbá namuu.

Paul-di James-á in méesateˀin tsonnindá ovâytu̖ˀan háa ûnpóeˀin

17 In Jerusalem-win Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀindi híhchandi dísígíhógi. 18 Wíyá tháwä́n Paul-áḏí naˀindáḏí James-víˀpiye gipu̖wä̖mää. Tꞌä̖hkí in méesateˀin tsonnin wáˀ iwe dikwꞌó. 19 Paul-di ovâysengitu̖ˀan, heḏáháˀ tꞌä̖hkí háa napóe waabá ovâytu̖ˀan, háa Jôesi Táḏáḏí in Huḏíyo dimuupíˀin ovâyˀan waa in tꞌôe Paul iˀannin namuuḏi. 20 Ovâytꞌôeˀandi ditꞌoe ihayḏi Jôesi Táḏá kwꞌáayébo dâymáa.

Heḏáháˀ Paul-á óetu̖ˀan, “Tíˀûu páaḏéˀiˀ, úhanginná báyékí maapaasôn in Huḏíyo wáˀ Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖mä́giˀin, heḏi indá iˀ tsontun Moses itaˀnan deepiye hânho dívíkayˀoˀ. 21 Nä́ˀin Huḏíyo uví̖ˀgeḏi ginnân ovâytu̖ˀan: U̖ˀḏi tꞌä̖hkí Huḏíyo in Huḏíyo dimuupíˀinbí nange eeje dithaaˀin ovâyhá̖ˀoˀ Moses-ví híˀ dâyˀaˀginnamípíˀin, heḏá inbí áyyä̖̂ä̖ in Huḏíyoví kꞌewe taaḏi wíˀovâytaaˀa̖mípíˀin, heḏá in Huḏíyoví khuu-á wíḏâyˀá̖yîngiˀa̖mípíˀindá. 22 Nä́ˀin Huḏíyo dimuuˀin Jesus-víˀpiye dívíwä̖yu̖ˀin taˀgendi dínhanginpúuwí u̖ nä́we unpówáˀin. Heḏiho ívítsikaˀyan háa gínkhâyˀä̖ˀ ívíˀa̖míˀin. 23 Gá ginnân: U̖-á nä́ˀin wítu̖hkankhâymáaˀin óˀan. Nanbí jâa jónu senäˀ dijiˀ, inbí tun Jôesi Táḏá dâymä́giˀin háa igîˀ dívíkhâymáaˀin. 24 Indáḏí ópûn, heḏi háa ditú̖ waa dívíbowaˀin dâykeeyan dihayḏi, u̖-á háa dívíˀo waa hanbá biˀa̖mí, heḏá ingîˀ ovâywáˀâa-í tꞌä̖hkí ovâykꞌoewá-íḏí. * Gin biˀandáho tꞌä̖hkí tꞌowa dínhanginnáaní nä́ˀi Moses-ví tsontun mânˀaˀgindoˀin, heḏiho hä̖ä̖wí uví̖ˀgeḏi ditû̖ˀdi-á taˀgen wínamuupíˀin. 25 Hewänbo in Huḏíyo dimuupíˀin Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin naˀindi âytaˀnan âytu̖ˀâ̖a̖míḏí nä́ˀin naˀin âywéhpêeˀannin: Wíḏâykꞌoˀípí iˀ koegîˀ in wéˀgen tꞌowa inbí jôesi dâymä́giˀiˀ, † heḏá wíḏâyˀûnpꞌoekꞌoˀípí, heḏá in animâa ovâykꞌéwhihá̖núˀinbí píví iˀ ûnpꞌoe napeepîˀ wáˀ wíḏâykꞌoˀípí, heḏá wíyá toˀwíví kwee-áḏí háa sendáḏí wíḏívíwhoˀkwꞌôenípí.”

26 Heḏiho Paul-di in jónu senäˀ i-áḏí ovâyhoˀ, heḏi wíyá tháwä́n indáḏí háa dínkhâyˀä̖ˀ waa dívíˀan inbí khuu dâyˀaˀginnamíḏí, heḏi iˀ méesate hayˀi ee ditsꞌú̖ in owhaˀ ovâytu̖ˀâ̖a̖míḏí hä̖́yú̖ thaa ovâyhûuwíˀin nä́ˀi tꞌä̖hkí dâyboewá-íḏí. Ihayḏânho dâykꞌúwákha̖nugíˀo wíˀíngîˀ Jôesi Táḏá óemä̂äníḏí.

Paul iˀ méesate hayˀiˀ iwe óepankêˀ

27 Heḏi iˀ jâaḏi naphaḏemän dihayḏi wên Huḏíyo Asia-windi Paul ee méesate hayˀiˀ iwe óemûˀ, heḏi indi in tꞌowa iwáygé dijiˀin Paul-víˀpiye ovâytꞌayjaaˀandáháˀ óeyâ̖ˀ. 28 Ginnân dívítu̖wí̖núndeˀ: “Un tꞌowa Israel-win, díkhä̖geˀnan. Nä́ˀi-ân namuu iˀ sen wéngé tꞌä̖hkí tꞌowa ovâytu̖máaˀi nanbí khuu gínmuuˀi heḏá nanbí tꞌowa-á heḏá nä́ˀi méesate hayˀi-á háagîˀ wänbo wígínchä̖ˀmuupíˀin, heḏá wáˀ nä́ˀin Huḏíyo dimuupíˀin wänbo nä́ˀi méesate ee iˀḏi ovâytsꞌúḏe, heḏânho nä́ˀi tewhá Jôesi Táḏávîˀ ûnmuuˀiˀ ônˀaˀginhá̖nú.” 29 Gin ditú̖ gá Trophimus oe Ephesus-wi óemûˀḏân Paul-áḏí oe búˀ i̖ˀge dajiḏi, heḏiho diˀân Paul-di iˀ méesate ee óetsꞌúḏeˀin.

30 In tꞌowa ee búˀ i̖ˀge tꞌä̖hkí ditꞌayjaapóe, heḏi wáy Paul nawin diwepiye dívíwä̖́nähoˀḏi óeyâ̖ˀḏi iˀ méesate eeḏi jáˀwépiye khóhkayḏi óehoˀ, heḏi in phóḏi dâytꞌíḏi. 31 Paul óeháyjíˀin didaˀ, heḏiho toˀwí iˀ Rome-win sundaḏoví pꞌóˀḏéḏîˀ tsondivíˀpiye namää óetꞌôeˀm̖íḏí in Jerusalem-win tꞌowa tꞌä̖hkí báyékí ditꞌayjaapóeˀin. 32 Wesebo iˀḏi wên sundaḏo inbí tsonnin wóegé ovâywéˀgeˀan, heḏi indá owáy in tꞌowa dijiˀ iwepiye dívíˀä̖ä̖hoˀ. Iví sundaḏo wóegé dipówáḏí in tꞌowaḏi ovâymûˀ ihayḏi wesebo Paul óewhä̖́ḏiḏi dívíwóyí̖ˀ. 33 Iˀ sundaḏoví pꞌóˀḏéḏîˀ Paul-víˀpiye namääḏi iví khóe ônyâ̖ˀ, heḏi in sundaḏo ovâytu̖ˀan kaḏénaḏi óewhiˀa̖mí gin, heḏá in tꞌowa ovâytsikaˀyan, “To-an nä́ˀi sen namuu? Hânnan iˀan?” 34 Wên tꞌowa wí hä̖ä̖wí dívítu̖wí̖núndeˀ, wây-á wêndá hä̖ä̖wí piháa-á, heḏânho hânho díntu̖hkwíntû̖ˀdi wíˀûnkoḏipí ûnhanginpúuwíˀin taˀgendi háa napóeˀin. Heḏiho in sundaḏo ovâytu̖ˀan, “Nanbí sundaḏo tewhá iwepiyebo bîntsꞌûuḏe-í” gin. 35 In sundaḏoḏi iwáy sheˀáy iwepiye óehoˀ, heḏi iweḏáháˀ óetegekêˀḏi kwꞌáyepiye óepiye, gá in tꞌowa hânho dívítꞌayyaaˀoḏân, 36 heḏi Paul ûnwóemändi dívítu̖wí̖núndeˀ “Jaˀ âyháyjí” gin.

Paul-di wíˀbo iví̖ˀgeḏi in Huḏíyo ovâyhéeˀan

37 In sundaḏoḏi Paul inbíˀpiye óetsuḏehon dihayḏi, Paul-di Greek tundi iˀ sundaḏo pꞌóˀḏéḏîˀ óetu̖ˀan, “Ti wên háawên wítu̖ˀâ̖a̖mí?” Iˀḏi Paul óetu̖ˀan, “Naa wíḏînhanginnáhpíwän Greek tundi bihéeˀoˀin. 38 Heḏiho u̖-á wíˀunmuupí iˀ to Egypt-wiˀ, wên tꞌowa iˀ nangewin tsonnindaḏí ovâyhä́nkannandiˀ, heḏáháˀ iˀḏi in jónu maapaasôn (4,000) senäˀ oe ahkónupiye ovâyhoˀ, tꞌowa tꞌakha̖nuˀin gin ovâytu̖ˀoˀin.” 39 “Joe” gin Paul natú̖, “Naa Huḏíyo-ân omuu. Tarsus búˀwibá omuu, hä̖ˀi-á wí búˀ hayˀiˀ oe Cilicia nange iweˀi namuu, heḏi iwe otháˀḏe. Ti nä́ˀin tꞌowa naa díhíˀmä̂äní?” 40 Heḏiho in tꞌowa ovâyhéeˀa̖míḏí óemä́giḏi Paul sheˀáy kwꞌáye wáy iwí̖nú, heḏi imannan dívítꞌôeyaaníḏí. Ditu̖hán dihayḏi inbí Hebrew tundi ovâyhéeˀan. Ginnân ovâytu̖ˀan:

22

1 “Mä́ˀmä̂äˀindá tíˀûuwin páaḏéˀindá, bítꞌôeyan. Naaḏi wâytu̖hkankhâymáa naa háawên wänbo híwóhpíˀin wíḏáyˀanpíˀin.” 2 Hebrew tundi ovâyhíˀmáaḏi ditꞌoe ihayḏi shánkí wänbo hânda̖ˀ dínpóe.

3 Heḏáháˀ ovâytu̖ˀan, “Naa Huḏíyo-ân omuu. Oe Tarsus búˀ Cilicia nange iwe oˀaypu̖yä̖, hewänbo nä́ä Jerusalem osôe. Gamaliel naví há̖hkandi dînmuu, heḏi iˀḏi á̖yîngiḏi nanbí thehtáy pahpáˀinbí khuu naa díhá̖ˀan. Háa Jôesi Táḏá nadaˀ waagi naa pín taˀgeḏi odaˀ dáyˀa̖míˀin, nää thaa un íkandaˀ waagibá, 4 heḏânho naa osôeḏi oˀân híwó namúuníˀin hä̖ˀin Jesus-ví pꞌóegé diˀa̖hsaaˀin báyékí tꞌôephaḏe iwe dovâykáaníḏí ovâytꞌahá̖a̖nú-íḏí, heḏi naa otsonpóeḏí kwiyä̖ˀdá senäˀdá ovâywhiˀankíḏáháˀ ovâypankwꞌóḏi. 5 Iˀ owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀ-áḏí heḏá in tunjowaˀ-áḏí dínkoḏi wovâytu̖ˀâ̖a̖míḏí naaḏi in taˀgen wâytu̖máaˀin. Indá wí taˀdi naa dímä́gi nanbí Huḏíyo tꞌowa oe Damascus búˀ dovâymä̂äníḏí, heḏi naa omää in tꞌowa Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin owáy wä̖́hä̖̂ä̖ dikwꞌóˀnin dovâypanhóeníḏí heḏá nä́ä Jerusalem-piye dovâywáymáˀíḏí ovâytuhchä̖ä̖nú-íḏí.”

Paul-di ovâytu̖ˀan háḏíḏí Jesus-víˀpiye iwä̖yu̖ˀin

6 “Naa pꞌóegé omändi oe Damascus búˀ opowamän dihayḏi taage púnúˀḏí naná. Tsíkhagipí wí ko makówáḏí nawá̖ heḏi díˀánkêˀ. 7 Nangepiye okanu, heḏi wí toˀwíḏí naa díhíˀmáaḏí otꞌoe. Ginnân natú̖: ‘Saul, Saul, háaḏan u̖ˀḏi naa dítꞌôephaḏekandoˀ?’ 8 Naa otsikapóe, ‘Nanbí Sedó, to-an unmuu?’. Iˀḏá dítu̖ˀan, ‘Naa Jesus Nazareth-wi omuu. Naa iˀ u̖ˀḏi dítꞌôephaḏekandoˀi-ân omuu.’ 9 In toˀwên naa-áḏí dijiˀin iˀ ko dâymûˀ, hebo iˀ toˀwíḏí díhíˀmáaˀiví tun wíḏikaˀpówápí. 10 Naa otú̖, ‘Nanbí Sedó, hânnan dáyˀa̖mí?’ Iˀḏi dítu̖ˀan, ‘Ówí̖núḏí oe Damascus-piye ópûn, heḏi iwe wóetu̖ˀa̖mí háa úkhâyˀä̖ˀ biˀa̖míˀin.’ 11 Iˀ ko hânho nakayḏi naa otsíˀtꞌaapóe, heḏiho in naa-áḏí dijiˀindi naa dípahtsa̖a̖kêˀ, heḏi handiḏi oe Damascus opówá.

12 “Wí sen Ananias gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ iwe nathaa. Nä́ˀi sendá taˀgendi Jôesi Táḏá óeˀaˀgin, heḏá in Huḏíyoví khuu-á tꞌä̖hkí ihon, heḏi tꞌä̖hkí in Huḏíyo Damascus dithaaˀin ditû̖ˀ híwóˀdi sen namuuˀin. 13 Navíˀpiye naˀä̖ä̖ḏi naví núˀ iwí̖nú, heḏi dítu̖ˀan, ‘Tíˀûu páaḏéˀi Saul, uví keetan mänkeˀ.’ Wesebo naví keetan donkêˀḏi iˀ dómûˀ. 14 Iˀḏi naa ginnân dítu̖ˀan: ‘Jôesi Táḏá nanbí thehtáy pahpáˀindi óeˀaˀginmäˀiˀḏân wóedeˀman háa nakandaˀin úhanginnáaníḏí, heḏá Jesus i toˀwí iví wówátsi taˀge ihondi namuuˀi nâamúuníḏá, heḏá iˀ tun wóetu̖hkankhâymáaˀiˀ untꞌoe-íḏá. 15 Taˀgendân u̖ˀ iˀgîˀ bihéeˀa̖mí, heḏi u̖ˀḏi tꞌowa tꞌä̖hkí hä̖ä̖wí nâamûˀi heḏá untꞌoeˀi-á ovâytu̖ˀâ̖a̖mí. 16 Heḏiho nää wíyá shánkí wívitsíkhaˀa̖mípí. Ópûn, unpꞌóˀpꞌoepúuwí, heḏá Jesus nádaaˀan uví tꞌaywóˀdi wônjâaˀa̖míḏí,’ gin Ananias-di dítu̖ˀan.”

Paul-di ovâythayyan Jôesi Táḏáḏí óetu̖ˀannin in Huḏíyo dimuupíˀinbíˀwepiye namú-íˀin

17 “Jerusalem-piye owáymää ihayḏi iˀ méesate hayˀi ee otsꞌú̖ˀdi oˀä̖̂ä̖jiˀ waabá dînpóe. 18 Iˀ ä̖̂ä̖ iwe Nanbí Sedó Jesus dómûˀ, heḏi dítu̖ˀan, ‘Oe Jerusalem hä̖ä̖wí naví̖ˀgeḏi ovâytu̖hkankhâymáaˀi háˀto wônsígíˀa̖mí, heḏiho ówä̖́näkiˀ, iweḏi ópeeve.’ 19 Heḏi naa otú̖, ‘Hewänbo Nanbí Sedó, indá dínhanginnân naa wéngé tꞌä̖hkí iˀ Huḏíyoví méesate eeje dáyjíyéndewän in uvíˀpiye dívíwä̖yundeˀin dovâypanhóeníḏí heḏá dovâywhä̖́ä̖níḏá. 20 Heḏi Stephen iˀ uví̖ˀgeḏi ovâytꞌôeˀandiví ûnpꞌoe ônchꞌáa ihayḏi, naa wáˀ okꞌaawin ee núˀ. In toˀwêndi óehéyi̖ˀninbí kꞌéwéˀi aa dovâyˀá̖yînmáa, heḏi híwó dívíˀoˀ gin naa oˀân.’ 21 Hewänbo Nanbí Sedó Jesus-di dítu̖ˀan, ‘Ópûn, naaḏi kayi̖ˀ wä̖́hä̖̂ä̖piye wísankhâymáa, in Huḏíyo dimuupíˀinbíˀwepiye.’ ”

22 In tꞌowaḏi Paul ôntꞌôeyandeˀ, hewänbo nä́ˀi híˀ in Huḏíyo dimuupíˀinbí̖ˀgeḏi natú̖ ihayḏi dívítꞌehtu̖wí̖nú, “Binheˀ, wínachä̖ˀmuupí nawówáyê̖e̖níḏí.” 23 Wíḏitu̖hándepíḏí shánkí dívítu̖wí̖núndeˀ, heḏi inbí kꞌéwéˀi aa dâytha̖tha̖ˀoˀ heḏá kwꞌáyepiye dâynahchä̖nunde dâykeeya̖míḏí ditꞌayˀin. 24 Iˀ Rome sundaḏo pꞌóˀḏéḏîˀḏi in sundaḏo ovâytu̖ˀan Paul inbíˀpiye óetsꞌûuḏe-íˀin óewhä̖́hwhä̖́ˀnamíḏí heḏânho ûnhanginpúuwíḏí háaḏí in tꞌowa Paul-víˀpiye dívítꞌehtu̖wí̖núndeˀ. 25 Heḏiho óewhiwí̖nú púwhí̖ˀdí óewhä̖́ä̖níḏí, hebo Paul-di óetu̖ˀan in tä̖gintä̖ (100) sundaḏoví tsondi iwe tsowa nawindiˀ, “Ti iˀ tsontun natû̖ˀ úkꞌóeˀin naa díwhä̖́ä̖níḏí? Naa-á oe Rome dînkhá̖wä̖́taˀkꞌóe, heḏi waˀḏi wívînkeekꞌûˀpí háa naa híwóhpí dáyˀannin háa joe.”

26 Nä́ˀin natꞌoe ihayḏi in sundaḏoví shánkí pꞌóˀḏéḏîˀvíˀpiye namää heḏi óetu̖ˀan, “Ti úhanginná háa bitsiyekhâyˀoˀin? Nä́ˀi sendá oe Rome ûnkhá̖wä̖́taˀkꞌóe.” 27 Iˀ sundaḏoví shánkí pꞌóˀḏéḏîˀ Paul-víˀpiye namääḏi óetu̖ˀan, “Dítu̖ˀan, ti oe Rome úkhá̖wä̖́taˀkꞌóe?” “Heḏân hoi” gin Paul natú̖. 28 Óetu̖ˀan Paul, “Naa oe Rome dînkhá̖wä̖́taˀkꞌúwíḏí báyékí chä̖ˀ dáywáˀâa.” Paul-di óetu̖ˀan, “Naví táḏáˀin Rome-win tꞌowa damuuḏiho naa wáˀ Rome-wibá omuu.” 29 Wesebo in toˀwên Paul óetsikakhâymáaˀin ivíˀweḏi dívíjâatä̖ä̖. Iˀ sundaḏo tsondi pꞌóˀḏéḏîˀ wänbo nakhunwôedaˀpóe ûnhanginpóeḏí Paul-á Rome-wi tꞌowabá namuuˀin, gá iˀbáho natsonpóeḏân kaḏénaḏi Paul óewhiˀa̖míˀin.

Paul-di in Huḏíyo tunjowaˀ ovâyhíˀmáa

30 Iˀ sundaḏo tsondi pꞌóˀḏéḏîˀ nahanginˀândaˀ taˀgendi háawin híwóhpíˀin in Huḏíyoḏi Paul ônchä̖nundeˀin, heḏiho wíyá tháwä́n óewhihsuu heḏi in Huḏíyo owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀin heḏá in wéˀgen Huḏíyo pꞌóˀḏéḏíˀindá dívíwéˀgeˀa̖míˀin ovâytu̖ˀan. Ihayḏiho Paul óetsꞌúḏe inbí páaḏépiye óewé̖e̖nú-íḏí.

23

1 Paul-di in tunjowaˀ taˀge ovâymúndeḏi ovâytu̖ˀan, “Tíˀûuwin páaḏéˀin, Jôesi Táḏáví páaḏépiye nä́ˀin naaḏi wâytu̖ˀâ̖a̖mí: Naví píˀnä́ khóˀjé dînhanginná naví wówátsi thaa tꞌä̖hkí híwóˀnin wówátsi donhonnin.” 2 Nä́ˀin natꞌoeḏi Ananias iˀ owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀ namuuˀiˀḏi in Paul-ví núˀ diwinnin ovâytu̖ˀan sóe eeḏi óemaphâave-íˀin. 3 Paul-di óetu̖ˀan, “U̖-ân Jôesi Táḏáḏí wóemaphavekhâymáa. Wí paa ijánúmáaˀi waagiˀbá unmuu. Úkhâyˀä̖ˀ úhanginpúuwíˀin háa wên tꞌaywóˀnin dáyˀannin háa joe, nä́ˀi tsontun namuuˀi natû̖ˀ waagi, hewänbo u̖ wíˀbo hä̖ˀi tsontunbá wínâaˀaˀginpí, nä́ˀin tꞌowa dísómaphâave-íˀin ovâytu̖ˀandi.” 4 In iwe diwinnindi Paul óetu̖ˀan, “Háaḏan Jôesi Táḏáví owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀ uví híˀḏí mânˀaˀginhá̖núndeˀ?” 5 Paul-di ovâytu̖ˀan, “Tíˀûuwin páaḏéˀin, naa wíḏînhanginnáhpí owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀ namuuˀin. Dînhanginnândáho háˀto han otú̖u̖níwän, gá Jôesi Táḏáví taˀnin diwe ginnân nataˀmuuḏân: Wígínkhâyˀä̖hpí wên háawên tꞌaywóˀnin nanbí tꞌowaví tsonninbí̖ˀgeḏi gitú̖u̖níˀin.”

6 Heḏi Paul-di ovâymûˀ wáy wên in iwe dijiˀin Sadducee tꞌowa dimuuˀin heḏá wêndá Pharisee tꞌowa-á. Heḏiho kaygi in tunjowaˀ ovâytu̖ˀan, “Tíˀûuwin páaḏéˀin, naa Pharisee tꞌowa-ân omuu, naví táḏá Pharisee-bá dînmuu. Nä́we dítsondiwekán gá in dichuuˀin diwáywówápúuwíˀin dáywä̖yundeḏân.” 7 Han ovâytu̖ˀan dihayḏi in Pharisees-áḏí in Sadducees-áḏí dívítu̖hkannan, heḏi diwijeḏeeḏi wêegeˀin dipóe. 8 Gin dívíˀan gá in Sadducee tꞌowa wíḏívíwä̖yundepíḏân in dichuuˀin wíyá diwáywówápúuwíˀin, heḏá pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀindá dijiˀin wíḏívíwä̖yundepí; hewänbo in Pharisee tꞌowa-á dívíwä̖yunde diji-ákun. 9 In tꞌowa tꞌä̖hkí shánkí kaygi dívítu̖wí̖núndeˀ, heḏi wên Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀin, Pharisee tꞌowabá dimuuˀin, dívíwí̖núḏí kayˀindi ditú̖, “Nä́ˀi sendá wên háawin tꞌaywóˀnin iˀannin wänbo wíˀâyshaaḏepí. Maḏi háḏéewáy wí pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi háa wí makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiˀḏi taˀgendi óehéeˀan.”

10 Hânho dívítu̖hkandoḏi dívítsa̖a̖khâyˀoˀ, heḏiho iˀ sundaḏo tsondi pꞌóˀḏéḏîˀ nakhunwôedaˀpóe. Naˀánde Paul hânho óewa̖ˀa̖míˀin, heḏiho in sundaḏo ovâyjôn, “Jaˀ bípûn, Paul bînkêˀḏi hä̖ˀin Huḏíyovíˀweḏi bînjâaˀa̖mí, heḏi unbíˀpiyebo bintsꞌuḏe.”

11 Iˀ khun Paul-ví hânge Nanbí Sedó Jesus nakwi̖nuḏeeḏi óetu̖ˀan, “Wíˀunkhunwôedaˀípí. U̖ˀ oe Jerusalem naví̖ˀgeḏi ho bihéeˀan, heḏá oe Rome hanbá bikhâymáa.”

Paul óeháyjíˀin didaˀ

12-13 Wíyá tháwä́n héḏéndí wên Huḏíyo dívíwéˀgeˀan dívíhéeˀa̖míḏí wên ánshaa dâykꞌúuwíḏí. Ditú̖, “Ívíha̖a̖ḏä́khâymáa, heḏi wíˀívíhúukankhâymáapí Paul âyhay píhay. Han ívíˀanpíḏá, tobá Jôesi Táḏáḏí dítuhchä̖ä̖nú-í.” Nä́ˀin gin ditú̖ˀin jónä́ntä̖ˀḏiví (40) shánkí dijiˀ. 14 Heḏi dimää in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindá heḏá in Huḏíyo tsonnindá inbíˀwepiye, heḏi háa dâywéhpêeˀannin ovâytu̖ˀan. Háa dikandaˀ i̖ˀgeḏi ovâythayyan dihayḏiho ovâytu̖ˀan, 15 “Nää undáḏí heḏá in tunjowaˀdáḏá iˀ sundaḏoví tsondi pꞌóˀḏéḏîˀ bintꞌôesân. Bintu̖ˀan Paul nä́ä unbíˀpiye óemáˀíˀin. Bintu̖ˀan shánkí íhanginˀândaˀ háa Paul iˀannin. Naˀindáho gikhâymúuní âyháyjíḏí nä́ä tsowa napówápíḏíboˀ.”

16 Hebo Paul-ví mä́ämäˀay natꞌoe dívíkhakwogíˀoˀin óeháyjíḏí, heḏiho in sundaḏovíˀpiye natsꞌûndi i̖ˀgeḏi Paul óetu̖ˀan. 17 Paul-di wí tä̖gintä̖ (100) sundaḏoví tsondi óetu̖hkánnandi óetu̖ˀan, “Nä́ˀi eˀnú iˀ sundaḏo tsondi pꞌóˀḏéḏîˀvíˀpiye náhûu. Iˀ eˀnúḏí wên háawên óetu̖ˀa̖míˀin nadaˀ.” 18 Heḏiho iˀ eˀnú iˀ sundaḏoví tsondi pꞌóˀḏéḏîˀvíˀpiye óehoˀ, heḏi óetu̖ˀan, “Paul iˀ to gínpannä́ndiˀḏi naa dítu̖hkánnandi dítu̖ˀan nä́ˀi eˀnú uvíˀpiye dómáˀí gin, wên háawên wóetu̖ˀâ̖a̖míˀin nadaˀḏi.”

19 Iˀ sundaḏoví tsondi pꞌóˀḏéḏîˀḏi iˀ eˀnú oe hângepiye óepahtsa̖a̖kêˀ wíˀbo dayê̖e̖níḏí, heḏi óetsikaˀyan, “Hä̖ä̖-an naa dítꞌôeˀa̖míˀin undaˀ?” 20 Iˀ eˀnúḏí óetu̖ˀan, “In Huḏíyo dâywéhpêeˀan wóedaaˀa̖míḏí thaˀdi Paul tunjówháagépiye óehûuwíḏí, háa iˀannin shánkí dihanginˀândaˀ waagibá. 21 Hebo wíwóewä̖yu̖kannamípí. Jónä́ntä̖ˀḏiví (40) shánkí senäˀ dívíkhakwꞌó óeháyjíḏí. Jôesi Táḏáví páaḏépiye dívítunmä́gi wíḏívíhú̖u̖ya̖mípíˀin wíḏâypꞌoesu̖u̖wä̖́-ípíˀin Paul óehay píhay. Nää dikhâymuu heḏi ditsíkha u̖ˀ untú̖u̖níḏí iˀ nâasaaníˀin.” 22 Óetu̖ˀan iˀ eˀnú, “Toˀwí wänbo wínâatu̖ˀâ̖a̖mípí nä́ˀi dítꞌôeˀandiˀ.” Heḏi iwáygéḏí óesan.

Paul iˀ tunjó Felix-víˀpiye óehoˀ

23 Heḏi iˀ sundaḏoví tsondi pꞌóˀḏéḏîˀḏi wây-á wíje senäˀ ovä̂ntu̖hkánnan, indá tä̖gintä̖ (100) sundaḏo dä̂ntsonmáaˀin damuu, heḏi ovä̂ntu̖ˀan, “Wíje tä̖gintä̖ (200) sundaḏo nangeḏiˀindá, heḏá tségíntä̖ (70) kwä̖́ä̖jêe kꞌéwéḏíˀin sundaḏo-á, heḏá wây-á wíje tä̖gintä̖ (200) júnphé wóegéˀin sundaḏo-á ovâytu̖ˀan dívíkhâyˀa̖míˀin, nää khun whä̖nu iwáypiye oe Caesarea-piye dimú-íḏí. 24 Heḏá wíje wên kwä̖́ä̖jêe Paul iˀíhsôege-ígîˀ binpútesoge, heḏi oe Felix iˀ tunjóvíˀwepiye binˀá̖yînhûu.” 25 Heḏi wên taˀnin itaˀnandi gin natú̖:

26 “Naví tunjó Felix hânho wíˀaˀgindiˀ, naa Claudius Lysias-di wísengitu̖ˀan. 27 Wên Huḏíyoḏi wí sen Paul gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ óeyâ̖ˀḏi óekheˀkhâymáawän, hewänbo naa dînhanginpóe i-á oe Rome ûnkhá̖wä̖́taˀkꞌoeˀin, heḏiho in sundaḏo-áḏí omää inbí mangeḏi dójâaˀa̖míḏí. 28 Háawin híwóhpíˀin ônchä̖nundeˀin naa ohanginˀândaˀ, heḏiho inbí tunjówháagépiye naaḏi dóhoˀ. 29 Naa dînhanginpóe in híwóhpíˀin ôntꞌeˀpꞌíḏéndeˀindá wên háawin kâyˀin wänbo óepansôege-íḏí háa óeháyjíḏí wínamuupíˀin. In Huḏíyo wên háawên inbí khuu i̖ˀgeḏiḏa̖ˀ dívíwänpihíˀmáa. 30 Ihayḏáháˀ toˀwíḏí naa dítꞌôeˀan dâywéhpêeˀannin nä́ˀi sen óekhegíˀoˀin, heḏiho wesebo uvíˀpiye iˀ dósan, heḏi in toˀwên in híwóhpíˀin ôntꞌeˀpꞌíḏéndeˀin dovâytu̖ˀan uvíˀpiyân dimú-íˀin wóetu̖ˀâ̖a̖míḏí háaḏí ivíˀpiye ditꞌayˀin” gin itaˀnan.

31 Heḏiho in sundaḏo háa ovâyjôn waagi dívíˀan. Khu̖ˀḏéeḏí oe Antipatris búˀpiye Paul óehoˀ. 32 Wíyá tháwä́n in sundaḏo kwä̖́ä̖jêe kꞌéwéḏíˀindiḏa̖ˀ Paul óehon, heḏi in wéˀgen sundaḏo inbíˀwepiye dívíweehoˀ. 33 Oe Caesarea búˀ in Paul-ˀin dipówá ihayḏi iˀ tunjó in taˀnin ônˀan heḏi Paul iwebo óejoeˀan. 34 In taˀnin iˀ tunjó itunkanbowa ihayḏi Paul óetsikaˀyan, “Wéˀi nangewi-an unmuu?” “Oe Cilicia-wi-ân” gin Paul-di óetu̖ˀan. 35 Iˀ tunjó nä́ˀin natꞌoeḏi Paul óetu̖ˀan, “Owáy in toˀwên wôntꞌeˀpꞌíḏéndeˀin dipówá ihayḏânho naaḏi wîntunjóˀnamí.” Ihayḏá in á̖yí̖ˀnin ovâyjôn Paul híwó óeˀá̖yîngiˀa̖míˀin iˀ tewhá hayˀi Herod ikꞌûˀ iwe.

24

In Huḏíyoḏi Paul ôntꞌeˀpꞌíḏéndeˀ

1 Pꞌánú thaa naphaḏe ihayḏi, Ananias iˀ owhaˀ pꞌóˀḏéḏîˀ namuuˀi-á heḏá wên Huḏíyo tsonnindá dipówá. Wí sen Tertullus gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ hânho nahíˀhá̖ˀi namuuˀiˀ indáḏí dâykán, heḏi iˀ tunjóvíˀpiye dimää iˀ tunjó óetu̖ˀâ̖a̖míḏí háa Paul iˀannin. 2-3 Paul óetsꞌúḏe, heḏi Tertullus-di iˀ tunjó óehéeˀan Paul ôntꞌeˀpꞌêeḏe-íḏí. Ginnân natú̖:

“Nanbí tunjó Felix, u̖ˀ báyékí wíˀaˀgindiˀ, báyékí gikú̖ˀdaapóe tꞌä̖hkí naˀingîˀ wéngé tꞌä̖hkí biˀandi namuuḏi. U̖ˀ unmuuḏânkunho hä́npíḏíbo báyékí pa̖a̖yo githaa, heḏá uví hangintandi báyékí híwóhpîˀ nanbí nan diweḏi dînjâaˀan. 4 Nää naa wóˀdaˀpí hânho wíjâapꞌíḏeˀa̖míˀin, heḏiho unsehkanätꞌóeḏí wí hây tä̖hkíwän dîntꞌôeyaaní, han unchanpóeḏí. 5 Ginnân hîn napóe: Naˀindi nä́ˀi sen ovâytꞌowatꞌeˀyaˀdoḏi âymûˀ. Nä́ˀin Huḏíyo wéngé tꞌä̖hkí ovâypitsa̖a̖kandoˀ, heḏá i-á pꞌóˀḏéḏîˀ namuu in toˀwên iˀ Nazareth-wi senbí há̖hkan deepiye dívíwä̖yundeˀingîˀ. 6-8 Nanbí méesate hayˀi wänbo iˀaˀginhá̖nú, heḏânkun âypankêˀ. Gidaˀwän âytunjóˀnamíˀin âynuuwä̖́-íḏí háa taˀgendi nanbí khuu iˀaˀginnanpíḏí háa joe. Hebo Lysias iˀ sundaḏoví tsondi pꞌóˀḏéḏîˀ napówá, heḏi kayˀindi nanbí man diweḏi óejâaˀan, heḏáháˀ ovâyjôn in toˀwên ôntꞌeˀpꞌíḏeˀin uví páaḏépiye diˀä̖ä̖-íḏí. U̖ˀḏi wíˀbo híwó nä́ˀi sen nâatsikaˀyandáho úhanginpúuwí tꞌä̖hkí nä́ˀi iví̖ˀgeḏi wítꞌeˀpꞌíḏéndeˀi taˀgen namuuˀin” gin ovâytu̖ˀan.

9 Tꞌä̖hkí nä́ˀi Tertullus Paul-ví̖ˀgeḏi natû̖ˀdiˀ in Huḏíyo hanbá ditú̖, heḏá ditú̖ iˀ tꞌehpiḏe tun Tertullus ihíˀmáaˀi taˀgen namuuˀin.

Paul wíˀbo iví̖ˀgeḏi ihíˀmáaḏí iˀ tunjó Felix óetu̖ˀan híwóhpí wíˀiˀanpíˀin

10 Iˀ tunjó imannan Paul óehíˀmä̂äníḏí, heḏiho ginnân Paul-di óetu̖ˀan: “Naa dînhanginná báyékí pa̖a̖yo nä́ˀin tꞌowagíˀin tunjówháagé unˀä́nnin, heḏânho báyékí ohíhchan dáyhéeˀa̖míḏí wíˀbo dáyˀaywoeníḏí. 11 Maḏi tä̖ˀḏi wíje (12) thaa phaḏe ihayḏi naa Jerusalem-piye omää Jôesi Táḏá dóˀaˀginmä̂äníḏí. 12 Tꞌôepíḏíbo úhanginpúuwí nä́ˀi taˀgendi namuuˀin. Naa toˀwí-áḏí wíḏáytu̖hä́nbopí, heḏá wíḏovâytꞌowatꞌeˀyaˀnanpí iˀ Huḏíyo méesate hayˀiˀ iwe, háa inbí méesate hí̖ˀíndi eeje wänbo joe, heḏiháa iˀ búˀ i̖ˀge wänbo joe. 13 Indá wíḏínkeekankoḏipí nä́ˀi naví̖ˀgeḏi dîntꞌeˀpꞌíḏéndeˀi taˀgen namuuˀin.

14 “Hebo nä́ˀinnân naa otú̖u̖ní: In pꞌóegé iwe naa dáyˀa̖htuyendeˀindá nä́ˀin tꞌowa ditû̖ˀ piˀwên pꞌóegé namuuˀin, hewänbo i̖ˀge dáyˀa̖htuyendeḏi Jôesi Táḏágîˀ dáytꞌôemáa, i-á nanbí thehtáy pahpáˀindi óeˀaˀginmäˀ. Tꞌä̖hkí nä́ˀi khuu Moses itaˀnandiˀ heḏá in Jôesi Táḏáví tukheˀmin dâytaˀnandi-á naa dáywä̖yundeˀ. 15 Háa nä́ˀin tꞌowa dívíwä̖yundeˀin napuwagíˀoˀinbá naa wáˀ dáywä̖yundeˀ, heḏi ginnân namuu: Jôesi Táḏáḏí tꞌä̖hkí in dichuuˀin ovâywówápakhâymáa, híwóˀnindá híwóhpíˀindá. 16 Heḏi gin dáywä̖yundeḏi, hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí dáykhä̖ä̖ḏe Jôesi Táḏáví páaḏépiye heḏá tꞌowaví páaḏépiyá híwó dáytsiyeˀa̖míḏí, heḏânho naví píˀnä́ khóˀjé dînhanginnáaníḏí híwó dáykanhonnin.

17 “Báyékí pa̖a̖yo Jerusalem búˀ iwe wóˀä́npíwän, heḏáháˀ dáywáybun wí chä̖ˀ in naví tꞌowa dikä̖ä̖kwꞌóˀnin dovâymä̂äníḏí, heḏá wí naví hä̖ä̖wí dînmúuníˀi-á Jôesi Táḏá-á dómä̂äníḏá. 18 Iˀ méesate hayˀi ee gin dáyˀoˀ ihayḏi in tꞌowaḏi naa dímûˀ. Naa dáykhâyˀanhoˀ Jôesi Táḏá dóˀaˀginmä̂äníḏí, nanbí khuu gínmuu waabá. Báyékí tꞌowa iwe wíḏijihpí, heḏi tꞌä̖hkí hânda̖ˀ naná. 19 Wên Asia-win Huḏíyo wáˀ iwe dijiˀ. Indáho dínkhâyˀä̖ˀ wóetu̖ˀâ̖a̖míˀin háawin wên tꞌaywóˀnin naa dáyˀannin, naví̖ˀgeḏi wóetꞌeˀpꞌêeḏe-íˀin didaˀḏi. 20 Hewänbo nää nä́we wíḏijihpíḏí, tobá nä́ˀin dijiˀindân wóetu̖ˀâ̖a̖mí háawin tꞌaywóˀnin dáyˀannin dínhanginpóeˀin in Huḏíyoví tunjówháagépiye díkán dihayḏi. 21 Nä́ˀin wéhpêeḏa̖ˀmân dáyˀan iwe owin dihayḏi: Dáytu̖wí̖núḏí dovâytu̖ˀan, ‘Naa dítsondiwekán gá in dichuuˀin diwáywówápúuwíˀin dáywä̖yundeḏân’ ” gin Paul-di óetu̖ˀan.

22 Felix Jesus-ví pꞌôe i̖ˀgeḏi híwó ûnhanginná, heḏiho in iwe dijiˀin ovâytu̖ˀan, “Nää-á wíyá wíˀívíhéeˀa̖mípí. Owáy Lysias iˀ sundaḏoví tsondi pꞌóˀḏéḏîˀ napówá ihayḏânho naaḏi wâytu̖ˀâ̖a̖mí háa unbí híˀ i̖ˀgeḏi oˀándeˀin.” 23 Heḏiho wí sundaḏoví tsondi gin óetu̖ˀan, “Nä́ˀi sen náˀá̖yîngiˀan, hewänbo napannä́n waagiḏá joe. Iví kꞌemaˀin iˀ ovâypu̖wä̖mä̂äní, iˀ hä̖ä̖wí ûntáyˀiˀ ônkáaníḏí.”

Felix-áḏí Drusilla-áḏí Paul ôntꞌôeyan

24 Wí hä̖́yú̖ thaa naphaḏe ihayḏi Felix nawáyˀä̖ä̖ iví kwee Drusilla wóegé, i-á Huḏíyo kwee-ân namuu. Paul óetsꞌúḏeḏi däntꞌôeyansóge, heḏi Paul-di ovä̂nthaykꞌûˀ háḏíḏí toˀwí Christ Jesus-víˀpiye iwä̖ä̖yú̖-íˀin. 25 Iˀḏi ovä̂nhíˀmáa háḏíḏí inbí wówátsi taˀge dä̂nhûuwí i̖ˀgeḏi, heḏá háa dawänpidaˀ waa dä̂nkanhûuwíˀin wíḏä́nkhâyˀä̖hpí i̖ˀgeḏá, heḏá iˀ thaa Jôesiḏi tꞌowa ovâykeekwꞌôení háa híwó háa híwóhpí dívíˀan niˀgeḏá. Han ihíˀmáaḏí Felix nakhunwôedaˀpóeḏí óetu̖ˀan, “Nä́weḏi ópeeve wíyá wítu̖hkánnan píhay, hä̖̂ä̖ḏi naa dînpóe ihayḏi.” 26 Hebo Felix natsíkha Paul-di óechä̖ˀmä̂äníḏí, heḏânho óewáˀâaḏá óemaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-í, heḏiho ihayḏa̖ˀ óetu̖hkándoˀ i-áḏí ihéeˀa̖míḏí.

27 Wíje pa̖a̖yo daphaḏe ihayḏi Felix óetunjójâaˀan heḏi Porcius Festus natunjósogeḏee. Felix-di Paul oe pan diwebo óejoeˀan, in Huḏíyo-áḏí nakꞌemamúuníˀin nadaˀḏi.

25

Paul nadaˀ Caesar-di ôntsonnamíˀin

1 Festus iˀ tunjó tsꞌa̖a̖bi namuuˀiˀ oe Caesarea búˀ napówá, heḏi poje thaa naphaḏe ihayḏá iweḏá oe Jerusalem búˀpiyá namää. 2-3 Oe Jerusalem napówá ihayḏi in owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindáḏí heḏá in wéˀgen Huḏíyo senäˀ heˀennindáḏí Paul wíyá ôntꞌeˀpꞌíḏe, heḏi kayˀindi Festus didaˀpóe wên hä̖ä̖wên ovâyˀa̖míḏí. Didaˀ Paul oe Jerusalem-piye óemáˀíˀin, gá dínwéhpêemuuḏân dívíkhakwꞌôeníˀin óeháyjíḏí waˀ pꞌóegé namändiboˀ. 4-5 Felix-di ovâytu̖ˀan, “Paul-á oe Caesarea napannä́n. Naa wí hä̖́yú̖ thaa iwe oepiye owáymän. Heḏáho wên unbí senäˀ heˀennin bîntu̖ˀâ̖a̖mí naa-áḏí dimú-í, heḏi wên híwóhpíˀin Paul iˀandáhoˀ, indi óetunjóˀdiwekáaní.”

6 Festus maḏi wíyá kháve háa tä̖ thaa iwebo iwóyí̖ˀ, heḏáháˀ Caesarea-piye nawáymää. Wíyá tháwä́n ovâytsonnamíḏí isóge, heḏi in sundaḏo ovâytu̖ˀan Paul dikenmú-íˀin. 7 Paul óekán, heḏi natsꞌú̖ˀ dihayḏi in Huḏíyo oe Jerusalem-di diˀä̖ä̖ˀin iví núˀ iwéngé diwindi ôntꞌeˀpꞌíḏéndeḏi ditû̖ˀ báyékí kâyˀi hä̖ä̖wí híwóhpîˀ iˀandi, hewänbo wíḏínkoḏipí taˀgendi dâythayya̖míḏí nä́ˀi ditû̖ˀdi taˀgen namuuˀin. 8 Paul wíˀbo iˀaywoeníḏí ihéeˀandi gin natú̖: “Naaḏi in Huḏíyoví khuu wíḏovâyˀaˀginhá̖núpí, heḏá nä́ˀi Huḏíyoví méesate hayˀi ee aˀginkha̖nugîˀ wóˀtsꞌú̖hpí, heḏá wên háawin tꞌaywóˀnin wänbo in Rome-ˀinbí tsondi Caesar-víˀpiye wíḏáyˀanpí.”

9 Hebo Festus in Huḏíyo ovâyhíwóˀnamíˀin nadaˀ, heḏiho Paul óetsikaˀyan, “Ti oe Jerusalem-piye unpundaˀ iwe naví páaḏépiye wîntsonnamíḏí nä́ˀi wôntꞌeˀpꞌíḏéndeˀ i̖ˀgeḏi?”

10 Paul-di óetu̖ˀan, “Joe, nä́webânkun dîntsonnamíˀin odaˀ. Nä́ä uví páaḏépiye owindi iˀ tsondi Caesar-ví páaḏépiye owin dîntsonnamíḏí waagibá namuu. Heḏá wáˀ u̖-á wíˀbo híwó úhanginná wên háawên tꞌaywóˀnin wänbo in Huḏíyovíˀpiye wíḏáyˀanpíˀin. 11 Wáy wên háawên tꞌaywóˀnin dáyˀandáhoˀ, heḏi nä́ˀin tꞌaywóˀnin namuuḏi ochuu-íˀin dînkhâyˀä̖ḏáhoˀ, háˀto otú̖u̖ní wíḏíháyjípíˀin. Hebo nää hä̖ä̖wí nä́ˀin tꞌowaḏi dîntꞌeˀpꞌíḏéndeˀi taˀgen namuupíḏá, toˀwí wänbo wíˀûnkꞌóepí inbí mangepiye díkáaníˀin. Heḏiho oe Rome diwe Caesar-ví tunjówháagé iwe dîntunjóˀnamíˀin odaˀ” gin Paul-di óetu̖ˀan.

12 Festus-di in óetumakhemáaˀin ovâyhéeˀan, ihayḏáháˀ Paul-víˀpiyá ibéeḏí óetu̖ˀan, “Caesar-ví tunjówháagé iwe wôntunjóˀnamíˀin undaˀḏiho ivíˀpiye wísaaní.”

Paul-di Agrippa-áḏí Bernice-áḏí ovä̂nhéeˀan

13 Hä̖́yú̖ thaa naphaḏe ihayḏi iˀ tsondi Agrippa iví kwee Bernice-áḏí oe Caesarea dapówá Festus óesengitu̖ˀa̖míḏí. 14 Wí hä̖́yú̖ thaa daˀä́n dihayḏi Festus-di Paul-ví̖ˀgeḏi Agrippa óetꞌôeˀan. Ginnân óetu̖ˀan:

“Nä́ä pan diwe wí sen naˀä́n Felix iˀ tunjó phaḏeˀiˀḏi óejoeˀandiˀ. 15 Naa oe Jerusalem ojiˀ ihayḏi in Huḏíyo owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindi heḏá in tsonnindá hä̖ˀiví̖ˀgeḏi dítꞌeˀpꞌíḏe, heḏi in didaˀ otú̖u̖níˀin hä̖ˀi tꞌehpiḏe tun taˀgen namuuˀin. 16 Hewänbo dovâytu̖ˀan, ‘In Rome-windi hä̂nhay wänbo wí toˀwí wíˀóekándepí in toˀwên ôntꞌeˀpꞌíḏéndeˀinbí mange. Páaḏé nakhâyˀä̖ˀ in toˀwên ôntꞌeˀpꞌíḏéndeˀinbí páaḏépiye iwé̖e̖nú-íˀin, heḏân wíˀbo iˀaywoeníḏí ihéeˀa̖mí nä́ˀi hä̖ä̖wí ôntꞌeˀpꞌíḏéndeˀ i̖ˀgeḏi.’

17 “Heḏiho nä́we diwéˀgepóe ihayḏi wíḏáytsíkhaˀanpí. Wíyá tháwä́nho dovâytsonnamíḏí dáysóge, heḏi in sundaḏo dovâytu̖ˀan iˀ sen óetsꞌûuḏe-íˀin. 18 Iví̖ˀgeḏi dítꞌeˀpꞌêeḏe-íḏí dívíwí̖nú ihayḏi, naa oˀân wên háawin kâyˀin iˀannin dítu̖hkankhâymáaˀin, hebo han wíḏívíˀanpí. 19 Nä́ˀi sen Paul gin nakhá̖wä̖́ˀi-áḏí dívíwänpitu̖hkandoˀ inbí wä̖yu̖ dínmuu i̖ˀgeḏi heḏá wí sen Jesus gin nakhá̖wä̖́ˀiví̖ˀgeḏá, i-á nachuu wänbo Paul natú̖ nawówájiˀ gin. 20 Naa wíḏînhanginnáhpí háḏíḏí dóshaa-íˀin nä́ˀi hä̖ä̖wí háawin namuuˀin, heḏiho dótsikaˀyan, ‘Ti oe Jerusalem-piye unpundaˀ, iwe nä́ˀi hä̖ä̖wí wôntꞌeˀpꞌíḏéndeˀ i̖ˀgeḏi wîntunjóˀnamíḏí?’ 21 Hebo Paul nadaˀpóe nää pan diwebo nachaníˀin heḏá iweḏá Caesar-ví tunjówháagépiye namú-í Caesar-di ôntunjóˀnamíḏí. Heḏiho in sundaḏo dovâytu̖ˀan óeˀá̖yí̖ˀnamíˀin Caesar-víˀpiye dósan píhay” gin Festus-di Agrippa óetu̖ˀan. 22 Heḏi Agrippa natú̖, “Naa wáˀ nä́ˀi sen háa natû̖ˀnin otꞌoe-íˀin odaˀ.” Festus-di óetu̖ˀan, “Thaˀdibo untꞌoe-í-áhay.”

23 Wíyá tháwä́n Agrippa-áḏí Bernice-áḏí nä́ˀi íve hayˀi datsꞌú̖, wên sundaḏo tsonnin heˀennin wóegé heḏá wây-á búˀwin tsonnin wóegá. Saˀwó daˀaamuu, heḏá hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí hânho saˀwó nakeetꞌóe. Festus natsonpóe Paul óetsꞌûuḏe-íˀin. 24 Heḏi Festus-di ovâytu̖ˀan, “Tsondi Agrippa heḏá un tꞌowa nä́we íjiˀin tꞌä̖hkí, binmúˀḏí nä́ˀi sen. Iví̖ˀgeḏi tꞌä̖hkí in Huḏíyoḏi oe Jerusalem-windáḏí heḏá nä́we dijiˀindáḏí naa díhéeˀan. Dívítu̖wí̖núndeḏi naa dítu̖ˀan nä́ˀi sen óeháyjíˀin ûnkhâyˀä̖ˀ. 25 Naaḏi wên háawin wänbo wíḏônshaapí óeháyjíḏí. Hebo i-á wíˀbo nadaˀpóe Caesar-di ôntunjóˀnamíˀin, heḏiho naa dáyˀánshaamä́gi Caesar-víˀpiye dósaaníˀin. 26 Hebo hä̖ä̖wí wänbo wíḏînhanginnáhpí nä́ˀi senbí̖ˀgeḏi naví tsondi pꞌóˀḏéḏîˀ Caesar dôntaˀnamíˀin. Heḏânho un tꞌä̖hkíví páaḏépiye dómaa bînhéeˀa̖míḏí, heḏi shánkíḏí uví páaḏépiye, naví tsondi Agrippa. Heḏi bîntsikabowa ihayḏi shánkí dînhanginpúuwí hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi Caesar dôntaˀnamíˀin. 27 Han dáyˀan, gá dînchanpóeḏân bondoeˀi namúuníˀin wí pan dósaaníḏí páaḏé wídovâythayyanpíḏí hä̖ä̖ i̖ˀgeḏi ôntꞌeˀpꞌíḏéndeˀin.”

26

Paul wíˀbo iˀaywoeníḏí ihíˀmáaḏí Agrippa óetu̖ˀan híwóhpí wíˀiˀanpíˀin

1 Agrippa-ḏi Paul óetu̖ˀan, “Naaḏi wînkꞌúyaˀ uví̖ˀgeḏi bipihéeˀa̖míḏí.” Heḏi Paul imannandi ihéeˀan wíˀbo iˀaywoeníḏí. Gin natú̖:

2 “Tsondi Agrippa, nää naaḏi wítu̖hkankhâymáa naví̖ˀgeḏi heḏá nä́ˀi hä̖ä̖wí nä́ˀin Huḏíyoḏi naa dîntꞌeˀpꞌíḏéndeˀ i̖ˀgeḏá, heḏi naa ohíhchan u̖-ân iˀ unmuuˀin uví páaḏépiye owindi. 3 Heḏi shánkíḏí ohíhchan u̖-á taˀgendi nä́ˀi Huḏíyoví khuu dínmuu i̖ˀgeḏi úhanginnândi, heḏá úhanginná wáygéhä̖̂ä̖ handa̖ˀ wíḏívíˀánshaaˀopíˀin. Heḏiho pín taˀgeḏi wídaˀmáa dîntꞌôeyaaníˀin.

4 “Tꞌä̖hkí in Huḏíyo dínhanginná háa naví wówátsi donphaḏeˀin oˀeˀnújiˀ ihayḏi waagiboˀ, wíˀgín oe naví nangá heḏá oe Jerusalem búˀ iwá. 5 Heḏi in didaˀḏáho wóetu̖ˀâ̖a̖mí nä́ˀin: Báyékí pa̖a̖yo dínhanginná naa páaḏéḏíbo Pharisee omuuˀin, heḏi nä́ˀin Pharisee tꞌowa-á nanbí khuu shánkí kayˀin dâyhújaˀ nä́ˀin wéˀgen Huḏíyo tꞌowavíˀweḏi. 6 Nää naa dítunjóˀdiwekán gá dáywä̖yundeḏân Jôesi Táḏá iˀa̖míˀin iví tun nanbí thehtáy pahpáˀin ovâymä́giˀin. 7 Tꞌä̖hkí in tä̖ˀḏi wíje Israel-ví eˀnûnbí ây iweḏiˀin wáˀ nä́ˀin in Jôesi Táḏá natú̖ˀin ikhâymáaˀinbá dívíwä̖yundeˀ, heḏiho khu̖u̖-á thaa-á iˀ óeˀaˀginmäˀ. Heḏi nää, naví tsondi unmuuˀiˀ, naa wáˀ hanbá dáywä̖yundeḏiboˀ in Huḏíyoḏi naa dîntꞌeˀpꞌíḏéndeˀ. 8 Heháaḏan un Huḏíyo wíˀúnkoḏipí úvíwä̖ä̖yú̖-íḏí Jôesi Táḏáḏí in dichuuˀin ovâywáywówápaˀin?

9 “Naa-ân oˀânwän báyékí dînjänäkíkanpoeˀoˀin nä́ˀi Jesus oe Nazareth-wi gin nakhá̖wä̖́ˀivíˀpiye. 10 Heḏiho oe Jerusalem han dáyˀan. In owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindi naa dînkꞌûˀ báyékí tꞌowa Jesus-víˀin ûnmuuˀin dovâypankwꞌôeníˀin, heḏá ovâytꞌakha̖nukhâymáa ihayḏi naví tun wáˀ eepiyebá dáymä́gi. 11 Hä̖́yä́nbo naa omää in Huḏíyoví méesate eejepiye otsonpúuwíḏí ovâywhä̖́hwhä̖́ˀnamíḏí, heḏá dáykhä̖ä̖ dovâykaygiˀa̖míḏí ditú̖u̖níḏí Jesus-víˀpiye wíḏívíwä̖yundepíˀin. Naa hânho inbíˀpiye otꞌayyaapóeḏí Huḏíyo namuupîˀwi búˀ i̖ˀge dáykhenjíyénde dovâyhóeníḏí.”

Paul-di Agrippa óetu̖ˀan háa ûnpóeˀin heḏiho Jesus-víˀpiye iwä̖yundeˀin

12 “Heḏiho han dáyˀa̖míḏí naa oe Damascus búˀpiye omänwän. In owhaˀ pꞌóˀḏéḏíˀindi wên taˀnin ho dînˀan dóhûuwíḏí dînkꞌúuwíḏí in Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin dovâypanhóeníḏí. 13 Naví tsondi unmuuˀiˀ, taageḏi oe pꞌóegé omän dihayḏi wí ko oe makówáḏí nawândi dómûˀ, iˀ thanbí shánkí nakohkayˀi namuu, heḏi nä́ˀi koḏi naˀin gimännin tꞌä̖hkí díˀánhógi. 14 Tꞌä̖hkíḏíbo nange gikanu. Ihayḏi wí toˀwíḏí Hebrew tundi díhéeˀandi otꞌoe. Dítu̖ˀan, ‘Saul, Saul, háaḏan naa dítꞌôephaḏekandoˀ? U̖ wíˀbo biwänpiwa̖ˀoˀ, wí búdu in phékꞌeˀindi óesanhonnin iˀa̖ˀtsꞌáḏíndeḏi ipiwa̖ˀoˀ waagibá.’ 15 Naa otsikapóe, ‘Nanbí Sedó, to-an unmuu?’ Iˀḏi dítu̖ˀan, ‘Jesus-ân omuu, u̖ˀḏi dítꞌôephaḏekandoˀiˀ. 16 Nää ówí̖nú. Naa uvíˀpiye dáykeeyan gá wídeˀmandân naví tꞌôe dînˀa̖míḏí, heḏi u̖ˀḏi tꞌowa ovâytꞌôekankhâymáa nää thaa dímûˀin, hewänbo nä́ˀiḏa̖ˀbá joe, owáy wíyá uvíˀpiye dáykeeyandi hä̖ä̖wí wítu̖hkangíˀoˀi wáˀ ovâytꞌôekankhâymáa. 17 Naaḏi wísankhâymáa wíˀgín in Huḏíyo dimuuˀinbíˀpiye heḏá in Huḏíyo dimuupíˀinbíˀpiyá, heḏi inbíˀweḏi naaḏi wînˀaywoení. 18 Dínkhunná waagibá dikwꞌó, hewänbo u̖ˀḏi ovâykhä̖ge̖ˀkhâymáa dínkeepúuwíḏí heḏá Jôesi Táḏáví ko i̖ˀge dívíhûuwíḏí. Heḏá Satan iˀ Penísendiví mangeḏi ovâyjâaˀandi Jôesi Táḏáví mange ovâykwohkhâymáa. Heḏiho navíˀpiye dívíwä̖yundeḏi inbí tꞌaywóˀdi ovâyˀowóejé-í, heḏá in wéˀgen navíˀpiye dívíwä̖yundeḏi navíˀin dînmuuˀindáḏí dívíwóení’ gin Jesus-di dítu̖ˀan.”

Paul-di Agrippa óetu̖ˀan iví tꞌôe i̖ˀgeḏi

19 “Heḏiho tsondi Agrippa, háa Jesus-di dítu̖ˀan waa makówáḏí dînkeepóeḏí díhéeˀandi naa dáyˀaˀginnan. 20 Páaḏé in Damascus búˀwin dovâyhéeˀan, iweḏá in Jerusalem-indá, heḏá oe Judea nange i̖ˀgeˀin tꞌä̖hká, heḏá in Huḏíyo dimuupíˀin wänbo-á. Dovâytu̖ˀan inbí tꞌaywóˀdi dâyjoeˀandi Jôesi Táḏávíˀpiye dívíhâ̖a̖ḏi-í, heḏá híwó dívítsiyeˀa̖mí dâykeeya̖míḏí taˀgendi inbí tꞌaywóˀdi dâyjoeˀannin. 21 Gin dáyˀoḏiho wên Huḏíyoḏi iˀ méesate hayˀi khóˀjé díyâ̖ˀ heḏi díháyjíˀin dívíkhä̖ä̖ḏeˀ. 22 Hewänbo Jôesi Táḏáḏí hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí naa díkhä̖geˀdoˀ, heḏiho nää nä́we owindi in taˀgen namuuˀin tꞌä̖hkí tꞌowa dovâytu̖máa, tobáháa heˀennin dimuu háa heˀennin dimuupí wänboˀ. Hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí nä́ˀin tꞌowa dovâytu̖máaˀi-á, Moses-áḏí in Jôesi Táḏáví tukheˀmindáḏí ditú̖ˀin napuwagíˀoˀinbá namuu, heḏi wíyá hä̖ä̖wí wänbo wóˀtû̖ˀpí. 23 Indá ditú̖ iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí itꞌôephaḏekhâymáaˀin nachuu píhay, heḏi i-á iˀ páaḏéˀi namúuní chuwa iweḏi nawáywówápúuwíḏí, heḏânho iˀḏi wíˀgín Huḏíyo-á Huḏíyo dimuupíˀindá Jôesi Táḏáví pꞌóegé ovâykeekankhâymáa.”

24 Waˀḏi Paul nä́ˀi hä̖ä̖wí ithaykwꞌóeˀó ihayḏi Festus tsíkhagipí itu̖wí̖nú, “Paul, u̖-á bondoeˀi-ân unmuu. Báyékí bihá̖ˀan, heḏânkun unbondoepuwamän.”

25 Hebo Paul-di óetu̖ˀan, “Aˀgindi Festus, naa bondoeˀi wóˀmuupí. Naa híwó donhangintanmáaḏí in taˀgen namuuˀinda̖ˀ dáyhíˀmáa. 26 Iˀ tsondi Agrippa nä́we naˀä́ndiˀ ûnhanginná nä́ˀi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí i̖ˀgeḏi. Heḏânkun iví páaḏépiye dáyhíˀmáaḏí hä̖ä̖wí wänbo wíḏókaayohpí. Naa híwó dînhanginná tꞌä̖hkí nä́ˀi hä̖ä̖wí napóe i̖ˀgeḏi Agrippa-á natꞌoeˀin, gá kaaḏi wínapóepíḏân. 27 Tsondi Agrippa, ti biwä̖yundeˀ háa in Jôesi Táḏáví tukheˀmin ditú̖ˀin? Dînhanginnân biwä̖yundeˀin” gin Paul natú̖. 28 Agrippa-di Paul óetu̖ˀan, “Ti unˀân gáhân u̖ˀḏi wesebo wí Christian dípaˀíˀin?” 29 Paul-di óetu̖ˀan, “Háḏéebá wesebo háa wíyá shánkí díhûuwí. Hebo naa Jôesi Táḏávíˀpiye dáyjûusuˀoˀ u̖-áḏí heḏá tꞌä̖hkí nä́ˀin nää thaa ditꞌôeyankwꞌóˀnindáḏí naa waagibá ípúuwíˀin. Hewänbo naa wóˀdaˀpí kaḏénaḏi íwhimúuníˀin, naa owhimuu waagibá.”

30-31 Paul ihíˀbowa ihayḏi iˀ tsondi Agrippa heḏá iˀ tunjó Festus-á, Bernice-á, heḏá in wéˀgen iwe dikwꞌóˀnindá dívíwí̖nú, heḏi oe jáˀwépiye dipeeḏi dívíhéeˀan. Ditú̖, “Nä́ˀi sendá háawin wên wänbo wíˀiˀanpí óeháyjíḏí háa napanchaníḏí wänboˀ.” 32 Heḏi Agrippa-ḏi Festus óetu̖ˀan, “Nä́ˀi sen dómaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íˀin dînkoḏiwän, hewänbo nää wíḏînkoḏipí, gá Caesar-di ôntunjóˀnamíˀin nadaˀpóeḏân.”

27

Paul wí kophé óetógi Rome-piye namú-íḏí

1 Heḏiho in tsonnin diˀánshaapóe naˀin kophé iweḏi oe Italy-piye dísaaníḏí, * heḏiho Paul heḏá wây-á pandáḏí ovâyjoeˀan wí tä̖gintä̖ (100) sundaḏo ovâytsonmáaˀiví mange. Nä́ˀi sendá Julius gin nakhá̖wä̖́, heḏi in sundaḏo iˀ Rome-wi tsondi pꞌóˀḏéḏîˀvíˀin gin ovâykhá̖yä̖́ˀdeˀin diweḏiˀi-ân namuu. 2 Wí sen Aristarchus gin nakhá̖wä̖́ˀi wáˀ naˀindáḏí najiˀ, i-á Macedonia nangewi búˀ Thessalonica iweḏiˀi namuu. Heḏi wí kophé Adramyttium búˀ iweḏiˀiˀ ívítógi. Nä́ˀi kophé-á nakhâymuu iˀ búˀây eeje oe Asia nange pꞌo kíngé i̖ˀgepiye namú-íḏí.

3 Wíyá tháwä́n oe Sidon búˀ iwe ívíwóyí̖ˀ. Julius-di Paul híwó óeˀandi iví kꞌemaˀin óepu̖wä̖mä́gi, indi hä̖ä̖wí ûntáyˀiˀ óemä̂äníḏí. 4 Iweḏá iˀ kophé iweḏi gimää, hewänbo iˀ wa̖a̖ḏi tíˀûupiye díchä̖nuhújaˀ, heḏiho oe Cyprus pꞌojâaḏi shánkí nawa̖a̖kaypí i̖ˀgeḏi gimää. 5 Oe pꞌoˀ pꞌä̖́näpiye giphaḏe, heḏi Cilicia nange heḏá Pamphylia nangá pꞌo kíngé i̖ˀge gimää, heḏáháˀ oe Lycia nange wí búˀ Myra gin dâytu̖ˀoˀ iwe gipówá. 6 Iwe iˀ sundaḏoví tsondi wíyá piˀwí kophé Alexandria-wi namuuˀiˀ ishaa. Nä́ˀi kophé-á Italy-piye namän, heḏiho dítu̖ˀan iwe ívítôeníˀin.

7 Iˀ wa̖a̖ hânho nakayḏi jóngíḏa̖ˀ wí hä̖́yú̖ thaa gipundee, heḏá báyéká ívítꞌôeˀandi Cnidus búˀ tsowa gipówá. Iˀ wa̖a̖ kayˀi namuuḏi ee gimän diwepiye wíyá wígínpu̖hkoḏipí, heḏiho Crete kꞌáygé i̖ˀgeḏi giphaḏe, Salmone gin dâytu̖ˀoˀ iwe, heḏá nawa̖a̖kaypíˀwe i̖ˀgeḏá gimän. 8 Jóngíḏa̖ˀ pꞌo kíngé i̖ˀge gipundee, heḏi wí búˀ Lasea gin dâytu̖ˀoˀi tsowa gipówá. Nä́we nanáˀ diwá dâytu̖ˀoˀ “Híwó naná iˀ kophé dívíwóyí̖ˀnígîˀ” gin.

9 Iwebá híwó hay thaa gikwꞌó. Ihayḏi nateˀnúpuwamändi híwó wínamuupí wíyá shánkí gimú-íḏí, heḏânho Paul-di ginnân ovâytumakheˀan: 10 “Kꞌemaˀin, naa ochanpoeˀo wíyá shánkí nä́weḏi gimääḏá âytꞌôephaḏekhâymáa. Nä́ˀi kophé-á hé wóegébo gipeḏée-í, heḏá wây wên wáˀ dívípꞌotꞌahá̖a̖nú-í.” 11 Hebo iˀ sundaḏoví tsondi Paul-ví híˀ ôntꞌôeyaanívíˀweḏi iˀ sen iˀ kophé ivîˀ ûnmuuˀi heḏá iˀ sen isanhondi-á inbí híˀ-á shánkí ovä̂ntꞌôeyan. 12 Nä́ˀi kophé nawhiˀä́n diwe wä̖hphaḏe híwóˀ diwe wínanáhpí dâyteˀnúphaaḏé-íḏí, heḏiho tꞌä̖hkí waa dívíˀánshaamä́gi iˀ kophé iweḏi wíyá búˀay Phoenix gin dâytu̖ˀoˀiˀ oe Crete nangebá nanáˀ diwepiye dimú-íḏí, iwe dâyteˀnúphaaḏé-íḏí. Oe Phoenix dâykophéwhikwꞌóeˀó, heḏi aakonpiye thanpiye jâaḏi heḏá pꞌinpiye thanpiye jâaḏá óewa̖a̖ˀahkhándeˀ.

Hânho iwa̖a̖ˀandá ikwa̖ˀnan

13 Heḏiho aakonpha̖ˀgeḏi hí̖yä̖̂ä̖ iwa̖a̖ˀan dihayḏi diˀân háa ditú̖ waagi dívíˀa̖míˀin, heḏiho iweḏi gimääḏi nä́ˀi Crete pꞌojâaḏi tsowa pꞌo kíngé i̖ˀgeḏi gimän. 14 Hebo hây napóe ihayḏi wí wa̖a̖ hânho kayˀi nä́ˀi Crete nange i̖ˀge iwa̖a̖ˀan, iˀ wa̖a̖-á pꞌinpiye thanpiye jâaḏiˀi wa̖a̖ gin dâytu̖ˀoˀ. 15 Iˀ wa̖a̖ hânho nakayḏi iˀ kophé óenándí wíyá páaḏépiye wíˀûnpu̖hkoḏipí, heḏiho iˀ kophé dâybée, heḏi wáy iˀ wa̖a̖ḏi díhon diwepiyeḏa̖ˀ gimää. 16 Wí pꞌojâaḏiˀay Cauda gin dâytu̖ˀoˀi tsowa giphaḏe, iˀ wa̖a̖ wä̖hphaḏe wínakaypí iwe, heḏi báyékí ívítꞌôeˀan iˀ kophéˀay âywhimáaˀi nä́ˀi kophé gáhä̖́yú̖ˀiˀ iwe kwꞌáye âytaygé-íḏí. 17 Iˀ kophéˀay dâywhisóge ihayḏá iˀ kophé gáhä̖́yú̖ˀi whihkannin kayˀindi dâywhibuugiˀan wínathaˀḏee-ípíḏí. Heḏá iˀ teˀaa iˀ wa̖a̖ḏi iˀ kophé óechä̖nundeˀi-á dâywá̖ve, gá dikhunwôedaˀḏân oe Syrtis gin dâytu̖ˀoˀ iwe dikhä̖hkwoḏee-íˀin, iˀ pꞌoe iwe wä̖hphaḏe wínawä̖ˀänpíḏí. Heḏiho iweḏi díwänpipꞌomáa.

18 Wíyá tháwä́n wáˀ iˀ wa̖a̖ hânho nakay, heḏiho in kophéˀin senäˀ wí hé iˀ kophé iwe nakuˀundi pꞌoe iwepiye dâychä̖nu, iˀ kophé wä̖hphaḏe wínakháa-ípíḏí. 19 Heḏá wíyá tháwä́ndá inbo iˀ kophéˀi hä̖ä̖wí wáˀ pꞌoe iwe dâychä̖nu. 20 Báyékí thaa agóyó wänbo than wänbo wíˀâymûˀpí, heḏi iˀ wa̖a̖ nahánpíḏí kayˀi iwa̖a̖ˀoˀ. Heḏiho giˀân háˀto wówáˀin gipee-íˀin.

21 Báyékí thaa wíˀívíhú̖u̖yanpí. Heḏi Paul inbí páaḏépiye nawindi ovâytu̖ˀan, “Kꞌemaˀin, shánkí híwó namúuníwän naví tun dîntꞌôeyaaníḏí Crete diweḏi wígipee-ípíˀin otú̖ waa. Hây úvítꞌôeyandáho háˀto nä́ˀi kây iwe gipóewíwän heḏá iˀ hä̖ä̖wí háˀto gipeḏée-íwän. 22 Hebo nää wíˀúvíˀá̖yîngimä̂änípí. Tobáháa nä́ˀi kophé nathaˀḏee wänbo háˀto toˀwí wänbo óepꞌoháyjí. 23 Naa Jôesi Táḏávîˀ omuu, heḏá iví tꞌôe-á dônˀoˀ, heḏi khu̖ˀḏi wêe iví makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀi dînpówá, 24 i-á naví núˀ nawindi ginnân dítu̖ˀan: ‘Paul, wíˀunkhunwôedaˀípí. U̖ˀ taˀgendi Caesar-ví páaḏépiye bikwi̖nugíˀo, heḏi u̖ˀ unmuuḏi nä́ˀin u̖-áḏí dijiˀin háˀto wêe wänbo nachuu-í.’ 25 Heḏânho kꞌemaˀin, wíˀíkhunwôedaˀípí. Naa dáywä̖yunde nä́ˀin Jôesi Táḏá natú̖ˀinbo napuwagíˀoˀin. 26 Hewänbo wí pꞌojâaḏi eeḏi gikhä̖hkwoḏee-í.”

27 Wíje jâaḏi daphaḏe, heḏi waˀḏi iˀ wa̖a̖ḏi iˀ mâapꞌoe Adriatic gin dâytu̖ˀoˀ i̖ˀge díchä̖nuhon. Khun pinuḏi hä̖̂ä̖ḏi nanáˀ dihayḏi in kophéˀin senäˀ ditú̖ nan tsowa núˀ gipowamännin. 28 Dâywä̖ˀäntaayan, heḏi wétä̖ˀḏi jónu (24) kwiˀóhpa taa nawä̖ˀän gin dâyshaa. Wíyá shánkí hây dimääḏá wíyá dâywä̖ˀäntaayan dihayḏá tä̖ˀḏi kháve (18) kwiˀóhpa taa-á nawä̖ˀän. 29 Dikhunwôedaˀ iˀ kophé kꞌuu eeḏi óechä̖nukhâymáaˀin, heḏiho iˀ kophé tíˀûupha̖ˀgeḏi jónu kháaˀi kwä̖́kꞌu maayä̖́ä̖ˀi dâywaje whihkannin eeje, heḏá diwówáyê̖e̖níḏí nathay píhay dívíjûusuˀan.

30 Nä́ˀin kophéˀin tꞌôeˀin iˀ kophé iweḏi diwha̖vedaˀ dijáaníḏí, heḏiho iˀ kophéˀay pꞌoe iwe dâywá̖ve. Heḏáháˀ iˀ kophé gáhä̖́yú̖ˀi páaḏépiyeḏi wíyá maayä̖́ä̖ˀi dâywajekhâymáa waagibá dívíˀoˀ. 31 Hebo Paul-di in sundaḏo heḏá inbí tsondi-á ovâytu̖ˀan, “Nä́ˀin kophéˀin tꞌôeˀin nä́ˀi kophé iwe dívíwóyí̖ˀpíḏá, undá háˀto wówáˀin ípee-í.” 32 Heḏiho in sundaḏo i kophéˀay nawhiˀä́ndiví whihkannin dâytsꞌâˀ, heḏi i kophéˀay namaˀpꞌä̖́.

33 Nathaypuwamän dihayḏi Paul-di ovâytu̖ˀan dívíhú̖u̖ya̖mí gin. Ovâytu̖ˀan, “Wíje jâaḏi tꞌä̖hkí hânho úvíˀánshaamáaḏí húukanpíˀinbo íjiˀ. 34 Heḏiho nää naaḏi kayˀindi wâytu̖máa, háawin wên híwóhpíˀin wänbo wíˀúnpuwagíˀopí, heḏânho bíhú̖u̖yan, wí koegîˀ úntáy íchuu-ípíḏí.” 35 Ihíˀbowa ihayḏi wí pává ikêˀḏi Jôesi Táa ikú̖ˀdaaˀan, heḏi wí iháveḏi ikꞌoe. 36 Indi gin iˀannin óemûˀḏi shánkí híwó dichanpóeḏí in wáˀ dívíhú̖u̖yan. 37 Wégín tä̖gintä̖ḏáháˀ tségíntä̖ˀḏi sí (276) tꞌowa iˀ kophé iwe gitoˀon. 38 Tꞌä̖hkí dívíshu̖ˀan dihayḏi, iˀ táhtân pꞌoe iwe dâychä̖nu, iˀ kophé ihay wínakhaa-ípíḏí.

Iˀ kophé nathaˀḏee

39 Nathanpee ihayḏi, in kophéˀin tꞌôeˀin iˀ nan dâymûˀiˀ wíḏâytaapí. Hewänbo naˀokhânná heḏá napꞌoehángínáˀ diwe dâymûˀ, heḏiho dívíˀánshaamä́gi dínkoḏiḏáho iˀ kophé dâypu̖hkannamíḏí iwepiye, heḏânho iˀ okhân deeḏi dâywóyí̖ˀníḏí. 40 Iˀ kwä̖́kꞌu maayä̖́ä̖ˀi nawhiˀwaˀjendiví whihkannin dâytsꞌâˀ, heḏi iˀ pꞌoe iwebo dâyjoeˀan. Heḏi ihayḏibá iˀ kophé óebéeḏeˀi phépháˀ nawhimuuˀi whihkannin dâywhihsuu. Heḏáháˀ in páaḏépiyeˀin teˀaa dâytege, iˀ wa̖a̖ḏi iˀ kophé ee naˀokhânnáˀ diwepiye óechä̖nutsꞌûuḏe-íḏí. 41 Hebo wíˀnä́pha̖ˀgeḏi napꞌohkayjiˀ iwe naˀokhânbóeḏíˀä́n, heḏi iwe iˀ kophé páaḏépiye ichä̖nuḏi nakhä̖hsogeḏeeḏi wínajâapóepí. Ihayḏá iˀ kophé tíˀûupiyeˀiˀ iˀ pꞌoe oepiyá nä́äpiyá kaygindi naˀa̖ˀyä̖poeˀoḏi óewhéekanhon.

42 In sundaḏo dívíˀánshaamáa in pan ovâyhá̖a̖nú-íḏí, heḏânho nan diwepiye wíḏívíkohsáy-ípíḏí dijáaníḏí. 43 Hewänbo Paul-ví wówátsi ônˀaywoeníˀin iˀ sundaḏoví tsondi nadaˀḏi toˀwí wänbo wíˀovâykheˀmä́gipí. In toˀwên dikohsayhá̖ˀin ovâyjôn pꞌoe iwe dívíjaymú-í nan diwepiye dívíkohsáy-íḏí. 44 Ihayḏáháˀ in wéˀgendá ovâytu̖ˀan iˀ phépháˀ háa iˀ kophéwi phéhwhée óepꞌomáaˀiˀḏi dívítsa̖hsaa-íˀin. Handiḏânho tꞌä̖hkíḏíbo nan diwe wówáˀin gipówá.

28

Oe Malta dijiˀ

1 Tꞌä̖hkíḏíbo nan deeḏi wówáˀin gipówá ihayḏi, nä́ˀi pꞌojâaḏi Malta gin dâytu̖ˀoˀin gínhanginpóe. 2 In tꞌowa iweˀindi híwó dísígíˀan. Ikwa̖ˀdoḏi natꞌêe, heḏiho dâyphaˀtꞌégi, heḏi dítu̖ˀan iˀ phaa núˀpiye ívíhâ̖a̖ḏi-íḏí ívísúwáˀa̖míḏí. 3 Paul iphéˀâywéˀgeˀan iphaˀkwꞌôeníḏí, heḏi iphaˀkwꞌóeˀó ihayḏi wí pä̖́ä̖yu̖ phaaḏi óesúwánándi phé jâaḏi napee, heḏi Paul-ví man deeḏi ikhuugeewhiˀkꞌûˀ. 4 In tꞌowa iˀ nangeˀindi iˀ pä̖́ä̖yu̖ Paul-ví man deeḏi nawhiˀkꞌóeˀin óemûˀ, heḏi dívítu̖ˀan, “Nä́ˀi sendá maḏi taˀgendi tꞌowa tꞌakha̖nuˀiˀ namuu, heḏi tobá óepꞌohaypí wänboˀ, nanbí jôesi ‘Ovâytꞌowatuhchä̖nundeˀiˀ’ gin gínkhá̖wä̖́ˀiˀḏi háˀto óewówápeemä̂äní.” 5 Hewänbo Paul iví man iwáḏâaˀandi iˀ pä̖́ä̖yu̖ iˀ phaa iwe nakeˀtꞌá̖, heḏi háabo Paul wíˀûnpóepí. 6 In tꞌowa diˀándeˀ iˀ pä̖́ä̖yu̖ḏi óekhuugee ee ûntee-íˀin, háa maḏi wesebo nachuhkaanú-í. Hewänbo thaa tꞌä̖hkí dívítsíkhaˀandi Paul háabo wíˀûnpóepí, heḏiho inbí ánshaa dâyˀegóˀandi dívítu̖ˀan, “Taˀgendi nä́ˀi sendá Jôesi waagiˀbá namuu.”

7 Iˀ sen nä́ˀi pꞌojâaḏi ee natsonnä́ndiˀ Publius gin nakhá̖wä̖́. Ívísúwáˀoˀ iwe tsowa ûnnavakwꞌó, heḏi sígíḏí naˀin díhógiḏi iví tewhá ûnnáˀ diwe poje thaa díwóyí̖ˀmä́gi heḏá híwóˀdá díˀá̖yîngiˀan. 8 Publius-ví táḏá whohte eeḏi ûnhaykꞌóe. Natsá̖wä̖pꞌíḏeˀ heḏá nasihayḏi óeˀä̖ä̖ḏeˀ. Ee nahaykꞌóe eepiye Paul natsꞌú̖, heḏi iví mandi óetä̖geḏi ônjûusuˀandi hehkháa óemä́gi. 9 Nä́ˀin napóe ihayḏi báyékí in wéˀgen nangewin dihayˀin Paul-víˀpiye diˀä̖ä̖, heḏi in wáˀ hehkháa ovâymä́gi. 10 Indi báyékí díhä̖ä̖wímä́gi naˀin, heḏi poje pꞌóe naphaḏe ihayḏi iweḏi gimän dihayḏi iˀ gíntáyˀiˀ tꞌä̖hkí dímä́gi.

11 Wí kophé Alexandria-wi namuuˀiˀ iˀ pꞌojâaḏi iwebá iteˀnúphaḏeˀiˀ iwe ívítógi. Iˀ kophé-á Castor-áḏí Pollux-áḏí gin dâytu̖ˀoˀ. * 12-13 Oe Syracuse búˀ gipówá, heḏi poje thaa iwe ívíwóyí̖ˀ. Iweḏi pꞌo kíngé i̖ˀgeḏa̖ˀ gimää, heḏi Rhegium búˀ iwe gipówá. Wíyá tháwä́n aakonpha̖ˀgeḏi iwa̖a̖ˀan, heḏiho wíyá tháwä́ndá Puteoli búˀ gipówá. 14-15 Iwe wên Jesus-víˀpiye dívíwä̖yundeˀin âyshaa, heḏi indi kayˀindi dítu̖ˀan indáḏí wêe jâaḏi ívíwóyí̖ˀníˀin. Iweḏi wíyá gimändi oe Rome-piye wây-á tíˀûuwin páaḏéˀin Rome-win dimuuˀin nanbí̖ˀgeḏi dínhanginpóe, heḏiho gínˀayjayˀä̖ä̖. Dâyhä̖ä̖wíku̖ˀkwꞌóeˀó iwe Appius gin dâytu̖ˀoˀ iwehay wáy wên diˀä̖ä̖, wây-á wêndá wä̖hphaḏe kayi̖ˀ wíḏiˀä̖hpíḏí oe “Poje Kaykhanwówá Tewhá” gin dâytu̖ˀoˀ iwe díjay. Paul-di ovâymûˀ ihayḏi Jôesi Táḏá óekú̖ˀdaaˀan, heḏá iví píˀnä́ khóˀjé-á shánkí nakaypóe. Han âyphaḏe, ihayḏáháˀ wí hä̖́yú̖ thaa iwe oe Rome gipówá.

Oe Rome Paul napannä́n diwe in Huḏíyo ovâyhíˀmáa

16 Oe Rome gipówá ihayḏi Paul wíˀbo óethayemä́gi, hewänbo wí sundaḏoḏi óeˀá̖yîngimáa.

17 Poje thaa naphaḏe ihayḏi Paul-di in Huḏíyo pꞌóˀḏéḏíˀin oe Rome dithaaˀin ivíˀwe ovâywéˀgetu̖ˀan. Dipówá ihayḏi ovâytu̖ˀan, “Tíˀûuwin páaḏéˀin, tobá nanbí thehtáy pahpáˀinbí khuu aˀginkha̖nu naa wíḏáyˀanpí wänboˀ, heḏá nanbí tꞌowavíˀpiye wên yä̖ˀḏâapíˀin wänbo wíḏáyˀanpí, in Jerusalem-win pꞌóˀḏéḏíˀindi dípankêˀ, heḏi nä́ˀin Rome-winbí mange díkán. 18 In Rome-windi háawin tꞌaywóˀnin naa dáyˀannin dînnuwä̖, hewänbo indá dínhanginpóe háawin díháyjíˀin wänbo wíḏáyˀanpíḏí, heḏiho dímaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íˀin didaˀwän. 19 Hewänbo in Huḏíyo wíḏidaˀpí in Rome-windi dímaˀpꞌä̖̂ä̖ḏi-íˀin, heḏiho shánkí híwó dînpóe otú̖u̖níḏí Caesar-ví tunjówháagé iwe dîntunjóˀnamíˀin. Naa gin dáyˀan tobá wên tꞌehpiḏe tun wíḏómáapí wänbo naví tꞌowa in Hudíyo dimuuˀin dovâytꞌeˀpꞌêeḏe-íḏí. 20 Heḏânkun naaḏi wâytu̖hkánnan nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi wâyhéeˀa̖míḏí. Iˀ toˀwí in Israel-win tꞌowaḏi óetsíkhaˀmáaˀivíˀpiyebá naa dáywä̖yundeḏânho nä́ˀi kaḏénaḏi owhimuu.”

21 Indi Paul óetu̖ˀan, “Naˀin wên taˀnin wänbo uví̖ˀgeḏi natû̖ˀnin oe Judea-ḏi wíˀâykêˀpí, háa wí Huḏíyo tíˀûu páaḏéˀi oweḏi naˀä̖ä̖ˀi wänbo wên híwóhpíˀin natꞌoeˀin uví̖ˀgeḏi wínatú̖hpí. 22 Hebo naˀin gínhanginná toˀwên tꞌä̖hkí híwóhpí dívíhíˀmáaˀin nä́ˀin tsꞌa̖a̖min há̖hkan niˀgeḏi. Heḏânho gidaˀ u̖ˀḏi dítu̖ˀâ̖a̖míˀin háawi uví wä̖yu̖ úmuuˀin.”

23 Heḏiho in Huḏíyo wí thaa dâydeˀman wíyá diˀä̖ä̖-ígîˀ, heḏi iˀ thaa napówá ihayḏi báyékí diˀä̖ä̖. Héḏéndí héˀḏibo iweḏi nakin diwehay báyékí hä̖ä̖wí Paul-di ovâyhéeˀan. Háa Jôesi Táḏáḏí tꞌä̖hkí tꞌowa ovâysígíhóeníˀin nadaˀ waa ovâythayyan, heḏi Moses-ví tun niˀgeḏi heḏá Jôesi Táḏáví tukheˀminbí tun niˀgeḏá ovâytꞌôeˀandi ikhä̖ä̖ḏe Jesus-víˀpiye ovâywä̖yu̖kannamíḏí. 24 Paul-ví híˀ dâysígíˀandi dívíwä̖yu̖ wáy wên, wáy wêndá joe. 25 Heḏi in Huḏíyo handa̖ˀ wíḏínˀánshaamuupíḏí iweḏi dívíjâaˀan, hewänbo waˀ dipeepíḏíbo Paul-di nä́ˀi tꞌä̖ˀge híˀ ovâytu̖ˀan: “Iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi hä́nˀoe Isaiah óetu̖ˀan unbí thehtáy pahpáˀinbíˀpiye namú-íḏí nä́ˀi Jôesi Táḏáví híˀ ovâytu̖ˀâ̖a̖míḏí:

26 Ihayḏa̖ˀ ítꞌóˀve-í, hewänbo háˀto íkaˀpóewí,

ihayḏa̖ˀ bînmúˀbe-í, hewänbo háˀto únkeepúuwí.

27 Ípꞌóhkâymuuḏi wíˀíkaˀpóyaˀpí.

Úvíˀojemankwꞌóḏiḏáháˀ úvítsíkhä̖mu.

Gin úvíˀanpíḏá unbí tséeḏí bînmúuní

heḏá unbí ojeḏá ítꞌoe-í

heḏá taˀgendi íkaˀpóewí,

heḏá navíˀpiye íˀä̖ä̖-í yä̖ˀḏâaˀin wâypaˀíḏí, gin Jôesi Táḏá natú̖.

Nä́ˀi híˀ natú̖ˀi-á taˀgen namuu. 28 Heḏânho nää nä́ˀin únkhâyˀä̖ˀ únhanginnáaníˀin: Jôesi Táḏáví híˀ in Huḏíyo dimuupíˀin ovâysan ovâyˀaywoeníḏí. Innânkun dívítꞌôeyaaní.” 29 Paul ihíˀbowa ihayḏi in Huḏíyo dívítu̖hä́nboḏi dipee.

30 Paul wíje pa̖a̖yo iwe naˀä́n, heḏi iwáˀâa iˀ tewhá ee nachaníḏí. Toˀwên ûnpu̖wä̖pówáˀin tꞌä̖hkí ovâysígíhógi. 31 Iˀḏi Jôesi Táḏáví khuu i̖ˀgeḏi ovâytꞌôeˀan, heḏá Jesus Christ iˀ shánkí natsonjiˀiví̖ˀgeḏá ovâyhá̖ˀan. Khunwôedaˀginpíḏíbo ihéeˀan, heḏi toˀwíḏí wänbo wíˀóekhâ̖a̖ˀanpí.

* 1:13 In Zealot tꞌowa-á inbí nange hânho dâysígíḏí didaˀ in Rome-ˀin tꞌowa ovâykhehpeeyé-íˀin, heḏi dikhâymuu indáḏí dívíhä́nmamíḏí.

* 4:2 In Sadducee tꞌowa dívíwä̖yu̖ in chuˀindá háˀto diwáywówápúuwíˀin.

* 14:12 In Lycaonia-win tꞌowa-á in wéˀgen Greek tꞌowa waaginbá dimuuḏi báyékí jôesi dínkwꞌó. Iˀ shánkí pꞌóˀḏéḏîˀ-á “Zeus” gin óekhá̖yä́ndeˀ, heḏá wí tꞌôekhuwaˀi-á “Hermes” gân nakhá̖wä̖́.

* 15:20 15:20 In Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowa-á dâyhä̖ä̖wíkhíjé inbí jôesi dínmúuníḏí, heḏi koegîˀ-áḏí wíyá hä̖ä̖wí-áḏí nä́ˀi jôesivíˀpiye dâyhújaˀ dâyˀaˀginmä́äníḏí, heḏáháˀ iˀ koegîˀbá dâyku̖ˀchꞌáaḏeˀ in tꞌowa dâykꞌoˀíḏí. In Huḏíyo dichanpoeˀo nä́ˀi koegîˀ dâykꞌoeḏá, in wéˀgen tꞌowaví jôesi dâyˀaˀginmäˀ waagibá dívíˀa̖mí.

† 15:20 In Huḏíyo dínkhâ̖a̖kꞌóe nä́ˀi píví naˀûnpꞌoepeepîˀ dâykꞌoˀíḏí, heḏiho in Jesus-ví tꞌôekhuwaˀin wíḏidaˀpí in Huḏíyo dimuuˀin giˀbi píví dâykꞌoˀíˀin in Huḏíyo dimuuˀin wíˀovâyháachannamípíḏí.

* 16:10 Luke nää indáḏí najiˀ, iˀ to nä́ˀi hä̖ä̖wí itaˀnandiˀ.

* 17:18 In Epicureans dívíwä̖yundeˀ iˀ shánkí híwóˀdi hä̖ä̖wí in tꞌowagîˀ namuu dihíhchaaníḏí nä́ä oepáa kꞌayḏi. In Stoics-á dihá̖hkanjiˀ taˀgendi gihíhchaaníḏí wígínkhâyˀä̖hpí hä̖ä̖wí wänbo gidaˀí-in heḏiháa wáyḏí wänbo wígihaytaachaanípí.

* 18:18 Wáyjéḏí in Huḏíyo senäˀ inbí tun dívímäˀ Jôesigîˀ dívítꞌôeˀa̖míḏí, heḏi inbí phó dâysôemäˀ inbí tꞌôe dâybowa píhay.

* 20:5-6 Luke wíyá Paul-áḏí najiˀ.

* 21:24 Waˀ in senäˀ ovâykꞌowapíḏíbo dínkhâyˀä̖ˀ wên animâa dâykuumä́-íˀin dâyhá̖a̖nú-íḏí Jôesi Táḏá óemä̂äníḏí.

† 21:25 Námúˀḏí 15:20.

* 27:1 Luke wíyá Paul-áḏí najiˀ.

* 28:11 Nä́ˀi kophé páaḏépiye wíje pꞌônbay waagi dakeetꞌóeˀin dachá, indá in Alexandria tꞌowaví jôesi dínmuu, Castor-áḏí Pollux-áḏí gin dakhá̖wä̖́.

ROMANS

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

In Ta̖ˀnin Paul-di In Rome Búuˀúwi Méesateˀin Tꞌowa Ovâyta̖ˀnannin

1

1 Naa Paul omuuˀiˀ, Jesus Christ-gîˀ dáytꞌôeˀoˀiḏi nä́ˀin ta̖ˀnin wâysandeˀ un Rome búuˀú iwe íthaaˀin. Yôesi Táḏáḏí naa díde̖ˀman heḏá dísaanígîˀ dísóge iví híwó̖ˀdi tu̖u̖ tꞌowa dovâytꞌôeˀa̖míḏí. 2 Hä́nˀoebo Yôesi natú̖ nä́ˀi híwó̖ˀdi tu̖u̖ naˀin dímä̂äníˀin, heḏi iví tukhe̖ˀmin iví ta̖ˀnin diwe i dâyta̖ˀnan. 3-4 Iví ay Jesus Christ naˀinbí tsondi hayˀi gínmuuˀiví̖ˀgeḏi dâyta̖ˀnan. Naˀaypu̖yä̖ ihayḏi natꞌowasenpaa, heḏi iví thehtáy pahpâa David i hä́nˀoeˀi tsondi namuuˀiví tíˀúugé kä̖ˀä̖ä̖ˀinbíˀweḏiho naˀaypu̖yä̖. Heḏi Jesus nachuuḏi nawáywówápóe ihayḏi i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi dînkeeyan taˀgendi Yôesi Táḏáví ay wáˀ ûnmuuˀin. 5 Háa Jesus iˀan waa namuuḏi Yôesi Táḏá navíˀpiyeˀ híwó̖ˀdi namuu, heḏiho in Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowa wéngé tꞌä̖hkí dithaaˀinbíˀpiyeho naa dísan dovâykhä̖ge̖ˀnamíḏí iví tu̖u̖ ipiyeˀ dívíwhä̖yú̖-íḏí heḏá ônˀaˀginnamíḏá. Kin dáyˀoˀ heḏânho tꞌowaḏi óetegé-íḏí. 6 Heḏá un wáˀ Yôesi Táḏáḏí wovâytu̖kánnan Jesus Christ-víˀin ímúníḏí.

7 Heḏiho un tꞌä̖hkí oe Rome íkwꞌó̖ˀnin wâysengitu̖máa. Yôesi Táḏáḏí wovâyséegí heḏá wovâyde̖ˀman iví tꞌowa ímúníḏí. Iḏá heḏá Naˀinbí Sedó Jesus Christ-diḏá séegísehkanä wovâymä̂äní heḏá wovâykhä̖ge̖ˀnamí ánshaaginpíḏíboˀ íkwo̖ˀníḏí.

Paul oe Rome-piyeˀ napundaˀ

8 Heḏi nää-á hä̖̂ä̖ḏi Jesus Christ dóhéeˀan ginhay-á Yôesi naví Táḏá dókú̖ˀdaaˀoˀ un tꞌä̖hkí ímuuḏi, gá wéngé tꞌä̖hkí tꞌowa dívíhíˀmáaḏân unbí whä̖yu̖ i̖ˀgeḏi. 9-10 Yôesi Táḏá-áho ûnhanginná nä́ˀi naa otû̖ˀdi taˀgen namuuˀin. Igîˀ pín taˀge hayḏi dáytꞌôemáa tꞌowa dovâytu̖ˀoḏi i híwó̖ˀdi tu̖u̖ iví ay Jesus-ví̖ˀgeḏi, heḏi hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí wâyyûusuˀoˀ. Yôesi dódaˀmáa i-á natú̖ḏáho hanwaapíḏíbo unbíˀpiyeˀ dípunmä̂äní, 11 gá hânho oˀáḏâapundaˀḏân. Naa odaˀ hä̖ä̖wí i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi naa díhá̖ˀandiˀ wâyphaḏé-íˀin, heḏânho unbí whä̖yu̖ shánkího únkay-íḏí. 12 Kinnân otu̖ˀdaˀ: Undáḏí naa-áḏí wé̖ˀge ívíkhä̖ge̖ˀnamí kwee waa sen waa giˀâ̖a̖níḏí, handa̖ˀ ívíwhä̖yundeḏi.

13 Tíˀûuwin páaḏéˀin, odaˀ únhanginnáníˀin hä̖́yä́n wänbo dáyˀánshaamáa omú-íḏí unbíˀpiyeˀ, hewänbo hä̖̂ä̖ḏi waa hä̖ä̖wíḏí díˀahkhándeˀ. Hânho odaˀ báyékíḏí unbí búuˀúwin Jesus-víˀpiyeˀ dovâywhä̖yu̖ˀa̖míˀin, in wé̖ˀgeˀin Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowa dovâywhä̖yu̖ˀan waagibá. 14-15 Naa tꞌä̖hkí tꞌowa hä̖ä̖wí ophaamuu waagibá ocha̖a̖, tobá háawin dimúní wänboˀ, in Greek tu̖u̖ḏi dívíhéeˀoˀindá in piˀwí tu̖u̖ḏi dívíhéeˀoˀindá, in hânho dihá̖ˀindá in dihá̖hpíˀindá, gá Yôesiḏi naa dísógeḏân iví híwó̖ˀdi tu̖u̖ tꞌä̖hkí tꞌowa dovâytꞌôeˀa̖míḏí. Heḏânho shánkí odaˀ un oe Rome diwe íkwꞌó̖ˀnin wáˀ wâytꞌôeꞌa̖míˀin.

Yôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tu̖u̖-á ûnkay

16 Yôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tu̖u̖ḏi naa wíḏíwôedaˀmähpí. Nä́ˀi tu̖u̖-ân nakay, heḏi i̖ˀgeḏi Yôesiḏi tꞌä̖hkí tꞌowa in ipiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin ovâyˀaywondeˀ, páaḏé in Huḏíyo dimuuˀindá, heḏá in Huḏíyo dimuupíˀindá wáˀ. 17 Nä́ˀi híwó̖ˀdi tu̖u̖ḏi díhá̖ˀandi gínhanginná háa Yôesi Táḏáḏí tꞌowa ovâycha̖a̖máaˀin tꞌaywó̖ˀdi dâymáapí waagi. Hewänbo inbí whä̖yu̖ dínmuuˀiḏiḏa̖ˀ kin iˀoˀ, hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi dívíˀoˀi namuuḏá yoe, iví ta̖ˀnin diwe ûnta̖ˀmuu waagi:

Wí toˀwí Yôesivíˀpiyeˀ taˀgendi iwhä̖yundeḏáhoˀ, iví whä̖yu̖ ûnmuuḏibo Yôesiḏi óecha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi imáapí waagi,

heḏi wówátsi óemä̂äní.

Yôesi Táḏáḏí wên tꞌowa ovâytuchä̖nukhâymáa

18 Yôesi Táḏá oe makówá naˀä́ndiḏi dînkeeyoˀ ovâytuchä̖nukhâymáaˀin in toˀwên óeˀaˀginpíˀindá heḏá in yä̖ˀḏâapîˀ dívíˀoˀindá, háa dívíˀoˀin namuuḏi natꞌayḏi. Heḏi híwó̖ˀpí dívíˀoḏibo Yôesiví taˀgen ûnmuuˀin ônkaayo heḏânho wé̖ˀgeˀin tꞌowa wíḏâytáa-ípíḏí. 19 Dínkoeḏi híwó̖ˀ dínhanginnáníḏí Yôesiví̖ˀgeḏi, gá iḏi ovâyhanginˀânnandân. 20 Yôesi Táḏá pínnán kay imáa hä̂nhay wänbo nahándepíˀin, heḏi iḏa̖ˀ Yôesi namuu hä̂nhay nanân wänboˀ. Tobá tséeḏí Yôesi âymúndepí wänboˀ, nä́ˀi nan oepáa ikhíyé ihayḏi waaboˀ thayˀeeḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí gínhanginná iví̖ˀgeḏi i hä̖ä̖wí ipaaˀiḏi. Heḏânkun tꞌowa wíḏínkoeḏipí ditú̖níḏí wíḏínhanginnáhpíˀin.

21 Hewänbo tobá Yôesiví̖ˀgeḏi tꞌowa dínhanginnân wänboˀ, óeˀaˀginnamívíˀweḏi heḏiháa óekú̖ˀdaaˀa̖mívíˀweḏi dínkhâyˀä̖ˀ waagi, inbí ánshaa wíḏínchä̖ˀmuupí heḏá inbí hangintandá dâymáapíḏí khu̖u̖ i̖ˀgebo diyiˀ. 22 Báyékí dihá̖ kin diˀándeˀ, hewänbo hanginta̖hpíˀinda̖ˀ dimuu. 23 Tobá Yôesi-á tꞌä̖hkíví kwꞌáye namuu wänboˀ, heḏá iví wówátsi-á hä̂nhay wänbo wíˀûnhándepí, nä́ˀin tꞌowaḏáho wíyá wíˀóeˀaˀginmähpí; heḏi tobá Yôesi nachuˀpí wänbo heḏá tꞌowa-á ditꞌa̖hánde wänboˀ, báyékí hä̖ä̖wí tꞌowa waabá díncha̖a̖ˀin dâykhíyé inbí yôesi dínmúníḏí, heḏá báyékí wíyá hä̖ä̖wí-á dâypaa, tsíḏé-á pꞌoekanu-á hä̖ä̖pandá pä̖́ä̖yu̖-á waagá díncha̖a̖ˀiˀ, heḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí dâypaaˀi wáˀ dâyˀaˀginmäˀ.

24 Heḏiho Yôesiḏi ovâyyoeˀoˀ dívíˀa̖míḏí nä́ˀi yä̖ˀḏâapîˀ inbí píˀnä́ khóˀyéḏí dikandaˀiˀ, heḏi wôedaˀginpíḏí yä̖ˀḏâapîˀ hä̖ä̖wí wíˀnä́ táyeḏi inbí túuˀúḏí dívítsiyeˀoˀ. 25 Wíyá wíḏívítꞌóyandepí in taˀgen namuuˀin Yôesiví̖ˀgeḏi, heḏi i hôeyó namuuˀiḏa̖ˀ dívíwhä̖yundeˀ. I hä̖ä̖wí Yôesi ikhíyéˀiḏa̖ˀ dâyˀaˀginmäˀ heḏá ipiyeˀ dívíyûusuˀoˀ, Yôesivíˀpiyá yoe, i-á nä́ˀi hä̖ä̖wí ikhíyéˀi namuu. Iḏa̖ˀmân hayˀi namuu kin tꞌowa dínkhâyˀä̖ˀ hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí ditú̖níˀin. Hamân.

26 Heḏi in tꞌowa nä́ˀi yä̖ˀḏâapíkan dívíˀoˀindá Yôesiḏi ovâyyoeˀoˀ i wôedaˀwó̖ˀgí hä̖ä̖wí hânho dikandaˀi wíyá dívíˀâ̖a̖míḏí. In kwiyä̖ˀ wänbo háa inbí wówátsi thaa dínmúní waagi wíḏithaapí, heḏá wây-á kwiyä̖ˀdáḏí inbí túuˀúḏí dívítꞌaywó̖ˀkanmáa. 27 Heḏi in senäˀ wáˀ han waagibá dívíkanhon. Inbí kweeyôe-áḏí dívítháye̖ˀbé-ívíˀweḏi dínkhâyˀä̖ˀ waagi, shánkíḏí didaˀ wây-á senäˀdáḏí inbí túuˀúḏí dívítꞌaywó̖ˀkanmáˀve-íˀin. Heḏi nä́ˀin senäˀ wôedaˀwó̖ˀgí wíˀnä́ táyeḏi dívítsiyeˀoḏi i tuchä̖nu dínˀä̖ˀi ovâymäˀ, heḏi inbí tꞌaywó̖ˀdi dínmuuḏi inbí túuˀú dâypeḏeeˀoˀ.

28 Dichanpoˀ wínachä̖ˀmuupíˀin Yôesiví̖ˀgeḏi taˀge dívíˀánshaaˀâ̖a̖míḏí, heḏiho Yôesiḏi ovâyyoeˀoˀ inbí yä̖ˀḏâapîˀ ánshaa-áḏí, i hä̖ä̖wí dínkankhâyˀä̖hpîˀ dívíˀa̖míḏí. 29 Yä̖ˀḏâapîˀ-áḏí híwó̖ˀpîˀ-áḏíḏa̖ˀ inbí píˀnä́ khóˀyé díntoˀon; hânho diha̖ˀtꞌaa; wây-á toˀwêndáḏá háaˀwänbo-á dimuu; hânho dithúutꞌóe; hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí ditꞌowatꞌa̖kha̖nudaˀ; hânho dívítꞌaymáa; hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí dívíhôeyómáa; wây-á tꞌowaví̖ˀgeḏi yanäkí dívíˀánshaamáa heḏá dívíhíˀmáa; 30 tꞌowa dâytu̖u̖súuˀoˀ; Yôesi dâytꞌay; tꞌowa tꞌä̖mägîˀ dâytu̖máa; dívíyêngi; dívípiphuuḏeˀ; wíyá shánkí tꞌaywó̖ˀdi tsꞌa̖a̖bi i̖ˀgeḏi dívíˀánshaamáa dívíˀa̖míḏí; inbí táḏá-á yíyá-á wíḏâytꞌóyandepí; 31 inbí ánshaa-á wíḏínchä̖ˀmuupí; háa dívítu̖u̖ˀan waa wíḏívíˀopí; inbí maatuˀindá wíḏâyséegípí; wây-á toˀwênbíˀpiyeˀ wíḏiˀiyapoˀpí. 32 Yôesi natsonpóe in toˀwên haˀwâa dívíˀoˀindá dínkhâyˀä̖ˀ dihá̖a̖níˀin, hewänbo nä́ˀi dínhanginnân wänbo handa̖ˀ dívíkanhon, heḏá hä̖ˀiḏa̖ˀbá yoe, ovâyhí̖ˀan wây-á toˀwên hanbá dívíˀa̖míḏí.

2

Naˀindá wígínkꞌóepí gitú̖níḏí tꞌowaví̖ˀgeḏi háa dínˀä̖ˀin

1 Heḏiho wí toˀwíḏí wây-á tꞌowa ovâytu̖u̖súuˀoḏi natû̖ˀ tꞌaywó̖ˀtoˀin dimuuˀin, i-á háˀto ûnkoeḏí-í natú̖níˀin wíˀbo wíˀitꞌaywó̖ˀnanpíˀin, tobá toˀwí namúní wänboˀ. In wé̖ˀgeˀinbí̖ˀgeḏi kin waagi ihéeˀoḏi, wíˀbo iví tꞌaywó̖ˀdi ipikeekwꞌóeˀó, gá in waagibá itꞌaywó̖ˀdoḏân. 2 Heḏi gínhanginná Yôesi híwó̖ˀ iˀoˀin in tꞌowa kin dívíˀoˀin ovâytuchä̖nuḏi, gá i-á ûnhanginnândân taˀgendi háawin dimuuˀin. 3 Nä́ˀi toˀwíḏí wây-á toˀwên ovâytu̖u̖súuˀoḏi hewänbo in waagibá itꞌaywó̖ˀdoḏi maˀḏi naˀánde Yôesiḏi háˀto óetuchä̖nú-íˀin. 4 Heḏá wáˀ tobá Yôesi naˀinbíˀpiyeˀ híwó̖ˀdi namuu wänbo heḏá hânho naboˀatä̖́ wänbo-á, maˀḏi nä́ˀi toˀwí naˀánde hä̖́ä̖bo wínamuupíˀin. Ti wíˀûnhanginnáhpíˀan Yôesi i-áḏí híwó̖ˀdi namuuˀin, gá Yôesi nadaˀḏân nä́ˀi toˀwí iví tꞌaywó̖ˀdi iyoeˀa̖míˀin?

5 Hewanbo tꞌóyanpîˀḏa̖ˀ namuuḏi heḏá iví tꞌaywó̖ˀdi iyoeˀanpíḏí, iví tuchä̖nu shánkí pínˀaywó̖ˀnin ûnmúní owáy Yôesiḏi tꞌowa ovâytuchä̖nu ihayḏi, inbí tꞌaywó̖ˀdi dínmuuḏi natꞌayḏi. Ihayḏá Yôesi in tꞌowa ovâytaˀgekeekwꞌôení háa híwó̖ˀ háa híwó̖ˀpí dívíˀannin. 6 Wêndá híwó̖ˀ ívíˀoˀ, heḏá wêndá híwó̖ˀpí ívíˀoˀ, heḏi Yôesiḏi naˀin wí̖ˀínbo dímä̂äní hä̖ä̖wí gínˀä̖ˀiˀ. 7 Wáy wên tꞌowa-á hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí híwó̖ˀ dívíkanhon, heḏi didaˀ Yôesiḏi ovâytegé-íˀin heḏá híwó̖ˀ ovâymáˀve-íˀin, heḏá didaˀ hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí diwówáyê̖e̖níˀin. Nä́ˀin tꞌowa-á Yôesiḏi wówátsi nahándepíˀin ovâymä̂äní. 8 Wây-á tꞌowa-á dihä̖ä̖khâ̖a̖ḏá ingîˀḏa̖ˀ hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí dikandaˀ, heḏi Yôesiví taˀgen ûnmuuˀin wíˀônˀaˀginpí, hewänbo shánkíḏí in yä̖ˀḏâapíˀin namuuˀin dívíkanhon. Ki̖ˀmin tꞌowa-áho Yôesiḏi ovâytuchä̖nukhâymáa, indáḏí natꞌayḏi. 9 Toˀwên tꞌä̖hkí dívíyä̖ˀḏâapítsiyeˀannindá wí̖ˀínbo báyékí tꞌôephaḏe dínpúwí, páaḏé in Huḏíyo dimuuˀindá, hewänbo wáˀ in Huḏíyo dimuupíˀindá. 10 Hewänbo in tꞌowa híwó̖ˀ dívíˀannindá Yôesiḏi ovâytegé-í heḏá híwó̖ˀ ovâymáˀve-í, heḏá híhchan ánshaa-á ovâymä̂äní, páaḏé in Huḏíyo dimuuˀindá, hewänbo wáˀ in Huḏíyo dimuupíˀindá, 11 gá Yôesiḏá tꞌä̖hkí tꞌowa handa̖ˀ ovâymáaḏân.

Yôesi Táḏáḏa̖ˀmân ûnkꞌóe natú̖níḏí tꞌowaví̖ˀgeḏi háa dínˀä̖ˀin

12 In Huḏíyo dimuupíˀin wíḏâytaapí i tsontu̖u̖ Moses ita̖ˀnandiˀ, hewänbo dívítꞌaywó̖ˀdoḏiboˀ ovâytuchä̖nú-í tobá i tsontu̖u̖ dâymáapí wänboˀ. Heḏá in Huḏíyo-á nä́ˀi tsontu̖u̖-á dâytaa wänboˀ, dívítꞌaywó̖ˀdoḏibo i tsontu̖u̖ḏá inbí tꞌaywó̖ˀdi dínmuuˀi ovâykeekwꞌôení. 13 In toˀwên Yôesiví tsontu̖u̖ dâyˀaˀginnannindáho Yôesiḏi ovâycha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waagi, in toˀwên diwänpitꞌoˀinda̖ˀbá yoe. 14 Tobá in Huḏíyo dimuupíˀin Moses-ví tsontu̖u̖ dâymáapí wänboˀ, háa nä́ˀi tsontu̖u̖ natû̖ˀ waagi wíˀbo dívíˀoḏá, kindiḏi nakeepoˀ ho dínhanginnáˀnin háa híwó̖ˀdi namuuˀin heḏá háa híwó̖ˀdi namuupíˀindá, 15 heḏiho háa dívíˀoˀin namuuḏi nakeepoˀ i tsontu̖u̖ Moses ita̖ˀnandibá inbí ánshaa iwebo dâymáaˀin, heḏi inbí píˀnä́ khóˀyé wáˀ ditaachanpoˀ háa híwó̖ˀ dívíˀoˀin háa yoe. 16 Heḏiho i thaa napówá-í Yôesi Táḏáḏí tꞌä̖hkí tꞌowa ovâykeekwꞌôeníḏí háa híwó̖ˀ háa híwó̖ˀpí dívíˀannin, tobá kaaḏi dívíˀan wänboˀ. Heḏi Christ Jesus-áho i namuu óesógeˀi kin ovaytu̖ˀa̖míḏí. Kindá ihayḏa̖ˀ tꞌowa dovâytu̖ˀoˀ, Yôesiví híwó̖ˀdi tu̖u̖ dovâytꞌôeˀoḏi.

In Huḏíyo-áḏí Yôesiví tsontu̖u̖ ûnmuuˀi-áḏí

17 Maˀḏi wí toˀwí wíˀbo iví̖ˀgeḏi ihíˀmáaḏí natû̖ˀ wí koḏi̖ˀdi Huḏíyo namuuˀin, heḏi naˀánde Moses-ví tsontu̖u̖ itaaḏiboˀ ônˀaywoeníˀin, heḏi iyêngihéeˀoḏi natû̖ˀ Yôesi óeˀaˀginmäˀin. 18 I-á ûnhanginná háa Yôesi nadaˀin iˀa̖míˀin, heḏá ûnhanginná wáˀ wéˀi wí yä̖ˀḏâaˀi namuuˀin wéˀi wí yä̖ˀḏâapîˀ namuuˀindá gá Yôesiví tsontu̖u̖ iweḏi nahá̖hpóeḏân, 19 heḏiho naˀándeˀ ovâypahûuwíˀin in toˀwên tsíˀtꞌaaˀin waagiˀinbá dimuuˀin, Yôesiví̖ˀgeḏi wíḏínhanginnáhpíḏí, heḏá in toˀwên phahkhu̖u̖ ee dikwꞌó̖ˀningîˀ-á wí kohthay waagibá namuu gin naˀándeˀ. 20 Heḏá wáˀ nadaˀ in toˀwên Yôesiví̖ˀgeḏi hä̖́ä̖bo wíḏínhanginnáhpíˀin ovâyhä̖ä̖wíthayya̖míˀin, heḏá in toˀwên áyyä̖̂ä̖ waagiˀinbá dimuuˀin ovâyhá̖ˀa̖mí, gá nä́ˀi tsontu̖u̖ imáaˀin diweḏi ûnhanginnândân tꞌä̖hkí in taˀgen namuuˀin. 21 Iḏi piˀwên tꞌowa ovâyhá̖ˀoˀ, heḏi háaḏan i-á wíˀbo wíˀipihá̖ˀopí? Iḏi ovâytumakheˀo wíḏívísä̖ˀmamípíḏí, heḏi háaḏan i isä̖ˀboˀ? 22 Wây-á tꞌowa ovâytu̖ˀo wíyá toˀwíví sedó-áḏí háa kwiyó-áḏí wíḏívíwho̖hkwomáˀve-ípí gin, heḏi háaḏan i-á wíˀbo kinbá itꞌaywó̖ˀdoˀ? I natû̖ˀ itꞌayˀin i hä̖ä̖wí tꞌowa dâykhíyéˀiˀ inbí yôesi dínmuu waa dâycha̖a̖ˀiˀ, heḏi háaḏan i-á nä́ˀi hä̖ä̖wíbá isä̖ˀboˀ i tewhá wáyyé nakwꞌó̖ˀ deeye? 23 Iphuuḏeḏi natû̖ˀ Yôesiví tsontu̖u̖ itaaˀin, heḏi háaḏan nä́ˀi tsontu̖u̖ iˀaˀgindopíḏí Yôesi wôedaˀ iwe óesógéndeˀ? 24 Háa Yôesiví ta̖ˀnin diwe nata̖ˀmuu waa napoˀ, kinnân natû̖ˀdi:

Háa un Huḏíyo ímuuˀin úvíˀoˀin namuuḏi nä́ˀin Huḏíyo dimuupíˀin Yôesiví̖ˀgeḏi yanäkí dívíhéeˀoˀ.

In Huḏíyoví kꞌewe̖ˀ taaḏibo háˀto in ovâyˀaywoení

25 Wí Huḏíyo Yôesiví tsontu̖u̖ iˀaˀgindoḏáhoˀ, in Huḏíyoví kꞌewe̖ˀ taa imáaˀindá ûnchä̖ˀmuu; hewänbo nä́ˀi tsontu̖u̖ iˀaˀgindopíḏá, tobá nataamuu wänboˀ iví taa wíˀûnchä̖ˀmuupí. 26 Heḏi wí Huḏíyo namuupîˀ Yôesiví tsontu̖u̖ iˀaˀgindoḏi tobá in Huḏíyoví kꞌewe̖ˀ taa imáapí wänboˀ, Yôesiḏi óecha̖a̖ nataamuu waagibá. 27 Wí toˀwí iví túuˀú ûnkꞌewe̖ˀtaamuupíḏí hewänbo i tsontu̖u̖ iˀaˀgindoḏá un Huḏíyo ímuuˀin wovâykeekwꞌóeˀó híwó̖ˀ wíˀúvíˀopíḏí, gá i tsontu̖u̖ wívînˀaˀgindopíḏân, tobá nä́ˀi tsontu̖u̖-á únta̖ˀmuu wänbo heḏá tobá íkꞌewe̖ˀtaamuu wänboˀ.

28-29 Toˀwí wänbo wí Huḏíyo waa nawänpiˀaypu̖yä̖ḏibo taˀgendi Huḏíyo wínamuupí. Heḏi wí toˀwí in taˀgennin kꞌewe̖ˀ taa wíˀimáapí wên kꞌewe̖ˀ taaḏi iví túuˀú eeḏi óewänpitaaˀandiboˀ. Hewänbo nakhâyˀä̖ˀ wí toˀwí iví píˀnä́ khóˀyé-áho koḏi̖ˀdi Huḏíyo namúníˀin heḏânho taˀgendi ha̖ˀbi namúníḏí, heḏá in taˀgennin kꞌewe̖ˀ taa-á píˀnä́ khóˀyébá imáˀve-íˀindá ûnkhâyˀä̖ˀ. Heḏi kin waagi ûnpoˀ i tsontu̖u̖ iwänpiˀaˀgindoḏiḏa̖ˀbá yoe, hewänbo i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óetaaˀan waagibá nakhâyˀä̖ˀ. Wí toˀwí ha̖ˀbiví̖ˀgeḏi Yôesi-ân híwó̖ˀ ihéeˀoˀ, tꞌowaḏa̖ˀbá yoe.

3

1 Maˀḏi toˀwí naˀâ̖a̖ní, “Hä̖ä̖-an in Huḏíyo dâymáa in wé̖ˀgeˀin tꞌowa dâymáapîˀ? Heḏi háagíˀinnan nachä̖ˀmuu hä̖ˀin Huḏíyoví kꞌewe̖ˀ taa?” 2 Gá báyékígíˀinnân. Páaḏé iweho Yôesiḏi in Huḏíyo iví tsontu̖u̖ ovâymä́gi dâyˀá̖yîngiˀa̖míḏí. 3 Heḏi tobá wáy wên in háa dínkhâyˀä̖ˀ waagi wíḏívíˀopí wänboˀ, ti Yôesi wáˀ ûnˀóḏe-í iˀa̖míḏí háa itu̖u̖ˀan waagi? 4 Yoe, háˀto ûnˀóḏe-í. Gínkhâyˀä̖ˀ gitú̖níˀin Yôesi-á wíˀihôeyóˀopíˀin tobá tꞌä̖hkí tꞌowa dihôeyó wänboˀ. Yôesiví ta̖ˀnin diwe iví̖ˀgeḏi ûntû̖ˀ waa:

Ihéeˀandá tꞌowa dínhanginnání taˀge ihíˀmáaˀin.

Heḏi tꞌowaḏi ôntꞌeˀpꞌíḏénde wänbo dínhanginpúwí hä̂nhay wänbo híwó̖ˀpí wíˀiˀopíˀin.

5 Hewänbo maˀḏi wí toˀwí tꞌowaḏa̖ˀ namuuḏibo kin naˀándeˀ: “Naa dáyhíwó̖ˀpíˀandá, Yôesi-á shánkí híwó̖ˀdá iˀoˀin nakeepoˀ; heḏânkun híwó̖ˀ wínamuupí Yôesiḏi dítuchä̖nú-íˀin.” 6 Hewänbo wígínkhâyˀä̖hpí kin waagi ívíhéeˀa̖míˀin. Yôesi wíˀbo híwó̖ˀ iˀopíḏá, hândiḏan i-á ûnkoeḏí-í taˀge natú̖níˀin in tꞌowa dívítꞌaywó̖ˀnannin? 7-8 Heḏi maˀḏi toˀwí kinnân natú̖ní: “Naa dáyhôeyóˀandáhoˀ, iweḏi nakeepoˀ Yôesi-á shánkí hayˀi namuuˀin, gá i-á wínahôeyópíḏân. Heḏiho kin napoˀḏi Yôesi wíˀûnkꞌóepí dítu̖ˀâ̖a̖míḏí tꞌaywó̖ˀtoˀi omuuˀin.” Hewänbo toˀwí kin ihéeˀandiví híˀ ûntu̖ˀdaˀ gínkhâyˀä̖ˀ ívítꞌaywó̖ˀnâamíˀin, heḏânho naˀinbí tꞌaywó̖ˀdi iweḏi hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi napúwí. Wên tꞌowa yanäkí naví̖ˀgeḏi dívíhôeyóhíˀmáaḏí ditû̖ˀ kin waagi naa ohá̖hkanyiˀin. Ha̖ˀmin tꞌowa-áho i tuchä̖nu dínˀä̖ˀiˀ dâyhóní-áheˀ.

Tꞌä̖hkíḏíbo dívítꞌaywó̖ˀnan

9 Nää otsikapúwí, ti naˀin Huḏíyo shánkí híwó̖ˀnin gimuu in wé̖ˀgeˀin tꞌowavíˀweḏi? Heḏân yoe. Naaḏi ho wâykeekwꞌóḏi tꞌä̖hkíḏíbo tꞌaywó̖ˀtoˀinda̖ˀ gimuuˀin, naˀin Huḏíyo-á heḏá in Huḏíyo dimuupíˀindá. 10 Yôesiví ta̖ˀnin diwe kinnân ûnta̖ˀmuu:

Toˀwí wänbo iví wówátsi taˀge wíˀihonpí, wîˀ wänbo yoe.

11 Toˀwí wänbo wínakaˀpóya̖ˀpí háa in yä̖ˀḏâaˀin namuuˀin,

toˀwí wänbo wínadaˀpí Yôesi óetaa-íˀin.

12 Tꞌä̖hkíḏíbo Yôesivíˀweḏi dívíhângeˀan,

inbí wówátsi-á hä̖́ä̖bo wíḏínchä̖ˀmuupí,

wîˀ wänbo wínaˀä́npí híwó̖ˀ iˀoˀiˀ.

13 Wí penípho óehuuḏi nasu̖u̖ waagibá inbí híˀ-á tayˀi dínmuu,

hôeyóḏa̖ˀ inbí hän diwe dínkwꞌó̖,

háa ditû̖ˀ waa whä́npû̖u̖ví sóˀpꞌoe waagiˀbá dínmuu,

14 heḏi inbí sóphogeḏi tꞌaywó̖ˀdi híˀ-á heḏá híˀ nawha̖hkantꞌóeˀi-á báyékího dínpiˀ.

15 Hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí dikhâymuu dâytꞌowatꞌa̖há̖nú-íḏí,

16 wä̖́hä̖̂ä̖ dimää wänbo hä̖ä̖wí dâypeḏeeˀoˀ, heḏá tꞌowa-á ovâyḏaháachandoˀ.

17 Háa inbí wówátsi tsa̖a̖ginpíḏíbo dâyhûuwíˀin wíḏínkoeḏihanginnáhpí,

18 heḏi Yôesi-á hây wänbo-á wíḏâyˀaˀginpí.

Yôesiḏi in tꞌowa ovâycha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waa inbí whä̖yu̖ dínmuuḏiboˀ, háa dívíˀoˀin namuuḏá yoe

19 Gínhanginná tꞌä̖hkí Yôesiví tsontu̖u̖ natû̖ˀdi-á in toˀwên dâyˀaˀginnamíḏí dívísóˀḏêeˀingíˀin namuuˀin, heḏânho wíḏitú̖nípíḏí wíḏívítꞌaywó̖ˀnanpíˀin, heḏiho tꞌä̖hkí tꞌowa dínhanginnání Yôesivíˀpiyeˀ dívítꞌaywó̖ˀnannin. 20 Yôesi háˀto natú̖ní wí toˀwí tꞌaywó̖ˀdi imáapîˀ waagi namuu iví tsontu̖u̖ ônˀaˀginnamíḏí iwänpisóˀḏíndeḏiboˀ, gá nä́ˀi tsontu̖u̖ḏá in tꞌowa ovâykeekwꞌóeˀóḏân dívítꞌaywó̖ˀdoˀin. 21-22 Heḏiho nää-áho nä́ˀin nathaypóe háa tꞌä̖hkí Yôesiví ta̖ˀnin diwe ûntû̖ˀ waa: Yôesiḏi in tꞌowa ovâycha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waagibá inbí whä̖yu̖ Jesus Christ-víˀpiyeˀ dínmuuḏi, i tsontu̖u̖ dâyˀaˀginnamíḏí dívísóˀḏíndeḏiḏa̖ˀbá yoe. Nä́ˀi tu̖u̖-á tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ namuu, tꞌä̖hkí tꞌowa ha̖ˀminda̖ˀ gimuuḏi, 23 gá tꞌä̖hkíḏíbo ívítꞌaywó̖ˀnandân, heḏiho toˀwí wänbo yä̖ˀḏâaˀiḏa̖ˀ wínamuupí Yôesi tꞌä̖hkí yä̖ˀḏâaˀi namuu waagibá. 24 Gíntꞌanmuupí wänbo Christ Jesus iví ûnpꞌoeḏi iwáˀâa naˀinbí tꞌaywó̖ˀdi iweḏi dímaˀpꞌä̖́ḏi-íḏí, heḏi nä́ˀi namuuḏiho Yôesi Táḏáḏí iví séegísehkanä ûnmuuḏi dícha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíˀâymáapí waagibá. 25-26 Hä́nwänbo Yôesi Táḏá iˀánshaamä́gi Jesus óesaaníḏí, iví ûnpꞌoe ichꞌâaníḏí, heḏânho ivíˀpiyeˀ ívíwhä̖yundeḏáho naˀinbí tꞌaywó̖ˀdi dînyâaˀa̖mí. Hä̂nhay waabo tꞌowa dívítꞌaywó̖ˀnan wänbo Yôesi Táḏá naboˀatä̖́ḏí itsíkhaˀandi wesebo wíˀovâytuchä̖nupí dínˀä̖ waagi. I-á wíˀbo tꞌaywó̖ˀdi wíˀimáapí kin iˀan wänboˀ, gá Jesus-dáho in tꞌowaví tꞌaywó̖ˀdi ovâyyâakankhâymáaḏân. Heḏiho nää-á híwó̖ˀda̖ˀ iˀoˀin naˀin dînkeeyoˀ, toˀwên Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin ovâycha̖a̖máaḏí tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waagibá.

27 Heḏiho Yôesi Táḏáḏí haˀwâa naˀingîˀ iˀandi, ti gínkꞌóe ívíyêngihéeˀa̖míḏí? Heḏân yoe. Háaḏí? Gá Yôesi Táḏáḏí dícha̖a̖máaḏân tꞌaywó̖ˀdi wíˀâymáapí waagi hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi ívíˀandi namuuḏá yoe, hewänbo Jesus-víˀpiyeˀ ívíwänpiwhä̖yundeḏân. 28 Heḏânho gínhanginná Yôesi Táḏáḏí tꞌowa ovâycha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waagi inbí whä̖yu̖ dínmuuḏiboˀ, i tsontu̖u̖ dâyˀaˀginnamíḏí dívíkhä̖ä̖ḏeḏiḏa̖ˀbá yoe.

29 Heḏi ti giˀâ̖a̖ní Yôesi-á in Huḏíyovîˀḏa̖ˀ namuuˀin, in Huḏíyo dimuupíˀinbîˀ-á yoe? Heḏân yoe. Yôesi-á in Huḏíyo dimuupíˀinbîˀ wáˀ namuu, 30 gá wîˀḏa̖ˀ wí Yôesi naˀä́ndân, heḏi iḏáho ovâycha̖a̖máa in Huḏíyo dimuuˀin Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waagibá, heḏá in Huḏíyo dimuupíˀin wáˀ hanbá. 31 Heḏânho naˀinbí whä̖yu̖ gínmuuḏibo ti nä́ˀi tsontu̖u̖-á âyyoegiˀoˀ? Heḏân yoe. Nää-á shánkí gínkoeḏi âyˀaˀginnamíḏí háa natû̖ˀ waa.

4

Abraham-bí whä̖yu̖ háawin ûnmuuˀin

1 Nää wâyhíˀkhâymáa Abraham-bí̖ˀgeḏi háa ûnpóeˀin, i-á naˀin Huḏíyo gimuuˀinbí páaḏéˀi thehtáy pahpâa gínmuu. 2 Yôesi natú̖ḏáho iḏá Abraham-dá óecha̖a̖máaˀin tꞌaywó̖ˀdi imáapí waagi híwó̖ˀ iˀoḏiboˀ, heḏânho Abraham ûnkoeḏí-íwän iví híwó̖ˀdi tsiyekan niˀgeḏi iyêngihéeˀa̖míḏí. Hewänbo Yôesi wínatú̖hpí Abraham-dá ûnkoeḏi iyêngihéeˀa̖míˀin. 3 Yôesiví ta̖ˀnin diwe kinnân nata̖ˀmuupíˀan:

Abraham Yôesivíˀpiyeˀ iwhä̖yu̖ḏânkun Yôesiḏi óecha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíˀimáapí waagi.

4 Kin waagi namuupíˀan: Toˀwí itꞌôeˀandi-á óewáˀándeˀ, heḏi iví wáˀâa ûntꞌanmuu hä̖́yú̖ itꞌôeˀan waagiḏi, wíˀóewänpiḏamähpí. 5 Hewänbo toˀwí wänbo híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí iˀandi nawänpimuuḏibo háˀto ûnkoeḏí-í natú̖níḏí tꞌaywó̖ˀdi wíˀimáapí waagiˀbá namuu. Yôesiḏa̖ˀmân ûnkꞌóe wí toˀwí óecha̖a̖máˀve-íḏí tꞌaywó̖ˀdi wíˀimáapí waagi, nä́ˀi toˀwí tꞌaywó̖ˀtoˀi namuu wänboˀ, heḏi kin óecha̖a̖máa iví whä̖yu̖ ûnmuuḏiboˀ, híwó̖ˀ iˀa̖míḏí iwänpikhä̖ä̖ḏeḏiḏá yoe. 6 Heḏânkun David hä́nˀoe natú̖ in toˀwên Yôesiḏi ovâycha̖a̖máaˀin tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waagi dihíhcha̖a̖-í, hewänbo híwó̖ˀ dívíˀa̖míḏí dívíkhä̖ä̖ḏeˀin namuuḏá yoe. 7 Kinnân ita̖ˀnan:

In toˀwên inbí yä̖ˀḏâapí tsiyekan ovâyˀowóyéˀindáḏí

in toˀwên inbí tꞌaywó̖ˀdi ovâyyâaˀannindáḏí dihíhcha̖a̖.

8 I toˀwí Yôesiḏi wíyá wíˀóetu̖ˀopí tꞌaywó̖ˀkandi gin nahíhcha̖a̖.

9 Heḏi toˀgîˀ-an nä́ˀi híhchan namúní? Ti in Huḏíyogîˀḏa̖ˀ? Yoe, in Huḏíyo dimuupíˀingîˀ wáˀ namuupíˀan. Gínhanginnáhpíˀan Yôesi natú̖ˀin iḏi Abraham óecha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíˀimáapí waagi iví whä̖yu̖ ûnmuuḏi. 10 Hewänbo ti Abraham in Huḏíyo-ví kꞌewe̖ˀ taaḏi ho nataamuu ihayḏân kin Yôesi iví̖ˀgeḏi natú̖? Yoe, waˀḏi óetaaˀanpíḏíbo-ân. 11 Tíˀúugéḏân Yôesi natú̖ Abraham in taa ikéyíˀin nathaypúwíḏí Yôesiḏi ho óecha̖a̖máaˀin tꞌaywó̖ˀdi wíˀimáapí waagi. Hewänbo kin Yôesi ho iˀan Abraham-bí whä̖yu̖ ûnmuuḏibo waˀ in taa imáapíḏíboˀ. Heḏânkun Abraham-dá tꞌä̖hkí in toˀwên taˀgendi Yôesivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀinbí táḏá waagiˀbá dínmúní, tobá nä́ˀin Huḏíyoví kꞌewe̖ˀ taa dâymáapí wänboˀ, heḏi in wáˀ Yôesiḏi ovâycha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waagi. 12 Heḏá in toˀwên kin ditaamuuˀindá wáˀ Abraham-dá inbí táḏá waagiˀbá dínmuu, hewänbo in tꞌä̖hkívîˀ-á yoe. Abraham-bí ây waagiˀin taˀgendi dimúníḏí, indá díntáy iví a̖htaa eeye dívíˀa̖htuyé-íḏí, i waagibá whä̖yu̖ dâymáˀvé-íḏí, in taaḏa̖ˀbá yoe, gá nä́ˀi whä̖yu̖-áho Abraham imáaḏân waˀ in taa ikêˀpíḏíboˀ.

13 Yôesiḏi iví tu̖u̖ Abraham óemä́gi iḏi Abraham-dáḏí iví ây iweḏiˀindáḏí ovâymä̂äníˀin hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí nä́ä oepáa kꞌayḏiwiˀ, hewänbo kin natú̖ gá Abraham óecha̖a̖máaḏân tꞌaywó̖ˀdi wíˀimáapí waagi iví whä̖yu̖ ûnmuuḏi, i tsontu̖u̖ iˀaˀginnamíḏí ikhä̖ä̖ḏeḏiḏá yoe. 14 Yôesiḏi i hä̖ä̖wí ipä̖khâymáaˀiˀ in toˀwên i tsontu̖u̖ dâyˀaˀginnamíḏí dívísóˀḏíndeˀin ovâymä̂äníḏáhoˀ, in whä̖yu̖ ivíˀpiyeˀ wínatâynípí, heḏi i tu̖u̖ Yôesi imä́giˀi-á hä̖́ä̖bo wíˀûnmúnípí. 15 Hewänbo wí toˀwí i tsontu̖u̖ iˀaˀginhá̖núḏá Yôesiḏi óetuchä̖nundeˀ. Tsontu̖u̖ wänbo nayipíḏá háˀto nakoeḏí-í wí toˀwí iˀaˀginhá̖nú-íḏí, hewänbo nayi-ákun nä́ˀi tsontu̖u̖.

16 Heḏânkun hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi ívíˀanpíḏíbo Yôesi iví tu̖u̖ imä́gi tꞌä̖hkí in Abraham-bí ây iweḏiˀin dimuuˀin dínkoeḏi iví séegísehkanä dâykéyíˀin inbí whä̖yu̖ dínmuuḏi. Heḏi kin Yôesiḏi ovâyˀâ̖a̖mí in toˀwên i tsontu̖u̖ dâymáaˀinda̖ˀbá yoe, hewänbo tꞌä̖hkí in toˀwên dívíwhä̖yundeˀin Abraham iwhä̖yu̖ waagibá. Abraham-dá táḏá waagiˀbá gínmuu tꞌä̖hkí naˀin taˀgendi Yôesivíˀpiyeˀ ívíwhä̖yundeˀingîˀ. 17 Yôesiví ta̖ˀnin diwe ûnkwꞌó̖ háa Yôesi natú̖ waagi:

Abraham, wí táḏá waagi wísóge báyékí tꞌowagîˀ wéngé dithaa wänboˀ.

Abraham-dá Yôesivípiyeˀ iwhä̖yundeˀ, heḏiho Yôesiḏi i-á ho óecha̖a̖ hä̖ˀin tꞌowaví táḏá dínmuu waagi. Yôesi-á ûnkoeḏi chuˀin wänbo ovâywówápaa-íḏí, heḏá tobáháa hä̖ä̖wí waˀ wínapóepí wänboˀ, napúwí gin Yôesi natú̖ḏáhoˀ, napúwí-ákun.

Háa Abraham Yôesivíˀpiyeˀ iwhä̖yu̖ waa naˀin wáˀ gínkhâyˀä̖ˀ ívíwhä̖yú̖-íˀin

18 Heḏiho tobá whä̖yu̖píwó̖ˀ waa namuu wänboˀ Abraham-dá iwhä̖yu̖ báyékí tꞌowa wéngé tꞌä̖hkí dithaaˀinbí táḏá dínpuwagítꞌóeˀin, gá Yôesiḏi óetu̖ˀandân báyékí tíˀúugé kä̖ˀä̖ä̖ˀin ûnkwo̖ˀgítꞌóeˀin, heḏi han ûnpóe. 19 Iví túuˀú i̖ˀgeḏi iˀánshaamáaḏí, háˀto iˀâykwꞌôení waa nacha̖a̖, maˀḏi tä̖gintä̖ (100) pa̖a̖yoˀi ho namuuḏi, heḏá iví kwiyó Sarah-á wä̖hphaḏe kwiyó nää ûnmuuḏihoˀ, háˀto nasáhpúwí i̖ˀgeḏi wáˀ iˀánshaaˀan. Hewänbo tobá kin namuu wänbo iví whä̖yu̖ waˀḏi ûnkay. 20 Yôesiví tu̖u̖ óemä́giˀin ônwhä̖yu̖, heḏi iví whä̖yu̖ ûnhá̖á̖nívíˀweḏi shánkí ûnkaypóe, heḏiho Yôesi-áho kwꞌáayéboˀ óemáa. 21 Iví píˀnä́ khóˀyéhoˀ ûnhanginná Yôesi ûnkoeḏiˀin hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí natú̖ˀiˀ iˀa̖míḏí. 22 Heḏânkun Yôesi natú̖ iḏi Abraham óecha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíˀimáapí waagi iví whä̖yu̖ ûnmuuḏi. 23 Hewänbo nä́ˀi híˀ Abraham-bí̖ˀgeḏi Yôesi natú̖ˀiˀ Abraham-gîˀḏa̖ˀ wínata̖ˀmuupí, 24 hewänbo naˀingîˀ-ân wáˀ nata̖ˀmuu, gá Yôesi-á natú̖ḏân naˀin wáˀ dícha̖a̖ tꞌaywó̖ˀdi wíˀâymáapí waagi ivíˀpiyeˀ ívíwhä̖yundeḏi, iḏá Jesus naˀinbí tsondi shánkí hayˀi gínmuuˀiˀ óewáywówápaa. 25 Yôesi Táḏáḏí Jesus óemä́gi naˀinbí tꞌaywó̖ˀdi gínmuuḏi nachúu-íḏí, heḏá óewáywówápaa nakeepúwíḏí dícha̖a̖máaˀin tꞌaywó̖ˀdi wíˀâymáapí waagi.

Jesus-víˀpiyeˀ ívíwhä̖yundeḏáho Yôesi Táḏáḏí dícha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíˀâymáapí waagi.

5

1 Heḏiho nää Naˀinbí Sedó Jesus Christ-di naˀindáḏí Yôesi Táḏá-áḏí díwón, gá Yôesi Táḏáḏá dícha̖a̖máaḏân tꞌaywó̖ˀdi wíˀâymáapí waagi naˀinbí whä̖yu̖ gínmuuḏi. 2 Heḏi naˀinbí whä̖yu̖ gínmuuḏibá Jesus-di Yôesi Táḏávíˀpiyeˀ díkán, iví séegísehkanä âytáa-íḏí, heḏi hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí nä́ˀi séegísehkanä-á âymáˀve-í. Heḏi hânho ívíhíhchandoˀ, gá gínhanginnândân wáy wí thaa-á Yôesiví saˀwó̖ˀdi kohthay iwe i-áḏí gikwo̖ˀgítꞌóeˀin. 3 Hewänbo hä̖hayḏiˀḏa̖ˀbá wígihíhchanpí. Gihíhchan wáˀ âytˀôephaḏende wänboˀ, gá tobáháa gínpóe wänbo nä́ˀi tꞌôephaḏe namuuˀiḏi gihá̖hpoˀḏân ívíyä̖́ä̖ˀa̖míḏí. 4 Heḏá ívíyä̖́ä̖ˀandá shánkí gikweesenpaˀ, heḏi gikweesenpaa iweḏáho shánkí gínhanginná ho napúwíˀin háa Yôesi natú̖ waa dípä̖gítꞌóeˀin. 5 Heḏi kin ívíwhä̖yundeḏá háˀto gichanpúwí híwó̖ˀpîˀpiyeˀ ívíwhä̖yundeˀin, gá i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ Yôesiḏi dímä́giˀi naˀinbí píˀnä́ khóˀyé âymáaḏân, heḏi iḏá dînthayyo Yôesi Táḏáḏí hânho naˀin díséegíˀin. 6 Waˀḏi wíˀbo ívípikhä̖ge̖ˀnamíḏí yä̖ˀḏâaˀin gimúníḏí gínkoeḏipíḏíboˀ, híwó̖ˀ nanáˀ dihayḏân Christ nachuu naˀin gimuuḏi, in Yôesi âyˀaˀginpíˀin gimuu wänboˀ. 7 Nabâapuˀwan óeshaa-íḏí wí toˀwí nahíye-íˀi wíyá toˀwígîˀ nachúu-íḏí, tobáháa i wíyá toˀwí i tsontu̖u̖ iˀaˀgindo wänboˀ. Maˀḏân wí toˀwí nahíye-í wíyá toˀwí iví wówátsi taˀge ihondi namuuˀigîˀ nachúu-íḏí. 8 Hewänbo waˀḏi naˀinbí wówátsi thaa tꞌaywó̖ˀdiwe gikwꞌó̖ˀ dihayḏibo Christ naˀingîˀ nachuu. Kindiḏân Yôesi Táḏáḏí dînkeeyan naˀin hânho díséegíˀin.

9 Heḏânkun taˀgendi gínhanginná Jesus-di dînˀaywoeníˀin Yôesi Táḏáḏí wíḏítuchä̖nú-ípíḏí, gá naˀingîˀ ho nachuuḏi iví ûnpꞌoe ichꞌáaḏân, heḏânho Yôesi Táḏáḏí dícha̖a̖máˀve-íḏí tꞌaywó̖ˀdi wíˀâymáapí waagi. 10 Yôesi Táḏáví hä́nmin gimúˀdewän, hewänbo nää-á i-áḏí ívíwón iví ay naˀingîˀ nachuuḏi. Heḏiho nää Yôesi Táḏá-áḏí ívíwóndí gínhanginná taˀgendi dînˀaywoeníˀin gá iví ay wíyá ûnwówápóeḏân. 11 Hewänbo hä̖hayḏa̖ˀbá wínamuupí, nää-á gihíhchan wáˀ gá Jesus Christ, i shánkí natsonyiˀi namuuˀi heḏá i Yôesi Táḏá-áḏí díwóndi-á, iḏiho dînkeeyan háawi Yôesi Táḏá namuuˀin.

Háa Adam iˀannin namuuḏi in chuwa naˀin dînkán, hewänbo háa Christ iˀannin namuuḏá wówátsi âymáa

12 Wí wîˀ toˀwí Adam gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ itꞌaywó̖ˀnan, heḏi i-á itꞌaywó̖ˀnandi tꞌä̖hkí tꞌowa tꞌaywó̖ˀdi giyä̖́mu. Adam-dá itꞌaywó̖ˀnandi nachuu, heḏi naˀin wáˀ ívítꞌaywó̖ˀnandibo tꞌä̖hkíḏíbo gitꞌa̖há̖a̖ní. 13 Wí tsontu̖u̖ wänbo nayipíḏáho Yôesi háˀto natú̖ní tꞌowa wíḏâytsontu̖u̖ˀaˀginmáapíˀin heḏiho wínatú̖nípí dívítꞌaywó̖ˀnannin. Hewänbo nä́ä oepáa kꞌayḏi in tꞌowa-á dívítꞌaywó̖ˀdoho waˀḏi Moses i tsontu̖u̖ ita̖ˀnanpíḏíboˀ. 14 Nä́ˀin gínhanginná gá Adam-bí thaa iweḏi Moses-ví thaa iwehay chuwa-á tꞌä̖hkí tꞌowa dínpówáḏân, tobá inbí tꞌaywó̖ˀdi dínmuuˀi Adam-bí tꞌaywó̖ˀdi waagi wíḏínmuupí wänboˀ. 15 Háa Adam ûnpóeˀindi díhá̖ˀo Jesus-ví̖ˀgeḏi, i-á Adam-bí wówátsi thaa ihayḏi waˀ nä́ä oepáa kꞌayḏi wínapówápí. Hewänbo háa Adam iˀannindá heḏá háa Jesus iˀannindá handa̖ˀ wíḏä́nmuupí. Hä̖ä̖wí Yôesiḏi khâ̖a̖gipí dímäˀi-á Adam-bí tꞌaywó̖ˀdiví shánkí nakay. Wîˀ wí sen Adam namuuˀi Yôesiví pꞌóegéḏí ihângeˀandibo tꞌä̖hkí tꞌowa ditꞌa̖hán. Hewänbo Yôesiví séegísehkanä-á heḏá hä̖ä̖wí dímäˀi-á shánkí gáhä̖́yú̖ˀi ûnmuu Adam-bí tꞌaywó̖ˀdi ûnmuuˀivíˀweḏi, heḏi tꞌä̖hkí tꞌowa dínkoeḏi nä́ˀi Yôesi imäˀi dâyhóníḏí, wîˀ wí sen Jesus Christ namuuˀiví séegísehkanä ûnmuuḏi. 16 Heḏi háa napóeˀin i Yôesi Táḏáḏí dímäˀ iweḏi heḏá háa napóeˀin Adam-bí tꞌaywó̖ˀdi iweḏá handa̖ˀ wíḏä́nmuupí. Nä́ˀin wéhpêe tꞌaywó̖ˀnin Adam iˀannin namuuḏá Yôesi Táḏá natú̖ tuchä̖nu-á naˀä̖́ä̖-í, hewänbo tobá báyékí wây-á tꞌowa báyékí tꞌaywó̖ˀ dívíˀo wänboˀ, Yôesiḏi wí híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí wáˀâapíḏíbo naˀin dímäˀ waagibá iḏi dícha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíˀâymáapí waagi. 17 Heḏânkun wí wîˀ sen itꞌaywó̖ˀnandibo chuwaḏi naˀin tꞌä̖hkí díhógi. Hewänbo háa nä́ˀi wíyá wí sen Jesus Christ namuuˀiˀ iˀannindá shánkí hayˀin namuu. Iḏá hânho báyékí séegísehkanä-á dímäˀ, heḏi kinnân dítu̖máa: Tobá gíntꞌanmuupí wänboˀ, i-á natû̖ˀ iḏi dícha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíˀâymáapí waagi, heḏi wówátsi nahándepíˀin âymáˀve-í, heḏá iwe tsonnin waagiˀinbá githáa-í.

18 Heḏiho haˀwâagi napóe. Wéhpêe tꞌaywó̖ˀnin Adam iˀannin namuuḏiho tuchä̖nu napówá tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ, heḏá han waagibá wí wîˀ taˀgeḏa̖ˀ hä̖ä̖wí Jesus iˀannin namuuḏi nakoeḏi tꞌä̖hkí tꞌowa ovâytu̖ˀa̖míḏí tꞌaywó̖ˀdi dâymáapíˀin waagiˀin dimuu, heḏá wówátsi nahándepíˀindá ovâymä̂äní. 19 Wí wîˀ toˀwí Adam namuuˀi háa Yôesi Táḏáḏí óetu̖ˀan waa wíˀiˀaˀginpíḏího tꞌä̖hkí tꞌowa ditꞌaywó̖ˀtoˀinpaa. Hanbá i wíyá wîˀ toˀwí Jesus namuuˀiˀ iˀaˀginnandibo tꞌä̖hkí tꞌowa dínkoeḏ dipúwíˀin in Yôesiḏi ovâycha̖a̖máaˀin tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waagi. 20 Yôesi iví tsontu̖u̖ imä́gi tꞌowa ovâythayya̖míḏí hä̖́yú̖ hânho dívítꞌaywó̖ˀnannin. Hewänbo i tꞌaywó̖ˀdi gínkeepóe ihayḏá Yôesiví séegísehkanä-á shánkí wänbo-á ûnkeepóe. 21 Heḏiho i tꞌaywó̖ˀdi kayˀi namuuḏibo tꞌowa ovâytꞌandânho chuwaho dínkꞌóe, hewänbo Yôesi Táḏáví séegísehkanä-á tꞌaywó̖ˀdiví shánkí ûnkay, heḏiho naˀin dícha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíˀâymáapí waagi heḏânho wówátsi nahándepíˀin âykéyíḏí, háa Jesus Christ naˀinbí tsondi hayˀi gínmuuˀi naˀingîˀ iˀannin namuuḏi.

6

Háa Christ iˀannin namuuḏiho taˀgendi giwówáyê̖e̖ní

1 Báyékí tꞌaywó̖ˀdi dînˀowóyéndeḏiho Yôesiví séegísehkanä shánkí ûnkeepoˀ. Heḏiho hân gínkhâyˀä̖ˀ ívíˀa̖míˀin? Ti in taˀgen gínkꞌóe ívítꞌaywó̖ˀkanhûuwíḏí wíyá shánkí iví séegísehkanä ûnkeepúwíḏíboˀ? 2 Heḏân yoe. Tꞌowa chuˀin dimuuˀindá wíḏívítꞌaywó̖ˀdopí, heḏiho tꞌowa chuˀin waagiˀinbá gínkhâyˀä̖ˀ gimúníˀin heḏânho tꞌaywó̖ˀdi eeye wíˀívíhûuwípíḏí. 3 Naˀin dípꞌóˀpꞌoeˀan âykeeya̖míḏí Christ Jesus-áḏí wîˀḏa̖ˀ gimuuˀin. Ti wíˀúnhanginnáhpíˀan dípꞌóˀpꞌoeˀan dihayḏi i-áḏí gichuu waagibá âykeeyan. 4 Heḏânkun dípꞌóˀpꞌoeˀan dihayḏi, i-áḏí gichuuḏáháˀ díkhä̖ˀkwꞌóḏi waagibá napoé, heḏânho Yôesi Táḏáví pínnán kayḏi Christ nawáywówápóe waagibá, naˀindá wáˀ wówátsi tsꞌa̖a̖min âymáˀve-í.

5 I-áḏí gichuu waagibá gipóe, heḏiho kindiḏi i-áḏí wîˀḏa̖ˀ waagibá gipóe. Heḏânkun i nawáywówápóe waagibá naˀin wáˀ díwáywówápaa-í. 6 Gínhanginná nä́ˀin: Tꞌaywó̖ˀtoˀin tꞌowa gimuuwän, hewänbo Jesus-áḏí phéˀwan deeḏi gichuu waagibá gínpóe heḏânho háa gimúˀde waagiˀin wíyá wígimúnípíḏí, heḏá iweḏá i tꞌaywó̖ˀdi iweḏi dímaˀpꞌä̖́ḏi-í, 7 gá toˀwên dichuuˀindá tꞌaywó̖ˀ diweḏi dimaˀpä̂ndân. 8 Nä́ˀin ívíwhä̖yundeˀ: Christ-áḏí gichuuḏá i-áḏíbá giwówáyê̖e̖ní, 9 heḏi gínhanginná Christ nawáywówápóeḏí hä̂nhay wänbo wíyá wínachúu-ípí. Chuwaḏi háˀto wíyá óetꞌaaní. 10 Christ nachuuḏiho tꞌaywó̖ˀdiḏi háˀto wíyá óekéyí, heḏi nää wíyá nawáywówápóeḏá hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí nawówáyê̖e̖ní i Táḏá óehíhchanmä̂äníḏí. 11 Heḏi un wáˀ chuˀin ímuu waagi kin únkhâyˀä̖ˀ íˀâ̖a̖níˀin heḏânho wíˀúvítꞌaywó̖ˀkanhûuwípíḏí. Nää-á Jesus Christ-áḏí ímuuḏi unbí wówátsi bînˀa̖mí Yôesi Táḏá bînhíhchannamíḏí.

12 Heḏânkun wíˀúvímä̂änípí i tꞌaywó̖ˀdiḏi wovâytꞌaaníḏí, heḏi unbí túuˀú iwe háa íwänpicha̖a̖ waagi wíˀúvíkanhûuwípí, nä́ˀi túuˀú-á wáy wí thaa únkhangítꞌóe. 13 Wáy wí wänboˀ unbí túuˀúḏí tꞌaywó̖ˀkan wänbo yä̖ˀdâapíkan wänbo wívînkanmä̂änípí. Shánkíḏí kinnân úvíˀa̖mí: Unbí wówátsi-á Yôesi Táḏá bînmä̂äní gá iḏân chuwa iweḏi wovâywhahógiḏi wówátsi tsꞌa̖a̖min wovâymä́giḏân, heḏá unbí túuˀú tꞌä̖hkíḏá híwó̖ˀdiḏa̖ˀ Yôesi Táḏágîˀ bînˀa̖mí. 14 Nää iweḏi tꞌaywó̖ˀdiḏi wíyá wíwovâytꞌankhâymáapí gá wíˀúvíwänpisóˀḏíndepíḏân híwó̖ˀnin ípúwíḏí i tsontu̖u̖ bînˀaˀgindoḏiboˀ, hewänbo Yôesiví séegísehkanäḏân wovâykhä̖ge̖ˀdo híwó̖ˀ úvíkanhûuwíḏí.

Gínkhâyˀä̖ˀ híwó̖ˀdi ívíkanhûuwíˀin

15 Heḏiho kin napoˀḏi hânnan nää ívíˀa̖mí? Ti gínkꞌóe i tsontu̖u̖ âyˀaˀginhá̖nú-íḏí heḏi kin ívítꞌaywó̖ˀnâamí? Heḏân yoe. 16 Únpihanginnáhpíˀan wí toˀwívíˀpiyeˀ úvímä́giḏá igîˀḏa̖ˀ úvítꞌôeˀa̖míḏí heḏá iḏa̖ˀ bînˀaˀginnamíḏá, heḏân nä́ˀi toˀwíví pantꞌôeˀin waagiˀinbá ímuu. Heḏiho hanbá úvíwänpitꞌaywó̖ˀkanhondá kindiḏi tꞌaywó̖ˀdiví panho ímuu, heḏá íchúu-í. Hewänbo Yôesivíˀpiyeˀ úvímä́giḏá bînˀaˀginnamíḏí, iví pantꞌôeˀin waagiˀin ímuu, heḏi iḏá wovâycha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wívînmáapí waagi. 17 Naaḏi Yôesi dókú̖ˀdaaˀoˀ, gá tobá úvítꞌaywó̖ˀdoḏi nä́ˀi tꞌaywó̖ˀdiví pantꞌôeˀin waagiˀin ímúˀde wänboˀ, nää-á pín taˀge hayḏi in taˀgen há̖hkan wovâymä́giˀin bînˀaˀgindoḏân. 18 Nää-áho tꞌaywó̖ˀdi iweḏi ímaˀpꞌä̖́, heḏi unbí wówátsi thaa úvímä́gi híwó̖ˀdiḏa̖ˀ úvíˀâ̖a̖míḏí. 19 Yä̖ˀḏâakan niˀgeḏá tꞌôeḏi íkaˀpóya̖ˀ, heḏânho nä́ˀin pantꞌôeˀinbí̖ˀgeḏi naaḏi wâyhíˀmáa wâythayya̖míḏí shánkí íkaˀpówá-íḏí. Wáymûu-áho úvítꞌaywó̖ˀdoḏi wên pantꞌôeˀin waagiˀinbá ímuuwän, heḏiho unbí túuˀú tꞌä̖hkíḏí úvítꞌaywó̖ˀdowän, heḏá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí híwó̖ˀpîˀ úvíˀowän. Hewänbo nää-á Yôesivíˀpiyeˀ úvípimä̂äní iví pantꞌôeˀin waagiˀin ímúníḏí, unbí wówátsi taˀge bînhûuwíḏí, heḏânho yä̖ˀḏâaˀinda̖ˀ ímúníḏí háa Yôesi nadaˀ waagi.

20 Tꞌaywó̖ˀdiví pantꞌôeˀin ímuu ihayḏi wíˀídaˀpíwän unbí wówátsi taˀge bînhûuwíḏí. 21 I tꞌaywó̖ˀdi hä̖ä̖wí úvíˀandiḏi nää wovâywôedaˀmäˀ, heḏi hândiḏan nä́ˀi tꞌaywó̖ˀdiḏi wovâykhä̖ge̖ˀnan? Wéngéḏí wänbo yoe. I tꞌaywó̖ˀdi úvíˀoˀi namuuḏi chuwa iwe ípowagítꞌóewän. 22 Hewänbo tꞌaywó̖ˀdi iweḏi ímaˀpꞌä̂ndi nää-á Yôesiví pantꞌôeˀin waagiˀin ímuu, heḏi iḏi wovâykhä̖ge̖ˀdoˀ yä̖ˀḏâaˀin ípúwíḏí. Heḏi Yôesivíˀpiyeˀ úvímä́giḏiho wówátsi nahándepíˀin bînkéyí. 23 Tꞌaywó̖ˀdigîˀ ívítꞌôeˀandá chuwa-ân naˀinbí wáˀâa-á gínmúní. Hewänbo Jesus Christ naˀinbí tsondi hayˀi-víˀin gimuuḏá, in wówátsi nahándepíˀin Yôesi Táḏáḏí dímäˀ.

7

Paul khóhtsa̖a̖ i̖ˀgeḏi ita̖ˀdoˀ heḏânho wíyá hä̖ä̖wí gihá̖hpúwíḏí

1 Tíˀûuwin páaḏéˀin, tsontu̖u̖ i̖ˀgeḏi únhanginnáˀnin ímuu, heḏiho wâyhíˀkhâymáa kinnân: Únhanginnáhpíˀan únkhâyˀä̖ˀ nä́ˀi tsontu̖u̖ bînˀaˀginnamíˀin hä̖́yú̖ wówátsi úntä̖ˀän diwe puˀwahayḏa̖ˀ. 2 Gá kinnân: Wí kwee nakhóhtsa̖a̖ˀä́ndi-á ûnkhâyˀä̖ˀ iví sedó-áḏíḏa̖ˀ natháa-íˀin hä̖́yú̖ wówátsi thaa iví sedó ûntä̖ˀän diwehay. Hewänbo iví sedó ûnchuu ihayḏáho iví sedó-áḏí wíyá wínawhiˀä́npí. Hannânho natû̖ˀ in khóhtsa̖a̖ tsontu̖u̖. 3 Heḏi wíyá piˀwí sendáḏí ithayeḏá waˀḏi iví sedó ûnwówáyiḏiboˀ, iví sedóvíˀpiyeˀ itꞌaywó̖ˀdoˀ. Hewänbo iví sedó ûnchuuḏáho in khóhtsa̖a̖ tsontu̖u̖ iweḏi nawhimaˀpꞌä̖́, heḏiho wíyá piˀwí sendáḏí ikhóˀyâ̖ˀḏáho tꞌaywó̖ˀtoˀi wínamúnípí.

4 Un wáˀ kin waagibá únpoˀ, naví tíˀûuwin páaḏéˀin. Christ-ví túuˀú ûnchuu ihayḏá un wáˀ íchuu waagibá únpóe heḏi kindiḏi nä́ˀi tsontu̖u̖ Moses ita̖ˀnan diweḏi wovâywiye. * Heḏiho nää-á únkoeḏi wíyá toˀwívîˀ ímúníˀin, i toˀwí nawáywówápóeˀi-ân i namuu. Heḏiho nää-á ivîˀ gimuuḏi gínkoeḏi híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí Yôesi Táḏágîˀ ívíˀâ̖a̖míˀin. 5 Háa giwänpidaˀ waagi ívítꞌaywó̖ˀdoḏi naˀinbí wówátsi âyhonwänhoˀ, heḏi ihayḏá wíyá shánkí ívítꞌaywó̖ˀnamíˀin gidaˀpoˀ nä́ˀi tsontu̖u̖ gitꞌoˀḏi, heḏi chuwa iwe gipóya̖ˀwän nä́ˀi tꞌaywó̖ˀdiḏi naˀinbí túuˀú dîntsonmáaḏíboˀ. 6 Hewänbo nää-á i tsontu̖u̖ iweḏi gimaˀpꞌä̖́. Nää-á Christ-áḏí gichuu waagibá gínpoˀḏi i tsontu̖u̖ḏi wíḏítsonmáapí. Nää-á wíyá tsꞌa̖a̖bi gihá̖hpóe Yôesi âyˀaˀginmä̂äníḏí i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi díhá̖ˀo waagi, háa ívíˀowän waagá yoe i tsontu̖u̖ nata̖ˀmuuˀiˀ âyˀaˀginnamíḏí ívísóˀḏínde ihayḏi.

Wáyyéḏí shánkí i tsontu̖u̖ gínhanginnândi shánká ívítꞌaywó̖ˀdoˀ

7 Heḏi ti gitú̖ní nä́ˀi tsontu̖u̖-á tꞌaywó̖ˀdi namuu gin? Heḏân yoe. I tsontu̖u̖ḏiḏa̖ˀmânho dînkeeyan hä̖ä̖wí taˀgendi tꞌaywó̖ˀdi namuuˀin. Gá kinnân: I tsontu̖u̖-á natû̖ˀ,

Hä̖ä̖wí wíyá toˀwí ûnkwꞌó̖ˀdiˀ wíˀídaˀípí.

Han natú̖nípíḏá háˀto naa dînhanginnáníwän wíyá toˀwíví hä̖ä̖wí oḏadaˀḏi dáytꞌaywó̖ˀdoˀin. 8 Hewänbo hä̖ˀin tsontu̖u̖ i̖ˀgeḏi ohá̖hpóe ihayḏá shánkí dáytꞌaywó̖ˀnamíˀindá odaˀpóe, heḏiho wíyá i hä̖ä̖wí navîˀ namuupîˀ shánkí owänpidaˀ. Hewänbo i tsontu̖u̖ nakꞌóepíḏá háˀto taˀgendi dînhanginnáníwän dáytꞌaywó̖ˀnannin. 9-10 Naa oˀân owówámuuˀin waˀ Yôesiví tsontu̖u̖ okaˀpówápí ihayḏiboˀ. Hewänbo nä́ˀin tsontu̖u̖ natú̖ˀin wíḏînkhâyˀä̖hpí wíyá toˀwíví hä̖ä̖wí odaˀíˀin taˀgendi okaˀpówá ihayḏá, shánká dáytꞌaywó̖ˀnamíˀindá odaˀ, heḏi ochuu waagibá dînhanginpóe. Heḏiho tobá naˀin wówátsi âykéyíḏí Yôesiḏi iví tsontu̖u̖ dímä́gi wänboˀ, naa-á in chuwaḏa̖ˀ dînkán. 11 I tsontu̖u̖ i̖ˀgeḏi ohá̖hpóe ihayḏá, i tꞌaywó̖ˀdiḏá in taˀgen nä́ˀi tsontu̖u̖ i̖ˀgeḏi namuuˀin dînkaayan, heḏi nä́ˀi tꞌaywó̖ˀdiḏibá díhay waagibá dînpóe.

12 I tsontu̖u̖ Moses ita̖ˀnandi-á Yôesivíˀweḏi naˀä̖ä̖, heḏi tꞌä̖hkí i híˀ iwe nata̖ˀmuuˀi yä̖ˀḏâaˀi-á taˀgendi-á híwó̖ˀdi-á namuu. 13 Ti nä́ˀi híwó̖ˀdi tsontu̖u̖ḏi wíˀbo in chuwa dînkán? Heḏân yoe. Naví tꞌaywó̖ˀdiḏân in chuwa dînkán. Hewänbo tobá nä́ˀi tsontu̖u̖-á híwó̖ˀdi namuu wänboˀ, naa dáytꞌaywó̖ˀnandânho i tsontu̖u̖ natú̖ chuwa iwe díkáaníˀin. Heḏiho dînhanginpóe taˀgendi háawi i tꞌaywó̖ˀdi namuuˀin. I tsontu̖u̖ḏân dînthayyan tꞌaywó̖ˀdi-á hânho yä̖ˀḏâapîˀ namuuˀin.

Hä̖ä̖wíḏí naˀinbí píˀnä́ khóˀyé díhä́nbo waagibá gínpoˀ

14 Gínhanginná Yôesiví Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi nä́ˀi tsontu̖u̖ dímä́giˀin. Hewänbo naa-á wí toˀwí háa okandaˀ waagi dáywänpiˀoˀi omuu, gá tꞌaywó̖ˀdiví pantꞌôeˀi waagibá omuuḏân. 15 Naa wíḏînhanginnáhpí háaḏí kin waagi dáyˀoˀin. Tobá híwó̖ˀ okandaˀ wänboˀ, híwó̖ˀ wíḏáyˀopí, hewänbo i híwó̖ˀpîˀ dótꞌayˀi-á ihayḏa̖ˀ dáyˀoˀ. 16 Heḏi híwó̖ˀpîˀ taˀgendi wóˀkandaˀpí wänbo dáyˀoḏá, iweḏi nakeepoˀ naa ochanpoˀin i tsontu̖u̖-á híwó̖ˀdi-ânkun namuuˀin. 17 Heḏiho nää-á naa-á wíˀbo i wóˀmuupí haˀwâagi dáyˀoˀiˀ, hewänbo i tꞌaywó̖ˀdi naví píˀnä́ dînkwꞌôndiḏân kin waagi díkandoˀ. 18 Tꞌowa-ân omuuḏi hä̖́ä̖bo híwó̖ˀdi naví píˀnä́ khóˀyé wíḏînkwꞌó̖hpí. Nä́ˀi-á dînhanginná gá tobá híwó̖ˀ okandaˀ wänbo wíḏînkoeḏipíḏân. 19 Wíyá otú̖ní: I híwó̖ˀdi okandaˀi-á wíḏáyˀopí, hewänbo i híwó̖ˀpîˀ-áho dáyˀoˀ, odaˀpí wänboˀ. 20 Heḏi i okandaˀpîˀ-á dáyˀandáhoˀ, naa-á wíˀbo i wóˀmuupí haˀwâagi dáyˀoˀiˀ, hewänbo i tꞌaywó̖ˀdi naví píˀnä́ dînkwꞌôndiḏân kin waagi díkandoˀ.

21 Heḏânkun kin waagi hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí dînpoˀ naa: Híwó̖ˀ okandaˀ wänboˀ, shánkí wíḏînbâapuˀwanpí dáytꞌaywó̖ˀnamíḏí. 22 Naví píˀnä́ khóˀyé-á ochanpoˀ Yôesiví tsontu̖u̖-á híwó̖ˀdiḏa̖ˀ namuuˀin. 23 Hewänbo dînhanginná hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí naví túuˀú tꞌä̖hkí iwe wíyá piˀwí hä̖ä̖wí nayiˀ, i-á naví híwó̖ˀdi ánshaa-áḏí ihä́nbo waagibá, heḏi naví túuˀú iweḏi owänpitꞌaywó̖ˀdikandaˀḏi wí pantꞌôeˀi waagi opoˀ. 24-25 Heḏi kindiḏiho naví píˀnä́ khóˀyé-á taˀgendi Yôesigîˀḏa̖ˀ otꞌôedaˀ. Hewänbo naa tꞌowaḏa̖ˀ omuuḏi dáytꞌaywó̖ˀdoˀ. Áhkhiˀyowän, toˀḏan díkhä̖ge̖ˀnamí naa, heḏânho nä́ˀi túuˀúḏí chuwa iwe wíḏíkáanípíḏí? Naaḏi Yôesi Táḏá dókú̖ˀdaaˀoˀ gá Jesus Christ i shánkí natsonyiˀi namuuˀiḏáho díkhä̖ge̖ˀdoḏân.

8

I Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi naˀin díkhä̖ˀge̖ˀmáa naˀinbí wówátsi yä̖ˀḏâaˀi âyhûuwíḏí

1 Heḏiho nää-á in toˀwên Christ Jesus-áḏí dimuuˀindá Yôesi Táḏáḏí wíˀovâytuchä̖nú-ípí, 2 gá Christ Jesus-áḏí wîˀḏa̖ˀ waagibá gimuuḏi i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ i wówátsi napä̖yiˀiˀ ûnkoeḏiḏân dímaˀpꞌä̖́ḏi-íḏí tꞌaywó̖ˀdiweḏi heḏá chuwa iweḏá. 3 Naˀindá tꞌowaḏa̖ˀ gimuuḏi wígikaypí, heḏiho Yôesiví tsontu̖u̖ ihay wíˀâyˀaˀgindopí heḏânho tꞌaywó̖ˀdiweḏi dînˀaywoeníḏí. Hewänbo Yôesi Táḏá-ânho ûnkoeḏi dînˀaywoeníḏí. Kin iˀa̖míḏí iví ay dînsan wí tꞌowa napáa-íḏí, naˀin kaypíˀin tꞌaywó̖ˀtoˀin tꞌowa waagibá napóe, heḏi tobá tꞌaywó̖ˀdi wíˀiˀanpí wänbo naˀinbí tꞌaywó̖ˀdi gínmuuḏi nachuu. Handiḏiho nä́ˀi tꞌaywó̖ˀdi-á óetꞌan, heḏânho tꞌaywó̖ˀdiḏi naˀin wíyá wíḏítꞌaanípíḏí. 4 Heḏi kin iˀan heḏânho Yôesiví tsontu̖u̖ natú̖ waa naˀinbí wówátsi taˀge âyhûuwí. Heḏi nää-á háa giwänpidaˀ waagiḏa̖ˀ wíˀívíkanhonpí, hewänbo háa i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ natú̖ ívíˀa̖mí waagân.

5 In toˀwên háa diwänpidaˀ waagi dívíˀoˀindá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌa̖hkí dívíˀánshaaˀo hä̖ä̖wí dikandaˀ i̖ˀgeḏiḏa̖ˀ, hewänbo in toˀwên háa i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ nadaˀ waagi dívíˀoˀindá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí dívíˀánshaaˀoˀ i hä̖ä̖wí i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ nadaˀpóeˀiˀ. 6 Heḏi háa giwänpidaˀ waagi ívíˀa̖míˀin niˀgeḏiḏa̖ˀ ívíˀánshaamáaḏá chuwa iwe gipówá-í, hewänbo háa i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi dítu̖ˀan waagi i̖ˀgeḏi ívíˀánshaamáaḏá taˀgennin wówátsi-á híhchan ánshaa-á gínˀä̖ä̖-í. 7 Heḏânkun wí toˀwí háa nawänpidaˀ waagi iˀa̖míˀinda̖ˀ iˀánshaaˀoḏi Yôesiví hä́nbiˀ waagiˀbá namuu, gá Yôesiví tsontu̖u̖ wíˀiˀaˀgindopíḏân, heḏi wíˀûnkoeḏipí ônˀaˀginnamíḏí. 8 Heḏi ki̖ˀmin tꞌowaḏá háˀto Yôesi óehíhchannamí.

9 Hewänbo Yôesiví Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ taˀgendi unbí píˀnä́ khóˀyé únthaaḏá háa i natû̖ˀ waagi úvíkanhûuwí, háa íwänpidaˀ waagiḏa̖ˀbá yoe. Wí toˀwí iví píˀnä́ khóˀyé i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ Christ-di ônsandiˀ imáapíḏá Christ-vîˀ wínamuupí. 10 Hewänbo tobá unbí tꞌaywó̖ˀdi únmuuḏi unbí túuˀú únchúwí wänboˀ, Christ unbí píˀnä́ khóˀyébo bînmáaḏá i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi wówátsi nahándepíˀin wovâymäˀ, gá Yôesi Táḏáḏí wovâycha̖a̖máaḏân tꞌaywó̖ˀdi wívînmáapí waagibá. 11 Yôesi Táḏáḏí Jesus óewáywówápaa, heḏi iví Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ unbí píˀnä́ khóˀyé únthaaḏá, i Táḏáḏíbá undá wíyá wovâywówápaa-í, Christ Jesus óewáywówápaa waagibá. Tobá unbí túuˀú únchuu wänboˀ, Yôesiví Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ unbí píˀnä́ khóˀyé únthaaḏi Yôesiḏi wówátsi wovâymä̂äní.

12 Heḏiho tíˀûuwin páaḏéˀin, nää-á hä̖ä̖wí giphaamuu waagibá hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi gínkhâyˀä̖ˀ ívíˀa̖míˀin, háa giwänpidaˀ waagiḏa̖ˀbá yoe. 13 Háa íwänpidaˀ waagiḏa̖ˀ unbí wówátsi bînhondá íchuu-í. Hewänbo i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ úvímä́giḏáho wovâykhä̖ge̖ˀnamíḏí i tꞌaywó̖ˀdi unbí túuˀúḏí úvíˀoˀi bînyâaˀa̖míḏí, kindiḏânho in taˀgennin wówátsi bînkéyí.

14 Tꞌä̖hkí in toˀwên Yôesiví Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi ovâypahonnindá Yôesiví ây dimuu. 15 Yôesiví Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ bînkêˀ ihayḏá pantꞌôeˀin dikhuwôedaˀin waagiˀin wíˀímuupí, páaḏéḏí ícha̖a̖ waagibá. Hewänbo i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi wovâyséegíhógi Yôesi Táḏáví ây ímúníḏí, heḏânho Yôesivíˀpiyeˀ úvíyûusuˀoˀ ihayḏá wí̖ˀínbo bînkhá̖yä̖́ˀní “Naví Táḏá” gin. 16 I Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏânho naˀinbí píˀnä́ khóˀyé díhanginˀândoˀ Yôesi Táḏáví ây gimuu gin. 17 Heḏi iví âyho gimuuḏi i hä̖ä̖wí iví âygîˀ iwiyekwꞌóḏiˀiˀ âyhóní. Christ-áḏí wé̖ˀge nä́ˀi hä̖ä̖wí âyhóní. Christ-víˀin gimuuḏibo âytꞌôephaḏendeˀ i itꞌôephaḏe waagibá, heḏiho i-áḏíbá Yôesi Táḏáḏí heˀennin dípaa-í.

Tobá nää tꞌôephaḏe iwe gikwꞌôn wänboˀ, wáy wí thaa-á hä̖ä̖ tꞌä̖hkí híwó̖ˀ gínpúwí

18 Nä́ˀi saˀwó̖ˀdi hä̖ä̖wí Yôesiḏi dînkhâymáa i̖ˀgeḏi dáyˀánshaamáaḏí, naa ochanpoˀ nä́ä oepáa kꞌayḏiwi tꞌôephaḏe-á hä̖́ä̖bo wínamuupí waagibá. 19 Hä̖ä̖ tꞌä̖hkí nakhíˀyendi-á nawóˀonpoˀḏi natsíkha Yôesi Táḏá ikeekwꞌôeníḏí naˀin taˀgendi iví ây gimuuˀin. 20-21 Yôesi Táa iˀánshaamä́gi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí nakhíˀyendiˀ nachä̖ˀmuupí waagibá napúwíˀin. Nä́ˀi hä̖ä̖wí wíˀbo kin waagi wínapuwagítꞌóepí, hebo Yôesi-ân natú̖ kin napúwíˀin. Hewänbo wáˀ natú̖ nä́ˀi hä̖ä̖wí nakhíˀyendibá wíyá híwó̖ˀdi napúwí heḏânho wínakhanmú-ípíḏí. Kindiḏi owáy Yôesi Táḏáví ây chuwa iweḏi dimaˀpꞌä̂ndi hä̖ä̖ tꞌä̖hkí saˀwó̖ˀ ingîˀ dínpóeḏí, nä́ˀi hä̖ä̖wí nakhíˀyendi-á wáˀ hanbá napúwí.

22 Nä́ˀi gínhanginná, wí kwee naˀeyehayḏi ûnhaytû̖ˀ waagibá, nä́ˀi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí nakhíˀyendi-á wáˀ han waagibá napoˀ, waˀḏi wíyá tsꞌa̖a̖bi wínakhíˀyenpíḏí. 23 Heḏi kin waagi wíˀûnpoˀpí nä́ˀi hä̖ä̖wí nakhíˀyendiḏa̖ˀ. Naˀin wänbo gínhaytû̖ˀ waagibá gínpoˀ, giwóˀonpoˀḏi gitsíkhakwꞌôndi Yôesi Táḏá ikeeya̖míḏí naˀin iví ây gipúwíḏí díséegíhógiˀin, heḏá naˀinbí túuˀú tsꞌa̖a̖bi dînpáa-íḏí wáˀ gitsíkhakwꞌó̖. Heḏi dînkeeya̖míḏí han dînkhâymáaˀin, iḏi i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ naˀin dímä́gi. 24 Yôesiḏi dînˀaywon dihayḏi waabo nä́ˀi napúwíḏí ívítsíkhahon. Wí toˀwí wí hä̖ä̖wí itsíkhaˀmáaˀi ho ikêˀḏáhoˀ, heḏáho waˀḏi wínatsíkhapí. Háaḏan wí toˀwí wíyá itsíkhaˀa̖mí wí hä̖ä̖wí ho ikêˀḏi? 25 Hewänbo hä̖ä̖wí âykêˀpîˀ waˀḏi âytsíkhaˀmáaḏáhoˀ, nakhâyˀä̖ˀ giboˀatä̖́-íˀin tobá wóˀondi âytsíkhaˀmáa wänboˀ.

I Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi díkhä̖ge̖ˀmáa

26 Heḏá wáˀ kay gíntáyḏí i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏá díkhä̖ge̖ˀdoˀ. Kaypíˀin gimuuḏi wáyyéḏí wígiyûusuhá̖hpí, heḏi i híˀ wíˀâyshaaḏepíḏí gínwänpihaytû̖ˀ. Hewänbo kin gínpoˀḏi, naˀinbí haytu̖u̖ iweḏiboˀ i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏá naˀingîˀ Yôesi Táḏá óehéeˀoˀ. 27 Yôesi Táḏá-á ûnhanginná hä̖ä̖wí naˀinbí píˀnä́ khóˀyé gínkwꞌó̖ˀdiˀ, heḏiho ûnhanginná háa i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ natu̖ˀdaˀin, gá Yôesi Táḏá nadaˀ waagi i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á Yôesi Táḏáví tꞌowagîˀ iyûusuˀoḏân.

Yôesiḏi naˀin díséegíḏího hä̖ä̖wíḏí wänbo háˀto díwiyé-í ivíˀweḏi

28 Nä́ˀi wáˀ gínhanginná: Tobáháa napoˀ wänboˀ, nä́ˀi hä̖ä̖wí napoˀiḏiho Yôesi-á híwó̖ˀ ikhâymáa in toˀwên i óeséegíˀingîˀ, innânkun ivíˀin ûnmúníḏí ovâytu̖kánnan, iˀánshaamä́gi waagi. 29 Hä́nˀoebo ûnhanginná toˀwên dimúníˀin in ivíˀin ûnpuwagítꞌóeˀin, heḏi iwéhpêeˀan indá iví ay Jesus ûnmuuˀi waagibá dipúwíˀin. Kindiḏiho Jesus wí páˀḏây waagibá namúní heḏá naˀindá báyékí tíˀûuwin waagiˀinbá-á. 30 In toˀwên ha̖ˀmin dipúwíˀin Yôesi Táḏá iwéhpêeˀan dimuuˀindá iḏi ovâytu̖kánnan ivíˀin ûnmúníḏí, heḏi ivíˀin ûnmúníḏí ovâytu̖kánnandá natú̖ tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapíˀin waagiˀin dimuu, heḏi nä́ˀin tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapíˀin waagiˀin dimuuˀin ovâytu̖ˀannindá heˀennin ovâypáa-í, háa Jesus namuu waagibá.

31 Heḏânkun, nä́ˀi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí i̖ˀgeḏi gínhanginnândi, nää-á taˀgendi nä́ˀin gínkoeḏi gitú̖níḏí: Yôesi Táḏá-á naˀinbíˀnäpiyeˀ namuuḏiho toˀwíḏí wänbo háˀto dítꞌaaní. 32 Yôesi Táḏá-á wínakhâ̖a̖póepíḏí iví ay Jesus imä́gi naˀin tꞌowa tꞌä̖hkígîˀ nachúu-íḏí. Heḏi kin iˀandânkun, nakhâ̖a̖píḏí tꞌä̖hkí wé̖ˀgeˀi híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí wáˀ taˀgendi dímä̂äní. 33 Yôesi Táḏá-ân namuu i natû̖ˀdiˀ in toˀwên ovâyde̖ˀmannindá tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapíˀin waagiˀin dimuu, heḏânho toˀwí wänbo wíˀûnkoeḏipí taˀgendi dîntꞌaywó̖ˀdichä̖nú-íˀin. 34 Heḏiho toˀwí wänbo wíˀûnkꞌóepí natú̖níḏí naˀinbí tꞌaywó̖ˀdi gínmuuḏi gínkhâyˀä̖ˀ dítuchä̖nú-íˀin, gá Christ naˀin gimuuḏi nachuuḏân, heḏá wíyá shánká hä̖ä̖wí-á iˀan, i-á nawáywówápóe-á, heḏi nää-á Yôesi Táḏáví koˀḏínäḏá naˀä́n, heḏi iweḏi naˀingîˀ dînyûusuˀoḏiho Yôesi Táḏá dîndaˀmáa.

35 Christ-di díséegíḏí toˀwíḏí wänbo háˀto díwiyé-í ivíˀweḏi, tobá âytꞌôephaḏende wänboˀ, háa sehkanäwó̖ˀ naˀinbí thaa gínmuu wänboˀ, háa naˀinbí whä̖yu̖ gínmuuḏi tꞌowaḏi díyanäkíˀo wänboˀ, háa koegîˀ-á awegîˀ-á gíntáy wänboˀ, háa díwha̖ˀa̖míˀindá dítꞌa̖há̖nú-íˀindá tꞌowa didaˀ wänboˀ. 36 Kin gínpoˀ háa Yôesiví ta̖ˀnin diwe nata̖ˀmuu waagi:

Naˀinbí Sedó Yôesi, uvíˀin gimuuḏibo naˀindá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí dítꞌa̖kha̖nukhâyˀoˀ.

Wên kꞌúwá ovâytꞌa̖há̖nú-íˀin gimuu waagi tꞌowaḏi dímáa.

37 Hewänbo tobáháa nä́ˀi tꞌä̖hkí gínpoˀ wänboˀ, wéngéḏí wänbo wíḏítꞌaanípí, hewänbo naˀindáho gitꞌanpoˀ, gá Christ i díséegíˀi namuuḏân, heḏi díkhä̖ge̖ˀdoˀ. 38-39 Naa dáykoeḏiwhä̖yunde hä̖ä̖wíḏí wänbo háˀto díwiyé-í Yôesi Táḏáví séegí iweḏi, nä́ˀi séegí-á Jesus Christ naˀinbí tsondi hayˀi gínmuuˀiḏi dímä́gi. Tobá giwówáyiḏi háa gichuu wänboˀ, háˀto iweḏi giwiyeḏée-í. Makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀindi wänbo háˀto iweḏi díwiyé-í, háa pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ví tsonnindi heḏiháa wáy wíyá toˀwí tsonkhuu imáaˀiḏi. Tobáháa napóe wänbo nää háa páaḏépiyeˀ gimän diwe, háa hä̖ä̖wí oepáa kwꞌáye heḏiháa nansoge núugé naˀä́ndiḏi, háa wáy wíyá hä̖ä̖wí nakhíˀyendiḏi háˀto iví séegí iweḏi díwiyé-í.

9

Háa Yôesi Táḏáḏí in Israel tꞌowagîˀ ovâyˀan waa

1 Naa háa otu̖gítꞌóeˀindá taˀgen namuu, naa wíḏáyhôeyómáapí, gá Christ-vîˀ omuuḏân, heḏá i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏá naví píˀnä́ khóˀyé donmáaḏí díhanginˀândo taˀge dáyhíˀmáaˀin. 2-3 Naa hânho okꞌáykháa, heḏá naví píˀnä́ khóˀyé hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí otaachanpoˀ dáyˀánshaamáaḏí naví tꞌowaví̖ˀgeḏi, indá nää oepáa kꞌayḏi naví maatuˀin dimuu. Híhchangiḏi Christ-víˀweḏá owiyeḏée-í, kin naa dînpóeˀindi ovâykhä̖ge̖ˀnamíḏáhoˀ. 4 Indá Israel-ví ây iweḏiˀinbá dimuu, heḏi Yôesi Táḏáḏí ovâyhógi iví sówéˀây waagiˀinbá dimúníḏí, heḏá iḏá iví saˀwó̖ˀdi kohthay ivíˀweḏi ûnˀä̖ˀiˀ ovâykeeyan. Háa iwéhpêeˀannin in Israel-ˀinbá ovâytu̖ˀan, heḏá iví tsontu̖u̖-á ovâymä́gi. Ovâyyéye háa óeˀaˀginmä̂äníḏí, heḏá háa ovâykhâymáaˀin ovâytu̖ˀan. 5 In hä́nˀoeˀin seˀdaa-á nä́ˀin Israel-ˀinbí thehtáy pahpáˀin dínmuu, heḏi Christ natꞌowapaa ihayḏi inbíˀweḏiˀibá namuu. I-á Yôesi namuu, i-á tꞌä̖hkí itsonmáa, heḏi tꞌowa dínkhâyˀä̖ˀ hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí óetége̖ˀbé-íˀin. Hamân.

Háa Yôesi Táḏá in Israel-ˀin tꞌowa ovâytu̖ˀan waaho iˀan

6 Hewänbo naa okꞌáykháa gá tobá nä́ˀi tꞌä̖hkí dâymáa wänboˀ, Yôesi-áḏí wíḏimuupíḏân. Naa wóˀtû̖ˀpí Yôesi Táḏá-á wíˀiˀaˀginpíˀin iví tu̖u̖ imä́giˀin, hewänbo kinnân napoˀ: Báyékí in Israel-ví ây iweḏiˀindá koḏi̖ˀnin Israel-ˀin wíḏimuupí, * 7 heḏá wáˀ tꞌä̖hkí in Huḏíyo iweḏiˀindá Abraham-bí koḏi̖ˀnin ây iweḏiˀin wíḏimuupí iví tûu ûnpꞌoe diwänpimuuḏiboˀ, hewänbo kinnân Yôesi Táḏáḏí óetu̖ˀan Abraham:

Uví ay Isaac ú̖muuˀiví ây iweḏiˀinda̖ˀmânho taˀgendi uví tíˀúugé kä̖ˀä̖ä̖ˀin kin ovâytu̖ˀâ̖a̖mí.

8 Nä́ˀi híˀ kinnân natu̖ˀdaˀ: Tꞌä̖hkí Abraham-bí tûu ûnpꞌoe-á Yôesi Táḏáví ây wíḏimuupí, hewänbo in toˀwên háa Yôesi Táḏá iví tu̖u̖ imä́gi waa diˀâypu̖yä̖ˀin, inbí̖ˀgeḏiḏa̖ˀmân gitú̖ní taˀgendi Abraham-bí ây iweḏiˀin dimuu. 9 Kinnânho Yôesi Táḏáḏí iví tu̖u̖ Abraham óemä́gi háa ônkhâymáaˀin:

Wí pa̖a̖yo nää iweḏi uvíˀpiyeˀ owáyˀä̖ä̖-í, heḏi ihayḏá uví kwiyó Sarah wí enúkáy ho iˀaypu̖yä̖khâymáa.

10-12 Hebo Yôesi wíyá shánkí natú̖. Rebecca-ḏi wên kwâati ovä̂nˀayyan, heḏi in áyyä̖̂ä̖-á wîˀḏa̖ˀ táḏá dä́nmuu, i-á naˀinbí thehtáy pahpâa Isaac namuu, Abraham-bí eˀnú. Hewänbo waˀḏi in áyyä̖̂ä̖ daˀaypu̖yä̖píḏíboˀ, waˀḏi háawên dänˀanpíḏíboˀ, háa híwó̖ˀdi háa híwó̖ˀpîˀ, Yôesiḏi Rebecca kinnân óetu̖ˀan:

I páaḏéˀi-á i tíˀúugéˀigîˀ itꞌôeˀa̖mí.

Heḏi Yôesi-á kin iˀan nahanginpúwíḏí i-ân namuu tꞌowa ovâyde̖ˀboˀiˀ, háawên dívíˀannin namuuḏiḏa̖ˀbá yoe, hewänbo iḏânho toˀwên napidaˀin ovâyde̖ˀboḏân. 13 Yôesi Táḏá-á iví ta̖ˀnin diwe kinnân natû̖ˀ:

Jacob-á dóde̖ˀman, hewänbo iví páˀḏây Esau-á dóyoegiˀan.

Wígínkhâyˀä̖hpí gitú̖níˀin Yôesi-á híwó̖ˀpí iˀoˀin háa nadaˀ waa iˀoḏi

14-15 Heḏân ti gitú̖ní Yôesi Táḏá-á taˀge wíˀiˀopí wí toˀwí óede̖ˀboḏi heḏá wíyá toˀwí óeyoegiˀoḏá? Heḏân yoe. I-áho ûnkoeḏi kin iˀa̖míḏí, heḏiho Moses óetu̖ˀan,

Toˀwívíˀpiyeˀ naa odaˀi-áho oˀiyapúwí,

toˀwívíˀpiyeˀ osehkanäkandaˀi-áho dósehkanäˀa̖mí.

16 Heḏânkun Yôesiví iya ûnmuuḏibo wí toˀwí ide̖ˀboˀ, nä́ˀi toˀwí óede̖ˀmamíˀin nawänpidaˀḏibo-á yoe, háa isóˀḏíndeḏibo-á yoe. 17 Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwá ûnta̖ˀmuu háa iḏi i Egypt-wi tsondi hayˀi óetu̖ˀan waa, kinnân:

Naaḏi wînkꞌûˀ untsoncha̖ˀníḏí

heḏânho háa wíkhâymáaˀin namuuḏi naví kay dînmuuˀin donkeeya̖míḏí,

heḏá nä́ä oepáa kꞌayḏi tꞌä̖hkí tꞌowa háawi naa omuuˀin dínhanginnání.

18 Heḏânkun Yôesi háa nadaˀ waa iˀoḏi wáy wênbíˀpiyeˀ naˀiyapoˀ, heḏá wây-á wêndá tꞌóyanpíˀin dimúní gin ovâykannan.

19 Maˀḏi wí toˀwíḏí dítsikáyi̖ˀní naa, “Haˀwâagi Yôesi iˀoḏá háaḏan iḏi in tꞌowa ovâytꞌeˀpꞌíḏéndeˀ? Tóebo wíˀûnkoeḏipí Yôesi óekhâ̖a̖ˀa̖míḏí iˀa̖míḏí háa nadaˀ waagi.” 20 Hewänbo naaḏá i kin natû̖ˀdi kinnân dótu̖ˀa̖mí: “To-an unmuu Yôesi nâatu̖whä́nnamíḏí, tꞌowaˀayḏa̖ˀ unmuuḏi? Ti wí natꞌúḏí ûnkꞌóe i natꞌúpaˀiˀ óetu̖ˀâ̖a̖míḏí, ‘Wíˀú̖khâyˀä̖hpí háa omuu waagi naa dípaa-íˀin’? Heḏân yoe. 21 I natꞌúpaˀi-á ûnkꞌóepíˀan i píˀîndi hä̖ä̖wí nadaˀiˀ ipáa-íḏí. Nä́ˀi píˀîn diweḏiboˀ ûnkoeḏi wên natꞌú saˀwó̖ˀgíˀinda̖ˀ ipáa-íḏí, heḏá wây-á hä̖ä̖háakangíˀindá.”

22 Heḏânho Yôesi Táḏá wáˀ ûnkꞌóe kinnân iˀa̖míḏí: Tobáháa nadaˀ wänbo ikeeya̖míˀin hânho natꞌayˀin tꞌowaví tꞌaywó̖ˀdi dínmuuḏi, heḏá iví kay ûnmuuˀin âytáa-íˀin nadaˀ wänbo-á, owáy oeḏi i-á naboˀatä̖́ḏí itsíkhaˀoˀ ovâytuchä̖nú-íḏí in toˀwên inbí tꞌaywó̖ˀdi dínmuuḏi natꞌayḏi, inbáhoˀ ovâyhá̖nú-íˀin dínkhâyˀä̖ˀ. 23 Heḏá wáˀ nadaˀ in toˀwên iví iya ônhógiˀin ovâyhanginˀânnamíˀin háa hayˀi i namuuˀin, inbá páaḏéḏíboˀ ovâyde̖ˀman báyékí híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí dâyhóníḏí. 24 Heḏi naˀinnân gimuu in Yôesi Táḏáḏí dítu̖kánnannin iví iya âyhóníḏí. Wáy wêndá Huḏíyo gimuu, hewänbo wây-á wígimuupí. 25 Kinnân Yôesi Táḏá natú̖, heḏi Hosea-á hä́nˀoe ita̖ˀnan:

In toˀwên naví tꞌowa dînmuupíˀindáho

naaḏi dovâytu̖ˀa̖mí naví tꞌowa gin.

In toˀwên naaḏi wíḏovâyséegípíwän,

indá nää-á in toˀwên dovâyséegí gin dovâytu̖ˀa̖mí.

26 Heḏi wáy Yôesiḏi wáymûu ovâytu̖ˀan diwe, “Undá naví tꞌowa wíˀímuupí” gin,

iwebáho nää-á ovâytu̖ˀâ̖a̖mí “Yôesi i nawówáyiˀiví ây” gin.

27 Heḏá hä́nˀoe Isaiah-á in Israel tꞌowaví̖ˀgeḏi kaygi̖ˀdi natú̖:

Tobáháa in Israel-win tꞌowa hânho báyékí diyi wänboˀ, hä̖́yú̖ okhá̖ i mâapꞌoe kꞌáygé i̖ˀge nakwꞌó̖ˀ dihaybá,

wên hä̖́yú̖ḏíḏa̖ˀ ovâyˀaywoení,

28 gá Naˀinbí Sedó Yôesi-á wínahayyêepúwípíḏí iví tuchä̖nu ibowá-íḏí nä́ä oepáa kꞌayḏi, háa natú̖ waagi.

29 Isaiah wáˀ natú̖ kinnân napúwí gin:

Naˀinbí Sedó i hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí itsonmáaˀi namuuˀiḏi wên tíˀúugé kä̖ˀä̖ä̖ˀin dînyoeˀanpíḏá,

gihá̖a̖níwän in tꞌowa Sodom búuˀúwindáḏí Gomorrah-windáḏí tꞌä̖hkí dihán waagibá.

In Huḏíyo Yôesivíˀweḏi dipeḏee

30 Heḏiho háa otsꞌantú̖ waa kinnân natu̖ˀdaˀ: In tꞌowa Huḏíyo dimuupíˀin dívíwhä̖yundeḏi dipóe in toˀwên Yôesi Táḏáḏí ovâycha̖a̖máaˀin tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waagi, tobáháa háḏíḏí ki̖ˀmin dipúwíˀin dâytu̖wä̖máapí wänboˀ. 31 Hewänbo in Israel-ˀindá dâynuwände háḏíḏí tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapíˀin waagiˀin dipúwíˀin, hewänbo wíḏâyshaaḏepí. 32-33 Heḏi háaḏan wíḏâyshaaḏepí? Gá dívíwänpiwhä̖yú̖-ívíˀweḏi dívíkhä̖ä̖ḏeḏân híwó̖ˀ dívíˀa̖míḏí heḏânho Yôesiḏi ovâycha̖a̖máˀve-íḏí tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waagi. Wí kꞌuu Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe i̖ˀgeḏi nata̖ˀmuuˀiˀ iwe dipꞌíḏeḏi dikanu waagibá dínpóe. Kinnân natû̖ˀ:

Bítꞌóyan, oe Zion búuˀú iwe wí dósóge.

I-á wí kꞌuu waagiˀbá namuu, tꞌowa iwe dipꞌíḏeḏi dikanundeˀ,

hewänbo toˀwên ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀindá háˀto dichanpúwí híwó̖ˀpîˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin. †

10

1 Tíˀûuwin páaḏéˀin, pín taˀge hayḏi Yôesi Táḏá dódaˀmáa naví tꞌowa in Israel-ˀin dimuuˀin ovâyˀaywoeníḏí. 2 Taˀgendi wâytu̖máa, indá hânho didaˀ Yôesi óehíhchanmä̂äníˀin, hewänbo piháa dívísóˀḏínde dívíˀa̖míḏí. 3 Ho wíḏínhanginnáhpí háa Yôesi iˀoˀin heḏânho iḏi tꞌowa ovâycha̖a̖máˀve-íḏí tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waagi, heḏiho indá dâytu̖wä̖máa háḏíḏí ha̖ˀmin wíˀbo dívípipáa-íḏí, heḏiho háa Yôesiḏi kin ovâyˀa̖míˀin wíḏâyhóndepí. 4 Nääho tꞌä̖hkí in toˀwên Christ-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀindá wíyá ho wíḏíntáypí dívísóˀḏêe-íḏí i tsontu̖u̖ dâyˀaˀginnamíḏí heḏânho dipúwíḏí in toˀwên Yôesi Táḏáḏí ovâycha̖a̖máaˀin tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waagi.

5 In tꞌowa dívísóˀḏíndeˀin Yôesiví tsontu̖u̖ dâyˀaˀginnamíḏí heḏânho Yôesiḏi ovâycha̖a̖máˀve-íḏí tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waagi, inbí̖ˀgeḏi Moses kinnân ita̖ˀnan:

Wí toˀwí tꞌä̖hkí Yôesiví tsontu̖u̖ iˀaˀgindoˀi-á wówátsi imáˀve-í.

6 Hewänbo kinnân nata̖ˀmuu in toˀwênbí̖ˀgeḏi inbí whä̖yu̖ dínmuuḏi Yôesiḏi ovâycha̖a̖ˀin tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waagi:

Wíˀítú̖nípí, “Toˀwí ûnkhâyˀä̖ˀ makówápiyeˀ napée-íˀin.”

(Nä́ˀindá natu̖ˀdaˀ, Christ óedaaˀa̖míḏí makówáḏí nawha̖veˀä̖́ä̖-íḏí.) Heḏá wáˀ nata̖ˀmuu:

7 Wíˀítú̖nípí, “Toˀwí ûnkhâyˀä̖ˀ in chuˀin dikwꞌó̖ˀ diwepiyeˀ nawhá̖níˀin.”

(Nä́ˀindá natu̖ˀdaˀ, in chuwaˀinbíˀweḏi Christ óetegé-íḏí óewówápaa-íḏí.) 8 Hewänbo kinnân nata̖ˀmuu:

Yôesiví tu̖u̖-á undáḏího nayiˀ,

unbí sóeḏí ítú̖ní heḏi unbí píˀnä́ khóˀyé-á bînmáa.

Heḏi nä́ˀi tu̖u̖ whä̖yu̖ i̖ˀgeḏi namuuˀi-á tꞌowa âytꞌôeˀoˀ. 9 Heḏânkun tꞌowaví páaḏépiyeˀ ítú̖ḏí Jesus-á i shánkí natsonyiˀi namuuˀin, heḏá Yôesi Táḏáḏí wíyá óewáywówápaaˀindá unbí píˀnä́ khóˀyé-á úvíwhä̖yundeḏi, wovâyˀaywoení, 10 gá naˀinbí píˀnä́ khóˀyé Jesus-víˀpiyeˀ ívíwhä̖yundeḏá Yôesi Táḏáḏí dícha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíˀâymáapí waagi, heḏi ivíˀpiyeˀ ívíwhä̖yundeˀin gitú̖ḏá, dînˀaywoení. 11 Yôesiví ta̖ˀnin diwá ûntû̖ˀ,

In toˀwên ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀindá háˀto dichanpúwí híwó̖ˀpîˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin.

12 Tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ handa̖ˀ napoˀ, in Huḏíyogíˀindá, in Huḏíyo dimuupíˀingíˀindá wáˀ, gá tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ wîˀḏa̖ˀ wí shánkí natsonyiˀi naˀä́ndân, heḏi iḏá báyékí híwó̖ˀdi ovâymäˀ in toˀwên ivíˀpiyeˀ dívíyûusuˀannin ovâykhä̖ge̖ˀnamíḏí. 13 Yôesiví ta̖ˀnin diwá ûntû̖ˀ waagi:

Toˀwên i shánkí natsonyiˀivíˀpiyeˀ dívíyûusuˀandi diˀaywondaˀpóeḏí

iḏá ovâyˀaywoení-ákun.

14 Hewänbo háḏíḏan ivíˀpiyeˀ kin dívíyûusuˀa̖mí ivíˀpiyeˀ wíḏívíwhä̖yundepíḏí, heḏá háḏíḏan dívíwhä̖yú̖-í iví̖ˀgeḏi wíḏínhanginnáhpíḏí, heḏá háḏíḏan dínhanginpúwí toˀwíḏí iví tu̖u̖ wíˀovâytꞌôeˀanpíḏí, 15 heḏá háḏíḏan wí toˀwíḏí ovâytꞌôeˀa̖mí Yôesiḏi wíˀóesanpíḏí? Kinnân Yôesiví ta̖ˀnin diwe nata̖ˀmuu:

In toˀwên wí híwó̖ˀdi tu̖u̖ dâymáyä̖ˀinbí a̖htaa-á saˀwó̖ˀ dínkeetꞌóe.

16 Hewänbo Isaiah natú̖ waagibá, tꞌä̖hkí in Huḏíyo Yôesiví híwó̖ˀdi tu̖u̖ wíḏâyséegíˀanpí. Kinnân ita̖ˀnan:

Naˀinbí Sedó Yôesi, wên hä̖́yú̖hayḏiḏa̖ˀ tꞌowa i hä̖ä̖wí navíˀweḏi ditꞌoeˀiˀ dívíwhä̖yu̖.

17 Heḏânkun Yôesivíˀpiyeˀ ívíwhä̖yú̖-íḏí, gíntáy iví tu̖u̖ gitꞌóe-íḏí, heḏá nä́ˀi tu̖u̖-á gitꞌoˀ wí toˀwíḏí Christ-ví̖ˀgeḏi dítꞌôeˀoḏi.

18 Héyâa in Israel-ˀin, ti Yôesiví tu̖u̖ wíḏitꞌoepíˀan? Ditꞌoe-ákun, Yôesiví ta̖ˀnin diwe ûntû̖ˀ waa:

Yôesiví tu̖u̖-á nä́ä oepáa kꞌayḏi tꞌä̖hkí ûntu̖u̖mää,

heḏiho tꞌowa tꞌä̖hkí wáyyé tꞌä̖hkí dikwꞌó̖ˀnin nä́ˀi tu̖u̖ dínpówá.

19 Heḏânkun in Israel-ˀin dínhanginnândákun háa Yôesi ikhâymáaˀin. Kin Moses páaḏé ita̖ˀnan háa Yôesiḏi ovâytu̖ˀan waa:

Wây-á piˀwên tꞌowa dimuuˀin naaḏi dovâyˀaywondibo wâythúukannamí,

Háa hä̖ˀin tꞌowa hangintan dâymáapíˀingîˀ dovâykhâymáaˀin namuuḏi wâytꞌeˀyaˀnamí.

20 Heḏá Isaiah-á shánkí kayˀindá ihíˀmáaḏí nä́ˀi Yôesiví híˀ ûntú̖:

In toˀwên naa wíḏítu̖wä̖máapíˀindi naa díshaa.

Inbíˀpiyeˀ dáykeeyan, naví̖ˀgeḏi ditsikayipí wänboˀ.

21 Hewänbo in Israel tꞌowaví̖ˀgeḏi Yôesi kinnân ihíˀmáa:

Hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí okhóewaaˀä́n nä́ˀin tꞌowa dovâyséegíˀa̖míḏí,

tobá wíḏíˀaˀginmáapí wänboˀ

heḏá naví tu̖u̖ dînyoegiˀo wänbo-á.

11

Yôesiḏi in Israel-ˀin ovâyséegísehkanäˀandiho wáy wên in ovâyde̖ˀman

1 Heḏiho ti giˀâ̖a̖ní Yôesi Táḏá iví Israel-ˀin tꞌowa iyoegiˀannin? Heḏân yoe. Naa wáˀ Israel-wibá omuu, naa-á Abraham-bí ây iweḏiˀibá omuu, heḏá Benjamin-bí tꞌowa iweḏiˀbá omuu. 2 Heḏiho Yôesi-á iví tꞌowa wíˀiyoegiˀanpí, indá hä́nˀoebo ûnhanginná ivíˀin ûnmúníˀin. Taˀgendi un únhanginnáhpíˀan háa iví ta̖ˀnin diwe Elijah-ví̖ˀgeḏi ûntû̖ˀnin. Elijah-ḏi in Israel-ˀinbí̖ˀgeḏi Yôesi óehíˀmáaḏí kinnân ovâytꞌeˀpꞌíḏe:

3 Naˀinbí Sedó, tꞌä̖hkí in wé̖ˀgeˀin uví tukhe̖ˀmin wôntꞌa̖há̖nú,

heḏá tꞌä̖hkí uví antâa-á wônnayu̖.

Naaḏa̖ˀmân oteˀḏee, heḏi tꞌowa háḏíḏí naa díhéyíˀin ditu̖wä̖yiˀ.

4 Heḏi kinnân Yôesiḏi óetu̖ˀanpíˀan:

Tsé maapaasôn (7,000) ihay senäˀ dovâyˀá̖yîngimáa heḏi waˀḏi navíˀnäpiyebo dimuu,

indá Baal-ví páaḏépiyeˀ wíḏívídéˀgendikwꞌóḏipí óeˀaˀginmä̂äníḏí. *

5 Nää waˀḏi hanbo napoˀ. Yôesi-á naséegísehkanätꞌóeḏí waˀḏi wên hä̖́yú̖ hayḏi Israel-ˀin Yôesiḏi ovâyde̖ˀmannin dikwꞌôn. 6 Hewänbo iví séegísehkanä ûnwänpimuuḏibo Yôesiḏi ovâyde̖ˀman, hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi dívíˀandiḏiḏa̖ˀbá yoe. Heḏi hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi indá dívíˀandiḏibo iḏi ovâyde̖ˀmandáhoˀ, háˀto iví séegísehkanä ûnmuuˀiḏiḏa̖ˀ ovâyde̖ˀmamíwän.

7 Heḏiho kinnân napóe: Tꞌä̖hkí in Israel-win tꞌowa wíḏínhanginpóepí háḏíḏí dipúwíˀin in toˀwên Yôesiḏi ovâycha̖a̖máaˀin tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waagi, hewänbo in toˀwên Yôesi Táḏáḏí ovâyde̖ˀmannindáho dínhanginpóe, heḏi in wé̖ˀgeˀindá tꞌóyanpíˀinda̖ˀ dipóe. 8 Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwá nä́ˀin wé̖ˀgeˀin tꞌowaví̖ˀgeḏi kinnân nata̖ˀmuu:

Yôesiḏi inbí hangintan ovâypeḏeeˀan,

heḏi tsée nakeetꞌóepîˀ-á, oeyay natꞌoˀpîˀ-á ovâymä́gi,

heḏi nää thaa puˀwahay kinbo dínpoˀ.

9 David wáˀ hä́nˀoe inbí̖ˀgeḏibá natú̖,

Báyékí hä̖ä̖wí dínkwꞌó̖ˀdibo diˀánde híwó̖ˀ dínpoˀin, hewänbo Yôesi dódaˀmáa nä́ˀi hä̖ä̖wí dínkwꞌó̖ˀdibá wên phay iwe diwhêeˀin waagibá dínpúwíḏí,

háa hä̖ä̖wí iwe dipꞌíḏeḏi waagibá dínpúwí iwe dikanú-íḏí,

heḏá iwebo inbí tuchä̖nu dínˀä̖ˀi-á dâyhóní.

10 Ditsíkhä̖mugíˀtꞌóe waagibá dínpúwí heḏânho wíḏínkeetꞌôenípíḏí,

heḏá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hká inbí túuˀú-á dínbéˀgayní dínhéhkháaḏí waagibá.

11 Heḏiho hânnan natu̖ˀdaˀ nä́ˀi otú̖ˀiˀ? Ti natu̖ˀdaˀ nä́ˀin Israel-ˀin tꞌowa dikanuˀin wíyá háˀto dikwi̖nuḏée-í waagibá dínpóe? Heḏân yoe. In Israel tꞌowaví tꞌaywó̖ˀdi dínmuuḏiho Yôesiḏi in Israel-ˀin dimuupíˀin tꞌowa-áho ovâyˀaywon, heḏi iweḏihoˀ in Israel-ˀin tꞌowa wáˀ hânho didáˀí hanbá dínpúwíˀin. 12 In Israel-ˀin tꞌowa peḏee iwe dipówáḏí Yôesivíˀweḏi dívíhângeˀan, hebo iweḏi tꞌä̖hkí in wé̖ˀgeˀin tꞌowa Israel-ˀin dimuupíˀin Yôesiví tu̖u̖ dâyhógi, heḏi handiḏân dikoḏitꞌowapaa waagiˀinbá dipóe. Heḏiho owáy in Israel-win dívíwhä̖yundeˀin shánkí báyékí dipóe ihayḏá, in wé̖ˀgeˀin tꞌowa-á wáˀ wíyá shánká híwó̖ˀ dínpúwí.

In tꞌowa Huḏíyo dimuupíˀin ovâyˀaywoení

13 Un Huḏíyo ímuupíˀin, nää-á undá wâyhíˀkhâymáa: Yôesi Táḏáḏí naa unbíˀpiyeˀ dísan, heḏiho naa ochanpoˀ naví tꞌôe-á báyékí dînˀaˀginmuuˀin. 14 Hä̖ä̖wên naaḏi wâyˀoˀin namuuḏi, maˀḏi in toˀwên naa waagibá Israel-ˀin dimuuˀin wáˀ hânho didáˀí i tu̖u̖ un wâymäˀi dâyhóníḏí, heḏi kindiḏi wáy wên in wáˀ ovâyˀaywoení. 15 Yôesi Táḏáḏí in Huḏíyo ovâyyoegiˀan dihayḏi iḏi in wé̖ˀgeˀin tꞌowa tꞌä̖mäpiyeˀ nä́ä oepáa kꞌayḏi dithaaˀin ovâykꞌemahógi. Heḏânkun owáy iḏi in Huḏíyo ovâywáyséegíˀan dihayḏá, shánkí wänbo híwó̖ˀ namúní, ihayḏá indá chuˀin diwáywówápóeˀin waagiˀinbá dimúní.

16 I páaḏéˀi pává dâywhahkêˀi Yôesi óemä́giḏá, tꞌä̖hkí i wé̖ˀgeˀi pává wáˀ ivîˀḏa̖ˀ ûnmuu. Heḏá i taypúu Yôesi óemä́giḏá, i waˀyáy khóe wáˀ ivîˀbá ûnmuu. † 17 In Huḏíyo wên olive tay óekhä̖hkíḏiˀin waagiˀinbá dimuu, hewänbo wáy wên in diweḏi waˀyáy khóe dâytsꞌâˀi waagiˀinbá dimuu, heḏi un Huḏíyo ímuupíˀindá wên olive tay nawänpisôeˀinbí waˀyáy khóe waagiˀinbá-á ímuu, nä́ˀi waˀyáy dâytsꞌâˀi-á i wé̖ˀgeˀi waˀyáy-áḏí dâywänpitꞌihsaa, heḏiho i taypúu iweḏiwi taypꞌoeḏi i waˀyáy khóe dâytꞌihsaaˀi híwó̖ˀ nasôemän waagibá, nää-á hanbá hä̖ä̖wí in Huḏíyo iweḏi naˀä̖ä̖ˀiḏi híwó̖ˀ undá wáˀ únpoˀ. 18 Heḏiho nää-á wíˀíˀâ̖a̖nípí i wé̖ˀgeˀi waˀyáyví shánkí híwó̖ˀnin ímuuˀin. Wíˀúvíyêngihéeˀa̖mípí, undá waˀyáy khóe waagiˀinda̖ˀ ímuuḏi, heḏiho nä́ˀi taypꞌoe wívînmähpí i taypúu nawówámúníḏí, i taypúuḏân un unbí wówátsi khóekhú̖u̖-á wovâymäˀ.

19 Hewänbo maˀḏi wí Huḏíyo namuupîˀ-á kin natú̖ní, “I wé̖ˀgeˀi waˀyáy khóe-á óetsꞌâˀ heḏânho naˀin dítꞌihsáa-íḏí.” 20 Nä́ˀindá taˀgen namuu. In Huḏíyo ovâytsꞌâˀ gá Christ-víˀpiyeˀ wíḏívíwhä̖yu̖píḏân, heḏi undá unbí whä̖yu̖ únmuuḏi wovâytꞌihsaa. Hewänbo úvíyêngihíˀmáˀve-ívíˀweḏi únkhâyˀä̖ˀ hânho úvíˀá̖yîngiˀa̖míˀin. 21 Yôesiḏi in Huḏíyo ovâytuchä̖nu, tobá in tayví koḏi̖ˀdi waˀyáy khóe waagiˀinbá dimuu wänboˀ, heḏiho háa dívíˀan waagibá úvíˀoḏáho hanwaagibá un wáˀ wovâytuchä̖nú-í.

22 Heḏiho iweḏi nakeepoˀ Yôesi-á tꞌowavíˀpiyeˀ hânho híwó̖ˀdi namuuˀin, hewänbo wáy wênbíˀpiyá kháaˀi namuu. In toˀwên ivíˀweḏi dívíhângeˀannindá ovâytuchä̖nundeˀ, hewänbo unbíˀpiyá híwó̖ˀdi namuu, heḏi nä́ˀi híwó̖ˀdi wovâyˀoˀi bînséegíkéndeḏá kin waagibá waˀḏi ikanhûuwí. Hewänbo bînséegíhógipíḏá un wáˀ wí waˀyáy khóe waagibá wovâytsꞌâa-í. 23 Heḏi in Huḏíyo ovâytsꞌâˀin dívíˀegóˀandáháˀ wíyá dívíwhä̖yu̖ḏá, Yôesi Táḏáḏí ovâywáytꞌihsáa-í, gá i-á ûnkoeḏiḏân han iˀa̖míḏí. 24 Heḏânkun un tꞌowa Huḏíyo ímuupíˀin wên olive tay napisôeˀinbí waˀyáy khóe waagiˀinbá ímuu, heḏi iweḏi wovâytsꞌâˀḏi wây-á olive tay óekoeˀin deeḏi wovâytꞌihsaa, tobá páaḏéḏí iweḏiˀin ímuupí wänboˀ. Heḏiho shánkí wínabâapuˀwanpí in Huḏíyo in tay eeḏibá ovâywáytꞌihsáa-íḏí, gá indá in tayví koḏi̖ˀdi waˀyáy khóe waagiˀinbá-á dimuuḏân.

Yôesi-á tꞌä̖hkí tꞌowavíˀpiyeˀ nasehkanäpoˀ

25 Tíˀûuwin páaḏéˀin, naa odaˀ un Huḏíyo ímuupíˀin wên taˀgen niˀgeḏi íkaˀpówá-íˀin, heḏânho únhanginnândi wíˀúvícha̖a̖ˀâ̖a̖mípí. Nä́wehayḏi nä́ˀin taˀgen waˀḏi wínakaˀpowamuupí, heḏi kinnân in namuu: Tä̖hkí in Israel-win tꞌowa háˀto hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí yoegikannin dimúní, hewänbo báyékí in Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowa Yôesivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yu̖ iwehayḏa̖ˀmân ha̖ˀmin dimúní. 26 Heḏi owáy nä́ˀin wé̖ˀgeˀin tꞌowa Yôesivíˀpiyeˀ diˀä̖ä̖ ihayḏânho tꞌä̖hkí in Israel-ˀin wáˀ ovâyˀaywoení. Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe ûnta̖ˀmuu háa i natú̖ˀin:

I aywondi-á Zion diweḏi nakä̖ˀä̖ä̖gítꞌóe,

heḏi in Israel-ˀinbí yä̖ˀḏâapíkan ovâyyâaˀa̖mí.

27 Heḏi owáy inbí tꞌaywó̖ˀdi dovâyˀowóyé ihayḏáho

háa ingîˀ dovâyˀa̖míḏí dówéhpêeˀan waa napúwí.

28 Yôesiví híwó̖ˀdi tu̖u̖ in Huḏíyo dâyyoegiˀandi nää-á Yôesiví hä́nmin dipóe. Hewänbo háa dívíˀannin namuuˀindi un Huḏíyo ímuupíˀin wovâykhä̖ge̖ˀnan Yôesi bîntáa-íḏí. Hewänbo Yôesiḏi nä́ˀin Huḏíyo tꞌowa ovâyséegí gá iví hehä̖̂ä̖win thehtáy pahpáˀin ovâyde̖ˀmandân. 29 Yôesiḏá in toˀwên ovâyde̖ˀmannin wíˀovâyyoegiˀopí, heḏá i hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi ovâymä́giˀi wíˀovâykweeḏepí. 30 Wáymûu un Huḏíyo ímuupíˀindá Yôesi Táḏá wívînˀaˀginmáapí, hewänbo nää in Huḏíyoḏi óeˀaˀgindopíḏíhoˀ unbíˀpiyeˀ naˀiyapoˀ. 31 Hanwaagibá in Huḏíyoḏi nää Yôesi wíˀóeˀaˀgindopí, hewänbo unbíˀpiyeˀ naˀiyapoˀḏi inbíˀpiyeˀ wáˀ naˀiyapúwí. 32 Yôesi-á natú̖ tꞌä̖hkí tꞌowaḏi wíˀóeˀaˀgindopíḏí inbí tꞌaywó̖ˀdi dínmuuˀiḏiho pan waagiˀinbá dipaa, heḏi kindiḏi tꞌä̖hkí tꞌowa handa̖ˀ ovâymáaḏí tꞌä̖hkívíˀpiyeˀ naˀiyapúwí.

Gínkhâyˀä̖ˀ Yôesi Táḏá âytegé-íˀin

33 Yôesi-á hânho hayˀi namuu. Iví hangintandá há̖ˀi-á hânho báyékí ûnmuuḏi háˀto âytaaya̖mí, heḏi háˀto gínhanginnání háaḏí háa hândiḏi iˀoˀ háa ikanhonnin. 34-35 Iví ta̖ˀnin diwe ûnta̖ˀmuu waa:

Toˀwí wänbo wíˀûnhanginnáhpí háa Yôesi Táḏá naˀánshaamuuˀin,

toˀwí wänbo wíˀûnkoeḏipí óetumakhemä̂äníḏí.

Toˀwí wänbo wíˀûnkoeḏipí natú̖níḏí, “Naaḏi hä̖ä̖wí Yôesi dómä́gi,

heḏânho i-á ûnkhâyˀä̖ˀ díwáywáˀâa-íˀin.”

36 Yôesi-áho hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí ikhíyé. Hä̖ä̖ tꞌä̖hkí waˀḏi namän Yôesiví mange imáaḏí, heḏá hä̖ä̖ tꞌä̖hká ivîˀ-á ûnmuu. Heḏiho hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí kwꞌáayéboˀ âymáˀve-í. Hamân.

12

Yôesivíˀpiyeˀ pín taˀge hayḏi ívímä̂äní

1 Tíˀûuwin páaḏéˀin, Yôesiḏi iví séegísehkanä wovâykeekwꞌóḏi, heḏiho nä́ˀin namuuḏi kaygi̖ˀdi kinnân wâytu̖máa: Tꞌowaḏi in animâa dâytꞌa̖há̖núˀin Yôesi óemäˀ, heḏi han waagibá unho unbí túuˀú úvímä̂äní, hewänbo wówáˀinnân, heḏá wáˀ yä̖ˀḏâaˀinda̖ˀ ímúní heḏânho bînhíhchanmä̂äníḏí. Kindiḏân unbí píˀnä́ khóˀyé Yôesi bînˀaˀginmä̂äní. 2 Háa in tꞌowa Yôesi dâytaapíˀin dívíˀo waagibá wíˀúvíkanhûuwípí, hewänbo binmä́ä Yôesiḏi ánshaa tsꞌa̖a̖bi wovâymä̖̂ä̖níḏí, heḏi handiḏiho unbí wówátsi wovâyˀegóˀa̖míḏí. Kindiḏânho únhanginpúwí háa Yôesi nadaˀin úvíˀa̖míˀindá híwó̖ˀninda̖ˀ namuuˀin, heḏá óehíhchandoˀindá, heḏá tꞌä̖hkí taˀgennindá.

3 Heḏi Yôesiḏi naa dînkꞌûˀ un wí̖ˀínbo nä́ˀin wâytumakheˀa̖míḏí: Wíˀíˀâ̖a̖nípí heˀennin ímuuˀin ha̖ˀmin ímuupíḏí, hewänbo taˀgendi unbí̖ˀgeḏi úvíˀánshaaˀa̖mí, heḏânho únhanginnáníḏí háa únkoeḏi úvíˀa̖míḏí i whä̖yu̖ Yôesiḏi wovâymä́giˀiḏi. 4-5 Naˀinbí túuˀú-á hä̖́yú̖ḏíbo gínpaˀan, hewänbo nä́ˀi hä̖ä̖wí-á handa̖ˀ wíˀitꞌôeˀopí. Hanwaagiˀinbá naˀin gimuu. Tobáháa báyékíḏí giyi wänbo wîˀḏa̖ˀ waagibá gimuu, gá Christ-áḏí wîˀḏa̖ˀ gimuuḏân, heḏá giwhiˀkwꞌó̖ wéhpêe túuˀú gimúníḏí waagibá. 6 Yôesiḏi piˀḏinbo magan dímä́gi, hewänbo tꞌä̖hkí ha̖ˀbiḏa̖ˀ wígínmuupí. Wí toˀwí ûnkoeḏiḏi wí Yôesiví tukhe̖ˀbi waagibá ihéeˀa̖míḏí, i-á ûnkhâyˀä̖ˀ kin iˀa̖míˀin hä̖́yú̖ iví whä̖yu̖ ûnmuu ihay iweḏi. 7 Toˀwí méesatewi khä̖ge̖ˀdiˀ namúníˀin ûnkoeḏiˀi-á ûnkhâyˀä̖ˀ híwó̖ iˀa̖míˀin. Toˀwí Yôesiví tu̖u̖ ovâyhá̖ˀa̖míˀi namuuˀi-á ûnkhâyˀä̖ˀ híwó̖ˀ ovâyhá̖ˀa̖míˀin. 8 Toˀwí natumakhehá̖ˀi-á ûnkhâyˀä̖ˀ iví tumakhe imä̂äníˀin. Toˀwí iví hä̖ä̖wí ûnkwꞌó̖ˀdi iwiyendeḏi wé̖ˀgeˀindáḏí, i-á pín taˀge hayḏi ovâymä̂äní. Toˀwí óetsondisógeˀi namuuˀi-á ûnkhâyˀä̖ˀ hânho itꞌôeˀa̖míˀin. Toˀwí in sehkanäwó̖ˀ diwówáyiˀin ovâykhä̖ge̖ˀdoˀi-á ûnkhâyˀä̖ˀ híhchangiḏi kin iˀa̖míˀin.

9 Un Únkhâyˀä̖ˀ taˀgendi bîntꞌowaséegíhûuwíˀin, wänpiḏiḏa̖ˀbá yoe. I hä̖ä̖wí tꞌaywó̖ˀdi namuuˀi-á bînyoeˀa̖mí heḏá hä̖ä̖wí yä̖ˀḏâaˀi namuu eeḏá té̖e̖gí tꞌaagá úvítsa̖a̖sáa-í. 10 Wíˀnä́ táye úvíséegíhûuwí tíˀûuwin páaḏéˀin dínkhâyˀä̖ˀ waagi, heḏá úvíˀaˀginmáˀve-í hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí. 11 Wíˀíbâa-ípí, hewänbo pín taˀge hayḏi Naˀinbí Sedó Yôesigîˀ úvítꞌôeˀa̖mí. 12 Yôesiví híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí wovâypä̖gítꞌóeˀi bîntsíkhaˀmáaḏíboˀ íhíhcha̖a̖-í. Bîntꞌôephaḏende wänbo bíyä̖́ä̖ˀan. Hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí úvíyûusuˀâ̖a̖mí. 13 Yôesiví tꞌowa hä̖ä̖wí díntáyˀindáḏí i hä̖ä̖wí únkwꞌó̖ˀdi bînwiyé-í, heḏá unbí kꞌaygipiyá bînséegíˀa̖mí.

14 Yôesi bîndaaˀa̖mí iḏi híwó̖ˀda̖ˀ ovâyˀâ̖a̖míḏí in toˀwên wovâytꞌôephaḏekandoˀin. Híwó̖ˀ gin otú̖, híwó̖ˀpí-á yoe. 15 Wí toˀwí nahíhcha̖a̖ˀi-áḏíbá íhíhcha̖a̖-í. Wí toˀwí naséeyiḏá i-áḏíbá úvísíhtä̖ä̖-í. 16 Tꞌä̖hkíḏí handa̖ˀ úvímáˀve-í. Wíˀúvíyêngiˀánshaamáˀve-ípí, hewänbo in wä̖hphaḏe kwꞌáyeˀin dimuupíˀindáḏí úvíwóení. Wíˀíˀâ̖a̖nípí hä̖ä̖ tꞌä̖hkí íhá̖ˀin.

17 Wí toˀwíḏí yanäkí wovâyˀoḏá yanäkíḏíbá wívînwáˀâa-ípí. I hä̖ä̖wí tꞌowa tꞌä̖hkí dínhanginnáˀdi híwó̖ˀdi namuuˀindá bînˀâ̖a̖mí. 18 Unnânho únkꞌóe úvíkhä̖ä̖-íḏí heḏânho nakoeḏiḏáho tꞌä̖hkí tꞌowa-áḏí tsa̖a̖ginpíḏíbo unbí wówátsi bînhûuwí. 19 Un wâyséegíˀin, nä́ˀin wâytu̖ˀa̖mí. In tꞌowa un wovâywha̖ˀoˀin wívînwha̖ˀa̖mípí, hewänbo Yôesivíˀwe binyoeˀan nä́ˀi tuchä̖nu, gá Yôesiví ta̖ˀnin diwe kinnân ûnta̖ˀmuuḏân:

“Naa-ân dînkꞌóe tꞌowa dovâytuchä̖nú-íḏí,

naa-ân dînkꞌóe dovâymä̂äníḏí hä̖ä̖wí dínˀä̖ˀiˀ,”

kin Naˀinbí Sedó Yôesi natú̖.

20 Kin wáˀ nata̖ˀmuu:

Uví hä́nbi naha̖hsêndi nákoegîˀmä́ä,

heḏi napꞌoesáˀaaḏá nápꞌoemä́ä.

Kin úvíˀoḏá i-á hânho nawôedaˀpóeḏí iví wôedaˀḏi óephahá̖núnde waagibá nachanpúwí.

21 Wívînmä̂änípí hä̖ä̖wí yä̖ˀḏâapîˀ namuuˀiḏi wovâytꞌaaníḏí, hewänbo híwó̖ˀ úvíˀoḏibo yä̖ˀḏâapîˀ hä̖ä̖wí namuuˀiˀ bîntꞌaaní.

13

Gínkhâyˀä̖ˀ in tsonnin âyˀaˀgeeníˀin

1 Naˀin tꞌä̖hkí gínkhâyˀä̖ˀ in toˀwên dítsonmáaˀinbí khómaphoˀ ívíkwꞌôeníˀin, gá Yôesi natú̖ḏího gíntsonninkwꞌôndân, heḏiho Yôesiḏânho inbí tsonkhuu ovâymäˀ. 2 Heḏânkun toˀwíḏí in toˀwên dâytsonkhuumáaˀin ovâyˀaˀgindopíḏí, hä̖ä̖wí Yôesi ikꞌûˀi wänbo wíˀiˀaˀginpí, heḏi wí toˀwí kin iˀoˀi-áho óetuchä̖nú-í. 3 In toˀwên híwó̖ˀ dívíˀoˀindá in tsonnin wíḏâykhuwôedaˀípí, hewänbo in yanäkí dívíˀoˀindáho dikhuwôedaˀí. Heḏiho i toˀwí natsonnä́ndiˀ wívînkhuwôedaˀípíˀin ídaˀḏáhoˀ, híwó̖ˀda̖ˀ úvíkanhûuwí, heḏi unbí̖ˀgeḏi híwó̖ˀda̖ˀ ihéeˀa̖mí. 4 I-á Yôesiví tꞌôeˀi waagiˀbá namuu, i-á unbí híwó̖ˀgîˀḏa̖ˀ iˀoˀ. Hewänbo úvíyä̖ˀḏâapíˀoḏá, íkhuwôedaˀí, nä́ˀi tsondi-á wên taˀgen ûnkꞌóeḏí wovâytuchä̖nú-íḏí, gá Yôesiví tꞌôeˀi waagiˀbá namuuḏiho tuchä̖nu imáyä̖ˀdân in toˀwên dívíyä̖ˀḏâapíˀoˀingîˀ. 5 Heḏiho un únkhâyˀä̖ˀ in tsonnin dimuuˀin bînˀaˀginnamíˀin, hewänbo i tuchä̖nu bînkhuwôedaˀḏiḏa̖ˀbá yoe. Shánkíḏí bînˀaˀginnamí gá unbí píˀnä́ khóˀyé un únhanginnândân nä́ˀindá in taˀgeˀin namuuˀin.

6 Heḏiho i tax chä̖ˀ in tsonnindi wovâyphahsandeˀi-á úvíwáˀándeˀ, gá indá inbí tꞌôe dâyˀoḏibo Yôesigîˀ waagibá dívítꞌôemáaḏân. 7 Heḏiho in tꞌä̖hkí bînmä̂äní hä̖ä̖wí dínˀä̖ˀiˀ. Hä̖ä̖wí in tsonnindi wovâyphahsandeˀi tꞌä̖hkí úvíwáˀâa-í, heḏá in toˀwên in tsonkhuu dâymáaˀindá hânho-á bînpiˀaˀgeení.

Tꞌowa âyséegíhûuwí heḏá híwó̖ˀdá ívíˀa̖mí

8 Únkhâyˀä̖ˀ unbí séegí wíˀnä́ táye hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí íphaamúníˀin, hewänbo wíyá hä̖ä̖wí wänbo-á yoe. Wí toˀwíḏí tꞌowa ovâyséegíhondáhoˀ, kindiḏi tꞌä̖hkí Yôesiví tsontu̖u̖ ônˀaˀgindoˀ. 9 I tsontu̖u̖ kinnân namuu:

Wíyá toˀwíví sedó-áḏí háa kwiyó-áḏí wíˀúvíwho̖hkwomáˀve-ípí,

wívîntꞌowatꞌa̖há̖nú-ípí,

wíˀúvísä̖ˀmâamípí,

thúuḏí wíyá toˀwíví hä̖ä̖wí wíˀídaˀípí,

heḏá wíyá ha̖ˀbi tsontu̖u̖ wáˀ nakwꞌó̖. Hewänbo tꞌä̖hkí nä́ˀi tsontu̖u̖ wé̖ˀge wên wéhpêeḏa̖ˀ tsontu̖u̖ waagiˀbá namuu, kinnân:

Háa un wíˀbo úvípiséegí waagibá, wé̖ˀgeˀin tꞌowa wáˀ bînséegíhûuwí.

10 Wí toˀwí tꞌowa tꞌä̖hkí iséegíˀi-á háˀto wíyá toˀwí yanäkí óeˀa̖mí. Heḏiho taˀgendi bîntꞌowaséegíḏá, kindiḏi tꞌä̖hkí i tsontu̖u̖ bînˀaˀgindoˀ.

11 Nä́ˀi wâytu̖ˀandi-á úvíˀâ̖a̖mí, gá únhanginnândân hä̖̂ä̖ḏi nanáˀnin. Nää-á shánkí tsoˀwa naná Jesus nawáypówá-íḏí dînˀaywoeníḏí páaḏé ivíˀpiyeˀ ívítsꞌanwhä̖yu̖ ihayḏivíˀweḏi, heḏiho nää-á ihayḏiho nanân íyósaˀwó-íḏí waagíbá namuu. 12 Nää-á waˀ nawáypówápíḏíbo gínkhu̖u̖ná waagibá gínpuwamän, hewänbo i khu̖u̖ naphaḏemän heḏi nathayˀä̖ˀ kin waagibá napoˀ, heḏiho i tꞌaywó̖ˀdi in tꞌowa nakhu̖u̖náˀ dihayḏi dívíˀoˀiˀ âyyoeˀa̖mí, heḏi sundaḏo inbí kwä̖́kꞌu hä́n aaḏi diˀaamuuˀin waagiˀinbá gimúní, nathaynáˀ diwe ívíyíyé-íḏí. 13 Nää-á tꞌowa thaaḏi dínkhâyˀä̖ˀ waagibá, híwó̖ˀ naˀinbí wówátsi âyhûuwí. Wáy dínshánkîˀḏipoˀḏi dívítꞌaywó̖ˀdoˀ eeye wíˀívímáˀve-ípí, wígisu̖wä̖tsitꞌôenípí, tsé waagiˀinbá wígiyê̖e̖nípí, wíˀívítꞌaymáˀve-ípí, heḏá wíˀívíthúumáˀve-ípí. 14 Hewänbo wí kwä̖́kꞌu hä́n aaḏi wovâyˀá̖yîngiˀo waagibá, Naˀinbí Sedó Jesus Christ-dân wíˀbo wovâyˀá̖yîngiˀa̖mí, heḏi i tꞌaywó̖ˀdi kaygi̖ˀdi íkandaˀ i̖ˀgeḏi wíˀúvíˀánshaamáˀve-ípí.

14

Wíˀnä́ táye wíˀívítu̖u̖súumáˀve-ípí

1 Wí toˀwí iví whä̖yu̖ kayˀin wíˀûnmuupí wänbo binséegíkeˀ, hewänbo hä̖ä̖wí híwó̖ˀ nakaˀpóya̖ˀpí i̖ˀgeḏiḏa̖ˀ i-áḏí úvítu̖hä́nmâamíḏá yoe. 2 Gá kinnân: Maˀḏi wí toˀwí iwhä̖yundeˀ hä̖ä̖wí koegîˀ namuu wänbo ikꞌoeḏi wíˀitꞌaywó̖ˀdopíˀin, hewänbo wíyá toˀwí iví whä̖yu̖ kaypíˀin ûnmuuˀi-á wíˀipívíkꞌohpí. * 3 I toˀwí koegîˀ tꞌä̖hkí ikꞌoˀi-á wíˀûnkhâyˀä̖hpí naˀâ̖a̖níˀin i toˀwí ipívíkꞌohpîˀví hânho shánkí híwó̖ˀdi namuuˀin, heḏi i toˀwí ipívíkꞌohpîˀ wáˀ wínatú̖nípí ipívíkꞌoˀi-á yä̖ˀḏâapí iˀoˀin, gá Yôesiḏi i wáˀ óeséegímáaḏân. 4 U̖-á wíˀú̖kꞌóepí wíyá toˀwíví tꞌôeˀi mântu̖u̖súuˀa̖míḏí. I tꞌôeˀiví tsondiḏa̖ˀmân ûnkꞌóe óetu̖ˀa̖míḏí háa híwó̖ˀ háa híwó̖ˀpîˀ iˀoˀin. Heḏi taˀgendi Naˀinbí Sedóví tꞌôeˀi híwó̖ˀ iˀa̖mí, gá Naˀinbí Sedó ûnkoeḏiḏân óekhä̖ge̖ˀnamíḏí.

5 Heḏá wáˀ maˀḏi wí toˀwí nachanpoˀ wí thaa shánkí naˀaˀginmuu wé̖ˀgeˀi thaavíˀweḏi, hewänbo wíyá toˀwí-á nachanpoˀ tꞌä̖hkí thaa ha̖ˀbi thaaḏa̖ˀ nanáˀnin. Gínkhâyˀä̖ˀ wí̖ˀínbo ívípiˀánshaamä̂äníˀin nä́ˀin niˀgeḏi. 6 I toˀwí wí thaa wíyá thaaví shánkí iˀaˀgindoˀi-á Naˀinbí Sedó óeˀaˀginnamíḏân iˀoˀ. Heḏi i toˀwí tꞌä̖mägîˀ koegiˀ ikꞌoˀi-á wáˀ Naˀinbí Sedó óeˀaˀgeeníḏí kin iˀoˀ, gá i koegiˀ óemä́giḏi Yôesi óekú̖ˀdaaˀoḏân, heḏi i toˀwí wí hä̖ä̖wí ikꞌohpîˀ-á Naˀinbí Sedó óeˀaˀgeeníḏí kin iˀoˀ, i wáˀ nakú̖ˀdaapóeḏí kinbá iˀoˀ. 7-8 Tobá giwówáyiḏi háa gichuu wänboˀ, wîˀ wänbo naˀingîˀḏa̖ˀmân kin wíˀívíˀopí, gá giwówáyiḏá Naˀinbí Sedógîˀ-ân giwówáyiˀ, heḏi gichuuḏá Naˀinbí Sedógîˀbá gichuˀ. Heḏiho tobá giwówáyiḏi háa gichuu wänbo Naˀinbí Sedóvíˀinda̖ˀ gimuu. 9 Christ nachuu heḏá nawáywówápóe heḏânho tꞌowa tꞌä̖hkígîˀ i shánkí pꞌóˀḏéḏîˀ namúníḏí, in ho dichuuˀingîˀ-á heḏá in waˀḏi diwówáyiˀingîˀ-áḏí. 10 Heḏiho wîˀ wänbo wíˀúnkꞌóepí unbí tíˀûuwin páaḏéˀin bîntu̖u̖súuˀa̖míˀin, heḏi wíˀúnkꞌóepí íchanpúwíˀin undá inbí shánkí híwó̖ˀnin ímuuˀin. Wáy wí thaa wänbo naˀin tꞌä̖hkí Yôesiví páaḏépiyeˀ gikwi̖nuḏée-í, heḏi ihayḏi i-ânho natú̖ní taˀgendi háawin gimuuˀin. 11 Kinnân Yôesiví ta̖ˀnin diwe nata̖ˀmuu:

“Taˀgendi naa owówáyiˀ” kin natú̖ Naˀinbí Sedó,

“heḏi taˀgendibá tꞌä̖hkí tꞌowa naví páaḏépiyeˀ dívídéˀgendikwokhâymáa,

heḏá tꞌä̖hkíḏíbo-á ditu̖gítꞌóe naa-ânkun taˀgendi Yôesi omuuˀin.”

12 Heḏi nä́ˀi híˀ natu̖ˀdaˀ naˀin tꞌä̖hkí gínkhâyˀä̖ˀ Yôesi âytu̖ˀa̖míˀin háa ívíˀannin heḏá háaḏí ívíˀannindá.

13 Heḏânkun wíyá ívítu̖u̖súuˀâ̖a̖mívíˀweḏi, ívíˀánshaamä̂äní hä̖ä̖wí wänbo wíˀívíˀa̖mípíˀin naˀinbí tíˀûu páaḏéˀiˀ óetꞌaywó̖ˀkannamíˀiˀ. 14 Naˀinbí Sedó Jesus-áḏí omuuḏiho naa dîntaˀgendihanginná hä̖́ä̖bo wíˀbo wígínkhâ̖a̖kꞌóepíˀin, hewänbo wí toˀwí wí hä̖ä̖wí igîˀ ûnkhâ̖a̖kꞌóeˀin nachanpóeḏáhoˀ, heḏân taˀgendi hä̖ˀi hä̖ä̖wí-áho ûnkhâ̖a̖kꞌóe-ákun. 15 Gá kinnân: Hä̖ä̖wí bînkꞌoeˀi namuuḏi unbí tíˀûu páaḏéˀi bînháachanmáaḏíhoˀ, háa úvíˀoˀindáho nakeepuwagítꞌóe taˀgendi wívînséegíhonpíˀin. I hä̖ä̖wí bînkꞌoˀiḏân wíyá toˀwíví wówátsi wívînpeḏeeˀa̖mípí, igîˀ Christ nachuuḏi. 16 Tobáháa híwó̖ˀgí úviˀo kin íchanpoˀ wänboˀ, hä̖ä̖wí úvíˀoˀi yanäkí namuu gin tꞌowa ditú̖ḏáhoˀ, wíyá wíˀúvíˀâ̖a̖mípí. 17 Yôesigîˀ naˀinbí wówátsi âyhondáho hä̖ä̖wí koegîˀ-á su̖wä̖gîˀ-á namuu i̖ˀgeḏiḏa̖ˀ wíˀívíˀánshaamáapí, hewänbo nä́ˀiˀ i̖ˀgeḏân: I Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi naˀin díkhä̖ge̖ˀmáa in taˀgeˀin pꞌóegé i̖ˀge gimú-íḏí, heḏá tsa̖a̖ginpíḏíbo-á naˀinbí wówátsi-á âyhon, heḏá híhchandá âymáa. 18 Toˀwí ki̖ˀbi namuuˀi Christ-gîˀ itꞌôeˀoˀiḏá Yôesi óehíhchanmäˀ heḏi tꞌowa-á wáˀ ditú̖ní híwó̖ˀ iˀoˀin.

19 Heḏânkun nää-á ívísóˀḏêe-í ívíˀa̖míḏí i hä̖ä̖wí díkhä̖ge̖ˀdoˀi naˀinbí wówátsi wé̖ˀge saˀwó̖ˀgí âyhûuwíḏí, nä́ˀi hä̖ä̖wíḏíbá díkhä̖ge̖ˀnamí wíˀnä́ táye naˀinbí whä̖yu̖ ívíkayˀa̖míḏí. 20 Hä̖ä̖wí íwänpikoedaˀḏibo wívînpeḏeeˀa̖mípí háa Yôesi wí toˀwígîˀ iˀannin. Hä̖ä̖wí koegîˀ wänbo wínakhâ̖a̖kꞌóepí óekꞌoe-íḏí, hewänbo híwó̖ˀ wínamuupí wí hä̖ä̖wí toˀwí ikꞌóe-íḏí, han iˀoḏá wíyá toˀwí-á in taˀgeˀin pꞌóegéḏí óehângeˀoḏi. 21 Shánkí híwó̖ˀ namúní wívînpívíkꞌoe-ípí háa wívînméenasu̖wä̖́-ípí háa wíyá hä̖ä̖wí unbí tíˀûu páaḏéˀiˀ in taˀgeˀin pꞌóegé iweḏi óehângeˀoˀi wíˀúvíˀa̖mípí.

22 Tobáháa háa nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi wí toˀwí nacha̖a̖ wänboˀ, i-áḏí Yôesi-áḏíḏa̖ˀ dä́nkhâyˀä̖ˀ dä́nhanginnáníˀin. Wí toˀwí híwó̖ˀ iˀo gin ûnchanpoˀḏi, heḏá tíˀúugéḏá híwó̖ˀpí iˀannin wínachanpóepíḏí, i-á nahíhcha̖a̖. 23 Hewänbo wí toˀwí wí hä̖ä̖wí ikꞌoeḏáhoˀ, hewänbo wíˀûnkoeḏihanginnáhpí híwó̖ˀ namuuˀin ikꞌóe-íḏí, Yôesi-á natú̖ní híwó̖ˀpí iˀannin, gá nä́ˀi toˀwí-á taˀgendi wíˀûnhanginnáhpíḏân háa híwó̖ˀ iˀannin háa yoe, heḏi wí hä̖ä̖wí ívíˀoḏá hewänbo taˀgendi wígichanpoˀpí híwó̖ˀ namuuˀin kin ívíˀa̖míḏí, hä̖ˀindá tꞌaywó̖ˀnin namuu naˀingîˀ.

15

Wé̖ˀgeˀin tꞌowa bînhíhchanmä̂äní, unda̖ˀbá yoe

1 Naˀinbí whä̖yu̖ kayˀin gínmuuḏá gínkhâyˀä̖ˀ in toˀwên inbí whä̖yu̖ kayˀin dínmuupíˀin âykhä̖ge̖ˀnâamíˀin, wí toˀwíḏí wíyá toˀwíví hé ôntegende waagibá, heḏi háa giwänpidaˀ waagiḏa̖ˀ wíˀívíˀâ̖a̖mípí. 2 Gínkhâyˀä̖ˀ naˀinbí tíˀûuwin páaḏéˀinbí̖ˀgeḏi ívíˀánshaaˀâ̖a̖míˀin heḏá ingîˀ híwó̖ˀdá ívíˀâ̖a̖mí heḏânho inbí whä̖yu̖ dínkeˀenníḏí, 3 gá Christ wänbo-á wíˀbo iví̖ˀgeḏiḏa̖ˀ wíˀiˀánshaaˀanpíḏân. Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe kinnân nata̖ˀmuupíˀan háa Christ-di óetu̖ˀannin Yôesi Táḏá:

I yanäkí híˀ uví̖ˀgeḏi dívíhéeˀandi-á

navíˀwebá dînpówá.

4 Heḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe hä́nˀoe dâyta̖ˀnandi-á nata̖ˀmuu heḏânho naˀin díháˀa̖míḏí âytsíkhaˀa̖míḏí i hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi Yôesiḏi naˀingîˀ dînkhâymáaˀiˀ, gá i hä̖ä̖wí iwe nata̖ˀmuuˀiḏá naˀin díkweewaasenwaatu̖máaḏân heḏá díkhä̖ge̖ˀdoˀ ívíyä̖́ä̖ˀa̖míḏí.

5-6 Yôesiḏânho díkweewaasenwaatu̖máa, heḏi tobá háa gínpoˀ wänbo díkhä̖ge̖ˀdoˀ ívíyä̖́ä̖ˀa̖míḏí, heḏi iḏá wovâykhä̖ge̖ˀnamí wáˀ wîˀḏa̖ˀ waagi unbí píˀnä́ khóˀyé ímúníḏí. Kindiḏiho úvíˀâ̖a̖mí háa Christ iˀan waagibá, heḏânho tꞌä̖hkíḏíbo wé̖ˀge Yôesi Táḏá kwꞌáayéboˀ óemáˀve-íḏí, i-á Naˀinbí Sedó Jesus Christ-ví Táḏá ûnmuu.

In tꞌowa Huḏíyo dimuupíˀin wáˀ Yôesi Táḏáví tu̖u̖ ditꞌóe-í

7 Wíˀnä́ táye bíséegíhóˀgí. Christ-di un wovâyséegíhógi waagibá, un wáˀ wíˀnä́ táye úvíséegíhûuwí, heḏânho tꞌowa Yôesi Táḏá dâytegé-íḏí. 8 Wíˀúnˀóḏe-ípí nä́ˀin: Christ wí khä̖ge̖ˀdi waagi in Huḏíyovíˀwe napówá, tꞌowa ovâykeekwꞌôeníḏí Yôesi Táḏá-á taˀgendi iˀoˀin háa naˀinbí hehä̖̂ä̖win thehtáy pahpáˀin ovâytu̖ˀan waa ikhâymáaˀin, 9 heḏá wáˀ Christ wí khä̖ge̖ˀdi waagi napóe heḏânho in Huḏíyo dimuupíˀinbíˀpiyeˀ naˀiyapoˀḏi indá Yôesi Táḏá kwꞌáayéboˀ âymáˀve-íḏí. Kinnân Yôesiví ta̖ˀnin diwe ûnta̖ˀmuu:

In Huḏíyo dimuupíˀindáḏí oyiḏi naaḏi wítegé-í,

heḏá iwebá dókhaˀwoḏi uví khá̖wä̖́ wînkhá̖yä̖́ˀní.

10 Wíyá wáygá kinnân nata̖ˀmuu:

Un Huḏíyo ímuupíˀin Yôesiví tꞌowa-áḏí bíhíhchanpuwave.

11 Heḏá wíyá wáygá wáˀ nata̖ˀmuu:

Un Huḏíyo ímuupíˀindi Naˀinbí Sedó bintégé,

un tꞌowa tꞌä̖mäpiyeˀ ówîngeˀindi báyékí bintégé.

12 Isaiah wáˀ kinnân ita̖ˀnan:

Wí Jesse-ví ây iweḏiˀi naˀaypu̖yä̖ˀi-á

in Huḏíyo dimuupíˀingîˀ ôntsondisogekhâymáa,

heḏi i-ân namuu i dâytsíkhaˀmáaˀiˀ híwó̖ˀ ingîˀ ovâyˀa̖míḏí.

13 Yôesi Táḏáḏá naˀin díhanginˀândoˀ híwó̖ˀdi dînkhâymáaˀin, heḏihoˀ ivíˀpiyeˀ úvíwhä̖yundeḏi iḏibá báyékí wovâyhíhchanmä̂äní heḏá wovâykhä̖ge̖ˀnamí ánshaa iwe wíˀíkwo̖ˀnípíḏí, heḏânho i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi kay wovâymä̂äní hä̖ä̖wí Yôesi Táḏáḏí naˀin dînkhâymáaˀiˀ hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí ítsíkhakwo̖ˀníḏí.

Paul-di ovâythayyoˀ háaḏí nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi iḏi ovâyta̖ˀdoˀ

14 Naví tíˀûuwin páaḏéˀin, naa-á taˀgendi dáywhä̖yundeˀ undá hânho híwó̖ˀnin ímuuˀin, undá Yôesiví khuu i̖ˀgeḏi báyékí únhanginná, undá únkoeḏi wíˀnä́ táye úvítumakheˀa̖míḏí. 15-16 Hewänbo wáy wí hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi wóˀyoegipíḏí wâyta̖ˀnan heḏânho únˀánpówá-íḏí. Kin waagi wâyta̖ˀnan gá Yôesi Táḏá navíˀpiyeˀ híwó̖ˀdí namuuḏi wên tꞌôe dímä́giḏân dáyˀa̖míḏí, heḏiho nää Christ Jesus-gîˀ dáytꞌôemáa un tꞌowa Huḏíyo ímuupíˀin wâykhä̖ge̖ˀnamíḏí. Wí owhaˀ hä̖ä̖wí Yôesi Táḏávíˀpiyeˀ ihúya̖ˀ waagibá, naaḏá Yôesiví híwó̖ˀdi tu̖u̖ in Huḏíyo dimuupíˀin dovâytꞌôeˀoˀ heḏânho indá Yôesi Táḏávíˀpiyeˀ dovâyhûuwíḏí, heḏi iḏá ovâyséegíhónde gá i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi ovâykhä̖ge̖ˀnandân ivíˀin dimúníḏí.

17 Heḏiho Christ Jesus-áḏí wé̖ˀge gamuuḏi naa dînkoeḏi naví tꞌôe Yôesigîˀ i̖ˀgeḏi híwó̖ˀ dáyhéeˀa̖míḏí. 18-19 Hewänbo hä̖ä̖wí Christ-di díkhä̖ge̖ˀnan dáyˀa̖mí i̖ˀgeḏiḏa̖ˀmânho wôedaˀginpíḏíbo dáyhéeˀa̖mí. Háa otú̖ waagiḏá háa dáyˀan waagiḏá, heḏá i tꞌä̖mägîˀ pínnán tꞌôe i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi díkhä̖ge̖ˀnandi dóˀa̖míḏí namuuḏá, in Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowaḏi Yôesi óeˀaˀgindoˀ. Heḏiho Jerusalem búuˀú iweḏi oe Illyricum nangepiyeˀ tꞌä̖mäpiyeˀ omändi nä́ˀi híwó̖ˀdi tu̖u̖ Christ-ví̖ˀgeḏi dovâytꞌôekanhon. 20 Hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí wáy Christ-ví̖ˀgeḏi wíḏitꞌoepí eeyeḏa̖ˀ naa dáysóˀḏínde nä́ˀi Yôesiví híwó̖ˀdi tu̖u̖ tꞌowa dovâytꞌôeˀa̖míḏí. Wáy wíyá toˀwí naví páaḏébo ipúupaa iwebá naa wóˀdaˀpí wí hä̖ä̖wí dópaa-íˀin, 21 hewänbo háa Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe ûnta̖ˀmuu waa odaˀ napúwíˀin, kinnân:

Toˀwên waˀḏi toˀwíḏí wänbo Yôesiví̖ˀgeḏi ovâytꞌôeˀanpíˀindá dínthaypúwí,

in toˀwên waˀḏi iví̖ˀgeḏi ditꞌoepíˀindá dikaˀpówí.

Paul oe Rome-piyeˀ napundaˀ

22 Heḏiho kin dáyˀoḏi hânho dînwóˀnândi waˀḏi wíḏînkoeḏipí unbíˀpiyeˀ omú-íḏí. 23-24 Hewänbo nää-á naví tꞌôe tꞌä̖hkí nä́ngé donbowa, heḏi báyékí pa̖a̖yo wâymúníˀin odaˀḏi nää-á maˀḏi unbíˀpiyeˀ omú-í. Oe Spain-piyeˀ ophaḏemändiboˀ odaˀ wâymúníˀin, heḏá wí hä̖́yú̖ yâaḏi undáḏí oˀáḏâacha̖ˀní heḏi ihayḏi naa odaˀ undi díkhä̖ge̖ˀnamíˀin eepiyeˀ omú-íḏí. 25 Hewänbo nää-á oe Jerusalem-piyeˀ omän wí hä̖ä̖wí in Yôesiví tꞌowa iweˀin dovâyhûuwíḏí, 26 gá in Macedonia-áḏí Greece-áḏíwin méesateˀin tꞌowa wí chä̖ˀ dâywé̖ˀgeˀa̖míḏí dívíˀánshaamä́giḏân, in toˀwên Yôesiví tꞌowa sehkanäwó̖ˀ diwówáyiˀin oe Jerusalem dimuuˀin ovâymä̂äníḏí. 27 In Macedonia-windá in Greece-ˀindáḏí wíˀbo ditú̖ híwó̖ˀ namúní kin dívíˀa̖míḏí, hewänbo taˀgendi hä̖ä̖wí in Jerusalem-ˀin dínphaamuuˀiˀ ovâywáywáˀánde waagibá dívíˀoˀ, gá in Huḏíyo dimuuˀindi páaḏé in Huḏíyo dimuupíˀin ovâyyä̖́múḏân i híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí Yôesi Táḏáḏí inbí hâ̖a̖gîˀ ovâymä́giˀiˀ, heḏi nää-á in Huḏíyo dimuupíˀindá dínkhâyˀä̖ˀ ovâyyä̖́mú-íˀin i hä̖ä̖wí in Huḏíyo dimuuˀin díntáyˀi híwó̖ˀ ovâykhóekhú̖u̖mä̂äníḏí. 28 Nä́ˀi tꞌôe dînbowaḏee ihayḏi i chä̖ˀ in Jerusalem-ˀinbí mange dovâykándí, iweḏi oe Spain-piyeˀ omän, heḏi ihayḏá dáywóyí̖ˀní wâymúníḏí. 29 Naa dînhanginná owáy unbíˀwe opówá ihayḏá báyékí híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí Christ-víˀweḏi wâyyoeˀa̖mí.

30 Tíˀûuwin páaḏéˀin, unbí whä̖yu̖ Naˀinbí Sedó Jesus Christ-víˀpiyeˀ únmuuḏi heḏá in séegí i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi naˀin dímä́giˀin namuuḏá, kaygi̖ˀdi naaḏi wâydaˀmáa Yôesi Táḏávíˀpiyeˀ pín taˀge hayḏi dînyûusuˀa̖míḏí, naa wíˀbo wâyyûusuˀo waagibá. 31 Úvíyûusuˀa̖mí heḏânho in Judea nangewin tꞌowa Yôesi óeˀaˀgindopíˀindi bahpíbo naa díphaḏemä̂äní, heḏá Yôesi Táḏáví tꞌowa oe Jerusalem-windá in khä̖ge̖ˀ dovâyhonnin híhchandi dâyséegíˀa̖mí. 32 Heḏiho Yôesi Táḏá natú̖ḏáho unbíˀwe híhchandibo opówá-í, heḏá undáḏí oˀä́n dihayḏi dînkoeḏí-í dáykaykhanwówáˀa̖míḏí. 33 Yôesi Táḏáḏí naˀin díkhä̖ge̖ˀdoˀ ánshaaginpíḏíbo gikwo̖ˀníḏí, ibá un tꞌä̖hkí-áḏí nacha̖ˀní. Hamân.

16

Paul-di in méesateˀin tꞌowa ovâysengitu̖máa

1 Naa odaˀ naˀinbí tíˀûu páaḏéˀi Phoebe bîntáa-íˀin, I-á i Cenchrea búuˀúwi méesateˀi khä̖ge̖ˀdi namuu. 2 I-á Naˀinbí Sedóvîˀ ûnmuuḏi binséegíˀan, Yôesiví tꞌowa dínkhâyˀä̖ˀ waagibá, heḏá hä̖ä̖wí i ûntáyḏá, hä̖ˀi únkwꞌó̖ˀ diweḏi bînyä̖́mú-í, gá iḏá báyékí tꞌowa ovâykhä̖ge̖ˀnandân, heḏá naa wáˀ díkhä̖ge̖ˀnan.

3 Priscilla-áḏí Aquila-áḏí naví sengitu̖u̖-á dovä̂nsan, indá naa-áḏí Christ Jesus-gîˀ ívítꞌôeˀan. 4 Indá dakhâymuu inbí wówátsi dänmä̂äníḏí naa bahpíbo opúwíḏí. Heḏiho dovä̂nkú̖ˀdaaˀoˀ, hewänbo naaḏiḏa̖ˀbá yoe, tꞌä̖hkí in Huḏíyo dimuupíˀin méesateˀindi wáˀ ovä̂nkú̖ˀdaaˀoˀ. 5 Heḏá in tꞌowa inbí tewhá ee dívíwé̖ˀgeˀoˀin Yôesi óeˀaˀginmä̂äníḏí, in wáˀ bînsengitu̖ˀâ̖a̖mí.

Heḏá nä́ˀin wé̖ˀgeˀin tꞌowa wáˀ dînsengitu̖ˀâ̖a̖mí: Epanetus, naaḏi dóséegíˀiˀ, i-á oe Asia nange i páaḏéˀi Christ-víˀpiyeˀ iwhä̖yu̖ˀi namuu, 6 heḏá Mary-á, hânho ungîˀ itꞌôeˀoˀi namuu, 7 heḏá Andronicus-áḏí Junius-áḏí naví tꞌowa dînmuuˀindá. Naa-áḏí indáḏí wé̖ˀge gipankwꞌônwän, heḏi Yôesiví tꞌôekhuwaˀindi híwó̖ˀ ovä̂ntaa. Indá naví páaḏébo Christ-víˀpiyeˀ dänwhä̖yu̖.

8 Heḏá Ampliatus-á wáˀ dînsengitu̖ˀâ̖a̖mí, i-á dóséegí heḏi i wáˀ Naˀinbí Sedóvíˀpiyeˀ iwhä̖yundeˀ, 9 heḏá Urbanus-á, i-á naˀindáḏí Christ-gîˀ itꞌôeˀan, heḏá Stachys-á, i-á dóséegí, 10 heḏá Apelles-á, nakeepoˀ i-á taˀgendi Christ-vîˀ ûnmuuˀin, heḏá Aristobulus-ví kꞌaygiˀindá, 11 heḏá Herodion-dá, i-á naví tꞌowabá dînmuu, heḏá in toˀwên Narcissus-ví kꞌaygiˀin diweḏi Naˀinbí Sedóvíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀindá.

12 Heḏá wáˀ dînsêngitu̖ˀâ̖a̖mí Tryphena-áḏí Tryphosa-áḏí, indá Naˀinbí Sedógîˀ hânho däntꞌôeˀoˀ, heḏá Persis-á, i-á dóséegí, heḏá i wáˀ Naˀinbí Sedógîˀ hânho itꞌôeˀan. 13 Rufus-á wáˀ dînsengitu̖ˀâ̖a̖mí, i-á Yôesiḏi óede̖ˀmandiˀ namuu, heḏá iví yíyá-á, naví yíyá waagibá dócha̖a̖. 14 Dînsengitu̖ˀâ̖a̖mí Asyncritus-á, Phlegon-dá, Hermes-á, Patrobus-á, Hermas-á heḏá in tíˀûuwin páaḏéˀin indáḏí diyiˀindá. 15 Heḏá wáˀ dînsengitu̖ˀâ̖a̖mí Philologus-áḏí Julia-áḏí, heḏá Nereus-áḏí heḏá i kwee iví tíˀûu ûnmuuˀi-áḏí, heḏá Olympas-á, heḏá tꞌä̖hkí in wé̖ˀgeˀin Yôesiví tꞌowa indáḏí diyiˀindá.

16 Wíˀnä́ táye úvíséegísengitu̖ˀâ̖a̖mí. Tꞌä̖hkí Christ-ví méesate eeyewin tꞌowa tꞌä̖mäpiyeˀ dikwꞌó̖ˀnindi wovâysengitu̖ˀoˀ.

Paul-di ovâytu̖máa dívípiˀá̖yîngiˀa̖míˀin

17 Tíˀûuwin páaḏéˀin kaygi̖ˀdi wâytumakhemáa, in toˀwên wovâywiyé-íˀin heḏá in taˀgeˀin pꞌôe iweḏi wovâyhângeˀa̖míˀin didaˀinbí̖ˀgeḏi úvíˀá̖yîngiˀa̖mí, indáho hä̖ä̖wí íhá̖hpóeˀivíˀweḏi wíyá piháawi wovâyhá̖ˀoˀ. Inbíˀweḏi úvíyâaˀa̖mí. 18 Ki̖ˀmin tꞌowa-á Naˀinbí Sedó Christ-gîˀ wíḏívítꞌôeˀopí, hewänbo ingîˀḏa̖ˀ háa didaˀ waagi dívíwänpiˀoˀ. Tꞌowaví̖ˀgeḏi dívíhíˀmáaḏí inbí híˀ saˀwó̖ˀ díntꞌoetꞌóe, hewänbo kindiḏi in toˀwên ihay kaˀpowa dâymáapíˀin ovâyhôeyóˀoˀ. 19 Tꞌä̖hkí tꞌowa dínhanginná undi Yôesi bînˀaˀgindoˀin, heḏiho naa ohíhcha̖a̖ han úvíˀoḏi. Hewänbo naa odaˀ in hangintan bînmáˀve-íˀin heḏânho únhanginnáníḏí wéˀi wí híwó̖ˀdi namuuˀin heḏi iweḏiho tꞌaywó̖ˀkanhá̖ˀin ímúnípíḏí. 20 Yôesi Táḏáḏí naˀin díkhä̖ge̖ˀdoˀ ánshaaginpíḏíbo gikwo̖ˀníḏí, heḏi iḏibáho hây napóe ihayḏi Penísendiví kay ônhá̖nú-í heḏânho undi bîntꞌáaníḏí. Christ-ví séegísehkanä-á bînmáˀve-í.

21 Timothy naa-áḏí Yôesigîˀ itꞌôeˀoˀiḏi wovâysengitu̖ˀan, heḏá Lucius-á Jason-dá heḏá Sopater-á naví tꞌowa dînmuuˀindi wáˀ wovâysengitu̖ˀan.

22 (Naa Tertius omuuˀiˀ dóta̖ˀdo háa Paul natú̖ˀin, heḏá naaḏi wáˀ Naˀinbí Sedóvîˀ omuuḏi wâysengitu̖máa.)

23 Gaius-di wáˀ wovâysengitu̖ˀan. Naa iví kꞌaygi oˀä́n, iwebá tꞌä̖hkí in Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin nä́ˀi búuˀúwin dimuuˀin dívíwé̖ˀgeˀoˀ. Heḏá Erastus-á nä́ˀi búuˀúwi chä̖ˀ iˀá̖yí̖ˀdoˀiḏi wáˀ wovâysengitu̖ˀan, heḏá naˀinbí tíˀûu páaḏéˀi Quartus-di wáˀ.

24 Naˀinbí Sedó Jesus Christ-ví séegísehkanä bînmáˀve-í tꞌä̖hkíḏíboˀ. Hamân.

* 7:4 Nä́ˀi híˀ wínatu̖ˀdaˀpí wígínkhâyˀä̖hpí i tsontu̖u̖ âyˀaˀginnamíˀin, hewänbo natu̖ˀdaˀ-á, wígíntáypí i âyˀaˀginnamíˀin heḏânho Yôesiḏi dícha̖a̖máˀve-íḏí tꞌaywó̖ˀdi wíˀâymáapí waagi, gá Jesus-víˀpiyeˀ ívíwhä̖yundeḏá han dícha̖a̖máaḏân.

* 9:6 Wí toˀwí koḏi̖ˀdi Israel-ˀi namúníḏí ûnkhâyˀä̖ˀ taˀgendi Yôesivíˀpiyeˀ iwhä̖yú̖-íˀin.

† 9:32-33 Christ-á i kꞌuu namuu, heḏi ivíˀpiyeˀ wíḏívíwhä̖yundepíḏí dikanunde waagibá dínpóe.

* 11:4 Baal-á wí hä̖ä̖wí wí sen waagibá ûncha̖a̖ˀi namuu, i-á in wé̖ˀgeˀin tꞌowa dâykhíyé inbí yôesi dínmúníḏí.

† 11:16 I páaḏéˀi pává-á in taypúu-á in Huḏíyoví páaḏé kä̖ˀä̖ä̖ˀin tꞌowa Yôesiḏi ovâyde̖ˀmannin waagiˀbá namuu, heḏi i wé̖ˀgeˀi pává-á waˀyáy khóe-á in shánkí tíˀúugé kä̖ˀä̖ä̖ˀin Huḏíyo waagiˀbá-á namuu.

* 14:2 Nä́ˀi píví i̖ˀgeḏi ihíˀmáaˀi-á tꞌowa inbí yôesi dâymä́gi.

PHILIPPIANS

1

2

3

4

In Ta̖ˀnin Paul-di In Philippi Búuˀúwi Méesateˀin Tꞌowa Ovâyta̖ˀnannin

1

1 Naˀin Paul-áḏí Timothy-áḏí Christ Jesus-gîˀ äntꞌôemáa. Nä́ˀin ta̖ˀnin wâyta̖ˀdoˀ un méesateˀin pꞌóˀḏéḏíˀindáḏí in khä̖ge̖ˀnindáḏí hä̖ä̖ Philippi búuˀú íthaaˀin, heḏá tꞌä̖hká un wé̖ˀgeˀin Yôesi Táḏáví tꞌowa Christ Jesus-áḏí ímuuˀin wáˀ wâyta̖ˀdoˀ.

2 Yôesi Táḏá naˀinbí Táḏá gínmuuˀi-áḏí heḏá Naˀinbí Sedó Jesus Christ-áḏí séegísehkanä wovâymä̂äní heḏá wovâykhä̖ge̖ˀnamí ánshaaginpíḏíboˀ íkwo̖ˀníḏí.

Paul-di in méesateˀin tꞌowa oe Philippi búuˀú dikwꞌó̖ˀnin ovâyyûusuˀoˀ

3 Hä̖̂ä̖ḏi unbí̖ˀgeḏi dáyˀánshaaˀan ginhay naaḏi naví Yôesi donkú̖ˀdaaˀoˀ un ímuuḏi, 4 heḏi hä̖̂ä̖ḏi wänbo un tꞌä̖hkígîˀ dáyyûusuˀan ginhay-á híhchandi kin dáyˀoˀ, 5 gá i páaḏéˀi thaa úvíwhä̖yu̖ iweḏibo nää puˀwahayḏi naˀin díkhä̖ge̖ˀnandân i híwó̖ˀdi tu̖u̖ Jesus-ví̖ˀgeḏi tꞌowa âytꞌôeˀa̖míḏí. Páaḏé úvítsꞌanwhä̖yu̖ ihayḏi Yôesi Táḏá unbí píˀnä́ khóˀyé wí hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi iˀan, 6 heḏi naa taˀgendi dînhanginná Yôesi Táḏábá namuu nä́ˀi ikhâymáaˀiˀ nää iweḏi páaḏépiyeˀ, heḏi owáy i thaa Christ Jesus nawáypówá ihayḏá nä́ˀi híwó̖ˀ wovâyˀoˀi-á únbowaḏée-í.

7 Heḏi híwó̖ˀ namuu kin ochá̖a̖-íḏí unbíˀpiyeˀ, hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí naví píˀnä́ khóˀyé híhchandi unbí̖ˀgeḏi dáyˀánshaamáaḏí. Yôesi Táḏá navíˀpiyeˀ híwó̖ˀ nacha̖a̖ḏi wí tꞌôe dímä́gi dônˀa̖míḏí, heḏi undiḏá naa díkhä̖ge̖ˀmáa nä́ˀi tꞌôe dáyˀa̖míḏí. Nä́ˀin khä̖ge̖ˀ undi dímäˀ tobá opannä́n wänbo háa hä̖ˀin tsonninbí páaḏépiyeˀ owin wänbo Yôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tu̖u̖ dônˀá̖yînmáˀve-íḏí heḏá dovâythayya̖míḏí taˀgen namuuˀin. 8 Yôesi Táḏá ûnhanginná in taˀgen naa otû̖ˀnin, unbíˀpiyeˀ báyékí otaachanpoˀ. Háa Christ Jesus iví píˀnä́ khóˀyé naséegímuu waagibá naa wáˀ hanbá unbíˀpiyeˀ ocha̖a̖.

9 Heḏiho nä́ˀin namuuḏi naaḏi wâyyûusuˀoˀ kin únpúwíḏí: Shánkí wänbo unbí séegí únsôe-í, heḏi iweḏá wíyá shánkí híwó̖ˀdi hangintandá kaˀpowa-á wovâymä̂äní. 10 Kindiḏânho únhanginnání wéˀi wí híwó̖ˀdi namuuˀin heḏá wéˀi wí híwó̖ˀpîˀ namuuˀindá, heḏânho i híwó̖ˀpîˀ namuu iweḏi úvíyâaˀa̖mí, heḏiho owáy i thaa Christ nawáypówá ihayḏi yä̖ˀḏâaˀinda̖ˀ ímúní heḏá toˀwíḏí wänbo-á háˀto wovâytꞌeˀpꞌíḏe-í. 11 Jesus Christ-dânho wovâykhä̖ge̖ˀnamí báyékí híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí úvíˀâ̖a̖míḏí, heḏânho tꞌowaḏi Yôesi Táḏá kwꞌáayéboˀ óemáˀve-í, heḏá ditú̖ní hayˀi namuuˀin.

Paul napannä́n wänbo Yôesiví tu̖u̖ tꞌowa ovâytꞌôeˀoˀ

12 Tíˀûuwin páaḏéˀin, naa odaˀ nä́ˀin únhanginnáníˀin: Háa naa dînpóe waagiḏi shánkí báyékí tꞌowa i híwó̖ˀdi tu̖u̖ Jesus-ví̖ˀgeḏi ditꞌoe, 13 heḏiho tꞌä̖hkí in á̖yí̖ˀnin sundaḏo nä́ˀi tsondiví tewhá iweˀin dimuuˀindá heḏá in wé̖ˀgeˀin tꞌowa nä́we dithaaˀindá dínhanginpóe naa Christ-gîˀ dáywänpitꞌôemáaḏíboˀ opannä́nnin. 14 Heḏá naa opannä́nnin dínhanginnândiho tꞌä̖hkí waa in tíˀûuwin páaḏéˀin nä́ä Rome dithaaˀinbí whä̖yu̖ Naˀinbí Sedó Yôesivíˀpiyeˀ shánkí dínkaymän, heḏá nää inbí khuwôedaˀ dínhándeḏi Yôesi Táḏáví tu̖u̖ in tꞌowa shánkí ovâytꞌôeˀoˀ.

15-17 Wáy wên inbí ánshaa híwó̖ˀdi dínmuuḏiho Christ-ví̖ˀgeḏá tꞌowa ovâytꞌôeˀoˀ, heḏi indá naa díséegíḏí kin dívíˀoˀ, dínhanginnândi Yôesi Táḏáḏí naa dísógeˀin i híwó̖ˀdi tu̖u̖ Jesus-ví̖ˀgeḏi dóˀá̖yîngiˀa̖míḏí. Hewänbo wây-á wêndá naa díwänpithúumáaḏí heḏá ditu̖hä́ntꞌóeḏá in tꞌowa Christ-ví̖ˀgeḏi ovâytꞌôeˀoˀ, heḏiho pín taˀge hayḏi wíḏívíˀopí, indá ingîˀḏa̖ˀmân dívíˀoˀ. Diˀánde naa waˀ nä́ä pan dee oˀä́ndí shánkí wänbo tꞌôephaḏe iwe dítôeníˀin.

18 Hewänbo háa indi díˀo wänbo wíḏíˀá̖yîngimähpí. Háa híwó̖ˀ háa híwó̖ˀpí divíˀánshaamáa wänboˀ, Christ-ví̖ˀgeḏi in tꞌowa ovâytꞌôeˀoḏá híwó̖ˀdi namuu, heḏiho shánkí wänbo naa díhíhchandoˀ.

19 Heḏi waˀḏi híhchandiboˀ omúní. Un tꞌä̖hkíḏíbo naa dînyûusuˀoḏi, heḏá i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ Jesus Christ-di dímäˀiḏi naa díkhä̖ge̖ˀdoḏá, handiḏi dînhanginná tꞌä̖hkí híwó̖ˀ naa dînpuwagítꞌóeˀin. 20 Hânho wên hä̖ä̖wên odaˀ, heḏi dáywhä̖yunde nä́ˀin odaˀin dînpuwagítꞌóeˀin, heḏi nä́ˀinnân in namuu: Háˀto hä̖ä̖wíḏí díwôedaˀmä̂äníˀi dáyˀa̖mí. Nää puˀwahay khuwôedaˀginpíḏíboˀ oyiˀ, heḏi nää ha̖ˀbibo omúníˀin odaˀ, heḏânho háa naví wówátsi donhon waagiḏi tꞌowa ditú̖níḏí Christ hayˀi namuuˀin, tobáháa owówáyiˀ háa díhay wänboˀ. 21 Kinnân naagîˀ namuu: Christ-ân naví wówátsi waagiˀbá dînmuu, heḏi ochuuḏáho shánkí wänbo i-áḏí ocha̖ˀní. 22 Hewänbo waˀḏi nä́ä oepáa kꞌayḏibo naví wówátsi dîntä̖ˀändáhoˀ, shánkí wänbo híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí naví tꞌôe iweḏi dînpée-í, heḏiho naa wíḏînhanginnáhpí wéˀi wí dóde̖ˀmamíˀin, háa owówáyê̖e̖níˀin háa ochúu-íˀin. 23 Naa wêegeˀin ánshaa-á donmáa. Nä́ä oepáa kꞌayḏiˀin wówátsi dóyoeˀa̖míˀin odaˀ Christ-áḏí ocha̖ˀníḏí, gá han dînpóeḏáho shánkí híwó̖ˀ naagîˀ namúníḏân. 24 Hewänbo ungîˀ-áho shánkí natáy waˀḏi nä́äḏí dáywóyí̖ˀníḏí. 25 Naa dînhanginná nä́ˀin wâytu̖máaˀin taˀgen namuuˀin, heḏiho wáˀ dînhanginná nä́äḏíbo dáywóyí̖ˀníˀin undáḏí owówáyê̖e̖níḏí, heḏânho unbí whä̖yu̖ únmuuˀi shánkí únkay-íḏí heḏá iweḏá shánká íhíhcha̖a̖-í, 26 heḏá owáy unbíˀwe wíyá opówá ihayḏá Christ-di shánkí báyékí wovâyhíhchanmä̂äní naa omuuḏi.

27 Hewänbo tobáháa napóe wänbo híwó̖ˀnin wówátsi bînhûuwí, i híwó̖ˀdi tu̖u̖ Christ-ví̖ˀgeḏi natû̖ˀ waabá íthaa-íḏí. Kin únkhâyˀä̖ˀ úvíˀa̖míˀin heḏânho tobá unbíˀpiyeˀ opu̖wä̖mää wänbo háa omääpí wänboˀ, naa dînhanginnání kayˀindi íwinnin, heḏá unbí ánshaa-á unbí taachandá waˀḏi wêeḏa̖ˀ únmuuˀindá, heḏá i híwó̖ˀdi tu̖u̖ Jesus-ví̖ˀgeḏi tꞌowa dívíwhä̖yú̖-íḏí un wé̖ˀge úvísóˀḏíndeˀindá. 28 Toˀwên unbíˀpiyeˀ híwó̖ˀ dicha̖a̖píˀin hây wänbo wívînkhuwôedaˀípí. Íkhuwôedaˀpíˀin wovâymúndeḏi bînkeekwꞌôení indá dipeḏeemuuˀin, hewänbo undá Yôesi Táḏáḏânho wovâyˀaywoeníˀin. 29 Yôesi Táḏáḏí wovâymäˀ Christ namuuḏi bîntꞌôephaḏé-íḏí, ivíˀpiyeˀ úvíwhä̖yú̖-íḏíḏa̖ˀbá yoe. 30 Undiḏá naa ho dímûˀ háa wí Yôesi Táḏáví sundaḏo waagibá dáyhä́nboˀin, heḏá nää-á únhanginpóe waˀḏi hanbo dáyˀoˀin. Heḏá un wáˀ nää hanbá bînphaḏendeˀ.

2

Háa Christ iˀan waabá naˀin wáˀ gínkhâyˀä̖ˀ ívíˀa̖míˀin

1 Christ-áḏí gimuuḏi gínkoeḏi wíˀnä́ táye ívíkweewaasenwaatu̖ˀâ̖a̖míḏí. Iḏi díséegíḏí gínkoeḏi wíˀnä́ táye ívíboˀaawówáˀa̖míḏí. I Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi díwóndeḏi gínkoeḏi wîˀḏa̖ˀ gimuu waabá gichá̖a̖-íḏí. Naˀinbí píˀnä́ khóˀyé gitaachanpoˀḏi gínkoeḏi wíˀnä́ táye ívísehkanähûuwíḏí.

2 Heḏiho únkhâyˀä̖ˀ wéhpêeḏa̖ˀ íˀánshaamúníˀin heḏá wíˀnä́ táye-á úvíséegíhûuwíˀin heḏá tꞌä̖hkí unbí hâ̖a̖-á unbí taachandá handa̖ˀ únmúníˀindá. Handiḏiho shánkí wänbo naa díhíhchanmä̂äní. 3 Wên háawên wänbo ungîˀḏa̖ˀ, háa úvípitegé-íḏíḏa̖ˀ wíˀúvíˀâ̖a̖mípí, hewänbo áagé úvípikwꞌôení heḏá in wé̖ˀgeˀin tꞌowa-á unbí shánkí híwó̖ˀnin dimuu waagibá íchanpúwí. 4 Wây-á wé̖ˀgeˀin tꞌowaví wówátsi bînˀá̖yîngimáˀve-í, unbîˀḏa̖ˀbá yoe. 5 Háa Christ Jesus iˀánshaaˀan waabá un wáˀ únkhâyˀä̖ˀ hanbá úvíˀánshaaˀa̖míˀin. 6 Tobá háa Yôesi Táḏá namuu waagiˀbá Christ wáˀ hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí ha̖ˀbibá namuu wänboˀ, wínachanpóepí ûnkhâyˀä̖ˀin waˀḏi ha̖ˀbibo namúníˀin, 7 heḏiho napidaˀḏi iví hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí iyoeˀan wí pantꞌôeˀi waagibá napáa-íḏí. Wí tꞌowa waagibá naˀaypu̖yä̖ heḏá wí tꞌowa waagibá-á iví wówátsi ihoˀ. 8 Heḏáháˀ Yôesi Táḏá óeˀaˀginnandi iví wówátsi imä́giḏi wên phéˀwan deeḏi nachuu.

9 Heḏi han iˀandi Yôesi Táḏáḏí shánkí kwꞌáye óesóge, heḏá natú̖ i-á toˀwên tꞌä̖hkíví shánkí hayˀi namuuˀin, 10 heḏiho tꞌä̖hkíḏíbo dívídéˀgendikwꞌôení Jesus óeˀaˀginmä̂äníḏí, tꞌä̖hkí oe makówá dikwꞌó̖ˀnindá, nä́ä oepáa kꞌayḏi i̖ˀge diyiˀindá, heḏá nan soge núugé dikwꞌó̖ˀnindáḏí, 11 heḏá tꞌä̖hkíḏíbo-á ditú̖ní Jesus Christ i shánkí pꞌóˀḏéḏîˀ namuuˀin, heḏi kindiḏi nakeepúwí Yôesi Táḏá hayˀi namuuˀin.

Gínkhâyˀä̖ˀ ívísóˀḏêe-íˀin Yôesigîˀ githáa-íḏí

12 Kꞌemaˀin, undáḏí oyiˀ ihayḏi hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí naví híˀ dîntꞌóyandeˀ, heḏiho nää-á wáˀ tobá undáḏí wóˀyipí wänbo shánkí dîntꞌóyaaní. Yôesi Táḏáḏí wovâyˀaywon, heḏiho ihayḏa̖ˀ úvísóˀḏí̖ˀbe-í hä̖ä̖wí únkhâyˀä̖ˀiˀ úvíkanhûuwíḏí, heḏânho tꞌowa bînkeeya̖míḏí in wovâyˀaywonnin ímuuˀin. 13 Yôesi Táḏá-ân unbí píˀnä́ khóˀyé únˀä́ndí iwebá itꞌôemáa, heḏá iḏáho wovâykhä̖ge̖ˀmáa heḏânho ídaˀíḏí háa i natsonpóe waa úvíkanhûuwíˀin, heḏá wáˀ wovâykhä̖ge̖ˀdoˀ kin úvíˀâ̖a̖míḏí.

14 Tu̖tꞌayginpíḏíbo tu̖whä́npíḏíbo hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí bînˀa̖mí. 15 Handiḏi tꞌowaḏi wíwovâytu̖u̖súuˀa̖mípí, heḏi unbí píˀnä́ khóˀyé-á yä̖ˀḏâaˀinda̖ˀ ímúní, heḏânho úvípikeekwꞌôení Yôesi Táḏáví ây taˀgendi ímuuˀin, heḏá yä̖ˀḏâaˀindá unbí wówátsi-á bînhûuwí tobá in híwó̖ˀpíˀin tꞌowaví yâa íthaa wänboˀ, indá in taˀgeˀin pꞌóegé namuupí i̖ˀgeḏa̖ˀ dimän. Oe makówá in agóyóḏí dînkoˀoˀ waagibá nakhâyˀä̖ˀ nä́ä oepáa kꞌayḏibo un wáˀ wí ko waagiˀinbá ímúníˀin, 16 i tu̖u̖ nawówátsipä̖yiˀiˀ in tꞌowa ovâyhondi. Kin úvíˀandá, owáy i thaa Christ nawáypówá ihayḏi naa dînkoeḏí-í híhchandi otú̖níḏí híwó̖ˀ dáyˀannin, heḏá wí ä̖ä̖ˀiˀ ikhä̖ä̖ḏe waagibá naa wáˀ ochanpúwí hânho dáykhä̖ä̖ˀin, heḏiho hä̖ä̖wí dáyˀandiˀ wíḏînpeḏeepí. 17 Tꞌowaḏi animâa dâytꞌa̖há̖núˀin Yôesi Táḏá óemäˀ waagibá, undá ivíˀpiyeˀ úvíwhä̖yundeḏi unbí wówátsi-á ivíˀpiyeˀ úvímä́gi heḏá igîˀ úvítꞌôemáa. Maˀḏi naví ûnpꞌoe donchꞌâaní heḏânho unbí tꞌôe Yôesigîˀ únbowaḏée-íḏí, hebo tobá han dînpóe wänbo naa ohíhchanpoˀ, heḏá un wáˀ ki̖ˀmin híhchan bînmáˀve-íˀin odaˀ. 18 Naa ohíhcha̖a̖ waagibá un wáˀ únkhâyˀä̖ˀ íhíhcha̖a̖-íˀin, heḏiho unbí híhchan oyä̖́mu-í.

Timothy-ví̖ˀgeḏi Epaphroditus-ví̖ˀgeḏá Paul ita̖ˀnan

19 Naˀinbí Sedó Jesus natú̖ḏáho hanwaapíḏíbo Timothy unbíˀpiyeˀ dósaaní heḏânho háa íkwꞌó̖ˀnin dînhanginpúwíḏí heḏi kindiḏi naa oboˀaawówápúwí. 20 Wíyá toˀwí wänbo i waagi naa-áḏí wínaˀä́npí. Iḏa̖ˀmân naˀá̖yîngiḏi taˀgendi unbí̖ˀgeḏi iˀánshaaˀoˀ. 21 Tꞌä̖hkí in wé̖ˀgeˀin inbí wówátsi i̖ˀgeḏiḏa̖ˀ dívíˀánshaamáa, Christ Jesus-ví tꞌôe i̖ˀgeḏá yoe. 22 Unbo únpihanginná Timothy-ḏá dînkeeyannin i-á taˀgendi báyékí nachä̖ˀpoˀin. Wí ay iví táḏá ikhä̖ge̖ˀdo waagibá, iḏá naa báyékí díkhä̖ge̖ˀnan i híwó̖ˀdi tu̖u̖ Jesus-ví̖ˀgeḏi ä́ntꞌôeˀa̖míḏí. 23 Heḏiho owáy háa naa dînpuwagítꞌóeˀin dînhanginpóe ihayḏi, wesebo unbíˀpiyeˀ i dósaaní, 24 heḏi naví píˀnä́ khóˀyé ocha̖a̖ Naˀinbí Sedó Yôesiḏi hanwaapíḏíbo naa wáˀ unbíˀpiyeˀbá dípu̖hpä̖gítꞌóeˀin.

25 Hewänbo naa ochanpoˀ nakhâyˀä̖ˀin Epaphroditus unbíˀpiyeˀ wesebo dówáysaaníḏí. Dînkhä̖ge̖ˀtáy ihayḏi undá navíˀpiyeˀ i dînsan, heḏi naagîˀ wí tíˀûu waagiˀbá namuu, naa-áḏá wé̖ˀgá äntꞌôeˀan, heḏá wíye sundaḏo wé̖ˀge änhä́nboḏi waagiˀinbá gamuu. 26 Nää hânho un napu̖wä̖daˀ, heḏá natꞌoe un únhanginpóeˀin i-á nahayˀin, heḏi hä̖ˀindá óeˀá̖yîngimä́gi heḏiho unbíˀpiyeˀ dówáysaaní. 27 Taˀgendi hânho nahaywän, chuwa kꞌáygého naˀä́nwän. Hewänbo Yôesi Táḏá ûnˀiyapóeḏí óehehkháamä́gi. Heḏi han iˀandi navíˀpiyeˀ wáˀ naˀiyapóe, heḏânho wíyá shánkí wänbo wóˀkꞌáykháapúwípíḏí. 28 Heḏiho wíyá shánkí wóˀtsíkhadaˀpí unbíˀpiyeˀ dówáysaaníḏí, heḏânho i bînmúníḏí heḏá íhíhchanpúwíḏí, heḏi handiḏi naa-á ánshaa iwe wóˀcha̖ˀnípí. 29 I-á Naˀinbí Sedó Jesus-vîˀ namuuḏi híwó̖ˀ híhchandi bînséegíkéyí. I-áḏí heḏá toˀwên i waagiˀbá dimuuˀindáḏí bînˀaˀginnamí, 30 gá Christ-ví tꞌôe ônˀoḏi chuwa kꞌáygéhay napówáḏân, heḏá hä̖ä̖wí naagîˀ iˀandi i-á nakhâymuu iví wówátsi imä̂äníḏí. Nä́ˀi hä̖ä̖wí undá wíˀúnkoeḏipí dînˀa̖míḏí navíˀweḏi kayi̖ˀ diwe íkwꞌôndi.

3

Háa in taˀgeˀin wówátsi ívíhûuwíˀin.

1 Tíˀûuwin páaḏéˀin, nää nä́ˀi wâytu̖ˀâ̖a̖mí: Naˀinbí Sedó Jesus-víˀin ímuuḏihoˀ úvíhíhchanmáˀve-í. Tobá nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi wâyta̖ˀnan wänboˀ, kaykhan wíḏînpoˀpí inho wâyta̖ˀnanninbá nää wíyá wâyta̖ˀnamíḏí, heḏi nä́ˀi híˀ wâyta̖ˀdoˀiḏá wovâyˀaywoení.

2 Úvíˀá̖yîngiˀâ̖a̖mí hä̖ˀin hôeyóˀin há̖hkannin dimuuˀinbíˀweḏi, indá yä̖ˀḏâapîˀḏa̖ˀ dívíˀoˀ, indá in Huḏíyoví kꞌewe̖ˀ taaḏi ovâytaaˀan wänbo nä́ˀin taa-á wên tsaa nachä̖ˀmuupíˀinda̖ˀmân inbí túuˀú dínmuu. 3 Naˀinnân in taˀgen kꞌewe̖ˀ taa waagiˀinbá âymáaˀin gimuu, gá Yôesiví Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi naˀin díkhä̖ge̖ˀdoḏân Yôesi Táḏá âyˀaˀginmä̂äníḏí, heḏá naˀindá híhchandi gitû̖ˀ Christ Jesus-víˀin gimuuˀin, heḏá wíˀívíwhä̖yundepí hä̖ä̖wí wíˀbo ívíˀoˀiḏibo naˀin dînˀowóyé-íˀin.

4 Maˀḏi wí toˀwí nachanpoˀ híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí iˀoḏiboˀ ônˀowóyé-íˀin, hewänbo kinho nachanpóeḏáho naa-á dînkoeḏí-í iví shánkí ochanpúwíˀin i hä̖ä̖wí naa dáyˀandibo dînˀowóyé-íˀin. 5 Naa-á khâave thaa ihayˀi omuuḏi in Huḏíyoví kꞌewe̖ˀ taaḏi dítaaˀan; naví táḏá-á yíyá-á Israel-ˀin dînmuu; wí Benjamin-bí ây iweḏiˀi-ân omuu, heḏânho wí koḏi̖ˀdi Hebrew omuu, heḏi Pharisee tꞌowabá omuuḏi in waagibá Moses-ví khuu tꞌä̖hkí dônhon; 6 heḏi pín taˀge hayḏi naví whä̖yu̖ khuu donhondi in Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin tꞌowa tꞌôephaḏe iwe dovâykwꞌóḏi. I tsontu̖u̖ Moses ita̖ˀnandiˀ tꞌä̖hkí dóˀaˀgindoḏi toˀwí wänbo wíˀûnkoeḏipí dîntꞌeˀpꞌíḏe-íḏí.

7 Nä́ˀi hä̖ä̖wí namuuḏi naa dáyyêngiˀowän, hewänbo nää Christ dóséegíḏí nä́ˀi hä̖ä̖wí nachä̖ˀmuupí waabá dînchanpoˀ. 8 Heḏi nä́ˀi hä̖ä̖wíḏa̖ˀbá yoe, hä̖ä̖wí tꞌä̖hkân nachä̖ˀmuupí waagibá dînchanpoˀ, gá nää-á Christ Jesus naví pꞌóˀḏéḏîˀ dînmuuˀi dontaaḏân, heḏi i-á shánkí híwó̖ˀdi namuu hä̖ä̖wí tꞌä̖hkívíˀweḏi. Heḏi nää Jesus dótaaḏi nä́ˀi wé̖ˀgeˀi hä̖ä̖wí dînpeḏee waagibá dócha̖a̖, heḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí-á phéˀyä̖́vi whée óechaˀgítꞌóeˀiḏa̖ˀ waagiˀbá namuu gin otú̖ní heḏânho Christ shánkí híwó̖ˀ dótaa-íḏí. 9 Naa odaˀ Christ-áḏí wîˀḏa̖ˀ gamúníˀin heḏânho Yôesi Táḏáḏí dícha̖a̖máˀve-íḏí tꞌaywó̖ˀdi wíḏómáapí waagi. Hewänbo háˀto kin dícha̖a̖-í i tsontu̖u̖ Moses ita̖ˀnandiˀ dóˀaˀginnamíḏí dáykhä̖ä̖ḏeḏiboˀ, hewänbo Christ-víˀpiyeˀ dáywhä̖yundeḏân, gá Yôesi Táḏá natû̖ˀdân in toˀwên Christ-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀinnân iḏi ovâycha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíḏâymáapí waagi. 10 Naa odaˀ taˀgendi Christ dótaa-íˀin. I-á nawáywówápóeḏí in kay imáaˀin napä̖yiˀ, heḏi naa odaˀ nä́ˀin kaybá dímä̂äníˀin dómáˀve-íḏí. Heḏá i-á itꞌôephaḏe waagibá naa wáˀ hanbá dontꞌôephaḏé-íˀindá odaˀ, heḏá háa i namuu waagibá nachuu ihayḏi, naa wáˀ hanbá omúníˀindá odaˀ, 11 heḏânho tobáháa napóe wänboˀ owáy naa ochuu ihayḏi owáywówápúwí.

Páaḏépiyeḏa̖ˀ ívíkhä̖ä̖-í

12 Naa wóˀtû̖ˀpí Christ ho dótaaˀin háa dînkhâyˀä̖ˀ waa, heḏi naa wóˀtû̖ˀpí ho opóeˀin háa dînkhâyˀä̖ˀ omúní waagi, hewänbo ha̖ˀbi opúwíḏí ihayḏa̖ˀ dáykhä̖ä̖ḏeˀ i dîntáyˀi donhóníḏí, gá hangîˀ-ân Christ Jesus-diḏá ho naa díkêˀḏân. 13 Tíˀûuwin páaḏéˀin, wíˀochanpoˀpí tꞌä̖hkí hä̖ˀi dîntáyˀi ho donhógiˀin, hewänbo nä́ˀinda̖ˀ dáyˀoˀ: Háa ho dînpóeˀindá dáyˀannindá i̖ˀgeḏi wíḏáyˀánshaaˀopí, hewänbo shánkíḏí háa dáykhâymáa i̖ˀgeḏân dáyˀánshaakanhon. 14 Wí ä̖ä̖ˀiˀ páaḏébo napówá-íḏí ikhä̖ä̖ḏe waabá naa wáˀ dáykhä̖ä̖ḏe heḏânho hä̖ä̖wí Yôesi Táḏáḏí dímä̂äníˀin otꞌanpúwíḏí. Heḏi kinnân iḏi dînkhâymáa: Christ Jesus naagîˀ iˀannin namuuḏi Yôesi Táḏáḏí makówápiyeˀ dítu̖kánkhâymáa.

15 Tꞌä̖hkíḏíbo hangintan dâymáaḏí taˀgendi dikweesenpaaˀindá dínkhâyˀä̖ˀ dívíˀánshaamä̂äníˀin nä́ˀi otú̖ˀi híwó̖ˀdi namuuˀin. Heḏi wí toˀwí hây piháa iˀánshaamáaḏá, Yôesi Táḏáḏí nä́ˀin wänbo ônthaykꞌúwí. 16 Heḏiho in nähayḏi gihá̖hpóeˀinbá ívíkanhondi, hanbá naˀinbí wówátsi âyhûuwí. 17 Tíˀûuwin páaḏéˀin, háa naa naví wówátsi donhon waabá un wáˀ tꞌä̖hkí hanbá unbí wówátsi bînhûuwí. In toˀwên yä̖ˀḏâaˀin wówátsi dâyhonnin háa wâykeeyan waagibá híwó̖ˀ bînmúní, heḏi háa dívíˀo waa un wáˀ hanbá úvíˀâ̖a̖mí. 18 Hä̖́yä́n wänbo wâytu̖ˀan heḏi nää-á séeˀindiḏá wíyá wâytu̖máa, báyékí tꞌowa háa inbí wówátsi dâyhon diweḏi nakeepoˀ dâyyoegimáaˀin háa Christ-di naˀingîˀ dînˀan waa phéˀwan deeḏi nachuu ihayḏi. 19 Indáho péyégépiyeho dimän. Yôesi dâyˀaˀginmä̂änívíˀweḏi húukandá su̖wä̖-á i̖ˀgeḏi shánkí dívíˀánshaaˀoˀ. Hä̖ä̖wí wôedaˀwó̖ˀdi dívíˀoˀ i̖ˀgeḏá dívíyêngihéeˀoˀ. Indá i hä̖ä̖wí nä́ä oepáa kꞌayḏiwi i̖ˀgeḏiḏa̖ˀ dívíˀanshaamáa. 20 Hewänbo naˀindáho makówá i̖ˀgeḏá ívíˀánshaaˀoˀ, gá iwá naˀinbí ú̖wä̖́nä́ waagibá gínnândân, heḏiho pín taˀge hayḏi âytsíkhaˀmáa naˀinbí aywondi gínmuuˀiˀ iweḏi gínwáyˀä̖ä̖-íḏí, i-á Naˀinbí Sedó Jesus Christ namuu, 21 heḏi i-áho in kay imáaḏí naˀinbí túuˀú kaypîˀ gínmuuˀi gínchuwagítꞌóe wänbo dînˀegókhâymáaḏáháˀ tsꞌa̖a̖bi dînpakhâymáa, háa ivîˀ ûnmuu waagibá nawówápóe waaboˀ. I-áho hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí i̖ˀgeḏi natsonyiḏi ûnkoeḏi kin iˀa̖míḏí.

4

1 Heḏiho naví tíˀûuwin páaḏéˀin, Naˀinbí Sedó Yôesivíˀpiyeˀ kayˀindi úvíwhä̖yu̖hûuwí. Naaḏá un báyékí wâyséegíḏí wâymúníˀin odaˀ. Undiḏá naa díhíhchandoˀ, heḏi hä̖ä̖wí dáyˀandi otꞌanpóeˀi waagiˀinbá ímuu gin wâycha̖a̖.

2 Euodia-áḏí Syntyche-áḏí kaygi̖ˀdi dovä̂ntu̖máa dänwóení heḏi wîˀ dänpáa-í, indáho Naˀinbí Sedó Jesus-víˀin wí̖ˀgín damuuḏi. 3 Heḏá u̖ taˀgendi naa-áḏí bitꞌôeˀoˀiˀ unmuuḏi, wídaˀmáa nä́ˀin kwiyä̖ˀ ovä̂nkhä̖ge̖ˀnamíḏí wîˀ dapúwíḏí, indá däntꞌôeˀoˀ i híwó̖ˀdi tu̖u̖ Jesus-ví̖ˀgeḏi tꞌowa dä̂ntꞌôeˀa̖míḏí. Heḏá Clement-dáḏí wây-á wé̖ˀgeˀindáḏí hanbá dívítꞌôeˀoˀ, inbí khá̖wä̖́-áho in ta̖ˀnin diwe dínta̖ˀmuu, iwe natû̖ˀ toˀwên dimuu in wówátsi nahándepíˀin dâymáaˀin.

4 Naˀinbí Sedó Jesus-víˀin ímuuḏi hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí úvíhíhchanmáˀve-í, heḏá wíyá hanbá wâytu̖ˀâ̖a̖mí, úvíhíhchanmáˀve-í.

5 Tꞌä̖hkí tꞌowa-áḏí híwó̖ˀda̖ˀ ímúní, Naˀinbí Sedó Jesus-áho hanwaapíḏíbo naˀä̖ḏi. 6 Báyékí ánshaa iwe wíˀíkwo̖ˀnípí, hewänbo hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí i̖ˀgeḏi úvíyûusuˀâ̖a̖mí-á, heḏá Yôesi Táḏá-á hä̖ä̖wí úntáyˀi bîndaaˀa̖mí, heḏi kin úvíˀoḏi bînkú̖ˀdaaˀâ̖a̖mí wáˀ. 7 Yôesi Táḏáḏí díkhä̖ge̖ˀdoˀ ánshaaginpíḏíbo gikwo̖ˀníḏí, tobá naˀin tꞌowaḏa̖ˀ gimuuḏi wígínhanginnáhpí wänbo háa kin dînˀoˀin. Heḏi kin wovâyˀoḏi tꞌä̖hkí unbí píˀnä́ khóˀyé bînmáaˀi-á unbí hangintandá wovâyˀá̖yînmáˀve-í, Christ Jesus wé̖ˀge ímuuḏi.

8 Tíˀûuwin páaḏéˀin, nä́ˀi-á naví tꞌä̖ˀgiḏi híˀ unbíˀpiye dînmuu: Hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi úvíˀánshaaˀâ̖a̖mí: hä̖ä̖wí taˀgen namuuˀindá naˀaˀginmuuˀi-á, in taˀgeˀin pꞌóegé i̖ˀge wovâyhondi-á, i yä̖ˀḏâaˀi namuuˀi-á, naséegímuuˀi-á, tꞌowa tꞌä̖hkí ovâyhí̖ˀandi-á, i shánkí híwó̖ˀdi namuuˀi-á, heḏá i̖ˀgeḏi tꞌowa híwó̖ˀ dívíhéeˀoˀi-á. 9 Naví híˀ ítꞌoe heḏá naví tsiyekan dînmûˀ, heḏiho tꞌä̖hkí navíˀweḏi íhá̖hpóeˀi-áḏí i há̖hkan navíˀweḏi bînhógiˀi-áḏí ihayḏa̖ˀ úvíkanhûuwí, heḏi kin úvíˀoḏá Yôesi Táḏá undáḏí nayê̖e̖ní, iḏá díkhä̖ge̖ˀdoˀ ánshaaginpíḏíbo gikwo̖ˀníḏí.

10 Tobá híwó̖ˀ hay thaa naphaḏe wänbo nää undi wíyá naa díˀánshaamáa díkhä̖ge̖ˀnamíḏí, heḏi handiḏân Naˀinbí Sedóḏi báyékí híhchan naa dímä́gi. Naa dînhanginná taˀgendi naví̖ˀgeḏi ho úvíˀánshaaˀoˀin, hebo nää puˀwahayḏi wíˀúnkoeḏipí háa ícha̖a̖ˀin dînkeeya̖míḏí. 11 Naa dînhä̖ä̖wítáyˀin wóˀtû̖ˀpí. Ohá̖hpóe ohíhcha̖a̖-íḏí tobá hä̖́yú̖ dînkwꞌôn wänboˀ. 12 Naa dînhanginná naví wówátsi donhûuwíˀin wí sehkanäwó̖ˀ nawówáyiˀi waagibá háa wí koḏitꞌowa namuuˀi waagibá. Naa ohá̖hpóe háḏíḏí ohíhchanpúwíˀin, tobá híwó̖ˀ dáyhúuyo háa oha̖hsên wänboˀ, tobá báyékí dînkwꞌôn háa hä̖ä̖wí dîntáy wänboˀ. 13 Christ-di in kay dímäḏiho nä́ˀi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí dînkoeḏi dáyˀa̖míˀin.

14 Hewänbo tobá hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí dîntáyˀi dómáa waabá ocha̖a̖ wänboˀ, undá navíˀpiyeˀ híwó̖ˀnin ímuu díkhä̖ge̖ˀnandi waˀ nä́we dontꞌôephaḏendeḏiboˀ. 15 Un Philippians, unbo nä́ˀi únhanginná: Oe Macedonia nange iweḏi opáaḏépee ihayḏi i híwó̖ˀdi tu̖u̖ Jesus-ví̖ˀgeḏi tꞌowa dovâytꞌôeˀa̖míḏí, undiḏa̖ˀmân hä̖ä̖wí naa díyä̖́mú, wây-á méesate iweˀindiḏá yoe, undiḏa̖ˀmân dînchä̖ˀsan. 16 Oe Thessalonica búuˀú wänbo oˀä́ndí dînkhä̖ge̖ˀtáy ihayḏi undi wáymûuví shánkí hä̖ä̖wí dînsan. 17 Wíˀíˀâ̖a̖nípí nää wâydaˀmáaˀin wíyá hä̖ä̖wí dímä̂äníḏí, hewänbo odaˀ unnânho báyékí híwó̖ˀdi bînhóníˀin Yôesivíˀweḏi, wí toˀwí iví tꞌôe iweḏi báyékí wáˀâa ihónde waagibá. 18 Nää-á hä̖ä̖wí dîntáyˀi-á heḏá shánkí wänbo dîntáyˀivíˀweḏi dómáa. Nä́ˀi báyékí hä̖ä̖wí-á dómáa gá Epaphroditus-di hä̖ä̖wí undi dînsandiˀ dînkándân. Tꞌowaḏi hä̖ä̖wí saˀwó̖ˀ nasu̖u̖ˀi-áḏí heḏá animâa dâyhá̖núˀindáḏí Yôesi Táḏá ônhon óemä̂äníḏí, heḏi i-á iséegíhógiḏi nahíhchanpoˀ. Heḏi hanbá nä́ˀi hä̖ä̖wí undi naa dînsandiḏá wáˀ Yôesi Táḏá óehíhchandoˀ. 19 Heḏiho Christ Jesus-víˀin ímuuḏi naví Yôesiḏiho hä̖ä̖wí un úntáyˀi wovâymä̂äní iví báyékí híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí ûnkwꞌó̖ˀ diweḏi. 20 Hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí naˀinbí Yôesi kwꞌáayéboˀ âymáˀve-í, i-á naˀinbí Táḏá gínmuu. Hamân.

Paul-di ovâysengitu̖ˀan

21-22 Yôesi Táḏáví tꞌowa tꞌä̖hkí ovâysengitu̖ˀâ̖a̖mí, indá Christ Jesus-víˀin dimuuḏi. In tíˀûuwin páaḏéˀin naa-áḏí diyiˀindá heḏá tꞌä̖hkí in wé̖ˀgeˀin Yôesi Táḏáví tꞌowa nä́ä dikwꞌó̖ˀnindá wovâysengitu̖ˀan, i tsondi Caesar-ví tewhá ee dikwꞌó̖ˀnindi shánkí wänboˀ.

23 Naˀinbí Sedó Jesus Christ-ví séegísehkanä unbí píˀnä́ khóˀyé bînmáˀve-í.

1 THESSALONIANS

1

2

3

4

5

In PáaḏÉˀIN Ta̖ˀnin Paul-di In Thessalonica Búuˀúwi Méesateˀin Tꞌowa ovâyta̖ˀnannin

1

1 Naˀin Paul-á Silas-á heḏá Timothy-á gimuuˀindi un méesateˀin tꞌowa oe Thessalonica búuˀú íthaaˀin wâyta̖ˀdoˀ, undá Yôesi naˀinbí Táḏávíˀin heḏá Naˀinbí Sedó Jesus Christ-víˀindá ímuu. Yôesiví séegísehkanä bînmáˀve-í, heḏi iḏi wovâykhä̖ge̖ˀnamí ánshaaginpíḏíboˀ íkwo̖ˀníḏí.

Háa Yôesiví tꞌowa oe Thessalonica búuˀú dithaaˀin dívíwhä̖yunde waa heḏá háa inbí wówátsi dâyhon waa

2 Hä̖̂ä̖ḏi waa ívíyûusuˀoˀ ihayḏi Yôesi Táḏá âykú̖ˀdaaˀoˀ un ímuuḏi, 3 heḏi Yôesi naˀinbí Táḏávíˀpiyeˀ ívíhá̖ḏíndeḏi ívíyûusuˀa̖míḏí hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí ívíˀánshaaˀoˀ háa úvíˀoˀin Jesus-víˀpiyeˀ úvíwhä̖yundeḏi, heḏá háa báyékí úvítꞌôemáaˀindá Jesus bînséegíḏí, heḏá háa úvíyä̖́ä̖ˀoˀindá Naˀinbí Sedó Jesus Christ nawáyˀä̖ä̖-íḏí úvítsíkhaˀmáaḏí.

4 Tíˀûuwin páaḏéˀin, un Yôesi Táḏáḏí wovâyséegíˀin, gínhanginná iḏi wovâyde̖ˀmannin ivíˀin ímúníḏí. 5 Yôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tu̖u̖ naˀindi wâymä́giˀi tu̖u̖ḏa̖ˀ wínamuupí, hewänbo hä̖ä̖wí kayˀi namuu, heḏi wâytꞌôeˀoḏi i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ naˀindáḏí nayiˀ, heḏi gínhanginná nä́ˀi tu̖u̖-á taˀgen namuuˀin. Undá únhanginná háawin wówátsi âyhonnin undáḏí giyiˀ ihayḏi, heḏi tꞌä̖hkí ívíˀandi-á ungîˀḏa̖ˀ namuu. 6 Heḏi ihayḏi úvísóˀḏêe naˀin waagiˀinbá heḏá Naˀinbí Sedó Jesus waagiˀbá-á ímúníḏí, heḏi tobáháa báyékí tꞌôephaḏe únpówá wänboˀ, i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi híhchan wovâymä́gi naˀinbí tu̖u̖ dînhógi ihayḏi.

7 Heḏiho tꞌä̖hkí in wé̖ˀgeˀin Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin oe Macedonia nange heḏá Greece nangá dikwꞌó̖ˀnin undá bînkeeyan háawin wówátsi in dínkhâyˀä̖ˀ dâyhûuwíˀin. 8 I tu̖u̖ Naˀinbí Sedó Jesus-ví̖ˀgeḏi thayˀeeḏi unbíˀweḏi napeeḏi oe Macedonia-piyeˀ heḏá Greece-piyá nawaḏeḏee, hewänbo iwepiyeḏa̖ˀbá yoe, wéngé tꞌä̖hkí tꞌowa ho ditꞌoe háa Yôesivíˀpiyeˀ úvíwhä̖yundeˀin, heḏiho wínatáypí wíyá háawên unbí whä̖yu̖ i̖ˀgeḏi âytu̖ˀâ̖a̖míḏí. 9 Hä̖ˀin tꞌowabo unbí̖ˀgeḏi ditû̖ˀ háa undi naˀin díséegíˀannin, heḏá háa hä̖ä̖wí bînkhíyéḏí unbí yôesi waa bîncha̖a̖ˀi bînyoeˀannin Yôesivíˀpiyeˀ úvíwhä̖yú̖-íḏí, heḏá háa nää-á i koḏi̖ˀdi Yôesi bînˀaˀginmäˀin, i-á i taˀgendi nawówáyiˀi namuu, 10 heḏá wáˀ ditꞌoe háa nää iví ay ûnmuuˀi bîntsíkhaˀmáa makówáḏí nawáyˀä̖ä̖-íḏí, i-á Jesus namuu, i Yôesi Táḏáḏí óewáywówápaaˀiˀ, heḏi iḏibá dînˀaywonkhâymáa owáy ihay thaa Yôesi Táḏáḏí tꞌowa ovâytuchä̖nu iwe, inbí tꞌaywó̖ˀdi dínmuuḏi natꞌayḏi.

2

Háa Paul oe Thessalonica búuˀú Yôesigîˀ itꞌôeˀan waa

1 Tíˀûuwin páaḏéˀin, únhanginná unbíˀwe giyiˀ ihayḏi háa ívíˀan waa wínapeḏeepí. 2 Undá únhanginná unbíˀwe gipówápíḏíbo báyékí dítꞌôephaḏekannannin heḏá báyékí híwó̖ˀpîˀ naˀin díhéeˀannindá oe Philippi búuˀú. Hewänbo tobáháa báyékí tꞌowaḏi díˀahkhâaˀa̖míˀin didaˀ wänbo naˀinbí Yôesiḏi khuwôedaˀ dînyâaˀan iví híwó̖ˀdi tu̖u̖ wâytu̖ˀâ̖a̖míḏí. 3 Naˀindi wâywhä̖yu̖ˀa̖míḏí ívísóˀḏíndeˀ ihayḏi, in taˀgen namuu iweḏi wíˀívíhângeˀanpí, heḏá naˀinbí ánshaa-á yä̖ˀḏâapîˀ wígínmuupí, heḏi hä̖ä̖wí wänbo unbíˀweḏi wíˀâykaayanpí. 4 Yôesi Táḏáḏí naˀin dítayi̖ˀ, heḏá dímûˀ ihay híwó̖ˀnin gimuuˀin iví híwó̖ˀdi tu̖u̖ âytꞌôeˀa̖míḏí. Heḏiho ívíhíˀmáaḏí wíˀívísóˀḏíndepí tꞌowa âywänpihíhchannamíḏí, hewänbo Yôesi Táḏá-ân âyhíhchannamíḏân. I-áho hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí naˀinbí píˀnä́ khóˀyé âymáaˀiˀ imúndeˀ. 5 Un únhanginná saˀwó̖ˀgí unbí̖ˀgeḏi wíˀívíwänpihéeˀanpí, heḏá wáˀ wíˀívíhôeyóˀanpí undi hä̖ä̖wí dímä̂äníḏí. Yôesi Táḏá ûnhanginná nä́ˀindá in taˀgen namuuˀin. 6 Heḏá undáḏí giyiˀ ihayḏá wíˀívísóˀḏíndepí tꞌowa naˀinbí̖ˀgeḏi híwó̖ˀ dívíhéeˀa̖míḏí, un wänbo-á háa wây-á toˀwên wänbo-á yoe, tobáháa Christ-ví tꞌôekhuwaˀin gimuuḏi gínkꞌóe wänbo heˀennin dípaa-íḏí.

7 Hewänbo naˀin undáḏí giyiˀ ihayḏi, wí yíyá iví áyyä̖̂ä̖ itsä̖ä̖ˀoḏi ovâyˀá̖yînmáa waagibá wâysehkanäˀan. 8 Naˀindi báyékí wâydaˀ, heḏi naˀinbí séegí unbíˀpiyeˀ gínmuuḏânkun gikhâymuu Yôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tu̖u̖ wâymä̂äníḏíḏa̖ˀbá yoe, hewänbo naˀinbí wówátsi wáˀ. 9 Tíˀûuwin páaḏéˀin, ti wíˀúnˀánshaapíˀan, undáḏí gikwꞌó̖ˀ dihayḏi báyékí ívítꞌôeˀan. Yôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tu̖u̖ wâytu̖u̖phaḏendeˀ ihayḏibá khu̖u̖-á thaa-á ívítꞌôeˀan wáˀ âychä̖ˀtꞌaaníḏí, heḏânho un wíˀbo wíˀúntâynípí hä̖ä̖wí gíntáyˀi dímä̂äníḏí.

10 Un Christ-víˀpiyeˀ úvíwhä̖yundeˀindáḏí naˀin gikwꞌó̖ˀ dihayḏi, háa naˀinbí wówátsi âyhon waagi yä̖ˀḏâaˀindá taˀgeˀindá gínmuu, heḏá toˀwí wänbo-á wíˀûnkoeḏipí wên háawên wänbo naˀinbíˀpiyeˀ dîntꞌeˀpꞌíḏe-íḏí. Un únhanginná heḏá Yôesi Táḏá wáˀ ûnhanginná nä́ˀin in taˀgen namuuˀin. 11-12 Heḏá wáˀ un únhanginná wí̖ˀínbo wâyhéeˀannin, heḏi naˀindi wâytumakheˀan wí táḏá iví áyyä̖̂ä̖ ihéeˀo waagibá, heḏá wâykweewaasenwaatu̖ˀan, heḏá kaygi̖ˀdiḏá wâyhéeˀan unbí wówátsi híwó̖ˀ bînhûuwíḏí heḏânho Yôesi Táḏá nahíhcha̖a̖-íḏí. Iḏânho wóvâytu̖kánnan ivíˀpiyeˀ íˀä̖ä̖-íḏí makówápiyeˀ ímu-íḏí heḏá iwá heˀennin ípúwíḏí.

13 Heḏi wíyá hä̖ä̖wí namuuḏi wáˀ Yôesi Táḏá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí âykú̖ˀdaaˀoˀ. Nä́ˀi tu̖u̖ wâytu̖máaˀiˀ un ítꞌoeḏi heḏá bînséegíˀandá Yôesivíˀweḏi naˀä̖ä̖ˀin úvíwhä̖yu̖, tꞌowavíˀweḏiḏa̖ˀbá yoe. Heḏi taˀgendi Yôesiví tu̖u̖-ân ûnmuu, heḏi nä́ˀi tu̖u̖bá un ipiyeˀ úvíwhä̖yundeˀinbí píˀnä́ khóˀyé itꞌôemáa.

14 Tíˀûuwin páaḏéˀin, háa in Judea nangewin méesateˀin tꞌowa Yôesi Táḏá óeˀaˀginmäˀin heḏá Christ Jesus-víˀpiyá dívíwhä̖yundeˀin dínpóe waagibá un hanbá únpóe. Unbí ówîngeˀin tꞌowaḏibo wovâytꞌôephaḏekannan in Huḏíyoḏi inbí tꞌowa oe Judea ovâytꞌôephaḏekannan waagibá. 15 In Huḏíyoḏânkun hä́nˀoe Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀmin ovâyhá̖nú, heḏá indibá Naˀinbí Sedó Jesus óehay, heḏá naˀindá wáˀ díkhe̖hpiye. Indiḏá Yôesi Táḏá hây wänbo wíˀóehíhchandopí, heḏá toˀwên tꞌä̖hkí dâyyoegiˀoˀ. 16 Dívísóˀḏêe díˀahkhâa-íḏí in Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowa háḏíḏí ovâyˀaywoeníˀin wíˀâytꞌôeˀâ̖a̖mípíḏí, heḏi handiḏi nä́ˀin Huḏíyoví tꞌaywó̖ˀdi dínsôemän, heḏiho Yôesi Táḏá inbíˀpiyeˀ natꞌayḏi nää inbí tuchä̖nu ho dínpówá.

Paul hânho nadaˀ in Thessalonica-win méesateˀin tꞌowa ovâymúníˀin

17-18 Tíˀûuwin páaḏéˀin, unbíˀweḏi wí hây tä̖hkí giwiyeḏee, hewänbo tobá undáḏí wígikwꞌó̖hpí wänbo waˀḏi naˀinbí píˀnä́ khóˀyé unbí̖ˀgeḏi wâyˀánshaamáa, heḏiho hânho wíyá wâymúníˀin gidaˀ, heḏi unbíˀpiyeˀ gimú-íḏí ívísóˀḏíndeˀ. Naa Paul hä̖́yä́nbo dáysóˀḏêe wâymúníḏí, hewänbo i Penísendiḏi díˀahkhándeˀ. 19 Owáy Naˀinbí Sedó Jesus nawáyˀä̖ä̖ḏi iví páaḏépiyeˀ giwin dihayḏi, gitsíkha unnân iwebá wâymúníḏí, heḏá un ímuuḏá gihíhchangítꞌóe, heḏá unbí̖ˀgeḏá ívíyêngihéeˀa̖mí, wí hä̖ä̖wí gitꞌanpóeˀiˀ ímuu waagibá. 20 Un ímuuḏânkun naˀin hânho híwó̖ˀ gichanpoˀ heḏá ívíhíhchandoˀ.

3

1-3 Naˀin hânho gihanginˀândaˀ háa un únpoˀin, heḏi báyékí gitaachanpóeḏí wígitsíkhakandaˀpí gínhanginpúwíˀin, heḏânho giˀân shánkí híwó̖ˀ namúní kinnân ívíˀa̖míˀin: Naa oe Athens oˀä́n dihayḏi iwebo dáywóyí̖ˀ, heḏi iweḏi naˀinbí tíˀûu páaḏéˀi Timothy unbíˀpiyeˀ âysan, i-á naˀindáḏí itꞌôeˀoˀ tꞌowa ovâytꞌôeˀa̖míḏí Yôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tu̖u̖ Christ-ví̖ˀgeḏi. Heḏiho unbíˀpiyeˀ i wâysan wovâykweewaasenwaatu̖ˀâ̖a̖míḏí heḏá wovâykhä̖ge̖ˀnamíḏí shánkí kayˀindi Christ-víˀpiyeˀ úvíwhä̖yú̖-íḏí, heḏânho i tꞌôephaḏe únpóeˀiˀ namuuḏi wíˀúvíyâaˀa̖mípíḏí unbí whä̖yu̖ iweḏi. Unbo únpihanginná Yôesi Táḏáḏí nä́ˀi tꞌôephaḏe dînpúuwíˀin imäˀ. 4 Waˀḏi undáḏí giyiˀ ihayḏibo waˀ napóepíḏíboˀ ihayḏa̖ˀ wâytu̖ˀoˀ âytꞌôephaḏegítꞌóeˀin, heḏi únhanginná hanho napóeˀin.

Timothy-ḏi Paul óetu̖ˀan in Thessalonica-win méesateˀin tꞌowa híwó̖ˀ dimännin

5 Heḏânkun báyékí otaachanpóeḏí wíḏîntsíkhakoeḏipí Timothy unbíˀpiyeˀ dósaaníḏí. Naa hânho ohanginˀândaˀ unbí whä̖yu̖ i̖ˀgeḏi háa kayˀin únmuuˀin háa yoe. Á̖yîngi iwe oˀä́nwän gá oˀândân háḏíwáy i Penísendiḏi wovâytꞌannin, heḏi wovâytꞌandá hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí ungîˀ ívíˀandi peḏeeˀin gínpúwí. 6 Hewänbo nää-á Timothy naˀinbíˀwe nawáypówá, heḏi wí híwó̖ˀdi tu̖u̖ úvíkanhon niˀgeḏi dînkán. Iḏi dítu̖ˀan unbí whä̖yu̖ waˀḏi únkayˀin heḏá séegí-á bînmáaˀin, heḏá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí naˀinbí̖ˀgeḏi híwó̖ˀda̖ˀ úvíˀánshaamáaˀin, heḏá taˀgendá ídaˀin wíyá díwáymúníˀin, naˀindi wâymúníˀin gidaˀ waagibá. 7 Heḏânho tíˀûuwin páaḏéˀin, waˀḏi híwó̖ˀbo úvíwhä̖yundeˀin gínhanginpóe ihayḏi báyékí gihíhchanpóe, tobáháa báyékí kâyˀi tꞌôephaḏe iwe gikwꞌôn wänboˀ. 8 Nää gínhanginná unbí whä̖yu̖ Naˀinbí Sedó Jesus-víˀpiyeˀ kayˀin únmuuˀin, heḏiho hânho saˀwó̖ˀ naˀinbí wówátsi âyhon. 9 Naˀindi Yôesivíˀpiyeˀ wâyyûusuˀoḏi hânho gihíhchanpoˀ, heḏiho un ímuuḏi tobáháa hä̖́yú̖ Yôesi Táḏá âykú̖ˀdaaˀo wänboˀ, ihay kú̖ˀdaa wänbo waˀ wíˀâyˀohpí. 10 Khu̖u̖-á thaa-á pín taˀge hayḏi Yôesi Táḏávíˀpiyeˀ ívíyûusuˀoˀ iḏi dípunmä̂äníḏí unbíˀpiyeˀ, heḏânho wíyá wâyhá̖ˀamíḏí, heḏi handiḏi wíyá hä̖ä̖wí úntáyˀiˀ íhá̖hpúwí shánkí híwó̖ˀ úvíwhä̖yú̖-íḏí.

11 Yôesi naˀinbí Táḏá heḏá Jesus naˀinbí tsondi hayˀi-á âydaˀmáa unbíˀpiyeˀ díhûuwíḏí. 12 Gidaˀpoˀ Naˀinbí Sedó Jesus-di wovâykhä̖ge̖ˀnamíḏí heḏânho shánkí wänbo wíˀnä́ táye úvíséegíhûuwí, heḏá wé̖ˀgeˀin tꞌowa-á wáˀ hanbá bînséegíhûuwí. 13 Handiḏânho Naˀinbí Sedó Jesus-di unbí píˀnä́ khóˀyé shánkí wovâykaymä̂äní, heḏiho owáy i nawáypówá ihayḏi tꞌä̖hkí in wé̖ˀgeˀin tꞌowa ivíˀin ûnmuuˀin wóegé, undá yä̖ˀḏâaˀinbo Yôesi Táḏáví páaḏépiyeˀ úvíwí̖nú-í, heḏá wên háawin wên wänbo wovâytꞌeˀpꞌíḏe-íˀin wívînmáˀve-ípí unbí píˀnä́ khóˀyé.

4

Gínkhâyˀä̖ˀ híwó̖ˀ naˀinbí wówátsi âyhûuwíˀin Yôesi âyhíhchannamíḏí

1 Tíˀûuwin páaḏéˀin, nää nä́ˀi wâytu̖ˀâ̖a̖mí: Háa unbí wówátsi bînhûuwíˀin Yôesi Táḏá bînhíhchannamíḏí wâyhá̖ˀanhoˀ, hewänbo Naˀinbí Sedó Jesus-di dînkꞌûˀ wâydaaˀa̖míḏí heḏá wâytumakheˀa̖míḏí shánkí wänbo úvísóˀḏêe-íˀin kin úvíˀâ̖a̖míḏí. 2 I tsontu̖u̖ wâytu̖ˀandiˀ un únhanginnânhoˀ, heḏi nä́ˀi tsontu̖u̖-á Naˀinbí Sedó Jesus-víˀweḏân naˀä̖ä̖.

3 Kinnân Yôesi Táḏá nadaˀ úvíkanhûuwíˀin: Yä̖ˀḏâaˀinda̖ˀ unbí wówátsi bînhûuwí, heḏiho toˀwí unbí sedó háa kwiyó wíˀúnmuupîˀ-áḏí wíˀúvíwho̖hkwomáˀve-ípí. 4-5 Yôesi Táḏá nadaˀ un únhanginnáníˀin háa unbí túuˀú bîntsonmáˀve-íˀin, heḏânho yä̖ˀḏâaˀin ímúní heḏá tꞌowaḏá wovâyˀaˀgeení, heḏi unbí túuˀúḏí háa íwänpicha̖a̖ waagiḏa̖ˀ wíˀúvíˀâ̖a̖mípí, heḏânho in wé̖ˀgeˀin tꞌowa Yôesi Táḏá dâytaapíˀin dívíkanhon waagi wíˀúvíˀâ̖a̖mípí. 6 Toˀwí wänbo wíˀûnkhâyˀä̖hpí wíyá toˀwí Jesus-víˀpiyeˀ iwhä̖yundeˀi híwó̖ˀpí óemáˀve-íˀin háa iví kwee háa sen óekwee-íˀin. Thayˀeeḏi heḏá kayˀindá ho wâytu̖ˀan, Naˀinbí Sedó Yôesiḏi in toˀwên han dívíˀoˀindá ovâytuchä̖nukhâymáa. 7 Yôesi Táḏáḏí naˀin dítu̖kánnan ivíˀin gimúníḏí heḏânho yä̖ˀḏâaˀinda̖ˀ gipúwíḏí, tsé waagiˀinbá giyê̖e̖niḏá yoe. 8 Heḏiho toˀwên nä́ˀi híwó̖ˀdi há̖hkan dâyyoegimáaḏáho wí híˀ tꞌowavîˀḏa̖ˀ wíˀovâyyoegiˀopí, hewänbo Yôesi Táḏáví híˀ-ân ônyoegiˀoˀ. Yôesi Táḏáḏânho iví Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dímä́gi, heḏi nä́ˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á yä̖ˀḏâaˀi namuu.

9 Wínatáypí naaḏi wâyta̖ˀnamíˀin háa únkhâyˀä̖ˀ in wé̖ˀgeˀin Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin bînséegíhûuwíˀin. Yôesi Táḏáḏí ho wovâyhá̖ˀan kin úvíkanhûuwíˀin. 10 Heḏi taˀgendi undi tꞌä̖hkí in Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin hä̖ä̖ Macedonia nange dikwꞌó̖ˀnin bînséegí, hewänbo kaygi̖ˀdi wâytu̖máa wíyá shánkí wänbo bînséegíhûuwí.

11 Úvísóˀḏí̖ˀbe-í unbí wówátsi hanginpí híwó̖ˀ bînhûuwíḏí, heḏá únˀá̖yîngiwó̖ˀnáhpí i̖ˀge wíˀúvítomáˀve-ípí, heḏá unbí wówátsi únmuuˀigîˀ úvítꞌôeˀâ̖a̖mí bînpichä̖ˀtꞌaaníḏí, háa naˀindi wâytu̖ˀan waagibá. 12 Kin úvíkanhondi tꞌowaví khä̖ge̖ˀ wíˀúntâynípí, heḏá háa unbí wówátsi bînhon waagiḏi tꞌowa Yôesivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundepíˀin dimuuˀindá wovâyˀaˀginhûuwí.

Háa napuwagítꞌóeˀin Jesus nawáyˀä̖ä̖ ihayḏi

13 Tíˀûuwin páaḏéˀin, gidaˀ un únhanginnáníˀin háa in toˀwên inbí wówátsi dâybowaˀin dínpuwagítꞌóeˀin. Wáy wên tꞌowa-á i̖ˀgeḏi wíḏínhanginnáhpí, heḏânkun toˀwí nachuu ihayḏi dikꞌáykháapoˀ. Naa wóˀdaˀpí íchanpúwíˀin háa in dicha̖a̖ waagibá. 14 Ívíwhä̖yunde Jesus nachuuˀin heḏá nawáywówápóeˀindá, heḏânkun kin wáˀ ívíwhä̖yundeˀ: Toˀwên Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin inbí wówátsi dâybowa wänboˀ, Yôesi Táḏáḏí ovâywáywówápaa-í Jesus-áḏí dikwo̖ˀníḏí owáy nawáyˀä̖ä̖ ihayḏi.

15 Nä́ˀin wâytu̖kankhâymáaˀin Naˀinbí Sedó Jesus-ví híˀ ûnmuu: I nawáyˀä̖ä̖ ihayḏi in toˀwên inbí wówátsi dâybowaˀinbí páaḏébo naˀin waˀḏi giwówáyiˀin ivíˀpiyeˀ wígimänpí. 16 Kinnân napúwí: Tꞌowa ditꞌóe-í wên tsontu̖u̖ kaygi nakeetû̖ˀnin waagiˀinbá, heḏá i pꞌóˀḏéḏîˀ makówáwi tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀiví tu̖u̖ waagibá-á, heḏá Yôesi Táḏáví tenphé waagibá-á. Ihayḏáháˀ Naˀinbí Sedó Jesus-á makówáḏá nawhá̖ní. Ihayḏibá in toˀwên dihánnin Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yu̖ˀindá diwáywówápúwí, 17 heḏáháˀ naˀin waˀḏi giwówáyiˀindá wé̖ˀge in dihánnindáḏí oe okhúwá nakwꞌó̖ˀ diwepiyeˀ dípiyegítꞌóe, heḏi iwe Naˀinbí Sedó Jesus âyyáy-í, heḏiho i-áḏí hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí gikwo̖ˀní. 18 Heḏiho únkhâyˀä̖ˀ nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi wíˀnä́ táye úvíhíˀmáˀve-íˀin heḏânho wíˀíkꞌáykháa-ípíḏí.

5

Gínkhâyˀä̖ˀ gikhâymúníˀin Jesus nawáyˀä̖ä̖-íḏí

1 Tíˀûuwin páaḏéˀin, hä̖̂ä̖ḏi háa wéˀi thaa Jesus nawáyˀä̖ˀ i̖ˀgeḏi wâyta̖ˀnamíˀin wínatáypí. 2 Unbo taˀgendi únpihanginná Naˀinbí Sedó Jesus nawáyˀä̖ˀin, hewänbo wínahanginnáhpí hä̖̂ä̖ḏi i thaa nanáníˀin. Wí sänbi tsíkhagipí khu̖ˀḏéeḏí naˀä̖ä̖ waagibá, Jesus wáˀ tsíkhagipí napowagítꞌóe. 3 Tꞌowa ditú̖ˀbe-í, “Hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí á̖yîngipíḏíbo híwó̖ˀ gínmän, heḏiho háˀto hä̖ä̖wí wänbo híwó̖ˀpîˀ gínpúwí.” Hewänbo waˀḏi haˀwâa dívíhíˀmáaḏíbo tꞌôephaḏe dínpúwí, heḏi háˀto iweḏi bahpíbo dipée-í. Tsíkhagipí nä́ˀi dínpuwagítꞌóe, wí kwee natsꞌanˀeyehaypoˀ waagibá.

4 Hewänbo tíˀûuwin páaḏéˀin, undá wên tꞌowa khu̖u̖ ee dithaaˀin waagiˀin wíˀímuupí, undá híwó̖ˀ únkeetꞌóe, heḏiho Jesus nawáyˀä̖ˀi thaaḏi á̖yîngipíḏíbo wíwovâyhónípí, wí sänbiḏi wovâyhóní waagibá. 5 Undá tꞌowa hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí thaaḏiḏa̖ˀ úvíˀoˀin heḏá nakohthaynáˀ niˀge ímännin waagiˀinbá ímuu, in tꞌowa hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí khu̖u̖ḏi nakohkeetꞌóepí ee dívíˀoˀin waagiˀinbá wígimuupí. 6 Heḏânho wígínkhâyˀä̖hpí tꞌowa yóˀin dimuuˀin waagiˀinbá gimúníˀin, hewänbo giyósaˀwo waagi gikwo̖ˀní, heḏá naˀinbí tsiyekandá híwó̖ˀdá âyˀá̖yîngihûuwí. 7 Khu̖ˀḏéeḏân tꞌowa diyókhá̖yä̖ˀ heḏá dívísu̖wä̖yíyéndeˀ. 8 Hewänbo naˀin thaaḏiˀin gimuu, heḏiho naˀinbí tsiyekan gínkhâyˀä̖ˀ âyˀá̖yîngiˀâ̖a̖míˀin. Yôesivípiyeˀ ívíwhä̖yú̖-í heḏá tꞌowa-á âyséegíhûuwí, heḏi kin ívíˀoḏá wên sundaḏo dikhâywinnin waagiˀinbá gimúní, inbí pí̖hkhú̖ iweˀi kwä̖́kꞌu aa dívípitógiḏi inbí túuˀú dâyˀá̖yîngiˀa̖míḏí. Heḏá pín taˀgeḏi gitsíkha-í Yôesiḏi dînˀaywoeníḏí, heḏi handiḏá in sundaḏo inbí kwä̖́kꞌu pꞌó̖hkhändá inbí pꞌôn dâyˀá̖yîngiˀoˀin waagiˀinbá gimúní. 9 Naˀinbí Sedó Jesus naˀingîˀ iˀannin namuuḏi Yôesi Táḏáḏí díde̖ˀman dînˀaywoeníḏí, tꞌayḏi dítuchä̖nú-íḏá yoe. 10 Jesus naˀingîˀ nachuu, heḏi owáy nawáyˀä̖ä̖ ihayḏi tobáháa naˀinbí wówátsi âybowa wänbo háa waˀ giwówáyi wänboˀ hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí i-áḏí gikwo̖ˀní. 11 Heḏiho wíˀnä́ táye úvíkayˀâ̖a̖mí heḏá úvíkweewaasenwaatu̖ˀâ̖a̖mí, háa nää úvíkanhon waagibá.

Báyékí hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi ovâytumakheˀan

12 Tíˀûuwin páaḏéˀin, nä́ˀin naˀindi wâydaˀmáa: Bînˀaˀginnamí in toˀwên unbí̖ˀge diyiˀin Naˀinbí Sedó Yôesiḏi ovâykwꞌóḏiˀin wovâypahûuwíḏí heḏá wovâyhá̖ˀa̖míḏí. Indá kin dâyˀa̖míḏí báyékí dívítꞌôemáa. 13 Heḏiho nä́ˀi hä̖ä̖wí wovâyˀoˀi namuuḏi báyékí bînˀaˀginhûuwí heḏá bînséegíhûuwí. Heḏi tꞌä̖hkíḏíbo tsa̖a̖ginpíḏíbo wé̖ˀge íthaa-í.

14 Tíˀûuwin páaḏéˀin, nä́ˀin tumakhe wáˀ wâymä̂äní: In ditꞌôedaˀpíˀin bîntu̖ˀâ̖a̖mí ha̖ˀmin wíḏimúnípí. In dikhuwôedaˀin dimuuˀin ovâykhä̖ge̖ˀnamí wíḏikhuwôedaˀ-ípíḏí. In kayˀindi dívíwí̖núndepíˀindá wáˀ ovâykhä̖ge̖ˀnamí. Tꞌä̖hkí tꞌowa-áḏí úvíboˀatä̖́ˀa̖mí. 15 Wí toˀwíḏí wíyá toˀwí híwó̖ˀpí óeˀandáhoˀ, wívînkanmä̂änípí i wîˀḏi híwó̖ˀpíbá ônwáybu̖u̖níḏí, hewänbo undá únkhâyˀä̖ˀ hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí úvísóˀḏêe-íˀin wíˀnä́ táye híwó̖ˀda̖ˀ úvíkanhûuwíḏí, heḏá wé̖ˀgeˀin tꞌowa tꞌä̖hká wáˀ hanbá bînhûuwí. 16 Hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí íhíhcha̖a̖-í. 17 Hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí íkhâymúní úvíyûusuˀa̖míḏí. 18 Íkú̖ˀdaapúwí tobáháa háa napóe wänboˀ. Kinnânkun Yôesi Táḏá nadaˀ úvíˀâ̖a̖míˀin, gá Christ Jesus-víˀin ímuuḏân.

19 I Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ví tꞌôe wívînˀahkhâa-ípí. 20 Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀmin dimuuˀinbí híˀ hä̖ä̖wí dínchä̖ˀmuupí waagibá wívînchanhûuwípí. 21 Hewänbo hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí híwó̖ˀ bîntayi̖ˀní, heḏá i híwó̖ˀdi namuuˀiḏa̖ˀ bînkhonhûuwí. 22 Tꞌä̖hkí yä̖ˀḏâapîˀ namuu iweḏi úviyâaˀa̖mí, tobáháa hä̖ä̖wí namúní wänboˀ.

23 Yôesi Táḏáḏí díkhä̖ge̖ˀdoˀ ánshaaginpíḏíbo gikwo̖ˀníḏí, heḏi iḏânho wovâykhä̖ge̖ˀnamí wáˀ yä̖ˀḏâaˀinda̖ˀ ímúníḏí, heḏi iḏá unbí wówátsi thaa tꞌä̖hkí wovâyˀá̖yîngiˀa̖mí, unbí pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á unbí hâ̖a̖-á heḏá unbí túuˀú-á, heḏânho owáy Naˀinbí Sedó Jesus Christ nawáyˀä̖ä̖ ihayḏi hä̖ä̖wíḏí wänbo wíwovâytꞌeˀpꞌíḏe-ípíḏí. 24 Heḏi Yôesi Táḏáḏí taˀgendi wovâyˀá̖yîngikhâymáa. Iḏá wovâytu̖kánnan ivíˀin ímúníḏí, heḏi háa natû̖ˀ waa taˀgendi iˀoˀ.

25 Tíˀûuwin páaḏéˀin, dînyûusuˀâ̖a̖mí.

26 Tꞌä̖hkí in wé̖ˀgeˀin méesateˀin tíˀûuwin páaḏéˀin iwe dikwꞌó̖ˀnin bînséegísengitu̖ˀâ̖a̖mí.

27 Naaḏi wâytsonmáa, nä́ˀin ta̖ˀnin tꞌä̖hkí in wé̖ˀgeˀin méesateˀin tíˀûuwin páaḏéˀin ditꞌóe-íḏí bîntu̖u̖ˀa̖mí, gá Naˀinbí Sedó Jesus kin nadaˀḏân.

28 Naˀinbí Sedó Jesus Christ-di iví séegísehkanä wovâymä̂äní.

2 THESSALONIANS

1

2

3

In Eeḏiˀin Taˀnin Paul-di In Thessalonica Búuˀúwi Méesateˀin Tꞌowa Ovâyta̖ˀnannin

1

1 Naˀin Paul-á Silas-á heḏá Timothy-á gimuuˀindi nä́ˀin ta̖ˀnin wâyta̖ˀdoˀ un méesateˀin tꞌowa oe Thessalonica búuˀú íthaaˀin, Yôesi naˀinbí Táḏávíˀin heḏá Naˀinbí Sedó Jesus Christ-víˀindá ímuu. 2 Yôesi Táḏá-áḏí heḏá Naˀinbí Sedó Jesus Christ-áḏí séegísehkanä wovâymä̂äní heḏá wovâykhä̖ge̖ˀnamí ánshaaginpíḏíboˀ íkwo̖ˀníḏí.

Paul-di ovâyyûusuˀoˀ tꞌôephaḏe dínpóeḏí

3 Tíˀûuwin páaḏéˀin, un ímuuḏi gínkhâyˀä̖ˀ hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí Yôesi Táḏá âykú̖ˀdaaˀa̖míˀin, heḏá híwó̖ˀdá namuu han ívíˀa̖míˀin, gá unbí whä̖yu̖ Jesus-víˀpiyeˀ shánkí kayˀin únpuwamändân, heḏá shánkí wänbo-á wíˀnä́ táye-á úvíséegíkanhondá. 4 Heḏânkun wä̖́hä̖̂ä̖ wänbo tꞌä̖hkí Yôesi óeˀaˀginmäˀ eeye híhchandi unbí̖ˀgeḏi ívíhéeˀoˀ, gá úvíyä̖́ä̖ˀoḏân heḏá úvíwhä̖yu̖hondá tobáháa unbí whä̖yu̖ únmuuḏiho tꞌowaḏi wovâywha̖ˀo heḏá wovâytꞌôephaḏekando wänboˀ.

5 Yôesi Táḏávíˀin ímuuḏibo nääho un bîntꞌôephaḏendeˀ, heḏiho i-ânho natú̖ní un ihay híwó̖ˀnin ímuuˀin makówápiyeˀ ímu-íḏí. Heḏi handiḏi iḏi naˀin dînkeeyo híwó̖ˀda̖ˀ iˀoˀin, i híwó̖ˀdi únˀä̖ˀiˀ wovâymäḏi. 6 Gínhanginná Yôesi Táḏá-á taˀge iˀoˀ, heḏiho in toˀwêndi wovâytꞌôephaḏekandoˀinbá iḏá hanbá ovâytꞌôephaḏekankhâymáa, 7 hewänbo un nää bîntꞌôephaḏendeˀindá unbí tꞌôephaḏe iweḏi wovâyyâakankhâymáa, heḏá naˀindá wáˀ hanbá díkhâymáa. Nä́ˀindáho napúwí owáy Naˀinbí Sedó Jesus nawáypówá ihayḏi. Owáy makówáḏí nawáyˀä̖ḏi nakeepuwagítꞌóe iví kayˀin makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin wóegé heḏá wí phaa kopꞌíˀáaḏeˀi nakeetꞌóeˀi waagiˀbá wóegá. 8 Ihayḏibá in toˀwên i híwó̖ˀdi tu̖u̖ namuuˀiˀ iví̖ˀgeḏi wíḏâyˀaˀginhonpíˀindáḏí heḏá in Yôesi Táḏá óetaaˀíˀin wíḏidaˀpíˀindáḏí iḏi ovâytuchä̖nukhâymáa. 9 Heḏi kinnân inbí tuchä̖nu dínmúní: Hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí dipeḏeeyê̖e̖ní, gá Naˀinbí Sedó Jesus-víˀweḏi ovâywiyekhâymáaḏân, heḏá iví kay báyékí ûnmuuˀindá háˀto dâymúní. 10 Nä́ˀi napuwagítꞌóe owáy i thaa Jesus nawáypówá ihayḏi. Ihay thaa in toˀwên ivíˀpiyeˀ dívímä́giˀin heˀennin ovâypáa-í, heḏi nä́ˀin ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀindibá óetegekhâymáa. Heḏá undá wáˀ naˀinbí híˀ wâyphaḏeˀandiˀ dînwhä̖yundeḏi indáḏíbá íkwo̖ˀní.

11 Heḏi nä́ˀi gínhanginnândihoˀ, hä̖ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí wâyyûusuˀoˀ. Naˀinbí Yôesiḏi wovâytu̖kánnan ivíˀin ímúníḏí, heḏiho âydaˀmáa iḏi wovâykhä̖ge̖ˀnamíḏí híwó̖ˀ unbí wówátsi bînhûuwíḏí heḏânho i-á natú̖níḏí taˀgendi ivíˀin ímuu waagi íthaaˀin. Âydaˀmáa wáˀ in kay wovâymä̂äníḏí heḏânho háa ídaˀ waagibá híwó̖ˀnin ímúní, heḏá iví kayḏi wáˀ wovâykhä̖ge̖ˀnamí bînbowá-íḏí hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí úvíˀoˀi Jesus-víˀpiyeˀ úvíwhä̖yundeḏi. 12 Heḏi owáy nä́ˀi ívíyûusuˀoˀi napóe ihayḏi unbí híwó̖ˀdi wówátsi únmuuḏi tꞌowa ditú̖ní Naˀinbí Sedó Jesus hayˀi namuuˀin, heḏá undá heˀennindá ípúwí ivíˀin ímuuḏi. Nä́ˀi-á napuwagítꞌóe gá Yôesi Táḏá-áḏí heḏá Naˀinbí Sedó Jesus Christ-áḏí inbí séegísehkanä wovâymä́giḏân.

2

Háa napúwíˀin Jesus nawáyˀä̖ä̖píḏíboˀ

1 Tíˀûuwin páaḏéˀin, Naˀinbí Sedó Jesus Christ nawáyˀä̖ˀ, heḏi i naˀä́n diwe díwé̖ˀgekhâymáa, heḏi nää i̖ˀgeḏi wâyhíˀkhâymáa. 2 Maˀḏi wí toˀwíḏí wovâytu̖ˀâ̖a̖mí Jesus-ví thaa ho ûnpówá heḏiho nawáyˀä̖ä̖ gin. Heḏá wáˀ maˀḏi wovâytu̖ˀâ̖a̖mí nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi ûnhanginnáˀnin gá wí pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi óetu̖ˀandân, háa wí híˀ i̖ˀgeḏi natꞌoeḏá, háa wên ta̖ˀnin dônta̖ˀnannin diwá kin nata̖ˀmuuḏá. Hewänbo kin toˀwíḏí wovâytu̖ˀandáho naaḏi kayˀindi wâytu̖máa wesebo wíˀíyashapúwípí háa báyékí á̖yîngi-á wíwovâymä̂änípí. 3 Wívînmä̂änípí toˀwíḏí wänbo wovâyyâaˀa̖míḏí in taˀgen namuu iweḏi, tobáháa dívíkhä̖ä̖ḏe wänboˀ. Waˀ Jesus nawáyˀä̖ä̖píḏíbo nä́ˀi wâytu̖kangítꞌóeˀi napuwagítꞌóe: Báyékí tꞌowa Yôesi Táḏávíˀweḏi dívíyâakankhâymáa heḏá i toˀwí yä̖ˀḏâapíkan tꞌä̖hkí ikhâymáaˀi nakeesogegítꞌóe, i-á ha̖ˀbi namuu napeḏeegítꞌóeˀiˀ. 4 Nä́ˀi toˀwí yä̖ˀḏâapíkan tꞌä̖hkí ikhâymáaˀi-á hä̖ä̖wí wänbo tꞌä̖hkí tꞌowa inbí yôesi dínmuu waa kin dâycha̖a̖ˀi heḏá dâyˀaˀginmäˀi-á iyoegikhâymáaḏáháˀ i-áho nä́ˀi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkíví shánkí kwꞌáye ipitegekhâymáa, heḏá Yôesi Táḏáví méesate hayˀi ûnmuu iwe wänbo wíˀbo ipisogekhâymáa heḏi natú̖ní “Naa-áho Yôesi omuu.”

5 Ti wíˀúnˀánshaapíˀan waˀ undáḏí oyiˀ ihayḏibo nä́ˀi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí i̖ˀgeḏi naaḏi wâytu̖ˀannin? 6 Owáy nä́ˀi yä̖ˀḏâapíkan tꞌä̖hkí ikhâymáa namuuˀiví thaa ûnpóe ihayḏáho i-á natsꞌankeepúwí, hewänbo nää hä̖ä̖wíḏí óeˀahkhándeˀ, heḏi unbo únhanginná hä̖ä̖wí namuuˀin. 7 Nääbo báyékí yä̖ˀḏâapíkan kaaḏibo dâykanmáa, hewänbo wí toˀwí nää nä́ˀi yä̖ˀḏâapíkan iˀahkhándeˀ heḏi kin waˀ ikanhûuwí óeyâaˀan píhay. 8 Heḏi owáy óeyâaˀan dihayḏânho i toˀwí yä̖ˀḏâapíkan tꞌä̖hkí ikhâymáaˀi namuuˀi nakeepúwí. Hewänbo owáy Naˀinbí Sedó Jesus napówá ihayḏi nä́ˀi yä̖ˀḏâapíkandiví wówátsi óekwee-í óewänpisiphayḏeeḏiboˀ, Jesus-ví kohthay ûnmuuˀiḏibo óehéyí. 9 Hewänbo óehaypíḏíboˀ i Penísendiḏi kay óemä̂äní tꞌä̖mägîˀ pínnán tꞌôe iˀa̖míḏí tꞌowa ovâyhôeyówhä̖yu̖ˀamíḏí, 10 heḏi tꞌä̖mägîˀ yä̖ˀḏâapîˀ namuuˀi wóegé wáˀ nayê̖e̖ní in dipeḏeegítꞌóeˀin dimuuˀin ovâyhôeyóˀa̖míḏí. Indá dipeḏeegítꞌóe gá in taˀgen namuuˀin ovâyˀaywoeníˀin wíḏâyséegíkhâymáapíḏân. 11 Heḏiho Yôesi Táḏáḏí in taˀgen namuuˀin diweḏi dívíyâaˀa̖míḏí ovâymä̂äní, heḏiho hôeyóḏa̖ˀ dívíwhä̖yu̖khâymáa. 12 Heḏi nä́ˀin namuuḏi toˀwên tꞌä̖hkí in taˀgen namuupíˀin dívíwhä̖yundeḏi híhchandi dívíyä̖ˀḏâapítsiyeˀoˀindáho Yôesi Táḏáḏí ovâytuchä̖nukhâymáa.

Nakhâyˀä̖ˀ inbí whä̖yu̖ kayˀin dínmúníˀin

13 Tíˀûuwin páaḏéˀin, un Naˀinbí Sedó Yôesiḏi wovâyséegíˀin, un ímuuḏá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí Yôesi Táḏá âykú̖ˀdaaˀoˀ, gá hä́nˀoe nanáˀ dihayḏibo iḏi wovâyde̖ˀmandân wovâyˀaywoeníḏí. Heḏi i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi wovâykhä̖ge̖ˀmáaḏí Yôesi Táḏávíˀin ípúwíḏí heḏá in taˀgen namuuˀin bînwhä̖yundeḏi iḏi wovâyˀaywon. 14 Yôesiví híwó̖ˀdi tu̖u̖ naˀindi wâytꞌôeˀandiˀ ítꞌoe ihayḏi iḏi wovâytu̖kánnan ivíˀin ímúníḏí, heḏânho Naˀinbí Sedó Jesus Christ hayˀi namuu waagibá un wáˀ heˀenninbá ímúníḏí. 15 Heḏiho tíˀûuwin páaḏéˀin, toˀwí wänbo wívînmä̂änípí wovâyˀegóˀa̖míḏí háa úvíwhä̖yunde waagi, heḏá in khuu naˀindi naˀinbí híˀḏá heḏá ta̖ˀnindá wâyhá̖ˀannin wívînyoeˀa̖mípí.

16-17 Yôesi naˀinbí Táḏá gínmuuˀiḏi dînkeeyan iḏi naˀin díséegíˀin, heḏi iví séegísehkanä ûnmuuḏibo naˀin díkhä̖ge̖ˀnan hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí kwee waa sen waa giˀá̖ˀbe-íḏí heḏá taˀgendi gínhanginnáníḏí hä̖ä̖wí natú̖ˀi dímä̂äníˀin âyhóníˀin. Heḏiho Yôesi Táḏá-á heḏá Naˀinbí Sedó Jesus Christ-á âydaˀmáa shánkí wovâykhä̖ge̖ˀnamíḏí un wáˀ kwee waa sen waa íˀâ̖a̖níḏí, heḏá âydaˀmáa in kay wovâymä̂äníḏí heḏânho tꞌä̖hkí híwó̖ˀdi namuuˀiḏa̖ˀ úvíˀâ̖a̖míḏí heḏá híwó̖ˀdi i̖ˀgeḏiḏa̖ˀ úvíhéeˀa̖míḏá.

3

Paul-di ovâydaˀmáa ônyûusuˀa̖míḏí

1 Tíˀûuwin páaḏéˀin, nää nä́ˀi wâytu̖ˀâ̖a̖mí: Naˀin dînyuusuˀa̖mí, heḏânho háa unbí̖ˀge napóe waagibá Naˀinbí Sedó Jesus-ví tu̖u̖ ûnmuuˀiˀ wesebo tꞌä̖mäpiyeˀ tꞌowa dínhanginpúwíḏí, heḏá tꞌowaḏi Yôesi Táḏá kwꞌáayéboˀ óemáˀve-íḏí. 2 Hewänbo toˀwên tꞌä̖hkí Jesus-víˀpiyeˀ wíḏívíwhä̖yundepí, heḏiho úvíyûusuˀa̖mí wáˀ Yôesi Táḏáḏí hä̖ˀin tꞌowa hânho yä̖ˀḏâapíˀin dimuuˀin ovâyˀahkhâa-íḏí heḏânho naˀin wíḏíwóyí̖ˀnípíḏí.

3 Naˀinbí Sedó Jesus háa iví tu̖u̖ imä́gi waagi iˀoˀ, heḏi iḏân in kay wovâypä̖khâymáa heḏá i yä̖ˀḏâapîˀ namuuˀivíˀweḏi wovâyˀá̖yîngikhâymáa. 4 Heḏá wáˀ Naˀinbí Sedóḏí naa díkhä̖ge̖ˀmáa nä́ˀi dáywhä̖yú̖-íḏí: Undá tꞌä̖hkí háa wâyyôn waa úvíkanhon, heḏá hanbo-á úvíkankhuˀwakhâymáa.

5 Naˀinbí Sedó Jesus-di wovâypahûuwí heḏânho Yôesi Táḏáví séegí ûnmuuˀin unbí píˀnä́ khóˀyé bînmáˀve-íḏí, heḏá wáˀ háa Christ iˀan waagibá un wáˀ hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí i̖ˀgeḏi úvíyä̖́ä̖ˀa̖míḏi.

Dínkhâyˀä̖ˀ wí̖ˀínbo híwó̖ˀ dívítꞌôeˀa̖míḏí

6 Tíˀûuwin páaḏéˀin, nä́ˀin tsontu̖u̖ Naˀinbí Sedó Jesus Christ-di dînkꞌûˀ wâymä̂äníḏí: Wí toˀwí naˀinbí tíˀûu páaḏéˀibá namuuˀi bâaˀin wówátsi ihondáho heḏá naˀindi wâyhá̖ˀan waagi wínathaapíḏá, undá wí toˀwí ki̖ˀbi namuuˀivíˀweḏi úvíyâaˀa̖mí. 7 Unbo únpihanginná háawin wówátsi âyhonnin undáḏí giyiˀ ihayḏi, heḏiho háa naˀin ívíˀo waagibá un wáˀ únkhâyˀä̖ˀ hanbá úvíˀa̖míˀin. 8 Undáḏí giyiˀ ihayḏi naˀin wígibâakwꞌó̖hpí naˀinbí wówátsi âyˀa̖míḏí, heḏá wáˀ wáymûu wänbo-á wáˀâapíḏá wíˀívíhú̖u̖yanpí, hewänbo khu̖u̖-á thaa-á shánkí ívítꞌôeˀan heḏânho un wíˀúntâynípíḏí unbí chä̖ˀ bînhá̖nú-íḏí hä̖ä̖wí dímä̂äníḏí. 9 Haˀwâa ívíˀan heḏânho únkeepúwíḏí háa un wáˀ únkhâyˀä̖ˀ waa unbí wówátsi bînhûuwíˀin, heḏi kin ívíˀan tobá wâydaaˀa̖míˀin díhä̖ä̖wímä̂äníḏí gínkꞌóe wänboˀ. 10 Waˀḏi undáḏí giyiˀ ihayḏibo nä́ˀin tsontu̖u̖ wâymä́gi: Toˀwí natꞌôedaˀpîˀ-á wívînhúuyôenípí.

11 Kin wâyhíˀmáa gínhanginpóeḏí wây wên un diweḏi úvíbâawhaakwomáaˀin. Báyékí dínwó̖ˀnân waagibá dívíˀoˀ, hewänbo dínˀá̖yîngiwó̖ˀnáhpí i̖ˀgeḏa̖ˀmân dívíwänpitomáa. 12 Naˀinbí Sedó Jesus Christ-di naˀin dînkꞌûˀ ki̖ˀmin tꞌowa nä́ˀin tsontu̖u̖ âymä̂äníḏí heḏá kaygi̖ˀdi âytu̖ˀâ̖a̖míḏá: Hanginpí híwó̖ˀ inbí wówátsi dâyhûuwí, heḏá dívítꞌôeˀa̖mí inbí wówátsigîˀ dâychä̖ˀtꞌaaníḏí.

13 Hewänbo tíˀûuwin páaḏéˀin, undá ihayḏa̖ˀ híwó̖ˀda̖ˀ úvíkanhûuwí, wíˀúvíwóyí̖ˀnípí. 14 Wí toˀwí nä́ˀi híˀ nä́ˀin ta̖ˀnin diwe wâyta̖ˀnannin iˀaˀginnanpíḏí, toˀwí namuuˀin bînˀá̖yîngiˀa̖mí, heḏá i-áḏá wíˀíyê̖e̖nípí heḏânho nawôedaˀpúwíḏí. 15 Naa wóˀtu̖ˀdaˀpí toˀwí ha̖ˀbiˀ namuuˀiˀ unbí hä́nbiˀ únmuu waagibá bîncha̖a̖máˀve-íˀin, hewänbo shánkíḏí unbí tíˀûu bîntumakheˀo waagibá nä́ˀi toˀwí bîntumakheˀa̖mí heḏânho i-á ûnhanginpúwíḏí híwó̖ˀ wíˀikanhonpíˀin.

I tꞌä̖ˀgi híˀ Paul-di ovâyta̖ˀnandiˀ

16 Naˀinbí Sedó Jesus-dân díkhä̖ge̖ˀdoˀ ánshaaginpíḏíbo gikwo̖ˀníḏí, heḏi tobáháa napóe wänboˀ iḏáho hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí han wovâykhâymáa, heḏá ibá undáḏá namú-í.

17 Heḏi nää naa Paul omuuˀiḏi naví mandibo wâysengitu̖ta̖ˀdoˀ, kinbá tꞌä̖hkí ta̖ˀdi dósan deeye dáyˀoˀ. Kinhêe dóta̖ˀdo heḏânho únhanginnáníḏí taˀgendi navíˀweḏi naˀä̖ˀi namuuˀin.

18 Naˀinbí Sedó Jesus Christ-di un tꞌä̖hkíḏí iví séegísehkanä wovâymä̂äní.

1 TIMOTHY

1

2

3

4

5

6

In Páaḏéˀin Ta̖ˀnin Paul-di Timothy Ônta̖ˀnannin

1

1 Naa Paul omuuˀi nä́ˀin ta̖ˀnin dóta̖ˀdoˀ. Naa Christ Jesus-ví tꞌôekhuwaˀi omuu, Yôesi Táḏá naˀinbí aywondi gínmuuˀiḏi heḏá Christ Jesus i pín taˀge hayḏi âytsíkhaˀmáaˀiḏá dítu̖ˀandi ki̖ˀbi tꞌôeˀi omúníˀin. 2 Naaḏi u̖ Timothy nä́ˀin wînta̖ˀdoˀ. U̖-á naví koḏi̖ˀdi ay waagiˀbá unmuu, naa waagibá Christ-víˀpiyeˀ biwhä̖yundeḏi. Yôesi Táḏá-áḏí heḏá Naˀinbí Sedó Christ Jesus-áḏí séegísehkanä wóemä̂äní heḏá uvíˀpiyeˀ daˀiyapúwí heḏá wóekhä̖ge̖ˀnamí ánshaaginpíḏíboˀ uncha̖ˀníḏí.

Paul-di ovâytumakheˀan dívíˀá̖yîngiˀámíḏí in hôeyóˀin há̖hkanninbíˀweḏi.

3 Naa oe Macedonia nangepiyeˀ omääpíḏíbo wítumakheˀan, heḏi nää-á inbá wítumakhekhâymáa: Oe Ephesus búuˀúbo biwóyí̖ˀní, gá iwe wên tꞌowa piháa dâyhá̖ˀoḏân, heḏi u̖ḏi ovâyyôení haˀwâa wíḏívíˀâ̖a̖mípíˀin. 4 Ovâytu̖ˀâ̖a̖mí wíḏívíhíˀmáˀve-ípí nä́ˀi hä̖ä̖wí pehtsiyeḏa̖ˀ waagiˀbá namuu i̖ˀgeḏi heḏá inbí hehä̖̂ä̖win thehtáy pahpáˀinbí khá̖wä̖́ hä̖̂ä̖ḏibo hânho báyékí dínta̖ˀmuu i̖ˀgeḏá. * Tꞌowa nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏiḏa̖ˀ dívíhíˀmáaḏáho dívíwänpitꞌaymáa, heḏiho kin dívíˀoḏá inbí híˀḏí háˀto ovâykhä̖ge̖ˀnamí dívíˀa̖míḏí háa Yôesi Táḏá natsonpóe waa, hewänbo ivíˀpiyeˀ ívíwhä̖yundeḏá gínhanginná háa natsonpóeˀin ívíˀa̖míḏí. 5 Heḏiho odaˀ u̖ḏi kin ovâyyôeníˀin heḏânho in séegí dâymáˀve-íˀin. Heḏi híwó̖ˀdiḏa̖ˀ inbí ánshaa dínmuuḏáhoˀ, heḏá hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi namuuˀin dínhanginnáˀdiḏa̖ˀ dívíˀoḏá, heḏá Yôesi Táḏávíˀpiyá pín taˀge hayḏi dívíwhä̖yundeḏá, handiḏânho nä́ˀin séegí dâymáˀve-í. 6 Hewänbo wên tꞌowa-áho han wíḏívíˀopí, hewänbo hä̖ä̖wí nachä̖ˀmuupí i̖ˀgeḏiḏa̖ˀ dívíhéeˀoḏi Yôesiví taˀgeˀin pꞌóegéḏí dívíhângeˀan. 7 Didaˀ há̖hkannin dipimúníˀin heḏânho tꞌowa Yôesi Táḏáví tsontu̖u̖ in tꞌowa ovâyhá̖ˀa̖míḏí, hebo inbo wíḏikaˀpóya̖ˀpí háa ditû̖ˀnin, heḏi tobá diˀándeˀ wänbo dínhanginnáˀnin háa dívíhíˀmáa i̖ˀgeḏi, taˀgendi wíḏínhanginnáhpí.

8 Gínhanginná Yôesi Táḏáví tsontu̖u̖-á híwó̖ˀdiḏa̖ˀ ûnmuuˀin, hewänbo taˀge ovâyhá̖ˀa̖míˀin nakhâyˀä̖ˀ. 9 Nä́ˀi-áho gínkhâyˀä̖ˀ gínhanginnáníˀin: Yôesi Táḏá-á iví tsontu̖u̖ wíˀimä́gipí in tꞌowa inbí wówátsi taˀge dâyhonningîˀ, hewänbo tꞌowa kinnân dívíˀoˀingîˀ-ân: Tsontu̖u̖ dâyˀaˀginhá̖núndeˀ, tꞌóyanpíˀindá dimuu, Yôesi Táḏá-á wíˀóeˀaˀginmähpí, dívítꞌaywó̖ˀdoˀ, Yôesi Táḏá-áḏá wíḏikwꞌó̖hpí, Yôesi Táḏáví hä̖ä̖wí-á ûnchä̖ˀmuupí waagá dâyˀoˀ, inbí yíyá-á táḏá-á báyékí ovâywha̖ˀoˀ, dâytꞌowahá̖núndeˀ, 10 tsé waagiˀinbá diyiˀ, senäˀdá wây-á senäˀdáḏíbo dívíwho̖hkwomáa, tꞌowa-á ovâyhóndeˀ ovâyku̖ˀchꞌâaníḏí, hôeyóˀindá dimuu, ovâytu̖yóˀdoḏá dívíwänpihôeyóˀoˀ, heḏá wíyá hä̖ä̖wí haˀwâagi namuuˀiḏa̖ˀbá dívíkanhondibo in taˀgen há̖hkan namuuˀin dâyyoegimáa. 11 Yôesi Táḏá i âytegendeˀiḏá naa dísóge tꞌowa dovâytꞌôeˀa̖míḏí háa iví hânho híwó̖ˀdi tu̖u̖ ûntû̖ˀ waa nä́ˀin há̖hkan niˀgeḏi.

Paul-di Yôesi Táḏá óekú̖ˀdaaˀan

12 Naˀinbí Sedó Christ Jesus dókú̖ˀdaaˀoˀ gá nachanpóeḏân naa híwó̖ˀ dóˀa̖míˀin háa dítu̖ˀan waa, heḏiho naa dísóge iví tꞌôe dônˀa̖míḏí, heḏá dókú̖ˀdaaˀo wáˀ in kay dímä́giḏi kin dáykanhûuwíḏí. 13 Heḏi iḏá kin naagîˀ dînˀan tobá aˀginhá̖hpí waagi iví̖ˀgeḏi dáyhíˀmáawän wänboˀ, heḏá yanäká dóˀan, heḏá iví tꞌowa-á dovâywha̖ˀan. Hewänbo Yôesi Táḏá navíˀpiyeˀ nasehkanäpóe wíḏînhanginnáhpíḏí taˀgendi háa dáyˀoˀin. Nä́ˀi hä̖ä̖wí dáykanmáa waˀḏi Christ-víˀpiyeˀ dáywhä̖yundepíḏíboˀ. 14 Hewänbo Naˀinbí Sedóḏá hânho báyékí séegísehkanä dímä́gi. Nää-áho Christ Jesus-víˀpiyeˀ dáywhä̖yunde heḏá dóséegí wáˀ.

15 Nä́ˀi tu̖u̖ naaḏi wâytu̖kankhâymáaˀi-áho whä̖yu̖wó̖ˀdi namuu, heḏiho tꞌowa dínkhâyˀä̖ˀ tꞌä̖hkí dâyséegíˀa̖míˀin: Christ Jesus-á nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ naˀä̖ä̖ naˀin tꞌaywó̖ˀtoˀin gimuuˀin dînˀowóyé-íḏí. Heḏi náaho i shánkí pꞌä́ndíkîˀ omuu. 16 Hewänbo Yôesi Táḏá navíˀpiyeˀ naˀiyapóe, heḏânho in toˀwên dívíwhä̖yu̖khâymáaḏí in wówátsi nahándepíˀin dâykéyíˀindáho naa i shánkí pꞌä́ndíkîˀ omuuˀi dímúní háa dînpóe waa, heḏiho indá dínhanginpúwí Christ Jesus hânho naboˀatä̖́ˀin. 17 Hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí Yôesi Táḏá âyˀaˀginhûuwí, heḏá kwꞌáayéboˀ âymáˀve-í. I-ân i tsondi shánkí hayˀi namuu, i-ân wínachuˀpí, i-ân wínakeeˀä́npí, i-ân i wîˀḏa̖ˀ Yôesi namuu. Hamân.

Háa Timothy ûnkhâyˀä̖ˀ iˀa̖míˀin

18 Timothy, u̖ naví ay waagiˀbá unmuuˀiˀ, nä́ˀi wítu̖máaˀi-á odaˀ á̖yîngiḏi nâaˀa̖míˀin, i-á háa in Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀmindi ho wóetu̖ˀan waa biˀa̖míˀinbá namuu, heḏi inbí híˀḏiho wóekhä̖ge̖ˀnamí Yôesi Táḏáví tꞌôe híwó̖ˀ mânˀa̖míḏí, wí híwó̖ˀdi sundaḏo híwó̖ˀ ihä́nbo waagiˀbá unmúníḏí. 19 Biwhä̖́yu̖ˀbé-í nä́ˀin taˀgen há̖hkan, heḏá hä̖ä̖wí ú̖hanginnáˀdi híwó̖ˀdi namuuˀindá bikanhûuwí. Wáy wên tꞌowa-áho nä́ˀi híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí dâyyoegiˀan, heḏiho nää-á piháawi há̖hkan dívíwhä̖yundeˀ. 20 Hymenaeus-áḏí Alexander-áḏí ho ha̖ˀmin damuu. Indáho Satan i Penísendiví mange naaḏi dovä̂nyoeˀan heḏânho dahá̖hpúwíḏí Yôesi Táḏáví̖ˀgeḏi wíḏänyanäkíhíˀmáˀve-ípíḏí.

2

Háa in méesateˀin tꞌowa dínkhâyˀä̖ˀ dívíˀa̖míˀin dívíwéˀgeˀoˀ ihayḏi

1 Páaḏé kaygi̖ˀdi wítu̖máa, u̖-áḏí heḏá uví méesateˀin tꞌowa-áḏí úvíyûusuˀa̖mí tꞌowa tꞌä̖hkígîˀ, heḏá ingîˀ-á Yôesi Táḏá-á bînhéeˀa̖mí, heḏá i-á bîndaaˀa̖mí hä̖ä̖wí díntáyˀiˀ ovâymä̂äníḏí, heḏá bînkú̖ˀdaaˀâ̖a̖mí. 2 Úvíyûusuˀa̖mí i nangewi tsondi hayˀigîˀ heḏá tꞌä̖hkí in wé̖ˀgeˀin tsonningîˀ-á, heḏânho khuwôedaˀginpíḏíbo githáa-í heḏá tꞌowaḏá tꞌä̖mägá wíḏíˀâ̖a̖mípí, heḏá hä̖̂ä̖ḏi wänbo Yôesi Táḏá-á heḏá tꞌowa tꞌä̖hká âyˀaˀgéení. 3 Híwó̖ˀ namuu kin ívíyûusuˀa̖míḏí, heḏi kin ívíˀoḏi Yôesi Táḏá naˀinbí aywondi gínmuuˀiˀ âyhíhchandoˀ. 4 Yôesi Táḏá-á nadaˀ tꞌä̖hkí tꞌowa ovâyˀaywoeníˀin heḏá háa in taˀgen há̖hkan namuuˀin dihá̖hpúwíˀindá. Heḏi i-á tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ namuu, 5 gá wîˀḏa̖ˀ wí Yôesi naˀä́ndân, heḏi i-áḏí heḏá naˀin tꞌowa-áḏí naˀinbí pinuḏi wîˀḏa̖ˀ wí toˀwí gínwin díwóeníḏí, i-á Christ Jesus-ân namuu, heḏi tꞌowabá napóe. 6 I-á ipimä́giḏi iví wówátsiḏi iwáˀâa heḏânho tꞌä̖hkí tꞌowa wówátsi ovâymä̂äníḏí. Heḏi Yôesi Táḏá ide̖ˀman i thaa hä̖̂ä̖ḏi kin Jesus iˀa̖míˀin, naˀin dînkeekꞌúwíḏí nadaˀin tꞌä̖hkí tꞌowa ovâyˀaywoeníˀin. 7 Heḏi Yôesiḏi naaho dísóge igîˀ dáyhéeˀa̖míḏí heḏá iví tꞌôekhuwaˀi-á omúníḏí, tꞌowa dovâytꞌôeˀa̖míḏí nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi. In taˀgen wâytu̖máa, wíḏáyhôeyómáapí, naaho dísógeˀi-ân omuu nä́ˀin Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowa dovâyhá̖ˀa̖míḏí háa dívíwhä̖yú̖-íˀin heḏá hä̖ä̖wí taˀgen namuuˀi-á.

8 Naa odaˀ tꞌä̖hkí i méesate eeye in senäˀ inbí man dâytegé-íḏí dívíyûusuˀa̖míḏí, hewänbo wíḏínkhâyˀä̖hpí nä́ˀi mandibá dívítꞌaywó̖ˀnâamíˀin, heḏá wé̖ˀgeˀin tꞌowa-áḏí wíḏitꞌáy-ípí, heḏá wíḏívítu̖kannâamípí.

9 Heḏá in kwiyä̖ˀ wáˀ odaˀ ha̖ˀminbá dimúníˀin. Indá dínkhâyˀä̖ˀ híwó̖ˀda̖ˀ dívíˀáwe̖ˀbé-íˀin, dívíyêngiˀa̖mígîˀḏa̖ˀbá yoe, hewänbo dívípiˀaˀgindo waa díncha̖a̖-íḏí dívíˀawé-í. Wíḏívíwänpiphóhkoeḏiˀâ̖a̖mípí heḏá wíḏívíwänpitôenípí báyékí óeḏo-á, saˀwó̖ˀdi kꞌuu-á, aa hânho nachä̖ˀmuuˀi-á, dívíwänpicha̖a̖ˀâ̖a̖míḏí. 10 Han dívíˀâ̖a̖mívíˀweḏi in kwiyä̖ˀ dínkhâyˀä̖ˀ saˀwó̖ˀnin dívípipáa-íˀin hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi dívíˀoˀiḏi. Nä́ˀi-ânho i hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi namuu in kwiyä̖ˀgîˀ, in Yôesi Táḏá dâyˀaˀgin gin ditû̖ˀnin. 11 Kwiyä̖ˀdáho hânda̖ˀdibo-á aˀgindi-á ee méesate dikwo̖ˀní Yôesiví tu̖u̖ dihá̖hpúwíḏí. 12 Naa wóˀdaˀpí kwiyä̖ˀdi in senäˀ ovâyhá̖ˀa̖míˀin háa ovâytsonmáˀve-íˀin, hewänbo hânda̖ˀdibo dikwo̖ˀní. 13 Háaḏan kin otû̖ˀ? Gá i sen Adam páaḏé óekhíyéḏân, ihayḏáháˀ i kwee Eve-á óekhíyé, 14 heḏá wáˀ i kwee Eve-á i Penísendiḏi iví hôeyó tꞌä̖hkí óeḏawhä̖yu̖ˀan, i sen Adam-dá yoe, heḏiho i kweeḏi Yôesi Táḏáví tu̖u̖ ônˀaˀginhá̖nú. 15 Yôesi Táḏáḏáho kwiyä̖ˀ ovâyˀá̖yîngiˀa̖mí dívíˀayyoˀ ihayḏi ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeḏi, heḏá tꞌowa-á dâyséegíḏá, heḏá yä̖ˀḏâaˀin wówátsi-á dâyhondá heḏá dívípiˀaˀgindoḏá.

3

In méesateˀin tsonnin háawin dínkhâyˀä̖ˀ dimúníˀin

1 Nä́ˀi tu̖u̖ tꞌowa ditû̖ˀdi-á taˀgeˀiḏa̖ˀ namuu: Wí sen méesatewi tsondi namúníˀin nadaˀḏáhoˀ, nä́ˀi tꞌôe iˀa̖míˀin nadaˀi-á híwó̖ˀdi-ânkun namuu. 2 Heḏiho wí méesateˀi tsondi-áho ki̖ˀbi namúníˀin ûnkhâyˀä̖ˀ: Híwó̖ˀ iví wówátsi ihûuwí heḏânho toˀwí wänbo háˀto ûnkoeḏí-í iví̖ˀgeḏi natú̖níḏí híwó̖ˀ wíˀiˀopíˀin, wîˀḏa̖ˀ kwiyó ûncha̖ˀní, háa iˀo wänbo-á á̖yîngiḏá iˀa̖mí, híwó̖ˀnin napꞌônbaymúní, tꞌowa-áḏá híwó̖ˀdi-á namúní, iví kꞌaygi ee-á in tꞌowa-á ovâyhéegíˀa̖mí, tꞌowagîˀ-á híwó̖ˀdi há̖hkandi namúní, 3 wí su̖wä̖toˀi-á tsa̖a̖ˀi-á wínamúnípí, hewänbo ûnpꞌoe kháapîˀ namúní, wí tꞌaytu̖wä̖ˀi wínamúnípí, heḏi chä̖ˀ niˀgeḏá wä̖hphaḏá wíˀiˀánshaamáˀve-ípí, 4 iví kꞌaygiḏá híwó̖ˀdi tsondi-á namúní heḏá iví áyyä̖̂ä̖-á háa dívíˀo wänbo tꞌóyannindá aˀginhá̖ˀindá dimúní. 5 I-á ûnkhâyˀä̖ˀ ki̖ˀbi sen namúníˀin iví tewhá ee, gá wí sen iví kꞌaygiḏi híwó̖ˀdi tsondi namuupíḏá Yôesi Táḏáví méesateˀin tꞌowa wänbo-á háˀto híwó̖ˀ ovâyˀá̖yîngiˀa̖mí. 6 Heḏi i-áho Jesus-víˀpiyeˀ itsꞌanwhä̖yu̖ˀi wínamúnípí, gá ki̖ˀbi namuuḏáho maˀḏi iyêngi-í heḏi kin iˀandáho Yôesi Táḏá iví̖ˀgeḏi natú̖ní itꞌaywó̖ˀnan gin, háa Yôesi Táḏá i Penísendiví̖ˀgeḏi natú̖ waabá, iyêngimáaḏí itꞌaywó̖ˀnan. 7 Heḏi nakhâyˀä̖ˀ wáˀ in tꞌowa méesateˀin dimuupíˀindi nä́ˀi méesatewi tsondi óeˀaˀgeeníˀin, heḏânho yä̖ˀḏâapí iví̖ˀgeḏi wíḏívíhíˀmáve-ípí heḏi Penísendiḏáho ônphaykꞌûˀ iwá wínawhêe-ípí.

In méesateˀin khä̖ge̖ˀnin háawin dínkhâyˀä̖ˀ dimúníˀin

8 In senäˀ méesateˀin khä̖geˀnin dimuuˀin wáˀ ha̖ˀminbá dimúní, heḏânho ovâyˀaˀginhûuwíḏí, inbí híˀ wíḏâyˀegóˀâ̖a̖mípí, báyékí méena wíḏâysú̖wä̖ˀbé-ípí, chä̖ˀ ha̖ˀtꞌaaˀin wíḏimúnípí, 9 hewänbo pín taˀge hayḏi in há̖hkan Yôesi Táḏáḏí naˀin dînthayyannin dívíwhä̖yú̖-í. 10 Waˀ méesate khä̖ge̖ˀgíˀin ovâykwꞌódipíḏíbo nakhâyˀä̖ˀ ovâytayi̖ˀníˀin, heḏi híwó̖ˀnin dipeeḏáhoˀ ovâyde̖ˀmamí. 11 Nakhâyˀä̖ˀ tꞌowaḏi nä́ˀin méesateˀin khä̖ge̖ˀninbí kwiyä̖ˀ wáˀ ovâyˀaˀgeeníˀin, heḏá nä́ˀin kwiyä̖ˀdá piˀwênbí̖ˀgeḏi yanäkí wíḏívíhíˀmáˀve-ípí, heḏá su̖wä̖toˀindá wíḏimúnípí, heḏá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí dívíkanhûuwí hä̖ä̖wí dínkankhâyˀä̖ˀiˀ. 12 Wí sen méesate khä̖ge̖ˀdi namuuˀi-á ûnkhâyˀä̖ˀ wîˀḏa̖ˀ ûnkweecha̖ˀníḏí, heḏá híwó̖ˀdi tsondi-á namúní iví kꞌaygiḏi iví áyyä̖̂ä̖-áḏí heḏá in wé̖ˀgeˀin ûnkwꞌó̖ˀnindáḏá. 13 Méesate khä̖ge̖ˀnindá híwó̖ˀ inbí tꞌôe dâyˀoḏá tꞌowaḏi kwꞌáye ovâykwꞌôení, heḏi dínkoeḏí-í khuwôedaˀginpíḏíbo dívíhéeˀa̖míḏí Christ Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀ i̖ˀgeḏi.

I hä̖ä̖wí Jesus-ví̖ˀgeḏi ívíwhä̖yundeˀiˀ

14 Tobá oˀánde wänbo hanwaapíḏíbo uvíˀpiyeˀ omú-íˀin nä́ˀi hä̖ä̖wí-áho nääbo wînta̖ˀdoˀ, 15 heḏiho ohayyêepóeḏáhoˀ ú̖hanginnání háa tꞌowa dínkhâyˀä̖ˀ dívíkanhûuwíˀin in wé̖ˀgeˀin Yôesi Táḏáví kꞌaygiˀindáḏí dívíwé̖ˀgeˀan dihayḏi. Nä́ˀin tꞌowa-áho i nawówáyiˀi Yôesiví koḏi̖ˀnin méesateˀin dimuu, heḏi in taˀgeˀin há̖hkan dâykeeyoˀ heḏá dâyˀá̖yînmáa. 16 Heḏi tꞌä̖hkíḏíbo dínkhâyˀä̖ˀ ditú̖níˀin i hä̖ä̖wí Yôesiví̖ˀgeḏi ívíwhä̖yundeˀi-á taˀgendi heˀendi namuu, nä́ˀi hä̖ä̖wí wígínhanginnáhpí iḏi naˀin dînthayyan píhay. Heḏi kinnân namuu:

I-á wí tꞌowabáho napaaḏi nä́ä oepáa kꞌayḏi napówá.

Heḏá iví wówátsi taˀge ihonnin i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏá dînkeeyan.

In makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀindiḏá óemûˀ.

In Huḏíyo dimuupíˀin tꞌowa-á iví̖ˀgeḏá ovâytꞌôeˀan.

Tꞌowa-á ivíˀpiyá dívíwhä̖yu̖ waˀ nä́ä oepáa kꞌayḏi nayiˀ ihayḏiboˀ.

Heḏá oe kwꞌáye saˀwó̖ˀ nanáˀ deepiyá napee.

4

Wên hôeyóˀin há̖hkannin dipowagítꞌóe

1 I Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ho thayˀeeḏi natú̖ i tꞌä̖ˀgi thaa napowaˀä̖ˀ ihayḏi wên tꞌowa inbí whä̖yu̖ Yôesivíˀpiye dâyyoegikankhâymáa heḏi kin dívíˀandiho ovâytꞌóyankhâymáa in tꞌowa in dihôeyóˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi ovâymáaˀin, heḏá nä́ˀin yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ví há̖hkanho dâyséegíˀa̖mí. 2 Nä́ˀi há̖hkandá wên hôeyóˀin tꞌowa paa waagiˀinbá dívíyánúmáaˀin dimuuˀindi wé̖ˀgeˀin tꞌowa ovâyhá̖ˀa̖mí. Nä́ˀin yä̖ˀḏâapíˀin há̖hkannindá wí toˀwí iphahá̖núḏí naˀôepóeḏí háabo nataachanpoˀpîˀ waagiˀinbá dimúní, indá yä̖ˀḏâapí dívíˀo wänbo wíḏitaachanpúwípí. 3 Gá kinnân: Tꞌowa ovâykhâ̖a̖kankhâymáa dívíkhóˀyâ̖a̖-íḏí, heḏá ovâytu̖ˀâ̖a̖mí wáy wí koegîˀ-á wíḏâykꞌóe-ípí. Hewänbo Yôesi Táḏá-áho nä́ˀi hä̖ä̖wí imä́gi heḏânho in toˀwên ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀindáho in taˀgen dínhanginnáˀnindi nä́ˀi hä̖ä̖wígîˀ óekú̖ˀdaaˀa̖mí heḏá dâykꞌóe-í. 4 Hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí Yôesi Táḏáḏí dímä́giˀi-áho híwó̖ˀdi namuu, heḏi âyyoegiˀa̖mívíˀweḏi âyhóní, igîˀ Yôesi Táḏá âykú̖ˀdaaˀandi. 5 Heḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí-á híwó̖ˀdi namuu gá Yôesi Táḏá han natú̖ḏân, heḏá âyhóndeˀ ihayḏi ívíyûusuˀoˀ.

Wí Jesus-ví híwó̖ˀdi tꞌôeˀi háa unkhâyˀä̖ˀ iˀa̖míˀin

6 Nä́ˀi hä̖ä̖wí u̖ḏi in méesateˀin tꞌowa ovâyhá̖ˀa̖mí, heḏi handiḏi Christ Jesus-gîˀ híwó̖ˀ bitꞌôeˀa̖mí, heḏi nä́ˀi Yôesi Táḏáví híˀ ívíwhä̖yundeˀi-á heḏá nä́ˀi híwó̖ˀdi há̖hkan nâaˀaˀginnandi-á koegîˀ waagiˀbá namúní wóekaymä̂äníḏí. 7 Hewänbo nä́ˀi híˀ pehtsiye waagiˀbá namuuˀi-á wínâaˀá̖yîngiˀa̖mípí, nä́ˀi híˀḏá tꞌowa-á Yôesi Táḏávíˀweḏá ovâywänpiyâaˀoˀ. U̖-á shánkíḏí ú̖khâyˀä̖ˀ bikhä̖́ä̖-íˀin uví wówátsi mänhûuwíḏí Yôesi Táḏá nadaˀ waabá. 8 Naˀinbí túuˀú âykayˀa̖míḏí ívíkhä̖ä̖ḏeḏáhoˀ, hâyḏa̖ˀ gínchä̖ˀpúwí, hewänbo háa Yôesi Táḏá natsonpóe waa naˀinbí wówátsi âyhondáho hä̖ä̖wí tꞌä̖hkígîˀ gínchä̖ˀmuu, heḏi gínhanginná taˀgendi naˀinbí wówátsi nää nä́ä oepáa kꞌayḏi heḏá in wówátsi naˀä̖ˀindá wáˀ híwó̖ˀ gínpúwíˀin. 9 Nä́ˀi tu̖u̖ wítu̖máaˀi-áho taˀgen namuu, heḏiho tꞌä̖hkí nâaséegíˀa̖mí. 10 Heḏânkun hânho ívítꞌôemáa heḏá ívíkhä̖ä̖ḏeˀ, gínhanginnândi Yôesi nawówáyiˀi-áho ikhâymáaˀin háa natú̖ waa. I-á i aywondi namuu tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ, heḏi in Christ-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀindáhoˀ ovâyˀaywondeˀ. 11 Nakhâyˀä̖ˀ u̖ḏi tꞌowa nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi ovâyhá̖ˀa̖míˀin, heḏá ovayyôení kin dâyˀa̖míḏí.

12 Tobáháa tsꞌa̖a̖biboˀ unmuu wänbo híwó̖ˀ uví wówátsi mänhûuwí heḏânho tꞌowaḏi wíwóeˀaˀginhá̖nú-ípíḏí, heḏiho uví wówátsi híwó̖ˀdi ú̖muuḏiho in Christ-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin ovâykeeya̖mí háawin dínkhâyˀä̖ˀ dimúníˀin. Háa dívíhéeˀa̖mí waa ovâykeeya̖mí, heḏá háa dívíkanhûuwí waagá, heḏá háa tꞌowa ovâyséegíhûuwíˀindá, háa Yôesi Táḏávíˀpiyeˀ dívíwhä̖́yu̖ˀbé-íˀindá, heḏá háa yä̖ˀḏâaˀinda̖ˀ dimúníˀindá. 13 Heḏi uvíˀwe opówá píhay nakhâyˀä̖ˀ in tꞌowa i méesate ee diwé̖ˀgekwꞌó̖ˀnin Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diweḏi ovâytu̖u̖ˀâ̖a̖míˀin, heḏá ovâytumakhemáˀve-íˀin, heḏá ovâyhá̖ˀa̖míˀin. 14 In Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀmindi wóehéeˀandi in méesateˀin tsonnindá uvîˀḏi dívímankwꞌóḏiḏi Yôesi Táḏáḏí háawên híwó̖ˀnin wóemä́gi heḏânho iví tꞌôe mânˀa̖míḏí, heḏiho nää-á nä́ˀin wóemä́giˀindá ú̖khâyˀä̖ˀ híwó̖ˀ mânˀá̖yîngiˀâ̖a̖míˀin. 15 Nä́ˀi hä̖ä̖wí ipiyeˀ bikhä̖́ä̖-í, heḏá bipimä̂äní kin nâaˀa̖míḏí, heḏânho tꞌowaḏi wóemúníḏí háa thamuwaa u̖ shánkí híwó̖ˀ nâakanhondi. 16 Nakhâyˀä̖ˀ biˀá̖yîngiˀa̖míˀin háa uví wówátsi mänhon waa heḏá hä̖ä̖wí ovâyhá̖ˀoˀi-á. Kin biˀâ̖a̖mí heḏânho wíˀbo biˀaywoeníḏí heḏá in toˀwên wôntꞌóyandeˀindá wáˀ ovâyˀaywoení.

5

Háa Timothy-ḏi in méesateˀin tꞌowa ovâymáˀve-í waa

1 In senäˀ uví shánkí saydôe dimuuˀin u̖ḏi ovâytumakhemáaḏá tꞌaygiḏi wíˀovâyhéeˀa̖mípí, hewänbo shánkíḏí ovâyhéeˀa̖mí uví táḏá mänhéeˀo waagibá. Heḏá in shánkí tsꞌa̖a̖min senäˀdá uví tíˀûuwin mänhéeˀo waabá ovâyhéeˀa̖mí. 2 Heḏi kweeyôe ovâyhíˀmáaḏá uví yíyá mänhéeˀo waabá ovâyhéeˀa̖mí, heḏi shánkí tsꞌa̖a̖min kwiyä̖ˀ unbí tíˀûuwin mänhéeˀo waabá ovâyhéeˀa̖mí, heḏi ovâyhíˀmáaḏá yä̖ˀḏâaˀiˀ ánshaaḏa̖ˀ mänmáˀve-í.

3 In kwiyä̖ˀ inbí senäˀ dínhánnin wíyá tóebo wíḏínˀä́npíḏí ovâyˀá̖yîngiˀa̖mí. 4 Hebo wí kwee iví sen ûnhándiˀ ûnˀâykwꞌôndi háa ûnsaˀyâaˀâykwꞌôndi, nä́ˀin ây-á dínkhâyˀä̖ˀ páaḏé inbí kꞌaygi dithaaˀin ovâyˀá̖yîngiˀa̖míˀin heḏi handiḏiho dihá̖hpúwí Yôesi Táḏá óeˀaˀginhûuwíḏí. Kindiḏihoˀ inbí yíyáˀindá saˀyâaˀindá ovâywáywáˀánde waabá dívíˀâ̖a̖mí, heḏá wáˀ Yôesi Táḏá-á óehíhchannamí. 5 Wí kwee iví sen ûnhándiˀ, tóebo wíˀûnˀä́npíḏí óeˀá̖yîngiˀa̖míḏí, heḏiho wíˀbo namuu, i-áho pín taˀge hayḏi natsíkha Yôesi Táḏáḏí óekhä̖ge̖ˀnamíḏí heḏi khu̖u̖-á thaa-á iyûusuˀo Yôesi Táḏá óekhä̖ge̖ˀdaˀmáaḏí. 6 Hewänbo i kwee iví sen ûnhándi-á igîˀḏa̖ˀ ipihíhchanmä̂äníḏí iví wówátsi ihondáhoˀ, i-á ho nachuu waagiˀbá namuu tobá waˀḏi nawówáyi wänboˀ. 7 Nä́ˀi hä̖ä̖wí dívíˀa̖míḏí ovâyyôení heḏânho toˀwí wänbo háˀto ûnkoeḏí-íḏí natú̖níḏí híwó̖ˀ wíḏívíˀopíˀin. 8 Tꞌä̖hkíḏíbo dínkhâyˀä̖ˀ inbí tꞌowa ovâyˀá̖yîngiˀa̖míˀin, shánkí wänbo inbí kꞌaygiwin. Wí toˀwí kin iˀopíḏá iví whä̖yu̖ Christ-víˀpiyeˀ iyoegiˀan waagibá iˀoˀ, heḏá wí toˀwí hä̂nhay wänbo iwhä̖yundepîˀví shankí pꞌä́ndíkîˀ-á namuu.

9 In kwiyä̖ˀ inbí senäˀ dínhánnin diweḏi wáy wênda̖ˀ inbí khá̖wä̖́ ovâyta̖ˀkwꞌôení heḏânho khä̖ge̖ˀ dâyhóníḏí, indá ki̖ˀminnânho dimúní: Sígíntä̖ (60) pa̖a̖yo iweḏi diphaḏemuuˀin, heḏá waˀḏi inbí senäˀ dínwówáyiˀ ihayḏiboˀ indáḏí híwó̖ˀ ditháˀḏeˀin, 10 heḏá inbí̖ˀgeḏá tꞌowa-á dínhanginná hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi dívíˀannin, kin waabá: Inbí áyyä̖̂ä̖ híwó̖ˀgí dâysówé; inbí kꞌaygi ee-á tꞌowa-á híwó̖ˀdá dâyséegíˀan; tobá hä̖ä̖wí namúní wänbo-á Yôesi Táḏáví tꞌowagîˀ-á ovâyˀan; in tꞌôephaḏe iwe dikwꞌó̖ˀnindá ovâykhä̖ge̖ˀnan; heḏá hä̖̂ä̖ḏi wänbo dívísóˀḏêe tꞌä̖mägîˀ híwó̖ˀdi wé̖ˀgeˀi hä̖ä̖wí dívíˀa̖míḏí.

11-12 Hewänbo in shánkí tsꞌa̖a̖min kwiyä̖ˀ inbí senäˀ dínchuuˀindá wíˀovâykhá̖wä̖́ta̖ˀkwꞌôenípí, indá wáy kayˀi taachan inbí túuˀú dínmuu iwe dâymáˀve-í heḏi wíyá dikhóhtsa̖a̖daˀpúuwí, heḏiho háa Christ-gîˀ páaḏé dívítu̖u̖ˀan waa wíḏívíˀopíḏí tꞌowa inbí̖ˀgeḏi ditú̖ní híwó̖ˀ wíḏívíˀopí gin. 13 Háa maˀḏi wáˀ bâaˀin dipúwí, heḏá oepiyá nä́äpiyá diwänpiyê̖e̖ní. Heḏá iweḏá maˀḏi shánkí pꞌä́ndíkíˀindá dipúwí, tꞌowaví̖ˀgeḏi tꞌä̖mägi dihíˀyê̖e̖ní, heḏá wíḏínˀá̖yîngiwó̖ˀnáhpí i̖ˀgá dívítomáˀve-í heḏá hä̖ä̖wí dínkhâyˀä̖hpîˀ ditú̖ˀbe-í. 14 Heḏânho otû̖ˀ shánkí híwó̖ˀ namúníˀin in shánkí tsꞌa̖a̖min kwiyä̖ˀ inbí senäˀ dínchuuˀindá dívíkhóˀyâ̖a̖-íḏí heḏá dâyˀâykwꞌôení, heḏá inbí kꞌaygi dâyˀá̖yîngiˀa̖mí, heḏânho in toˀwên naˀinbíˀpiyeˀ háa dicha̖a̖ˀin háabo yanäkí tu̖u̖ namuuˀi wíḏâymáˀve-ípí naˀinbí̖ˀgeḏi ditú̖níḏí. 15 Wáy wên nä́ˀin shánkí tsꞌa̖a̖min kwiyä̖ˀ inbí senäˀ dínchuuˀindá Yôesi Táḏáví pꞌóegéḏí dívíyâaˀan, heḏiho i Penísendi Satan-bí pꞌóegé i̖ˀgá dimän.

16 Hewänbo wí kwee Christ-víˀpiyeˀ iwhä̖yundeḏi heḏá ûnmaatutꞌowakwꞌôndá wíˀbo diyoekandeeˀin, i-á ûnkhâyˀä̖ˀ ovâyˀá̖yîngiˀa̖míˀin. Kindiḏi in wé̖ˀgeˀin méesateˀin tꞌowa báyékí tꞌôe wíḏínpúwípí ovâykhä̖ge̖ˀnamíḏí, heḏá shánkí dínkoeḏí-í ovâykhä̖ge̖ˀnamíḏí in wé̖ˀgeˀin kwiyä̖ˀ inbí senäˀ dínchuuˀin wíyá tóebo wíḏínˀä́npíˀin ovâyˀá̖yîngiˀa̖míḏí.

Háa in méesateˀin tꞌowaḏi inbí tsonnin ovâymáˀve-í waa

17 In méesateˀin tsonnin dimuuˀindá híwó̖ˀ inbí tꞌôe dívíkanmáaḏí híwó̖ˀ ovâywáˀâa-íˀin nakhâyˀä̖ˀ, heḏi in hânho dívítꞌôeˀoˀin Yôesiví híˀ ôntꞌôeˀa̖míḏá ônhá̖ˀa̖míḏá shánká ovâywáˀâa-í. 18 Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe hanbá natû̖ˀ. Kinnân nata̖ˀmuu:

Wí wéyu itá̖ˀa̖ˀtsꞌáḏíndeˀi-á wívînsówhiˀa̖mípí hebo bînhúumä̂äní.

Heḏá wáˀ natû̖ˀ, nakhâyˀä̖ˀ wí toˀwíḏí itꞌôeˀoˀi-áho óewáˀâa-íˀin.

19 Wîˀḏa̖ˀ wí toˀwíḏí wên háawên híwó̖ˀpíˀin wí méesateˀi tsondi ônchä̖nundeḏi wínâatꞌóyaanípí. Hebo wên wíye háa poeye tꞌowa híwó̖ˀpí iˀannin ditú̖ḏíḏa̖ˀmânho ovâytꞌóyaaní. 20 Hewänbo taˀgendi wí méesateˀi tsondiˀ itꞌaywó̖ˀkanhondáhoˀ, in méesateˀin tꞌowa tꞌä̖hkíví páaḏépiyebo iví tꞌaywó̖ˀdi nâatu̖ˀâ̖a̖mí, heḏânho in wé̖ˀgeˀin méesateˀin tsonnin dikhuwôedaˀíḏí dívítꞌaywó̖ˀnamíḏí.

21 Yôesi Táḏáví páaḏépiyeboˀ, heḏá Christ Jesus-ví páaḏépiyá, heḏá in makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin Yôesi Táḏáḏí ovâyde̖ˀmanninbí páaḏépiyá, kayˀindi wítu̖máa, nä́ˀi ho wítu̖ˀandiˀ nâaˀaˀginnamí, heḏi wíˀbo wíˀuntú̖nípí wí toˀwíví̖ˀgeḏi háa híwó̖ˀ háa híwó̖ˀpí iˀannin ú̖taˀgendihanginnáhpíḏíboˀ, heḏi wíˀuntú̖nípí wí toˀwí híwó̖ˀdi namuuˀin nâawänpihíḏíboˀ. 22 Wíviwóˀonnamípí wí toˀwívîˀḏi bimankꞌúwíḏi méesateˀi tsondigîˀ nâasóge-íḏí. Kin biˀandi heyâa i-á tꞌaywó̖ˀtoˀi-ân namuuḏá, u̖-áhoˀ iví tꞌaywó̖ˀ iwebá bitóeˀó waagibá biˀoˀ. Bipiˀá̖yîngiˀa̖mí heḏânho yä̖ˀḏâaˀibo unmúníḏí.

23 Hä̖́yä́nnanho unhaypóe, heḏiho nää pꞌoeḏa̖ˀ wínâasú̖wä̖ˀbé-ípí, hewänbo wí hí̖yä̖̂ä̖ méenaˀây wáˀ nâawóení heḏânho wíˀunsihaypúya̖ˀbé-ípíḏí. *

24 Wáy wên tꞌowa-áho keeˀeeḏiho dívítꞌaywó̖ˀdoˀ, heḏiho nä́ˀi hä̖ä̖wí dívíˀoˀi-á nahanginpoˀ waˀḏi ovâytu̖yóˀdiwekánpíḏíboˀ. Hewänbo wây-á wên tꞌowaví tꞌaywó̖ˀdi-á tíˀúugéḏânho natsꞌanhanginpoˀ. 25 Heḏi híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí tꞌowa dívíˀoḏá hanbá napoˀ, wesebo nahanginpoˀ, hewänbo tobá nää wesebo híwó̖ˀ wínahanginnáhpí wänboˀ, wáy wí thaa-ânho nahanginpúwí.

6

Háa in pantꞌôeˀin dínkhâyˀä̖ˀ dívíˀa̖míˀin

1 In toˀwên pantꞌôeˀin dimuuˀin Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀindá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí dínkhâyˀä̖ˀ inbí tsonnin dâyaˀginhûuwíˀin, heḏânho tꞌowa yanäkí wíḏívíhíˀmáˀve-ípíḏí Yôesi Táḏáví̖ˀgeḏi heḏá iví há̖hkan tu̖u̖ ûnmuu i̖ˀgeḏá. 2 Heḏi inbí tsonnin Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeḏáhoˀ, in pantꞌôeˀin wíḏínkhâyˀä̖hpí ovâyˀaˀginhá̖nú-íˀin tíˀûuwin páaḏéˀin diwänpimuuḏiboˀ, hewänbo dínkhâyˀä̖ˀ ingîˀ shánkí híwó̖ˀ wänbo dívítꞌôeˀa̖míˀin, gá nä́ˀin tsonnin in panbí tꞌôe iweḏi híwó̖ˀdi dâyhóndeˀindá Christ-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin wáˀ dimuuḏân, heḏá Yôesiḏá ovâyséegí.

I chä̖ˀ wä̖hphaḏe wíˀâyséegí-ípí

3 Nakhâyˀä̖ˀ u̖ḏi in tꞌowa ovâyhá̖ˀa̖míˀin heḏá ovâyyôeníˀin nä́ˀi hä̖ä̖wí dívíkanhûuwíḏí. Maˀḏi wáy wíyá toˀwíḏá piháa ovâyhá̖ˀoˀ, heḏá i taˀgen tu̖u̖ Naˀinbí Sedó Jesus Christ natú̖ˀi-á wíˀovâyhá̖ˀopí, heḏá wáˀ wíˀovâyhá̖ˀopí háa Yôesi nadaˀ waagi dívíkanhûuwíḏí. 4 Ki̖ˀmin tꞌowa-á dívíwänpiphuuḏeˀ, heḏá hä̖ä̖wí wänbo-á wíḏíntaˀgendihanginnáhpí. Inbí ánshaa-á híwó̖ˀdi wíḏínmuupíḏí tꞌä̖mägîˀ hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi ditsikayiˀ heḏá tu̖u̖ i̖ˀgeḏiḏa̖ˀbá ditu̖hä́nyiˀ. Iweḏiho dithúupoˀ heḏá tꞌayḏa̖ˀ dívímáa, heḏá wíˀnä́ táyeví̖ˀgeḏi yanäkí dívíhíˀmáa, heḏá diˀándeˀ in wé̖ˀgeˀin tꞌowa-á yä̖ˀḏâapîˀ ánshaaḏa̖ˀ dínmuuˀin. 5 Inbí ánshaa dínpeḏeemuuḏi heḏá in taˀgen namuuˀin dínyâapóeḏí dívíwänpitꞌaymáa. Indá diˀánshaapoˀ Yôesiví khuu ipiyeˀ dívíwänpiwhä̖yundeḏibo dikoḏitꞌowapáa-í.

6 Hewänbo in toˀwên Yôesiví khuu ipiyeˀ dívíwhä̖yundeˀindáho dihíhcha̖a̖ i hä̖ä̖wí dínkwꞌó̖ˀdiḏiboˀ, heḏiho koḏitꞌowa waagiˀinbá ho dimuu. 7 Giˀâypu̖yä̖ ihayḏi hä̖ä̖wí wänbo wíˀâymaapí nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ, heḏi gichuu ihayḏi wänbo-á nä́ä oepáa kꞌayḏi iweḏi hä̖́ä̖bo wíˀâykhuwakhâymáapí. 8 Heḏiho koegîˀ-á awegîˀ-á gínkwꞌó̖ˀdá gínkhâyˀä̖ˀ gichanpúwíˀin híwó̖ˀ hay gínkwꞌó̖ˀnin. 9 Hewänbo in toˀwên dikoḏitꞌowapáa-íˀin diwänpidaˀin dimuuˀindá yä̖ˀḏâapíḏa̖ˀ dívíkanhûuwíˀin dichanpoˀ, i hä̖ä̖wí didaˀi dâyhóníḏí. Inbí tꞌaywó̖ˀdi dínmúníˀiḏi wên phay ovâykꞌûˀ waabá dínpóe, heḏi iwe diwhêe. Indá dívíˀánshaaˀanpíḏíboˀ i hä̖ä̖wí ovâywänpiwha̖hkangítꞌóeˀi didaˀ, heḏi nä́ˀi hä̖ä̖wíḏá áagépiyeˀ ovâywhá̖ve-í heḏá peḏee iwe ovâytôení. 10 Tꞌowa-á dâychä̖ˀséegíḏí hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí híwó̖ˀpîˀḏa̖ˀ dívítsiyeˀoˀ. Wáy wêndáhoˀ hânho dichä̖ˀdaˀḏihoˀ inbí whä̖yu̖ Yôesivíˀpiyeˀ dínmuu iweḏi dívíhângeˀan, heḏiho wíˀbo báyékí dívípiwha̖ˀan.

Paul-di Timothy óetumakheˀan híwó̖ˀ iˀa̖míḏí

11 Hewänbo Timothy, u̖-á Yôesi Táḏávîˀ unmuu, heḏiho nä́ˀi híwó̖ˀpîˀ hä̖ä̖wí namuu iweḏi biyâatä̖́ä̖-í. Shánkíḏí bikhä̖́ä̖-í uví wówátsi taˀge mänhûuwíḏí heḏá háa Yôesi nadaˀ waagá úvíkanhûuwí, heḏá Yôesivíˀpiyá biwhä̖yu̖hûuwí, tꞌowa-á ovâyséegíhûuwí, biyä̖́ä̖ˀa̖mí tobá ú̖kháamän wänboˀ, heḏá tꞌayyaaˀi-á wíˀunmúnípí. 12 Wí ä̖ä̖ˀi háa wí tsa̖a̖ˀiˀ ikhä̖ä̖ḏeˀ waabá u̖ wáˀ kayˀindi bikhä̖́ä̖-í híwó̖ˀ uví wówátsi mänhûuwíḏí. Yôesi Táḏáḏí wóetu̖kánnan in wówátsi nahándepíˀin mänkéyíḏí, heḏi báyékí tꞌowaví páaḏépiyeˀbo untú̖ Jesus-víˀpiyeˀ biwhä̖yundeˀin, heḏiho in wówátsi nahándepíˀin iweho bitsa̖a̖kêení. 13 Nää hä̖ä̖wí Yôesi Táḏáví páaḏépiyeˀbo wíyôení, i-á hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí nawówámuuˀiˀ nawówátsipä̖yiˀ, heḏá Christ Jesus-ví páaḏépiyeˀbo-á, iḏá Pontius Pilate in taˀgen óetu̖ˀan Pilate-ví páaḏépiyeˀ nawin dihayḏi. Kinnân ú̖khâyˀä̖ˀ bitsiyeˀa̖míˀin: 14 I tsontu̖u̖ wóetu̖ˀandiˀ nâaˀaˀginnamí, heḏânho uví wówátsi híwó̖ˀninda̖ˀ ú̖múní heḏá toˀwíḏí wänbo-á hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏá háˀto wônchä̖nú-í. Kin bikanhûuwí Naˀinbí Sedó Jesus Christ nawáyˀä̖ä̖ píhay. 15 Hä̖̂ä̖ḏiˀi thaa ide̖ˀman dihayḏiho Yôesi Táḏáḏí Christ óekeesogekhâymáa. Yôesi Táḏáḏáho namuu i naˀindi âyˀaˀginmä̂äníˀiˀ, ibá tꞌä̖hkíví shánkí kay-á imáa, ibá-á shánkí natsonyiˀ tꞌä̖hkí wé̖ˀgeˀin tsonnin dimuuˀinbíˀweḏi, heḏá ibá-á in kwꞌáye dimuuˀinbíˀweḏá shánkí kwꞌáyeˀi-á namuu. 16 Iḏa̖ˀmân hä̂nhay wänbo háˀto nachúu-í, iḏa̖ˀ wíˀbo nakohthaynáˀ diwá naˀä́n, nä́ˀi ko-á hânho nakayḏi tóebo háˀto ee núˀ iwepiyeˀ ihá̖ḏi-í. Toˀwíḏí wänbo wáymûu wänbo wíˀóemûˀpí, heḏá toˀwíḏí wänbo-á hä̂nhay wänbo-á háˀto ûnkoeḏí-í óemúníˀin. Yaho kwꞌáye âytegé-í heḏá hä̖̂ä̖ḏi wänbo-á naˀinbí tsondi-á gínmúní. Hamân.

In koḏitꞌowa dimuuˀin háa dínkhâyˀä̖ˀ dívíˀa̖míˀin

17 In toˀwên koḏitꞌowa dimuuˀin báyékí nä́ä oepáa kꞌayḏiwi hä̖ä̖wí dínkwꞌó̖ˀnin ovâytu̖ˀâ̖a̖mí wíḏívíyêngiˀâ̖a̖mípíˀin, heḏá wíḏiˀâ̖a̖nípí inbí chä̖ˀdá hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí i̖ˀgeḏá ovâykhä̖ge̖ˀnâamíˀin, gá inbí chä̖ˀdáho hä̖̂ä̖ḏi nanân wänbo dínhá̖a̖níḏân. Hewänbo shánkí dínkhâyˀä̖ˀ dívíwhä̖yú̖-íˀin Yôesi Táḏáḏânho ovâykhä̖ge̖ˀnamíˀin. Iḏânho nä́ˀi báyékí hä̖ä̖wí naˀin tꞌowa dímäˀ díhíhchannamíḏí. 18 Nä́ˀin koḏitꞌowa dimuuˀin ovâytu̖ˀâ̖a̖mí híwó̖ˀgí dívíkanhûuwíˀin. Indá báyékí hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi dínkwꞌó̖, heḏiho dínkhâyˀä̖ˀ báyékí híwó̖ˀdi-á dívíˀâ̖a̖míˀin, heḏá inbí hä̖ä̖wí iweḏá wíḏihä̖ä̖khâ̖a̖-ípí, heḏá wé̖ˀgeˀin tꞌowa-áḏá dívíwiyé-í. 19 Kin dívíkanhondáho inbí híwó̖ˀdi tsiyekan dínmuuˀi-á wên kayˀin tepú waagiˀbá namúní inbí wówátsigîˀ, heḏi hä̖ä̖wí shánkí nachä̖ˀmuuˀi dâyteˀkwꞌóeˀó waagibá dívíˀa̖mí, gá handiḏi in koḏi̖ˀnin wówátsi namúníˀin dâykéyíḏân.

I tꞌä̖ˀgi híˀ Paul-di Timothy ônta̖ˀnandiˀ

20-21 Timothy, hä̖ˀin há̖hkan Yôesi Táḏáḏí uví mange wônyoeˀannin nâaˀá̖yîngiˀa̖mí. In toˀwên Yôesi óeˀaˀginpí waa dívíhéeˀoˀin wíˀovâytꞌóyaanípí. Inbí híˀ dínmuuˀi wíḏínchä̖ˀmuupí. Heḏá in toˀwên háa dívíhéeˀoˀin ihayḏa̖ˀ dâyˀegóˀoˀin wänbo-á wíˀovâytꞌóyaanípí. Indá diˀándeˀ hä̖ä̖wí dínhanginnáˀnin, hewänbo taˀgendi wíḏínhanginnáhpí. Wáy wên ha̖ˀmin tꞌowa-á in taˀgen whä̖yu̖ namuuˀin diweḏi dívíyâaˀan.

Yôesi Táḏáḏí iví séegísehkanä-áho wovâymä̂äní.

* 1:4 In Huḏíyo inbí hä́nˀoeˀin thehtáy pahpáˀinbí khá̖wä̖́ dâyta̖ˀkwꞌóḏi inbí̖ˀgeḏi wíḏínˀóḏe-ípíḏí, hewänbo wáˀ inbí̖ˀgeḏi dâyˀógéḏípaaḏi dívítu̖hkando nä́ˀi ógéḏí i̖ˀgeḏi háa taˀgen namuuˀin háa yoe.

* 5:23 Inbí pꞌoe-á wáyyéḏí su̖wä̖gîˀ híwó̖ˀdi wíḏínmuupí, heḏihoˀ iwe dâyméenawónde woegîˀ namúníḏí.

2 TIMOTHY

1

2

3

4

In Eeḏiˀin Ta̖ˀnin Paul-di Timothy Ônta̖ˀnannin

1

1 Naa Paul-á Jesus Christ-ví tꞌôekhuwaˀi-ân omuu, Yôesi Táḏá natsonpóeḏí ki̖ˀbiˀ omúníˀin, heḏânho tꞌowa dovâytꞌôeˀâ̖a̖míḏí Yôesi Táḏá iví tu̖u̖ imä́giˀin toˀwên Christ Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀindáho in wówátsi nahándepíˀin ovâymä̂äní. 2 Nä́ˀin ta̖ˀnin naaḏi u̖ Timothy wînta̖ˀdoˀ, u̖-á naví ay waagibá wícha̖a̖ heḏi wíséegí. Yôesi naˀinbí Táḏá-áḏí heḏá Naˀinbí Sedó Jesus Christ-áḏí séegísehkanä wóemä̂äní, heḏá uvíˀpiyeˀ nasehkanäpúwí, heḏá wóekhä̖ge̖ˀnamí ánshaaginpíḏíboˀ uncha̖ˀníḏí.

Timothy-ví̖ˀgeḏi Paul iˀánshaamáaḏí Yôesi Táḏá óeku̖ˀdaaˀoˀ

3 Naa Yôesi Táḏá dókú̖ˀdaaˀoˀ, i-á namuu iví tꞌôe dônkanmáaˀiˀ, heḏi dînhanginná pín taˀge hayḏi kin dáyˀoˀin, naví thehtáy pahpáˀin dívíˀan waabá. I dókú̖ˀdaaˀoˀ u̖ˀ unmuuḏi, khu̖u̖-á thaa-á u̖gîˀ dáyyûusuˀoḏi. 4 Naa hânho odaˀ wíyá wímúníˀin heḏânho ohíhchanpúwíḏí, uví̖ˀgeḏi báyékí ánshaa dînpóya̖ˀdi háa bisíhtä̖ä̖ˀin änwiye ihayḏi. 5 Heḏi dáyˀánshaaˀoˀ háa Jesus-víˀpiyeˀ taˀgendi biwhä̖yundeˀin. Páaḏé uví saˀyâa Lois heḏáháˀ uví yíyá Eunice-á inbí píˀnä́ khóˀyé-á dänwhä̖yu̖, heḏá naa dînhanginná u̖-á wáˀ hanbá biwhä̖yundeˀ.

Paul-di Timothy óetu̖ˀan Yôesiví tu̖u̖ tꞌowa híwó̖ˀ ovâytꞌôeˀa̖míḏí

6 Heḏânkun u̖ wíˀánshaakannamí, naa uví pꞌóˀḏé dáymankꞌûˀ ihayḏi Yôesi Táḏáḏí wí hä̖ä̖wí wóeyôn mânˀa̖míḏí. Nää wíyá bipimä̂äní hä̖ˀi tꞌôe híwó̖ˀ mânˀâ̖a̖míḏí, páaḏé ihayḏi bitsiyeˀo waagibá. 7 Yôesi Táḏáḏí naˀin khuwôedaˀ wíḏímä́gipí naˀinbí píˀnä́ khóˀyé, hewänbo kay-áho dímäˀ, heḏá díkhä̖ge̖ˀdo tꞌowa âyséegímáˀve-íḏí, heḏá hangintandá dímäˀ naˀinbí wówátsi híwó̖ˀ âyhûuwíḏí.

8 Heḏiho wíˀunwôedaˀípí Nanbí Sedó Jesus-ví̖ˀgeḏi tꞌowa ovâytꞌôeˀa̖míḏí, heḏá wíḏíwôedaˀípí tobá iví tꞌôe dônˀoḏibo dípansóge wänboˀ, hewänbo shánkíḏí naa tꞌôephaḏe iwe oˀä́n waagibá un wáˀ unkhâymúní mäntꞌôephaḏé-íḏí Yôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tu̖u̖ tꞌowa ovâytꞌôeˀa̖míḏí, heḏi Yôesi Táḏáḏáho kay wóemä̂äní kin biˀa̖míḏí. 9 Iḏânkunho naˀin dînˀaywon heḏá ívíˀinda̖ˀ gimúníḏí dítu̖kánnan. Heḏi kin iˀan wên háawên ívíˀannin namuuḏiḏa̖ˀbá yoe, hewänbo báyékí séegísehkanä imáaḏân. Hä́nˀoebo waˀ hä̖ä̖wí nakhíˀyenpíḏíbo wíˀbo iˀánshaamä́gi kin iˀa̖míḏí, Christ Jesus-di dînkhâymáaˀin namuuḏi. 10 Heḏi nääho Yôesi Táḏáḏí nä́ˀi séegísehkanä naˀin dînkeeyan Christ Jesus-á napówá ihayḏi dînˀaywoeníḏí. Christ-dáho in chuwa namuuˀin naˀinbíˀweḏá dînyâaˀan, heḏá handiḏá dînkeekwꞌóḏi háḏíḏí Yôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tu̖u̖ âywhä̖yundeḏi näˀin wówátsi nahándepíˀin âykéyíḏí.

11 Heḏi Yôesi Táḏáḏáho naa dísóge tꞌôekhuwaˀi-á heḏá há̖hkandi-á omúníḏí, iví híwó̖ˀdi tu̖u̖ ûnmuu i̖ˀgeḏi tꞌowa dovâytꞌôeˀâ̖a̖míḏí. 12 Heḏi nä́ˀi tꞌôe dáyˀoˀi namuuḏi naa tꞌôephaḏe iwe nää oˀä́n. Hewänbo tobáháa kin dînpoˀ wänbo wóˀwôedaˀpí, dînhanginnândi toˀwívíˀpiyeˀ naa dáywhä̖yundeˀin, heḏá híwó̖ˀdá dînhanginná i-á ûnkoeḏiˀin i hääwí iví mange dônyoeˀandiˀ dînˀá̖yîngiˀa̖míḏí i tꞌä̖ˀgi thaa napówá píhay. 13 Naaḏi wînthayyan háawin in taˀgen há̖hkan namuuˀin, heḏiho u̖-á ú̖khâyˀä̖ˀ nä́ˀin há̖hkan diwebá bitsa̖a̖kêeníˀin. Heḏi kin biˀoḏi in whä̖yu̖-á in séegí-á Christ Jesus napä̖yiˀi nâahûuwí. 14 Nä́ˀi híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí Yôesi Táḏáḏí uví mange wônyoeˀandiˀ mänˀá̖yîngihûuwí. I Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ naˀinbí píˀnä́ khóˀyé gínthaaˀiḏáho wóekhä̖ge̖ˀnamí kin biˀa̖míḏí.

Wáy wêndi Paul óeyoeˀan hewänbo Onesiphorus-dá yoe

15 Ú̖hanginná tꞌä̖hkí in Asia nangewin tꞌowaḏi naa díyoeˀan, Phygelus-áḏí Hermogenes-áḏí indi wänbo díyoeˀan. 16 Naˀinbí Sedóvíˀpiyeˀ dáyyûusuˀoˀ in Onesiphorus-ví kꞌaygiˀinbíˀpiyeˀ nasehkanäpúwíḏí, iḏá naa hä̖́yä́nnanho díboˀaawówáˀan, heḏá tobá nä́ä pan tewhá ee owhiˀä́n wänbo wíḏíwôedaˀpí. 17 Nawôedaˀívíˀweḏi nä́ä Rome-piyeˀ naˀä̖ä̖, heḏi napówá ihayḏá iheˀyiḏibo naa dítu̖wä̖máa díshaa píhay. 18 Naa dáyyûusuˀoˀ owáy i tꞌä̖ˀgi thaa napówá ihayḏi Naˀinbí Sedó ivíˀpiyeˀ nasehkanäpúwí. U̖bo híwó̖ˀ ú̖hanginná, oe Ephesus búuˀú iwe i-áḏí naa-áḏí gayiˀ ihayḏi iḏi báyékí díkhä̖ge̖ˀnannin.

2

Timothy ûnkhâyˀä̖ˀ híwó̖ˀ Yôesigîˀ itꞌôeˀa̖míˀin

1 Naví ay, Christ Jesus-di iví séegísehkanä ûnmuuˀin dímä́gi, heḏi nä́ˀindibá wóekayˀa̖mí. 2 I hä̖ä̖wí naaḏi báyékí tꞌowa dovâyhá̖ˀandiˀ untꞌoe, heḏi nää nä́ˀi untꞌoeˀibá wây-á tꞌowa ovâyhá̖hphaḏé-í, indá dínkhâyˀä̖ˀ hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí háa dínwó̖ˀnân waa dívíkanhûuwíˀindá dimúníˀin, heḏáháˀ indá wáˀ dínkoeḏí-í wé̖ˀgeˀin tꞌowa-á ovâyhá̖ˀa̖míḏí.

3 U̖-á wí sundaḏo Jesus Christ-vîˀ waagiˀbá unmuu, heḏiho naa dontꞌôephaḏende waagibá u̖ wáˀ ú̖khâyˀä̖ˀ unkhâymúníˀin igîˀ mäntꞌôephaḏé-íḏí. 4 Wí sundaḏo namuuˀi-á waˀḏi háa óeyôn waa iˀoḏibo háˀto iweḏi iyâaˀa̖mí iˀa̖míḏí háa in sundaḏo dimuupíˀin dívíˀo waagibá, gá iví pꞌóˀḏéḏîˀ ihíhchannamíˀin nadaˀḏân. 5 Heḏá toˀwí iˀáḏâamáaˀi-á háa ûnkhâyˀä̖ˀ waa iˀáḏâaˀopíḏá háˀto hä̖ä̖wí in ditꞌanpoˀin ovâymäˀiˀ óemä̂äní. 6 Heḏá wí toˀwí nava iwe báyékí itꞌôeˀandi-á ûnkhâyˀä̖ˀ i páaḏéˀi namúníˀin i hä̖ä̖wí napaa iweḏi ihóníḏí. 7 Híwó̖ˀ biˀánshaaˀa̖mí nä́ˀi wítu̖máa i̖ˀgeḏi, heḏânho Naˀinbí Sedóḏí híwó̖ˀdi kaˀpowa wóemä̂äní hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí ú̖táyˀiˀ unkaˀpówá-íḏí.

8 Jesus Christ-ví̖ˀgeḏi biˀánshaaˀa̖mí. I-á nachuu wänbo nawáywówápóe, i-á David-ví ây iweḏiˀibá namuu. Nä́ˀi-ân namuu i híwó̖ˀdi tu̖u̖ iví̖ˀgeḏi tꞌowa dovâytꞌôeˀoˀ. 9 Nä́ˀi tu̖u̖bá namuuḏi tꞌôephaḏe iwe oˀä́n, heḏi wí yanäkíkandi waagibá nä́ä pan tewhá iwe owhiˀä́n, hewänbo Yôesi Táḏáví tu̖u̖-á ûnkayḏi wíˀûnwhimuupí. 10 Tobá háa naa dînpoˀ wänbo dáyyä̖́ä̖ˀoˀ in Yôesi Táḏáḏí ovâyde̖ˀmannin dimuuˀin dovâykhä̖ge̖ˀnamíḏí heḏânho in wáˀ Christ Jesus-di ovâyˀaywoeníḏí, heḏiho hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí saˀwó̖ˀda̖ˀ nanáˀ diwe ditháa-í. 11 Nä́ˀi híˀ nää otú̖níˀi-á taˀgenda̖ˀ namuu: Christ-áḏí gichuuḏá i-áḏíbá wáy naˀä́n diwebá giwówákwo̖ˀní. 12 Ívítꞌôephaḏeyä̖́ä̖ˀandáhoˀ, i-áḏí wé̖ˀge gitsonyê̖e̖ní. Hewänbo i wíˀâytaapí gin gitú̖ḏáhoˀ, i wáˀ natú̖ní naˀin wänbo-á wíḏítaapíˀin. 13 Tobáháa naˀin háa gínkhâyˀä̖ˀ waa wíˀívíˀanpí wänboˀ, i-áho hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí háa ûnkhâyˀä̖ˀ waa iˀoˀ, gá wíˀûnkoeḏipíḏân iˀegóˀa̖míḏí iví híˀ natú̖ˀin.

Timothy in taˀgen namuuˀin ihûuwíˀin ûnkhâyˀä̖ˀ, heḏi in taˀgen namuupíˀindá iyoeˀa̖mí

14 U̖-á ú̖khâyˀä̖ˀ in méesateˀin tꞌowa nä́ˀi hä̖ä̖wí wítu̖ˀan niˀgeḏi ovâyˀánshaakannamíˀin, heḏá Yôesi Táḏáví páaḏépiyeˀ kayˀindiḏá ovâytu̖ˀâ̖a̖mí tu̖u̖ i̖ˀgeḏiḏa̖ˀ wíḏívítu̖hä́nmáˀve-ípí. Han dívítu̖hkanmáaḏáhoˀ wíḏínchä̖ˀmuupí, heḏi in toˀwên dívítꞌóyandeˀinbí ánshaa-á ovâywänpipeḏeeˀoˀ. 15 Hä̖̂ä̖ḏi wänbo uví tꞌôe á̖yîngiḏi mänˀâ̖a̖mí heḏânho Yôesi Táḏá natú̖níḏí híwó̖ˀ biˀannin, heḏá háa biˀoˀin namuuḏi wíˀunwôedaˀípí, heḏá Yôesi Táḏáví taˀgen tu̖u̖ ûnmuuˀi tꞌowa taˀge ovâytꞌôeˀâ̖a̖mí. 16 In tꞌowa Yôesi dâyˀaˀginpí waa dívíhéeˀoˀinbíˀweḏi heḏá toˀwên inbí híˀ dínchä̖ˀmuupíˀinbíˀweḏi biyâaˀa̖mí. Haˀwâaˀi híˀḏí tꞌowa Yôesivíˀweḏi shánkí ovâyyâaˀoˀ. 17 Wí phée nawówa̖ˀpîˀ nawaḏediˀḏá i khowa óeháˀḏä̂ndo waagibá, nä́ˀin tꞌowaví híˀ-áho tꞌä̖mäpiyeˀ dínwaḏeḏiˀ, heḏi handiḏi tꞌowa ovâyháˀḏä̂ndoˀ. Hymenaeus-áḏí Philetus-áḏí wên wíye senäˀ damuu in haˀwâa dívíhéeˀoˀin diweḏi. 18 Indáho in taˀgen namuuˀin diweḏi dänyâaˀan. Kinnân datû̖ˀ: Christ-víˀpiyeˀ ívíwhä̖yu̖ ihayḏiho giwáywówápóe waabá ho gínpóe, heḏiho owáy gichuu ihayḏáho naˀinbí túuˀú wígiwáywówápúwípí. Inbí tu̖u̖ḏiho báyékí tꞌowa inbí whä̖yu̖ iweḏi ovâyyâakanhon. 19 Hewänbo Yôesi Táḏáví tu̖u̖ ûnmuuˀi-áho wên kayˀin tepú naˀingîˀ dînkꞌûˀ waagiˀinbá namuu, heḏi iví ta̖ˀnin diwe kinnân ûnta̖ˀmuu:

Naˀinbí Sedó-áho ûnhanginná wéˀin iví tꞌowa ûnmuuˀin.

Heḏá kindá wáˀ nata̖ˀmuu:

Toˀwên tꞌä̖hkí ditû̖ˀnin Naˀinbí Sedóvíˀin dimuuˀindáho dívítꞌaywó̖ˀkanwóyí̖ˀníˀin dínkhâyˀä̖ˀ.

20 Wí koḏitꞌowa namuuˀiví tewhá ee wí sä̖ˀä̖́wé ûnsaa óeḏoḏi háa kwä̖́ˀ tsꞌä̖ˀiḏi napaˀandiˀ, heḏi nä́ˀi sä̖ˀä̖́wé-áho i hä̖ä̖wí shánkí híwó̖ˀdi namuuˀiˀ óesaaˀigîˀ namuu. Hewänbo wáˀ wíyá sä̖ˀá̖wé-áho phéḏá napꞌoḏá napaˀandiˀ nasaa, heḏi i-áho i wä̖hphaḏe híwó̖ˀ namuupîˀ hä̖ä̖wí óesaa-ígîˀ-á namuu. 21 Hä̖ä̖wí yä̖ˀḏâapîˀ namuuˀivíˀweḏi ívíyâaˀandá, handiḏi i sä̖ˀä̖́wé hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi óesandi waagiˀbá gimúní, heḏá Naˀinbí Sedóvíˀindáho taˀgendá gipúwí, heḏi iḏiho wí tꞌôe dímä̂äní igîˀ ívíˀa̖míḏí, hangîˀ ívíkhâyˀoḏi, heḏi nä́ˀi tꞌôe dímäˀi-á híwó̖ˀ ívíˀa̖mí.

22 Nä́ˀi híwó̖ˀpîˀ taachan wáy wên eˀnûn dâymáaˀivíˀweḏi óyâaˀan. Shánkíḏí bikhä̖́ä̖-í uví wówátsi taˀge mänhûuwíḏí, heḏá Yôesivíˀpiyeˀ biwhä̖́yu̖ˀbé-íḏí, heḏá tꞌowa-á ovâyséegíhûuwíḏí, heḏá indáḏá tsa̖a̖ginpíḏíbo-á untháa-íḏí. Kin biˀandá in toˀwên yä̖ˀḏâaˀin inbí píˀnä́ khóˀyé dimuuḏi Yôesivíˀpiyeˀ dívíyûusukanmáaˀin waagiˀinbá unmúní. 23 Tꞌowa ánshaapíˀin dimuuˀin heḏá hä̖ä̖wí wänbo wíḏínhanginnáhpíˀin dimuuˀindá dívítu̖hkandoḏi wíˀovâytꞌóyaanípí. Haˀwâaˀi híˀ dâypiyemáaˀin dimuuˀindá wíˀnä́ táye dívíwänpitꞌayyaaˀoˀ. 24 Hebo toˀwên Naˀinbí Sedógîˀ dívítꞌôeˀoˀindá wíḏínkhâyˀä̖hpí tꞌaytu̖hkannin dimúníˀin, hewänbo shánkíḏí tꞌä̖hkí tꞌowa-áḏí híwó̖ˀnin dimúní, heḏá híwó̖ˀnin há̖hkannindá boˀatä̖́ˀindá dimúní. 25 Dínkhâyˀä̖ˀ in toˀwên Yôesiví híˀ ônséegíˀopíˀin ovâythayya̖míˀin piháa dívíˀoˀin, hewänbo kin ovâythayyoḏi tꞌayginpíḏíboˀ ovâyhéeˀâ̖a̖mí, heḏi maˀḏânho Yôesi Táḏáḏí ovâykhä̖ge̖ˀnamí inbí tꞌaywó̖ˀdi dâyyoeˀa̖míḏí, hedânho in taˀgen namuuˀin dihá̖hpúwíḏí, 26 heḏi kindiḏáho inbí hangintan dâywáykéyí, heḏá Penísendivíˀweḏáho dívíyâaˀa̖mí. Iḏá wên phay ovâykꞌûˀ waagibá iˀandi iwe diwhêe, heḏiho iví pan waagiˀinbá dipóeḏí háa natú̖ waa ho dívíˀoˀ.

3

Háa napúwíˀin i tꞌä̖ˀgi thaa napowaˀä̖ˀ ihayḏi

1 Naa odaˀ nä́ˀin wítu̖kankhâymáaˀin ú̖hanginnáníˀin: I tꞌä̖ˀgi thaa napowaˀä̖ˀ ihayḏi báyékí kâyˀin napuwagítꞌóe. 2 Tꞌowa-áho wíˀbo dívípiséegíkhâymáa heḏá inbí chä̖ˀ niˀgeḏiḏa̖ˀ dívíˀánshaakhâymáa. Indá dívíyêngikhâymáa, kwꞌáye-á dívípitegekhâymáa, tꞌowa-á tꞌä̖mägi-á ovâytu̖kankhâymáa, inbí yíyáˀindá táḏáˀindá wíˀovâyˀaˀgeenípí, kú̖ˀdaa-á wíḏívímä̂änípí, Yôesiví hä̖ä̖wí-á wíˀônˀaˀgeenípí. 3 Inbí kꞌaygiˀin wänbo wíˀovâyséegí-ípí, hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí dívíyá̖ˀbe-íˀin didáˀí, piˀwên tꞌowaví̖ˀgeḏá yanäkí-á dihíˀyê̖e̖ní, háa diwänpicha̖a̖ waagá dívíkhâymáa, háaˀwänbo dimúní, heḏá i híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí namuuˀi-á dâytꞌáy-í, 4 inbí kꞌemaˀindá inbí maatu tꞌowaˀindá nä́ˀinbí hä́nmin dínmuuˀinbí mangá ovâykáaní, dívíˀánshaaˀanpíḏíbo hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí dívíkhâymáa, dívípiphúu-í, Yôesi Táḏá dâyséegímáˀve-ívíˀweḏi inda̖ˀbá dívípihíhchannamíˀindá didáˀí, 5 indáho Yôesivíˀnäpiyeˀ dimuu waabá dívíkanhûuwí, hewänbo háawin iví kay ûnmuu wänbo wíḏínhanginnánípí. Haˀwâaˀin tꞌowavíˀweḏi biyâatä̖́ä̖-í.

6 Wáy wên haˀwâaˀin inbí hôeyó wóegé tewhá eeye ditsꞌúya̖ˀ, wáy kwiyä̖ˀ ánshaapíˀin dimuuˀin dithaa eeye, kwiyä̖ˀ báyékí tꞌaywó̖ˀdi dâymáaˀin heḏá tꞌä̖mägîˀ híwó̖ˀpîˀ taachandi ovâykaygimáaˀin, heḏi nä́ˀin ki̖ˀmin kwiyä̖ˀ in dihôeyóˀindá dívísóˀḏíndeˀ inbí há̖hkan ovâywhä̖yu̖ˀa̖míḏí inbíˀnäpiyeˀ ovâymáˀíḏí. 7 Nä́ˀin kwiyä̖ˀdiḏá in hôeyóˀin há̖hkannin ovâytꞌóyandeḏi hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí wíyá shánkí didaˀ dihá̖hpúwíˀin, hewänbo háˀto in taˀgen namuuˀin dihá̖hpúwí. 8 Ha̖ˀmin há̖hkannindá in taˀgen namuuˀin dâyyoegiˀoˀ, hä́nˀoe Jannes-áḏí Jambres-áḏí Moses-ví híˀ dä̂nyoegiˀan waabá. Nä́ˀin há̖hkanninbí ánshaa yä̖ˀḏâapîˀḏa̖ˀ dínmuuḏi inbí whä̖yu̖ Yôesivíˀpiyeho wíḏínchä̖ˀmuupí. 9 Hewänbo háa dívíkanhon waa háˀto híwó̖ˀ dínpúwí. Iwebo nakeepúwí ánshaapíˀin dimuuˀin, in wíye senäˀ Jannes-áḏí Jambres-áḏí dä́npóe waagibá.

Timothy in taˀgen namuuˀin ûnhanginnândi híwó̖ˀ ikanhûuwí

10 Hewänbo u̖ḏá á̖yîngiḏi ho naa dímûˀ háa dáykanhon waa, heḏiho ú̖hanginná hä̖ä̖wí in tꞌowa dovâyhá̖ˀoˀiˀ, heḏá háa naví wówátsi donhon waagiḏá, heḏá hä̖ä̖wí ipiyeˀ dáykhä̖ä̖ḏeˀindá, heḏá háa dáywhä̖yundeˀindá, heḏá háa dáyboˀatä̖́ˀoˀindá, heḏá háa tꞌowa dovâyséegíˀindá, heḏá háa dáyyä̖́ä̖ˀoˀindá. 11 Heḏá dímûˀ háa tꞌowaḏi naví whä̖yu̖ dînmuuḏi díyanäkíˀannindá, heḏá háa indi dítꞌôephaḏekannannindá. I búuˀú Antioch-á Iconium-dá heḏá Lystra-á eeye kin naa dînpóe. Hebo tobá díyanäkíˀan wänboˀ, Naˀinbí Sedóḏí nä́ˀi hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí iweḏi dînˀaywon. 12 Heḏá toˀwên tꞌä̖hkí didaˀin inbí wówátsi dâyhûuwíˀin Yôesi Táḏá óehíhchanmä̂äníḏí, in wáˀ Christ Jesus-víˀin dimuuḏibo ovâyyanäkíkankhâymáa. 13 Heḏi nä́ˀin yä̖ˀḏâapíˀin tꞌowa dimuuˀindá heḏá in tꞌowa dâyhôeyóhá̖ˀoˀindáho shánkí pꞌä́ndíkíˀinho dipuwagítꞌóe. Nä́ˀindá wây-á tꞌowa-á in taˀgen namuuˀin diweḏá ovâyyâakankhâymáa, heḏá in wáˀ in taˀgen namuu iweḏibá dívípiyâakankhâymáa.

14 Hewänbo u̖-á ú̖hanginná toˀwíḏí wóehá̖ˀannin. heḏiho té̖e̖gí tꞌaagi háa unhá̖hpóeˀin diwe heḏá háa biwhä̖yundeˀin diwá bitsa̖a̖kêení. 15 Hí̖yä̖̂ä̖ˀi unmuu ihayḏi waabo nä́ˀi ta̖ˀkan Yôesi Táḏávíˀweḏi naˀä̖ä̖ˀiˀ ú̖hanginná, heḏi nä́ˀi ta̖ˀkan namuuˀiḏibá wóehá̖ˀoˀ háa Christ Jesus-víˀpiyeˀ biwhä̖yundeḏi wônˀaywoeníˀin. 16 Hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí Yôesi Táḏáví ta̖ˀnin diwe nata̖ˀmuuˀi-á i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖víˀweḏi naˀä̖ä̖ḏiḏa̖ˀ namuu, heḏiho báyékí nachä̖ˀmuu díkhä̖ge̖ˀnamíḏí in taˀgen namuuˀin gihá̖hpúwíḏí, heḏá háa híwó̖ˀpîˀ ívíˀoˀin dînthayya̖míḏá, heḏá in taˀgeˀin pꞌôe namúníˀin dînkeeya̖míḏá, heḏá háa i̖ˀge ívíhûuwíˀin díhá̖ˀa̖míḏá. 17 Heḏiho nä́ˀin há̖hkan gihá̖ḏího naˀin Yôesi Táḏágîˀ ívítꞌôeˀoˀindáho hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí gíntáyˀiˀ âymáa heḏânho híwó̖ˀ igîˀ ívítꞌôeˀa̖míḏí, heḏi hangîˀ wíyá hä̖́ä̖bo wígínteˀḏée-ípí.

4

1-2 Yôesi Táḏáví páaḏépiyeˀ heḏá Naˀinbí Sedó Jesus Christ-ví páaḏépiyá wítu̖máa kinnân biˀa̖míḏí: Yôesiví tu̖u̖ tꞌowa ovâytu̖u̖phaḏé-í heḏá hä̖̂ä̖ḏi nanân wänbo unkhâymúní kin biˀa̖míḏí. Híwó̖ˀpí in tꞌowa dívíˀoḏá ovâythayya̖mí, heḏi ovâytu̖ˀâ̖a̖mí haˀwâa wíḏívíˀâ̖a̖mípíˀin, hewänbo i híwó̖ˀdi namuuˀiḏa̖ˀ dívíkanhûuwí. Hä̖̂ä̖ḏi waa kin ovâyhá̖ˀoḏi indáḏí biboˀatä̖́ˀâ̖a̖mí. Nä́ˀi kin wâytu̖máa gá Naˀinbí Sedó Jesus-di tꞌä̖hkí tꞌowa ovâykeekwꞌôeníḏân háa híwó̖ˀ háa híwó̖ˀpí dívíˀannin, in diwówáyiˀindá in ho dichuuˀindáḏí, heḏi kin ikhâymáa owáy nawáypówáḏí napꞌóˀḏéḏîˀsogeḏee ihayḏi. 3 Heḏiho nää ú̖khâyˀä̖ˀ Yôesi Táḏáví tu̖u̖ tꞌowa ovâytꞌôeˀâ̖a̖míˀin, gá wáy wí thaa nanáˀ diwáho in tꞌowa in taˀgen há̖hkan namuuˀin háˀto ditꞌóyandáˀí, hewänbo shánkíḏí báyékí hôeyóˀin há̖hkannin ovâytu̖wä̖khâymáa, heḏi dívíwänpihíhchannamíḏí didáˀí nä́ˀin há̖hkannindi ovâytu̖ˀâ̖a̖míˀin hä̖ä̖wí ditꞌoedaˀiḏa̖ˀ. 4 Heḏá in taˀgen namuuˀin wíḏitꞌóe-ípíḏí dívíˀoyephohtiḏikhâymáa, hewänbo i híˀ taˀgen namuupîˀ pehtsiye waagiˀbá namuuˀiˀ ditꞌóe-íḏí dívíˀoyephohkhuukhâymáa. 5 Hewänbo u̖-á ú̖khâyˀä̖ˀ taˀgeḏa̖ˀ bíˀánshaaˀa̖míˀin, heḏá mäntꞌôephaḏendeḏá biyä̖́ä̖ˀä̖mí, heḏá tꞌä̖mäpiyeˀ unyê̖e̖ní Yôesiví híwó̖ˀdi tu̖u̖ in tꞌowa ovâytꞌôeˀâ̖a̖míḏí, heḏá in tꞌôe Yôesiḏi wóeyônnin híwó̖ˀdá bikanhûuwí.

6 Nä́ˀi hä̖ä̖wí wítu̖ˀan gá nääho Yôesigîˀ naví ûnpꞌoe dontsꞌanchaˀkhâymáaḏân, naví wówátsi dáypä̖khâymáa, ihayḏiho naná nä́ä oepáa kꞌayḏiḏi dáyyâaˀa̖míḏí. 7 Wí tsa̖a̖ˀi háa wí ä̖ä̖ˀi hânho isóˀḏínde waagibá naa wáˀ dáysóˀḏêe Yôesiví híwó̖ˀdi tꞌôe dônˀa̖míḏí, heḏá háa díyôn waagá dônbowa, heḏá i hä̖ä̖wí ívíwhä̖yundeˀi-á dóˀá̖yîngiˀan. 8 Heḏiho in toˀwên dívíˀä̖ä̖ḏeḏi páaḏé dipówáˀin wí hä̖ä̖wí ditꞌanpoˀ waabá, naa wáˀ hä̖ä̖wí naagîˀ dînteˀkwꞌóḏiˀiˀ donkekhâymáa, gá naví wówátsi taˀge donhondân. Naˀinbí Sedó Jesus-á namuu i toˀwí tꞌowa taˀge ovâytu̖kankhâymáaˀi háa híwó̖ˀ háa híwó̖ˀpí dívíˀannin, heḏi iḏáho nä́ˀi dînteˀkwꞌóḏiˀi naa dímä̂äní, hewänbo naaḏa̖ˀbá yoe, in wé̖ˀgeˀin tꞌowa pín taˀge hayḏi óetsíkhaˀmáaˀin nawáyˀä̖ä̖-íḏí, innân wáˀ hanbá ovâymä̂äní.

Wên tꞌowaví̖ˀgeḏi Paul ita̖ˀnan

9 Bisóˀḏêe-í hanwaapíḏíbo navíˀpiyeˀ unˀä̖́ä̖-íḏí. 10 Demas-diḏáho díyoeˀan, i-á nä́ˀi oepáa kꞌayḏiwi hä̖ä̖wí shánkí iséegíḏíhoˀ, heḏiho oe Thessalonica búuˀúpiyeˀ namää. Crescens-á oe Galatia nangepiyá namää, heḏá Titus-á oe Dalmatia nangepiyá. 11 Nää-á Luke-da̖ˀmân naa-áḏí naˀä́n. Mark-á nâamáˀí, i-á ûnkoeḏi naví tꞌôe iwe díkhä̖ge̖ˀnamíˀin. 12 Tychicus-á oe Ephesus búuˀúpiyeˀ dósan. 13 Heḏi unˀä̖ḏi naví kꞌéwéˀin aa oe Troas búuˀú Carpus-víˀwe donyoeˀannin dînmáˀí, heḏá naví ta̖ˀdi-á wáˀ dînmáˀí, hewänbo shánkíḏá i púye eeḏi nata̖ˀmuuˀi ta̖ˀdi-á.

14 Alexander i kwä̖́kꞌuḏi ihä̖ä̖wípaˀiḏá naa báyékí díyanäkíˀan, heḏiho i híwó̖ˀpîˀ díˀandi namuuḏi Naˀinbí Sedóḏáho báyékí óetuchä̖nukhâymáa. 15 U̖-áho hä̖ˀi senbíˀweḏi óˀá̖yîngiˀan, i-á naˀinbí híˀ tꞌaygiḏi iyoegiˀandi.

16 Páaḏé naa dítu̖yóˀdiwekándí naa wíˀbo dáyˀaywoeníḏí dáyhéeˀan dihayḏi tóebo wíˀiwí̖núpí naa díkhä̖ge̖ˀnamíḏí. Tꞌä̖hkíḏíbo díyoeˀan. Naa odaˀ Yôesiḏi ovâyˀowóyé-íˀin tobá han dívíˀan wänboˀ. 17 Hewänbo Naˀinbí Sedó-á naa-áḏí nayiḏi iḏân díkhä̖ge̖ˀnan, heḏá in kay-á dímä́gi tꞌä̖hkí iví tu̖u̖ tꞌowa dovâytꞌôeˀa̖míḏí, heḏiho tꞌä̖hkí in Huḏíyo dimuupíˀin iwe diyiˀin ditꞌoe. Heḏi Yôesiḏi naa dînˀaywon, wí toˀwí wí khänbí wä̖ä̖ iweḏi óewhahkêˀ waabá naa díˀan. 18 Heḏi Naˀinbí Sedóḏáho tꞌä̖hkí i híwó̖ˀpîˀ tꞌowaḏi díkhâymáaˀin didaˀ iweḏi díwhahkéyí, heḏá iḏá oe makówá wáy i natsonnä́n diwepiyeˀ bahpíbo díhûuwí. Hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí tꞌowa dínkhâyˀä̖ˀ kwꞌáayéboˀ óemáˀve-íˀin. Hamân.

Wí sengitu̖u̖ namuuˀiˀ

19 Priscilla-á Aquila-á ovä̂nsengitu̖ˀâ̖a̖mí, heḏá in Onesiphorus-ví kꞌaygiwindá wáˀ. 20 Erastus-á oe Corinth búuˀúbo iwóyí̖ˀ, heḏi Trophimus-á nahayḏi oe Miletus búuˀú iwá dóyoeˀan. 21 Bisóˀḏêe-í waˀḏi nateˀnúpóepíḏíboˀ unpówá-íḏí. Eubulus-dá wóesengitu̖ˀan, heḏá Pudens-dá Linus-dá, Claudia-ḏá, heḏá tꞌä̖hkí in wé̖ˀgeˀin tíˀûuwin páaḏéˀindá inbí sengitu̖u̖ wônsan.

22 Naˀinbí Sedó Jesus uví píˀnä́ khóˀyé mänmáˀve-í, heḏá iví séegísehkanä-á wóemä̂äní.

TITUS

1

2

3

In Ta̖ˀnin Paul-di Titus Ônta̖ˀnannin

1

1 Naa Paul omuuˀi nä́ˀin ta̖ˀnin dóta̖ˀdoˀ. Naa Yôesi Táḏáví tꞌôeˀi heḏá Jesus Christ-ví tꞌôekhuwaˀi-á omuu. Naa dísan in toˀwên Yôesi Táḏáḏí ovâyde̖ˀmanninbíˀpiyeˀ, heḏânho dovâykhä̖ge̖ˀnamíḏí shánkí ivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yú̖-íḏí, heḏá in taˀgendá dovâyhá̖ˀa̖míḏá, heḏânho háa Yôesi nadaˀ waagi inbí wówátsi dâyhûuwíḏí. 2 In wówátsi nahándepíˀin gínˀä̖ˀin âytsíkhaˀmáa âykéyíḏí. Yôesi-á wíˀihôeyóˀopí, heḏi hä́nˀoebo iví tu̖u̖ imä́gi ki̖ˀmin wówátsi dímä̂äníḏí, 3 heḏi híwó̖ˀ nanáˀ dihayḏi i̖ˀgeḏi díhanginˀânnan. Yôesi naˀinbí aywondiḏi naa díyôn heḏá dísóge nä́ˀi tu̖u̖ tꞌowa dovâytu̖u̖phaḏé-íḏí. 4 Naaḏi u̖ Titus wînta̖ˀdoˀ, u̖-á naví taˀgendi ay waagibá wícha̖a̖, naa dáywhä̖yundeˀibá u̖ wáˀ biwhä̖yundeḏi. Yôesi i Táḏá-áḏí heḏá Christ Jesus naˀinbí aywondi-áḏí séegísehkanä wóemä̂äní heḏá wóekhä̖ge̖ˀnamí ánshaaginpíḏíboˀ uncha̖ˀníḏí.

Háa Titus oe Crete pꞌoyâaḏi iˀa̖mí waa

5 Naaḏi oe Crete pꞌoyâaḏi iwe wíyoeˀan heḏânho hä̖ä̖wí iwe waˀḏi natáyˀi biˀa̖míḏí, heḏá méesateˀin tsonnin tꞌä̖hkí búuˀú eeye ovâykwꞌôeníḏá. Kinnân hêe wítu̖ˀan: 6 Wí méesateˀi tsondi-á ûnkhâyˀä̖ˀ wí sen toˀwíḏí wänbo wí tꞌaywó̖ˀdi wíˀônsháa-ípîˀ namúníˀin. I-á ûnkhâyˀä̖ˀ wîˀ kwee-áḏíḏa̖ˀ nakhóhtsa̖a̖cha̖ˀníˀin, heḏá iví ây-á whä̖yu̖ˀinda̖ˀ dimúní, heḏá nä́ˀin âyví̖ˀgeḏi tꞌowa wíḏitú̖nípí háa diwänpidaˀ waagi dívíˀoˀin heḏiháa tꞌóyanpíˀin dimuuˀin. 7 Wí méesateˀi tsondiḏá Yôesiví tꞌôe ônˀá̖yînmáa, heḏânho otú̖ waa ûnkhâyˀä̖ˀ wí sen toˀwíḏí wänbo wí tꞌaywó̖ˀdi wänbo wíˀônsháa-ípîˀ namúníˀin. I-á wínaˀâ̖a̖nípí iḏa̖ˀmân in taˀgen imáaˀin, heḏá wesebo wínatꞌayyaapúya̖ˀbe-ípí, heḏá su̖wä̖toˀiˀ háa tsa̖a̖toˀiˀ háa nachä̖ˀha̖ˀtꞌaaˀiˀ namúníˀin wíˀûnkhâyˀä̖hpí. 8 Shánkíḏí ûnkhâyˀä̖ˀ iví kꞌaygiḏi natꞌowaséegítꞌôeníˀin, i yä̖ˀḏâaˀi namuuˀi-á iséegí-í, hanginta̖ˀdi-á namúní, iví wówátsi-á taˀge ihûuwí, hä̖ä̖wí Yôesi natsonpóeˀi-á hä̖̂ä̖ḏi waa iˀâ̖a̖mí, heḏá á̖yîngiḏi iví wówátsi ihûuwíˀin ûnkhâyˀä̖ˀ. 9 Yôesiví híˀ whä̖yu̖wó̖ˀdi ûnmuu, heḏiho i méesateˀi tsondi-á háa nahá̖hpóe waa nä́ˀi híˀ ipiyeˀ iwhä̖yu̖hûuwí, heḏânho in wé̖ˀgeˀin tꞌowa ovâykhä̖ge̖ˀnamíḏí nä́ˀin taˀgen há̖hkan dipiyeˀ shánkí dívíwhä̖yú̖-íḏí, heḏá in toˀwên nä́ˀin há̖hkan dâyséegíˀanpíˀindá piháa diˀánshaamuu kin ovâythayya̖mí.

10 Han i méesateˀi tsondi ikanhûuwí gá báyékí tꞌowa-á tꞌóyandaˀpíˀinda̖ˀ dimuuḏân, heḏi inbí híˀ-á wíḏínchä̖ˀmuupí, heḏi inbí híˀḏí wây-á tꞌowa-á piháa ovâyˀánshaakandoˀ. In Huḏíyo dimuuˀin shánkí wänbo ha̖ˀmin dimuu. 11 Nakhâyˀä̖ˀ nä́ˀi ki̖ˀbi híˀ âyˀahkhâa-íˀin, gá hä̖ä̖wí dínkhâyˀä̖hpîˀ dâyhá̖ˀoˀḏân hôeyóḏí dâywänpichä̖ˀtꞌaaníḏí, heḏiho báyékí táḏáˀindá yíyáˀindá inbí ây wóegé ovâypeḏeeˀoˀ. 12 Wí Crete-wi sen wänboˀ, i-á inbí khuu i̖ˀgeḏi itumakheˀoˀiˀ namuuˀi natú̖, “In Crete-win hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí dihôeyó, khän tꞌayyaaˀin waagiˀinbá dimuu, bâaˀin de̖ˀdeˀin dimuu.” 13 Nä́ˀin inbí̖ˀgeḏi natú̖ˀindá taˀgen namuu. Heḏiho u̖-á ú̖khâyˀä̖ˀ kaygi̖ˀdi ovâytumakheˀa̖míˀin heḏânho inbí whä̖yu̖ Yôesivíˀpiyeˀ taˀge dínmúníḏí, 14 heḏá wíḏâytꞌóyaanípíḏí in Huḏíyoví pehtsiye-áḏí heḏá i tsontu̖u̖ in tꞌowa in taˀgen namuu iweḏi dívíyâaˀannin dâypipaaˀi-áḏí. 15 In toˀwên yä̖ˀḏâaˀin dimuuˀingîˀ hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí híwó̖ˀdi namuu, hewänbo in yä̖ˀḏâapíˀin dimuuˀin heḏá wíḏívíwhä̖yundepíˀingîˀ-á hä̖́ä̖bo híwó̖ˀdi wíḏínmuupí. Nä́ˀinbí ánshaa wänbo yä̖ˀḏâapîˀ dínmuuḏi wíḏínhanginnáhpí wéˀi wí híwó̖ˀdi namuu, wéˀi wí híwó̖ˀpîˀ namuuˀindá. 16 Yôesi dâytaa gin ditû̖ˀ, hewänbo háa dívíkanhon waagiḏi nakeepoˀ taˀgendi wíḏâytaapíˀin. Daháa dívíˀoˀ, wíḏiˀaˀginhá̖hpí, heḏá hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi namuu wänbo dívíˀa̖míˀin wíḏínkoeḏipí.

2

In taˀgen há̖hkan namuuˀin

1 Hewänbo uvíˀwân ú̖kꞌóe tꞌowa ovâyhá̖ˀamíḏí háa inbí wówátsi dâyhûuwíˀin, in taˀgen namuuˀin dívíwhä̖yu̖mäˀ dihayḏi. 2 Saydôe ovâyhá̖ˀa̖mí wíḏisu̖wä̖tꞌôenípíḏí, heḏá híwó̖ˀdá inbí wówátsi-á dâyhûuwíḏí heḏânho tꞌowaḏi ovâyˀaˀgeeníḏí. Ovâyhá̖ˀa̖mí hanginta̖ˀnin dimúníḏí, heḏá in taˀgendi whä̖yu̖-áḏí séegí-áḏí dâymáˀve-íḏí, heḏá tobáháa napoˀ wänbo dívíyä̖́ä̖ˀa̖míḏí. 3 Heḏá kweeyôe-á wáˀ ovâyhá̖ˀa̖mí háa inbí wówátsi dâyhon waagiḏi dâykeeya̖míḏí Yôesi dâyˀaˀginhonnin. Wây-á tꞌowaví̖ˀgeḏi yanäkíwó̖ˀ wíḏívíˀmáˀve-ípí, heḏá su̖wä̖toˀin wíḏimúnípí. Indá dínkhâyˀä̖ˀ hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi namuuˀi dâyhá̖ˀa̖míˀin, 4 heḏânho in shánkí tsꞌa̖a̖min kwiyä̖ˀ ovâyyéye-íḏí inbí senäˀdáḏí inbí ây-áḏí dâyséegíhûuwíḏí, 5 heḏá hanginta̖ˀnindá dimúní, yä̖ˀḏâaˀin wówátsi-á dâyhûuwí, inbí kꞌaygi-á híwó̖ˀdá dâyˀá̖yîngiˀa̖mí, diséegítꞌôení, heḏá inbí senäˀdá dâyˀaˀginnamí. Han dívíˀoḏi toˀwí wänbo háˀto ûnkoeḏí-í híwó̖ˀpí ihéeˀa̖míḏí Yôesiví tu̖u̖ i̖ˀgeḏi.

6 Hanwaagibá in senäˀ shánkí tsꞌa̖a̖min dimuuˀin kaygi̖ˀdi ovâyhá̖ˀamí hanginta̖ˀnin dimúníḏí. 7 Tꞌä̖hkí u̖ biˀoˀi híwó̖ˀda̖ˀ biˀâ̖a̖mí, heḏi handiḏi nä́ˀin shánkí tsꞌa̖a̖min dimuuˀindi wóemúndeḏi u̖ḏi ovâykeeya̖mí háa indá dínkhâyˀä̖ˀ dívíˀâ̖a̖míˀin. Ovâyhá̖ˀoḏi in taˀgenda̖ˀbá bihéeˀa̖mí, heḏá ovâykeeya̖mí pín taˀge hayḏi biwhä̖yundeˀin. 8 Uví híˀ taˀgeˀiḏa̖ˀ ú̖múní heḏânho tóebo wíˀûnkoeḏí-ípíḏí wóetu̖u̖súuˀa̖míḏí. Handiḏi toˀwí uvíˀnäpiyeˀ namuupîˀ nawôedaˀpúwí, hä̖ä̖wí wänbo híwó̖ˀpîˀ wíˀishaaḏepíḏí naˀinbí̖ˀgeḏi natú̖níḏí.

9 In pantꞌôeˀin dimuuˀin ovâytu̖ˀâ̖a̖mí inbí tsonninbí tu̖u̖ dâytꞌóyaaní, heḏá i tꞌôe dâyˀoˀiḏi inbí tsonnin ovâyhíhchannamí, heḏá wáˀ wíḏívítu̖whä́nnâamípí, 10 heḏá wíḏívísä̖ˀmâamípí. Shánkíḏí dâykeeya̖mí sä̖htoˀindá hôeyóˀindá wíḏimuupíˀin, heḏânho háa inbí wówátsi dâyhon waagiḏi nakeepúwíḏí i hä̖ä̖wí Yôesi naˀinbí aywondiví̖ˀgeḏi âyhá̖ˀandiˀ saˀwó̖ˀdi namuuˀin.

11 Yôesi Táḏáḏí iví séegísehkanä naˀin dînkeeyan, heḏi nä́ˀi séegísehkanä-á ûnkoeḏi tꞌä̖hkí tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí. 12 Heḏi iví séegísehkanä iweḏi gihá̖hpóe nä́ˀi aˀginhá̖hpí hä̖ä̖wí Yôesivíˀpiyeˀ ívíˀoˀiˀ âyyoeˀa̖míḏí, heḏá i híwó̖ˀpí hä̖ä̖wí in tꞌowa Yôesi dâytaapíˀin kayˀindi dikandaˀi-á âyyoegiˀa̖mí, heḏi nä́ä oepáa kꞌayḏi naˀinbí wówátsi taˀgá heḏá hanginta̖ˀdiḏá âyhûuwí, háa Yôesi nadaˀ waa. 13 Heḏi gitsíkha i hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi Yôesiḏi dípä̖gítꞌóeˀiˀ, heḏi kinnân namúní: Jesus Christ nakeepúwí iví saˀwó̖ˀdi kohthay wóegé, i-á i hayˀi Yôesi-á heḏá i dînˀaywondi-á namuu. 14 I-á naˀingîˀ ipimä́gi naˀinbí tꞌaywó̖ˀdi iweḏi dímaˀpꞌä̖́ḏi-íḏí heḏá nä́ˀi tꞌaywó̖ˀdi dînyâaˀa̖míḏá, heḏânho taˀgendi iví tꞌowa gimúníḏí, heḏi pín taˀge hayḏi gidaˀíḏí híwó̖ˀda̖ˀ ívíkanhûuwíḏí.

15 Nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi tꞌowa ovâyhéeˀa̖mí. Kaygi̖ˀdi ovâytu̖ˀâ̖a̖mí háa dívíˀâ̖a̖míˀin, heḏá in toˀwên híwó̖ˀpí dívíkanhonnin ovâytaˀgepꞌóegésaaní. U̖-á ú̖kꞌóe kin biˀa̖míḏí, heḏânho toˀwí wänbo wíˀûnkoeḏipíḏí wóeˀaˀginhá̖nú-íḏí.

3

Háa Titus-di in Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin ovâyhá̖ˀa̖mí waa

1 Ihayḏa̖ˀ in tꞌowa ovâyˀánshaakannâamí tꞌä̖hkí in nangeˀin tsonkhuu dâymáaˀinbí khómaphoˀ dívíkwꞌôení. Dínkhâyˀä̖ˀ diˀaˀgintꞌôeníˀin, heḏá dikhâymúní hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí híwó̖ˀdi namuuˀiˀ dívíˀâ̖a̖míḏí. 2 Ovâytu̖ˀâ̖a̖mí wây-á toˀwênbí̖ˀgeḏi yanäkí wíḏívíhíˀmáˀve-ípí, heḏá wíḏívítu̖hkanmáˀve-ípí. Shánkíḏí ûnpꞌoe kháapíˀin dimúní heḏá tꞌä̖hkí tꞌowa-áḏí aˀgindibo dívíhûuwí. 3 Gínkhâyˀä̖ˀ kin waagi ívíˀâ̖a̖míˀin, gá wáymûu naˀin wáˀ hanginta̖hpíˀin gimúˀdeḏân, heḏá tꞌóyanpíˀindá gimuuwän, in taˀgen namuu iweḏi gihângepóewän, háa naˀinbí túuˀú iwe gicha̖a̖ waagiḏa̖ˀ ívíˀoḏi wíˀbo ívípihíhchanmäḏi nä́ˀi híwó̖ˀpîˀ hä̖ä̖wíḏí naˀin dípanhógi waa gínpóe, naˀinbí wówátsi-á tꞌä̖hkí yä̖ˀḏâapíḏa̖ˀ ívíˀowän, githúutꞌóewän, wây-á tꞌowaḏá dítꞌaywän heḏi naˀindi wáˀ indá âytꞌaywän. 4 Hewänbo Yôesi naˀinbí aywondiḏá dînkeeyan i-á tꞌowa-áḏí híwó̖ˀdi namuuˀin heḏá inbíˀpiyeˀ séegí-á imáaˀindá, 5 heḏiho dînˀaywon, hewänbo naˀin híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí ívíˀannin namuuḏá yoe, iví sehkanä ûnmuuḏân dînˀaywon. Díˀowíḏiḏi waagibá wówátsi tsꞌa̖a̖min dímä́gi, heḏá i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏá tsꞌa̖a̖min waagiˀinbá dípaa. 6 Jesus Christ naˀinbí aywondi naˀingîˀ iˀannin namuuḏi, Yôesi Táḏáḏí i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ báyékí dímä́gi. 7 Hediho Yôesi Táḏá iví séegísehkanä ûnmuuḏi dícha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíˀâymáapí waagi, heḏiho in wówátsi nahándepíˀin gitsíkhaˀin âykéyí. 8 Nä́ˀi otú̖ˀi-á taˀgen namuu, heḏi odaˀ u̖ḏi in tꞌowa ihayḏa̖ˀ i̖ˀgeḏi ovâyhíˀmáˀve-íˀin, heḏânho in Yôesivíˀpiyeˀ ho dívíwhä̖yundeˀin hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí híwó̖ˀda̖ˀ dívíˀâ̖a̖mí.

Nä́ˀi otú̖ˀi-á híwó̖ˀdiḏa̖ˀ namuu, heḏá in tꞌowa tꞌä̖hká ovâykhä̖ge̖ˀdoˀ. 9 Hewänbo in toˀwên hanginta̖hpí tsika dívítsikaˀmáaˀin wíˀovâytꞌóyaanípí, heḏá toˀwên inbí thehtáy pahpáˀinbí khá̖wä̖́ i̖ˀgeḏi ihayḏa̖ˀ dívíhéeˀoˀindá, * heḏá toˀwên Moses-ví tsontu̖u̖ i̖ˀgeḏi dívíwänpitu̖hkandoˀindá. Ki̖ˀbi híˀḏá tóebo wíˀóekhä̖ge̖ˀdopí heḏi wínachä̖ˀmuupí. 10 Wí toˀwí piháa iwhä̖yundeḏi natꞌowawiyetꞌóeˀi namuuˀiˀ undáḏí nayiḏá nâatu̖ˀa̖mí han wíˀiˀa̖mípí, heḏi natáyḏá wíyá hanbá nâatu̖ˀa̖mí, heḏi itꞌóyanpíḏá nâayoegiˀa̖mí. 11 Ú̖hanginná wí toˀwí ki̖ˀbi namuuˀi-á tꞌaywó̖ˀtoˀiḏa̖ˀ namuuˀin heḏá in taˀgeˀin pꞌôe i̖ˀgá wínamänpí. I-á wíˀbo ûnpihanginná híwó̖ˀpí ikanhonnin.

I tꞌä̖ˀgi híˀ Paul-di Titus ônta̖ˀnandiˀ

12 Háa Artemis háa Tychicus uvíˀpiyeˀ dósankhâymáa, heḏi owáy wéˀi wí napówá ihayḏá, bisóˀḏêe-í oe Nicopolis búuˀú díyay-íḏí. Naa dáyˀánshaamä́gi nää teˀnú iwebo dáywóyí̖ˀníḏí. 13 Zenas i sen i tsontu̖u̖ itaaˀi namuuˀi-á heḏá Apollos-á wáypiyeˀ damän. Bisóˀḏêe-í ovä̂nkhä̖ge̖ˀnamíḏí heḏânho hä̖ä̖wí wänbo wíḏä́ntâynípíḏí. 14 Naˀinbí tꞌowa dínkhâyˀä̖ˀ dihá̖hpúwíˀin híwó̖ˀda̖ˀ hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí dívíkanhûuwíḏí, heḏânho in toˀwên hä̖ä̖wí díntáyˀin ovâykhä̖ge̖ˀnamíḏí. Han dívíˀopíḏá inbí wówátsi wíḏínchä̖ˀpúwípí.

15 In nä́we naa-áḏí dikwꞌó̖ˀnindi inbí sengitu̖u̖ wônsan. U̖ḏá in toˀwên Christ-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeḏi naˀin díséegíˀin ovâysengitu̖ˀâ̖a̖mí. Yôesi Táḏáví séegísehkanä tꞌä̖hkíḏíbo bînmáˀve-í.

* 3:9 Námúˀḏí i thaykangîˀ híˀ 1 Timothy 1:4 iwe nata̖ˀmuuˀiˀ.

PHILEMON

In Ta̖ˀnin Paul-di Philemon Ônta̖ˀnannin

1

1 Naa Paul omuuˀiˀ opannä́n Christ Jesus-gîˀ dáytꞌôeˀoḏi. Naa-áḏí heḏá naˀinbí tíˀûu páaḏéˀi Timothy-áḏí u̖ Philemon wînta̖ˀdoˀ, u̖-á naˀinbí tíˀûu wíséegíˀi heḏá naˀinbí tꞌôe iwe díkhä̖ge̖ˀdoˀi-á unmuu.

2 Heḏá in méesateˀin tꞌowa uví kꞌaygi dívíwé̖ˀgeˀoˀin wáˀ ä́nta̖ˀdoˀ, heḏá naˀinbí tíˀûu Apphia-á, heḏá Archippus-á, i-á wí sundaḏo naˀinbí hânge nawindi díkhä̖ge̖ˀnamíḏí waagiˀbá namuu.

3 Yôesi naˀinbí Táḏáḏá heḏá Naˀinbí Sedó Jesus Christ-dá inbí séegísehkanä wovâymä̂äní heḏá wovâykhä̖ge̖ˀnamí ánshaaginpíḏíboˀ íkwo̖ˀníḏí.

Philemon-bí séegí ûnmuu i̖ˀgeḏi ônta̖ˀdoˀ

4 Philemon, hä̖̂ä̖ḏi wänbo wînyûusuˀan ginhay Yôesi igîˀ dáytꞌôemáaˀi dókú̖ˀdaaˀoˀ, 5 dînhanginpóeḏí uví whä̖yu̖ Naˀinbí Sedó Jesus-víˀpiyeˀ ú̖muu i̖ˀgeḏi, heḏá wáˀ dînhanginpóe Yôesi Táḏáví tꞌowa tꞌä̖hkí u̖ḏi ovâyséegíˀin. 6 U̖-áḏí naa-áḏí handa̖ˀ änwhä̖yundeˀ, heḏi naa dáyyûusuˀoˀ nä́ˀin whä̖yu̖ gä́nmuuˀindi wóekhä̖ge̖ˀnamíḏí shánkí wänbo ú̖hanginnáníḏí tꞌä̖hkí i híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí ä́nmáaˀiˀ Christ wé̖ˀge gamuuḏi. 7 Naví tíˀûu páaḏéˀiˀ, u̖ḏi Yôesi Táḏáví tꞌowa inbí píˀnä́ khóˀyé ovâyhíhchannan, heḏiho uví séegí mänmáaˀiḏi naa wáˀ díhíhchannan, heḏá báyékí díkhä̖ge̖ˀnan sen waa oˀâ̖a̖níḏí.

Paul-di Philemon óedaaˀan Onesimus óeséegíkéyíḏí

8-9 Heḏiho wíˀnä́ táye änséegíhondi hä̖ä̖wí biˀa̖míḏí wídaˀkhâymáa. Tobá Christ-di dînkꞌûˀ wänbo thayˀeeḏi wíyôeníḏí háa ú̖khâyˀä̖ˀ biˀa̖míˀin, wên tsontu̖u̖ wímä̂änívíˀweḏi naaḏi wíwänpidaˀkhâymáa. Wíˀú̖ˀóḏe-ípí naa Paul sedó omuuˀin, heḏá Jesus Christ-vîˀ omuuḏihoˀ opannä́n. 10 Wí hä̖ä̖wí Onesimus-gîˀ mânˀa̖míḏí kaygi̖ˀdi wídaˀmáa. I-á naví eˀnú waagiˀbá dînmuu, naa waˀ nä́ä opannä́n dihayḏiboˀ iví táḏá waagiˀbá opóeḏí. 11 Tobá i-á páaḏéḏí u̖gîˀ ú̖chä̖ˀpóepí wänboˀ, nää-áho wí̖ˀgíndígîˀ u̖gîˀ-áḏí naagîˀ-áḏí gä́nchä̖ˀpóe. * 12 Nää-á i uvíˀpiyeˀ dówáysankhâymáa, heḏi báyékí dóseegíḏí naví pín wáˀ i-áḏíbá ihon waagibá ochanpoˀ. 13 Yôesi Táḏáví híwó̖ˀdi tu̖u̖ tꞌowa dovâytꞌôeˀoˀin namuuḏi nää waˀḏi opannä́ndí naa odaˀwän Onesimus nä́we naa-áḏí dówóyí̖ˀníˀin, heḏânho iḏi uví̖ˀgeḏi naa díkhä̖ge̖ˀnamí. 14 Hewänbo naa wóˀdaˀpí uví pä̖píḏíbo dówóyí̖ˀníˀin. Naa wóˀdaˀpí wíkaygiˀa̖míˀin hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi biˀa̖míḏí, shánkíḏí odaˀ u̖ wíˀbo kin biˀa̖míˀin.

15 Maˀḏi Onesimus uvíˀweḏi wí hây tä̖hkíḏa̖ˀ nawiyeḏee heḏânho uvíˀpiyeˀ nawáymu-íḏí heḏá u̖-áḏíbá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí nacha̖ˀníḏí. 16 Páaḏéḏí pan namuu, hewänbo nää-á pan wínamuupí, nää-á wí panbí shánkí hayˀi namuu, nää-á naˀinbí tíˀûu páaḏéˀi gä́npóe ä́nséegíhûuwígîˀ. Heḏiho naaḏi hânho dóséegí, hewänbo u̖ḏá shánká nâaséegíhûuwí, tꞌowa namuuḏi heḏá nää-á Naˀinbí Sedó Jesus-vîˀ namuuḏá.

17 Heḏi u̖-áḏí naa-áḏí wé̖ˀge äntꞌôeˀo waagibá uncha̖a̖ḏáhoˀ, Onesimus náséegíkeˀ naa díséegíkéyí waagibá. 18 Heḏi uvíˀpiyeˀ itꞌaywó̖ˀnandáhoˀ, háa uvíˀpiyeˀ hä̖ä̖wí naphaamuuḏáhoˀ, naa díphahsaaní. 19 Näbâa naabo nä́ˀi híˀ dóta̖ˀkankhâymáa: “Naa Paul omuuˀiḏi wíwáˀâa-í.” Hewänbo nää wóˀdaˀpí wíˀánshaakannamíˀin, u̖-á uví wówátsi-ân naa unphaamuuˀin. 20 Tíˀûu páaḏéˀiˀ, Naˀinbí Sedó Jesus-áḏí wé̖ˀge gamuu, heḏiho odaˀ u̖ḏá nä́ˀi híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí wídaaˀandiˀ naa dînˀa̖míˀin. Handiḏi Christ-víˀin gamuuḏi naví píˀnä́ khóˀyé naa díhíhchannamí. 21 Nä́ˀin ta̖ˀnin wînta̖ˀdoˀ dînhanginnândi i hä̖ä̖wí odaˀpóeˀi nâaˀaˀginkhâymáaˀin, heḏi shánkí wänbo hä̖ä̖wí wáˀ nâakhâymáa.

Wí sengitu̖u̖ namuuˀiˀ

22 Heḏi nää waˀḏi wíyá hä̖ä̖wí wídaaˀa̖mí: Ti wí íve dînkhâyˀa̖mí dáywhonwóyí̖ˀníḏí? Undi dînyûusuˀoḏiho naa ocha̖a̖ hanwaapíḏíbo Yôesi Táḏáḏí díwáypunmä̂äníˀin unbíwepiyeˀ.

23 Epaphras-di iví sengitu̖u̖ wônsan, i-á wáˀ Christ Jesus-gîˀ itꞌôemáaḏíbo naa-áḏíbá napannä́n. 24 Heḏá Mark-á, Aristarchus-á, Demas-á, heḏá Luke-á naa-áḏí wé̖ˀge dívítꞌôemáaˀindi wáˀ wóesengitu̖ˀan.

25 Naˀinbí Sedó Jesus Christ-ví séegísehkanä unbí píˀnä́ khóˀyé mänmáˀve-í.

* 1:11 In khá̖wä̖́ Onesimus-á natu̖ˀdaˀ “Toˀwí nachä̖ˀmuuˀiˀ” gin.

JAMES

1

2

3

4

5

In Ta̖ˀnin James Ita̖ˀnannin

1

1 Naa James omuu, Yôesi Táḏáví tꞌôeˀi heḏá Jesus Christ i shánkí natsonyiˀivîˀ-á. Naaḏi un tä̖ˀḏi wêegeˀin Israel tꞌowa tꞌä̖mäpiye íwaḏekwꞌó̖ˀnin wâysengitu̖ta̖ˀdoˀ.

Tꞌôephaḏe-áḏí heḏá whä̖yu̖-áḏí i̖ˀgeḏi ita̖ˀdoˀ

2 Tíˀûuwin páaḏéˀin, hânho bíhíhchanpuwave tobáháa bîntꞌôephaḏende wänboˀ, 3 gá únhanginnândân unbí whä̖yu̖ wovâytayindeḏá shánkí íyä̖́ä̖kanhá̖hpúwíˀin. 4 Hewänbo hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí úvíyä̖́ä̖ˀâ̖a̖mí taˀgendi íkweesenpáa-íḏí, heḏânho wíyá hä̖ä̖wí wänbo wíˀúnteˀḏee-ípí ki̖ˀmin ímúníḏí.

5 Heḏi wénä wí wänbo un diweḏi ûnhanginnáhpíḏí háa kin iˀa̖míˀin, i-á ûnkhâyˀä̖ˀ Yôesivíˀpiyeˀ iyûusuˀa̖míˀin, heḏiho in hangintan óemä̂äní ûnhanginnáníḏí. Naˀinbí Sedó Yôesi khâ̖a̖gipí tꞌowa tꞌä̖hkí báyékí hä̖ä̖wí napä̖yiˀ, heḏi wíˀovâytꞌeˀyopí didaˀpóeḏí. 6 Hewänbo bîndaaˀandi, pín taˀge hayḏi úvíwhä̖yú̖-í wovâymä̂äníˀin. Wíˀúvíˀá̖yîngimä̂änípí háa wovâymä̂äníˀin háa wovâymä̂änípíˀin. Wí toˀwí pín taˀge hayḏi iwhä̖yundepîˀ-á wí pꞌoe oepiyá nä́äpiyá wa̖a̖ḏi óechä̖numáaˀi waagiˀbá namuu. 7-8 Wí toˀwí ki̖ˀbi namuuˀiví ánshaa wíˀûntaˀgemuupí, heḏi tobá hä̖ä̖wí iˀan wänbo híwó̖ˀ wíˀiˀa̖hkée-ípí. Heḏiho i-á wíˀûnkhâyˀä̖hpí naˀâ̖a̖níˀin hä̖ä̖wí nadaˀpóeˀi Naˀinbí Sedó Yôesiḏi óemä̂äníˀin.

To-an taˀgendi koḏitꞌowa namuu?

9 Wí toˀwí Jesus-víˀpiyeˀ iwhä̖yundeˀi namuuˀi sehkanäwó̖ˀgí wówátsi thaa ihondá ûnkhâyˀä̖ˀ nahíhchanpúwíˀin, gá Yôesi Táḏáḏí kwꞌáye óesógeḏân. 10 Heḏá wí toˀwí Jesus-víˀpiyeˀ iwhä̖yundeˀi koḏitꞌowa namuuˀi-á wáˀ ûnkhâyˀä̖ˀ nahíhchanpúwíˀin Yôesi Táḏáḏí áagépiyeˀ óesógeḏi, gá in koḏitꞌowa dimuuˀindá hä̖ä̖ ahkónu i̖ˀgewi póviˀây nasaaˀi waagibá dihá̖a̖níḏân. 11 I than napeeḏi natsá̖wä̖póe ihayḏi, i táa tꞌä̖hkí óetꞌawendeˀ, heḏá i póvi-á tꞌä̖hká nathanändeḏá wíyá saˀwó̖ˀdi wínamuupí. Wí toˀwí koḏitꞌowa namuuˀi-á wáˀ hanbá ûnpoˀ. Waˀḏi wíyá shánkí chä̖ˀ itꞌandeḏibo nahá̖a̖ní.

Híwó̖ˀdi-á híwó̖ˀpîˀ-á, wä̖́hä̖̂ä̖ḏan naˀä̖ˀ?

12 Wí toˀwí óetayindeˀiˀ itꞌôephaḏeyä̖́ä̖ˀandi-á nahíhchanpúwí, gá híwó̖ˀ iví tayi̖ˀ diweḏi napee ihayḏi wówátsi nahándepíˀin ûntsa̖a̖whihkeḏée-í, wí ä̖ä̖ˀi páaḏé napówáˀi hä̖ä̖wí híwó̖ˀdi ikénde waagibá. Yôesi Táa iví tu̖u̖ imä́gi kin ovâykhâymáaˀin in toˀwêndi óeséegíˀingíˀin.

13 Hewänbo wí toˀwí óetayindeˀ ihayḏi wên tꞌaywó̖ˀnin nakandaˀḏá wíˀûnkhâyˀä̖hpí Yôesi Táḏá ônchä̖nú-íˀin. Hä̖ä̖wí yä̖ˀḏâapîˀ namuuˀi háˀto ûnkoeḏí-í Yôesi Táḏá óekannamíḏí natꞌaywó̖ˀkandáˀ-íḏí, heḏi Yôesi Táḏáḏí wänbo-á toˀwí wänbo wíˀóetꞌaywó̖ˀdikanyómäˀpí. 14 Hewänbo wí toˀwí hä̖ä̖wí hânho nadaˀḏibo tꞌaywó̖ˀdiwe itóeˀó ikéyíḏí. 15 Heḏi iví píˀnä́ khóˀyé natꞌaywó̖ˀkandaˀḏi, iweḏi tꞌaywó̖ˀdiho napu̖yä̖, heḏá shánkí wänbo wíyá itꞌaywó̖ˀdoḏi peḏee iwe napóya̖ˀ.

16 Heḏânho naví tíˀûuwin páaḏéˀin wâyséegíˀin, piháa wíˀúvíˀánshaamáˀve-ípí nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi. Yôesiḏá wíḏítu̖máapí gitꞌaywó̖ˀdikandáˀ-íḏí. 17 Hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí híwó̖ˀdi namuuˀi dímä́giˀi-áḏí, heḏá hä̖ä̖wí taˀgendi yä̖ˀḏâaˀiḏa̖ˀ namuuˀi dînmáyä̖ˀdáḏí, makówáḏí gínpóya̖ˀ. Yôesi Táḏá tꞌä̖hkí i kohthay oe makówá nasaaˀi ikhíyé, heḏi nä́ˀi kohthay-á háa nakeetꞌóe waagi naˀegópoˀ heḏá dâyˀóhkhu̖u̖ˀoˀ, hewänbo Yôesi-á wínaˀegópoˀpí. 18 I-ân napidaˀḏi wówátsi tsꞌa̖a̖min dímä́gi, iví taˀgen tu̖u̖ ûnmuuˀi ívíwhä̖yu̖ ihayḏi. Kin iˀan heḏânho tꞌä̖hkí tsꞌa̖a̖bi hä̖ä̖wí ipakhâymáa iweḏi naˀindá in páaḏéˀin tsꞌa̖a̖min gimuuˀin waagiˀinbá gipúwíḏí.

Háa Yôesiḏi naˀin dítu̖máa waa wígiwänpiḏatꞌóe-ípí, hewänbo ívíˀa̖mí-á

19 Naví tíˀûuwin páaḏéˀin wâyséegíˀin, nä́ˀi hä̖ä̖wí wâytu̖ˀandiˀ únhanginnânhoˀ. Heḏânho hä̖̂ä̖ḏi waa íkhâymúní Yôesiví tu̖u̖ úvítꞌóyaaníḏí. Wíˀúvíwóˀonnamípí úvíhéeˀa̖míḏí, heḏi hä̖ä̖wí hí̖ˀíndiḏibo wíˀítꞌayyaapúya̖ˀbé-ípí. 20 Gitꞌayyáapóeḏá Yôesiví tu̖u̖ wíˀâyˀaˀgindopí, heḏiho i hä̖ä̖wí i natû̖ˀ híwó̖ˀdi namuuˀin wíˀâyˀopí. 21 Heḏiho tꞌä̖hkí i híwó̖ˀpîˀ namuuˀiˀ úvíkanmáaˀi bînyoeˀa̖mí, heḏá nä́ˀi báyékí híwó̖ˀdi namuupîˀ unbí píˀnä́ khóˀyé únkwꞌó̖ˀdi-á bînyâaˀa̖mí. Yêngipíḏíbo Yôesiví tu̖u̖ bînkéyí. Nä́ˀi tu̖u̖-á unbí píˀnä́ khóˀyé únsogeḏee wí koˀyi waabá, heḏi nasôeḏi in kay imáa unbí hâ̖a̖ wovâyˀaywoeníḏí.

22 Hewänbo iví tu̖u̖ bînˀaˀginnamí, wíˀíwänpitꞌóe-ípí. Yôesiví tu̖u̖ ítꞌoeḏi hewänbo íˀándeḏi wíˀúnkhâyˀä̖hpí háa natú̖ waa úvíˀa̖míˀin, unbí ánshaa-á piháa únmuu. 23 Wí toˀwí Yôesi Táḏáví tu̖u̖ natꞌoeḏi hewänbo iˀaˀgindopíḏá, i-á wí toˀwí waagiˀbá namuu ipꞌoetsíwhayeḏi iví tsꞌay háa ûncha̖a̖ waa imúndeˀiˀ, 24 hewänbo tobá ipimûˀ wänboˀ, i pꞌoetsíwhaye namuu iweḏi iyâaˀan dihayḏi, weseboˀ ûnˀóḏéndeˀ háa ûncha̖a̖ waagi. 25 Hewänbo wí toˀwí Yôesi Táḏáví tsontu̖u̖ híwó̖ˀ ôntꞌóyandeḏi, heḏi wíˀûnˀóḏe̖ˀpí háa natꞌoeˀin, hewänbo háa Yôesiḏi óetu̖ˀo waagi iˀoḏi, tꞌä̖hkí iví tsiyekan diwe nahíhchanpúwí. Nä́ˀi tsontu̖u̖-á tꞌä̖hkí híwó̖ˀdiḏa̖ˀ namuu, heḏi tꞌowa ovâymaˀpꞌä̖́ḏíndeˀ inbí tꞌaywó̖ˀdi iweḏi.

26 Wí toˀwí naˀándeḏi Yôesi óeˀaˀginmäˀin, hewänbo hä̖hsóˀyóˀi namuuḏá, wíˀbo ipihôeyóˀoˀ, heḏi iví tsiyekandá háagîˀ wänbo wíˀûnchä̖ˀmuupí. 27 Hewänbo wí toˀwíḏí Yôesi naˀinbí Táḏá taˀgendi óeˀaˀginmäˀi-á kinnân ikhâymáa: In toˀwên yíyápíˀindá táḏápíˀindá dimuuˀin heḏá in kwiyä̖ˀ inbí senäˀ dínchuuˀin dimuuˀindá iḏi ovâypu̖wä̖khâymáa ovâykhä̖ge̖ˀnamíḏí inbí tꞌôephaḏe iweḏi ovâyyâaˀa̖míḏí, heḏá wáˀ ipiˀá̖yîngiˀa̖mí heḏânho nä́ˀi yä̖ˀḏâapíkan in tꞌowa Yôesi Táḏá dâytaapíˀin dívíˀoˀi namuuˀiḏi wíˀóepeḏeeˀa̖mípíḏí.

2

Wígínkhâyˀä̖hpí gitꞌowayoegitꞌôeníˀin

1 Tíˀûuwin páaḏéˀin, Naˀinbí Sedó Jesus Christ i shánkí hayˀivíˀpiyeˀ úvíwhä̖yundeˀ. Heḏiho wáy wên tꞌowa shánkí híwó̖ˀ wívînmáˀve-ípí in wé̖ˀgeˀinbíˀweḏi. 2 Maˀḏi kinbáho namúní: Wíye senäˀ unbí méesate ee datsꞌûndi, i wîˀ namantomuu óeḏoḏi napaˀannin, saˀwó̖ˀdá naˀaamuu, heḏi i wîˀ-á sehkanäwó̖ˀdá naˀaamuu, 3 heḏi maˀḏi i shánkí saˀwó̖ˀdi naˀaamuuˀi bînˀaˀgindi bîntu̖máa, “Hä̖ˀi shánkí híwó̖ˀdi púwéḏé eeḏi ósoge,” hewänbo i sen híwó̖ˀ naˀaamuupîˀ-á bîntu̖máa, “Owáy hângeḏibo ówí̖nú, háa naví ân núˀbo ósoge,” 4 heḏáho kin úvíˀoḏá nakeepoˀ íchanpoˀin wí sen shánkí híwó̖ˀdi namuuˀin i wîˀvíˀweḏi, heḏânho unbí ánshaa híwó̖ˀpí únmuuḏibo tꞌowaví̖ˀgeḏi úvíˀánshaamäˀ háawin dimuuˀin.

5 Bítꞌóyanbe naví tíˀûuwin páaḏéˀin wâyséegíˀin, Yôesi Táḏáḏí in tꞌowa ovâyde̖ˀman in wé̖ˀgeˀin tꞌowaḏi ovâytu̖máaˀin sehkanäwó̖ˀ diwówáyiˀin dimuuˀin, hewänbo shánkí koḏitꞌowa waagiˀinbá dimuu píˀnä́ khóˀyé inbí whä̖yu̖ Jesus-víˀpiye dínmuuḏi. Yôesi Táḏá iví tu̖u̖ imä́gi in toˀwêndi óeséegíˀin i-áḏíbá oe makówá dikwo̖ˀní. 6 I sehkanäwó̖ˀ nawówáyiˀi namuuˀi-á bînháawaagimáa. Hewänbo ti wíˀúnhanginnáhpíˀan in koḏitꞌowa dimuuˀindiḏânho wovâytꞌä̖́ä̖máa, heḏá wovâytu̖yóˀdiwekáyä̖ˀ. 7 Christ-ví khá̖wä̖́ ûnˀaˀginmuu, heḏi tꞌowaḏi in Christ-víˀin ímuu gin wovâykhá̖yä̖́ˀdeˀ, hewänbo in koḏitꞌowa dimuuˀindiḏá iví khá̖wä̖́-á ônˀaˀginhá̖núndeˀ.

8 Nä́ˀin tsontu̖u̖ Yôesiví ta̖ˀnin diwe nakꞌóeˀin in shánkíˀin namuu:

Un úvípiséegí waabá, toˀwên tꞌä̖hkí bînséegíhûuwí.

Heḏi nä́ˀin tsontu̖u̖ bînˀaˀgindoḏáhoˀ, híwó̖ˀ úvíkanhon. 9 Hewänbo wáy wên tꞌowaḏa̖ˀ in wé̖ˀgeˀinbí shánkí híwó̖ˀ bînmáaḏá, handiḏi úvítꞌaywó̖ˀdoˀ, heḏi Yôesi Táaḏí tꞌaywó̖ˀkannin wovâyshaa, gá iví tsontu̖u̖ ûnmuuˀin bînˀaˀginhá̖núndeḏân. 10 Wí toˀwí wên wéhpíˀinda̖ˀ Yôesiví tsontu̖u̖ ûnmuuˀin iˀaˀginnanpíḏá, tobá i wé̖ˀgeˀi tsontu̖u̖ iˀaˀgindo wänboˀ, hanbá namuu tꞌä̖hkí tsontu̖u̖ iˀaˀginhá̖nú waabá. 11 Kinho namuu: Yôesi Táḏá natú̖,

Wíyá toˀwíví kwiyó-áḏí háa sedó-áḏí wíˀúvíwho̖hkwomáˀve-ípí.

Heḏá Yôesi Táḏábá natú̖,

Wívîntꞌowatꞌa̖há̖nuˀbé-ípí.

Heḏânho tobá wíyá toˀwíví kwiyó-áḏí háa sedó-áḏí wíˀúvíwho̖hkwomáapí wänboˀ, wí toˀwí bînhayḏi Yôesiví tsontu̖u̖ tꞌä̖hkí bînˀaˀginhá̖nú waagibá úvíˀan. 12 Yôesi Táḏáḏí dítu̖kankhâymáa háa híwó̖ˀ âyˀaˀginnin háa âyˀaˀginpíˀin iví tsontu̖u̖, nä́ˀi tsontu̖u̖-á ûnkoeḏi naˀinbí tꞌaywó̖ˀdi iweḏi dímaˀpꞌä̖́ḏi-íḏí. Heḏânho úvíˀá̖yîngiˀa̖mí háa ítû̖ˀinḏá úvíˀoˀindá. 13 Nää-á tꞌowavíˀpiyeˀ naˀin gisehkanäpóepíḏí, owáy i thaa Yôesi Táḏáḏí tꞌowa háa híwó̖ˀ háa híwó̖ˀpí dívíˀannin ovâykeekwꞌóḏi ihayḏi, i-á wáˀ naˀinbíˀpiyeˀ wínasehkanäpuwagítꞌóepí; hewänbo gisehkanäpóeḏáhoˀ, háˀto dítuchä̖nú-í.

Naˀinbí whä̖yu̖-áḏí heḏá naˀinbí tsiyekandáḏí

14 Naví tíˀûuwin páaḏéˀin, tobá wí toˀwí natû̖ˀ wänbo in whä̖yu̖ Jesus-víˀpiyeˀ imáaˀin, wây-á tꞌowa iḏi híwó̖ˀ wíˀovâyˀohpíḏáhoˀ, ti nä́ˀi toˀwíví híˀ ûnchä̖ˀmuu? Ti Yôesi Táḏáḏí ônˀaywoení wí toˀwí ki̖ˀmin whä̖yu̖ ûnmuuḏiboˀ? Yoe, háˀtoˀ. 15-16 Gá kinnân: Maˀḏi wí sen háa wí kwee Jesus-víˀpiyeˀ iwhäyundeˀi koegî-á awegîˀ-á ûntáy, heḏi bînwänpitu̖máa, “Sengiḏi ópûn, Naˀinbí Sedó Yôesiḏânho wóekhä̖ge̖ˀnamí uví awegîˀ-áḏí koegîˀ-áḏí mänhóníḏí.” Kin úvíˀoḏi hebo undi wíˀbo i hä̖ä̖wí ûntáyˀi wívînmähpíḏá, unbí tu̖u̖ háagîˀ wänbo wíˀúnchä̖ˀmuupí. 17 Heḏiho whä̖yu̖ḏa̖ˀ bînmáaḏí hewänbo wây-á tꞌowagîˀ híwó̖ˀ wívînˀohpíḏí, unbí whä̖yu̖-á wíˀúnchä̖ˀmuupí.

18 Hewänbo maˀḏi wí toˀwí natú̖ní, “Wáy wên tꞌowa in whä̖yu̖ḏa̖ˀ dâymáa, híwó̖ˀdi tsiyekandá yoe, heḏá wây-á wêndá híwó̖ˀdi tsiyekanda̖ˀ dâymáa, whä̖yu̖-á yoe.” Hewänbo toˀwí kin natú̖ḏáho naaḏi dótu̖ˀâ̖a̖mí, “Wíˀú̖koeḏipí dînkeeya̖míˀin Jesus-víˀpiyeˀ biwhä̖yundeˀin híwó̖ˀgí hä̖ä̖wí bikanhonpíḏí, hewänbo naaḏá wînkeeya̖mí naa dáywhä̖yundeˀin i híwó̖ˀgí hä̖ä̖wí dáyˀoˀiḏiboˀ.” 19 Untû̖ˀ wîˀḏa̖ˀ Yôesi naˀä́n gin biwhä̖yundeˀ. Híwó̖ˀ namuu haˀwâa biwhä̖yundeḏi, hewänbo in yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wänbo wáˀ hanbá dívíwhä̖yundeˀ, hebo híwó̖ˀ dívíˀâ̖a̖mívíˀweḏi diwänpitha̖tha̖poˀ dikhuwôedaˀḏi.

20 U̖ ánshaapîˀ unmuuˀiˀ, naaḏi wítu̖ˀanpíˀan, tobáháa Christ-víˀpiyeˀ biwhä̖yunde wänboˀ, híwó̖ˀgí hä̖ä̖wí bikanhonpíḏá uví whä̖yu̖-á wíˀú̖chä̖ˀmuupí. Ti wíyá wînthaykwꞌôeníˀin undaˀ? 21 Ti wíˀú̖ˀánshaapíˀan, naˀinbí hehä̖̂ä̖wi thehtáy pahpâa Abraham nakhâymuuwän iví ay Isaac ipihéyíḏí i antâa kꞌéwé, háa Yôesi Táḏáḏí óeyôn waagi. Gá kin nakhâymuuḏânhoˀ, Yôesi Táḏáḏí óecha̖a̖ tꞌaywó̖ˀdi wíˀimáapí waagi. 22 Ú̖hanginná háa ûnpóeˀin. Yôesivíˀpiyeˀ iwhä̖yu̖, heḏá wáˀ háa Yôesi natsonpóe waa iˀan. Heḏiho háa Yôesi natsonpóe waagi iˀandiboˀ ikeeyan taˀgendi Yôesivíˀpiyeˀ iwhä̖yundeˀin, 23 heḏiho iweḏi nathaypóe háa Yôesiví ta̖ˀnin diwe Abraham-bí̖ˀgeḏi nata̖ˀmuu waa, kinnân:

Abraham-di Yôesi Táḏáví híˀ ônwhä̖yu̖,

heḏi iví whä̖yu̖ ûnmuuḏi Yôesi Táḏáḏí óecha̖a̖ tꞌaywó̖ˀdi wíˀimáapí waagi,

heḏá Yôesiví kꞌema ûnmuu kin óetu̖ˀan. 24 Heḏiho únhanginná Yôesi Táḏáḏí wí toˀwí óecha̖a̖máa tꞌaywó̖ˀdi wíˀimáapí waagi iví híwó̖ˀdi tsiyekandi iwhä̖yu̖keeyoḏi, in whä̖yu̖ imáaˀin nawänpitú̖ḏíḏa̖ˀbá yoe.

25 Heḏi hanbá ûnpóe nä́ˀi kwee Rahab wänboˀ, i-á senäˀbíˀpiyeˀ iku̖ˀpꞌáyˀéˀi namuu. Hebo tobá ha̖ˀbi namuu wänboˀ, in wíye Huḏíyo senäˀ kaaḏi dapówáˀin i búuˀú dä̂nmúníḏí ovä̂nkhä̖ge̖ˀnan, heḏi wây-á piˀwên pꞌóegé i̖ˀgeḏi dawáymu-í kin ovä̂ntu̖ˀan heḏânho in búuˀúwin tꞌowaḏi wíˀovä̂nhéyípíḏí. Heḏáho kin ovä̂nkhä̖ge̖ˀnandibo Yôesi Táḏáḏí Rahab óecha̖a̖ tꞌaywó̖ˀdi wíˀimáapí waagi.

26 Wí toˀwí iví túuˀúḏí i pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ ûnpeeḏá chuˀi namuu. Heḏi hanbá namuu wí toˀwí iwhä̖yundeˀi hewänbo híwó̖ˀgí hä̖ä̖wí wíˀiˀopíḏí. Iví whä̖yu̖-á chuˀin waagiˀinbá ûnmuu.

3

Naˀinbí hän niˀgeḏi James ita̖ˀnan

1 Tíˀûuwin páaḏéˀin, báyékí un diweḏi wíˀúnkhâyˀä̖hpí ídaˀíˀin há̖hkannin íkwoḏee-íˀin Yôesiví tu̖u̖ in tꞌowa ovâyhá̖ˀa̖míḏí, gá gínhanginnândân Yôesiḏi naˀin há̖hkannin gimuuˀin háa ívíˀoˀin shánkí á̖yîngiḏi dînmúníˀin in wé̖ˀgeˀin tꞌowa háa dívíˀoˀinbíˀweḏi.

2 Tꞌä̖hkíḏíbo hä̖́yä́n wänbo piháa ívíˀoˀ. Wí toˀwí piháa natu̖hpiˀ-á tꞌä̖hkí yä̖ˀḏâaˀi namuu, i-á iví wówátsi tꞌä̖hkí itsonmáa. 3 In kwä̖́ä̖yêe âysówhiˀopíˀan, heḏânho háa gidaˀ waa dívíˀa̖míḏí. Handiḏi inbí túuˀú tꞌä̖hkí âybéeḏeˀ. 4 Bíˀánshaaˀan wáˀ wí pꞌoe iwe nayiˀi kophênbay i̖ˀgeḏi. Tobáháa gáhä̖́yú̖ˀi namuu wänboˀ, heḏá wí wa̖a̖ kayˀiḏi óesayhúya̖ˀ wänbo-á, i toˀwí isanhondiˀ wên phépháˀay hí̖yä̖̂ä̖ˀinda̖ˀ tíˀûupiyeˀ nachá̖ˀnin namuuˀindiḏibo hanginpí ibéeḏeˀ háa nadaˀ waa. 5 Heḏi hanbá namuu naˀinbí hän. Tobáháa naˀinbí túuˀú eeḏi in hän hí̖yä̖̂ä̖ˀinda̖ˀ namuu wänboˀ, báyékí ívíyêngihéeˀoˀ, hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí gihá̖ waabá.

Wí teˀkꞌayâa iwe nakoye̖ˀdi nakopꞌíˀáa waabá napúwí, tobá páaḏé ihayḏi i phaa hí̖yä̖̂ä̖ˀi namuu wänboˀ. 6 Heḏi hanbá naˀinbí hän gínmuu wí phaa waagibá. I phaa oe péyégé nakwꞌó̖ˀdiḏá naˀinbí hän dînphaaˀoˀ waagibá gínpoˀ, heḏi wí phaa waagibá naˀinbí händibá naˀinbí wówátsi tꞌä̖hkí dînpeḏeeˀoˀ. Báyékí híwó̖ˀpîˀ naˀinbí hän diweḏi gínpiˀ, heḏi wíyá hä̖ä̖wíḏí wänbo naˀinbí túuˀú iwe gínkwꞌó̖ˀdiḏi yä̖ˀḏâapíˀin wíḏípaˀpí in händi díˀo waagi. 7 Tꞌowa ho dâysahá̖nú heḏá nää waˀ dâysahá̖núndeˀ tꞌä̖mägíˀin animâa dimúníˀin, tsíḏé hä̖ä̖wêndá, pä̖́ä̖yu̖ hä̖ä̖wêndá, heḏá mâapꞌoe iwe dívíkohsaymáaˀin dimuuˀindá. 8 Hewänbo toˀwí wänbo wíˀûnkoeḏipí iví hän isahá̖nú-íḏí. Naˀinbí händá nä́ˀi yä̖ˀḏâapîˀ tu̖u̖ wínahíˀwóyí̖ˀdiˀpí, heḏá whä́npû̖u̖ví sóˀpꞌoe waagiˀbáḏá napiˀḏen. 9 Naˀinbí händi naˀinbí Táḏá Yôesiví̖ˀgeḏi híwó̖ˀgí ívíhéeˀoˀ, hewänbo naˀinbí händibá tꞌowaví̖ˀgeḏá híwó̖ˀpîˀ namúníˀi-á ívíhéeˀoˀ, tobá Yôesiḏi in tꞌowa i namuu waagibá ovâykhíyé wänboˀ. 10 Heḏi kindiḏi nä́ˀin sóphogeḏá wí̖ˀgíndí híwó̖ˀdi-á híwó̖ˀpîˀ-á gíntu̖hpiˀ tobá wéhpíˀinda̖ˀ gisóphomuu wänboˀ. Naví tíˀûuwin páaḏéˀin, kindá wígínkhâyˀä̖hpí ívíˀâ̖a̖míˀin. 11 Ti wí pꞌohpee iweḏi wêegeˀi pꞌoe napée-í, su̖wä̖gîˀ híwó̖ˀdi-áḏí híwó̖ˀpîˀ-áḏí? Yoe, háˀto. 12 Naví tíˀûuwin páaḏéˀin, ti wên fig tay iweḏi na-olive-páa-í, heḏiháa wên úuva áaphä̖ä̖ iweḏi na-fig-páa-í? Heḏân yoe. Heḏá wáˀ wí pꞌohpee á̖hsä̖ä̖ˀiˀ iweḏi híwó̖ˀdi pꞌoe su̖wä̖gîˀ namuuˀi háˀto napée-í.

In koḏi̖ˀnin hangintan háawin namuu

13 Ti toˀwí un diweḏi báyékí ûnhanginná heḏá ihangintanmáa? I-á ûnkhâyˀä̖ˀ yä̖ˀḏâaˀin wówátsi ihûuwíˀin, heḏá híwó̖ˀdá ikanhûuwí, heḏi iyêngiˀanpíḏí ikeeyâ̖a̖mí taˀgendi ihangintanmáaˀin. 14 Hewänbo unbí píˀnä́ khóˀyé wây-á tꞌowa bînkaygiˀa̖míˀin ídaˀḏi, heḏiháa shánkí kwꞌáye úvípitegé-íˀin ídaˀḏi in wé̖ˀgeˀinbíˀweḏi, wíˀúvíyêngihéeˀa̖mípí báyékí íhá̖ waagi. Han úvíˀoḏáhoˀ úvíwänpihôeyómáa. 15 Yôesiḏi taˀgennin hangintan dímä́giḏá ki̖ˀmin wígimúnípí, hewänbo in toˀwên han dívíkanhonnindáho i hä̖ä̖wí nä́ä oepáa kꞌayḏi namuu i̖ˀgeḏiḏa̖ˀ dívíˀánshaaˀoˀ, heḏá háa inbí píˀnä́ khóˀyé diwänpicha̖a̖ waagiḏa̖ˀ dívíˀoˀ, heḏá hä̖ä̖wí i Penísendi naˀä̖ˀi-á dâyhon. 16 Heḏi toˀwêndi in wé̖ˀgeˀin tꞌowa ovâykaygiˀa̖míˀin didaˀḏi, háa shánkí dívípitegé-íˀin didaˀḏi in wé̖ˀgeˀinbíˀweḏi, iweḏi dínwänpitꞌaypaˀ, heḏá hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí híwó̖ˀ namuupîˀ dívíkhâymáa. 17 Hewänbo i toˀwí oe kwꞌáye naˀä́ndiḏi híwó̖ˀnin hangintan dímä́giḏá, naˀin píˀnä́ khóˀyé híwó̖ˀdiḏa̖ˀ gínkwꞌó̖, heḏânho wíˀívíyá̖ˀbe-ípí, heḏá ûnpꞌoe kháapíˀin gimúní, heḏá wé̖ˀgeˀinbí ánshaa-á âyˀaˀginnamí, heḏá in dâytꞌôephaḏehonninbíˀpiyá gisehkanäpúwí heḏiho báyékí híwó̖ˀdi ingîˀ âyˀâ̖a̖mí, heḏá tꞌä̖hkí tꞌowa handa̖ˀ âymáˀve-í, heḏá wí paa waagibá wíˀívíyánúmáˀve-ípí. 18 Heḏi wên toˀwên dívítꞌaymáaḏí naˀindi âywóyí̖ˀdáhoˀ, kindiḏi naˀin wáˀ wíˀívítꞌaymáˀve-ípí, heḏiho iweḏi báyékí híwó̖ˀdi napiˀ, wí híwó̖ˀdi koˀyi óekoe iweḏi báyékí nahä̖ä̖payeḏiˀ waabá.

4

Háaḏan i hä̖ä̖wí ídaˀiˀ wíˀúnˀä̖hpí?

1 Háaḏan wáy wên un tꞌowa úvíyándeˀ heḏá úvítꞌaymáa? Hä̖ä̖wíḏí unbí píˀnä́ khóˀyé wovâyhä́nbo waa ícha̖a̖, gá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí únwänpihéegínáníˀinda̖ˀ ídaˀḏân. 2 Ihaykanpíˀinda̖ˀ ímuu, hewänbo hä̖ä̖wí ídaˀi wíˀúnkwꞌó̖hpí, heḏânkun íḏakhâymuu bîntꞌowatꞌa̖há̖nú-íḏí inbí hä̖ä̖wí dínmuuˀi bînhóníḏí. Thúutoˀin ímuuḏi wé̖ˀgeˀin tꞌowaví hä̖ä̖wí ídaˀ, hewänbo wívînhóndepíḏí indáḏí úvíyánde heḏá úvítꞌeˀyoˀ. Hewänbo hä̖ä̖wí wíˀúnkwꞌó̖hpí gá Yôesi wívîndaaˀopíḏân. 3 Heḏi bîndaaˀoḏá wíwovâymähpí, híwó̖ˀdi ánshaa únmuuḏibo wívîndaaˀopíḏí, wíˀbo wovâywänpihíhchannamíḏí nä́ˀi hä̖ä̖wí bînhóníˀin ídaˀḏi.

4 Ti wíˀúnhanginnáhpíˀan wí toˀwí in tꞌowa Yôesi dâytaapíˀinbí tsiyekan óehí̖ˀandá Yôesiví hä́nbiˀ waagiˀbá napaa. Undá haˀwâa úvíkanmáa, heḏi handiḏi nä́ˀi hä̖ä̖wí Yôesiví shánkí bînséegíḏíhoˀ, wên kwiyä̖ˀ waagiˀinbá ípaa inbí senäˀ dâyyoeˀandi wây-á piˀwên senäˀdáḏí dívíthayé-íḏí. 5 Wíˀíˀâ̖a̖nípí piháa natû̖ˀnin nä́ˀi híˀ Yôesiví ta̖ˀnin diwe nata̖ˀmuuˀiˀ, “I pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ Yôesiḏi dîntógiˀi nathúupoˀḏi hânho nahä̖ä̖wídaˀ.” 6 Hewänbo Yôesi-á báyékí naˀinbíˀpiyeˀ nakhä̖ge̖ˀpä̖ˀtꞌóe. Heḏânkun iví ta̖ˀnin diwe ûntû̖ˀ:

Toˀwên diyêngitꞌóeˀin dimuuˀin Yôesi Táḏáḏí ovâyyoegiˀoˀ.

Hewänbo toˀwên diyêngitꞌóepíˀin dimuuˀindá Yôesi Táḏáḏí iví séegísehkanä ovâymäˀ.

7 Heḏáho Yôesi Táavíˀpiye bípimä́ä heḏânho i-á unbí tsondi únmúníḏí, heḏá bíkayˀan Penísendi bînyoetu̖ˀa̖míḏí, heḏânho i-á unbíˀweḏi nashá̖ní. 8 Yôesiví núˀpiye bíha̖ḏi, heḏá i-á unbí núˀpiyá shánká ihá̖ḏi-í. Un tꞌaywó̖ˀkannin ímuuˀin, bînyä̖ˀḏâapítsiyekanwóyí̖ˀ. Un toˀwên unbí ánshaa wíˀúntaˀgemuupíˀin, binyâaˀan hä̖ˀi tꞌaywó̖ˀdi unbí píˀnä́ khóˀyé bînmáaˀiˀ. 9 Unbí tꞌaywó̖ˀdi únmuuḏi bítaachanpuwave, heḏá bíkꞌáykháapuwave, heḏá bísíhtä̖ä̖. Íséeyê̖e̖níˀin únkhâyˀä̖ˀ ípꞌâayê̖e̖nívíˀweḏi. Íhíhcha̖a̖-ívíˀweḏi, bînkeeya̖mí íkꞌáykháapóeˀin. 10 Yôesiví páaḏépiyeˀ áagéˀin bípuwave, heḏi iḏáho shánkí kwꞌâayá wovâytegé-í.

Wây-á tꞌowaví̖ˀgeḏi híwó̖ˀpí wíˀúvíhéeˀa̖mípí

11 Tíˀûuwin páaḏéˀin, wíˀnä́ táye wíˀúvítu̖u̖súumáˀve-ípí. Wí toˀwíḏí in Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀin ovâytu̖u̖súuˀoḏi háa inbí̖ˀgeḏi natû̖ˀ híwó̖ˀpíˀin dimuuˀin, hanbá Yôesiví tsontu̖u̖ ûnmuuˀin ônˀoˀ, gá Yôesiḏá dítu̖máaḏân naˀinbí tíˀûuwin páaḏéˀin han wíˀâyˀa̖mípíˀin. Heḏiho wí toˀwí naˀándeḏi wíˀûnkhâyˀä̖hpíˀin iˀâ̖a̖míˀin háa Yôesiví tsontu̖u̖ ûntû̖ˀ waa, i-á iˀaˀginnâamívíˀweḏi iwänpikeeyoˀ nachanpoˀin nä́ˀi tsontu̖u̖-á híwó̖ˀdi wínamuupíˀin. 12 Yôesiḏa̖ˀmân tsontu̖u̖pä̖ˀi namuu, heḏi iḏa̖ˀbá ûnkoeḏi natú̖níḏí háa âyˀaˀgindoˀ háa yoe. Iḏa̖ˀmân ûnkoeḏi naˀinbí wówátsi dînˀaywoeníḏí háa díkwee-íḏí. Heḏânho ti unbíˀwe únkꞌóe wí toˀwí bîntꞌaywó̖ˀdichä̖nú-íḏí? Yoe, háˀtoˀ.

Wíˀúvípiphúu-ípí

13 Bítꞌóyan un kin úvíhéeˀoˀin, “Nää thaa háa maˀḏi tha̖ˀdi wí búuˀú gidaˀ iwepiyeˀ gimän, heḏi i búuˀú iwebo wí pa̖a̖yo gikwo̖ˀní, âyhä̖ä̖wíku̖mä́-íḏí âyku̖ˀchꞌâaníḏá, báyékí wíyá chä̖ˀ âytꞌaaníḏí.” 14 Wíˀúnhanginnáhpí háa unbí wówátsi tha̖ˀdi únmúníˀin. Unbí wówátsi-á wí okhí hây tä̖hkí nakeepoˀi heḏi wesebo nahándeˀi waagibá únmuu. 15 Shánkí híwó̖ˀ namuu kinnân ítú̖níḏí: “Yôesi natú̖ḏáho giwówáyê̖e̖ní, heḏi kindá kindá ívíkhâymáa.” 16 Hewänbo nää íyêngiḏi úvíwänpiphuuḏeˀ háa úvíkhâymáa i̖ˀgeḏi. Heḏi kin úvíhíˀmáaḏí, tꞌä̖hkí yä̖ˀḏâapîˀḏa̖ˀ namuu.

17 Toˀwí ûnhanginnândi ûnkhâyˀä̖ˀin híwó̖ˀ iˀa̖míˀin hewänbo iˀanpíḏá, i-á itꞌaywó̖ˀdoˀ.

5

In dikoḏitꞌowamuuˀinbí tꞌaywó̖ˀdi

1 Nää bítꞌóyan un koḏitꞌowa ímuuˀin, unbí tsíˀpꞌoe únmúníˀi binchꞌaˀ heḏá bísítu̖wí̖nú, gá báyékí tꞌôephaḏe únˀä̖ḏân. 2 I báyékí hä̖ä̖wí únkwꞌó̖ˀdi únpeḏeepuwamän, heḏá unbí aa hä̖ä̖wí únmúníˀi-á kha̖ˀnindiḏá wovâykha̖ˀhon. 3 Unbí óeḏo-á kwä̖́ˀ tsꞌä̖ˀi-á tꞌä̖hkí únphénpeemän bînwänpiteˀkwꞌóḏiḏi, heḏi iweḏiho nakeepuwagítꞌóe íkhâ̖a̖ˀin, heḏi han úvíˀandibo bîntꞌôephaḏekhâymáa, unbí túuˀú únmuuˀi phaaḏi wovâyphakha̖nukhâymáa waagibá. Unbí hä̖ä̖wí báyékí únmuuˀi bînteˀkwꞌóḏi hewänbo i tꞌä̖ˀgi thaa-áho napowaˀä̖ˀ. 4 Bítꞌóyan, in táhtsaaˀin unbí nava i̖ˀge dívítꞌôeˀanninbí kä̖ˀä̖ä̖ wívînwáˀâapí, heḏi i chä̖ˀ wíˀovâymä́gipîˀ-á Yôesi imúnde heḏi ûnhanginná in tꞌôeˀin bînˀáywannin. Hewänbo Yôesi oe makówá tꞌä̖hkí itsonmáaˀi natꞌoe in dívítꞌôeˀannin diphahsanyiḏi dívítu̖wí̖núndeˀ. 5 Nä́ä oepáa kꞌayḏi unbí wówátsi thaa saˀwó̖ˀgí bînphaḏendeˀ, heḏi tꞌä̖hkí úntáyˀi heḏá ídaˀi-á bînku̖mändeˀ únwänpihéegínáníḏí. Wên wáasí tûuˀin waagiˀinbá ímuu, hewänbo ki̖ˀmin wáasí ovâyhá̖núnde waagibá i thaa napówá Yôesi Táḏáḏí wovâytuchä̖nú-íḏí. 6 Undi hä̖ˀin híwó̖ˀnin tꞌowa bînpankwꞌóeˀó heḏá bîntꞌa̖há̖núndeˀ, heḏi indá wíḏínkoeḏipí wovâyˀahkhâa-íḏí.

Boˀatä̖́ i̖ˀgeḏi James ita̖ˀnan

7 Heḏáho tíˀûuwin páaḏéˀin, boˀatä̖́ḏí bítsíkhakwꞌoˀ i shánkí natsonyiˀi namuuˀi nawáyˀä̖ä̖ píˀwehayḏi. Un únhanginná háa wí toˀwí ikoˀyikoˀi namuuˀi boˀatä̖́ḏí itsíkhaˀoˀin iví híwó̖ˀdi hä̖ä̖paye iví nava iwe ûnkhâymuu píˀwehay. I-á ûnkhâyˀä̖ˀ itsíkhaˀa̖míˀin i páaḏéˀi kwandá i tíˀúugéˀi kwandáḏí napówá píˀwehay. 8 Un wáˀ hanbá boˀatä̖́ḏí úvítsíkhaˀâ̖a̖mí. Unbí píˀnä́ khóˀyé bíkayˀan, gá i shánkí natsonyiˀi namuuˀi hanwaapíḏa̖ˀdibo naˀä̖ḏân.

9 Tíˀûuwin páaḏéˀin, bîntꞌôephaḏendeḏá wíˀnä́ táye wíˀúvíchä̖nuˀâ̖a̖mípí. Wíˀnä́ táye úvíchä̖nuˀandá Yôesi natú̖ní híwó̖ˀpí úvíˀannin. Christ-ân namuu i toˀwí tꞌowa ovâykeekwꞌôeníˀi háa híwó̖ˀ háa híwó̖ˀpí dívíˀannin, heḏi i-á hanwaapíḏíbo naˀä̖́ä̖-í.

10 Tíˀûuwin páaḏéˀin, háḏíḏí úvíyä̖́ä̖ˀa̖míˀin únhanginnáníḏí, bíˀánshaaˀan in hä́nˀoeˀin Yôesiví tukhe̖ˀminbí̖ˀgeḏi, indá Naˀinbí Sedó Yôesigîˀ dívíhéeˀan, heḏi tꞌôephaḏe iwe ovâykwꞌóḏi wänbo dívíyä̖́ä̖ˀan. 11 In diyä̖́ä̖ˀindá híhchannin dimuu gin âytu̖ˀoˀ. Ítꞌoe háa hä́nˀoe Job iyä̖́ä̖ˀannin itꞌôephaḏende wänboˀ, heḏá háa Naˀinbí Sedó Yôesiḏi ä̖́ä̖géwän híwó̖ˀdi igîˀ ônˀannindá. Kindiḏiho gínhanginná Naˀinbí Sedó Yôesi hânho naséegísehkanätꞌóeˀin.

Taˀgeḏa̖ˀ ívíhéeˀa̖mí

12 Tíˀûuwin páaḏéˀin, háa nää wâytu̖kankhâymáaˀindá báyékí nachä̖ˀmuu. Unbí tu̖u̖ úvímäḏi wíˀítú̖nípí, “Taˀgendi nä́ˀi oepáa kꞌayḏi háa makówá nanân waagibá, taˀgenbá naví híˀ dînmuu.” Nä́ˀi tu̖u̖ háa wíyá tu̖u̖ ki̖ˀbi wíˀítú̖nípí. * Hewänbo “ha̖a̖” gin ítú̖ḏáhoˀ, ha̖a̖ in namúní, heḏá “yoe” gin ítú̖ḏá, yoe indáho namúní, heḏânho Yôesiḏi wíwovâytu̖ˀâ̖a̖mípíḏí híwó̖ˀpí úvíhéeˀannin.

Yûusu i̖ˀgeḏi James ita̖ˀnan

13 Wénä wên un bîntꞌôephaḏendeḏi únkhâyˀä̖ˀ úvíyûusuˀa̖míˀin; heḏi íhíhchandiḏá bînkhaˀwa̖mí Yôesi bîntegé-íḏí. 14 Wí toˀwí nahayḏá in méesatewin tsonnin ovâytu̖kánnamí, heḏi indá Naˀinbí Sedó Jesus-ví khá̖wä̖́ ônkhá̖yä̖́ˀdeḏi nä́ˀi nahayˀiví núˀ diwindi ônyûusuˀa̖mí, heḏá wí olive ka̖ˀpꞌoeḏá óeˀä̖yú̖-í. 15 Úvíyûusuˀoḏi Yôesivíˀpiye úvíwhä̖yundeḏá, i nahayˀi nawówa-í unbí yûusu únmuuḏi. Kindiḏi Yôesiḏi i nahayˀi hehkháa óemä̂äní, heḏi itꞌaywó̖ˀnandáhoˀ, iví tꞌaywó̖ˀdi-á ônˀowóyé-í. 16 Heḏânho wíˀnä́ táye úvítꞌaywó̖ˀdihä̖ä̖tsiˀa̖mí, heḏá wíˀnä́ táyegîˀ-á úvíyûusuˀâ̖a̖mí, heḏiho handiḏi wovâyhehkháaˀa̖mí. Wí toˀwí iví wówátsi taˀge ihondiví yûusu-á ûnkayḏi báyékí ûnkankoeḏi. 17 Yôesiví tukhe̖ˀbi ûnmuuˀiˀ, Elijah gin nakhá̖wä̖́ˀiˀ tꞌowaḏa̖ˀbá namuu, i-á naˀin waagiˀbá namuu. Hewänbo kaygi̖ˀdi iyûusuˀandi nadaˀpóe wíˀikwa̖ˀnamípíḏí, heḏi poeyeḏá pí̖ˀge pa̖a̖yo ee nange kwan wänbo wíḏiyemupí. 18 Heḏi wíyá iyûusuˀan dihayḏá, Yôesiḏi báyékí kwan ovâyyemu, heḏi wíyá dínhä̖ä̖wípayeḏee inbí nan diwe.

19-20 Naví tíˀûuwin páaḏéˀin, nä́ˀin niˀgeḏi úvíˀánshaaˀa̖mí: Wí toˀwí in taˀgeˀin pꞌóegé namuuˀin diweḏi ihângeˀandi, heḏi wíyá toˀwíḏí óebundá, i toˀwíḏí nä́ˀi itꞌaywó̖ˀnandiˀ óebundi óekhä̖ge̖ˀnan iví hâ̖a̖ ûnmuuˀi péyégépiye wíˀûnmú-ípíḏí, heḏá Yôesiḏá iví báyékí tꞌaywó̖ˀdi ûnmuuˀiˀ ônyâaˀa̖mí.

* 5:12 In Huḏíyo wíḏidaˀpí Yôesiví khá̖wä̖́ ditú̖níˀin, hewänbo Yôesi-á hä̖ä̖ tꞌä̖hkí ikhíyéˀi namuu, heḏiho makówá-á nä́ˀi oepáa kꞌayḏá i̖ˀgeḏi dívíhíˀmáaḏí taˀgendi Yôesiví̖ˀgeḏi dívíhíˀmáaˀin nathaykꞌóe.

1 PETER

1

2

3

4

5

In Páaḏéˀin Taˀnin Peter Itaˀnannin

1

1 Naa Peter omuu, Jesus Christ-ví tꞌôekhuwaˀiˀ, heḏi nä́ˀin taˀnin wâytaˀdoˀ un tꞌowa Jôesi Táḏáḏí wovâydeˀmannin, un íthaaˀin nä́ˀi wéˀgeˀi nange eeje: Pontus-á, Galatia-á, Cappadocia-á, Asia-á, heḏá Bythinia-á. Unbí ówîngeḏi tꞌowaḏi wovâykhehpiye, heḏi nää nä́ˀi nan deeje íwaḏekwꞌó. 2 Jôesi Táḏá hä́nˀoebo ho ûnhanginnândi undá ivíˀin ípúuwíˀin wovâydeˀman, heḏi iví Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏá wovâykhä̖geˀdo yä̖ˀḏâaˀin ípúuwíḏí. Wovâydeˀman heḏânho Jesus Christ bînˀaˀginnamíḏí heḏá iví ûnpꞌoe ichꞌáaˀiˀḏá wovâyˀowêeḏi-íḏí. Jôesi Táḏáḏá iví sígísehkanä báyékíbo wovâymä̂äní heḏá wovâykhä̖geˀnamí ánshaaginpíḏíboˀ íkwoníḏí.

Gínhanginná hä̖ä̖wí hânho híwóˀdi namuuˀiˀ dípä̖khâymáaˀin

3 Gínkhâyˀä̖ˀ báyékíbo Jôesi Táḏá âykú̖ˀdaaˀa̖míˀin, i-á Nanbí Sedó Jesus Christ-ví Táḏá ûnmuu. Hânho naˀinbíˀpiye nasehkanäpóeḏí Jesus Christ óewáywówápaaḏi naˀin wáˀ wówátsi tsꞌa̖a̖min dímä́gi. Heḏiho nää-á nä́ˀin wówátsi âymáaḏí naˀin giwóˀonpoeˀoḏi gitsíkha háa Jôesi Táḏáḏí dînˀa̖mí waa. 4 Wí táḏá iví ây wí hä̖ä̖wí ovâyjoeˀan waagibá, oe makówá Jôesi Táḏáḏí hä̖ä̖wí naˀingîˀ dîndenkwꞌóḏiˀiˀ dípä̖khâymáa, heḏi nä́ˀi-á hä̂nhay wänbo wínakayjee-ípí, háa wínapeḏee-ípí, háa wínahá̖a̖nípí. 5 Jôesivíˀpiyeˀ úvíwä̖yundeḏiho iví kay ûnmuuˀiˀḏi wovâyˀá̖yîngikhâymáa owáy iˀ tꞌä̖ˀgeˀi thaa napówá píhay. Heḏi iˀ thaa-á háḏíḏí iˀḏi wovâyˀaywonkhâymáaˀin nakeepúuwí. 6 Heḏiho nää úvíhíhchanmáˀve-í tobáháa tꞌä̖mäge hä̖ä̖wí únpoeˀo wänbo wovâytayi̖ˀníḏí, heḏi iweḏiho wí hây tä̖hkí bîntꞌôephaḏende wänboˀ.

7 Tꞌowa wí óeḏo phaaḏi dâytayindeˀ, dínhanginpúuwíḏí háa hä̖ä̖wí híwóhpîˀ i-áḏí nawóemuu háa joe. Heḏi hanbá nä́ˀi hä̖ä̖wí kháaˀi-á únpoeˀo unbí wä̖yu̖ wovâytayi̖ˀníḏí, heḏânho nakeepúuwíḏí háa taˀgendi úvíwä̖yundeˀin háa joe. Hewänbo unbí wä̖yu̖-á nä́ˀi óeḏoví shánkí wänbo únchä̖ˀmuu. Wáy wí thaa-áho óeḏo-á nahá̖a̖ní. Hewänbo owáy Jesus Christ wíyá ipikeeyan dihayḏáho unbí wä̖yu̖ únmuuˀi úntaˀyindi iˀḏi wovâytu̖ˀa̖mí híwó̖ˀ úvíˀannin, heḏá heˀennindá wovâypaˀí, heḏiho kwꞌáye wovâykwꞌôení. 8 Undi Jesus bînsígí tobá wáymûu wänbo bînmûˀpí wänboˀ. Heḏi tobá nää bînmúndepí wänboˀ ivíˀpiye úvíwä̖yundeˀ, heḏá iweḏi hânho-á íhíhchan. Unbí híhchandá báyékí únmuu heḏá hânho saˀwóˀdi-á únmuuḏi ihay híˀ-á wíˀúnkwꞌóhpí bînthayya̖míḏí háawi únmuuˀin. 9 Heḏi unbí wä̖yu̖ únmuuḏiho únhanginná wovâyˀaywoeníˀin.

10 Hä́nˀoe in Jôesi Táḏáví tukheˀmin á̖yîngiḏi dívíhá̖ˀo shánkí dínhanginnáaníḏí háa Jôesi Táḏáḏí tꞌowa ovâyˀaywonde i̖ˀgeḏi, heḏi iˀ hä̖ä̖wí híwóˀdi Jôesi Táḏáḏí wovâypä̖gíˀo i̖ˀgeḏá dívíhéeˀoˀ. 11 Christ-ví Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ inbí píˀnä́ khóˀjé dâymáaˀiˀḏiho ovâytu̖ˀan Christ-ví̖ˀgeḏi háa ûnpuwagíˀoˀin waˀḏi ûnpóepíḏíboˀ. Ovâytu̖ˀan Christ itꞌôephaḏekhâymáaˀin, hewänbo tíˀúugéḏí báyékí hayˀi napuwagíˀo, heḏiho hânho dívísóˀḏínde dínhanginpúuwíḏí hä̖̂ä̖ḏi heḏá háḏíḏí nä́ˀi hä̖ä̖wí napuwagíˀoˀin. 12 Hewänbo Jôesi Táḏáḏí ovâythayyan nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi dâytaˀnandi-á ingîˀ wíḏínmuupíˀin, hewänbo ungîˀ-ân. Nä́ˀi hä̖ä̖wí-á hânho heˀendi namuuḏi in makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀin wänbo hânho didaˀ i̖ˀgeḏi shánkí dínhanginpúuwíˀin. Heḏi nää nä́ˀi thaa eeje iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ makówáḏí dînsandiˀḏi wây-á toˀwên wáˀ ovâykhä̖geˀnan Jôesi Táḏáví híwóˀdi tun wovâytꞌôeˀa̖míḏí, heḏi indá hanbá wovâytu̖máa háa Jôesiví hä́nˀoeˀin tukheˀmin ditú̖ waagibá.

Jôesiḏi dítu̖máa gínkhâyˀä̖ˀ yä̖ˀḏâaˀin wówátsi âyhûuwíˀin

13 Heḏiho un únkhâyˀä̖ˀ íkhâymúuníˀin taˀge úvíˀánshaaˀa̖míḏí, unbí tsiyekandá bînˀá̖yîngiˀa̖mí, heḏá pín taˀgeḏi ítsíkhakwoní i híwóˀdi hä̖ä̖wí bînhóeníˀiˀ owáy Jesus Christ wíyá nawáyˀä̖ä̖ḏi nakeepóe ihayḏi. 14 Undá Jôesi Táḏáví ây ímuu, heḏiho háa natsonpóe waagi úvíkanhûuwí. Waˀ Jôesi Táḏá bîntaapíḏíbo háa íwänpicha̖a̖ waa úvíˀan, hebo nää-á haˀwâa unbí wówátsi wívînhûuwípí. 15 Jôesi Táḏá yä̖ˀḏâaˀiḏa̖ˀ namuu, heḏi iˀḏi wovâytu̖hkánnan ivíˀin ímúuníḏí, heḏiho nää-á hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí yä̖ˀḏâaˀiḏa̖ˀ úvíkanhûuwí. 16 Iví taˀnin diwe iví híˀ ûnmuuˀi ginnân ûntaˀmuu:

Naa yä̖ˀḏâaˀiḏa̖ˀ omuuḏi un wáˀ únkhâyˀä̖ˀ yä̖ˀḏâaˀinda̖ˀ ímúuníˀin.

17 Jôesi Táḏávíˀpiye úvíjûusuˀoḏi bîntu̖ˀo “Nanbí Táḏá” gin, heḏi i-ân namuu iˀ ûnhanginnáˀdiˀ háa naˀin tꞌowa wíˀínbo ívíˀoˀin, heḏiho handa̖ˀ dímáaḏí wíˀínbo taˀgendi dítu̖ˀoˀ háa híwó háa híwóhpí ívíˀannin. Heḏânho waˀḏi nä́ä oepáa kꞌayḏi íkwꞌôndibo únkhâyˀä̖ˀ unbí wówátsi bînhûuwíˀin iˀ bînˀaˀginmáaḏí. 18 Unbí hehä̖̂ä̖win thehtáy pahpáˀindá inbí wówátsi dâyhonnin wíḏínchä̖ˀmuupí, heḏi iweḏibáho un íhá̖hpóe unbí wówátsi hanbá bînhûuwíˀin. Hewänbo híwó únhanginná hä̖ä̖wíḏí nawáˀâamuuˀin unbí tꞌaywóˀdi iweḏi ímaˀpꞌä̖́níḏí heḏânho gin waagi wíyá unbí wówátsi wívînhûuwípíḏí. Iˀ hä̖ä̖wí nawáˀâamuuˀi-á kwä̖́kꞌu tsꞌä̖ˀi háa óeḏo wínamuupí. Ha̖ˀbi hä̖ä̖wí-áho hanwaapíḏíbo nahándeˀ. 19 Hewänbo Christ-á iví ûnpꞌoe ûnchä̖ˀmuuˀiˀ ichꞌáaˀiˀḏi iwáˀâa. I-á wí kꞌúwáˀay tsꞌä̖ˀiḏa̖ˀ nataamuupîˀ waagiˀbá namuu. * 20 Waˀḏi Jôesi Táḏá nä́ˀi nan oepáa ikhíjépíḏíbo Christ óedeˀman nachuu-íḏí, hewänbo nää iˀ tꞌä̖ˀgeˀi thaa napowaˀä̖ˀ ihayḏiho nä́ä oepáa kꞌayḏi napówá gin ungîˀ iˀa̖míḏí. 21 Heḏi Christ iˀannin namuuḏânho Jôesi Táḏávíˀpiye úvíwä̖yundeˀ. Iˀḏá Christ nachuu wänbo óewáywówápaa heḏá hayˀi namúuníḏí óesóge. Heḏiho nää-á Jôesi Táḏávíˀpiye úvíwä̖yunde heḏá ítsíkha háa iˀḏi ungîˀ wovâykhâymáaˀin.

22 In taˀgen há̖hkan namuuˀin ho bînˀaˀginnandi unbí tꞌaywóˀdi únmuuˀiˀ wovâyjâaˀan, heḏiho nää-á únkoḏi taˀgendi unbí tíˀûuwin páaḏéˀin bînsígí-íḏí. Heḏiho úvíkhä̖ä̖-í pín taˀgeḏi bînsígíhûuwíḏí. 23 Wíyá íˀâypu̖yä̖ waagibá ípóe, heḏiho nää-á iˀ toˀwí hä̂nhay wänbo nachuu-íˀpîˀví ây ípóe, wí toˀwí nachuuˀuvíˀindá joe. Ginho únpóe Jôesi Táḏáví tun bînwä̖yundeḏiboˀ. Nä́ˀi tundá wówáˀi-á heḏá naˀegópoeˀopîˀ-á namuu, Jôesi Táḏáví taˀnin diwe nataˀmuu waagi. Ginnân natû̖ˀ:

24 Iˀ ahkónuwi táa nakhangíˀo waagibá, tꞌä̖hkí tꞌowa-áho dihá̖a̖ní,

heḏá tꞌowaví saˀwóˀdi hä̖ä̖wí-á wáˀ dínkhangíˀo, iˀ póvi táa jâa nasôˀiˀ nahá̖a̖ní waagiˀbá,

gá iˀ táa-á natꞌaˀḏân, iˀ póvi-á nawänpithanändeˀ.

25 Hewänbo Nanbí Sedó Jôesiví tundá háˀto hä̂nhay wänbo ûnhá̖a̖ní.

Heḏi iví híˀ-á wovâytꞌôeˀandi-ânho namuu.

2

1 Heḏânkun, tꞌä̖hkí yä̖ˀḏâapíkan bînjoeˀa̖mí. Wíˀúvíhójoˀa̖mípí, paa dívíjánúmáaˀin waaginbá wíˀímúunípí, wíˀíthúutꞌôenípí, heḏá piˀwênbí̖ˀgeḏá wíˀúvíjänäkíhíˀmáˀve-ípí. 2 Wí hínchä̖́ˀi ay natsꞌanˀaypu̖yä̖ˀi nawâapꞌodaˀ waagibá, un wáˀ únkhâyˀä̖ˀ hânho ídaˀíˀin Jôesiví tun íhá̖hpúuwíˀin. Iví tundá yä̖ˀḏâaˀiḏa̖ˀ ûnmuu, heḏá nä́ˀi tundá unbí píˀnä́ khóˀjé únkwꞌôndi wovâykhóekhú̖u̖mäˀ, heḏiho bînhógiḏá unbí wä̖yu̖-á únkaypúuwí, heḏá wovâyˀaywoení. 3 Hä̖ä̖wí nakꞌâ̖a̖giˀi bîndä̂äḏi híwóˀdi namuuˀin únhanginpóe waagibá, únhanginpóe wáˀ háa Nanbí Sedó Jesus unbíˀpiye hânho híwóˀdi namuuˀin.

Háawin Jôesi Táḏáví tꞌowa dimuu i̖ˀgeḏi ithayyan

4 Jesus-á wí wówáˀi kꞌuu waagiˀbá namuu, heḏi tobá tꞌowaḏi óejoegiˀan wänbo Jôesi Táḏáḏí óedeˀman, heḏá Jôesi Táḏágîˀ-á báyékí nachä̖ˀmuu. 5 Un wáˀ wówátsi wovâymä́giḏiho wówáˀi kꞌuu waaginbá ípóe. Heḏiho Jesus-víˀpiye úvíhâ̖a̖ḏi-í, heḏânho un diweḏi Jôesi Táḏá wí méesate waagibá ikꞌúuwíḏí iˀ Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ iwe ithaayé-íḏí. Heḏi iwe un Jôesi Táḏávíˀpiye úvípimä́giˀindá owhaˀ waaginbá ímuu, heḏi in Huḏíyo owhaˀ hä̖ä̖wí Jôesi Táḏá óemäˀ waagibá, undá hä̖ä̖wí unbí píˀnä́ khóˀjé bînmáaˀi-á bînmäˀ, heḏi Jesus Christ-di wovâykhä̖geˀdoḏi nä́ˀi bînmäˀiˀḏá Jôesi Táḏá óehíhchandoˀ. 6 Jôesi Táḏáví taˀnin diwe nä́ˀi tun ûntaˀmuu háa iˀ Christ-ví̖ˀgeḏi natú̖ waa:

Bítꞌôeyan, naaḏi wí toˀwí dódeˀman,

i-á oe Zion diwe dósogekhâymáa. *

I-á wí kꞌuu tehpaa béˀḏí shánkí natáyˀiˀ waagiˀbá namuu.

Toˀwên ivíˀpiye dívíwä̖yundeˀindá háˀto dichanpúuwí híwóhpîˀpiye dívíwä̖yundeˀin.

7 Heḏiho un ivíˀpiye úvíwä̖yundeˀingîˀ i-á báyékí nachä̖ˀmuu, hewänbo in toˀwên dívíwä̖yundepíˀingîˀ-á nä́ˀin iví̖ˀgeḏi nataˀmuu:

I-á wí kꞌuu waagiˀbá namuu,

heḏi in tꞌowa-á tewhátehpaaˀin waaginbá-á dimuu.

Heḏi tobá nä́ˀi kꞌuu dâyjoegiˀan wänbo

i-á iˀ kꞌuu ee tehpaa béˀḏí shánkí natáyˀi waagibá napóe.

8 Heḏá nä́ˀin wáˀ Jesus-ví̖ˀgeḏi nataˀmuu:

I-á wí kꞌuu waagiˀbá namuu,

tꞌowa iwe dipꞌíḏeˀdeḏi dikanundeˀ.

Haˀwâa dínpoeˀo Jôesi Táḏáví tun ûnmuuˀin wíḏâyˀaˀgindopíḏí, heḏiho i-áho natú̖ nakhâyˀä̖ˀ gin dínpúuwíˀin.

9 Hewänbo unnânkun in tꞌowa Jôesi Táḏáḏí wovâydeˀmannin ímuu. Undá owhaˀ iˀ tsondi hayˀiḏi wovâykwꞌóḏiˀin waaginbá ímuu. Undá in toˀwên Jôesi Táḏáḏí in wéˀgen tꞌowavíˀweḏi wovâywijeˀin ímuu. Undá in tꞌowa Jôesi Táḏávíˀinda̖ˀ ímuu, heḏânho iˀ shánkí heˀendi hä̖ä̖wí iˀan niˀgeḏi wéˀgen tꞌowa bînhanginˀânnamíḏí. Jôesi Táḏáḏânkun wovâytu̖hkánnan ivíˀin ímúuníḏí, heḏi khun diweḏi wovâywhahógiḏi iví saˀwóˀdi kohthay iwe wovâykwꞌóḏi. 10 Wáymûu Jôesi Táḏáví tꞌowa wíˀímuupíwän, hebo nää-áho ivíˀin ímuu. Wáymûu-á Jôesiví sehkanä wívîntaapíwän, hewanbo nää-áho únhanginná iví sehkanä wovâymä́giˀin.

Unbí wówátsi Jôesigîˀḏa̖ˀ bînhûuwí

11 Un naaḏi wâysígíˀindá, nä́ä oepáa kꞌayḏi unbí kꞌaygi taˀgendi wíˀúnmuupí, nä́we hây tä̖hkíḏa̖ˀmân ípíyéthaa. Heḏânho kayˀindi wâytu̖máa, nä́ˀi yä̖ˀḏâapíkan in wéˀgen tꞌowa inbí túˀ iwe dicha̖a̖ḏi hânho dikandaˀi-áho wíˀúvíˀâ̖a̖mípí. Giˀbi hä̖ä̖wí-á unbí hâ̖a̖-áḏí ihä́nboˀ. 12 Undá nä́ˀin tꞌowa Jôesivíˀpiye dívíwä̖yundepíˀinbí jâa íjiˀ, heḏiho yä̖ˀḏâaˀi wówátsiḏa̖ˀ bînhûuwíˀin únkhâyˀä̖ˀ. Gindiḏiho tobáháa híwóhpí úvíˀoˀin ditû̖ˀ wänboˀ, in híwóˀnin úvíkanhonnin dâymúuní, heḏiho owáy Jôesi dínpówá ihayḏáho indi kwꞌáayébo óemáˀve-í.

13 Tꞌä̖hkí in nangeˀin tsonnin dimuuˀinbí khómaphoˀ íkwoníˀin únkhâyˀä̖ˀ, heḏi gindiḏi Nanbí Sedó Jesus bînhíhchannamí. Háa iˀ nangewi kwꞌáyeˀi tsondi namuuˀiˀ natsonpoeˀo waa úvíkanhûuwí, 14 heḏá in wéˀgen tsonnin wáˀ bîntꞌôeyaaní, gá indáho nä́ˀi kwꞌáyewi tsondiḏi ovâykwꞌóḏiḏân in tꞌowa yä̖ˀdâapíkan dívíˀoˀin ovâytuhchä̖ä̖nú-íḏí heḏá in tꞌowa yä̖ˀḏâa dívíˀoˀinbí̖ˀgeḏá híwó dívíhéeˀa̖míḏá. 15 Jôesi nadaˀ híwó úvíˀâ̖a̖míˀin heḏânho tꞌowa ánshaapíˀin dimuuˀin heḏá háa dívíhíˀmáaˀin dínhanginnáhpíˀin dimuuˀin háabo híwóhpîˀ wíḏâymáˀve-ípí unbí̖ˀgeḏi ditú̖u̖níḏí. 16 Undá pan wíˀímuupí, heḏiho pan dimuupíˀin waagiˀin unbí wówátsi bînhûuwí. Hewänbo ímaˀpꞌä́ˀnin íwänpimuuḏibo wíˀíˀâ̖a̖nípí únkoḏiˀin á̖yîngipíḏíbo yä̖ˀḏâapíkan úvíˀâ̖a̖míḏí. Nää-á Jôesiví tꞌôeˀin ímuu, heḏiho iˀgîˀḏa̖ˀ unbí wówátsi bînhûuwí. 17 Tꞌä̖hkí tꞌowa bînˀaˀginhûuwí. In méesateˀin tíˀûuwin páaḏéˀindá bînsígíhûuwí. Jôesi-á bînˀaˀginmä̂äní. Heḏá i nangewi kwꞌáyeˀi tsondi namuuˀi wáˀ bînˀaˀgeení.

In pantꞌôeˀin Christ-ví tꞌôephaḏe iweḏi dihá̖hpúuwí

18 Un pantꞌôeˀin ímuuˀin, unbí tsonninbí khómaphoˀ úvípikwꞌôení tobáháa wovâytsonmáa wänboˀ. In tꞌä̖hkí bînˀaˀgeení, in híwóˀnin dimuuˀin heḏá in ûnpꞌoe kháapíˀin dimuuˀinda̖ˀbá joe, hewänbo in tꞌayjaaˀin dimuuˀin wáˀ. 19 Tobá wên háawên híwóhpíˀin wíˀúvíˀanpí wänbo wovâytꞌôephaḏekannandáhoˀ, Jôesiví̖ˀgeḏi úvíˀánshaamáaḏí nä́ˀi wa̖hkan wovâyˀandiˀ úvíyä̖́ä̖ˀandá, Jôesi-á undáḏí nahíhchanpúuwí. 20 Yä̖ˀḏâapíkan úvíˀoḏi wovâywhä̖́ḏiḏi úvíyä̖́ä̖ˀandáhoˀ, i̖ˀgeḏi wíˀúvíjêngihéeˀa̖mípí. Hewänbo tobá híwó úvíˀo wänbo wovâytꞌôephadekandoḏáhoˀ, heḏá úvíyä̖́ä̖ˀandá, Jôesi Táḏá undáḏí nahíhchanpúuwí.

21 Jôesi Táḏáḏí wovâytu̖hkánnan ivíˀin ímúuníḏí heḏânho bîntꞌôephaḏende wänbo úvíyä̖́ä̖ˀamíˀin íhá̖hpúuwí, gá Christ wáˀ ungîˀ itꞌôephaḏeḏân. Gindiḏi wovâyjéye háa únkhâyˀä̖ˀ úvíˀâ̖a̖míˀin, heḏi iví a̖htaa i̖ˀgebá ímú-í. 22 Christ wáymûu wänbo wíˀitꞌaywóˀnanpí, hójo wänbo iví sóphogeḏi wíˀûnpeepí. 23 Jänäkí óehéeˀandi óetunsúuˀan dihayḏá, in toˀwên gin óeˀannin wíˀovâytunsúuˀanpí. Óetꞌôephaḏekannan dihayḏá wínatú̖hpí tꞌôephaḏeḏibá ovâyˀwáywáˀâa-íˀin, hewänbo Jôesi Táḏáví mange wíˀbo ijoeˀan, gá Jôesi Táḏáḏa̖ˀmânho taˀge natû̖ˀdân háa híwó háa híwóhpí wí toˀwí iˀoˀin. 24 Christ-dá phéˀwin deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌûˀḏi iví túˀḏí nanbí tꞌaywóˀdi dînhoˀ. Nachuu ihayḏá naˀin wáˀ gichuu waagibá gipóe, nanbí tꞌaywóˀdi iweḏi díweejé-íḏí, heḏiho nää-á nanbí wówátsi taˀge âyhûuwíˀin gínkhâyˀä̖ˀ. Christ-ví wa̖hkandi undá íwówa waagibá ípóe. 25 Wên kꞌúwá dipeḏeejiˀin waaginbá ímuuwän, hebo nää-á unbí á̖yí̖ˀdivíˀpiyebá íwáypówá, iˀḏá unbí hâ̖a̖ wovâyˀá̖yí̖ˀdoˀ.

3

Háa in dikhóhtsa̖a̖kwꞌóˀnin dínkhâyˀä̖ˀ dithaaníˀin

1-2 Un kwiyä̖ˀ íkhóhtsa̖a̖kwꞌóˀnindá wáˀ wâytu̖ˀa̖mí, únkhâyˀä̖ˀ unbí senäˀbí khómaphoˀḏi íkwoníˀin. Maḏi wáy wên senäˀdá Jôesi Táḏáví tun wíˀônwä̖yundepí, hewänbo Jôesi bînˀaˀgindoḏi yä̖ˀḏâaˀin ímuuḏá, unbí wówátsi wovâymúuní, heḏi gindiḏi tobá undá háabo Jôesiví̖ˀgeḏi ítú̖hpí wänbo in wáˀ maḏi ivíˀnäpiye dívíjáanú-í. 3 Wíˀúvíkhä̖ä̖-ípí shánkí saˀwóˀnin ímúuníḏí unbí phó hânho bînkoḏiˀoḏiboˀ, háa báyékí hä̖ä̖wí óeḏoḏi napaˀandi úvítóeˀóḏíboˀ, háa nachä̖ˀmuuˀiˀ aaḏi úvíˀawendeḏiboˀ. 4 Gin úvíˀâ̖a̖mívíˀweḏi unbí píˀnä́ khóˀjé nakeetꞌóepí iwe yä̖ˀḏâaˀin ímúuní. Gindiḏân shánkí saˀwóˀnin waaginbá ímúuní. Unbí wówátsi jêngiginpíḏíbo heḏá hanginpí híwó bînhondi, gindiḏá hä̖̂ä̖ḏi waa saˀwóˀnin ímúuní. Jôesi Táḏá-á natú̖, gin úvíˀoḏá, nä́ˀi-á shánkí igîˀ ûnchä̖ˀmuu. 5 Gindiḏânkun in hä́nˀoeˀin kwiyä̖ˀ Jôesivíˀpiye dívíwä̖yundeˀin saˀwóˀnin waaginbá dimuu, inbí senäˀbí khómaphoˀ dikwꞌôndi. 6 Sarah wáˀ haˀwâa ikanhon. Iví sedó Abraham ôntꞌôeyandeˀ, heḏi óetu̖ˀoˀ iví tsondi gin. Heḏi nää undá yä̖ˀḏâaḏa̖ˀ úvíkanhondáho heḏá khunwôedaˀginpíḏíbo jashaginpíḏíboˀ íthaaḏá, undá Sarah-ví aˀyûn ímuu waagibá napúuwi.

7 Un senäˀ íkhóhtsa̖a̖kwꞌóˀnin wáˀ únkhâyˀä̖ˀ híwóˀdi hangintandi unbí kwiyä̖ˀdáḏí íthaaníˀin. Indá un waagi wíḏikaypí, heḏá wáˀ in wówátsi nahándepíˀin Jôesi imäˀin indáḏí wéˀge bînkhonkhâymáa, heḏiho únkhâyˀä̖ˀ bînˀaˀgeeníˀin. Híwó bînmáˀve-í heḏânho híwó únkoeḏí-íḏí wéˀge indáḏí úvíjûusuˀa̖míḏí.

Híwó ívíˀâ̖a̖mí tobáháa dítꞌôephaḏekando wänboˀ

8 Heḏá nää-á tꞌä̖hkíḏíbo-á wâytu̖hkankhâymáa, únkhâyˀä̖ˀ wéhpêe ánshaaˀinda̖ˀ ímúuníˀin, wíˀnä́ táyevíˀpiye ítaachanpúuwí, tíˀûuwin páaḏéˀin ímuuˀin waagibá úvímáˀve-í, wíˀnä́ táye úvísehkanähûuwí, heḏá wíˀíjêngitꞌôenípí. 9 Wí toˀwíḏí jänäkí wovâyˀandi háa wovâytunsúuˀandi, híwóhpîˀḏibá wívînwáywáˀâa-ípí, hewänbo Jôesi bîndaaˀa̖mí híwó ônˀa̖míḏí. Hannânkun Jôesiḏi wovâytu̖ˀan úvíˀâ̖a̖ˀa̖míḏí, ivíˀin ímúuníḏí wovâytu̖hkánnan dihayḏi, heḏânho un wáˀ híwó iˀḏi wovâyˀâ̖a̖míḏí. 10 Iví taˀnin diwe ginnân ûntaˀmuu:

Wí toˀwí iví wówátsi híhchandi ihûuwíˀin nadaˀiˀ

heḏá híwóˀdi thaa nadaˀḏá,

wíˀûnkhâyˀä̖hpí yä̖ˀḏâapí tun ihéeˀa̖míˀin

heḏá wínahójotꞌôenípí.

11 Iˀ yä̖ˀḏâapîˀ namuu iweḏi ijâaˀa̖míˀin ûnkhâyˀä̖ˀ heḏá iˀ yä̖ˀḏâaˀi namuuˀiḏa̖ˀ iˀâ̖a̖mí.

Pín taˀgeḏi ikhä̖ä̖-í hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí tsa̖a̖ginpíḏíbo iví wówátsi ihûuwíḏí,

12 gá Nanbí Sedó Jôesiḏi in toˀwên in taˀgeˀin pꞌôe i̖ˀge dimännin ovä̂yˀá̖yí̖ˀdoḏân,

heḏá inbí jûusu-á hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hká ovâytꞌôeyandeˀ,

hewänbo in yä̖ˀḏâapí dívíˀoˀindá tꞌaygi ovâymúndeˀ.

13 Taˀgendi úvíkhä̖ä̖ḏeḏi híwóˀdiḏa̖ˀ úvíˀa̖míḏí, ti toˀwíḏí wovâywa̖ˀa̖mí? Heḏân joe. 14 Hewänbo tobá híwóˀdi namuuˀiḏa̖ˀ bînˀo wänbo tꞌowaḏi wovâytꞌôephaḏekandoḏáhoˀ, undáho híhchan bînshaa-í. Heḏiho ha̖ˀmin tꞌowa wívînkhunwôedaˀípí heḏá wä̖hphaḏe wíˀúvíˀá̖yîngimä̂änípí. 15 Hewänbo unbí píˀnä́ khóˀjébo Christ bînˀaˀginmä̖̂ä̖ní, heḏânho i-á unbí tsondi únmúuníḏí. Heḏi toˀwíḏí wovâytsikaˀyandi háaḏan gin úvíwä̖yundeˀin, únkhâyˀä̖ˀ íkhâymúuníˀin bînthayya̖míḏí. Hewänbo tꞌayginpíḏíbo-á aˀgindibo-á bînhéeˀa̖mí. 16 Hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí únkhâyˀä̖ˀ unbí píˀnä́ khóˀjé únhanginnáaníˀin yä̖ˀḏâaḏa̖ˀ úvíkanhonnin, heḏânho wí toˀwí jänäkí unbí̖ˀgeḏi ihéeˀan wänbo nawôedaˀpúuwí iví híˀ ûnmuuḏi, gá Christ-víˀpiye úvíwä̖yundeḏi yä̖ˀḏâaˀin wówátsi bînhondân. 17 Tobá híwó úvíkanhon wänbo tꞌôephaḏe únpúuwíˀin Jôesi natú̖ḏáhoˀ, nä́ˀindá shánkí híwóˀnin namuu bîntꞌôephaaḏé-ívíˀweḏi yä̖ˀḏâapí úvíˀoˀin namuuḏi.

18 Wíˀúnˀôeḏe-ípí Christ wáˀ óetꞌôephaḏekannannin. I-á híwóˀdiḏa̖ˀ namuu, hewänbo in híwóhpíˀin tꞌowa dimuuˀingîˀ nachuu. Wáymûuḏa̖ˀ nachuu nanbí tꞌaywóˀdi gínmuuḏi heḏânho Jôesi Táḏávíˀpiye díkáaníḏí. Hewänbo tobá iví túˀ ônhay wänbo iví pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á wówáˀi ûnmuu. 19 Iví pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á in wéˀgen hä́nˀoe dihánninbí pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖víˀpiyebá namää, indá dipankwꞌôn waaginbá dimuu, heḏi Jôesi Táḏáví híˀ ovâyhanginˀânnan. 20 Hä̖ˀin tꞌowa-á Noah-ví wówátsi thaa ihayḏiwinbá dimuu. Waˀḏi Noah iˀ kophé hayˀiˀ ipaˀ ihayḏi, Jôesi Táḏá in tꞌowa-áḏí báyékí iyä̖́ä̖́ˀoḏi ovâytsíkhaˀmáa ivíˀpiye dívíwä̖ä̖yú̖-íḏí, hewänbo wíḏívítꞌôeyandepí. Heḏânkun wên chä̖̂ä̖ḏiḏa̖ˀ tꞌowa iˀ kophé iwe dívíkuu. Iˀ kophé óepꞌoekêˀ ihayḏi kháve ihayḏa̖ˀ dívíwówáwhahógi. 21 Heḏi hä̖ˀi pꞌoe-á iˀ pꞌoe wovâypꞌópꞌoeˀandiˀ waagiˀbá namuu. Nää-á wovâyˀaywonde nä́ˀi pꞌóˀpꞌoekandi unbí túˀ khá̖a̖pí wovâyˀowíḏíndeḏiḏa̖ˀbá joe, hewänbo Jôesi Táa bîndaˀmáaḏân wovâykhä̖geˀnamíḏí únhanginnáaníḏí unbí tꞌaywóˀdi únmuuˀi wovâyjâaˀannin, heḏi Jesus Christ nawáywówápóeḏího wovâyˀaywondeˀ. 22 I-á nawáywówápóe ihayḏá makówápiye napee, heḏi nää-á Jôesi Táḏáví koˀḏíngéḏí naˀä́n. Iweḏiho tꞌä̖hkí in makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀindá heḏá in toˀwên tsonkhuu dâymáaˀindá tꞌä̖hká ovâytsonmáa.

4

Gínkhâyˀä̖ˀ Jôesigîˀḏa̖ˀ nanbí wówátsi âyhûuwíˀin

1 Heḏiho Christ iví túˀ iwe itꞌôephaḏeḏi, háa naˀánshaamuu waa un wáˀ únkhâyˀä̖ˀ íˀánshaamúuníˀin heḏânho shánkí íkay-íḏí, heḏá íkhâymúuní bîntꞌôephaaḏé-íḏí. Wí toˀwí Christ-víˀpiye iwä̖yundeˀiˀ iví túˀ iwe itꞌôephaḏeḏá wíyá wínadaˀpí itꞌaywóˀnamíˀin. 2 Heḏiho nää iweḏi waˀḏi nä́ä oepáa kꞌayḏi unbí wówátsi bînhon dihayḏi, iˀ tꞌaywóˀdi in wéˀgen tꞌowa inbí túˀḏí dikandaˀi wíˀúnkhâyˀä̖hpí úvíˀâ̖a̖míˀin, hewänbo háa Jôesi Táḏá nadaˀ waagân úvíkanhûuwí. 3 Híwóhay thaa unbí wówátsi phaḏe iwá háa in wéˀgen tꞌowa Jôesi dâytaapíˀin dívíˀo waagibá úvíˀowän. Wên tsé waagibá íjiwän, heḏáháˀ háa unbí túˀḏí íchanpóe waagiḏa̖ˀ úvíˀowän. Íháapoeˀowän, heḏá wéˀgen tꞌowa-áḏá úvíwéˀgeˀowän bînwänpisu̖u̖wä̖́-íḏí heḏá wíyá haˀwâagiˀi tꞌaywóˀdi úvíˀâ̖a̖míḏí. Hä̖ä̖wí bînkhíjéˀiˀ unbí jôesi únmuu waa bîncha̖a̖ˀi-á unbí aˀgin bînmäwän, nä́ˀi-á Jôesi Táḏá nakhâ̖a̖póe. 4 Heḏi nää-á in tꞌowa Jôesi Táḏá dâytaapíˀindáḏíbá wíyá wíˀúvítꞌaywóˀdopíḏí, indá wíḏínhanginnáhpí háa dívíˀánshaaˀa̖míˀin, heḏânkunho jänäkí tꞌä̖mäge unbí̖ˀgeḏi dívíhéeˀoˀ. 5 Hewänbo wáy wí thaa-áho Jôesi Táḏáví páaḏépiye diwin dihayḏi iˀḏi ovâytsikaˀyâ̖a̖mí háaḏí gin dívíˀoˀin. Hây napóe ihayḏi i-áho tꞌä̖hkí tꞌowa ovâykeekwꞌôení háa híwó háa híwóhpí dívíˀoˀin, in diwówájiˀindá in ho dichuuˀindáḏí. 6 Jôesi Táḏáví híwóˀdi tundá in ho dichuuˀin wänbo ovâytꞌôeˀan, heḏiho tobá ovâytuhchä̖nuḏi inbí túˀ dínchumuu wänboˀ, tꞌä̖hkí tꞌowa dínpoeˀo waagibá, inbí pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-áho dínwówáyê̖e̖ní, Jôesi Táḏá nawówájiˀ waagibá.

Gínkhâyˀä̖ˀ hä̖ä̖wí Jôesi Táḏáḏí dímäˀiˀ âyˀá̖yîngiˀa̖míˀin

7 Hanwaapíḏíbo nä́ˀi nan oepáa nakhangíˀo. Heḏânkun tꞌä̖hkí háa úvíkanhonnin úvíˀá̖yîngiˀa̖mí, heḏá íkhâymúuní híwó úvíjûusuˀâ̖a̖míḏí. 8 Nä́ˀindá shánkí nachä̖ˀmuu: Pín taˀgeḏi wíˀnä́ táye úvísígíhûuwí, gá tꞌowa bînsígíḏá báyékí inbí tꞌaywóˀdi bînˀowójéndeḏân. 9 Híhchandi unbí kꞌaygi wíˀnä́ táye úvísígíhóení. 10 Jôesi Táḏáḏí tꞌä̖hkíḏíbo wíˀínbo magan wovâymä́gi, heḏiho nä́ˀi magandi wíˀnä́ táye úvíkhä̖geˀhûuwí. Gindiḏiho nä́ˀi wovâymä́giˀiˀḏi híwó úvíkanhûuwí, tobá hä̖ä̖wí namúuní wänboˀ. 11 Gá ginnân: Wí toˀwí híwó nahíˀhá̖ḏí, Jôesi Táḏáví tunnân tꞌowa ovâytꞌôeˀa̖mí. Wí toˀwí natꞌowakhä̖geˀhá̖ˀi-á ûnkhâyˀä̖ˀ ovâykhä̖geˀnamíˀin gá Jôesi Táḏáḏân kay óemäḏân gin iˀa̖míḏí. Gin úvíkanhûuwí tꞌä̖hkí tꞌowa dínhanginnáaníḏí Jesus Christ namuuḏânkun gin úvíˀoˀin, heḏiho Jôesi Táḏá-á kwꞌáayébo dâymáˀve-í. I-á taˀgendi hayˀi namuu, heḏá báyékí kay-á imáa, heḏi iví tsonkhuu-á hä̂nhay wänbo háˀto ûnhá̖a̖ní. Hamân.

In toˀwên Christ-víˀin ûnmuuˀin dâytꞌôephaḏekhâymáa

12 Un naaḏi wâysígíˀin, tobáháa báyékí bîntꞌôephaḏendeḏi phaa i̖ˀge ímän waagibá ícha̖a̖ wänboˀ, wíˀítsikapúuwípí, “Háaḏan naa gin dînpoeˀo?” Wíˀítú̖u̖nípí, “Naa oˀân nä́ˀi dînpoeˀoˀi-á háˀto dînpúuwíˀin.” Nä́ˀi-á wovâytayi̖ˀníḏânho únpoeˀo. 13 Undá wíˀínbo hí̖ˀíngin bîntꞌôephaḏende Christ itꞌôephaḏe waagibá, heḏiho bíhíhchanpuwave gin únpoeˀoḏi. Heḏânho wáy wí thaa hä̖́yú̖ hayˀi i-á namuuˀin nakeepóe ihayḏiho shánkí wänbo íhíhchanpúuwí. 14 Christ-víˀin ímuuḏibo tꞌowa jänäkí unbí̖ˀgeḏi dívíhíˀmáa wänbo bíhíhchanpuwave, gá Jôesiví Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ iˀ shánkí hayˀi namuuˀi-á undáḏíbá hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí najiḏân. 15 Tꞌowatꞌakha̖nuˀin, háa sänmin, háa yä̖ˀḏâapíkannin wíˀímúunípí, heḏá wây-á tꞌowaví á̖yîngi wíˀúnwóˀnáhpí eeje wíˀúvítomáˀve-ípí, heḏânho wíwovâytuhchä̖nutꞌôephaḏekannamípíḏí. 16 Hewänbo Christ-víˀpiye úvíwä̖yundeḏibo wovâytꞌôephaḏekandoḏá, wíˀíwôedaˀ-ípí. Shánkíḏí Jôesi Táḏá bînkú̖ˀdaaˀa̖mí gá in wéˀgen tꞌowaḏi Christ-ví tꞌowa ímuu gin wovâytu̖ˀandân.

17 Ihayḏiho naná Jôesi Táḏáḏí tꞌowa háawin dimuuˀin ovâykeekwꞌôeníḏí, heḏi iví tꞌowa ûnmuuˀin páaḏé gin ovâykhâymáa, indá iví kꞌaygiwin waaginbá dimuu. Heḏi in ivíˀin ûnmuuˀin tꞌowa wänbo gin ovâykhâymáaḏá, in toˀwên iví híwóˀdi tun ônwä̖yundepíˀin dimuuˀin shánkí báyékí kháaˀin dínpúuwí. 18 Jôesi Táḏáví taˀnin diwe ûntû̖ˀ:

Toˀwên inbí wówátsi taˀge dâyhon wänbo kháaˀin dínpúuwí,

heḏiho toˀwên Jôesi Táḏá dâyˀaˀginmähpíˀin heḏá tꞌaywóhkannin dimuuˀindá shánkí pꞌä́ndíkí wänbo dâyphaaḏé-í.

19 Heḏânkun tobá Jôesi Táḏá natú̖ wänbo bîntꞌôephaaḏé-í gin, hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí híwó úvíkanhûuwí, heḏá iví mangá pín taˀgeḏá úvímä̂äní. I-á iˀ wovâykhíjéˀiˀ namuu, heḏi háa iví tun imä́gi waa hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí iˀoˀ.

5

Peter-di ovâytumakheˀoˀ in méesateˀin tsonnindáḏí in eˀnûndáḏí

1 Nää-á un méesateˀin tsonnindá wâyhéeˀa̖mí. Naa wáˀ méesateˀi tsondiˀbá omuu. Naaḏá Christ nachuu ihayḏi dómûˀ itꞌôephaḏendeḏi, heḏi naa wáˀ iˀ saˀwóˀdi hä̖ä̖wí Christ-di dípä̖khâymáaˀiˀ donkhonkhâymáa. Heḏânho pín taˀgeḏi nä́ˀin wâytu̖kankhâymáa: 2 Jôesi Táḏáví tꞌowa unbí mange bînmáaˀindá kꞌúwá waaginbá dimuu, heḏá undá inbí á̖yí̖ˀnin waaginbá-á ímuu. Heḏânho bînˀá̖yîngihûuwí únwänpikhâyˀä̖ḏiḏa̖ˀbá joe, hewänbo ídaˀḏân. Wíˀíchä̖ˀha̖tꞌaa-ípí, hewänbo híhchandi bînkhä̖geˀnamí. 3 In toˀwên unbí mange wovâymä́giˀin bînˀá̖yîngiˀa̖míḏí wívîntsonchä̖numáˀve-ípí, hewänbo un wovâymúndeḏi háa íthaa waagiḏi bînjâyye-í híwó inbí wówátsi dâyhûuwíḏí. 4 Christ-á iˀ kꞌúwá á̖yí̖ˀdi pꞌóˀḏéḏîˀ waagiˀbá namuu. Heḏi híwó igîˀ úvítꞌôemáaḏá, owáy nawáypówá ihayḏi iˀ úntꞌanmuuˀiˀ bînhóení, hä̖ˀi-á hä̂nhay wänbo saˀwóˀdi namúuní heḏá háˀto nahá̖a̖ní. 5 Heḏi un wéˀgen méesateˀin shánkí tsꞌa̖a̖min ímuuˀindá, háa in méesateˀin tsonnindi wovâytu̖ˀan waa bîntꞌôeyaaní. Tꞌä̖hkíḏíbo háa wíˀnä́ táye úvíˀoˀin jêngiginpíḏíbo bînˀa̖mí, gá Jôesi Táḏáví taˀnin diwá ginnân ûntû̖ˀḏân:

In dijêngitꞌóeˀindá Jôesi Táḏáḏí ovâyjoegiˀoˀ,

hewänbo in dijêngitꞌóepíˀin dimuuˀindá iví sígísehkanä-á ovâymäˀ.

6 Heḏânkun Jôesi Táḏáví páaḏépiye áagé úvípikwꞌôení, gá iví tsonkhuu-á báyékí hayˀin ûnmuuḏân, heḏi híwóˀ dihayḏi ûnnândiho iˀḏibo kwꞌáye wovâykwꞌôení. 7 Báyékí á̖yîngi bînmáaḏá wí hé un bînˀíhon waagiˀbá namuu. Hewänbo nä́ˀi á̖yîngi-á Jôesi Táḏáví mange bînjoeˀa̖mí, heḏânho iˀḏi wovâyjâaˀa̖míḏí, gá iˀḏá wovâyˀá̖yîngiˀa̖míˀin nadaˀḏân.

8 Hä̖̂ä̖ḏi waa á̖yîngiḏi íyê̖e̖ní, yóˀin waagin wíˀímúunípí, gá iˀ Penísendi-á unbí hä́nbi únmuuḏân heḏi hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí itséemáa wovâywa̖ˀa̖míḏí. Wí khän naha̖hsêndi wí toˀwí óekꞌoˀíḏí natu̖wä̖yiˀi waagiˀbá namuu. 9 Wívînmä̂änípí iˀḏi wovâytꞌaaníḏí, hewänbo pín taˀgeḏi Jôesi Táḏávíˀpiye úvíwä̖́yu̖ˀbé-í. Wíˀúnˀôeḏe-ípí nä́ä oepáa kꞌayḏi tꞌä̖hká wây-á tíˀûuwin páaḏéˀin únkwꞌóˀnin un waagibá tꞌôephaḏe dâyphaḏendeˀin dimuu. 10 Wí hây tä̖hkíḏa̖ˀmân bîntꞌôephaḏekhâymáa, ihayḏáháˀ Jôesi Táḏáḏíbo hä̖ä̖wí úntáyˀi tꞌä̖hkí wovâymä̂äní, iˀḏi wovâyté̖e̖gíkwi̖nukhä̖geˀnamí, wovâykayˀa̖mí, heḏá wên tepú waagiˀbá unbí wówátsigîˀ wovâymä̂äní. Jôesi Táḏá-áho tꞌä̖hkí iví sígísehkanä naˀin dímäˀi namuu, heḏi iḏá wovâytu̖hkánnan ivíˀin ímúuníḏí heˀennin wovâypaa-íḏí, i-á hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí báyékí hayˀi namuu waagibá. Christ-áḏí wîˀḏa̖ˀ ímuuḏiho nä́ˀin únpoeˀo. 11 Jôesi Táḏá-á báyékí tsonkhuu imáa, heḏi iví kay-á hä̂nhay wänbo wíˀûnhándepí. Hamân.

Peter-di ovâysengitu̖ˀan

12 Silas-dá naa díkhä̖geˀnan nä́ˀin taˀninˀay wâytaˀnamíḏí. Naa dînhanginná i-á nanbí tíˀûu páaḏéˀi gínmuuˀin hä̖̂ä̖ḏi waa háa ûnkhâyˀä̖ˀ waa ikanhondiˀ. Naaḏi wâytaˀdo wâykweewaasenwaatu̖ˀa̖míḏí, heḏá hä̖́yú̖ naa dînhanginnáˀnin Jôesi Táḏáví taˀgennin sígísehkanä i̖ˀgeḏi wâytu̖ˀâ̖a̖míḏá, heḏiho té̖e̖gí tꞌaagi iwe úvítsa̖a̖saˀí.

13 In Babylon búˀ iweˀin méesateˀin tꞌowaḏi inbí sengitun wovâysan, indá un waagibá Jôesi Táḏáḏí ovâydeˀman. Mark-di wáˀ wovâysengitu̖ˀan, i-á naví ay dînmuu waagibá dócha̖a̖. 14 Wíˀnä́ táye úvísígísengitu̖ˀâ̖a̖mí. Un Christ-víˀin ímuuˀindá ánshaaginpíḏíboˀ íkwoní.

* 1:19 Wên kꞌúwáˀây giˀmin in Huḏíyo tꞌowa dâyhá̖núnde Jôesi Táḏá óemä̂äníḏí heḏânho inbí tꞌaywóˀdi dínmuuˀiˀ ovâyˀowóejé-íḏí.

* 2:6 Zion-dá Jerusalem búˀ-ân namuu.

1 JOHN

1

2

3

4

5

In Páaḏéˀin Ta̖ˀnin John Ita̖ˀnannin

1

John ita̖ˀdoˀ i toˀwí In Tu̖u̖ kin nakhá̖wä́ˀiví̖ˀgeḏi

1 I toˀwí hä́nˀoe tsꞌanpáaḏébo nayiˀiví̖ˀgeḏi naaḏi wâyta̖ˀdoˀ, i-á in Tu̖u̖ kin nakhá̖wä̖́, heḏá in wówátsi napä̖yiˀi-ân namuu. Háa i natú̖ˀin gitꞌoe, heḏá naˀinbíˀpiyá nakeepóeḏí naˀinbí tséeḏíbo-á âypimûˀ, heḏá naˀinbí mandiḏá âytä̖ge. 2 Nä́ˀi nawówátsipä̖yiˀiˀ nakeepóe ihayḏi âymûˀ, heḏá háa iví̖ˀgeḏi naˀin gihá̖hpóeˀi-á wé̖ˀgeˀin tꞌowa âytꞌôeˀoˀ. Nä́ˀi in wówátsi nahándepíˀin napä̖yiˀiví̖ˀgeḏi wâytu̖máa, i-á Yôesi Táḏá-áḏí naˀä́n, heḏá naˀinbíˀpiyá ipikeeyan. 3 Háa âymûˀin heḏá háa ivíˀweḏi gitꞌoeˀindá un wáˀ wâytu̖máa, heḏânho un wáˀ únhanginpúwíḏí, heḏá undáḏí naˀindáḏí naˀinbí wówátsi wé̖ˀge âyhûuwíḏí. Heḏi taˀgendi Yôesi Táḏá-áḏí heḏá iví ay Jesus Christ-áḏí naˀinbí wówátsi âyhon. 4 Heḏiho nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi unbíˀpiyeˀ wâyta̖ˀdoˀ heḏânho un wáˀ tꞌä̖hkí híhchan bînmáˀve-íḏí.

Yôesi Táḏá-áḏí gimuuḏá háˀto ívítꞌaywó̖ˀkanhûuwí

5 Nä́ˀi híˀ nää wâytu̖kankhâymáaˀi-á Yôesi Táḏáví ay Jesus Christ-víˀweḏi gitꞌoeˀi namuu. Yôesi Táḏá-á wí kohthay waagiˀbá namuu, heḏá wáygé wänbo wíˀûnkhu̖u̖náhpí. 6 Yôesi Táḏá-áḏí naˀinbí wówátsi âyhondi gitú̖ḏáhoˀ, hewänbo waˀ tꞌaywó̖ˀdi i̖ˀgebo gimändáhoˀ, ívíwänpihôeyóˀoˀ, heḏi khu̖u̖ eeḏi waagibá giyiḏi in taˀgen namuuˀindá wíˀâyhonpí. 7 Hewänbo nakohthaynáˀ niˀge Yôesi Táḏá naˀä́n diwe giyiḏáhoˀ, unḏáḏí naˀindáḏí naˀinbí wówátsi wé̖ˀge gínmuu, heḏá iví ay Jesus-ví ûnpꞌoe ichꞌáaˀiḏá díˀowíḏiḏi naˀinbí tꞌaywó̖ˀdi tꞌä̖hkí dînyâaˀoˀ.

8 Naˀin wên tꞌaywó̖ˀnin wänbo wíˀâymáapí gin gitú̖ḏáho wíˀbo ívípihôeyóˀoˀ, heḏá naˀinbí píˀnä́ khóˀyé-á in taˀgendá wíˀâymáapí. 9 Hewänbo Yôesi Táḏávíˀpiyeˀ ívítꞌaywó̖ˀdihä̖ä̖tsiˀandáhoˀ, iḏá naˀinbí tꞌaywó̖ˀdi gínmuuˀi dînˀowóyé-í, heḏi i yä̖ˀḏâapíkan ívíˀandiˀ dînyâaˀa̖mí, gá iví tu̖u̖ imä́gi waa iˀoḏân, heḏá i-á híwó̖ˀda̖ˀbá iˀoˀ. 10 Yôesi Táḏá ho natú̖ naˀin tꞌowa tꞌä̖hkí ívítꞌaywó̖ˀdoˀ, heḏiho wáymûu wänbo wíˀívítꞌaywó̖ˀnanpí gin gitú̖ḏáhoˀ, kindiḏá Yôesi Táḏá ihôeyóˀan waagibá gitû̖ˀ, heḏá iví híˀ naˀinbí píˀnä́ khóˀyé wíˀâymáapí.

2

1 Naví áyyä̖̂ä̖, nä́ˀi hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi wâyta̖ˀdo heḏânho wíˀúvítꞌaywó̖ˀnâamípíḏí. Hewänbo wí toˀwí itꞌaywó̖ˀnandáhoˀ, wí toˀwí ûnˀä́n Yôesi Táḏáví páaḏépiyeˀ igîˀ iˀaywondaaˀa̖míḏí, i-á Jesus Christ i tꞌä̖hkí híwó̖ˀdi namuu. 2 Heḏi i-ân iví wówátsi imä́gi naˀinbí tꞌaywó̖ˀdi dînˀowóyé-íḏí, hewänbo naˀinbîˀḏa̖ˀbá yoe, tꞌä̖hkí tꞌowaví tꞌaywó̖ˀdi dínmuuḏân.

Yôesi Táḏá âytaaḏá iví tsontu̖u̖ âyˀaˀginnamí

3 Hândiḏan gínhanginnání taˀgendi Yôesi Táḏá âytaaˀin? Gá iví tsontu̖u̖ ûnmuuˀiˀ âyˀaˀgindoḏân. 4 Wí toˀwí Yôesi Táḏá óetaa gin natú̖ḏí hewänbo iví tsontu̖u̖ wíˀônˀaˀgindopíḏá, i-áho wí hôeyóˀi namuu, heḏá in taˀgen namuuˀin iví píˀnä́ khóˀyé wíˀimáapí. 5 Hewänbo toˀwíḏí Yôesi Táḏáví tu̖u̖ ûnmuuˀiˀ ônˀaˀgindoḏá taˀgendi pín taˀge hayḏi óeséegí, heḏi kindiḏân gínhanginná i-áḏí gimuuˀin. 6 Hewänbo toˀwên ditû̖ˀnin Yôesi Táḏá-áḏí dimuuˀin, indá dínkhâyˀä̖ˀ inbí wówátsi dâyhûuwíˀin Christ iví wówátsi ihoˀ waagibá.

7 Un wâyséegíˀin, nä́ˀin tsontu̖u̖ natû̖ˀnin ívíséegíhûuwí i̖ˀgeḏi wâyta̖ˀdoˀin tsꞌa̖a̖min wínamuupí, indá in páaḏéḏíbo bînmáaˀin namuu, i híˀ ho ítꞌoeˀibá namuu. 8 Hewänbo nä́ˀin tsontu̖u̖ nää wíyá wâyta̖ˀdoḏi tsꞌa̖a̖min waagiˀinbá namuu, gá âyˀaˀgindoḏáho i khu̖u̖ nakhanmän waagibá gínpoˀḏân, heḏá i koḏi̖ˀdi ko namuuˀi-áho nakeepoˀ. Taˀgendi Christ nä́ˀin tsontu̖u̖-á iˀaˀginnan, heḏá un wáˀ bînˀaˀgindoˀ.

9 Wí toˀwí nakohthaynáˀ niˀge iví wówátsi ihon gin natú̖ḏí, hewänbo iví tíˀûu páaḏéˀi itꞌayḏá, i-á waˀḏi khu̖u̖ i̖ˀgebo nayiˀ. 10 Toˀwên nä́ˀin tíˀûuwin páaḏéˀin dâyséegíˀin, indáho nakonáˀ niˀge diyiˀ, heḏiho inbí píˀnä́ khóˀyé hä̖́ä̖bo in taˀgeˀin pꞌôe iweḏi ovâyhângeˀa̖míˀiˀ wíḏâymáapí. 11 Hewänbo wí toˀwí iví tíˀûu páaḏéˀiˀ itꞌayḏá khu̖u̖ iwebo naˀä́n. I-á khu̖u̖ i̖ˀge nayiḏi wíˀûnhanginnáhpí wépiyeˀ namännin, gá wí tsíˀtꞌaaˀi waagibá ûnkhu̖u̖nândân.

Háa in wé̖ˀgeˀin tꞌowa Yôesi dâytaapíˀin inbí wówátsi dâyhon waa in tꞌowa i dâyséegíˀin wíḏínkhâyˀä̖hpí ovâyhí̖ˀa̖míˀin

12 Naví áyyä̖̂ä̖, naaḏi wâyta̖ˀdo gá Christ iˀannin namuuḏi unbí tꞌaywó̖ˀdi únmuuˀi wovâyˀowóyéḏân. 13 Un táḏáˀindá, naaḏi wâyta̖ˀdoˀ gá i to hä́nˀoe tsꞌanpáaḏébo nayiˀiˀ bîntaaḏân. Un eˀnûndá, wâyta̖ˀdoˀ gá i Penísendi ho bîntꞌandân.

14 Un áyyä̖̂ä̖ ímuuˀin, wâyta̖ˀnan gá Yôesi Táḏá bîntaaḏân. Un táḏáˀindá, naaḏi wâyta̖ˀnan gá i to hä́nˀoe tsꞌanpáaḏebo nayiˀiˀ bîntaaḏân. Un eˀnûndá, wâyta̖ˀnan gá undá íkayḏân, heḏá unbí píˀnä́ khóˀyé-á Yôesi Táḏáví híˀ-á kayˀindiḏá bînmáa, heḏá handiḏá i Penísendi-á ho bîntꞌan.

15 Wíwovâyhí̖ˀa̖mípí unbí wówátsi bînhûuwíḏí háa in tꞌowa Yôesi Táḏá dâytaapíˀin inbí wówátsi dâyhon waagibá, heḏá i yä̖ˀḏâapîˀ hä̖ä̖wí indá ovâyhí̖ˀandi-á wíwovâyhí̖ˀa̖mípí. Wí toˀwí nä́ˀi híwó̖ˀpîˀ namuuˀiˀ óehí̖ˀandáho Yôesi Táḏá pín taˀge hayḏi wíˀóeséegípí. 16 Kinnân in Yôesi Táḏá dâytaapíˀin dívíˀoˀ: Háa inbí túuˀú iwe diwänpicha̖a̖ waagi kaygi̖ˀdi dívíˀa̖míˀin didaˀ, heḏá hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí dâymûˀi-á wáˀ kaygi̖ˀdi-á didaˀ, heḏá inbí hä̖ä̖wí shánkí híwó̖ˀdi dínmuu waagi dicha̖a̖ḏi dívíyêngiˀoˀ. In Yôesi Táḏa dâytaapíˀinnânho haˀwâa dívíˀoˀ, hewänbo ki̖ˀbi tsiyekandá Yôesivíˀweḏi wínaˀä̖hpí. 17 Háa nä́ˀin Yôesi Táḏá dâytaapíˀin dívíˀo waa dínkhangítꞌóe, heḏá tꞌä̖hkí nä́ˀi híwó̖ˀpîˀ hä̖ä̖wí kaygi̖ˀdi didaˀi-á wáˀ nakhangítꞌóe. Hewänbo toˀwên háa Yôesi Táḏá natsonpoˀ waa dívíˀoˀindá hä̂nhay wänbo tꞌä̖hkí diwówáyê̖e̖ní.

Christ-ví hä́nbi ho naˀä̖ˀ

18 Naví áyyä̖̂ä̖, nääho i tꞌä̖ˀgi thaa tsoˀwa naˀä̖ˀ. Wovâytu̖ˀanho Christ-ví hä́nbi naˀä̖ˀ, heḏi nääbo báyékí ki̖ˀmin dikeepoˀ. Kin napoˀḏi gínhanginná nääho i tꞌä̖ˀgi thaa tsoˀwa nanáˀnin. 19 Nä́ˀin tꞌowaḏá taˀgendi naˀinbíˀnäpiyeˀin wíḏimuupíḏí naˀin díyoeˀan. Naˀinbíˀnäpiyeˀin dimuuḏáhoˀ, naˀindáḏíbo dívíwóyí̖ˀníwän. Hewänbo indá naˀin díyoeˀan dihayḏi nakeepóe wîˀ wänbo in diweḏi naˀinbíˀnäpiyeˀ wínamuupíˀin.

20 Hewänbo undá in waagiˀin wíˀímuupí. I toˀwí shánkí híwó̖ˀdi namuuˀiḏi i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wovâymä́gi, heḏiho un tꞌä̖hkí in taˀgen namuuˀin únhanginná. 21 Naaḏi nä́ˀin ta̖ˀnin wâyta̖ˀdo gá in taˀgen namuuˀin únhanginnândân, únhanginnáhpíḏá yoe, heḏá wáˀ únhanginná wí toˀwí in taˀgen natû̖ˀdi-á wíˀihôeyóˀopíˀin. 22 To-an wí hôeyóˀi namuu? Gá wí toˀwí natû̖ˀdi-ân Jesus-á wínamuupíˀin i toˀwí Yôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí. Wí toˀwí haˀwâagiˀi namuuˀiḏá wí̖ˀgíndíbo Yôesi i Táḏá-áḏí heḏá iví ay-áḏí ovä̂nyoegiˀoˀ, heḏiho Christ-ví hä́nbiˀ namuu. 23 Wí toˀwí natú̖ḏí Jesus-á Yôesi Táḏáví ay wíˀûnmuupíˀin, i-á Yôesi Táḏá wänbo iví píˀnä́ khóˀyé wíˀimáapí. Hewänbo wí toˀwí natú̖ḏí Jesus-á Yôesi Táḏáví ay ûnmuuˀindá Yôesi Táḏá wáˀ iví píˀnä́ khóˀyé imáa.

24 Hewänbo undá hä̖ä̖wí páaḏé úvítsꞌanwhä̖yu̖ ihayḏiboˀ ítꞌoeˀiˀ únkhâyˀä̖ˀ unbí píˀnä́ khóˀyé bînmáˀve-íˀin. Han úvíˀoḏáho Yôesi Táḏá-áḏí heḏá iví ay-áḏí wé̖ˀge ímúní. 25 Heḏi Yôesi Táḏáví ay-á iví tu̖u̖ imä́gi in wówátsi nahándepíˀin naˀin dípä̖gítꞌóeˀin.

26 Wáy wên tꞌowa didaˀ in taˀgen namuu iweḏi wovâyyâaˀa̖míˀin, heḏânkun nä́ˀin ta̖ˀnin wâyta̖ˀdoˀ. 27 Hewänbo Yôesi Táḏáḏí i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wovâymä́gi, heḏá unbí píˀnä́ khóˀyébo bînmáa, heḏiho wíˀúntáypí wíyá toˀwíḏí Yôesiví̖ˀgeḏi wovâyhá̖ˀa̖míḏí, gá i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏá hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí wovâyhá̖ˀoḏân, heḏi i hä̖ä̖wí wovâyhá̖ˀoˀi-á taˀgen namuu, wên hôeyó wänbo wínamuupí. Heḏiho únkhâyˀä̖ˀ Christ-áḏí wé̖ˀge ímúníˀin, háa i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏi wovâyhá̖ˀan waabá.

28 Naví áyyä̖̂ä̖, háa otú̖ waa Christ-áḏí wé̖ˀge únkhâyˀä̖ˀ ímúníˀin, heḏânho owáy i wíyá nakeepóe ihayḏi wíˀíkhuwôedaˀípíḏí, heḏá wôedaˀḏi ivíˀweḏi wíˀúvíkaakwomáˀve-ípí. 29 Únhanginná Christ-ân híwó̖ˀda̖ˀ iˀoˀin, heḏiho únhanginná wáˀ tꞌä̖hkí toˀwên inbí wówátsi taˀge dâyhonnindá Yôesi Táḏávíˀweḏi diˀâypu̖yä̖ˀin.

In Jesus-víˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀindá Yôesi Táḏáví ây dimuu

3

1 Bíˀánshaaˀan Yôesi Táḏáḏí naˀin báyékí díséegíˀin, heḏi báyékí díséegíḏânkun iví ây kin dítu̖ˀoˀ. Heḏi taˀgendi iví ây-ânkun gimuu. Heḏiho in toˀwên Yôesi Táḏá dâytaapíˀin dimuuˀindá wíḏínhanginnáhpí háawin gimuuˀin, háawi i namuu wänbo wíḏínhanginnáhpíḏí. 2 Un wâyséegíˀin, tobá nää Yôesi Táḏáví ây gimuu wänboˀ, waˀḏi wínahanginnáhpí háawin gipuwagítꞌóeˀin. Hewänbo nä́ˀindá gínhanginná: Christ nawáyˀä̖ä̖ ihayḏá i waagiˀinbá gipúwí, gá taˀgendi háawi i namuu waagi âymúníḏân. 3 Toˀwên tꞌä̖hkí nä́ˀin napúwíˀin pín taˀge hayḏi dâytsíkhaˀmáaˀindá yä̖ˀḏâapíkan tꞌä̖hkí iweḏi dívíyâaˀoˀ, háa Christ iweḏi iyâaˀan waagibá.

Toˀwên Yôesi Táḏáví ây ûnmuuˀin wíḏívítꞌaywó̖ˀkanhonpí

4 Toˀwên tꞌä̖hkí dívítꞌaywó̖ˀkanhonnindá Yôesi Táḏáví tsontu̖u̖ dâyyoegiˀoˀ, heḏi iví tsontu̖u̖ ônyoegiˀandáho tꞌaywó̖ˀninho namuu. 5 Únhanginná Christ ho nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ naˀä̖ä̖ˀin tꞌowa tꞌä̖hkíví tꞌaywó̖ˀdi ovâyyâaˀa̖míḏí, heḏi i-á wên tꞌaywó̖ˀnin wänbo wíˀimáapí. 6 Toˀwí wänbo Christ-áḏí nayiˀi-á wíˀitꞌaywó̖ˀkanhonpí, hewänbo wí toˀwí itꞌaywó̖ˀkanhondi-á háawi Christ namuuˀin taˀgendi wínakaˀpóya̖ˀpíḏá taˀgendi wíˀóetaapí.

7 Naví áyyä̖̂ä̖, toˀwên hä̖̂ä̖ḏi waa in taˀgeˀin pꞌôe i̖ˀge dimänninda̖ˀmân inbí wówátsi taˀge dínmuu, Christ-ví wówátsi ûnmuu waagibá. Heḏiho wíˀúvímä̂änípí toˀwíḏí wänbo in taˀgen namuu iweḏi wovâyyâaˀa̖míḏí. 8 Penísendi páaḏé iweḏiboˀ itꞌaywó̖ˀkanhon, heḏiho toˀwên hä̖̂ä̖ḏi waa dívítꞌaywó̖ˀkanhonnindá Penísendivíˀin dimuu. Heḏi Penísendiví tsiyekan ônhá̖nú-íḏí-ânkun Yôesi Táḏáví ay nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ naˀä̖ä̖. 9 Wí toˀwí taˀgendi Yôesi Táḏávíˀweḏi naˀaypu̖yä̖ˀi-á wíˀitꞌaywó̖ˀkanhonpí, gá Yôesi Táḏávíˀweḏi wówátsi tsꞌa̖a̖min ikêˀḏân, heḏiho Yôesi Táḏávíˀweḏi naˀaypu̖yä̖ḏi wíˀûnkoeḏipí hä̖̂ä̖ḏi waa itꞌaywó̖ˀdikanhûuwíḏí. 10 Toˀwên inbí wówátsi taˀge dâyhonpíḏí háa inbí tíˀûuwin páaḏéˀin dâyséegípíḏí Yôesi Táḏávíˀin wíḏimuupí. Heḏi kindiḏânho nahanginná wéˀin tꞌowa Penísendiví ây ûnmuuˀin heḏá wéˀin Yôesi Táḏáví ây ûnmuuˀindá.

Yôesi Táḏáví ây ûnmuuˀin dívíséegímáa

11 Nä́ˀinnân namuu in híˀ ítꞌoeˀin páaḏé iweḏiboˀ: Gínkhâyˀä̖ˀ wíˀnä́ táye ívíséegíhûuwíˀin. 12 Wígínkhâyˀä̖hpí Cain waagiˀinbá gimúníˀin. I-á i Penísendivîˀ ûnmuu, heḏânkun iví tíˀûu ihay. Heḏi háaḏan Cain-di óehay? Gá iví tíˀûu-á iyä̖ˀḏâakanhondân, hewänbo i-á híwó̖ˀpíḏa̖ˀ iˀoˀ.

13 Heḏiho tíˀûuwin páaḏéˀin, in Yôesi Táḏá dâytaapíˀindi wovâytꞌayḏáhoˀ, wíˀítsikaˀyê̖e̖nípí, “Háaḏan hêe dítꞌay?” 14 Naˀinbí tíˀûuwin páaḏéˀin âyséegíḏího gínhanginná chuˀin waagiˀinbá gimúˀde wänbo nää-á in wówátsi tsꞌa̖a̖min âymáaˀin. Wí toˀwí iséegímáapîˀ-á waˀ chuˀi waagiˀbá namuu. 15 Toˀwên inbí tíˀûuwin páaḏéˀin dínmuuˀin dâytꞌayhonnindá tꞌowa tꞌa̖kha̖nuˀin waagiˀinbá dimuu, heḏi un únhanginná wí toˀwí natꞌowatꞌa̖kha̖nutꞌóeˀi-á in wówátsi nahándepíˀin wíˀimáapíˀin. 16 Christ iví wówátsi naˀin gimuuḏi imä́gi, heḏânkunho gínhanginná háawin in koḏi̖ˀnin séegí namuuˀin. Heḏiho naˀin wáˀ gínkhâyˀä̖ˀ gikhâymúníˀin naˀinbí tíˀûuwin páaḏéˀingîˀ-á naˀinbí wówátsi âymä̂äníḏí.

17 Wí toˀwí híwó̖ˀ hay hä̖ä̖wí iví wówátsi iˀa̖mígîˀ ûnkwꞌôndá, heḏi iví tíˀûu páaḏéˀi hä̖ä̖wí ûntáyḏí imúndeḏi, hewänbo waˀḏi iví píˀnä́ khóˀyé wínasehkanätaachanpoˀpíḏí óekhä̖ge̖ˀnamíḏí, ti nä́ˀi toˀwí taˀgendi Yôesi Táḏáví séegí iví píˀnä́ khóˀyé imáa? Heḏân yoe. 18 Naví áyyä̖̂ä̖, séegí i̖ˀgeḏi wíˀívíwänpiḏahíˀmáˀve-ípí, hewänbo híwó̖ˀdi hä̖ä̖wí ívíˀoḏiboˀ âykeeya̖mí in taˀgennin séegí âymáaˀin.

19-20 Heḏi in séegí âymáaḏáho gínhanginná in taˀgen namuuˀin wáˀ âymáaˀin, heḏá hä̖̂ä̖ḏi wänbo Yôesi Táḏávíˀpiyeˀ ívíbée ihayḏá á̖yîngipíḏíbo naˀinbí píˀnä́ khóˀyé gichá̖a̖-í. Maˀḏi wáyyéḏí gicha̖a̖ iḏi dítuhchä̖nukhâymáa waagi, hewänbo Yôesiḏá naˀinbí shánkí hayˀi namuuḏi naˀinbí ánshaa ûnhanginná, heḏiho i-á ûnhanginná nä́ˀin séegí âymáaˀin, i-á hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí ûnhanginná.

21 Kꞌemaˀin, Yôesiḏi wíḏítuchä̖nukhâymáapíˀin naˀinbí píˀnä́ khóˀyé gicha̖a̖ḏáhoˀ, ivíˀpiyeˀ ívíbéeḏí háˀto gikhuwôedaˀí, 22 heḏi hä̖ä̖wí namúní wänbo âydaaˀandi-á âyhóndeˀ, gá iví tsontu̖u̖ âyˀaˀgindoḏân heḏá háa ívíˀoˀindiḏá âyhíhchandoḏá. 23 Heḏi nä́ˀinnân iví tsontu̖u̖ ûnmuu: Gínkhâyˀä̖ˀ iví ay Jesus Christ-víˀpiyeˀ ívíwhä̖yú̖-íˀin, heḏá iḏá díyôn waagibá wíˀnä́ táye-á ívíséegíhûuwí. 24 Toˀwên Yôesi Táḏáví tsontu̖u̖ ônˀaˀginhonnindá i-áḏí wé̖ˀge dimuu, heḏá i-á indáḏíbá namuu, heḏi nä́ˀin gínhanginná gá iví Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dímä́giḏân.

In toˀwên ditû̖ˀnin i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dâymáaˀindá bîntayi̖ˀní

4

1 Un wâyséegíˀin, tꞌä̖hkí toˀwên ditû̖ˀnin Yôesigîˀ dívíhéeˀoˀin wíˀúvíwhä̖yú̖-ípí. Páaḏé bîntayi̖ˀní únhanginpúwíḏí tigú taˀgendi Yôesiví Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dâymáaˀin, gá báyékí dihôeyóˀin wáyyé tꞌä̖hkí dikwꞌôndân, indá Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀmin dimuu gin ditû̖ˀ. 2 Wâytu̖kankhâymáa háḏíḏí únhanginnáníˀin háa Yôesiví Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dâymáaˀin háa yoe: Toˀwên tꞌä̖hkí tꞌowaví páaḏépiyeˀ ditû̖ˀnin Jesus Christ i natꞌowapaaˀivíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀindáho Yôesiví Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dâymáa. 3 Hewänbo toˀwên tꞌä̖hkí Jesus-ví̖ˀgeḏi han wíḏívíhíˀmáapíˀindá Yôesiví Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wíḏâymáapí. In toˀwên ki̖ˀmin dimuuˀin Christ-ví hä́nmin waagiˀinbá dimuu. Ho wovâytu̖ˀan nä́ˀin ki̖ˀmin dikä̖ˀä̖ä̖gítꞌóeˀin, heḏi nää wéngé tꞌä̖hkí diyihoˀ.

4 Naví áyyä̖̂ä̖, undá Yôesi Táḏávíˀin ímuu, heḏi toˀwên hôeyóḏí ditû̖ˀnin Yôesi Táḏáví tukhe̖ˀmin dimuuˀindá bîntꞌanhoˀ, gá i Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ unbí píˀnä́ khóˀyé bînmáaḏân heḏi i-á shánkí nakay i Penísendivíˀweḏi, nä́ˀi Penísendi-á in Yôesi Táḏá dâytaapíˀinbí píˀnä́ khóˀyé dâymáa. 5 Nä́ˀin hôeyóˀin dimuuˀindá Yôesi Táḏá dâytaapíˀinda̖ˀ dimuu, heḏânho in wé̖ˀgeˀin Yôesi Táḏá dâytaapíˀin dimuuˀin waagibá dívíhéeˀoˀ, heḏá in tꞌowa dâytꞌóyandeˀindá Yôesi Táḏá dâytaapíˀin wáˀ dimuu. 6 Hewänbo naˀindá Yôesi Táḏávíˀin gimuu, heḏiho in toˀwên i dâytaaˀindi naˀin dîntꞌóyandeˀ, hewänbo in toˀwên ivíˀin dimuupíˀindá wíḏîntꞌóyandepí. Handiḏân gínhanginná wéˀin in taˀgen dívíhéeˀoˀin dimuuˀin heḏá wéˀin in hôeyóḏa̖ˀ dívíhéeˀoˀin dimuuˀindá.

Yôesi Táḏá iví ây ûnmuuˀin iséegí, heḏânho indá wáˀ dínkhâyˀä̖ˀ wíˀnä́ táye dívíséegíhûuwíˀin

7 Un wâyséegíˀin, wíˀnä́ táye ívíséegíhûuwí, gá in séegí Yôesi Táḏávíˀweḏi naˀä̖ḏân, heḏi toˀwên tꞌä̖hkí in séegí dâymáaˀinda Yôesi Táḏávíˀweḏi diˀâypu̖yä̖, heḏá Yôesi Táḏá-á dâytaa. 8 Yôesi Táḏá-á naséegítꞌóeˀi namuu, heḏiho toˀwên dâyséegíhonpíˀindá Yôesi Táḏá wíḏâytaapí. 9 Kinnân Yôesi Táḏáḏí dînkeeyan díséegíˀin: I-á iví wîˀ ayḏa̖ˀ ûnˀä́ndiˀ isan nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ heḏânho in koḏi̖ˀnin wówátsi dímä̂äníḏí. 10 Kindiḏân gínhanginná háawin in séegí namuuˀin: Tobá naˀindi Yôesi Táḏá wíˀâyséegípí wänboˀ, iḏá naˀin díséegíḏí iví ay nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ isan iví wówátsi imä̂äníḏí naˀinbí tꞌaywó̖ˀdi gínmuuˀi dînˀowóyé-íḏí.

11 Un wâyséegíˀin, haˀwâagiḏi Yôesi Táḏáḏí naˀin díséegíḏânho naˀin wáˀ gínkhâyˀä̖ˀ wíˀnä́ táye ívíséegíhûuwíˀin. 12 Toˀwíḏí wänbo hä̂nhay wänbo Yôesi Táḏá wíˀóemûˀpí, hewänbo wíˀnä́ táye ívíséegíḏá i-á naˀindáḏí namuu, heḏá iví séegí iḏi dímäˀi-á naˀinbí píˀnä́ khóˀyé gínsôemäˀ.

13 Kindiḏân gínhanginná Yôesi Táḏá-áḏí wé̖ˀge gimuuˀin heḏá i-á naˀindáḏá: Iḏi iví Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ dímä́gi. 14 Heḏá wáˀ âymûˀ iví ay isannin tꞌä̖hkí tꞌowaví aywondi dínmúníḏí, heḏiho i̖ˀgeḏi tꞌowa tꞌä̖hkí âytꞌôeˀoˀ. 15 Tꞌä̖hkí toˀwên in tꞌowaví páaḏépiyeˀ ditû̖ˀnin Jesus-á Yôesi Táḏáví ay namuuˀin, Yôesi Táḏá indáḏí namuu heḏá indá i-áḏá. 16 Heḏiho gihá̖hpóe heḏá ívíwhä̖yunde Yôesi Táḏáḏí díséegíˀin. I-ân naséegítꞌóe, heḏi toˀwên in séegí dâyhonnindá Yôesi Táḏá-áḏí dimuu heḏá i-á indáḏá. 17 Heḏi owáy ihay thaa tꞌowa háa híwó̖ˀ háa híwó̖ˀpí dívíˀannin ovâykeekwꞌóḏi ihayḏi, in séegí naˀinbí píˀnä́ khóˀyé ho gínsôeḏá wígikhuwôedaˀípí, gá waˀ nä́ä oepáa kꞌayḏi giyiḏibo Christ waagiˀbá gipóeḏân. 18 Yôesi Táḏá âyséegíḏáho wíˀâykhuwôedaˀípí, heḏi taˀgendi pín taˀge hayḏi i âyséegíḏí naˀinbí khuwôedaˀ gínyâapoˀ. Hewänbo âykhuwôedaˀḏáho taˀgendi pín taˀge hayḏi wíˀâyséegípí, heḏiho tuchä̖nu i̖ˀgeḏi ívíˀánshaaˀoˀ.

19 Yôesi Táḏáḏí páaḏébo naˀin díséegí, heḏânkun in séegí âymáa. 20 Wí toˀwí natú̖ḏí, “Naaḏi Yôesi Táḏá dóséegí,” hewänbo iví tíˀûu páaḏéˀiˀ itꞌayḏáhoˀ, wí hôeyóˀi namuu. Iví tíˀûu páaḏéˀiˀ imúndeˀiˀ iséegípíḏí, háˀto Yôesi Táḏá óemúndepîˀ wänbo-á óeséegí-í. 21 Heḏi nä́ˀin in tsontu̖u̖ Christ-di dímä́giˀin namuu: Toˀwên Yôesi Táḏá dâyséegíˀindá dínkhâyˀä̖ˀ inbí tíˀûuwin páaḏéˀin wáˀ dâyséegíhûuwíˀin.

5

1 Jesus-á i toˀwí namuu Yôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí. Toˀwên nä́ˀin dívíwhä̖yundeˀindá Yôesi Táḏávíˀweḏi ho wíyá diˀâypu̖yä̖, heḏi toˀwên i Táḏá dâyséegíˀindá, iví ây wáˀ dâyséegí. 2 Yôesi Táḏá âyséegíḏá heḏá iví tsontu̖u̖ âyˀaˀgindoḏá, handiḏânho gínhanginná iví ây wáˀ âyséegíˀin. 3 Heḏiho iví tsontu̖u̖ âyˀaˀginhondi âykeeyo taˀgendi i âyséegíˀin. Iví tsontu̖u̖-á wä̖hphaḏe wíˀûnkháapí âyˀaˀginnamíḏí, 4 gá toˀwên tꞌä̖hkí Yôesi Táḏávíˀweḏi wíyá diˀâypu̖yä̖ˀindá dínkoeḏiḏân i yä̖ˀḏâapîˀ nä́ä oepáa kꞌayḏiwi namuuˀi dâytꞌaaníḏí. Heḏi naˀinbí whä̖yu̖ gínmuuˀiḏânho gitꞌanpoˀ.

Yôesi Táḏáḏí iví ay Jesus-ví̖ˀgeḏi dítu̖ˀan

5 Toˀwí iwhä̖yundeḏi Jesus-á Yôesi Táḏáví ay namuuˀin, iḏa̖ˀmânho i nä́ä oepáa kꞌayḏiwi yä̖ˀḏâapîˀ namuuˀiˀ óetꞌandeˀ.

6-8 Jesus Christ-ân nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ naˀä̖ä̖ˀiˀ namuu, heḏi pꞌoeḏi óepꞌóˀpꞌoeˀan heḏá iví ûnpꞌoe-á ichꞌáa. Naˀä̖ä̖ iví ûnpꞌoe ichꞌâaníḏí, pꞌoeḏi óepꞌóˀpꞌoeˀa̖míḏíḏa̖ˀbá yoe. I Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ḏân dítu̖ˀo nä́ˀin taˀgen namuuˀin, i-á taˀge natu̖kanyiḏi. Heḏiho nä́ˀin poeyeḏi wéhpêe tu̖u̖ḏa̖ˀ dâymáa: I Yä̖ˀḏâaˀi Pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖-á i pꞌoe-á heḏá i ûnpꞌoe-á. Heḏi indiḏá Jesus Christ-ví̖ˀgeḏi naˀin díhanginˀândoˀ. 9 Háa tꞌowaḏi dítu̖ˀo waa ívíwhä̖yundeˀ, hewänbo háa Yôesi Táḏáḏí dítu̖ˀo waa shánkí gínkhâyˀä̖ˀ ívíwhä̖yú̖-íˀin, iví híˀ-á shánkí ûnchä̖ˀmuuḏi, heḏi iḏânho iví ay Jesus-ví̖ˀgeḏi dítu̖ˀoˀ. 10 Toˀwên Yôesi Táḏáví ayvíˀpiyeˀ dívíwhä̖yundeˀindá inbí píˀnä́ khóˀyé dínhanginná háa Yôesi Táḏá natú̖ waa taˀgen namuuˀin. Hewänbo toˀwên Yôesi Táḏáví híˀ wíˀônwhä̖yundepíˀindá wí hôeyóˀi waagibá óepaˀ, háa iḏi iví ayví̖ˀgeḏi dítu̖ˀannin wíḏívíwhä̖yundepíḏí. 11 Heḏi kinnân Yôesi Táḏáḏí naˀin dítu̖máa: In wówátsi nahándepíˀinnânho dímä́gi, heḏi iví ay âytaaḏiho ki̖ˀmin wówátsi âymáa. 12 Toˀwên Yôesi Táḏáví ay Jesus inbí píˀnä́ khóˀyé dínˀä́nnindáho ki̖ˀmin wówátsi dâymáa. Hewänbo toˀwên Yôesi Táḏáví ay inbí píˀnä́ khóˀyé wíḏínˀä́npíˀindáho ki̖ˀmin wówátsi-á wíḏâymáapí.

Yôesi Táḏáḏí wówátsi nahándepíˀin dímä́gi

13 Naaḏi un Yôesi Táḏáví ayvíˀpiyeˀ úvíwhä̖yundeˀin nä́ˀi tꞌä̖hkí wâyta̖ˀdoˀ heḏânho taˀgendi únhanginnáníḏí in wówátsi nahándepíˀin ho bînmáaˀin. 14 Heḏi hä̖̂ä̖ḏi Yôesi Táḏávíˀpiyeˀ ívíbéeḏí ívíyûusuˀa̖míḏí, háa nadaˀ waagiˀi hä̖ä̖wí gidaˀpoˀḏi, taˀgendi gínhanginná Yôesi Táḏáḏí dîntꞌóyandeˀin. 15 Heḏi hä̖ä̖wí gidaˀpoˀḏi dîntꞌóyandeˀin gínhanginnândi, gínhanginnân wáˀ hä̖ä̖wí âydaaˀandiˀ ho dímäˀin.

16 Wí toˀwí iví méesatewi tíˀûu páaḏéˀiˀ itꞌaywó̖ˀdoḏi imûˀḏi, hewänbo in tꞌaywó̖ˀnin iˀoˀindá ha̖ˀmin wínamuupíḏí in wówátsi nahándepíˀin diweḏi óeyâaˀa̖míḏí, nä́ˀi toˀwí ki̖ˀmin tꞌaywó̖ˀnin iˀandigîˀ Yôesivíˀpiyeˀ ônyûusuˀa̖mí, heḏiho in wówátsi óemä̂äní. Hewänbo wên tꞌaywó̖ˀnin nayiˀ, indá in wówátsi nahándepíˀin diweḏi wovâyyâaˀa̖míˀin namuu, heḏi naa wóˀtû̖ˀpí wí toˀwí ha̖ˀmin tꞌaywó̖ˀnin iˀandi bînyûusuˀa̖míˀin. 17 Tꞌä̖hkí yä̖ˀḏâapí tsiyekan ívíˀoˀi-á tꞌaywó̖ˀdiḏa̖ˀ namuu, hewänbo wên tꞌaywó̖ˀnin nayiˀ ha̖ˀmin wínamuupí in tꞌowa in wówátsi nahándepíˀin diweḏi ovâyyâaˀa̖míˀin.

18 Gínhanginná toˀwên Yôesi Táḏávíˀweḏi diˀâypu̖yä̖ˀindá hä̖̂ä̖ḏi wänbo wíḏívítꞌaywó̖ˀkanhonpíˀin, gá Yôesi Táḏáví ay Jesus-di ovâyˀá̖yînmáaḏân, heḏiho i Penísendi wíˀûnkoeḏipí ovâyhóníḏí. 19 Gínhanginná naˀindá Yôesi Táḏávíˀin gimuuˀin, hewänbo toˀwên tꞌä̖hkí in Yôesi Táḏá dâytaapíˀin dimuuˀindá i Penísendiḏi ovâytsonmáa. 20 Heḏá wáˀ gínhanginná Yôesi Táḏáví ay nä́ä oepáa kꞌayḏipiyeˀ naˀä̖ä̖ˀin, heḏi iḏi kaˀpowa dímä́gi heḏânho i taˀgendi Yôesi namuuˀi âytáa-íḏí. Heḏiho nä́ˀi taˀgendi Yôesi namuuˀi-áḏí wé̖ˀge ívíhon, iví ay Jesus Christ-áḏá wé̖ˀge gimuuḏi. I-ân i taˀgendi Yôesi namuu, heḏi ibá in wówátsi nahándepíˀin napä̖yiˀi namuu.

21 Naví áyyä̖̂ä̖, i hä̖ä̖wí in tꞌowa inbí yôesi dínmuu waa dâycha̖a̖máaˀivíˀweḏá bíˀá̖yîngiˀan.

2 JOHN

In Eeḏiˀin Ta̖ˀnin John Ita̖ˀnannin

1

John-di in toˀwên ovâyta̖ˀnannin ovâysengitu̖ˀan

1 Naa wí méesatewi pꞌóˀḏéḏîˀ omuuˀiḏi wâyta̖ˀdoˀ un, wí kwee Yôesi Táḏáḏí wóede̖ˀmandiˀ heḏá uví ây-á. * Taˀgendi naaḏi un tꞌä̖hkí wâyséegí, hewänbo naaḏiḏa̖ˀbá yoe, tꞌä̖hkí in toˀwên in taˀgen namuuˀin dâytaaˀindiḏá wáˀ wovâyséegí. 2 Naˀindi wâyséegí in taˀgen namuuˀin naˀinbí píˀnä́ khóˀyé âymáaḏí, heḏá hä̂nhay wänbo tꞌä̖hká âymáˀve-í.

3 Yôesi Táḏáḏá heḏá Jesus Christ, i Táḏáví ay ûnmuuˀiḏá taˀgendi díséegíḏí naˀinbíˀpiyeˀ gínsehkanäpúwí, heḏá séegísehkanä naˀin dímä̂äní, heḏá díkhä̖ge̖ˀnamí ánshaaginpíḏíbo gikwo̖ˀníḏí.

In taˀgen âyséegí, hewänbo naaḏiḏa̖ˀbá yoe, tꞌä̖hkí in toˀwên inamuuˀin bînhûuwí heḏá wíˀnä́ táye-á úvíséegíhûuwí

4 Naa hânho ohíhchanpóe dînhanginpóeḏí wáy wên unbí ây in taˀgen namuuˀin dâyhonnin, Yôesi Táḏá natsonpóe waagibá. 5 Heḏi nää kóˀôe, naaḏi wên tsontu̖u̖ namuu i̖ˀgeḏi wînta̖ˀdoˀ, indá páaḏé iweḏiboˀ âymáaˀin. Nä́ˀin tsontu̖u̖-á tsꞌa̖a̖min wínamuupí, heḏi kinnân namuu: Wíˀnä́ táye ívíséegíhûuwí. 6 Naˀinbí wówátsi Yôesi Táḏáví tsontu̖u̖ ûntû̖ˀ waagibá âyhondáhoˀ, kindiḏi âykeeyoˀ in séegí âymáaˀin. Heḏi nä́ˀin tsontu̖u̖ páaḏé iweḏiboˀ ítꞌoˀ: Iví séegí wóegé unbí wówátsi bînhûuwí.

7 Nää-á tꞌä̖mäpiyeˀ báyékí diyiˀ, indá in tꞌowa in taˀgen namuuˀin diweḏi ovâyyâaˀoˀ, indá wíḏívíwhä̖yundepí Jesus natꞌowapaaˀin heḏá ibá i Yôesi Táḏáḏí óesógeˀi tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí namuuˀin. Toˀwên ki̖ˀmin dimuuˀin in tꞌowa in taˀgen namuuˀin diweḏi dâyyâaˀoˀindá heḏá Christ-ví hä́nmindá dimuu. 8 Heḏiho bípiˀá̖yîngiˀan heḏânho hä̖ä̖wí úvíˀandi wíˀúnpeḏée-ípíḏí, heḏá tꞌä̖hká Yôesiḏi wovâymä̂äníḏí wovâykhâyˀoˀi bînhóní.

9 Toˀwên háa Christ-di díhá̖ˀannin namuuˀin diweḏi dívíhângeˀannin heḏá wíḏâyhonpíˀin, indá Yôesi Táḏá inbí píˀnä́ khóˀyé wíḏâymáapí. Hewänbo toˀwên háa Christ-di díhá̖ˀan waa dâyhonnindá, Yôesi Táḏá-áḏí heḏá iví ay-áḏí wí̖ˀgíndíbo inbí píˀnä́ khóˀyé dínˀä́n. 10 Wí toˀwí unbíˀwe napówáḏí wovâyhá̖ˀa̖míḏí hewänbo Christ-ví há̖hkan ûnmuuˀin imáapíḏá, wívîntsuḏemä̂änípí wovâyhá̖ˀa̖míḏí, heḏi namän dihayḏá wívîntu̖ˀâ̖a̖mípí, “Yôesiḏi wóepahûuwí.” 11 Toˀwên kin óetu̖ˀannindá óekhä̖ge̖ˀmáa iví yä̖ˀḏâapíkan iˀa̖míḏí.

I tꞌä̖ˀgi híˀ John-di ovâyta̖ˀnandiˀ

12 Waˀḏi báyékí wíyá hä̖ä̖wí wâytu̖ˀâ̖a̖míˀiˀ dómáa, hewänbo wóˀdaˀpí nä́ˀin ta̖ˀnin diwe dóta̖ˀnamíˀin. Naa ochanpoˀ unbíˀpiyeˀ opu̖wä̖mú-íˀin, heḏi ívímûˀ ihayḏi wé̖ˀge ívíhéeˀa̖mí, heḏi handiḏi shánkí gihíhchanpúwí.

13 I kwee uví tíˀûu ú̖muuˀi Yôesi Táḏáḏí óede̖ˀmandiví âyḏi wóesengitu̖ˀan. †

* 1:1 Wáy wên tꞌowa diˀánde nä́ˀi kwee-á taˀgendi wí kwee wínmuupí, hewänbo wí méesate-ân namuu, heḏá iví ây-á in méesateˀin tꞌowa-á dimuu.

† 1:13 Iví tíˀûu-á maˀḏi wíyá méesate-ân namuu, heḏá in áyyä̖̂ä̖-á in méesateˀin tꞌowa-á dimuu.

3 JOHN

In Powageˀin Ta̖ˀnin John Ita̖ˀnannin

1

John-di i toˀwí ônta̖ˀnandiˀ óesengitu̖ˀan

1 Naví híwó̖ˀdi kꞌema Gaius, taˀgendi wíséegíˀiˀ unmuu. Naa wí méesatewi tsondi omuuˀiḏi nä́ˀin ta̖ˀnin wînta̖ˀdoˀ.

2 U̖ wíséegíˀiˀ, dáyyûusuˀo hä̖ä̖wí tꞌä̖hkí híwó̖ˀ ú̖púwíḏí, heḏá uví túuˀúḏá híwó̖ˀdá unchá̖a̖-íḏá uví píˀnä́ khóˀyé híwó̖ˀ uncha̖a̖ waagibá. 3 Wên méesateˀin tíˀûuwin páaḏéˀin naa dînpówáḏí dîntꞌôekán in taˀgen namuuˀin nâamáaˀin heḏá nâahonnindá, heḏi nä́ˀiḏi hânho díhíhchannan. 4 In toˀwên naví ây waagiˀinbá dimuuˀin in taˀgen namuuˀin dâyhondi naa dînhanginpoˀḏi, hânho ohíhchanpoˀ, heḏi wíyá hä̖ä̖wíḏí wänbo shánkí wíḏíhíhchandopí.

Gaius híwó̖ˀ iˀan

5 U̖ wíséegíˀiˀ, hä̖̂ä̖ḏi wänbo tꞌä̖hkí háa ú̖khâyˀä̖ˀ waa bikanhon in méesateˀin tíˀûuwin páaḏéˀin híwó̖ˀ ovâyˀá̖yîngiˀoḏi, tobáháa ovâytaapíˀin dimuu wänboˀ. 6 Nä́ˀin tíˀûuwin páaḏéˀindi in méesate iweˀin tꞌowa nä́we dikwꞌó̖ˀnin uví séegí ú̖muu i̖ˀgeḏi ho ovâytꞌôeˀan. Híwó̖ˀ bikanhon inbí pꞌóegé dimän dipiyeˀ ovâykhä̖ge̖ˀdoḏi, heḏi kin bikanhondi Yôesi Táḏá nâahíhchandoˀ. 7 Indá dimän tꞌowa Christ-ví̖ˀgeḏi ovâyhanginˀânnamíḏí, heḏá hä̖́ä̖bo-á in dívíwhä̖yundepíˀinbíˀweḏi wíḏâyhóndepí. 8 Heḏiho naˀindá gínkhâyˀä̖ˀ nä́ˀin tíˀûuwin páaḏéˀin âykhä̖ge̖ˀnamíˀin, heḏi handiḏi wé̖ˀge ívítꞌôeˀa̖mí in taˀgen namuu i̖ˀgeḏi tꞌowa âyhanginˀânnamíḏí.

Diotrephes híwó̖ˀpí iˀan, hewänbo Demetrius-á híwó̖ˀdi-á iˀoˀ

9 Naaḏi wên háawên uví méesateˀin tꞌowa dovâyta̖ˀnan, hewänbo naví híˀ dînmuuˀin Diotrephes-di wíḏînséegíˀanpí. I-á inbí pꞌóˀḏéḏîˀ namúníˀin óehí̖ˀan. 10 Heḏiho owáy naa opówá ihayḏi tꞌä̖hkí háa iˀan niˀgeḏi wâyˀánshaakannamí. I-á naˀinbí̖ˀgeḏi yanäkí ihéeˀoˀ, hewänbo iví híˀ ûnmuuˀi wíˀûnchä̖ˀmuupí. Hewänbo kin iˀoˀin waˀḏi ihay wíˀûnmuupí, shánkí wänbo pꞌä́ndíkîˀ ikanhon, in méesateˀin tíˀûuwin páaḏéˀin Yôesi Táḏáví tu̖u̖ wóegé dipóya̖ˀnin wíˀovâyséegíhóndepí, heḏá in wé̖ˀgeˀin méesateˀin nä́ˀin dipóya̖ˀnin ovâyséegíˀa̖míˀin didaˀin wänbo-á iḏi ovâykhâ̖a̖ˀoˀ, heḏá iḏá oe méesate iweḏá ovâykhe̖hpiyendeˀ.

11 U̖ wíséegíˀiˀ, in toˀwên híwó̖ˀ dívítsiyekanhonnin waagiˀbá unmúní, in híwó̖ˀpîˀ dívítsiyekanhonnin waagá yoe. Toˀwên híwó̖ˀ dívítsiyekanhonnindá Yôesi Táḏávíˀin dimuu, hewänbo in toˀwên híwó̖ˀpîˀ dívítsiyekanhonnindá wíḏínhanginnáhpí háawi i namuuˀin.

12 Tꞌä̖hkíḏíbo Demetrius-ví̖ˀgeḏi híwó̖ˀda̖ˀ dívíhéeˀoˀ, heḏi nakeepoˀ in taˀgen namuuˀin imáaˀin. Naˀin wáˀ hanbá híwó̖ˀ iví̖ˀgeḏi ívíhéeˀoˀ, heḏi u̖ ú̖hanginná nä́ˀi gitû̖ˀdi-á in taˀgenbá namuuˀin.

I tꞌä̖ˀgi híˀ John-di ônta̖ˀnandiˀ

13 Waˀḏi báyékí wíyá hä̖ä̖wí wítu̖ˀâ̖a̖míˀiˀ dómáa, hewänbo wóˀdaˀpí nä́ˀin ta̖ˀnin diwe dóta̖ˀnamíˀin. 14 Hewänbo naa ochanpoˀ hanwaapíḏíbo wímúníˀin heḏi ihayḏá wé̖ˀge änhéeˀa̖mí.

15 Ánshaaginpíḏíboˀ íkwo̖ˀní. Uví kꞌemaˀin nä́we diyiˀindi wóesengitu̖ˀan. U̖ḏá naví kꞌemaˀin owe diyiˀindá wí̖ˀíngin ovâysengitu̖ˀâ̖a̖mí.