^

SOE A TOꞌTOꞌ

The New Testament in the Vasui (Tinputz) Language of Papua New Guinea

Nupela Testamen long tokples Vasui long Niugini

copyright © 2004 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Vasui (Tinputz) (Tinputz)
Dialect: Vasui
Translation by: Wycliffe Bible Translators

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2013-01-08

ePub generated by Haiola 7 Nov 2023 from source files dated 31 Aug 2023
eBible.org certified

f779a4b1-4c33-58ed-ae43-2686ceb877fb

MATIU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

MATIU

E Matiu voh a paeh va pa havun me ra poa vamömhe pe Ieesuꞌ, ka meh ëhnaneah e Livaë. Eꞌ a teꞌ kokon takis, pareꞌ kiu non pa kaman va Room. E Ieesuꞌ to kon voh poan, keꞌ tavus e vamomhë peꞌ.

E Matiu to kiun koman ke voh en pa napan peꞌ varih o Jiuꞌ po puk vaꞌih. O Jiuꞌ to koman voh ne pan, a siꞌ ö hat ka teꞌ ne Sosoenën to vateꞌ se nö en maꞌ, ko tavus en a teꞌ sunön pee. Ka manih po to pa napan va Hibru, nee to popokaꞌ ne poë e Mesaëaꞌ, ka manih po to pa napan va Grik, nee to popokaꞌ ne poë e Kristo. A nap apaꞌpuh po Jiuꞌ to hikta nat ne pa ö ne Ieesuꞌ se nö vah va maꞌ, ivëh, no a napan kurus va Israël to töhkak suk. E Matiu to iu vavaasis non raoe pan, e Ieesuꞌ, eꞌ e Kristo vamaman, eꞌ e sunön po Jiuꞌ, ivëh, keꞌ vavaato suk non e Ieesuꞌ, pareꞌ soe a ö neꞌ se tavus vamanih pa teꞌ sunön. Eꞌ me to kon taneꞌ a ma meh ö soe manih pa ma kiun voh po teꞌ vanënën soe. Ee to vavaato suk voh ne e Kristo a teꞌ ne Sosoenën to vateꞌ keꞌ nö maꞌ. A ma soe poë varih to puh voh pa ö ne Kristo to tavus manih po oeh vëh. A meh tah neꞌ to kiun suk voh manih po vavaasis pe Ieesuꞌ, ivëh, a vatös pea vamanih pa kën tom kea manih pa matan e Sosoenën. Ka manih pa soe vakoaan neꞌ to kiun voh pan, ea a napan se hop manih pa Matop Vih pe Sosoenën, ivëh ka kuru, ne Sosoenën to matop e non pea.

1

A Ma Ëhnëëra Kën Sipun E Ieesuꞌ Kristo

Luk 3:23-38

1 Ivaꞌih o vahutët va pa kën sipun e Ieesuꞌ Kristo. E Ieesuꞌ a teꞌ va po vuteꞌ va pe Devit. Ke Devit eꞌ a teꞌ va po vuteꞌ va pe Abraham.

2 Ke Abraham e taman e Aësak.

Ke Aësak e taman e Jekop,

Ke Jekop e taman voh e Judaꞌ pe ra kën kea peꞌ.

3 Ke Judaꞌ e taman voh Perës, pen Sëraꞌ.

Ke sinëëre pon ivëh e Temaꞌ.

Ke Perës e taman e Hësron.

Ke Hësron e taman e Rëm.

4 Ke Rëm voh e taman e Aminadëp.

Ke Aminadëp e taman e Nason.

Ke Nason e taman voh e Salmon.

5 Ke Salmon e taman e Boas.

Ke sinan voh eah ivëh e Rehap.

Ke Boas voh ivëh e taman e Obet.

Ke sinan voh e Obet ivëh e Rut.

Ke Obet voh e taman e Jësiꞌ.

6 Ke Jësiꞌ voh e taman e a teꞌ sunön vëh e Devit.

Ka teꞌ sunön vëh e Devit voh e taman e Solomon.

Ke sinan voh e Solomon e köövo moaan voh pe Uraëaꞌ.

7 Ke Solomon e taman voh e Rëhoboam.

Ke Rëhoboam voh e taman e Abaëiaꞌ.

Ke Abaëiaꞌ voh e taman e Esaꞌ.

8 Ke Esaꞌ voh e taman e Jehosafat.

Ke Jehosafat voh e taman Jehoram.

Ke Jehoram voh e taman Usaëaꞌ.

9 Ke Usaëaꞌ voh e taman e Jotam.

Ke Jotam e taman voh e Ehës.

Ke Ehës voh e taman e Hesekaëaꞌ.

10 Ke Hesekaëaꞌ voh e taman e Manësaꞌ.

Ke Manësaꞌ e taman voh e Emön.

Ke Emön e taman voh e Josaëaꞌ.

11 Ke Josaëaꞌ voh e sipun ere Jehoiakin me ra ma vu kea peꞌ.

Manih po poen pamëh no a nap vëvënsun va Babiron to me a napan va Israël, kee teꞌ va ne manih pa nap aun manih pa muhin va Babiron.

12 Taneo non po poen nee to teꞌ ne paan a matop va Babiron,

E Jehoiakin he teꞌ non e taman e Siatiel.

Ke Siatiel he teꞌ non e sipun e Serubabël.

13 Ke Serubabël he teꞌ non e taman e Abiut.

Ke Abiut teꞌ non e taman e Ilaëakim.

Ke Ilaëakim teꞌ non e taman e Esor.

14 Ke Esor he teꞌ varuꞌ non e taman e Sedok.

Ke Sedok he teꞌ non e taman e Ekim.

Ke Ekim teꞌ non e taman e Eriut.

15 Ke Eriut he teꞌ non e taman e Eliesaꞌ.

Ke Eliesaꞌ he teꞌ non e taman e Matan.

Ke Matan he teꞌ non e taman e Jekop.

16 Ke Jekop he teꞌ non e taman e Jeosëp manih pa poen pamëh ne Jeosëp to teꞌ non e voe manot pe Mariaꞌ.

Ke Mariaꞌ pamëh to tavus voh e sinan e Ieesuꞌ vëh nee to popokaꞌ ne sih poë e Kristo. A teꞌ ne Sosoenën to vateꞌ voh marën a voen hah a ma hat pa ma napan kurus.

17 Taneo non pe Abraham pareꞌ nö ko öök non pe Devit, a pau pa napan va Israël to antoen ne o pöh havun me ro taanaꞌ manih pa kën sipuiire. Pareꞌ taneo non manih pe Devit ko öök non manuh pa ö no Babiron to matop non a napan va Israël, a pau pee to onöt avoeꞌ e ne po pöh havun me ro taanaꞌ manih pa kën sipuiire. Taneo hah non manih pa matop va Babiron pareꞌ öök non manih pe Ieesuꞌ Kristo, a pau pee kurus to onöt avoeꞌ e ne po pöh havun me ro taanaꞌ manih pa kën sipuiire.

E Mariaꞌ To Vahuh E Ieesuꞌ Kristo

Luk 2:1-7

18 Ivaꞌih a ö no vahutët va pa ö ne Ieesuꞌ Kristo to koaꞌ vavoh maꞌ. E sinaneah, Mariaꞌ, nee to vaheꞌ voh rapoë pen e Jeosëp. Ivëhkëk, ee to hikta koroh vëtkin avoeꞌ ne pon. Ke Mariaꞌ nat en pa ö neꞌ to han koaꞌ en, no a Tuvuh Vasioꞌ to vateꞌ en pe koaꞌ manih pa komaneah. 19 Ivëhkëk, e neseneah Jeosëp eꞌ a teꞌ no a taateꞌ peꞌ to totoopin keꞌ hikta iu vapoet non e köövo peꞌ Mariaꞌ manih pa matëëra nap peo, pareꞌ kehkeh koe aven e non peꞌ. 20 E Jeosëp to koman avoeꞌ e non pa ö neꞌ se këh en pe Mariaꞌ. Ka ankeroꞌ pe Sosoenën tavus poan manih po tatarep, pareꞌ soe ke poan pan, “Jeosëp, eën a teꞌ va po vuteꞌ pe Devit, koe a naöp in a me e Mariaꞌ, peꞌ e köövo pën, parën pënton nom, e koaꞌ vëh to teꞌ non manih pa komaneah no a Tuvuh Vasioꞌ to heꞌ poan. 21 E Mariaꞌ se vahuh a koaꞌ oeteꞌ pamëh, kën vëhnan eah e Ieesuꞌ, suk ataeah, eꞌ se kon hah këh a napan peꞌ pa hat.”

22 Ka ma moeh tah kurus poë varih se tanok marën a vamaaka a soe ne Sunön to soe tavus voh manih pa rivooro teꞌ vanënën soe. O teꞌ vanënën soe to soe voh pan,

“Pënton öm!

23 A pah köövo muriaknan se kiuk,

pareꞌ kon a pah koaꞌ oeteꞌ.

Kën vëhnan eah,

“e Imanuel”,

o ëhnan “Imanuel” Ais 7:14

to soe va non manih, “Sosoenën to teꞌ me e non pea.”

24 Ke Jeosëp sun, ko me poꞌ en pe köövo peꞌ, vamanih pa ö no ankeroꞌ pe Sunön to soe ke poan po tatarep. 25 Ivëhkëk, eꞌ to hikta koroh vëtkin avoeꞌ me non poan, keꞌ öök non na manuh po poen ne Mariaꞌ to vahuh e koaꞌ oeteꞌ pamëh. Ko vëhnan en peꞌ e Ieesuꞌ.

2

O Teꞌ Susunön To Heꞌ E Ieesuꞌ A Ma Heꞌ Pee

1 E Ieesuꞌ to koaꞌ voh manih pa koman a vöön vëh Bëtrëhëm. A vöön pamëh to teꞌ non po komön o oeh va Jiutiaꞌ. Manih po poen pamëh ne Hëërot to sunön non nën. Pareꞌ matop non a muhin pamëh. Ko poen ne Mariaꞌ to vahuh vahik en pe koaꞌ Ieesuꞌ, ka ma teꞌ susunön taneꞌ maꞌ pa ö no potan to pepeah ke non maꞌ, pare vos ee Jerusalëm, ko hi ee pa napan pan, 2 “E koaꞌ sipoan pa napan va Israël teꞌ non nih? Emöm to ep maꞌ a vesun to vëknöm non poan to paapa ke non maꞌ manuh pa ö no a potan to pepeah ke non maꞌ. Emöm to vatet maꞌ a vesun pamëh marën a vataare a taateꞌ ta manih peꞌ.”

3 E Hëërot to pënton a soe vaꞌih pareꞌ pah koman vaꞌnaöp en, me a napan to teꞌ ne Jerusalëm, ee me to pah koman vaꞌnaöp ee. 4 Ivëh ke Hëërot ununun en po teꞌ ësës heꞌ susunön me ro teꞌ vavaasis varih to nat i ne o Vavaasis pe Mosës,* pareꞌ hi rapoë pan, “E Kristo a teꞌ vëh ne Sosoenën se vanö maꞌ marën a kon hah a napan peꞌ varih Israël se tavus rakah pa vöön poanheh?” 5 Kee piun poë pan, “Manih Bëtrëhëm, pa muhin va Jiutiaꞌ. A teꞌ vanënën soe to soe voh pan,

6 ‘Bëtrëhëm,

manih pa muhin va Jiutiaꞌ,

eën se nat nom vasuksuk vatëh nom maꞌ a ma vöön apaꞌpuh varih to teꞌ ne manih Jiutiaꞌ.

Suk ataeah,

amot manih pën no a pah teꞌ sunön se tavus,

pareꞌ matop non a napan peöꞌ varih Israël.’ ” Mai 5:2

7 Ivëh ke Hëërot vaoe aven en pa ma teꞌ varih to taneꞌ maꞌ manuh pa ö no a potan to pepeah ke non maꞌ, pan ee se nö maꞌ manih peꞌ. Keꞌ hi aven rapoë po poen poanheh no a vesun pamëh to taneo tavus voh maꞌ. 8 Murin in o siꞌ ihoꞌ pamëh ne Hëërot to vanö en pee manuh Bëtrëhëm, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Eöm se nö paröm vaiu vavih rakah këh e koaꞌ pamëh, paröm hah koe ke maꞌ manih ko soe vanat a neoꞌ, köꞌ sih nö varuꞌ, paröꞌ vasunön eah.” 9 A ma teꞌ sunön poë varih to tënan vahik ee pa soe pe meh sunön pee, Hëërot, pare nö pet ee. Ee to ep hah ee pa vesun vëh nee to ep moaan voh ne maꞌ. Keꞌ vovoh nö ke non pee, pareꞌ nö ko pah teꞌ totoopin rakah e non manih pa iuun vëh ne koaꞌ to teꞌ non pen sinaneah Mariaꞌ. 10 Ko poen nee to ep in a ö no a vesun to teꞌ totoopin e non nën, ee to puh rakah ee po vaeö. 11 Ee to ho ee manuh koman iuun, pare taum ee pe koaꞌ pen e sinaneah Mariaꞌ. Pare vapeoꞌ pasun ke poë, ko vatokon, pare kë a ëhnan e koaꞌ, ko pureꞌ a ma mon heꞌ pee, ko heꞌ ee peꞌ. Ee to heꞌ poë a gol me o tah a voavuh vih me o vanom a voavuh vih vëh o voen vapeah. 12 Ivëhkëk, e Sosoenën to tavus o teꞌ poë varih manih po tatarep, pareꞌ soe ke rapoë pan, ee se nat ne koe hah ke manuh pe Hëërot. Ivëh kee koe ke pa meh hanan to nö hah non manuh pa muhin pee.

E Jeosëp Me Ra Poa Tom Sinan Peꞌ

13 Vasuksuk in o poen no o teꞌ sunön to hah ee manuh pa muhin pee, ka ankeroꞌ pe Sunön tavus e Jeosëp po tatarep, pareꞌ soe ke poan pan, “Jeosëp! Sun ah! Parën rusin me a poa tom sinan pën manuh Isip. Paröm teꞌ nem nën, keꞌ antoen rakah non a ö nöꞌ se soe vanat hah oah a ö nën se hah maꞌ. Suk ataeah, e Hëërot to vavaiu vah non e koaꞌ pan eꞌ se ip vamët poan.”

14 Ke Jeosëp sun, ko pön me en pa poa tom sinan peꞌ, kee nö ko vos ee manuh Isip. 15 Ee to teꞌ ne nën keꞌ antoen po poen ne sunön va Jiutiaꞌ e Hëërot to mët. Keꞌ a tah pamëh to vapuh rakah en pa soe ne Sunön to soe ke voh o teꞌ vanënën soe pan,

“Eöꞌ to vaoe nös e koaꞌ peöꞌ teꞌ tavus këh maꞌ a Isip.” Hos 11:1

E Hëërot To Ip Vamët O Koaꞌ Oeteꞌ

16 E Hëërot to nat en pa ö no o teꞌ sunön varih to taneꞌ maꞌ manuh pa ö no a potan to pepeah koe ke non maꞌ to piuk in poë, ko kokoman peꞌ pah hat oah rakah en po heve, keꞌ taꞌ en pa ma nap vëvënsun peꞌ, kee nö ee manuh Bëtrëhëm, me pa ma siꞌ vöön to teꞌ vatët ne nën. Ee to nö pare ip vamët o koaꞌ oeteꞌ sosoneꞌ, taneo non po teꞌ o kon varuꞌ ko öök ne po teꞌ varih to teꞌ me ne a ma pöök kirismas.

Eꞌ to nat e non peꞌ to pöök kirismas voh non ka ma teꞌ susunön soe ke poë a ö nee to ep a vesun. Ivëh, neꞌ to taꞌ suk a ma teꞌ vëvënsun peꞌ, pan ee se ip vamët a ma koaꞌ oeteꞌ sosoneꞌ. 17 A tah pamëh to vapuh non a soe ne Sosoenën to soe ke voh a teꞌ vanënën soe peꞌ vëh e Jeremaëaꞌ. E Jeremaëaꞌ to soe voh pan.

18 “Manih Remaꞌ,† no a napan to pënton a vakoei,

a napan to pënton o vaokook vatamak.

E Resel‡ to okook non o pus koaꞌ peꞌ,

ka napan hikta onöt ne a vatö o kokoman peꞌ.

Suk ataeah o pus koaꞌ peꞌ to mët vahik ee.” Jer 31:15

Jeosëp Me A Poa Tom Sinan Peꞌ To Hah Ee

19 Vasuksuk, ne Hëërot to mët en. Ka ankeroꞌ pe Sosoenën tavus e Jeosëp po tatarep manih Isip. 20 A ankeroꞌ pe Sosoenën to soe ke Jeosëp pan, “Jeosëp! Sun ah! Parën me hah a poa tom sinan pën, köm hah manuh Israël, suk ataeah, o teꞌ varih to kehkeh ip vamët ne e koaꞌ to mët vahik ee.” 21 Ivëh ke Jeosëp sun, pareꞌ me hah en pa poa tom sinan peꞌ, kee hah ee manuh Israël.

22 Ivëhkëk, e Jeosëp to pënton hah a soe to soe non pan, e Akereas to kon a tasun pe tamaneah Hëërot, pareꞌ tavus a teꞌ apuh va Jiutiaꞌ. Ivëh, ke Jeosëp to nanaöp non a nö hah manuh Jiutiaꞌ. Ivëhkëk, e Sunön to tavus hahah kov en peꞌ po tatarep, pareꞌ soe ke poan a ö neꞌ se nö hah en manuh pa muhin va Galiliꞌ. 23 Eꞌ to me hah en pa poa tom sinan peꞌ, kee teꞌ e ne Nasarët. Ee to teꞌ ne nën marën a vapuh a soe voh po teꞌ vanënën soe to soe non pan,

“A napan se popokaꞌ amot ne poë, a to Nasarët.” Ais 11:1

3

E Jon Tövapupui to Vavatvus Non A Soe

Mak 1:1-8, me Luk 3:1-18, me Jon 1:19-28

1 Manih po poen pamëh ne Jon Tövapupui teꞌ to tavus maꞌ, pareꞌ teꞌ non pa moeh upin va Jiutiaꞌ. Eꞌ to taneo en pa vavaasis a napan varih to nö maꞌ manih peꞌ, pareꞌ soe ke rapoë pan, 2 “Panih öm a ma taateꞌ hat peöm, paröm vatet a taateꞌ vih, suk ataeah, a Matop Vih va pa Vöön va Kin to öök vatët en maꞌ!” 3 E Jon pamëh no a teꞌ vanënën soe vëh eꞌ Aisaëaꞌ, to soe suk voh pan,

“Manih pa moeh upin no a pah teꞌ to vavaoe non maꞌ pan,

‘Vamatop öm a hanan pe Sunön,

paröm vatotoopin a ma hanan peꞌ.’ ” Ais 40:3

4 Ko ohop ne Jon to ohop non nee to nok voh pa uvin këmol, pareꞌ voh non o voh to tavi non a vuvuhuneah, pareꞌ ënëën non sih o kokaꞌ, ko kakaaktön non po hun tankekvö va muhin. 5 Eꞌ to këh maꞌ a moeh upin, pareꞌ nö ko teꞌ non pa muhin to teꞌ non sinten a ruen Jödën, ka napan varih to nönö ne maꞌ manih peꞌ to tataneꞌ ne maꞌ manuh Jerusalëm me a ma ö kurus va Jiutiaꞌ me manih pa muhin vëh neꞌ to teꞌ non. 6 Ee to nö maꞌ, pare soe tavus a ma hat pee, ke Jon pupui raoe manih pa ruen Jödën.

7 E Jon to ep in o Jiuꞌ varih to vavatet vakis ne sih a taateꞌ pa kën sipun, me ro Sëdiusi to nö maꞌ manih peꞌ pan eꞌ se pupui rapoë, ivëhkëk, ee to hikta soe tavus momoaan a ma hat pee. Ke Jon soe ke raoe pan, “Eöm to teꞌ rakah va e nem manih po kuruꞌ to rurusin këh ne o suraꞌ. Eteh to kömköm a neöm, köm rurusin këh e nem po heve pe Sosoenën neꞌ to se vanö maꞌ? 8 Eöm se panih, paröm këh a ma taateꞌ hat, ko vataare a panih manih pa taateꞌ peöm. 9 Paröm nat nem soe vamanih pan, ‘E Abraham e sipuura, ivëh, ke Sosoenën hikta se vakmis a rora a ma vuteꞌ peꞌ.’ Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, e Sosoenën to onöt e non pa vateꞌ a ma vös varih, kee tarih ee a ma pus koaꞌ pe Abraham. 10 A ipoaꞌ pe Sosoenën to vamatop e non pa taka a ma aan in a ma naon kurus varih to hikta vovoaꞌ ne a ma voaꞌ vih, a ma naon poë varih se moes, ko vi ee po suraꞌ, kee ës ee. Ke tövaneah pa rak taka en pee, pareꞌ vi en pee po suraꞌ kee ës ee. E Sosoenën se nok va ka neöm nën.”

11 “Eöꞌ to pupui a noꞌ neöm pa ruen to vëknöm e non peöm to panih em pa ma taateꞌ hat peöm. Ivëhkëk, a teꞌ vëh se suk a maꞌ neoꞌ, no o kikis peꞌ to teꞌ oah e non po teꞌ kikis peöꞌ. Eöꞌ to hikta vih onöt noꞌ a ihan këh eah o uris vëh pa poa suꞌ peꞌ. Eꞌ se pupui a neöm pa Tuvuh Vasioꞌ me o suraꞌ. 12 Eꞌ se nö maꞌ, ko pitöꞌ këh a kon hat manih pa kon vih peꞌ. Pareꞌ ununun a kon vih peꞌ manih pa iuun vavahoꞌ kon. Ko ës en pa kon hat manih po suraꞌ ësës tamoaan.”

E Jon To Pupui E Ieesuꞌ

Mak 1:9-11, me Luk 3:21-22

13 Manih po poen pamëh ne Ieesuꞌ to këh maꞌ a muhin va Galiliꞌ, pareꞌ nö en manuh pa ruen Jödën. Eꞌ to nö manuh pe Jon pareꞌ iu non a ö ne Jon se pupui poan. 14 Ivëhkëk, e Jon to punöꞌ poan teꞌ panih o kokoman peꞌ, pareꞌ hi poan pan, “Eꞌ to vih non pa ö nën se pupui varoe a neoꞌ. Vahvanih kën nö maꞌ parën taꞌ a neoꞌ a pupui a oah?” 15 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to piun a soe pe Jon pareꞌ soe ke poan pan, “Koe ah, parën nok vamanih pa ö nöꞌ to sosoe va noꞌ. Ea se keh nok va nën, ea se vapuh rakah ee pa tah ne Sosoenën to iu non na se nok.” Ivëh, ke Jon vatet en pa soe pe Ieesuꞌ, pareꞌ pupui en peꞌ.

16 E Jon to pupui vahik en pe Ieesuꞌ, keꞌ tatakin nö non, pareꞌ ep in a akis to nö vakëh. Ka Tuvuh Vasioꞌ pe Sosoenën kunah va maꞌ manih pa panuh, ko atantön e non peꞌ. 17 Ka to taneꞌ maꞌ manuh pa vöön va kin to soe va non manih pan,

“Ivaꞌih e koaꞌ peöꞌ nöꞌ to iu oah vi noꞌ eah,

paröꞌ vaeö me noꞌ eah.”

4

E Susun Po Oraꞌ Hat To Punöꞌ E Ieesuꞌ

Mak 1:12-13, me Luk 4:1-13

1 Manih po poen pamëh no a Tuvuh Vasioꞌ to me en pe Ieesuꞌ manuh pa moeh upin, pan e susun po oraꞌ hat se punöꞌ poan. 2 Manih pa ma poen poë varih ne Ieesuꞌ to hikta ëën po 40 potan me o 40 poen. Ko vasuksuk neꞌ to maë vörep en. 3 Ka teꞌ va pa punöꞌ o teꞌ nö maꞌ ko tavus en peꞌ, pareꞌ soe ke poan pan, “Eën se keh teꞌ nom pan eën e Koaꞌ pe Sosoenën, kën taꞌ a ma vös varih, kee panih, pare tarih varuꞌ ee a ma muꞌ.” 4 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to piun va in a soe pe susun po oraꞌ hat pamëh manih pan, “O Puk Vapenpen to soe ka rora sih pan,

‘O muꞌ to hikta onöt non a heꞌ o toꞌtoꞌ tamoaan manih pa napan,

a ma soe varoe pe Sosoenën to antoen ne pa heꞌ a ra o toꞌtoꞌ pamëh.’ ” Lo 11:1

5 E Ieesuꞌ to soe va in poan manih, ke susun po oraꞌ hat me vos en peꞌ manuh Jerusalëm, ko me peah en peꞌ manuh pa ö noton in a Iuun Hinhin Apuh. 6 Pareꞌ soe ke poan pan, “Eën se nom teꞌ nom pan eën e Koaꞌ vamaman pe Sosoenën, kën surap taneꞌ manih, parën vuꞌ kunah eom na manuh po oeh. Suk o Puk Vapenpen to soe non pan,

‘E Sosoenën se soe ke ro ankeroꞌ peꞌ,

kee ut vavih rakah e ne pën.

O ankeroꞌ se öt ee pën pa ma koreere,

ka hikta pah vös to onöt non a ruk a momah.’ Sng 91:11-12

7 E Ieesuꞌ to piun poan, pareꞌ soe, “O Puk Vapenpen to soe pet e non pan,

‘Eën se nat nom pupunöꞌ nom pa vöknah e Sunön pën e Sosoenën.’ ” Lo 6:16

8 E susun po oraꞌ hat to me peah hahah kov en peꞌ manuh pa tope a pah va kin vörep, pareꞌ vataare vahik rakah en peꞌ pa ma muhin kurus, me a ma moeh tah vihvih peꞌ. 9 Pareꞌ soe ke poan pan, “Eën se keh vatokon, parën vapeoꞌ pasun ko vasunön a neoꞌ, a, eöꞌ se heꞌ vahik rakah eoꞌ pën pa ma moeh tah kurus varih.” 10 Ke Ieesuꞌ piun varuꞌ va in a soe pe susun po oraꞌ hat pamëh vamanih pan, “Susun po oraꞌ hat, nö na, o Puk Vapenpen pe Sosoenën to soe non pan,

‘Eën se vasunön varoe ko e Sunön Sosoenën pën.

Parën vatet varoe ko o iu peꞌ.’ ” Lo 6:13

11 Ivëh ke susun po oraꞌ hat këh en pe Ieesuꞌ, ko ankeroꞌ pe Sosoenën nö maꞌ, pare matop e ne peꞌ.

E Ieesuꞌ To Taneo En Pa Kiu Peꞌ

Mak 1:14-15, me Luk 4:14-15

12 E Ieesuꞌ to pënton en pa soe va pa ö nee to vahoꞌ ee pe Jon pa nohnoh, pareꞌ hah en manuh pa muhin va Galiliꞌ. 13 Eꞌ to këh en pa vöön va Nasarët, pareꞌ nö ko teꞌ non manuh Kapaneam, a vöön pamëh no a napan to hikta teꞌ ne o Jiuꞌ to teꞌ ne. Eꞌ to teꞌ vatët non pa sinten a tonon va Galiliꞌ. Eꞌ a ö muhin pee Sebulun pen Naptaliꞌ. 14 E Ieesuꞌ to nok a tah vaꞌih marën a vapuh a soe ne Sosoenën to to tavus voh manih pa rivon a teꞌ vanënën soe peꞌ, Aisaëaꞌ,

15 “A muhin va Sebulun,

me a teꞌ muhin va Naptaliꞌ,

to vënton ke ne tahiꞌ manih sinten a ruen Jödën.

Manih Galiliꞌ no a napan to hikta teꞌ ne o Jiuꞌ to teꞌ ne nën.

16 A napan poë varih to teꞌ ne sih pa popoen,

ee se ep ee po maaka apuh.

Ee to teꞌ ne pa ö to parin a popoen,

ivëhkëk, o maaka se vaëman en pee.” Ais 9:1-2

E Ieesuꞌ To Vaoe A Taanaꞌ Teꞌ

Mak 1:16-20, me Luk 5:1-11

17 Manih po poen pamëh ne Ieesuꞌ to teꞌ avoeꞌ e non manih Kapaneam pareꞌ taneo en po vavaasis peꞌ manih pa napan. Eꞌ to soe ke rapoë pan, “Eöm se panih a ma taateꞌ hat peöm, paröm vatet a ma taateꞌ vih, suk ataeah, a Matop Vih va pa Vöön va Kin to öök vatët en maꞌ.” 18 E Ieesuꞌ to ëhë nö non pa sinten a tonon va Galiliꞌ, pareꞌ ep a poa tom kea, e Saëmon, nee to pokaꞌ ne poë e Pitaꞌ pen e kea peꞌ Ëndruꞌ. Eꞌe pon to tatanaꞌ iian ne sih pa kë pee manih pa tonon va Galiliꞌ, ov in a vavoen. 19 Ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “Suk a maꞌ neoꞌ öm pom, köꞌ sih vavaasis a neöm pa vaon a napan, kee hop maꞌ manih pa Matop Vih pe Sosoenën.” 20 Ka varuꞌ rakah vakomanih ne ee pon to këh ee maꞌ pa kë pee, pare vatet ee pe Ieesuꞌ. 21 Eꞌ to hë en pa meh siꞌ ö, pareꞌ taum en pa meh poa tom kea, e Jëmis pen kea peꞌ Jon a poa koaꞌ oeteꞌ pe Sëbëdiꞌ, eꞌe to tok ne po paröꞌ ke tamëëre. Pare vunvun hah ne a kë pee to tökrus, ke Ieesuꞌ vaoe en na pee pon. 22 Ka varuꞌ rakah vakomanih nee to këh ee maꞌ pe tamëëre me o paröꞌ, pare vatet ee pe Ieesuꞌ.

E Ieesuꞌ To Vavatoꞌ Hah A Nap Peo

Luk 6:17-19

23 E Ieesuꞌ to vatvi vahik rakah en pa ma vöön varih to teꞌ ne pa muhin va Galiliꞌ. Pareꞌ vavaasis non a ma napan manih koman a ma iuun hinhin soneꞌ pee. Eꞌ to vavaasis non a soe va pa Matop Vih pe Sosoenën manih pa ma napan. Pareꞌ vavatoꞌ hah nö non a ma napan varih to haraꞌ ne a ma vu mët. 24 Manih Siriaꞌ no a napan to vavahutët suk vaviꞌ e ne pa ma tah ne Ieesuꞌ to nonok non, ko teꞌteꞌ kov e ne maꞌ po teꞌ to haraꞌ ne a ma vu mët, me a ma vu kamis. O teꞌ me varih no o oraꞌ hat to öt ne rapoë, me ro teꞌ mëtsioni me ro teꞌ kokonoh. Ke Ieesuꞌ vavatoꞌ vahik rakah en pee. 25 A nap peo poë varih to taneꞌ maꞌ pa muhin va Galiliꞌ, me manih pa teꞌ muhin va Dekapolis, me manih Jerusalëm, me manih pa ma vöön to teꞌ ne pa koman a muhin va Jiutiaꞌ, me pa pap tonon vöh. Ee kurus to vatet ee pe Ieesuꞌ.

5

E Ieesuꞌ To Teꞌ Non Pa Tope Pareꞌ Vavaasis Non A Soe Vih Nën

1 E Ieesuꞌ to ep in a nap peo rakah to teꞌ vaꞌpeh me ne poë, pareꞌ tok peah pa siꞌ ö tope, pareꞌ ihoꞌ non ka ma vamomhë peꞌ nö maꞌ manih peꞌ. 2 Keꞌ taneo en pa vavaasis rapoë.

E Ieesuꞌ To Soe Pan, A Napan Se Teꞌ Me O Vaeö

Luk 6:20-23

3 “A napan varih to koman ne pan,

ee to kökööt ne pa ma taateꞌ pe Sosoenën.

Ee se vaeö,

suk ee a pap teꞌ poë varih se hop manih pa Matop Vih va pa Vöön va Kin.”

4 “Ka napan varih to okook vatamak ne sih,

ee se vaeö.

Suk ataeah, e Sosoenën se vamö en pee.”

5 “Ka napan varih to vöknah ne a ma taateꞌ pee,

ee se vaeö.

Suk ataeah, e Sosoenën se heꞌ en pee po oeh.”

6 “A napan varih to mamaë ne a vatet a taateꞌ totoopin,

ee se vaeö rakah.

Suk ataeah, e Sosoenën se makën vamhun en pee pataeah nee to iu ne.”

7 “Ka napan varih to ururuan ne sih o upöm teꞌ,

ee se vaeö.

Suk ataeah, e Sosoenën se ururuan me en pee.”

8 “Vaeö rakah pa napan varih no a ma kokoman pee to vivihan,

ee se ep ee pe Sosoenën.”

9 “Vaeö rakah pa napan varih to vavahik hah nö ne a ma vapus,

me a ma vaheheve.

Amot nee se tavus ee o pus koaꞌ pe Sosoenën.”

10 “Vaeö rakah pa napan varih to tahinën suk a ma taateꞌ totoopin pe Sosoenën nee to vavatet ne.

Varuꞌ vamanih, nee se vaneah avoes e ne pa Matop Vih va pa Vöön va Kin.”

11-12 “Vaeö rakah peöm varih,

no a napan to vateen a neöm pa ma soe hat,

pare hinën ka neöm ko vakmis a neöm,

ko ruk a neöm pa ma soe piuk,

suk eöm to teꞌ nem a napan peöꞌ.

Eꞌ a pah taateꞌ hat ko pamëh to tanok moaan voh manih po teꞌ vanënën soe varih to teꞌ vovoh voh ka no neöm.

Ivëh, köm se vaeö rakah,

peꞌ o voen vih peöm to anoeh e non maꞌ peöm manuh pa vöön va kin.”

O Vaman Pa Teꞌ To Teꞌ Va Non Manih Pa Sö Me o Maaka

Mak 9:50, me Luk 14:34-35

13 E Ieesuꞌ to toto avoeꞌ e non pareꞌ soe pan, “Eöm to teꞌ va nem manih pa sö va po oeh. O tetehean pa sö se keh hik këh en peꞌ, a hikta ö nöm se nok vah va in eah, keꞌ tetehean hah. Keꞌ vih non peöm se ru in na eah po oeh, paröm kom tötöön eah pa ma moeeneöm.

14 Eöm to teꞌ va nem manih po maaka va po oeh. A pah vöön apuh to teꞌ non maꞌ pa tope pareꞌ hikta antoen non a vakoaan. 15 A napan to hikta antoen ne a vëkrea o ram pare kupkup po kove. Ahik! A napan to vëvëkrea ne sih o ram pare vahan manih pa ö hanhan peꞌ, suk a ö neꞌ se heꞌ non o maaka manih pa napan kurus varih koman iuun. 16 Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih pa taateꞌ vih peöm, nöm se vataare a napan. Kee sih inan a ma taateꞌ vih nöm to nonok nem pare kë a ëhnan e Tamëneöm vöh pa vöön va kin.”

A Soe Va Pa Taateꞌ Pe Sosoenën

17 “Eöm se nat nem koman nem pan eöꞌ to nö voh maꞌ marën a miröꞌ o Vavaasis pe Mosës me a Soe po Teꞌ Vanënën Soe. Ahik! Eöꞌ to hikta nö voh maꞌ pa miröꞌ, eöꞌ to nö ro voh maꞌ marën a vapuh a ma soe poë varih. 18 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, taneo non kuru pareꞌ öök non po poen no a akis me o oeh se hik, ahik rakah ta siꞌ pah ö kiun me ta siꞌ ö vëknöm va po Vavaasis pe Mosës se ro. O Vavaasis pamëh se teꞌ va kov e non manih ko antoen rakah manih po poen no o Vavaasis pamëh me a ma Soe po Teꞌ Vanënën Soe se tavus vaman. 19 Ivëhkëk, ta pah teꞌ se keh pënton varo o vavaasis vaꞌih, pareꞌ vavaasis pet a ma upöm teꞌ pa taateꞌ vatösoe, a, eꞌ to hikta antoen non a kon o ëhnan apuh manih pa Matop Vih va pa Vöön va Kin. Ivëhpëhkëk, a teꞌ vëh to vavatet vakis non a taateꞌ pënton soe, pareꞌ vavaasis pet non a ma upöm teꞌ pa taateꞌ pamëh, eꞌ se kon o ëhnan apuh manuh pa vöön va kin. 20 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm. Eöm se keh hikta vavatet vavih nem o iu pe Sosoenën, me a taateꞌ totoopin peöm se keh hikta teꞌ oah non a taateꞌ totoopin po Parësiꞌ, me ro teꞌ nat in o Vavaasis pe Mosës, a, eöm to hikta antoen nem a teꞌ hop manih pa Matop Vih va pa Vöön va Kin.”

A Taateꞌ Va Pa Vatotoopin A Soe

Luk 12:57-59

21 E Ieesuꞌ to toto avoeꞌ e non pareꞌ soe, “Eöm to pënton voh em pa ma soe no a kën sipuura to sosoe voh ne. Ee to sosoe voh ne pan,

‘Koe a ip vamët a meh teꞌ.’ Eks 21:13; Lo 5:17

Ta pah teꞌ se keh ip vamët a meh teꞌ, eꞌ se sun en manih po vahutët.”

22 “Ivëhkëk, eöꞌ to soe keoꞌ peöm pan, a teꞌ to heve non e kea peꞌ, eꞌ se sun en po vahutët. Me eteh to vapöpöötan e kea peꞌ, eꞌ me se sun en pa matëëro Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ. Me eteh se keh veveot a meh teꞌ, eꞌ se tahinën rakah en po suraꞌ ësës tamoaan.”

23 “Ivëh, kën se kehkeh teꞌ nom maꞌ o heꞌ pën manih pa pok vapenpen, pan eën se heꞌ na e Sosoenën, parën koman antoen o vakihat peöm pom kea pën, 24 eën se vahoꞌ voh o heꞌ pën manih pa sinten a pok vapenpen, ko hah voh manuh pe kea pën, köm vaöt koren vovoh voh maꞌ, parën hah poꞌ maꞌ ko heꞌ poꞌ na e Sosoenën o heꞌ pën.”

25 “Eteh se kehkeh vahoꞌ a nom oah po vahutët, eën se vavih vëhöꞌ hah eah, eꞌ he meꞌ e non pa vahoꞌ a oah po vahutët. Eën tomeꞌ varëërë nom, keꞌ vahoꞌ en pën pa koren e tökiiki soe. Keꞌ heꞌ en pën po pirisman. Kee nohnoh ee pën. 26 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ pën, eën to hikta onöt rakah nom a këh tavus ohoꞌ maꞌ a iuun nohnoh, keꞌ antoen non a ö nën se voen vahik a moniꞌ no e tökiiki soe to vateꞌ ka oah.”

A Taateꞌ Va Pa Miröꞌ O Vaen

27 “Moaan voh ne eöm to pënton voh em pa soe to soe non pan,

‘Eöm varih a nap vavaen, eöm se nat nem këh a ma köövo peöm,

paröm nö manuh pa ma meh köövo ko koroh me raoe,

eöm to miröꞌ em pa taateꞌ va po vaen.’ Eks 20:14; Lo 24:1

28 Ivëhkëk, eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm. Ta pah teꞌ se keh ep ta pah köövo pareꞌ manin vahat poan manih po kupu peꞌ, eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih pa ö neꞌ to koroh me en peꞌ, eꞌ me a teꞌ pamëh to miröꞌ en pa taateꞌ va po vaen.”

29 “A papmatö vëh pa matömah se keh rëh a oah pa nok a taateꞌ hat, të kon eah ko vi na. Eꞌ to vih non pa ta pah ö va pa sioniumah se hikta teꞌ non, peꞌ to rëh e non pën pa nok a taateꞌ hat. Eꞌ to hat non pa ö no sioniumah se kamis manih po suraꞌ ësëës tamoaan. 30 Ka papmatö pa koreomah se keh rëh a oah pa nok a taateꞌ hat. Moes kurus eah ko vi na. Eꞌ to vih non pa ta pah ö va pa sioniumah se hikta teꞌ non, peꞌ to rëh en pën pa nok a taateꞌ hat. Eꞌ to hat non pa ö no sioniumah se kamis manih po suraꞌ ësëës tamoaan.”

A Taateꞌ Va Pa Kök O Vaen

Matiu 19:9, me Mak 10:11-12, me Luk 16:18

31 “Moaan voh no a soe to soe non pan,

‘E voe teh to koman non a veo e köövo peꞌ,

eꞌ se heꞌ momoaan voh o kiun to soe vanat non

a ö neꞌ se kök en po vaen pee.’ Lo 24:1

32 Ivëhkëk, eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm. E voe se keh veo akuk e köövo to hikta teꞌteꞌvaasiꞌ non, ke köövo nö pareꞌ me hah a meh voe, e köövo pamëh to kök pet me en pa taateꞌ va po vaen. Ka hat pamëh ne voe moaan peꞌ to nok tariuk ke poan. Ke voe teh to me hah e köövo vëh moaan voh ne voe peꞌ to veo poan, eꞌ me to nok en pa taateꞌ rëhrëh.”

Vapuh A Soe Vaman Pën

33 “Eöm to pënton voh em pa soe no a kën sipuura to sosoe voh ne pan,

‘Eën se nat nom piuk parën soe vaman na manuh kin pe Sunön.

Eën se keh nonok nom ta pah tah parën soe vaman na manuh pe Sunön,

eën se vatet vatotoopin rakah a soe pamëh.’ Lev 19:12; Nam 30:2; Lo 19:21

34 Eöꞌ to soe rakah keoꞌ peöm. Eöm se nat nem soe vaman na manuh pa ëhnan a vöön va kin marën a vakikis a soe peöm. Suk ataeah, a vöön pamëh eꞌ a ö vöön pe Sosoenën. 35 Paröm koe a soe vaman manih po oeh, marën a vakikis a soe peöm, suk ataeah, o oeh eꞌ a ö vavakom pe Sosoenën. Paröm nat nem soe vaman manuh Jerusalëm marën a vakikis a soe peöm. Suk ataeah, a vöön pamëh eꞌ a vöön pe Sunön Sipoan. 36 Paröm nat nem soe vaman manih pa ma naineöm marën a vakikis a soe peöm. Suk ataeah, eën to hikta antoen nom a panih a uviumah keꞌ tavus kakaare, keꞌ eꞌ se tavus vapö. 37 Eöm se soe varoe kuru, oman, pa ö neꞌ se teꞌ non o man. Ka hik, pa ö neꞌ se teꞌ non a hik. Eën se keh kon pet a soe, eꞌ a soe ko pe susun po oraꞌ hat ipamëh.”

Koe A Piun A Hat Pa Hat

Luk 6:29-30

38 E Ieesuꞌ to toto avoeꞌ e non pareꞌ soe pan, “Eöm to pënton voh em pa soe nee to soe voh ka neöm pan,

‘Ta pah teꞌ se keh miröꞌ a matan a meh teꞌ,

a, eꞌ to vih non peöm se miröꞌ varuꞌ em pa teꞌ mataneah.

Ka ta pah teꞌ se keh tös kök a riu rivon a meh teꞌ,

a, eöm se tös kök varuꞌ em pa teꞌ riurivoneah.’ Eks 21:24; Lev 24:20; Lo 19:21

39 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm. Koe a piun a hat no a meh teꞌ to nok manih peöm. Ta pah teꞌ se keh tapan a panömah, a, tarih, parën heꞌ na a meh papan, keꞌ tapan. 40 Ta pah teꞌ se keh vahoꞌ a oah manih po vahutët suk a ötop pën, kën se keh hikta onöt nom a piun a ötop pamëh, eën se heꞌ eom peꞌ po ohop vatonun pën. Parën vatok pet na po ohop voon pën, keꞌ kon. 41 A pah teꞌ vëvënsun se keh iu non a ö nën se teꞌ a ma tah peꞌ pa paeh a kiromitaꞌ, a, eën se teꞌ a ma tah peꞌ pa poa kiromitaꞌ. 42 Ta pah teꞌ se keh hin a oah ta pah tah sën heꞌ eah, a, eën se heꞌ eom peꞌ. Me ta teꞌ se kehkeh ötop non manih pën, kën nat nom amun eah.”

A Taateꞌ Va Pa Iu O Teꞌ Varih To Hat Ka Nom Oah Sih

Luk 6:27-28; 6:32-36

43 E Ieesuꞌ to toto avoeꞌ e non pareꞌ soe pan, “Moaan voh ne eöm to tënan voh em pa soe to soe non pan,

‘Eöm se iu a ma poëëneöm,’ Lev 19:18

‘paröm rës o teꞌ varih to hat ka no neöm.’ 44 Ivëhkëk, kuru nöꞌ to soe keoꞌ peöm pan, ‘Eöm se iu o teꞌ varih to vakihat me a no neöm, paröm hin na o vaꞌaus manuh pe Sosoenën, keꞌ ururuan o teꞌ varih to hihinën a no neöm. 45 Eöm se keh vatet a ma taateꞌ varih, eöm se tavus vamaman rakah em o pus koaꞌ pe Sosoenën e Tamëneöm va pa vöön va kin. Pareꞌ vavatvus non maꞌ sih a potan, keꞌ paapa non sih a napan varih to nonok ne a ma taateꞌ vih, me o teꞌ varih to nonok ne a ma taateꞌ hat. Pareꞌ soe ka uhön keꞌ nus maꞌ manih po teꞌ varih to nonok ne a ma taateꞌ totoopin, me ro teꞌ varih to hikta teꞌ totoopin ne manih po epep pe Sosoenën. 46 Eöm se keh iu varoe nem o teꞌ varih to iu a no neöm, keteh se poꞌ voen a neöm? A nap kokon takis to nonok e ne pa pah taateꞌ. 47 Ke eöm se keh vih varoe ke nem a kën kea peöm, eöm se poꞌ vih oah vah va i ro upöm teꞌ nih? Suk ataeah, o teꞌ varih to hikta nat ne sih pe Sosoenën to vih me ke ne pa ma kën kea pee. 48 Ka ma taateꞌ peöm sih teꞌ totoopin va ne manih pa ö no a taateꞌ pe Tamëneöm vöh pa vöön va kin to teꞌ totoopin va non.’ ”

6

A Taateꞌ Va Pa Vaꞌaus A Meh Teꞌ

1 “Matop nem, eöm se nat nem nok a ma taateꞌ vaꞌaus peöm marën a ö no teꞌ se ep. Eöm se keh nonok va nem nën, eöm to hikta onöt nem a kon o voen vih peöm, manih pe Tamëneöm vöh pa vöön va kin. 2 Eën se kehkeh heꞌ nom ta tah pën manih po teꞌ arus, koe a piu vovoh a suvin vamanih pa ö no teꞌ möhmöh to nonok va ne sih manih pa ma koman iuun hinhin soneꞌ me manih pa ma hanan. Ee a pap teꞌ pikpiuk möhmöh poë varih to iu ne pan a napan se kë ne a ma ëhnëëre. Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, a pap teꞌ poë varih to kon vahik voh ee pa ma voen pee. 3 Eën se kehkeh vaꞌaus nom o teꞌ arus, ka papkiruk nat non a nat pataeah no a papmatö pën to nonok non. 4 Ivëh, ka taateꞌ vaꞌaus pën sih teꞌ vakoaan non, eën tomeꞌ teꞌ va nom manih pa teꞌ möhmöh. Ke Tamömah sih nat non a ma vaꞌaus pën a vakoaan, pareꞌ piun ken pën pa ma vaꞌaus poë varih.”

A Taateꞌ Va Pa Hin

Luk 11:2-4

5 “O poen nöm to hinhin nem, eöm se nat nem nonok va nem pa ö no teꞌ mokoꞌ rivoe to nonok va ne sih, ee to iu rakah ne a ö nee se sun ne koman a ma iuun hinhin soneꞌ, me manih pa ma hanan. Pare hinhin ne pan a napan se inan ne pee o teꞌ va pa hin. Pare ta ne rapoë. Keöꞌ to soe rakah keoꞌ peöm, a pap teꞌ poë varih to kon vahik voh ee po voen pee.

6 “Ivëhkëk, eöm se kehkeh hin nem, eöm se ho manih pa koman a ö teꞌteꞌ peöm, paröm papanih maꞌ o hopaꞌ paröm hin na pe Tamëneöm vöh na to hikta epep no eah. Ke Tamëneöm pamëh to nat non pa inan a tah to tatanok vakoaan non.

7 “Ko poen nöm se hin, eöm se nat nem soe ta ma moeh soe peo, vamanih po teꞌ mokoꞌ rivoe, ee to sosoe akuk rakah e ne pa tah to hikta teꞌ non ta pusun eah. Ee to koman ne pan ee se nok ta ma soe peo ke Sosoenën sih pënton a ma hin pee. 8 Koe rakah a vatet a ma taateꞌ pee. Eöm se kehkeh hin nem ta pah tah manih pe Tamëneöm, e Tamëneöm to nat momoaan vur en pataeah nöm to kökööt e nem. 9 O poen nöm se hin, eöm se soe vamanih pa hin peöm,

‘Tamamöm eën to teꞌ nom vöön va kin.

Emöm to hin nem pan a ëhnöömah se teꞌ vasioꞌ tamoaan non.

10 A Matop Vih pën se nö maꞌ.

Kemöm sih vatet vavih o iu pën manih po oeh,

vamanih pa ö nee to vavatet va ne sih manuh pa vöön va kin.

11 Heꞌ a maꞌ möm a taëën to onöt non a ma poen kurus.

12 Ihan anoe a ma hat pemöm,

vamanih pa ö nemöm to ihan anoe va voh in a ma hat

no upöm teꞌ to nok ka möm.

13 Parën nat nom vaonöt a punöꞌ,

keꞌ tavus manih pemöm,

kon këh a möm a ma punöꞌ pe susun po oraꞌ hat.’ ”

14 “Oman rakah! Eöm se keh ihan anoe a hat pa meh teꞌ neꞌ to nok manih peöm, ke Tamëneöm vöh pa vöön va kin me se ihan anoe en pa ma teꞌ hat peöm. 15 Eöm se keh hikta ihan anoe a ma hat po upöm teꞌ, e Tamëneöm me to hikta se ihan anoe non a ma teꞌ hat peöm.”

A Taateꞌ Va Pa Vapenpen Pa Taëën

16 “Eöm se keh vapenpen nem pa taëën, eöm se nat nem ep vatamak va nem po teꞌ mokoꞌ rivoe. Ee se ep vatamak ne pan a napan se ep ne rapoë to vapenpen ne pa taëën. Ivëh, köꞌ soe rakah keoꞌ peöm. Ee to kon vahik voh ee pa ma voen pee. 17 Ivëhkëk, eöm se keh vapenpen rakah nem pa taëën, huip a uvineöm ko pupui a matëëneöm. 18 Ivëh, ka napan sih ep ka no neöm pare koman ne pan eöm to hikta vapenpen nem pa taëën. E Tamëneöm vöh no a napan to hikta epep ne sih poë, eꞌ varoe a paeh to ep non, eꞌ ro ko to ep non pa tah vakoaan ko se piun ken peöm.”

A Taateꞌ Va Pa Teꞌ, To Teꞌ Me Non A Ma Tah Peo Manuh Pa Vöön Va Kin

Luk 12:33-34

19 E Ieesuꞌ to toto avoeꞌ e non pareꞌ soe pan, “Eöm se nat nem ununun nem ta ma moeh tahkoek peöm manih po oeh vëh. Manih po oeh vëh no pui me o ratoꞌ to mimiröꞌ vi ne a ma moeh tah. A nap kakaveo to onöt rakah e ne pa kök a iuun peöm, ko kaveo vahik ee pa ma moeh tavahoꞌ peöm. 20 Ivëhkëk, eöm se vatet a ma taateꞌ vih manih po oeh, a ma taateꞌ poë varih to ununun a tahkoek peöm manuh va pa vöön va kin. Suk ataeah, manuh va pa vöön va kin no o pui me o ratoꞌ to hikta teꞌ ne nën marën a miröꞌ a ma moeh tahkoek peöm. Me a nap kakaveo to hikta teꞌ ne nën marën a kök a iuun ko kaveo a ma moeh tahkoek peöm. 21 A ö poanheh no a ma moeh tahkoek peöm to pet ne, no o kupu peöm se pah pet vakis e ne na nën.”

A Teꞌ Heꞌheꞌ To Teꞌ Me Non O Maaka

Luk 11:34-36

22 “O matan to teꞌ va non manih po ram va pa sionin. Ivëh, ka matömah se keh teꞌ maaka non, eën se ep vavih e nom, ka sioniumah teꞌ me e non po maaka. 23 Ivëhkëk, a matömah se keh hat, eën hikta se ep vavih nom, ka sioniumah teꞌ me e non pa popoen. Ivëh, kën se matop nom, suk ataeah, eën se keh teꞌ me nom pa popoen, eën se miröꞌ suntan hah eo.”

A Hikta Pah Teꞌ To Onöt Non A Kiu Manih Pa Poa Torara

Luk 16:13

24 “A hikta pah teꞌ to onöt non a matop a kiu pa poa torara, eꞌ se hat ke non pa paeh, pareꞌ iu e non pa meh. Eꞌ se pëpënton e non pa soe pa paeh, pareꞌ heꞌ tonun e non pa meh. Eöm to hikta onöt nem tavus a teꞌ kikiu pa poa teꞌ, e Sosoenën me a moniꞌ.”

A Taateꞌ Va Pa Kokoman Vörep Me O Kokoman Punis

Luk 12:22-31

25 Ke Ieesuꞌ sosoe avoeꞌ ke non pa ma vamomhë peꞌ pan, “Ivëh, köꞌ soe ka neöm, eöm se nat nem koman vörep nem o toꞌtoꞌ peöm, paröm soe vamanih pan, ‘Ea se ëën nös ataeah, keꞌ ea se kaak nös ataeah?’ Paröm nat nem koman vörep nem a sionineöm, paröm soe pan, ‘Ea se rara ataeah?’ A taateꞌ va pa vatet o iu pe Sunön ko teꞌ vavih oah e non pa taateꞌ va pa ëën vamhun. O toꞌtoꞌ to apuh oah rakah e non pa sioniumah me eꞌ to apuh oah e non pa tah ohop. 26 Ep këk öm po növan varih to nönö vah ne sih, ee to hikta nepnep taëën ne sih, ko osoes ne. Pare hikta ununun taëën ne sih pa ta ma iuun vavahoꞌ taëën. Ivëhkëk, e Sosoenën to mamakën e non pee. Ke eöm varih o teꞌ eöm to apuh oah e nem po növan. 27 Eöm se nat nem karë vörep suk nem a ma tah varih po oeh, ee to hikta se varë pet ne a pop peöm.

28 “Vahvanih köm koman vörep nem a ohop peo? Eöm se inan voh pa ö no a töpkaꞌ to pupu va ne manih pa ma supui. Ee tötöpkaꞌ vah va ne sih nih? Ee to hikta kikiu vëhvaꞌ ne sih pa vatëk hah rea. 29 Ivëhkëk, eöꞌ to soe voh keoꞌ peöm, moaan voh e Solomon to ohop non a ma ohop mamatan vavih peꞌ, ivëhkëk, a matan vavih pa ma töpkaꞌ varih to matan vavih oah e ne pa ma ohop pe Solomon. 30 E Sosoenën to vavatëk vavih e non po meon vëh. Ka sinup nee se puit ko vi ee po suraꞌ. Ko meon to teꞌ va non nën, e Sosoenën to rara non sih poan. Ivëh, köm se nat va nem manih pan, e Sosoenën to matop vavih oah e non peöm vamanih pa ö neꞌ to matop va i non o meon. O siꞌ vaman peöm to soneꞌ vörep. 31 Eöm se nat nem koman va nem manih pan, ‘Ea se ëën ataeah, para kaak ataeah, para ohop ataeah?’ 32 Ahik, a napan varih to hikta teꞌ me ne o vaman to kokoman vörep ne a ma tah poë varih. Ivëhkëk, e Tamëneöm va pa vöön va kin to nat e non pa ö nöm to kökööt nem a ma tah poë varih. 33 Ivëhkëk, a tah to apuh oah non pa ö nöm se iu nem a ma tah vih to heꞌ vaeö non e Sosoenën e Sunön peöm. Paröm vatet a taateꞌ totoopin peꞌ. Keꞌ se heꞌ a neöm a ma tah nöm to kökööt nem manih pa matop vih peꞌ. 34 Ivëh, köm se nat nem kokoman vörep nem ataeah se tavus sinup me pa ma papaeh poen. A ma poen poë varih to teꞌ me ne a ma punis koman pee.”

7

A Taateꞌ Va Pa Vöknah A Taateꞌ Pa Meh Teꞌ

Luk 6:37-38; 6:41-42

1 “Eöm se nat nem kiiki a ma taateꞌ hat pa meh teꞌ. E Sosoenën me se hikta kiiki a ma teꞌ taateꞌ hat peöm. 2 E Sosoenën se kiiki me en pa ma taateꞌ peöm, vamanih pa ö ne eöm to kiiki va i nem a ma teꞌ taateꞌ po upöm teꞌ. A ma tah varih nöm to heꞌheꞌ akuk nem sih o upöm teꞌ, eꞌ a ma tah poë varih ne Sosoenën se piun hah ken peöm.

3 “Vahvanih kën kuteꞌ vaviꞌ nom a tapisik soneꞌ vëh to teꞌ non pa matan e kea pën, ivëhkëk, eën to hikta koman nom a tanaon apuh vëh to teꞌ non pa matömah? 4 Vahvanih, kën soe ke kea pën pan, ‘Kea köꞌ kan këh na a matömah pa tapisik vëh pa matömah.’ Ivëhkëk vamomoaan nën se inan hah voh eo, eën to teꞌ vanun e nom pa tanaon apuh vëh to teꞌ non pa teꞌ matömah. 5 Eën a teꞌ mokoꞌ rivon, kon momoaan a tanaon apuh vëh to teꞌ non pa matömah. Ko vasuksuk poꞌ nën se ep vamaaka nom, parën pah kan takin poꞌ a tapisik soneꞌ vëh to teꞌ non pa matan e kea pën. A pusun in a soe vaꞌih to soe va non manih pan, ‘Eën se ep momoaan voh pa hat pën, parën pah vatotoopin poꞌ e kea pën.’ ”

6 “Koe a heꞌ o këh a tah vapenpen to vaneah non pe Sosoenën. O këh tomeꞌ tapiun maꞌ pare ëën ee peöm. Paröm nat nem vi ke na o kuꞌ a ma mök vihvih peöm. O kuꞌ to meꞌ kom tötöön i rapoë pa ma moeere.”*

Hin Vakis E Sosoenën Ataeah Nën To Kökööt Nom

Luk 11:9-13

7 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non pareꞌ soe pan, “Hin vakis rakah na manuh pe Sosoenën, keꞌ sih heꞌ a neöm ataeah ne eöm to kökööt nem. Me eöm se keh vavaiu vah nem e Sosoenën, eöm se taum em peꞌ. Me eöm se keh tekteok o hopaꞌ, ke Sosoenën se peret ken peöm. 8 Suk ataeah, o teꞌ varih to hinhin vakis ne pe Sosoenën, ee se kon ee pa ma taneah nee to kökööt e ne. Ko teꞌ varih to vaiu vah ne e Sosoenën, ee se taum ee peꞌ. Ko teꞌ varih to tekteok ne o hopaꞌ, e Sosoenën se peret ken pee.

9 “Eöm se poꞌ nok vahvanih pa ö no ta pah koaꞌ peöm se keh hin e tamaneah to muꞌ, e tamaneah se kës heꞌ en peꞌ pa vös? Ahik. 10 Keꞌ e koaꞌ se keh hin e tamaneah ta iian, e tamaneah se kës heꞌ en peꞌ pa kuruꞌ? Eꞌ me ahik. 11 Eöm ro teꞌ hat, eöm to heꞌheꞌ nem sih a ma tah vihvih manih pa ma koaꞌ peöm. Ivëh, köm se nat vavih va nem manih pan, e Tamëneöm to teꞌ non manuh pa vöön va kin, eꞌ se heꞌ en maꞌ pa ma tah vihvih manih po teꞌ varih to hinhin ne poë.”

12 “A ma taateꞌ ne eöm to iu nem pan o upöm teꞌ se nok ka neöm, eꞌ a ma taateꞌ poë varih ne eöm se nok varuꞌ ke raoe. Ivaꞌih a pusun rakah in o Vavaasis pe Mosës, me o Vavaasis po Teꞌ Vanënën Soe.”

A Hanan To Nö Non Pa Vöön Va Kin To Parin A Hivaꞌ

Luk 13:24

13-14 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non pareꞌ soe pan, “Eöm se suk rakah a hanan kopih. Peꞌ a hanan to nö non manuh pa vöön va pa kon kamis to parin a papanöꞌ, pareꞌ tö rakah pa suk, ivëh, ka nap peo vavatet ne a hanan pamëh. Ivëhkëk, a teꞌ hanan vëh to koe ke non manih pa vöön va po toꞌtoꞌ tamoaan, to parin soneꞌ pareꞌ kopih. Keꞌ hivaꞌ rakah e non pa napan pa suk, ivëh, ka siꞌ nap keok akuk to vavatet ne a hanan pamëh. Ivëh, keöm se suk rakah a hanan pamëh.”

Eöm Se Matop Vavih Nem Po Teꞌ Vanënën Soe Pikpiuk

Luk 6:43-44; 13:25-27

15 “Eöm se vamatop vavih rakah nem po teꞌ vanënën soe pikpiuk. Ee to nat vi ne a nok a ma to marën a vamanman a neöm. Pare teꞌ va ne manih po këh poa to ohop maꞌ o peos sipsip ko huk vatët maꞌ po sipsip to not ta teꞌ. 16 Eöm se inan koe raoe manih pa taateꞌ hat nee to nonok ne. A taateꞌ vih to hikta antoen non a taneꞌ maꞌ manih pa nap hat. Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih, po noꞌ voaën to hikta antoen non a pu taneꞌ maꞌ po komön o noꞌ uris toꞌtoꞌ, me o kakau to hikta antoen non a vaveoh taneꞌ maꞌ pa vu kensun. 17 Eꞌ to ep va kov e non manih, o nöꞌ vih to vovoaꞌ non sih o voaꞌ vih. Ko nöꞌ hat to vovoaꞌ non sih o voaꞌ hat. 18 O naon vih to hikta onöt non a voaꞌ o voaꞌ hat. Ko naon hat hikta antoen non a voaꞌ o voaꞌ vih. 19 Ka naon kurus varih to hikta vovoaꞌ vavih ne, no a napan se moes vi ko vi ee pee po suraꞌ. 20 Eöm se inan koe i ro teꞌ vanënën soe pikpiuk, manih pa ma taateꞌ pee.”

O Vamomhë Vamaman

Luk 13:25-27

21 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “Eꞌ to hikta teꞌ non pan o teꞌ kurus to popokaꞌ a no neoꞌ pan, ‘Sunön, Sunön, eën e Sunön pemöm’, se hop manih pa Matop Vih va pa Vöön va Kin. O teꞌ varoe varih to vavatet ne a ma tah ne Tamön vöh pa vöön va kin to iu non se hop manih pa Matop Vih va pa Vöön va Kin. 22 Manih po poen ne Sosoenën se kiiki a ma taateꞌ pa napan, a nap peo rakah se soe ka neoꞌ pan, ‘Sunön, Sunön, eën e Sunön pemöm. Emöm to nonok nem a ma kiu vanënën soe manih pa ëhnöömah. Manih pa ëhnöömah nemöm to veveo tavus nem o oraꞌ hat, pamöm nonok nem a ma tah vatoksean.’ 23 Köꞌ se soe vamaaka rakah keoꞌ pee pan, ‘Këh a na neoꞌ öm, peöꞌ to hikta nat noꞌ peöm. Suk eöm o teꞌ va pa nok vatëh a ma taateꞌ hat.’ ”

A Poa Taateꞌ Va Pa Eok A Iuun

Luk 6:47-49

24 “O teꞌ varih to pënton ne a ma tah nöꞌ to sosoe noꞌ pare vatet, ee to teꞌ va ne manih pa teꞌ natnat to eok a iuun peꞌ tonun a vös. 25 Ka uhön nus ka ruen unat ka ivat ip maꞌ, pareꞌ kö en pa iuun. Ivëhkëk a iuun to hikta vuꞌ. Suk ataeah a teꞌ natnat to eok a iuun peꞌ tonun a vös. 26 Ivëhkëk o teꞌ varih to pënton varo ne a soe nöꞌ to vavaasis noꞌ, pare hikta vatet, eꞌe to teꞌ va ne manih pa teꞌ papön to eok a iuun peꞌ pa tonun o kösan. 27 Ka uhön nus suntan maꞌ, ka ruen unat maꞌ ka ivat ip pet en maꞌ, pareꞌ kö en pa iuun. Ka iuun takök, pareꞌ vuꞌ vakëkëh rakah en manih po oeh.”

28 E Ieesuꞌ to sosoe vahik ko non a ma soe peꞌ ka napan töhkak vahat rakah ee po vavaasis peꞌ. 29 E Ieesuꞌ to hikta vavaasis va non manih po teꞌ nat in o Vavaasis pe Mosës. Ahik, eꞌ to vavaasis va non manih pa teꞌ to teꞌ me non a tasun.

8

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Pah Teꞌ, To Teꞌ Me Non A Mët Töpaꞌ

Mak 1:40-45, me Luk 5:12-16

1 E Ieesuꞌ to kunah taneꞌ maꞌ manuh pa tope, ka nap peo rakah vatet poë. 2 Ka pah teꞌ to teꞌ me non a mët töpaꞌ nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ. Pareꞌ vatokon, ko soe ke poan pan, “Sunön, eën se keh iu nom kën vatoꞌ hah eom peöꞌ.” 3 Ke Ieesuꞌ vaket en peꞌ, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to iu e noꞌ. Voon ah.” Ka varuꞌ rakah vakomanih no a mët töpaꞌ to hik këh en pa sionineah. 4 Ke Ieesuꞌ vuhvuh poan pareꞌ soe pan, “Eën se nat nom vavatët ta meh teꞌ a tah vaꞌih to tanok manih pa sioniumah. Ivëhkëk, eën se nö parën vataare varoe a sioniumah manuh pa teꞌ ësës heꞌ po Jiuꞌ, köm ip ta vönaꞌ paröm ës ke na e Sosoenën vamanih pa ö no Vavaasis pe Mosës to soe vavoh, ka tah pamëh se vataare non a napan a ö no mët pën to hik en, kën voon hah eom.”

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Teꞌ Kikiu Pe Susun Pa Nap Vëvënsun Va Room

Luk 7:1-10

5 E Ieesuꞌ to nö en manuh pa vöön va Kapaneam. Ko poen neꞌ to vos nën ka pah teꞌ susun pa 100 teꞌ vëvënsun va Room nö en maꞌ manih peꞌ. Pareꞌ hin poan o vaꞌaus, ko soe pan, 6 “Sunön a teꞌ kikiu peöꞌ to haraꞌ non a kamis pareꞌ koroh e non maꞌ iuun. Eꞌ to hikta onöt non a riu a sionineah. Me eꞌ to haraꞌ suntan e non po kamis.” 7 Ke Ieesuꞌ soe ken pe susun pa nap vëvënsun pan, “Eöꞌ se nö eoꞌ nös paröꞌ vatoꞌ hah eoꞌ peꞌ.” 8 Ivëhkëk, e susun pa nap vëvënsun to piun a soe pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe pan, “Sunön sipoan, eöꞌ to hikta teꞌ vih onöt noꞌ a ö sën nö na pa iuun peöꞌ. Eën se soe varoe ko maꞌ ka teꞌ kikiu peöꞌ toꞌ hah. 9 Suk ataeah, eöꞌ me to teꞌ noꞌ paan in a teꞌ vëh to vovoh ka non eoꞌ pa heꞌ a neoꞌ a kiu. Eöꞌ koman to teꞌ me noꞌ po teꞌ vëvënsun to teꞌ ne paan. Eöꞌ se këh soe ke a teꞌ pamëh, ‘Nö ah,’ keꞌ nö en. Eöꞌ se keh soe ke a teꞌ pan, eꞌ se nö maꞌ, keꞌ se nö en maꞌ. Eöꞌ se keh taꞌ a teꞌ kikiu peöꞌ, ‘Nok a kiu vaꞌih’, eꞌ se pënton en pa soe peöꞌ. Pareꞌ nok en pa kiu pamëh.” 10 E Ieesuꞌ to pënton a soe vaꞌih, pareꞌ pah kokoman vörep e non. Pareꞌ soe ke ra napan varih to teꞌ vaꞌpeh me ne poë pan, “O pöh man rakah, eöꞌ to soe ka neöm, manih pa muhin va Israël eöꞌ to hikta ep noꞌ ta pah teꞌ no vaman peꞌ to eh va non manih pa teꞌ susun pa nap vëvënsun vëh.

11 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, a nap peo rakah to hikta teꞌ ne ro Jiuꞌ se taneꞌ maꞌ manuh pa ö no a potan to pepeah ke non maꞌ. Me manih pa ö no a potan to kukunah koe ke non, ee se nö maꞌ pare ihoꞌ ko vaëën me Abraham, ke Aësak, ke Jekop, manih pa koman a Matop Vih va pa Vöön va Kin. 12 O Jiuꞌ varih to koman vapiun ne pan ee se hop ee pa Matop Vih va pa Vöön va Kin, ivëhkëk, e Sosoenën se vateꞌ en pee pa vöön popoen. Ka manih pa vöön pamëh no a napan se okook kov e ne, ko vakuskus rivon me e ne po kamis o apuh rakah.

13 E Ieesuꞌ to soe ken pe susun pa nap vëvënsun pan, “A teꞌ kikiu pën se toꞌ en, suk eën to vaman nom pan eꞌ se toꞌ hah en.” Ka varuꞌ vakomanih no a teꞌ kikiu to toꞌ en.

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah E Noan E Pitaꞌ

Mak 1:29-31, me Luk 4:38-39

14 E Ieesuꞌ to nö en manuh pa iuun pe Pitaꞌ, pareꞌ taum e köövo noan e Pitaꞌ to koroh non. Eꞌ to haraꞌ non a hiinana. 15 E Ieesuꞌ to vaket pa koreneah ka hiinana pamëh hik këh en peꞌ, keꞌ sun ko vamatop ken pe Ieesuꞌ pa taëën.

E Ieesuꞌ To Vavatoꞌ Hah A Ma Nap Peo To Haraꞌ Ne A Ma Vu Mët

Mak 1:32-34, me Luk 4:40-41

16 Pa matan poen no a napan to teꞌteꞌ kov e ne maꞌ po teꞌ öt po oraꞌ manih pe Ieesuꞌ. Ke Ieesuꞌ taꞌ o oraꞌ, kee këh ee po teꞌ. E Ieesuꞌ to vavahik a ma vu mët varih to öt ne a napan. 17 E Ieesuꞌ to nok a ma tah vatoksean poë varih, marën a vapuh a to to tavus taneꞌ voh manih pa rivon a teꞌ vanënën soe vëh, e Aisaëaꞌ. Eꞌ to soe voh pan,

“Eꞌ to teꞌ a ma kamis pea,

pareꞌ vahik en pa ma vu mët pea.” Ais 53:4

A Pah Teꞌ To Kehkeh Vatet Non E Ieesuꞌ

Luk 9:57-62

18 Manih Kapaneam e Ieesuꞌ to ep a napan to parin a peo vörep to tönun töön ne poë, pareꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Ea se pahan ee manuh pa pap tonon vöh.” 19 Ivëhkëk, a pah teꞌ vavaasis to nat non o Vavaasis pe Mosës to nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe ke poan pan, “Apuh, a ma vöön kurus nën to nönö nom, ne eöꞌ se suk eoꞌ pën.” 20 Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “O këh poa to teꞌ me ne a ma koveꞌ teꞌteꞌ pee, ko növan teꞌ me ne pa ma heꞌ teꞌteꞌ pee. Ivëhkëk, eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus to hikta teꞌ me noꞌ ta ö ne eöꞌ se koroh ko vanot.” 21 Ka meh teꞌ, eꞌ e vamomhë koman pe Ieesuꞌ to soe ke poan pan, “Topoan, vaonöt ka neoꞌ ah, köꞌ nö paröꞌ pe voh maꞌ e tamön.” 22 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to piun poan pareꞌ soe pan, “Ahik, suk a maꞌ neoꞌ ah, parën koe o teꞌ varih to hikta kon avoeꞌ ne o toꞌtoꞌ tamoaan, kee nö, pare pe o upöm teꞌ mët pee.”

E Ieesuꞌ To Soe Ka Tuvuh Keꞌ Tö

Mak 4:36-41, me Luk 8:22-25

23 E Ieesuꞌ to tok po paröꞌ me a ma vamomhë peꞌ, kee nö ee. 24 Ka ivat ip maꞌ, ka supa susurap hop e non manih po komön o paröꞌ. Ivëhkëk, e Ieesuꞌ a koroh varo. 25 Ka ma vamomhë nö, pare kunkuin poë, pare soe pan, “Topoan, Topoan, hehe a ra ah, a siꞌ ö hat, ko paröꞌ rokoꞌ me en pea.” 26 E Ieesuꞌ to piun rapoë pareꞌ soe pan, “Eöm nanaöp suk nem ataeah? Eöm to teꞌ me nem o vaman to parin a soneꞌ.” Ke Ieesuꞌ sun, pareꞌ taꞌ a tuvuh me a supa, ka tuvuh tö en, ka supa hikta ririu hah non. 27 Ka ma vamomhë peꞌ pah töhkak vahat ee, pare soe ee pan, “A teꞌ vëh, eꞌ rakah eteh? Ka tahiꞌ me a tuvuh tënan ee pa soe peꞌ?”

E Ieesuꞌ To Veo Këh A Poa Teꞌ Pa Tuvuh Hat

Mak 5:1-20, me Luk 8:26-37

28 E Ieesuꞌ to pahan pet en manuh pa pap tonon vöh, pareꞌ takin en pa muhin pa napan va Gadaraꞌ. Nën no a poa teꞌ no oraꞌ hat to teꞌ ne manih pee, to nö ee maꞌ pe Ieesuꞌ. A poa teꞌ poë varih to teꞌteꞌ ne sih po vapeepe. Ee pon to vavaꞌnaöp ne sih a napan. Ka napan hikta onöt ne a suk a hanan to koe ke non po vapeepe pamëh. 29 Ee pon to nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pare kokoeꞌ vakis rakah ee maꞌ pan, “Koaꞌ pe Sosoenën, eën se nok ataeah manih pemöm? Eën to nö pöꞌ maꞌ pa vakmis a möm, ha? O poen pën pa vakmis a möm to meꞌ avoeꞌ e non maꞌ.” 30 Ee to teꞌ vatët ne pa ö no vasun kuꞌ peo to ënëën ne. 31 Ko oraꞌ hat hin vakis ee pe Ieesuꞌ, pare soe maꞌ pan, “Eën se keh veo a möm, emöm se nö ko hop em po kuꞌ varuh.”

32 Ke Ieesuꞌ soe ke rapoë. “Nö öm.” Ka ma oraꞌ hat poë varih këh ee pa poa teꞌ pare nö ko hop ee po kuꞌ poë varih. Ko vasun kuꞌ poë varih vavaveo kunah ee pa ö vaere, ko susurap ee na pa tonon, pare vuk, ko mët vahik ee.

33 Ka napan varih to matop ne sih po vasun kuꞌ pamëh ep a tah vaꞌih, pare varurusin ee. Ee to vos manuh pa vöön apuh, pare vahutët ee pa ma taneah to tanok töön rapoë manih pa poa teꞌ poë varih. 34 Ka napan kurus va pa vöön apuh pamëh nö ee pa ep këh e Ieesuꞌ. Ee to ep ee peꞌ, pare hin vakis poë, pan eꞌ se këh tavus a muhin pee, pareꞌ nö pa ta meh muhin.

9

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Teꞌ Tëtënkun

Mak 2:1-12, me Luk 5:17-26

1 E Ieesuꞌ to peah en po paröꞌ, pareꞌ pahan hah en manuh pa pap tonon vöh. Ko vos en pa vöön koman peꞌ vëh Kapaneam. 2 Ka ma pah teꞌ teꞌ ee maꞌ pa teꞌ tëtënkun to koroh non po pan peꞌ. Ke Ieesuꞌ inan o vaman pee, ivëh keꞌ soe ke a teꞌ tëtënkun pamëh pan, “Koaꞌ peöꞌ, vatö o kokoman pën, peöꞌ to ihan anoe eoꞌ pa ma hat pën.”

3 Ko teꞌ vavaasis varih to nat ne sih o Vavaasis pe Mosës to pënton a soe pe Ieesuꞌ, pare vavasoe aven e ne pan, “A teꞌ vëh toto va non manih toh? Eꞌ to sosoe oꞌoah e non pe Sosoenën.”

4 E Ieesuꞌ to nat vahik en pa ma kokoman pee, ivëh, keꞌ soe ke rapoë pan, “Suk ataeah, köm teꞌ me nem o kokoman hat? 5 Eꞌ hikta teꞌ hivaꞌ non pa soe ke a teꞌ tëtënkun vëh pan, ‘A ma hat pën nöꞌ to ihan anoe eoꞌ’. Suk ataeah, o upöm teꞌ to hikta antoen ne a inan vamanih pan a ma hat peꞌ to hik ee. Ivëhkëk, eꞌ to hivaꞌ oah e non pa soe ke a teꞌ tëtënkun pan, ‘Eën se sun, ko nö eom’. Suk ataeah, a ma napan se ep ne, pan a teꞌ pamëh to toꞌ hah en. 6 Ivëhkëk, eöꞌ se vamaaka ka neöm a pah tah, köm se vaman, ko nat ka neoꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus to teꞌ me noꞌ pa tasun manih po oeh marën a ihan anoe a ma hat. Ivëh, köꞌ taꞌ eoꞌ pa teꞌ tëtënkun pamëh pan, ‘Sun ah, parën kon o pan pën, ko nö eom manuh pa iuun pën.’ ”

7 Ka varuꞌ rakah vakomanih no a teꞌ tëtënkun pamëh to sun, pareꞌ kon o pan peꞌ, ko nö en pa iuun peꞌ. 8 Ka napan varih to ep ne pa tah ne Ieesuꞌ to nok manih pa teꞌ tëtënkun pamëh töhkak rakah ee. Pare naöp ko pah kë ee pa ëhnan e Sosoenën. Suk ataeah, e Sosoenën varoe kuru to heꞌ o vu kikis vëh manih pa teꞌ va po oeh keꞌ nonok non a ma kiu to matan va ne manih.

E Ieesuꞌ To Vaoe E Matiu, Tereꞌ Suk Poan

Mak 2:13-17, me Luk 5:27-32

9 E Ieesuꞌ to këh a ö neꞌ to teꞌteꞌ non, pareꞌ ep a pah teꞌ kokon takis to ihoꞌ non pa iuun kokon takis. A ëhnaneah e Matiu. Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Suk a maꞌ neoꞌ ah.” Ke Matiu sun, pareꞌ vatet en peꞌ.

10 Po poen ne Ieesuꞌ to ënëën non manih pa iuun pe Matiu, me a nap kokon takis, me ro teꞌ no a ma taateꞌ pee to hat, me a ma vamomhë peꞌ, 11 ko Parësiꞌ ep e Ieesuꞌ to ënëën vaꞌpeh me e non pa nap kokon takis, me ro teꞌ no a ma taateꞌ pee to hat, pare hi ee pa ma vamomhë pe Ieesuꞌ pan, “Vahvanih ke tövavaasis peöm ënëën vaꞌpeh me non pa nap kokon takis me ro teꞌ no a ma taateꞌ pee to hat?”

12 E Ieesuꞌ to pënton a soe vaꞌih no Parësiꞌ to ihi ne a ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke rapoë pan, “O teꞌ varih to hikta haraꞌ ne a mët, eꞌe to hikta nönö ne pa ep e röktaꞌ. Ahik. A napan varoe varih to haraꞌ ne a mët to nönö ne pe röktaꞌ. 13 Eöm se nö paröm kokoman këh a pusun a soe vaꞌih to kiun non po Puk Vapenpen to soe non pan,

‘Eöꞌ to iu oah noꞌ a taateꞌ iu teꞌ.

Eꞌ a taateꞌ pamëh to apuh oah non a ö nöm to ip a vönaꞌ, paröm ës ke na e Sosoenën.’ Hos 6:6

Eöꞌ to hikta nö voh maꞌ pa vaꞌaus o teꞌ varih to koman ne pan ee ro totoopin. Ahik. Eöꞌ to nö voh maꞌ pa vaꞌaus o teꞌ varih to nat va ne manih pan ee ro teꞌ hat.”

A Taateꞌ Va Pa Vapenpen Pa Ëën

Mak 2:18-22, me Luk 5:33-39

14 Vasuksuk no a ma vamomhë pe Jon Tövapupui to nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pare hi poë pan, “Vahvanih, kemöm me ro Parësiꞌ vavatet e nem pa taateꞌ vapenpen pa ëën? Ivëhkëk, a ma teꞌ vamomhë pën to kök ee pa taateꞌ pea, pare hikta vapenpen ne pa ëën a taëën.”

15 Ke Ieesuꞌ piun rapoë pareꞌ heꞌ a soe vapipinoꞌ to vamaaka non a kiu peꞌ pareꞌ soe ke rapoë pan, “Eꞌ to vih pöꞌ non pa ma teꞌ pe voe tövaen vavoon se haraꞌ vatamak ne? Ahik. E voe tövaen vavoon se keh teꞌ vaꞌpeh me non raoe, ee hikta se haraꞌ vatamak ne. Suk ataeah, ee to vaeö me ne e voe tövaen vavoon. Ivëhkëk, a ma poen se tavus maꞌ no upöm teꞌ se me ke ee pe voe tövaen vavoon, keꞌ këh en pa ma teꞌ peꞌ. Manih po poen pamëh eꞌe se vapenpen ee pa taëën. Suk ataeah eꞌe to tamak e ne poë. Ivëh, ka peah hah pe Ieesuꞌ manuh kin to teꞌ va i non manih pe voe tövaen to këh a ma vamomhë peꞌ, kee vapenpen ne a taëën.”

16 E Ieesuꞌ to sosoe vapipinoꞌ avoeꞌ e non, pareꞌ heꞌ o meoh pöök soe vapipinoꞌ to vamaaka non o vavaasis voon peꞌ, pareꞌ soe pan, “A hikta pah teꞌ to onöt non a kurus a ta rara voon pareꞌ kunpip a töhkoꞌ vëh to teꞌ non po ohop vamoaan. Eꞌ se keh nok va nën, pareꞌ pupui vatëh non o ohop pamëh, eꞌ se miröꞌ oah rakah en po ohop, ka ta rara vëh to kunpip non a töhkoꞌ tanunuꞌ ka töhkoꞌ pah tökrus vaꞌpuh oah en. 17 Me a hikta pah teꞌ to isu o voaën voon manih po pëk vamoaan nee to kun po kap sipsip. Eꞌ se keh isu en po voaën voon o voaën voon se kurus en po pëk vamoaan. Suk o pëk vamoaan to hikta onöt non a tëptot. Ivëh, ko pëk se tökrus en ko voaën takoꞌ en. Ahik. Eöm se isu o voaën voon manih po pëk voon nee to kun po kap sipsip.”

Ivëh, ka se nat no öt vatös in o vavaasis moaan me o vavaasis voon pe Ieesuꞌ.

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah E Koaꞌ Mon Pe Jaërus, Pareꞌ Vavih Hah E Köövo To Hariun O Ohop Peꞌ

Mak 5:21-43, me Luk 8:40-56

18 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ me e non pa ma vamomhë pe Jon Tövapupui, ka pah teꞌ to susun non pa iuun hinhin soneꞌ nö maꞌ, pareꞌ vatokon manih pa matan e Ieesuꞌ, pareꞌ soe pan, “Varuꞌ rakah vakomanih ne koaꞌ mon peöꞌ to mët en. Köꞌ iu noꞌ a ö nën se nö, parën hariun eah pa koreomah, keꞌ toꞌ hah.” 19 E Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to sun, pare nö me ee pe susun va pa iuun hinhin soneꞌ manuh pa iuun peꞌ.

20 Ee to teꞌ avoeꞌ e ne manih hanan, ka pah köövo to vavahuh voh non o eraꞌ po pöh havun me ro pöök kirismas to huk vatët maꞌ tonun e Ieesuꞌ. Pareꞌ hariun a ö noton in o ohop peꞌ. 21 Suk eꞌ to koman aven non manih po kokoman peꞌ pan, “Eöꞌ se keh hariun akuk o ohop peꞌ, ka mët vëh hik këh en peöꞌ.”

22 Ke Ieesuꞌ tarih, pareꞌ ep in e köövo pamëh, pareꞌ soe ke poan pan, “Vaeö rakah ah, koaꞌ peöꞌ. Eën to vaman nom neoꞌ, ka mët pën hik këh en pën.” Ka varuꞌ rakah vakomanih no eraꞌ to hikta nönö hah non maꞌ, keꞌ haraꞌ vavih en.

23 E Ieesuꞌ to nö, pareꞌ tavus en manuh pa iuun pe susun pa iuun hinhin soneꞌ, eꞌ to ho pareꞌ taum en pa napan to vaokook ne. Ko upöm nonok ne a ma taokook. 24 Ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “Sun öm, ko tavus, e koaꞌ mon vëh to hikta mët. Eꞌ to koroh varoe.” Ivëhkëk, a napan varih to okook ne to vapikpiuk e ne peꞌ, pare vavövöneꞌ suntan ee peꞌ.

25 E Ieesuꞌ to veo tavus vahik en pa napan, pareꞌ ho en manuh pa ö ne koaꞌ to pet non, pareꞌ öt a koreneah, keꞌ toꞌ hah en.

26 Ko vahutët va pa tah ne Ieesuꞌ to nok nö vavah en manih pa koman a ö muhin pamëh.

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Poa Teꞌ Kehoꞌ

27 Ke Ieesuꞌ këh en pa iuun pamëh, pareꞌ nönö non ka poa teꞌ kehoꞌ suk maꞌ poë, pare taneo ee pa kokoeꞌ suk na poë pan, “Koaꞌ supnaiꞌ pe Devit uruan a möm ah.” 28 E Ieesuꞌ to nö, pareꞌ ho en pa meh iuun. Ka poa teꞌ kehoꞌ poë varih vatet ho ee peꞌ. Ke Ieesuꞌ hi rapoë pan, “Eöm kës to vaman rakah e nem peöꞌ se kap hah eoꞌ pa ma matëëneöm?” Kee soe, “A, Topoan.”

29 Ke Ieesuꞌ vaket en pa poa matëëre, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Eöm to vaman em pa ö nöꞌ se nok vavih a neöm, ivëh, köm se ep vamaaka em.” 30 Ka poa teꞌ poë varih maaka matan ee. E Ieesuꞌ to vuhvuh rakah en pee pan ee se nat ne hutët a tah vaꞌih to tanok manih pee pon pa ta meh teꞌ. 31 Ivëhkëk, ee to këh e Ieesuꞌ, pare taneo ee pa hutët a ma taneah ne Ieesuꞌ to nok manih pa koman a siꞌ ö muhin pamëh.

32 A poa teꞌ poë varih to këkëh ko ne e Ieesuꞌ ka napan teꞌ ee maꞌ pa meh teꞌ no a oraꞌ hat to vapapön non poan, keꞌ hikta onöt non a to. 33 E Ieesuꞌ to taꞌ vakis rakah en pa oraꞌ pan, eꞌ se këh tavus a teꞌ pamëh, keꞌ vaato hah. Ka teꞌ papön pamëh taneo hah en pa to. Ka napan pah vatötöhkak ee, pare vasoe ee pan, “Ahik ta pah tah na to ep voh no to teꞌ va non manih Israël.” 34 Ivëhkëk, o Parësiꞌ to soe pan, “E susun po oraꞌ hat to heꞌ kikis non sih poan, keꞌ veveo këh non a napan pa ma oraꞌ hat.”

E Ieesuꞌ To Tamak A Ma Napan

35 Ke Ieesuꞌ vavavih vah kov e non pa ma vöön apaꞌpuh me a ma siꞌ vöön sosoneꞌ, pareꞌ vavaasis non a napan pa ma koman iuun hinhin sosoneꞌ pee. Eꞌ to vavaasis non raoe pa Soe Vih va pa Matop Vih pe Sosoenën. Me eꞌ to vavatoꞌ hah non a ma napan varih to teꞌ me ne a ma vu mët me a ma vu kamis manih pa ma sioniire. 36 Eꞌ to ep a napan to peo vörep, pareꞌ pah uruan en pee, suk ataeah, a ma kokoman pee to nun, kee hikta nat ne peteh se vaꞌaus rapoë. Ee to teꞌ va i ne manih po sipsip varih no a hikta teꞌ to matop non rapoë. 37 Ke Ieesuꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “A napan o pöh peo to vamatop ne a vaman a neoꞌ pa ö söm vaꞌaus raoe. Ivëhkëk, a hikta nap peo pa vatvus ke raoe a Soe Vih. Ee to teꞌ va ne manih pa voaꞌ to vamatop manih koman a rak, ka hikta nap kiu peo pa oes a voaꞌ, 38 Ivëh, köm se hinhin nem e Sosoenën, keꞌ se vamatop a ma napan peo, kee vaman a neoꞌ. Eöm se hinhin nem e Sosoenën, keꞌ vanö maꞌ a nap kiu peo manih pa rak.”

10

A Ma Ëhnëëra Ma Aposol Pe Ieesuꞌ

Mak 3:13-19, me Luk 6:12-16

1 E Ieesuꞌ to vaoe ununun en pa havun me ra poa vamomhë peꞌ, kee nö ee maꞌ. Keꞌ heꞌ rapoë a tasun peꞌ, marën a veo këh a napan po oraꞌ hat, me a vavahik a ma vu kamis, me ma vu mët. 2 Ivaꞌih a ëhnëëra ma aposol pe Ieesuꞌ. A teꞌ a vamomoaan ivëh, e Saëmon a meh ëhnaneah e Pitaꞌ, ke kea peꞌ Ëndruꞌ. Ke Jëmis pen kea peꞌ Jon, ee a poa sunaiꞌ Sëbëdiꞌ. 3 Ke Filip pen Batromioꞌ. Ke Tömas, ke Matiu vëh, a teꞌ kokon takis. Ke Jëmis e sunaiꞌ Apias, ke Tëdius. 4 Ke Saëmon, a teꞌ vëh to taneꞌ voh maꞌ po kum nee to popokaꞌ ne Sërat.* Ke Jiutas Iskariot, to taneꞌ maꞌ Kariot, eꞌ a teꞌ pamëh se vikuh e Ieesuꞌ manuh pa koreera napan varih to hat ov e ne poë.

E Ieesuꞌ To Heꞌ Kiu A Havun Me Ra Poa Vamomhë Peꞌ Pareꞌ Vanö Rapoë

Mak 6:7-13, me Luk 9:1-6

5 E Ieesuꞌ to haraꞌ vanö a havun me ra poa vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Nat nem nö manuh pa napan to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Me pa ma vöön no napan va Samëriaꞌ to teꞌ ne. 6 Eöm se nö manuh pa napan va Israël, suk ee to teꞌ va ne manih po sipsip to ro këh a teꞌ to matop non rapoë. 7 Eöm se nö, ko vavaasis a tah vaꞌih, “A Matop Vih va pa Vöön va Kin to vatët en maꞌ.” 8 Eöm se nö paröm vavatoꞌ hah o teꞌ varih to haraꞌ ne a ma kamis, ko kunkuin hah o teꞌ mët, kee toꞌtoꞌ hah ee. Paröm vatoꞌ hah o teꞌ varih to teꞌ me ne a mët töpaꞌ manih pa sioniire, ko veo këh o teꞌ po oraꞌ hat. Eöꞌ to heꞌ akuk eoꞌ peöm po kikis vaꞌih, köm se nö ko vaꞌaus akuk o upöm teꞌ. Paröm nat nem hin raoe o voen.

9 “Eöm se nat nem teꞌ ta moniꞌ vamanih pa gol, me a silvaꞌ, me a kopaꞌ manih pa ma kove peöm. 10 Ko poen nöm to nö, eöm se nat nem teꞌ to kove, me to pöök ohop, me ta suꞌ, me to toknon. Suk ataeah, a teꞌ to kiu vakis non pa vaꞌaus a napan, a, a napan se heꞌ ee peꞌ pa taëën.

11 Pareꞌ soe pet ke rapoë pan, “Eöm se keh vos pa taꞌ vöön apuh, me ta siꞌ vöön soneꞌ. Eöm se inan vavih peteh va pa vöön pamëh no a taateꞌ peꞌ to vih, pareꞌ totoopin. Paröm teꞌ vaꞌpeh me nem eah pa iuun peꞌ, keꞌ antoen po poen nöm se këh a vöön pamëh. 12 Eöm se keh ho pa ta pah iuun, eöm se soe ke ra napan va pa iuun pamëh pan, ‘E Sosoenën se heꞌ a neöm a taateꞌ moomo.’ 13 Kee se keh kamöꞌ ee peöm, këh maꞌ o kokoman tö me a soe vih peöm, kee teꞌ me ne. Ivëhkëk, ee se keh rës ee peöm manih pa iuun pee, kon hah këh raoe o kokoman tö me a soe vih peöm. 14 Ka manih pa ma meh vöön no a napan se keh hikta vaoe a neöm pa ma iuun pee, pare hikta pënton a ma soe peöm. A, këh maꞌ a iuun me a vöön pamëh paröm susunuh o kusan vëh to teꞌ non pa ma moeeneöm.† 15 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm. Manih po poen ne Sosoenën se kiiki a taateꞌ hat pa napan varih po oeh, a napan va pa poa vöön varih Södom me Gomoraꞌ neꞌ se vakmis vasoneꞌ en pee. Ivëhkëk a napan va pa vöön pamëh to koe ee pa pënton a soe peöm. Ivëh, ke Sosoenën se vakmis oah en pee.”

A Ma Punis Se Tavus Manih Peöm

Mak 13:9-13, me Luk 21:12-17

16 “Pënton öm, eöꞌ to vanö va ka neöm manih po sipsip to teꞌ ne topnin o këh poa. Ivëh, köm se nö, paröm teꞌ vaꞌpeh me nem raoe, paröm vataare raoe a taateꞌ totoopin me a taateꞌ natsean po kuruꞌ. Paröm vatet a taateꞌ po növan varih o panuh, suk ee to hikta nat ne pa miröꞌ a meh teꞌ, ka taateꞌ pee tö. 17 Ko matop vavih nem po teꞌ se öt a neöm, pare vahoꞌ ee peöm po vahutët, ko ip ee peöm pa ma koman iuun hinhin soneꞌ pee. 18 Ee se öt ee peöm, köm sun em pa matëëro teꞌ apaꞌpuh va pa kaman, me ro teꞌ susunön, suk eöm to vaman, paröm vavatet a nem neoꞌ. Köm soe tavus kem pee, me o teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ a Soe Vih pe Sosoenën. 19 Ee se öt ee peöm, pare vateꞌ ee peöm po vahutët, köm nat nem nanaöp nem raoe pan eöm se soe ke raoe a soe taeah, me eöm se piun raoe pa soe taeah. Manih po poen pamëh, no a Tuvuh Vasioꞌ pe Sosoenën se vataare en peöm pa soe taeah nöm se soe tavus ke raoe. 20 Eꞌ to hikta teꞌ non pan eöm koman ivarih se soe tavus a soe pamëh, ahik, a Tuvuh Vasioꞌ pe Tamëneöm ivëh, se vatvus maꞌ a soe manih pa ma kokoman peöm, köm vatvus pet ke raoe.”

21 “O teꞌ se heꞌ mët ee pa ma kea pee manih pa nap hat, kee ip vamët ee pee. Ka kën taman se nok va ee nën manih pa ma koaꞌ pee. Ka ma koaꞌ pee se hat ke ne pa ma tamëëre me ra ma sinëëre, pare ip vamët ee pee. 22 A napan kurus se rës ee peöm, suk eöm to vaman, paröm vavatet a nem neoꞌ. Ivëhkëk, a napan varih to teꞌ vakis ne pa teꞌ a ma punis, pare öök na po poen no oeh se hik, e Sosoenën se hehe en pee. 23 Eöm se keh tahinën manih pa koman vöön pamëh, këh a vöön pamëh, paröm nö em pa ta meh vöön. Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, eöm se meꞌ avoeꞌ e nem pa vahik a kiu peöm manih pa ma vöön va Israël, eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus he nö eoꞌ maꞌ.”

24 “E koaꞌ va pa siku to hikta antoen non a teꞌ oah e tövavaasis peꞌ. Ka teꞌ kikiu me to hikta antoen non a teꞌ oah e susun peꞌ. 25 E koaꞌ va pa siku se keh iu non a ö no a taateꞌ peꞌ se vatoe me non e tövavaasis peꞌ, eꞌ to vih e non. Ka teꞌ kikiu se keh iu non a ö no a taateꞌ peꞌ se vatoe me non e susun peꞌ, eꞌ to vih e non. Ivëh, ke eöꞌ a teꞌ to vovoh noꞌ po vuteꞌ se keh kon o ëhnan vëh Belsebu, a, o vuteꞌ avoes peöꞌ se kon ee pa ma ëhnan to teꞌ hat oah e ne po ëhnan pamëh.”

Ea Se Nanaöp Varoe No E Sosoenën

Luk 12:2-7

26 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non pareꞌ soe pan, “Eöm se koe a naöp o teꞌ varih to kehkeh miröꞌ a ne neöm. Suk ataeah, a ma kokoman vakoaan va pa miröꞌ a neöm amot se teraꞌ ee, ka napan nat vahik ee pee.” 27 Ka soe nöꞌ to sosoe aven ka noꞌ neöm, amot nöm se soe tavus eah pa matëëra napan. Ka soe nöꞌ to vavisvis ka noꞌ neöm, amot nöm se sun, ko vatvus eah pa napan. 28 Eöm se nat nem nanaöp nem o teꞌ varih se ip vamët a ma sionineöm, suk ee to hikta antoen ne a ip vamët a ma apeneöm. Eꞌ to teꞌ ro non a pah teꞌ vëh e Sosoenën nöm se nanaöp nem eah, suk eꞌ se miröꞌ en pa ma apeneöm me a ma sionineöm manih po suraꞌ ësës tamoaan.”

29 “Eöm to nat e nem po növan sosoneꞌ to hikta voen vapeah ne. O voen pee to parin kunah, köm se voen em pa poa növan pa paeh a toeaꞌ ro. Ivëhkëk, a hikta paeh va po siꞌ növan poë varih se mët, e Tamëneöm vöh pa vöön va kin to koman e non pee. 30 Me eꞌ to ëh vahik voh en pa ma paꞌ uvin kurus neöm. 31 Ivëh, köm se nat nem nanaöp nem pataeah no a ma napan se nok amot manih peöm, suk eöm to teꞌ oah rakah e nem po siꞌ növan sosoneꞌ.”

Eën Se Soe Tavus Ke Ra Napan O Vaman Pën

Luk 12:8-9

32 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non pareꞌ soe pan, “Ta pah teꞌ se keh vaman a no neoꞌ, ko vatvus a ëhnaneoꞌ manih pa matëëra ma napan, a, eöꞌ me se vatvus eoꞌ pa ëhnan a teꞌ pamëh manih pa matan e Tamön vöh pa vöön va kin. 33 Ivëhkëk, a teꞌ se keh vonih en pan eꞌ to hikta nat a no neoꞌ pa matëëra ma napan, a, eöꞌ me se vonih eoꞌ peꞌ pan eöꞌ to hikta nat noꞌ peꞌ manih pa matan e Tamön vöh pa vöön va kin.”

A Napan Kurus Se Iu Rakah Ne E Ieesuꞌ

Luk 12:51-53; 14:26-27

34 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non pareꞌ soe pan, “Eöm se nat nem koman nem pan eöꞌ to nö voh maꞌ pa vahik a ma vapus va po oeh vëh. Me eöꞌ to hikta nö voh maꞌ pa vahik a ma vaato vasukaꞌ, ahik, eöꞌ to teꞌ varoe maꞌ o rapis rë. 35 Eöꞌ to nö maꞌ to vateeraꞌ a taateꞌ va pa vakihat.

E koaꞌ oeteꞌ se rës en pe tamaneah, suk e tamaneah to vaman en peöꞌ,

ke koaꞌ mon se rës en pe sinaneah, suk eꞌ me to vaman en peöꞌ.

e köövo muvaen se rës en pe köövo töveneah, suk e köövo töveneah to vaman en peöꞌ.

36 O vuteꞌ pe voe se tarih,

pare vahat koman hah me e ne peꞌ, suk e voe pamëh to vaman en peöꞌ.” Mai 7:6

37 “O teꞌ varih to iu oah ne a ma tamëëre, me a ma sinëëre, pare hikta iu vi a ne neoꞌ, ee to hikta onöt ne a tavus a ma vamomhë peöꞌ. Ko teꞌ varih to iu oah ne a ma koaꞌ oeteꞌ pee, me ra ma koaꞌ mon pee, pare hikta iu vi a ne neoꞌ, ee to hikta onöt ne a tavus a ma vamomhë peöꞌ. 38 Me a teꞌ vëh to hikta koman non a mët vaꞌpeh me a neoꞌ pa kuruse, eꞌ me to hikta onöt non a tavus a vamomhë peöꞌ. 39 Ko teꞌ varih se keh matop tamoaan ne o toꞌtoꞌ pee, pare hikta vavatet a ne neoꞌ, o toꞌtoꞌ pee se ro amot ee. Ko teꞌ varih se keh koman a ne neoꞌ, pare mët suk a neoꞌ, a, amot ee se kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan.”

E Sosoenën Se Heꞌ O Voen Vih Peteh To Vaꞌaus A Meh Teꞌ

Mak 9:41

40 E Ieesuꞌ to toto avoeꞌ e non pareꞌ soe pan, “O teꞌ varih to öt a neöm pare vih ka neöm, ee to öt me ee peöꞌ. Me eteh to öt a neoꞌ, eꞌ to öt me en pe Sosoenën vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ. 41 E Sosoenën se heꞌ vaeö en peteh to me a teꞌ vanënën soe ko matop non poan pa iuun peꞌ. Eꞌ se heꞌ en peꞌ po vaeö to vatoe me non po vaeö no a teꞌ vanënën soe to teꞌ me non. Eën se keh me a teꞌ no a taateꞌ peꞌ to totoopin manuh pa iuun pën, ko matop i nom eah, suk eꞌ a teꞌ to teꞌ me non a taateꞌ totoopin, e Sosoenën se heꞌ vaeö en pën pa ö neꞌ to heꞌ vaeö va in a teꞌ pamëh. 42 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, eteh to koman non a vaꞌaus a ma vamomhë peöꞌ, me o upöm teꞌ to vaman a no neoꞌ, pareꞌ heꞌ raoe a ruiꞌ tuvuh. A teꞌ pamëh ne Sosoenën se heꞌ en peꞌ po voen vëh to hikta antoen non a hik.”

11

E Jon Tövapupui To Vanö A Ma Vamomhë Peꞌ Manuh Pe Ieesuꞌ

Luk 7:18-35

1 E Ieesuꞌ to soe vahik ken pa havun me ra poa vamomhë peꞌ pa soe neꞌ to vavaasis non rapoë. Pareꞌ këh en pa ö neꞌ to teꞌ non, ko nö en pa ma vöön va pa muhin va Galiliꞌ pa vavaasis me a vatvus a soe vih peꞌ manih pa ma napan.

2 Manih po poen pamëh ne Jon Tövapupui to teꞌ avoeꞌ e non pa nohnoh, pareꞌ tënan na a soe va pa ma kiu ne Ieesuꞌ to nonok non, eꞌ to vanö en pa ma pah vamomhë peꞌ manuh pe Ieesuꞌ. Kee hi poë pan. 3 “Eën pöꞌ kove vëh a teꞌ to se voh nö maꞌ, keꞌ, emöm se anoeh nem ta meh teꞌ eh?” 4 Ke Ieesuꞌ piun a soe pee, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Eöm pom se nö hah na manuh pe Jon, paröm soe vanat eah a ma taneah nöm to pënton, paröm ep in. 5 Eöm se soe vanat eah pan, ‘O teꞌ kekehoꞌ to opoep hah ee. Me o teꞌ varih o hathat ma moe to nö vavavih hah ee. Ko teꞌ varih to teꞌ me ne a mët töpaꞌ, a ma sioniire to voon hah ee. Ko teꞌ papön tenë, tëtënan vavih hah ee. Ko teꞌ mët, toꞌtoꞌ hah ee, ko teꞌ arus pënton ee pa Soe Vih pe Sosoenën. 6 Ko teꞌ varih to vaman a ne neoꞌ, me pa ma tah nöꞌ to nonok noꞌ, ee se nat ne haraꞌ vahat ne, ee se vaeö, suk e Sosoenën se tapui en pee.’ ”

7 A ma vamomhë pe Jon Tövapupui to nönö hah ko ne, ke Ieesuꞌ taneo en pa vahutët ke ra napan a ma taateꞌ pe Jon. Pareꞌ soe rapoë pan, “Eöm nö voh nös pa moeh upin pa ep ataeah? A mëto no a tuvuh to taata non, ha? 8 Keꞌ, eöm to nö voh nös ko ep in pa ta teꞌ to ohop non o ohop matan vavih ih? Ahik. A napan to ohop ne a ma ohop ep vavih to teꞌ ne sih pa iuun pa teꞌ sunön. 9 Keꞌ, eöm nö poꞌ voh nös pa ep in ataeah, eöm to nö pöꞌ voh nös pa ep a teꞌ vanënën soe, ha? A, eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, a teꞌ vanënën soe vëh e Jon, no a tasun peꞌ to apuh oah e non pa ma teꞌ tasun po upöm teꞌ vanënën soe. 10 Ke Jon ko pamëh no a soe to takiun suk voh manih po Puk pe Sosoenën to soe non pan,

“Pënton ah,

eöꞌ se vanö nös a teꞌ vëh se teꞌ vovoh nös a soe peöꞌ manem pën,

eꞌ se vovoh ka oah,

pareꞌ vamatop a hanan pën.” Mal 3:1

“Manih pa moeh upin no a pah teꞌ to vavaoe no maꞌ pan,

‘Vamatop öm a hanan pe Sunön,

paröm vatotoopin a ma hanan peꞌ.’ ” Ais 40:3

11 “Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, e Jon Tövapupui no tasun peꞌ to teꞌ oah e non pa ma teꞌ tasun po upöm teꞌ manih po oeh. Ivëhkëk, a teꞌ to teꞌ va non manih pa siꞌ koaꞌ soneꞌ manih pa Matop Vih va pa Vöön va Kin no a tasun peꞌ to apuh oah e non pa teꞌ tasun pe Jon. 12 “Taneo non maꞌ po poen ne Jon to vavatvus non a soe peꞌ, pareꞌ öök non maꞌ manih kuru, a nap peo rakah to kehkeh hop ne manih pa Matop Vih va pa Vöön va Kin, vamanih pa napan to totoon ne o hopaꞌ to hop manih pa Matop Vih va pa Vöön va Kin. 13 O Vavaasis po Teꞌ Vanënën Soe, me o teꞌ Vavaasis pe Mosës to vavatvus voh i ne a soe pe Sosoenën keꞌ öök maꞌ po poen ne sinan e Jon to vahuh poan. 14 Eöm se iu pënton nem a soe, eöm se pënton. O Puk pe Sosoenën to soe non pan a teꞌ vanënën soe vëh e Elaëjaꞌ se nö maꞌ. O puk pamëh to hikta sosoe voh non pan e Elaëjaꞌ koman ivëh se nö maꞌ, ahik, eꞌ to sosoe suk voh non e Jon vëh to nö voh en maꞌ. 15 Eöm o teꞌ varih to teꞌ me nem a tenëneöm, eöm se pënton a soe vaꞌih!

16 “Köꞌ se poꞌ vëknöm vah va in a taateꞌ pa napan vakuru nih, eöꞌ se nok ataeah to vëknöm non rapoë? Ee to teꞌ hutët e ne po siꞌ koaꞌ varih o pëpënton varo, to ihoꞌ ne pa ma ö totoaan, pare vavaasis piu ne, ivëhkëk, o meoh upöm pee to hikta vaëhëh ne. Kee varek ke raoe, pare soe pan,

17 ‘Emöm to piu kem peöm po piu,

ivëhkëk, eöm to hikta pinoꞌ.

Kemöm vaëhëh kem peöm pa tah okook vatamak,

ivëhkëk, eöm to hikta tamak to ook.’ ”

18 E Ieesuꞌ to toto avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “E Jon Tövapupui to nö voh maꞌ, pareꞌ hikta ënëën vörep non, ko hikta kakaak voaën non, vamanih po upöm teꞌ. Ivëhkëk, o upöm teꞌ to sosoe ne pan, ‘A oraꞌ hat to teꞌ non manih peꞌ.’ 19 Eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus to nö voh maꞌ, paröꞌ ënëën e noꞌ, ko kakaak e noꞌ. Ka napan soe ee pan, ‘Ep këk öm pa teꞌ vëh, eꞌ a pah ënëën vörep, pareꞌ kakaak voaën suntan. Ke eꞌ e vamomhë pa nap kokon takis, me ra napan va pa nok a ma taateꞌ hat.’ Ivëhkëk, a napan to vavatet ne o nat vih pe Sosoenën, eꞌe to vataare e ne pa taateꞌ vih, eꞌ o nat vih rakah, suk eꞌe to vaman ne e Sosoenën.”

Varenan Rakah Pa Napan Varih To Hikta Panih A Ma Taateꞌ Pee

Luk 10:13-15

20 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe vakis rakah ken pee pan, “Varenan rakah pa napan va pa ma vöön apaꞌpuh varih nöꞌ to nok a ma tah vatoksean peo nën. Suk ataeah, ee to hikta panih voh a ma kokoman pee, pare vahik a nok vatëh a ma taateꞌ hat. 21 Varenan rakah peöm a napan va pa poa vöön varih Korasin, me Bëtsaëtaꞌ. A ma tah vatoksean varih nöꞌ to nok voh topniineöm se keh tanok voh pa napan va pa poa vöön varih Taëaꞌ, me Saëdon, a, a napan poë varih se voh panih vahik voh ee pa ma taateꞌ hat pee. Ee se voh ohop a ma ohop tatasi, pare vauh o ö to vataare non a ö nee to tamak ne a ma taateꞌ hat pee. Ivëhkëk, ee hikta panih a ma taateꞌ hat pee. 22 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, amot po poen ne Sosoenën se kiiki non a ma napan, a punis va Saëdon, me Taëaꞌ hikta se teꞌ apuh va non manih pa teꞌ punis vëh nöm se taum, suk eöm to ep voh em pa ma vëknöm nöꞌ to nonok voh noꞌ topniineöm, ivëhkëk, eöm to hikta panih, ko vaman. 23 Ke eöm varih a napan va pa vöön vëh Kapaneam! Eöm se nat nem koman nem pan, e Sosoenën se ta a no neöm, suk eöm to ep voh e nem peöꞌ, ko pënton voh e nem peöꞌ. Ivëhpëhkëk, eꞌ se vi a neöm po suraꞌ ësës tamoaan. Suk a ma tah vatoksean varih nöꞌ to nok voh topniineöm se keh tanok voh manih Södom, a napan va pa vöön pamëh to hikta se nonok vatëh ne a ma taateꞌ hat. Ka kuru vaꞌih no a vöön pamëh se teꞌ non a vöön apuh rakah. 24 Ivëhkëk, eöꞌ to soe keoꞌ peöm, manih po poen no a napan se tavus manih po vahutët apuh pe Sosoenën, a punis vëh to tavus voh manih pa vöön vëh Södom, to hikta teꞌ apuh va non manih pa teꞌ punis vëh nöm se taum.”

Eöm Se Nö Maꞌ Peöꞌ, Paröm Vanot

Luk 10:21-22

25 Manih po poen pamëh ne Ieesuꞌ to soe pan, “Tamön, eën e Sunön va pa vöön va kin me po oeh! Eöꞌ to vaeö rakah me nös oah, suk eën to koaan voh a ma tah varih manih pa nap natnat, me a nap natsean va po oeh. Ivëhkëk, eën to vataare eom peꞌ po teꞌ to teꞌ va ne manih po siꞌ koaꞌ. 26 Tamön, a ta vaꞌih to tanok, to suk e non po iu me o manin koman pën.”

27 E Ieesuꞌ to hin vahik en, pareꞌ tarih maꞌ manih pa napan varih to pënton ne poë, pareꞌ soe pan, “E Tamön to heꞌ voh en peöꞌ pa ma moeh tah kurus. Ka hikta teꞌ to nat non pe Koaꞌ, e Taman varoe to nat non. Me a hikta teꞌ to nat non pe Tamön, e Koaꞌ varoe, me ro teꞌ varih ne Koaꞌ to iu vataare non raoe e Tamön, eꞌe me to nat e ne pe Tamön.”

28 “Eöm varih a napan to kamis rakah nem sih pa teꞌ a ma vu punis, eöm se nö maꞌ peöꞌ, köꞌ sih heꞌ a neöm o vanot. 29 Öt öm o vavaasis peöꞌ, paröm kon o nat peöꞌ, suk eöꞌ a teꞌ kamöꞌ, paröꞌ teꞌ noꞌ paan a Tuvuh Vasioꞌ. Suk ataeah, eöꞌ to vöknah noꞌ sih o iu peöꞌ, ko hikta se heꞌ punis a noꞌ neöm, köm taum em po vanot. 30 Ko vavaasis nöꞌ to heꞌ a neöm, eꞌ o tö rakah pa kon, ka teen nöꞌ to heꞌ a neöm, nöm se teꞌ, to parin are rakah.”

12

A Soe Va Pa Hikta Kiu Po Poen Apaapo

Mak 2:23-28, me Luk 6:1-5

1 Keꞌ hikta teꞌ rë non, vasuksuk in a ö ne Ieesuꞌ to kömköm varuꞌ non a napan va Kapaneam. Manih po pöh Poen Apaapo eꞌ me a ma vamomhë peꞌ to nönö vah ne pa koman a rak vëh nee to nep voh a kon. Ka ma vamomhë peꞌ maë, pare kökök a ma voaꞌ kon, ko ëën ee. 2 Ko Parësiꞌ ep in a tah vaꞌih no vamomhë pe Ieesuꞌ to nonok ne, pare soe va ee manih pan o vamomhë peꞌ to nok ee pa hat, suk o vaman pee to soepip i non pa öt taëën koman o Poen Apaapo, pare soe ke Ieesuꞌ pan, “Ieesuꞌ, a ma vamomhë pën to nonok e ne pa taateꞌ vëh to vapenpen e non pa nok vamanih po Poen Apaapo.”

3 Ke Ieesuꞌ piun a soe pee pareꞌ soe pan, “Eöm hikta ëh pöꞌ voh pa soe va pataeah ne Devit to nok voh me ra ma vamomhë peꞌ to teꞌ vaꞌpeh me ne poë manih pa ö nee to maë voh, ha? 4 E Devit me ra ma vamomhë peꞌ to ho voh pa koman a iuun vapenpen pe Sosoenën, pare ëën ee pa taëën vëh to supon non pa teꞌ akuk se ëën. O teꞌ ësës heꞌ varoe to soe vaonöt ne pa ëën a taëën pamëh. 5 Me eöm to ëh pöꞌ voh em pa soe to kiun non manih po Puk va po Vavaasis pe Mosës to soe non pan, manih po Poen Apaapo o teꞌ ësës heꞌ pee to teꞌ ne koman Iuun Hinhin Apuh, ee me to kök ee pa taateꞌ va po Poen Apaapo. Ivëhkëk, o teꞌ ësës heꞌ to hikta nok a hat pa ö nee to nonok ne a kiu pee. 6 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, a teꞌ to teꞌ non manih to apuh oah e non pa Iuun Hinhin Apuh. 7 O Puk Vapenpen to soe non pan,

‘Eöꞌ to iu oah noꞌ a taateꞌ iu teꞌ.

Eꞌ a taateꞌ pamëh to apuh oah non a ö

nöm to ip a vönaꞌ paröm ës ke na e Sosoenën.’ Hos 6:6

Eöm to hikta nat vavih nem pa ö no a soe pamëh to soe va non. Eöm se keh nat vavih nem pa pusun in a soe pamëh, eöm hikta se kiiki nem a taateꞌ pa ma vamomhë peöꞌ, suk ee to hikta nok voh ta taateꞌ hat. 8 Suk ataeah, eöꞌ koman e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus to Sunön ke noꞌ po Poen Apaapo.”

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Teꞌ Tënkun Koren

Mak 3:1-6, me Luk 6:6-11

9 E Ieesuꞌ to këh en pa rak vëh neꞌ to teꞌ non, pareꞌ nö ko vos en vöön, pareꞌ ho en pa siꞌ iuun hinhin soneꞌ va pa vöön pamëh. 10 Manih pa koman iuun hinhin soneꞌ pamëh no a pah teꞌ tënkun koren to teꞌ non nën. Ko upöm teꞌ to teꞌ ne koman iuun, to kehkeh ep këh ne ta hanan nee se öt koe e Ieesuꞌ, ivëh nee to hi suk poë pan, “Eꞌ vih kës e non pea pa vatoꞌ hah ta pah teꞌ to haraꞌ non a mët po Poen Apaapo, keꞌ ahik?”

11 Ke Ieesuꞌ piun ko soe pan, “Ta paeh va peöm se keh teꞌ me non ta pah sipsip, ka sipsip pamëh vuꞌ hop pa koman a koveꞌ ruruvun po Poen Apaapo. E tövaneah antoen kës e non pa rëh peah hah a sipsip peꞌ po poen pamëh, keꞌ a hik? 12 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, a teꞌ to apuh oah e non pa sipsip! Ivëh, ka taateꞌ pea to vaonöt e non pea pa vaꞌaus a meh teꞌ po Poen Apaapo.” 13 Ke Ieesuꞌ soe ken pa teꞌ tënkun koren pamëh pan, “Putot a koreomah.” Ke voe pamëh putot en pa koreneah, keꞌ totoopin, ko matan hah va en manih pa meh pap koren. 14 Ko Parësiꞌ këh ee peꞌ, pare tönun ee, ko vavaiu vah këh e ne ta hanan nee se ip vamët koe in e Ieesuꞌ.

E Ieesuꞌ A Teꞌ Kikiu Pe Sosoenën

15 E Ieesuꞌ to pënton en pa ö no Parësiꞌ to iu ip vamët ne poë, pareꞌ këh en pa vöön neꞌ to teꞌ non. Ka nap peo suk ee peꞌ keꞌ vavatoꞌ en po teꞌ kurus varih to haraꞌ ne a ma vu mët. 16 Ke Ieesuꞌ vuhvuh en pee, pan ee se nat ne vatvus vateeraꞌ a ëhnaneah manih po upöm teꞌ. 17 Eꞌ to vatvus voh a soe pamëh marën a vapuh a soe ne Sosoenën to vatvus voh manih pa rivon a teꞌ vanënën soe peꞌ, Aisaëaꞌ. Ka soe pamëh to soe suk non a ma taateꞌ, me a kiu pe Ieesuꞌ,

18 “Ivaꞌih a teꞌ kikiu peöꞌ,

eöꞌ to kon voh eah.

Paröꞌ iu suntan rakah e noꞌ peꞌ.

Ko kokoman peöꞌ vaeö rakah noꞌ poan.

Paröꞌ vahoꞌ a Tuvuh Vasioꞌ peöꞌ manih peꞌ.

Keꞌ se soe vatvus a soe vih va pa taateꞌ totoopin,

me eꞌ se kiiki a ma taateꞌ pa napan kurus manih po oeh.

Eꞌ se kiiki vatoe a ma taateꞌ pa napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ.

19 Ke eꞌ koman to hikta nat non pa to vasukaꞌ,

pareꞌ hikta kë koman hah non a ëhnaneah.

20 Me eꞌ to hikta antoen non a miröꞌ o upöm teꞌ varih no vaman pee to hikta teꞌ kikis non.

Eꞌ se kikiu vëhvaꞌ non keꞌ onöt pa ö neꞌ se vöknah a taateꞌ hat manih pa taateꞌ vih.

21 Ka napan varih to hikta teꞌ ne ro Jiuꞌ se vaman poë,

pare anoeh ne poë, se vaꞌaus rapoë.” Ais 42:1-4

O Parësiꞌ To Koman Ne Pan E Ieesuꞌ To Kiu Vaꞌpeh Me Non E Belsebu

Mak 3:20-30, me Luk 11:14-23; 12:10

22 Ka napan teꞌ ee maꞌ pa teꞌ kehoꞌ manih pe Ieesuꞌ. A teꞌ pamëh to hikta antoen non a ep a meh teꞌ, pareꞌ hikta onöt non a to. Suk ataeah a oraꞌ hat to vapapön e non peꞌ. Ke Ieesuꞌ veo këh en peꞌ pa oraꞌ hat, ka teꞌ papön pamëh toto hah en, pareꞌ opoep hah en. 23 A napan kurus to töhkak, pare vaiihi koman e ne pan, “E Koaꞌ ko vëh eꞌ e Koaꞌ supnaiꞌ pe Devit, ha?”

24 O Parësiꞌ to pënton a soe vaꞌih pare soe pan, “A teꞌ vëh to veveo këh non a napan po oraꞌ hat manih po kikis pe Belsebu, e susun pa ma oraꞌ hat.”

25 Ke Ieesuꞌ nat en pa ma taneah no Parësiꞌ to koman ne manih peꞌ, ivëh neꞌ to soe suk va i rapoë manih pan, “A napan va pa pah muhin to teꞌ ne paan a matop pa paeh susun se keh taki vakëh, ko nok o pöök vuteꞌ, pare vapus koman hah, a, a muhin pamëh to hat rakah en. Eꞌ to vatoe me e non pa napan va pa pah vöön apuh, keꞌ o pöh vutom taman se keh taki vakëh, pare vapus koman hah, a vöön apuh pamëh, keꞌ o vutom taman pamëh hikta onöt rakah ne a teꞌ vakis. 26 Keꞌ teꞌ akuk va kov e non manih, pe susun po oraꞌ hat se keh veo o oraꞌ hat, ka nat ee po vakum pee se taki koman hah en. Ka matop peꞌ se poꞌ teꞌ vaeh vah va non nih? 27 Eöꞌ se keh veveo e noꞌ po oraꞌ hat po kikis pe Belsebu, keteh poꞌ to vavaꞌaus voh non a ma vamomhë peöm, kee veveo këh ne a napan po oraꞌ hat? Ivëh, ko vamomhë koman peöm to vataare ee pan a soe peöm to hikta teꞌ man non. 28 Ivëhkëk, a Tuvuh Vasioꞌ pe Sosoenën se keh vaꞌaus a non neoꞌ, köꞌ veveo këh noꞌ a napan po oraꞌ hat, eꞌ to vataare e non pan a Matop Vih pe Sosoenën to teꞌ topnin e non peöm.”

29 E Ieesuꞌ to toto avoeꞌ e non, pareꞌ soe suk e susun po oraꞌ hat, pareꞌ soe pan, “Ta pah teꞌ se kehkeh ho akuk manuh pa iuun pa teꞌ söë, pareꞌ kokon a ma tah peꞌ, eꞌ se këk nohnoh vavih momoaan a teꞌ söë po uris, pareꞌ pah kokon poꞌ a ma tah kurus va pa koman iuun peꞌ.”

30 “A teꞌ to hikta teꞌ non e vakamöꞌ peöꞌ, eꞌ e tövakihat peöꞌ. Ka teꞌ to hikta vaꞌaus a no neoꞌ pa ununun maꞌ a napan manih pe Sosoenën, eꞌ to veveo e non pa napan këh e Sosoenën. 31 Ivëh, nöꞌ to soe suk va ka neöm manih pan, e Sosoenën se ihan anoe en pa ma taateꞌ hat, me a ma soe viivi varih no a napan to nonok ne sih. Ivëhkëk, o teꞌ varih to soe viivi a Tuvuh Vasioꞌ ne Sosoenën hikta se ihan anoe non a hat pee. 32 Eteh to soe viivi a neoꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus, e Sosoenën se ihan anoe en pa hat pa teꞌ pamëh. Ivëhkëk, a teꞌ vëh to soe viivi a Tuvuh Vasioꞌ, e Sosoenën hikta se a ihan anoe non a hat peꞌ kuru me amot.”

O Nöꞌ Hat To Vovoaꞌ Non Sih A Voaꞌ Hat

Luk 6:43-45

33 “Ea se keh iu no a voaꞌ vih, ea se matop vavih no o naon, ea se keh hikta matop vavih no o naon, eꞌ se voaꞌ vahat en, a napan to natnat koe ne sih o naon vih, keꞌ o naon hat manih po voaꞌ. 34-35 Eöm varih o Parësiꞌ, eöm o hat rakah, paröm teꞌ va e nem manih po kuruꞌ hat. Eöm se poꞌ soe vah va in ta soe vih nih? O teꞌ vihvih to teꞌ me ne a ma kokoman vih manih pa ma komëëre. Ivëh, nee to vavatvus suk ne sih a ma soe vih. Ivëhkëk, o teꞌ varih to teꞌ vatëh me ne a ma kokoman hat a taateꞌ hat to puh rakah non manih pa ma komëëre. Ivëh, nee to vavatvus suk ne sih a ma soe hat. Suk a rivon a teꞌ to vavatvus non sih a ma taneah to teꞌ ne manih pa komaneah.”

36 “Eöꞌ to soe rakah keoꞌ peöm, manih po poen no a napan kurus se sun manih po vahutët pe Sosoenën, eꞌ se uhioꞌ vataare hah ken pea pa ma to pinpiun, na to tooto voh i no. 37 A soe koman pën nën to soe voh, eꞌ ivëh se vahoꞌ a oah po vahutët, ko vataare a oah eën a teꞌ vih, keꞌ, eën a teꞌ hat.”

O Teꞌ To Hin A Ö Nee Se Ep A Tah Vatoksean

Mak 8:11-12, me Luk 11:29-32

38 Ivëhkëk, o teꞌ vavaasis varih to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, me a ma to Parësiꞌ a pap teꞌ varih to vavatet vakis ne sih a taateꞌ pa kën sipun to nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pare soe pan, “Topoan emöm to iu ep nem oah se nok ta pah tah vatoksean to vataare a no möm pan eën a teꞌ ne Sosoenën to vanö maꞌ.”

39 Ke Ieesuꞌ piun a hi pee pareꞌ soe pan, “Eöm, a napan va kuru, eöm a napan o hat. Paröm heꞌ tonun in e Sosoenën. Eöm to iu ep nem a tah vatoksean. Ivëhkëk, eöꞌ hikta se vataare a noꞌ neöm. Eöꞌ se vataare varoe a neöm a tah vatoksean vëh to tavus voh manih pa teꞌ vanënën soe vëh e Jonaꞌ. 40 E Jonaꞌ to teꞌ voh o kukön potan me ro kukön poen manih pa koman a iian apuh. Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih pa ö ne eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus se teꞌ noꞌ po kukön potan me a kukön poen manih pa koman a koveꞌ.”

41 “Ka manih po poen ne Sosoenën se vateꞌ a napan po vahutët, a napan va Ninivëꞌ se sun me a neöm a ma napan va kuru, pare vatvus a ma taateꞌ hat peöm. Suk a napan va Ninivëꞌ to tënan voh a soe ne Jonaꞌ to vatvus voh, ko panih ee pa ma taateꞌ hat pee. Ka kuru no a teꞌ to teꞌ apuh oah non e Jonaꞌ to teꞌ non topniineöm. Ivëhkëk, eöm to rës e nem pa pënton a soe peꞌ, ko panih a ma taateꞌ hat peöm. 42 Manih po poen va po vahutët ne Köövo Sunön va Saöt se sun vaꞌpeh me a neöm kurus, pareꞌ vavatët vahik en pa ma taateꞌ hat pa napan va kuru. Suk ataeah, e Köövo Sunön pamëh to taneꞌ varo rakah en maꞌ, pareꞌ nö maꞌ pa pënton o nat vih no a teꞌ sunön vëh e Solomon to vavatvus non. Ivëhkëk, a pah teꞌ to teꞌ non manih kuru to teꞌ apuh oah e non pe Solomon, nöm to pëpënton varo rakah e nem pa ma teꞌ soe peꞌ.”

A Oraꞌ Hat To Hah En Maꞌ

Luk 11:24-26

43-45 E Ieesuꞌ to tooto avoeꞌ e non pareꞌ nok a soe vapipinoꞌ to sosoe suk non a napan va Israël to teꞌ va ne manih pa teꞌ no a oraꞌ hat to teꞌ non manih peꞌ, pareꞌ soe pan, “A oraꞌ hat to teꞌ non manih pa pah teꞌ. Ka oraꞌ hat pamëh se keh këh tavus a teꞌ pamëh, eꞌ se nö, ko nönö vah no maꞌ pa moeh upin to vavaiu vah këh non ta ö vavanot. Ivëhkëk, eꞌ to hikta taum ta ö to vih non neꞌ se vanot. Ka oraꞌ hat pamëh soe en pan, ‘Eöꞌ se nö hah eoꞌ manuh pa iuun moaan voh peöꞌ.’ Ko poen neꞌ to hah maꞌ, eꞌ to taum en pa iuun to teꞌ upin avoeꞌ e non, nee to veveo tavus voh a noꞌ, keꞌ maaka, pare vatotoopin a ma tah. Ivëh keꞌ nö hah, ko me en maꞌ pa meh tönim me a poa oraꞌ hat to teꞌ hat oah rakah e ne peꞌ pa nok a taateꞌ hat. Kee nö maꞌ, ko ho ee pa koman iuun pamëh. Moaan voh no a taateꞌ pa teꞌ pamëh to teꞌ hat vatam voh e non, ivëhkëk, kuru no a taateꞌ peꞌ to pah hat oah rakah en. Eꞌ se vatoe me non pa napan nonok hat to teꞌ ne manih po oeh kuru.”

E Sinan Me Ra Ma Kea Pe Ieesuꞌ

Mak 3:31-35, me Luk 8:19-21

46 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ me e non pa napan ke sinaneah me ra ma kea peꞌ, nö ee maꞌ. Ee to sun e ne maꞌ manuh mahën. Pare iu vaato me ne poë. 47 Ka pah teꞌ nö, pareꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “E sinömah, me ra kën kea pën to teꞌ ne mahën, ee to iu vaato me ne oah.” 48 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to piun a soe pa teꞌ pamëh pareꞌ soe pan, “Eteh e sinaneoꞌ, me eteh e kea peöꞌ?” 49 Eꞌ to huh na a ma vamomhë peꞌ pareꞌ soe pan, “Eöm ep e nem eh, o teꞌ varih, eꞌe to teꞌ va ne manih pe sinaneoꞌ, me a ma kea peöꞌ. 50 A kën kea, me ra kën vamen, me e sinan vamaman peöꞌ, ivarih, o teꞌ to nonok ne a ma tah ne Tamön vöh pa vöön va kin to iu non sih.”

13

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Teꞌ To Poꞌpoꞌ A Kon Manih Pa Koman A Rak Peꞌ

Mak 4:1-9, me Luk 8:4-8

1 Manih pa potan avoeꞌ pamëh ne Ieesuꞌ to këh tavus en maꞌ pa iuun neꞌ to teꞌ non, pareꞌ nö ko ihoꞌ en sinten a tonon ko vavaasis en pa napan. 2 Ka napan o pöh peo to tönun maꞌ pa havineah. Ivëh, keꞌ peah en po paröꞌ, pareꞌ ihoꞌ non nën. Ka napan teꞌ ne sinten tonon. 3 Ke Ieesuꞌ vahoꞌ a ma tah peo pa soe peꞌ manih pa soe vapipinoꞌ, marën a vavaasis a napan. Eꞌ to soe ke rapoë pan, “A teꞌ poꞌpoꞌ kon to nö pa rak peꞌ, pareꞌ poꞌpoꞌ a kon peꞌ. 4 Eꞌ to poꞌpoꞌ nö non a kon, ka ma meh voaꞌ kon vuꞌ ee manih po vaꞌpet taan, ko növan nö maꞌ, pare ëën vahik ee pee. 5 Ka ma upöm voaꞌ vuꞌ ee manih pa moeh vösvös, pare pisiꞌ vëvëhöꞌ ee maꞌ, suk ataeah, o oeh to hikta teꞌ ru non, ivëh, nee to pisiꞌ ohoꞌ suk maꞌ. 6 Ivëhkëk, a potan to peah maꞌ, pareꞌ pa varak hah en pee, suk ee to hikta teꞌ aan vakis ne. 7 Ka ma upöm voaꞌ kon vuꞌ ee manih po komön o noꞌ uris toꞌtoꞌ, ko uris toꞌtoꞌ pu maꞌ, ko kopös en pee, kee hikta pu vavih maꞌ. 8 Ivëhkëk, a ma upöm voaꞌ kon to vuꞌ manih po oeh vih, pare pu vavih ee maꞌ. Pare voaꞌ vavih ee, ka ma upöm vu kon voaꞌ ee po 30 voaꞌ, ka ma meh vu kon voaꞌ ee po 60 voaꞌ, ka ma meh vun voaꞌ ee po 100 voaꞌ. 9 A teꞌ to teꞌ me non a tenaneah se pënton a soe peöꞌ.”

Suk Ataeah Ne Ieesuꞌ To Vahoꞌ Vakis Non A Soe Peꞌ Pa Soe Vapipinoꞌ

Mak 4:10-12, me Luk 8:9-10

10 Ka ma vamomhë nö ee maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pare hi poë pan, “Eën vavaasis tamoaan suk nom sih a napan ataeah a ma soe pën manih pa soe vapipinoꞌ?”

11 Ke Ieesuꞌ piun a hi pa ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke rapoë pan, “E Sosoenën to vaonöt voh ken peöm pa nat a pusun in a soe vakoaan va pa Matop Vih va pa Vöön va Kin. Ivëhkëk, o upöm teꞌ to hikta onöt ne a nat vavih pa pusun in a soe vakoaan pamëh. 12-13 Ta pah teꞌ se keh kon voh o nat, pareꞌ maaka i non a soe pe Sosoenën, e Sosoenën se heꞌ vaꞌpuh oah en peꞌ po nat, keꞌ maaka vavih en. Ivëhkëk, a teꞌ se keh koaan o nat vëh ne Sosoenën to heꞌ voh poan, e Sosoenën se öt hah këh en peꞌ po nat pamëh. A napan se kuteꞌ e ne pataeah nöꞌ to nonok noꞌ, ivëhkëk, ee to hikta antoen ne a ep in ta pah tah. Pare tënan e ne pa ma soe nöꞌ to vavatvus noꞌ, ivëhkëk, ee to pënton varo e ne, ko hikta nat vavih ne, pare hikta maaka i ne a pusun in a ma soe poë varih. Eꞌ akuk kuru a pusun in a ö nöꞌ to vavatvus suk ke noꞌ a napan a ma soe peöꞌ manih pa soe vapipinoꞌ. 14 Ivëh, kee ep ee pataeah no a teꞌ vanënën soe vëh e Aisaëaꞌ to sosoe suk voh non to tavus man en, eꞌ to soe voh pan,

“Eöm se tënan em pa soe,

ivëhkëk, eöm to hikta onöt nem a nat in a pusuneah,

paröm kuteꞌ e nem,

ko kuteꞌ kov e nem

ivëhkëk, eöm to hikta onöt nem a inan ta pah tah.

15 Suk ataeah, a ma kokoman pee to nun,

kee papanih a ma tenëëre,

pare makus e ne.

Suk, ee tomeꞌ nat in a tah nee to ep in pa ma matëëre,

ko tënan a soe pa ma tenëëre.

Ee to koman ne pan ee tomeꞌ nat a pusun in a soe pamëh,

ko tapiun hah ke maꞌ manih peöꞌ,

köꞌ vatoꞌ hah raoe.” Ais 6:9-10

16 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ me e non pa ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe pan, “Vaeö rakah peöm o teꞌ varih to ep in a ma tah nöꞌ to nonok noꞌ pa matëëneöm, paröm nat vamaaka a soe nöm to tënan pa tenëneöm. 17 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm. O teꞌ vanënën soe o peo rakah, me ra nap totoopin, ee to iu ep voh ne a ma tah nöm to ep in kuru. Ivëhkëk, ee to hikta ep voh. Pare iu tënan rakah ne a soe pamëh. Ivëhkëk, ee to hikta tënan voh a soe pamëh.”

A Pusun In A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Teꞌ To Poꞌpoꞌ A Kon

Mak 4:13-20, me Luk 8:11-15

18 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ me e non pa ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe pan, “Varuꞌ vakomanih söm pënton vavih pa pusun in a soe vapipinoꞌ va pa teꞌ vëh to poꞌpoꞌ a kon manih pa rak peꞌ. 19 A ma voaꞌ kon varih to vuꞌ manih po vaꞌpet taan to teꞌ va ne manih po teꞌ varih to tënan ee pa soe va pa Matop Vih pe Sosoenën, ivëhkëk, ee to hikta maaka vavih ne pa pusun in a soe pamëh. Ke susun po oraꞌ hat nö maꞌ, pareꞌ kon ke en pa soe vih vëh ne Sosoenën to poꞌpoꞌ manih pa koman a teꞌ pamëh. 20 Ka ma teꞌ voaꞌ kon varih to vuꞌ manih pa moeh vösvös, ee to teꞌ va ne manih pa teꞌ to pënton en pa soe, pareꞌ kon vëvëhöꞌ rakah en peꞌ, pareꞌ vaeö e non peꞌ. 21 Ivëhkëk, o vaman to hikta aan vakis manih pa komaneah. Ko poen no a napan to kehkeh vöknah ne a soe pe Sosoenën, ee to heꞌ ee peꞌ pa punis, ko hinën ee peꞌ, ko vaman peꞌ kuꞌ vëhöꞌ en. 22 Ka ma voaꞌ kon varih to vuꞌ manih po komön o noꞌ uris toꞌtoꞌ teꞌ vah vapoꞌ ne nih? Ee to teꞌ va ne manih po teꞌ to pënton ee pa soe, ivëhkëk, o kokoman pee to puh suk rakah non a ma tah peo va po oeh vëh. Pare koman vaviꞌ me e ne pa ununun vapeo a moniꞌ. Eꞌ a ma kokoman poë varih to kopös rakah ee pa soe pe Sosoenën. Ka soe pamëh hikta vovoaꞌ non. 23 Ka ma teꞌ voaꞌ kon varih to vuꞌ manih po oeh vih, to teꞌ va e ne manih po teꞌ to pënton ee pa soe, pare nat vavih ee pa pusuneah. Ka soe pe Sosoenën vuꞌ manih po kokoman pa teꞌ, pareꞌ voaꞌ pet en manih po toꞌtoꞌ peꞌ. Ka ma paeh to voaꞌ ee po 100 voaꞌ, ka ma meh to voaꞌ ee po 60 voaꞌ, ka ma meh to voaꞌ ee po 30 voaꞌ.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Po Meon Hat To Pu Maꞌ Manih Pa Koman A Rak

24 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “A Matop Vih va pa Vöön va Kin to teꞌ va e non manih pa teꞌ to poꞌpoꞌ a ma voaꞌ kon manih pa koman a rak peꞌ. 25 Ivëhkëk, pa popoen no a napan to koroh vahik ee, ka teꞌ vëh to hat ov e non poan nö maꞌ, pareꞌ varapök pet en po meon hat manih pa koman a kiu kon, pareꞌ hah en. 26 Po vasuksuk no a kon to pisiꞌ ee maꞌ. Pare pu ee ko kehkeh voaꞌ poꞌ ne, ka nap kiu taum ee po meon hat to pisiꞌ en maꞌ manih pa kon. 27 Ka nap kiu nö ee manuh pe tövaneah pa rak, pare soe ke poë pan, ‘Topoan, emöm to koman nem pan eën to poꞌpoꞌ vaviꞌ voh a kon manih pa rak pën, ivëhkëk, o meon hat tavus taneꞌ poꞌ maꞌ nih?’ 28 Ke tövaneah pa rak soe ke rapoë pan, ‘O teꞌ varih to vakihat me a ne neoꞌ ivarih to varapök po meon hat manih pa rak peöꞌ. Ka nap kiu hi ee pe tövaneah pa rak pan. ‘Eën iu e nom pa ö se möm pö o meon hat vëh pa koman kon pën ëh?’ 29 Ivëhkëk, e tövaneah pa rak to soe ke rapoë pan, ‘Ahik, eöm to meꞌ pöpö nem o meon hat, paröm pö vaꞌpeh me em pa kon. 30 Eöm se koe a pö o meon, keꞌ pu vaꞌpeh me en pa kon, keꞌ onöt po poen na se moes a kon. Manih po poen va pa moes a kon, eöꞌ se soe ka nap kiu peöꞌ pan, vamomoaan nee se pö o meon hat, pare nohnoh a ma noh, kee sih vamatop ne pa ës. Ka pah moes poꞌ a kon, para vahoꞌ raoe manih pa iuun vavahoꞌ taëën peöꞌ.”

A Soe Vapipinoꞌ To Teꞌ Non Manih Po Voaꞌ Mastat

Mak 4:30-32, me Luk 13:18-19

31 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ me e non pa ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke rapoë pan, “A Matop Vih va pa Vöön va Kin to teꞌ va e non manih po voaꞌ naon nee to pokaꞌ ne o mastat* no a teꞌ to nep pa koman a rak peꞌ. 32 O voaꞌ mastat to hikta teꞌ va non manih pa ma upöm voaꞌ naon. Ahik, eꞌ o siꞌ voaꞌ tah to parin soneꞌ varo, ivëhkëk, eꞌ se keh pu maꞌ, eꞌ to apuh oah en pa ma upöm nöꞌ nepnep, eꞌ se tavus rakah en o nöꞌ apuh, ko növan nö maꞌ, pare nok ee pa ma heꞌ pee manih pa ma peananeah.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Po Is

Luk 13:20-21

33 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “A Matop Vih va pa Vöön va Kin to teꞌ va e non manih po is no a köövo to ru manih pa tis praoaꞌ, pareꞌ rih ko is hovën o praoaꞌ. Ko vasuksuk no praoaꞌ to peah en maꞌ.”

E Ieesuꞌ To Vavatvus Vaviꞌ Non A Ma Soe Vih Peꞌ Manih Pa Soe Vapipinoꞌ

Mak 4:33-34

34 E Ieesuꞌ to vavatvus vaviꞌ non a ma soe peꞌ manih pa napan pa ma soe vapipinoꞌ, eꞌ to hikta soe vamaaka rakah ke ra napan ta pah soe, ahik, eꞌ to vavatvus vaviꞌ non a ma soe peꞌ manih pa ma soe vapipinoꞌ. 35 Eꞌ a tah pamëh neꞌ to nonok non marën a vapuh a soe no a teꞌ vanënën soe to soe suk voh pan,

“Eöꞌ se vavatvus vaviꞌ ke noꞌ peöm pa ma soe vakoaan peöꞌ manih pa ma soe vapipinoꞌ.

Eöꞌ se hutët a ma tah to vakoaan voh ne penai po poen no oeh to meꞌ voh e non pa tavus,

pareꞌ öök non maꞌ manih kuru.” Sng 78:2

E Ieesuꞌ To Soe Vatvus A Pusun In O Meon Hat

36 E Ieesuꞌ to këh en pa napan, pareꞌ ho en koman iuun, ka ma vamomhë peꞌ nö me ee peꞌ, pare hi poë pan, “Soe ka möm ah pa pusun in a soe vapipinoꞌ va po meon hat vëh to pokoꞌ manih pa rak.”

37 E Ieesuꞌ to piun a hi pee, pareꞌ soe ke rapoë pan, “A teꞌ vëh to poꞌpoꞌ a voaꞌ vih manih pa koman a rak, eꞌ eöꞌ, e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus. 38 Ka rak, eꞌ o oeh, ka voaꞌ vihvih, eꞌ a napan to teꞌ ne manih pa Matop Vih pe Sosoenën. Ko meon hat, eꞌ a napan to teꞌ ne manih pa papan pe susun po oraꞌ hat. 39 Ka teꞌ vëh to vakihat me non e tövaneah pa kiu kon to poꞌpoꞌ o meon hat, eꞌ e susun po oraꞌ hat. Ko poen oes a voaꞌ poë varih, eꞌ o poen no oeh vëh se hik. Ko teꞌ kikiu, ee o ankeroꞌ pe Sosoenën.”

40 “Ko meon nee se pö, pare ës po suraꞌ, eꞌ to vataare non a ö ne Sosoenën se nok amot va, po poen no oeh vëh se hik. 41 Eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus se vanö maꞌ o ankeroꞌ peöꞌ, kee nö, pare veo tavus o teꞌ varih to taꞌtaꞌ ne a napan, kee mimiröꞌ ne a ma vaman pee, me o teꞌ varih to nonok vatëh ne a ma taateꞌ hat. Kee tavus këh a Matop Vih va pa Vöön va Kin. 42 O ankeroꞌ se vi e na pee manuh po suraꞌ ësës tamoaan. Manih po suraꞌ pamëh no a napan se okook kov e ne, ko vakuskus rivon me ne po kamis o apuh rakah. 43 Ka nap totoopin se ëman va ee manih pa potan koman a Matop Vih pe Tamëëre. A teꞌ to teꞌ me non a tenaneah se a pënton a soe peöꞌ.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Pokis Moniꞌ To Koaan Non Manih Pa Koman A Rak

44 “A Matop Vih va pa Vöön va Kin to teꞌ va e non manih pa pokis moniꞌ no a teꞌ to koaan manih pa koman a rak. Ka meh teꞌ nönö vah non manih pa koman a rak, pareꞌ taum en pa pokis moniꞌ pamëh. Pareꞌ koaan pet en. Eꞌ to pah vaeö suntan rakah en, pareꞌ nö ko vavoen vahik en pa ma moeh tah neꞌ to vaneah non, pareꞌ kon a moniꞌ ko voen en pa rak pamëh.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Teꞌ To Voen O Kuri To Parin A Voen Vapeah

45 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pet en pan, “A Matop Vih va pa Vöön va Kin to teꞌ va i non manih pa teꞌ öt ö to iu voen non ta ma kuri mamatan vavih. 46 Eꞌ to taum en maꞌ po kuri o pöh voen vapeah rakah, pareꞌ nö ko vavoen vahik rakah en pa ma moeh tah peꞌ. Pareꞌ hah poꞌ ko voen en po kuri pamëh.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Kë

47 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “A Matop Vih va pa Vöön va Kin to teꞌ va ennon manih pa kë nee to vöknah tahiꞌ, pare vaon a ma vu iian. 48 A kë to puh ka nap tatanaꞌ iian rëh takin ee pa kë sinten tahiꞌ, pare ihoꞌ, ko pitöꞌ ee o iian, a ma teꞌ o vihvih nee to vahoꞌ po kove, ka ma teꞌ o hat nee to vi ee na pee. 49 Eꞌ to ep va i non nën po poen no oeh vëh se hik. O ankeroꞌ pe Sosoenën se nö maꞌ, pare pitöꞌ taneꞌ maꞌ a nap vatösoe manih pa nap tëtënan soe. 50 O ankeroꞌ pe Sosoenën se vi kunah en pa nap vatösoe manih po suraꞌ ësës tamoaan. Manih po suraꞌ pamëh no a nap vatösoe se okook kov e ne, ko vakuskus rivon me e ne po kamis o apuh rakah.”

51 Ke Ieesuꞌ hi en pa ma vamomhë peꞌ pan, “Eöm nat vavih kës e nem pa pusun in a soe vaꞌih?” Kee soe maꞌ pan, “A, emöm to nat kurus e nem pa ma soe poë varih.” 52 Ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “O teꞌ vavaasis varih to nat voh ne o Vavaasis pe Mosës ee to nat vahik voh ee pa pusun in a soe va pa Matop Vih va pa Vöön va Kin. Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih pe tövaneah pa iuun to ho koman iuun, pareꞌ teꞌ tavus maꞌ a ma tah voon me a ma teꞌ tah vamoaan, pareꞌ heꞌ en po upöm teꞌ. Ivëh, ke eöm a ma vamomhë peöꞌ se nö, paröm vatvus ke ra napan a soe va po ururuan vih pe Sosoenën me a Soe Vih va pa Matop Vih va pa Vöön va Kin.”

A Ta Nasarët To Heꞌ Tonun E Ieesuꞌ

Mak 6:1-6, me Luk 4:16-30

53 E Ieesuꞌ to hutët vahik ke ra napan a ma soe vapipinoꞌ poë varih, pareꞌ këh en pa ö vëh neꞌ to teꞌ non. 54 Eꞌ to hah en pa vöön vëh neꞌ to apuh voh, pareꞌ vavatvus non a soe pe Sosoenën manih pa napan koman a iuun hinhin soneꞌ pee. Ka napan tënan a ma soe peꞌ, pare pah töhkak vahat rakah ee, pare vaiihi koman e ne pan, “A teꞌ vëh kon taneꞌ maꞌ o nat me o kikis vëh nih, marën a nok a ma tah vatoksean? 55 Eꞌ e koaꞌ poꞌ pa teꞌ ekeok toh, ke sinaneah e Mariaꞌ, ka ma kea peꞌ ivarih, e Jëmis, ke Jeosëp, ke Saëmon, ke Jiutas. 56 Ka kën vameneah teꞌ vaꞌpeh me e ne pea manih, ka teꞌ vëh se poꞌ kon taneꞌ maꞌ o nat me o kikis vëh nih?” 57 Keꞌ ivëh, a tah no a napan va pa vöön peꞌ to heꞌ tonun suk poë. Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to soe ke rapoë pan, “A teꞌ vanënën soe no a ma muhin kurus to ta e ne peꞌ. Ivëhkëk, manih pa vöön koman peꞌ, me manih pa kën poaneah, me manih pa tapaiuun koman peꞌ, ee to hikta ta ne poë, pare heꞌ tonun e ne peꞌ.” 58 Ivëh, neꞌ to hikta nok suk voh ta ma tah vatoksean apuh nën. Suk ataeah, a napan to hikta vaman ne poë.

14

E Hëërot To Ip Vamët E Jon Tövapupui

Mak 6:14-29, me Luk 3:19-20; 9:7-9

1 Manih po poen pamëh ne Ieesuꞌ to teꞌ avoeꞌ e non manih Nasarët, e Hëërot he sunön non manih pa muhin va Galiliꞌ. Eꞌ to pënton a ma vahutët va pe Ieesuꞌ, 2 pareꞌ soe ke ra nap kiu peꞌ pan, “E Jon kës kovëh to pupui non sih a napan pa ruen to sun taneꞌ hah maꞌ po vapeepe? Ivëh, neꞌ to teꞌ suk me non o kikis va pa nok a ma tah vatoksean.”

3 Moaan voh ne Hëërot to öt e Jon, pareꞌ nohnoh poan po uris eh. Ko vahoꞌ poan pa iuun nohnoh, suk e Hëëroteas e köövo pe kea soneꞌ peꞌ, Filip. 4 E Jon to soe ke Hëërot pan, “Manih pa taateꞌ pa kën sipuura, eꞌ to hat rakah e non pa ö nën to he e köövo pe kea pën Filip, parën me.” 5 E Hëërot to pënton a soe pe Jon, pareꞌ kehkeh ip vamët e non peꞌ, ivëhkëk eꞌ to nanaöp non a napan, suk ee to vaman e ne e Jon a teꞌ vanënën soe.

6 Manih po poen ne sinan e Hëërot to vahuh voh poan, ne Hëërot to nok a taëën va po poen pamëh, pareꞌ vaoe na o upöm teꞌ susunön kee nö maꞌ pa vaeö me poë. Ke semon Hëëroteas pinoꞌ vamanin rakah en pe Hëërot. 7 E Hëërot to vaeö suntan rakah, pareꞌ soe ke semon Hëëroteas a soe kikis neꞌ to hikta onöt non a kök hah. Eꞌ to soe pan, “E semon Hëëroteas se keh iu non tataeah, eöꞌ se heꞌ eoꞌ peꞌ.” 8 Ke Hëëroteas soe ken pe semoneah pataeah neꞌ se nö, pareꞌ hin manih pe Hëërot. E semon Hëëroteas to nö pareꞌ soe ke Hëërot pan, “Heꞌ a neoꞌ o kahoꞌ pe Jon Tövapupui se pet non pa peret.”

9 E Hëërot to pënton a soe vaꞌih, pareꞌ töhkak vahat rakah en, pareꞌ tamak. Ivëhkëk, a hikta tah neꞌ se nok hah, suk ataeah, eꞌ to soe vu ken pe semon e Hëëroteas pa soe kikis, o upöm teꞌ susunön neꞌ to vaoe na he pënton i ne pa soe pamëh. Ivëh, ke Hëërot taꞌ en pa nap vëvënsun peꞌ, kee vatet ee pa soe pe semon e Hëëroteas. 10 E Hëërot to vanö en pa nap vëvënsun manuh pa iuun nohnoh, kee moes kurus ee maꞌ po kahoꞌ pe Jon. 11 Ee to teꞌ ee maꞌ po kahoꞌ pe Jon to pet non pa peret, pare heꞌ ee pe koaꞌ sepeꞌ pamëh, keꞌ teꞌ, ko heꞌ en pe sinaneah. 12 Ka ma vamomhë pe Jon nö maꞌ, pare teꞌ ee pa sionin e Jon, ko pe ee peꞌ, pare nö, ko hutët ke pe Ieesuꞌ pa tah to tanok manih pe Jon.

E Ieesuꞌ To Makën A 5,000 Teꞌ

Mak 6:30-44, me Luk 9:10-17, me Jon 6:1-14

13 E Ieesuꞌ to pënton o vahutët va pa tah to tanok manih pe Jon, pareꞌ tok vaꞌpeh me ra ma vamomhë peꞌ po paröꞌ, kee nö ee pa ö no a hikta teꞌ to teꞌ non. Ivëhkëk, a napan peo to pënton a soe va pa ö ne Ieesuꞌ to nö en, pare këh ee pa vöön vëh nee to teꞌ ne, ko vatet koe ee peꞌ manih hanan. 14 E Ieesuꞌ to tatakin këh ko non o paröꞌ, pareꞌ ep a nap peo rakah to anoeh ne. Pareꞌ kamöꞌ en pee, ko vavatoꞌ en po teꞌ varih to haraꞌ ne a ma vu mët.

15 Pa matanpoen no a ma vamomhë pe Ieesuꞌ to nö ee maꞌ manih peꞌ. Pare soe ke poë pan, “Ahikta napan to teꞌ ne manih pa muhin vaꞌih, keꞌ vih non pea se vanö hah a napan varih, kee nö, pare voen koman ta ma taëën pee manih pa ma vöön to teꞌ vatët ne.” 16 Ke Ieesuꞌ piun rapoë, pareꞌ soe pan, “Ee se nö suk ataeah, eöm koman se makën raoe.”

17 Ka ma vamomhë pe Ieesuꞌ soe ke poë pan, “Ea to teꞌ ro me no o tönim muꞌ me ra poa iian.”

18 Ke Ieesuꞌ soe pan, “Teꞌ maꞌ öm o tönim muꞌ me ra poa iian poë varih.” 19 Ke Ieesuꞌ taꞌ en pa napan, kee ihoꞌ ee pa karas, keꞌ kon o tönim muꞌ me ra poa iian, pareꞌ ta peah na kin, ko soe vavihvih ke na e Sosoenën pa taëën pamëh, pareꞌ kökök a ma muꞌ, ko ki ken pa ma vamomhë peꞌ, kee makën poꞌ ee pa napan. 20 A napan to ëën, pare mahun vahik rakah ee, ka ma vamomhë pe Ieesuꞌ ununun o havun me ro pöök kove pa ma ö taëën varih no a napan to ëën këh. 21 A napan to peo onöt ne a 5,000 teꞌ to ëën a taëën pamëh, ee to hikta ëh vaꞌpeh voh o köövo me ro koaꞌ.

E Ieesuꞌ To Tet Maꞌ A Tonon

Mak 6:45-52, me Jon 6:15-21

22 E Ieesuꞌ to taꞌ en pa ma vamomhë peꞌ, kee vëvëhöꞌ peah ee manih po paröꞌ, pare vovoh pahan ee manuh pa pap tonon vöh. Ee to këh ee peꞌ to vavanö hah non a napan pa ma vöön pee. 23 Eꞌ to vanö vahik en pa napan, pareꞌ ëp en pa siꞌ ö tope pa hin. Eꞌ to teꞌ non nën ka muhin matanpoen en. 24 Manih po poen pamëh no paröꞌ to vahuk këh en pa sinten a tonon. Ka supa töstös kov e non po paröꞌ, suk a tuvuh to ipip koe ke non maꞌ nën. 25 Topnin a 3 kirök me a 6 kirök pa pöstakah ne Ieesuꞌ to nö maꞌ manih pa ma vamomhë peꞌ to tok ne po paröꞌ. Eꞌ to tet maꞌ a tonon. 26 A ma vamomhë peꞌ to ep i na poë to tetet nö non maꞌ a tonon, pare rikrik rakah e ne po naöp. Pare pah tötö suntan e ne, suk ee to koman ne pan e Ieesuꞌ a oraꞌ. 27 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to to vëvëhöꞌ ken pee, pareꞌ soe pan, “Teꞌ vaes nem, paröm koe a naöp, eöꞌ akuk kuru.”

28 Ke Pitaꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “Sunön eꞌ se keh teꞌ non pan eën e Ieesuꞌ, kën soe ka maꞌ neoꞌ, köꞌ tet nös a tonon ko nö nös pën.” 29 Ke Ieesuꞌ soe ke maꞌ e Pitaꞌ pan, “Maꞌ ah,” Ke Pitaꞌ këh en po paröꞌ, pareꞌ tet en pa tonon ko nö en manuh pe Ieesuꞌ. 30 Ivëhkëk, e Pitaꞌ to ep a tuvuh me a supa pareꞌ naöp en, ko taneo en pa rokoꞌ, pareꞌ kokoeꞌ ke na e Ieesuꞌ, ko soe pan, “Hehe a neoꞌ ah, Topoan!”

31 Varuꞌ rakah vakomanih ne Ieesuꞌ to öt a koreneah, pareꞌ soe pan, “Suk ataeah, kën koman vaponkiꞌ nom? O vaman pën to parin a soneꞌ.” 32 Vasuksuk ne Ieesuꞌ pen Pitaꞌ to peah ee manih po paröꞌ, ka tuvuh hik en. 33 Ka ma vamomhë varih to tok vu ne po paröꞌ vasunön e Ieesuꞌ, pare soe pan, “Oman, eën vamaman rakah e Koaꞌ pe Sosoenën.”

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Ma Nap Peo To Haraꞌ Ne A Ma Vu Mët Manih Gënesaret

Mak 6:53-56

34 E Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to pahan ee pa tonon va Galiliꞌ, pare takin ee pa ö muhin va Gënesaret. 35 Ka napan va pa muhin pamëh ep inan e Ieesuꞌ, pare vanö ee pa soe vanat pa ma siꞌ vöön to teꞌ vatët ne nën. Kee teꞌteꞌ ee maꞌ po teꞌ varih to haraꞌ ne a ma vu mët manih pe Ieesuꞌ. 36 Pare hin vakis rakah ee pe Ieesuꞌ pan a napan varih to haraꞌ ne a ma mët se hariun ro o ohop peꞌ. Ka napan kurus varih to haraꞌ ne a ma vu mët to hariun ro ohop peꞌ, pare toꞌ vahik rakah ee.

15

A Taateꞌ Pe Sosoenën To Teꞌ Oah E Non Pa Taateꞌ Pa Kën Sipun

Mak 7:1-13

1 E Ieesuꞌ to teꞌ avoeꞌ e non manih Gënesaret, ko Parësiꞌ me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës taneꞌ maꞌ Jerusalëm, ee to nö maꞌ pa ep in e Ieesuꞌ, pare hi poë pan, 2 “Vahvanih ka ma vamomhë pën hikta vavatet ne o vavaasis no a kën sipuura to soe voh ka ra pan ea se vavatet no? Ea se kehkeh ëën no, ea se pupui momoaan a ma koreera.”

3 Ke Ieesuꞌ piun varuꞌ a soe pee, pareꞌ soe pan, “Vahvapoꞌnih köm vavatet vaviꞌ nem o vavaasis peöm, paröm hikta vavatet nem a teꞌ taateꞌ pe Sosoenën? 4 E Sosoenën to soe voh ka ra pan,

“Ta e tamömah pen e sinömah. Eks 20:12; Lo 5:16

Keteh se keh veveot e tamaneah pen e sinaneah, ea se ip vamët ee peꞌ.” Eks 21:17

5 Ivëhkëk, eöm to vavaasis nem sih pan ta pah teꞌ se keh soe ke tamaneah pen e sinaneah a ö neꞌ to teꞌ me e non a tah marën a vaꞌaus rapoë pon, ivëhkëk, eꞌ to hikta heꞌ raoe, suk eꞌ se heꞌ na e Sosoenën a tah pamëh. 6 Eöm o teꞌ o pöh mokoꞌ rivon, suk eöm to vavaasis nem a teꞌ pamëh pan eꞌ se nat non vaꞌaus e tamaneah pen e sinaneah. Paröm sosoe me nem pan eꞌ to nonok non a ma tah ne Sosoenën to sosoe non. Manih po vavaasis pamëh eöm to vöknah rakah e nem pa soe pe Sosoenën, paröm kë vaviꞌ rakah e nem pa taateꞌ nöm to kon taneꞌ maꞌ pa kën sipun. 7 A soe pe Sosoenën to man rakah en, ne Aisaëaꞌ a teꞌ vanënën soe to vatvus suk voh a neöm o teꞌ teꞌteꞌ vapoꞌkan, pareꞌ soe vamanih pan,

8 “A napan varih to kë varoe ne sih a ëhnan neoꞌ pa rivoeere,

ivëhkëk, manih pa ma kupu pee,

ee to teꞌ varo rakah këh e ne peöꞌ.

9 Eꞌe to vavaasis varoe ne sih a taateꞌ po teꞌ va po oeh vëh,

pare pikpiuk ne sih pan,

‘Ivaꞌih a taateꞌ pe Sosoenën’.

Pare vasunön a ne sih peöꞌ po rivon varoe.” Ais 29:13

A Tah To Mimiröꞌ Non Sih A Teꞌ

Mak 7:14-23

10 E Ieesuꞌ to vaoe a napan, kee tönun ee maꞌ manih peꞌ, keꞌ soe ke rapoë pan, “Eöm kurus varih se pënton a soe peöꞌ, paröm kokoman vavih. 11 A tah nën to öt pa koreomah, parën hikta pupui, parën ëën, eꞌ to hikta miröꞌ non o toꞌtoꞌ pën, ahik, a tah nën to koman momoaan, parën to tavus eah manih pa rivomah, eꞌ a tah pamëh to miröꞌ e non po toꞌtoꞌ pën.” 12 O Parësiꞌ to pënton a soe pe Ieesuꞌ, pare heve ov e ne peꞌ. Ka ma vamomhë peꞌ nö maꞌ pare hi poë pan, “Eën hikta nat nom o Parësiꞌ to heve ov e ne pën, suk a ma soe varih nën to vavatvus nom oh?”

13 E Ieesuꞌ to piun a hi pa ma vamomhë peꞌ pareꞌ soe pan, “E Tamön vöh pa vöön va kin to vaneah non pa rak, ka ma tah kurus varih to teꞌ ne pa koman a rak, ne Tamön to hikta nep voh, eꞌ koman se tai vaꞌpeh me en pee pa ma aan.* 14 Eöm se koe a koman vatëh o heve po Parësiꞌ, ee ro teꞌ o kekehoꞌ. Ta pah teꞌ kehoꞌ se keh meeme nö non a meh teꞌ kehoꞌ, ee vapöök pon se vuꞌ hop ee manih pa koman a koveꞌ.” 15 Ke Pitaꞌ hi e Ieesuꞌ pan, “Eën onöt e nom pa vamaaka ka möm a pusun in a soe vapipinoꞌ vëh nën to soe ke ra napan ah?”

16 Ke Ieesuꞌ soe, “Eöm me to hikta nat vavih nem pa tah vëh to mimiröꞌ non sih po toꞌtoꞌ pa teꞌ, ha? 17 A ma moeh tah kurus varih na to ënëën no sih se kunah manih pa komaara, ka pepeak vi ee pee. 18 Ivëhkëk, a tah to teꞌ non manih po kokoman pa teꞌ, keꞌ to tavus in poan, eꞌ a tah ko pamëh to miröꞌ en pa apen a teꞌ 19 A ma taateꞌ hat varih to tatavus taneꞌ ne maꞌ po kokoman pa teꞌ, ee ivarih, ip vamët a meh teꞌ, me e voe to nok a taateꞌ rëhrëh. Me e köövo to nok a taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ, me a ma meh taateꞌ rëhrëh, me a taateꞌ kaveo, me a taateꞌ piuk, me a taateꞌ va pa vasoe aven a meh teꞌ. 20 Ee ivarih a ma taateꞌ poë varih to vapö ne sih a apen a teꞌ manih po epep pe Sosoenën. Ka manih pa ö no a teꞌ to hikta pupui momoaan a koreneah, pareꞌ ëën, a taateꞌ pamëh to hikta vapö non a apen a teꞌ.

A Köövo Va Keenan To Vaman E Ieesuꞌ

Mak 7:24-30

21 E Ieesuꞌ to këh en pa vöön va Gënesaret vëh neꞌ to teꞌ non, pareꞌ nö en manuh pa ma vöön to teꞌ ne pa muhin va Taëaꞌ me Saëdon. 22 A pah köövo to hikta teꞌ non pan eꞌ a mu Jiuꞌ, eꞌ a köövo va Keenan to teꞌ non sih pa muhin pamëh, eꞌ to nö maꞌ pe Ieesuꞌ, pareꞌ hin poan, pareꞌ soe pan, “Sunön, Koaꞌ supnaiꞌ pe Devit ururuan a neoꞌ ah, a oraꞌ hat to miröꞌ voh e semoneoꞌ, keꞌ kamis voh en pa ma tamoaan.” 23 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to hikta piun avoeꞌ non a hin pe köövo pamëh. Ka ma vamomhë peꞌ nö maꞌ, pare soe ke poë pan, “Taꞌ e köövo vëh, keꞌ nö na. Eꞌ to kokoeꞌ suk avoeꞌ nö e non maꞌ pea.”

24 Ke Ieesuꞌ piun a ma vamomhë peꞌ pareꞌ soe pan, “E Sosoenën to vanö voh a maꞌ neoꞌ, pan eöꞌ se vaꞌaus a napan va Israël, suk ee to teꞌ va ne manih po sipsip to nun.” 25 Ke köövo pamëh hah en maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pareꞌ vatokon manih pa mataneah, pareꞌ soe ke poan pan, “Sunön vaꞌaus a neoꞌ ah!” 26 Ke Ieesuꞌ piun e köövo pareꞌ soe pan, “Eꞌ to hikta matan vavih non pa kon a taëën po koaꞌ, ko heꞌ ro këh.” E Ieesuꞌ to soe vamanih, suk o Jiuꞌ to koman ne pan o upöm teꞌ to teꞌ va e ne manih po këh. 27 Ke köövo va Keenan pamëh soe varuꞌ ke Ieesuꞌ pan, “Oman Sunön, ivëhkëk, o këh to nat e ne pa ëën a ma ö kukuvun taëën, ëën këh pa kën poëëre to vuꞌvuꞌ taneꞌ ne maꞌ pa pok ënëën.” 28 E Ieesuꞌ to pënton a soe pe köövo pamëh, pareꞌ soe va in poan manih pan, “Köövo o vaman pën to parin apuh, eöꞌ se nok eoꞌ pataeah nën to iu nom.” Ka varuꞌ vakomanih ne semoneah to toꞌ hah en.†

E Ieesuꞌ To Vavatoꞌ Hah A Ma Napan To Haraꞌ Ne A Ma Vu Mët

29 E Ieesuꞌ to këh en pa ö neꞌ to teꞌteꞌ non, pareꞌ hëhë nö non pa sinten a tonon va Galiliꞌ, pareꞌ ep in a siꞌ ö tope, pareꞌ nö ko ihoꞌ en nën. 30 Ka nap peo rakah nö ee maꞌ manih pe Ieesuꞌ, ee to nö vaꞌpeh me maꞌ o teꞌ hathat ma moe, me ro teꞌ kekehoꞌ, me ro teꞌ tëtënkun, me ro teꞌ varih to hikta antoen ne a to. Me ro upöm teꞌ to haraꞌ ne a ma vu kamis. Pare vahoꞌ ee pee manih pa havin mon e Ieesuꞌ. Ke Ieesuꞌ vavatoꞌ vahik rakah en pee. 31 A napan to ep in a nap hikta toto to vaato hah ee, ka nap tëtënkun to vihvih hah ee. Ko teꞌ hathat ma moe nö vavavih hah ee, me o teꞌ kekehoꞌ to opoep hah ee, pare toksean rakah ee. Ko kë ee pa ëhnan e Sosoenën pee.

E Ieesuꞌ To Makën O 4,000 Teꞌ

Mak 8:1-10

32 E Ieesuꞌ to vaoe a ma vamomhë peꞌ, kee nö maꞌ manih peꞌ, keꞌ soe ke rapoë pan, “Eöꞌ to kamöꞌ rakah e noꞌ pa napan varih, suk ee to teꞌ vaꞌpeh me a neoꞌ po kukön poen. Pare hikta teꞌ hah me ne ta ma taëën nee se ëën, suk a ma taëën pee to hik këh en pee. Köꞌ rës e noꞌ pa vanö maë hah raoe manuh pa ma vöön pee. Ee tomeꞌ tötöspan ee po maë, ko sunë këh ee pa nö hah manuh hanan.” 33 Ka ma vamomhë peꞌ hi poë pan, “Ea to teꞌ varo rakah këh e no pa ma vöön apaꞌpuh, ka se poꞌ kon maꞌ ta taëën nih, para makën a nap peo varih?” 34 Ke Ieesuꞌ hi poꞌ en pa ma vamomhë peꞌ pan, “O tovih muꞌ poꞌ nöm to teꞌ me nem?” Kee piun va ee manih pan, “O tönim me ro pöök muꞌ, me ra ma siꞌ iian.”

35 Ke Ieesuꞌ taꞌ en pa napan, kee ihoꞌ ee manih po oeh. 36 Ke Ieesuꞌ kon a tönim me ro pöök muꞌ, me a ma siꞌ iian, pareꞌ ta peah na kin ko soe vavihvih ke na e Sosoenën. Pareꞌ ki vakëkëh ke ra ma vamomhë peꞌ, kee makën poꞌ ee pa napan. 37 A napan kurus to ëën, pare mahun vahik rakah ee, ka ma vamomhë pe Ieesuꞌ ununun o tönim me ro pöök kove pa ma ö taëën varih nee to mahun këh. 38 A kën voe to peo onöt ne a 4,000 teꞌ, ee to hikta ëh vaꞌpeh me voh o köövo me ro koaꞌ. 39 E Ieesuꞌ to vanö vahik en pa napan, pareꞌ peah en po paröꞌ, ko taneꞌ manih pa muhin va Dekapolis, ko pahan a tonon, ko vos en manuh pa muhin vëh ne to popokaꞌ ne Magadan.

16

O Parësiꞌ To Iu Ep Ne Ta Tah Vatoksean Se Taneꞌ Maꞌ Manuh Pa Vöön Va Kin

Mak 8:11-13, me Luk 12:54-56

1 O Parësiꞌ me ro Sëdiusi to nö maꞌ, pare kehkeh punöꞌ ne e Ieesuꞌ, pare soe ke poë pan, “Ieesuꞌ, nok ah ta tah vatoksean va pa vöön va kin to vataare a no möm a ö nën to nonok nom a kiu pe Sosoenën.” 2 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to piun rapoë pareꞌ soe pan, “Pa matanpoen nöm to sosoe nem sih pan, a akis se keh kakaaroen, ka nat ee pa muhin se poen vavih en nös. 3 Pa pöstakah nöm se keh ep a muhin to popoen, pareꞌ ep vasup non. A, eöm se nat em pa uhön se nus en nös. Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih, peöm to inan vavih e nem sih po vëknöm va pa akis. Suk ataeah poꞌ, köm hikta inan vavih nem pa pusun in a ma tah nöꞌ to nonok noꞌ kuru. 4 Eöm a napan va kuru, eöm ro hat rakah. Paröm heꞌ tonun in e Sosoenën, eöm to kehkeh ep varoe nem ta tah vatoksean nöꞌ se nok. Ivëhkëk, eöm hikta se ep nem ta tah vatoksean. O pöh tah vatoksean varoe ko vëh nöm se ep, ivëh, pa ö no a iian apuh to orom voh e Jonaꞌ a teꞌ vanënën soe. Eꞌ to teꞌ voh non manih pa koman a iian pamëh pa kukön potan me ra kukön poen, pareꞌ teꞌ toꞌtoꞌ e non.” E Ieesuꞌ to soe vahik vakomanih, pareꞌ këh en pee to sun ne, ko nö en.

A Taateꞌ Hat Po Parësiꞌ Me Ro Sëdiusi

Mak 8:14-21

5 E Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to taneꞌ maꞌ pa vöön ne to pokaꞌ ne Magadan, pare pahan ee pa pap tonon vöh, ko vos ee pa vöön va Bëtsaëtaꞌ. Ivëhkëk, ee to vanun ee pa teꞌ maꞌ ta taëën. 6 Ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “Ut vavih nem paröm matop vavih nem pa taateꞌ hat po Parësiꞌ me ro Sëdiusi. Ee tomeꞌ vamahun a neöm po piuk vamanih po is na to hovën o praoaꞌ. Eöm se nat nem kon a taateꞌ piuk pee.”

7 A ma vamomhë peꞌ to kokoman këh ne a pusun in a soe vaꞌih, pare vaiihi e ne pan, “Eꞌ to sosoe pöꞌ non a soe vaꞌih suk ea to hikta teꞌ vu maꞌ ta taëën.” 8 Ke Ieesuꞌ nat en pataeah ne to vaiihi suk ne, ivëh, keꞌ hi en pee pan, “O vaman peöm to parin a soneꞌ varo, vahvanih köm vaiihi nem pan, ea to hikta teꞌ me no ta taëën? 9 Eöm hikta maaka avoeꞌ nem eh? Kokoman hah voh na öm po tönim muꞌ varih na to makën voh o teꞌ to peo oah e ne pa 5,000 teꞌ. O tovih kove ivarih na to vapuh hah pa ma ö taëën ëën këh? 10 Me eöm to vanun pöꞌ voh em pa tönim me ro pöök muꞌ varih na to makën voh a napan to peo oah e ne pa 4,000 teꞌ. O tovih kove ivarih na to vapuh hah pa ma ö taëën ëën këh? 11 Eöm hikta koman hah rakah ko nem eh? Eöꞌ to hikta koman voh noꞌ a taëën, paröꞌ sosoe noꞌ a soe vaꞌih, ahik, eöꞌ to kömköm voh a noꞌ neöm pan, eöm se matop vavih nem po is po Parësiꞌ me ro Sëdiusi. 12 Ka ma vamomhë peꞌ nat poꞌ ee pataeah neꞌ to kömköm suk voh non rapoë, eꞌ to hikta sosoe ke voh non rapoë, pan ee se ut vavih ne po is vëh, nee to hohovën ne sih a praoaꞌ. Ahik, eꞌ to kömköm voh non rapoë, pan ee se matop vavih ne po vavaasis hat po Parësiꞌ me ro Sëdiusi.

E Pitaꞌ To Soe Tavus E Ieesuꞌ E Kristo

Mak 8:27-30, me Luk 9:18-21

13 E Ieesuꞌ to nö en manuh pa vöön va Sisariaꞌ Filipaë. Pareꞌ hi en pa ma vamomhë peꞌ pan, “A napan popokaꞌ ne sih e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus, eteh?” 14 Ka ma vamomhë peꞌ piun a hi peꞌ, pare soe pan, “A ma pöh teꞌ to popokaꞌ a nom oah sih pan eën e Jon Tövapupui, ka ma meh popokaꞌ a nom oah e Elaëjaꞌ, ko upöm popokaꞌ a nom oah e Jeremaëaꞌ, keꞌ, eën a pah teꞌ va pa nap vanënën soe to toꞌ hah maꞌ.” 15 Ke Ieesuꞌ hi hah en pee pan, “Ke eöm koman poꞌ, eöm popokaꞌ poꞌ a nem neoꞌ, eteh?” 16 Ke Saëmon a meh ëhnaneah e Pitaꞌ to piun a hi pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe pan, “Eën e Kristo e Koaꞌ Teꞌ pe Sosoenën toꞌtoꞌ tamoaan.” 17 E Ieesuꞌ to piun a soe pe Pitaꞌ, pareꞌ soe ke poan pan, “Saëmon sunaiꞌ Jonaꞌ, e Sosoenën to tapui a oah. A hikta pah teꞌ va po oeh vëh to vataare a oah a soe vaꞌih. E Tamön varoe ko vöh pa vöön va kin to vataare a oah a soe vaꞌih. 18 Ke eöꞌ se soe vaman rakah keoꞌ pën, eën e Pitaꞌ. Ka pusun in a ëhnöömah to soe va non manih pan a vös. Köꞌ se vasun o vakum vivihan peöꞌ, manih pa tonun a vös pamëh. Ko kikis va pa mët hikta antoen non a vöknah o vakum vivihan pamëh. 19 Ke eöꞌ se heꞌ a oah oꞌo kiꞌ va pa Matop Vih va pa Vöön va Kin. Ka tah nën to vaonöt manih po oeh, e Sosoenën me se vaonöt en maꞌ peꞌ manuh pa vöön va kin. Ka tah nën to hikta vaonöt manih po oeh, e Sosoenën se hikta vaonöt manuh pa vöön va kin.” 20 E Ieesuꞌ to vuhvuh vakis rakah en pa ma vamomhë peꞌ pan ee se nat nee soe vanat tah meh teꞌ, pan eꞌ e Kristo, a Teꞌ ne Sosoenën to vanö voh maꞌ.

E Ieesuꞌ To Soe A Ö Neꞌ Se Mët, Pareꞌ Sun Hah

Mak 8:31-38; 9:1, me Luk 9:22-27

21 Taneo non po poen pamëh ne Ieesuꞌ to soe ke ra ma vamomhë peꞌ, pan eꞌ se nö manuh Jerusalëm, pareꞌ kon o kamis apuh rakah manih pa koreera nap susunön po Jiuꞌ, me ro teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis varih to nat i ne o Vavaasis pe Mosës. Ee se ip vamët poë, ko vakön poen neꞌ se sun taneꞌ hah en manih po vapeepe. 22 Ke Pitaꞌ me ke en pe Ieesuꞌ, pareꞌ siröꞌ en peꞌ pan, “Eën se nat nom sosoe va nom manih, suk a ma tah kurus varih nën to sosoe nom se hikta tavus manih pën.”

23 Ke Ieesuꞌ tarih pareꞌ piun a soe pe Pitaꞌ, pareꞌ soe pan, “Susun po oraꞌ hat, këh a na neoꞌ ah! Eën to hikta vavaꞌaus a nom neoꞌ! A soe pën to hikta teꞌ non pan a soe pe Sosoenën, ahik, a soe pën, eꞌ a soe pa teꞌ.”

24 Ke Ieesuꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Ta pah teꞌ se iu vatet a non neoꞌ, eꞌ se vöknah o iu koman peꞌ, pareꞌ teꞌ a kuruse peꞌ, pareꞌ teꞌ o kamis, ko vatet a maꞌ neoꞌ. 25 O teꞌ varih to koman vakis ne a ma toꞌtoꞌ pee, pare hikta vavatet a ne neoꞌ, a, a ma toꞌtoꞌ pee se ro akuk ee. Ivëhkëk, o teꞌ varih to vavatet a ne neoꞌ, pare mët suk a neoꞌ, ee se kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan. 26 A napan se keh kon kurus a ma tah va po oeh, pare vanun ee po toꞌtoꞌ tamoaan, a ma tah kurus poë varih se poꞌ vaꞌaus vah va in o toꞌtoꞌ pee nih? Ahik rakah! Ahik ta pah tah no a napan to onöt ne a voen hah o toꞌtoꞌ pee. 27 Eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus se nö me maꞌ o maaka pe Sosoenën me ro ankeroꞌ peꞌ, paröꞌ heꞌ ra napan kurus o voen to onöt ro non a ma taneah nee to nonok ne. 28 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm. A ma pöh teꞌ to sun ne manih kuru, se meꞌ avoeꞌ e ne pa mët, ee heh ep ee peöꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus se nö va maꞌ manih pa Teꞌ Sunön.

17

A Sionin E Ieesuꞌ To Tarih Kakaare

Mak 9:2-13, me Luk 9:28-36

1 O tönim me o pöh poen to oah ee, ke Ieesuꞌ, me e Pitaꞌ, me ra poa tom kea e Jëmis pen Jon. Ee varoe to peah pa tope a pah vakin. 2 Ee to teꞌ ne nën ka sionin e Ieesuꞌ tarih, pareꞌ matan ke en. Ka mataneah ëman va e non manih pa potan. Ko ohop tarih, pareꞌ matan va e non manih po tëkrea. 3 Ke Mosës pen Elaëjaꞌ tavus ee maꞌ, pare vavaato me e ne pe Ieesuꞌ. Ee to vaato vahik me ee peꞌ, 4 ke Pitaꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “Eeh, Sunön, eꞌ to vih non pea to teꞌ no manih kuru, kën se nom iu nom, köꞌ u eoꞌ pa kukön tanu manih. A teꞌ pën, me a teꞌ pe Mosës, me a teꞌ pe Elaëjaꞌ.” 5 E Pitaꞌ to toto avoeꞌ e non, ka unöh kakaare pöm en pee. Ka to taneꞌ maꞌ manuh pa koman a unöh to soe maꞌ pan, “Ivaꞌih e Koaꞌ vamaman rakah peöꞌ, eöꞌ to iu vi rakah e noꞌ peꞌ, paröꞌ vaeö noꞌ eah, köm se tënan eah, paröm vatet a ma soe peꞌ.” 6 A kukön vamomhë pe Ieesuꞌ to pënton a to, to tataneꞌ non maꞌ pa koman a unöh, ko rikrik rakah e ne po naöp, pare vuꞌ ee manih po oeh. 7 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to nö maꞌ manih pee, pareꞌ pöök rapoë, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Sun öm! Paröm koe a naöp.” 8 A kukön vamomhë to taꞌkë maꞌ, pare ep varoe ee pe Ieesuꞌ to teꞌ e non pehen, no ahikta meh teh to teꞌ me non poan. 9 Ee to këh kunah hah ee maꞌ pa tope pamëh, ke Ieesuꞌ vuhvuh rapoë, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Eöm se nat nem soe tavus a tah vaꞌih nöm to ep maꞌ manuh kin pa tope, keꞌ teꞌ non, ko antoen rakah po poen ne eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se sun taneꞌ hah po vapeepe.”

10 Ka kukön vamomhë peꞌ hi poë pan, “Suk ataeah ko teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës sosoe ne pan e Elaëjaꞌ se vovoh maꞌ?” 11 Ke Ieesuꞌ piun rapoë, pareꞌ sosoe suk non e Jon Tövapupui, ko soe ke rapoë pan, “A soe pee a man, e Elaëjaꞌ to nö voh en maꞌ, pareꞌ vatotoopin vahik voh en pa ma moeh tah kurus. 12 Eꞌ to nö voh en maꞌ, ivëhkëk, a napan to hikta nat ne peꞌ, eteh. Ee to vavatet vaviꞌ e ne pa ma kokoman pee, pare nonok ne a ma vu taateꞌ hat manih peꞌ. A ma vu taateꞌ poë varih se tavus pet ee manih peöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus pö ne eöꞌ se teꞌ o kamis.” 13 E Ieesuꞌ to soe vahik vakomanih ka ma vamomhë peꞌ nat poꞌ ee peꞌ to sosoe suk non e Jon Tövapupui.

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Pah Koaꞌ Oeteꞌ No Oraꞌ Hat To Teꞌ Non Peꞌ

Mak 9:14-29, me Luk 9:37-42

14 E Ieesuꞌ me ra kukön vamomhë peꞌ to hah ee maꞌ, pare tavus hah ee manih pa napan. Ka pah teꞌ nö maꞌ manih peꞌ, pareꞌ vapeoꞌ pasun manih pa mataneah, pareꞌ soe pan, 15 “Sunön, eën onöt e nom pa uruan e koaꞌ oeteꞌ peöꞌ öh? Parën vaꞌaus eah. A ma tamoaan no a mët hat vëh a kokonoh se öt sih poan, keꞌ vuꞌ en po oeh, ka ma meh poen neꞌ se vuꞌ en po suraꞌ, me manih ruen. 16 Eöꞌ to me maꞌ eah manih pa ma vamomhë pën, kee hikta onöt ne a vatoꞌ poë.”

17 E Ieesuꞌ to piun a soe peꞌ, pareꞌ soe pan, “Eöm varih, eöm to hikta vaman avoeꞌ rakah nem e Sosoenën se vatoꞌ en po teꞌ, eöm a nap hat. O tovih poen nöꞌ se teꞌ vaꞌpeh me a neöm, me o tovih poen nöꞌ se teꞌ a ma punis peöm? Me maꞌ öm e koaꞌ pamëh manih.” 18 E Ieesuꞌ to siröꞌ a oraꞌ hat pamëh, pareꞌ soe pan, “Tavus këh mah e koaꞌ.” Ka oraꞌ hat pamëh këh tavus poꞌ en maꞌ pe koaꞌ, ka varuꞌ vakomanih no a kokonoh to hik këh en peꞌ, keꞌ vih hah en.

19 E Ieesuꞌ to teꞌ non pehen, ka ma vamomhë peꞌ nö ee maꞌ manih peꞌ, pare hi poë pan, “Emöm hikta antoen nem a veo tavus a oraꞌ hat pamëh suk ataeah?”

20-21 E Ieesuꞌ to piun a soe pa ma vamomhë peꞌ pareꞌ soe pan, “Eöm to hikta vaman nem a ö ne Sosoenën se vatoꞌ hah e koaꞌ pamëh. Ivëh, nöm to hikta onöt suk nem a veo tavus a oraꞌ hat pamëh. Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, o vaman peöm se keh teꞌ va non manih po voaꞌ naon soneꞌ vëh o mastat. Eöm to antoen e nem pa taꞌ a tope vëh, keꞌ se sun taneꞌ manih, pareꞌ nö manuh. Eꞌ se sun, pareꞌ nö en. Ka hik poꞌ ta pah tah nöm se teꞌ toksean nem pa nok.”*

E Ieesuꞌ To Vapöök Soe En Pa Ö Neꞌ Se Mët, Pareꞌ Sun Hah

Mak 9:30-32, me Luk 9:43-45

22 E Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to tönun hahah kov ee manih pa muhin va Galiliꞌ, keꞌ soe ke rapoë pan, “Eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus no a teꞌ se vikuh en peöꞌ manih pa koreera nap hat. 23 Ee se ip vamët ee peöꞌ, pare pe ee peöꞌ, ko vakön poen ne eöꞌ se sun taneꞌ hah eoꞌ maꞌ po vapeepe.” A ma vamomhë peꞌ to pënton a soe vaꞌih, pare tamak rakah ee.

E Ieesuꞌ To Takis Manih Pa Iuun Hinhin Apuh

24 E Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to nö, pare vos ee manuh pa vöön va Kapaneam, ka napan varih to kokon ne sih a takis moniꞌ va pa Iuun Hinhin Apuh nö ee maꞌ manih pe Pitaꞌ, pare hi poë pan, “E tövavaasis peöm se heꞌ kës en pa takis va pa Iuun Hinhin Apuh? 25 Ke Pitaꞌ piun en pee, pareꞌ soe pan, “A,” ke Pitaꞌ ho en koman iuun pareꞌ hikta vaato avoeꞌ non, ke Ieesuꞌ hi en maꞌ peꞌ pan, “Saëmon, eën koman va nom nih? A nap susunön va po oeh vëh kokon ne a ma vu takis varih petereh? Manih po pus koaꞌ koman pee, keꞌ manih po upöm teꞌ?” 26 Ke Pitaꞌ soe poꞌ en, “O upöm teꞌ ivarih to tatakis ne sih.” 27 Ke Ieesuꞌ soe ke poꞌ poan pan, “Ea ro pus koaꞌ pe Sosoenën hikta se voen no a takis, ivëhkëk, ea to hikta iu vaheve no a nap kokon takis, ivëh, kën se nö manuh pa tonon, parën araꞌ maꞌ. Ka iian vëh nën se rëh momoaan, nën se kap a rivoneah, parën ep a moniꞌ to pet non nën. Parën teꞌ a moniꞌ pamëh parën heꞌ a nap kokon takis. Ka moniꞌ pamëh, eꞌ a takis moniꞌ pea poꞌ.”

18

Eteh Se Teꞌ Non A Tasun Apuh Oah Manih Pa Matop Vih Va Pa Vöön Va Kin?

Mak 9:33-37, me Luk 9:46-48

1 E Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to teꞌ avoeꞌ e ne manih pa vöön va Kapaneam, ka ma vamomhë peꞌ nö maꞌ, pare hi poë pan, “Eteh se teꞌ non a tasun apuh oah manih pa Matop Vih va pa Vöön va Kin?”

2 Ke Ieesuꞌ vaoe en na pa siꞌ koaꞌ soneꞌ, keꞌ nö en maꞌ manih peꞌ, keꞌ vasun en peꞌ manih po topnin in a ma vamomhë peꞌ, 3 pareꞌ soe ke rapoë pan, “Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm, eöm se keh hikta panih a ma taateꞌ hat peöm, paröm teꞌ va nem manih pe koaꞌ soneꞌ vaꞌih, eöm to hikta antoen nem a ho manih pa Matop Vih va pa Vöön va Kin. 4 A teꞌ vëh to apuh non manih pa Matop Vih va pa Vöön va Kin, ivëh a teꞌ to vöknah non a taateꞌ peꞌ, pareꞌ teꞌ va non manih pe siꞌ koaꞌ vaꞌih, eꞌ kuru a teꞌ pamëh se teꞌ o ëhnan apuh manuh pa vöön va kin. 5 Keteh to koman non a kamöꞌ e koaꞌ soneꞌ to teꞌ va non manih pe siꞌ koaꞌ vaꞌih, eꞌ to kamöꞌ me en peöꞌ.”

A Taateꞌ Hat To Mimiröꞌ Non Sih O Vaman Pa Teꞌ

Mak 9:42-48, me Luk 17:1-2

6 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “Ta pah teꞌ se keh koman non, pan eꞌ se rëh ke o vaman po pus koaꞌ varih to vaman voh ee peöꞌ, kee kuꞌ manih pa taateꞌ hat, eꞌ to vih rakah non pa vahan a vös apuh manih pa koꞌkoneah, ko vöknah eah manuh koman tahiꞌ, keꞌ mët këh a ö rih.

7 Varenan rakah pa napan varih po oeh vëh to nanansoe ne o upöm teꞌ, kee nonok ne a ma taateꞌ hat. Oman, a ma taateꞌ hat poë varih se tavus ee. Ivëhkëk, varenan oah rakah pa teꞌ vëh to vavatvus non a ma taateꞌ hat poë varih.

8 A koreomah keꞌ a momah se keh vakuꞌ a oah manih pa taateꞌ hat, moes kurus eah, ko vi na. Eꞌ to vih oah non pö nën se teꞌ ro me nom o pöh koren, me o pöh mon, kën si kon o toꞌtoꞌ tamoaan. Peꞌ to hat non pën se teꞌ me nom o pöök koren me o pöök mon, ee tomeꞌ me ke ee pën manuh po suraꞌ ësës tamoaan. 9 Me a matömah se keh vakuꞌ a oah manih pa taateꞌ hat, të kon eah, parën vi na. Eꞌ to vih non pën se teꞌ me nom o pöh tök matan kën sih kon o toꞌtoꞌ tamoaan. Peꞌ to hat non pö nën se teꞌ me nom o pöök matan, kee rëh ke ee pën manuh po suraꞌ ësës tamoaan.

10-11 Matop vavih o siꞌ koaꞌ varih, pee to vaman voh ee peöꞌ, paröm nat nem koman nem, pan ee ro siꞌ tah pinpiun. Ahik, manuh pa vöön va kin no a ma ankeroꞌ pee to teꞌ tamoaan ne manih pa matan e Tamön.*

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Sipsip To Ro

Luk 15:3-7

12 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “Eöm koman va po nem nih pa ö no a pah teꞌ to teꞌ me non a 100 sipsip ka paeh ro. E tövaneah se kës këh en pa 99 to teꞌ ne pa ö tope ko ënëën ne a karas, pareꞌ nö en pa vaiu këh a teꞌ vëh to teꞌ varo non? 13 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, e tövaneah po sipsip se keh taum hah maꞌ a teꞌ vëh to ro non, eꞌ se pah vaeö suntan rakah en. A ma tamoaan neꞌ to haraꞌ vaeö suk e non pa 99 varih to hikta ro voh. Ivëhkëk, eꞌ se keh taum hah maꞌ a teꞌ vëh to ro voh, eꞌ se pah vaeö suntan oah rakah kov en. 14 Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih pe Tamëneöm vöh pa vöön va kin to hikta iu non ta paeh va po pus koaꞌ varih po oeh vëh se ro, pare nö manuh po suraꞌ ësës tamoaan.

A Taateꞌ Va Pa Vatotoopin Hah E Kea Pën To Nok Voh A Hat

15 “E kea pën vëh to vatet a no neoꞌ se keh nok vahat a oah, nö ah manuh peꞌ, parën soe aven keah pan, ‘Kea, a hat vaꞌih eꞌ a hat koman pën nën to nok ka neoꞌ.’ Keꞌ se keh pënton en pa soe pën, a, eën to vaꞌaus eah, keꞌ tavus hah en e kea pën. 16 Ivëhkëk, eꞌ se keh hikta pënton a soe pën, nö parën me maꞌ ta meh poa teꞌ, kee nö vaꞌpeh me maꞌ oah köm sih teꞌ nem a poa teꞌ keꞌ a kukön teꞌ marën a vavaꞌaus a soe keꞌ sih teꞌ eh non. 17 Ka teꞌ pamëh se keh hikta pënton raoe, soe ke ra nap susunön varih to vovoh ne po rotuꞌ. Keꞌ se keh hikta pënton a soe pee, ep va in eah manih pa teꞌ kokon takis,† keꞌ a teꞌ vëh to hikta vaman non e Sosoenën.

18 “Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, a ma tah kurus nöm to hikta vaonöt manih po oeh, e Sosoenën me to hikta se vaonöt non maꞌ manuh pa vöön va kin. Ka ma tah kurus nöm to vaonöt manih po oeh, ne Sosoenën me se vaonöt en maꞌ pee manuh pa vöön va kin.

19 “Eöꞌ to sosoe avoeꞌ ke noꞌ peöm pan, ta poa teꞌ va po vaman se keh vapöh kokoman suk ta pah tah, pare hin suk, a, e Tamön vöh pa vöön va kin se heꞌ en pee pon. 20 Eꞌ se keh teꞌ non ta poa teꞌ, keꞌ, a kukön teꞌ to tönun pa pah ö, pare hin manih pa ëhnaneoꞌ, a, eöꞌ to teꞌ e noꞌ manih pa topniire.”

A Soe Vapipinoꞌ Va pa Teꞌ Kikiu To Hikta Ihan Anoe A Ötop Pa Meh Teꞌ Kikiu Peꞌ

21 Ke Pitaꞌ huk vatët rakah en manih pe Ieesuꞌ, pareꞌ hi poan pan, “Sunön, a tovih tëëm ne kea peöꞌ se nok ka neoꞌ a hat köꞌ ihan anoe a hat peꞌ, o tönim me ro pöök tëëm ëh?” 22 Ke Ieesuꞌ to piun poan, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to hikta soe a ö nën se ihan anoe a hat peꞌ po tönim me o pöök tëëm, ahik, eöꞌ to soe ka oah a ö nën se ihan anoe a hat peꞌ pa 490 tëëm. 23 A Matop Vih va pa Vöön va Kin na se vëknöm va in eah manih pa teꞌ sunön to hinhin hah non a ma moniꞌ peꞌ varih no a nap kikiu peꞌ to ötop voh. 24 O poen no a teꞌ sunön to taneo pa hin hah a ma moniꞌ peꞌ, ka napan me ee maꞌ pa teꞌ vëh to ötop voh a 10 milion kinaꞌ manih peꞌ. 25 Ivëhkëk, a teꞌ pamëh to hikta teꞌ me non ta moniꞌ marën a piun hah a ötop peꞌ manih pa teꞌ sunön. Ivëh, ka teꞌ sunön soe en pan, ‘Eöꞌ se vavoen a teꞌ kikiu vëh me ra kën tom sinan peꞌ me a ma moeh tah neꞌ to vaneah non. Köꞌ sih kon a moniꞌ nën, to piun non a ötop peꞌ.’ 26 Ivëhkëk, a teꞌ kikiu pamëh to pënton a soe pa teꞌ sunön peꞌ, pareꞌ nö ko vatokon manih pa havin a poa moneah, pareꞌ soe ke poan pan, ‘Sunön, ururuan voh a neoꞌ ah, parën heꞌ voh a neoꞌ ta ma siꞌ poen. Eöꞌ se piun vahik eoꞌ pa ma moniꞌ varih nöꞌ to ötop voh manih pën.’ 27 Ka teꞌ sunön pa teꞌ kikiu pamëh tamak poan, pareꞌ koe en pa vavoen poan ko ihan anoe en pa ötop peꞌ.

28 “Ivëhkëk, a teꞌ kikiu pamëh to tavus pareꞌ taum a meh teꞌ kikiu to ötop voh a teꞌ moniꞌ peꞌ to onöt non a 10 kinaꞌ. Eꞌ to not poan pareꞌ nom vakmis rakah en po ororom peꞌ, pareꞌ soe ke poan pan, ‘Eën se piun vëvëhöꞌ rakah a moniꞌ peöꞌ nën to ötop voh.’ 29 Ivëhkëk, a teꞌ kikiu pamëh to vuꞌ manih pa moneah, pareꞌ soe ke poan pan, ‘Kea, ururuan a neoꞌ ah, parën heꞌ a neoꞌ ta ma meh siꞌ poen, peöꞌ se piun vahik eoꞌ pa moniꞌ vëh nöꞌ to ötop voh manih pën.’ 30 Ivëhkëk, a teꞌ kikiu vamomoaan vëh to hikta iu tamak non e meh peꞌ. Eꞌ to vateꞌ poan po vahutët, pareꞌ vahoꞌ en peꞌ pa nohnoh. Keꞌ teꞌ non nën, keꞌ onöt rakah pa ö neꞌ se piun hah a ötop peꞌ. 31 Ko upöm teꞌ kikiu to ep a tah vaꞌih to tanok, pare tamak ko heve rakah ee. Ee to nö hah ee manuh pe sunön pee, pare vavatët ee peꞌ pa ma taneah to tanok manih pa meh poa teꞌ kikiu pee. 32 Ivëh, ka teꞌ sunön vaoe ho en na pa teꞌ kikiu peꞌ pamëh, pareꞌ soe ke poan pan, ‘Eën a teꞌ a pah hat rakah, eën to ook voh ka neoꞌ pan eöꞌ se ihan anoe a ötop pën. Köꞌ soe keoꞌ pën pan eën se nat nom piun a ötop pën. 33 Vamomoaan nöꞌ to ururuan voh eoꞌ pën, vahvapoꞌnih kën hikta ururuan e meh siꞌ teꞌ pën?’ 34 A teꞌ sunön to pah heve suntan en, pareꞌ vahoꞌ en pa teꞌ pamëh pa iuun nohnoh, keꞌ teꞌ non nën ko antoen rakah en pa ö neꞌ se piun vahik a ötop peꞌ.” 35 Ke Ieesuꞌ soe, “A teꞌ sunön vëh to nok en pa taateꞌ to vatoe me e non pa taateꞌ ne Tamön vöh pa vöön va kin se nok manih peöm pö nöm se keh hikta ihan anoe a ma hat pa ma kën kea peöm me ra ma kën vameneöm.

19

E Ieesuꞌ To Vavahutët Suk Non A Taateꞌ Va Pa Kök O Vaen

Mak 10:1-12, me Luk 16:18

1 E Ieesuꞌ to teꞌ avoeꞌ e non manih pa muhin va Galiliꞌ, pareꞌ vavaasis non a napan a ma soe peꞌ. Eꞌ to vavaasis vahik en pee, pareꞌ pahan en pa ruen vëh nee to pokaꞌ ne sih a Jödën, ko takin en manih pa muhin va Jiutiaꞌ. 2 Ka nap peo rakah vatet ee peꞌ nën, keꞌ vavahik këh en pee pa ma mët nee to haraꞌ ne.

3 Ko Parësiꞌ nö ee maꞌ manih peꞌ, pare kehkeh punöꞌ ne poë, pare hi poë pan, “O Vavaasis pe Mosës soe vaonöt kës e non pe voe se kök o vaen, pareꞌ veo e köövo peꞌ manih po kokoman koman peꞌ?”

4 Ke Ieesuꞌ piun a hi pee pareꞌ soe pan, “Vahvapoꞌnih köm pupunöꞌ e nem peöꞌ? Eöm to hikta ëh pöꞌ voh a soe vëh to kiun non manih po Puk Vapenpen to soe non pan,

‘Moaan rakah voh ne Sosoenën to nok o oeh me a ma moeh tah kurus,

pareꞌ pah nok poꞌ a teꞌ, a teꞌ oeteꞌ, me e köövo.’ ” Jen 1:27; 5:2

5 “Ivëh ne Sosoenën to soe suk vavoh manih pan,

‘E voe se këh maꞌ e sinaneah pen tamaneah,

pareꞌ teꞌ vatös me e non pe köövo peꞌ,

kee tavus ee pon a paeh.’ ” Jen 2:24

6 “Ivëh, ke ee pon to hikta se teꞌ hah ne a pöök. Ahik. Ee to tavus ee o pöh sionin. E Sosoenën to vatös voh en pee pon, ka hikta pah teꞌ to antoen non a ki vakëh hah raoe pon.”

7 Ko Parësiꞌ hi hah ee pe Ieesuꞌ pan, “Eꞌ teꞌ vahvapoꞌ non nih, ke Mosës heꞌ voh en pa soe to soe vaonöt e non pa teꞌ se kiun o kiun marën a kök o vaen peꞌ, pareꞌ veo en pe köövo peꞌ?”

8 Ke Ieesuꞌ piun en pa hi pee, pareꞌ soe ke rapoë pan, “E Mosës to vaonöt suk voh ka neöm a taateꞌ pamëh, suk eöm o teꞌ o pöh vatösoe rakah. Paröm hikta iu tënan nem a soe pe Sosoenën. Ivëhkëk, moaan voh ne Sosoenën to nok voh a ma moeh tah kurus, pareꞌ hikta nok voh a taateꞌ va pa kiun o kiun va pa kök o vaen. 9 Ivëh, köꞌ se soe vaman rakah keoꞌ peöm. E voe se keh veo akuk e köövo to hikta teꞌteꞌvaasiꞌ non, pareꞌ me a meh köövo, a, e voe ko pamëh to nok en pa taateꞌ rëhrëh.”

10 O vamomhë to pënton a soe vaꞌih pare soe ke Ieesuꞌ pan, “Eꞌ se keh teꞌ va non nën, ataeah poꞌ ne voe se veo suk pe köövo? Keꞌ vih non pa ö ne voe se nat non vaen.”

11 Ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “O vavaasis va pa taateꞌ hikta vaen, eꞌ to hikta teꞌ non pan a napan kurus ivarih se vatet. Ahik, e Sosoenën to heꞌ ro a ma pah teꞌ marën a vatet a taateꞌ pamëh. 12 Eöm nat e nem eh? Eꞌ to teꞌ non a ma vu teꞌ to teꞌ ne to hikta onöt ne a vaen. Ka ma paeh va po vu teꞌ poë varih no a ma sinëëre to vahuh voh en pee no ma sioniire to hikta teꞌ vih ne pa tataman koaꞌ. Ko upöm to hikta onöt ne a tataman koaꞌ, suk a ma meh to pe a sioniire. Ko upöm to koman voh a nok a kiu manih pa Matop Vih va pa Vöön va Kin, pare soepip ee rea pa vaen. A teꞌ vëh to koman rakah non a ö neꞌ se hikta vaen, eꞌ se kon rakah o vavaasis va pa taateꞌ hikta vaen.”

E Ieesuꞌ To Tapui O Siꞌ Koaꞌ Sosoneꞌ

Mak 10:13-16, me Luk 18:15-17

13 Ka napan meeme ee maꞌ po siꞌ koaꞌ sosoneꞌ manih pe Ieesuꞌ, pan eꞌ se vahoꞌ a koreneah manih pee, ko hin suk raoe. Ivëhkëk, a ma vamomhë peꞌ to siröꞌ ee pa napan poë varih. 14 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to pënton, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Eöm se koe a sunpip o siꞌ koaꞌ varih, paröm koe raoe, kee nö maꞌ peöꞌ. Suk ataeah, a Matop Vih va pa Vöön va Kin to teꞌ suk non o teꞌ to teꞌ va ne manih po siꞌ koaꞌ varih.” 15 E Ieesuꞌ to vaket non po koaꞌ, pareꞌ tapui en pee, ko këh en pee, ko nö en.

A Teꞌ To Vaneah Non A Ma Tah Peo

Mak 10:17-31, me Luk 18:18-30

16 Ka pah teꞌ nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pareꞌ hi poan pan, “Apuh, ataeah to vih non nöꞌ se nok, paröꞌ kon o toꞌtoꞌ tamoaan?”

17 Ke Ieesuꞌ piun poan, pareꞌ soe pan, “Vahvanih kën hi a neoꞌ pan, ataeah to vih non? E Sosoenën varoe ko a paeh to vih non. Ivëhkëk, eën se iu kon nom o toꞌtoꞌ tamoaan, eën se vatet rakah a taateꞌ pe Sosoenën.”

18 Ka teꞌ pamëh hi en pe Ieesuꞌ pan, “A taateꞌ poanheh?” Ke Ieesuꞌ piun, pareꞌ soe pan,

“Koe a ip vamët a meh teꞌ,

koe a nok a taateꞌ rëhrëh,

koe a kaveo,

koe a piuk a meh teꞌ pën manih po vahutët,

19 parën ta nom e tamömah pen e sinömah, Eks 20:12-16; Lo 5:16-20

ko iu a meh teꞌ vamanih pö nën to iu hah va ka nom.” Lev 19:18

20 A teꞌ pamëh to soe hah en pan, “A ma taateꞌ kurus varih nöꞌ to vavatet e noꞌ sih, ka meh taeah poꞌ nöꞌ se nok?”

21 Ke Ieesuꞌ soe ke poꞌ poan pan, “Eën se keh iu kon nom o toꞌtoꞌ tamoaan, eën se nö, parën vavoen vahik a ma tah varih nën to vaneah nom, parën kon a moniꞌ, ko vaꞌaus o teꞌ arus. Eën se keh vatet rakah a ma taateꞌ varih nöꞌ to soe, parën suk a maꞌ neoꞌ. A, a ma tah kokoek pën nën se kon amot eom peꞌ manuh pa vöön va kin.

22 Ka teꞌ pamëh pënton a soe pe Ieesuꞌ, pareꞌ pah tamak suntan en, suk eꞌ to vaneah non a ma tah to parin a peo vörep.

23 Ke Ieesuꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, “Eꞌ to hivaꞌ rakah ke non pa teꞌ öt ö pa ho manih pa koman a Matop Vih va pa Vöön va Kin, suk o toꞌtoꞌ peꞌ to pet vaviꞌ e non pa moniꞌ.” 24 Eöꞌ se soe haha kuru, eꞌ to teꞌ tö rakah ke non pa këmol pa hop koe manih pa töhkoꞌ vëh to teꞌ non pa ni kunkun. Ivëhkëk, eꞌ to hivaꞌ oah rakah e non pa teꞌ öt ö to kehkeh hop non manih pa Matop Vih pe Sosoenën.”

25 Ka ma vamomhë peꞌ pënton a soe vaꞌih, pare pah töhkak ee pare soe pan, “Eꞌ se keh teꞌ va non nën, keteh se poꞌ kon o toꞌtoꞌ tamoaan?”

26 Ke Ieesuꞌ ves rakah non manih pee, pareꞌ soe ke rapoë pan, “A ma tah varih no a napan to hikta onöt ne a nok, ivëhkëk, e Sosoenën to onöt e non pa nok a ma moeh tah kurus.

27 E Ieesuꞌ to soe vamanih ke Pitaꞌ piun poan, pareꞌ soe pan, “Ep ah! Emöm se poꞌ kon ataeah manih pa ö nemöm to këh voh maꞌ a ma tah pemöm, pamöm suk maꞌ oah?”

28 Ke Ieesuꞌ piun poan pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm. O poen no oeh me akis vëh se tavus vavoon hah, eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se kon o ëhnan apuh, paröꞌ ihoꞌ pa ö ihihoꞌ peöꞌ, peöꞌ e Sunön. Ke eöm kurus varih to vatet voh a maꞌ neoꞌ, eöm se ihoꞌ me em pa havun me ra poa ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön. Paröm matop e nem po havun me ro pöök vuteꞌ va Israël. 29 Ka napan varih to vatet voh a maꞌ neoꞌ, pare këh maꞌ a ma iuun pee, me ra ma kën kea pee, me ra kën vameere, me a ma sinëëre, me ra ma tamëëre, me ra ma pus koaꞌ pee, me ra ma tökiu pee. Ee se kon oah rakah ee pa ma tah varih nee to këh voh maꞌ, pare kon me ee po toꞌtoꞌ tamoaan. 30 Ivëhkëk, o teꞌ varih to vovoh ne kuru manih po oeh, amot nee se vasuksuk varuꞌ hah ne maꞌ, ko teꞌ varih to vasuksuk ne kuru, amot nee se vovoh varuꞌ ne.”

20

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Napan To Kiu Ne Pa Rak Voaën

1 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “A Matop Vih va pa Vöön va Kin to teꞌ va non manih. Pa pöstakah rakah ne tövaneah pa tökiu voaën to nö pa kon ta ma teꞌ se nö maꞌ, pare kiu manih po tökiu peꞌ. 2 E tövaneah po tökiu to vaonöt ke ra nap kiu a ö nee se kiu keꞌ voen rapoë pa ma 1 kinaꞌ pa pah potan. Pareꞌ vanö en pee, kee nö ee pa kiu manuh po tökiu peꞌ. 3 Pa pöstakah avoeꞌ pamëh pa 9 kirök neꞌ to hah en manuh pa ö totoaan, pareꞌ taum o upöm teꞌ to susun pinpiun vah ne nën. 4 Eꞌ to soe ke rapoë pan, ‘Eöm se nö manuh po tökiu voaën peöꞌ, paröm kiu köꞌ voen antoen eoꞌ peöm pa ma kiu nöm to nok. 5 Ee to nö ee pa kiu. Pa 12 kirök me pa 3 kirök pa matanpoen ne tövaneah po tökiu voaën to nö hah en pa ep këh ta ma meh teꞌ se nö maꞌ ko kiu manih po tökiu peꞌ. 6 A potan to vatët non pa 5 kirök neꞌ to hah en manuh pa ö totoaan. Pareꞌ taum o upöm teꞌ to susun pinpiun avoeꞌ vah e ne nën, pareꞌ soe ke rapoë pan, ‘Vahvanih köm susun pinpiun vah va nem manih pa potan avoes vëh?’ 7 Kee soe ke poë pan, ‘Suk ahikta teꞌ to kon a möm temöm kiu manih peꞌ.’ Keꞌ soe poꞌ ke rapoë pan, ‘A, eöm se nö manuh po tökiu voaën peöꞌ, paröm kiu nën.’

8 “Pa 6 kirök pa matanpoen e tövaneah po tökiu voaën to soe ke susun pa nap kiu peꞌ pan, ‘Vaoe na a nap kiu kee nö maꞌ kën voen raoe. Eën se taneo maꞌ manuh pa nap kiu suksuk, parën vahik manih pa nap kiu vovoh.’ 9 Ko teꞌ varih to taneo kiu pa 5 kirök pa matanpoen to nö maꞌ, pare kon ee pa ma 1 kinaꞌ pee. 10 Ko teꞌ teꞌ varih to kiu vovoh to nö maꞌ pare koman ne pan ee se kon vaꞌpuh. Ivëhkëk, ahik, ee me to kon ee pa ma 1 kinaꞌ. 11 Ee to kon vahik ee pa ma voen pee, pare taneo ee pa vaato vasukaꞌ me tövaneah po tökiu. 12 Ee to soe ke poë pan, ‘O teꞌ varih to kiu suksuk, pare kiu ro a paeh aoaꞌ, ee to kon ee po voen nemöm to kon. Emöm to kiu rakah em pa potan avoes, taneo non pa pöstakah, pareꞌ öök non pa matanpoen, a potan to pa vakmis rakah en pemöm. Ivëhkëk, eën to voen va eom pee manih pa ö nën to voen va ka möm.’ 13 Ivëhkëk, e tövaneah po tökiu to piun a pah teꞌ kikiu, pareꞌ soe ke poan pan, ‘Kea, eöꞌ to hikta nok vahat a neöm, ea to vaonöt pöꞌ vur ee pa 1 kinaꞌ nöm se kiu suk ko kon, keꞌ ataeah? 14 Kon o voen pën, parën nö na vöön. O iu koman peöꞌ köꞌ voen eoꞌ po teꞌ varih to suk tavus maꞌ pa kiu po vu voen vëh nöm to kon. 15 Eꞌ kök kës e non pa taateꞌ pö nöꞌ to ki va in a moniꞌ peöꞌ manih po iu koman peöꞌ, keꞌ ataeah? Eöꞌ to kehkeh vataare noꞌ a taateꞌ vih peöꞌ manih pa napan kurus, kën heheve suk poꞌ nom ataeah?’ 16 Ke Ieesuꞌ soe pan, “Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih po teꞌ varih to vöknah ne a ma taateꞌ pee, amot ne Sosoenën se vahoꞌ en pee manih po vovoh. Ko teꞌ varih to kë koman hah a ne, amot ne Sosoenën se vahoꞌ rakah en maꞌ pee manuh po suksuk.”

E Ieesuꞌ To Vakön Soe A Ö Neꞌ Se Mët Ko Sun Hah

Mak 10:32-34, me Luk 18:31-33

17 E Ieesuꞌ to soe vahik a soe vapipinoꞌ vaꞌih, pareꞌ nönö avoeꞌ nö e non manuh Jerusalëm, ko me en pa ma vamomhë peꞌ. Ee to nönö nö ne, keꞌ me ke en pa havun me ra poa vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke rapoë pan, 18 “Pënton öm pa tah söꞌ soe ka neöm. Kuru na to nönö no Jerusalëm. Ka napan varih to hat ov a no neöꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus se heꞌ ee peöꞌ manih pa koreero teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës. Kee vahoꞌ ee peöꞌ po vahutët, pare vaonöt ee pa ip vamët a neoꞌ. 19 Ee se heꞌ a neoꞌ manih pa koreero upöm teꞌ to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Ko teꞌ poë varih se kö a neoꞌ, pare rëp a neoꞌ po uris. Pare ni ee peöꞌ pa kuruse. Ivëhkëk, po vakön poen ne eöꞌ se sun taneꞌ hah eoꞌ maꞌ po vapeepe.”

E Jëmis Pen Jon To Iu Ne A Tasun Apuh

Mak 10:35-45

20 E Ieesuꞌ to soe vahik ke ra ma vamomhë peꞌ a ma soe varih, ke köövo pe Sëbëdiꞌ nö vaꞌpeh me en maꞌ pa poa sunaiꞌeah, pareꞌ vatokon manih pa matan e Ieesuꞌ, pareꞌ hi poan a ö neꞌ se heꞌ a poa koaꞌ peꞌ ta tah. 21 Ke Ieesuꞌ hi poan pan, “Eën iu nom ataeah?” Ke köövo pe Sëbëdiꞌ piun a hi peꞌ, pareꞌ soe pan, “Soe vaman rakah ka neoꞌ ah, amot nën se tavus a teꞌ sunön va Israël, ka poa koaꞌ peöꞌ teꞌ vaꞌpeh me a nom oah manih pa Matop Vih pën. A paeh se ihoꞌ non manih pa papmatö pën, ka meh ihoꞌ non manih pa papkiruk pën.”

22 Ke Ieesuꞌ pënton a hi pamëh, pareꞌ tarih manih pe Jëmis pen Jon, ko soe ke rapoë pan, “Eöm to hikta nat vavih nem pataeah nöm to ihi nem pom. Eöm antoen kës e nem pa kaak pa kap vëh nöꞌ se kaak manih peꞌ. Paröm antoen kës e nem pa teꞌ o kamis vëh nöꞌ se teꞌ?” Kee soe ee pan, “A, emöm to onöt e nem.” 23 Ke Ieesuꞌ piun rapoë, pareꞌ soe pan, “Oman, eöm to onöt e nem pa kaak taneꞌ manih pa kap peöꞌ. Ivëhkëk, eöꞌ to hikta teꞌ me noꞌ to kikis marën a kon eteh se ihoꞌ manih pa papmatö peöꞌ me a papkiruk peöꞌ. Ahik! E Tamön koman se heꞌ a poa ö ihihoꞌ poë varih manih pe retereh neꞌ to vamatop keon ke voh en pee.

24 A meh havun vamomhë to pënton a soe vaꞌih, pare pah heve ov e ne pa poa tom mahin. 25 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to vaoe ununun en pa ma vamomhë peꞌ, kee tönun ee maꞌ manih peꞌ, keꞌ soe ke rapoë pan, “Eöm nat e nem, po teꞌ susunön va po teꞌ varih to hikta teꞌ ne ro Jiuꞌ to hikta vaman ne e Sosoenën, pare matop vakis rakah e ne pa napan pee. Me o upöm teꞌ apaꞌpuh pee to kikis rakah ov e ne pa napan pee se vavatet ne a ma soe pee. 26 Köꞌ iu noꞌ a taateꞌ teꞌteꞌ vasusunön se nat non teꞌ non topniineöm. Ivëh, keteh to kehkeh tavus non a teꞌ sunön manih peöm, eꞌ se teꞌ non a teꞌ kikiu peöm kurus. 27 Keteh to kehkeh vovoh non manih peöm, eꞌ se tavus a teꞌ kikiu akuk manih peöm. 28 Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih peöꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus to hikta nö voh maꞌ pan a napan se kiu vaꞌaus a ne neoꞌ. Ahik, eöꞌ to nö voh maꞌ pa vaꞌaus raoe, me eöꞌ se heꞌ o toꞌtoꞌ peöꞌ manih pa ö ne eöꞌ se mët marën a hehe a napan varih no a taateꞌ hat to nohnoh non rapoë.”

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Poa Teꞌ Kehoꞌ

Mak 10:46-52, me Luk 18:35-43

29 E Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to këh ee pa vöön va Jerikoꞌ ka nap peo rakah suk ee maꞌ peꞌ. 30 A poa teꞌ kehoꞌ to ihoꞌ ne sinten hanan to pënton a soe to soe non pan e Ieesuꞌ to oꞌoah nö non. Ee to taneo ee pa kokoeꞌ suk na poë pan, “Koaꞌ supnaiꞌ pe Devit, ururuan a möm ah.” 31 A napan to pënton rapoë pon to kokoeꞌ suk nö ne maꞌ, pare siröꞌ rapoë pon ko soe pan, “Vatotomin öm pom.” Ivëhkëk, ee pon to pah kokoeꞌ suntan avoeꞌ suk nö e ne maꞌ pan, “Sunön Koaꞌ supnaiꞌ pe Devit, ururuan a möm ah.” 32 E Ieesuꞌ to sun en, pareꞌ vaoe en na pee pon, pareꞌ hi rapoë pan, “Eöm iu nem ataeah ne eöꞌ se nok manih peöm?” 33 Kee soe maꞌ pan, “Sunön, emöm to iu nem a ö nën se kap hah a ma matanmöm.”

34 Ke Ieesuꞌ tamak rakah en pee pon, pareꞌ vaket pa poa matëëre, ka varuꞌ rakah vakomanih, no a ma matëëre to takap hah ee, kee ep vavih hah ee. Pare vatet ee pe Ieesuꞌ.

21

E Ieesuꞌ To Vos Manuh Jerusalëm Vamanih Pa Teꞌ Sunön

Mak 11:1-11, me Luk 19:28-40, me Jon 12:12-19

1 E Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to këh ee maꞌ pa vöön va Jerikoꞌ, pare öök vatët ee manih Jerusalëm. Ee to vos momoaan ee pa vöön nee to pokaꞌ ne Bëtfes, a vöön pamëh to teꞌ non Tope Öliv. Ee to teꞌ ne nën, ke Ieesuꞌ vanö vovoh en pa poa vamomhë peꞌ. 2 Pareꞌ soe ke rapoë pan, “Nö na manuh pa vöön vöh na to ep no na. Eöm se nö nën, paröm taum a tönkiꞌ nee to nohtöön poë po uris, keꞌ sun vaꞌpeh me non e koaꞌ peꞌ. Paröm ihan raoe, ko me maꞌ raoe manih peöꞌ. 3 Ka ta pah teꞌ se keh hi a neöm ta hi, köm soe ke eah pan, ‘E Topoan to teꞌ me non a kiu manih pee.’ Eꞌ se heꞌ vëvëhöꞌ hah en maꞌ pee.”

4 Eꞌ a tah pamëh se tanok ko vapuh rakah a soe no a teꞌ vanënën soe to soe voh. Eꞌ to soe voh pan,

5 “Soe ke ra napan va Jerusalëm,

‘E sunön peöm to nö en maꞌ.

Eꞌ to nö va maꞌ manih pa teꞌ akuk to hikta teꞌ me non to ëhnan,

pareꞌ tok maꞌ pa tönkiꞌ sekaꞌ.’ ” Ais 62:11, Sek 9:9

6 A poa vamomhë peꞌ to nö, pare taum va ee manih pö neꞌ to soe va i rapoë. 7 Ee to me ee maꞌ pa sinan tönkiꞌ me e koaꞌ peꞌ, pare pan a ma ohop rë manih pa tonun a poa tönkiꞌ, ke Ieesuꞌ tok poꞌ en. 8 Ka napan o pöh peo rakah to ihan a ma ohop rërë pee, pare panpan ee manih hanan. Ko upöm moes maꞌ a ma pea naon, ko vahoꞌ ee manih hanan. 9 Ka napan varih to vovoh nö ke ne e Ieesuꞌ, me ro teꞌ varih to suksuk nö ne maꞌ poë. Ee to tataoa nö ne maꞌ, pare sosoe va ne manih pan,

“Vaeö ke na e Kristo, e Koaꞌ supnaiꞌ pe Devit!

E Sosoenën to tapui a oah,

suk eën to nö maꞌ pa ëhnan e Sunön. Sng 118:26

Vaeö rakah, ko kë a ëhnan e Sosoenën.”

10 E Ieesuꞌ to vos manuh Jerusalëm ka napan töhkak, pare vaiihi e ne pan, “A teꞌ vëh eꞌ rakah eteh?” 11 Ka napan varih to tataoa nö ne soe ke rapoë pan, “A teꞌ vaꞌih, eꞌ e Ieesuꞌ, ka muhin peꞌ ivëh Galiliꞌ, ka vöön peꞌ ivëh Nasarët. Eꞌ a teꞌ vanënën soe pamëh ne Sosoenën to heꞌ voh a ra.’

E Ieesuꞌ To Veo A Napan To Nonok Moniꞌ Ne Koman Iuun Hinhin Apuh

Mak 11:15-19, me Luk 19:45-48, me Jon 2:13-22

12 E Ieesuꞌ to vos manuh Jerusalëm, pareꞌ ho koman Iuun Hinhin Apuh, pareꞌ veo tavus en pa napan to vavavoen ne a ma tah pee, Eꞌ to koep en pa ma pok

po teꞌ varih to papanih moniꞌ ne.* Pareꞌ koep en pa ma ö ihihoꞌ po teꞌ varih to vavavoen ne o panuh. 13 E Ieesuꞌ to soe ke rapoë pan. “Manih po Puk Vapenpen no a teꞌ vanënën soe e Aisaëaꞌ to kiun voh to soe va non manih pan,

‘A iuun peöꞌ eꞌ a iuun hinhin pa napan kurus.’ Ais 56:7

Ivëhkëk, eöm to rih a iuun pe Sosoenën, paröm nok em peꞌ

“A ö vavakoaan po teꞌ kakaveo.” Jer 7:11

14 E Ieesuꞌ to teꞌ non koman Iuun Hinhin Apuh, ka nap kekehoꞌ, me ro teꞌ hathat ma moe nö ee maꞌ manih peꞌ, keꞌ vavatoꞌ hah en pee. 15 O teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës to ep a ma tah vatoksean ne Ieesuꞌ to nok nën, pare tënan pet ee po koaꞌ to tataoa ne koman Iuun Hinhin Apuh, pare sosoe va ne manih pan, “Kë a ëhnan e Ieesuꞌ, eꞌ e Kristo e koaꞌ pe Devit.” A ma taateꞌ poë varih to vaheve rakah ee po teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis varih to nat ne sih o Vavaasis pe Mosës.

16 O teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës to nö ee manuh pe Ieesuꞌ, pare hi poë pan, “Eën nat kës e nom pa tah no koaꞌ varih to sosoe ne, ha?” Ke Ieesuꞌ piun rapoë, pareꞌ soe pan, “A, eöꞌ to pënton e noꞌ, paröꞌ nat e noꞌ pa tah nee to sosoe ne. Ke eöm poꞌ, eöm to hikta ëh pöꞌ voh a soe to kiun non manih po puk pe Sosoenën to soe non pan,

‘Eën koman to vavaasis voh o koaꞌ sosoneꞌ rakah,

pa kë a ëhnöömah.’ ” Sng 8:2

17 Manih pa po poen pamëh ne Ieesuꞌ to këh en po teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, pareꞌ nö en manuh Bëtaniꞌ.

O Kikis Va Po Vaman

Mak 11:12-14; 11:20-24

18 A muhin to takah en, ke Ieesuꞌ taneꞌ hah maꞌ manuh Bëtaniꞌ, ko nönö hah nö non manuh Jerusalëm, pareꞌ haraꞌ en po maë. 19 Eꞌ to ep a vu naon nee to pokaꞌ ne o fik to sun non sinten hanan, pareꞌ nö manuh pa vu naon pamëh, ivëhkëk, eꞌ to hikta teꞌ voaꞌ non. A uvin varoe ko neah to teꞌ non. Ke Ieesuꞌ soe ke o naon pamëh pan, “Eën hikta se vovoaꞌ amot hah nom.” Ka uvin o naon pamëh rak vëvëhöꞌ rakah en.

20 Ka ma vamomhë ep a tah ne Ieesuꞌ to nok, pare pah toksean rakah ee. Pare vaiihi e ne pan, “Vahvanih ko naon vëh rak vëvëhöꞌ vamanih, pa soe akuk pe Ieesuꞌ?”

21 Ke Ieesuꞌ piun a soe pee, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, eöm se keh teꞌ rakah me nem o vaman, paröm hikta teꞌ me nem ta ma kokoman peo. A, eöm to onöt e nem pa nok a taateꞌ nöꞌ to nok manih pa vu naon vëh, me a ma meh taneah nöm to onöt e nem pa nok. Eöm to onöt e nem pa taꞌ a tope vëh pan, ‘Sun ah parën vi kunah koman hah keo manuh koman tahiꞌ.’ Eꞌ se pënton en pa soe peöm. 22 Eöm se keh teꞌ rakah me nem o vaman, paröm hin manuh pe Sosoenën, eöm se kon em pataeah nöm to hinhin suk nem.”

O Teꞌ Susunön Ësës Heꞌ To Hi E Ieesuꞌ, Pan Eteh To Heꞌ Poan O Kikis

Mak 11:27-33, me Luk 20:1-8

23 E Ieesuꞌ to ho hah en manuh koman a Iuun Hinhin Apuh, pareꞌ vavaasis non a napan nën. Ko teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ susunön po Jiuꞌ nö maꞌ manih peꞌ, pare hi poë pan, “Soe ka möm ah. A tasun taeah nën to teꞌ me nom parën nonok nom a ma kiu varih? Eteh to heꞌ a oah a tasun pamëh?”

24 Ke Ieesuꞌ piun rapoë pareꞌ soe pan, “Eöꞌ me se hi a neöm ta teꞌ hi, eöm se keh piun em peöꞌ, a, eöꞌ me se soe keoꞌ peöm peteh to heꞌ a neoꞌ a tasun, köꞌ nonok noꞌ a ma kiu varih. 25 Soe ka neoꞌ öm, a tasun vëh pa pupui a napan ne Jon Tövapupui to heꞌ voh, taneꞌ maꞌ pe Sosoenën, keꞌ, eꞌ taneꞌ maꞌ manih pa napan ah?”

O teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, to vaiihi koman suk e ne pa hi pe Ieesuꞌ, pare sosoe ne pan, “Ea se keh soe pan a kiu ne Jon to nonok non to taneꞌ maꞌ manuh pe Sosoenën, keꞌ soe en pan, ‘Vahvapoꞌnih ka hikta vaman no e Jon?’ 26 Ka se keh soe ee pan, ‘Eꞌ a kiu pa teꞌ.’ A, ea se nanaöp e no pa napan se ip ee pea, suk ee to vaman e ne pe Jon a teꞌ vanënën soe.”

27 Kee piun e Ieesuꞌ, pare soe pan, “Emöm to hikta nat nem.”

Ivëh, ke Ieesuꞌ soe ke poꞌ rapoë pan, “Eöꞌ me hikta se soe ka noꞌ neöm peteh to heꞌ a neoꞌ a tasun vaꞌih köꞌ nonok noꞌ a ma kiu varih.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Poa Koaꞌ

28 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe ke poꞌ o teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ susunön po Jiuꞌ va Israël pan, “Eöm koman va poꞌ nem nih pa ö no a pah teꞌ to teꞌ me non a poa koaꞌ oeteꞌ peꞌ. Ko pöh poen ne tamëëre to nö manuh pe koaꞌ vamomoaan, pareꞌ soe pan, ‘Koaꞌ peöꞌ, kuru nöꞌ to iu noꞌ a ö nën se nö manuh po tökiu voaën peöꞌ parën kiu maꞌ.’ 29 Ke sunaiꞌeah vaꞌsik en. Pareꞌ teꞌ non, ko panih o kokoman peꞌ ko nö hah en pa kiu. 30 Vasuksuk ne tamëëre to nö en manuh pe meh sunaiꞌeah, pareꞌ soe ke poan pan, ‘Koaꞌ peöꞌ, kuru nöꞌ to iu noꞌ a ö nën se nö parën kiu maꞌ manuh po tökiu voaën peöꞌ.’ Ke sunaiꞌeah manat en, ivëhkëk, eꞌ to koe en, pareꞌ hikta nö pa kiu.” 31 Ke Ieesuꞌ hi poꞌ en pee pan, “Eteh rakah pa poa koaꞌ varih to pënton a soe pe tamëëre?” Kee piun a soe pe Ieesuꞌ, pare soe pan, “E koaꞌ vamomoaan.” Ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “A, eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm. A nap kokon takis, me ra nap rëhrëh se vovoh ke peöm manuh pa Matop Vih va pa Vöön va Kin, suk ee to tamak a ma taateꞌ hat pee, pare panih ee. 32 E Jon to nö voh maꞌ pa vataare a neöm a taateꞌ totoopin, köm hikta vaman voh eah. Ivëhkëk, a nap kokon takis me ra nap rëhrëh to tënan voh a soe pe Jon, pare vaman e peꞌ. Eöm to pënton voh em po vavaasis pamëh, ivëhkëk, eöm to rës e nem pa panih a ma taateꞌ hat peöm, paröm vaman.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Nap Hat To Matop Ne O Tökiu Voaën

Mak 12:1-12, me Luk 20:9-19

33 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ me e non po teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ susunön po Jiuꞌ, pareꞌ soe pan, “Eöm se pënton vavih rakah nem po vahutët vaꞌih nöꞌ se soe ka neöm. A pah teꞌ to nep voh a rak voaën, pareꞌ eean tavi poan. Pareꞌ een a koveꞌ marën a vahoꞌ a ma voaꞌ voaën nën, pareꞌ kom ko hun tavus maꞌ. Eꞌ to eok en pa iuun no a teꞌ se teꞌ non, pareꞌ ut non pa rak voaën pamëh. Pareꞌ heꞌ en po upöm teꞌ, kee kiu moniꞌ e ne manih peꞌ, eꞌ he nö varo en pa meh muhin. 34 Vasuksuk poꞌ no a voaꞌ to vamatop ee pa oes, ke tövaneah pa rak voaën vanö en maꞌ pa ma teꞌ kikiu peꞌ manih po teꞌ varih to matop ro ne pa rak voaën, pan ee se teꞌ ke poë ta ma teꞌ voaꞌ voaën va pa rak peꞌ. 35 Ivëhkëk, o teꞌ varih to vaneah ro ne pa nep voaën to öt a ma teꞌ kikiu pe tövaneah pa rak voaën, pare vakmis ee pee, ko ip vamët ee pa meh. Ka vakön teꞌ kikiu nee to tösvös poë, keꞌ mët en. 36 Ke tövaneah pa rak voaën vanö hah en po upöm teꞌ kikiu peꞌ to peo oah e ne pa ma teꞌ varih neꞌ to vanö moaan manuh po teꞌ varih to matop ro ne a rak voaën. Ka napan varih to matop ro ne pa rak voaën nok va ee pee manih po teꞌ varih to vovoh moaan maꞌ. 37 E tövaneah pa rak voaën to koman en pa vanö maꞌ e koaꞌ koman peꞌ. Eꞌ to koman non pan a napan varih to matop ro ne pa rak voaën se ta e ne pe sunaiꞌeah. 38 Ivëhkëk, a napan varih to matop ro ne pa rak voaën to ep i na e koaꞌ peꞌ to nö maꞌ, pare soe va ee manih pan, ‘Ivaꞌih e koaꞌ peꞌ. Ka rak voaën vaꞌih se vaneah amot e non peꞌ. Ea se keh ip vamët eah, ko vaneah varuꞌ e no pa rak voaën vaꞌih.’ 39 Ivëh, ka napan varih to matop ro ne a rak voaën öt e koaꞌ pamëh, pare vi tavus këh ee peꞌ pa rak, ko ip vamët ee peꞌ.

40 “Ke tövaneah pa rak voaën se poꞌ nok vah va i ra napan varih nih to matop ro ne a rak peꞌ pö neꞌ se hah ma?”

41 Ko teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ susunön po Jiuꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “Eꞌ se ip vamët vahik rakah en po teꞌ hat poë varih. Pareꞌ heꞌ en pa rak voaën pamëh manih po upöm teꞌ, kee matop ro ne. Ko poen nee se oes a voaën, ee se heꞌ ee peꞌ a ma teꞌ voaꞌ voaën va pa rak pamëh.”

42 Ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “Eöm to hikta ëh pöꞌ voh a soe vaꞌih to kiun non po Puk Vapenpen to soe suk voh non e Kristo, pareꞌ soe non pan,

‘A vös vaꞌih no a nap ekeok to vi tavus in,

to tavus en a vös vamomoaan vëh to toon vakis non a iuun.

E Sunön to nok a vös pamëh,

keꞌ tavus en o toon to toon vakis non a iuun,

pareꞌ paraꞌ ep vamanin manih pa mataara.’ Sng 118:22-23

43 “Ivëh, köꞌ se soe rakah keoꞌ peöm, e Sosoenën se kon këh en peöm pa Matop Vih peꞌ, pareꞌ heꞌ en peꞌ manih pa napan varih to tëtënan ne a ma soe peꞌ, pare vavatet ne. 44 Ka teꞌ to kuꞌ, pareꞌ vuꞌ na pa tonun vös pamëh eꞌ se takök vatam en. Ivëhkëk, a vös pamëh se keh vuꞌtöön na ta teꞌ. A teꞌ pamëh se kakaaroe rakah en.”

45 O teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro Parësiꞌ to pënton a soe vapipinoꞌ ne Ieesuꞌ to nonok non, pare nat ee pe Ieesuꞌ to huh e non pee pa soe vapipinoꞌ pamëh. 46 Eꞌe to kehkeh öt e ne pe Ieesuꞌ. Ivëhkëk, ee to nanaöp e ne pa napan, suk a napan to vaman e ne pe Ieesuꞌ a teꞌ vanënën soe.

22

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Taëën Va Po Vaen

Luk 14:16-24

1 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ me e non pa napan, pareꞌ hutët hah ken pee po moeh vahutët pa soe vapipinoꞌ, eꞌ to soe ke rapoë pan, 2 “A Matop Vih va pa Vöön va Kin to teꞌ va non manih pa teꞌ sunön to vamatop o vaënëën va po vaen pe sunaiꞌeah. 3 Eꞌ to vamatop vahik en, pareꞌ vanö en po vipuh manuh pa napan varih se nö maꞌ manih pa taëën pamëh. Ko poen no a taëën to vamatop vahik en, keꞌ vanö en pa nap kiu peꞌ, kee nö ee ko vaoe ee maꞌ po teꞌ varih neꞌ to vanö voh o vipuh manih pee. Ivëhkëk, ee to koe ee pa nö maꞌ. 4 Vasuksuk neꞌ to vanö en po upöm teꞌ kikiu peꞌ, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Soe ke ro teꞌ varih na to vanö voh o vipuh manih pee, pan, “A taëën to vamatop vahik en. Emöm to ip em pa kaöꞌ vusvus, ka ma moeh tah kurus vamatop vahik ee. Ke sunön peöꞌ to iu non a ö söm nö maꞌ pa taëën va po vaen pe sunaiꞌeah.” ’ 5 Ivëhkëk, a napan to hikta nö maꞌ. E tövaneah pa taëën to vanö voh o vipuh manih pa napan, kee pënton varo ee pa soe peꞌ, pare vanönö ee pa nok a ma kiu pee. A paeh to nö en po tökiu peꞌ. Ka meh nö en pa matop a sitoaꞌ peꞌ. 6 Ko upöm öt a ma teꞌ kikiu pe tövaneah pa taëën, pare ip naon rapoë, kee mëtmët ee. 7 A teꞌ sunön to pënton a tah vaꞌih to tanok manih pa nap kiu peꞌ, pareꞌ pah heve suntan en. Eꞌ to vanö en pa nap vëvënsun peꞌ, kee ip vahik rakah ee pa napan varih to ip a nap kiu peꞌ, pare ës ee pa ma vöön pee.

8 “Ivëh, ka teꞌ sunön soe ke ra nap kiu peꞌ pan, ‘A taëën va po vaen pe koaꞌ peöꞌ to vamatop vahik en. Ivëhkëk, a napan varih nöꞌ to vanö o vipuh peöꞌ manih pee, ee to hikta vih onöt ne a nö maꞌ pa taëën pamëh. 9 Ivëh, köꞌ iu noꞌ a ö nöm se nö manuh pa ma sinten hanan, paröm vaoe maꞌ ere tereh nöm to ep. Paröm soe ke raoe kee nö maꞌ pa taëën peöꞌ.’ 10 Ka nap kiu pa teꞌ sunön suk ee pa ma hanan. Pare meeme ee maꞌ pere tereh nee to onöt ne a taum. O teꞌ vihvih me ro teꞌ o hathat, kee nö ee maꞌ ka iuun no a taëën va po vaen to teꞌ non puh rakah en pa napan.

11 “Ka teꞌ sunön ho en koman iuun pa ep pa napan varih to nö maꞌ, pareꞌ ep in a pah teꞌ to teꞌ non nën to hikta hop maꞌ to ohop va pa taëën va po vaen. 12 Ka teꞌ sunön pamëh soe ka teꞌ pamëh pan, ‘Kea, eën ho vah va maꞌ nih manih? Eën to hikta ohop nom o ohop va pa taëën va po vaen.’ Ivëhkëk, a teꞌ pamëh to hikta soe ta tah. 13 Ivëh, ka teꞌ sunön soe ke ra nap kiu peꞌ pan, ‘Öt öm a teꞌ vëh, paröm nohnoh a poa koreneah me a poa moneah, paröm vi tavus na eah manuh pa vöön popoen. Manih pa vöön popoen pamëh no a napan se vaokook kov e ne, pare vakuskus rivon kov e ne po kamis.’

14 E Ieesuꞌ to heꞌ vahik a soe vapipinoꞌ peꞌ, pareꞌ vamaaka en pa pusun in a soe pamëh, pareꞌ soe ke ra napan pan, “E Sosoenën to iu non sih a nap peo se nö maꞌ manih pa iuun peꞌ. Ivëhkëk, a ma siꞌ pah teꞌ ro to tënan o vipuh peꞌ, ee o teꞌ poë varih ne Sosoenën to pitöꞌ koman voh en pee.”

A Nap Susunön Po Jiuꞌ To Kehkeh Punöꞌ Ne E Ieesuꞌ

Mak 12:13-17, me Luk 20:20-26

15 O Parësiꞌ to këh ee pe Ieesuꞌ to vavaasis non a napan, pare nok ee po kokoman va pa ö nee se punöꞌ poë po vahutët, ko vahoꞌ poë po vahutët suk a ma soe koman peꞌ. 16 Ee to nö, pare vanö ee maꞌ pa ma teꞌ vamomhë koman pee, me ro teꞌ varih to vavatet ne sih o kum pe Hëërot. Kee nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pare soe pan, “Apuh, emöm to nat e nem pën a teꞌ sosoe man rakah. Pamöm nat e nem pën to vavaasis nom sih a napan a taateꞌ pe Sosoenën. Parën hikta nat nom pa koman varoe ta pah teꞌ, ko hikta nat nom pa soe ta pah soe manih pa teꞌ hikto ëhnan, me a teꞌ to teꞌ me non o ëhnan. 17 Soe ka möm ah, eꞌ vih kës e non pea pa heꞌ a takis manih pe Sisaꞌ, keꞌ a hik?”

18 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to nat momoaan en pa ma kokoman po teꞌ poë varih to kehkeh punöꞌ ne poë, ivëh, neꞌ to soe suk va i ra poë manih pan, “Eöm o teꞌ o pöh pikpiuk rakah, eöm pupunöꞌ suk a no neoꞌ ataeah? 19 Vataare suk voh a neoꞌ öm ta pah moniꞌ va pa moniꞌ vëh nöm to tatakis nem sih.” Kee vataare ee peꞌ po pöh voaꞌ moniꞌ. 20 Ke Ieesuꞌ hi en pee pan, “A ëhnan me o kahoꞌ peteh ivëh to teꞌ non pa moniꞌ vëh?”

21 Kee piun e Ieesuꞌ, pare soe pan, “Pe Sisaꞌ.” Ke Ieesuꞌ soe ke poꞌ rapoë pan, “A tah to vaneah non pe Sisaꞌ nöm se heꞌ e Sisaꞌ. Ka tah to vaneah non pe Sosoenën nöm se heꞌ e Sosoenën.”

22 Ee to pënton a soe pe Ieesuꞌ, pare töhkak vahat rakah ee, ko këh ee peꞌ, pare vanönö ee.

Ee To Hi E Ieesuꞌ Pa Mët Me A Sun Hah Pa Teꞌ

Mak 12:18-27, me Luk 20:27-40

23 Manih po poen avoeꞌ pamëh o Sëdiusi to nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ. O Sëdiusi, ee o kum teꞌ to hikta vaman ne pan, a nap mët se sun taneꞌ hah ee manih po vapeepe, to hi poë a hi, pare soe pan, 24 “Apuh, e Mosës to soe voh ka ra pan, ‘Ta pah teꞌ se keh mët akuk eꞌ hikta vatvus ta pah koaꞌ manih pe köövo peꞌ, ke kea peꞌ me hah e köövo amop peꞌ, pareꞌ vatvus a koaꞌ se kon a ëhnan e kea peꞌ.’ 25 Eꞌ to teꞌ voh non a kën tom mahin, a tönim koaꞌ me ra pöök. Ka teꞌ apuh vaen en, pareꞌ hikta vatvus ta koaꞌ eꞌ he mët en. Ivëh, ke kea peꞌ me hah en pe köövo ne kea apuh peꞌ to mët këh. 26 Ke vapöök kea peꞌ mët pet en. Eꞌ he hikta vatvus avoeꞌ non ta koaꞌ, ka vakön kea pee nok pet va en nën. Keꞌe kurus rakah to mët vahik akuk rakah ee. Ee hikta vatvus ta pah koaꞌ. 27 Ke köövo amop pamëh pah mët suk poꞌ en pee kurus. 28 Ivëh, ka nat e no pa tönim me ra poa teꞌ to vameeme petpet voh e ne pa pah köövo. Ko poen no a nap mët se sun taneꞌ hah manih po vapeepe, eteh rakah poꞌ se vaneah totoopin non pe köövo vëh, no a kën tom mahin varih to me voh ne?”

29 Ke Ieesuꞌ piun rapoë, pareꞌ soe pan, “Eöm o teꞌ o nun rakah to hikta nat vavih nem pataeah no Puk Vapenpen to sosoe non sih, paröm hikta nat vavih me nem po kikis pe Sosoenën. 30 O poen no a nap mët se sun taneꞌ hah maꞌ po vapeepe, a napan kurus hikta se vavaen hah ne. Suk ataeah, eꞌe se teꞌ va e ne manih po ankeroꞌ manuh pa vöön va kin. 31 Eöm hikta ëh pöꞌ voh a soe ne Sosoenën to sosoe voh ka non neöm pan, a nap mët se toꞌtoꞌ hah, pare sun hah ee. 32 E Abraham, ke Aësak, ke Jekop to mët moaan rakah voh ee po poen ne Sosoenën to soe voh pan,

‘Eöꞌ e Sosoenën pe Abraham,

me eöꞌ e Sosoenën pe Aësak,

me eöꞌ e Sosoenën pe Jekop.’ Eks 3:6

Ke Sosoenën pamëh, eꞌ hikta teꞌ non pan eꞌ e Sosoenën pa nap mët. Ahik. Eꞌ e Sosoenën pa nap toꞌtoꞌ.”

33 A napan to pënton a soe vaꞌih, pare pah toksean rakah ee po vavaasis pe Ieesuꞌ.

A Taateꞌ To Apuh Oah Non A Ma Meh Taateꞌ

Mak 12:28-31, me Luk 10:25-28

34 O Parësiꞌ to pënton ee pa ö ne Ieesuꞌ to sunpip rakah en po Sëdiusi pa ma soe peꞌ. Ko Sëdiusi hikta onöt ne a soe ta tah, suk e Ieesuꞌ to nok raoe, kee nun rakah ee. Ivëh, ko Parësiꞌ tönun hah me ee pe Ieesuꞌ, 35 manih pee to teꞌ non a pah teꞌ to nat suntan rakah non o Vavaasis Pe Mosës. Ka to Parësiꞌ pamëh to kehkeh punöꞌ non e Ieesuꞌ. 36 Pareꞌ soe pan, “Apuh, a taateꞌ taeah to apuh oah non manih po Vavaasis pe Mosës?” 37 Ke Ieesuꞌ piun poan, pareꞌ soe pan,

“Eöm se iu rakah nem e Sunön Sosoenën peöm manih pa ma kupu peöm,

me manih pa ma apeneöm,

me manih pa ma kokoman peöm.” Lo 6:5

38 Ee ivarih, a ma taateꞌ to apuh oah ne a ma meh taateꞌ. 39 Ka vapöök taateꞌ to vatoe e non pa ma taateꞌ vamoaan to soe va ne manih pan,

‘Eën se iu nom a meh teꞌ vamanih pa ö nën to iu hah va ka nom.’ Lev 19:18

40 A poa taateꞌ poë varih, ee a pusun rakah kov in a ma Vavaasis kurus pe Mosës, me a ma Soe po Teꞌ Vanënën Soe.”

E Ieesuꞌ To Hi O Parësiꞌ, Pan E Kristo Eteh

Mak 12:35-37, me Luk 20:41-44

41 O Parësiꞌ to teꞌ tönun avoeꞌ e ne, ke Ieesuꞌ hi rapoë a hi vaꞌih, 42 “Eöm koman va nem nih pe Kristo, eꞌ e koaꞌ peteh?”

Ko Parësiꞌ piun poë, pare soe pan, “E Kristo, eꞌ e koaꞌ pe Devit.”

43 Ke Ieesuꞌ hi hah en pee pan, “Suk ataeah, ka Tuvuh Vasioꞌ heꞌ voh o kokoman manih pe Devit, keꞌ pokaꞌ en pa teꞌ pamëh e Sunön peöꞌ? E Devit to soe vavoh manih komön a Puk Vaëhëh vamanih pan,

44 ‘E Sosoenën to soe ke Devit pan,

“E Kristo e Sunön pën.”

‘Ke Sosoenën sosoe avoeꞌ ke non pe Kristo pan,’

“Ihoꞌ ah manih pa papmatö peöꞌ,

ko teꞌ nom nën keꞌ onöt po poen nöꞌ se vahoꞌ o teꞌ varih to vakihat me a nom oah manih paan a matop pën.’ ” Sng 110:1

45 “E Devit to popokaꞌ non sih e Ieesuꞌ Kristo e Sunön, ivëh, ke Kristo hikta teꞌ varoe non pan eꞌ e koaꞌ pe Devit. Ahik! Eꞌ to teꞌ me e non e Sunön peꞌ.” 46 Ahik rakah ta paeh va po Parësiꞌ to piun a soe pe Ieesuꞌ. Taneo rakah non po poen pamëh no a hikta pah teꞌ nat to onöt non a hi hah e Ieesuꞌ ta ma meh hi.

23

O Parësiꞌ Me Ro Teꞌ Vavaasis To Nat I Ne O Vavaasis pe Mosës To Nok A Ma Taateꞌ Hat Manih Pe Ieesuꞌ

Mak 12:38-39, me Luk 11:43; 11:46; 20:45-46

1 Vasuksuk ne Ieesuꞌ to soe ke ra napan me ra ma vamomhë peꞌ pan, 2 “O teꞌ vavaasis varih to nat ne sih o Vavaasis pe Mosës, me ro Parësiꞌ pare öt ne a tasun va pa vamaaka a pusun in o Vavaasis pe Mosës manih pa napan. 3 Ivëh, köm se tënan ko vatet em pa ma taneah nee to soe ka neöm. Ivëhkëk, eöm se nat nem vatet a ma taateꞌ nee to nonok ne. Suk ataeah, eꞌe to hikta vavatet ne a ma tah nee to vavaasis ne. 4 Ee to nok ka neöm a ma taateꞌ kikis, pan eöm se vavatet nem. Ivëhkëk, eꞌe koman to hikta iu ne a vaꞌaus a neöm pa vatet vavih a ma taateꞌ poë varih.

5 “A ma tah kurus nee to nonok ne pan a napan se ep. Pare nat ne rapoë ro teꞌ vivihan. Ivëh, kee öt ne a ma siꞌ voh no a ma pah ö soe pe Sosoenën to kiun ne, pare noh a ma voh poë varih manih pa ma naire, keꞌ pa ma koreere. Pare ohop ne a ma ohop rë. Pare nok a ma ohop vihvih nee to hinhin me ne sih, ko uris rë nee to kun tonun po ohop pamëh. 6 Ka manih pa ma taëën apaꞌpuh nee to iu ihoꞌ vovoh rakah ne pa ma ö ihihoꞌ po teꞌ susunön, me manuh koman a ma iuun hinhin soneꞌ pee, nee to iu rakah ne a ihoꞌ po matan. 7 Pare iu rakah ne pan a napan se ta ne rapoë pa ma ö totoaan, pare popokaꞌ ne rapoë o teꞌ apuh.

8 “Ivëhkëk, eöm se nat nem koman nem pan a napan se popokaꞌ a non neöm ‘a Tövavaasis’, suk ataeah, e Sosoenën varoe ko a paeh a Tövavaasis peöm. Ke eöm kurus varih a kën tom kea. 9 Paröm nat nem pokaꞌ ta pah teꞌ va po oeh vëh ‘e Tamön’, suk ataeah eöm to teꞌ varoe me ko nem a pah Tamëneöm to teꞌ non pa vöön va kin, ivëh e Sosoenën. 10 Paröm nat nem koman nem pan a napan se pokaꞌ a non neöm ‘o Sunön’, suk ataeah, a pah Sunön ro ko peöm, ivëh e Kristo. 11 Ka teꞌ to apuh non manih peöm, eꞌ a teꞌ kikiu, eꞌ to kiu non manih peöm. 12 Ka teꞌ se keh kë koman hah a non, e Sosoenën se vöknah en peꞌ. Ka teꞌ se keh vöknah hah a non, e Sosoenën se kë en peꞌ.”

E Ieesuꞌ To Soe Tavus A Taateꞌ Hat Po Teꞌ Vavaasis To Nat I Ne O Vavaasis Pe Mosës, Me Ro Parësiꞌ

Mak 12:40, me Luk 11:39-52; 20:47

13-14 E Ieesuꞌ to toto avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “Varenan rakah peöm varih o teꞌ vavaasis to nat nem o Vavaasis pe Mosës, me eöm o Parësiꞌ, eöm o teꞌ o mokoꞌ rivon rakah. Paröm pikpiuk, eöm rakah ko varih to susunpip nem a napan pa nö manuh pa Matop Vih va pa Vöön va Kin. O upöm teꞌ to kehkeh nö ne nën köm sosoepip e nem pee. Suk eöm to hikta onöt nem a nö nën.*

15 “Varenan rakah peöm varih o teꞌ vavaasis to nat nem o Vavaasis pe Mosës, me ro Parësiꞌ, eöm o teꞌ o pöh mokoꞌ rivon, paröm pikpiuk. Eöm to vavatvi kov e nem sih po oeh me manih tahiꞌ pan eöm se ep këh maꞌ ta ma teꞌ, kee suk a taateꞌ hat peöm. O poen nöm to taum em po teꞌ poë varih, eöm to vanun em pee. Ivëh, ke eöm kurus se nö em po suraꞌ ësës tamoaan.

16 “Varenan rakah peöm varih o teꞌ vavaasis to nat nem o Vavaasis pe Mosës, me o Parësiꞌ, eöm o kekehoꞌ. Eöm to kehkeh vovoh ke nem sih a napan pa matop raoe, ivëhkëk, eöm to hikta onöt nem. Eöm me to sosoe nem sih pan, ta pah teꞌ se keh nok a soe man peꞌ manuh pa Iuun Hinhin Apuh pe Sosoenën marën a vakikis a soe peꞌ, eöm se soe em pan, eꞌ se vaörakuk en pa soe man peꞌ. Ivëhkëk, ta pah teꞌ se keh nok rakah a soe man peꞌ pan a gol to pet non pa Iuun Hinhin Apuh pe Sosoenën, a, eöm se soe em pan, eꞌ se vatet rakah a soe man peꞌ.” 17 E Ieesuꞌ to toto avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “Eöm rakah varih to teꞌ va nem manih pa ö no teꞌ ponkiꞌ komë to teꞌ va ne sih, paröm teꞌ pet va e nem manih po teꞌ kekehoꞌ. Ataeah to apuh non manih po epep pe Sosoenën, a gol, keꞌ a Iuun Hinhin Apuh? A gol to pet non sih manih pa Iuun Hinhin Apuh, pareꞌ teꞌ non a tah vivihan. Suk eꞌ to pet non pa iuun pe Sosoenën. 18 Keteh to nok a soe man peꞌ, pareꞌ vakikis na a soe pamëh manuh pa pok vapenpen pe Sosoenën, köm soe kem peꞌ pan, eꞌ se vaörakuk en pa soe man peꞌ. Ivëhkëk, eꞌ se keh vakikis na a soe man pamëh manuh po heꞌ to tok non pa pok vapenpen pe Sosoenën, a, köm soe kem peꞌ pan, eꞌ se vatet rakah a soe man peꞌ. 19 Eöm o kekehoꞌ, ataeah to apuh non po epep pe Sosoenën, o heꞌ, keꞌ a pok vapenpen? O heꞌ to tok non pa pok vapenpen, pareꞌ teꞌ non a tah vivihan. 20 Ivëh, ka teꞌ to nok a soe man peꞌ, pareꞌ vakikis a soe man peꞌ manuh pa pok vapenpen, eꞌ to vakikis a soe pamëh manuh pa pok vapenpen me a ma tah to tok ne nën. 21 Ka teꞌ to nok a soe man peꞌ, pareꞌ vakikis a soe man peꞌ manuh pa Iuun Hinhin Apuh, eꞌ to vakikis a soe pamëh manuh pa Iuun Hinhin Apuh me a ma tah to pet ne nën. 22 Ka teꞌ to nok a soe man peꞌ, pareꞌ vakikis a soe man peꞌ manuh pa vöön va kin, eꞌ to vakikis a soe pamëh manuh pe Sosoenën me a ö ihoꞌ peꞌ.

23 “Varenan rakah peöm o teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, me ro Parësiꞌ, eöm o teꞌ o pöh mokoꞌ rivon, paröm pikpiuk. Eöm to kökök nö nem sih a ma tah na to hovën marën a vaninin vih a taëën, a ma tah poë varih nöm to nep, paröm ununun a havun ö tah, ko kon taneꞌ a pah ö tah nën, ko heꞌ na e Sosoenën. Ivëhkëk, eöm to vanun voh em pa ma meh taateꞌ to teꞌ apuh oah ne a taateꞌ heꞌheꞌ. A ma taateꞌ apuh poë varih to teꞌ ne manih komön o Vavaasis pe Mosës. Ee ivarih a ma taateꞌ poë varih, a taateꞌ va pa vaꞌaus a ma teꞌ arus no a napan to kehkeh miröꞌ ne rapoë, me a taateꞌ ururuan, me a taateꞌ va pa vaman e Sosoenën. Eöm se vavatet rakah nem a ma taateꞌ poë varih, paröm heꞌheꞌ nem na e Sosoenën a pah ö tah nöm to kon taneꞌ manih koman a ma tah nöm to nepnep nem. 24 Eöm varih to iu matop nem sih a napan, ivëhkëk, eöm o kekehoꞌ. Paröm vavatet vatëh nem a taateꞌ heꞌheꞌ, ko vanun em pa ma taateꞌ apaꞌpuh. Ivëh, köm teꞌ va e nem manih pa teꞌ to kon taneꞌ a kuvi manih po kaak peꞌ. Ivëhkëk, eꞌ to hikta ep pet non pa tampu to teꞌ non po kaak, pareꞌ kaak vaꞌpeh me en peꞌ.

25 “Varenan rakah peöm varih o teꞌ vavaasis to nat i nem o Vavaasis pe Mosës, me ro Parësiꞌ, eöm o teꞌ o pöh mokoꞌ rivon, paröm pikpiuk. Eöm to pupui vavoon varoe nem a tonun a ma kap me o peret. Ivëhkëk, manih pa komëneöm no a taateꞌ hat, me a taateꞌ kaveo to puh rakah e non. 26 Ke eöm varih o Parësiꞌ, eöm o kekehoꞌ, vamomoaan nöm se pupui vavoon a koman a ma kap, me a ma peret, kee teꞌ voon ne, köm pah pupui vavoon poꞌ a ma ö tonun. Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih peöm. Eöm se panih momoaan a ma taateꞌ hat peöm, paröm vovoh poꞌ ke nem a napan.

27 “Varenan rakah peöm o teꞌ vavaasis to nat i nem o Vavaasis pe Mosës, me ro Parësiꞌ, eöm o teꞌ o pöh mokoꞌ rivon, paröm pikpiuk. Eöm to teꞌ va nem manih pa koveꞌ teꞌ mët, paröm ep vavih e nem manih mahën, ivëhkëk, manih pa komëneöm, a koveꞌ teꞌ mët to teꞌ e non, köm kakaun a tonun a koveꞌ pamëh po uh kakaare. Ivëh, ka manih tonun a koveꞌ pamëh to parin a matan vavih rakah pa ep. Ivëhkëk, manih pa koman a koveꞌ pamëh to puh rakah non pa ma soaꞌ teꞌ me a ma tah koa. 28 Eꞌ to vatoe akuk va kov e non manih peöm no a napan to ep ka ne neöm ko koman ne pan, eöm o teꞌ to nonok nem a ma taateꞌ totoopin. Ivëhkëk, manih pa ma komëneöm to puh rakah ne pa ma piuk me a ma taateꞌ hat.

29 “Varenan rakah peöm o teꞌ vavaasis to nat i nem o Vavaasis pe Mosës, me ro Parësiꞌ, eöm o teꞌ o pöh mokoꞌ rivon rakah, paröm pikpiuk. Eöm to nok vavavih a ma koveꞌ no teꞌ vanënën soe to mët ko pe ne, paröm vatëk vavavih o koveꞌ po teꞌ varih to nonok ne a ma taateꞌ totoopin to mët ko pe ne. 30 Paröm sosoe nem sih pan eöm se keh teꞌ voh nem po poen voh pa kën sipun, eöm to hikta onöt nem a vaꞌaus raoe pa ip vamët o teꞌ vanënën soe. 31 Ivëh, ka soe koman peöm ivëh to vataare en peöm ivarih o pus koaꞌ po teꞌ varih to ipip vamët voh ne po teꞌ vanënën soe. 32 Ivëh, köm vapuh rakah em pa taateꞌ hat voh pa kën sipuineöm.

33 “Eöm to teꞌ rakah va e nem manih po kuruꞌ, eöm to hikta onöt nem a rusin këh e Sosoenën pö neꞌ se vanö a neöm manuh po suraꞌ ësës tamoaan. 34 Ivëh, köꞌ se soe keoꞌ peöm pa tah vaꞌih, eöꞌ se vanö ka nös neöm o teꞌ vanënën soe, me ro teꞌ varih to teꞌ me ne a ma kokoman vih, me ro tövavaasis. Ka ma pa paeh va pee nöm se ip vamët. Paröm ni em po upöm pee manih pa kuruse. Paröm öt o upöm pee, ko rëp raoe po uris koman a ma iuun hinhin soneꞌ peöm. Ko nö vavah pa vaiu raoe pa ma vöön peöm marën a vakmis raoe. 35 Ivëh, ka hat va pa napan varih to ip vamët voh o teꞌ vanënën soe, me ro teꞌ varih to nonok ne a ma taateꞌ totoopin, ne eöm varih se teen rakah. O teꞌ varih ne sipuineöm to ip vamët voh to taneo non manih pe Ebel, a teꞌ totoopin, pare ipip vamët voh ne sih o teꞌ vih poë varih, ko hik non manih pa mët pe Sakarias sunaiꞌ Berekiaꞌ. E Sakarias, eꞌ a teꞌ ësës heꞌ sunön po Jiuꞌ nee to ip vamët voh poë manih topnin a iuun pe Sosoenën me a pok vapenpen peꞌ. A taateꞌ va pa ip vamët o teꞌ ësës heꞌ sunön po Jiuꞌ, ne Sosoenën to vateꞌ voh manih po teꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ ne kuru se kon kamis suk a ma teꞌ poë varih. 36 Eöm me to nonok e nem pa taateꞌ pamëh, ivëh, köꞌ soe vaman rakah keoꞌ peöm, e Sosoenën se vateen a neöm o Jiuꞌ pa ma mët poë varih, pareꞌ vakmis suk en peöm.”

E Ieesuꞌ To Tamak A Vöön Va Jerusalëm

Luk 13:34-35; 19:41-44

37 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “Jerusalëm, Jerusalëm, eöm a ma nap susunön to töstösvös nem sih a ma teꞌ vanënën soe ne Sosoenën to vanö nös manem peöm. A ma poen peo neöꞌ to iu ununun noꞌ sih a ma koaꞌ pën, vamanih pa ö ne toaꞌ sin to ununun va non sih a ma soneꞌ peꞌ manih pa paan a paknaneah. Ivëhkëk, eöm to hikta iu nem. 38 Pënton nem öm, eöꞌ e Sunön to këh voh eoꞌ pa vöön peöm me a Iuun Hinhin Apuh peöm. 39 Eöꞌ to soe va keoꞌ peöm manih pan, eöm hikta se ep hah a nem neoꞌ manih po oeh vëh, keꞌ onöt rakah pa ö söꞌ hah va maꞌ manih pe Sunön peöm, köm soe em pan,

‘E Sosoenën se tapui a teꞌ vëh to nö maꞌ pa ëhnan e Sunön.’ ” Sng 118:26

24

E Ieesuꞌ To Soe Pan A Iuun Hinhin Apuh Se Takök

Mak 13:1-2, me Luk 21:5-6

1 E Ieesuꞌ to këkëh ko non a sinten a Iuun Hinhin Apuh, ka ma vamomhë peꞌ nö ee maꞌ manih peꞌ. Ko vataare poë a ma iuun va pa Iuun Hinhin Apuh. 2 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to soe ke rapoë pan, “Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, a ma iuun kurus varuh na to ep no, ee kurus se tatakök ee. Ahikta pah vös to onöt non a tok pa tonun a meh. Ahik. Eꞌe se taru kunah kurus ee maꞌ.”

E Ieesuꞌ To Soe Pan A Ma Punis Peo Se Tavus Maꞌ

Mak 13:3-13, me Luk 21:7-19

3 Vasuksuk ne Ieesuꞌ to ihoꞌ non Tope Öliv, ka ma vamomhë varoe peꞌ nö ee maꞌ manih peꞌ, pare hi poë pan, “Soe ka möm ah o poen poanheh no a ma tah poë varih se tavus. Me o vëknöm taeoh nemöm se inan suk to tavus maꞌ, pamöm nat poꞌ o poen hah pën me o poen no oeh vëh se hik.”

4-5 Ke Ieesuꞌ piun rapoë, pareꞌ soe pan, “Matop vavih nem, ta pah teꞌ tomeꞌ piuk ka neöm. A nap peo rakah se nö maꞌ, pare popokaꞌ ne a ëhnaneoꞌ, pare soe vamanih pan, ‘Eöꞌ ivëh e Kristo’, pare piuk ee pa napan. 6 Eöm se tënan o vapus me o vahutët va po vapus, to nönö non maꞌ. Ivëhkëk, eöm se koe a naöp. A ma tah kurus poë varih se tavus ee. Ivëhkëk, o poen no oeh se hik to meꞌ e non pa tavus maꞌ. 7 A napan va pa pah muhin se sun, pare vapus me ee pa napan va pa meh muhin. Ka matop vih pa pah teꞌ sunön se sun, pareꞌ vapus me en pa teꞌ matop vih pa meh teꞌ sunön. Ka manih pa ma meh muhin no o maë apuh se tavus, ka rikrik kö en. 8 A ma tah poë varih se tavus momoaan vamanih pa ö ne köövo to haraꞌ o kamis va pa ö neꞌ to kehkeh vahuh non.”

9 “O teꞌ se öt a neöm, pare vakmis ee peöm ko ip vamët ee peöm. A ma muhin kurus se heve ov e ne peöm, suk eöm to vaman, paröm vatet a nem neoꞌ. 10 Manih po poen pamëh, a nap peo rakah to vaman voh ee peöꞌ se tarih, ko vikuh ee peöm pa nap hat. 11 Ko teꞌ vanënën soe pikpiuk se tavus maꞌ, pare piuk a ma nap peo rakah. 12 Ka napan heꞌ tonun ee pa taateꞌ vih vëh, a taateꞌ iu teꞌ, suk a taateꞌ hat to pupu vaꞌpuh nö e non maꞌ. 13 Ivëhkëk, o teꞌ varih to teꞌ vakis ne pa teꞌ a ma punis, pare öök na po poen no o oeh se hik, e Sosoenën se hehe en pee. 14 Ka Soe Vih va pa Matop Vih Pe Sosoenën no a napan se vavaasis manih po oeh avoes, ka napan sih tenan voh, ko oeh pah hik poꞌ en.”

A Punöꞌ Hat Rakah Se Tavus

Mak 13:14-23, me Luk 21:20-24

15 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “Eöm se ep rakah em pa Tah A Pah Hat Rakah no a teꞌ vanënën soe vëh e Dëniël to sosoe suk voh non. A Tah Hat pamëh to sun non pa iuun pe Sosoenën. Ka teꞌ to ëhëh non a soe, eꞌ se maaka vavih rakah non pa pusun in a soe pamëh. 16 Manih po poen no a Tah Hat pamëh se tavus maꞌ ka napan varih to teꞌ ne manih pa muhin va Jiutiaꞌ, ee se rusin ee manuh pa moeh totope. 17 Ka ta pah teꞌ se keh tok non pa tonun iuun peꞌ, ka Tah Hat pamëh tavus eꞌ to hikta onöt non a kunah taneꞌ tonun iuun pa kokon tavus a ma tah peꞌ to pet ne koman iuun, eꞌ se rusin en. 18 Ka teꞌ vëh to teꞌ non pa rak peꞌ, eꞌ to hikta onöt non a tapiun vos hah iuun pa kon ohop rë peꞌ. 19 Varenan rakah po köövo kikiuk me ro teꞌ köövo varih to vasisiꞌ ne o koaꞌ pee manih po poen pamëh, suk ee to hikta onöt ne a rusin vëhöꞌ. 20 Manih po Poen Apaapo me o poen no a tuvuh apuh rakah se tavus maꞌ, eöm hikta onöt nem a rusin vëhöꞌ këh a punis apuh pamëh, ivëh, köm se hinhin vakis nem manih pe Sosoenën, keꞌ se vaꞌaus a neöm. 21 Manih po poen pamëh no a punis apuh rakah se tavus. Moaan voh po poen ne Sosoenën to nok voh o oeh, pareꞌ nö non maꞌ, ko tavus non manih kuru no a punis to matan va non manih to hikta tavus voh. Ka amot me no o vu punis pamëh to hikta onöt non a tavus hah. 22 Ke Sosoenën se keh hikta moes a ma poen va pa ma punis poë varih, a napan kurus se ro vahik voh ee. Ivëhkëk, e Sosoenën to koman non a napan varih to vaman ne e Ieesuꞌ. Ivëh, neꞌ to vakökööt suk voh pa ma poen poë varih.

23 “Manih pa ma poen poë varih, no teꞌ se keh soe ka neöm pan, ‘Ep këk öm, e Ieesuꞌ Kristo ivëh, keꞌ, eꞌ ivöh.’ Eöm se koe a vaman raoe. 24 Suk ataeah, o Kristo vapikpiuk, me ro teꞌ vanënën soe vapikpiuk se tavus maꞌ, pare vatvus a ma kiu apaꞌpuh me a ma tah vatoksean. Ee to hikta onöt ne a nok a ma tah poë varih manih pa napan ne Sosoenën to soe a ö neꞌ se kon hah raoe. Ee se piuk vahok ee pa napan. 25 Kuru, nöꞌ to kömköm vovoh a noꞌ neöm a tah pamëh he meꞌ e non pa tanok.

26 “Ivëh, ka napan se keh soe ka neöm pan, e Kristo to teꞌ non manuh po meoh oeh, köm nat nem nö nën. Kee se keh soe ka neöm pan, eꞌ to teꞌ vakoaan non manuh, koe a vaman. 27 Eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se nö maꞌ, ka napan se ep a neoꞌ. Eꞌ se matan va non manih pa ö no a vakës to vavakës non manuh pa akis. Ka napan se ep a tah pamëh pa ma muhin kurus.

28 Manih pa ö poanheh no a tah koa to pët non, manih pa ö pamëh a ma növan ënëën tah koa to tötönun ne sih nën.”*

A Hah Pe Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus

Mak 13:24-27, me Luk 21:25-28

29 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe vamanih pan, “O poen no a ma punis poë varih to hik ee, ka ma teꞌ tah varih tanok pet,

‘A potan se popoen,

ka sivö hikta se paapa non.

O vesun se vuꞌvuꞌ taneꞌ ee maꞌ akis.

Ko kikis vöh akis se panih,

ko takö ee.’ ” Ais 13:10; 34:4

30 “Manih po poen pamëh, eꞌ se teꞌ non o vëknöm se tavus manuh pa akis to vateeraꞌ a no neoꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se nö maꞌ, ka napan kurus va po oeh se vaokook. Ee se ep a neoꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se nö vaꞌpeh me maꞌ a unöh manuh pa akis. Eöꞌ se nö me maꞌ o kikis apuh me o maaka. 31 A suvin se tanih, pareꞌ kopös rakah en po oeh kurus, ke eöꞌ se vanö maꞌ o ankeroꞌ peöꞌ, kee ununun taneꞌ maꞌ a napan ne Sosoenën to soe a ö neꞌ se kon hah raoe po taanaꞌ ö noton in o oeh.”

O Vavaasis Va Po Naon Vëh O Fik To Vamaaka Non A Hah Pe Kristo

Mak 13:28-31, me Luk 21:29-33

32 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pare soe pan, “Eöm se kon taneꞌ o vavaasis manih po naon vëh o fik. A ma pean se keh koos maꞌ, pare pau vavoon hah maꞌ, a, köm nat em po poen no a potan se pa, to taneo en. 33 Keꞌ teꞌ akuk va kov e non manih pan, o poen ne eöm se ep in a ma tah poë varih se tavus, eöm se nat em po poen hah peöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus to öök vatët en maꞌ manih po hopaꞌ. 34 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm. A ma napan va kuru to hikta se mët vahik ne, ka ma tah poë varih se tavus ee maꞌ. 35 A akis me o oeh se hik ee, ivëhkëk, a soe peöꞌ to hikta se hik non, eꞌ se teꞌ tamoaan e non.”

Ahikta Teꞌ To Nat Non Po Poen Me A Aoaꞌ No A Ma Tah Poë Varih Se Tavus

Mak 13:32-37, me Luk 17:26-30; 17:34-36

36 “Ivëh, ka hikta pah teꞌ to nat non, po poen me a aoaꞌ ne eöꞌ to sosoe suk noꞌ. O ankeroꞌ va pa vöön va kin, me eöꞌ e koaꞌ pe Sosoenën, emöm to hikta nat nem po poen ne eöꞌ se hah maꞌ, e Tamön varoe to nat non. 37 A ma taateꞌ varih to tanok voh manih po poen pe Noaꞌ se tanok pet ee manih po poen ne eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se hah maꞌ. 38 O poen no a unat apuh to hikta tavus avoeꞌ voh non maꞌ, a napan to ënëën e ne ko kakaak e ne. Pare vavaen e ne, keꞌ antoen rakah po poen ne Noaꞌ to hop en po paröꞌ me ra kën tom sinan peꞌ. 39 Ee to posean voh ne pa ma taateꞌ varih, pare hikta nat ne pataeah se tavus manih pee. Ee to teꞌteꞌ pinpiun vah ne ka unat tavus maꞌ ko kopös rapoë, kee mëtmët vahik ee. A ma taateꞌ poë varih to se vatoe e non po poen ne eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se nö maꞌ. 40 Manih po poen pamëh no a poa teꞌ to kikiu ne pa rak, ke Sosoenën se me en pa paeh, ko këh en pa meh. 41 A poa köövo se nonok praoaꞌ, ke Sosoenën se me en pa paeh, ka meh neꞌ to këh en.

42 Ivëh, köm se ut vavih nem ko teꞌ vamatop nem, suk eöm to hikta nat nem po poen poanheh ne Sunön peöm Ieesuꞌ Kristo se hah maꞌ manih po oeh vëh. 43 Eöm se nat va nem manih pan, e tövaneah pa iuun se keh nat momoaan en po poen no a teꞌ kakaveo se nö maꞌ, eꞌ hikta se vatö ke non a teꞌ kakaveo a iuun, keꞌ kök, pareꞌ ho. 44 Ivëh, köm se teꞌ vamatop nem pa ma poen kurus, suk eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus tomeꞌ vöhnun a maꞌ neöm.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Poa Teꞌ Kikiu, A Teꞌ A Vih Me A Teꞌ A Hat

Luk 12:42-46

45 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “A teꞌ kikiu to teꞌ me pöꞌ e non po kokoman vih, pareꞌ matop vavih e non pa kiu peꞌ? E sunön koman peꞌ se kon poan e susun po teꞌ kikiu peꞌ, pareꞌ heꞌheꞌ non raoe a taëën po poen ne sunön to vateꞌ. 46 Amot no e sunön peꞌ se hah maꞌ, pareꞌ këh taum a teꞌ kikiu peꞌ to teꞌ avoeꞌ va e non pa ö neꞌ to soe va voh in poan, a, a teꞌ sunön se heꞌ poan o voen vih peꞌ. 47 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, a teꞌ sunön se vahoꞌ en pa teꞌ kikiu peꞌ pa matop a ma tah kurus peꞌ. 48 Ivëhkëk, ataeah poꞌ se tavus pa ö no a teꞌ kikiu se keh teꞌ non a teꞌ kikiu hat, pareꞌ keh koman va non manih pan, ‘E sunön peöꞌ hikta se nö vëhöꞌ hah no maꞌ.’ 49 Ivëh, ka teꞌ kikiu pamëh taneo en pa ip o upöm teꞌ kikiu, pareꞌ vavaëën me e non po teꞌ kakaak vatëh. 50 A teꞌ sunön peꞌ se vöhnun maꞌ poan po poen neꞌ to hikta vamatop non, me a aoaꞌ neꞌ to hikta nat non. 51 Ka teꞌ sunön se vakmis rakah en pa teꞌ kikiu pamëh. Pareꞌ veo en peꞌ, keꞌ nö ko teꞌ vaꞌpeh me non pa nap mokoꞌ rivon. Manuh nën no a napan se vaokook kov e ne, pare vakuskus rivon kov e ne po kamis.

25

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Havun Köövo Sepeꞌ

1 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “Po poen ne eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se tavus maꞌ, a Matop Vih va pa Vöön va Kin se matan va non manih po vahutët va pa havun köövo sepeꞌ to kon a ma ram pee, pare öhön ee pe voe tövaen manuh hanan. 2-4 Ka manih pee, a havun köövo sepeꞌ poë varih, no a tönim to papön, suk ee to kon a ma ram pee, ivëhkëk, ee to hikta teꞌ vaꞌpeh me maꞌ ta ma meh ö kompoꞌ* ov in a ma ram. Ka meh tönim to natsean, pare kon a ma ram pee, ko isu a ma puto kompoꞌ, pare teꞌ vaꞌpeh me ee maꞌ pa ma teꞌ ram pee. 5 Ivëhkëk, e voe tövaen to hikta nönö vëvëhöꞌ non maꞌ, ko köövo sesepeꞌ poë varih mët rakah ee po mamaasoe, pare koroh varo rakah ee.

6 Pa topnin poen rakah no a napan to pënton a pah teꞌ to soe vamanih, ‘E voe tövaen to nö en maꞌ. Sun öm, paröm öhön eah. 7 Ivëh, ka kën mon sesepeꞌ poë varih sun, pare vamatop ee pa ma ram pee. 8 Ivëhkëk, a tönim sepeꞌ papön varih to sun, pare soe ke ra tönim natsean pan, ‘Heꞌ a möm ta ma teꞌ ö kompoꞌ, kemöm vapnih a ma teꞌ ram pemöm. A ma teꞌ ram pemöm to muteꞌ ee, suk o kompoꞌ to kit en.’ 9 Ivëhkëk, a tönim köövo sepeꞌ natsean varih to piun rapoë, pare soe pan, ‘Ahik, o kompoꞌ vaꞌih to hikta antoen a rora kurus. Eꞌ to vih non peöm se nö, paröm voen maꞌ ta ma teꞌ ö kompoꞌ koman peöm.’ 10 A tönim köövo sepeꞌ varih to posean vure pa nö pa vavoen kompoꞌ. Ke voe tövaen nö en maꞌ. Ka tönim köövo sepeꞌ natsean varih to teꞌ vamatop ne sih, nö vaꞌpeh me ee peꞌ manuh pa taëën va po vaen. Kee ho ee koman iuun, ko panih ee maꞌ po hopaꞌ.

11 Vasuksuk no a meh tönim köövo to hah maꞌ, pare ep o hopaꞌ to papanih en, pare tekteok ne o hopaꞌ, pare sosoe ne pan, ‘Sunön, Sunön, peret ka nös möm ah.’ 12 Ivëhkëk, e voe tövaen to soe maꞌ pan, ‘Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, Eöꞌ to hikta nat noꞌ peöm.’ ”

13 Ivëh, ke Ieesuꞌ soe ke poꞌ rapoë pan, “Eöm se teꞌ vamatop nem, suk ataeah, eöm to hikta nat nem po poen, me a aoaꞌ poanheh ne eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus se hah maꞌ.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Nap Kiu To Kon A Moniꞌ Pe Torara Pee

Luk 19:11-27

14 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “A Matop Vih va pa Vöön va Kin to teꞌ va e non manih pe torara to kehkeh nö non pa meh muhin, pareꞌ vaoe na a ma teꞌ kikiu peꞌ, kee nö maꞌ keꞌ heꞌ vakëkëh raoe a ma tah peꞌ te matop ne. 15 Eꞌ to heꞌ suk na o nat pa ma paeh teꞌ kikiu peꞌ. Eꞌ to heꞌ en pa pah teꞌ kikiu peꞌ pa K5,000.00, ka vapöök neꞌ to heꞌ a K2,000.00, ka vakön pa K1,000.00. Eꞌ to heꞌ vahik rapoë a moniꞌ peꞌ, pareꞌ nö poꞌ en pa meh muhin pa vavih. 16 Ka teꞌ vëh to kon voh a K5,000.00, to vakiu vëvëhöꞌ rakah en pa K5,000.00 pamëh, pareꞌ kon en pa meh K5,000.00 to tok maꞌ. 17 Ka teꞌ vëh to kon voh a K2,000.00, to vakiu a K2,000.00 pamëh, pareꞌ kon a meh K2,000.00 to tok maꞌ. 18 Ivëhkëk, a teꞌ vëh to kon a K1,000.00, to teꞌ a moniꞌ pamëh, pareꞌ en a koveꞌ manih po oeh ko pe en pa moniꞌ.

19 E torara pee to teꞌ varë vahik en, pareꞌ hah en maꞌ, pareꞌ hi en pa ma teꞌ kikiu peꞌ pa ö nee to nok vah va in a moniꞌ peꞌ. 20 Ka teꞌ kikiu vëh to kon voh a K5,000.00, to nö me en maꞌ pa meh K5,000.00. Pareꞌ soe ke torara peꞌ pan, ‘Torara peöꞌ, eën to vaman voh e nom peöꞌ se matop vavih noꞌ a K5,000.00 pën. Eöꞌ to vakiu voh a moniꞌ pën, paröꞌ kon eoꞌ pa meh K5,000.00 to tok maꞌ.’ 21 Ke torara peꞌ soe ke poan pan, ‘Eën a teꞌ kikiu vih rakah. Eën to nok voh a kiu vih rakah, parën matop voh nom a siꞌ tah soneꞌ. Ivëh, köꞌ vaman e noꞌ pën se matop e nom pa ma tah peo peöꞌ. Nö mah, ko vaeö me a neoꞌ.’

22 Ka teꞌ kikiu vëh to kon a K2,000.00 nö me en maꞌ pa meh K2,000.00. Pareꞌ soe ke torara peꞌ pan, ‘Torara peöꞌ, eën to vaman voh e nom peöꞌ se matop vavih noꞌ a K2,000.00 pën. Eöꞌ to vakiu voh a moniꞌ pën, paröꞌ kon eoꞌ pa meh K2,000.00 to tok maꞌ.’ 23 Ke torara peꞌ soe ke poan pan, ‘Eën a teꞌ kikiu vih rakah. Eën to nok voh a kiu vih rakah, parën matop voh nom a siꞌ tah soneꞌ. Ivëh, köꞌ vaman e noꞌ pën se matop e nom pa ma tah peo peöꞌ. Nö mah, ko vaeö me a neoꞌ.’

24 Ka teꞌ vëh to kon voh a K1,000.00 nö maꞌ, pareꞌ soe ke torara peꞌ pan, ‘Torara peöꞌ, eöꞌ to nat e noꞌ pën no a taateꞌ pën to parin a hivaꞌ. A ma taëën nën to ënëën nom sih, ee a ma taëën nën to hikta nep voh. Parën osoes nom a voaꞌ nën to hikta poꞌpoꞌ voh. 25 Ivëh, nöꞌ to nanaöp suk voh noꞌ, paröꞌ nö ko koaan eoꞌ pa K1,000.00 pën manuh po oeh. Keꞌ ivaꞌih a moniꞌ pën.’

26 Ke torara peꞌ soe ke poan pan, ‘Eën a teꞌ hat rakah, parën karauh. Eën to soe ka neoꞌ pan, eën to nat e nom peöꞌ to enen noꞌ sih a ma tah nöꞌ to hikta nep voh. Me eöꞌ to osoes noꞌ a voaꞌ nöꞌ to hikta poꞌpoꞌ voh. 27 Ivëh, kën hikta vahoꞌ suk poꞌ voh a moniꞌ peöꞌ ataeah pa benk, köꞌ se hah maꞌ, ko kon a moniꞌ peöꞌ me a teꞌ to teꞌ oah non.’ 28 Ke torara soe ke a meh teꞌ kikiu pan, ‘Öt këh a teꞌ vëh a K1,000.00, parën heꞌ a teꞌ vëh to teꞌ me non a K10,000.00. 29 O teꞌ varih to vaneah ne a ma siꞌ tah keok, eöꞌ se heꞌ oah eoꞌ pee pa ö nee to öt va ne. Ivëhkëk, o teꞌ varih to hikta vaneah ne a ma tah peo, eöꞌ se kon këh eoꞌ pee pa ma siꞌ tah nee to vaneah ne.’ 30 Ke torara soe pan, ‘Vi na öm a teꞌ kikiu karauh vëh manuh pa vöön popoen. Manuh pa vöön pamëh no a napan se vaokook kov e ne, pare vakuskus rivon kov e ne po kamis.’

E Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus Se Kiiki A Napan Kurus

31 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se hah me maꞌ o kikis peöꞌ manih po oeh vamanih pa teꞌ Sunön me ro ankeroꞌ peöꞌ. Eöꞌ se tavus a teꞌ Sunön, paröꞌ ihoꞌ pa ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön marën a kiiki a ma taateꞌ pa napan. 32 Ka napan va po oeh kurus tönun maꞌ manih peöꞌ. Köꞌ ki vakëh eoꞌ pee po pöök kum. Keꞌ matan va non manih pa teꞌ mamatop sipsip to ki vakëh o sipsip me ro meemeꞌ. 33 Eöꞌ se vahoꞌ o teꞌ varih to nonok ne sih a ma taateꞌ totoopin manih pa papmatö peöꞌ. Ko teꞌ varih to hikta vavatet voh ne a soe peöꞌ pen Tamaneoꞌ Sosoenën se nö ee manuh pa papkiruk peöꞌ. 34 Ke eöꞌ a teꞌ Sunön se soe va eoꞌ po teꞌ varih to teꞌ ne manih pa papmatö peöꞌ to nonok ne sih a ma taateꞌ totoopin pan, ‘Nö maꞌ öm, eöm varih ne Tamön to tapui voh en peöm. Nö maꞌ öm, paröm teꞌ nem manih pa Matop Vih ne Sosoenën to vamatop anoeh voh a neöm, taneo non maꞌ po poen ne Sosoenën to soe ko oeh tavus.’ 35 Suk ataeah, eöꞌ to maë, köm makën em peöꞌ, ko manoe, köm heꞌ em peöꞌ pa ruen, köꞌ kaak eoꞌ. Paröꞌ teꞌ varo këh noꞌ a vöön peöꞌ, köm me em peöꞌ pa ma iuun peöm. 36 Ko poen nöꞌ to arus rara, köm rara em peöꞌ, köꞌ haraꞌ a hiinana, köm matop e nem peöꞌ, köꞌ teꞌ noꞌ pa nohnoh, köm nönö e nem na pa ep a neoꞌ.’

37 Ko teꞌ varih to nonok ne sih a ma taateꞌ totoopin se soe ee pan, ‘Sunön, o poen poanheh nemöm to ep ka oah to maë, pamöm makën a oah? Me o poen poanheh nemöm to ep ka oah to manoe, pamöm heꞌ oah a ruen kën kaak? 38 O poen poanheh nemöm to ep ka oah to teꞌ varo këh nom a vöön pën, pamöm vaoe a oah pa ma iuun pemöm? Me o poen poanheh nemöm to ep ka oah to hikta teꞌ me nom to rara, pamöm heꞌ oah o rara kën rara? 39 O poen poanheh nemöm to ep ka oah to haraꞌ nom a hiinana, me eën to teꞌ nom pa nohnoh, kemöm matop ka nom oah?’ 40 Ke eöꞌ a teꞌ Sunön se piun rapoë, paröꞌ soe ke rapoë pan, ‘Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, a ma moeh tah nöm to nok voh manih pa ma kea peöꞌ varih, eöm to nok me em manih peöꞌ.’

41 “Ke eöꞌ a teꞌ Sunön se soe vahik vakomanih, paröꞌ soe ke poꞌ o teꞌ varih to teꞌ ne manih pa papkiruk peöꞌ to hikta nonok ne sih a ma taateꞌ totoopin pan, ‘Këh a na neoꞌ öm. E Sosoenën to soe voh en peöm varih se kon kamis. Eöm se nö manuh po suraꞌ vëh to hikta onöt non a muteꞌ. A suraꞌ pamëh to vamatop anoeh e non pe susun po oraꞌ hat, me ro ankeroꞌ peꞌ. 42 Suk ataeah, eöꞌ to haraꞌ voh noꞌ o maë, köm hikta makën a neoꞌ. Ko manoe, köm hikta heꞌ a neoꞌ ta ruen, köꞌ kaak. 43 Paröꞌ teꞌ varo këh noꞌ a vöön peöꞌ, köm hikta vaoe a neoꞌ pa ma iuun peöm, ko hikta teꞌ me noꞌ to rara, köm hikta heꞌ a neoꞌ to rara. Paröꞌ haraꞌ noꞌ a hiinana, me eöꞌ to teꞌ noꞌ pa nohnoh, köm hikta nö maꞌ pa ep a neoꞌ.’

44 “Ka napan poë varih to antoen e ne pa piun a neoꞌ pan, ‘Sunön, o poen poanheh nemöm to ep voh ka nom oah to teꞌ maë nom, parën teꞌ manoe nom? Me o poen poanheh nemöm to ep voh ka nom oah to teꞌ varo këh nom a vöön pën? Me o poen poanheh nemöm to ep ka oah to hikta teꞌ me nom to rara, me eën to teꞌ nom pa nohnoh? Emöm ep voh nem a ma tah varih nih, pamöm hikta vaꞌaus a oah?’ 45 Ke eöꞌ a teꞌ Sunön se piun va in a soe pee manih pan, ‘Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, a ma moeh tah kurus nöm to hikta nok voh manih pa ma teꞌ peöꞌ varih, eöm to hikta nok voh manih peöꞌ.’

46 “O teꞌ varih to vatösoe voh ne, eöꞌ e Sunön se veo eoꞌ pee, kee nö ee pa vöön va po kamis teꞌteꞌ tamoaan. Ko teꞌ varih to nonok ne sih a ma taateꞌ totoopin, ne eöꞌ e Sunön se me eoꞌ pee manuh pa vöön va kin kee kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan.”

26

A Nap Susunön Po Jiuꞌ To Nok O Kokoman Va Pa Ip Vamët E Ieesuꞌ

Mak 14:1-2, me Luk 22:1-2, me Jon 11:45-53

1 E Ieesuꞌ to vavaasis vahik a napan, pareꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, 2 “Eöm nat e nem eh? O pöök poen to meꞌ avoeꞌ e ne, ka Taëën Apuh va po Pasovaꞌ se tavus en. Manih pa Taëën Apuh pamëh ne eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus, nee se vahoꞌ ee peöꞌ pa koreera napan varih to hat ov a ne neoꞌ, pare ni a neoꞌ, ko vahan ee peöꞌ pa kuruse.”

3 Manih po poen pamëh no teꞌ susunön ësës heꞌ, me o teꞌ apaꞌpuh po Jiuꞌ to tönun manih pa iuun pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, a ëhnaneah e Kaëfas. 4 Manih po ihoꞌ pamëh, nee to nok o kokoman va pa ö nee se öt koe e Ieesuꞌ, ko ip vamët poë. 5 Ivëhkëk, ee to soe pan, “Ea se nat no nok a tah pamëh, ea se anoeh no ka Taëën Apuh va po Pasovaꞌ oah voh. Eꞌ to hat non pa ö no a napan se ep a tah vëh ko kunkuin to vapus.”

A Köövo To Uh A Pasun E Ieesuꞌ Po Vanom

Mak 14:3-9, me Jon 12:1-8

6 E Ieesuꞌ to teꞌ non pa vöön nee to popokaꞌ ne Bëtaniꞌ. Eꞌ to teꞌ non pa iuun pe Saëmon vëh to teꞌ me voh non a mët töpaꞌ. 7 Eꞌ to teꞌ non koman iuun ka köövo nö maꞌ manih peꞌ. Eꞌ to teꞌ maꞌ o puto vanom o pöh voen vapeah. Pareꞌ koꞌ o vanom pamëh manih pa pasun e Ieesuꞌ pa ö neꞌ to ënëën non. 8 A ma vamomhë peꞌ to ep a tah to tanok manih pe Ieesuꞌ, pare pah haraꞌ vahat e ne, pare soe ee pan, “Vahvanih ke köövo koꞌ vakit akuk o vanom vëh? 9 Ea se keh vavoen o vanom vëh, ea se kon a moniꞌ a pah apuh. Ka moniꞌ pamëh na se vaꞌaus o teꞌ arus.”

10 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to nat en pataeah nee to sosoe suk ne, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Suk ataeah, köm vatamak e köövo vëh, a tah neꞌ to nok manih peöꞌ to vih, pareꞌ matan vavih. 11 A nap arus se teꞌ tamoaan me e ne peöm. Ivëhkëk, eöꞌ to hikta se teꞌ tamoaan me a noꞌ neöm. 12 E köövo vëh to koꞌkoꞌ o vanom manih pa pasuneoꞌ, eꞌ to vamatop non a ö nöꞌ se mët, kee pe ee peöꞌ. 13 Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm, manih po oeh avoes no a napan se keh vavatvus ne a Soe Vih pe Sosoenën. Ee se vavasoe suk vaviꞌ e ne pa tah ne köövo vëh to nok manih peöꞌ, ka napan sih koman hah ne poë.”

E Jiutas Va Iskariot To Vikuh E Ieesuꞌ Manih Po Teꞌ Susunön Ësës Heꞌ

Mak 14:10-11, me Luk 22:3-6

14 Manih po poen pamëh no a paeh va pa havun me ra poa vamomhë pe Ieesuꞌ to nö en manuh po teꞌ susunön ësës heꞌ, a ëhnaneah e Jiutas Iskariot. 15 E Jiutas to nö, pareꞌ soe pan, “Eöm se poꞌ voen a neoꞌ pataeah pa ö nöꞌ seꞌ heꞌ a neöm e Ieesuꞌ? Kee heꞌ ee peꞌ po 30 voaꞌ moniꞌ silvaꞌ.* 16 Taneo non po poen pamëh ne Jiutas Iskariot to iu vah këh non ta hanan neꞌ se vikuh vah va in e Ieesuꞌ.

E Ieesuꞌ To Vaëën Me Ra Ma Vamomhë Peꞌ Pa Taëën Apuh Va Po Pasovaꞌ

Mak 14:12-21, me Luk 22:7-14; 22:21-23, me Jon 13:21-30

17 O poen vamomoaan in a Taëën Apuh va pa Taëën Hikto Is vëh, o Pasovaꞌ to tavus en, ka a ma vamomhë nö ee manih pe Ieesuꞌ, pare hi poë pan, “Eën iu nöm a ö nemöm se vamatop a Taëën Apuh va po Pasovaꞌ nih?”

18 Ke Ieesuꞌ soe ken pee pa pah teꞌ, pareꞌ soe pan “Eöm se nö na pa vöön va Jerusalëm, paröm nö manuh pa teꞌ vëh, paröm soe keah pan, ‘E Apuh to soe maꞌ pan, o poen mët peꞌ to öök vatët en, ke eꞌ me ra ma vamomhë peꞌ se ëën a Taëën Apuh va po Pasovaꞌ manih pa iuun pën.’ ”

19 O vamomhë to nok va ee manih pa ö ne Ieesuꞌ to soe va i rapoë, pare vamatop ee pa taëën va pa Taëën Apuh va po Pasovaꞌ nën.

20 A muhin to matanpoen en, ke Ieesuꞌ ihoꞌ, ko vaëën vaꞌpeh me ra ma vamomhë peꞌ. 21 Ee to ënëën ne ke Ieesuꞌ soe pan, “Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, a paeh koman va peöm varih o vamomhë peöꞌ ivëh, se vikuh ka neoꞌ.”

22 A soe vaꞌih to vatamak rakah en pa ma vamomhë peꞌ, kee taneo ee pa hi papaeh poë pan, “Sunön, eöꞌ pöꞌ, ha?”

23 Ke Ieesuꞌ piun rapoë, pareꞌ soe pan, “Eöm se keh ep a teꞌ vëh to vahoꞌ vaꞌpeh a koreneah me a teꞌ koreneoꞌ manih pa hun taëën vëh pa tis, eꞌ ko a teꞌ pamëh se vikuh ka neoꞌ pa nap hat. 24 Eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se mët eoꞌ, vamanih pa ö no Puk Vapenpen to soe va non. Ivëhkëk, varenan rakah pa teꞌ vëh to vikuh ka neoꞌ po teꞌ varih to hat ov a no neoꞌ sih. Eꞌ to vih non pa ö no e sinan a teꞌ pamëh se hikta vahuh voh poan.”

25 Ke Jiutas soe ke Ieesuꞌ pan, “Apuh, eöꞌ pöꞌ, ha?”

Ke Ieesuꞌ piun poan, pareꞌ soe pan, “Eꞌ to teꞌ va i non nën.”

E Ieesuꞌ To Vaëën Me A Ma Vamomhë Peꞌ

Mak 14:22-26, me Luk 22:15-20, me 1 Körin 11:23-25

26 E Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to ënëën ne, keꞌ kon a ö taëën, pareꞌ hin na e Sosoenën, ko soe vavihvih ke na eah, pareꞌ kök a ö taëën pamëh, ko ki vakëkëh ke ra ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Kon öm a ö taëën vëh, ko ëën. A ö taëën vaꞌih eꞌ a sionineoꞌ.”

27 Pareꞌ kon pet en na pa kap voaën, pareꞌ soe vavihvih ke na e Sosoenën, pareꞌ heꞌ raoe, ko soe pan, “Eöm kurus varih se kaak manih pa kap vaꞌih, 28 eꞌ vaꞌih o eraꞌ peöꞌ, o eraꞌ pamëh to vataare non o vatompoan voon. O eraꞌ pamëh se takoꞌ marën a voen hah a neöm a ma napan kurus. Eꞌ to vataare non a napan pan e Sosoenën se ihan anoe en pa ma hat pa nap peo, vamanih pa ö neꞌ to soe vaman vavoh. 29 Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm, eöꞌ hikta se kaak hah noꞌ o voaën vaꞌih keꞌ onöt non po poen nöꞌ se kaak vaꞌpeh me a neöm po voaën voon manuh pa Matop Vih Pe Tamön.”

30 Kee nok ee po vaëhëh, ko no ee Tope Öliv.

O Vamomhë Se Heꞌ Tonun Kurus Ee Pe Ieesuꞌ

Mak 14:27-31, me Luk 22:31-34, me Jon 13:36-38

31 E Ieesuꞌ to soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Kuru po poen vëh, ne eöm kurus se rusin këh em peöꞌ, suk ataeah, o Puk Vapenpen pe Sosoenën to soe non pan,

‘E Sosoenën to se ip vamët en pa teꞌ utut sipsip,

ko sipsip se rusin vakëkëh ee.’ Sek 13:7

32 Ivëhkëk, eöꞌ se sun taneꞌ hah po vapeepe, paröꞌ vovoh keoꞌ peöm manuh Galiliꞌ.”

33 Ke Pitaꞌ piun a soe peꞌ, pareꞌ soe pan, “O upöm vamomhë se keh ep ataeah to tavus manih pën, pare varurusin ee, suk o vaman pee to hikta teꞌ kikis non. Ivëhkëk, eöꞌ hikta onöt noꞌ a rusin këh a oah.”

34 Ke Ieesuꞌ piun poan, pareꞌ soe pan, “Nös pa popoen e toaꞌ oeteꞌ se meꞌ avoeꞌ e non pa tötö, eën se kukön soe eom pan, eën to hikta nat nom peöꞌ.”

35 Ke Pitaꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “Eöꞌ hikta onöt rakah noꞌ a soe vamanih pan, ‘Eöꞌ to hikta nat noꞌ pën.’ Eꞌ to onöt e non pa napan se ip vamët ee peöꞌ, köꞌ mët vaꞌpeh me eoꞌ pën.”

Ko upöm vamomhë soe kurus pet va ee nën.

E Ieesuꞌ To Hinhin Non Manih Pa Rak Va Gëtsëmaniꞌ

Mak 14:32-42, me Luk 22:39-46

36 E Ieesuꞌ to nö vaꞌpeh me ra ma vamomhë peꞌ pa ö muhin va Gëtsëmaniꞌ. Pareꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Ihoꞌ nem manih. Köꞌ nö, ko hin manuh pa ö vöh.” 37 Ke Ieesuꞌ me en pe Pitaꞌ, pen a poa sunaiꞌ Sëbëdiꞌ, e Jëmis pen Jon, kee nö vaꞌpeh me ee peꞌ. Eꞌ to tamak vörep rakah en, ko haraꞌ vapunis rakah e non. 38 Pareꞌ soe ke rapoë pan, “O kupu peöꞌ to puh rakah non po tamak, köꞌ haraꞌ ke noꞌ pan eöꞌ se mët eoꞌ. Teꞌ nem manih, paröm hinhin vaꞌpeh me a no neoꞌ.”

39 Ke Ieesuꞌ huk amot këh en pee. Pareꞌ vahoꞌ rakah en pa pasuneah po oeh, pareꞌ hinhin va non manih pan, “Tamön eꞌ to vih non pën se nat nom heꞌ a neoꞌ o kamis vaꞌih. Ivëhkëk, Tamön eën se nat nom suk o iu peöꞌ, ahik, eën se vatet varoe o iu koman pën.”

40 Eꞌ to taneꞌ hah maꞌ pa ö neꞌ to hinhin non, pareꞌ ep in a ma vamomhë peꞌ to koroh, pareꞌ soe ke Pitaꞌ pan, “Eöm hikta onöt rakah ko nem a ut vaꞌpeh me voh a neoꞌ pa ta pah aoaꞌ, ha? 41 Ut nem, paröm hinhin nem, eöm tomeꞌ kuꞌ em pa ö no a punöꞌ se tavus a neöm. O apen to iu e non pa vatet a ma taateꞌ vih, ivëhkëk, o sionin to susunë e non pa vatet.”

42 Eꞌ to hah en, pareꞌ vapöök hin va en manih pan, “Tamön, eꞌ to vih non pa ö söꞌ vaniu këh eoꞌ po kamis vaꞌih, keꞌ, eöꞌ se keh teꞌ eoꞌ po kamis pamëh. Köꞌ iu noꞌ ataeah nën to iu nom se tanok va en manih pa ö nën to iu va nom.” 43 E Ieesuꞌ to hah taneꞌ maꞌ pa hin, pareꞌ nö en manuh pa ma vamomhë peꞌ. Pareꞌ taum raoe to koroh ne, suk ee to mët rakah ee po mamaasoe.

44 Eꞌ to këh hah en pee, pareꞌ hah ko vakön hin hahah kov en. Pa pah ta hin vëh neꞌ to nonok moaan non. 45 Vasuksuk neꞌ to hah en manuh pa ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Eöm koroh vavuriah avoeꞌ e nem, ha? Pënton öm! O poen peöꞌ to tavus en no a napan se heꞌ ee peöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus manih pa koreera nap hat. 46 Sun öm, ka nö ee. A teꞌ vëh to vikuh a neoꞌ to nö en maꞌ pa öt a neoꞌ.”

E Jiutas To Heꞌ E Ieesuꞌ Pa Koreero Teꞌ To Vakihat Me Ne Poë

Mak 14:43-50, me Luk 22:47-53, me Jon 18:3-12

47 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ me non pa ma vamomhë peꞌ, ke Jiutas a paeh va pa havun me ra poa vamomhë peꞌ öök en maꞌ. Eꞌ to nö vaꞌpeh me maꞌ a nap peo rakah to teꞌ me ne a ma rapis rë, me a ma tanaon. O teꞌ susunön ësës heꞌ, me a nap susunön po Jiuꞌ to vanö maꞌ rapoë. 48 Ke Jiutas a teꞌ vëh to vikuh in e Ieesuꞌ pa koreera nap hat, to heꞌ maꞌ o vëknöm manih pa napan pan, “A teꞌ vëh nöꞌ se keh umaꞌ eah, eꞌ kuru a teꞌ pamëh, söm öt eah.”

49 Ka varuꞌ vakomanih ne Jiutas to tavus manih pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe ke poan pan, “Poen avih, Apuh!” Pareꞌ umaꞌ en peꞌ.

50 Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Kea, nok vëvëhöꞌ a tah nën to nö maꞌ pa nok manih peöꞌ.”

Ka napan varih to nö me maꞌ e Jiutas, öt poë, ko nohnoh ee peꞌ. 51 Ka pah teꞌ to teꞌ vaꞌpeh me non e Ieesuꞌ, eꞌ e vamomhë koman peꞌ to ep a tah to tanok manih pe Ieesuꞌ, pareꞌ rëh taneꞌ o rapis rë pa ö pepet peꞌ, ko moes kurus en pa tenan a teꞌ kikiu pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ. 52 Ke Ieesuꞌ soe ke vamomhë peꞌ pan, “Vahoꞌ hah o rapis rë pën manih pa ö pepet peꞌ. O teꞌ varih to vavapus me ne o rapis rë, o rapis rë pamëh se miröꞌ koman hah en pee. 53 Eöm to nat pöꞌ e nem, eöꞌ se keh hin e Tamön a ö neꞌ se heꞌ a maꞌ neoꞌ o pöh havun me ro pöök kum ankeroꞌ vëvënsun, kee vaꞌaus a neoꞌ, eꞌ se heꞌ en peöꞌ. 54 Ivëhkëk, eöꞌ se keh nok va nën, a soe to kiun non po Puk pe Sosoenën to hikta onöt non a tavus vaman. O Puk pe Sosoenën to soe non pan, a ma tah kurus rakah poë varih se tavus ee manih peöꞌ.”

55 Ke Ieesuꞌ soe ke ra napan varih to nö maꞌ pa öt poë pan, “Eöm nö maꞌ pa öt a neoꞌ, paröm teꞌ em maꞌ pa ma rapis rëërë, me a ma tanaon ke pan, eöꞌ a teꞌ kakaveo toh? A ma poen kurus nöꞌ to teꞌ tamoaan e noꞌ koman a Iuun Hinhin Apuh, paröꞌ vavaasis noꞌ sih. Ivëhkëk, eöm hikta iu öt poꞌ voh a nem neoꞌ nën toh? 56 Ivëh, ka ma tah poë varih tavus marën a vapuh a soe no a nap vanënën soe to kiun voh manih po Puk pe Sosoenën.” Ko vamomhë pe Ieesuꞌ varurusin këh ee peꞌ.

Ee To Vahoꞌ Ee Pe Ieesuꞌ Po Vahutët

Mak 14:53-65, me Luk 22:54-55; 22:63-71, me Jon 18:13-14; 18:19-24

57 O teꞌ varih to öt e Ieesuꞌ to me ee peꞌ manuh pa iuun pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ vëh e Kaëfas. A iuun pamëh no o teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, me ra nap susunön po Jiuꞌ to vatönun ne nën. 58 E Pitaꞌ to suksuk amot nö e non maꞌ pa napan to meeme nö ne e Ieesuꞌ. Pareꞌ ho en koman a eean vëh to tavi non a iuun pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ. Pareꞌ ihoꞌ vaꞌpeh me e non po teꞌ utut, suk eꞌ to kehkeh ep non pataeah se tavus manih peꞌ Ieesuꞌ. 59 Ko teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro Kum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ vaoe ee na pa ma meh teꞌ, kee nö ee maꞌ, pare vavaꞌaus ee pa vatvus maꞌ a ma soe piuk ov in a ma tah ne Ieesuꞌ to nok voh. Suk ee to kehkeh taum ne ta hanan nee se ip vamët koe vah va in poë. 60 Ka nap peo rakah nö maꞌ, pare vapokaꞌ ee peꞌ pa ma piuk peo. Ivëhkëk, o Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ to hikta taum ta soe man to vih non nee se ip vamët suk poë. Ivëhkëk, a meh poa teꞌ to nö maꞌ, 61 pare soe ee pan, “A teꞌ vëh to soe voh pan, ‘Eöꞌ se miröꞌ eoꞌ pa Iuun Hinhin Apuh pe Sosoenën, paröꞌ eok hah eoꞌ peꞌ po kukön poen.’ ”

62 Ka Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ sun, pareꞌ soe pan, “Eën hikta pinpiun suk nom a ma soe varih ataeah no a napan to popokaꞌ a nom oah?” 63 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to hikta tooto non, ka Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ hi hah en peꞌ pan, “Eöꞌ to soe rakah ka oah pa ëhnan e Sosoenën toꞌtoꞌ tamoaan, soe vaman rakah ka möm ah. Eën kov e Kristo Koaꞌ pe Sosoenën, ëh?” 64 Ke Ieesuꞌ piun poan, pareꞌ soe pan, “A ma soe varih, ee ma soe koman pën, ivëhkëk, eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, amot nöm se ep ka neoꞌ e Koaꞌ Te Pa Napan Kurus se ihoꞌ noꞌ pa papmatö pe Sosoenën a Kikis Vi, paröꞌ kunah vaꞌpeh me maꞌ a unöh vöh pa akis.”

65 Ka Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ pënton a soe vaꞌih ne Ieesuꞌ to soe, pareꞌ töhkak rakah en, ko si en po ohop peꞌ,† pareꞌ soe pan, “A teꞌ vaꞌih to sosoe oꞌoah e non pe Sosoenën. Ea hikta se vaiu hah no ta ma meh teꞌ se vatvus maꞌ ta ma meh soe, suk eöm to pënton koman e nem peꞌ to sosoe oꞌoah e non pe Sosoenën.” 66 Ka Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ hi en po Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ pan, “Eöm koman poꞌ nem pan, ea se nok va in a teꞌ vëh nih?”

Kee soe maꞌ pan, “Eꞌ to vih non peꞌ se mët rakah en.”

67 Ka napan varih to teꞌ ne nën teteo ee pa matan e Ieesuꞌ, pare töstös ee peꞌ, ko upöm tatapan poë, 68 pare soe ke poë pan, “Pokaꞌ oon ka möm ah. Eën poꞌ e Kristo toh! Eteh rakah ivëh to tös a oah?”

E Pitaꞌ To Soe Pan Eꞌ To Hikta Nat Non E Ieesuꞌ

Mak 14:66-72, me Luk 22:56-62, me Jon 18:15-18; 18:25-27

69 Manih po poen avoeꞌ pamëh ne Pitaꞌ to ihoꞌ non koman a eean pa ö pëpënton vahutët, ka pah köövo sepeꞌ to kiu non nën, nö maꞌ manih peꞌ, pareꞌ soe ke poan pan, “Eën me poꞌ kuru a meh teꞌ to teꞌ vaꞌpeh me voh nom e Ieesuꞌ va Galiliꞌ toh.”

70 Ivëhkëk, e Pitaꞌ to vonih, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to hikta nat noꞌ pataeah nën to vavaato suk nom.” 71 Eꞌ to këh en pa ö pëpënton vahutët, pareꞌ nö en manuh po hopaꞌ va pa eean. Ka meh köövo kikiu ep poan, pareꞌ soe ke ra napan to sun vatët ne pan, “A teꞌ vëh to teꞌ vaꞌpeh me voh e non pe Ieesuꞌ va Nasarët.”

72 Ke Pitaꞌ soe hahah kov en pan, “Eöꞌ to soe vamaman rakah eoꞌ, peöꞌ to hikta nat rakah noꞌ pa teꞌ vëh.”

73 Ka meh siꞌ ö oah en ka napan varih to sun vatët ne nën to nö ee maꞌ manih pe Pitaꞌ, pare soe ke poë pan, “Oman rakah, eën a meh va pee, a to pën to vataare e non pën a meh va pee.”

74 Varuꞌ vakomanih ne Pitaꞌ to soe vakis rakah en pan, “Eöꞌ to hikta teꞌ vaꞌpeh me voh noꞌ eah, paröꞌ hikta nat rakah noꞌ pa teꞌ vëh. Oman rakah, e Sosoenën se vakmis en peöꞌ pa ö ne eöꞌ se keh hikta sosoe noꞌ, oman!

Ka varuꞌ vakomanih no e toaꞌ oeteꞌ to tötö en. 75 Ke Pitaꞌ koman hah poꞌ en pa soe ne Ieesuꞌ to soe ke voh poan pan, “Vamomoaan in a ö no e toaꞌ oeteꞌ se meꞌ avoeꞌ e non pa tötö, eën se kukön soe eom pan, eën to hikta nat nom peöꞌ.” Eꞌ to vamösru, ko tavus hah ken manih po hopaꞌ va pa eean pamëh, pareꞌ pah ook suntan rakah en.

27

A Nap Vëvënsun To Me Ee Pe Ieesuꞌ Manuh Pe Paëlat

Mak 15:1, me Luk 23:1-2, me Jon 18:28-32

1 Pa pöstakah rakah no teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ susunön po Jiuꞌ to vaonöt ee po kokoman va pa ip vamët e Ieesuꞌ. 2 Ee to nohnoh poë, pare me ee peꞌ, ko heꞌ ee peꞌ manuh pe susun pa kaman, vëh e Paëlat.

E Jiutas To Ip Koman Hah Ea

Aposol 1:18-19

3 E Jiutas a teꞌ vëh to vikuh in e Ieesuꞌ manih pa napan varih to hat ov e ne poë, to ep en pa napan poë varih to soe ee pa ip vamët poë, pareꞌ pah tamak suntan en pataeah neꞌ to nok manih pe Ieesuꞌ. Ivëh, keꞌ teꞌ hah en pa kukön havun voaꞌ moniꞌ silvaꞌ varih no teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ susunön po Jiuꞌ to heꞌ voh poë, 4 pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to nok a hat, eöꞌ to heꞌ voh a neöm a teꞌ vëh to hikta nok voh ta hat.”

Ko teꞌ susunön poë varih piun poë, pare soe pan, “Eꞌ a tah pamëh to hikta teꞌ non pan eꞌ a tah pemöm, ahik, eꞌ a tah koman pën.”

5 E Jiutas to pënton vakomanih, pareꞌ vi ho en na pa moniꞌ manuh pa koman a Iuun Hinhin Apuh, pareꞌ nö ko oot en.

6 Ko teꞌ susunön ësës heꞌ kon ee pa moniꞌ pamëh, pare soe pan, “A moniꞌ vaꞌih eꞌ a moniꞌ to voen non o eraꞌ pa teꞌ ip, ka hikta se vahoꞌ vaꞌpeh me no a moniꞌ va pa Iuun Hinhin Apuh, suk ataeah, o Vavaasis pe Mosës to soepip e non pea pa öt o vu moniꞌ poë varih.” 7 Ivëh, kee vaonöt ee pa soe va pa ö nee se voen ta ö oeh pa nap nonok nöh, a ö oeh pamëh nee to voen suk a pe o teꞌ va pa ma meh muhin to mët manih Jerusalëm. 8 Ivëh, nee to popokaꞌ suk ne sih a ö oeh pamëh pan, “O Oeh Va Po Eraꞌ.”

9 Ivëh, kataeah no a teꞌ vanënën soe vëh e Jeremaëaꞌ to sosoe suk voh non to tavus vaman en. Eꞌ to soe voh pan,

“Ee to kon a kukön havun voaꞌ moniꞌ silvaꞌ

to voen non a teꞌ pamëh

no a napan va Israël to vaonöt voh.

10 E sunön to soe ka neoꞌ pan a moniꞌ pamëh

nee to voen voh a ö oeh pa nap nonok nöh.” Sek 11:12-13, me Jer 32:6-9

E Paëlat To Hi E Ieesuꞌ A Ma Hi

Mak 15:2-5, me Luk 23:3-5, me Jon 18:33-38

11 E Ieesuꞌ to nö, pareꞌ sun en pa matan e susun pa kaman vëh, e Ponsius Paëlat. Keꞌ hi poan pan, “Eën ko a teꞌ sunön po Jiuꞌ, ha?” Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Eën koman to soe va eom nën.” 12 O teꞌ susunön ësës heꞌ, me ra nap susunön to pokaꞌ poë pa ma soe peo. Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to hikta piun ta soe.

13 Ke Paëlat hi hahah kov en peꞌ pan, “Eën hikta tënan nom pa ma soe varih no a napan to vavateen a nom oah, ha?”

14 Ke Ieesuꞌ hikta piun ta pah soe pe Paëlat. Ivëh, ke Paëlat pah toksean rakah en.

E Paëlat To Kehkeh Hehe Non E Ieesuꞌ Pa Mët

Mak 15:6-15, me Luk 23:13-25, me Jon 18:38-40; 19:1-16

15 Pa ma kirismas kurus pa Taëën Apuh va po Pasovaꞌ, no a teꞌ susun pa kaman se vatvus taneꞌ maꞌ a pah teꞌ nohnoh no a napan koman to iu ne. 16 Manih po poen pamëh to teꞌ non a pah teꞌ to teꞌ non pa nohnoh, no a napan to nat ne poë no a taateꞌ peꞌ to parin hat rakah. Ka ëhnaneah e Barabas. 17 Ivëh, ko poen pamëh no a napan to tönun maꞌ manih pa teꞌ susun vëh e Paëlat. Keꞌ hi a napan, pareꞌ soe pan, “Eöm iu nem eteh nöꞌ se vatvus këh nös eah pa nohnoh? E Barabas, keꞌ, e Ieesuꞌ vëh nee to popokaꞌ ne poë e Kristo?” 18 E Paëlat to soe vamanih, suk eꞌ to nat e non pee to puhioꞌ ne e Ieesuꞌ, ivëh, nee to vahoꞌ suk maꞌ poë manih pa koreneah.

19 O poen ne Paëlat to ihoꞌ non pa ö ihihoꞌ pa teꞌ susun pëpënton vahutët, ke köövo manot peꞌ vanö ken maꞌ peꞌ pa soe to soe non pan, “Koe a ip vamët a teꞌ maneom, suk ataeah, eꞌ a teꞌ to hikta teꞌ non pan eꞌ a teꞌ nonok hat. Pa poen pa popoen nöꞌ to ep o tatarep, paröꞌ haraꞌ vahat rakah e noꞌ.”

20 O teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ susunön pa napan to heꞌ kokoman ee pa napan pan, ee se hin vakis na e Paëlat, keꞌ vatvus këh maꞌ e Barabas pa nohnoh, ko ip vamët varoe e Ieesuꞌ. 21 Ke Paëlat hi rapoë pan, “E Barabas pen e Ieesuꞌ to teꞌ ne manih, ke eöm iu nem eteh nöꞌ se vanö hah nös manem peöm?” Ka napan soe pan, “Emöm to iu nem e Barabas.”

22 Ke Paëlat hi hah en pee pan, “Keöꞌ se nok poꞌ ataeah manih pe Ieesuꞌ vëh nee to popokaꞌ ne poë e Kristo?” Ka napan piun e Paëlat, pare soe pan, “Ni öm eah pa kuruse.”

23 Ke Paëlat soe pan, “Suk ataeah, a hat taeah neꞌ to nok?” Ivëhkëk, a napan to taoa suntan rakah ee ko soe ke Paëlat pan, “Ni öm eah pa kuruse.”

24 E Paëlat to nat en pa napan to hikta antoen ne a tënan poë. A siꞌ ö hat ko vapus tavus en. Ivëh, keꞌ pupui en pa koreneah pa ruen, pa matëëra napan, pareꞌ soe pan, “A mët pa teꞌ vëh, nöꞌ hikta se teen noꞌ, ahik, eöm koman se teen a mët pamëh.”

25 Ka napan kurus poë varih soe maꞌ pan, “Emöm koman se teen a mët pa teꞌ vaꞌih me ra ma koaꞌ pemöm.

26 E Paëlat to vanö toꞌtoꞌ hah en maꞌ pe Barabas. Ivëhkëk, eꞌ to heꞌ en pe Ieesuꞌ manih pa nap vëvënsun, pan ee se rëp poë po uris rëprëp teꞌ, pare ni poë pa kuruse.

O Teꞌ Vëvënsun To Kö E Ieesuꞌ

Mak 15:16-20, me Jon 19:2-3

27 Ka nap vëvënsun pa teꞌ susun vëh e Paëlat to me ho ee pe Ieesuꞌ manuh pa koman iuun pa teꞌ susun, ka nap vëvënsun tönun töön ee peꞌ. 28 Ee to ihan këh ee peꞌ po ohop peꞌ, pareꞌ ohop varuꞌ poë po ohop rë ereraꞌ vamanih pa teꞌ sunön, 29 pare nok o uvan po uris toꞌtoꞌ, ko uvan poë, ko vaöt a papmatö peꞌ po toknon, pare vatokon ke poë, ko kö poë, pare hinën poë, pare soe pan, “Potan avih Sunön po Jiuꞌ.” 30 Ee to teteo poë, pare kon o toknon, ko navuh ee pa pasuneah. 31 Kee vahik kö poë, ko pureꞌ hah këh ee peꞌ po ohop rë vëh nee to ohop poë, pare ohop hah ee peꞌ po ohop koman peꞌ. Ko me ee peꞌ manuh pa ö nee se ni poë pa kuruse.

A Nap Vëvënsun To Ni Ee Pe Ieesuꞌ Pa Kuruse

Mak 15:21-32, me Luk 23:26-43, me Jon 19:17-27

32 A nap vëvënsun to këkëh tavus ne maꞌ a vöön va Jerusalëm, pare akeh a teꞌ va pa vöön va Saëriniꞌ, ka muhin peꞌ ivëh Afrikaꞌ. A ëhnan a teꞌ pamëh e Saëmon. Ee to toon poë pa teꞌ vaꞌaus e Ieesuꞌ pa kuruse. 33 Ee to tavus ee pa tope nee to pokaꞌ ne a Gölgötaꞌ. A pusun in o ëhnan pamëh to soe va non manih pan, “A ö no a ma kahoꞌ teꞌ to pet ne.” 34 Ee to tavus nën ka nap vëvënsun hovën ee po voaën pa ëtoꞌ vatö kamis, pare kehkeh ne pan eꞌ se kaak. Eꞌ to punöꞌ en, ivëhkëk, eꞌ to koe en pa ëtoꞌ pais pamëh.

35 A nap vëvënsun to ni ee peꞌ pa kuruse, pare ki vakëkëh a ma ohop peꞌ manih topniire, pa ö nee to vi a saatuꞌ. 36 Ee to ihoꞌ ne nën, pare ut ne poë to han non pa kuruse. 37 Pare kiun a soe vaꞌih nee to vahoꞌ suk voh poë po vahutët, pare ni manih pasun a kuruse peꞌ. A soe pamëh to soe va non manih pan, “IVAꞌIH E IEESUꞌ A TEꞌ SUNÖN PO JIUꞌ.” 38 Manih pa havin e Ieesuꞌ nee to ni a meh poa teꞌ kakaveo, a paeh to han ke non pa papmatö peꞌ, ka meh han ke non pa papkiruk.

39 A napan to vaoah ne, pare kökö ne e Ieesuꞌ, ko vaviivi pasun ko vavövöneꞌ poë, 40 pare soe ee pan, “Eën to soe voh pan, eën se kök a Iuun Hinhin Apuh va Jerusalëm, parën eok hah eöm peꞌ po kukön poen ro, ha? Hehe koman hah voh eo ah, parën këh kunah maꞌ a kuruse mane, pö nën se keh teꞌ nom e Koaꞌ vamaman pe Sosoenën.”

41 O teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, me o teꞌ susunön po Jiuꞌ. Ee me to vavövöneꞌ e ne pe Ieesuꞌ, 42 pare sosoe ne pan, “Eꞌ to vavaꞌaus voh non o upöm teꞌ, ivëhkëk, eꞌ to hikta onöt non a vaꞌaus koman hah ea.” Pare sosoe me ne pan, ‘Eën se keh teꞌ nom pan eën a Teꞌ Sunön pa napan va Israël. Aeoh! Këh kunah mah a kuruse, kemöm sih vaman poꞌ a oah.’ 43 Eꞌ to vaman non e Sosoenën, pareꞌ sosoe non pan, eꞌ e Koaꞌ pe Sosoenën. Ke Sosoenën se keh iu non poan, eꞌ se vaꞌaus en peꞌ.”

44 A poa teꞌ kakaveo varih nee to ni sinten a teꞌ kuruse pe Ieesuꞌ. Ee me to vavövöneꞌ e ne peꞌ.

E Ieesuꞌ To Mët En

Mak 15:33-41, me Luk 23:44-49, me Jon 19:28-30

45 Pa topnin potan pa 12 kirök no a popoen to kopös en pa muhin avoes, pareꞌ nö ko hik pa 3 kirök pa matanpoen. 46 Vatët non pa 3 kirök ne Ieesuꞌ to kokoeꞌ suntan rakah en, pareꞌ soe pan, “Eloi, Eloi, rama sapaktani.” Eꞌ to sosoe va non manih pan, “Sosoenën peöꞌ, Sosoenën peöꞌ, eën varakah ka neoꞌ toh?”

47 Ka napan to sun vatët ne manih pa ö ne Ieesuꞌ to han non to pënton a ö neꞌ to sosoe va non, pare soe pan, “Eꞌ to vavaoe non e Elaëjaꞌ, pan eꞌ se vaꞌaus poan!” 48 Ka pah teꞌ vavaveo, pareꞌ vahoꞌ na a ta tah rö ötöt ruen manih po vinikaꞌ, pareꞌ vakapis poan po noton a tanaon, pareꞌ heꞌ e Ieesuꞌ pan eꞌ se kaak. 49 Ivëhkëk, o upöm to soe ke na poë pan, “Anoeh voh nom ah, ka ep voh no, e Elaëjaꞌ se pöꞌ nö en maꞌ pa vaꞌaus poan, keꞌ ahik.”

50 Ke Ieesuꞌ pah tötö suntan en, ka apeneah këh en peꞌ, keꞌ mët en.

51 Ko rara vëh to han non manih pa koman a Iuun Hinhin Apuh tasi taneꞌ maꞌ manuh pasun, pareꞌ öök en manih po kusin, pareꞌ tavus en a poa tan. Ka rikrik ip manih po oeh, ko vös tatapon ee. 52-53 Ko oeh vëh pa ma vapeepe tatapon ee. Ke Ieesuꞌ sun momoaan hah en, ka nap peo pe Sosoenën varih to mëtmët voh kon hah ee po toꞌtoꞌ, ko sun hah këh ee pa ma koveꞌ pee. Pare vos ee pa vöön apuh po Jiuꞌ vëh Jerusalëm. Ka nap peo rakah ep ee pee.

54 Ke susun pa nap vëvënsun, me ra nap vëvënsun varih to ut ne pe Ieesuꞌ to ep a rikrik, me a ma meh tah varih to tanok, a mët pe Ieesuꞌ, me a muhin to popoen en, ko vös tatapon ee, pare pah naöp suntan ee, ko soe ee pan, “A teꞌ vëh eꞌ vamaman rakah e Koaꞌ pe Sosoenën.”

55 O köövo o pöh peo rakah to sun varo këh e ne maꞌ pa kuruse, pare ut ne pataeah se tanok manih pe Ieesuꞌ. O köövo poë varih to heꞌ voh poë a ma taneah neꞌ to kökööt non, ee to vatet taneꞌ voh maꞌ poë manuh pa muhin va Galiliꞌ. 56 Manih topnin o köövo poë varih, a paeh va pee ivëh e Mariaꞌ va pa vöön va Makdalaꞌ, me e Mariaꞌ sinan e Jëmis, pen kea peꞌ Jeosëp. Ka meh köövo, eꞌ e sinan a poa koaꞌ pe Sëbëdiꞌ.

Ee To Vahoꞌ A Sionin E Ieesuꞌ Pa Koveꞌ Nee To Top Voh Pa Vös

Mak 15:42-47, me Luk 23:50-55, me Jon 19:38-42

57 Manih pa matanpoen pamëh no a pah teꞌ öt ö to taneꞌ maꞌ pa vöön va Arimatiaꞌ, a ëhnan a teꞌ pamëh e Jeosëp. Eꞌ me voh a meh vamomhë pe Ieesuꞌ. 58 E Jeosëp to nö manuh pe Paëlat, pareꞌ hin eah pan eꞌ se teꞌ a sionin e Ieesuꞌ ko pe. Ke Paëlat taꞌ a nap vëvënsun kee herep taneꞌ a sionin e Ieesuꞌ manih pa kuruse, ko heꞌ ee pe Joesëp. 59-60 Moaan voh e Jeosëp to taꞌ a nap kiu peꞌ kee top voh a vös. A top pamëh eꞌ o vapeepe koman peꞌ. Ke Jeosëp me ra ma vamomhë peꞌ teꞌ ee pa sionin e Ieesuꞌ, ko kupkup ee peꞌ po rara voon kakaare. Pare teꞌ a sionineah ko vahoꞌ ee peꞌ pa top pamëh. Ee to toon hah maꞌ a meh vös, keꞌ teꞌ va non manih po ipapanih to sunpip non a matan a top vös pamëh ne Ieesuꞌ to pet non, pare hah ee.

61 Ka poa Mariaꞌ, a teꞌ Mariaꞌ va Makdalaꞌ, me a meh Mariaꞌ e sinan Jëmis, pen Jeosëp to ihoꞌ vatët ne po vapeepe, pare ut ne.

A Nap Vëvënsun To Ut Ne Po Vapeepe

62 Ko meoh poen, eꞌ o Poen Apaapo, no o teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro Parësiꞌ to nö ee manuh pe Paëlat, 63 pare soe ke poë pan, “Apuh, emöm to nat hah a soe no a teꞌ pikpiuk vëh e Ieesuꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ voh non, pareꞌ soe pan, ‘O kukön poen se oah, köꞌ toꞌ hah eoꞌ.’ 64 Ivëh, kën se soe vakis rakah ke ra nap vëvënsun varih to ut ne pa koveꞌ, kee ut vavih ne keꞌ öök po vakön poen. A ma vamomhë peꞌ tomeꞌ nö maꞌ, pare teꞌ aven ee pa sionin e Ieesuꞌ, pare soe ke ra napan pan, eꞌ to toꞌ ko sun taneꞌ hah en po vapeepe. Ee tomeꞌ nok to piuk voon to hat oah e non po teꞌ piuk vamoaan. O piuk vamoaan ivëh, ne Ieesuꞌ to soe voh pan, eꞌ e Kristo.”

65 Ke Paëlat soe ke rapoë pan, “Kon ta ma teꞌ vëvënsun, kee nö ko ut ne po vapeepe. Eöm se nö, paröm nok a ma taneah nom to nat nem.

66 Ivëh, kee nö kurus ee manuh pa ö ne Ieesuꞌ to pe non, pare nok vavavih rakah ee pa ma taneah to se sunpip non a nap kakaveo. Ee to vahoꞌ ee po supon manih pa vös vëh to sunpip non a matan a koveꞌ, pare vahoꞌ ee pa nap vëvënsun varih to ut ne.

28

E Ieesuꞌ To Sun Taneꞌ Hah Po Vapeepe

Mak 16:1-10, me Luk 24:1-10, me Jon 20:1-18

1 O Poen Apaapo to oah en, ka muhin takah en po poen vamomoaan in o meoh nënkikiu, ne Mariaꞌ va Makdalaꞌ, me e meh Mariaꞌ vëh e sinan e Jëmis pen e Jeosëp, to nö ee pon pa ep pa ö ne Ieesuꞌ to pe non. 2 Ka varuꞌ rakah vakomanih no a rikrik to ip en. Ka ankeroꞌ pe Sosoenën taneꞌ maꞌ pa vöön va kin, pareꞌ nö ko vahuk en pa vös vëh to sunpip non a matan a top vëh ne Ieesuꞌ to pet non, ko ihoꞌ e non pa vös pamëh, 3 pareꞌ ëman va e non manih pa vakës pa kara, ko ohop peꞌ kakaare va e non manih pa unöh kakaare. 4 Ka nap vëvënsun varih to ut ne pa koveꞌ ep a ankeroꞌ, pare töhkak, ko naöp rakah ee, pare teꞌ ke ne pan a nap mët.

5 Ka ankeroꞌ soe ke ra poa köövo pan, “Koe a naöp. Eöꞌ to nat e noꞌ peöm to nö maꞌ pa ep këh e Ieesuꞌ vëh, nee to ni voh poë pa kuruse. 6 Eꞌ to hikta pet non manih. Eꞌ to sun taneꞌ hah en po vapeepe vamanih pa ö neꞌ to soe vavoh. Nö maꞌ öm, paröm ep pa ö no a sionineah to pet voh non, 7 paröm nö vëhöꞌ na manuh pa ma vamomhë peꞌ, ko soe ke raoe pan, ‘E Ieesuꞌ to sun taneꞌ hah en po vapeepe. Eꞌ se vovoh ken peöm manuh Galiliꞌ. Ke eöm se nö, paröm ep eah nën.’ ” A ankeroꞌ to vavaato avoeꞌ me e non pa poa köövo, pareꞌ soe pan, “Eöm se nat nem anoe a soe vëh nöꞌ to heꞌ a neöm kuru.”

8 Ivëh, ka poa köövo poë varih këh vëvëhöꞌ rakah ee po vapeepe. Ee to karë, pare vaeö suntan rakah ee, ko nö ee pa soe vanat a ma vamomhë pe Ieesuꞌ pataeah to tavus vu.

9 A poa köövo to vavaveo nö ne manuh pa ep pa ma vamomhë pe Ieesuꞌ. Ke Ieesuꞌ akeh rapoë, pareꞌ soe pan, “Pöstakah rakah.” Ka poa köövo huk vatët ee manih peꞌ, ko vaket ee pa moneah, pare kë ee pa ëhnaneah. 10 Ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “Koe a naöp, ko nö, paröm soe ke ra ma vamomhë peöꞌ. Kee nö manuh pa muhin va Galiliꞌ, pare ep ka neoꞌ nën.”

A Soe Vanat Pa Nap Vëvënsun

11 A poa köövo to nönö avoeꞌ nö e ne pa soe ke ra ma vamomhë pe Ieesuꞌ, ka ma meh teꞌ vëvënsun varih to ut ne pa koveꞌ vos ee manuh Jerusalëm pa soe vanat o teꞌ susunön ësës heꞌ pataeah to tanok. 12 Ko teꞌ susunön ësës heꞌ tönun vaꞌpeh me ee po teꞌ susunön po Jiuꞌ, pare nok ee po kokoman vakoaan. Ee to voen a nap vëvënsun pa moniꞌ a pah apuh rakah, 13 pare soe ke rapoë pan, “Soe vanat a napan a ö no a ma vamomhë pe Ieesuꞌ to nö maꞌ pa popoen, pare kaveo a sionineah, ko teꞌ varo ee peꞌ pa ö nöm to koroh varo. 14 A teꞌ susun va pa kaman se keh pënton a ö no vamomhë pe Ieesuꞌ to kaveo a sionin e Ieesuꞌ pa ö nöm to koroh varo, emöm se vaato me em peꞌ, ko vatotoopin em pa tah pamëh. Köm hikta se teꞌ me nem ta punis.”

15 Ivëh, ka nap vëvënsun öt ee pa moniꞌ no teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ susunön po Jiuꞌ to voen rapoë, pare vatet ee pa soe pee. Ko vahutët pamëh no o Jiuꞌ to nat avoeꞌ e ne peꞌ kuru.

E Ieesuꞌ To Vavaato Me Non A Ma Vamomhë Peꞌ

Mak 16:14-18, me Luk 24:36-49, me Jon 20:19-23

16 A havun me a pah vamomhë to nö ee Galiliꞌ. Ee to nö ee manuh pa tope vëh ne Ieesuꞌ to soe ke voh rapoë pan ee se nö. 17 Pare ep ee e Ieesuꞌ manuh pa tope, ko kë ee pa ëhnaneah. Ivëhkëk, o upöm pee to hikta vaman tiroëꞌ ne pan eꞌ e Ieesuꞌ. 18 Ke Ieesuꞌ huk vatët en maꞌ manih pee, pareꞌ soe ke rapoë pan, “E Sosoenën to heꞌ voh en peöꞌ pa tasun apuh va pa matop a vöön va kin, me o oeh. 19 Ivëh, köm se nö, paröm vavaasis a napan pa ma ö kurus va po oeh. Kee tavus a ma vamomhë peöꞌ, paröm pupui raoe pa ëhnan e Taman, me Koaꞌ, me a Tuvuh Vasioꞌ. 20 Eöm se vavaasis raoe pa vatet a ma taateꞌ kurus nöꞌ to vavaasis voh a neöm. Eöꞌ to soe vamaman rakah ke eoꞌ peöm, eöꞌ se teꞌ vaꞌpeh tamoaan me e noꞌ peöm pa ma poen kurus, keꞌ onöt rakah këk po poen no oeh vëh se hik.”

* 2:4: [... o Vavaasis pe Mosës,] E Sosoenën to heꞌ koe a ma Vavaasis varih pe Mosës manih pa napan va Israël. Ep na pa tonun o Puk to teꞌ non a Kölösöriꞌ pa maaka vavih a tah no o Vavaasis pe Mosës to soe suk non.

† 2:18: Remaꞌ eꞌ a ö oeh to teꞌ vatët non manih Jerusalëm

‡ 2:18: E Resel to sun ke non a kën sipuneah

* 7:6: A tah vapenpen me a ma mök vihvih ne Ieesuꞌ to soe vapipinoꞌ suk non, ee to teꞌ va ne manih, pa tah vapenpen to teꞌ me non o vavaasis pe Ieesuꞌ. A ma mök vihvih, to vëknöm ne o vavaasis peꞌ.

* 10:4: A ma teꞌ to taneꞌ maꞌ po kum nee to popokaꞌ ne Sërat, ee to vapus me ne a kaman va Room pan ee se matop koman hah a ne.

† 10:14: A taateꞌ va pa susunuh o kusan to teꞌ non paan a moeera, eꞌ a taateꞌ po Jiuꞌ. A taateꞌ pamëh to vataare non a napan va pa vöön pamëh a ö ne Sosoenën se vakmis rapoë, suk ee to pënton varo e ne pa Soe Vih.

* 13:31: O naon vëh o mastat to matan va non manih po vu Landro.

* 15:13: A ma tah kurus ne Tamön to hikta nep voh, to teꞌ va ne manih po vavaasis piuk po Parësiꞌ, me ro teꞌ nat in a taateꞌ. E Tamön se tai vaꞌpeh me en pa ma aan to teꞌ va non manih pan, amot no a ma vavaasis piuk pee se hik akuk ee.

† 15:28: E Ieesuꞌ to hikta iu vöknah non e köövo pamëh. Ivëhkëk eꞌ to iu non a ö no a napan va Israël se kon vovoh voh a Soe Vih pe Sosoenën, vasuksuk poꞌ no a napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ra napan va Israël se kon suksuk. Ivëh, ne Ieesuꞌ to nok suk pa soe vapipinoꞌ pamëh. O koaꞌ, ee to vëknöm ne a napan va Israël. Ko këh, ee to vëknöm ne a napan to hikta teꞌ ne pan ee a napan va Israël. Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to ep in o vaman pe köövo pamëh to kikis, ivëh neꞌ to vaꞌaus suk poan.

* 17:20-21: A ma pöh teꞌ to nat vi ne po Puk Vapenpen to koman ne pan a meh ö soe to teꞌ non topnin o v20-21. A soe pamëh to soe va non manih, “A taateꞌ va pa hin me a vapenpen a taëën, eꞌ varoe kuru to onöt non a veo a ma vu oraꞌ hat.”

* 18:10-11: O upöm teꞌ nat to koman ne pan a meh ö soe va po to soe va non manih pan, “Eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus to nö maꞌ pa hehe o teꞌ varih to nat va ne manih pan ee to ro voh ee.”

† 18:17: A nap kokon takis no a napan to nat va e ne raoe manih po teꞌ o hat rakah, suk ee to hinhin oah ne a takis moniꞌ.

* 21:12: A napan to nok suk a ö papanih moniꞌ manih koman Iuun Hinhin Apuh, suk a napan varih to iu voen ne a ma tah koman Iuun Hinhin Apuh, ee se panih a ma moniꞌ pee nën pa moniꞌ va pa Iuun Hinhin Apuh. Ee hikta onöt ne a voen a vönaꞌ va pa ës ke na e Sosoenën pa moniꞌ va Room, me a teꞌ moniꞌ va Grik.

* 23:13-14: O upöm teꞌ nat to kokoman ne pan a meh soe to teꞌ non koman a ves 13-14. A soe pamëh to sosoe va non manih pan, “Varenan rakah peöm varih o teꞌ vavaasis to nat nem o Vavaasis pe Mosës, me ro Parësiꞌ, eöm o teꞌ o pöh mokoꞌ rivon, paröm pikpiuk. Eöm to nat rakah nem a piuk o siꞌ köövo amop, paröm öt këh raoe a ma iuun pee. Paröm piuk hah ëm pa nok a ma hin rë. Ivëh, ko poen no vahutët pe Sosoenën se tavus, eöm se kon o kamis o pöh apuh rakah. Suk a ma taateꞌ hat peöm.” Ep na pe Mak 12:40.

* 24:28: E Ieesuꞌ to soe vapipinoꞌ a ö no a soe peꞌ se tavus vamaaka pa matëëra napan. Eꞌ to teꞌ va non manih pa taateꞌ po növan ënëën tah mët. A ëhnëëro növan poë varih, o valjah. O növan poë varih to ënëën varoe ne sih a ma tah mët to taneo ne a koa. A ma valjah peo to nönö ne maꞌ marën a ëën a tah mët. O teꞌ se keh ep a ma valjah peo to vatvi ne kin, ee to nat ee pan a tah mët to teꞌ non nën. Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih pa ö no a napan se ep e Ieesuꞌ se hah vamaaka va maꞌ, eꞌ to hikta se vavakoaan nö non maꞌ.

* 25:2-4: O kompoꞌ no Jiuꞌ to vavapnih ne po ram nee to nok taneꞌ manih po voaꞌ naon vëh o Öliv.

* 26:15: O voen in o 30 voaꞌ moniꞌ silvaꞌ to onöt non a K2,400.00.

† 26:65: A taateꞌ va pa si o ohop to vataare non pan a Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ to tamak, pareꞌ heve suk eꞌ to koman non pan e Ieesuꞌ to sosoe oꞌoah e non pe Sosoenën.

MAK

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

MAK

A meh ëhnaneah voh e Mak ivëh, e Jon, eꞌ a teꞌ to kiun vovoh voh pa Soe Vih. E Mak to hikta teꞌ non pan, eꞌ a paeh va pa havun me ra poa vamomhë pe Ieesuꞌ. Ivëh, no a ma pah teꞌ nat to sosoe suk va voh ne manih pan, ‘e Mak to kon taneꞌ voh a soe va pe Ieesuꞌ manih po vavaasis pe Pitaꞌ, pareꞌ kiun suk en peꞌ’. Ivëhkëk, e Mak to apuh voh manih Jerusalëm, ivëh, ke eꞌ koman to ep voh e non pa kiu pe Ieesuꞌ. Ea se keh ëh o Puk pe Mak 14:51-52, ea se pöꞌ ep va ee manih pan, e Mak to vavaato suk koman hah a non. Vasuksuk neꞌ to tavus a teꞌ to kiu vaꞌaus non e Pöl pen Banabas manih pa kiu pee.

E Mak to iu non pan a napan va Room, ee a napan poë varih to matop voh ne a ma muhin peo, pan ee se nat o vavaasis pe Ieesuꞌ. Ivëhkëk, manih pa napan poë varih no a ma moeh tah kikis me a ma tah peo va po oeh vëh, to sunpip e non pa ma kokoman pee. Ivëh ka manih po puk peꞌ neꞌ to soe pan, ‘e Ieesuꞌ varoe kuru to teꞌ me non o kikis me a tasun apuh, ivëh, ke ea kurus a napan va Jiutiaꞌ, me a napan va Room, ea se nat va no manih pan, eꞌ vamaman e koaꞌ pe Sosoenën’. E Mak to vavaato vakis suk rakah non a ma vu tah vatoksean ne Ieesuꞌ to nonok voh non. Ivëhkëk, manih po vavaasis peꞌ, neꞌ to hikta vavaato itoeꞌ suk non a tah pamëh. Eꞌ to vavaato suk non pan, e Ieesuꞌ to kikis oah e non pe susun po oraꞌ hat, me eꞌ A Teꞌ Va Pa Hehe A Ra a ma napan.

1

E Jon Tövapupui To Vavatvus Non A Soe

Matiu 3:1-12, me Luk 3:1-9; 3:15-17, me Jon 1:19-28

1 Ivaꞌih a soe man pe Ieesuꞌ Kristo, e koaꞌ pe Sosoenën. 2 A soe man pamëh to taneo vavoh manih pa ö ne Aisaëaꞌ a teꞌ vanënën soe to kiun vavoh, pareꞌ soe vamanih pan,

“Pënton ah,

eöꞌ se vanö nös a teꞌ vëh se teꞌ vovoh nös a soe peöꞌ manem pën,

eꞌ se vovoh ka oah,

pareꞌ vamatop a hanan pën.” Mal 3:1

3 “Manih pa moeh upin a pah teꞌ to vavaoe no maꞌ pan,

‘Vamatop öm a hanan pe Sunön,

paröm vatotoopin a ma hanan peꞌ.’ ” Ais 40:3

4 E Jon Tövapupui to teꞌ non pa moeh upin, pareꞌ vavatvus non a soe pe Sosoenën, pan a ma napan se pënton, ko panih a ma taateꞌ hat pee, pare pupui rea, ke Sosoenën se ihan anoe a ma hat pee. 5 A ma napan va pa muhin va Jiutiaꞌ, me ra napan va Jerusalëm to nö kurus ee maꞌ pa tënan a soe pe Jon, pare soe tavus ee pa ma hat pee, ke Jon pupui en pee manih pa ruen Jödën.

6 E Jon to ohop non o ohop nee to nok voh pa uvin këmol, pareꞌ voh non o voh to tavi non a vuvuhuneah, pareꞌ ënëën non sih o kokaꞌ, pareꞌ kakaak non o hun tankekvö va muhin. 7 E Jon to vavatvus non a ma soe peꞌ manih pa napan, pareꞌ soe pan, “A teꞌ vëh se suk a maꞌ neoꞌ, no o kikis peꞌ to teꞌ oah e non po teꞌ kikis peöꞌ. Eöꞌ hikta vih onöt noꞌ a vatokon, paröꞌ ihan këh eah o uris vëh pa poa suꞌ peꞌ. 8 Eöꞌ to pupui a noꞌ neöm pa ruen, ivëhkëk eꞌ se pupui a neöm pa Tuvuh Vasioꞌ.”

E Jon To Pupui E Ieesuꞌ

Matiu 3:13-17, me Luk 3:21-22

9 A ma siꞌ poen to oah ee, ke Ieesuꞌ këh maꞌ a vöön va Nasarët manuh pa muhin va Galiliꞌ, eꞌ to nö maꞌ ke Jon pupui poan manih pa ruen Jödën. 10 E Ieesuꞌ to tatakin nö këh ko non maꞌ a ruen, pareꞌ ep in a akis to nö vakëh. Ka Tuvuh Vasioꞌ kunah maꞌ manih peꞌ vamanih pa panuh. 11 Ka to taneꞌ maꞌ manuh pa vöön va kin pe Sosoenën, to soe va non manih pan,

“Eën e koaꞌ rakah peöꞌ,

eöꞌ to iu oah vi ka nom oah,

paröꞌ vaeö me noꞌ oah.”

E Susun Po Oraꞌ Hat To Punöꞌ E Ieesuꞌ

Matiu 4:1-11, me Luk 4:1-13

12 Ka Tuvuh Vasioꞌ vanö vëvëhöꞌ en pe Ieesuꞌ manuh pa moeh upin. 13 E Ieesuꞌ to teꞌ o 40 poen nën, ke susun po oraꞌ hat punöꞌ poan. Eꞌ to teꞌ vaꞌpeh me non o tah poa va pa moeh upin, ko ankeroꞌ matop e ne peꞌ.

E Ieesuꞌ To Taneo En Po Vavaasis Peꞌ

Matiu 4:12-17, me Luk 4:14-15

14 E Ieesuꞌ to öök pa muhin va Galiliꞌ murin in a ö nee to vahoꞌ ee pe Jon Tövapupui pa nohnoh nën, suk eꞌ to rës e non pa taateꞌ hat ne sunön va Galiliꞌ to nonok non. Manih po poen pamëh ne Ieesuꞌ to taneo en pa vavaasis a soe man pe Sosoenën manuh Galiliꞌ. 15 E Ieesuꞌ to soe ke ra napan pan, “O poen vih ne Sosoenën to vateꞌ voh to tavus en, a Matop Vih pe Sosoenën to öök vatët en maꞌ, söm panih a ma kokoman peöm, paröm vaman a soe man peꞌ.”

E Ieesuꞌ To Vaoe A Taanaꞌ Teꞌ Se Suk Poë

Matiu 4:18-22, me Luk 5:1-11

16 E Ieesuꞌ to hëhë nö non pa sinten tonon va Galiliꞌ, pareꞌ ep in e Saëmon, pen e kea peꞌ Ëndruꞌ to tatanaꞌ iian ne pa kë pee, ee pon to tatanaꞌ iian ne sih pa kë pee manih pa tonon va Galiliꞌ, ov in a vavoen. 17 Ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “Suk a maꞌ neoꞌ öm pom, köꞌ sih vavaasis a neöm pa vaon a napan, kee hop maꞌ manih pa Matop Vih pe Sosoenën.” 18 Ka varuꞌ rakah vakomanih ne ee pon to këh ee maꞌ pa kë pee, pare vatet ee pe Ieesuꞌ.

19 Keꞌ hë a sih ö hat, pareꞌ ep in e Jëmis pen e kea peꞌ Jon, a poa koaꞌ oeteꞌ pe Sëbëdiꞌ to tok ne po paröꞌ, pare vunvun hah ne a kë pee to tökrus. 20 Ke Ieesuꞌ vaoe vëvëhöꞌ rakah en na pee, kee këh ee maꞌ pe tamëëre Sëbëdiꞌ, me ra nap kiu peꞌ to tok ne po paröꞌ, ke Jëmis pen Jon vatet ee pe Ieesuꞌ.

E Ieesuꞌ To Veo Taneꞌ A Oraꞌ Hat Manih Pa Pah Teꞌ

Luk 4:31-37

21 E Ieesuꞌ me ra taanaꞌ vamomhë peꞌ to vos ee manuh Kapaneam. Po Poen Apaapo ne Ieesuꞌ to ho en pa iuun hinhin soneꞌ po Jiuꞌ, pareꞌ taneo en po vavaasis peꞌ. 22 A napan to pënton a ma vavaasis pe Ieesuꞌ, pare pah töhkak vahat ee. Eꞌ to hikta teꞌ va non manih po teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës,* ahik, eꞌ to vavaasis me non o kikis.

23 Manih po poen pamëh a pah teꞌ to teꞌ non koman iuun hinhin soneꞌ, no a pah oraꞌ hat to teꞌ non peꞌ, eꞌ to pah kokoeꞌ suntan en pareꞌ soe pan, 24 “Koe ka möm ah, ataeah nën to iu nom manih pemöm, Ieesuꞌ va Nasarët, eën nö maꞌ pa miröꞌ a möm öh? Eöꞌ to nat e noꞌ pën a Teꞌ Vivihan pe Sosoenën.” 25 E Ieesuꞌ to siröꞌ a oraꞌ pamëh, ko soe pan, “Vatotomin ah! Parën këh tavus maꞌ a teꞌ manem.” 26 Ka oraꞌ hat pah kö suntan en pa teꞌ pamëh, pareꞌ pah kokoeꞌ suntan en, ko këh tavus en peꞌ. 27 Ka napan vatötöhkak rakah ee, pare taneo ee pa vaiihi koman hah pan, “Ataeah rakah ivaꞌih? Eꞌ a ma vavaasis voon, to teꞌ me non o kikis o pöh apuh rakah, eꞌ se taꞌ o oraꞌ hat, kee tënan e pa soe peꞌ.” 28 Ivëh, ko vahutët va pa ma tah apaꞌpuh ne Ieesuꞌ to nok voh nö vëhöꞌ rakah en pa ma ö kurus va pa muhin va Galiliꞌ.

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah E Noan E Pitaꞌ

Matiu 8:14-15, me Luk 4:38-39

29 O poen nee to këh tavus maꞌ a iuun hinhin soneꞌ po Jiuꞌ, pare nö totoopin rakah ee manuh pa iuun pe Saëmon pen Ëndruꞌ, e Jëmis pen Jon to nö vaꞌpeh me raoe. 30 E noan e Saëmon to koroh non tevan to haraꞌ non a hiinana, ka napan soe vëvëhöꞌ kee pe Ieesuꞌ pe noan e Saëmon. 31 Ke Ieesuꞌ öök en manuh peꞌ, pareꞌ öt en pa koreneah, ko kë vasun en peꞌ, ka hiinana hik këh en peꞌ, keꞌ sun ko vamatop en pa taëën pee.

E Ieesuꞌ To Vavatoꞌ Hah A Ma Nap Peo To Haraꞌ Ne A Ma Vu Mët

Matiu 8:16-17, me Luk 4:40-41

32 Pa matanpoen no a potan to kunah en, ka napan teꞌteꞌ ee maꞌ pa napan varih to haraꞌ ne a ma mët, me ro teꞌ varih no a ma oraꞌ hat to teꞌ hop ne manih pee. 33 Ka napan va pa vöön apuh pamëh tönun ee maꞌ manih pa matan in a iuun pamëh. 34 Ke Ieesuꞌ vavatoꞌ hah en pa ma napan to teꞌ me ne a ma vu mët, pareꞌ veo vavah en po oraꞌ hat, ko oraꞌ hat poë varih nat e ne peꞌ e Ieesuꞌ, e koaꞌ pe Sosoenën, ivëh keꞌ soepip en po oraꞌ pa vaato.

E Ieesuꞌ To Nönö Vah Kov E Non Manih Galiliꞌ

Luk 4:42-44

35 Pa pöstakah rakah ne Ieesuꞌ to sun, pareꞌ këh tavus en pa iuun, ko këh en pa vöön, ko nö en pa ö totomin no ahikta teꞌ to teꞌ non, pareꞌ hinhin e non nën. 36 E Saëmon me ra ma upöm peꞌ to nö ee pa vaiu poë. 37 Ee to taum poë, pare soe ke poë pan, “A nap peo rakah to vavaiu vah ka nom oah.” 38 Ke Ieesuꞌ piun va in a soe pee manih pan, “Koe voh öm, ka nö voh pa ta ma meh vöön vatët manih, eöꞌ se vatvus pet a Soe Vih manih pee, suk ataeah, eꞌ a tah ne eöꞌ to nö suk voh maꞌ.” 39 Keꞌ nö vavah en manih pa ma ö muhin va Galiliꞌ, pareꞌ vavaasis non a ma napan manih koman a ma iuun hinhin soneꞌ, pareꞌ veo këh en po teꞌ po oraꞌ hat.

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Pah Teꞌ To Teꞌ Me Non A Mët Töpaꞌ

Matiu 8:1-4, me Luk 5:12-16

40 Ka pah teꞌ to teꞌ me non a mët töpaꞌ nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pareꞌ vatokon, ko ook marën e Ieesuꞌ se vaꞌaus poan, pareꞌ soe pan, “Eën se keh iu nom kën vatoꞌ hah eom peöꞌ.” 41 E Ieesuꞌ to uruan vörep a teꞌ pamëh, ko vaket poan, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to iu e noꞌ pa ö nën se voon hah. Voon ah.” 42 Ka varuꞌ rakah vakomanih no a mët töpaꞌ to hik këh en peꞌ, keꞌ vih hah en. 43-44 Ke Ieesuꞌ vuhvuh vakis poan, pareꞌ soe pan, “Matop nom ah. Eën se nat nom vavatët a tah vaꞌih to tanok pa sioniumah pa ta ma meh teꞌ. Ivëhkëk, eën se nö totoopin na manuh po teꞌ ësës heꞌ, ko vataare a sioniumah me o heꞌ pën. Ka teꞌ ësës heꞌ ës ke na e Sosoenën vamanih pa ö no Vavaasis pe Mosës to soe vavoh non. Ivëh, ka napan se nat ne a mët pën to hik en, kën voon hah eom.” 45 Ivëhkëk, a teꞌ pamëh to këh e Ieesuꞌ, pareꞌ taneo en pa vahutët vavah a ö ne Ieesuꞌ to vatoꞌ hah poan manih pa ma ö kurus. Ivëh, ke Ieesuꞌ hikta onöt rakah non a vos vavah pa ma vöön pa matëëra napan. Ivëh, keꞌ teꞌ e non pa ö totomin no ahikta teꞌ to teꞌ non, ka napan nönö e ne maꞌ manih peꞌ.

2

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ A Teꞌ Tëtënkun

Matiu 9:1-8, me Luk 5:17-26

1 Ka ma siꞌ poen oah ee, ke Ieesuꞌ vos hah en maꞌ manih Kapaneam, ka napan pënton a soe to soe non pan, e Ieesuꞌ to teꞌ non pa iuun kokoroh peꞌ. 2 Ka nap peo tönun maꞌ, ka koman iuun puh rakah en, ka hikta siꞌ ö to teꞌ akuk non, o matan hopaꞌ me o puh rakah, manih po poen ne Ieesuꞌ to vavaasis non raoe. 3 Ka taanaꞌ teꞌ, teꞌ ee maꞌ pa teꞌ tëtënkun manih pe Ieesuꞌ. 4 Suk ataeah, a napan to peo, ivëh, kee hikta antoen ne a teꞌ ho a teꞌ tëtënkun pamëh manuh pe Ieesuꞌ. Ivëh, kee teꞌ peah ee pa teꞌ tëtënkun pamëh manuh pa tonun iuun vëh ne Ieesuꞌ to teꞌ non. Pare tai ee pa ma si vös in a tonun iuun pamëh, pare vöknah totoopin ee na pa teꞌ pamëh to koroh non po pan peꞌ manuh pe Ieesuꞌ. 5 E Ieesuꞌ to inan o vaman pee, ivëh, keꞌ soe ke a teꞌ tëtënkun pamëh pan, “Koaꞌ peöꞌ, a ma hat pën nöꞌ to ihan anoe eoꞌ pee.”

6 Ka ma teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës to pët ihoꞌ e ne nën, ka manih pa ma kokoman pee nee to koman aven e ne pan, 7 “Eꞌ teꞌ vah va non nih, ka teꞌ vëh sosoe va non manih? A teꞌ vëh to sosoe oꞌoah e non pe Sosoenën, ahikta pah teꞌ to onöt non a ihan anoe a hat pa meh teꞌ. E Sosoenën varoe to antoen non a ihan anoe a ma hat po teꞌ.” 8 E Ieesuꞌ to nat ohoꞌ en na pa ma kokoman vakoaan pee, ivëh, keꞌ soe ke raoe pan, “Suk ataeah nöm to teꞌ me nem a ma vu kokoman varih? 9 Eꞌ hikta teꞌ hivaꞌ non pa soe ke a teꞌ tëtënkun pan, ‘A ma hat pën nöꞌ to ihan anoe’. Suk ataeah, o upöm teꞌ hikta antoen ne a inan vamanih pan a ma hat peꞌ to hik ee. Ivëhkëk, eꞌ to hivaꞌ oah e non pa soe ke a teꞌ tëtënkun pan, ‘Eën se sun, parën kon o pan pën, ko nö eom’. Suk ataeah, a ma napan se ep ne pan a teꞌ pamëh to toꞌ hah en. 10 Ivëhkëk, eöꞌ se vamaaka ka neöm ta pah tah, köm se vaman, ko nat ka neoꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus to teꞌ me noꞌ pa tasun manih po oeh marën a ihan anoe a ma hat.” 11 Ivëh, keꞌ soe ke a teꞌ tëtënkun pamëh pan, “Eöꞌ to soe ka oah, sun ah, parën kon o pan pën, ko nö eom manuh pa iuun pën.” 12 Manih pa matëëra napan varih to ep ne, no a teꞌ tëtënkun pamëh to sun vëvëhöꞌ rakah en, pareꞌ kon o pan peꞌ ko nö en. Ka napan kurus varih to ep ne to pah töhkak vahat rakah ee. Ko kë ee pa ëhnan e Sosoenën, pare soe pan, “Ea to hikta ep moaan voh no ta ma meh tah to matan va ne manih!”

E Ieesuꞌ To Vaoe E Livaë

Matiu 9:9-13, me Luk 5:27-32

13 E Ieesuꞌ to këh en maꞌ pa vöön va Kapaneam, pareꞌ hëhë vah non pa sinten a tonon va Galiliꞌ, ka nap peo nö ee maꞌ manih peꞌ, keꞌ taneo en pa vavaasis raoe. 14 Ko poen neꞌ to nönö nö non, pareꞌ ep in a teꞌ kokon takis to ihoꞌ non pa iuun kokon takis. A ëhnaneah e Livaë, eꞌ e koaꞌ pe Apias. Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Suk a maꞌ neoꞌ ah.” Keꞌ sun, ko vatet en pe Ieesuꞌ

E Ieesuꞌ To Vaëën Vaꞌpeh Me Ra Napan No A ma Taateꞌ Pee To Hat

15 O poen ne Ieesuꞌ to ënëën non pa koman iuun pe Livaë, a nap kokon takis o pöh peo rakah, me ro upöm teꞌ no a ma taateꞌ pee to hat, eꞌe to ënëën vaꞌpeh me ne Ieesuꞌ me ra ma teꞌ vamomhë peꞌ. Ee a ma napan poë varih to vavatet tamoaan vah ne e Ieesuꞌ. 16 O teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, eꞌe o Parësiꞌ, ee to ep in e Ieesuꞌ, me ra napan no a ma taateꞌ pee to hat to ënëën vaꞌpeh me ne e Ieesuꞌ. Ivëh, kee hi a ma teꞌ vamomhë peꞌ pan, “Eꞌ teꞌ vah va non nih ke Ieesuꞌ ënëën vaꞌpeh me e non pa nap kokon takis, me ro teꞌ no a ma taateꞌ pee to hat?” 17 E Ieesuꞌ to tënan a soe pe pareꞌ piun a soe pee ko soe pan, “O teꞌ varih to hikta haraꞌ ne a mët, eꞌe to hikta onöt ne a nönö pa ep e röktaꞌ. Ahik. A napan varoe varih to haraꞌ ne a mët to nönö ne sih pa ep pe röktaꞌ. Eöꞌ to hikta nö voh maꞌ pa vaꞌaus o teꞌ varih to koman ne pan ee ro totoopin. Ahik. Eöꞌ to nö voh maꞌ pa vaꞌaus o teꞌ varih to nat va ne manih pan ee ro teꞌ hat.”

E Ieesuꞌ To Sosoe Suk Non A Taateꞌ Vapenpen Pa Taëën

Matiu 9:14-17, me Luk 5:33-39

18 O pöh poen no a ma vamomhë pe Jon Tövapupui, me ro Parësiꞌ to vapenpen ne pa ëën. Ka ma pah to Parësiꞌ me a ma pah teꞌ vamomhë pe Jon Tövapupui to nö maꞌ pe Ieesuꞌ, ko hi poë pan, “Vahvanih, ko teꞌ vamomhë pe Jon Tövapupui me ro teꞌ vamomhë po Parësiꞌ vapenpen e ne pa ëën, ivëhkëk, o teꞌ vamomhë pën to kök ee pa taateꞌ pea, pare hikta vapenpen ne pa ëën a taëën, suk ataeah?” 19 Ke Ieesuꞌ piun, ko soe ke raoe pan, “Eꞌ kës to vih e non pa ö no a ma teꞌ pe voe tövaen vavoon se vapenpen e ne pa ëën? Ahik rakah. E voe tövaen vavoon se keh teꞌ vaꞌpeh me non raoe, eꞌe hikta se vapenpen ne pa ëën. Suk ataeah, ee to vaeö me e ne pe voe tövaen vavoon. 20 Ivëhkëk, a ma poen se tavus maꞌ no upöm teꞌ se me ke ee pe voe tövaen vavoon keꞌ këh en pa ma teꞌ peꞌ. Manih po poen pamëh eꞌe se vapenpen ee pa taëën. Suk ataeah, eꞌe to tamak e ne poë.

21 “Ke Ieesuꞌ heꞌ a meh poa soe manih koman a soe vapipinoꞌ, pareꞌ soe pan, “Manih po vavaasis vamoaan ea se nat no vahovën me no o vavaasis voon peöꞌ.” Pareꞌ soe pet en pan, “A teꞌ to hikta onöt non a ö seꞌ kon a ta rara voon marën a kun pip a töhkoꞌ vëh to teꞌ non po rara vamoaan. Eꞌ se keh nok va nën, o rara voon se kurus vaꞌpuh en pa töhkoꞌ va po rara vamoaan, suk o rara voon se soneꞌ en.” 22 Ke Ieesuꞌ vavaato avoeꞌ e non pareꞌ soe pan, “A hikta teꞌ me se isu o voaën voon manih po pëk vamoaan nee to kun po kap sipsip. Eꞌ se keh isu en po voaën voon o voaën voon se kurus en po pëk vamoaan. Suk o pëk vamoaan to hikta onöt non a tëptot. Ivëh, ko pëk se tökrus en, ko voaën takoꞌ en. Ahik. Eöm se isu o voaën voon manih po pëk voon nee to kun po kap sipsip.”

Ivëh, ka se nat no öt vatös in o vavaasis vamoaan me o vavaasis voon pe Ieesuꞌ.

A Soe Va Pa Vapenpen A Taëën Po Poen Apaapo

Matiu 12:1-8, me Luk 6:1-5

23 Po pöh Poen Apaapo ne Ieesuꞌ to nönö vah non manih pa koman a rak vëh nee to nep voh a kon. A ma vamomhë pe Ieesuꞌ to nönö vaꞌpeh vah me e ne peꞌ, ka ma vamomhë peꞌ kökök a ma voaꞌ kon pan ee se ëën. 24 Ivëh, ko Parësiꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “Ep ah, a taateꞌ pea to vapenpen e non pa nok vamanih po Poen Apaapo. Eöm nonok suk va nem manih ataeah?”

25 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöm kës to ëh voh em po vahutët va pa tah ne Devit to nok voh me ra ma vamomhë peꞌ, pa ö nee to maë voh, ha? 26 O poen neꞌ to ho voh pa koman iuun vapenpen pe Sosoenën, e Abaëataꞌ he teꞌ non e susun po teꞌ ësës heꞌ, pareꞌ ëën voh en pa taëën pamëh. E Devit to ëën a taëën pamëh no teꞌ ësës heꞌ varoe to ënëën ne, pareꞌ heꞌ me en pa ma vamomhë peꞌ to teꞌ me ne poë. A taëën pamëh nee to heꞌ voh ee na pe Sosoenën.”

27 Ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “E Sosoenën to hikta nok voh a napan marën a vaꞌaus o Poen Apaapo, ahik, eꞌ to nok voh o Poen Apaapo marën a vaꞌaus a napan. 28 Ivëh, keöꞌ koman e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus to Sunön ke noꞌ po Poen Apaapo.”

3

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ A Teꞌ No A Koreneah To Tënkun

Matiu 12:9-14, me Luk 6:6-11

1 E Ieesuꞌ to ho hah en pa iuun hinhin soneꞌ manuh pa ö no a pah teꞌ tënkun koren to teꞌ non nën. 2 A napan to ut vavih rakah e ne pe Ieesuꞌ, pan eꞌ se nok vavih a teꞌ tënkun koren pamëh po Poen Apaapo, ivëh, kee se pokaꞌ poë pa hat, ko vahoꞌ poë po vahutët. 3 Ke Ieesuꞌ soe ken pa teꞌ vëh no koreneah to tënkun pan, “Maꞌ ah manih.” 4 Ivëh, ke Ieesuꞌ hi en pa napan pan, “Ea se nok a taateꞌ vih po Poen Apaapo, keꞌ ea se nok a taateꞌ hat? Eꞌ to vih pöꞌ e non pea se vaꞌaus ro teꞌ, kee teꞌ vavih ne, keꞌ ea se koe a vaꞌaus eah, keꞌ mët en?” Ivëhkëk a napan to hikta soe ta soe. 5 E Ieesuꞌ to kuteꞌ i ra napan, ko pah heve en, ko tamak en pee, suk a ö nee to paraꞌ vatö vaasis, pare kokoman pinpiun. E Ieesuꞌ to taꞌ a teꞌ tënkun koren pamëh pan, “Putot a koreomah.” Keꞌ putot en pa koreneah, keꞌ totoopin, ko vih hah en. 6 Ko Parësiꞌ këh ee pa iuun hinhin soneꞌ, pare tönun ohoꞌ me ee po teꞌ kum teꞌ pe Hëërot, kee vavaiu vah këh e ne ta hanan nee se ip vamët koe in e Ieesuꞌ.

A Napan Peo Rakah To Tönun Sinten A Tonon Va Galiliꞌ

Luk 6:17-19

7-8 Ke Ieesuꞌ me a ma vamomhë peꞌ këh ee pa vöön nee to teꞌ ne, ko nö ee manuh pa sinten a tonon va Galiliꞌ, ka napan o pöh peo rakah to suk poë. A napan peo poë varih to taneꞌ maꞌ Galiliꞌ, Jiutiaꞌ, me manuh Jerusalëm, me ra napan va pa muhin va Itumiaꞌ, me manuh pa pap Jödën vöh, me a ma napan va pa poa vöön varih Taëaꞌ me Saëdon. A nap peo rakah to nö maꞌ pa pënton e Ieesuꞌ, suk eꞌe to tënan a ma kiu neꞌ to nonok non, no a hikta teꞌ akuk to antoen non a nok, e Ieesuꞌ varoe. 9 Ke Ieesuꞌ taꞌ a ma vamomhë peꞌ pan, eꞌe se rëh vatët maꞌ to paröꞌ, keꞌ se tok, suk a napan to peo tomaꞌ tot vavah in poë. 10 E Ieesuꞌ to vavatoꞌ a nap peo, ko teꞌ varih to teꞌ me ne a ma mët iu hariun ne e Ieesuꞌ. Ivëh, kee pipihih nö e ne maꞌ pa napan, suk eꞌe to iu hariun ne e Ieesuꞌ pan a ma mët pee se hik. 11 Ka napan varih no oraꞌ hat to teꞌ hop ne pee, to ep i na e Ieesuꞌ, pare pah vatokon ee manih pa mataneah, pare sosoe ne pan, “Eën e Koaꞌ pe Sosoenën.” 12 Ke Ieesuꞌ vuhvuh vakis rakah en po oraꞌ hat pan, o oraꞌ hat poë varih se nat ne vatvus vateeraꞌ a ëhnaneah manih po upöm teꞌ.

E Ieesuꞌ To Kon A Havun Me A Poa Vamomhë Peꞌ

Matiu 10:1-4, me Luk 6:12-16

13 E Ieesuꞌ to peah en manuh pa tope, pareꞌ vaoe ununun koman en na pa ma teꞌ neꞌ to iu non. Ka ma teꞌ poë varih nö ee maꞌ manih peꞌ. 14 Ke Ieesuꞌ vateꞌ en po havun teꞌ me a pöök, pareꞌ vëhnan raoe o aposol. E Ieesuꞌ to soe ke raoe pan, “Eöꞌ to kon a neöm pan eöm se teꞌ vaꞌpeh me a no neoꞌ. Eöꞌ se vanö a neöm, köm vatvus a soe manuh pa ma napan.” 15 E Ieesuꞌ to heꞌ raoe a tasun peꞌ, marën a nok a kiu va pa veo këh a napan po oraꞌ hat. 16 Eꞌe varih o havun teꞌ me a pöök neꞌ to vateꞌ, e Saëmon vëh ne Ieesuꞌ to vëhnan poan e Pitaꞌ, 17 ke Jëmis pen kea peꞌ Jon, ee a poa sunaiꞌ Sëbëdiꞌ, e Ieesuꞌ to vëhnan raoe pon e Poaanesis, a pusun in o ëhnan pamëh to teꞌ va non manih pan, “A poa koaꞌ to toto va ne manih pa kara”. 18 Ke Ëndruꞌ, ke Filip, ke Batromioꞌ, ke Matiu, ke Tömas, ke Jëmis e sunaiꞌ Apias, ke Tëdius, ke Saëmon, a teꞌ vëh to taneꞌ voh maꞌ po kum nee to popokaꞌ ne o Sërat.* 19 Ke Jiutas Iskariot, to taneꞌ maꞌ Kariot, eꞌ a teꞌ pamëh se vikuh e Ieesuꞌ manuh pa koreera napan varih to hat ov e ne poë.

A Napan To Sosoe Ne Pan E Ieesuꞌ To Kikiu Vaꞌpeh Me Non E Belsebu

Matiu 12:24-32, me Luk 11:14-23; 12:10

20 E Ieesuꞌ to vos hah en Kapaneam, me ra ma vamomhë peꞌ. A nap peo rakah to tönun haha kov ee maꞌ, ke Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ hikta onöt rakah ne a ëën, suk eꞌe to posean ne pa vaꞌaus a napan. 21 Ka ma poan e Ieesuꞌ nat in a tah vaꞌih, pare nö ee maꞌ, pan eꞌe se me poë, suk ataeah, a napan to sosoe ne pan, “E Ieesuꞌ to papön.”

22 Ka ma teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, to taneꞌ maꞌ Jerusalëm to sosoe ne pan, “Eꞌ to teꞌ me non e Belsebu, e susun po oraꞌ hat, ivëh to heꞌ kikis non poan, keꞌ veveo këh non o teꞌ po oraꞌ hat.” 23 Ke Ieesuꞌ vaoe huk en maꞌ pa napan varih to nat ne pa taateꞌ, pareꞌ vahutët ken pee pa ma soe vapipinoꞌ. Eꞌ to soe ke raoe pan, “Eꞌ teꞌ vah va non nih ke susun po oraꞌ hat antoen e non pa veo e susun po oraꞌ hat? 24 Ka ma napan to teꞌ ne paan a matop pa paeh susun, eꞌe se keh taki vakëh ko nok o pöök vuteꞌ, pare vapus koman hah, a matop pamëh hikta onöt rakah non a teꞌ vakis. 25 Keꞌ teꞌ pet me va e non manih po vutom taman varih to teꞌ ne sih koman a paeh iuun. Eꞌe se keh taki vakëh, pare vapus koman hah, o vutom taman poë varih to hikta se teꞌ kikis ne. 26 Ivëh, ke susun po oraꞌ hat se keh vakihat koman hah me a non, ko kum peꞌ takök vakëkëh, kee hikta onöt ne a teꞌ vaꞌpeh tamoaan, eꞌe se hik rakah ee.”

27 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe suk e susun po oraꞌ hat, pareꞌ soe pan, “A pah teꞌ to hikta onöt rakah non a ho akuk manuh pa iuun pa teꞌ söë, pareꞌ kokon a ma tah peꞌ, ahik, eꞌ se këk nohnoh vavih momoaan a teꞌ söë po uris, pareꞌ pah kokon poꞌ a ma tah kurus va pa koman iuun peꞌ.

28 Eöꞌ se soe vaman rakah keoꞌ peöm, e Sosoenën se ihan anoe a ma hat me a ma soe viivi kurus rakah varih no a napan to nonok ne. 29 Ivëhkëk, a teꞌ se keh soe viivi a Tuvuh Vasioꞌ, e Sosoenën to hikta se ihan anoe non a hat peꞌ, suk ataeah, eꞌ to nok en pa hat teꞌteꞌ tamoaan.” 30 E Ieesuꞌ to soe va nën suk a ma teꞌ varih to nat ne pa taateꞌ, eꞌe to sosoe ne pan, “Eꞌ to teꞌ me non a oraꞌ hat.”

E Sinan Me A Ma Kea Pe Ieesuꞌ

Matiu 12:46-50, me Luk 8:19-21

31 Ke sinan me a ma kea pe Ieesuꞌ nö ee maꞌ. Ee to sun ne maꞌ mahën, pare vanö na a soe pan e Ieesuꞌ se nö maꞌ, eꞌe to iu ep i ne poë. 32 A napan o pöh peo rakah to ihoꞌ me ne e Ieesuꞌ ka napan poë varih soe kee peꞌ pan, “E sinömah, me a ma kea pën, me a ma vameomah, to teꞌ ne mahën, ee to iu ne maꞌ oah.” 33 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eteh e sinaneoꞌ, me eteh e kea peöꞌ?” 34 Keꞌ kukuteꞌ en pa ma napan varih to ihoꞌ tatavi ne poë, pareꞌ soe pan, “A ma napan varih, eꞌe to teꞌ va e ne manih pe sinaneoꞌ, me a ma kea peöꞌ. 35 A napan varih to nonok ne a ma tah ne Sosoenën to iu non sih, eꞌe a ma kea peöꞌ, me a ma vameneoꞌ, me e sinan vamaman neoꞌ.”

4

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Teꞌ To Poꞌpoꞌ A Kon Manih Pa Koman A Rak Peꞌ

Matiu 13:1-9, me Luk 8:4-8

1 E Ieesuꞌ to taneo hah en pa vavaasis a ma napan manih sinten a tonon va Galiliꞌ. Ka napan o pöh peo to tönun pa havin e Ieesuꞌ. Ivëh, keꞌ peah en po paröꞌ, pareꞌ ihoꞌ non, ko paröꞌ atan non pa tonon, ka napan teꞌ ne manih sinten tonon. 2 Keꞌ vavaasis e non pee pa ma tah peo manih koman a ma soe vapipinoꞌ, pareꞌ soe ke raoe pan, 3 “Pënton öm, a pah teꞌ poꞌpoꞌ kon to nö pa rak peꞌ, pareꞌ poꞌpoꞌ a kon peꞌ. 4 A teꞌ pamëh to poꞌpoꞌ nö non a kon, ka ma meh voaꞌ kon vuꞌ ee manih po vaꞌpet taan, ko növan nö maꞌ, ko ëën vahik ee pee. 5 Ka ma meh voaꞌ vuꞌ ee manih pa moeh vösvös. Ka ma voaꞌ kon pisiꞌ vëvëhöꞌ ee maꞌ, peꞌ o oeh to hikta teꞌ ru non, ivëh, nee to pisiꞌ ohoꞌ suk maꞌ. 6 Ivëh, ka potan peah maꞌ, pareꞌ pa varak hah en pee, suk ee to hikta teꞌ aan vakis ne. 7 Ka ma meh voaꞌ kon vuꞌ manih po topnin o noꞌ uris toꞌtoꞌ, ka uris toꞌtoꞌ pu maꞌ, ko kopös en pee, kee hikta voaꞌ. 8 Ka ma meh voaꞌ kon vuꞌ ee manih po oeh vih, pare pu vavih ee maꞌ, ko voaꞌ vavih ee, ka ma meh vu kon voaꞌ ee po 30 voaꞌ, ka ma meh vu kon voaꞌ ee po 60 voaꞌ, ka ma meh vun voaꞌ ee po 100 voaꞌ.” 9 Ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “Eöm o teꞌ varih to teꞌ me nem a ma tenëneöm, eöm se pënton a soe vaꞌih.”

A Pusun In A Ma Soe Vapipinoꞌ

Matiu 13:10-17, me Luk 8:9-10

10 E Ieesuꞌ to teꞌ non pehen, ko teꞌ varih to tënan voh ne sih a ma soe peꞌ to nö vaꞌpeh me ee maꞌ pa havun me a poa vamomhë peꞌ. Pare soe ke poë pan eꞌ se vamaaka rapoë pa pusun in a soe vapipinoꞌ pamëh. 11 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe ke rapoë pan, “E Sosoenën to vataare voh en peöm pa pusun in a soe vakoaan va pa Matop Vih Peꞌ. Ivëhkëk, a napan varih to teꞌ tavus ne to pënton koe varoe ko ne sih a soe manih pa soe vapipinoꞌ. Eꞌ to vapuh e non, pa ö no a teꞌ vanënën soe vëh e Aisaëaꞌ to soe suk voh pan,

12 ‘Ee se epep ne ko sih epep vatëh va kov e ne manih,

ivëhkëk, ee hikta se nat i ne ta pah tah,

ee se tëtënan ne ko sih tëtënan vatëh va kov e ne manih,

ivëhkëk, ee hikta se maaka i ne a pusun in a soe pamëh.

Ee se keh maaka i ne a pusun in a soe pamëh,

ee se tarih ke na manuh pe Sosoenën, ke Sosoenën se ihan anoe en pa ma hat pee.’ ” Ais 6:9-10

A Pusun In A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Teꞌ To Poꞌpoꞌ A Kon

Matiu 13:18-23, me Luk 8:11-15

13 Ke Ieesuꞌ hi raoe pan, “Eöm hikta nat rakah ko nem pa pusun in a soe vapipinoꞌ vëh, ha? Eöm se poꞌ nat vah va in a pusun a ma meh soe vapipinoꞌ varih nih? Eöm to hikta nat nem, eöꞌ se soe tavus keoꞌ peöm pa pusun in a soe vapipinoꞌ pamëh. 14 A teꞌ vëh to poꞌpoꞌ o voaꞌ kon, eꞌ to teꞌ va non manih pa ö neꞌ to poꞌpoꞌ a soe pe Sosoenën manih pa komëëra napan. 15 A soe to vuꞌ manih po vaꞌpet taan, eꞌ to teꞌ va non manih pa napan to tënan a soe, ko vasuksuk no e susun po oraꞌ hat to vëvëhöꞌ maꞌ, ko kon ke en pa soe vëh ne Sosoenën to poꞌpoꞌ manih pa komëëre. 16 Ka ma upöm teꞌ to teꞌ va e ne manih pa ma voaꞌ kon to vuꞌ manih po oeh vösvös. Eꞌe to pënton ee pa soe, pare kon vëvëhöꞌ ee, pare vaeö e ne peꞌ. 17 Ivëhkëk, o vaman pee to hikta teꞌ aan vakis non manih pa komëëre. Ko poen no a napan to kehkeh vöknah ne a soe pe Sosoenën, ee to heꞌ ee pee pa punis, ko hinën ee pee, ko vaman pee kuꞌ vëhöꞌ en. 18 Ka ma upöm teꞌ to teꞌ va e ne manih po voaꞌ kon to vuꞌ topnin o noꞌ uris toꞌtoꞌ. A pap teꞌ poë varih to pënton e ne sih pa soe pe Sosoenën. 19 Ivëhkëk, ee to koman vaviꞌ e ne pa ma moeh tah va po oeh vëh, pare koman vaviꞌ me e ne pa ununun vörep a moniꞌ, ko teꞌ e ne pa manin pet na a ma meh tah. Ka ma tah poë varih kupkup e ne pa soe pe Sosoenën manih pa ma kokoman pee. Ka soe pamëh hikta vovoaꞌ non. 20 Ivëhkëk, a ma meh voaꞌ kon to vuꞌ manih po oeh vih, to teꞌ va e ne manih po teꞌ to pënton a soe pe Sosoenën, pare kon ko ötöön e ne. Ka soe pamëh to voaꞌ pet manih po toꞌtoꞌ pee. Ka ma paeh to voaꞌ ee po 30 voaꞌ, ka ma meh to voaꞌ ee po 60 voaꞌ, ka ma meh to voaꞌ ee po 100 voaꞌ.”

A Soe Vapipinoꞌ In O Maaka

Luk 8:16-18

21 Ke Ieesuꞌ soe ken pa napan me ra ma vamomhë peꞌ pa meh soe vapipinoꞌ, pareꞌ soe pan, “A napan onöt kës e ne pa teꞌ o ram, pare vahoꞌ hop manih paan o kove, keꞌ manih pa paan a tevan? Ahik, ee se vahan rakah manuh mahën pa ö vavahan ram. 22 A ma tah kurus varih ne ea to kokoaan no, amot ne Sosoenën se vatvus en pee manih pa mahën. Ka ma tah kurus varih to kup ne, amot ne Sosoenën se pureꞌ en, pareꞌ vatvus vateeraꞌ en pee. 23 Pënton öm, a teꞌ to teꞌ me non a tenaneah, eꞌ se pënton a soe peöꞌ, ko inan, pareꞌ kokoman vatotoopin.”

24 Ke Ieesuꞌ soe ken pee pan, “A ma soe varih nöm to pënton nem, ne eöm se kokoman vavih rakah nem. A ma tah varih nöm to heꞌheꞌ akuk nem sih o upöm teꞌ, eꞌ a ma tah poë varih ne Sosoenën se piun oah hah ken peöm. Pareꞌ vatok pet e na pa ma meh tah manih peöm. 25 A teꞌ se keh kon voh o nat, pareꞌ maaka i non a soe pe Sosoenën, e Sosoenën se heꞌ vaꞌpuh oah en peꞌ po nat, keꞌ maaka vavih en. Ka teꞌ se keh koaan o nat vëh ne Sosoenën to heꞌ voh poan, e Sosoenën se öt hah këh en peꞌ po nat pamëh.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Po Voaꞌ Tah Ënëën Vaꞌih To Pokoꞌ Maꞌ

26 Ke Ieesuꞌ vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “A Matop Vih pe Sosoenën to teꞌ va e non manih pa pah teꞌ to varapök a ma voaꞌ tah ënëën manih po oeh. 27 Ka teꞌ pamëh koroh en pa popoen, ka pöstakah neꞌ to sun, pareꞌ nönö vah non, a ma voaꞌ tah ënëën poë varih he pisiꞌ ee maꞌ. Ivëhkëk, eꞌ to hikta nat non ee pisiꞌ vah va maꞌ nih. 28 O oeh koman to kikiu non, ko vapisiꞌ en pa ma voaꞌ tah ënëën, kee pu maꞌ, pare voaꞌ ee. Vamomoaan no uvineah to tavus, ko vasuksuk no korom to tavus maꞌ, ko vahik ka ö ënëën tavus poꞌ maꞌ. 29 Ko poen no a voaꞌ to manot ee, ke voe pamëh taneo en pa moes a voaꞌ po rapis, suk ataeah, o poen va pa ëën a voaꞌ to öök en.”

A Soe Vapipinoꞌ To Teꞌ Non Manih Po Voaꞌ Mastat

Matiu 13:31-32, me Luk 13:18-19

30 Ke Ieesuꞌ hi haha kov en pee pan, “Ea se vëknöm vah va in a Matop Vih pe Sosoenën nih? A soe vapipinoꞌ taeah to vih non pea se soe pet na marën a vamaaka ro teꞌ? 31 Eꞌ to teꞌ va non manih po voaꞌ naon nee to popokaꞌ ne o mastat, eꞌ o voaꞌ tah to parin a soneꞌ varo rakah, ka teꞌ kon, pareꞌ nep poan manih po oeh. 32 Ivëhkëk, a vu mastat to pupu tamoaan e non maꞌ, pareꞌ tavus en a vu tah apuh oah manih pa koman a rak, pareꞌ teꞌ me non a ma pean apaꞌpuh, ko növan va kin nö maꞌ, pare ihihoꞌ ne pa ma peananeah.”

E Ieesuꞌ To Vatvus A Soe Manih Pa Soe Vapipinoꞌ

Matiu 13:34-35

33 O poen ne Ieesuꞌ to heꞌheꞌ voh non sih a ma soe peꞌ manih pa napan, eꞌ to heꞌheꞌ koe rakah non sih a ma soe peꞌ manih pa ma soe vapipinoꞌ. Ka ma soe vapipinoꞌ poë varih se teꞌ maaka onöt ne a ö no a napan se maaka ne a soe peꞌ. 34 Eꞌ hikta soe vamaaka ke ra napan ta pah soe. Ahik. Eꞌ to vavatvus vaviꞌ non a ma soe peꞌ pa ma soe vapipinoꞌ. Ko poen no a ma vamomhë peꞌ se keh teꞌ vaꞌpeh varoe me ne poë, eꞌ to vamaaka ken pee pa pusun in a ma soe vapipinoꞌ poë varih.

E Ieesuꞌ To Taꞌ A Tuvuh Keꞌ Moovi

Matiu 8:23-27, me Luk 8:22-25

35 Manih pa potan avoeꞌ pamëh pa matanpoen, ne Ieesuꞌ to soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Ka pahan ee manuh pa pap tonon vöh Galiliꞌ.” 36 Kee këh ee maꞌ pa nap peo, pare peah ee po paröꞌ vëh ne Ieesuꞌ to tok vovoh vu non. Ko vamomhë peah töön ee pe Ieesuꞌ, kee nö vaꞌpeh ee. Ee to këh ee pa ma meh paröꞌ nee to pët teꞌ vu ne. 37 Ka ivat ip maꞌ, ka supa susurap hop e non maꞌ po komön o paröꞌ, ka siꞌ ö hat ka tahiꞌ puh en po paröꞌ. 38 E Ieesuꞌ to teꞌ non manih po kusin o paröꞌ, pareꞌ koroh non ko vahipös non pa ta vahipös, ka ma vamomhë peꞌ kunkuin poë, pare soe pan, “Apuh, eën hikta koman a rora noman ah? A siꞌ ö hat poꞌ toh, ko paröꞌ rokoꞌ me en pea.” 39 Ke Ieesuꞌ sun, pareꞌ taꞌ a tuvuh me a supa pan, “Moovi öm!” Kee moovi ee. 40 Ke Ieesuꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Suk ataeah, köm nanaöp nem, eöm to hikta teꞌ avoeꞌ me nem to vaman manih peöꞌ, ha?” 41 Kee pah töhkak vahat ee, pare vaiihi koman e ne pan, “A teꞌ rakah vëh eꞌ eteh? Ka tuvuh me a supa tënan rakah ee pa soe peꞌ?”

5

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Teꞌ To Teꞌ Me Non A Oraꞌ Hat

Matiu 8:28-34, me Luk 8:26-39

1 E Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to pahan hah ee pa tonon va Galiliꞌ, pare takin ee pa muhin va Gerasaꞌ. 2 Eꞌ to këkëh takin ko non maꞌ o paröꞌ, ka teꞌ to teꞌ me non a oraꞌ hat taneꞌ maꞌ po vapeepe nö en maꞌ pa ep peꞌ. 3 A teꞌ pamëh no a oraꞌ hat to teꞌ non manih peꞌ, keꞌ kokoroh non maꞌ sih po vapeepe, ahik ta pah teꞌ to onöt non a nohnoh poan po to uris eh. 4 A ma poen peo no a napan to nohnoh a poa moneah me a poa koreneah pa sen. Ivëhkëk, a ma tamoaan neꞌ to kukurus këh a non pa sen pamëh. Eꞌ to parin a eh, ka hikta teꞌ to onöt non a ötöön poan. 5 Pa ma potan me a ma popoen neꞌ to nönö vah non maꞌ sih manuh po vapeepe, me manuh pa topnin in a ma totope. Eꞌ to kokoeꞌ suntan tamoaan vah e non, pareꞌ viivi ruruvis koman hah a non sih po vös.

6 Eꞌ to teꞌ varo e non maꞌ, pareꞌ ep i na e Ieesuꞌ. Ivëh, keꞌ vaveo maꞌ, ko vuꞌ, pareꞌ vatokon en manih pa matan e Ieesuꞌ marën a kë a ëhnaneah. 7 Ivëhkëk, a oraꞌ hat pamëh to kokoeꞌ tavus ke maꞌ pa rivon a teꞌ pamëh, pareꞌ soe maꞌ pan, “Ieesuꞌ, eën e Koaꞌ pe Sosoenën A Kikis Vi, eën se nok ataeah manih peöꞌ? Koe ka neoꞌ ah! Manih pa ëhnan e Sosoenën, eöꞌ to hi nös oah pan, eën se nat nom vakmis a neoꞌ.” 8 A oraꞌ hat to soe va nën, suk e Ieesuꞌ to soe pan, “Oraꞌ hat, tavus këh mah a teꞌ maneom.” 9 Ke Ieesuꞌ hi poan pan, “A ëhnöömah eteh?” Ka oraꞌ hat pamëh piun maꞌ, pareꞌ soe pan, “A ëhnaneoꞌ, ‘a Nap Peo’, suk emöm to peo to teꞌ hop nem pa teꞌ vëh.” 10 Ka oraꞌ hat pamëh hin vakis en pe Ieesuꞌ pan eꞌ se nat non veo tavus raoe këh a muhin pamëh.

11 Manih pa poen pamëh no vasun kuꞌ peo to ënëën vatët ne pa sinten a siꞌ ö tope. 12 Ko oraꞌ hat peo poë varih pah hin vakis ee pe Ieesuꞌ pan, “Vanö a möm ah manuh po kuꞌ varuh, kemöm hop manuh pee.” 13 Ke Ieesuꞌ vaonöt rapoë, kee nö ee. Ee to tavus këh ee maꞌ pa teꞌ pamëh, pare hop ee po kuꞌ. O vasun kuꞌ to peo onöt ne o 2,000. Kee vavaveo kunah ee pa ö vaere, ko susurap ee na pa tonon, pare vuk, ko mët vahik ee.

14 Ka napan varih to matop ne sih po vasun kuꞌ pamëh varurusin ee, pare vahutët vavah ee pa ma tah to tanok manih pa vöön apuh me ra ma vöön sosoneꞌ. Ka napan vanönö ee maꞌ pa ep pa ma taneah to tanok. 15 A napan to nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pare taum ee pa teꞌ pamëh no oraꞌ hat to teꞌ voh ne manih peꞌ to ihoꞌ non, eꞌ to rara hah en po rara, ko kokoman peꞌ maaka hah en, ka napan varih pah vananaöp ee. 16 Ka napan varih to ep voh ne pa ma tah poë varih vahutët kee pee pataeah, to tavus voh manih pa teꞌ pamëh, me ro oraꞌ hat, me ro kuꞌ. 17 Ivëh, kee taneo ee pa hin vakis e Ieesuꞌ pan eꞌ se këh tavus a muhin pee.

18 E Ieesuꞌ to pepeah hah nö non manuh po paröꞌ ka teꞌ vëh no a oraꞌ hat to teꞌ voh non manih peꞌ he nö maꞌ, pareꞌ hin vakis poan pan, “Eöꞌ to iu teꞌ vaꞌpeh me a noꞌ oah.” 19 Ke Ieesuꞌ hikta vaonöt ke poan, ivëhkëk, eꞌ to soe ke poan pan, “Nö hah na manuh vöön pa ma teꞌ pën. Parën vatvus manih pee a ö ne Sunön to nök va vu ka oah, me o ururuan vëh neꞌ to nok vu manih pën.” 20 Ivëh, keꞌ nö en pareꞌ hutët poꞌ en pa ma vahutët va pa ma tah ne Ieesuꞌ to nok manih po toꞌtoꞌ peꞌ, manih pa ma vöön to teꞌ ne pa muhin va Tekapolis, ka napan töhkak, ko puh rakah ee po kokoman.

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah E Koaꞌ Pe Jaërus A Teꞌ Apuh To Matop Non Sih A Iuun Hinhin Soneꞌ Po Jiuꞌ, Me Köövo To Vaket O Ohop Peꞌ

Matiu 9:18-26, me Luk 8:40-56

21 E Ieesuꞌ to tok pahan hahah kov en po paröꞌ me ra ma vamomhë peꞌ pa pap tonon vöh. Manuh pa pap tonon vöh, ee to takin, ka napan tönun vatët hahah kov ee maꞌ manih peꞌ. 22 Ivëh, ka pah teꞌ sunön to matop non sih a iuun hinhin soneꞌ po Jiuꞌ nö en maꞌ manih peꞌ. A ëhnaneah e Jaërus, eꞌ to ep in na e Ieesuꞌ, pareꞌ nö maꞌ ko vatokon manih pa havin a moneah. 23 Ke Jaërus pah hin vakis rakah en pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe pan, “Sunön, a siꞌ ö hat ke koaꞌ mon peöꞌ mët en, nö mah, parën hariun eah pa koreomah, keꞌ sih toꞌ hah, ko teꞌ toꞌtoꞌ non.” 24 Ke Ieesuꞌ nö vaꞌpeh me en pe Jaërus me ra ma vamomhë peꞌ, ka nap peo rakah to suk raoe, pare vasusunpip nö e ne pe Ieesuꞌ. 25 Ivëh, ka pah köövo to teꞌ hop non pa napan poë varih, to vavahuh tamoaan non sih o eraꞌ. Eꞌ to teꞌ me voh non a mët pamëh po havun me ro pöök kirismas. 26 O röktaꞌ o pöh peo to vavakmis voh ne sih poë. E köövo pamëh to vahik akuk rakah en pa ma moniꞌ peꞌ manih pee. Ivëhkëk, a mët peꞌ to apaꞌpuh vapiun nö e non, pareꞌ hikta hikhik non. 27-28 Eꞌ to pënton voh en pa ma vahutët va pe Ieesuꞌ. Pareꞌ soe aven koman en manih po kokoman peꞌ pan, “Eöꞌ se keh hariun ro o ohop peꞌ, eöꞌ se toꞌ hah eoꞌ, ka mët peöꞌ hik en.” Ivëh, keꞌ huk vatët maꞌ pa tonuneah, ko hariun en po ohop peꞌ, 29 ka varuꞌ rakah vakomanih no a mët peꞌ to hik en, keꞌ hikta vavahuh hah non o eraꞌ. Ka manih pa sionineah neꞌ to haraꞌ en pa ma kamis to hik këh ee peꞌ. 30 Ke Ieesuꞌ haraꞌ en pa ma kikis peꞌ to tavus këh ee peꞌ, ivëh, keꞌ tarih pareꞌ hi ra napan pan, “Eteh to hariun kuru o ohop peöꞌ?” 31 Ka ma vamomhë peꞌ piun poë, pare soe ke poë pan, “Eën ep kov e nom pa napan to parin a peo, pare tönun töön rakah e ne pën, suk ataeah, kën hi pan, ‘Eteh to hariun a neoꞌ?’ ” 32 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to vavaiu avoeꞌ e non peteh ivëh, to hariun vu o ohop peꞌ. 33 Ivëh, ke köövo pamëh nat e non pa tah to tanok vu manih peꞌ, pareꞌ nanaöp non ko rikrik e non, ivëh, keꞌ nö maꞌ ko vuꞌ ko vatokon pa matan e Ieesuꞌ, pareꞌ vavatët vahik en pa ma moeh kokoman me a ö ne Ieesuꞌ to vatoꞌ hah va in poan. 34 Ke Ieesuꞌ soe ke poꞌ poan pan, “Koaꞌ peöꞌ, eën to vaman a neoꞌ, ka mët pën hik këh en pën. Eën se nö na me a taateꞌ moomo, peꞌ a mët pën to hik en.”

35 E Ieesuꞌ to vaato avoeꞌ e non, ka ma teꞌ va pa iuun pe Jaërus nö ee maꞌ, pare soe ke poë pan, “E semomah to mët en. Koe a vatëh vörep e Apuh.” 36 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to hikta iu pënton non a soe nee to sosoe ne. Ivëh, keꞌ soe ke Jaërus pan, “Eën se koe a naöp, parën vaman varoe a no neoꞌ.” 37 E Ieesuꞌ to soepip en pa napan kurus, pareꞌ taꞌ varoe e Pitaꞌ, pen e Jëmis, me e Jon, ke Jaërus, ee ra taanaꞌ to nö vaꞌpeh me e Ieesuꞌ manuh pa iuun pe Jaërus, me ahikta meh teꞌ to nö vaꞌpeh me raoe. 38 Ee to tavus ee manuh pa iuun pe Jaërus, ke Ieesuꞌ tënan a napan to vaokook suntan rakah e ne, 39 suk e semon Jaërus to mët en. Ke Ieesuꞌ ho en koman a iuun pe Jaërus, pareꞌ hi a napan varih to vaokook ne pan, “Eöm okook heheve suk nem ataeah? E koaꞌ vëh to hikta mët, eꞌ to koroh varoe.” E Ieesuꞌ to soe vamanih, suk a ö neꞌ se vatoꞌ hah en nös pe koaꞌ pamëh. 40 Ivëhkëk, a napan to vavövöneꞌ suntan rakah ee pe Ieesuꞌ, ke Ieesuꞌ veo tavus en pee, pareꞌ taꞌ e taman e koaꞌ pen e sinaneah me ra kukön vamomhë peꞌ, kee ho ee manuh pa ö vavahoꞌ teꞌ mët ne koaꞌ to pet non. 41 Ke Ieesuꞌ öt a koreneah, pareꞌ soe pan, “Talita koum.” A pusun a soe vaꞌih to soe non pan, “Koaꞌ mon soneꞌ, eöꞌ to soe ka oah, sun ah.” 42 Varuꞌ rakah vakomanih neꞌ to sun en, ko taneo en pa nö vavah, e koaꞌ pamëh to onöt non o havun me ro pöök kirismas. Ka ma teꞌ varih to teꞌ ne koman iuun to ep in a tah vaꞌih, pare pah vatötöhkak suntan ee. 43 Ke Ieesuꞌ vuhvuh vakis rakah en po teꞌ varih koman iuun pan, “Eöm se nat nem vavatët a tah vaꞌih manih pa ta meh teꞌ.” Pareꞌ soe ke ra poa manot pan, “Heꞌ öm eah ta taëën, keꞌ ëën.”

6

A Napan Va Nasarët To Heꞌ Tonun E Ieesuꞌ

Matiu 13:53-58, me Luk 4:16-30

1 E Ieesuꞌ to këh hah en pa vöön vëh Kapaneam, pareꞌ hah en manuh pa vöön peꞌ Nasaret, ka ma vamomhë peꞌ to nö vaꞌpeh me ee peꞌ. 2 Eꞌ to taneo en pa vavaasis a napan a soe pe Sosoenën po Poen Apaapo manih pa iuun hinhin soneꞌ po Jiuꞌ. A nap peo rakah to pënton ne poë to vavaasis non, pare pah töhkak vahat ee. Pare soe vamanih pan, “A teꞌ vëh kon taneꞌ maꞌ a ma soe varih nih? Me o nat vëh neꞌ to kon taneꞌ maꞌ nih? Eꞌ nonok vah va in non a ma tah vatoksean nih? 3 A teꞌ vëh, eꞌ a teꞌ ekeok, eꞌ e koaꞌ pe Mariaꞌ, pareꞌ teꞌ non e kea pe Jëmis, ke Jeosëp, ke Jiutas, ke Saëmon. A ma vameneah to teꞌ vaꞌpeh me e ne pea manih.” Keꞌ ivëh, a tah no a napan va pa vöön peꞌ to heꞌ tonun suk poë. 4 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Manih pa ma ö kurus me pa vöön apuh no a napan to ta e ne po teꞌ vanënën soe, ivëhkëk, manih pa vöön koman peꞌ me manih pa ma poaneah, me manih pa tapaiuun peꞌ, ee to hikta ta ne poë, ee to heꞌ tonun e ne peꞌ.” 5 Ivëh, keꞌ hikta onöt non a nok ta pah tah vatoksean apuh manih pa vöön pamëh, ee to hikta vaman ne poë. Ivëhkëk, eꞌ to vatok varoe a koreneah pa ma pah teꞌ varih to haraꞌ ne a ma mët, ka ma mët pee hik këh en pee, kee toꞌtoꞌ hah ee. 6 Eꞌ to töhkak, suk a ma napan to hikta vaman ne poë. Ivëh, keꞌ vavih vah en pa ma meh vöön pa vavaasis a napan pa soe pe Sosoenën.

E Ieesuꞌ To Heꞌ A Havun Teꞌ Me A Pöök A Kiu, Pareꞌ Vanö Raoe

Matiu 10:5-15, me Luk 9:1-6

7 E Ieesuꞌ vaoe ununun en pa havun me ra poa vamomhë peꞌ, pareꞌ vanö pöpöök raoe pa ma vöön, pareꞌ heꞌ en pee pa tasun peꞌ, marën a veo këh a napan po oraꞌ hat. 8-9 Pareꞌ soe ke rapoë pan, “Eöm se nat nem teꞌ vaꞌpeh ta ma meh tah manih pa nö peöm, eöm se nat nem teꞌ ta taëën, me to kove, paröm nat nem teꞌ to meoh ohop. Ivëhkëk, eöm se teꞌ varoe o toknon me a suꞌ peöm. Suk a napan se matop e ne peöm pa taëën me a ma meh ohop.” 10 Eꞌ to soe vamatop avoeꞌ ken pee pan, “Eöm se keh ho pa ta pah iuun, eöm se teꞌ nem nën pa iuun pamëh, keꞌ antoen po poen nöm se këh a vöön pamëh. 11 Ka manih pa ma meh vöön no a napan se keh hikta vaoe a neöm pa ma iuun pee, pare hikta pënton a ma soe peöm. A, këh maꞌ a iuun me a vöön pamëh, paröm susunuh o kusan vëh to teꞌ non pa ma moeeneöm, paröm nö em pa meh vöön, ko nat nem vos amot koe hah maꞌ nën. Eꞌ a soe vanat va pa ö no a napan va pa vöön pamëh to hikta iu pënton ne a soe peöm. Ivëh, ke Sosoenën se vakmis raoe.” 12 Ivëh, ko vamomhë peꞌ nö ee pa vavaasis a napan pan, ee se panih a ma kokoman me a ma taateꞌ hat pee. 13 Pare veo tavus o oraꞌ hat këh a napan, pare hë o vanom manih pa napan varih to haraꞌ ne a ma mët. Kee vih hah ee.

E Jon Tövapupui to Mët En

Matiu 14:1-12, me Luk 3:19-20; 9:7-9

14 A teꞌ sunön vëh e Hëërot to pënton en pa ma tah varih, suk ataeah, a ëhnan e Ieesuꞌ to nö vavah en pa ma ö kurus. A ma paeh teꞌ to soe vamanih pan, “E Jon Tövapupui to sun taneꞌ hah maꞌ po vapeepe. Ivëh, neꞌ to teꞌ suk me non o kikis va pa nok a tah vatoksean.” 15 Ka ma upöm teꞌ soe ee pan, “Eꞌ a teꞌ vanënën soe vëh e Elaëjaꞌ.” Ko upöm sosoe e ne pan, “Eꞌ a teꞌ vanënën soe to teꞌ va non manih pa ma teꞌ vanënën soe vamoaan voh.” 16 E Hëërot to pënton a tah vaꞌih, pareꞌ soe pan, “E Jon Tövapupui nöꞌ to moes kurus voh eoꞌ pa koꞌkoneah. Ivëhkëk, kuru neꞌ to toꞌ hah en maꞌ.”

17 E Hëërot koman voh to vanö a ma teꞌ peꞌ, kee öt e Jon, pare nohnoh poë po uris eh, ko vahoꞌ poë pa iuun nohnoh. E Hëërot to nok vamanih, suk eꞌ to me e töveneah, Hëëroteas, e köövo pe kea soneꞌ peꞌ, Filip. 18 Ivëh, ke Jon Tövapupui soe ke voh e Hëërot pan, “Manih pa taateꞌ pa kën sipuura, eën se nat nom me e köövo pe kea pën pa tëëm neꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ avoeꞌ e non.” 19-20 E Hëëroteas to poet voh, ko heve non e Jon Tövapupui, pareꞌ iu ip vamët e non peꞌ. Ivëhkëk, eꞌ to hikta antoen non. Suk ataeah, e Hëërot to nanaöp e non pa ip vamët e Jon, suk eꞌ to nat e non pe Jon a teꞌ vih, no a taateꞌ peꞌ to totoopin rakah manih pa matan e Sosoenën, pareꞌ vivihan. Ivëh, keꞌ ut vavih e non peꞌ. Ko poen neꞌ to pënton a soe pe Jon, eꞌ to pah kokoman vörep e non, pareꞌ pah haraꞌ vapunis rakah e non. Ivëhkëk, eꞌ to pah iu rakah e non pa pënton a soe peꞌ.

21 Po vasuksuk ne Hëëroteas to taum en pa hanan va pa ip vamët koe e Jon Tövapupui manih pa ö ne Hëërot to kehkeh nok non a taëën apuh, suk o poen ne sinaneah to vahuh voh poan. A ma vu susunön va pa muhin va Galiliꞌ, me ro teꞌ varih to vovoh ne manih pa nap vëvënsun, me o teꞌ varih to kiu ne pa kaman, ee ra ma teꞌ poë varih ne Hëërot to vaoe raoe marën a vaeö me poë pa taëën peꞌ. 22 Ke semon Hëëroteas nö maꞌ, pareꞌ pinoꞌ vamanin en pe Hëërot, me ra ma napan varih to ënëën vaꞌpeh me ne poë. Ivëh, ke Hëërot soe ke koaꞌ sepeꞌ pamëh pan, “Ataeah nën to iu nom. Eöꞌ se heꞌ eoꞌ pën.” 23 Ke Hëërot soe en pa soe vaman kikis peꞌ manih pe koaꞌ sepeꞌ pamëh pan, “Man rakah non pe Sosoenën, eöꞌ se heꞌ eoꞌ pën pataeah nën to iu nom. Eën se keh iu nom a ö nöꞌ se kök vakëh a muhin nöꞌ to matop noꞌ, paröꞌ heꞌ a oah ta ö, a, eöꞌ se nok va eoꞌ nën.”

24 Ke koaꞌ sepeꞌ pamëh tavus, pareꞌ hi en pe sinaneah pan, “Eöꞌ se hin ataeah manih pe Hëërot?” Ivëh, ke sinaneah Hëëroteas taum poꞌ en pa hanan va pa ö ne se ip vamët koe in e Jon Tövapupui, pareꞌ soe ke semoneah pan, “A, eën se nö hah manuh pe Hëërot, parën soe va in eah manih pan, ‘Eöꞌ to iu noꞌ o kahoꞌ pe Jon Tövapupui neꞌ se heꞌ maꞌ oah.’ ” 25 Ke koaꞌ sepeꞌ pamëh vëvëhöꞌ hah rakah en manuh pe Hëërot, pareꞌ hin vakis rakah en pan, “Eöꞌ to iu noꞌ a ö nën se heꞌ ohoꞌ a neoꞌ o kahoꞌ pe Jon Tövapupui se pet non pa peret.” 26 Ke Hëërot pënton a soe vaꞌih ko pah toksean rakah en, pareꞌ teꞌ me e non po tamak. Ivëhkëk, a hikta tah neꞌ se nok, suk ataeah, eꞌ to soe vu ken pe semon Hëëroteas pa soe kikis, o upöm teꞌ susunön neꞌ to vaoe na he pënton i ne pa soe pamëh. Ivëh, neꞌ hikta onöt suk non a kök hah a soe kikis neꞌ to soe ke vu e koaꞌ sepeꞌ. 27 Ka teꞌ sunön pamëh veo ohoꞌ en pa teꞌ vëvënsun peꞌ, keꞌ nö en pa iuun nohnoh, pareꞌ moes kurus en maꞌ po kahoꞌ pe Jon. 28 Eꞌ to teꞌ maꞌ o kahoꞌ pe Jon to pet non pa peret, pareꞌ heꞌ en pe koaꞌ sepeꞌ pamëh, ke koaꞌ sepeꞌ pamëh teꞌ, ko heꞌ en pe sinaneah.

29 Ka ma vamomhë pe Jon Tövapupui pënton a ö ne Jon to mët en, pare nö maꞌ, ko teꞌ ee pa sionin e Jon, ko pe ee peꞌ po vapeepe.

E Ieesuꞌ To Makën A 5,000 Teꞌ

Matiu 14:13-21, me Luk 9:10-17, me Jon 6:1-13

30 A ma aposol pe Ieesuꞌ to hah ee maꞌ, pare tönun vaꞌpeh hah me ee pe Ieesuꞌ, pare vahutët ke poë a ma kiu me a ma soe nee to vavaasis ne maꞌ a ma napan. 31 A nap peo rakah to nönö kov e ne maꞌ, ko upöm vaahah e ne, ke Ieesuꞌ me a ma vamomhë peꞌ hikta antoen ne a ëën. Ivëh, ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “Ep öm, ka nö ee pa ta ö ne ea se teꞌ varoe no, köm sih vanot, ko ëën ta taëën.” 32 Keꞌe varoe kuru to peah ee po paröꞌ, pare nö ee pa ö no a hikta teꞌ to teꞌ non.

33 Ka ma napan ep i raoe to nönö ne, pare ep inan ohoꞌ ee pee. Ivëh, kee taneꞌ ee maꞌ pa ma vöön, ko vavaveo vovoh, pare tavus momoaan kee pe Ieesuꞌ, me a ma vamomhë peꞌ. 34 E Ieesuꞌ to tatakin këh ko non o paröꞌ, pareꞌ ep a napan peo rakah, ko pah uruan en pee, suk eꞌe to teꞌ va i ne manih po sipsip varih no ahikta teꞌ to matop non rapoë. Ivëh, keꞌ taneo en pa vavaasis raoe pa ma soe pe Sosoenën. 35 A siꞌ ö hat ka muhin poen en, ka ma vamomhë peꞌ nö ee manuh peꞌ, pare soe ke poë pan, “A moeh hikta teꞌ ivëh. 36 Ivëh, ka se ep, ko vanö hah a ma napan varih, kee nö, pare voen ta ma taëën pa ma vöön to teꞌ vatët ne manih, ko ëën.” 37 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöm koman se makën raoe.” Kee hi poë pan, “Eën to iu pöꞌ nom a ö nemöm se nö, ko voen maꞌ ta ma taëën pa ta moniꞌ to onöt va non manih po 200 voaꞌ moniꞌ, ha?” 38 Ke Ieesuꞌ hi rapoë pan, “O tovih muꞌ ne eöm to öt nem? Nö öm ko hi voh na a napan.” Kee nö ko nat maꞌ, pare hah maꞌ ko soe ke poë pan, “O tönim muꞌ me a poa iian.”

39 Ke Ieesuꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Eöm se soe ke ra napan, kee ihoꞌ pa ma kum manih pa karas.” 40 Ka napan ihoꞌ nö ee pa ma kum to antoen ne a ma 50 teꞌ, ka ma meh pa ma 100 teꞌ. 41 Ke Ieesuꞌ kon o tönim muꞌ me a poa iian, pareꞌ ta peah na kin, ko soe vavihvih ken na pe Sosoenën. Eꞌ to kökök a ma muꞌ, pareꞌ heꞌ a ma vamomhë peꞌ, pan ee se ki vakëkëh ke ra napan. Ka poa iian me neꞌ to kök, pareꞌ nok pet va en nën. 42 Ka napan kurus ëën, ko mahun vahik rakah ee. 43 Ko vamomhë pe Ieesuꞌ ununun o havun me o pöök kove pa ma ö muꞌ me a ma ö iian varih no a napan to ëën këh. 44 A napan varih to ëën a taëën pamëh to onöt voh ne o 5,000 teꞌ oeteꞌ.

E Ieesuꞌ To Tet Maꞌ Pa Tonun A Tonon Va Galiliꞌ

Matiu 14:22-33, me Jon 6:16-21

45 Ke Ieesuꞌ vëvëhöꞌ vapeah en pa ma vamomhë peꞌ manih po paröꞌ, kee vovoh pahan këh ee peꞌ manuh pa pap tonon va Bëtsaëtaꞌ. E Ieesuꞌ koman se vanö hah a ma napan manuh pa ma vöön pee. 46 E Ieesuꞌ to vanö vahik en pa ma napan, pareꞌ peah en manuh pa tope pa hin nën. 47 Pa matanpoen rakah no o paröꞌ to atan non manih pa tonon, ke Ieesuꞌ teꞌ varoe e non maꞌ pehen manuh sinten a tonon. 48 Ke Ieesuꞌ ep in a ma vamomhë peꞌ to me ohoaꞌ o paröꞌ, suk a tuvuh to ipip koe ke non maꞌ nën. Pa pöstakah rakah topnin a 3 me 6 kirök, ne Ieesuꞌ to nö maꞌ manih pee. Eꞌ to tet maꞌ a tonon, ka siꞌ ö hat keꞌ oah en pee. 49 A ma vamomhë peꞌ to ep i na poë to tetet nö non maꞌ a tonon, pare pah tötö suntan e ne, suk eꞌe to koman ne pan e Ieesuꞌ a oraꞌ. 50 Ee kurus rakah to ep in poë pare pah rikrik e ne po naöp. Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to vaato vëvëhöꞌ me en pee, pareꞌ soe ke raoe pan, “Teꞌ vaes nem, ko koe a naöp, eöꞌ akuk kuru.” 51-52 Ke Ieesuꞌ peah en po paröꞌ ko teꞌ me e non pee, ka tuvuh hik en. Ka ma vamomhë peꞌ pah töhkak ee, suk ataeah, ee to ep in a tuvuh to hik en me a ö nee to meꞌ avoeꞌ e ne pa nat vamaaka a ö ne Ieesuꞌ to makën a napan po tönim muꞌ me a poa iian. Suk, a ma kokoman pee to teꞌ nun avoeꞌ voh e ne.

E Ieesuꞌ To Vaatoꞌ Hah A Ma Napan To Haraꞌ Ne A Ma Mët Manih Gënesaret

Matiu 14:34-36

53 Ee to pahan ee pa tonon va Galiliꞌ, pare takin ee pa muhin va Gënesaret, pare noh töön ee po paröꞌ. 54 Ee to këkëh tavus ko ne maꞌ o paröꞌ, ka napan inan vëvëhöꞌ rakah ee pe Ieesuꞌ. 55-56 Ka napan va pa ma vöön kurus vëvëhöꞌ ee maꞌ pa pënton e Ieesuꞌ, ko upöm teꞌ teꞌteꞌ ee maꞌ po teꞌ varih to koroh ne pa ma tevan to haraꞌ ne a ma mët. Ka manih pa ma ö kurus ne Ieesuꞌ to vos manih pa ma vöön apaꞌpuh, ka napan teꞌteꞌ ne maꞌ o teꞌ varih to haraꞌ ne a ma mët manuh pa ö totoaan, pare hinhin vakis ne poë pan a napan varih to haraꞌ ne a ma mët se hariun ro o ohop peꞌ. Ka napan kurus varih to haraꞌ ne a ma vu mët to hariun ro ohop peꞌ, pare toꞌ vahik rakah ee.

7

A Taateꞌ Pe Sosoenën To Teꞌ Oah E Non Pa Taateꞌ Va Pa Kën Sipun

Matiu 15:1-9

1 Ka ma upöm Parësiꞌ, me ro teꞌ vavaasis varih to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, to taneꞌ maꞌ Jerusalëm, pare nö, ko tönun töön ee pe Ieesuꞌ marën a vahutët me poë. 2 O Parësiꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës to ep a ma vamomhë pe Ieesuꞌ to ënëën ne a taëën pee, a ma koreere he kukusan. Suk ataeah, eꞌe to hikta pupui momoaan a ma koreere vamanih pa ö no a taateꞌ pa kën sipun to soe va non. 3 O Parësiꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, se keh hikta pupui momoaan a ma koreere, eꞌe hikta antoen ne a ëën. 4 Me ee se keh hah taneꞌ maꞌ manuh po toaan, pare keh hikta pupui momoaan a ma tah varih, nee to teꞌ taneꞌ maꞌ manuh po toaan, ee hikta onöt ne a ëën a ma tah poë varih. Ee me to vavatet ne sih, a ma upöm taateꞌ to parin a peo, nee to kon taneꞌ voh maꞌ manuh pa kën sipuiire. Eꞌe to pupui ne sih o kap, sospen, me ro peret, me a ma tah vavahoꞌ taëën. 5 Ivëh, ko Parësiꞌ me o teꞌ vavaasis varih to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, to hi ee pe Ieesuꞌ pan, “Eꞌ teꞌ vah va non nih, ko vamomhë pën hikta vavatet ne a taateꞌ no a kën sipun to heꞌ voh a ra? Eꞌe to ënëën me e ne pa ma koreere to kukusan.” 6 Ke Ieesuꞌ piun va in a soe pee manih pan, “A teꞌ vanënën soe vëh e Aisaëaꞌ to nat voh e non peöm o teꞌ teꞌteꞌ vapoꞌkan, eꞌ to vanënën vavoh in a soe to taneꞌ non maꞌ pe Sosoenën, to soe va non manih pan,

“A napan varih to kë varoe ne sih a ëhnan neoꞌ po rivon,

ivëhkëk, manih pa ma kupu pee,

ee to teꞌ varo rakah këh e ne peöꞌ.

7 Eꞌe to vavaasis varoe ne sih a taateꞌ po teꞌ va po oeh vëh,

pare pikpiuk ne sih pan,

‘Ivaꞌih a taateꞌ pe Sosoenën.’

Pare vasunön e ne sih peöꞌ po rivon varoe.” Ais 29:13

8 Eöm to heꞌ tonun voh em pa taateꞌ vih pe Sosoenën, paröm vaman varoe ko nem a ma vavaasis po teꞌ.”

9 Ke Ieesuꞌ soe pet en pan, “Eöm to nat vavih rakah e nem pa taateꞌ pënton varo a taateꞌ pe Sosoenën. Ivëh, nöm to öt vakis suk nem o vavaasis koman peöm. 10 E Mosës to kon taneꞌ voh a soe manuh pe Sosoenën, pareꞌ soe pan,

“Ta e tamömah, pen e sinömah. Eks 20:12; Lo 5:16

Keteh se keh veveot e tamaneah pen e sinaneah, ea se ip vamët ee peꞌ.” Eks 21:17

11 Ivëhkëk, eöm to vavaasis nem pan, ta pah teꞌ se keh soe ke tamaneah pen e sinaneah pan, eꞌ to teꞌ me e non a tah marën a vaꞌaus raoe pon, ivëhkëk eꞌ to hikta heꞌ raoe, suk eꞌ se heꞌ na e Sosoenën a tah pamëh. 12 A, a teꞌ pamëh to vamanman hah non e sinaneah pen e tamaneah, suk a ö neꞌ to piuk raoe, pan eꞌ se vaꞌaus raoe pon. 13 Ivëh, nöm vavatet suk nem sih a taateꞌ nöm to kon taneꞌ voh maꞌ manuh pa kën sipuneöm, paröm vövöknah e nem sih pa soe pe Sosoenën. Me a ma meh taateꞌ to teꞌ ne nöm to nonok nem sih.”

A Tah To Mimiröꞌ Non Sih A Teꞌ

Matiu 15:10-20

14 Ke Ieesuꞌ vaoe en na pa napan, kee nö maꞌ, ko tönun ee manih peꞌ, keꞌ soe ke rapoë pan, “Eöm kurus se pënton a soe peöꞌ, paröm kokoman vavih. 15-16 Ahik ta taëën se taneꞌ manih mahën, pareꞌ vapö a apen a teꞌ. Ahik. A tah varoe to taneꞌ maꞌ po kokoman pa teꞌ, ivëh, to vapö non a apen a teꞌ. A ma tah to teꞌ ne manih pa koman a teꞌ, keꞌ vavatvus non pa rivoneah, ee a ma tah poë varih to vapö e ne pa apen a teꞌ. 17 E Ieesuꞌ to këh en maꞌ pa napan mahën, pareꞌ ho en koman iuun, ka ma vamomhë peꞌ hi ee peꞌ pa pusun in a soe vapipinoꞌ pamëh. 18 Ke Ieesuꞌ hi varuꞌ en pee pan, “Eöm me to hikta nat rakah ko nem, ha? A ma tah kurus varih to teꞌ ne manih mahën se keh hop manih pa koman a teꞌ, ee hikta onöt ne a vapö a apen a teꞌ manih po epep pe Sosoenën. 19 Suk ataeah, eꞌ to hikta teꞌ hop non manih po kokoman peꞌ, eꞌ to nö varoe en manuh po kokea peꞌ. Keꞌ pepeak vi en peꞌ.” Manih pa soe vaꞌih ne Ieesuꞌ to sosoe non pan, a ma taëën kurus to vih e ne pa ëën manih po epep pe Sosoenën. 20 E Ieesuꞌ to vatom pet en na pa soe peꞌ, pareꞌ soe vamanih pan, “A tah no a teꞌ to koman non, pareꞌ soe tavus taneꞌ manih po kokoman peꞌ. Eꞌ kuru a tah pamëh to mimiröꞌ non sih a apen a teꞌ. 21 A ma tah to tavus taneꞌ maꞌ manih po kokoman pa teꞌ, to rëh e ne peꞌ manih po kokoman hat, ka ma taateꞌ poë varih, ivarih, taateꞌ rëhrëh, taateꞌ manin, taateꞌ va pa ip vamët a meh teꞌ. 22 Taateꞌ va pa miröꞌ o vaen, taateꞌ puhioꞌ, taateꞌ piuk, taateꞌ peat, taateꞌ möhmöh, soe vahat e Sosoenën, taateꞌ vatösoe, me a taateꞌ papön. 23 A ma taateꞌ kurus varih to teꞌ ne sih manih po kokoman pa teꞌ. Pare tatavus ke ne maꞌ sih manih pa rivoneah, eꞌe to vapö e ne pa apen a teꞌ manih po epep pe Sosoenën.”

E Köövo Va Fonisiaꞌ To Vaman E Ieesuꞌ

Matiu 15:21-28

24 E Ieesuꞌ to këh maꞌ a muhin va Galiliꞌ, pareꞌ nö en manuh pa ma vöön to teꞌ ne pa muhin va Taëaꞌ me Saëdon. E Ieesuꞌ to ho en iuun, pareꞌ hikta iu non a ö no ta pah teꞌ se nat in poan to teꞌ non nën. Ivëhkëk, a napan to nat e ne pe Ieesuꞌ to teꞌ e non nën. 25 Ka pah köövo no a oraꞌ hat to teꞌ non sih manih pe semoneah, to pënton a soe va pe Ieesuꞌ to teꞌ non nën, pareꞌ vëvëhöꞌ rakah en maꞌ manih peꞌ, pareꞌ vuꞌ vatët en manih pa moneah. 26 E köövo pamëh to hikta teꞌ non pan e köövo va Israël. E sinaneah to vahuh voh poan manih pa siꞌ ö muhin va Fonisiaꞌ, a siꞌ ö muhin pamëh to teꞌ non koman a muhin va Siriaꞌ. Eꞌ to hin vakis rakah en pan e Ieesuꞌ se veo tavus këh e semoneah pa oraꞌ hat pamëh. 27 Ivëh, ke Ieesuꞌ piun e köövo pamëh, pareꞌ soe vapipinoꞌ va in poan manih pan, “Eꞌ to hikta vih non pa kon a taëën po koaꞌ, ko heꞌ ro këh.” E Ieesuꞌ to soe vamanih, suk o Jiuꞌ to koman ne pan o upöm teꞌ to teꞌ va e ne manih po këh.

28 Ivëh, ke köövo pamëh nat en pa pusun a soe vapipinoꞌ pe Ieesuꞌ ko vaman en, pareꞌ nat en peꞌ to hikta teꞌ non pan eꞌ a mu Jiuꞌ. Ivëhkëk, eꞌ to nat e non pe Ieesuꞌ se vaꞌaus en peꞌ. Ivëh, keꞌ soe vapipinoꞌ varuꞌ ke Ieesuꞌ pareꞌ soe pan, “Apuh, a soe pën to paraꞌ man. Ivëhkëk, o këh varih to teꞌ ne paan a pok ënëën se ëën ee po kukuvun taëën, ëën këh po koaꞌ to taru maꞌ paan a pok ënëën.”

29 Ke Ieesuꞌ soe va in e köövo pamëh manih pan, “Eën to vataare eom peöꞌ po vaman pën, ivëh, kën se nö hah eom na manuh vöön me o vaeö, a oraꞌ hat to këh tavus vur en pe semomah.” 30 Eꞌ to vos hah en manuh vöön, pareꞌ ep en pe semoneah to koroh vatotomin e non tevan, pareꞌ nat en pa oraꞌ hat to këh tavus vur en peꞌ, keꞌ vih hah en.

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Teꞌ Papön Tenan

31 E Ieesuꞌ to taneꞌ hah en maꞌ manuh pa muhin va Taëaꞌ me Saëdon, ko koe ken Dekapolis, pareꞌ kunah en pa tonon va Galiliꞌ. 32 Ka napan teꞌ ke maꞌ peꞌ pa pah teꞌ papön tenan, pareꞌ toto vövöꞌpë. Ee to hin vakis rakah e pe Ieesuꞌ pan, eꞌ se vahoꞌ a koreneah manih pa teꞌ pamëh. 33 Ee Ieesuꞌ to me vakoaan ke këh en pe pa teꞌ pamëh, pareꞌ pöök a poa tenaneah pa poa kumis koreneah, pareꞌ teo a ma kumis koreneah ko pöök en pa meaneah. 34 Ivëh, ke Ieesuꞌ ta peah en na manuh kin, pareꞌ pah vavuriah suntan rakah en, suk o kokoman peꞌ to puh rakah en po tamak, keꞌ soe pan, “Ëpapëta.” A soe pamëh to soe va non manih pan, “Takap ah.” 35 Ka varuꞌ rakah vakomanih no a tenaneah to maaka en, keꞌ pënton vavih rakah en, ka tah vëh to sunpip non sih a meaneah ro en. Keꞌ taneo en pa vaato vavih hah. 36 Ke Ieesuꞌ vuhvuh vakis rakah en pa napan, pan ee se nat ne vatvus a tah vaꞌih manih pa tah meh teꞌ. Eꞌ to vuhvuh raoe, ivëhkëk, ee to söë rakah ee, ko vatvus ee pa tah pamëh. 37 Ka napan varih to pënton a tah vaꞌih ne Ieesuꞌ to nok pah töhkak vahat ee, pare soe ee pan, “Vahvanih ke Ieesuꞌ nok vavavih hah a ma teꞌ varih? Eꞌ to nok vavavih hah o teꞌ papön, kee tëtënan vavih hah ee pa to, me o teꞌ pos rivoe, kee vavaato hah ee!”

8

E Ieesuꞌ To Makën A 4,000 Teꞌ

Matiu 15:32-39

1 Manih po poen pamëh no a napan to tönun ha kov e maꞌ, ka manih po poen pamëh nee to hikta teꞌ me ne ta taëën, ke Ieesuꞌ vaoe ununun a ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke raoe pan, 2 “Eöꞌ to uruan rakah e noꞌ pa napan varih. Suk ataeah, eꞌe to teꞌ vaꞌpeh me a neoꞌ po kukön poen, ka varuꞌ rakah vakomanih no ahikta taëën to teꞌ non, na se makën raoe. 3 Ivëh, köꞌ se keh vanö maë hah eoꞌ pee manuh pa ma vöön pee, eöꞌ he hikta makën raoe, eꞌe se tötöspan rakah ee po maë manih pa ö nee to nönö hah ne, suk ataeah, a ma upöm pee to taneꞌ varo voh ee maꞌ.” 4 Ka ma vamomhë peꞌ piun poë pare soe pan, “Manih pa moeh upin vëh na se kon taneꞌ maꞌ a taëën nih, to antoen non a ö na se makën a nap peo varih?” 5 Ke Ieesuꞌ piun a soe pee, pareꞌ soe pan, “O tovih muꞌ ne eöm to teꞌ me nem?” Kee soe ke poë pan, “O tönim me ro pöök muꞌ ro.”

6 Ke Ieesuꞌ soe ke ra napan, kee ihoꞌ ee po oeh, keꞌ kon o tönim me ro pöök muꞌ poë varih, pareꞌ soe vavihvih ke na e Sosoenën, pareꞌ kökök en pa ma muꞌ, pareꞌ ki vakëkëh ken pa ma vamomhë peꞌ, kee makën poꞌ ee pa napan. 7 Ee to teꞌ me ee maꞌ pa ma siꞌ iian sosoneꞌ, ke Ieesuꞌ tapui raoe, pareꞌ soe vavih ke na e Sosoenën, pareꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ, kee ki ke ra napan kurus a ma soneꞌ iian poë varih. 8 Kee ëën ee, pare mahun vahik rakah ee, a napan to peo onöt ne a 4,000 teꞌ. 9 A napan to ëën vahik ee, ko vamomhë peꞌ ununun o tönim me o pöök kove manih pa ma ö taëën nee to ëën këh.

Ke Ieesuꞌ vanö hah en pee pa ma vöön pee. 10 Ka varuꞌ vakomanih ne Ieesuꞌ to peah hah en manuh po paröꞌ, me ra ma vamomhë peꞌ, kee nö ee manuh pa muhin va Dalmanuta.

Ee To Soe Ke Ieesuꞌ A Ö Neꞌ Se Nok Ta Tah Vatoksean

Matiu 16:1-4

11 Ko Parësiꞌ nö ee maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pare taneo ee pa vaato vasukaꞌ me poë. Pare kehkeh punöꞌ ne poë, ko hi ee peꞌ pan, eꞌ se nok a tah vatoksean va pa vöön va kin to vataare non, pan e Sosoenën to soe vaonöt ke non peꞌ pa nok a kiu pamëh. 12 Eꞌ to haraꞌ rakah en pa punis manih pa tuvuh peꞌ, pareꞌ soe en pan, “Vahvanih ka napan va kuru iu ep ne a tah vatoksean? Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm. Eöꞌ to hikta onöt rakah noꞌ a nok hah ka neöm to meoh tah vatoksean.” 13 E Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to këh ee pa napan, pare peah ee po paröꞌ, ko taneo ee pa pahan hah pa pap tonon vöh, pa tonon va Galiliꞌ.

A Taateꞌ Hat Po Parësiꞌ Ke Hëërot

Matiu 16:5-12

14 Ko vamomhë peꞌ vanun ee pa teꞌ maꞌ ta ma taëën, ee to teꞌ varoe me ne a siꞌ pah ö taëën to pet non po paröꞌ. 15 Ke Ieesuꞌ vakömköm va i raoe manih pa soe vapipinoꞌ peꞌ pan, “Ut vavih nem, paröm matop vavih nem pa taateꞌ hat po Parësiꞌ me a taateꞌ hat pe Hëërot. Ee tomeꞌ vamahun a neöm pa ma piuk pee vamanih po is na to hovën a praoaꞌ. Eöm se nat nem kon a taateꞌ piuk pee.” 16 Ko vamomhë peꞌ taneo ee pa vaiihi koman pan, “Eꞌ to sosoe poꞌ va non manih pan ea to hikta teꞌ maꞌ ta taëën.” Ivëhkëk, ee to hikta nat vamaaka ne pa pusun in a soe vëh ne Ieesuꞌ to sosoe suk non. 17 Ke Ieesuꞌ nat en pataeah nee to vaiihi suk ne, ivëh, keꞌ hi en pee pan, “Eöm vaiihi suk nem ataeah, ea hikta teꞌ vu maꞌ ta taëën ëh? Eöm hikta maaka avoeꞌ nem eh? A ma kupu peöm vösvös öh?” E Ieesuꞌ to soe va nën, suk ee to anoe voh ee pa taëën vëh ne Ieesuꞌ to makën voh o 4,000 teꞌ. 18 E Ieesuꞌ to ihi avoeꞌ e non pee, pareꞌ soe pan, “Eöm to teꞌ me e nem pa matëëneöm, paröm hikta ep nem ta tah, ha? Me eöm to teꞌ me e nem pa tenëneöm, paröm hikta pënton nem, ha? 19 Vahvapoꞌnih po 5,000 teꞌ varih nöꞌ to makën voh raoe po tönim muꞌ? O tovih kove va pa ma ö taëën ëën këh to oah voh, nöm to ununun hah?” Ko vamomhë peꞌ piun poë, pare soe pan, “O havun me ro pöök.” 20 Ke Ieesuꞌ hi hahah kov en pee pan, “Eöꞌ kökök voh o tönim me ro pöök muꞌ, paröꞌ makën o 4,000 teꞌ, köm ununun hah o tovih kove va pa ma ö taëën ëën këh varih to oah ne?” Ko vamomhë peꞌ piun va in poë manih pan, “O tönim me ro pöök kove.” 21 Ke Ieesuꞌ hi raoe pan, “Eöm hikta ep inan avoeꞌ nem eh?”

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ A Teꞌ Kehoꞌ Va Bëtsaëtaꞌ

22 E Ieesuꞌ me a ma vamomhë peꞌ to nö, pare vos ee manuh Bëtsaëtaꞌ, ka napan teꞌ ee maꞌ pa teꞌ kehoꞌ manih pe Ieesuꞌ. Pare hin vakis ee peꞌ, pan eꞌ se vaket poan, keꞌ toꞌ hah. 23 E Ieesuꞌ to öt a koreneah, pareꞌ kees këh en peꞌ pa vöön, pareꞌ teo pip a mataneah, ko hi poan pan, “Eën onöt e nom pa ep eh?” 24 Ka teꞌ pamëh ta peah maꞌ, pareꞌ soe en, “A, eöꞌ to ep e noꞌ pa napan, ivëhkëk, eꞌe to matan ke ne pan, a naon to nönö vah ne.” 25 Ke Ieesuꞌ vaket hahah kov en manih pa mataneah, keꞌ kap vaꞌpuh en pa mataneah, pareꞌ ep vamaaka hah en pa moeh tah kurus. 26 Ke Ieesuꞌ vanö hah en peꞌ manuh iuun peꞌ, pareꞌ vuhvuh poan, pan eꞌ se nat non vos manuh pa vöön apuh.

E Pitaꞌ To Soe Tavus E Ieesuꞌ E Kristo

Matiu 16:13-20, me Luk 9:18-21

27 E Ieesuꞌ me a ma vamomhë peꞌ to këh e maꞌ pa vöön va Bëtsaëtaꞌ pare nö ee manuh pa ma siꞌ vöön to teꞌ vatët ne pa vöön apuh va Sisariaꞌ Filipaë. Manih po poen nee to nönö ne, ke Ieesuꞌ hi rapoë pan, “A ma napan popokaꞌ a no neoꞌ, eteh?” 28 Kee soe ee pan, “E Jon Tövapupui, ka ma upöm popokaꞌ a nom oah e Elaëjaꞌ, keꞌ, eën a pah teꞌ va pa nap vanënën soe to toꞌ hah maꞌ.” 29 Keꞌ hi pet en pee pan, “Ke eöm koman poꞌ, eöm popokaꞌ poꞌ a nem neoꞌ, eteh?” Ke Pitaꞌ piun poan, pareꞌ soe pan, “Eën e Kristo.” 30 Ke Ieesuꞌ vuhvuh vakis raoe pan, ee se nat ne soe ke ta meh teꞌ. “Eöꞌ a teꞌ ne Sosoenën to vateꞌ voh.”

E Ieesuꞌ To Sosoe Suk Non O Kamis Me A Mët Peꞌ

Matiu 16:21-28, me Luk 9:22-27

31 E Ieesuꞌ to taneo en pa vavaasis a ma vamomhë peꞌ pareꞌ soe pan, “Eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se kon o kamis apuh rakah manih pa koreera nap susunön po Jiuꞌ, me ro teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis varih to nat i ne o Vavaasis pe Mosës. pare ip vamët ee peöꞌ, ko vakön poen nöꞌ se sun taneꞌ hah eoꞌ manih po vapeepe.” 32 Eꞌ to soe a soe vaꞌih, keꞌ maaka rakah ke non pee. Ivëh, ke Pitaꞌ me ke poan, pareꞌ siröꞌ en peꞌ pan, “Eën se nat nom sosoe va nom manih.” 33 Ke Ieesuꞌ tarih, pareꞌ kukuteꞌ o vamomhë peꞌ, pareꞌ siröꞌ e Pitaꞌ, ko soe pan, “Susun po oraꞌ hat, këh a na neoꞌ ah! A soe pën to hikta teꞌ non pan a soe pe Sosoenën, ahik, a soe pën, eꞌ a soe pa teꞌ.” 34 E Ieesuꞌ to vaoe ununun en na pa napan me ra ma vamomhë peꞌ kee tönun vatët rakah ee maꞌ manih pa havineah. Keꞌ soe ke rapoë pan, “Ta pah teꞌ se iu vatet a no neoꞌ, eꞌ se vöknah o iu koman peꞌ, pareꞌ teꞌ a kuruse peꞌ, pareꞌ teꞌ o kamis ko vatet a maꞌ neoꞌ. 35 Ta pah teꞌ se keh matop tamoaan non o toꞌtoꞌ peꞌ, pareꞌ hikta vatet a neoꞌ, o toꞌtoꞌ peꞌ se ro amot en. Ka ta pah teꞌ se keh koman a no neoꞌ, pareꞌ mët suk a neoꞌ, me a Soe Vih peöꞌ, a, amot eꞌ se kon en po toꞌtoꞌ tamoaan. 36 Ta pah teꞌ se keh kon en pa ma tah kurus va po oeh vëh, pareꞌ vanun en po toꞌtoꞌ tamoaan peꞌ, a ma tah poë varih se poꞌ vaꞌaus vah va in o toꞌtoꞌ peꞌ nih? Ahik rakah! 37 Ahik ta pah tah no a teꞌ to onöt non a voen hah o toꞌtoꞌ peꞌ. 38 A napan va kuru to heꞌ tonun ne pe Sosoenën, ko nonok e ne pa ma taateꞌ hat. Ta pah teꞌ se keh haraꞌ vapoet a no neoꞌ, me o vavaasis peöꞌ, a, eöꞌ me e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se haraꞌ vapoet e noꞌ peꞌ po poen ne eöꞌ se nö vaꞌpeh me maꞌ o ankeroꞌ vivihan pe Sosoenën, me o maaka pe Tamön.”

9

1 Ke Ieesuꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, a ma pah teꞌ to sun ne manih kuru, se meꞌ avoeꞌ e ne pa mët, ee heh ep ee pa Matop Vih pe Sosoenën se tavus me maꞌ o kikis.”

A Sionin E Ieesuꞌ To Tarih Kakaare

Matiu 17:1-13, me Luk 9:28-36

2 O tönim me o pöh poen to oah ee, ke Ieesuꞌ me e Pitaꞌ, me ra poa tom kea e Jëmis pen Jon. Ee varoe to peah pa tope a pah va kin. Ee varoe kuru to teꞌ vaꞌpeh me ne e Ieesuꞌ, ka sionin e Ieesuꞌ tarih, ko matan ke en. 3 Ko ohop peꞌ kakaare oah rakah en pa ö no a teꞌ va po oeh to pupui o rara peꞌ, keꞌ teꞌ va non. 4 Ke Elaëjaꞌ, pen e Mosës tavus ee maꞌ, pare vavaato me e ne pe Ieesuꞌ. 5 Ke Pitaꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “Eeh, Apuh, eꞌ to vih rakah e non pea to teꞌ no manih kuru, vaonöt ka möm ah, kemöm u a kukön tanu manih. A teꞌ pën, ka teꞌ pe Mosës, me a teꞌ pe Elaëjaꞌ.” 6 E Pitaꞌ me a meh poa vamomhë peꞌ to pah naöp vörep ee, ivëh, ke Pitaꞌ toksean en, pareꞌ hikta maaka vavih vi non pa soe neꞌ to soe. 7 Ka unöh pöm en pee, ka to taneꞌ maꞌ manih pa koman a unöh to soe va non manih pan, “Eꞌ ivaꞌih e Koaꞌ peöꞌ, ne eöꞌ to iu oah vi noꞌ eah sih, ivëh, köm sih pënton vavih a soe peꞌ.” 8 Ka varuꞌ rakah vakomanih nee to vaveves vah ko ne, pare hikta ep hah ne ta meh teꞌ. E Ieesuꞌ varoe a paeh to teꞌ vaꞌpeh me non raoe. 9 Ee to këh kunah hah ee maꞌ pa tope pamëh, ke Ieesuꞌ vuhvuh raoe, ko soe ke rapoë pan, “A tah vaꞌih nöm to ep vu maꞌ manuh pa tope, ne eöm se nat nem soe tavus ke ta meh teꞌ, eꞌ se teꞌ non, ko onöt rakah po poen ne eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se toꞌ hah maꞌ.” 10 Ee to koaan vakis rakah e ne pa ma soe ne Ieesuꞌ to soe ke raoe pa ma kokoman pee. Ivëhkëk, manih koman pee, nee to vaiihi koman hah a ne pan, “A toꞌ hah maꞌ, soe non ataeah?” 11 Ke Pitaꞌ, ke Jëmis pen kea peꞌ Jon hi ee pe Ieesuꞌ pan, “Suk ataeah ko teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës sosoe ne pan e Elaëjaꞌ se vovoh maꞌ?” 12 E Ieesuꞌ to piun raoe, pareꞌ sosoe suk non e Jon Tövapupui, ko soe ke rapoë pan, “A soe pee a man, e Elaëjaꞌ to vovoh voh en maꞌ, pareꞌ vatotoopin vahik voh en pa ma moeh tah kurus. Eꞌ teꞌ vah va poꞌ non nih ko Puk Vapenpen soe va non manih pan, eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus to se teꞌ o kamis, kee heꞌ tonun a neoꞌ, pare miröꞌ a neoꞌ, ko ip vamët ee peöꞌ? 13 Ivëh, köꞌ se soe keoꞌ peöm pan, a teꞌ vëh no a napan to koman voh ne pan e Elaëjaꞌ, eꞌ to nö voh en maꞌ. Ivëhkëk, a ma napan to vatet voh ee pa ma iu pee, pare nok a ma taateꞌ hat manih peꞌ, keꞌ tavus va en manih pa ö no Puk Vapenpen to soe va non.”

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah E Koaꞌ Oeteꞌ No A Oraꞌ Hat To Teꞌ Non Peꞌ

Matiu 17:14-21, me Luk 9:37-43

14 Ke Ieesuꞌ me a kukön vamomhë tavus vatönun hah me ee maꞌ po upöm pee, pare ep i ra napan peo rakah to tönun maꞌ. O teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës to vavaato vasukaꞌ me ne a ma vamomhë pe Ieesuꞌ. 15 A napan to ep in e Ieesuꞌ to nö maꞌ, pare pah töhkak vahat ee, pare nö vëhöꞌ ee manuh pe Ieesuꞌ pare vaöt koren me ee peꞌ. 16 Ke Ieesuꞌ hi en pa ma vamomhë peꞌ pan, “Ataeah ne eöm to vavaato vasukaꞌ suk me nem o teꞌ vavaasis poë varih?” 17 Ka pah teꞌ to teꞌ non topnin a napan poë varih piun maꞌ a soe pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe maꞌ pan, “Apuh, eöꞌ to me vu maꞌ e koaꞌ oeteꞌ peöꞌ manih pa ma vamomhë pën, pan ee se veo këh poë pa oraꞌ hat to teꞌ non manih peꞌ, keꞌ hikta toto non. 18 A ma poen kurus rakah no a oraꞌ hat sih öt sih poan ko vi en peꞌ manih po oeh. Ko poe kakaare tatavus ke non maꞌ manih pa rivoneah, keꞌ vakuskus rivon e non. Ke eöꞌ hin vu a ma vamomhë pën, pan ee se veo tavus a oraꞌ hat pamëh, ivëhkëk, ee hikta onöt ne a veo poë.” 19 Ke Ieesuꞌ soe ke ra vamomhë peꞌ pan, “Eöm varih to hikta vaman avoeꞌ rakah nem e Sosoenën se vatoꞌ en po teꞌ, O tovih poen ne eöꞌ se teꞌ vaꞌpeh tamoaan me a noꞌ neöm? A tovih poen ne eöꞌ se teꞌ a ma punis peöm? Me maꞌ öm e koaꞌ manih peöꞌ.” 20 Kee me ee maꞌ pe koaꞌ pamëh manih pe Ieesuꞌ, ka oraꞌ hat pamëh ep in e Ieesuꞌ, pareꞌ pah kö suntan en pe koaꞌ, ke koaꞌ vuꞌ en po oeh ko vakuku vah e non, ko poe tavus ke maꞌ manih pa rivoneah. 21 Ke Ieesuꞌ hi en pe tamaneah pan, “E koaꞌ haraꞌ varë vi voh en pa mët vëh ëh?” Ke tamaneah piun va en manih pan, “Eꞌ to taneo rakah voh en pa ö neꞌ to teꞌ non a koaꞌ. 22 A ma tamoaan rakah no a oraꞌ hat pamëh to kehkeh ip vamët e non sih peꞌ. Eꞌ to viivi non sih poan po suraꞌ me manih koman ruen. Ivëhkëk, eën se nom onöt nom a vatoꞌ hah e koaꞌ peöꞌ, kën ururuan a möm, parën vaꞌaus eom pemöm.” 23 Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Eën se koe a soe vamanih pan, ‘Eën se nom onöt nom.’ Suk ataeah, eöꞌ to onöt rakah e noꞌ pa nok va nën po teꞌ varih to vaman a non neoꞌ sih.” 24 Ivëhkëk, e taman e koaꞌ pamëh to hin vakis en maꞌ pan, “Eöꞌ to vaman e noꞌ pën. Ivëhkëk, o vaman peöꞌ hikta teꞌ apuh non, sën vaꞌaus a neoꞌ ko vaman peöꞌ sih apuh.” 25 E Ieesuꞌ to ep a napan to vavahuk nö e ne maꞌ manih pee, ivëh, keꞌ siröꞌ a oraꞌ hat pamëh to teꞌ non sih pe koaꞌ, pareꞌ soe pan, “Papön, eöꞌ to taꞌ a nös oah, këh tavus maꞌ e koaꞌ manem, parën nat nom hah hop manih peꞌ.” 26 Ka oraꞌ hat pamëh kokoeꞌ, pareꞌ vi en na pe koaꞌ manuh po oeh, ko këh tavus en pe koaꞌ, ke koaꞌ koroh ke non pan eꞌ to mët en. Ka nap peo soe e pan, “Eꞌ to mët en.” 27 Ivëh, ke Ieesuꞌ öt pa koreneah ko kë vasun poan, keꞌ sun en pareꞌ toꞌ hah en. 28 Vasuksuk poꞌ ne Ieesuꞌ to nö en manuh iuun, pareꞌ teꞌ aven e non, ka ma vamomhë varoe peꞌ hi ee peꞌ pan, “Emöm hikta onöt suk nem a veo tavus a oraꞌ hat pamëh ataeah?” 29 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “A hin varoe kuru to onöt non a veo tavus o vu oraꞌ hat to teꞌ va ne manih. Ahikta meh tah to onöt non.”

E Ieesuꞌ To Vapöök Soe A Ö Neꞌ Se Mët, Pareꞌ Sun Hah En

Matiu 17:22-23, me Luk 9:43-45

30 Ke Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ këh ee pa vöön vëh neꞌ to vatoꞌ hah e koaꞌ pamëh, pare teꞌ ne topnin a muhin va Galiliꞌ. Ke Ieesuꞌ rës rakah e non pa ta pah teꞌ se nat a ö neꞌ to teꞌ non. 31 Suk ataeah, eꞌ to vavaasis non a ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke raoe pan, “Eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus no a teꞌ se vikuh en peöꞌ manih pa koreera nap hat, kee sih ip vamët e peöꞌ, ka kukön poen sih oah, köꞌ toꞌ hah, ko sun hah eoꞌ.” 32 Ivëhkëk, a ma vamomhë peꞌ to hikta maaka i ne a pusun in a soe pamëh, ivëh, kee nanaöp e ne pa hi poë.

A Teꞌ Vëh To Teꞌ Me Non A Tasun Apuh Oah

Matiu 18:1-5, me Luk 9:46-48

33 Kee vos hah ee manuh Kapaneam, pare ho e manuh iuun, ke Ieesuꞌ hi en pa ma vamomhë peꞌ pan, “Ataeah nöm to vavaasoe vasukaꞌ suk nö vu nem maꞌ manuh hanan?” 34 Ivëhkëk, ee to hikta piun a hi pe Ieesuꞌ, suk ataeah, ee to poet suk a ö nee to vavaato vasukaꞌ nö vu ne maꞌ manuh hanan suk eteh se teꞌ non a tasun apuh oah manih pee. 35 Ivëh, ke Ieesuꞌ ihoꞌ en, pareꞌ vaoe en na pa ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke raoe pan, “Ta pah teꞌ se keh iu non a tasun apuh oah manih pa matan e Sosoenën, eꞌ a teꞌ pamëh se vöknah hah ea, pareꞌ kikiu va non manih pa teꞌ to kiu akuk non pa napan.” 36-37 Ke Ieesuꞌ vaoe na a siꞌ koaꞌ soneꞌ, pareꞌ vasun poan manih pa topnin in a ma vamomhë peꞌ, pareꞌ vaket non peꞌ, ko soe ke raoe pan, “A teꞌ vëh to koman non a ëhnaneoꞌ, pareꞌ kamöꞌ non e koaꞌ soneꞌ to teꞌ va non manih pe siꞌ koaꞌ vaꞌih, eꞌ kuru to kamöꞌ me e non peöꞌ. Ka teꞌ to kamöꞌ a non neoꞌ, eꞌ to hikta kamöꞌ varoe a non neoꞌ, eꞌ to kamöꞌ me e non pe Tamön vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ.”

A Teꞌ To Hikta Vakihat Me A Rora Eꞌ A Teꞌ Pea

Luk 9:49-50

38 Ke Jon soe ken pe Ieesuꞌ pan, “Apuh, emöm to ep in a pah teꞌ to veveo tavus non sih o oraꞌ hat këh o teꞌ manih pa ëhnöömah. Ivëh, kemöm soepip em peꞌ, suk eꞌ to hikta teꞌ non po kum pea.” 39 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to soe ke raoe pan, “Eöm se nat nem soepip in eah, eꞌ se nonok e non pa tah vatoksean manih pa ëhnaneoꞌ, me o kikis peöꞌ. Suk ataeah, eꞌ to hikta sosoe vahat non a ëhnaneoꞌ. 40 A teꞌ to hikta hat ka rora sih, eꞌ kuru a teꞌ pea. 41 Pënton vavih nem pa soe vaꞌih, se röꞌ soe ka neöm, eteh se keh ep ka neöm, pareꞌ heꞌ a neöm a ruen kaak, suk eöm to vatös me a non neoꞌ, e Kristo. A teꞌ pamëh ne Sosoenën se heꞌ en peꞌ po voen vëh to hikta onöt non ahik.”

A Taateꞌ Hat To Mimiröꞌ Non Sih O Vaman Pa Teꞌ

Matiu 18:6-9, me Luk 17:1-2

42 “Ivëhkëk, ta pah teꞌ se keh koman non pan, eꞌ se rëh ke o vaman pa ta siꞌ pah koaꞌ soneꞌ, keꞌ kuꞌ manih pa taateꞌ hat, eꞌ to vih rakah non pa vahan a vös topoan manih pa koꞌkoneah, ko varokoꞌ eah tahiꞌ. 43-44 Ivëh, ka koreomah se keh vakuꞌ a oah manih pa taateꞌ hat, moes kurus eah! Eꞌ to vih oah non pa ö nën se teꞌ ro me nom ö pöh koren, kën sih kon o toꞌtoꞌ tamoaan. Peꞌ to hat non pa ö nën to teꞌ me nom o pöök koren, ee se rëh ke pën pa hat, kee vi ee na pën manuh po suraꞌ ësës tamoaan. Manuh pa vöön pamëh no ves sosoneꞌ to hikta onöt ne a mët, ka suraꞌ pamëh to hikta mumuteꞌ non sih. 45-46 Ka momah se keh vakuꞌ a oah manih pa taateꞌ hat, moes kurus eah! Eꞌ to vih oah non pa ö nën se teꞌ me nom o pöh mon ro, kën sih kon o toꞌtoꞌ tamoaan. Peꞌ to hat non pa ö nën to teꞌ me nom o pöök mon, ee se rëh ke pën pa hat, kee vi ee na pën manuh po suraꞌ ësës tamoaan. 47-48 Ka matömah se keh vakuꞌ a oah manih pa taateꞌ hat, të kon eah, ko vi na! Eꞌ to vih non pa ö nën se teꞌ me nom o pöh matan varoe, kën sih teꞌ hop nom manih pa Matop pe Sosoenën. Eꞌ to hat non pa ö nën se teꞌ me nom o pöök tök matan, kee rëh ke pën pa hat, kee vi ee na pën manuh po suraꞌ ësës tamoaan. 49 Eöm se teꞌ a ma punis, paröm sun vakis ko vaman e Sosoenën, köm sih tavus o teꞌ totoopin manih pa matan e Sosoenën, vamanih pa gol ne to ës po suraꞌ keꞌ kakaare hah, pareꞌ voon en. 50 Me eöm to teꞌ va e nem manih pa sö tetehean, nee to sö a taëën keꞌ ninin vih. Ivëhkëk, o tetehean va pa sö pamëh se keh hikta teꞌ non, eꞌ se vaninin vih vah va in taëën pamëh nih? Eöm se teꞌ rakah vako nem manih pa sö tetehean, a ma kokoman peöm se teꞌ vatö ne, köm vakamöꞌ me ra ma upöm peöm.”

10

E Ieesuꞌ To Vavahutët Suk Non A Taateꞌ Va Pa Kök O Vaen

Matiu 19:1-12, me Luk 16:18

1 E Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to sun, pare këh ee pa muhin va Galiliꞌ, pare pahan ee pa ruen vëh Jödën, ko tavus ee pa muhin va Jiutiaꞌ. Ka nap peo tönun hahah kov ee maꞌ manih peꞌ. Keꞌ vatet hahah kov en pa ma taateꞌ peꞌ. Eꞌ to vavaasis hahah kov en pee pa soe pe Sosoenën. 2 Ko Parësiꞌ nö ee maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pare punöꞌ poë pa ma soe, pare soe pan, “Soe ka möm mah. O Vavaasis pe Mosës soe vaonöt kës e non pe voe se kök o vaen, pareꞌ veo e köövo peꞌ, ha?” 3 Ke Ieesuꞌ piun vaꞌpeh me a hi, pareꞌ soe pan, “A taateꞌ taeah ne Mosës to heꞌ voh a neöm?” 4 Ko Parësiꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “E Mosës to vaonöt voh en pa teꞌ se kiun o kiun marën a kök o vaen peꞌ, pareꞌ veo en pe köövo peꞌ.”

5 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to soe ke raoe pan, “E Mosës to kiun voh ka neöm a taateꞌ pamëh, suk ataeah, eöm o teꞌ o pöh vatösoe rakah. 6 Ivëhkëk, manih pa taneo in a ma moeh tah, a soe to kiun non manih po Puk Vapenpen to soe non pan,

“E Sosoenën to nok voh a teꞌ, a teꞌ oeteꞌ, me e köövo.” Jen 1:27

7 Ivëh, ne voe se këh suk maꞌ e tamaneah pen e sinaneah,

pareꞌ teꞌ vatös me e non pe köövo peꞌ,

kee tavus ee pon a paeh.’ ” Jen 2:24

8 “Ivëh, kee pon to hikta se teꞌ hah ne a pöök, Ahik. Ee to tavus ee o pöh sionin. 9 E Sosoenën to vatös voh en pee pon, ka hikta pah teꞌ to onöt non a kök vakëh hah raoe pon.” 10 Vasuksuk, nee to ho hah ee koman iuun, ko vamomhë peꞌ hi hah ee peꞌ pa pusun in a tah pamëh. 11 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Ta pah teꞌ se keh veo e köövo peꞌ, pareꞌ me a meh köövo, a teꞌ pamëh to nok rakah en pa taateꞌ rëhrëh, eꞌ to vöknah e non pe köövo vamomoaan peꞌ manih pa matan e Sosoenën. 12 Manih pa paeh a taateꞌ pamëh, ne köövo se keh veo e voe peꞌ, pareꞌ me a meh voe, e köövo pamëh to nok rakah me en pa taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ.

E Ieesuꞌ To Tapui O Siꞌ Koaꞌ Sosoneꞌ

Matiu 19:13-15, me Luk 18:15-17

13 Ka napan meeme ee maꞌ po koaꞌ sosoneꞌ manih pe Ieesuꞌ, pan eꞌ se vaket, ko tapui raoe. Ivëhkëk, o vamomhë peꞌ to siröꞌ ee pa napan poë varih. 14 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to ep in a taateꞌ pamëh, pareꞌ heve en, pareꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Koe raoe, kee nö maꞌ manih peöꞌ, paröm koe a sunpip raoe. Suk ataeah, a Matop Vih pe Sosoenën to teꞌ suk non o teꞌ to teꞌ va ne manih po siꞌ koaꞌ varih. 15 Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm, ta pah teꞌ se keh hikta kon a Matop Vih pe Sosoenën vamanih po siꞌ koaꞌ sosoneꞌ varih, eꞌ to hikta onöt rakah non a hop pa Matop Vih pamëh.” 16 E Ieesuꞌ to pëtpët o siꞌ koaꞌ, pareꞌ vaket non po koaꞌ, ko tapui en pee.

A Teꞌ To Teꞌ Me Non A Ma Tah Peo

Matiu 19:16-30, me Luk 18:18-30

17 Ke Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ taneo hahah kov ee pa suk a hanan, ka pah teꞌ vavaveo maꞌ manih peꞌ, pareꞌ vatokon en manih pa matan eah, ka teꞌ pamëh hi poan, pareꞌ soe pan, “Apuh vih, eöꞌ se nok ataeah, paröꞌ kon o toꞌtoꞌ tamoaan?” 18 Ke Ieesuꞌ hi poan pan, “Vahvanih kën pokaꞌ a neoꞌ a vih? Ahikta pah teꞌ vih. E Sosoenën varoe a paeh a vih. 19 Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Eën to nat e non pa ma taateꞌ ne Sosoenën to heꞌ voh e Mosës,

‘Koe a ip vamët a meh teꞌ,

koe a nok a taateꞌ rëhrëh,

koe a kaveo,

koe a piuk in a meh teꞌ pën manih po vahutët,

koe a piuk marën a öt akuk a tah pa meh teꞌ,

parën ta non e tamömah pen e sinömah.” Eks 20:12-16, me Lo 5:16-20

20 Ka teꞌ pamëh soe ke Ieesuꞌ pan, “Apuh, taneo voh non maꞌ po poen ne eöꞌ to teꞌ voh noꞌ a koaꞌ ko öök non kuru, eöꞌ to vavatet kurus voh e noꞌ pa ma taateꞌ varih.” 21 E Ieesuꞌ to ves rakah non manih pa mataneah, pareꞌ pah iu rakah e non peꞌ, pareꞌ soe pan, “A pah tah ro ne eën to kökööt avoeꞌ nom ivëh, eën se nö, parën vavoen vahik rakah a ma tah kurus pën, parën kon a moniꞌ ko heꞌ o teꞌ varih o arus. Ivëh, kën sih teꞌ amot me nom a ma tah kokoek manuh pa vöön va kin, parën vatet poꞌ a maꞌ neoꞌ.” 22 A teꞌ pamëh to pënton a soe vaꞌih ko pah ep vahat en, pareꞌ pah nö me en po tamak, suk ataeah, eꞌ to vaneah non a ma tah to parin a peo. 23 E Ieesuꞌ to kukuteꞌ a ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke raoe pan, “Eꞌ to hivaꞌ rakah ke non po teꞌ öt ö pa hop manih pa Matop Vih pe Sosoenën.” 24 Ko vamomhë pe Ieesuꞌ pah töhkak vahat rakah ee pa soe pe Ieesuꞌ, ivëh, ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Pus koaꞌ peöꞌ, a teꞌ se kehkeh hop non manih pa Matop Vih pe Sosoenën, eꞌ to hivaꞌ rakah ke non peꞌ. 25 Eꞌ to teꞌ tö rakah ke non pa këmol pa hop koe manih pa töhkoꞌ in a ni kunkun. Ivëhkëk, eꞌ to hivaꞌ oah rakah e non pa teꞌ öt ö to kehkeh hop non manih pa Matop Vih pe Sosoenën.” 26 A ma soe varih no a ma vamomhë to pënton, pare pah töhkak vahat ee, pare vaiihi koman hah e ne pan, “Eꞌ se keh teꞌ va non nën, keteh se poꞌ kon o toꞌtoꞌ tamoaan?” 27 E Ieesuꞌ to ves rakah non manih pee, pareꞌ soe ke raoe pan, “A ma tah varih no a napan to hikta onöt ne a nok, Ivëhkëk, e Sosoenën onöt e non pa nok a ma moeh tah kurus.” 28 Ke Pitaꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “Ep ah! Emöm to këh kurus voh em maꞌ pa ma tah pemöm, pamöm vatet em maꞌ pën.” 29 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, ‘Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm. A napan varih to koman voh a maꞌ neoꞌ, me a soe vih peöꞌ, pare këh maꞌ a ma iuun pee, me a ma kea pee, me a ma vameere, me a ma tamëëre, me a ma sinëëre, me a ma rak pee, 30 ee se kon oah ee pa ma 100 tah va pa ma tah nee to këh maꞌ. Ko poen nee se teꞌ avoeꞌ ne manih po oeh, ee se kon ee pa ma iuun peo, me ra ma kea peo, me ra ma sinan peo, me a ma vamen peo, me a ma pus koaꞌ peo, me a ma rak peo, me ee se kon ee o toꞌtoꞌ tamoaan. 31 Ivëhkëk, o teꞌ varih to vovoh ne kuru manih po oeh, amot nee se vasuksuk varuꞌ hah ne maꞌ, ko teꞌ varih to vasuksuk ne kuru, amot nee se vovoh varuꞌ ne.”

E Ieesuꞌ To Vakön Soe En Pa Ö Neꞌ Se Mët, Pareꞌ Sun Hah En

Matiu 20:17-19, me Luk 18:31-34

32 Ko poen nee to suksuk nö ne a hanan to nö non manuh Jerusalëm, ke Ieesuꞌ vëhöꞌ vovoh ken pee, ka ma vamomhë peꞌ pah naöp suntan ee. Ka napan me varih to suksuk nö ne raoe vananaöp pet ee, pare koman ne pan, ta pah tah hat se tavus raoe manuh Jerusalëm. Ke Ieesuꞌ me ke en pa havun me ra poa vamomhë peꞌ, pareꞌ soe vanat en pee pataeah se tavus manih peꞌ manuh Jerusalëm. 33 E Ieesuꞌ to soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Pënton vavih nem, ea to ëpëp nö e no manuh Jerusalëm, ka pah teꞌ se heꞌ en peöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus manih pa koreero teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës. Kee se vahoꞌ ee peöꞌ po vahutët, pare vaonöt ee pa ip vamët a neoꞌ. Ee se heꞌ a neoꞌ manih pa koreera napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. 34 Ee se kö a neoꞌ, pare teteo a neoꞌ, ko rëp a neoꞌ, pare ip vamët a neoꞌ, köꞌ mët eoꞌ. Ko kukön poen sih oah, köꞌ toꞌ hah, paröꞌ sun taneꞌ hah eoꞌ maꞌ po vapeepe.”

E Jëmis Pen E Kea Peꞌ Jon To Kehkeh Sunön Ne

Matiu 20:20-28

35 A poa sunaiꞌ Sëbëdiꞌ e Jëmis pen e Jon to nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pare soe pan, “Apuh, emöm to iu nem a siꞌ pah tah, ne eën se nok manih pemöm.” 36 Ke Ieesuꞌ hi raoe pan, “Eöm iu nem ataeah ne eöꞌ se nok manih peöm pom?” 37 Ke Jëmis pen kea peꞌ Jon soe kee pe Ieesuꞌ pan, “Amot ne eën se kon a tasun apuh, kemöm iu nem ta paeh pemöm se ihoꞌ non manih pa papmatö pën ka meh ihoꞌ non pa papkiruk pën.” 38 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to piun a soe pee pareꞌ soe pan, “Eöm to hikta nat vavih nem pataeah nöm to ihi a no neoꞌ pom. Eöm antoen kës e nem pa kaak pa kap vëh nöꞌ se kaak manih peꞌ? Paröm onöt kës e nem pa teꞌ o kamis vëh ne eöꞌ se teꞌ? Keꞌ eöm onöt e nem pa mët vamanih pa ö ne eöꞌ se mët vah ava manih pa kuruse ha?” 39 Ke Jëmis pen e Jon piun ee pa soe pe Ieesuꞌ, pare soe pan, “Emöm to antoen e nem poꞌ pa nok a ma tah varih nën to sosoe nom.” Ke Ieesuꞌ soe varuꞌ ke raoe pon a soe vapipinoꞌ, pareꞌ soe pan, “Oman rakah! A kap vaꞌih ne eöꞌ se kaak manih peꞌ, ne eöm se kaak me em. Eöm me to onöt e nem pa mët vamanih pa ö ne eöꞌ se mët vah ava manih pa kuruse.” 40 “Ivëhkëk, eöꞌ to hikta teꞌ me noꞌ to kikis marën a kon eteh se ihoꞌ manih pa papmatö peöꞌ, me a papkiruk peöꞌ. Ahik! E Sosoenën koman se heꞌ a poa ö ihihoꞌ poë varih manih pe retereh neꞌ to vamatop keon ke voh en pee.” 41 A meh havun vamomhë to pënton a soe vaꞌih, pare pah heve ov ee pe Jëmis pen e Jon. 42 Ivëh, ke Ieesuꞌ vaoe ununun en pa ma vamomhë peꞌ, kee tönun ee maꞌ manih peꞌ, keꞌ soe ke raoe pan, “Eöm nat e nem po teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, ee to matop vakis rakah e ne pa napan pee. Me o upöm teꞌ apaꞌpuh pee to kikis rakah ov e ne pa napan pee se vavatet ne a ma soe pee. 43 Ivëhkëk, a taateꞌ teꞌteꞌ vasusunön to hikta se teꞌ non topnineöm. Ivëh, keteh to kehkeh tavus non a teꞌ sunön manih peöm eꞌ se teꞌ non a teꞌ kikiu peöm kurus. 44 Ka teꞌ se keh vovoh ka no neöm, eꞌ se teꞌ rakah ko non a teꞌ to kiu akuk non manih pa napan kurus. 45 Suk ataeah, eöꞌ E Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus ne Sosoenën to hikta vanö voh maꞌ marën a napan se kiu vaꞌaus a ne neöꞌ. Ahik. eöꞌ to nö voh maꞌ pa vaꞌaus raoe, me eöꞌ se heꞌ o toꞌtoꞌ peöꞌ manih pa ö ne eöꞌ se mët marën a hehe a napan varih no a taateꞌ hat to nohnoh non rapoë.”

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Pah Teꞌ Kehoꞌ

Matiu 20:29-34, me Luk 18:35-43

46 E Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to vos ee manuh pa vöön va Jerikoꞌ. Pare oꞌoah nö e ne pa vöön pamëh, ka nap peo rakah nö vaꞌpeh me ee pee. Ke Batimeus eꞌ a teꞌ kehoꞌ, eꞌ e koaꞌ pe Timeus, eꞌ to ihoꞌ non sinten hanan, pareꞌ hinhin moniꞌ non sih a ma napan. 47 Eꞌ to pënton a napan to sosoe ne a ö ne Ieesuꞌ va Nasarët to nönö non maꞌ pareꞌ taneo en pa hin vakis na pan, “Ieesuꞌ Koaꞌ supnaiꞌ pe Devit, ururuan a neoꞌ ah.” 48 Ka ma napan siröꞌ poë, pare soe pan, “Vatotomin ah.” Ivëhkëk, eꞌ to pah kokoeꞌ vakis oah en na pan, “Koaꞌ supnaiꞌ pe Devit, ururuan a neoꞌ ah.” 49 Ke Ieesuꞌ sun en, pareꞌ soe pan, “Vaoe na öm eah, keꞌ nö maꞌ manih peöꞌ.” Kee vaoe ee na pe Batimeus a teꞌ kehoꞌ, pare soe ke poë pan, “Sun ah, parën vaeö, pe Ieesuꞌ to vaoe en maꞌ pën.” 50 Ke Batimeus vi en po o hop vatonun peꞌ, pareꞌ sun vëvëhöꞌ rakah en, pareꞌ vaveo en manuh pe Ieesuꞌ, ke Ieesuꞌ hi poan pan, 51 “Eën iu nom ataeah ne eöꞌ se nok manih pën?” Ka teꞌ kehoꞌ pamëh soe pan, “Apuh, eöꞌ to iu opoep hah noꞌ.” 52 Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Eën se nö hah na manuh pa vöön pën, o vaman pën to vatoꞌ hah en pën.” Ka varuꞌ rakah vakomanih no a mataneah to takap hah en, keꞌ ep vavih hah en, ko vatet en pe Ieesuꞌ manih hanan.

11

E Ieesuꞌ To Vos Manuh Jerusalëm Vamanih Pa Teꞌ Sunön

Matiu 21:1-11, me Luk 19:28-40, me Jon 12:12-19

1 E Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to vatët ee pa tavus manuh Jerusalëm, pa vöön va Bëtfes me Bëtaniꞌ, pare vatët ee sinten a Tope Öliv. Ke Ieesuꞌ vanö vovoh en pa poa vamomhë peꞌ. Kee vos e Bëtfes. 2 E Ieesuꞌ to vanö me raoe a soe to teꞌ va non manih pan, “Eöm se nö manuh pa vöön to teꞌ vatët non manih. Eöm se tavus pa vöön pamëh, paröm ep ohoꞌ em pa tönkiꞌ sekaꞌ to nohtöön non, no ahikta pah teꞌ to tok avoeꞌ non manih peꞌ. Paröm ihan eah, ko me maꞌ eah manih peöꞌ. 3 Ka ta pah teꞌ se keh hi a neöm pan, ‘Eöm nok suk vamanih ataeah?’ Köm soe keah pan, ‘E Topoan to iu non poan. Eꞌ se vanö ohoꞌ hah en maꞌ peꞌ.’ ” 4 Ka poa vamomhë peꞌ nö ee, pare taum e pa tönkiꞌ sekaꞌ to nohtöön non manih po hopaꞌ in a iuun, pare ihan ee peꞌ. 5 Ka ma teꞌ varih to sun vatët ne pa sinten a iuun pamëh hi raoe pan, “Öm ihihan suk nem a tönkiꞌ sekaꞌ vëh ataeah?” 6 Kee piun va ee manih pa ö ne Ieesuꞌ to soe va vu ke raoe pon, ka ma teꞌ varih to vaneah ne pa tönkiꞌ vaonöt ke pee pon pa me a tönkiꞌ. 7 Ka poa vamomhë pe Ieesuꞌ me e maꞌ pa tönkiꞌ sekaꞌ manih pe Ieesuꞌ, pare pan e pa tonun a tönkiꞌ pa rara, ke Ieesuꞌ peah en pa tönkiꞌ, kee nö me ee peꞌ. 8 Ka napan o pöh peo rakah to ihan a ma ohop rërë pee, pare panpan ee manih hanan. Ko upöm moes maꞌ a ma pea naon, pare vahoꞌ ee manih hanan. 9 Ka napan varih to vovoh nö ke ne e Ieesuꞌ, me ro teꞌ varih to suksuk nö ne maꞌ poë, ee to tataoa nö ne maꞌ, pare sosoe ne pan,

“Vaeö ke na e Sosoenën!

E Sosoenën se tapui a oah

suk eën to nö maꞌ pa ëhnan e Sunön! Sng 118:26

10 E Sosoenën se tapui a matop vëh to nö maꞌ kuru,

Eꞌ a matop pe sipuura Devit!

Vaeö rakah, ko kë a ëhnan e Sosoenën!”

11 E Ieesuꞌ to vos manuh Jerusalëm, pareꞌ ho en koman Iuun Hinhin Apuh, pareꞌ epep vah e non pa ma ta kurus va pa koman a Iuun Hinhin Apuh pamëh, ivëhkëk, a potan to kunah en, keꞌ këh en pa Jerusalëm, pareꞌ nö en manuh Bëtaniꞌ me a havun me ra poa vamomhë peꞌ.

E Ieesuꞌ To Soe Ke O Naon Pan Eꞌ Hikta Se Voaꞌ Hah Non

Matiu 21:18-19

12 Ka muhin takah en, ke Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ taneꞌ hah ee maꞌ Bëtaniꞌ, pare vovos hah nö ne Jerusalëm, ke Ieesuꞌ haraꞌ en po maë. 13 E Ieesuꞌ to ep varo en na pa pah vu naon nee to ënëën ne sih a ma voaꞌ i neꞌ, a ëhnaneah o fik no a uvineah to kupkup non poan. Ivëh, ke Ieesuꞌ nö en pa ep, pan eꞌ se ep këh to voaꞌ, ko ëën. Ivëhkëk, eꞌ to nö vatët pareꞌ ep in o uvin naon varoe, suk ataeah, eꞌ to hikta teꞌ non pan o poen voaꞌ po naon pamëh. 14 Ivëh, ne Ieesuꞌ to soe suk ke a vu naon ënëën pamëh pan, “Ahikta teꞌ to se ëën taneꞌ hah non to voaꞌ naon manih pën” A ma vamomhë peꞌ to tënan e ne pa soe pamëh.

E Ieesuꞌ To Veo A Napan To Vavoen Tah Ne Koman Iuun Hinhin Apuh

Matiu 21:12-17, me Luk 19:45-48, me Jon 2:13-22

15 Ee to nö ko vos hah e manuh Jerusalëm, ke Ieesuꞌ ho en pa Iuun Hinhin Apuh, pareꞌ taneo en pa veo tavus a napan varih to vavavoen ne a ma tah pee. Eꞌ to koep en pa pok pa nap papanih moniꞌ, pareꞌ koep en pa ma ö ihihoꞌ po teꞌ varih to vavavoen ne o panuh. 16 Ivëh, keꞌ soepip raoe, pareꞌ soe pan, “Eöm se nat nem teꞌ koe hah ke maꞌ ta ma tah manih pa ö mahën va pa sinten Iuun Hinhin Apuh.” 17 Ke Ieesuꞌ vavaasis non raoe, pareꞌ soe pan, “Manih po Puk Vapenpen no a teꞌ vanënën soe e Aisaëaꞌ to kiun voh, to soe va non manih pan,

‘A iuun peöꞌ eꞌ a iuun hinhin pa napan kurus.’ Ais 56:7

Ivëhkëk, eöm to rih eah, ko nok em peꞌ,

“A ö vavakoaan po teꞌ kakaveo.” Jer 7:11

18 O teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro o teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, to pënton a ma tah ne Ieesuꞌ to nonok non pare taneo ee pa vaiu këh ta hanan ne se ip vamët koe e Ieesuꞌ. Ee to nanaöp e ne pe Ieesuꞌ, suk a nap peo to iu e ne pa ma vavaasis peꞌ to teꞌ me non o kikis. 19 Pa matanpoen ne Ieesuꞌ me a ma vamomhë peꞌ to këh ee pa Jerusalëm, pare nö ee.

A Teꞌ To Vaman Rakah Non Ko Hinhin Non, Eꞌ Se Kon En Pa Tah Neꞌ To Iu Non

Matiu 21:20-22

20 Pa pöstakah rakah ne Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to oꞌoah nö ne, pare ep hah ee pa vu fik pamëh. Eꞌ to rak taneꞌ maꞌ manuh pa uvineah, ko öök e non maꞌ pa ma aan. 21 E Pitaꞌ to koman hah na a soe vaꞌih ne Ieesuꞌ to soe a teꞌ vavoh in a vu naon pamëh, ivëh, keꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “Ep këk ah, Apuh, po naon vëh nën to siröꞌ ateꞌ na nopoen to rak en.” 22-24 Ivëh, ke Ieesuꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Ta pah teꞌ se keh teꞌ rakah me non o vaman manih pe Sosoenën, pareꞌ taꞌ a tope vëh pan, ‘Sun ah, parën vi kunah koman hah keoꞌ manuh koman tahiꞌ.’ Ivëh, ka teꞌ pamëh se keh teꞌ kikis rakah non po vaman me a hin, pareꞌ nat non susunë non po kokoman peꞌ. Eꞌ se keh hinhin suk non ta pah tah, pareꞌ vaman rakah non manih pa hin peꞌ, a, e Sosoenën se heꞌ en peꞌ. 25 Eöm se keh sun pa hin, paröm koman a hat no a meh teꞌ to nok manih peöm, eöm se ihan anoe këh eah pa hat pamëh. Ivëh, ke Tamëneöm vöh pa vöön va kin se ihan anoe me en pa ma teꞌ hat peöm. 26 Eöm se keh hikta ihan anoe a ma hat po upöm teꞌ, e Tamëneöm vöh pa vöön va kin eꞌ me se hikta ihan anoe non a ma teꞌ hat peöm.”

Ee To Hi E Ieesuꞌ Pan Eteh To To Heꞌ Eah A Tasun

Matiu 21:23-27, me Luk 20:1-8

27 E Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to hah ee manuh Jerusalëm, ke Ieesuꞌ ho ko nönö vah non koman a Iuun Hinhin Apuh, ko teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, me ro teꞌ susunön po Jiuꞌ to nö ee maꞌ manih pe Ieesuꞌ. 28 Pare hi poë pan, “A tasun taeah nën to teꞌ me nom, parën nonok nom a ma kiu varih? Eteh to heꞌ a oah a tasun pamëh?” 29 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ me se hi voh a neöm a siꞌ pah hi ro, ke eöm se keh heꞌ em peöꞌ pa piun, eöꞌ me se soe tavus keoꞌ peöm pa tasun nöꞌ to teꞌ me noꞌ, paröꞌ nonok noꞌ a ma kiu apaꞌpuh varih. 30 Soe voh ka neoꞌ öm, a tasun vëh pa pupui a napan ne Jon Tövapupui to heꞌ voh, taneꞌ maꞌ pe Sosoenën, keꞌ, eꞌ taneꞌ maꞌ manih pa napan ah?” 31 Ko teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, me ro teꞌ susunön po Jiuꞌ to vavasoe koman e ne pan, “Ea se poꞌ soe ataeah, ea se keh soe pan eꞌ to taneꞌ maꞌ manuh pe Sosoenën, keꞌ soe en pan, ‘Vahvapoꞌnih ka hikta vaman no e Jon?’ 32 Ke ea se keh soe pan, o kikis pamëh to taneꞌ maꞌ pa teꞌ, a, a soe pamëh hikta antoen non, suk ataeah, a napan kurus to vaman e ne pe Jon a teꞌ vanënën soe.” 33 Ivëh, kee piun e Ieesuꞌ, pare soe pan, “Emöm to hikta nat nem.” Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Eöꞌ me to hikta se soe tavus ka noꞌ neöm a tasun ne eöꞌ to teꞌ me noꞌ, ko nonok noꞌ a ma kiu varih.”

12

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Nap Hat To Matop Ne A Rak Voaën

Matiu 21:33-46, me Luk 20:9-19

1 Ke Ieesuꞌ vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ nok a soe vapipinoꞌ to soe suk non a ö no a ma upöm teꞌ susunön po Jiuꞌ, me a ö no a napan to mimiröꞌ vavoh ne o teꞌ vanënën soe, pareꞌ soe pan, “A pah teꞌ to nep voh a nep voaën peꞌ, pareꞌ eean tavi poan, ko een a koveꞌ, pareꞌ vasun a nöhsun pa koman koveꞌ, marën a nus o hun voaën manih pa nöh pamëh, ko u a tanu vakin marën a ö no a teꞌ se ihoꞌ non, pareꞌ ut non pa nep voaën peꞌ. Pareꞌ heꞌ en pa nep voaën peꞌ manih po upöm teꞌ, kee kiu moniꞌ e ne manih peꞌ, eꞌ heh nö varo en pa meh muhin. 2 Ko poen no a voaꞌ in a voaën to manot en, ke tövaneah pa rak voaën vanö en maꞌ pa teꞌ kikiu peꞌ pan, eꞌ se nö manuh po teꞌ varih to matop ne sih pa rak peꞌ. Eꞌ to iu non pan, ee se heꞌ na poë ta ma teꞌ voaꞌ voaën va pa rak pamëh. 3 Ivëhkëk, a napan varuh to matop ne sih pa rak voaën pamëh, to öt a teꞌ pamëh pare pah ip vahat ee peꞌ, ko vanö akuk hah ee peꞌ. 4 Ivëh, ke tövaneah pa rak vanö en maꞌ pa meh teꞌ kikiu peꞌ manih pa napan varih to matop ne sih pa nep voaën peꞌ, kee öt poë, pare navuh hokoꞌ ee pa pasuneah, ko pah ip vapoet ee peꞌ, ko vanö akuk hah ee peꞌ. 5 Ke tövaneah pa rak voaën vanö hah en maꞌ pa meh teꞌ kikiu peꞌ, kee öt poë, pare ip vamët ee peꞌ, keꞌ mët en. Vasuksuk poꞌ neꞌ to vanö kurus en maꞌ pa nap kiu peꞌ, kee nö ee maꞌ. Ka napan varih to matop ne sih pa nep voaën ip vamët ee pa ma upöm, ee he rëp ee pa ma meh. 6 Ke tövaneah pa rak teꞌ varoe me ko non a paeh a teꞌ ro neꞌ se vanö, eꞌ e koaꞌ koman rakah peꞌ, neꞌ to iu oah non sih poan. Eꞌ to vanö en peꞌ manuh pa napan varih to matop ne sih pa rak voaën peꞌ. Suk ataeah, e voe to koman non pan a napan se ta e ne pe sunaiꞌeah. 7 Ivëhkëk, a napan varih to matop ne pa nep voaën to vavaasoe koman e ne pan, ‘Ivaꞌih e koaꞌ koman pe tövaneah pa rak voaën, ep öm, ka ip vamët ee peꞌ, ka ma tah varih to vaneah non pe tamaneah, sih vaneah varuꞌ e non manih pea.’ 8 Ivëh, kee not poë, ko ip vamët ee peꞌ, pare vi tavus ee na peꞌ pa sinten a rak voaën pamëh.” 9 Ke Ieesuꞌ hi en po teꞌ susun po Jiuꞌ, pareꞌ soe pan, “E tövaneah pa rak voaën se poꞌ nok vahvanih? Eꞌ se pöꞌ nö maꞌ, pareꞌ ip vamët a napan varih to matop ne pa rak, pareꞌ heꞌ varuꞌ en po upöm teꞌ ha? 10 Eöm to hikta ëh pöꞌ voh a soe vaꞌih to kiun non po Puk pe Sosoenën to soe suk voh non e Kristo, pareꞌ soe non pan,

‘A vös vaꞌih no a nap ekeok to vi tavus in,

to tavus en a vös vamomoaan vëh to toon vakis non a iuun.

11 E Sunön to nok a vös pamëh,

keꞌ tavus en o toon to toon vakis non a iuun, pareꞌ paraꞌ ep vamanin manih pa mataara.’ ” Sng 118:22-23

12 Ka nap susunön po Jiuꞌ kehkeh öt e ne pe Ieesuꞌ. Suk ataeah, ee to nat e ne pe Ieesuꞌ to sosoe vapipinoꞌ suk e non pee. Ivëhkëk, ee to nanaöp e ne pa napan. Ivëhpëhkëk a nap susunön to vakëkëh ee pe Ieesuꞌ, pare vanönö ee.

Ee To Hi E Ieesuꞌ Pan, Ea Se Voen Ee Pa Takis Manih Pe Sisaꞌ, Keꞌ Ahik?

Matiu 22:15-22, me Luk 20:20-26

13 Ka ma nap susunön po Jiuꞌ vanö ee maꞌ po Parësiꞌ, me ro upöm va po kum teꞌ pe Hëërot, kee nö ee maꞌ manih pe Ieesuꞌ pa punöꞌ poë pa vaato. 14 Ka nap susunön po Jiuꞌ, me a kën poan e Hëërot to nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pare soe ke poë pan, “Apuh, eën a teꞌ pëpënton soe rakah, parën sosoe man, parën hikta nat nom pa koman varoe ta pah teꞌ, ko hikta nat nom pa soe ta pah soe manih pa teꞌ hikto ëhnan, me a teꞌ to teꞌ me non o ëhnan. Ahik. Manih pa soe man varoe sih nën to vavaasis nom a napan a soe man pe Sosoenën, eën koman vanom nih? Eꞌ vih kës e non pea pa heꞌ a takis manih pe Sisaꞌ, keꞌ a hik?” 15 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to nat en po piuk pee, pareꞌ soe ke raoe pan, “Eöm pupunöꞌ a no neoꞌ, suk ataeah? Teꞌ maꞌ öm ta pah moniꞌ manih peöꞌ paröm vataare voh a neoꞌ.” 16 Kee teꞌ ke maꞌ peꞌ po pöh voaꞌ moniꞌ, pare heꞌ ee peꞌ, keꞌ hi en pee pan, “A ëhnan me o kahoꞌ peteh ivëh to teꞌ non pa moniꞌ vëh?” Kee piun e Ieesuꞌ, pare soe pan, “Pe Sisaꞌ.” 17 Ke Ieesuꞌ piun a soe pee, pareꞌ soe pan, “A tah to vaneah non pe Sisaꞌ nöm se heꞌ e Sisaꞌ. Ka tah to vaneah non pe Sosoenën nöm se heꞌ e Sosoenën.” Kee pah töhkak vahat ee, suk e Ieesuꞌ to vaniu këh en pa punöꞌ pee.

Ee To Hi E Ieesuꞌ Pa Mët Me A Sun Hah Pa Teꞌ

Matiu 22:23-33, me Luk 20:27-40

18 Ko Sëdiusi, ee o kum teꞌ to hikta vaman ne pan a nap mët se sun taneꞌ hah ee manih po vapeepe, to nö ee maꞌ manih pe Ieesuꞌ. 19 Pare soe ee pan, “Apuh, e Mosës to kiun voh ka ra a soe to soe non pan, ‘Ta pah teꞌ se keh mët akuk eꞌ hikta vatvus ta pah koaꞌ manih pe köövo peꞌ, ke kea peꞌ me hah e köövo amop peꞌ, pareꞌ vatvus a koaꞌ se kon a ëhnan e kea peꞌ.’ 20 Eꞌ to teꞌ non a kën tom mahin to onöt ne a tönim me ra pöök, ka teꞌ a vamomoaan vaen en, pareꞌ teꞌ non ko mët akuk en, eꞌ he hikta vatvus avoeꞌ non ta koaꞌ. 21 Ke vapöök kea peꞌ me pet en pe köövo pamëh, pareꞌ mët en, eꞌ he hikta vatvus ta pah koaꞌ, ka vakön nok pet va en nën. 22 Ka tönim me ra pöök kën tom mahin poë varih vameeme petpet voh e ne pa pah köövo pamëh, pare hikta vatvus ta pah koaꞌ. Ko poen nee to mët vahik ee, ko vasuksuk rakah ne köövo to mët pet en. 23 Ivëh, ka amot rakah no a nap mët se sun hah ee, ko poen pamëh ne köövo pamëh se teꞌ rakah non e köövo peteh? Eën to nat e nom, peꞌ to me voh non a tönim me ra poa teꞌ, pareꞌ teꞌ voh e non e köövo manot pee.” 24 Ke Ieesuꞌ soe ke ro Sëdiusi pan, “Eöm o teꞌ o nun rakah to hikta nat vavih nem pa soe va po Puk Vapenpen, paröm hikta nat me nem o kikis pe Sosoenën, ivëh köm vavaato pinpiun e nem. 25 Manih po poen no nap mët se sun taneꞌ hah maꞌ manih po vapeepe, a napan kurus hikta se vavaen hah ne, eꞌe se teꞌ va e ne manih po ankeroꞌ va pa vöön va kin. 26 Ivëhkëk, manih pa soe va pa mët me a sun hah, eöm to hikta ëh pöꞌ voh a soe pe Sosoenën ne Mosës to kiun voh, o vahutët va po siꞌ naon soneꞌ to ës voh. Manih po vahutët pamëh ne Sosoenën to soe ke Mosës pan,

‘Eöꞌ e Sosoenën pe Abraham,

me eöꞌ e Sosoenën pe Aësak,

me eöꞌ e Sosoenën pe Jekop.’ Eks 3:6

27 E Sosoenën to hikta teꞌ non pan e Sosoenën pa nap mët. Ahik. Eꞌ e Sosoenën pa nap toꞌtoꞌ. A soe peöm a nun.”

A Pah Taateꞌ Apuh Pe Sosoenën

Matiu 22:34-40, me Luk 10:25-28

28 A pah teꞌ vavaasis to nat i non o Vavaasis pe Mosës to nö maꞌ, pareꞌ pënton raoe to vavaato vasukaꞌ ne, pareꞌ pënton en pe Ieesuꞌ to pinpiun vavih rakah e non pa ma soe po Sëdiusi, ivëh, keꞌ hi en pe Ieesuꞌ pan, “A taateꞌ taeah to teꞌ oah non a ma meh taateꞌ, pareꞌ vih oah non?” 29 Ke Ieesuꞌ piun a soe peꞌ pareꞌ soe pan, “Ivaꞌih a taateꞌ vamomoaan.

‘Eöm varih a napan va Israël,

eöm se pënton.

E Sunön Sosoenën pea a paeh apuh ro.’ Lo 6:4-5

30 ‘Eöm se iu rakah nem e Sunön e Sosoenën peöm manih pa ma kupu peöm,

me manih pa ma apeneöm,

me manih pa ma kokoman peöm,

me manih pa ma kikis kurus rakah peöm.’ ” Lo 6:5

31 “Ka vapöök taateꞌ to teꞌ va non manih,

‘Eën se iu nom a meh teꞌ vamanih pa ö ne eën to iu hah va ka nom.’ ” Lev 19:18

“Ahikta meh taateꞌ to teꞌ apuh non, pareꞌ teꞌ oah non a poa taateꞌ varih.” 32 Ka teꞌ vëh to nat non sih pa taateꞌ, soe va in e Ieesuꞌ manih pan, “Apuh! A soe pën a man rakah. E Sosoenën, eꞌ a paeh Apuh ro, a hikta meh. 33 Ea se iu rakah no e Sosoenën manih pa ma kupu pea, me manih pa ma nat pea, me manih pa ma kikis kurus pea. Para iu va i no upöm teꞌ vamanih pa ö ne ea to iu hah va ka no. Ea se vavatet rakah no a poa taateꞌ apuh poë varih. E Sosoenën to iu rakah e non pee, suk ee to apuh oah rakah e ne pa ma heꞌ varih nee to ësës voh ke ne na e Sosoenën po suraꞌ. A poa taateꞌ poë varih to apuh oah e ne pa ma vu heꞌ.” 34 E Ieesuꞌ to pënton a teꞌ pamëh to pinpiun vavih e non pa soe peꞌ, vamanih pa teꞌ to teꞌ rakah me non o nat vih, ivëh ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Eën to hikta teꞌ varo këh nom a Matop Vih pe Sosoenën, a siꞌ ö hat kën vaman a neoꞌ, ko hop eom maꞌ manih pa Matop Vih pe Sosoenën.” Ka ma upöm teꞌ naöp ee pa hi hah e Ieesuꞌ ta ma meh hi.

E Ieesuꞌ To Hi A Ma Napan, Pan E Kristo Eteh

Matiu 22:41-46, me Luk 20:41-44

35 O poen ne Ieesuꞌ to vavaasis non koman Iuun Hinhin Apuh, pareꞌ hi a napan a hi, pareꞌ soe pan, “Vahvanih ko teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës sosoe ne sih pan, e Kristo, eꞌ e koaꞌ pe Devit? 36 A Tuvuh Vasioꞌ to heꞌ e Devit o kokoman, keꞌ soe vamanih pan,

‘E Sosoenën to soe ke Devit pan,

“E Kristo e Sunön pën.”

‘Ke Sosoenën sosoe avoeꞌ ke non pe Kristo pan,’

“Ihoꞌ ah manih pa papmatö peöꞌ,

ko teꞌ nom nën keꞌ onöt po poen nöꞌ se vahoꞌ o teꞌ varih to vakihat me a nom oah manih paan a matop pën.’ ” Sng 110:1

37 Moaan voh e Devit koman to soe pan, ‘E Kristo e Sunön peöꞌ.’ E Kristo hikta teꞌ varoe non pan e koaꞌ pe Devit. Ahik. Eꞌ to teꞌ me va i non manih pe Sunön rakah pe Devit.”

O Teꞌ To Nat I Ne O Vavaasis Pe Mosës To Nonok Ne A Ma Taateꞌ Hat

Matiu 23:1-36, me Luk 11:37-54; 20:45-47

38 E Ieesuꞌ to vavaasis avoeꞌ e non pa napan, pareꞌ soe pan, “Eöm se matop rakah nem pa napan varih to matop ne sih pa taateꞌ, eꞌe to manin rakah nee a ö ne se ohop ne a ma ohop rëërë, pare nönö vah ne, ko iu rakah ne a napan se vaeö me ne raoe, pare ta ne raoe manih pa ma ö totoaan. 39 Pare iu rakah ne a ihoꞌ pa ma ö ihihoꞌ po teꞌ susunön manih pa ma koman iuun hinhin soneꞌ. Ee to iu suntan rakah ne sih a ihoꞌ vovoh pa ma taëën apaꞌpuh. 40 Ee to vavakëën ne sih o köövo amop, pare kakaveo ne a ma moeh tah pee. Pare pikpiuk hah a ne pa nok a ma hin rë. Manih po poen nee se teꞌ po vahutët, a pap napan poë varih se kon o kamis o pöh apuh oah rakah.”

E Köövo Arus To Heꞌ O Heꞌ Peꞌ Manih Pe Sosoenën

Luk 21:1-4

41 E Ieesuꞌ to ihoꞌ vatët non manih pa pokis vavahoꞌ moniꞌ va pa Iuun Hinhin Apuh, pareꞌ ut non a napan to vavahoꞌ ne a ma moniꞌ pee manih pa pokis, a teꞌ öt ö to vahoꞌ a ma moniꞌ peo. 42 Ka pah köövo amop arus nö maꞌ, pareꞌ vahoꞌ o siꞌ pöök voaꞌ moniꞌ to matan va ne manih pa poa toeaꞌ. 43 Ke Ieesuꞌ vaoe ununun a ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke raoe pan, “Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm, e köövo amop arus vëh to vahoꞌ a moniꞌ to apuh oah e non pa ma moniꞌ no a napan to vavahoꞌ ne manih pa pokis moniꞌ va pa Iuun Hinhin Apuh, manih po epep pe Sosoenën. 44 Ka napan varih to teꞌ me ne a ma moniꞌ peo, to vahoꞌ ro a ma paeh manih pa ö vavahoꞌ moniꞌ. Ivëhkëk, e siꞌ köövo vëh to kökööt rakah non pa moniꞌ to vahoꞌ vahik en pa siꞌ moniꞌ peꞌ, pareꞌ hikta teꞌ hah me non ta meh marën a voen a taëën.”

13

E Ieesuꞌ To Soe Pan A Iuun Hinhin Apuh Se Takök

Matiu 24:1-2, me Luk 21:5-6

1 E Ieesuꞌ me a ma vamomhë peꞌ to këh ee pa Iuun Hinhin Apuh, ka pah vamomhë peꞌ soe ke poan pan, “Ep këk na! Apuh, po iuun vihvih varuh nee to eok voh po vös ep vavih.” 2 Ke Ieesuꞌ piun a soe peꞌ, pareꞌ soe vamanih pan, “Eën to ep me e nom na pa ma iuun apaꞌpuh varuh, ha? Ahikta pah vös to onöt non a tok pa tonun a meh. Ahik. Eꞌe se taru kunah kurus ee maꞌ.”

E Ieesuꞌ To Soe Pan A Ma Punis Peo To Se Tavus Maꞌ

Matiu 24:3-14, me Luk 21:7-19

3 E Ieesuꞌ to ihoꞌ non manuh pa Tope Öliv, pareꞌ ep non na a Iuun Hinhin Apuh va Jerusalëm to teꞌ non maꞌ manuh. E Pitaꞌ, ke Jëmis, ke Jon, ke Ëndruꞌ, ee varoe a taanaꞌ vamomhë to nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pare hi poë pan, 4 “Soe ka möm ah, o poen poanheh no a ma tah poë varih se tavus. Me o vëknöm taeoh se tavus momoaan maꞌ, kemöm se ep, pamöm nat a ma tah poë varih se tavus maꞌ?” 5 Ke Ieesuꞌ piun a soe pee, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Matop vavih nem, ta pah teꞌ tomeꞌ piuk ka neöm. 6 A nap peo rakah se nö maꞌ, pare popokaꞌ ne a ëhnaneoꞌ, pare soe va ee manih pan, ‘Eöꞌ ivëh a teꞌ pamëh’, pare piuk ee pa napan. 7 Paröm koe a naöp pa ö ne eöm se pënton a ma paarak va pa ma vapus apuh, me eöm se keh pënton ta ma vaato vanövan va pa ma vapus apaꞌpuh to tavus manuh pa ma meh muhin. A, eöm se nat nem töhkak vahat, suk ataeah, a ma tah poë varih se tavus ee maꞌ. Ivëhkëk, o poen no oeh vëh se hik to meꞌ e non pa tavus maꞌ. 8 A napan va pa pah muhin se sun, pare vapus me ee pa napan va pa meh muhin. Ka matop vih pa pah teꞌ sunön se sun, pareꞌ vapus me en pa teꞌ matop vih pa meh teꞌ sunön. A rikrik se kö pa ma meh muhin, ko maë apuh tavus en. A ma tah poë varih se tavus momoaan vamanih pa ö ne köövo to haraꞌ o kamis va pa ö neꞌ to kehkeh vahuh non.

9 Eöm koman se matop vavih nem, a napan se öt a neöm, ko vahoꞌ ee peöm po vahutët, ko ip ee peöm manih koman a ma iuun hinhin soneꞌ pee. Eöm se sun em po vahutët matëëro teꞌ apaꞌpuh va pa kaman, me ro teꞌ susunön. Suk eöm to vaman, paröm vavatet a nem neoꞌ, paröm vatvus a Soe Vih peöꞌ manih pee. 10 A ma napan kurus va po oeh vëh se pënton a teꞌ vëh to vatvus momoaan voh a Soe Vih peöꞌ. Ka amot no a ma tah poë varih se tavus poꞌ maꞌ. 11 Ee se vateꞌ e peöm po vahutët, suk a ö ne eöm to vaman a no neoꞌ. Eöm se nat nem nanaöp nem, paröm koe a karë vovoh ataeah nom se soe. Ahik. A ma soe kurus ne Sosoenën se heꞌ vëhöꞌ rakah en peöm, köm soe tavus em. Suk ataeah, eꞌ to hikta teꞌ non pan, eöm koman ivarih se vavatvus nem a ma soe poë varih. Ahik. A Tuvuh Vasioꞌ ivëh se vatvus a soe pamëh. 12 O teꞌ se heꞌ mët ee pa ma kea pee manih pa nap hat, kee ip vamët ee pee. Ka kën taman se nok va ee nën manih pa ma koaꞌ pee. Ka ma koaꞌ pee se hat ke ne pa ma tamëëre me ra ma sinëëre, pare ip vamët ee pee. 13 A napan se heve ov e ne peöm, suk eöm to vaman, paröm vavatet a nem neoꞌ. Ivëhkëk, o teꞌ varih to teꞌ vakis ne pa teꞌ a ma punis, pare öök na po poen no o oeh se hik, e Sosoenën se hehe en pee.

A Punöꞌ Hat Rakah Se Tavus

Matiu 24:15-28, me Luk 21:20-24

14 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pet en pan, “Eöm se ep a Tah A Pah Hat rakah to sun non pa iuun pe Sosoenën.” Ka teꞌ to ëhëh non a soe, eꞌ se maaka vavih rakah non a pusun in a soe pamëh. Ivëh, ka napan varih to teꞌ ne manih pa muhin va Jiutiaꞌ ee se rusin ee manuh pa moeh totope. 15 Ka teꞌ vëh to tok non tonun a iuun peꞌ, eꞌ to hikta onöt non a kunah maꞌ, ko ho koman iuun peꞌ, pareꞌ kokon maꞌ a ma tah peꞌ. 16 Ka teꞌ vëh to teꞌ non pa rak peꞌ, eꞌ to hikta onöt non a tapiun vos hah iuun pa kon ohop rë peꞌ. 17 Varenan rakah po köövo kikiuk, me ro köövo varih to vasisiꞌ ne o koaꞌ sosoneꞌ manih po poen pamëh. 18 Eöm se hinhin vakis nem manuh pe Sosoenën, ka tah pamëh sih nat non tavus pa tëëm tuvuh. 19 Suk manih po poen pamëh a punis apuh rakah se tavus. Taneo non po poen ne Sosoenën to nok a ma moeh tah kurus, pareꞌ öök non maꞌ manih kuru, o vu punis to matan va non manih to hikta tavus avoeꞌ voh non. Pareꞌ hikta se tavus amot non. 20 Ivëhkëk, e Sunön se keh hikta vakökööt voh a ma poen va pa ma punis poë varih, a napan kurus se ro vahik voh ee. Ivëhkëk, e Sosoenën to koman non a napan varih to vaman ne e Ieesuꞌ, neꞌ to vateꞌ voh, ivëh, neꞌ to vakökööt suk voh pa ma poen poë varih. 21 Ivëh, ko poen pamëh no ta pah teꞌ se keh soe ka neöm pan, ‘Ep öm, eꞌ e Kristo, eꞌ ivëh to teꞌ non manih! Keꞌ, ep öm eꞌ ivöh to teꞌ non manuh.’ Koe rakah a vaman eah. 22 O Kristo vapikpiuk, me ro teꞌ vanënën soe vapikpiuk se tavus maꞌ, pare vatvus a ma kiu apaꞌpuh me a ma tah vatoksean. Ee to hikta onöt ne a nok a ma tah poë varih manih pa napan ne Sosoenën to soe a ö neꞌ se kon hah raoe. Ee se piuk vahok ee pa napan. 23 Ivëh, köm se matop vavih nem, eöꞌ to kömköm vovoh voh eoꞌ peöm pa ma punis poë varih se tavus amot ee maꞌ.

A Nö Hah Maꞌ Pe Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus

Matiu 24:29-31, me Luk 21:25-28

24 “Ivëhkëk, a ma hat poë varih se hik ee,

‘A potan se popoen,

ka sivö hikta se paapa non.

25 O vesun se vuꞌvuꞌ taneꞌ ee maꞌ akis.

Ko kikis vöh akis se panih,

ko takö ee.’ ” Ais 13:10; 34:4

26 Ko poen pamëh no a napan se ep a neoꞌ E Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se nö me maꞌ o maaka me o kikis apuh manih pa koman a unöh. 27 Eöꞌ se vanö maꞌ o ankeroꞌ peöꞌ, kee nö maꞌ, pareꞌ ununun a ma napan varih neꞌ to kon voh vamanih pa ma teꞌ peꞌ. Eꞌ se ununun taneꞌ maꞌ raoe manuh po taanaꞌ ö noton in a ö no akis me o oeh to aton ne.

O Poen Va Pa Nö Peꞌ

Matiu 24:32-35, me Luk 21:29-33

28 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pet en pan, “Eöm se kon taneꞌ o vavaasis manih po naon fik. A ma pean se keh koos maꞌ, pare pau vavoon hah maꞌ, a, köm nat em po poen no a potan se pa, to taneo en. 29 Keꞌ teꞌ akuk va kov e non manih pan, o poen ne eöm se ep in a ma tah poë varih se tavus, eöm se nat em o poen hah peöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus to öök vatët en maꞌ manih po hopaꞌ. 30 Eöꞌ to soe vaman rakah ka neöm. A ma napan va kuru to hikta se mët vahik ne, ka ma tah poë varih se tavus ee maꞌ. 31 A akis me o oeh se hik ee, ivëhkëk, a soe peöꞌ to hikta se hik non, eꞌ se teꞌ tamoaan e non.”

A Hikta Pah Teꞌ To Nat Non Po Poen Me A Aoaꞌ Ne Ieesuꞌ Se Hah Maꞌ

Matiu 24:36-44

32 “Ivëh, ka hikta pah teꞌ to nat non, po poen me a aoaꞌ ne eöꞌ to sosoe suk noꞌ. O ankeroꞌ va pa vöön va kin, me eöꞌ e koaꞌ pe Sosoenën, emöm to hikta nat nem po poen ne eöꞌ se hah maꞌ, e Tamön varoe to nat non. 33 Eöm se teꞌ vamatop nem, suk ataeah, eöm to hikta nat nem po poen me a aoaꞌ poanheh ne eöꞌ e Sunön peöm Ieesuꞌ Kristo se hah maꞌ.” 34 Eꞌ se teꞌ va e non manih pa pah teꞌ to këh a vöön peꞌ, ko nö varo en pa vavih. Eꞌ to këh a ma teꞌ kikiu peꞌ to matop ne a ma tah peꞌ. Pareꞌ ki vakëkëh ken pee pa ma kiu, ko soe ke a teꞌ vëh to ut non po hopaꞌ, pan eꞌ se ut vavih non, suk eꞌ se hah en maꞌ.

35 “Ivëh, köm se ut vavih nem, ko teꞌ vamatop nem, suk eöm to hikta nat nem po poen poanheh ne eöꞌ se hah maꞌ vamanih pa ö ne tövaneah pa iuun se hah va maꞌ. Eöꞌ tomeꞌ nö eoꞌ maꞌ pa popoen, keꞌ pa topnin poen, keꞌ pa tö pe toaꞌ, keꞌ pa pöstakah, eöm to hikta nat nem. 36 Eꞌ to hat non, peöꞌ tomeꞌ vëvëhöꞌ hah maꞌ, ko vöhkak a neöm to koroh avoeꞌ e nem. 37 A soe vaꞌih ne eöꞌ to soe ka neöm, eöꞌ to soe kurus rakah keoꞌ peöm a napan, pan eöm se teꞌ vamatop nem, ko ut vavih nem.”

14

A Nap Apaꞌpuh To Soe A Ö Nee Se Ip Vamët E Ieesuꞌ

Matiu 26:1-5, me Luk 22:1-2, me Jon 11:45-53

1 O pöök poen to meꞌ avoeꞌ e ne ko Poen Vapenpen va pa Taëën Hikto Is, me o poen va pa Taëën Apuh eꞌ o Pasovaꞌ se tavus en. O teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës to vavaiu vah këh e ne ta hanan nee se öt vakoaan vah va in e Ieesuꞌ, pare ip vamët poë. 2 Ee to soe pan, “Ea se nat no nok vamanih, eꞌ hikta teꞌ vih non pa ö ne ea se öt e Ieesuꞌ manih komön a ma poen va po Pasovaꞌ pa ö ne ea to vatötönun no pa Taëën Apuh pamëh. Suk ataeah, a nap peo varih tomeꞌ ep a tah na to nok, pare kunkuin ee po to vapus, ko vapus me ee pea.”

E Köövo To Uh A Pasun E Ieesuꞌ Po Vanom

Matiu 26:6-13, me Jon 12:1-8

3 E Ieesuꞌ to nö en manuh pa vöön va Bëtaniꞌ, pareꞌ tavus en pa iuun pe Saëmon, e Saëmon pamëh to teꞌ me voh non a mët vëh a töpaꞌ. E Ieesuꞌ to ënëën vaꞌpeh me non o upöm teꞌ, ka köövo teꞌ maꞌ o vanom o pöh voen vaꞌpuh rakah, pareꞌ teꞌ non po puto nee to nok voh pa vös nee to popokaꞌ ne a arapasta, e köövo to kon o vanom, pareꞌ puit ko koꞌkoꞌ en peꞌ manih pa pasun e Ieesuꞌ. 4 Eꞌ to nok vamanih marën a vasunön e Ieesuꞌ. Ivëhkëk, o upöm teꞌ to teꞌ ne nën to ep a tah vaꞌih, pare pah heve ee, ko vavasoe koman e ne pan, “Vahvanih ke köövo koꞌ vakit akuk o vanom vëh? 5 Eꞌ to vih non pea se vavoen o vanom pamëh, para kon a 300 voaꞌ moniꞌ, para heꞌ a moniꞌ pamëh manih pa nap arus.”

A Ma Upöm Vamomhë Pe Ieesuꞌ To Pah Heve Ov Ee Pe Köövo

6 Ivëh, ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Koe öm eah, eöm vatamak suk eah ataeah? Eꞌ to nok vu ka neoꞌ a tah to parin a vih vörep. 7 A ma tamoaan no teꞌ arus se teꞌ vaꞌpeh me e ne peöm, ne eöm se vavaꞌaus tamoaan e nem pee. Ivëhkëk, eöꞌ hikta se teꞌ tamoaan me a noꞌ neöm. 8 A tah neꞌ to onöt non a nok, neꞌ to nok vahik vur en peꞌ manih peöꞌ, eꞌ to uh a neoꞌ po vanom, to soe va non manih pan, eꞌ to vamatop non a ö nöꞌ se mët, kee pe ee peöꞌ. 9 Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm, manih po oeh avoes no a napan se keh vavatvus ne a Soe Vih pe Sosoenën. Ee se vavasoe suk vaviꞌ e ne pa tah ne köövo vëh to nok manih peöꞌ, ka napan sih koman hah ne poë.”

E Jiutas A Teꞌ Va Iskariot To Soe Vaman En Pa Ö Neꞌ Se Heꞌ E Ieesuꞌ Manih Po Teꞌ Susunön

Matiu 26:14-16, me Luk 22:3-6

10 Manih po poen pamëh ne Jiutas Iskariot, eꞌ a paeh va pa havun me ra poa vamomhë pe Ieesuꞌ, to nö en manuh po teꞌ susunön ësës heꞌ. Eꞌ to kehkeh vikuh non e Ieesuꞌ manih pee. 11 O teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, ee to pënton a soe vaꞌih, pare pah vaeö suntan rakah ee. Ko nok ee pa soe vaman pee pa ö nee se heꞌ poë ta ma moniꞌ. Ivëh, ke Jiutas iu vah këh e non ta hanan neꞌ se vikuh vah va in e Ieesuꞌ.

E Ieesuꞌ To Vaëën Me Ra Ma Vamomhë Peꞌ Pa Taëën Apuh Va Po Pasovaꞌ

Matiu 26:17-25, me Luk 22:7-14; 22:21-23, me Jon 13:21-30

12 O poen vamomoaan in a Taëën Apuh va pa Taëën Hikto Is va po Pasovaꞌ to tavus en, manih po poen pamëh nee to ipip a ma soneꞌ sipsip ov in a Taëën Apuh va po Pasovaꞌ. Ka ma vamomhë pe Ieesuꞌ hi ee peꞌ pan, “Eën iu nom a ö nemöm se vamatop maꞌ a Taëën Apuh va po Pasovaꞌ nih?” 13 Ke Ieesuꞌ vanö en pa poa vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Eöm pom se nö ko vos manuh Jerusalëm, paröm taum a pah teꞌ to teꞌteꞌ nö non a ruen to teꞌ non pa nöh. Eꞌ se vatatan me a neöm, köm vatet eah. 14 Manuh pa iuun neꞌ to ho, eöm soe va in e tövaneah pa iuun pamëh manih pan, ‘E Apuh to ihi no maꞌ oah pan, a piprom poanheh neöꞌ se vaënëën vaꞌpeh me a ma vamomhë peöꞌ a Taëën Apuh va po Pasovaꞌ?’ 15 Ka teꞌ pamëh se vataare en peöm pom pa piprom apuh vöh kin to teꞌ me non a pok ënëën, me a ma ö ihihoꞌ to teꞌ vamatop keon e non. Köm vamatop maꞌ a taëën pea manih pa piprom apuh pamëh.”

16 Ko vamomhë vos ee manuh Jerusalëm, pare taum ee pa ma tah vamanih pa ö ne Ieesuꞌ to soe a maꞌ, ko vamatop ee pa Taëën Apuh va po Pasovaꞌ. 17 A muhin to matanpoen vahik en, ke Ieesuꞌ nö vaꞌpeh me en maꞌ pa havun me ra poa vamomhë peꞌ. Kee ho ee koman iuun, pare taum e pa piprom nee se ëën a Taëën Apuh va po Pasovaꞌ. 18 Ee to ihoꞌ ee manih pa ma ö ihihoꞌ, pare ënëën poꞌ e ne, ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, a paeh koman va peöm varih o vamomhë peöꞌ ivëh se vikuh ka neoꞌ manih pa napan varih to hat ov a no neoꞌ, a teꞌ pamëh to ënëën vaꞌpeh me e non peöꞌ manih.” 19 A soe vaꞌih to vatamak rakah en pa ma vamomhë peꞌ, kee taneo ee pa hi papaeh poë pan, “Eöꞌ pöꞌ, ha?” 20 Ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “Eꞌ to teꞌ non a paeh va peöm varih a havun me a poa vamomhë koman peöꞌ. A teꞌ pamëh to se pët vahoꞌ hop vaꞌpeh me a neoꞌ a ö taëën manuh pa koman a tis. 21 Oman, eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se mët eoꞌ, vamanih pa ö no Puk Vapenpen to soe va non. Ivëhkëk, varenan rakah pa teꞌ vëh to vikuh ka neoꞌ po teꞌ varih to hat ov a no neoꞌ sih. Eꞌ to vih non pa ö no e sinan a teꞌ pamëh se hikta vahuh voh poan.”

E Ieesuꞌ To Vaëën Me A Ma Vamomhë Peꞌ

Matiu 26:26-30, me Luk 22:15-20, me 1 Körin 11:23-25

22 O poen nee to ënëën ne, ke Ieesuꞌ kon a ö taëën, pareꞌ hin na e Sosoenën, ko soe vavihvih ke na eah, pareꞌ kök a ö taëën pamëh, ko ki vakëkëh ken po vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Kon öm a ö taëën vëh. A ö taëën vaꞌih eꞌ a sionineoꞌ.” 23 Pareꞌ kon pet en na pa kap voaën, pareꞌ soe vavihvih ke na e Sosoenën, pareꞌ heꞌ raoe, kee kaak kurus taneꞌ ee manih pa kap peꞌ. 24 Ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “Eꞌ ivaꞌih o eraꞌ peöꞌ, o eraꞌ pamëh to vataare non o vatompoan voon, o eraꞌ pamëh se takoꞌ marën a voen hah a neöm a ma napan kurus. 25 Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm, eöꞌ to hikta onöt noꞌ a kaak hah o voaën vaꞌih, keꞌ onöt rakah non po poen ne eöꞌ se kaak o voaën voon manuh pa Matop Vih pe Sosoenën.” 26 Kee nok o vaëhëh, ko no ee Tope Öliv.

E Ieesuꞌ To Soe A Ö Ne Pitaꞌ Se Heꞌ Tonun Poan

Matiu 26:31-35, me Luk 22:31-34, me Jon 13:36-38

27 Ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “Eöm kurus se rusin këh em peöꞌ, suk ataeah, manih pa soe pe Sosoenën, no a teꞌ vanënën soe vëh e Sakarias to kiun vavoh manih pan,

‘E Sosoenën se ip vamët en pa teꞌ utut sipsip,

ko sipsip se rusin vakëkëh ee.’ Sek 13:7

28 Ivëhkëk, eöꞌ se sun taneꞌ hah po vapeepe, paröꞌ vovoh keoꞌ peöm manuh Galiliꞌ.”

29 Ivëh, ke Pitaꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “Eöꞌ to hikta onöt rakah noꞌ a rusin këh oah vamanih pa ö no upöm vamomhë pën se keh rusin këh oah.” 30 Ke Ieesuꞌ soe ke Pitaꞌ pan, “Nös pa popoen e toaꞌ oeteꞌ se meꞌ avoeꞌ e non pa poa tö, eën se kukön soe eom pan, eën to hikta nat nom peöꞌ.” 31 Ivëh, ke Pitaꞌ soe vakis en pan, “Oman rakah, eöꞌ hikta onöt rakah noꞌ a soe vamanih pan, ‘Eöꞌ to hikta nat noꞌ pën.’ Eꞌ to onöt e non pa napan se ip vamët ee peöꞌ, köꞌ mët vaꞌpeh me eoꞌ pën.” Ka ma upöm vamomhë peꞌ pët soe va ee nën.

E Ieesuꞌ To Hinhin Non Manih Gëtsëmaniꞌ

Matiu 26:36-46, me Luk 22:39-46

32 Ke Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ tavus ee manuh pa ö muhin va Gëtsëmaniꞌ, ke Ieesuꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Ihoꞌ nem manih. Köꞌ nö, ko hin.” 33 Ke Ieesuꞌ me en pe Pitaꞌ, ke Jëmis ke Jon, kee nö vaꞌpeh ee, ko kokoman pe Ieesuꞌ punis rakah en. 34 Ke Ieesuꞌ soe ke ra kukön vamomhë peꞌ pan, “O kupu peöꞌ to puh rakah non po tamak, köꞌ haraꞌ ke noꞌ pan eöꞌ se mët eoꞌ. Teꞌ nem manih, ko hinhin nem.” 35 Keꞌ nö a siꞌ ö, pareꞌ vuꞌ po oeh, ko hinhin non na e Tamaneah Sosoenën, pareꞌ soe vamanih pan, eꞌ se non iu non, ka punis vëh, oah en peꞌ. 36 Eꞌ to hinhin va non manih pan, “Aba, Tamaneoꞌ, a ma tah kurus nën to onöt e nom pa nok, eöꞌ to iu noꞌ a ö ne eën se kon këh a neoꞌ po kamis vëh. Ivëhkëk, Tamön eën se nat nom suk o iu peöꞌ, ahik, eën se vatet varoe o iu koman pën.”

37 Ke Ieesuꞌ taneꞌ hah maꞌ pa ö neꞌ to hinhin non, pareꞌ ep in a ma vamomhë peꞌ to koroh, pareꞌ soe ke Pitaꞌ pan, “Saëmon, eën a koroh oh? Eën hikta onöt rakah ko nom a ut pa ta pah aoaꞌ, ha?” 38 Eꞌ to soe ken pa kukön vamomhë peꞌ pan, “Ut nem, paröm hinhin nem, eöm tomeꞌ kuꞌ em pa ö no a punöꞌ se tavus a neöm. O apen to iu e non pa vatet a ma taateꞌ vih, ivëhkëk, o sionin to susunë e non pa vatet.” 39 Ke Ieesuꞌ hah en, pareꞌ vapöök hin en. 40 Eꞌ to hah taneꞌ maꞌ pa hin, pareꞌ nö en manuh pa ma vamomhë peꞌ. Pareꞌ taum raoe to koroh ne, suk ee to mët rakah ee po mamaasoe. Ee to hikta nat ne pataeah nee se soe ke Ieesuꞌ. 41 Vasuksuk poꞌ ne Ieesuꞌ to vakön hah en maꞌ manih pa kukön vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Eöm koroh vavuriah avoeꞌ e nem, ha? Onöt en! Ep këk öm, o poen peöꞌ to tavus en no a napan se heꞌ ee peöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus manih pa koreera nap hat. 42 Sun öm, ka nö ee. A teꞌ vëh to vikuh a neoꞌ to nö en maꞌ pa öt a neoꞌ.”

E Jiutas To Heꞌ E Ieesuꞌ Pa Koreero Teꞌ To Vakihat Me Ne Poë

Matiu 26:47-56, me Luk 22:47-53, me Jon 18:3-12

43 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, ke Jiutas a paeh va pa ma vamomhë peꞌ öök en maꞌ. Eꞌ to me maꞌ a nap peo rakah to pët öt nö ne maꞌ a ma rapis rë, me a ma tanaon. O teꞌ sunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, me ra ma teꞌ susunön po Jiuꞌ, to vanö maꞌ raoe. 44 Ke Jiutas a teꞌ vëh to vikuh in e Ieesuꞌ pa koreera nap hat, to heꞌ maꞌ o vëknöm manih pa napan pan, “A teꞌ vëh, nöꞌ se keh umaꞌ eah, eꞌ kuru a teꞌ pamëh, söm öt eah.” 45 Ke Jiutas öök maꞌ, pareꞌ nö vëvëhöꞌ en manuh pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe pan, “Apuh!” Pareꞌ umaꞌ en peꞌ. 46 Ka nap hat nat ee peꞌ e Ieesuꞌ, ko nö maꞌ, pare öt ee peꞌ, ko nohnoh ee peꞌ. 47 Ivëhkëk, e Pitaꞌ a paeh va pa kukön teꞌ varih to sun vatët ne pe Ieesuꞌ to rëh taneꞌ o rapis rë pa ö pepet peꞌ, ko moes kurus en pa tenan a teꞌ kikiu pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ. 48 Ke Ieesuꞌ hi en pee pan, “Eöm nö maꞌ pa öt a neoꞌ, paröm teꞌ em maꞌ pa ma rapis rëërë, me a ma tanaon ke pan eöꞌ a teꞌ kakaveo, toh? 49 A ma poen kurus ne eöꞌ to teꞌ me voh a noꞌ neöm, paröꞌ vavaasis a noꞌ neöm koman a Iuun Hinhin Apuh, köm hikta öt poꞌ voh a neoꞌ nën, toh? Ivëh, ka soe va po Puk Vapenpen puh en” 50 Ka ma vamomhë pe Ieesuꞌ rusin këh ee peꞌ. 51 Ka pah teꞌ sekaꞌ to rara non o rara kakaare to suksuk nö non e Ieesuꞌ, kee kehkeh öt ne poë, ivëhkëk, ee to öt varoe ee po rara peꞌ, 52 keꞌ rusin pehpeah en, ko këh en po rara peꞌ.

E Ieesuꞌ To Sun Po Vahutët Manih Pa Matëëro Kum Teꞌ Susunön Po Jiuꞌ

Matiu 26:57-68, me Luk 22:54-55; 22:63-71, me Jon 18:13-14; 18:19-24

53 Ka nap hat me ee pe Ieesuꞌ manuh pa iuun pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, manih pa iuun pamëh no teꞌ susunön ësës heꞌ, me o teꞌ susunön po Jiuꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, to teꞌ tönun e ne nën. 54 Ke Pitaꞌ suksuk amot nö e non maꞌ pa napan to meeme nö ne e Ieesuꞌ. Eꞌ to nö, pareꞌ teꞌ e non pa havin in a iuun pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, pareꞌ ihoꞌ vaꞌpeh me e non po teꞌ utut, ko maꞌkis e non po suraꞌ. 55 Ko teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro Kum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ vaoe ee na pa ma meh teꞌ, kee nö ee maꞌ, pare vavaꞌaus ee pa vatvus a ma tah ne Ieesuꞌ to nok voh. Suk ee to kehkeh taum ne ta hanan nee se ip vamët koe vah va in poë. Ivëhkëk, eꞌe to hikta taum ta pah hat manih pe Ieesuꞌ. 56 A nap peo rakah to pët heꞌ maꞌ a ma vahutët piuk manih pe Ieesuꞌ, ivëhkëk, a ma vahutët pee to hikta teꞌ man ne, pare nun. 57 Ka ma upöm teꞌ sun, pare soe a ma soe piuk manih pe Ieesuꞌ, pare soe pan, 58 “Emöm to pënton voh nem eah to soe pan, ‘Eöꞌ se miröꞌ eoꞌ pa Iuun Hinhin Apuh vëh no a napan to eok voh pa ma koreere, ko murin in o kukön poen, eöꞌ se eok hah a meh Iuun Hinhin Apuh na to hikta onöt no a eok pa koreera.’ ” 59 Ivëhkëk, a ma vahutët nee to pokaꞌ e Ieesuꞌ to hikta teꞌ man rakah ne. 60 Ka Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ sun manih pa matëëre kurus pareꞌ hi e Ieesuꞌ pan, “Eën hikta pinpiun suk nom a ma soe varih ataeah no a napan to popokaꞌ a nom oah?” 61 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to teꞌ vasup e non, pareꞌ hikta soe ta pah tah. Ka Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ hi hah en peꞌ pan, “Eën kov e Kristo e Koaꞌ pe Sosoenën vëh na to kë no sih a ëhnaneah, ha?” 62 Ke Ieesuꞌ soe pan, “Eöꞌ kuru ivëh. Amot nöm se ep ka neoꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus to se ihoꞌ noꞌ pa papmatö pe Sosoenën a Kikis Vi. Paröꞌ nö vaꞌpeh me maꞌ a unöh va akis.” 63 Ka Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ sisi en po ohop peꞌ, pareꞌ soe pan, “Ea hikta se vaiu hah no ta ma meh teꞌ se vatvus maꞌ ta ma meh soe. 64 Suk ataeah, eöm to pënton koman e nem peꞌ to sosoe oꞌoah e non pe Sosoenën. O kokoman taeah poꞌ nöm to teꞌ me nem?” Ee kurus to pët soe vaonöt ee, pare soe pan, “Eꞌ to teꞌ me e non pa hat, ko se mët en.” 65 Ka ma upöm pee taneo ee pa teteo e Ieesuꞌ, pare nohpip ee pa mataneah po rara, ko töstös ee peꞌ, pare hi poë pan, “Pokaꞌ oon voh ah, eteh to tös a oah?” Ko teꞌ utut me poë, pare tatapan ee peꞌ.

E Pitaꞌ To Soe Pan Eꞌ To Hikta Nat Non Pe Ieesuꞌ

Matiu 26:69-75, me Luk 22:56-62, me Jon 18:15-18; 18:25-27

66 Manih po poen avoeꞌ pamëh ne Pitaꞌ to ihoꞌ non manuh vakunah koman a eean, ka pah köövo kikiu po Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ nö maꞌ. 67 E köövo pamëh to ep e Pitaꞌ to maꞌkis non po suraꞌ, pareꞌ ves rakah non pa matan e Pitaꞌ, pareꞌ soe pan, “Eën me poꞌ to teꞌ vaꞌpeh me voh nom e Ieesuꞌ va Nasarët toh?” 68 Ivëhkëk, e Pitaꞌ to vonih en, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to hikta nat noꞌ, paröꞌ hikta maaka noꞌ pa tah nën to vavaato suk nom.” Eꞌ to piun va nën, pareꞌ tavus koe en po hopaꞌ, ka varuꞌ rakah vakomanih no a pah toaꞌ oeteꞌ to to tötö en. 69 Ke köövo kikiu pamëh ep poan, pareꞌ soe ke ra napan to sun vatët ne pan, “A teꞌ vëh, eꞌ a meh va pee.” 70 Ivëhkëk, e Pitaꞌ to soe hahah kov en pan, “Ahik.” Ka meh siꞌ ö oah en, ka napan varih to sun vatët ne pe Pitaꞌ soe ee pan, “O pöh man rakah, eën a meh va pee, eën hikta se vonih nom, suk ataeah, eën a teꞌ va Galiliꞌ.” 71 Ivëhkëk, e Pitaꞌ to vonih vakis rakah en, pareꞌ soe pan, “Oman rakah, e Sosoenën se vakmis en peöꞌ pa ö ne eöꞌ se keh hikta sosoe noꞌ, oman! Eöꞌ to hikta nat noꞌ pa teꞌ vëh nöm to vavaasoe suk nem!” 72 Ka varuꞌ vakomanih ne toaꞌ oeteꞌ to vapöök tö en, ke Pitaꞌ koman hah poꞌ en pa ö ne Ieesuꞌ to soe vavoh ke poan pan, “Vamomoaan in a ö ne toaꞌ oeteꞌ se meꞌ avoeꞌ e non pa poa tö. Eën se kukön soe eom pan, eën to hikta nat nom peöꞌ. Ke Pitaꞌ vamösru, pareꞌ ook en, eꞌ to koman hah o piuk peꞌ, pareꞌ pah tamak en.

15

Ee To Me E Pe Ieesuꞌ Manuh Pe Paëlat E Susun Pa Kaman Va Room

Matiu 27:1-2; 27:11-14, me Luk 23:1-5, me Jon 18:28-38

1 Pa pöstakah rakah no o teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ susunön po Jiuꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, to vatötönun me o Kum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ. Ee to nohnoh poë, pare me e peꞌ manuh pe Paëlat. 2 Ke Paëlat hi en peꞌ pan, “Eën kov e sunön po Jiuꞌ, ha?” Ke Ieesuꞌ piun a soe peꞌ, pareꞌ soe pan, “Eën koman to soe va eom nën.” 3 Ko teꞌ susunön ësës heꞌ pokaꞌ poë pa ma soe peo. 4 Ivëh, ke Paëlat hi hahha kov en peꞌ pan, “Eën hikta pinpiun nom ta pah soe toh? Ep e nom oh, ee to vateen e pën pa ma vu soe.” 5 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to hikta piun ta pah soe. Ivëh, ke Paëlat pah toksean rakah en.

E Paëlat To Soe Kee Ni Ee Pe Ieesuꞌ Pa Kuruse

Matiu 27:15-26, me Luk 23:13-25, me Jon 18:38-40; 19:1-16

6 Pa ma kirismas kurus manih pa Taëën Apuh va po Pasovaꞌ, ne Paëlat to vavatvus taneꞌ hah non sih a pah teꞌ manih pa nohnoh, pa ö no a napan se hin poë. 7 Manih pa ma poen poë varih nee to vahoꞌ voh a ma pah teꞌ manih pa nohnoh. Suk ataeah, a ma teꞌ poë varih to kunkuin voh o vapus, kee vapus me a kaman va Rom, ko ip vamët rakah ee pa ma pah teꞌ va Room. Ka paeh va pa napan poë varih to kunkuin o vapus ivëh, e Barabas. 8 A nap peo to tavus maꞌ, pare taneo ee pa hin e Paëlat pan, eꞌ se nok vamanih pa ö neꞌ to nonok moaan vavoh non manih pee. Eꞌ to vavatvus taneꞌ voh non sih a ma pah teꞌ manih pa nohnoh. 9 Ke Paëlat hi en pee pan, “Eöm iu nem a ö ne eöꞌ se vatvus nös e sunön po Jiuꞌ, ha?” 10 E Paëlat to soe vamanih, suk eꞌ to nat e non po teꞌ susunön ësës heꞌ to puhioꞌ ne e Ieesuꞌ, ivëh, nee to vahoꞌ suk maꞌ poë manih pa koreneah. 11 Ivëhkëk, o teꞌ susunön ësës heꞌ to kunkuin e ne pa ma kokoman pa napan, pan e Paëlat se vahah ke maꞌ raoe e Barabas, ke Ieesuꞌ mët varoe. 12 Ke Paëlat hi hah en pee pan, “Keöꞌ se poꞌ nok ataeah manih pa teꞌ vëh ne eöm to popokaꞌ nem eah e sunön po Jiuꞌ?” 13 Ka napan taoa maꞌ, pare pët soe maꞌ pan, “Ni öm eah pa kuruse.” 14 Ke Paëlat hi hah en pee pan, “Suk ataeah, a hat taeah neꞌ to nok?” Ivëhkëk, a napan to taoa suntan rakah ee ko soe ke Paëlat pan, “Ni öm eah pa kuruse.” 15 E Paëlat to kehkeh vamanman vah non a napan, ivëh, keꞌ vanö toꞌtoꞌ hah en maꞌ pe Barabas. Ivëhkëk, eꞌ to heꞌ e Ieesuꞌ manih pa nap vëvënsun, pan ee se rëp poë po uris rëprëp teꞌ, pare ni poë pa kuruse.

A Nap Vëvënsun To Kö E Ieesuꞌ

Matiu 27:27-31, me Jon 19:2-3

16 Ka nap vëvënsun me ho ee pe Ieesuꞌ manuh pa ö vavahutët manuh pa iuun pa kaman, pare vaoe ununun na a ma meh pee, kee tönun ee maꞌ. 17 Pare ohop ee pe Ieesuꞌ po ohop rë ereraꞌ, pare nok o uvan po uris toꞌtoꞌ, ko uvan ee peꞌ. Ee to nok va nën marën a hinën in poë, vamanih peꞌ e sunön. 18 Pare taneo ee pa vaeö me a kë vapikpiuk poë, ee to soe pan, “Potan avih Sunön po Jiuꞌ.” 19 Ee to navuh ee pa pasuneah po toknon. Pare teteo poë, pare vatokon, ko vavövöneꞌ in poë. 20 Kee vahik kö poë, pare ihan këh poë o ohop rë ereraꞌ vëh nee to ohop moaan vu poë, pare ohop hah ee peꞌ po ohop koman peꞌ, ko me ee peꞌ pan ee se ni poë manih pa kuruse.

Ee To Vahan E Ieesuꞌ Manih Pa Kuruse

Matiu 27:32-44, me Luk 23:26-43, me Jon 19:17-27

21 Manuh hanan nee to akeh a pah teꞌ va Saëriniꞌ to vovos nö non Jerusalëm, to taneꞌ maꞌ muhin, a ëhnaneah e Saëmon eꞌ e taman, ere Alëksantaꞌ, pen e Rufus. Ka nap vëvënsun ep poë, pare toon vakis rakah ee peꞌ pan eꞌ se teꞌ vaꞌaus e Ieesuꞌ pa kuruse. 22 Kee me ee pe Ieesuꞌ manuh pa tope nee to popokaꞌ ne a Gölgötaꞌ, a pusun in a ö soe pamëh to soe va non manih pan, “A ö no a ma kahoꞌ teꞌ to pet ne.” 23 Manuh nën nee to kehkeh vakaak ne e Ieesuꞌ po voaën nee to hovën pa ëtoꞌ vatö kamis, Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to hikta kaak a ëtoꞌ pamëh. 24 Ee to vahan ee pe Ieesuꞌ pa kuruse, pare ki vakëkëh a ma ohop peꞌ manih topniire, pare vi a saatuꞌ, ko ut ne peteh ivëh se kon a ma papaeh va pa ma ohop peꞌ. 25 Pa 9 kirök pa pöstakah, nee to ni ee pe Ieesuꞌ pa kuruse. 26 Ka manuh kin pa pasun in a kuruse ne Paëlat to kiun a soe to vataare non ataeah nee to vateꞌ suk voh poë pa hat. Eꞌ to kiun vavoh manih pan, “IVAꞌIH A TEꞌ SUNÖN PO JIUꞌ.” 27 Manih pa havin e Ieesuꞌ nee to ni a meh poa teꞌ kakaveo, a paeh to han ke non pa papmatö, ka meh han ke non pa papkiruk pe Ieesuꞌ. 28 Keꞌ a tah pamëh to vapuh en pa pah soe va po Puk Vapenpen, keꞌ tavus vaman en. Ka soe pamëh, to teꞌ va non manih pan, “Ee to ëh vaꞌpeh me e Ieesuꞌ pa nap hat.” 29 Ka napan to vaoah ne, pare vavövöneꞌ ne poë, ko vaviivi pasun, pare soe pan, “Hahah! Eën kov ivëh to sosoe voh nom pan, eën se kök a Iuun Hinhin Apuh, parën eok hah eom peꞌ po kukön poen ro, ha? 30 Varuꞌ rakah vakomanih sën këh kunah maꞌ a kuruse parën vaꞌaus koman hah eo.” 31 O teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, to vavövöneꞌ e ne pe Ieesuꞌ, pare vavaasoe aven e ne pan, “Eꞌ to vavaꞌaus voh non o upöm teꞌ, ivëhkëk, eꞌ to hikta onöt non a vaꞌaus koman hah ea. 32 Ka ep voh no pe Kristo vëh e sunön pa napan va Israël, kuru neꞌ se këh kunah maꞌ a kuruse, ka ep, para vaman poꞌ eah.” A poa teꞌ kakaveo varih nee to ni sinten a teꞌ kuruse pe Ieesuꞌ. Ee me to vavövöneꞌ e ne peꞌ.

E Ieesuꞌ To Mët En

Matiu 27:45-56, me Luk 23:44-49, me Jon 19:28-30

33 Pa topnin potan pa 12 kirök no a popoen to kopös avoes en pa muhin, ko hik pa 3 kirök pa matanpoen. 34 Pa 3 kirök ne Ieesuꞌ to tötö suntan rakah va en manih pan, “Eloi, Eloi, rama sapaktani?” Eꞌ to sosoe va non manih pan, “Sosoenën peöꞌ, Sosoenën peöꞌ, eën varakah ka neoꞌ toh?” 35 Ka napan to sun vatët ne manih pa ö ne Ieesuꞌ to han non to pënton a ö neꞌ sosoe va non, pare soe pan, “Eꞌ to vavaoe non e Elaëjaꞌ pan eꞌ se vaꞌaus poan.” 36 Ka pah teꞌ vavaveo, pareꞌ vahoꞌ na ta tah rö ötöt ruen manih po vinikaꞌ, pareꞌ vakapis poan po noton a tanaon, pareꞌ heꞌ e Ieesuꞌ, pan eꞌ se kaak, ka teꞌ pamëh soe en pan, “Anoeh voh, ka ep voh no, e Elaëjaꞌ se pöꞌ ihan en peꞌ keꞌ këh kunah en maꞌ pa kuruse, keꞌ ahik.” 37 Ke Ieesuꞌ pah tötö suntan en, ka apeneah këh en peꞌ, keꞌ mët en. 38 Ko rara vëh to han non koman a Iuun Hinhin Apuh tasi taneꞌ maꞌ manuh po pasun, pareꞌ öök en manih po kusin, pareꞌ tavus en a poa tan. 39 Ke susun pa nap vëvënsun to sun non matan in a kuruse ep in a ö ne Ieesuꞌ to mët vah ava, pareꞌ soe en pan, “A teꞌ vëh eꞌ vamaman rakah e Koaꞌ pe Sosoenën.” 40 A ma meh köövo me to sun varo amot e ne maꞌ, pare ut ne, ka paeh va pee ivëh, e Mariaꞌ va pa vöön va Makdalaꞌ, me Mariaꞌ e sinan e Jëmis, e kea soneꞌ pe Jeosëp, pen Salomeꞌ. 41 Moaan voh ne Ieesuꞌ to teꞌ voh non Galiliꞌ, ko köövo poë varih nönö vaꞌpeh vah me voh ne poë, pare vavaꞌaus ne poë, o köövo peo rakah me to teꞌ ne nën to nö vaꞌpeh me voh e Ieesuꞌ manuh Jerusalëm.

Ee To Vahoꞌ A Sionin E Ieesuꞌ Pa Koveꞌ Nee To Top Voh Pa Vös

Matiu 27:57-61, me Luk 23:50-55, me Jon 19:38-42

42 Pa matanpoen, po vatönim, eꞌ o poen nee to vamatop ne a ma taëën va po Poen Apaapo. 43 E Jeosëp va Arimatiaꞌ, eꞌ a teꞌ va po Kum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ no a napan to ta ne sih poë. Eꞌ me to anoeh non sih a Matop Vih pe Sosoenën, eꞌ to hikta nanaöp non, pareꞌ nö manuh pe Paëlat, ko hinhin non a sionin e Ieesuꞌ pan eꞌ se herep taneꞌ maꞌ pa kuruse. 44 E Paëlat to pah kokoman vörep e non, pareꞌ hi e Jeosëp pan, “Eꞌ kës to mët en, ha?” Eꞌ to vaoe en na pa teꞌ susun pa nap vëvënsun, pareꞌ hi eah pan, “E Ieesuꞌ mët en, keꞌ ahik?” 45 E Paëlat to tënan vahik en pa ma vahutët pa teꞌ susun po teꞌ vëvënsun, pareꞌ taꞌ en pe Jeosëp pan eꞌ se herep taneꞌ maꞌ a sionin e Ieesuꞌ manih pa kuruse. 46 E Jeosëp to voen maꞌ o pöh rara kakaare, pareꞌ herep en pa sionin e Ieesuꞌ këh a kuruse, pareꞌ pöm poan po rara kakaare. Eꞌ to teꞌ hop en pa sionineah po vapeepe nee to top voh a pa vös apuh. Ke Jeosëp vahuk a meh vös to teꞌ va non manih po ipapanih, pareꞌ sunpip en pa matan a top pamëh ne Ieesuꞌ to pet non. 47 E Mariaꞌ va Makdalaꞌ, me e Mariaꞌ sinan e Jeosëp, ee pon to ut me e ne, pare ep e ne pa ö vëh nee to vahoꞌ a sionin e Ieesuꞌ.

16

E Ieesuꞌ To Sun Taneꞌ Hah Po Vapeepe Nee To Top Voh Pa Vös

Matiu 28:1-8, me Luk 24:1-12, me Jon 20:1-10

1 O Poen Apaapo to oah en, ke Mariaꞌ va Makdalaꞌ, me a Mariaꞌ e sinan e Jëmis, ke Salomeꞌ to teꞌ maꞌ a ma vanom o voavuh vih marën a uh a sionin e Ieesuꞌ. 2 Pa pöstakah rakah po poen vamomoaan in o nënkikiu, nee to nö ee manuh po vapeepe to teꞌ non pa top vös. 3 O poen nee to nönö nö ne manuh hanan, ee vaiihi nö e ne pan, “Eteh rakah ivëh se vahuk ka ra a vös apuh vëh to sunpip non o hopaꞌ oho koe vëh pa top vös?” 4 Kee ep peah na, pare ep vahik ee na pa vös to vahuk këh en po hopaꞌ in o vapeepe. 5 Ee to hop ee manuh po vapeepe, pare ep in a pah teꞌ sekaꞌ to ihoꞌ non pa papmatö. Eꞌ to ohop non o ohop kakaare o pöh rë vörep, pare pah töhkak vahat ee. 6 Ka teꞌ sekaꞌ pamëh soe ke raoe pan, “Koe öm a töhkak vahat, eöꞌ to nat e noꞌ peöm to nö maꞌ pa ep e Ieesuꞌ va Nasarët vëh nee to ni voh poë manih pa kuruse. Eꞌ to hikta teꞌ non manih, eꞌ to toꞌ en, ko sun hah voh en, ivaꞌih a ö nee to vahoꞌ voh poë. 7 Varuꞌ rakah vakomanih nöm se nö, paröm soe vanat a ma vamomhë peꞌ, paröm soe pet me ke Pitaꞌ pan, e Ieesuꞌ to vovoh ken peöm manuh Galiliꞌ, eꞌ to teꞌ non nën se röm nö paröm ep in eah nën. Vamanih pa ö neꞌ to soe vavoh ka neöm.” 8 Ka kukön köövo tavus taneꞌ hah maꞌ manuh po vapeepe, pare vaveo taneꞌ maꞌ nën, suk ataeah, ee to pah naöp suntan ee, pare rikrik e ne, ko hikta vaato me ta meh teꞌ.

E Ieesuꞌ To Tavus E Mariaꞌ Va Makdalaꞌ

Matiu 28:9-10, me Jon 20:11-18

9 Pa pöstakah rakah po poen Apaapo ne Ieesuꞌ to sun taneꞌ hah po vapeepe, pareꞌ tavus momoaan e Mariaꞌ va Makdalaꞌ. E köövo pamëh ne Ieesuꞌ to veo taneꞌ voh a tönim me a poa oraꞌ hat manih peꞌ. 10 E Mariaꞌ to nö en, pareꞌ soe vanat en po teꞌ varih to nönö vaꞌpeh vah me voh ne e Ieesuꞌ. O teꞌ poë varih to vaokook ne, pare tatamak ne e Ieesuꞌ to mët. 11 E Mariaꞌ to soe ke rapoë pan, “E Ieesuꞌ to toꞌ hah en, köꞌ ep eoꞌ maꞌ peꞌ. Paröꞌ vaato me eoꞌ peꞌ.” Ivëhkëk, ee to pënton a soe vaꞌih, pare hikta vaman ne a soe pe Mariaꞌ.

A Poa Vamomhë To Ep In Ieesuꞌ Manih Hanan

Luk 24:13-35

12 Vasuksuk no a poa vamomhë to këh maꞌ a Jerusalëm, pare nönö nö ne maꞌ hanan, ke Ieesuꞌ panih ko matan ke e non, pareꞌ nö maꞌ ko tavus en pee. 13 Ka poa vamomhë poë varih hah ee, pare sosoe ke ne a ma upöm vamomhë pe Ieesuꞌ, ivëhkëk, ee to hikta vaman a soe pee pon.

E Ieesuꞌ To Heꞌ O Vamomhë Peꞌ A Kiu Nee Se Nok

Matiu 28:16-20, me Luk 24:36-49, me Jon 20:19-23

14 Vasuksuk in a ö ne Ieesuꞌ to sun taneꞌ hah po vapeepe, neꞌ to nö ko tavus hah en pa havun me a pah vamomhë peꞌ, po poen nee to ënëën nee. Pareꞌ pah siröꞌ suntan en pee, suk ee to hikta teꞌ me ne o vaman, me a ö nee to hikta vaman o teꞌ varih to ep in poë to toꞌ hah. 15 E Ieesuꞌ to soe ke rapoë pan, “Eöm se nö manuh pa ma ö kurus manih po oeh ovoes vëh, paröm vavaasis a Soe Vih peöꞌ manih pa ma napan kurus. 16 Ere tereh se vaman, köm pupui raoe, e Sosoenën se kon hah en pee. Ivëhkëk, ere tereh se keh hikta teꞌ me ne o vaman, ee se sun ee po vahutët apuh pe Sosoenën. 17 E Sosoenën se heꞌ en po kikis manih po teꞌ varih to vaman a no neoꞌ, kee nok ee pa ma vu tah vatoksean. Pare veo tavus ee po oraꞌ hat manih pa ëhnaneoꞌ, ko vaato ee pa ma vu to voon varih to hikta teꞌ ne pan a ma to koman pee. 18 Ee se keh öt ro ee pa kuruꞌ ënëën vamët teꞌ pa koreere, pare kaak ro ee pa ta ëtoꞌ vamëtmët, a ma tah poë varih to hikta onöt nee a miröꞌ raoe. Me ee se keh vahoꞌ a ma koreere manih po teꞌ varih to haraꞌ ne a ma vu mët, a ma mët pee se hik ee, kee haraꞌ vavih hah ee.”

E Sosoenën To Me Hah En Pe Ieesuꞌ Manuh Pa Vöön Va Kin

Luk 24:15-53, me Aposol 1:9-11

19 E Sunön pea e Ieesuꞌ Kristo to vatvus vahik ken pa ma vamomhë peꞌ pa ma soe, ke Sosoenën me peah hah en peꞌ manuh pa vöön va kin, keꞌ ihoꞌ e non pa papmatö pe Sosoenën. 20 Ko vamomhë peꞌ tavus taneꞌ manih Jerusalëm, pare nö ee pa vavaasis a Soe Vih manih pa napan kurus va po oeh vëh. E Sunön to kiu vaꞌpeh me non raoe, kee nok a ma tah vatoksean marën a vataare a ma napan, pan a Soe Vih to teꞌ man e non.

* 1:22: [... o Vavaasis pe Mosës] E Sosoenën to heꞌ koe a ma Vavaasis varih pe Mosës manih pa napan va Israël. Ep na pa tonun o Puk to teꞌ non a Kölösöriꞌ pa maaka vavih a tah no o Vavaasis pe Mosës to soe non.

* 3:18: A ma teꞌ to taneꞌ maꞌ po kum nee to popokaꞌ ne o Sërat, ee to vapus me ne a kaman va Room pan ee se matop koman hah a ne.

LUK

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

LUK

E Luk to hikta teꞌ non pan, eꞌ a paeh va pa havun me ra poa vamomhë pe Ieesuꞌ. Pareꞌ hikta teꞌ non pan, eꞌ a to Jiuꞌ, eꞌ a to Grik. A vöön peꞌ ivëh a vöön Antiök manih pa muhin va Siriaꞌ. A kiu vamomoaan peꞌ ivëh a kiu röktaꞌ, a teꞌ to vavatoꞌ hah non o teꞌ to haraꞌ ne a ma vu hiinana, pareꞌ nat vavih rakah non o to pa napan va Grik, ivëh keꞌ se keh kiun o to Grik eꞌ se teꞌ rakah va non manih pa teꞌ natnat to kiun.

O puk vaꞌih eꞌ o puk vamomoaan pe Luk, eꞌ to kiun o puk vaꞌih pan a napan va Grik se nat o vahutët pe Ieesuꞌ, ko vahutët pamëh se rëh a ma kokoman pee pa vatet e Ieesuꞌ. Ivëh, ka manih po vato peꞌ, eꞌ to vavaato suk non o upöm teꞌ varih to hikta teꞌ ne ro Jiuꞌ pan, ee se nat ne e Ieesuꞌ to nö voh maꞌ po oeh vëh pa kon hah a ra a napan kurus va po oeh vëh. Eꞌ to vato suk a pah ö va pa ö ne Ieesuꞌ to tavus teꞌ vah vavoh me o iu peꞌ. O iu peꞌ to hikta teꞌ non pan eꞌ a tah po kum varoe, ahik, eꞌ a tah pea papaeh. Eꞌ to kiun suk me a ma tah varih, a taateꞌ va pa kë a ëhnan e Sosoenën, o kikis pa Tuvuh Vasioꞌ, me a taateꞌ hin, pa nap arus me a nap öt ö.

E Luk to hikta ep voh non e Ieesuꞌ to nonok non a kiu peꞌ pa mataneah, ivëhkëk, manih pa ma kiu vavaiu peꞌ, eꞌ to kon a ma soe man manih po teꞌ varih to ep voh ne pa ma kiu ne Ieesuꞌ to nok voh. Po poen na se ëh o kiun peꞌ, ea se inan e pe Ieesuꞌ e Susun pea.

1

1 Eën A Teꞌ Topoan Tiopiras, A napan peo to puta voh pa kiun vavih suk hah o vahutët vëh ne Ieesuꞌ Kristo to nok voh marën a vakikis o vaman pea. 2 Ee to kiun suk hah voh o vahutët po teꞌ varih to ep momoaan voh ne pa ma tah poë varih, keꞌ ee voh ivarih to vatvus voh ka ra a kiu me o vavaasis pe Ieesuꞌ Kristo a teꞌ vëh ne Sosoenën to vateꞌ maꞌ, keꞌ nö maꞌ manih po oeh. 3 Eöꞌ e Luk to iu kiun meꞌ noꞌ o vahutët pamëh to vanö ka nös oah. Ko poen neöꞌ to kehkeh nat vavih noꞌ pa pusun in a soe pamëh, ka kuru neöꞌ se kiun suk hah va eoꞌ manih pa ö nea to pënton moaan vavoh no. 4 Ivëh kën sih nat vavih eom pa soe vaꞌih nee to vavaasis voh ne oah a man rakah.

A Ankeroꞌ To Soe Vanat E Sëkaraëaꞌ E Lisabet Se Han Koaꞌ

5 O poen ne Hëërot to matop non a muhin va Jiutiaꞌ, keꞌ teꞌ voh non a teꞌ ësës heꞌ a ëhnaneah e Sëkaraëaꞌ. E Sëkaraëaꞌ voh a teꞌ ësës heꞌ va po vu teꞌ va pe Apaësaꞌ to taneꞌ maꞌ pe Aron. Ka ëhnan e köövo peꞌ e Lisabet, eꞌ me e köövo va po vuteꞌ va pe Aron. 6 Ka manih pa matan e Sosoenën nee to pah teꞌ vavih rakah e ne pon, pare vavatet vavih rakah kov e ne pa ma taateꞌ pe Sunön, pare hikta teꞌ me ne ta siꞌ hat manih pa matan e Sosoenën. 7 Ivëhkëk, ee to hikta teꞌ me ne ta koaꞌ, suk ataeah, o ihoꞌpaeꞌ to pos voh en, keꞌ hikta onöt non a han koaꞌ. E Sëkaraëaꞌ pen e Lisabet to manot varo rakah voh ee. 8 O poen no vakum teꞌ pe Sëkaraëaꞌ to vovoh ne pa matop a kiu va pa ës a tah avoavuh vih ke na e Sosoenën manih koman a Iuun Hinhin Apuh, ke Sëkaraëaꞌ nö pa ës a tah avoavuh vih vamanih peꞌ a teꞌ ësës heꞌ manih pa matan e Sosoenën. 9 Ka manih pa taateꞌ va po teꞌ ësës heꞌ, o teꞌ ësës heꞌ va po kum teꞌ pe Sëkaraëaꞌ to vi a saatuꞌ pa ep këh peteh se ho manuh pa koman a siꞌ piprom vasioꞌ, pareꞌ ës ke na e Sosoenën a tah avoavuh vih. Kee kon ee pe Sëkaraëaꞌ se ho. 10 Ko poen no a tah avoavuh vih pamëh to ësës non, a nap peo rakah he hinhin ne manih mahën.

11 Ka pah ankeroꞌ tavus e Sëkaraëaꞌ, pareꞌ sun non manih pa papmatö in a pok vëh no a tah avoavuh vih pamëh to ësës non. 12 Ka ankeroꞌ to tavus maꞌ, ke Sëkaraëaꞌ ep in poan, pareꞌ pah töhkak ko naöp suntan en. 13 Ivëhkëk, a ankeroꞌ to soe ke poan pan, “Sëkaraëaꞌ koe a naöp, Sosoenën to pënton en maꞌ pa hin pën. E köövo manot pën se han a pah koaꞌ oeteꞌ, kën vëhnan eah e Jon. 14 O kokoman pën se vih vörep, me eën se puh rakah nom po vaeö. Amot no a napan se vaeö rakah po poen ne sinaneah se vahuh poan.”

15 “Eꞌ se teꞌ rakah o ëhnan apuh manih pa matan e Sunön, pareꞌ hikta se kaak non to voaën me a ma ruiꞌ pais, pö ne sinaneah to han non poan ka Tuvuh Vasioꞌ to puh rakah non peꞌ. 16 Eꞌ se kon hah maꞌ a napan va Israël, kee tarih hah maꞌ manih pe Sunön Sosoenën pee.”

17 “Eꞌ se kon a taateꞌ me o kikis vëh ne Elaëjaꞌ to teꞌ me voh non, pareꞌ vovoh ke maꞌ e Sunön. Eꞌ se panih a ma kokoman po taman, kee tarih hah ke maꞌ manih pa ma koaꞌ pee, kee vapöh kokoman hah ee. Pareꞌ panih me en pa ma kokoman po teꞌ vatösoe, kee kon taneꞌ a taateꞌ me o kokoman natsean manih po teꞌ no a taateꞌ pee to teꞌ totoopin non sih manih pa matan e Sunön, pareꞌ vavaasis a napan pa taateꞌ vih, kee sih anoeh ne e Sunön, pare pënton a soe peꞌ.”

18 Ke Sëkaraëaꞌ hi poan pan, “Eöꞌ se vaman vah va in a soe pën nih? Emöm poꞌ e köövo peöꞌ to pah manot varo em.” 19 Ka ankeroꞌ piun poan, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ e Gebriël, to sun noꞌ sih pa matan e Sosoenën. Eꞌ koman ivëh to vanö maꞌ neoꞌ köꞌ teꞌ maꞌ a soe vih vaꞌih manih pën. 20 A ma soe peöꞌ se tavus vaman. Ivëhkëk, eën to hikta pënton a soe peöꞌ, parën hikta vaman nom, ivëh, kën se hikta vaato me ro upöm teꞌ, keꞌ onöt rakah po poen ne koaꞌ se tavus.”

21 Komön o poen pamëh ne Sëkaraëaꞌ to teꞌ non maꞌ manuh pa koman a piprom vapenpen pe Sosoenën, a nap peo to anoeh ne poë to pah kokoman vörep e ne pataeah to tavus vu peꞌ? 22 E Sëkaraëaꞌ to tavus maꞌ, pareꞌ hikta onöt non a vaato me ra napan, pareꞌ vauhioꞌ koren me non raoe, ivëh, kee nat e ne peꞌ to ep vu maꞌ ta tah manuh koman a piprom vapenpen. 23 Ka ma poen kiu peꞌ manih pa Iuun Hinhin Apuh hik ee, ke Sëkaraëaꞌ hah en manuh pa vöön peꞌ.

24 Ko vasuksuk ne köövo manot peꞌ to kiuk en, pareꞌ teꞌ varoe ko non iuun peꞌ pa tönim sivö. 25 Ke Lisabet soe en pan, “Sunön to vaꞌaus a neoꞌ po poen vëh, pareꞌ vahik këh en peöꞌ po poet vëh manih pa matëëra ma napan, suk moaan voh eöꞌ to hikta han koaꞌ noꞌ.”

A Ankeroꞌ To Soe Vanat E Mariaꞌ A Ö Neꞌ Se Han Koaꞌ

26 O kiuk pe Lisabet to onöt non a tönim sivö me a paeh, ke Sosoenën vanö hah en pe ankeroꞌ Gebriël manuh pa siꞌ vöön va pa muhin va Galiliꞌ, a ëhnaneah Nasarët. 27 Ka ankeroꞌ teꞌ a soe manuh pa koaꞌ sepeꞌ a ëhnaneah e Mariaꞌ, nee to soe vaonöt voh, pan eꞌ se vaen pen e Jeosëp a teꞌ va po vuteꞌ pe sunön peꞌ e Devit. 28 Ka ankeroꞌ tavus e Mariaꞌ, pareꞌ soe pan, “Potan avih Mariaꞌ, Sosoenën to ep vavih ko nom oah, ke Sunön to teꞌ vaꞌpeh me a nom oah.” 29 E Mariaꞌ to pënton a soe pe Gebriël, pareꞌ pah töhkak vahat en, pareꞌ koman pan, “A soe vaꞌih, eꞌ a soe taeah?” 30 Ka ankeroꞌ soe ke poan pan, “Mariaꞌ koe a naöp, o kokoman pe Sosoenën to vih vi rakah ka nom oah. 31 Pënton nom ah, eën se han koaꞌ, parën vahuh a pah koaꞌ oeteꞌ, parën vëhnan rakah eah e Ieesuꞌ. 32 Eꞌ se teꞌ rakah non a teꞌ Sunön, ka napan se popokaꞌ ne poë e Koaꞌ pe Sosoenën va pa vöön va kin. E Sunön Sosoenën se vateꞌ poan a teꞌ Sunön rakah vamanih pe sipun voh eah e Devit. 33 Eꞌ me se teꞌ tamoaan non e Sunön va po vuteꞌ va pe Jekop, ka Matop Vih peꞌ hikta onöt rakah non ahik.”

34 Ke Mariaꞌ hi a ankeroꞌ pan, “A tah vaꞌih se tavus vahvanih? Eöꞌ to hikta vaen avoeꞌ noꞌ.” 35 Ka ankeroꞌ piun a soe pe Mariaꞌ, pareꞌ soe pan, “A Tuvuh Vasioꞌ se nö maꞌ manih pën, ko kikis pe Sosoenën se kopös a oah. E koaꞌ vivihan pamëh, nee se popokaꞌ ne poë, e Koaꞌ pe Sosoenën. 36 Eën to nat e nom e pömah Lisabet no a napan to sosoe voh ne pan, eꞌ to hikta onöt voh non a han koaꞌ. Ivëhkëk kuru vëh, a tönim sivö me a paeh to oah ee peꞌ to teꞌ me non o kiuk. 37 Ahikta pah tah ne Sosoenën to hikta onöt non a nok.” 38 Ke Mariaꞌ soe en pan, “Eöꞌ e köövo kikiu pe Sosoenën, ke Sosoenën se nok va en peöꞌ manih pa ö nën to soe ava.” Ka ankeroꞌ këh en pe Mariaꞌ ko hah en.

E Mariaꞌ To Nö Pa Ep Pe Lisabet

39-40 A ma siꞌ poen to oah ee ke Mariaꞌ vamatop, pareꞌ vëhöꞌ en pa vöön to teꞌ non pa ma tope muhin va Jiutiaꞌ, pa ö ne Sëkaraëaꞌ pen Lisabet to teꞌ ne, pareꞌ ho en manuh pa iuun pee, pareꞌ not en pe Lisabet. 41 E Mariaꞌ to not e Lisabet me o vaeö apuh, ke koaꞌ vëh ne Lisabet to teen non variu en maꞌ. E Lisabet to puh rakah non pa Tuvuh Vasioꞌ. 42 E Lisabet to vaato vaꞌpuh en, ko soe pan, “Sosoenën to heꞌ a oah o vaeö apuh to oah e non po upöm köövo, pareꞌ heꞌ pet en po vaeö apuh pe koaꞌ vëh nën se vahuh.” 43 Ke Lisabet soe pet en pan, “Suk ataeah, ke sinan e Sunön peöꞌ nö maꞌ pa ep peöꞌ? 44 Eöꞌ to pënton a soe vaeö pën, ke koaꞌ vëh to teꞌ non pa komaneoꞌ vaeö vörep, pareꞌ variu en maꞌ.” 45 Ke Lisabet soe vamanih pan, “Eën to vaman vi voh eom, ivëh, kën se vaeö, amot ne Sosoenën se nok va en pën manih pa ö neꞌ to soe vaman va voh ka oah.”

O Vaëhëh Vaeö Pe Mariaꞌ

46 E Mariaꞌ to soe pan,

“O kokoman peöꞌ to kë vakin rakah a ëhnan e Sunön.

47 Ka apeneoꞌ vaeö rakah ke non pe Sosoenën to vaꞌaus a neoꞌ.

48-49 Eꞌ to koman non e köövo to teꞌ non pa taateꞌ teꞌ vöknah to kiu non peꞌ.

Taneo non kuru no a napan va kuru me a napan se tavus amot maꞌ se soe pan, eöꞌ e köövo to teꞌ vaeö tamoaan noꞌ,

Suk a tah apuh vëh ne Sosoenën kikis to nok manih peöꞌ ka ëhnaneah vivihan,

50 A ma vu koaꞌ va kuru me a ma teꞌ se tavus amot maꞌ, se keh ta ne poë,

ivëh, ko ururuan peꞌ teꞌ rakah non manih pee.

51 Eꞌ to vataare voh en po kikis peꞌ pa ma kiu apaꞌpuh neꞌ to nok voh.

Ka nap vatösoe neꞌ to veo vavah voh en pee.

52 Eꞌ to vöknah en po teꞌ sipoan këh a ma tasun apaꞌpuh pee,

pareꞌ kë varuꞌ en pa napan to teꞌ vöknah ne.

53 Eꞌ to makën vamhun en pa nap maë pa ma taëën vihvih.

Ka napan varih to vaneah ne a ma tah peo neꞌ to kokon hah këh en pee.

Ko vahah koraꞌ en pee.

54-55 Ivëh, keꞌ soe ke voh a kën sipuura pan,

‘Eöꞌ se ururuan e Abraham me ro vuteꞌ peꞌ varih se tavus amot maꞌ,

keꞌ nö ko tavus amot na manuh.

Pareꞌ nat avoeꞌ e non po ururuan voh peꞌ.

Eꞌ to nat e non pa soe vaman neꞌ to soe ke voh a kën sipuura,

Ko vaꞌaus en pa napan peꞌ Israël.’ ”

O vaëhëh pe Mariaꞌ to hik en.

56 Keꞌ teꞌ vaꞌpeh me Lisabet pa kukön sivö, pareꞌ hah en Nasarët.

E Lisabet To Vahuh en Pe Jon

57 Ko poen vahuh pe Lisabet öök en, keꞌ vahuh en pa koaꞌ oeteꞌ. 58 Ka ta vöön peꞌ me o vuteꞌ peꞌ tënan a ö ne Sunön to ururuan va in e Lisabet, ko heꞌ poan e koaꞌ, ivëh, kee pët vaeö me ee peꞌ.

59 E Jon to onöt non o pöh nënkikiu, kee pe ee pa ö kokoaan peꞌ, pare iu vëhnan ne poë e Sëkaraëaꞌ, pa ëhnan e tamaneah. 60 Ivëhkëk, e Lisabet to soe pan, “Ahik, ea se vëhnan eah e Jon.” 61 Ivëhkëk, a kën poan e Lisabet to soe ke poë pan, “Ahik voh ta pah teꞌ va po vuteꞌ pën to vëhnan voh non e Jon.” 62 Ivëh, kee vauhioꞌ koren me e Sëkaraëaꞌ pan, “O ëhnan poanheh nën se vëhnan e sumuiꞌah?” 63 Ke Sëkaraëaꞌ hin poꞌ a tah neꞌ se kiun, pareꞌ kiun vamanih pan, “A ëhnaneah e Jon.” Kee pah kokoman vörep rakah e ne. 64 Ka varuꞌ rakah vakomanih e Sëkaraëaꞌ to vaato vavih hah en, pareꞌ taneo en pa kë a ëhnan e Sosoenën. 65 Ka kën poaneah pah vananaöp ee, ko vahutët va pa tah pamëh vatvi vëvëhöꞌ vavah en pa ma vöön kurus to teꞌ ne pa moeh totope va Jiutiaꞌ. 66 A napan kurus to pënton o vahutët pamëh pah kokoman tamoaan e ne, pare vaiihi e ne pan, “Amot ne koaꞌ vaꞌih se teꞌ non a koaꞌ taeah?” Ee to nat e ne po kikis pe Sunön to teꞌ vaꞌpeh me non poan.

E Sëkaraëaꞌ To Vanënën Soe

67 E taman e Jon, e Sëkaraëaꞌ to puh rakah non pa Tuvuh Vasioꞌ ko soe vanënën pan,

68 “Ea se kë a ëhnan e Sunön Sosoenën va Israël,

suk eꞌ to nö maꞌ pa vaꞌaus a ra a napan peꞌ,

pareꞌ voen hah a ra.

69 Eꞌ to vanö maꞌ a pah teꞌ to öt non a tasun apuh va po vuteꞌ va pa teꞌ kikiu peꞌ, Devit,

marën a voen hah a ra.

70 Vamanih pa ö neꞌ to soe vaman vavoh,

manih pa rivoeero ro teꞌ vanënën soe voh peꞌ.

71 Eꞌ to soe vaman voh en pan,

eꞌ se kon taneꞌ hah a ra manih po teꞌ to vakihat me a rora,

me manih po kikis po teꞌ varih to rës ka rora sih.

72-73 Eꞌ to ururuan a kën sipuura,

pareꞌ vaꞌaus raoe,

ko nat avoeꞌ e non po vatom poan vivihan,

neꞌ to nok me voh e sipuura, Abraham.

74 Ea hikta se naöp no po poen na to nonok no a kiu peꞌ,

suk eꞌ se hehe hah këh a ra pa napan varih to vakihat me a rora.

75 Ka sih teꞌ vivihan tamoaan no pa mataneah.”

76 “Ke eën e Jon e koaꞌ peöꞌ,

amot nee se popokaꞌ a nom oah a teꞌ vanënën soe pe Sosoenën va pa vöön va kin.

Eën se vovoh ke Sunön,

parën vamatop a hanan peꞌ.

77 Eën se vavaasis a ma napan peꞌ,

kee nat poë.

Eꞌ se ihan anoe a ma hat pee,

pareꞌ kon hah raoe.

78 Manih po ururuan apuh pe Sosoenën pea,

eꞌ se nok vamanih,

eꞌ se vanö maꞌ o maaka va pa vöön va kin,

keꞌ kunah maꞌ manih pea.

79 Eꞌ se heꞌ a soe man maaka manih pa napan varih to teꞌ ne sih pa popoen,

pare vapeaapen ne pa mët.

Ko me a napan pa hanan totoopin,

me a taateꞌ tö pe Sosoenën.”

80 Ke Jon apuh, ko natsean en, ka Tuvuh Vasioꞌ puh non manih peꞌ, keꞌ nö, pareꞌ teꞌ non pa moeh upin to anoeh non a ö neꞌ se vatvus a soe manih pa napan va Israël.

2

E Mariaꞌ To Vahuh E Ieesuꞌ

Matiu 1:18-25

1 Manih po poen pamëh ne Jon to teꞌ koaꞌ voh non e Sisaꞌ Agastas to sunön non manih pa kaman va pa ma muhin va Room. Pareꞌ vahoꞌ a pah taateꞌ marën a ma napan kurus rakah va Room se vahoꞌ a ma ëhnëëre manih po puk pa kaman. 2 O vahoꞌ ëhnan vëh to taneo po poen ne Kwirinius to teꞌ non a teꞌ susun paan e Sisaꞌ Agastas, pareꞌ matop non a muhin va Siriaꞌ. 3 Ivëh, ka ma napan nö vakëkëh ee pa ma vöön pee marën a vahoꞌ a ma ëhnëëre manih pa vöön no a ma sipuiire to teꞌ voh ne.

4 E Jeosëp a teꞌ va po vuteꞌ va pe Devit, ivëh, keꞌ këh en maꞌ pa vöön vëh neꞌ to teꞌ non Nasarët manih pa muhin va Galiliꞌ, pareꞌ nö en pa muhin va Jiutiaꞌ manih pa vöön pe Devit, a ëhnaneah Bëtrëhëm. 5 E Jeosëp to nö pa vahoꞌ a ëhnaneah pen köövo peꞌ Mariaꞌ vëh, nee to soe vaman voh a ö se vaen pon. E Mariaꞌ he han e non pe koaꞌ. 6 Ee to teꞌ avoeꞌ e ne manih Bëtrëhëm, ko poen ne Mariaꞌ se vahuh e koaꞌ vatët en. 7 Ke Mariaꞌ vahuh en pa koaꞌ oeteꞌ vamomoaan peꞌ, pareꞌ mon poan po rara, ko vökroh poan pa koman a pokis ënëën taëën po purmakaöꞌ, suk a ma iuun ananoeh teꞌ to puh vahik ee.

O Ankeroꞌ Me A Nap Mamatop Sipsip

8 Manih pa muhin pamëh no a ma pah teꞌ to matop ne o sipsip, ee to ut ne o sipsip pee pa popoen. 9 Ka ankeroꞌ pe Sosoenën nö maꞌ manih pee, ke Sosoenën vanö maꞌ o maaka peꞌ, keꞌ kopös raoe, kee pah naöp vörep rakah ee. 10 Ivëhkëk, a ankeroꞌ pe Sosoenën to soe ke rapoë pan, “Eöm se koe a naöp, paröm pënton, eöꞌ to teꞌ maꞌ a soe vih manih peöm, eꞌ se vavaeö a ma napan kurus, kee vaeö suntan rakah ee. 11 Manih po poen pamëh pa vöön apuh pe Devit no a pah köövo to vahuh a koaꞌ oeteꞌ, eꞌ a teꞌ marën a kon hah a neöm, e Sosoenën to vateꞌ maꞌ keꞌ nö maꞌ, eꞌ e Sunön. 12 Ko vëknöm neöm se ep in to teꞌ va non manih, eöm se ep in a koaꞌ ne sinaneah to mon poan po rara, keꞌ koroh non koman a pokis ënëën taëën po purmakaöꞌ.”

13 A ankeroꞌ to vaato vahik en, ka varuꞌ vakomanih, no o ankeroꞌ peo rakah va kin to tavus maꞌ, pare kë a ëhnan e Sosoenën vamanih pan,

14 “Vaeö ko kë e Sosoenën vöh pa vöön va kin,

vih rakah non po teꞌ varih ne Sosoenën to vaeö non a pop pee,

ko heꞌ raoe o kokoman tö,

pare teꞌ me ne a taateꞌ tö.”

O Teꞌ Mamatop Sipsip To Nö Pa Ep E Ieesuꞌ

15 O ankeroꞌ to këh hah ee pee manuh pa vöön va kin, ka nap utut sipsip vavasoe koman e ne pan, “Aeoh! Nös öm, ka nö ee manuh vöön Bëtrëhëm, para ep voh pa tah pamëh to tavus kuru ne Sosoenën to soe ka ra manih pa ma rivoeero o ankeroꞌ.” 16 Ivëh, kee nö vëvëhöꞌ rakah ee, pare ep ee pe Mariaꞌ pen Jeosëp to teꞌ ne, ke koaꞌ koroh non pa ö ënëën taëën po purmakaöꞌ. 17 Ee to taum ee pee, pare pah hutët poꞌ ee pa soe nee to pënton voh suk e koaꞌ pamëh. 18 Ka ma napan kurus pënton a soe vaꞌih no a nap mamatop sipsip to vahutët ne, ko pah toksean ee, pare pah kokoman vörep e ne. 19 Ivëh, ke Mariaꞌ ötöön e non pa ma soe poë varih po kokoman peꞌ. 20 Ka nap mamatop sipsip hah ee, pare kë rakah ee pa ëhnan e Sosoenën. Ee to vaeö ko kë e Sosoenën pa ma tah kurus nee to pënton, pare ep vamanih pa ö no a ankeroꞌ pe Sosoenën to soe ke voh maꞌ raoe.

Ee To Vëhnan E Ieesuꞌ

21 Ko tönim me o pöök poen to oah ee, kee pe ee pa ö kokoaan vëh pe koaꞌ, pare vëhnan poë e Ieesuꞌ. O ëhnan pamëh no a ankeroꞌ pe Sosoenën to vëhnan voh poan e sinaneah he meꞌ avoeꞌ e non pa han e koaꞌ.

E Ieesuꞌ Nee To Me Manuh Pa Iuun Hinhin Apuh

22 O poen to tavus en pa ö nee se vatet o Vavaasis pe Mosës* pa uhu kokoe e Mariaꞌ keꞌ teꞌ voon non matan e Sosoenën.† Ivëh, ke Jeosëp pen e Mariaꞌ me ee pe koaꞌ manuh Jerusalëm, pare heꞌ na poë manuh pe Sosoenën. 23 Eꞌ to teꞌ va non manih pa ö no Vavaasis pe Sosoenën to kiun va non,

“A ma koaꞌ oeteꞌ vahuh vamomoaan,

o koaꞌ poë varih ne eöm se heꞌ na e Sosoenën.” Eks 13:2

24 Ee pon to iu heꞌ ne o heꞌ pee manuh pe Sosoenën vamanih pa ö no Vavaasis pe Sosoenën to soe va non,

“A poa panuh apuh,

ivëhkëk ee se keh hikta teꞌ me ne ta poa panuh apuh,

ee se heꞌ a poa panuh soneꞌ.” Lev 12:8

25 A pah teꞌ to teꞌ non manih Jerusalëm, to puh non pa Tuvuh Vasioꞌ, a ëhnaneah e Simeon. Eꞌ a teꞌ to ta non e Sosoenën, ka pop peꞌ manih po oeh to vih vörep, me eꞌ a teꞌ va pa hin. Eꞌ to anoeh voh non a teꞌ vëh se hehe a napan va Israël, suk ee to haraꞌ vapunis ne. 26 A Tuvuh Vasioꞌ to soe voh kën peꞌ pan, eꞌ hikta se mët ohoꞌ non, eꞌ se ep momoaan voh in e Ieesuꞌ Kristo a teꞌ ne Topoan se vanö maꞌ. 27 Ka Tuvuh Vasioꞌ kuin en po kokoman pe Simeon, keꞌ ho en manuh pa Iuun Hinhin Apuh. Ke Mariaꞌ pen Jeosëp me ee maꞌ pe Ieesuꞌ, pa heꞌ na manuh pe Sosoenën pa ö no Vavaasis pe Mosës to soe va non. 28 Ke Simeon pët en pe koaꞌ, ko soe vavihvih ken pe Sosoenën va manih pan,

29 “Varuꞌ vamanih Sunön Topoan sën varakah poꞌ ka neoꞌ ah, a teꞌ kikiu pën,

köꞌ mët eoꞌ me o vaeö,

vamanih pa ö nën to soe vaman vavoh.

30 Suk ataeah, a mataneoꞌ to ep en pa teꞌ nën to soe voh marën a hehe a möm.

31 Eën to vamatop voh a taateꞌ hehe a napan,

ka taateꞌ pamëh tavus vamaaka en kuru.

32 Eꞌ o maaka pamëh,

se heꞌ o ëman manih pa napan to hikta teꞌ ne ro Jiuꞌ,

pareꞌ heꞌ non o ëhnan apuh manih pa napan pën varih, Israël.”

33 E taman pen sinaneah to pah toksean e ne pa ma soe varih ne Simeon to sosoe ke non raoe suk e koaꞌ Ieesuꞌ. 34 Ke Simeon tapui en pa kën tom taman, pareꞌ soe ke Mariaꞌ pan, “Pënton ah, e koaꞌ vëh no a nap peo va Israël se keh koe in poë, ko ro ee. Ivëhkëk, o upöm teꞌ se keh vaman poë, keꞌ kon hah en pee. Eꞌ se teꞌ va non manih po vëknöm, suk eꞌ se vamaaka manih pa napan a ma tah to taneꞌ rakah maꞌ manih pe Sosoenën, ka nap peo se koe ee peꞌ. 35 Ivëh, ka ma kokoman vakoaan pa ma napan se tavus vateeraꞌ ee. Ko tamak o pöh apuh to teꞌ va non manih po rapis rë kakakni se ruk en po kupu pën.”

36-38 Varuꞌ no a pah köövo vanënën soe to nö maꞌ, a ëhnaneah e Anaꞌ, eꞌ e koaꞌ mon pe Panuel, eꞌ to taneꞌ maꞌ po vuteꞌ pe Asaꞌ. Moaan voh eꞌ a vaen, ko teꞌ me voh non e voe peꞌ po tönim me o pöök kirismas. Ke voe peꞌ mët en, ke köövo teꞌ e non po 84 kirismas. E köövo to hikta këkëh tavus non sih a Iuun Hinhin Apuh. Eꞌ to vapenpen non a taëën, pareꞌ hinhin varoe non sih, pareꞌ nonok non a kiu pe Sosoenën pa popoen me pa potan. Eꞌ to soe vavihvih ke Sosoenën, pareꞌ vatvus a soe suk e Ieesuꞌ manih pa napan to anoeh voh ne e Sosoenën se hehe a napan va Israël këh a ma taateꞌ hat.

E Jeosëp To Nö Hah Vöön Nasarët

39 Ee to nok vahik ee pa ma tah kurus vamanih pa ö no Vavaasis pe Sosoenën to soe va non, pare hah ee pa vöön pee Nasarët pa muhin va Galiliꞌ. 40 Ke koaꞌ apuh vaeh en, pareꞌ natsean en. Ke Sosoenën vaeö me non poan, ko tapui en peꞌ.

E Ieesuꞌ To Nö Pa Iuun Hinhin Apuh

41 E taman me sinan e Ieesuꞌ to nönö ne sih Jerusalëm pa ma kirismas kurus pa teꞌ vaꞌpeh me o upöm teꞌ po poen vapenpen vëh o Pasovaꞌ. 42 E Ieesuꞌ to teꞌ non o havun me o pöök kirismas, kee pët nö ee Jerusalëm po poen vapenpen pamëh, pa ö neꞌ to teꞌ tamoaan va non. 43 Ka ma poen va po Pasovaꞌ oah ee, ke Mariaꞌ pen Jeosëp taneo hah ee manuh Nasarët, ivëhkëk, e koaꞌ Ieesuꞌ to teꞌ avoeꞌ e non maꞌ manih Jerusalëm, ka poa manot hikta nat ne. 44 Ee to koman e ne, pan e Ieesuꞌ to pët hah vaꞌpeh me en pa napan, ivëh, kee nö ee pa potan avoes, pare vavaiu vah e ne poë topnin a napan me a ma poëëre. 45 Ee to me vavaiu poë, ivëh, kee hah ee manuh Jerusalëm pa vaiu. 46 A poa manot to vavaiu ne poë, keꞌ onöt o kukön poen, pare ep in poë to teꞌ non koman a Iuun Hinhin Apuh, eꞌ to teꞌ topnin e non po teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës. Eꞌ to pënton non a ma soe pee, pareꞌ ihi non raoe a ma hi. 47 A ma napan to pënton a ma soe peꞌ, pare töhkak in o nat me a ma soe peꞌ, me a ma piun neꞌ to pinpiun non raoe.

48 Ka poa manot ep in poë, pare pah töhkak ee, ke sinaneah soe ke poan, “Eën nok va ka möm manih suk ataeah? E tamömah me eöꞌ to pah karë e nem, suk a ö nemöm to me iu vah ka oah.”

49 Ke Ieesuꞌ piun raoe ko soe pan, “Eöm vaiu suk vah nem neoꞌ ataeah? Eöm hikta nat nem, a ö nöꞌ to teꞌ e noꞌ pa iuun pe Tamön, öh?” 50 Ivëhkëk, a poa manot to hikta nat vamaaka ne pa pusun in a soe ne Ieesuꞌ to soe ke raoe.

51 Ivëh, ke Ieesuꞌ hah me en pe sinan pen tamaneah manuh pa vöön pee Nasarët, eꞌ to vavatet rakah non a ma soe pe sinan pen tamaneah. Ke sinaneah ötöön kurus rakah e non pa ma tah manih po kupu peꞌ. 52 Ke Ieesuꞌ apuh en, ko nat vih peꞌ tavus vateeraꞌ rakah en, ke Sosoenën me a napan pah iu rakah e ne peꞌ.

3

O Vavaasis Pe Jon Tövapupui

Matiu 3:1-12, me Mak 1:2-8, me Jon 1:19-28

1 O pöh havun me o tönim kirismas ne Taëberius Sisaꞌ to teꞌ non a teꞌ sunön pa matop a kaman va pa ma muhin kurus va Room. Ko va 16 kirismas peꞌ manih pa kaman e Ponsius Paëlat to teꞌ non a teꞌ susun va pa muhin va Jiutiaꞌ. Ke Hëërot to teꞌ non a teꞌ susun to matop non a muhin va Galiliꞌ. Ke kea peꞌ e Filip to teꞌ non a teꞌ susun to matop non a muhin va Ituriaꞌ me Trakonitis, ke Lisanias to teꞌ non a teꞌ susun to matop non a muhin va Abilene. 2 Ke Anas pen Kaëfas to teꞌ nee o Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ pa ö ne Jon e sunaiꞌ Sëkaraëaꞌ to teꞌ non pa moeh upin, ka soe pe Sosoenën nö maꞌ manih peꞌ. 3 Ivëh, ke Jon nö en pa ma ö kurus to teꞌ ne sinten a ruen Jödën, pareꞌ vavatvus non a soe pe Sosoenën, pan a ma napan se pënton, ko panih a ma taateꞌ hat, pare pupui rea, ke Sosoenën se ihan anoe rapoë pa ma hat pee. 4 Eꞌ to teꞌ va non manih pa ö no a teꞌ vanënën soe eꞌ Aisaëaꞌ to kiun vavoh po Puk pe Sosoenën pan,

“Manih pa moeh upin a pah teꞌ to vavaoe no maꞌ pan,

‘Vamatop öm a hanan pe Sunön,

paröm vatotoopin a ma hanan peꞌ.

5 A ma ö kokoveꞌ söm peepe kee totoopin,

ko hohoe a ma tope apaꞌpuh me tope sosoneꞌ, kee riun,

ka ma hanan kikirun neöm se vatotoopin.

Ka ma ö puhpuh neöm se een variriun.

6 Ka ma napan se ep in a kiu vih pe Sosoenën pa ö neꞌ se kon hah a ma napan kurus.’ ” Ais 40:3-5

7 A ma napan peo rakah to nö maꞌ manih pe Jon, pan e Jon se pupue raoe, ke Jon soe ke raoe pan, “Eöm to teꞌ rakah va e nem manih po kuruꞌ to rurusin këh ne o suraꞌ. Eteh to kömköm a neöm, köm rurusin këh e nem po heve pe Sosoenën neꞌ to se vanö maꞌ? 8 Eöm se panih, paröm këh a ma taateꞌ hat, ko vataare a panih manih pa taateꞌ peöm. Paröm nat nem soe vamanih pan, ‘E Abraham e sipuura, ivëh, ke Sosoenën hikta se vakmis a rora a ma vuteꞌ peꞌ.’ Eöꞌ to soe vaman rakah ka neöm, e Sosoenën to onöt e non pa vateꞌ a ma vös varih, kee tarih ee a ma pus koaꞌ pe Abraham. 9 A ipoaꞌ pe Sosoenën to vamatop e non pa taka a ma naon manih pa ma aan in a ma naon kurus varih to hikta vovoaꞌ ne a ma voaꞌ vih, a ma naon poë varih se moes, ko vi po suraꞌ, kee ës.”

10 E Jon to soe vamanih ka napan to teꞌ ne, hi poë pan, “Emöm se poꞌ nok ataeah, ko vaniu këh po vakmis vëh ne Sosoenën se nok manih po teꞌ hat?”

11 Ke Jon piun raoe, pareꞌ soe pan, “A teꞌ to vaneah non o pöök ohop, eꞌ se heꞌ o paeh ohop manih pa teꞌ arus, ka teꞌ to öt non a taëën peo, eꞌ se aavë me a teꞌ to kökööt non.”

12 A ma pah teꞌ kokon takis to nö maꞌ, pan e Jon se pupui raoe, pare hi e Jon pan, “Tövavaasis, emöm se poꞌ nok ataeah?”

13 Ke Jon piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöm se kokon varoe nem a ma moniꞌ pa ö neꞌ to onöt va non, paröm koe a kon oah ta ma meh moniꞌ koman peöm.”

14 A nap vëvënsun to teꞌ ne nën to hi poë pan, “Emöm poꞌ se nok ataeah?”

Ke Jon piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöm se koe a piuk ro teꞌ ko vaꞌnaöp raoe ko kon akuk a ma moniꞌ pee. Eöm se teꞌ vaeö me nem po voen peöm.” 15 A ma napan to anoeh tamoaan voh ne, pan e Kristo se nö maꞌ. Ivëh, kee ep ko pënton a ma tah ne Jon to nonok non pare kokoman vapiun e ne pan e Jon e Kristo, ko vaiihi koman e ne pan, “A teꞌ kovëh eꞌ e Kristo, oh?” 16 Ivëh ke Jon piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to pupui a noꞌ neöm pa ruen, ivëhkëk, amot a pah teꞌ se suk a maꞌ neoꞌ no o kikis peꞌ to teꞌ oah e non po teꞌ kikis peöꞌ. Eöꞌ to hikta teꞌ vih onöt noꞌ a ihan këh eah o uris vëh pa poa suꞌ peꞌ. Eꞌ se pupui a neöm pa Tuvuh Vasioꞌ me o suraꞌ. 17 Eꞌ se nö maꞌ, ko pitöꞌ këh a kon hat manih pa kon vih peꞌ. Pareꞌ ununun a kon vih manih pa iuun vavahoꞌ kon peꞌ. Ko ës en pa ma kon hat manih po suraꞌ ësës tamoaan.” 18 E Jon to heꞌ a ma vavaasis peo pa vamaaka o kokoman pa napan, me a ma soe vih manih pa ma napan.

E Jon To Pupui E Ieesuꞌ

Matiu 3:13-17, me Mak 1:9-11

19-22 A ma napan kurus varih to panih to nö maꞌ, ke Jon pupui vahik en pee. E Ieesuꞌ me ne Jon to pupui poan. Ke Ieesuꞌ to hinhin avoeꞌ e non ka akis nö vakëh. Ka Tuvuh Vasioꞌ kunah maꞌ manih pe Ieesuꞌ, vamanih pa panuh. Ka to taneꞌ maꞌ manuh pa vöön va kin to soe va non manih pan,

“Eën e koaꞌ rakah peöꞌ,

eöꞌ to iu oah vi ka nom oah,

paröꞌ vaeö me nom oah.”

E Jon to siröꞌ e Hëërot, a teꞌ susun to matop non a kaman va Galiliꞌ, suk e Hëërot to vaen pen e Hëëroteas e töveneah, e köövo pe kea soneꞌ peꞌ, Filip, me a ma meh tah hat peo neꞌ to nonok voh non sih. E Hëërot to nok voh a ma meh hat apaꞌpuh, ivëhkëk, a hat vëh pa ö neꞌ to vahoꞌ e Jon pa nohnoh to teꞌ apuh oah rakah e non.

Ëhnëëra Ma Sipun E Ieesuꞌ

Matiu 1:1-17

23 E Ieesuꞌ to taneo a kiu peꞌ eꞌ he teꞌ non o 30 kirismas. A ma napan to sosoe ne pan e Ieesuꞌ e koaꞌ pe Jeosëp,

ke Jeosëp e koaꞌ pe Heliꞌ,

24 ke Heliꞌ e koaꞌ pe Matat,

ke Matat e koaꞌ pe Livaë,

ke Livaë e koaꞌ pe Mëlkiꞌ,

ke Mëlkiꞌ e koaꞌ pe Janaëꞌ,

ke Janaëꞌ e koaꞌ pe Jeosëp,

25 ke Jeosëp e koaꞌ pe Matatias,

ke Matatias e koaꞌ pe Amos,

ke Amos e koaꞌ pe Nahum,

ke Nahum e koaꞌ pe Ësliꞌ,

ke Ësliꞌ e koaꞌ pe Nagaëꞌ

26 ke Nagaëꞌ e koaꞌ pe Mat,

ke Mat e koaꞌ pe Matatias,

ke Matatias e koaꞌ pe Semen,

ke Semen e koaꞌ pe Josëk,

ke Josëk e koaꞌ pe Jodaꞌ,

ke Jodaꞌ e koaꞌ pe Joanan,

27 ke Joanan e koaꞌ pe Resaꞌ,

ke Resaꞌ e koaꞌ pe Serubabël,

ke Serubabël e koaꞌ pe Sealtiël,

ke Sealtiël e koaꞌ pe Neriꞌ

28 ke Neriꞌ e koaꞌ pe Mëlkiꞌ,

ke Mëlkiꞌ e koaꞌ pe Adiꞌ,

ke Adiꞌ e koaꞌ pe Kosam,

ke Kosam e koaꞌ pe Elmadam,

ke Elmadam e koaꞌ pe Er,

29 ke Er e koaꞌ pe Josuaꞌ,

ke Josuaꞌ e koaꞌ pe Eliësaꞌ,

ke Eliësaꞌ e koaꞌ pe Jorim,

ke Jorim e koaꞌ pe Matat,

ke Matat e koaꞌ pe Livaë,

30 ke Livaë e koaꞌ pe Simeon,

ke Simeon e koaꞌ pe Judaꞌ,

ke Judaꞌ e koaꞌ pe Jeosëp,

ke Jeosëp e koaꞌ pe Jonam,

ke Jonam e koaꞌ pe Eliakim,

ke Eliakim e koaꞌ pe Meleaꞌ,

31 ke Meleaꞌ e koaꞌ pe Menaꞌ,

ke Menaꞌ e koaꞌ pe Matataꞌ,

ke Matataꞌ e koaꞌ pe Netan,

ke Netan e koaꞌ pe Devit,

32 ke Devit e koaꞌ pe Jësiꞌ,

ke Jësiꞌ e koaꞌ pe Obet,

ke Obet e koaꞌ pe Boas,

ke Boas e koaꞌ pe Salmon,

ke Salmon e koaꞌ pe Nason,

33 ke Nason e koaꞌ pe Aminadëp,

ke Aminadëp e koaꞌ pe Atmin,

ke Atmin e koaꞌ pe Ani,

ke Aniꞌ e koaꞌ pe Hësron,

ke Hësron e koaꞌ pe Perës,

ke Perës e koaꞌ pe Judaꞌ,

34 ke Judaꞌ e koaꞌ pe Jekop,

ke Jekop e koaꞌ pe Aësak,

ke Aësak e koaꞌ pe Abraham,

ke Abraham e koaꞌ pe Tëraꞌ,

ke Tëraꞌ e koaꞌ pe Nehöꞌ,

35 ke Nehöꞌ e koaꞌ pe Seruk,

ke Seruk e koaꞌ pe Reuꞌ,

ke Reuꞌ e koaꞌ pe Pelek,

ke Pelek e koaꞌ pe Ibaꞌ,

ke Ibaꞌ e koaꞌ pe Siraꞌ,

36 ke Siraꞌ e koaꞌ pe Kaënan,

ke Kaënan e koaꞌ pe Apaksat,

ke Apaksat e koaꞌ pe Siëm,

ke Siëm e koaꞌ pe Noaꞌ,

ke Noaꞌ e koaꞌ pe Lemëk,

37 ke Lemëk e koaꞌ pe Mëtusulaꞌ,

ke Mëtusulaꞌ e koaꞌ pe Inök,

ke Inök e koaꞌ pe Jërët,

ke Jërët e koaꞌ pe Mahalalel,

ke Mahalalel e koaꞌ pe Kenan,

38 ke Kenan e koaꞌ pe Inös,

ke Inös e koaꞌ pe Sët,

ke Sët e koaꞌ pe Adam,

ke Adam e koaꞌ pe Sosoenën.

4

E Susun Po Oraꞌ Hat To Punöꞌ E Ieesuꞌ

Matiu 4:1-11, me Mak 1:12-13

1 E Ieesuꞌ to teꞌ avoeꞌ e non pa ruen Jödën pa ö ne Jon to pupui vahik poan, ka Tuvuh Vasioꞌ to puh rakah non manih peꞌ. Keꞌ hah taneꞌ maꞌ ruen Jödën, ko nönö non maꞌ, ka Tuvuh Vasioꞌ me en peꞌ pa moeh upin. 2 Manih pa ma poen poë varih neꞌ to hikta ënëën non. Ke susun po oraꞌ hat pupunöꞌ non poan po 40 poen. Ka ma poen varih to hik ee, keꞌ maë vörep.

3 Ke susun po oraꞌ hat soe ke Ieesuꞌ pan, “Eën se keh teꞌ nom pan eën e Koaꞌ pe Sosoenën, kën taꞌ a vös vëh, keꞌ panih, pareꞌ tarih en o muꞌ.”

4 Ke Ieesuꞌ piun va in a soe pe susun po oraꞌ hat manih pan, “O Puk Vapenpen to soe ka rora sih pan,

‘A taëën varoe to hikta onöt non a heꞌ o toꞌtoꞌ tamoaan manih pa napan.’ ” Lo 8:3

5 Ke susun po oraꞌ hat me peah en pe Ieesuꞌ manuh pa tope vakin, pareꞌ vataare vëhöꞌ en peꞌ pa ma muhin kurus. 6 Ke susun po oraꞌ hat soe ken pe Ieesuꞌ pan, “A ma kikis kurus varih me o ëhnan apuh nöꞌ to vaneah noꞌ, eöꞌ se heꞌ eoꞌ pa meh teꞌ pa ö söꞌ iu noꞌ. 7 Eën se keh vatokon, parën kë a ëhnaneoꞌ, eën se vaneah kurus e nom pa ma tah poë varih.”

8 Ke Ieesuꞌ piun va in a soe pe susun po oraꞌ hat vamanih pan, “O Puk Vapenpen to soe va non manih pan,

‘Eën se kë varoe ko nom a ëhnan e Sunön Sosoenën pën.

Parën vatet varoe ko nom o iu peꞌ.’ ” Lo 6:13

9 Ke susun po oraꞌ hat me e Ieesuꞌ manuh Jerusalëm, pareꞌ me peah en peꞌ manuh pa ö noton in a Iuun Hinhin Apuh, pareꞌ soe ke poan pan, “Eën se nom teꞌ nom, pan eën e Koaꞌ vamaman pe Sosoenën, kën surap taneꞌ manih, parën vuꞌ kunah eom na manuh po oeh. 10 Suk o Puk Vapenpen to soe non pan,

‘E Sosoenën se soe ke ro ankeroꞌ peꞌ,

kee ut vavih rakah e ne pën.’ ” Sng 91:11

11 “Eꞌ to soe pet non pan,

‘O ankeroꞌ se öt ee pën pa ma koreere,

ka hikta pah vös to onöt non a ruk a momah.’ ” Sng 91:12

12 Ke Ieesuꞌ piun poan, pareꞌ soe pan, “O Puk Vapenpen to soe pet e non pan,

‘Eën se nat nom pupunöꞌ nom pa vöknah e Sunön pën e Sosoenën.’ ” Lo 6:16

13 E susun po oraꞌ hat to punöꞌ vahik e Ieesuꞌ a ma vu punöꞌ, pareꞌ nö en, ko anoeh e non po meoh poen.

E Ieesuꞌ To Taneo En Pa Kiu Peꞌ Manih Galiliꞌ

Matiu 4:12-17, me Mak 1:14-15

14 E Ieesuꞌ to hah en manuh pa muhin va Galiliꞌ, ko kikis pa Tuvuh Vasioꞌ teꞌ vaꞌpeh me e non peꞌ. Ko vahutët va peꞌ nö vavah en pa ma ö muhin kurus va Galiliꞌ. 15 A ma tamoaan ne Ieesuꞌ to vavaasis non sih pa ma koman iuun hinhin soneꞌ, ka napan kurus poë varih kë rakah e ne pa ëhnaneah.

A Ta Vöön Pe Ieesuꞌ To Hikta Pënton A Soe Peꞌ

Matiu 13:53-58, me Mak 6:1-6

16 E Ieesuꞌ to hah en manuh vöön Nasarët. Pa vöön neꞌ to teꞌ voh non eꞌ he a koaꞌ. Po Poen Apaapo neꞌ to ho en pa iuun hinhin soneꞌ vamanih pa ö neꞌ to nonok tamoaan va non sih, eꞌ to sun pan, eꞌ se ëh a soe to teꞌ non po Puk Vapenpen manih pa napan. 17 Ka teꞌ to matop non o puk heꞌ en peꞌ po puk to kiun non a ma soe voh pa teꞌ vanënën soe Aisaëaꞌ, ke Ieesuꞌ kap en po puk, pareꞌ taum en po vahutët to kiun va non manih pan,

18 “A Tuvuh pe Sunön to teꞌ non manih peöꞌ,

pareꞌ vateꞌ a neoꞌ marën a vatvus a Soe Vih manih po teꞌ arus.

Eꞌ to vanö a maꞌ neoꞌ,

köꞌ nö maꞌ pa vatvus a soe to soe va non manih pan,

‘Eöm varih a napan to teꞌ nem sih manih pa nohnoh,

Eöm se këh em pa nohnoh, paröm nö em,

ke eöm varih a nap kekehoꞌ,

eöm se opoep hah em. Ais 61:1

A Tuvuh pe Sosoenën to vanö a maꞌ neoꞌ,

marën a vahik a ma punis po teꞌ,

no a ma meh teꞌ to vöknah ne raoe. Ais 58:6

19 Me a ö nöꞌ se vatvus a soe po poen vih vëh,

ne Sunön se kon hah a napan peꞌ.’ ” Ais 61:2

20 E Ieesuꞌ to vakop hah o puk, pareꞌ heꞌ en pa teꞌ mamatop puk, pareꞌ ihoꞌ en, ka napan varih to teꞌ ne koman iuun hinhin soneꞌ vi matan rakah ee pe Ieesuꞌ. 21 Ke Ieesuꞌ taneo en pa vavaasis ra napan pan, “Kuru vaꞌih no a soe va po Puk Vapenpen to tavus vaman rakah en, köm pënton vahik voh em peꞌ.”

22 A napan to vavaasin e ne poë, pare pah kokoman vörep e ne pa ma Soe Vih varih neꞌ to vatvus. Ivëhkëk, ee to soe pan, “Eꞌ pöꞌ kuru e koaꞌ pe Jeosëp?” 23 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Eöm to pënton voh em pa soe to soe non pan, ‘Vataare a möm ah, pan eën e röktaꞌ pa ö sën vavih koman hah eöm pa sioniumah’. A pusun in a soe pamëh to soe vamanih pan, ‘Eën se keh teꞌ nom pan, eën e Kristo, a, eën se nok a ma tah vatoksean manih koman a vöön pea vamanih pa ö nemöm to pënton pan eën to nok vavoh manuh pa vöön va Kapaneam.’ ”

24 Ke Ieesuꞌ vavaato avoeꞌ ke non pee, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, a teꞌ vanënën soe nee to hikta iu ne poë manih pa vöön koman peꞌ. 25 Pënton a neoꞌ öm, eꞌ to teꞌ moaan vavoh e non manih Israël, o köövo amop peo to teꞌ voh ne po poen ne Elaëjaꞌ to teꞌ voh non. Po poen voh pamëh no a uhön to hikta nus po kukön kirismas me a tönim sivö me a paeh. Pareꞌ teꞌ voh non o maë apuh rakah to tavus voh pa muhin avoes va Israël. 26 Ivëhkëk, e Sosoenën to hikta vanö voh e Elaëjaꞌ manih pa ta paeh pee. Ahik, e Sosoenën to vanö varoe poan manuh pa köövo amop va Sarefat manih pa muhin va Saëdon. 27 Keꞌ teꞌ me voh va e non nën manih po poen voh pa teꞌ vanënën soe e Elaëjaꞌ. A nap peo va Israël to teꞌ me voh ne a mët vëh a töpaꞌ. Ivëhkëk, a hikta paeh va voh pee no a mët peꞌ to hik. E Naman va Siriaꞌ varoe kuru no a mët töpaꞌ peꞌ to hik.”

28 A napan kurus varih to teꞌ ne koman iuun hinhin soneꞌ to pënton a soe vaꞌih, pare pah heve suntan rakah ee. 29 A napan to sun, pare veo tavus ee pe Ieesuꞌ këh a vöön pee. A vöön pamëh to teꞌ non pa tope, ivëh, kee me ee pe Ieesuꞌ pa sinten in a tope vëh no a vöön pee to eok non. Pare kehkeh vi kunah ne na poë pa vaere. 30 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to koe pa topniire, pareꞌ nö këh en pee.

E Ieesuꞌ To Veo Këh A Pah Teꞌ Pa Oraꞌ Hat

Mak 1:21-28

31 E Ieesuꞌ to kunah en Kapaneam, eꞌ a vöön to teꞌ non pa muhin va Galiliꞌ, ko Poen Apaapo neꞌ to vavaasis non a napan, 32 ka napan pënton a ma vavaasis peꞌ, pare töhkak vahat ee, suk a soe peꞌ to teꞌ rakah me non o kikis.

33 Manih pa koman a iuun hinhin soneꞌ no a pah teꞌ to teꞌ non no a oraꞌ hat to teꞌ non peꞌ, eꞌ to pah kokoeꞌ suntan rakah en pan, 34 “Ieesuꞌ va Nasarët, eën nö maꞌ pa nok ataeah manih pemöm? Eën to nö pöꞌ maꞌ pa miröꞌ a möm, eöꞌ to nat e noꞌ pën a Teꞌ Vivihan pe Sosoenën.”

35 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to siröꞌ a oraꞌ hat pamëh, pareꞌ soe pan, “Vatotomin ah! Parën këh tavus maꞌ a teꞌ manem.” Ka oraꞌ hat pamëh kö vörep en pa teꞌ, pareꞌ vi en peꞌ manih po oeh topniira napan, pareꞌ këh tavus en peꞌ, ko hikta mimiröꞌ hah non poan.

36 Ka napan vatötöhkak rakah ee, pare taneo ee pa vaiihi koman hah pan, “O vu soe taeah rakah ivaꞌih? O kikis taeah no a teꞌ vëh to teꞌ me non, keꞌ taꞌ a oraꞌ hat, keꞌ tavus këh en pa teꞌ.” 37 Ivëh, ko vahutët va pa tah ne Ieesuꞌ to nok, nö vavah en pa ma ö kurus.

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah E Noan Pitaꞌ

Matiu 8:14-15, me Mak 1:29-31

38 E Ieesuꞌ to këh tavus maꞌ a iuun hinhin soneꞌ, pareꞌ nö en manuh pa iuun pe Saëmon. E noan Saëmon to haraꞌ suntan rakah non a hiinana, ivëh, ka napan vaoe na e Ieesuꞌ marën a vaꞌaus poan. 39 Ke Ieesuꞌ nö maꞌ, pareꞌ sun pa havineah, pareꞌ siröꞌ a hiinana, ka hiinana hik rakah këh en peꞌ. Ivëh, ka varuꞌ rakah vakomanih ne köövo to sun ko vamatop en pa taëën pee.

E Ieesuꞌ To Vavatoꞌ Hah A Ma Nap Peo

Matiu 8:16-17, me Mak 1:32-34

40 A potan to kunah en, ka napan me ee maꞌ pa ma poëëre to haraꞌ ne a ma vu mët, ke Ieesuꞌ vaket papaeh raoe, ka ma mët pee hik ee. 41 Ko oraꞌ hat poë varih këkëh tavus e ne maꞌ pa napan, pare kokoeꞌ papaeh ne, ko sosoe ne pan, “Eën e Koaꞌ pe Sosoenën.” Ke Ieesuꞌ soepip raoe pa vaato, suk ee to nat e ne peꞌ e Kristo, a teꞌ vëh ne Sosoenën to vanö voh maꞌ.

E Ieesuꞌ To Nönö Vah Non Pa Ma Upöm Vöön Apaꞌpuh

Mak 1:35-39

42 Po meoh poen pa pöstakah rakah ne Ieesuꞌ to sun, ko këh en pa iuun, pareꞌ nö en pa ö totomin hikta teꞌ, ka napan taneo ee pa vaiu poë. Ko poen nee to taum poë, pare kehkeh amun ne poë pan eꞌ se nat non nö pa ta meh vöön. 43 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to soe ke raoe pan, “Eöꞌ se nö pet pa vatvus a Soe Vih va pa Matop Vih pe Sosoenën manuh pa ma meh vöön. Peꞌ a tah nöꞌ to nö suk voh maꞌ.” 44 Ivëh, ke Ieesuꞌ nö vavah en pa vavaasis a ma napan manih koman a ma iuun hinhin soneꞌ.

5

E Ieesuꞌ To Soe Ke Pitaꞌ Keꞌ Rëh O Iian

Matiu 4:18-22, me Mak 1:16-20

1 O pöh poen ne Ieesuꞌ to sun non pa sinten a tonon va Gënesaret, ka napan peo rakah to tönun ko vatotot maꞌ marën a pënton a soe pe Sosoenën. 2 Ke Ieesuꞌ ep o pöök paröꞌ to atan ne sinten a tonon, no o teꞌ tatanaꞌ iian to kunah këh ee po pöök paröꞌ, pare pupui ne a ma kë pee. 3 Ke Ieesuꞌ peah en po pöh paröꞌ, eꞌ o paröꞌ pe Saëmon, ko soe ke Saëmon pan eꞌ se vapeah amot o paröꞌ manuh pa ö ruruvun. Ke Ieesuꞌ ihoꞌ non po paröꞌ, pareꞌ vavaasis non a ma napan.

4 E Ieesuꞌ to vahik vaato pareꞌ soe ke Saëmon pan, “Hoaꞌ peah nös öm manuh pa ö ruruvun, ke eën me a ma upöm pën se vöknah a kë peöm ko rëh ta ma iian.”

5 Ke Saëmon piun e Ieesuꞌ, pareꞌ soe pan, “Apuh, pa popoen rë vaꞌih ne möm to kiu vëhvaꞌ rakah em, ivëhkëk, emöm to hikta rëh ta pah iian. Ivëhkëk, peꞌ eën to soe ka möm, emöm se vöknah em pa kë.” 6 Ee to vatet ee pa ö ne Ieesuꞌ to soe ava, pare rëh ee po iian o pöh peo rakah. Ka siꞌ ö hat ka ma kë pee tötökurus ee. 7 Ivëh, kee vaoe o upöm pee po meoh paröꞌ, kee nö maꞌ ko vaꞌaus rapoë. Ee to nö maꞌ, pare rëh o iian o pöh peo vörep, pare vapuh o pöök paröꞌ ka siꞌ hat ö ko pöök paröꞌ rokoꞌ ee tahiꞌ.

8 Ke Saëmon Pitaꞌ ep a tah vaꞌih, pareꞌ vatokon pa sinten mon e Ieesuꞌ, pareꞌ soe pan, “Apuh, këh na neoꞌ ah. Eöꞌ a teꞌ nonok hat.” 9 E Saëmon Pitaꞌ me a ma upöm peꞌ to ep o iian peo varih nee to rëh, ko pah toksean ko vavamui e ne. 10 A poa koaꞌ pe Sëbëdiꞌ, e Jëmis pen Jon, eꞌe a poa vakamöꞌ pe Saëmon to pah toksean ee.

Ke Ieesuꞌ soe ke Saëmon, “Koe a naöp, taneo non kuru nën se me hop maꞌ a napan, kee vatet a neoꞌ.” 11 Kee hoaꞌ takin hah ee manuh po kösan, pare këh ee pa ma tah kurus pee, pare vatet ee pe Ieesuꞌ.

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Pah Teꞌ To Teꞌ Me Non A Mët Töpaꞌ

Matiu 8:1-4, me Mak 1:40-45

12 E Ieesuꞌ to teꞌ non vöön, ka pah teꞌ to teꞌ me non a mët töpaꞌ nö maꞌ manih peꞌ, ko vatokon ko vuꞌ rakah manih po oeh, ko hin pan,

“Apuh, eën se keh iu nom kën vatoꞌ hah eom peöꞌ.”

13 Ke Ieesuꞌ vaket poan, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to iu e noꞌ. Voon ah.” Ka varuꞌ vakomanih no a mët töpaꞌ to hik këh en peꞌ keꞌ toꞌ hah en.

14 Ke Ieesuꞌ vuhvuh vakis poan pan, “Eën se nat nom vavatët ta meh teꞌ a tah vaꞌih to tanok manih pa sioniumah. Ivëhkëk, eën se nö ko vataare a sioniumah manih pa teꞌ ësës heꞌ, parën heꞌ o heꞌ pën. Ka napan se nat ne a ö no a mët pën to hik hah en, vamanih pa ö no Vavaasis pe Mosës to soe vavoh.” 15 Ivëhkëk, o vahutët va pa ma tah ne Ieesuꞌ to nok nö vavah en pa ma ö kurus. Ka napan o pöh peo rakah to nö maꞌ manih peꞌ pa tënan o vavaasis peꞌ, me e Ieesuꞌ se vahik a ma mët pee. 16 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to nönö tamoaan non pa moeh totomin, pareꞌ hinhin non nën.

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ A Teꞌ Tëtënkun

Matiu 9:1-8, me Mak 2:1-12

17 O pöh poen ne Ieesuꞌ to vavaasis non a napan ka ma Parësiꞌ, me ro teꞌ vavaasis to ihoꞌ ne. Ee to taneꞌ maꞌ pa ma vöön va pa muhin va Galiliꞌ, me a muhin va Jiutiaꞌ, me a vöön apuh pee Jerusalëm. Ko kikis pe Sosoenën teꞌ non manih peꞌ, marën a vahik a ma mët pa napan. 18 Ka ma pah teꞌ, teꞌ ee maꞌ pa pah teꞌ to koroh non po pan peꞌ. A sionin a teꞌ pamëh to teꞌ me voh non a mët tëtënkun. Ee to iu teꞌ ho ne poë manuh koman iuun pa vahoꞌ poë pa havin e Ieesuꞌ. 19 Suk ataeah, a napan to peo kee hikta onöt ne a teꞌ ho a teꞌ. Ivëh, kee peah tonun iuun, pare tai ee pa ma pah si vös in a tonun iuun pamëh, pare vöknah poꞌ a teꞌ pamëh to koroh non po pan topnin a napan, pare vahoꞌ poë matan e Ieesuꞌ. 20 E Ieesuꞌ to inan o vaman pee, pareꞌ soe pan, “Teꞌ peöꞌ, eöꞌ to ihan anoe eoꞌ pa ma hat pën.”

21 O teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës me ro Parësiꞌ to ep a tah vaꞌih, pare vavasoe koman e ne pan, “A teꞌ rakah vëh eteh, pareꞌ sosoe oꞌoah e non pe Sosoenën? A hikta pah teꞌ rakah to onöt non a ihan anoe a hat pa meh teꞌ. E Sosoenën varoe to antoen non a ihan anoe a ma hat po teꞌ.”

22 E Ieesuꞌ to nat vahik vur en po kokoman pee, ivëh, keꞌ piun a soe pee, pareꞌ soe pan, “Eöm kokoman vakëkëh va nem manih suk ataeah? 23 Eꞌ hikta teꞌ hivaꞌ non pa soe ke a teꞌ tëtënkun pan, ‘A ma hat pën nöꞌ to ihan anoe’. Suk ataeah, o upöm teꞌ hikta antoen ne a inan vamanih pan a ma hat peꞌ to hik ee. Ivëhkëk, eꞌ to hivaꞌ oah e non pa soe ke a teꞌ tëtënkun pan, ‘Eën se sun, ko nö eom.’ Suk ataeah, a ma napan se ep ne pan a teꞌ pamëh to toꞌ hah en. 24 Ivëhkëk, eöꞌ se vamaaka ka neöm ta pah tah, köm se vaman, ko nat ka neoꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus to teꞌ me noꞌ pa tasun manih po oeh marën a ihan anoe a ma hat.” Ivëh, ke Ieesuꞌ soe ke a teꞌ tëtënkun pamëh pan, “Eöꞌ to soe ka oah, sun ah, parën kon o pan pën, parën nö eom manuh pa iuun pën.”

25 Ka varuꞌ vakomanih a napan to ut ne a teꞌ pamëh to sun vëvëhöꞌ rakah en, pareꞌ kon o pan neꞌ to koroh vu non, ko nö en pa iuun peꞌ. Pareꞌ kë rakah en pa ëhnan e Sosoenën. 26 Ka ma napan varih to ut ne vatötöhkak rakah ee, pare kë rakah ee pa ëhnan e Sosoenën, ka ma kokoman pee nun, kee toksean rakah ee. Ee to soe, “Kuru, nea to ep a tah to matan ke rakah e non.”

E Ieesuꞌ To Vaoe E Livaë

Matiu 9:9-13, me Mak 2:13-17

27 Vasuksuk ne Ieesuꞌ to nö, pareꞌ ep in a pah teꞌ kokon takis to ihoꞌ non pa iuun kokon takis. A ëhnaneah e Livaë. E Ieesuꞌ to soe ke poan pan, “Suk a maꞌ neoꞌ ah.” 28 Ke Livaë sun, pareꞌ këh en pa ma tah kurus peꞌ, ko vatet en pe Ieesuꞌ.

29 E Livaë to vamatop a taëën apuh pe Ieesuꞌ manih pa iuun peꞌ. A nap kokon takis peo me a ma upöm teꞌ, ee kurus to vavaëën me ne Ieesuꞌ pen Livaë. 30 Ko Parësiꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës to pah vavasoe vörep suk e ne pa ma vamomhë pe Ieesuꞌ pan, “Eöm vavaëën vaꞌpeh me nem a nap kokon takis, me ro teꞌ no a ma taateꞌ pee to hat, suk ataeah?”

31 Ke Ieesuꞌ piun raoe va manih pan, “O teꞌ varih to hikta haraꞌ ne a mët, eꞌe to hikta nönö ne pa ep e röktaꞌ. Ahik. A napan varoe varih to haraꞌ ne a mët to nönö ne pe röktaꞌ. 32 Eöꞌ to hikta nö voh maꞌ pa vaꞌaus o teꞌ varih to koman ne pan ee ro totoopin. Ahik. Eöꞌ to nö voh maꞌ pa vaꞌaus o teꞌ varih to nat va ne manih pan ee ro teꞌ hat. Ivëh, kee se panih o kokoman me a taateꞌ pee.”

A Taateꞌ Va Pa Vapenpen A Taëën

Matiu 9:14-17, me Mak 2:18-22

33 A ma pah teꞌ to soe ke Ieesuꞌ va manih pan, “O vamomhë pe Jon to vapenpen ne a taëën, pare hinhin tamoaan rakah ne sih. Ko vamomhë po Parësiꞌ to vapenpen pet me e ne pa taëën. Ivëhkëk, a ma vamomhë pën to ënëën e ne, pare kakaak e ne.”

34 Ke Ieesuꞌ heꞌ raoe a soe vapipinoꞌ, pareꞌ soe pan, “Eꞌ to vih pöꞌ e non pa ma teꞌ pe voe tövaen vavoon se vapenpen ne pa taëën? Ahik rakah. E voe tövaen vavoon se keh teꞌ vaꞌpeh me non raoe, ee hikta se vapenpen ne pa taëën. Suk ataeah, ee to vaeö me ne e voe tövaen vavoon. 35 Ivëhkëk, a ma poen se tavus maꞌ no a ma meh teꞌ se me ke a teꞌ tövaen vavoon, keꞌ hikta teꞌ hah me non a ma teꞌ peꞌ. Manih pa ma poen poë varih eꞌe se vapenpen ee pa taëën. Suk ataeah, ee to tamak ne poë.”

36 Ke Ieesuꞌ heꞌ raoe a meh soe vapipinoꞌ, pareꞌ soe pan, “A hikta pah teꞌ to onöt non a kurus a tah rara voon marën a kun pip a töhkoꞌ manih po rara vamoaan. Ta pah teꞌ se këh nok va nën eꞌ se miröꞌ en po rara voon, ko rara voon pamëh hikta se matan vatoe me non o rara vamoaan.”

37-39 Eꞌ to vatoe me e non po pëk no a napan to kun po kap sipsip pa isu o voaën. Ahikta teꞌ se isu o voaën voon manih po pëk vamoaan nee to kun po kap sipsip. Eꞌ se keh isu en po voaën voon, o voaën voon se kurus en po pëk vamoaan. Suk o pëk vamoaan to hikta onöt non a tëptot. Ivëh, ko pëk se tökrus en ko voaën takoꞌ en. Ahik, eöm se isu o voaën voon manih po pëk voon nee to kun po kap sipsip. A napan hikta iu kaak ne o voaën voon, pee to atö voh ee pa kaak o voaën vamoaan. Suk ee to koman va ne manih pan, o voaën vamoaan to vih oah e non po voaën voon.”

6

A Soe Vapenpen Va Pa Hikta Kiu Komön O Poen Apaapo

Matiu 12:1-8, me Mak 2:23-28

1 O pöh Poen Apaapo ne Ieesuꞌ me a ma vamomhë peꞌ to nönö nö ne topnin a rak vëh nee to nep voh a kon. Ee to kökök a ma voaꞌ kon, pare kakap, ko ëën ee. 2 Ivëhkëk, a ma Parësiꞌ to soe pan, “A ma tah varih to vapenpen non po Poen Apaapo pea, eöm nok vamanih suk ataeah?”

3 Ke Ieesuꞌ piun raoe, ko soe pan, “Eöm to ëh pöꞌ voh em po vahutët vëh ne Devit to nok voh pa ö neꞌ to maë voh me ra ma vamomhë peꞌ, ha? 4 E Devit to ho voh pa iuun vapenpen pe Sosoenën, pareꞌ kon a taëën to teꞌ non pa matan e Sosoenën. A taëën pamëh no a hikta teꞌ akuk se ëën. O teꞌ ësës heꞌ varoe to onöt ne a ëën. E Devit me a ma vamomhë peꞌ to ëën ee pa taëën pamëh.” 5 Ke Ieesuꞌ soe ken pa napan pan, “Eöꞌ koman e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus to Sunön ke noꞌ po Poen Apaapo.”

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ A Teꞌ Tënkun Korën Komön O Poen Apaapo

Matiu 12:9-14, me Mak 3:1-6

6 O meoh Poen Apaapo ne Ieesuꞌ to ho pa iuun hinhin soneꞌ, pareꞌ heꞌ a soe manih pa ma napan. A pah teꞌ to teꞌ non nën no a papmatö peꞌ to tëtënkun. 7 O teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, me ro Parësiꞌ to ut ne e Ieesuꞌ se keh vavih hah a teꞌ tënkun koren pamëh po Poen Apaapo, keꞌ ahik. Ee to vaiu këh ne ta hanan nee se vateꞌ e Ieesuꞌ po vahutët. 8 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to nat e non po kokoman pee, ivëh, keꞌ soe ke a teꞌ vëh no a koreneah to mët ko tënkun, “Maꞌ ah ko sun manih” Ka teꞌ pamëh sun en. 9 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe, “Eöꞌ to iu hi a noꞌ neöm a pah hi. Eꞌ to vih pöꞌ e non pea se vaꞌaus a meh teꞌ to haraꞌ non a mët po Poen Apaapo, keꞌ ea se koe ee pa vaꞌaus eah, keꞌ mët en?” 10 E Ieesuꞌ to vatvi a mataneah manih pa napan, pareꞌ soe ke a teꞌ pamëh pan, “Putot a koreomah.” Eꞌ to putot a koreneah, keꞌ totoopin, ko vih hah en. 11 Ivëh, ko teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, me ro Parësiꞌ pah heve suntan e ne pe Ieesuꞌ. Ko vavasoe koman e ne pan, “Ea se nok rakah ataeah manih pe Ieesuꞌ?”

E Ieesuꞌ To Vateꞌ O Havun Teꞌ Me A Pöök

Matiu 10:1-4, me Mak 3:13-19

12 Vasuksuk po pöh poen ne Ieesuꞌ to peah manuh pa tope pa hin. Pa popoen pamëh ne Ieesuꞌ to hinhin non manih pe Sosoenën ka muhin takah en. 13 Pa pöstakah ne Ieesuꞌ to vaoe ununun en na pa ma vamomhë peꞌ. Ko vateꞌ en po havun teꞌ me a pöök ko vëhnan raoe o aposol peꞌ. Ivarih, a ma ëhnëëre, 14 a paeh e Saëmon, e Ieesuꞌ to vëhnan poan e Pitaꞌ, ke kea peꞌ Ëndruꞌ, ke Jëmis, pen Jon, ke Filip, ke Batromioꞌ. 15 Ke Matiu, ke Tömas, ke Jëmis e sunaiꞌ Apias, ke Saëmon a pah teꞌ va po vakum teꞌ varih nee to pokaꞌ ne ro Sërat.* 16 Ke Jiutas e sunaiꞌ Jëmis, ke Jiutas Iskariot, to taneꞌ maꞌ Kariot, eꞌ a teꞌ vaꞌih to vikuh e Ieesuꞌ manuh pa koren a nap hat.

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ A Ma Napan Peo

Matiu 4:24-25, me Mak 3:7-12

17 Ke Ieesuꞌ kunah en maꞌ pa moeh riun vaꞌpeh me a havun me a poa vamomhë peꞌ. A ma vamomhë peꞌ me a napan o pöh peo rakah, eꞌe va Jiutiaꞌ me Jerusalëm me manih sinten tahiꞌ pa poa vöön varih Taëaꞌ me Saëdon, ee me to teꞌ vaꞌpeh ne. 18 Ee to nö maꞌ pa pënton a soe me e Ieesuꞌ se vavatoꞌ raoe. A ma napan varih no oraꞌ hat to miröꞌ voh, ee me ne Ieesuꞌ to vatoꞌ hah raoe. 19 A ma napan peo to iu vaket ne e Ieesuꞌ, pan o kikis se taneꞌ maꞌ peꞌ ko vavatoꞌ a ma vu mët pee.

E Ieesuꞌ To Soe A Teꞌ Se Vaeö Me A Ö Neꞌ Se Ook

Matiu 5:1-12

20 Ke Ieesuꞌ kuteꞌ non a ma vamomhë peꞌ pareꞌ soe pan,

“Eöm a ma napan arus,

eöm se vaeö,

suk eöm a pap teꞌ poë varih se hop manih pa Matop Vih va pa Vöön va Kin.”

21 Eöm a napan varih to mamaë nem kuru,

eöm se vaeö.

Suk ataeah, e Sosoenën se makën vamhun en peöm pataeah ne eöm to iu nem.

Eöm a napan varih to inan a ma hat peöm ko okook vatamak nem,

eöm se vaeö.

Amot ne Sosoenën se tapui a napan to kokoman va ne nën.

22 Vaeö rakah peöm varih,

no o teꞌ se ep ka no neöm to vavatet a nem neoꞌ E Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus,

ee se heve e ne peöm,

pare veveo vah e ne peöm,

ko vateen a neöm pa ma soe hat,

ko vëhnan ekeok a neöm,

suk eöm to vavatet a nem neoꞌ.

23 Ivëhkëk, eöm se pah teꞌ vaeö rakah e nem,

suk o voen vih peöm to anoeh e non maꞌ peöm manuh pa vöön va kin.

Ee se nok a ma tah hat manih peöm,

ivëh köm se vaeö,

suk ee to nonok vavoh e ne manih po teꞌ vanënën soe moaan voh pe Sosoenën.

E Sosoenën se tapui a neöm vamanih pa ö neꞌ to tapui vavoh in a ma teꞌ vanënën soe peꞌ.”

24 “Ivëhkëk, varenan peöm o teꞌ to öt vapeo nem o moniꞌ,

eöm to kon voh em pa ma tah to heꞌ vaeö nee a komëneöm.

25 Varenan peöm o teꞌ varih to ënëën vamhun nem kuru,

amot eöm se maë.

Varenan peöm o teꞌ varih to onon nem kuru,

amot eöm se tamak paröm okook nem.

26 Varenan peöm o teꞌ varih no a ma napan to kë ne a ma ëhnëëneöm,

moaan voh a ma sipuineöm to nonok va voh e ne nën, manih pa ma teꞌ vanënën soe pikpiuk.”

A Taateꞌ Va Pa Iu A Teꞌ To Hat Ka Nom Oah

Matiu 5:38-48

27 “Ivëhkëk, eöꞌ to soe ka neöm, o teꞌ varih to pënton nem a soe peöꞌ. Eöm se iu nem a ma teꞌ varih to vakihat ka ne neöm, ko nonok vavih nem raoe, paröm kamöꞌ nem raoe. 28 Eöm se hinhin ke nem o teꞌ varih to heꞌ punis a ne neöm. Eöm se hinhin nem pan, e Sosoenën se tapui raoe ko nok vavih raoe. 29 Ta pah teꞌ se keh tapan a panömah, pah heꞌ a meh papan, keꞌ tapan. Ka teꞌ se keh kon o ohop vatonun pën, pah heꞌ me o siot pën, keꞌ kon. 30 Ka teꞌ se keh hin ta pah tah manih pën, eën se heꞌ eah. Ka teꞌ se keh varo a tah pën, eën se koe a hin vakis eah pan eꞌ se piun hah maꞌ. 31 A ma taateꞌ ne eöm to iu nem no a napan se nok manih peöm, eꞌ a ma taateꞌ poë varih nöm se nok manih pee.

32 Eöm se keh iu varoe nem o teꞌ varih to iu a ne neöm, eöm se kon a vih taeah nën? O teꞌ varih to teꞌ ne pa taateꞌ hat to iu me e ne pa napan se iu ne raoe. 33 Ke eöm se keh nonok nem a taateꞌ vih manih po teꞌ varih to nonok vavih a ne neöm, a vih taeah nöm se kon nën? O teꞌ varih to teꞌ ne pa taateꞌ hat to nonok va e ne nën. 34 Ke eöm se keh heꞌ ta pah tah manih po teꞌ paröm koman nem pan, ee se piun hah ka ne neöm, eöm se kon a vih taeah nën? O teꞌ varih to teꞌ ne pa taateꞌ hat to heꞌheꞌ me ne pa ma tah manih po teꞌ hat pan, eꞌe se kon hah a tah to vatoe me non a tah vëh nee to heꞌ. 35 Ivëhkëk eöm se iu rakah nem a ma teꞌ to vakihat ka ne neöm, paröm nonok vavih nem raoe. Eöm se keh heꞌ a tah manih pa meh teꞌ, koe a iu a ö seꞌ piun hah ka neöm. Eöm se keh nok va nën, amot neöm se kon o voen apuh, paröm tavus vamaman rakah em o pus koaꞌ pe Sosoenën a Kikis Vi. E Sosoenën to ururuan kurus e non pa napan varih to hikta sosoe vavihvih ke ne poë me a nap nonok vahat. 36 Eöm se ururuan nem o teꞌ vamanih pa ö ne Tamön to ururuan va non.

A Taateꞌ Va Pa Ep In A Hat Pa Meh Teꞌ Vamanih Pa Teꞌ Tökiiki Vahutët

Matiu 7:1-5

37 “Eöm se nat nem kiiki a ma taateꞌ hat pa meh teꞌ. Ke Sosoenën me se hikta kiiki a ma taateꞌ hat peöm. Eöm se nat nem vateen o upöm teꞌ pa hat, vamanih pa ö ne tökiiki vahutët to nonok va non, ivëh ke Sosoenën hikta se vateen a no neöm pa tah hat. Eöm se ihan anoe a ma hat po upöm teꞌ, ke Sosoenën me se ihan anoe a ma teꞌ hat peöm. 38 Eöm se heꞌ akuk a tah peöm manih po upöm teꞌ, ke Sosoenën se piun oah rakah ken peöm. A ma tah varih nöm to heꞌheꞌ akuk nem sih o upöm teꞌ, eꞌ a ma tah poë varih ne Sosoenën se piun hah ka neöm. Köm hikta onöt nem a öt.”

39 E Ieesuꞌ to heꞌ o soe vapipinoꞌ vamanih pan, “A teꞌ kehoꞌ to onöt pöꞌ e non pa vataare a meh teꞌ kehoꞌ a hanan? Ahik. Eꞌe pon se ru ee pa koveꞌ. 40 E koaꞌ va pa siku to hikta antoen non a teꞌ oah e tövavaasis peꞌ. Ahik. Eꞌ se siku pareꞌ kon o nat, ko pah vatoe me e tövavaasis peꞌ.

41 “Vahvanih kën kuteꞌ vaviꞌ nom a tapisik soneꞌ vëh to teꞌ non pa matan e kea pën, ivëhkëk, eën to hikta koman nom a tanaon apuh vëh to teꞌ non pa matömah? 42 Vahvanih kën se soe ke kea pën pan, ‘Kea, eöꞌ to iu kan këh nom oah pa tapisik vëh pa matömah,’ parën hikta ep momoaan voh pa tanaon apuh vëh to teꞌ non pa matömah? Eën a teꞌ mokoꞌ rivon, kon momoaan a tanaon apuh vëh to teꞌ non pa matömah. Ko vasuksuk poꞌ nën se ep vamaaka nom parën pah kan takin poꞌ a tapisik soneꞌ vëh to teꞌ non pa matan e kea pën. A pusun in a soe vaꞌih to soe va non manih pan, ‘Eën se ep momoaan voh pa hat pën, parën pah vatotoopin poꞌ e kea pën.’ ”

O Naon Me A Ma Voaꞌ Eneꞌ

Matiu 7:16-20; 12:33-35

43 O naon vih to hikta onöt non a voaꞌ a ma voaꞌ hat, keꞌ teꞌ pet va e non manih po naon hat to hikta onöt non a voaꞌ a ma voaꞌ vih. 44 O teꞌ to iniinan taneꞌ ne sih o naon vih keꞌ o naon hat manih po voaꞌ. O teꞌ to hikta nönö ne pa oes o voaꞌ vetan manih po uris toꞌtoꞌ. A napan to hikta osoes ne sih o voaꞌ pöpöꞌraꞌ manih po karuꞌ. 45 O teꞌ vihvih to teꞌ me ne a ma kokoman vih manih pa ma komëëre. Ivëh, nee to vavatvus suk ne sih a ma soe vih. Ivëhkëk, o teꞌ varih to teꞌ vatëh me ne a ma kokoman hat a taateꞌ hat to puh rakah non manih pa ma komëëre. Ivëh, nee to vavatvus suk ne sih a ma soe hat. Suk a rivon a teꞌ to vavatvus non sih a ma taneah to teꞌ non manih pa komaneah.

A Poa Ö Ekeok Iuun Ava

Matiu 7:24-27

46 “Eöm to popokaꞌ a no neoꞌ e Sunön peöm, suk ataeah köm hikta vavatet poꞌ nem a soe peöꞌ? 47 A pah teꞌ se këh nö maꞌ peöꞌ pareꞌ pënton a soe peöꞌ pareꞌ vatet, eöꞌ se vataare a neöm a ö neꞌ to teꞌ va non köm se nat nem. 48 A teꞌ pamëh to teꞌ va non manih pa pah teꞌ to kehkeh eok non a iuun. Vamomoaan neꞌ to een varu a koveꞌ, ko varu na o toon ko totoon po vös. Pareꞌ vasun en pa iuun keꞌ teꞌ eh rakah e non. Ka unat nö maꞌ pareꞌ een këh en pa iuun, ko hikta onöt non a hoep a iuun, suk a iuun to totoon vaeh rakah e non. 49 Ivëhkëk, a teꞌ to pënton en pa soe peöꞌ pareꞌ hikta vavatet non, eꞌ to teꞌ va non manih pa teꞌ to eok a iuun pareꞌ hikta varu o toon ko totoon po vös. Vasuksuk no a unat to een këh en pa iuun, ka iuun tahoep vëvëhöꞌ rakah en.”

7

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ A Teꞌ Kikiu Pe Susun Pa Nap Vëvënsun

Matiu 8:5-13

1 E Ieesuꞌ to heꞌ vahik en pa soe manih pa ma napan, pareꞌ nö en manuh pa vöön va Kapaneam. 2 A pah teꞌ susun pa 100 teꞌ vëvënsun va Room to teꞌ non nën, eꞌ to teꞌ me non a pah teꞌ kikiu peꞌ. A teꞌ susun pamëh to iu rakah non a teꞌ kikiu peꞌ. Ivëhkëk, kuru no a teꞌ pamëh to haraꞌ non a moeh, ka siꞌ ö keꞌ mët en. 3 A teꞌ susun to pënton a ö ne Ieesuꞌ to teꞌ non, ivëh keꞌ vanö na a ma teꞌ sunön po Jiuꞌ pan, ee se nö ko vaoe maꞌ e Ieesuꞌ keꞌ nö maꞌ ko vatoꞌ a teꞌ kikiu peꞌ. 4 Ee to tavus e Ieesuꞌ, pare hin vakis e Ieesuꞌ pan, “Eꞌ a teꞌ no a taateꞌ peꞌ to vih, eën antoen e nom pa ö nën se vaꞌaus keah a teꞌ kikiu pe, eh? 5 Eꞌ to iu rakah a rora o Jiuꞌ, pareꞌ eok voh ka ra a iuun hinhin soneꞌ.”

6 E Ieesuꞌ to nö vaꞌpeh me en pee, ko öök vatët en manih iuun. Ke susun pa nap vëvënsun vanö en pa ma vakamöꞌ peꞌ ke soe ke Ieesuꞌ pan, “Topoan, eën to meꞌ pak koraꞌ eom maꞌ, eöꞌ hikta teꞌ vih onöt noꞌ a ö nën se ho maꞌ pa iuun peöꞌ. 7 Ivëh kö’ nat voh e noꞌ peöꞌ to hikta teꞌ noꞌ a teꞌ vih pa nö maꞌ pa ep ka oah. Eën se soe varoe ka teꞌ kikiu peöꞌ toꞌ hah. 8 Suk ataeah, eöꞌ me to teꞌ noꞌ paan in a teꞌ vëh to vovoh ka non eoꞌ pa heꞌ a neoꞌ a kiu. Eöꞌ koman to teꞌ me noꞌ po teꞌ vëvënsun to teꞌ ne paan. Eöꞌ se këh soe ke a teꞌ pamëh, ‘Nö ah,’ keꞌ nö en. Eöꞌ se keh soe ke a teꞌ pan, eꞌ se nö maꞌ, keꞌ se nö en maꞌ. Eöꞌ se keh taꞌ a teꞌ kikiu peöꞌ, ‘Nok a kiu vaꞌih, eꞌ se pënton en pa soe peöꞌ. Pareꞌ nok en pa kiu pamëh.”

9 E Ieesuꞌ to pënton a soe vaꞌih, pareꞌ pah koman vörep e non pa teꞌ pamëh. Ke Ieesuꞌ tarih, pareꞌ soe ke a ma napan peo varih to vavatet vah ne poë pan, “Eöꞌ to soe ka neöm, manih pa muhin va Israël, eöꞌ to hikta ep noꞌ ta pah teꞌ no vaman peꞌ to eh va non manih pa teꞌ susun pa nap vëvënsun vëh.” 10 Ka napan varih ne susun pa nap vëvënsun to vanö voh maꞌ hah ee iuun, pare taum ee pa teꞌ kikiu no a mët to hik këh en peꞌ, keꞌ vih hah en.

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Teꞌ Sekaꞌ Va Pa Vöön Naën

11 A ma siꞌ poen to oah en ke Ieesuꞌ nö en pa vöön vëh ëhnaneah a Naën. A ma vamomhë peꞌ me a napan peo to nö vaꞌpeh me poë. 12 E Ieesuꞌ me a napan to öök vatët ee maꞌ sinten o hopaꞌ in a vöön pamëh, ka napan teꞌ ee maꞌ pa teꞌ mët. E sinan a teꞌ mët pamëh, eꞌ a paeh koaꞌ oeteꞌ ro ko peꞌ. E voe pe köövo pamëh to mët voh en. A napan o pöh peo to nö vaꞌpeh me maꞌ e köövo pa pe e sunaiꞌeah. 13 E Ieesuꞌ to ep e köövo pamëh, pareꞌ pah ururuan en peꞌ, pareꞌ soe ke köövo pan, “Koe a ook.” 14 E Ieesuꞌ to nö vatët en pa pokis, pareꞌ vaket en pa pokis pamëh ka napan varih to teꞌteꞌ nö ne pa teꞌ mët sun ee. Ke Ieesuꞌ soe, “Teꞌ sekaꞌ, Eöꞌ to soe ka oah, ‘Sun ah!’ ” 15 Ka teꞌ vëh to mët voh en sun hah en, pareꞌ ihoꞌ non ko taneo en pa vaato. Ke Ieesuꞌ vanö en peꞌ manih pe sinaneah.

16 Ivëh ka ma napan kurus ta rakah e ne pe Ieesuꞌ, pare pah kë ee pa ëhnan e Sosoenën. Ee to soe pan, “A pah teꞌ vanënën soe to tavus topniira.” Pare soe pan, “E Sosoenën to nö voh en maꞌ marën a kon hah a ma napan peꞌ.” 17 Ka ma napan vanat vavah ee po vahutët in a tah vëh ne Ieesuꞌ to nok manih pa muhin va Jiutiaꞌ me pa ma ö muhin to teꞌ vatët ne.

E Jon To Vanö A Poa Vamomhë Peꞌ Manuh Pe Ieesuꞌ

Matiu 11:2-19

18 A ma vamomhë pe Jon Tövapupui to soe ke peꞌ pa ma tah kurus ne Ieesuꞌ to nonok non. 19 Ke Jon vaoe en pa poa vamomhë peꞌ, pareꞌ vanö en pee pon pa hi e Ieesuꞌ, “Eöm se nö ko hi pan, ‘Eën pöꞌ kov e vëh a teꞌ to se voh nö maꞌ, keꞌ, emöm se anoeh nem ta meh teꞌ eh?’ ”

20-21 Manih po poen pamëh e Ieesuꞌ to vatoꞌ hah a ma napan peo to teꞌ me ne a ma vu mët. Eꞌ to veo a ma oraꞌ hat, pareꞌ vavih hah a ma napan kehoꞌ ke opoep hah ee. Ka poa vamomhë pe Jon to tavus e Ieesuꞌ, pare soe pan, “E Jon Tövapupui to vanö maꞌ möm poꞌ manih pën, pa hi a oah pan, ‘Eën pöꞌ kov e vëh a teꞌ se nö voh maꞌ, keꞌ, emöm se anoeh nem ta meh teꞌ eh?’ ” 22 E Ieesuꞌ to pënton a hi pamëh, pareꞌ piun ko soe pan, “Eöm pom se nö hah na manuh pe Jon, paröm vavatët eah a ma taneah nöm to ep, me pënton. O teꞌ varih o kehoꞌ to ep vavih hah ee, ko teꞌ varih o hathat ma moe to nö vavavih hah ee, ko teꞌ varih pa mët töpaꞌ a ma sioniire to voon hah ee. Ko teꞌ varih no a tenëre to hat ee to pënton hah ee, ko teꞌ mët, toꞌtoꞌ hah ee, ko teꞌ varih o arus to pënton ee pa Soe Vih pe Sosoenën. 23 A ma napan varih no vaman pee manih peöꞌ, me pa ma tah nöꞌ to nonok noꞌ, ee se nat ne haraꞌ vahat ne, ee se vaeö. E Sosoenën se tapui raoe.”

24 Ka poa vamomhë pe Jon Tövapupui nönö hah ko nee, ke Ieesuꞌ taneo en pa vahutët ke ra napan a ma taateꞌ pe Jon, pareꞌ to soe pan, “Moaan voh eöm to nö pa moeh upin pa ep pe Jon, keꞌ pa ep a mëto no a tuvuh to vataata non, keꞌ eöm koman voh nem a ep in ataeah? 25 Eöm to nö voh nös pa ep in a teꞌ to ohop non a ma ohop ep vavih? Ahik. A napan to ohop ne a ma ohop ep vavih, pare teꞌ me ne pa ma tah vih va po sionin. A pap teꞌ poë varih to teꞌ ne sih pa iuun pa teꞌ sunön. 26 Soe ka neoꞌ öm, eöm nö voh nös pa ep ataeah? Eöm to nö pöꞌ voh nös pa ep a teꞌ vanënën soe? A, eöꞌ to soe ka neöm, a teꞌ vanënën soe vëh e Jon, no a tasun peꞌ to apuh oah e non pa ma teꞌ tasun po upöm teꞌ vanënën soe. 27 E Jon voh a teꞌ ko poan no Puk Vapenpen to sosoe suk voh non po kiun peꞌ. O kiun to soe non pan,

“Pënton ah,

eöꞌ se vanö nös a teꞌ vëh se teꞌ vovoh nös a soe peöꞌ manem pën,

eꞌ se vovoh ka oah,

pareꞌ vamatop a hanan pën.” Mal 3:1

28 “Eöꞌ to soe ka neöm, e Jon no a tasun peꞌ to teꞌ oah e non pa ma teꞌ tasun po upöm teꞌ manih po oeh. Ivëhkëk, a teꞌ to teꞌ va non manih pa siꞌ koaꞌ soneꞌ manih pa Matop Vih pe Sosoenën no tasun peꞌ to apuh oah e non pa teꞌ tasun pe Jon.

29 A ma napan to pënton vahik ee pa ma soe, ka nap kokon takis soe pan, “A taateꞌ pe Sosoenën to totoopin rakah.” Ee to kon voh a tapui manih pe Jon Tövapupui. 30 Ivëhkëk, o Parësiꞌ me o teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës eꞌe to hikta kon voh a tapui manih pe Jon suk, ee to heꞌ tonun voh ee pa hanan vih ne Sosoenën to vataare raoe.

31 Ke Ieesuꞌ soe pan, “Eöꞌ se vëknöm vah va in a taateꞌ pa napan va kuru nih? Ee o teꞌ to teꞌ vah va ne nih? 32 Ee to teꞌ va ne manih po koaꞌ to ihoꞌ ne pa ma ö totoaan, pare vavaasis piu ne, ivëhkëk o meoh upöm pee to hikta vaëhëh ne. Kee varek ke raoe, pare soe pan,

‘Emöm to piu kem peöm po piu,

ivëhkëk, eöm to hikta pinoꞌ.

Kemöm vaëhëh kem peöm pa ta okook vatamak,

ivëhkëk eöm to hikta tamak to ook.’ ”

33 “E Jon Tövapupui to nö voh en maꞌ, pareꞌ vapenpen vapeo non pa ëën. Ko hikta kakaak voaën voh non, köm soe em pan, ‘A oraꞌ hat to teꞌ non manih peꞌ.’ 34 Ivëhkëk kuru, eöꞌ E Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus to nö maꞌ, paröꞌ ënëën noꞌ ko kakaak noꞌ, köm soe em pan, ‘Ep öm, eꞌ a teꞌ ënëën vörep, ko kakaak voaën vörep, pareꞌ teꞌ e non e vakamöꞌ pa nap kokon takis me ra nap nonok a ma taateꞌ hat.’ 35 Ivëhkëk, a napan to vatet ne o nat vih pe Sosoenën, eꞌe to vataare e ne a taateꞌ vih, eꞌ o nat vih rakah, suk eꞌe to vaman ne e Sosoenën.

A Pah Köövo To Pupui A Mon E Ieesuꞌ Po Vanom

36 A pah Parësiꞌ, to vaoe e Ieesuꞌ pa iuun peꞌ keꞌ nö maꞌ, kee ihoꞌ to ëën vaꞌpeh. 37 Ka pah köövo teꞌteꞌvaasi to teꞌ non pa vöön pamëh, to pënton a ö ne Ieesuꞌ to ënëën non pa iuun pa to Parësiꞌ. Ivëh, ke köövo kon o puto vös vih no o vanom voen vapeah to isu non, ko nö maꞌ pa iuun vëh ne Ieesuꞌ to teꞌ non. 38 E köövo to sun non pa havin mon pe Ieesuꞌ, pareꞌ okook non, ka hunun mataneah vuꞌvuꞌ non pa mon e Ieesuꞌ, keꞌ vaꞌnaꞌ pa uvineah. Eꞌ to umaꞌ vapeo a mon e Ieesuꞌ, pareꞌ uh a moneah po vanom.

39 Ka to Parësiꞌ vëh to vaoe na e Ieesuꞌ ep in a tah vaꞌih, pareꞌ koman va non manih pan, “A teꞌ vëh se keh teꞌ e non a teꞌ vanënën soe vamaman, eꞌ se nat e non pa taateꞌ pe köövo vëh to vaket poan, eꞌ a köövo teꞌteꞌvaasiꞌ.”

40 Ke Ieesuꞌ nat e non po kokoman pe Saëmon, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to teꞌ me noꞌ a pah tah noꞌ to iu soe ka nom oah.”

Ke Saëmon soe pan, “Tövavaasis, vatvus a soe pën.”

41 Ke Ieesuꞌ soe, “A poa teꞌ to teꞌ me ne o ötop manih pa pah teꞌ. A paeh to teꞌ me non o K500.00, ka meh po K50.00. 42 Ee pon to hikta onöt ne a piun a ma ötop pee, ivëh ka teꞌ vëh to heꞌ voh o ötop ururuan raoe, ko vanun en po ötop pee pon. Manih pee pon eteh se iu oah non a teꞌ vëh to heꞌ o ötop?”

43 Ke Saëmon piun, pareꞌ soe vamanih pan, “Eöꞌ to koman noꞌ a teꞌ vëh to teꞌ me non o K500.00 se iu oah non a teꞌ vëh to heꞌ o ötop.”

Ke Ieesuꞌ soe ke poan, “A piun pën to totoopin rakah.”

44 Ke Ieesuꞌ tarih manuh pe köövo, pareꞌ soe ke Saëmon, “Eën ep e nom pe köövo vëh, ha? Eöꞌ to ho maꞌ pa iuun pën, kën hikta heꞌ a neoꞌ ta ruen köꞌ pupui a moneoꞌ. Ivëhkëk, a hunun mataneah to pupui a moneoꞌ, pareꞌ vaꞌnaꞌ pa uvineah. 45 Eën to hikta uumaꞌ a neoꞌ. Ivëhkëk kuru, eöꞌ to ho maꞌ ke köövo vëh to umaꞌ vapeo a moneoꞌ. 46 Eën to hikta uh a pasuneoꞌ po kompoꞌ to voen vöknah, ivëhkëk, e köövo vëh to uh a moneoꞌ po vanom voen vapeah. 47 Ivëh, köꞌ soe ka oah, e köövo nonok vahat vëh no a pop peꞌ to hikta teꞌ vih voh non, to iu vi ka no neoꞌ. Ke Sosoenën to ihan anoe a ma hat peo peꞌ. Ivëhkëk, a teꞌ to nok a hat soneꞌ e Sosoenën se ihan anoe a hat soneꞌ peꞌ, ka teꞌ pamëh se iu vasoneꞌ e non pe Sosoenën.”

48 Ke Ieesuꞌ soe ke köövo, “Eöꞌ to ihan anoe eoꞌ pa ma hat pën.”

49 A ma napan to ihoꞌ vaꞌpeh me ne e Ieesuꞌ to taneo ee pa varek koman pan, “A teꞌ vëh koman rakah non pan, eꞌ e Sosoenën, pareꞌ ihan anoe non pa ma hat, ha?”

50 Ke Ieesuꞌ soe ke köövo pamëh, “O vaman pën manih pe Sosoenën to kon hah vur en pën kën teꞌ vaꞌpeh me nom peꞌ. Nö ah me o kokoman moomo.”

8

A Ma Köövo To Suk E Ieesuꞌ Kee Nö

1 A ma poen to oah ee, ke Ieesuꞌ vavavih vah en pa ma vöön apaꞌpuh me a ma siꞌ vöön sosoneꞌ. Eꞌ to vatvus a Soe Vih va pa Matop Vih pe Sosoenën manih pa ma napan. A havun me a poa vamomhë peꞌ to nönö vaꞌpeh vah me ne poë. 2 A ma köövo varih moaan voh ne Ieesuꞌ to veo këh voh raoe pa ma oraꞌ hat, eꞌe me to nö vaꞌpeh me Ieesuꞌ. A paeh vëh e Mariaꞌ Makdalaꞌ. Moaan voh e Ieesuꞌ to veo këh poan a tönim me a poa oraꞌ hat to teꞌ ne manih peꞌ. 3 Ke Joanan, e köövo pa teꞌ to susun non pa iuun pe Hëërot, a ëhnaneah e Kusaꞌ, me Susanaꞌ, me a ma meh upöm köövo me, nee to pët nö vaꞌpeh. A ma köövo poë varih to vaꞌaus voh ne e Ieesuꞌ me a ma vamomhë peꞌ pa ma tah nee to vaneah ne.

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Teꞌ To Poꞌpoꞌ A Kon Manih Pa Koman A Rak Peꞌ

Matiu 13:1-9, me Mak 4:1-9

4 A napan o pöh peo to tönun voh maꞌ, a ma napan to taneꞌ maꞌ pa ma vöön apuh to nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ. Ke Ieesuꞌ heꞌ raoe a pah soe vapipinoꞌ, eꞌ to soe pan, 5 “A pah teꞌ poꞌpoꞌ kon to nö pa rak peꞌ, pareꞌ poꞌpoꞌ a kon peꞌ. Eꞌ to poꞌpoꞌ nö non a kon, ka ma meh voaꞌ kon vuꞌ ee manih po vaꞌpet taan, ka napan komtötön ee pee, ko növan nö maꞌ, ko ëën vahik ee pa ma voaꞌ kon. 6 Ka ma meh voaꞌ vuꞌ ee pa moeh vösvös, pare pisiꞌ ee maꞌ, ivëhkëk, a hikta ruen to teꞌ non komön o oeh, ivëh, ka ma voaꞌ kon rak ee. 7 Ka ma meh voaꞌ kon vuꞌ ee po topnin o noꞌ uris toꞌtoꞌ, ka uris toꞌtoꞌ to pu maꞌ, ko kopös en pee, kee hikta pu vavih maꞌ. 8 Ka ma meh voaꞌ kon vuꞌ ee manih po oeh vih, ko pisiꞌ vavih ee maꞌ, pare voaꞌ vavih ee, ka ma vu kon voaꞌ o 100 voaꞌ.” E Ieesuꞌ to soe va nën, pareꞌ vahik va in a soe peꞌ manih pan, “Eöm o teꞌ varih to teꞌ me ne a tenëneöm, eöm se pënton a soe vaꞌih.”

A Pusun In A Ma Soe Vapipinoꞌ

Matiu 13:10-17, me Mak 4:10-12

9 Ka ma vamomhë peꞌ hi ee peꞌ pa pusun in a soe vapipinoꞌ vaꞌih pan e Ieesuꞌ se vamaaka ke raoe. 10 Ke Ieesuꞌ soe, “E Sosoenën koman to vataare vahik voh en peöm pa pusun in a soe vakoaan in a Matop Vih Peꞌ. Ivëhkëk, a ma upöm teꞌ to pënton koe ne sih pa ma soe vapipinoꞌ. Ivaꞌih,

‘Kee ut ne,

pare hikta ep in ta pah tah.

Ee to tënan e ne,

pare hikta maaka ne a pusun in a soe.’ ” Ais 6:9

A Pusun In A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Teꞌ To Poꞌpoꞌ A Kon

Matiu 13:18-23, me Mak 4:13-20

11 “A pusun in a soe vapipinoꞌ vaꞌih to soe va non manih pan, o voaꞌ kon to teꞌ va non manih pa soe pe Sosoenën. 12 A ma voaꞌ kon varih to vuꞌ po vaꞌpet taan to teꞌ va e ne manih pa napan to pënton ee pa soe pe Sosoenën, ivëhkëk, e susun po oraꞌ hat to nö maꞌ, pareꞌ kon këh en pee pa soe vëh to teꞌ non pa ma komëëre. Eꞌ to koman non pan, eꞌe tomeꞌ vaman ne a soe pe Sosoenën, ke Sosoenën kon hah raoe. 13 A ma meh voaꞌ kon to vuꞌ manih pa ö vösvös to teꞌ va ne manih po teꞌ to pënton ee pa soe, pare kon me o vaeö ko vaman. Ivëhkëk, o vaman to hikta aan vakis vi non manih pa komëëre. Ko poen no a punöꞌ eh to nö maꞌ manih pee, kee kuꞌ vëhöꞌ ee. 14 Ka ma meh voaꞌ kon to vuꞌ manih topnin a uris toꞌtoꞌ to teꞌ va ne manih po teꞌ to pënton ee pa soe, pare vaman rakah ee, ka ma vu punis va pa ununun a moniꞌ peo, me o vaeö va po oeh to nö maꞌ, ko kupkup en pa soe pe Sosoenën. Ivëh, ka soe pamëh hikta vovoaꞌ non. 15 A ma voaꞌ kon varih to vuꞌ manih po oeh vih to teꞌ va ne manih po teꞌ to pënton a soe pe Sosoenën, pare ötöön, ko vaman rakah ee. Ka soe pamëh to voaꞌ pet manih po toꞌtoꞌ pee. Pare vataare ne a ma taateꞌ totoopin pa ö nee to vavatet ne a ma soe pe Sosoenën.”

Soe Vapipinoꞌ In O Tëkrea

Mak 4:21-25

16 “A teꞌ to vëkrea kës pöꞌ o ram, pareꞌ vahoꞌ hop poan po kove, keꞌ vahoꞌ o ram paan tevan, ah? Ahik, eꞌ se vahan o ram pa ö vavahan ram, keꞌ ëman ke non a napan se ho maꞌ manih iuun, kee sih ep ne o ëman pamëh. 17 A ma soe kurus pe Sosoenën varih to vakoaan voh ne, kuru ee se tavus vamaaka ee. Ka ma soe pe Sosoenën moaan voh no a napan to hikta maaka ne, kuru nee se maaka ee. 18 Ivëh, köm se pënton vavih ko matop nem. A teꞌ se keh kon voh o nat, pareꞌ maaka i non a soe pe Sosoenën, e Sosoenën se heꞌ vaꞌpuh oah en peꞌ po nat, keꞌ maaka vavih en. Ka teꞌ se keh koaan o nat vëh neꞌ to koman non pan e Sosoenën to heꞌ voh poan, e Sosoenën se öt hah këh en peꞌ po nat pamëh.”

E Sinan E Ieesuꞌ Me A Ma Kea Peꞌ

Matiu 12:46-50, me Mak 3:31-35

19 Manih po poen pamëh ne sinan e Ieesuꞌ me a ma kea peꞌ to nö maꞌ pa ep poë. Ivëhkëk, a napan peo rakah to tönun maꞌ, kee hikta onöt ne a huk vatët manih peꞌ. 20 O upöm teꞌ to soe ke Ieesuꞌ pan, “E sinömah me a ma kea pën to teꞌ ne mahën, ee to iu ep ka nom oah.”

21 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to piun raoe, pareꞌ soe, “A ma napan to pënton ne a ma soe pe Sosoenën, pare vavatet ne, eꞌe kuru e sinaneoꞌ, me a ma kea peöꞌ.”

E Ieesuꞌ To Taꞌ A Tuvuh Keꞌ Moovi

Matiu 8:23-27, me Mak 4:35-41

22 O pöh poen ne Ieesuꞌ to peah po pöh paröꞌ, me a ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke raoe pan, “Ka pahan ee manuh pa pap tonon vöh.” 23 O paröꞌ to nönö e non ke Ieesuꞌ koroh nö non komön o paröꞌ. Ka ivat ip maꞌ manih pa tonon, ka ruen oho e non komön o paröꞌ, ka siꞌ ö hat ko paröꞌ rokoꞌ en.

24 Ko vamomhë pe Ieesuꞌ nö, pare kunkuin ee peꞌ, pare soe ke poë pan, “Apuh, Apuh, a siꞌ ö hat, ko paröꞌ rokoꞌ me en pea.”

Ke Ieesuꞌ sun pareꞌ taꞌ a tuvuh me a supa pan, “Moovi öm!” Ka tuvuh tö en, ka supa hikta ririu hah non. 25 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “O vaman peöm heh?”

Kee pah naöp ee, pare töhkak vahat ee, pare vavasoe koman va ne manih pan, “A teꞌ rakah vëh eteh, to taꞌ a tuvuh me a supa kee tënan ee pa soe peꞌ?”

E Ieesuꞌ To Veo Këh A Pah Teꞌ A Oraꞌ Hat

Matiu 8:28-34, me Mak 5:1-20

26 Vasuksuk nee to tok po paröꞌ, pare tavus pa muhin va Gerasaꞌ. A muhin pamëh to teꞌ non maꞌ pa meh pap tonon va Galiliꞌ. 27-31 E Ieesuꞌ to kukunah këh ko non o paröꞌ, ka pah teꞌ va pa vöön pamëh no oraꞌ hat to teꞌ ne manih peꞌ, nö en maꞌ manih pe Ieesuꞌ. Pa ma tamoaan no o oraꞌ hat to teꞌ ne pa teꞌ pamëh. A ma napan to matop ne poë, ko nohnoh ne sih poë po uris eh. Ivëhkëk, eꞌ to kukurus e non sih po uris eh me a ma meh tah. Pareꞌ nönö non pa moeh upin. O oraꞌ hat poë varih to teꞌ ne pa teꞌ pamëh, ka ma tamoaan neꞌ to hikta kokoroh non iuun, pareꞌ teꞌ pehpeah e non ko teꞌ non sih po vapeepe. Keꞌ nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ, ke Ieesuꞌ hi poan, “A ëhnöömah eteh?”

Ko oraꞌ hat soe pan, “A ëhnanmöm, ‘a Nap Peo’, suk emöm to peo to teꞌ hop nem pa teꞌ vëh.” Ko oraꞌ hat poë varih pah kokoeꞌ suntan kee pe Ieesuꞌ pan, “Eën se nat nom vanö a möm manuh po suraꞌ ësës tamoaan.”

Ke Ieesuꞌ siröꞌ en po oraꞌ hat se tavus këh a teꞌ pamëh, ivëh, ko oraꞌ hat kokoeꞌ koe ee manih pa teꞌ pamëh, pare kokoeꞌ vaꞌpuh, ko soe pan, “Ieesuꞌ eën e Koaꞌ pe Sosoenën A Kikis Vi, eën se nok ataeah manih pemöm?” Ee to hin vakis e Ieesuꞌ, pare soe pan, “Ieesuꞌ, eën se nat nom vakmis a möm.”

32 O vasun kuꞌ peo to ënëën vatët ne sinten a siꞌ ö tope, ivëh, ko oraꞌ hat poë varih hin vakis ee pe Ieesuꞌ pan, “Eën se vanö a möm manuh po kuꞌ.” Ke Ieesuꞌ pënton en pa soe pee, pareꞌ vaonöt ken pee pa hop manuh po vasun kuꞌ.

33 Ko oraꞌ hat tavus këh ee pa teꞌ, pare nö ko hop varuꞌ ee manuh po vasun kuꞌ. Ko kuꞌ surap kunah ee pa ö vaere, pare vuk ee pa tonon, ko mëtmët vahik rakah ee.

34 Ka napan varih to matop ne sih po vasun kuꞌ pamëh ep a tah vaꞌih, pare naöp ko rusin ee. Ee to nö, pare vahutët a tah vaꞌih pa vöön apuh me ra ma vöön sosoneꞌ. 35 Ka ma napan nö ee pa vavaköm pa ma tah to tanok. Ee to nö, ko tavus e Ieesuꞌ, pare taum ee pa teꞌ no oraꞌ hat to këh ee peꞌ, eꞌ to rara hah en ko kokoman peꞌ maaka en, keꞌ ihoꞌ non pa havin mon e Ieesuꞌ. A ma napan to ep a tah vaꞌih, pare pah vananaöp ee. 36 Ka napan varih to ep voh ne pa ma tah poë varih, ee to vahutët ke ro upöm a tah ne Ieesuꞌ to nok manih pa teꞌ pamëh, keꞌ vih hah en. 37 Ka ma napan va pa ma ö muhin va Gerasaꞌ to naöp vörep, pare hin vakis e Ieesuꞌ ko soe pan, “Eën se këh a na möm.” Ivëh, ke Ieesuꞌ me o vamomhë peꞌ peah ee po paröꞌ, pare vamatop ee pa hah.

38 Ee to meꞌ e ne pa nö, ka teꞌ vëh no oraꞌ hat to këh poan, eꞌ to hin vakis e Ieesuꞌ pan, “Eöꞌ to iu teꞌ vaꞌpeh me nom oah.” Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to vahah en peꞌ ko soe ke poan pan, 39 “Eën se hah vos na vöön pën, parën vatvus a soe pa ma tah ne Sosoenën to nok manih pën.” Ivëh, ka teꞌ pamëh hah en vöön, pareꞌ vatvus ken pa ma napan pa ma tah kurus ne Ieesuꞌ to nok manih po toꞌtoꞌ peꞌ.

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah E Koaꞌ Mon Pe Jaërus, Pareꞌ Vavih Hah E Köövo To Vaket O Ohop Peꞌ

Matiu 9:18-26, me Mak 5:21-43

40 E Ieesuꞌ to këh hah maꞌ a pap tonon voh ka napan pah vaeö ee, suk eꞌe to anoeh voh ne poë. 41 Ka pah teꞌ nö maꞌ, a ëhnaneah e Jaërus. Eꞌ a teꞌ to susun non pa iuun hinhin soneꞌ. A teꞌ susun pamëh to vatokon pa havin mon e Ieesuꞌ, pareꞌ hin vakis e Ieesuꞌ pan, e Ieesuꞌ se nö pa iuun peꞌ. 42 Eꞌ to teꞌ me non a pah koaꞌ mon ro, a ma kirismas peꞌ to onöt non o havun me ro pöök. Eꞌ to haraꞌ non a mët apuh, ka siꞌ ö keꞌ mët en.

E Ieesuꞌ to nönö vaꞌpeh nö me non e Jaërus, ka napan o pöh peo to vasusun pip nö e ne peꞌ. 43 A pah köövo to vavahuh tamoaan non sih o eraꞌ komön o havun me o pöök kirismas. A hikta pah röktaꞌ to onöt voh non a vahik këh poan pa mët. 44 E köövo pamëh to huk vatët maꞌ tonun e Ieesuꞌ, pareꞌ hariun a ö noton in o ohop peꞌ. Eꞌ to nok va nën ka varuꞌ vakomanih no eraꞌ to anaꞌ vëvëhöꞌ rakah këh en peꞌ.

45 Ke Ieesuꞌ hi pan, “Eteh to hariun a neoꞌ?”

Ee kurus to vonih ee. Ke Pitaꞌ soe, “Apuh, a napan o pöh peo rakah to tönun töön oah, ko vaket ee pën.”

46 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to soe pan, “A pah teꞌ to vahoꞌ a koreneah manih peöꞌ. Eöꞌ to haraꞌ noꞌ o kikis to tavus këh a neoꞌ.”

47 E köövo to nat en peꞌ to hikta vakoaan hah in non e Ieesuꞌ. Ivëh, keꞌ naöp ko rikrik e non ko nö maꞌ, pareꞌ vatokon pa matan e Ieesuꞌ pa matëëre ra napan kurus, pareꞌ vatvus a ö neꞌ to vaket suk e Ieesuꞌ. Ke köövo soe pan, “A mët peöꞌ to hik ohoꞌ rakah en pa ö nöꞌ to hariun e Ieesuꞌ.”

48 Ke Ieesuꞌ soe ke köövo pamëh pan, “Koaꞌ peöꞌ, eën to vaman a neoꞌ, ka mët pën hik këh en pën. Eën se nö na me a taateꞌ moomo.

49 E Ieesuꞌ to vaato avoeꞌ e non, ka pah teꞌ va pa iuun pe Jaërus nö maꞌ, pareꞌ soe ke poan pan, “E semomah to mët en. Koe a vatëh vörep e Tövavaasis.”

50 E Ieesuꞌ to pënton a ö ne koaꞌ to mët, pareꞌ soe ke Jaërus pan, “Eën se koe a naöp, eën se vaman varoe a nom neoꞌ, ke koaꞌ pën toꞌ hah en.”

51 Ke Ieesuꞌ nö en pa iuun pe Jaërus, pareꞌ hikta vaonöt a nap peo pa ho koman iuun. Eꞌ to me ho varoe e Pitaꞌ, e Jon, me e Jëmis, me a poa manot. 52 A ma napan kurus to vaokook ne e koaꞌ, ivëhkëk, e Ieesuꞌ to soe ke raoe pan, “Eöm se koe a ook, e koaꞌ to hikta mët, eꞌ to koroh varoe.”

53 Ka napan varih to okook ne to vavövöneꞌ suntan e ne pe Ieesuꞌ. Suk ee to hikta vaman nee e Ieesuꞌ pa ö neꞌ to soe pan e koaꞌ to koroh. 54 Ke Ieesuꞌ öt a koren e koaꞌ mon mët pamëh, pareꞌ soe pan, “Koaꞌ peöꞌ, sun ah.” 55 Ka apen koaꞌ hah en maꞌ, ka varuꞌ vakomanih ne koaꞌ to sun hah en. Ke Ieesuꞌ soe ke ra poa manot pan, “Eöm se heꞌ eah ta taëën.” 56 Kee vaeö, ko töhkak ee, ivëhkëk, e Ieesuꞌ to vuhvuh vakis ken pa poa manot pan, “Eöm pom se nat nem vavatët pet ta meh teꞌ a tah vaꞌih to tanok.”

9

E Ieesuꞌ To Heꞌ A Havun Teꞌ Me A Pöök A Kiu

Matiu 10:5-15, me Mak 6:7-13

1 E Ieesuꞌ to vaoe en na po havun me a poa vamomhë peꞌ, kee nö ee maꞌ, keꞌ heꞌ en pee po kikis me a tasun peꞌ, marën a ö nee se veo këh a napan po oraꞌ hat, me a vahik a ma vu mët. 2 Pareꞌ vanö en pee manih pa ma vöön pa vatvus a soe va pa Matop Vih pe Sosoenën, me a vavatoꞌ hah ro teꞌ to haraꞌ ne a ma mët. 3 Pareꞌ soe ke raoe pan, “Eöm se nat nem teꞌ a ma tah manih pa nö peöm vamanih po toknon, keꞌ o kove, keꞌ ta taëën, me a moniꞌ, me a ma ohop peo. 4 Eöm se keh ho pa ta pah iuun, a, eöm se teꞌ varoe nem pa iuun pamëh, keꞌ antoen non a ö nöm se këh hah a vöön pamëh. 5 Ka napan se keh hikta vaoe a neöm pa ma iuun pee, a, eöm se këh em pa vöön pamëh, paröm sisinuh o kusan vëh to teꞌ non pa ma moeeneöm. Eꞌ a soe vanat va pa ö no a napan va pa vöön pamëh to hikta iu pënton ne a soe peöm. Ivëh, ke Sosoenën se vakmis raoe.

6 Ivëh, kee nö ee pa ma vöön kurus, pare vatvus ee pa Soe Vih pe Ieesuꞌ, ko vavatoꞌ ee pa ma teꞌ to haraꞌ ne a ma mët.

E Hëërot To Iu Nat Non E Ieesuꞌ Rakah Eteh

Matiu 14:1-2, me Mak 6:14-16

7 A teꞌ sunön va pa kaman manih Galiliꞌ e Hëërot to pënton a ma tah kurus ne Ieesuꞌ to nonok non, ivëh, ko kokoman peꞌ nun en, suk a ma meoh teꞌ to sosoe ne pan, “E Jon Tövapupui to sun taneꞌ hah po vapeepe.” 8 Ka ma upöm sosoe ne pan, “E Elaëjaꞌ to tavus hah maꞌ.” Ko upöm sosoe e ne pan, “A teꞌ vanënën soe vamoaan to toꞌ hah maꞌ.” 9 Ivëh, ke Hëërot soe en pan, “Eöꞌ to moes kurus voh o kahoꞌ pe Jon.* Ka teꞌ vëh eteh, nöꞌ to pënton noꞌ to nonok non a ma tah varih?” Ke Hëërot vavaiu këh e non ta hanan pan, eꞌ ep e Ieesuꞌ.

E Ieesuꞌ To Makën O 5,000 Teꞌ

Matiu 14:13-21, me Mak 6:30-44, me Jon 6:1-13

10 Ka ma aposol hah ee maꞌ, pare soe ke pe Ieesuꞌ pa ma tah kurus nee to nok voh maꞌ. Ke Ieesuꞌ me ke këh en pa ma napan pa vamomhë peꞌ, kee nö varoe ee pa meh vöön, ëhnaneah Bëtsaëtaꞌ. 11 Ivëhkëk, a napan peo to nat ee pee to teꞌ ne Bëtsaëtaꞌ, pare vatet ee pee. A napan to nö maꞌ manih peꞌ, keꞌ pah vaeö en. Eꞌ to vatvus en pa soe vih va pa Matop Vih pe Sosoenën manih pee, pareꞌ vavatoꞌ en po teꞌ varih to haraꞌ ne a ma mët.

12 A potan to kunah en, ka havun me a poa vamomhë pe Ieesuꞌ nö ee maꞌ peꞌ, pare soe ke poë pan, “Eën se vanö a napan, kee nö pa ma vöön to teꞌ vatët ne, pare ep këh ta taëën, ko ëën, suk a ö vëh na to teꞌ no, no a hikta teꞌ to teꞌ non.”

13 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to soe ke raoe pan, “Eöm koman se makën raoe.” Kee soe pan, “Emöm to hikta öt nem ta ma taëën peo. O siꞌ tönim muꞌ me a poa iian varoe to teꞌ ne. Eën to iu pöꞌ nom pan emöm se voen a taëën pa napan peo varih, ha?” 14 A napan to onöt ne a 5,000 teꞌ oeteꞌ rakah to teꞌ ne.†

Ke Ieesuꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Eöm se soe ke ra napan, kee tönun a ma 50 teꞌ, pare ihoꞌ.” 15 Ko vamomhë peꞌ soe ke ra napan, kee ihoꞌ ee. 16 Keꞌ kon en po tönim muꞌ me a poa iian, pareꞌ ta peah na vöön va kin, ko soe vavihvih ke na e Sosoenën, pareꞌ kökök ko heꞌ a ma vamomhë peꞌ. Kee ki vakëkëh ke pa napan. 17 Ka napan kurus ëën vamhun ee, ko vamomhë peꞌ ununun a ma ö taëën ëën këh, pare vapuh o havun me o pöök kove.

E Pitaꞌ To Soe Tavus E Ieesuꞌ E Kristo

Matiu 16:13-19, me Mak 8:27-29

18 O pöh poen ne Ieesuꞌ to hinhin non, ka ma vamomhë peꞌ teꞌ vaꞌpeh me ne poë. Ke Ieesuꞌ hin vahik en, pareꞌ hi raoe pan, “A ma napan popokaꞌ a no neoꞌ eteh?”

19 Ko vamomhë peꞌ piun, pare soe pan, “E Jon Tövapupui, ka ma meh popokaꞌ e ne pën e Elaëjaꞌ. Ka ma upöm sosoe ne pan, eën a pah teꞌ va pa nap vanënën soe vamoaan to toꞌ hah maꞌ.” 20 Ke Ieesuꞌ hi raoe, “Ke eöm koman poꞌ, eöm popokaꞌ a nem neoꞌ eteh?” Ke Pitaꞌ piun a soe peꞌ, pareꞌ soe pan, “Eën e Kristo, a teꞌ ne Sosoenën to vanö maꞌ.”

E Ieesuꞌ To Soe A Ö Neꞌ Se Mët, Pareꞌ Sun Hah

Matiu 16:20-28, me Mak 8:30-38; 9:1

21 Ke Ieesuꞌ vuhvuh vakis raoe se nat ne soe ke ta meh teꞌ a soe pamëh. 22 Pareꞌ soe pan, “Eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se kon o kamis apuh rakah manih pa koreera nap susunön po Jiuꞌ, me ra ma teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës. Ee ip vamët a neoꞌ, ko vakön poen ne eöꞌ se sun taneꞌ hah eoꞌ manih po vapeepe.”

23 Ke Ieesuꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Ta pah teꞌ se iu vatet a non neoꞌ, eꞌ se vöknah o iu koman peꞌ, pareꞌ teꞌ a kuruse peꞌ pa ma poen kurus, pareꞌ teꞌ o kamis, ko vatet a maꞌ neoꞌ. 24 Ivëhkëk, a teꞌ se keh matop tamoaan non o toꞌtoꞌ peꞌ, pareꞌ hikta vatet a neoꞌ, o toꞌtoꞌ peꞌ se ro amot en. Ka ta pah teꞌ se keh koman a non neoꞌ, pareꞌ mët suk a neoꞌ, a, amot a teꞌ pamëh se kon o toꞌtoꞌ tamoaan. 25 Ta pah teꞌ se keh vaneah kurus e non pa ma tah va po oeh vëh, pareꞌ vanun en po toꞌtoꞌ tamoaan peꞌ, a ma tah poë varih se poꞌ vaꞌaus vah va in o toꞌtoꞌ peꞌ nih? Ahik rakah! 26 Kuru a pah teꞌ se keh poet ka no neoꞌ, me o vavaasis peöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus, a, amot po poen ne eöꞌ se hah me maꞌ o maaka peöꞌ, me o maaka pe Tamön, me o maaka po ankeroꞌ vivihan pe Sosoenën, eöꞌ se poet me e noꞌ pa teꞌ pamëh.

27 Eöꞌ to soe vaman ka neöm, a ma pah teꞌ to sun ne manih kuru, se meꞌ avoeꞌ ne pa mët ee he ep ee pa Matop Vih pe Sosoenën.”

A Sionin E Ieesuꞌ To Tavus Kakaare En

Matiu 17:1-13, me Mak 9:2-13

28 O pöh nënkikiu to oah en pa ö ne Ieesuꞌ to soe a ma tah poë varih. Keꞌ me en pe Pitaꞌ, me ra poa tom kea e Jon, pen Jëmis. Kee peah ee pa tope pa hin. 29 Ke Ieesuꞌ hinhin non, ka sionineah tarih, pareꞌ matan ke en, me o ohop peꞌ to tarih, ko kakaare oah rakah en vamanih pa unöh. 30 Ka poa teꞌ tavus maꞌ, ko vavaato me e ne peꞌ, e Mosës pen Elaëjaꞌ. 31 E Mosës pen Elaëjaꞌ to tavus me o maaka va pa vöön va kin, pare vavaato me e ne e Ieesuꞌ pa ö neꞌ se vapuh va in o iu pe Sosoenën pa ö neꞌ se mët manuh Jerusalëm.

32 E Pitaꞌ me meh a poa vamomhë peꞌ to koroh, ivëhkëk, ee to sun ka matëëre maaka, kee ep ee po maaka pe Ieesuꞌ vaꞌpeh me a poa teꞌ neꞌ to vavaato me non. 33 E Mosës pen Elaëjaꞌ se vakëh ee ke Ieesuꞌ, ke Pitaꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “Eeh, Apuh, eꞌ to parin vih pa ö na to teꞌ no manih, vaonöt ka möm ah, kemöm se eok a kukön këk, a paeh pën, ka teꞌ pe Mosës, me a teꞌ pe Elaëjaꞌ.” E Pitaꞌ to hikta maaka vavih vi non pa soe neꞌ to soe.

34 E Pitaꞌ to vavaato avoeꞌ e non, ka unöh tavus maꞌ, ko pöm en pee, kee naöp rakah ee. 35 Ka to taneꞌ maꞌ manih koman a unöh to soe non pan, “Eꞌ vaꞌih e Koaꞌ vateꞌ peöꞌ. Eöm se pënton, ko vatet a soe peꞌ.” 36 A to pamëh to hik en, kee ep ee pe Ieesuꞌ pehen to sun non. Manih pa ma poen poë varih nee to hikta soe ke ta pah teꞌ a tah vaꞌih nee to ep in maꞌ, ee varoe a kukön to nat ne.

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah E Koaꞌ Oeteꞌ To Teꞌ Me Non A Oraꞌ Hat

Matiu 17:14-21, me Mak 9:14-29

37 Ka muhin takah en po meoh poen, kee këh ee maꞌ pa tope, pare hah kunah ee maꞌ. A napan o pöh peo to ep in e Ieesuꞌ manih hanan. 38 A pah teꞌ to teꞌ non topnin a napan poë varih to toto suntan e non maꞌ pan, “Apuh, eöꞌ to okook rakah noꞌ nös oah se ep pa pah koaꞌ oeteꞌ ro peöꞌ. 39 A oraꞌ hat to teꞌ non peꞌ, keꞌ kokoeꞌ suntan non, ko varikrik non poan, ko poë kakaare tatavus no maꞌ sih pa rivoneah. A oraꞌ hat to mimiroꞌ tamoaan e non peꞌ, ko hikta këkëh non poan. 40 Eöꞌ to hin vakis a ma vamomhë pën, pan ee se veo a oraꞌ hat pamëh, keꞌ këh e koaꞌ. Ivëhkëk eꞌe to hikta onöt ne.”

41 E Ieesuꞌ to piun raoe, ko soe pan, “Eöm kurus varih to hikta vaman avoeꞌ rakah nem e Sosoenën se vatoꞌ en po teꞌ, eöm a nap hat. O tovih poen ne eöꞌ se teꞌ vaꞌpeh tamoaan me a noꞌ neöm? O tovih poen ne eöꞌ se teꞌ a ma punis peöm?” Ke Ieesuꞌ tarih na pe taman e koaꞌ, ko soe pan, “Me maꞌ e koaꞌ pën manih peöꞌ.”

42 E koaꞌ to nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ, ka oraꞌ hat vi en pe koaꞌ manih po oeh, keꞌ rikrik e non. Ke Ieesuꞌ siröꞌ a oraꞌ hat, keꞌ këh en pe koaꞌ. E Ieesuꞌ to vatoꞌ en pe koaꞌ, pareꞌ heꞌ hah en pe tamaneah. 43 Ka ma napan ep in o kikis pe Sosoenën, pare pah toksean rakah ee.

E Ieesuꞌ To Vapöök Soe En Pa Ö Neꞌ Se Mët, Pareꞌ Sun Hah

Matiu 17:22-23, me Mak 9:30-32

A ma napan to pah kokoman vörep e ne pa ma tah kurus varih ne Ieesuꞌ to nonok non, keꞌ soe ke a ma vamomhë peꞌ pan, 44 “Eöm se nat nem anoe in a soe natsean vaꞌih nöꞌ se soe ka neöm. Eꞌ hikta se teꞌ rë non, ka teꞌ se vikuh en peöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus pa koreera nap hat.” 45 Ivëhkëk, e Sosoenën to koaan en pee pa pusun in a soe, kee hikta maaka ne a ma tah varih se tavus. Kee nanaöp e ne pa hi e Ieesuꞌ a pusun in a soe pamëh.

Eteh Se Teꞌ Non A Tasun Apuh Oah?

Matiu 18:1-5, me Mak 9:33-37

46 O vamomhë to vaato vaheve koman ee, suk eteh se teꞌ non a tasun apuh oah manih pee. 47 Ke Ieesuꞌ nat en po kokoman vakoaan pee, ivëh, keꞌ vaoe vatët maꞌ a siꞌ koaꞌ soneꞌ, ko vasun poan pa havineah, 48 pareꞌ soe ke raoe pan, “Eteh to kamöꞌ e koaꞌ soneꞌ to teꞌ va non manih pa siꞌ koaꞌ vëh, eꞌ to kamöꞌ me en peöꞌ. Ka teꞌ to kamöꞌ a non neoꞌ, eꞌ to kamöꞌ me e non pe Tamön vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ. Eteh to vaꞌaus o teꞌ arus, ee a pap teꞌ poë varih ne Sosoenën to koman non pan, ee se teꞌ ne o teꞌ apaꞌpuh.”

A Teꞌ To Hikta Vakihat Me A Rora Eꞌ A Teꞌ Pea

Mak 9:38-40

49 Ke Jon soe ke Ieesuꞌ pan, “Apuh, emöm to ep maꞌ a pah teꞌ to veveo oraꞌ hat non pa ëhnöömah, ko soepip em peꞌ, suk eꞌ to hikta teꞌ non po kum pea.” 50 E Ieesuꞌ to soe kurus ke raoe pan, “Eöm se nat nem soepip eah. A teꞌ to hikta vakihat me a rora, eꞌ a teꞌ pea.”

A Napan Va Samëriaꞌ To Sunpip In E Ieesuꞌ, Pare Veo Poë

51 O poen ne Sosoenën se me peah hah e Ieesuꞌ manuh pa vöön va kin to öök vatet en. Ivëh, ke Ieesuꞌ nok en po kokoman kikis peꞌ pa nö manuh Jerusalëm. 52 Ke Ieesuꞌ vanö vovoh a ma teꞌ se teꞌ a soe peꞌ. A ma teꞌ poë varih to nö ee, pare vos ee pa vöön va Samëriaꞌ, pare iu vamatop ne a nö pe Ieesuꞌ. 53 Ivëhkëk, a ma napan va pa vöön pamëh to nat in e Ieesuꞌ me a ma vamomhë peꞌ se nö manuh Jerusalëm, ivëh, kee hikta iu vaonöt ne e Ieesuꞌ me a ma vamomhë peꞌ pa nö manuh pa vöön pee. 54 A poa vamomhë peꞌ, e Jëmis, pen e Jon to ep in a tah vaꞌih, pare soe ke Ieesuꞌ pan, “Apuh, eën se keh iu nom kemöm hin na a suraꞌ va pa vöön va kin, keꞌ ës ra napan varih?” 55 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to tarih manih pee pon, pareꞌ siröꞌ raoe to vaato vapiun e ne. 56 Kee nö pet ee pa meh vöön.

A Teꞌ To Iu Suk Non E Ieesuꞌ

Matiu 8:19-22

57 Ee to nönö ne hanan, ka pah teꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “A ma vöön kurus nën to nönö nom ne eöꞌ se suk eoꞌ pën.”

58 Ke Ieesuꞌ soe ke a teꞌ pamëh, “O këh poa to teꞌ me ne a ma koveꞌ teꞌteꞌ pee, ko növan teꞌ me ne pa ma heꞌ teꞌteꞌ pee. Ivëhkëk, eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus to hikta teꞌ me noꞌ ta ö ne eöꞌ se koroh ko vanot.”

59 Eꞌ to soe ke a meh teꞌ pan, “Suk a maꞌ neoꞌ ah.”

Ivëhkëk, a teꞌ pamëh to soe, “Apuh eꞌ to vih non pën se vaonöt ka neoꞌ köꞌ nö ko pe voh maꞌ e tamön.”

60 Ke Ieesuꞌ piun poan, pareꞌ soe, “Ahik, suk a maꞌ neoꞌ ah, parën koe o teꞌ varih to hikta kon avoeꞌ ne o toꞌtoꞌ tamoaan, kee nö, pare pe o upöm teꞌ mët pee. Ivëhkëk, eën se nö, parën vatvus a soe va pa Matop Vih pe Sosoenën.”

61 Ka meh teꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “Apuh, eöꞌ to iu vatet nom oah. Ivëhkëk, eën se vaonöt ka neoꞌ, köꞌ nö ko vaöt koren me voh maꞌ a tapaiuun peöꞌ.”

62 Ke Ieesuꞌ soe ke poan, “A teꞌ to taneo pa pënton, ko vatet a neoꞌ, ivëhkëk, eꞌ to vahahah non pa ma taateꞌ hat moaan voh peꞌ, eꞌ a teꞌ pamëh to hikta onöt non a ho pa koman a Matop Vih pe Sosoenën.”

10

E Ieesuꞌ To Vanö O 72 Vamomhë Pa Kiu Vaꞌaus

1 Ka vasuksuk ne Ieesuꞌ to vateꞌ o 72 vamomhë, ko vamatop raoe pa ma tah nee se nö, ko nok, pareꞌ vanö po pöök vovoh raoe pa ma vöön neꞌ se nö amot. 2 Ee to meꞌ avoeꞌ e ne pa nö, ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “A napan o pöh peo to vamatop ne a vaman a neoꞌ pa ö söm vaꞌaus raoe. Ivëhkëk, a hikta nap peo pa vatvus ke raoe a Soe Vih. Ee to teꞌ va ne manih pa voaꞌ to vamatop manih koman a rak, ka hikta nap kiu peo pa oes a voaꞌ. Ivëh, köm se hinhin nem e Sosoenën, keꞌ se vamatop a ma napan peo, kee vaman a neoꞌ. Eöm se hinhin nem e Sosoenën, keꞌ vanö maꞌ a nap kiu peo manih pa rak. 3 Nö öm, eöꞌ to vanö va ka neöm manih po sipsip soneꞌ to teꞌ ne topnin o këh poa. 4 Eöm se nat nem teꞌ ta moniꞌ, me o kove, me ta meh poa suꞌ, ko nat nem vaato me a napan varih hanan.

5 Eöm se keh ho pa ta pah iuun, eöm se hin na e Sosoenën, ko soe vamanih pan, ‘E Sosoenën se heꞌ a taateꞌ moomo manih pa napan to teꞌ ne pa iuun pamëh.’

6 Ka pah teꞌ moomo koman se keh teꞌ non pa iuun nën to teꞌ nom e Sosoenën se heꞌ a taateꞌ moomo pa teꞌ pamëh, me a tapaiuun peꞌ. Ivëhkëk, eꞌ se keh hikta teꞌ non a teꞌ kamöꞌ manih iuun, e Sosoenën se kon hah këh poë pa taateꞌ moomo, me a tapaiuun peꞌ. 7 Eöm se teꞌ varoe nem pa pah iuun, paröm ënëën nem a ma taëën nee to vamatop ka neöm. Suk ataeah, a teꞌ to kiu vakis non pa vaꞌaus a napan, a, a napan se heꞌ ee peꞌ po voen peꞌ. Eöm se nat nem oho totoën vah nem a ma meh iuun.

8 Eöm se keh vos pa ta pah vöön, ka napan vaeö me e ne peöm, eöm se ëën a taëën nee to heꞌ a neöm. 9 Eöm se vavatoꞌ ro teꞌ to teꞌ me ne a mët pa vöön pamëh, paröm soe ke raoe pan, ‘A Matop Vih pe Sosoenën to öök vatët en maꞌ manih peöm.’ 10 Ivëhkëk, eöm se keh vos pa ta vöön, ka napan hikta kamöꞌ a neöm pa ma iuun pee, eöm se nö, ko sun manuh noton hanan in a vöön pamëh, paröm soe pan, 11 ‘O kusan va pa vöön peöm ivëh to taop non pa ma monmöm, ivëhkëk, emöm to vahah em nös peꞌ manih peöm.* Pënton öm, eöm to koe em pe Sosoenën vamanih pa teꞌ sunön peöm. Ivëhkëk, a ma poen va pa Matop Vih pe Sosoenën to öök vatët ee maꞌ.’ 12 Eöꞌ to soe ka neöm, manih po poen ne Sosoenën se kiiki a napan varih po oeh, a napan va pa vöön Södom neꞌ se vakmis vasoneꞌ en pee. Ivëhkëk, a napan va pa vöön vëh to koe ka neoꞌ, e Sosoenën se vakmis oah raoe.”

Varenan Rakah Pa Ma Napan To Hikta Panih

Matiu 11:20-24

13 “Varenan rakah peöm a napan va pa poa vöön varih Korasin, me Bëtsaëtaꞌ. Ta pah teꞌ se keh nok voh ta tah vatoksean manih pa poa vöön varih Taëaꞌ, me Saëdon vamanih pa ö nöꞌ to nok vavoh topnineöm, a, a napan va Saëdon me Taëaꞌ to se panih vahik voh ee pa ma taateꞌ hat pee. Ko noh o rara pö va pa tamak, ko vauh o ö to vataare non a ö nee to tamak ne a ma taateꞌ hat pee. Ivëhkëk, ee hikta panih a ma hat pee. 14 Amot po poen ne Sosoenën se kiiki non a ma napan, a punis va Saëdon me Taëaꞌ hikta se teꞌ apuh va non manih pa punis vëh nöm se taum, suk eöm to ep voh em pa ma tah vatoksean nöꞌ to nok voh topnineöm, ivëhkëk eöm to hikta panih, ko vaman. 15 Ke eöm a napan va Kapaneam, eöm se nat nem kokoman nem pan, e Sosoenën se ta a no neöm, suk eöm to ep voh e nem peöꞌ, ko pënton voh e nem peöꞌ. Ivëhpëhkëk, eꞌ se vi a neöm po suraꞌ ësës tamoaan.”

16 Ke Ieesuꞌ tarih hah na po 72 vamomhë, pareꞌ soe ke raoe pan, “A teꞌ to pënton a soe peöm, eꞌ to pënton a soe peöꞌ. A teꞌ to heꞌ tonun a neöm, eꞌ to heꞌ tonun a neoꞌ. Ka teꞌ to heꞌ tonun a neoꞌ, eꞌ to heꞌ tonun me en pe Sosoenën vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ.” E Ieesuꞌ to heꞌ vahik a soe peꞌ manih po 72 vamomhë, kee nö poꞌ ee.

O 72 Vamomhë To Hah Maꞌ

17 Vasuksuk no o 72 vamomhë varih ne Ieesuꞌ to vanö voh, to hah ee maꞌ, pare vaeö rakah. Ee to soe ke Ieesuꞌ pan, “Apuh, emöm to pokaꞌ a ëhnöömah pa vavatoꞌ o teꞌ to haraꞌ ne a mët, ivëh, ka ma oraꞌ hat koman me to pënton ee pa soe pemöm, ko tavus këh ee maꞌ po teꞌ.”

18 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Eöꞌ to ep e susun po oraꞌ hat to vuꞌ taneꞌ maꞌ pa vöön va kin vamanih po tëkrea va pa kara. 19 Pënton öm, eöꞌ to heꞌ voh eoꞌ peöm po kikis marën a komtön o kuruꞌ, me o pipihkatan, me a ma taeah to mimiröꞌ a non neöm, ivëh, keöꞌ heꞌ a neöm o kikis to teꞌ oah e non po kikis pe susun po oraꞌ hat. Ka hikta pah tah to antoen non a miröꞌ a neöm.

20 Ivëh, ke eöm se nat nem vaeö varoe, paröm soe vamanih pan, ‘A ma oraꞌ hat to vatet ee pa soe pemöm,’ ahik, eöm se vaeö suntan oah, suk e Sosoenën to kiun voh en pa ëhnëëneöm pa teꞌ vaꞌpeh tamoaan me eah manuh pa vöön va kin.”

E Ieesuꞌ To Vaeö, Ko Soe Vavihvih Ke Sosoenën

Matiu 11:25-27; 13:16-17

21 Manih po poen pamëh no a Tuvuh Vasioꞌ to heꞌ vaeö suntan e Ieesuꞌ, keꞌ soe pan, “Tamön, eën e Sunön va pa vöön va kin me po oeh. Eöꞌ to vaeö rakah me nös oah, suk eën to koaan voh a ma tah varih pa nap nat me nap natsean va po oeh. Ivëhkëk, eën to vataare varoe o teꞌ to teꞌ va ne manih po siꞌ koaꞌ. Tamön, a tah vaꞌih to tanok suk e non po iu me o manin koman pën.”

22 E Ieesuꞌ to hin vahik en, pareꞌ tarih maꞌ manih pa napan varih to pënton ne poë, pareꞌ soe pan, “E Tamön to heꞌ voh en peöꞌ pa ma moeh tah kurus. A hikta teꞌ to nat non pe Koaꞌ, e Tamön varoe kuru to nat non pe Koaꞌ, ka hikta pah teꞌ to nat non pe Tamön, e Koaꞌ varoe kuru to nat non pe Tamön. Ka napan ne Koaꞌ to iu vataare non raoe e Tamön, eꞌe me to nat e ne pe Tamön.”

23 E Ieesuꞌ to tarih ko soe varoe ke a ma vamomhë peꞌ pan, “O teꞌ se ep in a ma tah nöm to ep, eꞌe se vaeö. 24 Eöꞌ to soe va ka neöm manih, suk moaan voh no a ma teꞌ vanënën soe, me o teꞌ sunön peo to iu ep voh ne a ma tah nöm to ep in kuru. Ivëhkëk, ee to hikta ep voh. Pare iu tënan rakah ne a soe pamëh. Ivëhkëk, ee to hikta tënan voh a soe pamëh.”

A Teꞌ Va Samëriaꞌ To Ururuan A Meh Teꞌ

25 A pah teꞌ vavaasis to nat non o Vavaasis pe Mosës to sun, ko iu punöꞌ non e Ieesuꞌ, pareꞌ hi pan, “Apuh, eöꞌ se nok ataeah, paröꞌ kon o toꞌtoꞌ tamoaan?”

26 Ke Ieesuꞌ piun, ko soe pan, “A soe taeah to teꞌ non po Vavaasis pe Mosës, eën ëhëh, ko nat vah va e nom eah nih?”

27 Ka teꞌ vavaasis pamëh piun, ko soe pan,

“Eöm se iu rakah nom e Sunön Sosoenën peöm manih pa ma kupu peöm,

me manih pa ma apeneöm,

me manih pa ma kikis kurus rakah peöm,

me manih pa ma kokoman peöm.” Lo 6:5

Me,

“Eën se iu non a meh teꞌ vamanih pa ö nën to iu hah va ka nom.” Lev 19:18

28 Ke Ieesuꞌ soe ke poan, “A, eën to piun vatotoopin rakah eom maꞌ. Eën se nok va nën, kën se kon o toꞌtoꞌ tamoaan.”

29 Ivëhkëk, a teꞌ vavaasis to nat non o Vavaasis pe Mosës to iu kë hah a non, ivëh, keꞌ hi e Ieesuꞌ pan, “Ka meh teꞌ peöꞌ eꞌ eteh, nöꞌ se kamöꞌ noꞌ eah?”

30 Ke Ieesuꞌ piun a soe peꞌ pa soe vapipinoꞌ, ko soe pan, “A pah teꞌ to këh maꞌ a vöön Jerusalëm, pareꞌ kukunah nö non manuh pa vöön Jerikoꞌ, ka nap kakaveo ep in poë manih hanan, pare öt këh ee peꞌ pa ma tah peꞌ, pare ip suntan poë. Ee to ip poë, pare këh ee peꞌ to koroh non hanan, a siꞌ ö hat keꞌ mët en. 31 Ka manih po poen pamëh no a pah teꞌ ësës heꞌ to suk kunah maꞌ a hanan pamëh. Pareꞌ ep in a teꞌ pamëh, pareꞌ keke, ko oah en, ko hikta vaꞌaus poan. 32 Keꞌ teꞌ pet va kov e non nën pa Livaë,† to nö maꞌ, pareꞌ ep in a teꞌ pamëh, pareꞌ keke, ko oah pet en peꞌ. 33 Ivëhkëk, a teꞌ va Samëriaꞌ‡ to suk kunah maꞌ a hanan, pareꞌ ep in a teꞌ pamëh, pareꞌ pah uruan suntan en peꞌ. 34 Pareꞌ huk vatët en manuh peꞌ, pareꞌ koꞌkoꞌ en po vanom me o voaën manih pa ma takeo peꞌ, pareꞌ mon en, ko kë poan, ko vaihoꞌ poan pa tönkiꞌ koman peꞌ, ko me poan pa iuun ananoeh teꞌ, pareꞌ matop vavih e non peꞌ. 35 Po meoh poen neꞌ to heꞌ en pe tövaneah pa iuun pa moniꞌ to antoen non a matop a teꞌ pamëh, pareꞌ soe ke tövaneah pa iuun pan, ‘Eën se matop nom a teꞌ vëh, ka ta ma meh moniꞌ peo pën se keh hik pa matop a teꞌ vëh, a, eöꞌ se hah maꞌ, ko piun hah ka oah.’ ”

36 Ke Ieesuꞌ hi a teꞌ vavaasis to nat non o Vavaasis pe Mosës pan, “Eën koman va nom nih? Eteh rakah manih pa kukön teꞌ varih to iu suntan non a meh teꞌ, manih pa teꞌ vëh to takeo pa koreera ra nap kakaveo?”

37 Ka teꞌ vavaasis to nat non o Vavaasis pe Mosës piun, ko soe pan, “A teꞌ vëh to uruan, pareꞌ vaꞌaus poan.”

Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Eën se nö, parën nok pet va nën.”

E Ieesuꞌ To teꞌ Non Pa Iuun pe Martaꞌ Me E Mariaꞌ

38 E Ieesuꞌ me a ma vamomhë peꞌ to nönö ne Jerusalëm, pare vos ee pa vöön pa köövo a ëhnaneah e Martaꞌ. E köövo pamëh to vaoe e Ieesuꞌ manuh pa iuun peꞌ. 39 E Martaꞌ to teꞌ non e kea peꞌ, e Mariaꞌ. Eꞌ to nö maꞌ, pareꞌ ihoꞌ pa havin e Ieesuꞌ, pareꞌ pënton non o vavaasis peꞌ. 40 Ivëhkëk, e Martaꞌ to kiu vëhvaꞌ rakah non pa vamatop a taëën. Ke Martaꞌ hikta teꞌ vaeö non pa ö ne Mariaꞌ to vapehen non poan. Ivëh, keꞌ nö manih pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe, “Apuh, e kea peöꞌ to vapehen ka neoꞌ pa vamatop a taëën. Eën to hikta koman pöꞌ nom a tah pamëh, ha? Eën se soe keah, keꞌ nö maꞌ, ko vaꞌaus a neoꞌ, pa vamatop a taëën!”

41 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to piun e Martaꞌ, pareꞌ soe, “Martaꞌ, pënton nom ah, eën to karë suntan nom a ma tah peo. 42 Ivëhkëk, a siꞌ pah tah to apuh oah rakah non. E Mariaꞌ to iu kon non, o vavaasis peöꞌ to vih oah non, ivëh, keöꞌ hikta se kon hah këh noꞌ eah.”

11

E Ieesuꞌ To Vavaasis A Ö Hinhin Ava

Matiu 6:9-15; 7:7-11

1 O pöh poen ne Ieesuꞌ to hinhin non pa siꞌ ö. Eꞌ to hin vahik en, ka pah vamomhë peꞌ soe ke poan pan, “Apuh, vavaasis a möm a ö hinhin ava manuh pe Sosoenën, vamanih pa ö ne Jon to vavaasis vavoh in a ma teꞌ vamomhë peꞌ.” 2 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe, pa ö nee se hinhin va ne, “Eöm se hin vamanih pan,

‘Tamamöm a ëhnöömah to teꞌ vasioꞌ tamoaan,

A Matop Vih pën se nö maꞌ.

3 Heꞌ a maꞌ möm a taëën to onöt non a ma poen kurus,

4 Ihan anoe a ma hat pemöm,

suk emöm to ihan anoe voh a ma hat,

no upöm teꞌ to nok ka möm.

Parën nat nom vaonöt a punöꞌ,

keꞌ tavus manih pemöm.’ ”

5 E Ieesuꞌ to vavaasis vahik a ma vamomhë peꞌ a ö hinhin ava, pareꞌ heꞌ raoe a pah soe vapipinoꞌ va pa taateꞌ hin, ko soe pan, “Ta pah teꞌ se keh teꞌ me non ta vakamöꞌ peꞌ, ka topnin poen rakah no a teꞌ pamëh to nö, pareꞌ soe ke poan, ‘Heꞌ a neoꞌ ah ta kukön muꞌ. 6 A siꞌ vakamöꞌ peöꞌ to nö maꞌ, pareꞌ tavus a maꞌ neoꞌ, köꞌ hikta taëën söꞌ makën eah.’ 7 Ka teꞌ vëh to teꞌ non koman iuun piun a soe peꞌ, pareꞌ soe ke poan pan, ‘Eën se nat nom vëhvaꞌ a neoꞌ. O hopaꞌ to papanih vur en, keöꞌ me ro koaꞌ to koroh vur em. Eöꞌ to hikta onöt noꞌ a sun, paröꞌ heꞌ a oah ta tah.’ 8 Eöꞌ to soe ka neöm, e tövaneah pa iuun to hikta koman non e vakamöꞌ peꞌ, ivëh, keꞌ se heꞌ poan ta tah. Ahik, eꞌ to rës e non pa tënan vatëh a teꞌ vëh to hinhin non poan. Ivëh, keꞌ sun, pareꞌ heꞌ en peꞌ pa tah neꞌ to kökööt non.”

9 “Ivëh, köꞌ soe ka neöm, eöm se hinhin vakis nem na e Sosoenën, keꞌ se heꞌ a maꞌ neöm ta tah ne eöm to kökööt e nem. Eöm se keh vavaiu nem e Sosoenën, eöm se taum em peꞌ. Eöm se tekteok o hopaꞌ, ke Sosoenën se peret ka neöm. 10 Suk ataeah, o teꞌ varih to hinhin vakis ne pe Sosoenën, ee se kon ee pa ma taneah nee to kökööt e ne. Ko teꞌ varih to vaiu vah ne e Sosoenën, ee se taum ee peꞌ. Ko teꞌ varih to tekteok ne o hopaꞌ, e Sosoenën se peret ken pee.

11 Ta pah taman teh manih peöm to heꞌ e koaꞌ peꞌ a kuruꞌ, pa ö neꞌ to hin a iian? Ahik. 12 Ke koaꞌ se keh hin e tamaneah to tök toaꞌ, e tamaneah se heꞌ pöꞌ en pe koaꞌ pa pipihkatan? Eꞌ me ahik rakah. 13 A, eöm ro teꞌ hat to heꞌheꞌ nem sih a ma tah vihvih manih pa ma koaꞌ peöm, ivëh, ka se nat rakah e no, e Tamön va pa vöön va kin, eꞌ se heꞌ en maꞌ pa Tuvuh Vasioꞌ manih po teꞌ to hinhin ne poë.”

A Ma Paeh To Soe Pan E Ieesuꞌ To Kikiu Vaꞌpeh Me E Non E Belsebu

Matiu 12:22-30, me Mak 3:20-27

14 E Ieesuꞌ to veo a oraꞌ hat to vapapön voh non sih a teꞌ. A oraꞌ hat to tavus këh en peꞌ, ka teꞌ taneo vaato en. Ka ma napan pah vatötöhkak ee. 15 Ivëhkëk, a ma pah teꞌ to soe ee pan, “Eꞌ to veveo këh non o oraꞌ hat po kikis pe Belsebu, e susun po oraꞌ hat.” 16 Ka ma meh teꞌ iu punöꞌ ne Ieesuꞌ, pare soe pan, “Eën se nok a tah vatoksean va pa vöön va kin, kemöm se nat pan, e Sosoenën to vanö maꞌ oah.”

17 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to nat e non pa ma kokoman pee, ivëh keꞌ soe ke raoe pan, “A napan va pa pah muhin to teꞌ ne paan a matop pa paeh susun se keh taki vakëh, ko nok o pöök vuteꞌ, pare vapus koman hah, a, a muhin pamëh to hat rakah en. Ka pah tapaiuun se keh vavapus vatëh ne, ee se nö vakëkëh ee, ko vavutom taman se hat en. 18 Ka oraꞌ hat, ke susun po oraꞌ hat se keh taki koman hah, ka matop peꞌ se teꞌ vaeh vah va non nih? Eöꞌ to soe vamanih, suk eöm to sosoe nem pan eöꞌ to veveo noꞌ ro oraꞌ hat po kikis pe Belsebu. 19 Ivëhkëk, eöꞌ se keh veveo e noꞌ po oraꞌ hat po kikis pe Belsebu, keteh poꞌ to vavaꞌaus voh non a ma vamomhë peöm, kee veveo këh ne a napan po oraꞌ hat? Ivëh, ko vamomhë koman peöm vataare ee pa soe peöm to hikta teꞌ man non. 20 Ivëhkëk, e Sosoenën se keh vaꞌaus e non peöꞌ, köꞌ veveo këh e noꞌ pa napan po oraꞌ hat, eꞌ to vataare e non pa Matop Vih pe Sosoenën to teꞌ topnin e non peöm.

21 “A teꞌ eh se keh öt non a ma tah vavapus, pareꞌ ut vavih non a iuun peꞌ, a ma tah kurus peꞌ se teꞌ vavih e ne. 22 Ivëhkëk, a teꞌ eh oah se keh tavus maꞌ, pareꞌ onoah a teꞌ pamëh po vapus, pareꞌ kokon këh en peꞌ pa ma tah vavapus peꞌ, pareꞌ ki a ma ta kurus varih neꞌ to kaveo këh a teꞌ eh manih pa ma napan.

23 “A teꞌ to hikta teꞌ non e vakamöꞌ peöꞌ, eꞌ a teꞌ to vakihat me a no neoꞌ. Ka teꞌ to hikta vaꞌaus a no neoꞌ pa ununun maꞌ a napan manih pe Sosoenën se matop non, eꞌ to veveo e non pa napan këh e Sosoenën.”

A Oraꞌ Hat To Hah Maꞌ

Matiu 12:43-45

24 “A oraꞌ hat se keh këh tavus a teꞌ, eꞌ se nö ko nönö vah no maꞌ pa moeh upin to vavaiu vah non ta ö vavanot. Eꞌ se keh hikta ep in ta ö vavanot, eꞌ se soe en pan, ‘Eöꞌ se nö hah eoꞌ pa iuun moaan voh peöꞌ.’ 25 Ko poen neꞌ to hah maꞌ, eꞌ to taum en pa iuun to teꞌ upin avoeꞌ e non nee to veveo tavus voh a noꞌ, keꞌ maaka, pare vatotoopin a ma tah. 26 Ivëh, keꞌ nö hah ko me en maꞌ pa meh tönim me a poa oraꞌ hat to teꞌ hat oah rakah e ne peꞌ pa nok a taateꞌ hat. Kee nö ko ho ee pa koman iuun pamëh. Moaan voh a teꞌ vëh no a taateꞌ peꞌ to hat, ivëhkëk kuru, no a taateꞌ peꞌ to panih, keꞌ se teꞌ vahat oah rakah e non.”

A Taateꞌ Va Pa Kon O Vaeö Vamaman

27 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ me e non pa nap peo poë varih. Ka pah köövo to teꞌ non topnin ra napan vaato vaꞌpuh maꞌ, ko soe pan, “E köövo vëh to vahuh, pareꞌ vasisiꞌ voh a oah, eꞌ se vaeö rakah.”

28 E Ieesuꞌ to piun ko soe pan, “Teꞌ man e non, ivëhkëk, a napan varih to pënton a soe pe Sosoenën, pare vatet eꞌe se vaeö vaꞌpuh oah rakah o vaeö vëh ne sinaneoꞌ to teꞌ me non.”

A Ma Pah Teꞌ To Hin A Ö Nee Se Ep A Tah Vatoksean

Matiu 12:38-42, me Mak 8:12

29 A ma napan peo rakah to tötönun avoeꞌ e ne maꞌ, ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Eöm a napan va kuru eöm ra nap hat. Eöm to hinhin nem a ö neöm se ep in ta pah tah vatoksean. Ivëhkëk, eöꞌ to hikta se vataare noꞌ neöm ta pah tah vatoksean. A tah vatoksean voh pe Jonaꞌ varoe se vataare a neöm. 30 Moaan voh e Jonaꞌ to tavus voh a tah vatoksean ne Sosoenën to vataare voh a napan va Ninivëꞌ. Keꞌ teꞌ akuk va kov e non manih peöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se teꞌ noꞌ peöm a napan va kuru, pa ö nöꞌ se teꞌ o kukön potan me o kukön poen manih pa koman a koveꞌ. 31 Amot po poen ne Sosoenën se kiiki a ma napan e Köövo Sunön va Saöt se sun vaꞌpeh me a neöm kurus, pareꞌ vavatët vahik en pa ma taateꞌ hat pa napan va kuru. Suk ataeah, e Köövo Sunön pamëh to taneꞌ varo rakah en maꞌ, pareꞌ nö maꞌ pa pënton o nat vih no a teꞌ sunön vëh e Solomon to vavatvus non. Ivëhkëk, a pah teꞌ to teꞌ non manih kuru to teꞌ apuh oah e non pe Solomon, nöm to pënton varo rakah e nem pa ma teꞌ soe peꞌ. 32 O poen ne Sosoenën se kiiki non a ma napan, a napan va Ninivëꞌ se sun me a neöm a ma napan va kuru, pare vatvus a ma taateꞌ hat peöm. Suk a napan va Ninivëꞌ to tënan voh a soe ne Jonaꞌ to vatvus voh, ko panih a ma taateꞌ hat pee. Ka kuru a teꞌ to teꞌ apuh oah e non pe Jonaꞌ to teꞌ non topnin neöm. Ivëhkëk, eöm to rës e nem pa pënton a soe peꞌ, ko panih a ma taateꞌ hat peöm.”

O Ëman Va Po Sionin

Matiu 5:15; 6:22-23

33 “A teꞌ to vëkrea kës pöꞌ o ram, pareꞌ vahoꞌ hop koman o kove, keꞌ manih koman a baket, eh? Ahik, eꞌ se vahan o ram manih pa ö vavahan ram, ko teꞌ se ho maꞌ iuun, ko ep in o ëman pamëh. 34 A matömah to teꞌ va non manih po ram va pa sioniumah. A matömah se keh teꞌ maaka non eën se ep vavih e nom ka sioniumah to teꞌ me e non o ëman. Ivëhkëk, a matömah se keh hat, eën hikta se ep vavih nom. 35 Ivëh, kën se ut vavih nom, pa tah nën to koman nom se teꞌ maaka non ko nat nom teꞌ nom pa popoen. 36 Ivëh, ka sioniumah se keh teꞌ me e non po ëman, ka hikta pah ö manih peꞌ to popoen, eꞌ se pah teꞌ maaka kurus e non vamanih po ëman in o ram to ëman non manih pën.

A Taateꞌ Hat No Parësiꞌ Me A Nap Vavaasis To Nok

Matiu 23:1-36, me Mak 12:38-40, me Luk 20:45-47

37 E Ieesuꞌ to vahik vaato en, ka pah to Parësiꞌ vaoe maꞌ e Ieesuꞌ pan, eꞌ se ëën vaꞌpeh me poan. Ke Ieesuꞌ ho ko ihoꞌ vamatop en pa ëën. 38 Ka to Parësiꞌ ep in e Ieesuꞌ to ënëën non to hikta pupui momoaan a poa koreneah vamanih pa ö no a taateꞌ po Jiuꞌ to soe va non. 39 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to soe ke poan pan, “Eöm ro Parësiꞌ, eöm to pupui vavoon varoe nem a tonun a ma kap me o peret. Ivëhkëk, manih pa komëneöm no a taateꞌ hat, me a taateꞌ kaveo to puh rakah non. 40 Eöm ro teꞌ o pöh papön rakah, e Sosoenën pöꞌ to nok varoe voh a ö tonun, ko hikta nok voh a ö koman in a ma tah, ha? 41 Ivëhkëk, eöm to vavatet nem a taateꞌ nok koman peöm pa heꞌ vaeö e Sosoenën. Eöm hikta vaꞌaus nem a ma napan varih to arus ne a ma tah, eöm se vaꞌaus raoe me o vaeö. Eöm se keh nok vamanih, ka ma meh tah se teꞌ maaka ke ne peöm, ke Sosoenën ep vavih e non peöm.

42 “Varenan rakah peöm o Parësiꞌ! Eöm to heꞌheꞌ nem sih a ma tah varih nöm to nep, paröm ununun a havun ö tah, ko kon taneꞌ a pah ö tah nën, ko heꞌ na e Sosoenën. Ivëhkëk, eöm to vanun voh em pa ma meh taateꞌ to teꞌ apuh oah ne a taateꞌ vaheꞌheꞌ. A ma taateꞌ varih pan, iu e Sosoenën, me nok a taateꞌ totoopin manih pa napan. Eöm se vavatet rakah nem a ma taateꞌ poë varih, paröm heꞌheꞌ nem na e Sosoenën a pah ö tah nöm to kon taneꞌ manih koman a ma tah nöm to nepnep nem.”

43 “Varenan rakah peöm o Parësiꞌ! Eöm to iu rakah nem a ö nöm se ihoꞌ nem pa ma ö ihihoꞌ po teꞌ susunön manih pa koman a iuun hinhin soneꞌ, paröm iu rakah nem a napan se soe a potan avih manih peöm pa ma ö vatötönun. 44 “Varenan rakah peöm! Eöm to ep vavih e nem manih mahën, ivëhkëk, manuh koman, a teꞌ mët to teꞌ non.”

45 Ka pah teꞌ vavaasis to nat i non o Vavaasis pe Mosës piun, pareꞌ soe pan, “Apuh, o Vavaasis nën to heꞌ to huh rakah e non pe pemöm.”

46 Ke Ieesuꞌ soe pan, “Eöm ro teꞌ vavaasis to nat nem o Vavaasis pe Mosës, varenan rakah peöm! Eöm to vavateꞌ nem sih a ma taateꞌ kikis no a napan se vavatet ne. Ivëhkëk, eöm koman to hikta vavatet nem, paröm hikta vavaꞌaus nem raoe pa vatet a ma taateꞌ varih, nöm to iu nem nee se vatet.

47 “Varenan rakah peöm! Eöm to nonok vavih nem a ma koveꞌ no teꞌ vanënën soe to mët voh, ko pe ne, no a ma kën sipuineöm to ip vamët voh raoe. 48 Manih pa taateꞌ pa nok vavih o vapeepe, eꞌ to vataare e non peöm to vapöh kokoman me e nem pee pa ma tah hat no a kën sipuineöm to nok voh.

49 “Ivëh ke Sosoenën nat voh e non po nat vih rakah, pareꞌ soe voh en pan, ‘Eöꞌ se vanö a ma teꞌ vanënën soe me o aposol, ka napan se ip vamët a ma paeh pee, pare vakmis ee o upöm.’ 50 Ivëh, ka napan va kuru se teen a ma teꞌ vanënën soe varih to mët voh taneo no maꞌ po poen ne Sosoenën to nok voh o oeh. 51 Eꞌ to taneo no maꞌ pa mët voh pe Ebel, keꞌ öök ma pa mët pe Sakarias, eꞌ to mët voh topnin a pok vapenpen me a iuun pe Sosoenën. A, eöꞌ to soe ka neöm, o Jiuꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ nem kuru se kon kamis suk a ma teꞌ poë varih.”

52 “Eöm varih o teꞌ vavaasis to nat nem o Vavaasis pe Mosës, varenan rakah peöm! Eöm to sunpip voh em pa napan pa ho maꞌ po hopaꞌ pa kon o nat manih pe Sosoenën, eöm koman to hikta peret o hopaꞌ, paröm ho. Ivëh, ke eöm koman to hikta nat nem pe Sosoenën.”

53 E Ieesuꞌ to këh tavus en pa iuun, ko teꞌ vavaasis to nat ne po Vavaasis pe Mosës, me ro Parësiꞌ to heve rakah ee, ko ihi ne poë a ma vu hi pa vöknah a ma soe peꞌ. Pare iu vakëën ne poë pa ma piun neꞌ to pinpiun non a ma hi pee. 54 Ee to iu öt rakah ne poë, ko vateꞌ po vahutët pa ö neꞌ se piun a soe hat.

12

Matop Nem Pa Taateꞌ Piuk

Matiu 10:26-27

1 A napan peo rakah to tönun maꞌ to onöt e ne pa ö no upöm se komtön ee pa ma meh teꞌ. Manih po poen pamëh e Ieesuꞌ to soe momoaan ken pa ma vamomhë peꞌ pan, “Eöm se matop vavih nem pa nap mokoꞌ rivoe pikpiuk varih o Parësiꞌ, to vamahun e ne peöm po piuk vamanih po is na to hovën o praoaꞌ. Eöm se nat nem kon a taateꞌ piuk pee. 2 A ma kokoman vakoaan va pa taateꞌ piuk, amot se teraꞌ ee, ka napan nat vahik ee pee. 3 Ivëh, ka soe nöm to vavaasis vakoaan voh ke nem ro upöm teꞌ, amot nee se soe tavus eah pa matëëra napan. Ka soe neöm to vavisvis voh i em koman iuun, amot nee se sun, ko vatvus eah pa napan.”

A Teꞌ Se Naöp Varoe Non E Sosoenën

Matiu 10:28-31

4 “Ma vakamöꞌ peöꞌ, eöm se nat nem nanaöp nem o teꞌ se ip vamët o sionin varoe, ka amot nee to hikta onöt ne a ip vamët a ma apeneöm. 5 Eöꞌ se soe ka neöm, a teꞌ vëh nöm se nanaöp nem eah. Eöm se naöp varoe nem e Sosoenën vëh se ip vamët a neöm, ko vanö en pa apeneöm manuh po suraꞌ ësës tamoaan.

6 “Eöm to nat e nem, a napan to vonvoen ne sih a tönim növan pa poa toeaꞌ. Ivëhkëk, a hikta pah soneꞌ növan ne Sosoenën se anoe. 7 Eꞌ to ëh vahik voh en pa ma paꞌ uvin kurus neöm. Ivëh, köm se nat nem nanaöp nem pataeah no a ma napan se nok amot manih peöm, suk eöm to teꞌ oah rakah e nem po siꞌ növan sosoneꞌ.”

A Taateꞌ Va pa Vatvus A Ëhnan E Ieesuꞌ

Matiu 10:32-33; 12:32; 10:19-20

8 “Eöꞌ to soe ka neöm, ta pah teꞌ se keh vaman a neoꞌ, ko vatvus a ëhnaneoꞌ manih pa matëëra ma napan, a, eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus me se vatvus eoꞌ pa ëhnan a teꞌ pamëh manih pa matëëra ma ankeroꞌ pe Sosoenën. 9 Ivëhkëk, a teꞌ se keh vonih pan, eꞌ to hikta nat a non neoꞌ pa matëëra ma napan, a, eöꞌ me se vonih pan, eöꞌ to hikta nat noꞌ peꞌ manih pa matëëra ma ankeroꞌ pe Sosoenën.

10 “Ta pah teꞌ se keh soe viivi a neoꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus, e Sosoenën se ihan anoe en pa hat pa teꞌ pamëh. Ivëhkëk, a teꞌ vëh to soe viivi a Tuvuh Vasioꞌ, e Sosoenën hikta se ihan anoe non a hat peꞌ.

11 “A napan se keh me a neöm manih pa ma iuun hinhin soneꞌ, me pa matëëro teꞌ varih to vovoh ne, me a ma teꞌ susunön va pa kaman, a, eöm se nat nem nanaöp nem, paröm koman nem pan eöm se piun vah va in na soe nih? 12 A Tuvuh Vasioꞌ se vavaasis en peöm pa soe nöm se piun ke raoe.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Teꞌ Öt Ö To Papön

13 A pah teꞌ manih pa napan poë varih to soe ke Ieesuꞌ pan, “Tövavaasis, eöꞌ to iu noꞌ a ö nën se soe ke kea peöꞌ, keꞌ ki vakëh a ma tah ne tamön to mët këh, pareꞌ heꞌ a neoꞌ a papan peöꞌ.” 14 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to soe ke poan, “Eteh to vateꞌ voh a neoꞌ a teꞌ kiiki tah peöm?” 15 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Eöm se ut vavih rakah nem, paröm koe a manin a ma moeh tah. A teꞌ to vaneah non a ma tah peo rakah eꞌ a ma tah poë varih hikta se vaꞌaus ne o toꞌtoꞌ peꞌ, pan eꞌ se vaeö tamoaan non ko teꞌ varë non manih po oeh.”

16 Ke Ieesuꞌ heꞌ en po pöh soe vapipinoꞌ, pareꞌ soe pan, “A taëën pa teꞌ öt moniꞌ vörep to rereaꞌ en. 17 Manih po kokoman pa teꞌ öt ö pamëh, eꞌ to koman va non manih pan, ‘Eöꞌ se poꞌ nok vah vanih? Eöꞌ to hikta teꞌ noꞌ tah iuun to onöt non a ö noꞌ se ununun a ma taëën kurus peöꞌ.’ 18 Pareꞌ soe pan, ‘Eöꞌ se nok vamanih, eöꞌ se kökök a ma iuun taëën kurus peöꞌ, paröꞌ eok vaꞌpuh a ma meh iuun taëën voon, ko ununun a ma taëën me a ma moeh tah vihvih kurus peöꞌ, manih pa ma iuun voon poë varih. 19 Eꞌ to soe koman hah kea pan, ‘A ma tah vihvih peo peöꞌ to se onöt a ma kirismas peo. Ivëh, köꞌ se vanot poꞌ, paröꞌ ënëën varoe noꞌ, ko teꞌ vaeö noꞌ.’

20 “Ivëhkëk, e Sosoenën to soe ke poan pan, ‘Eën a teꞌ a pah papön rakah. Nös pa popoen sën mët eom. Ka ma tah kurus varih nën to ununun voh nom, eteh se kon?’

21 “Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih po teꞌ varih to ununun vörep ne a ma tah peo koman pee, ivëhkëk, eꞌe to hikta ununun ne a ma tah vih ne Sosoenën to iu non.”

A Taateꞌ Va Pa Kokoman Vörep Me O Kokoman Punis

Matiu 6:25-34

22 Ke Ieesuꞌ tarih pareꞌ soe ke a ma vamomhë peꞌ pan, “Ivëh, köꞌ soe ka neöm, eöm se nat nem koman vörep nem o toꞌtoꞌ peöm, paröm soe vamanih pan, ‘Ea se ëën nös ataeah?’ Paröm nat nem koman vörep nem a sionineöm, paröm soe pan, ‘Ea se rara ataeah?’ 23 A taateꞌ va pa vatet o iu pe Sunön, ko teꞌ vavih no to teꞌ oah e non pa taateꞌ va pa ëën vamhun. O toꞌtoꞌ to teꞌ oah rakah e non pa sioniumah, me eꞌ to teꞌ oah rakah e non pa tah ohop. 24 Eöm se ep po öꞌ, eꞌe to hikta nepnep taëën ne sih, ko osoes ne. Pare hikta ununun taëën ne sih. Eꞌe to hikta teꞌ me ne ta iuun vavahoꞌ taëën. Ivëhkëk, e Sosoenën to mamakën e non pee. Eöm a napan to teꞌ oah rakah e nem po öꞌ! 25 Eöm se nat nem karë vörep me nem a ma tah varih po oeh to hikta se varë pet non a pop peöm. 26 Köm se keh hikta onöt nem a nok ta siꞌ tah soneꞌ pa vaꞌaus a pop peöm manih po oeh, a, suk ataeah poꞌ, köm kokoman vörep nem a ma tah varih?

27 “Eöm se inan vöh pa ö no a töpkaꞌ to pupu va ne. Ee tötöpkaꞌ vah va ne sih nih? Ee to hikta kikiu vëhvaꞌ ne sih manih pa vatëk hah rea. Ivëhkëk, eöꞌ to soe voh keoꞌ peöm, moaan voh e Solomon to ohop non a ma ohop mamatan vavih peꞌ, ivëhkëk, a matan vavih pa ma töpkaꞌ varih to matan vavih oah e ne pa ma ohop pe Solomon. 28 A, o meon vëh to sun non koman a rak kuru, ka sinup nee se puit, ko vi ee po suraꞌ. Ko meon to teꞌ va non nën, ne Sosoenën to rara non sih poan. Ivëh, köm se nat me nem, e Sosoenën se matop vavih oah e non peöm pa ö neꞌ to matop va i non o meon. O siꞌ vaman peöm to soneꞌ vörep. 29 Ivëh, köm se nat nem kokoman vörep hah a nem, pan eöm se ëën ataeah, paröm kaak ataeah. Eöm se nat nem kokoman vapunis nem. 30 O teꞌ varih to hikta nat ne e Tamaara, eꞌe to kokoman vörep ne sih a ma tah varih po oeh, pare iu kon ne. Ivëhkëk, e Tamaara to nat e non pataeah na to kökööt no. Eöm se kon rakah em pa ma tah vih to teꞌ va non nën. 31 Eꞌ to vih oah rakah non pa ö nöm se iu nem a ma tah vih to heꞌ vaeö non e Sosoenën e Sunön peöm. Keꞌ se heꞌ a neöm a ma tah neöm kökööt nem me a matop vih peꞌ.”

A Taateꞌ Va pa Ununun A Ma Tah Vih Manuh Pa Vöön Va Kin

Matiu 6:19-21

32 “Eöm ra ma teꞌ peöꞌ, eöm to teꞌ va nem manih po siꞌ kum sipsip se koe a naöp. E Tamëneöm vöh pa vöön va kin to iu rakah e non pa heꞌ a neöm a matop vih peꞌ manih peöm o vakum teꞌ keok. 33 Eöm se vavoen em pa ma pah tah peöm manih po teꞌ, ka moniꞌ nöm to kon, ne eöm se heꞌ pa vaꞌaus a nap arus. Ivëh, manih pa taateꞌ pamëh, eꞌ to teꞌ va non manih peöm to vahoꞌ a takoek manuh pa vöön va kin. Ka nap kakaveo hikta se kaveo ne me o kökörös hikta se ëën ne. 34 A ö poanheh no a ma moeh takoek pën to pet ne, o kupu pën se pah pet vakis e non na nën.”

A Soe Va Pa Ma Teꞌ Kikiu To Vamatop Ne

Matiu 24:42-44

35 “Eöm se vakökööt a ma rara peöm, paröm voh o voh, ko vëkrea o ram, paröm vamatop nem pa kiu manih pe Sosoenën. 36 Eöm se teꞌ rakah va nem manih po teꞌ to anoeh ne e sunön pee to hah taneꞌ maꞌ pa taëën va po vaen. Eꞌ se nö maꞌ, pareꞌ tekteok maꞌ o hopaꞌ, kee peret ohoꞌ o hopaꞌ. 37 A teꞌ sunön se keh hah maꞌ, pareꞌ ep in a ma teꞌ kikiu peꞌ to hikta koroh ne, eꞌ se vaeö. Eöꞌ to soe vaman rakah ka neöm, e sunön koman se rara vamanih pa teꞌ kikiu, pareꞌ soe ke a ma teꞌ kikiu peꞌ pa ihoꞌ. Keꞌ koman ivëh se heꞌ raoe a taëën. 38 Ke sunön se keh nö maꞌ pa topnin poen rakah, keꞌ manih pa tö vamomoaan pe toaꞌ, pareꞌ ep raoe to vamatop ne, to anoeh ne poë, e sunön se vaeö vaꞌpeh me en pee.

E Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus Se Nö Vöhnun Maꞌ

39 “Eöm se nat va nem manih pan, e tövaneah pa iuun se keh nat momoaan en po poen no a teꞌ kakaveo se nö maꞌ, eꞌ se hikta vatö ke non a teꞌ kakaveo a iuun, keꞌ kök, pareꞌ ho. 40 Ivëh, köm se teꞌ vamatop nem pa ma poen kurus, suk eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus tomeꞌ vöhnun a maꞌ neöm.

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Teꞌ Kikiu Vih Me A Teꞌ Kikiu Hat

Matiu 24:45-51

41 Ke Pitaꞌ soe pan, “Sunön, eën to heꞌ varoe pöꞌ eom pemöm pa soe vapipinoꞌ vëh, keꞌ manih me pa ma napan kurus varih?”

42 Ke Sunön piun, pareꞌ soe pan, “A teꞌ kikiu to teꞌ me pöꞌ e non po kokoman vih, pareꞌ matop vavih e non pa kiu peꞌ? E sunön koman peꞌ se kon poan e susun po teꞌ kikiu peꞌ, pareꞌ heꞌheꞌ non raoe a taëën po poen ne sunön to vateꞌ. 43 Amot no e sunön peꞌ se hah maꞌ, pareꞌ këh taum a teꞌ kikiu peꞌ to teꞌ avoeꞌ va e non pa ö neꞌ to soe va voh in poan, a, a teꞌ sunön se heꞌ poan o voen vih peꞌ.” 44 Eöꞌ to soe vaman rakah ka neöm, a teꞌ sunön se vahoꞌ en pa teꞌ kikiu peꞌ pa matop a ma tah kurus peꞌ. 45 Ivëhkëk, manih po kokoman pa teꞌ kikiu pamëh, eꞌ se keh koman va non manih pan, ‘E sunön peöꞌ hikta se nö vëhöꞌ hah no maꞌ.’ Ivëh, keꞌ taneo en pa ip o upöm teꞌ kikiu, me o köövo, pareꞌ ënëën non, ko kakaak vapapön varoe kov e non. 46 A teꞌ sunön peꞌ se vöhnun maꞌ poan po poen neꞌ to hikta teꞌ vamatop non, me a aoaꞌ neꞌ to hikta nat non. E sunön se pah vakmis rakah en pa teꞌ kikiu pamëh, pareꞌ vahoꞌ vaꞌpeh me a napan varih to hikta vaman ne e Sunön.

47 A teꞌ kikiu to nat vahik voh en pa tah ne sunön to iu non, ivëhkëk eꞌ to hikta vamatop ta pah tah, pareꞌ hikta vatet o iu pe sunön peꞌ, a teꞌ sunön se pah ip vahat rakah en peꞌ. 48 Ivëhkëk, a teꞌ kikiu to hikta nat non po iu pa teꞌ sunön, pareꞌ nonok e non pa taateꞌ to onöt e non pa ö neꞌ se kon vahat en, a teꞌ sunön se ip vatö en peꞌ. O teꞌ varih to kon a ma tah peo, eꞌe se heꞌ hah a ma tah peo. O teꞌ se keh heꞌ a ma tah peo manih pa pah teꞌ, eꞌe se hin poë a ma tah peo oah neꞌ se piun hah.”

A Kiu Pe Ieesuꞌ To Kök Vakëh A Ma Napan

Matiu 10:34-36

49 “Eöꞌ to nö voh maꞌ pa vamatop a hanan pe Sosoenën, keꞌ kiiki ko vakmis a ma napan varih to teꞌ ne pa taateꞌ hat vamanih po suraꞌ nöꞌ to vaës. Paröꞌ iu rakah noꞌ a ö no a suraꞌ pamëh se ës ohoꞌ. 50 Ivëhkëk, eöꞌ se kon kamis, paröꞌ mët vovoh. Kuru o kokoman peöꞌ to punis rakah e non, suk eöꞌ tomeꞌ avoeꞌ e noꞌ pa kon kamis me pa mët. 51 Keꞌ, eöm to koman voh nem, pan eöꞌ to nö voh maꞌ pa vahik a ma vapus manih po oeh, eh? Ahik, eöꞌ to soe ka neöm, eöꞌ to nö maꞌ pa ki vakëh a ma napan. 52 Taneo non kuru me amot no a tönim teꞌ to teꞌ ne pa pah iuun, pare taki vakëh po pöök kum teꞌ, ka kukön teꞌ hat ke ne a poa teꞌ, ka pöök hat ke ne a kukön teꞌ. 53 Kee se taki vakëh ee, ke taman se rës e non pe koaꞌ oeteꞌ peꞌ, ke koaꞌ oeteꞌ se rës e non pe tamaneah, ke köövo se rës e non pe semoneah, ke semoneah se rës e non pe sinaneah. Ke köövo töveneah se rës e non pe köövo muvaen peꞌ, ke köövo muvaen se rës e non pe köövo töveneah.”

A Taateꞌ Va Pa Nat A Tah Se Tavus Maꞌ

Matiu 16:2-3

54 E Ieesuꞌ to soe ken pa ma napan pan, “Eöm to epep nem sih a unöh to peah maꞌ manuh pa tope, paröm soe ohoꞌ em pan, ‘A uhön se nus en.’ O pöh man rakah, ka uhön nus en maꞌ. 55 Paröm epep nem sih a tuvuh apuh to taneꞌ maꞌ tahiꞌ, ko soe em pan, ‘A potan se hivaꞌ rakah en.’ O pöh man rakah a potan hivaꞌ to tavus en. 56 Eöm ro teꞌ o pöh mokoꞌ rivon pikpiuk rakah! Eöm to iniinan vavih e nem sih po vëknöm va po oeh me a akis, ivëhkëk, eöm hikta iniinan vavih suk poꞌ nem o vëknöm va kuru ataeah?”

Eën Se Vatotoopin A Hat Me A Meh Teꞌ Vëh To Iu Vateꞌ A No Moah Po Vahutët

Matiu 5:25-26

57 “Suk ataeah, köm hikta kiiki vavih koman nem a taateꞌ to teꞌ totoopin non? 58 O poen nën to iu vatotoopin nom a hat me a meh teꞌ vëh to kehkeh vahoꞌ a nom oah po vahutët, eöm se keh teꞌ avoeꞌ e nem hanan, eën se taneo eom pa vatotoopin a hat peöm. Eꞌ tomeꞌ me oah manuh pa koren e tökiiki vahutët, keꞌ vahoꞌ en pën manih pa koreero pirisman, ko pirisman vahoꞌ ee pën pa iuun nohnoh.

59 Eöꞌ se soe rakah ka oah, eën to hikta onöt rakah nom a këh tavus ohoꞌ maꞌ a iuun nohnoh, antoen non a ö nën se voen vahik a moniꞌ no a tökiiki vahutët to vateꞌ ka oah.”

13

A Teꞌ To Hikta Panih A Taateꞌ Peꞌ, Eꞌ Se Ro En

1 Manih po poen pamëh no a ma pah teꞌ to teꞌ ne, pare vavatët e Ieesuꞌ a ö ne Paëlat* to heꞌ voh o soe vaonöt manih po teꞌ vëvënsun va pa kaman va Room pa ip vamët voh a ma teꞌ va Galiliꞌ, ee he ësës heꞌ ne na manuh pe Sosoenën. 2 Ke Ieesuꞌ piun a soe pee, pareꞌ soe pan, “Eöm to koman nem pan, a ma teꞌ va Galiliꞌ varih to nok vahat oah rakah pa ma upöm pee, ha? Ahik rakah! Eꞌ kuru a tah vaꞌih a pusun in a punis pee, ha? Ahik rakah! 3 Ivëhkëk, eöm se keh hikta panih a ma taateꞌ hat peöm, eöm se ro rakah pet va kov em nën. 4 Ka 18 teꞌ varih no a iuun rë va Siroam to ip vamët voh raoe. Eöm to koman nem pan, a hat pee to teꞌ oah e non pa ma teꞌ hat po teꞌ varih to teꞌ ne Jerusalëm, ha? 5 Eöꞌ to soe vaman rakah ka neöm, ahik rakah! Ivëhkëk, eöm se keh hikta panih a ma taateꞌ hat peöm, eöm se ro pet va kov em nën.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Po Naon To Hikta Vovoaꞌ Non

6 Ke Ieesuꞌ soe ken pee pa pah soe vapipinoꞌ pan, “A pah teꞌ to nep o naon vëh o fik koman a rak voaën peꞌ, vasuksuk neꞌ to nö maꞌ pa ep këh ta ma voaꞌ fik to ëën. Ivëhkëk, ahik. 7 Ivëh, keꞌ soe ke a teꞌ vëh to matop non pa rak pan, ‘Ep ah, po kukön kirismas rakah neöꞌ to nönö noꞌ maꞌ sih pa ep këh ta ma voaꞌ fik to ëën, ivëhkëk, ahik. Ivëh, kën se taka eöm po naon vëh. Suk ataeah, o naon pamëh to ënëën vahik akuk e non po mona va po oeh.’ 8 Ka teꞌ vëh to matop non pa rak, piun a soe peꞌ, pareꞌ soe pan, ‘Apuh, eën se koe ko anoeh voh nom, keꞌ teꞌ voh o siꞌ pöh kirismas vëh. Eöꞌ se een o oeh vëh po pusun o naon, paröꞌ vahoꞌ na a ma tairo purmakaöꞌ. 9 O naon se pöꞌ voaꞌ en po kirismas vöh. Keꞌ se keh hikta voaꞌ, a, kën taka poꞌ eom peꞌ.’ ”

O Pöh Poen Apaapo Ne Ieesuꞌ To Vavih A Pah Köövo

10 O pöh Poen Apaapo ne Ieesuꞌ to vavaasis non a ma napan koman a iuun hinhin soneꞌ. 11 A pah köövo to teꞌ non no a oraꞌ hat to teꞌ non peꞌ. A oraꞌ hat pamëh to heꞌ voh non e köövo a mët po 18 kirismas. Ke köövo hikta onöt rakah non a nö vatotoopin, suk ataeah, o soaꞌ topnin tonuneah to vapo voh en, keꞌ nönö vakonoꞌ non. 12 E Ieesuꞌ to ep in poan, pareꞌ vaoe en peꞌ ko soe ke poan pan, “Köövo, eöꞌ to vahik eoꞌ pa mët pën.” 13 Pareꞌ vaket en pe köövo, ka varuꞌ vakomanih e köövo to sun vötpin en. Ke köövo taneo en pa kë rakah a ëhnan e Sosoenën.

14 Ivëhkëk, e susun va pa iuun hinhin soneꞌ to heve en pe Ieesuꞌ, suk a ö neꞌ to vatoꞌ e köövo po Poen Apaapo. Ivëh, ke susun soe ke a ma napan pan, “Eꞌ to teꞌ non o tönim me o pöh poen kikiu, eöm se keh iu nem o teꞌ se vahik a mët peöm, a, eöm se nö maꞌ po komön o nënkikiu. Paröm nat nem nö maꞌ po Poen Apaapo.”

15 Ke Ieesuꞌ piun a soe peꞌ, pareꞌ soe pan. “Eöm ro teꞌ pikpiuk! Po Poen Apaapo ne eöm kurus to nönö nem pa iuun purmakaöꞌ me ro tönkiꞌ pa vakaak raoe pa ruen. Eöm to nonok e nem pa kiu pa ö nöm to nok va nën. 16 Ivëhkëk, e köövo vaꞌih, eꞌ e köövo va po vuteꞌ pe Abraham. A oraꞌ hat to vaneah voh non poan po 18 kirismas. Vahvanih köꞌ veo këh eah pa mët vaꞌih to ötöön voh non poan, eꞌ kës to hikta antoen non a vatoꞌ a teꞌ po Poen Apaapo, ha?” 17 E Ieesuꞌ to soe va nën ka ma napan varih to vakihat me ne poë pah poet rakah ee. Ka ma meh teꞌ peo to vaeö pa ma tah vihvih neꞌ to nonok non.

A Soe Vapipinoꞌ To Teꞌ Non Manih Po Voaꞌ Mastat

Matiu 13:31-32, me Mak 4:30-32

18 Ke Ieesuꞌ soe hahah kov en pan, “A Matop Vih pe Sosoenën nöꞌ se vamaaka rakah va in eah nih? 19 Eꞌ to teꞌ va non manih po voaꞌ naon vëh ne ea to popokaꞌ no o mastat. A pah teꞌ to kon o voaꞌ mastat, pareꞌ nep poan pa rak peꞌ. Ko naon pu vaꞌpuh en, ko növan nö maꞌ, ko nok ee pa ma heꞌ pee manih pa ma peananeah.”

20 Pareꞌ soe hahah kov en pan, “Eöꞌ se vamaaka vah va in a Matop Vih pe Sosoenën nih? 21 Eꞌ to teꞌ va e non manih po is no a köövo to ru manih pa tis praoaꞌ, pareꞌ rih, ko is hovën o praoaꞌ. Ko vasuksuk no o praoaꞌ to peah en maꞌ.”

O Hopaꞌ Soneꞌ

Matiu 7:13-14; 7:21-23

22 E Ieesuꞌ to nö vavah en pa ma vöön apaꞌpuh me a ma meh vöön, eꞌ to vavaasis vah non a ma napan, pareꞌ iu nö koe non manuh Jerusalëm. 23 Ka pah teꞌ hi poan pan, “Sunön, e Sosoenën se pöꞌ hehe a ma pöh teꞌ, ha?”

Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, 24 “Eöm se punöꞌ vakis rakah, köm sih ho koe po siꞌ hopaꞌ soneꞌ. Eöꞌ to soe ka neöm a ma napan peo rakah to iu ho e ne, ivëhkëk, eꞌe to hikta antoen ne a ho. 25 Amot ne tövaneah pa iuun se papanih en po hopaꞌ in a iuun, köm se nönö nem maꞌ, ko sun e nem mahën paröm tekteok o hopaꞌ ko soe vamanih pan, ‘Sunön, peret ka nös möm o hopaꞌ.’ Keꞌ se piun maꞌ a neöm, pareꞌ soe pan, ‘Eöꞌ to hikta nat noꞌ peöm, eöm taneꞌ maꞌ pa vöön poanheh?’ 26 Ivëh, köm se soe ke eah pan, ‘Emöm to vavaëën me voh e nem pën, kën sun voh nom hanan pemöm parën vavaasis a no möm.’ 27 Ivëhkëk, eꞌ se soe hah maꞌ pan, ‘Eöꞌ to hikta nat noꞌ peöm, eöm taneꞌ maꞌ pa vöön poanheh? Eöm ro teꞌ nonok a ma taateꞌ hat, eöm se nö ke këh a na neoꞌ.’

28 Köm se ep e Abraham, Aësak, me Jekop, me a ma teꞌ vanënën soe kurus varih to teꞌ hop ne pa Matop Vih pe Sosoenën. Ivëhkëk, eöm se nö paröm teꞌ nem maꞌ mahën. Eöm se pah okook suntan rakah e nem, paröm vakuskus rivon nem po kamis o apuh rakah. 29 Ka ma napan se taneꞌ maꞌ manuh pa ö no potan to pepeah taneꞌ no maꞌ, me manuh pa ö no potan to kukunah koe non, me manuh pasun muhin me manuh kusin a muhin. Kee se ihoꞌ ne, pare ënëën vaꞌpeh e ne manih pa Matop Vih pe Sosoenën. 30 A, ka ma meh teꞌ varih to suksuk ne, eꞌe se vovoh ee. Ka ma teꞌ varih to vovoh ne kuru, eꞌe se vasuksuk rakah varuꞌ ee maꞌ.”

E Ieesuꞌ To Ook A Vöön Jerusalëm

Matiu 23:37-39

31 Manih po poen avoeꞌ pamëh no a ma Parësiꞌ to nö maꞌ, pare soe ke Ieesuꞌ pan, “Eën se këh a vöön vëh, parën nö pa meh vöön, a teꞌ sunön vëh e Hëërot to iu ip vamët e non pën.”

32 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Eöm se nö, paröm soe ke a teꞌ vavakëën vëh e Hëërot pan, ‘Kuru me sinup eöꞌ se veo tavus a ma oraꞌ hat, paröꞌ vavatoꞌ a ma teꞌ to haraꞌ ne a mët. Ko vakön poen ne eöꞌ se vahik a ma kiu peöꞌ.’ 33 Ivëhkëk, kuru me sinup me a teꞌ sinup oah voh, eöꞌ se nönö e noꞌ, suk ataeah, eꞌ to hikta teꞌ vih non pa ip vamët a pah teꞌ vanënën soe pa meh vöön. Ahik. Eꞌe se ip vamët varoe poë manuh Jerusalëm.

34 Jerusalëm, Jerusalëm, eöm a ma nap susunön to töstösvös nem sih a ma teꞌ vanënën soe ne Sosoenën to vanö nös manih peöm. A ma poen peo neöꞌ to iu ununun noꞌ sih a ma koaꞌ pën, vamanih pa ö ne toaꞌ sin to ununun va non sih a ma soneꞌ peꞌ manih pa paan a paknaneah. Ivëhkëk, eöm to hikta iu nem. 35 Pënton öm. E Sosoenën to këh voh en pa vöön peöm me a Iuun Hinhin Apuh peöm. Eöꞌ to soe ka neöm, eöm se hikta ep ka neöꞌ, keꞌ onöt rakah o poen nöm se soe pan,

‘Ea se kë a ëhnan a teꞌ apuh vëh to taneꞌ maꞌ manuh pe Sosoenën.’ ” Sng 118:26

14

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Pah Teꞌ Supsup Sionin

1 O pöh Poen Apaapo ne Ieesuꞌ to nö pa ëën pa iuun pe susun po Parësiꞌ. Ka napan ut rakah e ne peꞌ. 2 A pah teꞌ supsup sionin to teꞌ vatët non manih pe Ieesuꞌ. 3 Ke Ieesuꞌ hi a ma teꞌ vavaasis to nat ne o Vavaasis pe Mosës, me o Parësiꞌ pan, “A taateꞌ kës pea to vaonöt e non pa ö na se vatoꞌ hah a teꞌ koman o Poen Apaapo, keꞌ ahik?” 4 Ivëhkëk, a ma teꞌ vavaasis to nat ne o Vavaasis pe Mosës, me o Parësiꞌ to teꞌ vasup e ne. Ke Ieesuꞌ vaket pa teꞌ pamëh, pareꞌ vavih hah poan, ko vanö hah en peꞌ. 5 Pareꞌ soe ke raoe pan, “Ta pah teꞌ manih peöm se keh teꞌ me non a pah koaꞌ oeteꞌ, keꞌ, a purmakaöꞌ, keꞌ vuꞌ hop pa koveꞌ ruen ruruvun, ka teꞌ pamëh to hikta onöt pöꞌ non a rëh peah vëhöꞌ hah poan po Poen Apaapo, ha?” 6 Ivëhkëk, ee to hikta onöt ne a piun a soe pamëh.

A Teꞌ Se Vöknah Hah Ea

7 E Ieesuꞌ to inan a napan to nö maꞌ pa ëën a taëën, ko iu ihoꞌ rakah ne pa ma ö ihoꞌ vamomoaan. Ivëh, keꞌ heꞌ a pah soe vapipinoꞌ manih pee. Eꞌ to soe pan, 8 “A pah teꞌ se keh vaoe maꞌ oah pa nö po vaënëën apuh va po vaen, eën se nat nom ihoꞌ manih pa ö ihöꞌ pa nap apaꞌpuh. A teꞌ pamëh tomeꞌ vaoe a meh teꞌ no a ëhnaneah to teꞌ oah e non pa ëhnöömah. 9 Eꞌ se keh teꞌ va non nën, a, a teꞌ vëh to vaoe a neöm pom se nö maꞌ, pareꞌ soe ka oah pan, ‘Eën se heꞌ a ö ihoꞌ vamomoaan manih pa teꞌ vëh’. Kën se pah poet rakah eom ko nö, parën ihoꞌ e nom maꞌ manuh po vasuksuk rakah. 10 Ivëh, ka teꞌ se keh vaoe maꞌ oah po to vaënëën, eën se nö, parën ihoꞌ manih pa ö ihoꞌ vasuksuk, a, ka teꞌ vëh to vaoe maꞌ oah se nö maꞌ, pareꞌ soe ka oah pan, ‘Vakamöꞌ peöꞌ, eën se nö maꞌ, parën ihoꞌ pa ö ihoꞌ vamomoaan.’ Eꞌ se nok va nën, kën kon o ëhnan apuh manih pa matëëra napan kurus to ënëën vaꞌpeh me ne oah. 11 A, a teꞌ to kë koman hah non a ëhnaneah, e Sosoenën se vöknah rakah en peꞌ. Ivëhkëk, a teꞌ to vöknah koman hah a non, e Sosoenën se kë poan.”

A Taateꞌ Va Pa Vaoe A Ma Napan Po Vaënëën

12 Ke Ieesuꞌ soe ke a teꞌ vëh to vaoe maꞌ poan po vaënëën pan. “Eën se keh nok to vaënëën, eën se nat nom vaoe a ma vakamöꞌ pën, kea pën, pömah, me a ta vöön pën varih o momoniꞌ. Suk ataeah, ee se piun ke pën pa taëën nën to vaëën me raoe. 13 Ahik, eën se keh nok to vaënëën apuh, eën se vaoe a nap arus, me a napan varih no a sioniire to hat, me o teꞌ no a ma moeere to hat, me a nap kekehoꞌ. 14 A pap teꞌ poë varih to hikta onöt ne a piun hah a taëën pën. Ivëh, kën se vaoe raoe, suk ataeah, amot ne Sosoenën se piun hah a taëën pën, pa ö no a nap totoopin se sun hah taneꞌ pa mët.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Po Vaënëën Apuh

Matiu 22:1-10

15 A pah teꞌ va pee to pënton a soe vëh, pareꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “A teꞌ se keh ënëën non koman a Matop Vih pe Sosoenën, eꞌ se vaeö rakah.”

16 Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “A pah teꞌ to kehkeh nok non o vaënëën apuh, ivëh, keꞌ vipuh a ma napan pa nö maꞌ po vaënëën peꞌ. 17 O poen vaënëën to öök vatët rakah en, keꞌ vavipuh en pa teꞌ kikiu peꞌ, keꞌ nö ko vaoe maꞌ a napan varih neꞌ to vipuh moaan voh na pa nö maꞌ. Eꞌ to nö, pareꞌ soe vamanih pan, ‘Nö kurus maꞌ öm, a ma taëën to vamatop vahik en.’

18 Ivëhkëk, ee papaeh to nö, pare soe pan, eꞌe to hikta onöt ne a nö maꞌ. A pah teꞌ to soe pan, ‘Eöꞌ to voen a rak, köꞌ se nö paröꞌ ep. Eöꞌ to hikta onöt noꞌ a nö nös.’ 19 Ka meh teꞌ soe maꞌ pan, ‘Eöꞌ to voen maꞌ a havun purmakaöꞌ marën a nok a kiu, ivëh, köꞌ iu nö noꞌ pa kiu me raoe. Eöꞌ to hikta onöt noꞌ a nö nös.’ 20 Ka vakön teꞌ soe maꞌ pan, ‘Kuru vaꞌih eöꞌ to vaen vavoon, ivëh, köꞌ hikta onöt noꞌ a nö nös.’

21 Ka teꞌ kikiu pamëh hah en, pareꞌ soe ke susun peꞌ a ma tah poë varih. Ke tövaneah pa iuun pah heve en, pareꞌ soe ke a teꞌ kikiu peꞌ, ‘Eën se nö vëvëhöꞌ pa ma hanan apaꞌpuh, me o hanan sosoneꞌ va pa vöön vëh, parën me maꞌ a nap arus, me a napan varih no a ma moeere to hat, me o teꞌ kekehoꞌ, me ro teꞌ varih no a ma sioniire to hat, parën me ho maꞌ raoe manih pa iuun peöꞌ.’

22 Ka vasuksuk no a teꞌ kikiu pamëh to soe pan, ‘Apuh, eöꞌ to vatet rakah eoꞌ pa soe pën, ivëhkëk, a ma meh ö ihoꞌ to hikta puh avoeꞌ ne.’

23 Ka teꞌ apuh soe ke a teꞌ kikiu peꞌ pan, ‘Eën se nö pa ma hanan apaꞌpuh parën suk a sinten a oro koman a rak, parën me ho maꞌ a ma napan. Eöꞌ to iu noꞌ a iuun peöꞌ se puh rakah. 24 Eöꞌ to soe ka neöm, a ma teꞌ kurus varih moaan voh nöꞌ to vipuh raoe, eꞌe to hikta onöt rakah ne a vaëën me a neoꞌ.’ ”

A Teꞌ Se Kokoman Vavih, Pareꞌ Vatet E Ieesuꞌ

Matiu 10:37-38

25 A ma nap peo rakah to nönö vah me ne e Ieesuꞌ, keꞌ tarih, pareꞌ soe ke raoe pan, 26 “Ta pah teꞌ se keh nö maꞌ peöꞌ, ivëhkëk, eꞌ to hikta iu oah rakah a no neoꞌ pa ö neꞌ to iu va e non e tamaneah, sinaneah, köövo peꞌ, koaꞌ peꞌ, kea peꞌ, vameneah, me o toꞌtoꞌ koman peꞌ, a teꞌ pamëh to hikta teꞌ non e vamomhë rakah peöꞌ. 27 Ka teꞌ to hikta koman non a mët vaꞌpeh me a neoꞌ pa kuruse, eꞌ me to hikta onöt non a tavus e vamomhë peöꞌ.

28 A paeh va peöm se iu eok non ta pah iuun vakin rakah, eꞌ se ihoꞌ, pareꞌ kokoman vavih këh o voen in a iuun pamëh. Eꞌ to iu nat non pa tovih moniꞌ rakah neꞌ to öt non to onöt non a vahik a iuun. 29 Eꞌ se keh hikta kokoman vavih momoaan, ko vahoꞌ vahik o simen, pareꞌ hikta onöt non a vahik a iuun. A napan kurus se ep, pare vavovoeak ee pa teꞌ pamëh. 30 Eꞌe se soe pan, ‘A teꞌ vëh to taneo a iuun vëh, ivëhkëk, eꞌ to hikta onöt non a vahik.’

31 Ka teꞌ sunön se iu vapus me non a meh teꞌ sunön, eꞌ se ihoꞌ voh, pareꞌ kokoman vavih momoaan, pan eꞌ to teꞌ me non po 10,000 teꞌ vëvënsun peꞌ, ka meh teꞌ sunön nö me maꞌ po 20,000 teꞌ vëvënsun peꞌ. Ivëh, keꞌ iu nat momoaan non, pan eꞌ to onöt e non pa vapus me a meh teꞌ sunön peꞌ. Keꞌ ahik? 32 Eꞌ se keh nat non pan, eꞌ to hikta öt onöt non a nap vapus, ee se teꞌ varo avoeꞌ e ne maꞌ, keꞌ vanö a soe pan, ee se vaato ko vahik o kokoman va pa vapus.

33 Keꞌ teꞌ va kov e non manih peöm, ta paeh peöm se keh hikta heꞌ tonun a ma tah kurus peꞌ, ko vatet a neoꞌ, eꞌ to hikta onöt non a tavus e vamomhë peöꞌ.”

A Sö Hikta Tetehean

Matiu 5:13, me Mak 9:50

34 “A sö a tah a pah vih rakah, ivëhkëk, o tetehean pa sö se keh hik këh en peꞌ, ea se nok vahvanih, keꞌ tetehean hah? 35 A sö to teꞌ va non nën to hikta onöt non a nok a tah manih peꞌ. Ea se vi rakah ee peꞌ, suk o tetehean to hik këh en peꞌ. A teꞌ to teꞌ me non a tenaneah, eꞌ se pënton.”

15

E Ieesuꞌ To Vakum Me A Nap Hat

Matiu 18:12-14

1 A ma teꞌ kokon takis* me a ma teꞌ nonok vahat to huk vatet ee manuh pe Ieesuꞌ pa pënton a soe peꞌ. 2 Ka ma Parësiꞌ, me o teꞌ vavaasis to nat ne o Vavaasis pe Mosës to vaato vaheheve e ne pan, “A teꞌ vaꞌih to vakamöꞌ me non a ma teꞌ nonok vahat, pareꞌ vavaëën me non raoe.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Sipsip To Ro

3 Ivëh, ke Ieesuꞌ heꞌ raoe a soe vapipinoꞌ vëh, 4 “Ta pah teꞌ topnineöm se keh teꞌ me non a 100 sipsip ka paeh se keh ro, e tövaneah pa ma sipsip se këh en pa 99 sipsip to ënëën ne, pareꞌ nö en pa vaiu a paeh sipsip vëh to ro, keꞌ onöt rakah a ö neꞌ se taum poan. 5 O poen neꞌ to taum hah poan, eꞌ to vatok poan pa koꞌkoneah, pareꞌ vaeö rakah, pareꞌ teꞌ hah en peꞌ manuh pa ö no 99 sipsip to teꞌ vavih ne. 6 Ko tavus en iuun peꞌ, pareꞌ vaoe a ma vakamöꞌ me a ta vöön peꞌ, kee tönun maꞌ, keꞌ soe ke raoe pan, ‘Eöm se vaeö me a neoꞌ. A pah sipsip peöꞌ to ro köꞌ vaiu eah, paröꞌ taum hah eoꞌ peꞌ.’ 7 Eöꞌ to soe ka neöm, “Kuru vëh manuh pa vöön va kin, ee to vaeö e ne po 99 teꞌ totoopin to hikta teꞌ me ne ta ma taateꞌ hat nee se panih suk. Ivëhkëk, ta pah teꞌ nonok vahat se keh panih a ma taateꞌ hat peꞌ, a, o vaeö apuh oah se tavus manuh pa vöön va kin.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Moniꞌ To Ro

8 “Ta pah köövo se keh teꞌ me non a K10.00 ka K1.00† ro, eꞌ se vëkrea o ram, pareꞌ vavaiu koman a iuun pareꞌ epep vavih, keꞌ onöt rakah a ö neꞌ se taum hah a moniꞌ vëh to ro. 9 O poen neꞌ to taum hah poan, eꞌ se vaoe a ma vakamöꞌ me a ta vöön peꞌ, kee tönun maꞌ, keꞌ soe ke raoe pan, ‘Eöm se vaeö me a neoꞌ. A moniꞌ peöꞌ to ro voh, ivëhkëk, eöꞌ to taum hah eoꞌ peꞌ.’ 10 Eöꞌ to soe ka neöm, kuru vëh manuh pa vöön va kin a ma ankeroꞌ pe Sosoenën to vavaeö ne sih a pah teꞌ nonok vahat to panih a ma taateꞌ hat peꞌ, ko tarih hah maꞌ pe Sosoenën.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Pe Koaꞌ Sekaꞌ To Këh E Tamaneah

11 Ke Ieesuꞌ vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “A pah teꞌ to teꞌ me non a poa koaꞌ oeteꞌ. 12 Ka vapöök koaꞌ soe ke tamëëre pan, ‘Tamön, eöꞌ to koman noꞌ a ma tah kurus nën to iu ki vakëh ka no möm a poa tom kea. A papan peöꞌ sën heꞌ eöm peöꞌ kuru. Ke tamëëre ki vakëh ken pee pa ma tah kurus peꞌ manih pee pon. 13 Keꞌ hikta teꞌ varë, ke vapöök koaꞌ ununun a ma tah kurus peꞌ, pareꞌ nö en ko teꞌ e non maꞌ pa meh muhin. Eꞌ to teꞌ non pa muhin pamëh, pareꞌ pah vi vahik en pa ma moniꞌ peꞌ, pa ma taateꞌ hat vatösoe neꞌ to nonok non. 14 Eꞌ to vi vahik rakah en pa ma tah peꞌ, ko maë apuh tavus pa muhin pamëh, keꞌ hikta teꞌ rakah me non ta moniꞌ seꞌ voen ta taëën, me ta tah ohop, pareꞌ pah mamaë rakah e non. 15 Ivëh, keꞌ nö pareꞌ kiu non pa pah teꞌ va pa muhin pamëh. Ka teꞌ vanö en peꞌ manuh pa matop o pus kuꞌ peꞌ. 16 O kuꞌ to ënëën ne sih a ma voaꞌ pin, keꞌ pah iu rakah e non pa ëën a ma kap pin ëën këh po kuꞌ. Ivëhkëk, a hikta pah teꞌ to heꞌ poan a taëën neꞌ se ëën.

17 Ka varuꞌ vamanih, eꞌ to kokoman vörep en pa ö neꞌ to teꞌ vahat va non, pareꞌ soe hah kea pan, ‘A ma teꞌ kikiu pe tamön to teꞌ me ne pa ma taëën peo rakah. Ivëhkëk, eöꞌ to teꞌ noꞌ manih, paröꞌ pah mamaë rakah e noꞌ. 18 Eöꞌ se nö hah eöꞌ manuh pe tamön, paröꞌ soe keah pan, ‘Tamön, eöꞌ to nok a hat manih pe Sosoenën me manih pën. 19 Eöꞌ to hikta teꞌ noꞌ a teꞌ vih to onöt noꞌ a ö nën se pokaꞌ a neoꞌ e koaꞌ pën. Eën se vateꞌ va ka neoꞌ manih pa teꞌ kikiu pën.’ 20 Keꞌ sun ko nö hah en manuh pe tamaneah.

Ivëhkëk, eꞌ to teꞌ varo avoeꞌ këh e non maꞌ pa vöön ke tamaneah ep in na poan. E tamaneah to pah uruan vörep en peꞌ, ko vaeö, pareꞌ vaveo ko not poan, pareꞌ umaꞌ en peꞌ. 21 Ke koaꞌ soe ke tamaneah pan, ‘Tamön, eöꞌ to nok voh a hat manih pe Sosoenën me manih pën. Eöꞌ to hikta teꞌ vih onöt noꞌ a ö nën se pokaꞌ a neoꞌ e koaꞌ pën.’

22 Ivëhkëk, e tamaneah soe ke a ma teꞌ kikiu peꞌ pan, ‘Eöm se kon maꞌ o ohop rë vih oah peöꞌ, paröm teꞌ ohoꞌ maꞌ, paröm ohop eah. Paröm vahoꞌ a pë manih pa koreneah, ko ohop eah pa suꞌ. 23 Paröm nö ko teꞌ maꞌ a purmakaöꞌ sekaꞌ vëh a vusvus, paröm ip vamët. Ka se ëën para vaeö rakah. 24 Suk e koaꞌ peöꞌ vëh to mët voh en, ivëhkëk, eꞌ to toꞌ hah en. Eꞌ to ro voh en, ivëhkëk, ea to taum hah ee peꞌ.’ Ivëh, kee nok ee po vaënëën.

25 Ivëhkëk, e koaꞌ vamomoaan to teꞌ no maꞌ pa rak. Eꞌ to hah maꞌ, ko öök vatët maꞌ iuun, pareꞌ tënan a napan to vaeö ne po pinoꞌ. 26 Pareꞌ vaoe na a pah teꞌ kikiu pareꞌ hi poan, ‘Eꞌe nonok ne ataeah?’ 27 Ka teꞌ kikiu soe ke poan pan, ‘E kea pën to hah en maꞌ, ke tamëneöm ip a purmakaöꞌ sekaꞌ vusvus, suk eꞌ to taum hah en pe koaꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ e non to hikta ro voh.’

28 Ivëhkëk, e koaꞌ vamomoaan to pah heve rakah en, ko hikta iu ho non manuh iuun. Ke tamaneah tavus maꞌ, pareꞌ heꞌ poan a soe vih pa vöknah o heve peꞌ, ko keh vakis rakah en peꞌ pan, eꞌ se ho maꞌ. 29 Ivëhkëk, e koaꞌ to piun a soe pe tamëëre pareꞌ soe pan, ‘Pa ma kirismas peo rakah nöꞌ to matop voh noꞌ a kiu pën, vamanih pa teꞌ kikiu akuk. Eöꞌ to hikta pënton varo voh a oah. Ivëhkëk, eën to hikta heꞌ voh a neöꞌ ta pah soneꞌ meemeꞌ, köꞌ se ëën vaeö me voh a ma vakamöꞌ peöꞌ, ahik rakah. 30 Ivëhkëk, e siꞌ koaꞌ pën to vahik voh en maꞌ pa ma tah kurus pën manih po köövo teꞌteꞌvaasiꞌ. Pareꞌ hah maꞌ, kën uruan eah parën ip keah a purmakaöꞌ sekaꞌ vusvus rakah na to teꞌ me no.’

31 Ke tamëëre soe ke poan pan, ‘Koaꞌ peöꞌ, a ma tamoaan voh ne ea to teꞌ vaꞌpeh e no. Ka ma tah kurus peöꞌ, eꞌe a ma tah pën. 32 Ivëhkëk, kuru ea se vaeö ko kokoman pea se teꞌ vavih rakah non. Suk e kea pën vaꞌih to mët voh en, ivëhkëk, kuru eꞌ to toꞌtoꞌ hah en. Eꞌ to ro voh en, ivëhkëk, kuru ea to taum hah ee peꞌ.’ ”

16

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Teꞌ Susun Natnat

1 Ke Ieesuꞌ soe ke a ma vamomhë peꞌ pan, “A pah teꞌ öt ö to teꞌ me non a teꞌ susun to vakiu ke non poan a ma kiu peꞌ. Ka ma meh teꞌ nö maꞌ manih pa teꞌ öt ö, pare soe ke poë pan, ‘A teꞌ vëh to susun non to pah vi vahok en pa ma tah pën.’ 2 Ka teꞌ sunön vaoe en pa teꞌ susun, pareꞌ soe ke poan pan, ‘A soe vaꞌih nöꞌ to pënton manih pën teꞌ vah va non nih? Eën se nö, parën kiun to soe vanat in a ma tah peöꞌ to teꞌ non manih pën. Eën hikta se teꞌ hah nom a teꞌ susun peöꞌ.’

3 Ka teꞌ susun pamëh pah kokoman vörep e non pan, ‘Eöꞌ se nok vah vanih? E sunön to kehkeh veo këh e non peöꞌ pa kiu vëh a teꞌ susun. Eöꞌ to hikta eh onöt noꞌ a een o oeh, paröꞌ poet e noꞌ pa hin a meh teꞌ a taëën. 4 Ivëhkëk, eöꞌ to nat eoꞌ pa tah nöꞌ se nok. Eöꞌ se nok a tah no a ma napan se haraꞌ ne pa vaꞌaus a neoꞌ, ko me a neoꞌ pa ma iuun pee pa ö no a teꞌ sunön se veo këh a neoꞌ a kiu.’

5 Ivëh, ke susun vaoe papaeh o teꞌ varih to teꞌ me ne a ma ötop manih pa teꞌ sunön, kee nö ee maꞌ manih peꞌ. A paeh teꞌ to tavus momoaan maꞌ, ke susun hi poan pan, ‘Eën teꞌ me nom a tovih ötop manih pe sunön peöꞌ?’ 6 Keꞌ soe, ‘O 100 taram oer va po voaꞌ öliv.’ Ke susun soe ke poan pan, ‘Eën se öt o pëpaꞌ vëh to vëknöm non o ötop pën, ko ihoꞌ, parën kiun o 50 taram ro.’ 7 Ka meh teꞌ suk en maꞌ, ke susun hi poan pan, ‘O tovih ötop pën?’ Keꞌ soe pan ‘O 100 pëk vuit.’ Keꞌ soe ke poan pan, ‘Ëën se öt o pëpaꞌ vëh to vëknöm non o ötop pën, parën kiun o 80 pëk ro.’

8 Ke sunön vaeö me e susun hat pamëh. Suk ataeah, eꞌ to nok a taateꞌ to teꞌ va non manih pa teꞌ to teꞌ me non o kokoman va pa matop vavih hah ea. O teꞌ va po oeh vëh to natnat oah e ne pa nok a ma kiu pee, ko teꞌ oah e ne po teꞌ varih to teꞌ ne po maaka.”

9 Ke Ieesuꞌ sosoe avoeꞌ ke non pa ma vamomhë peꞌ pan, “Manih pa moniꞌ, eöm se vakamöꞌ me a ma napan. Ka amot no a moniꞌ se hik en, a, e Sosoenën se me a neöm pa iuun teꞌteꞌ tamoaan.

10 Ta pah teꞌ se keh matop vavih non a ma siꞌ tah sosoneꞌ, a, eꞌ se matop vavih e non pa ma tah apaꞌpuh oah. Ka teꞌ to hikta kiu vatotoopin non pa tah soneꞌ, eꞌ se hikta kiu vatotoopin pa tah apuh me. 11 Eöm se keh hikta matop vavih nem a moniꞌ vëh po oeh. E Sosoenën me se keh heꞌ a neöm a tah kokoek va pa vöön va kin, eöm hikta onöt nem a matop vavih. 12 Eöm se keh hikta matop vavih nem a tah no a meh teꞌ to heꞌ a neöm, eöm me hikta onöt nem a matop a tah ne Sosoenën to heꞌ a neöm manih po oeh, keꞌ vatoe e non manuh pa vöön va kin.

13 “A hikta pah teꞌ kikiu to onöt non a matop a kiu pa poa torara, eꞌ se hat ke non a paeh, pareꞌ iu e non pa meh. Eꞌ se pëpënton e non pa soe pa paeh, pareꞌ heꞌ tonun e non pa meh. Eöm to hikta onöt nem a tavus a teꞌ kikiu pa poa teꞌ, e Sosoenën me a moniꞌ.”

A Soe Va Pa Taateꞌ Me A Matop Vih Pe Sosoenën

14 O Parësiꞌ to iu rakah ne sih a moniꞌ to pënton a soe pe Ieesuꞌ, pare pah kö ee peꞌ. 15 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to soe ke raoe pan, “Eöm to teꞌteꞌ vapoꞌkan nem, pan eöm o teꞌ totoopin to vavatet nem a taateꞌ vih pa matëëra ma napan. Ivëhkëk, e Sosoenën to nat e non po kupu peöm. A ma tah no a napan to vaꞌpuh ne po kupu pee, eꞌe a ma tah hat po epep pe Sosoenën.

16 O Vavaasis pe Mosës, me o Vavaasis po Teꞌ Vanënën Soe to teꞌ onöt rakah e non po poen ne Jon Tövapupui to tavus maꞌ, pareꞌ taneo en pa vatvus a soe va pa panih. Ivëhkëk, taneo no maꞌ pe Jon ko öök no maꞌ kuru, a Soe Vih va pa Matop Vih pe Sosoenën to tavus en maꞌ pa ma vöön kurus. Ka ma nap peo söë rakah ee pa hop manih pa Matop Vih pamëh.

17 Amot no akis me o oeh se hik en. Ivëhkëk a hikta siꞌ pah ö kiun va po Vavaasis pe Mosës to se panih.”

E Ieesuꞌ To Sosoe Suk Non A Taateꞌ Va Pa Kök O Vaen

Matiu 5:31-32; 19:9, me Mak 10:11-12

18 E Ieesuꞌ to soe pan, “E voe to veo e köövo peꞌ ko me a meh köövo, eꞌ to nok a taateꞌ rëhrëh. Ka voe to me a köövo vëh moaan voh ne voe peꞌ to veo poan, eꞌ me to nok en pa taateꞌ rëhrëh.”

A Teꞌ Öt Ö Me E Lasarus

19 “Moaan voh no a pah teꞌ öt ö to teꞌ non, ka ma poen kurus neꞌ to ohop non a ma ohop vihvih vörep me o ohop ereraꞌ vih. Ka ma poen kurus neꞌ to ënëën non a ma taëën vihvih rakah. 20 Ka manih po sinten hopaꞌ in a iuun peꞌ, a pah teꞌ arus rakah to koroh non, a ëhnaneah e Lasarus. A sionin e Lasarus to puh rakah non po piꞌ. 21 Ke Lasarus koman non a ö neꞌ se kon a ma ö taëën ëën këh to vuꞌ manih paan a ö ënëën pa teꞌ öt ö pamëh, pareꞌ ëën ko mahun. O këh to nönö e ne maꞌ, pare rëmrëm ne a ma piꞌ pe Lasarus. 22 A teꞌ arus pamëh to mët en, ko ankeroꞌ pe Sosoenën nö maꞌ, pare teꞌ poë ko vahoꞌ vaꞌpeh me poë e Abraham. Ka teꞌ öt ö mët suk en. 23 Ko nö en manuh po suraꞌ ësës tamoaan, ko teꞌ rakah me non o kamis o pöh apuh rakah. Eꞌ to ta peah, pareꞌ ep na e Abraham to teꞌ varo rakah e non maꞌ, ke Lasarus teꞌ vaꞌpeh me non poan. 24 Ka teꞌ öt ö tötö ke na e Abraham, pareꞌ soe pan, ‘Tamön, eën se uruan a neoꞌ, parën vanö maꞌ e Lasarus, keꞌ varu a kumis koreneah manuh pa ruen, pareꞌ vatunuꞌ voh maꞌ a meaneoꞌ. Eöꞌ to pah haraꞌ suntan rakah e noꞌ po kamis manih po suraꞌ vëh!’

25 Ivëhkëk, e Abraham to soe pan, ‘Koaꞌ peöꞌ, kuru eën se kokoman voh a pah tah, moaan voh eën to teꞌ toꞌtoꞌ nom eën to kon voh a ma tah vihvih rakah, ke Lasarus kon voh a ma tah hat. Ivëhkëk, manih pa vöön vëh o kokoman moomo neꞌ to kon, ka hik to kamis neꞌ to kon, ke eën to pah kon eom po kamis o pöh hat rakah. 26 Ka meh tah ivëh, manih topniira, e Sosoenën to vateꞌ voh o pöh een. Ivëh, ko teꞌ to teꞌ ne manih, to iu pahan ne o een vëh, ko nö nös manih peöm, eꞌe to hikta onöt ne. Ko teꞌ varem to hikta onöt ne a pahan maꞌ, pare nö maꞌ manih pemöm.’

27 Ka teꞌ öt ö soe vamanih pan, ‘Ivëh, köꞌ hi nös oah Tamön, eën se vanö e Lasarus keꞌ nö manuh pa iuun pe tamön. 28 Eöꞌ to teꞌ me noꞌ a tönim kea peöꞌ, ke Lasarus se nö, ko heꞌ raoe a soe va pa panih a ma taateꞌ hat pee, tomeꞌ eꞌe nö maꞌ manih pa vöön va pa kon o kamis apuh vëh.’

29 Ivëhkëk, e Abraham to soe maꞌ pan, ‘O Vavaasis pe Mosës me ro Vavaasis po Teꞌ Vanënën Soe to teꞌ e ne, ee se tënan ee pa ma Vavaasis poë varih, pare vatet ee.’ ”

30 Ka teꞌ öt ö soe pan, ‘Ahik, Tamön Abraham, o Vavaasis varih to hikta onöt ne, suk ee se keh tënan a teꞌ vavaasis to nat non o Vavaasis pe Mosës, ee to hikta se vaman ne. Antoen rakah non a ö no a teꞌ se sun taneꞌ hah manih pa nap mët, ko heꞌ a soe, kee panih a ma taateꞌ hat pee.

31 Ivëhkëk e Abraham to soe ke poan pan, ‘Eꞌe se keh hikta tënan o Vavaasis pe Mosës, me ro Vavaasis po Teꞌ Vanënën Soe, a, ka ta pah teꞌ se keh sun taneꞌ hah maꞌ pa nap mët, eꞌe to hikta onöt ne a vaman pet poë.’ ”

17

A Taateꞌ Hat To Mimiröꞌ Non Sih O Vaman Pa Teꞌ

Matiu 18:6-7; 18:21-22, me Mak 9:42

1 E Ieesuꞌ to soe ke a ma vamomhë peꞌ, “A ma vu taateꞌ hat se tavus maꞌ, ko miröꞌ o kokoman pa ma napan, kee kuꞌ ee pa taateꞌ hat. Ivëhkëk, varenan rakah pa teꞌ to rëh a meh teꞌ pa nok a hat. 2 Eꞌ to vih rakah non pa ö nöm se vahan a vös apuh pa koꞌkoneah ko varu eah tahiꞌ, eꞌ he meꞌ e non pa rëh ke o vaman pa siꞌ koaꞌ soneꞌ, keꞌ kuꞌ manih pa taateꞌ hat.”

3 Ivëh, ke eöm se matop koman hah a nem tomeꞌ eöm rëh ta meh teꞌ pa nok a hat.

E kea pën se keh nok a hat manih pën, eën se soe keah, keꞌ panih a taateꞌ hat peꞌ, kën se ihan anoe këh eah a hat peꞌ. 4 Ke kea pën se keh nok a hat manih pën pa tönim me a poa tëëm koman a pah potan, pareꞌ hah maꞌ pën, ko soe vatamak ka oah pa tönim me a poa tëëm koman a pah potan, a, eën se ihan anoe këh eah a hat peꞌ.”

E Ieesuꞌ To Sosoe Suk Non A Taateꞌ Va Po Vaman

5 Ka ma aposol soe ke Apuh pan, “Eën se nok vaꞌpuh o vaman pemöm keꞌ apuh rakah maꞌ.” 6 Ke Apuh soe ke raoe pan, “O vaman peöm se keh teꞌ va non manih po voaꞌ naon soneꞌ vëh o voaꞌ mastat, eöm se taꞌ o meoh naon apuh vëh pan, ‘Tatai ah, parën nö, ko pu hah manuh tahiꞌ.’ Eꞌ se suk en pa soe peöm.”

E Ieesuꞌ To Sosoe Suk Non A Taateꞌ Pa Teꞌ Kikiu

7 “Ta pah teꞌ manih peöm, se keh teꞌ me non a teꞌ kikiu to eneen non sih o oeh manuh pa rak, keꞌ to matop non o sipsip. Vasuksuk neꞌ to hah en maꞌ iuun, ke susun peꞌ soe pöꞌ ke poan pan, ‘Vëvëhöꞌ ho poꞌ maꞌ parën ihoꞌ ko ëën.’ Eꞌ hikta se taꞌ non poan pa ihoꞌ ko ëën. 8 Ahik, e susun se soe ke poan pan, ‘Eën se vamatop a taëën peöꞌ, parën voh o voh, ko hak a taëën peöꞌ parën teꞌ maꞌ. Eöꞌ se ëën, paröꞌ kaak vovoh, ko vasuksuk poꞌ nën se ëën ko kaak.’ 9 Ke susun se pöꞌ soe vavihvih ken pa teꞌ kikiu vëh to vatet a soe peꞌ. Eꞌ me a hik. 10 Ivëh, ke eöm me, eöm se keh nok vahik kurus em pa ma tah ne Sosoenën to soe ka neöm, a, eöm se soe vamanih pan, ‘Emöm o teꞌ kikiu varoe. A ma tah nemöm to nonok nem, eꞌ a kiu akuk ko pemöm. Ivëh, kemöm hikta iu nem a soe vavihvih.’ ”

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ A Havun Teꞌ To Teꞌ Ne A Mët Töpaꞌ

11 E Ieesuꞌ to suksuk nö non a hanan vëh to nö non Jerusalëm, pareꞌ koe topnin Samëriaꞌ me Galiliꞌ. 12 Eꞌ to vovos nö non pa pah vöön, ka havun teꞌ to teꞌ me ne a mët töpaꞌ to nönö nö ne maꞌ, ko sun varo avoeꞌ e ne maꞌ, 13 pare vaoe suntan rakah ee pe Ieesuꞌ pan, “Ieesuꞌ, Apuh, ururuan a möm ah.”

14 Ke Ieesuꞌ ep raoe, pareꞌ soe pan, “Eöm se nö ko vataare këm manuh po teꞌ ësës heꞌ, kee ep pan eöm to voon ko vih em.”

Kee nönö avoeꞌ e ne ka ma sioniire vih ee ka mët töpaꞌ hik en. 15 Ka paeh va pee ep in a sionineah to vih hah, ko hah en. Pareꞌ pah kë suntan rakah en pa ëhnan e Sosoenën. 16 Pareꞌ vatokon pa havin mon e Ieesuꞌ, ko soe vavihvih ke poan. A teꞌ pamëh eꞌ a to Samëriaꞌ varoe to hah maꞌ.

17 Ke Ieesuꞌ ep in a teꞌ pamëh, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to koman noꞌ pan, a havun teꞌ to vih hah. A meh tönim me a tanaꞌ poꞌ harih? 18 Ahik pöꞌ ta meh teꞌ to hah maꞌ pa kë a ëhnan e Sosoenën, ha? A pah teꞌ ro va pa meh muhin to tavus vavih, to hah maꞌ pa soe vavihvih me a kë a ëhnan e Sosoenën.” 19 Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Eën se sun parën nö, o vaman pën to vavih hah en pën.”

A Matop Vih Pe Sosoenën Se Nö Maꞌ

Matiu 24:23-28; 24:37-41

20 Ko Parësiꞌ hi e Ieesuꞌ pan, “O poen poanheh no a Matop Vih pe Sosoenën se nö maꞌ?”

Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “O poen no a Matop Vih pe Sosoenën se nö maꞌ, a napan to hikta onöt ne a ep pa matëëre. 21 Eꞌe to hikta onöt ne a soe pan, ‘Ep öm a Matop Vih ivëh, keꞌ ivöh, suk ataeah a Matop Vih pe Sosoenën nöm to teꞌ me e nem.’ ”

22 Ke Ieesuꞌ soe ke a ma vamomhë peꞌ pan, “Amot no o poen se tavus maꞌ ko kokoman peöm se pah iu rakah e non pa ep a neoꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus po to pöh poen ro. Ivëhkëk, eöm to hikta se ep nem. 23 A napan se soe va ka neöm manih pan, ‘Ep öm, eꞌ to teꞌ no maꞌ manuh, me ee se soe pan, eꞌ to teꞌ non manih.’ Ivëhkëk, eöm se sun vakis ko nat nem vatet raoe. 24 Eöm to nat e nem, o poen no a vakës se vakës maꞌ, o ëman se tavus pa ma ö kurus manih pa akis. Ivëh, ko poen ne eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se nö hah maꞌ, eöꞌ se nö va maꞌ nën, ka ma napan kurus se ep a neoꞌ. 25 Ivëhkëk, eöꞌ se teꞌ o kamis o pöh apuh po vamomoaan, ka napan va kuru se heꞌ tonun a neoꞌ me o vavaasis peöꞌ.

26 A taateꞌ nee to nok voh pa ö ne Noaꞌ to teꞌ non, eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih pa ö nee se nok vamanih peöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus. 27 Eꞌe to ënëën ko kaak ne, pare vavaen ne keꞌ antoen rakah po poen ne Noaꞌ to hop en po paröꞌ me ra kën tom sinan peꞌ. Ka unat apuh ip vamët en pa ma napan kurus. 28 Eꞌ se teꞌ va non manih po poen voh pe Löt. A napan to ënëën voh ne ko kakaak ne, ko vonvoen tah ne ko vavoen tah ne manih pa napan, pare kikiu ne a ma rak pee ko ekeok iuun ne. 29 Ivëhkëk, e Löt to këh a Södom manih po poen pamëh, ka suraꞌ me o vös vëh o sölpaꞌ to taneꞌ maꞌ manuh akis vamanih pa uhön, ko ip vahik voh en pa napan. 30 Keꞌ teꞌ va kov e non manih po poen ne eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se tavus vateeraꞌ hah va maꞌ.

31 Manih po poen pamëh a pah teꞌ se keh tok no maꞌ tonun iuun peꞌ, ka ma tah peꞌ pet no maꞌ koman iuun, a, eꞌ to hikta onöt non a nö pa kon a ma tah peꞌ, ko rusin këh a hat. Keꞌ teꞌ va kov e non manih pa teꞌ to teꞌ no maꞌ pa rak peꞌ, eꞌ to hikta onöt non a up hah a ma tah peꞌ manuh iuun, ko rusin këh a hat. 32 Eöm se koman nem e köövo pe Löt to vatatarih hah voh no na pa vöön Södom, ke Sosoenën ip en peꞌ. 33 Ta pah teꞌ se keh iu ötöön non o toꞌtoꞌ peꞌ, a, o toꞌtoꞌ peꞌ se ro amot en. Ivëhkëk, a teꞌ se keh koman a non neoꞌ, pareꞌ mët suk a neoꞌ, a, amot a teꞌ pamëh se kon o toꞌtoꞌ tamoaan. 34 Eöꞌ to soe ka neöm, manih pa popoen pamëh a poa teꞌ to koroh ne pa pah tevan, e Sosoenën se me a paeh këh a meh to koroh non. 35 A poa köövo se posean ne pa rih o praoaꞌ va pa peret, e Sosoenën se me en pa paeh, ka meh neꞌ se këh en. 36 A poa teꞌ se keh teꞌ ne pa rak, e Sosoenën se me a paeh këh a meh se teꞌ non.”

37 Ko vamomhë peꞌ pënton a soe vaꞌih, pare hi poë pan, “Apuh, a tah vaꞌih se tavus rakah nih?” Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Manih pa ö poanheh no a tah koa to pët non, manih pa ö pamëh no o növan ënëën tah koa to tötönun ne sih nën.”*

18

A Soe Vapipinoꞌ Va Pe Köövo To Vaoe A Tökiiki Vahutët Pa Vaꞌaus Poan

1 Ke Ieesuꞌ heꞌ a pah soe vapipinoꞌ manih pee, marën a vavaasis raoe pan, eꞌe se teꞌ ne pa taateꞌ hin manuh pe Sosoenën pa ma poen kurus, pare koe a karauh. 2 E Ieesuꞌ to heꞌ a soe vapipinoꞌ va pa taateꞌ hin vamanih pan, “Manih pa pah vöön apuh a pah tökiiki vahutët to teꞌ non. Eꞌ to hikta nanaöp non sih e Sosoenën, ko hikta koman non sih o upöm teꞌ. 3 Ka pah köövo mahu teꞌ non pa vöön apuh pamëh. Pa ma tamoaan ne köövo to nönö non sih pa teꞌ pamëh, pareꞌ sosoe ke non sih poan pan, ‘A teꞌ vëh to vakihat me a neoꞌ, eꞌ to iu miröꞌ e non peöꞌ, eën se vaꞌaus a neoꞌ manih po vahutët.’ 4 Moaan voh neꞌ to hikta iu vaꞌaus voh non e köövo, ivëhkëk, vasuksuk neꞌ to koman vamanih pan, ‘Eöꞌ to hikta naöp noꞌ e Sosoenën, paröꞌ hikta koman vörep noꞌ a ma napan. 5 Ivëhkëk, e köövo mahu vëh to pah vëhvaꞌ e non peöꞌ pa nö vatëh maꞌ. Rakah ah, köꞌ vaꞌaus momoaan eoꞌ peꞌ manih po vahutët. Eꞌ tomeꞌ vatëh sionin pa nö vatëh maꞌ manih peöꞌ.’ ”

6 Ke Ieesuꞌ soe pan, “Eöm to pënton em pa soe pa tökiiki vahutët vëh no a taateꞌ peꞌ to hikta teꞌ totoopin non. 7 Keꞌ teꞌ vah va poꞌ non nih? A ma napan ne Sosoenën to vateꞌ voh a ma teꞌ peꞌ, ee to hinhin ne sih e Sosoenën o vaꞌaus pa potan me pa popoen. E Sosoenën to hikta se vaꞌaus pöꞌ non raoe po vahutët, ha? Ivëh, keꞌ anoeh non sih pa vaꞌaus raoe. 8 Eöꞌ to soe ka neöm, e Sosoenën se vaꞌaus vëvëhöꞌ rakah en pee. Ivëhkëk, amot ne eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se nö maꞌ manih po poen pamëh, eöꞌ se nö maꞌ pa ep pa napan varih po oeh pan, ee to vaman rakah e ne, keꞌ ahik?”

A Soe Vapipinoꞌ Va Pe Parësiꞌ Me A Teꞌ Kokon Takis

9 E Ieesuꞌ to heꞌ me a soe vapipinoꞌ vëh manih pa napan varih to vaman hah a ne pan, eꞌe ra nap totoopin rakah, ko upöm teꞌ to paraꞌ hat. Ivëh, ne Ieesuꞌ to heꞌ suk a soe vapipinoꞌ vaꞌih. 10 Eꞌ to soe pan, “A poa teꞌ to nö pa hin koman a Iuun Hinhin Apuh! A paeh a Parësiꞌ, ka meh a teꞌ kokon takis. 11 Ka Parësiꞌ pamëh sun, ka manih po kokoman peꞌ eꞌ to hinhin va non manih pan, ‘Sosoenën, eöꞌ a teꞌ vih totoopin rakah, to hikta teꞌ va noꞌ manih po upöm teꞌ, ivëh, köꞌ soe vavihvih ka nös oah. Eöꞌ a teꞌ hikta kakaveo, nonok taateꞌ hat, me mimiröꞌ vaen. Me eöꞌ hikta teꞌ va noꞌ manih pa teꞌ kokon takis vöh. 12 Manih komön a ma nënkikiu kurus eöꞌ to vapenpen noꞌ sih pa taëën po pöök poen. Ka ma tah kurus nöꞌ to vaneah noꞌ, eöꞌ to kökök noꞌ sih a paeh va pa havun tah, paröꞌ heꞌheꞌ noꞌ nös oah a paeh.’

13 Ivëhkëk, a teꞌ kokon takis to sun varo varuꞌ e non maꞌ, pareꞌ hikta iu ta peah no na manuh kin. Ahik. Eꞌ to tös a poeneah to vataare non pan, eꞌ to teꞌ non a hat neꞌ to nok voh. Pareꞌ hinhin non e Sosoenën se ururuan varenan poan ko ihan anoe këh poan a ma hat peꞌ.

14 Eöꞌ to soe ka neöm, a teꞌ kokon takis varoe, ne Sosoenën to pokaꞌ non poan a teꞌ totoopin rakah, keꞌ hah en pa iuun peꞌ. Ivëhkëk, a meh teꞌ ahik rakah. A hat peꞌ to teꞌ avoeꞌ e non. Eöꞌ se soe ka neöm, a teꞌ to kë koman hah a non e Sosoenën se vöknah rakah en peꞌ. Ka teꞌ to vöknah koman hah a non, e Sosoenën se kë poan.”

E Ieesuꞌ To Tapui A Ma Koaꞌ Sosoneꞌ

Matiu 19:13-15, me Mak 10:13-16

15 Ka napan meeme ee maꞌ pa ma koaꞌ sosoneꞌ manih pe Ieesuꞌ, pan e Ieesuꞌ se vaket, ko tapui raoe. Ivëhkëk, o vamomhë peꞌ to ep a tah vaꞌih, pare siröꞌ ee pa napan poë varih. 16 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to vaoe huk en na pa ma koaꞌ manih peꞌ, pareꞌ soe pan, “Eöm se koe a amun o koaꞌ, kee nö maꞌ manih peöꞌ. Suk ataeah, a Matop Vih pe Sosoenën to teꞌ suk non o teꞌ to teꞌ va ne manih po siꞌ koaꞌ varih. 17 Eöꞌ to soe vamaman rakah ka neöm, a teꞌ to hikta kon a Matop Vih pe Sosoenën vamanih pa siꞌ koaꞌ soneꞌ, eꞌ to hikta onöt rakah non a hop.”

A Teꞌ Sunön To Teꞌ Me Non A Ma Tah Peo

Matiu 19:16-30, me Mak 10:17-31

18 Ka pah teꞌ sunön po Jiuꞌ hi e Ieesuꞌ pan, “Apuh vih, eöꞌ se nok ataeah, paröꞌ kon o toꞌtoꞌ tamoaan?”

19 Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Suk ataeah, kën pokaꞌ a neoꞌ a vih? Ahikta pah teꞌ vih. E Sosoenën varoe a paeh a vih. 20 Eën to nat voh eom pa ma taateꞌ ne Sosoenën to heꞌ voh e Mosës,

“Koe a nok a taateꞌ rëhrëh,

koe a ip va mët a meh teꞌ,

koe a kaveo,

koe a piuk a meh teꞌ pën manih po vahutët,

parën ta nom e tamömah pen e sinömah.” Eks 20:12-16, me Lo 5:16-20

21 Ka teꞌ susun pamëh soe ke Ieesuꞌ pan, “Taneo no maꞌ po poen ne eöꞌ to teꞌ voh noꞌ a koaꞌ, ko öök non kuru, eöꞌ to vavatet voh e noꞌ pa ma taateꞌ kurus varih.”

22 Ke Ieesuꞌ pënton a soe vaꞌih, pareꞌ soe ke poan pan, “Eën to kökööt avoeꞌ nom a pah tah. Eën se vavoen a ma tah pën, parën heꞌ a moniꞌ manih pa nap arus. Kën se teꞌ nom a ma tah kokoek manuh pa vöön va kin. Parën vatet poꞌ maꞌ neoꞌ.” 23 Ivëhkëk, a teꞌ susun pamëh to pënton a soe vaꞌih, ko pah tamak rakah en. Suk ataeah, eꞌ a teꞌ öt ö rakah.

24 E Ieesuꞌ to ep in poan to haraꞌ vatamak non, pareꞌ soe pan, “Eꞌ to paraꞌ hivaꞌ rakah po teꞌ öt ö pa hop manih pa Matop Vih pe Sosoenën. 25 Eꞌ to teꞌ tö rakah ke non pa këmol pa hop koe manih pa töhkoꞌ in a ni kunkun. Ivëhkëk, eꞌ to hivaꞌ oah rakah e non pa teꞌ öt ö to kehkeh hop non manih pa Matop Vih pe Sosoenën.”

26 A ma napan to pënton a tah vaꞌih, pare soe pan, “Eꞌ se keh teꞌ va non nën, keteh se poꞌ kon o toꞌtoꞌ tamoaan?”

27 Ke Ieesuꞌ piun raoe, ko soe pan, “A ma tah varih no a napan to hikta onöt ne a nok, e Sosoenën to onöt e non pa nok.”

28 Ke Pitaꞌ soe pan, “Ep ah! Emöm to këh voh maꞌ a ma iuun pemöm, ko vatet maꞌ oah.”

29 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Eöꞌ to soe vaman rakah ka neöm. A ma napan kurus to koman voh ne a Matop Vih pe Sosoenën, pare këh maꞌ a ma iuun pee, köövo, me a ma koaꞌ, kea pee, taman me sinëëre. 30 E Sosoenën se piun oah pet ke raoe a ma teꞌ tah, nee to öt ne kuru, me o poen se tavus amot maꞌ, neꞌ se heꞌ raoe o toꞌtoꞌ tamoaan.”

E Ieesuꞌ To Vakön Soe A Ö Neꞌ Se Mët, Pareꞌ Sun Hah

Matiu 20:17-19, me Mak 10:32-34

31 Ke Ieesuꞌ me ke a havun me a poa vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke raoe pan, “Ea se nö manuh Jerusalëm. Ka ma soe varih no o teꞌ vanënën soe pe Sosoenën to kiun suk voh a neoꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se tavus vaman en.

32 Ee se heꞌ a neoꞌ pa koreera napan to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, ee se kö a neoꞌ, ko nok vahat a neoꞌ, me ee se teteo a neoꞌ. 33 Ee se rëp a neoꞌ, pare ip vamët a neoꞌ. Ivëhkëk, o vakön poen eöꞌ se sun taneꞌ hah eoꞌ maꞌ po vapeepe.”

34 Ivëhkëk, a ma vamomhë peꞌ to hikta maaka vavih ne pa pusun in a soe vakoaan, me ee to hikta maaka ne pa tah neꞌ to sosoe ke non raoe.

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Teꞌ Kehoꞌ

Matiu 20:29-34, me Mak 10:46-52

35 E Ieesuꞌ to vos vatet en manuh Jerikoꞌ, ka pah teꞌ kehoꞌ to ihoꞌ non sinten hanan, pareꞌ hinhin moniꞌ non a ma napan. 36 Eꞌ to tënan a napan o pöh peo rakah to oꞌoah nö nee, pareꞌ hi a ma meh teꞌ pan, “Ee nonok ne ataeah?” 37 Kee soe ke poë pan, “E Ieesuꞌ va Nasarët to nönö nö no maꞌ.”

38 A, keꞌ pah kokoeꞌ suntan en pan, “Ieesuꞌ Koaꞌ supnaiꞌ pe Devit, ururuan a neoꞌ ah.”

39 Ka napan varih po vovoh siröꞌ poë, pare soe pan, “Vatotomin ah.” Ivëhkëk, eꞌ to kokoeꞌ vakis oah en, pareꞌ soe pan, “Koaꞌ supnaiꞌ pe Devit, ururuan a neoꞌ ah.”

40 Ke Ieesuꞌ nö maꞌ pareꞌ sun en ko soe ke raoe pan, “Me maꞌ öm eah manih peöꞌ.” Ka teꞌ kehoꞌ huk vatët en maꞌ, ke Ieesuꞌ hi poan pan, 41 “Eën iu nom ataeah ne eöꞌ se nok manih pën?”

Keꞌ piun, pareꞌ soe pan, “Apuh, eöꞌ to iu opoep hah noꞌ.”

42 Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “A matömah se opoep hah en. O vaman pën to vatoꞌ hah en pën.” 43 Ivëh, ka varuꞌ rakah vakomanih no a mataneah to takap hah en, keꞌ ep vavih hah en, ko vatet en pe Ieesuꞌ, kee pet nö ee. Keꞌ kë ko vavihvih rakah en pa ëhnan e Sosoenën. Ka napan ep a tah pamëh to tavus, pare pët kë ee pa ëhnan e Sosoenën.

19

E Ieesuꞌ To Nö Pa Iuun Pe Sakias

1 E Ieesuꞌ to vos manuh Jerikoꞌ, pareꞌ iu nö oah e non. 2 Ka pah teꞌ a ëhnaneah e Sakias, eꞌ a teꞌ susun pa nap kokon takis, me eꞌ a teꞌ öt ö. 3 Eꞌ to iu ep rakah non pe Ieesuꞌ eteh, ivëhkëk, a ma napan peo to teꞌ ne. E Sakias a teꞌ kökööt rakah, ivëh, keꞌ hikta onöt non a ep e Ieesuꞌ. 4 E Sakias to vaveo vovoh, pareꞌ peah en po naon vëh o fik, eꞌ to iu ep non e Ieesuꞌ. Eꞌ to nat e non e Ieesuꞌ se suk maꞌ a hanan pamëh. 5 Ke Ieesuꞌ öök maꞌ pa ö pamëh ko ta peah, pareꞌ soe ke poan pan, “Sakias, vëhöꞌ kunah maꞌ, kuru eöꞌ se teꞌ noꞌ nös pa iuun pën.”

6 Ivëh, ke Sakias kunah vëhöꞌ rakah këh en maꞌ po naon, suk o kokoman peꞌ to vaeö rakah, keꞌ me en pe Ieesuꞌ manuh pa iuun peꞌ. 7 Ka ma napan kurus ep a tah vaꞌih, pare vakukunun e ne pan, “Ep öm, e Ieesuꞌ to nö en pa iuun pa teꞌ nonok hat vöh.”

8 E Sakias pen e Ieesuꞌ to teꞌ ne koman iuun ke Sakias sun, pareꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “Apuh, pënton nom ah, kuru eöꞌ to iu kiiki noꞌ a ma tah peöꞌ po topnin rakah, paröꞌ heꞌ a meh papan manih pa nap arus. Köꞌ se keh piuk voh ta pah teꞌ, paröꞌ kaveo voh ta pah tah peꞌ, eöꞌ se piun hah keah a taanaꞌ tah to oah non.”

9 Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Kuru ne Sosoenën to kon hah vur en pa tapaiuun varih, suk a teꞌ vëh, eꞌ me e koaꞌ supnaiꞌ pe Abraham. 10 A soe pamëh to man rakah, suk eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus to nö voh maꞌ pa vaiu a napan varih to ro voh pa taateꞌ hat, paröꞌ kon hah raoe.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Havun Teꞌ Kikiu To Kon A Ma Moniꞌ

Matiu 25:14-30

11 A napan to pënton a soe vaꞌih, ke Ieesuꞌ heꞌ raoe a soe vapipinoꞌ. Suk eꞌ to öök vatët en Jerusalëm, ka napan koman ne pan, varuꞌ vakomanih no a Matop Vih pe Sosoenën to tavus vamhën en. 12 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “A pah teꞌ sunön to iu nö non pa vöön varo, pan ee se vateꞌ poë a teꞌ sunön. Ko vasuksuk neꞌ to hah en maꞌ. 13 Vamomoaan in a nö pa teꞌ sunön, eꞌ to vaoe a havun teꞌ kikiu peꞌ, pareꞌ heꞌ vakëkëh raoe a ma moniꞌ to onöt non o 100 potan nee to se kiu, pareꞌ soe ke raoe pan, ‘Eöm se vakiu nem a ma moniꞌ varih, keꞌ öök po poen söꞌ hah maꞌ.’

14 Ivëhkëk, a tavöön peꞌ to pah heve rakah e ne peꞌ, ivëh, keꞌ nö en kee vanö suk ee pa ma teꞌ kee suk ee peꞌ, pare soe pan, ‘Emöm to rës rakah e nem pa teꞌ vëh se tavus a teꞌ sunön pemöm.’ 15 Ivëhkëk, ee to vateꞌ ee peꞌ a teꞌ sunön pee. Po poen neꞌ to hah maꞌ, eꞌ to vaoe a ma teꞌ kikiu varih moaan voh neꞌ to heꞌ voh raoe a ma moniꞌ. Eꞌ to iu nat non pa tovih moniꞌ to oah non pa ma moniꞌ neꞌ to heꞌ pa paeh voh raoe.

16 Ka teꞌ vamomoaan nö vovoh en maꞌ, pareꞌ soe pan, ‘Apuh, eöꞌ to vakiu a moniꞌ pën, paröꞌ kon oah a havun moniꞌ to oah non pa moniꞌ nën to heꞌ voh a neoꞌ.’ 17 Ka teꞌ sunön soe ke poan pan, ‘Eën a teꞌ kikiu vih to nok voh a kiu vih rakah, eën to matop vavih nom a tah soneꞌ. Ivëh, köꞌ vateꞌ a oah se susun ke nom a havun vöön.’

18 Ka va pöök teꞌ kikiu nö en maꞌ, pareꞌ soe pan, ‘Apuh, eöꞌ to vakiu a moniꞌ pën, paröꞌ kon oah a tönim to oah non pa moniꞌ nën to heꞌ voh a neoꞌ.’ 19 Ka teꞌ sunön soe ke poan pan, ‘Eöꞌ to vateꞌ a oah se susun ke nom a tönim vöön.’

20 Ka meh teꞌ kikiu nö en maꞌ, pareꞌ soe pan, ‘Apuh, a ma moniꞌ kurus pën ivarih nën to heꞌ voh a neoꞌ nöꞌ se heꞌ hah a oah. Eöꞌ to mon voh po ankesep, paröꞌ koaan. 21 Suk ataeah, eöꞌ to ep e noꞌ pën a teꞌ vavakiu vëhvaꞌ teꞌ, paröꞌ naöp e noꞌ pën. A ma tah no a ma meh teꞌ to vahoꞌ ne, eën to kokon nom sih, ka ma taëën pa napan eꞌ me nën to kokon nom.’

22 Ka teꞌ sunön soe ke a teꞌ kikiu pamëh pan, ‘Eën a teꞌ kikiu hat rakah, manih pa soe koman pën, eöꞌ se vateꞌ a oah po vahutët. Eën to nat e nom peöꞌ a teꞌ vavakiu vëhvaꞌ teꞌ, ka ma tah no teꞌ to vahoꞌ ne nöꞌ to kokon këh noꞌ raoe, ha? Ka ma taëën no a napan to nepnep ne eöꞌ to kokon noꞌ sih, ha? 23 Suk ataeah poꞌ, kën hikta vahoꞌ voh a moniꞌ peöꞌ manuh pa iuun vavahoꞌ moniꞌ, köꞌ se hah maꞌ, paröꞌ kon ta moniꞌ to teꞌ oah non?’ 24 Ka teꞌ sunön soe ke a ma teꞌ varih to sun vatët ne pan, ‘Eöm se öt këh eah a moniꞌ, paröm heꞌ a teꞌ kikiu vëh to öt non a havun moniꞌ to oah non.’

25 Ivëhkëk, ee to hikta teꞌ vaeö ne ko soe ke poë pan, ‘Apuh, eꞌ to vih pöꞌ e non pea se heꞌ a moniꞌ pamëh manih pa teꞌ to öt e non pa havun moniꞌ to teꞌ oah non, ha?’

26 Ka teꞌ sunön piun raoe, pareꞌ soe pan, ‘A napan varih se keh kon voh a ma tah ne Sosoenën to heꞌ raoe, pare vaꞌaus ne a meh teꞌ, e Sosoenën se heꞌ vaꞌpuh oah en pee pa ma meh tah. Ivëhkëk, a teꞌ se keh koaan a tah vëh ne Sosoenën to heꞌ voh poan, e Sosoenën se öt hah këh en peꞌ pa tah pamëh.*

27 ‘Ivëhkëk, a ma teꞌ varih to vakihat me a no neoꞌ, pare hikta iu ne a ö nöꞌ se teꞌ noꞌ a teꞌ sunön pee, eöm se me maꞌ raoe, paröm ip vamët manih pa mataneoꞌ.’ ”

E Ieesuꞌ To Vos Manuh Jerusalëm Vamanih Pa Teꞌ Sunön

Matiu 21:1-11, me Mak 11:1-11, me Jon 12:12-19

28 E Ieesuꞌ to soe vahik en pa soe vaꞌih, pareꞌ nö pet en manuh Jerusalëm. 29 Eꞌ to öök vatët en vöön Bëtfes me manuh vöön Bëtaniꞌ manih pa ö vëh nee to pokaꞌ ne sih Tope Öliv. Pareꞌ vanö vovoh en pa poa vamomhë peꞌ. 30 E Ieesuꞌ to soe ke raoe pan, “Eöm se nö pa vöön to teꞌ no maꞌ manuh. Eöm se vos pa vöön pamëh, paröm ep in a tönkiꞌ sekaꞌ to nohtöön non no a hikta teꞌ to tok voh manih peꞌ. Eöm se ihan eah, ko me maꞌ eah manih peöꞌ. 31 Ta pah teꞌ se keh hi a neöm pan, ‘Suk ataeah, köm ihihan nem a tönkiꞌ manem?’ Eöm se soe keah pan, ‘E Topoan to teꞌ me non a kiu manih peꞌ.’ ”

32 E Ieesuꞌ to vanö raoe pon, kee nö, ko taum ee pa ma tah kurus vamanih pa ö ne Ieesuꞌ to soe va i raoe. 33 Ee to ihihan ne o uris to nohtöön non a tönkiꞌ sekaꞌ, ke tövaneah hi ee maꞌ pee pan, “Suk ataeah, köm ihihan nem a tönkiꞌ sekaꞌ maneom?”

34 Kee soe ee pan, “E Topoan to teꞌ me non a kiu manih peꞌ.”

35 A poa vamomhë pe Ieesuꞌ to me ee maꞌ pa tönkiꞌ sekaꞌ manih pe Ieesuꞌ, pare pan e pa tonun a tönkiꞌ pa rara, ke Ieesuꞌ peah en pa tönkiꞌ, kee nö me ee peꞌ. 36 Eꞌ to tok nö non pa tönkiꞌ, ka napan panpan ee pa ma ohop rërë pee manih hanan.

37 E Ieesuꞌ to öök vatët en maꞌ pa hanan vëh to kunah non pa Tope Öliv, ko vamomhë peo peꞌ taneo ee pa vaeö me kë e Sosoenën. Ee to koman hah a ma tah vatoksean varih nee to ep voh, pare kë rakah ee pa ëhnan e Sosoenën. 38 Ee to soe pan,

“E Sosoenën se tapui e Sunön

suk eën to nö maꞌ pa ëhnan e Sunön. Sng 118:26

Manuh pa vöön va kin to teꞌ non a taateꞌ moomo me o ëhnan apuh pe Sosoenën!”

39 Ka ma pah Parësiꞌ to teꞌ vaꞌpeh me ne a napan poë varih to soe ke Ieesuꞌ pan, “Tövavaasis, eën se siröꞌ a ma vamomhë pën, kee koe a soe a ma tah poë varih.”

40 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ se soe ka neöm, ee se keh vatotomin, o vös se taoa ee maꞌ pa kë a ëhnaneoꞌ.”

E Ieesuꞌ To Ook A Vöön Jerusalëm

41 Ke Ieesuꞌ öök vatët en manuh Jerusalëm, pareꞌ ep in a vöön, pareꞌ ook en pa vöön Jerusalëm. 42 Eꞌ to soe vamanih pan, “Eöm se keh nat nem pa taateꞌ tö me a taateꞌ teꞌ amot po poen vëh kuru, eꞌ to parin a vih, e Sosoenën se heꞌ a neöm. Ivëhkëk, kuru a ma tah to vakoaan e non pa matëëneöm. 43 Amot o pöh poen se tavus maꞌ no a napan varih to vakihat ka no neöm se nö maꞌ, pare ununun o taioeh to sunpip a neöm pa tavus, ko vapus me a neöm. Pare pah sunpip rakah ee peöm manih pa ma ö kurus. 44 Ee se pah miröꞌ rakah ee peöm, me a ma koaꞌ peöm varih to teꞌ vaꞌpeh me a no neöm. Ee se hikta koe ta pah vös peöm se teꞌ non tonun a meh vös. Ivëh, ka vöön apuh peöm Jerusalëm nee se miröꞌ vahik rakah ee peꞌ. Suk ataeah, eöm to hikta inan nem po poen ne Sosoenën to nö maꞌ pa vaꞌaus a neöm.”

E Ieesuꞌ To Veo A Napan To Toaan Ne Pa Iuun Hinhin Apuh

Matiu 21:12-17, me Mak 11:15-19, me Jon 2:13-22

45 Ke Ieesuꞌ ho en pa ö vëh mahën manuh koman Iuun Hinhin Apuh, pareꞌ taneo en pa veo tavus a ma napan varih to vavoen ne a ma tah pee. 46 E Ieesuꞌ to soe ke raoe pan, “Manih po Puk Vapenpen no a teꞌ vanënën soe e Aisaëaꞌ to kiun voh, to soe va non manih pan,

‘A iuun peöꞌ eꞌ a iuun hinhin pa napan kurus.’ Ais 56:7

Ivëhkëk, eöm to rih eah, ko nok em peꞌ,

“A ö vavakoaan po teꞌ kakaveo.” Jer 7:11

47 Ka ma poen kurus rakah ne Ieesuꞌ to vavaasis non a ma napan manih koman a Iuun Hinhin Apuh. Ko teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat ne o Vavaasis pe Mosës, me ro teꞌ sunön va vöön, eꞌe to vavaiu vah këh ne ta hanan nee se ip vamët vah va in e Ieesuꞌ. 48 Ivëhkëk, a ma napan kurus to pah iu rakah e ne pa pënton a ma soe pe Ieesuꞌ.

20

Ee To Hi E Ieesuꞌ Pan, A Teꞌ To Heꞌ Voh Poan O Kikis

Matiu 21:23-27, me Mak 11:27-33

1 O pöh poen ne Ieesuꞌ to vavaasis non a ma napan varih to vaman ne poë, eꞌ he vatvus non a Soe Vih manih koman a Iuun Hinhin Apuh pa ö vëh mahën. Ko teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat ne o Vavaasis pe Mosës, me ro teꞌ susunön po Jiuꞌ nö ee maꞌ manih peꞌ. 2 Pare soe ke Ieesuꞌ pan, “Soe ka möm ah, a tasun taeah nën to teꞌ me nom parën nonok nom a ma kiu varih? Eteh to heꞌ a oah a tasun pamëh?”

3 Ke Ieesuꞌ piun a soe pee, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ me se hi voh a neöm a siꞌ pah hi ro, soe ka neoꞌ öm, 4 a tasun vëh pa pupui a napan ne Jon Tövapupui to heꞌ voh, taneꞌ maꞌ pe Sosoenën, keꞌ, eꞌ taneꞌ maꞌ manih pa napan ah?”

5 Kee vaiihi koman e ne pan, “Ea se poꞌ soe ataeah? Ea se keh soe pan, ‘Eꞌ to taneꞌ maꞌ pe Sosoenën,’ eꞌ se soe en pan, ‘Vahvapoꞌ nih ka hikta vaman no e Jon?’ 6 Ka se keh soe pan, ‘Eꞌ to taneꞌ maꞌ pa napan, a napan kurus varih se tösvös ee pea, suk ataeah, ee to vaman rakah voh ee pe Jon a teꞌ vanënën soe.” 7 Ivëh, kee piun va in a soe pe Ieesuꞌ manih pan, “Emöm to hikta nat nem, a pupui vëh pe Jon taneꞌ voh maꞌ peteh?”

8 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Eöꞌ me to hikta se vatët a noꞌ neöm a tasun nöꞌ to teꞌ me noꞌ pa nok a ma tah varih.”

A Soe Vapipinoꞌ Va Pa Nap Hat To Matop Ne A Rak Voaën

Matiu 21:33-46, me Mak 12:1-12

9 Ke Ieesuꞌ heꞌ a soe vapipinoꞌ manih pa napan, pareꞌ soe pan, “A pah teꞌ to nep a voaën manuh pa rak peꞌ. Pareꞌ heꞌ a napan varih to iu kiu moniꞌ ne, kee matop ke ne poë, eꞌ hehnö ko teꞌ varë e non maꞌ pa vöön varo. 10 Ko poen no a voaꞌ to vamatop e ne pa oes, ke tövaneah pa rak vanö en maꞌ pa pah teꞌ kikiu peꞌ, keꞌ nö en manuh pa napan varih to matop ne pa rak voaën. Eꞌ to iu non a ö nee se heꞌ maꞌ poë ta ma teꞌ voaꞌ voaën va pa rak pamëh. Ivëhkëk, a ma teꞌ kikiu va pa rak to ip a teꞌ pamëh, pare vanö akuk hah ee maꞌ peꞌ. 11 Keꞌ vanö hah en pa meh teꞌ kikiu peꞌ. Eꞌ me no a nap kiu varih pa rak to ip vapoet ee peꞌ, pare vanö akuk hah ee maꞌ peꞌ. 12 Keꞌ vanö en pa vakön teꞌ kikiu manih pee. Ivëhkëk, ee to ip vahat poë, pare veo tavus ee peꞌ.

13 Ivëh, ke tövaneah pa rak soe en pan, ‘Eöꞌ se nok poꞌ ataeah? E sunaiꞌneoꞌ nöꞌ to iu oah noꞌ eah, eöꞌ se vanö eah. Eꞌe se pöꞌ tënan poë pare ta e ne peꞌ.’ 14 Ivëhkëk, a napan varih to kiu ne pa rak to ep in e koaꞌ oeteꞌ peꞌ pare vasoe ee pan, ‘A teꞌ vëh eꞌ se vaneah amot a ma tah pe tamaneah. Ep öm ka ip eah, para vaneah varuꞌ e no pa rak vëh.’ 15 Kee öt poë, pare vi tavus këh ee maꞌ peꞌ pa rak voaën, pare ip vamët ee peꞌ.

Ke tövaneah pa rak voaën se poꞌ nok ataeah manih pa napan varih to ip e koaꞌ peꞌ? 16 E tövaneah pa rak voaën se nö maꞌ, pareꞌ ip vamët a napan varih to matop ne pa rak, pareꞌ heꞌ a rak voaën manih po upöm teꞌ.” A napan to pënton a tah vaꞌih, pare soe pan, “E Sosoenën to hikta se vaonöt non a tah pamëh se tavus.”

17 Ivëhkëk e Ieesuꞌ to kuteꞌ rakah non pee pareꞌ soe pan, “A pusun in a soe vapipinoꞌ vaꞌih to teꞌ non komön o Puk Vaëhëh, to teꞌ va non manih pan,

‘A vös vaꞌih no a nap ekeok to vi tavus in,

to tavus en a vös vamomoaan vëh to toon vakis non a iuun.’ Sng 118:22

18 A teꞌ se keh vuꞌ po toon pamëh eꞌ se tatape rakah en, ko toon se keh vuꞌtöön ta pah teꞌ, eꞌ se kakaaroe rakah en.”

19 Ko teꞌ vavaasis to nat ne o Vavaasis pe Mosës me ro teꞌ susunön ësës heꞌ to nat e ne pe Ieesuꞌ to heꞌ a soe vapipinoꞌ vëh to huh rakah e non pee. Ivëh, kee kehkeh öt e ne pe Ieesuꞌ, ivëhkëk, ee to nanaöp e ne pa napan.

O Teꞌ Nat To Hi E Ieesuꞌ A Taateꞌ Va Pa Heꞌ Takis Manih Pe Sisaꞌ

Matiu 22:15-22, me Mak 12:13-17

20 Ko teꞌ vavaasis to nat ne o vavaasis pe Mosës, me ro teꞌ susunön ësës heꞌ to ut ne e Ieesuꞌ, pare vanö maꞌ a ma meh teꞌ kee ut aven ne e Ieesuꞌ. A ma teꞌ poë varih to piuk pan ee ro teꞌ vih. Ee to kehkeh punöꞌ ne e Ieesuꞌ pa soe peꞌ, pan eꞌeꞌ se soe vapiun ta tah, kee se öt poë ko me manuh pa koreero teꞌ apaꞌpuh va pa kaman ko vateꞌ poë po vahutët. 21 Pare hi poë pan, “Apuh, emöm to nat e nem a soe me a tah nën to vavaasis nom sih to totoopin manih pa ma napan. Parën hikta nat nom pa naöp manih pa ëhnan apuh pa teꞌ, ahik, eën to vavaasis nom sih a ma napan a soe vih pe Sosoenën. 22 Soe ka möm ah, eꞌ vih kës e non pea pa heꞌ a takis manih pe Sisaꞌ, keꞌ a hik?”

23 Ivëhkëk e Ieesuꞌ to nat vur en po vakëën nee to nok manih peꞌ, ivëh keꞌ soe ke raoe pan, 24 “Vataare a neoꞌ öm ta pah moniꞌ. A ëhnan me o kahoꞌ peteh vëh to teꞌ non pa moniꞌ vëh?” Kee piun e Ieesuꞌ, pare soe pan, “Pe Sisaꞌ.”

25 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “A tah to vaneah non pe Sisaꞌ nöm se heꞌ e Sisaꞌ. Ka tah to vaneah non pe Sosoenën nöm se heꞌ e Sosoenën.”

26 Ivëh, kee hikta onöt ne a öt poë manih pa matëëra napan. Ee to pah kokoman vörep e ne pa soe ne Ieesuꞌ to piun raoe, ko pah vasup rakah ee.

Ee To Hi E Ieesuꞌ Pa Mët Me Sun Hah Pa Teꞌ

Matiu 22:23-33, me Mak 12:18-27

27 Ko Sëdiusi, ee o kum teꞌ to hikta vaman ne pan a nap mët se sun taneꞌ hah ee manih po vapeepe, to nö ee maꞌ manih pe Ieesuꞌ. 28 Pare hi e Ieesuꞌ pan, “Apuh, e Mosës to kiun voh ka ra a taateꞌ to soe va non manih pan, ‘Ta pah teꞌ se keh mët akuk eꞌ hikta vatvus ta pah koaꞌ manih pe köövo peꞌ, ke kea peꞌ me hah e köövo amop peꞌ, pareꞌ vatvus a koaꞌ se kon a ëhnan e kea peꞌ.’ 29 A tönim kën tom mahin me a pöök to teꞌ voh ne. A teꞌ a vamomoaan to vaen, pareꞌ mët en a hikta koaꞌ peꞌ. 30 Ka vapöök me en pe köövo, 31 ko vasuksuk no a vakön kea pee to nok va en nën, ivëh ka tönim me ra pöök kën tom mahin vameeme petpet voh e ne pe köövo pamëh, pare mët ee a hikta koaꞌ nee to vataman. 32 Po vasuksuk ne köövo pamëh to mët pet en. 33 Ko poen no a nap mët se sun hah, e köövo pamëh se teꞌ poꞌ non e köövo rakah peteh? A kën tom mahin to me voh poë vamanih pe köövo pee.”

34 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “O teꞌ oeteꞌ me o köövo va kuru to vavaen e ne. 35 Ivëhkëk, a napan varih ne Sosoenën to soe a ö nee to onöt e ne pa sun hah ko kon o toꞌtoꞌ va amot, o teꞌ poë varih hikta se vavaen hah ne. 36 Ee to teꞌ va ne manih po ankeroꞌ pe Sosoenën, pare hikta onöt ne a mët. E Sosoenën to kuin taneꞌ hah raoe po vapeepe, ivëh, kee teꞌ e ne a ma koaꞌ pe Sosoenën. 37 E Mosës me to vataare voh en pea pan a nap mët to susun hah e ne, manih po vahutët vëh neꞌ to kiun suk voh a ö no suraꞌ to ësës non o naon, pareꞌ soe pan,

‘E Sunön,

eꞌ e Sosoenën pe Abraham,

me eꞌ e Sosoenën pe Aësak,

me eꞌ e Sosoenën pe Jekop.’ Eks 3:6

38 Ivëh, ke Sosoenën hikta teꞌ non pan, eꞌ e Sosoenën pa nap mët. Ahik. Eꞌ e Sosoenën pa nap toꞌtoꞌ. Manih peꞌ, a napan kurus to teꞌ toꞌtoꞌ ne.”

39 E Ieesuꞌ to soe va nën, ka ma teꞌ vavaasis to nat ne o Vavaasis pe Mosës piun a soe peꞌ pan, “Apuh, a soe pën to paraꞌ vih.” 40 Kee naöp e ne pa hi hah e Ieesuꞌ ta ma meh hi.

E Ieesuꞌ To Hi O Parësiꞌ, Pan E Kristo Eteh

Matiu 22:41-46, me Mak 12:35-37

41 Ivëh, ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Vahvanih kee sosoe ne pan, e Kristo e koaꞌ pe Devit? 42 Ka manih po Puk Vahëh, e Devit koman to soe vavoh manih,

‘E Sosoenën to soe ke Devit pan,

“E Kristo e Sunön pën.”

‘Ke Sosoenën sosoe avoeꞌ ke non pe Kristo pan,

“Ihoꞌ ah manih pa papmatö peöꞌ,

43 ko teꞌ nom nën keꞌ onöt po poen nöꞌ se vahoꞌ o teꞌ varih to vakihat me a nom oah manih paan a matop pën.” ’ Sng 110:1

44 E Devit to popokaꞌ non sih e Ieesuꞌ Kristo e Sunön, ivëh, ke Kristo hikta teꞌ varoe non pan eꞌ e koaꞌ pe Devit. Ahik! Eꞌ to teꞌ me e non e Sunön peꞌ.”

A Nap Nat Pa Taateꞌ To Nonok Ne A Ma Taateꞌ Hat

Matiu 23:1-36, me Mak 12:38-40, me Luk 11:37-54

45 A ma napan kurus rakah varih to teꞌ ne to pënton ne a soe pe Ieesuꞌ. Keꞌ soe ke ro vamomhë peꞌ pan, 46 “Eöm se matop vavih nem po teꞌ vavaasis to nat ne o Vavaasis pe Mosës. Ee to iu rakah ne o ohop rë vih ne se ohop, pare nönö vah me ne. Ee to iu rakah ne pan a napan se soe potan avih manih pee pa ma ö totoaan. Pare iu rakah ne a ihoꞌ pa ma ö ihihoꞌ po teꞌ susunön manih koman a ma iuun hinhin soneꞌ, ko iu rakah ne a ö ihihoꞌ vavoh manih po vaënëën apuh. 47 Ee to vavakëën ne sih o köövo amop, pare kakaveo ne a ma moeh tah pee. Pare pikpiuk ne sih pa nok a ma hin rë. Manih po poen nee se teꞌ po vahutët, a pap napan poë varih se kon o kamis o pöh apuh oah rakah.”

21

A Köövo Arus To Heꞌ O Heꞌ Peꞌ Manih Pe Sosoenën

Mak 12:41-44

1 E Ieesuꞌ to teꞌ non koman a Iuun Hinhin Apuh ko epep vah non, pareꞌ ep in a ma teꞌ öt ö to vahoꞌ a ma heꞌ pee manih pa pokis vavahoꞌ moniꞌ. 2 Pareꞌ ep in e köövo amop arus to nö maꞌ, pareꞌ vahoꞌ o siꞌ pöök voaꞌ moniꞌ to matan va non manih pa poa toeaꞌ. 3 Ke Ieesuꞌ soe pan, “Eöꞌ to soe vaman rakah ka neöm, e köövo amop vëh to heꞌ oah rakah a moniꞌ to apuh oah e non pa ma napan. 4 Ka napan varih to teꞌ me ne a ma moniꞌ peo, to vahoꞌ ro a ma paeh manih pa ö vavahoꞌ moniꞌ. Ivëhkëk, e köövo vëh to kökööt rakah non pa moniꞌ, eꞌ to heꞌ vahik rakah en pa siꞌ moniꞌ neꞌ to öt non, pareꞌ hikta teꞌ hah me non ta meh moniꞌ marën a voen taëën.”

E Ieesuꞌ To Soe A Iuun Hinhin Apuh Se Takök En

Matiu 24:1-2, me Mak 13:1-2

5 A ma pah vamomhë pe Ieesuꞌ to vavasoe suk ne a Iuun Hinhin Apuh, ko soe pan, “O teꞌ to kon voh o vös ep vavih me a ma heꞌ no a napan to heꞌ manuh pe Sosoenën, pare vatëk vavih a iuun vëh.” Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, 6 “A ma tah varih kuru nöm to ep nem, o poen se tavus maꞌ no a hikta pah vös to onöt non a tok pa tonun a meh. Ahik. Eꞌe se taru kunah kurus ee maꞌ.”

7 Kee hi e Ieesuꞌ pan, “Apuh, o poen poanheh no a tah vëh se tavus? O vëknöm taeah se tavus momoaan maꞌ kemöm se nat nem a tah pamëh to öök vatët en maꞌ?”

E Ieesuꞌ To Soe Pan A Ma Punis Peo To Se Tavus Maꞌ

Matiu 24:3-14, me Mak 13:3-13

8 Ke Ieesuꞌ soe pan, “Eöm se matop vavih nem, o upöm teꞌ tomeꞌ piuk ka neöm. A nap peo rakah se nö maꞌ, pare popokaꞌ ne a ëhnaneoꞌ, pare soe vamanih pan, ‘Eöꞌ a teꞌ pamëh’, me ‘O poen to öök vatët en’, ivëhkëk, eöm se koe a vaman raoe. 9 Ka amot nöm se pënton a soe va po vapus, o vapus o pöh apuh rakah, a, paröm nat nem töhkak. A ma tah kurus varih se tavus momoaan ee, ivëhkëk, o poen hik po oeh to hikta se tavus ohoꞌ no maꞌ.”

10 Pareꞌ soe pet ke raoe pan, “A napan va pa pah muhin se sun, pare vapus me ee pa napan va pa meh muhin. Ka matop vih pa pah teꞌ sunön se sun, pareꞌ vapus me en pa teꞌ matop vih pa meh teꞌ sunön. 11 A rikrik se kö en pa ma meh muhin, ko maë apuh tavus en, me a ma nën mët apuh se tavus maꞌ pa ma pah muhin. Ka manih pa akis eöm se ep in a ma vëknöm apuh vaꞌnaöp me a ma moeh tah se tavus maꞌ.

12 Ivëhkëk, a ma tah kurus poë varih se meꞌ avoeꞌ e ne pa tavus ee he öt a neöm ko pah miröꞌ rakah ee peöm. Ee se vateꞌ a neöm po vahutët koman a ma iuun hinhin soneꞌ, ko vahoꞌ a neöm pa nohnoh. Ee to iu vöknah ne a ëhnaneoꞌ, pare me a neöm pa matëëro teꞌ susunön me manuh pa matëëra ma vu susunön va pa kaman, suk eöm to vaman paröm vavatet a nem neoꞌ. 13 Ka tah vaꞌih se vataare non a hanan nöm se vatvus ke raoe a Soe Vih peöꞌ. 14 Ivëh, köm se nat nem karë vovoh nem ataeah nöm se piun ke raoe, 15 eöꞌ koman se heꞌ a soe manih peöm, paröꞌ heꞌ a neöm o nat vih. Ko teꞌ varih nöm to vakihat me nem hikta antoen ne a pënton varo a soe peöm, me vöknah a soe vëh nöꞌ to heꞌ a neöm. 16 A ma teꞌ to vatët ne peöm vamanih pe tamëneöm, me sinaneöm, teꞌ poëëneöm, me kea peöm, me ra ma vamomhë peöm, ee se heꞌ a neöm manih pa ma teꞌ varih nöm to vakihat me nem. Ee se ip vamët a ma paeh peöm. 17 Amot no a ma napan peo se heve ov e ne peöm, suk eöm to vaman, paröm vatet a nem neoꞌ. 18 Ivëhkëk, ahik rakah ta paeh peöm no apeneah se ro. 19 Eöm se keh vaman vakis nem ko vatös me nem e Sosoenën, eöm se kon em po toꞌtoꞌ tamoaan.”

E Ieesuꞌ To Soe A Ö No A Vöön Jerusalëm Se Taseök En

Matiu 24:15-21, me Mak 13:14-19

20 “O poen nöm to ep in a vöön Jerusalëm no a nap vëvënsun to tavi poë, eöm se nat em, o poen taseök pa vöön to öök vatët en. 21 A napan varih to teꞌ ne manih pa muhin va Jiutiaꞌ ee se rusin manuh pa moeh totope. Ka napan varih to teꞌ ne koman vöön Jerusalëm ee se tavus këh maꞌ a vöön, ka napan varih to teꞌ tavus ne se koe a vos varuꞌ manih pa vöön pamëh. 22 O poen pamëh ne Sosoenën se piun hah a ma hat, ivëh, ka ma soe varih to teꞌ ne po puk vapenpen se tavus vaman. 23 Varenan rakah po köövo kikiuk me o köövo to vasisiꞌ ne ro koaꞌ sosoneꞌ! Manih po poen pamëh a punis o pöh apuh rakah se tavus manih po oeh. Suk o vakmis pe Sosoenën se nö maꞌ pa ma napan va Israël. 24 A nap peo se mët po rapis rë, ka ma meh nee se me varo pa meh muhin pa nohnoh, ko teꞌ varih to hikta teꞌ ne ro Jiuꞌ se miröꞌ a vöön, pare vaneah varuꞌ e ne pa vöön Jerusalëm, keꞌ onöt po poen vateꞌ pe Sosoenën.

A Hah Pe Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus

Matiu 24:29-31, me Mak 13:24-27

25 E Ieesuꞌ to soe pan, “A ma vëknöm se tavus maꞌ manih pa potan, me sivö me po vesun. Manih pa ma muhin kurus a napan se karë, pare naöp pa ö no a tahiꞌ to susupa va non. 26 A ma napan kurus se kokoman vörep e ne pa ep a ma tah varih se tavus maꞌ. Ka ma napan se vavito matan, suk ee to ep vaꞌnaöp a ma tah varih pa akis se vuꞌvuꞌ maꞌ suk e Sosoenën se kö o kikis vöh akis. 27 A ma tah varih se tavus, ka napan se ep a neoꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus se nö me maꞌ o kikis me o maaka apuh manih pa koman a unöh. 28 Ka amot no a ma tah poë varih se taneo pa tavus. Manih po poen pamëh eöm se sun, paröm ta peah na. Suk o poen ne Sosoenën se hehe a neöm to öök vatët en maꞌ.”

O Naon Vëh O Fik To Vëknöm E Non Po Poen Va Pa Ëh O Poen

Matiu 24:32-35, me Mak 13:28-31

29 Ke Ieesuꞌ heꞌ raoe a soe vapipinoꞌ, pareꞌ soe pan, “Eöm se ep po naon vëh o fik me a ma meh naon. 30 Eöm se keh ep a ma naon to töpkaꞌ vavoon, eöm se nat em, a parëm potan to taneo en. 31 Keꞌ teꞌ akuk va kov e non manih pa ö nöm se ep a ma tah varih se tavus maꞌ, eöm se nat em a Matop Vih pe Sosoenën to öök vatët en maꞌ.

32 Eöꞌ to soe vaman rakah ka neöm. A ma napan va kuru to hikta se mët vahik ne, ka ma tah poë varih se tavus ee maꞌ. 33 A akis me o oeh se hik ee, ivëhkëk, a soe peöꞌ to hikta se hik non, eꞌ se teꞌ tamoaan e non.”

Ea Se Vamatop Vavih No

34 Ke Ieesuꞌ soe pan, “Eöm se matop vavih rakah nem, tomeꞌ eöm kakaak vah nem ko sipak, paröm kokoman vörep nem a ma tah va po sionin. A vu taateꞌ pamëh se keh vöknah a neöm, köꞌ hah vöhkak a maꞌ neöm ko öt va ka neöm manih po vasuꞌ. 35 O poen pamëh se tavus manih pa napan kurus rakah varih to teꞌ ne manih po oeh. 36 Eöm se teꞌ vamatop tamoaan rakah nem, paröm hinhin nem pa ma poen kurus, ke Sosoenën se heꞌ a neöm o kikis. Ivëh, köm se vaniu këh a ma tah varih to se tavus maꞌ, ivëh köm se sun pa mataneoꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus.”

37 Pa ma potan kurus ne Ieesuꞌ to vavaasis non a ma napan manih mahën koman a Iuun Hinhin Apuh. Pa vameomin matan pa ma poen kurus ne Ieesuꞌ to nönö non manuh pa Tope Öliv. 38 Ka ma pöstakah kurus no a napan to nönö ne maꞌ ko tötönun ne manih mahën koman a Iuun Hinhin Apuh pa tënan o vavaasis peꞌ.

22

E Jiutas To Vikuh In E Ieesuꞌ Pa Nap Susunön

Matiu 26:1-5; 26:14-16, me Mak 14:1-2; 14:10-11, me Jon 11:45-53

1 O Poen Apuh Va Pa Taëën Hikto Is vëh nee to pokaꞌ ne o Pasovaꞌ to se tavus en. 2 O teꞌ susunön ësës heꞌ, me o teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës to nanaöp e ne pa napan, suk a napan to se vaꞌaus ee pe Ieesuꞌ pa ö no o teꞌ susunön se keh öt ee pe Ieesuꞌ.

3 Ke susun po oraꞌ hat hop en manih po kokoman pe Jiutas Iskariot. Eꞌ a teꞌ va pa vöön va Kariot, eꞌ a paeh va pa havun me a poa vamomhë pe Ieesuꞌ. 4 Eꞌ to nö, pareꞌ vahutët me maꞌ o teꞌ susunön ësës heꞌ, me o teꞌ susun po teꞌ utut manih pa Iuun Hinhin Apuh. Eꞌ to vavaiu vah këh non ta hanan neꞌ se vikuh vah va in e Ieesuꞌ manih pa koreere. 5 Ivëh, kee vaeö rakah ee, pare soe vaonöt pan, eꞌe se voen poë pa moniꞌ. 6 Ke Jiutas vaonöt en pa soe pee, ivëh, keꞌ iu vah këh e non ta hanan neꞌ se vikuh vah va in e Ieesuꞌ, pareꞌ heꞌ o teꞌ susunön ësës heꞌ pa ö no a napan kurus hikta nat ne.

A Poa Vamomhë To Vamatop O Pasovaꞌ

Matiu 26:17-25, me Mak 14:12-21, me Jon 13:21-30

7 A Taëën Apuh va pa Taëën Hikto Is va po Pasovaꞌ to tavus en. Manih po poen pamëh nee se ip a soneꞌ sipsip, pare nöh ko ëën manih po poen nee to popokaꞌ ne o Pasovaꞌ.

8 Ivëh, ke Ieesuꞌ vanö en pe Pitaꞌ pen e Jon, pareꞌ soe ke raoe pan, “Nö öm pom paröm vamatop maꞌ a taëën pea va pa Taëën Apuh vëh o Pasovaꞌ, ka se ëën.” 9 Ka poa vamomhë hi e Ieesuꞌ pan, “Eën iu nom a ö nemöm se vamatop maꞌ a taëën nih?” 10 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Eöm se vos manuh pa vöön va Jerusalëm, ka pah teꞌ vatatan me a neöm, to teꞌteꞌ nö non a nöh ruen, eöm se vatet eah manuh pa iuun neꞌ se ho. 11 Eöm pom se soe ke tövaneah pa iuun pamëh manih pan, ‘E Apuh to ihi no maꞌ oah pan, a piprom poanheh neöꞌ se vaënëën vaꞌpeh me a ma vamomhë peöꞌ a Taëën Apuh va po Pasovaꞌ?’ 12 Ka teꞌ pamëh se vataare en peöm pom pa piprom apuh vakin to teꞌ me non a pok ënëën me a ma ö ihihoꞌ to teꞌ vamatop keon e non. Köm se vamatop maꞌ a taëën pea manih pa piprom apuh pamëh.”

13 A, kee nö ee, pare taum ee pa ma tah vamanih pa ö ne Ieesuꞌ to soe a maꞌ, ko vamatop ee pa Taëën Apuh va po Pasovaꞌ.

E Ieesuꞌ To Vaëën Me A Ma Aposol

Matiu 26:26-30, me Mak 14:22-26, me 1 Körin 11:23-25

14 A aoaꞌ to tavus en ke Ieesuꞌ ihoꞌ pa ö ënëën to ëën vaꞌpeh me a ma aposol peꞌ. 15 Pareꞌ soe ke raoe pan, “Eöꞌ to iu ëën vaꞌpeh rakah me noꞌ neöm pa taëën vëh o Pasovaꞌ. Ka vasuksuk nöꞌ se teꞌ o kamis o pöh apuh rakah. 16 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, eöꞌ hikta se ëën hah rakah noꞌ a ö taëën vëh keꞌ onöt rakah po poen ne Sosoenën se kon hah a ma napan peꞌ manih pa Matop Vih peꞌ pa ö neꞌ se tavus a teꞌ Sunön va po oeh kurus.”

17 Ke Ieesuꞌ kon a kap voaën, pareꞌ soe vavihvih ke na e Sosoenën, pareꞌ soe, “Eöm se kon a kap voaën vëh ko pët kaak vaꞌpeh. 18 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, kuru me amot nöꞌ hikta se kaak hah noꞌ o voaën keꞌ onöt rakah manih po poen no a Matop Vih pe Sosoenën se tavus maꞌ.” 19 Keꞌ kon a ö taëën, pareꞌ soe vavihvih ke na e Sosoenën, pareꞌ kök a ö taëën pamëh, ko ki vakëkëh po vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Eꞌ vaꞌih a sionineoꞌ, nöꞌ to heꞌ marën a vaꞌaus a neöm. Eöm se nonok va nem manih marën a kokoman hah a neoꞌ.”* 20 Ee to ëën vahik ee keꞌ nok pet va en nën manih pa kap voaën neꞌ to kon, pareꞌ soe pan, “Eꞌ vaꞌih a kap voaën va po vatompoan voon va po eraꞌ koman peöꞌ nöꞌ to koꞌ marën a vaꞌaus a neöm.

21 “Ivëhkëk, ep öm, a teꞌ vëh se vikuh ka neoꞌ manih pa koreera nap hat, eꞌ to teꞌ vaꞌpeh me non peöꞌ manih. 22 Eöꞌ, e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se suk o manin pe Sosoenën pa ö nöꞌ se mët. Ivëhkëk, varenan rakah pa teꞌ vëh to vikuh ka neoꞌ manih pa koreera nap hat.” 23 E Ieesuꞌ to soe va nën, kee vaiihi koman va i ne manih pan, “Eteh vëh se nok pa taateꞌ pamëh?”

O Vamomhë To Vaato Vaheve Suk Ne Eteh E Sunön

24 Ko vamomhë vaato vaheve koman hah ee, suk eteh e sunön pee. 25 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “A ma teꞌ sunön varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to teꞌ me ne po kikis apuh marën a matop a ma napan, pare soe pan, ee to vavaꞌaus e ne pa napan poë varih. 26 Ivëhkëk, eöm se koe a nok va nën, a teꞌ se susun ka non eöm, a teꞌ pamëh se tavus a teꞌ vasuksuk rakah. Ka teꞌ se susun ka no neöm eꞌ se teꞌ va non manih pa teꞌ kikiu marën a vaꞌaus a neöm.

27 Eteh e sunön? A teꞌ pöꞌ vëh to ihoꞌ non, pareꞌ ënëën non, ha, keꞌ a teꞌ vëh to hak a taëën pareꞌ teꞌ maꞌ, ah? A teꞌ vëh to ihoꞌ non eꞌ kuru eꞌ e sunön. Ivëhkëk, eöꞌ to teꞌ noꞌ topnineöm, eöꞌ to teꞌ va noꞌ manih pa teꞌ kikiu marën a vaꞌaus a neöm, ivëh, ke eöm se ep ko vatet a taateꞌ pamëh.

28 O poen no a ma punöꞌ to tavus voh a neoꞌ, eöm to teꞌ vaꞌpeh me e nem peöꞌ, paröm hikta rusin këh a neoꞌ. 29 E Tamön to heꞌ voh en peöꞌ pa matop vih, keꞌ teꞌ va kov e non manih peöꞌ to heꞌ a neöm a matop vih. 30 Ka manih pa matop vih peöꞌ, eöm se ëën, paröm kaak em manih pa tevo, paröm ihoꞌ pa ma ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön, ko matop nem o havun me o pöök vuteꞌ va Israël.”

E Ieesuꞌ To Soe A Ö Ne Pitaꞌ Se Heꞌ Tonun Poan

Matiu 26:31-35, me Mak 14:27-31, me Jon 13:36-38

31 Ke Ieesuꞌ soe pan, “Saëmon, pënton no mah. E susun po oraꞌ hat to kon en pa soe vaonöt manih pe Sosoenën pa ö neꞌ se punöꞌ o vaman peöm, vamanih pa ö no a teꞌ kikiu to pitöꞌ va in a ma kuma uriꞌ këh a ma teꞌ a vihvih. 32 Ivëhkëk, eöꞌ to hinhin suk a noꞌ oah e Saëmon, ko vaman pën manih peöꞌ se nat non kuꞌ vahik. Ka amot no vaman pën se teꞌ kikis hah non kën se tarih hah maꞌ manih peöꞌ, ko se vaꞌaus a ma kea pën.”

33 Ke Pitaꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “Apuh, eöꞌ to vamatop e noꞌ pa nohnoh me mët vaꞌpeh me oah.” 34 Ke Ieesuꞌ soe ke Pitaꞌ pan, “Eöꞌ to soe ka oah, nös pa popoen no e toaꞌ oeteꞌ se meꞌ avoeꞌ e non pa tö, kën kukön soe eom pan, eën to hikta nat nom peöꞌ.”

A Soe Va Po Kove Moniꞌ, Me O Rapis Rë

35 Ke Ieesuꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Moaan voh nöꞌ to vanö a neöm köm hikta teꞌ voh nös ta moniꞌ, me to kove, me ta meh poa suꞌ. Ka manih po poen pamëh eöm to kökööt pöꞌ voh nem ta pah tah, keꞌ ahik?”

Kee soe pan, “Ahik!”

36 Ke Ieesuꞌ kokoman non a ma tah se tavus amot manih pa ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke raoe pan, “Kuru vëh a teꞌ se keh öt non ta moniꞌ me to kove eꞌ se kon en. Ka teꞌ a hikto rapis rë, eꞌ se vavoen to ohop peꞌ ka moniꞌ neꞌ to kon eꞌ se voen to rapis rë.† 37 Eꞌ to kiun non po puk pe Sosoenën pan,

‘Ee to ep vavoh e ne poë manih pa teꞌ hat.’ Ais 53:12

A ma napan se nok a ma tah hat manih peöꞌ, keꞌ vapuh en pa ö no a soe pe Sosoenën to kiun va non.” 38 Kee soe pan, “Apuh, ep ah, emöm to teꞌ me nem po pöök rapis rë manih!” Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Eꞌ to onöt en, koe a vaato suk o rapis rë.”

E Ieesuꞌ To Hinhin Non Manih Gëtsëmaniꞌ

Matiu 26:36-46, me Mak 14:32-42

39 E Ieesuꞌ to tavus këh en pa piprom vakin vëh nee to teꞌ ne manih pa vöön va Jerusalëm, pareꞌ nö en manuh Tope Öliv, vamanih pa ö neꞌ to nonok tamoaan va non. Ka ma vamomhë peꞌ nö vaꞌpeh me ee peꞌ. 40 Ee to öök ee pa ö pamëh ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Eöm se hinhin nem, ka punöꞌ se nat non a vöknah o vaman peöm.” 41 Ke Ieesuꞌ këh huk amot en pee, pareꞌ vatokon ko taneo en pa hin vamanih pan, 42 “Tamön, eën se nom iu rakah nom kën kon këh a neoꞌ o kamis vëh. Ivëhkëk, Tamön eën se nat nom suk o iu peöꞌ, ahik, eën se vatet varoe o iu koman pën.” 43 Ka ankeroꞌ pe Sosoenën nö maꞌ ko vasöë poan. 44 E Ieesuꞌ to haraꞌ rakah e non pa punis ko hin vakis oah rakah en. Ko hikiꞌ tavus va en manih po eraꞌ manih pa sionineah ko totopoꞌ e non manih po oeh.

45 E Ieesuꞌ to hin vahik en, pareꞌ nö maꞌ manih pa ma vamomhë peꞌ. Pareꞌ ep i ra raoe to koroh. O kokoman pee to punis, ivëh, nee to koroh taneꞌ ne. 46 Pareꞌ soe ke raoe pan, “Eöm koroh suk nem ataeah? Eöm se sun, paröm hinhin nem, ka punöꞌ se nat non a vöknah o vaman peöm.”

E Jiutas To Heꞌ E Ieesuꞌ Pa Koreero Teꞌ To Vakihat Me Ne Poë

Matiu 26:47-56, me Mak 14:43-50, me Jon 18:3-11

47 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, ka napan o pöh peo to nö ee maꞌ. A teꞌ vëh e Jiutas a paeh va po havun me a poa vamomhë, eꞌ to vamatan nö no maꞌ. Eꞌ to huk vatët maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pareꞌ uumaꞌ en peꞌ. 48 E Ieesuꞌ to soe ke Jiutas pan, “A taateꞌ uumaꞌ to vëknöm non a vakamöꞌ vaꞌpeh me e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus, Ivëhkëk, eën to uumaꞌ a neoꞌ pa heꞌ a neoꞌ pa koreero teꞌ to vakihat me a ne neoꞌ.”

49 Ko vamomhë varih to sun vatët ne pe Ieesuꞌ ep in a tah to kehkeh tavus non, pare soe pan, “Apuh, eën iu nom a ö möm se ip raoe po rapis rë ha?” 50 Ka paeh moes kurus en pa pap tenan matö pa teꞌ kikiu pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ.

51 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to ep in a tah vaꞌih, pareꞌ soe pan, “Antoen en.” Ke Ieesuꞌ vaket pa tenaneah keꞌ vih hah en.

52 Ke Ieesuꞌ soe ke ro teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ susun po teꞌ utut manih pa Iuun Hinhin Apuh, me ro teꞌ susunön po Jiuꞌ varih to nö maꞌ pa öt poë. Eꞌ to soe ke raoe pan, “Eöm nö maꞌ pa öt a neoꞌ, ko teꞌ em maꞌ pa ma rapis rërë, me a ma tanaon ke pan, eöm to nö maꞌ pa öt a teꞌ kakaveo, toh? 53 A ma poen kurus nöꞌ to teꞌ me voh e noꞌ peöm manih pa Iuun Hinhin Apuh. Ivëhkëk, eöm to hikta vahoꞌ a korem manih peöꞌ. Ivëhkëk, o poen vëh eꞌ o poen peöm. Kuru o kikis va pa popoen to onoah en.”

E Pitaꞌ To Vonih In E Ieesuꞌ

Matiu 26:57-58; 26:69-75, me Mak 14:53-54; 14:66-72, me Jon 18:12-18; 18:25-27

54 Ka napan öt ee pe Ieesuꞌ, pare me ee peꞌ manuh pa iuun pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ. E Pitaꞌ to suksuk amot nö e non maꞌ pa napan to meeme nö ne e Ieesuꞌ. 55 A suraꞌ nee to vaës havin a iuun ko maꞌkis ne, ke Pitaꞌ to ihoꞌ vaꞌpeh me non raoe. 56 A pah köövo kikiu to ep in e Pitaꞌ to maꞌkis non, pareꞌ soe pan, “A teꞌ me vëh to teꞌ vaꞌpeh me voh no maꞌ e Ieesuꞌ.”

57 Ivëhkëk, e Pitaꞌ to vonih pareꞌ soe pan, “Köövo, eöꞌ to hikta nat noꞌ pa teꞌ vëh.”

58 A siꞌ ö to oah en ka meh teꞌ ep in e Pitaꞌ pareꞌ soe pan, “Eën me a meh teꞌ va po vakum peꞌ.” Ivëhkëk, e Pitaꞌ to vonih rakah en pareꞌ soe pan “Voe, eöꞌ ahik!”

59 A siꞌ ö keꞌ pah aoaꞌ en, ka meh teꞌ soe pan, “Pöh man rakah, a teꞌ vëh to teꞌ vaꞌpeh me voh non poan, suk eꞌ a teꞌ va Galiliꞌ.”

60 Ivëhkëk, e Pitaꞌ to vonih vakis pareꞌ soe pan, “Pöh man rakah, eöꞌ to hikta nat noꞌ pa tah nöm to sosoe nem.” Varuꞌ vakomanih e toaꞌ oeteꞌ to tö en. 61 Ke Apuh tarih, pareꞌ kuteꞌ na e Pitaꞌ, keꞌ koman hah a soe ne Apuh to soe vu ke maꞌ poan pan, “Manih po poen vëh e toaꞌ se meꞌ e non pa tö, kën kukön soe eom pan, eöꞌ to hikta nat noꞌ peꞌ.” 62 Ke Pitaꞌ puh rakah en po tamak, pareꞌ tavus, ko pah ook suntan rakah en.

O Teꞌ Utut To Kö E Ieesuꞌ, Pare Töstös Poë

Matiu 26:67-68, me Mak 14:65

63 Ka nap utut varih to öt e Ieesuꞌ, pare vavovoeak poë ko töstös ee peꞌ. 64 Ee to kupkup a mataneah po rara, pare hi poë pan, “Pokaꞌ oon voh ah, eteh to tös a oah?” 65 Pare pah soe ee pa ma soe hat to vöknah e ne peꞌ.

Ee To Vateꞌ E Ieesuꞌ Po Vahutët

Matiu 26:59-66, me Mak 14:55-64, me Jon 18:19-24

66 Pa pöstakah rakah no a ma Kum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ to vakum ee. Ee o teꞌ varih, o teꞌ susunön ësës heꞌ, me o teꞌ vavaasis to nat ne o Vavaasis pe Mosës, me a ma meh teꞌ susunön po Jiuꞌ to vatötönun, pare me e Ieesuꞌ manuh po vakum pee. 67 Kee hi poë pan, “Soe ka möm ah, eën kuru e Kristo, oh?”

Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Eöꞌ se keh soe ka neöm, eöm hikta se vaman nem neoꞌ. 68 Köꞌ se keh hi a neöm ta hi, eöm hikta onöt nem a piun a hi peöꞌ. 69 Ivëhkëk, kuru me amot eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se ihoꞌ noꞌ pa papmatö pe Sosoenën A Kikis Vi.”

70 Ivëh keꞌe kurus, hi poë pan, “Eën e Koaꞌ pe Sosoenën, ha?”

Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöm to soe koman em. Eöꞌ kuru, ivëh.”

71 Kee soe ee pan, “Ea to hikta iu pënton no ta ma meh soe to taneꞌ po upöm teꞌ pa vateen eah pa hat. Eꞌ a ma soe koman peꞌ ivarih na to pënton moaan voh ee to antoen e ne pa vateen eah pa hat.”

23

E Ieesuꞌ To Sun Po Vahutët Matan E Ponsius Paëlat

Matiu 27:1-2; 27:11-14, me Mak 15:1-5, me Jon 18:28-38

1 Ko Kum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ poë varih to me ee pe Ieesuꞌ manuh pe Ponsius Paëlat. 2 Pare taneo ee pa vateꞌ e Ieesuꞌ po vahutët. Ee to soe pan, “Emöm to taum a teꞌ vëh to me vapiun a napan pemöm. Me eꞌ to soepip a möm pa heꞌ a takis moniꞌ manih pe Sisaꞌ, pareꞌ sosoe non sih pan, eꞌeꞌ e Mesaëaꞌ se tavus en, eꞌ a teꞌ Sunön.

3 Ke Paëlat hi e Ieesuꞌ pan, “Eën e sunön po Jiuꞌ, ha?”

Ke Ieesuꞌ piun a soe pe Paëlat, pareꞌ soe pan, “Eën koman to soe va nën.”

4 Ke Paëlat soe ke ro teꞌ susunön ësës heꞌ, me a napan pan, “Eöꞌ to hikta taum ta pah hat manih pa teꞌ vëh.”

5 Ivëhkëk, ee to soe vakis ee maꞌ pan, “Eꞌ to heꞌheꞌ soe non pa vaheve a napan varih pa muhin va Jiutiaꞌ, pan ee se pënton varo a kaman va Room. Eꞌ to taneo voh maꞌ pa muhin va Galiliꞌ ko öök maꞌ manih. Eꞌ to kunkuin o kokoman pa ma napan po vavaasis peꞌ, kee heve ko pënton varo a kaman.”

E Ieesuꞌ To Teꞌ Po Vahutët Matan E Hëërot

6 E Paëlat to pënton a tah vaꞌih, pareꞌ hi raoe pan, “A teꞌ vaꞌih eꞌ a teꞌ va Galiliꞌ, ha?” 7 A napan to soe pan, e Ieesuꞌ a teꞌ va Galiliꞌ, pa ö oeh ne Hëërot to matop non. Ivëh, ke Paëlat vanö en pe Ieesuꞌ manuh pe Hëërot, suk e Hëërot me to teꞌ non manih Jerusalëm.

8 E Hëërot to ep in e Ieesuꞌ ko pah vaeö rakah en. Suk eꞌ to pënton voh non sih a ma soe va peꞌ manih po upöm teꞌ. Ivëh, keꞌ iu ep voh non e Ieesuꞌ se nok ta pah tah vatoksean keꞌ ep pa mataneah. 9 Ivëh, ke Hëërot hi en pe Ieesuꞌ pa ma hi peo, ivëhkëk, eꞌeꞌ to hikta piun ta pah hi pe Hëërot. 10 Ko teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ vavaasis to nat ne o Vavaasis pe Mosës to huk vatët ee maꞌ, pare vateꞌ vakis ee pe Ieesuꞌ po vahutët. 11 E Hëërot me a ma nap vëvënsun peꞌ to pah kö ee pe Ieesuꞌ, pare soe vavahat ee peꞌ. Ko kon o ohop o pöh vih, pare ohop e Ieesuꞌ ko vanö hah ee peꞌ manuh pe Paëlat. 12 Moaan voh e Hëërot pen e Paëlat to vakihat ne, ivëhkëk, po poen pamëh ee pon to tavus ee a poa vakamöꞌ.

E Paëlat To Soe A Ö Nee Se Ni E Ieesuꞌ Pa Kuruse

Matiu 27:15-26, me Mak 15:6-15, me Jon 18:38-40; 19:1-16

13 Ke Paëlat vaoe o teꞌ susunön ësës heꞌ, me ra nap susunön, me a ma napan, kee vatönun maꞌ. 14 Keꞌ soe ke raoe pan, “Eöm to me maꞌ a teꞌ vëh manih peöꞌ, paröm soe ka neoꞌ pan, eꞌ to vapiun a taateꞌ pa napan. Köꞌ ihi noꞌ eah a ma soe poë varih pa matëëneöm. Eöꞌ to hikta taum ta pah hat manih pa teꞌ vëh pa ma tah varih nöm to vateꞌ suk eah po vahutët. 15 E Hëërot me to hikta taum ta pah hat manih peꞌ, ivëh, neꞌ to vahah taneꞌ maꞌ poan manih pea. A teꞌ vaꞌih to hikta nok ta pah hat neꞌ se mët suk. 16 Ivëh köꞌ se rëp eah, paröꞌ vahah eoꞌ peꞌ.” 17 Manih koman a ma kirismas kurus po Pasovaꞌ a taateꞌ to soe non pan, e Paëlat se vatvus hah a pah teꞌ këh a nohnoh keꞌ hah manuh pa napan.

18 Ivëh ka napan kurus rakah pët taoa, pare soe maꞌ pan, “Ip vamët a teꞌ manem, ko vahah maꞌ e Barabas manih pemöm.” 19 E Barabas to taneo voh o vapus me a kaman manih Jerusalëm, pareꞌ ip vamët voh a teꞌ. Ivëh, kee vanö poë pa nohnoh. 20 E Paëlat to iu vahah vavih e non pe Ieesuꞌ, ivëh, keꞌ hi a napan. 21 Ivëhkëk, a napan to pët taoa pare soe maꞌ pan, “Ni öm eah pa kuruse! Ni öm eah pa kuruse!”

22 Ke Paëlat vakön hi en pee pan, “Suk ataeah, a hat taeah neꞌ to nok?” Eöꞌ to hikta taum ta pah hat manih peꞌ to onöt non a ö na se ip vamët suk eah. Ivëh, köꞌ se rëp eah, paröꞌ vahah nös eah.”

23 Ivëhkëk, ee to taoa suntan rakah ee pan, e Paëlat se ni e Ieesuꞌ pa kuruse. A soe kikis pee to vöknah en po kokoman pe Paëlat. 24 Ivëh, ke Paëlat vatet en pa soe pa napan, pa ni e Ieesuꞌ pa kuruse. 25 E Paëlat to vahah en pe Barabas a teꞌ to nö voh pa nohnoh, suk eꞌ a teꞌ ipip teꞌ, me eꞌ to taneo voh o vapus. E Paëlat to vatet en po iu pa napan, ivëh, keꞌ varakah ke na e Ieesuꞌ manuh pa koreera nap vëvënsun peꞌ pan, ee se ip vamët poë.

Ee To Ni Ee Pe Ieesuꞌ Pa Kuruse

Matiu 27:32-44, me Mak 15:21-32, me Jon 19:17-27

26 Ka nap vëvënsun meeme nö ne e Ieesuꞌ ko ep in e Saëmon a teꞌ va Saëriniꞌ to vovos nö non Jerusalëm, to taneꞌ maꞌ muhin. Ka nap vëvënsun taꞌ vakis e Saëmon pan, eꞌ se vatok a kuruse pe Ieesuꞌ ko suksuk nö me non poan.

27 Ka napan me ro köövo o pöh peo to vavatet nö ne e Ieesuꞌ pa ö vöh nee se ni poë. Ee to tamak ko okook ne poë. 28 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to nat e non pan a vöön va Jerusalëm se hat amot en. Ivëh, keꞌ tarih hah maꞌ, ko soe ke raoe pan, “Eöm o köövo va Jerusalëm, eöm se nat nem okook varoe a nem neoꞌ, eꞌ to vih non peöm se ook hah ëm me a ma koaꞌ peöm. 29 Suk, amot o poen se tavus maꞌ no a napan se soe pan, ‘O köövo vavavihi me o köövo varih to hikta vasisiꞌ ne o koaꞌ, eꞌe se vaeö rakah, suk ee ro hikto koaꞌ!’ 30 Manih po poen pamëh, ‘Nee se soe ke ra ma tope apapuh, “Eöm se tatahoe töön maꞌ möm”, me a ma tope sosoneꞌ, “Eöm se kopös a möm!” Kemöm mët vëhöꞌ këh a ma punis varih.’ 31 Kuru nee to nok ee pa taateꞌ vëh manih po naon to teꞌ non o hunun, ivëh, kee se nok poꞌ ataeah manih po naon to rak en?”*

32 A nap vëvënsun to me ee maꞌ pa poa teꞌ hëkhëk to ip vaꞌpeh me e Ieesuꞌ. 33 Ee to tavus ee pa tope nee to popokaꞌ ne a ö to matan va non manih po Kahoꞌ In A Teꞌ Mët, pare ni ee pe Ieesuꞌ nën. Pare ni pet me ee pa poa teꞌ kakaveo pa ö pamëh. A paeh pa papmatö, ka meh pa papkiruk pe Ieesuꞌ. 34 Ke Ieesuꞌ soe pan, “Tamön, ihan anoe a ma hat pee, suk ee to hikta nat ne pataeah nee to nonok ne.” Ka nap vëvënsun vi a saatuꞌ to ko ut ne peteh ivëh, se kon a ma papaeh va pa ma ohop pe Ieesuꞌ.

35 Ka ma nap vavaaköm me o teꞌ susunön to sun ne, pare ut ne ko vavövöneꞌ ne e Ieesuꞌ pan, “Eꞌ to vaꞌaus voh a ma upöm teꞌ, eꞌ se keh teꞌ man e non pan, eꞌ e Kristo, a Teꞌ ne Sosoenën to vateꞌ maꞌ, a, eꞌ se vaꞌaus hah ea ko kunah këh maꞌ a kuruse.”

36 A nap vëvënsun me to vavövöneꞌ e ne pe Ieesuꞌ pa ö nee to nö vatët manih peꞌ, pare heꞌ poë o voaën voen vöknah. 37 Pare soe vamanih pan, “Eën se keh teꞌ vamaman e nom pan, eën e sunön po Jiuꞌ, a, eën se vaꞌaus hah eo.” 38 O kiun to teꞌ no maꞌ pasun a kuruse to soe va non manih pan, “IVAꞌIH A TEꞌ SUNÖN PO JIUꞌ.”

39 A paeh va pa poa teꞌ kakaveo poë varih to vavövöneꞌ me ne pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe pan, “Eën kov e Kristo, a teꞌ ne Sosoenën to vateꞌ maꞌ, ha? Havoh kën vaꞌaus hah eo, me emöm.”

40 Ivëhkëk, a meh peꞌ to pënton a soe vaꞌih, pareꞌ siröꞌ poan ko soe pan, “Teꞌ o kamis pën vamanih pa ö ne Ieesuꞌ to teꞌ va in o kamis. Eën hikta naöp nom e Sosoenën, ha? 41 Eꞌ to teꞌ vih e non pa ö nee se ip vamët a ra poꞌ, suk a ma taateꞌ hat pea. Ivëhkëk, a teꞌ vaꞌih to hikta nok voh ta pah hat.” 42 Ka teꞌ pamëh soe ke Ieesuꞌ pan, “Ieesuꞌ, koman a no maꞌ neoꞌ ah, pa ö sën tavus e Sunön pa Matop Vih va pa Vöön va Kin!”

43 Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Eöꞌ to soe vaman rakah ka oah, kuru eën se teꞌ vaꞌpeh me e nom peöꞌ manuh pa Vöön va Kin.”

E Ieesuꞌ To Mët En

Matiu 27:45-56, me Mak 15:33-41, me Jon 19:28-30

44-45 Pa topnin potan, pa 12 kirök no a popoen to kopös avoes en pa muhin, pareꞌ nö ko hik pa 3 kirök pa matanpoen Ko rara apuh vëh to han non manih pa Iuun Hinhin Apuh tasi topnin en pa poa tan. 46 Ke Ieesuꞌ pa tötö suntan en ko soe pan, “Tamön, eöꞌ to vahoꞌ nös o toꞌtoꞌ peöꞌ manem pa koreomah.” Eꞌ to soe vahik va ko nën, ko mët en.

47 E susun pa nap vëvënsun to ep in a tah vaꞌih, pareꞌ kë rakah en pa ëhnan e Sosoenën ko soe pan, “Pöh man rakah, a pop pa teꞌ vëh to paraꞌ totoopin.”

48 Ka nap vavaaköm ep in a ma tah varih to tanok manih pe Ieesuꞌ, ko tamak suntan rakah pare vos ee vöön. 49 Ka ma vakamöꞌ me a ma köövo varih to vatet taneꞌ voh maꞌ e Ieesuꞌ manuh Galiliꞌ to sun varo e ne maꞌ, pare ep e ne na pa ma tah to tanok manih pe Ieesuꞌ.

Ee To Vahoꞌ A Sionin E Ieesuꞌ Koman A Top Vös

Matiu 27:57-61, me Mak 15:42-47, me Jon 19:38-42

50-51 E Jeosëp a teꞌ va Arimatiaꞌ no a pop peꞌ to vih. Eꞌ voh a meh teꞌ to teꞌ hop non po Kum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ. Eꞌ to hikta vapöh kokoman me voh non o upöm, pan ee se ip e Ieesuꞌ, pareꞌ anoeh voh non a Matop Vih pe Sosoenën. 52 E Jeosëp to nö manuh pe Paëlat ko hin poan pan eꞌ se herep a sionin e Ieesuꞌ këh a kuruse. Keꞌ vaonöt ken peꞌ. 53 Ivëh, keꞌ herep en pa sionin e Ieesuꞌ ko pöm vavih en pa sionineah po rara kakaare, pareꞌ teꞌ en manuh pa top vös nee to hikta vahoꞌ moaan voh ta meh teꞌ pa top vös pamëh. 54 O poen pamëh eꞌ o Vatönim, eꞌ o Poen Vamatop in o Poen Apaapo to taneo en.

55 Ko köövo varih to vatet taneꞌ voh maꞌ e Ieesuꞌ manuh Galiliꞌ, to pët nö me ee pe Jeosëp manuh pa top vös ko ep e ne pa ö neꞌ to vahoꞌ e Ieesuꞌ. 56 Ee to ep vahik ee, pa ö neꞌ to vahoꞌ a sionin e Ieesuꞌ, ko vos hah ee vöön, pare vamatop ee pa ma tah avoavuh vih marën a uh a sionin e Ieesuꞌ. Ee to vanot ne po Poen Apaapo vamanih pa ö no Vavaasis pe Mosës to soe va non.

24

E Ieesuꞌ To Sun Hah En

Matiu 28:1-10, me Mak 16:1-8, me Jon 20:1-10

1 Ka manih po poen vamomoaan in o nënkikiu, pa pöstakah rakah no köövo to nö po vapeepe to teꞌ non pa top vös. Ee to teꞌ nö ne a ma vanom ovoavuh vih varih nee to vamatop voh. 2 Pare taum ee pa vös nee to vahuk këh ee po hopaꞌ in o vapeepe. 3 Pare ho ee, ivëhkëk, ee to hikta ep in a sionin e Sunön Ieesuꞌ. 4 Ee to sun ko kokoman vörep e ne pa tah pamëh, to nun rakah ee, pare ep in a poa teꞌ to sun vatët ne, a ma ohop pee pon to kötköt rakah e ne maꞌ. 5 A kën köövo to naöp vörep ko ves e ne po oeh. Ivëhkëk, a poa teꞌ poë varih to soe ke raoe pan, “Suk ataeah, köm vavaiu vah e nem pa teꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ e non manih pa ö teꞌteꞌ pa nap mët? 6 Eꞌ to hikta teꞌ non manih, eꞌ to sun hah en. Eöm se koman hah na a soe vaꞌih neꞌ to heꞌ voh a neöm pa ö neꞌ to teꞌ voh non maꞌ Galiliꞌ. 7 Eꞌ to soe voh ka neöm pan, ‘Ee se heꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus manih pa koreera nap hat kee ni poë pa kuruse, ko vakön poen neꞌ se toꞌ ko sun hah en.’ ”

8 Ko köövo nat hah poꞌ ee pa soe vëh ne Ieesuꞌ to soe voh ke raoe. 9-10 A ma köövo poë varih to hah taneꞌ maꞌ po vapeepe, ivarih, e Mariaꞌ va Makdalaꞌ, ke Joanan, ke Mariaꞌ sinan e Jëmis. A ma meh köövo to teꞌ vaꞌpeh me voh ne raoe to vahutët ke ra havun me a paeh me a ma meh aposol a ma tah kurus varih to tanok. 11 Ivëhkëk, o aposol pe Ieesuꞌ to koman ne pan, o köövo to vavaakö e ne, ivëh, kee hikta vaman ne a soe pee. 12 Ivëhkëk, e Pitaꞌ to vavaveo rakah en manuh po vapeepe, pareꞌ kop ko ves hop na ko ep in a ma rara varoe to pet ne. E Pitaꞌ to hah en iuun, ko pah kokoman vörep e non pa tah vëh to tanok.

A Poa Teꞌ To Ep In E Ieesuꞌ Pa Hanan Va Ëmeus

Mak 16:12-13

13 Ka manih po poen avoeꞌ pamëh a poa teꞌ va pee to nönö ne pa siꞌ vöön nee to pokaꞌ ne Ëmeus. A hanan pamëh to taneꞌ non Jerusalëm, ko vos non Ëmeus to varo va non manih pa havun me a paeh kiromitaꞌ. 14 Ee pon to nönö nö ne, pare vavahutët suk nö ne a ma tah kurus varih to tanok. 15 Ee pon to vaiihi nö ne, ke Ieesuꞌ nö maꞌ, ko nönö nö me e non pee pon. 16 Ee to nönö nö e ne, ivëhkëk, ee to hikta nat ne eꞌ eteh, suk e Sosoenën to vapopoen e non pa matëëre, kee hikta inan ne poë. 17 Ke Ieesuꞌ hi raoe pon, “Eöm vavahutët nö nem ataeah no man?” Eꞌ to soe vamanih kee sun ee, no kokoman pee to punis, kee ep vatamak e ne. 18 A paeh va pee pon a ëhnaneah e Kliopas to piun a soe peꞌ, ko hi poan pan, “Eën varoe rakah kuru a pah teꞌ va Jerusalëm to hikta nat nom pa ma tah varih to tavus pa ma poen varih to oah, ha?”

19 E Kliopas to soe va nën ke Ieesuꞌ hi raoe pan, “A ma taneah poë varih?” Kee to piun poë, pare soe pan, “A ma tah varih to tavus manih pe Ieesuꞌ va Nasarët. Eꞌ a teꞌ vanënën soe pamëh ne Sosoenën to vaonöt voh poan pan eꞌ se öt a kiu va pa teꞌ vanënën soe, me a ma tah kurus neꞌ to nonok non. Ivëh, ka napan to nat ne poë ko ep ne peꞌ to teꞌ me non o kikis va pa nok a ma tah kurus. 20 Ko teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ susunön pea o Jiuꞌ to vateꞌ poë pa koren a kaman, pan eꞌ se mët. Ka kaman vaonöt in a ö nee se ni poë pa kuruse. 21 Moaan voh emöm to vaman nem pan, eꞌ kuru a teꞌ vëh ne Sosoenën to vateꞌ voh maꞌ se hehe a napan va Israël. Kuru eꞌ o vakön poen pa ö no a tah pamëh to tavus. 22 A meh tah me, vu pa pöstakah no köövo va po vakum pemöm to vatoksean a möm pa ö ne to nö pa ep pa top vös. 23 Pare hikta ep in a sionin e Ieesuꞌ, pare hah maꞌ ko soe vamanih pan, ‘Eöm to ep maꞌ o ankeroꞌ pe Sosoenën, kee soe ka möm pan, e Ieesuꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ e non.’ 24 Ka ma upöm teꞌ va po vakum pemöm nö ee manuh pa top vös, pare ep va ee maꞌ manih pa ö no köövo to soe ava. Ivëhkëk, ee to hikta ep in a sionin e Ieesuꞌ.”

25 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Eöm pom to hikta maaka voh nem pa soe no teꞌ vanënën soe to soe voh. A komëneöm to ponkiꞌ avoeꞌ e non. 26 Eꞌ teꞌ vah va non nih? Eöm pom to hikta nat pöꞌ nem pa ö ne Kristo se teꞌ o kamis po vamomoaan, ka amot e Sosoenën se kunkuin taneꞌ hah poan pa nap mët, ko kë a ëhnaneah manuh pa vöön va kin.” 27 Ke Ieesuꞌ vamaaka ken pee pa ma soe to teꞌ suk koman hah e non peꞌ, taneo no maꞌ po Vavaasis pe Mosës, me o Vavaasis po Teꞌ Vanënën Soe.

28 Kee öök vatët ee maꞌ pa vöön vaꞌih nee to nönö ne pon, ke Ieesuꞌ nok va manih pan, eꞌ to iu oah e non. 29 Ivëhkëk, ee pon to soepip ee pe Ieesuꞌ, ko soe pan, “Eën se teꞌ vaꞌpeh me a no nös möm. A potan to kunah en, ka siꞌ ö hat keꞌ poen en.” Ivëh, ke Ieesuꞌ vos en vöön, ko teꞌ vaꞌpeh me e non pee iuun. 30 Kee ihoꞌ ee to ëën, ke Ieesuꞌ kon a taëën, pareꞌ soe vavihvih ke na e Sosoenën ko kökök ko heꞌ raoe se ëën. 31 Eꞌ to nok va nën ka poa matëëre maaka rakah, kee inan poꞌ poë eꞌ e Ieesuꞌ, keꞌ pah ro këh en pee. 32 Kee vavaasoe koman e ne pan, “Ea to vavarion nö vu no maꞌ hanan, keꞌ heꞌ en pea pa ma soe, pareꞌ vatvus rakah ken pea pa pusun in a soe va po Puk Vapenpen. Ivëh, ka ma kupu pea pah vaeö suntan rakah ee.”

33 Varuꞌ vakomanih ee pon to sun ko nö hah ee manuh Jerusalëm. Pare taum ee po havun me a paeh vamomhë, me a ma vakamöꞌ pee, kee teꞌ tönun e ne. 34 Kee soe ke raoe pan, “Pöh man rakah, e Sunön Ieesuꞌ to sun hah en, eꞌ to tavus en pe Saëmon.” 35 Ivëh, kee vamaaka ke pa ma meh pee pa ma tah kurus to tavus maꞌ manuh hanan. Ee to soe pan, “E Ieesuꞌ to kökök a taëën kemöm inan eah.”

E Ieesuꞌ To Tavus O Vamomhë Peꞌ

Matiu 28:16-20, me Mak 16:14-18, me Jon 20:19-23

36 O vamomhë to vaiihi suk avoeꞌ e ne pa ma tah poë varih ke Ieesuꞌ koman to nö maꞌ, pareꞌ sun topnin e non pee. Pareꞌ soe ke raoe pan, “A komëneöm se teꞌ moomo non.”

37 Ivëhkëk, eꞌe to töhkak ko naöp rakah ee, ko koman ne pan, eꞌ a apen a teꞌ to mët voh, ivëh nee to ep in. 38 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Suk ataeah, köm töhkak ka komëneöm ponkiꞌ? 39 Ep koman öm pa koreneoꞌ me a moneoꞌ vaꞌih. Vaket öm manih peöꞌ paröm nat. A apen a teꞌ to mët voh to hikta teꞌ me non to sionin me to soaꞌ vamanih pa ö nöm to ep va ka nem neoꞌ.”

40 Eꞌ to soe vamanih pareꞌ vataare en pa koren me a moneah manih pee. 41 Ee to pah vaeö suntan rakah ee pa ö nee to ep in e Ieesuꞌ, ivëhkëk, eꞌe to hikta vaman avoeꞌ ne. Ee to pah kokoman vörep e ne, ke Ieesuꞌ hi raoe pan, “Eöm to teꞌ me pöꞌ e nem ta ma taëën to pet non, ha?” 42 Kee heꞌ ee peꞌ pa ö iian makah. 43 Ke Ieesuꞌ öt a ö iian makah ko ëën en, ee he ep ne.

44 Keꞌ soe ke raoe pan, “Moaan voh eöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me voh a noꞌ neöm ko soe voh keoꞌ peöm. A ma tah kurus nee to kiun suk voh a neoꞌ manih po Vavaasis pe Mosës me manih po puk Vavaasis po Teꞌ Vanënën Soe me manih pa ma Vaëhëh, a ma tah kurus poë varih se tavus vaman rakah ee.”

45 Keꞌ vöhioꞌ ko vamaaka ken pee pa pusun in a soe pe Sosoenën to kiun non manih po Puk Vapenpen. 46 Pareꞌ soe ke raoe pan, “O Puk Vapenpen to soe va non manih pan, E Kristo se teꞌ o kamis ko vakön poen neꞌ se toꞌ taneꞌ hah pa nap mët. 47 Ka manih po ëhnan pamëh o vavaasis va pa taateꞌ panih no a napan varih po oeh kurus se vatet, ke Sosoenën se ihan anoe a ma hat pee. Eöm se taneo o vavaasis pamëh manih Jerusalëm. 48 Paröm vatvus rakah a ma tah vamanih pa ö nöm to ep vavoh. 49 Eöꞌ koman se vanö maꞌ manih peöm a Tuvuh Vasioꞌ, moaan voh ne Tamön to soe vaman voh. Ivëhkëk, eöm se teꞌ anoeh rakah nem pa vöön vëh keꞌ onöt a ö no o kikis va manuh pa vöön va kin se nö maꞌ manih peöm.”

E Sosoenën To Me Hah E Ieesuꞌ Manuh Pa Vöön va Kin

Mak 16:19-20, me Aposol 1:9-12

50 Ke Ieesuꞌ me en pa ma vamomhë peꞌ manuh sinten Bëtaniꞌ, pareꞌ kë a koreneah ko tapui raoe. 51 E Ieesuꞌ to tatapui non raoe, e Sosoenën he me peah en peꞌ manuh pa vöön va kin. 52 Kee vaeö rakah ko kë ee pa ëhnaneah ko vos hah ee manuh Jerusalëm. 53 Pa ma poen kurus rakah nee to teꞌ vaꞌpeh ne pa Iuun Hinhin Apuh pa kë tamoaan a ëhnan e Sosoenën.

* 2:22: [... o Vavaasis pe Mosës] E Sosoenën to heꞌ koe a ma Vavaasis varih pe Mosës manih pa napan va Israël. Ep na pa tonun o Puk to teꞌ non a Kölösöriꞌ pa maaka vavih a tah no o Vavaasis pe Mosës to soe non.

† 2:22: O Vavaasis pe Mosës to soe non pan e köövo to vahuh se anoeh voh non o 40 poen pareꞌ heꞌ o heꞌ peꞌ marën a vavoon hah ea.

* 6:15: A to Sërat, a pap teꞌ varih to vakihat me voh ne o teꞌ susun va pa kaman va Room.

* 9:9: Eën se ëh o vahutët pa ö ne Hëërot to ip vamët e Jon Tövapupui manih po Puk pe Matiu 14:3-12.

† 9:14: O köövo me o koaꞌ to teꞌ e ne nën, ivëhkëk, ee to hikta ëh vaꞌpeh raoe. Ee to ëh varoe a nap oeteꞌ.

* 10:11: A taateꞌ pamëh to vataare non pan, a ma vamomhë to rës suk a napan to hikta vaman ko pënton. Ivëh, ke Sosoenën rës pet e non pa napan va pa vöön pamëh.

† 10:32: O Livaë o to Jiuꞌ to vaꞌaus ne o teꞌ ësës heꞌ.

‡ 10:33: A teꞌ vëh to taneꞌ maꞌ pa muhin va Samëriaꞌ. O Jiuꞌ to vaman voh ne pan a napan va Samëriaꞌ to hikta teꞌ ne a ma napan pe Sosoenën, suk ee to hikta vasunön vatotoopin ne e Sosoenën. Ivëh, ko Jiuꞌ me a napan va Samëriaꞌ to hikta teꞌ vaꞌpeh voh ne pa taateꞌ vakum vaꞌpeh.

* 13:1: E Paëlat voh a teꞌ susun manih pa muhin va Jiutiaꞌ.

* 15:1: O teꞌ kokon takis, eꞌe a nap kakaveo, suk eꞌe to kokon oah ne a ma teꞌ moniꞌ pee pa moniꞌ rakah nee se kon.

† 15:8: Manih pa muhin va Israël, a napan to kokon ne a drakmaꞌ, eꞌ o voen va pa kiu pa pah potan.

* 17:37: E Ieesuꞌ to soe vapipinoꞌ a ö no a soe peꞌ se tavus vamaaka pa matëëra napan. Eꞌ to teꞌ va non manih pa taateꞌ po növan ënëën tah mët. A ëhnëëro növan poë varih, o valjah. O növan poë varih to ënëën varoe ne sih a ma tah mët to taneo ne pa koa. A ma valjah peo to nönö ne maꞌ marën a ëën a tah mët. O teꞌ se keh ep a ma valjah peo to vatvi ne kin, ee to nat ee pan a tah mët to teꞌ non nën. Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih pa ö no a napan se ep e Ieesuꞌ se hah vamaaka va maꞌ, eꞌ to hikta se vavakoaan nö non maꞌ.

* 19:26: E Ieesuꞌ to hikta vavaasis varoe suk non a moniꞌ. Eꞌ to vavaasis non pan e Sosoenën se kë o teꞌ varih to nonok vavih ne a kiu neꞌ to soe ke voh raoe pa nok, keꞌ se heꞌ raoe a ma meh kiu apuh oah. E Sosoenën hikta se kë non a teꞌ vëh neꞌ to heꞌ poan a kiu, keꞌ hikta nok vavih. Eꞌ se kon hah këh en peꞌ pa kiu vëh neꞌ to heꞌ voh poan.

* 22:19: A ma paeh teꞌ natnat to koman ne a soe vëh ne Ieesuꞌ to soe voh, ne Luk koman to hikta kiun voh, ivëhkëk, a meh teꞌ to kiun suksuk hah.

† 22:36: A pusun in a soe vapipinoꞌ pe Ieesuꞌ pa voen o rapis rë to teꞌ va non manih. Eën se këh hikta vamatop nom pa sun vakis po vaman pën, eën se vamatop vavih rakah nom pa sun vakis.

* 23:31: A ma tah varih se keh tanok ee manih peöꞌ, o naon va po toꞌtoꞌ, ataeah poꞌ se tanok manih peöm o naon vëh to rak ee.

JON

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

JON

E Jon, eꞌ a paeh va pa havun me ra poa vamomhë pe Ieesuꞌ. A ma tëëm peo neꞌ to nönö vaꞌpeh vah me voh non e Ieesuꞌ pa ep a kiu me a pënton o vavaasis peꞌ. Ivëhkëk, e Mak pen Matiu ke Luk, ee to kiun vovoh voh ee pa ma teꞌ puk pee, ke Jon pah kiun suksuk poꞌ o teꞌ puk peꞌ.

Ea se keh ep a ma kinkiun pe Jon, ea se ep va e manih pan, a meh teꞌ ivëh to kiun, ivëhkëk, eꞌeꞌ koman ivëh to kiun. Pareꞌ hikta iu kë koman hah a non, ivëh neꞌ to soe suk vamanih pan, “A ma vamomhë peꞌ to soe,” eꞌ hikta soe “A ma vamomhë peꞌ emöm to soe.”

A ma kirismas peo to oah ee, ka napan vanun e pa mët pe Ieesuꞌ, me a sun hah peꞌ, me a peah peꞌ manuh pa vöön va kin. Eꞌ a pusun in a tah ne Jon to iu kiun suk ka rora a napan kurus a soe pe Ieesuꞌ. A Tuvuh Vasioꞌ to heꞌ eah o nat keꞌ kiun o kiun vaꞌih, ka manih pa soe vaꞌih ea kurus rakah se vaman.

Manih po taneo in o kiun peꞌ, e Jon to soe vamaaka ken pea pa teꞌ vëh e Kristo. E Kristo to teꞌ vaꞌpeh tamoaan me voh e non pe Sosoenën. Ivëh ke tamaneah vanö maꞌ eah manih po oeh vëh marën a hehe a ra. E Sosoenën to vataare koe hah ea manih pea pe Kristo, pan ea se ep i neah para maaka eah. Ivëh, ka meh ëhnan e Kristo ivëh, A Teꞌ to vatvus e Sosoenën. E Jon me to vavaato suk non a ma vu tah vatoksean varih ne Ieesuꞌ to nonok voh non, marën a ö na se ëh para nat vavih va no manih pan e Ieesuꞌ e koaꞌ vamaman pe Sosoenën. Ivëhpëhkëk, o Jiuꞌ peo rakah to hikta iu ne e Ieesuꞌ, ivëh, ne to ip vamët suk voh poë.

1

E Kristo A Teꞌ Ne Sosoenën To Vanö Maꞌ Manih Po Oeh

1 Po taneo rakah voh, pö no a ma moeh tah kurus to meꞌ avoeꞌ voh e ne pa tavus, a Soe he teꞌ voh e non. A Soe pamëh to teꞌ vaꞌpeh me voh e non pe Sosoenën, ka Soe pamëh eꞌ koman voh e Sosoenën. 2 Ka Soe pamëh to teꞌ vaꞌpeh me voh e non pe Sosoenën pa taneo in a ma moeh tah kurus. 3 Ka ma moeh tah kurus poë varih, no a Soe pamëh to nok voh manih po kikis ne Sosoenën to heꞌ poan, a hikta pah tah to tavus ke maꞌ pa ta meh hanan. Ahik, a ma moeh tah kurus poë varih to tanok voh no a Soe to soe kee tavus. 4 Manih peꞌ no a ma tah kurus to kon taneꞌ voh o toꞌtoꞌ, ka Soe pamëh to tavus va en manih po maaka, marën a vaasis a napan a soe vëh a man rakah. 5 Eꞌ o Maaka pamëh to vamaaka non a popoen, ka popoen hikta onöt non a kopös poan.

6 E Sosoenën to vanö voh maꞌ a pah teꞌ teꞌteꞌ soe. A ëhnaneah e Jon Tövapupui. 7 Eꞌ to nö maꞌ pa vatvus a soe va po Maaka pamëh manih pa napan. Ka napan tënan a soe, pare vaman ee. 8 E Jon koman to hikta teꞌ non pan eꞌ o Maaka pamëh. Ahik, eꞌ to nö maꞌ pa vatvus a soe va po Maaka pamëh manih pa napan. 9 O Maaka man pamëh to nönö nö non maꞌ manih po oeh pa vamaaka a napan.

10 A Soe varoe to teꞌ voh non manih po oeh, ko oeh pamëh ne Sosoenën to nok koe voh manih peꞌ, ivëhkëk, a napan to teꞌ ne po oeh pamëh to hikta inan ne poë. 11 Eꞌ to nö voh manih pa napan va pa muhin koman peꞌ, ivëhkëk, a napan poë varih to hikta haraꞌ vaeö ne, pare hikta öt poë. 12 Ivëhkëk, o teꞌ varih to öt poë, pare vaman poë, neꞌ to heꞌ en pee pa tasun, kee tavus ee o pus koaꞌ pe Sosoenën. 13 A napan poë varih to hikta tavus voh o pus koaꞌ pe Sosoenën manih po eraꞌ pe taman pen sinan, keꞌ manih po haharaꞌ va po sionin, me manih po haharaꞌ pa teꞌ. Ahik, ee to panih a ma taateꞌ hat pee ke Sosoenën kon raoe kee tavus ee o pus koaꞌ peꞌ.

14 A Soe pamëh to tavus teꞌ en, pareꞌ nö maꞌ ko teꞌ vaꞌpeh me e non pemöm. Kemöm ep em pa tasun apuh peꞌ. Ka tasun pamëh, eꞌ a tasun to vatoe me e non pa tasun pe Sosoenën. Ka tasun peꞌ to vataare a no möm pan, eꞌ a paeh ro a Koaꞌ ne Tamön to vanö maꞌ. Ke Koaꞌ pamëh to pah iu rakah e non pemöm, pareꞌ vataare vamaaka rakah en pemöm pa soe man to taneꞌ maꞌ manuh pe Sosoenën. 15 E Jon to vavatvus non a soe, pareꞌ soe pan, “Ivaꞌih a teꞌ nöꞌ to sosoe suk voh noꞌ, paröꞌ soe pan, ‘A teꞌ vëh se suk a maꞌ neoꞌ no a tasun peꞌ to teꞌ oah e non pa teꞌ tasun peöꞌ. Suk ataeah, eꞌ to teꞌ momoaan voh ke non peöꞌ.’ ”

16 Eꞌ to vih kurus ka rora, suk eꞌ to iu rakah a rora, ivëh, neꞌ se heꞌ suk a ra a ma tah vihvih va kuru me a ma teꞌ tah vihvih va amot. 17 E Sosoenën to heꞌ a ra o Vavaasis peꞌ manih pe Mosës. Ivëhkëk, e Sosoenën koman to vataare a ra o iu peꞌ, pareꞌ vakoe ke maꞌ a soe man va peꞌ manih pe Ieesuꞌ Kristo. 18 Ahik voh ta pah teꞌ to ep in e Sosoenën. Ahik rakah, a pah Koaꞌ ro pe Sosoenën vëh, eꞌ koman e Sosoenën, to teꞌ vatët tamoaan non sih manih peꞌ, pareꞌ vataare a ra a taateꞌ pe Sosoenën.

E Jon To Sosoe Vanat Non A Napan E Ieesuꞌ

Matiu 3:1-12, me Mak 1:7-8, me Luk 3:15-17

19 O teꞌ susunön po Jiuꞌ to vanö taneꞌ a ma pah teꞌ ësës heꞌ, me o Livaë* po Jiuꞌ manuh Jerusalëm kee nö ee manih pe Jon, pare hi poë pan, “Eën eteh?” 20 Ke Jon hikta naöp, eꞌ he soe vamaaka rakah ken pee pan, “Eöꞌ to hikta teꞌ noꞌ pan eöꞌ a teꞌ vëh ne Sosoenën to vateꞌ maꞌ keꞌ nö maꞌ, ivëh, no a napan to popokaꞌ ne sih poë e Kristo. 21 Ka ma pah teꞌ ësës heꞌ me o Livaë hi hahah kov ee peꞌ pan, “Eën poꞌ eteh? Eën kës e Elaëjaꞌ?” Keꞌ piun ra poë, pareꞌ soe pan, “Ahik!” Kee hi hahah kov ee peꞌ, “Keꞌ eën a teꞌ vanënën soe eh?” Keꞌ piun en, “Ahik!” 22 Ivëh, kee hi hahah kov ee peꞌ pan, “Ke eën rakah poꞌ eteh? Heꞌ a möm ah tapiun kemöm sih hah ko soe vanat o teꞌ varih to vanö a maꞌ möm. Eën se soe vamaaka ka möm eën eteh? 23 Ke Jon piun raoe, pareꞌ vahoꞌ a soe peꞌ manih pa soe voh pa teꞌ vanënën soe vëh e Aisaëaꞌ, pareꞌ soe pan,

“Manih pa moeh upin a rivoneoꞌ to teꞌ va non manih pa rivon a pah teꞌ to vavaoe non maꞌ pan,

‘Vatotoopin öm a hanan pe Sunön.’ ” Ais 40:3

24 Ka ma teꞌ varih no Parësiꞌ to vanö maꞌ, hi ee pe Jon pan, 25 “Eën se keh hikta teꞌ nom pan, eën e Kristo, me eën se keh hikta teꞌ nom pan, eën e Elaëjaꞌ, keꞌ a teꞌ vanënën soe, vahvapoꞌnih kën pupui nom a napan pa ruen? 26 Ke Jon piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to pupui noꞌ sih a napan pa ruen, ivëhkëk, eꞌ to teꞌ non a pah teꞌ to teꞌ vaꞌpeh me e non peöm manih, nöm to hikta nat nem peꞌ. 27 Keꞌ eꞌ a teꞌ ko pamëh to suk a maꞌ neoꞌ. Eöꞌ to hikta vih onöt noꞌ a ihan këh eah o uris vëh pa suꞌ peꞌ.”

28 A ma soe varih ne Jon to soe pa pap Jödën vöh manih pa vöön va Bëtaniꞌ. Manih pa vöön pamëh ne Jon to pupui non a napan pa ruen.

29 Ka muhin takah po meoh poen, ke Jon ep i na e Ieesuꞌ to nö maꞌ pa ep peꞌ, pareꞌ soe vamanih pan, “Ep këk öm, ivaꞌuh a Soneꞌ Sipsip pe Sosoenën to nö en maꞌ. Eꞌ se vahik a ma hat pa napan kurus va po oeh vëh. 30 Ivaꞌih, a teꞌ pamëh nöꞌ to sosoe suk voh noꞌ, paröꞌ soe pan, ‘A teꞌ vëh se suk a maꞌ neoꞌ, eꞌ to vih oah e non peöꞌ, suk ataeah, eꞌ to teꞌ vovoh voh ke non peöꞌ.’ 31 Eöꞌ koman to hikta nat voh noꞌ peꞌ eteh. Ko poen nöꞌ to nonok noꞌ a kiu va pa pupui a napan, pan eöꞌ se vataare a napan va Israël kee ep pare maaka poꞌ e Ieesuꞌ eteh.”

32 Ivëh, ne Jon to soe suk vamanih pan, “Eöꞌ to ep in a Tuvuh Vasioꞌ to kunah taneꞌ maꞌ pa akis to matan va non manih pa panuh, pareꞌ atantön non poan. 33 Eöꞌ koman to hikta nat voh noꞌ peꞌ etieh. Ivëhkëk e Sosoenën vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ köꞌ pupui noꞌ a napan pa ruen to soe ka neoꞌ pan, ‘Eën se keh ep in a Tuvuh Vasioꞌ to kunah taneꞌ maꞌ pa akis, pareꞌ atantön non ta pah teꞌ, eën se nat eom pa teꞌ ko pamëh se pupui a napan pa Tuvuh Vasioꞌ.’ 34 Eöꞌ to ep voh a tah vëh to tavus, paröꞌ soe vaman rakah keoꞌ peöm pan, a teꞌ vaꞌih eꞌ e Koaꞌ vamaman rakah pe Sosoenën.”

A Taanaꞌ Teꞌ To Tavus Momoaan A Ma Vamomhë Pe Ieesuꞌ

35 A muhin to takah en po meoh poen ke Jon sun vaꞌpeh me non a poa vamomhë peꞌ. 36 E Jon to ep i na e Ieesuꞌ to oꞌoah nö non, pareꞌ soe ke ra poa vamomhë peꞌ pan, “Ep këk na öm, a Soneꞌ Sipsip pe Sosoenën ivöh.”

37 Ka poa vamomhë pënton e Jon to sosoe va non manih, pare vatet ee pe Ieesuꞌ. 38 Ke Ieesuꞌ tarih maꞌ, pareꞌ ep i raoe to suksuk nö ne poë, pareꞌ hi rapoë pan, “Eöm iu nem ataeah pom?” Kee piun poë, pare soe, “Rabaëꞌ, eën teꞌ nom pa iuun poanheh?” O ëhnan “Rabaëꞌ” to soe non pan “Tövavaasis”, manih po to pa napan va Hibru. 39 Keꞌ piun a poa vamomhë pe Jon, pareꞌ soe, “Nö maꞌ öm, paröm ep.” Ivëh, ka poa vamomhë poë varih nö vaꞌpeh me ee pe Ieesuꞌ, pare ep ee pa ö neꞌ to teꞌteꞌ non sih, ko teꞌ vaꞌpeh me e ne peꞌ pa potan pamëh. Suk ataeah, a potan to matan va non manih pa 4 kirök pa matanpoen.

40 E Ëndruꞌ, kea pe Saëmon Pitaꞌ a paeh va pa poa vamomhë poë varih to pënton a soe pe Jon, pareꞌ vatet en pe Ieesuꞌ. 41 Ka tah vamomoaan rakah ne Ëndruꞌ to nok ivaꞌih, eꞌ to këh e Ieesuꞌ, pareꞌ nö en pa ep këh e kea peꞌ Saëmon Pitaꞌ, pareꞌ soe ke poan pan, “Emöm to taum em pe Mesaëaꞌ.” Ka pusun in o ëhnan Mesaëaꞌ to soe va non manih pan, “Kristo.”

42 Vasuksuk poꞌ ne Ëndruꞌ to me en pe Saëmon manuh pe Ieesuꞌ. Ke Ieesuꞌ ep poan, pareꞌ soe pan, “Eën e Saëmon sunaiꞌ Jon. Amot no a napan se popokaꞌ a nom oah e Sifas.” Ko ëhnan “Sifas” to teꞌ akuk va kov e non manih pan, “Pitaꞌ”, ka pusun in o ëhnan Pitaꞌ to soe va non manih pan, “A vös”.

E Ieesuꞌ To Vaoe E Filip Pen Nataniel Tee Suk Poë

43 A muhin to takah po meoh poen ke Ieesuꞌ kehkeh nö non pa muhin va Galiliꞌ. Eꞌ to nönö nö non, pareꞌ taum e Filip, pareꞌ soe ke poan pan, “Filip, suk a maꞌ neoꞌ ah.” 44 E Filip, eꞌ a teꞌ va pa vöön va Bëtsaëtaꞌ, a vöön pamëh ne Ëndruꞌ pen Pitaꞌ to teꞌ ne sih. 45 E Filip to taum pet e Nataniel, pareꞌ soe ke poan pan, “Nataniel! Emöm to taum em pa teꞌ vëh ne Mosës to kiun suk voh manih po Vavaasis peꞌ.† O teꞌ vanënën soe me to kinkiun suk voh ne poë. Eꞌ e Ieesuꞌ e koaꞌ pe Jeosëp, ka vöön peꞌ ivëh Nasarët.” 46 Ivëhkëk e Nataniel to hi e Filip pan, “Eën kës to koman nom pan ta tah vih se tavus manih Nasarët?” Ke Filip soe pan, “Maꞌ ah, ka nö, para ep.”

47 Ke Ieesuꞌ ep i na e Nataniel to nönö nö non maꞌ manih peꞌ, pareꞌ soe pan, “Ivaꞌuh a to Israël vamaman rakah, ahik to pöh piuk to teꞌ non manih peꞌ.” 48 Ke Nataniel hi varuꞌ e Ieesuꞌ, pareꞌ soe pan, “Eën nat vah va ka nom neoꞌ nih?” Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Vamomoaan ne Filip to hikta vaoe avoeꞌ voh a nom oah, eöꞌ he ep e noꞌ pën to sun nom po pusun in o naon nee to popokaꞌ ne o fik.” 49 Ke Nataniel piun poan, pareꞌ soe pan, “Tövavaasis, eën vavaman rakah e Koaꞌ pe Sosoenën. Me eën e Sunön pa napan va Israël.”

50 Ke Ieesuꞌ piun en pe Nataniel, pareꞌ soe pan, “Eën to vaman suk pöꞌ a ö nöꞌ to soe pan, eöꞌ to ep voh ka oah po pusun in o naon vëh o fik. Ivëhkëk, amot nën se ep in a ma meh tah to apuh oah e ne pa ma teꞌ tah nën to ep in kuru.” 51 Ke Ieesuꞌ soe ke rapoë pan, “Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm pom, eöm se ep a vöön va kin se taperet,

ko ankeroꞌ pe Sosoenën se pepeah kov e ne,

pare kukunah kov e ne maꞌ Jen 28:12

manih peöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus.”

2

O Vaen Manih Keenan

1 E Ieesuꞌ to vaoe vahik en pe Filip pen Nataniel ko pöök poen oah ee. Ka pah teꞌ vaen en manih pa vöön va Keenan, a vöön pamëh to teꞌ non manih pa muhin va Galiliꞌ. Ke sinan e Ieesuꞌ nö en po vaen pamëh. 2 Kee vaoe me ee maꞌ pe Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ, pan ee se nö pa taëën va po vaen pamëh. 3 O voaën to hik rakah en, ke sinan e Ieesuꞌ soe ke sunaiꞌeah pan, “O voaën to hik këh en pa napan.” 4 Ke Ieesuꞌ piun a soe pe sinaneah pareꞌ soe pan, “Sisiꞌ, eꞌ a tah koman pën, eꞌ to hikta teꞌ non pan, eꞌ a tah peöꞌ. A aoaꞌ nöꞌ se vataare o kikis peöꞌ to meꞌ avoeꞌ e non pa tavus maꞌ. 5 Ke sinaneah Mariaꞌ soe ke ra nap kiu pan, “Eꞌ se keh soe ka neöm a nok ta taeah, eöm se nok suk a ö neꞌ se soe va ka neöm.”

6 Manih pa koman a iuun vëh no a napan to teꞌ ne pa taëën va po vaen, to teꞌ non a tönim nöh me a paeh nee to nok voh pa vös no o Jiuꞌ to vavahu ne sih pa ma poen va pa taateꞌ vahu. A ma papaeh nöh to onöt ne a vapuh a 100 ritaꞌ pa ruen. 7 Ke Ieesuꞌ soe ke ra nap kiu pan, “Isisu a ruen manih pa ma nöh varih.” Kee isisu a ma nöh poë varih kee puh rakah ee pa ruen. 8 Keꞌ soe ke poꞌ en pee pan, “Kan taneꞌ a ruen manih pa ma nöh ruen varih paröm teꞌ ke na e susun pa taëën va po vaen.” Ivëh, kee koꞌ ee pa ruen, pare teꞌ ee manuh pe susun pa taëën. 9 Ke susun pa taëën va po vaen punöꞌ en pa ruen, eꞌ to puta en pa ruen to ninin va i non manih po voaën. Pareꞌ hikta nat non o voaën pamëh taneꞌ maꞌ nih. Ivëhkëk, a nap kiu varih to teꞌ maꞌ a ruen to nat e ne. Ke susun pa taëën vaoe en na pe tövaen. 10 Pareꞌ soe ke poan pan, “A ma tamoaan no a napan to vavovoh ne sih o voaën vih manih pa napan to teꞌ ne pa taëën va po vaen. Vasuksuk no a napan se keh kaak vaonöt ee, kee heꞌ poꞌ maꞌ o teꞌ voaën vëh to hikta teꞌ vih tiroëꞌ non. Ivëhkëk, varuꞌ vakomanih nën to heꞌ maꞌ o voaën vih, no a napan sih vu kaak momoaan!”

11 Manih Keenan pa muhin va Galiliꞌ ne Ieesuꞌ to nok a tah vatoksean vamomoaan peꞌ nën. Manih pa vöön pamëh neꞌ to vataare o kikis peꞌ ko vamomhë peꞌ ep, pare vaman poë.

12 E Ieesuꞌ to nok vahik a ma tah varih manih Keenan, pareꞌ nö vaꞌpeh me en pe sinaneah manih pa vöön nee to pokaꞌ ne a Kapaneam. Eꞌ to nö vaꞌpeh me en pa ma kea peꞌ me ra ma vamomhë peꞌ, kee teꞌ e ne nën pa ma siꞌ poen.

E Ieesuꞌ To Veo A Napan To Vavavoen Tah Ne Koman A Iuun Hinhin Apuh

Matiu 21:12-13, me Mak 11:15-17, me Luk 19:45-46

13 A siꞌ ö hat ko poen va po Pasovaꞌ tavus en. Ivëh, ke Ieesuꞌ nö en manuh Jerusalëm. 14 Manih pa koman a Iuun Hinhin Apuh neꞌ to taum a napan to vavavoen ne o purmakaöꞌ, me ro sipsip, me ro panuh. Ko upöm vonvoen ne marën a ës ke na e Sosoenën. Eꞌ to ep en po upöm to ihoꞌ ne pa ma pok ko papanih ne a ma vu moniꞌ. 15 E Ieesuꞌ to kon o opëꞌ, pareꞌ nok opëꞌ rëprëp teꞌ, pareꞌ veo tavus en po purmakaöꞌ me ro sipsip. Kee këh tavus ee pa Iuun Hinhin Apuh, eꞌ to kopkoep en pa ma pok po teꞌ varih to papanih moniꞌ ne, ka ma moniꞌ pee tataru ee manih po oeh. 16 E Ieesuꞌ soe ke ro teꞌ varih to vavavoen ne o panuh pan, “Kokon öm a ma tah varih, paröm teꞌteꞌ tavus këh na a iuun pe Tamön, paröm koe a nok a ö totoaan peöm manih koman a iuun Peꞌ.” 17 Ka ma vamomhë peꞌ ep in a ma tah varih to tanok, pare koman hah a soe to kiun non po puk pe Sosoenën to soe non pan,

“Eöꞌ to iu rakah noꞌ a iuun pën se teꞌ vavih non,

ivëh, köꞌ koman vëhvaꞌ rakah e noꞌ pa matop vavih a iuun pamëh.” Sng 69:9

18 Ko Jiuꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “Vataare a möm ah, ta tah vatoksean to vataare a nom oah to teꞌ me nom o kikis va pa nok a ma kiu varih nën to nonok nom.” 19 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöm se kök a Iuun Hinhin Apuh vëh, köꞌ eok hah eoꞌ peꞌ po kukön poen ro.” 20 Ko Jiuꞌ piun poë pare soe pan, “O 46 Kirismas to kon voh a möm pa eok a Iuun Hinhin Apuh vëh. Eën onöt rakah kës e nöm pö nën se eok hah a Iuun Hinhin Apuh pamëh po kukön poen ro, ha?”

21 Ivëhkëk, a Iuun Hinhin Apuh vëh ne Ieesuꞌ to koman voh non ivëh, a sionineah, eꞌ se mët ko vakön poen neꞌ se sun taneꞌ hah en manih po vapeepe. 22 E Ieesuꞌ to sun taneꞌ hah manih po vapeepe, ka ma vamomhë peꞌ koman hah a soe neꞌ to soe voh, pare vaman rakah ee pa soe peꞌ, me a ma soe to kiun non po Puk pe Sosoenën.

23 E Ieesuꞌ to teꞌ avoeꞌ e non Jerusalëm ko poen va po Pasovaꞌ tavus en. Ka nap peo ep a ma tah vatoksean neꞌ to nonok non, pare vaman ee peꞌ a teꞌ vëh ne Sosoenën to vateꞌ maꞌ, keꞌ nö maꞌ. 24 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to hikta vaman non raoe, suk eꞌ to nat vavih e non pa ma taateꞌ pee. 25 Eꞌ to hikta iu non ta teꞌ se soe vanat poan o kokoman po upöm teꞌ. Suk ataeah, eꞌ to nat vahik e non pa ma kokoman pee.

3

E Nikodimus To Vavaato Me Non E Ieesuꞌ

1 Eꞌ to teꞌ voh non a pah teꞌ a ëhnaneah e Nikodimus, e Nikodimus koman eꞌ a to Parësiꞌ. Eꞌ me a teꞌ va po Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ. 2 O pöh poen pa popoen neꞌ to nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe pan, “Tövavaasis, emöm to nat e nem pën a Tövavaasis ne Sosoenën to vanö maꞌ, suk ataeah, a hikta meh teꞌ to onöt non a nok a ma tah vatoksean varih nën to nonok nom pa ö ne Sosoenën se keh hikta teꞌ vaꞌpeh me non eah.”

3 Ke Ieesuꞌ piun poan, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to soe vamaman rakah keöꞌ pën, a teꞌ se keh hikta tavus vavoon, eꞌ to hikta antoen non a teꞌ manih pa koman a Matop Vih Pe Sosoenën.” 4 Ke Nikodimus soe varuꞌ ke Ieesuꞌ pan, “Ivëhkëk. a teꞌ se keh manot voh en eꞌ se tavus vavoon vahvanih? Eꞌ kës to onöt e non pa hop hah manuh pa koman e sinaneah ke sinaneah vapöök vahuh hah poan?”

5 E Ieesuꞌ to piun poan, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ pën, a Tuvuh Vasioꞌ me a ruen se keh hikta vatvus o toꞌtoꞌ voon manih pa teꞌ, a teꞌ pamëh hikta antoen non a teꞌ hop manih pa Matop Vih Pe Sosoenën. 6 A tah no sionin to nok keꞌ tavus, eꞌ a tah va po sionin, ka tah no a Tuvuh Vasioꞌ to nok eꞌ a tah koman pa Tuvuh Vasioꞌ. 7 Eën se nat nom töhkak in a soe vaꞌih nöꞌ to soe ka oah pan, ‘Eöm se panih ko tavus vavoon.’ 8 A tuvuh to tata suk non sih o iu peꞌ, ka tënan ro no a tanih peꞌ. Para hikta nat no eꞌ tataneꞌ non maꞌ nih, pareꞌ nönö non nih. Eꞌ to vatoe akuk va kov e non manih pa teꞌ to panih, pareꞌ tavus vavoon manih pa Tuvuh Vasioꞌ.”

9 Ke Nikodimus hi hah en pe Ieesuꞌ pan, “A tah pamëh nën to sosoe nom se tavus vahvanih?” 10 Ke Ieesuꞌ piun, pareꞌ soe ke poan pan, “Vahvanih kën hikta maaka i nom a tah vaꞌih. Eën poꞌ a tövavaasis pa napan va Israël toh? 11 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ pën, eöꞌ to sosoe e noꞌ pa tah nöꞌ to nat noꞌ. Paröꞌ sosoe tavus e noꞌ pa tah nöꞌ to ep voh. Ivëhkëk, eöm to tarih ke voh em pa soe pamëh. 12 Eöꞌ to soe vahik ke voh eoꞌ peöm pa ma tah kurus to teꞌ ne manih po oeh vëh. Ivëhkëk, eöꞌ to sosoe ka noꞌ neöm sih a ma tah va pa vöön va kin köm hikta vaman nem a soe peöꞌ. 13 Ahik voh ta teꞌ to peah avoeꞌ voh non manuh pa vöön va kin. A paeh ro a teꞌ to kunah taneꞌ maꞌ nën, ivëh eöꞌ, e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus. 14 Moaan voh manih pa moeh upin ne Mosës to vahan a kuruꞌ nee to nok po bras manih po naon.* Ka tah pamëh to vataare non a ö no a napan kurus va po oeh vëh se vahan va in e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus manih po naon. 15 Ka napan kurus varih to vaman a ne neoꞌ, ee se kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan.

16 E Sosoenën to iu rakah non a napan va po oeh vëh, ivëh keꞌ vanö maꞌ a pah Koaꞌ ro peꞌ pan etereh se vaman poë, ee se kon taneꞌ o toꞌtoꞌ tamoaan manih peꞌ, pare hikta se ro ne. 17 E Sosoenën to hikta vanö voh maꞌ e Koaꞌ peꞌ manih po oeh marën a vateꞌ a napan pa punis. Ahik, eꞌ to vanö voh maꞌ poan marën a ö neꞌ se voen hah raoe. 18 A napan varih to vaman ne e Koaꞌ pe Sosoenën ee hikta se teen ne a punis. Ivëhkëk, o teꞌ varih to hikta vaman ne e Koaꞌ pamëh, ee se teen ee a punis. Suk ataeah, ee to hikta vaman ne e Koaꞌ pe Sosoenën a paeh ro. 19 Ka pusun in a teꞌ pa napan po vahutët ivëh pan, o maaka to taneꞌ maꞌ manuh pa vöön va kin to nö voh maꞌ manih po oeh. Ivëhkëk, a napan to hikta iu vaman ne o maaka pamëh. Ee to iu teꞌ vaviꞌ rakah e ne pa popoen. Suk eꞌe to iu nok ne a ma taateꞌ hat. 20 O teꞌ varih to nonok ne sih a ma taateꞌ hat, ee to hikta iu ne o maaka, pare hikta iu teꞌ me ne po maaka. Suk ataeah, o maaka pamëh to meꞌ vataare en pa ma taateꞌ hat pee, ka ma taateꞌ hat poë varih nee se kon kamis suk ee. 21 Ivëhkëk, o teꞌ varih to vavatet ne a soe man, a napan poë varih to kon ee po maaka, ivëh, ka napan inan ee pee to nonok ne a ma kiu pee po kikis pe Sosoenën.

E Jon To Soe Vamaaka E Ieesuꞌ Eteh

22 Po meoh poen ne Ieesuꞌ to vaato vahik me en pe Nikodimus, pareꞌ nö vaꞌpeh me en pa ma vamomhë peꞌ, kee nö ee pa ö muhin nee to pokaꞌ ne a Jiutiaꞌ, pare teꞌ e ne nën. Ka napan nönö kov e ne pee, ke Ieesuꞌ me ra vamomhë peꞌ pupui kov e ne pee pa ruen. 23 E Jon to pupui non a napan pa ö neꞌ to teꞌ non pa vöön va Aënon, a vöön pamëh to teꞌ vatët non pa teꞌ vöön va Salim. Suk ataeah, a ma ruen peo to teꞌ ne nën. Ka napan nönö kov e ne maꞌ manih pe Jon, keꞌ pupui e non pee pa ruen. 24 A ma tah kurus poë varih to tatanok ne e Hëërot he meꞌ avoeꞌ e non pa vahoꞌ e Jon manih pa nohnoh.

25 A ma meh vamomhë pe Jon to vaato vasukaꞌ me a pah to Jiuꞌ. Ee to vaato vasukaꞌ suk ne a taateꞌ no a napan se suksuk ne manih pa taateꞌ vahu, ke Sosoenën sih inan raoe to tavus vavoon manih po epep peꞌ. 26 Ivëh, ko vamomhë nö ee manuh pe Jon, pare soe ke poë pan, “Tövavaasis, eën nat kës e nom pa teꞌ vëh to teꞌ vaꞌpeh me voh a rora manuh pa pap ruen vöh nee to pokaꞌ ne sih a Jödën. A teꞌ pamëh nën to sosoe suk voh nom to pupui non a napan pa ruen, ka napan nönö kov e ne manuh peꞌ.”

27 E Jon to piun a ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe pan, “A teꞌ se kon en pa taeah ne Sosoenën se heꞌ poan.” 28 Eöm koman to pënton voh em peöꞌ to soe ka neöm pan, “Eöꞌ to hikta teꞌ noꞌ pan eöꞌ e Kristo, ahik. Eöꞌ a teꞌ ne Sosoenën to vavovoh maꞌ pan eöꞌ se vatotoopin a hanan neꞌ se suk maꞌ. 29 A pah tövaen se keh me ta köövo, e köövo pamëh to tavus en e köövo peꞌ. E vamomhë pe tövaen pamëh se sun non, pareꞌ vaeö rakah en pa tënan a soe pa teꞌ tövaen. Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih pa ö no vaeö to puh non manih pa komaneoꞌ, suk eöꞌ e vamomhë pe tövaen. 30 Ka ëhnaneah tavus en a teꞌ sunön, ka teꞌ ëhnaneoꞌ tavus en a siꞌ tah pinpiun.”

A Pah Teꞌ Ro To Taneꞌ Maꞌ Pa Vöön Va Kin

31 “A teꞌ to taneꞌ maꞌ pa vöön va kin to apuh oah e non pa ma moeh tah kurus. Ka teꞌ to teꞌ non manih po oeh vëh, eꞌ to vavaato suk ro non a ma tah va po oeh. Ivëhkëk, a teꞌ to taneꞌ maꞌ pa vöön va kin eꞌ to apuh oah e non pa ma moeh tah kurus va po oeh vëh. 32 Eꞌ to vavatvus non a tah neꞌ to ep, pareꞌ tënan voh, manih pe Tamaneah. Ivëhkëk, manih pea no a hikta pah teꞌ to pënton, pareꞌ kon a tah ne Sosoenën to sosoe non. 33 Eteh to kon a soe pe Sosoenën, pareꞌ öt vakis ko vaman a soe pamëh, eꞌ to vataare en pan, ‘E Sosoenën eꞌ a sosoe man.’ 34 A teꞌ vëh ne Sosoenën to vanö maꞌ ivëh e Ieesuꞌ, eꞌ to vavatvus non a soe peꞌ, suk ataeah, e Sosoenën to heꞌ avoes voh en peꞌ pa Tuvuh Vasioꞌ. 35 E Tamön to iu rakah non e Koaꞌ peꞌ, pareꞌ heꞌ poan a tasun to apuh oah e non pa ma moeh tah kurus. 36 O teꞌ varih to vaman ne e Koaꞌ pe Sosoenën, ee to kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan. Ivëhkëk, o teꞌ varih to hikta vaman ne a soe pe Koaꞌ pe Sosoenën, ee to hikta antoen ne a kon o toꞌtoꞌ tamoaan. Ahik, e Sosoenën se veo en pee manuh po suraꞌ ësës tamoaan.”

4

E Ieesuꞌ To Vavaato Me Non A Köövo Va Samëriaꞌ

1-3 O Parësiꞌ to pënton ee pan e Ieesuꞌ to pupui a nap peo, ka nap peo poë varih tavus ee o vamomhë peꞌ. Kee peo oah ee pa ma teꞌ vamomhë pe Jon. Ivëhkëk, eꞌ to hikta teꞌ non pan e Ieesuꞌ ivëh to pupui non a napan, ahik, o vamomhë koman peꞌ ivarih to pupui ne pa napan pa ruen. Ke Ieesuꞌ nat poꞌ en po Parësiꞌ to pënton ee pa nap peo rakah to tavus ee o vamomhë peꞌ. Ivëh, neꞌ to këh suk a muhin va Jiutiaꞌ, pareꞌ hah en pa muhin va Galiliꞌ. 4 Ivëhkëk, a hanan neꞌ to suk to koe ke non manih pa muhin va Samëriaꞌ.

5 Manih pa koman a muhin va Samëriaꞌ ne Ieesuꞌ to nö, pareꞌ vos en manih pa vöön nee to pokaꞌ ne Sikar. A vöön pamëh to teꞌ vatët non po oeh ne Jekop to heꞌ voh e sunaiꞌeah Jeosëp. 6 A tah to matan va non manih pa 12 kirök pa topnin potan ne Ieesuꞌ to me nönö nö, pareꞌ pak ko ihoꞌ en pa sinten a koveꞌ ruen pamëh. Ka koveꞌ ruen pamëh eꞌ a koveꞌ ruen ne Jekop to een voh.

7 E Ieesuꞌ teꞌ non nën, ka köövo va Samëriaꞌ nö en maꞌ pa isu a ruen manih pa koveꞌ ruen pamëh. Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Eöꞌ to manoe, heꞌ a neoꞌ ah ta ruen köꞌ kaak.” 8 A tah pamëh to tavus pa ö no ma vamomhë peꞌ to nö vöön pa vavoen taëën.

9 E köövo va Samëriaꞌ to soe ke Ieesuꞌ pan, “Eën to vatoksean a neoꞌ pa ö nën to hin a neoꞌ a ruen to kaak. Suk eën a to Jiuꞌ ke eöꞌ a köövo va Samëriaꞌ.” E köövo to soe suk vamanih, a napan va Israël to hikta vamomhë me ne sih a napan va Samëriaꞌ.

10 Ke Ieesuꞌ piun a soe pe köövo va Samëriaꞌ, pareꞌ soe pan, “Eën nat e nom po heꞌ pe Sosoenën ëh? Eën nat me e nom pa teꞌ vëh to hinhin ruen a nom oah to kaak, ha? Eën se hin eah a ruen keꞌ heꞌ en pën pa ruen va po toꞌtoꞌ tamoaan.”

11 Ke köövo soe ke Ieesuꞌ pan, “Eën se kon taneꞌ maꞌ a ruen va po toꞌtoꞌ tamoaan nih? A koveꞌ ruen vëh to parin a ruruvun, kën hikta teꞌ me nom ta tah nën se kan taneꞌ na a ruen manuh pa koman a koveꞌ ruen pamëh. 12 A tasun pën apuh oah kës e non pa teꞌ tasun pe sipuura Jekop? E Jekop to heꞌ voh en pemöm pa koveꞌ ruen vëh. A koveꞌ ruen vëh nee to kakaak voh ne me ro pus koaꞌ peꞌ, me ra ma tah mamakën pee.”

13 Ke Ieesuꞌ piun a soe pe köövo pamëh, pareꞌ soe pan, “A napan kurus to kakaak taneꞌ ne sih manih pa koveꞌ ruen vaꞌih, ee se haharaꞌ avoeꞌ e ne po manoe. 14 Ivëhkëk, ta pah teꞌ se keh kaak a ruen vëh nöꞌ se heꞌ eah, eꞌ to hikta onöt non a haraꞌ hah o manoe. Ka ruen vëh nöꞌ se heꞌ eah, eꞌ se tavus en a ruen to vuvu non manih pa komaneah. Ka ruen pamëh se puh tamoaan e non manih pa komaneah, ko heꞌ e non peꞌ po toꞌtoꞌ tamoaan.”

15 Ke köövo pamëh soe ke Ieesuꞌ pan, “Sunön, heꞌ a neoꞌ ah a ruen pamëh, köꞌ kakaak noꞌ ko hikta se haraꞌ hah noꞌ o manoe, me eöꞌ hikta se nönö vatëh noꞌ maꞌ pa isisu ruen manih.”

16 Ke Ieesuꞌ soe ke köövo pamëh pan, “Vos ah vöön parën vaoe maꞌ e voe manot pën köm nö maꞌ manih pom.”

17 Ke köövo soe ke Ieesuꞌ pan, “Eöꞌ to hikta teꞌ me noꞌ ta voe.”

Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “A soe pën a man, pö nën to soe ka neoꞌ pan eën to hikta teꞌ me nom ta voe. 18 A soe pën to teꞌ man e non, suk ataeah, moaan voh nën to me voh nom a tönim voe. Ka teꞌ voe vëh nën to teꞌ me nom kuru, eꞌ to hikta teꞌ non pan eꞌ e voe vamaman pën.”

19 Ke köövo soe pan, “Sunön, kuru eöꞌ to nat eoꞌ pën a teꞌ vanënën soe. 20 A kën sipunmöm to tötönun ne sih pa tope vëh, ko vasunön ne e Sosoenën. Ivëhkëk, eöm varih a napan va Israël to sosoe nem sih pan, a ö tötönun pea ivöh Jerusalëm pa vasunön e Sosoenën.”

21 Ke Ieesuꞌ soe ke köövo pamëh pan, “Köövo, vaman a neoꞌ ah. Eꞌ to teꞌ non o pöh poen se tavus amot maꞌ ne eöm hikta antoen nem a tönun pa tope vëh, paröm vasunön e Tamön. Eöm me to hikta antoen nem a nö manuh Jerusalëm pa vasunön eah nën”. 22 Ke eom varih a napan va Samëriaꞌ, eöm to vasunön nem a teꞌ ne eöm to hikta nat vavih nem eah. Kemöm varih a napan va Israël, emöm to nat e nem peteh nemöm to vasunön nem eah sih. Suk ataeah, emöm a napan va Israël, emöm to onöt e nem pa vamaaka ke ra napan a ö ne Sosoenën se kon taneꞌ hah raoe manih pa taateꞌ hat. 23 Ivëhkëk, kuru no o poen to tavus vahik en. Ka napan varih to kehkeh vasunön ne e Tamön, ee se teꞌ rakah me ne o kikis pa Tuvuh Vasioꞌ, ko vasunön ne poë, pare vavatet ne a soe peꞌ. E Tamön to taum en pa pap teꞌ to teꞌ va ne nën se vasunön ne poë. 24 E Sosoenën a Tuvuh, ko teꞌ varih to vasunön ne eah, ee se vasunön rakah eah manih po kikis pa Tuvuh Vasioꞌ, suk ataeah, eꞌ e Sosoenën vamaman.”

25 Ke köövo soe en pan, “Eöꞌ to nat e noꞌ pa teꞌ vëh na to popokaꞌ no eah e Mesaëaꞌ, eꞌ e Kristo, eꞌ to nö voh maꞌ ne Sosoenën to vanö maꞌ poan. Ka teꞌ pamëh se vavaasis a ra pa ma moeh tah.”

26 Ke Ieesuꞌ piun a soe pe köövo ko soe pan, “Eöꞌ akuk kuru ivëh e Kristo, a teꞌ ne Sosoenën to vanö voh maꞌ to vavaato me e noꞌ pën”

27 A ma vamomhë peꞌ to taneꞌ hah maꞌ vöön, ko toksean rakah ee pö nee to ep in e Ieesuꞌ to vavaato me non e köövo pamëh. Ivëhkëk, ahikta paeh va pee to hi va in e Ieesuꞌ manih pan, “Eën iu nom ataeah?”, keꞌ, “Eën vavaato suk me nom e köövo vëh ataeah?”

28 Ivëh, ke köövo pamëh këh en pa nöh isisu ruen peꞌ to pet non pa koveꞌ ruen, pareꞌ vos en vöön ko soe ke ra napan pan, 29 “Nö kurus maꞌ öm paröm ep pa teꞌ vëh to vavatët vahik rakah en peöꞌ pa ma tah nöꞌ to nonok voh noꞌ sih. Eꞌ pöꞌ e Kristo a teꞌ vëh ne Sosoenën to soe voh pan eꞌ se vanö maꞌ poan, ha?” 30 Ka napan tënan vakomanih, pare këh ee pa vöön pamëh ko nö ee pa ep e Ieesuꞌ.

31 Manih pa poen pamëh no a ma vamomhë peꞌ to soe ke poë pan, “Tövavaasis, ëën voh ah.”

32 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to piun rapoë, pareꞌ soe en, “Eöꞌ to teꞌ me e noꞌ pa taëën nöꞌ se ëën, nöm to hikta nat nem.”

33 Ivëh, ka ma vamomhë peꞌ vaiihi koman e ne pan, “Eꞌ to teꞌ pöꞌ non ta teꞌ to teꞌ ke vu maꞌ poan ta ma taëën?”

34 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “A taëën peöꞌ ivëh pan, eöꞌ se nok voh a kiu pa Teꞌ vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ, keꞌ hik vavih voh. 35 Eöm koman to sosoe nem sih pan, ‘A taanaꞌ sivö to meꞌ avoeꞌ e ne pa tavus maꞌ, ko poen oes a voaꞌ tavus en.’ Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm pan, kuru a voaꞌ to vamatop ee pa oes, ivëh, köm se iniinan vavih voh manih pa koman a rak.* 36 A ma teꞌ varih to kiu ne pa oes a voaꞌ ee se kon ee po voen pee. Ko voen pa ma teꞌ poë varih, ivaꞌih, ee se rëh o kokoman pa napan, kee kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan. Ivëh, ka teꞌ vëh to nep a voaꞌ me a teꞌ vëh to oes, ee pon se vaeö rakah. 37 A soe vaꞌih a man, ‘A pah teꞌ to nep a rak, ka meh teꞌ ivëh to oes.’ 38 Eöꞌ to vanö a neöm pa oes a voaꞌ varih po tökiu vëh nöm to hikta kiu voh.† O upöm teꞌ to vamatop momoaan a ma kupu pa napan, köm suk maꞌ ko vamaaka a napan poë varih a hanan va pa kon o toꞌtoꞌ tamoaan.”

39 A nap peo va pa vöön va Samëriaꞌ to tënan a soe pe köövo, pare vaman rakah ee pa soe pe Ieesuꞌ. Suk e köövo to soe ke ra napan a ö ne Ieesuꞌ to vavatët vahik en peꞌ pa ma taateꞌ neꞌ to nonok voh non. 40 O poen no a napan va Samëriaꞌ to nö maꞌ manih pe Ieesuꞌ, ee to hi poë pan, eꞌ se teꞌ vaꞌpeh me voh raoe pa ma siꞌ poen, ke Ieesuꞌ teꞌ me en pee po pöök poen nën. 41 A nap peo rakah to pënton a soe pe Ieesuꞌ, pare vaman poë.

42 Ee to soe ke köövo pan, “Vamomoaan nemöm to pënton a soe pën, pamöm vaman em pe Ieesuꞌ. Ivëhkëk, varuꞌ vakomanih nemöm to vaman suk emöm koman to pënton em peꞌ. Pamöm nat em peꞌ a teꞌ se kon këh a napan va po oeh vëh pa hat.”

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah E Koaꞌ Oeteꞌ Pa Teꞌ Kikiu Pa Teꞌ Sunön

43 O pöök poen to oah ee, ke Ieesuꞌ këh en pa muhin va Samëriaꞌ, pareꞌ nö en manuh pa muhin va Galiliꞌ. 44 Manih pa koman a muhin va Galiliꞌ ne Ieesuꞌ to soe voh pan, “A teꞌ vanënën soe to nö, ka tavöön koman peꞌ heꞌ tonun ee peꞌ, pare hikta ta ne poë.” 45 O poen neꞌ to tavus hah manuh pa muhin va Galiliꞌ, ka napan va pa muhin pamëh vaeö suntan rakah ee peꞌ. Ee to vaeö suk ne poë pa ö nee to ep voh a ma tah vatoksean neꞌ to nonok voh non manuh Jerusalëm po poen apuh va po Pasovaꞌ.

46 E Ieesuꞌ to vos en manuh pa vöön va Kenaꞌ a vöön pamëh to teꞌ non koman a muhin va Galiliꞌ. A vöön pamëh neꞌ to rih voh a ruen keꞌ tavus en o voaën, ka pah teꞌ susun pa teꞌ sunön to teꞌ non pa vöön va Kapaneam ne sunaiꞌeah to haraꞌ suntan a hivaꞌ. 47 A teꞌ susun pamëh to pënton a soe to soe non pan e Ieesuꞌ to taneꞌ maꞌ pa muhin va Jiutiaꞌ, pareꞌ nönö non maꞌ manih Galiliꞌ. Eꞌ to nö manuh pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe ke poan pan, eꞌ se nö maꞌ Kapaneam ko vatoꞌ hah e sunaiꞌeah. Suk ataeah, a siꞌ ö hat keꞌ mët en.

48 Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Eöm varih se keh hikta ep in ta tah vatoksean me to vëknöm, eöm to hikta onöt nem a vaman.”

49 Ka teꞌ susun pa teꞌ sunön soe va in e Ieesuꞌ manih pan, “Sunön, vëvëhöꞌ mah, a siꞌ ö hat ke koaꞌ peöꞌ mët en.”

50 Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Hah na, e sumuiꞌah se toꞌ hah en.”

Ka teꞌ susun pa teꞌ sunön vaman en pa soe pe Ieesuꞌ, pareꞌ hah en manuh pa vöön peꞌ. 51 A teꞌ susun pa teꞌ sunön to teꞌ avoeꞌ e non hanan ka ma pah teꞌ kikiu peꞌ nö maꞌ, pare akeh poë manih hanan, pare soe ke poë pan, “E koaꞌ pën to toꞌ hah en.”

52 Ka teꞌ susun pa teꞌ sunön hi a ma teꞌ kikiu peꞌ pan, “A potan teꞌ rakah non nih ke koaꞌ peöꞌ vih hah?”

Kee piun ko soe pan, “Nopoen pa 1 kirök no a kamis pasun to hik këh poan.”

53 Ke tamaneah nat hah en pa tëëm totoopin rakah pamëh ne Ieesuꞌ to soe ke poan pan, “E sumuiꞌah se toꞌ hah en.” Ivëh, ka teꞌ susun pa teꞌ sunön me ra napan kurus varih to teꞌ ne koman iuun, ee kurus to vaman ee pe Ieesuꞌ. 54 Ivaꞌih a vapöök tah vatoksean neꞌ to nok manih pa ö neꞌ to këh maꞌ a muhin va Jiutiaꞌ, pareꞌ teꞌ non manih pa muhin va Galiliꞌ.

5

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Pah Teꞌ Manih Pa Koveꞌ Ruen Va Bëtsaëtaꞌ

1 Vasuksuk ne Ieesuꞌ to vatoꞌ vahik en pe koaꞌ pa teꞌ susun pa teꞌ sunön, pareꞌ nö en manuh Jerusalëm. Eꞌ o poen apuh pa napan va Israël ipamëh nee se nö pa hin.

2 Manih pa koman a vöön va Jerusalëm eꞌ to teꞌ non a koveꞌ ruen nee to pokaꞌ ne a Bëtsaëtaꞌ po to va Hibru. A koveꞌ ruen pamëh to teꞌ vatët non po hopaꞌ nee to pokaꞌ ne pan o Hopaꞌ po Sipsip. A tönim këk vös to eok tatavi ne a koveꞌ ruen pamëh. 3-4 Manih koman a ma këk vös poë varih no a napan to haraꞌ ne a ma vu mët to koroh ne sih. O teꞌ poë varih no a ma moeere to mëtmët, me ro teꞌ kekehoꞌ, me ro teꞌ o tëtënkun.*

5 A pah teꞌ to koroh non koman a këk vös pamëh, to haraꞌ voh non a mët po 38 kirismas. 6 Ke Ieesuꞌ ep in a teꞌ pamëh to koroh non, pareꞌ nat en peꞌ to haraꞌ moaan rakah voh en pa mët pamëh. Ivëh, keꞌ hi en peꞌ pan, “Eën iu vih hah nom, ha?”

7 Ka teꞌ vëh to haraꞌ tamoaan non sih a mët, piun poan pareꞌ soe pan, “A, Topoan, eöꞌ to iu vih hah e noꞌ. Ivëhkëk, ahikta meh teꞌ se vaꞌaus a neoꞌ köꞌ nö manuh pa koveꞌ ruen pa ö no a ruen se riu. Eöꞌ se kehkeh nö noꞌ ruen, ivëhkëk, o upöm to vovoh këh ee peöꞌ, pare vuꞌ momoaan ee na pa koveꞌ ruen ko toꞌ hah ee.”

8 Ke Ieesuꞌ soe ke poꞌ poan pan, “Sun ah, parën kon o pan pën, parën nö eom vöön.” 9 Ka varuꞌ rakah vakomanih no a teꞌ pamëh to vih hah en, pareꞌ sun, ko kon o pan peꞌ, ko nö en.

O poen pamëh, eꞌ o Poen Apaapo. 10 Ivëh, ka nap susunön po Jiuꞌ ep a teꞌ vëh to haraꞌ vöꞌpë voh a mët to vih hah en, pare soe ke poë pan, “O Poen Apaapo pea a napan va Israël ivëh kuru, eꞌ to kök e non pa taateꞌ pea, pa ö nën to teꞌteꞌ nö nom o pan pën.”

11 Ka teꞌ vëh to toꞌ hah soe ken pee pan, “Ivëhkëk, a teꞌ vëh to vatoꞌ a neoꞌ to taꞌ en peöꞌ pan eöꞌ se kon o pan peöꞌ paröꞌ nö eoꞌ vöön.”

12 Ka napan hi hah ee peꞌ pan, “Eteh rakah ipamëh to taꞌ a oah a kon o pan pën ko nö vöön?” 13 Ka teꞌ pamëh to hikta piun raoe suk e Ieesuꞌ to këh en pa ö vëh neꞌ to teꞌ vu non, pareꞌ nö en. Ivëh, ka teꞌ vëh ne Ieesuꞌ to vatoꞌ hah poan to hikta nat non peteh vëh to vatoꞌ hah poan, suk ataeah a napan to parin a peo to teꞌ ne nën.

14 Po vasuksuk ne Ieesuꞌ to taum hah en pa teꞌ pamëh koman a Iuun Hinhin Apuh, pareꞌ soe ke poan pan, “Eën to toꞌ hah voh eom, eën se koe poꞌ a nok vatëh hah a ma taateꞌ hat. Eën tomeꞌ taum amot ta teꞌ hat to apuh oah e non pa teꞌ hat oah e non pa teꞌ hat vaꞌih.”

15 Ka teꞌ pamëh këh en pe Ieesuꞌ, pareꞌ nö ko taum en pa nap susunön po Jiuꞌ, pareꞌ soe ke raoe pan, “A teꞌ vëh to vatoꞌ hah voh a neoꞌ, eꞌ e Ieesuꞌ.”

16 Ivëh, ka nap susunön po Jiuꞌ taneo ee pa nok vavahat e Ieesuꞌ manih pa ma soe pee, suk e Ieesuꞌ to nonok e non pa ma taateꞌ to kök e ne pa taateꞌ va po Poen Apaapo pee. 17 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to piun a soe pee, pareꞌ soe pan, “E Tamön to hikta vavanot non sih eꞌ to kikiu va kov e non sih manih. Eöꞌ me to kikiu va kov e noꞌ manih.” 18 A nap susunön po Jiuꞌ to pënton a soe vaꞌih, pare vaiu vëhvaꞌ rakah këh ee pa ta hanan nee se ip vamët koe e Ieesuꞌ. Suk ataeah, eꞌ to hikta kök varoe a taateꞌ va po Poen Apaapo. Ahik. Eꞌ to soe pet en pan e Sosoenën eꞌ e tamaneah. Ka soe vaꞌih to teꞌ va non manih pan, a tasun peꞌ to vatoe me e non pa teꞌ tasun pe Sosoenën.

19 Ke Ieesuꞌ sunpip rakah ea pa ma soe varih, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ se soe vaman rakah keoꞌ peöm, eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pe Sosoenën to hikta onöt noꞌ a nok ta kiu po kokoman koman peöꞌ. Ahik, eöꞌ to nonok noꞌ sih a ma kiu ne eöꞌ to ep noꞌ ne Tamaneoꞌ to nonok non sih. A tah ne Taman to nonok non, ne eöꞌ e Koaꞌ to ep suk paröꞌ nok suk. 20 E Tamön to iu rakah non sih a neoꞌ e Koaꞌ peꞌ, pareꞌ vataare en peöꞌ pa ma tah ne eöꞌ se nonok noꞌ. Ivëh, ke Tamön vataare en peöꞌ pa ma meh kiu to teꞌ apaꞌpuh oah e ne pa ma teꞌ kiu varih ne eöꞌ e Koaꞌ to nonok noꞌ. Ka ma kiu poë varih nöm se ep paröm toksean rakah em. 21 E Tamön to kunkuin hah non sih a nap mët pareꞌ heꞌ en pee po toꞌtoꞌ. Ka tah pamëh to vatoe akuk va kov e non manih peöꞌ e Koaꞌ to se heꞌ en po toꞌtoꞌ tamoaan manih po teꞌ varih ne eöꞌ to iu noꞌ. 22 E Tamön to hikta onöt non a vahoꞌ ta pah teꞌ manih po vahutët. Ahik, a ma kiu kurus varih pa pëpënton vahutët, neꞌ to heꞌ vahik voh en peöꞌ e Koaꞌ peꞌ. 23 Ivëh, ka napan kurus rakah se kë a ëhnaneoꞌ e Koaꞌ pamëh, vamanih pa ö nee to kë va voh in a ëhnan e Tamön. Etereh to hikta kë ne sih a ëhnaneoꞌ e Koaꞌ, ee to hikta kë me ne a ëhnan e Tamön vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ.

24 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, etereh to tënan a soe peöꞌ, pare vaman e Sosoenën vëh to vanö a maꞌ neoꞌ, köꞌ nö maꞌ, ee se kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan. Ka napan poë varih to hikta onöt ne a teꞌ manih po vahutët. Ee to këh ee maꞌ pa mët pare kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan.

25 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, kuru no o poen to tavus vahik en, ka napan varih to teꞌ va ne manih pa nap mët, ee se tënan ee pa soe peöꞌ e Koaꞌ pe Sosoenën. Ko teꞌ varih to tënan a soe pamëh pare vatet, ee se kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan. 26 O toꞌtoꞌ tamoaan pamëh to taneꞌ maꞌ manuh pe Tamön, e Tamön koman to heꞌ en peöꞌ e Koaꞌ pa tasun pamëh, ke eöꞌ e Koaꞌ pamëh to teꞌ me e noꞌ po toꞌtoꞌ tamoaan. 27 E Koaꞌ pamëh, eöꞌ e E Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus, ivëh, ke Sosoenën heꞌ en peöꞌ pa tasun marën a kiiki a napan manih po vahutët. 28 Eöm se koe a koman vörep in a soe vaꞌih nöꞌ to sosoe ka noꞌ neöm. O poen se tavus maꞌ no a napan kurus varih to pee ne po vapeepe se tënan a to peöꞌ e Koaꞌ, 29 pare këh tavus ee maꞌ pa ma vapeepe. Ko teꞌ varih to nonok ne sih a ma taateꞌ vih, ee se kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan. Ko teꞌ varih to nonok ne sih a ma taateꞌ hat, ee se sun ee po vahutët, pare nö ee manuh po suraꞌ ësës tamoaan.”

E Ieesuꞌ E Koaꞌ Pe Sosoenën

30 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan “Eöꞌ to hikta onöt noꞌ a nok ta pah tah po kokoman koman peöꞌ peheoꞌ. Ahik, eöꞌ to vavatet noꞌ a soe nöꞌ to kon taneꞌ manuh pe Sosoenën, paröꞌ kiiki noꞌ a ma taateꞌ pa napan. Ka vahoꞌ a napan manih po vahutët, eꞌ a totoopin. E Sosoenën to soe vaonöt ka neoꞌ, köꞌ kiiki no a ma taateꞌ pa napan. Ivëh, ka taateꞌ kiiki peöꞌ to totoopin e non manih po iu pe Sosoenën. Suk ataeah, eöꞌ to hikta suksuk noꞌ o iu koman peöꞌ. Ahik, eöꞌ to suksuk ro noꞌ o iu pe Sosoenën vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ köꞌ nö maꞌ.

31 Eꞌ se keh teꞌ non pan eöꞌ varoe to sosoe tavus noꞌ a ma kiu me a ma taateꞌ nöꞌ to nonok noꞌ, a napan kurus to hikta onöt ne a vaman a ma soe nöꞌ to vavatvus noꞌ. 32 Ivëhkëk, eꞌ to teꞌ non a meh teꞌ, ivëh, e Sosoenën to vavatvus non a soe va pa ma kiu me a ma taateꞌ peöꞌ. Köꞌ nat e noꞌ pa ma soe neꞌ to vavatvus non, ee a ma soe a man rakah.

33 O poen nöm to vanö a ma pah teꞌ, kee nö ee manuh pe Jon, pan eꞌ se soe ke raoe ta soe to soe suk a no neoꞌ e Koaꞌ pe Sosoenën, ka soe pamëh, eꞌ a soe man. 34 Ivëhkëk, eöꞌ to hikta koman noꞌ ataeah no a napan to koman suk va ne manih peöꞌ. Ivëh, köꞌ iu noꞌ a ö nöm se koman hah a soe ne Jon to sosoe suk voh non a kiu me a taateꞌ peöꞌ. Eöm se keh öt vakis nem a soe pamëh, e Sosoenën se kon hah en peöm. 35 E Jon to teꞌ vavoh non manih po ram to tëtëkrea non, pareꞌ heꞌ non a napan o maaka, ka siꞌ poen kökööt akuk rakah nöm to haraꞌ o vaeö, suk o maaka neꞌ to heꞌ a neöm.

36 Oman e Jon to vavatvus non a soe to soe suk a non neoꞌ, eöꞌ eteh. Ivëhkëk, eꞌ to teꞌ non a pah tah to vih oah non a soe pe Jon to vataare non eöꞌ eteh. Eꞌ a kiu pamëh ne Tamön to heꞌ a neoꞌ, söꞌ nok, paröꞌ vahik. Ka ma kiu varih nöꞌ to nonok noꞌ, to vataare vavih rakah e ne pa napan, pa ö ne Tamön to vanö voh a maꞌ neoꞌ, köꞌ nö maꞌ manih po oeh vëh. 37-38 E Tamön to vanö voh a maꞌ neoꞌ, köꞌ nö maꞌ manih po oeh. Ke eꞌ koman ivëh to soe tavus voh ka neoꞌ manih pa napan. Ivëh, no a soe pe Tamön to hikta teꞌ suk non manih pa ma kokoman peöm. Eöm to hikta iu pënton nem a soe pe Tamön pa ma tenëneöm, paröm hikta iu ep nem a ma kiu nöꞌ to nonok noꞌ pa ma matëëneöm. Suk ataeah, eöm to hikta vaman nem a soe me a kiu peöꞌ a teꞌ vëh ne Tamön to vanö voh maꞌ.

39 Eöm koman kës nem pan, a soe vëh to pet non manih po Puk pe Sosoenën to onöt e non pa heꞌ a neöm o toꞌtoꞌ tamoaan? A ma tamoaan nöm to ëhëh nem a soe to kiun non po Puk pe Sosoenën, paröm kiiki em pa ma soe to kiun ne po komön o Puk pamëh. A ma soe to kiun ne po Puk pamëh to teꞌ suk e ne peöꞌ. 40 Ivëhkëk, eöm to rës e nem pa nö maꞌ manih peöꞌ pa kon o toꞌtoꞌ tamoaan.

41 Eöꞌ to sosoe noꞌ a soe vaꞌih, paröꞌ hikta koman noꞌ a ö no a napan se kë ne a ëhnaneoꞌ. 42 Ahik, eöꞌ to nat e noꞌ peöm to hikta teꞌ me nem o iu pe Sosoenën. 43 Eöꞌ to taneꞌ voh maꞌ manuh pe Tamön, paröꞌ vavatvus noꞌ a soe manih peöm, köm hikta kokon ro nem a soe peöꞌ. Ivëhkëk, ta pah teꞌ se keh nö maꞌ pa ëhnan komaneah, eöm se tënan em pa soe peꞌ, paröm vaman em peꞌ. 44 A pap teꞌ to teꞌ va ne manih peöm to hikta onöt ne a vaman a neoꞌ. Ahik rakah! Suk ataeah, eöm to koman varoe nem a kon o ëhnan apuh manih pa topnineöm. Ivëh, nöm to hikta iu kon suk nem o ëhnan apuh vëh ne Sosoenën a paeh ro to heꞌheꞌ non sih.

45 Eöm se nat nem koman nem pan, eöꞌ ivëh se sun manih pa matan e Tamön, paröꞌ kiiki a ma taateꞌ peöm, paröꞌ soe pan eöm o hat. Ahik, a teꞌ vëh se soe pan eöm o teꞌ hat ivëh e Mosës. Ke eꞌ a teꞌ pamëh nöm to koman voh nem pan eꞌ se vaꞌaus a neöm. 46 Eöm se keh vaman rakah nem a ma soe pe Mosës, a, eöm to vaman me e nem pa teꞌ soe peöꞌ. Suk ataeah, e Mosës ivëh to kiun suk voh a neoꞌ manih po Puk pe Sosoenën. 47 Ivëhkëk, eöꞌ to nat eoꞌ peöm to hikta onöt rakah nem a vaman a ma soe pe Mosës, keꞌ ep va e non manih peöm to hikta onöt me nem a vaman a ma teꞌ soe peöꞌ.

6

E Ieesuꞌ To Makën A 5,000 Teꞌ

Matiu 14:13-21, me Mak 6:30-44, me Luk 9:10-17

1 E Ieesuꞌ to vaato vahik me en pa napan, pareꞌ pahan en pa tonon va Galiliꞌ. A tonon pamëh no a napan to pokaꞌ ne sih a meh ëhnaneah pan, a Taëberius. 2 A nap peo rakah to vatet e Ieesuꞌ, suk ataeah, ee to ep in a ma tah vatoksean neꞌ to nonok non pa vavatoꞌ hah o teꞌ varih to haraꞌ ne a ma vu mët. 3 E Ieesuꞌ to ëp en pa siꞌ ö tope, ko ihoꞌ vaꞌpeh me e non pa ma vamomhë peꞌ nën. 4 Ka siꞌ ö hat ka Taëën Apuh po Jiuꞌ nee to pokaꞌ ne o Pasovaꞌ tavus en.

5 Ke Ieesuꞌ vatatarih vah ko non, pareꞌ ep in a nap peo rakah to nö maꞌ manih peꞌ, pareꞌ hi en pe Filip pan, “Ea se voen maꞌ ta ma taëën nih, para makën a napan varih?” 6 E Ieesuꞌ to sosoe va non manih, suk eꞌ to pupunöꞌ non o vaman pe Filip. Suk ataeah, eꞌ koman to nat e non pataeah neꞌ se heꞌ a napan kee ëën.

7 Ke Filip piun a hi pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe ke poan pan, “Ea se keh voen a taëën pa moniꞌ to antoen non o 200 voaꞌ moniꞌ, a taëën pamëh hikta se antoen non a vamahun a napan varih. Suk ataeah, a napan to parin a peo vörep. Ee se kës kon ro ta ma siꞌ pah ö.”

8 Ivëhkëk, a paeh a vamomhë koman pe Ieesuꞌ, ivëh e Ëndruꞌ, e kea pe Saëmon Pitaꞌ to soe ke Ieesuꞌ pan, 9 “Eꞌ to teꞌ non a pah koaꞌ to teꞌ non manih to teꞌ me non o tönim muꞌ me a poa iian. Ivëhkëk, a napan to teꞌ ne manih to parin a peo. A ma siꞌ iian varih me ro tönim muꞌ varih se poꞌ vaꞌaus vah va in a nap peo varih nih?”

10 Ke Ieesuꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Soe ke ra napan, kee ihoꞌ.” A ö no a napan se ihoꞌ to parin a kakaras vörep. Ka napan to peo onöt ne a 5,000 teꞌ oeteꞌ to teꞌ ne nën, ee to hikta ëh vaꞌpeh o köövo me ro koaꞌ. 11 Ke Ieesuꞌ kon a ma muꞌ, pareꞌ soe vavihvih ke na e Sosoenën, ko heꞌ a ma vamomhë peꞌ, kee ki vakëkëh ke pa napan to ihoꞌ ne nën. E Ieesuꞌ to nok pet va en nën manih pa poa iian. A napan kurus to ëën a ma muꞌ me ra ma iian ko mahun rakah ee.

12 A napan to ëën ko mahun vahik ee, ke Ieesuꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Ununun öm a ma ö taëën varih no a napan to ëën këh, ee tomeꞌ hat akuk.” 13 Ivëh, ka ma vamomhë peꞌ ununun ee maꞌ pa ma ö taëën no a napan to mahun këh. Pare vapuh hah o havun kove me ro pöök pa ma ö taëën no a napan to mahun këh.

14 A napan to ep in a tah vatoksean ne Ieesuꞌ to nok, pare taneo ee pa soe pan, “O pöh man rakah, a teꞌ pöꞌ kovëh, eꞌ a teꞌ vanënën soe ne Sosoenën to soe voh pan, eꞌ se vanö maꞌ manih po oeh vëh.”

15 E Ieesuꞌ to nat en pa napan to nok ee po kokoman va pa ö nee se öt poë ko vateꞌteꞌ poë, keꞌ tavus en a teꞌ Sunön pee. Ivëh, keꞌ këh en pa ö neꞌ to teꞌteꞌ non, pareꞌ ëp en tope pehen.

E Ieesuꞌ To Tet A Tonon

Matiu 14:22-23, me Mak 6:45-52

16 Pa matanpoen po poen avoeꞌ pamëh no a ma vamomhë peꞌ to nö, pare anoeh e ne maꞌ peꞌ manuh sinten a tonon. 17 A muhin to poen en e Ieesuꞌ he meꞌ avoeꞌ e non pa tavus maꞌ manih pa ma vamomhë peꞌ. O vamomhë to peah ee po paröꞌ, pare pahan ee pa tonon va Galiliꞌ. Ee to kehkeh nö ne Kapaneam. 18 A tonon to sup, suk a tuvuh to pah ip suntan rakah en maꞌ. 19 Ee to hoaꞌ o paröꞌ, ko teꞌ varo va e ne maꞌ manuh pa tönim, keꞌ, a tönim me a paeh kiromitaꞌ, pare ep na e Ieesuꞌ to tet maꞌ a tonon. Ee to ep na poë to tet maꞌ a tonon, pare pah naöp suntan rakah ee. 20 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to soe ken pee pan, “Koe öm a naöp, eöꞌ akuk kuru.” 21 Kee pah vaeö suntan poꞌ ee pa ep poë manih po paröꞌ. Ka varuꞌ vakomanih no paröꞌ to tavus en pa ö nee to nönö ne.

A Napan To Vavaiu Ne e Ieesuꞌ Koman A Iuun Hinhin Soneꞌ

22 A muhin to takah en po meoh poen a napan he sun avoeꞌ e ne sinten tonon va Galiliꞌ. Ee to nat e ne pan, nopoen no pöh paröꞌ ro to teꞌ non nën. E Ieesuꞌ to hikta tok vaꞌpeh me ra ma vamomhë peꞌ po paröꞌ pamëh. A ma vamomhë varoe to tok po paröꞌ, pare pahan ee pa tonon. 23 Ivëhkëk, a ma paröꞌ to taneꞌ maꞌ pa vöön va Taëberius to koe vatët ke maꞌ manih pa ö muhin vëh ne Ieesuꞌ to makën voh a napan pa taëën neꞌ to soe vavihvih ke voh na e Sosoenën. 24 Ivëh, ka napan ep vahik ee pe Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to hikta teꞌ ne nën. Ee to tok ee pa ma paröꞌ poë varih, pare vatet pahan ee pee manuh pa pap tonon vöh, ko vos ee pa vöön nee to pokaꞌ ne a Kapaneam, pan ee se ep in e Ieesuꞌ nën me ra ma vamomhë peꞌ.

E Ieesuꞌ To Teꞌ Va Non Manih Pa Taëën Va Pa Vöön Va Kin

25 A napan to taum poë manuh pa pap tonon vöh, pare hi poë pan, “Tövavaasis, eën nö vah va maꞌ nih, parën tavus maꞌ manih?”

26 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, eöm to hikta vaiu a maꞌ neoꞌ, suk a ma tah vatoksean varih nöꞌ to nok voh. Ahik, eöm to vaiu a maꞌ neoꞌ, suk eöm to ëën voh a taëën nöꞌ to heꞌ a neöm, köm ëën ko mahun. 27 Eöm se nat nem kikiu suk varoe nem a taëën vëh se koa en, pareꞌ hikta onöt non a heꞌ a neöm o toꞌtoꞌ tamoaan. Ahik, eöm se kiu suk varoe o vu taëën vëh se heꞌ o toꞌtoꞌ tamoaan manih pa napan. Keꞌ o vu taëën pamëh ne eöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se heꞌ a neöm. Ke Tamön vëh, e Sosoenën, to heꞌ voh en peöꞌ pa tasun va pa nok va nën.”

28 Ka napan hi poꞌ ee pe Ieesuꞌ pan, “Ataeah poꞌ to vih non na se nok, para nok a kiu ne Sosoenën to iu non?”

29 Ke Ieesuꞌ piun, pareꞌ soe pan, “Ivaꞌih a kiu ne Sosoenën to iu non a ö nöm se nok, eöm se vaman a neoꞌ a teꞌ ne Sosoenën to vanö voh maꞌ.”

30 Kee hi hah ee pe Ieesuꞌ pan, “O vu vëknöm taeah nën se nok to vataare a no möm, kemöm vaman poꞌ a ma tah nën to nonok nom? 31 A kën sipuura to ëën voh o manaꞌ manih pa moeh upin vamanih pa ö no o Puk pe Sosoenën to soe va non,

‘Eꞌ to heꞌ voh a napan a taëën va pa vöön va kin, kee ëën ee.’ ” Sng 78:24

32 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to soe ke raoe pan, “Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, eꞌ to hikta teꞌ non pan e Mosës ivëh to heꞌ voh a napan pa taëën va pa vöön va kin. Ahik, E Tamön vöh pa vöön va kin to heꞌ voh a neöm a taëën pamëh. Eꞌ se heꞌheꞌ avoeꞌ e non peöm pa taëën man. 33 A taëën man pe Sosoenën ivëh, a teꞌ vëh to kunah taneꞌ voh maꞌ manuh pa vöön va kin, pareꞌ heꞌ o toꞌtoꞌ peꞌ manih po oeh vëh.”

34 Kee piun a soe pe Ieesuꞌ, pare soe pan, “Topoan, taneo non kuru nën se heꞌheꞌ tamoaan va kov e nom pemöm manih pa taëën pamëh.”

35 Ke Ieesuꞌ piun raoe pareꞌ soe pan, “Eöꞌ koman a taëën va po toꞌtoꞌ tamoaan. Eteh se keh nö maꞌ peöꞌ, ko vaman a non neoꞌ, pareꞌ vavatet rakah non a soe peöꞌ, eꞌ se kon en po toꞌtoꞌ tamoaan, pareꞌ hikta se haraꞌ hah non o maë me o manoe.* 36 Eöꞌ to soe moaan ke voh eoꞌ peöm, eöm to ep voh em peöꞌ a taëën to taneꞌ maꞌ pa vöön va kin, ivëhkëk, eöm to hikta iu vaman a nem neoꞌ. 37 A napan kurus rakah varih ne Tamön to heꞌ vahik voh en pee peöꞌ, kee nö ee maꞌ manih peöꞌ. A teꞌ to nö maꞌ peöꞌ, eöꞌ to hikta antoen noꞌ a veo eah. Ahik, eöꞌ se öt eoꞌ peꞌ. 38 Suk ataeah, eöꞌ to taneꞌ voh maꞌ manuh pa vöön va kin, paröꞌ hikta onöt noꞌ a suk o iu koman peöꞌ. Eöꞌ to taneꞌ voh maꞌ pa vöön va kin marën a suk o iu pa teꞌ vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ köꞌ nö maꞌ. 39 Ko iu pa teꞌ vëh to vanö a maꞌ neoꞌ, köꞌ kunah taneꞌ maꞌ pa vöön va kin to teꞌ va non manih, eöꞌ to hikta se varakah noꞌ ta pah teꞌ va pa napan varih neꞌ to heꞌ voh a neoꞌ. Eöꞌ se kunkuin eoꞌ pee po poen no oeh se hik. Ee se sun kurus ee po vahutët pe Sosoenën. 40 Ko iu pe Tamön to teꞌ va non manih, a napan varih to ep voh ee peöꞌ e Koaꞌ peꞌ, pare vaman a soe peöꞌ, ee to kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan. Ko poen no oeh se hik, eöꞌ se kunkuin hah eoꞌ pee, kee toꞌtoꞌ hah ee.”

41 O Jiuꞌ to pënton e Ieesuꞌ to soe pan eꞌ a taëën va pa vööv va kin to kunah maꞌ manih po oeh, pare heve ov ee peꞌ ko vaato me ee peꞌ. 42 Pare soe ee pan, “A teꞌ vaꞌih e Ieesuꞌ e koaꞌ pe Jeosëp, ke ea varih to nat vavih rakah e no pe tamaneah pen sinaneah. Vahvapoꞌnih keꞌ soe pan eꞌ to taneꞌ maꞌ pa vöön va kin?”

43 Ke Ieesuꞌ piun a soe pee, pareꞌ soe pan, “Suk öm a soe peöꞌ, paröm koe a vakihkiuh me a neoꞌ. 44 E Tamön a paeh ro to vanö voh a maꞌ neoꞌ köꞌ nö maꞌ. Ka hikta pah teꞌ to onöt non a nö maꞌ manih peöꞌ po kokoman koman peꞌ. Ahik, e Tamön se heꞌ eah o kokoman, pareꞌ me maꞌ eah manih peöꞌ. Ko poen no oeh se hik, eöꞌ se kunkuin taneꞌ hah eoꞌ peꞌ po vapeepe, keꞌ kon en po toꞌtoꞌ. 45 A soe to kiun non manih po Vavaasis po Teꞌ Vanënën Soe to teꞌ va non manih pan,

‘E Sosoenën se vavaasis a napan kurus’, Ais 54:13

kee pënton a soe peꞌ, pare nat in poë, pare nö poꞌ maꞌ manih peöꞌ. 46 A hikta pah teꞌ to ep voh non pe Tamön, a teꞌ varoe kovëh to teꞌ me voh non poan to nö voh en maꞌ, eꞌ varoe kuru to nat non poan. A teꞌ pamëh ivëh, eöꞌ. 47 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, eteh to teꞌ me non o vaman, pareꞌ vaman a no neoꞌ, eꞌ to kon en po toꞌtoꞌ tamoaan. 48 Eöꞌ koman rakah a taëën va po toꞌtoꞌ tamoaan. 49 A kën sipuineöm to ëën voh o manaꞌ manuh pa moeh upin, ivëhkëk, ee to mëtmët voh ee. 50 Ivëh ka taëën vëh to kunah taneꞌ voh maꞌ pa vöön va kin, etereh to ëën a taëën pamëh, ee to hikta antoen ne a mët. 51 Eöꞌ a taëën va po toꞌtoꞌ tamoaan to kunah taneꞌ voh maꞌ pa vöön va kin. Etereh to ëën a taëën pamëh ee to hikta onöt ne a mët, ee se kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan. Ka taëën pamëh eꞌ a sionineoꞌ nöꞌ se heꞌ a napan kurus va po oeh vëh, kee kon taneꞌ o toꞌtoꞌ tamoaan manih peꞌ.”

52 Ko Jiuꞌ pënton a soe vaꞌih, pare taneo ee pa vaato vasukaꞌ me e Ieesuꞌ, pare to soe ee pan, “Vahvanih ka teꞌ vëh se makën a ra pa sionineah?”

53 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, eöm se keh hikta ëën a sionineoꞌ e Koaꞌ Te Pa Napan Kurus, me eöm se keh hikta kaak o eraꞌ peöꞌ, eöm hikta onöt nem a kon o toꞌtoꞌ vamaman. 54 O teꞌ varih to ëën a sionineoꞌ, pare kaak o eraꞌ peöꞌ ee to kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan. Ko poen no oeh vëh se hik, eöꞌ se kunkuin hah eoꞌ pee, kee kon hah ee pa ma toꞌtoꞌ pee. 55 A sionineoꞌ eꞌ a taëën vamaman, ko eraꞌ peöꞌ eꞌ o kaak vamaman. 56 Ko teꞌ varih to ëën a sionineoꞌ, ko kaak o eraꞌ peöꞌ, ee to teꞌ e ne manih peöꞌ, köꞌ teꞌ e noꞌ manih pee. 57 E Tamön toꞌtoꞌ tamoaan vëh e Sosoenën, to vanö voh a maꞌ neoꞌ köꞌ teꞌ me noꞌ o toꞌtoꞌ tamoaan manih po kikis peꞌ. Ivëh, keteh to ëën a sionineoꞌ, eꞌ se kon en po toꞌtoꞌ tamoaan manih po kikis peöꞌ. 58 Eöꞌ to hikta teꞌ va noꞌ manih, pa taëën vëh no a kën sipuineöm to ënëën voh ne pa moeh upin. Ee to ëën voh a taëën pamëh, ivëhkëk, ee to mëtmët ee. Ke eöꞌ vaꞌih, eöꞌ a taëën to kunah taneꞌ maꞌ manuh pa vöön va kin. Ketereh to ëën a taëën pamëh ee se kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan.”

59 Manih pa koman a vöön va Kapaneam ne Ieesuꞌ to teꞌ non nën, pareꞌ vavaasis non a napan pa ma soe poë varih pa koman a iuun hinhin soneꞌ po Jiuꞌ.

60 O vamomhë peo to pënton a soe pe Ieesuꞌ ka ma upöm soe va ee manih pan, “O vavaasis vaꞌih to parin a hivaꞌ. Eteh to onöt non a pënton a soe vaꞌih, ko nat vamaaka a pusuneah, pareꞌ vatet?”

61 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to nat en pa ma vamomhë peꞌ to vaiihi suk e ne pa soe peꞌ. Ivëh neꞌ to soe suk ke raoe pan, “O vavaasis vëh miröꞌ kës e non pa ma vaman peöm? 62 Eꞌ se poꞌ teꞌ vah va non nih pa ö nöm se ep a neoꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus se peah hah manuh pa vöön neꞌ to taneꞌ voh maꞌ? 63 A Tuvuh Vasioꞌ ivëh to heꞌheꞌ non sih a napan o toꞌtoꞌ tamoaan. Ko sionin hikta onöt non a heꞌ o toꞌtoꞌ tamoaan manih pa teꞌ. Manih pa soe nöꞌ to vavaasis a noꞌ neöm, a Tuvuh Vasioꞌ koman to vakikis non o vavaasis peöꞌ. 64 Ivëhkëk, a ma papaeh teꞌ to teꞌ nö ne manih peöm, ee to hikta vaman a ne neoꞌ.”

Manih po poen ne Ieesuꞌ to taneo en pa vavaasis a napan, eꞌ to nat voh en pe retereh ivarih to hikta vaman ne poë, me a teꞌ vëh se vikuh in poan manih po teꞌ varih to hat ov e ne poë. 65 Ivëh, ne Ieesuꞌ to soe suk va i raoe manih pan “Ivaꞌih a tah nöꞌ to koman voh noꞌ, paröꞌ soe pan, ‘Ahikta pah teꞌ to antoen non a nö maꞌ manih peöꞌ, pa ö ne Tamön se keh hikta vanö maꞌ poan, keꞌ nö maꞌ peöꞌ.’ ”

66 E Ieesuꞌ to sosoe va ko non manih, ko upöm vamomhë peo peꞌ nö vakëkëh këh ee peꞌ, pare hikta teꞌ vaꞌpeh hah me ne poë. 67 E Ieesuꞌ to hi en pa havun me ra poa vamomhë peꞌ pan, “Eöm me kuru to kehkeh këh e nem peöꞌ oh?”

68 Ke Saëmon Pitaꞌ piun a soe peꞌ, pareꞌ soe pan, “Topoan, emöm se keh këh a oah pamöm nö ko teꞌ vaꞌpeh me poꞌ nem eteh? Emöm to hikta iu këh a nom oah, suk ataeah, a soe varoe ko pën ivëh to heꞌ a no möm o toꞌtoꞌ tamoaan. 69 Emöm to vaman e nem pën, pamöm nat e nem pën a Teꞌ a Vivihan to taneꞌ voh maꞌ manuh pe Sosoenën.”

70 Ke Ieesuꞌ piun a havun me ra poa vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke raoe pan, “Eöꞌ to kon voh eoꞌ peöm a havun me ra poa vamomhë peöꞌ, vahvapoꞌnih ka paeh va peöm tavus en a oraꞌ hat?”

71 E Ieesuꞌ to sosoe non a soe vaꞌih suk e sunaiꞌ e Saëmon va Iskariot vëh e Jiutas. E Jiutas eꞌ a paeh va pa havun me ra poa vamomhë peꞌ. Amot neꞌ se vikuh en pe Ieesuꞌ manih pa koreera napan varih to hat ov e ne poë, kee ip vamët ee peꞌ.

7

A Kën Kea Pe Ieesuꞌ To Hikta Vaman Ne Poë

1 E Ieesuꞌ to vaasis vahik en pa napan pa soe va po toꞌtoꞌ tamoaan, pareꞌ vavatvi vah kov e non pa muhin va Galiliꞌ. Eꞌ to hikta koman non a nö manuh pa muhin va Jiutiaꞌ. Suk ataeah, a ma pah teꞌ susunön po Jiuꞌ to kehkeh ip vamët ne poë.

2 A ma poen vivihan po Jiuꞌ to vatët ee.* 3 Ivëh, ka ma kea pe Ieesuꞌ soe ke poë pan, “Vahvanih kën hikta këh a muhin vaꞌih parën nö manuh pa muhin va Jiutiaꞌ ko nok ta ma tah vatoksean nën, ka ma vamomhë pën me ra napan ep? 4 Ta pah teꞌ se keh iu non, pan a napan se nat vavih poë, eꞌ se nat non nonok vakoaan non a ma kiu peꞌ. Eën se keh iu nok rakah nom a ma kiu poë varih, eën se sun vateeraꞌ rakah manih pa matëëra napan kurus.” 5 A kën kea koman peꞌ to hikta vaman ne poë, ivëh, nee to soe suk vamanih.

6 Ke Ieesuꞌ piun a ma soe pee pareꞌ soe ke ra poë pan, “O poen nöꞌ se nö manuh Jerusalëm to hikta öök avoeꞌ non maꞌ. Ivëhkëk, a ma poen kurus peöm pa nö nën to tavus vahik voh ee. 7 A napan va po oeh vëh to hikta onöt ne a rës a neöm. Ivëhkëk, ee to rës e ne peöꞌ, suk eöꞌ to sosoe tavus noꞌ a ma taateꞌ hat nee to nonok ne sih. 8 Ivëh, köm se nö ko tönun vaꞌpeh me a ma upöm peöm manuh Jerusalëm pa ma poen vivihan po Jiuꞌ. Ivëhkëk, o poen nöꞌ se nö Jerusalëm pa vakum me a napan pa ma poen vivihan poë varih to hikta öök avoeꞌ non maꞌ.” 9 E Ieesuꞌ to soe vakomanih, pareꞌ teꞌ e non manih pa muhin va Galiliꞌ.

E Ieesuꞌ To Sun Non Pa Matëëra Napan, Pareꞌ Vavaasis Non Koman A Iuun Hinhin Apuh

10 O poen no a ma kën kea peꞌ to nö vahik ee manuh Jerusalëm pa ma poen vivihan poë varih, ke Ieesuꞌ me to nö en. Ivëhkëk, eꞌ to nö aven en pareꞌ hikta iu non a ö no a napan se inan poë. 11 Manih pa ma poen vivihan poë varih no a nap susunön po Jiuꞌ to vavaiu vah kov e ne peꞌ, ko vaiihi vah kov e ne pan, “A teꞌ vëh e Ieesuꞌ teꞌ non nih?”

12 Manih pa topniira nap peo poë varih, ee to vavisvis ke ne pa ma upöm pee, suk e Ieesuꞌ. A ma upöm pee to sosoe ne pan, “Eꞌ a teꞌ no a taateꞌ peꞌ to parin a vih.”

Ko upöm soe ee pan, “Eꞌ a teꞌ pikpiuk to pikpiuk non sih a napan.” 13 Ivëhkëk, a hikta paeh va pa napan poë varih to sun pa matëëra napan, pareꞌ soe tavus o kokoman peꞌ manih pa napan. Suk ataeah, ee to nanaöp e ne po teꞌ susunön po Jiuꞌ.

14 Po topnin rakah in a ma poen vivihan po Jiuꞌ, ne Ieesuꞌ to ho en koman Iuun Hinhin Apuh, pareꞌ taneo en pa vavaasis a napan. 15 Ko teꞌ susunön po Jiuꞌ pënton o vavaasis peꞌ, pare vatötöhkak rakah ee, pare soe ee pan, “A teꞌ vëh kon taneꞌ maꞌ o nat vëh nih, eꞌ hikta nö voh pa ta siku?”

16 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “O vavaasis vaꞌih nöꞌ to vavaasis a noꞌ neöm, eꞌ to hikta teꞌ non pan o vavaasis koman peöꞌ. Ahik, o vavaasis vaꞌih nöꞌ to vavaasis noꞌ, eꞌ o vavaasis pe Sosoenën a teꞌ vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ. 17 Ta pah teꞌ se keh vavatet rakah non a soe pe Sosoenën, eꞌ se maaka rakah va non manih pan, o vavaasis nöꞌ to vavaasis noꞌ, eꞌ o vavaasis pamëh to taneꞌ rakah maꞌ manuh pe Sosoenën, pareꞌ hikta taneꞌ maꞌ manih peöꞌ. 18 Ka teꞌ vëh to vavaasis non a napan po kokoman koman peꞌ, a, a teꞌ pamëh to iu kë koman hah non a ëhnaneah. Ivëhkëk, a teꞌ vëh to vavaasis non a napan, pareꞌ kë non a ëhnan a teꞌ vëh to vanö voh maꞌ poan, a, a teꞌ pamëh eꞌ a teꞌ no a taateꞌ peꞌ to totoopin, me eꞌ a hikta pikpiuk. 19 Moaan voh ne Mosës to heꞌ voh en peöm po Vavaasis peꞌ, ivëhkëk, eöm to hikta iu nem a vatet o Vavaasis pamëh. Vahvapoꞌnih köm kehkeh ip vamët e nem peöꞌ?

20 Ka napan to teꞌ vatët ne peꞌ piun poë, pare soe pan,† “A oraꞌ hat to teꞌ non pën, emöm to hikta kehkeh ip vamët a nom oah.”

21 Ke Ieesuꞌ vavaato avoeꞌ me e non po teꞌ susunön po Jiuꞌ, pareꞌ soe ke ra poë pan, “Eöm kurus varih to ep voh em pa tah vatoksean nöꞌ to nok voh manih pa koveꞌ ruen va Bëtsaëtaꞌ, paröm töhkak ko haraꞌ vahat rakah em, suk eöꞌ to vatoꞌ a teꞌ manih pa koman o Poen Apaapo pea.‡ 22 E Mosës to heꞌ voh en peöm po vavaasis va pa pe a ö kokoaan pa ma pus koaꞌ oeteꞌ peöm. Eꞌ to hikta teꞌ non pan e Mosës ivëh to heꞌ voh o vavaasis pamëh. Ahik, o vavaasis pamëh to taneꞌ voh en maꞌ manuh pa kën sipun. Ivëhkëk, komön o Poen Apaapo nöm to peepe e nem pa ma ö kokoaan pa ma pus koaꞌ oeteꞌ peöm, ivëh, köm kök em po Vavaasis pe Mosës.

23 Eöm to kehkeh vatet vavih rakah nem sih o Vavaasis pe Mosës. O Vavaasis pe Mosës to soe non pan, eöm se pe em pa ma ö kokoaan pa ma pus koaꞌ oeteꞌ peöm. Ivëh, ko poen va pa pe raoe se keh tavus maꞌ po Poen Apaapo, eöm se nok em. Eöm heheve suk poꞌ nem ataeah pa ö nöꞌ se vatoꞌ hah ta pah teꞌ po Poen Apaapo pea? 24 Eöm se koe a kiiki a ma moeh tah po matan varoe, paröm kokoman vavih voh, ko kiiki poꞌ a ma moeh tah nöꞌ to nonok noꞌ manih pa taateꞌ totoopin.”

A Napan To Kehkeh Nat Rakah Ne Pe Ieesuꞌ Eteh

25 A napan to teꞌ ne manih Jerusalëm to pënton e Ieesuꞌ to vavaato va non manih, pare vaiihi e ne pan, “A teꞌ ko vëh no o teꞌ susunön pea to kehkeh ip vamët ne, ha? 26 Ep këk öm, eꞌ to vavaato rakah e non pa matëëra napan. Ka hikta pah teꞌ sunön to onöt non a soe ta pah soe manih peꞌ. A nap susunön pea to nat pöꞌ e ne peꞌ e Kristo? 27 Ivëhkëk, ea to nat e no pa vöön peꞌ, ko poen ne Kristo vamaman se keh nö maꞌ, ka hikta pah teꞌ to onöt non a nat in a vöön peꞌ.”

28 E Ieesuꞌ to vavaasis non a napan koman a Iuun Hinhin Apuh, pareꞌ soe ke raoe pan, “Oman, eöm to nat e nem peöꞌ, paröm koman nem pan eöm to nat e nem pa vöön nöꞌ to taneꞌ maꞌ, ivëhkëk, eöm to hikta nat nem. Eöꞌ to hikta nö voh maꞌ manih po kikis koman peöꞌ. Ahik, e Tamön vöh to vanö voh a maꞌ neoꞌ no a taateꞌ peꞌ a man rakah, neöm to hikta nat nem peꞌ. 29 Eöꞌ to nat e noꞌ peꞌ, suk eöꞌ to taneꞌ maꞌ manuh peꞌ, ke eꞌ koman ivëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ.”

30 E Ieesuꞌ to soe vakomanih ka ma upöm teꞌ to teꞌ vatët ne peꞌ, kehkeh öt e ne peꞌ, marën a vahoꞌ poë pa nohnoh. Ivëhkëk, a hikta paeh va pee to onöt non a vaket eah. Suk ataeah, o poen neꞌ se taum a punis me eꞌ se haraꞌ o kamis to meꞌ e non pa tavus maꞌ. 31 Ko teꞌ varih to vaman voh e Ieesuꞌ to vavaasoe e ne, pare soe pan, “O poen ne Kristo se nö maꞌ eꞌ se kës nok en ta ma tah vatoksean to apuh oah e ne pa ma teꞌ tah vatoksean no a teꞌ vëh to nonok non?”

A Nap Susunön Po Jiuꞌ To Pupunöꞌ Ne Pa Öt E Ieesuꞌ

32 A ma meh Parësiꞌ to tënan a soe no a napan to vavisvis suk ne a ma tah ne Ieesuꞌ to nonok non. Ivëh, ko teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro Parësiꞌ vanö ee maꞌ pa ma to pirisman koman pee to ut ne sih pa Iuun Hinhin Apuh, kee nö ee maꞌ to öt e Ieesuꞌ.

33 Ke Ieesuꞌ soe ke ra napan pan, “Eöꞌ hikta se teꞌ varë me a noꞌ neöm manih po oeh vëh. Suk ataeah, eöꞌ se nö hah eoꞌ manuh pe Tamön. E Tamön vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ. 34 Ke eöm se iu ep e nem peöꞌ, ivëhkëk, eöm to hikta onöt nem a taum a neoꞌ. Paröm hikta onöt me nem a vos pa vöön nöꞌ se teꞌ noꞌ.”

35 Ka nap susunön po Jiuꞌ vaiihi koman e ne pan, “A teꞌ vëh se nö nih, ka hikta onöt no a taum eah? Eꞌ se kës nö manuh pa ma vöön apaꞌpuh varuh Grik no o upöm pea to teꞌ ne, pareꞌ vavaasis a napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, ha? 36 Ataeah neꞌ to koman non, pareꞌ soe suk vamanih pan, ‘Eöm se iu ep e nem peöꞌ, ivëhkëk, eöm hikta onöt nem a taum a neoꞌ paröm hikta onöt me nem a nö pa vöön nöꞌ se teꞌ noꞌ.’ ”

E Ieesuꞌ To Sosoe Suk Non A Tuvuh Vasioꞌ

37 O poen apuh vëh to vahik non a ma poen vivihan po Jiuꞌ to tavus en, ke Ieesuꞌ sun ko vavaoe suntan rakah en, pareꞌ soe pan, “Koe o teꞌ varih to haraꞌ ne o manoe kee nö maꞌ manih peöꞌ, köꞌ heꞌ raoe a ruen kee kaak. 38 O Puk Vapenpen pe Sosoenën to soe ka rora pan,

‘Etereh to vaman ne a ma soe peöꞌ,

a ruen va po toꞌtoꞌ tamoaan se nönö va kov e non maꞌ

manih pa ma kupu pee.’ ”

39 E Ieesuꞌ to sosoe suk voh non a Tuvuh Vasioꞌ, pareꞌ soe pan, a Tuvuh Vasioꞌ to hikta nö avoeꞌ voh non maꞌ, suk ataeah, e Ieesuꞌ to hikta mët avoeꞌ non to kon o ëhnan apuh. Ivëhkëk, amot no teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ, ee se kon ee pa Tuvuh Vasioꞌ.

A Napan To Taki Pare Nok O Pöök Kum Teꞌ

40 A napan to tënan a ma soe pe Ieesuꞌ, ka ma papaeh pee soe ee pan, “A teꞌ vaꞌih eꞌ a teꞌ vanënën soe vamaman rakah.”

41 Ka ma meh pee soe ee pan, “A teꞌ vaꞌih eꞌ e Kristo, a teꞌ ne Sosoenën to vanö voh maꞌ.”

Ivëhkëk, o upöm to sosoe avoeꞌ e ne pan, “Ahik, a teꞌ vëh ne Sosoenën se vanö maꞌ pa kon hah a napan peꞌ, eꞌ to hikta antoen non a koaꞌ manih pa muhin va Galiliꞌ, 42 suk ataeah, o Puk Vapenpen pe Sosoenën to soe non pan,

‘E Kristo se koaꞌ manih po vuteꞌ pe Devit.

E koaꞌ pamëh se koaꞌ manih pa vöön pe Devit,

ka ëhnan a vöön vëh neꞌ se tavus, ivëh Bëtrëhëm.’ ”

43 Ivëh, ka napan hikta vapöh kokoman suk ta pah soe. A ma papaeh pee to koman ne pan e Ieesuꞌ eꞌ e Kristo, ko upöm sosoe ne pan, “Ahik.” 44 Ko upöm pee kehkeh öt e ne pe Ieesuꞌ, ivëhkëk, a hikta paeh pee to vaket manih peꞌ.

45 Ko pirisman varih to nö pa öt e Ieesuꞌ, ee to hah akuk ee manih po teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro Parësiꞌ. Kee hi ee pee pan, “Eöm hikta me suk maꞌ e Ieesuꞌ ataeah?”

46 Ko pirisman piun raoe, pare soe pan, “A soe no a teꞌ vëh e Ieesuꞌ to vavatvus non, no a hikta pah teꞌ na to pënton voh, to vavaasis va non nën.”

47 Ko Parësiꞌ piun o pirisman, pare hi raoe pan, “Eꞌ kës to vapikpiuk me en maꞌ peöm? 48 Eöm to ep voh e nem pemöm o Parësiꞌ no a hikta paeh pemöm to vaman voh eah. 49 Ivëhkëk, a napan varih to vaman ne Ieesuꞌ ee to hikta nat ne o Vavaasis pe Mosës. Ivëh, ne Sosoenën se vakmis amot suk raoe.”

50 E Nikodimus a teꞌ vëh to nö voh pa ep e Ieesuꞌ pa popoen, ke Nikodimus koman a teꞌ to teꞌ non komön o kum teꞌ pamëh, to to vasukaꞌ ke ro upöm peꞌ, pareꞌ soe pan, 51 “A taateꞌ pea soe vaonöt kës e non pea pa vahoꞌ akuk ta pah teꞌ po vahutët pa ö na to hikta pënton avoeꞌ no a soe peꞌ para nat poꞌ in ataeah neꞌ to nok to hat non?”

52-53 Ko teꞌ susunön po Jiuꞌ, me ro Parësiꞌ to pënton a soe pe Nikodimus, pare hi poë pan, “Eën me kës a to Galiliꞌ, ha? Inan vavih voh ah pa soe to kiun non po Puk pe Sosoenën, parën nat vamanih pan ahikta pah teꞌ vanënën soe se tavus manih pa muhin va Galiliꞌ.”

8

E Köövo To Nok A Taateꞌ Hat

1 A napan to këh ee pa Iuun Hinhin Apuh, pare vahah ee pa ma vöön pee. Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to nö en manuh pa Tope Öliv. 2 Pa pöstakah ne Ieesuꞌ to taneꞌ hah maꞌ nën, pareꞌ hah en manuh pa Iuun Hinhin Apuh. Ka napan nö ee maꞌ manih peꞌ, ko tönun töön poë, keꞌ ihoꞌ, pareꞌ taneo en pa vavaasis raoe. 3 Ko teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, me ro Parësiꞌ, me ee maꞌ pa pah köövo nee to nat ne sih poë, pan eꞌ a köövo teꞌteꞌvaasiꞌ, pare vasun poë manih pa matëëra napan, 4 ko soe ke Ieesuꞌ pan, “Tövavaasis, e köövo vëh to teꞌteꞌ me non sih a meh voe, e voe pamëh hikta teꞌ non pan e voe koman peꞌ, ahik. 5 Eën koman va poꞌ nom nih, o Vavaasis pe Mosës to soe ka rora sih pan, ea se tösvös ee po köövo to nonok ne a ma taateꞌ to matan va ne manih?” 6 Ee to nok a soe vaꞌih pan ee se ep këh ta hanan nee se vahoꞌ koe e Ieesuꞌ po vahutët. Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to ihoꞌ vaseak, pareꞌ kinkiun en po oeh pa kumis koreneah.

7 Kee ihi avoeꞌ e ne peꞌ pa ma hi. Ivëh, ke Ieesuꞌ takëp taꞌtaꞌ maꞌ, pareꞌ soe ke raoe pan, “Etereh varih peöm to teꞌ nem manih kuru to hikta nat ne pa nok a taateꞌ hat, ee se sun, ko vi na a vös vamomoaan manih pe köövo pamëh.” 8 E Ieesuꞌ to ihoꞌ vaseak hah, pareꞌ kinkiun hahah kov en po oeh pa kumis koreneah. 9 Ko teꞌ varih to tënan ne a soe ne Ieesuꞌ to sosoe non, taneo ee pa nö veveahih. Ee to taneo manih pa nap mamanot, pareꞌ öök non pa napan kurus. Ee to vakëkëh tavus ee pe Ieesuꞌ me e köövo pamëh to sun non pa mataneah.

10 E Ieesuꞌ to taꞌkë maꞌ, pareꞌ hi e köövo pamëh pan, “A napan varih to teꞌ ko ne manih nö nih? Ahikta paeh pee to teꞌ non manih se vahoꞌ a oah po vahutët.”

11 Ke köövo pamëh soe ke Ieesuꞌ pan, “Topoan, ee to vanönö vahik vur ee.”

Ivëh, ke Ieesuꞌ soe ke poꞌ en pe köövo pamëh pan, “Eöꞌ me to hikta se vahoꞌ a noꞌ oah po vahutët. Eën se nö na, parën nat nom nok amot hah a taateꞌ hat pamëh.”

O Maaka Va Po Oeh Ivëh E Ieesuꞌ

12 Vasuksuk in a ö no teꞌ vavaasis to nat ne o Vavaasis pe Mosës, me ro Parësiꞌ to pupunöꞌ ne e Ieesuꞌ. Ke Ieesuꞌ vavaato avoeꞌ me non pa napan, pareꞌ soe ke raoe pan, “Eöꞌ to teꞌ va noꞌ manih po ëman va po oeh vëh, ka teꞌ vëh to vavatet non a taateꞌ vih me a ma soe peöꞌ, eꞌ to hikta antoen non a teꞌ manih pa popoen, eꞌ se kon en po ëman vëh se heꞌ poan o toꞌtoꞌ tamoaan.”

13 O Parësiꞌ to tënan ee pa soe ne Ieesuꞌ to vavaasis non, pare soe ke poë pan, “A ma tamoaan nën to vavaato vaviꞌ suk hah a nom sih me a ma kiu nën to nonok nom, keꞌ ivëh, a tah no a napan to hikta onöt ne a vaman suk a oah.”

14 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Oman, eöꞌ to vavatvus noꞌ sih a soe to soe suk koman e non peöꞌ. Ivëhkëk, eöꞌ to hikta pikpiuk a no neöm pa ma soe poë varih, ahik, a ma soe poë varih ee a ma soe man. Suk ataeah, eöꞌ to nat e noꞌ pa vöön nöꞌ to taneꞌ voh maꞌ, paröꞌ nat me e noꞌ pa vöön nöꞌ to nönö hah noꞌ. Ivëhkëk, eöm to hikta nat nem pa vöön peöꞌ, paröm hikta nat me nem pa vöön poanheh nöꞌ to nönö hah noꞌ. 15 Eöm to kiiki nem sih a taateꞌ pa teꞌ pa taateꞌ va po oeh vëh, peöꞌ to hikta kiiki noꞌ a taateꞌ pa ta pah teꞌ. 16 Ivëhkëk, eöꞌ se keh nok a taateꞌ kiiki teꞌ, a taateꞌ kiiki teꞌ peöꞌ a man. Suk ataeah, eꞌ to hikta teꞌ non pan eöꞌ varoe to nonok noꞌ a taateꞌ pamëh, ahik. E Tamön vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ to teꞌ vaꞌpeh me e non peöꞌ, köꞌ kiiki noꞌ a taateꞌ pa teꞌ. 17 O Vavaasis pe Mosës to soe non pan, ta poa teꞌ se keh soe ta pah tah, pare vapöh kokoman a soe pamëh, ea se vaman ee pataeah nee to soe. 18 Ivëh, ke eöꞌ koman peheoꞌ to vavatvus noꞌ sih a soe to soe suk koman e non peöꞌ, ke Tamön vöh pa vöön va kin to vanö voh a maꞌ neoꞌ to vavaꞌaus me e non pa ma soe peöꞌ.”

19 E Ieesuꞌ to sosoe va non manih, ko Parësiꞌ hi hah ee peꞌ pan, “E tamömah vëh nën to tooto suk nom teꞌ non nih?”

Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eom to hikta nat rakah nem peöꞌ poꞌ Tamön. Eöm se keh nat e nem peöꞌ, a, eöm to nat me e nem pe Tamön.”

20 E Ieesuꞌ to sosoe non a soe vaꞌih pa ö neꞌ to vavaasis non a napan koman A Iuun Hinhin Apuh pa ö neꞌ to sun vatët non pa ö no a napan to vavahoꞌ ne sih a ma heꞌ pee. Ivëhkëk, a hikta teꞌ to öt poan, suk ataeah o poen neꞌ se taum a punis me o kamis to meꞌ avoeꞌ e non pa tavus maꞌ.

E Ieesuꞌ To Soe Pan A Napan To Hikta Onöt Ne A Nö Pa Vöön Neꞌ To Nö Non

21 E Ieesuꞌ to soe hah ke raoe pan, “Eöꞌ se nö eoꞌ, köm hikta onöt nem a ep hah a neoꞌ. Eöm se mët vaꞌpeh me em pa ma hat peöm. Eöm to hikta antoen nem a nö pa vöön nöꞌ to nönö noꞌ.”

22 Ivëh, ko teꞌ susunön po Jiuꞌ vaiihi e ne, pare soe pan, “A teꞌ vëh se kës ip vamët hah ea, peꞌ to sosoe va non manih pan, ‘Eöm to hikta onöt nem nö pa vöön nöꞌ to nönö noꞌ’?”

23 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Eöm varih, eöm a napan va vakunah, peöꞌ a te va pa vöön va kin, eöm varih a napan va po oeh vëh, peöꞌ a teꞌ to hikta teꞌ noꞌ pan eöꞌ a teꞌ va po oeh vëh. 24 Ivëh, nöꞌ to soe suk voh ka neöm manih pan, eöm se mët vaꞌpeh me em pa ma hat peöm. Oman, eöm se keh hikta vaman a non neoꞌ pan, Eöꞌ Kove Vëh, Eöꞌ! Ka ma hat peöm se teꞌ e ne, köm mët vaꞌpeh me em pee.”

25 Ko teꞌ susunön po Jiuꞌ hi hah ee peꞌ pan, “Soe ka möm ah, eën poꞌ eteh?”

Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Po taneo nöꞌ to soe voh keoꞌ peöm peöꞌ eteh. 26 Eöꞌ to teꞌ me noꞌ a ma soe nöꞌ se vahoꞌ rakah manih pa ma taateꞌ peöm. Eöꞌ se iniinan a ma taateꞌ peöm vamanih pa tökiiki teꞌ. Ivëhkëk, eöꞌ se soe varoe ka neöm a ma napan va po oeh vëh, pataeah nöꞌ to pënton manuh pa Teꞌ vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ. Ka Teꞌ pamëh, eꞌ a sosoe man.”

27 O teꞌ susunön po Jiuꞌ to hikta nat ne pe Ieesuꞌ to sosoe vanat e non pee pe Tamaneah, Sosoenën. 28 Eꞌ to soe ke raoe pan, “A poen nöm se kë a neoꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus manih po naon, eöm se nat va poꞌ em manih pan, Eöꞌ Kove Vëh, Eöꞌ! Eöm me se nat va e nem manih pan a ma tah kurus nöꞌ to nonok noꞌ, nöꞌ to hikta nonok noꞌ pa tasun me o kokoman koman peöꞌ. Ahik, a ma tah kurus varih nöꞌ to nonok noꞌ sih, eꞌ a ma tah ne Tamön vöh pa vöön va kin to vataare voh a neoꞌ köꞌ nonok noꞌ. 29 E Tamön vöh pa vöön va kin to vanö voh a maꞌ neoꞌ, pareꞌ teꞌ vaꞌpeh tamoaan me e non peöꞌ. Ka ma tah nöꞌ to nonok noꞌ sih, ee a ma tah to heꞌ vaeö ne sih poë, keꞌ hikta onöt non a anoe a neoꞌ pa ta pah poen.” 30 E Ieesuꞌ to sosoe va ko non nën, ka nap peo vaman ee peꞌ.

A Soe Man Se Nok A Napan Kee Tavus Këh A Taateꞌ Hat

31 E Ieesuꞌ to soe ke ra napan va Israël varih to vaman poë pan, “Eöm se keh vatet vavih rakah a soe peöꞌ, paröm öt vakis o vaman me o vavaasis peöꞌ, eöm se tavus rakah em o vamomhë peöꞌ. 32 Paröm nat va nem manih pan a ma soe peöꞌ ee a ma man rakah, ka ma soe man poë varih se me hah ee peöm manih pa taateꞌ teꞌ vavih.”

33 Ka napan varih to tënan ne a soe pe Ieesuꞌ piun poë, pare soe pan, “Emöm to nat e nem pemöm ö pus koaꞌ pe Abraham, ka hikta paeh pemöm to tavus voh a teꞌ kikiu akuk manih pa ta meh teꞌ. Vahvanih kën soe kamöm pan, ‘Emöm se tavus vavih hah?’ ”

34 Ke Ieesuꞌ piun a soe pee, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to soe vaman rakah ke voh eoꞌ peöm, o teꞌ varih to nonok ne sih a ma taateꞌ hat, ee o teꞌ to kiu akuk ne manih paan a taateꞌ hat. 35 O teꞌ kikiu akuk to hikta a onöt ne a teꞌ manih pa iuun pa kën tom taman varih to matop ne raoe. Ahik, o koaꞌ varoe to antoen ne a teꞌ tamoaan manih pa iuun pee ra kën tom taman. 36 Ivëh, keöꞌ e Koaꞌ pe Sosoenën se keh vaꞌaus a neöm, köm tavus këh maꞌ a taateꞌ hat, a, eöm se teꞌ tamoaan nem manih pa taateꞌ teꞌ vavih. 37 Eöꞌ to nat e noꞌ peöm o pus koaꞌ pe Abraham. Ivëhkëk, eöꞌ to nat e noꞌ peöm to kehkeh ip vamët e nem peöꞌ. Suk eöm to hikta iu tënan nem a soe peöꞌ, paröm öt vakis. 38 Eöꞌ to sosoe ke noꞌ peöm pa ma taneah ne Tamön to soe voh ka neoꞌ. Ivëhkëk, eöm to nonok e nem pa ma taateꞌ nöm to kon taneꞌ voh manih pe tamëneöm.”

39 O teꞌ susunön po Jiuꞌ to pënton a soe pe Ieesuꞌ, pare soe ee pan, “E tamamöm e Abraham.”

Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöm se keh teꞌ vamaman voh nem pan eöm a pus koaꞌ pe Abraham, eöm se nonok e nem pa ma tah ne Abraham to nonok voh non. 40 Eöꞌ to sosoe ke noꞌ peöm pa ma soe man, nöꞌ to tënan manuh pe Sosoenën. Ivëhkëk, eöm to pupunöꞌ e nem pa ip vamët a neoꞌ. E Abraham to hikta nok voh ta tah to matan va non manih pa ma taateꞌ nöm to nonok nem. Ahik. 41 A ma taateꞌ varih nöm to nonok nem, eꞌ a ma taateꞌ nonok voh pe tamëneöm.”

Ivëhkëk, o teꞌ susunön po Jiuꞌ to soe ee pan, “Emöm to hikta teꞌ va nem manih po koaꞌ varih to hikta nat ne pe tamëëre. Emöm to teꞌ ro me nem a pah Tamamöm, ivëh e Sosoenën.”

42 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “E Sosoenën se keh teꞌ vamaman non pan eꞌ e Tamaneöm, köm onöt e nem pa iu a neoꞌ. Suk ataeah, eöꞌ to taneꞌ voh maꞌ manuh peꞌ, paröꞌ teꞌ noꞌ manih kuru. Eöꞌ to hikta nö voh maꞌ manih pa tasun me o kikis koman peöꞌ. Ahik, e Sosoenën koman to vanö voh a maꞌ neoꞌ, köꞌ nö maꞌ manih po oeh vëh.

43 Eöm to hikta iniinan vavih pataeah nöꞌ to sosoe noꞌ sih, suk eöm to hikta iu tënan nem o vavaasis peöꞌ. 44 Eöm o pus koaꞌ vamaman rakah pe susun po oraꞌ hat. Eöm to iu nok rakah nem a ma taateꞌ neꞌ to iu non. Moaan voh po taneo neꞌ to hinën a napan pa ip vamët raoe. Pareꞌ teꞌ non pa vapikpiuk a soe man. Suk ataeah, a soe man to hikta teꞌ non manih peꞌ. Ko poen neꞌ se nok o piuk, ko piuk pamëh vateeraꞌ en peꞌ, eꞌ e taman rakah in a taateꞌ piuk. 45 Eöꞌ to sosoe vatëh ke noꞌ sih peöm pa taateꞌ man, ivëhkëk, eöm to hikta vaman nem a tah nöꞌ to sosoe noꞌ. 46 Eteh rakah va peöm to nat non a hat nöꞌ to nok voh? Eöꞌ to vavaasis a noꞌ neöm sih pa soe man. Eöm hikta vaman suk poꞌ nem a soe peöꞌ ataeah? 47 A teꞌ to kon a soe pe Sosoenën, eꞌ a teꞌ pe Sosoenën. Ivëhkëk, eöm varih o teꞌ to hikta tënan nem a soe ne Sosoenën to sosoe non, eöm to hikta teꞌ nem pan eöm o pus koaꞌ pe Sosoenën.”

A Tasun Pe Ieesuꞌ To Apuh Oah E Non Pa Tasun Pe Abraham

48 Ko teꞌ susunön po Jiuꞌ piun a soe pe Ieesuꞌ, pare soe pan, “A tuvuh hat to teꞌ non pën, suk eën a to Samëriaꞌ. A soe kës pemöm a man, keꞌ ataeah?”

49 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Ahikta oraꞌ hat to teꞌ non manih peöꞌ, eöꞌ to kë varoe ko noꞌ sih e Tamön. Ivëhkëk, eöm to hikta iu kë nem sih a teꞌ ëhnaneoꞌ. 50 Eöꞌ to hikta kehkeh noꞌ pan, ta teꞌ se kë ëhnaneoꞌ, ahik, eꞌ to teꞌ ro non a pah tökiiki Teꞌ ivëh e Sosoenën se kë a ëhnaneoꞌ. Köm inan, paröm nat poꞌ a soe peöꞌ a man. 51 Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, etereh to vaman ne o vavaasis peöꞌ ee to hikta onöt ne a mët.”

52 Ko teꞌ susunön po Jiuꞌ piun poë, pare soe pan, “Kuru emöm to nat vavih em pën no a oraꞌ hat to teꞌ non manih pën. O teꞌ vanënën soe ke Abraham to mëtmët vahik voh ee. Ivëhkëk, eën to sosoe avoeꞌ e nom pan, ‘Etereh to vaman ne o vavaasis pën, ee hikta se mët ne.’ 53 Eën koman kës nom pan a tasun pën to apuh oah e non pa teꞌ tasun pe tamaara Abraham, me ro teꞌ vanënën soe varih to mët voh, eën koman nom pan eën eteh?”

54 Ke Ieesuꞌ piun a soe pee, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ se keh ta koman hah a noꞌ, a, a taateꞌ ta hah öꞌ, se teꞌ e non a tah akuk. Ka Teꞌ vëh to kë non a ëhnaneoꞌ, eꞌ e Tamaneoꞌ. Ivëhkëk, eöm to sosoe nem pan, ‘Eꞌ e Sosoenën peöm.’ 55 Eöm to hikta nat vavih rakah nem peꞌ. Eöꞌ se keh soe ka neöm pan eöꞌ to hikta nat vavih rakah noꞌ eah, eöꞌ se tavus rakah eoꞌ a teꞌ pikpiuk vamanih peöm. Ivëhkëk, eöꞌ to nat vavih rakah e noꞌ peꞌ e Tamön, paröꞌ tënan vavih rakah e noꞌ pa ma taneah neꞌ to sosoe ka no neoꞌ.

56 E sipuineöm Abraham to haraꞌ suntan rakah voh e non po vaeö pa poen nöꞌ to nö maꞌ. Eꞌ to ep vahik voh en po poen pamëh nöꞌ to nö maꞌ ko kokoman peꞌ puh rakah e non po vaeö.”

57 Ko teꞌ susunön po Jiuꞌ soe pan, “Eën to hikta ep avoeꞌ voh nom pe Abraham, suk ataeah, eën to hikta manot onöt avoeꞌ nom to 50 kirismas.”

58 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to soe vamaman rakah ke voh eoꞌ peöm, moaan voh ne sinan e Abraham to meꞌ avoeꞌ voh e non pa vahuh poan, eöꞌ to teꞌ momoaan voh e noꞌ, paröꞌ teꞌ avoeꞌ va e noꞌ manih kuru.”

59 E Ieesuꞌ to soe vakomanih, ka napan kokon ee po vös to tösvös in poë, ivëhkëk, eꞌ to ro këh en pee, kee hikta ep hah ne poë to këh tavus en pa Iuun Hinhin Apuh.

9

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah A Teꞌ Kehoꞌ

1 E Ieesuꞌ to nönö nö non, pareꞌ ep a pah teꞌ kehoꞌ to teꞌ non ne sinaneah to vahuh voh poan a kehoꞌ. 2 Ka ma vamomhë peꞌ hi poë pan, “Tövavaasis, a hat peteh ivëh to nok voh a teꞌ vëh ke sinaneah vahuh voh poan a kehoꞌ? A hat peꞌ, keꞌ, a hat pe sinaneah pen tamaneah?”

3 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eꞌ to hikta teꞌ non pan a hat voh pa teꞌ vëh pen sinaneah, ke tamaneah, nee to nok voh ka teꞌ vëh tavus a teꞌ kehoꞌ. Ahik, A teꞌ vëh to tavus kehoꞌ voh, pan a napan se ep a kiu me o kikis pe Sosoenën se tavus vateeraꞌ manih peꞌ. 4 Kuru no a potan to teꞌ avoeꞌ e non ka se kikiu avoeꞌ e no pa ma kiu pe Sosoenën vëh, a Teꞌ to vanö voh a maꞌ neoꞌ. A muhin se poen ka hikta teꞌ to antoen non a nok hah ta kiu. 5 Kuru nöꞌ to teꞌ noꞌ manih po oeh vëh, eöꞌ to teꞌ va e noꞌ manih po ëman va po oeh.”

6 E Ieesuꞌ to soe vahik vakomanih, pareꞌ teo en manih po oeh. Ko vapuputoꞌ en pa siꞌ ö oeh, pareꞌ kon ko vahoꞌ en pa ö putoꞌ pamëh manih pa matan a teꞌ kehoꞌ pamëh. 7 Pareꞌ soe ke poan pan, “Nö ah, parën pupui a matömah manuh pa koveꞌ ruen va Siroam.” A pusun in a ö soe vëh Siroam to soe va non manih pan, “Vanö eah. Keꞌ nö.” Ivëh, ka teꞌ pamëh nö ko pupui a mataneah pa koveꞌ ruen pamëh. Ka mataneah vih en, keꞌ ep vavih en.

8 Ivëhkëk, a ma meh peꞌ me ro upöm teꞌ to inan poë a teꞌ vëh to hinhin tah voh non a napan, pare soe pan, “Eꞌ kës ko vëh a teꞌ vëh to ihoꞌ voh non sinten hanan, pareꞌ hinhin tah non sih a ma napan, ha?”

9 Ko upöm soe maꞌ pan, “A, eꞌ akuk kës kuru a teꞌ pamëh.” Ivëhkëk, o upöm to soe ee pan, “Ahik, a meh teꞌ ivëh to matan ro va non manih peꞌ.”

Ka teꞌ pamëh soe koman ken pa napan poë varih pan, “Ahik, eöꞌ akuk kuru a teꞌ pamëh.”

10 Ka napan poë varih hi ee peꞌ pan, “A matömah vih vahvanih?”

11 Keꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “A teꞌ vëh nee to popokaꞌ ne poë e Ieesuꞌ to vapuputoꞌ o oeh, pareꞌ vahoꞌ manih pa mataneoꞌ. Pareꞌ soe ka neoꞌ pan, eöꞌ se nö ko pupui a mataneoꞌ manuh pa koveꞌ ruen va Siroam. Ivëh, köꞌ nö ko pupui eoꞌ pa mataneoꞌ nën, ka mataneoꞌ vih en, köꞌ ep vavih eoꞌ.”

12 Kee hi hah ee peꞌ pan, “Ka teꞌ pamëh teꞌ poꞌ non nih?”

Keꞌ piun raoe, pareꞌ soe ke raoe pan, “Eöꞌ to hikta nat noꞌ peꞌ me a ö neꞌ to teꞌ non.”

13 Ka napan me ee maꞌ pa teꞌ voh vëh a kehoꞌ manih po Parësiꞌ. 14 O poen ne Ieesuꞌ to nok vavih hah voh a matan a teꞌ pamëh, eꞌ o Poen Apaapo. 15 Ivëh, ko Parësiꞌ hi ee pa teꞌ pamëh pan, “A matömah vih vahvanih?”

Ka teꞌ pamëh piun raoe, pareꞌ soe pan, “A teꞌ pamëh to vahoꞌ a ö putoꞌ manih pa mataneoꞌ. Köꞌ pupui eah pa koveꞌ ruen va Siroam, ka varuꞌ vakomanih no a mataneoꞌ to takap en, köꞌ ep vavih eoꞌ.”

16 Ivëhkëk, a ma meh to Parësiꞌ to soe pan, “A teꞌ vëh e Ieesuꞌ to hikta vavatet vavih non a taateꞌ va po Poen Apaapo pea.”

Ivëhkëk, o upöm Parësiꞌ to soe pan, “A teꞌ vatösoe va pa nok vatëh a ma taateꞌ hat to hikta onöt non a nok a ma tah vatoksean varih.” O Parësiꞌ to hikta vapöh kokoman me ne o upöm pee.

17 Ko Parësiꞌ hi hahah kov ee pa teꞌ pamëh pan, “Eën koman va nom nih pa teꞌ vëh to nok vavih pa matömah?”

Ka teꞌ pamëh piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to koman noꞌ pan eꞌ a teꞌ vanënën soe.”

18 Oman! Moaan voh no a teꞌ pamëh to teꞌ kehoꞌ voh e non. Ivëhkëk kuru no a mataneah to vih en. O teꞌ susunön po Jiuꞌ to hikta vaman ne a soe pa teꞌ pamëh, pare vaoe ee na pe sinaneah pen tamaneah, kee nö ee maꞌ. 19 A poa manot to nö ee maꞌ, ko teꞌ susunön po Jiuꞌ hi ee pee pan, “E koaꞌ ko peöm ivëh ne eöm to sosoe nem pan eꞌ to tavus voh e koaꞌ a kehoꞌ, ha? Vahvapoꞌnih no matan e koaꞌ peöm to vih hah?”

20 Ka poa manot piun raoe, pare soe pan, “Emöm to nat rakah e nem pe koaꞌ vaꞌih, eꞌe koaꞌ pemöm to koaꞌ voh en maꞌ a koaꞌ kehoꞌ. 21 Ivëhkëk, emöm to hikta nat nem a mataneah vih vahvanih, hi öm eah, peꞌ to apuh onöt e non pa vaato koman.” 22 E tamaneah pen sinaneah to soe vamanih, suk ee to nanaöp e ne po teꞌ susunön po Jiuꞌ. O teꞌ poë varih to noh ee pa soe to soe non pan, eteh se keh pokaꞌ e Ieesuꞌ e Kristo a teꞌ ne Sosoenën to vanö maꞌ, ee se veo tavus këh ee peꞌ pa iuun hinhin soneꞌ pee. 23 Eꞌ akuk kuru a ö no a poa manot to soe suk vamanih pan, “Hi öm eah, peꞌ to apuh onöt e non pa vaato koman.”

24 Ivëh, ko teꞌ susunön po Jiuꞌ vapöök vaoe ee na pa teꞌ pamëh, pare soe ke poë pan, “Eën se kë rakah a ëhnan e Sosoenën pa ö nën se nok a soe kikis pën, a man. Emöm to nat vahik voh em pa teꞌ vëh nën to sosoe suk nom. Eꞌ a teꞌ va pa nok vatëh a ma taateꞌ hat.”

25 Ka teꞌ vëh to koaꞌ voh maꞌ a kehoꞌ soe en pan, “Eöꞌ to hikta nat vavih noꞌ peꞌ, eꞌ a teꞌ nonok hat, keꞌ ahik. A pah tah ro ko nöꞌ to nat noꞌ ivëh, moaan voh eöꞌ a kehoꞌ, ka kuru neꞌ to nok vavih hah en pa mataneoꞌ köꞌ ep vavih eoꞌ.”

26 Ko teꞌ susunön po Jiuꞌ hi hahah kov ee peꞌ pan, “Eꞌ nok vah va ka oah nih? Ka matömah vih hah?”

27 Keꞌ soe ke raoe pan, “Eöꞌ to soe vahik ke vur eoꞌ peöm, eöm to hikta pënton vavih pöꞌ vu nem. Eöm kehkeh nat vavih suk nem ataeah? Eöm to kehkeh tavus me pöꞌ nem o vamomhë peꞌ, ha?”

28 Ko teꞌ susunön po Jiuꞌ vavovoeak poë, pare soe pan, “Eën me poꞌ pöꞌ a meh vamomhë peꞌ, toh? Pemöm varih, emöm o vamomhë pe Mosës. 29 Emöm to nat e nem pe Sosoenën to vavaato me voh non sih e Mosës. Ivëhkëk, emöm to hikta nat rakah nem a teꞌ vëh to vavih hah a matömah, taneꞌ maꞌ nih.”

30 Ka teꞌ voh vëh a kehoꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöm to nok a soe vaꞌih a vatoksean rakah, paröm soe pet em pan, eöm to hikta nat nem a teꞌ pamëh taneꞌ maꞌ nih. Pareꞌ nok vavih a mataneoꞌ. 31 Ea kurus to nat e no pe Sosoenën to hikta onöt non a pënton a soe pa teꞌ vëh to nonok vatëh non a ma taateꞌ hat. Ivëhkëk, eꞌ se pënton varoe a hin po teꞌ varih to pënton ne a soe peꞌ, pare vavatet ne. 32 Moaan voh, pareꞌ öök non manih kuru, na to hikta tënan voh no ta pah teꞌ ne sinaneah to vahuh voh poan a kehoꞌ ka meh teꞌ nok vavih hah a mataneah, keꞌ ep vavih hah. 33 E Sosoenën se keh hikta vanö voh maꞌ a teꞌ pamëh, keꞌ hikta onöt non a nok ta pah tah.”

34 Ko teꞌ susunön po Jiuꞌ piun a soe pa teꞌ voh vëh a kehoꞌ, pare soe, “E sinömah to vahuh voh oah, no a hat to puh rakah non manih pën. Eën kehkeh vavaasis a no möm öh?” Ee to soe vahik vakomanih, pare veo tavus këh ee peꞌ pa iuun hinhin soneꞌ pee. Keꞌ nö en.

A Teꞌ To Hikta Vaman Non, Eꞌ To Teꞌ Va Non Manih Pa Teꞌ Kehoꞌ

35 E Ieesuꞌ to pënton en pa ma soe va pa ö no teꞌ susunön po Jiuꞌ to veo ee pa teꞌ voh vëh a kehoꞌ. Ke Ieesuꞌ taum poan, pareꞌ soe ke poan pan, “Eën vaman kës e nom pe Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus?”

36 Ka teꞌ voh vëh a kehoꞌ pamëh piun a soe pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe pan, “Topoan, eteh e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus, nöꞌ se vaman eah?”

37 Ke Ieesuꞌ piun poan, pareꞌ soe pan, “Eën to ep voh eom peꞌ, eꞌ e Koaꞌ Teꞌ Pa napan Kurus ivëh to vavaato me a no moah.”

38 Ka teꞌ pamëh piun, pareꞌ soe pan, “Topoan, eöꞌ to vaman e noꞌ pën.” Ka varuꞌ vakomanih neꞌ to vatokon ko kë en pa ëhnan e Ieesuꞌ.

39 Ke Ieesuꞌ soe pan, “Eöꞌ to nö maꞌ manih po oeh vëh, to kiiki a taateꞌ pa ma napan, me eöꞌ to nö voh maꞌ pan, o teꞌ kekehoꞌ se opoep hah. Ko teꞌ varih to opoep voh ne se tavus varuꞌ o teꞌ kekehoꞌ.”*

40 Eꞌ to teꞌ non a ma pah teꞌ susunön po Jiuꞌ to sun vatët ne to pënton a ma soe varih ne Ieesuꞌ to sosoe non, pare hi poë pan, “Eën kës to sosoe nom pan emöm me o kekehoꞌ, ha?”

41 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöm se keh teꞌ vavoh nem manih po teꞌ kekehoꞌ, eöm to hikta onöt nem a teen ta hat. Ivëhkëk, kuru eöm to sosoe nem pan, ‘A ma matanmöm to opoep e ne.’† Ivëh, no a ma hat peöm se teꞌ tamoaan suk ne.”

10

E Ieesuꞌ A Teꞌ To Matop Vavih Non O Sipsip

1 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ me non pa napan, pareꞌ soe ke raoe pan, “Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm. A teꞌ to hikta ho koe ke maꞌ manih po hopaꞌ oho koe ke po sipsip, eꞌ a teꞌ kakaveo, me a teꞌ vëh to vaꞌnaöp a meh teꞌ pareꞌ kon akuk a ma tah peꞌ. 2 Ivëhkëk, a teꞌ vëh to ho koe ke maꞌ manih po hopaꞌ oho koe ke po sipsip, eꞌ a teꞌ pamëh to matop non sih o sipsip. 3 Ka teꞌ vëh to matop non sih po hopaꞌ, peret ken pa teꞌ pamëh keꞌ ho en maꞌ. Ko sipsip tënan inan ee pa to peꞌ, keꞌ vaoe en pa ëhnëëro sipsip koman peꞌ, pareꞌ me tavus en pee. 4 Eꞌ to me tavus en po sipsip, pareꞌ vovoh nö ke non pee, kee suksuk nö e ne peꞌ, suk ataeah, ee to tënan inan e ne pa to peꞌ. 5 Ivëhkëk, o sipsip to hikta onöt ne a suk a meh teꞌ, ee se rusin këh ee peꞌ, suk ataeah, ee to hikta tënan inan ne a to pa teꞌ pamëh.”

6 E Ieesuꞌ to soe vahik ken pa napan pa soe vapipinoꞌ pamëh, ivëhkëk, a napan to hikta nat ne pa pusun in o vahutët pamëh. 7 Ivëh, ke Ieesuꞌ soe hahah kov en pan, “Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm. Eöꞌ koman e Ieesuꞌ Kristo, eöꞌ to teꞌ va e noꞌ manih po hopaꞌ oho koe ke po sipsip. 8 Eöꞌ to hikta teꞌ va noꞌ manih pa napan varih to vovoh voh ka maꞌ neoꞌ, ahik, ee to teꞌ va e ne manih po teꞌ kakaveo me ro teꞌ varih to vaꞌnaöp o upöm teꞌ, pare kon akuk a ma tah pee. Ivëh, no sipsip man peöꞌ varih a napan, to hikta tënan inan suk ne raoe. 9 Eöꞌ koman to teꞌ va e noꞌ manih po hopaꞌ, keteh to koe ke maꞌ manih peöꞌ e Sosoenën se hehe en peꞌ. A teꞌ pamëh, se keh koe ke maꞌ manih peöꞌ, pareꞌ oah koe manih peöꞌ. Eꞌ se taum en pa taëën, pareꞌ hikta antoen non a taum ta hat. 10 A teꞌ kakaveo to hikta nö maꞌ pa nok ta meh tah, ahik, eꞌ to nö ro ko maꞌ pa kaveo o sipsip, me ip vamët, me a miröꞌ raoe. Ivëhkëk eöꞌ koman, eöꞌ to nö voh maꞌ pa heꞌ o toꞌtoꞌ tamoaan peöꞌ manih pee, ko toꞌtoꞌ tamoaan pamëh puh rakah non manih pee, kee teꞌ vavih e ne.

11 Eöꞌ koman rakah a teꞌ a pah mamatop sipsip vavih. Ka teꞌ vëh to matop vavih non sih o sipsip ivëh, to heꞌ o toꞌtoꞌ peꞌ marën a vaꞌaus o sipsip peꞌ. 12 Ka teꞌ vëh to kiu moniꞌ varoe non eꞌ to hikta koman tiroëꞌ non a matop vavih o sipsip. Suk ataeah, eꞌ to hikta vaneah non po sipsip poë varih. Ko poen neꞌ to ep o këh poa to nö maꞌ, eꞌ to rusin këh en po sipsip, ko këh poa poë varih ëën ee pee ko veo vavah ee po upöm. 13 A teꞌ kikiu se rusin en, suk eꞌ to kiu moniꞌ varoe ko non. Eꞌ to hikta iu matop vavih non o sipsip.

14-15 Eöꞌ koman a teꞌ to matop vavih noꞌ sih o sipsip. Eöꞌ to nat vavih rakah e noꞌ po sipsip peöꞌ vamanih pa ö ne Tamön vöh kin to nat vavih va ka non neoꞌ. Ko sipsip peöꞌ to nat vavih e ne peöꞌ vamanih pa ö nöꞌ to nat vavih va i noꞌ sih e Tamaneoꞌ Sosoenën. Keöꞌ koman se heꞌ o toꞌtoꞌ peöꞌ marën a vaꞌaus a napan, ka napan ip vamët a neoꞌ, köꞌ mët marën a vaꞌaus o sipsip peöꞌ. 16 Eöꞌ to vaneah noꞌ o upöm sipsip, ko sipsip poë varih to teꞌ tavus këh e ne pa panis sipsip peöꞌ, eöꞌ to kehkeh me ho noꞌ maꞌ o sipsip poë varih pa panis peöꞌ. Kee sih tënan ne a to peöꞌ keꞌ teꞌ non a pah teꞌ ro to ut non po sipsip poë varih pa koman a pah panis. 17 E Tamön to iu suntan rakah e non peöꞌ, suk ataeah, eöꞌ to nat e noꞌ, peöꞌ se heꞌ o toꞌtoꞌ peöꞌ pa mët, paröꞌ kon hah eoꞌ po toꞌtoꞌ pamëh. 18 E Tamön to soe vakis voh ka neoꞌ a nok vamanih, ka hikta pah teꞌ to onöt non a kon këh a neoꞌ po toꞌtoꞌ peöꞌ. Eöꞌ koman to teꞌ me noꞌ o kikis va pa heꞌ o toꞌtoꞌ peöꞌ manih pa mët. Paröꞌ teꞌ me e noꞌ po kikis va pa kon hah o toꞌtoꞌ pamëh.”

19 O teꞌ susunön po Jiuꞌ to pënton a soe vaꞌih ne Ieesuꞌ to nok ko taki vakëh ee, pare hikta vapöh kokoman hah ne. 20 Ko upöm teꞌ peo va po teꞌ susunön po Jiuꞌ soe ee pan, “A oraꞌ hat to teꞌ non manih pa teꞌ vëh. A oraꞌ pamëh to vapapön non poan, keꞌ tooto pinpiun non. Eöm pëpënton suk nem a soe peꞌ ataeah?”

21 Ko upöm pee soe ee pan, “A teꞌ no a oraꞌ hat se keh teꞌ non peꞌ keꞌ tooto pinpiun non, eꞌ to hikta antoen non a soe ta soe to matan va non manih, a oraꞌ hat onöt kës e non pa kap hah a matan a teꞌ kehoꞌ, keꞌ ep vavih hah?”

O Teꞌ Susunön Po Jiuꞌ To Heꞌ Tonun Ee Pe Ieesuꞌ

22 Manih pa ma poen tutuvuh no a napan to tönun manih Jerusalëm, pare vaeö ne o poen nee to peret voh a Iuun Hinhin Apuh pee. 23 Ke Ieesuꞌ koe ke maꞌ pa vo nee to popokaꞌ ne a vo pe Solomon. A vo pamëh to teꞌ non koman a Iuun Hinhin Apuh va Jerusalëm. 24 Ko teꞌ susunön po Jiuꞌ nö maꞌ, pare tönun töön poë. Pare hi poë pan, “Soe kamöm ah, o poen poanheh nën se soe vamaaka kamöm, eën eteh, eën se keh teꞌ nom pan eën e Kristo?* Soe vamaaka poꞌ ka möm ah.”

25 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to soe vamaaka ke voh eoꞌ peöm, ivëhkëk, eöm to hikta vaman voh nem a soe peöꞌ. A ma tah vatoksean nöꞌ to nonok voh noꞌ manih pa ëhnan e Tamön, to vataare e ne peöꞌ eteh. 26 Ivëhkëk, eöm to hikta iu vaman nem, suk ataeah, eöm to hikta teꞌ nem pan eöm o sipsip peöꞌ. 27 O sipsip peöꞌ to tënan inan e ne pa to peöꞌ. Köꞌ nat e noꞌ pee, kee suksuk vah e ne sih peöꞌ. 28 Eöꞌ to heꞌ voh eoꞌ pee po toꞌtoꞌ tamoaan peöꞌ, kee hikta onöt ne a ro, ka hikta pah teꞌ to onöt non a he taneꞌ raoe manih pa koreneoꞌ. 29 E Tamön to heꞌ voh en peöꞌ po sipsip. Eꞌ to apuh oah e non pa ma moeh tah kurus, ka hikta pah teꞌ to onöt non a he taneꞌ o sipsip peöꞌ manih pa koreneah. 30 Emöm poꞌ Tamön, to teꞌ tamoaan e nem a paeh a teꞌ.”

31 Ivëh, ko teꞌ susunön po Jiuꞌ pënton a soe vaꞌih, pare kokon o vös, ko kehkeh tösvös e ne pe Ieesuꞌ. 32 Ivëh, ne Ieesuꞌ to soe suk va i raoe manih pan, “Eöꞌ to nok voh a ma kiu vihvih va pe Tamön, ka ma kiu vihvih poë varih nöm to ep voh em. A hat taeah poꞌ nöꞌ to nok köm kehkeh ip vamët suk a nem neöꞌ?”

33 Ivëhkëk, o teꞌ susunön po Jiuꞌ to piun poë pare soe pan, “Emöm to hikta iu ip vamët a nom oah suk eën to nonok nom a ma kiu vihvih, ahik, a tah nemöm to kehkeh ip vamët suk a nom oah ivëh, eën to teꞌ me ennom po sionin, parën tooto oꞌoah e nom pe Sosoenën pa ö nën to sosoe nom pan eën to vatoe me e nom peꞌ.”

34 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “O vavaasis peöm to teꞌ non koman o Puk Vapenpen ne Sosoenën to sosoe non pan,

‘Eöm o teꞌ to teꞌ me nem o sionin, eöm kurus o sosoenën.’ Sng 82:6

35 “Ka soe to kiun non manih po Puk pe Sosoenën pamëh to soe non pan, o teꞌ varih to kon a soe pe Sosoenën, ‘Ee ro sosoenën.’ “A soe to kiun non manih po Puk pamëh, eꞌ a soe man, pareꞌ hikta onöt non a panih. 36 Vahvanih köm sosoe nem pan eöꞌ to toto oꞌoah noꞌ e Sosoenën, suk eöꞌ to sosoe ka noꞌ neöm sih pan, ‘Eöꞌ e Koaꞌ pe Sosoenën.’ Keöꞌ a teꞌ ne Sosoenën to vateꞌ voh, pareꞌ vanö maꞌ, köꞌ nö maꞌ manih po oeh vëh.”

37 “Eöꞌ se keh hikta nonok noꞌ a ma kiu ne Tamön to nonok non, a, eöm to hikta se vaman nem a ma soe nöꞌ to sosoe noꞌ sih. 38 Eöm se keh rës e nem pa vaman a soe peöꞌ, koe öm keꞌ teꞌ non, paröm koe a vaman eah, ivëhkëk, eöꞌ se keh nok eoꞌ pataeah ne Tamön to nonok non, a, vaman varoe a ma tah me a ma kiu nöꞌ to nonok noꞌ. Suk ataeah, eöꞌ to iu rakah noꞌ pan eöm se nat vavih, paröm kokoman vavih vamanih pan, E Tamön to teꞌ non manih peöꞌ, köꞌ teꞌ varuꞌ e noꞌ peꞌ, kemöm poꞌ to teꞌ tamoaan e nem a paeh a teꞌ.”

39 Ko Jiuꞌ kehkeh öt hah e ne pe Ieesuꞌ, ivëhkëk, eꞌ to ro aven këh en pee, pareꞌ nö en.

40 E Ieesuꞌ to ro aven këh o Jiuꞌ, pareꞌ pahan en pap ruen vöh pa ruen nee to popokaꞌ ne a Jödën. Eꞌ to nö, pareꞌ tavus en pa ö vëh ne Jon Tövapupui to taneo voh pa pupui a napan, pareꞌ teꞌ e non nën.

41 Ka nap peo rakah nö ee maꞌ manih peꞌ, pare vavaasoe koman e ne pan, “E Jon to hikta nok voh ta tah vatoksean, ivëhkëk, a ma tah neꞌ to sosoe suk voh non pa teꞌ vaꞌih e Ieesuꞌ to tavus vaman ee.” 42 E Ieesuꞌ to teꞌ non manih pa ö pamëh ka nap peo rakah vaman ee pa soe peꞌ, me a ma tah neꞌ to nonok non. Ivëh, kee nat ee pan, e Ieesuꞌ, eꞌ e Kristo.

11

A Mët Pe Lasarus Se Vataare O Kikis Pe Ieesuꞌ

1 A teꞌ nee to popokaꞌ ne e Lasarus to haraꞌ vahat rakah e non pa kamis. Pareꞌ teꞌ non pa vöön nee to popokaꞌ ne Bëtaniꞌ. A vöön pamëh ne Mariaꞌ pen kea peꞌ Martaꞌ to teꞌ ne sih. 2 E köövo vëh e Mariaꞌ, eꞌ to koꞌ voh a mon e Ieesuꞌ po kompoꞌ, pareꞌ varak o kompoꞌ pamëh pa uvineah, e vameneah Lasarus to haraꞌ non a kamis. 3 Ke Mariaꞌ pen Martaꞌ taꞌ ee pa pah teꞌ keꞌ teꞌ en pa soe pee manuh pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe ke poë pan, “Topoan, a teꞌ nën to iu vörep nom sih to haraꞌ non a kamis.”

4 E Ieesuꞌ to pënton a soe vaꞌih, pareꞌ soe pan, “A kamis ne Lasarus to haraꞌ non to hikta teꞌ non pan a kamis neꞌ se mët oah. Ahik, a kamis neꞌ to haraꞌ non eꞌ a kamis to se vataare a napan o kikis pe Sosoenën me a napan se kë a ëhnaneah, ka manih pa hanan pamëh ne Koaꞌ pe Sosoenën se kon suk po ëhnan apuh manih pa napan.” 5 E Ieesuꞌ to iu vörep rakah non sih a poa tom kea e Martaꞌ pen Mariaꞌ ke vameere Lasarus. 6 E Ieesuꞌ to nat en pa soe, pareꞌ hikta nö vëvëhöꞌ manuh pa ep e Lasarus. E Ieesuꞌ to teꞌ en po meoh pöök poen manih pa ö neꞌ to teꞌ non. 7 O pöök poen poë varih to oah ee ke Ieesuꞌ taꞌ en pa ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe pan, “Nös öm ka nö ee manuh pa muhin va Jiutiaꞌ manuh pa vöön pe Lasarus.”

8 Ka ma vamomhë peꞌ soe ke poë pan, “Topoan, varuꞌ no Jiuꞌ to kehkeh ip vamët a nom oah po vös nën. Ka kuru nën to kehkeh hah e nom nën, ha?”

9 Ke Ieesuꞌ piun rapoë, pareꞌ soe pan, “A havun me ra poa aoaꞌ to te non pa paeh a potan, ha? Ta pah teꞌ se keh nönö vah non pa potan, eꞌ to hikta onöt non a kuꞌ, suk ataeah, eꞌ to ep vavih e non po maaka va po oeh vëh. 10 Ivëhkëk, a teꞌ pamëh se keh pönpön vah non pa popoen, eꞌ se kuꞌ en. Suk ataeah, eꞌ to hikta teꞌ non to maaka se vaꞌaus poan keꞌ ep vavih non.”

11 E Ieesuꞌ to nok a soe vapipinoꞌ vaꞌih, pareꞌ soe pan, “E vamomhë pea Lasarus to koroh varo rakah en. Varuꞌ vakomanih na se nö, köꞌ kunkuin hah eoꞌ peꞌ, keꞌ sun hah en.”

12 Ko vamomhë soe ke poë pan, “Ivëhkëk, Topoan, eꞌ se keh koroh varoe non, a kamis se hik këh en peꞌ, keꞌ haraꞌ vavih hah en.” 13 O vamomhë pe Ieesuꞌ to hikta nat ne pe Ieesuꞌ to sosoe ke non pee pan, e Lasarus to mët vahik en. Ee to koman ne pan e Ieesuꞌ to sosoe ke non raoe pan e Lasarus to koroh akuk e non.

14 Ivëh, ke Ieesuꞌ soe vamaaka ke poꞌ en pee pan, “E Lasarus to mët vahik en. 15 Eöꞌ to ep a noꞌ neöm, paröꞌ teꞌ vaeö noꞌ. Suk eöꞌ to hikta teꞌ vaꞌpeh me voh noꞌ eah manih pa poen neꞌ to haraꞌ non a kamis. Ivëh, ko poen nöꞌ se kunkuin taneꞌ hah eah pa mët, köm ep, paröm vaman poꞌ em peöꞌ. Aeoh, nös öm ka nö ee pa ep eah.”

16 E Ieesuꞌ to sosoe va ko non manih, ke Tömas vëh a meh ëhnaneah e Didimus, soe ke ro upöm vamomhë peꞌ pan, “Aeoh, ka nö vaꞌpeh me e Ieesuꞌ ka napan sih ip vamët a ra, ka mët vaꞌpeh me eah.”

E Ieesuꞌ To Teꞌ Non Manih Pa Vöön Va Bëtaniꞌ

17 E Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to nö, pare öök vatët ee manih pa vöön va Bëtaniꞌ, ke Ieesuꞌ nat en pe Lasarus to mët en ko vataanaꞌ poen peꞌ ivëh neꞌ to pet manih koman a top vös. 18 A hanan to taneꞌ non pa vöön va Bëtaniꞌ, ko vos non Jerusalëm, to onöt non a kukön kiromitaꞌ. 19 O Jiuꞌ peo to nö maꞌ pa ep pe Martaꞌ pen kea peꞌ Mariaꞌ, to teꞌ vamö koman ne raoe, suk e vameere Lasarus to mët. 20 E Martaꞌ to pënton en pa soe to soe non pan, e Ieesuꞌ to nö en maꞌ. Eꞌ to sun, pareꞌ tavus këh en pe Mariaꞌ to teꞌ non koman iuun me ra napan, pareꞌ nö en pa ep pe Ieesuꞌ.

21 E Martaꞌ to nö ko ep en pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe, “Topoan, eën se keh teꞌ voh nom manih, e vameneoꞌ Lasarus to hikta se mët non, suk eën to teꞌ me nom o kikis va pa vatoꞌ hah o teꞌ varih to haraꞌ ne a ma kamis. 22 Ivëhkëk, kuru nöꞌ to nat e noꞌ pe Sosoenën se heꞌ en pën pataeah nën to iu nom, parën hin eah.”

23 Ke Ieesuꞌ piun a soe pe Martaꞌ pareꞌ soe pan, “Martaꞌ, e vameomah Lasarus se sun taneꞌ hah en pa mët, pareꞌ kon hah en po toꞌtoꞌ.”

24 Ke Martaꞌ piun a soe pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to nat e noꞌ peꞌ se toꞌ hah en po poen no a ma napan kurus se sun taneꞌ hah pa mët me manih po poen no oeh vëh se hik.”

25 Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Eöꞌ a hanan va pa sun hah pa nap mët, me eöꞌ o toꞌtoꞌ tamoaan. A napan varih to vaman a no neoꞌ, pare mët. Ee se kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan. 26 Ka napan varih to teꞌ toꞌtoꞌ ne, pare vaman ne a ma soe peöꞌ, ee me hikta se mët ne. Suk ataeah, ee se kon me ee po toꞌtoꞌ tamoaan. Martaꞌ, eën vaman e nom pa soe vaꞌih, keꞌ ahik?”

27 Ke Martaꞌ soe pan, “A, Topoan, eöꞌ to vaman e noꞌ pa soe pën, peꞌ eën e Kristo me eën e Koaꞌ pe Sosoenën. Eën a teꞌ ne Sosoenën to soe voh pan eꞌ se vanö maꞌ, keꞌ nö maꞌ manih po oeh marën a kon hah a napan peꞌ.”

28 E Martaꞌ to soe vahik va ko manih pe Ieesuꞌ, pareꞌ nö hah en iuun, pareꞌ soe aven ke kea peꞌ Mariaꞌ pan, “E Tövavaasis to nö en maꞌ, pareꞌ teꞌ e non manih, eꞌ to iu non pan eën se nö ko ep in eah.”

29 E Mariaꞌ to pënton vakomanih, pareꞌ sun ko vëvëhöꞌ rakah en pa ep e Ieesuꞌ. 30 E Ieesuꞌ to meꞌ avoeꞌ e non pa vos manuh vöön. Eꞌ to teꞌ avoeꞌ e non manih pa ö ne Martaꞌ to ep vu non maꞌ poan. 31 O Jiuꞌ varih to teꞌ vaꞌpeh me ne e Mariaꞌ koman iuun to vatö ne o kokoman peꞌ, ee to ep in e Mariaꞌ to sun, pareꞌ vëhöꞌ tavus këh en pee, pare vatet ee peꞌ. Suk ataeah, ee to koman ne pan e Mariaꞌ to nö non pa ook manuh po vapeepe. 32 Ivëhkëk, e Mariaꞌ to nö ko tavus en pa ö ne Ieesuꞌ to teꞌ non. Mariaꞌ to ep e Ieesuꞌ ko vuꞌ rakah en manih pa moneah, pareꞌ soe ke poan pan, “Topoan, eën se keh teꞌ voh nom manih, e vameneoꞌ Lasarus hikta se mët non.”

33 E Ieesuꞌ to ep in e Mariaꞌ to okook non me ra napan varih to nö vaꞌpeh me maꞌ poë to okook me ne, pareꞌ haraꞌ vapunis rakah en manih po kupu peꞌ. 34 Pareꞌ hi en pee pan, “Eöm vahoꞌ maꞌ a sionineah nih?”

Ka napan soe ee pan, “Sunön, maꞌ ah parën ep.” 35 Ke Ieesuꞌ vauhunun matan en.

36 Ivëh, ko Jiuꞌ varih to teꞌ ne po mët ep e Ieesuꞌ to okook non, pare soe ee pan, “Ep öm, eꞌ to iu suntan rakah e non pa teꞌ vëh.”

37 Ivëhkëk o upöm to soe ee pan, “Moaan voh neꞌ to nok vavavih hah a teꞌ kehoꞌ, keꞌ ep vavih hah en, vahvapoꞌnih keꞌ hikta vaꞌaus e Lasarus, keꞌ nat non mët?”

E Ieesuꞌ To Vatoꞌ Hah E Lasarus

38 E Ieesuꞌ to haraꞌ vapunis rakah en. Pareꞌ nö en manuh pa top vös. A top vös pamëh to teꞌ non no a meh vös apuh to pet non nee se teꞌ hop a teꞌ mët koman a top vös, pare vahoꞌ pip hah a matan a top vös pamëh. 39 Ke Ieesuꞌ soe ke ra napan pan, “Vahuk öm a vös manem.”

Ivëhkëk, e Martaꞌ e vamen e Lasarus to soe ke Ieesuꞌ pan, “Sunön, kuru eꞌ o vataanaꞌ poen ne Lasarus to pet manih koman a top vös. Eꞌ to avuh hat en.”

40 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to piun poan, pareꞌ soe ke poan pan, “Eöꞌ to soe moaan ke voh eoꞌ pën, eën se keh vaman a nom neoꞌ. Eën to onöt e nom pa ep po kikis pe Sosoenën.” 41 Ivëh, ka napan vahuk ke ee pa vös apuh vëh to sunpip non o hopaꞌ oho koe vëh pa top vös vëh ne Lasarus to pet non. Ke Ieesuꞌ ta peah na kin, pareꞌ soe pan, “Tamön, eöꞌ to soe vavihvih nös oah, suk eën to tënan vahik eom pa hin peöꞌ. 42 Ke eöꞌ koman to nat e noꞌ, a ma tamoaan nën to tëtënan nom sih a ma soe peöꞌ. Ivëhkëk, kuru ne eöꞌ to soe vatvus rakah eöꞌ pa tah vaꞌih, pan a napan varih to kum ne manih, se pënton, pare ep, ko vaman a ö nën to vanö a maꞌ neoꞌ, köꞌ nö maꞌ manih po oeh vëh.”

43 E Ieesuꞌ to soe vahik vakomanih, pareꞌ vaoe vakis rakah en na pan, “Lasarus, tavus mah.” 44 Ke Lasarus tavus këh en maꞌ pa top vös. A poa koreneah me ra poa moneah me a mataneah to pöm avoeꞌ e ne po rara. Ka varuꞌ vakomanih ne Ieesuꞌ to soe ke ra napan pan, “Pureꞌ këh öm eah po rara vëh to pöm non poan, keꞌ nö en.”

A Nap Susunön To Vaonöt A Soe Va Pa Ip Vamët E Ieesuꞌ

Matiu 26:1-5, Mak 14:1-2, me Luk 22:1-2

45 A nap peo varih to nö maꞌ po mët, pare tamak vaꞌpeh me e Mariaꞌ to ep a tah ne Ieesuꞌ to nok manih pe Lasarus, pare vaman ee pe Ieesuꞌ, eꞌ e Kristo. 46 Ivëhkëk, o upöm to ep a tah ne Ieesuꞌ to nok manih pe Lasarus, pare nö ee manuh po Parësiꞌ, ko uhioꞌ ke pee pa ma taeah neꞌ to nok ee he ep ne. 47 Ivëh, ko teꞌ sunön ësës heꞌ, me ro Parësiꞌ vaoe ee po Kum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ, kee nö maꞌ, kee ihoꞌ ko vahutët suk ee pa ö nee se nok vah va in e Ieesuꞌ, pare soe pan, “Ea se nok va in a teꞌ vëh nih to nonok vatëh non o tah vatoksean o pöh peo? 48 Ea se keh ep akuk no eah, keꞌ nonok avoeꞌ nö e non pa taateꞌ vaꞌih. A napan kurus va pea se vaman poë ko vatet poë, ka nap vavapus va Room nö maꞌ, ko miröꞌ ee pa Iuun Hinhin Apuh pea me ra napan pea.”

49 Ivëhkëk, eꞌ to teꞌ non a pah teꞌ to teꞌ non po komön o kum pamëh, a ëhnaneah e Kaëfas. Manih po kirismas pamëh ne Kaëfas to teꞌ non a Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ. E Kaëfas to soe ke raoe pan, “Eöm kurus varih po kum vëh, eöm to hikta teꞌ me nem to kokoman. 50 Eöm to hikta nat kës ko nem pa taateꞌ to vaꞌaus a rora to soe va non manih pan, eꞌ to vih non pa pah teꞌ se kon a tasun pa napan pea varih Israël, pareꞌ mët. Peꞌ to hikta vih non pa napan pea se ro kurus manih pa koreera nap vëvënsun va Room.”

51 E Kaëfas to soe a soe vaꞌih, eꞌ hikta koman hah a non. Manih po kirismas pamëh neꞌ to teꞌ non eꞌ a Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ. Eꞌ to vanënën a soe to soe non pan, e Ieesuꞌ se mët, pareꞌ vaꞌaus a napan va Israël. 52 A mët pe Ieesuꞌ to hikta se vaꞌaus varoe non a napan va Israël. Ahik, a mët peꞌ eꞌ a mët marën a ununun a napan kurus, kee tönun, pare tavus ee o pöh kum teꞌ.

53 Taneo non po poen pamëh no a nap susunön po Jiuꞌ to nok ee po kokoman va pa ip vamët e Ieesuꞌ. 54 Ivëh, ne Ieesuꞌ to hikta nönö vateeraꞌ suk vah non topniira napan va Jiuꞌ. Eꞌ to këh en pa vöön nee to teꞌ ne. Eꞌ to nö, pareꞌ teꞌ non pa vöön nee to popokaꞌ ne Efraëm. A vöön pamëh to teꞌ vatët non manih pa moeh upin, pareꞌ teꞌ vaꞌpeh me non o vamomhë peꞌ nën.

55 Eꞌ to öök vatët en po poen va pa taëën apuh po Jiuꞌ nee to popokaꞌ ne o Pasovaꞌ. Ka nap peo va Israël to nö ee Jerusalëm pa nok a ma taneah nee se ës ke na e Sosoenën. Ka ma tah poë varih ës, kee tavus ee o teꞌ vivihan vamanih pa ö no Vavaasis pe Mosës to soe va non. 56 O Jiuꞌ to kiu vëhvaꞌ rakah ee pa ep këh e Ieesuꞌ, ee to sun ne koman a Iuun Hinhin Apuh. Pare ihi ne o upöm pee pan, “Eöm koman kës nem pan, eꞌ se nö en maꞌ manih po poen apuh va pa hin pea, keꞌ ahik?” 57 O teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro Parësiꞌ to soe ke ra napan pan, ta pah teꞌ se keh nat non pa ö ne Ieesuꞌ to teꞌ non, eꞌ se soe vanat rapoë kee nö, pare öt poë ko vahoꞌ poë pa nohnoh.

12

E Mariaꞌ To Uh A Mon E Ieesuꞌ Po Kompoꞌ Manih Bëtaniꞌ

Matiu 26:6-13, me Mak 14:3-9

1 O tönim me o pöh poen to meꞌ avoeꞌ e ne pa tavus ka taëën apuh va po Pasovaꞌ tavus en. Ke Ieesuꞌ nö en pa vöön ne Lasarus to teꞌ non. A ëhnan a vöön pamëh nee to popokaꞌ ne a Bëtaniꞌ. Ke Lasarus, eꞌ a teꞌ ne Ieesuꞌ to kunkuin taneꞌ hah voh poan pa nap mët. 2 Manih pa vöön pamëh nee to nöhnöh ke Ieesuꞌ a taëën, a taëën pamëh to makah vahik en, ke Martaꞌ kunkun non a taëën e Lasarus heh ihoꞌ vaꞌpeh me non a napan varih to ënëën me ne e Ieesuꞌ. 3 Ke Mariaꞌ kea pe Martaꞌ teꞌ en maꞌ po siꞌ puto vanom o pöh voen vaꞌpuh rakah. O vanom pamëh nee to nok voh po tah nee to popokaꞌ ne o naat. Pareꞌ koꞌ manih pa mon e Ieesuꞌ, ko varak o vanom pamëh pa uvineah. Ko avuh vih va po vanom pamëh puh rakah en pa koman iuun nee to ënëën ne. 4 Ivëhkëk, a paeh a vamomhë koman pe Ieesuꞌ ivëh e Jiutas va Iskariot, eꞌ a teꞌ pamëh se vikuh amot e Ieesuꞌ manih po teꞌ varih to hat o ve ne poë to soe pan, 5 “Vahvanih ke köövo vëh to hikta vavoen o vanom manih po upöm teꞌ, ka kon a 300 voaꞌ moniꞌ koman pea,* para vaꞌaus o teꞌ arus?” 6 Ivëhkëk, e Jiutas to hikta koman tiroëꞌ non a nap arus. Ahik, eꞌ to soe a soe vaꞌih, suk eꞌ a teꞌ kakaveo. Keꞌ eꞌ me a teꞌ pamëh to matop non sih a moniꞌ pee, pareꞌ kakaveo tamoaan non sih a moniꞌ to pet non po kove moniꞌ pamëh.

7 Ke Ieesuꞌ pënton a soe ne Jiutas to sosoe non, pareꞌ soe ke poan pan, “Koe e köövo vëh, keꞌ öt non o vanom vëh keꞌ onöt po poen nöꞌ se mët, köm pe a neoꞌ po vapeepe. 8 A nap arus to teꞌ tamoaan me e ne sih peöm, peöꞌ to hikta se teꞌ tamoaan me a noꞌ neöm.”

O Teꞌ Susunön Ësës Heꞌ To Vaonöt A Soe Va Pa Ip Vamët E Lasarus

9 A nap peo va Israël to tënan a soe to soe non pan, e Ieesuꞌ to teꞌ non manih pa vöön va Bëtaniꞌ. Ivëh, nee to nö suk ee nën, ee to hikta nö varoe pa ep e Ieesuꞌ. Ahik, ee to nö me ee pa ep pa teꞌ vëh ne Ieesuꞌ to kunkuin taneꞌ hah voh poan pa nap mët, ivëh e Lasarus. 10 Ko teꞌ susunön ësës heꞌ nok ee po kokoman vakoaan va pa ip vamët me e Lasarus. 11 Suk ataeah, a nap peo va Israël to kokoman hah a tah ne Ieesuꞌ to nok voh pö neꞌ to kunkuin taneꞌ hah e Lasarus pa nap mët. Ee to heꞌ tonun ee po teꞌ ësës heꞌ, pare vaman vaviꞌ e ne pe Ieesuꞌ.

E Ieesuꞌ To Vos Manuh Jerusalëm Vamanih pa Teꞌ Sunön

Matiu 21:1-11, Mak 11:1-11, me Luk 19:28-40

12 Ko meoh poen, no a nap peo varih to vaman ne e Ieesuꞌ, to nö ee Jerusalëm, ko poen pamëh eꞌ o poen apuh va po Pasovaꞌ. Ee to pënton a soe va pa ö ne Ieesuꞌ to nönö nö non maꞌ. 13 Ivëh, kee kon a ma pea vito, pare öhön poë manih hanan. Ee to akeh poë, pare haraꞌ vaeö rakah, pare tataoa ne, pare sosoe ne pan,

“Vaeö ke na e Sosoenën!

E Sosoenën se tapui a oah

Suk eën to nö maꞌ pa ëhnan e Sunön, Pareꞌ tapui e Sunön va Israël.” Sng 118:25-26

14 E Ieesuꞌ to kon a tönkiꞌ, pareꞌ tok pa tonuneah, ka tah vaꞌih ne Ieesuꞌ to nok pö neꞌ to tok pa tonun a tönkiꞌ sekaꞌ to vapuh rakah en pa soe to kiun non po Puk pe Sosoenën no a teꞌ vanënën soe vëh e Sëkaraëaꞌ to kiun voh, ka soe pamëh to soe va non manih pan,

15 “Koe a naöp,

ta Israël,

a teꞌ sunön peöm to nö en maꞌ.

Pareꞌ ihoꞌ non pa tonun tönkiꞌ sekaꞌ.” Sek 9:9

16 Po vamomoaan no ma vamomhë peꞌ to hikta nat vamaaka ne pa pusun in a soe vaꞌih. Ivëhkëk, murin in o poen ne Ieesuꞌ to sun taneꞌ hah pa mët, pareꞌ kon o ëhnan apuh. O vamomhë peꞌ to maaka man poꞌ ee pa pusun in a soe pamëh to takiun non manih po Puk pe Sosoenën.

17 A nap peo rakah to teꞌ vaꞌpeh me voh ne e Ieesuꞌ po poen neꞌ to vatoꞌ hah e Lasarus, ko vavoe tavus këh na eah pa ö vëh nee to pe voh poë. Ivëh, ka napan varih to ep voh ne pa tah ne Ieesuꞌ to nok manih pe Lasarus, to vavatët pet ee po upöm pee pataeah to tanok. 18 A nap peo to pënton a soe va pa ö ne Ieesuꞌ to kunkuin taneꞌ hah e Lasarus pa nap mët, to nö ee pa ep peꞌ manih hanan. 19 Ko Parësiꞌ vavaasoe koman e ne pan, “Ep këk öm! A napan kurus to vataruin suk ee pa teꞌ vëh, ka tah na to kehkeh nok no pa sunpip a napan pa vatet e Ieesuꞌ to hikta onöt non a man.”

A Ma Pah To Grik To Kehkeh Ep Ne Pe Ieesuꞌ

20 Eꞌ to teꞌ me voh non a ma pah to Grik to nö maꞌ manih Jerusalëm pa vasunön e Sosoenën po poen va pa Taëën Apuh va po Pasovaꞌ. 21 A ma to Grik poë varih to nö ee pa ep e Filip, e Filip eꞌ a teꞌ va Bëtsaëtaꞌ, ka muhin peꞌ ivëh Galiliꞌ. Ka ma to Grik poë varih to soe ke poë pan, “Topoan, emöm to kehkeh ep nem pe Ieesuꞌ.” 22 Ke Filip soe ke Ëndruꞌ, kee nö ee pon pa soe ke Ieesuꞌ a ö no a ma to Grik to kehkeh ep ne poë. Ee to nö pare tavus manih pe Ieesuꞌ, pare soe ke poë pan, “A ma to Grik to kehkeh ep ne pën.” 23 Ke Ieesuꞌ piun va in a soe pee manih pan, “O poen ne Sosoenën se kon o ëhnan apuh manih peöꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus to öök en. Manih pa ö nöꞌ se mët ko sun taneꞌ hah pa mët, paröꞌ hah eoꞌ pa vöön va kin. 24 Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm, o voaꞌ kon vëh ne ea to poꞌpoꞌ eah manih po oeh, se pisiꞌ maꞌ, pareꞌ voaꞌ vapeo en. Ivëhkëk, eꞌ se keh hikta pisiꞌ momoaan, eꞌ se teꞌ avoeꞌ e non o pöh voaꞌ kon ro. 25 Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih pan ta pah teꞌ se keh iu suntan non o toꞌtoꞌ peꞌ manih po oeh vëh, o toꞌtoꞌ peꞌ se ro amot en. Ivëhkëk, a teꞌ vëh to heꞌ tonun o toꞌtoꞌ peꞌ manih po oeh. Eꞌ se kon en po toꞌtoꞌ tamoaan. 26 A teꞌ vëh to nonok non sih a ma kiu peöꞌ, eꞌ se vavatet rakah non a soe me a taateꞌ peöꞌ. Ka vöön nöꞌ to teꞌ noꞌ, no o teꞌ kikiu peöꞌ se teꞌ vaꞌpeh me e ne peöꞌ. Ka teꞌ vëh to nonok non a ma a kiu peöꞌ, e Tamön vöh pa vöön va kin se kë en peꞌ, pareꞌ heꞌ en peꞌ po ëhnan apuh.

E Ieesuꞌ To Vavaato Suk Non A Mët Peꞌ

27 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ me e non pa nap susunön po Jiuꞌ, pareꞌ soe pan, “Kuru nöꞌ to haraꞌ vahat rakah eoꞌ, ko kokoman peöꞌ punis rakah en, köꞌ koman pinpiun eoꞌ. Keöꞌ koman se poꞌ soe vahvanih? Eöꞌ se pöꞌ soe eoꞌ pan, ‘Tamön, kuru eöꞌ to iu noꞌ a ö nën se kon këh a neoꞌ pa punis vaꞌih to kehkeh tavus non peöꞌ. Ivëhkëk ahik, suk ataeah, eꞌ akuk kuru a pusun in a ö nöꞌ to nö suk voh maꞌ manih po oeh vëh. 28 Tamön, eën koman se vataare o kikis apuh pën!’ ”

E Ieesuꞌ to sosoe va ko non manih, ka to kunah taneꞌ maꞌ pa vöön va kin to soe vanon manih pan, “Eöꞌ to vataare voh eoꞌ po kikis peöꞌ, köꞌ se nok hah va eoꞌ nën.”

29 A napan to sun vatët ne nën to tënan a to pamëh to kunah taneꞌ maꞌ pa vöön va kin, pare koman ne pan, a kara to kukuruh non, ko upöm to koman ne pan a ankeroꞌ to vavaato me non maꞌ poan.

30 Ke Ieesuꞌ piun a soe pee, pareꞌ soe pan, “A to vaꞌih nöm to pënton nem, eꞌ a to marën a vaꞌaus a neöm, eꞌ to hikta teꞌ non pan, eꞌ se vaꞌaus a neoꞌ. Ahik. Eꞌ marën a vaꞌaus a neöm. 31 Kuru eꞌ o poen ne Sosoenën se kiiki a taateꞌ pa napan va po oeh vëh. Ka kuru me, ne Sosoenën se veo kunah en pa teꞌ susun vëh to matop non a ma taateꞌ hat manih po oeh vëh.† 32 Kuru ne eöꞌ to teꞌ noꞌ manih po oeh vëh. Ivëhkëk amot, no a napan va po oeh vëh se vahan ee peöꞌ köꞌ han noꞌ pa kuruse. Manih pa poen pamëh nöꞌ se peret ke ra napan kurus a hanan, kee nö ee maꞌ peöꞌ.

33 A soe vaꞌih ne Ieesuꞌ to sosoe non, eꞌ a soe neꞌ to sosoe vanat non a napan a ö neꞌ se mët vah ava.

34 Ka napan piun a soe peꞌ pare soe ke poë pan, “Emöm to pënton taneꞌ voh a soe vaꞌih manih po Vavaasis pe Mosës. O Vavaasis pe Mosës to soe non pan e Kristo se teꞌ tamoaan non manih po oeh. Vahvapoꞌnih kën soe pan, ‘A napan se vahan e Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus to han non manih pa kuruse?’ Eteh poꞌ, E Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus?”

35 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “O maaka pamëh se teꞌ vaꞌpeh me a no neöm pa siꞌ poen kökööt akuk, eꞌ hikta se teꞌ varë me a no neöm. Ivëh, ko maaka pamëh se teꞌ vaꞌpeh me a no neöm, köm nönö vah nem, peꞌ to hat non peöm se pönpön vah nem pa popoen. A teꞌ vëh to pönpön vah non pa popoen eꞌ to hikta nat non eꞌ nönö non nih. 36 Kuru no maaka pamëh to teꞌ vaꞌpeh avoeꞌ me non peöm. Ivëh, köm se vaman rakah o maaka pamëh pa ö neꞌ to teꞌ avoeꞌ me a no neöm manih po oeh, köm sih tavus o pus koaꞌ va po maaka pamëh.” Eꞌ to soe vahik vakomanih, pareꞌ aven këh en pee pareꞌ nö en.

A Soe Pa Teꞌ Vanënën Soe Vëh E Aisaëaꞌ To Soe Non Pan, A Nap Peo Va Israël To Hikta Vaman Ne E Ieesuꞌ

37 A nap peo rakah to ep voh ne a ma tah vatoksean ne Ieesuꞌ to nonok non, ivëhkëk, ee to hikta vaman ne poë. 38 Keꞌ a tah pamëh to vamaaka rakah en pa soe no a teꞌ vanënën soe vëh e Aisaëaꞌ to sosoe suk voh non, pareꞌ soe pan,

“Sunön, etereh to vaman ne a soe na to sosoe ke voh no raoe poꞌ?

Me etereh to inan ne pa ma kiu eh varih

ne Sunön to nonok non po kikis peꞌ?” Ais 53:1

39 Keꞌ ivaꞌih a pusun in a ö no a napan va Israël to hikta onöt ne a vaman suk e Ieesuꞌ, e Aisaëaꞌ to kuin voh a soe to soe non pan,

40 “E Sosoenën to kekehoꞌ en pee,

pareꞌ vavanun en pa ma kokoman pee.

Suk ee tomeꞌ ep in ta kiu apuh pa matëëre,

pare nat ee pa pusun in a soe pamëh,

pare panih a ma kokoman pee,

pare nö maꞌ peöꞌ köꞌ vatoꞌ hah raoe.” Ais 6:10

41 E Aisaëaꞌ to nok a soe vaꞌih, suk eꞌ to tata o kikis apuh to teꞌ non manih pe Ieesuꞌ, pareꞌ sosoe suk non poan pa soe vaꞌih. 42 A nap peo, me ra nap apaꞌpuh po Jiuꞌ to vaman e ne pe Ieesuꞌ. Ivëhkëk, ee to nanaöp e ne po Parësiꞌ. Pare hikta onöt ne a vatvus o vaman pee. Ee to nanaöp ne pan o Parësiꞌ tomeꞌ veo tavus këh ee pee pa ma iuun hinhin soneꞌ pee. 43 Ee to iu ne pan, a napan se kë varoe ne a ma ëhnëëre, pare nat ne kë ne a teꞌ ëhnan e Sosoenën.

A Soe Pe Ieesuꞌ Se Kiiki A Napan

44 E Ieesuꞌ to tooto suntan rakah e non, pareꞌ soe pan, “Eteh to vaman a non neoꞌ eꞌ to hikta vaman varoe a no neoꞌ eꞌ to vaman me e non pa Teꞌ vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ köꞌ nö maꞌ. 45 Keteh to ep a non neoꞌ, eꞌ to ep me non pa Teꞌ vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ. 46 Eöꞌ to nö vavoh maꞌ manih po maaka va po oeh vëh. Ivëh, ketereh to vaman ne a ma soe peöꞌ, ee to hikta onöt ne a teꞌ pa popoen. 47 Etereh to tënan ne a soe peöꞌ, pare hikta vaman ne a soe pamëh, a, eöꞌ to hikta se kiiki noꞌ raoe vamanih pe tökiiki. Suk eöꞌ to nö voh maꞌ pa kon hah a napan va po oeh vëh. 48 Eꞌ to teꞌ non a tökiiki teꞌ, pe retereh to heꞌ tonun a neoꞌ pare hikta kon a ma soe peöꞌ. Ka soe nöꞌ to sosoe noꞌ, eꞌ a soe ko pamëh se kiiki o teꞌ poë varih po poen no oeh vëh se hik. 49 Ka tah nöꞌ to sosoe noꞌ, eꞌ to hikta teꞌ non pan, eꞌ a soe koman peöꞌ. Ahik, e Tamön vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ to soe ka neoꞌ a tah nöꞌ se soe me a tah nöꞌ se vavaasis. 50 Ivëh, köꞌ nat e noꞌ po toꞌtoꞌ tamoaan to taneꞌ non maꞌ manuh pa soe pe Tamön. Ka tah nöꞌ to sosoe no, eꞌ a tah ne Tamön to soe voh ka neoꞌ, köꞌ sosoe noꞌ.”

13

E Ieesuꞌ To Pupui A Ma Moora Ma Vamomhë Peꞌ

1 A siꞌ ö hat ko poen va pa Taëën Apuh va po Pasovaꞌ tavus en, ke Ieesuꞌ nat en po poen neꞌ se këh hah o oeh vëh, pareꞌ nö hah en manuh pe Tamaneah to öök en. Eꞌ to iu non a ma vamomhë peꞌ varih to teꞌ ne sih manih po oeh, keꞌ onöt rakah po poen neꞌ se mët.

2 Pa matanpoen ne Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to ënëën ne, ke susun po oraꞌ hat heꞌ en pe sunaiꞌ Saëmon va Kariot e Jiutas po kokoman hat, keꞌ heꞌ tonun e Ieesuꞌ ko vikuh en peꞌ manih po teꞌ varih to vakihat me ne poë. 3 E Ieesuꞌ to nat e non pe Tamaneah to vahoꞌ vahik voh en pa ma moeh tah kurus manih pa koreneah, pareꞌ nat me e non peꞌ to taneꞌ voh maꞌ manuh pe Sosoenën. Eꞌ to nat me e non peꞌ se hah en manuh pe Sosoenën. 4 Ivëh, keꞌ sun taneꞌ maꞌ manih pa pok vëh no a ma taëën to tok ne, pareꞌ ihan o ohop rë peꞌ, ko kon o taöör pareꞌ voh tavi manih pa vuvuhuneah. 5 Eꞌ to koꞌ a ruen pa kepaꞌ ko pupui en pa ma moeera ma vamomhë peꞌ, ko varak en pee po taöör neꞌ to voh non.

6 Eꞌ to öök maꞌ manih pe Saëmon Pitaꞌ, keꞌ hi poan pan, “Sunön, eën se pupui me eom pa moneoꞌ oh?”

7 Ke Ieesuꞌ piun a soe pe Pitaꞌ pareꞌ soe ke poan pan, “Eën to hikta nat nom pataeah nöꞌ to nonok kuru, ivëhkëk, eën se nat amot eom pataeah ipamëh”

8 Ke Pitaꞌ piun a soe pe Ieesuꞌ pareꞌ soe pan, “Ahik, eën se nat rakah nom pupui a moneoꞌ.”

Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to piun a soe peꞌ pareꞌ soe pan, “Eöꞌ se keh hikta pupui a momah, eën hikta se teꞌ nom e vamomhë peöꞌ.”

9 Ke Pitaꞌ soe ke Ieesuꞌ pan, “Sunön, koe a pupui varoe a moneoꞌ. Eën se pupui me eom pa koreneoꞌ me a pasuneoꞌ.”

10 E Ieesuꞌ to soe ke poan pan, “A teꞌ vëh to uhu vahik voh eꞌ to hikta onöt non a uhu hah. Suk ataeah, eꞌ to voon vahik voh en, pareꞌ onöt varoe ko non a pupui a moneah. Eöm kurus varih to voon vahik voh em, ivëhkëk, a paeh va peöm to hikta teꞌ voon non.” 11 E Ieesuꞌ to nat vahik en pa teꞌ vëh se heꞌ tonun poan, pareꞌ vikuh in poan manih po teꞌ to vakihat me ne poë, ivëh, neꞌ to soe suk vamanih pan, “Eöm kurus o voon vahik, ivëhkëk, a paeh va peöm to hikta teꞌ voon non.”

12 E Ieesuꞌ to pupui vahik a ma moera ma vamomhë peꞌ, ko ohop hah en po ohop rë peꞌ, pareꞌ nö ko ihoꞌ hah en pa ö ihihoꞌ peꞌ, pareꞌ hi raoe pan, “Eöm nat poꞌ pöꞌ e nem pa tah nöꞌ to nok manih peöm, toh? 13 Eöm to popokaꞌ e nem sih peöꞌ, e Sunön, e Tövavaasis. Keꞌ vih e non pa ö nöm se popokaꞌ va e nem peöꞌ nën, suk ataeah, eöꞌ to teꞌ va kov e noꞌ nën. 14 Eöꞌ se keh teꞌ vamaman e noꞌ e Sunön, e Tövavaasis peöm, to pupui a ma moeeneöm, a, eöm pet me se pupui a ma moeero upöm teꞌ pea. 15 Eöꞌ to nok a tah vaꞌih manih peöm vamanih po vëknöm, eꞌ marën a vataare a neöm a taateꞌ nöm se vavatet amot nem. 16 Eöꞌ toꞌ soe vamaman rakah keoꞌ peöm. A teꞌ kikiu to hikta antoen non a teꞌ oah e susun peꞌ, ka teꞌ teꞌteꞌ soe eꞌ me to hikta se teꞌ oah non a teꞌ vëh to vanö poan. 17 Eöm se keh nat vavih nem po pus kokoman va pa tah vaꞌih nöꞌ to nok manih peöm, eöm se haraꞌ vaeö rakah e nem pa nok pet a taateꞌ pamëh. Ivëh, ne Sosoenën se vaeö suk pet me a no neoꞌ.

18 Eöꞌ to hikta sosoe suk a noꞌ neöm kurus, ahik! Eöꞌ to nat e noꞌ pe retereh nöꞌ to kon raoe kee tavus ee o teꞌ peöꞌ, ivëh köꞌ nat e noꞌ pa soe to pet non po Puk pe Sosoenën to tavus vaman en. O Puk pe Sosoenën to soe non pan,

‘A teꞌ vëh to ënëën vaꞌpeh me a no neoꞌ a taëën vëh,

eꞌ kuru a teꞌ ko pamëh se kë a moneah,

pareꞌ kom tötöön en peöꞌ.’ Sng 41:9

19 Eöꞌ to soe vovoh ke voh eoꞌ peöm pa tah pamëh, eꞌ he meꞌ avoeꞌ e non pa tavus maꞌ. Amot no a tah pamëh se tavus, köm ep paröm vaman poꞌ em peöꞌ e Kristo. 20 Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm, eteh to öt a teꞌ kikiu nöꞌ to vanö nös, pareꞌ matop vavih non poan, eꞌ to öt me en peöꞌ, pareꞌ nok vavih me en peöꞌ. Me eteh to öt a neoꞌ, eꞌ to öt me en pe Sosoenën vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ.”

E Ieesuꞌ To Vavahutët Suk Non A Mët Peꞌ

Matiu 26:20-25, me Mak 14:17-21, me Luk 22:21-23

21 E Ieesuꞌ to soe vahik vakomanih, ko kokoman peꞌ puh rakah en po tamak keꞌ pah soe suntan en pan, “Eöꞌ to soe vaman rakah keoꞌ peöm, a paeh koman va peöm varih o vamomhë peöꞌ ivëh, se vikuh ka neoꞌ manih pa napan varih to vakihat me a ne neoꞌ sih.”

22 E Ieesuꞌ to sosoe va ko non manih ka ma vamomhë peꞌ va kukuteꞌ matan ee, suk ataeah, ee to hikta nat ne peteh ivëh, neꞌ to sosoe suk non. 23 A paeh a vamomhë ne Ieesuꞌ to iu suntan non sih poan to teꞌ vatët non manih peꞌ pa ö ënëën pee. 24 Ke Saëmon Pitaꞌ vaviivi pasun ke vamomhë vëh to teꞌ vatët non pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe ke poan pan, “Hi a neah, eꞌ sosoe suk non eteh?”

25 Ke vamomhë vëh to vahoꞌ na pasuneah manih pe Ieesuꞌ to hi poan pan, “Sunön, eën sosoe suk nom eteh?”

26 Ke Ieesuꞌ piun a hi peꞌ, pareꞌ soe ke raoe pan, “Eöꞌ se vahoꞌ a ö taëën manih pa hiroꞌ, paröꞌ heꞌ a teꞌ pamëh. Eꞌ akuk kuru a teꞌ pamëh se vikuh ka neoꞌ.” E Ieesuꞌ to vavaato vahik va ko non manih, pareꞌ vahoꞌ en pa ö taëën manih pa hiroꞌ, pareꞌ heꞌ en pe Jiutas, sunaiꞌ e Saëmon va Kariot. 27 E Jiutas to ëën vahik en pa ö taëën pamëh, ke susun po oraꞌ hat hop en peꞌ ko heꞌ en peꞌ po kokoman hat. Ke Ieesuꞌ soe ke poꞌ en peꞌ pan, “A tah nën to kehkeh nok nom nën se nok vëvëhöꞌ rakah.” 28 A hikta pah teꞌ to teꞌ non manih pa ö ënëën to nat non pa pusun in a soe vaꞌih ne Ieesuꞌ to sosoe ke non e Jiutas. 29 E Jiutas to matop non sih a pokis moniꞌ, ivëh, ka ma meh vamomhë koman ne pan e Ieesuꞌ to sosoe ke non poan a ö neꞌ se voen ta meh taëën va pa taëën apuh va po Pasovaꞌ. Me a ö nee to koman ne pan e Ieesuꞌ to taꞌtaꞌ non e Jiutas teꞌ heꞌ o teꞌ arus ta ma tah. 30 E Jiutas to öt a ö taëën ne Ieesuꞌ to heꞌ poan, ko tavus vëvëhöꞌ rakah en. A muhin he poen en.

A Taateꞌ Voon

31 E Jiutas to tavus en, ke Ieesuꞌ soe ke ra ma vamomhë peꞌ pan, “Kuru neöꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus se vataare eoꞌ po kikis apuh peöꞌ. E Sosoenën me se vataare en po kikis apuh peꞌ manih peöꞌ. 32 E Sosoenën se keh vataare o kikis apuh peꞌ manih peöꞌ e Koaꞌ Teꞌ Peꞌ, a, e Sosoenën koman se vataare a napan o kikis me a vih peöꞌ e Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus.

33 Pus koaꞌ peöꞌ, eöꞌ hikta se teꞌ varë hah me a noꞌ neöm. Eöm se ruꞌ em peöꞌ, ivëhkëk kuru, nöꞌ to soe keoꞌ peöm pa ö nöꞌ to soe moaan vavoh in o teꞌ susunön po Jiuꞌ. Ka vöön nöꞌ to nönö noꞌ, nöm to hikta onöt nem a nö nën.

34 Ivëh, ka kuru, eöꞌ to heꞌ eoꞌ peöm pa taateꞌ voon, ka taateꞌ voon pamëh to soe va non manih pan, ‘Iu a ma meh peöm.’ Eöm se iu nem a ma meh peöm vamanih pa ö nöꞌ to iu va ka noꞌ neöm sih. 35 Eöm se keh iu nem a ma meh peöm, a, a napan kurus se nat ee peöm a ma vamomhë peöꞌ.

E Ieesuꞌ To Soe A Ö Ne Pitaꞌ Se Heꞌ Tonun In Poan

Matiu 26:31-35, me Mak 14:27-31, me Luk 22:31-34

36 Ke Saëmon Pitaꞌ hi e Ieesuꞌ pan, “Sunön, eën nönö nom nih?”

Ke Ieesuꞌ piun a hi peꞌ, pareꞌ soe ke poan pan, “A vöön nöꞌ to nö noꞌ nën to hikta antoen nom a suk a neöꞌ parën nö nën. Ivëhkëk, amot ne eën se suk eom maꞌ peöꞌ.”

37 Ke Pitaꞌ hi hah e Ieesuꞌ, pareꞌ soe pan, “Sunön, vahvanih, köꞌ hikta onöt noꞌ a suk a oah pa vöön nën to nönö nom? Kuru eöꞌ to antoen e noꞌ pa mët pa kon a tasun pën.”

38 Ke Ieesuꞌ piun e Pitaꞌ, pareꞌ soe pan, “Eën antoen e nom pa mët pa kon a tasun peöꞌ, ha? Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ pën, e toaꞌ oeteꞌ se meꞌ avoeꞌ e non pa tö, kën kukön soe eom pan, eën to hikta nat nom peöꞌ.”

14

E Ieesuꞌ, Eꞌ A Hanan Pa Napan To Nö Non Pe Sosoenën

1 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ me e non pa ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke raoe pan, “Eöm se koe a heꞌ ëm o tamak me o punis, paröm vaman varoe e Sosoenën ko vatet eah, paröm vaman me a neoꞌ. 2 Manuh pa vöön va kin pa iuun pe Tamön a ma ö teꞌteꞌ peo rakah to teꞌ ne nën. Keöꞌ se vovoh manuh, paröꞌ vamatop maꞌ a ma ö teꞌteꞌ peöm. A soe peöꞌ se keh hikta teꞌ va non nën, eöꞌ to hikta onöt noꞌ a soe vanat a neöm a tah pamëh. 3 Keöꞌ se vovoh, paröꞌ vamatop maꞌ a ma ö teꞌteꞌ peöm, paröꞌ hah maꞌ ko me a na neöm, ka nö, para teꞌ vaꞌpeh no pa vöön pamëh. Ivëh, ka vöön poanheh nöꞌ se teꞌ noꞌ, eꞌ a vöön ko pamëh na se pët teꞌ vaꞌpeh tamoaan no nën. 4 Eöm to nat e nem pa hanan to nö non pa vöön nöꞌ to nönö noꞌ.

5 Ivëhkëk, e Tömas to soe ke Ieesuꞌ pan, “Topoan, emöm to hikta nat nem pa ö nën to nönö nom. Emöm se poꞌ nat vah va in a hanan vëh nih nën to suksuk nom?” 6 Ke Ieesuꞌ piun a soe pe Tömas, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ koman a hanan, me eöꞌ koman a pusun in a soe man, me eöꞌ koman o toꞌtoꞌ tamoaan. A pah hanan ro ko vëh to nö non pe Tamön, ivëh, eöꞌ.”

7 Eöm se keh nat vavih e nem peöꞌ eteh, eöm se nat vavih me e nem pe Tamön eteh. Ivëhkëk kuru, neöm to nat em pe Tamön. Paröm inan vahik em peꞌ, suk eöm to ep e nem peöꞌ to matan va e noꞌ manih peꞌ.”

8 Ke Filip soe ke Ieesuꞌ pan, “Sunön, a tah rakah nemöm to iu nem ivëh, vataare a möm ah, e Tamön.”

9 Ke Ieesuꞌ piun a soe pe Filip pareꞌ soe ke poan pan, “Filip a tëëm rë rakah neöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me voh eoꞌ peöm, ivëhkëk, eöm hikta nat avoeꞌ nem peöꞌ eteh. Eteh to inan a non neoꞌ, eꞌ to inan me en pe Tamön, vahvapoꞌnih köm soe ka neoꞌ pan, ‘Eöꞌ se vataare a neöm e Tamön?’

10 Eën to hikta vaman pöꞌ ko nom pan e Tamön to teꞌ vaꞌpeh me non peöꞌ. Köꞌ teꞌ vaꞌpeh me e noꞌ peꞌ. A soe nöꞌ to sosoe ka noꞌ neöm sih, nöꞌ to hikta kokon taneꞌ noꞌ po kokoman koman peöꞌ. Ahik, e Tamön to teꞌ vaꞌpeh tamoaan me e non sih peöꞌ, pareꞌ vavatvus ke non a ma kiu peꞌ manih peöꞌ. 11 Vaman a neoꞌ öm to sosoe ka noꞌ neöm sih pan, eöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me noꞌ pe Tamön. Ke Tamön teꞌ vaꞌpeh me e non peöꞌ. Eöm se keh hikta vaman nem a soe vaꞌih, eöm se kokoman hah a ma kiu apaꞌpuh me a ma tah vatoksean nöꞌ to nonok noꞌ sih. Ivëh, ka ma tah poë varih se kunkuin o vaman manih pa ma kokoman peöm.

12 “Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm, etereh to vaman a ne neoꞌ me a ma soe peöꞌ, ee se nok ee pa ma kiu varih nöꞌ to nonok noꞌ sih. Ee me se nok pet ee pa ma teꞌ kiu to teꞌ apaꞌpuh oah e ne pa ma teꞌ kiu varih nöꞌ to nonok voh noꞌ. Suk ataeah, eöꞌ se nö eoꞌ manuh pe Tamön, paröꞌ vanö maꞌ a Tuvuh Vasioꞌ manih peöm. 13 Eöm se keh hin ta ma taneah manih pa ëhnaneoꞌ, eöꞌ se pënton eoꞌ pa hin peöm, paröꞌ nok eoꞌ pataeah nöm to hinhin suk nem. Eöꞌ se nonok va noꞌ nën, pan e Tamön se vataare o kikis apuh peꞌ manih pa ma kiu neöꞌ e Sunaiꞌeah to nonok noꞌ. 14 A, a ma tah kurus nöm se hin manih pa ëhnaneoꞌ. Eöꞌ se pënton eoꞌ pa hin peöm, ko nok keoꞌ peöm pataeah nöm to iu nem.

E Ieesuꞌ To Soe Ke Ra Ma Vamomhë Peꞌ Pan, Eꞌ Se Vanö Maꞌ A Tuvuh Vasioꞌ

15 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “Eöm se keh iu e nem peöꞌ, a, eöm se vatet vavih rakah a ma soe apuh peöꞌ. 16 Eöꞌ se hin e Tamön, keꞌ heꞌ en peöm pa meh Teꞌ Va Pa Vaꞌaus, keꞌ teꞌ vaꞌpeh tamoaan me e non peöm. 17 Ka teꞌ pamëh, eꞌ a Tuvuh va pa soe a soe man. A napan va po oeh vëh to hikta onöt ne a öt poë, suk ee to hikta ep i ne eah, pare nat i ne poë. Ivëhkëk eöm to nat e nem pa teꞌ pamëh, suk eꞌ to teꞌ me e non peöm, ka amot me kuru neꞌ se teꞌ vaꞌpeh tamoaan avoeꞌ me e non peöm. 18 Eöꞌ to hikta onöt noꞌ a këh akuk va ka neöm manih po siꞌ koaꞌ nök. Ahik, eöꞌ se hah eoꞌ ma pa ep peöm. 19 A siꞌ ö hat ka napan va po oeh vëh hikta se ep hah a ne neöꞌ. Ivëhkëk, eöm se ep em peöꞌ, suk eöꞌ se mët, paröꞌ sun hah eoꞌ. Ivëh, ke eöm me se sun taneꞌ hah em pa nap mët ko kon hah em po toꞌtoꞌ. 20 Manih po poen pamëh nöꞌ se sun taneꞌ hah pa nap mët ko kon hah eoꞌ po toꞌtoꞌ. Köm nat em peöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me noꞌ pe Tamön, kemöm tavus em poꞌ a paeh a teꞌ. Ke eöm se teꞌ vaꞌpeh me e nem peöꞌ, köꞌ teꞌ vaꞌpeh me e noꞌ peöm, ka tavus ee a paeh a teꞌ. 21 O teꞌ varih to kon a soe apuh peöꞌ, pare vavatet ne, ee ko a napan poë varih to iu a ne neoꞌ. Ke Tamön iu me e non po teꞌ poë varih, keöꞌ me se iu e noꞌ pee. Paröꞌ vataare öꞌ manih pa ma papaeh pee.”

22 Ke Jiutas, a teꞌ vëh to hikta teꞌ non pan e Jiutas va Iskariot, to hi va in e Ieesuꞌ manih pan, “Ivëhkëk, Sunön, vahvanih kën koman nom a vataare varoe eo manih pemöm, eën he hikta vataare eo manih pa napan kurus va po oeh vëh?”

23 Ke Ieesuꞌ piun poan, pareꞌ soe pan, “Etereh to iu a ne neoꞌ, ee se vavatet ne o vavaasis peöꞌ, ke Tamön iu e non pee. Kemöm poꞌ Tamön nö vapöök em manih pee, pamöm nok em pa ö teꞌteꞌ pemöm poꞌ manih pa ma kupu pee. 24 O teꞌ varih to hikta iu a ne neoꞌ, pare hikta iu vatet ne o vavaasis peöꞌ. Ko vavaasis vaꞌih nöm to tënan nem sih, eꞌ to hikta teꞌ non pan, o vavaasis koman peöꞌ. Ahik, o vavaasis vaꞌih eꞌ o vavaasis koman pe Tamön vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ, köꞌ nö maꞌ manih po oeh vëh.

25 Ko poen nöꞌ to teꞌ avoeꞌ me e noꞌ peöm, paröꞌ sosoe ka noꞌ neöm a ma tah poë varih. 26 Ivëhkëk a Teꞌ Vavaꞌaus Teꞌ vëh a Tuvuh Vasioꞌ ne Tamön se vanö amot maꞌ pa ëhnaneoꞌ, keꞌ vavaasis a neöm a ma moeh tah kurus. Pareꞌ kunkuin a ma kokoman peöm, köm nat hah a ma taneah nöꞌ to vavaasis voh a noꞌ neöm.

27 Eöꞌ se këh ka neöm a taateꞌ teꞌ vakamöꞌ, me o kokoman tö. Ka taateꞌ kamöꞌ peöꞌ nöꞌ se këh ka neöm. Ka taateꞌ vakamöꞌ pamëh nöꞌ to hikta heꞌ va ka neöm manih pa ö no a napan va po oeh to heꞌ va i ro upöm teꞌ pa taateꞌ pamëh. Ivëh, köꞌ iu noꞌ a ö söm koe a tamak, paröm koe a naöp suk a tah pamëh se tavus maꞌ. 28 Eöm to pënton voh em peöꞌ to soe keoꞌ peöm pan, ‘Eöꞌ se nö eoꞌ manuh pa vöön va kin, paröꞌ hah eoꞌ maꞌ manih peöm.’ Eöm se keh iu rakah e nem peöꞌ, eöm se haraꞌ vaeö rakah suk e nem peöꞌ to hah eoꞌ manuh pe Tamön, suk ataeah, a tasun peꞌ to apuh oah e non pa teꞌ tasun peöꞌ. 29 A ma tah kurus poë varih to meꞌ avoeꞌ e ne pa tavus maꞌ, köꞌ soe vahik ke voh eoꞌ peöm. Suk ataeah, amot nöm se ep in a tah pamëh to tavus, paröm vaman poꞌ.

30 Eöꞌ to hikta se vaato varë hah me a noꞌ neöm, suk ataeah, a teꞌ to matop non sih o oeh vëh to nö en maꞌ. Eꞌ to hikta teꞌ me non to kikis to nok ta pah tah manih peöꞌ. Ivëhkëk, eöꞌ se vaonöt keah keꞌ nok en pataeah neꞌ to kehkeh nok non. 31 Ivëhkëk, eöꞌ se nok vavih eoꞌ pa ma tah ne Tamön to taꞌ a neoꞌ a nok. Ivëh, ka napan va po oeh vëh se nat va ne manih pan, eöꞌ to iu rakah e noꞌ pe Tamön.”

Ke Ieesuꞌ tooto avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “Maꞌ poꞌ öm ka këh a muhin vëh.”

15

E Ieesuꞌ To Teꞌ Va Non Manih Pa Vu Voaën

1 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ me e non pa ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Eöꞌ koman, eöꞌ to teꞌ va noꞌ manih pa vu voaën, ke Tamön vöh pa vöön va kin, eꞌ to teꞌ va e non manih pa teꞌ to vaneah non pa rak. 2 E Tamön to moes vi en pa ma meh pean va peöꞌ varih to hikta vovoaꞌ vavih ne. Eꞌ to vehveoh vavih rakah en pa ma pean ovineoꞌ varih to vovoaꞌ vavih ne, suk a ö nee se ep vamhën ne pare voaꞌ suntan. 3 E Tamön to vavoon vahik voh en peöm. Suk ataeah, a soe nöꞌ to heꞌ voh a neöm to nok a neöm, köm voon vahik em. 4 Eöm se teꞌ tamoaan nem manih peöꞌ, köꞌ teꞌ varuꞌ noꞌ manih peöm, ka vatös tamoaan no, para tavus ee a paeh a teꞌ. O pea voaën se keh hikta pu taneꞌ voh maꞌ pa vu voaën, eꞌ to hikta onöt non a voaꞌ. Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih peöm o vamomhë peöꞌ. Eöm se keh hikta vatös vavih me a nem neoꞌ eöm me to hikta antoen nem a voaꞌ.

5 “Eöꞌ to teꞌ va noꞌ manih po rumun in o voaën, ke eöm to teꞌ va e nem manih pa ma pean. Ta pah teꞌ se keh teꞌ vaꞌpeh tamoaan me a no neöꞌ. A, eöꞌ se teꞌ tamoaan varuꞌ e noꞌ manih peꞌ. Eꞌ se vovoaꞌ vavih va kov e non manih.* Ivëhkëk eöm se keh hikta teꞌ vaꞌpeh me a nem neoꞌ, eöm to hikta antoen nem a nok ta pah tah to onöt non a kë a ëhnan e Tamön.

6 Ta pah teꞌ se keh hikta vatös me a non neoꞌ, eꞌ to teꞌ va e non manih pa ma pea nöꞌ hat ne tövaneah pa rak to moes vi, pareꞌ ununun raoe, kee rak, ka napan vi raoe po suraꞌ, ko suraꞌ ës en pee. 7 Eöm se keh nok vamanih, eöm se vatös vavih tamoaan me e nem peöꞌ, paröm heꞌ rakah a ma kokoman peöm manih po vavaasis peöꞌ. Ivëh, köm se keh hin e Sosoenën ta tah nöm to iu nem, eꞌ se heꞌ en peöm. 8 Eöm se teꞌ va nem manih po pea voaën to voaꞌ vörep. Ka napan se inan va ka ne neöm manih, pa ma vamomhë peöꞌ. Ka tah pamëh to vataare non o kikis pe Tamön.

9 “Eöꞌ to iu rakah e noꞌ peöm o vamomhë peöꞌ, vamanih pa ö ne Tamön to iu va ka non neoꞌ sih. Ka ma poen kurus nöꞌ to iu noꞌ pan, eöm se teꞌ tamoaan nem manih po iu peöꞌ. 10 Eöm se keh vavatet vavih rakah nem o vavaasis peöꞌ, me a soe peöꞌ, a, eöm se teꞌ tamoaan e nem manih pa taateꞌ iu peöꞌ. Eöm se teꞌ va e nem manih pa ö nöꞌ to vavatet vavoh noꞌ o vavaasis me a soe pe Tamön. Ivëh, nöꞌ to teꞌ tamoaan suk noꞌ sih manih po iu peꞌ. 11 Eöꞌ to soe ke voh eoꞌ peöm, pa tah vaꞌih. Ivëh, nöꞌ to iu suk noꞌ a ö nöm se puh rakah nem po vaeö. Ko vaeö peöm puh oah en maꞌ manih pa ma kokoman peöm. Ivëh, ko vaeö peöꞌ se puh rakah non manih pa ma kokoman peöm, keꞌ ivaꞌih a tah nöꞌ to soe suk vavoh ka neöm nën. 12 Keꞌ ivaꞌih, a soe apuh peöꞌ. Iu a meh teꞌ vamanih pa ö nöꞌ to iu va ka noꞌ neöm sih. 13 Ta pah teꞌ se keh iu suntan rakah non a ma vamomhë peꞌ, eꞌ se heꞌ o toꞌtoꞌ peꞌ manih po upöm teꞌ kee ip vamët poë marën a vaꞌaus raoe. Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih po vu iu nöꞌ to soe voh ka neöm. 14 Ke eöm varih se keh nok voh a ma tah varih nöꞌ to soe voh ka neöm, eöm se tavus em a ma vamomhë peöꞌ. 15 Eöꞌ to hikta popokaꞌ hah a noꞌ neöm o teꞌ kikiu. Suk ataeah, o teꞌ kikiu to hikta nat ne pataeah ne torara pee to nonok non. Eöꞌ se pokaꞌ eoꞌ peöm o vamomhë peöꞌ, suk ataeah, a ma soe kurus nöꞌ to kon taneꞌ manuh pe Tamön, ne eöꞌ to soe pet ke voh eoꞌ peöm. 16 Eöm to hikta kon voh a neoꞌ pan, eöꞌ se teꞌ vaꞌpeh me a noꞌ neöm. Ahik, eöꞌ to kon voh a neöm paröꞌ heꞌ eoꞌ peöm pa kiu vëh, eöm se nö paröm vapu pet a soe peöꞌ, keꞌ voaꞌ manih pa napan vamanih pa ö no naon to vovoaꞌ va non. Ke eöm se keh hin ta pah tah manih pa ëhnaneoꞌ, e Tamön se heꞌ en peöm. 17 Keꞌ ivaꞌih, a soe peöꞌ. Iu a meh teꞌ pö nën to iu hah va ka nom.”

A Napan Va Po Oeh Se Hat Ov E Ne Po Vamomhë

18 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “A napan va po oeh vëh se keh rës ka neöm, a, eöm se nat va nem manih pan, ee to rës me voh e ne peöꞌ. 19 Ivëh, köm se keh teꞌ nem pan, eöm a napan va po oeh vëh, a napan va po oeh vëh se iu e ne peöm a ma meh pee. Ivëhkëk, eöꞌ to kon ke voh eoꞌ peöm, köm këh em maꞌ pa ma taateꞌ hat pa napan va po oeh. Ivëh, köm hikta teꞌ hah nem pan, eöm o teꞌ va po oeh vëh. Keꞌ ivaꞌih, a tah no a napan va po oeh vëh to rës suk ka no neöm. 20 Eöm se koman hah voh a soe vëh nöꞌ to soe voh ka neöm. A soe pamëh to soe va non manih pan, ‘A teꞌ kikiu to hikta antoen non a teꞌ oah e susun peꞌ’. A napan se keh hinën e ne peöꞌ, a, kuru me nee se hinën e ne peöm. Kuru vaꞌih nee se tënan ee po vavaasis peöꞌ, ee se keh tënan ee po vavaasis pamëh ee to tënan me ee peöm. 21 A napan va po oeh vëh se hinën ee peöm, suk eöm a ma vamomhë peöꞌ. Ee se hinën a neöm, suk ee to hikta nat vavih ne pe Tamön vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ. 22 Eöꞌ se keh hikta nö voh maꞌ paröꞌ vatvus a soe peöꞌ manih pa ma napan va po oeh vëh, ee hikta onöt ne a taum ta hat, suk a ma taateꞌ hat pee. Ivëhkëk, kuru nee to hikta teꞌ me ne ta hanan nee se koaan vah va in a ma taateꞌ hat pee. 23 Etereh to rës a ne neoꞌ. Ee to rës me e ne pe Tamön. 24 Eöꞌ se keh hikta teꞌ vaꞌpeh me voh noꞌ raoe, paröꞌ nonok noꞌ a ma kiu apaꞌpuh varih, no a hikta meh teꞌ to antoen non a nok, a hikta tah nee se taum suk ta hat. Ivëhkëk, ee to ep ee pa ma kiu nöꞌ to nonok noꞌ, pare rërës avoeꞌ e ne pemöm poꞌ Tamön. 25 Ivëhkëk, a ma taateꞌ poë varih to tanok marën a vapuh a soe to kiun non pa taateꞌ pee to soe non pan,

‘A hikta pusun in a tah nee to rës suk a ne neoꞌ.’ Sng 35:19; 69:4

26 Eöꞌ se vanö ka nös neöm a Teꞌ Vavaꞌaus Teꞌ, ivëh a Tuvuh Vasioꞌ, keꞌ nö nös peöm. A Tuvuh pamëh se taneꞌ maꞌ pe Tamön. Keꞌ, a Tuvuh va pa soe man. O poen neꞌ se nö nös peöm, eꞌ se vamaaka ken peöm pa ma kiu me a ma taateꞌ peöꞌ. 27 Eöm me se vatvus pet a soe peöꞌ manih pa napan, suk eöm to teꞌ vaꞌpeh me voh e nem peöꞌ po poen nöꞌ to taneo maꞌ a nok a kiu peöꞌ, keꞌ öök non maꞌ manih kuru.

16

1 Eöꞌ to soe vavoh ka neöm manih pan, eöm se nat nem vanun o vaman peöm. 2 Oman, a napan se veo tavus këh ee peöm pa ma iuun hinhin soneꞌ pee. Ivëhkëk, amot no o poen pamëh se keh tavus maꞌ, kee ip vamët ee peöm. O poen nee se ip vamët a neöm, ee se koman ne pan, ee to nonok e ne pa kiu vih pe Sosoenën. 3 Ee to nonok va ne manih peöm, suk ee to hikta nat ne pe Tamön, me eöꞌ. 4 Kuru nöꞌ to soe momoaan keoꞌ peöm a tah pamëh he meꞌ avoeꞌ e non pa tavus maꞌ. Amot no a napan se nok a taateꞌ pamëh manih peöm, köm koman hah em na pa soe nöꞌ to soe voh ka neöm.

A Kiu Pa Tuvuh Vasioꞌ

E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ me e non pa napan, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Moaan voh nöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me voh e noꞌ peöm, ivëhkëk, eöꞌ to hikta soe vanat voh a neöm a ma tah poë varih. 5 Kuru vaꞌih nöꞌ to nö hah eoꞌ manuh pa teꞌ vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ. Ivëhkëk, a hikta pah teꞌ va peöm to hi a neoꞌ pan, ‘Eën nönö nom nih?’ 6 A ma kokoman peöm to puh rakah e ne po tamak, suk eöꞌ to soe vanat eoꞌ peöm pa ö nöꞌ se hah eoꞌ manuh pe Tamön, a teꞌ vëh to vanö voh a maꞌ neoꞌ. A meh tah to vatamak a non neöm, ivëh, a soe peöꞌ to teꞌ va non manih pan, a napan se veo tavus këh ee peöm pa ma iuun hinhin soneꞌ pee, pare ip vamët ee peöm.

7 Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm, eꞌ to vih rakah non peöm pa nat a neoꞌ, se nö hah eoꞌ manuh pe Tamön. Eöꞌ se keh hikta nö hah manuh peꞌ, a, a teꞌ vëh se kunkuin o kokoman peöm to hikta onöt non a nö maꞌ manih peöm. Eöꞌ se nö hah eoꞌ manuh peꞌ, paröꞌ vanö maꞌ a teꞌ pamëh, keꞌ kunkuin en pa ma kokoman peöm. 8 Ko poen no a teꞌ pamëh se kunkuin a ma kokoman peöm se tavus, keꞌ nö maꞌ, eꞌ se vamaaka rakah ken pa napan va po oeh pa ö nee to teen ne a hat, suk a ma taateꞌ hat nee to nonok ne. Eꞌ se vamaaka o kokoman nun no a napan to teꞌ me ne manih pa taateꞌ totoopin, me a taateꞌ kiiki teꞌ. 9 Eꞌ se vataare en pa napan pa ö nee to koman vapiun va ne manih pa pusun in a taateꞌ hat. Ka pusun in a taateꞌ hat pamëh, ivëh, ee to hikta vaman a ne neoꞌ. 10 Ee to koman vapiun va ne manih pan, a pusun in a taateꞌ totoopin, ivëh, pö nöꞌ se hah eoꞌ manuh pe Tamön, köm hikta onöt nem a ep hah ka neoꞌ. 11 A teꞌ vavaꞌaus teꞌ se vataare en pee pa ö no kokoman pee to nun suk non, manih po vahutët pe Sosoenën. Ee to koman vapiun ne pan, a teꞌ sunön vëh to matop non sih o oeh vëh, eꞌ e susun po oraꞌ hat, pareꞌ tok vahik voh en po vahutët.”*

12 Eöꞌ to teꞌ rakah me noꞌ a ma meh soe nöꞌ se soe ka neöm, ivëhkëk, eöm to hikta onöt nem a maaka in a soe pamëh kuru. 13 Ivëh, ko poen no a Tuvuh sosoe man se nö maꞌ manih peöm o vamomhë, eꞌ se vamaaka rakah en pa ma kokoman peöm. Köm nat em pa ma soe kurus poë varih, ee a ma soe man. Eꞌ to hikta onöt non a soe a soe, neꞌ to kon taneꞌ manih po kokoman koman peꞌ. Ahik, a soe neꞌ to tënan manuh pe Tamön, eꞌ a soe varoe ko pamëh neꞌ se soe tavus ka neöm, me a ma taneah se tavus amot. 14 Eꞌ se kon taneꞌ a soe manih peöꞌ, pareꞌ vatvus manih peöm. Ka tah pamëh neꞌ to nok, eꞌ to vataare rakah en po kikis apuh peöꞌ manih peöm. 15 A ma tah kurus ne Tamön to vaneah non, eꞌ a ma tah kurus poë varih, ee a ma tah peöꞌ. Eꞌ kuru a ö nöꞌ to soe suk voh pan, a Tuvuh sosoe man se soe ken peöm pa soe taeah neꞌ to pënton manih peöꞌ, pareꞌ vateeraꞌ poꞌ ka neöm.”

O Tamak Se Tarih Ko Tavus En O Vaeö

16 E Ieesuꞌ to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “A siꞌ ö hat köm hikta se ep hah ka no neoꞌ. Me a siꞌ ö hat akuk ne eöm se ep hah em peöꞌ.” 17 Ko upöm vamomhë peꞌ vaiihi koman e ne pan, “A soe vaꞌih teꞌ vah va non nih? Eꞌ to sosoe ka rora pan, ‘A siꞌ ö hat ka hikta se ep hah no eah, me a siꞌ ö hat na se ep hah ee peꞌ.’ Eꞌ me to soe en pan, ‘A pusun in a soe vaꞌih to teꞌ va non manih, eöꞌ se nö eoꞌ manuh pe Tamön.’ ” 18 A ma vamomhë peꞌ to vaiihi e ne pan, “A soe vaꞌih, ‘A siꞌ ö hat’, eꞌ ataeah? Ea to hikta nat no pataeah neꞌ to sosoe suk va non manih.”

19 E Ieesuꞌ to nat en pa ma vamomhë peꞌ to kehkeh hi ne poë a pusun in a soe vaꞌih, ivëh, neꞌ to soe suk va i raoe manih pan, “ ‘A siꞌ ö hat köm hikta se ep ka no neoꞌ, me a siꞌ ö hat ne eöm se ep hah em peöꞌ.’ Eꞌ akuk kuru a tah nöm to vaiihi suk nem. 20 Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm, eöm se vaokook suntan rakah em, a napan kurus he haraꞌ vaeö rakah e ne. Eöm se haraꞌ em po tamak, ivëhkëk, o tamak peöm se nönö non ko tarih ko tavus en o vaeö, köm pah haraꞌ vaeö suntan em. 21 Eöꞌ se vapipinoꞌ va in a soe pamëh manih, o poen no e köövo to kehkeh vahuh non a koaꞌ, eꞌ to haraꞌ vahat rakah en po kamis, suk eꞌ to nat e non peꞌ se kon en pe koaꞌ. Ivëhkëk, o poen ne koaꞌ to vuꞌ en, e köövo se vanun en po kamis vëh neꞌ to haraꞌ non, suk e koaꞌ peꞌ to tavus en maꞌ manih po oeh. 22 Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih peöm. Kuru nöm to haraꞌ nem o tamak, ivëhkëk, eöꞌ se hah maꞌ ko ep ka neöm, köm pah vaeö suntan rakah em. O vu vaeö pamëh no a hikta pah teꞌ to onöt non a kon tavus këh a ma kokoman peöm. 23 Manih po poen pamëh, nöm hikta se hi a nem neoꞌ ta pah tah. Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm, e Tamön se heꞌ en peöm pa ma taneah nöm to hin suk manih pa ëhnaneoꞌ. 24 Moaan voh, ko öök non maꞌ manih kuru, eöm to hikta hinhin voh nem ta ma taneah manih pa ëhnaneoꞌ, ivëhkëk kuru, eöm se hin em pataeah manih pa ëhnaneoꞌ, eöm se kon em pataeah nöm to hinhin suk nem, ko poen nöm to kon vahik a tah pamëh, a ma kokoman peöm se puh rakah ee po vaeö.”

O Kikis Va Po Oeh To Hikta Onöt Non A Vöknah E Ieesuꞌ

25 E Ieesuꞌ to tooto avoeꞌ e non, pareꞌ soe pet en pan, “Eöꞌ to vavatvus noꞌ a ma soe peöꞌ pa ma soe vapipinoꞌ, ivëhkëk, o poen to meꞌ avoeꞌ e non pa tavus maꞌ, nöꞌ hikta se vatvus amot hah noꞌ ta meh soe pa soe vapipinoꞌ manih pa soe nöꞌ to sosoe ka no neöm. Eöꞌ se soe vatotoopin rakah keoꞌ peöm pa ö ne Tamön to teꞌ va non sih. 26 Manih pa hanan pamëh nöm se hin koe in a tah nën, eöm se vakoe a hin peöm manih pa ëhnaneoꞌ. Peꞌ eöꞌ koman, eöꞌ hikta se hi hah noꞌ e Tamön a ö seꞌ vaꞌaus a neöm. 27 Suk ataeah, e Tamön koman to iu e non peöm, eꞌ to iu a non neöm, suk eöm to iu e nem peöꞌ. Paröm vaman e nem peöꞌ to taneꞌ maꞌ manuh peꞌ. Ivëh, neꞌ se piun suk a ma hin peöm. 28 Eöꞌ to taneꞌ voh maꞌ manuh pe Tamön, paröꞌ nö maꞌ manih po oeh vëh. Ka kuru vaꞌih, nöꞌ to kehkeh këh hah e noꞌ po oeh vëh, paröꞌ hah eoꞌ manuh pe Tamön.”

29 Ka ma vamomhë peꞌ soe ke poꞌ ee peꞌ pan, “Sunön, varuꞌ vakomanih nën to soe vamaaka ke eom pemöm pa ma soe pën, eën to hikta nonok hah ka no möm ta soe manih pa soe vapipinoꞌ. 30 Kuru nemöm to nat em pën a teꞌ to nat nom sih a ma moeh tah kurus. Ko antoen e nom pa piun a hi pa teꞌ, eꞌ he meꞌ avoeꞌ e non pa hi a oah a hi peꞌ. Keꞌ ivëh, a tah to vataare a no möm, kemöm vaman e nem pën to taneꞌ maꞌ pe Sosoenën.”

31 Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe ke raoe pan, “Eöm vaman kov em eh? 32 Pënton poꞌ nem pa taꞌ nöꞌ se soe ka neöm, o poen to vatët en, pa tavus. Ahik, eꞌ to tavus vahik voh en, a napan varih to hat ov a ne neoꞌ se veo vavah ee peöm, köm tapeat em, ko nö vakëkëh em pa ma vöön peöm, ko këh em peöꞌ peheoꞌ. Ivëhkëk, eöꞌ to hikta teꞌ noꞌ peheoꞌ, ahik, e Tamön to teꞌ vaꞌpeh me e non peöꞌ.”

33 Ke Ieesuꞌ vavaato avoeꞌ ke non pee, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Eöꞌ to soe keoꞌ peöm pa tah vaꞌih, eöm se vatös me a neoꞌ, paröm teꞌ nem pa taateꞌ kamöꞌ vamanih pa ö nöꞌ to soe vavoh ka neöm. Ko poen nöm to teꞌ nem manih po oeh vëh, eöm se taum a ma punis me o tamak. Eöm se sun vakis rakah nem, suk eöꞌ to vöknah vahik voh eoꞌ po kikis va po oeh vëh.”

17

E Ieesuꞌ To Hin Marën A Vaꞌaus A Ma Vamomhë Peꞌ

1 E Ieesuꞌ to vavaasis vahik en pa ma vamomhë peꞌ pa ma soe peꞌ, pareꞌ ta peah na manuh pa vöön va kin, pareꞌ soe vamanih pan, “Tamön, o poen peöꞌ to tavus en, kuru nën se vatvus ke ra napan o kikis apuh peöꞌ e Koaꞌ teꞌ pën, vamanih pa ö nöꞌ se vatvus varuꞌ ke ra napan o teꞌ kikis apuh pën. 2 Suk ataeah, eën to heꞌ voh eom peöꞌ pa tasun va pa matop a napan kurus. Köꞌ onöt e noꞌ pa heꞌ o toꞌtoꞌ tamoaan manih pa napan nën to heꞌ voh a neoꞌ, kee tavus ee a napan peöꞌ. 3 Ka manih po toꞌtoꞌ tamoaan pamëh, no a napan se nat va ka no moah manih pan, eën e Sosoenën vamaman rakah, pare nat me a ne neoꞌ, e Ieesuꞌ Kristo, a teꞌ nën to vanö voh maꞌ. Köꞌ nö maꞌ manih po oeh vëh.

4 Eöꞌ to nok vahik voh eoꞌ pa ma kiu nën to vanö suk voh a maꞌ neoꞌ, pan eöꞌ se nok. Ivëh, ka manih pa ma kiu poë varih ne eöꞌ to vataare vahik eoꞌ po kikis apuh pën manih pa napan. 5 Tamön, taneo non po poen no oeh vëh to meꞌ avoeꞌ voh e non pa tavus maꞌ, eöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me voh e noꞌ pën, paröꞌ teꞌ me voh e noꞌ po kikis apuh. Kuru nöꞌ to iu noꞌ a ö nën se heꞌ hah a neoꞌ o kikis apuh pamëh, köꞌ se teꞌ vaꞌpeh me a nom oah.

6 Eöꞌ to vatvus vateeraꞌ voh eoꞌ pa ëhnöömah manih pa napan varih, nën to heꞌ voh a neoꞌ manih po oeh vëh, a napan pën poë varih to teꞌ moaan voh e ne manih pën. Ee to këh voh maꞌ a ma taateꞌ hat va po oeh, pare vavatet vavih rakah e ne pa ma soe pën. 7 Kuru nee to nat vavih rakah e ne pa ma moeh tah kurus nën to heꞌ voh a neoꞌ, to taneꞌ vaviꞌ voh ee maꞌ manih pa koreomah. 8 Suk ataeah, a ma soe kurus nën to heꞌ voh a neoꞌ, nöꞌ to soe vahik ke voh eoꞌ pee, kee kon ee. Ee to nat vavih rakah e ne peöꞌ to taneꞌ voh maꞌ pën. Pare vaman e ne pën to vanö voh a maꞌ neoꞌ, köꞌ nö maꞌ manih po oeh vëh.

9 Eöꞌ to hinhin noꞌ oah pan, eën se vaꞌaus raoe, eöꞌ to hikta hinhin noꞌ pan, eën se vaꞌaus a napan varih nën to hikta vaoe voh. Ahik, eöꞌ to hinhin noꞌ pan, eën se vaꞌaus varoe a napan varih nën to heꞌ voh a neoꞌ, suk ee ra napan pën. 10 A napan kurus nöꞌ to vaneah noꞌ, ee ra ma teꞌ kurus pën. Ka ma teꞌ kurus nën to vaneah nom, ee a ma teꞌ kurus me peöꞌ. A ma taateꞌ vih pa napan poë varih to vataare ne a ö no a taateꞌ nenes peöꞌ to teꞌ va non.

11 “Ka kuru, nöꞌ to nö eoꞌ nös pën. Eöꞌ to hikta se teꞌ varë hah noꞌ manih po oeh vëh. Ee to hikta onöt ne a nö vaꞌpeh me a nös neoꞌ maneom, ee se teꞌ e ne manih po oeh. Ivëh Tamön, eën a vivihan. Eën no a hikta pah teꞌ to teꞌ va non manih pën. Manih po kikis va pa ëhnöömah, eën se matop vavih e nom pee. Ka manih po ëhnan pamëh, nën to heꞌ voh eom peöꞌ. Ivëh, kee se tavus paeh ee vamanih pa ö na to tavus paeh vavoh. 12 Po poen neöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me voh noꞌ raoe, eöꞌ to matop noꞌ raoe po kikis va pa ëhnöömah. Ko ëhnan pamëh nën to heꞌ pet me voh eom peöꞌ. Köꞌ matop e noꞌ pee, ka hikta paeh va pee to ro. A paeh ro va pee to ro voh, ivëh, a teꞌ vëh nën to vamatop keon voh, pan eën se miröꞌ eah. Eꞌ ivëh, se vapuh pa soe to kiun non po Puk Vapenpen pën, keꞌ tavus vaman.

13 Kuru nöꞌ to nö e noꞌ nös pën, paröꞌ nonok noꞌ a soe vaꞌih pa ö nöꞌ to teꞌ noꞌ manih po oeh vëh, eöꞌ to iu rakah noꞌ o vaeö peöꞌ se puh non manih pa ma kupu pee.

14 Eöꞌ to heꞌ vahik eoꞌ pee po vavaasis pën, ivëhkëk a napan va po oeh vëh to hat ov e ne pee. Suk ataeah, a napan peöꞌ to hikta teꞌ ne pan, ee ra napan va po oeh vëh. Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih peöꞌ to hikta teꞌ noꞌ pan, eöꞌ a teꞌ va po oeh vëh. 15 Eöꞌ to hikta hinhin noꞌ nös oah pan, eën se kon këh raoe po oeh vaꞌih. Ahik, eöꞌ to hinhin a noꞌ nös oah pan, eën se matop vavih nom raoe, ke susun po oraꞌ hat nat non miröꞌ raoe. 16 Ee to vavatet a nom oah sih, pare teꞌ va e ne manih peöꞌ. Ee to hikta teꞌ ne pan, ee ro teꞌ va po oeh vëh, vamanih peöꞌ me to hikta teꞌ noꞌ pan, eöꞌ a teꞌ va po oeh vëh. 17 Ahik, eën se nok raoe kee tavus a napan pën, köꞌ iu noꞌ pan, a soe man pën se kiu manih pa ma kokoman pee, kee tavus o teꞌ vivihan manih pa soe man pamëh, eꞌ a soe a man rakah. 18 Moaan voh nën to vanö voh a maꞌ neoꞌ, köꞌ nö maꞌ, paröꞌ teꞌ noꞌ topniira napan va po oeh vëh. Eꞌ to vatoe akuk va kov e non manih pa ö nöꞌ to vanö o teꞌ varih, nën to heꞌ voh a neoꞌ, kee nö, pare teꞌ vaꞌpeh me ne a napan va po oeh vëh. 19 Ka manih pa vaꞌaus raoe, eöꞌ to heꞌ vahik rakah eoꞌ pën po toꞌtoꞌ peöꞌ. Ivëh, keꞌ man rakah e non pee se tavus ee a napan pën, pare nonok ne a ma kiu pën.

20 “Ivëhkëk, Tamön, eöꞌ to hikta hinhin noꞌ pan, eën se vaꞌaus varoe a napan varih to teꞌ vaꞌpeh me a ne neoꞌ, ahik, eöꞌ to hinhin noꞌ a oah a ö nën se vaꞌaus o teꞌ varih se tënan amot a soe pee, pare vaman a neoꞌ. 21 Tamön, eöꞌ to hin noꞌ nös oah pan, eën se nok raoe, kee tavus paeh vamanih pa ö na to teꞌ va no sih poꞌ. Eën to teꞌ nom sih manih peöꞌ, köꞌ teꞌ noꞌ manih pën. Eöꞌ to hin me noꞌ nös pan, eën se nok raoe kee vapöh kokoman me a ra poꞌ. Ivëh, ka napan va po oeh vëh ep, pare vaman ne a ö nën to vanö voh a maꞌ neoꞌ, köꞌ nö maꞌ ko tavus manih po oeh vëh. 22 Eën to heꞌ vahik voh eom peöꞌ pa taateꞌ nenes, eöꞌ me to heꞌ vahik voh eoꞌ po teꞌ varih nën to heꞌ voh a neoꞌ pa taateꞌ pamëh. Ivëh, köꞌ iu noꞌ a ö nee se vapöh kokoman, pare tavus vamanih pa ö na to vapöh kokoman va no sih poꞌ. 23 Oman, eöꞌ to teꞌ noꞌ manih pee, kën teꞌ e nom manih peöꞌ, ka manih pa taateꞌ pamëh, nöꞌ to iu noꞌ a ö nee se vapöh kokoman rakah. Ka napan va po oeh se nat va ne manih pan, eën e Sosoenën to vanö voh a maꞌ neoꞌ, köꞌ nö maꞌ manih po oeh. Ee me se nat va e ne manih pën to iu e nom pa ma teꞌ peöꞌ, keꞌ vatoe akuk va ko ve non manih pa ö nën to iu va ka nom neoꞌ sih.

24 Tamön, eöꞌ to iu noꞌ a napan varih nën to heꞌ voh a neoꞌ, se teꞌ vaꞌpeh me a ne neoꞌ manih pa vöön nöꞌ to teꞌ noꞌ. Eöꞌ to iu noꞌ a ö nee se ep in o maaka me a tasun apuh peöꞌ. Ko poen no oeh vëh to meꞌ avoeꞌ voh e non pa tavus maꞌ, eën to iu voh e nom peöꞌ, ivëh, nën to heꞌ suk voh eom peöꞌ po maaka me a tasun apuh. 25 Tamön, eën a Totoopin rakah. A napan va po oeh vëh to hikta nat vavih ne pën, ivëhkëk, eöꞌ koman to nat e noꞌ pën. Ko kum teꞌ varih nën to heꞌ a neoꞌ, ee me to nat e ne pën a teꞌ vëh to vanö maꞌ neoꞌ manih po oeh vëh. 26 Eöꞌ to vatvus a ëhnöömah manih pee, köꞌ se vavatvus avoeꞌ ke noꞌ pee pa ëhnöömah, kee sih kon a taateꞌ iu teꞌ vamanih pa ö nën to iu va ka nom neoꞌ sih. Keöꞌ me se teꞌ e noꞌ manih pee.

18

E Jiutas To Heꞌ E Ieesuꞌ Pa Koreera Napan Varih To Hat Ov E Ne Poë

Matiu 26:47-56, me Mak 14:43-50, me Luk 22:47-53

1 E Ieesuꞌ to nok vahik en pa hin peꞌ. Pareꞌ pahan en pa siꞌ ruen soneꞌ nee to popokaꞌ ne a Kidron, eꞌ me ra ma vamomhë peꞌ. Manuh pa pap ruen vöh, eꞌ to teꞌ voh non a rak nën, ne Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to nönö vah ne pa koman a rak pamëh. 2 Ke Jiutas vëh a teꞌ se vikuh e Ieesuꞌ manih po teꞌ varih to hat ov e ne poë, to nat vavih e non pa ö pamëh. Suk ataeah, a ma tamoaan ne Ieesuꞌ me ra ma vamomhë peꞌ to tötönun ne sih nën. 3 Ivëh, ke Jiutas me en maꞌ pa nap vëvënsun va Room me a ma pah teꞌ varih to ut ne sih a Iuun Hinhin Apuh, no teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro Parësiꞌ to heꞌ poë. Kee nö ee manih pa ö ne Ieesuꞌ to teꞌteꞌ non me ra ma vamomhë peꞌ. A nap vëvënsun to teꞌ nö ne maꞌ a ma tah vavapus me. Ee to öt nö ne maꞌ a ma ram me a ma vauꞌ. 4 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to nat momoaan en pa ma taneah to kehkeh tanok ne manih peꞌ. Ivëh, keꞌ huk vatët en manih pee. Pareꞌ hi raoe pan, “Eöm vavaiu vah nem eteh?”

5 Ka nap vëvënsun piun poë, pare soe pan, “Emöm to kehkeh ep nem pe Ieesuꞌ va Nasarët.”

Ke Ieesuꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ ivaꞌih.” Ke Jiutas a teꞌ vëh to vikuh e Ieesuꞌ manih pa korera napan varih to hat ov i ne poë to sun vaꞌpeh me e non pee. 6 Ke Ieesuꞌ soe vakomanih, “Eöꞌ ivaꞌih.” Kee tahoak hah ko vuꞌ ee po oeh.

7 Ke Ieesuꞌ hi hahah kov en na pee pan, “Eöm vaiu maꞌ eteh?”

Kee soe ke poë pan, “E Ieesuꞌ va Nasarët.”

8 Ke Ieesuꞌ piun hahah kov en pee, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to soe vu keoꞌ peöm, eöꞌ akuk ko vi vëh. Eöm se keh iu ep ka no neoꞌ koe a ma teꞌ varih, kee hah na.” 9 A tah pamëh se tavus, ko vapuh a soe ne Ieesuꞌ to soe moaan voh, pareꞌ soe pan, “Ahikta paeh va pa napan varih nën to heꞌ voh a neoꞌ se ro.”

10 E Saëmon Pitaꞌ to teꞌ me non o rapis rë. Eꞌ to rëh o rapis rë pamëh, ko moes kurus en pa pap tenan matö pa teꞌ kikiu pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ. A ëhnan a teꞌ kikiu pamëh e Malkus. 11 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to soe ke Pitaꞌ pan, “Vahoꞌ hah na o rapis rë pën manih pa ö pepet peꞌ. Eën koman kës nom pan eöꞌ to hikta onöt noꞌ a kaak manih pa kap va po kamis vëh ne Tamön to heꞌ voh a neoꞌ?”

A Nap Vëvënsun To Me Ee Pe Ieesuꞌ Manuh Pe Anas

12 E Ieesuꞌ to sosoe vahik va ko non manih, ka nap vëvënsun, me a teꞌ vaꞌih to vovoh ke non sih raoe, me ro teꞌ varih to ut ne sih pa Iuun Hinhin Apuh, to öt ee pe Ieesuꞌ, pare nohnoh ee peꞌ po uris eh. 13 Ee to me vovoh ee peꞌ manuh pe Anas. E Anas e nomanih e Kaëfas. Po kirismas pamëh ne Kaëfas to teꞌ non a Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ. 14 Keꞌeꞌ rakah ko a teꞌ pamëh to soe vanat voh ken po teꞌ susunön po Jiuꞌ pan, “Eꞌ to vih rakah non pa ta pah teꞌ se kon a tasun pea a napan va Israël, pareꞌ mët. Peꞌ to hikta vih non pa napan pea se ro kurus manih pa koreera nap vëvënsun va Room.”

E Pitaꞌ To Soe Pan Eꞌ To Hikta Nat Non Pe Ieesuꞌ

Matiu 26:69-70, me Mak 14:66-68, me Luk 22:55-57

15 E Saëmon Pitaꞌ pen a meh vamomhë to suksuk amamot nö e ne pe Ieesuꞌ. E Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ to nat vavih rakah e non pa meh vamomhë pamëh. Ivëh, neꞌ to ho vaꞌpeh suk me e Ieesuꞌ manuh koman a kiikin va mahën vëh to teꞌ non pa iuun pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ. 16 Ivëhkëk, e Pitaꞌ to sun avoeꞌ e non maꞌ manuh mahën po sinten o hopaꞌ. Ka teꞌ vamomhë vëh* no a Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ to nat vavih non sih poan to nö, pareꞌ soe vanat e koaꞌ mon vëh to ut non po hopaꞌ, pareꞌ me ho en maꞌ peꞌ. 17 Ke köövo vëh to ut non po hopaꞌ to inan e Pitaꞌ, pareꞌ soe ke poan pan, “Eën me poꞌ ko toh a meh vamomhë pa teꞌ pamëh?” Ke Pitaꞌ vonih, pareꞌ soe pan, “Ahik, eöꞌ to hikta teꞌ noꞌ, pan eöꞌ e vamomhë pa teꞌ pamëh.”

18 A muhin to parin a tutuvuh vörep. Ka nap kiu me ro teꞌ utut vaës ee pa suraꞌ, ko maꞌkis e ne. E Pitaꞌ me to teꞌ vaꞌpeh me e non nën, pareꞌ maꞌkis me e non pa suraꞌ pamëh.

E Susun Po Teꞌ Ësës Heꞌ To Hi E Ieesuꞌ A Ma Hi

Matiu 26:59-66, me Mak 14:55-64, me Luk 22:66-71

19 Ka poa vamomhë pe Ieesuꞌ sun avoeꞌ e ne mahën, ka Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ ihi e non pe Ieesuꞌ pa ma hi suk a ma vamomhë peꞌ, me a ma soe varih neꞌ to vavaasis non sih a napan. 20 Ke Ieesuꞌ piun a hi pe Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, pareꞌ soe ke poan pan, “Eöꞌ to vavaasis voh noꞌ sih a napan a ma soe peöꞌ manih mahën, me manih koman a ma iuun hinhin soneꞌ peöm, me manih koman a Iuun Hinhin Apuh, me manih pa ma ö tötönun pa napan va Israël. Eöꞌ to hikta vavaasis vakoaan voh noꞌ a napan, ahik. 21 Eën hi suk va ka neoꞌ manih ataeah pa ma soe nöꞌ to vavaasis noꞌ sih? Eën se keh iu nat vavih nom, eën se nö, parën hi a napan varih to tënan voh ne a ma soe peöꞌ. Ee me to nat vavih e ne pa ma tah nöꞌ to vavaasis voh noꞌ.”

22 E Ieesuꞌ to sosoe va ko non nën, ka teꞌ vëh to ut non sih a Iuun Hinhin Apuh to sun non manih pa havineah, tapan en peꞌ, pareꞌ soe pan, “Eꞌ ko vëh a ö nën se piun va in a soe pe Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ eh? 23 Ke Ieesuꞌ piun a soe pa teꞌ utut pamëh, pareꞌ soe ke poan pan, “Eöꞌ se keh nok voh eoꞌ pa ta pah soe hat, soe ka neoꞌ ah a soe pamëh. Ivëhkëk, eöꞌ to sosoe ke noꞌ sih a napan a ma soe man vaviꞌ, ataeah nën to tapan suk poꞌ a neoꞌ?”

24 E Anas to vanö en pe Ieesuꞌ manuh pe Kaëfas. Ee to hikta pureꞌ avoeꞌ këh ne poë po uris vëh no teꞌ utut to nohnoh maꞌ poë.

E Pitaꞌ To Vapöök Soe En Pa Ö Neꞌ To Hikta Nat Non Pe Ieesuꞌ

Matiu 26:71-75, me Mak 14:69-72, me Luk 22:58-62

25 E Pitaꞌ to sun avoeꞌ e non po sinten suraꞌ, pareꞌ maꞌkis non, ka ma meh teꞌ nee to pët maꞌkis ne inan poë, pare hi ee peꞌ pan, “Eh, eën me poꞌ ko toh a meh vamomhë pe Ieesuꞌ?” Ivëhkëk, e Pitaꞌ to vonih en, pareꞌ soe ke raoe pan, “Ahik, eöꞌ to hikta teꞌ noꞌ pan, eöꞌ e vamomhë peꞌ.”

26 Ivëhkëk, eꞌ to teꞌ non a pah teꞌ kikiu pe Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ to maꞌkis me eꞌ non manih po suraꞌ, a teꞌ pamëh eꞌ to vatompoan me non a teꞌ vëh ne Pitaꞌ to moes kurus voh maꞌ a tenaneah, to soe ke maꞌ e Pitaꞌ pan, “Eh, eöꞌ to ep vaꞌpeh me pöꞌ voh e noꞌ maꞌ pën, me e Ieesuꞌ manuh pa koman a rak.’ 27 E Pitaꞌ to soe hah ken pee pan, “Ahik.” Eꞌ to sosoe va kon non nën, ke toaꞌ oeteꞌ tötö en.

Ee To Me E Ieesuꞌ Manuh Pe Paëlat

Matiu 27:1-2; 27:11-14, me Mak 15:1-5, me Luk 23:1-5

28 Pa pöstakah rakah no teꞌ susunön po Jiuꞌ to taꞌ o teꞌ utut pan, ee se me taneꞌ maꞌ e Ieesuꞌ manuh pa iuun pe Kaëfas, pare me poë manuh pa iuun pa teꞌ susun va Room vëh e Paëlat. Ivëhkëk, ee to hikta ho vaꞌpeh me poë manuh koman iuun. Suk ataeah, ee to koman ne pan, ee tomeꞌ tavus o teꞌ hat manih pa matan e Sosoenën, pare hikta onöt ne a nö manuh pa Taëën Apuh va po Pasovaꞌ. 29 Ivëh, ka napan poë varih anoeh e ne mahën, ke Paëlat tavus taneꞌ hah en maꞌ koman iuun, pareꞌ hi raoe pan, “Eöm kehkeh vahoꞌ suk nem a teꞌ vëh ataeah po vahutët?”

30 Ka napan poë varih piun va in a soe pe Paëlat manih pan, “A teꞌ vëh se keh teꞌ non pan, eꞌ a teꞌ hikta nonok hat, emöm to hikta onöt nem a me maꞌ eah manih pën.”

31 Ke Paëlat piun va in a soe pee manih pan, “Eöm koman se me eah, paröm vahoꞌ eah po vahutët vamanih pa ö no a taateꞌ peöm to teꞌ va non, peöꞌ to hikta nat noꞌ ta tah se röꞌ vahoꞌ suk eah po vahutët.

Ivëhkëk, o Jiuꞌ to piun a soe pe Paëlat, pare soe ke poë pan, “Emöm to hikta teꞌ me nem ta soe vaonöt va pa ip vamët ta pah teꞌ.”

32 Ka ma tah varih se keh tanok ee, ka nat ee pa tah ne Ieesuꞌ to sosoe suk voh non to tavus vaman en. Eꞌ to sosoe suk voh non a ö neꞌ se mët vah ava manih pa kuruse.

33 E Paëlat to ho hah en koman iuun, pareꞌ vaoe en na pe Ieesuꞌ, keꞌ nö en maꞌ manih peꞌ, keꞌ hi poan pan, “Eën ko a teꞌ sunön po Jiuꞌ, ha?” 34 Ke Ieesuꞌ piun a hi pe Paëlat, pareꞌ soe ke poan pan, “A hi koman pën ivëh, keꞌ, a ma meh teꞌ to soe ka oah, pan eöꞌ eteh?” 35 Ke Paëlat piun a hi pe Ieesuꞌ, pareꞌ soe ke poan pan, “Eën koman to nat e nom peöꞌ to hikta teꞌ noꞌ a to Jiuꞌ. A napan koman pën ivarih me ro teꞌ sunön ësës heꞌ ivarih to vahoꞌ a oah manih pa koreneoꞌ. Eöꞌ to kehkeh nat noꞌ a hat taeah nën to nok voh, kee vahoꞌ suk a oah po vahutët?”

36 Ke Ieesuꞌ piun a hi pe Paëlat, pareꞌ soe pan, “A matop vih peöꞌ to hikta teꞌ non pan, eꞌ a tah va po oeh vëh. Ahik, a matop vih peöꞌ se keh teꞌ non pan, eꞌ a tah va po oeh vëh, a ma teꞌ kikiu peöꞌ to onöt e ne pa vapus pip ka neoꞌ, ka hikta pah teꞌ to antoen non a heꞌ a neoꞌ manih pa koreera napan va Israël.”

37 Ke Paëlat hi hahah kov en pe Ieesuꞌ pan, “Eën kës kuru a teꞌ sunön, ha?”

Ke Ieesuꞌ piun a hi pe Paëlat, pareꞌ soe ke poan pan. “A, eën koman to soe eom pan, eöꞌ e sunön, keꞌ, a tah akuk ko pamëh ne sisiꞌ to kon suk voh a neoꞌ. Köꞌ nö maꞌ manih po oeh vëh. Eöꞌ to nö maꞌ to soe tavus ke ra napan va po oeh vëh a soe man peöꞌ. Ka napan varih to vavatet ne sih a soe man, ee to tënan e ne pa soe peöꞌ.”

38 Ke Paëlat hi hahah kov en pe Ieesuꞌ pan, “Ataeah ivëh a soe man?”

E Paëlat To Soe Pan Ee Se Ni E Ieesuꞌ Pa Kuruse

Matiu 27:15-31, me Mak 15:6-20, me Luk 23:13-25

E Paëlat to soe vahik vakomanih, pareꞌ tavus hah en maꞌ manih pa napan varih to anoeh ne mahën. Pareꞌ soe ke raoe pan, “Eöꞌ to hikta taum ta hat manih pa teꞌ vaꞌih. 39 Ivëhkëk, manih pa taateꞌ peöm a napan va Israël, eöm to sosoe nem sih pan, eꞌ to vih non pa Taëën Apuh va po Pasovaꞌ na se ihan taneꞌ ta pah teꞌ manih pa nohnoh. Eöm iu poꞌ nem eteh na se ihan hah eah? Eöm iu nem e sunön po Jiuꞌ, keꞌ, eteh?”

40 Kee piun e Paëlat, pare taoa ko soe na pan, “Ahik, eꞌ to hikta teꞌ non pan a teꞌ maneom. Emöm to iu varoe ko nem e Barabas.” E Barabas, eꞌ a teꞌ to vavapus me voh non a nap vëvënsun va Room.

19

1 Ke Paëlat taꞌ a nap vëvënsun, kee rëp poë po uris rëprëp teꞌ. 2 Vasuksuk in a ö nee to rëp vahik poë, ka nap vëvënsun kon o uris toꞌtoꞌ, pare nok o tah to matan va non manih po uvan, pare vahoꞌ manih pa pasuneah. Pare nok ohop to matan va non manih po ohop rë ereraꞌ pa teꞌ sunön. 3 A ma tëëm peo rakah nee to nönö ne maꞌ manih peꞌ, pare sosoe va ne manih pan, “Potan avih Sunön po Jiuꞌ.” Ee to sosoe vahik va ko ne manih, pare tatapan ee peꞌ.

4 E Paëlat to tavus hah en maꞌ, pareꞌ soe ke ra napan pan, “Ep këk öm, eöꞌ to me tavus hah eoꞌ maꞌ peꞌ manih peöm, to vataare a neöm, peöꞌ to hikta taum ta hat manih peꞌ, na se vahoꞌ suk eah po vahutët. 5 Ke Ieesuꞌ tavus taneꞌ hah en maꞌ manuh pa iuun pe Paëlat. Ee to uvan maꞌ poë po uvan nee to nok po uris toꞌtoꞌ, pareꞌ ohop non o ohop rë ereraꞌ. Ke Paëlat soe va maꞌ manih pan, “Ep öm, ivaꞌih a teꞌ pamëh.”

6 O teꞌ susunön ësës heꞌ, me ro teꞌ utut to ep in e Ieesuꞌ, pare taoa ko soe pan, “Ni öm eah pa kuruse, ni eah öm pa kuruse.” Ke Paëlat soe ken pee pan, “Eöm koman se öt eah, paröm ni eah pa kuruse, peöꞌ to hikta taum ta hat manih peꞌ.” 7 Ko Jiuꞌ soe ke na e Paëlat pan, “Ea to teꞌ me no a taateꞌ to soe non pan, a teꞌ vëh eꞌ se mët rakah. Suk ataeah, eꞌ to soe voh pan, ‘Eöꞌ E Koaꞌ Pe Sosoenën.’ ”

8 E Paëlat to pënton a napan to soe a soe vaꞌih, ko pah naöp suntan rakah en. 9 E Paëlat to ho hah en manuh pa iuun pa kaman, pareꞌ hi en pe Ieesuꞌ pan, “Eën a teꞌ va pa vöön poanheh?” Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to hikta piun hah poan. 10 Ke Paëlat hi hahah kov en peꞌ pan, “Eën rës rakah e nom pa piun a soe peöꞌ öh? Eën nat poꞌ e nom peöꞌ to teꞌ me e noꞌ po kikis va pa ö nöꞌ se vahah toꞌtoꞌ eoꞌ pën toh, me eöꞌ to onöt e noꞌ pa soe, kee ni ee pën pa kuruse.”

11 E Ieesuꞌ to piun a soe peꞌ, pareꞌ soe pan, “E Sosoenën vöh pa vöön va kin se keh hikta heꞌ voh a oah o kikis vaꞌih, eën to hikta onöt nom a vöknah a neoꞌ. Ivëh, ka teꞌ vëh to vahoꞌ voh a neoꞌ manih pa koreomah, a hat pa teꞌ pamëh to apuh oah e non pa teꞌ hat pën. 12 E Paëlat to pënton a soe vaꞌih, pareꞌ punöꞌ vakis rakah en pa ep këh ta hanan neꞌ se amun vah va in e Ieesuꞌ, kee nat ne ip vamët poë. Ivëhkëk, a napan va Israël to tënan a soe vaꞌih, pare taoa suntan rakah ee, pare soe na pan, “Eën se keh vahah toꞌtoꞌ maꞌ a teꞌ vaꞌih, eën to hikta onöt nom a ö sën teꞌ hah nom e vamomhë pe Sisaꞌ. Etereh to koman ne a tavus o teꞌ sunön, ee o teꞌ poë varih ne Sisaꞌ to hat ov e non pee.”

13 E Paëlat to tënan a soe vaꞌih, pareꞌ me tavus en maꞌ pe Ieesuꞌ, pareꞌ ihoꞌ en pa ö ihihoꞌ pa teꞌ pëpënton vahutët. Manih pa ö pamëh, nee to pokaꞌ ne pan, “a moeh vösvös”, po to po Jiuꞌ o ëhnan pamëh to teꞌ va non manih Gabataꞌ. 14 A tah to matan va non manih pa topnin potan va po Vatönim. O Vatönim eꞌ o poen va pa vamatop a ma tah va po nënkikiu va po Pasovaꞌ, ko poen pamëh, eꞌ o Poen Apaapo. Ke Paëlat soe ke ro Jiuꞌ pan, “Ep öm, eꞌ ivaꞌih a teꞌ sunön peöm.”

15 Ka napan taoa, ko pët soe maꞌ pan, “Ip vamët öm eah, ip vamët öm eah! Ni öm eah pa kuruse.”

Ke Paëlat hi hahah kov en pee pan, “Eöm iu nem a ö söꞌ ni e sunön peöm pa kuruse, ha?”

Ko teꞌ susunön ësës heꞌ piun maꞌ Paëlat, pare soe pan, “Emöm to hikta teꞌ me nem ta meh teꞌ sunön, e Sisaꞌ varoe a paeh.”

16 Ke Paëlat heꞌ en pe Ieesuꞌ pan ee se ni poë pa kuruse.

Ee To Ni Ee Pe Ieesuꞌ Pa Kuruse

Matiu 27:32-44, me Mak 15:21-32, me Luk 23:26-43

A nap vëvënsun to me ee pe Ieesuꞌ, 17 pare heꞌ poë a kuruse vëh, nee se ni poë, keꞌ teꞌ en. Ee to këh ee pa vöön, pare tavus ee pa tope nee to popokaꞌ ne a ö to matan va non manih po Kahoꞌ In A Teꞌ Mët. Manih po to Hibru nee to pokaꞌ ne pan, a Gölgötaꞌ. 18 Manih Gölgötaꞌ nee to ni ee pe Ieesuꞌ pa kuruse me ra meh poa teꞌ. E Ieesuꞌ to han non pa teꞌ kuruse peꞌ po topnin, ka meh poa teꞌ to han vakëh ne.

19 E Paëlat me to taꞌ a napan, kee kiun o kiun, pare vahan manih pa pasun a kuruse. O kiun pamëh to soe va non manih pan, “IVAꞌIH E IEESUꞌ VA NASARËT A TEꞌ SUNÖN PO JIUꞌ.” 20 A nap peo po Jiuꞌ to ëh o soe vanat pamëh, suk ataeah, a ö vëh ne Ieesuꞌ to han non to hikta teꞌ varo këh non a vöön va Jerusalëm, o soe vanat pamëh nee to kiun voh po kukön to, o Hibru, me o Latin, me o Grik. 21 O teꞌ susunön ësës heꞌ to ep a tah vaꞌih, pare pah heve suntan ee, pare soe ke Paëlat pan, “Eën se nat nom kiun vamanih pan, ‘Sunön po Jiuꞌ’. Eën se kiun vamanih pa ö neꞌ to soe vavoh, ‘Eöꞌ a teꞌ Sunön po Jiuꞌ.’ ”

22 Ke Paëlat piun raoe, pareꞌ soe pan, “A soe nöꞌ to taꞌ, kee kiun eꞌ se pah teꞌ va e non nën.”

23 A nap vëvënsun to ihan këh e Ieesuꞌ pa ma ohop peꞌ. Pare ni ee peꞌ pa kuruse, ko ki vakëkëh ee pa ma ohop peꞌ pa taanaꞌ ö. Ka taanaꞌ teꞌ vëvënsun kon vakëkëh ee pa ma ohop peꞌ. Ee to kon me ee po ohop rë peꞌ, o teꞌ vëvënsun to ep va ne manih pan, o ohop pamëh nee to hikta kukurus o rara, pare kun vavaꞌpeh. Ahik, o ohop pamëh nee to nok voh po paeoh o rara. 24 Ee koman to vavasoe e ne, pare soe pan, “Ea se vi a saatuꞌ, para ep këh eteh se kon po ohop pamëh.” Ka tah pamëh to tanok to vapuh en pa soe to kiun non po Puk pe Sosoenën to soe non pan,

“Ee to ki vakëkëh ee pa ma ohop peöꞌ,

pare vi a saatuꞌ to ep këh eteh vëh se kon po ohop peöꞌ.” Sng 22:18

Keꞌ a taateꞌ akuk ko pamëh no teꞌ vëvënsun to vatet, pare taum ee pa teꞌ se kon ohop pamëh.

25 Manih pa sinten a kuruse ne Ieesuꞌ to han non, ne sinaneah, pen e kea peꞌ, me e Mariaꞌ köövo pe Kliopas, me e Mariaꞌ va Makdalaꞌ to sun ne. 26 E Ieesuꞌ to ep in e sinaneah pen e vamomhë peꞌ vëh neꞌ to iu suntan non sih, to sun ne nën, ivëh neꞌ to soe suk va maꞌ manih pe sinaneah pan, “Eꞌ i maneom e koaꞌ pën.” 27 Vasuksuk poꞌ ne Ieesuꞌ to soe ke poꞌ en pe vamomhë peꞌ pamëh pan, “Eꞌ i maneom e sinömah.” Taneo non po poen pamëh no e vamomhë peꞌ pamëh to me en pe sisiꞌ pe Ieesuꞌ pa iuun peꞌ, pareꞌ matop e non peꞌ.

E Ieesuꞌ To Mët En

Matiu 27:45-56, me Mak 15:33-41, me Luk 23:44-49

28 A ma tah kurus to hik ee ke Ieesuꞌ nat en pa ma kiu peꞌ neꞌ to nok to hik en, pareꞌ soe vamanih pan, “Eöꞌ to mët eoꞌ po manoe.” Eꞌ to soe suk a soe vaꞌih marën a vapuh a soe to kiun non po Puk pe Sosoenën. 29 Eꞌ to teꞌ non a nöh to pet vatët non nën, no voaën to teꞌ non peꞌ. Ivëh ka nap vëvënsun kon a ta tah pupui nöh, ko vapuhpuh na po voaën, pare vahoꞌ manih po noton in o naon nee to popokaꞌ ne o hisop, ko vahoꞌ na pa rivon e Ieesuꞌ. 30 Ke Ieesuꞌ kaak poꞌ en po voaën pamëh, pareꞌ soe en pan, “Eꞌ to hik en”. Eꞌ to soe vahik vakomanih, ka tuvuh peꞌ hik këh en peꞌ, keꞌ vamösru ko mët en.

A Teꞌ Vëvënsun To Ruk A Apan E Ieesuꞌ Po Peö

31 Eꞌ o poen vamatop a ma tah va pa taëën va po Poen Apaapo. Ko Poen Apaapo pamëh, eꞌ o poen apuh rakah.* Ko Jiuꞌ nö maꞌ pe Paëlat, pare hi poë, teꞌ vaonöt ke raoe kee kökök a ma moeero teꞌ varih to han ne pa kuruse, pan ee se mët vëvëhöꞌ. Ee to kehkeh herep ne raoe këh a ma kuruse. Suk ataeah, eꞌ o Vatönim ipamëh, kee hikta iu ne a ma sioniire se han ne pa kuruse po Poen Apaapo apuh pee. 32 A nap vëvënsun to nö maꞌ ko taneo ee pa kökök a ma moeera poa teꞌ varih to han vaꞌpeh me ne e Ieesuꞌ. 33 Ivëhkëk, ee to öök manih pe Ieesuꞌ, pare ep ee peꞌ to mët en. Ivëh, nee to hikta kökök suk pa poa moneah. 34 Ka pah teꞌ vëvënsun ruk na a apan e Ieesuꞌ po peö, ko eraꞌ me a ruen takoꞌ vëvëhöꞌ rakah ee maꞌ. 35 Ka teꞌ to ep voh non pa tah pamëh to hutët en pa tah neꞌ to ep voh, ka tah pamëh neꞌ to ep voh eꞌ a tah a man rakah. Ivëh, ke eöm me se vaman o vahutët pamëh. 36 Ka ma tah poë varih to tanok, ee to vapuh ee pa soe to kiun non po Puk pe Sosoenën to soe non pan,

“Ahik ta pah teꞌ to kök to pöh soaꞌ va pa teꞌ pamëh.” Sng 34:20

37 Me a meh soe to kiun non po Puk pe Sosoenën to soe non pan,

“Ee se ut ne pa teꞌ vëh nee to ruk poë po peö.” Sek 12:10

Ee To Pe E Ieesuꞌ Po Vapeepe Voon Rakah

Matiu 27:57-61, me Mak 15:42-47, me Luk 23:50-56

38 Vasuksuk poꞌ in a mët pe Ieesuꞌ, ne Jeosëp va pa vöön va Arimatiaꞌ to nö manuh pe Paëlat, pareꞌ hi poan pan, eꞌ se iu non ko heꞌ poan a sionin e Ieesuꞌ. E Jeosëp me voh to vavatet aven voh e non pe Ieesuꞌ. Suk ataeah, eꞌ to nanaöp voh non o te susunön po Jiuꞌ, pareꞌ hikta vataare non o vaman peꞌ. Ke Paëlat soe vaonöt ken peꞌ pa teꞌ a sionin e Ieesuꞌ. Keꞌ nö ko teꞌ en pa sionineah. 39 Ke Nikodimus a teꞌ vëh to nö voh pa ep pe Ieesuꞌ pa pah popoen, to nö vaꞌpeh me en pe Jeosëp. Eꞌ to teꞌ maꞌ o vanom avavuh vih rakah, o vanom pamëh nee to kon taneꞌ po hunun in o pöök naon, pare hovën. Ka punis in o vanom pamëh to oah non o 30 kilogram. 40 Ka poa teꞌ poë varih e Nikodimus pen Jeosëp to teꞌ ee pa sionin e Ieesuꞌ, pare kupkup poë po rara matan vavih rakah. Ko vatëk poë po vanom vamanih pa ö no o Jiuꞌ to nonok va ne sih po teꞌ mët.

41 Eꞌ to teꞌ voh non a rak, pareꞌ teꞌ non a ö vavahoꞌ teꞌ mët no a hikta pah teꞌ to pet avoeꞌ non nën, to teꞌ vatët non pa ö vëh no a nap vëvënsun to ni voh e Ieesuꞌ pa kuruse.

42 Eꞌ to matanpoen en po poen vamatop in a ma tah va po Poen Apaapo. Ivëh, ke Jeosëp pen e Nikodimus kehkeh vahoꞌ vëhöꞌ ne a sionin e Ieesuꞌ pa ö vavahoꞌ teꞌ mët. A ö vavahoꞌ teꞌ mët pamëh to teꞌ vatët non manih pa ö nee to ni e Ieesuꞌ pa kuruse. Ee to teꞌ ee pa sionin e Ieesuꞌ, pare vahoꞌ ee peꞌ nën.

20

E Ieesuꞌ To Sun Hah

Matiu 28:1-8, me Mak 16:1-8, me Luk 24:1-12

1 A siꞌ ö hat ka muhin takah en po poen vamomoaan in o nënkikiu, ke Mariaꞌ va Makdalaꞌ nö en manuh po vapeepe to teꞌ non pa top vös. Eꞌ to tavus, pareꞌ ep in a vös vëh to sunpip non a matan a ö vëh ne Ieesuꞌ to pet non, to vahuk këh en pa matan a top vös vëh no a sionin Ieesuꞌ to pet non. 2 Eꞌ to ep in a vös to vahuk këh a matan o vapeepe, pareꞌ vaveo hah en manuh pe Saëmon Pitaꞌ me a meh vamomhë vëh ne Ieesuꞌ to iu suntan non sih poan. E Mariaꞌ to tavus manih pee, pareꞌ soe ke raoe pan, “O teꞌ to kon taneꞌ a sionin e Apuh manih po vapeepe, pare teꞌ ke ee, kemöm hikta nat nem ee vahoꞌ poë nih.”

3 Ke Saëmon Pitaꞌ pen a meh vamomhë sun, pare nö ee manuh po vapeepe. 4 A poa vahmomhë poë varih to vavaveo nö ne, ka meh vamomhë vavaveo oah e Pitaꞌ, pareꞌ tavus momoaan en manuh pa top vös. 5 E vamomhë vëh to tavus momoaan manuh po vapeepe to kop, pareꞌ ep varoe na a ma rara to pet ne, pareꞌ hikta hop manuh pa ö nee to vahoꞌ voh e Ieesuꞌ. 6 E Saëmon Pitaꞌ to suk tavus e meh vamomhë peꞌ, pareꞌ hop en manuh koman a top vös. Pareꞌ ep en po rara to pet non. 7 Eꞌ to ep me en pa ta rara vëh to mon voh non a pasun e Ieesuꞌ. A siꞌ ta rara pamëh to hikta pet vaꞌpeh me non o meoh rara. Eꞌ to pet ke e non maꞌ pa meh ö, eꞌ to ep ke non pan a meh teꞌ to nikun poan, ko vahoꞌ nën. 8 Ka teꞌ vamomhë vëh to tavus momoaan manuh po vapeepe, eꞌ me to hop en manuh pa koman a top vös. Pareꞌ ep me en pa ma tah poë varih to tanok koman a top vös, ko vaman en. 9 Manih pa ma poen poë varih nee to hikta nat vamaaka avoeꞌ ne pa soe to kiun voh non po Puk pe Sosoenën to soe non, pan e Ieesuꞌ se sun taneꞌ hah en po vapeepe. 10 Vasuksuk poꞌ no a poa vamomhë to vos hah ee vöön.

Mariaꞌ Va Makdalaꞌ To Ep In E Ieesuꞌ

Matiu 28:9-10, me Mak 16:9-11

11 E Mariaꞌ to sun avoeꞌ e non sinten a top vös, pareꞌ okook non. Eꞌ to okook non, pareꞌ kop ko ves hop e na pa koman a top vös. 12 Eꞌ to ves hop na pa koman a top vös, pareꞌ ep in a poa ankeroꞌ to ohop ne a ma ohop kakaare. Pare ihoꞌ ne manih pa ö no a sionin e Ieesuꞌ to pet voh non. A paeh to ihoꞌ non manih pa ö no a pasuneah to pet koe voh non, ka meh manih pa moneah. 13 Ka poa ankeroꞌ poë varih hi ee pe Mariaꞌ pan, “Köövo, eën okook nom ataeah?”

Keꞌ piun raoe, pareꞌ soe pan, “O teꞌ to teꞌ ke ee pa sionin e Sunön peöꞌ. Ke eöꞌ hikta nat noꞌ ee vahoꞌ poë nih.”

14 E Mariaꞌ to sosoe vahik va ko non manih, pareꞌ tarih ko ep en pe Ieesuꞌ to sun non. Ivëhkëk, eꞌ to hikta nat non pan eꞌ e Ieesuꞌ.

15 Ke Ieesuꞌ hi poan, pareꞌ soe pan, “Köövo eën iu nom e teh, parën okook nom?

E Mariaꞌ to koman non pan eꞌ a teꞌ vëh to matop non sih a rak. Pareꞌ soe va in poan manih, “Topoan eën se keh teꞌ ke voh a sionin e Ieesuꞌ, soe ka neoꞌ ah a ö nën to vahoꞌ eah, köꞌ nö ko kon eah.”

16 Ke Ieesuꞌ vaoe poan, pareꞌ soe pan, “Mariaꞌ”.

Ke Mariaꞌ tarih, pareꞌ soe vamanih po to va Hibru. “Rabonaëꞌ”, ka soe pamëh to soe va non manih pan, “Tövavaasis”.

17 Ke Ieesuꞌ soe ke Mariaꞌ pan, “Koe a vaket peöꞌ, suk ataeah, eöꞌ to hikta peah avoeꞌ hah noꞌ manuh pe Tamön. Ivëhkëk, eën se nö na manuh pa ma kea peöꞌ, parën soe ke raoe a ö nöꞌ to hah eoꞌ manuh pe Tamön, eꞌ me e Tamëneöm. Eöꞌ to nö eoꞌ manuh pe Sosoenën peöꞌ me eꞌ e Sosoenën peöm.”

18 Ivëh, ke Mariaꞌ va Makdalaꞌ nö, pareꞌ soe ken pa ma vamomhë pö neꞌ to ep en maꞌ pe Ieesuꞌ. Pareꞌ soe pet ken pee pataeah ne Ieesuꞌ to soe ke maꞌ poan.

Ieesuꞌ To Tavus A Ma Vamomhë Peꞌ

Matiu 28:16-20, me Mak 16:14-18, me Luk 24:36-49

19 A muhin to matanpoen en po poen vamomoaan in o nënkikiu, ko vamomhë peꞌ tönun ee koman iuun, pare papanih pip rea, ko teꞌ e ne koman iuun. Suk ataeah, ee to nanaöp e ne po Jiuꞌ. E Ieesuꞌ to tavus maꞌ, pareꞌ sun e non pa topniire, pareꞌ soe ke rapoë pan, “Taateꞌ moomo to teꞌ vaꞌpeh me a no neöm.” 20 E Ieesuꞌ to soe vahik vakomanih, pareꞌ vataare en pee pa poa koreneah me a apaneah. O vamomhë to vaeö suntan rakah ee pö nee to ep in e Sunön pee.

21 Ke Ieesuꞌ soe hahah ko ken pee pan, “Taateꞌ moomo to teꞌ vaꞌpeh me a non neöm. E Tamön to vanö voh a maꞌ neoꞌ manih, ke eöꞌ me se vanö eoꞌ peöm manuh po oeh avoes.” 22 Eꞌ to soe vakomanih, pareꞌ piu en pa tuvuh peꞌ manih pa ma vamomhë peꞌ, pareꞌ soe ke raoe pan, “Kon öm a Tuvuh Vasioꞌ, nöꞌ to heꞌ a neöm. 23 Eöm se keh ihan anoe a ma hat pa ma napan, a ma hat pee ne Sosoenën se ihan anoe en pee. Ivëhkëk, eöm se keh hikta ihan anoe a ma hat poë varih, a ma hat poë varih to hikta onöt ne ahik.”

E Ieesuꞌ To Tavus E Tömas

24 A pah vamomhë to hikta teꞌ voh non pö ne Ieesuꞌ to tavus o vamomhë, ivëh e Tömas. A meh ëhnaneah ne to popokaꞌ ne sih poë pan e Didimus. 25 E Tömas to hah maꞌ ko upöm vamomhë soe ke poë pan, “Emöm to ep vur em pe Sunön pea.”

Ivëhkëk, e Tömas to soe ke raoe pan, “Eöꞌ se keh hikta ep a henen a ma ni, nee to ni manih pa koman a poa koreneah, me eöꞌ se këh hikta vahoꞌ a kumis koreneoꞌ manih pa henen a ma ni, me eöꞌ se keh hikta vahoꞌ a koreneoꞌ manih pa henen o peö vëh pa apaneah, a, eöꞌ hikta onöt noꞌ a vaman a neöm.”

26 O nënkikiu to oah en ko vamomhë tönun hahah kov ee koman iuun, pare papanih pip rea, manih po poen pamëh ne Tömas to teꞌ vaꞌpeh me non pee. A iuun a papanih vakis rakah, ivëhkëk, e Ieesuꞌ to tavus, pareꞌ sun e non topniire, pareꞌ soe ke raoe pan, “A taateꞌ moomo to teꞌ vaꞌpeh me a no neöm.” 27 E Ieesuꞌ to soe ke Tömas pan, “Vahoꞌ a kumis koreomah manih, parën ep pa poa koreneoꞌ, ko nö maꞌ, ko vahoꞌ a koreomah manih pa henen o peö vëh pa apaneoꞌ. Parën koe a vapikpiuk, ko vaman a neoꞌ.”

28 E Tömas to piun e Ieesuꞌ, pareꞌ soe pan, “Sunön peöꞌ, eën e Sosoenën peöꞌ.”

29 Ke Ieesuꞌ soe ke poꞌ poan pan, “Eën vaman kov eöm pö nën to ep ka neoꞌ oh? Vaeö rakah po teꞌ varih to hikta ep ka neoꞌ, pare vaman a ne neoꞌ, a napan va po oeh vëh se vaeö.”

A Pusun In A Soe Vih

30 E Ieesuꞌ to nok a ma tah vatoksean peo rakah, o vamomhë peꞌ he ep ne. A ma tah vatoksean poë varih to hikta kiun vahik ne manih po Puk vaꞌih. 31 Ivëhkëk, a soe va pa ma tah vatoksean poë varih nöꞌ to kiun manih po Puk vaꞌih pan eöm se ep, paröm vaman e Ieesuꞌ Kristo a teꞌ ne Sosoenën to vateꞌ voh poan, pan eꞌ se kon taneꞌ hah a napan kurus peꞌ manih pa taateꞌ hat, keꞌeꞌ e koaꞌ pe Sosoenën. Ivëh, köm se keh vaman nem eah, eöm se kon koe em po toꞌtoꞌ tamoaan manih pa ëhnaneah.

21

E Ieesuꞌ To Tavus A Tönim Me Ra Poa Vamomhë Peꞌ

1 A ma tah kurus varih to tanok vahik ee, ke Ieesuꞌ tavus hah en pa ma vamomhë peꞌ manih pa tonon va Galiliꞌ. Ka meh ö nee to popokaꞌ va ne a tonon pamëh ivëh, a Taëberius. Keꞌ eꞌ ivaꞌih a ö ne Ieesuꞌ to vataare hah vavoh in. 2 A ma pah vamomhë varoe to tönun, pare teꞌ ne nën. E Saëmon Pitaꞌ ke Tömas a meh ëhnaneah e Didimus, ke Nataniel a teꞌ va Kenaꞌ manih pa muhin va Galiliꞌ, me ra poa sunaiꞌ Sëbëdiꞌ, me ra meh poa vamomhë pe Ieesuꞌ, ee to teꞌ vaꞌpeh ne. 3 Ke Saëmon Pitaꞌ soe ke ro upöm vamomhë peꞌ pan, “Eöꞌ se nö eoꞌ pa taanaꞌ iian.” Ko upöm soe ee maꞌ pan, “Emöm me se nö vaꞌpeh me a oah pa taanaꞌ iian. Kee nö ko tok ee po paröꞌ. Ivëhkëk, manih pa popoen avoes pamëh, nee to hikta vaon rakah ta pah iian.

4 Pa pöstakah rakah no a potan to pepeah nö non maꞌ, ko vamomhë ep i na e Ieesuꞌ to sun non sinten tonon. Ivëhkëk, ee to hikta nat e ne poë e Ieesuꞌ. 5 Ke Ieesuꞌ hi en maꞌ pee pan, “Pus koaꞌ, eöm vaon vur em pa ta ma iian ah?”

Kee piun a soe peꞌ, pare soe pan, “Ahik! Ahik rakah ta siꞌ tah nemöm to vaon vu.”

6 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Vöknah koe in a kë peöm manih pa papmatö in o paröꞌ, paröm vaon ta ma iian.” Ivëh, kee vöknah ee pa kë pee ko iian oon suntan rakah ee, kee hikta onöt ne a rëh peah hah maꞌ a kë manih po paröꞌ.

7 Ke vamomhë vëh ne Ieesuꞌ to iu oah rakah non sih poan soe ke Pitaꞌ pan, “A teꞌ vëh, eꞌ e Sunön.” Ke Pitaꞌ pënton vakomanih pan, “Eꞌ e Sunön”, pareꞌ pakuh vakis hah o ohop peꞌ, pareꞌ surap en na tonon ko akaꞌ takin en. 8 Ko upöm vamomhë varih to tok ne po paröꞌ, hoaꞌ takin me ee maꞌ pa kë to puh non po iian. Ee to hikta teꞌ varo këh voh ne a sinten tonon, ee to varo va ne maꞌ manih pa 100 mitaꞌ. 9 O vamomhë to tatakin këh ko ne maꞌ o paröꞌ, pare ep ee po suraꞌ ororan, no a pah iian to tok non me a pah ö taëën.

10 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Teꞌ maꞌ öm ta ma iian po iian varih nöm to vaon ko maꞌ.”

11 Ke Saëmon Pitaꞌ peah hah en manuh po paröꞌ, pareꞌ rëh takin en maꞌ pa kë to puh rakah non po iian apaꞌpuh. O iian to peo onöt ne a 153. Ivëhkëk, a kë vëh nee to rëh o iian to hikta tökrus. 12 Ke Ieesuꞌ vaoe e na pee, pareꞌ soe na pan, “Nö maꞌ öm ko ëën.” Ivëhkëk, ahikta pah vamomhë to hi e Ieesuꞌ pan, “Eën eteh?” Suk ataeah, ee to nat e ne pe, eꞌ akuk kuru e Sunön. 13 Ivëh, ke Ieesuꞌ nö en manuh pee, pareꞌ kon a ö taëën ko heꞌ en pee. Eꞌ to kon a iian, pareꞌ heꞌ pet en pee.

14 Keꞌ ivaꞌih a vakön poen ne Ieesuꞌ to tavus a ma vamomhë peꞌ murin in a ö neꞌ to sun taneꞌ hah pa mët.

E Ieesuꞌ To Vavaato Me Non E Pitaꞌ

15 Ee to ëën vahik ee ke Ieesuꞌ soe ke Saëmon Pitaꞌ pan, “Saëmon, sunaiꞌ Jon, eën iu oah rakah kës e nom peöꞌ pa ö no upöm to iu va ka ne neoꞌ?

Ke Pitaꞌ soe ken pe Ieesuꞌ pan, “A, Sunön, eën to nat e nom peöꞌ to iu e noꞌ pën.”

Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Makën vavih a ma soneꞌ sipsip peöꞌ.”

16 E Ieesuꞌ to vapöök hi en pe Pitaꞌ pan, “Saëmon sunaiꞌ Jon, eën iu rakah e nom peöꞌ öh?”

Ke Pitaꞌ piun, pareꞌ soe pan, “A, Sunön, eën to nat e nom peöꞌ to iu e noꞌ pën.”

Ke Ieesuꞌ soe ken peꞌ pan, “Matop vavih nom o sipsip peöꞌ.”

17 E Ieesuꞌ to vakön hi en pe Pitaꞌ pan, “Saëmon sunaiꞌ Jon, eën iu e nom peöꞌ öh?”

Ke Pitaꞌ haraꞌ vahat rakah en po tamak, suk e Ieesuꞌ to vakön hi en peꞌ pan, “Eën iu e nom peöꞌ öh?” Ivëh, neꞌ to soe suk va in na poan manih pan, “Sunön, eën to nat e nom pa ma moeh tah kurus, parën nat rakah e nom peöꞌ to iu e noꞌ pën.”

Ke Ieesuꞌ soe ke poan pan, “Mamakën vavih nom ah o sipsip peöꞌ.” 18 Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ pën, “O poen nën to teꞌ sekaꞌ voh nom, eën se voh o voh pën, parën nö eom pa ö nën to iu nö nom. Ivëhkëk, o poen nën se manot, eën se kë a koreomah ka meh teꞌ voh a oah po voh pën. Ko me koe ken pën pa ma ö nën to hikta iu nö nom.” 19 E Ieesuꞌ to heꞌ a soe vaꞌih, eꞌ to sosoe suk non a ö ne Pitaꞌ se mët vah va, marën a kë a ëhnan e Sosoenën. E Ieesuꞌ to soe vahik vakomanih, pareꞌ soe ke Pitaꞌ pan, “Pitaꞌ, suk a maꞌ neoꞌ ah.”

A Soe Pe Vamomhë Vëh Ne Ieesuꞌ To Iu Non Sih

20 E Pitaꞌ to tarih ko ep i na e vamomhë vëh ne Ieesuꞌ to iu oah rakah non sih, to suksuk nö non maꞌ raoe. E vamomhë pamëh to vahoꞌ voh a pasuneah manih pa poen e Ieesuꞌ, po poen nee to ënëën ne, pareꞌ hi poan pan, “Sunön eteh vëh se vikuh ka oah manih pa napan varih to hat ov a nom oah?” 21 E Pitaꞌ to ep na poan to suksuk nö non raoe, pareꞌ hi e Ieesuꞌ pan, “Sunön, ka teꞌ poꞌ vëh no ataeah se tavus amot maꞌ manih peꞌ?”

22 Ke Ieesuꞌ piun poan, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ se keh iu noꞌ a ö neꞌ se teꞌ toꞌtoꞌ non, ko onöt po poen nöꞌ se hah maꞌ, keꞌ teꞌ e non. Suk ataeah, a tah pamëh to hikta teꞌ non pan, a tah pën. Suk varoe a maꞌ neoꞌ ah.” 23 Ivëh, ka soe nö vavah en topniira napan va po vaman, a soe pamëh to soe suk non e vamomhë pamëh to hikta antoen non a mët. Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to hikta sosoe voh non pan, e vamomhë pamëh to hikta antoen non a mët. Ahik, eꞌ to sosoe vavoh non manih pan, “Eöꞌ se keh iu noꞌ, ke vamomhë pamëh teꞌ toꞌtoꞌ e non, keꞌ onöt po poen nöꞌ se hah maꞌ. A tah pamëh to hikta teꞌ non pan eꞌ a tah pën.”

24 E vamomhë akuk ko pamëh ivaꞌih, to ep voh non a ma tah poë varih, pareꞌ kiuntön, ivëh, ka nat e no pa ma soe neꞌ to vavatvus non, ee a ma soe man vaviꞌ.

25 Eꞌ to teꞌ me non a ma meh tah peo ne Ieesuꞌ to nonok voh non. Ea se keh kiun suk vahik rakah raoe, eöꞌ to koman noꞌ pan, o oeh avoes vëh to hikta apuh onöt non a ö neꞌ se öt non a ma puk poë varih.

* 1:19: O teꞌ nee to popokaꞌ ne o Livaë, to taneꞌ maꞌ manih po pöh vuteꞌ po Jiuꞌ. A kiu pee ivaꞌih, ee to vavaꞌaus nee o teꞌ ësës heꞌ po Jiuꞌ pa matop vavih a Iuun Hinhin Apuh.

† 1:45: [... o Vavaasis pe Mosës,] E Sosoenën to heꞌ koe a ma Vavaasis varih pe Mosës manih pa napan va Israël. Ep na pa tonun o Puk to teꞌ non a Kölösöriꞌ pa maaka vavih a tah no o Vavaasis pe Mosës to soe non.

* 3:14: [... ne Mosës to vahan a kuruꞌ nee to nok po bras manih po naon.] Po poen no a napan va Israël to mëtmët ne pa kot po kuruꞌ, ke Sosoenën soe ke Mosës pan, eꞌ se vahan a kuruꞌ nee to nok po pras manih po naon. Ko teꞌ varih to ves na pa kuruꞌ pamëh to han non po naon se toꞌ hah ee. Ivëhkëk, a kuruꞌ koman pamëh to hikta teꞌ me non to kikis marën a vatoꞌ hah a teꞌ vëh to teꞌ me non a kot pa kuruꞌ. A ma teꞌ varoe to pënton a soe pare vaman ne e Sosoenën, ko ves na a kuruꞌ, ee to toꞌ hah ee, suk o vaman pee. Ea se ep o vahutët pamëh to teꞌ non manih po Puk vëh o Nampaꞌ 21:4-9.

* 4:35: E Ieesuꞌ to ep a napan va Sikar to nö maꞌ pa ep poë. Ivëh, neꞌ to vatvus suk a soe vapipinoꞌ manih pa voaꞌ to vamatop ee pa oes. A voaꞌ to vamatop ee to vëknom non a ma kupu pa napan to vamatop ee pa vatet a soe pe Ieesuꞌ.

† 4:38: A soe vëh to vamaaka maꞌ a ma teꞌ vanënën soe vamoaan voh, me a ma vamomhë pe Ieesuꞌ. A ma teꞌ vanënën soe ivarih to nep voh a voaꞌ manih po tökiu, ka ma vamomhë pe Ieesuꞌ, ee o teꞌ to oes a voaꞌ varih po tökiu.

* 5:3-4: O upöm teꞌ nat va po Baëbel to koman ne pan a ma meh ö soe va pa ves vëh to soe va non manih pan, “Ee to anoeh ne a ruen pamëh se riu, no ankeroꞌ pe Sunön se kunah koman naman, pare riu maꞌ a ruen. Ka tëëm no a ruen to riu, ka teꞌ teh to vovoh kunah momoaan koman naman, eꞌ kuru a teꞌ pamëh se toꞌ hah. Eꞌ se teꞌ ro me non po vu mët taeoh, eꞌ se vih hah en.”

* 6:35: E Ieesuꞌ to heꞌ a soe vapipinoꞌ vëh. Ka pusun in a soe vapipinoꞌ pamëh to teꞌ va non manih. Eteh to vaman non e Ieesuꞌ, a apeneah to hikta se haraꞌ hah non o maë me o manoe. A apeneah se vaeö tamoaan va kov e non manih pa ö neꞌ to vatös me non e Ieesuꞌ.

* 7:2: A ma poen vivihan poë varih no a napan va Jiutiaꞌ to nö, pare koroh ne pa ma tanu pee, pare kokoman hah ne a ö no a kën sipuiire to koroh voh ne pa ma tanu manuh pa moeh upin.

† 7:20: A napan to teꞌ vatet ne pe Ieesuꞌ to hikta nat ne po vaheheve pe Ieesuꞌ, me ra nap susunön po Jiuꞌ.

‡ 7:21: Ep hah na pe Jon 5:1-16, ko ëh o vahutët to soe non a ö ne Ieesuꞌ to vatoꞌ e voe manih komön o Poen Apaapo, kee taneo ee pa nok vavahat e Ieesuꞌ manih pa ma soe pee.

* 9:39: O poen ne Ieesuꞌ to soe vamanih pan “o teꞌ kekehoꞌ, ka pusun in a soe vapipinoꞌ vaꞌih to soe suk non o kokoman pa napan. E Ieesuꞌ to peret o kokoman pa ma pah teꞌ varih to nat ne sih poë, pan eꞌ e Kristo. Ko upöm to koman vapiun ne pan ee to nat e ne po poen ne Kristo se nö maꞌ. Ivëh, ne Ieesuꞌ to vanun suk a ma kokoman pee, kee tavus va ee manih po teꞌ kekehoꞌ.

† 9:41: A pusun in a soe vaꞌih, “Emöm to ep vavih e nem pa ma matanmöm”, to soe va non manih pan, “A ma taateꞌ pemöm to vihvih”.

* 10:24: A pusun in a ëhnan “Kristo” to soe va non manih pan, “A teꞌ ne Sosoenën to vateꞌ maꞌ, keꞌ nö maꞌ”.

* 12:5: A 300 voaꞌ moniꞌ varih, to vatoe non po voen pa pah teꞌ kikiu po pöh kirismas.

† 12:31: a teꞌ susun vëh to matop non a ma taateꞌ hat manih po oeh vëh, ivëh, e susun po oraꞌ hat.

* 15:5: “Eꞌ se vovoaꞌ vavih va kov e non manih.” A pusun in a soe vaꞌih to soe va non manih pan, a taateꞌ pa teꞌ se vih ko vataare non a napan a ma taateꞌ vih peꞌ.

* 16:11: A napan va po oeh vëh to ep e Ieesuꞌ to mët, pare koman ne pan, eꞌ to tok po vahutët. Ivëhkëk, manih pa epep pe Sosoenën, e Ieesuꞌ to hikta tok po vahutët. Manih pa mët pe Ieesuꞌ, ne Sosoenën to vahoꞌ en pe susun po oraꞌ hat po vahutët, pareꞌ vöknah en pa ma kikis peꞌ.

* 18:16: A teꞌ vamomhë ne Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ to nat vavih non, ivëh, e Jon.

* 19:31: Ko Poen Apaapo apuh pamëh, eꞌ o Poen Apaapo va po Pasovaꞌ.

APOSOL

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

APOSOL

A ëhnan o puk vëh, ‘Aposol’, ke eꞌ o vapöök puk kiun pe Luk. Eꞌ to vavaato suk non a kiu pa ma papaeh aposol manih po puk vëh. A ma pah vahutët manih neꞌ ee koman to soe ke Luk keꞌ kiun, ivëhkëk, a ma meh neꞌ eꞌ koman to nat e non. Suk ataeah, eꞌ to nönö vaꞌpeh vah me voh e non pe Pöl kee pët teꞌ e ne pa ma pah ö teꞌteꞌ. Ivëh, ka manih po sapta 16, ea to ep e no pan e Luk to soe vamanih pan, ‘Emöm to vos’. A ma pah teꞌ to sosoe ne pan, ‘E Pöl to teꞌ voh non pa nohnoh manih Room, ke Luk kiun o puk vëh.’

A ma kokoman pe Luk to teꞌ va ne manih. A Tuvuh Vasio to heꞌ o kikis peꞌ manih po aposol me a napan va po vaman pan, eꞌe se vavatvus ne a soe va pe Sunön pea Ieesuꞌ. Manih pa ëhnan e Ieesuꞌ, o aposol to nok a ma moeh tah vamamaneꞌ me a ma vëknöm ka napan va pa ma muhin peo rakah to vaman ee pe Ieesuꞌ. A havun me ra poa aposol pe Ieesuꞌ to taneo a vatvus a soe peꞌ manih Jerusalëm. Vasuksuk no a ma meh teꞌ vamanih pe Filip to nö manuh pa muhin va Samëriaꞌ, ko vavatvus e ne pa soe pe Ieesuꞌ nën. E Pöl me a ma vamomhë peꞌ to nö ee pa ma muhin peo rakah pare vavatvus vavah e ne pa soe va pe Ieesuꞌ.

O meoh kokoman va po puk vëh ivëh pan, vamomoaan voh no Jiuꞌ varoe to vaman ne. Ko upöm teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to hikta vaman ne. Ivëhkëk, vasuksuk no teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to vaman e pe Ieesuꞌ. Moaan voh o Jiuꞌ me ro teꞌ varih to hikta teꞌ ne ro Jiuꞌ to hikta pët teꞌ vaꞌpeh voh ne. Ivëhkëk, manih po vaꞌaus pa Tuvuh Vasioꞌ, ee to vatös vavih ee, pare teꞌ e ne po pöh kum.

E Luk me to iu non pan, a kaman va Room se nat va non manih pan, a napan varih to vaman ne Ieesuꞌ to hikta vakihat me ne a kaman. Ivëhkëk, ee to vavatet rakah e ne pa ma taateꞌ pa kaman va Room. A nap susunön po Jiuꞌ to vavateꞌ voh kov e ne po aposol manih po vahutët. O teꞌ susunön va Room to iu nat e ne pa ma hat taeah nee to sun suk po vahutët. Ivëhkëk, ee to hikta taum ta hat manih pee.

Manih po puk vëh no vahutët va pa kiu pa Tuvuh Vasioꞌ to kiun non. A Tuvuh vëh to vakikis non a napan pe Ieesuꞌ, pareꞌ heꞌ non raoe a ma kokoman totoopin. Ivëh, ka se keh pokaꞌ o puk vëh, a kiu pa Tuvuh Vasioꞌ, eꞌ to teꞌ vih e non.

Ka ma kiun varih to tataki va ne manih pan.

A taneo me a pu po kum teꞌ varih to vaman ne. 1:1-26; 2:1-47; 3:1-26; 4:1-37; 5:1-42

A napan va po vaman to kon kamis suk a kiu pee, ivëhkëk, ee to sun vakis e ne. 6:1-15; 7:1-60; 8:1-40; 9:1-31

A soe va pa ö ne Pitaꞌ to vavatvus vah non a soe. 9:3-43; 10:1-48; 11:1-30; 12:1-35

A vavih vamomoaan pe Pöl. 13:1-52; 14:1-28

O teꞌ susun pa napan va po vaman to tönun vaꞌpeh manih Jerusalëm. 15:1-41

A vapöök vavih pe Pöl. 16:1-40; 17:1-34; 18:1-23

A vakön vavih pe Pöl. 18:24-28; 19:1-41; 20:1-38; 21:1-14

Ee to öt e Pöl me a nö peꞌ manuh Room. 21:15-40; 22:1-30; 23:1-35; 24:1-27; 25:1-27; 26:1-32; 27:1-44; 28:1-31

1

E Ieesuꞌ To Soe Vaman Pa Vanö A Tuvuh Vasioꞌ

1 Eöꞌ e Luk to kiun ka nös oah Tiopiras, eën a teꞌ apuh.

Manih po puk va momoaan nöꞌ to kiun, eöꞌ to kiun suk voh a ma tah kurus ne Ieesuꞌ to nok voh, pareꞌ vavaasis voh non a ma napan. 2 Eöꞌ to kiun suk rakah a pop pe Ieesuꞌ pa taneo, keꞌ öök maꞌ po poen ne Sosoenën to me hah en peꞌ manuh pa vöön va kin. Momoaan in a peah peꞌ eꞌ to vavaasis a ma teꞌ varih neꞌ to vateꞌ, pareꞌ vëhnan raoe o aposol peꞌ. Pa vaꞌaus pa Tuvuh Vasioꞌ eꞌ to soe ke raoe a ma tah nee se nonok ne. 3 Vasuksuk in a kamis me a mët peꞌ, eꞌ to nok a ma tah peo to vataare non raoe pan, eꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ e non. O aposol to epep voh ne e Ieesuꞌ komön o 40 poen. Ke Ieesuꞌ vaato me non raoe suk a Matop Vih pe Sosoenën. 4 Po poen neꞌ to vaënëën me non raoe, eꞌ to soe ke raoe pan, “Nat nem këh a vöön Jerusalëm, eöm se anoeh nem o heꞌ vëh va pa Tuvuh Vasioꞌ ne Tamön to soe vaman voh a ö neꞌ se heꞌ a maꞌ neöm pa ö nöꞌ to soe vavoh ka neöm. 5 E Jon Tövapupui to pupui voh a ma napan pa ruen, ka hikta ma poen peo to teꞌ ne nöm se kon a pupui manih pa Tuvuh Vasioꞌ.”

E Ieesuꞌ To Peah Pa Vöön Va Kin

6 Manih po poen pamëh o aposol to tönun pa Tope Öliv, pare hi poë pan, “Apuh, kuru eën se pöꞌ ununun hah eom po vakum va Israël, ha?” Ee to hi, suk ee to koman ne pan, e Ieesuꞌ to se kon hah këh a matop pa Kaman va Room ko heꞌ a napan va Israël. 7 Ke Ieesuꞌ soe ke raoe pan, “Eꞌ hikta teꞌ non pan, eöm se nat nem po poen me a potan, e Tamön koman to vateꞌ maꞌ, pareꞌ matop non. 8 Ivëhkëk, a Tuvuh Vasioꞌ se nö maꞌ manih peöm ko vakikis a neöm pa vatvus a soe peöꞌ manih Jerusalëm, me pa moeh Jiutiaꞌ, me pa moeh Samëriaꞌ, me po oeh avoes.”

9 E Ieesuꞌ to soe vahik a soe pamëh, kee ep e ne peꞌ to peah. Ka unöh koaan en peꞌ, kee hikta ep hah i ne na poë. 10 Eꞌ to nö en kee kuteꞌ suk e ne na, ka varuꞌ vakomanih a poa teꞌ to sun vaꞌpeh me e ne pee, ee to ohop ne a ma ohop kakaare. 11 Ka poa teꞌ soe ke raoe pan, “Topa voe va Galiliꞌ, suk ataeah, köm kuteꞌ nem na akis? E Ieesuꞌ vëh ne Sosoenën to me këh a neöm manuh pa vöön va kin, eꞌ se hah va en maꞌ manih pa ö nöm to ep va nem eah to nö.”

E Matias To Panih E Jiutas

12 Ka ma aposol hah ee Jerusalëm to këh ee maꞌ pa Tope Öliv, a ö pamëh to hikta teꞌ varo non. 13 Ee to vos Jerusalëm, ko ho ee pa iuun nee to teꞌ ne, e Pitaꞌ, ke Jon, ke Jëmis, ke Ëndruꞌ, ke Filip, ke Tömas, ke Batromioꞌ, ke Matiu, ke Jëmis e sunaiꞌ Apias, ke Saëmon a teꞌ va po vakum nee to pokaꞌ ne Selöt, me e Jiutas e sunaiꞌ Jëmis. 14 Tamoaan a ma teꞌ poë varih to teꞌ vatönun ne, pare hinhin ne sih. A ma köövo to teꞌ vaꞌpeh me ne raoe, e Mariaꞌ sinan e Ieesuꞌ, me a ma kea pe Ieesuꞌ.

15 A ma siꞌ poen to oah ee, ko teꞌ varih to vaman ne a soe pe Ieesuꞌ to öt o ihoꞌ, a napan to onöt va ne manih po 120 teꞌ. Ke Pitaꞌ sun, pareꞌ heꞌ a soe. 16 E Pitaꞌ to soe pan, “Kën kea, a soe to teꞌ non po Puk Vapenpen to tavus vaman en, moaan voh no a Tuvuh Vasioꞌ to soe voh manih pa rivon e Devit. E Devit to soe suk voh e Jiutas pan, eꞌ a teꞌ vëh to vovoh non pa napan marën a öt e Ieesuꞌ. 17 E Jiutas a teꞌ vavoh po vakum pea, eꞌ to kon voh a kiu marën a vaꞌaus a ma meh teꞌ to teꞌ ne a punis.”

18 A moniꞌ ne Jiutas to kon suk a hat neꞌ to nok voh no teꞌ ësës heꞌ to öt, ko voen a ö oeh. E Jiutas to oot ko vuꞌ en po oeh nee to voen ka ma kakomaneah tësvak ee ko tavus kurus ee maꞌ. 19 A ma napan kurus to teꞌ ne Jerusalëm to tënan a tah vaꞌih, ka manih po to pee, ee to vëhnan a ö oeh pamëh “Akëltamaꞌ”, to soe va non manih pan, “Oeh va po Eraꞌ.”

20 Ke Pitaꞌ soe vamanih pan, “A soe vëh nee to kiun voh po Puk Vaëhëh eꞌ to teꞌ va non manih pan,

‘A iuun peꞌ se teꞌ upin e non,

ahikta teꞌ se teꞌ non manih peꞌ.’ Sng 69:25

O meoh vaëhëh to soe non pan,

‘A meh teꞌ se kon a kiu peꞌ.’ Sng 109:8

21 Ivëh, pa vapuh a soe, ea se vateꞌ ta pah teꞌ manih komön o vakum pea to teꞌ vaꞌpeh me a rora taneo no maꞌ po poen ne Ieesuꞌ to nönö vah me voh a rora. 22 A teꞌ to teꞌ vaꞌpeh me voh a rora po poen ne Jon to pupui voh non e Ieesuꞌ, keꞌ nö no maꞌ, ko antoen po poen ne Sosoenën to me peah hah e Ieesuꞌ. A teꞌ pamëh to ep voh non a ma tah me a sun hah pe Ieesuꞌ, eꞌ se vavaasis me a soe tavus a ma tah poë varih.”

23 Ee to vateꞌ ee pa poa teꞌ, e Jeosëp Basabas, pareꞌ teꞌ non o meoh ëhnan, e Jastus. Ka meh teꞌ, e Matias. 24 Pare hin va ee manih pan, “Apuh, eën to nat nom o kokoman po teꞌ kurus. 25 Eën se vataare a möm a paeh va pa poa teꞌ varih nën to vateꞌ pa kon a kiu aposol, keꞌ panih non e Jiutas to mët ko nö en pa vöön pa nap hat.” 26 Kee soe vaonöt poꞌ ee pe Matias se vakorot en po havun me a paeh aposol.

2

A Tuvuh Vasioꞌ To Kunah Maꞌ

1 O Pëntëkös, eꞌ o poen apuh po Jiuꞌ ka ma teꞌ varih to vaman ne tönun ee pa pah koman iuun. 2 Ka varuꞌ rakah vakomanih, ee to pënton a muhin to noeꞌtan en maꞌ vamanih pa tuvuh apuh to taneꞌ maꞌ kin, a noeꞌtan pamëh to ho maꞌ koman iuun nee to teꞌ ne. 3 Kee ep a pah tah to matan va non manih po tëkrea va po suraꞌ, to teꞌ nö non pa ma pasuire kurus. 4 Ee kurus to puh rakah ne pa Tuvuh Vasioꞌ, pare taneo ee pa vaato pa ma meh upöm to, suk a Tuvuh Vasioꞌ to vaꞌaus raoe pa vaato.

5 Eꞌ to teꞌ non o Jiuꞌ to teꞌ ne manih Jerusalëm to taneꞌ maꞌ pa ma ö kurus va po oeh to vasunön vatëh ne e Sosoenën. 6 Manih po poen no a taheak pamëh to nö maꞌ, a nap peo rakah to tönun maꞌ. Ee to toksean rakah ee pa ö nee to tënan a ö no a ma teꞌ varih to vaman ne to vavaato e ne pa ma to koman pee. 7 Ee to töhkak, pare pah kokoman vörep e ne, pare soe pan, “A ma teꞌ varih to vavaato ne, ee a ma teꞌ va Galiliꞌ. 8 Vahvanih kea kurus varih pënton e no pee to vaato ne pa ma to koman pea? 9 Ea a ma teꞌ va Patiaꞌ, me Midiaꞌ, me Ilam, me to taneꞌ maꞌ Mësopotemiaꞌ, me manih Jiutiaꞌ, me Kapadosiaꞌ, me manih Pontus, me Esiaꞌ. 10 Manih Frigiaꞌ, me Pamfiliaꞌ, me manih Isip, me manih pa ö va Libiaꞌ to vatët non Saëriniꞌ, me a ma teꞌ va Room to nö maꞌ ko teꞌ ne manih. 11 Ea a ma to Jiuꞌ, me o upöm teꞌ to kon a taateꞌ po Jiuꞌ. A ma meh va pea to taneꞌ maꞌ Krit, me Arebiaꞌ, ea kurus to tënan e no pee to vavaato ne pa ma to koman pea pa ma tah apuh ne Sosoenën to nok voh.” 12 Ee kurus to toksean, pare pah kokoman vörep e ne, pare vaiihi koman hah e ne, “A tah vaꞌih, eꞌ teꞌ vah va non nih?” 13 Ivëhkëk, a ma upöm to vavovoeak ne, pare soe pan, “A ma teꞌ varih to kaak o voaën voon, pare sipak.”

E Pitaꞌ To Heꞌ A Soe

14 Ivëh, ke Pitaꞌ me a havun me a pah aposol sun, pareꞌ vaato me a napan varih to teꞌ ne, ko soe pan, “Eöm o Jiuꞌ, me a ma napan kurus to nö maꞌ ko teꞌ nem manih Jerusalëm, pënton öm, köꞌ soe ka neöm a ö no a tah vaꞌih to teꞌ va non, köm se nat. 15 Eöm to koman nem pan, a ma teꞌ varih to kaak, ko vaato ne, ivëhkëk ahik, eꞌ to naën kirök non pa pöstakah. 16 E Joel, a teꞌ vanënën soe to sosoe suk voh non a ma tah varih pan,

17 “E Sosoenën to soe pan,

‘A ma tah varih se tanok po poen to vatët non pa ö no oeh se hik.

Eöꞌ se vanö nös a Tuvuh peöꞌ manih po teꞌ kurus.

A ma koaꞌ oeteꞌ me o teꞌ o mon, se vavatvus ne a soe vamanih po teꞌ vanënën soe,

eöꞌ se vataare a ma teꞌ sesekaꞌ peöm pa taateꞌ tata,

ka ma teꞌ mamanot se tatarep a ma tatarep.

18 A, manih po poen pamëh,

eöꞌ se vanö nös a Tuvuh Vasioꞌ peöꞌ, manih pa nap oeteꞌ kikiu akuk, me o köövo kikiu akuk.

Kee se vatvus a soe vamanih po teꞌ vanënën soe.

19 Eöꞌ se nok a tah vatoksean manih pa akis,

me manih vakunah po oeh.

O eraꞌ me o suraꞌ me o öh vëh o apuh se tavus.

20 A potan se popoen,

ka sivö se ereraꞌ vamanih po eraꞌ.

Po vasuksuk ne Sunön se tavus maꞌ.

O poen pamëh e Sunön se kiiki a ma moeh tah.

21 Ka napan kurus rakah to hinhin ne a ö ne Sosoenën se kon hah raoe,

a, e Sosoenën se kon hah raoe, kee teꞌ ne a ma napan peꞌ.’ ” Jol 2:28-32

22 Pënton öm a soe vaꞌih ma napan va Israël, e Ieesuꞌ va Nasarët a teꞌ ne Sosoenën to vateꞌ voh. Eöm to nat e nem pa ma kiu apuh me a ma vu tah vatoksean ne Sosoenën to nok topnineöm pa koren a teꞌ pamëh. A ma tah poë varih to vataare e non pe Ieesuꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ e non. 23 Moaan voh ne Sosoenën to koman voh e non pa vahoꞌ e Ieesuꞌ manih pa koreneöm, köm heꞌ eah pa koren a nap hat, pan ee se ip vamët ko vahan poë pa kuruse. 24 Ivëhkëk, e Sosoenën to vatoꞌ taneꞌ hah poan po vapeepe, marën a vahik këh poan pa ma kamis va pa mët, suk a mët to hikta onöt non a ötöön a teꞌ pamëh. 25 E Devit to vahutët suk voh non pan,

‘Eöꞌ to ep tamoaan e noꞌ pe Sunön to teꞌ non pa havineoꞌ,

eꞌ to teꞌ non po papmatö peöꞌ.

Ivëh, ka hikta tah to onöt non pa miröꞌ a neoꞌ.

26 Ivëh, ka komaneoꞌ vih rakah, köꞌ soe a soe vaeö.

Eöꞌ to teꞌ noꞌ pa taateꞌ anoeh.

27 Eën to hikta se koe nom apeneoꞌ, keꞌ teꞌ non manih pa ö teꞌteꞌ pa nap mët.

Eën hikta se koe nom a teꞌ vivihan pën, keꞌ koa manih po vapeepe.

28 Eën to vataare eom peöꞌ pa hanan to nö non po toꞌtoꞌ tamoaan.

Eën se teꞌ vaꞌpeh me a no neoꞌ, köꞌ se teꞌ vaeö rakah noꞌ.’ Sng 16:8-11

29 Kën kea, eöꞌ to iu soe tavus rakah ka no neöm pe sipuura e Devit. Eꞌ to mët voh en, kee pe ee peꞌ, ko vapeepe peꞌ to teꞌ e non manih topniira kuru vëh. 30 E Devit voh a teꞌ vanënën soe,

keꞌ nat voh e non pe Sosoenën to heꞌ voh a soe kikis manih pe Devit, pareꞌ soe pan,

‘Amot eöꞌ se vateꞌ a pah koaꞌ pën, keꞌ tavus a teꞌ sunön vamanih pën.’ 2 Sml 7:13, Sng 132:11

31 E Devit to ep voh en pa tah ne Sosoenën se nok, pareꞌ soe voh a ö ne Kristo se sun taneꞌ hah po vapeepe. E Devit to vatvus a soe pe Sosoenën, pareꞌ soe pan,

‘Eöꞌ hikta se koe noꞌ eah, keꞌ teꞌ non manih pa ö teꞌteꞌ pa nap mët.

Ka sionineah hikta se koa non.’

32 E Sosoenën to vatoꞌ hah e Ieesuꞌ po vapeepe, kemöm kurus varih to ep voh e nem peꞌ. 33 E Sosoenën to vasunön eah, pareꞌ vahoꞌ poan pa papmatö peꞌ. Keꞌ kon taneꞌ manih peꞌ a Tuvuh Vasioꞌ vamanih pa ö neꞌ to soe vaman vavoh. A ma vaato varih nöm to ep me pënton nem kuru, eꞌ a Tuvuh Vasioꞌ to heꞌ tavus manih pemöm. 34 E Devit to hikta nö voh manuh pa vöön va kin, ivëhkëk, eꞌ to soe pan,

‘E Sunön to soe ke Sunön peöꞌ vamanih pan,

“Eën se ihoꞌ pa papmatö peöꞌ.

35 Ka amot eöꞌ se vahoꞌ a ma teꞌ varih to hat ka nom oah,

kee teꞌ rakah ne maꞌ paan eën.” ’ Sng 110:1

36 Ka ma napan va Israël se nat ne, eꞌ e Ieesuꞌ vëh, neöm to ni eah pa kuruse, ne Sosoenën to vateꞌ poan e Sunön, e Kristo.”

A Nap Peo Rakah To Panih O Kokoman, Kee Pupui Raoe

37 A soe no a napan to tënan to ruk rakah en po kokoman pee, kee soe ke Pitaꞌ me a ma meh aposol pan, “Emöm se nok poꞌ ataeah, kën kea?” 38 Ke Pitaꞌ soe ke raoe, “Eöm papaeh teꞌ se panih o kokoman me a taateꞌ peöm, kemöm pupui a neöm pa ëhnan e Ieesuꞌ Kristo, ke Sosoenën se ihan anoe a ma hat peöm, köm kon o heꞌ peꞌ, ivëh a Tuvuh Vasioꞌ. 39 Moaan voh ne Sosoenën to soe vaman voh ken peöm me a ma koaꞌ peöm, pa ö neꞌ se heꞌ a neöm a Tuvuh Vasioꞌ. Manih me pa ma napan to teꞌ varo ne maꞌ, e Sosoenën to vaoe non raoe kee pënton ko vatet.

40 E Pitaꞌ to kömköm a napan, ko hi vakis raoe pan, “Vaꞌaus koman hah ëm pa ma kamis apuh varih se tavus manih pa ma nap hat vatösoe.” 41 A napan peo rakah to pënton a soe pe Pitaꞌ, pare vaman, kee pupui ee pee po poen pamëh. Ee to antoen ne a 3,000 teꞌ to hop po vakum teꞌ to vaman ne.

A Pop Vih Pa Ma Teꞌ To Vaman Ne

42 Pa ma poen kurus o teꞌ to vaman ne to teꞌ vaꞌpeh me ne a ma aposol pa ëën, me a vavaasis a ma tah, me a hin vaꞌpeh. 43 A napan to ep a ma tah vatoksean no aposol to nonok ne, pare toksean rakah ee. 44 A ma napan varih to vaman ne Ieesuꞌ, to teꞌ vatönun tamoaan e ne. Ee to vaneah kurus e ne pa ma tah. 45 Ee to vavoen hah a ma tah pee manih po meoh upöm teꞌ, kee voen, ka moniꞌ nee to kon, a moniꞌ pamëh nee se heꞌ a ma teꞌ varih to kökööt ne ta ma tah. 46 Pa ma poen kurus nee to vatönun ne manih pa Iuun Hinhin Apuh. Ee to ënëën ne pa ma iuun po upöm pee, pare vapöh kokoman ne, ko teꞌ vaeö rakah e ne. 47 Ee to kë tamoaan rakah e ne pa ëhnan e Sosoenën, ka napan vih rakah ke ne pee. Pa ma poen kurus ne Sosoenën to vavapeo avoeꞌ e non maꞌ po vakum teꞌ to vaman ne.

3

A Pah Teꞌ Hat Mon To Vih Hah

1 O pöh poen ne Pitaꞌ pen Jon to nö hahah kov ee pa Iuun Hinhin Apuh pa hin pa matanpoen pa 3 kirök. 2 Manuh po matan o Hopaꞌ Ep Vamanin a ö nee to pokaꞌ va ne o hopaꞌ pamëh, a pah teꞌ hat mon to teꞌ non. E sinaneah to vahuh koman vavoh en peꞌ nën. Pa ma poen kurus nee to teꞌteꞌ ariuk ne poë nën, keꞌ hinhin moniꞌ non a napan varih to oho ne pa Iuun Hinhin Apuh. 3 A teꞌ pamëh to ep e Pitaꞌ pen e Jon to oho ne ko hin vakis raoe pan, ee se heꞌ poë ta moniꞌ. 4 Ee to kuteꞌ rakah ne peꞌ, ke Pitaꞌ soe pan, “Kuteꞌ maꞌ möm ah.” 5 Keꞌ kuteꞌ en na manuh pee, ko anoeh non a öt a tah nee se heꞌ poë. 6 Ke Pitaꞌ soe ke poan pan, “Eöꞌ a hikta moniꞌ rakah, ivëhkëk, eöꞌ se heꞌ oah a tah nöꞌ to teꞌ me noꞌ pa ëhnan e Ieesuꞌ va Nasarët, eöꞌ to taꞌ oah, sun ah, ko nö.” 7 Ke Pitaꞌ öt pa papmatö peꞌ, pareꞌ kës vasun en peꞌ. Ka varuꞌ rakahvakomanih a ma mon me a ma ëkoꞌ moneah, to vih, ko eh hah ee. 8 Keꞌ taꞌkë ko sun en, ko taneo en pa nö vavah. Ko ho vaꞌpeh me en pee manuh pa Iuun Hinhin Apuh to vasusurap nö non, pareꞌ kë rakah non a ëhnan e Sosoenën. 9 A napan kurus to ep in poë to nönö vah non, pareꞌ kë rakah nö non a ëhnan Sosoenën, 10 a napan to inan poë, pare nat e ne eꞌ a teꞌ voh vëh to hinhin moniꞌ voh non sih, manih po sinten o Matan Hopaꞌ Ep Vamanin in a Iuun Hinhin Apuh. Ee to töhkak ko toksean rakah e ne pa tah to vavih poan.

E Pitaꞌ To Heꞌ A Soe Koman Iuun Hinhin Apuh

11 E voe to vaket nö non pe Pitaꞌ pen Jon, ka napan kurus toksean rakah ee, ko vaveo ee manuh pa Parantaꞌ pe Solomon, eꞌ o ëhnan in a ö pamëh. 12 E Pitaꞌ to ep a napan, pareꞌ soe ke raoe pan, “Ma napan va Israël, suk ataeah, köm toksean paröm kuteꞌ nemöm. Eöm koman nem pan, eꞌ o kikis me a taateꞌ vivihan koman pemöm ivaꞌih ka teꞌ vëh nö vavih hah, ha? 13 E Sosoenën pe Abraham, pe Aësak, me e Jekop, e Sosoenën pa kën sipuura. Eꞌ to kë voh a teꞌ kikiu peꞌ e Ieesuꞌ, eꞌ a teꞌ vëh nöm to rës ko heꞌ voh eah manih pa koren e Paëlat, ke Paëlat iu vahah e non peꞌ pa vih, ivëhkëk eꞌ to vatet en po iu peöm pa ip vamët e Ieesuꞌ. 14 Eꞌ a teꞌ vivihan, pareꞌ vih vörep nöm to heꞌ tonun voh eah. Eöm to hin voh e Paëlat a ö neꞌ se vanö ka neöm a teꞌ ipip teꞌ keꞌ heꞌ en peöm. 15 Ivëh, köm ip voh em peꞌ, a teꞌ to heꞌ non o toꞌtoꞌ, ivëhkëk, e Sosoenën to vatoꞌ hah poan këh a nap mët, kemöm ep voh em pa tah vaꞌih. 16 Eꞌ o kikis va pa ëhnan e Ieesuꞌ ivëh, nemöm poꞌ to vaman nem ivëh, to vavih hah a teꞌ hat mon vëh. A tah vëh nöm to ep, a, ko nat nem to tanok suk o vaman pemöm poꞌ pa ëhnan e Ieesuꞌ.

17 Varuꞌ vamanih kën kea, eöꞌ to nat e noꞌ eöm kurus, me a ma teꞌ susun, me o teꞌ ësës heꞌ peöm to hikta nat voh ne pataeah nöm to nok voh manih pe Ieesuꞌ. 18 Moaan rakah voh ne Sosoenën to heꞌ voh a soe manih po teꞌ vanënën soe pan, e Kristo se teꞌ o kamis apuh, eꞌ ivaꞌih to tavus vaman en.

19 Ivëh, köm se panih a ma taateꞌ me kokoman hat peöm, ko tarih hah manih pe Sosoenën, suk a ö neꞌ se ihan anoe a ma hat peöm. 20 Eöm se keh nok va nën, o kikis voon se nö maꞌ manih peöm to taneꞌ maꞌ pe Sosoenën, pareꞌ vanö maꞌ e Ieesuꞌ, eꞌ e Kristo, moaan voh neꞌ to vateꞌ ka neöm. 21 Eꞌ se teꞌ non manih pa vöön va kin, to anoeh non o poen ne Sosoenën se vateꞌ vavoon hah a ma moeh tah kurus, vamanih pa ö neꞌ to soe vavoh manih po teꞌ vivihan vanënën soe peꞌ. 22 E Mosës to soe voh pan,

‘E Sunön Sosoenën peöm,

se vanö maꞌ a teꞌ vanënën soe manih peöm,

vamanih pa ö neꞌ to vanö vavoh ka maꞌ neoꞌ.

Eꞌ a teꞌ poaneöm.

Eöm se tënan nem a ma soe kurus neꞌ se soe ka neöm.

23 A teꞌ to hikta tënan non a soe pa teꞌ vanënën soe pamëh,

eꞌ se tavus këh en po vakum teꞌ pe Sosoenën, ko tamiröꞌ en.’ Lo 18:15; 19

24 A ma teꞌ vanënën soe vamoaan vaꞌpeh me e Samuël, me o teꞌ varih to suk maꞌ poë, ee kurus to teꞌ me ne a soe vëh to teꞌ non kuru.

25 A soe man vëh ne Sosoenën to heꞌ koe voh manih po teꞌ vanënën soe. Eöm a ma teꞌ se kon a ma soe ne Sosoenën to soe vaman voh, a ö neꞌ se heꞌ a ra komön o vatompoan ne Sosoenën to nok me voh a ma sipuura. Eꞌ to soe ke voh e sipuura Abraham pan,

‘Manih pe koaꞌ pën,

eöꞌ se tapui a ma napan kurus varih po oeh.’ Jen 22:18, 26:4

26 E Sosoenën to vateꞌ a teꞌ kikiu peꞌ e Ieesuꞌ, pareꞌ vanö vovoh maꞌ poan manih pea a napan va Israël, pa vaꞌaus a ra pa koe a ma taateꞌ hat.”

4

E Pitaꞌ Pen E Jon To Sun Pa Matëëro Vakum Teꞌ Susunön Po Jiuꞌ

1 E Pitaꞌ pen e Jon to vavaato me ne pa napan, ko teꞌ ësës heꞌ, me o teꞌ susun va pa Iuun Hinhin Apuh, me o Sëdiusi to nö ee maꞌ. 2 Ee to heve ne e Pitaꞌ pen Jon, suk ee pon to vavaasis ne a ma napan pan e Ieesuꞌ to sun taneꞌ hah po vapeepe to vainan e non pa nap mët se sun hah ee. 3 Ivëh, kee öt raoe pon, pare vahoꞌ ee pee pa nohnoh, suk a muhin to poen en kee anoeh ne o meoh poen. 4 Ivëhkëk, a napan peo varih to pënton a soe va pe Ieesuꞌ ko vaman, ee to antoen va ne manih pa 5,000 teꞌ.

5 Pa pöstakah po meoh poen a ma teꞌ sunön ësës heꞌ, me a ma teꞌ sunön po Jiuꞌ, me a ma teꞌ nat in o Vavaasis pe Mosës* to vatönun manih Jerusalëm. 6 Ee to vatönun me e Anas a Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, Kaëfas, me Jon, me Alëksantaꞌ, me a ma meh teꞌ va po vuteꞌ pe Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ. 7 Ee to vasun e Pitaꞌ pen Jon pa matëëre, ko hi raoe pan, “Eöm pom kon o kikis me a ëhnan eteh nöm to pokaꞌ, paröm nok a tah vëh?”

8 E Pitaꞌ no a Tuvuh Vasioꞌ to puh non peꞌ, to piun, pareꞌ soe pan, “Eöm a ma teꞌ sunön va Israël, me a ma teꞌ sunön, 9 eöm pöꞌ to iu hi a nemöm pa vih vëh to tanok pa teꞌ hat mon pa ö neꞌ to vih hah a va. 10 Eöm kurus se nat e nem, me a ma napan va Israël, ee se nat e ne. A teꞌ vëh to vih hah po kikis pa ëhnan e Ieesuꞌ va Nasarët, a teꞌ nöm to ni voh eah pa kuruse. Ivëhkëk, e Sosoenën to vatoꞌ hah poan. 11 E Ieesuꞌ a teꞌ no a soe vivihan to sosoe suk non poan pan,

‘O toon vëh no a nap ekeok to vi tavus,

to tavus en o toon vamomoaan in a iuun.’ Sng 118:22

12 A hikta meh teꞌ to onöt non a kon hah këh a ra a ma hat pea, a ëhnan e Ieesuꞌ varoe kuru a paeh ne Sosoenën to heꞌ voh a ra.”

13 A ma teꞌ poë varih to tënan a ö ne Pitaꞌ pen Jon to hikta naöp ne a vaato, ko pah toksean rakah ee. Suk ee pon to hikta siku voh. Ivëhkëk, ee to nat e ne pee pon a poa vamomhë voh pe Ieesuꞌ. 14 Ivëhkëk, ee to ep e ne pa teꞌ vëh to vih hah to sun me e non pe Pitaꞌ pen Jon, ka hikta tah nee se soe.

15 Ivëh, kee soe ke pee pa tavus këh a iuun ko nö. Ee koman to vavasoe e ne pan, 16 “Ea se nok ataeah manih pa poa teꞌ varih? Ea to nat e no, a napan kurus varih to teꞌ ne manih Jerusalëm to ep voh e ne pa tah vatoksean nee to nok voh, ka hikta se koaan no. 17 Ivëhkëk, o meoh upöm teꞌ tomeꞌ vaman, pare hop maꞌ po vakum pee, ea se soepip in a poa teꞌ varih, kee nat ne vatënan hah a napan pa ëhnan a teꞌ vëh e Ieesuꞌ.” 18 Ivëh, kee vaoe hah ee pe Pitaꞌ pen Jon, pare kömköm vakis raoe, pan ee se nat ne vatvus hah ta meh soe me a vavaasis pa ëhnan e Ieesuꞌ.

19 Ivëhkëk, e Pitaꞌ pen Jon to piun a soe pee pan, “Eöm koman se kiiki ataeah to teꞌ totoopin non pa matan e Sosoenën, emöm se vatet a neöm, keꞌ, emöm se vatet e Sosoenën. 20 Emöm hikta se vahik vaato këh nem ataeah nemöm to ep me tënan voh.”

21 O teꞌ varih to pënton vu ne pee pon, to kömköm vakis raoe, pare vanö ee pee. Ee to hikta ep in tah hat nee se vateꞌ suk raoe. A napan to kë rakah ne a ëhnan e Sosoenën pa ö neꞌ to vavih hah a teꞌ hat mon. 22 A teꞌ vëh to vih hah, a ma kirismas peꞌ to oah ne o 40.

O Teꞌ Va Po Vaman To Hinhin Ne O Kikis Va Pa Vatvus A Soe

23 O Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ to vahah ee pee, kee nö hah ee manuh po vakum pee, ko soe ke po vakum pataeah no teꞌ sunön ësës heꞌ, me o Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ to soe maꞌ. 24 Ee kurus to pënton, pare vapöh kokoman pa hin e Sosoenën pan, “Sunön, eën to nok voh o oeh, ka akis, me a tahiꞌ, me a ma moeh tah to teꞌ hop ne manih pee. 25 Moaan voh e Sosoenën to soe koe voh pa Tuvuh Vasioꞌ manih pa rivon e sipunmöm Devit pan,

‘Suk ataeah, ko teꞌ hikta teꞌ ne o Jiuꞌ heve ne?

Suk ataeah, ko Jiuꞌ kokoman pinpiun ne?

26 O teꞌ susunön to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ manih po oeh to vamatop ne a vapus,

ka ma teꞌ susunön poë varih vatönun, marën a vöknah e Sunön, me a vöknah e Kristo peꞌ.’ Sng 2:1-2

27 O man rakah, e Ponsius Paëlat pen e Hëërot me a ma teꞌ va Israël to vatönun manih Jerusalëm marën a vöknah e Kristo, a teꞌ kikiu vivihan pën nën to vateꞌ voh. 28 Ee to vatönun voh, ko nok suk rakah ee po kokoman pën. 29 Sunön, vaꞌaus a möm a ma teꞌ kikiu pën, kemöm se teꞌ eh nem pa vatvus a soe pamöm nat nem teꞌ naöp i nem a ma soepip pee. 30 Vataare o kikis pën manih po teꞌ varih to haraꞌ ne a moeh, kee se vih hah, parën nok a ma vu tah vatoksean manih pa ëhnan e Ieesuꞌ a teꞌ kikiu vivihan pën.”

31 Ee to hin vahik ee, ka iuun vëh nee to teꞌ ne takö en. A Tuvuh Vasioꞌ to puh rakah non manih pee, kee taneo ee pa vatvus a soe pe Sosoenën, ko ahikta nanaöp ne.

O Teꞌ Va Po Vaman To Vapöh Kokoman

32 O teꞌ va po vaman to vapöh kokoman e ne, pare hikta öt vakëkëh ne a ma tah, a ma tah to vaneah e non pee kurus. Kee heꞌheꞌ ne a ma teꞌ varih to kökööt ne ta ma tah. 33 O kikis vëh no aposol pe Ieesuꞌ to teꞌ me ne, to vasoë rakah e non pee pa soe tavus a ö ne Ieesuꞌ to sun taneꞌ hah en po vapeepe. 34 A hikta paeh komön o vakum pee to kökööt non ta pah tah. O teꞌ varih to teꞌ me ne o oeh, ka iuun, se vavoen a iuun, keꞌ o oeh, ka moniꞌ nee to kon nën, to hop en po vakum. 35 O aposol to kiiki ne a moniꞌ pa ma teꞌ varih to kökööt ne ta ma tah.

36 Keꞌ teꞌ non a pah teꞌ va po vuteꞌ nee to pokaꞌ ne Livaë, pa ö muhin soneꞌ nee to pokaꞌ ne Saëprus, a ëhnaneah e Jeosëp. Ee to pokaꞌ ne eah e Banabas, o ëhnan vëh e Banabas to soe va non manih pan, “A teꞌ heꞌheꞌ soe va pa vaeh o vaman.” 37 Eꞌ to vavoen a ö oeh peꞌ manih pa meh teꞌ, ka moniꞌ neꞌ to kon, eꞌ to teꞌ maꞌ pareꞌ heꞌ en po aposol.

5

E Ananaës Me E Sapaëraꞌ

1 A meh teꞌ to teꞌ non, a ëhnaneah e Ananaës, ke köövo peꞌ a ëhnaneah e Sapaëraꞌ. E Ananaës to vavoen a ma pah tah neꞌ to vaneah non. 2 Ivëhkëk, ee pon to vaonöt ee pa öt kök hah a meh moniꞌ, ke Ananaës nö ko heꞌ en po aposol pa moniꞌ to keok, pareꞌ soe pan, “Eꞌ vaꞌih a moniꞌ avoes va pa ma tah nöꞌ to vavoen.” 3 Ke Pitaꞌ soe ke Ananaës pan, “Ananaës, vahvanih kën vaonöt ke susun po oraꞌ hat, keꞌ matop e non po kokoman pën. Kën piuk in a Tuvuh Vasioꞌ pa moniꞌ nën to kon pa tah nën to vavoen. 4 Eën to vaneah nom a tah pën, parën vavoen eom peꞌ, ka moniꞌ nën to kon eën to vaneah nom. Manih po kokoman pën eën nok vamanih suk ataeah? Eën to hikta piuk in a teꞌ, ahik, eën to piuk eom pe Sosoenën.” 5 E Ananaës to pënton a soe vëh, ko vuꞌ en po oeh a mët. Ka ma napan varih to ep ne, me a ma teꞌ varih to pënton maꞌ pah naöp ee. 6 Ka ma teꞌ sekaꞌ ho maꞌ, pare kupkup ee pa sionineah, pare teꞌ ee pa pe.

7 A kukön aoaꞌ to oah ee, ke köövo ho maꞌ to hikta nat non pa tah to tavus vu. 8 Ke Pitaꞌ soe ke köövo pan, “Soe ka neoꞌ ah, a moniꞌ kës vëh eꞌ a moniꞌ avoes nöm to vavoen a tah peöm, paröm kon?” Ke köövo piun, pareꞌ soe pan, “A, eꞌ a moniꞌ avoes.” 9 Ke Pitaꞌ soe ke köövo pan, “Suk ataeah, köm vahoꞌ a Tuvuh Vasioꞌ pe Sunön pa punöꞌ? A ma teꞌ varih to pe ko maꞌ e voe pën, to sun e ne po matön hopaꞌ, ee me se vateꞌ tavus ee pën.” 10 Ka varuꞌ vakomanih e köövo to vuꞌ en pa havin mon e Pitaꞌ a mët. Ka ma teꞌ sekaꞌ ho maꞌ, ko ep ee pe köövo to mët en, pare vateꞌ tavus e köövo, pare pe ee peꞌ havin e voe peꞌ. 11 Ka napan varih to vaman voh ee, me a ma meh teꞌ to pënton maꞌ, ee to pah naöp vörep ee.

A Ma Vu Tah Vatoksean To Tavus

12 O aposol to vatvus a ma vëknöm me ma tah vatoksean manih pa napan, ka napan varih to vaman ne to vapöh kokoman, pare vatötönun pa ö in a Iuun Hinhin Apuh, nee to pokaꞌ ne a Parantaꞌ pe Solomon. 13 Ka ma napan varih to hikta teꞌ ne po vakum pee, hikta nönö ne maꞌ pa vakum me raoe. Ivëhkëk, a ma napan to ta rakah e ne po aposol. 14 Ka nap peo rakah to vaman ee pe Sunön, ko hop ee maꞌ manih po vakum pee.

15 O aposol to nonok ne a ma tah vatoksean, ka napan teꞌteꞌ ee maꞌ po teꞌ to haraꞌ ne a moeh. Pare vökroh ee pee manih sinten hanan, ke Pitaꞌ se oah non ka apeneah apon raoe, kee toꞌ hah ee. 16 A ma napan to taneꞌ maꞌ pa ma vöön to teꞌ ne sinten Jerusalëm, ee me to vatönun maꞌ. Ee to meeme maꞌ ro teꞌ no oraꞌ hat to miröꞌ voh, me ro teꞌ to haraꞌ ne a moeh. Ee kurus to vihvih hah ee.

O Aposol To Kon Kamis

17 Ivëh, ka Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, me a ma vakamöꞌ peꞌ o Sëdiusi to puhioꞌ a ma tah vatoksean no aposol to nonok ne. 18 Ee to öt o aposol, pare vaho raoe pa nohnoh apuh vaꞌpeh me a nap hat. 19 Ivëhkëk, pa popoen no a ankeroꞌ pe Sosoenën to peret ke raoe o hopaꞌ, ko vatvus raoe ko soe ke raoe pan, 20 “Eöm se nö manuh pa Iuun Hinhin Apuh, paröm soe tavus ke ra napan o toꞌtoꞌ voon vëh nöm to teꞌ nem.” 21 Ko aposol vatet a soe pamëh, pare nö ee manuh koman a Iuun Hinhin Apuh pa ö no a muhin to mamaaka nö non, ko taneo ee pa vavaasis a ma napan.

Ka Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, me a ma vakamöꞌ peꞌ vaoe ununun ee po Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ, kee vakum ee, pare vanö ee pa soe pa me taneꞌ maꞌ o aposol pa iuun nohnoh. 22 Ivëhkëk, o pirisman to nö ko hikta ep in o aposol, manuh koman a iuun nohnoh, ko hah ee, pare soe vanat pan, 23 “Emöm to nö na pa iuun nohnoh ko ep in a ma hopaꞌ to papanih, ka ma teꞌ utut ut e ne. Ivëhkëk, emöm to ho pamöm hikta ep in ta teꞌ koman.”

24 Ka teꞌ susun po pirisman va pa Iuun Hinhin Apuh, me a ma teꞌ sunön ësës heꞌ pënton a soe vaꞌih, pare toksean ko pah kokoman vörep rakah e ne pataeah se tavus suk maꞌ. 25 Ka pah teꞌ ho maꞌ, pareꞌ soe pan, “Pënton öm! A ma teꞌ varih nöm to vahoꞌ pa nohnoh to teꞌ ne pa Iuun Hinhin Apuh to vavaasis ne a ma napan.” 26 Ivëh, ko pirisman, me e susun pee nö ee pa me hah o aposol, ko hikta ip maꞌ raoe. Ee to nanaöp e ne pa napan to meꞌ tösvös raoe.

O Aposol To Hikta Nanaöp Ne Pa Vatvus A Soe Matëëro Vakum Teꞌ Susunön Po Jiuꞌ

27 O pirisman to me ho maꞌ o aposol, kee sun e ne matëëro Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ, ka Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ hi raoe a ma hi. 28 “Emöm to kömköm voh a neöm, pan eöm se nat nem vavaasis nem pa ëhnan e Ieesuꞌ. Ivëhkëk, eöm to vavaasis avoeꞌ e nem pa ëhnan e Ieesuꞌ. Ep öm! A nap peo rakah to vaman o vavaasis peöm manih Jerusalëm. Eöm to vateen a möm pa mët pe Ieesuꞌ.” 29 Ke Pitaꞌ me o upöm aposol piun, pare soe pan, “Emöm se vatet varoe nem a soe pe Sosoenën, ka manih pa teꞌ akuk, ahik.”

30 Eöm to ip vamët voh e Ieesuꞌ pa ö nöm to ni eah pa kuruse. Ivëhkëk, e Sosoenën pa kën sipuura to vatoꞌ taneꞌ hah poan po vapeepe. 31 E Sosoenën to vasunön poan, ko vaihoꞌ poan pa papmatö peꞌ, keꞌ vovoh ka rora pa panih a taateꞌ hat, me kon hah a napan va Israël, me a ihan anoe a ma hat pea. 32 Emöm a ma teꞌ va pa soe tavus a ma tah kurus poë varih no a Tuvuh Vasioꞌ to heꞌ non o nat. E Sosoenën to heꞌheꞌ non a Tuvuh Vasioꞌ pa napan varih to nonok ne a ma tah neꞌ to soe.”

E Gameliel To Soe A Ö No Teꞌ Va Po Vakum Teꞌ Susunön Po Jiuꞌ Se Vatö Ke O Aposol

33 O Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ to pënton a soe vaꞌih, pare pah heve ee, ko iu ip vamët e ne po aposol. 34 Ivëhkëk, a paeh va pee, a to Parësiꞌ a ëhnaneah Gameliel, a teꞌ vavaasis va po Vavaasis pe Mosës no a napan to ta ne poë to sun, pareꞌ taꞌ a ö no aposol se tavus. 35 E Gameliel to soe ke a napan va po Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ pan, “Eöm a napan va Israël, eöm se matop nem pa tah nöm to iu nok nem pa ma teꞌ varih. 36 Eöm to nat e nem, moaan voh ne Teutas to soe pan, ‘Eöꞌ a teꞌ sunön.’ Ivëh, ka 400 teꞌ vatet voh poë. Ivëhkëk, ee to ip vamët ee peꞌ, ka ma napan varih to vaman ne poë rusin vahok ee, ka kiu peꞌ hik en. 37 Po vasuksuk ne Jiutas, a to Galiliꞌ to tavus pa ö no kaman to kokon ëhnan non, eꞌ me no a napan to vatet poë. Ivëhkëk, ee to ip vamët ee peꞌ, ka ma napan varih to vatet ne poë rusin vahok ee. 38 Ivëh, ka varuꞌ a manih, eöꞌ to soe ka neöm, eöm se nat nem nok ta pah tah manih pa ma teꞌ varih, eöm se koe raoe, suk ataeah, eꞌ se keh teꞌ non a kiu me o kokoman pa teꞌ, a, eꞌ se hik hah en. 39 Ivëhkëk, a tah vëh se keh taneꞌ maꞌ pe Sosoenën, eöm hikta onöt nem a soepip raoe. Eöm tomeꞌ vavapus me e nem pe Sosoenën.”

40 Ivëh, ko Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ vatet ee pa soe pe Gameliel. Ee to vaoe ho o aposol, pare rëp raoe po uris rëprëp teꞌ. Ee to heꞌ a soepip kikis, pan ee se nat ne vavaasis ne a ma tah varih pa ëhnan e Ieesuꞌ. Ee to vahik, ko vanö ee pee. 41 Ivëh, ko aposol tavus këh ee pa iuun vëh no Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ to vakum ne. Ee to vaeö rakah, suk e Sosoenën to koman non raoe to onöt e ne pa kon poet pa kiu vih nee to nonok ne pa ëhnan e Ieesuꞌ. 42 Pa ma poen kurus manih koman a Iuun Hinhin Apuh, me pa ma koman iuun po teꞌ, o aposol to vavaasis, me ee to vatvus ne a Soe Vih va pe Ieesuꞌ, e Kristo.

6

A Tönim Teꞌ Me A Pöök Marën A Vaꞌaus A Ma Aposol

1 Manih pa ma poen varih no a napan to vaman ne to pepeo rakah nö e ne. Ka ma to Jiuꞌ to nat ne o to va Grik heve e ne po Jiuꞌ manih Jerusalëm, ee to soe pan, “Pa ma poen kurus eöm to vavaꞌaus nem o teꞌ varih to kökööt ne pa moniꞌ, ivëhkëk, eöm to hikta vaꞌaus nem a ma köövo amop pemöm.” 2 Ivëh, ka havun me a poa aposol vaoe ee po ihoꞌ pee kurus, pare soe pan, “Eꞌ to hikta vih non pa ö na se vakah a vavaasis a soe pe Sosoenën, para matop no o moniꞌ me a taëën. 3 Kën kea, ea se vateꞌ ta tönim me a poa teꞌ no a Tuvuh Vasioꞌ me o nat vih to teꞌ non pee, kee matop ne a ma tah poë varih. 4 Ivëh, ka se matop varoe no a taateꞌ va pa vavaasis a soe pe Sosoenën, me a hin vaꞌaus a ma napan.”

5 Ee kurus varih to teꞌ ne po vakum to vaeö me ne po kokoman pamëh. Pare vateꞌ ee pe Stivin, eꞌ a teꞌ rakah va po vaman no a Tuvuh Vasioꞌ to puh non peꞌ. Ee to vateꞌ me e Filip, ke Prökoras, ke Nikenor, ke Timon, ke Pamenas, me e Nikolas. E Nikolas a teꞌ to hikta teꞌ non a to Jiuꞌ va pa vöön apuh va Antiök, eꞌ to vaman a taateꞌ po Jiuꞌ, ko tavus en a to Jiuꞌ. 6 Ee to me raoe manuh po aposol, pan o aposol se hin, pare vahoꞌ a koreere ko vateꞌ raoe pa nok a kiu vaꞌaus.

7 A soe pe Sosoenën to nö vavah en pa ma ö kurus. Ka napan peo tavus ee o teꞌ va po vaman manih Jerusalëm. O teꞌ ësës heꞌ peo to vatet a soe pe Sosoenën ko vaman.

O Jiuꞌ To Vahoꞌ E Stivin Po Vahutët

8 E Stivin, a teꞌ va po vaman to puh non po ururuan me o kikis ne Sosoenën to heꞌ voh poan pa nok a ma tah vatoksean topnin a ma napan. 9 Ivëhkëk, o pöök vakum to Jiuꞌ to vavaato vasukaꞌ me ne pe Stivin. Ee to teꞌ hop ne po iuun hinhin soneꞌ po Jiuꞌ, a ëhnëëro teꞌ varih to teꞌ hop ne po vakum pamëh, o Libertin. A ma teꞌ to teꞌ hop ne nën to taneꞌ maꞌ Saëriniꞌ, me Alëksëndriaꞌ. O vapöök vakum to taneꞌ maꞌ Silisiaꞌ me Esiaꞌ. 10 Ivëhkëk, a Tuvuh Vasioꞌ to heꞌ e Stivin o nat vih oah, ke Stivin se keh vaato ka napan hikta onöt ne piun poë. 11 Ivëh, ka napan piuk in e Stivin, ee to vateꞌ a ma teꞌ pa piuk e Stivin pan, “Emöm to tënan e Stivin to sosoe vahat non o Vavaasis pe Mosës, me eꞌ to sosoe vavahat non e Sosoenën.” 12 Manih po piuk pamëh nee to nok, ee to kuin ee po heve po teꞌ susunön po Jiuꞌ, me o teꞌ vavaasis to nat i ne o Vavaasis pe Mosës, me a napan. Ivëh, kee nö ee manuh pe Stivin ko me ee peꞌ manuh po Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ. 13 Pare me ee maꞌ pa ma teꞌ pa heꞌ a soe piuk. A ma teꞌ poë varih to piuk e Stivin pan, “Tamoaan rakah, a teꞌ vëh to sosoe non a ma soe hat suk a Iuun Hinhin Apuh me o Vavaasis pe Mosës. 14 Emöm to tënan nem eah to soe pan, e Ieesuꞌ va Nasarët se kök a Iuun Hinhin Apuh, me a ö neꞌ se panih o Vavaasis to taneꞌ voh maꞌ pe Mosës.” 15 Ka ma napan varih to ihoꞌ ne ko kuteꞌ ne pa matan e Stivin to ep ne a mataneah to maaka va non manih pa matan a ankeroꞌ.

7

E Stivin To Vaato Me O Vakum Teꞌ Susunön Po Jiuꞌ

1 Ke Susun po Teꞌ Ësës heꞌ hi e Stivin pan, “A soe vëh teꞌ man e non ha?”

2 Ke Stivin piun pareꞌ soe pan, “Kën kea me kën taman, pënton a neoꞌ öm pa tah nöꞌ se soe. Moaan voh o maaka pe Sosoenën to tavus voh e sipuura Abraham pa ö neꞌ to teꞌ non pa muhin va Mësopotemiaꞌ, momoaan in a nö peꞌ manuh pa vöön Haran. 3 E Sosoenën to soe ke Abraham pan,

‘Këh a napan me a muhin pën,

parën nö manuh po oeh nöꞌ se vataare oah.’ Jen 12:1

4 Ke Abraham këh en pa muhin va Kaldiaꞌ, ko nö en manuh Haran. Ke taman e Abraham mët, ke Sosoenën vanö en maꞌ peꞌ manih po oeh vëh nöm to teꞌ nem kuru. 5 E Sosoenën to hikta heꞌ voh e Abraham to oeh neꞌ se vaneah koman non, ahik oah rakah. Ivëhkëk, e Sosoenën to soe vaman voh a ö seꞌ heꞌ en peꞌ, ko oeh vaneah non peꞌ me a ma koaꞌ peꞌ varih se suk maꞌ poë. E Abraham to hikta vataman avoeꞌ voh non tah pah koaꞌ, ke Sosoenën soe a soe vëh. 6 E Sosoenën to soe ke voh e Abraham pan,

‘A ma koaꞌ pën se teꞌ ne po oeh po upöm teꞌ,

ka napan poë varih se vateꞌ raoe a ma teꞌ kikiu akuk,

pare nonok vahat e ne pee po 400 kirismas.

7 Ivëhkëk amot, Eöꞌ, e Sosoenën se vateꞌ a napan varih po vahutët.

A ma koaꞌ pën se këh ee po oeh pamëh,

pare nö ee maꞌ pa vasunön a neoꞌ manih pa ö vëh. Jen 15:13-14; Eks 3:12

8 Ke Sosoenën heꞌ en pe Abraham pa taateꞌ vapeepe a ö kokoaan* vamanih po vatom poan peꞌ ke Sosoenën. Ivëh, ke Abraham pe a ö kokoaan pe sunaiꞌeah Aësak murin o pöh nënkikiu. Ke Aësak pe a ö kokoaan pe sunaiꞌeah Jekop. Ke Jekop peepe en pa ma ö kokoaan pa havun me a poa koaꞌ oeteꞌ peꞌ, ee varih to tavus voh a havun me a poa sipuura.

9 A kën sipuura a ma kea pe Jeosëp to puhioꞌ voh poë, pare vavoen ee peꞌ po meoh upöm napan, keꞌ nö en manuh muhin va Isip pa kiu akuk. Ivëhkëk, e Sosoenën to teꞌ vaꞌpeh me e non peꞌ. 10 E Sosoenën to vaꞌaus e Jeosëp pa ma punis peꞌ. Ko poen neꞌ to vaato me e Përo, e Sosoenën to heꞌ e Jeosëp o nat vih, ivëh, ke Përo iu vi rakah e non peꞌ. Pareꞌ vasun e Jeosëp a teꞌ to vovoh non pa kaman va Isip, me a iuun pe Përo neꞌ to matop non.

11 O maë o pöh apuh to tavus manuh pa muhin va Isip, me manih pa muhin va Keenan, ka napan kon a punis apuh ka kën sipuura hikta ö nee se voh kon a taëën. 12 Ke Jekop pënton a ö no a taëën to teꞌ non manuh Isip, ko vanö en pa ma koaꞌ oeteꞌ peꞌ. Ka kën sipuura nö ee manuh Isip, eꞌ a nö vamomoaan. 13 Ivëhkëk, a vapöök nö pee, e Jeosëp to vataare ea vamanih peꞌ e kea pee. Ke Përo nat en pee a ma kea pe Jeosëp. 14 Ke Jeosëp vanö en pa soe pa ö ne tamaneah Jekop, me o pus koaꞌ peꞌ se nö maꞌ manih Isip. Ee kurus to onöt ne o 75 teꞌ. 15 Ke Jekop me a ma teꞌ peꞌ nö ee Isip, pare teꞌ ne nën ko mët ee. 16 Kee teꞌ hah ee maꞌ pa sioniire, ko pe ee po vapeepe vëh ne Abraham to voen taneꞌ voh pa ma koaꞌ pe Hemoꞌ manuh Sekem.

17 E Stivin to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “O poen to tavus vatët en pa ö ne Sosoenën to soe vaman vavoh manih pe Abraham, suk a napan va Israël to se peo rakah ee manih Isip. 18 Ka meh teꞌ tavus en a teꞌ sunön manih Isip, a teꞌ pamëh to hikta nat non e Jeosëp. 19 A teꞌ sunön pamëh to vatomore ke voh a napan pea, pareꞌ hat rakah ke voh non a kën sipuura. Eꞌ to rës rakah voh non a ma koaꞌ sosoneꞌ vahuh varuꞌ po Jiuꞌ, pareꞌ vi tavus këh voh raoe a vöön, pan ee se mët. 20 Manih po poen pamëh a mu Jiuꞌ to vahuh en pe Mosës e koaꞌ ep vavih po epep pe Sosoenën. A poa manot to matop ne Mosës pa iuun pee pa kukön sivö. 21 Ee to me këh ee peꞌ pa iuun pee, pare këh ke ee maꞌ peꞌ. Ke semon Përo ep in e Mosës, pareꞌ me en peꞌ, ko vaꞌpuh poan vamanih pe koaꞌ peꞌ. 22 E Mosës to apuh ko nö en pa siku, ko kon rakah en po nat vih pa ma taateꞌ va Isip, pareꞌ teꞌ non a teꞌ vih me a teꞌ susun.

23 E Mosës to teꞌ non o 40 kirismas, pareꞌ iu nö non pa ep pa kën poaneah, a napan va Israël. 24 E Mosës to nö, pareꞌ ep in a to Isip to ipip non a teꞌ va Israël, pareꞌ vaꞌaus en peꞌ, ko ip vamët en pa to Isip. 25 E Mosës to koman non pan, a kën poaneah, a napan va Israël se nat e ne pa ö ne Sosoenën se vaꞌaus raoe, ko me tavus këh raoe a nohnoh va Isip pa koren e Mosës, ivëhkëk, ee to hikta nat ne pa tah pamëh. 26 O meoh poen ne Mosës to tavus a poa to Israël to vavapus ne, pareꞌ iu ki non raoe, pan ee se koe a vapus. Eꞌ to soe ke raoe pan, ‘Eöm a poa tom kea, eöm vavapus suk nem ataeah?’ 27 Ivëhkëk, a teꞌ vëh to taneo po vapus to toon ke e Mosës, pareꞌ soe pan,

‘A teꞌ to vateꞌ oah e susun me a teꞌ to kiiki hat ka no möm?

28 Eën to iu ip vamët e nom peöꞌ vamanih pa ö nën to ip va in a to Isip nopoen, ha?’ Eks 2:14

29 E Mosës to tënan a soe vëh, pareꞌ rusin en manuh pa muhin va Midian. Eꞌ to vaen en pa vöön pamëh, ko vatvus en pa poa koaꞌ oeteꞌ.

30 O 40 kirismas to oah ee, ka ankeroꞌ pe Sosoenën tavus e Mosës koman o tëkrea to susun taneꞌ non pa vu veovöön manih pa moeh upin, sinten a Tope Saënaëꞌ. Ivëhkëk, o tëkrea pamëh to hikta ësës non a vu veovöön 31 E Mosës to ep in a tah pamëh, ko pah toksean rakah en, pareꞌ huk vatët en pa ep. Ivëhkëk, eꞌ to tënan e Sosoenën to soe pan,

32 ‘Eöꞌ e Sosoenën pa kën sipuneöm,

e Sosoenën pe Abraham,

pe Aësak, me Jekop, ee to vavatet voh ne a ma soe peöꞌ.’ Eks 3:6

E Mosës to naöp ko rikrik e non, pareꞌ hikta iu kuteꞌ hah non. 33 Ke Sunön soe ke Mosës pan,

‘Pureꞌ a suꞌ pën, o oeh vëh nën to sun nom,

eꞌ o oeh peöꞌ, pareꞌ vivihan.

34 Eöꞌ to ep vahik eoꞌ pa ma taateꞌ hat

no napan va Isip to nonok ne manih pa ma napan peöꞌ.

Eöꞌ to tënan a ook pee,

ko nö eoꞌ maꞌ pa me tavus raoe.

Ivëh, kën se nö maꞌ,

köꞌ vanö a oah manuh Isip.’ Eks 3:5-10

35 E Mosës a teꞌ no a napan va Israël to rës voh. Ee to hi voh poë pan,

‘A teꞌ to vateꞌ voh a oah a teꞌ se matop,

ko kiiki non a ma hat pemöm?’ Eks 2:14

E Mosës a teꞌ ne Sosoenën to vateꞌ voh pa kon hah a ra pa vaꞌaus pa ankeroꞌ vëh, to tavus voh poan manih pa ö no a suraꞌ to ësës voh non. 36 E Mosës to nok voh a ma tah vatoksean manih Isip, pareꞌ me tavus këh a möm a muhin va Isip, me eꞌ to vaphan a möm pa Tahiꞌ Ereraꞌ, pareꞌ meeme vah ka no möm pa moeh upin komön o 40 kirismas. 37 E Mosës a teꞌ to soe ke voh a napan va Israël pan,

‘E Sosoenën se vanö ka maꞌ neöm a teꞌ vanënën soe

vamanih pa ö neꞌ to vanö vavoh maꞌ neoꞌ.

Eꞌ a teꞌ koman va po vuteꞌ peöm.’ Lo 18:15

38 E Mosës to vatönun me voh a napan me a kën sipuura manuh pa moeh upin. Eꞌ to teꞌ vaꞌpeh me voh non a kën sipuura. Po poen ne Mosës to peah pa tope, ka ankeroꞌ heꞌ voh e Mosës a soe va po toꞌtoꞌ, kuru vëh na to teꞌ me no.

39 Ivëhkëk, a kën sipuura to rës voh e ne pa pënton a soe peꞌ, pare heꞌ tonun in poë ko iu nö hah voh e ne Isip. 40 Ee to soe ke voh e Aron pan,

‘Eën se nës ka möm ta ma sosoenën tah nöꞌnës,

kee se vovoh ka no möm.

Emöm to hikta nat nem pe Mosës vëh

to me këh voh a maꞌ möm a Isip,

eꞌ teꞌ non nih.’ Eks 32:1

41 Manih po poen pamëh a napan to nës ee pa tah nöꞌnës va pa purmakaöꞌ, pare ës a ma tah vamanih po heꞌ pee manih pa tanöꞌ nës. A napan to vaënëën vaeö suk a ma tah nee to nok pa koreere. 42 Ivëh, ke Sosoenën heꞌ tonun en pee, pan ee se hinhin ne a ma vesun varih pa akis vamanih pa ö no teꞌ vanënën soe to kiun vavoh komön o Puk Vapenpen, pareꞌ soe pan,

‘Eöm a napan va Israël,

eꞌ hikta teꞌ voh non pan,

eöꞌ ivëh, nöm to heꞌheꞌ voh nem a ma heꞌ peöm

pa ö nöm to ësës nem a ma purmakaöꞌ me o sipsip,

pa ö nöm to teꞌ nem pa moeh upin po 40 kirismas.

43 Eöm to vavaateꞌ vah voh nem a topa vasioꞌ teꞌteꞌ vah pe sosoenën Molëk,

me a tah nöꞌnës va pa vesun, nee to pokaꞌ Refan e ne,

eꞌ a ma tah nöm to nok tariuk voh,

eöm to kë nem raoe vamanih pa ma sosoenën peöm.

Ivëh, köꞌ se vanö a neöm,

köm teꞌ varo nem maꞌ paan a matop pa Babiron.’ ” Amo 5:25-27

44 E Stivin to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “Moaan voh a kën sipuura to teꞌ voh ne pa moeh upin, manih po poen pamëh ee to eok voh a topa vasioꞌ teꞌteꞌ vah pe Sosoenën. Ee to eok rakah vamanih pa ö ne Sosoenën to vataare vavoh in e Mosës. 45 A kën sipuura to öt taneꞌ pa ma tamëëre a taateꞌ va pa eok a topa vasioꞌ teꞌteꞌ vah pe Sosoenën, pare nö vaꞌpeh me voh a iuun po poen ne Josuaꞌ to kon a muhin pa meh napan. E Sosoenën to veo a napan këh o oeh, kee vaneah varuꞌ e ne. O vu eok iuun pamëh to öök voh po poen ne Devit to teꞌ non. 46 E Devit to ep vamanin pa epep pe Sosoenën, ivëh, ke Devit hinhin non e Sosoenën a ö neꞌ se voh vaonöt ke poan a eok a Iuun Hinhin Apuh. 47 Ivëhkëk, e Solomon ivëh to eok voh pa Iuun Hinhin Apuh.

48 Ivëhkëk, e Sosoenën to teꞌ oah rakah e non, eꞌ to hikta teꞌ non koman a iuun eok po teꞌ vamanih pa ö no teꞌ vanënën soe to soe vavoh, 49 “E Sosoenën to soe pan,

‘Vöön va kin eꞌ a ö ihoꞌ peöꞌ,

ko oeh eꞌ a ö vavakom,

a iuun taeah nöm se eok ka neoꞌ?

Eꞌ heh a ö ihihoꞌ nöꞌ se ihoꞌ ko vanot?

50 Eöꞌ koman to nok voh a ma tah kurus varih.’ ” Ais 66:1-2

51 E Stivin to vatvus avoeꞌ e non pa soe, pareꞌ soe pan, “Eöm o teꞌ papön vatösoe paröm hikta vaman nem a soe pe Sosoenën. Eöm to teꞌ va nem manih pa kën sipuineöm to vatösoe voh ne a Tuvuh Vasioꞌ. 52 A teꞌ vanënën soe teꞌ voh no a kën sipuineöm to hikta nok vahat voh? Ivëhkëk, ee to ip vamët vahik voh ee pa ma teꞌ teꞌteꞌ soe pe Sosoenën moaan voh to vatvus ne a ma soe va pa teꞌ vëh e Ieesuꞌ no a taateꞌ peꞌ totoopin. Ke eöm vahoꞌ eah pa koreera nap hat, kee ip vamët voh ee peꞌ. 53 Eöm o teꞌ rakah to pënton voh nem pa taateꞌ pe Sosoenën no a ankeroꞌ to heꞌ voh, ivëhkëk, eöm to hikta vavatet nem a soe pamëh.”

A Napan To Tösvös E Stivin

54 O Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ to tënan ne po vahutët pe Stivin, ee to heve vörep pare vakuskus rivon suk e ne peꞌ. 55 Ivëhkëk, e Stivin to puh rakah non pa Tuvuh Vasioꞌ, pareꞌ ta peah na pa vöön va kin, ko ep in na o maaka pe Sosoenën, ke Ieesuꞌ sun non pa papmatö pe Sosoenën. 56 Ke Stivin soe pan, “Ep öm. Eöꞌ to ep na a vöön va kin to nö vakëh ke Koaꞌ Teꞌ pa Napan Kurus sun non pa papmatö pe Sosoenën.” 57 Ivëh, kee taoa suntan, pare sunpip a ma tenëëre pa koreere ko pët vavaveo ko öt ee pe Stivin. 58 Ee to rëh tavus këh poë a vöön, pare tösvös in poë. A ma teꞌ voh varih to vateꞌ voh a hat manih peꞌ, to ihan a ma ohop pee, pare vahoꞌ manih pa havin a teꞌ sekaꞌ, a ëhnaneah e Söl. 59 Ee to ipip ne e Stivin po vös eꞌ he hinhin va non manih pan, “Ieesuꞌ eën e Sunön, kon nös a apeneoꞌ.” 60 Eꞌ to vatokon ko kokoeꞌ vaꞌpuh oah en ko soe pan, “Sunön, eën se nat nom piun a hat vëh manih pee.” Eꞌ to soe va nën, ko mët en.

8

1 E Söl to nat voh e non pa ö no a napan se ip vamët e Stivin.

E Söl To Vakmis Non A Napan Va Po Vaman

Po poen pamëh manih Jerusalëm a ma napan va po vaman to taneo pa kon vahat. Ivëh, ka ma napan va po vaman rusin vakëkëh ee manuh pa muhin va Jiutiaꞌ me Samëriaꞌ. Ivëhkëk, o aposol to teꞌ e ne manih Jerusalëm. 2 A ma pah teꞌ to vatet, ko heꞌ ne rea pe Sosoenën to tamak vörep e ne pe Stivin to mët en, ko pe ee pa sionineah. 3 E Söl to iu avoeꞌ rakah e non pa miröꞌ me vakmis a ma napan va po vaman. Eꞌ to oho totoën non a ma iuun marën a öt a napan vaꞌpeh me ro köövo varih to vaman ne, pareꞌ vanö raoe pa nohnoh.

A Napan To Tënan A Soe Vih Manih Samëriaꞌ

4 A napan va po vaman to rusin vakëkëh rakah ee pa ma vöön, ee he pa vatvus a Soe Vih manih pa ma napan. 5 E Filip to nö en pa vöön va Samëriaꞌ, pareꞌ vatvus ke ra napan a soe pe Kristo. 6 A napan va pa vöön pamëh to tënan vavih rakah ee pataeah ne Filip to vavaasis non raoe, pare ep ee pa ma tah vatoksean vih neꞌ to nonok non. 7 A napan peo to ep in e Filip to veveo tavus këh non a napan o oraꞌ hat, ka ma oraꞌ hat poë varih to kokoeꞌ suntan ko pah tavus ee. A ma teꞌ tëtënkun mon, me koren, me o teꞌ varih no a ma soaꞌ me moeere to hat non to vih hah ee. 8 Ivëh, ka napan o pöh peo to teꞌ me ne o vaeö apuh rakah manih Samëriaꞌ.

9 Manih pa vöön pamëh a pah teꞌ to teꞌ non, a ëhnaneah e Saëmon. Moaan voh, eꞌ to teꞌ non a teꞌ nonok ëtoꞌ, ka napan kurus vavatet voh ne poë. Eꞌ to soe va non manih pan, eꞌ a teꞌ apuh. 10 A napan me a nap susunön kurus va pa vöön pamëh to vaman rakah ne e Saëmon, pare soe pan, “E sosoenën a ëhnaneah O Kikis Apuh to kunah en maꞌ, ko tarih va en manih pe Saëmon.” 11 Ee to tënan rakah voh ne a ma soe peꞌ, suk ataeah, ee to epep voh ne poë to nonok voh non a ma tah to matan ke e non po kokoman pee, ivëh, kee pah kokoman vörep e ne. 12 Ivëhkëk, a ma napan to vaman ee pa Soe Vih va pa Matop Vih pe Sosoenën me a ëhnan e Ieesuꞌ Kristo ne Filip to vatvus non ko pupui en pa nap oeteꞌ me ro köövo. 13 E Saëmon koman to vaman en, ke Filip pupui en peꞌ keꞌ teꞌ rakah non pa havin e Filip. Eꞌ to pah kokoman vörep e non pa ma tah vatoksean neꞌ to ep in.

14 O aposol to teꞌ ne Jerusalëm to nat ee pa ö no a napan va Samëriaꞌ to tënan ee pa soe pe Sosoenën, pare vanö ee Pitaꞌ pen Jon manuh pee. 15 Ee to vos, pare hin ke ra napan varih to vaman ne, pan a Tuvuh Vasioꞌ se kunah maꞌ manih pee. 16 Suk ataeah, a Tuvuh Vasioꞌ to hikta nö voh maꞌ pee, ee to kon varoe voh a tapui pa ëhnan e Ieesuꞌ e Sunön. 17 Ee to kon man a Tuvuh Vasioꞌ pa ö ne Pitaꞌ pen Jon to vahoꞌ a koreere pa ma pasuire.

18 E Saëmon to ep a ö no a Tuvuh Vasioꞌ to nö en maꞌ manih pee pa ö ne Pitaꞌ pen Jon to vahoꞌ a koreera manih pee, ivëh, keꞌ kon a moniꞌ, pareꞌ nö manuh pe Pitaꞌ pen Jon ko soe pan, 19 “Eöm pom se heꞌ a neoꞌ o kikis manem, köꞌ se keh vahoꞌ a koreoꞌ manih pa ta teꞌ, eꞌ me se kon a Tuvuh Vasioꞌ.”

20 Ivëhkëk, e Pitaꞌ to piun pareꞌ soe pan, “Eën se ës vaꞌpeh me a moniꞌ pën po suraꞌ. A tah ne Sosoenën to heꞌ vamanih po heꞌ peꞌ, eën hikta onöt nom a voen pa moniꞌ. 21 Eën hikta onöt nom a hop maꞌ pa kiu pe Sosoenën vëh möm to teꞌ nem. Suk a komömah to hikta teꞌ totoopin non po epep pe Sosoenën. 22 Panih o kokoman me a ma taateꞌ hat pën, parën hin e Sunön a ö neꞌ se ihan anoe a ma hat pën. Parën hinhin nom e Sunön, ko kokoman hat nën to teꞌ me nom se hik këh oah. 23 Eöꞌ to ep nom oah to manin vi nom a kon o heꞌ pe Sosoenën, ivëh, kën teꞌ me nom o kokoman hat, suk eën to iu nom o ëhnan apuh me a tasun.”

24 E Saëmon to soe ke Pitaꞌ pen Jon pan, “Eöm pom se hin e Sunön keꞌ vaꞌaus a neoꞌ, ivëh, ka hikta pah tah va pa ma tah poë varih nöm to sosoe nem se tavus a neoꞌ.”

25 E Pitaꞌ pen Jon to vavaasis ee pa ma napan pa soe pe Sunön me a ö nee to vatvus a ö nee to nat va e ne e Ieesuꞌ. Ee to vahik, pare hah ee Jerusalëm. Manih pa nö pee koman a ma vöön va Samëriaꞌ, ee to vavatvus nö ne a Soe Vih pe Sunön.

E Filip To Vatvus Ke A Teꞌ Va Itiopiaꞌ A Soe Vih

26 A ankeroꞌ pe Sunön to soe ke Filip pan, “Vamatop ah, parën nö ke pa hanan to teꞌ non pa papmatö pa hanan to vakëh ke non a vöön Jerusalëm, pareꞌ kunah non vöön Gasaꞌ.” A hanan pamëh no ahikta teꞌ to kokoe hah non. 27 E Filip to vamatop vahik, pareꞌ nö en. Manuh hanan eꞌ to ep in a pah teꞌ va pa muhin Itiopiaꞌ. Eꞌ a teꞌ susun pareꞌ matop non a moniꞌ pe Kandasiꞌ, e köövo sunön va pa muhin pamëh. A teꞌ pamëh to nö maꞌ manih Jerusalëm pa vasunön e Sosoenën. 28 Eꞌ to tok maꞌ pa karis, ko nönö hah nö non pareꞌ ëhëh nö non o ëhëh kiun pa teꞌ vanënën soe, e Aisaëaꞌ. 29 Ka Tuvuh Vasioꞌ soe ke Filip pan, “Eën se nö vatët manuh pa karis köm nönö vaꞌpeh nö nem.” 30 Ke Filip nö vatët manuh peꞌ, pareꞌ pënton poan to ëhëh taneꞌ non o kiun pa teꞌ vanënën soe, e Aisaëaꞌ, pareꞌ hi poan pan, “Eën kës to maaka e nom pa pusun in a soe nën to ëhëh nom?”

31 Ka teꞌ pamëh piun a soe pe Filip, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ se maaka vah vanih pa ö no a hikta teꞌ se soe vamaaka ka neöꞌ?” Pareꞌ vaoe peah en pe Filip, kee pët ihoꞌ nö e ne koman a karis. 32 O ëh pamëh to ëh va non manih,

“Eꞌ to teꞌ va non manih pa sipsip nee to iu ip vamët ne,

Eꞌ to teꞌ va non manih pa sipsip to hikta kap a rivon pa to pa ö nee to kui a uvineah.

33 Ee to vapoet voh poë,

eꞌ a teꞌ totoopin,

ivëh, kee ip vamët voh poë,

suk ee to vateen akuk poë po vahutët.

Eꞌ a hik ta ma koaꞌ,

ivëh, ka napan hikta onöt ne pa vahutët suk raoe.

Suk ataeah, o toꞌtoꞌ peꞌ manih po oeh to hik en.” Ais 53:7-8

34 A teꞌ susun pamëh to soe ke Filip, “Soe ka neoꞌ ah. A teꞌ vanënën soe sosoe suk non eteh, eꞌ koman, keꞌ, a meh teꞌ?” 35 Ke Filip taneo o vahutët manih po ëh pamëh, pareꞌ vatvus ke poan a Soe Vih pe Sunön Ieesuꞌ. 36 Ee to nönö ne hanan, pare tavus ee pa ö no a ruen to teꞌ non. Ke voe susun soe ke Filip pan, “A ruen ivëh, ataeah to sunpip a no eoꞌ pa ö sën pupui a neöꞌ?” 37 Ke Filip soe ke poan, “Eën se keh vaman rakah nom e Ieesuꞌ po kupu pën, eöꞌ se pupui eoꞌ pën.” Ka teꞌ susun piun ko soe pan, “Eöꞌ to vaman rakah e noꞌ pe Ieesuꞌ Kristo e koaꞌ pe Sosoenën.”

38 Ka teꞌ susun pamëh taꞌ en pa ö no a karis se ihoꞌ. Ke Filip pen a teꞌ pamëh kunah ee manuh ruen, ke Filip pupui en peꞌ. 39 Ee to tatakin këh ko ne maꞌ a ruen, ka Tuvuh Vasioꞌ pe Sosoenën me ke en pe Filip. Ka teꞌ susun pamëh hikta ep hah e non e Filip koe nih. E voe susun to nö en a vaeö rakah. 40 E Filip to vos en vöön Asotus. Eꞌ to nönö vah non eꞌ he pa vatvus a Soe Vih pe Kristo manih pa ma vöön, keꞌ öök na pa ö neꞌ to vos en pa vöön apuh Sisariaꞌ.

9

E Söl To Panih A Taateꞌ Peꞌ, Pareꞌ Tavus A Teꞌ Va Po Vaman

1 Manih po poen pamëh e Söl to kiu vakis rakah en pa vakmis o teꞌ va po vaman, me a ma vamomhë pe Ieesuꞌ, pan eꞌ se ip vamët raoe. Ivëh, keꞌ nö en manuh pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ. 2 Eꞌ to nö pareꞌ soe ke poan, keꞌ kiun maꞌ o kiun manih po teꞌ susun va pa ma iuun hinhin soneꞌ po Jiuꞌ manih vöön Damaskas. O kiun to soe va non manih pan, “E Söl se keh ep in a köövo me voe to vaman ne e Ieesuꞌ, eꞌ se öt ko vateꞌ raoe pa iuun nohnoh va Jerusalëm.” 3 Ke Söl nö en, pareꞌ ököök vatët non vöön Damaskas, ka varuꞌ rakah vakomanih o tëkrea maaka to taneꞌ maꞌ akis to kopös poan. 4 Ke Söl vuꞌ en po oeh pareꞌ tënan a soe to vavaoe non poan pan, “Söl, Söl, suk ataeah, nën to vakmis a nom neoꞌ?”

5 Ke Söl hi pan, “Apuh, eën eteh? Eꞌ to tënan a piun to soe pan, “Eöꞌ e Ieesuꞌ nën to vavakmis nom. 6 Ivëhkëk, eën se sun ko vos manuh pa vöön apuh va Damaskas. A pah teꞌ se soe ka oah a tah nën se nok.”

7 O teꞌ varih to nönö vaꞌpeh vah me ne e Söl to sun vatotomin rakah e ne. Ee to tënan e ne po vaato, ivëhkëk, hikta ep ne ta teꞌ. 8 E Söl to sun këh en po oeh to hikta inan vamaaka non ta pah tah a mataneah to popoen pa ep. Ivëh, kee öt pa koreneah, ko me vos ee peꞌ manuh vöön Damaskas. 9 Po kukön poen ne Söl to hikta onöt non a ep, manih pa ma poen varih eꞌ to hikta ënëën non, pareꞌ hikta kakaak non.

10 A pah teꞌ va po vaman to teꞌ non vöön Damaskas a ëhnaneah e Ananaës. Eꞌ to tatarep non, ka manih komön o tatarep e Ieesuꞌ to vaoe poan pan, “Ananaës.” Keꞌ piun pan, “Eöꞌ ivëh, Sunön.”

11 Ke Sunön piun poan pan, “Eën se vamatop, parën nö manuh pa hanan a ëhnaneah Hanan Totoopin. Ka manih pa iuun pe Jiutas, eën se hi këh a teꞌ va Tasas a ëhnaneah e Söl. Eꞌ to hinhin non nën. 12 Ka manih po tatarep pe Söl to ep in a teꞌ a ëhnaneah e Ananaës to ho maꞌ, ko vahoꞌ a koren manih peꞌ, keꞌ ep vamaaka hah en.”

13 Ke Ananaës piun, ko soe pan, “Sunön, a nap peo to soe ke voh ee peöꞌ pa teꞌ pamëh me a ma tah hat neꞌ to nonok voh non manih pa napan pën manuh Jerusalëm. 14 Eꞌ me to kon maꞌ a soe vaonöt manuh pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ pa ötöt o teꞌ varih to vaman ne ko hinhin ne pa ëhnöömah.”

15 Ivëhkëk, e Sunön to soe ke poan pan, “Nö ah, a teꞌ pamëh nöꞌ to kon eah pa nok a kiu peöꞌ, me a teꞌ a ëhnaneoꞌ manuh pa ma meh upöm teꞌ, me po teꞌ susunön to hikta teꞌ ne pan o Jiuꞌ, me a napan va Israël. 16 Eöꞌ koman se vataare eah a ma punis me kamis neꞌ se teꞌ manih pa vatvus a ëhnaneoꞌ.”

17 Ke Ananaës nö en, pareꞌ ho en iuun, ko vaket a sionin e Söl, pareꞌ soe pan, “Kea peöꞌ, Söl. E Sunön e Ieesuꞌ to vanö maꞌ neoꞌ, eꞌ ivëh, o tëkrea nën to ep voh in manuh hanan pa ö nën to nönö no maꞌ manih. Eꞌ to vanö maꞌ neoꞌ pan, eöꞌ se vaꞌaus oah ken ep vamaaka hah ka Tuvuh Vasioꞌ se nö manih pën ko matop ka nom oah.” 18 Ka varuꞌ vakomanih no a tah to matan va non manih po kaniꞌ iian to vuꞌ këh en pa mataneah, keꞌ ep vamaaka hah en. Keꞌ sun, kee pupui ee peꞌ. 19 Eꞌ to ëën ka sionineah eh hah en.

E Söl To Vatvus A Soe Manih Pa Vöön Va Damaskas

E Söl to teꞌ vaꞌpeh me e non pa ma teꞌ va po vaman manih vöön Damaskas pa ma meh siꞌ poen. 20 Varuꞌ amanih e Söl to ho pa iuun hinhin soneꞌ, pareꞌ taneo en pa vatvus a soe to soe non pan, e Ieesuꞌ e Koaꞌ pe Sosoenën. 21 Ka napan pënton a soe peꞌ, pare toksean rakah ee, ko vaiihi e ne pan, “Eꞌ a teꞌ pöꞌ kovëh to vavakmis voh a rora, pareꞌ ipip vamët non a napan to vavatet ne e Ieesuꞌ manuh Jerusalëm, ha? Eꞌ to nö voh maꞌ manih pa ötöt a napan varih ko me raoe manuh pa ma teꞌ sunön ësës heꞌ.”

22 Manih po vavaasis pe Söl, a soe peꞌ to kikis nö e non ko Jiuꞌ va Damaskas hikta onöt ne a vöknah o vavaasis peꞌ. Ivëh, ko vavaasis kunkuin o kokoman pa napan kee vaman, pare vatet o vavaasis pe Söl, a ma teꞌ poë varih to vatet o vavaasis to peo rakah, pare vaman ee pan, e Ieesuꞌ eꞌ e Kristo. 23 A ma poen to oah ee, ko Jiuꞌ vatönun pare soe vaonöt o kokoman va pa a ö nee se ip vamët e Söl. 24 Ivëhkëk, a pah teꞌ to soe vanat e Söl a ö nee se ip vamët poë. Pa ma potan me popoen ee to ut ne pa ma matan hopaꞌ in a eean vös to vatvi non a vöön apuh pan, ee se öt poë ko ip. 25 Ivëhkëk, o pöh poen pa popoen no a ma teꞌ va po vaman to vöknah maꞌ e Söl komön o kove sinten a eean vös.

E Söl To Nö Hah En Jerusalëm

26 E Söl to nö hah en manuh Jerusalëm, pareꞌ iu teꞌ vatös me non a ma teꞌ va po vaman. Ivëhkëk, o teꞌ poë varih to hikta vaman ne poë pan, eꞌ a teꞌ va po vaman pare nanaöp e ne peꞌ. 27 Ivëhkëk, e Banabas to me e Söl manuh po aposol, pareꞌ vahutët ke raoe a ö ne Söl to ep in e Ieesuꞌ manuh hanan, ko vaato me poan. E Banabas me to vahutët ke raoe a ö ne Söl to vatvus a soe pa ëhnan e Ieesuꞌ, me a hikto naöp manuh Damaskas. 28 Ivëh, ke Söl teꞌ vaꞌpeh me non pee, manih Jerusalëm, pareꞌ vavatvus non a soe pa ëhnan e Ieesuꞌ, pareꞌ hikta teꞌ nanaöp non. 29 Eꞌ to vavaato vaheve me non po Jiuꞌ to nat ne po to Grik. Ivëh, kee vaiu këh e ne ta ö nee se ip vah va in e Söl. 30 A ma napan va po vaman to nat in a tah pamëh, pare me kunah ee pe Söl manuh vöön Sisariaꞌ, keꞌ oah pet en manuh pa vöön peꞌ, Tasas.

31 Ivëh, ka manih pa muhin va Jiutiaꞌ, Galiliꞌ, me Samëriaꞌ a ma napan va po vaman to teꞌ vatuvuh ee. Ahik to vakihat, ka ma napan poë varih to pepeo e ne ko hop ee po vakum teꞌ va po vaman. Ko vaman pee teꞌ eh rakah e non, ka Tuvuh Vasioꞌ vaeh e non pee, suk ee to teꞌ ne paan a matop pe Sunön.

E Pitaꞌ To Teꞌ Non Vöön Lidaꞌ Me Jopaꞌ

32 E Pitaꞌ to nö vavah en pa ma vöön va Samëriaꞌ, ko pöh poen neꞌ to nö en pa ep pa napan va po vaman manih pa vöön Lidaꞌ. 33 Manih pa vöön pamëh, eꞌ to ep in e Aënias, a teꞌ no a ma soaꞌ, me a sionineah to mët voh en, keꞌ koroh tamoaan voh non tevan po tönim me o kukön kirismas. 34 Ke Pitaꞌ soe ke Aënias pan, “Aënias, varuꞌ vamanih e Ieesuꞌ Kristo to vatoꞌ hah en pën. Sun ah, parën nikun o pan pën.” Ke Aënias sun vëvëhöꞌ rakah en. 35 Ka ma napan varih to teꞌ ne vöön Lidaꞌ, me po hëhë tahiꞌ topnin Jopaꞌ, me Sisariaꞌ ep in poë to vih hah en ko panih, pare pah vaman vörep ee pe Sunön.

E Pitaꞌ To Vatoꞌ E Tabitaꞌ

36 Manih vöön Jopaꞌ, a pah köövo va po vaman to teꞌ non a ëhnaneah e Tabitaꞌ. Po to Grik ee to pokaꞌ ne poë e Dokas. Eꞌ to heꞌ voh o toꞌtoꞌ peꞌ pa nok a ma tah pa vaꞌaus a ma napan arus. 37 Manih po poen pamëh, e Tabitaꞌ to haraꞌ a moeh, pareꞌ mët en. A sionineah nee to uhu, pare vahoꞌ ee peꞌ pa piprom vöh kin. 38 A Jopaꞌ to hikta teꞌ varo këh non a vöön Lidaꞌ, a vöön ne Pitaꞌ to teꞌ non, ivëh, kee vanö ee pa poa teꞌ to teꞌ a soe manuh pe Pitaꞌ to soe va non manih pan, “Emöm to up maꞌ oah, vëvëhöꞌ ah, ka nö.” 39 Ke Pitaꞌ vamatop a ma tah peꞌ, kee pët nö ee. E Pitaꞌ to vos, kee me peah ee peꞌ manuh pa ö no a sionin e Dokas to pet non. O köövo amop to vatönun suk vah ne e Pitaꞌ, ee to okook ne, pare vataare ne e Pitaꞌ a ma ohop ne Dokas to nonok voh non. 40 Ke Pitaꞌ taꞌ a napan, kee tavus kurus ee keꞌ vatokon, pareꞌ hin e Sosoenën se vatoꞌ e köövo. Eꞌ to hin vahik, pareꞌ tarih manuh pa teꞌ mët pareꞌ soe pan, “Dokas, sun ah.” E Dokas to kap a matan ko ep in e Pitaꞌ, pareꞌ ihoꞌ en. 41 Ke Pitaꞌ öt pa koreneah, pareꞌ vaꞌaus en peꞌ pa sun. E Pitaꞌ to vaoe a ma napan va po vaman me o köövo amop, pareꞌ heꞌ hah en pe Dokas manih pee. 42 O vahutët va pa ö ne Dokas to toꞌ hah to nö vavah en manih pa vöön Jopaꞌ. Ka tah pamëh to kat, ko vaeh o vaman po teꞌ peo va po vaman me a ma meh teꞌ to vaman ee pe Sunön. 43 E Pitaꞌ to teꞌ varë me en pe Saëmon, e voe to nonok non sih a ma moeh tah po kap in a purmakaöꞌ manih vöön Jopaꞌ.

10

E Pitaꞌ To Vatvus A Soe Vih Manih Pe Konilius

1 Manih vöön Sisariaꞌ a pah teꞌ to teꞌ non a ëhnaneah e Konilius. Eꞌ e susun pa 100 teꞌ vëvënsun vëh nee to pokaꞌ va ne manih Nap Vëvënsun va Italiꞌ. 2 E Konilius vaꞌpeh me a tapaiuun peꞌ to vasunön rakah ne e Sosoenën. Eꞌ me to teꞌ non pa vaꞌaus a nap arus po Jiuꞌ, pareꞌ vatet non a taateꞌ pe Sosoenën. 3 O pöh poen pa 3 kirök pa matanpoen ne Konilius to tata non, ko ep in a ankeroꞌ pe Sosoenën to ho maꞌ iuun, pareꞌ vaoe poan pan, “Konilius.”

4 Ke Konilius to kuteꞌ non pa ankeroꞌ eꞌ he a naöp, pareꞌ soe pan, “Ataeah pamëh, Apuh?” Ka ankeroꞌ soe ke Konilius pan, “E Sosoenën to tënan en pa hin, me a kiu vaꞌaus pën manih pa nap arus, pareꞌ vaeö me e non pën. 5 Eën se vanö ta ma teꞌ manuh vöön Jopaꞌ, kee me rakah maꞌ a teꞌ vëh, a ëhnaneah e Saëmon Pitaꞌ. 6 Eꞌ to teꞌ non pa iuun pe Saëmon, e voe to nonok non sih a ma moeh tah po kap in a purmakaöꞌ. A iuun peꞌ to eok non sinten tahiꞌ.”

7 Ka ankeroꞌ vëh to vavaato me non poan, këh hah en peꞌ. Ke Konilius vaoe en pa poa teꞌ kikiu me a teꞌ vëvënsun. A teꞌ vëvënsun eꞌ a teꞌ va po vaman, pareꞌ teꞌ non a teꞌ pe Konilius. 8 E Konilius to soe ken pa kukön teꞌ pataeah to tavus vu, ko vanö en pee manuh vöön Jopaꞌ. 9 Po meoh poen, pa topnin potan, e Pitaꞌ to peah en tonun iuun pa hin, ka kukön teꞌ taneꞌ maꞌ pa iuun pe Konilius he vos vatët ee vöön Jopaꞌ. 10 E Pitaꞌ to hinhin non ko maë pareꞌ iu ëën non ta taëën. A taëën to meꞌ e non pa vamatop, e Pitaꞌ he tata en. 11 Eꞌ to ep in a akis to nö vakëh, ka tah to matan va non manih po rara apuh to han kunah no maꞌ po taanaꞌ noton manih po oeh. 12 Komön o rara pamëh no a ma vu vönaꞌ poa to teꞌ ne, me a ma teꞌ a rarauꞌ, me a ma vönaꞌ to vavarah ne, me o növan. 13 Ke Sunön soe ke Pitaꞌ pan, “Sun ah Pitaꞌ, parën ip a paeh va pa ma tah varih ko ëën.” 14 Ivëhkëk, e Pitaꞌ to piun vamanih pan, “Sunön, eöꞌ to hikta antoen noꞌ a nok va nën. A taateꞌ po Jiuꞌ to soepip non a ëën a ma tah varih, suk a ma taëën poë varih to hikta teꞌ vivihan ne.”

15 E Pitaꞌ to vapöök tënan hah en pa soe to soe non pan, “A ma tah varih ne Sosoenën to nok voh to vih e ne pa ëën, kën nat nom soe pan, eꞌ to soepip non.” 16 E Sunön to kukön vaato me e Pitaꞌ ka tah vëh, ne Pitaꞌ to ep hah peah en manuh akis.

17 E Pitaꞌ to pah kokoman vörep e non pa pusun in o tata pamëh. Ka varuꞌ vakomanih a ma teꞌ vanö pe Konilius to nat ee pa ö no a iuun pe Saëmon to teꞌ non, ko maꞌ, pare sun e ne po matön hopaꞌ. 18 Ee to hi vamanih pan, “Eꞌ teꞌ non a teꞌ manih pa iuun vëh a ëhnaneah e Saëmon Pitaꞌ?” 19 E Pitaꞌ to iu maaka non pa pusun in o tata peꞌ, ka Tuvuh Vasioꞌ soe ke poan, “Tënan ah. A kukön teꞌ to vaiu maꞌ oah. 20 Eën se kunah, parën ep pee, parën koe a kokoman vörep, parën nö me raoe. Eöꞌ to vanö maꞌ raoe pa me a oah.”

21 Ke Pitaꞌ kunah, pareꞌ soe ke raoe, “Eöꞌ ivëh a teꞌ nöm to vavaiu vah nem. Eöm nö maꞌ suk ataeah?”

22 Ee to piun, pare soe pan, “E Konilius, e susun pa nap vëvënsun to vanö maꞌ möm. Eꞌ a teꞌ no a pop peꞌ to vih, pareꞌ vasunön non e Sosoenën, ko Jiuꞌ ta rakah ne poë. A ankeroꞌ pe Sosoenën to soe ke Konilius a ö neꞌ se vaoe a maꞌ oah pa iuun peꞌ. Keꞌ pënton pataeah nën se soe keah.” 23 E Pitaꞌ to vaoe ho raoe, kee koroh ee. Pa pöstakah po meoh poen e Pitaꞌ to vamatop en pa nö, kee nö vaꞌpeh me ee pa ma meh teꞌ va po vaman va Jopaꞌ.

24 Ee to vos ee Sisariaꞌ po meoh poen, a vöön ne Konilius me a ma poaneah me a ma vakamöꞌ, neꞌ to vaoe to anoeh ne e Pitaꞌ. 25 E Pitaꞌ se ho en iuun, ke Konilius ep in poan manih matön hopaꞌ, pareꞌ vatokon havin e Pitaꞌ pa kë a ëhnan e Pitaꞌ. 26 Ivëhkëk, e Pitaꞌ to kë vasun poan, pareꞌ soe, “Sun ah. Eöꞌ pet me a teꞌ akuk.” 27 E Pitaꞌ to vavaato ho nö me e non pe Konilius, kee ep ee pa nap peo rakah to vatönun ne koman iuun.

28 Ke Pitaꞌ soe ken pee, “Eöm koman to nat e nem, a ma taateꞌ po Jiuꞌ to soepip non a to Jiuꞌ pa teꞌ vatös me a teꞌ to hikta teꞌ non a to Jiuꞌ. Ivëhkëk, e Sosoenën to vataare a neoꞌ a ö nöꞌ se nat noꞌ soe a meh teꞌ, pan eꞌ to hat, me eꞌ to hikta soepip non a teꞌ vatös me raoe. 29 Ivëh, kën vaoe na neoꞌ köꞌ hikta pënton varo, eöꞌ to nö eoꞌ maꞌ. Ivëh, köꞌ se hi a oah, suk ataeah, kën vaoe na neoꞌ?”

30 Ke Konilius piun, pareꞌ soe pan, “A potan to teꞌ vavoh non manih, kuru o taanaꞌ poen to oah ee. Pa 3 kirök voh pa matanpoen pa ö nöꞌ to hinhin voh noꞌ koman iuun peöꞌ. Eöꞌ to hinhin noꞌ ka teꞌ to ohop non o ohop kakaare rakah nö maꞌ, pareꞌ sun non pa mataneoꞌ. 31 Pareꞌ soe ka neoꞌ pan, ‘Konilius, e Sosoenën to tënan en pa hin me a kiu vaꞌaus pën manih po teꞌ arus. 32 Eën se vanö ta ma teꞌ manuh vöön Jopaꞌ, kee me maꞌ e Saëmon Pitaꞌ. Eꞌ to teꞌ non pa iuun pe Saëmon, a teꞌ nonok ma moeh tah po kap purmakaöꞌ, a iuun peꞌ to eok non sinten tahiꞌ.’ 33 Ivëh, köꞌ vanö vëvëhöꞌ nös a ma teꞌ pa me maꞌ a oah, keꞌ vih rakah non pën to nö maꞌ. Emöm kurus to teꞌ nem po epep pe Sosoenën, to anoeh nem a pënton ataeah ne Sunön to heꞌ oah, sën soe ka möm.”

E Pitaꞌ to Heꞌ A Soe Koman Iuun Pe Konilius

34 E Pitaꞌ to taneo vaato en ko soe pan, “Eöꞌ to nat eoꞌ, eꞌ to teꞌ man e non pe Sosoenën to ep e non pea kurus to vatoe e no, pareꞌ hikta vih ke non a ma pah teꞌ. 35 Ivëh, ke Sosoenën to vaneah rakah e non a napan kurus, a ma teꞌ to hikta teꞌ ne o to Jiuꞌ, me o Jiuꞌ pa ö nee to vean ne poë, ko vavatet ne a taateꞌ totoopin rakah po epep peꞌ. 36 Eöm to nat e nem pa Soe Vih ne Sosoenën to vanö ke voh a napan va Israël. E Ieesuꞌ, eꞌ e Sunön pa napan kurus. Ivëh, ka manih pa ma vavaasis me a mët pe Ieesuꞌ, a ma napan to vakamöꞌ hah me ee pe Sosoenën. 37 Eöm to nat koman e nem, moaan voh e Jon to vavaasis voh en pa taateꞌ pupui, taneo no maꞌ Galiliꞌ ko nö en pa ma ö oeh kurus po Jiuꞌ. 38 A soe pamëh, eꞌ a soe pe Ieesuꞌ va Nasarët, pa ö ne Sosoenën to heꞌ voh a Tuvuh Vasioꞌ me o kikis manih pe Ieesuꞌ. Eꞌ to nö vavah pa ma vöön pa vaꞌaus me a nok vavih a ma napan varih no oraꞌ hat to miröꞌ voh, suk e Sosoenën to teꞌ vaꞌpeh me non pe Ieesuꞌ. 39 Eöꞌ, me a ma meh aposol varih to ep voh nem pa ma tah neꞌ to nonok voh non manih pa ma ö oeh po Jiuꞌ, me a vöön apuh pee Jerusalëm. Ee to ni voh poë pa kuruse keꞌ mët nën. 40 Ivëhkëk, e Sosoenën to vatoꞌ taneꞌ hah poan po vapeepe po vakön poen, keꞌ teꞌ toꞌtoꞌ e non kuru vëh. 41 A nap peo to hikta ep in e Ieesuꞌ, emöm varoe o aposol neꞌ to vaoe voh. Emöm to vaëën me voh eah pa ö neꞌ to toꞌ taneꞌ hah po vapeepe. 42 Eꞌ to soe ka möm a ö möm se vavaasis a ma napan a soe to teꞌ va non manih pan, ‘E Sosoenën to vateꞌ voh e Ieesuꞌ pa kiiki a ma hat pa nap mët me a nap toꞌtoꞌ.’ 43 A ma teꞌ vanënën soe to vavatvus soe suk voh poë pan, a napan to vaman ne pa ëhnan e Ieesuꞌ a ma hat pee neꞌ se ihan anoe këh en pee.”

O Teꞌ To Hikta Ne Pan Ee Ro Jiuꞌ, To Kon A Tuvuh Vasioꞌ

44 E Pitaꞌ to vavaato avoeꞌ e non, ka Tuvuh Vasioꞌ he kunah en maꞌ manih pa napan varih to pënton ne pa soe. 45 O Jiuꞌ varih to vaman ne to nö vaꞌpeh me maꞌ e Pitaꞌ, to pah töhkak ee pa ö ne Sosoenën to heꞌ a Tuvuh Vasioꞌ manih pa napan to hikta teꞌ ne o Jiuꞌ. 46 O Jiuꞌ to pënton raoe to vaato ne pa ma meh to, pare kë rakah ee pa ëhnan e Sosoenën. Ke Pitaꞌ soe vamanih pan, 47 “A napan varih to kon a Tuvuh Vasioꞌ, vamanih pa ö nemöm to kon vavoh. Eteh to antoen non amun raoe pa kon a tapui manih pa ruen?” 48 Ke Pitaꞌ soe ke raoe pan, “Eöm se kon a tapui pa ëhnan e Ieesuꞌ Kristo.” Ka napan hi e Pitaꞌ pan, eꞌ se teꞌ vaꞌpeh me voh non raoe, pa ta ma meh siꞌ poen.

11

E Pitaꞌ To Heꞌ A Soe Manih Jerusalëm

1 A ma aposol, me a ma teꞌ va po vaman manih Jiutiaꞌ to tënan a ö no o teꞌ to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to kon ee pa Soe Vih pe Sosoenën. 2 Ivëh, ke Pitaꞌ nö hah en Jerusalëm, ka napan varih to iu ne a taateꞌ pe a ö kokoaan, siröꞌ ee peꞌ. 3 Ee to soe pan, “Eën to nö voh nös pa iuun po teꞌ to hikta pe voh a ma ö kokoaan pee parën vaëën me raoe.”

4 Ivëh, ke Pitaꞌ vahutët ken pee pa ma tah to tavus voh pa ö neꞌ to teꞌ voh no maꞌ Jopaꞌ. 5 Eꞌ to soe pan, “Eöꞌ to hinhin voh noꞌ manih vöön Jopaꞌ, paröꞌ tata ko ep in a tah to matan va non manih po rara apuh to han kunah no maꞌ po taanaꞌ noton manuh akis, pa havin neöꞌ. 6 Eöꞌ to ep vatët, paröꞌ ep in a ma vu vönaꞌ poa to teꞌ ne, me a ma teꞌ a rarauꞌ, me a ma vönaꞌ to vavarah ne, me o növan. 7 Paröꞌ pënton a soe to soe non pan, ‘Sun ah Pitaꞌ, parën ip a paeh va pa ma tah varih ko ëën.’ 8 Ivëhkëk, eöꞌ to soe pan, ‘Apuh, ahik rakah. Eöꞌ to hikta ënëën moaan voh noꞌ a ma tah varih, suk a ma taëën poë varih to hikta teꞌ vivihan ne.’ 9 Eöꞌ to poa tënan a soe to sosoe non pan, ‘A ma moeh tah kurus ne Sosoenën to nok voh to vih e ne pa ëën, kën nat nom soe pan, eꞌ to soepip non.’ 10 A tah pamëh to kukön tanok, pareꞌ hah peah en manuh akis.

11 Ka varuꞌ vakomanih a kukön teꞌ to nö maꞌ manih peöꞌ to taneꞌ maꞌ Sisariaꞌ to nö maꞌ pa iuun nöꞌ to teꞌ noꞌ. 12 Ka Tuvuh Vasioꞌ soe ka neoꞌ a ö söꞌ koe a kokoman, ko nö me raoe. A tönim teꞌ me a paeh va Jopaꞌ to nö vaꞌpeh me ee peöꞌ manuh Sisariaꞌ. Kemöm vos, pamöm ho em pa iuun pe Konilius. 13 E Konilius to soe ken pe möm pa ö neꞌ to ep in a ankeroꞌ to sun non iuun peꞌ, ko soe ke poan pan, ‘Vanö tah teꞌ manuh Jopaꞌ keꞌ vaoe maꞌ a teꞌ vëh a ëhnaneah e Saëmon Pitaꞌ. 14 A teꞌ pamëh se heꞌ a tapaiuun pën a soe ke Sosoenën se kon hah a neöm.’ 15 Eöꞌ to taneo pa vaato ka Tuvuh Vasioꞌ kunah en maꞌ manih pee vamanih pa ö neꞌ to nok vavoh manih pea po va momoaan. 16 Ivëh, köꞌ nat hah eöꞌ pa ö ne Sunön to soe vavoh in e Jon pan, ‘E Jon to pupui a ma napan pa ruen, ivëhkëk, eöm se kon a tapui pa Tuvuh Vasioꞌ.’ 17 Eꞌ to maaka en, e Sosoenën to heꞌ en pa Tuvuh Vasioꞌ manih pa napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, ivëhkëk, ee to vaman ne e Ieesuꞌ Kristo. Eꞌ o pöh heꞌ moaan voh neꞌ to heꞌ a ra pa ö na to vaman momoaan voh. Ivëh, keöꞌ eteh to antoen noꞌ a sun pip e Sosoenën.”

18 A napan to pënton a soe pe Pitaꞌ, ko koe ee pa vavovoeak poë, pare kë varoe rakah ee pa ëhnan e Sosoenën, “Ivëh, ke Sosoenën heꞌ en pa napan to hikta ne pan ee ro Jiuꞌ pa taateꞌ panih, ko heꞌ i rea manuh pe Sosoenën pare kon o toꞌtoꞌ tamoaan.”

A Napan Va Antiök To Vaman

19 A napan va po vaman to nö vakëkëh ee pa ö nee to ip voh e Stivin. A ma meh teꞌ to rusin ee manuh pa muhin va Fonisiaꞌ, to Saëprus, me vöön Antiök, pare vavatvus e ne pa Soe Vih pe Ieesuꞌ Kristo manih po Jiuꞌ varoe. 20 Ivëhkëk, a ma meh teꞌ va po vaman, a ma teꞌ va po to Saëprus me Saëriniꞌ to nö voh manuh vöön Antiök, pare vatvus e ne pa Soe Vih pe Ieesuꞌ manih pa napan to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. 21 O kikis pe Sunön to teꞌ me non raoe, ivëh, ka nap peo rakah to vaman, pare heꞌ i rea manuh pe Ieesuꞌ.

22 A napan va po vaman varih Jerusalëm to pënton a ma tah poë varih, pare va nö ee pe Banabas manuh Antiök. 23 E Banabas to vos manuh vöön Antiök, pareꞌ ep in a ö ne Sosoenën to vaꞌaus va in a napan, pareꞌ vaeö rakah, pareꞌ kat rakah en po vaman pee pa ö nee se heꞌ tamoaan ne o toꞌtoꞌ pee manuh pe Sunön. 24 E Banabas no a taateꞌ peꞌ to vih, me eꞌ a teꞌ va po vaman, ka Tuvuh Vasioꞌ puh rakah non manih peꞌ. A napan peo rakah to vaman, pare heꞌ i rea manuh pe Sunön.

25 E Banabas to nö en manuh vöön Tasas pa vaiu e Söl. 26 Eꞌ to taum poan, pareꞌ me en maꞌ peꞌ manih vöön Antiök. Po pöh kirismas ne Banabas pen e Söl to kiu vaꞌpeh me ne a napan va po vaman varih Antiök. Ee pon to vavaasis ne a ma napan a Soe Vih pe Sunön. Manih Antiök nee to pokaꞌ momoaan voh a napan to vaman ne e Ieesuꞌ, a Napan pe Kristo.

27 A ma pah teꞌ vanënën soe to taneꞌ maꞌ Jerusalëm, pare nö maꞌ manih vöön Antiök. 28 A paeh teꞌ vanënën soe a ëhnaneah e Agabus, eꞌ to sun ka manih po kikis va pa Tuvuh Vasioꞌ, eꞌ to soe tavus a ö no o maë apuh se tavus manih po oeh kurus. E Klödius, a teꞌ sunön va Room to teꞌ non po poen no maë apuh pamëh to tavus. 29 Ivëh, ka ma napan varih to vavatet ne e Ieesuꞌ manih Antiök, soe vaonöt ee pa ö nee se vakon moniꞌ pa vaꞌaus a ma teꞌ va po vaman to teꞌ ne manuh Jiutiaꞌ. Ee to heꞌ onöt a ö nee to öt va ne. 30 Ee to nok va nën, pare vanö ee pe Banabas pen Söl me a moniꞌ manuh pa nap susunön va po kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ manuh Jiutiaꞌ.

12

A Napan Va Po Vaman To Kon Kamis

1 Manih po poen pamëh e Hëërot a teꞌ susun po Jiuꞌ to vakmis ko miröꞌ a ma pöh teꞌ va po vaman. 2 Eꞌ to heꞌ a soe, kee ip vamët ee pe Jëmis e kea pe Jon po rapis rë. 3 E Hëërot to ep in a tah pamëh no o Jiuꞌ to iu ne, pareꞌ heꞌ en pa soe vaonöt pa öt e Pitaꞌ. A tah vëh to se tanok po Poen Apuh no o Jiuꞌ to ënëën ne a taëën hikto is. 4 E Hëërot to öt e Pitaꞌ, ko vanö en peꞌ pa iuun nohnoh, ka taanaꞌ vakum teꞌ utut to teꞌ ne, ka taanaꞌ teꞌ to ut ne poë. Manih komön o pöh poen, nee to vapapanih ne murin a tönim me a paeh aoaꞌ to oah. E Hëërot to koman non a ö neꞌ se vateꞌ e Pitaꞌ po vahutët pa ö no Poen Apuh po Jiuꞌ to ënëën ne a taëën hikta is se hik. 5 E Pitaꞌ to teꞌ non pa iuun nohnoh, ko teꞌ utut ut e ne peꞌ nën. Ivëhkëk, a napan va po vaman to hinhin vatëh e ne pe Sosoenën se vaꞌaus e Pitaꞌ.

E Pitaꞌ To Këh A Iuun Nohnoh

6 O poen momoaan in a ö ne Hëërot a teꞌ sunön po Jiuꞌ se vateꞌ e Pitaꞌ po vahutët, e Pitaꞌ to koroh non topnin in a poa teꞌ utut. Eꞌ to nohtöön non po pöök uris eh, ka ma meh teꞌ utut teꞌ ne po hopaꞌ to ut ne. 7 Ka varuꞌ vakomanih a ankeroꞌ pe Sosoenën to tavus en koman iuun nohnoh, ko ëman kopös en pa ö ne Pitaꞌ to teꞌ non. Ka ankeroꞌ pamëh kunkuin en pe Pitaꞌ, pareꞌ taꞌ poan, “Sun vëvëhöꞌ ah.” Ko uris eh vëh to nohtöön non e Pitaꞌ to taihan këh en pa koren e Pitaꞌ. 8 Ka ankeroꞌ soe ke Pitaꞌ pan, “Voh o voh parën ohop a suꞌ pën.” Ke Pitaꞌ nok va en nën, keꞌ soe ke poan pan, “Ohop o ohop rë pën ko vatet maꞌ neoꞌ.” 9 Ke Pitaꞌ vatet tavus en peꞌ këh a iuun nohnoh to hikta nat non pa tah no a ankeroꞌ to nonok non manih peꞌ, eꞌ teꞌ man e non, keꞌ, ahik. Eꞌ to koman non pan, eꞌ to tata non. 10 Eꞌ Pitaꞌ pen a ankeroꞌ to oah ee pa poa teꞌ utut to ut ne o hopaꞌ vamomoaan, pare öök ee ko oah ee pa meh poa teꞌ utut to ut ne o vapöök hopaꞌ, ko öök ee po matön hopaꞌ eh vëh to taperet no na pa vöön apuh. Ko hopaꞌ pamëh taperet koman en, kee tavus ee. Ee pon to nönö vaꞌpeh nö e ne hanan, ka ankeroꞌ pamëh këh en pe Pitaꞌ ko nö en.

11 Ko kokoman pe Pitaꞌ to maaka keꞌ nat hah en pa ma tah to tanok manih peꞌ, keꞌ soe pan, “Eöꞌ to nat rakah eoꞌ, e Sosoenën to vanö vu maꞌ a ankeroꞌ peꞌ keꞌ vatvus hah këh a neoꞌ pa koren e Hëërot, me a ma tah no a napan va Jiutiaꞌ to koman ne a nok manih peöꞌ.” 12 E Pitaꞌ to maaka en pa ö neꞌ to tavus a maꞌ, ko nö en manuh pa iuun pe Mariaꞌ, e sinan e Jon Mak. A nap peo rakah to teꞌ ne pa iuun pamëh to hinhin ne. 13 E Pitaꞌ to tekteok po hopaꞌ, ka pah köövo kikiu nö maꞌ pa peret o hopaꞌ, a ëhnaneah e Rodaꞌ. 14 Eꞌ to tënan inan maꞌ e Pitaꞌ, pareꞌ vaeö rakah ko hah en pa soe vanat raoe to hikta peret o hopaꞌ. Eꞌ to nö, pareꞌ soe pan, “E Pitaꞌ e vöh mahën.” 15 Ee varuh koman iuun to soe ke poë pan, “Eën to piuk eom.” Ivëhkëk, eꞌ to eh rakah en, pareꞌ soe pan, “Pöh man rakah, e Pitaꞌ e vöh mahën.” Kee soe ke poë pan, “Eꞌ a apen Pitaꞌ nën to ep nom.”

16 Ivëhkëk, e Pitaꞌ to tekteok avoeꞌ e no maꞌ po hopaꞌ, ivëh, kee peret ko ep ee pe Pitaꞌ, ko pah vuksean rakah ee. 17 Ke Pitaꞌ vuhvuh maꞌ raoe pa koreneah, pan ee se vatotomin. Ivëh, keꞌ vahutët ken pee pa ö ne Sosoenën to vaꞌaus va in poan, keꞌ tavus këh a iuun nohnoh. E Pitaꞌ to soe ke raoe pan, “Soe ke Jëmis, me a ma meh kea pa tah vaꞌih.” E Pitaꞌ to tavus këh en pee, pareꞌ nö ke en pa meh vöön.

18 Pa pöstakah po meoh poen o teꞌ utut to vuksean, ko karë rakah ko tok rakah ee pa ö ne Pitaꞌ to koe, pare me vavaiu vah e Pitaꞌ, ko vaiihi e ne pan, “E Pitaꞌ koe nih?” 19 E Hëërot to taꞌ o teꞌ utut pa vaiu e Pitaꞌ, ivëhkëk, ee to hikta ep in e Pitaꞌ. Ivëh, ke Hëërot vateꞌ en po teꞌ utut varih to ut vahat voh ne pe Pitaꞌ po vahutët. Eꞌ to vaonöt en pa ö nee se ip vamët raoe. Vasuksuk e Hëërot to këh en pa muhin Jiutiaꞌ ko nö en pa vöön va Sisariaꞌ.

E Hëërot To Mët En

20 E Hëërot a teꞌ sunön va pa muhin Jiutiaꞌ to heve rakah non a napan va pa vöön va Taëaꞌ me pa vöön va Saëdon, a poa vöön poë varih ne Hëërot to hikta matop non. Ka napan vatönun, pare nö maꞌ pa vakamöꞌ hah me e Hëërot. Ee to iu vakum me ne e Hëërot. Ivëh, kee nö momoaan ee manuh pe Blastus, a teꞌ to matop non a iuun pe Hëërot, pan eꞌ se vaꞌaus raoe pa vamatop o vaato pee me e Hëërot. Ee to vakamöꞌ hah me e Hëërot, pare taneo ee pa kon hah a taëën manuh pa muhin ne Hëërot to matop non.

21 Ke Hëërot vateꞌ en po pöh poen, po poen pamëh neꞌ to ohop a ma ohop vih pa teꞌ sunön, pareꞌ ihoꞌ koman en pa ö ihihoꞌ peꞌ, peꞌ a teꞌ sunön, ko heꞌ a soe apuh manih pa ma napan. 22 Ka ma napan taoa maꞌ, ko soe maꞌ pan, “Eꞌ hikta teꞌ akuk non ivëh, to vavaato non, ahik, eꞌ a sosoenën.” 23 Ka varuꞌ vakomanih a ankeroꞌ pe Sosoenën to heꞌ mët en pe Hëërot, ka mët hat kon en peꞌ, suk eꞌ to hikta kë non a ëhnan e Sosoenën. Ko ves ëën poë, keꞌ mët en.

24 Ivëh, ka ma napan kon ee pa soe pe Sosoenën pa ma vöön kurus.

25 E Banabas pen Söl to vahik a kiu pee manih Jerusalëm, pare hah ee manuh vöön va Antiök. Ee to nö vaꞌpeh me ee pe Jon Mak.

13

Ee To Vateꞌ E Banabas Me E Söl, Pare Vanö Raoe Pa Nok A Kiu Vaꞌaus

1 Topnin i ra napan va po vaman varih pa vöön va Antiök, eꞌ to teꞌ non a ma teꞌ vanënën soe, me o teꞌ vavaasis. E Banabas, ke Simeon a meh ëhnaneah Niker, me e Lusius va pa vöön Saëriniꞌ, ke Manaën, a teꞌ poan a teꞌ sunön e Hëërot, me e Söl. 2 Ee to teꞌ ne pa taateꞌ hin me vapenpen in a taëën. Ka Tuvuh Vasioꞌ soe ke raoe pan, “Eöm se vateꞌ e Banabas pen Söl pa kiu vëh nöꞌ to vaoe voh raoe pa nok.” 3 Ivëh, kee vapenpen e ne pa taëën, pare hinhin ne ko vahoꞌ a koreere manih pe Banabas pen Söl, ko vanö ee pee pon.

E Banabas pen Söl To Heꞌ A Soe Vih Manih Pa To Saëprus

4 A Tuvuh Vasioꞌ to heꞌ kokoman e Banabas pen Söl, kee nö ne manuh vöön Selusiaꞌ to teꞌ non sinten tahiꞌ. Manih Selusiaꞌ ee pon to tok po paröꞌ, pare nö ee pa to Saëprus. 5 Ee to vos ee vöön Salamis, pare ho ee pa iuun hinhin soneꞌ po Jiuꞌ, pare vatvus ee pa soe pe Sosoenën. E Jon Mak to nö vaꞌpeh me raoe, pareꞌ vaꞌaus non raoe pa nok a kiu.

6 Ee to vatvi vahik ee pa to Saëprus, pare vos ee vöön Pafos. Manih Pafos ee to ep in a pah teꞌ to pikpiuk non pan, eꞌ a teꞌ vanënën soe, eꞌ a to Jiuꞌ, a ëhnaneah e Bajisas. Eꞌ a teꞌ nonok ëtoꞌ. 7 Eꞌ to teꞌ vaꞌpeh me non a teꞌ susun pa kaman, a ëhnaneah e Sergius Pölus. E Sergius Pölus a teꞌ nat, ko teꞌ me non o kokoman vih, pareꞌ vaoe en maꞌ pe Banabas pen Söl, eꞌ to iu pënton non pa soe pe Sosoenën. 8 Ivëhkëk, e Bajisas a meh ëhnaneah ‘e Elimas’, po to Grik, eꞌ to iu vöknah non o vavaasis pe Banabas pen Söl pa ö neꞌ se rëh ke o vaman pe Sergius Pölus keꞌ koe a vaman e Ieesuꞌ. 9 Ke Söl, a meh ëhnaneah e Pöl to puh rakah non pa Tuvuh Vasioꞌ to kuteꞌ rakah non pe Elimas, pareꞌ soe pan, 10 “E susun po oraꞌ hat to teꞌ non pën, kën teꞌ nom pa taateꞌ piuk, a taateꞌ vih totoopin nën to rës e nom, parën mimiröꞌ nom o iu vih pe Sosoenën. Eën pöꞌ to hikta iu rakah nom a taateꞌ vih pamëh? 11 E Sosoenën se vakmis a oah taneo non varuꞌ vamanih, eën se kehoꞌ voh eom pa ma siꞌ poen.” E Pöl to soe va nën, ka varuꞌ vakomanih a matan e Elimas to ununöh en, keꞌ ep vapopoen en. Keꞌ vaiu vah non ta teꞌ se öt pa koreneah, pareꞌ me vataare poan a hanan. 12 E voe susun va pa kaman to ep in a tah vaꞌih to tavus, ko töhkak po vavaasis vih va pe Sunön, pareꞌ vaman en pe Sunön.

E Banabas Pen Söl To Heꞌ A Soe Vih Manih Antiök Va Pa Muhin Va Pisidiaꞌ

13 E Pöl me a ma teꞌ nee to pët nönö vah ne, to këh ee pa vöön Pafos, pare tok po paröꞌ ko nö ee Perga pa muhin va Pamfiliaꞌ. Ke Jon Mak këh en pee Pamfiliaꞌ ko nö hah en Jerusalëm. 14 Ee to nö pet ee, to këh ee pa vöön Perga ko nö, pare vos ee vöön Antiök pa muhin va Pisidiaꞌ. Ko Poen Apaapo nee to ho pa iuun hinhin soneꞌ po Jiuꞌ, pare ihoꞌ e ne. 15 Ee to ëh a pah ö po Vavaasis pe Mosës, me a ma kiun po teꞌ vanënën soe, ke susun va pa iuun hinhin soneꞌ hi e Pöl pen Banabas ko soe pan, “Poa kea, emöm to iu a no neöm se heꞌ a soe va pa vaeh o vaman pemöm.”

16 Ke Pöl kë a koren ko sun pareꞌ soe pan, “Eöm a napan va Israël, me a ma meh napan varih to vasunön nem e Sosoenën, pënton a neöꞌ öm. 17 E Sosoenën to eöꞌ a kën sipuura a napan va Israël to teꞌ voh ne a nap aun manih pa muhin va Isip, ke Sosoenën vapeo rakah en pee. E Sosoenën po kikis apuh koman peꞌ, eꞌ to me tavus këh maꞌ raoe a muhin va Isip. 18 Ka manih pa moeh upin po 40 kirismas a napan va Israël to vatösoe voh i ne e Sosoenën, ivëhkëk, eꞌ to iu vaꞌaus avoeꞌ voh e non pee. 19 Eꞌ to ip vamët, ko miröꞌ o tönim me o pöök vuteꞌ pa ma vöön va Keenan, pareꞌ heꞌ en pa napan peꞌ, a napan va Israël po oeh kurus pee. Eꞌ to kon a napan va Israël o 450 kirismas pa vaneah o oeh avoes va Keenan.

20 Vasuksuk neꞌ to vasun a ma teꞌ susunön to matop me a kiiki a pop pa napan va Israël. A taateꞌ pamëh to nö maꞌ, ko öök pa ö ne Samuël a teꞌ vanënën soe to teꞌ non a teꞌ sunön pee.

21 E Pöl to vaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “Po poen no a napan va Israël to hin a teꞌ sunön pa matop raoe, e Sosoenën to heꞌ raoe e Söl, e sunaiꞌ e Kis. Eꞌ a teꞌ va po vuteꞌ pe Bënjamin. Eꞌ to teꞌ non a teꞌ sunön pee po 40 kirismas. 22 E Sosoenën to vahik en pe Söl këh a tasun, pareꞌ vateꞌ varuꞌ en pe Devit a teꞌ sunön pa matop a napan va Israël. E Sosoenën to soe ke ra napan pan, ‘E Devit e sunaiꞌ Jësiꞌ, eꞌ a teꞌ nöꞌ to iu rakah noꞌ. Eꞌ se nok a ma tah pa ö nöꞌ to iu va noꞌ.’ 23 E Ieesuꞌ a teꞌ va po vuteꞌ pe Devit, ke Ieesuꞌ a teꞌ ne Sosoenën to vateꞌ voh eah pa kon hah a napan va Israël vamanih pa ö ne Sosoenën to soe vaman vavoh.

24 E Pöl to vaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “E Ieesuꞌ to meꞌ voh e non pa taneo a kiu peꞌ, e Jon he vanënën ke non pa napan va Israël pa ö se panih a ma taateꞌ hat pee, ko vatet a taateꞌ vih, kee pupui raoe. 25 A siꞌ ö hat ke Jon vahik en pa kiu, peꞌ pareꞌ soe ke ra napan pan, ‘Eöm koman nem pan, eöꞌ eteh? Eꞌ hikta teꞌ non pan, eöꞌ ivëh nöm to anoeh voh e nem. Ivëhkëk, pënton öm. A pah teꞌ se suk maꞌ neoꞌ, eöꞌ hikta vih onöt noꞌ pa vaꞌaus eah pa ihan o uris vëh pa poa suꞌ peꞌ.’

26 E Pöl to vaato avoeꞌ e non ko soe pan, “Ea a ma napan va Israël, ea o pus koaꞌ pe Abraham, me eöm a ma meh upöm teꞌ to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ to vasunön nem e Sosoenën, a soe pe Sosoenën to teꞌ va non manih pa Soe Vih to soe ka ra, pan e Ieesuꞌ to hehe a ra. 27 O teꞌ susun to teꞌ ne Jerusalëm, me a ma napan to hikta nat voh ne a ö ne Ieesuꞌ se kon hah a ra, pare hikta maaka ne a soe voh po teꞌ vanënën soe vëh nee to ëhëh ne po Poen Apaapo. Ee to vateꞌ poë po vahutët ka tah pamëh to vapuh en pa soe voh po teꞌ vanënën soe. 28 Ee to hikta taum ro ta hat manih peꞌ, nee se voh ip vamët suk poë, ivëh, kee hin a teꞌ susun e Paëlat a ö nee se ip vamët poë. 29 Ee to nok vahik ee pa ma tah pa ö no teꞌ vanënën soe to kiun suk vavoh manih po Puk Vapenpen. Ee to vöknah këh a kuruse, pare pe ee peꞌ po vapeepe. 30 Ivëhkëk, e Sosoenën to vatoꞌtoꞌ taneꞌ hah poan po vapeepe. 31 A ma poen peo, neꞌ to tavus hah a napan varih neꞌ to taneꞌ me voh maꞌ Galiliꞌ, ko öök maꞌ Jerusalëm. Ee a ma napan to ep voh ne a ma tah poë varih, pare vatvus ne a soe manih pa napan va Israël.

32-33 E Pöl to vaato avoeꞌ e non pareꞌ soe pan, “Ivëh, kemöm teꞌ nem pa heꞌ a Soe Vih manih peöm. A ma tah varih moaan voh ne Sosoenën to soe vaman voh a ö neꞌ se heꞌ e sipuura, kuru vëh e Sosoenën to heꞌ en pe Ieesuꞌ manih pea a ma pus koaꞌ pee. Eꞌ o heꞌ pe Sosoenën manih pea, suk eꞌ to sun hah ko teꞌ toꞌtoꞌ e non. E Sosoenën to vatoꞌtoꞌ taneꞌ hah e Ieesuꞌ po vapeepe, pa ö no Puk Vaëhëh to kiun va non pan,

‘Eën e koaꞌ peöꞌ,

kuru eöꞌ e tamömah.’ Sng 2:7

34 E Sosoenën to sosoe suk non a ö neꞌ to vatoꞌ hah Ieesuꞌ pan, eꞌ se vatoꞌ poan keꞌ hikta se mët hah non ko koa. Pareꞌ soe pan,

‘Eöꞌ to tapui a neöm,

paröꞌ heꞌ a ma tah vihvih moaan voh nöꞌ to soe voh a ö söꞌ heꞌ e Devit,

köm se ep ko vaman rakah.’ Ais 55:3

35 Ka manih po meoh Vaëhëh e Sosoenën to soe vamanih pan,

‘Eën se nat nom anoe a teꞌ vivihan pën,

keꞌ koaꞌ koman o vapeepe.’ Sng 16:10

36 E Pöl to vavaato avoeꞌ e non, pareꞌ soe pan, “E Devit to vavatet voh non o iu pe Sosoenën, ko mët en, kee pe poë havin a ma supnaiꞌ peꞌ, keꞌ koa en koman koveꞌ. 37 Ivëhkëk, a teꞌ vëh ne Sosoenën to vatoꞌ taneꞌ po vapeepe, eꞌ to hikta koa voh. 38-39 Ivëh, kën kea, eöm se nat vavih va nem manih pan, e Ieesuꞌ a paeh varoe se ihan anoe a ma hat pa napan kurus pa ö nee se vaman ne poë, kee vakamöꞌ me e Sosoenën keꞌ pokaꞌ raoe o teꞌ totoopin. Ivëhkëk, o Vavaasis pe Mosës to hikta onöt non a ihan anoe a ma hat peöm, köm teꞌ nem a ma teꞌ totoopin. 40 Ivëh, köm se matop nem a tah pamëh tomeꞌ tavus a neöm vamanih pa ö no o teꞌ vanënën soe to soe vavoh. Ee to soe vavoh manih pan,

41 ‘Eöm a ma teꞌ varih to vavovoeak me vapikpiuk nem e Sosoenën,

eöm se matop nem.

A kiu vëh nöꞌ to nonok noꞌ manih po poen nöm to teꞌ toꞌtoꞌ nem,

a teꞌ se keh soe vamaaka ro ken peöm pa ma tah nöꞌ to nonok noꞌ,

eꞌ a ma tah varih nöm se keh koe a vaman,

eöm se mët em.’ ” Hab 1:5

42 E Pöl pen Banabas to tavus këh ee pa iuun hinhin soneꞌ po Jiuꞌ, ka ma teꞌ nö maꞌ, pare soe ke raoe pan, “Po moeh Poen Apaapo eöm se nö maꞌ paröm soe vamaaka hah ka möm a ma soe varih nöm to soe ka möm ko vapet o vavaasis pamëh.” 43 A ma napan to tavus vahik ee, pare suk ee pe Pöl pen Banabas. Ka ma napan varih ee o Jiuꞌ, me a ma teꞌ varih to hikta teꞌ pan ee ro Jiuꞌ to panih, ko vavatet ne a ma taateꞌ po Jiuꞌ. E Pöl pen Banabas to vakikis ne raoe pan, ee se teꞌ tamoaan ne paan o ururuan pe Sosoenën.

44 Po meoh Poen Apaapo a napan kurus va pa vöön pamëh, to nö ee maꞌ pa pënton a soe pe Sosoenën. 45 Ivëhkëk, o Jiuꞌ varih to hikta vaman ne to ep a nap peo rakah to tönun maꞌ ko kokoman pee hikta teꞌ vih non. Ee to punöꞌ rakah e ne pa vöknah a soe pe Sosoenën, pare soe pan, e Pöl to pikpiuk e non. 46 Ivëhpëhkëk, e Pöl pen Banabas to eh rakah ee ko soe pan, “O man, emöm se voh heꞌ momoaan a neöm a soe pe Sosoenën, ivëhkëk, eöm to heꞌ tonun voh a soe pamëh. Keꞌ teꞌ va non manih peöm to hikta onöt nem a kon o toꞌtoꞌ tamoaan. Ivëh, kemöm se këh em peöm, pamöm nö em po meoh upöm napan to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ pa heꞌ raoe a soe. 47 E Apuh to soe ka möm pan,

‘Eöꞌ to vahoꞌ a oah vamanih po ëman to vovoh ke non a napan,

kën se vaꞌaus a ma meoh upöm napan to hikta teꞌ ne o Jiuꞌ va pa meh vöön manih po oeh kurus,

ke Sosoenën se kon hah raoe.’ ” Ais 49:6

48 A ma napan to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to pënton a soe pamëh ko kokoman pee pah vih rakah en. Kee vaeö rakah ne a Soe Vih pe Sosoenën to ruk raoe, suk e Sosoenën to eöꞌ raoe, kee tavus ee a napan va po vaman to kon o toꞌtoꞌ tamoaan. 49 Ka napan varih pa muhin pamëh, kon kurus ee pa soe pe Sunön. 50 Ivëhkëk, o Jiuꞌ varih to hikta vaman ne to kunkuin ee po kokoman po teꞌ susunön varih vöön me ro köövo susunön varih to vaman ne a taateꞌ po Jiuꞌ, kee vakihat me ee pe Pöl pen Banabas. Pare veo tavus këh ee pee pa vöön pee. 51 Ivëh, ke Pöl pen Banabas sisinuh ee po kusan vëh pa moeere pa matan a napan to vatösoe ne manih vöön Antiök. Pare këh ee pa vöön pamëh, ko nö pet ee manuh vöön Aëkoniam. 52 Ivëhkëk, ka ma teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ manih vöön Antiök, teꞌ rakah me e ne po vaeö, suk a Tuvuh Vasioꞌ to puh non pee.

14

E Pöl Pen Banabas To Heꞌ A Soe Manih Vöön Aëkoniam

1 Manih vöön Aëkoniam e Pöl pen Banabas to ho pa iuun hinhin soneꞌ po Jiuꞌ vamanih pa ö nee to nonok tamoaan va ne. Ee to ho, pare vatvus vavih rakah ee pa soe pon, ko Jiuꞌ peo me o meoh upöm teꞌ peo to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to pah vaman suntan rakah ee. 2 Ivëhkëk, o upöm Jiuꞌ varih to hikta vaman ne to kunkuin ee po kokoman po meoh upöm teꞌ to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, kee rës e ne pa napan varih to vaman voh ee. 3 E Pöl pen Banabas to teꞌ varë ee manih vöön Aëkoniam, pare teꞌ eh rakah e ne pa vavaasis a Soe Vih va pe Ieesuꞌ. E Sunön to vataare o kikis peꞌ manih pa koreere pon pa nok a ma tah vatoksean vamanih, peꞌ to vataare non o heꞌ vih peꞌ to teꞌ man rakah e non. 4 A napan varih koman a vöön pamëh to taki ee po pöök vakum. A ma upöm teꞌ to nö vaꞌpeh me o aposol, ka ma meh nö manih po Jiuꞌ to hikta vaman ne.

5 A napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to teꞌ vaꞌpeh me ne o Jiuꞌ, me a nap susunön to vapöh kokoman ee pa tösvös e Pöl pen e Banabas. 6 E Pöl pen e Banabas to nat in a tah pamëh, ko rusin ee manuh vöön va Listraꞌ, me Derbeꞌ koman a muhin Laëkoniaꞌ, me a ma meh vöön to teꞌ vatët ne pa poa vöön poë varih. 7 Ee to vavaasis e ne pa Soe Vih koman a ma vöön poë varih.

E Pöl Pen Banabas To Kiu Manih Vöön Listraꞌ Me Derbeꞌ

8 A teꞌ tënkun mon to teꞌ non manih vöön Listraꞌ, taneo voh no maꞌ po poen neꞌ to koaꞌ maꞌ, eꞌ to hikta nönö vah non. 9 Eꞌ to ihoꞌ non, pareꞌ pënton non e Pöl to vavaato non. E Pöl to ep in a teꞌ pamëh no vaman peꞌ to antoen e non pa vavih poan. Ivëh, keꞌ kuteꞌ totoopin rakah e na manuh pa teꞌ pamëh, 10 pareꞌ soe vaꞌpuh rakah en pan, “Sun ah, ko putot a poa momah.” Ka teꞌ pamëh sun ko putot a poa mon eah, ko taneo en pa nö.

11 Ka ma napan to ep a tah vëh ne Pöl to nok, pare kokoeꞌ po to va Laëkoniaꞌ pan, “A ma sosoenën varih to matan va ne manih pa ma teꞌ, to kunah maꞌ manih pea.” 12 Ee to vëhnan e Banabas e Sus,* ke Pöl nee to vëhnan poë e Hëmis,† suk eꞌeꞌ to vavaato vu non. 13 A teꞌ ësës heꞌ pe sosoenën Sus no a iuun hinhin peꞌ to teꞌ tavus këh e non pa vöön, to teꞌ maꞌ a ma purmakaöꞌ oeteꞌ vaꞌpeh me a ma opop manuh po hopaꞌ in a iuun hinhin. Eꞌ me a ma napan to iu ip ne a vönaꞌ, pare ës ko kë a ëhnan e Pöl pen Banabas.

14 E Banabas pen Pöl to tënan ee pa tah no a napan to iu nok ne manih pee pon, pare kukurus a ma ohop pee, suk ee to rës e ne pa ö no a napan se kë a ëhnëëre, pare vaveo topnin a napan ko to vaꞌpuh pa matëëre ko soe pan, 15 “Kën kea, suk ataeah, köm nok vamanih? Emöm akuk kuru o teꞌ to teꞌ va e nem peöm. Emöm to teꞌ nem manih pa vatvus a Soe Vih, pan eöm se heꞌ tonun in na a ma sosoenën vapikpiuk ko nö maꞌ manih pe Sosoenën vamaman teꞌteꞌ tamoaan vëh to nok voh a akis, me o oeh, me a tahiꞌ, me a ma tah varih to teꞌ hop ne nën. 16 Moaan voh e Sosoenën to varakah voh a ma napan, kee vatet ee pa ma iu koman pee. 17 Ivëhkëk, tamoaan neꞌ to nonok non a taateꞌ vih pa ma tah vih neꞌ to heꞌheꞌ a rora to vataare non o iu peꞌ manih pea. Eꞌ to vavanö ka no maꞌ ra a uhön pa vapu vavih a ma taëën pea po poen neꞌ to iu non. Pareꞌ heꞌheꞌ tamoaan a rora o vaeö apuh peꞌ.” 18 A ma soepip pe Pöl pen Banabas pa kë a ëhnëëre to örakuk en. A napan to iu avoeꞌ e ne pa ip o vönaꞌ, ko ës ke raoe pon. E Pöl pen Banabas to vasosöë me ra napan, kee hikta ës o vönaꞌ.

19 Ivëhkëk, a ma pah to Jiuꞌ va vöön Antiök va pa muhin Pisidiaꞌ me vöön Aëkoniam to taneꞌ maꞌ nën, ko nö maꞌ manih vöön Listraꞌ, pare vamanman a napan pa ö nee se tösvös ee pe Pöl. A napan to ip e Pöl, ko rëh tavus këh ee peꞌ pa vöön, to koman ne pan, eꞌ to mët en. 20 Ivëhkëk, o teꞌ va po vaman to tönun suk e ne peꞌ. Ka sionineah tahah maꞌ, keꞌ sun kee vos ee manuh vöön. Po meoh poen e Pöl pen Banabas to nö ee manuh vöön Derbeꞌ.

E Pöl Pen E Banabas To Hah Manuh Antiök Va Siriaꞌ

21 E Pöl pen e Banabas to vatvus ee pa Soe Vih manih vöön Derbeꞌ ka nap peo rakah to tavus a ma teꞌ va po vaman. Ivëh, kee nö hah ee Listraꞌ, Aëkoniam, me a vöön Antiök va Pisidiaꞌ. 22 Ee pon to nö pa vaeh hah o vaman pa napan pan, ee se koe a anoe a soe pe Ieesuꞌ moaan voh nee to pënton, ko vaman. Ee to soe ke raoe pan, “Eöm se taum a ma punis peo pa ö nöm se iu ho nem pa Matop Vih pe Sosoenën.” 23 Ee to vavateꞌ nö a ma teꞌ to vovoh ke ne a ma napan va po vaman manih koman a ma vöön. A ma meh poen nee to hinhin ne, pare vapenpen ne pa taëën marën a kë a ëhnan e Sosoenën. Ee to hinhin ke ne a ma teꞌ poë varih, pare vahoꞌ a koreere manih pee, pan e Sunön se vaeh raoe pa matop a kiu peꞌ manih topnin a napan. 24 E Pöl pen Banabas to koe manih pa muhin va Pisidiaꞌ, ko tavus ee pa muhin va Pamfiliaꞌ. 25 Ee pon to vatvus a soe manih vöön Pergaꞌ, ko vahik nën, pare kunah ee manuh vöön Ataliaꞌ. 26 Manih Ataliaꞌ ee pon to tok po paröꞌ, ko hah ee manuh pa vöön Antiök pa muhin va Sisariaꞌ. A vöön pamëh moaan voh no a napan to hinhin ke ne raoe, pan e Sosoenën se ururuan me vaeh raoe pon pa vatvus a soe peꞌ. 27 Ee pon to vos hah manuh vöön Antiök pa muhin va Sisariaꞌ, ko ununun o kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ, ko hutët ke raoe a ö ne Sosoenën to vataare koe a koreneah manih pee pon, me a ö neꞌ to vamaaka va in o kokoman po teꞌ to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to hikta vaman voh ne kee tavus ee o teꞌ va po vaman manih pa Soe Vih pe Ieesuꞌ Kristo. 28 Ee to teꞌ varë me ee pa ma teꞌ va po vaman manih vöön Antiök pa muhin va Siriaꞌ.

15

O Vakum Apuh No A Napan To Öt Manih Jerusalëm

1 A ma pah teꞌ to taneꞌ maꞌ muhin Jiutiaꞌ, ko nö manuh Antiök, pare taneo pa vavaasis a ma teꞌ varih to vaman voh ee pe Ieesuꞌ pan, “Eöm to hikta onöt nem a ö ne Sosoenën se kon hah a neöm, pa ö söm hikta vatet a taateꞌ va pa pe a ö kokoaan vamanih pa ö no o Vavaasis pe Mosës to soe va non.” 2 Ivëh, ke Pöl pen e Banabas heve ov ee pee, pare vasosoëri me raoe, suk a tah pamëh. Ivëh, ke Pöl pen e Banabas koman ee pa ö nee se nö me a ma meh teꞌ va po vaman va Antiök manuh Jerusalëm pa ep a ma aposol, me a nap susunön va po rotuꞌ, kee vasoe suk a taateꞌ va pa pe a ö kokoaan. 3 A napan va po vaman to vanö raoe, kee koe topnin a muhin Fonisiaꞌ, me Samëriaꞌ. Ee to hutët nö ke ra napan va po vaman a ö no teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to vaman ne Ieesuꞌ ko panih a ma taateꞌ hat pee, ko heꞌ rea manuh pe Sosoenën. A tah vëh to heꞌ vaeö rakah en pee. 4 Ee to vos manuh Jerusalëm, ka nap susunön va po rotuꞌ, me o aposol, me o teꞌ va po vaman to vaeö rakah ee. E Pöl pen e Banabas to soe ke raoe a ma tah ne Sosoenën to nok koe po kikis peꞌ manih pa koreere pon.

5 Ivëhkëk, a ma pah teꞌ va po vaman to teꞌ hop ne po kum po Parësiꞌ to sun ko soe pan, “O teꞌ va po vaman to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, ee se këk peepe a ma ö kokoaan pee, pare pah vatet poꞌ o Vavaasis pe Mosës.”

6 Ivëh, ko aposol me a nap susunön va po rotuꞌ to vatönun ee pa vahutët suk a soe pamëh. 7 Ee to vahutët varë rakah ee ke Pitaꞌ sun, pareꞌ soe pan, “Kën kea peöꞌ, eöm to nat voh em pe Sosoenën to vateꞌ voh a neöꞌ topnin neöm pa vatvus a Soe Vih manih po teꞌ to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, kee pënton pare vaman. 8 E Sosoenën to nat e non po kokoman po teꞌ kurus, ivëh, keꞌ vataare en pea pa ö neꞌ to eöꞌ o teꞌ to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ po poen neꞌ to vanö maꞌ a Tuvuh Vasioꞌ peꞌ, manih pee vamanih pa ö neꞌ to nok vavoh ka ra. 9 Eꞌ to hikta nok vakëkëh voh a ra me ee. Keꞌ to ihan anoe a ma hat pee, suk ee to vaman ne. 10 Suk ataeah poꞌ, köm punöꞌ nem e Sosoenën pa ö nöm to vahoꞌ nem a punis va pa taateꞌ va pa pe a ö kokoaan manih pa ma teꞌ to vaman voh ee. Moaan voh a kën sipuura me ea to hikta onöt no a teꞌ a punis vëh. 11 Ahik, ea to vaman varuꞌ no, ko ururuan pe Ieesuꞌ e Sunön ivëh, to kon hah a ra. Keꞌe me, ne Sosoenën to kon hah raoe po ururuan pe Ieesuꞌ.”

12 A napan varih to vakum ne to pënton a ma tah ne Pöl pen Banabas to soe tavus a ma tah vatoksean, me a ma vëknöm ne Sosoenën to nok koe manih pee pon, po teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. 13 Ee to vahik vaato ee pon ke Jëmis soe pan, “Kën kea, pënton a neoꞌ öm. 14 E Saëmon Pitaꞌ to soe vamaaka ka ra a ö ne Sosoenën to kon hah o teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, kee tavus ee a ma teꞌ koman pe Sosoenën. 15 Ivëh, ka soe pe Saëmon Pitaꞌ to teꞌ vatoe me e non pa soe voh po teꞌ vanënën soe, pa ö nee to kiun vavoh po Puk Vapenpen pan,

16 “Sunön to soe pan,

‘Amot eöꞌ se hah maꞌ,

paröꞌ vateꞌ hah a matop pe Devit vëh to tapeat voh en.

A tah pamëh to hat voh,

amot nöꞌ se hah maꞌ, paröꞌ eok hah a matop pe Devit,

ko vateꞌ hah a matop pamëh.

17 Ivëh, ko Jiuꞌ nee to këh voh to hikta vaman ne,

se vaiu ee peöꞌ e Sunön pee,

pare tavus ee a ma napan koman peöꞌ.

Ko teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to vaman,

ko vatet a neoꞌ,

eöꞌ se pokaꞌ raoe a ma koaꞌ peöꞌ.’

18 A soe pamëh ne Sunön to soe,

suk eꞌ to nat momoaan voh e non pa tah neꞌ se nok.” Amo 9:11-12

19 E Jëmis to soe pet pan, “Eꞌ vaꞌih o kokoman peöꞌ. Ea se nat no vëhvaꞌ o teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, ko heꞌ rea manuh pe Sosoenën. 20 Ea pëh se kiun ke raoe to kiun to soe vamaaka non raoe a ö se nat ne ënëën ne a ma taëën to hikta vih non, suk a ma tah nee to heꞌheꞌ ne vamanih po heꞌ manuh pa ma tah nöꞌnës, pare vahik a taateꞌ rëhrëh. Ee se nat ne ënëën ne a ma vönaꞌ nee to takon me o eraꞌ in a vönaꞌ, 21 suk o Vavaasis pe Mosës na to ëhëh tamoaan voh e no, ko pënton voh e no peꞌ pa ma vöön kurus, me koman a ma iuun hinhin soneꞌ po Poen Apaapo.”

Ee To Vanö O Kiun manuh Po Upöm Teꞌ To Hikta Teꞌ Ne Pan Ee Ro Jiuꞌ To Vaman Ne

22 Ivëh, ko aposol, me a nap susunön va po kum teꞌ varih to vaman ne e Iessuꞌ, me a ma meh napan va po vaman to vakum, pare vateꞌ a ma teꞌ se nö manuh vöön Antiök vaꞌpeh me e Pöl pen Banabas. Ee to vateꞌ e Jiutas a meh ëhnaneah e Basabas, ka meh teꞌ, a ëhnaneah e Saëlas. Ee a poa teꞌ no a napan va po vaman to ta rakah ne sih. 23 Ee to vanö raoe me o kiun to soe va non manih pan,

“Emöm, o aposol, me a nap susunön varih a kën kea peöm, to vanö nös a soe vavihvih pemöm manuh peöm, a ma teꞌ varih to hikta teꞌ nem pan eöm o Jiuꞌ to tavus a ma teꞌ va po vaman, ko teꞌ nem vöön va Antiök, me a muhin va Siriaꞌ me Silisiaꞌ.

24 Emöm to pënton nem, pan a ma teꞌ va po vakum pemöm to nö nös pare heꞌ a neöm a punis pa ma tah nee to soe köm tënan. Ivëhkëk, emöm varih to hikta soe vaonöt voh nös raoe pa nok a tah pamëh. 25 Emöm to pënton a tah vaꞌih, pamöm vakum ko vaonöt a ö möm se kon ta poa teꞌ, ko vanö vaꞌpeh me nös e Pöl pen Banabas pa ep peöm. 26 Ee pon to hikta nanaöp ne a mët, suk a kiu vëh pa vatvus a Soe Vih pe Ieesuꞌ Kristo, eꞌ Apuh pea. 27 Ivëh, kemöm vanö nös e Jiutas pen Saëlas, pan ee se soe koman ka neöm a ma tah nemöm to vahutët in ko kiun ka nös neöm. 28 A Tuvuh Vasioꞌ to teꞌ vaꞌpeh me a no möm, ivëh, kemöm hikta se heꞌ punis a nem neöm. A taateꞌ varoe vëh nöm se vatet.

29 Eöm se nat nem ënëën nem o vönaꞌ varih nee to ip marën a heꞌ vamanih po heꞌ manih po tah nöꞌnës, me a kaak o eraꞌ, me a ëën o vönaꞌ nee to takon. Paröm vahik a taateꞌ rëhrëh. Ka pop peöm se teꞌ vavih non pa ö nöm se vahik a ma taateꞌ hat poë varih. Eꞌ kuru vaꞌih to hik en. Vih rakah non.”

30 A ma nap susunön va po rotuꞌ to vanö ee pee manuh vöön Antiök, kee vos pare vakum me a napan va po vaman, ko heꞌ ee pee po kiun. 31 A napan to vaeö rakah pa ö nee to ëh o kiun me a ma soe va pa vaeh o vaman pee. 32 E Jiutas pen Saëlas a poa teꞌ vanënën soe, ivëh, kee teꞌ e ne pa heꞌ a ma soe marën a vaꞌaus me vaeh o vaman pa ma napan. 33-34 Ee pon to teꞌ varë me ee pa napan manih vöön Antiök, ka napan vanö ee pee me o kokoman tö manuh pa vöön pee. Ivëhkëk, e Saëlas to hikta nö, eꞌ to teꞌ e non manih vöön Antiök. 35 E Pöl pen e Banabas to teꞌ me e ne manih vöön Antiök to kiu vaꞌpeh me ne a ma napan pa heꞌ a Soe Vih pe Ieesuꞌ, me a vavaasis a ma napan.

E Pöl Pen E Banabas To Vaheheve Ko Vakëh

36 A ma poen to oah ee ke Pöl soe ke Banabas pan, “Ea poꞌ se nö hah manuh pa ma vöön kurus moaan voh na to heꞌ a Soe Vih pe Ieesuꞌ manih pa napan. Para ep pa ö no a napan to teꞌ vah va ne manih po vaman pee.” 37 E Banabas to iu non e Jon Mak nee se nö vaꞌpeh. 38 Ivëhkëk, e Pöl to hikta koman non a me e Jon Mak, suk e Jon Mak to hahrom voh, ko hikta teꞌ vaꞌpeh moaan me non raoe pa nok a kiu. Eꞌ to këh hah voh raoe manih Pamfiliaꞌ. 39 E Pöl pen Banabas to vaato vaheve, suk ee pa ö pamëh ko vakëh poꞌ ee pon. Ke Banabas nö vaꞌpeh me en pe Jon Mak to tok po paröꞌ, pare nö ee pa To Saëprus. 40 Ke Pöl kon en pe Saëlas, kee teꞌ vaꞌpeh e ne pon. Ka napan va po vaman vanö raoe, pare soe pan, “O ururuan pe Sunön se teꞌ vaꞌpeh me a no neöm pom.” 41 E Pöl pen Saëlas to koe manuh pa ma pah vöön koman a muhin Siriaꞌ me Silisiaꞌ, ko vaeh hah nö ne o vaman pa ma napan va po vaman to teꞌ ne pa ma vöön poë varih.

16

E Timotiꞌ Pen Pöl To Nö Vaꞌpeh Me e Saëlas

1 E Pöl to vos en manuh vöön Derbeꞌ, pareꞌ oah pet en Listraꞌ. A teꞌ va po vaman to teꞌ non nën a ëhnaneah e Timotiꞌ. E sinaneah e köövo va po vaman, eꞌ a mu Jiuꞌ, ivëhkëk, e tamaneah a voe va Grik. 2 A napan va po vaman varih vöön Listraꞌ, me manih Aëkoniam, to vahutët suk ne a taateꞌ pe Timotiꞌ ko soe pan, “Eꞌ a teꞌ no a taateꞌ peꞌ to vih.” 3 Ivëh, ke Pöl iu e non pe Timotiꞌ se nö vaꞌpeh me poan, pan ee se pët vatvus ne a Soe Vih. Ivëhkëk, e Pöl to kokoman non pan, o Jiuꞌ to teꞌ ne pa muhin pamëh se koe ee pa pënton a Soe Vih pamëh, suk ee to nat e ne pan, e Timotiꞌ to hikta pe a ö kokoaan pa sionineah peꞌ e tamaneah eꞌ a voe va Grik.* Ivëh, ke Pöl pe a ö kokoaan pa sionin e Timotiꞌ. 4 Ee to vovos ee pa ma vöön, ko heꞌ ee po kiun vëh no aposol me ra nap susunön varih Jerusalëm to kiun va maꞌ. Pare taꞌ raoe pan, “Eöm se vavatet rakah nem a ma soepip varih nöm to ëh manih po kiun vëh.” 5 Ivëh, ka napan va po vaman to pënton, ko vaman pee pah kikis nö e non, ka peo pee pepeah nö e ne.

E Pöl To Tatarep A Teꞌ Va Mësadoniaꞌ

6 Ee to koe ee manih pa topnin a muhin va Frigiaꞌ me Galesiaꞌ, ka Tuvuh Vasioꞌ soepip en pee pa vatvus a Soe Vih manih pa muhin va Esiaꞌ. 7 Ko poen nee to öök ee manuh topnin a muhin va Misiaꞌ, pare iu nö ne pa muhin va Bitiniaꞌ, ivëhkëk, a Tuvuh Vasioꞌ pe Ieesuꞌ to soepip en pee pa nö. 8 Ivëh, kee nö koe ee pa muhin va Misiaꞌ, pare kunah koe ee manuh vöön Troas to teꞌ non sinten tahiꞌ. 9 Pa popoen ne Pöl to tatarep, ko ep in a teꞌ va Mësadoniaꞌ to sun non pa mataneah, pareꞌ hinhin vakis non poan pan, “Nö maꞌ manih pemöm a napan va Mësadoniaꞌ, parën vaꞌaus a möm.” 10 E Pöl to tatarep vahik en, ka pöstakah, eöꞌ e Luk to teꞌ vaꞌpeh me noꞌ e Pöl me Saëlas to vamatop em pa nö manuh muhin Mësadoniaꞌ. Emöm to nat e nem, e Sosoenën to iu a no möm se vatvus a Soe Vih pe Ieesuꞌ manih pa ma napan poë varih.

E Lidiaꞌ To Tavus A Köövo Va Po Vaman

11 Manih Troas emöm to tok po paröꞌ, pamöm nö totoopin em manuh To Samotres. Ko meoh poen nemöm to oah em manuh vöön Neapolis. 12 Emöm to oah em pa vöön Neapolis, ko vos em manuh Filipaë, eꞌ a vöön apuh to teꞌ non pa muhin va Mësadoniaꞌ, moaan voh a kaman va Room to matop non. Pamöm teꞌ e nem nën pa ma siꞌ poen. 13 Po Poen Apaapo emöm to këh tavus em pa vöön, ko nö em manuh sinten ruen, to koman nem pan, eꞌ to teꞌ non a ö no Jiuꞌ to tönun ne pa hin, ko ihoꞌ em ko vavaato me nem o köövo. 14 A paeh va pee a ëhnaneah e Lidiaꞌ, to pënton non a soe pemöm, eꞌ va Taëataëraꞌ. E köövo pamëh to vavoen non sih a ma rara mamatan vavih vörep. Eꞌ to vasunön non e Sosoenën, pareꞌ teꞌ non sih pa hin. Eꞌ to iu pënton non o vavaasis pe Pöl, pareꞌ panih a taateꞌ peꞌ ko heꞌ o toꞌtoꞌ peꞌ manuh pe Ieesuꞌ. 15 Ke Lidiaꞌ vaman a Soe Vih pe Ieesuꞌ, kee pupui ee peꞌ vaꞌpeh me ra tapaiuun peꞌ. Pareꞌ iu non a möm se nö manuh pa iuun peꞌ. Eꞌ to soe ka möm pan, “Eöm se keh vaman nem pan, eöꞌ to vaman eoꞌ pe Ieesuꞌ, paröꞌ heꞌ o toꞌtoꞌ peöꞌ manih peꞌ, eöm se nö maꞌ manih pa iuun peöꞌ.” Eꞌ to taꞌ vakis rakah a möm pa nö manuh pa iuun peꞌ. Kemöm nö em.

E Pöl pen Saëlas To Ho Pa Iuun Nohnoh Manuh Filipaë

16 O pöh poen nemöm to nönö nem pa ö hinhin ka pah sepeꞌ kikiu akuk akeh a möm manuh hanan. E sepeꞌ pamëh a poan oraꞌ, ka oraꞌ hat pamëh to sosoe tavus non sih a ma tah se tavus amot maꞌ, ko teꞌ vonvoen ne poë. Eꞌ to kokon non sih a ma moniꞌ apuh rakah, ka moniꞌ pamëh no a napan varih to susun ke ne poë to öt ne. 17 E sepeꞌ pamëh to vatet en pemöm pen e Pöl, pareꞌ kuku ko soe vamanih pan, “A kën voe varih, ee a nap kiu pe Sosoenën kikis, pare teꞌ me ne o kikis peꞌ. Ee to sosoe ka no neöm sih a hanan va pa ö ne Sosoenën se kon hah a neöm.” 18 E sepeꞌ to nonok tamoaan va e non nën, ke Pöl karauh rakah en pa pënton vatëh, ivëh, ke Pöl tarih, pareꞌ soe va in a oraꞌ hat pamëh vamanih pan, “Eöꞌ to taꞌ a oah manih pa ëhnan e Ieesuꞌ Kristo, eën se tavus këh maꞌ e sepeꞌ manem.” Ka varuꞌ rakah vakomanih no a oraꞌ hat pamëh to tavus këh en maꞌ peꞌ.

19 Ko teꞌ susun pe sepeꞌ pamëh to nat ee pa ö kokon moniꞌ koe pee to hik këh en pee, ivëh kee öt ee pe Pöl pen Saëlas, pare me ee pee pon manuh pa matëëra nap susunön manih pa ö no a nap peo to vatötönun ne. 20 Ee to me raoe manuh pa ma nap susunön va Room, pare soe pan, “O Jiuꞌ varih to vavaasis ne a ma tah, ko punöꞌ e ne pa kunkuin a hat koman a vöön pea. 21 Ee to vavaasis e ne pa ma taateꞌ to teꞌ kenet e non pa taateꞌ pea, a napan va Room, ne ea to hikta onöt no a vatet.” 22 A napan to vavaꞌaus ee pa soe a ma tah hat manih pee pon, ka ma teꞌ susunön pee kukurus këh ee pe Pöl pen Saëlas pa ma ohop pee, pare taꞌ a ö no teꞌ vëvënsun se rëp raoe po naon. 23 O teꞌ vëvënsun to pah ip vahat rakah ee pee, pare vaho poꞌ raoe pa iuun nohnoh. A teꞌ susun to soe vakis rakah ken pa teꞌ utut pan, eꞌ se ut vavih non po hopaꞌ tomaꞌ ee tavus ko rusin. 24 A teꞌ utut teꞌ nohnoh to pënton a soe kikis vëh, pareꞌ vaho en pee manuh pa piprom va koman, ko vahop a ma moeere pa töhkoꞌ in o naon pareꞌ nohtöön po uris eh.

25 Pa topnin poen ne Pöl pen Saëlas to hinhin ne, pare vahëh ne a ma ta vahëh manuh pe Sosoenën, ko meoh upöm teꞌ nohnoh pënton e ne pee pon. 26 Ka varuꞌ rakah vakomanih a rikrik apuh to nö maꞌ, ko kö suntan en pa iuun nohnoh, ka ma hopaꞌ tataperet ee, ka ma uris eh varih to nohtöön non raoe taihan ee. 27 Ka teꞌ utut sun, pareꞌ ep in a ma hopaꞌ va pa iuun nohnoh to taperet pareꞌ koman non pan, o teꞌ nohnoh to rusin vahik ee, ivëh, keꞌ kon o rapis rë peꞌ, pareꞌ iu ip vamët hah a non. 28 Ivëhkëk, e Pöl to kokoeꞌ na ko soe ke na poan pan, “Koe a ip hah eo. Emöm to teꞌ kurus e nem manih.”

29 Ka teꞌ utut teꞌ nohnoh hin en po vauꞌ, pareꞌ vaveo ho en koman a piprom va pa iuun nohnoh pa ö ne Pöl pen Saëlas to teꞌ ne. Eꞌ to naöp rakah, ko vatokon en manih pa havin mon e Pöl pen e Saëlas. 30 Eꞌ to me tavus en pee pon, pareꞌ hi raoe pan, “Poa teꞌ apuh, eöꞌ se nok ataeah ke Sosoenën se kon hah a neoꞌ?”

31 Ke Pöl pen Saëlas piun, pare soe pan, “Eën se vaman nom e Sunön, e Ieesuꞌ, keꞌ se kon hah a oah vaꞌpeh me a tapaiuun pën.” 32 E Pöl pen Saëlas to vatvus ee pa Soe Vih pe Sunön manih peꞌ vaꞌpeh me a tapaiuun peꞌ. 33 Ka varuꞌ rakah vakomanih pa popoen pamëh neꞌ to pupui en pa ma piꞌ pee, kee pupui ee peꞌ vaꞌpeh me a tapaiuun peꞌ. 34 Eꞌ to me ho en pe Pöl pen Saëlas manuh pa iuun peꞌ, pareꞌ makën en pee. Eꞌ me a tapaiuun peꞌ to vaeö rakah ee, suk a ö nee to vaman a Soe Vih, ke Sosoenën kon hah raoe.

35 Pa pöstakah no teꞌ susun va pa kaman va Room to veo maꞌ a ma pirisman, pare soe ke raoe pan, “Eöm se vatvus hah a poa teꞌ varih kee nö ee.” 36 Ka teꞌ utut teꞌ nohnoh nö maꞌ, pareꞌ soe ke Pöl pen Saëlas pan, “O teꞌ susun to soe vaonöt ee maꞌ pan, eöm se tavus aven këh em pa iuun nohnoh pom.”

37 Ivëhkëk, e Pöl to soe ke a ma pirisman pan, “Emöm hikta nok voh ta hat nee se vateꞌ suk a möm pa nohnoh, pare ip a möm matëëra napan emöm he a poa teꞌ va Room. Ee to vahoꞌ a möm pa iuun nohnoh, ka varuꞌ vamanih ee to iu vatvus aven hah a no möm, ha? Ahik, emöm to iu rakah nem o teꞌ susun va pa kaman se nö maꞌ, pare vanö koman a möm.”

38 A ma pirisman to hah ee, pare vahutët kee po teꞌ susun va kaman pan e Pöl pen Saëlas a poa teꞌ va Room, ivëh, kee pënton ko pah naöp suntan rakah ee, suk a taateꞌ to soepip non a ip hah a teꞌ va Room. 39 Ivëh, ko teꞌ susun nö ee, pare soe vatamak hah pa ö nee to taꞌ a ma pirisman kee ip raoe pon. Pare vatvus këh ee pee pa iuun nohnoh, ko taꞌ raoe pa këh a vöön. 40 E Pöl pen Saëlas to tavus këh a iuun nohnoh, ko nö ee manuh pa iuun pe Lidiaꞌ. Manih pa iuun pamëh ee to ep in a napan va po vaman ke Pöl pen Saëlas heꞌ raoe a ma soe kikis pa vaeh o vaman pee, pare këh poꞌ ee pa vöön pamëh.

17

A Napan Va Tesaronaëkaꞌ To Kehkeh Ip Vamët Ne E Pöl Pen Saëlas

1 E Pöl pen Saëlas to nö ko vos koe ee pa poa vöön, Amfipolis, me Apoloniaꞌ, pare tavus ee vöön Tesaronaëkaꞌ. A iuun hinhin soneꞌ po Jiuꞌ to teꞌ non nën. 2 E Pöl to ho en nën pa ö neꞌ to nonok tamoaan va non sih. Po kukön Poen Apaapo ne Pöl to vaato vaeh me e non pa napan pa ma Soe Vih pe Ieesuꞌ to teꞌ non po Puk Vapenpen. 3 E Pöl to vamaaka ke non raoe a pusun in a soe, pareꞌ soe pan, “E Kristo se teꞌ o kamis apuh ko mët en, pareꞌ sun hah en. E Ieesuꞌ vaꞌih nöꞌ to sosoe ka noꞌ neöm kuru vëh, eꞌ e Kristo.” 4 A ma paeh to Jiuꞌ to vaman rakah ee po vavaasis to teꞌ man e non, ko vatet ee pe Pöl pen Saëlas. Eꞌ to teꞌ non a nap peo va Grik, me o köövo susunön varih vöön to vaman, ko heꞌ o toꞌtoꞌ pee manuh pe Sosoenën.

5 Ivëhkëk, o Jiuꞌ to puhioꞌ, pan a nap peo to vaman o vavaasis pe Pöl, ivëh, ko Jiuꞌ vaoe ununun a nap pepeat to teꞌ ne pa vöön pamëh, kee nö pa miröꞌ a iuun pe Jeson to vaiu ne e Pöl pen Saëlas to me pa matëëra napan. 6 Ivëhkëk, ee to hikta ep e Pöl pen Saëlas pare öt varuꞌ ee pe Jeson, me a ma meh teꞌ va po vaman ko rëh tavus këh ee pee pa iuun, ko me raoe manuh po teꞌ susun va pa vöön pamëh. Ee to soe vamanih pan, “A ma teꞌ varih to vatvus nö voh ne maꞌ a hat pa ma meh muhin, ka kuru vëh nee to teꞌ varuꞌ ne manih pa vöön pea. 7 Ke Jeson matop non raoe pa iuun peꞌ, a ma teꞌ poë varih to kökök ne a taateꞌ pa teꞌ sunön e Sisaꞌ, na to vavatet no. Ee to vavaasis ne a napan pan a meh teꞌ sunön to teꞌ non a ëhnaneah e Ieesuꞌ.” 8 O teꞌ susun me a napan va pa vöön pamëh to pënton a soe vaꞌih, pare ponkiꞌ rakah ee peteh a meh teꞌ sunön. 9 Ko teꞌ susun kon a moniꞌ pa voen tavus hah e Jeson, me a ma teꞌ va po vaman.

E Pöl Pen Saëlas To Nö Manuh Vöön Beriaꞌ

10 Po poen pamëh pa popoen o teꞌ va po vaman to vanö ee Pöl pen Saëlas manuh vöön Beriaꞌ. Ee to vos nën, ko nö ee pa iuun hinhin soneꞌ po Jiuꞌ. 11 A napan varih Beriaꞌ no kokoman pee to maaka, pare vih oah e ne pa napan va Tesaronaëkaꞌ. Ee to pënton o vavaasis pe Pöl, pare pah iu rakah e ne, ko ëhëh tamoaan e ne po Puk Vapenpen pa ep pan, o vavaasis pe Pöl to vatoe me e non po Puk Vapenpen, keꞌ ahik. 12 Ivëh, ko Jiuꞌ, me o köövo susunön va Grik, me a kën voe susunön to vaman e Ieesuꞌ Kristo.

13 Ivëhkëk, o Jiuꞌ va Tesaronaëkaꞌ to pënton a ö ne Pöl to vatvus non a soe pe Sosoenën manih vöön Beriaꞌ. Ee to nö maꞌ, pare punöꞌ ne pa rëh ke o vaman pa napan varih Beriaꞌ këh a Soe Vih pe Ieesuꞌ. 14 Ivëh, ka napan va po vaman vanö ee pe Pöl vaꞌpeh me a ma meh teꞌ manuh pa vöön to teꞌ non sinten tahiꞌ. Ivëhkëk, e Saëlas pen Timotiꞌ to teꞌ e ne manih Beriaꞌ. 15 A ma teꞌ varih to nö vaꞌpeh me maꞌ e Pöl, ee to tok po paröꞌ to nö non manuh vöön Atëns. Ee to ahah ne manuh Beriaꞌ, ke Pöl heꞌ raoe a ö soe to teꞌ va non manih pan, “Nö, paröm soe ke Saëlas pen Timotiꞌ, kee nö vëvëhöꞌ rakah maꞌ manih peöꞌ.”

E Pöl To Teꞌ Non Vöön Atëns

16 Pa ö ne Pöl to anoeh non e Saëlas pen Timotiꞌ manih vöön Atëns, eꞌ to ep in a ma tah nöꞌnës peo, no a napan to hinhin suk ne vamanih pa ma sosoenën pee, ko pah haraꞌ vatamak rakah en pa napan. 17 Ivëh, ke Pöl ho en manuh pa iuun hinhin soneꞌ, ko vasosoëri me e non po Jiuꞌ, me o upöm teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to panih, ko vavatet ne a ma taateꞌ po Jiuꞌ. Manih me mahën pa ö vatötönun ne Pöl to vaheahih me e non pa ma napan to nönö ne maꞌ nën. 18 A ma pah teꞌ nat nee to pokaꞌ ne o Epikurian, me o Stoik ee to vavatet ne o vavaasis vamoaan. Ee to iu vasosoëri me ne e Pöl, pare soe pan, “A teꞌ vavaato pinpiun vëh to vavaasis a ra a ma sosoenën va pa meh muhin.” Ee to soe vamanih, suk e Pöl to vavaasis non raoe e Ieesuꞌ me a sun hah pa nap mët. 19 Ivëh, kee öt ee Pöl ko me ee peꞌ manuh pa ö vatötönun vëh nee to pokaꞌ ne a Areapakas pa vaheahih me a ma napan, pare soe pan, “Emöm to iu nat nem po vavaasis voon vëh nën to vavaasis suk nom. 20 A ma meh tah möm to pënton nem nën to vavaasis nom, to voon ke non pemöm, ivëh, kemöm iu nat nem pa pusuneah.” 21 A taateꞌ va pa napan varih Atëns me a ma teꞌ va pa ma meh muhin to teꞌ ne manih Atëns to teꞌ varoe ne sih pa vahutët suk a ma vavaasis voon nee to tënan ne.

22 Ivëh, ke Pöl sun pa matëëra nap pëpënton vahutët, pareꞌ soe pan, “Eöm varih a napan va Atëns. Eöꞌ to ep noꞌ neöm o teꞌ to vaman rakah nem a ma sosoenën vapikpiuk. 23 Eöꞌ to nönö vah noꞌ manih koman a vöön peöm, paröꞌ ep in a ma iuun hinhin peöm. Paröꞌ ep in a pah pok nöm to kiun manih tonun pan, ‘Manuh pe Sosoenën möm to hikta nat nem peꞌ, ivëhkëk, emöm to kë e nem pa ëhnaneah.’ Eꞌ e Sosoenën poan ivëh, nöꞌ to sosoe ka noꞌ neöm kuru vëh.

24 E Sosoenën to nok voh o oeh me a ma moeh tah kurus rakah varih to teꞌ hop ne nën na to ep no. Eꞌ e Sunön va pa vöön va kin me po oeh, pareꞌ hikta teꞌ non pa iuun hinhin apuh eok po teꞌ. 25 E Sosoenën to hikta kökööt non ta pah tah no o teꞌ se vaꞌaus poë, suk eꞌ koman to heꞌ o toꞌtoꞌ me a Tuvuh Vasioꞌ peꞌ manih pa ma napan, pareꞌ vaꞌaus non raoe pa ma tah nee to iu ne. 26 E Sosoenën to nok voh e Adam, keꞌ vataman voh in a napan varih po oeh vëh, pareꞌ vahoꞌ raoe pa ma muhin nee se teꞌ nee. E Sosoenën koman to vahoꞌ vovoh voh en po poen no o teꞌ se mët me a muhin nee se teꞌ nee. 27 E Sosoenën to nok voh a ra, pan ea se vaiu no eah marën a taum eah. Ivëh, ke Sosoenën to hikta teꞌ varo këh a rora. 28 Suk manih peꞌ, ea to teꞌ toꞌtoꞌ no ko nönö vah no, ko teꞌ no. Vamanih pa ö no a teꞌ nat to soe voh pan,

‘Ea me a ma pus koaꞌ pe Sosoenën.’

29 Ivëh, kea a ma koaꞌ pe Sosoenën, ea se nat no koman no pan e Sosoenën to teꞌ va e non manih pa tah nöꞌnës no o teꞌ to nës tariuk suk o nat peꞌ taneꞌ pa vös, silvaꞌ, me pa gol. 30 E Sosoenën to hikta koman hah non a ma hat moaan pa napan, ivëhkëk kuru vëh, eꞌ to iu non a napan varih po oeh kurus se panih a ma taateꞌ hat pee, ko heꞌ rea manih peꞌ. 31 Suk ataeah, e Sosoenën to vateꞌ voh en po poen neꞌ se kiiki a ma hat pa napan kurus. Manih po poen pamëh, a teꞌ ne Sosoenën to vateꞌ voh, eꞌ e Ieesuꞌ se kiiki a ma hat koman pea pa taateꞌ totoopin peꞌ. Ivëh, ka sun hah pe Ieesuꞌ to vataare e non pea pa ö neꞌ to teꞌ e non a tasun marën a kiiki a ma hat pea.”

32 A napan to pënton a ö ne Pöl to vavaato suk non a sun hah taneꞌ po vapeepe, ko meoh upöm pee vavovoeak e ne peꞌ. Ivëhkëk, a meh teꞌ to soe pan, “Emöm to iu pënton hah nem o vahutët va pa sun hah taneꞌ po vapeepe, eꞌ ataeah?” 33 E Pöl to vahik vaato me raoe, ko këh tavus en pee. 34 A ma pah teꞌ to tavus ee o teꞌ va po vaman pa ö nee to pënton o vavaasis pe Pöl. A paeh pee e Dionisius, a teꞌ va po vakum vëh nee to pokaꞌ ne Areapakas, ke köövo me, a ëhnaneah e Damaris, me a ma meh upöm teꞌ to vaman.

18

E Pöl To Vatvus A Soe Vih Manih Vöön Körin

1 Vasuksuk ne Pöl to këh en pa vöön va Atëns, pareꞌ nö pet en pa vöön va Körin. 2 Manih Körin, eꞌ to ep in a to Jiuꞌ a ëhnaneah e Akuilaꞌ to koaꞌ manih muhin Pontus, eꞌ to taneꞌ varuꞌ maꞌ po oeh va Italiꞌ pen e köövo peꞌ Prisilaꞌ. Ee to nö voh maꞌ nën, suk a teꞌ sunön va Room, e Sisaꞌ Klödius to taꞌ a ö no Jiuꞌ kurus se këh a vöön apuh va Room. Ivëh, ke Pöl nö en pa ep pee, pareꞌ teꞌ vaꞌpeh me non pee. 3 E Pöl to kiu vaꞌpeh me e non pee pa nok a ma iuun teꞌteꞌ vah, pare vavoen nee. A moniꞌ nee to kon to vaꞌaus non raoe pa voen taëën me a ö kokoroh. 4 Pa ma Poen Apaapo manih koman iuun hinhin soneꞌ, e Pöl to vavahutët me non o Jiuꞌ, me o meoh upöm teꞌ va po to Grik, pan ee se panih a ma kokoman pee, ko vaman e Ieesuꞌ pare heꞌ rea manih peꞌ.

5 O poen ne Saëlas pen Timotiꞌ to taneꞌ maꞌ pa muhin va Mësadoniaꞌ, ko vos maꞌ, e Pöl to koe en pa kiu moniꞌ peꞌ, pareꞌ teꞌ varoe non pa heꞌ a Soe Vih me a vavaasis, ko vamaaka ke ra ma napan pan, e Ieesuꞌ e Kristo. 6 Ivëhkëk, o Jiuꞌ to vavovoeak e ne pa soe pe Pöl, ko sosoe vahat e ne peꞌ. Ivëh, keꞌ susunuh o kusan vëh to teꞌ non po ohop peꞌ,* pareꞌ soe ke raoe pan, “Eꞌ a tah koman peöm, eöm se keh heꞌ tonun a Soe Vih pe Sosoenën, paröm ro em, eꞌ eöm koman. Eöꞌ hikta se teen noꞌ a ro peöm. Taneo non kuru, eöꞌ se nö eoꞌ pa heꞌ a soe manuh po teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ.” 7 Ke Pöl tavus këh en maꞌ pa iuun hinhin soneꞌ ko nö, pareꞌ teꞌ e non pa iuun pe Titius Jastus eꞌ a teꞌ to hikta teꞌ non a to Jiuꞌ. Ivëhkëk, eꞌ to vasunön non sih e Sosoenën. A iuun peꞌ to eok non havin a iuun hinhin soneꞌ. 8 E Krispas, eꞌ e susun va pa iuun hinhin soneꞌ po Jiuꞌ, eꞌ to vaman non e Sunön, me a tapaiuun peꞌ, me a ma meh teꞌ peo va Körin to pënton a soe ko vaman, kee pupui ee pee.

9 Pa pah popoen ne Pöl to tata non e Sunön to sosoe ke non poan pan, “Koe a naöp, parën sun vakis pa vatvus a Soe Vih, 10 suk eöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me e noꞌ pën, ka hikta teꞌ se miröꞌ a oah, peꞌ a nap peo va pa vöön vëh se tavus ee a napan peöꞌ.” 11 Ivëh ke Pöl teꞌ en po pöh kirismas me a tönim me a paeh sivö manih vöön Körin pa vavaasis a ma napan pa soe pe Sosoenën.

12 O poen ne Galioꞌ to teꞌ non a teꞌ sunön va pa muhin va Grik, Akaëaꞌ,† o Jiuꞌ to vatönun ko vaheheve me ne pe Pöl, pare öt poë ko vateꞌ ee peꞌ po vahutët. 13 A napan to soe ke Galioꞌ pan, “A teꞌ vëh to punöꞌ non pa panih o kokoman pa napan po vavaasis peꞌ, pan a napan se vaman e Sosoenën pa taateꞌ to kenet e non pa taateꞌ po Jiuꞌ.”

14 E Pöl to iu vaato non, ke Galioꞌ soe ke ro Jiuꞌ pan, “Eöm o Jiuꞌ, a teꞌ vëh se keh kök voh a taateꞌ me a hat apuh taeah neꞌ to nok, a, eöꞌ se pënton eoꞌ pa soe peöm. 15 Ivëhkëk, o vaato vëh to teꞌ koman hah e non peöm, suk a ma ëhnan, me a taateꞌ koman peöm, eöm koman se vahik ko vavihvih hah ëm. Eöꞌ hikta se kiiki noꞌ a tah pamëh.” 16 Ko vahik en pa vaato, pareꞌ veo tavus këh en pee pa iuun pëpënton vahutët. 17 A ma napan to heve, ko not ee pe Söstënes, a teꞌ susun va pa iuun hinhin soneꞌ, pare ip poë matan a iuun pëpënton vahutët. Ivëhkëk, e Galioꞌ to hikta koman vi non a ö no a napan to ip e Söstënes.

E Pöl To Nö Hah En Pa Vöön Antiök Va Siriaꞌ

18 E Pöl to teꞌ varë me en po teꞌ va po vaman manih pa vöön va Körin. Moaan voh e Pöl to nok a soe kikis manuh pa matan e Sosoenën, ivëh, keꞌ koe a kui a uvineah.‡ E Pöl, ke Prisilaꞌ, pen Akuilaꞌ to nö ee manuh pa vöön va Sënkriaꞌ. Po poen nee se tok po paröꞌ pa ö se nö Siriaꞌ e Pöl to kui hah a uvineah, suk a soe kikis peꞌ manuh pe Sosoenën neꞌ to vaꞌpuh en. Kee tok po paröꞌ ko nö ee. 19 Ee to vos ee pa vöön va Ëfësus, ke Pöl këh en pe Prisilaꞌ pen Akuilaꞌ, pareꞌ ho en pa iuun hinhin soneꞌ po Jiuꞌ, ko vavaato me e non po Jiuꞌ. 20 Ko teꞌ va po vaman hi poë pan, “Eën se teꞌ varë me voh a no möm manih,” Ivëhkëk eꞌ to koe en. 21 Eꞌ to piun raoe pa ö neꞌ to nönö non, ko soe pan, “Eöꞌ to vavatet noꞌ o iu pe Sosoenën, eꞌ se keh iu non eöꞌ se hah maꞌ manih peöm.” E Pöl to tok po paröꞌ, ko këh en pa vöön va Ëfësus. 22 E Pöl to kunah këh o paröꞌ manih pa vöön va Sisariaꞌ, pareꞌ nö en Jerusalëm pa ep, ko vaato me o teꞌ va po vaman. Pareꞌ oah pet en pa vöön va Antiök pa muhin va Siriaꞌ.

23 E Pöl to hikta teꞌ varë manih pa vöön va Antiök, pareꞌ oah pet en pa ma vöön manih pa muhin va Galesiaꞌ, me Frigiaꞌ, to vavaeh hah nö non o vaman pa ma napan.

E Apölos To Vatvus A Soe Vih Manih Pa Vöön Va Ëfësus Me Körin

24 A pah to Jiuꞌ, a ëhnaneah e Apölos, eꞌ a teꞌ va Alëksëndriaꞌ to nö maꞌ manih vöön va Ëfësus. A ö vavaato a peꞌ to paraꞌ vih, eꞌ me a teꞌ nat vi to nat vavih non o Puk Vapenpen. 25 O upöm teꞌ to vaasis e Apölos a Taateꞌ pe Ieesuꞌ, keꞌ vavaasis vakis non, me eꞌ to vavaasis vatotoopin non a ma napan pa ma kiu ne Ieesuꞌ to nonok voh non. Ivëhkëk, eꞌ to nat varoe non a pupui pe Jon Tövapupui. 26 Eꞌ to taneo en pa vatvus a ma soe koman iuun hinhin soneꞌ, pareꞌ hikta teꞌ naöp non pa vaato. E Prisilaꞌ pen Akuilaꞌ to tënan poë, pare me ee peꞌ manuh pa iuun pee, pare vamaaka vavih ke poë a Taateꞌ pe Ieesuꞌ neꞌ se vatet non.

27 E Apölos to iu nö non pa muhin va Grik, ivëh, ka napan va po vaman to teꞌ ne pa vöön va Ëfësus vaꞌaus ee peꞌ. Ee to kiun vovoh na o kiun manih pa napan va po vaman manuh Grik, pan a napan se anoeh ne maꞌ poë. Po poen neꞌ to vos manuh pa muhin va Grik, eꞌ to pah vaꞌaus vavih en po teꞌ varih no o ururuan pe Sosoenën to vaꞌaus voh raoe, kee tavus a napan va po vaman. 28 A ma vasosoëri peꞌ me ro Jiuꞌ to rëh en pa ma napan, kee vaman ee po vavaasis peꞌ komön o Puk Vapenpen, pareꞌ vamaaka ken po Jiuꞌ, pan e Ieesuꞌ, e Kristo, a teꞌ se hehe a ma napan.

19

E Pöl To Teꞌ Non Pa Vöön Va Ëfësus

1 E Apölos to teꞌ non pa vöön va Körin, e Pöl he suk a hanan to koe non muhin, ko vos en pa vöön va Ëfësus. Manih Ëfësus, eꞌ to ep in a ma teꞌ va po vaman to teꞌ ne. 2 Pareꞌ hi raoe pan, “Eöm kës to kon voh em pa Tuvuh Vasioꞌ pa ö nöm to tavus o teꞌ va po vaman?” Kee piun, pare soe vamanih pan, “Emöm to hikta tënan ta tah to teꞌ va non manih pa Tuvuh Vasioꞌ.” 3 Ke Pöl hi raoe pan, “A pupui taeah poꞌ nöm to kon voh?” Kee piun, pare soe pan, “Emöm to kon a pupui vëh ne Jon Tövapupui to vavaasis voh a möm.”

4 Ke Pöl piun, pareꞌ soe pan, “A pupui voh pe Jon, eꞌ to teꞌ suk voh non a napan varih to panih a ma taateꞌ hat pee, pare vaman. Eꞌ to soe ke voh a napan va Israël a ö nee se vaman a teꞌ vëh se suk maꞌ poan, ivëh e Ieesuꞌ.” 5 Ee to pënton a soe pamëh, kee pupui varuꞌ ee pee pa ëhnan Sunön e Ieesuꞌ. 6 E Pöl to vahoꞌ a koreneah manih pee, ka Tuvuh Vasioꞌ nö en maꞌ manih pee, kee vavaato ne pa ma meoh to. Ka Tuvuh Vasioꞌ vaꞌaus en pee pa vatvus a soe ne Sosoenën to heꞌ raoe. 7 A napan to onöt va ne manih po havun teꞌ me a pöök.

8 Pa kukön sivö koman a ma Poen Apaapo ne Pöl to hoho non pa iuun hinhin soneꞌ po Jiuꞌ, pareꞌ vaeheh me e non pa napan, pan ee se vaman e Ieesuꞌ me a Matop Vih pe Sosoenën. Eꞌ to vasosöë vatëh me non raoe, pareꞌ kehkeh non a ö nee se vaman e Ieesuꞌ, ka peo va pee to pënton ko vaman ee pe Ieesuꞌ. 9 Ivëhkëk, a ma meh va pee to koe rakah ee pa panih a ma taateꞌ pee, ko vaman e Ieesuꞌ, pare vövöknah vateeraꞌ e ne pa taateꞌ va pa vatet a Taateꞌ pe Ieesuꞌ. Ivëh, ke Pöl këh en pee, ko me varoe a ma teꞌ va po vaman, ko këh ee pa nap vatösoe. Pa ma poen kurus ne Pöl to vavaato me non a ma napan pa Soe Vih koman a iuun apuh vavaasis pe Tiranus. 10 E Pöl to vavaasis non a napan a Soe Vih komön o pöök kirismas manih pa napan va pa muhin va Esiaꞌ. O Jiuꞌ me o upöm teꞌ to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to pënton ee pa soe pe Sosoenën.

A Ma Koaꞌ Oeteꞌ Pe Skivaꞌ

11 E Sosoenën to vatvus koe non a ma vu tah vatoksean manih pa koren e Pöl. 12 A ma tah ne Pöl to vaneah non vamanih po keoꞌ rara hikhiuk hikiꞌ, me o rara peꞌ to teꞌ me ne o kikis pe Sosoenën. Ee se teꞌ manuh po teꞌ to haraꞌ ne a ma mët, ko vahoꞌ manih pee ka ma mët pee hik ee. Ka ma teꞌ öt po oraꞌ hat no oraꞌ hat se tavus këh ee pee.

13 A ma pah to Jiuꞌ to nönö vah ne to punöꞌ ne pa veo tavus o oraꞌ hat manih pa ëhnan e Ieesuꞌ Sunön. Ee se soe ke o oraꞌ hat pan, “Eöꞌ to taꞌ a oah oraꞌ hat pa ëhnan e Ieesuꞌ vëh ne Pöl to vavaasis e non, sën tavus këh maꞌ a teꞌ vëh.” 14 Eꞌ to teꞌ non a tönim me a poa koaꞌ oeteꞌ pa to Jiuꞌ, eꞌ a teꞌ sunön ësës heꞌ a ëhnaneah e Skivaꞌ. A ma koaꞌ varih to punöꞌ ne pa taꞌ o oraꞌ hat pa tavus këh o teꞌ. 15 Ivëh, kee punöꞌ ee pa veo tavus a oraꞌ hat këh a teꞌ, ka oraꞌ hat piun raoe pan, “Eöꞌ to nat e noꞌ pe Ieesuꞌ, me e Pöl to teꞌ me ne po kikis va pa veo tavus o oraꞌ hat, ivëhkëk, eöm poꞌ eretereh?”

16 Ka teꞌ vëh a poan oraꞌ vapus me raoe, ko onoah rakah en pee, kee ereraꞌ ee, ka ma rara pee tökrus këh ee pee. Ivëh, kee rusin këh ee pa iuun o pehpeah. 17 O Jiuꞌ me o upöm teꞌ to teꞌ ne pa vöön va Ëfësus to pënton a tah vaꞌih to tanok, ko pah naöp suntan ee. A napan to kë rakah ee pa ëhnan e Ieesuꞌ e Sunön. 18 A nap peo va po vaman to nö ee maꞌ pa soe vatamak matëëra napan kurus pa ma hat nee to nonok voh ne. 19 Ka ma teꞌ varih to ororaꞌ teꞌ voh ne, me o upöm teꞌ nonok ëtoꞌ hat, eꞌe me to teꞌ maꞌ a ma puk ne to kiuntön voh a ma ëtoꞌ hat, pare ununun ko ës matëëra napan. Eꞌ to vataare non pan, ee to panih a ma taateꞌ hat moaan pee. Ee to ëh o voen in a ma kiuntön poë varih, keꞌ oah non a paeh milion kinaꞌ. 20 A Soe Vih pe Sunön no a napan peo to pënton vatëh e ne, ivëh, ka nap peo rakah to pënton, pare vaman ee pe Ieesuꞌ.

O Vatoeꞌnën Apuh Manih Pa Vöön Va Ëfësus

21 A napan to kon vavih ee pa Soe Vih pe Sosoenën, ka Tuvuh Vasioꞌ kuin en po haharaꞌ pe Pöl pa nö koe manih pa muhin va Mësadoniaꞌ, me Grik, pareꞌ oah pet en Jerusalëm. Eꞌ to soe pan, “Eöꞌ se vos manih Jerusalëm, paröꞌ nö pet eoꞌ manuh Room.” 22 Eꞌ to vanö vovoh en pe Timotiꞌ pen Erastus, a poa teꞌ to vaꞌaus ne sih poë, kee nö ee manuh Mësadoniaꞌ. E Pöl he teꞌ hah e non pa ma meh poen manih pa muhin va Esiaꞌ.

23 Manih po poen pamëh manih Ëfësus a nap peo rakah to vaheheve me ne a napan to vaman ne Taateꞌ pe Ieesuꞌ e Sunön. 24 A pah teꞌ nënës tah nöꞌnës pa vös silvaꞌ, pareꞌ vavavoen non, a ëhnan a teꞌ pamëh e Demitrius. A kiu peꞌ pa nënës tah nöꞌnës, eꞌ to nës a ma tah nöꞌnës, kee matan rakah va ne manih pa iuun hinhin apuh pe sosoenën köövo vëh e Atemis. A nap kiu peꞌ to kokon ne a moniꞌ apuh pa kiu pamëh. 25 E Demitrius to vaoe o vakum, me a nap kiu peꞌ, me a ma meh teꞌ to nat ne a pah kiu, pareꞌ soe ke raoe pan, “Eöm to nat e nem, o voen apuh pea to taneꞌ no maꞌ pa kiu varoe kovëh pa nënës tah nöꞌnës.” 26 Eöm to nat, ko ep e nem pa teꞌ vëh e Pöl to rëh ke a nap peo, ko vanun en po kokoman pa napan. Eöm to ep, ko pënton e nem pataeah ne Pöl to nonok non. Eꞌ to hikta vavaasis varoe non manih pa vöön va Ëfësus, ahik, pa ma ö kurus me manih pa muhin va Esiaꞌ. Eꞌ to vavaasis non pan, “A ma tah nöꞌnës, nës tariuk pa teꞌ to hikta teꞌ non e sosoenën vamaman.’ 27 A soe vëh ne Pöl to vavaasis non to vaꞌnaöp, ko antoen e non pa miröꞌ a kiu kokon moniꞌ vaꞌpuh pea. A soe pamëh to antoen e non pa rëh ke o vaman pa nap peo, kee këh e sosoenën köövo Atemis. Eꞌ hikta teꞌ hah non e sosoenën pea. Moaan voh a ma napan varih pa muhin Esiaꞌ, me pa ma meh muhin to hinhin voh ne e sosoenën Atemis, ivëhkëk, o vavaasis pa teꞌ vëh e Pöl to vöknah en pa ëhnan e Atemis.”

28 A napan to pënton a soe pe Demitrius, pare heve ko taneo ee pa peat ko soe pan, “Atemis e sunön va Ëfësus.” 29 A napan va pa vöön va Ëfësus to taoa suntan rakah ee, ko ötöön ee pa poa teꞌ, e Gaëus, pen Aristakus, a poa teꞌ va Mësadoniaꞌ to nönö vaköp vah me ne e Pöl, ko rëh nönö ee pee pa ö vatötönun. 30 E Pöl to iu nö e non topnin a napan pa vaato, ivëhkëk, o teꞌ va po vaman to soepip ee pe Pöl pa nö. 31 A ma pah teꞌ sunön va pa kaman, eꞌe a ma vakamöꞌ pe Pöl, to soepip e Pöl se nat non nö manuh pa ö vatötönun.

32 A napan varih to vatötönun to pah vatoeꞌnën rakah e ne, ko kokoman pee nun rakah en, ka ma meh teꞌ vavaato suk e ne pa ma meh tah, suk eꞌe to hikta nat ne pataeah nee to vatönun suk maꞌ. 33 O Jiuꞌ to vateꞌ e Alëksantaꞌ manuh po matan pa soe vamaaka, suk ataeah ka napan vatoeꞌnën ne. Ka ma pah teꞌ ep poë ko koman ne pan, e Alëksantaꞌ to teen non pa tah pamëh. E Alëksantaꞌ to kë a koren, ka napan vatotomin ee, keꞌ soe vamaaka ken pee pa pusun in a soe. 34 Ivëhkëk, a napan to inan ee pe Alëksantaꞌ a to Jiuꞌ, ivëh, ka napan taoa vaꞌpeh ha kov ee pan, “Atemis e sunön va Ëfësus.” Ee to sosoe va ne nën pa poa aoaꞌ rakah.

35 A pah teꞌ susun va pa kaman to soepip en pa napan pa vatoeꞌnën, pareꞌ soe pan, “Eöm a napan va Ëfësus. A teꞌ teh to hikta nat non pa iuun hinhin apuh ne Atemis to teꞌ non na to matop no, me a vös no a napan to hinhin ne manih peꞌ to vuꞌ taneꞌ voh maꞌ kin? 36 Ahikta teꞌ to antoen non a vonih a poa tah poë varih, ivëh, köm se teꞌ vatö ko nat nem nok ta pah hat vamanih pa nap papön. Eöm se vatotomin varoe ko koe a peat. 37 Eöm to me maꞌ a poa teꞌ varih, ivëhkëk, eꞌe to hikta kaveo taneꞌ ta pah tah manih pa iuun hinhin vëh, me a ö nee to hikta soe vahat manih pe sosoenën köövo vëh e Atemis. 38 E Demitrius me a nap kiu peꞌ, se keh iu vateꞌ ne tah teꞌ po vahutët, eꞌ to teꞌ non o poen koman va po vahutët no a kaman to vateꞌ voh. 39 Ivëhkëk, eꞌ se keh teꞌ non a meh tah nöm to iu nem, eöm se vatotoopin komön o poen pamëh. 40 Ea to antoen e no pa teen a hat pamëh, suk ataeah, kuru ea to nok vu a peat apuh. Ahik rakah tah pusun in a peat pamëh. Ea to hikta teꞌ me no ta piun vih na se heꞌ o teꞌ pëpënton vahutët.” 41 A teꞌ susun va pa kaman to vaato vahik, pareꞌ taꞌ en pa napan pa nö.

20

E Pöl To Nö Mësadoniaꞌ Me Grik

1 A ma vaheve me vatoeꞌnën pa napan to hik en, ke Pöl vaoe a ma teꞌ va po vaman, kee tönun ee maꞌ manih peꞌ. Keꞌ heꞌ a ma teꞌ va po vaman a soe kikis va pa vaeh o vaman pee. Eꞌ to vahik ko soe vavihvih me raoe ko nö en pa muhin va Mësadoniaꞌ. 2 E Pöl to vovos non o vöön eꞌ he pa vavaasis nö a ma napan, me a vaeh o vaman pee pa ma soe vih peꞌ, pareꞌ tavus en pa muhin va Grik. 3 E Pöl to teꞌ non manih Grik pa kukön sivö. Pareꞌ vamatop en pa tok po paröꞌ to nö manuh Siriaꞌ, ko Jiuꞌ vanat e ne pa ö nee se ip vamët poë. Ivëh, ke Pöl koman en pa ö neꞌ se hah koe manuh pa muhin va Mësadoniaꞌ. 4 E Sopataꞌ sunaiꞌ e Pirus eꞌ a teꞌ va pa vöön va Beriaꞌ, eꞌ to nö vaꞌpeh me e Pöl. Me a poa teꞌ va pa vöön va Tesaronaëkaꞌ, e Aristakus, ke Sekandus, me e Gaëus va Derbeꞌ, ke Timotiꞌ, ke Tikikus, ke Trofimus va pa muhin va Esiaꞌ, ee kurus to nö vaköp me e Pöl, pare vos ee manuh Filipaë pa ö neöꞌ e Luk to teꞌ noꞌ. 5 Eꞌe a ma teꞌ varih to vovoh ka möm, pare anoeh ne maꞌ pa vöön va Troas. 6 O Poen Apuh pa Taëën Hikto Is to oah en, kemöm tok po paröꞌ, ko nö em po tönim poen manih tahiꞌ, pamöm vos manuh pa vöön va Troas, ko ep i raoe ko teꞌ em po pöh nënkikiu nën.

E Pöl To Vatoꞌ Hah E Iutikus A Teꞌ Va Troas

7 Po poen vamomoaan in o nënkikiu, pa popoen emöm to vatönun pa kon a komonioꞌ. Ke Pöl vavaasis non a ma napan ka muhin topnin poen rakah en. Suk po meoh poen e Pöl se këh en pa napan ko nö pet en. 8 A ma ram peo to ësës ne koman a piprom va kin vëh möm to kum nem. 9 Ka pah teꞌ sekaꞌ, a ëhnaneah e Iutikus to ihoꞌ non po uintoꞌ. E Pöl to vavaasis avoeꞌ e non pa napan pa Soe Vih, ke Iutikus pënton non e Pöl pareꞌ mamaasoe rakah en, ko koroh en. Eꞌ to kuꞌ taneꞌ maꞌ po uintoꞌ va pa iuun va kin pa vakön piprom, ko vuꞌ en na po oeh. Kee kunah maꞌ, ko kon ee peꞌ to mët en. 10 E Pöl to kunah en maꞌ, pareꞌ pët poan pareꞌ soe, “Koe a koman vakarë, eꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ e non.” 11 Pöl to hah peah en, pareꞌ taneo pa nok a komonioꞌ pee. A komunioꞌ pee vëh, eꞌ to kon a taëën, pareꞌ kökök ke ro teꞌ va po vaman kee ëën pare kaaktön a taëën po voaën. Ee to vavihvih me ee peꞌ. A muhin to maaka en maꞌ eꞌ he vavaasis avoeꞌ e non pa napan, pareꞌ pah këh poꞌ raoe. 12 A teꞌ sekaꞌ vëh to toꞌ hah, kee me ee peꞌ manuh iuun. Ee to vaeö vi rakah, suk a teꞌ pamëh to toꞌ hah en.

E Pöl To Këh A Vöön Va Troas, Ko Nö Pa Vöön Va Maëlitus

13 Emöm to vovoh em to tok po paröꞌ to nö non vöön Asos. Manih Asos emöm se ep in e Pöl to se suk maꞌ a hanan. 14 E Pöl to ep ka möm Asos, pareꞌ tok en po paröꞌ nën, kemöm nö em vöön va Mitilini. 15 Po meoh poen emöm to këh em pa vöön va Mitilini to tok po paröꞌ, ko vos em pa To soneꞌ va Kios. Po meoh poen emöm to vos em vöön va Samos. Ko meoh poen emöm to vos poꞌ em vöön va Maëlitus. 16 E Pöl to hikta iu hah koe non pa vöön va Ëfësus, suk eꞌ to hikta iu vaoah poen non manih muhin va Esiaꞌ. Eꞌ to iu vëvëhöꞌ nö non to vos momoaan in o Pëntëkös, eꞌ o Poen Apuh po Jiuꞌ manuh Jerusalëm.

E Pöl To Soe Vavihvih Ke A Nap Susunön Va Ëfësus

17 E Pöl to teꞌ non Maëlitus, pareꞌ vanö a teꞌ me a soe manuh pa nap susunön po rotuꞌ manih Ëfësus, pan eꞌ to iu ep non raoe. 18 A nap susunön va po rotuꞌ to nö ee maꞌ, ke Pöl soe ke raoe pan, “Eöm to nat e nem pa ö nöꞌ to nonok voh noꞌ a kiu pe Sunön po vamomoaan pa ö nöꞌ to tavus maꞌ manih muhin va Esiaꞌ, me pa ma poen nöꞌ to vavaasis voh a no neöm, ko okook ka noꞌ na neöm manih pe Sunön. 19 Eöm to nat e nem, o Jiuꞌ to vanat voh e ne pa ö se vöknah a ma vavaasis peöꞌ, me eöꞌ to kon voh a ma punöꞌ me o punis manih po Jiuꞌ. Ivëhkëk, eöꞌ to vöknah a ëhnaneoꞌ, paröꞌ tavus a teꞌ kikiu pe Sunön. 20 Eöm to nat e nem eöꞌ hikta ötöön hah voh ta meh soe pa ö nöꞌ to vavaasis a no neöm koman a ma iuun, me pa ma ö vatötönun peöm. 21 Eöꞌ to vavatvus tamoaan voh noꞌ a Soe Vih manih po Jiuꞌ, me o upöm teꞌ to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, pan ee se panih a ma taateꞌ hat pee ko heꞌ rea manuh pe Sosoenën ko vaman e Ieesuꞌ e Sunön pea. 22 Ka kuru vëh, eöꞌ to vatet noꞌ a Tuvuh Vasioꞌ, vamanih peöꞌ se nö Jerusalëm, to hikta nat noꞌ na ataeah se tavus a neoꞌ manuh Jerusalëm. 23 Eöꞌ to nat varoe noꞌ, manih pa ma vöön kurus nöꞌ se vos a Tuvuh Vasioꞌ to sosoe ka non eoꞌ pan, ‘Eën se ho pa iuun nohnoh me a ö sën teꞌ a ma punis peo.’

24 Ivëhkëk, eöꞌ hikta koman noꞌ a sionin me o toꞌtoꞌ peöꞌ to teꞌ oah non. Ahik, eöꞌ to iu vahik noꞌ a kiu vëh ne Sunön e Ieesuꞌ to heꞌ voh a neoꞌ, ivëh, pa vatvus a Soe Vih va po ururuan pe Sosoenën manih pa ma napan.

25 Eöꞌ to nönö vah voh noꞌ topnin neöm, paröꞌ vavatvus noꞌ a Soe Vih va pa Matop Vih pe Sosoenën. Ka kuru vëh eöꞌ to nat e noꞌ, a hikta paeh va peöm se ep amot hah ka neoꞌ. 26 Ivëh, köꞌ se soe keoꞌ peöm pa soe kuru vëh. Ta paeh va peöm se keh vatösoe non, pareꞌ hikta vaman non e Ieesuꞌ pareꞌ keh ro, eꞌ hikta teꞌ non pan, eöꞌ se teen a tah pamëh. 27 Suk ataeah, eöꞌ to hikta kokoaan voh noꞌ ta pah soe pe Sosoenën manih peöm. 28 Eöm se matop ka nem, me o vakum teꞌ va po vaman, a Tuvuh Vasioꞌ to vateꞌ voh a neöm se ut nem raoe. Eöm se ut vavih nem, paröm matop nem a napan va po vaman varih ne Sosoenën to voen hah voh po eraꞌ pe Ieesuꞌ. 29 Eöꞌ to nat e noꞌ, eöꞌ se keh nö eoꞌ, a ma teꞌ vavaasis piuk se hop topnin neöm vamanih po këh poa pa miröꞌ o vakum teꞌ va po vaman. Ee se punöꞌ e ne pa rëh ke o vaman pa napan varih pa ma vavaasis piuk pee. 30 O poen se tavus amot maꞌ no a ma teꞌ va po vakum koman peöm se piuk, ko rëh ke o vaman pa napan pa vatet raoe. 31 Ivëh, köm se ut vavih nem, paröm kokoman hah na pa ö no a hunun mataneoꞌ to takoꞌ suk voh a neöm pa ö nöꞌ to vavaasis a neöm a Soe Vih pa ma popoen, me pa potan komön o kukön kirismas.

32 Kuru vëh, eöꞌ to vahoꞌ a neöm pa koren e Apuh vaꞌpeh me o ururuan peꞌ. Eꞌ se vaeh a neöm, pareꞌ heꞌ a neöm a ma tah neꞌ to vamatop anoeh voh a neöm, a ma tah vihvih varih eꞌ se heꞌ a napan neꞌ to vaneah voh, pan ee a napan peꞌ. 33 Eöꞌ hikta manin ro voh ta vös silvaꞌ, vös gol, me to ohop pa ta pah teꞌ. 34 Eöm to nat koman e nem, eöꞌ to vaꞌaus koman hah voh a noꞌ pa kiu me pa kon a ma tah nöꞌ to kökööt voh noꞌ, ko vaꞌaus me voh noꞌ a ma teꞌ varih to kiu vaꞌpeh me voh a no neoꞌ. 35 Eöꞌ to vataare voh a neöm a ma kiu peöꞌ, köm se nok suk a kiu peöꞌ ivaꞌih, ea se vaꞌaus a ma teꞌ to hikta onöt ne a vaꞌaus hah rea, para koman no a soe voh pe Sunön Ieesuꞌ, neꞌ to soe voh pan, ‘O vaeö pa teꞌ vëh to heꞌ a meh teꞌ a tah, to teꞌ oah rakah e non po vaeö pa teꞌ vëh to öt.’ ”

36 E Pöl to vahik vaato me ra nap susunön ko vatokon, pareꞌ hin manuh pe Sosoenën vaꞌpeh me raoe. 37 Ee to tamak ko vaokook pa ö nee to vaöt koren me ne Pöl. 38 Ee to tamak vi rakah ne e Pöl se këh raoe me a soe neꞌ to soe voh pan, “Eöm se hikta ep amot hah ka no neoꞌ.” A napan to me e Pöl manuh po paröꞌ pa aton poë.

21

E Pöl To Nö Jerusalëm

1 Eöꞌ e Luk kere Pöl to soe vavihvih ke ra napan va Ëfësus, pamöm tok poꞌ em po paröꞌ, ko paröꞌ nö totoopin rakah en pa To va Kos. Ko meoh poen nemöm to vos em pa vöön va Rodes, ko taneꞌ nën ko nö pet em Pataraꞌ. 2 Manih Pataraꞌ, emöm to ep in o paröꞌ to nö non manuh pa muhin va Fonisiaꞌ, pamöm tok ko nö em. 3 Emöm to öök em pa ö möm to ep i na a To va Saëprus, ko nö kem pa papmatö, pamöm vos em pa muhin va Siriaꞌ. O paröꞌ to ankaꞌ en pa vöön va Taëaꞌ pa ö neꞌ se vöknah a kakoꞌ. 4 Emöm to taum a ma teꞌ va po vaman nën, ko nö em pa teꞌ vaꞌpeh me raoe po pöh nënkikiu. O kikis pa Tuvuh Vasioꞌ to heꞌ soe a napan, kee soe ke Pöl a ö neꞌ se nat non nö manuh Jerusalëm. 5 A ma poen möm to pët teꞌ vaꞌpeh nem to hik ee, kemöm këh em pa vöön pamëh. Ka ma tapaiuun to me a möm pa aton. Kemöm to tönun manih po kösan ko vatokon, pamöm hin nën. 6 Pamöm soe vavihvih ke raoe, kee hah ee vöön, kemöm tok po paröꞌ ko nö em.

7 Emöm to taneꞌ pa vöön va Taëaꞌ to nönö avoeꞌ e nem po paröꞌ, ko vos em pa vöön va Tolemës, ko soe vaeö kem po teꞌ va po vaman, pamöm teꞌ me em pee po pöh poen. 8 Po meoh poen nemöm to nö pet em, ko vos em pa vöön va Sisariaꞌ, pamöm teꞌ e nem pa iuun pe Filip, a teꞌ to vatvus non sih a Soe Vih pe Ieesuꞌ. Eꞌ a paeh va pa tönim me a poa teꞌ varih nee to vateꞌ momoaan voh maꞌ manih Jerusalëm marën a vaꞌaus o aposol. 9 E Filip to teꞌ non a taanaꞌ koaꞌ mon hikta vaen to teꞌ me ne o heꞌ pa heꞌ a soe pe Sosoenën. 10 A ma poen nemöm to teꞌ nem Sisariaꞌ, ka pah teꞌ vanënën soe a ëhnaneah e Agabus to taneꞌ maꞌ pa muhin va Jiutiaꞌ. 11 Eꞌ to nö maꞌ pemöm, pareꞌ kon o ka voh pe Pöl, ko noh a koren me a moneah, pareꞌ soe pan, “A Tuvuh Vasioꞌ, to soe vamanih, ‘E tövaneah po ka voh vëh no Jiuꞌ va Jerusalëm se nohnoh va in poë manih, pare heꞌ o teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ.’ ”

12 Emöm me a ma teꞌ va po vaman to pënton a tah vëh, pamöm hin vakis e Pöl se nat non nö manuh Jerusalëm. 13 Ivëhkëk, e Pöl to piun, pareꞌ soe pan, “Suk ataeah, köm okook nem, paröm mimiröꞌ nem o kokoman peöꞌ? Eöꞌ to vamatop e noꞌ pa ö nee se nohnoh a neoꞌ manuh Jerusalëm, me pa mët pa kë a ëhnan e Sunön Ieesuꞌ.” 14 A ma soe möm to soe keah to hikta onöt non a panih o kokoman peꞌ. Kemöm soe em pan, “Eꞌ se nok suk o iu koman pe Sunön.”

E Pöl To Vos Jerusalëm

15 Emöm to teꞌ a ma meh poen, ko vamatop a ma tah pemöm ko nö em Jerusalëm. 16-17 Emöm to vos Jerusalëm ka napan va po vaman pah vaeö rakah ee pemöm. A ma teꞌ vamomhë va Sisariaꞌ to nö vaꞌpeh me a möm manuh pa iuun pe Nason, suk, emöm to iu nem pa teꞌ vaꞌpeh me eah. E Nason, eꞌ a teꞌ va Saëprus, me eꞌ a teꞌ to vaman vëhöꞌ po poen neꞌ to pënton vamomoaan a Soe Vih pe Ieesuꞌ. 18 Po meoh poen e Pöl to me a möm pa ep pe Jëmis. A nap susunön va po rotuꞌ me to pah teꞌ e ne po poen pamëh. 19 E Pöl to ep raoe, pareꞌ heꞌ a soe vaeö peꞌ, ko hutët ke raoe a ö ne Sosoenën to vaꞌaus va in o teꞌ varih to hikta teꞌ ne o Jiuꞌ manih pa ma kiu kurus neꞌ to nok.

20 A nap susunön to pënton vahik o vahutët pe Pöl, pare kë rakah a ëhnan e Sosoenën. Pare soe ke Pöl pan, “Kea, eën se ep, o Jiuꞌ peo rakah to vaman voh ee pe Ieesuꞌ. A ma teꞌ poë varih to eh rakah e ne pa vatet o Vavaasis pe Mosës. 21 O Jiuꞌ to hikta vaman ne Ieesuꞌ to vavatët raoe pan, eën e Pöl to vavaasis nom o Jiuꞌ varih to teꞌ vaꞌpeh me ne o teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ pa ma meh muhin, a ö see nat ne vavatet ne o Vavaasis pe Mosës me a ma meh taateꞌ pea, pare koe a taateꞌ pe a ö kokoaan po koaꞌ oeteꞌ. 22 O Jiuꞌ varih to vavatet ne o Vavaasis pe Mosës se nat ka oah to nö maꞌ, ivëh, ka se poꞌ nok ataeah pa vamaaka a ma piuk pee? 23 Eën se nok vamanih pa ö möm to soe ava. A taanaꞌ teꞌ to teꞌ ne to soe voh a ö nee se nok a soe kikis pa matan e Sosoenën. 24 Eën se nö me raoe, parën vatet a taateꞌ va pa pupui,* parën voen vaꞌpeh me raoe, kën se tavus hah a teꞌ vih manih pa matëëre. Ka napan se nat ne a soe nee to soe voh manih pën, eꞌ o piuk. Kee se nat va ne manih, eën to vavatet e nom po Vavaasis pe Mosës. 25 Ka manih po teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to vaman voh ee, ea to vanö voh na o kiun to soe vanat non a ma tah na to vaonöt. Ea to soe vanat raoe se nat ne ënëën ne a ma vönaꞌ varih no teꞌ to hikta vaman ne e Ieesuꞌ to ip vamanih po heꞌ manuh po sosoenën vapikpiuk. Me a ö see koe a ëën a vönaꞌ no eraꞌ to hikta takoꞌ me a vönaꞌ takon, pare teꞌ ke këh ne a taateꞌ rëhrëh.”

26 Po meoh poen ne Pöl to nö vaꞌpeh me en pa ma teꞌ poë varih to nok voh a soe kikis manih pe Sosoenën, pa teꞌ hop pa taateꞌ pupui vavoon rea marën a tavus hah a teꞌ vih pa matëëra napan. Pareꞌ ho en manuh pa Iuun Hinhin Apuh pa ep pa teꞌ ësës heꞌ pa soe vanat poan o poen poanheh no a taateꞌ va pa vavoon hah se hik, suk o poen nee to voon hah ee papaeh see teꞌ a ma heꞌ pee.

O Jiuꞌ To Öt E Pöl

27 O tönim me o pöök poen se hik en, ka ma to Jiuꞌ va pa muhin va Esiaꞌ ep in e Pöl to teꞌ non koman Iuun Hinhin Apuh. Ee to kuin ee po kokoman heve, ka napan öt ee pe Pöl. 28 Pare soe pan, “Napan va Israël, vaꞌaus a möm. A teꞌ vëh to nönö vah non pa vavaasis a ma napan va pa ma vöön kurus, kee vöknah e ne pea, a ma napan va Israël, me o Vavaasis pe Mosës, me a Iuun Hinhin Apuh vëh. Eꞌ me a ma teꞌ varih to hikta teꞌ ne o Jiuꞌ to ho ee pa ö vasioꞌ koman pe Sosoenën, keꞌ hikta teꞌ vivihan hah non po epep pe Sosoenën.” 29 Ee to soe vamanih, suk varuꞌ manih pa vöön apuh ee to ep ne e Trofimus a teꞌ va Ëfësus vaꞌpeh me e Pöl, pare pu ne pan, e Pöl to me ho poan koman Iuun Hinhin Apuh.

30 Ivëh, ka napan varih koman a vöön apuh toksean rakah ee ko vatönun maꞌ, pare öt ee pe Pöl, ko rëh tavus këh ee peꞌ pa Iuun Hinhin Apuh. Pare panih kurus ee pa ma hopaꞌ in a Iuun Hinhin Apuh. 31 A napan to se ip ee pe Pöl, ivëh, ka napan va po vaman vanö a soe manuh pe susun po teꞌ vëvënsun pan, a napan to teꞌ ne Jerusalëm to vavapus ne. 32 Ke susun apuh pa nap vëvënsun kon a ma teꞌ vëvënsun me e susun pee, kee vëvëhöꞌ rakah ee manuh pa napan. A napan to ep in e susun apuh po teꞌ vëvënsun, pare vahik rëp ee pe Pöl. 33 E susun apuh to öt e Pöl, pareꞌ taꞌ a ma teꞌ vëvënsun, kee nohtöön poë po pöök uris eh. Pareꞌ hi raoe pan, “A teꞌ vëh eteh, ataeah neꞌ to nok?” 34 A napan varih to vatönun a ma soe pee to vakëkëh. Ivëh, ke susun apuh pa nap vëvënsun hikta maaka non pataeah pamëh to tanok, pareꞌ taꞌ en pa nap vëvënsun pa me peah e Pöl koman a iuun pee. 35 Ee to me ee pe Pöl manuh pa ö pepeah koe in a iuun, ivëh, ka nap vëvënsun vateꞌ ee peꞌ, suk a napan to heve se ip vamët ee peꞌ. 36 A napan peo to vavatet nö ne e Pöl, pare tataoa nee ko sosoe nö ne maꞌ pan, “Ip vamët öm eah.”

E Pöl To Vaato Vaꞌaus Hah Ea

37 A ma teꞌ vëvënsun to oho nö me e ne pe Pöl koman a iuun pee, ke Pöl soe ke susun apuh pan, “Eöꞌ antoen e noꞌ pa vaato me a oah, ha?” Ke susun apuh hi poan pan, “Eën nat e nom po to va Grik, ha? 38 Eën hikta teꞌ nom a teꞌ va Isip to vapus me voh non a kaman, pareꞌ kon a 4,000 teꞌ ipip vamët teꞌ, kee nö manuh pa moeh upin, ha?” 39 Ke Pöl piun poan pan, “Eöꞌ a to Jiuꞌ e sinaneoꞌ to vahuh voh a neoꞌ Tasas manih pa muhin va Room a ëhnan a muhin pamëh a Silisiaꞌ. Eöꞌ a teꞌ va Room. Vaonöt ka neoꞌ ah, köꞌ heꞌ a soe manih pa ma napan.” 40 Ke susun apuh pa nap vëvënsun vaonöt ken pe Pöl, keꞌ sun manih pa ö pepeah ko kë a koren. Ka ma napan vatotomin ee, ke Pöl vaato ken pee po to Hibru o to koman pee.

22

1 “Kën kea, me kën taman, pënton a neoꞌ öm. Eöꞌ to iu piun noꞌ a soe peöm.” 2 Ee to pënton ne e Pöl to vaato non po to Hibru, pare vatotomin kurus rakah ee. Ke Pöl soe ke raoe pan, 3 “Eöꞌ a to Jiuꞌ, e sinaneoꞌ to vahuh a neoꞌ pa vöön va Tasas manih Silisiaꞌ, ivëhkëk, eöꞌ to apuh manih Jerusalëm. Eöꞌ e koaꞌ vavaasis pe Gameliel, eꞌ to vavaasis voh a neoꞌ a ma taateꞌ pa kën sipuura. Ivëh, köꞌ eh rakah noꞌ pa vatet e Sosoenën vamanih pa ö nöm to teꞌ va nem kuru. 4 Eöꞌ to mimiröꞌ voh noꞌ o voe me ro köövo va po vaman, to vavatet ne a Hanan pe Ieesuꞌ, ko ipip voh noꞌ a ma paeh pee, paröꞌ ötöt voh a ma upöm ko vaho raoe pa nohnoh. 5 A Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, me o Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ to nat e ne ko se soe kee peöm pa soe peöꞌ a man. Eöꞌ se voh kon a ma kiun manih pee, paröꞌ teꞌ ke ro Jiuꞌ a kën kea pea varih pa vöön va Damaskas, to vaonöt ka no neoꞌ pa ötöt a ma teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ, ko me maꞌ manih Jerusalëm to noh ne po uris eh, ko Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ se vakmis raoe.”

E Pöl To Vahutët A Ö Neꞌ To Tavus A Teꞌ Va Po Vaman

6 E Pöl to soe pan, “Eöꞌ to vovos vatët nö voh noꞌ pa vöön va Damaskas, eꞌ he topnin potan non, ko tëkrea maaka rakah to taneꞌ maꞌ akis kopös a neoꞌ. 7 Eöꞌ to vuꞌ po oeh, paröꞌ pënton a to, to vavaoe non pan, ‘Söl, Söl, suk ataeah, kën mimiröꞌ a nom neoꞌ?’ 8 Köꞌ hi na pan, ‘Eën eteh Sunön?’ Keꞌ soe pan, ‘Eöꞌ e Ieesuꞌ va Nasarët, nën to mimiröꞌ nom.’ 9 A napan möm to teꞌ vaꞌpeh nem to ep e ne po tëkrea, ee to tënan e ne pa vaoe, ivëhkëk, ee to hikta maaka ne a soe pa teꞌ vëh to vavaato me a non neoꞌ.

10 Köꞌ hi na pan, ‘Sunön, eöꞌ se nok ataeah?’ Ke Sunön soe ka neoꞌ pan, ‘Sun ah, parën vos manuh Damaskas, a teꞌ to teꞌ non nën se soe ka oah a kiu ne Sosoenën to vateꞌ a oah.’ 11 O tëkrea to parin maaka rakah to vapopoen a mataneoꞌ, köꞌ hikta antoen noꞌ a ep, ka ma teꞌ varih möm to pët teꞌ nem öt pa koreneoꞌ, ko me vos ee peöꞌ Damaskas.

12 A pah voe to teꞌ non a ëhnaneah e Ananaës, a teꞌ va po vaman to vavatet non o vavaasis pea to teꞌ non Damaskas no Jiuꞌ to ta ne sih poë. 13 E Ananaës to nö vatët maꞌ peöꞌ, pareꞌ soe pan, ‘Kea peöꞌ Söl, a matömah se maaka kën ep hah.’ Varuꞌ rakah vakomanih no a mataneoꞌ to maaka köꞌ ep eoꞌ peꞌ. 14 Eꞌ to soe ka neoꞌ pan, ‘E Sosoenën pa kën sipuura to vateꞌ a oah se nat rakah o iu peꞌ, ko ep a Teꞌ no a taateꞌ peꞌ to totoopin rakah, parën tënan a soe to taneꞌ koman maꞌ peꞌ. 15 Eën se vatvus a soe peꞌ, pa ma napan kurus pa ma tah nën to ep me pënton. 16 Suk ataeah, kën anoeh varë nom? Sun ah, kee pupui a oah, parën vaoe na a ëhnan e Ieesuꞌ, keꞌ se pupui këh a oah pa ma hat pën.’ ”

E Sosoenën To Vanö E Pöl Manuh Pa Napan To Hikta Teꞌ Ne Pan Ee Ro Jiuꞌ

17-18 “Eöꞌ to nö hah Jerusalëm, paröꞌ hinhin noꞌ koman Iuun Hinhin Apuh, paröꞌ tata ko ep e Sunön to sosoe ka non neoꞌ pan, ‘Vëvëhöꞌ këh a Jerusalëm, suk a napan varih to hikta se tënan ne a soe nën to vatvus suk a nom neoꞌ.’ 19 Köꞌ soe pan, ‘Apuh, a ma teꞌ va po vaman se pënton a neoꞌ, suk ee to nat e ne peöꞌ to oho voh noꞌ a ma iuun hinhin soneꞌ, ko nohnoh voh noꞌ a ma napan, paröꞌ ipip noꞌ a ma teꞌ to vaman ne a oah. 20 Eöꞌ to teꞌ voh noꞌ pa ö nee to ip vamët e Stivin, a teꞌ to vatvus voh non a soe pën. Eöꞌ to sun vatët voh noꞌ, ko ut noꞌ a ma ohop rë po teꞌ varih to ipip voh ne e Stivin, köꞌ vapöh kokoman me voh noꞌ a ö nee to ip poë.’ 21 Ivëhkëk, e Apuh to soe ka neoꞌ pan, ‘Nö ah, eöꞌ se vanö varo a oah manuh pa napan to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ.’ ”

E Pöl To Soe Pan Eꞌ A Teꞌ Va Room

22 O Jiuꞌ to tënan ne e Pöl, keꞌ onöt pa ö neꞌ to soe a ö neꞌ se nö po teꞌ to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, ka napan taoa maꞌ, pare sosoe ne pan, “Me ke öm eah. Ip öm eah, eꞌ to hikta onöt non a ö seꞌ teꞌ toꞌtoꞌ non.” 23 Ee to tataoa ne ko vataata ne a ma ohop pee, pare kuin o vavoan, keꞌ peah en kin. 24 Ivëh, ke susun apuh pa nap vëvënsun soe, kee me ee pe Pöl manuh pa koman iuun po teꞌ vëvënsun. Eꞌ to soe ke raoe a ö nee se rëp e Pöl ko nat pataeah no o Jiuꞌ to tataoa vaheve suk ne. 25 Ee to nohtöön e Pöl po uris eh, ke susun pa nap vëvënsun sun vatët e non, ke Pöl soe ke poan pan, “A taateꞌ pöꞌ to soe vaonöt ke non pea se nok vamanih pa teꞌ va Room? Eöm to hikta vateꞌ a neoꞌ po vahutët, paröm rëprëp e nem peöꞌ, a taateꞌ pamëh vih e non, ha?”

26 E susun pa nap vëvënsun to tënan a soe pamëh, pareꞌ nö pa teꞌ vëh to matop kurus non raoe ko soe pan, “Eën se nok ataeah? A teꞌ vëh eꞌ a teꞌ va Room.” 27 E susun apuh to nö manuh pe Pöl, pareꞌ hi poan pan, “Eën se soe ka neoꞌ, eën a teꞌ va Room, ha?” Ke Pöl soe pan, “A.” 28 Ke susun apuh soe pan, “Eöꞌ to heꞌ voh a moniꞌ apuh, ko tavus a teꞌ va Room.” Ke Pöl soe varuꞌ pan, “Ivëhkëk eöꞌ ahik, e sinaneoꞌ to vahuh voh a neoꞌ, köꞌ tavus eoꞌ a teꞌ va Room.” 29 A ma teꞌ vëvënsun varih to se hi e Pöl me a rëp poë to tënan pan e Pöl a teꞌ va Room, ee to vahuk hah ee. Ke susun apuh pa nap vëvënsun kurus nat e Pöl a teꞌ va Room, pareꞌ naöp, suk eꞌ to kök a taateꞌ va Room pa ö neꞌ to noh voh e Pöl po uris eh eꞌ he hikta teꞌ po vahutët.

E Pöl To Vatvus A Soe Matëëro Vakum Teꞌ Susunön Po Jiuꞌ

30 E susun apuh po teꞌ vëvënsun kurus to iu nat vavih non pataeah ne Pöl to nok vahat, ko Jiuꞌ heve ne poë. Ko meoh poen ne susun apuh to ihan këh en pe Pöl po uris eh, ko vaoe ununun en po Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ, me a ma teꞌ sunön ësës heꞌ, kee vatönun ee. Keꞌ me maꞌ e Pöl ko vasun poan pa matëëre.

23

1 E Pöl to ves rakah non pa nap susunön va po Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ, pareꞌ soe pan, “Kën kea, o kupu peöꞌ to haraꞌ vavih, ko teꞌ maaka rakah e non manih pa matan e Sosoenën, keꞌ öök maꞌ po poen vëh kuru.” 2 A Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, e Ananaës to taꞌ maꞌ a ma teꞌ varih to sun vatët ne pe Pöl pa tapan a rivoneah. 3 Ke Pöl soe keah pan, “E Sosoenën se tapan oah! Eën to teꞌ va nom manih pa pip no a tonuneah to paraꞌ voon vörep, ivëhkëk, manih koman a pip pamëh eꞌ to paraꞌ pö. Eën to ihoꞌ nom pa kiiki a neoꞌ po Vavaasis pe Mosës marën a vateꞌ a neoꞌ po vahutët. Ivëhkëk, eën he kökök koman e nom po Vavaasis pe Mosës pa ö nën to taꞌ raoe pa tapan a neoꞌ.” 4 Ka ma teꞌ to sun vatët ne pe Pöl soe pan, “Eën to sosoe vahat e nom pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ pe Sosoenën, ha?”

5 Ke Pöl soe pan, “Kën kea, eöꞌ hikta nat noꞌ eah eꞌ a Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ. O Puk Vapenpen to soe va non manih,

‘Eën se nat nom soe vahat a teꞌ susun to matop non a napan.’ ” Eks 22:28

6 E Pöl to nat e non pa ma teꞌ varih po Vakum, o Parësiꞌ, ko meoh upöm o Sëdiusi. Ivëh, ke Pöl soe pan, “Kën kea, eöꞌ a to Parësiꞌ, eöꞌ e koaꞌ pa to Parësiꞌ. Eöꞌ to vaman noꞌ a teꞌ se mët ko sun hah en. Eꞌ a tah vëh nee to vateꞌ suk a neoꞌ po vahutët.”

7 E Pöl to soe vamanih ko Parësiꞌ me o Sëdiusi heve koman hah ee, ko nok ee po pöök vakum. 8 O Sëdiusi to sosoe ne sih a ö no a teꞌ se mët, pareꞌ hikta sun hah taneꞌ po vapeepe, me ahik to ankeroꞌ, me to oraꞌ. Ivëhkëk, o Parësiꞌ to vaman e ne pa kukön tah varih. 9 Ivëh, kee taoa vaꞌpuh oah ee. Ka ma paeh teꞌ va po vakum po Parësiꞌ varih to nat ne sih o Vavaasis pe Mosës soe ee pan, “Emöm to ep nem a teꞌ vëh hikta teꞌ non ta pah hat! A ankeroꞌ, keꞌ a oraꞌ pöꞌ ivëh, to vaato non manih peꞌ. Ivëh ka se pënton pöꞌ ee peꞌ.”

10 O vaheve apuh to tasun en topnin o Parësiꞌ me o Sëdiusi, ke susun apuh pa nap vëvënsun nanaöp non a ö no a napan poë varih to meꞌ varëhrëh e ne e Pöl, keꞌ mët. Ivëh, keꞌ taꞌ a ma teꞌ vëvënsun se nö, pare me këh raoe e Pöl, ko me manuh pa iuun pa nap vëvënsun.

11 Po meoh poen pa popoen ne Sunön to sun non pa havin e Pöl, pareꞌ soe vakis ke poan pan, “Eën se sun vakis nom, parën vatvus a soe peöꞌ manuh Room pa ö nën to vatvus vamanih Jerusalëm.”

O Jiuꞌ To Vaonöt Pa Ip E Pöl

12 Pa pöstakah a ma pah to Jiuꞌ to vatönun, pare vaonöt a soe kikis pee pa ö nee se hikta ëën, me a kaak, keꞌ antoen a ö nee se ip vamët e Pöl. 13 A ma napan to nok o kokoman pa ip e Pöl to oah ne a 40 teꞌ. 14 Ee to nö manih pa ma teꞌ susunön ësës heꞌ me o teꞌ susunön po Jiuꞌ, pare soe pan, “Möm to vaonöt a soe kikis nemöm to hikta se ëën nem ta tah, keꞌ onöt a ö möm se ip vamët e Pöl. 15 Ivëh, ke eöm se vanö a soe manuh pe susun apuh po teꞌ vëvënsun keꞌ me maꞌ e Pöl manih peöm. Soe keah, eöm to iu maaka vavih nem pa soe pe Pöl. Ivëhkëk, emöm se vamatop momoaan em pa se ip eah, eꞌ he meꞌ e non pa öök maꞌ manih.”

16 Ivëhkëk, e vanonaiꞌ e Pöl, e koaꞌ oeteꞌ pe vameneah to tënan a ö nee se ip e Pöl, pareꞌ nö en manuh pe Pöl pa iuun po teꞌ vëvënsun ko vatët en peꞌ. 17 Ke Pöl vaoe a pah teꞌ susun pa nap vëvënsun, ko soe keah pan, “Me a teꞌ sekaꞌ vëh manuh pa teꞌ susun apuh po teꞌ vëvënsun, eꞌ to teꞌ non a soe neꞌ se soe ke poan.” 18 Ke susun me en peꞌ manuh pa teꞌ susun apuh pa nap vëvënsun, pareꞌ soe pan, “A teꞌ nohnoh vëh e Pöl to vaoe a neoꞌ, pareꞌ taꞌ maꞌ neoꞌ a me maꞌ a teꞌ sekaꞌ vëh manih pën. Eꞌ to teꞌ non a soe neꞌ se soe ka oah.” 19 Ke susun apuh pa nap vëvënsun öt pa koreneah, pareꞌ me ke en peꞌ, ko hi eah pan, “Ataeah nën se soe ka neoꞌ?” 20 Ka teꞌ sekaꞌ soe pan, “O Jiuꞌ to vaonöt a soe pa ö nee se hi a oah pa me maꞌ e Pöl manuh po Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ sinup, ee se vatomore ka oah, pa ö nee to kehkeh hi vavih ne Pöl a tah neꞌ to nok vahat. 21 Ivëhkëk, eën se koe a tënan raoe, suk ee ro teꞌ o peo to oah e ne pa 40 teꞌ to se vakoaan, pare anoeh ne e Pöl. Ee to soe vaonöt pa hikta ëën me a kaak ta tah, keꞌ onöt a ö nee se ip vamët e Pöl. Kuru ee to anoeh ne a ö nën se vaonöt a hi pee.” 22 Ke susun apuh pa nap vëvënsun soe pan, “Koe a vatët ta meh teꞌ a ö nën to soe ka neoꞌ a tah vaꞌih.” Pareꞌ vanö hah en pa teꞌ sekaꞌ pamëh.

Ee To Vanö E Pöl Manuh Pe Feliks A Teꞌ Sunön

23 Ke susun apuh pa nap vëvënsun vaoe en pa poa teꞌ susun po teꞌ vëvënsun, pareꞌ soe pan, “Eöm pom se kon a 200 teꞌ vëvënsun me a 70 teꞌ to nönö ne po hös me o 200 teꞌ to öt ne a ma peö, ko vamatop pa nö nös pa 9 kirök pa popoen. 24 Eöm se vamatop a ma teꞌ hös pe Pöl neꞌ se nö, paröm me vavih eah manuh pa teꞌ sunön pa muhin va Jiutiaꞌ a ëhnaneah e Feliks.” 25 E susun apuh pa nap vëvënsun to kiun o pëpaꞌ to teꞌ va non manih,

26 “Eöꞌ e Klödius Lisias to kiun nös o kiun manih pën Feliks a teꞌ sunön, susun pa kaman.

“Potan a vih. 27 O Jiuꞌ to öt a teꞌ vëh ko se ip vamët ee peꞌ. Ivëhkëk, eöꞌ to taum pan, eꞌ a teꞌ va Room. Ivëh, ke eöꞌ, me a ma teꞌ vëvënsun, emöm to nö voh manuh pee, pamöm öt këh raoe a teꞌ vëh. 28 Eöꞌ to iu nat noꞌ pa pusun in a soe vëh, nee to vateen poë, paröꞌ me eah manuh po Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ. 29 Eöꞌ to hi raoe kee soe ka neoꞌ a ma soe va pa taateꞌ pee, ivëh, kee vateꞌ poë pa hat. Ivëhkëk, eöꞌ to hikta taum ta pah hat to antoen non a ö sa ip vamët eah, me vateꞌ eah pa nohnoh. 30 Eꞌ to teꞌ man e non eöꞌ to tënan a ö no Jiuꞌ to vamatop hah ne pa ip vamët poë, ivëh, köꞌ vanö nös eah manih pën. Eöꞌ to taꞌ eoꞌ pa ma napan varih to vateꞌ poë po vahutët, a ö nee se nö nös manuh pën, ko soe ka oah a hat taeah neꞌ to nok.”

31 A nap vëvënsun to vatet ee pa soe pa teꞌ susun apuh, pare me ee pe Pöl manuh pa vöön va Antipatris pa popoen. 32 Pa pöstakah po meoh poen o teꞌ vëvënsun varih to suk maꞌ a hanan to hah vos ee vöön, ko teꞌ varih po hös to me e Pöl pa vöön va Sisariaꞌ. 33 O teꞌ vëvënsun varih po hös to vos e Sisariaꞌ, pare heꞌ o kiun manuh pa teꞌ susun pa kaman, pare vateꞌ e Pöl pa matop peꞌ. 34 A teꞌ susun pa kaman to ëh vahik en po kiun, pareꞌ hi e Pöl pan, “A muhin taeah nën to taneꞌ maꞌ.” Ke Pöl soe pan, “Eöꞌ va Silisiaꞌ.” 35 Ka teꞌ sunön soe ke poan pan, “Eöꞌ se tënan o vahutët pën pa ö no a napan varih to vateꞌ oah po vahutët se tavus maꞌ.” Pareꞌ taꞌ o teꞌ vëvënsun peꞌ, pan ee se ut ne Pöl pa iuun apuh ep vavih nee to eok ke voh e Hëërot.

24

O Jiuꞌ To Vateꞌ E Pöl Po Vahutët

1 O tönim poen to oah ee, ka Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, e Ananaës, me a ma pah teꞌ susunön po Jiuꞌ nö ee manuh Sisariaꞌ me e voe to se vaꞌaus raoe pa vateꞌ e Pöl po vahutët, a ëhnaneah Tertulus. Ee to tavus e Feliks a teꞌ susun pa kaman, pare taneo ee pa soe ke poë ataeah nee se vateꞌ suk e Pöl po vahutët. 2 E susun to vaoe e Pöl, keꞌ nö maꞌ, ke Tertulus taneo en pa siröꞌ e Pöl manih pa matan e Feliks, pareꞌ soe pan, “Feliks, eën a teꞌ sunön pemöm, eën to matop voh a no möm ka hik voh to vapus to teꞌ non topninmöm, parën vatotoopin hah voh nom a ma hat to teꞌ non pa ma vöön kurus. 3 Ivëh, ko kokoman pemöm vih rakah non pa ma kiu vih poë varih, kemöm vaeö rakah me nem oah.

4 Eöꞌ to hikta iu vatöön vi ka nom oah, ivëhkëk, eöꞌ to hi vakis nom oah, sën ururuan a möm parën pënton a soe kökööt pemöm. 5 Emöm to taum a teꞌ vëh to tataneo non sih a ma hat, pareꞌ teꞌ non sih pa kuin a ma vapus me a ma vaheheve manih pa napan varih o Jiuꞌ me pa ma ö kurus manih po oeh. Eꞌ to këh voh a möm, pareꞌ kunkuin o vakum vëh to vavatet ne e Ieesuꞌ va Nasarët. 6 Eꞌ to punöꞌ non pa rëh hop maꞌ a taateꞌ hat vëh to miröꞌ a ma tah vapenpen manih pa koman a Iuun Hinhin Apuh pemöm, ivëh, kemöm öt taneꞌ eah nën, to vateꞌ eah pa taateꞌ koman pemöm. 7 Ivëhkëk, a teꞌ susun apuh va pa nap vëvënsun e Klödius Lisias to nö maꞌ, pareꞌ eh rakah pa me maꞌ eah këh e möm. 8 Pareꞌ soe ke ra napan to iu vateꞌ ne poë po vahutët pa ep ka oah. Kën se hi koman eah a ma tah möm to siröꞌ suk eah, keꞌ soe ka oah.” 9 O Jiuꞌ me to vaꞌaus ne a soe pe Tertulus pan, a ma tah varih ne Pöl to nok vamaman en.

E Pöl To Vaato Vaꞌaus Hah Ea Matan E Feliks

10 Ka teꞌ susun pa kaman vëknöm ke maꞌ pe Pöl pa koreneah pan, e Pöl se vaato, ke Pöl soe pan, “Eöꞌ to nat e noꞌ, eën to teꞌ voh nom a teꞌ pëpënton vahutët pa napan varih pa ma kirismas peo. Ivëh, ko kokoman peöꞌ vih rakah non pa vaato vaꞌaus hah öꞌ. 11 Eën se nat koman va nom manih, o havun me o pöök poen to oah en, ne eöꞌ to nö maꞌ manih Jerusalëm pa vasunön e Sosoenën. 12 O Jiuꞌ to hikta ep a neoꞌ to vaato vasukaꞌ me voh noꞌ ta pah teꞌ koman a Iuun Hinhin Apuh, me a ö nee to hikta ep a neoꞌ to kuin o vapus manih koman iuun hinhin soneꞌ, me manih koman a vöön apuh vëh. 13 Ka soe vëh nee to vateꞌ suk a neoꞌ po vahutët, eꞌ to hikta teꞌ non ta pusun eah. Ivëh, kën se nat nom, a soe pamëh to hikta teꞌ man rakah non.

14 Ivëh, keöꞌ iu soe ka noꞌ oah a soe vëh, ‘Eöꞌ to vasunön rakah noꞌ sih e Sosoenën pe sipunmöm, me eöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me noꞌ o kum teꞌ va po vaman to vatet ne a Hanan pe Ieesuꞌ, eꞌ o vakum pamëh nee to soe pan eꞌ o vakum vapikpiuk. Ivëhkëk, eöꞌ to vaman avoeꞌ e noꞌ pa ma soe to teꞌ non po Vavaasis pe Mosës, me a ma Vavaasis no teꞌ vanënën soe to kiun voh. 15 Eöꞌ to vaman ko anoeh noꞌ e Sosoenën se vatoꞌ hah a nap mët, a napan poë varih no a pop pee to teꞌ vih non vaꞌpeh me a nap hat. O teꞌ varih to vateꞌ a neoꞌ po vahutët to vaman ne ko anoeh me ne e Sosoenën se nok va i raoe nën. 16 Ivëh, ko kupu peöꞌ punöꞌ rakah non sih pa ma poen kurus pa haraꞌ vavih, ko teꞌ maaka rakah e non manih pa matan e Sosoenën, me manih pa matëëra ma napan kurus.

17 Eöꞌ to teꞌ ke voh noꞌ maꞌ a vöön Jerusalëm pa ma meh kirismas. Eöꞌ to nö hah maꞌ pa napan peöꞌ to teꞌ maꞌ a ma moniꞌ pa vaꞌaus o teꞌ varih to kökööt ne, me a nok o vaës po vönaꞌ manih pe Sosoenën. 18 Eöꞌ to nönö voh noꞌ pa Iuun Hinhin Apuh to vatet noꞌ a taateꞌ ësës vönaꞌ marën a tavus vavoon hah manih po epep pe Sosoenën. Kee ep ka neoꞌ nën a hikta nap peo to teꞌ voh ne, me a hikta napan to vatoeꞌnën vah ne. 19 Ivëhkëk, a ma to Jiuꞌ va pa muhin va Esiaꞌ to nö maꞌ, pare öt a neoꞌ. A ma napan poë varih se keh teꞌ ne manih, eꞌ to vih non pee se nö maꞌ, pare vatët a oah a hat taeah nöꞌ to nok. 20 Eꞌ to vih non pa napan varih to sun vatët ne pea se soe koman ka oah a hat taeah nöꞌ to nok pa ö nöꞌ to sun voh noꞌ pa matëëro Vakum Teꞌ Susunön po Jiuꞌ. 21 Eꞌ to teꞌ non a pah soe ro nöꞌ to soe voh pa ö nöꞌ to sun noꞌ pa matëëre. Eöꞌ to soe pan, ‘Eöꞌ to vaman noꞌ a nap mët se toꞌtoꞌ hah ee.’ Eꞌ kovëh a tah nee to vateꞌ suk a neoꞌ po vahutët.”

22 E Feliks, a teꞌ to nat vavih non o vaman me a taateꞌ no a napan po vakum va po vaman to vatet ne a Hanan pe Ieesuꞌ, pareꞌ iu vahik e non po vahutët, ko soe ke ro Jiuꞌ pan. “Öm se anoeh nem e Klödius Lisias e susun apuh pa nap vëvënsun se nö maꞌ, köꞌ vatotoopin ka neöm a tah vaꞌih.” 23 Eꞌ to taꞌ e susun po teꞌ utut pa vahoꞌ e Pöl pa iuun nohnoh, ivëhkëk, eꞌ se nat non vëhvaꞌ vi non poan, ko nat non soepip a ma vakamöꞌ pe Pöl pa nö maꞌ pa vaꞌaus poë, ko heꞌ eah a ma tah neꞌ to kökööt non.

E Pöl To Sun Matan E Feliks Me Drusilaꞌ

24 A ma siꞌ poen to oah ee ke Feliks nö maꞌ pen e köövo peꞌ Drusilaꞌ, a mu Jiuꞌ. E Feliks to vaoe e Pöl ko tënan non po vahutët peꞌ, e Pöl to soe ke raoe pon a taateꞌ va po vaman, manih pe Ieesuꞌ Kristo. 25 E Pöl to vavahutët avoeꞌ suk e non pa taateꞌ totoopin, me a taateꞌ natsean me a ö ne Sosoenën se kiiki amot a ra po vahutët, ke Feliks a naöp, pareꞌ soe pan, “Eën se nö eom. Eöꞌ se vaoe amot hah nös oah, pa ö söꞌ iu noꞌ.” 26 Manih pa ma poen varih e Feliks to anoeh non e Pöl se heꞌ poan tah moniꞌ, ivëh, keꞌ vavaoe vatëh non e Pöl, ko vaato me non poan.

27 O pöök kirismas to oah ee, ke Porsius Festus kon en pa tasun pe Feliks vamanih pa teꞌ susun pa kaman pa muhin va Jiutiaꞌ. E Feliks to iu non o Jiuꞌ se vaeö ne poë, ivëh, keꞌ koe en pe Pöl, keꞌ teꞌ e non pa nohnoh.

25

E Pöl To Tavus E Sisaꞌ

1 O poen ne Festus to tavus a teꞌ susun pa kaman manih pa muhin va Jiutiaꞌ, pareꞌ nö ko teꞌ non vöön Sisariaꞌ a vöön, va pa muhin Jiutiaꞌ. O kukön poen to oah, ee keꞌ taneꞌ nën, pareꞌ nö Jerusalëm. 2 O teꞌ susunön ësës heꞌ, me a nap susunön po Jiuꞌ to nö maꞌ manih peꞌ, pare vateen e Pöl pa hat, ko hin vakis e Festus se vaꞌaus raoe ko soe pan, 3 “Eën se vanö rakah maꞌ e Pöl manih Jerusalëm.” Suk, ee to iu ip vamët ne e Pöl manih hanan. 4 Ivëhkëk, e Festus to piun, pareꞌ soe pan, “E Pöl to teꞌ non pa nohnoh manuh Sisariaꞌ, eꞌ hikta teꞌ rë non, köꞌ nö hah manuh Sisariaꞌ. 5 Ivëh, ka ma pah teꞌ susunön peöm se nö vaꞌpeh me a neoꞌ ko siröꞌ a teꞌ pamëh po vahutët manuh Sisariaꞌ, pa ö neꞌ se keh nok vahat voh en ta pah taeah.”

6 E Festus to teꞌ non Jerusalëm po meh tönim me o kukön poen keꞌ o havun poen, pareꞌ nö hah en manuh Sisariaꞌ. Po meoh poen, e Festus to ihoꞌ en pa ö ihihoꞌ pa teꞌ kiiki vahutët, pareꞌ taꞌ en pa ö see me maꞌ e Pöl. 7 E Pöl to nö maꞌ, ko Jiuꞌ varih to kunah taneꞌ maꞌ Jerusalëm nö maꞌ, pare tapön tavi poë, pare vateen e Pöl, ko soe pan eꞌ to nok vahat voh a ma tah peo. Ivëhkëk, ee to hikta onöt ne a vataare e Festus vamanih pa ma soe pee to teꞌ man non. 8 Ke Pöl to vaato vaꞌaus hah eah ko piun raoe, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ hikta nok ta pah hat manih pa Taateꞌ po Jiuꞌ, me pa Iuun Hinhin Apuh, me manih pe Sisaꞌ a teꞌ sunön pa kaman va Room.”

9 E Festus to iu vamanman non o Jiuꞌ se iu ne poë, ivëh, keꞌ hi e Pöl pan, “Eën to iu pöꞌ e nom pa nö Jerusalëm, köꞌ se tënan o vahutët pën nën, ha?”

10 Ivëhkëk, e Pöl to soe vamanih pan, “Eöꞌ to iu rakah noꞌ pa nö ko sun pa iuun pëpënton vahutët pe Sisaꞌ manuh Room, ivëh, ke Sisaꞌ koman se pënton o vahutët peöꞌ. Eöꞌ to hikta nok tah hat manih po Jiuꞌ, eën to nat koman e nom. 11 Eöꞌ se voh keh nok eoꞌ tah hat, to onöt non a ö söꞌ mët, eꞌ to vih e non. Ivëhkëk, eꞌ se keh hikta teꞌ man non pa soe vëh nee to siröꞌ suk a neoꞌ, a hikta teꞌ se vateꞌ a neoꞌ pa koreere. Eöꞌ to iu noꞌ e Sisaꞌ se pënton o vahutët peöꞌ.” 12 Ke Festus vaato vamomoaan me o teꞌ varih to nat rakah ne pa ma taateꞌ va Room, pareꞌ soe ke Pöl pan, “Eën to iu nom e Sisaꞌ se pënton o vahutët pën, ha? Ivëh, kën se nö eom manuh pa ep pe Sisaꞌ.”

E Festus To Vamaaka Ke Agripaꞌ Pen E Bernaësiꞌ E Pöl Eteh

13 A ma poen to oah ee, ka teꞌ sunön e Agripaꞌ pën e vameneah Bernaësiꞌ to nö ee maꞌ Sisariaꞌ pa ep e Festus pa vavaeö vaꞌpeh me poë. 14 Ee to teꞌ varë ee, ke Festus soe vamaaka ken pe Agripaꞌ po vöhioꞌ pe Pöl. Eꞌ to soe pan, “A pah teꞌ to teꞌ non manih ne Feliks to vanö voh pa nohnoh, keꞌ teꞌ e non kuru vëh. 15 Po poen nöꞌ to teꞌ voh noꞌ maꞌ Jerusalëm ko teꞌ susunön ësës heꞌ, me a nap susunön po Jiuꞌ to vateen poë pa ma hat, pare hin vakis a neoꞌ pa vateen eah pa hat. 16 Ivëhkëk, eöꞌ to piun raoe pan, ‘Emöm a napan va Room to hikta teꞌ nem a taateꞌ va pa noh a teꞌ po uris eh eꞌ he hikta teꞌ po vahutët. A teꞌ to teꞌ po vahutët se sun matan a napan varih to vateꞌ poë po vahutët, keꞌ se vaꞌaus hah ea pa vaato suk a hat vëh nee to vateen poë.’

17 Ivëh, ko poen nöꞌ to taneꞌ maꞌ Sisariaꞌ, eöꞌ to hikta vaoah ta ma poen peo, ahik, po meoh poen eöꞌ to ihoꞌ koman a iuun kiiki vahutët, paröꞌ taꞌ raoe a me maꞌ a teꞌ pamëh. 18 Ka ma napan varih to vateꞌ poë po vahutët sun, pare hikta soe a ma hat neꞌ to nok vamanih pa ö nöꞌ to koman va noꞌ. 19 Ee to vaato vaheve koman me ne pe Pöl, suk o vaman koman pee, me o vavaasis va pe Ieesuꞌ vëh to mët voh en. Ivëhkëk, e Pöl to sosoe ke non raoe a ö neꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ e non. 20 Eöꞌ to iu vaiu voh noꞌ a pusun in a soe pamëh, ivëhkëk, eöꞌ to hikta onöt voh noꞌ, ivëh, köꞌ hi voh e Pöl a nö manuh Jerusalëm, köꞌ se tënan o vahutët peꞌ nën pa ma hat nee to vateen poë. 21 Ivëhkëk, e Pöl to soe a ö neꞌ to iu teꞌ non pa nohnoh, ko anoeh non a ö nöꞌ se vaiu ta hanan ko vanö eah pa teꞌ sunön e Sisaꞌ, keꞌ tënan o vöhioꞌ peꞌ.”

22 E Agripaꞌ to tënan a soe pe Festus, pareꞌ soe pan, “Eöꞌ to iu tënan koman e noꞌ po vöhioꞌ peꞌ.” Ke Festus piun poan pan, “Eën se tënan eah sinup, eꞌ se vahutët ka oah.”

23 Po meoh poen, a ma teꞌ to heꞌ vaeö e Agripaꞌ pen e Bernaësiꞌ pa ö nee to pipiu nö ne a ma tah, me a ö nee to pipinoꞌ vovoh nö ne. E Agripaꞌ pen e Bernaësiꞌ to ohop a ma ohop vihvih pee, pare ho ee pa iuun pëpënton vahutët vaꞌpeh me o teꞌ susun va pa nap vëvënsun me a nap susunön va pa vöön pamëh. Ke Festus taꞌ o teꞌ vëvënsun, kee me ho ee maꞌ pe Pöl. 24 Ke Festus soe pan, “Teꞌ Sunön Agripaꞌ, me a ma vu susunön to teꞌ vaꞌpeh me a no möm, eöm to ep e nem pa teꞌ vëh. O Jiuꞌ varih Jerusalëm, me a ma teꞌ to ihoꞌ nem manih, to vateen voh a teꞌ vëh a ma hat. Ee to taoa ee, pare hin vakis voh a neoꞌ a ö no a teꞌ vëh se mët, eꞌ hikta se teꞌ toꞌtoꞌ non. 25 Ivëhkëk, eöꞌ to hikta taum tah pah hat to onöt non a ö neꞌ se mët. Eꞌ to iu ep koman non e Sisaꞌ, ke Sisaꞌ se tënan o vahutët peꞌ. Ivëh, köꞌ vaonöt noꞌ eah pa ep e Sisaꞌ. 26 Ivëhkëk, eöꞌ to hikta maaka noꞌ a soe taeah to onöt non a ö nöꞌ se kiun to kiun, ko vanö ke a teꞌ sunön pea. Keꞌ se nat non, suk ataeah kee vateꞌ a teꞌ vëh po vahutët. Ivëh, köꞌ me maꞌ eah manih pën a Teꞌ Sunön Agripaꞌ, me eöm a napan varih. Ea se pënton vavih a soe peꞌ köꞌ se taum tah soe nöꞌ se kiun. 27 Eꞌ to hikta teꞌ totoopin non pa ö söꞌ vanö a teꞌ nohnoh, eöꞌ he hikta soe vamaaka na a hat taeah nee to vateꞌ suk poë po vahutët.

26

E Pöl To Vaato Vaꞌaus Hah Ea Manih Pa Teꞌ Sunön E Agripaꞌ

1 E Agripaꞌ to soe ke Pöl, “Eën to teꞌ e nom o soe vaonöt pa vaato vaꞌaus hah eo.”

Ke Pöl kë a koreneah, pareꞌ soe vamanih pan, 2 “Teꞌ Sunön Agripaꞌ, eꞌ to vih rakah pa ö nöꞌ se vatvus a soe peöꞌ manih pën pa ma tah varih no Jiuꞌ to vateꞌ suk a neoꞌ po vahutët. 3 Eën to nat vavih e nom pa taateꞌ po Jiuꞌ, me a ma tah nemöm o Jiuꞌ to vaato vaheve suk nem. Ivëh, köꞌ hi a oah sën teꞌ vatö nom ko tënan a neoꞌ, parën koe a rës.

4 O Jiuꞌ kurus rakah to nat e ne pa pop peöꞌ, pa ö nöꞌ to teꞌ sekaꞌ voh noꞌ, ee to nat taneꞌ ne maꞌ po vamomoaan pa ö nöꞌ to teꞌ voh noꞌ manih pa vöön peöꞌ, me manuh Jerusalëm. 5 Ee to nat tamoaan voh e ne peöꞌ, ivëh, kee se keh iu ne, ee se soe tavus koman a tah pamëh. Eöꞌ to vavatet voh noꞌ o kum po Parësiꞌ, eöꞌ he a koaꞌ ka ma taateꞌ poë varih to hivaꞌ, ko upöm Jiuꞌ pemöm hikta teꞌ me ne a taateꞌ kikis pamëh. 6 Ka kuru vëh, eöꞌ to sun noꞌ manih nee to vateꞌ ee peöꞌ po vahutët, suk eöꞌ to vaman ko anoeh noꞌ e Sosoenën se nok a tah pa ö neꞌ to soe vaman ke voh a kën sipuura. 7 A soe vaman vëh no havun me o pöök vuteꞌ pemöm to vaman voh ne, pare anoeh ne ko hinhin voh ne e Sosoenën pa ma popoen, me pa potan. Eꞌ a anoeh peöꞌ ivëh, Teꞌ Sunön, no Jiuꞌ to vateen suk voh a neoꞌ pa hat. 8 Suk ataeah poꞌ, ke eöm o Jiuꞌ to hikta vaman nem a ö ne Sosoenën se kuin hah a nap mët?

9 Moaan voh eöꞌ me to kokoman noꞌ pan, eöꞌ to se nonok voh noꞌ a ma tah marën a vöknah a ëhnan e Ieesuꞌ va Nasarët. 10 Eöꞌ to nonok vavoh noꞌ nën manih Jerusalëm. Eöꞌ to kon voh a soe vaonöt manih po teꞌ susunön ësës heꞌ, paröꞌ vanö voh a nap peo to vaman voh e Ieesuꞌ pa nohnoh. Eöꞌ to teꞌ hop voh noꞌ pa napan varih nöꞌ to vapöh kokoman me noꞌ a ö se ip vamët o teꞌ varih to vaman ne Ieesuꞌ. 11 Tamoaan voh eöꞌ se ho koman a ma iuun hinhin soneꞌ pa ötöt a ma teꞌ va po vaman, ko vateꞌ raoe pa hat, me taꞌ a ö nee se vonih o vaman pee. Eöꞌ to heheve rakah voh noꞌ raoe, paröꞌ vovos suk voh e noꞌ po teꞌ poë varih pa ma vöön pee koman a ma meh muhin.

E Pöl To Vahutët A Ö Neꞌ To Panih, Ko Tavus A Teꞌ Va Po Vaman

12 E Pöl to vaato e non ko soe pan, “Eöꞌ to kokon voh noꞌ o soe vaonöt manih po teꞌ susunön ësës heꞌ pa nö manuh vöön Damaskas marën a ötöt a napan to vaman ne Ieesuꞌ. 13 Manih voh hanan Teꞌ Sunön, pa topnin potan rakah, eöꞌ to ep in o tëkrea o maaka to teꞌ oah e non pa potan to taneꞌ maꞌ manuh akis to kopös a neoꞌ, me a napan varih möm to nönö vaꞌpeh vah nem. 14 Emöm kurus to vuꞌ em po oeh, köꞌ tënan a teꞌ to vaato maꞌ po to Hibru ko soe pan, ‘Söl, Söl, suk ataeah kën mimiröꞌ a no neoꞌ? Eën to pënton varo a soe peöꞌ, a taateꞌ pamëh to teꞌ va non manih pën to tuktuk hah a nom, ko vakmis eo.’ 15 Eöꞌ to hi na pan, ‘Eën eteh, Apuh?’ Ke Apuh soe maꞌ pan, ‘Eöꞌ e Ieesuꞌ, nën to mimiröꞌ nom. 16 Ivëhkëk, eën se sun, eöꞌ to tavus a oah, ko vateꞌ oah a te kikiu peöꞌ. Eën se vatvus manih pa ma napan a tah nën to ep manih peöꞌ kuru, me a ma tah nöꞌ se vataare amot a oah. 17-18 Eöꞌ se kon hah këh oah pa napan va Israël, ee ro teꞌ koman pën. Eöꞌ se vanö oah manih pee, me o teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, marën a kap a ma matëëre, kee panih këh a taateꞌ popoen ko taneo pa nok a taateꞌ maaka. Ee se këh maꞌ o kikis pe susun po oraꞌ hat, pare teꞌ ne paan o kikis pe Sosoenën. Ivëh, köꞌ se ihan anoe a ma hat pee, suk ee to vaman a no neoꞌ, kee se teꞌ vaꞌpeh me ne a ma napan varih to vaman a no neoꞌ, ee a ma napan koman peöꞌ.’ ”

E Pöl To Vahutët Ke Agripaꞌ A Kiu Neꞌ To Nok Voh

19 E Pöl to vaato e non ko soe pan, “Teꞌ Sunön Agripaꞌ, eöꞌ to hikta tënan varo voh a soe pa teꞌ vëh nöꞌ to ep koman a tata to taneꞌ maꞌ pa vöön va kin. 20 Vamomoaan, eöꞌ to vatvus a soe manih Damaskas, paröꞌ nö manuh Jerusalëm, me pa ma vöön kurus po Jiuꞌ, me pa napan to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Eöꞌ to vatvus a soe va pa ö nee se panih ko këh a ma taateꞌ hat ko heꞌ rea pe Sosoenën, pare nok a tah to vataare non a ö nee to panih. 21 Eöꞌ to vatvus noꞌ a soe pamëh. Ivëh, ka manih koman a Iuun Hinhin Apuh o Jiuꞌ to öt ee peöꞌ, pan ee se ip vamët ee peöꞌ. 22 E Sosoenën to vaꞌaus voh a neoꞌ, keꞌ tavus en maꞌ kuru, ivëh, köꞌ sun noꞌ manih kuru vëh pa vatvus ke ra napan a soe, ma moeh teꞌ akuk, me a nap susunön. Eöꞌ hikta vavatvus noꞌ tah soe voon, ahik, a soe vëh moaan voh no teꞌ vanënën soe, me e Mosës to soe voh a ö seꞌ tavus. 23 Ee to soe vavoh manih, pan e Kristo se teꞌ o kamis, pareꞌ mët, ko momoaan ke ra ma napan pa sun taneꞌ hah po vapeepe, ko teꞌ toꞌtoꞌ tamoaan e non. Eꞌ se vatvus a taateꞌ maaka manih pa napan va Israël, me a napan varih to hikta teꞌ ne ro Jiuꞌ, pan eꞌ se kon taneꞌ hah raoe pa hat.”

24 E Pöl to soe vamanih, ke Festus kokoeꞌ töön en pe Pöl ko soe pan, “Pöl, eën to papön! O nat apuh pën to vapapön voh en pën!” 25 Ivëhkëk, e Pöl to piun, pareꞌ soe pan, “Teꞌ susun Festus, eöꞌ hikta teꞌ papön noꞌ! Eöꞌ to teꞌ me noꞌ po kokoman vih, ko vaato noꞌ, ka ma tah varih, ee to paraꞌ man. 26 Teꞌ Sunön Agripaꞌ! Eöꞌ hikta nanaöp noꞌ pa vaato me a oah, suk a ma tah manih. Eöꞌ to nat e noꞌ, eën to nat e nom pee, suk a ma tah varih to hikta tatanok vakoaan voh non. 27 Teꞌ Sunön Agripaꞌ, eën to vaman e nom pa ma Vavaasis po Teꞌ Vanënën Soe, ha? Eöꞌ to nat e noꞌ, eën to vaman e nom!”

28 Ke Agripaꞌ soe ke Pöl, “Eën to koman kës nom pan, o vaato kökööt pën manih peöꞌ to onöt e non pa ö söꞌ tavus eöꞌ a teꞌ va po vaman ko vatet e Ieesuꞌ, ha?”

29 Ke Pöl piun, pareꞌ soe pan, “O vaato pea se keh teꞌ kökööt e non, keꞌ to rë, eꞌ to vih avoeꞌ e non. Eöꞌ to hinhin suk e noꞌ pën, me a napan kurus varih manuh pe Sosoenën pan, eöm se tënan a neoꞌ, ko tavus o teꞌ to vatet nem e Ieesuꞌ. Ivëhkëk, eöꞌ hikta iu noꞌ a ö see nohtöön a neöm po uris eh, ko vateꞌ pa nohnoh!”

30 A Teꞌ Sunön, me a teꞌ susun pa kaman, me e Bernaësiꞌ, me a napan varih nee to pët teꞌ ne to sun ko tavus ee. 31 Pare vavasoe koman tavus nö e ne pan, “A teꞌ vëh to hikta nok ta hat to onöt non a ö seꞌ mët, me pa nö pa nohnoh.” 32 Ke Agripaꞌ soe ke Festus pan, “A teꞌ vëh na se varakah ee peꞌ, pa ö seꞌ hikta hin voh a ö neꞌ to iu rakah non pan, e Sisaꞌ se tënan o vöhioꞌ peꞌ.

27

A Nap Vëvënsun To Tok Me E Pöl Po Paröꞌ Ko Nö Room

1 Ee to soe vaonöt ee pemöm, eöꞌ e Luk se nö vaꞌpeh me e Pöl po paröꞌ, manuh muhin Italiꞌ. Ee to vahoꞌ o soe vaonöt manih pe Julius pa ö seꞌ matop non e Pöl, me a ma meh teꞌ nohnoh pa ö see tok po paröꞌ. E Julius a teꞌ susun pa 100 teꞌ vëvënsun to taneꞌ no maꞌ pe Sisaꞌ. 2 Emöm to tok po paröꞌ va Adramitium pamöm nö em. O paröꞌ pamëh se oho nö pa ma vöön to teꞌ non pa muhin va Esiaꞌ. E Aristakus, a teꞌ va vöön Tesaronaëkaꞌ pa muhin Mësadoniaꞌ, nemöm to nö vaꞌpeh. 3 Po meoh poen emöm to vos vöön Saëdon, ke Julius nok vavih e Pöl pa ö neꞌ to vaonöt eah se nö ko ep a ma vakamöꞌ peꞌ, kee heꞌ poë a ma tah neꞌ to kökööt e non. 4 Emöm to këh em pa vöön Saëdon, ko paröꞌ hikta onöt non a nö vavih, peꞌ a tuvuh to apuh, ivëh, ko paröꞌ nö vame en pa To Saëprus. 5 Emöm to nö totoopin em pa tahiꞌ va Silisiaꞌ me Pamfiliaꞌ, ko tavus em vöön Maëraꞌ pa muhin Lisiaꞌ. 6 Manih Maëraꞌ, e susun pa nap vëvënsun to nat en po paröꞌ va vöön Alëksëndriaꞌ to nö non Italiꞌ, kemöm peah em nën.

7 O paröꞌ vëh möm to teꞌ nem to nö en to hikta vëvëhöꞌ non, suk a tuvuh to matan maꞌ o paröꞌ, ka nö vavaapun e non. Ivëhkëk, a nap kiu po paröꞌ to kiu vëhvaꞌ, kemöm vos em vöön Nidas. A tuvuh to matan a möm kemöm hikta onöt nem a nö pet, ivëh, ko paröꞌ nö vame manih pa To Krit vatët non manih Salmone to vame këh a tuvuh. 8 A nap kiu po paröꞌ to kiu vakis rakah ee, ko paröꞌ kokoe sinten nö e non pa tahiꞌ va Krit. Emöm to vos em pa ö nee to pokaꞌ ne a Ö Totomin Vih Oho Po Paröꞌ. Eꞌ hikta teꞌ varo këh non a vöön Laseaꞌ.

9 Emöm to teꞌ em pa ma siꞌ poen nën, keꞌ tavus en pa ö no a tahiꞌ to moovi non to hik en. Keꞌ öök en pa poen no a tahiꞌ hikta moovi non po paröꞌ se nö, ivëh, ke Pöl kömköm raoe pan, 10 “Ea se keh nönö avoeꞌ e no, ea se taum vahat manih tahiꞌ, a ma moeh kakoꞌ varih komön o paröꞌ se ro ee, ko paröꞌ tatakök en, ea tomeꞌ mëtmët vahik ee koman tahiꞌ.” 11 Ivëhkëk, e susun pa nap vëvënsun to vaman en pa soe pe tövavanö o paröꞌ, me e tövaneah, ko pënton varo en pa soe pe Pöl. 12 A ö vëh hikta teꞌ vih non pa ö no paröꞌ se vame këh non a ivat, keꞌ antoen non a ö no a ivat se hik en. Ivëh, ko teꞌ kurus varih koman o paröꞌ to vaonöt ee pa nö, ko vos manuh Finiks ko teꞌ ne nën pa ma poen pa tuvuh apuh. Finiks, eꞌ a ö oho vame po paröꞌ, to teꞌ ke non maꞌ pa papkiruk in a To Krit pa ö no potan to kukunah ke non.

A Tuvuh Apuh Manih Tahiꞌ

13 A siꞌ tuvuh to taneꞌ maꞌ pa papkiruk to hikta teꞌ eh non to ip maꞌ, ka napan koman ee pa ö se nö. Ivëh, kee rëh peah a ankaꞌ in o paröꞌ, ko paröꞌ kokoe sinten nö e non pa tahiꞌ va Krit. 14 Ivëhkëk, eꞌ to hikta teꞌ varë, ka ivat a pah apuh to ip maꞌ nee to pokaꞌ ne a ivat va pa papmatö to taneꞌ maꞌ pa meh papan in a To va Krit. 15 A tuvuh to teꞌ vavah en po paröꞌ, ka nap kiu hikta onöt ne a piun hah o paröꞌ, ivëh, kee koe ke pa tuvuh po paröꞌ. 16 Emöm to koe vame pa To Kaudaꞌ, peꞌ a tuvuh to apuh, ivëh, kemöm eh rakah em pa rëh peah o paröꞌ soneꞌ to ënpan nem a tuvuh se miröꞌ en. 17 A nap kiu po paröꞌ to rëh peah ee po paröꞌ soneꞌ, ko nohtöön ee peꞌ po uris manih po paröꞌ. Pare noh tavi avoes ee po paröꞌ pa ma uris, suk ee to naöp ne pan, o paröꞌ to meꞌ takök. Ee to naöp rakah e ne pan, o paröꞌ to meꞌ peah a mës va sinten tahiꞌ va Afrikaꞌ. Ivëh, kee vöknah ee pa ma rara varih po paröꞌ, ka tuvuh vaꞌo en po paröꞌ. 18 A tuvuh me a supa apuh to teꞌ avoeꞌ e non, ivëh, ko meoh poen pa pöstakah nee to vöknah ee pa ma moeh tah këh o paröꞌ. 19 Po meoh poen no a nap kiu to naöp, pare viivi ee pa ma rara me a ma meh tah va po paröꞌ. 20 A ma poen peo to oah nemöm to hikta ep in a potan me o vesun, ka tuvuh he teꞌ avoeꞌ e non. Ivëh, kemöm hikta koman nem a ö semöm teꞌ toꞌtoꞌ hah nem.

21 A ma poen peo no a napan to hikta ënaëën ne, ivëh, ke Pöl sun ko soe ke raoe pan, “Eöm a ma napan to teꞌ nem manih, eöm se keh tënan voh a soe peöꞌ, ka teꞌ no maꞌ pa To va Krit, ea hikta se taum vahat va no manih me a ma moeh tah hikta se ro ne. 22 Ivëhkëk, eöꞌ to soe vakis keoꞌ peöm, eöm se teꞌ me nem o kokoman tö, suk ataeah, a hikta paeh va pea se mët, o paröꞌ varoe se ro en. 23 Eöꞌ a teꞌ pe Sosoenën vëh, nöꞌ to vasunön noꞌ sih, pa poen no a ankeroꞌ peꞌ to nö maꞌ peöꞌ ko soe pan, 24 ‘Pöl, koe a naöp! Eën se nö ko sun eom pa matan e Sisaꞌ. E Sosoenën to tënan en po hin pën me a ma napan to teꞌ me ne oah komön o paröꞌ vëh, a hikta paeh peöm se mët.’ 25 Ivëh, ke eöm se koe a naöp, suk eöꞌ to vaman noꞌ e Sosoenën se nok a tah vamanih pa ö neꞌ to soe va ka neöꞌ. 26 Ivëhkëk, ea se koe o paröꞌ, keꞌ nö ko takin pa to.”

27 A tuvuh to vaꞌo en po paröꞌ möm to teꞌ nem, eꞌ o havun me o taanaꞌ poen poë varih nemöm teꞌ em koman a tahiꞌ apuh nee to popokaꞌ ne Mediterenian. Pa topnin poen no a nap kiu po paröꞌ to koman e ne pemöm to öök vatët em po oeh. 28 Ee to vöknah o uris vavatoe pa ep pa ruruvun in a tahiꞌ, ko taum pan, a ruruvun to 40 mitaꞌ non. Ko hikta teꞌ varë, pare vatoe hah ee, ko taum a ruruvun pa tahiꞌ to 30 mitaꞌ non. 29 Ee to naöp me ne po paröꞌ to meꞌ peah o vös, ivëh, kee vöknah taneꞌ kusin o paröꞌ a taanaꞌ ankaꞌ. Pare hinhin ne pan, a muhin se takah vëhöꞌ maꞌ. 30 A nap kiu to iu rusin këh e ne po paröꞌ, ivëh, kee vöknah o paröꞌ soneꞌ manuh tahiꞌ to piuk pan a ma ankaꞌ nee to vöknah ne manuh po matön o paröꞌ. 31 Ivëhkëk, e Pöl to soe ke susun pa nap vëvënsun, me a nap vëvënsun pan, “A ma teꞌ varih se keh hikta teꞌ ne komön o paröꞌ, a, eöm se ro kurus em.” 32 Ivëh, ka nap vëvënsun moes kurus ee po uris vëh to nohtöön non o paröꞌ soneꞌ keꞌ vuꞌ tahiꞌ ko o en.

33 A siꞌ ö ka potan pa en maꞌ, ke Pöl soe ken pa napan pa ö se ëën ta taëën, eꞌ to soe pan, “Eöm to teꞌ akuk em po havun me o taanaꞌ poen ka ma komëneöm hikta teꞌ vavih non, paröm hikta ënëën nem ta ma taëën. 34 Ivëh, köꞌ soe vakis ka neöm, ëën öm ta ma taëën ko mahun ka sionineöm se eh hah. Eöm tënan e nem eh? Eöm kurus se teꞌ vavih e nem, a hikta paeh va peöm se ro.” 35 E Pöl to vaato vahik en ko kon a taëën, pareꞌ soe vavihvih ke Sosoenën pa matëëre, ko kök, pareꞌ taneo ëën en. 36 Ivëh, ko kokoman pee vih en, kee kurus taneo ee pa ëën. 37 Emöm o 276 teꞌ to teꞌ nem komön o paröꞌ. 38 Ee kurus to ëën vamhun ee, pare viivi ee pa ma meh pëk taëën manuh tahiꞌ, suk o paröꞌ se teꞌ are non.

A Supa To Kökök O Paröꞌ

39 A unöh to kopös en pa potan, ka nap kiu po paröꞌ hikta inan vamaaka ne pa sinten tahiꞌ vëh nee to teꞌ ne. Ivëhkëk, ee to ep in a ö to onöt e non po paröꞌ se ho vatët en nën, pareꞌ teꞌ non o kösan vih. Ee to koman ee pa vatkin o paröꞌ nën. 40 Ee to moes kurus a ma uris in a ankaꞌ, ko pureꞌ o uris vëh to nohtöön non a tah to ririh non o paröꞌ, pare vapeah ee po rara vëh matan o paröꞌ, pan a tuvuh se teꞌ takin o paröꞌ manuh sinin. 41 Ivëhkëk, o matan paröꞌ to peah vöꞌpë en po vösvös topnin tahiꞌ. O matan paröꞌ to teꞌ vakis e non po vösvös. Ka supa susupatön e non maꞌ peꞌ, keꞌ tatakök en.

42 A nap vëvënsun to teꞌ me ne po kokoman va pa ip vamët o teꞌ nohnoh, peꞌ ee tomeꞌ akaꞌ takin, pare rusin. 43 Ivëhkëk, e susun pa nap vëvënsun to iu vaꞌaus non e Pöl, ivëh, keꞌ soepip en pa ip ro teꞌ nohnoh. Pareꞌ soe varuꞌ ke a ma teꞌ varih to onöt ne pa akaꞌ a ö se surap tahiꞌ, pare akaꞌ takin vovoh. 44 Ko teꞌ kurus varih se suk, ee se vaket nö ne pa ma tanaon tatakök këh po paröꞌ, pare akaꞌ takin. Eꞌ vaꞌih a ö nemöm to takin vavih vah vavoh.

28

E Pöl To Vos En Pa To Maltaꞌ

1 Emöm to takin vavih em sinin, ka napan va pa to pamëh soe ka möm a ö nemöm to teꞌ e nem Maltaꞌ. 2 A napan va pa vöön pamëh to pah vaꞌaus vavih ee pemöm, a uhön to nusnus non ka muhin tuvuh vörep, ivëh, kee vaës ka möm a suraꞌ möm se maꞌkis. 3 E Pöl to kokon non a ma ö suraꞌ to vaës, ka kuruꞌ tavus maꞌ to haraꞌ o suraꞌ, ko kot en pa koren e Pöl ko han e non. 4 A napan varih vöön to ep a kuruꞌ to han non pa koren e Pöl, pare soe ke ra ma meh pee pan, “A teꞌ vëh, eꞌ a teꞌ ipip teꞌ to hikta mët maꞌ manih tahiꞌ, ivëh, ke sosoenën a ëhnaneah A Taateꞌ Vih hikta se nis non poan keꞌ teꞌ toꞌtoꞌ non.” 5 Ke Pöl mitök en pa kuruꞌ manuh po suraꞌ, a hikta henen rivon a kuruꞌ manih pa koreneah. 6 A napan to ut ne, pan a koreneah se sup, me eꞌ se vuꞌ en a mët manuh po oeh. Ivëhkëk, ee to anoeh varë ee, ko hikta ep in ta tah to tavus manih peꞌ. Ko kokoman pee panih, kee soe pan, “Eꞌ a pah sosoenën!”

7 A ö oeh to teꞌ non pa vöön pamëh ne Publius a teꞌ apuh va pa to pamëh to vaneah non. E voe pamëh to vaoe a möm manuh pa iuun peꞌ, ko matop vavih e non pemöm komön o kukön poen. 8 E taman e Publius to koroh non tevan to haraꞌ non a hiinana me a to. Ke Pöl nö manuh peꞌ ko vahoꞌ a koren manih peꞌ, ko hin vaꞌaus en peꞌ ka hiinana me a to hik hah këh ee peꞌ, keꞌ vih hah en. 9 A teꞌ pamëh to vih hah, ka ma meh teꞌ va pa to pamëh to haraꞌ ne a ma kamis, ee me to nö ee maꞌ manih pe Pöl keꞌ vavih hah en pee. 10 A napan va pa vöön pamëh to matop vavih e ne pemöm, pare heꞌ vaꞌaus a möm pa ma tah möm to kökööt nem. Ko poen nemöm se nö em, ee to heꞌ a möm a ma tah nemöm to kökööt nem, kemöm vatok manih po paröꞌ.

E Pöl To Taneꞌ Maltaꞌ Ko Vos Room

11 Emöm to teꞌ em pa kukön sivö manih pa To va Maltaꞌ, pamöm tok po paröꞌ va Alëksëndriaꞌ to teꞌ voh non Maltaꞌ po poen no a tuvuh apuh to ipip non. Manih po matan in o paröꞌ a poa tanöꞌ nës pe sosoenën Këstaꞌ, me Poluks to teꞌ ne. 12 Emöm to nö ko vos em vöön Sirakius, ko teꞌ em nën po kukön poen. 13 Ko taneꞌ Sirakius ko nö pamöm vos em vöön Regium. Po meoh poen a tuvuh to ip maꞌ, ko vapöök poen emöm to vos em pa ö oho po paröꞌ a ëhnan a vöön pamëh Puteoliꞌ. 14 Manih Puteoliꞌ nemöm to taum a ma napan va po vaman nën, kee hi a möm pa teꞌ vaꞌpeh me raoe po pöh nënkikiu. Vasuksuk, emöm to suk a hanan to vos non vöön apuh vëh Room. 15 A kën kea va po vaman to teꞌ ne Room to tënan a ö nemöm to nö maꞌ, pare öhön ee maꞌ pemöm manih pa Ö Totoaan Va Apius me a meh vöön nee to popokaꞌ ne a Kukön Iuun Ananoeh Teꞌ. E Pöl to ep raoe, pareꞌ kon kikis hah en, pareꞌ vavihvih ke Sosoenën.

E Pöl To Vos En Room

16 Po poen nemöm to vos em vöön Room, ka kaman vaonöt ken pe Pöl pa ö neꞌ se teꞌ koman non pa iuun, vaꞌpeh me a teꞌ utut to ut non poan. 17 O kukön poen to oah ee, ke Pöl vaoe en pa ma teꞌ susunön po Jiuꞌ manih Room. Ee to tönun ee maꞌ, keꞌ soe ke raoe pan, “Kën kea peöꞌ, eöꞌ hikta nok voh ta hat to vöknah non a napan pea me a taateꞌ na to kon taneꞌ voh pa kën sipuura. Ivëhkëk, a nap susunön po Jiuꞌ to vanö voh a neoꞌ pa nohnoh manuh Jerusalëm, pare vanö pet ee peöꞌ manuh pa koreera nap susunön pa kaman va Room varih to teꞌ ne manih pa muhin va Jiutiaꞌ. 18 Ee to hi a neöꞌ a ma hi, ko iu vahah e ne peöꞌ, suk ee to hikta taum ta pah hat nöꞌ to nok, to onöt non a ö söꞌ mët. 19 Ivëhkëk, o Jiuꞌ to rës voh e ne, ivëh, köꞌ hin a ö no a teꞌ sunön e Sisaꞌ se tënan o vöhioꞌ peöꞌ. Eöꞌ hikta teꞌ noꞌ ta tah nöꞌ se vateꞌ suk a ma napan peöꞌ po vöhioꞌ. 20 Eꞌ vaꞌih a pusun in a vaoe peöꞌ, marën a soe vanat a neöm. Eöꞌ to teꞌ noꞌ pa nohnoh, suk a teꞌ vëh e Ieesuꞌ ne ea a napan va Israël to vaman no, para anoeh voh no.

21 A nap susunön po Jiuꞌ to soe ke Pöl pan, “Emöm hikta kon to pöh kiun no a to Jiuꞌ to vanö maꞌ suk eën, me a hikta teꞌ to vahutët ka möm ta tah hat manih pën. 22 Ivëhkëk, emöm to iu tënan nem po kokoman pën, pa tah sën soe. Emöm to nat e nem, pa ma vöön kurus a napan to rës e ne po vakum voon vëh, nën to teꞌ hop nom nee to popokaꞌ ne a Hanan pe Ieesuꞌ.

23 Ivëh, kee vateꞌ ee po pöh poen vatönun pee, ka nap peo rakah to nö maꞌ pa iuun vëh ne Pöl to teꞌ non. Taneo non pa pöstakah ko öök non pa matanpoen e Pöl to vamaaka ke non raoe a Matop Vih pe Sosoenën. Eꞌ to kon taneꞌ a soe po Vavaasis pe Mosës me o Vavaasis po Teꞌ Vanënën Soe, pa kunkuin o kokoman pee, pan ee se vaman e Ieesuꞌ. 24 A ma paeh to vaman ee pa soe pe Pöl, ivëhkëk, o meoh upöm a hik. 25 Ivëh, ka napan varih to hikta vapöh kokoman ne nö ee e Pöl he heꞌ momoaan en pee pa soe pa ö neꞌ to soe pan, “A Tuvuh Vasioꞌ to soe voh ken pa kën sipuura manih pa rivon a teꞌ vanënën soe e Aisaëaꞌ. 26 Pa ö neꞌ to soe pan,

‘Nö, parën soe ke a napan varih,

Eöm se pënton,

paröm pënton vatëh e nem,

ivëhkëk, eöm hikta se maaka nem.

Eöm se ep,

paröm ep vatëh e nem,

ivëhkëk eöm hikta se ep nem.

27 Suk ma kupu pa napan to vösvös,

ka tenëëre to rës e ne pa pënton tah soe.

Ka matëëre makus e non.

Ee tomeꞌ ep ta tah.

A tenëëre tomeꞌ pënton ta tah.

O kupu pee to meꞌ maaka in ta tah.

Kee tarih hah maꞌ manih peöꞌ.

Köꞌ vavih hah raoe.

E Sosoenën to soe va nën.’ ” Ais 6:9-10

28-29 Ivëh, ke Pöl soe pan, “Eöm se nat nem, a kiu vih vëh ne Sosoenën to heꞌ marën a kon hah a ra, e Sosoenën to heꞌ en pa soe manuh pa ma meoh upöm teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Ee se tënan a soe!” E Pöl to soe vamanih, ko Jiuꞌ heve ko vanönö ee.

30 O pöök kirismas ne Pöl to teꞌ non iuun, ko vonvoen ke non e tövaneah, pareꞌ vaꞌaus rakah e non pa ma napan to nönö ne maꞌ manih peꞌ. 31 Eꞌ to sosoe tavus ke non a ma napan a Matop Vih pe Sosoenën, pareꞌ vavaasis non raoe a soe pe Apuh, e Ieesuꞌ Kristo. E Pöl to teꞌ me non o kikis pa Tuvuh Vasioꞌ, ko hikta teꞌ naöp non pa vatvus a soe me a hikta teꞌ se soepip poan.

* 4:5: [... o Vavaasis pe Mosës,] E Sosoenën to heꞌ koe a ma Vavaasis varih pe Mosës manih pa napan va Israël. Ep na pa tonun o Puk to teꞌ non a Kölösöriꞌ pa maaka vavih a tah no o Vavaasis pe Mosës to soe non.

* 7:8: A taateꞌ vapeepe po Jiuꞌ eꞌ to teꞌ va non manih, ee to peepe ne a ö kokoaan pa teꞌ oeteꞌ. Ep na po tonun o Puk po Kölösöriꞌ.

* 14:12: Ee to vaman ne pan, e Sus to teꞌ non e susun pa ma sosoenën va po to Grik. Kee ep e ne pan, e Banabas to teꞌ va non manih pa teꞌ sunön. Ivëh, kee vëhnan e Banabas e Sus.

† 14:12: A napan varih to vaman ne pan, e Hëmis eꞌ a teꞌ teꞌteꞌ soe pa ma sosoenën va po to Grik. Kee pënton e Pöl to vavaato non. Ivëh, kee vëhnan e Pöl e Hëmis.

* 16:3: A ma to Grik to hikta pe a ö kokoaan pa sioniire. Ivëh, ke taman e Timotiꞌ to hikta soe vaonöt, pan ee se pe a ö kokoaan pa sionin e Timotiꞌ po poen ne sinaneah to vahuh poan.

* 18:6: A taateꞌ va pa susunuh o kusan to teꞌ non po ohop to vëknöm non pan, o Jiuꞌ varih se haraꞌ a kamis to taneꞌ maꞌ manuh pe Sosoenën, suk ee to pënton varo e ne pa Soe Vih ne Pöl to punöꞌ pa heꞌ raoe.

† 18:12: Akaëaꞌ, eꞌ a meh ëhnan a muhin va Grik.

‡ 18:18: A tah pamëh eꞌ a taateꞌ po Jiuꞌ to iu ne pa vataare a upöm teꞌ pee pan, ee to vatet rakah ee a ma taateꞌ po Jiuꞌ.

* 21:24: O Jiuꞌ to vaman ne pan a taateꞌ pupui to vamaaka raoe pa matan pe Sosoenën.

ROOM

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

ROOM

O kiun vëh eꞌ o kiun pe Pöl neꞌ to kiun ke ra napan va po vaman varih to teꞌ voh ne Room. E Pöl to kiun o puk vëh eꞌ he teꞌ non Körin. Pareꞌ vahik, ko heꞌ e köövo ne to pokaꞌ voh ne e Fibiꞌ. Keꞌ teꞌ o kiun pamëh manuh pa vöön apuh va Room manih pa muhin va Italiꞌ. Manuh Room to teꞌ voh non a teꞌ sunön apuh pa napan va Room, a ëhnaneah e Sisaꞌ. A vöön apuh pamëh to apuh oah non a ma meh vöön va pa muhin va Italiꞌ.

E Pöl to iu vavaasis non raoe pan, ea a napan kurus to nok voh ee pa taate hat pa matan e Sosoenën. Ivëhkëk, ea to hikta antoen no a tavus vavih pa ma kiu koman pea me a ma taateꞌ vih pea. E Sosoenën se nok a ra ka tavus vavih ko ihan anoe këh en pea pa ma taateꞌ hat pea, pa ö na se keh vaman varoe kuru e Ieesuꞌ Kristo.

E Pöl to iu nö voh non Room pa vakikis a napan va po vaman to teꞌ ne nën manih pa kiu peꞌ pa vatvus a soe. A napan va po vaman poë varih, a ma paeh va pee, ro Jiuꞌ, ka ma meh voh ro Grik. Manih po kiun vëh neꞌ to vavaato suk non a ma vavih peꞌ me o vaꞌaus neꞌ to kon.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan.

A ma potan avih me a ma kokoman va po kiun vëh. 1:1-17

Ea kurus a napan no a ma taateꞌ pea to hat, ivëh ka se taum o kamis manih pe Sosoenën. 1:18-32; 2:1-29; 3:1-20

Ea to hikta onöt no a taum koe in a kiu va pa ö ne Sosoenën to kon hah a ra manih pa pënton a ma soe vapenpen. Ea se taum koe varoe pa ö ne ea se vaman e Ieesuꞌ Kristo. 3:21-31; 4:1-25

Manih pa vatös pea me Kristo ea se taum o toꞌtoꞌ voon me o toꞌtoꞌ tamoaan. 5:1-21; 6:1-23; 7:1-25; 8:1-39

A napan va Israel ivarih to koe voh ee pe Sosoenën, ivëhkëk, amot neꞌ se nok raoe kee hah ee manuh po kum peꞌ. 9:1-33; 10:1-21; 11:1-36

A ma taateꞌ totoopin, ne ea a napan va po vaman se suksuk no. 12:1-21; 13:1-14; 14:1-23; 15:1-13

O iu pe Pöl, me a soe ataaton peꞌ, me a soe vakikis peꞌ. 15:14-33; 16:1-27

1

A Pusun In A Kiu Ne Pöl To Nok

1 Eöꞌ e Pöl, eöꞌ a teꞌ kikiu pe Ieesuꞌ Kristo. Eꞌ to vaoe voh a neoꞌ pa nok a kiu aposol. Pareꞌ vateꞌ en peöꞌ marën a vatvus a soe vih pe Sosoenën. 2 A soe vih pamëh ne Sosoenën to soe vaman ke voh o teꞌ vanënën soe peꞌ pan, ee se kiun, ka soe pamëh to pet non po Puk Vapenpen pe Sosoenën. 3 A soe vih pamëh to vahutët suk non e Sunaiꞌeah vëh to tavus teꞌ voh manih po vuteꞌ pa Teꞌ Sunön vëh e Devit. 4 Ka sun taneꞌ hah peꞌ pa nap mët no a Tuvuh Vasioꞌ to vataare va en pea manih pan, e Sosoenën to vateꞌ poan vamanih pe Koaꞌ koman peꞌ, to teꞌ me non o kikis apuh. Eꞌ ivëh e Ieesuꞌ Kristo e Sunön pea. 5 Manih pa ëhnan e Ieesuꞌ ne Sosoenën to ururuan a möm, pareꞌ heꞌ en pemöm pa kiu aposol. Eꞌ to heꞌ a möm a kiu pamëh, kemöm haraꞌ vaeö rakah e nem pa nok a kiu vëh, pa vatvus a soe peꞌ manih pa ma kum teꞌ to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, kee tënan, pare vaman. Suk a ö nee se kë a ëhnaneah. 6 Eöm me varih a napan va Room, eöm to teꞌ hop e nem manih po vakum pe Ieesuꞌ Kristo. Eꞌ to vateꞌ voh en peöm, köm se vatet a soe peꞌ.

7 Ivëh, köꞌ kiun nös a soe vaꞌih, paröꞌ vanö ka nös neöm a napan va po vaman to teꞌ nem manem Room. E Sosoenën to iu a no neöm, pareꞌ vateꞌ voh en peöm, köm tavus em o teꞌ vivihan va po kum peꞌ. Eöꞌ to hin suk a nös neöm pan e Sosoenën e Tamaara, me e Sunön pea, Ieesuꞌ Kristo, se heꞌ a neöm o vakamöꞌ, me o ururuan peꞌ.

E Pöl To Kehkeh Ep Non Pa Napan Va Room

8 Vamomoaan nöꞌ to iu soe vavihvih ke noꞌ na e Sosoenën pa ëhnan e Ieesuꞌ Kristo, suk eöm. Suk ataeah, a napan kurus va po oeh vëh to tënan vahik voh ee po vaman peöm o kikis rakah. 9-10 Eöꞌ to kikiu rakah me noꞌ sih o kupu peöꞌ manih pe Sosoenën pa vatvus a soe vih va pe Sunaiꞌeah. Ke Sosoenën koman to nat e non pan, a taateꞌ hin peöꞌ, eꞌ a man. A ma hin kurus peöꞌ nöꞌ to hinhin suk a noꞌ neöm. Eöꞌ to hinhin noꞌ sih e Sosoenën pan, eꞌeꞌ se vaꞌaus a neöm. Ka ma tamoaan nöꞌ to hinhin noꞌ eah sih pan, eꞌ se keh iu non, eꞌ se vataare a neoꞌ ta hanan köꞌ nö nös pa ep ka neöm. 11 Eöꞌ to soe va nën, suk eöꞌ to iu rakah noꞌ a nö nös pa ep a ma matëëneöm, marën a vaato me a neöm, suk a ma tah vih ne Sosoenën to nok voh ka ra. Eöꞌ to iu vaꞌaus noꞌ a neöm pa vaman vakis e Ieesuꞌ. 12 A tah nöꞌ to kehkeh soe rakah noꞌ ivëh pan, eöꞌ to iu noꞌ a nö nös, marën a ö nöꞌ se vaꞌaus a neöm po vaman peöꞌ, köm vaꞌaus a neöꞌ po teꞌ vaman peöm, ka se vavaꞌaus hah a no pa sun vakis pa vatet a ma iu pe Sosoenën. 13 Ken kea peöꞌ, eöꞌ to iu noꞌ a ö nöm se nat vavih va nem manih pan, a ma poen kurus nöꞌ to kehkeh nö noꞌ nös manem peöm, ivëhkëk, eꞌ to teꞌ non a tah to susunpip a non neoꞌ pa nö nös pa vaꞌaus a neöm, ko vaman peöm se apuh, pareꞌ kikis. Eöꞌ to iu rakah me e noꞌ pa vaꞌaus a ma meh va peöm pan, ee se panih, ko heꞌ a ma toꞌtoꞌ pee pe Ieesuꞌ. Vamanih pa ö nöꞌ to vaꞌaus vavoh a ma meh kum teꞌ to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. 14 Eöꞌ to teꞌ me noꞌ a ötop manih pe Sosoenën, ivëh, köꞌ teꞌ me noꞌ a kiu nöꞌ se nok manih pa napan varih to vavatet totoopin ne a ma taateꞌ po Grik, me ro teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Grik. Eꞌ a kiu me peöꞌ, pa nö manuh po teꞌ varih ro natnat vörep, me ro teꞌ varih to hikta siku vaꞌpuh voh. 15 Eꞌ a pusun in a ö nöꞌ to iu vörep rakah suk noꞌ a vatvus a soe vih pe Sosoenën manih peöm, a napan varih to teꞌ nem manih Room.

A Napan To Heꞌ Tonun A Soe Vih Kikis Pe Sosoenën

16 Ivëh, köꞌ hikta potpoet noꞌ pa vatvus a soe vih pe Ieesuꞌ Kristo, suk ataeah, a soe vih pamëh, eꞌ a ö ne Sosoenën to kikiu vakis koe non pa kon hah a napan varih to vaman ne. O Jiuꞌ to kon momoaan voh ee pa soe vih pe Sosoenën, ka kuru vëh no teꞌ to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ se kon varuꞌ ee pa soe pamëh. 17 Manih pa soe vih pe Sosoenën no a taateꞌ peꞌ a totoopin, a soe vih pamëh to soe non pan, a napan to vatompoan vavih me voh ee peꞌ. Ka taateꞌ pamëh se teraꞌ taneꞌ maꞌ po vaman kikis pe Sosoenën, pareꞌ öök maꞌ po vaman pa teꞌ, vamanih pa ö no a soe to kiun va non,

“A teꞌ no a taateꞌ peꞌ to totoopin se teꞌ toꞌtoꞌ e non,

suk o vaman varoe.” Hab 2:4

18 Ivëh, ka nat vateeraꞌ e no po vakmis pe Sosoenën se taneꞌ maꞌ manuh pa vöön va kin, eꞌ se tavus vateeraꞌ po teꞌ varih to nonok ne sih a ma taateꞌ hat. Pare kokoaan ne a taateꞌ man pe Sosoenën pa ma taateꞌ hat koman pee. 19 Eꞌ to maaka e non pan, ee to kokoaan e ne pa taateꞌ man pe Sosoenën, suk ataeah, e Sosoenën to punöꞌ voh en pa vatvus vateeraꞌ ea manih pee, kee nat vateeraꞌ e ne peꞌ, suk a ma tah varih neꞌ to vatvus vateeraꞌ voh. 20 Taneo non po poen ne Sosoenën to nok voh o oeh me a ma moeh tah kurus, pareꞌ öök non kuru, a napan to maaka e ne pa ma taateꞌ pe Sosoenën, a ma taateꞌ poë varih, a taateꞌ vasioꞌ, me o kikis peꞌ na to hikta onöt no a ep. Keꞌ teꞌ va i non manih pan, e Sosoenën to nok voh a ma moeh tah kurus, ka tah pamëh nee to maaka e ne pan, o kikis peꞌ to hikta onöt non a hikrom, peꞌ eꞌ koman e Sosoenën. Ivëh, kee hikta teꞌ me ne tah pusun in a ma taateꞌ hat pee. 21 Ee to nat e ne peꞌ e Sosoenën, ivëhkëk, ee to hikta kë ne poë, pare hikta nat ne pa soe vavihvih ke poë, suk a ma tah neꞌ to nok. A ma kokoman pee manih pe Sosoenën to örakuk ee. Ee to hikta onöt ne a maaka in a kiu pe Sosoenën, suk a ma komëëre to popoen, pare nun. 22 Ee to sosoe ro e ne pan, ee ro natnat, ivëhkëk, ee ro teꞌ o papön. 23 Ee to koe ee pa vasunön e Sosoenën toꞌtoꞌ tamoaan, to teꞌ me non o kikis. Ee to panih a taateꞌ va pa vasunön e Sosoenën, pare këëkë vapiun e ne pa ma ta nöꞌnës, to matan va ne po teꞌ, me ro növan, me ro tah poa, me ra ma moeh tah varih to ëpëp vah ne sih po oeh.

24 Eꞌ a ö pamëh ne Sosoenën to vakmis suk va i rapoë manih, eꞌ to vaonöt raoe pa nok a ma taateꞌ no a ma komëëre to taꞌ raoe, kee nok. Ivëh, kee nonok taneꞌ ne a ma taateꞌ hat to vapoet e ne pa ma sioniire.

25 A ma napan poë varih to koe ee pa vaman a ma tah man ne Sosoenën to vataare suk hah voh ea, ee to vatet vapiun ee pa ma taateꞌ piuk va pa vasunön a ma tah ne Sosoenën to nok voh. Ivëh, kee koe suk a ö nee se këëkë tamoaan ne a ëhnan e Sosoenën. 26 Eꞌ a pusun in a ö ne Sosoenën to vakmis suk raoe. Ivëh, neꞌ to vaonöt suk raoe a vatet a ma iu koman pee. A ma taateꞌ vapoet poë varih, ivarih, o köövo to koe ee pa koroh me a ma voe pee, pare koroh vapiun hah me ee po upöm köövo. 27 A pah taateꞌ avoeꞌ pamëh to teꞌ öök e non pa kën voe. A kën voe to koe ee pa koroh me a ma köövo pee, pare iu vapiun e ne pa koroh me ro upöm voe. Ivëh, nee se kon suk rakah ee po kamis apuh pa ma taateꞌ nee to nonok ne.

28 Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih, ee to vaörakuk e ne pa nat vavih e Sosoenën. Ivëh, ne Sosoenën to vakmis suk raoe pa ö neꞌ to vaonöt raoe pa vatet a ma kokoman örakuk pee, pare nok a ma taateꞌ to hikta teꞌ totoopin ne. 29 A pap napan poë varih to puh rakah ne pa ma moeh vu taateꞌ hat. A ma taateꞌ nee to nonok ne, to paraꞌ hat vörep, ka ma taateꞌ poë varih, ivarih, a taateꞌ puhioꞌ o upöm teꞌ, me a taateꞌ ip teꞌ, me a taateꞌ vaheheve, me a taateꞌ piuk o upöm teꞌ. Me a taateꞌ kokoman vahat o upöm, me a vasoe tonun o upöm teꞌ. 30 Pare teꞌ ne pa soe a ma soe to miröꞌ rakah e non pa ëhnëëro upöm teꞌ. Ko rës e ne pe Sosoenën, pare sisiröꞌ teꞌ. Ko kë peah koman hah a ne, me a taateꞌ mokoꞌ rivon, pare nat vavih rakah ne a koman këh a ma taateꞌ voon va pa miröꞌ ro upöm teꞌ, pare hikta iu tënan ne a ma soe pa ma tamëëre, me ra ma sinëëre. 31 Ee to nonok pinpiun, pare hikta nat ne pa öt vakis a ma soe nee to noh me o upöm teꞌ. Ee hikta nat ne pa iu a ma kën poëëre. Ee to rës e ne pa uruan o upöm teꞌ. 32 Ee to nat ro e ne pa ö ne Sosoenën to vapöh kokoman voh en pa ö neꞌ to soe vamanih pan, o teꞌ varih to nonok ne sih a ma vu taateꞌ hat poë varih, se mët ee. Ivëhpëhkëk, ee to nonok vaveos avoeꞌ e ne pa ma taateꞌ poë varih. Eꞌ hikta teꞌ non pan, a ma taateꞌ varoe poë varih, ahik, ee to sosoe pet e ne pan, eꞌ to teꞌ vih e non pa ö no upöm teꞌ se nonok avoeꞌ e ne pa ma taateꞌ poë varih.

2

O Vahutët Pe Sosoenën O Totoopin

1 E Sosoenën to kiiki non o teꞌ hat, ke eöm varih o teꞌ to kiiki nem o teꞌ poë varih, eöm vaꞌpeh to hikta teꞌ me nem ta pusun in a taateꞌ kiiki, suk eöm to kiiki koman hah a nem pa tëëm neöm to kiiki nem o upöm teꞌ. 2 E Sosoenën se kiiki a ma taateꞌ po teꞌ varih to nonok ne sih a ma taateꞌ hat, ka nat e no pa taateꞌ kiiki peꞌ to vih, pareꞌ totoopin. 3 Eöm poꞌ? Eöm to teꞌ akuk va e nem manih po upöm teꞌ. Vahvanih, köm kiiki nem a ma taateꞌ po teꞌ varih to nonok ne sih a ma taateꞌ hat, ivëhkëk, eöm koman to nonok e nem pa ma taateꞌ hat poë varih? Eöm kës to koman nem pan, eöm se vaniu këh em po vakmis vëh ne Sosoenën se heꞌ a neöm? Ahik rakah!

4 E Sosoenën to vih tamoaan rakah ke non sih peöm. Vahvapoꞌnih, köm vaörakuk e nem pe Sosoenën? Eꞌ to anoeh rakah e non sih peöm se panih. Pareꞌ hikta nat non sih pa kiiki ohoꞌ a ma taateꞌ hat peöm. Ivëhkëk, eöm to vaörakuk rakah e nem po iu peꞌ. Eöm to hikta nat pöꞌ nem, ha? E Sosoenën to anoeh e non sih peöm pan, eöm se panih a ma taateꞌ hat peöm. 5 Ivëhkëk, eöm to paraꞌ vatösoe, paröm hikta iu panih nem a ma taateꞌ hat peöm. Manih pa ma taateꞌ poë varih, eöm koman to nonok e nem pa ma hanan nöm se taum koe in o kamis. Ko poen no vahutët apuh pe Sosoenën se tavus, eꞌ se vataare en peöm po vakmis peꞌ. Manih po poen pamëh ne Sosoenën se kiiki vatoe rakah en pa ma napan kurus. 6 E Sosoenën se piun suk rakah en pa ma taateꞌ no a papaeh a teꞌ to nonok non. 7 A ma pah teꞌ to suksuk vakis rakah ne sih a taateꞌ vih, pare iu rakah ee pa hanan vih va pa teꞌ vaꞌpeh me Sosoenën manih pa vöön va kin. Ee se kon o ëhnan apuh me a tasun vëh no a mët to hikta antoen non a vahik. E Sosoenën se piun ke raoe o toꞌtoꞌ tamoaan. 8 Ivëhkëk, o upöm teꞌ to kehkeh kë koman hah ne a ma tasun pee manih po oeh. Pare koe ee pa ma tah man ne Sosoenën to vataare voh. Ko vatet vapiun ee pa ma taateꞌ to hikta teꞌ totoopin ne. Ivëh, ne Sosoenën se piun suk a ma taateꞌ hat pee po vakmis peꞌ. 9 A punis me o kamis apuh rakah se tavus manih pa napan varih to vavatet ne sih a ma taateꞌ hat. Ka kuru vëh, o Jiuꞌ, me ro teꞌ to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, ee vaꞌpeh se kon kurus ee pa punis, me o kamis apuh pamëh. 10 Ivëhkëk, e Sosoenën se heꞌ a tasun apuh po teꞌ varih to teꞌ ne sih pa nok a ma taateꞌ vakamöꞌ, me a taateꞌ ta, manih po teꞌ varih to nonok ne a ma taateꞌ vih. O Jiuꞌ to kon momoaan voh ee pa tasun apuh, ka kuru vëh no teꞌ to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ se kon varuꞌ ee pa tasun pamëh. 11 E Sosoenën to kiiki non sih a taateꞌ pa napan pa paeh a taateꞌ, suk eꞌ to hikta ëh non e retereh to teꞌ ne po kum poanheh. 12 Eꞌ to teꞌ va non manih, a napan varih to hikta teꞌ ne paan in o Vavaasis pe Mosës,* pare nonok vatëh ne sih a ma taateꞌ hat, a taateꞌ hat koman pee ivëh, se vahoꞌ en pee po vahutët, kee ro ee. Ka napan varih to nat voh ee po Vavaasis pe Mosës, pare nonok ne a ma taateꞌ hat, e Sosoenën se vatet en pa soe vëh to kiun non po Vavaasis pe Mosës, pareꞌ kiiki en pa ma taateꞌ hat po teꞌ poë varih. Ke ee me se ro ee. 13 O teꞌ varih to vapëpënton akuk ne o Vavaasis pe Mosës, ee to hikta antoen ne a tavus a kën poan e Sosoenën. Ahik. O teꞌ varoe varih to pënton o Vavaasis pe Mosës, pare vatet, ee varoe to antoen ne a tavus a kën poan e Sosoenën. 14 Eꞌ to teꞌ va non manih pan, a napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, ee to hikta teꞌ ne paan o Vavaasis pe Mosës, a napan poë varih se keh vavatet rakah ne a ma taneah no a taateꞌ pee to soe non, ee se nat e ne pa taateꞌ hat, me a taateꞌ vih. Manih pa ma kokoman pee e Sosoenën to vahoꞌ en po nat pamëh manih pee. Ee to nat koman e ne pee to teꞌ e ne paan in a taateꞌ koman pee. 15 Manih pa ma kokoman pee, nee to nat e ne pa taateꞌ hat, me a taateꞌ vih. Vamanih pa ö no Vavaasis pe Mosës to soe va non. Keꞌ a tah pamëh to vataare en pea pa taateꞌ pee. A ma meh poen no a ma kokoman pee se soe ken pee pa taateꞌ nee to nok to hat, keꞌ, a taateꞌ nee to nok, to vih. 16 A ma tah kurus varih se tavus vahik po poen ne Sosoenën se soe ke Ieesuꞌ Kristo, keꞌ kiiki a ma kokoman vakoaan pa napan. Vamanih pa soe vih pe Sosoenën vëh nöꞌ to sosoe noꞌ se tavus.

A Napan Va Israël To Koman Ne Pan A Taateꞌ Pe Mosës Se Vaꞌaus En Pee

17 Eöm varih o Jiuꞌ, eöm to sosoe em sih pan, “Emöm o vuteꞌ totoopin rakah pe Sosoenën.” Ivëh, köm koman kës nem pan, o Vavaasis pe Mosës se vaꞌaus en peöm, ha? Ahik rakah. 18 Eöm to nat voh em po Vavaasis pe Mosës, paröm nat e nem pa ma tah ne Sosoenën to iu non, paröm inan e nem pa ma tah a paꞌpuh, suk o Vavaasis pe Mosës to vaasis a neöm. 19 Eöm varih o Jiuꞌ to koman nem sih pan, eöm to vovoh ke nem o teꞌ kekehoꞌ, paröm teꞌ va nem manih po ëman pa napan varih to teꞌ ne sih pa popoen. 20 Paröm koman nem pan, eöm se vavaasis a nap papön pa ma taateꞌ vih, kee nat ne nonok ne a ma taateꞌ hat. Paröm antoen e nem pa vavaasis o teꞌ varih no a ma kokoman pee to hikta teꞌ natsean ne. Eöm to teꞌ me nem o Vavaasis pe Mosës, ivëh, köm koman nem pan, eöm to nat e nem pa ma moeh tah kurus me a soe man. 21 Eöm varih to vavaasis nem sih o upöm teꞌ. Vahvapoꞌnih, köm hikta vavaasis koman hah a nem? Eöm to sosoe vakis rakah ke nem sih po upöm teꞌ, pan ee se nat ne kakaveo ne. Vahvapoꞌnih, köm kakaveo e nem? 22 Eöm to sosoepip nem sih o upöm teꞌ pan, ee se nat ne teꞌteꞌvaasiꞌ ne. Vahvapoꞌnih, köm teꞌteꞌvaasiꞌ e nem? Eöm to rës e nem pa ma ta nöꞌnës. Vahvapoꞌnih, köm kakaveo ta nöꞌnës e nem pa koman a ma iuun hinhin apuh pa napan to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ? 23 Eöm to kë koman hah a nem sih, suk eöm to koman nem pan eöm to nat e nem po Vavaasis pe Mosës. Ivëhkëk, a tëëm nöm to kök o Vavaasis pamëh, a ma upöm teꞌ se ep a taateꞌ nöm to nok, pare kö ee pe Sosoenën. 24 Eꞌ to teꞌ man rakah e non, suk o Puk Vapenpen pe Sosoenën to soe non pan,

“O teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ,

ee se soe oꞌoah ee pa ëhnan e Sosoenën,

suk a ma taateꞌ peöm o Jiuꞌ.” Ais 52:5, Ese 36:20

25 Eöm se keh vavatet nem o Vavaasis pe Mosës, paröm pe a ma ö kokoaan peöm, a, eꞌ a taateꞌ vih rakah i pamëh. Ivëhkëk, eöm se këh kök o Vavaasis pamëh, eꞌ to ep va e non manih peöm a ken voe nee to hikta pe voh a ma ö kokoaan peöm. 26 A ken voe varih to hikta pe voh a ma ö kokoaan pee se keh vavatet ne o Vavaasis pe Mosës, a tasun kës pamëh se ep va e non manih pee to pe voh ee? 27 A ken voe varih to hikta pe voh a ma ö kokoaan pee, ivëhkëk, ee to vavatet vavih ne o Vavaasis pe Mosës, a ken voe poë varih to vataare e ne pan, e Sosoenën to nok a taateꞌ totoopin, pa ö neꞌ to vateen a neöm o Jiuꞌ, suk eöm to kök o Vavaasis pe Mosës. Eöm to vavatet e nem pa taateꞌ va pa pe a ö kokoaan, ivëhkëk, a taateꞌ pamëh hikta se vaꞌaus a no neöm pa vaniu këh o kiiki pe Sosoenën. 28 Eꞌ to teꞌ man rakah e non, suk e voe se tavus ro en pa to Jiuꞌ, eꞌ hikta se teꞌ non pan eꞌ a to Jiuꞌ vamaman. Ivëh, ke voe se keh pe ro en, a tah pamëh hikta soe non pan, eꞌ a to Jiuꞌ. 29 Ivëhpëhkëk, a to Jiuꞌ vamaman rakah ivëh, no a ma kokoman peꞌ to taneꞌ non maꞌ po kupu peꞌ. Ivëh, kee se keh pe a ö kokoaan po teꞌ, suk a ö nee to vavatet ne a ma kiun va po Vavaasis pe Mosës, a tah pamëh hikta vataare vamaman non pan, ee ro Jiuꞌ. A teꞌ se vatompoan varoe me e Sosoenën pa tëëm no a Tuvuh Vasioꞌ pe Sosoenën se pe o kupu peꞌ vamanih pa ö no a teꞌ to pe a ö kokoaan peꞌ. A napan hikta se kë ne a teꞌ pamëh, ivëhkëk, e Sosoenën se kë en peꞌ.

3

A Taateꞌ Hat To Hikta Onöt Non A Miröꞌ A Taateꞌ Vih

1 A to Jiuꞌ vamaman ivëh, a teꞌ to vatompoan me e Sosoenën pa tëëm no a Tuvuh Vasioꞌ to pe o kupu peꞌ, keꞌ teꞌ va non manih pa ö no a teꞌ to pe a ö kokoaan peꞌ. A soe pamëh se keh teꞌ man non, eꞌ se vaꞌaus vah va poꞌ in a teꞌ vëh nih to tavus pa to Jiuꞌ?* Me a vih taeah poꞌ no a taateꞌ va pa pe a ö kokoaan se vaꞌaus vah va in a teꞌ pamëh? 2 Eꞌ to teꞌ man rakah e non peꞌ se vaꞌaus en pa teꞌ pa ma hanan peo. Vamomoaan rakah ne Sosoenën to heꞌ voh a ma soe, kee kiun po Puk Vapenpen peꞌ pan, ee se matop ne ko heꞌ pet o upöm teꞌ. 3 Ko upöm Jiuꞌ se keh hikta vatet totoopin a soe pe Sosoenën, a taateꞌ vatösoe pee onöt kës e non pa panih o kokoman pe Sosoenën pa nok a tah neꞌ to soe voh? 4 Ahik rakah, ea to nat e no pe Sosoenën to hikta nat non pa soe o piuk, ivëhkëk, a napan kurus ee o pikpiuk. Eꞌ to teꞌ va e non manih pa soe pe Sosoenën nee to kiun voh to soe va non manih pan,

“Eꞌ se pah tavus vateeraꞌ rakah en,

eën to pah teꞌ vatotoopin suk e nom pa ö tooto va pën.

Ka napan se keh koman ne a vahoꞌ a oah po vahutët,

ee to hikta onöt ne a vöknah a oah.” Sng 51:4

5 Ea se poꞌ soe vanih pa ö no a taateꞌ hat pea to vatvus vateeraꞌ en pa taateꞌ totoopin pe Sosoenën? Eöꞌ to to va nën, eöꞌ to tooto ke noꞌ pan, o teꞌ tooto pinpiun. Ivëh, ka onöt kës e no pa soe pan, eꞌ to ep vahat e non pa ö ne Sosoenën se vakmis a ra? 6 Ahik rakah! E Sosoenën se keh hikta onöt non a vakmis a ra, eꞌ me to hikta onöt non a kiiki a napan kurus varih po oeh. Ivëhkëk, ea to nat e no peꞌ se kiiki en pa napan kurus varih. 7 Aeoh, eꞌ to teꞌ akuk va e non manih po kokoman pa teꞌ vëh to soe vamanih pan, “A soe piuk peöꞌ se keh vatvus vateeraꞌ in a soe man pe Sosoenën, ka tah pamëh se nok a ëhnan apuh pe Sosoenën keꞌ tavus vaꞌpuh oah en, ivëh, keꞌ teꞌ vahvapoꞌ non nih keꞌ popokaꞌ e non peöꞌ a teꞌ nonok hat, ko piun vahat en peöꞌ?” 8 A soe pamëh se keh teꞌ man non, eꞌ to vih e non pa ö na se soe vamanih, “Ea se nok a taateꞌ hat, ivëh, ka taateꞌ vih se tavus.” Eꞌ to teꞌ man e non po upöm teꞌ to soe pan, eöꞌ to soe va nën, ivëh, kee vasosöë me e ne peöꞌ. Ivëhkëk, eꞌ to hikta teꞌ non pan, eꞌ a soe peöꞌ. Po poen ne Sosoenën se kiiki a napan, o kiiki peꞌ se teꞌ totoopin e non. 9 Eöm kës to koman nem pan, ea ro Jiuꞌ to vih oah e no po teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ? Ahik! Eöꞌ to pokaꞌ kurus voh eoꞌ pa napan varih o Jiuꞌ me o teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, ea kurus to teꞌ no paan o kikis va pa taateꞌ hat.

10 Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih, pa soe pe Sosoenën vëh nee to kiun voh to soe va non manih pan,

“Ahikta pah teꞌ to teꞌ totoopin non.

Ahik rakah!

11 A hikta pah teꞌ to maaka rakah non a taateꞌ totoopin pe Sosoenën.

Ka hikta pah teꞌ to vavaiu non sih e Sosoenën,

marën a kë a ëhnaneah.

12 A napan kurus to heꞌ tonun voh ee pe Sosoenën,

pare örakuk pa matan e Sosoenën.

Ahikta pah teꞌ to nonok vavih non sih,

Ahik rakah!” Sng 14:1-3

13 “A ma rivoeere to koa

ko teꞌ uhioꞌ e ne pa koveꞌ teꞌ mët to panan non.

Ka ma meëre to vavatvus ne sih a ma piuk,” Sng 5:9

“ka ma vaato pee teꞌ hutët e ne po kuruꞌ vamëtmët.” Sng 140:3

14 “Ee to vapöpöötan ne sih o upöm teꞌ,

pare sosoe ne sih a ma tah to vaharaꞌ vahat e ne pa napan.” Sng 10:7

15 “A ma tamoaan nee to teꞌ vamatop vaviꞌ e ne pa ip vamët ro upöm teꞌ.

16 A ma tamoaan nee to vavih vah ne,

pa miröꞌ a napan me a heꞌ punis raoe.

17 Pare hikta teꞌ vakamöꞌ me ne o upöm teꞌ.” Sng 59:7-8

18 “Pare hikta ta ne e Sosoenën,

ko naöp i ne poë.” Sng 36:1

19 Ivëh, ka nat e no pa ma soe teraꞌ pe Sosoenën varih to soe ne pan, o teꞌ varih to teꞌ ne paan o Vavaasis pe Mosës, ee to hikta onöt ne a vonih a ma taateꞌ hat pee. Ivëh, no a napan kurus varih po oeh avoes se sun suk po kiiki pe Sosoenën. 20 Suk ahikta pah teꞌ to onöt non a vonih manih pa taateꞌ hat pa matan e Sosoenën. Ahik, o Vavaasis pe Mosës to onöt e non pa vataare a ra a ma hat na to nonok no sih.

A Teꞌ To Vaman Non E Ieesuꞌ Kristo Eꞌ A Teꞌ Vih, Pareꞌ Teꞌ Me Non O Ëhnan Vih

21 Ivëhkëk kuru, eꞌ to tavus vateeraꞌ en, e Sosoenën vëh no a taateꞌ peꞌ a totoopin, to soe vateeraꞌ voh en pan, a napan varih to vatompoan vavih me ne poë. Ko vatompoan pamëh hikta se tavus suk non a taateꞌ va pa vatet o Vavaasis pe Mosës. Moaan rakah voh no Vavaasis pe Mosës, me o Vavaasis po Teꞌ Vanënën Soe, to vavaato suk voh e ne pa hanan pamëh. 22 Ko vatompoan pamëh se taneꞌ maꞌ pa ö no teꞌ varih o Jiuꞌ, me ro teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ se vaman e Ieesuꞌ Kristo. Suk e Sosoenën to ep kurus e non pa napan to teꞌ va e ne manih pa pah ö. 23 Suk ea kurus rakah a nap nonok hat. Para hikta iu vatet no a taateꞌ pe Sosoenën. 24 Ivëhkëk, e Sosoenën to vatompoan rakah me voh en pea manih pa taateꞌ ururuan peꞌ. Eꞌ to antoen e non pa nok ka ra a tah pamëh, suk eꞌ to vanö maꞌ e Ieesuꞌ Kristo pa voen hah a ra, pareꞌ kon hah a ra manih pa mët peꞌ. 25 E Sosoenën to vataare voh a napan a ö ne Ieesuꞌ se mët vah va vamanih pa tah nee to ës ke na e Sosoenën marën a vahik o heve peꞌ. Eꞌ to nok va nën manih pa napan, pa tëëm nee to vaman ne pan, e Ieesuꞌ to mët suk raoe. E Sosoenën to nok a tah pamëh pa vataare a napan, pan eꞌ a totoopin, suk ataeah, a tëëm vamomoaan voh neꞌ to tö ke voh a napan, ko hikta vavakmis tiroëꞌ voh non o teꞌ varih to nonok ne a ma taateꞌ hat. 26 Kuru e Sosoenën vëh no a taateꞌ peꞌ a totoopin to soe pan, a napan varih to vatompoan vavih me ne poë, pare vaman ne poë, o vaman pee, me o vatompoan pee, to vataare e non pa napan kurus, peꞌ a teꞌ totoopin, pa ö neꞌ to vatompoan me a napan varih to vaman e Ieesuꞌ.

27 Ivëh, ke ea ro Jiuꞌ varih to vavatet no sih o Vavaasis pe Mosës, ea onöt kës e no pa kë koman hah a? Ahik rakah! Ahikta tah na se këëkë koman suk hah a no, suk ataeah, e Sosoenën to soe tavus voh en pan, a hikta pah teꞌ to onöt non a vatompoan me eah pa ö neꞌ se keh vavatet varoe non o Vavaasis pe Mosës. Ivëhkëk, eꞌ to soe varoe pan, a teꞌ se vatompoan me non poan, pa ö neꞌ se vaman varoe e Ieesuꞌ. 28 Ea to soe va nën, suk ea to nat e no peꞌ to teꞌ man e non, pan o vaman varoe pea ivëh, se vataare a ra a ö na to vatompoan vavih me e no pe Sosoenën. Ka hik manih pa ö na se keh vavatet varoe no o Vavaasis pe Mosës. 29 Eöm kës to koman nem pan, e Sosoenën se kon varoe o Jiuꞌ, pareꞌ hikta se kon me non o teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ? Ahik rakah! Eꞌ se kon me en po teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. 30 E Sosoenën varoe a paeh to antoen non a vatompoan vatotoopin me ro Jiuꞌ pa ö nee se keh vaman e Ieesuꞌ Kristo, suk eꞌeꞌ varoe kuru a paeh to teꞌ voh non. Me eꞌ varoe se vatompoan vatotoopin me ro teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, pa ö nee se keh vaman e Ieesuꞌ Kristo. 31 Eöꞌ kës to onöt e noꞌ pa miröꞌ o Vavaasis pe Mosës, pa a ö nöꞌ to vavaasis noꞌ pan, e Sosoenën to vatompoan vavih varoe me non sih a napan pa ö nee se keh vaman e Ieesuꞌ Kristo? Ahik rakah! O vavaasis peöꞌ to soe va non manih pan, o Vavaasis pe Mosës o pöh kikis to soe non pan, a napan kurus to teen voh ee pa hat.

4

Manih Po Epep Pe Sosoenën, E Abraham A Teꞌ Vih Rakah

1 Ivëh, ka nat e no pan, a soe to kiun non po Vavaasis pe Mosës to teꞌ man e non. Ivëh, ka se kokoman vavih rakah pa soe ne sipuura napan va Israël, e Abraham to taum voh, eꞌ a soe man. 2 Eꞌ se keh teꞌ man non pan e Abraham to nonok voh non a ma taateꞌ vih, ka taateꞌ vih pamëh nok poan keꞌ tavus en a teꞌ totoopin pa matan e Sosoenën. Ivëh, keꞌ onöt kës e non pa kë koman hah a ëhnaneah? Ahik rakah! E Sosoenën to hikta koman non pan a tah pamëh to teꞌ man non. 3 Ea to nat e no pa pusun in a ö ne Abraham to tavus suk voh a teꞌ totoopin pa matan e Sosoenën, suk ataeah a soe to kiun non po Puk pe Sosoenën to soe non pan,

“E Abraham to vaman voh a soe pe Sosoenën,

ivëh, ke Sosoenën pokaꞌ en peꞌ,

a teꞌ totoopin.” Jen 15:6

4 A teꞌ to kiu moniꞌ non sih, ko voen peꞌ hikta teꞌ va non manih pan o heꞌ, ahik, o voen peꞌ to teꞌ va non manih pa tah neꞌ to kikiu suk non. 5 Ea to nat va no manih pan, o teꞌ varih to hikta vavatet ne o Vavaasis pe Mosës, ee to teen e ne pa hat. Ivëhkëk, ee to vaman e ne pe Sosoenën vëh to popokaꞌ non sih a napan pan, ee ro teꞌ totoopin. E Sosoenën to ep non o vaman pee, pareꞌ popokaꞌ e non pee o teꞌ totoopin. E Sosoenën to pokaꞌ a napan o teꞌ totoopin to teꞌ va non manih, po heꞌ neꞌ to heꞌ raoe. 6 A Teꞌ Sunön vëh e Devit to soe voh en pa pah tah pa ö neꞌ to soe pan, a teꞌ to teꞌ me non a tasun vih pa ö ne Sosoenën to ep va in non poan manih pa teꞌ totoopin, eꞌ hikta se vavatet ro non o Vavaasis pe Mosës. E Devit to soe vavoh manih pan,

7 “Vaeö rakah po teꞌ varih to heꞌ tonun voh o Vavaasis pe Mosës,

ivëhkëk, e Sosoenën to ururuan raoe,

pareꞌ ihan anoe voh en pa ma hat pee.

Oman, ee se vaeö rakah,

suk ataeah, e Sosoenën hikta kuteꞌ hah non pa ma taateꞌ hat pee.

8 Vaeö rakah pa teꞌ vëh ne Sosoenën to hikta ep hah va non manih pan,

eꞌ to teen non ta hat peꞌ.” Sng 32:1-2

9 Ivëh, ka tasun vih pöꞌ pamëh to teꞌ suk varoe pöꞌ non a ra o Jiuꞌ peꞌ a ö na to pe voh a ö kokoaan va pa sioniira? Keꞌ a tasun vih pöꞌ pamëh to teꞌ suk varoe pöꞌ non o teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ varih to hikta pe voh a ö kokoaan va pa sioniire? Ea to nat e no pa soe to kiun non manih po Puk pe Sosoenën to man. A soe pamëh to sosoe suk non e Abraham pan, “E Abraham to vaman voh en pa tah ne Sosoenën to soe ke voh poan, ivëh, ne Sosoenën to ep suk va i non poan manih pa teꞌ totoopin.”

10 Ivëh, ke Abraham nok vahvapoꞌ voh nih, ke Sosoenën pokaꞌ poan a teꞌ vih no a taateꞌ peꞌ to totoopin? E Sosoenën kës to kon vovoh voh poan pa ö neꞌ to meꞌ avoeꞌ e non pa pe, keꞌ murin in a ö neꞌ to pe en pa ö kokoaan peꞌ? Ahik! Eꞌ to kon vovoh voh poan, keꞌ pah pe poꞌ a ö kokoaan peꞌ. 11 E Abraham to meꞌ avoeꞌ voh e non pa pe a ö kokoaan peꞌ, ke Sosoenën pokaꞌ en peꞌ a teꞌ totoopin. E Sosoenën to heꞌ poan a taateꞌ va pa pe a ö kokoaan to teꞌ va non manih po vëknöm, to vëknöm non poan a teꞌ totoopin suk o vaman peꞌ. Ivëh, keꞌ teꞌ va non manih e Abraham e tamëëro teꞌ varih to hikta pe voh, ivëhkëk, ee to vaman e ne pe Sosoenën. E Abraham eꞌ e tamëëra napan varih ne Sosoenën to vatompoan vavih me voh. 12 E Abraham pet me, e tamëëra napan varih to pe voh, pare vavatet ne a taateꞌ va po vaman vëh, o vaman pamëh ne tamaara Abraham to teꞌ me voh non, momoaan voh in a ö neꞌ to meꞌ avoeꞌ voh e non pa pe a ö kokoaan peꞌ.

A Soe Man Pe Sosoenën, Eꞌ A Soe Pa Napan Varih To Teꞌ Me Ne O Vaman

13 Eꞌ hikta teꞌ non pan, e Abraham to vavatet voh non o Vavaasis pe Mosës, ivëh, ke Sosoenën soe vatökrus voh en pa ö neꞌ se heꞌ poan, me ra ken supnaiꞌ peꞌ o oeh ovoes. Ahik! Suk ataeah, e Sosoenën to ep varoe non o vaman peꞌ, ivëh, keꞌ ep va in non poan manih pa teꞌ totoopin. 14 Ivëh, keꞌ man rakah e non, suk ataeah, o teꞌ varih to vavatet varoe ne sih o Vavaasis pe Mosës se keh onöt e ne pa kon o oeh ovoes, va pa ö ne Sosoenën to soe vaman vavoh. A, a taateꞌ vaman se örakuk en, ko teꞌ hikta onöt ne a kon a tah vëh ne Sosoenën to soe vaman voh pan eꞌ se heꞌ. 15 Ea to nat va e no manih pan, e Sosoenën to heve ov e non pa napan, suk ee to hikta onöt ne a vatet kurus o Vavaasis pe Mosës. Ivëhkëk, o Vavaasis pamëh se keh hikta teꞌ non, a, ka taateꞌ vatösoe hikta se teꞌ me non. 16 Ivëh, ke Sosoenën hikta se heꞌ non a tah neꞌ to soe vaman ke voh a napan. Suk o teꞌ varih to heꞌ tonun ne o Vavaasis pe Mosës. Eꞌ se heꞌ varoe o teꞌ varih to vaman ne poë, kee se kon ee pa tah neꞌ to soe vaman ke voh raoe, suk ataeah, eꞌ to ururuan non raoe. Ivëh, ka tah neꞌ to soe vaman voh vamanih po heꞌ, o pus koaꞌ kurus pe Abraham se kon ee. Eꞌ hikta teꞌ non pan o Jiuꞌ varoe ivarih to vaman ne, pare vavatet ne o Vavaasis pe Mosës. Ahik! O teꞌ me varih to vaman va ne manih pa ö ne Abraham to vaman vavoh non, ee to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. E Abraham to teꞌ va non manih pe tamaara o Jiuꞌ varih to vaman no, me o teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to vaman ne. 17 Ka soe to kiun non manih po Puk Vapenpen pe Sosoenën to soe non non pan,

“Eöꞌ to nok oah kën tavus eom e tamëëra ma kum teꞌ peo.” Jen 17:5

E Abraham to vaman e Sosoenën pa ö neꞌ to soe a soe vaꞌih, e Sosoenën vëh to onöt e non pa vatoꞌ hah o teꞌ mët, me eꞌ se soe ka ma tah to hikta teꞌ moaan voh ne, kee tavus ee. 18 E Abraham to vaman a soe vaman pe Sosoenën, eꞌ he manot ko hikta onöt non a ö seꞌ vataman ta koaꞌ oeteꞌ. Ivëhkëk, eꞌ to anoeh rakah e non pe Sosoenën se vatvus a tah neꞌ to soe vaman voh ke poan. Ivëh, keꞌ vataman a ma kum teꞌ peo vamanih pa ö ne Sosoenën to soe vavoh ke poan pan,

“O pus koaꞌ pën se peo.” Jen 15:5

19 E Abraham to hikta ponkiꞌ voh non po vaman, suk eꞌ to nat e non pe Sosoenën se vakikis en pa sionineah, keꞌ onöt e non pa vataman ta koaꞌ oeteꞌ, a sionineah he teꞌ ro va non manih pa teꞌ to mët voh en. Eꞌ to onöt non o 100 kirismas, pareꞌ nat pet e non pe köövo peꞌ Saraꞌ to hikta onöt non a vasinan ta koaꞌ, suk ataeah, a komaneah to teꞌ pet va e non manih pa teꞌ to mët voh en. 20 Ivëhkëk, eꞌ to hikta panih o kokoman peꞌ, pareꞌ hikta koe a vaman a soe ne Sosoenën to soe vaman voh, ivëhpëhkëk, o vaman peꞌ to pah teꞌ kikis avoeꞌ nö e non, keꞌ soe tavus en pan, e Sosoenën a kikis oah rakah. 21 E Abraham to vaman rakah e non pe Sosoenën to teꞌ me e non po kikis pa nok a tah neꞌ to soe ke voh poan. 22 Ivëh, ka soe to kiun non manih po Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“E Sosoenën to kon en pe Abraham, suk o vaman peꞌ,

ko vaman pamëh vataare e non peꞌ a teꞌ to vatompoan vavih me non e Sosoenën.” Jen 15:6

23-24 Ka soe vaꞌih to kiun non po Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“E Sosoenën to kon en pe Abraham, suk o vaman peꞌ.” Jen 15:6

Ivëhkëk, a soe pamëh to hikta teꞌ suk varoe non e Abraham. Ahik, eꞌ to soe suk pet me e non pea a napan kurus. E Sosoenën se kon me en pea, pa ö ne ea se vaman pet no a teꞌ vëh to kunkuin taneꞌ hah voh e Sunön pea Ieesuꞌ pa nap mët. 25 E Sosoenën to vaheꞌ voh e Ieesuꞌ, pan eꞌ se mët suk a ma hat pea, pareꞌ sun taneꞌ hah voh pa mët, marën a ö na se vatompoan vavih me e Sosoenën.

5

E Sosoenën To Pokaꞌ A Rora Sih O Teꞌ Totoopin Pa Ö Na Se Teꞌ Me No O Vaman

1 Ivëh, ne Sosoenën to soe suk pan ea to vatompoan vavih me voh e no peꞌ, suk ea to vaman no e Ieesuꞌ Kristo. Ivëh ka kuru, na se vakamöꞌ vavih rakah me Sosoenën. 2 Suk a tah ne Ieesuꞌ to nok voh pa vaꞌaus a ra me a ö na to vaman no eah, eꞌ to vataare voh a ra a hanan va pa ö na se huk vatët maꞌ pe Sosoenën, suk, eꞌ to ururuan tamoaan a rora. Ivëh ka kuru, ea se vaeö suk no a ö na to anoeh rakah me no po vaman, pan a tapui se taneꞌ maꞌ manuh pa vöön va kin, pa ö no kikis pe Sosoenën to teꞌ non. 3 Eꞌ to hikta teꞌ non pan a tah varoe pamëh na se vaeö suk no, ahik, ea se vaeö me no a ma punis pea, suk ataeah, ea to nat e no pan, a ma punis poë varih to vavaasis a rora a ö na se sun vakis no, ko teꞌ a ma punis pea. 4 Ka se keh sun vakis ko teꞌ a ma punis pea, a tah pamëh se vataare va ka ra manih pan, ea varih se vaoah ee pa ma punöꞌ. Ke ea se keh teꞌ va no nën, ea se anoeh rakah me no o vaman pan, ea se kon ee pa tapui. 5 Ea se anoeh rakah me no o vaman pan, e Sosoenën se vatvus a tah neꞌ to soe voh ka ra, ivëh, ka hikta se anoeh akuk no. Ea se nat pet no e Sosoenën to koep voh maꞌ o iu peꞌ manih pea manih pa ö neꞌ to vanö voh maꞌ a Tuvuh Vasioꞌ peꞌ, keꞌ teꞌ non manih pea.

6 Ko poen na to hikta teꞌ kikis onöt no a vaꞌaus koman hah a, e Sosoenën to vanö maꞌ e Ieesuꞌ Kristo pa tëëm koman rakah neꞌ to vahoꞌ voh, marën a ö neꞌ se mët, pareꞌ kon hah a nap nonok hat. 7 O man rakah, eꞌ to paraꞌ hivaꞌ rakah pa teꞌ se mët suk a teꞌ totoopin. Ivëhkëk, eꞌ to tö pöꞌ e non pa ö no a teꞌ vavaes se keh heꞌ rakah ea pa mët, suk a meh teꞌ vih. 8 Ivëhkëk, a tëëm na to teꞌ avoeꞌ voh e no a nap nonok hat, e Sosoenën to vataare en pea po iu apuh peꞌ manih pea, pa ö neꞌ to vanö maꞌ e Ieesuꞌ Kristo, keꞌ mët suk en pa ma hat pea.

9 O eraꞌ pe Ieesuꞌ Kristo to takoꞌ, pareꞌ hikhiuk en pa ma hat pea. Ke Sosoenën pokaꞌ en pea o teꞌ to vatompoan vavih me no eah. Ivëh, ka nat rakah e no peꞌ se hehe en pea. Ka teꞌ vavih e no po poen ne Sosoenën se vakmis o teꞌ varih to nonok vatëh ne sih a ma taateꞌ hat. 10 Ivëh, keꞌ teꞌ man e non pan, a tëëm avoeꞌ pamëh na to vatösoe voh e no pe Sosoenën, eꞌ to vatompoan vavih hah me voh en pea manih pa mët pe Koaꞌ peꞌ. Suk a ö na to nat momoaan voh ee pa tah pamëh, ea to nat vateeraꞌ rakah e no pan, e Sosoenën to vatompoan vavih hah me voh en pea. Suk ataeah, e Koaꞌ peꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ e non kuru, ko se me en pea, ka teꞌ vaꞌpeh tamoaan me e no pe Sosoenën. 11 Ka meh tah, ivëh, e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo to vaꞌaus voh a ra ka vatompoan vavih hah me ee pe Sosoenën. Ivaꞌih, kuru na to vaeö suk me no e Sosoenën.

E Adam To Nok A Hat Ka Mët Tavus, Ke Ieesuꞌ Mët, Pareꞌ Heꞌ A Ra O Toꞌtoꞌ Tamoaan

12 Ea to nat e no pan, a pah teꞌ to nok voh a hat manih po oeh, pareꞌ mët voh en. Ivëh, ka mët pamëh pah kopös en pa napan kurus manih po oeh, suk ataeah, a napan kurus to nok voh ee pa hat. 13 O Vavaasis pe Mosës to meꞌ avoeꞌ e non pa tavus, a hat he teꞌ momoaan voh e non manih po oeh vëh. Ivëhkëk, a napan to hikta teꞌ maaka voh ne pa ma hat nee to nonok ne. Ivëh, ke Sosoenën hikta antoen voh non a kiiki a ma hat no a napan to nonok ne, suk o Vavaasis pamëh to hikta teꞌ voh non. 14 Taneo non maꞌ po poen ne Adam to nok voh a hat, pareꞌ nö non maꞌ, ko öök non po poen pe Mosës, a napan kurus se mëtmët e ne. Ka teꞌ napan varih to hikta nok voh ta ma hat manih pa kök a taateꞌ, vamanih pa ö ne Adam to nok vavoh, a mët pamëh se ip me en po teꞌ poë varih.

E Adam to vëknöm i non e Ieesuꞌ, a teꞌ vëh se suk amot maꞌ. 15 A hat pe Adam, me o ururuan pe Sosoenën to hikta teꞌ va ne pa pah ö. Ahik rakah, a hat pa paeh a teꞌ ro to nok voh a napan kurus, kee mëtmët ne. Ivëhkëk, o kikis va po ururuan pe Sosoenën to oah rakah e non po kikis va pa mët, ko teꞌ e non po teꞌ varih to vaman ne. Ka manih po ururuan pa pah teꞌ vëh, e Ieesuꞌ Kristo ne Sosoenën to vatompoan vavih hah me en po teꞌ varih to vaman ne, ka tah pamëh, eꞌ o heꞌ vih neꞌ to heꞌ raoe. 16 Eꞌ to teꞌ non a poa tah, o heꞌ vih pe Sosoenën, me a hat pe Adam. Ka poa tah poë varih to hikta nonok ne a pah tah kee tatavus ne pea. Ahik, a hat ro ko ne Adam to nok manuh pe Sosoenën, to vateen en pea kurus pa hat, pareꞌ vahoꞌ suk en pea po vahutët. Ivëhkëk, o heꞌ vih pe Sosoenën to teꞌ va non manih pan, eꞌ to ururuan a napan, pareꞌ vatompoan vavih hah me en po teꞌ varih to vaman ne, kee kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan, ee he nok ro voh ee pa ma taateꞌ hat. 17 A pah teꞌ vëh e Adam to pënton varo voh a soe pe Sosoenën, pareꞌ nok a hat, ka mët pa pah teꞌ pamëh tavus va en manih pa teꞌ apuh, pareꞌ vöknah rakah en pa napan kurus. Ivëhkëk, o ururuan pe Sosoenën, me o heꞌ vih peꞌ to vöknah en po kikis va pa mët. Ivëh, ka nat vavih e no pan, o teꞌ varih to vaman ne, ee se kon ee po ururuan puh tamoaan pe Sosoenën, ke Sosoenën se vatompoan vavih hah me en pee. Ee se kon o toꞌtoꞌ tamoaan, ko tavus ee o teꞌ susunön manih pa kiu no a pah teꞌ vëh e Ieesuꞌ Kristo to nok.

18 Ivëh, ka nat e no pan, a pah teꞌ vëh e Adam to pënton varo voh a soe pe Sosoenën, pareꞌ nok a taateꞌ hat. Ka manih pa hat pamëh, ne Sosoenën to vateen suk en pea kurus po vahutët. Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih pa pah teꞌ vëh, e Ieesuꞌ, to nok a taateꞌ totoopin, ke Sosoenën ep, pareꞌ pokaꞌ en pea o teꞌ varih to vaman e Ieesuꞌ, pan ea o teꞌ totoopin ka kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan. 19 A pah teꞌ vëh e Adam to pënton varo voh a soe pe Sosoenën, pareꞌ nok a taateꞌ hat. Ka manih pa taateꞌ vatösoe peꞌ ivëh, no a napan kurus to teen suk voh pa hat pamëh. Eꞌ to teꞌ akuk me va kov e non manih pan, a pah teꞌ vëh e Ieesuꞌ Kristo to tënan voh a soe pe Sosoenën. Ka manih pa taateꞌ pënton soe peꞌ, no a nap peo se tavus ee o teꞌ totoopin manih po epep pe Sosoenën.

20 E Sosoenën to heꞌ voh o Vavaasis pe Mosës manih pa napan marën a ö nee se nat va ne manih pan, ee to pah nonok vörep e ne sih pa ma taateꞌ hat. Pare pah vatösoe oah nö e ne po Vavaasis pe Mosës. Ivëhpëhkëk, e Sosoenën to pah ururuan oah nö e non pee. 21 A hat to vatvus voh a taateꞌ va pa mët, pareꞌ teꞌ va e non manih pa teꞌ sunön. Ivëhkëk, kuru no ururuan pe Sosoenën to tavus, pareꞌ vöknah en pa taateꞌ hat, ko teꞌ va e non manih pa teꞌ sunön. Ka manih pa kiu pe Sunön pea Ieesuꞌ Kristo, ne Sosoenën to ururuan a ra, pareꞌ pokaꞌ en pea o teꞌ varih to vaman no eah, pan ea o teꞌ totoopin, ivëh, ka kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan.

6

Ea To Mët Vaꞌpeh Me Voh E Ieesuꞌ

1 Ivëh, ka se poꞌ soe ataeah? Eöm koman kës nem pan, ea se nonok vaveos avoeꞌ nö e no pa ma taateꞌ hat, suk e Sosoenën se ururuan avoeꞌ nö e non pea, ha? Ahik rakah! 2 Ea to teꞌ va no manih pa nap mët, ivëh, ka hikta se teꞌ hah no paan o kikis va pa taateꞌ hat. 3 Eöm anoe kës voh em pa ö na to vatös me voh e Ieesuꞌ Kristo manih pa ö nee to pupui a ra? Ka tah pamëh to vataare non a ö na to vatös me eah pa mët peꞌ. 4 Manih pa taateꞌ pupui na to vatös me voh ee pa mët pe Ieesuꞌ Kristo, ke Sosoenën pe vaꞌpeh me voh en pea manih po vapeepe. Manih po kikis koman pe Tamön neꞌ to kunkuin taneꞌ hah e Ieesuꞌ Kristo manih pa mët. Ivëh, ka se pët kon ee po toꞌtoꞌ voon, marën a ö na se teꞌ me no a taateꞌ pe Ieesuꞌ.

5 Ea to nat e no pa ö na to vatös me voh ee pe Ieesuꞌ, para mët va ee manih pa ö neꞌ to mët vavoh. Ivëh, keꞌ teꞌ akuk va kov e non manih pan, ea se pët sun vaꞌpeh hah me ee peꞌ, vamanih pa ö neꞌ to nok vavoh. 6 Ea to nat e no, pa taateꞌ hat vamoaan pea to mët vaꞌpeh me voh en pe Ieesuꞌ Kristo manih pa kuruse. Marën o kikis va pa taateꞌ hat pamëh, to kiu non sih manih pa sioniira se hik. Ivëh, ka hikta onöt no a tavus hah a nap kiu pa taateꞌ hat pamëh. 7 Suk a teꞌ vëh to mët voh en, eꞌ to hikta onöt non a teꞌ hah paan o kikis va pa taateꞌ hat.

8 Ea to nat e no, pea se keh mët vaꞌpeh me e Ieesuꞌ Kristo, ivëh, ka vaman rakah e no pea se pët teꞌ toꞌtoꞌ me e no peꞌ kuru, me amot. 9 Suk ea to nat e no pe Ieesuꞌ Kristo to sun taneꞌ hah voh en maꞌ pa nap mët, pareꞌ hikta antoen non a mët hah. Ko kikis va pa mët to hikta antoen non a vöknah hah poan. 10 Oman, e Ieesuꞌ to mët voh pa pah tëëm ro, marën a vöknah o kikis va pa taateꞌ hat, ivëhkëk, kuru neꞌ to kon en po toꞌtoꞌ voon. Manih po toꞌtoꞌ voon pamëh, neꞌ to teꞌ vaꞌpeh me e non pe Sosoenën, pareꞌ kë non a ëhnaneah. 11 Eꞌ to teꞌ akuk me va kov e non manih pan, eöm me se inan vamanih, eöm me to mët këh voh em po kikis va pa taateꞌ hat. Paröm teꞌ toꞌtoꞌ koe ke nem manih pe Ieesuꞌ Kristo, köm vatös me eah marën a kë a ëhnan e Sosoenën.

12 Ivëh, köm se nat nem vaonöt a taateꞌ hat, keꞌ matop non a ma sionineöm. Peꞌ o sionin pamëh se mët en, ivëhkëk, o apen to hikta se mët non. Eöm se keh vaonöt va in eah nën, eöm se pënton em po iu hat pa taateꞌ pamëh. 13 Koe a heꞌ ta pah ö manih pa sionineöm manih pa taateꞌ hat, marën a nok a ma taateꞌ to hikta teꞌ totoopin ne. Eöm se keh heꞌ rakah ëm manih pe Sosoenën, eöm se teꞌ va e nem manih pa napan varih to mët voh, pare sun taneꞌ hah po vapeepe. Paröm koe ke Sosoenën matop non a ma ö kurus va pa sionineöm, köm se vatet poꞌ a ma taateꞌ totoopin. 14 A taateꞌ hat to hikta se teꞌ hah non e sunön peöm, suk ataeah, kuru nöm to hikta teꞌ hah nem paan o matop va po Vavaasis pe Mosës. Ahik, eöm to teꞌ nem paan o matop va po ururuan vih pe Sosoenën.

Ea To Teꞌ Va No Manih O Teꞌ Kiu Pa Taateꞌ Totoopin

15 Ivëh, ke eöm koman kës nem pan, ea se nonok e no pa ma taateꞌ hat, suk ea to teꞌ e no paan o matop va po ururuan vih pe Sosoenën? Ahik. Ea se nat no nonok va no nën, suk ataeah, ea to hikta teꞌ hah no paan o matop va po Vavaasis pe Mosës. 16 Oman rakah! Eöm se keh heꞌ ëm vamanih pa teꞌ kikiu akuk manih pa meh teꞌ, eöm se vavatet nem a soe peꞌ. Eöm se tavus vaman em o teꞌ kikiu akuk pa teꞌ pamëh. Ka teꞌ pamëh nöm to ta nem eah, eꞌ e susun peöm. Ivëh, köm se nat nem vavatet nem a taateꞌ hat. Peꞌ a taateꞌ hat pamëh se nok a neöm, köm mët, ko nö ke em pe Sosoenën. Keꞌ eöm se vatet a taateꞌ mamanat. Ka taateꞌ pamëh se me en peöm manih pa matan e Sosoenën, ke Sosoenën pokaꞌ en peöm o teꞌ va pa taateꞌ totoopin. 17 Moaan voh nöm to teꞌ nem o teꞌ kikiu akuk pa taateꞌ hat. Ka taateꞌ hat pamëh to matop e non peöm. Ivëhkëk, eꞌ to vih rakah non manih pe Sosoenën, peöm to vavatet rakah me nem o vaman, pataeah no teꞌ teꞌteꞌ soe pe Sosoenën to vavaasis voh a neöm. Ko vavaasis pamëh to matop e non peöm. 18 Moaan voh nöm to teꞌ va e nem manih pa teꞌ kikiu akuk manih pa taateꞌ hat. Ivëhkëk, kuru nöm to teꞌ va e nem manih po teꞌ kikiu akuk va pa taateꞌ totoopin.

19 Eöꞌ to nok a soe vapipinoꞌ vaꞌih, suk ataeah, a soe va pa ö nöm to heꞌ a ma pah ö va pa ma sionineöm vamanih po teꞌ kikiu akuk, pa taateꞌ kukusan, me a taateꞌ vatösoe, me a taateꞌ hat, a ma taateꞌ poë varih to pepeo avoeꞌ nö e ne. Kën kea, a ma tah poë varih to hivaꞌ e non pa maaka a pusuneah. Ivëhkëk kuru vaꞌih, nöꞌ to iu noꞌ pan, eöm se heꞌ a ma pah ö va pa ma sionineöm, kee kiu akuk ne manih pa taateꞌ totoopin, köm sih tavus poꞌ a napan koman pe Sosoenën, paröm tavus em o teꞌ varih to vavatet ne a taateꞌ vivihan. 20 Eöm se nok a tah pamëh, suk eöm voh o teꞌ kikiu akuk va pa taateꞌ hat. Eöm to taihan këh voh em pa taateꞌ totoopin pa ö nöm to teꞌ nem o teꞌ kikiu akuk pa taateꞌ hat.

21 A ma vih taneah nöm to kon voh pa tëëm nöm to teꞌ voh nem a nap kikiu akuk va pa taateꞌ hat? A ma tah nöm to kon voh ivarih, ee a ma tah varih to vavapoet a no neöm kuru, me a ö nee to heꞌ mët voh ee peöm. 22 Ivëhkëk kuru vaꞌih, nöm to taihan këh em maꞌ pa taateꞌ hat. Paröm tavus em a nap kiu akuk pe Sosoenën. Ivëh, ko voaꞌ vih i neꞌ ivaꞌih, eöm to tavus em o teꞌ varih to vavatet nem a taateꞌ vivihan, kokon em po toꞌtoꞌ tamoaan. 23 Ivëh, ka vahik in a ma soe peöꞌ to soe va non manih pan, o voen va pa taateꞌ hat ivëh, a mët. Ivëhkëk, o heꞌ ne Sosoenën to heꞌ akuk ivëh, o toꞌtoꞌ tamoaan na to kon manih pe Sunön pea, Ieesuꞌ Kristo.

7

Kuru Na To Kiu No Pa Taateꞌ Panih

1 Kën kea, eöm kurus to nat vavih rakah e nem po Vavaasis pe Mosës. Ivëh, köm nat e nem po Vavaasis pamëh, to matop e non pa napan kurus. Ivëhkëk, a teꞌ se keh mët, ko Vavaasis pamëh hikta se matop hah non poan. 2 Ka soe vapipinoꞌ va peꞌ to teꞌ va non manih pan, e köövo se keh me e voe manot peꞌ, pareꞌ teꞌ vaꞌpeh me non poan, keꞌ onöt rakah këk na po poen neꞌ se mët. Ivëhkëk, e voe se keh mët këh en peꞌ, e köövo pamëh to antoen e non pa me hah ta meh voe, vamanih pa ö no a taateꞌ va po vaen to soe va non. 3 Ivëhkëk, e voe se keh teꞌ toꞌtoꞌ avoeꞌ e non, ke köövo peꞌ këh poan, pareꞌ me a meh voe, a napan se soe va ee manih pan, eꞌ a köövo teꞌteꞌvaasiꞌ. Ivëhkëk, e voe pe köövo pamëh se keh mët, e köövo pamëh to teꞌ taihan e non manih pa taateꞌ vaen, pareꞌ antoen e non pa vaen hah. Keꞌ se keh vaen hah en, a, e köövo pamëh to hikta kök a taateꞌ va po vaen.

4 Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih pan, eöm to vatös me voh em pe Ieesuꞌ manih pa sionineah, ka vatös peöm pamëh to ep va non manih pan, a taateꞌ hat vamoaan voh peöm, to mët vaꞌpeh me voh en pe Ieesuꞌ Kristo manih pa kuruse. Ka taateꞌ hat pamëh to hikta matop hah a no neöm, me o Vavaasis pe Mosës hikta se matop hah a no neöm. Ka kuru, ne eöm to vatös me em pa meh teꞌ, ka teꞌ pamëh eꞌ a teꞌ to sun taneꞌ hah pa nap mët. Ivëh, ka kuru ne Sosoenën se kon o ëhnan apuh, suk a ö na to vavatet no a ma taateꞌ totoopin. 5 Moaan voh no a taateꞌ hat to teꞌ voh non manih pea, pareꞌ heꞌ a ra o iu hat, suk o Vavaasis pe Mosës to kunkuin vateeraꞌ o iu hat pamëh, ka nonok no a ma taateꞌ hat. Ivëh, ka mët tavus en manih pea. 6 Ivëhkëk, kuru ea to mët këh ee po Vavaasis pe Mosës, keꞌ hikta matop hah a rora. Ea to taihan këh voh ee po Vavaasis pamëh to ötöön voh a rora. Ivëh ka kuru, na to kiu suk no a kë a ëhnan e Sosoenën, pa ö na to vavatet no a ma taateꞌ totoopin manih pa taateꞌ voon, no a Tuvuh Vasioꞌ to kunkuin manih pa ma kokoman pea. Para hikta vavatet hah no a taateꞌ va pa kë a ëhnan e Sosoenën, pa ö na to vavatet varoe no o Vavaasis pe Mosës.

A Teꞌ Hat To Miröꞌ Voh A Ra

7 Eöm tomeꞌ koman nem pan, eöꞌ to sosoe noꞌ pan, a hat me o Vavaasis pe Mosës, ee a pah tah akuk. Ahik! Ivëh, ko Vavaasis se keh hikta teꞌ non marën a vaꞌaus a neöꞌ pa nat a ma taateꞌ hat, eöꞌ se poꞌ nat vah va in a ma taateꞌ hat nih? Ivëhkëk, a soe vaënpan pe Sosoenën to teꞌ e non, köꞌ nat e noꞌ pa hat ivëh ataeah, peꞌ o Vavaasis pe Mosës to soe va ka rora manih pan,

“Koe a manin a ma tah pa meh teꞌ”. Eks 20:13,15-17

8 Ivëhkëk, a taateꞌ hat to teꞌ non manih peöꞌ, pareꞌ taum koe a hanan peꞌ manih pa soe vaënpan pe Sosoenën, pareꞌ vatvus o kokoman hat va pa manin a ma tah pa meh teꞌ manih pa komaneoꞌ. Eꞌ se keh hikta teꞌ non ta soe vaënpan pe Sosoenën, a taateꞌ hat to hikta se teꞌ hah me non to kikis. 9-10 Eöꞌ to hikta nat avoeꞌ voh noꞌ pa soe vaënpan pe Sosoenën, paröꞌ teꞌ toꞌtoꞌ voh e noꞌ. Ivëhkëk, eöꞌ to kon vahik eoꞌ pa soe vaënpan pe Sosoenën, ka taateꞌ hat tavus vakikis, köꞌ mët eoꞌ manih po apen. A soe vaënpan pe Sosoenën to teꞌ suk voh non a ö neꞌ se heꞌ a neöꞌ o toꞌtoꞌ. Ivëhkëk, manih peöꞌ, neꞌ to teꞌ en maꞌ pa mët va po apen. 11 Suk ataeah, a taateꞌ hat to vaiu a hanan va pa ö neꞌ se piuk a neöꞌ pa ö neꞌ to koe maꞌ manih pa soe vaënpan pe Sosoenën, marën a ip vamët a neöꞌ manih po apen. 12 Ivëh, ka nat kurus e no, po Vavaasis pe Mosës to taneꞌ koman voh en maꞌ manuh pe Sosoenën, pareꞌ vivihan. Ka ma soe vaënpan pe Sosoenën varih pa koman o Vavaasis pe Mosës, ee kurus to vivihan, ko totoopin, pare vih.

13 Eꞌ teꞌ vah va non nih, a soe vaënpan kës pe Sosoenën ivëh, to heꞌ a neoꞌ a mët? Ahik! A taateꞌ hat to tavus manih pa soe vaënpan pamëh, pan a mët peöꞌ se tavus. Keꞌ a tah pamëh to tavus, pan eöꞌ se inan a taateꞌ hat, eꞌ matan vah va non nih? E Sosoenën to heꞌ voh a soe vaënpan peꞌ pan, eꞌ se vataare va ka neöꞌ manih pan, a taateꞌ hat, eꞌ a tah a pah hat rakah.

A Hat To Pöm Voh A Ra

14 Ea to nat rakah e no po Vavaasis pe Mosës, eꞌ a tah va po apen to taneꞌ voh en maꞌ manuh pe Sosoenën. Ivëhkëk, eöꞌ a teꞌ to teꞌ me noꞌ o sionin va po oeh vëh, paröꞌ hikta antoen noꞌ a vatet o iu pe Sosoenën. Suk ataeah, eöꞌ to teꞌ va e noꞌ manih pa teꞌ nohnoh, nee to vavoen, kee voh a taateꞌ hat. Ka taateꞌ hat vaneah e non peöꞌ. 15 Eöꞌ to hikta inan noꞌ pataeah nöꞌ to nonok noꞌ, paröꞌ hikta nonok noꞌ ataeah nöꞌ to iu noꞌ a nok. Ivëhkëk, eöꞌ to nonok e noꞌ sih pa ma tah rërës nok peöꞌ. 16 Keöꞌ se keh hikta iu nok noꞌ a ma tah rërës peöꞌ varih nöꞌ to nonok noꞌ sih, a tah pamëh to soe va non manih pan, eöꞌ to vapöh kokoman e noꞌ pan, o Vavaasis pe Mosës to teꞌ vih e non. Suk ataeah, eꞌ to soe non pan, a taateꞌ hat nöꞌ to nonok noꞌ, eꞌ a tah nöꞌ se nat noꞌ nok. 17 Ivëh, ke eöꞌ koman to hikta nonok noꞌ sih a ma taateꞌ hat poë varih. Ahik, a taateꞌ hat vëh to teꞌ non manih pa komaneoꞌ. Eꞌ ivëh, to taꞌtaꞌ a no neoꞌ a nok a ma taateꞌ hat poë varih. 18 Oman, eöꞌ to nat e noꞌ pa hikta vih to teꞌ non pa komaneoꞌ, manih po iu hat va pa komaneoꞌ, eꞌ to hikta onöt non a nok a taateꞌ vih. Eöꞌ to iu e noꞌ pa nok a ma taateꞌ vih. Ivëhkëk, eöꞌ to hikta nonok noꞌ a ma taateꞌ poë varih. 19 Eöꞌ to kehkeh nok noꞌ sih, a ma taateꞌ vih. Ivëhkëk, eöꞌ to hikta nonok noꞌ, ka taateꞌ hat nöꞌ to rërës noꞌ sih a nok, nöꞌ to nonok e noꞌ. 20 Ivëh, ke eöꞌ se keh nok eoꞌ pa ma taateꞌ nöꞌ to rërës noꞌ sih a nok, a, eꞌ to hikta teꞌ non pan, eöꞌ ivëh to nonok noꞌ a ma taateꞌ poë varih. A taateꞌ hat vëh to teꞌ non pa komaneoꞌ, ivëh to taꞌ a neoꞌ köꞌ nok a ma taateꞌ hat poë varih.

21 Ivëh, köꞌ taum eoꞌ peꞌ to teꞌ man e non, pa tëëm nöꞌ to kehkeh nok noꞌ a taateꞌ vih, ka taateꞌ hat vëh to teꞌ non pa komaneoꞌ to taꞌtaꞌ e non peöꞌ, pa nok a ma taateꞌ hat poë varih. 22 Manih po kokoman rakah peöꞌ, ne eöꞌ to iu rakah e noꞌ pa ma soe vaënpan pe Sosoenën. 23 Ivëhkëk, eöꞌ to inan vamanih pan, eꞌ to teꞌ non o meoh kikis to matop e non pa sionin avoes neoꞌ. O kikis pamëh to hikta vapöh kokoman me non a ma tah varih no kokoman peöꞌ to iu ne a nok, pareꞌ vahoꞌ rakah en peöꞌ paan o matop va po iu hat vëh to teꞌ non pa sionineoꞌ. 24 Varenan rakah peöꞌ, eteh se hehe a neoꞌ, köꞌ këh o sionin vaꞌih to se me koe en peöꞌ pa hat vëh, to se ip en peöꞌ? 25 Eöꞌ se vavihvih ke na e Sosoenën. Manih pa koren e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo, eꞌ se hehe en peöꞌ. Ivëh, ka ma iu vih peöꞌ, me a ma kokoman vih peöꞌ to teꞌ e ne paan a ma soe vaënpan pe Sosoenën. Ivëhkëk, o iu hat va pa komaneoꞌ to teꞌ e non paan in o kikis va pa taateꞌ hat vëh to matop non a sionineoꞌ, pareꞌ mimiröꞌ a no neoꞌ.

8

E Ieesuꞌ Kristo To Mët Pareꞌ Vahik Këh A Ra Pa Taateꞌ Hat, Pareꞌ Heꞌ A Ra A Tuvuh Vasioꞌ

1 Ivëh, ka kuru no a napan varih to vatös me ne e Ieesuꞌ Kristo, ne Sosoenën hikta se vateen non raoe pa hat. 2 Suk ataeah, ea pah paeh, ea a ma teꞌ pe Ieesuꞌ Kristo, ko kikis pa Tuvuh Vasioꞌ to heꞌ voh a ra o toꞌtoꞌ voon, pareꞌ hehe a rora manih po kikis va pa taateꞌ hat vëh to heꞌheꞌ a rora sih a mët. 3 O Vavaasis pe Mosës to hikta antoen non a veo ke a taateꞌ hat pea, suk ataeah, o iu va pa sioniira to hikta iu non a vatet o Vavaasis pe Mosës. Ivëhkëk, a tah vëh no Vavaasis pe Mosës to hikta antoen non a nok, ne Sosoenën koman to nok vahik voh en. E Sosoenën to vanö voh maꞌ e koaꞌ oeteꞌ peꞌ, keꞌ tavus teꞌ vamanih pea a nap nonok hat, ivëhkëk, a hikta hat manih peꞌ. E koaꞌ pamëh to nö voh maꞌ, pa hehe a ra pa ma taateꞌ hat pea. Ka manih pa sionin e koaꞌ peꞌ pamëh, ne Sosoenën to vateen en peꞌ pa taateꞌ hat pea, pareꞌ vahik en po kikis va pa taateꞌ hat vëh, na se voh teen. 4 E Sosoenën to nok vavoh manih pan, a taateꞌ vih totoopin va po Vavaasis pe Mosës, se tavus manih po toꞌtoꞌ pea. Suk ataeah, ea to hikta suksuk hah no o iu va po sionin. Ahik rakah! Ea to vavatet no sih a taateꞌ voon pa Tuvuh Vasioꞌ. 5 Peꞌ a napan varih to suksuk ne sih o iu hat va po sionin, no a ma kokoman pee to iu rakah e ne pa vatet o iu hat va pa komëëre. Ivëhkëk, a napan varih to suksuk ne a taateꞌ voon pa Tuvuh Vasioꞌ, no a ma kokoman pee to pet vaviꞌ e ne, pa ma tah no Tuvuh Vasioꞌ to iu non. 6 Ivëh, ko kokoman pa teꞌ se keh vatet a iu hat va pa komaneah, eꞌ se mët en. Ivëhkëk, o kokoman peꞌ se keh teꞌ non manih pa Tuvuh Vasioꞌ, a teꞌ pamëh se kon en po toꞌtoꞌ tamoaan, me o vakamöꞌ vih manih pe Sosoenën. 7 Ivëhkëk, o kokoman pa teꞌ se keh pet vaviꞌ non pa vatet a ma taateꞌ hat, eꞌ se vakihat me e non po iu pe Sosoenën. Eꞌ to rës e non pa vatet a ma soe vaënpan pe Sosoenën, suk ataeah, eꞌ to hikta antoen non a vatet a ma soe poë varih. 8 Ko teꞌ varih to vavatet ne sih o iu hat va pa komëëre. Ee to hikta onöt ne a heꞌ vaeö e Sosoenën.

9 Ivëhkëk, eöm to hikta teꞌ hah nem paan a matop va po iu hat pa komëneöm, eöm to teꞌ e nem paan a matop pa Tuvuh Vasioꞌ pa ö no a Tuvuh pe Sosoenën se keh teꞌ non manih peöm. Ivëhkëk, a teꞌ vëh se keh hikta teꞌ me non a Tuvuh pe Ieesuꞌ Kristo, eꞌ hikta se teꞌ non a teꞌ pe Ieesuꞌ Kristo. 10 A ma taateꞌ hat peöm to se ip vamët ee pa ma sionineöm. Ivëhkëk, e Ieesuꞌ Kristo se keh teꞌ non manih peöm, a ma apeneöm se teꞌ toꞌtoꞌ e ne, suk e Sosoenën to pokaꞌ en peöm, o teꞌ no a ma taateꞌ peöm to vih, ko totoopin. 11 Ka Tuvuh pe Sosoenën to kunkuin taneꞌ hah voh e Ieesuꞌ Kristo manih pa nap mët se keh teꞌ non manih peöm, a, eꞌ se heꞌ koe en po toꞌtoꞌ va po sionin manih pa Tuvuh Vasioꞌ peꞌ vëh, to teꞌ non peöm.

12 Kën poaneoꞌ manih pa ëhnan e Ieesuꞌ Kristo, ea se koe ka Tuvuh Vasioꞌ vovoh ka rora, para nat rakah no teꞌ hah no paan in o matop po iu hat va pa komaara. 13 Eöm se keh vavatet nem o iu hat va pa komëneöm, eöm se mëtmët em. Ivëhkëk, manih po kikis pa Tuvuh Vasioꞌ, eöm se koe em pa ma taateꞌ hat va po sionin, paröm kon em po toꞌtoꞌ tamoaan. 14 Suk ataeah, o teꞌ varih no a Tuvuh pe Sosoenën to vovoh ke non raoe, ee ro pus koaꞌ pe Sosoenën. 15 A Tuvuh vaꞌih ne Sosoenën to heꞌ voh, eꞌ to nok a ra, ka hikta se teꞌ hah no o teꞌ kikiu akuk pa taateꞌ naöp. Eꞌ to nok a ra, ka tavus ee o pus koaꞌ pe Sosoenën. Ka manih pa Tuvuh pamëh neꞌ to vataman ka ra, ka okook va no sih manih pan, “Tamön”, “Eën e Tamaneoꞌ”. 16 A Tuvuh Vasioꞌ koman ivëh to vavaꞌaus non sih a ma apeera, ka nat vateeraꞌ e no sih pan, ea ro pus koaꞌ pe Sosoenën. 17 Ea to teꞌ no o pus koaꞌ pe Sosoenën, ivëh, ka se kon ee pa ma tah ne Sosoenën to vakah ka ra o koaꞌ, ke Ieesuꞌ Kristo. Ivëhkëk, kuru ea se teꞌ vaꞌpeh rakah me no e Ieesuꞌ pa punis vëh neꞌ to teꞌ voh, marën a ö na se kon o ëhnan apuh vamanih pa ö neꞌ to kon vavoh.

Amot Na Se Taum A Ihoꞌ Vih Manuh Pa Vöön Va Kin

18 Ivëh, ka amot no ëhnan apuh pamëh se tavus vateeraꞌ manih pea. Eöꞌ to koman noꞌ pan, o ëhnan apuh pamëh se apuh oah e non pa ma punis, na to tataum no manih kuru. 19 Suk ataeah, a ma moeh tah kurus varih ne Sosoenën to nok voh, to vavëhöꞌ rakah e ne po poen ne Sosoenën se vatvus vateeraꞌ rakah en, petereh ivarih, o pus koaꞌ vamaman peꞌ. 20-21 A ma moeh tah kurus varih ne Sosoenën to nok voh, ee to tatamiröꞌ e ne kuru. Ka ma tah poë varih to hikta tatamiröꞌ suk ne o iu koman pee. Ahik. Ee to tatamiröꞌ suk ne o iu pe Sosoenën. Ivëhkëk, eꞌ to teꞌ man e non pan, a ma moeh tah kurus varih ne Sosoenën to nok voh, ee se taihan këh ee pa ö nee to kokoa va ne sih, marën a ö nee se teꞌ taihan ne me o ëhnan apuh vëh, no pus koaꞌ pe Sosoenën to teꞌ me ne.

22 Kuru na to nat vavih e no pa ma moeh tah kurus varih ne Sosoenën to nok voh, kuru nee to haraꞌ avoeꞌ e ne po kamis to vatoe me non po kamis vëh, ne köövo to haraꞌ non sih po poen neꞌ to kehkeh vahuh non. A ma moeh tah kurus poë varih to tötö suk ne sih o kamis pamëh, nee to haraꞌ ne. 23 Keꞌ hikta teꞌ non pan, a ma tah varoe poë varih to tötö ne. Ahik, ea me ro teꞌ to tötö e no, ea to kon voh ee pa Tuvuh Vasioꞌ. Ka Tuvuh Vasioꞌ pamëh to teꞌ va e non manih po heꞌ vamomoaan ne Sosoenën to heꞌ a ra. Ivëhkëk, ea me to kakamis e no, para tötö e no, ko anoeh e no po poen ne Sosoenën se panih avoes a ra, ka tavus o pus koaꞌ vamaman peꞌ. Ko poen pamëh neꞌ se heꞌ a ra o sionin voon to hikta se teꞌ kökööt va non manih po sionin vëh, na to teꞌ me no po oeh. 24 Suk ataeah, e Sosoenën to hehe voh en pea, ka anoeh me no po vaman. Ea se keh ep e no kuru pataeah na to anoeh no, eꞌ to hikta teꞌ non pan, a taateꞌ anoeh vamaman ipamëh. A napan hikta se anoeh ne a tah nee to öt vahik e ne. 25 Ivëhkëk, ea se keh anoeh no a tah na to meꞌ avoeꞌ e no pa kon, ea se anoeh e no, me a taateꞌ anoeh.

26 A Tuvuh Vasioꞌ me to vavaꞌaus e non sih pea pa ö na to töötö no. Ea to hikta nat no pa hin rakah vamanih pa ö na se hinhin va no. Ivëhkëk, a Tuvuh Vasioꞌ koman to hinhin ka rora sih manuh pe Sosoenën, pareꞌ hinhin vatëh rakah ka rora, me o haharaꞌ to paraꞌ ruruvun, na to hikta onöt no a soe vamaaka. 27 E Sosoenën to antoen e non pa nat ataeah to teꞌ non pa ma kupu pa napan. Pareꞌ nat e non pataeah no a Tuvuh Vasioꞌ to koman non, suk ataeah, a Tuvuh Vasioꞌ to suksuk non sih o iu pe Sosoenën, po poen neꞌ to hinhin suk a rora a napan pe Sosoenën.

28 Ea to nat e no, pa ma moeh tah kurus ne Sosoenën to nonok non sih, marën a vaꞌaus a napan varih to iu ne poë. A napan poë varih neꞌ to vaoe suk voh a ö nee se tavus vamanih pa ö neꞌ to koman vavoh non. 29 Suk ataeah, e Sosoenën to nat vovoh voh e non pee, eꞌ he meꞌ avoeꞌ voh e non pa nok o oeh. Pareꞌ vateꞌ en pee, kee teꞌ va i ne manih pe Koaꞌ Oeteꞌ peꞌ. Ivëh, ke koaꞌ peꞌ e Ieesuꞌ Kristo se tavus va en manih pe koaꞌ vamomoaan pa ma kën kea peo peꞌ. 30 E Sosoenën to teꞌ me voh non o kokoman vëh pan, ee se tavus vamanih pe Koaꞌ peꞌ, ko teꞌ varih neꞌ to koman voh non se tavus vamanih pe Koaꞌ peꞌ, neꞌ to vateꞌ pet voh en pee. Ko teꞌ varih neꞌ to vateꞌ voh, neꞌ to vatompoan vavih me voh en pee, ko teꞌ poë varih, neꞌ to heꞌ pet en pee po ëhnan apuh.

Ahikta Pah Tah To Onöt Non A Sunpip O Iu Pe Sosoenën

31 Ea se poꞌ soe vahvanih pa ma tah ne Sosoenën to nok manih pea? E Sosoenën e vamomhë pea to vaꞌaus en pea. Ivëh, ka teꞌ se keh vakihat me a rora, eꞌ hikta antoen rakah non a vöknah a ra. 32 Oman rakah! E Sosoenën to hikta amun voh ka ra pe Sunaiꞌeah Ieesuꞌ Kristo, pa mët suk a ra. Eꞌ to heꞌ voh en pea pe Sunaiꞌeah, ivëh, keꞌ se heꞌ akuk rakah en pea pa ma moeh tah kurus. 33 Eteh poꞌ to onöt non a vahoꞌ a ra a napan varih ne Sosoenën to kon hah voh, manih po vahutët? Ahik rakah ta pah teꞌ to antoen non, peꞌ a ö ne Sosoenën to vatompoan vavih me voh en pea. 34 Eteh poꞌ to onöt non a vapokaꞌ a napan pe Sosoenën, kee teen ta hat? Ahik rakah ta pah teꞌ to antoen non, peꞌ a ö ne Ieesuꞌ Kristo to mët voh en, me eꞌ to sun taneꞌ hah en pa nap mët. Ka varuꞌ vakomanih, neꞌ to teꞌ me non a tasun kikis manih pa papmatö pe Sosoenën, pareꞌ hinhin vaꞌaus tamoaan ke non pea manih pe Sosoenën. 35 Ataeah poꞌ to onöt non a ki këh a ra po iu pe Ieesuꞌ, pa ö no a punis se keh tavus a ra, keꞌ, pa ö na se keh taum a kamis, me a ö no napan se kehkeh miröꞌ a rora, me a ö na se keh taum o maë, me a ö na se keh kökööt no pa ta ohop, me a ö no a ma moeh tah hat se kehkeh miröꞌ a rora? Ahik rakah! A ma tah kurus poë varih to hikta onöt ne a sunpip a ra po iu pe Ieesuꞌ Kristo. 36 Oman! A ma tah varih to tatavus ne pea kuru, no Puk Vapenpen pe Sosoenën to sosoe e non,

“Suk ataeah, emöm to teꞌ e nem a napan pën,*

ivëh, ka ma poen kurus nee to ipip vamët e ne pemöm.”

“Ee to ep va ka no möm

manih po sipsip varih to vamatop ne a ö nee se ip vamët.” Sng 44:22

37 Ivëhkëk, manih pa ma punis ro poë varih, ea to vöknah koe rakah voh ee pee manih pe Sosoenën vëh to iu a rora sih. 38-39 Oman! Eöꞌ to nat rakah e noꞌ pa hikta tah va pa ma tah varih to antoen ne a sunpip ka ra, po iu pe Sosoenën, ka ma tah poë varih, ivarih, a mët, me o toꞌtoꞌ, me o ankeroꞌ, me a ma moeh oraꞌ hat, me a ma taneah varih to teꞌ ne manih kuru, me a ma meh taneah varih to meꞌ avoeꞌ e ne maꞌ, me a ma moeh vu tah varih to teꞌ me ne o kikis apuh, me a ma taneah to teꞌ ne kin, me a ma taneah to teꞌ ne paan o oeh, me a ma meh taneah manih po oeh avoes. Ee a ma tah kurus poë varih to hikta antoen rakah ne a sunpip ka ra po iu vëh pe Sosoenën, na to kon taneꞌ manih pe Sunön pea e Ieesuꞌ Kristo.

9

E Pöl To Tamak A Napan Va Israël

1-2 Eöꞌ e Pöl, eöꞌ to teꞌ me noꞌ e Ieesuꞌ Kristo, paröꞌ sosoe ke noꞌ peöm po man, eöꞌ to hikta pikpiuk noꞌ. A komaneoꞌ no a Tuvuh Vasioꞌ to matop i non, ko sosoe ke non peöꞌ pan, eöꞌ to hikta pikpiuk noꞌ pa ö nöꞌ to soe tavus vamanih pan, o tamak peöꞌ to paraꞌ apuh vörep, paröꞌ teꞌ rakah me noꞌ sih a punis apuh manih po kupu peöꞌ. 3 Suk eöꞌ to koman rakah noꞌ sih a vaꞌaus a kën poaneoꞌ varih o Jiuꞌ. Paröꞌ koman rakah va noꞌ manih sih pan, eöꞌ se keh ro voh ko varakah e Ieesuꞌ Kristo, paröꞌ vaꞌaus a kën poaneoꞌ, pa ö neꞌ se keh antoen non. Kee vaman e Ieesuꞌ Kristo, pare kon o toꞌtoꞌ tamoaan vëh, nöꞌ to teꞌ me noꞌ. 4-5 Ee ra napan va Israël ne Sosoenën to pokaꞌ voh raoe o pus koaꞌ peꞌ. Ee to ep voh ee po maaka pe Sosoenën, pare teꞌ me e ne po vatompoan ne Sosoenën to noh me voh raoe. E Sosoenën to heꞌ voh raoe o Vavaasis peꞌ manih pe Mosës, me a taateꞌ man va pa vasunön eah. Eꞌ to heꞌ me raoe a ma soe vaman peꞌ, ee to tavus taneꞌ pa nap apaꞌpuh pee varih, e re Abraham, ke Aësak, ke Jekop. Keꞌ, ee a kën tom poan va po oeh vëh ne Ieesuꞌ Kristo to koaꞌ voh. Ko teꞌ e non e Sosoenën to matop e non pa ma moeh tah kurus. Ka se kë tamoaan rakah no a ëhnaneah. Oman!

6 Eöꞌ to me tatamak in sih a kën poaneoꞌ varih Israël. Suk eöꞌ to nat rakah e noꞌ pa nap peo to tavus voh po vuteꞌ pamëh, to hikta teꞌ ne pan, ee ra Israël vamaman. Ivëhkëk, eöꞌ to hikta sosoe noꞌ pan, a soe pe Sosoenën to oah akuk. Ahik! 7 A ma pah teꞌ ro va po vuteꞌ va Israël ivarih ne Abraham to vataman voh, to teꞌ va ne manih o pus koaꞌ vamaman pe Abraham. Suk ataeah, e Sosoenën to soe ke voh e Abraham pan,

“O vuteꞌ nöꞌ to soe voh ka oah, se taneꞌ maꞌ manuh pe Aësak.” Jen 21:12

8 Ka tah pamëh to matan va non manih pan, eꞌ to hikta teꞌ non pan, o vuteꞌ kurus pe Abraham se teꞌ ne o pus koaꞌ vamaman pe Sosoenën. Ahik, o pus koaꞌ vamaman rakah pe Abraham ivarih o pus koaꞌ pe Sosoenën, suk a soe vaman ne Sosoenën to nok voh manih pe Abraham. 9 A soe ne Sosoenën to nok ke voh e Abraham ivëh,

“Po poen koman nöꞌ to vahoꞌ, nöꞌ se hah maꞌ,

ke Saraꞌ se kon a koaꞌ oeteꞌ” Jen 18:10,14

10 Keꞌ hikta teꞌ non pan, a soe varoe pamëh, e Rebëkaꞌ to vahuh a poa koaꞌ punaꞌ. Ka poa koaꞌ poë varih to tavus pa pah tamëëre vëh e Aësak, e tamaara. 11-12 Po poen no a poa koaꞌ punaꞌ to meꞌ avoeꞌ voh e ne pa tavus, ka hikta paeh va pee to nok avoeꞌ non ta tah vih, keꞌ, ta tah hat, ke Sosoenën soe ke voh en pe Rebëkaꞌ pan,

“A teꞌ a tavus vamomoaan, se kiu akuk ke non a teꞌ a tavus suksuk.” Jen 25:23

E Sosoenën to koman vavoh manih pan, eꞌ se vateꞌ ta paeh va pee, ivëh, neꞌ to soe suk vavoh nën, marën o kokoman peꞌ se tavus vaman. Ivëhkëk, eꞌ to hikta iu voh non o kokoman peꞌ se tavus vaman suk varoe a ma taneah, no a poa koaꞌ to nok. Ahik. Eꞌ to iu voh non o kokoman peꞌ se tavus vaman suk a ö ne eꞌ koman se vateꞌ ta paeh va pee. 13 Ivëh, ka soe pe Sosoenën to teꞌ non manih po komön o Puk Vapenpen to soe non pan,

“Eöꞌ to iu noꞌ e Jekop,

ivëhkëk eöꞌ to rës e noꞌ pe Isoꞌ.” Mal 1:2-3

14 Ivëh, ka se poꞌ soe vah vanih pa tah pamëh? Eꞌ kës to ep vahat pa ö ne Sosoenën to iu varoe non a paeh va pee? Ahik rakah! 15 Suk ataeah, e Sosoenën to soe ke voh e Mosës pan,

“Eöꞌ se uruan eoꞌ peteh nöꞌ to koman noꞌ,

paröꞌ kamöꞌ eoꞌ peteh nöꞌ to koman noꞌ.” Eks 33:19

16 Ivëh, ke Sosoenën se vateꞌ a teꞌ vëh neꞌ to iu non pa vataare o ururuan peꞌ. O iu peꞌ to hikta han non pataeah no a napan to iu ne, pare punöꞌ ne pa nok. 17 Peꞌ a soe to teꞌ non po Puk Vapenpen, ne Sosoenën to soe ke a teꞌ sunön va Isip pan,

“Eöꞌ to vasunön voh a oah, marën a ö nöꞌ se vataare o kikis peöꞌ manih pën,

suk a ö no a ëhnaneoꞌ se tavus po oeh avoes.” Eks 9:16

18 Ivëh, ke Sosoenën se uruan en peteh neꞌ to koman non, pareꞌ vavösvös koman en pe retereh neꞌ to koman non.

19 Ivëh, ka paeh peöm se keh hi a neoꞌ pan, “Suk ataeah poꞌ, ne Sosoenën to vateen suk a ra pa ma taateꞌ hat pea? Ahik rakah ta pah teꞌ to onöt non a kök o iu pe Sosoenën.” 20 Eën a teꞌ va po oeh vëh. Ka teꞌ akuk va po oeh vëh to hikta teꞌ non ta soe vaonöt pa hi e Sosoenën. Ahikta tah to antoen non a hi a teꞌ vëh to nok poan pan, “Eën nok suk va ka neoꞌ manih ataeah?” 21 A teꞌ nonok nöh to antoen rakah e non pa nok a ma taneah neꞌ to koman non a nok. Eꞌ to onöt e non pa nok a poa nöh manih po pöh manean, a paeh, eꞌ a nöh vih marën a nöhnöh varoe pa ma poen apaꞌpuh, ka meh, eꞌ a nöh akuk marën a nöhnöh pa ma poen kurus.

22 E Sosoenën me to antoen e non pa nok va nën. Eꞌ to kehkeh vataare non o heve peꞌ, me o kikis peꞌ, manih pa napan. Ivëhkëk, eꞌ to teꞌ me voh non a taateꞌ anoeh manih po teꞌ varih neꞌ to heve ov i non raoe. A napan poë varih to anoeh ro ko ne a ö ne Sosoenën se tek raoe. 23 E Sosoenën to iu vamaaka e non po kikis apuh peꞌ, neꞌ to koep kunah voh maꞌ manih pea o teꞌ varih to kon voh o ururuan peꞌ. Eꞌ to vamatop a ra a napan poë varih to anoeh ro no, a ö neꞌ se heꞌ a ra o kikis apuh peꞌ. 24 Ke ea ivarih a napan varih ne Sosoenën to vateꞌ voh. Eꞌ to hikta vateꞌ varoe voh a möm, suk emöm ro Jiuꞌ, ahik, eꞌ to vateꞌ me voh en peöm, o teꞌ to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ. 25 Manih po Puk pa teꞌ vanënën soe vëh, e Hoseaꞌ ne Sosoenën to soe vavoh manih pan,

“Eöꞌ se soe va eoꞌ manih pan, ‘Eöm a napan peöꞌ’,

manih po teꞌ varih, ‘to hikta teꞌ voh ne pan ee a napan peöꞌ’.

Ko teꞌ varih nöꞌ to hikta iu voh noꞌ,

nöꞌ se vataare eoꞌ pee, po iu peöꞌ.” Hos 2:1,23

26 “Ka manih totoopin rakah pa ma ö nöꞌ to soe ke voh raoe pan,

‘Eöm to hikta teꞌ nem pan eöm a napan peöꞌ’,

Amot nee se pokaꞌ ee pee, ‘O pus koaꞌ pe Sosoenën a toꞌtoꞌ tamoaan.’ ” Hos 1:10

27 E Aisaëaꞌ, to koman voh non a napan va Israël, pareꞌ soe vamanih pan,

“A napan va Israël to peo

va e nee manih po kösan va sinten tahiꞌ.

Ivëhkëk, a nap keok akuk ivarih

ne Sosoenën se kon hah.

28 Suk ataeah, e Sunön se vakmis vëhöꞌ rakah en pa napan va po oeh vëh.” Ais 10:22-23

29 A ma tah kurus to tavus va ee manih pa ö ne Aisaëaꞌ to soe vavoh,

“E Sunön A Kikis Vi,

se keh hikta hehe voh a siꞌ nap keok akuk manih po vuteꞌ pea,

ea se voh tatek kurus rakah vavoh ee manih pa ö no a poa vöön varih,

Södom me Gomoraꞌ to tatek vavoh.” Ais 1:9

A Napan Va Israël To Kiu Vëhvaꞌ Suk Voh Ee Pa Kon a Taateꞌ Vih

30 Ivëh, ka ma vavaasis peöꞌ sosoe poꞌ ka rora ataeah? A napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, ee to hikta pupunöꞌ vakis rakah voh ne pa vatompoan vavih me e Sosoenën. Ivëhkëk, e Sosoenën to vatompoan vavih me raoe, suk o vaman pee. 31 Ivëhkëk, a napan va Israël varih to pupunöꞌ vakis voh ne pa vatet a ma taateꞌ varih to vataare ne a hanan, ne Sosoenën to vatompoan vavih me non sih a teꞌ. Ivëhkëk, ee to hikta antoen voh ne a vatet vahik vavih rakah a ma taateꞌ poë varih. 32 Suk ataeah, ee to hikta vatet a ma taateꞌ poë varih me o vaman. Ee to koman vapiun ne pan a kiu hivaꞌ vëh, nee to nonok ne pa vatet a ma taateꞌ poë varih se nok raoe kee vatompoan vavih me ee pe Sosoenën. A vös vavahan teꞌ to vahan a ma moeere, kee kuꞌ ee. 33 Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih pa ö ne Aisaëaꞌ to kiun vavoh manih po Puk pe Sosoenën, pareꞌ soe pan,

“Ep öm, eöꞌ to vahoꞌ voh a vös manih Saëon.

Ka vös pamëh to vavahan non sih a napan,

kee kuꞌkuꞌ ne.

Ivëhkëk, eteh to vaman non poan, eꞌ hikta se haraꞌ vahat non.” Ais 8:14; 28:16

10

A Napan Va Israël To Hikta Nat Ne Pa Taateꞌ Pe Sosoenën

1 Kën poaneoꞌ, manih pa ëhnan e Ieesuꞌ, a tah nöꞌ to iu oah rakah noꞌ ivaꞌih pan, e Sosoenën se kon hah o Jiuꞌ. Eꞌ a hin rakah sih peöꞌ manih pe Sosoenën. 2 Eöꞌ se soe va keoꞌ peöm manih, suk a taateꞌ po Jiuꞌ, ee to iu rakah e ne pa vatet a taateꞌ pe Sosoenën. Ivëhkëk, ee to hikta nat ne pa ö see vatet vah va in a taateꞌ pamëh. 3 Ee to hikta nat ne pa ö ne Sosoenën to vatompoan vavih vah me va i non a napan. Ee to pupunöꞌ rakah e ne pa vatompoan vavih me e Sosoenën, suk a ma kokoman koman pee. Ivëh. kee hikta iu vatet ne o iu pe Sosoenën manih pa vatompoan vavih me poë. 4 Ea to nat vavih e no pe Ieesuꞌ Kristo to no maꞌ, marën vahik o Vavaasis pe Mosës. Ivëh, ka napan varih to vaman ne poë se vatompoan vavih me poꞌ e Sosoenën.

5 E Mosës to kiun a soe va po Vavaasis pe Sosoenën neꞌ to heꞌ moaan voh poan, pan a napan se suksuk ne, ke Sosoenën se vatompoan vavih me poꞌ raoe. Eꞌ to soe voh pan,

“A teꞌ vëh to vavatet non o Vavaasis peöꞌ, nöꞌ to heꞌ moaan voh e Mosës,

eꞌ se teꞌ toꞌtoꞌ e non.” Lev 18:5

6 Ivëhkëk, eꞌ ivaꞌih a tah no a ma kiun va po Puk pe Sosoenën to vaato suk non a ö no a teꞌ se vatompoan vavih me e Sosoenën, po poen neꞌ to vaman, a ma kiun poë varih to soe ne pan,

“Eën se nat nom soe pan,

‘Eteh se peah manuh pa vöön va kin?’ ” Lo 30:13

Eöm se keh vapöh kokoman me nem a soe pamëh, eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih pa ö nöm to soe vamanih pan, “Ea to iu no ta teꞌ se nö manuh pa vöön va kin, ko me kunah maꞌ e Kristo manih po oeh”.

7 Paröm nat nem koman pet va nem manih pan,

“Eteh to onöt non a kunah manuh pa vöön pa nap mët?” Lo 30:13

Eöm se keh vapöh kokoman me nem a soe pamëh, eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih pa ö nöm to soe vamanih pan, “Ea to iu no ta teꞌ se nö manuh pa vöön pa nap mët, ko me peah hah maꞌ e Kristo.” 8 Ivëhkëk eꞌ to hikta teꞌ non pan, eꞌ a ö no a teꞌ se vatompoan vavih me e Sosoenën, suk ataeah, a ma kiun va po Puk pe Sosoenën to soe va ne manih pan,

“A soe pamëh to teꞌ vatët rakah e non manih peöm,

eꞌ to teꞌ e non manih pa ma rivoeeneöm,

me manih pa ma kupu peöm.” Lo 30:14

Ka soe pamëh, eꞌ o vavaasis va po vaman möm to vavaasis nem sih. 9 Eöm se keh popokaꞌ nem e Ieesuꞌ e Sunön pa ma rivoeeneöm, me eöm se keh vaman nem e Sosoenën to kunkuin taneꞌ hah e Ieesuꞌ manih pa nap mët, eöm se kon em po toꞌtoꞌ tamoaan. 10 Ea to vaman no sih e Sosoenën pa ma kupu pea, ivëh, ke Sosoenën vatompoan vavih me en pea. Ka sosoe tavus no o vaman pamëh pa rivoora, ivëh, ke Sosoenën sih kon hah en pea.

11 Ka tah pamëh to teꞌ man e non, suk a ma kiun va po Puk pe Sosoenën to soe va non nën,

“Keteh to vaman non poan, eꞌ hikta se haraꞌ vahat non eah.” Ais 28:16

12 Suk ataeah, o Jiuꞌ me ra napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, ee to vatoe e ne manih po kokoman pe Sosoenën. A paeh a Sunön eꞌ e Sunön pea kurus. Pareꞌ heꞌheꞌ non sih a ma tapui peo rakah po teꞌ varih to hinhin ne sih poë, pan eꞌ se vaꞌaus raoe. 13 Suk ataeah, o kiun to teꞌ non po Puk pe Sosoenën to soe avoeꞌ va e non manih pan,

“Eteh to vaoe a ëhnan e Sunön, e Sunön se hehe en peꞌ.” Jol 2:32

14 Ivëhkëk, ee se keh hikta vaman ne poë, ee se poꞌ hin vah va in poë o vaꞌaus nih? Me a ö nee se keh hikta tënan a soe peꞌ, ee se poꞌ vaman vah va in poë nih? Me a ö neꞌ se keh hikta teꞌ non ta teꞌ se vatvus a soe manih pee, ee se poꞌ tënan vah va in poë nih? 15 Ka napan se keh hikta vanö maꞌ o teꞌ varih se vatvus a soe, o teꞌ poë varih se poꞌ vatvus vah va in a soe nih? O Puk pe Sosoenën to soe non pan,

“Eꞌ to paraꞌ vih, pa ö no a napan to teꞌ maꞌ a Soe Vih pe Sosoenën.” Ais 52:7

16 Ivëhkëk, eꞌ to hikta teꞌ non pan, a napan kurus va Israël ivarih to vaman voh a Soe Vih pe Sosoenën. A teꞌ vanënën soe vëh e Aisaëaꞌ to soe voh pan,

“Sunön, etereh to pënton voh,* pare vaman ee pa soe nöꞌ to soe ke voh raoe?” Ais 53:1

17 Ea to nat e no, pea to tënan a Soe Vih pe Sosoenën, ka Soe pamëh kunkuin en po vaman pea. Ka Soe Vih pamëh to vavaato suk non e Ieesuꞌ Kristo.

18 Eöꞌ to teꞌ noꞌ a hi nöꞌ to kehkeh hi noꞌ, to hi va non manih pan, “O Jiuꞌ to pënton kës voh ee pa Soe Vih pe Sosoenën, ha?” A, ea to nat e no pee to pënton voh ee pa Soe Vih pamëh, suk a ma kiun va po Puk Vapenpen to soe va ne manih pan,

“A napan kurus va po oeh to pënton voh ee pa soe pee,

ka napan va pa ma vöön kurus tënan voh ee pa ma soe poë varih.” Sng 19:4

19 Eöꞌ to teꞌ me noꞌ a meh hi nöꞌ to kehkeh hi noꞌ, to hi va non manih pan, “A napan va Israël nat vavih kës voh e ne pa pusun in a Soe Vih pamëh, ha?” A, ee to nat vavih voh ee. Vamomoaan nöm se koman hah a soe ne Mosës to soe voh pan,

“Eöꞌ se kon o vuteꞌ to hikta teꞌ me ne to ëhnan,

marën a vapuhioꞌ a neöm,

eöꞌ se vateꞌ o vuteꞌ to hikta teꞌ me ne to nat vih,

marën a vaheve a neöm.” Lo 32:21

20 Ka teꞌ vanënën soe vëh e Aisaëaꞌ to hikta nanaöp voh non, eꞌ he vatvus va in a soe pe Sosoenën manih pan,

“O teꞌ varih to inan voh a neoꞌ, ee o teꞌ poë varih,

to hikta hinhin voh a no neoꞌ o vaꞌaus.

Eöꞌ se vataare koman öꞌ po teꞌ varih to hikta koman ne a ep ka neöꞌ.” Ais 65:1

21 Ivëhkëk, a teꞌ vanënën soe vëh e Aisaëaꞌ to kokoman voh non a napan va Israël, pareꞌ vatvus va in a soe pe Sosoenën manih pan,

“A ma poen kurus nöꞌ to vaꞌnaꞌ noꞌ,

paröꞌ sun vamatop noꞌ pa kon hah a napan varih o vatösoe,

ivëhkëk, ee to hikta iu tënan ne a ma soe peöꞌ.” Ais 65:2

11

E Sosoenën To Ururuan A Napan Kurus

1 Ivëh, köꞌ se hi va eoꞌ manih pan, “E Sosoenën kës to vanun voh en pa napan peꞌ?” Ahik, eꞌ to hikta vanun raoe, suk ataeah, eöꞌ koman a teꞌ va Israël to taneꞌ maꞌ po vuteꞌ vëh ne Abraham to vasipun i non sih. Keöꞌ a teꞌ va po vuteꞌ pe Bënjamin. 2-3 Moaan voh e Sosoenën to vateꞌ voh en pa napan va Israël, kee tavus ee a napan peꞌ. Eꞌ to hikta heꞌ tonun avoeꞌ voh non raoe. Eöm to hikta nat pöꞌ nem po vahutët voh pa teꞌ vanënën soe vëh e Elaëjaꞌ, to kiun non po Puk pe Sosoenën? E Elaëjaꞌ to hinhin voh non manih pe Sosoenën, pan eꞌ se vahoꞌ a napan va Israël po vahutët, pareꞌ sosoe va non manih pan,

“Sunön, ee to ip vamët voh ee pa teꞌ vanënën soe pën.

Pare miröꞌ me ee pa ma pok vapenpen pën.

Eöꞌ ro ko a pah teꞌ vanënën soe to teꞌ noꞌ,

ka kuru nee to kehkeh ip vamët pet me e ne peöꞌ.” 1 Kin 19:10,14

4 Ivëhkëk, a piun taeah poꞌ ne Sosoenën to soe ke Elaëjaꞌ? E Sosoenën to soe voh ke poan pan,

“Eöꞌ to teꞌ avoeꞌ me e noꞌ pa 7,000 teꞌ peöꞌ manuh Israël,

a napan poë varih to hikta vatokon,

ko vapeoꞌ pasun ke voh e sunön vapikpiuk vëh e Bal.” 1 Kin 19:18

5 Kuru, neꞌ to vatoe e non, eꞌ to hikta teꞌ non pan, a napan kurus va Israël ivarih to heꞌ tonun e Sosoenën. Ahik, eꞌ to ururuan voh a siꞌ nap keok akuk va pa napan poë varih, pareꞌ vateꞌ en pee a napan peꞌ. 6 Eꞌ to hikta koman non a kiu me a ma tah nee to nonok ne. Eꞌ to vateꞌ raoe, suk eꞌ to uruan raoe. Ee se keh nok a ma kiu, ke Sosoenën vateꞌ raoe, ka tah vëh na to popokaꞌ no o ururuan, eꞌ to hikta teꞌ non pan o ururuan vamaman.

7 Ivëh, ka se poꞌ soe vanih? Eꞌ to teꞌ va non manih, a napan va Israël to kehkeh vatompoan vavih me ne e Sosoenën. Ivëhkëk, ee to hikta vatompoan vavih me ne poë, suk e Sosoenën to vavösvös kokoman e non pee, kee hikta iu pënton ne a soe peꞌ. Ivëhkëk, a siꞌ nap keok akuk va Israël ne Sosoenën to vateꞌ voh, kee vatompoan vavih me ne poë. 8 Ivëh, no Puk pe Sosoenën to vavaato suk non a nap vatösoe poë varih, pareꞌ sosoe va non manih pan,

“E Sosoenën to nok a napan poë varih,

kee teꞌ va e ne manih pa teꞌ to koroh varo. Ais 29:10

Eꞌ to nok raoe, kee hikta onöt ne a inan a ma tah,

nee to ep pa matëëre,

me a ö nee to hikta onöt ne a kon a ma tah

nee to pënton pa ma tenëëre.

Ee to teꞌ avoeꞌ va e ne nën kuru.” Lo 29:4

9 Keꞌ teꞌ akuk va kov e non manih pa ö ne King Devit to soe vavoh manih po Puk Vaëhëh,

“Sunön, eöꞌ to iu noꞌ pan, eën se nok a ma taëën peo me a ma moeh tah vihvih pee,

kee tavus vamanih pa kë me o vasuꞌ,

kee sih vaon raoe,

marën a ö nën se tek raoe.”

10 “Sunön, eöꞌ to iu noꞌ pan, eën se vapopoen a ma matëëre,

kee hikta antoen ne a maaka in a ma kokoman pën.

Sunön, eöꞌ to iu noꞌ pan, eën se vatarom tonun raoe,

pa teꞌ a ma kokoman punis pee,

vamanih pa ö no teꞌ kikiu akuk to teꞌ va ne.” Sng 69:22-23

E Sosoenën To Kon Hah O Teꞌ Varih To Hikta Teꞌ Ne Pan Ee Ro Jiuꞌ

11 Ivëh, köꞌ se hi va eoꞌ manih pan, “A napan va Israël kës to kuꞌ voh, ka kuꞌ pamëh tek vahik rakah en pee, pa tëëm nee to koman vapiun voh ne a ö nee se vatompoan vavih me e Sosoenën, ha?” Ahik, o kokoman pamëh to nok e Sosoenën, keꞌ kon hah o teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Eꞌ to nok a hanan pamëh, pan a napan va Israël se ep ko puhioꞌ a tah neꞌ to nok manih pa napan poë varih. 12 A tëëm no a napan va Israël to kuꞌ voh, pare heꞌ tonun in poë, pa tëëm nee to hikta vaman ne pan, e Sosoenën to tapui vörep rakah en pa napan kurus va po oeh vëh. Ka kuꞌ pee to vatvus a tapui apuh manih pa napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Ivëh, ka tëëm no a napan va Israël se keh tarih hah ke maꞌ manih pe Sosoenën, a, ea to nat e no pe Sosoenën se tapui vörep oah rakah en pa napan kurus va po oeh vëh.

13 Kuru nöꞌ to kehkeh soe ka noꞌ neöm a napan varih to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ. Ke eöꞌ! Eöꞌ a aposol peöm, eöm a napan varih to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ. Ivëh, köꞌ se nok rakah a kiu peöꞌ vamanih po aposol, suk e Sosoenën to heꞌ voh a neoꞌ a kiu pamëh. 14 Suk ataeah, eöꞌ to kehkeh kunkuin noꞌ o kokoman pa napan peöꞌ varih o Jiuꞌ, pan ee se puhioꞌ a taateꞌ vëh ne Sosoenën to nok manih peöm, pa ö neꞌ to vatompoan vavih me a neöm. A taateꞌ pamëh nöꞌ to nonok noꞌ, marën a ö nöꞌ se rëh hah maꞌ ta ma meh pee, kee hah ke maꞌ manih pe Sosoenën. 15 Suk eꞌ to teꞌ man rakah e non pe Sosoenën to heꞌ tonun voh a napan va Israël, pareꞌ vatompoan me en pa napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, ivëh, ka tëëm neꞌ to vatös hah me a napan va Israël, eꞌ to vatoe rakah va e non manih pan, ee to sun taneꞌ hah manih pa nap mët.

16 Eꞌ to teꞌ non a soe vapipinoꞌ to soe non pan, a ma aan naon se keh teꞌ vih ne, ke Sosoenën vaneah non raoe, ka ma pean me se tavus vavih ee, ke Sosoenën vaneah me e non pee. Moaan voh e Abraham me ra kën sipuiiro Jiuꞌ to teꞌ voh e ne a napan pe Sosoenën. Keꞌ teꞌ va e non manih, amot me, no kën supnaiꞌ pee se tavus amot ee a napan pe Sosoenën. 17 Eꞌ to ep rakah ke non pan, a ma pöh pea öliv to takök voh ee. Ee to vëknöm ne a napan va Israël. Ke eöm a napan varih to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ, eöm to teꞌ va e nem manih po veoh in o öliv poa, nee to vatös me o öliv vëh to tavus momoaan voh. Ka kuru vëh nöm to pëtpët kon e nem po kikis me a taëën manih po naon vamomoaan pamëh, ko naon vamomoaan pamëh ivarih o Jiuꞌ. 18 Ivëh, köm se nat nem koman nem pan, eöm to vih oah e nem pa ma pea naon varih to takök voh. Eöm se keh teꞌ me nem o kokoman pamëh, eöm se nat va nem manih pan, eöm to hikta vavaꞌaus nem o aan, ahik, o aan to vavaꞌaus a non neöm.

19 Ivëh, köm se poꞌ soe va em manih pan, “A ma pea naon to takök voh, marën a ö nöꞌ se vatös hah raoe po rumun.” 20 Oman, e Sosoenën to nok vavoh en nën. Ivëhkëk, a ma pea öliv varih to takök voh, suk ee to hikta vaman ne, ke eöm teꞌ avoeꞌ e nem a ö va po naon pamëh, suk a ö nöm to vaman nem. Eöm se nat nem këëkë koman hah a nem, paröm nanaöp varoe nem, ko matop vavih nem o vaman peöm. 21 Ea to nat e no pe Sosoenën to moes vi voh en pa ma pea naon totoopin va po naon pamëh, suk ee to hikta vaman voh ne, ivëh, keꞌ hikta onöt non a vaonöt a neöm, pan eöm se teꞌ va nem manih pa ma pean in o naon pamëh, pa ö nöm se keh hikta vaman nem. 22 Pënton öm! E Sosoenën to paraꞌ vih, ivëhkëk, a ma taateꞌ me peꞌ to paraꞌ hivaꞌ. Eꞌ se vakmis en po teꞌ varih to hikta iu vatet ne a soe peꞌ. Ivëhkëk, eꞌ se vih ke non peöm, pö nöm se keh vavatet vakis nem a taateꞌ vih peꞌ. Eöm se keh hikta vavatet nem a ma taateꞌ vih peꞌ, eꞌ se moes vi këh en peöm po naon vamomoaan. 23 Ka napan va Israël se keh vaman hah ee pe Sosoenën, eꞌ to antoen rakah e non pa kon hah raoe, ko vatös hah en pee pa ö neꞌ to moes kurus taneꞌ voh raoe. 24 Eꞌ hikta teꞌ va non pa ö na to koman va no sih pan, o pea naon poa se tavus vamanih pa meh ö va po naon vih. Ke eöm o teꞌ varih to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ, eöm to teꞌ va e nem manih po pea naon nee to moes taneꞌ po öliv poa, pare vatös me o öliv vih. Ivëhkëk, peꞌ o Jiuꞌ poë varih to teꞌ va e ne po pea öliv to pu taneꞌ maꞌ po naon vih, ke Sosoenën to antoen rakah e non pa vatös hah raoe manih po naon koman moaan voh pee.

E Sosoenën Se Kon Hah A Napan Kurus Va Israël

25 Kën poaneoꞌ va po vaman, manih pa ëhnan e Ieesuꞌ, eöꞌ to iu a noꞌ neöm se maaka vavih vamanih pan, eöm to hikta nat vahik nem pa ma tah kurus. A tah vëh nöm to meꞌ avoeꞌ e nem pa nat vahik to teꞌ va non manih pan, e Sosoenën to vavösvös kokoman voh a napan va Israël pa siꞌ tëëm kökööt akuk. Ivëhkëk, a vatösoe pee se hik en pa tëëm no a ma pöh teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ ne Sosoenën to vateꞌ voh, se vaman, pare kon o toꞌtoꞌ tamoaan. 26 Eꞌ a ö ne Sosoenën se kon koe hah a napan va Israël. Eꞌ to kiun va non manih po Puk pe Sosoenën pan,

“A teꞌ vëh se hehe hah a napan

se taneꞌ maꞌ manih Saëon.

Eꞌ se nö maꞌ pa kon këh o vuteꞌ pe Jekop pa hat.

27 Ko poen pamëh nöꞌ se nok o vatompoan peöꞌ

me a napan poë varih,

pa tëëm nöꞌ se kon ke a ma hat pee.” Ais 59:20-21; 27:9

28 Ivëhkëk kuru no a napan va Israël to heꞌ tonun avoeꞌ e ne pa soe vih pe Ieesuꞌ Kristo. Ke Sosoenën heve ov e non pee. A taateꞌ pamëh to tavus marën a vaꞌaus a neöm a napan to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ. Ivëhkëk, a napan va Israël to teꞌ avoeꞌ e ne a napan pe Sosoenën varih neꞌ to iu suntan non sih raoe, suk a ma soe vaman neꞌ to nok ke voh a kën sipuiire. 29 E Sosoenën to hikta nat non sih pa panih o kokoman peꞌ manih pa napan neꞌ to vateꞌ,* me a ma heꞌ neꞌ to heꞌ marën a vaꞌaus raoe.

30 Moaan voh eöm varih a napan to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ, eöm to hikta iu pënton voh nem e Sosoenën. Ivëhkëk kuru, nöm to kon em po ururuan, suk a napan varih o Jiuꞌ to hikta iu pënton voh ne. 31 Ivëh, ka kuru a napan varih o Jiuꞌ to hikta iu pënton ne a soe pe Sosoenën, suk ataeah, e Sosoenën to heꞌ voh o ururuan peꞌ manih peöm. Ivëhkëk, a tah pamëh to tavus voh, marën a ö nee se kon pet o ururuan manih peꞌ. 32 E Sosoenën to vaonöt ken pa napan kurus va po oeh vëh pa nok a ma taateꞌ vatösoe, marën a ö neꞌ se vataare o ururuan peꞌ manih pee.

Ea Se Kë A Ëhnan E Sosoenën

33 Oman! E Sosoenën e tövaneah pa ma moeh tah kurus, ko kokoman me o nat vih peꞌ to paraꞌ ruruvun vörep. Ahikta pah teꞌ to nat varuruvun rakah non a ma kokoman peꞌ, me a maaka in a ma taateꞌ peꞌ. 34 Ivëh, no a ma kiun va po Puk pe Sosoenën to sosoe suk va ne manih pan,

“Eteh to nat vahik voh en pa ma kokoman pe Sunön,

me eteh to heꞌheꞌ non sih poan a ma kokoman?” Ais 40:13

35 “Ahik rakah ta pah teꞌ to heꞌ voh e Sosoenën ta tah,

pareꞌ iu non a ö neꞌ se piun hah ke poan.

Ahik rakah!” Job 41:11

36 Oman, a ma tah kurus to taneꞌ voh maꞌ manih pe Sosoenën, ka manih varoe ko peꞌ, ka ma moeh tah kurus teꞌ ne, ka ma moeh tah kurus poë varih teꞌ suk ne a vih peꞌ. Ea se këëkë tamoaan rakah no eah. Eꞌ rakah a ö neꞌ se teꞌ tamoaan va non! Oman.

12

Ea Se Heꞌ Rakah A Ma Toꞌtoꞌ Pea Manih Pe Sosoenën

1 Ivëh, köꞌ hinhin vakis rakah e noꞌ peöm a kën poaneoꞌ va po vaman, manih pa ëhnan e Ieesuꞌ, eöm se heꞌ avoes rakah a ma toꞌtoꞌ peöm manih pe Sosoenën, vamanih po heꞌ vëh o toꞌtoꞌ. Suk a ö ne Sosoenën to vataare voh a ra o ururuan peꞌ. A ma toꞌtoꞌ peöm varih ne Sosoenën to vaneah non, se teꞌ voon ne, ko teꞌ vih ne manih po epep peꞌ. Ivëh, köm se kë rakah nem a ëhnaneah pa ma kupu peöm, suk eöm to inan voh em pa ma vih neꞌ to nok voh ka neöm. 2 Paröm nat nem ririu va nem manih pa ö no a napan va po oeh vëh to ririu va nee sih. Eöm se vavoon a ma kokoman peöm, marën a ö nöm se teꞌ nem pa vavoon tamoaan hah a ma toꞌtoꞌ peöm. Eöm se keh nok va nën, eöm se inan em, paröm maaka em pa ö ne Sosoenën to iu non, a ö nöm se ririu va nem. Eꞌ to iu non a ö nöm se ririu va nem manih pan, eöm se nonok nem a ma taateꞌ vih, me a ma riu peöm se teꞌ totoopin non, me a ma taateꞌ peöm se vavaeö i ne poë.

Ea Se Nonok Rakah No A Ma Kiu Va Pa Ma Heꞌ Ne Sosoenën To Heꞌ Voh A Ra

3 E Sosoenën to ururuan voh a neoꞌ, pareꞌ vateꞌ va ka neoꞌ manih pe tövavaasis peöm. Ivëh, köꞌ vakömköm e noꞌ peöm papaeh. Eꞌ hikta vih non pa ö nën se këëkë koman hah a nom, parën nat nom koman nom pan, eën to vih oah e nom pa ö nën to teꞌ va nom. Eën se kokoman hah a nom, ko kokoman pën teꞌ vatoe me non o vaman ne Sosoenën to heꞌ voh a oah. 4 Ea papaeh to teꞌ me no o sionin to teꞌ me non a ma ö peo, ka ma ö poë varih to teꞌ me ne a ma kiu vakëkëh. 5 Eꞌ to vatoe akuk va kov e non manih, pea to peo. Ivëhkëk, manih pe Ieesuꞌ Kristo na to teꞌ no o pöh sionin ro. Kea papaeh to teꞌ va no manih pa ma meh ö va po sionin pamëh, a ma papaeh ö to vatös me ne a ma meh ö kurus va po sionin. 6 Ea kurus to teꞌ no a ma heꞌ vakëkëh, ka ma papaeh heꞌ poë varih na to öt suk no, o ururuan ne Sosoenën to heꞌ a ra. A teꞌ vëh to teꞌ me non o heꞌ va pa vanënën soe, eꞌ se vakiu rakah o heꞌ pamëh, pa taateꞌ to vapöh kokoman me non a tah neꞌ to vaman non, pan e Sosoenën to soe ke poan. 7 Eꞌ se keh teꞌ me non o heꞌ va pa vaꞌaus o upöm, eꞌ se vavaꞌaus rakah me non o kupu peꞌ. Keꞌ se keh teꞌ me non o heꞌ va pa vavaasis, eꞌ se vavaasis rakah me non o kupu peꞌ. 8 Eteh to teꞌ me non o heꞌ va pa vakikis o upöm teꞌ, eꞌ se teꞌ rakah non pa vakikis o upöm. Keteh to teꞌ me non o heꞌ va pa heꞌ vaꞌaus o upöm teꞌ, eꞌ se teꞌ rakah non pa heꞌ vatëh. Keteh to teꞌ me non o heꞌ va pa sun vamanih pa teꞌ susun, eꞌ se sun vakis rakah non pa vovoh ke ra napan. Keteh to teꞌ me non o heꞌ ururuan, eꞌ se ururuan rakah me non o vaeö.

9 Eöm se vataare tamoaan rakah nem o iu peöm manih po upöm peöm. O iu pamëh se taneꞌ rakah non maꞌ pa ma komëneöm. Eöm se koe rakah a taateꞌ hat, ko iu varoe rakah nem a nok a ma taateꞌ vih. 10 Eöm se iu koman rakah nem o upöm peöm, vamanih pa ö nöm to iu va nem sih a ma kën kea koman peöm. Paröm ta rakah nem a ëhnëëra ma meoh teꞌ peöm, ka ëhnëëre se apuh oah non a ma ëhnëëneöm. 11 A ma poen kurus nöm se nat nem kakarauh nem, paröm koe ka Tuvuh Vasioꞌ ësës non manih pa ma kupu peöm, pa nok a kiu pe Sosoenën. 12 Eöm se teꞌ vaeö nem, suk eöm to anoeh avoeꞌ e nem pa ma tah ne Sosoenën to vamatop keon voh ka neöm. Eöm se sun vakis nem pa tëëm no punis se nö maꞌ, paröm nat nem anoe in a taateꞌ hin pa ma poen kurus.

13 Eöm se vaꞌaus a napan pe Sosoenën varih to kökööt ne pa ma meh tah. Eöm se vaoe ho o upöm teꞌ va pa ma meh muhin varih o arus manih pa ma iuun peöm, paröm matop vavih nem raoe.

14 Eöm se hin e Sosoenën, keꞌ tapui o teꞌ varih to kehkeh miröꞌ a ne neöm, a, eöm se nat nem hin eah, pan eꞌ se tek raoe, ivëhkëk, eöm se hin varoe eah, keꞌ tapui raoe. 15 Paröm vaeö me ro teꞌ varih to haraꞌ ne o vaeö, ko tamak vaꞌpeh me o teꞌ varih to haraꞌ ne o tamak. 16 Eöm se teꞌ vakamöꞌ nem, paröm koe a kë koman hah ëm. Ivëhkëk, eöm se vamomhë me nem o teꞌ varih to hikta teꞌ ne to ëhnan. Paröm nat nem koman nem pan, eöm to paraꞌ natnat.

17 Ka teꞌ se keh nok a hat manih peöm, koe a piun hah keah, a hat neꞌ to nok manih peöm. Paröm punöꞌ pa nok ataeah no a napan to koman ne to teꞌ vih non. 18 Paröm punöꞌ vakis rakah pa teꞌ vakamöꞌ me a napan kurus. 19-20 Eöm varih nöꞌ to iu noꞌ, koe a teꞌ vamanih pa teꞌ kiiki vöhioꞌ, paröm vakmis o upöm teꞌ, suk a ö nee to nok a hat manih peöm. Ivëhkëk, eöm se koe ke Sosoenën kiiki raoe, pareꞌ vakmis raoe me o heve peꞌ, vamanih pa ö neꞌ to soe vavoh manih po Puk Vapenpen,

“Eöꞌ koman se kiiki,

paröꞌ vakmis a napan varih to nok a hat.

Eöꞌ se piun hah ke raoe a ma hat

nee to nok voh.” Lo 32:35

Ivëh, ka soe pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“E tövakihat pën se keh maë,

kën makën eah,

keꞌ se keh manoe,

kën vakaak eah.

Ka tëëm nën to nok va nën,

eën se heꞌ rakah eom peꞌ po poet.” Prov 25:21-22

21 Eöm se koe a kunah ke a hat pa meh teꞌ, keꞌ vöknah a neöm, paröm vöknah varoe koe in a ma taateꞌ hat, nee to nok manih peöm pa taateꞌ vih peöm.

13

Ea Se Tënan Rakah No A Ma Taateꞌ Pa Kaman

1 Ea kurus rakah se teꞌ no paan a ma susun pa kaman, peꞌ a hikta pah teꞌ to vovoh akuk non sih. Suk e Sosoenën koman to heꞌ voh raoe a tasun me o kikis va pa matop a napan. Ivëh, ka kuru no a hikta pah teꞌ to antoen non a matop a napan, pa ö neꞌ to hikta teꞌ me non o kikis pe Sosoenën. 2 Ivëh, ko teꞌ varih to vasosöë me ne a ma soe pa kaman, ee to vasosöë pet me e ne pa tah ne Sosoenën to vateꞌ voh. Ka tëëm nee to nok va nën, ee se heꞌ koman hah rea a punis. 3 O teꞌ varih to nonok ne sih a ma taateꞌ totoopin, to hikta se naöp i ne a ma susun pa kaman. O teꞌ varoe varih to nonok ne a ma taateꞌ hat, ee se nanaöp ne. Eën se keh hikta iu naöp nom a ma susun pa kaman, aeoh, eën se nonok rakah nom a ma taateꞌ totoopin, parën suksuk nom, kee sih kë poꞌ ne a ëhnöömah. 4 A teꞌ susun pa kaman, eꞌ a teꞌ kikiu pe Sosoenën, eꞌ marën a vaꞌaus a oah. Pareꞌ matop vavih ka nom oah, kën teꞌ vavih nom. Ivëh, kën se keh nonok nom a ma taateꞌ hat, eën se nanaöp e nom peꞌ. Suk ataeah, eꞌ to teꞌ me non o rapis rë.* Ko rapis rë pamëh neꞌ to öt non, suk eꞌ a teꞌ kikiu pe Sosoenën. Ivëh, ka teꞌ se keh nok a taateꞌ hat, a kaman se vakmis en peꞌ. 5 Ivëh, kën se teꞌ nom paan a kaman, peꞌ a taateꞌ vih ipamëh, me a ö neꞌ tomaꞌ vakmis a oah.

6 Eꞌ a ö nën to heꞌheꞌ suk pet nom sih a takis. A ma susun pa kaman, ee a nap kiu pe Sosoenën, ka ma tamoaan nee to teꞌ eh rakah e ne pa matop a ma kiu ne Sosoenën to heꞌ raoe. 7 Ivëh, ko teꞌ varih nën to hin voh a ma tah manih pee, nën se piun hah ke raoe a ma tah nën to hin voh. Eën se heꞌ a ma moeh takis manih po teꞌ kokon takis. Parën ta nom o teꞌ varih na se ta no, ko kë nom a ëhnëëro teꞌ varih na se kë no a ëhnëëre.

A Taateꞌ Va Pa Iu O Upöm Teꞌ

8 Eöm se nat nem koek nem to ötop, keꞌ teꞌ non. A pah ötop ro ko nom se teꞌ tamoaan me nem, ivëh, iu a meh teꞌ. Suk ataeah, a teꞌ vëh to iu non o upöm teꞌ, eꞌ to vatet vahik rakah en pa ma Vavaasis kurus pe Mosës. 9 Eöm se nat vavih rakah nem a ma soe vaënpan varih po Vavaasis pe Mosës, ee to soe va ne manih pan,

“Eën se nat nom koroh vëtkin me a teꞌ nën to hikta me nom,” Lo 5:18

parën nat nom ip vamët a meh teꞌ,” Lo 5:17

parën nat nom kaveo,

parën nat nom manin a ma tah po upöm teꞌ.” Lo 5:19

A ma soe vaënpan poë varih, me a ma teꞌ varih nöꞌ to hikta kiun manih, ee to teꞌ va ne manih a pusun in a soe vaënpan vëh,

“Eën se iu nom o upöm teꞌ vamanih pa ö nën to iu hah va ka nom.” Lev 19:18

10 A teꞌ vëh to teꞌ me non a taateꞌ iu teꞌ, eꞌ to hikta onöt non a nok vahat o upöm peꞌ. Ivëh, ka taateꞌ iu teꞌ to vavatet vavih rakah e non po Vavaasis pe Mosës.

11 Eöꞌ to sosoe ka noꞌ neöm a ma taateꞌ varih, suk ea to nat e no pa tëëm vëh kuru, to vatët e non pa hik. Eꞌ a tëëm na se ut vavih rakah no ko opoep no. Suk ataeah, o poen ne Sosoenën to iu kon vahik hah a rora, to pah teꞌ vatët rakah këh e non po poen na to heꞌ voh o toꞌtoꞌ pea manih pe Ieesuꞌ. 12 A popoen to vatët en pa hik, ka potan öök vatët en. Ivëh, ka se nat no nonok no a ma taateꞌ popoen, para vahoꞌ o ohop vapus pea marën a vapus pip aa manih pe susun po oraꞌ hat. 13 Koe, ka teꞌ me no a taateꞌ totoopin vamanih po teꞌ to teꞌ ne po maaka. Ea se nat no nonok no ta ma taëën tapeat, me a taateꞌ kaak vaoah. Ea se nat no teꞌ rakah no pa ma vu taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ, me a taateꞌ hat koroh vëtkin kaveo, me a taateꞌ heve ko vapus, me a taateꞌ puhioꞌ. 14 Ea se heꞌ aa manuh pe Ieesuꞌ Kristo, para koe a vavaeö aa pa ma iu hat va pa komaara.

14

Koe A Kö O Upöm Teꞌ

1 Eöm se vatompoan vavih me a teꞌ vëh no vaman peꞌ to hikta teꞌ eh non, keꞌ hop maꞌ po kum peöm. Paröm koe a vasosöë suk a ma ö nöm to koman vakëkëh va nem. 2 A pah teꞌ to vaman va non manih pan, eꞌ to teꞌ vih e non peꞌ pa ëën a ma moeh taëën kurus. Ivëhkëk, a meh teꞌ vëh no vaman peꞌ to töötö, eꞌ to vaman va non manih pan, eꞌ to vih e non peꞌ pa ëën varoe a pöꞌ. 3 A teꞌ vëh to nat va non manih pan, eꞌ to teꞌ vih e non peꞌ pa ëën a ma moeh taëën, eꞌ se nat non kökö non a teꞌ vëh to ënëën varoe non sih a pöꞌ. Ka teꞌ vëh to ënëën varoe non sih a pöꞌ, se nat non ep vöknah non a teꞌ vëh to ënëën non sih a ma moeh taëën kurus, pan eꞌ to nonok e non pa hat. Suk ataeah, e Sosoenën to vatompoan vavih me voh en pee pon. 4 Eën eteh, kën kiiki nom a teꞌ kikiu pa meh teꞌ? Eꞌ se keh sun vakis e non pa nok vavih a kiu peꞌ, keꞌ, eꞌ se keh hikta sun vakis non pa nok vavih a kiu peꞌ, eꞌ a tah koman pe torara peꞌ. Ivëh, keꞌ se sun vakis e non pa nok a kiu peꞌ, suk ataeah, e Sunön to toon vakis e non peꞌ pa nok vavih a kiu peꞌ.

5 O upöm teꞌ to koman ne pan, o pöh poen to apuh oah e non pa ma meh poen. Ka meh to koman non pan, a ma poen kurus to vatoe e ne. Ivëhkëk, a ma papaeh teꞌ se keh vaman va ne manih pan, o poen vëh neꞌ to vaman non to teꞌ vih e non peꞌ, eꞌ a tah koman peꞌ pa ö neꞌ to vaman va non. 6 O teꞌ varih to koman ne pan, o pöh poen to apuh oah e non pa ma meh poen, ee to koman va ne nën marën a vavaeö e Sunön. Ko teꞌ varih to ënëën ne sih a ma moeh taëën kurus, to ënëën suk ne a ö nee se vavaeö e Sunön, pare sosoe vavihvih pet ke ne sih pe Sosoenën, pa ma taëën nee to ënëën ne sih. O upöm teꞌ varih to kokoe ne sih a ëën a ma meh taëën, ee to kokoe suk ne a ö nee se vavaeö e Sunön, pare sosoe vavihvih pet ke ne sih pe Sosoenën, pa ma teꞌ taëën varih nee to nat ne a ëën. 7-8 A hikta pah teꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ suk non sih o iu koman peꞌ. Ka hikta pah teꞌ to mëtmët suk non sih o iu koman peꞌ. Ivëhkëk, ea se keh teꞌ toꞌtoꞌ no, ea to teꞌ toꞌtoꞌ suk e no po iu pe Sunön. Ka se keh mët ro pet ee, ea to mët suk ee po iu pe Sunön. Ivëh, ka se keh teꞌ toꞌtoꞌ e no, keꞌ, ea se keh mët ro ee, ea se teꞌ avoeꞌ e no a napan pe Sunön.

9 Ka pusun in a ö ne Ieesuꞌ to mët, pareꞌ sun taneꞌ hah pa nap mët, eꞌ marën a ö neꞌ se tavus e Sunön pa nap mët, me ra nap toꞌtoꞌ. 10 Eën eteh, kën kiiki nom a kën pömah manih pa ëhnan e Ieesuꞌ Kristo? Parën koman suk nom ataeah pan, eën to vih oah e nom pee? Ea kurus se sun amot ee pa matan e Sosoenën marën a ö neꞌ se kiiki a ra. 11 Peꞌ to kiun va non manih po Puk pe Sosoenën, pareꞌ soe non pan,

“A soe pe Sunön ivaꞌih,

‘Suk rakah a ö nöꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ noꞌ’,

A napan kurus va po oeh se vatokon manih pa mataneoꞌ,

pare soe tavus va ee manih pan,

‘Eën e Sosoenën.’ ” Ais 45:23

12 Ivëh, ke ea papaeh se soe tavus koman ke Sosoenën a pusun in a ma taateꞌ kurus na to nok voh.

Koe A Nok O Upöm Kee Kuꞌ Pa Hat

13 Ivëh, ka se koe a kiiki a taateꞌ po upöm teꞌ va po vaman, para koman vahat no raoe. Para koe a nok ataeah to antoen non a miröꞌ a ma kokoman pee, kee kuꞌ pa taateꞌ hat. 14 Eöꞌ to vatös me noꞌ e Ieesuꞌ Kristo, ivëh, köꞌ vaman rakah e noꞌ pa hikta pah taëën to teꞌ hat non pa ëën. Ivëhkëk, a teꞌ se keh ep va non ta pah tah manih pan eꞌ to hat, a tah pamëh to hat e non peꞌ. 15 Eën se keh vaharaꞌ vahat o vaman pa kën pömah manih pa ëhnan e Ieesuꞌ, suk a ö nën to ënëën nom a taëën nee to hikta ënëën ne, eën hikta vavatët rakah nom a taateꞌ iu teꞌ. Koe a miröꞌ o vaman po upöm peöm, pa ö nën to ënëën nom a taëën, nee to koman ne pan eꞌ to hat, suk e Ieesuꞌ Kristo to mët suk pet me voh en pee. 16 Ivëh, kën se koe a nok a tah nën to koman nom pan, eꞌ to teꞌ vih e non, keꞌ tavus vamanih pa tah no upöm peöm to sosoe ne pan eꞌ to hat. 17 Manih pa koman o Matop Vih pe Sosoenën, a ëën me a kaak to hikta teꞌ apuh ne. A ma tah apuh oah ivarih pan, ea se vatet no a ma taateꞌ totoopin, para vakamöꞌ vavih me no o upöm pea, ko teꞌ vaeö me no raoe. A ma tah kurus poë varih to taneꞌ maꞌ pa Tuvuh Vasioꞌ. 18 Suk a teꞌ vëh to vavatet non sih e Ieesuꞌ Kristo pa tëëm neꞌ to suksuk non a ma taateꞌ poë varih, to vavaeö e non pe Sosoenën, ko upöm teꞌ se ep va e ne peꞌ manih pa teꞌ vih.

19 Ivëh, ka se punöꞌ rakah pa nok a ma tah varih se vakikis ne a taateꞌ vakamöꞌ, para vavaꞌaus koman hah a. 20 Koe a vaonöt a taateꞌ ëën taëën, keꞌ miröꞌ a tah ne Sosoenën to nok voh po toꞌtoꞌ pe kea pën, a ma taëën kurus to vih e ne pa ëën. Ivëhkëk, eꞌ to hat e non pa ëën a taëën vëh se nok e kea pën keꞌ kuꞌ pa taateꞌ hat. 21 Eꞌ to paraꞌ vih pa ö na se koe ee pa ëën a vönaꞌ, keꞌ a kaak o voaën, keꞌ a nok a tah vëh se nok e kea pën keꞌ e vameomah, keꞌ kuꞌ pa taateꞌ hat. 22 O vaman peöm se suk a ma tah poë varih, pare teꞌ varoe rakah ne topnin in ne eöm, ke Sosoenën, paröm nat nem toon o upöm peöm, kee suk a ö nöm to vaman va nem. O upöm teꞌ va po vaman to teꞌ vaeö e ne pa ö nee se keh nonok e ne pa ma taneah nee to koman ne pan, eꞌ to teꞌ vih e non, pare hikta se haraꞌ ke ne pan, ee to teen ne ta tah. 23 Ivëhkëk, o teꞌ varih to ënëën ne a ma taëën, pare teꞌ me ne o pöök kokoman, ee to nonok e ne pa hat, suk ataeah, ee to hikta vaman va ne manih pan, ee teꞌ vavih kov e ne, keꞌ ahik. Ataeah no o teꞌ to nonok ne, no vaman pee to hikta soe vaonöt ke non raoe, ee to nok ee pa hat.

15

1 Ke ea varih a napan to teꞌ me no o vaman kikis, ea se teꞌ a punis va pa vaꞌaus, me a vakikis o vaman po teꞌ varih no a ma vaman pee to hikta teꞌ kikis ne. Ea se nat no vavaeö koman hah a no. 2 Ke ea a papaeh teꞌ se kiu vakis pa vavaeö a ma kea pea, marën a ö nee se tavus vavih, ko vaman pee kikis. 3 Ea to nat vavih rakah e no, e Ieesuꞌ Kristo to hikta teꞌ toꞌtoꞌ suk voh non a ö neꞌ se vavaeö koman hah ea, ahik, eꞌ to tanok suk voh, a ö ne Kristo to soe vavoh in e Sosoenën manih koman o Puk Vaëhëh, pareꞌ soe vamanih pan,

“A tëëm no a napan to soe vahat a oah,

eꞌ to vaharaꞌ vahat en peöꞌ.” Sng 69:9

4 A ma soe kurus varih to kiun ne po Puk Vapenpen, nee to kiun suk voh marën a vavaasis a ra, ka sun vakis manih pa teꞌ a punis, me a ö neꞌ se vakikis a ra, ka se anoeh no a ö ne Sosoenën se tapui a ra pa ma tah varih no a ma kiun va po Puk Vapenpen to vavaato suk ne. 5 A taateꞌ sun vakis manih pa teꞌ a punis, me a taateꞌ va pa vakikis o upöm teꞌ to taneꞌ voh maꞌ manih pe Sosoenën. Ivëh, köꞌ hinhin noꞌ pan, e Sosoenën se vaꞌaus kurus a neöm pa vapöh kokoman me o upöm peöm, vamanih pa ö ne Ieesuꞌ Kristo to iu va non. 6 Köm se poꞌ vaöt koren, paröm pët heꞌ o ëhnan manih pe Sosoenën, e Taman e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo.

A Soe Vih Pe Ieesuꞌ Kristo, Eꞌ A Tah Po Jiuꞌ, Me O Teꞌ To Hikta Teꞌ Ne Pan Ee Ro Jiuꞌ

7 A ma tah kurus nöꞌ to vavaasis voh a neöm pan, eöm se vatompoan vavih koman hah me o upöm peöm vamanih pa ö ne Ieesuꞌ Kristo to vatompoan vavih me voh a neöm, ivëh, ko upöm teꞌ se poꞌ kë a ëhnan e Sosoenën. 8 Eöꞌ to iu soe hah ka noꞌ neöm pan, e Ieesuꞌ Kristo to tavus voh a teꞌ kikiu po Jiuꞌ marën a vaꞌaus raoe. Eꞌ to nok vavoh nën pa vataare pan, a ma soe pe Sosoenën manih pa kën sipuiiro Jiuꞌ to teꞌ man e ne. 9 Eꞌ to nok suk pet vavoh nën pan, o teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ se kë a ëhnan e Sosoenën, suk o ururuan vëh neꞌ to heꞌ voh raoe vamanih pa ö ne Devit to soe vavoh manih pa ma kiun va po Puk Vaëhëh,

“Eöꞌ se kë peah a ëhnöömah pa topniira napan varih

to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ.

Paröꞌ kë a ëhnöömah po vaëhëh.” Sng 18:49

10 A ma kiun va po Puk pe Sosoenën to soe pet va e ne manih pan,

“Eöm varih a napan to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ,

eöm se vaeö vaꞌpeh rakah me ra napan pe Sosoenën.”

Vaeö rakah peöm varih to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ,

eöm se vaeö vaꞌpeh me ra napan pe Sosoenën.” Lo 32:43

11 A ma kiun va po Puk Vaëhëh to soe pet va e ne manih pan,

“Eöm varih a napan to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ,

eöm se kë a ëhnan e Sunön.

Eöm kurus a napan se kë a ëhnaneah.” Sng 117:1

12 A teꞌ vanënën soe vëh e Aisaëaꞌ to soe me voh en pan,

“E sunön voon se taneꞌ maꞌ po vuteꞌ pe Jësiꞌ.

Eꞌ se nö maꞌ pa matop a napan varih

to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ,

A napan kurus poë varih to anoeh me ne sih o vaman

pa ma tapui neꞌ se heꞌ raoe.” Ais 11:10

13 Ivëh, köꞌ hinhin ka noꞌ na neöm manuh pe Sosoenën pan, eꞌ se vaꞌaus a neöm, köm anoeh me nem o vaman pa ma tapui varih neꞌ se heꞌ a neöm. Pareꞌ vapuh a neöm po vaeö me o vakamöꞌ pa tëëm nöm to teꞌ nem pa vaman eah, marën a ö ne eöm varih to teꞌ me nem o kikis pa Tuvuh Vasioꞌ se puh vavih rakah pa taateꞌ anoeh a ma tah ne Sosoenën to vamatop keon to heꞌ a ra.

E Pöl To Vavaato Suk Non A Kiu Peꞌ

14 Eöm a kën kea peöꞌ varih nöꞌ to iu vörep noꞌ, manih po kokoman peöꞌ, eöꞌ to vaman rakah e noꞌ peöm to puh vamaman rakah e nem pa taateꞌ vih. Eöꞌ to nat e noꞌ peöm to teꞌ rakah me e nem po nat, paröm antoen rakah e nem pa vavaasis o upöm peöm. 15-16 Eöꞌ to kiun ke voh eoꞌ nös peöm pa to, to kikis amot, suk eöꞌ to iu noꞌ pan, eöm se nat nem a tah pamëh. Eöꞌ to toto vavoh noꞌ nën, suk e Sosoenën to heꞌ akuk voh en peöꞌ pa tasun va pa tavus vamanih, pa teꞌ ësës heꞌ pe Ieesuꞌ Kristo, manih po teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. A kiu peöꞌ a teꞌ ësës heꞌ ivëh,* a vatvus a Soe Vih pe Sosoenën manih po teꞌ poë varih, ko nok raoe kee tavus vamanih po heꞌ no a Tuvuh Vasioꞌ to vavivihan raoe, marën a heꞌ vaeö e Sosoenën.

17 Ivëh, köꞌ paraꞌ vaeö vi pa ö ne Ieesuꞌ Kristo to teꞌ vaꞌpeh me a non neoꞌ, köꞌ nonok noꞌ a kiu pe Sosoenën. 18-19 Eöꞌ hikta se vaato suk hah noꞌ ta meh tah, a pah tah ro ko nöꞌ se soe tavus ka neöm ivëh, a ö ne Ieesuꞌ Kristo to kiu vaꞌpeh me a non neoꞌ sih, pa vaꞌaus a napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, kee pënton poë. Eꞌ to nok a tah pamëh pa ö nee to pënton a neoꞌ to vaato, pare ep in a ma tah nöꞌ to nok. Ee to ep ka neoꞌ to nok a ma tah vatoksean to paraꞌ vamamaneꞌ, pare vaman ee pe Sosoenën, ee me to vaman e Sosoenën, suk o kikis pa Tuvuh Vasioꞌ to vaꞌaus raoe, kee vaman.

Eöꞌ to vatvus maꞌ a Soe Vih pe Ieesuꞌ Kristo manuh Jerusalëm, paröꞌ vatvus vahik a soe manuh Jerusalëm, ko vatvi maꞌ ko öök maꞌ pa muhin va Ilirikum, ko vaaton nën. Keꞌ teꞌ va non manih, peöꞌ to vahik voh eoꞌ po pöh hum in a kiu peöꞌ nën. 20 Eöꞌ to iu tamoaan rakah noꞌ sih a vatvus a Soe Vih pe Ieesuꞌ Kristo, manih pa ma vöön no a napan to hikta nat avoeꞌ i ne a ëhnaneah. Suk ataeah, eöꞌ to hikta iu vatok noꞌ a kiu peöꞌ pa ö no a meh teꞌ to vatvus voh en pa Soe pamëh nën. 21 Suk ataeah, eꞌ to kiun suk non e Kristo manih pa ma kiun varih po Puk pe Sosoenën pan,

“O teꞌ varih nee to hikta soe ke voh raoe o vahutët peꞌ,

ee se ep inan ee peꞌ.

Ko teꞌ varih to hikta tënan voh o vahutët peꞌ,

se maaka ee.” Ais 52:15

E Pöl To Koman Non A Vavih Manih Room

22 Keꞌ a ma tah akuk ko poë varih to susunpip voh a non neoꞌ, köꞌ hikta onöt noꞌ a nö nös pa ep a neöm. 23 Kuru vaꞌih, nöꞌ to hikta teꞌ hah me noꞌ ta meh kiu manih. A ma kirismas peo rakah nöꞌ to iu ep voh ka noꞌ neöm. 24 Ivëh, köꞌ koman noꞌ pan, eöꞌ se nö nös, paröꞌ ep momoaan voh ka neöm, paröꞌ oah pet poꞌ manuh pa muhin va Spen. Eöꞌ to koman noꞌ a teꞌ vaeö vaꞌpeh me a neöm pa tah ma siꞌ poen, paröꞌ koman va noꞌ manih pan, eöm se vaꞌaus a neoꞌ pa vavih peöꞌ manuh Spen.

25 Ivëhkëk, eöꞌ hikta koman noꞌ a nö nös kuru, suk eöꞌ to iu noꞌ a nö momoaan voh pa vaꞌaus a napan pe Sosoenën varih to teꞌ ne Jerusalëm. 26 A napan va po vaman varih to teꞌ ne manih pa muhin vëh Mësadoniaꞌ, me manih pa muhin va Akaëaꞌ, to vaeö rakah e ne pa heꞌ a moniꞌ pee pa vaꞌaus a napan pe Sosoenën, varih o Jiuꞌ to teꞌ ne Jerusalëm. 27 Ee to heꞌ voh a ma moniꞌ poë varih, suk o iu koman pee. Suk ataeah, ee to teꞌ me ne a tah to matan va non manih pa ötop nee se piun ke ro Jiuꞌ. O teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to kon taneꞌ voh a ma pah ö va pa ma tah vihvih to vaꞌaus non a ma apeere, manih po Jiuꞌ. Ivëh, ka napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ se vaꞌaus varuꞌ o Jiuꞌ pa ma tah vihvih va po oeh.

28 Eöꞌ se keh nat vahik eoꞌ pan, a nap arus varih Jerusalëm to maaka e ne pa tah nee to heꞌ suk raoe a moniꞌ pamëh, eöꞌ se nö nös manem Spen, paröꞌ ep ateꞌ ka neöm. 29 Eöꞌ to nat e noꞌ o poen nöꞌ se nö nös manih peöm, e Ieesuꞌ Kristo se vapuh rakah en pea pa tapui peꞌ.

30 Kën poaneoꞌ manih pa ëhnan e Ieesuꞌ, eöꞌ to iu noꞌ a ö nöm se vatös me a neoꞌ, ka pët teꞌ a punis nöꞌ to teꞌ me noꞌ, ka manih pa ma hin peöm, nöm se hinhin vaꞌaus a nem neoꞌ, ke Sosoenën se vaꞌaus a neoꞌ. Suk a ö na to pët vaman no sih e Ieesuꞌ Kristo e Sunön pea, vaꞌpeh me o iu no a Tuvuh Vasioꞌ to heꞌ voh a ra. 31 Paröm teꞌ pet nem pa hin, ke Sosoenën se matop ka no neoꞌ manih pa napan varih to hikta vaman ne e Ieesuꞌ manih Jiutiaꞌ, me a ö no a napan pe Sosoenën se vaeö pa öt a moniꞌ vëh nöꞌ to teꞌteꞌ ke noꞌ raoe manih Jerusalëm. 32 Ke Sosoenën se keh iu non, eöꞌ se nö nös peöm me o vaeö, ka se pët kon a tëëm pa vanot.

33 Eöꞌ to hinhin suk ka noꞌ neöm, pan e Sosoenën to teꞌ me non a taateꞌ kamöꞌ, se teꞌ vaꞌpeh me a no neöm. Oman.

16

E Pöl To Heꞌ A Soe Vih Manih Pa Napan To Kon O Vaman

1 Eöꞌ to vaeö me noꞌ e vameera Fibiꞌ, eꞌ a teꞌ to vavaꞌaus non sih o kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ manih pa vöön va Sënkriaꞌ. 2 Eöꞌ to iu hin noꞌ a neöm, pan eöm se öt eah ko matop vavih nem eah, vamanih pa ö ne ea a napan pe Sosoenën se teꞌ va no. Suk eꞌeꞌ me a meh teꞌ pe Sunön. Eöm se vavaꞌaus nem eah pa ma taneah neꞌ to iu non, suk eꞌ to vaꞌaus voh a neoꞌ me ro upöm teꞌ peo rakah.

3-4 Eöm se heꞌ a potan vih peöꞌ manih pe Prisëlaꞌ me Akuilaꞌ, ee a poa tom manot to kiu vaꞌpeh me a ne neoꞌ sih manih pa kiu pe Ieesuꞌ Kristo. Ee to öra tatek voh ee, me a ö nee to öra mët voh ee, pa ö nee to kehkeh vaꞌaus ne o toꞌtoꞌ peöꞌ. Eöꞌ to vavihvih rakah me noꞌ raoe, ka ma kum teꞌ kurus varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to vaman ne e Ieesuꞌ, ee me to vavihvih rakah me ne raoe.

5 Paröm heꞌ me a potan avih peöꞌ manih po kum napan varih to vaman ne e Ieesuꞌ to vatötönun ne sih manih pa iuun pee.

Paröm heꞌ me a potan avih peöꞌ manih pe vamomhë vih peöꞌ, e Epaënetus. Eꞌ voh a teꞌ vamomoaan va pa muhin va Esiaꞌ pa vatet e Ieesuꞌ Kristo.

6 Paröm heꞌ me a potan avih peöꞌ manih pe Mariaꞌ vëh, to kiu vëhvaꞌ rakah voh non pa vaꞌaus a neöm.

7 Paröm heꞌ me a potan avih peöꞌ manih pa poa teꞌ poaneoꞌ, Andronikus, pen Junias varih, möm to teꞌ vaꞌpeh voh nem pa nohnoh. Ee voh a poa teꞌ apuh to teꞌ hop ne manih po kum teꞌ varih, to teꞌ vaꞌpeh me ne o aposol. Ee pon to vaman vovoh voh ka neoꞌ manih pe Kristo.

8 Manih pa ëhnan e Sunön, eöm se heꞌ a potan avih peöꞌ manih pe vamomhë vih peöꞌ, e Ampliatus.

9 Paröm heꞌ me a potan avih peöꞌ manih pe Urbanus, eꞌ a teꞌ kikiu, to kiu vaꞌpeh me voh a no neoꞌ sih manih pa kiu pe Ieesuꞌ Kristo. Paröm heꞌ pet na a potan avih peöꞌ manih pe Stakis, eꞌ e vamomhë vih peöꞌ.

10 Paröm heꞌ me a potan avih peöꞌ manih pe Apeles vëh, nee to punöꞌ voh o vaman peꞌ, ivëhkëk o iu peꞌ to paraꞌ kikis manih pe Ieesuꞌ Kristo.

Paröm heꞌ me a potan avih peöꞌ manih pa tapaiuun pe Aristobulus.

11 Paröm heꞌ a potan avih peöꞌ manih pe poaneoꞌ, e Herodion.

Paröm heꞌ me a potan avih peöꞌ manih pa kën tom sinan pe Narsisus, varih to teꞌ ne po kum pe Sunön.

12 Paröm heꞌ me a potan avih peöꞌ manih pe Trifinaꞌ pen Trifosaꞌ. Ee a poa köövo to kiu vëhvaꞌ rakah ne sih pa nok a kiu pe Sunön.

Paröm heꞌ me a potan avih peöꞌ manih pe Persis, eꞌ e vamomhë vih peöꞌ. Eꞌ me to kiu vëhvaꞌ rakah voh non pa nok a kiu pe Sunön.

13 Paröm heꞌ me a potan avih peöꞌ manih pe Rufus, eꞌ a teꞌ nöꞌ to iu oah rakah noꞌ sih manih pe Sunön, me manih pe sinaneah vëh, to nonok rakah vavoh ka no neoꞌ manih pe eöꞌ e koaꞌ rakah peꞌ.

14 Paröm heꞌ me a potan avih peöꞌ manih pe Asinkritus, Flegon, Hermes, Patropas, Hermas, me ra kën kea varih to teꞌ vaꞌpeh me ne raoe.

15 Paröm heꞌ me a potan avih peöꞌ manih pe Pilologus, me Juliaꞌ, me manih pe Nereus, pen vameneah, me manih pe Olimpas, me a napan kurus pe Sosoenën varih to teꞌ vaꞌpeh me ne raoe.

16 Paröm heꞌ a soe vavihvih vivihan peöm manih po upöm peöm, vamanih pa taateꞌ vaöt koren.

A ma kum kurus pe Ieesuꞌ Kristo to vanö nös a ma soe vavihvih pee manih peöm.

O Upöm Teꞌ To Kehkeh Kök Ne Sih O Kum Teꞌ Varih To Vaman Ne E Ieesuꞌ

17 Kën poaneoꞌ, manih pa ëhnan e Ieesuꞌ, eöꞌ to sosoe vakis rakah ka noꞌ nös neöm pan, eöm se matop nem po teꞌ varih to kehkeh ki a no neöm sih, köm vasosöëri me nem o upöm peöm, pare mimiröꞌ ne sih o vaman po upöm teꞌ. Ee to kihkiuh rakah e ne sih po vavaasis man nöm to kon voh, ivëh, köm se teꞌ varo rakah këh nem raoe. 18 A pap napan poë varih to hikta suksuk ne e Ieesuꞌ Kristo. Ee to nonok varoe ne sih a ma tah to heꞌ vaeö koman hah a ne. A ma vaato pee to paraꞌ momona, marën a vanun a ma kokoman po teꞌ varih to hikta nat ne pataeah ivëh a hat. 19 A napan kurus to pënton voh ee pan, eöm to vavatet rakah e nem sih pa taateꞌ pënton soe, ivëh, nöꞌ to haraꞌ vaeö suk a noꞌ neöm. Ivëhkëk, eöꞌ to iu noꞌ a ö ne eöm se teꞌ maaka rakah nem pataeah to teꞌ vih non, me a ö ne eöm se nat nem teen nem ta tah hat.

20 A siꞌ ö hat ke Sosoenën vëh to heꞌheꞌ non sih a taateꞌ vakamöꞌ, se vöknah en pe susun po oraꞌ hat, pareꞌ heꞌ en peöm po kikis marën a vöknah eah.

O ururuan pe Sunön pea Ieesuꞌ Kristo to teꞌ me a no neöm.

21 E Timotiꞌ a teꞌ to kiu vaꞌpeh me a no neöꞌ sih, to vanö nös a potan avih peꞌ manih peöm vaꞌpeh me a ken poaneoꞌ varih, e Lusius, me e Jeson, me e Sosipater.

22 Eöꞌ e Tertius, a teꞌ to kiun o vaato pe Pöl po pëpaꞌ vëh, paröꞌ vanö nös a potan avih peöꞌ manih peöm pa ëhnan e Sunön.

23 E Gaëus to vaonöt ka neoꞌ e Pöl, me o kum teꞌ kurus varih to vaman ne e Ieesuꞌ, kemöm vatötönun manih pa iuun peꞌ. Eꞌ me to vanö nös a potan avih peꞌ manih peöm, vaꞌpeh me e Erëstus, a teꞌ to matop non sih a moniꞌ pa kaman manih pa vöön vëh, me e kea pea e Kwartus.

24-26  * Eöꞌ to kë noꞌ a ëhnan e Sosoenën to antoen non a vakikis rakah o vaman peöm, vamanih pa ö no a Soe Vih vëh nöꞌ to vavatvus suk noꞌ sih e Ieesuꞌ Kristo to soe va non. Eöꞌ to soe tavus a ö ne Sosoenën to vamaaka vah va in a ma tah vakoaan varih to vakoaan voh ne pa ma tamoaan. Ivëhkëk, kuru neꞌ to vataare vamaaka en pa ma tah poë varih. Emöm to vatvus a ma tah no o teꞌ vanënën soe to kiun voh. Emöm to vatvus o kiun pamëh suk e Sosoenën vëh to hikta antoen non a mët to taꞌ a möm a nok. Eꞌ to nok va nën marën a ö no teꞌ kurus varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ se vaman e Ieesuꞌ Kristo, ka manih pa taateꞌ pamëh nee se pënton koe a soe pe Sosoenën nën.

27 Ea to teꞌ no a ma teꞌ pe Ieesuꞌ Kristo, ivëh, ka se kë rakah no a ëhnan e Sosoenën, pe eꞌ varoe kuru to teꞌ vamaman non o nat. Ea se koe rakah a vanot pa kë a ëhnaneah pa ma poen kurus. Oman.

* 2:12: [... o Vavaasis pe Mosës,] E Sosoenën to heꞌ koe a ma Vavaasis varih pe Mosës manih pa napan va Israël. Ep na po tonun o Puk to teꞌ non a Kölösöriꞌ pa maaka vavih a tah no o Vavaasis pe Mosës to soe non.

* 3:1: Manih pa taateꞌ po Jiuꞌ e taman se keh vatvus e koaꞌ, e koaꞌ pamëh se teꞌ non po vuteꞌ pe taman.

* 8:36: [emöm to teꞌ e nem a napan pën,] A vot “pën” to teꞌ suk non e Sosoenën.

* 10:16: [... etereh to pënton voh, ...?] Ka piun, ivaꞌih, a hikta teꞌ to pënton.

* 11:29: [... manih pa napan neꞌ to vateꞌ, ...] A napan varih neꞌ to vateꞌ, ee a ma to Jiuꞌ, me o teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ.

* 13:4: O rapis rë to teꞌ va non manih pa tasun me o kikis ne Sosoenën to heꞌ a teꞌ susun pa kaman.

* 15:15-16: E Pöl koman to hikta teꞌ non pan eꞌ a teꞌ ësës heꞌ po Jiuꞌ.

* 16:24-26: A ma meh ö kiun vamoaan va po to Grik to vatom pet o ves 24, ko soe va non manih pan, “O ururuan pe Sunön pea e Ieesuꞌ Kristo to teꞌ me a non neöm kurus. Oman.”

1 KÖRIN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

1 KÖRIN

A tëëm ne Pöl to teꞌ non manih Ëfësus, eꞌ to kiun ke na a napan va po vaman va Körin o kiun vëh. Körin eꞌ a vöön apuh manih pa muhin va Akaëaꞌ, keꞌ, Grik. Manih pa vöön pamëh a pah pap napan ee ra napan va Grik, ka meh papan ee ro Jiuꞌ. A napan varih to teꞌ ne nën, a peo pee to paraꞌ öt ö vörep, pare vaneah ne a ma tah peo rakah, ko teꞌ me ne o nat apuh rakah. Ivëhkëk, ee to hinhin suk ne a ma tanöꞌnës, me a ma moeh vu iu hat va po sionin varih to rëhrëh ke ne a ma kokoman pee.

Manih pa vapöök vavih pe Pöl, eꞌ a tëëm vanono peꞌ pa vatvus a Soe Vih manih pa napan va Körin. Eꞌ to vavaasis non nën po pöh kirismas me a ö kök (Aposol 18:1-17). Vasuksuk ne Apölos to nö maꞌ pee, pareꞌ vavaasis e non pee, ko vasuksuk ne Pöl to pënton o vahutët va pa napan va po vaman va Körin to hikta teꞌ vih non. Ee me to kiun na, ko hi na e Pöl a ma hi suk a ma meh tah. E Pöl to kiun na o kiun, ko vanö na manih pee ko pah soe viivi en pee suk a ma taateꞌ hat pee, pareꞌ piun en pa ma hi pee.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan.

A potan avih pe Pöl. 1:1-9

A ma vaato vasukaꞌ, me a taateꞌ vaëhkiiki to tavus manih pa napan va po vaman. 1:10-31; 2:1-16; 3:1-23; 4:1-21

A ma iu hat va po oeh to rëh ke a ma kokoman pa napan va po vaman. 5:1-13; 6:1-20

O vavaasis va pa taateꞌ vaen. 7:1-40

Ea se koe a pöök kokoman, para vaman varoe kuru e Kristo. 8:1-13; 9:1-27; 10:1-33; 11:1

A ma taateꞌ va pa vasunön e Sosoenën pa napan va po vaman. 11:2-34; 12:1-31; 13:1-13; 14:1-40

E Kristo to sun taneꞌ hah pa nap mët, ivëh, ka napan va po vaman se sun hah me ee. 15:1-58

O iu pe Pöl, me a soe ataaton peꞌ, me a soe kikis peꞌ pa rëh a napan va po vaman pa vatet a Soe Vih. 16:1-24

1

E Pöl To Heꞌ A Soe Vavihvih Peꞌ Pa Napan Va Körin

1-2 Eöꞌ e Pöl, e aposol pe Ieesuꞌ Kristo, po iu koman pe Sosoenën, keꞌ vateꞌ a neoꞌ vamanih pa aposol. Eöꞌ, me e kea pea vaꞌih e Söstënes, to kiun o kiun vëh manih peöm o kum teꞌ to vaman nem e Sosoenën, to teꞌ nem Körin. Eöm a ma napan poë varih ne Sosoenën to vaoe a neöm, a ö söm teꞌ nem a napan neꞌ to vaneah, pan eöm a napan peꞌ, pa ö neꞌ to vatös a neöm vaꞌpeh me e Ieesuꞌ Kristo. Pareꞌ vateꞌ a neöm, pan eöm to tavus a napan peꞌ, vaꞌpeh me a ma napan kurus varih po oeh to hinhin nem manih pa ëhnan e Ieesuꞌ Kristo, e Sunön pea kurus.

3 Eöꞌ to hinhin noꞌ pan e Sosoenën, e Tamaara, vaꞌpeh me e Sunön Ieesuꞌ Kristo se ururuan ko nok a komëneöm, köm teꞌ me nem a taateꞌ moomo.

E Pöl To Soe Vaeö Ke Sosoenën

4 Eöꞌ to kokoman a noꞌ neöm, ko sosoe vavihvih ke noꞌ peöm manih pe Sosoenën, suk manih po ururuan peꞌ neꞌ to vaꞌaus a neöm, manih pa ö neꞌ to vatös a neöm vaꞌpeh me e Ieesuꞌ Kristo. 5 Ivëh, ka vatös peöm vaꞌpeh me e Ieesuꞌ Kristo, ne Sosoenën to heꞌ vapeo oah a neöm a ma tah nöm to kökööt voh nem. A poa tah va pa ma tah poë varih, ivarih, eꞌ to nok a neöm köm onöt e nem pa vatvus a soe peꞌ, me eöm to maaka rakah em pa ma tah kurus neꞌ to soe ka neöm. 6 A tah pamëh to vataare en pan o vahutët va pe Kristo, nemöm to vatvus ka neöm, to aan vakis en manih po toꞌtoꞌ peöm, a napan varih to vaman nem peꞌ. 7 Ivëh, ke eöm hikta koe voh ta pah tah, eöm to anoeh nem e Ieesuꞌ Kristo e Sunön pea se tavus vamaaka, paröm hikta kökööt nem to pöh heꞌ va pa Tuvuh Vasioꞌ, marën a nok a kiu pe Sosoenën. 8 E Ieesuꞌ Kristo se vaeh a neöm, keꞌ öök pa tëëm neꞌ se hah maꞌ manih po oeh, köm hikta se teꞌ me nem ta punis manih pa matan e Sosoenën, po poen nöm to anoeh nem e Sunön pea e Ieesuꞌ Kristo se hah maꞌ pa kiiki a napan. 9 E Sosoenën to vaoe voh a neöm, marën a vapöh kokoman me e Koaꞌ peꞌ Ieesuꞌ Kristo, e Sunön pea. Ke Sosoenën se vapuh a ma tah kurus neꞌ to soe voh a ö neꞌ se nok.

O Kum Teꞌ To Vaman Ne E Ieesuꞌ To Taki

10 Ivëh, köꞌ hi vakis rakah a neöm, kën kea me vamen pa ëhnan e Ieesuꞌ Kristo e Sunön pea. Eöꞌ to iu vakikis a noꞌ neöm, pan eöm se vapöh kokoman nem ko koe a taateꞌ vaëhkiiki. Paröm teꞌ me nem a taateꞌ vapöh kokoman, paröm vaeö me nem a ma tah kurus nöm to nonok nem. 11 A ma kën kea peöꞌ va po vaman, varem to teꞌ ne manem pa iuun pe köövo vëh e Kloeꞌ to soe ka neoꞌ pan, eꞌ to teꞌ non o vakihat topnineöm koman. 12 Eöꞌ to sosoe suk noꞌ a taateꞌ peöm pa vaato vasukaꞌ topnineöm. A ma paeh to sosoe ne pan, “Eöꞌ to vavatet noꞌ a soe pe Pöl”, ka meh sosoe ne pan, “Eöꞌ to vavatet noꞌ a soe pe Apölos”, ka meh sosoe ne pan, “Eöꞌ to vavatet noꞌ a soe pe Pitaꞌ”, ka meh sosoe ne pan, “Eöꞌ to vavatet varoe noꞌ e Kristo.”

13 Eꞌ teꞌ vah va non nih? E Kristo pöꞌ to takök vakëkëh, ha? Eöꞌ pöꞌ e Pöl to mët voh pa kuruse pa vaꞌaus a neöm? Eöm pöꞌ to kon voh a tapui manih pa ëhnaneoꞌ, e Pöl? 14 Eöꞌ to soe vavihvih ke Sosoenën, suk moaan voh, eöꞌ to hikta pupui voh ta ma teꞌ peo, e Krispas pen Gaëus varoe. 15 Ivëh, ka hikta pah teꞌ se soe pan, “Emöm to kon voh a tapui manih pa ëhnan e Pöl.” 16 Oman, eöꞌ to pupui voh e Stepanas me a tapaiuun peꞌ. Ivëhkëk, eöꞌ hikta nat hah noꞌ tah meh teꞌ nöꞌ to pupui voh manih Körin. 17 E Kristo to hikta vanö voh a maꞌ neoꞌ, marën a pupui a ma napan. Eꞌ to vanö voh a maꞌ neoꞌ pa vatvus a Soe Vih manih po kikis pa Tuvuh Vasioꞌ. Ivëh, köꞌ hikta se vatvus va noꞌ manih pa ö no a nap natnat to vavatvus va ne a soe, pa vamanman a napan pa soe koman pee. Eöꞌ se keh nok va nën, o vahutët va pa mët pe Ieesuꞌ manih pa kuruse hikta se teꞌ me non to kikis manih pa napan varih, nöꞌ to vavatvus ke noꞌ raoe a soe.

A Kiu Ne Kristo To Nok To Vataare Non O Kikis Pe Sosoenën

18 A ma napan varih se ro manih po suraꞌ ësës tamoaan, ee to koman ne pan, a soe va pa kuruse eꞌ o vahutët akuk. Ivëhkëk, manih pea a napan ne Sosoenën to kokon hah non, ea to nat e no pan, o vahutët va pa mët pe Ieesuꞌ manih pa kuruse, eꞌ to hikta teꞌ non pan a tah akuk, eꞌ o kikis pe Sosoenën pa kon hah a napan. 19 A soe pamëh a man, suk manih po Puk Vapenpen, ne Sosoenën to soe voh pan,

“Eꞌ to teꞌ non a ma napan to nonok ne a ma kokoman natsean,

me ee to sosoe ne pan, ee ro teꞌ natsean.

Ivëhkëk, eöꞌ se vataare raoe pan,

a ma kokoman pee to hikta teꞌ natsean ne,

me eöꞌ se miröꞌ a ma kokoman pee.” Ais 29:14

20 Ivëh, ke ea se soe vapoꞌnih manih pa nap kokoman vanatsean, me a nap natnat vörep varih po oeh? Ea se nok vahvanih po teꞌ varih to nat vörep ne o Vavaasis pe Mosës, me a napan vavaato vakis marën a onoah o upöm? E Sosoenën to vanun o kokoman pa nap natnat va po oeh vëh, kee tavus vamanih pa ma vaato nun.

21 E Sosoenën to vavatet non o kokoman peꞌ, ivëh, keꞌ sunpip e non pa napan varih po oeh, pa nat in poë pa ma kokoman koman pee. E Sosoenën to iu kon hah non a ma napan pa soe vëh, nemöm o aposol to vavatvus nem, no a napan varih po oeh to pokaꞌ ne sih pan, “O Vaato Nun”, va pa soe vih, nemöm o aposol to vavatvus nem, pan ee se vaman e Kristo. Ke Sosoenën se kon hah raoe. 22 O Jiuꞌ to iu ep ne ta ma tah vatoksean ne Sosoenën se nok, kee se vaman, ka napan varih to hikta teꞌ ne ro Jiuꞌ to iu kiiki ne a ma tah ne Sosoenën to nok manih po kokoman pee, kee se vaman poꞌ. 23 Ivëhkëk, emöm to vavatvus nem a ö ne Ieesuꞌ to mët voh manih pa kuruse pa kon hah a ma napan. A soe pamëh to mimiröꞌ e non po kokoman po Jiuꞌ, ivëh, kee hikta vaman ne. Ka manih po teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, a soe pamëh nee to tënan va ne poë manih po vahutët nun, ivëh, kee hikta vaman ne. 24 Ivëhkëk, ea ro Jiuꞌ, me ro teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, to tënan voh a vaoe pe Sosoenën, para nat e no pe Kristo to teꞌ me non o kikis pe Sosoenën, me eꞌ o kokoman natsean pe Sosoenën pa kon hah a ra. 25 Ivëh, ka napan varih po oeh to koman ne pan, a ma kokoman pe Sosoenën ee a ma kokoman nun. Ivëhkëk, a ma kokoman pe Sosoenën to teꞌ me ne o kikis apuh rakah, pare onoah rakah e ne po nat pa napan. A napan to koman ne pan, a ma meh taateꞌ pe Sosoenën to hikta teꞌ me ne to kikis. Ivëhkëk, a taateꞌ pe Sosoenën se keh teꞌ tötö ro e non, a taateꞌ pamëh to kikis oah avoeꞌ e non po kikis pa napan.

26 Ivëh, kën kea, eöm se kokoman hah na po poen ne Sosoenën to vaoe vovoh a neöm, köm tavus a napan va po vaman. A peo peöm to hikta teꞌ vavoh ne manih po teꞌ natnat va pa taateꞌ va po oeh vëh, me eöm to hikta teꞌ me voh nem a tasun kikis, me eöm to hikta taneꞌ maꞌ po vu tom taman to teꞌ me ne o ëhnan. 27 Ivëhkëk, a ma teꞌ ne Sosoenën to vateꞌ, no a napan to ep va ne raoe manih po teꞌ to teꞌ me ne o kokoman nun topnineöm. Ka manih pa taateꞌ pamëh, e Sosoenën to vapoet a nap natnat va po oeh vëh, suk o nat pee to kökööt. Ka ma upöm teꞌ varih no a napan to ep va ne raoe manih pee ahik to kikis, e Sosoenën to kon raoe pa vapoet a napan varih to teꞌ me ne o kikis. 28 Eꞌ to vateꞌ a ma teꞌ varih to hikta teꞌ me ne to ëhnan manih po oeh vëh, no a napan to ep va e ne raoe manih po teꞌ akuk. Ka manih pa taateꞌ pamëh, e Sosoenën to nok o ëhnan apuh me o kikis va pa napan varih po oeh, kee tavus vamanih pa ma tah akuk.

29 Ivëh, keꞌ hikta teꞌ non pan, a pah teꞌ to onöt non a kë koman hah ea, manih pa matan e Sosoenën. Suk eꞌ to hikta nok ta pah tah ne Sosoenën se kë suk non poan. 30 Ivëh, ka hikta tah neöm se kë koman suk hah a nem. Ahik! E Sosoenën koman to kon hah a neöm manih pa vatös me e Ieesuꞌ Kristo. Ivëh, keꞌ vateꞌ voh e Kristo, pan eꞌ se mët pa kuruse. A tah pamëh to teꞌ non po pus kokoman vih, me o nat pe Sosoenën pa ö neꞌ to kon hah a ra. Ka manih pe Kristo varoe ne Sosoenën to popokaꞌ a rora o teꞌ totoopin, ke Kristo nok a ra ka tavus ee o teꞌ vivihan pe Sosoenën. Me eꞌ to voen taneꞌ a ra pa hat to matop voh a rora. 31 Ivëh, ke Sosoenën iu non a ö na se vavatet no a taateꞌ no Puk pe Sosoenën to sosoe va non,

“O teꞌ varih to iu kë hah ne a ma ëhnëëre,

ee se kë varoe ne a ëhnan e Sunön.” Jer 9:24

2

E Pöl To Vatvus A Soe Suk O Vaman Pa Napan Va Körin

1 Kën kea, po poen nöꞌ to nö voh maꞌ peöm, pa heꞌ a soe vamaman to taneꞌ maꞌ manih pe Sosoenën, eöꞌ hikta soe voh ka neöm ta soe marën a vamanman a neöm. Eöꞌ hikta teꞌ me noꞌ o nat apuh. 2 Suk ataeah, manih po kokoman peöꞌ, eöꞌ to anoe a ma meh tah pa ö nöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me a noꞌ neöm. Eöꞌ to nat varoe ko noꞌ a mët pe Ieesuꞌ Kristo manih pa kuruse. 3 Ivëh, ko poen nöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me a noꞌ neöm, eöꞌ koman a hikto kikis, eöꞌ to nanaöp e noꞌ po kikis pe Sosoenën, paröꞌ rikrik me e noꞌ, suk eöꞌ to haraꞌ noꞌ pan, o kikis koman peöꞌ to kökööt pa vatvus vavih a soe peꞌ. 4 Ka ma soe vih varih nöꞌ to vavatvus ka noꞌ neöm, eöꞌ to hikta vavatvus va noꞌ manih pa teꞌ natnat vörep, marën a vamanman a neöm. Ahik. Eöꞌ to vatvus a soe pe Sosoenën, ka Tuvuh Vasioꞌ to vakiu o kikis peꞌ pa vataare a neöm a soe pamëh, eꞌ a man. 5 Eöꞌ to nok va nën, suk eöꞌ to iu noꞌ pan o vaman peöm se aan manih po kikis pe Sosoenën, ko nat non aan manih po kikis va po nat pa teꞌ.

A Tuvuh Pe Sosoenën To Heꞌ O Kokoman Vih Me O Nat Manih Pea

6 Ivëh, ka napan varih to sun vakis voh ee pa taateꞌ pe Sosoenën, ee to nat voh ee pa soe natsean apuh nemöm to vavatvus nem. Ivëhkëk, o nat pamëh nee to kon to hikta vatoe me non o nat no a napan va po oeh vëh to nat ne. Pareꞌ hikta vatoe me non o nat pa ma teꞌ susun varih po oeh vëh, no o kikis pee se ro këh raoe. 7 A soe natsean pamëh nemöm to vavatvus nem to taneꞌ maꞌ manuh pe Sosoenën. E Sosoenën to hikta nok avoeꞌ voh non o oeh vëh, pareꞌ vateꞌ voh en po nat, marën a vaihoꞌ vavih a ra manuh pa vöön va kin. Ka tah pamëh to vakoaan avoeꞌ voh e non. 8 Ahik voh ta pah teꞌ susun manih po oeh vëh to nat voh i non a pusun in a soe. Ahik. Ee se keh nat voh ne, ee hikta se öt voh ne e Sunön, a Teꞌ vëh to avë me non e Sosoenën po maaka, ko ni in poë pa kuruse. 9 Ivëh, ka pusun in a soe manih po Puk Vapenpen pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“A ma tah no matan to hikta ep voh in,

me a ma tah no tenan to hikta pënton voh,

me a ö neꞌ to hikta tavus voh manih po kokoman pa teꞌ,

me a ma tah kurus poë varih ne Sosoenën to vamatop voh ken pa napan varih to iu rakah ne poë.” Ais 64:4

10 A soe va pa ma tah poë varih to teꞌ vakoaan voh e ne, ivëhkëk, e Sosoenën to kuin a Tuvuh peꞌ, pareꞌ vatvus a soe pamëh manih pemöm. Suk ataeah, a Tuvuh Vasioꞌ to ep vahik e non pa ma tah, me eꞌ to ep non o kokoman, me a taateꞌ pe Sosoenën vëh, to vakoaan voh non a napan. Pareꞌ vatvus a tah pamëh manih po teꞌ varih to iu ne poë. 11 Eꞌ to teꞌ va non manih pan, ahikta meh teꞌ to nat non po kokoman pa meh teꞌ. Ahik. A tuvuh koman peꞌ to teꞌ non peꞌ, to nat koman hah a non. Ivëh, ka hikta teꞌ to nat non po kokoman pe Sosoenën. A Tuvuh koman pe Sosoenën to nat hah a non. 12 Ivëh, kemöm o aposol to hikta kon voh a tuvuh no a napan va po oeh to teꞌ me ne. Ahik. Emöm to kon voh a Tuvuh vëh to taneꞌ maꞌ pe Sosoenën, marën a vamaaka a ra pa ma heꞌ vih ne Sosoenën to heꞌ vapeo oah voh a ra. 13 Emöm to vavatvus nem a ma heꞌ poë varih. Ivëhkëk, a soe pemöm to hikta taneꞌ maꞌ po nat pa teꞌ. Ahik, a Tuvuh Vasioꞌ koman to vavaasis a möm, kemöm vavatvus nem a soe pamëh. Emöm to vavatvus nem a soe pa Tuvuh Vasioꞌ manih pa napan no a Tuvuh Vasioꞌ to teꞌ non pee.

14 Ivëh, ka teꞌ to hikta teꞌ me non a Tuvuh Vasioꞌ, eꞌ to kokoe e non pa ma vavaasis man pa Tuvuh pe Sosoenën, suk ataeah, eꞌ to koman non pan, a ma vavaasis man poë varih, eꞌ a ma vavaasis nun, pareꞌ hikta onöt non a vamaaka raoe. Ivëhkëk, ea to kokon taneꞌ no sih a ma vavaasis poë varih pa Tuvuh Vasioꞌ. Ivëh, ka Tuvuh Vasioꞌ varoe to antoen non a vaꞌaus a ra pa inan a ma tah pe Sosoenën. 15 A teꞌ to teꞌ me non a Tuvuh Vasioꞌ, a teꞌ pamëh to onöt i non pa inan a ma tah kurus no Tuvuh Vasioꞌ to vavaasis i non. Ivëhkëk, o teꞌ varih to hikta teꞌ me ne a Tuvuh Vasioꞌ to hikta onöt ne a inan o kokoman po teꞌ varih to teꞌ me ne a Tuvuh Vasioꞌ. 16 A tah pamëh to teꞌ man e non, suk o Puk Vapenpen pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“Eteh to nat non pa ma kokoman kurus pe Sunön,

pareꞌ antoen non a vavaasis e Sunön ta paeh tah?” Ais 40:13

Ivëhkëk, ea o teꞌ va po vaman to maaka e no pa ma tah poë varih, suk o kokoman pe Kristo to teꞌ me e non pea.

3

A Teꞌ Kikiu Pe Sosoenën

1 Kën kea, moaan voh ne eöꞌ hikta onöt noꞌ a heꞌ a neöm a soe, vamanih pa ö nöꞌ to heꞌheꞌ va noꞌ a napan varih to vavatet ne a Tuvuh Vasioꞌ. Ahik. Eöꞌ to heꞌ a neöm a soe, vamanih pa ö nöꞌ to heꞌ manih po teꞌ to vavatet ne o iu va pa komëëre. Suk manih pa tëëm pamëh, eöm to teꞌ avoeꞌ vavoh e nem manih po koaꞌ po vavaasis va pa napan pe Kristo. 2 Eꞌ to teꞌ va non manih peöꞌ to vasisiꞌ voh a noꞌ neöm, paröꞌ hikta heꞌheꞌ voh a noꞌ neöm a taëën söë, suk eöm to hikta vamatop voh nem. Ka kuru me, ne eöm to hikta vamatop avoeꞌ nem. 3 Suk ataeah, eöm to vavatet avoeꞌ e nem pa ma taateꞌ va po iu va pa komëneöm, ivarih, a taateꞌ puhioꞌ e kea pën, me a taateꞌ vaato vasukaꞌ neöm to teꞌ avoeꞌ me e nem. Ivëh, ka ma taateꞌ poë varih nöm to nonok nem, to vataare e non pan, eöm to teꞌ avoeꞌ e nem pa ma taateꞌ iu va pa komëneöm. Eöm to teꞌ va e nem manih pa napan to hikta nat avoeꞌ ne pe Sosoenën. 4 A soe pamëh a man, a paeh teꞌ va peöm to soe pan, “Eöꞌ to vavatet noꞌ e Pöl,” ka meh teꞌ peöm soe pan, “Eöꞌ to vavatet noꞌ e Apölos.” Ivëh, ka manih pa taateꞌ pamëh, eöm a napan va Körin to vataare a no möm o aposol pan, eöm to vavatet e nem pa taateꞌ pa napan va po oeh vëh.

5 Ivëh, köm se koman vavih. E Apölos eteh? Keöꞌ e Pöl eteh? Emöm poꞌ a poa teꞌ kikiu pe Sosoenën, e Apuh to heꞌ vakëkëh voh a möm a kiu. Ivëh, ka manih pa kiu pemöm poꞌ, eöm to vaman voh em pe Kristo. 6 Eöꞌ to vavatvus voh ka noꞌ neöm a Soe Vih, ka Soe Vih pamëh to teꞌ va non manih peöꞌ to nep voh o voaꞌ manih po kupu peöm. E Apölos me to vavatvus voh non a Soe Vih topnineöm, ka Soe Vih pamëh to teꞌ va non manih peꞌ to pupui nö non o voaꞌ pamëh pa ruen. Ivëhkëk, e Sosoenën ivëh to vapu poan keꞌ kon taëën 7 Ivëh, ka teꞌ to nep a taëën, me a teꞌ vëh to pupui nö non pa ruen, ee pon a hikto ëhnan. E Sosoenën koman to vapu po voaꞌ, ka taëën tavus, eꞌ varoe kuru to kon o ëhnan apuh. 8 Ivëh, ka teꞌ vëh to nep o voaꞌ, me a teꞌ to pupui po voaꞌ, a kiu pee pon to vatoe e non pa matan e Sosoenën. Amot ee pon se kon voen suk ee, pa ö nee to nok va in a ma kiu. 9 Suk, emöm a poa teꞌ kikiu pe Sosoenën, ke eöm teꞌ va nem manih pa rak pe Sosoenën. Me eöm to teꞌ va e nem manih pa iuun pe Sosoenën.

10 Eöꞌ to vakiu noꞌ o heꞌ vih vëh ne Sosoenën to heꞌ a neoꞌ, eöꞌ to teꞌ me e noꞌ po nat vih va pa eok a iuun, paröꞌ vavahoꞌ vatotoopin noꞌ sih a ma vös vamomoaan va pa eok a iuun. Ka meh teꞌ se eok a iuun manih tonun a ma vös varih, nöꞌ to vahoꞌ vatotoopin voh. Ivëh, ka napan kurus se matop vavih ne pa ö nee to ekeok va ne. 11 Eöm to nat e nem, a hikta meh teꞌ to antoen non a vahoꞌ vatotoopin a ma vös vamomoaan, marën a eok a iuun manih tonuneah. Ahik, e Ieesuꞌ Kristo varoe kuru to teꞌ non, ne Sosoenën to vahoꞌ voh en peꞌ, vamanih pa vös vamomoaan in a iuun. 12 Ko poen no a napan to iu eok ne tonun a vös pamëh, ka ma paeh se eok pa gol, ka ma meh se eok pa silvaꞌ, ka ma meh se eok pa vös voen vapeah, ka ma meh se eok pa naon, ka ma meh se eok pa kunëꞌ, ka ma meh se eok pa mëto. 13 Ivëh, ka amot no a kiu pa napan kurus se tavus vamaaka po poen ne Sosoenën se vateꞌ a ma napan po vahutët. Manih po Poen pamëh, a suraꞌ se punöꞌ kurus a kiu pa ma papaeh teꞌ ekeok, ko ep pan a kiu pee, teꞌ vih e non, keꞌ ahik. 14 A teꞌ se keh eok en pa iuun peꞌ tonun a vös pamëh, ka suraꞌ se keh hikta ës a iuun, a teꞌ pamëh se kon voen en. 15 Ivëhkëk, a iuun pa teꞌ se keh ës en, a ma kiu kurus pa teꞌ pamëh se ro ee. Ivëh, ka teꞌ pamëh hikta se ro non, ivëhkëk, eꞌ se teꞌ va non manih pa teꞌ na to kon taneꞌ hah po suraꞌ.

Ea, A Iuun Pe Sosoenën

16 Eöm to nat e nem pan, eöm to teꞌ va nem manih pa iuun pe Sosoenën, ka Tuvuh peꞌ to teꞌ e non manih peöm. 17 Ka pah teꞌ se keh miröꞌ a iuun pe Sosoenën, e Sosoenën se miröꞌ en pa teꞌ pamëh. Suk ataeah, a iuun pe Sosoenën, eꞌ a vivihan. Ke eöm kuru a iuun pamëh.

Ea Se Koe A Kë A Ëhnëëra Napan

18 Eöm tomeꞌ piuk hah këm pa ö nöm to koman nem pan, eöm ro teꞌ natsean. Ta pah teꞌ topnineöm se keh nat e non pa ma tah va po oeh vëh, pareꞌ koman non pan, “Eöꞌ a teꞌ natnat rakah, paröꞌ nat oah noꞌ o upöm teꞌ va po vaman”. Eꞌ to vih non pa teꞌ pamëh se heꞌ tonun momoaan o nat va po oeh vëh, pareꞌ tavus papön manih pa matëëra napan va po oeh. Keꞌ se tavus va poꞌ manih pa teꞌ natnat rakah manih pa matan e Sosoenën. 19 Suk ataeah, o nat va po oeh vëh, eꞌ to teꞌ va non manih pa tah nun rakah manih pa matan e Sosoenën. O Puk pe Sosoenën to soe non pan,

“A ma pah teꞌ natsean to koman ne sih a ma vu taateꞌ,

va pa nok vahat o upöm teꞌ,

ivëhkëk, e Sosoenën to vavaon koman hah e non sih pee ka ma taateꞌ pee,

mimiröꞌ koman hah e non pee.” Job 5:13

20 O Puk pe Sosoenën to soe me e non pan,

“E Sunön to nat e non,

po kokoman pa nap natnat.

Eꞌ to nat e non pa ma tah kurus,

nee to koman ne a nok,

a ma tah poë varih hikta se tanok ne.” Sng 94:11

21 Ivëh, köm se koe a taateꞌ kë a ëhnaara napan. A ma moeh tah kurus varih ee a ma tah peöm. 22 Eöꞌ e Pol, me e Apölos, me e Pitaꞌ, me o oeh vëh, me o toꞌtoꞌ, me a mët, me ma tah to teꞌ ne kuru, me a ma tah se tavus amot maꞌ, a ma tah kurus poë varih, ee a ma tah peöm. 23 Ke eöm pe Kristo, ke Kristo, eꞌ pe Sosoenën.

4

O Aposol Pe Ieesuꞌ Kristo

1 Ivëh, ke eöm se koman va ka nemöm manih pa nap kiu pe Kristo, e Sosoenën to vateꞌ voh a möm pa matop ko vatvus vateeraꞌ o vavaasis vëh, to teꞌ vakoaan këh voh e non pa napan. 2 A taateꞌ vëh to teꞌ va non manih, a teꞌ to öt non a tasun pa matop a ma tah, eꞌ se vavatet vavih rakah non a soe pa teꞌ apuh peꞌ. 3 Ka manih peöꞌ, ahikta tah vi manih po kokoman peöꞌ pan, a paeh va peöm, keꞌ a meh teꞌ se keh teꞌ me non o kokoman kiuh manih pa kiu peöꞌ. Eöꞌ me to hikta koman vi a noꞌ pa ö nöꞌ to nok va in a kiu ne Sosoenën to heꞌ a neoꞌ. 4 Manih pa ö nöꞌ to koman va noꞌ, eöꞌ to nok vavih a kiu neꞌ to heꞌ a neoꞌ pa nok. Ivëhkëk, o kokoman peöꞌ pa ö nöꞌ to nok vavih a kiu to hikta teꞌ non pan, a ma kiu peöꞌ to teꞌ vih kurus voh ne. Ahik, e Sunön a teꞌ to epep non a ma kiu peöꞌ. Keꞌ eꞌ ivëh, se soe ka neoꞌ pan, a kiu nöꞌ to nok to vih, keꞌ to hat. 5 Ivëh, köm hikta se kiiki nem a taateꞌ pa ma meh teꞌ, ko soe pan, ee to hikta nonok vavih ne a kiu ne Sosoenën to heꞌ voh raoe. Suk o poen ne Sunön se kiiki a ma tah to meꞌ avoeꞌ e ne maꞌ. E Sunön to meꞌ e non maꞌ köm se anoeh nem eah. Eꞌ se vatvus vateeraꞌ a ma tah varih to teꞌ vakoaan ne, pareꞌ vatvus me o kokoman pa napan kurus. Manih po poen pamëh e Sosoenën se soe ka ra a napan kurus pan, o pus kokoman pea manih pa ma kiu pea teꞌ vih e non, keꞌ a hik. Ke Sosoenën se kë a ëhnëëneöm, suk o pus kokoman va pa kiu peöm.

6 Kën kea, eöꞌ to iu vaꞌaus noꞌ o kokoman peöm, ivëh, köꞌ vateꞌ e Apölos, me eöꞌ koman, vamanih po vëknöm, pan eöm se kon taneꞌ o vavaasis manih pemöm. Ivëh, köm se vavatet nem a taateꞌ totoopin vamanih pa ö no Puk pe Sosoenën to soe va non, ko koe a vatösoe pa vöknah a meh teꞌ, ko kë nem a meh. 7 Eꞌ teꞌ vah va non nih, eteh to vateꞌ voh a neöm se teꞌ oah nem o meoh upöm teꞌ va po vaman? E Sosoenën kës to hikta heꞌ voh oah a ma tah manih nën to öt nom? Eꞌ se keh teꞌ man e non pe Sosoenën to heꞌ voh oah a ma tah poë varih, suk ataeah, kën kë koman hah a nom vamanih pën to vatvus a ma tah poë varih?

8 Eöm to koman va nem manih pan, eöm to öt kurus e nem pa ma moeh tah va po vaman. Me eöm to koman nem pan, eöm to kon voh em po kikis pa nok a ma tah no a Tuvuh Vasioꞌ to heꞌheꞌ non manih pa napan. Eöm to koman vapiun nem pan, eöm to teꞌ va e nem manih po teꞌ sunön. Ivëhkëk, eöm to koman nem pan, emöm to meꞌ avoeꞌ e nem pa tavus vamanih po teꞌ sunön. Eöꞌ to iu rakah noꞌ pan, eöm se teꞌ vamaman va nem manih po teꞌ sunön, marën emöm me se tavus a ma teꞌ sunön vaꞌpeh me a neöm. Ivëhkëk, a tah pamëh to meꞌ avoeꞌ e non pa tavus maꞌ. 9 Suk, eöꞌ to koman va noꞌ manih pan, e Sosoenën to vateꞌ voh a möm a ma aposol pe Ieesuꞌ, vamanih pa ma teꞌ to vëknöm ne, ivëhpëhkëk, emöm to vakusin rakah e nem maꞌ. Emöm to teꞌ va nem manih po teꞌ töhoan, nee to vateꞌ po vahutët, pare soe pan, emöm se mët. Ea to teꞌ va no manih pa napan nee to vahoꞌ, to vëknöm ne manih pa matëëra napan kurus va po oeh, me ro ankeroꞌ se ep ne a ra nee se ip vamët. 10 A napan va po oeh vëh to koman ne pan, emöm ro teꞌ papön, suk emöm to nonok nem a kiu pe Kristo. Ivëhkëk, eöm to koman vapiun e nem pan, eöm to tavus em a nap natsean manih pa taateꞌ pe Kristo. O teꞌ peo to koman ne pan, emöm to hikta teꞌ me nem a tasun. Ivëhkëk, manih peöm eöm to koman nem pan, o vaman peöm to aan vasoë voh en. A ma napan kurus to kë ne a ëhnëëneöm. Ivëhkëk, eöm to koman e nem pan, a napan to hikta se ta a no möm. 11 Moaan voh, keꞌ öök non kuru, emöm to mamaë voh nem, ko mamanoe voh nem, pamöm kökööt nem po ohop, ee to ipip voh a no möm. Kemöm voh a hikta iuun möm to teꞌ nem. 12 Emöm to kikiu vakis voh nem pa korenmöm, marën a vaꞌaus hah ëm. Ee se keh vapöpöötan voh ka möm, emöm se piun raoe pa soe vih, ko hin e Sosoenën se vaꞌaus raoe. Ee to nonok vahat voh a no möm, suk emöm to vaman nem e Kristo, kemöm teꞌ vasup voh e nem, ko hikta nat voh nem pa piun vahat raoe. 13 Ee to nok a ma vöhioꞌ piuk suk a möm, ivëhkëk, emöm to vaato vatö me nem raoe. Manih pa matëëra napan, emöm to teꞌ va e nem manih po noꞌ pö ep vahat rakah. Emöm to teꞌ vavoh e nem maꞌ nën, keꞌ öök en maꞌ kuru.

A Napan Va Körin Se Vatet A Taateꞌ Pe Pöl

14 Eöꞌ hikta kiun nös marën a vapoet a neöm, ahik, eöꞌ to iu rakah a no neöm. Eöm to teꞌ va nem manih pa ma koaꞌ peöꞌ, köꞌ kiun nös pa vakömköm a neöm. 15 Eꞌ se keh teꞌ man e non peöm to teꞌ me nem a 10,000 teꞌ to matop ka ne neöm manih pe Kristo, eöm to teꞌ ro me nem a pah taman va po vaman, ivëh eöꞌ. Manih pa ö no toꞌtoꞌ peöm to vatös me nem e Ieesuꞌ Kristo, eöꞌ a paeh e tamëneöm pa ö nöꞌ to vavatvus ka noꞌ neöm a Soe Vih pe Sosoenën. 16 Ivëh, köꞌ iu kunkuin a no neöm pa ep vavih a taateꞌ peöꞌ, köm se vavatet nem. 17 Eꞌ a tah vëh nöꞌ to vanö suk voh ka nös neöm e Timotiꞌ, eꞌ to teꞌ va non manih pe koaꞌ peöꞌ. Eöꞌ to iu rakah noꞌ eah, suk eꞌ to matop vavih non a kiu pe Topoan. E Timotiꞌ se kunkuin hah o kokoman peöm pa ma taateꞌ nöꞌ to nonok noꞌ sih manih pa taateꞌ vatös me Ieesuꞌ Kristo. Eꞌ a ma taateꞌ nöꞌ to vavaasis noꞌ a ma napan pa ma vöön komön a ma kum kurus nee se vavatet ne.

18 A ma paeh peöm to möhmöh ne, pare koman ne pan, eöꞌ hikta se nö noꞌ maꞌ pa ep peöm. 19 Ivëhkëk, ahik, eöꞌ se nö vëvëhöꞌ eoꞌ nös pa ep a neöm pa ö ne Topoan se keh iu non. Eöꞌ hikta se nö noꞌ nös pa tënan o vahutët pa nap vatösoe varem. Ahik. Eöꞌ se nö nös pa ep po vu kikis taeah nee to teꞌ me ne. 20 Suk ataeah, ea se nat no o kikis pe Sosoenën se tavus vateeraꞌ manih pa taateꞌ no a napan to nonok ne, keꞌ hikta teꞌ non pan, a tah va pa vahutët suk varoe. 21 A taateꞌ taeah poꞌ nöm to iu nem nöꞌ se nok? Eöm kës to iu nem a ö söꞌ nö nös ko rëp a neöm pa vatotoopin a neöm? Keꞌ eöm to iu nem neöꞌ se teꞌ noꞌ pa taateꞌ ururuan me a taateꞌ tö, paröꞌ nö nös peöm, ha?

5

A Taateꞌ Rëhrëh To Teꞌ Non Körin

1 A soe nöꞌ to tënan noꞌ to soe non pan, a taateꞌ rëhrëh to teꞌ non topnineöm. Ka taateꞌ pamëh to teꞌ ke rakah e non po vu taateꞌ no a napan to hikta vaman ne e Ieesuꞌ to nonok ne sih. Eöꞌ to pënton noꞌ nös pan, a pah teꞌ to kokoroh vëtkin me non e meh köövo pe tamaneah. 2 Eöm to koman nem pan, eöm to teꞌ oah rakah e nem po upöm teꞌ, ha? Eꞌ to vih non peöm se koe a taateꞌ kë hah ëm, ko teꞌ nem pa tamak, ko okook nem a teꞌ vëh to nok a hat. Eöm koman se veo ke eah këh o kum peöm, keꞌ teꞌ onöt a ö seꞌ panih a taateꞌ hat peꞌ.

3-4 A sionineoꞌ to teꞌ varo këh e noꞌ nös peöm. Ivëhkëk, a tuvuh peöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me e non peöm. Ivëh, köꞌ sosoe ka no neöm a tah nöm se nok, vamanih peöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me e noꞌ peöm. Manih pa tasun ne Sunön Ieesuꞌ to heꞌ a neoꞌ, eöꞌ to iu noꞌ pan, eöm se vakmis a teꞌ vëh to nonok non a taateꞌ rëhrëh. Po poen nöm to vakum vaꞌpeh nem, eöꞌ to iu noꞌ pan, eöm se nok a ma tah kurus varih nöꞌ to iu noꞌ, vamanih peöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me e noꞌ peöm. E Sunön Ieesuꞌ pea se heꞌ a neöm o kikis pa nok a ma tah neꞌ to iu non neöm se nok. 5 Eöm se veo ke a teꞌ pamëh keꞌ këh a neöm keꞌ se teꞌ va non manih peöm to vahoꞌ eah pa koren e susun po oraꞌ hat, keꞌ vakmis poan. Ivëh, ka teꞌ pamëh se panih, ke Sosoenën hikta se vakmis non poan po poen neꞌ se hah maꞌ pa kiiki a ma napan kurus varih po oeh.

A Napan Va Körin Se Veo A Teꞌ To Nok A Taateꞌ Hat

6 Eꞌ to hikta teꞌ vih non peöm se kë koman hah a nem, eöm to nat kës e nem pa a soe vapipinoꞌ to soe non pan, “A siꞌ ö is soneꞌ se vasup en pa taëën”. A pusun in a soe vapipinoꞌ pamëh to teꞌ va non manih peöm se keh koek nem a teꞌ hat manih komön o kum peöm, a ma meh teꞌ komön o kum se taneo ee pa vatet poë pa nok a taateꞌ hat. 7 Ivëh, köm se kon ke o is vamoaan këh a iuun peöm. A pusun in a soe vapipinoꞌ vëh to teꞌ va non manih, soe ke a teꞌ nonok hat pamëh keꞌ nat non teꞌ hop non komön o kum peöm. Ivëh, ke eöm o kum teꞌ va po vaman to teꞌ va nem manih pa taëën voon hikto is, suk ataeah, ahikta teꞌ to iu nok non a taateꞌ hat to teꞌ hop non komön o kum peöm. Eöm a ma teꞌ vivihan pe Sosoenën, suk ataeah, a mët pe Kristo to ihan këh a ra manih pa ma taateꞌ hat to öt voh a rora, ka tavus ee a napan pe Sosoenën. E Kristo to teꞌ va non manih pa soneꞌ sipsip vëh no Jiuꞌ to ip vamët po Pasovaꞌ.* 8 Ivëh, ka se koe a ma taateꞌ hat moaan voh pea, ko teꞌ va no manih pa ö ne Sosoenën to iu va non. Ea se heꞌ tonun a ma taateꞌ hat moaan voh pea, ko nat no hah pa ma taateꞌ rërës teꞌ, me a ma taateꞌ hat. Ivëhkëk, ea se vatet no a soe pe Sosoenën, ko koe a nok a ma taateꞌ hat. O Jiuꞌ to ënëën ro voh e ne pa taëën hikto is po Pasovaꞌ. Ea se teꞌ rakah no pa taateꞌ soe man, me a vatvus a soe man ko upöm teꞌ se nat ne a soe ne ea to sosoe no, eꞌ o man rakah.

9 Po meoh kiun moaan voh peöꞌ nöꞌ to soe voh nös pan, “Eöm se nat nem vamomhë me nem o teꞌ varih to nonok ne a ma taateꞌ rëhrëh.” 10 Eöꞌ to hikta sosoe suk noꞌ nös o teꞌ varih to teꞌ tavus këh ne po kum teꞌ va po vaman, ee varih o teꞌ to teꞌ me ne a taateꞌ rëhrëh, me a napan varih to mamanin ne a ma tah po upöm teꞌ, me a nap kakaveo tah pa ma meh teꞌ, me a napan varih to hinhin suk ne a ma tanöꞌnës. Ahik. Eöm se keh iu vakëh rakah këh nem a pap napan poë varih, eꞌ to vih non peöm se mët ko këh em po oeh vëh. 11 A pusun in a soe peöꞌ to teꞌ va non manih, a teꞌ se keh soe pan, eꞌ e kea pën va po vaman, ivëhkëk, eꞌ a teꞌ rëhrëh, keꞌ a teꞌ mamanin tah pa meh teꞌ, keꞌ a teꞌ to hinhin suk non a ma tanöꞌnës, keꞌ a teꞌ va pa to vöknah i ro upöm teꞌ, keꞌ a teꞌ to kaak vaoah ko kokoman peꞌ nun, keꞌ a teꞌ kakaveo, a, eöm se nat nem vamomhë me nem eah. Paröm nat nem vavaëën me nem a pap teꞌ poë varih. 12 Eꞌ teꞌ vah va non nih? Eöꞌ pöꞌ to teꞌ me noꞌ a kiu vëh pa kiiki a pop pa napan varih to teꞌ tavus këh ne o kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ, ha? Eꞌ a kiu varoe pea, ha? Ahik rakah. Ivëhkëk, a kiu va pa kiiki a pop pa napan to teꞌ hop ne komön o kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ, eꞌ a kiu rakah peöm. 13 A napan to teꞌ tavus këh ne o kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ, e Sosoenën koman se vakmis raoe, suk a ma taateꞌ hat pee. Ivëhkëk, manih po teꞌ varih to teꞌ hop ne po kum teꞌ va po vaman, o Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“Eöm se veo këh ëm pa teꞌ nonok hat to teꞌ hop non komon o kum peöm.” Lo 17:7

6

A Napan Pe Kristo To Hikta Vateꞌ A Ma Meh Teꞌ Po Vahutët

1 A pah teꞌ to teꞌ non topnineöm se keh teꞌ me non a soe manih pa meh teꞌ, eꞌ se pöꞌ këh en pa ma meh teꞌ pe Sosoenën, pareꞌ nö en manuh po teꞌ to hikta nat ne pe Sosoenën pa vateꞌ raoe po vahutët? Eöm hikta teꞌ poet nem pa nok va nën, ha? Suk ataeah, köm hikta nö manuh pa napan to vaman ne e Sosoenën, kee kiiki ka neöm o vahutët? 2 Eöm kës to hikta nat nem pan, ea a ma napan to vaman no e Sosoenën se kiiki koman ee pa ma vahutët pa ma napan kurus to teꞌ ne manih po oeh. Ea se keh onöt e no pa kiiki a ma meh vahutët kurus va po oeh, suk ataeah poꞌ ka hikta onöt no a kiiki a ma vahutët soneꞌ varih? 3 Eöm kës to hikta nat va nem manih pan, ea se kiiki amot a ma taateꞌ po ankeroꞌ? Ea me to onöt rakah e no pa kiiki a ma tah va po oeh vëh. 4 Ivëh, köm se keh teꞌ me nem to vakihat topnineöm, suk ataeah, köm nönö nem po teꞌ to teꞌ tavus këh e ne po kum, pare hikta vaman ne manih pe Sosoenën? Pare hikta teꞌ ne po kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ. 5 Eöꞌ to soe vamanih marën a vapoet a neöm. Ahikta teꞌ rakah pöꞌ to teꞌ natsean non, to onöt non a kiiki o vakihat to teꞌ non topnin a poa tom kea? 6 Suk ataeah, poꞌ ka napan pe Kristo me e kea pee manuh po vahutët ko vateꞌ poë po vahutët topniiro teꞌ to hikta vaman ne e Kristo?

7 Eöm to vavateꞌ nem sih a ma meh teꞌ pe Kristo po vahutët, ka manih pa taateꞌ pamëh, eöm to kuꞌkuꞌ këh e nem pa taateꞌ pa napan pe Kristo. Eöm se koe raoe, kee kon a ma tah peöm, köm nat nem vateꞌ raoe po vahutët matëëro teꞌ kiiki vahutët. 8 Eöm to tavus voh em a napan pe Kristo, ivëhkëk, eöm koman to nonok vahat e nem pa taateꞌ kon këh ro upöm teꞌ a ma tah pee. Eöm to nonok pet e nem manih pa ma kea peöm a napan pe Kristo.

9 A pap teꞌ poë varih to nonok ne a ma vu taateꞌ hat varih, ee to hikta onöt rakah ne a hop pa Matop Vih pe Sosoenën. Eöm to hikta nat pöꞌ nem pa tah pamëh, ha? O kupu peöm se nat non piuk ka neöm. A ma napan varih to nonok ne a taateꞌ rëhrëh, me a napan varih to hinhin ne pe sosoenën vapikpiuk, me a taateꞌ rëhrëh vaꞌpeh me a köövo vaen, me a taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ po köövo koman, me a taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ pa nap oeteꞌ koman. 10 Me a nap kakaveo, me a taateꞌ manin a ma tah pa meh teꞌ, me a taateꞌ kaak vaoah ko kokoman nun, me a taateꞌ to vöknah a meh teꞌ, me a taateꞌ piuk, me a kon akuk a tah pa meh teꞌ. A pap napan to nonok ne a ma vu taateꞌ poë varih, ee to hikta onöt rakah ne a hop manih pa Matop Vih pe Sosoenën. 11 Moaan voh a ma paeh va peöm to teꞌ va voh e ne nën, ivëhkëk, e Sosoenën to pupui voh en peöm, köm tavus em a ma napan neꞌ to vaneah non. Ka manih pa ëhnan e Apuh, e Ieesuꞌ Kristo me o kikis pa Tuvuh Vasioꞌ pe Sosoenën, eꞌ to pokaꞌ a neöm o teꞌ totoopin.

A Sioniira, Eꞌ A Iuun Pa Tuvuh Vasioꞌ

12 A ma pah teꞌ to sosoe ne pan, “A ma tah kurus to vih e ne pa nok”. A soe pamëh to teꞌ man e non, ivëhkëk, a ma tah kurus to hikta se vaꞌaus a rora pa teꞌ vavih. A ma tah kurus to vih e non peöꞌ pa nok, ivëhkëk, eöꞌ hikta se vavovoh noꞌ a tah pamëh, keꞌ vaneah non o toꞌtoꞌ peöꞌ. 13 A ma teꞌ poë varih to sosoe pet ne pan, “A taëën, eꞌ va pa vamhun a komaara, ka komaara, eꞌ va pa kon a taëën”, a soe pamëh, eꞌ a man rakah. Ivëhkëk, e Sosoenën se vahik en pa ma taëën kurus varih vaꞌpeh me a ma iu va pa komaara. Ivëh, ka se nat no koman no pan, ea se tënan o iu va pa komaara. Me ea se nat no suk o iu va pa komaara pa nok a taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ. E Sosoenën to hikta nok voh a sioniira pan, ea se nonok no a taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ. Ivëhpëhkëk, ea se kë no a ëhnan e Apuh me a kiu peꞌ. Ke Apuh pea se matop non a sioniira. 14 Manih po kikis pe Sosoenën, eꞌ to kunkuin taneꞌ e Sunön manih po vapeepe, eꞌ me se kunkuin hah pet me a ra po vapeepe.

15 Eöm pöꞌ to hikta nat va nem manih pan, a sionineöm, eꞌ a ma meh ö va pa sionin e Kristo, ha? Ivëh, köꞌ se keh kon a pah ö va pa sionin e Kristo, ko vatös me eah a köövo rëhrëh, a tah pamëh teꞌ vih e non, keꞌ a hik? Ahik rakah! 16 A teꞌ to vatös me a köövo rëhrëh, ee pon to tavus ee a pah teꞌ. Eöm pöꞌ to hikta nat nem pa tah pamëh, ha? O Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“Ee pon to tavus ee o pöh sionin.” Jen 2:24

17 Ivëh, ka teꞌ se keh vaman non e Sunön, a tuvuh peꞌ me a Tuvuh pe Sunön to vatös en pee.

18 Ivëh, ke eöm se vaniu rakah këh em pa taateꞌ rëhrëh. Suk ataeah, a ma meh taateꞌ hat no a ma napan to nonok ne, to teꞌ tavus këh e ne pa sionin a teꞌ. Ivëhkëk, a teꞌ to vatös me a köövo rëhrëh, a teꞌ pamëh, to miröꞌ en pa sionineah. 19 Eöm pöꞌ to hikta nat nem a sionineöm, eꞌ a ö teꞌteꞌ pa Tuvuh Vasioꞌ. E Sosoenën to heꞌ voh en peöm pa Tuvuh keꞌ teꞌ e non manih peöm. Ivëh, ke eöm teꞌ e nem paan o matop pe Sosoenën, eöm to hikta vaneah koman hah a nem. 20 E Sosoenën to voen hah voh a neöm po voen apuh rakah. Ivëh, ka ma tah nöm to nonok nem sih pa sionineöm, eöm se nonok varoe nem a ma tah to kë ne a ëhnan e Sosoenën.

7

A Taateꞌ Tövaen

1 Kuru eöꞌ to iu piun noꞌ a soe vëh nöm to kiun suk voh maꞌ. Eꞌ to vih e non pa teꞌ se hikta vaen. 2 Ivëhkëk, a taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ to tavus vaꞌpuh nö e non, ivëh, keꞌ vih rakah non pa ma papaeh teꞌ oeteꞌ se teꞌ me non e köövo koman peꞌ, ke köövo se teꞌ me non e voe koman peꞌ. 3 A sionin e voe, eꞌ a tah pe köövo peꞌ, keꞌ teꞌ va e non manih pa sionin e köövo a tah pe voe peꞌ. 4 E köövo to hikta vaneah non pa sionineah, ahik, eꞌ voe peꞌ to vaneah non. Keꞌ teꞌ va e non manih pe voe to hikta vaneah non pa sionineah, ahik, e köövo to vaneah non. 5 Eöm pom se keh vaen em, eöm pom se koe a amun a sionineöm manih pe vapa pën. Ivëhkëk, eöm se keh vaonöt em pa hikta vatet o iu va po vaen, ko teꞌ varoe nem pa taateꞌ hin. Eꞌ to vih e non pa nok va nën. Ivëhkëk, eöm se vatös hah em, tomeꞌ eöm hikta onöt nem a matop o iu va po vaen. Ivëh, ke susun po oraꞌ hat punöꞌ a neöm pom. 6 A soe vaënpan ivëh, nöꞌ to heꞌ a neöm, pa vaꞌaus a neöm, eꞌ to hikta teꞌ va non manih pa taateꞌ nöm se vavatet nem. 7 Eöꞌ to iu rakah noꞌ pan, a ma napan se teꞌ mahu ne, vamanih pa ö nöꞌ to teꞌ va noꞌ sih. Ivëhkëk, ea to hikta vatoe no, e Sosoenën to heꞌ vakëkëh voh en pea pa ma vu heꞌ peꞌ. Po meoh upöm ne Sosoenën to heꞌ raoe o heꞌ va pa vaen, ko meoh upöm neꞌ to heꞌ raoe o heꞌ va pa teꞌ mahu.

8 Ke eöm a ma köövo me a ma teꞌ oeteꞌ to hikta vaen avoeꞌ nem, me a ma köövo amop, eöm se keh teꞌ mahu va nem peöꞌ, eꞌ to para vih rakah. 9 Ivëhkëk, eöm se keh hikta onöt nem a matop vavih o iu va po sionin, eꞌ to vih non peöm se vaen. Tomeꞌ o iu va po sionin rëh a neöm pa taateꞌ rëhrëh.

10 Manih peöm o teꞌ to vaen voh em, eöꞌ to heꞌ a neöm a taateꞌ vëh nöm se vavatet nem. A taateꞌ vëh to taneꞌ maꞌ pe Apuh, eꞌ to hikta teꞌ non pan, eöꞌ to heꞌ a taateꞌ pamëh. Eën e köövo se nat nom këh e voe pën. 11 E köövo se keh këh voh en pe voe peꞌ, eꞌ se nat non vaen hah. Eꞌ se teꞌ akuk e non, keꞌ, eꞌ se hah manuh pe voe peꞌ, ko vatotoopin hah o vaen pee, pare teꞌ e ne. Ke voe me se nat non veo e köövo peꞌ.

12 A soe koman peöꞌ ivëh, e Apuh to hikta soe ka neoꞌ. Ta pah teꞌ pe Kristo to me e non e köövo to hikta vaman non e Kristo, ke köövo se keh iu rakah e non pe voe peꞌ, e voe se nat non veo e köövo. 13 Ta pah köövo pa ëhnan e Kristo to me e non e voe to hikta vaman non e Kristo, ke voe se keh iu rakah e non peꞌ, e köövo se nat non rusin këh e voe peꞌ. 14 A voe to hikta teꞌ non e voe va po vaman, pareꞌ me en pe köövo va po vaman, ivëh, ko vaen pee tavus en o vaen vivihan pa epep pe Sosoenën. Ke köövo to hikta vaman non to vatös me e voe to vaman non, ivëh, ko vaen pee tavus en o vaen vivihan pa epep pe Sosoenën. Ea to nat e no pe Sosoenën to vaoe o koaꞌ papaeh teꞌ va po vaman va pa poa manot, se tavus vamanih po koaꞌ peꞌ. Ivëh, ke ea me se vaoe e vapa pa teꞌ to hikta vaman non, keꞌ tavus vamanih pa teꞌ pe Sosoenën. 15 Ivëhkëk, e voe, keꞌ e köövo to hikta vaman non se keh iu këh non e voe, keꞌ e köövo peꞌ, eꞌ to antoen e non. A taateꞌ pamëh se keh tavus, ka teꞌ vëh to vaman non e Kristo, eꞌ se taihan en. Suk ataeah, e Sosoenën to vaoe voh en peöm pa teꞌ vavih me ro upöm teꞌ pa taateꞌ tö. 16 Eën e köövo, eën to onöt e nom pa vaꞌaus e voe pën, keꞌ tavus en a teꞌ pe Kristo. Eën me e voe, to onöt e nom pa vaꞌaus e köövo pën, keꞌ tavus en a teꞌ pe Kristo, keꞌ ahik, eöm to hikta nat nem!

Ea Se Teꞌ No Po Toꞌtoꞌ Pe Sosoenën

17 Eöꞌ to vavaato me voh noꞌ neöm pa taateꞌ va po vaen. Eꞌ kuru, eöꞌ se soe ka neöm pan, a taateꞌ pamëh to teꞌ man e non pa ma meh tasun manih po toꞌtoꞌ peöm. A tasun poanheh ne Sosoenën to vateꞌ voh manih peöm, pa ö nöm to vaman manih pe Kristo, eꞌ varoe kuru ne eöm se ötön nem. Eöm se teꞌ nem pa tasun vëh ne Sosoenën to vateꞌ voh manih peöm. 18 Eöꞌ to sosoe voh noꞌ a tah vëh, manih pa ma kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën. Ee se keh pe voh ee pa ö kokoaan pën, ke Sosoenën vaoe voh a oah a teꞌ va po vaman, eꞌ to hikta teꞌ vih non pan, eën se punöꞌ pa vatotoopin hah a ö kokoaan vëh, nee to pe voh manih pa sioniumah. Keꞌ a tah koman pa teꞌ se keh hikta pe voh a ö kokoaan peꞌ, po poen ne Sosoenën to vaoe voh poan. A, eꞌ se nat non pe a ö kokoaan. 19 A taateꞌ va pa pe a ö kokoaan, keꞌ a hikta pe, eꞌ a tah akuk. A taateꞌ va pa vatet a taateꞌ pe Sosoenën, eꞌ varoe kuru. 20 O toꞌtoꞌ poanheh nea to teꞌ voh no ke Sosoenën vaoe a ra ka tavus a napan va po vaman, eꞌ kuru o toꞌtoꞌ pamëh na se teꞌ me no. 21 A tah vëh nöꞌ to sosoe suk voh noꞌ, a ma paeh peöm, ee voh o teꞌ kikiu akuk po poen ne Sosoenën to vaoe voh raoe a napan pa vatet e Kristo. A tah pamëh se keh teꞌ man e non, eöm se koe a haraꞌ vakarë. Eꞌ a tah akuk. Ivëhkëk, e torara pën se keh soe ka oah pan, eën a taihan, a, eën se nö eom. 22 Ivëhkëk, a teꞌ to teꞌ voh non a teꞌ kikiu akuk po poen ne Sosoenën to vaoe poan, kuru, eꞌ a teꞌ taihan pe Sosoenën, eꞌ to hikta teꞌ hah non a teꞌ kikiu akuk po epep peꞌ. Keꞌ teꞌ va e non manih po teꞌ voh varih ro taihan po poen ne Sosoenën to vaoe voh raoe, ka kuru vëh, ee to tavus ee o teꞌ kikiu akuk pe Kristo. 23 Eöm kurus ne Sosoenën to voen hah voh a neöm po voen apuh, ivëh, köm se nat nem tavus a ma teꞌ kikiu akuk pa ma napan varih po oeh. 24 Kën kea, a tasun voh poanheh ne ea to teꞌ voh no ke Sosoenën vaoe a ra, ea se teꞌ avoeꞌ e no pa tasun pamëh, vaꞌpeh me o toꞌtoꞌ voon vëh ne Sosoenën to heꞌ a ra.

E Pöl To Heꞌ A Soe Va Po Vaen

25 Eöm to kiun voh ka maꞌ neoꞌ pa hi a neoꞌ pa heꞌ a soe suk a ma teꞌ to hikta vavaen avoeꞌ ne. Eöꞌ a hikta taateꞌ to taneꞌ maꞌ pe Sunön nöꞌ se heꞌ a neöm a ma napan to hikta vaen avoeꞌ nem, ivëhkëk, eöꞌ to iu vatvus noꞌ o kokoman peöꞌ, suk ataeah, e Sosoenën to ururuan voh a neoꞌ, ko vateꞌ a neoꞌ a teꞌ to onöt noꞌ a vatvus a soe man, ne eöm to onöt nem a vaman. 26 Kuru vëh, eꞌ to teꞌ non a ma punis apuh to tatavus ne, ivëh, keꞌ vih non peöm se teꞌ va nem pa ö nöm to teꞌ va nem kuru. 27 Eën se keh vaen voh eom, nat nom koe hah e köövo. Eën se keh teꞌ mahu avoeꞌ e nom, nat nom vavaiu köövo vah nom. 28 Ivëhkëk, eën se keh vaen voh eom, eꞌ to hikta teꞌ hat non. E koaꞌ sepeꞌ se keh vaen, eꞌ to hikta teꞌ hat non. Ivëhkëk, a napan varih to vaen se taum a ma punis peo manih po toꞌtoꞌ pee. Ivëh, köꞌ rës e noꞌ pa punis pamëh se tavus manih peöm.

29 Kën kea, eöꞌ se soe vamanih, a siꞌ tëëm kökööt vëh to teꞌ avoeꞌ non. Ivëh, ka ma teꞌ varih o vavaen, ee se teꞌ va ne manih pee a hikta ma köövo. 30 Ka ma teꞌ to okook ne, ee se teꞌ va ne manih pee to hikta okook ne. Ko teꞌ varih to vaeö ne, ee se teꞌ va ne manih pee to hikta teꞌ vaeö ne. Ko teꞌ varih to vonvoen tah ne se teꞌ va ne manih pee to hikta öt ne ta ma tah. 31 Ka ma teꞌ varih to kiu me ne a ma tah va po oeh vëh, ee se teꞌ va ne manih, pee to hikta kiu me ne a ma tah poë varih. Ea to nat e no, eꞌ to hikta teꞌ rë non ka ma tah kurus poë varih to teꞌ ne po oeh, me o oeh koman se hik ee.

32 Eöꞌ to iu noꞌ pan, eöm se koe a haraꞌ vapunis ko teꞌ taihan varoe nem. A teꞌ hikta vaen, to posean non pa kiu pe Sunön, pareꞌ iu punöꞌ non pa heꞌ vaeö e Sunön. 33 Ivëhkëk, a teꞌ vaen to posean vörep non pa ma tah va po oeh vëh, pareꞌ iu punöꞌ non pa heꞌ vaeö e köövo peꞌ. 34 Ivëh, ko kokoman peꞌ ponkiꞌ. E köövo sepeꞌ hikta vaen, eꞌ to kokoman varoe non a taateꞌ pe Sunön, pareꞌ iu heꞌ avoes a non manih pe Sosoenën, ko teꞌ vivihan non po sionin me manih pa tuvuh. Ivëhkëk, e köövo vaen to kokoman varoe non a ma tah va po oeh vëh, pareꞌ iu vatet non a taateꞌ ne voe peꞌ to iu non. 35 Eöꞌ to heꞌ a neöm a soe vëh marën a vaꞌaus a neöm pa teꞌ vavih. A soe pamëh to hikta sunpip a no neöm, ahik. Eöꞌ to iu noꞌ pan, eöm se vavatet nem a ma taateꞌ totoopin, ko nonok tamoaan nem a kiu pe Sunön. Ka hikta tah se rëh ke o kokoman peöm.

36 A teꞌ se keh koman non pan, eꞌ to hikta nonok non a taateꞌ totoopin manih pe köövo sepeꞌ, nee to vaneah voh poë pa vaen. Keꞌ se keh iu rakah e non peꞌ, ka hikta meh tah seꞌ nok, eꞌ to hikta hat non pa ö nee se vaen. 37 Ivëhkëk, ta pah teꞌ po iu koman peꞌ, to haraꞌ va non manih pan, eꞌ to hikta iu vaen ohoꞌ non, ko antoen e non pa matop o iu va po sionin. Pareꞌ haraꞌ va non manih pa komaneah pan, e köövo nee to vaneah voh poë, ee se teꞌ vakëh voh e ne pon. Eꞌ to paraꞌ vih, kee se teꞌ taihan ne. 38 Ivëh, ka teꞌ vëh to vaen pa taateꞌ vaheꞌ köövo, eꞌ to nok en pa taateꞌ vih. Ivëhkëk, a teꞌ to hikta vaen pa taateꞌ vaheꞌ, eꞌ to paraꞌ vih oah.

39 A teꞌ oeteꞌ se keh teꞌ toꞌtoꞌ avoeꞌ e non, ke köövo teꞌ avoeꞌ e non e köövo peꞌ. Ivëhkëk, e voe se keh mët këh en pe köövo, a, e köövo se taihan en, pareꞌ keh iu vaen hah non, a, eꞌ se me en pe voe vëh neꞌ to iu non. Ivëhkëk, a teꞌ vëh to vaman non e Sunön. 40 Ivëhkëk, eöꞌ koman to koman va noꞌ manih, e köövo se keh hikta vaen hah, eꞌ to paraꞌ vih oah rakah. A Tuvuh pe Sosoenën to teꞌ non manih peöꞌ, ivëh, köꞌ vavatvus noꞌ a soe vëh.

8

O Vönaꞌ Nee To Heꞌ Manuh Po Sosoenën Vapikpiuk

1 Kuru eöꞌ to iu vaato suk noꞌ a taateꞌ va pa ëën a ma vönaꞌ varih, nee to heꞌheꞌ ne manih po sosoenën vapikpiuk. A ma pah teꞌ to sosoe ne pan, “Ea to teꞌ me no o nat va pa ma tah poë varih to oah e non po nat po upöm teꞌ.” A soe pamëh, eꞌ a man, ivëhkëk, o nat pamëh se keh hikta teꞌ me non a taateꞌ ururuan, eꞌ se nok a teꞌ, keꞌ tavus en a teꞌ möhmöh, pareꞌ vatösoe. Ivëhkëk, a taateꞌ iu teꞌ, eꞌ a taateꞌ varoe pamëh to vaeh a rora pa tavus a napan pe Kristo. 2 Ta pah teꞌ se keh koman non pan, eꞌ to nat rakah e non ta pah tah, ivëhkëk, o nat pa teꞌ pamëh to hikta antoen avoeꞌ non. 3 Ivëh, ka teꞌ to iu rakah non e Sosoenën, a teꞌ pamëh ne Sosoenën to nat rakah e non peꞌ, ko matop non poan.

4 Ka taateꞌ va pa ëën a vönaꞌ, nee to heꞌ na manuh pa oraꞌ siton, eöꞌ se soe vamanih, ea to nat e no, a oraꞌ siton to hikta teꞌ vamaman non, eꞌ a vös akuk. Ahikta ma sosoenën peo, a paeh ro a Sosoenën to teꞌ non. 5 Eꞌ to teꞌ man e non, a ma tah peo nee to popokaꞌ ne, “sosoenën”, me a ma tah peo nee to popokaꞌ ne, “apuh”, me eꞌ se keh teꞌ ro e non ta ma meh “sosoenën” peo, me ta ma meh “apuh” peo, to teꞌ non manuh pa vöön va kin, me manih po oeh, 6 ea to teꞌ me no a paeh a Sosoenën ro, e Tamaara. Eꞌ a pusun in a ma tah kurus, ke ea teꞌ va e no manih pa ma napan rakah peꞌ. Eꞌ to teꞌ me non a paeh e Sunön ro, e Ieesuꞌ Kristo, no a ma moeh tah kurus to tavus koe voh manih peꞌ, ivëh, ke ea kon koe voh o toꞌtoꞌ manih peꞌ.

7 Ivëhkëk, a ma meh teꞌ va po vaman to hikta nat ne pa tah pamëh. Ee a ma teꞌ poë varih to panih taneꞌ pa vatet o sosoenën vapikpiuk, ivëhkëk, ee to koman vapiun ne pan, o sosoenën vapikpiuk to teꞌ vamaman e ne. Ivëh, ko poen nee to ëën a vönaꞌ pamëh. Ee to nat va ne manih pan, ee to nok a hat.* 8 Oman, a taëën na to ëën, keꞌ, ea to koe a ëën, to hikta nok a ra ka teꞌ totoopin no pa matan e Sosoenën. 9 Ivëh, köm se matop nem, eöm tomeꞌ ëën o vönaꞌ nee to heꞌ o sosoenën vapikpiuk. A tah pamëh tomeꞌ miröꞌ a ma teꞌ va po vaman to hikta maaka nee, kee kuꞌ pa taateꞌ hat.

10 Ivëh, ke ea ra nap oeteꞌ me o köövo to teꞌ me no o nat, ea se keh ho manuh pa iuun hinhin soneꞌ pe sosoenën vapikpiuk, ko ihoꞌ pa ëën a vönaꞌ, ka ta pah teꞌ no o vaman peꞌ to hikta teꞌ eh non, to ep a ra to ënëën no, a tah pamëh se kuin en pa komaneah keꞌ ep suk en pa ëën a vönaꞌ nee to heꞌ e sosoenën vapikpiuk. 11 Ivëh, ka taateꞌ nën to nok, manih po nat pën, eꞌ to miröꞌ en pa teꞌ vëh no vaman peꞌ to hikta teꞌ eh non, eꞌ e kea ne Kristo to mët suk voh pa kon hah poan. 12 O kokoman pa ma pah kea me a ma pah vamen va po vaman to hikta maaka ne. Ivëh, ke eöm se keh nok em pa hat manih pee ko miröꞌ o vaman pee, eöm to nok me em pa hat manih pe Kristo. 13 Ivëh, ka taëën nöꞌ to ëën se keh vakuꞌ en pe kea peöꞌ pa nok a hat, eöꞌ se vahik eoꞌ pa ëën hah a vönaꞌ pamëh. Eöꞌ tomeꞌ vakuꞌ e kea peöꞌ pa nok a hat.

9

E Pöl To Teꞌ Vaeö E Non Pa Hikta Kon Voen Pa Nok A Kiu Aposol

1 Kuru vëh, eöꞌ to hikta kë koman hah a noꞌ, ka ma paeh peöm to vöknah e nem peöꞌ. Ivëh, ke eöꞌ se soe ka neöm pan, eöꞌ a taihan ko hikta teꞌ va noꞌ manih pa teꞌ kikiu akuk. E Ieesuꞌ to heꞌ voh a neoꞌ a tasun aposol, keöꞌ ep voh eoꞌ peꞌ.* Eöꞌ to nonok ke noꞌ e Sunön a kiu vëh, ivëh, ke eöm tavus voh em a napan pe Kristo manih pa kiu nöꞌ to nok. 2 Eöꞌ se keh hikta teꞌ ro e noꞌ a teꞌ ne Ieesuꞌ to heꞌ a tasun manih pa matëëro upöm teꞌ, eöm to nat rakah e nem peöꞌ, a aposol. Ivëh, ke eöm tavus voh em a napan pe Kristo. Ka tah pamëh to vataare non a kiu nöꞌ to nok va manih pe aposol manih pe Sunön, to tavus vateeraꞌ en.

3 A ma pah teꞌ to teꞌ ne sih pa kiiki a taateꞌ peöꞌ, ivëh, köꞌ pinpiun noꞌ sih raoe pan, 4 eꞌ kës to antoen e non pemöm poꞌ se ëën a taëën, ko kaak a ruen, vamanih po voen pemöm. 5 Eꞌ kës to teꞌ vih e non pemöm poꞌ se vaen me o köövo va po vaman, kee nönö vaꞌpeh vah me e ne pemöm, vamanih pa ö no upöm aposol, me a ma kea pe Apuh to teꞌ va voh ne, me a ö ne Pitaꞌ to teꞌ va voh non, ko nönö vah ne. 6 Emöm poꞌ e Banabas varoe se kikiu moniꞌ nem pa matop koman hah këm, ko upöm teꞌ ahik, ha? 7 A teꞌ vëvënsun kës to vavaiu koman non sih a taëën peꞌ? Ka teꞌ to kikiu non pa nep a taëën, eꞌ kës to hikta kokon non a voaꞌ va pa taëën? Ka teꞌ to matop non sih o sipsip, eꞌ kës to hikta kakaak non a sisiꞌ neꞌ to kon taneꞌ po sipsip?

8 Eöm tomeꞌ koman nem pan, emöm to vavatet nem o kokoman varoe pa teꞌ pa vatvus a soe vëh. Ivëhkëk, ahik. O Vavaasis pe Mosës to soe pet va e non nën. 9 E Mosës to kiun manih po Vavaasis pamëh, ko soe pan,

“Eöm se koe a nohnoh a rivon a purmakaöꞌ pa ö neꞌ to komkom kakap non a vuit.” Lo 25:4

E Sosoenën to hikta koman voh non o purmakaöꞌ varoe, pareꞌ soe a soe pamëh. 10 Eꞌ to koman voh a rora. Ivëh, ka soe pamëh neꞌ to soe suk voh a ra, e Sosoenën to iu non pan, a teꞌ to kiu non pa rak pa een o oeh, me a teꞌ to kakap non a vuit, ee pon to nonok ne a kiu pamëh, suk ee to nat e ne pee se kon taneꞌ a taëën pa kiu nee to nonok ne. 11 Emöm to nep voh a ma tah vih va pa tuvuh Vih manih topnineöm, ivëh, keꞌ hikta vih pöꞌ non peöm se heꞌ a ma tah va pa vaꞌaus o sionin, ha? Eꞌ to teꞌ va non manih pemöm to kon taneꞌ a taëën pa tah nemöm to nep voh. 12 Eöm se keh vaꞌaus e nem po upöm teꞌ pa kon taneꞌ a tah manih peöm, eöm me se vaonöt kemöm kon o vaꞌaus to teꞌ oah non manih peöm.

Ivëhkëk, ka ma tah nemöm to onöt nem kon taneꞌ manih peöm, emöm to hikta kokon voh nem, pamöm kokon punis taneꞌ voh nem nën. Emöm to hikta kon, suk emöm to hikta iu sunpip voh nem o upöm teꞌ pa vaman a Soe Vih pe Kristo. 13 O teꞌ varih to kikiu ne pa Iuun Hinhin Apuh pe Sosoenën, ee to kokon taneꞌ ne a taëën nën. Ka ma teꞌ varih to kiu ne pa pok vapenpen, ee to kokon ne o vönaꞌ to taneꞌ no maꞌ pa napan varih to heꞌheꞌ ne a ma heꞌ pee. Eöm to hikta nat pöꞌ nem pa tah pamëh, ha? 14 Ivëh, ke Sunön heꞌ voh en pea pa soe pan, o teꞌ varih to vavatvus ne a Soe Vih, ee se kokon taneꞌ ne a ma tah va pa vaꞌaus o sionin manih pa napan varih to pënton voh a Soe Vih, pare vaman.

15 Eöꞌ koman to hikta nonok noꞌ a tah ne Apuh to soe vaonöt voh ka neöꞌ. Ivëh, ke eöꞌ to hikta kinkiun nöꞌ pan, eöm se heꞌ a neoꞌ ta ma tah. Ahik rakah, eꞌ to vih non, peöꞌ se mët këh a kon tah manih peöm. Eöꞌ to köreaꞌ me noꞌ pa taateꞌ nöꞌ to nonok noꞌ. Ivëh, köꞌ hikta iu noꞌ, a teꞌ se vahik këh a neoꞌ a taateꞌ oasean pa vatvus akuk a Soe Vih, me a hikta kon voen, eꞌ to heꞌ vaeö e non peöꞌ. 16 Eöꞌ se keh hikta vavatvus noꞌ a Soe Vih, me a taateꞌ oasean koman peöꞌ, paröꞌ hikta onöt noꞌ a köreaꞌ, ko soe pan, eöꞌ to nonok noꞌ a taateꞌ vih. Ahik. Pa vatvus a Soe Vih, eꞌ a kiu pe Sunön neꞌ to heꞌ voh a neöꞌ, köꞌ nonok noꞌ. Ivëh, köꞌ hikta se koe noꞌ a kiu pamëh. Eöꞌ se keh hikta vatvus a Soe Vih, eöꞌ se haraꞌ vahat rakah e noꞌ. 17 Eöꞌ hikta se kon voen suk noꞌ a kiu pamëh, suk eꞌ to hikta teꞌ non pan, eꞌ o iu peöꞌ pa nok a kiu va pa vatvus a Soe Vih. E Sosoenën koman to heꞌ voh a neoꞌ a kiu pamëh, söꞌ nok. 18 Ivëh, ko voen taeah nöꞌ se kon? Eöꞌ hikta se kon voen noꞌ pa ö nöꞌ to vavatvus noꞌ a Soe Vih. Eöꞌ se heꞌ vaꞌaus akuk a ma napan pa taateꞌ vatvus a Soe Vih, eꞌ a ö nöꞌ to teꞌ vaeö koe noꞌ. Ko vaeö pamëh teꞌ va e non manih po voen peöꞌ.

E Pöl A Teꞌ Kikiu Pa Napan

19 Eöꞌ to hikta teꞌ noꞌ a teꞌ kikiu pa meh teꞌ, eöꞌ a taihan rakah. Ivëhkëk, ko iu koman peöꞌ, eöꞌ to tavus vamanih pa teꞌ kikiu pa ma napan kurus pan, eöꞌ se rëh hop pet maꞌ ta ma teꞌ peo manih po vuteꞌ pe Kristo. 20 Ivëh, ko poen ne eöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me noꞌ o Jiuꞌ, eöꞌ to vavatet noꞌ a taateꞌ pee, pa rëh hop maꞌ raoe. Eöꞌ to hikta teꞌ hop noꞌ paan o Vavaasis pe Mosës. Ivëhkëk, manih pa matëëra napan to teꞌ hop ne paan o Vavaasis pamëh, eöꞌ to tavus va eoꞌ manih pa teꞌ to teꞌ non paan o Vavaasis, marën a rëh hop maꞌ a napan poë varih manih pe Kristo. 21 Ko teꞌ varih to hikta teꞌ hop ne paan o Vavaasis pe Mosës, eöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me noꞌ raoe marën a kon a napan to teꞌ tavus këh ne o Vavaasis pamëh. Keꞌ hikta teꞌ non pan, eöꞌ to hikta vavatet noꞌ a ma vavaasis pe Sosoenën. Ahik. Eöꞌ to vavatet e noꞌ po vavaasis pe Kristo. 22 Ko teꞌ varih no vaman pee to hikta teꞌ eh ne, eöꞌ to teꞌ va noꞌ manih pa teꞌ no o vaman to hikta teꞌ eh non, marën eöꞌ se rëh hop maꞌ a ma teꞌ sunë poë varih. Eöꞌ to vamomhë ro me voh noꞌ a ma kum teꞌ, suk eöꞌ to iu rëh hop noꞌ maꞌ tah ma paeh pee manih pe Kristo. 23 Eöꞌ to nonok noꞌ a kiu vëh pan, a Soe Vih pe Ieesuꞌ se tavus vaeh, ke eöꞌ me se kon a ma tah vih, ne Apuh to vamatop ke voh en peöꞌ, vaꞌpeh me a napan varih to vaman ne.

Ea Se Vaveo Vaeh Para Kon O Voen

24 Eöm to hikta nat pöꞌ nem pan, a nap peo rakah to vavaveo ne sih po vaononoah, ivëhkëk, a paeh ro rakah pee se kon voen. Ivëh, ke eöm me se vavaveo vakis ko onoah köm se kon o voen peöm. 25 O teꞌ varih to iu onoah ne po vavaveo, ee to vöknah ne o iu va po sionin, pare vavaasis vëhvaꞌ rakah ne pan, ee se kon voen. A ma voen poë varih, nee se kon se hat vahik rakah ee, ivëhkëk, o teꞌ voen vëh ne ea to koman no a kon, eꞌ hikta se hat varuꞌ rakah non. 26 Ivëh, ke eöꞌ vavaveo vaeh rakah e noꞌ, ko hikta vaepep ke vah noꞌ, eöꞌ he tuktuk noꞌ. Eöꞌ to hikta tuktuk pinpiun vah noꞌ. Ahik. 27 Eöꞌ to vakmis rakah noꞌ sih a sionineoꞌ, keꞌ vavatet non o iu peöꞌ. Eöꞌ tomeꞌ vavatvus ke noꞌ po upöm teꞌ pa Soe Vih, ka amot ne Sosoenën se soe ka neoꞌ pan, “Eën hikta se kon voen nom”.

10

Ea Tomeꞌ Kuꞌ Pa Punöꞌ

1 Kën kea peöꞌ va po vaman, eöꞌ to iu noꞌ pan, eöm se nat vavih va nem manih pan, po poen voh pe Mosës, a ma kën sipuura, ivarih, o teꞌ va po vaman, to teꞌ voh ne paan a unöh vëh ne Sosoenën to vateꞌ voh marën a me vataare raoe a hanan. Kee nö voh, pare pahan a tahiꞌ. 2 Eꞌ to teꞌ va non manih pee to pupui voh raoe manih pa unöh, me pa tahiꞌ, keꞌ vataare non pan, ee o vuteꞌ pe Mosës.

3 Ee kurus to ëën voh a taëën vëh no a Tuvuh pe Sosoenën to heꞌ voh raoe, 4 pare kaak taneꞌ voh pa ruen vëh no a Tuvuh pe Sosoenën to heꞌ voh raoe. Ee to kaak taneꞌ voh a ruen pa vös va pa Tuvuh, vëh to nönö vaꞌpeh me voh non raoe. A vös pamëh to vëknöm non e Kristo koman. 5 Ivëhkëk, e Sosoenën to hikta vaeö me voh non a peo pee. Ivëh, kee mët vahok voh manih pa moeh upin.

6 A tah pamëh to tavus vavoh manih po vëknöm pan, ea se ep ko nat no mamanin no a ma moeh tah hat vamanih, pa ö no a napan poë varih to teꞌ moaan vavoh ne. 7 Eöm se nat nem hinhin nem manih po sosoenën vapikpiuk, vamanih pa ö no a ma meh pee to teꞌ vavoh ne. O Puk pe Sosoenën to sosoe suk voh non raoe pan,

“Ee to ihoꞌ ko kakaak ne pare ënëën ne,

ko sun pare taneo ee pa pinoꞌ.” Eks 32:6

8 Ea se koe a nok a taateꞌ rëhrëh, vamanih pa ö no a ma paeh va pee to nonok vavoh ne. Ivëh, ko poen voh pamëh no a 23,000 teꞌ rakah to mët voh, suk a ma hat pee. 9 Ea se koe a vakmis pasun e Kristo, vamanih pa ö no a ma paeh va pee to nonok vavoh ne. Ivëh, no o kuruꞌ hat to kokot vamët suk voh ne raoe. 10 Eöm se koe a varek ke Sosoenën vamanih pa ö no a ma paeh va pee to nonok vavoh ne. Ivëh, no a ankeroꞌ ipip teꞌ to ip suk voh raoe.

11 A ma tah varih to tanok voh manih pee, eꞌ to teꞌ va non manih po vëknöm. O teꞌ to kiun töön voh a ma vahutët varih manih po Puk pe Sosoenën pa vavaasis a ra, suk kuru, ea a ma napan to teꞌ no pa ö no oeh to vatët nö e non pa hik. 12 Ivëh, ka ta pah teꞌ to haraꞌ non pan, eꞌ to vavatet vaeh e non, eꞌ se matop vavih non, tomaꞌ eꞌ kuꞌ. 13 A ma punöꞌ to tatavus voh a no neöm, to vatoe e ne pa ma punöꞌ varih to tatavus ne po teꞌ kurus. Ivëhkëk, e Sosoenën to vavatet non a soe man peꞌ, ko hikta se vaonöt non ta pah punöꞌ to teꞌ oah non o kikis peöm. Ivëh, ka punöꞌ se keh tavus a neöm, e Sosoenën se nok a hanan pa vaꞌaus a neöm. Eꞌ se heꞌ a neöm o eh, köm antoen e nem pa onoah a punöꞌ pamëh.

Ea Se Koe A Hin Manih Pe Sosoenën Vapikpiuk Me Pa Tuvuh Hat

14 Ivëh, ke eöm a ma vakamöꞌ rakah peöꞌ, eöm se teꞌ ke këh nem a taateꞌ hin manih pa ma sosoenën vapikpiuk. 15 Eöm to teꞌ me nem po kokoman. Ivëh, ke eöm koman se kiiki a soe peöꞌ. 16 A kap va pa komonioꞌ, nea to sosoe vavihvih ke no eah, ko kakaak taneꞌ no manih peꞌ, eꞌ to ununun vaꞌpeh a rora me o eraꞌ pe Kristo. Ka taëën vëh nea to kökök, ko ënëën no, eꞌ to ununun vaꞌpeh a rora me a sionin e Kristo. 17 Suk, eꞌ a paeh a taëën ro, no a napan peo to ënëën taneꞌ ne. Ivëh, kea ma napan peo tavus ee o pöh o sionin. 18 Eöm se koman me nem a napan va Israël, pa ö nee to ënëën voh ne o vönaꞌ nee to pupuh voh manih pa pok, a taëën pamëh to ununun vaꞌpeh voh non raoe me Sosoenën.

19 Ivëhkëk, eöm se nat nem koman nem pan, a ma heꞌ manih no teꞌ to hikta vaman ne to heꞌheꞌ ne manih po sosoenën vapikpiuk, eꞌ a ma heꞌ vamaman. Eöꞌ to hikta sosoe noꞌ pan, o sosoenën vapikpiuk, ee to teꞌ vamaman e ne, ahik. 20 Ivëhkëk, eöꞌ to sosoe noꞌ pan, a ma vönaꞌ no teꞌ to hikta vaman ne Ieesuꞌ to heꞌheꞌ ne, a ma vönaꞌ nee to heꞌheꞌ ne na manuh pa tuvuh hat. Ee to hikta heꞌheꞌ ne na e Sosoenën. Keöꞌ hikta iu noꞌ pan, eöm se vatös me nem a ma tuvuh hat. 21 Eöm to hikta antoen nem pa kaak taneꞌ manih pa kap pe Sunön, me manih pa kap pa tuvuh hat. Eöm to hikta antoen nem a ëën taneꞌ manih pa pok pe Sunön, me manih pa pok pa tuvuh hat. 22 Ea kës to iu vaharaꞌ vahat no e Sunön, keꞌ se heve a ra, ha? O kikis kës pea to teꞌ kikis oah e non po teꞌ kikis peꞌ, ha?

Ea Se Kë Tamoaan No A Ëhnan E Sosoenën

23 Eöm to sosoe nem pan, “A ma moeh tah kurus to vih e ne pea pa nok”. ‘Ivëhkëk, a ma tah kurus to hikta vaꞌaus a rora pa teꞌ vavih.’ Ke eöm to sosoe pet e nem pan, “A ma tah kurus to vih e non pea se nonok no”. ‘Ivëhkëk, a ma moeh tah poë varih, to hikta se vaꞌaus a rora pa tavus a teꞌ kikis va po vaman.’ 24 Ea se nat no koman varoe no a vaꞌaus hah ah, ahik. Ea se koman me no a vaꞌaus o upöm teꞌ. 25 A ma vönaꞌ kurus varih ne to vavoen ne po toaan, eöm to antoen e nem pa ëën. Eöm se nat nem kokoman vörep nem, paröm vaiihi vah nem,* ahik. 26 Eöm se ëën em, suk ataeah, o Puk Vaëhëh pe Sosoenën to soe non pan,

“O oeh vëh vaꞌpeh me a ma moeh tah kurus to teꞌ hop ne nën,

ee a ma tah pe Sosoenën.” Sng 24:1; 50:12; 89:11

27 Ka teꞌ hikto vaman se keh hi a neöm pa nö pa ëën vaꞌpeh me eah, köm se keh iu nö vaꞌpeh me nem eah, eꞌ to vih e non. Eöm se ëën em pa ma taëën neꞌ to vamatop ka neöm, paröm koe a vaiihi vah, pa nat pan, eꞌ vih e non pa ëën a taëën, keꞌ ahik. 28 Ivëhkëk, a pah teꞌ se keh soe ka oah, “A taëën manem nee to heꞌ e sosoenën vapikpiuk,” koe a ëën. Koe a ëën a vönaꞌ, suk a teꞌ vëh to soe ka oah, me eꞌ to koman non pan, eën se keh ëën, eën to nok eom pa hat. 29 Eöꞌ to hikta sosoe noꞌ pan, eöm koman to tomeꞌ nok a hat, eöꞌ to sosoe suk noꞌ a meh teꞌ se haraꞌ non pan, eöm to nok a hat.

Suk ataeah, kën hi, eöm se kiiki o iu peöꞌ, eöm se ëën em pa tah nöm to iu nem. Vahvanih, ke eöm vavatet nem o iu pa meh teꞌ ko vapenpen nem pa nok a tah? 30 Eöꞌ se keh soe vavihvih keoꞌ pe Sosoenën pa taëën nöꞌ se ëën, eöꞌ se ëën me o vaeö. Suk ataeah poꞌ, ka meh teꞌ sosoe vahat a no neoꞌ pa tah nöꞌ to soe vavihvih keoꞌ pe Sosoenën, paröꞌ ëën?

31 Ivëh, ka piun ivëh, eöm se keh ënëën nem, keꞌ kakaak nem, keꞌ nonok nem ataeah, eöm se nonok nem a ma tah poë varih pa kë a ëhnan e Sosoenën. 32 Eöm se koman nem a ma napan varih o Jiuꞌ, me o teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, me o kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën. Ko nat nem nonok vah nem ta ma taateꞌ to antoen non a vakuꞌ raoe pa nok a hat. 33 Eöꞌ me to nonok noꞌ a ma tah pa heꞌ vaeö o upöm teꞌ. Eöꞌ to hikta heꞌ vaeö hah a noꞌ pa nok a ma tah varih. Eöꞌ to nonok noꞌ pa heꞌ vaeö a ma teꞌ peo, ke Sosoenën se kon hah raoe.

11

1 Eöm se vavatet nem a taateꞌ peöꞌ, vamanih pa ö nöꞌ to vavatet vavoh noꞌ a taateꞌ pe Kristo.

E Pöl To Vaato Suk A Taateꞌ Va Pa Kupkup O Pasun

2 Eöꞌ to soe vavihvih ka noꞌ neöm, suk eöm to kokoman vatëh voh a nem neoꞌ, me eöm to öt vakis a ma vavaasis va pe Kristo, vamanih pa ö nöꞌ to kon ko heꞌ voh a neöm. 3 Ivëhkëk, eöꞌ me to iu noꞌ neöm se nat nem pan, o kahoꞌ pa ma napan kurus, ivëh e Kristo. Ko kahoꞌ pe köövo, ivëh, e voe peꞌ, ko kahoꞌ pe Kristo, ivëh, e Sosoenën. 4 E voe se keh kupkup non a pasuneah, eꞌ he hinhin non, keꞌ to vanënën soe non, e voe pamëh to vapoet en po kahoꞌ peꞌ, ivëh, e Kristo.

5 Ivëhkëk, o köövo kurus se keh hinhin ne, keꞌ vanënën soe ne, ee he hikta kupkup ne a pasuire, ee to vapoet e ne po kahoꞌ pee, ivarih, a ma voe pee. Eꞌ to vatoe e non pa ö nee to köh vapekaꞌ a uviire marën a vapoet a ma köövo poë varih.* 6 A köövo se keh hikta kupkup non a pasuneah, eꞌ se kui a uvineah. Ivëhkëk, eꞌ se keh potpoet e non pa kui a uvineah, keꞌ a köh vapekaꞌ a uvineah, eꞌ to vih non peꞌ se kupkup a pasuneah. 7 Ivëhkëk, e voe se nat non kupkup non a pasuneah, suk e Sosoenën to nok voh e voe, keꞌ vatoe amot me non peꞌ koman, keꞌ teꞌ va non manih po vatëk peꞌ. Ke köövo to teꞌ va non manih po vatëk pe voe. 8 E Sosoenën to hikta nok voh e voe pa sionin e köövo, ahik, eꞌ to nok voh e köövo pa sionin e voe. 9 E Sosoenën to hikta koman voh non e köövo, pareꞌ nok voh e voe marën a vaꞌaus poan, ahik, eꞌ to koman voh non e voe, ivëh, keꞌ nok voh e köövo marën a vaꞌaus e voe. 10 Ivëh, ke köövo se kupkup non a pasuneah, to vëknöm non pan, eꞌ to teꞌ non paan a tasun pe voe peꞌ, suk o ankeroꞌ to teꞌ me ne po vakum teꞌ va po vaman, ko ut e ne.

11 Ivëhkëk, manih po kum teꞌ pe Sunön, o köövo to hikta teꞌ ne pehe, ko voe hikta teꞌ ne pehe, ahik, o köövo to vaꞌaus ne o voe, ko voe to vaꞌaus ne o köövo. 12 A tah vëh a man, suk, moaan voh ne Sosoenën to nok voh e köövo pa sionin e voe, ivëhkëk, kuru vëh ne voe to tatavus taneꞌ no maꞌ pa sionin e köövo. A ma tah kurus varih to taneꞌ no maꞌ manih pe Sosoenën.

13 Eöm se kiiki koman a soe vaꞌih, e köövo se keh hikta kupkup a pasuneah, pareꞌ hinhin non manih pe Sosoenën, eꞌ a taateꞌ vih kës i pamëh? 14 A taateꞌ koman pea, ivëh, to vavaasis a rora, pa taateꞌ teꞌ me o uvin kakarëh, to ep vapoet e non manih pa teꞌ oeteꞌ. 15 Ivëhkëk, e köövo se keh teꞌ me non o uvin pau, eꞌ to teꞌ va non manih po vatëk vih peꞌ. E Sosoenën to heꞌ voh o ovin pau marën a kupkup a pasun e köövo. 16 Ivëhkëk, a ma pah teꞌ se keh iu vasosöëri suk ne a ma tah poë varih, ivëh, keöꞌ se soe vamanih pan, ea, keꞌ o kum teꞌ pe Sosoenën me to hikta teꞌ me ne ta meh taateꞌ pa vatet, pa ö ne ea to vatönun pa kë a ëhnan e Sosoenën.

A Taëën Pe Sunön

17 Eöꞌ to iu soe ka noꞌ neöm a ma tah. Eöꞌ to hikta iu soe vavihvih noꞌ neöm, suk o poen neöm to vatönun pa vasunön e Sosoenën, a taateꞌ vakum peöm to vöknah a ma upöm peöm, ko hikta vaꞌaus vavih raoe. 18 Moaan, eöꞌ to pënton noꞌ pan, po poen neöm to vatönun nem pa vasunön e Sosoenën, eöm o kum teꞌ varih to vaman nem e Ieesuꞌ to vakihat, ko vaëhkiiki e nem. Eöꞌ to vaman amot e noꞌ pa ma soe poë varih. 19 Eöm to hikta antoen nem vaniu këh a ö pamëh. Eꞌ varoe kuru se vateeraꞌ eteh manih peöm to vavatet rakah non a taateꞌ ne Sosoenën to iu non. 20 Ivëh, ko poen neöm to vatötönun nem pa vasunön e Sosoenën, a taëën vëh nöm to ënëën nem, eꞌ to hikta teꞌ non a taëën pe Sunön.† 21 Po poen neöm to vatötönun pa ëën, eöm papaeh to vëvëhöꞌ nem sih pa kon a ma taëën, ko hikta anoeh nem o meoh upöm. Ka ma meh peöm to hikta ëën vamhun ne, ka ma meh se kaak vörep o voaën ka ma kokoman pee nun. 22 Eöm se ëën, ko kaak em maꞌ pa iuun peöm. Eöm to koman nem pan, o vakum pe Sosoenën eꞌ a tah akuk. Eöm to vapoet nem o teꞌ varih o arus. Ataeah nöꞌ se soe ka neöm? Eöꞌ se soe vavihvih ka neöm, ha? Eöꞌ to hikta se soe vavihvih me noꞌ a taateꞌ nöm to nonok nem.

E Apuh Ieesuꞌ To Heꞌ A Taëën Me A Kap Voaën Manih Po Vamomhë

23 O vavaasis vëh nöꞌ to heꞌ voh a neöm, eöꞌ to kon taneꞌ koman manih pe Sunön. O vavaasis pamëh to soe va non manih pan. Pa popoen voh vëh ne Jiutas to vikuh voh e Ieesuꞌ pa koreera napan varih to vakihat me ne poë, pa ip vamët poë. Ke Ieesuꞌ kon a ö taëën, 24 pareꞌ soe vavihvih ke na e Sosoenën, ko kökök a ö taëën, pareꞌ soe pan,

“Eꞌ vaꞌih a sionineoꞌ,

nöꞌ to heꞌ marën a vaꞌaus a neöm.

Eöm se nonok va nem manih marën a kokoman hah a neoꞌ”

25 Ee to vaënëën vahik ee, ke Ieesuꞌ nok pet va en nën manih pa kap voaën neꞌ to kon, pareꞌ soe en pan,

“Eꞌ vaꞌih a kap voaën va po vatompoan voon va po eraꞌ koman peöꞌ.

Po poen nöm to kakaak taneꞌ nem pa kap vëh,

eöm se kokoman a no neoꞌ”

26 A soe voh pe Ieesuꞌ to vataare e non pan, o poen neöm to ënëën nem a taëën vëh, ko kakaak taneꞌ nem o voaën pa kap vëh, eöm to vavatvus nem o kamis me a mët pe Sunön, keꞌ onöt po poen neꞌ se hah maꞌ.

Ea Se Kiiki Vavih A Komaara Para Kon A Taëën Pe Apuh

27 Ivëh, ka teꞌ se keh teꞌ me non a taateꞌ hat, pareꞌ ëën a taëën pe Sunön, ko kaak taneꞌ manih pa kap voaën pe Sunön, a teꞌ pamëh to hikta ta non a sionin me o eraꞌ pe Sunön. 28 A teꞌ se kiiki vavih momoaan voh o kupu peꞌ, pareꞌ ëën a taëën, ko kaak o voaën, 29 suk, a teꞌ se keh hikta kokoman vavih momoaan pa sionin e Sunön, pareꞌ ëën a taëën, ko kaak o voaën, a teꞌ pamëh ne Sosoenën se vakmis poan. 30 Eꞌ a taateꞌ ko pamëh no a napan peo to haraꞌ taneꞌ ne a mët, ko susunë voh ne, ka peo pee to mëtmët voh ee. 31 Ivëh, ke ea se kiiki vavih o toꞌtoꞌ pea, para ëën a taëën, ko kaak o voaën, ke Sosoenën hikta se vakmis a rora. 32 Ivëhkëk, pa ö ne Sunön se vakmis me en pea, eꞌ se nok va nën marën a vatotoopin a ra, ka se nat no ro vaꞌpeh me a napan va po oeh vëh.

33 Ivëh, ke eöm a kën kea, me vameneoꞌ, eöm se keh vatötönun nem pa ëën, eöm se anoeh nem a ma meh peöm. 34 A paeh va peöm se keh maë vörep, eꞌ se ëën maꞌ manuh pa iuun peꞌ. Ivëh, ko poen neöm se vatötönun em, ahikta tah se heꞌ a neöm o kamis pe Sosoenën.

Eöꞌ se nö maꞌ pa ep ka neöm, ko soe a ö nea se vatotoopin vah vain a ma meh tah.

12

A Ma Heꞌ Pa Tuvuh Vasioꞌ

1 Kën kea me vameneoꞌ, kuru eöꞌ to iu a noꞌ neöm se maaka vavih a ma heꞌ pa Tuvuh Vasioꞌ. 2 Eöm to nat voh em, pa ö ne eöm to teꞌ moaan va voh nem, paröm tavus o teꞌ va po vaman. Eöm to teꞌ voh nem pa taateꞌ popoen, ko nö vapiun voh em pa hin manih po sosoenën vapikpiuk, a ma tah to hikta onöt ne a vaato. 3 Ivëh, köꞌ iu a noꞌ neöm se maaka pan, a Tuvuh pe Sosoenën se keh puh non pa teꞌ, eꞌ hikta se veveot non e Ieesuꞌ. Ka teꞌ to hikta teꞌ me non a Tuvuh Vasioꞌ, eꞌ me to hikta teꞌ non o kikis pa soe pan, “E Ieesuꞌ e Sunön”.

4 Eꞌ to teꞌ non a ma vu heꞌ pa Tuvuh Vasioꞌ, ivëhkëk, ee to taneꞌ maꞌ pa pah Tuvuh Vasioꞌ ro. 5 Eꞌ to teꞌ non a ma vu kiu vakëkëh ne ea to nonok ke no e Sunön, ivëhkëk, eꞌ to teꞌ non a pah Sunön ro to teꞌ non ne ea to kiu no peꞌ. 6 Eꞌ to teꞌ vakëkëh e non a ma ö nonok kiu ava, ivëhkëk, eꞌ a pah Sosoenën ro to heꞌheꞌ kikis non a ma napan kurus, kee onöt e ne pa nok a ma kiu kurus. 7 A Tuvuh Vasioꞌ to vavatvus vateeraꞌ non sih o kikis peꞌ manih pa ma papaeh teꞌ, kee onöt e ne pa vaꞌaus o meoh upöm. 8 A Tuvuh Vasioꞌ to heꞌ a pah teꞌ o heꞌ kikis va pa vatvus o kokoman natsean, ka manih pa meh teꞌ a pah Tuvuh Vasioꞌ avoeꞌ to heꞌ poan o kikis pa vatvus a ma vu nat pe Sosoenën. 9 Ka manih pa meh teꞌ a pah Tuvuh Vasioꞌ avoeꞌ to heꞌ o vaman. Ka manih pa meh teꞌ a pah Tuvuh Vasioꞌ pamëh to heꞌ o kikis va pa vatoꞌ o teꞌ. 10 Ka Tuvuh heꞌ a meh teꞌ o kikis va pa nok a tah vatoksean, ka meh teꞌ pa vanënën soe, ka meh teꞌ pa kiiki a ma vu tuvuh hat, keꞌ a tuvuh vih, ka meh teꞌ pa vaato pa ma meoh to,* ka meh teꞌ pa ririh hah a ma meoh to poë varih. 11 Eꞌ a pah Tuvuh Vasioꞌ avoeꞌ to nonok non a ma tah poë varih, ka Tuvuh vavatet non sih o iu koman peꞌ, pataeah neꞌ se heꞌ papaeh manih pa teꞌ.

Ea Kurus To Teꞌ Va No Manih Po Pöh Sionin

12 A sionin a teꞌ, eꞌ a pah tah ro, ivëhkëk, eꞌ to teꞌ non a ma meh ö peo. Eꞌ to teꞌ ro e non a ma ö peo varih to nok non o sionin, a ma ö kurus poë varih to teꞌ non o pöh sionin ro. E Kristo me to teꞌ va non nën. 13 A ma paeh pea o Jiuꞌ, ka ma meh o teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Ka ma paeh pea o teꞌ kikiu akuk, ka ma meh o teꞌ taihan. Ivëhkëk, ea kurus nee to pupui a ra pa pah pupui va pa pah Tuvuh Vasioꞌ, ka tavus ee o pöh sionin manih pe Kristo. Ivëh, ke ea kon a pah Tuvuh Vasioꞌ avoeꞌ.

14 A sionin a teꞌ to teꞌ me non a ma ö peo. 15 O mon se keh soe pan, “Eöꞌ hikta teꞌ noꞌ o koren, ivëh, köꞌ hikta teꞌ noꞌ a meh ö va po sionin.” Ivëhkëk, eꞌ se keh soe ro va en nën, eꞌ to teꞌ avoeꞌ e non a meh ö va po sionin. 16 Ko tenan se keh soe pan, “Eöꞌ hikta teꞌ noꞌ o matan, ivëh, köꞌ hikta teꞌ noꞌ a meh ö va po sionin.” Ivëhkëk, eꞌ se keh soe ro va en nën, o tenan to teꞌ avoeꞌ e non a meh ö va po sionin. 17 O sionin avoes se keh teꞌ non o matan, eꞌ to hikta onöt non a pënton. O sionin avoes se keh teꞌ non a tenan, eꞌ to hikta onöt non a avuh. 18 E Sosoenën to vahoꞌ voh a ma paeh ö va po sionin vamanih pa ö neꞌ to iu va non. 19 Eꞌ se keh teꞌ non a pah ö va po sionin ro to teꞌ non, o sionin pamëh to hikta teꞌ non o sionin. 20 Ivëh, ko sionin to teꞌ non a ma ö peo, ivëhkëk, eꞌ o pöh sionin ro.

21 Ko matan to hikta onöt non a soe ke o koren pan, “Eën se keh hikta teꞌ nom, eöꞌ a paeh se teꞌ vavih e noꞌ.” Ko pasun to hikta onöt non a soe ke o mon pan, eën se keh hikta teꞌ nom, “Eöꞌ a paeh se teꞌ vavih e noꞌ.” 22 Ahik, a ma ö sionin varih ne ea to koman no pan, ee to hikta teꞌ kikis ne, ee se keh hikta teꞌ ne, o sionin hikta se teꞌ vavih non. Ahik rakah. 23 Ka ma ö sionin varih ne ea to koman vöknah no raoe to hat, ea to matop vavih no raoe. Ea to matop rakah no a ma ö ne ea to iu koaan no. 24 A ma ö matan vavih varih po sionin ea to hikta kupkup no. Ivëhkëk, e Sosoenën to vahoꞌ vatös kurus voh en po sionin, ko ta voh e non pa ma meh ö va po sionin varih ne ea to haraꞌ no pan, eꞌe a ma tah akuk. 25 Ivëh, ka sioniira se koe a taki. E Sosoenën to iu non a ma ö vakëkëh va po sionin se matop vavih e ne pa ma meh ö va pee. 26 Ivëh, ka pah ö va po sionin se keh haraꞌ non a kamis, a ma meh ö va po sionin se pah kamis vaꞌpeh e ne. Ka pah ö va po sionin se keh haraꞌ vaeö, a ma meh ö va po sionin me se haraꞌ vaeö ee.

27 Ivëh, ke eöm kurus rakah a sionin e Kristo, eöm papaeh to teꞌ nem a ma ö va po sionin pamëh. 28 Komön o kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ, e Sosoenën to vateꞌ momoaan voh o aposol, vapöök, o teꞌ vanënën soe, vakön, o teꞌ vavaasis. Ke Sosoenën vateꞌ o teꞌ nonok tah vatoksean, me o teꞌ vavatoꞌ teꞌ to haraꞌ ne a mët, me o teꞌ va pa vaꞌaus o upöm teꞌ, me o teꞌ va pa matop a ma kiu, me o teꞌ to vavaato ne pa ma meoh to. 29 O teꞌ kurus hikta se tavus ne o aposol, me o teꞌ vanënën soe, me o teꞌ vavaasis, me o teꞌ nonok tah vatoksean. 30 O teꞌ kurus hikta se tavus ne o teꞌ vavatoꞌ teꞌ, me o teꞌ vavatvus soe pa ma meoh to, me o teꞌ to ririh hah a ma meoh to. 31 Ivëhkëk, eöm se iu vamaman rakah nem a kon a ma heꞌ apaꞌpuh va pa Tuvuh Vasioꞌ.

A Taateꞌ Iu Teꞌ Eꞌ O Heꞌ Vih Oah

Kuru eöꞌ to iu soe ka no neöm a pah taateꞌ to teꞌ vih oah non.

13

1 Eöꞌ se keh vavaato me noꞌ a napan pa ma meoh vu to, me o to po ankeroꞌ, ivëhkëk, eöꞌ to hikta iu noꞌ o upöm teꞌ, eöꞌ to teꞌ va noꞌ manih po kamus to tatanih non, keꞌ a përoꞌ to tatanih vaꞌpuh non. 2 Eöꞌ se keh vavatvus e noꞌ pa soe vamanih pa teꞌ vanënën soe, ko nat me e noꞌ pa ma kokoman vakoaan pe Sosoenën vaꞌpeh me a ma meh vu nat, me o vaman kikis va pa soe ke a tope, keꞌ vahuk en pa meh ö. Eöꞌ se keh teꞌ me noꞌ a ma tah poë varih, ivëhkëk, eöꞌ se keh hikta teꞌ me noꞌ a taateꞌ iu teꞌ, eöꞌ kuru a tah akuk. 3 Keöꞌ se keh heꞌ kurus a ma tah peöꞌ manih pa nap arus, me eöꞌ se heꞌ a sionineoꞌ, kee ës manih po suraꞌ, ivëhkëk, a taateꞌ iu teꞌ to hikta teꞌ non manih peöꞌ, eöꞌ hikta se kon noꞌ ta pah tah.

4 A teꞌ to iu rakah non a meh teꞌ, eꞌ to hikta nat non pa heve vëhöꞌ, me a piun a punis nee to nok manih peꞌ. Ahik. Eꞌ to nonok non a taateꞌ vih manih pa napan kurus. Eꞌ to hikta haraꞌ vahat non o teꞌ varih to öt ne a ma tah peo, ko hikta nat non pa kë koman hah a ëhnaneah pa taateꞌ möh. 5 Eꞌ to hikta nat non pa nok vahok, me vatösoe, eꞌ to hikta koman vörep hah a non, eꞌ to hikta nat non pa heve vëhöꞌ ke a meh teꞌ, eꞌ to hikta nat non pa koman a hat, nee to nok manih peꞌ.

6 Eꞌ to vaeö varoe non a taateꞌ soe man, me a vatvus a soe man, ivëhkëk, eꞌ to rës e non pa ma taateꞌ hat. 7 A teꞌ to teꞌ me non a taateꞌ iu manih pa meh teꞌ, ahikta ta pah tah se vöknah poan. Ahik. Eꞌ to anoeh non, ko vaman tamoaan non e Sosoenën se vaꞌaus poan. Ko poen no a punis se nö ro e maꞌ manih peꞌ, eꞌ se sun vaeh tamoaan e non.

8 A taateꞌ iu a meh teꞌ, eꞌ to hikta se hik non. Ivëhkëk, a ma kiu va pa vatvus a soe vamanih pa teꞌ vanënën soe, ee se hik ee. A ma heꞌ varih pa vaato pa ma meoh to, ee se hik ee. O heꞌ va po nat, eꞌ me se hik en. 9 A pusun in eah ivëh, ea to nat pöh hum ro no a ma tah, me ea to vavatvus pöh hum ro no sih a soe vanënën. 10 Ivëhkëk, amot a tah vih vamaman se tavus maꞌ, ka manih po poen pamëh a ma tah kurus varih na to ep, ko nat no to teꞌ pöh hum ne, ee se hik ee. 11 Eꞌ to vatoe e non pa ö nöꞌ to vavaato vavoh noꞌ, eöꞌ he teꞌ va noꞌ pe koaꞌ, ko kokoman va noꞌ pe koaꞌ, ko nat peöꞌ teꞌ va non manih po nat pe koaꞌ. Ivëhkëk, o poen nöꞌ to apuh eoꞌ, eöꞌ to këh eoꞌ pa ma taateꞌ pe koaꞌ. 12 Eꞌ to vatoe me e non pea kuru, ea to nat pöh hum no a ma tah pe Sosoenën to teꞌ va non manih, pea to ves no po siroak taköh. Ivëhkëk, amot ea se ep rakah ee pa matan e Sosoenën. Ka se nat vavih rakah va in eah manih pa ö neꞌ to nat vavih va ka rora kuru.

13 Ivëh, ka kukön taateꞌ varih to teꞌ tamoaan e ne, a taateꞌ vaman, taateꞌ anoeh e Sosoenën se nok vavih a ra, me a taateꞌ iu pea manih pa meh teꞌ. Ka taateꞌ iu a meh teꞌ, eꞌ a taateꞌ vamomoaan rakah.

14

Ea Se Iu Rakah No A Vatvus A Soe Pe Sosoenën

1 Eöm se teꞌ tamoaan rakah me nem a taateꞌ iu teꞌ, pa ö nöm to pupunöꞌ va nem pa kon a ma heꞌ va pa Tuvuh Vasioꞌ. O heꞌ vamomoaan pa Tuvuh Vasioꞌ nöm se iu kon nem ivëh, o heꞌ va pa vatvus a soe pe Sosoenën vamanih pa teꞌ vanënën soe. 2 Eöꞌ se vamaaka a tah vëh, a teꞌ to teꞌ me non o heꞌ va pa vaato po meoh to, eꞌ to hikta vavaato me non a napan, eꞌ to vavaato varoe me non e Sosoenën, ka napan me to hikta maaka ne. O kikis varoe kuru pa Tuvuh Vasioꞌ neꞌ to vavatvus non a soe vakoaan. 3 Ivëhkëk, a teꞌ to vanënën soe non, a to pa teꞌ pamëh to vakikis non o vaman pa napan, me a soe pa vaeh a ma napan va po vaman pa vaꞌaus a ma upöm pee, me a vahraꞌ vavih raoe. 4 A teꞌ to vavatvus non a soe po meoh to, eꞌ to vakikis koman hah a non. Ivëhkëk, a teꞌ to vatvus a soe vanënën, eꞌ to vakikis non o vaman po kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën. 5 Eöꞌ to iu noꞌ pan, eöm kurus se vavatvus soe nem pa ma meoh vu to, ivëhkëk, eöꞌ to iu oah rakah a noꞌ neöm se vanënën soe nem. O teꞌ varih to vanënën soe ne, ee to oah e ne po teꞌ varih to vavaato varoe ne po meoh to. Eꞌ se këk teꞌ non a meh teꞌ se ririh hah ke ne a napan varih komön o kum a soe pamëh. Ivëh, ka napan varih komön o kum se kon vaꞌaus.

6 Kën kea me ra kën vameneoꞌ, eöꞌ se kës vaꞌaus eoꞌ peöm pa ö söꞌ nö maꞌ, ko vatvus ka neöm a soe po meoh to. Ahik! A soe pamëh se vaꞌaus varoe a neöm pa ö nöꞌ se soe ka neöm a soe man voon to taneꞌ maꞌ pe Sosoenën. Keꞌ a ma nat voon, keꞌ a soe vanënën, keꞌ to vavaasis nöꞌ se heꞌ a neöm. 7 Eꞌ to vatoe e non pa ma tah varih, no toꞌtoꞌ to hikta teꞌ non pee, a gitaꞌ me o piu to tatanih ne. Ee se keh hikta tatanih vamaaka vavih ne, ea se nat vah va no nih pan, a ma tah poë varih to tatanih ne? 8 Ka manih komön o vapus, ka teꞌ se keh hikta suꞌ vamaaka o kamus, a hikta teꞌ se vamatop non pa nö po vapus. 9 Eöm me to vatoe e nem, eöm se keh hikta vavatvus vamaaka nem a soe po meoh to, a hikta teꞌ se maaka in a soe nöm to vavatvus nem. Ivëh, ke eöm to vavatvus akuk e nem pa soe. 10 Eꞌ to teꞌ vamaman e non pa ma vu tanih po to, to teꞌ ne manih po oeh, ee kurus to vih e ne pa vatvus o kokoman pa ma napan. 11 Ivëhkëk, eöꞌ se keh hikta maaka noꞌ pa pusun in a soe vëh, neꞌ to vavatvus non, a teꞌ pamëh se koman non pan, eöꞌ a teꞌ va pa meh muhin. Eöꞌ me se koman e noꞌ peꞌ a teꞌ va pa meh muhin. 12 Eꞌ to vatoe me e non peöm, eöm to iu kon rakah nem a ma heꞌ va pa Tuvuh Vasioꞌ. Eöm se kiu vakis rakah nem pa kon a ma heꞌ pa vaeh o vaman po kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën.

E Pöl To Soe A Taateꞌ Va Pa Vaato Pa Ma Vu To

13 A teꞌ vëh to teꞌ me non o heꞌ va pa vaato po meoh to, eꞌ se hinhin non e Sosoenën se heꞌ poan o heꞌ va pa rih hah o vaato. 14 Eöꞌ se keh hinhin noꞌ po meoh to, a tuvuh peöꞌ to hinhin non, ivëhkëk, o kokoman peöꞌ, ahik. 15 Ivëh, keöꞌ se nok ataeah? Eöꞌ se hinhin noꞌ pa tuvuh peöꞌ, ivëhkëk, eöꞌ se hinhin me noꞌ po kokoman peöꞌ, ko vaëhëh noꞌ pa tuvuh peöꞌ me o kokoman peöꞌ. 16 Eën se keh këëkë e nom pa ëhnan e Sosoenën manih pa tuvuh varoe pën, ko teꞌ varih to hikta maaka ne po vaato hikta se soe ne, “Oman”, manih po hin vavihvih pën. Suk ee to hikta maaka ne pa tah nën to hinhin nom. 17 Eën tomeꞌ vavihvih vavih ke nom pe Sosoenën, ivëhkëk, a meh teꞌ to hikta kokon non o vaꞌaus.

18 Eöꞌ to vavihvih ke noꞌ pe Sosoenën, suk eöꞌ to teꞌ oah e noꞌ peöm pa vaato pa ma meoh vu to. 19 Ivëhkëk, o poen no o vakum teꞌ to vaman ne e Sosoenën to vatönun pa hin, eꞌ to vih non peöꞌ se heꞌ a tönim ö soe no a napan to maaka ne, pa vavaasis raoe, paröꞌ koe a heꞌ a 10,000 soe manih pa vaato po meoh vu to.

20 Kën kea, me ra kën vamen, eöm se koe a kokoman vamanih po koaꞌ. Manih pa ma taateꞌ hat, eöm se teꞌ va nem manih po koaꞌ soneꞌ. Ivëhkëk, eöm se kokoman va nem manih pa teꞌ apuh. 21 Ea se nat no soe pan, o heꞌ pa vaato po meoh to, to teꞌ non o vëknöm apuh to vataare a rora pan, e Sosoenën to teꞌ vaꞌpeh me e non pea. Suk ataeah, po poen ne Sosoenën to iu rëp vavaasis voh non o Jiuꞌ, eꞌ to soe ke raoe manih komön o Puk Vapenpen peꞌ pan,

“Eöꞌ se heꞌ koe raoe a soe pa rivooro upöm teꞌ to vavaato ne po meoh to.

Ivëhpëhkëk, ee se hikta iu tënan ne a soe peöꞌ.” Ais 28:11-12

22 Ivëh, ko heꞌ va pa vaato po meoh to, eꞌ o vëknöm to vakömköm non o teꞌ varih to rës e ne pa vaman e Sosoenën. Eꞌ o heꞌ po teꞌ varih to vaman voh ee. Ka taateꞌ vanënën soe, eꞌ po teꞌ varih to vaman voh ee. Eꞌ to hikta teꞌ non o vëknöm po teꞌ varih to rës e ne pa vaman. 23 Ivëh, ka ma napan kurus va po kum teꞌ to vaman ne e Sosoenën se vatönun maꞌ, pare vavaato kurus ne pa ma meoh to. Ka ma teꞌ to hikta maaka ne, keꞌ, to hikta vaman ne to nö maꞌ, ko teꞌ ne, ee se soe pan, “Eöm to papön”. 24 Ivëhkëk, eöm kurus se keh vanënën soe nem, ka ma pah teꞌ nö maꞌ, to hikta vaman ne, keꞌ, to hikta maaka ne. A napan kurus se keh vatvus a soe pe Sosoenën, o upöm teꞌ se pënton, ko maaka in a ma hat pee, pare kiiki koman hah rea. 25 Ka ma taateꞌ hat varih to teꞌ ne po toꞌtoꞌ pee, a ma tah poë varih se teraꞌ ee. Kee se vamösru, ko vasunön e Sosoenën. Pare soe vamanih pan, “Oman rakah, e Sosoenën to teꞌ non topnineöm.”

A Kiu Va Po Vakum Se Tavus Vavih

26 Ivëh, kën kea me ra kën vamen, eöm se nok ataeah? Po poen neöm to vatönun pa hin, eöm kurus to teꞌ nem a kiu, a paeh to teꞌ me non o vaëhëh, ka meh teꞌ me non a soe pa vavaasis. Ka meh teꞌ me non a soe man voon ne Sosoenën to heꞌ poan, neꞌ se vatvus. Ka meh se vaato po meoh to, ka meh teꞌ se rih hah a soe pamëh. A pusun in a ma tah kurus poë varih neöm to nonok nem, eꞌ ivëh, pa vakikis o kum teꞌ to vaman ne e Sosoenën. 27 Po poen neöm to vatönun, a ma paeh se keh iu vaato ne po meoh to, eꞌ to vih non pa poa teꞌ ro, keꞌ hikta se oah non a kukön teꞌ se vaato. Eꞌ to vih non pee se vaato papaeh. Ka meh teꞌ se ririh hah nö non a soe vëh nee to vatvus. 28 Ivëhkëk, eꞌ se keh hikta teꞌ non a meh teꞌ se rih hah a soe, a teꞌ vëh to vavaato non po meoh to, eꞌ se vatotomin pa vaato manih komön o kum. Eꞌ to vih non peꞌ se vaato hah me ea, keꞌ, e Sosoenën.

29 A poa teꞌ, keꞌ a kukön teꞌ vanënën soe, ee varoe se vatvus a soe. Ka ma meh teꞌ se kiiki a soe nee to vatvus. 30 Eꞌ se keh teꞌ e non ta meh teꞌ komön o kum to ihoꞌ non, ke Sosoenën heꞌ poan a soe, ka teꞌ vëh to vaato momoaan non, eꞌ se vatotomin. 31 Ivëh, ke eöm kurus to antoen papaeh e nem pa vanënën soe, ka ma napan kurus se kon vaasis, me ee se kon vaꞌaus. 32 A ma tuvuh po teꞌ vanënën soe, se teꞌ ne paan a matop po teꞌ vanënën soe koman. 33-34 E Sosoenën to hikta teꞌ non a taateꞌ nok vahok manih pa kiu peꞌ. Eꞌ to iu non pan, ea se vapöh kokoman no, para kiu vaꞌpeh no koman a ma kum.

O poen no vakum to vatönun pa vasunön e Sosoenën, o köövo to hikta antoen ne a vaato. Ahik. Ee se teꞌ vatotomin ne. A ma kum kurus varih to vaman ne e Sosoenën to nonok va ne nën. O köövo hikta se vovoh ne pa ma tah. Ee se vapaan ne pa soepip vëh pa ö no o Vavaasis pe Mosës to soe va non. 35 O köövo se keh iu maaka ne tah pah soe, ee se hi a ma voe pee manuh koman iuun pee. A köövo se keh vatvus a soe komön o kum, eꞌ to nok a taateꞌ to vapoet. 36 A soe kës pe Sosoenën to taneo momoaan voh manih peöm a napan va po vaman va Körin, ha? Keꞌ eöm varoe kuru no a soe pe Sosoenën, to koe voh maꞌ?

37 Tah pah teꞌ se keh koman non pan, e Sosoenën to heꞌ voh poan a kiu vanënën soe, keꞌ o kokoman pa Tuvuh Vasioꞌ, eꞌ se maaka va non manih pan, a soe vëh nöꞌ to kiun ka neöm, eꞌ a tah koman pe Apuh. 38 Ta pah teꞌ se keh hikta vapöh kokoman me non a soe pamëh, e Sosoenën hikta se vapöh kokoman me non poan.

39 Kën kea me ra kën vamen, eöm se makat rakah nem pa vanënën a soe. Ko nat nem sunpip nem a napan, pa vakiu a ma heꞌ va pa vaato po meoh to. 40 Ivëhkëk, eöm se vavatet vavih nem a taateꞌ totoopin.

15

E Ieesuꞌ To Mët Pareꞌ Sun Hah

1 Kuru, kën kea me kën vamen, eöꞌ to iu noꞌ neöm se nat nem a Soe Vih vëh, nöꞌ to vatvus voh ka neöm. Eöm to kon voh em pa Soe Vih, paröm sun vakis e nem sih nën. 2 Eöm se keh öt vakis nem a Soe Vih nöꞌ to vatvus voh ka neöm, a Soe Vih pamëh e Sosoenën se kon hah a neöm, köm se keh hikta vaman nem vamanih pa ö nöꞌ to soe vavoh ka neöm, o vaman peöm a tah akuk rakah.

3 Eöꞌ to heꞌ pet voh a neöm, a tah apuh vëh nöꞌ to kon moaan voh. A soe apuh pamëh ivëh, e Kristo to mët suk voh a hat pea vamanih pa ö neꞌ to kiun va non po Puk pe Sosoenën. 4 Ee to pe voh poë po vapeepe, ko vakön poen neꞌ to sun hah vamanih pa ö no Puk pe Sosoenën to soe va non. 5 E Pitaꞌ to ep voh poan, ko vasuksuk neꞌ to tavus o havun me a poa vamomhë peꞌ. 6 Vasuksuk, e Ieesuꞌ to tavus a napan va po vaman to oah ne o 500 teꞌ. A peo pee to teꞌ toꞌtoꞌ avoeꞌ e ne kuru, ivëhkëk, a ma meh to mët voh ee. 7 E Jëmis me to ep poan, ka vasuksuk no a ma aposol kurus peꞌ to ep poë.

8 Vasuksuk rakah poꞌ neꞌ to tavus manih peöꞌ. Eöꞌ to teꞌ va noꞌ manih pa teꞌ ne sinaneah to kana vahuh poan. 9 O upöm aposol to teꞌ oah e ne peöꞌ, eöꞌ to hikta teꞌ vih onöt noꞌ, a ö nee se pokaꞌ a neoꞌ a aposol. Suk ataeah, moaan voh eöꞌ to vavaatek me voh e noꞌ po kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën. 10 Ivëhkëk, e Sosoenën to ururuan voh a neoꞌ, köꞌ tavus vamanih, paröꞌ teꞌ va noꞌ nën kuru. Ko ururuan peꞌ manih peöꞌ, to hikta ro akuk. Eöꞌ to kiu vakis rakah noꞌ, paröꞌ onoah a ma meh aposol. Ivëhkëk, eꞌ o ururuan pe Sosoenën ivëh, nöꞌ to nonok noꞌ a kiu vëh. Eꞌ hikta teꞌ non pan eöꞌ, eꞌ o ururuan pe Sosoenën to teꞌ vaꞌpeh me a no neoꞌ. 11 Ivëh, keöꞌ se keh vatvus ka neöm a soe, keꞌ, a ma meh aposol se keh vatvus a soe. Emöm kurus to vavatvus nem a pah soe ro, ivëh, a tah vëh nöm to vaman nem, eꞌ a mët me a sun hah pe Kristo.

A Napan Varih To Mët Se Sun Hah Ee

12 Kuru e möm to vavatvus ka no neöm a soe vëh pan, e Kristo to sun taneꞌ hah voh pa nap mët. Suk ataeah poꞌ, ka ma paeh peöm soe pan, “A teꞌ to hikta onöt non a sun taneꞌ hah pa nap mët.” 13 Eꞌ se keh teꞌ man e non pan, o teꞌ to mët voh to hikta onöt ne a sun hah, ea se pah soe poꞌ ee pan, “E Sosoenën to hikta vatoꞌ hah voh e Kristo.” 14 Eꞌ se keh teꞌ man e non pan, e Sosoenën to hikta vatoꞌ hah voh e Kristo, ivëh, ka soe nemöm to vavatvus ka no neöm eꞌ a tah akuk, ko vaman me peöm, eꞌ o vaman akuk. 15 Eꞌ se keh teꞌ va non nën, emöm se teꞌ e nem a ma teꞌ pikpiuk pa ma tah ne Sosoenën to nok voh. Suk, emöm to vatvus vamaaka voh em pan, e Sosoenën to vatoꞌ hah voh e Kristo. Ivëh, keꞌ se keh teꞌ man e non pan, e Sosoenën to hikta vavatoꞌ hah non a nap mët, ke Sosoenën me to hikta vatoꞌ hah voh e Kristo. 16 Eꞌ se keh teꞌ man e non pan, e Sosoenën to hikta vavatoꞌ hah non a nap mët, ke Sosoenën pet me to hikta vatoꞌ hah voh e Kristo. 17 Eꞌ se keh teꞌ man e non pan, e Sosoenën to hikta vatoꞌ hah voh e Kristo, o vaman peöm to hikta onöt non a vaꞌaus a neöm. Eöm to teen avoeꞌ e nem pa ma taateꞌ hat peöm. 18 Ka ma teꞌ varih to vaman voh ne e Kristo, pare mët voh, to ro me voh ee. 19 Ea to vaman no e Kristo, ko anoeh no eah se nok vavih a ra. Ivëh, kea se keh anoeh ro no a ma tah va po toꞌtoꞌ va po oeh vëh. Ea to teꞌ varenan oah rakah e no po upöm teꞌ örakuk manih pa matëëro teꞌ varih po oeh.

20 Ivëhkëk, eꞌ to hikta teꞌ va non nën, e Kristo to sun vamaman rakah taneꞌ hah voh en pa nap mët. Eꞌ to sun hah momoaan ke voh a ma napan varih to mët voh ee. A sun hah peꞌ, eꞌ to vëknöm non pan, ea me se sun hah ee. 21 A pah teꞌ to vatvus voh ka ra a taateꞌ mët, ivëhkëk, a taateꞌ sun hah to tavus pa meh teꞌ. 22 Manih pe Adam, ea kurus to mët ee, keꞌ teꞌ va e non manih pe Kristo, ea kurus se kon o toꞌtoꞌ voon. 23 Ea kurus se sun hah ee, ko kon o toꞌtoꞌ po poen koman pea. E Kristo to sun momoaan hah ka ra, ka amot e Kristo se hah maꞌ, ea kurus a ma teꞌ varih to vatös me no eah, ea pet se sun hah ee.

24 O poen pamëh no a ma tah kurus se hik ee. Ke Kristo se onoah a ma tah kurus varih, a kaman, me a ma susun pa tuvuh hat varih to matop ne a akis me o oeh, me a ma tah to teꞌ me ne o kikis. Pareꞌ vahoꞌ a Matop Vih manih pa koren e Sosoenën, Tamön. 25 Suk ataeah, e Kristo se tavus a teꞌ sunön, keꞌ öök pa ö neꞌ se onoah a ma tövakihat peꞌ. 26 Eꞌ se vöknah a ma tövakihat kurus peꞌ, pareꞌ pah vahik poꞌ en pa mët. 27 O Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“E Sosoenën to vakah voh a ma tah kurus manih pa koreneah.” Sng 8:6

Pa ö neꞌ to soe pan, “a ma tah kurus”, neꞌ to matop non. A soe vëh to maaka, e Sosoenën to hikta teꞌ hop non nën. E Sosoenën, eꞌ a Teꞌ to vateꞌ a ma tah kurus manih pa koren e Kristo. Ivëh, ke ea nat e no pan, e Sosoenën to hikta vapaan ke non e Kristo. 28 Amot pa ö no a ma tah kurus se teꞌ ne paan a matop pe Koaꞌ, keꞌ vahoꞌ koman varuꞌ eah paan a matop pe Sosoenën. Eꞌ to vahoꞌ a ma tah kurus paan a matop pe Koaꞌ peꞌ. Ivëh, ko poen pamëh ne Sosoenën se matop avoes non a ma moeh tah pa ö neꞌ to iu va non.

29 O teꞌ varih to mët voh, ee se keh hikta sun hah, suk ataeah poꞌ, nee to pupui suk ne o teꞌ to mët? A nap mët se keh hikta sun hah, suk ataeah poꞌ, ka ma pah teꞌ varih to hikta vaman ne pan, ea se sun hah to kokon ne a pupui pa vaꞌaus a ma teꞌ varih to mët? 30 Kemöm poꞌ varih, no a ma napan peo to heve a no möm, pare iu miröꞌ a no möm pa kiu vëh nemöm to nonok nem. O teꞌ varih to mët voh ee se keh hikta sun hah, suk ataeah, kemöm vavavih nem pa soe ke ra napan pan, a teꞌ to mët voh en, eꞌ se toꞌ hah en? 31 Eöꞌ to soe vaman ka neöm kën kea me ra kën vamen, eꞌ to man rakah a ma poen kurus neöꞌ to haraꞌ ke noꞌ pan, eöꞌ a teꞌ mët. Eöꞌ to vaeö rakah ka noꞌ neöm manih pe Ieesuꞌ Kristo, eꞌ Apuh pea. Ivëh, köꞌ hikta se koaan noꞌ a soe pamëh manih peöm. 32 Eöꞌ se keh vapus me voh e noꞌ po vönaꞌ poa manuh pa vöön va Ëfësus* po iu koman peöꞌ, eöꞌ to hikta onöt noꞌ a kon tah pah tah. Ka napan varih to mët voh ee, se keh hikta sun hah, ivëh, kea se teꞌ va no manih pa soe to teꞌ non komön o Puk pe Sosoenën to soe non pan,

“Ea se vaënëën, para vakakaak,

suk sinup ea se mëtmët ee.” Ais 22:13; 56:12

33 Eöm se nat nem tënan a ma meh teꞌ se piuk a neöm, eöm to nat e nem pa soe vëh, “Ea se keh vamomhë me no o teꞌ pepeat, o teꞌ poë varih se vaphan ee pea pa taateꞌ hat pee.”† 34 Eöm se hah maꞌ pa taateꞌ totoopin, ko nat nem nonok hah nem a taateꞌ hat. A ma paeh peöm to hikta nat nem pe Sosoenën. Eöꞌ to soe vamanih, pa vapoet a neöm pa ma taateꞌ nöm to nonok nem.

O Sionin Vëh To Sun Hah Se Matan Ke E Non

35 Ivëhkëk, a pah teꞌ se keh hi en pan, “A napan varih to mët voh se sun hah vahvanih? O sionin vëh nee se kon se matan vah va non nih?” 36 Eën a teꞌ papön! Eën to nat e nom po poen nën to nep o voaꞌ kon, o voaꞌ kon pamëh se mët vovoh manih po oeh, pareꞌ pisiꞌ ko pu poꞌ. 37 Ko voaꞌ tah nën se nep vamanih po voaꞌ kon eꞌ to matan ke e non pa ö neꞌ se pisiꞌ amot maꞌ. 38 Ivëhkëk, e Sosoenën to heꞌ o sionin vamanih pa ö neꞌ to iu va non. E Sosoenën to heꞌheꞌ non a ma vu voaꞌ tah o sionin koman pee. 39 A ma sionin kurus to hikta vatoe ne, a sioniira napan to vatoe e ne. Ka sioniiro vönaꞌ, ka sioniiro növan, ka sioniiro iian, ee kurus to teꞌ vakëkëh e ne. 40 A ma tah varih pa vöön va kin, me manih po oeh to teꞌ ne o sionin koman pee. Ivëhkëk, o vatëk pa ma tah varih kin to vatoe kurus e ne. Ko vatëk pa ma tah varih po oeh to teꞌ ke e ne. 41 A potan to teꞌ non o vatëk koman peꞌ, ka sivö teꞌ non o vatëk peꞌ, ko vesun teꞌ ne o vatëk pee, ka ma vesun kurus to teꞌ ne a ma vu vatëk vakëkëh pee.

42 Eꞌ to vatoe e non pa teꞌ vëh to mët, ko sun hah. O sionin vëh na to “pe”, to se koaꞌ ko hat en. Ivëhkëk, eꞌ se sun hah, ko hikta onöt non a hat. 43 O sionin vëh na to “pe”, to matan vahat, ivëhkëk, eꞌ se sun hah en, pareꞌ ep vavisoës. O sionin vëh na to “pe”, eꞌ to sunë, ivëhkëk, eꞌ se toꞌ hah en, ko teꞌ me non o kikis. 44 O sionin vëh na to “pe”, eꞌ o sionin va po oeh vëh. Ko poen neꞌ to sun hah, eꞌ o sionin va manuh pa vöön va kin.

Eꞌ to teꞌ non o sionin va po oeh vëh, pareꞌ teꞌ me non o sionin va manuh pa vöön va kin. 45 O Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“A teꞌ vamomoaan vëh, e Adam, to kon voh o toꞌtoꞌ.” Jen 2:7

Ivëhkëk, e Adam vasuksuk, ivëh, e Kristo, eꞌ to tavus a tuvuh to heꞌ non o toꞌtoꞌ manih pa ma napan. 46 O sionin va manuh pa vöön va kin to hikta tavus momoaan voh. Ivëhkëk, o sionin va po oeh vëh to tavus momoaan, ko sionin va manuh pa vöön va kin tavus poꞌ. 47 E Adam vamomoaan to taneꞌ maꞌ po oeh vëh. Ka vapöök Adam, ivëh e Kristo, to taneꞌ maꞌ manuh pa vöön va kin. 48 A napan kurus varih po oeh to vatoe me e ne pa teꞌ vamomoaan va po oeh vëh. Ivëhkëk, a ma napan varuh pa vöön va kin se tavus vatoe me ee pa teꞌ vöh pa vöön va kin. 49 Kuru ea to tavus, ko teꞌ vatoe me e no pa teꞌ va po oeh vëh, ka amot ea se tavus, ko teꞌ vatoe me e no pa teꞌ vöh pa vöön va kin.

50 Kën kea me ra kën vamen, eöꞌ se soe ka neöm, o sionin me o eraꞌ to hikta onöt non a ho manih pa Matop Vih pe Sosoenën, ko kon a ma tah vihvih peꞌ. Ka ma tah hathat to hikta onöt ne a vahovën me a ma tah to teꞌ vih tamoaan ne. 51 Ivëhkëk, ep öm! Eöꞌ se vamaaka ka neöm a tah nöm to hikta nat voh nem, a tah pamëh ivëh, ea kurus hikta se mët no, ea se panih këh o sionin vëh na to teꞌ me no. 52 A panih vëh se tavus vëhöꞌ rakah vamanih pa ö no a matan a teꞌ to vakamot, me pa ö no a vahik pa tanih in a suvin se tanih. A suvin se tanih ka napan varih to mët voh ee se sun hah maꞌ, ko teꞌ toꞌtoꞌ tamoaan e ne. Ea a ma napan kurus to hikta mët avoeꞌ no se panih vëhöꞌ rakah ee. 53 O sionin vëh se hat, eꞌ se panih, ko teꞌ vih tamoaan e non, ko hikta se kon vahat non. Ko sionin vëh to se mët, eꞌ se panih ko kon o toꞌtoꞌ tamoaan. 54 Ivëh, ko sionin vëh se hat eꞌ se panih, ko teꞌ vavih tamoaan e non. Ko sionin vëh se mët, eꞌ se panih, ko kon o toꞌtoꞌ vëh to se teꞌ tamoaan non. Po poen no a tah vëh se tavus, ka soe vëh to teꞌ non po Puk pe Sosoenën se tavus vamaman,

“E Sosoenën to onoah o vapus ko vahik en pa mët. Ais 25:8

55 Mët, o kikis pën heh pa vöknah a ma napan?

Mët, o peöꞌ pën heh pa miröꞌ a ma napan?” Hos 13:14

56 O peö va pa mët, ivëh, a taateꞌ hat, ka hat kon kikis non manih po Vavaasis pe Mosës. 57 Ivëhkëk, ea se soe vavihvih ke Sosoenën! Suk eꞌ to heꞌ a ra o kikis pe Apuh pea, e Ieesuꞌ Kristo. Ivëh, ke ea onoah ee po kikis va pa taateꞌ hat.

58 Ivëh, ke eöm a kën kea me ra kën vamen, eöm se sun vakis, paröm koe a vavahuk vah. Eöm se heꞌ avoes rakah këm pa ma kiu pe Apuh, suk eöm to nat e nem pa ma kiu vëhvaꞌ peöm manih pe Apuh, ee hikta se ro akuk ne.

16

E Pöl Se Vanö A Moniꞌ Manuh Jerusalëm

1 Kuru eöꞌ to iu kiun suk noꞌ a moniꞌ vëh nöm to iu ununun nem, to vanö ke ra napan to vaman ne e Sosoenën manuh Jerusalëm. Eöm se nok vamanih pa ö nöꞌ to soe ke ra napan to teꞌ ne po kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën manih pa muhin va Galesiaꞌ, pan ee to se nok. 2 Po Poen Vamomoaan in o nënkikiu,* a ma papaeh peöm se ki a ma moniꞌ peöm, paröm vavahoꞌ ke nem koman a ma iuun peöm. Pa ö nöm to kon va in a tapui, ko öt nem. Ivëh, ko poen ne eöꞌ se nö maꞌ, eöm hikta se hivaꞌ hah nem pa vaiu moniꞌ. 3 Ko poen ne eöꞌ se nö maꞌ, eöꞌ koman se vanö o teꞌ nöm to heꞌ a soe vaonöt pan, ee se teꞌ a maꞌ heꞌ peöm manuh Jerusalëm. Eöꞌ se heꞌ o kiun to soe vanat non raoe, ko vanö me nös raoe. 4 Eꞌ se keh teꞌ vih e non peöꞌ se nö me, ee se nö vaꞌpeh me a neoꞌ.

E Pöl To Iu Nö Non Körin

5 Eöꞌ to iu nö koe momoaan noꞌ pa muhin va Mësadoniaꞌ, eöꞌ se nö eoꞌ manuh pee, paröꞌ pah nö varuꞌ poꞌ nös manem peöm. 6 Eöꞌ se teꞌ vaꞌpeh me a neöm pa ma siꞌ poen. Eöꞌ se teꞌ öök kës po poen no a tëëm tutuvuh se hik, ko poen nöꞌ se oah pet, eöm se vaꞌaus a neoꞌ pa nö peöꞌ. 7 Eöꞌ to hikta iu ep ateꞌ ka noꞌ neöm paröꞌ oah, eöꞌ to iu teꞌ varë me e noꞌ peöm, pa ö ne Apuh se keh vaonöt non. 8 Eöꞌ to iu teꞌ noꞌ manih Ëfësus kuru, keꞌ öök po Pëntëkös. 9 Suk ataeah, e Sosoenën to peret ka neoꞌ o hopaꞌ, ke eöꞌ teꞌ me noꞌ a kiu apuh va pa vaꞌaus a ma napan peo, kee tavus o teꞌ to vaman ne e Ieesuꞌ. O upöm teꞌ me to vakihat me e ne peöꞌ.

10 E Timotiꞌ se keh nö maꞌ manih peöm, eöm se vaꞌaus eah, keꞌ koe a naöp a teꞌ vaꞌpeh me a neöm. Suk eꞌ to nonok non a kiu pe Apuh, to vatoe va e non manih pa kiu peöꞌ. 11 A ma paeh va peöm tomeꞌ ep va nem e Timotiꞌ manih pa teꞌ akuk. Eöm se vaꞌaus eah po poen neꞌ se nö, keꞌ se nö me o kokoman tö, ivëh, keꞌ se hah maꞌ manih peöꞌ. Eöꞌ to anoeh noꞌ ko iu noꞌ eah se pët nö me maꞌ a kën kea.

12 Manih pe kea pea Apölos, eöꞌ to vaato me voh eah pa vakikis eah pa nö vaꞌpeh me maꞌ o upöm kea va po vaman pa ep a neöm. Eꞌ to kokoe rakah e non pa nö nös. Eꞌ se nö en nös pa ö neꞌ se haraꞌ vavih non.

A Soe Ataaton Pe Pöl

13 Eöm se ut vavih nem, ko sun vakis nem po vaman peöm. Ko koe a naöp, ko teꞌ eh nem vamanih pa teꞌ. 14 Eöm se iu rakah nem e Sosoenën me a ma napan kurus, ka manih pa taateꞌ pamëh, eöm se nonok tamoaan nem a ma tah kurus.

15-16 Kën kea, eöm to nat e nem po pus koaꞌ pe Stepanas. Ee to tavus momoaan voh a napan pe Kristo këh o meoh upöm manih pa muhin va Akaëaꞌ. Ee to kon koman voh a kiu va pa vaꞌaus a ma napan pe Sosoenën. Eöꞌ to iu rakah noꞌ neöm a kën kea me a kën vamen, pan eöm se vavatet nem a pap teꞌ poë varih, me o upöm to kiu vaꞌpeh me ne raoe, pa nok a ma vu kiu poë varih.

17 Eöꞌ to vaeö noꞌ e Stepanas, ke e Fortunatus, ke e Akaëkus, ee to nö voh maꞌ. Eöm to hikta teꞌ voh nem, ivëh, kee kon a tasun peöm pa nö maꞌ pa ep peöꞌ. 18 Eöꞌ to ep i raoe, paröꞌ kokoman vatö, ko nat e noꞌ pe eöm me se kokoman vatö e nem. Eöm me se vaeö me a ma teꞌ poë varih.

19 O kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën to teꞌ ne pa muhin va Esiaꞌ to vanö nös a soe vavaeö pee manih peöm. E Akuilaꞌ pen e Prisilaꞌ me a ma napan varih komön o kum to vatönun ne pa iuun pee, to vanö nös a soe vaeö pee manih peöm pa ëhnan e Apuh. 20 A kën kea me kën vamen kurus varih to vanö nös a soe vavaeö pee manih peöm. A taateꞌ pea a ma napan pe Sosoenën, ea kurus se heꞌ a soe vavihvih vivihan pea manih pa ma meh pea pa ö na se vatönun.

21 Eöꞌ e Pöl, to kiun nös pa koren komaneoꞌ, ko vanö nös a soe vavaeö peöꞌ manih peöm.

22 A pah teꞌ se keh hikta iu rakah non e Apuh, koe eah, keꞌ vakëh këh e Sosoenën, eꞌ se ro vöꞌpë en.

Maranataꞌ! Apuh pemöm, nö mah!

23 Eöꞌ to hinhin noꞌ pan e Sunön Ieesuꞌ, se ururuan a no neöm.

24 Manih pe Ieesuꞌ Kristo, eöꞌ to iu kurus a no neöm.

* 5:7: O Pasovaꞌ, eꞌ a Taëën Apuh va pa ö ne Sosoenën to kon këh o Jiuꞌ pa muhin va Isip.

* 8:7: Ee to ëën a vönaꞌ, suk ee to ep suk o teꞌ varih to soe pan, ee to nat e ne peꞌ to vih e non pa ëën o vönaꞌ poë varih.

* 9:1: Ep manuh po Aposol 9:3-5, me Aposol 18:9. Manuh po Aposol 9:3-5 e Ieesuꞌ to tavus e Pöl ko vaoe poan pa ö neꞌ to vovos nö non Damaskas. Manuh po Aposol 18:9 e Ieesuꞌ to tavus e Pöl po tata pa pah popoen, pareꞌ soe ke poan pan, eꞌ se nat non naöp pa vatvus a Soe Vih.

* 10:25: A ma pah tëëm nee to heꞌheꞌ ne o vönaꞌ manih pe sosoenën vapikpiuk, ka vasuksuk nee se teꞌ pa vavoen manuh po toaan. Ivëhkëk, e Pöl to soe pan, a napan pe Kristo se koe a karë suk o vönaꞌ nee to voen taneꞌ manih po toaan, pare koe a koman pan, ee to nok a hat pa ö nee se ëën a vönaꞌ.

* 11:5: Pa tëëm voh pe Pöl, nee se keh kui vapekaꞌ voh a uvin e köövo, eꞌ to vëknöm non pan, e köövo nok a taateꞌ vapoet pa matan a napan.

† 11:20: [A taëën pe Sunön] Eꞌ a taëën vëh ne Ieesuꞌ to soe ke a ma vamomhë peꞌ, kee ëën marën a kokoman hah poë. (Luk 22:14-20).

* 12:10: Ep na po Aposol 2:4 pa ö no o heꞌ va pa Tuvuh Vasioꞌ to nö voh maꞌ po aposol, kee taneo pa vaato pa ma meoh to.

* 15:32: A ma pah teꞌ to koman ne pan, e Pöl to vaato suk non o vönaꞌ vamaman. Pa tëëm voh no a napan va Room se iu vakmis ne a napan varih to nonok vahat ne, ee se taꞌ raoe, kee vapus me ro vönaꞌ poa, vamanih pa laëon. Ivëhkëk, a napan peo to koman ne pan, e Pöl to hikta vaato suk non o vönaꞌ vamaman. Ahik, eꞌ a soe vapipinoꞌ va pa ö no a napan to iu miröꞌ ne poë. [Puk Baëbel].

† 15:33: A soe vëh eꞌ a soe pa pah teꞌ natnat va po to Grik. [Puk Baëbel].

* 16:2: Po Poen Vamomoaan in o nënkikiu. O poen voh pamëh eꞌ o Sandeꞌ pa tëëm voh pe Pöl, suk e Ieesuꞌ to sun taneꞌ hah voh pa nap mët po poen pamëh.

2 KÖRIN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

2 KÖRIN

Manih po kiun vëh ne Pöl to kiun hah, ko vanö ke na a napan va po vaman va Körin, manih pa muhin va Mësadoniaꞌ. Körin eꞌ a vöön apuh va pa muhin va Akaëaꞌ, keꞌ, Grik.

O poen ne Pöl to kiun momoaan ke na a napan va Körin, eꞌ to pah soe viivi en pee, pareꞌ pah vanö poꞌ e Taëtus manuh pee, pan eꞌ se nat maꞌ pa taateꞌ pee, pareꞌ hah maꞌ ko soe tavus ke poan. E Taëtus to hah maꞌ, pareꞌ soe ke Pöl pan, ‘A napan va Körin to pënton ee pa soe pën, ko panih voh ee pa ma taateꞌ hat pee. Ivëhkëk, o upöm to koe ee, ko hikta iu teꞌ ne paan a tasun pën.’

Manih po kiun vëh, eꞌ to teꞌ non a taanaꞌ tah apuh. A tah vamomoaan ivëh pan, e Pöl to vaeö rakah me non o teꞌ varih to panih, pare koe a ma taateꞌ hat pee. Ka vapöök tah ivëh pan, eꞌ to vaato hah me raoe suk a ma kokoman va pa Soe Vih pe Ieesuꞌ Kristo. Ka vakön tah ivëh pan, eꞌ to vaato me raoe suk ee se heꞌ o teꞌ arus a ma tah nee to iu heꞌ akuk ne raoe vamanih po heꞌ pee. Ka vataanaꞌ tah, neꞌ to soe vamaaka ke raoe pan, eꞌeꞌ koman a aposol vamaman.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan.

A soe vaeö to nö non pa napan va Körin, me a soe vaeö manuh pe Sosoenën. 1:1-11

A napan va Körin to vatamak voh e Pöl, ivëhkëk, e Pöl to iu teꞌ vaꞌpeh me e non pee. 1:12-24; 2:1-13

A kiu vamaman pe Pöl ivëh, a soe tavus o vatömpoan voon pe Sosoenën vaꞌpeh me a napan. 2:14-17; 3:1-18; 4:1-18; 5:1-21; 6:1-10

E Pöl to soe tavus o haharaꞌ peꞌ manih pa napan va Körin. 6:11-18; 7:1-16

A taateꞌ va pa vamatop o heꞌ nee to he akuk suk o iu pee, to taneꞌ maꞌ pa ma kokoman koman pee. 8:1-24; 9:1-15

E Pöl to vatvus a ö no aposol to teꞌ suk me ne a ma vëknöm to nö vaꞌpeh me non a kiu pee. 10:1-18; 11:1-33; 12:1-21

O iu pe Pöl me a kiu vëhvaꞌ peꞌ pa rëh a napan pa vatet e Ieesuꞌ, me a soe ataaton peꞌ pa napan va Körin. 13:1-13

1

E Pöl To Soe Tavus A Kiu Ne Sosoenën To Heꞌ O Aposol

1 Eöꞌ e Pöl, eöꞌ e aposol pe Ieesuꞌ Kristo, po iu koman pe Sosoenën keꞌ kon a neoꞌ, köꞌ tavus e aposol peꞌ. Ko kiun vaꞌih ne kea peöꞌ Timotiꞌ to teꞌ vaꞌpeh me a non neöꞌ, köꞌ kiun ko vanö ka nös neöm, o kum teꞌ varih to vaman nem e Sosoenën manih Körin, me ra ma napan pe Sosoenën to teꞌ ne manih pa muhin va Akaëaꞌ.

2 Eöꞌ to hinhin noꞌ e Tamaara Sosoenën, me e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo, pan ee se ururuan a ra, pare heꞌ a ra a taateꞌ moomo.

E Pöl To Soe Vavihvih Ke Sosoenën, Suk A Ö Neꞌ To Vatö A Ma Punis Peꞌ

3 Ea se vaeö para kë a ëhnan e Sosoenën Taman, eꞌ e Sosoenën e Taman e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo. Eꞌ e Tamaara, me eꞌ a taneo in a ma taateꞌ uruan me a taateꞌ vatö a ma punis. Ke eꞌ e Sosoenën se nok a ma kokoman po teꞌ varih to teꞌ me ne a ma punis, kee töötö ee. 4 Ka ma punis kurus varih to tatavus ne manih pea, ne Sosoenën to vavaatö këh e non sih pea, ka onöt e no pa vatö o kokoman pa napan varih to tataum ne a ma vu punis, vamanih pa ö ne Sosoenën to vavaatö va i non sih a ma kokoman pemöm. 5 E Ieesuꞌ Kristo to teꞌ voh o kamis o pöh apuh rakah, kemöm me to haraꞌ me e nem po vu kamis pamëh. Ivëh, no a taateꞌ moomo pe Ieesuꞌ to puh suk non manih pemöm kuru. 6 Ko poen no a punis se taum a möm, a ma vu punis poë varih, to vaꞌaus ee peöm, keꞌ onöt po poen ne Sosoenën to kon taneꞌ hah en peöm pa ma punis poë varih. Suk ataeah, e Sosoenën to vaꞌaus a möm, ka ma kokoman pemöm teꞌ tö e ne. Ka tah pamëh vavaꞌaus a no neöm, ka ma teꞌ kokoman peöm teꞌ tö me e ne. Oman, o poen nöm to sun vakis nem paröm teꞌteꞌ nem a ma vu punis varih nemöm to teꞌteꞌ nem sih, e Sosoenën se vatö en pa ma kokoman peöm, kee tö ee. 7 Kemöm vaman vakis e nem, pan eöm se sun vakis rakah e nem, manih pa ö no a ma punis se tavus maꞌ. Suk ataeah, emöm to nat e nem, peöm se kamis vaꞌpeh me em pemöm. Ivëh, ke eöm me se kon vaꞌpeh me em pemöm po kokoman tö.

8 Kën kea, me ra kën vamen, emöm to iu nem a ö nöm se nat vavih nem pa ma punis varih to tavus voh a möm manih pa muhin va Esiaꞌ. A punis apuh pamëh to vöknah rakah voh en pemöm, ko onoah en pa ma teꞌ kikis pemöm. Ivëh, kemöm koman em pan, emöm se mëtmët em. 9 Oman rakah, manih pa ma kokoman pemöm, nemöm to haraꞌ vavoh e nem a ma vu punis poë varih, vamanih pa ö no a teꞌ pëpënton vahutët to soe ka teꞌ pepeat pan, “Eën se mët.” Ka tah pamëh to tavus me voh en manih pemöm, ko vaꞌnaöp en pemöm, pan emöm se nat nem koman hah nem o kikis pemöm. Ahik. Emöm se koman varoe ko nem o kikis pe Sosoenën to onöt non a kunkuin hah a nap mët. O kikis pamëh to antoen pet e non pa vaꞌaus a möm pa teꞌ a ma teꞌ punis pemöm. 10 Ka tah hat pamëh to onöt rakah e non pa ip vamët a möm. Ivëhkëk, e Sosoenën to kon hah en pemöm. Amot me, neꞌ se vaꞌaus hah en pemöm. Kemöm vaman vakis va e nem manih pan, e Sosoenën se vaꞌaus hah en pemöm, kemöm teꞌ vavih e nem. 11 Ivëh, ke eöm se hinhin vaꞌaus a no möm. Ke Sosoenën sih pënton a hin pa nap peo, pareꞌ vaꞌaus a möm. Ka tëëm no a nap peo se ep a ö ne Sosoenën to vaꞌaus va ka non möm, pare vavihvih me poë.

E Pöl To Hikta Pikpiuk Non A Napan Va Körin

12 Eöꞌ to soe vavaeö suk hah öꞌ pa tah vaꞌih. Manih po kokoman peöꞌ nöꞌ to nat va noꞌ manih pan, eöꞌ to nonok noꞌ a taateꞌ totoopin vih, me a taateꞌ man manih pa napan kurus, ee a ma taateꞌ ne Sosoenën to heꞌ voh a neoꞌ. Eöꞌ to hikta vatet maꞌ o nat ne ea a napan va po oeh vëh to vatet voh maꞌ. Ahik. O ururuan varoe ko pe Sosoenën to vaꞌaus voh a neoꞌ, pareꞌ heꞌ a neoꞌ a taateꞌ vaꞌih. Eöꞌ to nok vakis voh a taateꞌ pamëh po poen ne eöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me voh a noꞌ neöm, a napan va Körin.

13-14 Ka ma poen nöꞌ to kiun ka nös neöm a ma kiun, eöꞌ to kiun a soe to onöt non neöm se ëh, ko maaka a pusun in a soe pamëh. Eöꞌ to hikta kiun ka neöm ta meh soe to matan ke non. Oman, a ma meh poen ne eöm to hikta se maaka vavih nem a ma soe kurus nöꞌ to kiun nös. Ivëhkëk, eöꞌ to iu rakah noꞌ a ö nöm se maaka vavih a pusun in a ma soe peöꞌ. Ka manih po vahutët apuh pe Sunön pea Ieesuꞌ, eöm se vaeö suk rakah em peöꞌ, vamanih pa ö nöꞌ to vavaeö va ka noꞌ neöm sih

15-16 Eöꞌ to vaman rakah e noꞌ peöm to haraꞌ vaeö suk e nem pa taateꞌ nöꞌ to nok, keꞌ a pusun in a ö nöꞌ to koman suk noꞌ pan eöꞌ se nö momoaan nös peöm, ko ep voh ka neöm. Eöꞌ se ep ateꞌ ka neöm, ko oah eoꞌ manuh pa muhin va Mësadoniaꞌ. O poen nöꞌ se këh hah maꞌ a muhin va Mësadoniaꞌ, eöꞌ to koman e noꞌ pa hah maꞌ pa ep a neöm. Manih pa taateꞌ pamëh ne Sosoenën se taneo en pa nok vavih a neöm pa vapöök tëëm. Me eöm me to onöt e nem pa vaꞌaus a neoꞌ, köꞌ nö eoꞌ manuh pa ö muhin va Jiutiaꞌ. 17 Eöꞌ to hikta nö momoaan voh nös pa ep a neöm. Ivëh, köm koman va poꞌ nem nih, eöm koman kës e nem pan, eöꞌ to nok o kokoman vaꞌih, marën a piuk a neöm, ha? Me eöm to koman kës nem pan, eöꞌ to nok akuk, paröꞌ panih ekeok a soe vaman pamëh, vamanih pa ö no a napan va po oeh vëh to nonok va ne sih, ha? Eöm koman kës nem pan, eöꞌ se soe, “oman”, me “ahik”, ha? Ahik rakah. 18 E Sosoenën to suksuk rakah non a soe koman peꞌ. Eöꞌ me se soe vamaman rakah keoꞌ peöm pan, a ma soe kurus nöꞌ to sosoe ka noꞌ neöm, to hikta teꞌ me ne a soe, “oman”, me a soe, “ahik”. 19 Eöꞌ, ke Saëlas, ke Timotiꞌ, emöm to soe tavus voh kem peöm pa soe vaꞌih, nemöm to vatvus voh ka neöm a soe koman pe Ieesuꞌ Kristo, e koaꞌ pe Sosoenën. Eöm to nat me e nem pe Ieesuꞌ to hikta onöt non a soe, “oman”, me “ahik”. A ma tamoaan ne Kristo to vavaonöt ro ko non sih a ma soe peꞌ pa soe, “oman”. 20 Eꞌ to teꞌ non a ma Soe vaman pe Sosoenën to teꞌ non. Ke Kristo to vavaonöt tamoaan non sih a ma soe vaman peꞌ manih pa soe, “oman”. Ivëh, ka se keh pënton a soe pe Sosoenën manih pa ëhnan e Kristo, ea se soe ee pan, “eꞌ o man rakah”. Ivëh, na to kë suk no sih a ëhnan e Sosoenën. 21 Eöm se nat va nem manih pan, e Sosoenën koman to vakikis a rora, ka vatös no manih pe Ieesuꞌ Kristo, para teꞌ vakis no, ke Sosoenën kon en pea a napan koman peꞌ. 22 E Sosoenën koman to vahoꞌ voh en po vëknöm peꞌ manih pea, marën a vataare vamanih pan, ea a napan koman peꞌ. Pareꞌ vahoꞌ a Tuvuh Vasioꞌ peꞌ manih pa komaara. A Tuvuh Vasioꞌ to teꞌ va non manih pa tah vamomoaan va pa ma tah vihvih, ne Sosoenën to kehkeh heꞌ a rora. Ea to kon voh ee pa Tuvuh Vasioꞌ, ivëh, ka se nat va no manih pan, oman rakah, amot na se kon ee pa ma tah vihvih poë varih, neꞌ to nok suk voh pa soe vaman peꞌ.

E Pöl To Hikta Nö Hah Manuh Körin

23 Eöꞌ se soe va keoꞌ peöm manih pan, manih pa ëhnan e Sosoenën, eꞌ a teꞌ va pa vaeh a ma soe peöꞌ. Ke eöꞌ soe vamaman rakah keoꞌ peöm, eöꞌ to hikta nö voh nös peöm maneom Körin, suk ataeah, eöꞌ to hikta iu heꞌ a noꞌ neöm a punis ko vakmis a neöm. 24 Eöꞌ to hikta soe vavoh manih pan, emöm to matop nem nös a ma vaman peöm. Ahik. O vaman peöm to sun vakis rakah voh en. Eöꞌ to kikiu vatös tamoaan me a noꞌ neöm sih pa vatvus o vaeö manih peöm.

2

1 Ivëh, köꞌ iu noꞌ a meh vavih peöꞌ maneom peöm, se nat non teꞌ non pan, eꞌ a meh vavih se heꞌ punis a neöm. 2 Eöꞌ se keh heꞌ punis eoꞌ peöm, keteh poꞌ ivëh, se teꞌ non, pareꞌ vavaeö a non neoꞌ? Eöm varoe a napan nöꞌ to heꞌ punis voh se vavaeö a neoꞌ. 3 Ivëh, ke eöꞌ hikta se nö noꞌ nös manem peöm, paröꞌ kon o kokoman punis manih peöm a napan to vavaeö a no neoꞌ sih. Keꞌ a pusun in a tah nöꞌ to kiun suk voh nös o kiun vaꞌih, paröꞌ vanö vovoh ka nös neöm. Eöꞌ to nat e noꞌ, peöꞌ se keh haraꞌ vaeö suk noꞌ ta pah tah, a, eöm kurus me se pët haraꞌ vaeö suk e nem pa tah pamëh. 4 Eöꞌ to kiun voh ka nös neöm o kiun peöꞌ, o kokoman peöꞌ to puh rakah non po tamak, me o kupu peöꞌ to karë rakah e non. Eöꞌ to kinkiun vaꞌpeh me e noꞌ pa hunun mataneoꞌ to tatakoꞌ e non. Eöꞌ to hikta kinkiun noꞌ o kiun peöꞌ to vatamak a neöm, ahik, eöꞌ to kiun nös o kiun vaꞌih, pan eöm se nat va nem manih pan, eöꞌ to iu suntan rakah e noꞌ peöm.

Eöm A Napan Va Körin Se Ihan Anoe A Hat No A Meh Teꞌ To Nok Voh Manih Peöm

5 A pah teꞌ va peöm to nok voh ken peöm pa punis apuh, eꞌ to hikta heꞌ punis vi ka no neoꞌ. Eöꞌ to hikta iu nok noꞌ ta ma soe kikis suk a tah vaꞌih manih peöm. Suk ataeah, eöꞌ to onöt e noꞌ pa soe vamanih pan, eꞌ to nok voh a neöm ka ma kokoman peöm punis amot voh ee. 6 Ko vakmis vëh, no a peo in e eöm to heꞌ eah, to antoen e non peꞌ. 7 Ivëhkëk, kuru nöꞌ to iu noꞌ a ö nöm se vatet a meh taateꞌ, eöm se ihan anoe këh eah pa hat peꞌ, paröm vatö o kokoman peꞌ, ko kokoman peꞌ vih keꞌ haraꞌ vaeö hah. Peꞌ to hat non pa ö no a punis tomeꞌ apuh oah poan, keꞌ pah hat oah en po tamak. 8 Ivëh, köꞌ hin vakis rakah e noꞌ peöm se öt hah eah, paröm vahoꞌ eah manih topnineöm, ko vataare eah a ö nöm to iu avoeꞌ rakah e nem peꞌ. 9 Moaan voh nöꞌ to kiun voh ka nös neöm o kiun vaꞌih, marën a punöꞌ ro a neöm, pan eöꞌ se ep voh pan, eöm vavatet e nem pa ma soe peöꞌ, keꞌ ahik. 10 Eöm se keh ihan anoe a hat no a pah teꞌ vëh to nok manih peöm, eöꞌ me se ihan anoe eoꞌ pa hat peꞌ. Keꞌ se keh teꞌ non ta hat nöꞌ se ihan anoe, a, eöꞌ se ihan anoe eoꞌ manih pa matan e Kristo, marën a vaꞌaus a neöm. 11 Eöꞌ to nok vamanih, suk eöꞌ to nanaöp noꞌ e susun po oraꞌ hat tomeꞌ piuk ka ra, pareꞌ rëh vahik en pea pa nok a ma taateꞌ hat. Suk ataeah, ea to nat vahik voh ee pa ma taateꞌ, me a ma kokoman hat vakoaan peꞌ.

E Pöl To Kehkeh Ep Non Pe Taëtus

12 O poen nöꞌ to vos manuh pa vöön va Troas marën a vatvus a Soe Vih pe Ieesuꞌ Kristo nën, eöꞌ to taum eoꞌ pa ö ne Sunön to peret ken peöꞌ pa hanan va pa ö nöꞌ se nok eoꞌ pa kiu peꞌ nën. 13 Ivëhkëk, o kokoman peöꞌ to hikta teꞌ moomo non, suk eöꞌ to hikta taum e kea peöꞌ Taëtus. Eöꞌ to soe ataaton a napan va Troas, paröꞌ nö ko vos eoꞌ manuh pa muhin va Mësadoniaꞌ.

Manih Po Kikis Pe Sosoenën, No Aposol To Eh Oah Suk Ne Manih Po Vapus

14 Ivëhkëk, eöꞌ se soe vavihvih ke na e Sosoenën, suk a ma tamoaan neꞌ to meeme vah ka no möm pa vatvus a soe in a kiu kikis ne Ieesuꞌ Kristo to nok voh, marën a kon hah a ra a napan peꞌ. Ka napan se nat koe in e Sosoenën manih pa taateꞌ pamëh. Keꞌ teꞌ va non manih pa tah avoavuh vih to tavus, ka tuvuh teꞌteꞌ vah non manih po oeh avoes. 15 Oman, ea koman to teꞌ va no manih pa tah avoavuh vih, ne Ieesuꞌ Kristo to kon pareꞌ ës ke na e Sosoenën. Ko avuh vih pamëh to nö non manih pa napan varih to teꞌ ne manih pa hanan to nö non pa vöön va kin. Me manih topnin a napan varih to teꞌ ne pa hanan to nö non manuh pa suraꞌ ësës tamoaan. 16 Ka napan varih to teꞌ ne pa hanan to nö non manuh pa suraꞌ ësës tamoaan, no a kiu, me a soe nemöm to nonok nem, to tavus va ee manih po avuh pa tah se mët. Ivëhkëk, a ma soe me a ma kiu nemöm to nonok nem topniira napan varih to teꞌ ne pa hanan to nö non pa vöön va kin, to tavus va ee manih pa tah avoavuh vih va po toꞌtoꞌ to vaꞌaus non raoe. Ivëh, keteh poꞌ to onöt non a nok a kiu va pa vatvus a Soe Vih? 17 Ivëhkëk, emöm to hikta teꞌ va nem manih pa nap peo varih to nönö vah ne, pare piuk vahok in a napan, ko nonok moniꞌ ne manih pa soe pe Sosoenën. Ivëhpëhkëk, emöm to kon a kiu vaꞌih manih pe Sosoenën koman, pamöm hikta nat nem pa piuk. Emöm koman to vapöh kokoman rakah me e Ieesuꞌ Kristo, ka manih pa matan e Sosoenën, nemöm to vavatvus vatotoopin rakah me e nem pa ma soe neꞌ to heꞌ voh a möm, o teꞌ kikiu peꞌ.

3

O Aposol, Ee A Nap Kiu Va Po Vatompoan Voon

1 Eöm koman kës nem pan, emöm to taneo hah em pa nok a ma soe varih marën a vamanman a neöm, köm koman nem pan, emöm a nap vihvih? Emöm to hikta teꞌ va nem manih po upöm teꞌ to hi ro upöm, kee kiun o kiun to soe ka non neöm pan, emöm o teꞌ vihvih. Me emöm to hikta iu nem a soe ka neöm pan, eöm se kiun a ma vu kiun marën a vaꞌaus a möm. Ahik rakah! 2 Eöm koman to teꞌ va nem manih po kiun pemöm se soe vanat a napan a ma taateꞌ pemöm. Ka ma soe va po kiun pamëh to kiun rakah ne manih pa ma kupu pemöm, no a napan kurus se ep, pare ëh a soe to kiun non po kiun pamëh. 3 Eöm se teꞌ vamhën rakah nem, ka napan se ep va ka no neöm manih, po kiun to taneꞌ maꞌ pe Kristo. Manih pa kiu pemöm ne Kristo to kiun o kiun pamëh. O kiun pamëh neꞌ to hikta kiun voh po tah kinkiun kiun. Ahik. Eꞌ to kiun voh o kiun pamëh manih pa Tuvuh pe Sosoenën teꞌteꞌ tamoaan. Eꞌ me to hikta kiun voh manih pa ta vös. Ahik. Eꞌ to kiun voh manih po kupu pea ra napan.

4 Manih pe Kristo ne Sosoenën to kon voh a möm pa nok a kiu peꞌ. Kemöm nat va e nem manih pe Sosoenën se nok a kiu peꞌ, keꞌ tavus vavih rakah en, 5 Oman, emöm to hikta sosoe nem pan, emöm koman to antoen e nem pa nok a kiu pamëh. Ahik. E Sosoenën koman to teꞌ non manih pemöm, pareꞌ heꞌ a möm o kikis, kemöm antoen e nem pa nok a ma kiu peꞌ. 6 E Sosoenën koman to heꞌ a möm o kikis, kemöm onöt e nem pa tavus o teꞌ kikiu va po vatompoan voon peꞌ vaꞌpeh me a napan peꞌ. Ko vatompoan pamëh nee to hikta kiun voh manih po Puk va po Vavaasis pe Mosës. Ahik. Eꞌ a tah koman pa Tuvuh Vasioꞌ. Ka soe va po Vavaasis pamëh se ip vamët en pa ma apeero teꞌ. Ivëhkëk, a Tuvuh Vasioꞌ to heꞌheꞌ non sih o toꞌtoꞌ tamoaan manih po teꞌ.

7 A soe va po Vavaasis pe Mosës to kiun voh non pa ta vös. Ka soe pamëh to ipip vamët voh e non pa apeera napan. Ko poen ne Sosoenën to kiun o Vavaasis pa ta vös, pareꞌ heꞌ o Vavaasis pamëh manih pe Mosës, o Vavaasis pamëh to nö vaꞌpeh me en maꞌ po maaka apuh pe Sosoenën. O maaka pamëh to tavus manih pa matan e Mosës. Ka napan va Israël hikta onöt ne a kuteꞌ manih pa mataneah, suk o maaka pamëh to kikis vörep. Vasuksuk poꞌ, no maaka pamëh to hikhik amamot nö e non. 8 Ivëh, ka kiu ne Sosoenën to nok manih pa heꞌ a napan a Tuvuh Vasioꞌ, to teꞌ vih oah e non pa kiu vëh neꞌ to nok voh, pa ö neꞌ to heꞌ e Mosës o Vavaasis peꞌ. O kikis me o maaka apuh peꞌ se teꞌ tamoaan non manih pa kiu va pa heꞌ a Tuvuh Vasioꞌ. 9 O Vavaasis pe Mosës to vahoꞌ en pea manih po vahutët, pareꞌ vateen en pea pa hat, ka apeera ro en. Ivëhkëk, a kiu pamëh se keh nö me maꞌ o maaka apuh pe Sosoenën, a, a kiu va pa nok a napan, kee tavus o teꞌ totoopin manih pa matan e Sosoenën, eꞌ a kiu pamëh se tavus vaꞌpuh oah en maꞌ po kikis vamoaan pe Sosoenën. 10 O maaka me o kikis apuh pe Sosoenën to te vaꞌpeh tamoaan me e non po vatompoan voon pamëh ne Sosoenën to nok. Pareꞌ vih oah e non po maaka me o kikis va po Vavaasis pe Mosës. Ivëh, ka kuru vaꞌih, eꞌ to ep ke non pan o kikis va po Vavaasis pe Mosës to hik rakah en. 11 O Vavaasis pe Mosës to hikta se teꞌ tamoaan non, eꞌ to hikhik amamot nö e non. Ivëhkëk, o Vavaasis pamëh to nö vaꞌpeh me voh maꞌ o kikis apuh pe Sosoenën. Ivëh, ka kuru na to nat e no po vatompoan voon teꞌteꞌ tamoaan vëh, to apuh oah e non po Vavaasis pe Mosës.

12 Emöm to vaman rakah e nem, pamöm anoeh e nem po vatompoan voon pamëh se tavus vaꞌpuh manih pemöm, pareꞌ teꞌ tamoaan non. Ivëh, nemöm to hikta nanaöp suk nem a soe vamaaka o vatompoan pamëh manih pa napan. 13 Emöm hikta onöt nem a nok vamanih pa ö ne Mosës to nonok va voh non. O poen pamëh no maaka to hikta hik avoeꞌ këh non a matan e Mosës, keꞌ kon a ta rara, pareꞌ kupkup en pa mataneah, pan a napan va Israël se nat ne ep po maaka se hikhik amamot nö këh non a mataneah. 14 Ka ma kokoman pa napan va Israël nun rakah ee pa soe pe Sosoenën vëh, nee to ëhëh ne to teꞌ non po vatompoan vamoaan. Ee to hikta onöt ne a maaka in a pusun in a ma soe nee to tënan. Eꞌ to teꞌ va e non manih pa ta rara vëh to teꞌ voh non manih pa matan e Mosës to sunpip non a ma kokoman pee. Ka hikta pah teꞌ to ihan a ta rara pamëh. Manih varoe pe Kristo, ne Sosoenën to ihan këh a ma kokoman pa napan pa ta rara pamëh. 15 Ivëh, ka kuru vaꞌih no a napan to ëhëh ne sih o Vavaasis pe Mosës, ka ta rara pamëh to sunpip e non pa ma kokoman pee, kee hikta maaka ne a pusun in a soe pamëh. 16 Ivëhkëk, a teꞌ vëh to panih a ma taateꞌ hat peꞌ, pareꞌ suk e Sunön, e Sosoenën se ihan en pa ta rara vëh to sunpip non o kokoman nun peꞌ. 17 Ko poen nöꞌ to vavaato suk noꞌ e Sunön, eöꞌ to vavaato suk me e noꞌ pa Tuvuh Vasioꞌ. Ka Tuvuh Vasioꞌ pe Sunön se keh teꞌ non manih pa pah teꞌ, ka hikta tah se sunpip hah non poan, ka teꞌ pamëh tavus en a teꞌ taihan. 18 Ea kurus to hikta teꞌ hah me no ta tah to sunpip non a mataara, ivëh, no maaka apuh pe Sunön to nö suk maꞌ manih pea, ka tavus va ee manih po siroak no a potan to nan non maꞌ, keꞌ paapa non na po upöm teꞌ. A ma tamoaan rakah na to kokon no sih o maaka pamëh. Ko maaka pamëh papanih tamoaan nö e non pa ma taateꞌ hat pea, ka tavus va ee manih pe Sunön. Ke Sunön koman, eꞌ a Tuvuh to nonok va non nën.

4

O Aposol To Teꞌ Va Ne Manih Pa Nöh

1 E Sosoenën to ururuan voh a möm, pareꞌ heꞌ a möm a kiu vaꞌih, ivëh, nemöm to hikta tötö suk rakah nem pa nok a kiu pamëh. 2 Emöm to heꞌ tonun vahik voh em pa ma taateꞌ hat vapoet, no a napan to vakoaan ne sih, pare nonok ne. Emöm to hikta suksuk nem a taateꞌ piuk, pamöm hikta nat nem pa panih a soe pe Sosoenën. Ahik. Emöm to vavatvus rakah nem a soe man manih mahën, pan a napan kurus se kiiki a ma taateꞌ pemöm. Ka manih pa ma kupu pee, nee se nat va ne manih pan, emöm to nonok nem a kiu totoopin manih pa matan e Sosoenën. 3 Ivëh, ka Soe Vih vëh nemöm to vavaasis nem, se keh hikta teꞌ maaka non, a, a Soe pamëh hikta se teꞌ maaka varoe non manih pa napan varih to suksuk ne a hanan to nö non po suraꞌ ësës tamoaan. 4 E susun po oraꞌ hat, eꞌ e sosoenën va po oeh vëh, eꞌ to vanun voh en pa ma kokoman pa napan varih to hikta teꞌ me ne o vaman. Kee hikta antoen ne a inan o maaka va pa Soe Vih vëh, to teꞌ suk non o maaka me o kikis pe Kristo vëh, to teꞌ va non manih pa ö ne Sosoenën to teꞌ va non.

5 Oman, emöm to hikta vavaasis nem a soe ovin a ma taateꞌ koman pemöm. Ahik. Emöm to vavaasis ro ko nem pan, e Ieesuꞌ Kristo eꞌ e Sunön pea. Emöm to vavatet nem sih a soe peꞌ, pamöm teꞌ va nem manih pa nap kiu peöm, manih pe Kristo. 6 Ivaꞌih, ka moaan voh, ne Sosoenën to nok voh o oeh vëh, pareꞌ soe voh a soe manih po Puk Vapenpen peꞌ pan,

“Manih pa popoen no maaka se tavus taneꞌ maꞌ!” Jen 1:3

Ke Sosoenën avoeꞌ ko pamëh to nok o maaka peꞌ pamëh, keꞌ paapa non manih pa ma kupu pea, manih pa ö neꞌ to vaonöt ka ra, ka nat vavih ee po maaka peꞌ vëh, to teꞌ non pa matan e Kristo.

O Maaka Eꞌ A Tah Vahoꞌ Vih Oah Va Po Apen To Pet Non Pa Nöh

7 A tah vahoꞌ vih oah pamëh to teꞌ non pemöm o aposol, to taneꞌ maꞌ pe Sosoenën. Ivëhkëk, ea to teꞌ va e no manih pa nöh, eꞌ a tah to onöt e non pa töpreꞌ, no e Sosoenën to vahoꞌ a ma tah vahoꞌ vih oah poë varih nën. Ka tah pamëh to vataare non a napan kurus se nat ne o kikis apuh pamëh, nee to ep ne to taneꞌ non maꞌ pe Sosoenën, to hikta teꞌ non manih pemöm. 8 Manih pa ma ö kurus nemöm to nönö vah nem no a ma punis peo rakah to tataum e ne pemöm. Ivëhkëk, a ma punis poë varih to hikta vöknah vahik a ma kikis pemöm. A ma punis poë varih to vavanun e ne sih pa ma kokoman pemöm. Ivëhkëk, a ma kokoman pemöm to hikta hat vaoah. 9 A napan to tektek e ne pemöm, ivëhkëk, e Sosoenën to hikta varakah ka möm. Ee to vakmis ee pemöm, ivëhkëk, ee to hikta miröꞌ tiroëꞌ a möm. 10 A ma kamis poë varih to tatavus ne manih pa sioninmöm, to vatoe amot me non pa mët pe Ieesuꞌ. Ivëh, no toꞌtoꞌ pe Ieesuꞌ se tavus vateeraꞌ suk manih pa ma sioninmöm. 11 Emöm to nonok nem sih a kiu pe Ieesuꞌ, ivëh, nemöm to teꞌ toꞌtoꞌ suk nem sih pa ma poen kurus. Ivëhkëk, a napan to pupunöꞌ rakah e ne pa ip vamët a möm. Ivëh, no toꞌtoꞌ pe Ieesuꞌ to teraꞌ suk non sih, ka napan se ep manih pa ma sioninmöm, ko sionin pamëh, eꞌ o sionin se mët en. 12 Keꞌ a tah pamëh no a mët to nonok suk non sih a kiu peꞌ manih pemöm o aposol. Ivëhkëk, o toꞌtoꞌ tamoaan to kikiu varuꞌ e non manih peöm.

13 Emöm to vaman e nem pe Ieesuꞌ, pamöm nonok e nem pa paeh a taateꞌ to kiun non manih po Puk pe Sosoenën,

“Eöꞌ to vaman voh eoꞌ pe Sosoenën, ivëh, köꞌ soe tavus eoꞌ.” Sng 116:10

Emöm me to vaman me e nem, pamöm soe tavus me va em nën. 14 Emöm to nat vahik vavoh em manih pan, e Sosoenën to kunkuin taneꞌ hah voh en pe Sunön Ieesuꞌ manih po vapeepe, eꞌ me se kunkuin vaꞌpeh me en pea ke Ieesuꞌ. Pareꞌ me peah vaꞌpeh en pea, ka nö, para sun e no manih pa mataneah. 15 Eöꞌ to soe vamanih, suk ataeah, eöꞌ to nat e noꞌ, a ma tah kurus varih to tatavus ne manih pemöm, ee marën a vaꞌaus a neöm. O ururuan pe Sosoenën to tatavus nö e non manih pa nap peo varih. Kee se soe vavihvih rakah ke Sosoenën, pare kë ne a ëhnaneah.

O Aposol To Vaman Pare Kon O Kikis Manih Pa Tuvuh Vasioꞌ

16 Emöm to kokoman vörep e nem pa kiu vih ne Sosoenën to nok, ivëh, nemöm to hikta tötö suk nem pa nok a kiu peꞌ. Oman, a sioninmöm to tötö en, pareꞌ kehkeh sunë e non. Ivëhkëk, a ma komanmöm to papanih vavoon e ne pa ma poen kurus. 17 Suk ataeah, emöm to nat e nem pa ma punis me a ma kamis to tatavus ne manih pemöm, to hikta teꞌ apuh ne, pare hikta se teꞌ varë ne. A ma punis poë varih to vavaꞌaus e ne pemöm, pa kon o ëhnan apuh teꞌteꞌ tamoaan manih pa vöön va kin. Kemöm nat e nem pa ma tah vihvih nemöm se kon to vih oah e ne pa ma punis poë varih. 18 Ivëh, kemöm hikta kokoman vörep nem a ma tah nemöm to antoen nem a ep pa matanmöm. Ahik. Emöm to vaonöt varoe o kokoman to teꞌ suk non a ma tah, nemöm to hikta onöt nem a ep pa ma matanmöm. Suk ataeah, a ma tah na to ep no pa mataara, se hik ee pa siꞌ tëëm kökööt akuk. Ivëhkëk, a ma tah vihvih varih na to hikta onöt no a ep pa mataara, ee a ma tah teꞌteꞌ tamoaan.

5

Ea Ra Napan Se Vavatet No O Iu Pe Sosoenën, Para Kon O Sionin Voon

1 Ivëh, ka nat e no pa sioniira to teꞌ va e non manih pa iuun na to teꞌ no manih po oeh vëh, amot no a iuun pamëh se hat en. Ivëhkëk, o poen no a iuun pamëh se hat vahik en, ka teꞌ me e no pa meh iuun manuh pa vöön va kin ne Sosoenën se heꞌ a ra. Ka iuun pamëh no a hikta teꞌ to nok pa koreneah. Ahik. A iuun pamëh se teꞌ e non a iuun va pa vöön va kin, pareꞌ teꞌ tamoaan e non. 2 Kuru na to teꞌ e no pa iuun pamëh, para tötö e no, ko iu rakah e no pe Sosoenën se heꞌ a ra a iuun to teꞌ non pa vöön va kin. Ka iuun pamëh eꞌ o vëknöm va po sionin voon to teꞌ va non manih po rara to kupkup non a sioniira. 3 Suk ataeah, o poen ne ea to hop vahik pa iuun pamëh, para hikta teꞌ hah va no manih po teꞌ varih o pehpeah.* 4 O poen na to teꞌ me no o sionin manih po oeh, para haharaꞌ no a ma vu punis, ko teꞌ e no pa tö vatëh. Eꞌ to hikta teꞌ non pan emöm to kehkeh koe nem o sionin vamoaan. Ahik. Ea to iu hop rakah no po sionin voon vamanih pea to ohop no o ohop voon. Ivëh, ko sionin va pa mët se kon me en po toꞌtoꞌ tamoaan. 5 Keꞌ a tah pamëh ne Sosoenën koman to nok suk voh a ra. Eꞌ to heꞌ voh en pea pa Tuvuh Vasioꞌ, ka Tuvuh Vasioꞌ pamëh, eꞌ o vëknöm to vataare e non pea pa ma tah vihvih neꞌ se heꞌ o sionin voon pea.

6 Eꞌ a tah pamëh nemöm to teꞌ vaeh suk nem sih. Ea to nat e no, po poen na to teꞌ me no o sionin vaꞌih, ea to hikta teꞌ vaꞌpeh me no e Sunön manuh pa vöön peꞌ. 7 Kuru na to teꞌ ro ko no po vaman, para hikta teꞌ no pa tah na to ep no pa mataara. 8 Ivëh, nöꞌ to soe suk vavoh manihꞌ pan, emöm to hikta nanaöp nem a mët. Emöm to iu rakah e nem pa këh o sionin vaꞌih, pamöm nö ko ihoꞌ vavih vaꞌpeh me Sunön manuh pa vöön peꞌ. Ka vöön neꞌ to teꞌ non, eꞌ a vöön pamëh se tavus en a vöön vamaman pea. 9 Ivëhkëk, ea se keh teꞌ ro e no manih po oeh, keꞌ manuh pa vöön va kin, o kokoman pea se teꞌ tamoaan e non pa nok a ma taateꞌ ne Sunön to iu non, pareꞌ vaeö suk non. 10 Suk ataeah, ea to nat e no. Amot ne ea kurus se sun ee manih po vahutët pe Kristo. Ke Kristo koman ivëh, se kiiki a ma tah ne ea to nonok no. Me ea papaeh se kon ee pataeah to vih non pea pa kon, ataeah a vih, me ataeah a hat. Para kon me ee po voen to onöt va non manih pa ma tah na to nonok no, po poen na to teꞌ no manih po oeh vëh.

Ea To Teꞌ Me E No Pa Kiu Va Pa Vaꞌaus A Napan, Kee Vapöh Kokoman Me Sosoenën

11 Keꞌ a tah pamëh, nemöm to nanaöp suk nem e Sunön, pamöm teꞌ e nem paan eah. Ivëh, nemöm to pupunöꞌ suk nem pa kunkuin a ma kokoman pa napan, pan ee se vaman poë. Emöm to hikta nonok nem a kiu vaꞌih pa ma taateꞌ to hikta teꞌ totoopin ne. Ahik. E Sosoenën to nat vahik voh e non pa ma kokoman me a ma taateꞌ pemöm. Eöꞌ koman to vaman noꞌ pan, manih pa ma kokoman peöm, eöm me to nat va e nem manih pan, emöm to nonok e nem pa kiu a totoopin, pareꞌ vih. 12 Eöm koman kës nem pan, emöm to taneo hah em pa nok a ma soe varih marën a vamanman a neöm, köm koman nem pan, emöm a nap vihvih? Ahik. Emöm to kiun ka neöm a soe vaꞌih pan eöm se ep, paröm vaeö me a möm. Ko se teꞌ me nem ta piun vih nöm se piun o teꞌ varih to möhmöh akuk suk ne a ma tah na to ep no pa mataara. Ivëhkëk, ee to hikta vaeö suk ne a ma teꞌ kokoman varih, to teꞌ ne pa ma kupu pea. 13 Ivëh, keꞌ se keh teꞌ man non pan, a taateꞌ me a ma soe pemöm to teꞌ va ne manih pa ma teꞌ soe po teꞌ papön, koe ka möm, kemöm nonok nem a kiu pe Sosoenën. Ka ma kokoman pemöm se keh teꞌ totoopin e ne, a, emöm to nonok va nem nën, marën a vaꞌaus a neöm. 14 E Kristo to heꞌ voh en pemöm po kokoman peꞌ, ko kokoman pamëh kunkuin rakah e non pemöm pa nok a kiu peꞌ. Suk ataeah, ea to nat vahik voh ee pan, a Paeh a Teꞌ to kon voh a tasun pea, pareꞌ mët manih pa kuruse. Ka manih pa hanan pamëh, ne ea kurus to mët vahik këh voh ee pa ma taateꞌ na to teꞌ moaan me no. 15 E Kristo to mët suk voh a ra marën a vaꞌaus a ra, a napan varih to teꞌ toꞌtoꞌ no. Ivëh, ka se nat no kokoman hah a no, para vavatet no o iu koman pea. Ahik. Ea se kokoman varoe ko no e Kristo, a teꞌ vëh to kon voh a tasun pea, pareꞌ mët pa kuruse, ko toꞌ hah en. Ivëh, ka se vatet rakah a taateꞌ peꞌ.

16 Taneo non kuru, ne ea to hikta vavatet hah no o iu hat va pa komaara, para kiiki no a taateꞌ pa napan. Oman, moaan voh na to teꞌ no po iu hat va pa komaara, para kiiki no a taateꞌ pe Kristo. Ivëhkëk kuru, na to hikta kiiki hah va no eah manih pa taateꞌ moaan pamëh. 17 Ivëh, ka ta pah teꞌ se keh heꞌ ea manih pe Ieesuꞌ, pareꞌ vatös vavih rakah me poan, eꞌ se tavus en a teꞌ voon rakah. Pënton vavih poꞌ ne neöm. A taateꞌ vamoaan peꞌ to hik avoes en, ka taateꞌ voon tavus varuꞌ en manih po toꞌtoꞌ peꞌ!

18 E Sosoenën koman ivëh, to nok a ma tah poë varih kee tavus manih pea. Moaan voh neꞌ to hat ov e non pea. Ivëhkëk, manih pa mët pe Ieesuꞌ neꞌ to vapöh kokoman vavih hah me en pea. Ivëh, ke Sosoenën heꞌ en pemöm pa kiu, pan emöm se vaꞌaus eah, pa nok a napan varih to hat ov e ne poë, kee vapöh kokoman hah me eah. 19 Ka soe pemöm to teꞌ va non manih. E Sosoenën to teꞌ non manih pe Kristo. Ke Sosoenën nok a napan, kee vanun ee pa taateꞌ vakihat, pare vapöh kokoman me ee peꞌ. Manih pe Kristo ne Sosoenën to hikta kokoman hah non a ma hat varih nee to nok voh. Pareꞌ heꞌ en pemöm pa kiu va pa vatvus a soe in a taateꞌ moomo pamëh. 20 Ivëh, kemöm kon a soe manih pa rivon e Kristo, pamöm vatvus pet a soe peꞌ. Eꞌ to teꞌ va non manih, e Sosoenën koman to vaoe koe ke maꞌ a napan manih pa rivonmöm. Kemöm vavatvus nem a soe koman peꞌ manih pa napan kurus, pamöm sosoe va i nem raoe manih pan, “Eꞌ to vih rakah non pö nöm se koe a ma taateꞌ vakihat, paröm vapöh kokoman me e Sosoenën.” 21 E Ieesuꞌ Kristo to hikta nat non pa nok a hat. Ivëhkëk, e Sosoenën to iu e non pea, pareꞌ kehkeh vaꞌaus a rora. Ivëh, neꞌ to ununun suk voh a ma hat pea a napan kurus, pareꞌ vatok manih peꞌ. Keꞌ tavus va en manih pa teꞌ nonok hat. Ivëh, ne Sosoenën to nok suk a tah vëh, pan ea se teꞌ no manih pe Ieesuꞌ Kristo. Ka manih po kikis peꞌ na to tavus ee o teꞌ totoopin manih pa matan e Sosoenën.

6

O Aposol To Taum A Ma Punis Suk A Kiu Pee

1 Emöm to kikiu vaꞌpeh me nem e Sosoenën pamöm sosoe vakis rakah ke nem peöm pan, “Eöm se vakiu vavih o heꞌ vih ne Sosoenën to heꞌ a neöm.” 2 Suk ataeah, manih koman o Puk Vapenpen, ne Sosoenën to soe vavoh manih pan,

“Eöꞌ koman to vahoꞌ voh eoꞌ po poen

nöꞌ se kon hah a neöm,

ko nok vavih eoꞌ peöm.

Ka manih po poen pamëh

nöꞌ to pënton a ook peöm,

paröꞌ vaꞌaus eoꞌ peöm.” Ais 49:8

Pënton öm! Kuru, eꞌ o poen ne Sosoenën se nok vavih en pea. Ka kuru me, ne Sosoenën to kehkeh kon hah e non pea.

3 Kemöm hikta iu nem a ö no a napan se soe vavahat a kiu pemöm. Ivëh, nemöm to punöꞌ vëhvaꞌ suk rakah e nem pa kon ke a tah vëh se vahan pa teꞌ, keꞌ kuꞌ. 4 Ivëhkëk, a ma moeh tah kurus nemöm to nonok nem to vataare a no möm a nap kiu pe Sosoenën. A ma tamoaan rakah nemöm to sun vakis rakah e nem sih pa tëëm nemöm to kon kamis, me a tëëm no a punis to taum a möm, me a ma tah varih to mimiröꞌ a no möm, me a ma teꞌ tah varih to hihinën a no möm. 5 Ee to ip a möm, pare vahoꞌ ee pemöm pa nohnoh. Emöm to teꞌ me e nem po teꞌ varih to hat ov a no möm, pare veveo vah ka no möm. Emöm to kiu vëhvaꞌ rakah e nem. Ka ma meh poen, nemöm to hikta ënëën nem, pamöm hikta kokoroh nem. 6 Emöm to nonok nem a taateꞌ voon, pamöm vavataare nem a napan, pan emöm a nap kiu pe Sosoenën. Me emöm to öt vakis e nem po nat vih, pamöm nonok nem a taateꞌ vih manih pa napan kurus, pamöm hikta nat nem pa heve vëvëhöꞌ. Ahik. Emöm to kokon nem sih o kikis manih pa Tuvuh Vasioꞌ. Pamöm teꞌ rakah e nem pa nok a taateꞌ iu a meh teꞌ. 7 Emöm to vavatvus nem sih a soe a man rakah, pamöm nonok nem a ma kiu po kikis pe Sosoenën. Emöm to öt vakis rakah e nem sih pa taateꞌ totoopin, ka taateꞌ totoopin pamëh teꞌ va non manih po tah vavapus, me eꞌ to teꞌ non pa papmatö, me a papkiruk. Ka manih pa taateꞌ totoopin pamëh, nemöm to vavapus rakah me e nem pa teꞌ vëh to vakihat me non e Sosoenën.

8 O upöm teꞌ to kë e ne pa ma ëhnanmöm. Ko upöm teꞌ to vapokaꞌ ee pemöm pa ma soe, ko vöknah rakah ee pemöm. Ka ma upöm soe ee pa ma soe hat manih pemöm. Ivëhkëk, o upöm to sosoe ne pan, emöm o teꞌ no a ma taateꞌ pemöm to vihvih. Ko upöm sosoe ne pan, emöm o teꞌ pikpiuk. Ivëhkëk, ahik, emöm to vavatvus vaviꞌ nem a soe man. 9 Eꞌ to teꞌ ke non pan, ahikta teꞌ to nat ka no möm. Ivëhkëk, a napan to inan vavih rakah e ne pemöm, kemöm haraꞌ va e nem manih pa teꞌ to kehkeh mët non. Ivëhkëk ahik, emöm to teꞌ toꞌtoꞌ a voe e nem. Keꞌ teꞌ va i non manih pan, e Sosoenën to rëprëp a no möm po opëꞌ, marën a vavaasis a möm. Ivëhkëk, eꞌ to hikta ip vamët a möm. 10 Ivëh, nemöm to taum suk voh a ma vu punis, ivëhkëk, eꞌ a tah akuk ipamëh, a ma tamoaan emöm to teꞌ vaeö nem sih. Emöm o arus, ivëhkëk, eꞌ a tah akuk, emöm to vaꞌaus a nap peo, kee öt ö ee. Keꞌ teꞌ ke non pan emöm to hikta teꞌ me nem ta tah, ivëhkëk emöm to vaneah e nem pa ma tah kurus.

11 Emöm to soe vamaaka rakah ke voh em peöm a napan va Körin pan, emöm to iu rakah e nem peöm. 12 O haharaꞌ pemöm manih pa iu a neöm to hikta hikhik ro non. Ahik rakah, emöm to iu suntan rakah e nem peöm. Ivëhkëk, a ma kokoman peöm to teꞌ ke e ne pemöm, ka hikta teꞌ vapöh kokoman rakah no pa taateꞌ iu. 13 Kuru, nöꞌ to vavaato me va ka noꞌ neöm manih pan, eöm ro pus koaꞌ peöꞌ. Eöm se peret rakah a ma kokoman peöm manih pemöm, paröm iu va ka möm manih pa ö nemöm to iu va ka no neöm sih.

Ea Se Teꞌ Rakah Va No Manih Pa Iuun Pe Sosoenën

14 Eöm varih a napan to vavatet nem sih e Kristo. Eöm se koe a kiu vaꞌpeh me ra napan varih to hikta vaman ne poë, eöm se nat nem vatös me nem raoe. Peꞌ a taateꞌ pee to matan ke e non pa teꞌ taateꞌ peöm. A taateꞌ totoopin me a taateꞌ hat to hikta antoen ne a vatös. O maaka, me a popoen to hikta antoen me ne a vatös. 15 E Ieesuꞌ Kristo vapöh kokoman me kës e non pe susun po oraꞌ hat, ha? A teꞌ vëh to vaman non e Kristo, me a teꞌ vëh to hikta teꞌ me non to vaman, ee antoen kës e ne pa teꞌ me to pöh kokoman, ha? Ahik rakah. 16 Eꞌ teꞌ vah va non nih, eꞌ antoen kës e non pa ö no a ma tah nöꞌnës se nö ko pet e ne koman a Iuun Hinhin Apuh pe Sosoenën? Ea kurus to teꞌ va e no manih pa Iuun Hinhin Apuh pe Sosoenën toꞌtoꞌ tamoaan. Ivëh, ne Sosoenën to soe suk vavoh manih komön o Puk Vapenpen peꞌ pan,

“Eöꞌ se teꞌ vaꞌpeh me noꞌ pee,

paröꞌ nönö vaꞌpeh vah me e noꞌ pee.

Paröꞌ teꞌ e noꞌ e Sosoenën pee,

kee teꞌ e ne a napan peöꞌ.” Lev 26:11-12; Jer 32:38; Ese 37:27

17 Ivëh, ne Sunön to soe suk vavoh manih pan,

“Eöm se taki këh maꞌ a napan poë varih.

Paröm nat nem vaket ta tah

to hikta teꞌ vih non manih pa matan e Sosoenën.

Ivëh, köꞌ vaeö ka neöm, paröꞌ vaonöt ka neöm,

köm sih teꞌ vaꞌpeh me poꞌ e nem peöꞌ.” Ais 52:11, Ese 20:34, 41

18 “E Sunön A Kikis Vi to soe vamanih pan,

‘Eöꞌ se teꞌ noꞌ e tamëneöm,

köm se teꞌ nem o pus koaꞌ oeteꞌ

me ro pus koaꞌ mon peöꞌ.’ ” 2 Sml 7:14; 7:8

7

1 Kën kea rakah peöꞌ, e Sosoenën to heꞌ voh en pea pa ma soe vaman poë varih. Ivëh, ka tavus e o teꞌ voon manih pa mataneah. Para vahik ee pa ma taateꞌ pö va po sionin me o apen. Suk ataeah, ea se nanaöp no e Sosoenën, ko ta no eah, ko heꞌ avoes aa manih peꞌ, para suksuk tamoaan no a taateꞌ vivihan.

A Napan Va Körin To Panih Ke Pöl Vaeö

2 Eöm se peret a ma kokoman peöm manih pemöm. Emöm to hikta nok voh ta hat manih peöm, pamöm hikta miröꞌ voh to vaman pa pah voe me ta pah köövo manih topnineöm. Me emöm to hikta öt akuk këh voh a neöm ta pah tah, ahik rakah. 3 Eöꞌ hikta se vapokaꞌ a noꞌ neöm pa soe vaꞌih nöꞌ to sosoe noꞌ. Ahik. Suk ataeah, eöꞌ to soe voh keoꞌ peöm pan, emöm to iu suntan rakah e nem peöm. Manih po poen na to teꞌ toꞌtoꞌ no, me manih po poen na se mët. 4 Eöꞌ to nat e noꞌ, paröꞌ kehkeh soe tavus vatotoopin rakah ke noꞌ peöm pan, eöꞌ to haraꞌ vaeö suk rakah e noꞌ peöm. O kokoman peöꞌ to tuvuh rakah en, suk a taateꞌ nöm to vavatet nem. Ka ma punis tatavus ro ne manih pemöm, ne eöꞌ to kokoman avoeꞌ e noꞌ nös peöm, keꞌ a tah pamëh to vatö o kokoman peöꞌ, ko vaeö apuh tavus rakah en manih pa komaneoꞌ.

5 Ko poen nemöm to nö nös, ko teꞌ nem manih pa muhin va Mësadoniaꞌ. Emöm to hikta vavanot ro nem. Ahik rakah. Manih pa muhin pamëh no a ma vu punis to tatavus tamoaan e ne manih pemöm. A napan va nën to vavaato vasukaꞌ me e ne pemöm, ka ma meh tah vaꞌnaöp ee pa ma komëmöm. 6 Ivëhkëk, e Sosoenën vëh to vavaatö non sih a ma kokoman pa napan varih to haraꞌ ne a ma vu punis to vanö en maꞌ pe Taëtus, keꞌ nö en maꞌ manih pemöm. Ka taateꞌ pamëh neꞌ to nok pa öꞌ neꞌ to vanö maꞌ e Taëtus to vatö rakah en po kokoman pemöm. 7 Keꞌ hikta teꞌ non pan, a hanan ro ko pamëh ne Sosoenën to vamö koe in a ma kokoman pemöm, pa ö neꞌ to vanö maꞌ e Taëtus. Ahik. Moaan voh nöm to vatö momoaan o kokoman pe Taëtus, ke Taëtus soe ken pemöm po iu peöm, pa ö ne eöm to kehkeh ep ka no neoꞌ. Ka ma kokoman peöm puh rakah ee po tamak, suk a tah nöm to nok. Eꞌ to soe me ken peöꞌ pa ö nöm to iu vapöh kokoman me nem peöꞌ. Ko poen nöꞌ to pënton a soe vaꞌih, eöꞌ to puh rakah eoꞌ po vaeö.

8 Eöꞌ to nat e noꞌ po kiun peöꞌ ivëh, to heꞌ punis a ma kokoman peöm, eöꞌ to hikta tamak tiroëꞌ noꞌ po poen nöꞌ to kinkiun noꞌ o kiun pamëh. Oman, po vamomoaan nöꞌ to teꞌ tamak e noꞌ, suk o kiun pamëh se vatamak en peöm. Ivëhkëk, eöm se haraꞌ o tamak pamëh pa siꞌ tëëm kökööt akuk. 9 Ka kuru nöꞌ to teꞌ vaeö rakah e noꞌ, eöꞌ to hikta vaeö suk noꞌ a ma kokoman punis peöm. Ahik. Eöꞌ to vaeö suk noꞌ a punis me o tamak peöm to nok a neöm, köm panih em pa ma taateꞌ hat peöm. Eöm to tamak suk em pa ö ne Sosoenën to iu va non. Ivëh, no a soe pemöm to hikta miröꞌ suk voh a neöm 10 O vu tamak me o kokoman punis ne Sosoenën to vatvus, to nok a napan, kee panih ee pa ma kupu pee, me a ma toꞌtoꞌ pee. Ke Sosoenën kon taneꞌ hah en pee pa hat. Ivëh, ka se nat no tatamak no pan, ea se panih a ma taateꞌ hat pea. Ivëhkëk, o vu tamak me o vu kokoman punis to tatavus non sih pea a napan va po oeh vëh, to vavatvus non sih a mët va po apen. 11 Eöm se kokoman vavih, o tamak vëh ne Sosoenën to heꞌ a neöm, to vatvus vateeraꞌ en pa ma vu taateꞌ vih peöm. Ka manih po tamak pamëh ne Sosoenën to kunkuin en peöm, köm sun em, marën a vatotoopin a ma taateꞌ peöm. Eꞌ to kunkuin a ma kokoman peöm, pa ö nöm to siröꞌ a teꞌ vëh to nok voh pa hat. Köm naöp em pe Sosoenën. Kuru nöm to kokoman vaviꞌ e nem maꞌ pemöm, ivëh, ne eöm to eh suk rakah e nem pa vatotoopin a taateꞌ pa teꞌ vëh to nok voh pa hat. A ma tah kurus nöm to nonok nem, ee marën a vatotoopin a taateꞌ pamëh, ka taateꞌ pamëh, to vataare e non, pa hikta hat to teꞌ non peöm. 12 Ko poen nöꞌ to kiun ka nös neöm o kiun vaꞌih, eöꞌ to hikta koman voh noꞌ a vatotoopin a taateꞌ pa teꞌ vëh to nok voh a hat. Eöꞌ me to hikta koman noꞌ a teꞌ vëh to haraꞌ non a punis, neꞌ to kon taneꞌ pa teꞌ vëh to nok voh pa hat. Ahik. Eöꞌ to iu varoe noꞌ a taateꞌ vih peöm se tavus vamaaka. Ka manih pa matan e Sosoenën ne eöm se nat vavih rakah va nem manih pan, eöm to iu rakah e nem pemöm. Keꞌ a pusun in a ö nöꞌ to kiun suk voh nös o kiun vaꞌih. 13 Ka kuru vaꞌih no a taateꞌ peöm to nok, ko vatö rakah en pa ma kokoman pemöm.

A ma kokoman pemöm to tö rakah ee, kemöm haraꞌ vaeö oah rakah em. Suk eöm to vahik këh em pe Taëtus pa punis peꞌ, ko kokoman peꞌ vih hah en. 14 Moaan voh nöꞌ to soe vanat eoꞌ pe Taëtus pa ma taateꞌ vih peöm, eöꞌ to kë rakah eoꞌ pa ëhnëëneöm. Ivëh, nöꞌ hikta poet suk voh pa soe peöꞌ. Ahik. A ma soe nemöm to heꞌ voh a neöm, ee a ma soe man vaviꞌ. Ivëh, ka kuru ne Taëtus to nat vavih e non, pa soe nemöm to nok voh marën a kë a ëhnëëneöm, eꞌ a pah man rakah. 15 Ko poen ne Taëtus to nö voh nös peöm, köm naöp, ko rikrik e nem. Paröm öt eah, ko vatet kurus em pa soe peꞌ. Eꞌ to koman avoeꞌ e non pa taateꞌ voh peöm, pareꞌ tamak rakah e non peöm. 16 Kuru vaꞌih nöꞌ to puh rakah noꞌ po vaeö, suk ataeah, eöꞌ to vaman vakis rakah e noꞌ pan, eöm se nonok vaviꞌ e nem pa ma taateꞌ vih totoopin.

8

O Teꞌ Varih To Vavatet Ne E Ieesuꞌ To Ununun A Moniꞌ To Vaꞌaus O Jiuꞌ

1 Kën kea me kën vamen, kuru nemöm to kehkeh soe vanat a no neöm a hanan, ne Sosoenën to ururuan vavoh in o kum teꞌ varih to vaman ne Ieesuꞌ Kristo, manih pa muhin va Mësadoniaꞌ. 2 A ma punis apaꞌpuh to tavus voh manih pee, pare punöꞌ ee pa ma kokoman pee. Ka manih po poen pamëh nee to teꞌ ne o teꞌ arus rakah. Ivëhkëk, e Sosoenën to vavaeö tamoaan voh e non pee, kee koman ee po upöm napan pe Kristo, pare ununun vapeo a moniꞌ me a ma meh tah, ko vaꞌaus ee pee. 3 Eöꞌ to iu soe vamaaka rakah ka noꞌ neöm pan, a napan pe Kristo to suk voh o kokoman koman pee, pare heꞌ vörep oah rakah ee pa moniꞌ nee to onöt ne a heꞌ. Ahikta teꞌ to taꞌ rapoë a nok va nën. 4 Ivëhkëk eꞌe to hin vakis rakah ee pemöm pan, emöm se soe vaonöt ke raoe, kee kiu vatös me ro upöm kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ. Kee kiu pa ununun ta moniꞌ, pare vaꞌaus a napan pe Sosoenën varih to teꞌ ne pa muhin va Jiutiaꞌ. 5 Emöm to koman vavoh nem manih pan, ee se heꞌ ro ta ma siꞌ moniꞌ keok akuk, ivëhkëk, a taateꞌ nee to nok, to oah e non po kokoman pemöm. Vamomoaan nee to heꞌ vovoh voh i rea manuh pe Sunön. Ko vatet poꞌ ee po iu pe Sosoenën. Pare heꞌ koman poꞌ rea manih pemöm.

6 Ivëh, kemöm hinhin vakis e nem pe Taëtus, a teꞌ vëh to taneo voh pa kiu va pa taateꞌ uruan a meh teꞌ. Keꞌ sih vaꞌaus a neöm, köm vahik a kiu pamëh, suk eꞌ a teꞌ to taneo voh. 7 Eöm to öt ö rakah manih pa ma moeh tah kurus varih, ne eöm to vaman nem e Sosoenën, paröm kiu vakis rakah e nem pa vavaasis a napan pa taateꞌ vaman, eöm to teꞌ rakah me e nem po nat o pöh apuh, paröm teꞌ rakah me nem po iu va pa vaꞌaus, me a taateꞌ iu peöm manih pemöm. Manih pa ma taateꞌ poë varih, ne eöm se sun vakis rakah manih pa kiu vëh nöm to taneo voh, pa ununun a moniꞌ pa vaꞌaus o teꞌ arus.

8 Eöꞌ to hikta taꞌtaꞌ a noꞌ neöm, pan eöm se ununun moniꞌ, paröm heꞌ. Ahik. Eöꞌ to iu inan ro noꞌ pan, a taateꞌ iu teꞌ peöm teꞌ man e non oh? Manih pa ö nöꞌ se vavatoe a taateꞌ peöm me ra napan varih to iu rakah ne a vaꞌaus. 9 Suk ataeah, eöm to nat vahik rakah voh em po ururuan pe Sunön pea Ieesuꞌ Kristo. Paröm nat e nem pe Kristo to teꞌ me e non pa ma tah peo rakah, ivëhkëk, eꞌ to tavus vavoh manih pa teꞌ arus, marën a ö neꞌ se vaꞌaus a neöm. Ivëh, neꞌ to tavus suk voh a teꞌ arus, pan eꞌ se vaꞌaus a neöm, köm kon ta ma tah peo.

10 Kuru nöꞌ to iu vatvus noꞌ o kokoman peöꞌ manih peöm, eöm se kiu pa ununun a moniꞌ. Po kirismas vöh to oah, eöm to no voh a kiu pamëh, paröm iu heꞌ e nem. Ke eöm ivarih to heꞌ momoaan voh. 11 Keꞌ vih non peöm se kiu vakis pa vahik a kiu pamëh. Moaan voh no a ma kokoman peöm to kat rakah en peöm pa nok a kiu pamëh. Ivëh, keꞌ vih non peöm se vahik vëvëhöꞌ, köm sih antoen nem a heꞌ a ma tah va pa ö nöm to öt va nem. 12 Ta pah teꞌ se keh iu non a heꞌ ta pah tah vamanih po heꞌ, e Sosoenën se kon en po heꞌ peꞌ. E Sosoenën to koman varoe non sih a ma tah no a ma papaeh teꞌ to onöt ne a heꞌ, pareꞌ kon en pa ma tah nee to heꞌ. Eꞌ to hikta koman non sih a ma tah no a teꞌ to hikta öt non, pareꞌ kiiki non a taateꞌ peꞌ. Ahik.

13 Eöꞌ to hikta sosoe noꞌ pan, eöm se teꞌ a ma vu punis marën a vaꞌaus o teꞌ, kee ihoꞌ vavih ne. Ahik. Eöꞌ to iu noꞌ pan, ea kurus se nok a pah taateꞌ, para teꞌ va no pa pah ö. 14 Ka kuru vaꞌih nöm to teꞌ me e nem pa ma tah peo. Ka ma tah nöm to vaneah nem, nöm to onöt e nem pa vaꞌaus a napan varih to kökööt ne pa ma tah. Ka amot nee se keh öt vapeo, ee se vaꞌaus varuꞌ ee peöm, pa ö nöm se kökööt nem pa ma tah. Ivëh, ke eöm kurus se nok a pah taateꞌ to vatoe non, paröm teꞌ vavih nem. 15 Eꞌ to teꞌ va non manih pan, o kiun to kiun non po Puk pe Sosoenën to soe suk non a taëën nee to popokaꞌ ne o manaꞌ, ne Sosoenën to heꞌ voh a napan va Israël. Ee to ununun ko ëën, pare soe vamanih pan,

“A teꞌ vëh to ununun vörep a taëën,

no a taëën peꞌ to hikta teꞌ peo vörep non.

Ka teꞌ vëh to ununun vatam a taëën,

no a taëën peꞌ to hikta teꞌ keok non.” Eks 16:18

E Pöl To Vanö E Taëtus Me A Meh Teꞌ Manuh Körin

16 Eöꞌ to soe vavihvih ke na e Sosoenën, suk eꞌ to kunkuin o kokoman pe Taëtus keꞌ vatoe me e non pa ma teꞌ kokoman pemöm. Me eꞌ to iu vaꞌaus e non peöm. 17 Emöm to hi e Taëtus, pan eꞌ se hah nös manem peöm, keꞌ soe vaonöt en. Eꞌ me to iu rakah e non pa nö nös peöm, ko kokoman pamëh, eꞌ o kokoman koman peꞌ. 18 Emöm to vanö me nös eah a meh kea pea keꞌ nö vaꞌpeh me en nös peꞌ. No a ma kum teꞌ varih to vaman ne e Kristo to kë rakah e ne peꞌ, suk a kiu vih neꞌ to nonok non pa vatvus a Soe Vih. 19 Eꞌ to hikta teꞌ non pan, a tah ro ko pamëh. Ahik. A ma kum teꞌ varih to vaman ne e Kristo to kon voh poë, keꞌ nö vaꞌpeh me a möm, pareꞌ vaꞌaus a möm pa heꞌ a moniꞌ. Emöm to nonok nem a kiu vaꞌih marën a kë a ëhnan e Sunön, me emöm se vataare a napan o kokoman pemöm, to takuin rakah e non pa nok a kiu vaꞌaus. 20 Emöm to hikta iu nem ta pah teꞌ se nok ta soe hat, suk a ö nemöm to matop va nem a ma heꞌ peo poë varih, no a napan to heꞌ. Keꞌ a pusun in a ö nemöm to nö vaꞌpeh suk me nös e kea pamëh. 21 Ea to pupunöꞌ vëhvaꞌ rakah e no pa nok a taateꞌ taeah to teꞌ totoopin non, ne Sunön to iu non, me a taateꞌ taeah no a napan to koman ne pan, eꞌ a taateꞌ totoopin.

22 Emöm me to vanö em nös pe meh kea pea, keꞌ nö vaꞌpeh me en nös pa meh pöök. A ma poen peo rakah nemöm to pupunöꞌ nem eah pa nok a ma vu kiu. Pamöm inan eah to eh rakah e non pa nok a ma kiu poë varih. Eꞌ to nat rakah e non pan, eöm se nonok varoe kov e nem pa taateꞌ vaꞌaus. Ivëh, neꞌ to teꞌ suk rakah me non o iu apuh va pa nok a kiu pamëh.

23 Eöm to nat vavih voh em pe Taëtus, eꞌ e vamomhë peöꞌ, pareꞌ kiu vaꞌpeh me a non neoꞌ pa vaꞌaus a neöm. Ka manih pa meh poa kea pemöm poë varih, nöm se nat va nem manih pan, ee a poa teꞌ kiu no a ma kum teꞌ varih to vaman ne e Kristo to vanö nös raoe. Kee kë rakah e ne pa ëhnan e Kristo manih pa ma kiu nee to nonok ne pon. 24 Ivëh, köm se vataare rakah oman va pa taateꞌ iu teꞌ peöm manih pa ma teꞌ poë varih. Me a pusun in ataeah nemöm to vaeö suk nem a ma tah ne eöm to nonok nem. Ivëh, ka napan va pa ma kum teꞌ varih to vaman ne Kristo, sih nat rakah in a taateꞌ vih peöm.

9

A Napan Va Körin Se Vaꞌaus A Napan Varih To Vaman Ne E Sosoenën

1 Eöm to nat vahik voh em po heꞌ vih vëh nemöm to ununun voh, marën a vaꞌaus a napan pe Sosoenën varih to teꞌ ne pa muhin vëh Jiutiaꞌ. Ivëh, nöꞌ hikta se kiun suk noꞌ to kiun rë, marën a soe vanat a neöm a tah pamëh. 2 Eöꞌ to nat rakah e noꞌ pa ma kokoman peöm to takuin rakah ee pa heꞌ o vaꞌaus peöm manih po upöm teꞌ. Ka ma tamoaan rakah nöꞌ to këëkë noꞌ a ma ëhnëëneöm manih pa matëëra napan va Mësadoniaꞌ. Eöꞌ to sosoe va i noꞌ raoe manih pan, “O kirismas vöh to hik, no a napan va Akaëaꞌ to vamatop voh ee pa nok a kiu va pa ununun a moniꞌ.” Ko poen no a napan va Mësadoniaꞌ to pënton a soe va pa ö nöm to iu rakah e nem pa nok a kiu va pa heꞌ a ma moeh tah, a tah pamëh to kunkuin rakah en pa ma kokoman pa nap peo va Mësadoniaꞌ, kee vamatop me ee pa heꞌ a ma teꞌ heꞌ pee. 3 Ivëhkëk, eöꞌ to hikta iu noꞌ a soe va pa ö nemöm to kë nem a ëhnëëneöm, seꞌ tavus vamanih po vaato akuk. Ivëh, köꞌ iu noꞌ pan, eöm se teꞌ vamatop tamoaan nem pa heꞌ ataeah, vamanih pa ö nöꞌ to soe vavoh ke raoe. Keꞌ a tah pamëh, nöꞌ to kokoman noꞌ, paröꞌ vanö nös a poa kea pea poë varih, kee nö nös manem peöm. 4 Emöm to vaman rakah va e nem manih pan, eöm to teꞌ vamatop e nem pa heꞌ ta ma tah. Ivëhkëk, eöꞌ to koman noꞌ pan, eꞌ to hat non pa ta ma pah teꞌ va Mësadoniaꞌ se keh nö vaꞌpeh me a nös neoꞌ, pare taum vamanih pan, eöm to hikta vamatop avoeꞌ nem a heꞌ ta ma tah. Emöm se haraꞌ vapoet suk em pa tah pamëh, eöm me se haraꞌ vapoet em. 5 Ivëh, nöꞌ to koman suk noꞌ a hi a ma kea pea, pan ee se vovoh ka nös neoꞌ manem peöm. Ko vaꞌaus a neöm köm vamatop a ma heꞌ poë varih, nöm to soe pan, eöm se vanö na manuh pa napan va Jiutiaꞌ. Ko poen nöꞌ se keh suk nös, ka napan varih to nö vaꞌpeh me a nös neoꞌ to antoen e ne pa nat vamanih pan, eöm koman to kehkeh heꞌ nem a moniꞌ pamëh. Keꞌ to hikta teꞌ non pan, emöm to totoon a no neöm pa heꞌ a ma moniꞌ peöm.

6 Eöm se koman hah na a soe vaꞌih, A pah teꞌ to poꞌpoꞌ a ma siꞌ voaꞌ tah ënëën to hikta teꞌ peo ne, a teꞌ pamëh to hikta antoen non a kon ta ma taëën peo. Ivëhkëk a teꞌ vëh to poꞌpoꞌ a voaꞌ peo, eꞌ se kon oah en pa taëën peo. 7 Ivëh, ke eöm papaeh, eöm se kokoman vavih momoaan voh, manih pa ma kupu peöm pataeah nöm to kehkeh heꞌ nem. Peꞌ to hat non pa ö nöm se haraꞌ vapunis suk nem a tah pamëh, me eꞌ to hat non pa ö nöm se koman nem pan, a napan to toon a neöm pa heꞌ a tah. E Sosoenën to iu rakah non sih a teꞌ vëh to haraꞌ vaeö rakah non, pareꞌ heꞌ o heꞌ peꞌ. 8 E Sosoenën to antoen e non pa heꞌ oah a neöm a ma vu tah peo vihvih to antoen ne a vaꞌaus a ihoꞌ peöm. Köm vaneah rakah e nem pa ma moeh tah peo to antoen e ne pa nok a kiu vih, marën a vaꞌaus o upöm teꞌ. 9 O Puk pe Sosoenën to soe suk non a taateꞌ pamëh to teꞌ va non manih pan,

“O teꞌ varih to vavatet ne o iu pe Sosoenën, to heꞌ oah a ma tah pee manih pa nap arus.

Ka ma taateꞌ totoopin pee, na to hikta se vanun no. Sng 112:9

10 E Sosoenën koman to heꞌheꞌ non a voaꞌ manih pa teꞌ nepnep voaꞌ, me a taëën no a napan se ëën. Keꞌ teꞌ akuk va kov e non manih pan, e Sosoenën se heꞌ en peöm pa ma tah, köm öt onöt rakah em, paröm onöt rakah e nem pa vaꞌaus o upöm teꞌ pe Sosoenën. Ivëh, ka taateꞌ vih peöm se pu vaꞌpuh oah en manih pa ma komëneöm, vamanih pa teꞌ to nep a ma voaꞌ tah ënëën pa rak peꞌ, ko vasuksuk no a nep taëën peꞌ to pah voaꞌ suntan en. 11 E Sosoenën se heꞌ en peöm pa ma moeh tah peo, köm öt onöt rakah em, paröm iu heꞌ pet e nem po upöm teꞌ pa ta ma teꞌ tah. Ka ma heꞌ peöm to koe ke maꞌ manih pemöm, pare nok a nap peo, kee soe vavihvih kee na pe Sosoenën. 12 Ivëh, ka kiu vëh nöm to nok se vaꞌaus en pa napan pe Sosoenën, kee hikta onöt ne a kökööt hah pa ta meh taeah. Me a taateꞌ pamëh se nok a napan, kee soe vavihvih oah kee na pe Sosoenën. 13 Ka kiu nöm to nok manih pa vaꞌaus a napan, se vataare en pa taateꞌ vaman peöm. A nap peo rakah se kë ne a ëhnan e Sosoenën, suk ataeah, ee se ep a ma tah peo nöm se heꞌ raoe me ro upöm teꞌ, me eöm to pënton voh em pa Soe Vih pe Kristo. A Soe Vih pamëh, ne eöm to soe voh pan, eöm to vaman em peꞌ. 14 Ee se nat va e ne manih pan, o ururuan apuh ne Sosoenën to heꞌ a neöm. Ivëh, nee to iu suk ne a teꞌ vaꞌpeh me a no neöm pa tëëm nee to hinhin ne. 15 O heꞌ vih vëh ne Sosoenën to heꞌ voh a ra, eꞌ to apuh oah e non pa ma meh tah, ea to hikta onöt no a vatvus vahik a ma soe va po heꞌ vih pamëh. Ivëh, ke ea se soe vavihvih e Sosoenën, suk o heꞌ vih peꞌ.

10

E Pöl To Piun A Soe Pa Napan To Kehkeh Vöknah Ne A Kiu Peꞌ

1 Eöꞌ e Pöl, eöꞌ to ihi vakis rakah e noꞌ peöm. Eöꞌ a teꞌ no a ma meh teꞌ to sosoe ne sih pan, o poen ne eöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me a noꞌ neöm, eöꞌ to vöknah hah a noꞌ. Ivëhkëk, o poen nöꞌ to teꞌ varo këh a no maꞌ neöm, eöꞌ to heꞌheꞌ noꞌ sih a soe eh manih po kiun nöꞌ to kiun. Eöꞌ to kehkeh vataare noꞌ a taateꞌ tö manih peöm, ko tooto amamot ke noꞌ peöm. Vamanih pa ö ne Kristo to nok va voh. 2 Eöꞌ to sosoe vakis rakah va ke noꞌ peöm manih pan, eöm se teꞌ vamatop nem. Eöꞌ tomeꞌ nö nös peöm ko heꞌ a neöm ta ma soe kikis pö nöꞌ se teꞌ vaꞌpeh me a noꞌ neöm. Eöꞌ to koman e noꞌ pan, eöꞌ to onöt e noꞌ pa heꞌ a soe kikis peöꞌ manih pa napan varih to koman ne pan, emöm to vavatet nem sih a ma taateꞌ va po oeh vëh. 3 Oman, ea to teꞌ no manih po oeh vëh, ivëhkëk, ea to hikta vavapus va no manih pa napan va po oeh vëh. 4 Emöm to hikta vavapus me nem a ma tah vavapus va po oeh vëh. Ahik. Emöm to öt nem a ma tah vavapus to teꞌ me ne o kikis pe Sosoenën, pare antoen e ne pa miröꞌ a kiikin eh va pa ma taateꞌ hat va po oeh vëh. Emöm to kehkeh vöknah rakah nem a ma vu kokoman pa napan, 5 me a ma soe piuk varih to susunpip ne a hanan no a napan to kehkeh nat vavih koe ne e Sosoenën. Emöm me to susunpip e nem pa ma kokoman pa napan varih to vakihat me ne e Kristo, kee sih panih a ma kokoman pee, ko suk o iu pe Kristo. 6 Emöm to anoeh ro a no neöm, pan eöm se keh vataare em pemöm, pan eöm to iu vatet e nem pa ma soe kurus pe Kristo, a, emöm me to teꞌ vamatop rakah e nem pa vakmis a napan varih o vatösoe.

7 Eöm se kiiki vavih pa ma tah varih nöm to ep in pa matëëneöm. Eöm se keh koman nem pan, eöm a napan vamaman pe Kristo, a, eöm se kokoman vavih, paröm koman vamanih pan, emöm me a napan pe Kristo, pamöm teꞌ va e nem manih peöm. 8 Eꞌ oman rakah, emöm to kë koman hah a nem, suk a tasun ne Sunön pea to heꞌ voh a möm, marën a nok a kiu pamëh. Ivëhkëk, a tasun pamëh to nok a neöm, ko vaman peöm kikis, pareꞌ hikta vöknah a non neöm. Keꞌ a tah pamëh nöꞌ to hikta se poet suk noꞌ a soe vaꞌih nöꞌ to nonok noꞌ. 9 Ivëhkëk, eöm se nat nem koman nem pan, eöꞌ to pupunöꞌ e noꞌ pa vaꞌnaöp a neöm manih pa ma kiun nöꞌ to kinkiun ka noꞌ nös neöm. 10 A ma pah teꞌ to sosoe ne sih pan, “A ma kiun pe Pöl to teꞌ me ne a ma soe apaꞌpuh kikis, pare tanih vaꞌpuh oah. Ivëhkëk, o poen neꞌ to teꞌ non manih pea, pareꞌ vavaato me a rora, ka ep no eah to hikta teꞌ eh non. Me eꞌ to hikta nat vavih non pa taateꞌ va pa vatvus a soe.” 11 O teꞌ varih to nonok ne a ma soe to matan va ne manih, ee se nat va ne manih pan, emöm to hikta teꞌ vaꞌpeh me nem a neöm manem kuru. Ivëh, nemöm to soe suk nös a tah pamëh manih pa ma kiun pemöm. Ivëhkëk, o poen nemöm se teꞌ vaꞌpeh me a no neöm manem, emöm se vatvus em papaeh a tasun, nemöm to vavatvus voh nem manih pa ma kiun pemöm.

12 Emöm to hikta onöt nem a vatoe hah ëm me ro teꞌ varih to haraꞌ ne pan, ee ro teꞌ susunön, pare këëkë koman hah a nee. Ahik. O teꞌ poë varih to vavatoe koman hah a ne pa ma taateꞌ koman pee, pare kiiki koman hah a ne pa ma taateꞌ koman pee. O teꞌ to nonok ne a ma taateꞌ poë varih to teꞌ va ne manih, po teꞌ o pöh papön. 13 Ivëhkëk, emöm to hikta onöt nem a kë koman hah ëm, suk a ma tah to teꞌ tavus këh ne a kiu nemöm to kon voh, ko nonok nem. Ahik. Emöm se kë koman varoe hah a nem, suk a ma kiu ne Sosoenën to kon voh, pareꞌ heꞌ a möm, kemöm nonok nem manih po upöm teꞌ, me manih peöm. 14 E Sosoenën to vahoꞌ voh en peöm paan a tasun, me a kiu neꞌ to heꞌ voh a möm. Ivëh, kemöm hikta se oah nem a ö neꞌ to soe vavoh ka möm, pan emöm se kikiu aton nem pa vatvus a Soe Vih vëh to soe suk non e Kristo. Kemöm koman ivarih, to vatvus momoaan voh ka neöm a napan va Körin a Soe Vih pamëh. 15 Emöm to hikta apaꞌpon nem o pan pemöm, pamöm kë koman hah a nem, suk a ma kiu no upöm teꞌ to nonok voh ne. Ahik. Emöm to kehkeh nok varoe ko nem a ma kiu varih ne Sosoenën to heꞌ voh a möm, pan emöm se nonok nem, köm se ep, ko vaman peöm pu vakis maꞌ. Köm sih vaꞌaus a kiu nemöm to nonok nem, keꞌ tavus vaꞌpuh manih topnineöm. 16 Kemöm antoen me e nem pa vatvus a Soe Vih manuh pa ma vöön varih to teꞌ oah ne na a vöön apuh peöm. Pamöm hikta iu kë koman hah a nem, suk a ma kiu no upöm teꞌ to nok voh manih pa ma ö muhin po upöm teꞌ. 17 Suk ataeah, a soe to teꞌ non komön o Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“A teꞌ se keh iu kë koman hah a non,

eꞌ se kë varoe non a ëhnan e Sunön,

suk a ma tah neꞌ to nonok non.” Jer 9:24

18 Ea to nat e no, pa teꞌ vëh to haraꞌ vaeö non sih, pareꞌ kë koman hah a non, eꞌ a teꞌ pamëh, to hikta teꞌ non to ëhnan manih pa matan e Sosoenën. Ivëhkëk, e Sosoenën se keh kë non a ëhnan ta pah teꞌ, a, a teꞌ ko pamëh, to teꞌ me non o ëhnan manih pa matan e Sosoenën.

11

A Taateꞌ Pe Pöl To Hikta Vatoe Me Non A Taateꞌ Po Teꞌ Varih To Pikpiuk Ne Pan Ee O Aposol

1 Eöꞌ to iu noꞌ pan, eöm se vaonöt ka neoꞌ, köꞌ nok a siꞌ soe nun peöꞌ marën a kë koman hah öꞌ, ivëhkëk, eöm to nok vavoh em nën. 2 E Sosoenën to teꞌ me non a taateꞌ puhioꞌ peꞌ, pan ea a napan kurus se teꞌ no o teꞌ neꞌ to vaneah non. Ka manih pa taateꞌ puhioꞌ pamëh, nöꞌ to iu me noꞌ pan, eöm me se vatet vavih a taateꞌ pe Kristo. Ke eöꞌ koman to kon voh eoꞌ peöm, ko heꞌ eoꞌ peöm peꞌ, keꞌ tavus va en manih pe voe koman peöm. Eöꞌ to heꞌ a neöm e Kristo vamanih peöꞌ to me ka nös neöm a koaꞌ mon sepeꞌ vivihan manuh pa teꞌ sekaꞌ vëh neꞌ to kehkeh me non. 3 Ivëhkëk, eöꞌ to koman avoeꞌ e noꞌ pa kuruꞌ vëh to piuk voh e Iv pa taateꞌ piuk peꞌ. Ivëh, nöꞌ to nanaöp suk noꞌ pan, a paeh a taateꞌ avoeꞌ pamëh to meꞌ tavus me en manih peöm. Ka ma kokoman peöm nun, köm këh em pa taateꞌ teꞌ vavivihan me a taateꞌ vatet e Kristo. 4 Eöꞌ nanaöp suk noꞌ ataeah, eöꞌ to nat e noꞌ peöm to teꞌ vamatop ro ko nem a tënan a soe po upöm teꞌ varih to se nö maꞌ peöm. Pare vavatvus ne a soe va pe Ieesuꞌ vëh, to hikta vatoe me non a teꞌ Ieesuꞌ vëh, nemöm to vavatvus nem a soe va peꞌ. Ka manih pa taateꞌ pamëh nöm to kon suk voh a meh tuvuh ke, to hikta teꞌ va non manih pa Tuvuh Vasioꞌ vëh nöm to kon moaan voh. Paröm tëtënan vi nem a soe vih to hikta teꞌ non pan a Soe Vih pe Ieesuꞌ Kristo vëh nemöm to vavatvus nem sih manih peöm.

5 Eöꞌ to hikta koman noꞌ pan, “o aposol apaꞌpuh” peöm poë varih, to vih oah e ne peöꞌ. 6 Eöꞌ to hikta nat vavih pöꞌ noꞌ pa taateꞌ va pa vatvus a soe. Ivëhkëk, eöꞌ to nat vavih e noꞌ pa pusun in a soe nöꞌ to vavatvus tamoaan noꞌ sih. Manih pa ma taateꞌ kurus me pa ma poen kurus, nemöm to vataare e nem peöm po nat pamëh.

7 Eöm to nat e nem, eöꞌ to vavaasis voh a noꞌ neöm a Soe Vih pe Sosoenën paröꞌ hikta hinhin voen a noꞌ neöm. Ahik. Eöꞌ to vöknah koman hah a noꞌ, marën a kë varoe a ma ëhnëëneöm. Eöm koman va nem nih pa ö nöꞌ to nonok va noꞌ manih, Eöm koman kës nem pan eöꞌ to nonok e noꞌ pa hat, ha? 8 Eöꞌ to kokon moniꞌ noꞌ sih manih pa ma meh kum teꞌ varih to vaman ne sih e Kristo, eöꞌ to kon a moniꞌ pamëh, marën a vaꞌaus koman hah öꞌ, ko kikiu noꞌ topnineöm. 9 Ko poen nöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me voh a noꞌ neöm manih Körin, paröꞌ kökööt noꞌ pa taeah nöꞌ to iu noꞌ, eöꞌ to hikta heꞌ punis ta pah teꞌ oeteꞌ, keꞌ, ta pah köövo manih peöm. Ahik. A kën kea varih to vaman ne e Kristo manih pa muhin va Mësadoniaꞌ to nö maꞌ manih Körin, pare tavus maꞌ, ko vaꞌaus ee peöꞌ pa taeah nöꞌ to kökööt noꞌ, paröꞌ iu noꞌ. Eöꞌ to hikta koman vakis noꞌ, a heꞌ punis a neöm manih pa matop ka neöꞌ. Ivëh, nöꞌ to vavatet tamoaan suk noꞌ o kokoman pamëh. 10 Eöꞌ to soe vamanih, suk a soe man pe Kristo to teꞌ tamoaan non sih manih pa komaneoꞌ. Ivëh, köꞌ se soe vamaman rakah va eoꞌ manih pan, “Manih Akaëaꞌ, no ahik ta pah teꞌ to onöt non a sunpip a neoꞌ pa kë a ëhnaneoꞌ, suk eöꞌ to koe voh eoꞌ pa ö nöm se matop ka no neoꞌ.” 11 Vahvanih köꞌ nonok va noꞌ manih? Eöm koman kës nem pan eöꞌ to hikta iu a noꞌ neöm? Ahik rakah. E Sosoenën to nat rakah e non peöꞌ to iu e noꞌ peöm.

12 Ivëh, köꞌ se nonok avoeꞌ e noꞌ pataeah nöꞌ to nonok noꞌ kuru. Suk a taeah, eöꞌ to kehkeh sunpip noꞌ a napan varih to kë koman ne a ëhnëëre, suk a ma kiu nee to nonok ne. Ee to sosoe ne pan, a kiu nee to kë suk ne a ëhnëëre to vatoe me e non pa teꞌ kiu nemöm to nonok nem. 13 O teꞌ poë varih to hikta teꞌ ne o aposol vamaman, me ra nap kiu vamaman, ee ro teꞌ pikpiuk. Ee to panih a taateꞌ pee, pan a napan se ep ne, pare koman ne pan ee o aposol vamaman pe Kristo. 14 Ka taateꞌ nee to nonok ne to hikta vatoksean a rora. Ea to nat vavih rakah e no, e susun po oraꞌ hat koman to antoen e non pa panih hah ea, pareꞌ matan va e non manih pa ankeroꞌ va po maaka, ka napan ep ne poë, ko koman ne pan, eꞌ a ankeroꞌ pe Sosoenën. 15 Ivëh, ka tah pamëh to hikta se vatoksean a rora, pa ö no a nap kiu pe susun po oraꞌ hat to panih a ma taateꞌ pee, pare kikiu va ne manih pa ö no a napan varih to nonok ne a ma taateꞌ totoopin to kikiu va ne. Ivëhkëk, amot ne Sosoenën se kiiki en pa ma taateꞌ pee, kee kon kamis suk ee pa ma taateꞌ taneah nee to nonok ne.

E Pöl To Hutët A Ma Punis To Tavus Poan Pö Neꞌ To Nonok Non A Kiu Aposol

16 Eöꞌ to soe ke voh eoꞌ peöm pan, a hikta pah teꞌ se koman non pan eöꞌ a papön. Ivëhkëk, eöm se keh koman va e nem peöꞌ nën, öt va ka neoꞌ manih pa ö neöm to öt va in a teꞌ papön. Paröm koe ka neoꞌ, köꞌ kë vatam koman hah öꞌ. 17 O poen nöꞌ to kë koman hah a noꞌ, eöꞌ to haraꞌ koman noꞌ pan, a pop peöꞌ to vih. Ivëhkëk, eöꞌ to hikta toto va noꞌ manih pa ö ne Sunön to iu va non. Ahik. Eöꞌ to toto va e noꞌ manih pa teꞌ papön. 18 A nap peo va po oeh vëh to kë koman hah a ne suk a ma pop pee to vihvih. Ivëh, ke eöꞌ me se kë koman hah me eoꞌ pa teꞌ ëhnaneoꞌ. 19 Ke eöm varih a napan to teꞌ me nem a ma nat apaꞌpuh, me a ma kokoman vih natsean. Ivëh, neöm to iu suk nem a soe vaonöt o teꞌ papön, kee soe ka neöm a ma soe nun pee. 20 Oman rakah, ta pah teꞌ se keh rëh a neöm köm nö ko kiu akuk nem manih peꞌ, keꞌ kon vahik en pa ma tah peöm, me eꞌ se piuk ka neöm, pareꞌ vakëën pet en peöm. Ko teꞌteꞌ vasusunön e non peöm, pareꞌ tatapan en pa ma matëëneöm, köm ep akuk e nem peꞌ, keꞌ nonok suk e non po iu koman peꞌ. 21 Varenan rakah, pemöm to hikta teꞌ eh nem, pa nok a ma taateꞌ poë varih manem peöm. Eöꞌ to teꞌ poet rakah e noꞌ pa soe tavus a hat pemöm manih peöm.

Ivëhkëk, eꞌ se keh teꞌ non e retereh to eh onöt ne a kë koman hah rea. A, eöꞌ me se eh onöt me e noꞌ pa kë koman hah öꞌ. Varenan rakah, eöꞌ to vavaato va e noꞌ manih pa teꞌ papön. 22 Ee to koman ne sih pan, ee varoe a ma to Jiuꞌ. Ivëhkëk, eoꞌ me a to Jiuꞌ. Me ee to koman ne pan, ee varoe a napan va Israël. Ivëhkëk, eöꞌ me a to Israël. Ee me to koman ne pan, ee varoe o pus koaꞌ pe Abraham. Ivëhkëk, eöꞌ me e koaꞌ pe Abraham. 23 Ee kës a nap kiu pe Kristo, ha? Eöꞌ to onoah e noꞌ pee pa nok a kiu peꞌ. Ivëhkëk, eöꞌ to toto va e noꞌ manih pa teꞌ papön. Eöꞌ to kikiu vëhvaꞌ oah rakah e noꞌ pee. A ma poen peo no a napan to vahoꞌ ee peöꞌ pa nohnoh. Ivëhkëk, a ma siꞌ poen keok nee to vahoꞌ rapoë pa nohnoh. Köꞌ hikta antoen noꞌ a ëh a tovih rëp no a napan to rëp a neoꞌ po uris rëprëp teꞌ. Eöꞌ me to antoen e noꞌ pa ëh a tovih rëp no a napan to rëp raoe. Ka ma poen peo nöꞌ to vatët rakah eoꞌ pa mët. 24 A ma to Jiuꞌ to rëp a neoꞌ pa 39 rëp po uris rëprëp teꞌ, ee to nok va ka neoꞌ nën pa tönim tëëm vakëkëh. 25 A kukön tëëm vakëkëh nee to rëp a neoꞌ po opëꞌ. Ko pöh poen nee to tösvös ka neoꞌ, ka siꞌ ö hat, köꞌ mët eoꞌ. Ko meoh kukön poen nöꞌ to teꞌ noꞌ po paröꞌ, ko paröꞌ hat me en peöꞌ. Ka pah popoen me a pah potan avoes va pa kukön poen poë varih, nöꞌ to teꞌ noꞌ koman tahiꞌ. 26 A ma poen peo rakah nöꞌ to nö pa ma vöön varo, ka siꞌ ö hat köꞌ taum koe eoꞌ pa punis manih ruen. Me manih pa koreera nap kakaveo, me ra kën kea koman peöꞌ varih o Jiuꞌ, me ro teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Ka ma meh poen no upöm teꞌ to kehkeh miröꞌ e ne peöꞌ manih koman a ma vöön apaꞌpuh, me manih pa ma muhin no a hikta teꞌ to teꞌ non. A siꞌ ö hat me köꞌ taum eoꞌ pa punis manih tahiꞌ. Me manih pa koreera napan varih to pikpiuk ne sih pan ee ra napan pe Kristo. 27 Eöꞌ to nok voh a ma vu kiu to parin a hivaꞌ rakah, paröꞌ hikta kokoroh vavih noꞌ pa ma poen peo. Eöꞌ to haraꞌ o maë, me o manoe. Ka ma poen peo nöꞌ to hikta teꞌ me noꞌ ta taëën. Me eöꞌ to haraꞌ a tuvuh, paröꞌ hikta teꞌ me noꞌ to ohop nöꞌ se ohop pip a tuvuh manih pa sionineoꞌ. 28 Eꞌ to hikta teꞌ non pan a ma punis varoe ko poë varih to tatavus voh ne manih peöꞌ. Ahik. Eöꞌ se soe me eoꞌ pa ma meh punis to tavus voh manih peöꞌ. A ma poen kurus nöꞌ to teꞌ me noꞌ o kokoman punis va pa taateꞌ matop vavih a ma kum teꞌ varih to vaman ne e Kristo. 29 O vaman pa ta pah teꞌ va pa napan varih to vaman ne sih Kristo se keh tötö nö non, a, eöꞌ me se pah haraꞌ vasunë eoꞌ. Ka ta pah tah hat se keh tavus manih pa ta paeh va pa napan varih to vaman ne e Kristo, keꞌ kuꞌ manih pa taateꞌ hat, a, eöꞌ se pah heve suk rakah eoꞌ pa tah pamëh.

30 Eꞌ se keh hikta teꞌ non ta meh hanan, nöꞌ se kë koman hah öꞌ, a, eöꞌ se soe eoꞌ pan, a ma punis varuh to tavus voh manih peöꞌ, a ma punis poë varih to vataare e ne peöꞌ koman to hikta teꞌ me noꞌ to eh. 31 E Sosoenën, eꞌ e Taman e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo. Eꞌ koman to nat e non peöꞌ, to hikta pikpiuk noꞌ. Ivëh, ke ea se kë tamoaan varoe ko no a ëhnaneah. 32 Moaan voh nöꞌ to teꞌ noꞌ Damaskas, ka teꞌ susun vëh to teꞌ non paan a teꞌ sunön vëh e Aretas, to vahoꞌ en pa ma teꞌ utut, kee ut e ne peöꞌ manih pa ma hopaꞌ varih to ho ne manih pa vöön apuh pamëh. Ee to kehkeh öt a no neöꞌ, to vahoꞌ a neoꞌ pa iuun nohnoh. 33 Ivëhkëk, a ma vamomhë peöꞌ to vahoꞌ a neoꞌ po kove, pare vöknah koe ka maꞌ neoꞌ po hopaꞌ oho koe ke pa tuvuh manih po vakapkap in a vöön pamëh, köꞌ rusin këh eoꞌ pa teꞌ susun pamëh.

12

A Pah Teꞌ To Tata Non E Sosoenën, Ke Sosoenën Soe Ke Poan A Ma Soe Peo

1 Ahik hah ta meh hanan nöꞌ to teꞌ me noꞌ, eöꞌ se teꞌ avoeꞌ e noꞌ pa kë a ëhnaneoꞌ. Oman! A taateꞌ pamëh to hikta antoen non a vaꞌaus a ra. Ivëhkëk, eöꞌ to kehkeh soe tavus noꞌ a ma tata peöꞌ, me a ma soe ne Sunön to vatvus ka neoꞌ. 2 Eöꞌ to nat noꞌ, a pah teꞌ va pa napan varih to vaman ne e Kristo, no pöh havun me ro taanaꞌ kirismas to oah voh, ne Sosoenën to me peah voh a teꞌ pamëh manuh pa vakön vöön va kin. Eöꞌ to hikta nat noꞌ, a teꞌ pamëh to nö me en po sionin, keꞌ eꞌ to këh voh en po sionin, keꞌ a tuvuh varoe to nö. E Sosoenën varoe to nat non a tah pamëh. 3-4 Eöꞌ to nat va e noꞌ manih pan, e Sosoenën to me peah en pa teꞌ pamëh manuh pa Vöön va Kin. Eöꞌ to hikta nat noꞌ pan, eꞌ nö me voh en po sionin, keꞌ a tuvuh varoe to nö. E Sosoenën varoe to nat non a tah pamëh. Ka manuh pa Vöön va Kin neꞌ to pënton a soe no a hikta teꞌ to antoen non a vatvus vamaaka a soe pamëh pa rivoneah, pareꞌ suupon rakah me e non pa teꞌ pa vatvus a soe pamëh. 5 Eöꞌ to kehkeh kë rakah e noꞌ pa ëhnan a teꞌ pamëh. Ivëhkëk, eöꞌ to hikta iu kë koman hah a noꞌ. Eöꞌ to antoen varoe noꞌ a kë a ëhnaneoꞌ, suk a ma tah to vataare ne, a ö nöꞌ to hikta teꞌ me noꞌ to kikis. 6 Ivëhkëk, eöꞌ se keh koman noꞌ a kë koman hah a ëhnaneoꞌ, paröꞌ hikta se teꞌ noꞌ pan eöꞌ a teꞌ papön. Suk ataeah, eöꞌ to vavatvus vaviꞌ e noꞌ sih pa soe man. Ivëhkëk, eöꞌ to hikta iu kë koman noꞌ a ëhnaneoꞌ, suk eöꞌ to hikta iu noꞌ a ö no a napan se koman vapeah ka no neoꞌ. Ee se inan voh pa taateꞌ nöꞌ to nonok noꞌ, pare tënan a soe nöꞌ to vavatvus noꞌ, ka ma tah poë varih se vataare non raoe o toꞌtoꞌ peöꞌ, kee sih koman poꞌ ne a ëhnaneoꞌ.

A Tah To Teꞌ Va Non Manih Pa Tah Toꞌtoꞌ To Miröꞌ A Sionin E Pöl

7 E Sosoenën to vataare voh a neoꞌ a ma tah vihvih rakah. Ivëhkëk, eꞌ to hikta iu non a ö nöꞌ se kokoman vörep noꞌ a ma tah poë varih. Paröꞌ vaeö suk noꞌ a taateꞌ peöꞌ. Ivëh, keꞌ vanö maꞌ a tah to teꞌ va non manih pa tah toꞌtoꞌ, ko rukruk non a sionineoꞌ. Ka tah pamëh, eꞌ a teꞌ teꞌteꞌ soe pe susun po oraꞌ hat, eꞌ to nö maꞌ to rukruk vakmis e non peöꞌ, me eꞌ to vöknah rakah en peöꞌ, köꞌ hikta onöt noꞌ a haraꞌ vaeö, ko kë koman hah öꞌ. 8 A kukön tëëm rakah nöꞌ to hinhin noꞌ e Topoan, pan eꞌ se vahik këh a neoꞌ pa tah pamëh. 9 Ivëhkëk, e Topoan to soe va ka neoꞌ manih pan, “Ahik. Suk ataeah, o ururuan peöꞌ to onöt rakah e non pën. Pa tëëm nën to hikta teꞌ eh nom, o kikis peöꞌ to tavus vamaaka rakah en manih pën.” Ivëh, köꞌ teꞌ vaeö rakah e noꞌ pa ö nöꞌ to hikta teꞌ me noꞌ to kikis to kë hah öꞌ, suk a sunë koman peöꞌ. Ivëh, no kikis pe Kristo se teꞌ suk non manih peöꞌ.

10 Ivëh, ka kiu nöꞌ to nonok ke noꞌ na e Kristo, no a ma vu punis se taum suk a neoꞌ, köꞌ taum vëhvaꞌ eoꞌ. O teꞌ se miröꞌ a neoꞌ ko hinën a neoꞌ, ko vakmis ee peöꞌ. Ko poen nöꞌ to haraꞌ vasunë noꞌ, o kokoman peöꞌ to teꞌ vavih e non. Suk a taeah, o poen nöꞌ to hikta teꞌ me noꞌ o kikis, eꞌ o poen ko pamëh nöꞌ to haraꞌ vaeh rakah eoꞌ.

E Pöl To Iu Vaeh Non O Vaman Pa Napan Va Körin

11 Ka soe nöꞌ to sosoe noꞌ, eꞌ a soe pa teꞌ papön. Ivëhkëk, eöm koman to kunkuin o kokoman peöꞌ, köꞌ nok eoꞌ pa soe vaꞌih. Eöm ivarih, to onöt nem a soe tavus a ma taateꞌ vih peöꞌ. Ivëhkëk eöm to hikta nok va voh nën. Oman, eöꞌ a siꞌ tah akuk, ivëhkëk, eöꞌ to hikta teꞌ voh noꞌ paan o “Aposol apaꞌpuh” peöm. 12 O poen nöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me voh a noꞌ neöm, paröꞌ nonok noꞌ a ma moeh tah to vataare a non neöm pan, eöꞌ a aposol vamaman. O vu punis to tavus manih peöꞌ, köꞌ sun vakis e noꞌ. Ka manih pa taateꞌ pamëh, no a ma vu tah vatoksean, me a ma vu vëknöm, me a ma meh vu kikis apuh to tavus voh topnineöm. Ka ma tah poë varih to tatanok ne, pare vataare a non neöm pan, eöꞌ to nonok noꞌ a ma kiu pe Sosoenën. 13 Eöꞌ to nok voh a paeh a taateꞌ manih peöm to vatoe me e non pa taateꞌ nöꞌ to nok voh manih pa ma meh kum napan varih to vaman ne e Ieesuꞌ. Eꞌ to teꞌ non a pah tah ro to hikta vatoe non nöꞌ to nok voh manih peöm. Eöꞌ to hikta kon akuk a moniꞌ peöm, marën a nok a kiu pe Sosoenën. Eꞌ a hat pöꞌ peöꞌ ipamëh. Eꞌ se keh teꞌ va non nën, ihan anoe këh a neoꞌ a hat pamëh.

14 Kuru nöꞌ to vamatop e noꞌ, pa nok nös a vakön vavih peöꞌ manem peöm. Ka manih pa vavih pamëh, ne eöꞌ to hikta onöt noꞌ a heꞌ punis a neöm. Eöꞌ to hikta onöt noꞌ a öt këh a neöm a ma tah peöm. Ahik. Eöꞌ to iu varoe noꞌ a öt a neöm. Eöm to nat vavih rakah e nem. O koaꞌ to hikta onöt ne a ununun ta ma tah, ko heꞌ a ma kën tamëëre me ra kën sinëëre. Ahik. A kën taman me ra kën sinan to teꞌ varoe me ne a kiu pa ununun ta ma tah, pare heꞌ a ma pus koaꞌ pee. 15 Ivëh, köꞌ vaeö rakah e noꞌ pa heꞌ a neöm o toꞌtoꞌ peöꞌ, me a ma tah nöꞌ to teꞌ me noꞌ, marën a vaꞌaus a neöm. Köm se tavus a napan va po vaman. Eöꞌ to pah iu suntan rakah e noꞌ peöm, eꞌ a tah pöꞌ ko pamëh to nok a neöm, köm hikta iu vi ka no neoꞌ, ha?

16 Oman, o upöm peöm to sosoe va ne sih manih pa taateꞌ peöꞌ pan, eöꞌ to hikta heꞌ punis voh a neöm. Ivëhkëk, o upöm peöm to koman ne pan, “Eöꞌ e Pöl to vakëën voh a neöm, ka manih pa taateꞌ piuk peöꞌ, nöꞌ to vaon a neöm, ko öt akuk këh a neöm a ma tah peöm.” 17 Eöꞌ piuk kës voh a neöm, pa ö nöꞌ to vanö voh nös a ma teꞌ peöꞌ manih peöm, ha? Ahik, eöm koman to nat e nem peöꞌ to hikta nok vavoh nën. 18 Eöꞌ to heꞌ kokoman voh eoꞌ pe Taëtus, keꞌ nö nös peöm. Eöꞌ to vanö vaꞌpeh me nös eah e meh kea pea. E Taëtus kës to piuk voh ka neöm, pareꞌ kon akuk a ma tah peöm, ha? Ahik, eöm to nat e nem, emöm to vavatet nem o pöh kokoman, me a pah taateꞌ iu.

19 Eöꞌ to koman noꞌ pan, eöm to ëh vahik em pa ma soe kurus varih paröm koman nem pan, emöm to kiun, marën a vatotoopin a soe pemöm manih pa matëëneöm. Ivëhkëk, ahik. Emöm to teꞌ e nem a napan pe Kristo, pamöm nonok nem a ma soe varih pa matan e Sosoenën. Eöm a ma vamomhë rakah peöꞌ, emöm to nonok nem a ma moeh tah kurus poë varih, marën a vakikis o vaman peöm. 20 Eöꞌ to nanaöp e noꞌ pan, eöꞌ tomeꞌ nö nös peöm, paröꞌ taum a neöm to hikta teꞌ va nem manih pa ö nöꞌ to iu va noꞌ. Eöm me tomeꞌ ep ka no neoꞌ to hikta teꞌ va noꞌ manih pa ö nöm to iu ep va ka no neoꞌ. Eöꞌ to nanaöp me e noꞌ pa ep ka neöm to teꞌ nem manih pa taateꞌ vaheheve, me a taateꞌ puhioꞌ, me a taateꞌ heve, me a taateꞌ va okoek a meh teꞌ, me a taateꞌ vasoe vahat, me a taateꞌ vasoe tonun a meh, me a taateꞌ kë koman hah aa, me a taateꞌ miröꞌ a kiu. 21 Eꞌ to hat non peöꞌ se nö nös peöm ke Sosoenën peöꞌ vapoet a neoꞌ manih pa matëëneöm. Eöꞌ se pah tamak eoꞌ pa ö nöꞌ se ep a nap peo varih to nonok voh ne a ma taateꞌ hat poë varih, pare hikta panih a ma taateꞌ pee, ko heꞌ tonun a ma taateꞌ varih, a taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ, me a ma taateꞌ hat vapoet varih nee to nonok voh ne.

13

A Napan Va Körin Se Ut Vavih Ne Po Vaman Pee

1 Kuru eꞌ a vakön tëëm peöꞌ pa nö nös manem peöm.

O Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“A poa teꞌ, keꞌ a kukön teꞌ se keh soe tavus

a ö nee to ep in ta pah teꞌ to nonok non ta hat,

a, ea to onöt e no pa vatotoopin a hat pamëh.”* Lo 19:15

2 O vapöök tëëm nöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me voh a noꞌ neöm. Paröꞌ soe vaënpan voh eoꞌ pa napan varih to nonok voh ne a ma taateꞌ hat. Ka kuru vaꞌih nöꞌ to teꞌ varo këh e noꞌ nös peöm, paröꞌ heꞌ nös a soe vaënpan peöꞌ manih po upöm teꞌ kurus. Ko poen nöꞌ se hah nös peöm, eöꞌ to hikta onöt noꞌ a ep akuk o teꞌ varih to nonok ne a taateꞌ hat pamëh. Eöꞌ se pah vakmis tiroëꞌ rakah eoꞌ pee. 3 Eöm kehkeh nat vateeraꞌ nem pan, e Ieesuꞌ Kristo to vavaato ke non maꞌ manih pa rivoneoꞌ, keꞌ a hik. Ka manih pa taateꞌ pamëh, nöꞌ to se nok köm nat vavih rakah paröm pënton vavih em pan, e Kristo hikta se vatö non pa vatotoopin a ma taateꞌ hat peöm. Ahik. Eꞌ se vataare rakah en peöm po kikis peꞌ. 4 O pöh man rakah, moaan voh neꞌ to hikta teꞌ me non o kikis, kee vahan ee peꞌ pa kuruse. Ivëhkëk, kuru vaꞌih neꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ ro non po kikis pe Sosoenën. Eꞌ to teꞌ man e non, pemöm to vatös me e nem pe Kristo, pamöm hikta teꞌ me nem to kikis. Ivëhkëk, manih po kikis pe Sosoenën, nemöm se teꞌ toꞌtoꞌ e nem pe Kristo. Ivëh, nemöm se vatvus suk o kikis peꞌ pamëh topnineöm.

5 Eöm se epep vavih pa ma taateꞌ peöm, ko iniinan hah ëm, paröm ep pan, o vaman peöm teꞌ eh e non, keꞌ ahik? Eöm se nat vavih va nem manih pan, e Ieesuꞌ Kristo to teꞌ non manih pa ma komëneöm. Eꞌ se keh hikta teꞌ me a non neöm. A, a ma taateꞌ peöm to vataare e ne peöm to hikta teꞌ me nem to vaman manih peꞌ. 6 Ivëhkëk, eöꞌ to anoeh e noꞌ pan, eöm se taum vamanih pan, emöm koman to nonok nem a kiu pe Kristo. 7 Emöm to hinhin nem na e Sosoenën, pan eꞌ se vaꞌaus a neöm, köm nat nem nok ta hat. Emöm to hikta nonok nem o hin vëh, pan e Sosoenën se vataare a neöm vamanih pan, emöm o aposol vamaman. Ahik. Emöm to iu nem pan, eöm se nok varoe a taateꞌ totoopin. Eꞌ se keh teꞌ va non nën, a napan to antoen e ne pa koman vamanih pan, emöm kuru o aposol vamaman, keꞌ ahik. Eꞌ a tah akuk ipamëh. 8 Ee to hikta onöt ne a nok ta pah tah to antoen non a vöknah a soe man. Ahik. Ea se kiu vakis varoe ko no pa vaꞌaus pa vatvus a soe man. 9 Emöm o sunë pamöm teꞌ vaeö e nem, suk eöm to haraꞌ vaeh e nem. Kemöm hinhin nem sih e Sosoenën, pan o vaman peöm a napan pe Kristo se tavus vatotoopin. 10 E Sunön to kon voh en peöꞌ, pan eöꞌ se matop i noꞌ a kiu peꞌ, pareꞌ heꞌ en peöꞌ pa ma kikis kurus va pa nok a kiu pamëh. Eöꞌ to teꞌ varo këh e noꞌ nös peöm, paröꞌ kiun o kiun vaꞌih ko vanö ka nös neöm, suk ataeah, o poen nöꞌ se nö nös peöm, eöꞌ to hikta manin noꞌ a soe ka neöm ta soe eh va pa vatotoopin a ma taateꞌ peöm. E Sunön to heꞌ vahik voh en peöꞌ pa kiu vaꞌih, pan eöꞌ se vakikis o vaman peöm, eꞌ to hikta heꞌ a neoꞌ a kiu vaꞌih pan eöꞌ se mimiröꞌ a noꞌ neöm. Ahik.

E Pöl To Soe Ataaton Ke Ra Napan Va Körin

11 Kën kea me ra kën vamen, eöꞌ se soe ataaton keoꞌ peöm, paröꞌ nö eoꞌ. Köm kiu vëhvaꞌ pa vatotoopin o vaman peöm, paröm pënton nem a ma soe nöꞌ to soe ka neöm. Eöm kurus se teꞌ me nem o pöh kokoman, me o kokoman moomo. Kuru eöꞌ to hinhin noꞌ e Sosoenën, pan eꞌ se teꞌ tamoaan me a no neöm, pareꞌ heꞌ a neöm a taateꞌ iu teꞌ, me o kokoman moomo peꞌ.

12 Manih pa taateꞌ pea a napan pe Sosoenën, eöm papaeh se heꞌ a soe vavihvih vivihan manih pa ma meh peöm. A nap vivihan pe Sosoenën to heꞌ a nös neöm a potan avih pee.

13-14 Eöꞌ to hinhin me noꞌ pan, o heꞌ vih pe Sunön pea e Ieesuꞌ Kristo, me o ururuan pe Sosoenën, vaꞌpeh me a Tuvuh Vasioꞌ se nok a neöm, köm teꞌ vapöh kokoman nem.

* 5:3: [... po teꞌ varih o pehpeah.] O poen ne ea se mët, a apeera se keh hikta teꞌ me non o sionin voon, eꞌ se teꞌ va non manih pan, a apeera to pehpeah.

* 13:1: E Pöl to vatvus a soe neꞌ to kon taneꞌ manih po Puk pe Sosoenën, suk eꞌ to iu vamaaka non a napan varih to vaman ne e Ieesuꞌ manih Körin, pan ee to kon vahik voh ee pa soe vaënpan. A kukön teꞌ poë varih to teꞌ ne koman a soe vaꞌih, to vatoe me e ne pa kukön vavih pe Pöl neꞌ to nok marën a soe vaënpan a napan va Körin.

GALESIAꞌ

1

2

3

4

5

6

GALESIAꞌ

Galasiaꞌ to teꞌ non a ma vu kum napan va po vaman. Ivëh, ke Pöl kiun o kiun vaꞌih ko vanö na pee. E Pöl koman to nö voh en pa ma vöön pee manih Galasiaꞌ, pareꞌ vavatvus e non pa Soe Vih va pe Ieesuꞌ nën. Ivëh, ka ma kum teꞌ va po vaman poë varih tavus ee nën.

A napan va po vaman varih Galasiaꞌ, to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, ke Pöl vatvus ke raoe a soe ko soe pan, ‘O vaman varoe ko peöm manih pe Ieesuꞌ ke Sosoenën se nok a neöm, köm tavus o teꞌ totoopin manih po epep peꞌ.’ Vasuksuk no a ma pah to Jiuꞌ to nö maꞌ ko sosoe vahat e ne po vavaasis pe Pöl, pare sosoe ne pan, ‘Eꞌ to vih non pa ö no a napan va po vaman se vavatet ne o Vavaasis pe Mosës, ka manih pa ma taateꞌ poë varih, ea se tavus ee o teꞌ totoopin manih pa matan e Sosoenën.’ Ee to vasosöë suk me e ne pa pah taateꞌ manih po vavaasis pe Mosës, a taateꞌ va pa pe a ö kokoaan.

E Pöl to pënton o vavaasis pee, ko pah heve rakah en, ivëh, keꞌ soe en pan, ‘Ea se keh tavus ee o teꞌ totoopin manih po epep pe Sosoenën, pa ö ne ea to vavatet no o Vavaasis pe Mosës, ivëh, ka mët pe Ieesuꞌ suk a ihan anoe a ma hat pea, eꞌ a tah akuk, me eꞌ to hikta teꞌ non ta pusuneah.’ Manih po kiun vëh e Pöl to pah soe vövöknah en pa napan va Galasiaꞌ. E Pöl to iu non pan, a napan va po vaman se koe a vatet o tövavaasis pikpiuk, pare hah maꞌ, ko vatet a taateꞌ man pe Ieesuꞌ.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan.

A potan avih, me a ma kokoman man to vavaato suk ne a Soe Vih. 1:1-10

E Pöl to vaato suk a ö neꞌ to tavus aposol. 1:11-24; 2:1-21

E Sosoenën se nok a ra, ka tavus a napan peꞌ manih po vaman pea, ka hik manih pa taateꞌ vatet o vavaasis pe Mosës. 3:1-29; 4:1-31

E Kristo to pureꞌ a ra ka teꞌ taihan këh no a hat vëh to matop voh a rora pan, ea se nonok no a ma tah no a Tuvuh Vasioꞌ to iu non. 5:1-26; 6:1-10

A soe ataaton peꞌ, me a soe vamaaka in a ma pus kokoman apaꞌpuh peꞌ. 6:11-18

1

E Sosoenën Koman To Kon Voh E Pöl Pa Nok A Kiu Aposol

1 Eöꞌ e Pöl, ahik voh ta pah teꞌ to kon voh a neoꞌ pa nok a kiu aposol, ahik. Eöꞌ to kon koe ke voh in a kiu pamëh manih pa koren e Ieesuꞌ Kristo, pen Tamaneah Sosoenën vëh, to kunkuin taneꞌ hah voh poan manih pa mët. 2 Eöꞌ me ra kën kea pea, varih to teꞌ vaꞌpeh me a ne neoꞌ, emöm to kiun o kiun vaꞌih, ko vanö ka nös neöm o vaeö pemöm manih peöm a napan varih to teꞌ nem pa ma kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ, manem pa muhin va Galesiaꞌ.

3 Eöꞌ to hinhin noꞌ na e Sosoenën pen e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo, pan ee se vih rakah ka ne neöm, pare heꞌ a neöm a taateꞌ moomo, köm teꞌ vakamöꞌ nem. 4 E Ieesuꞌ Kristo to vatet rakah voh o iu pe Tamaara Sosoenën, pareꞌ heꞌ o toꞌtoꞌ peꞌ, ka napan varih to hat ov i ne poë ip vamët poë, keꞌ mët ovin a hehe hah a ra pa ma taateꞌ hat va po oeh vëh. 5 Ivëh, na se kë tamoaan suk no a ëhnan e Sosoenën. Oman.

A Pah Soe Vih Ro Kuru Pe Sosoenën To Teꞌ Non

6 Eöꞌ to töhkak in a taateꞌ nöm to nok hah. E Sosoenën to vaoe koe voh ka neöm po ururuan pe Kristo, pan eöm se tavus a napan peꞌ. Ivëhkëk, eöm to tarih ke vëvëhöꞌ rakah këh em po vakamöꞌ, me a taateꞌ ihan anoe in a hat no upöm teꞌ to nok manih peöm. Ko vatet em po vavaasis to hikta vatoe me non a Soe Vih. 7 Oman rakah, ahik to meoh vavaasis va pa Soe Vih to teꞌ non, ivëhkëk, o upöm teꞌ to kehkeh vanun e ne peöm. Ee to kehkeh panih e ne pa Soe Vih pe Ieesuꞌ Kristo, nemöm to vavaasis voh a neöm. 8 Emöm to vavaasis e nem peöm pa Soe Vih pe Ieesuꞌ Kristo. Ivëh, kemöm koman, keꞌ ro ankeroꞌ va pa vöön va kin se keh vavaasis a no neöm ta meh soe vih, to hikta teꞌ va non manih pa teꞌ Soe Vih vëh, nemöm to vavaasis moaan voh a no neöm, a, eöꞌ to hinhin noꞌ e Sosoenën, pan eꞌ se vakmis a möm manih po suraꞌ ësës tamoaan. 9 Moaan voh nemöm to soe ke voh em peöm pa soe vaꞌih, ka kuru vaꞌih nöꞌ se soe hah keoꞌ peöm pa soe pamëh. Ka soe pamëh to teꞌ va non manih pan, ta pah teꞌ se keh vavaasis a non neöm ta Soe Vih, ka Soe Vih pamëh se keh hikta teꞌ vanon manih pa teꞌ Soe Vih vëh nöm to pënton voh manih pemöm, a, eöm se nat va em manih pan, a teꞌ pamëh to kon en po kamis apuh manuh po suraꞌ ësës tamoaan.

10 Eöm koman va nem nih pa soe nöꞌ to vavatvus noꞌ? Eöm kës to koman va nem manih pan, eöꞌ to kehkeh noꞌ a napan se vaeö ka neoꞌ? Ahik, eöꞌ se vavaeö e Sosoenën. Eöm koman nem pan, eöꞌ to kehkeh vamanman noꞌ a napan, ha? Eöꞌ se keh kikis avoeꞌ e noꞌ pa vamanman a napan, a, eöꞌ hikta onöt noꞌ a tavus e vamomhë pe Ieesuꞌ Kristo.

O Vahutët Va Pa Ö ne Pöl To Tavus Aposol Vavoh

11 Kën kea peöꞌ, eöm se inan vavih rakah va nem manih pan, a Soe Vih vaꞌih nöꞌ to vavaasis a noꞌ neöm sih, no a hikta teꞌ to nok voh. 12 A Soe Vih pamëh no a hikta pah teꞌ to heꞌ voh a neoꞌ, keꞌ, to vavaasis voh a neoꞌ köꞌ vavaasis noꞌ, ahik, e Ieesuꞌ Kristo koman voh ivëh, to vataare a neoꞌ pa Soe Vih pamëh.

13 Eöm to tënan vahik voh em pa ma taateꞌ moaan peöꞌ. Eöꞌ a teꞌ to vavatet voh noꞌ o vaman po Jiuꞌ. Eöꞌ to hat rakah voh ke noꞌ po kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ, paröꞌ kehkeh miröꞌ vahik voh e noꞌ po kum pamëh. 14 Eöꞌ to kikis rakah voh e noꞌ pa vatet a taateꞌ pa kën sipuneoꞌ varih o Jiuꞌ. Ka taateꞌ nöꞌ to nonok voh noꞌ, to vataare e non peöꞌ to teꞌ oah e noꞌ po upöm Jiuꞌ sesekaꞌ to teꞌ va ne manih peöꞌ.

15-16 Ivëhkëk, e Sosoenën to koman e non pa vateeraꞌ in e Koaꞌ peꞌ manih peöꞌ. Eꞌ ivaꞌih, o kokoman vamatop peꞌ manih peöꞌ, e sinaꞌ he meꞌ avoeꞌ voh e non pa vahuh a neoꞌ. Eꞌ to vateꞌ en peöꞌ, marën a vatvus a Soe Vih va pe Ieesuꞌ manih po teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Eöꞌ to hikta vih onöt noꞌ pan, e Sosoenën se iu a no neoꞌ, ivëhkëk, eꞌ to iu avoeꞌ e non peöꞌ. Ivëh, keꞌ vateꞌ en peöꞌ pa nok a kiu peꞌ. E Sosoenën to vateeraꞌ voh ka neöꞌ e Koaꞌ peꞌ, ivëh, köꞌ hikta hi ta meh teꞌ, pan eꞌ se vavaasis a neöꞌ. 17 Eöꞌ to hikta nö voh manuh Jerusalëm pa ep po teꞌ varih to tavus aposol momoaan voh ka neoꞌ. Ahik, eöꞌ to nönö nö voh noꞌ nën, paröꞌ teꞌ ateꞌ momoaan noꞌ pa moeh upin va Arebiaꞌ. Eöꞌ to teꞌ noꞌ nën, paröꞌ hah eöꞌ manuh pa vöön va Damaskas.

18 O kukön kirismas to oah ee, köꞌ nö eoꞌ Jerusalëm pa nö nanat e Pitaꞌ, kemöm teꞌ vaꞌpeh em po havun me ro tönim poen. 19 Eöꞌ to teꞌ noꞌ nën, paröꞌ hikta ep in ta meh aposol. Eöꞌ to ep varoe in e Jëmis kea pe Topoan. 20 E Sosoenën to nat e non pa ma tah nöꞌ to kiun ka nös neöm po kiun peöꞌ, to hikta teꞌ non o piuk. 21 Ko vasuksuk nöꞌ to këh a vöön va Jerusalëm, paröꞌ nö eoꞌ pa poa ö muhin varih, Siriaꞌ me Silisiaꞌ. 22 Manih pa tëëm pamëh, pa muhin va Jiutiaꞌ no a ma kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ Kristo, to hikta nat vi ka ne neoꞌ. 23 Ee to pënton varoe ne a ma soe me a taateꞌ nöꞌ to nonok voh noꞌ. Moaan voh, nee to nat va ne manih pan, eöꞌ a teꞌ to ipip vamët voh noꞌ raoe. Ivëhkëk, kuru nöꞌ to vavaasis noꞌ a Soe Vih va po vaman vëh nöꞌ to rës voh noꞌ, paröꞌ pupunöꞌ noꞌ pa miröꞌ. 24 A ma kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ Kristo, to tënan a soe va pa ma tah ne Sosoenën to nok keꞌ tavus manih peöꞌ, ee to kë rakah ee pa ëhnan e Sosoenën.

2

O Upöm Aposol To Vapöh Kokoman Me E Pöl

1 O havun me ro tanaꞌ kirismas to oah ee, köꞌ hah eoꞌ manuh Jerusalëm poꞌ Banabas. Eöꞌ to kon e Taëtus, keꞌ nö vaꞌpeh me en pemöm. 2 Eöꞌ to nö nën, suk e Sosoenën to vataare a möm pan, eöꞌ se nö manuh Jerusalëm, paröꞌ vaato aven me ra napan varih to vovoh ne po vaman nën. Eöꞌ to soe keoꞌ po teꞌ varih to vovoh ne manih pee pa Soe Vih vëh, nöꞌ to vavaasis noꞌ a napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Eöꞌ to koman noꞌ pan, a kiu nöꞌ to nonok voh noꞌ, me a ma kiu nöꞌ to nonok noꞌ kuru, ee tomeꞌ ro akuk ee. 3 E Taëtus to teꞌ vaꞌpeh me voh e non peöꞌ, keꞌeꞌ koman to hikta teꞌ non pan, eꞌ a to Jiuꞌ, ahik, eꞌ a teꞌ va Grik. Ivëh, nee to hikta pe suk voh a ö kokoaan peꞌ. Ivëhkëk, a nap apaꞌpuh varih Jerusalëm to öt va e peꞌ manih pa teꞌ va po vaman to vaman non e Ieesuꞌ. Ivëh, ka hikta soe to teꞌ non to soe non pan, emöm se pe a ö kokoaan pe. Ahik rakah! Ivëhkëk, a napan varih to vovoh ne po kum manih Jerusalëm to öt va ee peꞌ manih pa teꞌ pe Kristo, vamanih pa meh teꞌ kikiu pee. 4 Oman, emöm to vavasoe suk e nem pa tah pamëh, suk ataeah, eꞌ to teꞌ non o teꞌ to piuk ka möm pan, ee ra ma kea pemöm. Pare hop maꞌ manih po kum vahutët pemöm. Ee to aven hop maꞌ manih po kum pemöm. Ee to nö va maꞌ manih po teꞌ epep aven. Ee to kehkeh ep ne pa vih vëh ne Ieesuꞌ Kristo to heꞌ a möm. Eꞌe to iu nohnoh e ne pea manih pa ma taateꞌ po Jiuꞌ. Pare iu rakah ne pan, emöm se pe a ö kokoaan pe Taëtus. 5 Ivëhkëk, emöm to hikta vaonöt a soe pee. Ahik, emöm to iu nem pan a Soe Vih man se nat non panih. Ka soe man pamëh nemöm to vavaasis a ne neöm, pan eöm se vaman a soe pamëh, keꞌ teꞌ tamoaan me a non neöm.

6 Ka napan varih to koman ne pan, ee a nap susunön pa ma kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën, ee to hikta teꞌ me ne ta soe vaonöt va pa vasuꞌ pet ta meh ö soe manih pa Soe Vih man vëh, nöꞌ to vavaasis noꞌ. Ka manih po kokoman koman peöꞌ, me manih po iniinan pe Sosoenën, a napan kurus to vatoe e ne. 7 Ivëhkëk, a nap susunön poë varih to ep va e ne manih pan, e Sosoenën to taꞌ a neoꞌ a vavaasis a Soe Vih pe Kristo, manih po teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Vamanih pa ö neꞌ to heꞌ vavoh e Pitaꞌ a kiu va pa vatvus a Soe Vih pe Kristo, manih pa napan va Israël. 8 Manih po kikis pe Sosoenën neꞌ to heꞌ en pe Pitaꞌ po kikis va pa nok a kiu aposol manih pa napan va Israël. Eꞌ to heꞌ me en peöꞌ po kikis va pa nok a kiu aposol manih topniira napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. 9 A napan to ep va i ne e Jëmis, pen Pitaꞌ, ke Jon vamanih po teꞌ sunön va po kum pee. Ko poen no a kukön teꞌ poë varih to nat vahik va ee manih pan, e Sosoenën to vavih a möm pa ö neꞌ to heꞌ a möm a kiu va pa vatvus a Soe Vih, pare vaöt koren me ee pemöm poꞌ Banabas, ee to vataare ee pa napan kurus pan, ee to vaonöt ee pa kiu ne Sosoenën to heꞌ a möm. Kee öt a möm, pare nok a möm kemöm tavus em a poa kea rakah pee. Kemöm kurus vaonöt em pa soe to soe va non manih pan, “Emöm poꞌ Banabas se kiu nem pa vavaasis a Soe Vih manih pa napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Ke Jëmis pen Pitaꞌ, ivarih se kiu ne pa vatvus a Soe Vih manih pa napan va Israël. 10 Ka paeh ro ko a soe nee to soe ka möm, to soe va non manih pan, “Emöm to iu nem a ö nöm se nok a kiu va pa vaꞌaus a nap arus, a nap arus poë varih to teꞌ ne komön o kum pemöm.” Moaan voh nöꞌ to teꞌ vaeö rakah voh e noꞌ pa nok a kiu pamëh. Kuru me, nöꞌ to teꞌ eh avoeꞌ e noꞌ pa nok a kiu pamëh.”

E Pöl To Siröꞌ E Pitaꞌ

11 Vasuksuk ne Pitaꞌ to vos maꞌ manih pa vöön va Antiök, köꞌ ves rakah noꞌ manih pa mataneah, paröꞌ sisiröꞌ noꞌ eah. Suk ataeah, eꞌ to nonok non a taateꞌ to hikta teꞌ vih non. 12 E Pitaꞌ to vos vovoh voh manuh Antiök, pareꞌ vavaëën me e non pa napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Ivëhkëk, e Jëmis to vanö a ma to Jiuꞌ varih to vavatet vakis ne sih a taateꞌ va pa pe a ö kokoaan pa teꞌ, kee nö pare tavus manuh Antiök. Ee to tavus nën, ke Pitaꞌ ep i raoe, pareꞌ naöp ko taki këh en pa napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, pareꞌ hikta teꞌ vaꞌpeh hah me non raoe, pareꞌ koe en pa vaëën me ra napan poë varih. 13 Ivëh, ko upöm Jiuꞌ vatet me ee pa taateꞌ mokoꞌ rivon pe Pitaꞌ. A taateꞌ mokoꞌ rivon pe Pitaꞌ me ro upöm Jiuꞌ to rëh hop pet en maꞌ pe Banabas.

14 Eöꞌ to ep in a tah nee to nonok ne, to hikta vatet non a soe man va pa Soe Vih. Ivëh, köꞌ sun manih pa matëëre paröꞌ soe ke Pitaꞌ pan, “Pitaꞌ, eën a to Jiuꞌ. Ivëhkëk, eën to vavatet nom a taateꞌ va pa vaëën me ra napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Vahvanih kën eh rakah ov eom pa napan poë varih, ko kehkeh e nom pee pa vatet o vavaasis pa napan va Israël?

A Napan Varih To Vaman Ne E Ieesuꞌ, E Sosoenën Se Pokaꞌ En Pee A Nap Totoopin

15 Oman, ea ra napan va Israël, para nat vavih e no pa ma taateꞌ pe Sosoenën. Ea to hikta tavus voh manih pa napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. A napan poë varih to hikta vavatet ne a ma taateꞌ pe Sosoenën. Ahik rakah! 16 Ivëhkëk, ea to nat e no, pe Sosoenën to hikta koman tiroëꞌ non o teꞌ varih to vavatet ne sih o Vavaasis pe Mosës, neꞌ se pokaꞌ raoe o teꞌ totoopin manih po epep peꞌ, ahik, o teꞌ varoe varih to vaman ne e Ieesuꞌ Kristo, ne Sosoenën se pokaꞌ raoe o teꞌ totoopin. Ea me to vaman voh ee pe Ieesuꞌ Kristo, suk ataeah, ea to nat e no peꞌ a hanan varoe pamëh ne Sosoenën se pokaꞌ suk a ra a nap totoopin manih po epep peꞌ. Pareꞌ hikta teꞌ non pan, a taateꞌ va pa vatet o Vavaasis pe Mosës. Suk ataeah, ahikta pah teꞌ to antoen non a vatet vavih rakah o Vavaasis pe Mosës, ke Sosoenën pokaꞌ poan a teꞌ totoopin.

17 Ko poen ne ea a napan va Israël to vatet a hanan va pa vaman e Ieesuꞌ Kristo, ea to tavus ee o teꞌ ne Sosoenën se pokaꞌ o teꞌ totoopin manih po epep peꞌ. A ma pah to Jiuꞌ to koman ne pan, ea a napan va pa nok vatëh a ma taateꞌ hat vamanih po teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Suk ataeah, ea to hikta vavatet hah no a ma taateꞌ po Jiuꞌ. Ea onöt kës e no pa soe pan, e Ieesuꞌ Kristo koman to vatvus voh a taateꞌ hat, suk ea to hikta vavatet avoeꞌ no a ma taateꞌ po Jiuꞌ, ha? Ahik rakah! Ea to hikta onöt no a soe va nën. 18 Ivëhkëk, eöꞌ se keh hah eoꞌ manuh pa vatet o Vavaasis pe Mosës, nöꞌ to koe voh, eꞌ to vataare rakah e non peöꞌ to pënton varo eoꞌ pa vatet e Ieesuꞌ. 19-20 Moaan rakah voh ne eöꞌ to punöꞌ eoꞌ pa vatet vavih o Vavaasis pe Mosës, suk a ö ne Sosoenën se vaeö me a neoꞌ. Ivëhkëk, ahik. Ka manih po Vavaasis pamëh, eöꞌ to teꞌ va e noꞌ manih pa teꞌ to mët voh en. Ka manih pa hanan va po vaman nöꞌ to teꞌ noꞌ pa vatet o iu pe Sosoenën. Eꞌ to teꞌ va non manih pan, ee to vahan a neoꞌ pa kuruse, köꞌ mët vaꞌpeh me e Ieesuꞌ Kristo. Eöꞌ to kon eoꞌ po toꞌtoꞌ voon, paröꞌ hikta nonok hah noꞌ a ma tah nöꞌ to nonok moaan voh noꞌ. Ahik. E Ieesuꞌ Kristo to teꞌ toꞌtoꞌ tamoaan non manih pa komaneoꞌ. Ka kuru vaꞌih nöꞌ to nonok noꞌ a ma moeh tah, me a ma kiu manih po oeh vëh. Ee a ma tah nöꞌ to nonok noꞌ manih pa hanan va pa vaman e Koaꞌ pe Sosoenën. Eꞌ to iu rakah a non neoꞌ, pareꞌ mët suk a neoꞌ manih pa kuruse, eꞌ marën a kon a tasun peöꞌ pa mët.

21 Eöꞌ to hikta iu nok noꞌ a ö no ururuan pe Sosoenën se tavus vamanih pa siꞌ tah pinpiun. Ivëh, ko Vavaasis pe Mosës se keh antoen e non pa nok a ra, ka tavus kurus ee o teꞌ varih ne Sosoenën se pokaꞌ a ra o teꞌ totoopin manih po epep peꞌ, a, a mët pe Ieesuꞌ Kristo se teꞌ va e non manih pa tah akuk.

3

A Taateꞌ Va Pa Vatet O Vavaasis Pe Mosës, Me A Taateꞌ Va Po Vaman

1 Ke eöm varih a napan va Galesiaꞌ, eöm o papön rakah. Emöm to soe vamaaka rakah ke voh em peöm pa pusun in a mët pe Ieesuꞌ Kristo manih pa kuruse. Eteh to nok a neöm, ka ma kokoman peöm nun? 2 Eöꞌ to kehkeh hi a no neöm a siꞌ pah tah, eöm kon vah vavoh in a Tuvuh Vasioꞌ nih? Eöm kon koe kës voh a Tuvuh Vasioꞌ manih pa ö nöm to vavatet nem o Vavaasis pe Mosës? Ahik rakah! Eöm to kon koe a Tuvuh Vasioꞌ manih pa ö nöm to pënton a Soe Vih paröm vaman a soe pamëh. 3 Eöm papön vahik kov em eh? Eöm to taneo voh maꞌ o toꞌtoꞌ voon peöm manih po kikis pa Tuvuh Vasioꞌ. Vahvanih köm kehkeh vavih oah e nem po toꞌtoꞌ pamëh manih po kikis koman peöm? 4 Moaan voh no a ma punis apuh varih to tavus voh ee peöm, suk eöm to tavus o teꞌ va po vaman. Eöꞌ koman to hikta koman rakah noꞌ pan, eöm se teꞌ akuk a ma punis poë varih. 5 E Sosoenën heꞌ kës voh a neöm a Tuvuh Vasioꞌ, pareꞌ nok a ma tah vatoksean manih topnineöm, suk eöm to vavatet nem o Vavaasis pe Mosës? Ahik rakah, eꞌ to nok vavoh nën, suk eöm to pënton a Soe Vih paröm vaman a soe pamëh.

6 O Puk pe Sosoenën to teꞌ non a soe to soe non pan,

“E Abraham to tënan voh a soe pe Sosoenën, pareꞌ vaman a soe pamëh.

Ivëh ne Sosoenën to pokaꞌ suk voh poan a teꞌ totoopin.” Jen 15:6

7 Ivëh, köm se nat vavih rakah va nem manih pan, o pus koaꞌ vamaman rakah pe Abraham ivarih, o teꞌ to tënan a soe pe Sosoenën, pare vaman ne a soe pamëh. 8 Moaan rakah voh ne Sosoenën to nat va e non manih pan, amot neꞌ se pokaꞌ a napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ o teꞌ totoopin, suk ee se vaman pet ee pa Soe Vih. Ivëh, ne Sosoenën to vatvus suk voh a Soe Vih peꞌ manih pe Abraham. O Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“Manih pën, ne Sosoenën se vavih a ma napan kurus.” Jen 12:3; 18:18; 22:18

9 E Abraham to vaman voh e Sosoenën, ke Sosoenën vavih en peꞌ. Keꞌ teꞌ me va e non manih pa napan varih to teꞌ me ne o vaman manih pe Sosoenën, e Sosoenën se tapui me en pee.

10 Ivëhkëk, e Sosoenën se vateen rakah en po teꞌ varih to koman ne pan, a taateꞌ va pa vatet o Vavaasis pe Mosës to antoen e non pa nok raoe, kee tavus ee o teꞌ totoopin manih pa matan e Sosoenën. Suk ataeah, o Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“Ta pah teꞌ se keh hikta vavatet vavih non a ma soe kurus varih,

to pet ne manih po Vavaasis pe Mosës,

e Sosoenën se vateen rakah en pa teꞌ pamëh pa hat.

Keꞌ se kon en po kamis.” Lo 27:26

11 Ka meh soe me to kiun non manih po Puk pe Sosoenën to soe non pan,

“A napan varih to vaman ne e Sosoenën,

e Sosoenën se pokaꞌ en pee o teꞌ totoopin.

Kee se teꞌ toꞌtoꞌ tamoaan e ne.” Hab 2:4

Ivëh, ka soe pamëh to vataare rakah e non pea, pa hikta pah teꞌ to antoen non a teꞌ totoopin manih po epep pe Sosoenën, pö neꞌ se vavatet vaviꞌ non o Vavaasis pe Mosës. 12 Ivëhkëk, a teꞌ se keh vavatet vaviꞌ non o Vavaasis pe Mosës, eꞌ to hikta han non manih po vaꞌaus pe Sosoenën. Ivëhpëhkëk eꞌ se posean e non pa nok a tah no o Vavaasis pe Mosës to sosoe non. Ivëh, no o Puk pe Sosoenën to soe suk va non manih pan,

“A teꞌ vëh to vavatet vavih non a ma soe kurus varih po Vavaasis pe Mosës,

o Vavaasis pamëh se matop vavih tamoaan e non pa pop peꞌ.” Lev 18:5

13 O Vavaasis pe Mosës to soe va non manih pan, ea kurus rakah varih a napan, ea to hikta vavatet no sih a soe va po Vavaasis pe Mosës. Ivëh, ne Sosoenën se vateen suk a ra pa hat. Ivëhkëk, a teꞌ vëh se voen hah a ra, ivëh e Ieesuꞌ Kristo, eꞌ to kon en pa tasun pea, pa ö ne Sosoenën to vateꞌ en peꞌ pa ma hat pea manih pa kuruse. Suk ataeah, o Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“A napan kurus varih to nohtöön ne po naon,*

ne Sosoenën se vateꞌ en pee pa hat.” Lo 21:23

14 E Sosoenën to nok voh o vatompoan vamomoaan peꞌ pen e Abraham, pareꞌ soe ke poan, pan eꞌ se tapui a ma napan kurus varih to teꞌ ne po oeh. Manih pa kiu vëh ne Ieesuꞌ Kristo to nok voh, ne Sosoenën to nok o vatompoan voon peꞌ manih po teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Ivëh, ke ea kurus varih to vaman no e Ieesuꞌ, ea se kon ee pa Tuvuh Vasioꞌ vamanih pa ö ne Sosoenën to soe vaman vavoh.

A Taateꞌ Pe Sosoenën To Hikta Antoen Non A Veo A Soe Vaman Peꞌ

15 Kën kea, kuru nöꞌ to vavaato suk noꞌ a taateꞌ pea ra napan. Ta pah teꞌ se koman non pan, eꞌ se mët en, pareꞌ kiun a soe va pa ö neꞌ se ki vah va in a ma tah peꞌ manih po pus koaꞌ peꞌ. Ivëh, ka soe neꞌ to nok me a meh teꞌ se tavus va en manih po vatompoan neꞌ to nok pen a teꞌ pamëh. Ahikta pah teꞌ to antoen non a vatok pet na ta meh soe manih pa soe vaman ne Sosoenën to heꞌ voh maꞌ. Ahikta meh teꞌ to antoen non a panih a soe vaman pamëh.

16 Moaan voh ne Sosoenën to nok voh a soe vaman peꞌ to soe non pan, amot no a ma moeh tah vihvih se tavus ee maꞌ. Ka soe vaman pamëh ne Sosoenën to nok voh manih pe Abraham, me e supnaiꞌ peꞌ vëh to meꞌ avoeꞌ e non pa tavus maꞌ. O Puk pe Sosoenën to hikta sosoe suk voh non a kën supnaiꞌ peo peꞌ. Ahik, eꞌ to sosoe varoe suk voh non a paeh a supnaiꞌ ro peꞌ, ivëh, e Ieesuꞌ Kristo. 17 Ka pusun in a soe peöꞌ to teꞌ va non manih. Moaan voh ne Sosoenën to nok o vatompoan peꞌ pen Abraham. Ko poen no 430 kirismas to oah, ko Vavaasis pe Mosës pah tavus poꞌ maꞌ. O Vavaasis pamëh to hikta antoen non a vahik o vatompoan vëh ne Sosoenën to nok voh, pareꞌ hikta onöt me non a vahik a soe vaman vëh ne Sosoenën to nok voh. 18 Ea se keh vavatet rakah no o Vavaasis ne Mosës to heꞌ voh a ra, marën a ö na se kon a ma tah ne Sosoenën to vaneah voh a ra, a, ea to hikta antoen no a kon koe manih pa taateꞌ va pa soe vaman. Ivëhkëk, ea to nat e no pe Sosoenën to nok voh a soe vaman peꞌ, pan eꞌ se heꞌ koe ka maꞌ ra, a ma tah poë varih manih pe supnaiꞌ pe Abraham vëh, e Ieesuꞌ.

E Sosoenën To Heꞌ Voh A Soe Vaman Peꞌ Manih Pe Abraham, Ivëhkëk, O Vavaasis Peꞌ Neꞌ To Heꞌ Koe Ke Maꞌ Manih Pe Mosës

19 Eꞌ se keh teꞌ va non nën, ataeah poꞌ no Vavaasis pe Mosës to teꞌ suk non? Eꞌ to teꞌ va non manih pan, e Sosoenën to iu non a pusun in a taateꞌ hat se tavus vamaaka, ivëh, ko vasuksuk in a ö neꞌ to heꞌ vahik en pa soe vaman peꞌ, e Sosoenën to heꞌ me en po Vavaasis peꞌ. Eꞌ to iu non pan, o Vavaasis peꞌ se teꞌ non ko antoen po poen no e supnaiꞌ pe Abraham se tavus maꞌ. Moaan voh ne Sosoenën to soe vaman voh en pan, eꞌ se heꞌ a ma tah kurus peꞌ manih pe koaꞌ pamëh. E Sosoenën to heꞌ voh a ma Vavaasis peꞌ manih po ankeroꞌ, kee vatvus a ma Vavaasis poë varih manih pa teꞌ vatopnin vëh, e Mosës. Ke Mosës heꞌ pet en pea. 20 Ivëhkëk, a teꞌ vatopnin to hikta teꞌ me non ta kiu pa ö no a pah teꞌ ro se keh teꞌ non, ke Sosoenën varoe ko a pah teꞌ to teꞌ non.

O Vavaasis Pe Mosës To Teꞌ Va Non Manih Pe Tamaara Se Me A Ra Manuh Pe Kristo

21 Eöꞌ se poꞌ soe vahvanih, o Vavaasis ne Sosoenën to heꞌ voh e Mosës antoen kës e non pa vakihat me a soe vaman vëh ne Sosoenën to heꞌ voh e Abraham? Ahik rakah! E Sosoenën to hikta heꞌ voh a ra o Vavaasis pe Mosës, pan eꞌ se heꞌ a ra o toꞌtoꞌ tamoaan. Me a taateꞌ va pa vatet o Vavaasis pamëh, eꞌ me to hikta antoen non a nok a ra, ka tavus o teꞌ totoopin manih po epep pe Sosoenën. 22 Ivëh, no Puk pe Sosoenën to soe suk ka rora pan, a taateꞌ hat to nohnoh voh en pa napan kurus to teꞌ ne manih po oeh vëh, kee hikta onöt ne a vatet vahik a ma soe va po Vavaasis pe Mosës. Ivëh, ne Sosoenën to soe vaman suk voh pan, etereh to vaman ne e Ieesuꞌ Kristo, ee se kon ee pa Tuvuh Vasioꞌ.

23 Moaan voh, no a taateꞌ vaman to hikta tavus avoeꞌ non maꞌ, ko Vavaasis pe Mosës iu matop kurus e non pea. Ea to teꞌ va no manih po teꞌ nohnoh, keꞌ öök na po poen no a taateꞌ vaman se tavus vamaaka maꞌ, ka vaman a teꞌ vëh se nö maꞌ pa hehe a ra. 24 O Vavaasis pe Mosës to teꞌ va non manih pa teꞌ to ut ka rora, pareꞌ vovoh ka rora, keꞌ öök na po poen ne Ieesuꞌ Kristo se nö maꞌ. Ka vaman eah. Ke Sosoenën pokaꞌ en pea a nap totoopin manih pa epep peꞌ.

25 Ka kuru vaꞌih no a taateꞌ vaman e Ieesuꞌ Kristo to tavus vamaaka en manih pea, ka vaman ee peꞌ, para hikta teꞌ hah no manih pa teꞌ vëh to ut voh ka rora sih, ivëh o Vavaasis pe Mosës.

O Vaman Pea To Nok A Ra Ka Tavus O Pus Koaꞌ Pe Sosoenën

26 Eöm varih a napan to vaman voh e Ieesuꞌ Kristo, paröm vatös me eah. Eöm to tavus em o pus koaꞌ pe Sosoenën. 27 Po poen nee to pupui a neöm manih pe Ieesuꞌ Kristo, eꞌ to teꞌ va non manih pan, eöm to vatös me em peꞌ. Ka vatös peöm ke Kristo, eꞌ to vatoe va e non manih pan, eöm to kon em pa taateꞌ voon pe Kristo vamanih pa teꞌ to ohop o ohop voon peꞌ. 28 Ka manih pa napan varih to vaman ne Ieesuꞌ Kristo, a hikta tah to ki vakëh non raoe, kee hikta teꞌ hah ne o Jiuꞌ me o teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Ee hikta teꞌ hah ne o teꞌ kikiu akuk, me o teꞌ varih to teꞌ vavih ne. Ee me to hikta teꞌ va ne manih po köövo, me ro voe. Ee to vatös me voh e Ieesuꞌ Kristo, pare tavus paeh ee. 29 Eöm se keh teꞌ nem manih po kum pe Ieesuꞌ Kristo, eöm to tavus rakah em o pus koaꞌ pe Abraham. Ke eöm rakah kuru o teꞌ poë varih se kon akuk a ma tah ne Sosoenën to soe vaman ke voh e Abraham.

4

Manih Pa Kiu Pe Ieesuꞌ Kristo, Ea Se Tavus O Pus Koaꞌ Pe Sosoenën

1 Ivëh, köꞌ se soe keoꞌ peöm pa tah vaꞌih, a pah voe se keh teꞌ me non ta pah koaꞌ peꞌ, amot ne koaꞌ pamëh se kon en pa ma moeh tah kurus peꞌ. Eꞌ to teꞌ va non manih pan, a ma moeh tah kurus poë varih to teꞌ e nee a ma tah pe koaꞌ. Ivëhkëk, o poen ne koaꞌ pamëh to teꞌ sekaꞌ non, eꞌ to teꞌ va non manih pa teꞌ kikiu akuk pe tamaneah. 2 Ko poen neꞌ to teꞌ non a koaꞌ, eꞌ se ta rakah non o teꞌ varih to matop ne poë, me ra ma teꞌ susun, keꞌ se onöt po poen ne tamaneah to soe voh. 3 Ea me to teꞌ akuk va e no nën. Moaan voh ne ea to teꞌ voh no manih po Vavaasis pe Mosës, ko Vavaasis pamëh matop voh a rora sih. Ka teꞌ va no manih po siꞌ koaꞌ sosoneꞌ, para teꞌ va e no manih po teꞌ kikiu akuk varih to kiu ne manih pa ma taateꞌ va pa ma kum varih to teꞌ ne manih po oeh vëh. 4 Ivëhkëk, o poen ne Sosoenën to vamatop voh pan, eꞌ se vanö maꞌ e Koaꞌ Oeteꞌ peꞌ, ka köövo vahuh poan. Keꞌ teꞌ en paan o Vavaasis pe Mosës. 5 E Sosoenën to nok a tah vaꞌih, marën e Koaꞌ pamëh se voen taneꞌ hah a ra a napan to teꞌ no paan o Vavaasis pe Mosës. Ke Sosoenën nök a ra, ka tavus o pus koaꞌ vamanman peꞌ.

6 Kuru ne ea to teꞌ no o pus koaꞌ pe Sosoenën, ke Sosoenën vanö maꞌ a Tuvuh pe Koaꞌ Oeteꞌ peꞌ manih po toꞌtoꞌ pea. Ka Tuvuh pamëh to nok a ra, ka ook va ee na manih pe Sosoenën. “Tamön, Tamön”. 7 Ivëh, ka kuru vaꞌih, ne ea to hikta teꞌ hah no pan, ea o teꞌ kikiu akuk. Ahik, ea to tavus ee o pus koaꞌ pe Sosoenën. Ea se keh teꞌ no o pus koaꞌ pe Sosoenën, ea se kon taneꞌ ee pa ma tah vihvih neꞌ to vamatop keon voh ka ra.

E Pöl To Koman Tiroëꞌ Rakah Non A Napan Va Galesiaꞌ

8 Moaan voh nöm to hikta nat nem pe Sosoenën, paröm teꞌ va e nem manih po teꞌ kikiu akuk manih po tah varih to hikta teꞌ ne pan, ee ro sosoenën vamaman. 9 Ivëh, ka kuru vaꞌih nöm to nat em pe Sosoenën vamaman. Ke Sosoenën nat e non peöm. Keꞌ teꞌ vah va poꞌ non nih, köm tarih hah em manuh pa ma taateꞌ tekö va pa ma kum teꞌ varih to teꞌ ne manih po oeh vëh? A ma kum poë varih to hikta onöt ne a vatotoopin a neöm manih pa matan e Sosoenën. 10 A ma tamoaan nöm to koman vaviꞌ e nem pa vatet a ma vavaasis vamoaan varih, a taateꞌ va pa ma poen apaꞌpuh, me a ma taateꞌ va pa ma sivö voon me a ma poen apaꞌpuh vatötönun va pa ö na to vaphan na po meoh Kirismas. 11 Eöꞌ to koman noꞌ a ma taateꞌ poë varih, paröꞌ nanaöp rakah me e noꞌ peöm. A ma kiu varih nöꞌ to nok voh topnineöm, tomeꞌ ro akuk ee.

12 Kën kea, moaan voh nöꞌ to teꞌ vavoh e noꞌ manih peöm, ivëh, nöꞌ to hin vakis suk rakah e noꞌ peöm se tavus vamanih peöꞌ, eöꞌ to këh vöh maꞌ a ma tah va po Vavaasis pe Mosës varih to nohnoh voh a ne neöꞌ. Moaan voh ne eöꞌ koman to këh voh maꞌ o Vavaasis pamëh, paröꞌ teꞌ va noꞌ manih peöm o teꞌ varih to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ. Ka manih pa ma poen poë varih nöm to hikta nok voh ta pah hat manih peöꞌ, pa ö ne eöꞌ to vavaasis voh a noꞌ neöm a Soe Vih. 13 Suk ataeah, eöm to nat e nem peöꞌ to teꞌ me noꞌ o kamis manih pa sionineoꞌ, paröꞌ vovoh voh eoꞌ nös manem peöm, ko vatvus momoaan a Soe Vih manih peöm. 14 A sionineoꞌ to sunë. Ka tah pamëh tomeꞌ heꞌ kokoman a neöm köm koman em pan, eöm se heꞌ tonun em peöꞌ. Ivëhkëk, eöm to hikta heꞌ tonun a neoꞌ, paröm hikta tetekö nem pa teꞌ vaꞌpeh me a neoꞌ. Ahik, eöm to öt em peöꞌ. Vamanih pa ö nöm to öt va in a pah ankeroꞌ pe Sosoenën, keꞌ eöm to öt e Ieesuꞌ Kristo. 15 Manih po poen pamëh ne eöm to haraꞌ rakah em po vaeö manih pa ma kokoman peöm, paröm vih ke nem peöꞌ. Ivëhkëk, o vaeö pamëh teꞌ poꞌ non nih kuru? Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm, manih po poen pamëh neöm to teꞌ rakah me e nem po iu apuh va pa vaꞌaus a neoꞌ. Ivëh, köm se keh onöt e nem, köm të a ma tök matëëneöm, paröm heꞌ em peöꞌ. 16 Eꞌ teꞌ vahvapoꞌ non nih, köꞌ vavatvus noꞌ a Soe man manih peöm, köm tënan a soe pamëh, ko vakihat hah me em peöꞌ?

17 Pënton poꞌ öm, o teꞌ varih to kiu vëhvaꞌ rakah ne pa vamanman a neöm, eꞌ to hat ov e non peöm pa vatet o iu pee. Ee to kehkeh rëh hah e ne peöm, pan eöm se tarih hah këh a möm, paröm vatet o iu pee. Paröm iu raoe. 18 Eöꞌ se keh nö ro eoꞌ nös peöm, paröꞌ teꞌ vaꞌpeh me a noꞌ neöm, ivëh, ka ma pah teꞌ se keh nö maꞌ peöm, pare vamanman a no neöm, eꞌ to teꞌ vih e non pa ö no a ma taateꞌ po teꞌ poë varih se keh teꞌ totoopin ne. 19 Suk ataeah, pus koaꞌ peöꞌ, eöꞌ to haraꞌ noꞌ o kamis to apuh va non manih po kamis vëh ne köövo to haraꞌ e koaꞌ pö neꞌ to kehkeh vahuh non. Eöꞌ to anoeh avoeꞌ rakah e noꞌ pan, eöm se tavus kurus o pus koaꞌ pe Sosoenën, paröm vatet rakah o iu peꞌ. Vamanih pa ö ne Ieesuꞌ to tavus vavoh e Koaꞌ pe Sosoenën, pareꞌ vatet rakah en po iu peꞌ. 20 Eöꞌ to tamak rakah, peöꞌ to hikta teꞌ vaꞌpeh me a noꞌ neöm. Eöꞌ se keh teꞌ vaꞌpeh me a noꞌ neöm kuru, eöꞌ to onöt e noꞌ pa soe ka neöm ta ma soe vih. Eöꞌ to pah kokoman vörep e noꞌ peöm, paröꞌ hikta nat noꞌ, eöꞌ se vaꞌaus vah va ka neöm nih.

A Soe Vapipinoꞌ To Teꞌ Non Manih Pa Poa Köövo Varih E Hagaꞌ Pen Saraꞌ

21 A ma upöm peöm to iu teꞌ avoeꞌ e ne manih paan o Vavaasis pe Mosës. Soe ka neoꞌ öm, eöm inan kës voh em pa soe to kiun non po Vavaasis pe Mosës, ha? 22 O Puk pe Sosoenën to soe non pan, e Abraham to teꞌ me non a poa koaꞌ oeteꞌ. E köövo kikiu akuk pe Saraꞌ vëh e Hagaꞌ to vahuh a paeh, ke köövo taihan vëh e Saraꞌ to vahuh a meh. 23 E koaꞌ vëh ne köövo kikiu akuk to vahuh, eꞌ to tavus manih pa hanan va po vaen. Ivëhkëk, e koaꞌ vëh ne köövo taihan to vahuh, eꞌ e koaꞌ soe pe Sosoenën neꞌ to heꞌ voh pe Abraham.

24 A soe vapipinoꞌ to teꞌ non manih po vahutët pamëh to teꞌ va non manih pan, a poa köövo to sun suk ne o pöök vutompoan to teꞌ topnin non e Sosoenën pen a napan. E Hagaꞌ to vëknöm non o vatompoan ne Sosoenën to nok voh pen e Mosës me ra napan va Israël, manuh pa tope Saënaëꞌ. Amot no pus koaꞌ peꞌ se vëknöm ne o teꞌ varih to teꞌ ne paan o vatompoan pamëh. Ivëh, nee to tavus suk voh o teꞌ kikiu akuk. 25 E Hagaꞌ to vëknöm non o vatompoan vëh to tanok voh manuh Tope Saënaëꞌ pa muhin va Arebiaꞌ. Kuru no a napan to teꞌ ne manuh Jerusalëm, ee to teꞌ va ne manih po teꞌ kikiu akuk. Suk ataeah, ee to vavatet ne o Vavaasis pe Mosës. 26 Ivëhkëk, a meh Jerusalëm to teꞌ non manuh pa vöön va kin. Ke köövo taihan vëh e Saraꞌ, to vëknöm non a Jerusalëm, a vöön vöh kin, ko koaꞌ va pa vöön va kin pamëh ee ro taihan. Suk ataeah, ee to hikta vavatet ne o Vavaasis pe Mosës. Ivëh, ka vöön pamëh to teꞌ va non manih pan, eꞌ e sinëëro teꞌ varih to teꞌ me ne o vaman. 27 Ivëh, ka soe to kiun non manih po Puk pe Sosoenën to soe non pan,

“Vaeö rakah ah, Jerusalëm,

eën to teꞌ va nom manih pe köövo hikta kokon koaꞌ.

Taneo ah, pa vaëhëh me o vaeö.

Eën to hikta haraꞌ nom o kamis vëh,

no köövo kokon koaꞌ to haharaꞌ ne sih.

Ivëhkëk, eën se kokon o koaꞌ peo rakah.

Ee se peo oah e ne po koaꞌ,

pe köövo vëh to teꞌ me non e voe manot peꞌ.” Ais 54:1

28 Kën kea peöꞌ, eöm kurus varih, eöm o pus koaꞌ pe Sosoenën, suk ataeah, eöm to tavus va em manih pa ö ne Aësak e koaꞌ pe Abraham to tavus vavoh. E Sosoenën to nok voh a soe vaman peꞌ manih pe Abraham, ke Aësak tavus poꞌ. 29 Ivëhkëk, manih po poen pamëh ne koaꞌ vëh to tavus pe köövo kikiu akuk pe Abraham, to vakihat me e non pe koaꞌ vëh ne köövo taihan to vahuh. E koaꞌ pamëh ne Sosoenën to nok suk voh a soe vaman peꞌ manih pe Abraham. Ka kuru vaꞌih, no a taateꞌ vakihat to tatavus avoeꞌ e non manih pa poa koaꞌ poë varih. Ivëh, ka kuru vaꞌih, no koaꞌ varih to tavus pa hanan va po vaen to vakihat tamoaan me e ne po koaꞌ varih to tavus manih po kikis pa Tuvuh pe Sosoenën, ko koaꞌ poë varih, ivarih, ea o teꞌ va po vaman. 30 O Puk pe Sosoenën teꞌ me non a soe taeah? Eꞌ to teꞌ me non a soe vaꞌih,

“Veo e köövo kikiu akuk pën me e koaꞌ peꞌ,

suk ataeah, e koaꞌ pamëh to hikta onöt non,

a kon ta tah manih pa ma tah pe tamëëre, pen e koaꞌ pe köövo taihan.” Jen 21:10

Ea to nat e no po Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan. 31 Kën kea, ea to nat vavih e no pea to hikta teꞌ no pan, ea o pus koaꞌ pe köövo kikiu akuk, to teꞌ no paan o Vavaasis pe Mosës, ahik, ea to nat e no pea ro pus koaꞌ pe köövo taihan, ea to teꞌ va no manih po teꞌ totoopin manih pa matan e Sosoenën, suk ataeah, ea o teꞌ va po vaman.

5

Ea Se Teꞌ Taihan Tamoaan No

1 Kuru na to taihan ee. Suk ataeah, e Ieesuꞌ Kristo to kon taneꞌ hah a ra manih po Vavaasis pe Mosës. Ivëh, köꞌ iu noꞌ a ö nöm se sun vakis rakah, paröm nat nem hah manuh po Vavaasis pe Mosës. Eöm tomeꞌ tavus hah em o teꞌ nohnoh manih po Vavaasis pamëh.

2 Pënton vavih öm. Eöꞌ e Pöl, eöꞌ to sosoe ka noꞌ neöm pan, eöm se keh iu avoeꞌ e nem pa vatet o Vavaasis pe Mosës, manih pa pe a ö kokoaan vëh to teꞌ non manih pa ma sionineöm, e Ieesuꞌ Kristo to hikta onöt non a vaꞌaus a neöm. 3 Eöꞌ to sosoe vaënpan hah a noꞌ neöm, eöm se keh vaonöt këm manih pa pe a ma ö kokoaan peöm. A, eöm se vatet vavih rakah a ma Vavaasis kurus. 4 Eöm se keh koman nem pan, eöm se vavatet nem o Vavaasis pe Mosës ke Sosoenën pokaꞌ a neöm o teꞌ totoopin manih po epep peꞌ, eöm to heꞌ tonun em pe Ieesuꞌ Kristo. A, eöm koman to tavus këh em po ururuan pe Sosoenën.

5 Ivëhkëk, manih po kikis pa Tuvuh Vasioꞌ, ea to nat e no pe Sosoenën se pokaꞌ en pea o teꞌ totoopin, kuru me amot, suk ea to vaman no e Kristo. 6 O poen poanheh ne ea to vahoꞌ rakah o vaman pea manih pe Ieesuꞌ Kristo, ka taateꞌ va pa pe, me a taateꞌ va pa hikta pe a ö kokoaan vëh, eꞌ a tah akuk manih po epep pe Sosoenën. Ivëhkëk, a taateꞌ vëh, a taateꞌ vaman e Ieesuꞌ Kristo, eꞌ a taateꞌ pamëh to kunkuin non o vaman pea, ka iu rakah no e Sosoenën me ro upöm teꞌ.

7 Moaan voh nöm to tavus a napan pe Ieesuꞌ Kristo, paröm suksuk vavih rakah e nem pa ma taateꞌ totoopin peꞌ. Ivëhkëk, eteh to sunpip a neöm, köm hikta vavatet hah nem o vavaasis va pa soe man? 8 O vavaasis taeoh nöm to vavatet nem kuru, eꞌ o vavaasis ko pamëh to hikta taneꞌ non maꞌ manuh pe Sosoenën to vaoe a no neöm. 9 Eꞌ to teꞌ non a soe vapipinoꞌ to soe va non manih pan, “A siꞌ ö is soneꞌ na se ru manih po praoaꞌ ko hovën o praoaꞌ, keꞌ sup ko nok a peret.”* 10 Eöꞌ to soe vamaman rakah keoꞌ peöm, e Sunön se vaꞌaus en peöm, köm vatet em po vavaasis peöꞌ, paröm hikta onöt nem vatet to meoh vavaasis. Eöꞌ to hikta nat noꞌ peteh to vavanun non a ma kokoman peöm, ivëhkëk, koe a koman a teꞌ pamëh to nonok va non nën. E Sosoenën se vakmis en pa teꞌ pamëh, suk a ma vavaasis piuk peꞌ.

11 Oman kën kea, eöꞌ to hikta vavaasis noꞌ pan, a napan se pe a ma ö kokoaan varih to teꞌ ne pa ma sioniire. Ahik, eöꞌ se keh vavaasis noꞌ a taateꞌ pamëh, vahvapoꞌnih, ka napan va Israël vövöknah avoeꞌ e ne peöꞌ? Eöꞌ se keh vavaasis avoeꞌ e noꞌ peöm pa pe a ma ö kokoaan, a, a soe nöꞌ to vavaasis suk noꞌ a mët pe Kristo to hikta onöt non a vaharaꞌ vahat a ma kokoman pa napan va Israël. 12 A napan varih to vavanun ne a ma kokoman peöm, eöꞌ to iu noꞌ a napan poë varih se onon koman hah rea.

13 Oman kën kea peöꞌ, e Sosoenën to vaoe en nös peöm, köm taihan këh em maꞌ po matop va po Vavaasis pe Mosës, paröm teꞌ vavih e nem. Ivëhkëk, eöm tomeꞌ koman nem pan, eöm to taihan voh em to nonok avoeꞌ hah e nem pa ma taateꞌ hat no a ma komëneöm to iu ne? Ahik! Eöm se nat nem kokoman va nem nën. Suk ataeah, eöm papaeh se teꞌ va nem manih po teꞌ kunah paan o upöm teꞌ pe Sosoenën. Paröm iu nem a ma upöm peöm ko vaꞌaus nem raoe. 14 A ma soe kurus va po Vavaasis pe Mosës to teꞌ hop avoes rakah e ne pa paeh a soe ro, ka soe pamëh ivaꞌih,

“Iu a meh teꞌ, vamanih pa ö nën to iu koman hah va ka nom”. Lev 19:18

15 Ivëhkëk, eom se matop nem, eöm tomeꞌ töön nem pa vaheheve manih topnineöm, ko ro vahik em.

A Taateꞌ Pa Tuvuh Vasioꞌ Me A Taateꞌ Va Po Sionin

16 Ka soe peöꞌ to teꞌ va non manih, koe ka Tuvuh Vasioꞌ vatotoopin nö non a hanan nöm to suksuk nö nem. Eöm se keh vatet a soe peꞌ, a, eöm hikta se nok nem a ma taateꞌ hat no a ma kokoman peöm to iu ne. 17 Ea to nat rakah va e no manih pan, a iu hat va pa komaara to kehkeh vöknah rakah e non sih pa Tuvuh Vasioꞌ. Ka Tuvuh Vasioꞌ me to kehkeh vöknah rakah me e non po iu hat vëh to teꞌ non pa komaara. Ka tah nöm to kehkeh nok nem, ne eöm to hikta onöt nem a nok. 18 Ivëhkëk, a Tuvuh Vasioꞌ se keh vovoh nö ka non neöm, a, eöm to hikta onöt nem a teꞌ hah manih paan o Vavaasis pe Mosës.

19 Eöm to nat vahik voh em pa ma taateꞌ hat no a koman a teꞌ to iu nok non, a ma taateꞌ hat poë varih to teꞌ va ne manih, taateꞌ rëhrëh, me a taateꞌ va pa poa teꞌ oeteꞌ koman me a poa köövo koman to koroh vëtkin, pare nok a taateꞌ hat, me a taateꞌ va po kokoman to kat o kokoman ka teꞌ nok a taateꞌ rëhrëh. 20 Me a taateꞌ va pa hin suk a tah akuk to hikta teꞌ non pan e Sosoenën, me a taateꞌ kiu po teꞌ ororaꞌ, me a taateꞌ varërëës, me a taateꞌ vaato vasukaꞌ, me a taateꞌ vaheheve, me a taateꞌ peat, me a taateꞌ puhioꞌ o teꞌ varih to teꞌ vavih ne, me a taateꞌ amamun, me a taateꞌ vaato vasukaꞌ ko taki, me taateꞌ vaëh kiiki manih po vuteꞌ, 21 me a taateꞌ manin a tah pa meh teꞌ. Me a taateꞌ kaak, me a taateꞌ vatösoe, me a ma meh taateꞌ taneah. Moaan voh nöꞌ to soe voh keoꞌ peöm. Ka kuru nöꞌ to se sosoe avoeꞌ ke noꞌ peöm pa soe pamëh. A napan to nonok ne a ma taateꞌ poë varih, ee to hikta antoen ne a teꞌ manih koman a Matop Vih pe Sosoenën.

22 Ivëhkëk, o poen no a Tuvuh Vasioꞌ to matop a ro ra, eꞌ to kunkuin en pa ma kokoman pea pa iu e Sosoenën, me a ma upöm teꞌ. Ivëh, ne ea se nok suk rakah a ma vu taateꞌ to teꞌ va ne manih, taateꞌ iu teꞌ me e Sosoenën, me a taateꞌ teꞌ me o vaeö to taneꞌ maꞌ manuh pe Sosoenën, me a taateꞌ teꞌ vatö, me a taateꞌ hikta heve vëvëhöꞌ, me a taateꞌ uruan ko vaꞌaus o upöm teꞌ, para vataare raoe a taateꞌ vih, me a matop a taateꞌ. 23 Me a taateꞌ teꞌ vöknah, me a taateꞌ pënton soe ko këh maꞌ o iu va pa komaara. Manih no ahikta pah taateꞌ to soepip non a ma taateꞌ poë varih. 24 A napan pe Ieesuꞌ Kristo to taihan ee, ko iu hat va pa komëëre to hikta matop hah non raoe. O iu hat pamëh to teꞌ non pa komëëre to teꞌ va non manih, pee to vahan poë pa kuruse. 25 A Tuvuh Vasioꞌ to heꞌ voh en pea po toꞌtoꞌ voon. Ivëh, ka se vatet vavih rakah o iu pa Tuvuh Vasioꞌ, keꞌ matop a rora. 26 Ea se nat no kë koman hah no a ëhnaara, para nat no nonok no a ma taateꞌ hat manih po upöm teꞌ, marën a vaheve raoe, kee heve ko taneo o vapus, me ea se nat no manin a ma tah po upöm teꞌ.

6

A Taëën Taeah Nën To Nep, Eꞌ Varoe Kuru Nën Se Kon

1 Kën kea, me ra kën vamen, eöm se keh nat va nem manih pan, ta paeh va po kum peöm to nok voh ta hat, ke eöm varih to vavatet nem sih a Tuvuh Vasioꞌ, eöm se nö manuh pa teꞌ pamëh, ko to vatö keah paröm heꞌ eah a soe vih, keꞌ tavus vavih hah. Ivëhkëk, eöm se matop koman hah a nem. E susun po oraꞌ hat tomeꞌ punöꞌ me en peöm. Köm kuꞌ em manih pa taateꞌ hat. 2 Eöm se teꞌ rakah o kamis pa vaꞌaus o teꞌ varih to teꞌ me ne a ma punis. Eöm se keh nonok va nem nën, a, eöm to vavatet rakah e nem pa taateꞌ pe Ieesuꞌ Kristo. 3 Ivëh, ka ta pah teꞌ se keh koman non pan, eꞌ to vih oah e non po upöm teꞌ, ivëhkëk, eꞌ to hikta teꞌ vih non, a, a teꞌ pamëh to piuk koman hah ea. 4 A teꞌ koman se kiiki hah a taateꞌ peꞌ, a taateꞌ peꞌ vih e non, keꞌ ahik. A teꞌ to nonok va non nën, eꞌ se vaeö suk rakah non a ma tah neꞌ to nonok non, pareꞌ koe a kiiki a taateꞌ peꞌ vaꞌpeh me a taateꞌ pa meh teꞌ. 5 Ivëh, ka papaeh teꞌ se matop koman non a ma taateꞌ peꞌ. Pareꞌ teꞌ koman a ma punis peꞌ.

6 O teꞌ varih to vavaasis ne o vavaasis pe Sosoenën, ea se vaꞌaus raoe pa ma tah na to vaneah no.

7 Eöm se koe a piuk ëm, eöm to hikta onöt nem a piuk in e Sosoenën. Eöꞌ to soe vamanih, suk a napan to osoes varoe ko ne sih a ma taneah nee to nep. 8 Ta pah teꞌ se keh teꞌ avoeꞌ me e non pa taateꞌ va po iu hat va pa komaneah, a, a taateꞌ hat pamëh se miröꞌ rakah en peꞌ. Ivëhkëk, eꞌ se keh teꞌ varoe me non a taateꞌ pa Tuvuh Vasioꞌ, a, a Tuvuh Vasioꞌ se heꞌ en peꞌ po toꞌtoꞌ tamoaan. 9 Ivëh, ka se nat no tetekö no pa vaꞌaus a napan pe Kristo. Ea se keh hikta tetekö no pa nok a kiu vaꞌaus pamëh, ko poen va pa kon a tapui tavus maꞌ, ea se kon rakah ee pa tapui vih. 10 Ivëh, ko poen poanheh to vih non pea pa vaꞌaus ro o upöm teꞌ, ea se vaꞌaus ee pee. Ivëhkëk, ea pet se teꞌ eh rakah no pa vaꞌaus a napan varih to teꞌ ne po kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ.

E Pöl To Vaeö Me Non A Kuruse Pe Ieesuꞌ Kristo

11 Ep öm pa ma kiun apaꞌpuh varih nöꞌ to nok, marën a kiun a ö soe vaꞌih. Eꞌ a ö soe koman peöꞌ nöꞌ to kiun ka nös neöm. 12 Eöm se pënton vavih, o upöm teꞌ to eheh e ne pan, eöm se pe a ma ö kokoaan varih to teꞌ ne pa ma sionineöm. Ee to eheh rakah e ne pan, eöm se nok vamanih pö nee to iu va ne, marën a kon o ëhnan apuh manih pa matëëro upöm teꞌ. Ee to nanaöp ne, pare koman va ne manih pan. “Eꞌ to hat non pa ö no upöm teꞌ se nat ka ra to vaman no sih a kuruse pe Ieesuꞌ Kristo. Pare vakmis a ra.” 13 A napan varih to pe vahik voh a ma ö kokoaan pee, ee koman to hikta vavatet vavih ne o Vavaasis pe Mosës. Ivëhkëk, ee to kehkeh pe ne a ma teꞌ ö kokoaan peöm, pan ee se kon o ëhnan apuh manih pa napan va Israël, pa ö ne eöm se pënton a soe pee. 14 Ivëhkëk, eöꞌ koman to hikta iu kë hah a noꞌ, me a teꞌ ëhnan eteh. Ahik, eöꞌ se kë varoe noꞌ a ëhnan e Ieesuꞌ Kristo. Eꞌ to mët voh manih pa kuruse, köꞌ haraꞌ vaeö suk noꞌ a mët peꞌ to vahik o kikis pa ma taateꞌ hat varih to mimiröꞌ a no neoꞌ. Ka tah pamëh teꞌ ke non pan, eöꞌ to mët me eoꞌ manih pa kuruse, paröꞌ hikta iu hah noꞌ a vatet a ma taateꞌ va po oeh vëh. Ka manih po kokoman peöꞌ, eꞌ to teꞌ va non manih pan, eöꞌ koman to mët voh eoꞌ manih pa kuruse. 15 Ivëh, ka taateꞌ va pa pe a ö kokoaan, me a taateꞌ hikta pe, eꞌ a tah akuk. E Sosoenën to vavoon voh en pea, ka tavus voh ee o teꞌ voon, eꞌ a tah man rakah ipamëh. 16 Eöꞌ to hinhin noꞌ e Sosoenën pan, eꞌ se ururuan rakah en pa napan varih to öt vakis ne sih a ma soe poë varih, pare vavatet ne. Eꞌ to vatö en pa ma kokoman pee, kee teꞌ vakamöꞌ e ne, ka napan poë varih, ee ra napan vamaman pe Sosoenën.

17 Eöꞌ to hikta iu noꞌ ta meh teꞌ se heꞌ hah a neoꞌ to kamis, a napan to ip vamët voh ee peöꞌ. Ka sionineoꞌ pupu rakah en. Ka ma kamis varih to tavus manih peöꞌ, ee to vataare rakah e ne peöꞌ, a teꞌ kikiu vamaman rakah pe Ieesuꞌ Kristo.

18 Kën kea, me ra kën vamen, eöꞌ to hinhin noꞌ pan, e Apuh pea e Ieesuꞌ Kristo se ururuan a ma apeneöm. Oman.

* 3:13: “Nohtöön po naon”, Manih po Puk Lo 21:22-23 eꞌ to soe non pan, po poen nee to ip vamët a teꞌ suk a hat neꞌ to nok, a sionineah nee to nohtöön po naon ovin a vapoet eah. E Pöl to sosoe va non manih pan, a kuruse pe Ieesuꞌ to teꞌ va non nën.

* 5:9: A pusun in a soe vapipinoꞌ vëh to teꞌ va non manih pan, “a siꞌ ö is soneꞌ”, to teꞌ va non manih po vavaasis to hikta teꞌ man non, me a soe vëh, “keꞌ sup ko nok a peret”, to teꞌ va non manih pan, o vavaasis pamëh to piuk a nap peo kee vaman ee po vavaasis piuk pamëh.

ËFËSUS

1

2

3

4

5

6

ËFËSUS

E Pöl to kiun voh o taanaꞌ kiun, eꞌ he teꞌ non Room pa nohnoh. O pöh kiun neꞌ to va nö manuh pa napan va po vaman to teꞌ ne pa vöön vëh Ëfësus, ko meh neꞌ to va nö manuh pa napan va pa vöön vëh Filipaë, ko vakön neꞌ to vanö manuh pa napan va pa vöön vëh Kolosi, ko vataanaꞌ neꞌ to nö manuh pe Pilimon. Eꞌ to kiun ke ra napan va Ëfësus o kiun vëh, pan ee se ëh momoaan voh ko vahik poꞌ, ka napan va po vaman to teꞌ ne pa ma meh vöön pah ëh poꞌ.

A Ëfësus voh a vöön apuh pareꞌ teꞌ non manih pa muhin va Esiaꞌ. A napan poë varih to teꞌ voh ne nën, to teꞌ voh ne o iu apuh va pa öt a ma moeh tah peo, pare heꞌ voh i rea pe sosoenën vapikpiuk nee to pokaꞌ ne e Atemis. Eꞌ to teꞌ me voh non a iuun hinhin pe Atemis a pah vih manih Ëfësus (Aposol 19:17)

Manih pa vapöök vavih pe Pöl, eꞌ to heꞌ a soe nën manih po Jiuꞌ po Poen Apaapo (Aposol 18:18-21). Ka manih pa vaköön vavih peꞌ, neꞌ to nö Ëfësus ko teꞌ non nën po kukön kirismas pa vavaasis a napan, (Aposol 19). A nap peo va Ëfësus to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, ivëhkëk, eꞌ to teꞌ non a ma pah to Jiuꞌ to teꞌ vaꞌpeh me ne raoe. E Pöl to vavaasis non raoe pan, manih pe Kristo o Jiuꞌ me ro teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ to vatös e ne, ivëh, ka kuru no a napan kurus to teꞌ vatös e ne me e Kristo po paeoh o kum. E Pöl to heꞌ me a soe vapipinoꞌ va po kum pe Kristo pa kukön a tah. Ea a sionin e Ieesuꞌ, ke eꞌ, e susun pea. Me ea to teꞌ va e no manih pa iuun pe Sosoenën, ke Ieesuꞌ koman eꞌ o toon vatopnin in a iuun pamëh. E Pöl to heꞌ me a meh soe vapipinoꞌ peꞌ vamanih pan, o kum pe Kristo to teꞌ va e non manih pe köövo peꞌ.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan.

A potan avih pe Pöl, 1:1-2

A soe va po iu pe Sosoenën me a vatös pea me e Kristo, 1:3-23; 2:1-22; 3:1-21

Eꞌ to vih non pa ö no a napan va po vaman se teꞌ me ne o pöh kokoman, 4:1-16

Eꞌ to vih non pa ö no a napan va po vaman se soe vakoe a ma hanan va pa popoen, 4:17-32; 5:1-20

Eꞌ to vih non pa ö no a napan va po vaman se heꞌ i rea manih pa ma meh teꞌ va po vaman me a taateꞌ iu teꞌ, 5:21-33; 6:1-10

Manih po kikis pe Kristo, a napan va po vaman se onoah ee pe susun po oraꞌ hat me o kum peꞌ, 6:11-20

A soe ataaton pe Pöl, 6:21-24

1

1 Eöꞌ e Pöl e aposol pe Ieesuꞌ Kristo. Ko iu koman pe Sosoenën köꞌ tavus aposol. Eöꞌ to vanö ka nös neöm a napan pe Sosoenën varih to teꞌ nem pa vöön va Ëfësus o kiun vaꞌih. Suk eöm to vatös me voh e Ieesuꞌ Kristo, paröm vavatet vakis nem eah sih.

2 Eöꞌ to hin e Sosoenën Tamaara, ke Sunön pea Ieesuꞌ Kristo, pan ee se ururuan a neöm, pare nok a ma kokoman peöm köm teꞌ me nem a taateꞌ moomo.

Manih Pe Ieesuꞌ Kristo, Ne Sosoenën Se Heꞌ A Ra A Ma Moeh Tah Vihvih Va Pa Vöön Va Kin

3 Ea se kë rakah no a ëhnan e Tamaara Sosoenën. Eꞌ me e Taman e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo. Manih po vatös pea ke Ieesuꞌ, ne Sosoenën koman to heꞌ koe ka ra a ma moeh tah vihvih va pa vöön va kin nën. 4 O poen ne Sosoenën to meꞌ avoeꞌ voh e non pa nok o oeh vëh, eꞌ to kon voh en pea se vatös me no e Ieesuꞌ Kristo, para tavus o teꞌ vivihan, para hikta teꞌ me no ta hat manih po epep pe Sosoenën. 5 Suk ataeah, moaan voh no a taateꞌ kamöꞌ me o iu pe Sosoenën, se nok a ra, ka tavus o pus koaꞌ peꞌ. Manih pa kiu pe Ieesuꞌ Kristo, eꞌ marën a kon taneꞌ hah a ra manih pa taateꞌ hat. Ko iu koman pe Sosoenën, ivëh, keꞌ nok va nën. 6 Ivëh, ka manih pa ëhnan e koaꞌ vëh ne Sosoenën to iu non sih poan, e Sosoenën to ururuan voh a ra. Ivëh, ka se kokoman tamoaan rakah no o ururuan apuh peꞌ, para kë tamoaan no a ëhnaneah. 7 A napan to ip vamët voh e Ieesuꞌ Kristo, ka manih po eraꞌ peꞌ, ne Sosoenën to kon hah këh a ra pa hat. Pareꞌ ihan anoe en pa ma hat pea, ivëh, ka se vatös vavih rakah me e Ieesuꞌ Kristo. Manih pa mët pe Ieesuꞌ Kristo, ne Sosoenën to vamaaka o ururuan apuh peꞌ manih pea. 8 Manih pa ma vu nat me a ma kokoman vih peꞌ, neꞌ to koep rakah maꞌ o ururuan peꞌ manih pea. 9 Moaan voh ne Sosoenën to kokoman keon voh en pa tah neꞌ to kehkeh nok voh non manih pa kiu pe Kristo. Ivëhkëk, o kokoman pamëh to teꞌ vakoaan voh e non. Ka kuru vaꞌih neꞌ to vataare en pea po kokoman peꞌ. 10 Ivëh, ko kokoman pamëh, neꞌ to kehkeh nok voh non, to teꞌ vavoh non manih pan, o poen neꞌ to koman non se tavus maꞌ, eꞌ se ununun a ma tah va pa vöön va kin, me a ma teꞌ tah va po oeh manih pe Kristo, kee teꞌ ne paan a pah teꞌ, ka pah teꞌ ko pamëh e Ieesuꞌ, ivëh e Kristo.

11 E Sosoenën to vavatet non sih o iu me a ma kokoman koman peꞌ, pareꞌ nok a ma moeh tah, kee tavus. Moaan rakah voh neꞌ to vateꞌ voh en pea, pan ea se vatös me no e Ieesuꞌ Kristo. Para tavus a napan peꞌ. 12 Eꞌ to nok vamanih pan, emöm varih a napan va Israël to vaman momoaan voh e Kristo, ko vatet voh em peꞌ. Ke Sosoenën me to kon voh en pemöm, pan emöm se kë nem o ëhnan apuh peꞌ, suk eꞌ a Teꞌ Sunön rakah. 13 Ke eöm varih o teꞌ to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ, eöm me to pënton vahik voh em pa soe man. A soe man pamëh, eꞌ a Soe Vih pe Sosoenën. Ka soe pamëh to kon taneꞌ hah a neöm manih pa taateꞌ hat. Eöm to vaman me voh em pe Kristo, ko vaman peöm nok a neöm, köm vatös me em peꞌ. E Sosoenën to vatet rakah en pa soe man peꞌ, neꞌ to soe vaman voh pan, eꞌ se vanö maꞌ a Tuvuh Vasioꞌ peꞌ manih peöm. Ka Tuvuh Vasioꞌ pamëh to teꞌ va non manih po vëknöm to vataare a non neöm manih pe Sosoenën, köm teꞌ nem a napan peꞌ. 14 Ea to nat e no pea to kon vahik voh ee pa Tuvuh Vasioꞌ, ivëh, ka nat va e no manih pan, amot na se kon me ee pa ma tah ne Sosoenën to vamatop keon voh ka ra. Ka ma tah poë varih neꞌ to soe vaman voh pan, eꞌ se heꞌ a ra a napan peꞌ. Ea to anoeh voh e no pa kon a ma tah poë varih, po poen ne Sosoenën se hehe vahik a ra a napan peꞌ. Ka kë no o ëhnan apuh pamëh, suk eꞌ a Teꞌ Sunön rakah.

E Pöl To Hin E Sosoenën Pan Eꞌ Se Heꞌ O Nat Manih Pa Napan Va Ëfësus

15 Ivëh, ko poen nöꞌ to pënton eoꞌ peöm to vaman em pa Teꞌ Sunön vëh e Ieesuꞌ, paröm iu e nem pa ma napan kurus pe Sosoenën. 16 Ivëh, nöꞌ to hikta vavanot suk noꞌ sih pa soe vavihvih ke na e Sosoenën, suk eöm. Ka ma poen kurus nöꞌ to vahoꞌ rakah a noꞌ neöm manih pa ma hin peöꞌ. 17 Eöꞌ to hinhin noꞌ sih e Tamön vëh to teꞌ me non o kikis apuh ke Sunön pea Ieesuꞌ Kristo. Eöꞌ to hinhin noꞌ eah sih pan, eꞌ se heꞌ a neöm o nat, pareꞌ vataare hah ea manih peöm köm nat in eah. 18 Eöꞌ to hinhin me noꞌ e Sosoenën, pan eꞌ se peret me a ma kokoman peöm köm nat vavih a ma tah vihvih varih neꞌ to vaneah non neꞌ se heꞌ a neöm. Eöm se nat nem, paröm vaman nem a ö nöm se kon em pa ma tah vihvih poë varih. Suk ataeah, eꞌ to vaoe voh en peöm pa tavus o pus koaꞌ peꞌ. Eöꞌ to hinhin me noꞌ e Sosoenën, pan eöm se maaka vavih a ma heꞌ vihvih varih neꞌ to soe vaman voh, pan eꞌ se heꞌ a neöm a napan peꞌ. 19 Eöꞌ me to hinhin noꞌ pan, eom se nat va nem manih pan, o kikis apuh pe Sosoenën, eꞌ a tah a pah apuh rakah manih pea varih, a napan to vaman no eah. Ko kikis apuh pamëh to vatoe akuk va e non manih po kikis apuh vëh, 20 ne Sosoenën to nok voh, pareꞌ kunkuin hah e Ieesuꞌ, ko vahoꞌ poan pa papmatö peꞌ. Manih pa vöön va kin no a napan to kë ne sih a ëhnaneah. 21 E Sosoenën to heꞌ voh e Ieesuꞌ Kristo a tasun to apuh oah e non po oraꞌ eh, me ro teꞌ susunön, me a ma kaman, me a ma moeh tah kurus varih to teꞌ me ne o kikis. Ko ëhnan apuh peꞌ, apuh oah me e non po teꞌ varih, to teꞌ me ne o ëhnan kuru, me ro teꞌ varih, se teꞌ amot ne o ëhnan apuh. 22 E Sosoenën to vahoꞌ vahik voh en pa ma moeh tah kurus manih paan o kikis pe Kristo. Keꞌ teꞌ va non manih pe susun va pa ma tah poë varih, marën a vaꞌaus o kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën. 23 O kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën, ee to teꞌ va e ne manih pa sionin e Ieesuꞌ Kristo. Eꞌ to heꞌ o toꞌtoꞌ peꞌ manih po kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën. Ko kum teꞌ poë varih to puh ne po toꞌtoꞌ pamëh. Ivëh, ke Ieesuꞌ Kristo koman to vapuh kurus voh en pa ma tah kurus varih to teꞌ ne pa vöön va kin, me manih po oeh.

2

E Sosoenën To Vaꞌaus A Ra Po Ururuan Peꞌ

1 Moaan voh nöm to hikta vaman nem e Kristo, paröm teꞌ va nem manih pa nap mët. Suk ataeah, eöm o vatösoe, paröm hikta tënan nem a soe pe Sosoenën, paröm nonok vatëh nem a ma taateꞌ hat. 2 Manih pa tëëm pamëh nöm to vavatet vaviꞌ kov e nem pa taateꞌ hat va po oeh vëh. Eöm to vatet voh a taateꞌ hat pe susun po oraꞌ hat varih to teꞌ ne akis. Ke susun po oraꞌ hat pamëh to teꞌ avoeꞌ e non manih pa komaara napan varih to vatösoe ne sih e Sosoenën.

3 Moaan voh na to teꞌ me voh e no po teꞌ poë varih. Para vavatet vaviꞌ e no po iu hat va pa komaara. Ea to vavatet voh no o iu hat va pa komaara, me a ma tah no o sionin me a ma kokoman pea to iu ne. Ko poen na to teꞌ va no nën, ea se kon o kamis ne Sosoenën to vamatop keon voh ken pea, a napan to nonok no sih a ma vu taateꞌ hat poë varih.

4 Ivëhkëk, o ururuan pe Sosoenën to parin apuh, keꞌ pah iu suntan rakah e non pea. 5 Oman, a ma taateꞌ vatösoe pea, me a taateꞌ pënton varo a soe pe Sosoenën to nok voh a ra, ka teꞌ va e no manih pa nap mët. Ivëhkëk, e Sosoenën to vatös en pea ke Kristo, pareꞌ heꞌ en pea po toꞌtoꞌ voon. Ka manih po heꞌ vih pe Sosoenën neꞌ to kon taneꞌ hah en pea manih pa taateꞌ hat. 6 Ka vatös pea ke Kristo, ne Sosoenën to kunkuin vaꞌpeh suk hah en pea manih pa mët va po apen, pareꞌ vaihoꞌ en pea pa vöön va kin, ka ihoꞌ vaꞌpeh me e no peꞌ, ko pët matop e no pa ma tah va pa vöön va kin, ke Kristo. 7 Manih pa kiu pe Ieesuꞌ Kristo, ne Sosoenën to nok a taateꞌ vih manih pea. Suk ataeah, eꞌ to kehkeh vataare non a napan va amot, pan o ururuan apuh peꞌ to hikta teꞌ non ta ö ataaton, manih pa ö neꞌ to vavaꞌaus va ka rora sih. 8 Eꞌ to teꞌ va non manih pan, a tah pamëh to hikta teꞌ non pan a tah nöm to nok. Ahik, e Sosoenën to heꞌ akuk en peöm. Eöm to vaman voh e Ieesuꞌ Kristo. Ke Sosoenën ururuan a neöm, pareꞌ kon taneꞌ hah en peöm manih pa hat. 9 Ko heꞌ vih pe Sosoenën to hikta teꞌ non pan, o voen ovin a ma kiu nöm to nonok nem. Ivëh, neꞌ to hikta onöt suk non, pa ta pah teꞌ se kë koman hah non a ëhnaneah. 10 Manih pa kiu ne Ieesuꞌ Kristo to nok voh, ne Sosoenën to nok a ra, ka tavus vavoon, para suksuk no a hanan va pa taateꞌ totoopin. A taateꞌ totoopin pamëh ne Sosoenën to vamatop keon ke voh en pea, pan ea se suksuk no.

E Kristo To Vahik A Taateꞌ Vakihat Po Jiuꞌ, Me Ro Teꞌ Varih To Hikta Te Ne Pan Ee Ro Jiuꞌ Manih Pa Mët Peꞌ

11 Ivëh, köm se kokoman hah na pan, eöm a napan to hikta tavus voh manih po vuteꞌ po Jiuꞌ. Eöm o teꞌ no a napan va Israël to sosoe ne sih pan, eöm o teꞌ nee to hikta pe voh a ma ö kokoaan peöm. Ivëh, nee to sosoe suk a no neöm pan, eöm to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ. Pare sosoe me ne pan, ee a napan pe Sosoenën, suk a ö nee to pe a ma ö kokoaan pee. Ivëhkëk, a taateꞌ pe a ö kokoaan va po sionin, eꞌ a taateꞌ po teꞌ. A taateꞌ pamëh to hikta antoen non a vaꞌaus a teꞌ, keꞌ panih a taateꞌ peꞌ, ko tavus vavoon. 12 Eöm se nat vavih rakah va nem manih pan, moaan voh nöm to hikta nat voh nem pe Kristo, paröm teꞌ tavus këh e nem po kum teꞌ va Israël. E Sosoenën to nok a soe man peꞌ, pareꞌ nok a ma vatompoan peꞌ, me ra napan va Israël, ke eöm to teꞌ tavus këh e nem po kum teꞌ pamëh. Ka tëëm nöm to teꞌ nem manih po oeh vëh, paröm hikta anoeh nem a ö ne Sosoenën se kon hah a neöm, suk eöm to hikta nat me nem pe Sosoenën. 13 Moaan voh nöm to teꞌ varo këh e nem pe Sosoenën. Ivëhkëk kuru vaꞌih, no eraꞌ pe Ieesuꞌ Kristo to pupui a neöm, köm vatös hah me em pe Sosoenën. E Sosoenën to vahuk hah a maꞌ neöm manih peꞌ, suk o eraꞌ pe Kristo to takoꞌ suk a neöm.

14 E Ieesuꞌ koman ivëh a pusun in a taateꞌ vakamöꞌ, eꞌ se nok a ra ka ihoꞌ vaꞌpeh hah. Moaan voh o Jiuꞌ to vakihat me voh e ne po teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Ka taateꞌ vakihat pamëh to sunpip voh e non pea o Jiuꞌ me ra napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Ivëhkëk, e Ieesuꞌ Kristo koman ivëh to nö maꞌ pareꞌ vuꞌ topnin a eean eh pamëh ko kök poan, pareꞌ vavahik en pa taateꞌ vakihat pamëh. Eꞌ to vatös o pöök vuteꞌ varih, o Jiuꞌ me ro teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Kee tavus ee o pöh vuteꞌ, 15 suk eꞌ to vahik en pa ma ö soe me o Vavaasis pe Mosës, po poen neꞌ to mët pa kuruse. Eꞌ to nok va nën, pan eꞌ se ununun hah o Jiuꞌ, me ro teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, kee tavus hah ee a pah teꞌ, ko vakamöꞌ hah ee. 16 Ka manih pa mët pe Ieesuꞌ manih pa kuruse, eꞌ to vatös hah o Jiuꞌ me ro teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, kee tavus hah ee a pah teꞌ, pare vakamöꞌ hah me ee pe Sosoenën. Ivëh, nee to hikta vakihat suk hah ne. 17 E Ieesuꞌ Kristo to nö voh maꞌ manih po oeh vëh. Pareꞌ vavaasis non a Soe Vih vëh, to sosoe suk non o vakamöꞌ peöm a napan varih to teꞌ varo këh nem e Sosoenën, me emöm o Jiuꞌ to vatös nem manih pe Sosoenën. 18 Ea vapöh kokoman, suk poꞌ no ataeah, manih pa ëhnan e Ieesuꞌ Kristo ne ea o pöök vuteꞌ to teꞌ me no a Tuvuh Vasioꞌ, ka Tuvuh Vasioꞌ pamëh peret ken pea pa hanan na se suk, para tavus manuh pa matan e Sosoenën, e Tamaara.

19 Ivëh, ke eöm varih o teꞌ to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ, moaan voh nöm to teꞌ nem a nap aun, ivëhkëk kuru, eöm to hikta teꞌ va nem nën. Eöm to tavus em a kën tom kea va po vaman manih pe Sosoenën. 20 Eöm to teꞌ va nem manih pa iuun ne Sosoenën to eok. Eꞌ to vasun a möm o aposol, me ro teꞌ vanënën soe vamanih po toon va pa iuun pamëh. Ke Ieesuꞌ Kristo to teꞌ va non manih po toon vatopnin to öt vakis non sih a iuun pamëh. Ivëh, ke ea kurus a iuun pamëh. 21 Ka iuun to taeok vaeh manih pe Ieesuꞌ. Ivëh, keꞌ tatavus nö e non a iuun vivihan pe Sosoenën. 22 Suk ataeah, eöm o teꞌ varih to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ, eöm to vatös me voh em pe Kristo, keꞌ vatös en peöm me ra napan peꞌ. Ivëh, köm tavus va em manih pa iuun teꞌteꞌ pe Sosoenën manih po kikis pa Tuvuh Vasioꞌ.

3

A Kiu Pe Pöl Ivëh Pa Vatvus A Soe Vih Pe Ieesuꞌ Kristo Manih Po Teꞌ Varih To Hikta Teꞌ Ne Pan Ee Ro Jiuꞌ

1 Eöꞌ ivëh e Pöl, eöꞌ to hinhin suk a noꞌ neöm manuh pe Sosoenën, eöꞌ to teꞌ noꞌ pa nohnoh suk a ma kiu ne Sosoenën to heꞌ a neoꞌ, köꞌ nonok noꞌ. Eꞌ to soe ka neoꞌ pan, eöꞌ se vavatvus noꞌ a Soe Vih pe Ieesuꞌ Kristo manih peöm o teꞌ varih to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ. 2 Oman, eöꞌ to koman noꞌ pan, eöm to pënton pöꞌ voh em pe Sosoenën to heꞌ voh en peöꞌ pa kiu vaꞌih. Manih po ururuan peꞌ nöꞌ se nok a kiu pamëh marën a vaꞌaus a neöm. 3 E Sosoenën to vataare voh en peöꞌ po kokoman vakoaan peꞌ vëh, to teꞌ non sih manih po kupu peꞌ. Köꞌ vatvus pet voh keoꞌ peöm pa siꞌ ö soneꞌ va po kokoman vakoaan pamëh manih po kiun peöꞌ. 4 Ko poen nöm se keh ëh a soe nöꞌ to kiun suk o kokoman vakoaan pamëh, eöm se nat em, peöꞌ to nat vamaaka e noꞌ po kokoman vakoaan vëh, to soe suk non e Kristo. 5 Moaan voh ne Sosoenën to hikta soe tavus avoeꞌ voh non o kokoman vakoaan pamëh manih pa napan. Ivëhkëk, kuru vaꞌih ne Sosoenën to vatvus koe ke maꞌ a soe vakoaan peꞌ manih pa Tuvuh Vasioꞌ. Eꞌ to vatvus ke maꞌ a soe pamëh manih pemöm a napan neꞌ to kon voh, kemöm tavus o aposol vivihan peꞌ, me ro upöm teꞌ varih to vavatvus ne a soe. 6 O pus kokoman va pa soe vakoaan pamëh to teꞌ va non manih pan, manih pa Soe Vih pe Ieesuꞌ Kristo, ne eöm o teꞌ to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ to vaman nem, paröm tavus em a kën kea va po vaman vaꞌpeh me emöm o Jiuꞌ varih to vaman nem e Kristo, ka tavus ee o pöh sionin. Ea kurus to kokon koe ke no a ma tah vihvih ne Sosoenën to vaneah keon voh ken pea manih pe Ieesuꞌ Kristo.

7 E Sosoenën to nok voh a neoꞌ köꞌ tavus eoꞌ a teꞌ kikiu peꞌ, marën a vatvus a Soe Vih peꞌ manih pa napan. Manih po kikis peꞌ, neꞌ to heꞌ a neoꞌ o heꞌ vih peꞌ, marën a nok a kiu peꞌ. 8 Eöꞌ to vapaan rakah ke noꞌ a napan kurus pe Sosoenën, ivëh, köꞌ hikta onöt noꞌ a kon o heꞌ vih peꞌ. Ivëhkëk, e Sosoenën to ururuan a neoꞌ, pareꞌ heꞌ en peöꞌ pa kiu peꞌ, ka kiu pamëh, eꞌ a kiu va pa vatvus a Soe Vih manih po teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Ka Soe Vih pamëh to vavaato vaviꞌ suk e non pa ma tah vihvih pe Kristo. Ka ma tah vihvih poë varih ne ea a napan va po oeh vëh to hikta antoen no a kiiki me a ëh. 9 E Sosoenën to nok voh a ma moeh tah kurus, ivëhkëk eꞌ to koaan momoaan voh en po kokoman peꞌ manih pa tah neꞌ to kehkeh nok non. Ko kokoman pamëh teꞌ vakoaan tamoaan voh e non sih. Ivëhkëk, kuru neꞌ to heꞌ en peöꞌ pa kiu va pa vamaaka o kokoman vakoaan pamëh. 10 Moaan voh neꞌ to koaan e non po kokoman vakoaan peꞌ. Ivëhkëk, kuru vaꞌih neꞌ to vatvus en peꞌ manih po kum teꞌ varih to vaman ne sih e Sosoenën. Ka manih pa taateꞌ pamëh ne Sosoenën to nok a ma vu kokoman vihvih, me a ma vu nat vihvih peꞌ, kee tavus vateeraꞌ koe ee manih po kum teꞌ varih to vaman ne poë. Ivëh, no ankeroꞌ eh, me ro tuvuh va pa vöön va kin to nat suk ne o kokoman vakoaan pe Sosoenën. 11 Moaan voh ne Sosoenën to meꞌ avoeꞌ voh e non pa nok o oeh vëh, eꞌ he koman e non pa nok a tah pamëh. Ka manih pa kiu pe Sunön pea Ieesuꞌ Kristo, neꞌ to nok vahik en pa ma tah poë varih. 12 Ea to vaman e no sih e Kristo, para hikta nanaöp hah no a tavus manih pa matan e Sosoenën. Ea to nat va e no manih pan, e Kristo eꞌ a hanan na se suk, para nö ko tavus na manuh peꞌ, ka hikta tah se sunpip hah a ra. 13 Ivëh, köꞌ se soe vakis rakah keoꞌ peöm, eöm se koe a haraꞌ vahat suk o kamis nöꞌ to teꞌteꞌ noꞌ marën a vaꞌaus a neöm, a ma vaman peöm tomeꞌ kunah. Eöm se haraꞌ vaeö nem, suk ataeah, o kamis pamëh to tavus maꞌ, marën a vaꞌaus a neöm, köm teꞌ vavih me nem e Sosoenën.

E Pöl To Hin Vaꞌaus A Napan Pe Ieesuꞌ Varih Ëfësus

14 Ivëh, köꞌ vatokon eoꞌ manih pa matan e Tamaara, paröꞌ hin vakis eoꞌ peꞌ pan, eꞌ se vaꞌaus a neöm. 15 E Sosoenën, eꞌ e Tamaara napan va vöön va kin me manih po oeh, ke eꞌ koman to vëvëhnan voh en pa ma vu tom taman kurus. 16 Eöꞌ to vavatokon noꞌ sih, paröꞌ hinhin va noꞌ manih pan, e Tamön to teꞌ me non o kikis pa nok a ma moeh tah vihvih peo. Ka manih po kikis peꞌ, neꞌ to antoen e non pa vapuh a ma komëneöm pa Tuvuh Vasioꞌ peꞌ. Pareꞌ nok a neöm, ka ma kupu peöm eh rakah ee manih pe Sosoenën. 17 Ivëh, köꞌ hinhin suk a noꞌ neöm o teꞌ varih to vaman voh em pe Kristo, pan eꞌ se teꞌ tamoaan rakah non pa ma kupu peöm, ka taateꞌ iu teꞌ se eh rakah non manih pa ma kokoman peöm, köm sun vakis ko teꞌ va nem manih pa ö no oeh to ötöön va e non a ma aan naon, ko naon sun vakis non. 18 Eöꞌ to hinhin suk a noꞌ neöm manih pe Sosoenën, pan eöm varih o teꞌ to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ, me ra napan pe Sosoenën, eöm kurus se kon o pöh vu kikis va pa nat vavih o iu apuh pe Kristo. Ea to hikta nat no, o iu peꞌ manih pea papanöꞌ onöt non nih, me eꞌ rë, aton non nih, me eꞌ va kin vah va non nih, me eꞌ ruruvun va non nih. 19 Ivëh, ka nat e no pa hikta pah teꞌ to onöt non a nat a ö ne Kristo to iu va ka rora sih. Ivëhkëk, ea to onöt e no pa nat eah. Köꞌ iu noꞌ a ö ne Sosoenën se vapuh rakah a ra po toꞌtoꞌ peꞌ. Ko toꞌtoꞌ peꞌ se teꞌ teraꞌ non manih pea.

20 Eöꞌ to hinhin avoeꞌ e noꞌ pan, o kikis pe Sosoenën koman ivëh, to kiu non sih manih pa komaara, ko kikis pamëh to teꞌ oah e non po kokoman pea. Ka ma tah kurus na to hinhin suk no, ne Sosoenën se nok en pee, ka ma tah kurus poë varih to hikta onöt ne o kikis peꞌ. 21 Ivëh, ka kuru me amot no a napan va po kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ se kë koe tamoaan ke ne a ëhnan e Sosoenën manih pe Ieesuꞌ Kristo. Oman.

4

Ea A Napan Se Vatös Tamoaan Me No E Kristo

1 Eöꞌ e Pöl, eöꞌ to teꞌ noꞌ pa nohnoh, eöꞌ to teꞌ suk noꞌ nën, eöꞌ to nonok noꞌ a kiu pe Sunön. Eöꞌ me to koman noꞌ pan, e Sosoenën to vaoe voh a neöm, pan eöm se vatet a taateꞌ peꞌ. Ivëh, köꞌ iu kunkuin noꞌ a ma kokoman peöm, pan eöm se suk a taateꞌ totoopin, me eöm se vatet varoe o iu peꞌ. 2 Eöm se kunah ke ra napan pe Kristo, paröm nok a taateꞌ to vatö non a ma komëëre. Eöm se nat nem heve raoe, pa ö nee se nok vaheve a neöm. Eöm papaeh se heꞌ raoe o kokoman vih, paröm teꞌ a ma punis varih nee to heꞌ a neöm, suk eöm to iu nem raoe. 3 A Tuvuh Vasioꞌ to heꞌ voh en pea pa taateꞌ vapöh kokoman. Ka taateꞌ pamëh to teꞌ va non manih po uris to noh vatös a rora ka tavus o pöh vuteꞌ. Ivëh, köm se sun vakis rakah nem ko matop nem a taateꞌ pamëh. 4 Ea varih a napan va po vaman, ea to teꞌ va e no manih po pöh sionin, para teꞌ me no a pah Tuvuh Vasioꞌ to teꞌ non manih pea. Eꞌ a tah ne Sosoenën to vaoe suk a ra, pan ea kurus se anoeh no a kon a pah tapui vih neꞌ to soe vaman voh, pan eꞌ se heꞌ a ra. 5 Ea kurus to teꞌ me no a paeh a Sunön, para vaman no o pöh vavaasis, para kon a paeh a pupui. 6 Eꞌ to teꞌ non a paeh a Sosoenën. Ke Sosoenën pamëh, eꞌ ro a paeh e Tamaara a napan kurus. Ka tasun peꞌ to apuh, pareꞌ teꞌ oah e non pa ma teꞌ tasun pa ma napan kurus. Pareꞌ kiu tamoaan non topniira napan peꞌ, pareꞌ teꞌ hop tamoaan e non manih pa ma napan kurus varih to vaman ne poë.

7 Ivëhkëk, e Kristo to heꞌ vakëkëh voh en pea pa ma vu heꞌ na se nonok no a kiu peꞌ. Ea papaeh to kon a ma vu heꞌ poë varih, suk e Ieesuꞌ Kristo koman to ki vakëkëh ka ra a ma heꞌ poë varih po iu koman peꞌ. 8 Ivëh, no Puk pe Sosoenën to soe suk va non manih pan,

“O poen neꞌ to peah manuh pa ö va kin vörep,

pareꞌ kon a nap nohnoh peo, kee nö vaꞌpeh me ee peꞌ.

Pareꞌ heꞌ en pa napan pa ma heꞌ.” Sng 68:18

9 Ka soe vaꞌih, “Eꞌ to peah en pa ö va kin vörep,” eꞌ a soe pamëh to vataare va ka rora manih pan, e Kristo to hikta peah varoe voh manuh pa ö va kin, ahik, po vamomoaan rakah neꞌ to kunah voh maꞌ manih po oeh vëh. 10 Ka teꞌ vëh to kunah voh maꞌ. Eꞌ kuru a teꞌ ko pamëh to peah hah en. Ka manih pa ö pamëh to va kin oah e non pa ma meh tah va akis. Eꞌ to nö nën marën a matop a ma moeh tah kurus. 11 A teꞌ pamëh, e Kristo to heꞌ voh a napan a ma vu heꞌ, eꞌ to heꞌ a ma vu heꞌ poë varih to teꞌ va ne manih. Manih po upöm, neꞌ to heꞌ raoe a kiu aposol, ko heꞌ o meoh upöm teꞌ a kiu pa vatvus a soe. Ka ma meh neꞌ to heꞌ raoe a kiu pa nö vavah pa vatvus a Soe Vih pe Ieesuꞌ Kristo manih pa napan. Pareꞌ kon en pa ma meh teꞌ pa nok a kiu va pa matop me a vavaasis a napan pe Sosoenën. 12 E Kristo to heꞌ a ra a ma heꞌ poë varih marën a vaꞌaus a ra a napan pe Sosoenën, ka onöt e no pa nok a ma kiu vihvih peꞌ manih pa vaꞌaus o upöm teꞌ. Ivëh, ke ea varih a napan to teꞌ va no manih pa sionin e Kristo, ea se tavus vaeh, para teꞌ vavih no. 13 Ivëh, ka ma kiu na to nonok no, se nönö nö kov e ne, pareꞌ öök rakah na pa ö na se vapöh kokoman manih po vaman. Para nat vavih ee pe Koaꞌ pe Sosoenën, ko puh rakah ee pa ma taateꞌ vih pe Kristo. Ka ma taateꞌ peꞌ tavus vateeraꞌ ee manih pea.

14 Ea se teꞌ va no nën, para nat no teꞌ vatëh va no manih po koaꞌ sosoneꞌ. A ma soe varih no a nap vamanman teꞌ to nonok ne sih, suk ee to nat vavih e ne sih pa taateꞌ vatomore, me a taateꞌ piuk. A ma taateꞌ poë varih to hikta onöt ne a toon vavah va ka ra manih pa ö no a tuvuh me a supa to totoon vah va i non o sini manih tahiꞌ. Ea me se nat no vanun o vaman pea, keꞌ nun ko teꞌ va non manih pa ö no sini to nönö pinpiun vah non, pareꞌ hikta tavus na manuh pa ö neꞌ to nönö non to tavus. 15 Ivëh, ka se nat rakah no vahoꞌ no a ma tenara manih pa ma soe poë varih. Ahik, ea se vavatet vaviꞌ no a taateꞌ iu a meh teꞌ, para sosoe ro ke no raoe a soe man. Ea se keh nonok va no nën, ea se tavus rakah ee o teꞌ eh manih pa taateꞌ vaman, ko vatös me e Kristo, keꞌ tavus en a teꞌ se vovoh ka rora a napan peꞌ. 16 E Ieesuꞌ Kristo to vatös me en pa napan peꞌ, keꞌ teꞌ va non manih pa sionin a teꞌ. A ma ö kurus varih pa sionin a teꞌ to teꞌ vatös non, ko sionin kikiu vavih non, pareꞌ tavus vaeh en. Eꞌ to teꞌ vatoe va e non manih po kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën. A ma papaeh pee se keh iu ne a ma upöm pee, pare nok a ma kiu pee, a, a ma kum poë varih to pu vaeh ee manih po kikis pe Kristo.

Ea Varih A Napan Pe Kristo Ea Se Panih A Ma Taateꞌ Hat Pea Para Suk A Taateꞌ Voon

17 Manih pa ëhnan e Sunön, eöꞌ to kehkeh soe ka noꞌ neöm a pah soe peöꞌ. A soe kikis peöꞌ to teꞌ va non manih, eöm se nat nem suksuk vatëh nem a taateꞌ pa napan varih to hikta nat ne pe Sosoenën. A ma kokoman pee to nun rakah voh ee. 18 Suk ataeah, a soe pee to hat, kee hikta onöt ne a nat vamaaka e Sosoenën, pare hikta iu kon ne o toꞌtoꞌ voon vëh ne Sosoenën to heꞌheꞌ non. Ee o vatösoe, pare hikta nat ne pa hanan pe Sosoenën. 19 Ee to hikta potpoet suk ne a ma taateꞌ hat nee to nonok ne, ee to vahoꞌ hop rakah rea manuh po iu hat va po sionin. Ka ma kokoman pee rikrik suk e ne pa nok a ma taateꞌ hat.

20 Ivëhkëk, a taateꞌ pe Kristo no a napan to vavaasis a non neöm, to hikta teꞌ va non manih. Ahik. 21 Eöꞌ to nat e noꞌ peöm to pënton vahik voh em pa soe man pe Kristo. Ee to vavaasis vahik voh ee peöm pa ma vu taateꞌ neꞌ to iu non, na se suksuk no. 22 Moaan voh nöm to suksuk nem o iu hat va pa komëneöm, ka ma taateꞌ hat poë varih, ivarih, a taateꞌ piuk a meh teꞌ, me a taateꞌ karë pa nok a taateꞌ hat. Me a taateꞌ rëh koe a teꞌ manih pa hanan va pa nok a taateꞌ hat. Ka kuru vaꞌih nöm se koe rakah a ma taateꞌ hat poë varih. 23-24 Ka kuru nöꞌ to iu noꞌ a ö nöm se panih o iu hat va pa komëneöm, paröm kon o iu voon manih pa komëneöm. Ka ma kokoman peöm se tavus vavoon rakah. Köm tavus em a nap voon. A nap voon poë varih ne Sosoenën to nok raoe, kee tavus va ee manih peꞌ koman. Suk ataeah, a ma taateꞌ pee to totoopin pare vivihan vaviꞌ vamanih peꞌ.

25 Ivëh, köm se vakah rakah a taateꞌ piuk, vamanih pa ö no Puk Vapenpen to soe va non,

Paröm sosoe tamoaan ke nem a napan pe Sosoenën a ma soe man.

Suk ataeah, ea kurus, ea to teꞌ va e no manih po pöh sionin. Sek 8:16

26 A ma kokoman peöm se keh haraꞌ vahat po heve, köm matop nem, peöm tomeꞌ nok em pa ta hat. Eöm se koe a öt o heve, keꞌ öök pa tëëm no a potan se rokoꞌ. 27 Eöm me se nat nem heꞌ rakah ta ö soneꞌ ne susun po oraꞌ hat se koe ke maꞌ, pareꞌ miröꞌ o vamomhë vih peöm. 28 A teꞌ vëh to teꞌ voh non a teꞌ kakaveo, eꞌ se nat non kakaveo hah non. Eꞌ se kiu vëhvaꞌ rakah pa koreneah, pareꞌ kon poꞌ a taëën to onöt non a ö neꞌ se vaꞌaus koman hah ea, me a ma meh taneah neꞌ to antoen non a vaꞌaus o teꞌ arus.

29 O poen nöm to vavaato me nem a meh teꞌ, eöm se nat nem nok ta soe to vaharaꞌ vahat non eah. Eöm se soe varoe a soe vih vëh, to antoen non a vaꞌaus o teꞌ varih no vaman pee to kökööt non manih pa ma kupu pee. 30 Eöm se nat nem nok ta tah to vatamak non a Tuvuh Vasioꞌ pe Sosoenën. E Sosoenën koman to heꞌ voh en peöm pa Tuvuh Vasioꞌ pamëh, keꞌ teꞌ va e non manih, po vëknöm to vataare a non neöm a napan peꞌ. Ko vëknöm pamëh to vataare e non peöm pan, e Sosoenën se kon hah a neöm, köm tavus këh em maꞌ pa hat va po oeh vëh. 31 Eöm se varakah rakah a taateꞌ rës suntan a meh teꞌ, me a taateꞌ heve ov in a meh teꞌ, me a taateꞌ to vaꞌpuh, me a taateꞌ hikan teꞌ keꞌ haraꞌ vahat, me a ma meh taateꞌ hat na to nat e no. 32 Eöm se nok varoe a taateꞌ vih manih po upöm napan pe Kristo, me eöm se heꞌ a komëneöm manih pee. Eöm me se ihan anoe a ma hat pee, vamanih pa ö ne Sosoenën to ihan anoe vavoh in a ma teꞌ hat peöm manih pa ëhnan e Kristo.

5

Ea Se Suksuk Rakah No A Taateꞌ Va Po Maaka

1 E Sosoenën to iu rakah a no neöm sih, pareꞌ nok a neöm, köm tavus em o pus koaꞌ peꞌ. Ivëh, köm se vatet vavih a ma taateꞌ ne eꞌ koman to iu non. 2 Eöm se suksuk nem a taateꞌ iu teꞌ, vamanih pa ö ne Kristo to iu vavoh ka rora, pareꞌ kon a tasun pea, ko heꞌ o toꞌtoꞌ peꞌ pa ö neꞌ to mët manih pa kuruse. Eꞌ to heꞌ voh o toꞌtoꞌ peꞌ manih pa mët vamanih po heꞌ avoavuh vih, nee to ës ke na e Sosoenën keꞌ vaeö.

3 Eöm se koe a nok vatëh a taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ, me a ma meh taateꞌ rëhrëh, keꞌ e voe to koroh vëtkin me a meh voe, keꞌ eꞌ to koroh vëtkin me a vönaꞌ, keꞌ a tah hat taeah, paröm koe a manin a ma tah kurus po upöm teꞌ. A ma taateꞌ pöe varih se nat ne tatavus ne manih topninneöm a napan pe Sosoenën. Suk ataeah, ea a napan pe Sosoenën, ea to hikta se vavasoe suk no a ma vu taateꞌ poë varih. 4 Eöm se nat nem nonok nem ta ma soe pö, me ta ma vaato nun, me eöm se nat nem nonok nem ta ma vu vakö hat. A ma taateꞌ poë varih to hikta vih ne pa ö na se nonok no. Eꞌ to vih varoe non peöm se soe vavihvih ke na e Sosoenën. 5 Eöm se nat vavih va nem manih pan, a napan varih to nonok ne sih a taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ, me a ma meh taateꞌ rëhrëh, me a napan varih to mamanin ne sih a ma tah po upöm teꞌ, a ma taateꞌ poë varih to matan va e ne manih pa napan varih to hinhin ne o sosoenën varih to hikta teꞌ man ne. Ee a napan poë varih to hikta antoen ne a hop manih pa Matop Vih pe Ieesuꞌ Kristo, ke Sosoenën matop non raoe.

6 Eöm se matop vavih nem, peꞌ to hat non peöm tomeꞌ vatet ta ma vakö hat po teꞌ varih to kehkeh rëh ke a ne neöm, köm nok a ma taateꞌ hat poë varih. A ma taateꞌ akuk ko poë varih to vaheve ne e Sosoenën, keꞌ vakmis en pee. Suk ee to pëpënton varo ne a ma soe peꞌ. 7 Ivëh, köꞌ sosoepip rakah e no peöm, pan eöm se koe a vatös me a pap teꞌ poë varih. 8 Suk ataeah, moaan voh nöm to teꞌ voh nem pa popoen. Ivëhkëk kuru vaꞌih, neöm to tavus em a napan pe Sunön keꞌ vamaaka en pa ma kokoman peöm. Ivëh, köꞌ iu noꞌ a ö nöm se nönö va nem manih pa napan varih to suksuk ne o maaka. 9 O tëkrea pe Sosoenën to teꞌ non manih peöm, köm vavatvus nem a ma moeh taateꞌ vih man, me a ma taateꞌ totoopin, me taateꞌ va pa soe man. 10 Eöm se punöꞌ vëhvaꞌ rakah pa nat a taateꞌ taeah to vavaeö non e Sunön. 11 Eöm me se koe a vamomhë me ra napan varih to nonok ne sih a ma taateꞌ va pa popoen. A ma vu taateꞌ poë varih, to hikta onöt ne a vavoaꞌ a taateꞌ vih. Ahik rakah, eꞌ to vih non peöm se vataare a pap teꞌ poë varih, pan a taateꞌ pamëh, eꞌ a taateꞌ to paraꞌ hat rakah. 12 Eöꞌ to hikta onöt noꞌ a soe tavus a ma taateꞌ hat, nee to vakoaan ne pare nonok ne sih. Eöꞌ to teꞌ me e noꞌ po poet pa vaato suk a ma taateꞌ poë varih. 13 Ivëhkëk, o tëkrea pe Sosoenën se vataare en pea, pa pusun in a ma taateꞌ poë varih, kee tavus vateeraꞌ ko teꞌ e ne po maaka. 14 Ko poen no tëkrea pamëh se keh ëman non manih pa ta pah tah, a tah pamëh to teraꞌ en. Ivëh, ka soe vaꞌih to teꞌ va non manih, “Eöm varih a napan to koroh nem po vapeepe, eöm se sun. Ke Kristo se heꞌ en peöm po tëkrea pamëh.”

15 Ivëh, köm se matop vavih rakah nem pa ma taateꞌ nöm to suksuk nem. Eöm se nat nem nönö va nem manih po teꞌ to hikta nat ne pe Sosoenën. Ahik, eöm se teꞌ rakah va nem manih pa teꞌ natsean. 16 Kuru nöm to teꞌ me nem pa tëëm nöm se nok a taateꞌ vih pe Sosoenën, ivëhkëk, o poen na to teꞌ no kuru, eꞌ o poen hat no a napan to nonok ne a ma taateꞌ hat. Ivëh, köm se teꞌ vamatop nem, peꞌ o poen va pa nok a ma taateꞌ vih tomeꞌ hik akuk ee. 17 Eöm se nat nem suksuk nem a ma taateꞌ me a ma kokoman no a napan va po oeh vëh to nonok ne sih. Eöm se nat varoe ko nem pataeah ne Sunön to iu non paröm vatet. 18 Eöm me se koe a kaak vatëh o voaën, suk ataeah, a taateꞌ kaak to mimiröꞌ e non pa ma toꞌtoꞌ peöm. Ivëhkëk, eöm se vaonöt ka Tuvuh pe Sosoenën puh manih peöm, pareꞌ matop non a ma kokoman peöm. 19 Eöm se vaëhëh me nem a ma meh napan pe Sosoenën, marën a vaeh o vaman pa ma paeh peöm. Eöm se kon a ma vaëhëh varih to pet ne po Puk Vaëhëh, me manih pa ma meh vaëhëh va po hin, me a ma vaëhëh no a Tuvuh Vasioꞌ to vatvus manih pa ma komëneöm, nöm se vahoꞌ hop manih pa ma vaëhëh peöm. Paröm vaëhëh a ma tah vaëhëh varih to kë ne a ëhnan e Sunön manih pa ma rivoeeneöm, me manih pa ma kokoman peöm. 20 Eöm se sosoe vavihvih tamoaan ke nem e Sosoenën Tamaara, suk a ma moeh tah varih pa ëhnan e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo.

E Pöl To Heꞌ O Vavaasis Manih Pa Nap Vavaen

21 Eöm se tënan rakah a soe ko vapaan ke nem a ma meh kea peöm. Suk ataeah, eöm to ta e nem pa ëhnan e Kristo to teꞌ me non a tasun me o kikis apuh.

22 Ke eöm varih o köövo, eöm se pënton nem a ma soe pa ma kën voe peöm ko teꞌ nem paan, vamanih pa ö nöm to pënton va nem sih a soe pe Sunön. 23 Suk ataeah, a teꞌ oeteꞌ, eꞌ to susun ke non sih e köövo peꞌ, vamanih pa ö ne Kristo to susun ke non sih o kum teꞌ varih to vaman ne sih e Sosoenën. O kum teꞌ poë varih to vaman ne sih Sosoenën, ee to teꞌ va ne manih pa sionin e Kristo. Ke Kristo koman ivëh, to kon hah o kum napan peꞌ poë varih. 24 O kum teꞌ varih to vaman ne sih Sosoenën, ee to teꞌ ne paan e Kristo. Keꞌ teꞌ va e non manih peöm o köövo, eöm se teꞌ tamoaan nem paan a ma voe peöm.

25 Ke eöm varih a kën voe, eöm se iu rakah nem a ma köövo peöm, vamanih pa ö ne Ieesuꞌ Kristo to iu vavoh in o kum teꞌ varih to vaman ne sih e Sosoenën, pareꞌ heꞌ o toꞌtoꞌ peꞌ, marën a vaꞌaus o kum pamëh. 26 Manih pa ruen, me a soe, ne Kristo to pupui o kum teꞌ varih to vaman ne Sosoenën, pareꞌ ep non raoe to teꞌ voon ne manih pa mataneah. Ka manih pa taateꞌ pamëh, neꞌ to kon o kum pamëh, kee tavus ee o kum teꞌ neꞌ to vaneah non, pan ee o kum peꞌ. 27 Ivëh, ko kum teꞌ poë varih se teꞌ vivihan tamoaan ne, ka hikta hat se teꞌ non manih pee. E Kristo to iu nok non o kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën, se matan vavih rakah ne manih pa mataneah. Eꞌ to teꞌ va non manih pan, o kum teꞌ poë varih no a hikta ta ö korë, me a meh taeah to onöt non a miröꞌ raoe. 28 Eꞌ to teꞌ akuk va e non manih pan, eöm varih a kën voe, eöm se iu rakah nem a ma köövo peöm, vamanih pa ö nöm to iu hah va ka nem. A teꞌ vëh to iu rakah non e köövo peꞌ, eꞌ to iu koman hah me a non. 29 Ea to nat e no pa hikta pah teꞌ to rës hah non sih a sionineah, ahik, a teꞌ pamëh to matop vavih non sih a sionineah, ko mamakën non, pareꞌ matop vavih e non peꞌ. Eꞌ to teꞌ akuk va e non manih pa ö ne Ieesuꞌ to matop vavih va i non o kum teꞌ varih to vaman ne Sosoenën. 30 Suk ataeah, ea to teꞌ va e no manih pa sionin e Kristo. 31 Ka soe to kiun non manih po Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“Ivëh, ke voe se këh maꞌ e tamaneah pen sinaneah,

pareꞌ vatös me e köövo peꞌ,

kee tavus ee pon o pöh sionin.” Jen 2:24

32 Manih koman a soe va po Puk pe Sosoenën, no kokoman apuh rakah to teꞌ non manih peꞌ. Manih peöꞌ to koman noꞌ pan, a soe vaꞌih to sosoe suk non e Kristo me o kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën. 33 Ivëhkëk, a soe pamëh to sosoe suk me e non peöm papaeh, eöm se iu rakah a ma köövo peöm, vamanih pa ö nöm to iu hah va ka nem. E köövo se teꞌ non paan e voe peꞌ, pareꞌ vasunön non poan.

6

E Pöl To Heꞌ A Soe Vanat Peꞌ Manih Po Koaꞌ, Me Ma Kën Tamëëre, Me Ra Ma Kën Sinëëre

1 Eöm varih o pus koaꞌ, eöm se vatet rakah a ma soe pa ma tamëneöm me a ma sinëneöm, suk ataeah, eöm to vatös me voh em pe Sunön. Ka taateꞌ pamëh nöm to nok, eꞌ a taateꞌ totoopin manih pa matan e Sosoenën. 2 Ka soe to kiun non manih po Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“Eöm se pënton a ma soe pa ma tamëneöm, me pa ma sinëneöm,

ko vatet a ma soe pee.” Eks 20:12; Lo 5:16

Ka taateꞌ vaꞌih, eꞌ a taateꞌ vamomoaan to teꞌ me non a soe vaman pe Sosoenën. 3 Ka tah neꞌ to nok suk voh pa soe vaman peꞌ, ivëh,

“Eom se keh pënton a soe pa ma tamëneöm me a ma sinëneöm, A, a ma tah vihvih se tavus ee manih peöm,

köm teꞌ varë em manih po oeh vëh.” Eks 20:12; Lo 5:16

4 Ke eöm varih a ma kën taman, eöm se nat nem vavaheve nem a ma pus koaꞌ peöm. Ivëhkëk, eöm se matop vavih varoe raoe. Paröm vakömköm nem raoe, ko vavaasis nem raoe o vavaasis pe Sunön.

E Pöl To Vavaasis Non O Teꞌ Kikiu Akuk, Me Ra Ma Torara Pee

5 Ke eöm varih o teꞌ kikiu akuk, eöm se ta rakah nem a ma torara peöm varih to teꞌ ne manih po oeh vëh. Eöm se nanaöp nem raoe paröm iu nem raoe pa ma kupu peöm. Eöm se tënan nem a ma soe pee, vamanih pa ö nöm to tënan va i nem a soe pe Kristo. 6 Eöm se nat nem teꞌ va nem manih po teꞌ kikiu akuk varih to vamanman ne sih a ma torara pee manih pa ma kiu nee to nonok ne, ka ma torara pee he ut ne raoe. Eöm se nok rakah a ma kiu me a ma kupu peöm vamanih pa ö ne Sosoenën to iu va non. Ke eöm varih, eöm se koman vamanih pan, eöm o teꞌ kikiu akuk pe Kristo to kiu vakis e nem pa ma poen kurus. 7 Eöm se kokoman vavih paröm nonok nem a ma kiu peöm, eöm se nat nem koman va nem manih pan, eöm to nonok nem a kiu vaꞌih suk ta pah teꞌ. Ahik. Eöm to nonok me e nem pa kiu pe Sunön. 8 Eöm se kokoman hah va nem manih pan, e Sunön to heꞌ en po voen vih peꞌ manih pa napan kurus varih, to nonok ne sih a ma kiu vihvih. Eꞌ se heꞌ o voen vih pamëh manih po teꞌ kikiu akuk me ro teꞌ taihan.

9 Ke eöm varih o teꞌ to vavakiu nem sih o teꞌ kikiu akuk, eöm se matop vavih rakah nem raoe, paröm varakah rakah a taateꞌ vaꞌnaöp o teꞌ kikiu akuk peöm. Suk ataeah, e Sunön to teꞌ non pa vöön va kin, eꞌ me e Sunön peöm me ro teꞌ kikiu akuk. Eöm me se kokoman va nem manih pan, a Teꞌ vëh e Torara peöm eꞌ me e Torara po teꞌ kikiu akuk to teꞌ non manuh pa vöön va kin. Eꞌ to matop va e non pee manih pa ö neꞌ to matop va ka non neöm.

A Napan Pe Kristo Ee To Teꞌ Va E Ne Manih Pa Nap Vëvënsun

10 Kuru nöꞌ to kehkeh vahik va i noꞌ a soe peöꞌ manih pan, eöm se vatös me e Sunön, paröm kon o kikis peꞌ. Eöm se vaonöt ko kikis apuh peꞌ vakikis a neöm. 11 A teꞌ vëvënsun to ohop non a ma ohop vavapus me peꞌ, marën a ö neꞌ se vapus. Ivëh, ke eöm me, eöm se vamatop pa vakiu a ma tah ne Sosoenën to heꞌ a neöm, marën a vapus me e susun po oraꞌ hat, ko poen ne eꞌ e susun po oraꞌ hat to punöꞌ pa vatomore me a neöm, köm vöknah rakah a soe peꞌ. 12 Eöꞌ to soe a soe vaꞌih, suk ea to hikta vavapus me no a napan va po oeh vaꞌih, ahik, ea to vavapus me no o oraꞌ hat me a ma vapöök susun pee varih to matop ne sih a napan va po oeh vëh, to teꞌ ne pa popoen. Ea to vavapus me no o oraꞌ hat va kin to teꞌ me ne a ma vu kikis. 13 Keꞌ ivëh, a pusun in a ö nöꞌ to soe suk va ka neöm manih pan, eöm se vamatop pa ohop a ma ohop vavapus, ne Sosoenën to heꞌ a neöm, marën a vöknah e susun po oraꞌ hat. Ivëh, ko poen no a hat pamëh se tavus maꞌ, eöm to antoen rakah e nem pa vöknah o oraꞌ hat poë varih. Ivëh, ka tëëm nöm to nok vahik a ma tah nöm to antoen nem a nok, eöm se sun vakis avoeꞌ rakah kov e nem.

14 Ivëh, köm se teꞌ vamatop nem pa vapus me e susun po oraꞌ hat, eöm se teꞌ va nem manih pan, eöm se soe a soe man, a soe man pamëh to teꞌ va non manih po voh no a teꞌ vëvënsun to voh non. Eöm se nok a taateꞌ to teꞌ totoopin non manih pa matan e Sosoenën. Ka taateꞌ pamëh to teꞌ va non manih po ohop nee to nok pa ta tah eh, keꞌ sunpip non a ma poeneöm. 15 Eöm se teꞌ vamatop tamoaan nem pa vatvus a Soe Vih to soe suk non o kokoman tö ne Sosoenën to heꞌ voh maꞌ. Eöm se vahoꞌ va in a Soe Vih pamëh, vamanih peöm to ohop nem a suꞌ.

16 Eöm pet me se vaman tamoaan nem e Sosoenën. Ka taateꞌ vaman peöm pamëh teꞌ va e non manih po këproꞌ to sunpip a no neöm. O vaman peöm to matop e non peöm, köm teꞌ tavus këh e nem po vakmis vëh ne susun po oraꞌ hat se punöꞌ pa nok manih peöm. O këproꞌ pamëh to se teꞌ va non manih pa ta tah vavapus me po teꞌ vëvënsun, to vövömteꞌ e non pa ma avan tëtëkrea varih, no e tövakihat to vanvan non maꞌ. 17 Eöm se kokoman hah va nem manih pan, e Sosoenën to kon hah voh en peöm manih pa hat ko matop e non peöm. Ka taateꞌ pe Sosoenën pamëh se teꞌ va non manih po uvan eh vavapus nöm to uvan nem. Me eöm se pënton vavih rakah a soe pe Sosoenën no a Tuvuh Vasioꞌ to heꞌ a neöm. A soe pamëh to teꞌ va non manih po rapis rë nöm to öt nem. 18 Eöm se hinhin tamoaan rakah nem a Tuvuh Vasioꞌ. Paröm eh rakah nem pa hin, suk a ö neꞌ se vaꞌaus a neöm. Eöm se ut vavih tamoaan nem, paröm nat nem vanun, me a vanot pa nok a taateꞌ hin. Eöm se hinhin tamoaan nem e Sosoenën keꞌ se vaꞌaus a napan kurus peꞌ.

19 Eöm se hin e Sosoenën keꞌ vaꞌaus a neoꞌ, pareꞌ vahoꞌ a soe manih pa rivoneoꞌ, köꞌ hikta se nanaöp noꞌ a soe vamaaka ke ra napan a soe vakoaan pe Sosoenën. 20 E Ieesuꞌ Kristo to kon voh a neoꞌ, köꞌ kon voh a tasun peꞌ paröꞌ vavaasis noꞌ a napan pa Soe Vih. Eꞌ akuk kuru a tah pamëh nee to papanih pip suk voh a neoꞌ koman a iuun nohnoh. Ivëh, köꞌ iu noꞌ a ö nöm se hin vakis e Sosoenën, keꞌ vakikis a neoꞌ köꞌ vöknah a taateꞌ naöp, ko soe tavus a Soe Vih pe Ieesuꞌ Kristo manih pa napan, paröꞌ nat noꞌ nanaöp noꞌ.

E Pöl To Hin Suk A Napan Varih To Teꞌ Me Ne O Vaman, Ke Sosoenën Se Tapui Raoe

21 E Titikus se soe vanat en peöm pa ma kiu kurus varih nöꞌ to nonok noꞌ, ke Titikus koman, eꞌ e kea vamaman rakah pea, nöꞌ to pah iu suntan e noꞌ peꞌ. Me eꞌ koman a teꞌ kikiu vamaman rakah pe Sunön. 22 Eꞌ akuk a tah nöꞌ se vanö suk nös eah manih peöm, pan eꞌ se soe vanat a neöm emöm teꞌ vah va nem nih manih, me eꞌ se vakikis o vaman peöm.

23 Eöꞌ to hinhin suk a noꞌ neöm pan, e Sosoenën e Tamaara pen sunaiꞌeah Ieesuꞌ Kristo se heꞌ a neöm o kokoman tö, me a taateꞌ kamöꞌ. Ee se nok a neöm, ko vaman peöm eh köm iu ro upöm teꞌ. 24 Me eöꞌ to hinhin noꞌ e Sosoenën se vataare a taateꞌ ururuan peꞌ manih pa napan kurus varih to iu ne Ieesuꞌ Kristo e Sunön pea. Ko iu pa napan poë varih se hikta teꞌ me non ta ö ataaton.

FILIPAË

1

2

3

4

FILIPAË

Pa tëëm ne Pöl to teꞌ non pa nohnoh, eꞌ to kiun o taanaꞌ kiun. A ma kiun varih to nö ne pa napan va po vaman varih Filipaë, me Ëfësus, me Kolosi, me o paeoh to nö non pe Pilimon. Manih po kiun vëh neꞌ to kiun ko soe vavihvih a napan va Filipaë. Suk a ma tah nee to heꞌ akuk suk o iu pee. A ma tah poë varih nee to heꞌ akuk suk o iu pee, nee to heꞌ manih pa koren e Ëpafroditus, keꞌ öt, ko heꞌ e Pöl, marën a vaꞌaus poë.

A Filipaë eꞌ a vöön apuh manih pa muhin va Mësadoniaꞌ. Manih po vapöök vavih pe Pöl, eꞌ to nö manih Filipaë, ka manih nën eꞌ a tëëm vamomoaan neꞌ to vatvus a Soe Vih manih pee, ivëh, ko kum teꞌ va po vaman tavus en, (Aposol 16:12-40).

A napan va po vaman varih to teꞌ ne manih Filipaë hikta teꞌ ne po to pöh kum, ahik, ee to teꞌ nee a ma kum vakëkëh pee, pare hikta öt vörep ne a moniꞌ. Ivëhkëk, ee to heꞌ ee pa ma tah nee to heꞌ akuk suk a ma iu pee, manih pa napan va po vaman varih to kökööt ne pa ma tah manih Jerusalëm, me manih pa vaꞌaus e Pöl.

E Pöl to teꞌ non pa nohnoh, ivëhkëk, eꞌ to pah teꞌ vaeö rakah e non, pareꞌ iu non pan, a napan va Filipaë se teꞌ vaeö rakah pet ne, pa ö nee se keh taum ta ma vu punis. E Pöl to soe ke raoe pan, ee se sun vakis ne pa nok a kiu pee. Eꞌ to pah siröꞌ en po tövavaasis pikpiuk, o teꞌ varih to totoon ne raoe pa taateꞌ va pa pe a ö kokoaan.

Me eꞌ to iu rakah non raoe se teꞌ me ne a taateꞌ tö, vamanih pa ö ne Ieesuꞌ to teꞌ vavoh non. Manih po kiun vëh, ea to nat e no pan, manih po iu pe Pöl, eꞌ to pah koman vörep e non pa napan va po vaman varih Filipaë.

A ma kiun varih to tataki va ne manih.

A potan avih pe Pöl, 1:1-2

E Pöl to heꞌ a soe vavihvih peꞌ manih pa napan va po vaman va Filipaë, suk ee to kamöꞌ vavih ne poë, 1:3-11

E Pöl to soe ke raoe ataeah neꞌ to nonok non, me a ö neꞌ to teꞌ va non, 1:12-26

A ma taateꞌ vih ne ea a napan va po vaman se suksuk no, 1:27-30; 2:1-18

E Pöl to nok o kokoman peꞌ pa vanö e Timotiꞌ pen Ëpafroditus, 2:19-30

A hanan vih me o vavaveo pea manih pa hanan pe Kristo, 3:1-21; 4:1-9

E Pöl to heꞌ a soe vavihvih peꞌ, suk a ma tah nee to heꞌ akuk suk o manin pee, 4:10-20

A ma soe ataaton pe Pöl, 4:21-23

1

Eöm Se Vaꞌaus O Upöm Teꞌ Me O Vaeö

1 Eöꞌ e Pöl, ke Timotiꞌ, emöm poꞌ a poa teꞌ kikiu pe Ieesuꞌ Kristo.

To kiun ka nös neöm kurus a ma napan vivihan pe Ieesuꞌ Kristo to teꞌ nem pa vöön va Filipaë, vaꞌpeh me a nap susunön va po rotuꞌ, me a ma teꞌ kikiu va po kum teꞌ poë varih to vaman ne e Ieesuꞌ.

2 Eöꞌ to hinhin noꞌ e Sosoenën e Tamaara, me e Ieesuꞌ Kristo se heꞌ a neöm a taateꞌ ururuan me a taateꞌ moomo.

O Hin Pe Pöl

3 Eöꞌ to sosoe vavihvih noꞌ e Sosoenën peöꞌ pa ma tëëm kurus nöꞌ to kokoman a noꞌ neöm. 4 Ka manih pa ma hin kurus peöꞌ, eöꞌ to teꞌ vaeö rakah e noꞌ pa hin suk a neöm. 5 Eöꞌ to vavihvih me noꞌ e Sosoenën po vaꞌaus ne eöm to heꞌ a neoꞌ pa ö nöꞌ to vavatvus noꞌ a Soe Vih. Ko vaꞌaus pamëh ne eöm to heꞌ, po poen vamomoaan ne eöm to taneo vaman voh, keꞌ öök non kuru. 6 E Sosoenën to taneo voh en pa nok a kiu vih manih peöm, köꞌ nat rakah e noꞌ peꞌ se nonok avoeꞌ e non. Keꞌ öök po Poen ne Ieesuꞌ Kristo se hah maꞌ, ka kiu vih pamëh se hik en.

7 Eöꞌ to nat me e noꞌ pan, eꞌ to teꞌ totoopin e non pa ö nöꞌ to koman a noꞌ neöm, suk eöꞌ to pah iu vörep e noꞌ peöm. Eöm kurus to avë me nem peöꞌ po ururuan pe Sosoenën, pa öꞌ ne eöꞌ to teꞌ noꞌ pa nohnoh. Köm teꞌ vaꞌpeh me nem a neoꞌ pa kiu pa vaeh a taateꞌ va pa vatvus a Soe Vih to vataare non pan, eöꞌ to vavatvus noꞌ a soe man va pa Soe Vih. 8 E Sosoenën to nat e non peöꞌ, to iu ep rakah a noꞌ neöm. Suk, eöꞌ to iu kurus rakah a noꞌ neöm, o iu eh pamëh to taneꞌ no maꞌ pe Ieesuꞌ Kristo.

9 O hin peöꞌ ivëh, pan a taateꞌ iu teꞌ peöm se pupu vaꞌpuh oah nö rakah non, köm se teꞌ natsean nem, ko kokoman peöm se teꞌ maaka non vaꞌpeh me a taateꞌ iu teꞌ. 10 Ivëh, ke eöm se ep a vakëh pa taateꞌ vih, me taateꞌ hat, paröm kon varoe a ma taateꞌ vivihan. Köm se teꞌ vivihan nem ko hikta teꞌ me nem ta hat po Poen ne Kristo se hah maꞌ. 11 Ivëh, ke eöm se nonok tamoaan rakah nem a ma taateꞌ totoopin, to taneꞌ no maꞌ pe Kristo, marën a heꞌ o ëhnan apuh manih pe Sosoenën, me a kë a ëhnaneah.

A Nohnoh Pe Pöl To Vaꞌaus A Soe Vih

12 Eöꞌ to iu a noꞌ neöm, kën kea me kën vamen se nat nem pa tah to tanok voh manih peöꞌ, a nohnoh peöꞌ to vaꞌaus pa vatvus a Soe Vih, keꞌ nö pet. 13 Ivëh, ka ma teꞌ utut to matop ne a iuun pe Sisaꞌ, me o upöm teꞌ to nat e ne peöꞌ, pan eöꞌ to teꞌ noꞌ pa nohnoh, suk eöꞌ to vaman noꞌ e Kristo. 14 Eöꞌ to teꞌ noꞌ pa nohnoh, ivëh, ka ma teꞌ peo va po vaman to vaman vaeh rakah ee pe Kristo, ko hikta nanaöp ne a vatvus a soe pe Sosoenën.

15 Eꞌ to teꞌ man e non, a ma pah teꞌ to vavatvus e ne pa soe suk e Kristo, suk ee to teꞌ me ne a taateꞌ puhioꞌ, pare iu onoah e ne peöꞌ. Ivëhkëk, o meoh upöm to vavatvus ne a soe pe Kristo, suk ee to iu vaꞌaus ne. 16 Ee to vavatvus ne a Soe Vih, suk ee to teꞌ me ne a taateꞌ iu teꞌ, pare nat e ne pe Sosoenën to heꞌ a neoꞌ a kiu pa vaeh a taateꞌ va pa vatvus a Soe Vih. 17 Ivëhkëk, o upöm teꞌ to vavatvus ne a Soe Vih va pe Kristo, manih pa taateꞌ amamun, me a taateꞌ vaononoah. Ee to iu vatok ne maꞌ ta ma meh punis, pa ö nöꞌ to teꞌ noꞌ pa nohnoh.

18 Ivëhkëk, a hikta tah vi, pa ma ö kurus, ee to teꞌ me ne pa ma kokoman vih, keꞌ a ma kokoman hat, a tah apuh oah ivëh, ee to vavatvus e ne pa Soe Vih suk e Kristo. Ivëh, köꞌ teꞌ vaeö tamoaan rakah e noꞌ.

E Pöl To Koman Non A Ö Neꞌ Se Teꞌ Toꞌtoꞌ Non Pa Vaꞌaus A Napan Va Filipaë

19 Köꞌ se teꞌ vaeö avoeꞌ e noꞌ pa ö nöm to hinhin suk a nem neoꞌ, ka Tuvuh pe Ieesuꞌ Kristo vaꞌaus e non peöꞌ. Ivëh, köꞌ nat e noꞌ pa ma punis varih se vaꞌaus a neoꞌ, köꞌ taihan eoꞌ. 20 Ivëh, köꞌ iu rakah noꞌ, paröꞌ vaman rakah noꞌ pan, eöꞌ hikta se nok vahat rakah noꞌ ta pah tah pa vapoet hah öꞌ. Ahik. Ivëhkëk, kuru eöꞌ se sun vakis, pa ö nöꞌ se teꞌ noꞌ, pa vataare o kikis pe Kristo manih po oeh, eöꞌ he teꞌ toꞌtoꞌ avoeꞌ e noꞌ, keꞌ, eöꞌ se mët eoꞌ. 21 Manih peöꞌ a tah apuh oah ivëh, eöꞌ se keh teꞌ toꞌtoꞌ e noꞌ, eöꞌ se teꞌ me e noꞌ pe Kristo. Keꞌ, eöꞌ se keh mët, a, eöꞌ se kon a ma tah vih. 22 Eöꞌ se keh teꞌ toꞌtoꞌ avoeꞌ e noꞌ, eöꞌ se antoen e noꞌ pa nok a kiu pe Apuh. Ivëhkëk, eöꞌ to hikta nat noꞌ, pa hanan taeah nöꞌ se vatet, eöꞌ se keh teꞌ toꞌtoꞌ e noꞌ, keꞌ, eöꞌ se mët eoꞌ. 23 Eꞌ to hivaꞌ ke non peöꞌ pa vatet o pöök kokoman. Eöꞌ to iu oah rakah noꞌ pa këh o toꞌtoꞌ vëh. Eꞌ to vih oah rakah non peöꞌ se nö, ko teꞌ vaꞌpeh me noꞌ e Kristo. 24 Ivëhkëk, eꞌ to vih ke non peöm, peöꞌ se teꞌ avoeꞌ e noꞌ manih po oeh, köꞌ se vaꞌaus a neöm. 25 Eöꞌ to vaman vakis e noꞌ pa ö nöꞌ to teꞌ me noꞌ a kiu, ivëh, köꞌ nat e noꞌ peöꞌ se teꞌ avoeꞌ e noꞌ pa kiu vaꞌaus a neöm, ko vaman peöm se pu vaeh, köm se teꞌ vaeö nem po vaman peöm. 26 Ivëh, ke eöm se vaeö vaꞌpuh oah manih pe Ieesuꞌ Kristo po poen nöꞌ se vavih hah nös pa ep ka neöm. Eöm se vaeö pet suk eöꞌ to teꞌ avoeꞌ e noꞌ.

E Sosoenën To Nok Vavih A Napan Va Filipaë, Kee Teꞌ A Punis

27 A tah apuh ivëh, nöm se nat nem, eöm se teꞌ vavih nem pa taateꞌ totoopin peöm to kë non a Soe Vih pe Kristo. Eöꞌ se keh vavih nös pa ep ka neöm, keꞌ, eöꞌ to teꞌ varo këh e noꞌ nös peöm. Keöꞌ se tënan noꞌ nös neöm to sun vakis nem, ko vapöh kokoman e nem. Ko kiu vaꞌpeh e nem pa kunkuin o vaman pa ma napan manih pa Soe Vih. 28 Ke eöm se koe a naöp o teꞌ varih to vakihat me a no neöm. A ma tah poë varih to vëknöm ke non ro tövakihat a ö nee se kon vahat ee. Ivëhkëk, e Sosoenën se kon hah en peöm. 29 E Sosoenën to heꞌ a neöm o ëhnan apuh pa ö nöm to vaman voh e Kristo, me pa ö nöm to kon kamis suk voh eah. Ka poa tah poë varih to kë non a ëhnan e Kristo. 30 Eöꞌ to teꞌ moaan me voh a noꞌ neöm, ke eöm ep e nem peöꞌ to vavapus me noꞌ po tövakihat poë varih. Me o vapus pamëh to teꞌ avoeꞌ e non kuru. Eöm me to teꞌ hop e nem po pöh vu punis, suk eöm to vatös me e nem peöꞌ manih po vapus pamëh.

2

Ea Se Vapöh Kokoman No Ko Nonok Vavih No O Upöm Teꞌ

1 O toꞌtoꞌ peöm manih pe Kristo to vaeh e non po kokoman peöm. Ka taateꞌ iu teꞌ peꞌ se heꞌ a neöm o kokoman tö. Eöm to vatös me e nem pa Tuvuh Vasioꞌ. Paröm teꞌ me e nem pa taateꞌ ururuan pe Kristo. Ko teꞌ nem pa taateꞌ nok vavih a ma upöm peöm. 2 Ivëh, ke eöm se vavaeö rakah e nem peöꞌ, pa ö nöm to vapöh kokoman nem. Ko vatös vavih me nem a pah taateꞌ iu o upöm teꞌ. 3 Eöm se keh nonok nem a ma taateꞌ poë varih, eöm se nat nem teꞌ me nem a taateꞌ amamun, vaononoah, me eöm se nat nem vavovoh nem a taateꞌ kë koman hah ëm. Ivëhpëhkëk, eöm se teꞌ vöknah nem, ko kë oah nem a ëhnëëro o upöm teꞌ këh a ëhnëëneöm. 4 Eöm se koe a kokoman vörep varoe o toꞌtoꞌ koman peöm, ivëhkëk, eöm me se kokoman nem a ma toꞌtoꞌ po upöm teꞌ, ko vaꞌaus nem raoe pa teꞌ vavih.

E Kristo To Vöknah Ea Ke Sosoenën Kë Poan

5 Manih po toꞌtoꞌ peöm, eöm se kokoman va nem manih, ko teꞌ va nem manih pa ö ne Ieesuꞌ Kristo to teꞌ va non.

6 E Kristo to teꞌ vavoh non manih pe Sosoenën,

pa ma tah kurus neꞌ to nonok non.

Ivëhkëk, eꞌ to hikta koman voh non a nok a tah ne eꞌ koman to iu non,

marën a vaꞌaus koman hah ea,

suk eꞌ to vatoe me e non pe Sosoenën.

7 Ivëhkëk, eꞌ to vöknah hah ea pa teꞌ vamanih pe Sosoenën,

ko koe en pa tasun apuh vëh neꞌ to teꞌ me voh non.

Eꞌ to koaꞌ voh,

pareꞌ kon o sionin vamanih pa teꞌ,

ko tavus vamanih pa teꞌ kikiu akuk.

8 Ka ö neꞌ to teꞌ va non manih pa teꞌ,

eꞌ to vöknah hah ea,

pareꞌ vavatet varoe non a soe pe Sosoenën,

pa ö neꞌ to mët,

a, keꞌ öök rakah pa ö neꞌ to mët manih pa kuruse.

9 Ivëh, ke Sosoenën vasunön poan,

keꞌ vamomoaan non.

E Sosoenën to heꞌ poan o ëhnan to apuh oah e non,

pa ma moeh ëhnan kurus,

10 ivëh, ka ma napan kurus se vatokon manih pa ëhnan e Ieesuꞌ,

ka ma napan va pa vöön va kin,

me manih po oeh,

me manih paan o oeh se vatokon manih pa ëhnan e Ieesuꞌ.

11 Ka napan kurus rakah se soe vamanih pan,

“E Ieesuꞌ Kristo e Apuh.”

Ka taateꞌ pamëh to heꞌ non o ëhnan apuh manih pe Sosoenën Taman.

Ea Se Teꞌ Va No Manih Po Maaka Topniira Ma Napan

12 Ivëh, ke eöm a ma vakamöꞌ peöꞌ, eöm to vavatet tamoaan voh e nem pe Sosoenën pa ö nöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me a noꞌ neöm. Eꞌ to vih oah non peöm se tëtënan soe nem kuru pa ö nöꞌ to teꞌ ke këh noꞌ nös neöm. Eöm se kikiu vakis nö nem, pa vavih rakah a ö teꞌteꞌ po kum peöm, vamanih pa ö nöm to ta nem e Sosoenën ko heꞌ avoes këm manih peꞌ. 13 Ea to nat e no pe Sosoenën to kiu non po kokoman peöm, ivëh, köm iu e nem pa nok a ma taateꞌ vih, ko antoen e nem pa nok a ma taateꞌ poë varih. Ivëh, ka ma taateꞌ poë varih to heꞌ vaeö ne poë.

14 Eöm se nonok nem a ma tah kurus, ko nat nem vavaarek nem, me eöm se koe a vaato vasukaꞌ vatëh. 15 Ke eöm se teꞌ vivihan nem, ka hikta hat se teꞌ non peöm. Ke eöm se teꞌ nem a ma koaꞌ pe Sosoenën, no a hikta hat to teꞌ non peöm. Ivëhkëk, eöm to teꞌ me nem a napan to heꞌ tonun ne a taateꞌ totoopin, ko nonok ne a ma taateꞌ hat peo. Ke eöm se teꞌ va nem manih po vesun to tëtëkrea ne topniira ma napan to teꞌ ne pa popoen manih po oeh, 16 pa ö nöm to heꞌheꞌ nem o vavaasis vëh to heꞌ non o toꞌtoꞌ. Ivëh, ko Poen ne Kristo se hah maꞌ, eöꞌ se vaeö rakah, suk a ma kiu nöꞌ to nok voh manih peöm, to hikta ro akuk. Eöꞌ to nonok voh noꞌ a ma kiu vëhvaꞌ poë varih, paröꞌ onoah voh eoꞌ.

17 O vaman peöm to teꞌ va non manih po heꞌ peöm, nöm to heꞌ vamanih po heꞌ pa nok a kiu pe Sosoenën. Eöꞌ se keh heꞌ o eraꞌ peöꞌ vamanih po heꞌ vaꞌpeh me a ma heꞌ peöm, eöꞌ se puh e noꞌ po vaeö vaꞌpeh me a neöm. 18 Eöm pet me se teꞌ vaeö nem, ko puh rakah nem po vaeö, ko vaeö vaꞌpeh me nem neoꞌ.

E Pöl To Soe A Ö Neꞌ Se Vanö E Timotiꞌ Manuh Filipaë

19 Eöꞌ to anoeh noꞌ e Apuh e Ieesuꞌ se keh iu non, eöꞌ se vanö vëhöꞌ nös e Timotiꞌ manem peöm. Keöꞌ se haraꞌ vaeö rakah pa ö neꞌ se hah maꞌ ko soe ka neoꞌ a ma tah nöm to nonok nem. 20 A hikta meh teꞌ to teꞌ me a no neoꞌ to teꞌ va non manih pe Timotiꞌ. Eꞌ to vapöh kokoman tamoaan me a no neoꞌ, pareꞌ kokoman tamoaan e non pa vaꞌaus a neöm. 21 O upöm teꞌ to karë varoe ne a nok a ma tah koman pee, ko hikta iu rakah ne a vaꞌaus, pa nok a kiu pe Ieesuꞌ Kristo. 22 Eöm to nat e nem pa taateꞌ vih pe Timotiꞌ. Paröm to nat e nem peꞌ to vaꞌaus voh a neoꞌ pa kiu va pa vatvus a Soe Vih, vamanih pe koaꞌ to vaꞌaus non e tamaneah. 23 Ivëh, köꞌ kokoman vovoh voh eoꞌ pa vanö vëhöꞌ nös eah manih peöm, pa ö nöꞌ se nat ataeah se tavus manih peöꞌ. 24 Eöꞌ to vaman e noꞌ pe Apuh se vaꞌaus a neoꞌ, ke eöꞌ me se nö nös pa ep a neöm.

E Pöl To Soe A Ö Neꞌ Se Vanö E Ëpafroditus Manuh Filipaë

25 E Ëpafroditus, e kea peöꞌ pa nok a kiu pa ëhnan e Kristo, me eꞌ to kiu vaꞌpeh me a no neoꞌ pa nap vëvënsun pe Kristo. Eöꞌ to iu voh noꞌ a vaꞌaus, köm vanö voh maꞌ eah manih peöꞌ. Kuru, eöꞌ to koman noꞌ a vanö hah nös eah manih peöm, 26 suk, eꞌ to iu ep kurus rakah ka no neöm. Eꞌ to karë, suk eꞌ to nat e non pan, eöm to tënan voh em peꞌ to haraꞌ voh a hiinana apuh. 27 A, eꞌ to haraꞌ voh a hiinana pamëh, ko ö ra mët en. Ivëhkëk, e Sosoenën to ururuan poan, me eöꞌ me. Ivëh, köꞌ hikta se haraꞌ vatamak itoeꞌ hah noꞌ. 28 Ivëh, köꞌ iu rakah e noꞌ pa vanö nös eah manem peöm, köm se ep hah in eah, paröm vaeö. Ke eöꞌ me se nat noꞌ haraꞌ vakarë suk noꞌ a neöm. 29 Ivëh, ke eöm se öt e Ëpafroditus pa ëhnan e Apuh, ko haraꞌ vaeö vörep em. Eöm se kë nem a ëhnëëro teꞌ to teꞌ va ne manih peꞌ. 30 Eꞌ to ö ra mët voh en, pa ö neꞌ to nonok voh non a kiu pe Kristo. Eꞌ to kokoman varoe voh non a vaꞌaus a neoꞌ, pa kiu vëh nöm to heꞌ voh eah. A kiu pamëh ne eöm to hikta onöt voh nem a nok.

3

A Teꞌ To Vaman Non E Kristo Eꞌ A Teꞌ Totoopin

1 Kën kea me kën vamen, eöm se teꞌ vaeö rakah nem manih pe Apuh. Eöꞌ to hikta karauh noꞌ pa kiun hah ka neöm a pah soe avoeꞌ pamëh. Ka soe pamëh se vaꞌaus a neöm, ke eöm se teꞌ vamatop nem. 2 Eöm se ut vavih nem po teꞌ varih to nonok ne a ma taateꞌ hat, pare teꞌ va ne manih po këh poa. O teꞌ poë varih to eh rakah ne pa pe a ö kokoaan. 3 Ea varoe ivarih, nee to pe voh a ma ö kokoaan pea. Ka vasunön koe no e Sosoenën manih pa Tuvuh peꞌ, me ea to vaeö no pa ö na to vatös me no e Ieesuꞌ Kristo. Ea to hikta vaman koman hah a no, pa ma tah na to nonok no, 4 eöꞌ tomeꞌ antoen e noꞌ, pa vaman koman hah öꞌ. Tah pah teꞌ se keh koman e non pan, eꞌ to teꞌ me non pa pusun in a vaman koman hah ea. Eꞌ se nat va non manih pan, eöꞌ to teꞌ oah e noꞌ pa ma pusun in a ö nöꞌ se vaman koman hah a noꞌ. 5 Ee to pe voh a ö kokoaan peöꞌ murin o tönim me o kukön poen to oah. Eöꞌ a to Israël, po vuteꞌ va pe Bënjamin. Eöꞌ a to Hibru, ke sinan me e tamaneoꞌ, ee me a poa to Hibru. Keöꞌ to vavatet vaeh voh noꞌ o Vavaasis po Jiuꞌ. Ivëh, köꞌ tavus voh a to Parësiꞌ. 6 Eöꞌ to teꞌ eh rakah voh e noꞌ pa nok a kiu pe Sosoenën, ivëh, köꞌ kiu vakis moaan voh e noꞌ pa miröꞌ o kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ. A hikta pah teꞌ to onöt non a taum ta hat manih peöꞌ, pa ö nöꞌ to vavatet vavoh noꞌ o Vavaasis pe Mosës.

7 A ma tah poë varih to teꞌ apuh oah voh ne manih peöꞌ, ivëhkëk, kuru eöꞌ to koman noꞌ pan, ee a ma tah akuk rakah. Suk eöꞌ to vavatet varoe varuꞌ noꞌ e Kristo. 8 Eꞌ to hikta teꞌ varoe non, pan a ma tah poë varih, ivëhkëk, eöꞌ to koman noꞌ pan, a ma tah kurus varih po oeh ee a ma tah akuk rakah. Eöꞌ to nat e noꞌ pe Ieesuꞌ Kristo e Apuh peöꞌ. Manih varoe rakah pe Kristo, neöꞌ to koe rakah a ma tah poë varih. Ka kuru vëh a ma tah poë varih to teꞌ rakah va ne manih po noꞌ. Ivëh, ke eöꞌ to vaonöt e noꞌ pa vatet varoe varuꞌ e Kristo, 9 ke eöꞌ varoe a teꞌ peꞌ. Kuru eöꞌ a teꞌ totoopin pa matan e Sosoenën, eöꞌ hikta se tavus noꞌ a teꞌ totoopin pa vatet o Vavaasis pe Mosës, ivëhkëk, eöꞌ to vaman noꞌ e Kristo. Ke Sosoenën to ep non po vaman peöꞌ, ivëh, keꞌ pokaꞌ a neöꞌ a teꞌ totoopin. 10 Eöꞌ to iu nat rakah noꞌ pe Kristo, me o kikis vëh to vasun taneꞌ hah poan pa nap mët. Eöꞌ to iu avë noꞌ o kamis peꞌ, paröꞌ tavus vamanih pa ö neꞌ to mët vavoh. 11 Keöꞌ me to anoeh noꞌ, a sun hah peöꞌ pa nap mët.

E Pöl To Vaveo Vakis Ko Öök Po Noton

12 Eöꞌ hikta se soe noꞌ pan, eöꞌ to kon vahik a taateꞌ pe Sosoenën, ko tavus a teꞌ totoopin rakah. Eöꞌ to hikta tavus avoeꞌ noꞌ nën, ivëhkëk, eöꞌ to pupunöꞌ vakis e noꞌ pa tavus va nën, keꞌ se teꞌ non a tah peöꞌ. E Kristo to iu e non peöꞌ pa nok a tah vih, eꞌ a pusun in a tah neꞌ to vateꞌ suk a neöꞌ. 13 Kën kea me kën vamen, eöꞌ to nat e noꞌ pan, eöꞌ to hikta tavus avoeꞌ noꞌ po noton. Ivëhkëk, eꞌ to teꞌ non a pah tah, neöꞌ to nonok tamoaan noꞌ. Eöꞌ se anoe kurus a ma tah vamoaan, ko kiu vakis varoe pa kon a ma tah varih se tavus amot maꞌ. 14 Eöꞌ to pupunöꞌ avoeꞌ e noꞌ, pa tavus po noton ko kon o voen vëh, ne Sosoenën to vaoe koe voh a neöꞌ manih pe Kristo, manuh po toꞌtoꞌ vöh pa vöön va kin.

15 Ea kurus varih to kon voh ee pa Tuvuh, ko tavus ee ro teꞌ natsean, para kokoman va no manih. Keꞌ se keh teꞌ non ta ma tah neöm to hikta vapöh kokoman me nem, e Sosoenën se vamaaka ken peöm. 16 Ivëhkëk, ea se punöꞌ vakis pa vatet a soe man, ne ea to kon voh ee.

17 Kën kea me kën vamen, eöm kurus se punöꞌ pa vatet a taateꞌ peöꞌ, paröm ep vavih ko vavatet nem a taateꞌ no teꞌ varih to vavatet ne, nemöm to vataare voh a neöm. 18 A napan peo to teꞌ va ne manih po tövakihat pa kuruse pe Kristo. Eöꞌ to sosoe tamoaan ke noꞌ peöm pa taateꞌ pee. Keꞌ a tah pamëh nöꞌ to okook suk noꞌ kuru, nöꞌ se soe ka neöm. 19 Vasuksuk, ee se nö po suraꞌ ësës tamoaan. Ee to nonok ne a ma tah no a sioniire to iu non. Ee to vaeö vörep me ne a ma taateꞌ vapoet, nee to nonok ne, pare kokoman varoe ne a ma tah va po oeh vëh. Ivëh, ka ma tah va po iu va po sionin teꞌ va ne manih pe sosoenën pee. 20 Ivëhkëk, ea ro teꞌ va pa vöön va kin to anoeh no A Teꞌ Va Pa Hehe A Ra, eꞌ e Apuh pea, e Ieesuꞌ Kristo, se taneꞌ maꞌ manuh pa vöön va kin. 21 Po kikis koman peꞌ pa matop in a ma moeh tah, eꞌ se panih o sionin va po oeh vëh to antoen e non pa mët, ko sionin pamëh se panih ko vih oah en, ko teꞌ va non manih po sionin maaka pe Ieesuꞌ.

4

Ea Se Vapöh Kokoman Ko Teꞌ Vaeö No, Ko Kon O Kokoman Vih

1 Kën kea me kën vamen, eöꞌ to iu a noꞌ neöm, paröꞌ iu ep a noꞌ neöm. Eöꞌ se vaeö pa ö nöꞌ se ep a neöm, eöm to vavaeö me nem peöꞌ. Ivëh, ke eöm se sun vakis po vaman manih pe Apuh, vamanih pa ö nöꞌ to soe vavoh ka neöm.

2 Eöꞌ to hi a poa köövo varih, e Yuodiaꞌ pen Sintikeꞌ pan, ee se vapöh kokoman vamanih pa poa tom kea manih pe Apuh. 3 Eöꞌ me to hi a oah, vakamöꞌ peöꞌ, ea to pet kikiu no, pan eën se vaꞌaus a poa köövo poë varih. Ee pon to vapa vavih me voh a neoꞌ pa vatvus a Soe Vih. Ee, me e Klemen vaꞌpeh me o meoh upöm, to kiu me a no neoꞌ, no a ma ëhnëëre to kiun e ne manih po puk va po toꞌtoꞌ.

4 Eöm se teꞌ vaeö tamoaan rakah nem manih pe Apuh. Eöꞌ se soe hah, eöm se teꞌ vaeö nem.

5 Koe ka napan ep ka neöm to teꞌ me nem a taateꞌ tö me a taateꞌ vih. A siꞌ ö ke Apuh hah en maꞌ. 6 Eöm se nat nem karë suk nem ta ma tah. Ivëhkëk, eöm se hinhin nem manih pe Sosoenën pa ma tah kurus neöm to iu nem. Ko vavihvih me nem eah. 7 Ivëh, ka taateꞌ moomo pe Sosoenën to apuh oah rakah, na to hikta onöt no a maaka vavih oah in eah. Eꞌ se matop vavih a ma kupu, me kokoman peöm manih pe Ieesuꞌ Kristo.

8 Kën kea me kën vamen, eöm se kokoman nem a ma tah varih to teꞌ vih ne, na to antoen no a kë raoe. Eöm se koman nem a ma tah varih to teꞌ man ne, na to kë no, kee teꞌ totoopin ne, ko teꞌ vivihan ne, me a ma tah ep vamanin, me a ma tah no a napan to ta ne. 9 Eöm se vavatet a ma tah nöm to vavaasis taneꞌ manih peöꞌ, pa ma tah nöꞌ to soe voh ka neöm, me a ma tah neöm to ep voh nem nöꞌ to nonok noꞌ. Ivëh, ke Sosoenën to heꞌheꞌ non a taateꞌ moomo, eꞌ se teꞌ vaꞌpeh me a no neöm.

E Pöl To Vaeö Me A Napan Pe Kristo To Heꞌ Poë A Ma Heꞌ

10 Eöꞌ to vaeö vörep rakah me noꞌ e Apuh pa ö neöm to vataare hah va ka nem neoꞌ o vaꞌaus peöm. Eöm to iu vaꞌaus vatëh voh e nem peöꞌ. Ivëhkëk, a hik voh ta ö nöm se vaꞌaus vah va ka neoꞌ. 11 Eöꞌ to hikta sosoe ka noꞌ neöm a tah vëh, suk eöꞌ to iu noꞌ ta ma tah. Ahik. Eöꞌ to vavaasis voh eoꞌ ko teꞌ vaeö me e noꞌ pa ma tah nöꞌ to öt noꞌ. Me a ma moeh tah se tavus manih peöꞌ. 12 Eöꞌ to nat e noꞌ pa ö nöꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ va noꞌ, me pa ö nöꞌ se teꞌ arus noꞌ. Ko nat e noꞌ pa ö nöꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ va noꞌ, me pa ö nöꞌ to öt noꞌ a ma tah peo. Eöꞌ to vavaasis voh eoꞌ pa ö nöꞌ se teꞌ va noꞌ, me pa ö nöꞌ se teꞌ vaeö noꞌ pa ma tëëm, no a ma tah kurus se tanok manih peöꞌ, pa ö nöꞌ se öt onöt noꞌ a taëën, me pa ö nöꞌ to haraꞌ noꞌ o maë. Me pa ö nöꞌ to öt oah noꞌ a ma tah peo, nöꞌ to iu noꞌ, me pa ö nöꞌ to öt vakökööt noꞌ. 13 Eöꞌ to antoen e noꞌ pa nok koe a ma tah kurus manih pe Kristo, suk eꞌ to heꞌ a neoꞌ o kikis peꞌ.

14 Ivëhkëk, eꞌ to vih non peöm to vaꞌaus a neoꞌ pa ö nöꞌ to teꞌ me voh noꞌ a punis. 15 Eöm a ma napan va pa vöön apuh va Filipaë to nat koman e nem, pa ö nöꞌ to taneo voh pa vatvus a Soe Vih manem. Po poen nöꞌ to këh maꞌ a muhin peöm Mësadoniaꞌ, eöm varoe voh o pöh kum teꞌ to vaman nem e Ieesuꞌ to vaꞌaus voh nem neoꞌ pa moniꞌ. 16 A ma tëëm nöm to vanö voh ka maꞌ neöꞌ a ma tah nöꞌ to iu noꞌ, pa ö nöꞌ to teꞌ noꞌ manih pa vöön va Tesaronaëkaꞌ. 17 Oman rakah, eꞌ to hikta teꞌ voh non pan, eöꞌ to iu kon taneꞌ noꞌ a ma heꞌ manih peöm. Ivëhkëk, eöꞌ to iu noꞌ, ne eöm se kon taneꞌ a ma tah vih pa taateꞌ heꞌ a ma tah peöm manih pa meh teꞌ. 18 Kuru eöꞌ to öt noꞌ a ma tah kurus, ko öt oah e noꞌ pa ma meh tah nöꞌ to iu noꞌ. Suk e Ëpafroditus to teꞌ maꞌ a ma heꞌ peöm, ko heꞌ a neoꞌ. A ma heꞌ to teꞌ va ne manih po heꞌ ovoavuh vih na to heꞌ. E Sosoenën to kokon non a ma heꞌ poë varih, pareꞌ vaeö e non pa ma heꞌ. 19 E Sosoenën peöꞌ to teꞌ me non a ma tah vihvih peo oah rakah neꞌ se heꞌ koe ka neöm manih pe Ieesuꞌ Kristo. Eꞌ se heꞌ a neöm a ma tah kurus nöm to iu nem. 20 E Sosoenën, e Tamaara, ka se kë tamoaan no a ëhnaneah. Oman.

E Pöl To Soe Ataaton Ke Ra Napan Va Filipaë

21 Eöm se soe vavihvih nem a ma meoh upöm teꞌ pe Sosoenën pa ëhnan e Kristo. O teꞌ varih to teꞌ vaꞌpeh me a no neoꞌ, to vanö nös a soe vavihvih pee manih peöm. 22 A ma napan kurus pe Sosoenën to vanö nös a soe vavihvih pee manem peöm. A ma teꞌ me varih to nonok ne a kiu manih pa iuun pe Sisaꞌ. Ee me to vanö nös a soe vavihvih eh pee manih peöm.

23 Eöꞌ to hinhin noꞌ e Apuh pea Ieesuꞌ Kristo, pan se heꞌ a neöm o ururuan peꞌ, ko teꞌ vaꞌpeh me a no neöm kurus.

KOLOSI

1

2

3

4

KOLOSI

A tëëm ne Pöl to teꞌ non pa nohnoh, eꞌ to kiun o kiun vaꞌih manuh po teꞌ va po vaman va pa vöön va Kolosi, ke Tikikus me Onesimus teꞌ o kiun pamëh manuh pee. A vöön vëh Kolosi to teꞌ vatët non Ëfësus, manih pa muhin va Esiaꞌ. O kum teꞌ va po vaman to taneo taneꞌ voh maꞌ Kolosi. Eꞌ to hikta tasun taneꞌ po poen ne Paul to vatvus a soe. E Pöl koman to teꞌ voh non Ëfësus, pareꞌ vanö e Ëpafras, keꞌ vatvus a soe manih pee, ka voaꞌ va peꞌ no o kum napan va po vaman to tavus en, (Kolosi 1:7). E Ëpafras to kiu voh non pa poa vöön apuh to teꞌ vatët ne Kolosi, a Laodisiaꞌ, me a Hierapolis, (Kolosi 4:13). Ahik voh to pöh poen ne Pöl to ep voh a napan va pa vöön apuh vaꞌih, ivëhkëk, eꞌ to koman voh non raoe, pareꞌ hinhin suk non raoe.

E Ëpafras to nö voh manuh pe Pöl, pareꞌ soe ke Pöl a nap vavaasis pikpiuk, ivëh, ke Pöl kiun o kiun vaꞌih, suk eꞌ to hikta iu non a nap vavaasis pikpiuk poë varih se tek o vaman pa napan va Kolosi. O teꞌ vavaasis pikpiuk poë varih to iu ne pan, o teꞌ va po vaman se vatokon ne, ko kë ne a ma teꞌ apaꞌpuh me ra nap eh, vamanih po ankeroꞌ. O teꞌ poë varih to teꞌ ne pa vöön va kin. O teꞌ vavaasis pikpiuk poë varih to sosoe pet e ne pan, e Ieesuꞌ to hikta teꞌ voh non pan, eꞌ e koaꞌ vamaman pe Sosoenën, ivëhkëk, eꞌ to teꞌ akuk vavoh e non manih pa meh ankeroꞌ. O teꞌ vavaasis poë varih to iu me voh ne pan, o teꞌ va po vaman se vavatet ne o vavaasis va pa pe a ma ö kokoaan, me a ma meh Vavaasis pe Mosës.

Manih po kiun vëh ne Pöl to vavaasis non a napan va Kolosi pan, e Kristo to teꞌ vamaman va i non manih pe Sosoenën. A ma taateꞌ nenes, me a ma taateꞌ pee, me a ma kokoman pee pon to vatoe e ne. Ka manih pe Kristo, ne Sosoenën to nok voh a ma moeh tah kurus, me eꞌ e Sunön po teꞌ va po vaman. E Ieesuꞌ varoe kuru eꞌ a pusun in a kon hah a ra, me a pop vih.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan.

A Potan avih pe Pöl, 1:1-2

E Pöl to soe vavihvih, ko kë a ëhnan e Sosoenën, suk a napan va Kolosi, 1:3-14

A soe va po kikis pe Kristo, me a kiu peꞌ, 1:15-23

A soe va pa kiu pe Pöl manih pa ma kum teꞌ va po vaman, 1:24-29; 2:1-5

A napan va Kolosi se vatös rakah me ne e Kristo, pare soe vakoe a nap vavaasis pikpiuk, 2:6-23; 3:1-4

A ma taateꞌ vih no o teꞌ va po vaman se suksuk ne, 3:5-25; 4:1

A ma soe vakikis, me a soe ataaton pe Pöl, 4:2-18

1

E Ieesuꞌ Kristo Eꞌ A Pusun In A Ma Moeh Tah, Me O Toꞌtoꞌ, Me A Taateꞌ Pe Sosoenën To Puh Non Manih Peꞌ

1-2 Eöꞌ e Pöl, eöꞌ a teꞌ kikiu ne Ieesuꞌ Kristo to vanö, o iu koman peꞌ, ke Sosoenën kon a neoꞌ köꞌ tavus eoꞌ a aposol. Emöm poꞌ kea pea e Timotiꞌ, to kiun o kiun vaꞌih pamöm vanö ka nös neöm a napan to vaman nem sih e Sosoenën manih pa vöön va Kolosi. Eöm to vaman nem e Ieesuꞌ Kristo, paröm teꞌ va e nem manih a kën kea me ra kën vamenmöm. Emöm to hinhin nem e Sosoenën, e Tamaara se vavih a neöm pareꞌ nok a ma kokoman peöm, köm teꞌ me nem a taateꞌ moomo.

A Napan Va Kolosi To Vaman E Ieesuꞌ

3 Ka tëëm möm to nonok nem a ma hin pemöm, pamöm koman tamoaan e nem peöm, pamöm sosoe vavihvih ke nem na sih e Sosoenën, eꞌ e Taman e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo. 4 Oman, emöm poꞌ Timotiꞌ to sosoe vavihvih ke nem na e Sosoenën, suk emöm to pënton em pa ö nöm to vaman va nem e Ieesuꞌ Kristo. Ivëh, köm nat rakah e nem pa vaman e Kristo, paröm heꞌ rakah e nem pa ma kokoman peöm manih pa napan varih to vaman voh e Sosoenën. 5 Eöm to vaman nem e Ieesuꞌ Kristo paröm iu me e nem pa napan pe Sosoenën. Suk ataeah, eöm to vaman rakah e nem, paröm anoeh e nem po poen ne Sosoenën se heꞌ a neöm o toꞌtoꞌ vih neꞌ to vamatop keon voh ken maꞌ peöm, manuh pa vöön va kin. Ivëh, köm vaman nem pan e Sosoenën se heꞌ en peöm pa ma tah vih neꞌ to vaneah vahik voh en peöm, kee pet anoeh e ne maꞌ peöm manuh pa vöön va kin. 6 Ka Soe Vih pamëh, nöm to pënton voh to pu vaꞌpuh en manih po oeh vëh, ka napan vaman ee pare suk ee, ka taateꞌ pee tavus vavih en. Ka taateꞌ pamëh tanok voh en manih pa topnineöm, pö nöm to taneo a pënton a Soe Vih, paröm nat vavih em pa soe man pamëh, me o heꞌ vih pe Sosoenën. 7 A teꞌ vëh e Ëpafras to vavaasis voh en peöm pa Soe Vih pamëh, köm nat vahik voh em. E Ëpafras a teꞌ kikiu vih rakah pe Ieesuꞌ Kristo, eꞌ me a meh teꞌ kikiu vaꞌaus pemöm. Kemöm iu suntan rakah e nem peꞌ. 8 Eꞌ me to soe ka möm a taateꞌ kamöꞌ a napan pe Sosoenën, no a Tuvuh Vasioꞌ to heꞌ a neöm.

E Pöl To Hinhin Non E Sosoenën, Pan Eꞌ Se Vaeh O Vaman Pa Napan Va Kolosi

9 Ivëh, kemöm pënton voh em pa ö nöm to vaman vakis rakah em pe Ieesuꞌ Kristo, pamöm hikta vahik a hin suk a neöm manuh pe Sosoenën, pan eꞌ se vapuh rakah a neöm po nat, köm maaka rakah pa tah neꞌ to iu non. Me emöm to hinhin pet e nem pan, a Tuvuh Vasioꞌ se heꞌ a neöm o nat vih, köm sih nat vavih a ma tah va po apen. 10 Ivëh, köm onöt e nem pa vatet a taateꞌ no a napan vamaman pe Ieesuꞌ Kristo to vavatet ne. Keꞌ se iu ko vaeö me e non pa ma taateꞌ kurus peöm, me a ma kiu vihvih nöm to nonok nem, eöm me to nat vavih em pe Sosoenën. Ivëh, köꞌ hinhin noꞌ pan, o nat peöm manih pe Sosoenën se tavus vaꞌpuh rakah en manih po toꞌtoꞌ peöm. 11 Emöm me to hinhin nem pan, e Sosoenën se heꞌ a ma apeneöm o kikis apuh peꞌ. Köm antoen e nem pa sun vakis ko teꞌ em pa ma punis, ka tëëm nöm to taum a punöꞌ, eöm hikta se taum vëhvaꞌ nem, suk e Sosoenën se vaꞌaus en peöm. Eöm se teꞌ vatö nem paröm anoeh nem o poen no a punis se hik këh a neöm. Köm teꞌ vaeö rakah nem, 12 ko soe vavihvih ke na e Tamön. Eꞌ to nok voh a neöm, köm antoen e nem pa kon a ma tah neꞌ to vaneah keon voh en peöm manuh pa vöön va kin. Manuh pa vöön va kin nöm se kon a ma ta poë varih, me ra napan pe Sosoenën. Ke eöm kurus varih to teꞌ e nem po ëman pe Sosoenën. 13 E Sosoenën to kon taneꞌ hah a ra manih po kikis pe susun po oraꞌ hat. Pareꞌ me ho en pea manuh pa matop vih pe Sunaiꞌeah Ieesuꞌ Kristo, e Koaꞌ pamëh neꞌ to iu oah non sih. 14 E Koaꞌ pamëh to mët voh manih pa kuruse, pareꞌ voen hah a ma hat pea. Ivëh, ne Sosoenën to ihan anoe suk voh a ma hat pea.

A Kiu Me A Taateꞌ Pe Ieesuꞌ Ne Pöl To Sosoe Suk Non Sih

15 Ea to hikta onöt no a ep in e Sosoenën pa mataara. Ivëhkëk, e Ieesuꞌ Kristo to matan akuk va kov e non manih pe Tamaneah. A tasun pe Koaꞌ vamomoaan peꞌ pamëh to apuh oah e non pa ma moeh tah ne Tamaneah Sosoenën to nok voh. 16 Manih pa koren e Koaꞌ pamëh, ne Sosoenën to nok voh a ma moeh tah kurus varih to teꞌ ne manuh pa vöön va kin, me manih po oeh. Eꞌ to nok voh a ma tah poë varih, na to epep no pa mataara, me a ma teꞌ tah na to hikta se ep no. A ma tah to teꞌ va ne manih po ankeroꞌ va pa vöön va kin, me ra ma oraꞌ eh, me a ma vu tah to teꞌ me ne o kikis, me ra ma moeh tah to matop ne a ma meh tah. Oman, e Sosoenën to nok voh a ma tah poë varih manih pa koren e Kristo. Ka ma tah poë varih teꞌ e ne a ma tah koman peꞌ. 17 E Ieesuꞌ Kristo to teꞌ momoaan voh e non, a ma moeh tah kurus poë varih he meꞌ avoeꞌ voh e ne pa tanok. Ke Ieesuꞌ koman to nok a ma moeh tah poë varih, kee kiu vavih pare teꞌ vavih ne. 18 Ke eꞌ koman o kahoꞌ va pa ma vakum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën. Ka ma vakum poë varih teꞌ va e ne manih pa sionin e Ieesuꞌ. Ke eꞌ koman, eꞌ o toꞌtoꞌ po kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën. Suk ataeah, eꞌ koman a teꞌ vamomoaan to onoah a mët. Ivëh, ne eꞌ koman to teꞌ suk va non manih po kahoꞌ in a ma moeh tah kurus. 19 E Sosoenën to iu non pan, a ma kikis peꞌ, me a ma toꞌtoꞌ peꞌ, se teꞌ rakah non manih pe Koaꞌ pamëh. Ivëh, ke Sosoenën se teꞌ vaꞌpeh tamoaan me e non peꞌ. 20 Manih pe Ieesuꞌ Kristo, ne Sosoenën to vahuk hah a ma moeh tah kurus manih peꞌ, kee vakamöꞌ hah. Eꞌ to kamöꞌ hah a ma tah va po oeh, me a ma teꞌ tah va pa vöön va kin. Eꞌ to nok suk vamanih, o eraꞌ pe Ieesuꞌ Kristo to takoꞌ pa ö neꞌ to mët manih pa kuruse. Ka kuru no a ma napan, me ra ma moeh tah kurus to vakamöꞌ hah me ee pe Sosoenën.

21 Moaan voh ne eöm a napan va Kolosi to teꞌ varo këh voh e nem pe Ieesuꞌ Kristo. Ka manih pa ma kokoman peöm, eöm to vakihat me e nem pe Sosoenën. Paröm teꞌ kov e nem manih pa nok a ma taateꞌ hat. 22 Ivëhkëk, kuru vaꞌih, no a sionin e Ieesuꞌ Kristo to mët manih pa kuruse, ke Sosoenën vakamöꞌ hah me en peöm, eꞌ to nok va nën, pan eöm se teꞌ vivihan nem, ko hikta se teen nem ta hat manih pa mataneah. 23 Eöm se öt vakis nem o vaman peöm paröm sun vakis, peꞌ to hat non pa ta pah teꞌ tomeꞌ rëh koe ka neöm pa hanan va pa taateꞌ hat. Köm vanun em pa Soe Vih nöm to vaman vakis nem sih. A Soe Vih vëh nöm to tënan, ne eöꞌ koman e Pöl a teꞌ kikiu to vatvus voh manih pa ma vuteꞌ kurus va po oeh vëh.

E Pöl To Vaꞌaus A Napan Va Kolosi

24 Kuru nöꞌ to haraꞌ vaeö rakah e noꞌ pa teꞌ o kamis vëh, marën a vaꞌaus a neöm, paröꞌ iu vaꞌaus me e noꞌ po kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën. Ko kamis ne Ieesuꞌ Kristo to teꞌ voh, marën a vaꞌaus o kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën, to hikta hik avoeꞌ non. Ko kamis vëh nöꞌ to teꞌ noꞌ manih pa sionineoꞌ, nöꞌ to iu vapuh noꞌ na manuh po teꞌ kamis pe Ieesuꞌ. 25 E Sosoenën koman to kon voh en peöꞌ, köꞌ tavus eoꞌ a teꞌ kikiu po kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën, marën a vaꞌaus a neöm. Köꞌ teꞌ me noꞌ pa kiu va pa vatvus rakah a ma soe kurus pe Sosoenën. 26 A ma tamoaan voh, no a soe pamëh to vakoaan non, ka napan kurus to hikta nat voh ne pa soe pamëh. Ivëhkëk kuru vaꞌih, no a soe pamëh to tavus vateeraꞌ en, manih pa matëëra napan pe Sosoenën. 27 Manih po iu koman pe Sosoenën, eꞌ koman to vataare en pea a napan peꞌ, pa soe vakoaan peꞌ, pan ea se nat va no manih pan, a soe vakoaan pamëh se vaꞌaus en pa napan kurus peꞌ varih o Jiuꞌ, me eöm o teꞌ varih to hikta teꞌ nem pan eöm ro Jiuꞌ. Ka soe vakoaan pamëh to teꞌ va non manih po vatëk vih vi rakah peꞌ. Ivëh, ne Ieesuꞌ Kristo to teꞌ vaꞌpeh suk me e non peöm. Köm anoeh e nem peꞌ se me hah a neöm, köm teꞌ vaꞌpeh me nem eah, ko kon a ma vatëk vih vi peꞌ manuh pa vöön va kin.

28 Ivëh, kemöm se vavatvus avoeꞌ ke nem peöm, me ra napan kurus pa Soe Vih pe Ieesuꞌ Kristo. Emöm to vavatet nem o kokoman, me o nat vih pemöm, pamöm vavaasis nem. Emöm to soe ke raoe a soe kikis. Suk ataeah, emöm to iu nem pan, o vaman pee se teꞌ eh rakah non, kee tavus o teꞌ no vaman pee to teꞌ kikis non. Kemöm me raoe manuh pe Sosoenën. 29 Ivëh, köꞌ kiu vakis suk rakah e noꞌ po kikis apuh pe Ieesuꞌ Kristo, neꞌ to heꞌheꞌ a no neoꞌ, köꞌ pah teꞌ eh rakah e noꞌ pa nok a ma kiu peꞌ.

2

Ea Se Vaman Vakis, Para Koe A Pënton A Ma Piuk

1 Ivëh, köꞌ iu rakah noꞌ a ö nöm se nat vamaaka rakah nem, pa ö nöꞌ to kiu vëhvaꞌ va noꞌ sih pa vaꞌaus a neöm, a napan va po vaman to teꞌ nem manih pa vöön va Kolosi, me ra napan varih po kum teꞌ varih, to vaman ne Sosoenën manih pa vöön va Laodisiaꞌ, me ro upöm teꞌ varih to hikta ep avoeꞌ ne peöꞌ. 2 Eöꞌ to nonok noꞌ sih a kiu vaꞌih, marën a vasöë a ma kokoman peöm kurus, me eöꞌ to kunkuin noꞌ o kokoman peöm, köm se iu o upöm teꞌ pe Sosoenën, paröm vapöh kokoman me raoe. Ivëh, köm se kon o kokoman vih, ko kokoman vih pamëh sih vaeh o vaman peöm. Ivëh, köꞌ iu noꞌ a ö ne eöm se nat vavih a soe vakoaan pe Sosoenën. Ka pusun in a soe vakoaan pamëh, ivëh, e Kristo. 3 A ma vu nat me a ma kokoman vih to vakoaan rakah ne manih pe Ieesuꞌ Kristo, ko teꞌ va e ne manih pa ö no a moniꞌ to puh va non pa iuun vavahoꞌ moniꞌ. Ka manih varoe ko peꞌ, ne ea se kon a kiꞌ para peret o hopaꞌ pamëh, ko kon koe a ma vu nat, me a ma vu kokoman vakoaan pe Sosoenën nën.

4 Ivëh, köꞌ hikta iu noꞌ ta pah teꞌ se vamanman a no neöm, pareꞌ piuk a neöm. Ivëh, nöꞌ to sosoe suk va ka noꞌ neöm manih. 5 Oman! Eöꞌ to hikta teꞌ vaꞌpeh me a noꞌ neöm, köm hikta ep voh nem peöꞌ. Ivëhkëk, manih po kokoman peöꞌ, nöꞌ to haraꞌ ke noꞌ pan, eöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me e noꞌ peöm. Paröꞌ vaeö rakah e noꞌ pa ep ka neöm to kiu vatotoopin nem, ko sun vakis nem po vaman peöm pa suk e Kristo.

Ea Se Vatös Vavih Rakah Me E Ieesuꞌ, Para Kon O Toꞌtoꞌ Vamaman

6 Eöm to kon vahik voh em pe Sunön pea Ieesuꞌ Kristo manih po toꞌtoꞌ peöm. Ivëh, köm se nönö vaꞌpeh tamoaan vah me nem eah. 7 Eöm se vakom vakis rakah nem manih peꞌ, vamanih pa ö no naon to aan va non, pareꞌ sun vakis va non sih po oeh, me manih pa ö na iuun to sun va non po toon eh. O vaman peöm se teꞌ eh rakah non pa Soe Vih vëh, nemöm to vavaasis a no neöm. A ma poen kurus rakah nöm se sosoe vavihvih ke nem na e Sosoenën, suk a ma moeh tah neꞌ to nok.

8 Eöm se matop vavih nem, peꞌ to hat non pa ta pah teꞌ tomeꞌ vatvus ka neöm ta ma vu nat, me ta ma vu to pinpiun, pareꞌ nok a neöm köm vatet o kokoman piuk peꞌ, köm tavus em a nap kikiu akuk peꞌ. A pap teꞌ to teꞌ va ne nën, ee to kokon ne sih a ma kokoman pa kën sipun, me a ma teꞌ kokoman po oraꞌ varih to matop ne sih a ma tah va pa akis, me a ma teꞌ tah va po oeh. Ee to hikta nat ne pa vaasis a neöm pa vatet o kokoman vih pe Kristo. 9 Eöm se teꞌ vamatop rakah nem, suk ataeah, eöm to nat vavih e nem po toꞌtoꞌ avoes pe Sosoenën to puh e non manih pa sionin e Kristo, paröm nat me nem, e Ieesuꞌ Kristo to tavus teꞌ voh, pareꞌ matan va e non manih pea. Ko toꞌtoꞌ, me o kikis pe Sosoenën puh avoes rakah e non manih peꞌ. 10 Eꞌ koman to teꞌ me non a tasun va pa matop a ma vu tuvuh varih, to vovoh ke ne a ma meh tuvuh to teꞌ me ne a ma vu kikis.* Ke eöm kurus a napan pe Kristo. Ivëh, ne Sosoenën to heꞌ suk voh a neöm o toꞌtoꞌ me o kikis peꞌ, to puh rakah e non manih pe Kristo, ko toꞌtoꞌ, me o kikis pamëh to puh rakah me e non manih pa ma apeneöm.

11 Eöm to vaman voh e Kristo, paröm vatös vavih me voh em peꞌ ko kon em pa taateꞌ va pa pe a ö kokoaan vëh pa sionin a teꞌ. A taateꞌ pamëh to hikta teꞌ non pan a taateꞌ va po sionin, ahik, manih pa taateꞌ pe Ieesuꞌ Kristo, neꞌ to pe vahik en po iu hat vëh to teꞌ non pa komaara. A pusun in a taateꞌ pamëh to teꞌ va non manih pan, a teꞌ nee to pe a ö kokoaan peꞌ, to teꞌ va e non manih pa teꞌ to këh maꞌ a matop va pa taateꞌ hat. Ivëh, ne Kristo to kon suk këh a ra po kikis va po iu hat vëh, to teꞌ non pa komaara. A taateꞌ pamëh eꞌ a taateꞌ man va pa pe a ö kokoaan vëh to teꞌ non pa sionin a teꞌ. 12 O poen nöm to kon voh a pupui, keꞌ teꞌ va e non manih pan, eöm to mët vaꞌpeh me Kristo manih pa kuruse. Ke Sosoenën pe vatös en peöm manih pa koveꞌ. Ko poen nöm to vaman o kikis pe Sosoenën, keꞌ kunkuin vaꞌpeh taneꞌ hah en peöm manih pa koveꞌ ke Kristo. 13 Moaan voh nöm to nonok voh nem a ma vu taateꞌ hat, paröm vavatet vaviꞌ voh nem a ma iu hat varih, to teꞌ ne manih pa komëneöm. A ma taateꞌ poë varih to vataare e ne pea, to teꞌ vavoh e no manih pa nap mët, manih pa ma taateꞌ totoopin pe Sosoenën. Ivëhkëk, e Sosoenën to nok a neöm, köm kon vaꞌpeh hah me em pe Kristo po toꞌtoꞌ voon, ke Sosoenën ihan anoe vahik en pa ma hat pea. 14 Eꞌ to teꞌ va non manih pe Sosoenën to hiuk o kiun va po Vavaasis pe Mosës, to vahoꞌ en pea po vahutët. Ko Vavaasis pamëh, to vataare vahik en pea pa ma hat pea. Pareꞌ nok a ra ka teꞌ e no paan a ma soe kikis peꞌ. Ivëhkëk, e Sosoenën to hiuk va in o Vavaasis pamëh manih pan, o poen ne Ieesuꞌ Kristo to mët manih pa kuruse ka mët peꞌ teꞌ va non manih pan, e Sosoenën to hiuk vahik en pa ma soe va po Vavaasis pamëh, to vahoꞌ a ra po vahutët.

15 E Sosoenën to vöknah vahik en pa ma kikis po oraꞌ eh, me a tasun po oraꞌ varih to matop ne a ma meh oraꞌ. Ivëhkëk, manih pa kuruse ne Sosoenën to vataare vahik en pa napan, pa ö neꞌ to vöknah vahik en pa ma tah poë varih, kee tavus ee a ma siꞌ tah pinpiun manih pa matëëra napan kurus.

Ea Se Nat No Vavatet No A Taateꞌ Pa Teꞌ

16 Ivëh, köm se nat nem vaonöt ke ta pah teꞌ keꞌ kiiki a neöm, pareꞌ soe pan, eöm to hikta vavatet nem a taateꞌ va pa soepip a ma papaeh taëën, me a taateꞌ soepip a kaak a ma tah kakaak, me eöm to hikta vakumkum vaꞌpeh me raoe pa ma poen apaꞌpuh va po rotuꞌ, me eöm to hikta vakum me raoe pa nok a rotuꞌ vaeö suk a sivö voon, me o poen nee to popokaꞌ ne o Poen Apaapo, to tatavus non pa ma nënkikiu kurus, köm hikta vakum vaꞌpeh me raoe ko vatet a taateꞌ pee. 17 Ka ma tah poë varih, ee a ma tah to vëknöm ro ne a ma tah to meꞌ avoeꞌ e ne pa tavus. Ivëhkëk kuru, no a tah man pamëh to tavus vahik en maꞌ, ka tah man pamëh, ivëh, e Kristo koman. 18 Ivëh, ka ta pah teꞌ se keh vavaasis non ta soe neꞌ to ep po tatarep. Pareꞌ soe ka neöm pan, eöm se vöknah ëm paröm hin suk o ankeroꞌ, köm nat nem tö keah, keꞌ vöknah o vaman peöm, köm hikta onöt nem kon a ma tah ne Sosoenën to vamatop keon voh to heꞌ a neöm. A pap teꞌ poë varih to vavatet avoeꞌ e ne pa taateꞌ va po iu hat to teꞌ non pa ma komëëre. Pare koman ne pan, ee to teꞌ me ne o nat o apuh rakah. 19 Ee to hikta öt vakis ne o vavaasis man pe Kristo, pare hikta vatös avoeꞌ me ne poë vamanih peꞌeꞌ o kahoꞌ pee. E Kristo to teꞌ va non manih peꞌ o kahoꞌ pea, ke ea teꞌ va e no manih pa sionineah. Keꞌ eꞌ koman to susun ka rora sih o kum teꞌ varih to vaman no e Sosoenën. Ke ea teꞌ va e no manih, po teꞌ neꞌ to iu non. Oman, e Kristo to teꞌ va e non manih po kahoꞌ va po sionin. O kahoꞌ to matop non o sionin ko sionin pupu vavih non. Eꞌ to nok a ma vavatom, me o karöꞌ va po sioniira, kee vatös vavih ne.

20 Eöm to nat e nem peöm to mët vahik vaꞌpeh me voh em pe Kristo, paröm hikta teꞌ hah nem manih pa ma taateꞌ hat va po oeh vëh. Vahvapoꞌnih, köm suksuk avoeꞌ e nem pa ma taateꞌ pa napan va po oeh vëh? Vahvanih, köm suksuk vatëh nem a ma vu taateꞌ to teꞌ va ne manih? 21 Eën se nat nom öt ta tah, parën nat nom ëën ta tah, ko nat nom vahoꞌ ta tah manih pa koreomah. Eën se keh nok va nën, eën to tavus eöm a teꞌ hat manih pa matan e Sosoenën. 22 A ma vu taateꞌ to teꞌ va ne nën, nöm se nat nem vavatet nem. Suk ataeah, a taateꞌ pamëh, to sosoe suk non a ma tah na to kikiu suk no, kee hathat vëvëhöꞌ rakah e ne. Suk ee to taneꞌ maꞌ po kokoman pa teꞌ. 23 Oman, a ma vu taateꞌ poë varih to ep va e ne manih, pee se kunkuin ee pa ma kokoman pea pa taateꞌ hin, ko nok a ra, ka hinhin no po ankeroꞌ, ko vöknah o kokoman pea, para vakmis a sioniira. O upöm teꞌ to koman ne pan, a ma taateꞌ poë varih to vavatet e ne pa ma kokoman me o nat vih. Ivëhkëk ahik, a ma taateꞌ poë varih to hikta onöt ne a vaꞌaus a ra pa vöknah o iu va po sionin.

3

Ea To Sun Vaꞌpeh Hah Me Voh Ee Pe Kristo

1 E Sosoenën to kunkuin taneꞌ hah voh en peöm manih po vapeepe ke Kristo, köm kon em po toꞌtoꞌ voon, ivëh, nöm se kokoman varoe suk nem a ma moeh tah va pa vöön va kin. Manih pa vöön va kin, ne Kristo to ihoꞌ non pa ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön manih pa papmatö pe Sosoenën. 2 Eöm se kokoman tamoaan nem a ma tah va pa vöön va kin, paröm koe a koman vatëh a ma taateꞌ hat va po oeh vëh, no a napan to vavatet ne sih. 3 Suk eöm to teꞌ va e nem manih pa napan to mët vahik voh ee, ka ma toꞌtoꞌ voon varih nöm to kon vaꞌpeh me e Kristo, no a hikta teꞌ va po oeh vëh to antoen non a ep. Ahik, o toꞌtoꞌ pamëh to teꞌ vatët tamoaan e non manih pe Sosoenën, kee hikta onöt ne a ep pa matëëre. 4 E Kristo eꞌ a pusun in o toꞌtoꞌ peöm, amot po poen neꞌ se tavus vateeraꞌ, eöm me se tavus vaꞌpeh me em peꞌ, ka napan ep ee peöm manih po maaka apuh pe Sosoenën.

E Kristo Se Teꞌ Non Manih Pea Ka Tavus A Nap Voon

5 Ivëh, köm se varakah a ma taateꞌ hat va po oeh vëh, vamanih po teꞌ to mët voh ee, ko hikta onöt ne a kokoman hah a ma taateꞌ hat poë varih. A ma taateꞌ hat poë varih, nöꞌ to sosoe suk noꞌ, to teꞌ va ne manih pan, taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ, me a taateꞌ vëh ne voe to koroh vëtkin me e meh voe, keꞌ e köövo to koroh vëtkin me e meh köövo, kee nok a taateꞌ hat, me a taateꞌ iu vatëh a nok a taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ, me a taateꞌ ep a tah hat ko manin. Me a taateꞌ iu a ma tah to se peo oah non a ma tah pa meh teꞌ. Ka taateꞌ iu a ma tah peo to vatoe akuk me non pa taateꞌ va pa teꞌ to hinhin suk non a tah to hikta teꞌ non pan, eꞌ to hinhin suk non e Sosoenën vamaman. 6 E Sosoenën se kiiki ko vamatop keon en pa ö neꞌ se vakmis va i ro teꞌ varih, to nonok ne a ma vu taateꞌ poë varih. 7 Moaan voh nöm to teꞌ nem pa vamomhë me ra pap teꞌ poë varih. Paröm nonok me voh e nem pa ma taateꞌ poë varih.

8 Ivëhkëk kuru, nöꞌ to iu noꞌ a ö nöm se vi na a ma taateꞌ hat poë varih, a ma taateꞌ poë varih to teꞌ va ne manih, taateꞌ heve ov in a meh teꞌ, me a taateꞌ teꞌteꞌ vaka, me a taateꞌ nok a meh teꞌ keꞌ haraꞌ vahat, me a taateꞌ hikan a meh teꞌ keꞌ haraꞌ vahat, me a vöknah a meh teꞌ manih pa taateꞌ vasoe vahat. 9 Ke eöm papaeh, eöm se koe a piuk o upöm peöm. Suk ataeah, eöm to koe voh em pa ma taateꞌ va po iu hat to teꞌ ne pa komëneöm. 10 Paröm öt vakis nem a ma taateꞌ va po iu voon va pa komëneöm. E Sosoenën koman to nok o iu voon va pa komëneöm, köm tavus o teꞌ voon. Eꞌ me se heꞌheꞌ tamoaan a no neöm o nat vih. Eꞌ to nok a neöm, köm këh maꞌ a taateꞌ hat, paröm tatavus vavoon tamoaan e nem, ko teꞌ va e nem manih pe Kristo. 11 Eꞌ to nok a ra ka tavus ee o teꞌ voon, ka hikta vakëh to teꞌ non topniiro teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, me ro teꞌ varih to teꞌ ne o Jiuꞌ. Ahik me ta vakëh manih po teꞌ varih nee to pe a ma ö kokoaan pee, me ro teꞌ varih nee to hikta pe a ma teꞌ ö kokoaan pee, ee a ma tah akuk i poë varih. Keꞌ ea to taneꞌ maꞌ pa ma vu to, keꞌ ea to taneꞌ maꞌ pa meh muhin, para teꞌ no o teꞌ kikiu akuk, keꞌ o teꞌ taihan, eꞌ me a tah akuk ipamëh. Suk ataeah, eꞌ to teꞌ non a pah tah to tavus vaꞌpuh voh to teꞌ va non manih pan, e Kristo to nok voh a ma tah kurus, pareꞌ matop e non. Ke Kristo koman to teꞌ hop e non manih pea kurus.

Ea Se Kon Rakah A Taateꞌ Iu O Upöm Teꞌ

12 E Sosoenën to kon vahik voh en peöm, pareꞌ nok en peöm köm tavus em a nap vivihan peꞌ, pareꞌ iu suntan e non peöm, ivëh, köm se kon rakah a ma vu taateꞌ to teꞌ va ne manih pan, eöm se uruan rakah o upöm teꞌ, paröm vih ke nem raoe. Eöm se vöknah koman hah ëm, paröm teꞌ vatö ke ro upöm teꞌ. Paröm koe a heve vëvëhöꞌ ke ro teꞌ varih to vakihat me a non neöm. 13 Ta pah teꞌ se keh teꞌ non topnineöm, pareꞌ sosoe non pan, e meh kea pea to nok a hat. Keꞌ vih non pa teꞌ pamëh se teꞌ o kamis va pa ö neꞌ se ihan anoe a hat ne kea pamëh to nok manih peꞌ. Suk ataeah, e Sunön to ihan anoe voh en pa ma hat peöm, keꞌ vih non peöm me se ihan anoe a ma hat po upöm teꞌ. 14 Eöm se iu nem o upöm peöm. A taateꞌ pamëh to apuh oah e non pa ma meh taateꞌ. Ka taateꞌ pamëh to nok a ma meh taateꞌ vih, kee tavus vakis pare vatös ko kiu vaꞌpeh ee. 15 Eöm se vaonöt këm ke Kristo heꞌheꞌ tamoaan e non peöm po kokoman tö va pa vapöh kokoman. Ka taateꞌ kokoman vatö se matop e non pa ma kokoman peöm. E Sosoenën to vaoe voh a neöm manih pa taateꞌ tö pe Kristo, pan eöm se tavus o pöh sionin. Paröm va pöh kokoman nem, ka ma poen kurus nöm se soe vavihvih ke nem na e Sosoenën. 16 Eöm se vaonöt ka soe pe Kristo teꞌ eh non manih pa komëneöm. Ke eöm papaeh, eöm se vavaasis a ma kum teꞌ pe Kristo pa soe peꞌ, paröm heꞌ raoe o kokoman me o nat vih, kee sih nonok vaviꞌ ne a ma taateꞌ vih. Ka manih pa ma kokoman peöm, eöm se soe vavihvih ke Sosoenën manih po vaëhëh va pa kë a ëhnaneah, paröm vaëhëh a ma vaëhëh varih to teꞌ ne po Puk Vaëhëh, me a ma meh vaëhëh va pa kë a ëhnan e Sosoenën, me a ma teꞌ vaëhëh no a Tuvuh Vasioꞌ to kunkuin a ma kokoman peöm köm vatvus. 17 Ka manih pa soe peöm, me ma kiu peöm, me a moeh tah nöm to nonok nem, eöm se nonok nem pa ëhnan e Sunön pea Ieesuꞌ. Ka manih pa ëhnaneah, eöm se soe vavihvih ke na e Tamaara Sosoenën.

E Pöl To Sosoe Suk Non A Taateꞌ Vih Pa Ma Vu Tom Taman Varih To Vaman Ne E Kristo

18 Eöm varih o köövo, eöm se teꞌ rakah nem paan a ma voe peöm. Ka tah pamëh to teꞌ totoopin rakah non manih pa matan e Sunön. 19 Ke eöm varih a kën voe, eöm se iu rakah nem a ma köövo peöm. Paröm koe a nok a ma taateꞌ to vaharaꞌ vahat e non pa ma kokoman pee.

20 Ke eöm varih o koaꞌ, eöm se pënton rakah nem a ma soe pe tamëneöm, me sinëneöm. Eꞌ a taateꞌ pamëh ne Sunön to iu non sih. 21 Ke eöm varih a kën taman, eöm se koe a vaheve a ma pus koaꞌ peöm. Ee tomeꞌ haraꞌ vahat e ne peöm pare rës ko koe ee po vaman.

E Pöl To Sosoe Suk Non A Nap Kikiu Akuk

22 Ke eöm varih a nap kikiu akuk, eöm se vavatet vavih rakah nem a ma soe pa ma torara peöm, paröm nonok nem a ma taneah, nee to taꞌ a neöm a nok. Peꞌ to hat non peöm se vamanman nem raoe pa nok a kiu pö nee to teꞌ vaꞌpeh me a ne neöm. Eöm se kë rakah nem a ëhnan e Sunön. A ma tamoaan rakah nöm se kokoman këh nem ta hanan nöm se nok ta ma kiu vihvih. 23 Ka ma tah kurus nöm to nonok nem, nöm se eh rakah nem pa nok. Eꞌ to hikta teꞌ non pan, eöm to nonok ke nem a teꞌ a ma kiu poë varih, ahik, a ma kiu varih nöm to nonok nem, eꞌ a ma kiu pe Sunön. 24 Ivëh, köm se nonok nem a ma kiu ne Sunön to iu non, keꞌ heꞌ a neöm o voen peöm. Ko voen pamëh ee a ma tah varih neꞌ to vaneah keon voh en pa ma napan peꞌ, ke eöm varih, eöm to teꞌ va e nem manih a nap kiu pe Kristo. Ke Kristo koman, eꞌ e Sunön peöm. 25 Ke eöm, varih a nap kikiu akuk, eöm se nat vavih va nem manih pan, a teꞌ to nonok vatëh non a hat, eꞌ se kon en po voen to teꞌ suk e non pa hat neꞌ to nok. E Sosoenën to kiiki non sih a taateꞌ pa teꞌ pa paeh a taateꞌ ro.

4

1 Ke eöm varih o teꞌ susun, eöm se nonok vavih nem a nap kiu, eöm se nonok nem a taateꞌ vih totoopin manih pa ma teꞌ kiu peöm, paröm vavaato vavih me nem raoe. Suk ataeah, eöm me to nat me e nem pa teꞌ Susun peöm to teꞌ e non manuh pa vöön va kin.

Ea Se Vatet A Taateꞌ Hin Para Nö Vatotoopin

2 Eöm se öt vakis rakah a taateꞌ hin, ka tëëm nöm se hinhin nem, eöm se kokoman vavih, paröm soe vavihvih ke na e Sosoenën. 3 Eöm se hinhin nem e Sosoenën, keꞌ vaꞌaus me a möm. Eöm se hin na e Sosoenën, keꞌ peret ka möm a hanan, kemöm nö nös ko vatvus a soe pe Sunön pea Kristo manih pa napan. Moaan voh no a soe pamëh to vakoaan non, ka kuru vaꞌih, no a soe pamëh to tavus vateeraꞌ en. Ivëhkëk kuru, no a napan to rës e ne pa tënan a soe pamëh, pare vahoꞌ ee peöꞌ manih pa nohnoh. 4 Eöm se hinhin vaꞌaus a nem neoꞌ, köꞌ se vatvus vamaaka rakah a soe pamëh manih pa napan, vamanih pa ö ne Sosoenën to iu va non.

5 Teꞌ vanatsean öm, manih pa ö nöm to ririu va nem, manih pa ö nöm to teꞌ vaꞌpeh me nem a napan varih to hikta teꞌ me ne o vaman. Eöm se vavatet nem a ma kokoman vih, me a ma taateꞌ vih. Paröm teꞌ vamatop nem pa nok a taateꞌ ne Kristo to nonok voh non manih pa napan, pa ö neꞌ to teꞌ voh non manih po oeh. 6 Eöm se sosoe tamoaan ke nem a napan a ma soe ninin vih, marën a vaꞌaus raoe. Ivëh, kee se keh hi a neöm ta hi, eöm se heꞌ raoe a piun vih.

E Pöl To Vanö e Tikikus Pen Onesimus Manuh Kolosi

7 Ko poen ne Tikikus se tavus nös manem peöm manem Kolosi, eꞌ se soe kën peöm pa ma kiu kurus nöꞌ to nonok noꞌ. E Tikikus a meh teꞌ kikiu vamaman rakah pea, eꞌ e kea pea, nöꞌ to iu noꞌ eah sih, me eꞌ a teꞌ kikiu pëpënton soe, pareꞌ vavatet vavih rakah non a taateꞌ pe Topoan pea. 8 Eꞌ akuk ko a tah nöꞌ to vanö suk nös eah manem peöm, pan eꞌ se soe vanat a neöm emöm teꞌ vah va nem nih manih, me eꞌ se vakikis o vaman peöm. 9 Eöꞌ to vanö nös e Onesimus, keꞌ nö vaꞌpeh me nös e Tikikus. E Onesimus eꞌ e kea pea nöꞌ to iu rakah noꞌ, me eꞌ a teꞌ kikiu pëpënton soe, pareꞌ vavatet vavih rakah non a taateꞌ pe Topoan pea. Keꞌ eꞌ koman rakah a meh peöm. E Tikikus pen e Onesimus se nö nös, pare soe vanat a neöm pa ma tah to tatanok ne manih.

E Pöl To Vanö A Potan Avih Peꞌ Manuh Pa Napan Va Kolosi

10 E Aristakus to teꞌ vaꞌpeh me a no neoꞌ manih pa nohnoh, eꞌ to heꞌ a nös neöm a potan avih peꞌ. E Mak, e pean pe Banabas me, to vanö nös a potan avih peꞌ manem peöm. Eꞌ se keh nö en nös manih peöm, eöm se vaeö rakah em pa öt eah, vamanih pa ö nöꞌ to soe vanat vavoh ka nös neöm. 11 Ke Jisas vëh, no a napan to popokaꞌ ne a meh ëhnaneah pan, e Jastus, eꞌ me to vanö nös a potan avih peꞌ manem peöm. Ee kuru a kukön teꞌ varoe ko poë varih, to kiu vaꞌpeh me a no neoꞌ, ee ra ma to Jiuꞌ to kiu vaꞌpeh me a no neoꞌ pa kiu vaꞌih. Kemöm vavatvus nem a soe va pa Matop Vih pe Sosoenën. Ee to vavaꞌaus vavih rakah e ne peöꞌ, köꞌ haraꞌ vavih e noꞌ.

12 E Ëpafras, eꞌ me a teꞌ koman rakah peöm to vanö nös a potan avih peꞌ manem peöm. Keꞌ eꞌ me a teꞌ kikiu vih rakah pe Ieesuꞌ Kristo, a ma tamoaan rakah neꞌ to hinhin vakis non sih e Sosoenën, pan eꞌ se vaꞌaus a neöm, köm sun vakis rakah, vamanih pa ö no a napan varih, to vaman ne Kristo to kon vavoh in a taateꞌ pe Sosoenën. Pare nat vavih e ne pa ma tah ne Sosoenën to iu non sih. 13 Eöꞌ to kehkeh soe vanat a noꞌ nös neöm pan, e Ëpafras to kon a tasun peöm, me ro kum teꞌ varih to vaman ne Ieesuꞌ manih pa vöön va Laodisiaꞌ, me manih pa teꞌ vöön va Hierapolis, pa ö neꞌ to kiu vëhvaꞌ non pa vaꞌaus a neoꞌ. 14 Ke Luk vëh a röktaꞌ, nemöm to iu suntan nem eah sih, pen Demas, ee me pon to vanö nös a potan avih pee manem peöm.

15 Köꞌ iu noꞌ a ö nöm se heꞌ a potan avih peöꞌ manih pa kën kea peöꞌ varih to teꞌ ne pa vöön va Laodisiaꞌ, me manih pe Nimfaꞌ, e köövo pamëh no kum teꞌ varih to vaman ne Ieesuꞌ to tötönun ne sih pa iuun peꞌ. 16 O poen nöm se ëh vahik o kiun vaꞌih, eöm se vanö pet na o kiun pamëh manuh po kum teꞌ varih to vaman ne Ieesuꞌ manih Laodisiaꞌ, kee ëh me o kiun pamëh nën. Ko kiun ne eöꞌ to vanö voh nös manuh Laodisiaꞌ, eöm me se ëh o kiun pamëh. 17 Eöm me se soe ke Arkipus pan, “Eën se matop vavih nom a kiu vaꞌih nën to kon taneꞌ voh manih pe Sunön. Parën kiu rakah nom, ko vahik a kiu pamëh neꞌ to heꞌ a oah.”

18 Eöꞌ e Pöl, eöꞌ koman to kiun nös a soe vaꞌih, a potan avih pa koreneoꞌ, paröꞌ vanö ka nös neöm. Eöm se kokoman tamoaan a nem maꞌ neoꞌ, peöꞌ to teꞌ avoeꞌ e noꞌ manih pa nohnoh. Köꞌ hinhin noꞌ pan, o ururuan vih pe Sosoenën se teꞌ vaꞌpeh tamoaan me a non neöm.

* 2:10: [... a ma vu tuvuh varih to vovoh ke ne a ma meh tuvuh to teꞌ me ne a ma vu kikis.] Ee ivarih, a ma ankeroꞌ, me a ma tuvuh vih, me a Tuvuh Vasioꞌ, me e susun po oraꞌ hat, me a ma tuvuh hat to teꞌ ne paan eah. E Kristo to matop non a ma tuvuh poë varih, suk eꞌ e Sosoenën.

1 TESARONAËKAꞌ

1

2

3

4

5

1 TESARONAËKAꞌ

E Pöl to teꞌ voh non manih Körin, pareꞌ kiun ke na a napan va po vaman varih Tesaronaëkaꞌ o kiun vamomoaan peꞌ. Tesaronaëkaꞌ voh a vöön apuh va pa muhin va Mësadoniaꞌ, a vöön apuh pamëh to teꞌ voh non sinten tahiꞌ. Manih pa vakön vavih pe Pöl pa vatvus a soe, eꞌ to vatvus momoaan a soe vih manih pa napan va Tesaronaëkaꞌ. Ka pusun in a ö neꞌ to vatvus a soe vih pamëh, no o kum teꞌ va po vaman to sun en, (Aposol 17:1-14). A ma paeh va pa napan va po vaman poë varih, ee voh ro Jiuꞌ. Ivëhkëk, a peo pee, ee ra napan to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Ka ma to Jiuꞌ poë varih no a ma paeh va pee to pahan voh e pa hanan va pa vasunön e Ieesuꞌ. Keꞌ ivëh, a tah no a ma teꞌ susun po Jiu to puhioꞌ suk voh, pare veo ke ee pe Pöl me a ma vamomhë peꞌ, kee nö ee pa vöön va Beriaꞌ. Ko vasuksuk poꞌ ne Pöl to vanö e Timotiꞌ, keꞌ nö en Tesaronaëkaꞌ. O poen neꞌ to hah maꞌ, eꞌ to vatvus en pa soe vih va pa ö nee to teꞌ va ne.

Manih po kiun vëh ne Pöl to soe vavihvih ke Sosoenën, suk a napan va Tesaronaëkaꞌ to vaman ne, ko pah teꞌ vaes e ne pa ma vu punis, me manih po iu pee, ee to koman ne e Pöl. E Pöl to iu vakikis non raoe manih po kiun vëh, pareꞌ piun en pa hi pee manih pa taateꞌ va pa mët.

A ma kiun varih to tataki va ne manih.

A potan avih pe Pöl, 1:1

E Pöl to soe vavihvih ke Sosoenën suk o vaman pee, 1:2-10

Vöhioꞌ va pa ma taateꞌ pe Pöl topniira napan va Tesaronaëkaꞌ, 2:13-20; 3:1-13

A ma taateꞌ vih no a napan va po vaman se suksuk ne, 4:1-12

O vavaasis va pa hah pe Ieesuꞌ manih po oeh, 4:13-18; 5:1-11

A ma soe vakikis, me a soe ataaton pe Pöl, 5:12-28

1

O Kiun Vavovoh Ne Pöl To Vanö Ke Na A Napan Va Tesaronaëkaꞌ

1 O kiun vaꞌih to taneꞌ nös peöꞌ e Pöl. Ke Saëlas pen Timotiꞌ to teꞌ vaꞌpeh me a ne neoꞌ, kemöm vanö nös a potan avih pemöm manem peöm.

O kiun vaꞌih nemöm to vanö ka nös neöm, o kum teꞌ varem to vaman nem e Sosoenën manih pa vöön va Tesaronaëkaꞌ. Eöm o kum teꞌ varem to vaman nem e Tamaara Sosoenën, me e Ieesuꞌ Kristo e Sunön pea.

Eöꞌ to hinhin noꞌ e Sosoenën pan, eꞌ se ururuan a neöm pareꞌ heꞌ a neöm a taateꞌ moomo.

A Napan Va Tesaronaëkaꞌ To Öt Vakis E Ne Po Vaman Pee, Pare Teꞌ Vatotoopin Ne Pa Matan E Sosoenën

2 A ma poen kurus nemöm to koman a no neöm, pamöm sosoe vavihvih ke nem e Sosoenën. Ka manih pa ma hin pemöm, nemöm to popokaꞌ nem nös a ma ëhnëëneöm manih pa ö nemöm to hinhin nem. 3 Pamöm sosoe vavihvih ke nem e Sosoenën e Tamaara, suk a ma vaman peöm to kunkuin non a ma kokoman peöm. Köm nonok nem a ma taateꞌ vih, manih pa ma kiu nöm to nonok nem, suk a taateꞌ iu teꞌ peöm. Emöm to soe vavihvih pet me e nem pe Sosoenën, pan a ma kokoman peöm se teꞌ kikis tamoaan ne. Suk eöm to anoeh nem e Sunön Sipoan pea Ieesuꞌ Kristo se hah amot maꞌ.

4 Kën kea me ra kën vamen, eöm to nat e nem pe Sosoenën to iu rakah e non peöm. Kemöm nat e nem pe Sosoenën to kon voh en peöm a napan koman peꞌ. 5 Ka Soe Vih vëh nemöm to teꞌ voh ka nös neöm, to hikta teꞌ non pan o vahutët akuk. Ahik. A soe pamëh to tavus me voh o kikis. Köm ep vamaaka rakah em po vaman eh pemöm to taneꞌ maꞌ pa Tuvuh Vasioꞌ. Ke eöm koman to nat e nem pa taateꞌ nemöm to nok voh, marën a vaꞌaus a neöm po poen nemöm to teꞌ vaꞌpeh me voh a no neöm. 6 Ivëhkëk, eöm to kon a soe pe Sosoenën, ivëh, no a ma punis peo me o kamis to tavus suk voh manih peöm. Suk eöm me to vatet voh a ma taateꞌ pemöm, me a taateꞌ pe Sunön, ke Sunön kunkuin a ma kokoman peöm köm kon em po vaeö to taneꞌ maꞌ pa Tuvuh Vasioꞌ. 7 Ivëh, nöm to vataare suk voh a taateꞌ vih peöm manih pa napan varih, to vaman ne e Ieesuꞌ Kristo to teꞌ ne manih pa poa muhin varih, Mësadoniaꞌ, me Akaëaꞌ. 8 Eöm to vatvus a Soe pe Sunön manih pa napan. Ka soe pamëh nö vëvëhöꞌ va en manih pa tanih po kamus. Ka soe pamëh to hikta teꞌ varoe non manih Mësadoniaꞌ, me manih Akaeaꞌ. Ahik! A napan va pa ma vöön kurus to pënton vahik voh ee, peöm to kon voh em pa Soe pe Sosoenën, paröm vaman em peꞌ. Ivëh, kemöm to hikta teꞌ hah me nem ta meh soe nemöm se soe hah ka neöm. 9 Ivëh, ka napan va pa ma muhin kurus vavahutët suk vaviꞌ e ne, pa hanan nöm to öt vah va ka möm, po poen nemöm to vos voh nös, pamöm teꞌ vaꞌpeh me a no neöm. Ee to vavasoe suk e ne peöm to heꞌ tonun e sosoenën vapikpiuk, paröm taneo em pa vaman e Sosoenën toꞌtoꞌ tamoaan. Eꞌ e Sosoenën vamaman, paröm tavus em a nap kiu peꞌ. 10 Ee to vavasoe suk e ne peöm, to anoeh nem e Koaꞌ pe Sosoenën vëh ne Sosoenën to kuin taneꞌ hah poan pa mët. Po Poen ne Koaꞌ Ieesuꞌ se hah taneꞌ maꞌ pa vöön va kin, eꞌ se vaꞌaus a ra, ko hehe a ra këh o heve pe Sosoenën vëh se tavus amot maꞌ.

2

E Pöl To Soe Tavus A Kiu Neꞌ To Nok Voh Manuh Tesaronaëkaꞌ

1 Kën kea me ra kën vamen, eöm to nat koman e nem pa kiu nemöm to nok voh pa ö nemöm to vavih voh nös manem peöm, to hikta se ro akuk non. 2 Po vamomoaan nemöm to kehkeh nö nem nös peöm manem Tesaronaëkaꞌ. Emöm to teꞌ nem manih pa vöön vëh Filipaë, pamöm taum o kamis nën. A napan va pa vöön pamëh to hinën kamöm. Ivëh, köm nat e nem, a nap peo rakah to heꞌ tonun ka möm, pare vapikpiuk a möm. Ivëhkëk, e Sosoenën pea to vaꞌaus e non pemöm. Kemöm sun vakis e nem pa vatvus a Soe Vih peꞌ manih peöm. 3 A hin pemöm manih peöm pa vaman e Ieesuꞌ to hikta teꞌ non pan o piuk. Emöm to hikta kokoaan nem a ma kokoman pemöm manih peöm, keꞌ, emöm to kehkeh piuk ka no neöm. Ahik. 4 E Sosoenën to punöꞌ voh en pemöm. Ko vaman e non pemöm, pareꞌ heꞌ en pemöm pa kiu va pa vatvus a Soe Vih. Ko poen nemöm to vavaato nem, emöm to hikta iu nem a vamanman a napan, pan ee se vaeö in a kiu pemöm. Ivëhkëk, e Sosoenën koman to kiiki non a ma kokoman pemöm, ivëh, nemöm koman to iu suk nem eah, se vaeö in a kiu pemöm. 5 Eöm to nat e nem, emöm to hikta iu panih nem a ma kokoman peöm, pa ö nemöm se nok ta ma soe vihvih, marën a rëh a ma teꞌ kokoman peöm. E Sosoenën to nat e non pa tah pamëh, a man. Emöm me to hikta se koaan ka non neöm po kokoman pemöm, suk emöm to hikta teꞌ me nem a taateꞌ amun. Pamöm hikta se vamanman a no neöm, ko öt këh a neöm a ma moniꞌ peöm. 6 Emöm to hikta kehkeh kon nem to ëhnan apuh manih peöm, me ro upöm teꞌ. 7 Oman, emöm to teꞌ e nem o aposol pe Kristo, ivëh, kemöm se keh iu voh nem, emöm to antoen e nem pa soe ka neöm, köm vaꞌaus voh em pemöm. Ivëhkëk, o poen nemöm to teꞌ vaꞌpeh me voh a no neöm, emöm to teꞌ me nem a taateꞌ tö vamanih pe köövo to matop non e koaꞌ soneꞌ peꞌ. 8 Suk ataeah, emöm to vaeö me e nem peöm, pamöm iu vi rakah e nem peöm. Emöm to kehkeh vaꞌaus e nem peöm pa Soe Vih pe Sosoenën, pareꞌ hikta teꞌ non pan, eꞌ a soe varoe ko pamëh, emöm to vamatop me e nem pa mët, marën a vaꞌaus a neöm. Suk ataeah, eöm to tavus em a ma meh teꞌ pemöm, pa ö nemöm to iu va nem.

9 Kën kea me ra kën vamen, eöꞌ to nat e noꞌ peöm to kokoman hah e nem pa ma kiu hivaꞌ, me a ma teꞌ a vöꞌparean nemöm to nonok voh nem manih topnineöm. Emöm to kiu vëhvaꞌ rakah e nem manih peöm pa vavaasis a neöm a Soe Vih pe Sosoenën, pa ma popoen, me pa ma potan. Emöm to hikta antoen nem a heꞌ punis a neöm pa matop a möm pa taëën.

10 Eöm to nat e nem, e Sosoenën me to nat vahik voh en pa taateꞌ nemöm to nok voh manih peöm, a napan varih to vaman voh e Ieesuꞌ Kristo. Emöm to nok voh a ma taateꞌ totoopin varih, to teꞌ vih ne manih pa matan e Sosoenën, pamöm hikta nok ta hat. 11 Eöm to inan e nem, pa ö nemöm to matop va ka no neöm, vamanih pa ö ne taman to matop va non a ma koaꞌ peꞌ. 12 Emöm to vavaasis a no neöm a soe vaꞌih, marën a kunkuin a ma kokoman peöm. Pamöm vakikis a neöm pa soe pemöm pan, eöm se suk vakis rakah a taateꞌ vih to onöt non a taateꞌ pe Sosoenën. E Sosoenën to vaoe voh a neöm, pan eöm se hop manih pa Matop Vih peꞌ, ko kon a ö ihihoꞌ vih, kuru me amot manuh pa vöön va kin.

A Ta Tesaronaëkaꞌ To Vaman Vakis Rakah, Ee Pare Teꞌ Ee Pa Ma Punis

13 Ka meh tah ivëh, emöm to sosoe vavihvih tamoaan ke nem na e Sosoenën, suk eöm to kon a soe peꞌ, nöm to tënan manih pemöm. A soe pamëh nöm to hikta kon va in eah manih pa soe pa teꞌ. Ahik. Eöm to kon va em peꞌ manih pa soe koman pe Sosoenën. Ka soe pamëh eꞌ a soe koman peꞌ to kiu non manih pa ma kokoman peöm, a napan varih to vaman voh e Sosoenën. 14 Kën kea, me ra kën vamen, eöm to tavus vatoe me voh em pa ma kum teꞌ varih to vaman voh e Sosoenën, pare teꞌ ne manih pa muhin vëh, Jiutiaꞌ. A napan poë varih to vatös me voh ee pe Ieesuꞌ Kristo. Ka ma punis nöm to taum, ee a ma punis no a napan koman va pa muhin peöm to heꞌ a neöm. Ka ma punis poë varih to vatoe akuk va e ne manih, pa ma teꞌ punis no a nap kiu pe Sosoenën to taum me voh manih pa koreero Jiuꞌ. 15 O Jiuꞌ, ee a napan poë varih, to ip vamët voh e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo, me ro teꞌ vanënën soe, pare veo vavah ka möm pan emöm se këh a muhin pee, suk ataeah, e Sosoenën to hikta vaeö me non raoe. Ee to rës me e ne po upöm teꞌ. 16 Pare pupunöꞌ rakah e ne pa soepip a möm pa vavaasis a soe pe Ieesuꞌ Kristo, manih po teꞌ varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ. Suk ataeah, ee to hikta iu ne a ö ne Sosoenën se kon hah a napan poë varih. Ee to nonok va ne manih, ivëh, no a ma hat pee se tatavus vapeo suk ne pa ma poen kurus, ko onöt non po poen no heve pe Sosoenën se taum raoe.

E Pöl To Iu Ep Hah Non A Ta Tesaronaëkaꞌ

17 Kën kea me ra kën vamen, a napan to nok voh a ra, ka vakëh ee pa ma siꞌ poen. Kemöm haraꞌ rakah va nem manih pa ö no e voe to teꞌ ke non a ma koaꞌ peꞌ pa ma siꞌ poen. Emöm to hikta ep hah ka neöm. Ivëhkëk, o kokoman pemöm to teꞌ avoeꞌ e non manih peöm. Ivëh, kemöm eh rakah e nem pa taum këh ta hanan, nemöm se koe ke nös pa ep a neöm. Suk emöm to iu vi rakah e nem peöm. 18 Emöm to iu itoeꞌ rakah e nem pa nö nös peöm. Keöꞌ koman e Pöl to pupunöꞌ vakis tamoaan rakah e noꞌ pa ep këh ta hanan, nöꞌ se koe nös, paröꞌ ep a neöm. Ivëhkëk, e susun po oraꞌ hat to susunpip e non pemöm pa nö nös peöm. 19 O poen ne Sunön pea Ieesuꞌ Kristo se hah maꞌ, kataeah se nok a ra ka sun vakis me o vaeö manih pa mataneah? Emöm se kon ataeah to vataare non, a ö nemöm to nonok nem a ma kiu vih poë varih? Emöm se vaeö varoe suk a no neöm a napan va Tesaronaëkaꞌ. 20 Oman rakah, eöm o maaka pemöm. Ke eöm koman to vavaeö a no möm sih.

3

E Pöl To Vanö E Timotiꞌ Manuh Pa Vöön Va Tesaronaëkaꞌ, Marën A Vakikis O Vaman Pa Napan Va Pa Vöön Pamëh

1 Emöm to pah kokoman vörep e nem peöm, pamöm hikta onöt nem a anoeh varë. Emöm koman to nok em po kokoman, pan eꞌ to vih non pemöm poꞌ Saëlas se teꞌ nem manih pa vöön vëh Atëns. 2 Emöm to vanö ka nös neöm e kea pea Timotiꞌ. Suk eꞌ a teꞌ pamëh to kiu vaꞌpeh me a no möm. Kemöm nonok nem a kiu pe Sosoenën. Eꞌ me se vavaꞌaus a no möm pa vatvus a Soe Vih to soe suk non e Kristo. Emöm to vanö nös eah, marën a vakikis me a vaꞌaus o vaman peöm. 3 Peꞌ to hat non pa ö no a punis me kamis vëh, nöm to tataum nem tomeꞌ nok a neöm ka ma upöm peöm kokoman vatëh e ne pa ma tah poë varih. Eöm koman to nat e nem, pea se taum a ma vu punis poë varih. 4 Ko poen nemöm to teꞌ me voh a no neöm, emöm to soe vanat voh em peöm pan, ea kurus se taum ee pa ma vu kamis to teꞌ va ne manih. Eöm to nat e nem, kuru vaꞌih no a ma kamis poë varih to tavus vateeraꞌ ee manih pea. 5 Eꞌ a pusun in a ö nöꞌ to hikta se anoeh varë suk noꞌ. Ivëh, nöꞌ to vanö suk nös e Timotiꞌ manem peöm, pan eꞌ se inan po vaman peöm, pareꞌ soe vanat hah a maꞌ neoꞌ. Peöꞌ to nanaöp noꞌ pan, e susun po oraꞌ hat tomeꞌ punöꞌ a neöm, köm vaman eah, ka ma kiu kurus nemöm to nok manih peöm, ro akuk ee.

E Pöl To Soe Vavihvih E Sosoenën, Suk E Timotiꞌ To Soe Vanat Poan A Vih Pa Napan Va Tesaronaëkaꞌ

6 Ivëhkëk, e Timotiꞌ to taneꞌ hah maꞌ manem peöm, ka kuru vaꞌih, neꞌ to tavus en maꞌ pemöm, pareꞌ teꞌ taneꞌ hah maꞌ a soe vih manih peöm, pareꞌ vatvus kamöm, pareꞌ soe pan, eöm to öt vakis avoeꞌ rakah e nem po vaman peöm me a taateꞌ iu teꞌ. E Timotiꞌ me to soe kamöm pan, a ma tamoaan nöm to kokoman a no möm, paröm kehkeh ep a no möm. Vamanih pa ö nemöm to kehkeh ep me va ka no neöm. 7 Ivëh, kën kea, me ra kën vamen, emöm to pënton em, peöm to vaman vakis rakah e nem. Eꞌ a tah pamëh to vakikis rakah en po kokoman pemöm manih pa ma punis, me a ma kamis varih nemöm to teꞌteꞌ nem. 8 O toꞌtoꞌ pemöm se puh rakah po vaeö pa ö nemöm se nat ka no neöm to sun vakis nem po vaman peöm, paröm vatös me nem e Sunön. 9 Emöm to teꞌ rakah me nem o vaeö apuh manih pa matan e Sosoenën pea, suk eöm. Emöm to hikta onöt nem a soe vavihvih va antoen eah, suk a ma vaeö varih nemöm to haraꞌ nem. 10 A ma potan kurus, me a ma popoen kurus, nemöm to hinhin nem manih pa ma kupu pemöm, pan e Sosoenën se vaonöt ka möm, kemöm nö nös ko ep ka neöm. Pamöm heꞌ a neöm a ma taneah nöm to iu nem, marën a vakikis o vaman peöm.

E Pöl To Iu Ep Hah Non A Napan Va Tesaronaëkaꞌ

11 Kuru nemöm to iu rakah nem, pan e Sosoenën e Tamaara, pen Sunön pea Ieesuꞌ Kristo se vamatop ka möm ta hanan, kemöm nö nös manem peöm. 12 Emöm to iu nem e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo se nok a taateꞌ iu teꞌ peꞌ, keꞌ pu momoaan manih peöm, ko pahan poꞌ na manuh po upöm teꞌ, me manih pa napan kurus. Ivëh, köm sih iu nem ro upöm teꞌ, vamanih pa ö nemöm to iu vavoh ka no neöm. 13 Manih pa taateꞌ pamëh ne Sosoenën to vakikis en pa ma kokoman peöm. Ko poen ne Sunön pea Ieesuꞌ Kristo se hah me maꞌ a nap vivihan peꞌ, eꞌ se ep a neöm o vivihan, no a ma taateꞌ peöm to totoopin, ka hikta hat to teꞌ non manih peöm pa matan e Sosoenën, e Tamaara.

4

Ea Se Nat No Nonok No A Taateꞌ Teꞌteꞌvaasiꞌ

1 Kën kea, me ra kën vamen, emöm to vataare voh em peöm pa ma taateꞌ ne eöm se suksuk nem, paröm vavatet nem o iu pe Sosoenën. Eöm to vatet vahik voh em pa ma taateꞌ poë varih. Ivëhkëk kuru, emöm to ihi e nem peöm, pamöm kehkeh vaeh nem a ma kokoman peöm manih pa ëhnan e Sunön pea Ieesuꞌ. Ivëh, köm se makat rakah nem pa nok vavih a ma taateꞌ poë varih. 2 Eöm to nat vahik voh em pa ma moeh tah kurus, nemöm to soe voh ka neöm a nok, manih po kikis pe Sunön pea Ieesuꞌ Kristo. 3 O iu pe Sosoenën manih peöm to teꞌ va non manih pan, eöm se heꞌ a ma toꞌtoꞌ peöm manih peꞌ. Paröm tavus o teꞌ vivihan, ko vaniu këh a taateꞌ rëhrëh, me a taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ. 4 Eꞌ to iu non a ma papaeh peöm se vaasis vavih a matop a taateꞌ vaen. Ko vatet a taateꞌ vivihan va po vaen manih pa sionineöm, me eöm se vavatet nem a ma taateꞌ vih. 5 Peꞌ to hat non pa ö no a ma kokoman, me a ma iu hat poë varih se rëh koe va ka neöm manuh pa nok a taateꞌ rëhrëh, vamanih pa ö no teꞌ varih to hikta nat ne pe Sosoenën to nonok va ne sih. 6 Eöm me, se koe a nok o pöh vu taateꞌ hat pamëh manih pa kën kea, me ma vameneöm varih, a napan pe Kristo, paröm piuk raoe ko nok em pa taateꞌ hat pamëh manih pee. Moaan voh nemöm to soe vakis rakah ke voh em peöm pan, e Sunön se vakmis rakah en pa napan varih, to nonok ne a ma taateꞌ hat to matan va ne nën. 7 E Sosoenën to vaoe voh a ra, pan ea se teꞌ vivihan no, para vavatet no a taateꞌ vih. Pareꞌ hikta iu a rora se teꞌ no pa taateꞌ hat. 8 Ivëh, ka ta pah teꞌ se keh pënton varo o vavaasis peöꞌ, eꞌ a teꞌ pamëh to hikta pënton varo varoe non o vavaasis peöꞌ. Ahik. Eꞌ to pënton varo me en po teꞌ vavaasis pe Sosoenën. O vavaasis pamëh to hikta teꞌ non pan o vavaasis pa teꞌ. Ahik. E Sosoenën koman, eꞌ a Teꞌ pamëh to heꞌ me en pea pa Tuvuh Vasioꞌ peꞌ.

9 A hikta tah hah söꞌ kiun suk ka nös neöm, ta soe va pa taateꞌ iu teꞌ peöm manih po upöm peöm. Suk ataeah, e Sosoenën to soe vahik ke voh en peöm, pa taateꞌ iu o upöm peöm. 10 Oman, eöm to heꞌ voh em pa ma iu peöm manih pa ma kea varih to teꞌ me ne o vaman manih pa muhin vëh Mësadoniaꞌ. Ivëhkëk, kën kea me ra kën vamen, emöm to hinhin vakis avoeꞌ e nem peöm pa vakikis a ma kokoman peöm, pan eöm se vataare oah rakah a taateꞌ iu teꞌ peöm manih pa napan poë varih.

11 Eöm se kiu vëhvaꞌ rakah pa nok a ihoꞌ vih vakamöꞌ peöm. Eöm se kiu pa ma koreneöm, paröm nok a ma kiu koman peöm, marën a vaꞌaus koman hah ëm. Vamanih pa ö nemöm to soe vavoh ka neöm. 12 Eöm se keh nonok va nem nën, eöm hikta antoen nem a kökööt ta pah tah. Ivëh, ka napan varih to hikta teꞌ me ne o vaman, ee se ta e ne peöm. Köm hikta antoen nem a han hah manih po upöm teꞌ, pa ma taneah nöm to iu nem.

E Sunön Se Hah Maꞌ, Pareꞌ Ununun A Ra

13 Kën kea me ra kën vamen, emöm to iu nem a ö nöm se nat vavih pataeah se tavus amot manih pa napan pe Kristo varih to mët voh ee. Ivëh, keꞌ hat non peöm tomeꞌ tamak vamanih po teꞌ varih to hikta teꞌ ne to vaman manih pe Sosoenën. Pare hikta teꞌ vamatop anoeh ne a sun taneꞌ hah pea manih po vapeepe. 14 Ea to vaman no e Ieesuꞌ to mët voh en, pareꞌ sun taneꞌ hah en pa nap mët. Ivëh, ka nat e no po kikis pe Ieesuꞌ ne Sosoenën se kuin hah en po teꞌ pe Kristo varih to mët voh ee. Kee pët hah me ee maꞌ peꞌ.

15 Emöm se soe va ka neöm manih pa soe pe Sunön. O poen ne Sunön se hah maꞌ, ke ea a napan varih to teꞌ toꞌtoꞌ no manih po oeh, ea to hikta onöt no a vovoh ke ra napan varih to mët momoaan voh. 16 E Sunön se to vakis rakah en maꞌ, ke susun po ankeroꞌ se vakoko maꞌ, ka suvin pe Sosoenën tanih en maꞌ, ke Sunön kunah këh en maꞌ pa vöön va kin, Ka nap mët varih to vaman ne e Ieesuꞌ. Ee a napan poë varih se kon o toꞌtoꞌ, pare sun momoaan hah ee. 17 Manih po poen pamëh ne ea varih a napan to teꞌ toꞌtoꞌ avoeꞌ no, e Sunön se ununun a ra, pareꞌ me peah vaꞌpeh en pea manuh akis me ra napan varih to mët voh ee. Ka vatatan me ee pe Sunön, para teꞌ vaꞌpeh tamoaan me e no peꞌ. 18 Ivëh, köm se sun vakis, paröm vatvus ke ra ma napan pe Sosoenën a soe pamëh, ka soe pamëh sih vakikis a ma kokoman pee.

5

Ea Se Anoeh Vavih No O Poen Ne Sunön Se Hah Maꞌ

1 Kën kea me ra kën vamen, emöm to hikta onöt nem a kiun to kiun to soe vanat a neöm o poen, me a aoaꞌ poanheh, no a tah pamëh se tavus maꞌ. 2 Eöm to nat vavih e nem po Poen ne Sunön se hah maꞌ manih po oeh vëh, eꞌ se vöhkak rakah a neöm. Eꞌ se nö va maꞌ manih pa ö no a teꞌ kakaveo to pön va maꞌ pa popoen. 3 A napan se vavasoe e ne pan, “Kuru eꞌ o poen teꞌ vavih pea, na se teꞌ vakamöꞌ no.” Ivëhkëk varuꞌ rakah va ko manih, no a tah vëh se miröꞌ raoe, se tavus vëhöꞌ en pee. Keꞌ teꞌ va e non manih po kamis apuh vëh to tatavus non pe köövo to kehkeh vahuh non e koaꞌ. A napan poë varih to hikta antoen ne a vaniu këh a tah pamëh.

4 Ivëhkëk, kën kea me ra kën vamen, eöm to hikta teꞌ nem pa popoen. Ivëh, no Poen hah pe Sunön to hikta se vatoksean suk a no neöm, köm töhkak va em manih pa ö no a teꞌ to ep in a teꞌ kakaveo to nö maꞌ. 5 Eöm kurus rakah a napan va po maaka me pa potan. Ea to hikta teꞌ no pan, ea a napan va pa popoen. 6 Ivëh, ka se nat no teꞌ va nö manih po upöm teꞌ varih to koroh ne sih. Ivëhpëhkëk, ea se teꞌ vamatop tamoaan no, para opoep no, ko teꞌ me no o kokoman maaka. 7 Ea to nat vavih e no pa napan varih to koroh ne sih, ee to koroh ne sih pa popoen. Ko teꞌ varih to kakaak ne sih, ee to kakaak ne sih pa popoen. 8 Ivëhkëk, ea a napan va pa potan. Ea se teꞌ natsean no, para matop hah a no. Ea se kon rakah a taateꞌ vaman, me a taateꞌ iu teꞌ, kee teꞌ va ne manih po këproꞌ to sunpip a rora, ko matop e ne pea. Ea me se kon a taateꞌ anoeh vamanih pa ö ne Sosoenën to kon hah voh en pea këh a hat. Ka taateꞌ pe Sosoenën pamëh, se teꞌ va non manih po uvan eh vavapus me, ne ea to uvan no. 9 E Sosoenën to hikta kon voh a ra marën a vakmis a ra. Ahik. Eꞌ to kon koe hah voh a ra manih pa mët pe Ieesuꞌ Kristo. 10 Suk ataeah, e Ieesuꞌ to mët voh, marën a vaꞌaus a ra. Ivëh, ka se pët teꞌ vaꞌpeh me no eah po poen na to teꞌ toꞌtoꞌ no, keꞌ, ea se mët, po poen neꞌ se hah maꞌ. 11 Ivëh, ke eöm papaeh se heꞌ a ma soe vih, marën a vakikis a ma meh peöm. Vamanih pa ö nöm to nonok va nem manih kuru.

E Sosoenën To Antoen E Non Pa Vaꞌaus A Napan Pe Kristo, Kee Kon A Ma Taateꞌ Vih Oah

12 Kën kea me ra kën vamen, kuru nemöm to ihi e nem peöm pan, eöm se ta nem a napan varih to kiu ne topnineöm. Kee vovoh ka neöm manuh pe Sunön, ko vavaasis a neöm pa taateꞌ pa napan to vaman ne e Kristo. 13 Eöm se ta nem raoe, ko kë nem a ëhnëëre manih pa taateꞌ iu peöm, suk a ma kiu nee to nonok ne. Paröm vapöh kokoman nem topnineöm.

14 Kën kea me ra kën vamen, emöm to ihi e nem peöm pan, eöm se soe vanatsean ke ro teꞌ varih o karauh. Paröm kunkuin o kokoman po teꞌ varih o nanaöp. Ko vaꞌaus o teꞌ varih o sunë. Paröm kunah, ko teꞌ me nem a taateꞌ tö manih pa napan kurus.

15 Eöm se teꞌ vamatop nem, paröm nat va nem manih pan, eꞌ to hikta vih non pa piun a hat no a meh teꞌ to nok manih peöm. Ivëhkëk, eöm se sun vakis nem pa nok ataeah to vih non po epep po upöm peöm, me a napan kurus.

16 Eöm se teꞌ vaeö tamoaan nem, 17 paröm hinhin tamoaan nem pa ma poen kurus. 18 Ka ma taneah ro to tavus ne manih peöm, eöm se soe vavihvih ke na e Sosoenën. Ke Sosoenën koman to iu a no neöm a napan varih to vatös me voh e Ieesuꞌ Kristo, pan eöm se nonok nem a ma taateꞌ poë varih.

19 O poen no a Tuvuh Vasioꞌ se keh kuin o kokoman peöm pa nok a kiu peꞌ, eöm se nat nem sunpip a soe peꞌ. 20 Paröm nat nem pënton varo a soe vanënën. 21 Ivëhkëk, eöm se iniinan vavih pa ma soe, me a ma taateꞌ varih no o teꞌ vanënën soe to soe ka neöm. Paröm öt vakis a soe me a ma taateꞌ vih varoe. 22 Ko vaniu këh nem a ma vu taateꞌ hat.

23 Eöꞌ to hinhin noꞌ e Sosoenën koman, pan eꞌ se heꞌ a neöm a taateꞌ moomo peꞌ. Eꞌ to nok a neöm, köm heꞌ kurus em pa ma toꞌtoꞌ peöm manih peꞌ, ko tavus em o teꞌ vivihan. Eꞌ me se matop vavih e non pa tuvuh peöm, me o apen, me a ma sionineöm no ahikta hat to teꞌ ne manih pee. Kee teꞌ vavih e ne, ko antoen po Poen ne Sunön pea Ieesuꞌ Kristo se hah maꞌ. 24 Eöm se vaman rakah nem a teꞌ vëh to vaoe voh a neöm, ivëh, e Sosoenën. Eꞌ se nok ken peöm pa ma moeh tah kurus, kee tavus ee manih peöm. Suk eꞌ to vavatet non a soe man peꞌ.

25 Kën kea me ra kën vamen, eöm se hinhin vaꞌaus a no maꞌ möm.

26 Manih pa taateꞌ pea a napan pe Sosoenën, a ma papaeh peöm se heꞌ a soe vavihvih vivihan peꞌ manih pa ma upöm peöm, pa ö nöm to vatötönun.

27 Eöꞌ to soe vakis rakah ka neöm, manih pa ëhnan e Sunön pea, Ieesuꞌ Kristo, eöm se ëhëh rakah nem o kiun vaꞌih manih po teꞌ kurus varih to teꞌ me ne o vaman.

28 Eöꞌ to hinhin noꞌ pan, o ururuan pe Sunön pea Ieesuꞌ Kristo se teꞌ tamoaan me a no neöm.

2 TESARONAËKAꞌ

1

2

3

2 TESARONAËKAꞌ

E Pöl to teꞌ avoeꞌ voh e non manih Körin, eꞌ he kiun o vapöök kiun vëh, ko va nö na manuh pa napan va po vaman varih Tesaronaëkaꞌ. E Pöl to pënton voh o vöhioꞌ to soe non pan, a ma pah teꞌ va Tesaronaëkaꞌ to vavovoeak voh e ne pa soe va pa hah pe Ieesuꞌ manih po oeh. Ee to koman vapiun voh ne pan, e Ieesuꞌ to hah moaan voh en maꞌ. Ivëh, kee teꞌ akuk voh e ne ko hikta nonok ne ta ma tah. Manih po kiun vëh, ne Pöl to kiun voh, neꞌ to vavaasis non raoe. Vamomoaan rakah no a Teꞌ vëh to rës non e Sosoenën se tavus, ka manih pa taateꞌ piuk peꞌ, neꞌ se nok a nap peo, kee nok ee pa taateꞌ hat, ko vasuksuk no a teꞌ Sunön vëh e Ieesuꞌ Kristo se hah maꞌ, marën a nap hat se kon kamis. E Pöl to vakikis me raoe, ko iu non raoe se panih a ma taateꞌ pee. Ivëh, kee se kiu vakis suk a ma kiu vih, me a ma taateꞌ vih.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan,

A potan avih pe Pöl, 1:1-2

E Pöl to soe vavihvih ke Sosoenën, suk a ö nee to teꞌ vaes ne, pareꞌ vaato suk en po kamis po teꞌ varih to rës ne raoe, 1:3-12

O vavaasis va pa napan to rës ne e Sosoenën, me a ö ne Ieesuꞌ se hah maꞌ, 2:1-17

A soe to vakikis non a ma kiu vih, 3:1-15

A soe ataaton pe Pöl, 3:16-18

1

E Pöl To Nok A Kiu Manih Tesaronaëkaꞌ

1 Eöꞌ e Pöl, ke Saëlas, ke Timotiꞌ, emöm to vatös me voh e Tamaara Sosoenën, me e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo. Emöm to vanö nös o kiun vaꞌih manem peöm, o kum teꞌ varih to vaman nem e Kristo manih pa vöön apuh vëh, Tesaronaëkaꞌ.

2 Emöm to hinhin nem e Sosoenën e Tamaara, pen Sunön pea Ieesuꞌ Kristo, pan ee se ururuan a neöm, pare nok a neöm, köm teꞌ me nem a taateꞌ moomo.

E Pöl To Soe Vavihvih Ke Na E Sosoenën

3 Kën kea, me ra kën vamen, emöm to sosoe vavihvih tamoaan ke nem e Sosoenën. Keꞌ vih rakah non pemöm pa nok va nën, suk ataeah, o vaman peöm to tatavus vaeh rakah nö e non. Ko iu peöm papaeh to pupu peah vaeh nö e no maꞌ. 4 Ivëh, kemöm kë rakah e nem pa ëhnëëneöm, manih pa ma meh kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën. Emöm to sosoe ke nem raoe, a ö nöm to sun vakis tamoaan va nem, ko teꞌ me nem o vaman, po poen no upöm teꞌ to mimiröꞌ a no neöm. Pamöm soe vanat me em pee, pa ma taateꞌ hat, me a ma vu punis no a ma tövakihat to nonok ne manih peöm.

5 A tah pamëh to tavus manih peöm, to vataare e non peöm, pan e Sosoenën to nonok e non pa taateꞌ totoopin, pa ö neꞌ to kiiki non a ma taateꞌ pea. Eꞌ to iu non a ö nöm se tavus onöt a nok a ma tah peo va pa Matop Vih pe Sosoenën. Keꞌ a tah pamëh nöm to kakamis suk nem. 6 E Sosoenën se nok en pa tah vih totoopin manih peöm. Eꞌ se vakmis en pa napan varih to heꞌ kamis voh a neöm. 7 Ka kuru vaꞌih, neꞌ se kon këh en peöm po kamis vëh nöm to teꞌ me nem, pareꞌ heꞌ vaꞌpeh me en pea po vanot. E Sosoenën se nok vamanih, po poen ne Sunön pea Ieesuꞌ, me ro ankeroꞌ eh peꞌ, se këh maꞌ a vöön va kin, pare tavus vateeraꞌ ee, ka ep ee pee. Ee se nö vaꞌpeh me maꞌ o suraꞌ tëtëkrea. 8 Eꞌ me se vakmis rakah en po teꞌ varih to hikta iu ne e Sosoenën, me ro teꞌ varih to hikta vaman ne a Soe Vih vëh, to sosoe suk non e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo. 9 A pap teꞌ poë varih se taum o kamis apuh rakah, pare tatahinën tamoaan va e ne manih. Ke Sunön se veo en pee, kee teꞌ ke këh e ne peꞌ, me o maaka va po kikis apuh peꞌ. 10 A ma tah poë varih se tavus po Poen ne Sunön pea Ieesuꞌ se taneꞌ hah maꞌ manuh pa vöön va kin, pareꞌ kon o ëhnan apuh peꞌ, suk a nap vivihan peꞌ. Me ra napan varih to vaman voh se töhkak rakah ee pe Ieesuꞌ. Ke eöm me, se teꞌ vaꞌpeh me nem a napan poë varih. Suk ataeah, eöm to vaman voh em pa soe nemöm to soe voh ka neöm.

E Pöl To Hinhin Non E Sosoenën Se Vaꞌaus A Napan Va Tesaronaëkaꞌ

11 Eꞌ akuk kuru, a tah pamëh nemöm to hinhin tamoaan suk nem. Emöm to ihi nem e Sosoenën, pan eꞌ se vaꞌaus a neöm, köm teꞌ nem pa pop vëh, neꞌ eꞌ koman to iu non a ö nöm se teꞌ nem. Emöm to hinhin me nem eah pan, manih po kikis peꞌ, neꞌ se vaꞌaus a neöm, köm nok a ma taateꞌ vih, nöm to iu nok nem, to vataare non a ma kiu poë varih to taneꞌ non maꞌ po vaman peöm. 12 Manih pa taateꞌ pamëh, ne eöm a napan se kë suk nem o ëhnan apuh pe Sunön Sipoan pea Ieesuꞌ Kristo, keꞌeꞌ me se heꞌ varuꞌ en peöm po ëhnan apuh. Ke Sosoenën pea, ke Sunön pea Ieesuꞌ Kristo, ee se ururuan a neöm, pare nok a tah pamëh, keꞌ tavus manih peöm.

2

A Taateꞌ Vatösoe Se Tavus

1 Kën kea me ra kën vamen, emöm to teꞌ me nem a tah nemöm to iu soe vanat a no neöm, ivëh, ko Poen hah pe Sunön pea Ieesuꞌ Kristo se tavus maꞌ, ka tönun vaꞌpeh me ee peꞌ. Kemöm iu nem a ö nöm se tënan vavih a soe pemöm. 2 Eöm se koe a vanun hah ëm, pa ö nöm to pënton a soe va po Poen ne Sunön se hah maꞌ, to tavus voh en, paröm nat nem koman vaꞌnaöp nem. Suk o upöm teꞌ to antoen e ne pa soe va ka neöm manih pan, o Poen pamëh to tavus voh en manih pa soe vanënën pee, me manih pa ö nee to vatvus a soe pe Sosoenën, keꞌ, manih pa ö nee to kiun o kiun vëh, to taneꞌ pöꞌ nös manih pemöm. Ivëhkëk, ahik. 3 Eöm se nat nem vaonöt ke ta pah teꞌ, keꞌ piuk ka neöm pa soe peꞌ me a taateꞌ neꞌ to nonok non. O Poen ne Sunön pea se hah maꞌ to hikta onöt non a tavus akuk maꞌ. Ahik. Vamomoaan no a nap peo rakah se vatösoe ko heꞌ tonun e Sosoenën, ko vahik, ka Teꞌ vëh To Teꞌ Me Non A Hat tavus poꞌ maꞌ, ko pah suk en pa hanan to nö non po suraꞌ ësës tamoaan. 4 A teꞌ pamëh se hat rakah ov e non pa ma moeh tah kurus varih no a napan to vasunön ne, pare popokaꞌ ne a ma tah poë varih e sosoenën pee. Eꞌ se möhmöh non, pareꞌ kë koman hah a non. Ko vöknah en pa ma tah kurus poë varih. Ka teꞌ pamëh to onöt e non pa ho manuh koman Iuun Hinhin Apuh pe Sosoenën, pareꞌ ihoꞌ e non nën, ko soe en pan, eꞌ koman e Sosoenën.

5 Eöꞌ to teꞌ vaꞌpeh me voh e noꞌ peöm, paröꞌ soe vanat voh eoꞌ peöm pa ö no a ma tah poë varih se tanok. Eöm to hikta kokoman hah kës ko nem na a tah pamëh, ha? 6 Ka kuru vaꞌih, nöm to nat e nem pa tah to sunpip non a Teꞌ To Teꞌ Me Non A Hat, a tah pamëh to sunpip non poan, ko öök non na po poen ne Sosoenën to vateꞌ voh poan, pan eꞌ se tavus vateeraꞌ. 7 Eöm to nat e nem, kuru no a taateꞌ vatösoe to kiu aven e non manih po oeh. Ivëhkëk, eꞌ to teꞌ non a pah teꞌ to sunpip non o kikis va pa taateꞌ vatösoe. A teꞌ pamëh to sunpip e non pa taateꞌ pamëh, keꞌ se onöt na po poen no a teꞌ vëh to sunpip non a hanan pa taateꞌ vatösoe, se sun këh a hanan pamëh, ko nö en. 8 Ko poen pamëh no a Teꞌ Hat se tavus vateeraꞌ en maꞌ, ke Sunön pea Ieesuꞌ Kristo ip vamët en peꞌ pa tuvuh neꞌ to piu, keꞌ tavus taneꞌ maꞌ pa rivoneah. Me eꞌ se miröꞌ en peꞌ, po kikis apuh va pa hah peꞌ. 9 A Teꞌ Hat se nö maꞌ po kikis pe susun po oraꞌ hat. Eꞌ se teꞌ me non o kikis apuh rakah. Eꞌ se piuk ka neöm, pareꞌ nok a ma vu vëknöm vatoksean to hikta teꞌ man ne, me a ma vu vëknöm nee se ep, me a ma vu kikis apuh. 10 Eꞌ se pikpiuk non a ma napan varih to hikta teꞌ me ne o vaman, kee mët ee. Suk ataeah, ee to hikta iu vatet ne a soe man. Ee se keh iu ne a soe man, e Sosoenën se kon taneꞌ hah en pee manih pa hat, kee se hikta antoen ne a mët. 11 Keꞌeꞌ kuru, a pusun in a tah ne Sosoenën to vanö suk maꞌ a tah eh pamëh, pan eꞌ se vanun a ma kokoman pee, kee vaman ne a ma soe piuk. 12 Ivëh, ka napan kurus varih to hikta vaman voh ne a soe man pe Sosoenën, ee se sun po vahutët, ko teen ee pa hat. Suk eꞌe to teꞌ varoe voh ne pa vaeö pa nok a ma taateꞌ hat.

E Sosoenën To Eöꞌ En Peöm A Napan Peꞌ Neꞌ Se Voen Hah

13 Kën kea me ra kën vamen varih ne Sunön to iu non, po taneo rakah, ne Sosoenën to kon voh en peöm, pan eꞌ se voen hah a neöm. Keꞌ a tah pamëh, na se soe vavihvih suk rakah ke na e Sosoenën. A Tuvuh Vasioꞌ to vaꞌaus voh en peöm, köm tavus em o teꞌ vivihan. Me eöm to vaman e nem pa soe man, ivëh, ne Sosoenën to voen hah suk voh a neöm. 14 E Sosoenën to vaoe koe ka neöm manih pa Soe Vih vëh, nemöm to vatvus ka neöm. Köm onöt e nem pa pet kon kurus o maaka apuh pe Sunön pea Ieesuꞌ Kristo. 15 Ivëh, kën kea, me ra kën vamen, eöm se sun vakis rakah po vaman. Paröm vaman tamoaan nem o vavaasis vëh, nemöm to heꞌ koe voh ka neöm pa ma vavaasis, me manih pa ma kiun pemöm.

16-17 Eöꞌ to hinhin noꞌ e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo pen e Tamaara Sosoenën, pan ee se kat a ma kupu peöm. Ko vaeh a ma kokoman peöm manih pa ma taateꞌ vih, nöm to nonok nem, paröm sosoe nem. E Sosoenën to iu a rora sih, ka manih po ururuan peꞌ, neꞌ to heꞌ en pea pa taateꞌ anoeh vëh se teꞌ tamoaan non. Pareꞌ kunkuin e non pa ma kupu pea.

3

Eöm Se Hinhin Nem E Sosoenën Keꞌ Vaꞌaus A Möm

1 Kën kea me ra kën vamen, kuru vaꞌih nemöm to teꞌ avoeꞌ me nem pa soe, nemöm se soe ka neöm to soe va non manih pan, eöm se hinhin ka nemöm manih pe Sosoenën, keꞌ vaꞌaus a möm. Ka soe va po vavaasis pe Sunön sih nö vëvëhöꞌ, ka napan va pa ma meh muhin pënton, pare ta ne o vavaasis pamëh, vamanih pa ö neꞌ to tanok vavoh manih peöm. 2 Eöm se hin na e Sosoenën, keꞌ kon tavus këh a möm a nap vatösoe varih to nonok vatëh ne a ma taateꞌ hat. Suk ataeah, a nap peo poë varih to hikta vaman ne e Kristo.

3 Ivëhkëk, e Sunön to nonok non sih a taateꞌ man, pareꞌ heꞌheꞌ e non peöm po kikis, ko matop vavih e non peöm, ke susun po oraꞌ hat hikta onöt non a nok ta pah tah manih peöm. 4 Ke Sunön nok a möm, kemöm nat vavih rakah va e nem manih pan, eöm to nonok vavih rakah e nem pa taateꞌ, nemöm to soe voh ka ne eöm a nok. Ka amot me neöm se nonok va e nem nën.

5 Emöm to iu nem pan, e Sunön se vovoh ke non a ma kokoman peöm, köm nat vavih rakah in a taateꞌ iu pe Sosoenën. Me eöm se kon a taateꞌ vëh ne Ieesuꞌ to vataare voh, pa ö neꞌ to teꞌ o kamis.

A Napan Kurus Se Nok A Kiu, Pare Nat Ne Kakarauh Ne

6 Kën kea me ra kën vamen, manih pa ëhnan e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo, nemöm to soe vakis rakah kem peöm pan, eöm se teꞌ ke këh nem a ma teꞌ va po vaman varih to teꞌ ne komön o kum peöm, suk ee ro karauh, pare hikta iu vatet ne o vavaasis nemöm to heꞌ a neöm. 7 Eöm koman to nat e nem pan, eöm se teꞌ va nem manih pa ö nemöm to teꞌ va nem, paröm vavatet nem a taateꞌ pemöm. Emöm to hikta kakarauh voh nem po poen na to teꞌ vaꞌpeh voh no. 8 Ko poen nemöm to ëën a taëën pa meh teꞌ, emöm se voen kem peꞌ. Emöm to kiu vëhvaꞌ rakah e nem pa popoen, me pa potan. Ivëh, nemöm to hikta han vatëh suk nem peöm pa matop ka möm. 9 Emöm to teꞌ me nem a tasun pa hin a neöm, köm vaꞌaus a möm. Ivëhkëk, emöm to kiu nem pa matop koman hah ëm. Ivëh, kemöm teꞌ va e nem manih po vëknöm peöm to vataare e nem peöm pa taateꞌ nöm se vavatet nem. 10 Ko poen na to teꞌ vaꞌpeh voh no, emöm to soe ke voh em peöm pa taateꞌ vaꞌih. Eteh to kakarauh ne, pare hikta kikiu ne, ee to hikta onöt ne a ëën ta taëën.

11 Ivëhkëk kuru vaꞌih, nemöm to pënton nem pan, a ma pah teꞌ va po kum peöm to hikta kikiu ne. Ee to teꞌ akuk e ne pare teꞌ e ne pa vasoe suk varoe a ma tah po upöm teꞌ. Ka ma tah poë varih to hikta teꞌ ne pan, a ma tah koman pee. 12 Emöm to taꞌ vakis rakah em po teꞌ poë varih, pamöm hin vakis rakah em pee manih pa ëhnan e Ieesuꞌ Kristo, pan ee se kiu amamot, pare vaneah koman ne ta ma teꞌ taëën pee.

13 Ivëhkëk, kën kea me ra kën vamen, eöm se nat nem susunë nem pa nok a ma taateꞌ vih.

14 Ta pah teꞌ se keh hikta vatet a ma soe varih nemöm to kiun manih po kiun vaꞌih. Eöm se inan vavih rakah em pa taateꞌ pa teꞌ pamëh, paröm vaniu këh eah, keꞌ sih haraꞌ vapoet suk a taateꞌ peꞌ. 15 Ivëhkëk, eöm se nat nem nonok va i nem eah manih pe tövakihat peöm. Ahik. Eöm se to va in eah manih pe kea peöm, paröm heꞌ eah a to vih marën a vatotoopin o kokoman peꞌ.

E Pöl To Vanö A Potan Avih Peꞌ Manuh Pa Napan Va Tesaronaëkaꞌ

16 Kuru nöꞌ to hinhin noꞌ e Sunön va pa taateꞌ moomo, me eꞌ a pusun in a taateꞌ kamöꞌ, pan eꞌ se heꞌheꞌ tamoaan e non peöm po kokoman moomo, suk a ma moeh tah kurus. E Sunön to teꞌ vaꞌpeh me a no neöm.

17 Eöꞌ e Pöl, eöꞌ koman to kiun ka nös neöm a soe vaꞌih, paröꞌ vanö nös a potan avih peöꞌ manem peöm. A ma potan avih peöꞌ to teꞌ va ne manih po vëknöm va pa ma kiun kurus peöꞌ. Keꞌ ivaꞌih, a ö nöꞌ to vavahik va i noꞌ sih a ma kiun peöꞌ.

18 Eöꞌ to hinhin noꞌ pan, e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo se heꞌheꞌ tamoaan a no neöm o ururuan peꞌ.

1 TIMOTIꞌ

1

2

3

4

5

6

1 TIMOTIꞌ

E Timotiꞌ voh a teꞌ va pa muhin va Esiaꞌ. E taman voh eah a teꞌ va Grik, ivëhkëk, e sinan voh eah a mu Jiuꞌ. Manih pa vapöök vavih pe Pöl pa heꞌ a soe, eꞌ to vateꞌ e Timotiꞌ vamanih pa teꞌ to vavaꞌaus non poan, kee kiu vaꞌpeh ne pon, (Aposol 16:1-3). O vasuksuk ne Pöl to heꞌ e Timotiꞌ a ma kiu, marën a ö neꞌ se matop non o teꞌ va po vaman varih to teꞌ ne Ëfësus.

Manih po kiun vëh ne Pöl to sosoe vaënpan non e Timotiꞌ, suk o tövavaasis pikpiuk, tomaꞌ ee nok o vaman pa napan va po vaman, keꞌ tötö. Me eꞌ to vakikis eah pa ö no a napan va po vaman se kë va ne e Sosoenën. Pareꞌ vaato papaeh, suk a ma hanan vih no a ma teꞌ susunön va po kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ se noknok ne. Me eꞌ to vakikis poan pa ma hanan vih neꞌ se suksuk non, suk eꞌ a teꞌ kikiu pe Kristo topniira napan va po vaman.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan,

A soe vavihvih pe Pöl manih pe Timotiꞌ, 1:1-2

A soe va po vavaasis totoopin, 1:3-20; 2:1-15

A soe va pa kiu po teꞌ susunön va po kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ, 3:1-16

A soe va pa ö ne Timotiꞌ se matop non a taateꞌ, me o vavaasis peꞌ, 4:1-16

A soe va pa kiu pe Timotiꞌ, me a matop peꞌ manih pa napan va po vaman, 5:1-25; 6:1-21

1

A Soe Vakömköm Manih Pa Teꞌ Heꞌheꞌ Soe Sekaꞌ

1 Eöꞌ e Pöl to kiun nös o pëpaꞌ vëh, eöꞌ e aposol pe Ieesuꞌ Kristo. E Sosoenën to kon hah voh a ra, ka anoeh no a ep e Ieesuꞌ Kristo. Ee pon to vateꞌ voh a neoꞌ e aposol.

2 Timotiꞌ, eën e koaꞌ rakah peöꞌ, suk eën to vaman e Ieesuꞌ Kristo.

Eöꞌ to hinhin noꞌ e Sosoenën e Tamaara, me e Ieesuꞌ Kristo e Apuh pea, ee pon se vataare a oah o heꞌ vih, me o ururuan pee pa ma tah kurus se tavus manih pën, me ee se heꞌ a oah a taateꞌ moomo.

Ea Se Vöknah A Ma Vavaasis Piuk

3 Eöꞌ to iu heꞌ hah noꞌ o vaato vëh nöꞌ to heꞌ voh oah, po poen nöꞌ to se nö voh pa muhin va Mësadoniaꞌ. Ivëh, köꞌ iu noꞌ oah se teꞌ varë voh manih vöön Ëfësus, parën heꞌ a soe kikis manih pa ma pah teꞌ varih, to vavaasis ne a ma soe piuk manih pa ma napan po poen nee to heꞌheꞌ ne a Soe pe Sosoenën. 4 Ko soe ke raoe, kee koe a ma vahutët varih to hikta teꞌ man ne, me a ma ëhnaara ma kën sipuiire, suk a ihoꞌ voh pee. A ma tah pöe varih se vatvus o vaheheve, ko vanun o vaman pa napan. Ivëh, ka ma vahutët varih to hikta vaꞌaus ne a kiu pe Sosoenën, a tah pamëh to tanok po vaman. 5 A pusun in a soe peöꞌ ivëh, eꞌ va pa vaꞌaus a ma napan, kee se teꞌ me ne a taateꞌ iu teꞌ, o iu vëh to taneꞌ rakah no maꞌ po kupu vivihan, me o kokoman vih, me o vaman vamaman. 6 A ma pah teꞌ to këh ke voh a ma tah poë varih, pare teꞌ ne pa ma vaato nun. 7 Ee to iu tavus ne o teꞌ vavaasis va po Vavaasis pe Mosës. Ivëhkëk, ee koman to hikta maaka ne, pa tah nee to vavatvus ne, keꞌ pa tah nee to koman ne, pan ee to nat ne.

8 Ivëhkëk, ea to nat e no po Vavaasis pe Mosës to vih, pa ö no a teꞌ se vavatet vatotoopin non. 9 Ea to nat me e no pan, o Vavaasis pamëh to hikta teꞌ suk non a napan varih no a pop pee to vih. Eꞌ to teꞌ non pa vatotoopin a nap vatösoe, me a napan varih to kokoe ne a vatet o Vavaasis. O Vavaasis pamëh to teꞌ suk non o teꞌ varih to heꞌ tonun ne, e Sosoenën ko teꞌ ne pa taateꞌ hat, to hikta teꞌ vivihan ne, me a hik to kum nee to teꞌ hop ne, me ee to ip vamët voh e tamëëre pen sinëëre, me a meh teꞌ. 10 A ma napan varih to teꞌ ne pa taateꞌ rëhrëh, taateꞌ koroh vëtkin pa poa teꞌ oeteꞌ, keꞌ a poa köövo, me a taateꞌ vavoen o teꞌ kikiu akuk, taateꞌ piuk, me a teꞌ to piuk pa ö neꞌ to sun pa matan a teꞌ kiiki vahutët, me a ma meh taateꞌ hat to vöknah rakah ne o vavaasis man pe Sosoenën. 11 O vavaasis pamëh to vatoe me non pa Soe Vih vëh to taneꞌ no maꞌ pe Sosoenën, to teꞌ me non o maaka me o kikis. Eꞌ to heꞌ voh a neoꞌ o vavaasis pamëh pan, eöꞌ se vatvus.

E Pöl To Vavihvih Ke Sosoenën To Ururuan Voh Poan

12 Eöꞌ to vavihvih me noꞌ e Apuh pea Ieesuꞌ Kristo, to heꞌ a neoꞌ o kikis, suk eꞌ to vaman a no neoꞌ, pareꞌ vateꞌ a neoꞌ to antoen e noꞌ pa nok a kiu peꞌ. 13 Oman, moaan voh eöꞌ to vavovoeak voh noꞌ e Kristo, ko vavaatek me voh noꞌ eah, ko nonok voh noꞌ a ma vu taateꞌ pa vakmis eah. Ivëhkëk, e Sosoenën to ururuan voh a neoꞌ suk, eöꞌ to hikta nat voh noꞌ pataeah nöꞌ to nonok noꞌ, eöꞌ to hikta vaman voh noꞌ. 14 Ivëhkëk, o ururuan pe Apuh neꞌ to heꞌ avoes voh a neoꞌ, ko ururuan peꞌ kunkuin a neoꞌ, köꞌ vaman eah, me o iu rakah peöꞌ manih pe Ieesuꞌ Kristo me o upöm teꞌ.

15 A tah nöꞌ to soe to man, ke eöm se öt rakah eah, e Ieesuꞌ Kristo to nö voh maꞌ manih po oeh, pa kon hah a ma napan to teꞌ ne pa taateꞌ hat. Eöꞌ koman to teꞌ hat oah rakah e noꞌ po upöm pa nok a hat. 16 Ivëhkëk, manih peöꞌ o ururuan to nö maꞌ peöꞌ, a teꞌ nonok vahat oah rakah. A taateꞌ moomo pe Ieesuꞌ Kristo se tavus vamaaka koe manih peöꞌ, ka taateꞌ moomo peꞌ to hikta se hik non. Eꞌ se teꞌ va non manih peöꞌ o vëknöm po teꞌ varih se vaman poë, kee se kon o toꞌtoꞌ tamoaan. 17 Manuh pa teꞌ Sunön se matop tamoaan non, pareꞌ hikta se mët non, ne ea to hikta se ep no eah, e Sosoenën varoe, na se ta no eah, ko kë tamoaan no a ëhnaneah. Oman.

E Timotiꞌ Se Sun Vakis Pa Vöknah A Ma Taateꞌ Hat

18 Koaꞌ peöꞌ Timotiꞌ, eöꞌ se soe ka oah a soe to vatoe me non a ma soe vanënën varih, moaan voh nee to sosoe suk voh ne a oah. Eöꞌ se soe ka oah a tah vëh, kën se vatet a ma tah nën se nok, pa vapus vakis pa vöknah a ma taateꞌ hat. 19 Eën se teꞌ tamoaan me nom o vaman, ko nonok nom a tah nën to nat nom to teꞌ vih non pa nok. A ma meh teꞌ to koe voh a tah vëh, ko vaman pee to teꞌ va non manih po paröꞌ to peah o vösvös ko tatakök. 20 E Himeneus, pen e Alëksantaꞌ to nok vavoh nën, keöꞌ vahoꞌ raoe pa koren e susun po oraꞌ hat. Ivëh, kee pon se kon vavaasis ko nat ne soe viivi hah e Sosoenën.

2

Ea Se Hinhin Ke No A Napan Kurus Manih Pe Sosoenën

1 A tah vamomoaan neöꞌ se soe ka neöm ivëh, eöm se hinhin vaꞌaus nem a ma napan kurus, pa ö nöm to hinhin ke nem raoe o ururuan pe Sosoenën, ko vavihvih me nem e Sosoenën pa tah neꞌ to nonok non manih pa napan. 2 Eöm se hinhin vaꞌaus nem a ma napan to vovoh ne pa kaman, me o teꞌ sunön, ivëh, ke ea se ihoꞌ vavih no ko teꞌ me no a taateꞌ kamöꞌ. Ko teꞌ taihan no pa ëhnan e Sosoenën, ko nonok no a ma tah ne Sosoenën to iu a rora pa nok. 3 O vu hin pamëh to vih, pareꞌ heꞌ vaeö non e Sosoenën, a teꞌ va pa kon hah a ra. 4 Eꞌ to iu non a napan kurus, neꞌ se kon hah raoe, kee se nat rakah ne a soe man peꞌ. 5 Suk e Sosoenën a paeh ro, ka pah hanan ro no a teꞌ se koe, pareꞌ tavus e Sosoenën, ivëh, e Ieesuꞌ Kristo. Eꞌ koman to tavus teꞌ voh. 6 Eꞌ to voen hah voh a ra, ko hehe a ra a napan kurus, ka taihan. Pa tëëm koman pe Sosoenën, eꞌ to vataare voh a ra pan, eꞌ to iu kon hah non a ma napan kurus. 7 Eꞌ a pusun in a ö ne Sosoenën to kon voh a neoꞌ pa vatvus a Soe Vih, ko vateꞌ a neoꞌ e aposol, keöꞌ to vavatvus noꞌ a soe man, eöꞌ to hikta pikpiuk noꞌ. Eꞌ to vateꞌ voh a neoꞌ pa vavaasis a ma napan varih to hikta teꞌ ne pan ee ro Jiuꞌ, kee nat a soe man pare vaman.

8 Ivëh, köꞌ iu noꞌ a ma teꞌ oeteꞌ va pa ma vöön kurus, se hinhin ne, ko kë ne a ma koreere, pare teꞌ me ne a taateꞌ vivihan, ko koe a taateꞌ heve, me a taateꞌ vaato vasukaꞌ.

A Taateꞌ Va Pa Nok A Kiu Vih, Eꞌ O Vatëk Rakah Po Köövo.

9 Eöꞌ to iu noꞌ o köövo se ohop ne a ma ohop vih, to vataare non a taateꞌ ta, ko matop ne o kokoman pee. Pare nat ne vavatëk vamanin varoe ne a ma uviire, me a sioniire, pa ma vu mök nee to nok pa gol, me a ohop a ma ohop voen vapeah. 10 Ivëhpëhkëk, o köövo to iu vatet ne a soe pe Sosoenën, ee se nonok ne a ma vu kiu vihvih. A ma kiu vihvih poë varih to teꞌ va ne manih po vatëk vamaman rakah pee.

11 A köövo se nat taneꞌ pa ö neꞌ to teꞌ vöknah non, ko teꞌ non pa taateꞌ teꞌ vasup, ko teꞌ vamatop non, ko teꞌ vapaan ke non e voe. 12 Ivëhkëk, eöꞌ to hikta vaonöt noꞌ sih o köövo pa heꞌ o vavaasis, me vovoh ke ro voe pa tasun. Ivëhkëk, ee se pënton vasup ne. 13 Suk ataeah, e Sosoenën to nok vovoh voh e Adam, pareꞌ nok suksuk e Iv. 14 A vatomore to hikta nö voh maꞌ manih pe Adam, ivëhkëk, e köövo to kon voh a vatomore, keꞌ tavus a köövo nonok hat. 15 Ivëhkëk, e Sosoenën se kon hah e köövo, pa ö neꞌ to kokon koaꞌ non* me pa ö neꞌ to teꞌ tamoaan me non o vaman, me a taateꞌ iu a meh teꞌ, me a taateꞌ teꞌ vavivihan, ko matop non o iu va po sionin.

3

A Nap Susunön Va Po Kum Teꞌ Varih To Vaman Ne Ieesuꞌ Se Vatet A Taateꞌ Vih

1 A soe vëh nöꞌ to soe a man rakah, a teꞌ se keh iu teꞌ non a teꞌ sunön va po kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ, eꞌ to iu non a kiu vih. 2 Ka teꞌ sunön to vovoh non komön o kum, eꞌ se vavatet ro rakah non a taateꞌ totoopin, eꞌ se nat non teꞌ me non ta hat manih pa matëëra napan. Eꞌ se me non a pah köövo ro, ka ihoꞌ me a taateꞌ peꞌ se teꞌ va non manih pa teꞌ to matop non o iu va po sionin, me eꞌ to vavatet non o kokoman vih varoe. Eꞌ, nee to ta ne poë, pareꞌ matop vavih non a ma teꞌ to nö maꞌ pa iuun peꞌ, pareꞌ nat vavih non a taateꞌ va pa vavaasis a ma napan pa taateꞌ ne Sosoenën to iu non. 3 Eꞌ se nat non teꞌ non a teꞌ kakaak, me a teꞌ heheve vëhöꞌ pareꞌ vapus. Ivëhpëhkëk, a teꞌ tö, pareꞌ kamöꞌ, me eꞌ to hikta iu vörep non a moniꞌ. 4 Eꞌ se matop vavih non a kën tom sinan peꞌ, ko vavaasis non a ma koaꞌ peꞌ, kee ta ne poë, ko vavatet vavih ne a ma soe peꞌ. 5 A teꞌ to hikta onöt non a matop vavih a kën tom sinan peꞌ, a teꞌ pamëh se matop vavih vah va non o kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ, nih? 6 Ivëhkëk, a teꞌ no vaman peꞌ to voon, eꞌ to hikta onöt non a öt a tasun pa teꞌ sunön va po kum teꞌ varih to vaman e Ieesuꞌ, suk eꞌ tomeꞌ koman ovö a non pan, eꞌ a teꞌ vih ko tavus a teꞌ möhmöh. Ke Sosoenën se kiiki poan, ko vateen en peꞌ pa hat vamanih, pa ö neꞌ to kiiki vavoh e susun po oraꞌ hat, ko vateen en peꞌ pa hat. 7 A teꞌ sunön komön o kum varoe se teꞌ me non o ëhnan vih, manih pa napan to teꞌ tavus këh ne o kum. Ivëh, ko upöm teꞌ hikta onöt ne a siröꞌ poë, keꞌ hikta se on non pa kë pe susun po oraꞌ hat.

A Ma Teꞌ Kikiu Po Kum Teꞌ Varih To Vaman Ne E Ieesuꞌ Se Vatet Ne A Taateꞌ Vih

8 Ivëh, keꞌ vatoe e non pa ma teꞌ kikiu va po kum teꞌ varih to vaman e Ieesuꞌ, no a napan se ta ne raoe, ko sosoe varoe ne a ma soe nee to vaman ne. Pare koe a tavus o teꞌ kakaak, keꞌ tavus vamanih pa ma teꞌ öt moniꞌ vörep pa taateꞌ kaveo a meh teꞌ. 9 Ee se teꞌ me ne o kokoman maaka manih po kupu pee, ko öt vavih ne o vaman, pare öt vakis ne a soe man vëh moaan voh ne Sosoenën to vataare a ra. 10 Eöm se punöꞌ momoaan voh pa kiu pee. Kee pah kon poꞌ a kiu vëh a teꞌ kikiu komön o kum, pa ö nöm to hikta taum ta hat to teꞌ non manih pee. 11 Keꞌ vatoe e non pa ma köövo pee, a napan se ta ne raoe. Ee se nat ne teꞌ ne pa taateꞌ vaato vahat suk o meoh upöm. Ka ihoꞌ me a taateꞌ pee se teꞌ va non manih po teꞌ to matop ne o iu va po sionin, ko nonok vatotoopin ne a ma kiu kurus nee to öt ne. 12 A teꞌ kikiu va po kum se me non a pah köövo ro, pareꞌ teꞌ non a teꞌ susun vih to matop vavih non a ma koaꞌ peꞌ, me a kën tom sinan koman peꞌ. 13 A ma teꞌ kikiu to nonok ne a kiu vih komön o kum, a ma ëhnëëre se teꞌ vavih ne, kee hikta se naöp ne pa vatvus o vaman pee manih pe Ieesuꞌ Kristo.

A Pusun In A Taateꞌ Pe Sosoenën, Eꞌ A Tah Apuh Rakah

14 Eöꞌ to iu nö vëhöꞌ e noꞌ nös pa ep ka oah, ivëh, ka kuru nöꞌ to kiun ka nös oah. 15 Ivëh, keöꞌ se keh vapun nös, eën se ep a soe vëh ko nat eom pa taateꞌ vih ne ea se teꞌ va no, ea o pus koaꞌ pe Sosoenën. Ea to teꞌ va no manih po kum teꞌ varih to vaman no e Sosoenën a toꞌtoꞌ, ko teꞌ va no manih po toon eh in a iuun to sun vakis non, ko vakikis no a soe man. 16 Ea hikta se vonih no a pusun in a taateꞌ pe Sosoenën, eꞌ a tah apuh rakah to vakoaan voh non, ne Sosoenën to vateeraꞌ voh poan, keꞌ teꞌ va non manih,

E Ieesuꞌ Kristo to tavus teꞌ voh,

a Tuvuh Vasioꞌ to vataare voh a ra pan,

e Ieesuꞌ e koaꞌ pe Sosoenën,

ko ankeroꞌ ep in poë.

Ke Sosoenën me peah poan,

keꞌ kon o maaka apuh rakah.

A ma napan va po vaman to nönö vah ne pa vatvus a Soe Vih suk e Ieesuꞌ manih pa napan to hikta teꞌ ne ro Jiuꞌ,

pa ma vöön kurus a ma napan to vaman ne poë.

4

A Ma Soe Piuk To Vanun Non O Kokoman Pa Ma Napan

1 Kuru a Tuvuh Vasioꞌ to soe vamaaka vamanih pan, o poen se nö maꞌ, no a ma pah teꞌ se koe hah ee po vaman, me o vavaasis vamaman va pe Sosoenën. Suk ataeah, ee se vaman, pare vavatet ne a napan varih to vavaasis ne a ma soe piuk to taneꞌ no maꞌ po oraꞌ hat. 2 A ma vavaasis piuk se taneꞌ maꞌ po teꞌ pikpiuk varih, no kokoman pee to hat ko nun. Kee hikta se haraꞌ inan ne a ma vavaasis pan, eꞌ a ma vavaasis to vih, keꞌ, eꞌ to hat. 3 A napan poë varih se supon a ma napan, pa koe a vaen, ko soe ke raoe pa koe a ëën a ma paeh vu taëën. Ivëhkëk, e Sosoenën to nok voh o vaen a tah a vih, me a ma vu taëën to teꞌ vih e ne pa ëën. Ivëh, ka napan varih to vaman, ko nat ne a soe peꞌ, ee se soe vavihvih ke poë pa taateꞌ vaen me a taëën. 4 A ma tah kurus ne Sosoenën to nok voh to teꞌ vih e ne, ka hikta se koe no ta pah tah, ea se soe vavihvih varoe ke Sosoenën, para ëën ee. 5 Suk a ma tah poë varih ne Sosoenën to nok voh to vivihan, pa ö ne Sosoenën to soe vavoh, pa ö na se vateꞌ pa hin.

E Timotiꞌ Se Teꞌ Non A Teꞌ Kikiu Vih Pe Kristo

6 Eën se keh vatvus a soe vëh manih pa kën kea, me kën vamen varih to vaman ne, eën se teꞌ e nom a teꞌ kikiu vih pe Ieesuꞌ Kristo, eën se kokon taneꞌ nom o kikis apuh pa ma vavaasis vih varih ne eën to vaman nom ko vavatet nom. 7 Eën se koe a vatet a ma vu vahutët akuk pa kën sipun varih, no teꞌ to vavatvus ne pa vöknah a soe man pe Sosoenën. Ivëhpëhkëk, eën se vavaasis koman hah eo, ka taateꞌ pën se tavus vamanih pa ö ne Sosoenën to iu va non a ö neꞌ se tavus. 8 Eën to nat e nom pa ö na se iu vavaasis no a sioniira, keꞌ kon vaꞌaus koe nën. Ivëhkëk, eꞌ to vih oah non, pa ö no a teꞌ se punöꞌ vakis pa tavus vamanih, pa ö ne Sosoenën to iu va non. A pusun in a tah pamëh, ivëh, ea se vatet a taateꞌ ne Sosoenën to iu non, eꞌ to iu non a napan se kon o vaꞌaus pa ö nee to teꞌ toꞌtoꞌ ne manih po oeh, me amot pa ö nee se mët ee. 9 A soe vëh nöꞌ se soe ka oah, eꞌ a man rakah, ke eöm kurus a napan se pënton, paröm vaman. 10 Eꞌ a tah ne ea to kiu vëhvaꞌ suk no, ea to anoeh no e Sosoenën toꞌtoꞌ tamoaan, eꞌ a teꞌ va pa kon hah a ma napan kurus. Ea a napan varih to vaman no eah.

11 Eën se heꞌ a soe vëh manih pa ma napan, ko vavaasis raoe kee vavatet ne a ma tah poë varih. 12 A meh teꞌ se koe a ep va ka oah manih pën a tah akuk, suk eën to sekaꞌ. Ivëhpëhkëk, eën se teꞌ va nom manih po vëknöm manih pa napan va po vaman, manih po vaato pën, pa ö ririu va pën, pa ö nën to iu vah va nom a napan, po vaman pën, me a taateꞌ voon pën. 13 Eöꞌ se meꞌ avoeꞌ e noꞌ pa vos nös, eën se kiu avoeꞌ e nom pa ëh ke ra napan a Soe manih po Puk pe Sosoenën. Parën koe a vahik pa vakikis raoe pa ö nën se vatvus a soe pe Sosoenën, ko vavaasis vavih nom raoe. 14 Eën se vakiu o heꞌ nën to öt nom, vëh no a pah teꞌ vanënën soe to vanënën suk voh a oah, pa ö no a ma teꞌ susunön va po rotuꞌ to vahoꞌ voh a koreere manih pën.* 15 Ivëh, kën se nonok nom a kiu pën, nën se heꞌ o toꞌtoꞌ pën pa nok, ka kiu vakis pën se tavus vavih kurus. Ivëh, ka ma napan se ep pa ö no a kiu pën to pupu nö va non manih po toꞌtoꞌ pën. 16 Eën se ut vavih koman a nom, po toꞌ toꞌ pën, me a kiu pën pa vavaasis a ma napan. Eën se sun rakah nom pa tah to teꞌ man non, ke Sosoenën se kon hah a oah, vaꞌpeh me a napan varih to tënan ne oah.

5

A Taateꞌ Va Pa Teꞌ Vaꞌpeh Me O Upöm Teꞌ

1 Eën se koe a vaato vaheve me o voe mamanot, ivëhkëk, eën se vaato vavih me nom raoe po vaato vatö pën, vamanih peꞌ ee a kën tamömah. Ko nonok vavih nom a ma nap sesekaꞌ, vamanih pa ö nën to nonok va nom pa ma kea pën. 2 Eën se nonok vavih nom a ma köövo mamanot, vamanih pa ö nën to nonok va nom e sinömah, ko nonok nom a taateꞌ voon varoe manih pa a ma kën sepeꞌ, vamanih pa ö nën to nonok va nom pe vameomah.

A Teꞌ Se Matop Non O Köövo Varih No A Ma Voe Pee To Mët Këh

3 Eöm se matop vavih nem o köövo amop varih to teꞌ amop rakah ne. 4 Ivëhkëk, e köövo amop se keh teꞌ me non e koaꞌ, keꞌ a supnaiꞌ peꞌ, eꞌ a kiu vamomoaan rakah peꞌ pa ö neꞌ to vaman non e Sosoenën pa matop e köövo pa piun o hivaꞌ pe sinan pen taman, keꞌ, e sipuneah. E Sosoenën to iu rakah non a taateꞌ pamëh. 5 A köövo amop vamaman to teꞌ rakah non pehen, to vaman ko anoeh non e Sosoenën, pareꞌ hinhin non pa potan me pa popoen pan, e Sosoenën se vaꞌaus poan. 6 Ivëhkëk, e köövo amop se keh teꞌ non pa vatet o iu hat va po sionin, pa heꞌ vaeö ea, e köövo pamëh a mët manih pa tuvuh peꞌ, eꞌ he a toꞌtoꞌ manih po sionin. 7 Ivëh, ke eën se soe ke ra napan va po vaman, pa nok a ma tah poë varih. Ivëh, ka hikta teꞌ se soe vahat raoe. 8 A teꞌ se keh hikta matop non a ma poaneah, me eꞌ se matop oah non a kën tom sinan peꞌ, eꞌ to heꞌ tonun en po vaman peꞌ. A tah pamëh to hat oah rakah e non po meoh upöm teꞌ varih to hikta vaman ne e Sosoenën.

9 Manih pa ma ëhnëëro köövo varih o amop, eꞌ se oah non o 59 kirismas. Pareꞌ teꞌ voh non e köövo pa pah voe ro to ta voh non o vaen. 10 E köövo pamëh to teꞌ non o ëhnan pa nok a ma vu kiu vih, ivarih, pa matop vavih a ma koaꞌ peꞌ, ko mamakën non a ma teꞌ to taneꞌ maꞌ pa meh muhin, ko pupui non a ma moeera napan pe Sosoenën, ko vaꞌaus non a napan varih to teꞌ ne a punis, me eꞌ to heꞌ non o toꞌtoꞌ peꞌ pa nok a ma vu kiu vih. Eën se kiun varoe a ëhnaneah.

11 Ivëhkëk, eën se koe a kiun a ma ëhnëëro köövo amop varih to vaen vavoon. Suk ataeah, o kokoman vaen tomeꞌ rëh ke raoe, kee iu vaen hah e ne, pa ö nee to heꞌ voh o toꞌtoꞌ pee manih pe Kristo. 12 A kiiki se tavus en pa ö nee to hikta nok a tah nee to soe vaman voh a nok. 13 A meh tah, nee to posean ne pa nok ivëh, ee to hoho vah ne pa ma meh iuun. Ee to hikta vahik tëëm varoe ne nën. Ee to teꞌ me ne pa taateꞌ vöhioꞌ tonun suk o toꞌtoꞌ pa ma meh teꞌ, pa soe a ma tah nee to hikta onöt ne a soe. 14 Ivëh, ke eöꞌ koman noꞌ pan, eꞌ to vih oah non po köövo amop varih o sepeꞌ se vaen hah ee, pare kokon koaꞌ, pare matop ne a iuun pee. Ee se keh nok va nën, a hikta tövakihat se soe vahat raoe. 15 Ivëhkëk, a ma paeh va po köövo poë varih to këh ke voh ee pa hanan totoopin, pare vatet varuꞌ ee pe susun po oraꞌ hat.

16 Eꞌ se keh teꞌ non a köövo va po vaman, to teꞌ me non a köövo amop to teꞌ me non a kën tom taman, e köövo koman se matop e non pee. O kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën hikta se matop ne raoe. Ee se matop varoe ne o köövo amop varih to hikta teꞌ me ne ta ma poëëre.

Ea se Matop Vavih No A Ma Teꞌ Sunön Va Po Rotuꞌ

17 A ma teꞌ sunön varih to matop vavih ne o kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën, o teꞌ va po vaman poë varih se ta ne a ma teꞌ sunön poë varih, me ee se heꞌ a moniꞌ. O teꞌ poë varih to kiu vëhvaꞌ oah ne pa vatvus a soe, me pa vavaasis a napan a soe pe Sosoenën. 18 Ea to nat e no po Puk pe Sosoenën to soe non pan,

“A purmakaöꞌ se keh komkom kakap non a vuit,

koe a monpip a rivoneah pa sunpip eah pa ëën,” Lo 25:4

me

“A teꞌ kikiu to se kon en po voen peꞌ.” Lu 10:7

19 Koe ah vaman a meh teꞌ se keh soe pan, “A teꞌ sunön va po rotuꞌ to nok a hat.” Ivëhkëk, a poa teꞌ, keꞌ, a kukön se keh soe ka oah a soe pamëh, eën to antoen e nom pa vaman. 20 Eën se soe ke a teꞌ sunön pamëh to nonok vatëh non a hat, pan eꞌ to nok a hat. Eën se vasun poan po vahutët pa matëëra napan kurus va po vaman, ka ma meh teꞌ sunön, me a ma meh teꞌ va po vaman se ep, pare naöp ko koe a nok a hat.

E Timotiꞌ Se Matop Vavih Non A Taateꞌ Peꞌ

21 Pa matan e Sosoenën, me Ieesuꞌ Kristo, me a ma ankeroꞌ pe Sosoenën, eöꞌ to soe vakis rakah ka oah pa vatet a soe peöꞌ, eën se siröꞌ a teꞌ vëh to nok a hat. Eën se koe a nok a taateꞌ vih varoe manih pa ma teꞌ sunön me manih pa ma pömah. Eën se nonok me nom manih po teꞌ kurus. 22 Eën se kokoman vavih, parën pah vahoꞌ a koreomah pa hin suk a meh teꞌ pa nok a kiu pe Sosoenën. A hat pa meh teꞌ to tomeꞌ pahan manih pën. Eën se ut vavih koman a nom, kën se teꞌ vivihan nom pa matan e Sosoenën.

23 Eën se koe a kaak varoe a ruen, ivëhkëk, eën se kaak a siꞌ ö voaën soneꞌ, pën to haraꞌ vatëh nom a mët, marën a vaꞌaus a komömah, pa vahik a mët vëh to tavus manih pën.

24 A ma hat pa ma pah teꞌ na se ep vateeraꞌ ee, a teꞌ he meꞌ e non pa sun pa kiiki. Ivëhkëk, a ma hat po upöm teꞌ to teꞌ vakoaan e ne. Ka amot, a ma hat poë varih se tavus vateeraꞌ ee maꞌ. 25 Eꞌ to vatoe e non pa ma taateꞌ vih, ee me se tavus vateeraꞌ ee maꞌ. Ivëhkëk, a ma taateꞌ vih poë varih to hikta se tavus vateeraꞌ ohoꞌ ne, ee me to hikta se teꞌ vakoaan tamoaan ne.

6

O Teꞌ Kikiu Akuk Se Nonok Ne A Taateꞌ Vih

1 A napan pe Kristo varih to teꞌ ne o teꞌ kikiu akuk, se ta rakah ne a ma teꞌ susun pee. Ivëh, ka hikta teꞌ se soe vöknah a ëhnan e Sosoenën vaꞌpeh me o vavaasis pea. 2 A teꞌ susun pa teꞌ kikiu akuk se keh teꞌ e non a teꞌ va po vaman, a teꞌ kikiu akuk se koe a koman vamanih pan, “Eꞌ e kea varoe, ivëh, köꞌ se pënton varo e noꞌ pa soe peꞌ.” Ahik. Eꞌ se koman vamanih pan, “A teꞌ vëh nöꞌ to kikiu noꞌ peꞌ, eöꞌ to iu rakah noꞌ eah. Paröꞌ nonok vavih rakah noꞌ a ma kiu peꞌ. Suk eꞌ a teꞌ va po vaman.”

Eën se vavaasis me a heꞌ a soe manih pa ma napan pa kunkuin raoe pa nok a ma taateꞌ vih varih, nöꞌ to soe voh ka oah.

A Taateꞌ Iu Vörep A Moniꞌ, Eꞌ A Pusun In A Ma Taateꞌ Hat

3 Ta pah teꞌ se këh vavatvus non to meoh vavaasis to teꞌ ke e non po vavaasis vamaman pe Apuh pea Ieesuꞌ Kristo, o vavaasis pamëh to vavatvus non o vaman vamaman va po vavaasis pe Sosoenën. 4 A teꞌ pamëh to vatösoe ko möhmöh, ivëhkëk, eꞌ to hikta inan non ta tah, o kokoman peꞌ to iu rakah e non pa vasosöë vatëh suk a ma vaato. A ma vaato poë varih to heꞌ non sih, a taateꞌ puhioꞌ, me taateꞌ vapus, me a vaato vasukaꞌ me ro upöm teꞌ, pareꞌ teꞌ me non o kokoman pu ko vaharaꞌ vahat non o upöm teꞌ, 5 me a taateꞌ vaato vasukaꞌ vatëh. A ma taateꞌ poë varih to taneꞌ maꞌ po teꞌ varih no a ma kokoman pee to hat, kee hikta antoen ne a heꞌ a soe man. Ee to koman ne pan, pa nok a kiu pe Sosoenën, eꞌ a ö va pa tavus a teꞌ öt moniꞌ vörep.

6 Pa nok a kiu pe Sosoenën, eꞌ to vateꞌ e non pea, pan ea to teꞌ va no manih po teꞌ öt moniꞌ vörep, pa ö na to vaeö me no pa ma tah ne e Sosoenën to heꞌ a ra. 7 Suk o poen ne sinaara to vahuh a ra, ea to hikta öt nö voh no maꞌ ta pah tah. Ivëh, ko poen na to këh o oeh vëh, ea hikta se teꞌ nö no ta pah tah. 8 Ivëh, ka se keh öt e no pa ma taëën, me a ma tah ohop, ea to vaeö me no pa ma tah poë varih. 9 O teꞌ varih to iu öt ne a moniꞌ peo, o teꞌ poë varih no a ma punöꞌ se nö maꞌ manih pee, ko ötöön raoe vamanih pa vönaꞌ to on pa kë. O kokoman pee se takuin pa iu me a nok a ma tah hat peo, ko miröꞌ a nap peo, kee nun rakah ko kon vahat ee. 10 A taateꞌ iu öt a moniꞌ peo, eꞌ a pah pusun in a ma vu taateꞌ hat. A ma pah teꞌ to iu öt ne a moniꞌ peo, a ma paeh pee to këh ke o vaman, suk ee to iu kon ne a ma moniꞌ peo, ivëhkëk, ee to heꞌ hah rea a ma punis peo.

Eën Se Vaveo Vakis, Ko Kon O Toꞌtoꞌ Tamoaan

11 Ivëhkëk, eën a teꞌ pe Sosoenën, eën se rusin këh a ma vu taateꞌ hat poë varih. Eën se vavatet nom a taateꞌ totoopin to teꞌ vih non, parën nonok nom a kiu pe Sosoenën. Ko teꞌ me nom o vaman, me a taateꞌ iu rakah o upöm teꞌ, ko teꞌ me nom a taateꞌ sun vakis po vaman pën, ko teꞌ a ma punis kurus, me a taateꞌ tö pa nö vaꞌpeh me ra napan. 12 A teꞌ to vaman non e Ieesuꞌ, eꞌ to teꞌ va non manih peꞌ to vapus vakis pa vöknah a ma taateꞌ hat. Ivëh, ke eën se vapus vakis, kën se kon o toꞌtoꞌ tamoaan. E Sosoenën to vaoe voh a oah pa kon o toꞌtoꞌ pamëh, pa ö nën to sun voh ko vatvus o vaman pën pa matëëra ma napan. 13 Eöꞌ to sun, ko soe vakis voh ka oah manih pa matan e Ieesuꞌ Kristo, me manih pa matan e Sosoenën vëh to heꞌ o toꞌtoꞌ manih pa ma moeh tah kurus. E Ieesuꞌ Kristo to vatvus vateeraꞌ a soe, pa ö neꞌ to sun pa matan e Ponsius Paëlat. A soe kikis peöꞌ, ivëh, 14 eën se vatet vatotoopin a soe nën to kon voh pa nok. Eën se koe a vanun a soe pamëh, me eën se koe a nok ta pah tah no a napan se soe vöknah. Ahik. Eën se vatet vatotoopin nom a soe, keꞌ öök po poen ne Ieesuꞌ Kristo se hah maꞌ. 15 Eꞌ se tavus po poen ne Sosoenën to vateꞌ, e Sosoenën ne ea se kë no a ëhnaneah, keꞌ eꞌ varoe kuru a paeh to matop non a ma moeh tah kurus. Eꞌ e Sunön va pa ma teꞌ susunön, me eꞌ e Apuh va pa ma teꞌ apaꞌpuh. 16 Eꞌ a paeh ro to hikta se mët non. Eꞌ to teꞌ me non po tëkrea, to maaka vörep no a hikta teꞌ to onöt non a huk vatët manuh peꞌ. A hikta pah teꞌ to ep voh e Sosoenën, me a hikta teꞌ to onöt non a ep in poan. Ivëh, ka ma poen kurus, ea se kë no a ëhnaneah, peꞌ a ma kikis kurus to teꞌ tamoaan non pe Sosoenën. Oman.

A Ma Teꞌ Öt Moniꞌ To Vaman Ne E Sosoenën Se Vaꞌaus O Upöm Teꞌ

17 Soe ke ra napan varih to öt ne a ma moeh tah peo va po oeh vëh, kee koe a teꞌ vamöhmöh. Soe ke raoe kee anoeh ko vaman ne e Sosoenën. Ee se koe a vaman a ma moeh tah vihvih varih se hat vëvëhöꞌ ee. Ee se vaman ne e Sosoenën vëh to heꞌheꞌ vapeo a rora sih a ma moeh tah vihvih, marën a heꞌ vaeö a ra. 18 Eën se soe ke ra nap öt moniꞌ vörep, kee nonok ne a taateꞌ vih. Ko teꞌ rakah me ne a ma taateꞌ va pa vaꞌaus o upöm teꞌ, ko teꞌ vaeö ne pa heꞌ a napan a ma tah me ee se vamatop tamoaan ne pa vaꞌaus raoe. 19 Ee se keh nonok va ne nën, ee to kokoek ne a ma tah vih, marën a vaꞌaus amot raoe manuh pa vöön pe Sosoenën. Ivëh, kee se onöt e ne pa kon o toꞌtoꞌ vamaman rakah.

E Timotiꞌ Se Ut Vavih Non Pa Kiu Peꞌ

20 Timotiꞌ, eën se ut vavih nom pa kiu vëh ne Sosoenën to heꞌ voh a oah. Ko heꞌ tonun nom a ma vu vaato vahok to vöknah ne o kokoman pe Sosoenën. Me eën se teꞌ ke këh nom a napan varih to koman ne pan, ee to teꞌ me ne o nat vih, me a napan to vaato vaheve suk ne o kokoman pe Sosoenën. 21 A ma pah teꞌ to vavatet ne o vu nat pamëh, ivëh, ka ma paeh pee to këh varo voh ee po vaman.

Eöꞌ to hinhin noꞌ pan, e Sosoenën se ururuan a neöm.

* 2:15: [E Sosoenën se kon hah e köövo pa ö neꞌ to kokon koaꞌ non]. Eꞌ to teꞌ non a kukön kokoman in a pusun in a soe pamëh, ivarih, (1) e sinan hik se mët pa ö neꞌ to vahuh e koaꞌ, (2) e Sosoenën se kon koe hah e köövo manih pa ö neꞌ to kon e koaꞌ (ivëh, ke Ieesuꞌ to koaꞌ maꞌ), (3) ke Sosoenën se kon hah e köövo pa ö neꞌ to matop vavih non a ma koaꞌ peꞌ.

* 4:14: [vahoꞌ voh a koreere manih pën], a teꞌ to vahoꞌ a koreneah manih pa pasun a meh teꞌ, a ma tah varih se tavus, a teꞌ to kon a tapui, a teꞌ to kon o kikis, me a teꞌ to heꞌ a tasun manih pa meh teꞌ.

2 TIMOTIꞌ

1

2

3

4

2 TIMOTIꞌ

O vapöök kiun ne Pöl to kiun ke Timotiꞌ ivëh. E Pöl to kiun taneꞌ voh maꞌ o kiun vëh manih Room, pa ö neꞌ to teꞌ non pa nohnoh. Ee to vahoꞌ voh poë pa nohnoh, suk a ö neꞌ to vavatvus non a soe va pe Ieesuꞌ Kristo. E Pöl to koman voh non pan, a siꞌ ö hat, kee ip vamët e peꞌ, ivëh, ko poen pamëh neꞌ to kiun o kiun vëh.

E Timotiꞌ voh a teꞌ to vaꞌaus non e Pöl, kee kikiu vaꞌpeh voh ne, me eꞌ voh a teꞌ sunön po teꞌ va po vaman to teꞌ voh ne Ëfësus. E Timotiꞌ me e Pöl to vaman voh ne e Kristo, ivëh, ke Pöl pokaꞌ voh non e Timotiꞌ e koaꞌ peꞌ. Manih po kiun vëh ne Pöl to vavaato suk non o iu peꞌ manih pe Timotiꞌ, pareꞌ iu non poan se teꞌ vaes non manih pa teꞌ a ma punis, neꞌ to tataum non manih po teꞌ varih to rës ne e Kristo. E Pöl to iu non e Timotiꞌ se heꞌ ea manih po vavaasis totoopin.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan,

A potan avih pe Pöl manuh pe Timotiꞌ, 1:1-2

E Pöl to vavihvih ke Sosoenën, suk o vaman pe Timotiꞌ, 1:3-7

Eꞌ to vih non pa ö ne Timotiꞌ se teꞌ vaes non, ko kiu vëhvaꞌ non pa nok a kiu peꞌ, 1:8-18; 2:1-13

A ma vëknöm se vataare en pea pan, eteh a teꞌ kikiu vamaman pe Kristo, 2:14-26

Manih pa tëëm no oeh se vatët non pa hik, a ma taateꞌ hat pa napan se pah apuh oah ee, 3:1-9

A soe vakikis pe Pöl, me a soe vaënpan peꞌ manih pa kiu pe Timotiꞌ, 3:10-17; 4:1-5

A ma haharaꞌ pe Pöl, me o iu peꞌ, 4:6-18

A soe ataaton pe Pöl, me a ma paeh va pa ma potan avih peꞌ, 4:19-22

1

E Pöl To Vakikis E Timotiꞌ

1 Eöꞌ e Pöl, e aposol pe Ieesuꞌ Kristo, po iu koman pe Sosoenën. Ke Sosoenën vanö a neoꞌ pa vatvus a soe vaman va po toꞌtoꞌ vëh, to teꞌ non pe Ieesuꞌ Kristo.

2 Manih pën Timotiꞌ, eën to teꞌ va nom manih pe koaꞌ rakah peöꞌ.

Eöꞌ to hinhin noꞌ pan, e Sosoenën e Tamaara, me e Ieesuꞌ Kristo e Apuh pea, se ururuan, ko heꞌ a oah o heꞌ vih, me a taateꞌ moomo.

Ea Se Koe a Poet In A Soe Vih

3 Eöꞌ to vavihvih noꞌ e Sosoenën, pa ö nöꞌ to nat tamoaan va ka noꞌ oah komön ö hin peöꞌ, pa potan me pa popoen. Eöꞌ to nonok noꞌ a kiu peꞌ, paröꞌ nonok noꞌ a tah nöꞌ to nat noꞌ to totoopin. Vamanih pa ö no a kën sipuneoꞌ to nonok va voh ne. 4 Eöꞌ to koman hah a oah, pa ö nën to okook voh nom neöꞌ. Eöꞌ to iu ep rakah noꞌ oah, ko se puh rakah po vaeö. 5 Eöꞌ to kokoman hah po vaman vamaman voh pën. O vaman pamëh to teꞌ moaan voh non pe sipumah Lois, me manih pe sinömah Iunis. Eöꞌ to nat e noꞌ pën to teꞌ me nom po pöh vaman pamëh kuru. 6 Eꞌ a tah vëh nöꞌ to iu kunkuin noꞌ o kokoman pën pan, eën se vakiu o heꞌ vëh ne Sosoenën to heꞌ voh a oah. Pa ö nöꞌ to vahoꞌ voh a koreneoꞌ pa pasumah.* Kuru vëh eën se vapu eah, vamanih pa ö no tëkrea soneꞌ to ës vaꞌpuh a va, ka suraꞌ ës. 7 E Sosoenën to hikta heꞌ voh a ra a Tuvuh peꞌ pa vaꞌnaöp a ra. Ivëhpëhkëk, eꞌ to heꞌ a ra a Tuvuh pamëh pa heꞌ a ra o kikis, me a taateꞌ iu o upöm teꞌ, me a taateꞌ va pa matop o iu va po sionin.

8 Ivëh, köm se nat nem potpoet nem a soe ke ra napan, e Apuh pea Ieesuꞌ Kristo, me eöm se koe a poet ka neoꞌ, pa ö nöꞌ to teꞌ noꞌ pa nohnoh, suk e Sunön. Ivëhpëhkëk, eöm se kon kamis vaꞌpeh me a neoꞌ pa vatvus a Soe Vih. E Sosoenën to heꞌ a ra o kikis pa nok a tah pamëh. 9 E Sosoenën to kon hah voh a ra, ko vateꞌ a ra a ma napan vivihan peꞌ. Eꞌ to hikta teꞌ non pan, ea koman to nonok no a ma tah poë varih. Ivëhkëk, e Sosoenën ivëh to nonok non po iu koman peꞌ, me o ururuan peꞌ. O ururuan pamëh na to kon koe voh manih pe Ieesuꞌ Kristo, pa ö ne Sosoenën to hikta nok avoeꞌ voh non o oeh me a ma moeh tah. 10 Ivëhkëk, kuru neꞌ to vataare en pea, pa nö pe Ieesuꞌ Kristo a Teꞌ Va Pa Hehe A Ra. Eꞌ to vahik voh o kikis va pa mët, me manih pa Soe vih peꞌ, neꞌ to vataare voh a ra a hanan va pa kon o toꞌtoꞌ vëh, se teꞌ tamoaan non.

11 E Sosoenën to kon voh a neoꞌ, marën a vatvus a Soe Vih manih pa napan, me eöꞌ se teꞌ noꞌ a aposol. Eꞌ me to kon a neöꞌ pa tavus a tövavaasis. 12 Kuru eöꞌ to kakamis noꞌ, suk eöꞌ to vavatvus noꞌ a Soe Vih. Ivëhkëk, eöꞌ to hikta potpoet noꞌ pa vatvus a Soe Vih, suk eöꞌ to nat vavih rakah e noꞌ pe Ieesuꞌ. Eꞌ a Teꞌ vëh a paeh, nöꞌ to vaman voh. Köꞌ nat vavih rakah e noꞌ peꞌ to onöt e non pa matop vavih a neöꞌ, me a kiu neꞌ to heꞌ voh a neoꞌ. Keꞌ öök po Poen neꞌ se hah maꞌ.

13 Eöm se vatet o vavaasis man vëh, neöm to tënan voh manih peöꞌ, me a ö nöꞌ to vavaasis va noꞌ, manih po vaman peöm, me a taateꞌ va pa iu o teꞌ varih to teꞌ ne manih pe Ieesuꞌ Kristo. 14 Eöm se matop vavih nem a soe man vëh, nee to heꞌ a neöm. Manih po vaꞌaus pa Tuvuh Vasioꞌ vëh to teꞌ non pea, eöm se matop vavih nem a soe man pamëh.

15 Eöm to nat e nem, pa napan kurus to teꞌ ne pa muhin va Esiaꞌ, to këh vahik ee peöꞌ. Me e Figelus, me e Hermogenes, ee pon to këh ee peöꞌ.

16 Eöꞌ to hinhin noꞌ pan, e Sosoenën se ururuan e Onësiforus, me a kën tom sinan peꞌ. Suk eꞌ to vavaꞌaus tamoaan a non neoꞌ. Eꞌ to hikta potpoet non a neoꞌ pa ö nöꞌ to teꞌ noꞌ pa nohnoh. 17 O poen neꞌ to nö maꞌ Room. Eꞌ to kiu vëhvaꞌ rakah en pa vaiu a neoꞌ. Keꞌ antoen a ö neꞌ to taum a neoꞌ. 18 Eöꞌ to hinhin noꞌ pan, e Ieesuꞌ Kristo se ururuan poan. O ururuan pamëh se taneꞌ no maꞌ pe Sosoenën, po Poen ne Ieesuꞌ se hah maꞌ. Eöm to nat e nem pa ma vaꞌaus peo, ne Onësiforus to vaꞌaus a neoꞌ manih pa voon va Ëfësus.

2

E Timotiꞌ Se Teꞌ Va Non Manih Pa Teꞌ Vëvënsun Pe Ieesuꞌ

1 Ke eën e Timotiꞌ, e koaꞌ peöꞌ, eën se teꞌ vaeh nom po ururuan vëh, na to teꞌ me no manih pe Ieesuꞌ Kristo. 2 Eën se vavaasis rakah a napan nën to vaman nom raoe. A ma tah ne eën me a ma meh teꞌ to tënan voh a neoꞌ to soe. Kee se antoen e ne, pa vavaasis pet o meoh upöm teꞌ.

3 Eöm se avë a ma punis, ne ea to teꞌ me no, vamanih pa teꞌ vëvënsun vih pe Ieesuꞌ Kristo. 4 A teꞌ vëvënsun vëh to iu heꞌ vaeö non a teꞌ susun peꞌ. Ivëh, ka hikta teꞌ manih koman a nap vëvënsun to vahik akuk non a tëëm peꞌ, pa nok a kiu pa meh teꞌ to teꞌ tavus këh e non po kum teꞌ vëvënsun. 5 Ivëh, ka teꞌ vavaveo to vavaeo non po vavaveo, eꞌ se vavatet vavih kurus non a ma taateꞌ va po vavaeo. Ivëh, keꞌ se antoen non a onoah, ko kon o voen. 6 A teꞌ nepnep taëën, to kiu vëhvaꞌ non, eꞌ a teꞌ vamomoaan se kon a ma pah taëën varih to vamatop ne, neꞌ to nep voh. 7 Eën se kokoman vavih hah pataeah nöꞌ to sosoe suk voh noꞌ. Suk e Apuh se heꞌ a oah o nat va pa maaka a ma tah kurus.

8 Eën se kokoman vakis nom e Ieesuꞌ Kristo vëh to sun taneꞌ hah pa nap mët. Eꞌ a teꞌ va po vuteꞌ pe Devit. A tah vëh, eꞌ a Soe Vih nöꞌ to vavatvus noꞌ, 9 ivëh, keöꞌ kokon kamis suk noꞌ o vavaasis pamëh, keꞌ tavus en pa ö nee to vanö ee peöꞌ pa nohnoh vamanih peöꞌ a teꞌ ipip teꞌ. Ivëhkëk, o vavaasis pe Sosoenën to hikta se nohnoh non. 10 Ivëh, köꞌ sun vakis voh e noꞌ pa teꞌ a ma punis poë varih. Ivëh, ko teꞌ varih ne Sosoenën to vateꞌ voh, eꞌ se kon koe hah raoe, manih pe Ieesuꞌ Kristo. E Kristo se kon hah raoe, kee teꞌ me ne o maaka vëh to hikta se hik non.

11 Ko vavaasis vëh oman rakah to sosoe va non manih pan,

ea se keh mët vaꞌpeh me eah,

ea se kon ee po toꞌtoꞌ, para teꞌ vaꞌpeh me e no peꞌ.

12 Ea se keh teꞌ a ma punis,

ea se tavus ee o teꞌ sunön vaꞌpeh me e Sunön.

Ea se keh koe ee pa öt eah,

eꞌ me se koe en pa öt a ra.

13 Ea se keh hikta öt vakis no o vaman, ko matop no a taateꞌ,

eꞌ se vavatet avoeꞌ e non pa soe vaman peꞌ.

Suk, eꞌ to hikta onöt non a panih a soe vaman peꞌ.

E Timotiꞌ Se Kiu Vëhvaꞌ Rakah Pa Tavus A Teꞌ Kikiu Pe Sosoenën

14 Eën se vavaasis vatëh nom a ma napan a ma tah varih, ko vakömköm nom a napan pa matan e Sosoenën, kee nat ne vavaato vasukaꞌ suk ne ta ma vaato, eꞌ to hikta vaꞌaus non ta pah teꞌ, peꞌ to mimiröꞌ varoe e non po teꞌ varih, to tënan ne. 15 Eën se punöꞌ rakah pa heꞌ keoꞌ manih pe Sosoenën, vamanih pa teꞌ neꞌ to antoen non a öt. Eën se teꞌ nom a teꞌ kikiu to hikta potpoet non pa vatvus vatotoopin o vavaasis vamaman. 16 Eën se teꞌ ke këh nom a ma vaato nun varih, to hikta vavatet ne o iu pe Sosoenën. Suk a ma napan to nonok ne a ma vaato poë varih se pah këkëh varo nö e ne pe Sosoenën. 17 A ma vavaasis hat poë varih se nö vëvëhöꞌ vamanih pa piꞌ manih koman a sionin a teꞌ. E Himeneus, pen Filetus to teꞌ va ne nën. 18 Ee to këh ke voh ee po vavaasis vamaman, pare sosoe e ne pan, a sun taneꞌ hah pa nap mët to tavus vahik voh en. Ivëh, ka soe pamëh to mimiröꞌ e non po vaman po upöm teꞌ.

19 Ivëhkëk, e Sosoenën to vasun voh en pa ma toon kikis, kee sun vaeh avoeꞌ e ne. Ka ma soe varih to kiun ne pa ma toon kikis poë varih to soe va ne manih pan,

“E Apuh to nat e non po teꞌ varih

a napan peꞌ.” Nam 16:5

Me,

“A napan kurus varih to teꞌ ne a napan pe Apuh,

ee se vahik pa nok a ma taateꞌ hat.” Ais 52:11

20 Manih pa koman a pah iuun apuh, ee to hikta nonok varoe voh ne a ma nöh pa gol, me a silvaꞌ. Ivëhkëk, a ma meh nöh nee to nonok voh ne pa naon, ka ma meh nee to nonok ne po manean. Ka ma nöh nee to nok pa gol, me a silvaꞌ to teꞌ suk ne a ma kiu to teꞌ vih oah ne, ka ma meh nöh nee to nok pa naon, me o manean to teꞌ suk ne a ma meh kiu. 21 Ivëh, ko teꞌ varih to vavoon hah rea, ee se nok ee pa ma kiu to teꞌ vih oah ne. Ee se tavus ee o teꞌ vivihan, to nonok ne a kiu pe Torara pee, pare teꞌ vamatop e ne pa nok a ma kiu vihvih.

22 Ivëhkëk, eën se rusin këh a ma taateꞌ hat varih, no a nap sesekaꞌ to iu nok ne. Eën se punöꞌ vëhvaꞌ pa teꞌ vatotoopin, parën teꞌ me nom o vaman, me a taateꞌ iu teꞌ, me a taateꞌ moomo. Parën teꞌ vaꞌpeh me nom o teꞌ varih, to vaman ne e Apuh manih pa ma kupu vivihan pee. 23 Parën teꞌ ke këh nom a ma vaato nun, me a ma vaato hikta pusuneah. Suk eën to nat e nom pa ma vu vaato poë varih to se tavus ee o vaheheve. 24 Ka teꞌ kikiu pe Apuh se nat non teꞌ non pa taateꞌ vaato vasukaꞌ. Ivëhpëhkëk, eꞌ se teꞌ me non a taateꞌ kamöꞌ, pareꞌ kamöꞌ non a napan kurus, me eꞌ se teꞌ non a tövavaasis vih, ko teꞌ me non a taateꞌ anoeh. 25 A teꞌ kikiu pe Apuh se vavaasis amamot non o teꞌ varih, to hikta vapöh kokoman ne. Ivëh, ke Sosoenën se poꞌ vaꞌaus raoe, kee panih, ko tarih hah manuh peꞌ, ivëh, kee se antoen e ne pa inan a soe man. 26 Kee antoen e ne pa kap a matëëre, ko rusin këh o vasuꞌ pe susun po oraꞌ hat vëh, to vavaon vahik e non pee pa nok a ma taateꞌ neꞌ to iu non.

3

O Poen No Oeh Se Hik

1 Eom se nat vakis rakah nem pa tah vaꞌih! Pa ma poen no oeh se hik, eꞌ se teꞌ non a ma punis peo oah se tavus maꞌ. 2 Suk a napan se teꞌ ne pa ma poen no o oeh se hik, ee se iu koman hah a ne, pare iu öt rakah e ne pa moniꞌ peo, ko teꞌ ne pa taateꞌ kë koman hah rea, pare teꞌ ne pa taateꞌ möh. Ee se teꞌ ne pa soe vövöknah o upöm teꞌ, pare hikta se tënan ne a ma soe pa ma tamëëre, me a ma sinëëre. Ee hikta se teꞌ me ne a taateꞌ soe vavihvih, pare se koe me ee pa vatet a ma taateꞌ, ne Sosoenën to iu non. 3 Ee hikta onöt ne a iu o upöm teꞌ, pare hikta se ihan anoe ne a hat no upöm teꞌ to nok manih pee. Ee se vöhioꞌ tonun e ne po upöm teꞌ, pare koe ee pa matop vavih koman hah rea. Ee se nonok vahat e ne po upöm teꞌ, pare rës e ne pa ma tah vih. 4 Ee se vikuh e ne pa ma vakamöꞌ pee. Pare nok a ma taateꞌ nun, no o teꞌ hikto kokoman vih to nonok ne. Ee se koman ne pan, ee to apuh oah e ne po upöm teꞌ, pare koman varoe a ne, pare iu kon vaeö ne pa ma moeh tah va po oeh vëh, ivëhkëk, manih pe Sosoenën, ahik. 5 Ee se nonok vapoꞌkan ne pan, ee to nonok ne a kiu pe Sosoenën. Ivëhkëk, ee hikta se teꞌ me ne o kikis pe Sosoenën. Eën se teꞌ vaniu këh nom a pap teꞌ poë varih.

6 A ma paeh pee to oho ne pa ma iuun, pare punöꞌ ne pa matop o köövo varih, to hikta teꞌ me ne o kokoman vih. O köövo poë varih to puh rakah ne pa nok a ma taateꞌ hat, ka ma taateꞌ hat poë varih to me koe ee pee po iu hat va po sionin. 7 O köövo poë varih to kokon vavoon vatëh ne a ma vavaasis. Ivëhkëk, ee to hikta antoen ne a maaka vapuh pa soe man pe Sosoenën. 8 Moaan voh ne Jënës pen Jëmprës to vakihat me voh ne e Mosës.* A ma napan se teꞌ ne pa ma poen no oeh se hik, ee se vakihat pet me ne pa soe man. Ka ma kokoman pee to nun, kee kuꞌ këh voh ee pa ö nee to pupunöꞌ ne pa vatet o vaman pea manih pe Ieesuꞌ. 9 Ivëhkëk, ee to hikta antoen ne pa kon ta pah tah, nee to nonok ne. Suk a taateꞌ vëh nee to nok to vatoe me e non pa taateꞌ pe Jënës pen e Jëmprës. A napan kurus se ep a taateꞌ pamëh to teꞌ va non manih, pa taateꞌ pa teꞌ papön.

E Timotiꞌ Se Öt Vakis Non A Soe Pe Sosoenën

10 Ivëhkëk, eën to vatet vavih voh eom peöꞌ, pa ma tah nöꞌ to vavaasis voh noꞌ oah. A pusun voh in a ma taateꞌ varih, nöꞌ to vatet voh noꞌ, ivarih, a taateꞌ vaman, a taateꞌ anoeh, me a taateꞌ iu teꞌ. Eën to nat e nom, eöꞌ to teꞌteꞌ voh noꞌ a ma punis, ko hikta koe rom voh ta pah tah. 11 Eën to nat e nom pa ma taateꞌ hat no a napan to nok voh manih peöꞌ, me a ma kamis nöꞌ to taum voh manih pa ma voon varih, Antiök, Aëkoniam, me manih Listraꞌ. Eën to nat e nom pa ma tah hat rakah to tavus voh manih peöꞌ pa ma voon poë varih. Ivëhkëk, e Sunön to kon hah a neoꞌ këh a ma punis poë varih, köꞌ teꞌ vavih e noꞌ. 12 A napan kurus varih to iu vatös me ne e Ieesuꞌ Kristo, me e Sosoenën, ee se taum a ma punis peo. 13 Ivëhkëk, a napan varih to pikpiuk ne, marën a kaveo a ma tah po upöm teꞌ. Ee se taneo pa ma hat soneꞌ, ko vapu vaꞌpuh ee pa ma taateꞌ hat oah rakah. Ee se punöꞌ pa piuk o upöm teꞌ, ivëhkëk, ee to pikpiuk koman hah a ne.

14 Ivëhkëk, eën se vavatet nom o vavaasis vëh, nën to kon voh. Eën to nat e nom pan, o vavaasis pamëh o man, suk eën to vaman nom o teꞌ varih to vavaasis voh a oah. 15 Pa ö ne eën to teꞌ voh nom e koaꞌ, eën to nat voh e nom pa Soe Vivihan to teꞌ non po Puk pe Sosoenën, to antoen e non pa heꞌ a oah o kokoman natsean. Ko kokoman natsean pamëh, to kon koe hah voh a oah po vaman pën manih pe Ieesuꞌ Kristo. 16 A ma soe kurus to teꞌ ne po Puk ne Sosoenën koman to heꞌ voh, ka soe pamëh to vaꞌaus e non pa vavaasis a ra, me a vataare a ma napan a ma tah to hat ne po toꞌtoꞌ pee. Me pa vatotoopin a ma tah to hat ne, me pa vavaasis a ra pa ö no toꞌtoꞌ pea se teꞌ vatotoopin vah va non. 17 Ivëh, ka teꞌ vëh to kiu non pa vatvus a soe pe Sosoenën to teꞌ non po Puk peꞌ, eꞌ to antoen e non pa kon kurus a ma tah neꞌ to kökööt non. A soe pamëh to vamatop e non peꞌ pa nok a ma vu kiu vihvih.

4

E Timotiꞌ Se Sun Vakis Rakah Pa Vatvus A Soe Pe Sosoenën

1-2 Eöꞌ to soe vakis ka oah pan, eën se vatvus rakah nom a Soe Vih, ka manih pa matan e Sosoenën me e Ieesuꞌ Kristo, a Teꞌ Tökiiki pa napan varih to teꞌ toꞌtoꞌ ne, me a napan varih to mët voh. Ka manih pa nö hah pe Kristo, me a matop vih peꞌ, eꞌ se teꞌ non a teꞌ Sunön pa ma napan. Eën se teꞌ vamatop tamoaan rakah nom pa ma poen kurus, ko soe ke ra napan ataeah nee se nonok ne. Me eën se soe ke raoe a ma tah nee to nok vahat. Eën se teꞌ me nom a taateꞌ anoeh pa ö nën to vaeh nom raoe. Parën vavaasis vavih raoe, kee panih a ma taateꞌ pee, ko vatet a ma taateꞌ ne Sosoenën to iu non. 3 Suk o poen se tavus maꞌ, no a napan to hikta se tënan hah ne a soe man pe Sosoenën. Ivëhkëk, ee se taum a ma tövavaasis peo to se heꞌ vaeö ne raoe pa soe ke raoe a ma tah nee to iu tënan ne. 4 Ee se koe ee pa tënan hah a soe man, ko taneo ee pa vatet a ma vahutët piuk. 5 Ivëhkëk, eën se matop nom o iu va po sionin, pa ö no a ma punis se tavus a oah. Parën nonok nom a kiu va pa vatvus a Soe Vih, ko vahik vavih a ma kiu nën to nonok nom, vamanih pa teꞌ kikiu pe Sosoenën.

A Siꞌ Ö Hat Ke Pöl Mët En

6 O toꞌtoꞌ peöꞌ nöꞌ to heꞌ voh eoꞌ vamanih po heꞌ manuh pe Sosoenën. O poen to tavus vatët en peöꞌ pa këh o toꞌtoꞌ vëh. 7 Eöꞌ to vavapus vakis rakah voh noꞌ po vapus va po vaman. Ko vavaveo vahik voh eoꞌ po vaveo va po toꞌtoꞌ, ko tavus eoꞌ po noton. Eöꞌ to hikta koe rom voh a Soe Vih pe Kristo. 8 Kuru, no voen peöꞌ a teꞌ vëh to onoah po vaveo to anoeh e non maꞌ. Eꞌ o voen va pa taateꞌ teꞌ vatotoopin me e Sosoenën. E Sunön, a teꞌ tökiiki, pareꞌ kiiki me non a taateꞌ totoopin. Eꞌ se heꞌ a neoꞌ o voen po Poen neꞌ se hah maꞌ. E Sunön hikta se heꞌ varoe a no neöꞌ, ahik, eꞌ se heꞌ me o teꞌ varih to anoeh ko iu rakah voh ne poë se hah maꞌ.

E Timotiꞌ Se Vëvëhöꞌ Maꞌ Manih Pe Pöl

9 Timotiꞌ, eën se punöꞌ rakah pa nö vëvëhöꞌ maꞌ manih peöꞌ. 10 Suk ataeah, e Demas to këh en peöꞌ, suk eꞌ to iu non a ma taateꞌ va po oeh vëh, pareꞌ nö en manuh pa vöön va Tesaronaëkaꞌ. Ke Kresens to nö en manuh pa muhin va Galesiaꞌ, ke Taëtus nö en manuh pa muhin va Dalmesiaꞌ. 11 E Luk varoe a paeh to teꞌ vaꞌpeh avoeꞌ me a no neoꞌ. Eën se me maꞌ e Mak, pa ö nën to nönö no maꞌ, suk e Mak se vaꞌaus a neoꞌ pa nok a ma kiu peöꞌ manih. 12 Eöꞌ to vanö e Tikikus manuh pa vöön va Ëfësus.

13 Ko poen nöꞌ to teꞌ voh noꞌ maꞌ pa vöön va Troas. Eöꞌ to këh voh maꞌ o ohop rë peöꞌ nën pa iuun pe Karpus. Ivëh, ko poen nën se nö maꞌ, eën se teꞌ maꞌ o ohop pamëh, vaꞌpeh me a ma puk peöꞌ. Eën se matop vavih nom, eën se nat nom vanun rakah maꞌ a ma puk varih, nee to nok voh pa ma kap in a sipsip.

14 Ke Alëksantaꞌ a teꞌ vëh to nonok non sih a ma moeh tah pa aën, eꞌ to nok voh a ma tah hat pa vakmis a neöꞌ. E Sunön se vakmis me en peꞌ. Suk a ma tah hat neꞌ to nok manih peöꞌ. 15 Eën me se matop vavih rakah nom, eꞌ tomeꞌ vakmis me a oah. Suk eꞌ to vavapus vaeh rakah voh non pa vöknah o vavaasis pea.

16 Po poen vamomoaan peöꞌ pa sun po vahutët pa vaꞌaus hah öꞌ, a hikta teꞌ to vaꞌaus voh a neoꞌ. Ahik rakah! A napan kurus to vakëkëh ee peöꞌ. Keöꞌ hinhin noꞌ e Sosoenën se ihan anoe a ma hat pee. 17 Ivëhkëk, e Sunön to teꞌ vaꞌpeh me e non peöꞌ. Pareꞌ vakikis e non peöꞌ. Ivëh, köꞌ teꞌ vaeh e noꞌ pa vatvus a Soe Vih manih po teꞌ varih to hikta teꞌ ne o Jiuꞌ. Ivëh, ke Ieesuꞌ to hehe a neoꞌ, pa ö nee se ip vamët ee peöꞌ. 18 E Sunön se kon hah a neoꞌ pa ö no a meh teꞌ to iu miröꞌ a no neoꞌ, ke Sunön se me vavih en peöꞌ manuh pa vöön va kin pa teꞌ vaꞌpeh me eah pa Matop Vih peꞌ. Ea se kë tamoaan no a ëhnaneah, e Sunön. Oman.

19 Timotiꞌ, eën se heꞌ a potan avih peöꞌ manih pe Prisilaꞌ pen Akuilaꞌ, me manih pa kën töm sinan pe Onësiforus. 20 E Erastus to teꞌ non manih vöön va Körin. Eöꞌ to këh maꞌ e Trofimus to haraꞌ non a hivaꞌ, pareꞌ teꞌ non pa vöön Miletus. 21 Eën se punöꞌ vakis rakah eom, pa nö maꞌ manih peöꞌ, momoaan in a tëëm pa tuvuh.

E Eupulus, ke Putens, ke Linus, me Klödiaꞌ, to vanö nös a potan avih pee manih pën. Me a kën kea me a ma vameera varih to vaman ne e Ieesuꞌ Kristo. Ee me to vanö nös a potan avih pee manih pën.

22 Eöꞌ to hinhin noꞌ pan, e Apuh se teꞌ vaꞌpeh me non a tuvuh pën. Ko ururuan peꞌ se teꞌ vaꞌpeh tamoaan me a no moah.

* 1:6: [vahoꞌ a koren manih pa pasun] Eꞌ marën a nok a ma tah varih, (1) pa heꞌ a tapui, (2) pa heꞌ o kikis, (3) me pa heꞌ a tasun.

* 3:8: [Moaan voh ne Jënës pen Jëmprës to vakihat me voh ne e Mosës.] A poa tövakihat poë varih, ee a poa teꞌ va Isip, ee a poa teꞌ ororaꞌ teꞌ. Ep na manuh po Eks 7:11-22; 8:7-19; 9:11.

TAËTUS

1

2

3

TAËTUS

E Taëtus to hikta teꞌ non pan eꞌ a to Jiuꞌ. Ivëhkëk, manih pa ma vavaasis pe Pöl neꞌ to vaman en pe Ieesuꞌ Kristo. Manih pa ma pah nö vatvus soe voh pe Pöl, e Taëtus to nönö vaꞌpeh vah me voh non poan. E Taëtus vëh to nö vaꞌpeh me voh e Pöl manuh Jerusalëm po vatötönun apuh po aposol, (Aposol 15:2). E Pöl to vanö e Taëtus, keꞌ nö en Körin pa poa tëëm, (2 Körin 7:6-7; 8:6, 16). Vasuksuk ne Pöl to vateꞌ e Taëtus, keꞌ matop non a napan va po vaman to teꞌ ne manih pa to va Krit, (Taëtus 1:5).

1

A Ma Tah Ne Taëtus Se Nok Manih Pa To Va Krit

1 Eöꞌ e Pöl, eöꞌ a teꞌ kikiu pe Sosoenën, me eöꞌ a teꞌ kikiu ne Ieesuꞌ Kristo to vanö. Eꞌ to vanö voh a neoꞌ pa vakikis o vaman pa napan kurus varih, neꞌ to vateꞌ voh a ma napan koman peꞌ, pa ö nee to vavatet ne poë. Me pa vaꞌaus raoe pa kon o nat pa nat in a soe man, me a vatet a taateꞌ pe Sosoenën. 2 Eöꞌ to vavaꞌaus noꞌ raoe pa ö nee se vaman vakis, ko anoeh ne e Sosoenën se heꞌ raoe o toꞌtoꞌ tamoaan. Moaan rakah voh ne Sosoenën to meꞌ avoeꞌ voh e non pa nok ta pah tah, eꞌ to soe vovoh voh en, pa ö neꞌ se heꞌ o toꞌtoꞌ pamëh manih pea. Keꞌ hikta onöt non a ö seꞌ piuk. 3 Ka murin in o poen ne eꞌ koman to vateꞌ voh, e Sosoenën koman to kunkuin o nat pa ma pah teꞌ marën a vatvus a soe va po toꞌtoꞌ tamoaan manih pa ma napan kurus. Ka manih pa taateꞌ pamëh, neꞌ to vatvus vateeraꞌ a soe peꞌ. E Sosoenën, eꞌ a teꞌ va pa kon hah a ra, eꞌ to soe köꞌ kon a kiu va pa vatvus a soe.

4 Eöꞌ to kiun nös o kiun vëh manih pën Taëtus, eën to teꞌ va nom manih pe koaꞌ rakah peöꞌ manih pa taateꞌ va po vaman, parën teꞌ me nom o pöh vu vaman nemöm to teꞌ me nem. Eöꞌ to hinhin noꞌ pan, e Sosoenën Taman, me e Ieesuꞌ Kristo a teꞌ va pa kon hah a ra, ee pon se ururuan a oah, ko heꞌ a oah a taateꞌ moomo.

A Kiu Ne Taëtus Se Nok Manuh Pa To Va Krit

5 Eöꞌ to këh voh maꞌ oah pa to va Krit, pan eën se vahik a kiu pea manem, parën vateꞌ a nap susunön va po rotuꞌ pa ma vöön apaꞌpuh kurus varih, no o teꞌ va po vaman to teꞌ ne. Eën se nat nom anoe a soe pa ö nöꞌ to heꞌ vavoh ka oah. 6 Eöꞌ to soe voh ka oah pan, eën se vateꞌ varoe rakah a nap susunön va po rotuꞌ varih to hikta teen ne ta ma hat manih pa napan, me ee to me ne a ma pah köövo ro. Ka ma koaꞌ po teꞌ poë varih se vaman rakah ne e Kristo. Ka napan hikta se vöhioꞌ suk ne ta ma hat nee to nok voh, pare nat ne nonok ne ta ma taateꞌ hat, pare nat ne vavatet ne a taateꞌ vatösoe, a soe pe taman me sinan. 7 Eën to nat e nom, a teꞌ sunön va po rotuꞌ eꞌ a teꞌ ne Sosoenën to vateꞌ poan pa matop a napan pe Sosoenën. Ivëh, keꞌ se teꞌ vatotoopin rakah non, ka napan hikta se nat ne poë to teen non ta hat. Eꞌ se nat non teꞌ non pa taateꞌ möh, ko kë non a ëhnaneah. Eꞌ se nat non teꞌ non a teꞌ heheve vëhöꞌ. Eꞌ se nat non teꞌ non a teꞌ kakaak, me eꞌ se nat non teꞌ non a teꞌ vavapus. Eꞌ se nat non iu tiroëꞌ non a kon koe ta ma moniꞌ peo manih pa taateꞌ piuk. 8 Eꞌ se matop vavih non a napan to nö maꞌ pa iuun peꞌ. Eꞌ se iu rakah non a ma taateꞌ vih, pareꞌ vavatet varoe non a ma kokoman vih. Eꞌ se vavatet rakah non a ma taateꞌ totoopin. Eꞌ se teꞌ non pa taateꞌ vivihan. Pareꞌ vöknah non o iu va po sionin. 9 Eꞌ se öt vakis rakah non a soe man vëh, nee to vavaasis voh poë. Keꞌ se antoen poꞌ non a vakikis o upöm teꞌ po vavaasis man. Pareꞌ vataare non o teꞌ varih to vakihat me ne o vavaasis man, kee se inan vamanih pan, ee to nönö vapiun e ne.

Eöm Se Matop Nem Pa Napan Varih, To Mimiröꞌ Ne O Vaman Pa Napan Manuh Pa To Va Krit

10 Eꞌ to teꞌ non o teꞌ peo to koe ee pa kiu vatös. Ee to teꞌ ne sih pa mokoꞌ rivon akuk, pare meeme vapiun e ne pa napan. Hoe këk non pa napan pe Kristo varih to teꞌ ne paan o vavaasis po Jiuꞌ, a napan varih to eh ne sih pa pe a ö kokoaan. 11 Eën se soepip rakah a napan poë varih to iu vavaasis ne a taateꞌ pe a ö kokoaan, marën a rëh a ma moniꞌ pa napan. Ee to teꞌ ne sih pa miröꞌ o vaman po upöm teꞌ, me a ma kën tom sinan kurus pee pa taateꞌ pamëh. Ivëh, kee sih nat ne vatvus ne a ma vu vavaasis poë varih. 12 Moaan voh a pah teꞌ natnat va Krit koman to soe vavoh manih pan, “A napan va Krit ee a nap pikpiuk. Ee a nap hat rakah, ee to teꞌ va ne manih po tah poa ënëën teꞌ, to vavarauꞌ ne a napan. Ee a napan o karauh, to teꞌ varoe ne sih pa ëën.” 13 A ma soe no a teꞌ natnat pamëh to soe voh to man. Ivëh, kën se heꞌ a soe kikis manih pa nap pikpiuk poë varih, marën a vatotoopin a ma taateꞌ pee. Kee se vaman vamaman e Sosoenën. 14 Pare nat ne heꞌ tenan ne pa ma vu vöhioꞌ akuk po teꞌ varih, to teꞌ ne paan o vavaasis po Jiuꞌ to heꞌ tonun ne sih a soe man. 15 A napan koman se keh teꞌ vivihan ne pa matan e Sosoenën, a ma moeh tah me se teꞌ vivihan ke ne pee. Ivëhkëk, a napan se keh vavatet ne a taateꞌ popoen pa matan e Sosoenën, pare hikta vaman ne e Kristo, ahik ta pah tah se teꞌ vivihan ke non raoe. Suk ataeah, a ma kokoman pee, me a ma komëëre to popoen rakah e ne pa matan e Sosoenën. 16 A rivoeere to sosoe va non sih manih pan, “Eöꞌ to nat e noꞌ pe Sosoenën.” Ivëhkëk, a ma taateꞌ pee to vataare va e non manih pee, to heꞌ tonun voh e peꞌ. Ee a nap rërës teꞌ, ee to hikta iu pënton ne, pare hikta antoen rakah ne a nok ta pah tah vih.

2

A Nap Mamanot Se Vatet Vavih Rakah Ne A ma Taateꞌ Ne Sosoenën To Iu Non

1 Ivëhpëhkëk, eën se vatvus rakah ke ra napan a soe, kee vavatet rakah ne a ma vavaasis vamaman pe Sosoenën. 2 Eën se soe ke ra kën voe mamanot, kee nat ne kakaak ne. Ee se teꞌ ne po kokoman natsean, pare vavatet varoe ne a ma kokoman vih. Ee se vaman rakah ne a soe man pe Sosoenën, me a taateꞌ iu o upöm teꞌ, me a taateꞌ sun vakis manih po vaman, me a teꞌ a ma punis kurus.

3 Parën soe pet ke ra kën köövo mamanot, kee vavatet ne a taateꞌ vivihan pe Sosoenën. Ee se nat ne sosoe vahat ne ro upöm teꞌ. Ee se nat ne vavovoh ne pa taateꞌ kaak voaën vatëh. Ee se vavaasis rakah ne o upöm teꞌ pa taateꞌ vih. 4 Pare vavaasis pet ne a kën köövo vaen varuꞌ, kee nat vavih ne a taateꞌ va pa iu rakah a ma voe pee, me a ma koaꞌ pee. 5 Ko vavaasis raoe pa matop vavih a ma kokoman pee, me a ma vaen pee pa matan e Sosoenën. Ee se nat vavih a taateꞌ va pa matop vavih a ma iuun pee, me a ma kën tom taman pee, pare teꞌ ne paan a ma voe pee. Ee se keh nonok ne a ma taateꞌ poë varih, a napan hikta se vavovoeak ne o vavaasis pe Sosoenën vëh, nemöm to vavaasis nem.

E Taëtus Se Nonok Non A Ma Taateꞌ Vih No A Nap Sesekaꞌ Se Suksuk Ne

6 Eën e Taëtus se vavaasis pet a nap sesekaꞌ kee pënton soe, ko këh maꞌ o iu va pa sionin. 7 Ko vataare varoe nom a ma taateꞌ vih pa ma tah kurus nën to nonok nom. Ka napan se ep a taateꞌ pën ko vatet. 8 Ko vatvus vamaaka a soe man, ka napan se nat ne vavovoeak ne oah. Ka napan varih to vakihat me ne oah, se poet ee, suk ahikta hat nee se vavaato suk me a rora.

A Nap Kikiu Akuk Se Vavatet Rakah Ne A Ma Soe Po Teꞌ Susunön Pee

9 Soe ke ra nap kikiu akuk manih komön o kum peöm, kee teꞌ tamoaan rakah ne paan a ma teꞌ susunön pee, pare punöꞌ pa heꞌ vaeö a ma teꞌ susunön pee. Ee se nat ne vapinpiun soe me ne a ma teꞌ susunön pee. 10 Pare nat ne kakaveo ne ta ma tah po teꞌ susunön pee. Ahik, ee se vavatet vavih rakah ne a ma soe po teꞌ susunön, ko teꞌ susunön se vaeö rakah me ne a ma taateꞌ pee. Ivëh, ka ma tah kurus nee to nonok ne, ee se kunkuin ne o kokoman pa napan pa ta o vavaasis vëh, ne ea to vavatvus no sih. Eꞌ o vavaasis pe Sosoenën, A Teꞌ Va Pa Hehe A Ra.

Ea Se Vatet No A Taateꞌ Pe Sosoenën Ko Anoeh No E Kristo

11 Eën se vavaasis o teꞌ va po vaman, kee se vavatet ne a ma taateꞌ vih, nöꞌ to vavaasis voh a oah, suk o ururuan pe Sosoenën to tavus vateeraꞌ voh en, pareꞌ vamatop a hanan pa napan kurus se kon o toꞌtoꞌ voon. 12 O ururuan pamëh to vavaasis a rora sih pa këh ke a taateꞌ va pa heꞌ tonun e Sosoenën, me a këh a ma iu va po sionin to teꞌ non pea manih po oeh vëh. Eꞌ to vavaasis a rora pa kokoman vavih para nö vatotoopin. Oman, ea to teꞌ topnin no a ma napan va po oeh vëh, ivëhkëk, o ururuan pe Sosoenën to vavaasis e non pea, pa vatet a taateꞌ pe Sosoenën. 13 Ko vaman vakis, ko anoeh no a tah vih pamëh, na se vaeö rakah pa ep in. Ea to anoeh no a hah pe Ieesuꞌ Kristo, eꞌ e Sosoenën, A Teꞌ Va Pa Hehe A Ra, me eꞌ se vatvus vateeraꞌ o vatëk vih peꞌ.

14 E Kristo to heꞌ koman hah voh o toꞌtoꞌ peꞌ, marën a hehe a ra, ka teꞌ taihan no ko koe a nok hah a ma taateꞌ hat na to nonok no sih. Ka se teꞌ voon rakah no para teꞌ no a ma teꞌ koman peꞌ. Para kiu vakis pa nok a ma vu taateꞌ vih.

15 Eën a teꞌ susun pee, ivëh, kën se vatvus ke nom raoe a soe kikis vaꞌih manih pa napan. A soe se kunkuin rakah non raoe pa vatet a soe pamëh, parën heꞌ a soe kikis manih pa ma nap vatösoe marën a vatotoopin a ma taateꞌ hat pee. A napan se nat nee vaörakuk ne a ma soe pën.

3

E Sosoenën To Nok Vavih Rakah Voh A Ra, Ivëh, Ka Se Nonok No A Ma Taateꞌ Vih

1 Eën se sosoe vanat tamoaan ke nom o teꞌ va po vaman, kee teꞌ rakah ne paan a ma teꞌ susunön, me a ma kaman, kee se vavatet ne a ma soe pee. Ka ma poen kurus nee se vamatop ne a nok a ma kiu vih. 2 Ee se nat ne vöhioꞌ tonun ne ta pah teꞌ, pare nat ne a vasosöëri ne. Ee se teꞌ vatö ne, ko kamöꞌ ne o upöm teꞌ.

3 Eën to nat e nom, moaan voh ea me to hikta teꞌ voh no to kokoman vih, para pënton varo voh e no pa soe pe Sosoenën. E susun po oraꞌ hat to piuk voh ka ra, ko iu hat va pa komaara to matop voh e non pea pa nok a ma tah hat. A ma toꞌtoꞌ pea to puh voh non pa ma taateꞌ hat, me a taateꞌ manin pa kon a ma tah peo vamanih pa ö no upöm teꞌ to öt va ne. Ea to teꞌ voh no pa rës o upöm teꞌ, kee teꞌ voh ne pa rës varuꞌ ka ra.

4 Ivëhkëk, e Sosoenën, eꞌ A Teꞌ Va Pa Hehe A Ra to iu rakah a rora, pareꞌ ururuan a ra ko nok en pa taateꞌ vih manih pea. Ko poen no a taateꞌ iu peꞌ to tavus vateeraꞌ, 5 eꞌ to hehe a ra po ururuan koman peꞌ. Eꞌ to hikta hehe a ra, suk a ma taateꞌ totoopin na to nok voh. Ahik, eꞌ to pupui a ra ka tavus va ee manih po koaꞌ voon, ka Tuvuh Vasioꞌ heꞌ a ra o toꞌtoꞌ voon. 6 Manih pa kiu pe Ieesuꞌ Kristo, eꞌ A Teꞌ Va Pa Hehe A Ra, e Sosoenën to koep maꞌ o kikis pa Tuvuh Vasioꞌ manih pea. 7 E Kristo to ururuan a ra ko nok a ra, ka tavus ee a nap totoopin pa matan e Sosoenën. Ka manih pa taateꞌ pamëh ne Sosoenën to vateꞌ a ra, marën a kon o toꞌtoꞌ tamoaan. Keꞌ o toꞌtoꞌ pamëh ne ea to anoeh no a kon vamanih po pus koaꞌ peꞌ.

8 A soe vaꞌih to man. Eöꞌ to iu noꞌ pan, eën se to tavus vakis a ma tah varih, ka napan to vaman ne e Sosoenën, ee se antoen ne a kiu vakis pa nok a ma taateꞌ vih. O vu taateꞌ pamëh to vih, pareꞌ vaꞌaus non sih a napan.

9 Ivëhkëk, eën se nat nom heꞌ tenan nom pa ma soe piuk pa napan to iu vörep ne sih a vaato vaheve, me a vaato vasukaꞌ po rivon, me a vaato suk a ma taateꞌ pa ma kën sipuiire, me a vapus manih pa vaato suk a pusun in a ma soe to teꞌ ne po Vavaasis pe Mosës. Ea to nat e no, a ma vu soe poë varih to hikta onöt ne a vaꞌaus a ra pa vateꞌ a taateꞌ vih. 10 Ta pah teꞌ se keh nok a taateꞌ va pa kök o kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën, eën se heꞌ eah a soe, marën a vatotoopin o kokoman peꞌ. Parën heꞌ eah a soe pa pah tëëm, keꞌ a poa tëëm, keꞌ se keh hikta pënton, a, eën se heꞌ tonun eom peꞌ. 11 Eën to nat e nom, a pap teꞌ poë varih to këh voh ee pa hanan, pare tavus ee o teꞌ nonok hat. Ka hat koman pee se vateꞌ raoe po vahutët.

E Taëtus Se Nö Rakah Maꞌ Pa Ep E Pöl

12 Eöꞌ se keh vanö nös e Atemus, keꞌ e Takikus manem pën, eën se punöꞌ vëhvaꞌ rakah pa nö maꞌ manih peöꞌ manih pa vöön va Nikopolis. Suk ataeah, eöꞌ to iu teꞌ noꞌ manih Nikopolis, pa tëëm tutuvuh me a tuvuh apuh. 13 Eën se matop vavih rakah nom e Apölos, me e Sënas. E Sënas, eꞌ a teꞌ natnat va pa taateꞌ va Room. Eën se vaꞌaus raoe pa ma tah varih, nee se teꞌ manih pa nö pee. 14 A napan pea varih to vaman ne, nën se vavaasis raoe, kee kon vavih rakah o nat pa taateꞌ va pa nok a kiu vih, marën a vaꞌaus a napan to kökööt ne pa ma tah. A pop pa napan to vaman ne e Ieesuꞌ Kristo se pu vaꞌpuh po vaman, kee se vavatet vavih ne a taateꞌ pe Sosoenën.

15 A napan kurus to teꞌ me a no neoꞌ, to vanö nös a potan avih pee manem pën, kën se heꞌ a potan avih pemöm manem pa napan to vaman ne e Ieesuꞌ, pare iu ne sih a möm

Eöꞌ to hinhin noꞌ pan e Sosoenën se heꞌ a neöm kurus o ururuan peꞌ.

PILIMON

PILIMON

E Pilimon voh a teꞌ öt ö me eꞌ voh a teꞌ va po vaman manih pa vöon va Kolosi. Eꞌ to kon voh a meh teꞌ vamanih pa teꞌ kikiu akuk peꞌ, a ëhnaneah e Onesimus. E Onesimus to rusin këh voh e Pilimon, pareꞌ nö, ko taum e Pöl po poen neꞌ to teꞌ non pa nohnoh. Eꞌ to vavaato vatëh me non e Pöl, pareꞌ panih en pa taateꞌ peꞌ, ko vaman en pe Ieesuꞌ Kristo.

E Pöl me Onesimus to teꞌ vaꞌpeh e ne pon. Ivëhkëk, e Pöl to iu non pan, e Onesimus se hah manuh pe Pilimon, ivëh, keꞌ kiun ke na e Pilimon o kiun vëh. Manih po kiun vëh ne Pöl to sosoe ke non na e Pilimon, ko iu non poan se öt hah e Onesimus me o vaeö. Eꞌ hikta iu non pan, e Pilimon se öt hah va in poan manih pa teꞌ kikiu akuk peꞌ, ivëhkëk, eꞌ se öt hah poan vamanih pa meh teꞌ to vaman vaꞌpeh me non poan pe Ieesuꞌ Kristo.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan,

A potan avih pe Pöl manuh pe Pilimon, 1:1-3

E Pöl to soe vavihvih ke Sosoenën, suk e Pilimon, 1:4-7

E Pöl to iu non e Pilimon se teꞌ vaeö me non e Onesimus, 1:8-22

A soe ataaton pe Pöl, 1:23-25

1

A Teꞌ Kikiu Akuk To Tavus A Teꞌ To Vatet Non A Taateꞌ Pe Ieesuꞌ Kristo

1 Eöꞌ e Pöl, to teꞌ noꞌ manih pa iuun nohnoh, suk eöꞌ to vavatvus voh noꞌ a soe vih pe Ieesuꞌ Kristo, me e Timotiꞌ vëh to vaman me non e Ieesuꞌ Kristo to sun vaꞌpeh me a non neoꞌ pa vanö nös o kiun vëh.

Emöm poꞌ to kiun nös o kiun vëh manem pën Pilimon, eën e vamomhë vih pemöm, na to vatös no sih pa kiu va pa vateeraꞌ e Ieesuꞌ Kristo. 2 Me manem pën Apiaꞌ. Emöm to ep va ka nem oah sih manih pe vamenmöm, suk eën to vaman vaꞌpeh me a no möm sih pe Ieesuꞌ Kristo. Me Arkipus vëh to vavapus vakis non sih pa vatvus vavoasean a Soe Vih pe Ieesuꞌ, vamanih pa teꞌ vëvënsun to vavapus pip non a muhin peꞌ. Me manem pa napan va po vaman to tötönun ne sih pa iuun pën.

3 Eöꞌ to hinhin noꞌ pan, e Sosoenën, eꞌ e Tamaara, me e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo, ee pon se ururuan a neöm, ko heꞌ a neöm a taateꞌ moomo.

O Iu Me O Vaman Pe Pilimon

4 Kea peöꞌ Pilimon, eöꞌ to koman tamoaan rakah noꞌ oah sih, pa ma poen kurus nöꞌ to teꞌ noꞌ pa hin, paröꞌ vavihvih tamoaan rakah ke noꞌ na sih e Sosoenën peöꞌ. 5 Suk eöꞌ to pënton voh eoꞌ pa ö nën to iu va nom a napan pe Sosoenën, me o vaman pën manih pe Ieesuꞌ e Sunön. 6 O hin peöꞌ to teꞌ va non manih pan, o poen ne eën to vatvus o vaman pën, parën soe ke ro upöm teꞌ, a tah pamëh se heꞌ oah o nat vih kën se nat vavih rakah eom pa ma moeh tah vih, ne ea to kokon no sih pe Kristo. 7 Vamomhë vih peöꞌ, o iu vëh nën to heꞌheꞌ nom sih a napan pe Sosoenën to vavaeö raoe, ka taateꞌ pamëh to vavaeö vörep a neoꞌ ko kupu peöꞌ moomo.

E Pilimon Se Öt Hah E Onesimus Vamanih Pe Kea Peꞌ

8 Ivëh, ka manih pe Ieesuꞌ Kristo eöꞌ to antoen e noꞌ pa teꞌ vavoasean, ko taꞌ eoꞌ pën pa nok a tah sën nok. 9 Teꞌ kës kov e non peöꞌ to iu noꞌ oah, ko hin varoe a oah. Eöꞌ e Pöl, eöꞌ e vamomhë pën, eöꞌ a siꞌ voe manot to teꞌ noꞌ kuru manih pa nohnoh, suk o vaman peöꞌ manih pe Ieesuꞌ Kristo.

10 Ivëh, köꞌ hin oah pa tasun pe Onesimus, pan eën se ururuan eah. Eöꞌ to ep va i noꞌ eah manih pe koaꞌ koman rakah peöꞌ, suk o poen nöꞌ to teꞌ voh noꞌ pa nohnoh, eöꞌ to tavus eoꞌ e tamaneah manih po apen. 11 Moaan voh eꞌ to hikta nok voh ka oah ta tah vih. Ivëhkëk, kuru, eꞌ to antoen rakah e non pa nok a kiu, marën a vaꞌaus a ra poꞌ.

12 Eöꞌ to vanö hah eoꞌ nös peꞌ manem pën, eöꞌ to iu rakah noꞌ eah me o kupu peöꞌ. 13 Eöꞌ to iu ötöön rakah e noꞌ peꞌ, keꞌ teꞌ me a no neoꞌ, keꞌ se kon a tasun pën pa vaꞌaus a neoꞌ, pa tëëm nöꞌ to teꞌ noꞌ pa nohnoh, suk eöꞌ to vavatvus voh noꞌ a Soe Vih pe Ieesuꞌ Kristo. 14 Ivëhkëk, eöꞌ to hikta iu toon noꞌ oah pa vaꞌaus a neoꞌ, eöꞌ to iu varoe noꞌ a ö sën nok suk o iu pën. Teꞌ va e non manih peöꞌ to hikta antoen noꞌ a nok ta tah, nën to hikta vapöh kokoman me nom. 15 Eꞌ to teꞌ ke non pan, e Onesimus to këh oah pa siꞌ tëëm kökööt akuk, suk ataeah, eën se keh öt hah eah, ko pah öt tamoaan poꞌ e nom peꞌ. 16 Ka kuru eꞌ to hikta teꞌ hah va non manih pan, eꞌeꞌ a teꞌ kikiu akuk, ahik, eꞌ to teꞌ oah e non pa teꞌ kikiu akuk. Eꞌ e kea rakah pën manih pe Ieesuꞌ. Eöꞌ to pah iu vörep e noꞌ peꞌ, paröꞌ nat e noꞌ pën se pah iu vaoah e nom peꞌ, vamanih pa teꞌ kikiu akuk, me manih pa meh teꞌ va po vaman, to teꞌ akuk va kov e non manih pa ö nën to teꞌ va nom.

17 Ivëh, kën se keh ep va ka no neoꞌ manih pe vamomhë pën, kamöꞌ hah poꞌ a neah, vamanih pö nën to kamöꞌ va ka neoꞌ. 18 Eꞌ se keh nok voh ka oah ta ma pah taateꞌ hat, keꞌ eꞌeꞌ to teꞌ me non ta ötop manih pën, vahoꞌ maꞌ a ma tah poë varih manih peöꞌ. 19 Eöꞌ e Pöl to kiun o kiun vëh pa koren koman neoꞌ. Eöꞌ se piun hah eoꞌ pa ötop pamëh. Ivëhkëk, eën se koe a vanun a ö ne eën to teꞌ me nom a ötop manih peöꞌ po toꞌtoꞌ voon pën manih po apen, suk eöꞌ to vaꞌaus voh oah kën tavus a teꞌ pe Ieesuꞌ Kristo. 20 Ivëh, köꞌ hinhin a noꞌ oah kea peöꞌ, pan eën se nok ka neoꞌ a tah vaꞌih, vamanih pa teꞌ to vavatet non e Ieesuꞌ Kristo. Ka manih pa taateꞌ pamëh, eën se vavaeö rakah a neoꞌ ko vavih a koman neoꞌ. 21 Eöꞌ to kiun o kiun vëh, ko nat va noꞌ manih pan, eën se nok eom pa tah nöꞌ to hinhin a noꞌ oah, ko nok oah supin eöm.

22 A meh tah ivëh pan, vamatop ka neoꞌ ta siꞌ ö kokoroh, peꞌ eöꞌ to vaman noꞌ pan, e Sosoenën se piun en pa ma tah nöm to hinhin nem, ko vaonöt ken peöꞌ pa hah maꞌ peöm.

A Ma Teꞌ To Kiu Vatös Me Ne Pöl To Vanö A Potan Avih Pee Manuh Pe Pilimon

23 E Ëpafras vëh to teꞌ me a no neoꞌ pa nohnoh, pa ö nöꞌ to nohnoh noꞌ, suk eꞌ to sosoe tavus non e Ieesuꞌ Kristo, to vanö nös a potan avih peꞌ manem pën Pilimon. 24 A ma teꞌ to kiu me a no neoꞌ varih, e re Mak, Aristakus, Demas ke Luk, ee me to vanö nös a potan avih pee manem pën.

25 Eöꞌ to hinhin noꞌ pan, o ururuan pe Topoan Ieesuꞌ Kristo se teꞌ vaꞌpeh tamoaan me a no neöm.

HIBRU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

HIBRU

O kiun vëh to nö non po Jiuꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ Kristo. A ëhnan o to pee, nee to pokaꞌ ne o Hibru. Ivëh, ka se popokaꞌ no raoe a napan va Hibru, pa ö na se keh vavato suk no raoe. Ivëhkëk, manih po kiun pamëh na to hikta nat no pa teꞌ to kiun voh.

A napan va po vaman varih Hibru to iu hah voh e ne pa ö hinhin moaan vavoh pee, suk eꞌe to tataum voh ne a ma punis manih pa ma vakihat pe Ieesuꞌ. Ivëh, ke tökiun po kiun vëh to vavaasis non na raoe pan, eꞌ to vih non, pee se koe a ö hinhin moaan vavoh pee. Ka manih pe Ieesuꞌ varoe kuru, nee se tavus o teꞌ totoopin manih pa matan e Sosoenën. E Ieesuꞌ rakah e Koaꞌ apuh pe Sosoenën. Ivëhkëk, manih po ankeroꞌ, me a ma teꞌ vanënën soe pe Sosoenën, me e Mosës, ee to hikta teꞌ apuh tiroëꞌ ne. Me eꞌ to vavaasis non raoe pan, a napan hikta antoen ne a tavus o teꞌ totoopin manih pa matan e Sosoenën, manih pa ma taateꞌ vapenpen, keꞌ, manih pa ma vu taateꞌ va pa ësës a ma heꞌ. Manih pe Ieesuꞌ varoe kuru, ne Sosoenën se hiuk a ma hat pea. Suk eꞌ to vaꞌaus a ra, pa ö neꞌ to tavus vamanih pa teꞌ ësës heꞌ, pareꞌ teꞌ tamoaan non manih pa papmatö pe Sosoenën, Eꞌ to vih non, pea se këh a ma taateꞌ moaan pea, ko vahoꞌ ovoes rakah o vaman pea manih pe Ieesuꞌ.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan,

E Sosoenën to vateeraꞌ koe voh ea manih pe koaꞌ peꞌ, 1:1-4

A tasun pe Kristo to apuh oah e non pa tasun pa ma ankeroꞌ pe Sosoenën, 1:5-14; 2:1-18

A tasun pe Kristo to apuh oah e non pa tasun pe Mosës, pen Josuaꞌ, 3:1-19; 4:1-13

A tasun pe Kristo to apuh oah e non pa tasun po teꞌ ësës heꞌ, 4:14-16; 5:1-14; 6:1-20; 7:1-28

Manih pe Ieesuꞌ, o vatompoan voon to apuh oah e non po vatompoan vamoaan, 8:1-13; 9:1-28

O eraꞌ pe Kristo to kikis oah e non po eraꞌ po vönaꞌ, o eraꞌ pamëh se hiuk rakah en pa ma hat pea, 10:1-39

Manih po vaman varoe ne ea se tavus o teꞌ totoopin pa matan e Sosoenën, 11:1-40

Manih pa taateꞌ teꞌ vaes pea, ea se vaman no e Kristo, ko pënton no eah. 12:1-29; 13:1-19

A soe ataaton pe tökiun po kiun vëh, 13:20-25.

1

A Soe Pe Sosoenën To Koe Maꞌ Pe Koaꞌ Peꞌ

1 Moaan voh ne Sosoenën to vavaato koe me voh non a kën sipuura manih po teꞌ vanënën soe. Pa ma poen peo neꞌ to vavataare koe voh non ea pa taateꞌ tata me a taateꞌ vaato. 2 Ivëhkëk, manih pa ma poen to oah ee, eꞌ to vavaato koe me a rora pe Sunaiꞌeah. E Sosoenën to vaneah voh e Sunaiꞌeah a ma tah kurus. Ee pon to teꞌ vaꞌpeh ne, pare soe, ko oeh me akis tavus me a ma moeh tah kurus to teꞌ hop ne nën. 3 E Koaꞌ to matan va e non manih pe Tamaneah, pareꞌ vapeaapen non o maaka peꞌ. O kikis pa soe peꞌ to vatoe me non pe Tamaneah, pare öt ne pon a ma moeh tah kurus pa soe kikis pamëh. Vasuksuk neꞌ to mët, ko eraꞌ peꞌ pupui a ra ko vahik a ma hat pea, ka voon rakah ee. Manuh pa vöön va kin, neꞌ to ihoꞌ non pa papmatö pe Tamaneah a Kikis Vi. 4 A tasun pe Ieesuꞌ to apuh oah e non pa tasun po ankeroꞌ. E Sosoenën to heꞌ voh poan o ëhnan to apuh oah e non pa ma ëhnëëre.

A Tasun Pe Koaꞌ To Apuh Oah E Non Pa Tasun Po Ankeroꞌ

5 Ivëh, ke Sosoenën hikta soe ke voh ta pah ankeroꞌ a soe neꞌ to heꞌ e Ieesuꞌ to soe non pan,

“Kuru, eën e Koaꞌ peöꞌ, keöꞌ e Tamömah.” Sng 2:7

Ahik to pöh poen ne Sosoenën to soe ke ro ankeroꞌ, ivëhkëk, eꞌ to soe ke Ieesuꞌ pan,

“Eöꞌ se teꞌ noꞌ e Tamömah, kën teꞌ nom e Koaꞌ peöꞌ.” 2 Sml 7:14

6 Ivëhkëk, o poen neꞌ se vanö hah maꞌ a pah Koaꞌ ro peꞌ manih po oeh, pareꞌ soe pan,

“A ma ankeroꞌ pe Sosoenën se vasunön eah.” Sng 97:7

7 Ke Sosoenën to sosoe suk voh non o ankeroꞌ, pareꞌ soe pan,

“Eöꞌ to nok voh raoe, kee teꞌ ne a nap kiu peöꞌ,

pare teꞌ va ne manih pa tuvuh me o tëkrea.” Sng 104:4

8 Ivëhkëk, manih pe Koaꞌ, ne Sosoenën to soe pan,

“Sosoenën, a ma tamoaan rakah nën se teꞌ nom a teꞌ Sunön,

parën matop nom a ma napan pën pa taateꞌ totoopin.

9 Eën to iu nom a taateꞌ vih totoopin,

parën rës nom a taateꞌ hat.

Ivëh, ke Sosoenën e Topoan pën to kon voh oah, ko heꞌ oah o vaeö, me a tasun to teꞌ oah e non pa ö neꞌ to heꞌ vavoh a ma vakamöꞌ pën.” Sng 45:6-7

10 Ke Sosoenën sosoe suk voh non e Ieesuꞌ, pareꞌ soe pan,

“Eën e Sunön, po vamomoaan eën to nok o oeh me akis pa koreomah.

11 O oeh me a akis se hat vamanih po rara vamoaan, pare hik ee.

Ivëhkëk, eën to teꞌ tamoaan e nom.

12 Eën se nikun raoe vamanih po rara,

parën panih raoe pon vamanih pa teꞌ to panih o rara,

ivëhkëk, eën se vatoe tamoaan e nom,

parën hikta se manot nom.” Sng 102:25-27

13 E Sosoenën to hikta soe ke voh ta ankeroꞌ a soe neꞌ to heꞌ voh e Ieesuꞌ, to soe non pan,

“Ihoꞌ manih pa papmatö peöꞌ,

keꞌ antoen pa ö nöꞌ se vahoꞌ a teꞌ to vakihat me a nom oah manih paan in eën.” Sng 110:1

14 O ankeroꞌ to kiu ne paan e Sosoenën, keꞌ vavanö non raoe pa vaꞌaus o teꞌ varih neꞌ se kon hah.

2

E Sosoenën to Kon Hah A Ra

1 Ivëh, ka se pënton vavih rakah a soe man vëh na to pënton, suk ea tomaꞌ këkëh amamot nö hah e no pa soe man, ko këh e Koaꞌ pe Sosoenën. 2 A soe man vëh no ankeroꞌ to heꞌ, eꞌ o Vavaasis pe Mosës. Ketereh to pënton varo a soe pamëh, ee se kon kamis ee. A kamis pamëh, eꞌ to teꞌ totoopin e non. 3 Ivëh, ke ea me se keh pënton varo ee pa soe apean pe Ieesuꞌ se kon hah a ra, ea hikta onöt no a rusin këh a kiiki pe Ieesuꞌ. E Ieesuꞌ koman to soe voh ken pea, pa ö seꞌ kon hah a ra. Ko teꞌ varih to pënton voh ne poë to soe pan, a soe vaꞌih to teꞌ man e non. Ea me to pënton a soe vëh to soe non pan, e Ieesuꞌ se kon koe hah a ra pa ma vaasis po teꞌ varih. 4 E Sosoenën to vataare me en pan, a soe pamëh to man pa ö neꞌ to heꞌ a napan a ma vu vëknöm me o kikis apuh. Manih pa ma napan neꞌ to nok a ma vu tah vatoksean. Eꞌ to heꞌ vakëkëh raoe a ma heꞌ pa Tuvuh Vasioꞌ pa ö neꞌ to iu va non.

E Ieesuꞌ to Kon Hah A Ra

5 Ivëh, ke Sosoenën to hikta vateꞌ voh o ankeroꞌ, pan ee se matop ne a pop pa napan. A pop pamëh na to vavahutët suk no. 6 Suk manih po Puk Vapenpen pe Sosoenën, eꞌ to sosoe suk non e Sosoenën pa ö neꞌ to kiun va non pan,

“Suk ataeah, ka napan teꞌ oah ne manih po kokoman pën,

kën matop nom raoe?

7 Eën to vöknah raoe,

kee teꞌ ne paan o ankeroꞌ,

ivëhkëk, eën to vasunön hah raoe,

parën heꞌ raoe a tasun me o kikis.

8 A tasun va pa matop a ma tah.” Sng 8:4-6

Ka soe pamëh to soe non pan. E Sosoenën to nok voh o teꞌ se matop ne a ma tah kurus manih po oeh. Ivëhkëk, kuru na to hikta ep no o teꞌ to matop ne a ma tah poë varih. 9 Ivëhkëk, ea to ep voh ee pe Ieesuꞌ! Eꞌ to vöknah voh ea ko kunah maꞌ manih po oeh, pareꞌ mët. Manih po poen pamëh, eꞌ to vapaan ke non o ankeroꞌ. Manih po ururuan pe Sosoenën, eꞌ to kon kamis ko mët suk voh a napan kurus, pareꞌ kon en po ëhnan apuh.

10 E Sosoenën, eꞌ a Teꞌ to nok voh a ma tah kurus, me eꞌ to matop non a ma tah kurus poë varih. Eꞌ to iu non a ma napan peo se nö manuh pa vöön va kin. Ivëh, keꞌ vateꞌ en pe Ieesuꞌ se kon koe hah a ma napan kurus, pa ö neꞌ to kon kamis voh. Eꞌ to tavus voh a teꞌ totoopin pa ö neꞌ to vatet voh a taateꞌ pamëh.

11 E Ieesuꞌ to vavoon hah a ma napan, keꞌeꞌ, me a ma napan varih to voon hah, ee to teꞌ nee a pah tamëëre. Ivëh, ke Ieesuꞌ hikta teꞌ poet voh non, a pokaꞌ raoe a kën kea peꞌ. 12 Ivëh, keꞌ soe pan,

“Sosoenën, eöꞌ se vavaato suk noꞌ a oah manih pa ma kea peöꞌ.

Eöꞌ se soe vavaeö ka oah manih pa ma vakum.” Sng 22:22

13 Eꞌ to soe pet en pan,

“Eöꞌ se vahoꞌ hah öꞌ pa koren e Sosoenën,” Ais 8:17

pareꞌ soe hahah kov en pan,

“Eöꞌ ivëh to teꞌ me noꞌ po koaꞌ ne Sosoenën to heꞌ a neoꞌ.” Ais 8:18

14 O teꞌ poë varih, to teꞌ me ne o sionin. Ivëh, ke Ieesuꞌ tavus va en manih pee. Eꞌ to tavus teꞌ, ko mët pareꞌ sun hah. A tah pamëh to vöknah o kikis va pa mët ne susun po oraꞌ hat to teꞌ me voh non. 15 E Ieesuꞌ to tavus teꞌ, pareꞌ mët ko sun hah ko voen hah raoe. Ee to nanaöp ne a taateꞌ mët. Ivëh, kee teꞌ va e ne manih po teꞌ kikiu akuk. 16 Eꞌ to maaka rakah en, pa ö neꞌ to hikta nö voh maꞌ pa vaꞌaus o ankeroꞌ, ivëhkëk, eꞌ to nö maꞌ pa vaꞌaus o pus koaꞌ pe Abraham. 17 Ke Ieesuꞌ tavus va en manih pa ma kea peꞌ varih, a napan. Ivëh, keꞌ tavus en a Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ to teꞌ me non o ururuan, pareꞌ vavatet non a soe pe Sosoenën. Ko nonok non a kiu peꞌ. Ke Sosoenën se ihan anoe a ma hat pa ma napan. 18 E Ieesuꞌ koman to kon kamis voh, pa ö ne susun po oraꞌ hat to pupunöꞌ voh non poan. Ivëh, keꞌ se vaꞌaus en po teꞌ varih, ne susun po oraꞌ hat to pupunöꞌ non raoe.

3

A Tasun Pe Ieesuꞌ to Apuh Oah E Non Pa Teꞌ Tasun Pe Mosës

1 Ivëh, kën kea vivihan peöꞌ, e Sosoenën to vateꞌ a neöm a ma teꞌ koman peꞌ, ke eöm se nö manuh pa vöön peꞌ vöh kin. Eöm se vavatet nem e Ieesuꞌ vëh ne Sosoenën to va nö maꞌ, keꞌ teꞌ non a Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ vëh, na to vaman no ko kë no a ëhnaneah. 2 E Ieesuꞌ to vavatet vavih rakah e non po iu pe Sosoenën, vamanih pa ö ne Mosës to nonok vavoh non. E Mosës to nonok voh non a ma tah ne Sosoenën to iu non, pareꞌ matop non a napan va Israël. 3 A teꞌ to eok a iuun to kon o ëhnan apuh, to apuh oah e non pa iuun neꞌ to eok. Eꞌ to vatoe e non pe Ieesuꞌ to kon voh pa tasun to apuh oah e non pa teꞌ tasun pe Mosës. 4 A ma iuun kurus to teꞌ ne, a teꞌ to eok. Ivëhkëk, e Sosoenën to nok voh a ma moeh tah kurus. 5 E Mosës to vavatet voh non o iu pe Sosoenën. Pareꞌ vanënën non a ma tah ne Sosoenën to sosoe non, se tavus amot. Pareꞌ nonok non a kiu manih pa iuun pe Sosoenën. 6 Ivëhkëk, e Kristo, eꞌ e Koaꞌ pe Sosoenën. Eꞌ to teꞌ me non a kiu va pa matop a napan, ka napan to teꞌ va ne manih pa iuun pe Sosoenën. Ea se teꞌ no a napan peꞌ, pa ö na se keh ötöön vakis no o vaman pea manih pe Ieesuꞌ, ko anoeh no eah, keꞌ öök po poen na se mët.

7 Ivëh, ka Tuvuh Vasioꞌ soe pan,

“Po poen nöm to pënton a soe pe Sosoenën,

8 paröm nat nem teꞌ va nem manih po teꞌ vatösoe,

vamanih pa ö nöm to pënton varo vavoh nem e Sosoenën,

vamanih pa ma sipuineöm to teꞌ voh ne pa moeh upin, ko pupunöꞌ a ne neoꞌ.”

9 E Sosoenën to soe koe manih pa Tuvuh Vasioꞌ pan,

“A kën sipuineöm to pupunöꞌ voh a ne neoꞌ.

Ivëhpëhkëk, ee to ep voh e ne pa ma tah nöꞌ to nonok noꞌ po 40 kirismas.

10 Eꞌ a pusun in a tah, nöꞌ to heve suk voh noꞌ raoe,

suk a ma kokoman pee to teꞌ ke voh e ne.

Kee vatösoe e ne pa ma soe peöꞌ.

11 Eöꞌ to vovoh paröꞌ soepip vakis rakah eoꞌ pee pan,

‘Eöm se nat nem nö pa vanot manih pa muhin va Keenan vëh, nöꞌ se heꞌ a neöm.’ ” Sng 95:7-11

12 Kën kea peöꞌ, eöm se matop nem po kokoman hat peöm. Eöm to vanun o vaman peöm, paröm këh ke e Ieesuꞌ, e Sosoenën toꞌtoꞌ tamoaan. 13 Eöꞌ to hikta iu noꞌ ta paeh va peöm se vatösoe non, ka taateꞌ hat vanun a neöm, köm taum a punis. Ivëhkëk, a ma poen kurus nöm se teꞌ nem, eöm se vavaꞌaus hah a nem pa vaman a soe pe Sosoenën. 14 O poen na to taneo vaman e Ieesuꞌ ko vatet eah, para vaman no eah, eꞌ se vaꞌaus en pea. Ivëh, ka se keh vaman vakis avoeꞌ rakah e no peꞌ, ea se vatös me eah pa ma tah koman peꞌ, po poen neꞌ se hah maꞌ.

15 Ivaꞌih a tah no Puk Vapenpen to soe suk voh non,

“Kuru eöm se tënan a soe pe Sosoenën,

paröm koe a vatösoe vamanih pa ö no a kën sipuineöm to pënton varo vavoh ne e Sosoenën.” Sng 95:7-8

16 A napan varih ne Mosës to me tavus këh voh maꞌ raoe a muhin va Isip, to heꞌ tonun voh e Sosoenën, pa ö nee to pënton varo a soe peꞌ. 17 A napan poë varih ne Sosoenën to heve voh non raoe po 40 kirismas. Eꞌ to heve voh non o teꞌ varih to nonok hat voh ne, pare mëtmët ee manih pa koman a moeh upin. 18 Ke Sosoenën soe vakis hah va en manih pan, “Ee voh ivarih a napan to pënton varo voh a soe peöꞌ. Ee hikta se tavus ne manih po oeh vëh, nöꞌ se heꞌ raoe, kee kon a vanot.” 19 Ivëh, ka nat ee pee to hikta vaman vakis voh ne e Sosoenën, to tavus manuh pa ö neꞌ se heꞌ raoe, kee kon a vanot.

4

1 E Sosoenën to soe vaman voh ken pea, pa ö na se ho ee pa vöön va pa vanot. Ivëh, ke ea se matop rakah no ko naöp no e Sosoenën tomeꞌ kiiki a ra, pa ö na to vatösoe no ko hikta tavus manuh pa vöön va pa vanot. 2 Ea to pënton voh ee pa soe vih vamanih pa ö no a napan va Israël to pënton vavoh. Ivëhkëk, ee to pënton varo, pare hikta vaman voh ne ko hikta ho manuh pa vöön va pa vanot. Ka soe vih pamëh hikta vaꞌaus voh raoe. 3 Ivëh, ke ea varih a napan to pënton para vaman no e Sosoenën, ea varoe to se ho manuh pa vöön vavanot vaꞌpeh me e Sosoenën. Suk ataeah, e Sosoenën to soe suk voh o teꞌ to pënton varo, pareꞌ soe pan,

“Eöꞌ to heve voh paröꞌ soepip raoe, ko soe pan,

‘Ee se nat ne nö pa vanot manih pa muhin va Keenan, vëh

nöꞌ se heꞌ raoe.’ ” Sng 95:11

E Sosoenën to soe voh a soe pamëh, eꞌ he vamatop vahik a vöön vanot peꞌ po poen neꞌ to nok o oeh, keꞌ öök non kuru. 4 Ivëh, ka manih komön o Puk Vapenpen to kiun va non manih pan,

“Po tönim me o pöh poen neꞌ to nok a ma moeh tah,

pareꞌ vavuriah en komön o tönim me o pöök poen.

E Sosoenën to nok vahik en pa ma moeh tah,

pareꞌ vavuriah en po poen pamëh.” Jen 2:2

5 E Sosoenën to vavaato avoeꞌ suk e non pa pah soe, ko soe pan,

“Ee se nat ne nö pa vanot manih pa muhin va Keenan, vëh

nöꞌ se heꞌ raoe.’ ” Sng 95:11

6 A napan varih to pënton voh ee pa soe vih, pare hikta ho voh pa vöön va pa vanot, ee to hikta ho voh, suk ee to hikta vaman ne a tah ne Sosoenën to soe voh ke raoe. A nap tëtënan soe ne Sosoenën se vaonöt raoe, kee ho ee pa teꞌ vaꞌpeh me poë. 7 Ivëhkëk, eꞌ to vateꞌ en po meoh poen vëh na se nö ko vanot. Moaan voh manih pa ö neꞌ to vavaato koe no maꞌ pa rivon e Devit, keꞌ kiun koman o Puk Vaëhëh pan,

“Eën se keh pënton a rivon e Sosoenën kuru,

koe a pënton varo.” Sng 95:7-8

8 Ivëh, ka nat e no e Josuaꞌ se keh me ho voh en pa napan pa vöön va pa vanot, e Sosoenën hikta se vavaato amot suk hah non to meoh poen vanot. 9 Ivëh, ka nat e no po meoh vanot pa napan pe Sosoenën to teꞌ avoeꞌ e non. Eꞌ to teꞌ va non manih pa ö neꞌ to vanot vavoh pa ö neꞌ to nok vahik o oeh manih komön o tönim me o pöök poen. 10 A teꞌ to vanot en pa ö neꞌ to mët, eꞌ to teꞌ va non manih peꞌ to vahik en pa kiu peꞌ. A vanot pamëh to teꞌ va non manih pa ö ne Sosoenën to vahik voh a kiu peꞌ, ko vanot en. 11 Ivëh, kuru ne ea se kiu vakis pa ho manih pa vöön va pa vanot vaꞌpeh me Sosoenën. Ea se koe a pënton vamanih pa ö nee to pënton varo vavoh, pare hikta ho voh pa vöön va pa vanot.

12 A soe pe Sosoenën to kikis vi, pareꞌ toꞌtoꞌ. Eꞌ to kakakni oah e non po rapis rë kakakni vapon. A soe pamëh se ruk rakah en po kokoman, me o iu, me o haharaꞌ pea, vamanih po rapis rë. Eꞌ to vateeraꞌ rakah en pa ma taateꞌ pea. 13 Ahik rakah ta pah tah manih po oeh se vakoaan in e Sosoenën. A pop pea manih po oeh ne Sosoenën to nat vavih e non peꞌ, ivëh, ka se vamaaka a ma tah na to nok voh manih peꞌ.

E Ieesuꞌ E Susun Po Teꞌ Ësës Heꞌ

14 Ivëh, ka se ötöön vakis o vaman pea manih pe Ieesuꞌ, pe eꞌ e Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ to nö voh manuh pa vöön va kin. Keꞌ teꞌ non e Koaꞌ pe Sosoenën ko teꞌ vatët tamoaan non pa havineah. 15 A Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ pea e Ieesuꞌ, eꞌ to inan e non pa ma punöꞌ to tatavus a rora, ka hikta onöt no vöknah a ma punöꞌ poë varih. Ivëh, keꞌ se vaꞌaus en pea, suk a ma taateꞌ punöꞌ poë varih to tavus voh ee manih peꞌ. Ivëhkëk, eꞌ to hikta nok rakah voh ta pah hat. 16 Ivëh, ka se koe a naöp pa ö na to nö vatët manuh pe Sosoenën vëh to ururuan a rora sih. Ka se vaman vakis no e Ieesuꞌ, para hinhin vatëh no eah, keꞌ se vaꞌaus a ra pa ma punis na to teꞌ me no.

5

A Teꞌ Susun Po Teꞌ Ësës Heꞌ E Ieesuꞌ, To Onöt E Non Pa Kon Hah A Ra

1 Ivëh, ke Sosoenën vateꞌ a ma Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, to kiu ke ne a napan pa heꞌ a ma heꞌ vaeö pee manuh pe Sosoenën. Me ee to nok a taateꞌ ip vamët o vönaꞌ, ko ës ke na e Sosoenën pa vahik a ma hat pa napan. 2 A Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ to teꞌ akuk vavoh e non nën, ivëh, keꞌ vavaꞌaus non o teꞌ varih to hikta maaka ne pan, a tah nee to nonok ne, eꞌ a tah hat. Ivëh, keꞌ heꞌ a vaꞌaus tö manih pa napan poë varih, suk eꞌ koman to haraꞌ voh en pa taateꞌ punöꞌ. 3 Ivëh, ko Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ koman, to teꞌ me e ne pa ma teꞌ hat pee, pare ësës e ne na pa ma vönaꞌ koman pee, me pa napan pa vahik a ma hat koman pee, me a ma teꞌ hat pa napan. 4 Me a hikta teꞌ ësës heꞌ to vateꞌ koman hah ea vamanih pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, suk eꞌ to iu kon non a tasun apuh pamëh, Ahik, e Sosoenën varoe to vaoe a teꞌ keꞌ tavus en a Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ vamanih, pa ö ne Sosoenën to vateꞌ vavoh in e Aron me o vuteꞌ peꞌ. 5 Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih pe Kristo to hikta vateꞌ koman hah voh ea, pan eꞌ a Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, suk eꞌ to iu kon non a tasun apuh pamëh. Ahik. Ivëhkëk, e Sosoenën to vateꞌ voh poan, ko vanënën suk poan manih po Puk Vaëhëh pan,

“Eën e Koaꞌ peöꞌ,

kuru eöꞌ e Tamömah.” Sng 2:7

6 Manih pa meh soe, komön o Puk Vaëhëh ne Sosoenën to soe pan,

“Eën se teꞌ nom a teꞌ ësës heꞌ va pa ma tamoaan.

Eën se teꞌ nom a teꞌ ësës heꞌ vamanih pa ö ne Mëlkisëtëk

me o vuteꞌ peꞌ to teꞌ vavoh ne.” Sng 110:4

7 E Ieesuꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ avoeꞌ voh e non manih po oeh, pareꞌ hinhin vakis rakah voh non, pareꞌ okook non e Sosoenën se vaꞌaus poan keꞌ nat non mët. Suk ataeah, eꞌ to vöknah voh ea, ko vavatet non o iu pe Sosoenën. Ke Sosoenën pënton en peꞌ, pareꞌ vaeh poan keꞌ hikta nanaöp non a mët. 8 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to teꞌ ro voh e non e Koaꞌ pe Sosoenën, eꞌ to kon kamis voh en, ko kamis pamëh, to vavaasis poan pa vatet a taateꞌ pënton soe pe Tamaneah. 9 O kamis me a sun hah pe Ieesuꞌ to vapuh vavih poan, keꞌ tavus voh en a teꞌ se kon hah a ra, ka teꞌ vaꞌpeh me no eah po toꞌtoꞌ tamoaan, ea o teꞌ varih to pënton no eah. 10 Ke Sosoenën soe vatvus voh en peꞌ, pareꞌ soe pan, eꞌ a Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ vamanih pa ö ne Mëlkisëtëk, me o vuteꞌ peꞌ to teꞌ vavoh ne.

Ea Se Nat No Teꞌ Va No Manih Po Siꞌ Koaꞌ

11 Eöꞌ to teꞌ me noꞌ a ma tah peo vihvih to hivaꞌ ne pa vamaaka, nöꞌ se soe ka neöm, suk a Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ vëh, e Kristo. Ivëhkëk, eöm to hikta kokon vamaaka ohoꞌ nem, paröm hikta onöt nem a vatet. 12 Eöm to tavus voh em o teꞌ to vavatet nem e Ieesuꞌ. Ivëh, köm se vavaasis pet a ma meh teꞌ a soe pe Sosoenën vëh nöm to pënton voh, ivëhkëk, eöm to hikta nok voh. Ivëh, ka meh teꞌ se vavaasis hah a neöm a pusun o vavaasis vamomoaan va pa soe pe Sosoenën. Eöm se pënton o vavaasis eh to teꞌ va non manih pa teꞌ se ëën en pa taëën eh, ivëhkëk, eöm to rës avoeꞌ e nem vamanih po teꞌ to vamemeꞌ ne. 13 Ivëh, ko teꞌ to hikta kokon vamaaka ohoꞌ ne o vavaasis eh pamëh, ee to teꞌ va e ne manih po teꞌ to vamemeꞌ ne, pare teꞌ va e ne manih po koaꞌ. Ee to hikta nat ne pa taateꞌ totoopin heh nee se suk, me a taateꞌ hat heh nee se koe. 14 O vavaasis eh to teꞌ va non manih pa taëën eh. A taëën eh, eꞌ a taëën pa nap apaꞌpuh, nee to vaasis hah rea, pare inan pataeah to teꞌ vih non me a tah hat, ko vatet a tah to teꞌ vih non.

6

Ea Se Teꞌ Vakis No Ko Anoeh No E Sosoenën Se Vavih A Ra

1 Ivëh, ka se nat no teꞌ avoeꞌ no manuh po vavaasis vamomoaan suk e Kristo. O vavaasis vamomoaan pamëh to teꞌ va non manih po vaasis pa teꞌ vamemeꞌ. Ea se teꞌ va no manih pa teꞌ natsean to vavaasis, ko iu avoeꞌ e non pa kon a ma meh vavaasis suk e Kristo. Ivëh, ka se nat no teꞌ avoeꞌ no manuh po vavaasis vamoaan suk e Kristo, o vavaasis pamëh to kunkuin a komaara, pan ea se heꞌ tonun a ma taateꞌ to hikta teꞌ me ne o toꞌtoꞌ man manih pee, me ea se vaman e Sosoenën. 2 A ma vavaasis vamomoaan suk e Kristo, ivarih, a ma vavaasis va pa taateꞌ vapupui no o Jiuꞌ to vatet ne,* me a vahoꞌ a koreera manuh pa pasun a teꞌ, me o vavaasis va pa mët me a sun hah, me o vavaasis va pa kiiki a ma napan va po toꞌtoꞌ tamoaan. 3 Ivëh, ko vaman pea se nönö nö non, ko tavus na pa ö na se kon o vavaasis natsean, vamanih pa ö ne Sosoenën to iu va ka rora.

4 A napan varih to pënton voh ee pa soe pe Sosoenën ko vaman ee, ivëhkëk, ee to hahah ee po vavaasis vamomoaan suk e Kristo, eꞌe to hikta onöt rakah ne a panih, ko vaman hah a soe nee to pënton voh. Ee to kon voh a Tuvuh Vasioꞌ vamanih po heꞌ pe Sosoenën pa nok a kiu peꞌ. 5 Eꞌe to nat voh ee pa ö no a soe pe Sosoenën to vih va non. Pare haraꞌ voh ee po kikis pe Sosoenën se matop amot e non pa ma napan. 6 A napan poë varih se keh hah ee po vavaasis vamomoaan suk e Kristo, ee to hikta onöt rakah ne a panih hah maꞌ. Suk ataeah, a taateꞌ hah manuh pa taateꞌ vamoaan to vatoe va e non manih pee to ni hah ee pe Koaꞌ pe Sosoenën manih pa kuruse. A tah pamëh to teꞌ va non manih pa ma meh teꞌ to vavovoeak hah ne e Ieesuꞌ vamanih pa ö nee to nonok moaan vavoh ne pa ö ne Ieesuꞌ to han voh non pa kuruse.

7 O upöm teꞌ to teꞌ va ne manih po oeh ne Sosoenën to vanö maꞌ a uhön keꞌ vavih o oeh ka ma moeh taëën pupu vavih ne nën ka napan ënëën ne. 8 Ivëhkëk, o upöm teꞌ to teꞌ va e ne manih po oeh to teꞌ me non o meon toꞌtoꞌ, o meon toꞌtoꞌ se keh pu topnin a ma taëën, ee hikta se teꞌ vih hah ne. O oeh se keh hikta vavoaꞌ vavih a taëën e Sosoenën se miröꞌ en peꞌ.

9 Ivëhkëk, eöm a ma vamomhë peöꞌ, emöm to hikta koman nem a soe vapipinoꞌ va po oeh hat to huh a non neöm. Emöm to nat e nem pan, eöm to kon a tapui o pöh apuh, ke Sosoenën se kon hah a neöm, ivëh, köm nonok nem a ma kiu vihvih va pa vaꞌaus a napan. 10 E Sosoenën a totoopin tamoaan, eꞌ hikta se anoe non o iu nöm to vataare nem manih peꞌ, pa ö nöm to nok a ma kiu vaꞌaus vih varih nöm to nonok tamoaan nem manih po teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ. 11 Emöm to iu suntan rakah nem pan, eöm se vavatet rakah nem a taateꞌ vih vëh, keꞌ öök na po poen no a ma tah na to anoeh no, se tavus vaman. 12 Ea hikta se teꞌ no o teꞌ karauh, ivëhkëk, ea se vatet a kiu vih no teꞌ va po vaman to nok voh, para vaman, ko anoeh no, ko kon a ma tah vih ne Sosoenën to soe vaman voh.

Ea Se Vaman No A Soe Man Pe Sosoenën

13 Ivëh, ke Sosoenën soe vaman ke voh e Abraham pa ö neꞌ se nok o vatompoan pa tah ne Sosoenën se nok. Suk ahik voh ta teꞌ to apuh oah non o kikis pe Sosoenën. Ke Sosoenën vateꞌ a ëhnaneah pa nok o vatompoan peꞌ pen Abraham. 14 E Sosoenën to soe ke Abraham pan, “Eöꞌ to soe vaman voh ka oah a ö nöꞌ se tapui rakah a oah, ko heꞌ a oah a ma pus koaꞌ peo.” 15 A ma tamoaan ne Abraham to teꞌ voh non pa taateꞌ anoeh, pareꞌ kon en pa ma tah ne Sosoenën to soe vaman ke voh poan.

16 Ivëh, ka teꞌ se keh iu non a soe peꞌ se man rakah, eꞌ se pokaꞌ a meh teꞌ no a ëhnaneah to apuh oah non a ëhnan komaneah, ka soe man pamëh se vatö o kokoman pa teꞌ, ivëh, ka taateꞌ heve se nat non teꞌ non topnin a poa teꞌ. 17 E Sosoenën to kehkeh vamaaka voh ke non o teꞌ varih to se vaneah a ma tah neꞌ to soe vaman voh. Eꞌ hikta se panih hah non a soe vaman peꞌ. Ivëh, keꞌ vahoꞌ a soe kikis pa tah neꞌ to soe vaman ke voh raoe. 18 Eꞌ to teꞌ non a poa tah man varih, a soe kikis me a soe vaman ne Sosoenën to hikta se panih rakah non. E Sosoenën hikta se piuk non manih pa ö neꞌ to soe a soe vaman peꞌ. Me Sosoenën hikta se piuk non manih pa ö neꞌ to soe a soe kikis peꞌ. Ivëh, ka napan varih to panih a taateꞌ hat moaan pee, ko heꞌ rea manih pe Ieesuꞌ, se anoeh ko ötöön vakis ne o vaman neꞌ to heꞌ raoe. 19 Ea to teꞌ me no a taateꞌ anoeh manih po kokoman pea vamanih pa ankaꞌ to ötöön non o paröꞌ keꞌ atan non. O vaman pea manih pe Ieesuꞌ se teꞌ eh non, suk o vaman pamëh to me ho a ra pa rum vapenpen vëh to teꞌ non tonun o rara rë.† Ivëh, ka se huk vatët manuh pe Sosoenën vöh pa vöön va kin. 20 E Ieesuꞌ to vovoh ho ka ra manuh pa vöön va kin. Vamanih pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ va pa ma tamoaan, me vamanih pa ö ne Mëlkisëtëk me o vuteꞌ peꞌ to teꞌ vavoh ne.

7

E Mëlkisëtëk Eꞌ A Teꞌ Ësës Heꞌ

1 Ivëh ke Mëlkisëtëk, eꞌ a teꞌ sunön va vöön Salëm. Pareꞌ teꞌ non a teꞌ ësës heꞌ pe Sosoenën Kikis Vi. E Abraham to hah taneꞌ maꞌ po vapus pa ö neꞌ to vapus, ko vöknah a ma teꞌ sunön, me a nap vëvënsun pee. Pareꞌ akeh e Mëlkisëtëk manih hanan, ke Mëlkisëtëk tapui en peꞌ. 2 Ke Abraham ki en pa ma tah, pareꞌ heꞌ en pe Mëlkisëtëk pa ma papaeh va pa ma havun tah neꞌ to ip këh po teꞌ susunön pareꞌ kon maꞌ. A pusun in o ëhnan vëh, e Mëlkisëtëk ivëh, “A teꞌ sunön va pa taateꞌ totoopin.” Suk ataeah, eꞌ a teꞌ sunön va Salëm, ko ëhnan vëh a teꞌ sunön va Salëm to soe non pan, “A teꞌ sunön kamöꞌ.” 3 Ahikta kiun to soe vanat non pan, e Mëlkisëtëk to teꞌ me voh non e tamaneah pen sinaneah, me ahikta ö to soe vanat non o poen neꞌ to koaꞌ voh maꞌ, me o poen neꞌ to mët. Eꞌ me voh ahikta ma sipuneah. Eꞌeꞌ me to teꞌ va e non manih pe Koaꞌ pe Sosoenën, pareꞌ teꞌ non a teꞌ ësës heꞌ va pa ma tamoaan.

4 Eöm se ep a ö no a tasun apuh pe Mëlkisëtëk to teꞌ va non. E Abraham e sipuura to teꞌ vavoh non nën. Eꞌeꞌ to kon voh a ma papaeh va pa ma havun tah neꞌ to kon voh pa ö neꞌ to ip këh voh pa ma teꞌ susunön, pareꞌ heꞌ e Mëlkisëtëk, suk a tasun apuh peꞌ. 5 A kën sipun e Livaë, varih o teꞌ ësës heꞌ to vatet ne o Vavaasis pe Mosës, pa öt a ma papaeh va pa ma havun tah manih pa ma teꞌ poëëre varih a napan va Israël. Ivëhpëhkëk, eꞌe a ma pus koaꞌ pe Abraham. 6 E Mëlkisëtëk to hikta teꞌ voh non pan, eꞌ a teꞌ va po vuteꞌ pe Livaë. Ivëhkëk, eꞌ to öt voh en pa ma papaeh va pa ma havun tah manih pe Abraham, pareꞌ tapui en pe Abraham a teꞌ to vaman voh a soe vaman pe Sosoenën. 7 Ea to nat e no pa teꞌ vëh to tapui a meh teꞌ, eꞌ to kikis oah e non pa teꞌ vëh to kon a tapui. 8 Manih po teꞌ ësës heꞌ eꞌe to ötöt ne a ma papaeh va pa ma havun tah. O teꞌ poë varih to mëtmët voh ee. Ivëhkëk, a teꞌ vëh e Mëlkisëtëk to öt a ma papaeh va pa ma havun tah to teꞌ tamoaan e non vamanih, pa ö no Puk Vapenpen to soe va non. 9 O vuteꞌ pe Livaë to kokon voh e ne pa ma papaeh va pa ma havun tah. Ivëh, ka antoen e no pa soe vamanih pan, o Livaë to heꞌheꞌ koe voh ne manih pe Abraham, ke Abraham heꞌ pet a ma papaeh va pa ma havun tah pee manuh pe Mëlkisëtëk. 10 E Abraham to akeh voh e Mëlkisëtëk, e Livaë he meꞌ avoeꞌ voh e non pa koaꞌ maꞌ po poen ne Abraham to heꞌ e Mëlkisëtëk a ma papaeh va pa ma havun tah peꞌ.

E Ieesuꞌ To Teꞌ Va E Non Manih Pe Mëlkisëtëk

11 Moaan voh a taateꞌ va pa kiu pa teꞌ ësës heꞌ, me o Vavaasis pe Mosës to taneꞌ voh maꞌ manuh pe Mosës, ko öök maꞌ manih po Livaë. Ivëh, no a napan va Israël to vavatet suk hah ne o Vavaasis pe Mosës no teꞌ ësës heꞌ po Livaë to vovoh ne. O teꞌ ësës heꞌ va po vuteꞌ pe Aron se keh teꞌ totoopin voh ne, eꞌ hikta se teꞌ hah non to meoh vu teꞌ ësës heꞌ, se teꞌ va ne manih po vuteꞌ pe Mëlkisëtëk. 12 O kikis va po Vavaasis pe Mosës to taneꞌ maꞌ manih pa taateꞌ va pa kiu po teꞌ ësës heꞌ. Ko meoh vuteꞌ se keh kon a kiu pa teꞌ ësës heꞌ, a kiu pa teꞌ ësës heꞌ pamëh nee to vavatet moaan ne, se panih en. Ivëh, ko kikis va po Vavaasis pe Mosës se panih me en. 13 Ivëh, ke Ieesuꞌ e Sunön pea no a soe pe Sosoenën manih po Puk Vapenpen to vanënën suk voh non poan pan, eꞌ a teꞌ va po meoh vuteꞌ ke. O vuteꞌ pamëh to hikta öt voh ne a taateꞌ va pa kiu pa teꞌ ësës heꞌ. 14 E Sunön pea e Ieesuꞌ eꞌ a teꞌ va po vuteꞌ pe Judaꞌ. Ivëh, ke Mosës hikta soe voh ta pah soe manih po vuteꞌ poë varih se kon a kiu pa teꞌ ësës heꞌ.

15 Ivëh, ka nat vamaaka ee, pa meh teꞌ ësës heꞌ voon e Ieesuꞌ to tavus en. Eꞌ to vatoe va e non manih pe Mëlkisëtëk. 16 Eꞌ to hikta tavus teꞌ ësës heꞌ vavoh manih pa ö neꞌ to tavus taneꞌ maꞌ po vuteꞌ po teꞌ ësës heꞌ. Ahik. Eꞌ to tavus voh a teꞌ ësës heꞌ manih po kikis va po toꞌtoꞌ tamoaan. 17 Manih pa ö no Puk Vapenpen to soe va non,

“Eën se teꞌ nom a teꞌ ësës heꞌ va pa ma tamoaan,

vamanih pa ö no vuteꞌ pe Mëlkisëtëk to teꞌ vavoh ne.” Sng 110:4

18 Ivëh, ka taateꞌ moaan va pa kiu pa teꞌ ësës heꞌ na se vahik eah, suk ataeah a taateꞌ pamëh to hikta teꞌ kikis onöt non pa vaꞌaus a napan, kee teꞌ totoopin ne pa matan e Sosoenën. 19 Peꞌ a taateꞌ kiu pa teꞌ ësës heꞌ po Livaë to hikta onöt voh non a vatotoopin a ma hat pa napan. Ivëhkëk, a kiu pa teꞌ ësës heꞌ vëh e Ieesuꞌ to vih oah e non pa taateꞌ va pa kiu pa teꞌ ësës heꞌ. A meh kiu pa teꞌ ësës heꞌ vëh e Ieesuꞌ, ivëh, eꞌ to vatvus a taateꞌ anoeh, ka huk vatët ee manuh pe Sosoenën.

20 E Sosoenën to soe voh a soe kikis, pa ö neꞌ to vateꞌ e Ieesuꞌ pa kiu va pa teꞌ ësës heꞌ. Moaan voh a hikta soe kikis no Livaë to vateꞌ voh manih pa kiu pa teꞌ ësës heꞌ. 21 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to tavus a teꞌ ësës heꞌ pa soe kikis ne Sosoenën to soe vamanih peꞌ pan,

“Eöꞌ e Sunön to soe a soe kikis peöꞌ,

paröꞌ hikta se panih hah noꞌ o kokoman peöꞌ.

Eën se teꞌ nom a teꞌ ësës heꞌ va pa ma tamoaan.” Sng 110:4

22 Ivëh, ke Ieesuꞌ vapuh en po vatompoan voon topnin e Sosoenën me a napan peꞌ. O vatompoan pamëh to teꞌ vih oah e non po teꞌ vatompoan vamoaan, suk eꞌe to hikta vavatet voh ne.

23 A napan to tatavus teꞌ ësës heꞌ voh ne, pare mëtmët këh e ne pa kiu pamëh. Pare hikta onöt ne a nok varë a kiu pee. 24 Ivëhkëk, e Ieesuꞌ to teꞌ tamoaan e non, ka kiu peꞌ hikta se panih non, vamanih po Livaë, o teꞌ ësës heꞌ. Ivëh, keꞌ hikta se heꞌ non ta meh teꞌ. 25 Ivëh, ke Ieesuꞌ onöt e non pa nok a kiu pa teꞌ ësës heꞌ pa vaꞌaus tamoaan a ra, a napan varih to hinhin koe ne e Sosoenën manih pe Ieesuꞌ. Suk ataeah, eꞌ to teꞌ tamoaan me e non pe Sosoenën, pareꞌ hinhin ke non pea.

26 Ivëh, ke Ieesuꞌ, eꞌ a Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, pareꞌ onöt e non pa vaꞌaus a ra. Suk eꞌ a vivihan no a hikta pah hat to teꞌ non manih peꞌ. Eꞌ a vivihan no a taateꞌ peꞌ to teꞌ ke e non pea a nap nonok hat, ka ëhnaneah to teꞌ oah e non pa ma moeh tah kurus varu pa vöön va kin. 27 Eꞌ to hikta teꞌ va non po upöm Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, eꞌ to hikta iu non a taateꞌ va pa heꞌ me a ës ke na e Sosoenën o vönaꞌ pa ma poen kurus, pa vahik a ma hat pa napan, me eꞌ koman. Eꞌ to heꞌ vavoh in manih po heꞌ manuh pe Sosoenën. 28 O Vavaasis pe Mosës to sosoe voh non pan, o Livaë se vateꞌ a Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ pa nok a kiu pamëh. Ivëhkëk, a kiu pee to hikta kikis onöt non a vahik a ma hat pa napan. Ivëh, ke Sosoenën soe voh a soe kikis se tavus amot maꞌ manih pa taateꞌ va pa vateꞌ e Koaꞌ peꞌ Ieesuꞌ. E koaꞌ pamëh no kikis peꞌ to onöt e non pa vahik a ma hat pa napan. Eꞌ a vivihan, pareꞌ teꞌ tamoaan e non.

8

E Ieesuꞌ A Teꞌ Susun Po Teꞌ Ësës Heꞌ Va Pa Vöön Va Kin

1 Ivaꞌih, a pusun in a ma soe nöꞌ to heꞌ varuꞌ a neöm. Ka teꞌ me e no pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ vëh to ihoꞌ non pa papmatö pa ö ihihoꞌ vasioꞌ pe Sosoenën. 2 A teꞌ ësës heꞌ pea e Ieesuꞌ, to kiu non pa ö vivihan teꞌteꞌ pe Sosoenën, no a hikta teꞌ to nok voh.

3 O teꞌ susun po teꞌ ësës heꞌ to teꞌ ne pa heꞌ a ma heꞌ me a ës ke na e Sosoenën o vönaꞌ. Ka Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ pea e Ieesuꞌ, to teꞌ me e non po heꞌ neꞌ se heꞌ na e Sosoenën, o heꞌ pamëh, ivëh eꞌeꞌ koman. 4 Ivëh, keꞌ se keh teꞌ voh non po oeh, eꞌ hikta se teꞌ voh non a teꞌ ësës heꞌ manih po oeh. Suk ataeah, o teꞌ ësës heꞌ manih po oeh to heꞌ vahik voh ee na pa ma heꞌ to vatet ne a kiu po teꞌ ësës heꞌ varih o Livaë. 5 A iuun teꞌteꞌ vah vëh no teꞌ ësës heꞌ to kiu ne koman, to vëknöm non a iuun vivihan teꞌteꞌ pe Sosoenën manuh pa vöön va kin. Eꞌ to vatoe akuk va kov e non manih pa ö ne Mosës to ekeok vavoh non a ö teꞌteꞌ pe Sosoenën, vamanih pa ö ne Sosoenën to vataare voh ke poan, pareꞌ soe pan,

“Eën se eok suk a ö nöꞌ to vataare vavoh ka oah manuh kin pa tope.” Eks 25:40

6 Ivëhkëk, a kiu pa teꞌ ësës heꞌ ne Ieesuꞌ to kon voh, to apuh oah e non pa ma meh teꞌ ësës heꞌ, me eꞌ a teꞌ vatopnin. Eꞌ to teꞌ akuk va kov e non manih po vatompoan voon neꞌ to nok topnin e Sosoenën me a napan peꞌ. Suk ataeah, a ma soe vaman vakuru ne Sosoenën to heꞌ, kee teꞌ vavih oah e ne pa ma teꞌ vamomoaan.

7 O vatompoan vamoaan pe Sosoenën me a napan se keh teꞌ onöt voh e non pa vahik a ma hat pa napan, e Sosoenën hikta se iu hah non to meoh vatompoan. 8 Ivëh, ke Sosoenën taum voh a ma hat manih pa napan peꞌ, pareꞌ soe voh pan,

“Amot nöꞌ se nö maꞌ,

ko nok o vatompoan voon me ra napan to teꞌ ne pa muhin va Israël,

me o vuteꞌ pe Judaꞌ.

9 O vatompoan pamëh hikta se teꞌ va non manih po teꞌ voh pa kën sipuiire.

Manih pa koreneoꞌ, nöꞌ to me tavus këh maꞌ raoe pa muhin va Isip.

Eꞌe to hikta matop voh ne o vatompoan möm to nok voh.

Ivëh, nöꞌ to heꞌ tonun suk voh raoe.

10 O vatompoan nöꞌ se nok me a napan va Israël ivëh,

eöꞌ se vateꞌ a taateꞌ peöꞌ manih po kokoman pee,

paröꞌ kiun eah manih pa komëëre,

kee se pënton a soe, ko vatet a taateꞌ peöꞌ,

eöꞌ se teꞌ noꞌ e Sosoenën pee,

kee se teꞌ ne a napan peöꞌ.

11 Ahikta paeh va pee se vavaasis non o upöm pee,

suk ataeah ee se nat e ne peöꞌ,

taneo no maꞌ po koaꞌ,

ko öök no maꞌ pa nap apaꞌpuh.

12 Eöꞌ se ururuan a ma taateꞌ hat pee,

paröꞌ ihan anoe eoꞌ pa ma hat pee.” Jer 31:31-34

13 E Sosoenën to vavaato suk non o vatompoan voon, pareꞌ soe pan, “O vatompoan vamoaan no a napan to hikta matop voh ne.” Ivëh, ke Sosoenën soe pan, o vatompoan pamëh to vamoaan ko se hik en.

9

A Teꞌ Susun Po Teꞌ Ësës Heꞌ Vamoaan To Ësës Voh Non O Vönaꞌ

1 O vatompoan vamomoaan to teꞌ me non a ma taateꞌ va pa kë a ëhnan e Sosoenën no teꞌ ësës heꞌ to nok manih koman a topa vasioꞌ teꞌteꞌ vah manih po oeh. 2 A topa vasioꞌ teꞌteꞌ vah nee to eok, ka ö vëh mahën to teꞌ non a ö toktok po vauꞌ, me a pok, ka manih pa pok to teꞌ non a taëën nee to heꞌheꞌ ne na e Sosoenën. Ko teꞌ ësës heꞌ varoe to ënëën ne. 3 Ka manih tonun a ö vapenpen nee to vahan pip a ö vasioꞌ teꞌteꞌ pe Sosoenën po rara papanöꞌ. 4 Manih pa tonun o rara pamëh to teꞌ non a pok vapenpen nee to mon voh po vös gol, pare ësës ne a ma tah vavuh vih nën. Pareꞌ teꞌ non a pokis nee to mon po vös gol. A pokis pamëh to teꞌ non a manaꞌ to teꞌ hop non pa nöh nee to nok pa gol, me o toknon pe Aron to veoh voh en,* me a poa ta vös to kiun non a havun soe vaënpan pe Sosoenën. 5 Tonun a pokis to teꞌ non a poa ankeroꞌ varih, a ëhnëëre o Sërupim to vëknöm ne a ö vasioꞌ teꞌteꞌ pe Sosoenën. Ka poa paknëëre vaꞌnaꞌtöön ne a ö nee to tatapui ne o eraꞌ po vönaꞌ va pa vahik a ma hat pa napan. Ivëhkëk kuru, na se hikta vahutët vörep suk no a ma tah poë varih.

6 Ivaꞌih, a ö no a ma tah to teꞌ vavoh ne, a teꞌ ësës heꞌ se ho manuh pa ö vamahën pa nok a kiu peꞌ. 7 Ivëhkëk, a Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ to se ho oah manuh pa koman a ö vasioꞌ teꞌteꞌ pe Sosoenën pa nok a kiu peꞌ po pöh poen komön o pöh kirismas. Eꞌ se teꞌ ho o eraꞌ po vönaꞌ neꞌ se heꞌ na manuh pe Sosoenën, pa vahik a ma hat pa napan nee to hikta koman ne a nok, me a ma teꞌ hat koman peꞌ. 8 Ivëh, ka Tuvuh Vasioꞌ vavaasis vamaaka en pea, pa ö no a ma tah varih to teꞌ va ne manuh pa topa vasioꞌ teꞌteꞌ vah. Ka hanan va pa ho manih pa Ö Vasioꞌ Oah to hikta taperet voh non pa ö no a topa vasioꞌ teꞌteꞌ vah vamomoaan to teꞌ avoeꞌ voh non. 9 A taateꞌ va pa vaës o vönaꞌ vamanih po heꞌ to vataare a ra pan, eꞌ to hikta onöt non a vavivihan o toꞌtoꞌ po teꞌ varih to kë ne a ëhnan e Sosoenën. 10 A ma taateꞌ va pa pupui a ma tah varih, taëën, ruen vih kakaak, vapupui koren, me a taateꞌ ësës vönaꞌ, eꞌe a ma tah va po sionin varoe to hikta onöt ne a vaꞌaus o toꞌtoꞌ pea. Ivëhkëk, a ma tah poë varih to teꞌ anoeh ro voh ne a ö ne Sosoenën se panih en pee manih po vatompoan voon.

11 Ivëhkëk, e Kristo to nö vavoh maꞌ manih pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, pareꞌ panih en pa ma tah vamoaan to teꞌ voh ne, eꞌ to panih en pa taateꞌ va pa ës o vönaꞌ, me a heꞌ a ma heꞌ manuh pe Sosoenën. Manuh pa vöön va kin a iuun vasioꞌ to teꞌ apuh oah e non, pareꞌ totoopin, no hikta teꞌ to nok voh. A tah vih ivëh, e Kristo to mët ko sun hah, pareꞌ nö nën pa nok a kiu pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ, pareꞌ panih en po vatompoan vamoaan. 12 E Kristo to voen hah a ra po eraꞌ peꞌ, pareꞌ heꞌ a ra o toꞌtoꞌ tamoaan. Pareꞌ ho manuh pa iuun vasioꞌ vöh pa vöön va kin po pöh poen ro. Ivëhkëk, eꞌ hikta teꞌ o eraꞌ va po vönaꞌ pa heꞌ vamanih po heꞌ. 13 O eraꞌ pa meemeꞌ, me a purmakaöꞌ apuh, me o kukuvun in a purmakaöꞌ sekaꞌ nee to ës. Pare varapök manih pa napan varih to teꞌ me ne a ma hat, ka ma hat teraꞌ varoe pa napan to hik ee. Ivëhkëk, o eraꞌ pe Kristo to kikis oah e non po eraꞌ pa vönaꞌ. O eraꞌ pe Kristo to ihan anoe a ma hat teraꞌ, me a ma teꞌ hat kokoaan pa napan. 14 A tah vëh to tavus man en pa ö ne Kristo to vapuh en peꞌ po eraꞌ peꞌ. A Tuvuh Vasioꞌ to vaꞌaus poan manih pa ö neꞌ to heꞌ ea manuh pe Sosoenën vamanih po heꞌ vih vivihan teꞌteꞌ tamoaan. O eraꞌ peꞌ se pupui a ma kokoman vakoaan pea, ka koe a ma taateꞌ hat moaan poë varih, se me en pea pa mët. Ivëh, ka se nonok no a kiu pe Sosoenën toꞌtoꞌ tamoaan.

15 Ivëh, ke Kristo kiu non topnin o vatompoan voon po teꞌ varih, ne Sosoenën to vaoe se kon a tapui teꞌteꞌ tamoaan, neꞌ to soe vaman voh. A tah vëh se tanok suk e Kristo to mët, marën a voen hah raoe, pareꞌ vahik en pa ma hat pa napan to teꞌ voh ne paan o vatompoan vamoaan. 16 A teꞌ se keh kiun en pa soe vaonöt pa tah neꞌ to vaneah non no a meh teꞌ se kon, ahikta teꞌ to onöt non a kon, keꞌ öök non po poen ne tövaneah se mët. Po poen neꞌ to maaka pan, e tövaneah to mët en, a meh teꞌ to onöt e non pa kon a ma tah varih pa ö no a soe vaonöt to soe va non. 17 A soe vaonöt pamëh to hikta teꞌ non ta tah pa ö no a teꞌ to kiun a soe vaonöt to teꞌ toꞌtoꞌ non. A teꞌ vëh no a soe vaonöt to vaonöt ke poan, eꞌ se kon varoe pa ö no a teꞌ pamëh to kiun a soe vaonöt to mët en. 18 Ivëh, ko vatompoan vamomoaan to teꞌ vaeh koe voh non manih po eraꞌ in o vönaꞌ. 19 Vamomoaan ne Mosës to soe ke ra napan a ma taateꞌ pe Sosoenën. Pareꞌ kon o eraꞌ pa meemeꞌ me a purmakaöꞌ sekaꞌ, ko hovën pa ruen, pareꞌ tai maꞌ a popokoꞌ naon, ko pöm po kuri, ko varu na pa nam eraꞌ, pareꞌ kon hah, ko rapis a napan vaꞌpeh me o puk vëh no a soe pe Sosoenën to kiun non. 20 Ke Mosës soe pan,

“Ivaꞌih, o eraꞌ to vaeh non o vatompoan ne Sosoenën to heꞌ voh a neöm,

nöm se vavatet nem.” Eks 24:8

21 Eꞌ to nok pet va en nën manih pa iuun teꞌteꞌ pe Sosoenën, me a ma moeh tah varih nee to kë ne a ëhnan e Sosoenën. 22 Manih po Vavaasis pe Mosës to soe non pan, a ma meh tah, me a ma hat pa napan na to pupui vavoon nö no po eraꞌ po vönaꞌ. Ivëh, ke Sosoenën hikta onöt non a ihan anoe a hat pa napan, pa ö no eraꞌ se keh hikta takoꞌ.

O Eraꞌ Pe Kristo To Pupui Vavoon A Ra

23 Ivëh, ka ma tah kurus varih koman a topa vasioꞌ pamëh,† nee se pupui vavoon po eraꞌ po vönaꞌ, to vëknöm ne a ma tah to teꞌ ne pa vöön va kin. Ivëhkëk, a ma tah va pa vöön va kin to iu ne o eraꞌ to teꞌ vih oah rakah non. 24 Ivëh, ke Kristo to ho voh en pa vöön va kin pa iuun vapenpen pe Sosoenën, a iuun pamëh no a hikta teꞌ to eok. Ivëh, keꞌ teꞌ ka no maꞌ ra manuh pa vöön va kin vaꞌpeh me Sosoenën. 25 O Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ po Jiuꞌ, to oho voh ne pa piprom vivihan vaꞌpeh me o eraꞌ po vönaꞌ, po pöh poen komön o pöh kirismas, pa ma kirismas kurus. Ivëhkëk, e Kristo to hikta heꞌ vapeo o eraꞌ peꞌ. 26 Ivëh, ke Kristo hikta kon kamis vapeo voh, taneo non po poen ne Sosoenën to nok o oeh, keꞌ öök non po poen vëh kuru. Eꞌ to koaꞌ voh maꞌ manih po oeh, ko mët ko sun hah, pareꞌ hikta se mët hah non. Ahik rakah. Eꞌ to tavus manih po poen vëh kuru pa ö ne Sosoenën to vaeh o vatompoan voon. E Sosoenën to vaeh o vatompoan voon pa ö neꞌ to vanö maꞌ e Kristo, keꞌ heꞌ ea vamanih po heꞌ to ihan anoe non a ma hat kurus pa napan. 27 Ea se mët a paeh mët ro, ko vasuksuk ne Sosoenën se kiiki a ma hat na to nok. 28 Ivëh, ke Kristo mët voh en, ko heꞌ ea vamanih po heꞌ va pa ihan anoe a ma hat pa napan kurus. Eꞌ to hikta se vapöök mët hah non, suk a ma hat pa napan. Ivëhkëk, eꞌ se hah en maꞌ pa kon hah o teꞌ varih to vamatop ko anoeh ne a hah peꞌ.

10

A Ma Heꞌ Vamoaan To Hikta Vahik Non A Ma Hat

1 O Vavaasis pe Mosës to teꞌ vavoh non manih po vëknöm akuk in a ma tah se tavus amot maꞌ. Ivëhkëk, a ma heꞌ varih nee to heꞌheꞌ ne pa ma pah kirismas hikta onöt ne a vavivihan o teꞌ varih to nö ne manuh pe Sosoenën pa vasunön eah. 2 A vönaꞌ ës se keh onöt e non pa vavoon a ma napan, ivëh, ko teꞌ ësës heꞌ hikta se ësës hah ne o vönaꞌ. E Sosoenën se keh ihan anoe rakah en pa ma taateꞌ hat pa napan kurus varih to nönö ne maꞌ pa vasunön eah, a, a napan poë varih se tavus vavoon ee pa pah heꞌ ro, pare hikta se teen hah ne ta hat. 3 Ivëhkëk, a ma heꞌ poë varih nee to heꞌheꞌ ne pa ma pah kirismas pa vahik a ma hat pee, a ma heꞌ poë varih to soe vanat hah varoe non raoe a ma hat pee. 4 Suk o eraꞌ pa meemeꞌ keꞌ a purmakaöꞌ to hikta onöt non a vahik këh raoe a ma hat pee. 5 Ivëh, ka tëëm ne Kristo to iu nö voh non maꞌ po oeh vëh, eꞌ to soe ke Tamön a soe vëh no a teꞌ vanënën soe to kiun voh, ko soe pan,

“Eën to hikta iu hah nom o eraꞌ va pa vönaꞌ no a teꞌ ësës heꞌ se heꞌ vamanih pa ma vu heꞌ.

Ivëhpëhkëk, eën to heꞌ a neoꞌ o sionin vamanih po heꞌ va pa vahik a ma hat pa napan.

6 Eën to hikta vaeö hah me nom o vönaꞌ varoe nee to ësës ne manuh pa pok vapenpen,

vamanih po heꞌ va pa vahik a ma hat.

7 Kuru eöꞌ to soe vamanih,

‘Eöꞌ ivëh e Ieesuꞌ, se vatet eoꞌ po iu pën, Sosoenën.

Vamanih pa ö nee to kiun suk vavoh ka neoꞌ po Puk Vapenpen.’ ” Sng 40:6-8

8 Eꞌ to soe momoaan en pan, eꞌ to hikta iu hah non a ma vönaꞌ nee to ësës ne manih pa pok vapenpen, vamanih po heꞌ va pa vahik a ma hat. Eꞌeꞌ to soe ro voh en, ivëhkëk, o Vavaasis pe Mosës to soe vakis avoeꞌ e non pan, eꞌe se ësës vönaꞌ avoeꞌ e ne. 9 Pareꞌ vapöök soe ken pe Sosoenën pan, “Eöꞌ se vatet eoꞌ pa ma tah nën to iu nom.” Ivëh, ke Sosoenën to vahik en pa taateꞌ vamoaan va pa ës o vönaꞌ, pareꞌ vateꞌ varuꞌ en po heꞌ voon va pa vahik a ma hat pa napan. 10 E Ieesuꞌ Kristo to vatet voh o iu pe Sosoenën, pö neꞌ to heꞌ a sionineah, ko mët suk a ra pa paeh tëëm ro. Ivëh, ka tavus ee o teꞌ vivihan.

11 O teꞌ ësës heꞌ po Jiuꞌ to susun ne pa nok a kiu pa ma poen kurus. Ivëhkëk, o vönaꞌ poë varih nee to heꞌheꞌ ne vamanih po heꞌ to hikta se vahik non a ma hat pa napan. 12 Ivëhpëhkëk, e Ieesuꞌ to heꞌ paeh ro voh ea vamanih po heꞌ, to teꞌ vih oah e non pa taateꞌ va pa ës o vönaꞌ, pa ö neꞌ to mët ko sun hah, pareꞌ ihoꞌ non pa papmatö pe Sosoenën. Suk a kiu va pa voen hah a ra to hik en. 13 Kuru e Ieesuꞌ to ihoꞌ non pa papmatö pe Sosoenën, pareꞌ anoeh avoeꞌ e non po poen ne Sosoenën se vahoꞌ o teꞌ varih to vakihat me ne poë, kee vapaan ke ne poë. 14 Ivëh, ke Ieesuꞌ to mët a paeh tëëm ro, ka tah pamëh to nok a ma napan, kee tavus ee o teꞌ vivihan va pa ma tamoaan.

15 A Tuvuh Vasioꞌ to soe tavus momoaan voh en manih po Puk Vapenpen pan,

16 “E Sosoenën to soe pan, ‘Ivaꞌih o vatompoan nöꞌ se nok me raoe.

Amot nöꞌ se kiun a ma taateꞌ peöꞌ manih po kokoman pee.

Me eöꞌ se vahoꞌ manih po toꞌtoꞌ pee.’ ” Jer 31:33

17 Pareꞌ sosoe avoeꞌ e non pan,

“Eöꞌ hikta se koman hah noꞌ a ma hat pee me a taateꞌ vatösoe pee.” Jer 31:34

18 Ivëh, ka taateꞌ va pa ës o vönaꞌ va pa vahik a ma hat, ne Sosoenën to hikta iu hah non. Suk a ö neꞌ to ihan anoe vahik voh en pa ma hat poë varih.

Ea Se Huk Vatët Manuh Pe Sosoenën

19 Ivëh, kën kea, manih pa mët pe Ieesuꞌ, ea to teꞌ me no po vaman, ko hikta se naöp no a huk vatët manuh pa ö vapenpen oah teꞌteꞌ pe Sosoenën. 20 Moaan voh o rara to han pip voh non a ö teꞌteꞌ pe Sosoenën koman a Iuun Hinhin Apuh. O rara pamëh to tasi vakëh po poen ne Ieesuꞌ to mët pa kuruse. Ivëh, ke Ieesuꞌ to peret ka ra a hanan voon va pa huk vatët manuh pe Sosoenën, pa ö neꞌ to mët ko sun hah, pareꞌ teꞌ toꞌtoꞌ tamoaan e non. 21 Ivëh, ka teꞌ me e no pa Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ to matop a rora a napan pe Sosoenën. 22 Ivëh, ka se huk vatët ee manuh pe Sosoenën, me o vaman kikis, vaꞌpeh me o pöh kokoman, suk o toꞌtoꞌ pea to voon va en manih pa ö na to vahu pa ruen maaka. 23 Ea se öt vakis o vaman pea ko anoeh no o vaꞌaus pe Sosoenën, suk ea to vaman no a ö neꞌ se suk en pa soe man peꞌ. 24 Ea se koman no a ma meh teꞌ pea va po vaman, ko vakikis hah a no, para nok a taateꞌ iu teꞌ, me ea se nok a ma taateꞌ vih manih pa topniira. 25 Ea se koe a vakah a taateꞌ teꞌ vatönun pa vasunön e Sosoenën pa taateꞌ hin vamanih pa ö no upöm teꞌ to nonok va ne sih. Ivëhpëhkëk, ea se vakikis a ma meh teꞌ pea va po vaman, ka se teꞌ kikis no po vaman, ko anoeh no o Poen apuh ne Ieesuꞌ Kristo se nö maꞌ pa kiiki a ma napan.

26 Ahik hah ta hanan va pa vahik a hat pa ö na to nat e no pa soe man na to kon voh ee. Ivëhpëhkëk, ea se keh heꞌ tonun avoeꞌ e no pe Ieesuꞌ, me a Tuvuh Vasioꞌ, ka hik hah ta meh hanan va pa vahik a hat pamëh. 27 Ivëh, ka ma teꞌ to pënton voh ee pa soe vih pe Sosoenën, pare heꞌ tonun avoeꞌ e ne, a napan poë varih ne Sosoenën se kiiki en pee, suk a ma taateꞌ hat pee. Ka nap hat vatösoe ne Sosoenën se vanö en pee po suraꞌ ësës tamoaan. 28 O teꞌ to vatösoe ne, ko hikta vavatet ne o Vavaasis pe Mosës, ivëh ka pöök, keꞌ a kukön teꞌ nat i raoe, pare vavatët raoe manih po teꞌ pëpënton vahutët, kee ip vamët ee pee, me ahik to ururuan. 29 E Sosoenën se poꞌ nok vah va in a teꞌ vëh nih no eraꞌ pe Ieesuꞌ to vavoon poan, keꞌ heꞌ tonun e Koaꞌ pe Sosoenën, me a vaörakuk o eraꞌ pe Ieesuꞌ, me a Tuvuh Vasioꞌ? A teꞌ pamëh se kon kamis oah rakah, suk a taateꞌ vatösoe peꞌ. 30 Ea to nat e no pa soe ne Sosoenën to soe voh manih po Puk Vapenpen, pareꞌ soe pan,

“Eöꞌ se vakmis o teꞌ varih to nonok ne a ma hat,

parö piun koman eoꞌ pa ma hat pee.” Lo 32:35

Pareꞌ soe pet en pan,

“E Sunön koman se kiiki a ma hat pa napan peꞌ.” Lo 32:36, Sng 135:14

31 Ivëh, ka soe pamëh to vaꞌnaöp non a napan ne Sosoenën toꞌtoꞌ tamoaan se keh öt raoe ko vateꞌ raoe po vahutët.

32 Eöm se nat nem anoe a ma poen vamoaan, moaan voh ne eöm to nat e nem pa soe pe Sosoenën, paröm panih a ma taateꞌ hat peöm, a taateꞌ panih peöm nöm to kon kamis suk voh em. Ivëhkëk, eöm to öt vakis voh em po vaman peöm. 33 A ma pöh poen nee to vasun voh a neöm pa matëëra napan pa vöknah a neöm, ko vakmis a neöm. Ka ma meh poen me nöm to teꞌ hop voh e nem pa ma teꞌ varih, nee to nonok vahat ne raoe. 34 Ivëh, köm kon kamis vaꞌpeh me voh em po teꞌ nohnoh, paröm teꞌ vaeö e nem, po poen vëh ne to kon këh a neöm a ma tah nöm to vaneah nem. Peꞌ eöm to nat e nem pa tah vih, ivëh, o toꞌtoꞌ tamoaan to anoeh e non maꞌ peöm manuh pa vöön va kin. 35 Ivëh, köm se koe a vakah o vaman peöm manih pe Ieesuꞌ, suk ataeah, e Sosoenën se heꞌ amot en peöm po voen apuh va pa vöön va kin. 36 Eöm se teꞌ me nem a taateꞌ anoeh pa ö nöm to vatet nem o iu pe Sosoenën. Ivëh, ke eöm se kon em pa ma tah neꞌ to soe vaman voh ka neöm. 37 Ivëh, ke Sosoenën soe vamanih komön o Puk Vapenpen pan,

“Eꞌ hikta se teꞌ rë non, ka teꞌ vëh ne Sosoenën to vateꞌ se nö en maꞌ.

38 A napan peöꞌ varih to vavatet ne a taateꞌ totoopin,

ee se teꞌ toꞌtoꞌ tamoaan e ne, suk eꞌe to öt vakis ne o vaman pee.

Ivëhkëk, a paeh va pee se keh tarih hah manuh pa ma taateꞌ moaan peꞌ,

ko heꞌ tonun a neoꞌ,

eöꞌ hikta se teꞌ vaeö vaꞌpeh hah me noꞌ eah.” Hab 2:3-4

39 Ivëhkëk, ea hikta teꞌ hop no po teꞌ varih to ahah ne pa ma taateꞌ moaan pee. Ee se ro po suraꞌ ësës tamoaan. Ivëhpëhkëk, ea to teꞌ me no o vaman manih pe Ieesuꞌ, keꞌ kon hah en pea.

11

A Taateꞌ Vaman

1 Ka taateꞌ va po vaman to teꞌ va non manih, ea to nat vavih va e no manih pan, a tah na to anoeh no se tanok, eꞌ se tanok en. Ea to hikta ep avoeꞌ no pa tah pamëh na to nat no pan, eꞌ se tanok, ivëhkëk, eꞌ se tanok amot en. 2 Ivëh, ka manih po vaman pe sipuura ne Sosoenën to vaeö me raoe, suk ee to vaman ne a soe vaman peꞌ.

3 Manih po vaman pea, ea to maaka e no pan, e Sosoenën to nok voh a akis, me o oeh manih pa soe varoe ko peꞌ. Ivëh, ka ma tah varih na to ep no, ne Sosoenën to nok taneꞌ manih pa ma tah na to hikta onöt no a ep.

4 E Ebel to vaman voh a soe vaman pe Sosoenën, ivëh, keꞌ heꞌ o heꞌ va pa vönaꞌ manuh pe Sosoenën to vih oah e non po teꞌ heꞌ pe kea peꞌ Keen. Manih po vaman pe Ebel, e Sosoenën to pokaꞌ voh poan a teꞌ totoopin. Ke Sosoenën vaeö in o heꞌ peꞌ. Eꞌ to mët voh en, ivëhkëk, a taateꞌ vaman peꞌ to vavaasis avoeꞌ e non pea pa vatet a taateꞌ pamëh.

5 E Inök to vaman voh non a soe vaman pe Sosoenën, ivëh, keꞌ nö en pa vöön va kin, eꞌ hikta mët, ivëh, ka napan hikta taum voh poë. E Sosoenën to me këh en peꞌ po oeh, suk a pop peꞌ to vih pa epep pe Sosoenën. 6 Ahikta teꞌ se heꞌ vaeö e Sosoenën pa ö neꞌ to hikta teꞌ me non o vaman. A teꞌ to nö non manuh pe Sosoenën, eꞌ se teꞌ me non o vaman, pan e Sosoenën to teꞌ e non, keꞌ se tapui en po teꞌ varih to vaiu ne poë.

7 E Noaꞌ to vaman voh non a soe pe Sosoenën to soe non pan, a unat se miröꞌ o oeh. Ivëhpëhkëk, a unat to meꞌ avoeꞌ voh e non pa tavus, ke Noaꞌ tënan a soe pe Sosoenën, pareꞌ nok en po paröꞌ apuh, ne eꞌ me ra kën tom sinan peꞌ se hop ko teꞌ ne, ko nat ne kon vahat. Manih po vaman peꞌ, eꞌ to vataare a ma taateꞌ hat pa napan. Ivëh, ke Sosoenën pokaꞌ en peꞌ a teꞌ totoopin.

8 E Abraham to vaman voh non e Sosoenën, pareꞌ pënton a soe peꞌ, pareꞌ këh en pa muhin koman peꞌ, pareꞌ hikta nat non eꞌ nönö non nih. A muhin pamëh ne Sosoenën to soe vaman voh a ö neꞌ se heꞌ poan. 9 E Abraham to vaman voh non pan, e Sosoenën se heꞌ poan a muhin koman peꞌ, ivëh, keꞌ teꞌ vavoh non manih pa teꞌ va pa meh muhin manih pa muhin neꞌ to teꞌ non. E Abraham, ke Aësak, ke Jekop, to teꞌ voh ne pa ma iuun teꞌteꞌ vah. Ke Aësak, me e Jekop to nat e ne pan, ee se kon vaꞌpeh me e Abraham a muhin vëh ne Sosoenën to soe vaman voh. 10 Ivëh, ke Abraham to anoeh voh e non o poen ne Sosoenën se eok a vöön eh vëh se teꞌ tamoaan non.

11 E Saraꞌ me to vaman voh non pa ö neꞌ se han koaꞌ en, ivëhkëk, eꞌeꞌ pen e voe peꞌ Abraham to manot ee, me e Saraꞌ to vavihi, ivëh, kee hikta onöt ne a vatvus ta koaꞌ. E Saraꞌ to vaman voh e non pe Sosoenën se suk en pa soe vaman peꞌ, ko heꞌ en pee ta koaꞌ. 12 E Abraham to manot ro voh en, ivëhkëk, eꞌ to vasipun en pa napan to teꞌ peo va i ne manih po vesun varuh akis me manih po kösan va sinten tahiꞌ, no a hikta teꞌ to onöt non a ëh.

13 A ma teꞌ varih, e Abraham, me Aësak, me Jekop, to vaman voh ne, pare mët ee. Ee to hikta ep in a ma tah ne Sosoenën to soe vaman ke voh raoe. Ee to meꞌ voh e ne pa vaneah a ma tah poë varih. Ivëh, kee nat e ne pan, ee a nap aun. 14 A napan to sosoe va ne nën to nat e ne pee to vavaiu ne ta teꞌ muhin se vaneah ne. 15 Eꞌe to hikta koman hah ne a muhin vöh, nee to këh voh maꞌ. Ee se keh koman ne, eꞌe se hah ee pa muhin pamëh. 16 Ivëhpëhkëk, ee to anoeh voh ne a vöön vih oah pee ipamëh, ivöh pa vöön va kin. Ivëh, ke Sosoenën hikta haraꞌ vapoet non pa ö nee to pokaꞌ ne poë e Sosoenën pee. Suk eꞌ to vamatop ken pee pa vöön voon pee vöh pa vöön va kin.

17 E Abraham to vaman voh non, ko heꞌ en pe koaꞌ peꞌ Aësak vamanih pa vönaꞌ nee se ës ke na e Sosoenën. Pa ö ne Sosoenën to punöꞌ poan. E Abraham voh, ivëh ne Sosoenën to heꞌ voh a soe vaman peꞌ. Ivëh, ke Abraham vamatop voh en pa heꞌ a pah koaꞌ ro peꞌ, vamanih pa vönaꞌ neꞌ to ës ke na e Sosoenën. 18 E Sosoenën to soe vovoh voh ken pe Abraham, “E Aësak se vasipun in a ma napan.” 19 E Abraham to vaman non pan, e Sosoenën se vatoꞌ hah e Aësak, pa ö neꞌ se keh ip vamët voh poan, vamanih po heꞌ neꞌ to ës ke na e Sosoenën. Ivëhkëk, e Abraham to kon hah en pe Aësak to hikta mët.

20 E Aësak to vaman voh non e Sosoenën. Ivëh, keꞌ heꞌ voh en pa tapui peꞌ manih pe Jekop, pen Isoꞌ. A tapui pamëh nee se kon amot a ma tah vihvih.

21 E Jekop to vaman voh non e Sosoenën, ivëh, keꞌ heꞌ en pa tapui peꞌ manih pa poa koaꞌ oeteꞌ pe Jeosëp, vamomoaan in a mët peꞌ. Eꞌ he toon hah a non po toknon, pareꞌ hinhin non e Sosoenën se tapui a poa koaꞌ pe Jeosëp.

22 E Jeosëp to vaman voh non e Sosoenën pa ö neꞌ to vavaato suk non a nö pa napan va Israël se tavus këh a muhin va Isip. Eꞌ to soe voh a soe pamëh pa ö neꞌ to vatët non pa mët, me o soe vanat va pa ö nee se teꞌ a ma soaꞌ peꞌ pa ö nee se tavus këh a muhin va Isip.

23 E taman me sinan e Mosës to vaman voh ne e Sosoenën, pare hikta nanaöp ne a soe kikis pa teꞌ sunön va Isip. A soe kikis pamëh to soe non pan, a napan va Israël se ip vamët a ma koaꞌ oeteꞌ pee. Ee to ep voh e koaꞌ pee to matan vavih. Ivëh, kee koaan e Mosës pa kukön sivö, suk ee to vaman ne pan, e Sosoenën se vateꞌ poan pa vaꞌaus a napan va Israël.

24 E Mosës to vaman voh non e Sosoenën pa ö neꞌ to apuh maꞌ. Pareꞌ hikta iu voh non a ö ne semon a teꞌ sunön va Isip se vasinan avoeꞌ i non poan. Ivëh, keꞌ koe en pa kon a tasun pa teꞌ sunön va Isip. 25 Ivëhpëhkëk, e Mosës to vamatop e non pa kon kamis vaꞌpeh me ra napan pe Sosoenën, varih a napan va Israël. Pareꞌ rës e non pa heꞌ tonun e Sosoenën pa kon vaeö pa tëëm kökööt, vamanih pa ö no napan va Isip to nonok va ne. 26 E Mosës to vamatop voh e non pa kon poet vaꞌpeh me ra napan pe Mesaëaꞌ.* Eꞌ to rës voh e non pa öt a moniꞌ, me a ma moeh tah vihvih va pa kaman va Isip. Suk ataeah, eꞌ to ep e non na po voen apuh oah neꞌ se kon amot ne Sosoenën se heꞌ poan.

27 E Mosës to vaman voh non e Sosoenën, ivëh, keꞌ këh tavus a muhin va Isip, pareꞌ hikta nanaöp non o heve pa teꞌ sunön va Isip. Ea to hikta onöt no a ep in e Sosoenën pa mataara, ivëhkëk, e Mosës to teꞌ me non a taateꞌ vaman, vamanih pa teꞌ to ep in e Sosoenën, ko vaman peꞌ manih pe Sosoenën to eh. 28 E Mosës to vaman voh non pan, e Sosoenën se kon ke a ma koaꞌ oeteꞌ vamomoaan va Israël, kee hikta se mët ne, ivëh, keꞌ vavaasis a ma napan va Israël pan, ee se ip a sipsip vamanih pa ö ne Sosoenën to soe, pare kon o eraꞌ peꞌ ko rëp manih pa ma hopaꞌ. Suk a ankeroꞌ se ep in o eraꞌ ko hikta se ip vamët non a ma koaꞌ oeteꞌ vamomoaan pee.

29 A napan va Israël to vaman voh ne pan, e Sosoenën se me tavus këh raoe a muhin va Isip, ivëh, ka naman vëh nee to popokaꞌ ne a Naman Ereraꞌ nö vakëh, ka napan suk ee po oeh. Ka nap vëvënsun va Isip kehkeh vatet ne raoe, ka naman takök hah maꞌ ko kopös en pee, kee mëtmët ee.

30 A napan va Israël to vaman voh ne pan, e Sosoenën se vaꞌaus raoe, ivëh, kee vavatvi ne a kiikin vös va Jerikoꞌ po tönim me ro pöök poen. Ke Sosoenën vaꞌaus raoe ka kiikin vös pamëh takök, ko taru vahik en. 31 E Rehap a köövo teꞌteꞌvaasiꞌ moaan voh to vaman non pan, e Sosoenën se kon ke en peꞌ keꞌ hikta se mët non, ivëh, ke Rehap vaꞌaus vavih a poa teꞌ to nö pa epep aven pa vöön va Jerikoꞌ. Ke Sosoenën vaꞌaus en peꞌ, keꞌ hikta mët vaꞌpeh me ra napan varih Jerikoꞌ to vatösoe ne e Sosoenën.

32 Eöꞌ to hikta teꞌ me noꞌ ta tëëm, nöꞌ se vahutët suk pet noꞌ na a ma teꞌ varih to vaman voh ne e Sosoenën, e Gideon, me Barak, me Samson, me Jëptaꞌ, me Devit, me Samuël, me ra ma meh teꞌ vanënën soe. 33 Eꞌe to vaman voh ne ko vavatet ne e Sosoenën, pare kon a ma tah ne Sosoenën to soe vaman voh, pa ö nee to vapus pip vaeh suk a napan pee Israël. Pare onoah a ma napan va pa meh muhin to vakihat me ne e Sosoenën. Pare hinhin ne e Sosoenën se matop non raoe, pareꞌ sunpip ko ötöön a rivoeero laëon, kee hikta onöt ne a miröꞌ ko ëën ta ma paeh pee. 34 Eꞌe to vaman voh ne pan, e Sosoenën se vaꞌaus raoe, ivëh, ka suraꞌ hikta ës i raoe, ka ma meh tavus këh ee po teꞌ se ip raoe po rapis rë. Eꞌe ro sunë, ivëhkëk, ee to kon eh hah ee, pare teꞌ eh oah rakah e ne koman a ma vapus me ro upöm teꞌ. 35 O köövo to vaman voh ne pan, e Sosoenën se vaꞌaus raoe, ivëh, ke Sosoenën vatoꞌ hah en pa ma paeh teꞌ pee to mët voh ee. Ivëhkëk, a ma meoh upöm teꞌ to mët, suk o teꞌ to rës voh ne a taateꞌ vaman po teꞌ poë varih, pare nohnoh voh raoe, ko ip vamët ee pee. Ivëh, ka ma teꞌ poë varih to vaman ne se sun hah, ko teꞌ ne po toꞌtoꞌ vih manuh pa vöön va kin. Suk ee to koe ee pa rusin këh o kamis no teꞌ hat to nonok ne manih pee.

36 A ma meh teꞌ va po vaman no teꞌ hat to rëp vavakmis voh raoe po uris, ka ma meh nee to nohnoh po uris eh, ko vahoꞌ raoe manuh pa iuun nohnoh, pare kö raoe. 37 O teꞌ hat to tösvös voh a ma meh teꞌ va po vaman, ko soꞌ kukurus a ma meh pee, ko moes kukurus ee pa ma meh po rapis rë. O teꞌ va po vaman to arus voh, pare ohop voh ne a ma kap sipsip me a ma kap meemeꞌ. Ka nap hat nonok vahat voh ne raoe. 38 O teꞌ va po vaman varih, to vih oah e ne po teꞌ to nonok vahat ne raoe. Ko teꞌ va po vaman to nönö vah voh kov e ne, vamanih po teꞌ aun koman a moeh totope upin, pare teꞌ voh ne koman o oeh me manih pa ma vëvë.

39 A ma teꞌ varih to vaman voh ne. Ivëh, ke Sosoenën pokaꞌ raoe pan, ee a ma teꞌ vih vörep. Ivëhkëk ee to meꞌ avoeꞌ e ne pa kon a ma tah vih ne Sosoenën to soe vaman voh. 40 Suk ataeah, e Sosoenën to teꞌ me voh non o meoh kokoman to teꞌ vih oah e non, to onöt non a ö na se kon a ma tah vihvih to se vaꞌaus vaꞌpeh raoe. Suk ee to hikta onöt ne a kon vovoh këh voh a ra.

12

Ea Se Nat No E Ieesuꞌ, Para Vaman No Eah

1 Ea to teꞌ me no pa ma teꞌ va po vaman varih nöꞌ to vavahutët suk varuꞌ noꞌ. Ee to mët voh ee, ivëhkëk, ee to ut e ne pa pop pea.* Ivëh, ka se öt vakis o vaman, ka se tavus manuh pe Sosoenën. Ea se öt vakis o vaman pea vamanih po teꞌ to vaveo ne po vavaveo, vamanih pa teꞌ are. Ea se koe a ma taateꞌ hat tomeꞌ rëhtöön a ra pa tavus manuh pe Sosoenën. 2 Ea se kuteꞌ no na manuh pe Ieesuꞌ, pe eꞌ a pusun in o vaman, pareꞌ vapuh non o vaman pea. E Ieesuꞌ to han non pa kuruse, suk eꞌ to nat e non po vaeö apuh neꞌ se kon. Ivëh, keꞌ hikta teꞌ poet voh non pa han pa kuruse. Kuru neꞌ to ihoꞌ non pa papmatö pa ö ihoꞌ pa teꞌ sunön vëh e Sosoenën, ivëh, neꞌ to teꞌ suk me non a tasun pa matop a ma moeh tah kurus.

3 Ivëh, köm se koman hah nem a ö ne Ieesuꞌ to sun vakis voh e non, pa ö no nap hat to miröꞌ poë. Ko vaman peöm se teꞌ kikis non manih peꞌ, paröm nat nem koe rom. 4 Eöm to teꞌteꞌ nem a ma punis apuh, suk a ma meh peöm to punöꞌ ne pa rëh a neöm manih pa ma taateꞌ hat vamoaan. Ivëhkëk, eöm to meꞌ avoeꞌ e nem pa öök manih pa ö nee se ip vamët a neöm. 5 Eöm to anoe pöꞌ voh em pa ma soe va pa vaeh o vaman ne Sosoenën to soe voh ka neöm a ma koaꞌ peꞌ, pareꞌ soe pan,

“Koaꞌ peöꞌ,

eën se pënton soe pa ö ne Sosoenën se rëp vavaasis a oah.

Parën nat nom haraꞌ vöknah pa ö ne Sosoenën to kehkeh vatotoopin a nom oah.

6 Suk ataeah, e Sosoenën to vavaasis non sih a ma teꞌ neꞌ to iu non.

Pareꞌ vakmis non a ma koaꞌ peꞌ, suk eꞌ to iu non pan,

ee se teꞌ ne pa taateꞌ totoopin.” Prov 3:11-12

7 Ivëh, ka se teꞌ ee pa ma punis to teꞌ va ne manih po kamis no a ma tamaara to heꞌ a ra, suk ea to nat e no pa ma tamaara to iu vaꞌaus a rora a ma koaꞌ pee. Suk ee to iu a rora se teꞌ vavih no pa taateꞌ totoopin. 8 E tamömah se keh hikta vakmis a nom oah, eën to hikta teꞌ nom pan, eën e koaꞌ rakah peꞌ. Ivëh, kën se teꞌ nom e koaꞌ hikten taman. 9 Manih pa ma tamaara, eꞌe to vakmis a rora ka se ta no raoe. Ivëh, ka se teꞌ no paan e Tamaara vöh pa vöön va kin, po poen neꞌ to vakmis a ra, marën a vaꞌaus a ra, pa ö neꞌ se heꞌ a ra o toꞌtoꞌ tamoaan. 10 A ma tamaara to vavakmis a rora sih pa ö nee to ep ne to teꞌ vih non. Ivëhkëk, e Sosoenën to vakmis a rora pa ö neꞌ se vaꞌaus a rora, ka se kon a taateꞌ vivihan koman peꞌ. 11 A ma tamaara se vakmis a ra, suk a tah na to nok vahat. Eꞌe to vatamak ee pea, ka hikta se teꞌ vaeö no. Ivëhkëk, amot ea varih to kon kamis, se kon ee po kokoman tö me a taateꞌ totoopin.

12 Ivëh, köm se sun vakis ko teꞌ kikis nem po vaman peöm, paröm vaeh nem o vaman pa ma meh teꞌ. 13 Eöm se teꞌ vatotoopin nem pa ma taateꞌ peöm. Ivëh, ka ma meh teꞌ to hikta vaman vakis ne, se vatet a taateꞌ totoopin pamëh, pare vaman vakis hah e Sosoenën.

14 Eöm se teꞌ vakamöꞌ me nem ro upöm teꞌ, paröm punöꞌ pa teꞌ vavivihan. Suk ataeah, eöm hikta se ep amot nem e Sosoenën pa ö nöm se hikta teꞌ me nem a taateꞌ vivihan. 15 Eöm se matop nem, tomeꞌ a ma paeh peöm këh hah o ururuan pe Sosoenën. Keꞌ eöm tomaꞌ tavus vamanih po meon hat to pu ko miröꞌ a ma meh tah.† 16 Eöm se matop nem, ta peah va peöm tomeꞌ tavus a teꞌ rëhrëh, me a meh tomeꞌ hikta vaman non e Sosoenën vamanih pe Isoꞌ. Eꞌeꞌ to panih a tasun neꞌ se kon taneꞌ maꞌ pe tamaneah. E Isoꞌ to heꞌ a tasun peꞌ pa ö neꞌ to soe vaonöt vamanih pan, e kea soneꞌ peꞌ Jekop se kon a tasun pe tamëëre, pa ö ne Jekop se keh heꞌ poan a taëën. 17 Vasuksuk ea to nat e no pe Isoꞌ to iu kon voh non a tasun manih pe tamëëre. Ivëhkëk, eꞌ to hikta onöt non a panih o kokoman pe tamëëre, ivëhpëhkëk, eꞌ to okook voh non pan, eꞌ se kon hah a tasun peꞌ.

18 Ivëh, köm hikta nö vavoh maꞌ manih pa ö no napan va Israël to nö vavoh maꞌ, pare tavus e Sosoenën manih pa tope vëh na to onöt no a ep, a ëhnan a tope pamëh a tope Saënaëꞌ. A tope pamëh no o suraꞌ apuh to teꞌ voh non, me a popoen apuh to vatvus o naöp, me a ivat apuh to tavus. 19 Ka napan va Israël to tënan a tah to tanih va non manih pa suvin me o vaato pe Sosoenën, to tataneꞌ no maꞌ tope Saënaëꞌ. Pare hin vakis e pe Mosës pa ö se nat ne tënan hah ta meh soe pe Sosoenën. 20 Suk ataeah, ee to nanaöp voh ne a soe vëh nee to tënan,

“Ahikta pah tah se vatiruꞌ manuh pa tope, ta pah tah se keh vatiruꞌ, a napan se tösvös ee peꞌ.” Eks 19:12-13

21 E Mosës to naöp voh e non pa tah neꞌ to ep, pareꞌ soe pan,

“Eöꞌ to naöp vörep rakah e noꞌ, ko rikrik e noꞌ.” Lo 9:19

22 Ivëhkëk, eöm to tavus voh em pa tope vëh na to hikta onöt no a ep, a ëhnan a tope pamëh, a Saëon, eꞌ a vöön apuh pe Sosoenën toꞌtoꞌ tamoaan, no ankeroꞌ peo peꞌ to teꞌ ne pa Jerusalëm voon. O ankeroꞌ varih na to hikta onöt no a ëh raoe, ee to vaeö tamoaan ke ne e Sosoenën. 23 Eöm to nö em maꞌ po vakum vaeö po koaꞌ vamomoaan‡ no a ëhnëëre to kiun non manuh pa vöön va kin. Eöm to nö em maꞌ pe Sosoenën, a teꞌ to kiiki non a ma apen a napan kurus. Eöm to tavus em manuh pa apeera nap vih, ne Sosoenën to pokaꞌ non raoe a nap totoopin. 24 Eöm to nö em maꞌ manih pe Ieesuꞌ, a teꞌ to vatotoopin o vatompoan voon. Eꞌ to vavoon a ra po eraꞌ to soe vanat a rora a ma tah to teꞌ vih oah e ne po eraꞌ pe Ebel. Suk o eraꞌ pe Ieesuꞌ na hikta se piun va no manih po eraꞌ pe Ebel.§

25 Eöm se matop nem, ko koe a pënton varo e Sosoenën vëh to vavaato non. A ken sipuineöm to pënton varo voh ee pa soe pe Mosës manih po oeh, pare taum ee pa ma punis. Ivëh, ke ea me se taum o punis apuh oah, pa ö na to pënton varo a soe pe Sosoenën, to vavaato taneꞌ e non maꞌ pa vöön va kin. 26 A soe peꞌ to kö en po oeh, ivëhkëk, eꞌ to soe vamanih pan,

“Eöꞌ hikta se kö varoe noꞌ o oeh, a akis me.” Hag 2:6,21

27 A soe to soe ka rora pan, a ma moeh tah varih po oeh ne Sosoenën to nok voh se variu ee, ke Sosoenën se panih en pee. Ivëhkëk, a ma tah varih to hikta onöt ne a variu, pare hikta se panih ne.

28 Ea se teꞌ vivihan no ko vavatet no e Sosoenën, suk ataeah, ea to teꞌ no paan o matop vih peꞌ. Ivëh, ko matop vih vëh hikta se variu non, pareꞌ teꞌ tamoaan e non. Ea se hinhin no e Sosoenën, ko heꞌ vaeö no eah, ko vasunön eah, para ta no eah. 29 Ea se vaman no a ma soe man pe Sosoenën, suk eꞌeꞌ to vakmis non o teꞌ to vatösoe ne. A vakmis peꞌ to teꞌ va non manih po suraꞌ to onöt non a ës vahik a ma tah kurus.

13

E Sosoenën E Tamaara

1 Eöm se iu nem a ma meh upöm teꞌ vamanih pa ma kea peöm. 2 A ma paeh sipuura to vaoe voh ne a ma teꞌ va pa ma meh muhin pa ma iuun pee, ko hikta nat va i ne raoe manih pan, eꞌe o ankeroꞌ. Ivëh, köm se vaoe nem a ma teꞌ va pa ma meh muhin manih pa ma koman iuun peöm. 3 Eöm se nat nem o teꞌ varih to teꞌ ne pa iuun nohnoh, vamanih peöm to teꞌ vaꞌpeh me e nem pee. Eöm se nat nem o teꞌ varih no o vakihat pee to nok vahat voh raoe, vamanih peöm to kamis vaꞌpeh me e nem pee.

4 O vaen peöm se teꞌ totoopin non, ke voe me köövo se matop vavih ne o vaen pee pon. E Sosoenën se kiiki a ma taateꞌ hat po teꞌ varih to teꞌ ne pa taateꞌ rëhrëh. 5 Eöm se koe a iu vörep a moniꞌ, paröm teꞌ vaeö me nem a ma tah nöm to öt nem. Suk e Sosoenën to soe pan,

“Eöꞌ hikta se këh rakah noꞌ oah, ko anoe a oah.” Lo 31:6

6 Ea to onöt e no pa vaman a soe to teꞌ non koman o Puk Vapenpen to soe non pan,

“E Sunön to vaꞌaus a non neoꞌ,

ivëh, köꞌ hikta se naöp noꞌ ta tah no a teꞌ se nok manih peöꞌ.” Sng 118:6

7 Eöm se nat nem a ö no a ma teꞌ to vovoh voh ka no neöm, to vavaasis voh ne a soe pe Sosoenën, paröm koman nem a ö nee to teꞌ vavih vavoh nee. Ko suk a ö nee to vaman vavoh ne. 8 E Ieesuꞌ Kristo to vatoe e non nopoen, kuru, me eꞌ se teꞌ tamoaan e non.

9 Eöm se nat nem pënton a ma meh vavaasis to teꞌ ke ne. Eꞌ to vih rakah pa ma komaara se kon taneꞌ varoe o kikis manih po ururuan pe Sosoenën. A ma komaara hikta se vatet non a taateꞌ va pa ëën a taëën supon, suk a taateꞌ pamëh tomaꞌ rëh ke këh a ra o vaman, ka hikta onöt no a kon vaꞌaus nën. 10 A napan varih o teꞌ ësës heꞌ po Jiuꞌ to vavatet avoeꞌ e ne po vatompoan vamoaan, marën a vasunön e Sosoenën, to hikta onöt ne a kon o vaꞌaus ne Ieesuꞌ to heꞌ a ra pa mët peꞌ.*

11 A teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ to teꞌteꞌ ho voh non o eraꞌ va pa vönaꞌ manuh pa ö vasioꞌ to vëknöm ro non a ma hat pa napan to se hik. Ivëhkëk, a sionin o vönaꞌ nee to ësës voh ne manuh sinten a vöön. 12 Keꞌ teꞌ akuk va kov e non pa ö ne Ieesuꞌ to mët voh en maꞌ sinten a vöön, pa vahik a ma hat pa napan po eraꞌ peꞌ.† 13 Ivëh, ka se nö ee po vakum pe Ieesuꞌ, ko teꞌ vaꞌpeh me no raoe, ko poet vaꞌpeh me eah pa ö neꞌ to mët vavoh.‡ 14 Ee se koe a vatet o vatompoan vamoaan ko vaman varoe no e Ieesuꞌ, suk ataeah, manih po oeh eꞌ hikta teꞌ non pan, eꞌ a ö teꞌteꞌ tamoaan pea. Ivëh, ka se ep amot a vöön teꞌteꞌ tamoaan vöh a vöön va kin.

15 Ivëh, ka se heꞌ vaeö koe no na e Sosoenën manih pe Ieesuꞌ pa ma vaëhëh, na to vaëhëh no na manuh pe Sosoenën. 16 Ea se koe a anoe a nok a taateꞌ vih, me a taateꞌ ururuan, me a taateꞌ vavaꞌaus a ma meh teꞌ pea, suk a ma taateꞌ vaꞌaus, me a ma taateꞌ vih poë varih to heꞌ vaeö ne e Sosoenën.

17 Eöm se vatet nem a ma teꞌ to susun ka no neöm, paröm tënan nem raoe. Suk ee to matop a no neöm, ko toꞌtoꞌ peöm teꞌ totoopin non. Amot ee se heꞌ e Sosoenën o vahutët va pa ma vaꞌaus nee to nok, köm se keh tënan nem raoe, ee se teꞌ me ne o vaeö, pare nok vavih a kiu pee. Ee tomeꞌ nonok me ne o tamak ko hikta se vaꞌaus a no neöm.

18 Eöm se hinhin vatëh ka no möm o teꞌ susun peöm, suk a ma kupu pemöm to haraꞌ vavih e ne ko teꞌ maaka e ne, kemöm iu nok tamoaan e nem pa taateꞌ totoopin. 19 Eöꞌ to hinhin vakis a noꞌ neöm kurus se hinhin nem e Sosoenën, keꞌ se vanö vëhöꞌ hah maꞌ neoꞌ manem peöm.

O Hin Va Pa Vih

20 E Sosoenën to vatoꞌ hah e Ieesuꞌ, ka manih po eraꞌ peꞌ, eꞌ to nok o vatompoan voon teꞌteꞌ tamoaan topniira, me e Sosoenën. Ivëh, keꞌ teꞌ non a teꞌ Sunön to matop a rora vamanih pa teꞌ mamatop sipsip. 21 Ivëh, köꞌ hinhin suk a noꞌ neöm pan, e Sosoenën a kamöꞌ se heꞌ a neöm a ma tah vihvih nöm to iu nem, marën ö nöm se vatet o iu peꞌ. Ka manih pe Sosoenën, ea se heꞌ vaeö koe no eah manih pe Ieesuꞌ Kristo. Ke Kristo, na se kë no a ëhnaneah pa ma tamoaan. Oman!

22 Ivëh, kën kea, eöꞌ to hi vakis a neöm pa tënan, ko teꞌ me nem o kokoman tö, suk a soe vëh nöꞌ to kiun nös se vaeh o vaman peöm, eꞌ hikta teꞌ rë non. 23 Eöꞌ to iu noꞌ neöm se nat nem pan, e kea pea Timotiꞌ to tavus këh en pa iuun nohnoh. E Timotiꞌ se keh nö vëvëhöꞌ en maꞌ, kemöm poꞌ nö em nös pa ep a neöm.

24 Eöm se heꞌ a soe vavihvih pemöm manih po teꞌ to susun ka ne neöm, me manih pa ma napan pe Sosoenën. A ma kën kea varih pa muhin va Italiꞌ to vanö nös a soe vavihvih pee manih peöm.

25 Eöꞌ to hinhin suk a noꞌ neöm pan, o ururuan pe Sosoenën se teꞌ vaꞌpeh me a non neöm kurus.

* 6:2: a taateꞌ vapupui no o Jiuꞌ to vatet ne. A ma taateꞌ po Jiuꞌ va pa vavoon a napan pa taateꞌ vauhu po Jiuꞌ, eꞌ to teꞌ ke e non pa pupui vëh na to vavatet no kuru.

† 6:19: O rara rë to han pip non a paeh rum vapenpen koman a Iuun Hinhin Apuh po Jiuꞌ. Ka Teꞌ Susun po Teꞌ Ësës Heꞌ varoe se ho po paeh poen komön o pöh kirismas. E Ieesuꞌ me to ho pa ö vapenpen vöh pa vöön va kin pa vaꞌaus a ra, ka huk vatët manuh pe Sosoenën.

* 9:4: Ep na po Puk Nampaꞌ, 17:6-10 to sosoe non a ö no toknon pe Aron to veoh voh en.

† 9:23: [... a topa vasioꞌ ...] Eꞌ a ö ne Sosoenën to teꞌteꞌ non.

* 11:26: E Mesaëaꞌ, e Kristo to meꞌ avoeꞌ voh e non pa koaꞌ po poen ne Mosës to teꞌ non, ivëhkëk, e Mosës to vaman voh non pan, e Mesaëaꞌ se koaꞌ taneꞌ maꞌ pa napan va Israël. Ivëh, keꞌ iu teꞌ vaꞌpeh me non a napan va Israël, ko kon punis vaꞌpeh me raoe.

* 12:1: [Ee to mët voh ee, ivëhkëk, ee to ut e ne pa pop pea.] A ma teꞌ varih to mët, pare ut e ne a pop pea, ee a ma teꞌ vih, ka se koe a naöp raoe.

† 12:15: A paeh teꞌ to këh hah o ururuan pe Sosoenën, pareꞌ tavus vamanih po meon hat to pu ko miröꞌ a ma meh tah. A pusun in a soe pamëh to soe va non manih pan, o meon hat vëh, eꞌ a teꞌ to këh hah o ururuan pe Sosoenën. O meon hat to pu maꞌ, eꞌ a teꞌ pamëh to teꞌ vaꞌpeh me non o teꞌ va po vaman. O meon hat to miröꞌ a ma meh tah. Eꞌ a teꞌ pamëh to nok a ma taateꞌ hat, ka ma meh teꞌ ep suk, pare vatet a taateꞌ hat pamëh. Ivëh, keꞌe kurus to këh tavus ee po ururuan pe Sosoenën.

‡ 12:23: [... po koaꞌ vamomoaan ...] E koaꞌ oeteꞌ vamomoaan manih po Jiuꞌ to kon a tasun apuh oah manih pa koman a kën taman, pareꞌ kokon non a ma tah vihvih oah. A ma koaꞌ kurus pe Sosoenën to teꞌ va ne nën.

§ 12:24: [... o eraꞌ pe Ieesuꞌ na se hikta piun vamanih po eraꞌ pe Ebel.] A piun po eraꞌ pe Ebel to teꞌ va non manih pa ö ne Sosoenën to soe pan, e Keen se taum amot a punis, suk eꞌ to ip vamët e kea peꞌ Ebel.

* 13:10: [... to hikta onöt ne a kon o vaꞌaus ne Ieesuꞌ to heꞌ a ra pa mët peꞌ.] A napan to iu vatet varoe ne o vatompoan vamoaan pa tavus o teꞌ totoopin pa matan e Sosoenën, ee me to hikta onöt ne a kon o vaꞌaus manih pe Kristo. Suk ee to koe ee po heꞌ vëh, pa ö ne Kristo to mët pa kon hah këh raoe a hat pee.

† 13:12: [... pa vahik a ma hat pa napan po eraꞌ peꞌ.] O eraꞌ po vönaꞌ, eꞌ o vëknöm varoe va pa ö no a ma taateꞌ hat se hik. Ivëhkëk, o eraꞌ vëh pe Kristo to teꞌ oah voh e non po vëknöm, o eraꞌ peꞌ to vahik rakah voh en pa ma hat pa napan.

‡ 13:13: Po poen ne Ieesuꞌ to mët sinten a vöön Jerusalëm, a ma napan to vöknah a ëhnaneah, suk ee to koman ne pan, a teꞌ no a nap vëvënsun to ip vamët sinten a vöön, to nok a taateꞌ hat. Ivëh, ka se poet vaꞌpeh me e Ieesuꞌ, suk ea to kon vaꞌaus pa mët peꞌ.

JËMIS

1

2

3

4

5

JËMIS

E tökiun po kiun vëh nee to pokaꞌ ne poë e Jëmis. A ma nap natnat peo to koman ne pan, e Jëmis voh vëh eꞌe kea soneꞌ pe Ieesuꞌ. Eꞌ to kiun ke voh na o kum teꞌ pe Sosoenën varih to vaman ne e Ieesuꞌ Kristo. O kum teꞌ poë varih to tataum voh ne a ma punis manih pa ma vakihat pe Kristo. Ivëh, kee teꞌ vakëkëh voh ne manih pa ma muhin vakëkëh. Ee to teꞌ voh ne pa ma vöön peo vamanih po teꞌ to vavih vah ne. Manih pe Jëmis, eꞌ voh a teꞌ apuh to susun voh non manih pa napan va po vaman varih to teꞌ voh ne Jerusalëm, (Aposol 15:13; 21:18).

Manih po kiun vëh neꞌ to vaato suk non a ma taateꞌ vih, ne ea a napan va po vaman se suksuk no. Me eꞌ to vapënton hah a ra se pan, ea se vateeraꞌ o vaman pea manih pa ma taateꞌ pea. Eꞌ to vih non, pa ö no o vaman pea se teꞌ non to vëknöm, pareꞌ nat non teꞌ non o vaato koraꞌ, me a hikta taateꞌ to vataare non. O vaman pamëh se nönö vaꞌpeh me non a ma kiu vih.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan,

A potan avih, 1:1

Ea se teꞌ vaeö no pa ma punis, ko vaman vakis no, 1:2-8

A soe va pa nap öt ö, me a nap arus, 1:9-11

A taateꞌ va pa vöknah a punöꞌ, 1:12-18

Ea se nat no vapëpënton akuk no a soe, ivëhkëk, ea se pënton para vatet, 1:19-27

Ea se nat no kiiki no o teꞌ manih po epep vamahën, 2:2-13

A taateꞌ kiu se nö vaꞌpeh me non o vaman, 2:14-26

Ea se matop vavih no a ma ö toto va pea, 3:1-18

Ea se onoah ee pa ma iu hat va po oeh, me a ma iu hat pe susun po oraꞌ hat. 4:1-17; 5:1-6

Ea se keh teꞌ vaes no para vaman no, ea se sun vakis e no, 5:7-20

1

A Ö No A Napan Pe Kristo Se Teꞌ Vavih Va Ne

1 Eöꞌ e Jëmis, a teꞌ kikiu pe Sosoenën me e Apuh pea e Ieesuꞌ Kristo.

Eöꞌ to kiun ka nös neöm a havun me pöök vuteꞌ va pa napan va Israël to vaman nem e Kristo, to teꞌ vakëkëh këh nem a muhin koman peöm.

A potan avih rakah manem peöm.

A Ma Punöꞌ To Vakikis A Rora

2 Kën kea me a ma vameneoꞌ, po poen ne eöm se taum a ma vu punöꞌ, eöm se teꞌ vaeö rakah nem. 3 Suk eöm to nat e nem, a ma punöꞌ poë varih to pupunöꞌ ne a ma vaman peöm, marën a vakikis a neöm pa sun vakis po vaman, köm teꞌ nem pa taateꞌ anoeh. 4 Ivëh, ke eöm se koe a taateꞌ anoeh, keꞌ kiu ko vataare a taateꞌ vivihan pa ma tah ne eöm to nonok nem. Ivëh, ke eöm se tavus em o teꞌ natsean to teꞌ me nem a taateꞌ totoopin.

A Teꞌ To Kökööt Non Po Kokoman Vih, Eꞌ Se Hin E Sosoenën Keꞌ Heꞌ Poan

5 Ivëhkëk, ta paeh peöm se keh kökööt non po nat vih, eöm se hin e Sosoenën keꞌ heꞌ a neöm. E Sosoenën to heꞌheꞌ non a ma tah peo manih pa napan, pareꞌ teꞌ vaeö e non pa heꞌ a napan kurus. Ivëh, keꞌ se heꞌ en peöm po nat vih. 6 Ivëhkëk, a tëëm ne eöm to hinhin nem e Sosoenën a tah, eöm se vaman rakah nem, ko kokoman peöm nat non teꞌ vaponkiꞌ non. A teꞌ ponkiꞌ kokoman to teꞌ va non manih pa supa vöh tahiꞌ, no a tuvuh to teꞌteꞌ vah non. 7-8 A teꞌ ponkiꞌ kokoman pamëh to koman non a poa tah vakëkëh pa pah tëëm, pareꞌ hikta onöt non a koman ta pah tah neꞌ se nok. Eꞌ se nat non koman non pan, eꞌ se kon taneꞌ ta pah tah manih pe Apuh.

E Jëmis To Heꞌ A Soe, Suk A Nap Arus Me A Nap Öt Ö

9 A napan va po vaman varih o arus, ee se teꞌ vaeö ne. Suk e Sosoenën to kë a ëhnëëre. 10 Ivëhkëk, o teꞌ varih o öt ö vörep, ee se teꞌ vaeö ne, pa ö ne Sosoenën to vöknah a ma ëhnëëre. Suk ataeah, a ma teꞌ poë varih to ununun a ma tah peo se mët vamanih pa ma töpkaꞌ naon va muhin. 11 A potan se pa vaororan maꞌ, pareꞌ pa varak en pa ma naon. Ka ma töpkaꞌ vuꞌvuꞌ ee, ka ö vëh to vamatan vavih non o töpkaꞌ se hik en. Eꞌ to vatoe e non pa ö no a nap öt ö vörep se mët a va, ee he teꞌ avoeꞌ e ne pa matop a ma kiu moniꞌ pee.

A Taateꞌ Punöꞌ To Hikta Taneꞌ No Maꞌ Pe Sosoenën

12 O poen no a punöꞌ to nö maꞌ po teꞌ, kee sun vakis ne, ee se teꞌ vaeö e ne. Ee se keh vaoah voh a punöꞌ pamëh, e Sosoenën se voen raoe po toꞌtoꞌ tamoaan. E Sosoenën to soe vaman voh a tah vëh po teꞌ varih to iu rakah ne poë. 13 A punöꞌ se keh tavus manih po teꞌ, ee se nat ne soe pan, “E Sosoenën to pupunöꞌ a no möm.” Ahik. A taateꞌ hat to hikta antoen non a punöꞌ e Sosoenën, me e Sosoenën koman to hikta antoen non a punöꞌ ta pah teꞌ pa taateꞌ hat. 14 Ivëhkëk, a punöꞌ to tatavus non sih pa napan pa ö no o iu hat koman va pa ma komëëre to me ke raoe. Kee oon ee po iu hat koman pee. 15 Ko iu hat pamëh me en pee pa nok a hat, ka hat pu vaꞌpuh en, ko vatvus en maꞌ pa mët.

16 Ma kea me kën vamen, eöm tomaꞌ piuk hah këm po iu hat pamëh. 17 A ma taateꞌ vih me a ma heꞌ vihvih kurus to tataneꞌ ne maꞌ manuh pe Sosoenën. A ma heꞌ vih varih to heꞌ ne o maaka to tataneꞌ ne maꞌ pa Teꞌ vëh to nok voh a ma tah kurus, a potan, me a sivö me o vesun. A ma paeh pee to vapapanih vah e ne sih, pa ö nee to nönö vah ne manih pa akis. Ivëhkëk, e Sosoenën to vatoe tamoaan e non, ko heꞌheꞌ tamoaan e non pea pa ma heꞌ vih peꞌ. 18 O iu koman pe Sosoenën, keꞌ heꞌ koe ka ra o toꞌtoꞌ voon manih pa soe man. Ivëh, ka se teꞌ me no a tasun apuh oah manih pa ma moeh tah kurus neꞌ to nok voh.

A Taateꞌ Pënton A Soe Ko Vatet

19 Eöm se nat nem a tah vaꞌih, a ma kea me kën vamen, eöm se pënton soe tamoaan rakah nem, ko vavaapun nem pa vaato. Paröm nat nem heheve vëvëhöꞌ nem, 20 suk a taateꞌ heve to hikta onöt non a vaꞌaus a neöm, köm teꞌ nem po toꞌtoꞌ totoopin vëh ne Sosoenën to iu non. 21 Ivëh, ko toꞌtoꞌ peöm se teꞌ tavus këh non a ma taateꞌ rëhrëh, me a ma vu taateꞌ hat. Köm se teꞌ nem pa taateꞌ tö, ko öt nem o vavaasis pe Sosoenën vëh, neꞌ to nep pa ma kupu peöm. Ko vavaasis pamëh to onöt non pa kon hah a neöm.

22 Eöm se vavatet nem a tah no vavaasis pe Sosoenën to sosoe non, eöm se keh tënan akuk nem, ko hikta vavatet nem o vavaasis pamëh, eöm to pikpiuk koman hah a nem. 23 A napan varih to pënton ee po vavaasis pe Sosoenën, pare hikta vavatet ne o vavaasis pamëh. Ee to teꞌ va ne manih pa napan varih to ep a ma matëëre manih po siroak. 24 Ee to ep ne a ma matëëre, pare nö ke ko vanun vëvëhöꞌ hah ee pa ö nee to matan va ne. 25 Ivëhkëk, a nap vaeö oah ivarih, a napan varih to sisi vavih ne o vavaasis totoopin pe Sosoenën to nonok non a napan, kee teꞌ taihan e ne. Kee teꞌ ne pa sisi vatëh o vavaasis pamëh. Ko hikta nat ne pa vanun a tah nee to tënan, ivëhpëhkëk, ee to vavatet e ne pa ö no vavaasis pe Sosoenën to soe va non. Ko teꞌ varih to vavatet ne o vavaasis pamëh, ee se teꞌ vaeö rakah e ne.

A Taateꞌ Man Va Pa Kë E Sosoenën

26 A napan va po vaman varih to koman ne pan, ee a nap “rorotuꞌ”, ivëhkëk, ee to hikta matop vavih ne a meëre, ee to pikpiuk koman hah a ne. Ivëh, ka taateꞌ “rotuꞌ” pee, eꞌ a tah akuk rakah. 27 O “rotuꞌ” vëh ne Sosoenën e Tamaara to ep non poan to maaka, pareꞌ hikta teꞌ non ta tah hat, ivaꞌih, a taateꞌ matop o koaꞌ nök, me o köövo amop varih to iu ne o vaꞌaus, me a taateꞌ teꞌ taihan këh a ma taateꞌ hat va po oeh vëh.

2

Ea Se Iu No A Napan Kurus

1 Ma kea me kën vamen, eöm o teꞌ va po vaman manihꞌ pe Apuh pea e Ieesuꞌ Kristo to teꞌ me non o ëhnan apuh. Ivëh, köm se nat nem ep va nem manih pan, a ma meh teꞌ to apuh oah e ne po upöm teꞌ. 2 Ta pah teꞌ se keh nö maꞌ ko vakum vaꞌpeh me a neöm to ohop non a ma ohop matan vavih, pareꞌ vahoꞌ non a rin gol. Ka tëëm avoeꞌ pamëh no a teꞌ arus se keh ho maꞌ, to ohop non a ma ohop vamoaan, pare pö. 3 Ke eën se keh nok vavih a teꞌ vëh to ohop non a ma ohop matan vavih, parën soe keah pan, “Eën se ihoꞌ manih pa ö ihihoꞌ vih vëh.” Parën soe ke a teꞌ arus, “Sun nom ah manem.” Keꞌ, eën se soe pan, “Ihoꞌ ah manih po oeh pa havin moneoꞌ.” 4 Eën nonok nom ataeah? Eën to nonok va nom o teꞌ manih, pee to apuh oah e ne po meoh upöm. Eën to teꞌ me nom o kokoman hat, parën koman nom pan, a meh teꞌ to vih oah e non po upöm.

5 Pënton nem ma kea me vamen vih peöꞌ. E Sosoenën to vateꞌ voh a nap arus manih pa ma muhin kurus, pan ee se öt oah ne o vaman. Me ee se ho manih pa Matop Vih pe Sosoenën vëh, neꞌ to soe vaman ke voh o teꞌ varih to iu rakah ne poë. 6 Ivëhkëk, eöm to hikta vataare nem a taateꞌ ta manih pa nap arus. A nap öt ö vörep to pupunöꞌ tamoaan ne sih, pan ee to susun ne po toꞌtoꞌ peöm. Ee ivarih, to rëh a neöm po vahutët. 7 A nap öt ö vörep ivarih, to sosoe vavahat ne a ëhnan vih pe Ieesuꞌ vëh, to vaneah ka no neöm.

8 O Vavaasis pe Sosoenën, e Sunön pea to teꞌ non po Puk peꞌ, to soe non pan,

“Eën se iu rakah nom a meh teꞌ vamanih pa ö nën to iu koman hah va ka nom.” Lev 19:18

Eën se keh vavatet nom o vavaasis vëh, eën to vavatet e nom pa taateꞌ totoopin. 9 Ivëhkëk, eöm se keh nonok vavih oah varoe nem a ma meh teꞌ, paröm heꞌ tonun nem a ma meh, eöm to nonok nem a taateꞌ hat. Eöm to teen e nem pa hat, suk eöm to kökök e nem po Vavaasis pe Sosoenën. 10 A teꞌ se keh vavatet kurus rakah e non po Vavaasis pe Sosoenën, ivëhkëk, eꞌ to kök a pah ö ro va po Vavaasis, eꞌ to nok en pa hat, eꞌ to kök kurus rakah en pa ma Vavaasis pe Sosoenën. 11 A paeh a Sosoenën avoeꞌ to soe pan,

“Eöm se nat nem nonok nem a taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ,” Eks 20:14; Lo 5:18

pareꞌ soe pet en pan,

“eöm se nat nem ip vamët a meh teꞌ.” Eks 20:13; Lo 5:17

Ivëh, ke eöm se keh hikta nok a taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ, ivëhkëk, eöm to ip vamët a meh teꞌ, eöm to teen em pa hat, suk eöm to kök kurus em pa ma Vavaasis pe Sosoenën. 12 Manih pa ma tah kurus nöm to sosoe nem, me a ma tah ne eöm to nonok nem, a, eöm se kokoman hah nem, e Sosoenën se kiiki en peöm po vavaasis totoopin peꞌ vëh, to nonok a rora ka teꞌ taihan këh no o kikis va pa taateꞌ hat. 13 Ivëh, köm se vataare nem a taateꞌ ururuan manih po upöm teꞌ, tomaꞌ e Sosoenën hikta vataare a taateꞌ ururuan manih peöm po poen neꞌ se kiiki a neöm. Ivëhkëk, a teꞌ vëh to vataare non a taateꞌ ururuan, eꞌ to antoen e non pa sun po vahutët, ko hikta se naöp non po poen ne Sosoenën se kiiki a ma napan.

O Vaman Vaꞌpeh Me A Kiu Vih

14 Kën kea me vamen, o teꞌ se keh soe pan, ee to teꞌ me ne o vaman, ivëhkëk, ee to hikta nonok ne a taateꞌ vih, o vaman pee, eꞌ a tah akuk rakah. O vu vaman kës pamëh to antoen e non pa kon hah raoe? 15 A kea keꞌ a vamen pa ëhnan e Kristo tomaꞌ kökööt non ta tah o ohop, keꞌ, ta taëën. 16 Ke eën se keh soe ke a teꞌ pamëh pan, “E Sosoenën to teꞌ vaꞌpeh me a nom oah! Eöꞌ to iu noꞌ pan, eën se teꞌ vatö, parën nö, ko hop o ohop va pa tuvuh ko vëhvaꞌ a sioniumah, parën nö ko ëën vörep, parën mahun.” Ivëhkëk, eën to hikta heꞌ eah a tah no a teꞌ pamëh to iu non, a, o vaato pën eꞌ a tah akuk rakah. 17 Keꞌ vatoe e non po vaman pën varoe, o vaman vëh to hikta vavatvus non a taateꞌ vih, eꞌ o vaman to mët.

18 A pah teꞌ to antoen kës e non pa soe pan, “Ëen to teꞌ me nom po vaman, keöꞌ to teꞌ me noꞌ pa ma taateꞌ vih varoe.” Ivëh, köꞌ iu noꞌ pan, ëen se vataare a neoꞌ o vaman pën pa ö nën to hikta nonok nom ta pah tah, keöꞌ se vataare a oah o vaman peöꞌ manih pa ma taateꞌ vih nöꞌ to nonok noꞌ. 19 Eöm to vaman e nem pan, eꞌ to teꞌ non a paeh a Sosoenën ro! Eꞌ to vih rakah. Ivëhkëk, o oraꞌ hat to vaman pet va ne nën, pare rikrik rakah e ne po naöp.

20 Eën a teꞌ papön, eën se keh vaman varoe nom, ko vaman pën to hikta nonok non a taateꞌ vih, eꞌ o vaman pën eꞌ a tah akuk rakah. 21 Suk, e sipuura, e Abraham to tavus voh a teꞌ totoopin pa matan e Sosoenën, manih pa taateꞌ vih neꞌ to nok voh pa ö neꞌ to vatok voh e sunaiꞌeah Aësak to ës vamanih po heꞌ pa tonun a pok. 22 Ivëh, ke eöm ep em po vaman pe Abraham, me a ma taateꞌ vih neꞌ to nonok voh non, to kiu vaꞌpeh voh ne sih. O vaman to puh voh manih pa ma taateꞌ vih neꞌ to nonok voh non. 23 A tah pamëh to vataare non a pusun in a soe to teꞌ non po Puk pe Sosoenën to soe non pan,

“E Abraham to vaman voh non e Sosoenën,

ke Sosoenën öt voh o vaman pe Abraham,

ivëh, ka manih po vaman peꞌ, e Sosoenën to pokaꞌ voh poan a teꞌ totoopin.” Jen 15:6

Ke Abraham, ne Sosoenën to pokaꞌ poan eꞌ e vakamöꞌ peꞌ. 24 Ivëh, ke eöm ep em, o teꞌ to tatavus totoopin ne pa matan e Sosoenën manih pa ma taateꞌ vih nee to nonok ne, eꞌ to hikta teꞌ non pan, o vaman varoe.

25 O meoh vapipinoꞌ vih ivëh, pe köövo rëhrëh e Rehap. Eꞌ to tavus voh e köövo totoopin pa matan e Sosoenën manih pa tah neꞌ to nok.* Po poen neꞌ to kamöꞌ, ko vaho voh a nap epep kaveo manih pa iuun peꞌ, pareꞌ vaꞌaus raoe, kee rusin ke pa meh hanan.

26 Keꞌ vatoe e non manih pa sionin a teꞌ to hikta teꞌ me non ta tuvuh, eꞌ to mët. Ivëh, ko vaman koraꞌ to hikta vataare non a taateꞌ vih me a kiu vih, eꞌ me to mët.

3

Ea Se Matop Vavih No Pa Ma Ö Toto Va Pea

1 Kën kea me vamen, eꞌ hikta teꞌ non pan, a peo peöm se tavus o tövavaasis. Suk ea to nat e no pemöm varih a napan to vavaasis nem a napan, no e Sosoenën se kiiki oah rakah a möm. 2 Ea kurus to nonok vapiun e no pa ma pah tëëm. A napan se keh hikta sosoe ne ta ma tah hat, ee se teꞌ e ne o teꞌ totoopin, ko antoen me e ne pa matop vavih o iu va po sionin. 3 A tëëm ne ea to vahoꞌ a ta aën manih pa rivon a hös, marën a ö neꞌ se pënton a ra. Ea to antoen e no pa matop a rivoneah, ko vatotoopin nö e no pa sionineah. 4 Eꞌ to vatoe e non po paröꞌ vëh o apuh, no a tuvuh apuh to totoon vah non poan. Ivëhkëk, a tah vëh to vatotoopin nö non o paröꞌ apuh pamëh, to paraꞌ soneꞌ. Ko vavanö koe non poan pa ö ne tövavanö to iu non. 5 Eꞌ to vatoe me e non pa mean a teꞌ. Eꞌ a ö soneꞌ va po sionin, ivëhkëk, eꞌ to këëkë koman hah a non ko vaeö non, suk a ma tah apaꞌpuh neꞌ to nok.

O siꞌ tëkrea soneꞌ to antoen e non pa taneo a suraꞌ apuh manih koman a muhin. 6 Ka mean a teꞌ to teꞌ va e non manih pa suraꞌ. Eꞌ

to puh non pa ma vu taateꞌ hat. Eꞌ to vavapean non o sionin avoes pa ma vu hat. Eꞌ to nonok non a ma vu taateꞌ hat manih po toꞌtoꞌ pea vamanih pa suraꞌ ororan, ka suraꞌ pamëh to taneꞌ no maꞌ po suraꞌ ësës tamoaan. 7 A napan to antoen e ne pa varauꞌ a ma vu vönaꞌ poa, vamanih po növan, me ra ma vu kuruꞌ, me ro iian. Ka ma tah poë varih teꞌ e ne paan a matop pee. 8 Ivëhkëk, ahikta pah teꞌ to antoen non a matop a mean a teꞌ. Eꞌ to poa, ko paraꞌ hat, pareꞌ teꞌ va non manih pa ëtoꞌ hat ipip teꞌ. 9 A meara, eꞌ marën a kë a ëhnan e Apuh e Tamaara. Ivëhkëk, ea to teꞌ e no sih pa vapöpöötan a napan varih ne Sosoenën to nok raoe, kee vatoe amot me ne peꞌ koman. 10 A ma taateꞌ kë a ëhnan e Sunön, me a taateꞌ vapöpöötan o teꞌ to tataneꞌ ne maꞌ pa paeh a rivon! Kën kea me a kën vamen a vu taateꞌ vëh to hikta teꞌ non pan, eꞌ a taateꞌ vih. 11 A ruen vih kës me a ruen hat to pët koko e ne sih pa paeh a rën? 12 Kën kea me vamen, o naon vëh o fik antoen kës e non pa voaꞌ o voaꞌ öliv, keꞌ, o ka voaën antoen kës e non pa voaꞌ o voaꞌ fik? Ahik! Me a koveꞌ ruen to puh non pa sö, to hikta antoen non a vatvus a ruen kakaak.

A Teꞌ To Teꞌ Me Non O Nat Vih, Eꞌ Se Nok A Taateꞌ Vih

13 Eꞌ to teꞌ pöꞌ non ta ma teꞌ topnineöm to teꞌ me ne o kokoman natsean me o kokoman maaka? Eꞌ se keh teꞌ non tah ma teꞌ to teꞌ va ne nën, a, ee se vataare in a taateꞌ teꞌ vatotoopin, pa ö nee to teꞌ va ne. Me ee se nonok ne a ma tah vih pa taateꞌ tö vëh to taneꞌ maꞌ po nat vih. 14 Ivëhkëk, eöm se keh teꞌ nem o teꞌ amamun, ko teꞌ me nem a taateꞌ puhioꞌ kikis manih pa ma kupu peöm. Paröm nat nem teꞌ me nem a taateꞌ kë koman hah ëm, suk o nat natsean peöm, suk ataeah, a taateꞌ pamëh se tavus va en manih po piuk. Eꞌ se koaan en pa soe man. 15 O vu nat “natsean” pamëh to hikta taneꞌ maꞌ pe Sosoenën, me a Tuvuh Vasioꞌ. Ahik. Eꞌ to taneꞌ maꞌ po oeh vëh, me manih pe susun po oraꞌ hat. 16 Manih pa ö poanheh no a taateꞌ puhioꞌ, me a taateꞌ amamun to teꞌ ne, a, a taateꞌ nun to teꞌ non nën, me a ma vu taateꞌ hat. 17 Ivëhkëk, a napan to kon a ma vu nat natsean to taneꞌ no maꞌ pe Sosoenën, vamomoaan ee to nonok ne sih a ma taateꞌ vivihan, me a taateꞌ moomo, me o kokoman tö, me ee to heꞌ vaeö ne a napan. A ma teꞌ to teꞌ me ne o kokoman natsean to vamatop tamoaan e ne pa vaꞌaus o teꞌ varih, to tataum ne a ma punis, me ee to nonok vavih ne o upöm teꞌ. Ee to nonok ne a taateꞌ vih to vatoe kurus non manih pa napan. Pare hikta nat ne pa piuk. 18 Ea se keh punöꞌ rakah no pa teꞌ vakamöꞌ me no o upöm teꞌ, ea to nep a taateꞌ moomo manih po toꞌtoꞌ pea, keꞌ teꞌ va non manih po voaꞌ tah na to nep.

4

Eöm Se Heꞌ Këm Pe Sosoenën

1 Eöm nat kës e nem pa ö no a ma punis me a ma vaato vasukaꞌ to tataneꞌ ne maꞌ? Ee to tataneꞌ ne maꞌ po iu amamun varih to vavapus me ne a ma komëneöm. 2 Eöm to iu e nem pa ma tah, ivëhkëk, eöm to hikta öt nem. Ivëh, ke eöm vamatop e nem pa ip vamët a meh teꞌ, me eöm to teꞌ nem pa taateꞌ puhioꞌ o upöm teꞌ. Ivëhkëk, eöm to hikta onöt nem a kon a ma tah nöm to iu nem. Ivëh, köm teꞌ nem pa taateꞌ vaato vasukaꞌ me a vapus. Eöm to hikta kon a ma tah nöm to iu nem. Suk eöm to hikta hinhin nem e Sosoenën. 3 Ka tëëm nöm to hinhin nem, eöm to hikta kokon nem a ma tah poë varih. Suk eöm to iu heꞌ vaeö koman hah a nem, paröm viivi pinpiun e nem pee. Eꞌ a pusun in a ö no a ma hin peöm to hikta tatapiun suk ne.

4 Ivëh, ke eöm këh voh em pe Sosoenën. Eöm se nat e nem pan, a teꞌ to iu non a ma tah va po oeh vëh, eꞌ to vatoe me e non pa teꞌ to vakihat me non e Sosoenën. Eteh to iu vakamöꞌ me non a ma taateꞌ va po oeh vëh, eꞌ se tavus en e tövakihat pe Sosoenën. 5 Eöm to koman vaponkiꞌ e nem pa soe vëh, to teꞌ non po Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“A Tuvuh Vasioꞌ vëh ne Sosoenën to vahoꞌ voh manih pea,

to iu rakah a rora se teꞌ varoe no manih peꞌ.” Eks 20:5

6 Ivëhkëk, e Sosoenën to heꞌheꞌ oah a rora o ururuan peꞌ, vamanih pa ö no o Puk pe Sosoenën to soe va non,

“E Sosoenën to heꞌheꞌ tonun non sih a nap möhmöh,

ivëhkëk, eꞌ to heꞌheꞌ non o ururuan peꞌ manih po teꞌ tö. Prov 3:34

7 Ivëh, köm se heꞌ avoes këm manih pe Sosoenën. Paröm heꞌ tonun e susun po oraꞌ hat, keꞌ se rusin këh a neöm. 8 Eöm se nö vatët maꞌ manih pe Sosoenën, ke Sosoenën se nö vatët maꞌ manih peöm. Eöm a nap nonok hat, eöm se veo tavus a ma taateꞌ hat këh o toꞌtoꞌ peöm. Eöm to pupunöꞌ nem pa vatet e Sosoenën vaꞌpeh me a taateꞌ hat va po oeh vëh. A taateꞌ pamëh to hikta teꞌ vih non. Ivëh, ke eöm se vavoon a ma kokoman peöm. 9 Eöm se teꞌ vatamak nem, suk a ma taateꞌ peöm, paröm okook vörep nem! Eöm a napan to onon nem, eöm se panih paröm okook nem. Ke eöm a napan to vavaeö nem, eöm se tatamak nem. 10 Eöm se vöknah hah ëm pa matan e Apuh, keꞌ se kë a neöm.

Eöm To Hikta Teꞌ Nem Pan Eöm A Nap Kiiki Teꞌ

11 Kën kea me vameneoꞌ, eöm se nat nem vövöhioꞌ nem ta ma vöhioꞌ hat piuk suk o upöm teꞌ. Eöm se keh teꞌ nem pa vöhioꞌ vatonun suk o upöm teꞌ va po vaman peöm, keꞌ, pa kiiki raoe, me eöm to kiiki ko sosoe vöknah e nem po Vavaasis Pe Sosoenën, nee to vavatet ne. Ka tëëm nöm to kiiki nem o Vavaasis pamëh, eöm to tavus va em manih pa nap kiiki. Ivëh, ke eöm hikta teꞌ hah va nem manih po teꞌ to vavatet ne o Vavaasis pe Sosoenën. 12 E Sosoenën varoe kuru to nok voh o Vavaasis peꞌ, pareꞌ tavus en a Tökiiki. Eꞌ varoe kuru to antoen e non pa kon hah a ra, me a miröꞌ a ra. Ivëh, keꞌ hikta vih non peöm se kiiki nem o upöm teꞌ.

Eöm Se Koe, Ke Sosoenën Vovoh Ke Non A ma Toꞌtoꞌ Peöm

13 A ma paeh peöm to sosoe nem sih pan, “Kuru, keꞌ, sinup nemöm se nö em pa ta pah vöön apuh. Emöm se teꞌ nem maꞌ nën po pöh kirismas, marën a nok a kiu moniꞌ, ko kon a ma moniꞌ peo.” 14 Ivëhkëk, eöm to hikta nat nem pa tah se tavus sinup! O toꞌtoꞌ peöm to teꞌ va non manih pa soaꞌpi vëh se tavus. Ka ep in eah pa siꞌ tëëm kökööt akuk, keꞌ hik vëvëhöꞌ hah en. 15 Ivëh, keꞌ vih non peöm se soe vamanih pan, “E Apuh se keh iu non, ea se teꞌ toꞌtoꞌ no, ko nonok no a tah vëh, keꞌ, a tah vaꞌuh.” 16 Ivëhkëk kuru, eöm to teꞌ nem o teꞌ möhmöh, ko këëkë koman hah a nem pa soe tavus a ma kiu apaꞌpuh nöm to iu nok nem. O vu taateꞌ va pa kë hah ëm, eꞌ to paraꞌ hat. 17 Ivëh, ka teꞌ se keh nat e non pa tah totoopin neꞌ se nok, ivëhkëk, eꞌ to hikta nok, a, a teꞌ pamëh to nok en pa taateꞌ hat.

5

Eöm A Nap Öt Ö Se Matop Nem

1 Pënton öm, eöm a nap öt ö vörep! Eöm se ook, paröm tamak suntan, suk a ma punis se nö maꞌ manih peöm. 2 A ma moeh tah peo vörep peöm se koaꞌ vahik ee, ko kökörös ëën vahik ee pa ma ohop peöm. 3 A ma moeh gol, me silvaꞌ peöm se ratoꞌ ee. Ko ratoꞌ pamëh se vataare en peöm to nok voh em pa hat. Eꞌ se ëën va in a ma sionineöm manih po suraꞌ. Eöm to ununun voh em pa ma moeh takoek vihvih peöm, keꞌ öök non kuru ko vatët non po Poen hah pe Sunön. 4 Pënton vavih öm! O voen ne eöm to hikta heꞌ voh a nap kiu varih to rëp karas manih po tökiu peöm, ee to okook ke ne pe Sosoenën pan, eꞌ se piun a ma taateꞌ hat peöm. Ke Sunön A Kikis Vi to pënton en pa ook pa nap kiu. 5 A ma poen kurus nöm to teꞌ nem manih po oeh, eöm to öt vörep voh nem a ma moeh tah vihvih, paröm vaeö ko iu voh nem a ma tah kurus poë varih. Eöm to teꞌ voh nem pa ëën vörep, ka ma komëneöm ponot vamanih pa vönaꞌ, nee to vamatop e ne pa ip vamët. 6 Eöm to vahoꞌ voh em pa nap totoopin po vahutët, ko vateen em pee pa hat, paröm ip vamët raoe to hikta teꞌ me ne ta hat. Kee hikta onöt ne a vapus me a neöm.

Ea Se Teꞌ Me No A Taateꞌ Anoeh

7 Kën kea me kën vamen, eöm se teꞌ me nem a taateꞌ anoeh, keꞌ öök po Poen ne Sunön se hah maꞌ. Eöm to nat e nem, a teꞌ to teꞌ non a rak to anoeh non sih a ma taëën vih, peꞌ se pu taneꞌ po oeh. Eꞌ to teꞌ vaes rakah non sih ko anoeh non a uhön me a potan se vapu a taëën, keꞌ voaꞌ a ma voaꞌ vih. 8 Ke eöm me se teꞌ vaes nem, ko anoeh nem. Ko teꞌ a ma punis to tavus manih peöm. Suk o Poen hah pe Sunön to öök vatët en.

9 Kën kea me a kën vamen, eöm se koe a varek suk a ma meh upöm peöm, me a vöhioꞌ tonun raoe. E Sosoenën tomeꞌ tavus vamanih pa Teꞌ kiiki vahutët, pareꞌ kiiki a neöm, ko vateen a neöm pa hat. Ka Teꞌ kiiki vahutët pamëh to vamatop e non pa nö maꞌ! 10 Kën kea me vamen, eöm se vavatet nem o vavaasis po teꞌ vanënën soe varih, to vavaasis suk voh ne e Apuh. Ee to kon kamis voh pa ma tah, ivëhkëk, ee to teꞌ vaes voh e ne, pare anoeh ne. 11 Ea to sosoe no pan, ee to teꞌ vaeö e ne, suk ee to hikta koe rom voh. Eöm to pënton voh em pe Job to teꞌ me voh non a taateꞌ anoeh. Paröm nat e nem, po vasuksuk ne Apuh to nok voh a taateꞌ vih manih peꞌ. Ea to nat e no, e Sunön to puh rakah non po ururuan, me a taateꞌ kamöꞌ.

Matop Nem Pa Ma Tah Nöm To Sosoe Nem

12 Kën kea me a kën vamen, a tah apuh oah ivëh, eöm se nat nem nonok nem a soe kikis, vamanih pa ö neöm to iu soe nem oman. Koe a pokaꞌ o ëhnan va pa vöön va kin, keꞌ, o ëhnan vëh o oeh, keꞌ, a meh tah pa vakikis a soe nöm to soe. Ka tëëm nöm to iu soe nem “oman”, eöm se soe varoe kuru, “oman”, pö neꞌ se keh teꞌ non “oman”. Keꞌ, “ahik”, pö neꞌ se keh teꞌ non “ahik”. Ivëh, ke eöm hikta se teen nem ta hat, po poen ne Sosoenën se kiiki a neöm.

O Kikis Va Pa Taateꞌ Hin

13 Eteh to teꞌ me non a ma punis, eꞌ se hinhin non. Keteh to haraꞌ vaeö non, eꞌ se vaëhëh, ko kë a ëhnan e Sunön. 14 Keteh to haraꞌ non a moeh, eꞌ se vaoe a nap susunön va po rotuꞌ. Kee se hin suk poë, pare hë o vanom manih pa teꞌ pamëh pa ëhnan e Apuh. 15 Ko hin vëh nee to hin me o vaman se vavih a teꞌ vëh to haraꞌ non a moeh. E Apuh se vatoꞌ en pa teꞌ pamëh. Keꞌ se keh teꞌ me non ta hat, e Sosoenën se ihan anoe en pa hat peꞌ. 16 Eöm se vatvus vapiun a ma hat peöm, paröm teꞌ me nem a taateꞌ hin vapiun, marën e Sosoenën se vatoꞌ a neöm. A teꞌ va po vaman se keh hin, a ma tah apaꞌpuh rakah se tanok. 17 E Elaëjaꞌ voh a teꞌ to teꞌ va e non manih pea. Eꞌ to hinhin suk voh non a uhön se nat non nus, ka uhön hikta nus voh manih po oeh po kukön kirismas me a tönim sivö me a paeh. 18 Ke Elaëjaꞌ hin hah, ka uhön nus maꞌ, ko vömru o oeh, keꞌ vapu vavih hah en pa ma moeh tah.

A Taateꞌ Va Pa Vaꞌaus Hah A Teꞌ To Nö Vapiun

19 Kën kea me a kën vameneoꞌ, ta paeh va peöm se keh nö varo këh a soe man, ka meh kea vaꞌaus a teꞌ pamëh, keꞌ hah maꞌ, 20 eöm se nat vakis nem a tah vaꞌih. Eteh to me hah maꞌ a teꞌ nonok hat këh a taateꞌ hat, eꞌ to kon hah en pa apen a teꞌ nonok hat pamëh, keꞌ këh en maꞌ pa mët. Ivëh, ke Sosoenën se ihan anoe en pa ma hat peo rakah.

* 2:25: [Eꞌ to tavus voh e köövo totoopin pa matan e Sosoenën manih pa tah neꞌ to nok.] E Rehap to teꞌ me voh non o vaman vaꞌpeh me a tah neꞌ to nok. Ep na po Puk Josuaꞌ, 2:1-24.

1 PITAꞌ

1

2

3

4

5

1 PITAꞌ

E Pitaꞌ to kiun voh o kiun vaꞌih, keꞌ nö po teꞌ va po vaman varih to teꞌ vakëkëh nö voh ne pa ma muhin vakëkëh. A ma teꞌ va po vaman varih to teꞌ voh ne pa ma muhin vakëkëh vamanih po teꞌ va pa ma meh ö to vavih vah ne, (1 Pitaꞌ 1:1). E Pitaꞌ to kiun voh o kiun vaꞌih po poen neꞌ to teꞌ voh non Room, a vöön vaꞌih a meh ëhnaneah a Babiron.

A napan va po vaman to tataum voh ne a ma vu punis manih pa kaman va Room, suk a ö nee to vavatet ne e Ieesuꞌ Kristo. E Pitaꞌ to iu vakikis voh non raoe pan, manih po vaeö pee, nee se teꞌ vaes ne ko sun vakis ne. E Pitaꞌ to soe vanat hah me raoe pa kiu vëh ne Sosoenën to nok voh, marën a kon hah raoe. Me eꞌ to vaato suk a ö ne Ieesuꞌ to sun vaes vavoh non pa ma vu punis, me eꞌ to vaato suk a ö ne Ieesuꞌ se nö hah maꞌ manih po oeh. Ivëh, kee se koman ne a ma tah varih, pare sun vakis ne manih po vaman. Me a ma taateꞌ va po maaka to vih ke ne a napan varih to vaman ne e Ieesuꞌ Kristo.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan,

A potan avih pe Pitaꞌ, 1:1-2

A soe vanat hah, kee se nat in a kiu ne Sosoenën to nok voh marën a kon hah a napan, 1:3-12

A taateꞌ va pa teꞌ vavivihan pea manih po oeh, me e Ieesuꞌ a vös vih to teꞌ me non a toꞌtoꞌ, 1:13-25, 2:1-10

Eꞌ to vaato suk a ma taateꞌ va po maaka, 2:11-25; 3:1-7

Ea se taum a ma punis, suk a ö na to vavatet no e Ieesuꞌ Kristo, 3:8-22; 4:1-19

A ma vu to to nö non pa napan va po vaman, 5:1-11

A ma soe ataaton pe Pitaꞌ, 5:12-14

1

A Soe Vakikis Po Teꞌ Va Po Vaman To Kokon Kamis Ne

1 Eöꞌ e Pitaꞌ, e aposol pe Ieesuꞌ Kristo.

To kiun ka nös neöm a napan ne Sosoenën to vateꞌ voh a neöm, pan eöm se tavus a napan peꞌ, ko teꞌ va nem manih pa nap aun to teꞌ nem pa ma muhin va Pontus, me Galesiaꞌ, me Kapadosiaꞌ, me pa muhin va Esiaꞌ, me Bitiniaꞌ. 2 E Sosoenën e Tamaara to kokoman keon moaan voh en, pa ö neꞌ se kon hah a neöm, ko vateꞌ a neöm a napan vivihan peꞌ, eꞌ a kiu pa Tuvuh peꞌ. E Sosoenën to iu a no neöm se vavatet nem e Ieesuꞌ Kristo, köm se tavus vavoon manih po eraꞌ peꞌ.

Eöꞌ to hinhin noꞌ pan, e Sosoenën se nok vavih, ko ururuan a neöm, me a taateꞌ moomo peꞌ se puh rakah non manih peöm.

Ea Se Anoeh No O Toꞌtoꞌ Tamoaan

3 Ea se kë no a ëhnan e Sosoenën, eꞌ e Taman e Sunön pea e Ieesuꞌ Kristo. Manih po ururuan apuh pe Sosoenën, eꞌ to heꞌ hah a ra o toꞌtoꞌ voon pa ö na to teꞌ toꞌtoꞌ no ko anoeh no, suk e Sosoenën to vatoꞌ taneꞌ hah e Ieesuꞌ Kristo po vapeepe. 4 Kuru ea to anoeh no a tapui ne Sosoenën to se heꞌ manih pa ma koaꞌ peꞌ. A ma heꞌ varih, to hikta se koa ne, me hikta se hat ne, ka ö epep vavih va pee hikta se hik ne, ee to teꞌ ne manuh a vöön va kin to anoeh no maꞌ ra. 5 Manih po kikis pe Sosoenën, eꞌ to matop e non peöm, suk eöm to vaman, ka matop peꞌ se vatët en po poen neꞌ se kon hah a neöm këh a hat pa ö neꞌ se kiiki a napan.

6 Ivëh, ke eöm se teꞌ vaeö rakah nem, ivëhpëhkëk, pa siꞌ tëëm kökööt eöm se tamak pa ö nöm se taum a ma vu punis. 7 A ma vu punis poë varih se tavus, marën a punöꞌ o vaman peöm, pan eꞌ to teꞌ vivihan e non. O vaman vivihan pamëh to teꞌ vih oah e non pa gol. Ee se kon a gol, pare ës pa kon ke o kusan. Ivëh, ka ma vu punis to vaeh non o vaman peöm keꞌ tavus vavoon, pareꞌ vivihan oah e non pa gol pamëh se hat en. Ivëh, kee se kë a ëhnëëneöm, köm kon o ëhnan apuh, paröm öt a tasun apuh, po poen ne Ieesuꞌ Kristo se hah maꞌ. 8 Eöm to hikta ep voh nem e Kristo, ivëhkëk, eöm to iu avoeꞌ e nem peꞌ, eöm to hikta onöt nem a ep eah kuru, ivëhkëk, eöm to vaman e nem peꞌ. Ivëh, ke eöm to puh rakah nem po vaeö nee to hikta onöt ne a vamaaka, o vaeö pamëh to puh non po vatëk vih. 9 O voen peöm ivëh, eöm to vaman nem e Sosoenën, keꞌ se kon hah a ma apeneöm këh a taateꞌ hat.

10 O teꞌ vanënën soe to vavaiu vakis voh e ne pa soe, pare pupunöꞌ voh e ne pa nat pa ö ne Sosoenën se kon hah va in a napan. Pare vanënën suk voh ne po ururuan vëh se nö maꞌ peöm. 11 A Tuvuh pe Kristo to teꞌ me voh e non pee, ko sosoe ke non pee pa ö ne Kristo se kon kamis vah ava, me ee se heꞌ ne poë o ëhnan apuh. Ivëh, ko teꞌ vanënën soe to iu voh e ne pa nat e Kristo rakah ivëh eteh, me o poen poanheh no a ma tah poë varih se tavus. 12 E Sosoenën to vataare voh raoe pan, a kiu nee to nonok ne to teꞌ non pa vaꞌaus a neöm, eꞌ to hikta vaꞌaus non raoe, pa ö nee to vavatvus ne a ma soe man varih neöm to tënan voh em. Ko teꞌ heꞌheꞌ soe varih to vavatvus voh ka no neöm a Soe Vih, ee to vavatvus ne po kikis pa Tuvuh Vasioꞌ, ne Sosoenën vöh pa vöön va kin to vanö maꞌ. A ma tah no ankeroꞌ to iu maaka voh e ne.

A Taateꞌ Va Pa Teꞌ Vavivihan

13 Ivëh, köm se vamatop nem a ma kokoman peöm pa nok a kiu, paröm matop nem o iu va po sionin. Eöm se teꞌ varoe rakah nem pa taateꞌ anoeh in o heꞌ va po ururuan, ne eöm se kon po poen ne Ieesuꞌ Kristo se hah maꞌ. 14 Kuru eöm a ma koaꞌ tëtënan soe pe Sosoenën, eöm se nat nem teꞌ hah va nem pa ö nöm to teꞌ moaan vavoh nem. Eöm he hikta inan voh nem, ivëh, köm nonok voh nem a ma taateꞌ hat nöm to iu nem. 15 Ivëhkëk, eöm se teꞌ vivihan nem pa ma moeh tah kurus nöm to nonok nem. Suk ataeah, e Sosoenën vëh to vaoe voh a neöm, pan eöm se vaman eah, eꞌ a vivihan. 16 Suk eꞌ to kiun non po Puk pe Sosoenën to soe non pan,

“Eöm se teꞌ vivihan rakah nem,

suk ataeah, eöꞌ a vivihan.” Lev 11:45; 19:2; 20:7

17 Eöm to hinhin nem e Sosoenën, ko popokaꞌ nem eah e Tamön, eꞌ to kiiki vatoe rakah non sih a ma taateꞌ pa teꞌ. Ivëh, ka tëëm nöm to teꞌ nem manih po oeh vamanih pa nap aun, eöm se ta rakah nem e Sosoenën. 18 Eöm to nat e nem, moaan voh nöm to teꞌ voh nem pa taateꞌ hat, a taateꞌ pamëh nöm to kon taneꞌ voh pa kën sipuineöm varih, to teꞌ momoaan voh ka no neöm. Ivëhkëk, e Sosoenën to kon hah këh voh en peöm po toꞌtoꞌ hat pamëh. Eꞌ to voen hah voh a neöm pa tah to hikta onöt non a hat, vamanih pa gol, keꞌ, a silvaꞌ. 19 Ivëhkëk, eꞌ to voen a neöm po eraꞌ vivihan pe Kristo. E Kristo to teꞌ va non manih pa soneꞌ sipsip vivihan to hikta teꞌ me non ta mët manih pa sionineah. 20 E Sosoenën to vateꞌ voh en pe Kristo, eꞌ he meꞌ avoeꞌ voh e non pa nok o oeh. Pa taneo in o poen no o oeh to vatët e non pa hik, e Sosoenën to vanö voh maꞌ poan. Eꞌ to vateeraꞌ eah manih pea a napan, pa vaꞌaus a ra. 21 Manih pe Kristo, eöm to vaman nem e Sosoenën vëh, to vasun taneꞌ hah voh e Kristo pa nap mët, pareꞌ heꞌ poan o ëhnan apuh. Ivëh, ko vaman peöm, me a taateꞌ anoeh peöm se teꞌ tamoaan non manih pe Sosoenën.

22 Kuru no a ma kupu peöm to vivihan pa ö nöm to vavatet nem a soe man. Eöm to teꞌ rakah me nem o iu vamaman manih pa ma kea, me vamen pa ëhnan e Kristo. Ivëh, ke eöm se teꞌ me nem a taateꞌ iu to taneꞌ rakah no maꞌ pa ma kupu peöm. 23 Eöm to koaꞌ vavoon hah em, o toꞌtoꞌ voon pamëh to hikta taneꞌ maꞌ pa tah mët, ivëhkëk, eꞌ to taneꞌ maꞌ pa tah hikta se mët non. Eöm to koaꞌ vavoon koe hah voh manih pa soe pe Sosoenën, to teꞌ me non o toꞌtoꞌ tamoaan. 24 O Puk pe Sosoenën to soe va non nën,

“A napan kurus to teꞌ va ne manih pa karas,

ka ma kikis pee to teꞌ va ne manih pa ma töpkaꞌ va muhin.

A karas se rak en, ka ma töpkaꞌ vuꞌvuꞌ ee,

25 ivëhkëk, a soe pe Sunön to se teꞌ tamoaan e non.” Ais 40:6-8

Ka soe pamëh, nemöm to vatvus voh ka neöm.

2

E Ieesuꞌ A Vös Vih To Teꞌ Me Non O Toꞌtoꞌ

1 Ivëh, ke eöm to tavus voh em o teꞌ voon, köm se koe a ma taateꞌ vaiu a hanan va pa miröꞌ a meh teꞌ, ke eöm se koe a ma taateꞌ piuk, me a taateꞌ mokoꞌ rivon, me a taateꞌ puhioꞌ, me a vahutët a ma vahutët hat. 2 Eöm to nat e nem pe koaꞌ soneꞌ to iu rakah non a hun sisiꞌ. Eöm me se iu rakah nem, a kon o vavaasis vivihan tö. Manih po vavaasis pamëh, eöm se pu po toꞌtoꞌ voon ne Sosoenën to heꞌ a neöm, köm se teꞌ vavih me nem e Sosoenën, 3 suk eöm to puta voh em, ko ep em pa ma vih pe Apuh, neꞌ to nok voh manih peöm.

4 Eöm se nö maꞌ manih pe Apuh Ieesuꞌ, eꞌ a “vös” vëh to teꞌ me non o toꞌtoꞌ. A napan va po oeh vëh to kokoe voh ne a vös pamëh, ivëhkëk, eꞌ voh a vös ne Sosoenën to vateꞌ, eꞌ voh a vih oah rakah. 5 Eöm me to teꞌ va nem manih po vös toꞌtoꞌ, ivëh, ke eöm se tavus vamanih pa iuun pe Sosoenën no a Tuvuh Vasioꞌ to eok. Ko teꞌ va e nem manih po teꞌ ësës heꞌ vivihan to ësës ne a ma heꞌ manuh pe Sosoenën. Ka manih pa ëhnan e Ieesuꞌ Kristo, eöm se heꞌ a ma heꞌ peöm varih to vavaeö ne e Sosoenën. 6 O Puk pe Sosoenën to soe non pan,

“Eöꞌ se vateꞌ eoꞌ pa vös po oeh manih Jerusalëm.*

A ma tah kurus se eok ne pa vös apuh pamëh,

to vih oah.

Ko teꞌ varih to vaman ne poë,

ee to hikta se haraꞌ vahat ne eah.” Ais 28:16

7 A vös pamëh to vih oah e non peöm a napan varih to vaman nem e Kristo, ko vavatet nem eah. Ivëhkëk, o Puk pe Sosoenën to sosoe suk non a napan varih to hikta vaman ne poë, ko heꞌ tonun ne e Kristo. Eꞌ to soe vamanih pan,

“A vös pamëh no a nap ekeok to koe voh, pare vi tavus in poë,

eꞌ to tavus en a vös vamomoaan to toon vaeh non a iuun.” Sng 118:22

8 O Puk pe Sosoenën me to soe va e non manih pan,

“A vös pamëh se vavahan non pa napan,

ka vös pamëh se vavakuꞌ e non pee.” Ais 8:14

Ee se kuꞌkuꞌ e ne, suk ee to hikta pënton a soe pe Sosoenën pare vatet. Ivëh, ne Sosoenën to vakuꞌ suk raoe.

9 Ivëhkëk, eöm ne Sosoenën to vateꞌ voh en peöm a ma napan rakah peꞌ. Ke eöm teꞌ va nem manih po teꞌ ësës heꞌ pe sunön, me eöm a napan vivihan peꞌ, ko teꞌ nem a ma napan rakah pe Sosoenën. Eꞌ to vateꞌ voh a neöm, marën a soe vatvus a ma tah vih ne Sosoenën to nok voh manih po toꞌtoꞌ peöm. Eꞌ to vaoe tavus këh voh a neöm a taateꞌ popoen, köm tavus maꞌ po maaka peꞌ, a vih rakah. 10 Moaan voh eöm a napan akuk, ivëhkëk kuru, eöm a ma napan pe Sosoenën. Moaan voh eöm to hikta kon voh o ururuan pe Sosoenën, ivëhkëk kuru, eöm to kon em po ururuan peꞌ.

Ea Se Teꞌ Va No Manih Pa Nap Kiu Pe Sosoenën

11 Ma vakamöꞌ peöꞌ, eöm to teꞌ nem manih po oeh vëh vamanih pa napan va pa meh muhin, to aun maꞌ ko teꞌ nem pa muhin vëh. Ivëh, köꞌ hin vakis a neöm se varakah a ma iu hat varih, no a sionineöm to iu nok non, eꞌ to vavapus me e non pa apeneöm. 12 A napan varih to hikta vaman ne e Ieesuꞌ to teꞌ vaꞌpeh e ne peöm, tomeꞌ soe pan, eöm to nonok nem a hat. Ivëh, ke eöm se teꞌ vavih nem pa matëëre, kee se ep a ma tah vih ne eöm to nonok nem, pare vasunön e Sosoenën po poen neꞌ se hah amot maꞌ pa vaꞌaus a neöm.

13 Eöm se kokoman nem a soe pe Apuh, ko teꞌ nem paan o teꞌ varih to vovoh ne pa ma kaman to teꞌ ne manih po oeh vëh. Me a ma teꞌ sunön to teꞌ me ne o kikis, me a tasun, 14 eöm se vavatet nem a soe pa teꞌ susun vëh, nee to vanö maꞌ pa vakmis o teꞌ varih to nonok vahat ne, ko kë nem a ëhnëëro teꞌ varih to nonok vavih ne. 15 E Sosoenën to iu non pan, eöm se nonok varoe nem a ma taateꞌ vih. Ivëh, köm se antoen nem a sunpip a rivoeero teꞌ papön varih to hikta nat nee, to vavateen a ne neöm pa ma soe piuk. 16 Eöm se teꞌ taihan rakah nem, ivëhkëk, eöm se nat nem koman nem pan, “Kuru ea to taihan, ko pah teꞌ taihan e no pa nok a ma taateꞌ hat.” Ahik. Eöm se teꞌ va nem manih pa ma teꞌ kikiu pe Sosoenën. 17 Eöm se vataare nem a taateꞌ ta manih pa napan kurus, ko iu nem a ma kea me a ma vameneöm varih komön o kum pe Sosoenën. Paröm ta nem e Sosoenën, ko kë nem a teꞌ sunön.

Ea Se Vatet A Taateꞌ Pe Ieesuꞌ Ko Teꞌ A Ma Punis

18 Eöm a ma teꞌ kikiu akuk, eöm se teꞌ nem paan a ma torara peöm, ko ta nem raoe. Eꞌ to hikta teꞌ non pan, o teꞌ varih to matop vavih varoe a no neöm, ivëhkëk, o teꞌ me varih to nonok vahat a no neöm. 19 A teꞌ to antoen e non pa kon kamis, suk a kiu vih neꞌ to nonok non. Ivëhkëk, eꞌ se keh koman non e Sosoenën, ko teꞌ a punis, a, e Sosoenën to vaeö me non a tah pamëh. 20 Ee se keh rëp a neöm, suk eöm to nonok nem a taateꞌ hat, ahikta tah ne Sosoenën se kë suk non a ëhnëëneöm, eöm se teꞌ vatö e nem. Ivëhkëk, eöm se keh kon kamis suk a kiu vih nöm to nonok nem, eöm se teꞌ vatö e nem, a, e Sosoenën to vaeö me non a tah pamëh.

21 E Sosoenën to vaoe voh en peöm pa nok a taateꞌ pamëh, suk e Kristo to kon kamis marën a vaꞌaus a neöm. Eꞌ to vataare voh en peöm pa taateꞌ kon kamis, ke eöm se vatet, vamanih pa ö neꞌ to nok vavoh. 22 O Puk pe Sosoenën to sosoe suk voh non a taateꞌ kon kamis peꞌ, ko soe pan,

“Eꞌ to hikta nok voh tah hat,

me eꞌ to hikta nat non pa piuk.” Ais 53:9

23 A napan to soe vavahat voh e Kristo, ivëhkëk, eꞌ to hikta piun voh raoe. Eꞌ to teꞌ voh o kamis, ivëhkëk, eꞌ to hikta iu miröꞌ non raoe. Eꞌ to vanoe ke voh e Sosoenën, pan eꞌ se matop non poan, a teꞌ va pa kiiki vatotoopin a ma tah kurus. 24 E Kristo to teen voh a ma hat pea ko han voh pa kuruse. Eꞌ to nok va nën pan, ea se teꞌ va no manih pa nap mët, ivëh, ka hikta se teꞌ hah no paan o kikis va pa taateꞌ hat, para taneo pa vatet varoe a taateꞌ totoopin. Ee to ip vapiꞌpiꞌ rakah voh poë, ka manih po kamis vëh neꞌ to teꞌ voh, ea to teꞌ toꞌtoꞌ no kuru. 25 Eöm to teꞌ vavoh e nem manih po sipsip to tapeat vakëkëh. Ivëhkëk, kuru eöm to hah em maꞌ pa Teꞌ Mamatop Sipsip vëh to matop vavih non a apeneöm.

3

E Pitaꞌ To Vaato Suk O Teꞌ Vavaen

1 Eꞌ to vatoe e non peöm o köövo vaen, eöm se teꞌ rakah nem paan a ma voe peöm. Keꞌ se keh teꞌ non ta ma pah voe to hikta vavatet ne o vavaasis pe Sosoenën, ee se ep suk ne pa taateꞌ vih peöm a ma köövo, pare vaman ee, eöm he hikta soe tah soe. Ee to antoen e ne pa ep suk pa ö ne eöm a ma köövo to teꞌ va nem, ko panih ee pa taateꞌ pee. 2 Suk a ma voe peöm se ep o toꞌtoꞌ vivihan peöm o köövo, me a ö nöm to teꞌ va nem ko ta nem e Sosoenën. 3 Eöm o köövo se koe a vatëk varoe o sionin vëh mahën, pa taateꞌ vatëk vavih a ovineöm, me a mök a ma mök nee to nok pa gol. Me a ohop a ma ohop ep vavih varih nöm to ohop nem to vaep vamanin a no neöm. 4 Ahik, eꞌ to vih oah non po vatëk se taneꞌ no maꞌ pa komëneöm, a ma vu vatëk varih to hikta onöt ne a hat, ee ivarih, a taateꞌ haraꞌ vatö, me a taateꞌ kamöꞌ. A ma vu taateꞌ poë varih to vih oah rakah ne po epep pe Sosoenën. 5 Eꞌ to vatoe e non po köövo vivihan vamoaan voh to vavatet voh ne e Sosoenën, ko teꞌ ne paan a ma voe pee. Ka tah pamëh, eꞌ o vatëk voh pee. 6 E Saraꞌ to pënton voh non a soe pe voe peꞌ Abraham, ko pokaꞌ non poan, “E apuh peöꞌ”. Ke eöm o köövo, eöm ro pus koaꞌ rakah pe Saraꞌ, pa ö nöm to nonok tamoaan nem a ma taateꞌ totoopin, ko hikta nanaöp nem pataeah no e voe tomeꞌ nok manih peöm.

7 Keꞌ vatoe me e non peöm o voe, eöm se teꞌ vavih vaꞌpeh me nem a ma köövo peöm, ko teꞌ vatët tamoaan nem pa vaꞌaus a ma köövo peöm. Suk a sioniiro köövo to hikta teꞌ eh vi ne, ivëh, ke eöm se ta nem raoe. Suk e Sosoenën to heꞌheꞌ e non pee po pöh tapui neꞌ to heꞌheꞌ non neöm, o heꞌ va po toꞌtoꞌ vamaman. Eöm se vavatet nem a taateꞌ pamëh, ka hikta tah se sunpip non a ma hin peöm.

Ea Se Nonok Tamoaan No A Taateꞌ Vih Manih Po Upöm Teꞌ

8 Eöꞌ se vahik va in a soe peöꞌ manih pan, eöm kurus se vapöh kokoman nem, ko uruan vaꞌpeh me nem a ma meh teꞌ peöm, ko iu rakah nem raoe vamanih pee a ma tamëneöm me sinëneöm, ka taateꞌ ururuan me a taateꞌ vaꞌaus teꞌ non topnineöm, köm se nonok nem a taateꞌ tö topnineöm. 9 A teꞌ se keh nok vahat a oah, eën se koe a piun a hat pa hat. A teꞌ se keh soe vavahat a oah, eën se koe a piun a ma soe vavahat peꞌ. Ivëhpëhkëk, eën se piun varuꞌ eah pa taateꞌ vih. Suk e Sosoenën to vaoe me voh a oah pa nok va nën, keꞌ me se nok a taateꞌ vih manih pën. 10 O Puk pe Sosoenën to soe non pan,

“A teꞌ se nok a ma tah varih pa kon o vaeö,

me eꞌ se teꞌ vaeö e non pa ma poen peo.

Eꞌ se nat non sosoe non ta ma tah hat,

me eꞌ se koe a piuk.

11 Eꞌ se nat non nonok non a ma taateꞌ hat,

ko nonok varoe non a ma taateꞌ vih.

Eꞌ se vaiu non a taateꞌ moomo,

pareꞌ kiu suk non poan.

12 E Apuh to ut non sih a napan, no a taateꞌ pee to teꞌ totoopin ne,

pareꞌ tëtënan non a ma hin pee.

Ivëhkëk, e Apuh to heꞌ tonun non sih a napan varih,

to nonok ne a ma taateꞌ hat.” Sng 34:12-16

Ea Se Kon Kamis Suk A Taateꞌ Vih Na To Nonok No

13 Eöm se keh punöꞌ vëhvaꞌ nem pa vatet a taateꞌ vih, a teꞌ hikta se vakmis a no neöm. 14 Ivëhkëk, eöm se keh nonok e nem pa taateꞌ totoopin, paröm kon kamis suk a tah pamëh, eöm se vaeö rakah! Suk a soe manih po Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“Eöm se koe a naöp a ma tah nee to nanaöp i ne,

eöm se koe a karë, me a naöp a ma tah poë varih.” Ais 8:12-13

15 Ivëhkëk, eöm se ta nem e Kristo vamanih pe Apuh a vivihan, manih pa ma kupu peöm. Eöm se teꞌ vamatop tamoaan nem pa piun a ma soe po teꞌ kurus varih to hi a neöm pa vamaaka a pusun in a tah vih vëh, nöm to teꞌ me nem pa taateꞌ anoeh peöm. 16 Ivëhkëk, eöm se piun raoe pa taateꞌ vaato vatö, me kokoman tö vaꞌpeh me a taateꞌ ta. O kokoman peöm se teꞌ vatotoopin tamoaan non, ivëh, ko teꞌ varih to sosoe vavahat a no neöm, suk a ma tah vihvih nöm to nonok nem vamanih pa teꞌ to vavatet non e Kristo, o teꞌ poë varih se kon poet suk a ma soe pee. 17 Eꞌ to vih e non pa teꞌ se kon kamis suk a ma kiu vih neꞌ to nonok non, pa ö ne Sosoenën se iu non, këh e non pa ö neꞌ to nonok non a ma taateꞌ hat.

E Kristo To Mët, Pareꞌ Sun Hah, Pa Kon Hah A Ra

18 E Kristo to teen voh a ma hat pea pareꞌ mët, ko hikta se mët hah non, eꞌ a teꞌ totoopin, ko hikta teꞌ non ta hat. Ivëhkëk, eꞌ to teen a ma hat pea, ko mët suk a ra, o teꞌ varih to teꞌ me no a ma hat, ko me vatët a ra manih pe Sosoenën. Ee to ip vamët voh poë, ivëhkëk, eꞌ to toꞌ hah en, ko teꞌ toꞌtoꞌ e non pa tuvuh manuh pa vöön va kin. 19 Eꞌ to teꞌ non a tuvuh, pareꞌ nö en pa vatvus a soe manuh po tuvuh varuh to teꞌ ne pa nohnoh,* 20 ee to tënan varo moaan voh a ma soe pe Sosoenën pa tëëm voh pe Noaꞌ. E Sosoenën to anoeh rakah voh non raoe, pa ö ne Noaꞌ to nonok non o paröꞌ peꞌ. A siꞌ nap keok to onöt ne a tönim me a kukön teꞌ to hikta vuk voh manih pa unat hat vëh to tavus voh. 21 A ruen pamëh to vëknöm non a pupui vëh, to kon hah a ra, eꞌ to hikta teꞌ non pan, a ruen ivëh, to rurup non o pö manih pa sionin a teꞌ. Ivëhkëk, a soe vaman pea manuh pe Sosoenën to taneꞌ no maꞌ po kokoman vih pea. A tah vëh, eꞌ a pupui pa kon hah a ra, suk e Ieesuꞌ Kristo to kon koe hah ka ra pa ö neꞌ to sun taneꞌ hah pa nap mët. 22 Kuru e Ieesuꞌ to nö en manuh pa vöön va kin, ko ihoꞌ non pa papmatö pe Sosoenën. Pareꞌ matop non a ma ankeroꞌ, me o oraꞌ va pa vöön va kin to teꞌ me ne a ma vu kikis.

4

Ea Se Panih A Ma Taateꞌ Hat Vamoaan Pea

1 Eꞌ a tah pamëh ne Kristo to kon kamis suk voh, eꞌ he teꞌ voh non po sionin, ke eöm se öt vakis nem o vu kokoman pamëh, vamanih pa ö ne Kristo to teꞌ vavoh non. A pah teꞌ se keh kon kamis voh en po sionin, a teꞌ pamëh hikta se iu teꞌ hop hah non pa nok vahat. 2 Eöm se sun vakis nem, suk ataeah, manih pa ö ne eöm to teꞌ avoeꞌ e nem manih po oeh, eöm se nonok nem a ma tah ne Sosoenën to iu non, paröm koe a nok a ma tah hat no a napan to iu ne. 3 Moaan voh eöm to vahik tëëm voh e nem pa nok a ma tah no teꞌ to hikta vaman ne, to teꞌ vaeö ne pa nok. Eöm to nonok voh nem a ma vu taateꞌ varih, a taateꞌ rëhrëh, me a taateꞌ iu hat va po sionin to takuin pa nok a hat, me a taateꞌ kaak, me a taateꞌ nok o vaënëën apuh ko ëën vamhun vörep, me a kaak a ma ruiꞌ eh peo, ko nok a ma taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ. Me a taateꞌ vatösoe a soe pe Sosoenën, me a taateꞌ hin suk a ma tah nöꞌnës. 4 O teꞌ varih to hikta vaman ne to koman ne pan, eöm to nonok nem a ma tah to vatoksean e non pee, suk eöm to kokoe nem a nok a ma tah hat varih, nee to nonok ne. Ivëh, nee to sosoe vavahat suk a no neöm. 5 Ivëhkëk, amot ee se sun pa vamaaka a ma soe poë varih pa matan e Sosoenën, eꞌ to vamatop e non pa kiiki a ma taateꞌ pa napan varih to teꞌ toꞌtoꞌ ne, me a napan varih to mët voh. 6 Eꞌ a pusun in a ö ne Kristo to vatvus suk voh a Soe Vih manih pa ma teꞌ varih to mët voh, a ma teꞌ poë varih ne Sosoenën to kiiki raoe pa ö nee to teꞌ toꞌtoꞌ e ne, pa ö neꞌ to kiiki va non o teꞌ kurus. A Soe Vih ne Kristo to vatvus voh ken pee, ivëh, kee se teꞌ toꞌtoꞌ ne pa tuvuh, vamanih pa ö ne Sosoenën to teꞌ toꞌtoꞌ va non.

Ea Se Vakiu Vavih A Ma Heꞌ Ne Sosoenën To Heꞌ A Ra

7 O poen to öök vatet en pa ö no a ma tah kurus se hik. Ivëh, köm se kokoman vamaaka, ko matop vakis ka nem po iu va po sionin. Paröm teꞌ vaeh nem pa taateꞌ hin. 8 A, a tah apuh ivaꞌih, eöm se iu varuruvun rakah hah ëm me ro upöm teꞌ, suk ataeah, a taateꞌ iu pamëh to nonok a no neöm, köm ihan anoe nem a ma hat po upöm teꞌ. 9 Eöm se matop vavih nem a ma meh teꞌ peöm, to nö maꞌ ko teꞌ vaꞌpeh me a ne neöm pa ma iuun peöm. Ko nat nem vavaarek nem. 10 E Sosoenën to heꞌ papaeh voh a neöm a ma heꞌ, pa vakiu pa vaꞌaus o meoh upöm teꞌ. Ivëh, ke eöm to teꞌ me nem a ma vu heꞌ va po ururuan pe Sosoenën, ke eöm se vakiu nem a ma heꞌ poë varih, pa vaꞌaus a ma meh teꞌ pe Sosoenën. 11 Tah pah teꞌ se keh teꞌ me non o heꞌ va pa vatvus a soe, eꞌ se vatvus vamaaka vavih non a soe to taneꞌ maꞌ pe Sosoenën. Ka meh teꞌ se keh teꞌ me non o heꞌ va pa vaꞌaus a ma napan, eꞌ se nonok non a kiu pamëh po kikis ne Sosoenën to heꞌ poan. Ivëh, ka ma napan se ep ne a ma tah neöm to nonok nem, pare kë koe ne e Sosoenën manih pa ëhnan e Ieesuꞌ Kristo. O kikis me a tasun apuh ne Ieesuꞌ Kristo to vaneah tamoaan e non. Oman.

Ea Se Teꞌ O Kamis Vamanih Pa Teꞌ Va Po Vaman

12 Ma vakamöꞌ peöꞌ, eöm se koe a töhkak pa ma punis apuh to se nö maꞌ manih peöm, pa punöꞌ a neöm. Eöm se koe a koman pan, eꞌ a meh tah vatoksean se tavus a neöm. 13 Ivëhkëk, eöm se teꞌ vaeö nem, peꞌ eöm to avë me nem pe Kristo po kamis. Ivëh, ke eöm se teꞌ vaeö nem, ka ma komëneöm se puh ne po vaeö, po poen ne Kristo se nö hah me maꞌ a tasun apuh. 14 O teꞌ se keh sosoe vöknah a no neöm, suk eöm to vavatet nem e Kristo, eöm se vaeö, peꞌ eöm to nat e nem pa Tuvuh kikis apuh pe Sosoenën to teꞌ vaꞌpeh me e non peöm. 15 Eöm se nat nem kon kamis, suk eöm to ip vamët a meh teꞌ, keꞌ, eöm to kaveo, keꞌ, eöm to nonok vahat nem a meh teꞌ, keꞌ, eöm to vahakrë nem a meh teꞌ pa tah peꞌ. 16 Ivëhkëk, eöm se keh kon kamis, suk eöm a napan pe Kristo, eöm se koe a poet. Eöm se kë nem a ëhnan e Sosoenën, suk o ëhnan pamëh ne eöm to teꞌ me e nem. 17 Eꞌ o poen ne Sosoenën se kiiki a ra to taneo en manih pa ma koaꞌ pe Sosoenën. A kiiki pamëh se keh tavus momoaan manih pea, ataeah se tanok poꞌ manih pa napan varih to vatösoe ne a Soe Vih pe Sosoenën? 18 Suk ataeah, o Puk pe Sosoenën to soe va non manih pan,

“Eꞌ se keh teꞌ hivaꞌ ke non pa teꞌ vih

ne Sosoenën se kon hah poan,

ivëh, ka teꞌ to heꞌ tonun non e Sosoenën

me a teꞌ nonok vahat, ee se ro rakah ee!” Prov 11:31

19 Ivëh, ka ma teꞌ varih to kon kamis, pa ö nee to nonok vatëh ne a taateꞌ totoopin, pa ö ne Sosoenën to iu va non. Ee se heꞌ ne o kupu pee manuh pa teꞌ to nok voh a ra, suk eꞌ se vatet a soe vaman peꞌ.

5

Eöm A Ma Teꞌ Sunön Se Matop Vavih Nem A Ma Napan Pe Sosoenën

1 Kuru eöꞌ to teꞌ me noꞌ a soe manih peöm a ma teꞌ sunön va po kum teꞌ varih to vaman nem e Ieesuꞌ. Eöꞌ me a teꞌ sunön va po kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ, eöꞌ to ep voh in e Kristo to teꞌ o kamis. Eöꞌ se avë a pah ö va po kikis pe Kristo po poen no o kikis peꞌ se tavus vateeraꞌ. Ivëh, köꞌ hin vakis a noꞌ neöm, 2 eöm se matop vavih nem a ma napan pe Sosoenën, suk ee to teꞌ va ne po sipsip manih pa koreneöm. Eöm se matop vavih nem raoe, suk a ö nöm to iu va nem, keꞌ hikta teꞌ non pan, a teꞌ to toon a neöm pa nok. Vamanih pa ö ne Sosoenën to iu va non. Eöm se nonok nem a kiu vaꞌaus me o vaeö. Eöm se nat nem nonok nem suk eöm to iu nem a moniꞌ.

3 Eöm se nat nem teꞌ va nem manih po teꞌ susun to susun ke ne a napan varih ne Sosoenën to vahoꞌ voh pa koreneöm, köm matop nem. Ivëhkëk, eöm se teꞌ va nem manih po vëknöm vih manih pee, kee se ep, pare vatet a taateꞌ vih peöm. 4 Eöm se keh nonok va nem nën, ko poen ne e Kristo, eꞌ a Teꞌ Susun Mamatop Sipsip se hah maꞌ, e Kristo se heꞌ a neöm o voen vih oah, eꞌ o voen to teꞌ vavih tamoaan non, ko hikta onöt non a hat.

Ea Se Teꞌ No Pa Koren E Sosoenën

5 Eꞌ to vatoe me non peöm, a ma teꞌ sesekaꞌ, eöm se teꞌ rakah nem paan o teꞌ susunön va po kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ. Me eöm kurus se teꞌ nem pa taateꞌ tö vaꞌpeh me o upöm peöm. Suk o Puk pe Sosoenën to soe non pan,

“E Sosoenën to vövöknah non sih o teꞌ möhmöh,

ivëhkëk, eꞌ to ururuan non o teꞌ varih to teꞌ ne pa taateꞌ tö.” Prov 3:34

6 Ivëh, ke eöm se vöknah a ma iu koman peöm, paröm teꞌ nem paan o kui kikis pe Sosoenën keꞌ se kë a neöm pa ö no poen koman peꞌ se tavus amot maꞌ. 7 Eöm se heꞌ a ma kokoman karë peöm manih pa koreneah, suk eꞌ to koman non ataeah tomeꞌ tavus manih peöm.

8 Eöm se teꞌ vamatop nem, paröm ut vavih nem! Suk ataeah, e susun po oraꞌ hat e tövakihat peöm. Eꞌ to teꞌ va non manih pa laëon to kararauꞌ no maꞌ, ko nönö tamoaan vah non to vavaiu non ta ma teꞌ neꞌ se ëën. 9 Eöm se koe em peꞌ, pa ö neöm se sun vakis nem po vaman peöm. Eöm to nat e nem, pa ma meh koaꞌ va po vaman pe Sosoenën varih, to teꞌ ne pa ma ö kurus va po oeh. Ee me to taum e ne pa ma vu kamis varih neöm to tataum nem.

10 Pa tëëm kökööt neöm to kon kamis, e Sosoenën to heꞌheꞌ non a ma heꞌ vih kurus. Eꞌ se nok ko heꞌ a neöm a ma tah pa vaeh o vaman peöm, pareꞌ vaeh o kokoman peöm. Eꞌ me se nok a neöm köm hikta se panih nem o vaman peöm, me eöm hikta se vahuk këh nem o vaman peöm manih pe Kristo. E Sosoenën to vaoe voh a neöm, marën eöm se avë me eah o kikis apuh pe Kristo, to se teꞌ tamoaan non. A tah vëh to tavus, suk ea to vatös me no e Kristo. 11 Eꞌ varoe a paeh to teꞌ tamoaan me non a ma kikis kurus. Oman.

A Soe Ataaton

12 E Saëlas to vaꞌaus a neoꞌ, köꞌ kiun ka nös neöm o kiun kökööt vëh. Eöꞌ to nat noꞌ eah vamanih pe kea to vaman ko vavatet vavih non a soe pe Kristo, köꞌ hikta se vonih noꞌ a tah pamëh. Eöꞌ to kiun nös pa vakikis a neöm, me pa soe ka neöm pan, o ururuan vamaman pe Sosoenën, ivaꞌih, po kiun vëh nöꞌ to kiun ko vanö ka nös neöm. Ivëh, köm se sun vakis komön o ururuan pamëh.

13 O kum teꞌ varih to vaman ne Ieesuꞌ to teꞌ ne manih Babiron, ee ne Sosoenën to vateꞌ vamanih pa ö neꞌ to vateꞌ vavoh ka neöm, to heꞌ nös a potan avih manih peöm. E Mak e koaꞌ peöꞌ pa ëhnan e Kristo, eꞌ me to heꞌ nös a potan avih peꞌ manih peöm. 14 Eöm kurus se heꞌ a soe vavihvih vivihan manih pa ma meh peöm to teꞌ ne komön o kum, pa ö nöm to vatönun.

Eöꞌ to hinhin noꞌ pan, e Sosoenën se heꞌ kurus a neöm, a napan to teꞌ nem pe Kristo a taateꞌ moomo.

* 2:6: [Jerusalëm] manih po to Grik o ëhnan Jerusalëm to vatoe me non po ëhnan vëh, Saëon. Ep na “Saëon” manuh po Kölösöriꞌ.

* 3:19: [po tuvuh varuh to teꞌ ne pa nohnoh], A ma pah teꞌ natnat to koman ne pan, a ma tuvuh poë varih, ee o tuvuh pa napan varih to mët voh pa tëëm pe Noaꞌ. Ka ma meh teꞌ to koman ne pan, eꞌ to sosoe suk non o tuvuh, keꞌ, o ankeroꞌ varih to pënton varo voh a soe pe Sosoenën. O Jiuꞌ to vaman va ne manih pan, e Sosoenën to nohnoh voh a ma tuvuh poë varih pa tëëm voh pe Noaꞌ.

2 PITAꞌ

1

2

3

2 PITAꞌ

O vapöök kiun pe Pitaꞌ ivëh to nö non manuh pa napan va po vaman to teꞌ vakëkëh ne pa ma muhin vakëkëh. A napan va po vaman varih to teꞌ voh ne pa ma muhin peo, ivëh, ke Pitaꞌ sosoe vaënpan non na raoe, suk a ma tövavaasis pikpiuk to nönö vah ne. A ma tövavaasis pikpiuk poë varih to popokaꞌ va i ne a ma taateꞌ hat vamanih pa ma taateꞌ vih, pare sosoe vapiun e ne pan, e Ieesuꞌ hikta se hah non maꞌ.

Ivëh, ke Pitaꞌ vakikis raoe me o nat man va pe Ieesuꞌ, ivëh, ka manih peꞌ, nee se sun vakis ne. A pusun in a ö ne Ieesuꞌ to vavapoen suk non a hah maꞌ ivëh, pan, e Sosoenën to iu non pan, a napan se panih vahik voh a ma taateꞌ hat pee, ka amot poꞌ ne Ieesuꞌ se nö maꞌ.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan,

A potan avih pe Pitaꞌ, 1:1-2

E Sosoenën to vateꞌ voh a ra, ko iu non a ra se heꞌ o toꞌtoꞌ pea manih peꞌ, 1:3-15

A ma soe po teꞌ vanënën soe pe Sosoenën, me o aposol suk e Ieesuꞌ, ee a ma soe man, 1:16-21

E Pitaꞌ to soe vaënpan raoe suk o tövavaasis pikpiuk, 2:1-22

A soe va pa hah pe Ieesuꞌ manih po oeh, 3:1-18

1

E Saëmon Pitaꞌ A Teꞌ Kikiu Pe Ieesuꞌ

1 Eöꞌ e Saëmon Pitaꞌ, a teꞌ kikiu me e aposol pe Ieesuꞌ Kristo.

Eöꞌ to kiun ka nös neöm a ma napan varih to kon vavih voh em po vaman. Ko vaman vaeh voh em, ko vaman peöm to teꞌ eh va e non manih po vaman pemöm. Suk, e Ieesuꞌ Kristo e Sosoenën pea to nok voh a tah totoopin pa ö neꞌ to kon hah voh a ra.

2 Eöꞌ to hinhin noꞌ pan, e Sosoenën se heꞌ a neöm a taateꞌ ururuan, me a taateꞌ moomo se tavus vaꞌpuh manih pa ma toꞌtoꞌ peöm. Suk eöm to nat vavih voh em pe Sosoenën me e Ieesuꞌ, e Apuh pea.

E Sosoenën To Heꞌ A Ra A Ma Heꞌ Peꞌ

3 E Ieesuꞌ to teꞌ me non o kikis pe Sosoenën, manih po kikis peꞌ, eꞌ to heꞌ a ra a ma tah kurus na to kökööt no, pa vaeh o toꞌtoꞌ pea, me pa vaꞌaus a ra pa teꞌ vavih manih pa taateꞌ pe Sosoenën. Ea to öt no a ma tah poë varih, suk ea to nat no eah. E Ieesuꞌ to vaoe a ra pa teꞌ hop manih pa ma kikis apuh peꞌ, vaꞌpeh me a ma taateꞌ vih peꞌ manih pa napan. 4 Ko pöh kikis apuh avoeꞌ pamëh, eꞌ to heꞌ koe voh a ra a ma tah apuh poë varih, me a ma heꞌ vih varih neꞌ to soe vaman voh. Köm se kon o toꞌtoꞌ me a taateꞌ koman pe Sosoenën, manih pa ma heꞌ poë varih. Ivëh, ke eöm se rusin këh a ma iu hat peöm, me a ma taateꞌ hat va po oeh vëh.

5 Eöm to öt vahik e nem pa ma heꞌ poë varih, ivëh, ke eöm se kiu vakis pa vahop manih po toꞌtoꞌ peöm a ma taateꞌ varih, manih po vaman peöm, eöm se vahop a taateꞌ vih peöm manih po upöm teꞌ, ka manih pa taateꞌ vih peöm manih po upöm teꞌ, eöm se vahop o nat peöm, 6 ka manih po nat peöm, eöm se vahop a taateꞌ va pa matop o iu va pa sionineöm, ka manih pa taateꞌ va pa matop o iu va po sionineöm, eöm se vahop a taateꞌ anoeh, ka manih pa taateꞌ anoeh, eöm se vahop a taateꞌ va pa nok a kiu pe Sosoenën, 7 ka manih pa taateꞌ va pa nok a kiu pe Sosoenën, eöm se vahop maꞌ a taateꞌ kamöꞌ manih pa ma kea me vameneöm pa ëhnan e Kristo, ka manih pa taateꞌ kamöꞌ pamëh, eöm se vahop a taateꞌ iu teꞌ. 8 Eöm se keh öt kurus e nem pa ma taateꞌ poë varih, kee pupu ne manih po toꞌtoꞌ peöm, ee se vaꞌaus a neöm, köm tavus pa nok a ma tah vih, ka kiu peöm se kon taëën vapeo en manih po nat peöm manih pe Ieesuꞌ Kristo. 9 Ivëhkëk, a teꞌ se keh hikta öt non a ma taateꞌ poë varih, eꞌ to hikta onöt non a ep vamaaka, eꞌ a kehoꞌ. Ko anoe voh en pa ö ne Sosoenën to vavoon voh poan, keꞌ këh a ma hat moaan voh peꞌ.

10 Kën kea me ma vamen, eöm se punöꞌ vakis pa nat pan, e Sosoenën to vateꞌ ko vaoe voh en peöm, keꞌ ahik. Ivëh, ke eöm se keh nonok e nem pa ma taateꞌ vih poë varih, ke eöm to hikta onöt nem a kuꞌ. 11 E Sosoenën se anoeh vavih e non peöm, köm onöt e nem pa hop manih pa matop vih teꞌteꞌ tamoaan pe Apuh pea, e Ieesuꞌ Kristo, a Teꞌ to kon hah voh a ra.

12 Eöm to nat voh em pa ma tah poë varih, me eöm to teꞌ vakis rakah e nem manih pa soe man. Ivëhkëk, eöꞌ se vaꞌaus tamoaan e noꞌ peöm köm se kokoman hah nem raoe. 13 Eöꞌ to koman noꞌ pan, eꞌ to vih e non peöꞌ pa vaꞌaus a neöm, köm kokoman hah a ma taateꞌ vih poë varih, eöꞌ he teꞌ toꞌtoꞌ avoeꞌ e noꞌ po sionin vëh. 14 Eöꞌ to nat e noꞌ, a siꞌ ö keöꞌ këh eöꞌ po sionin vëh, vamanih pa ö ne e Ieesuꞌ Kristo e Apuh pea to vataare va voh ka neoꞌ. 15 Ivëh, köꞌ kiu vakis noꞌ pa soe vavih ka neöm, ke eöm se antoen nem pa kokoman hah a ma taateꞌ vih kurus poë varih, murin in a ö nöꞌ se keh mët eoꞌ.

O Aposol To Ep Voh O Maaka Pe Kristo

16 Po poen nemöm to soe voh ka neöm a ö no e Apuh pea Ieesuꞌ Kristo se nö hah me maꞌ o kikis apuh. Emöm to hikta sosoe voh ka no neöm ta ma vöhioꞌ ep vavih, no a meh teꞌ to nok, ko vahutët. Ivëhkëk, emöm koman to ep voh em po kikis apuh pe Ieesuꞌ pa matëënmöm. 17 E Ieesuꞌ to tënan voh en pa rivon e Sosoenën to teꞌ me non o Kikis to Apuh Oah non a ma kikis kurus, pa ö neꞌ to kon o ëhnan apuh me o maaka to taneꞌ maꞌ pe Sosoenën Taman. E Sosoenën to soe vamanih pan, “Eꞌ vaꞌih e Koaꞌ peöꞌ, neöꞌ to iu vi rakah noꞌ eah, me eöꞌ to vaeö rakah noꞌ eah.” 18 Emöm to tënan a rivon e Sosoenën to vaato taneꞌ maꞌ manuh pa vöön va kin, pa ö nemöm to teꞌ vaꞌpeh me voh nem e Ieesuꞌ manuh pa tope vasioꞌ.

19 Ivëh, kemöm to vaman vaeh e nem pa ma soe no teꞌ vanënën soe to heꞌ voh. Eꞌ to vih non peöm se vavatet vavih nem a ma soe nee to soe, vamanih peöm to vavatet nem o maaka to ëman non pa ö popoen. Keꞌ öök pa ö no maaka se tavus maꞌ, ka toviaꞌ se tavus manih pa ma kupu peöm. 20 Eꞌ to vih oah non pan, eöm kurus se maaka nem a tah vëh. Ahikta pah soe vanënën to taneꞌ no maꞌ po Puk pe Sosoenën manih po kokoman pa teꞌ vanënën soe koman. 21 Ahikta pah soe vanënën to taneꞌ maꞌ pa tah no a teꞌ to iu soe non. Ivëhkëk, a Tuvuh Vasioꞌ koman to toon o kokoman pa teꞌ, keꞌ vavatvus non a soe to taneꞌ maꞌ pe Sosoenën.

2

Eöm Se Matop Nem Po Tövavaasis Pikpiuk

1 Eꞌ to teꞌ voh e non, a ma pah teꞌ vanënën soe pikpiuk to teꞌ e ne topnin a napan pe Sosoenën. Vamanih peöm to se teꞌ me nem po tövavaasis pikpiuk koman a ma kum peöm. Ee se vavaasis aven e ne pa ma napan pa ma tah to hikta teꞌ man ne, a ma vavaasis poë varih se me vapiun a napan, kee ro ee. Ee se koe rakah ee pa kon e Apuh pee, ivëh e Ieesuꞌ, vëh to voen raoe, kee teꞌ taihan ne. Ivëh, kee miröꞌ vëvëhöꞌ koman hah rea. 2 A peo pa napan pe Kristo se vatet o vavaasis hat poë varih, me a ma taateꞌ rëhrëh hat vapoet po tövavaasis pikpiuk. Ee se soe vavahat ee pa Hanan va pa taateꞌ man. 3 O tövavaasis pikpiuk poë varih to manin ne a rëh a ma moniꞌ peöm, ivëh, kee se piuk ka neöm, ko vamanman a neöm pa kon akuk a moniꞌ peöm. A kiiki ne Sosoenën to soe moaan voh ken pee to se nö en maꞌ, ka hikta teꞌ se rusin këh a kiiki pamëh se miröꞌ raoe.

4 Moaan voh a ma pah ankeroꞌ to nok a hat, ke Sosoenën hikta vanö taihan raoe, eꞌ to vakmis voh raoe. Eꞌ to vanö raoe manuh po suraꞌ ësës tamoaan. Ko vahoꞌ raoe pa ma koveꞌ kukuit, kee teꞌ anoeh avoeꞌ e ne po poen ne Sosoenën se kiiki raoe. 5 E Sosoenën to miröꞌ moaan voh en po oeh, pa ö neꞌ to vanö voh maꞌ a unat manih po oeh vëh, no a napan peo to teꞌ ne, ee to heꞌ tonun voh ne e Sosoenën. Ivëhkëk, e Sosoenën to matop voh non e Noaꞌ, me a tönim me a pöök teꞌ to teꞌ vaꞌpeh me ne poë. E Noaꞌ, a teꞌ to vatvus voh non a soe va pa teꞌ vatotoopin manih pa matan e Sosoenën. 6 E Sosoenën to miröꞌ avoes voh a poa vöön apuh varih, a Södom me a Gomoraꞌ pa ö neꞌ to ës voh raoe, kee tavus vamanih po ö. Eꞌ to miröꞌ raoe, suk a napan to teꞌ ne pa nok a ma taateꞌ hat, kee teꞌ va ne manih po vëknöm pa tah se tavus manih po teꞌ varih to heꞌ tonun ne e Sosoenën. 7 Ivëhkëk, e Sosoenën to kon tavus e Löt këh a poa vöön apuh poë varih. E Löt no a pop peꞌ to vih, eꞌ to haraꞌ vapunis voh non pa ma taateꞌ rëhrëh hat no a napan to nonok ne. 8 E Löt voh a teꞌ vih, ivëhkëk, eꞌ to teꞌ vaꞌpeh me voh non a ma napan to nonok ne a ma taateꞌ hat pa ma poen kurus. Eꞌ to haraꞌ rakah voh e non pa punis me a kamis apuh manih po kupu peꞌ pa ma taateꞌ hat, neꞌ to ep non, me a ma tah neꞌ to tënan non no a napan to nonok ne. 9 Ivëh, ke Apuh nat e non pa ö neꞌ se hehe a ma teꞌ varih to nonok ne a kiu peꞌ, po poen no a punis to tavus. Eꞌ se ötöön en pa napan nonok vahat, ko vakmis en pee, pa ö nee to anoeh ne o Poen Kiiki pe Sosoenën.* 10 O vakmis pamëh to nö varoe non pa ma napan varih to teꞌ ne pa nok a ma tah hat, me ee to vavatet ne o iu hat va pa komëëre, me ee to rës e ne po teꞌ varih to teꞌ me ne a tasun.

O tövavaasis pikpiuk poë varih to vatösoe pare nonok ne a ma tah nee to iu ne. Ee to hikta nanaöp ne pa soe vövöknah o teꞌ to teꞌ me ne a tasun. 11 Ivëhpëhkëk, o ankeroꞌ to hikta sosoe vövöknah ne o teꞌ to teꞌ me ne a tasun, vamanih pa ö no tövavaasis pikpiuk to nonok va ne. O ankeroꞌ to teꞌ eh oah e ne po teꞌ to teꞌ me ne a tasun. Ee to hikta nat ne pa soe vövöknah raoe, ko vateꞌ raoe po vahutët pa matan e Apuh.

12 Ivëhkëk, a napan poë varih to sosoe vövöknah e ne pa tah ne to hikta maaka ne. Ee to nonok ne a ma tah, me a hikto kokoman, vamanih po vönaꞌ to vavahuh ne kee ötöt, ko ipip vamët e ne pee. O tövavaasis pikpiuk poë varih se tamiröꞌ ee, vamanih po vönaꞌ. 13 O teꞌ poë varih to vakmis ne a napan peo, ivëh, ke ꞌe koman se kon kamis. Eꞌ o voen pee ipamëh pa tah nee to nok voh. Ee to vaeö ne pa nok a ma taateꞌ hat manih mahën. Ivëh, ko teꞌ poë varih to teꞌ va ne manih pa ma tokoꞌ pö to teꞌ ne topnineöm. Ee to vavaeö me ne a ma taateꞌ supiun a neöm, pa ö nöm to vavaëën me nem raoe. 14 Pa tëëm nee to kuteꞌ manih pe köövo ee to manin ee peꞌ, me o iu hat va po sionin pa nok a taateꞌ hat to hikta këkëh non raoe. Ee to punöꞌ vakis ne pa rëh o teꞌ no vaman pee to hikta teꞌ eh non pa nok a taateꞌ hat. Ee to atö voh ee manih po kupu pee pa taateꞌ ununun vapeo a ma tah. Ivëhkëk, e Sosoenën se vakmis raoe. 15 O tövavaasis pikpiuk poë varih to këh voh ee pa hanan totoopin, pare nönö vahok vah e ne. Ko vatet ee pa taateꞌ pe Balam e koaꞌ pe Beor.† Eꞌ to iu kon voen suk non a taateꞌ hat neꞌ to nok. 16 Ivëhkëk, a tönkiꞌ vëh to hikta onöt non a vaato, to soe ke e Balam pan, eꞌ to nonok e non pa hat. A tönkiꞌ to vaato vamanih pa teꞌ, ivëh, ka teꞌ vanënën soe pamëh to hikta nok a taateꞌ hat vëh neꞌ to kokoman non a nok.

17 O tövavaasis pikpiuk poë varih to teꞌ va ne manih pa rën, to hikta teꞌ non ta ruen, me a unöh no a hikta uhön to teꞌ non, no a tuvuh to teꞌ maꞌ. E Sosoenën to vamatop keon voh ken pee, pa koveꞌ ruruvun kukuit nee se nö ko teꞌ ne. 18 O tövavaasis pikpiuk poë varih to teꞌ ne pa taateꞌ kë koman hah rea me a ma vaato to hikta teꞌ ne ta pusun eah. Manih po iu hat va po sionin, ee to pupunöꞌ ne pa rëh o upöm teꞌ varih to tataneo ne pa këh maꞌ o teꞌ varih to teꞌ me ne a ma taateꞌ to hikta teꞌ totoopin ne, pare vavatet ne o tövavaasis pikpiuk poë varih pa nok a ma taateꞌ hat. 19 O teꞌ hat poë varih to soe vaman ke raoe pan, “Eöm se keh vatet a möm, eöm se taihan em.” Ivëhkëk, ee koman to hikta teꞌ taihan ne. Ee to teꞌ va ne manih po teꞌ kikiu akuk va pa ma tah se hat këh en pee. Ta pah teꞌ se keh vavovoh non ta pah tah va po oeh vëh manih po toꞌtoꞌ peꞌ, a teꞌ pamëh to teꞌ va non manih pa teꞌ kikiu akuk va pa tah pamëh. 20 O teꞌ poë varih to taihan këh voh ee pa ma taateꞌ hat va po oeh, pa ö ne to nat in e Apuh pea e Ieesuꞌ Kristo, eꞌ a Teꞌ se kon hah a ra. Ivëhkëk, ee se keh hah pa nok a ma taateꞌ hat, ka ma tah poë varih se matop hah raoe. Ee se pah tavus vahat oah rakah ee, pa ö nee to teꞌ moaan vavoh ne. 21 A, eꞌ to vih voh non pee pa koe a nat voh in a Hanan va pa taateꞌ totoopin. Ka tëëm nee to nat poꞌ, ee to heꞌ tonun hah o vavaasis vivihan vëh nee to heꞌ voh raoe. 22 A tah nee to nok voh to teꞌ va non manih pa soe man vëh to kiun non po Puk pe Sosoenën pan,

“E këh to mut, ko nö,

ko ëën hah en pa mut peꞌ.” Prov 26:11

me a meh soe to soe va non manih pan,

“E kuꞌ to vahu en pa ruen vih,

pareꞌ nö hah en,

ko vauh hah en po putoꞌ.”

A soe vëh to taneꞌ maꞌ po vahutët moaan pe Ahiqaꞌ.

3

E Ieesuꞌ Se Hah En Maꞌ

1 A ma vakamöꞌ peöꞌ, o vapöök kiun peöꞌ ivëh, nöꞌ to vanö ka nös neöm, pa heꞌ a neöm o kokoman voon pa nat hah a ma tah poë varih. 2 Eöꞌ to iu noꞌ neöm se koman nem a ma tah se tavus maꞌ, no a teꞌ vanënën soe vivihan pe Sosoenën to vanënën moaan voh. Eöm me se nat hah em pa soe kikis ne e Apuh a teꞌ va pa kon hah a ra to heꞌ koe voh manih po aposol peöm.

3 Eꞌ a tah apuh oah nöm se maaka nem ivëh, pa tah se tavus pa ma poen no oeh se hik. A napan se kö a neöm, pare teꞌ ne pa vatet o iu hat va po sionin nee to iu nok ne. 4 Ee se soe pan, “E Ieesuꞌ to soe vaman voh pan, eꞌ se hah maꞌ. Keꞌ poꞌ heh? A ma tamaara to mët voh ee, ivëhkëk, aton non kuru a ma tah to vatoe avoeꞌ va ne pa pah ö, pa ö ne Sosoenën to nok vavoh in o oeh.”

5 Ivëhkëk, ee to hikta iu kokoman hah ne pa tah to tavus moaan rakah voh. Moaan rakah voh ne Sosoenën to soe varoe, ka akis me oeh tavus maꞌ. Manih pa soe peꞌ, eꞌ to ki o oeh me a ruen pa ö neꞌ to ununun a ruen pa pah ö, ko oeh tavus en. 6 Ke Sosoenën soe ka unat tavus en manih po oeh, ko miröꞌ avoes en po oeh. 7 Ka pah soe avoeꞌ pe Sosoenën to ötöön non a akis me o oeh vëh, na to teꞌ no kuru to anoeh no o suraꞌ se tavus maꞌ ko pah miröꞌ en pee. Ee to teꞌ anoeh ne o Poen Kiiki pe Sosoenën pa ö neꞌ se miröꞌ a napan kurus varih to heꞌ tonun voh ne poë.

8 Ivëhkëk, ma vakamöꞌ peöꞌ, eöm se koe a anoe a pah tah vëh. Manih po kokoman pe Apuh, o pöh poen to vatoe e non po 1,000 kirismas, ko 1,000 kirismas to teꞌ va non manih po pöh poen. 9 E Apuh to hikta vavaapun non sih pa nok a tah vamanih pa ö neꞌ to soe vaman vavoh, pa ö no upöm teꞌ to maaka va ne a taateꞌ vaapun. Ivëhkëk, e Sosoenën to teꞌ me non a taateꞌ anoeh manih peöm. Eꞌ to hikta iu non tah pah teꞌ se ro. Ivëhkëk, eꞌ to iu non a napan kurus se panih a ma kupu me o toꞌtoꞌ pe.

A Akis Me O Oeh Se Hik En

10 Ivëhkëk, o poen hah pe Kristo se vöhkak a ra vamanih pa ö no a teꞌ kakaveo se nö vëvëhöꞌ rakah va maꞌ. A akis se po vaꞌpuh ko hik en. Ka ma moeh tah kurus to teꞌ hop ne manih pa akis me po oeh, no a suraꞌ se ës vahik rakah en pee. 11 A ma tah kurus varih se tamiröꞌ vamanih. Ivëh, ke eöm se teꞌ va poꞌ nem nih? Eöm se teꞌ vavivihan nem, ko nonok nem a kiu pe Sosoenën, 12 eöm he anoeh nem, ko vavëhöꞌ nem o Poen Kiiki pe Sosoenën se tavus maꞌ. O Poen pamëh se tavus maꞌ, ka suraꞌ se ës vahik a akis, ka ma moeh tah kurus to teꞌ ne nën, no oran se varuen en pee. 13 Ivëhkëk, e Sosoenën to soe vaman voh ka ra, ka anoeh no a vöön voon va kin, me o oeh voon vëh, no a napan to teꞌ me ne a taateꞌ totoopin varoe se teꞌ ne.

Ea Se Ut Vavih No Ko Anoeh No E Apuh

14 Ma vakamöꞌ peöꞌ, pa tëëm ne eöm to anoeh nem a ma tah poë varih se tavus. Eöm se kiu vëhvaꞌ nem pa teꞌ vavivihan, ka hikta teꞌ se soe pan, eöm to teꞌ me nem a hat. Eöm se punöꞌ pa teꞌ vaꞌpeh me e Sosoenën pa taateꞌ moomo. 15 Eöm se nat va nem manih, e Apuh pea to teꞌ me non a taateꞌ anoeh. Suk eꞌ to iu kon hah a rora. E kea pea Pöl to soe voh ka neöm a pah soe avoeꞌ pa ö neꞌ to kiun voh ka neöm po nat vih ne Sosoenën to heꞌ poan. 16 Eꞌ to kiun suk voh a ma soe kurus poë varih manih pa ma kiun peꞌ. A ma pah tah to teꞌ ne pa ma kiun pe Pöl, to hivaꞌ e non pea pa maaka raoe. Ivëh, ka ma teꞌ to hikta nat ne, me o teꞌ no vaman pee to sunë, ee to vamaaka vapiun ne a ma soe poë varih. Me ee to vamaaka vapiun ne a ma meh soe to teꞌ ne komön o Puk pe Sosoenën. Ivëhkëk, ee to mimiröꞌ koman hah a ne, pa ö nee to nonok va ne nën.

17 Ma vakamöꞌ peöꞌ, eöm to nat voh em pa taateꞌ pamëh, ivëh, ke eöm se matop vavih nem. Eöm se nat nem heꞌ këm pa nap hat, kee rëh ke a neöm manih pa taateꞌ nee to nonok ne pa vamaaka vapiun a soe man. Eöm se matop vavih nem, suk eöm tomeꞌ kuꞌ këh o vaman eh peöm. 18 Ivëhkëk, eöm se pu pa taateꞌ ururuan, me o nat vih pe Apuh pea Ieesuꞌ Kristo, a Teꞌ va pa kon hah a ra. Kuru, me pa ma tamoaan ea se heꞌ no eah o ëhnan apuh. Oman.

* 2:9: [o Poen Kiiki pe Sosoenën], eꞌ o poen ne Sosoenën se kiiki a ma napan kurus, pareꞌ vakmis a nap nonok vahat.

† 2:15: [Ko vatet ee pa taateꞌ pe Balam e koaꞌ pe Beor.] Ep na po vahutët pe Balam manih po Puk Nambaꞌ, 22:21-41.

1 JON

1

2

3

4

5

1 JON

A tëëm ne Jon to manot en, eꞌ to kiun o kiun vamomoaan vaꞌih to nö non pa napan va po vaman varih to teꞌ ne manih pa muhin va Esiaꞌ. A tëëm pamëh ne Jon to teꞌ non manih pa vöön vëh Ëfësus.

E Jon to teꞌ me non o pöök kokoman. O pöh kokoman peꞌ to teꞌ va non manih, eꞌ to hin vakis rakah non a napan varih to vaman ne Ieesuꞌ pan, ee se sun vakis rakah ne manih pa vaman varoe e Sosoenën me e koaꞌ peꞌ, Ieesuꞌ Kristo. Ee to iu voh e ne pe Sosoenën, ivëh, keꞌ vih rakah pet non, pee se iu ne o upöm pee. Ko meoh kokoman peꞌ ivëh, eꞌ to heꞌ raoe a soe vaënpan to teꞌ suk non o tövavaasis pikpiuk. O tövavaasis pikpiuk poë varih to sosoe vapiun e ne sih pan, ‘A ma sioniira to teꞌ me ne a taateꞌ hat, ivëh, keꞌ hikta onöt non e Kristo se tavus teꞌ vamaman me o sionin vamanih pea. Eꞌ to tavus teꞌ vamaman voh en, ivëhkëk, eꞌ to hikta teꞌ me non to sionin to teꞌ va non manih pa sioniira.’ O tövavaasis pikpiuk poë varih to koman me va ne manih pan, o nat vih eꞌ a tah apuh. Ka taateꞌ iu teꞌ to hikta teꞌ apuh vi non, pare hikta koman ne a ma taateꞌ apaꞌpuh. O teꞌ poë varih to vakihat me e ne pe Kristo, ivëh, ne Jon to iu vatvus vateeraꞌ suk non o toꞌtoꞌ pee po vavaasis totoopin.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan,

A ma kokoman man to teꞌ ne komön o kiun, 1:1-4

A taateꞌ maaka, me a taateꞌ popoen to hikta vatoe ne, 1:5-10; 2:1-27

Eꞌ to heꞌ raoe a soe vaënpan, suk o teꞌ to vakihat me ne e Kristo, 2:18-29

Ea to onöt e no pa nat eteh e koaꞌ pe Sosoenën, me eteh e koaꞌ pe susun po oraꞌ hat, 3:1-24; 4:1-6

E Sosoenën eꞌ a pusun in a taateꞌ iu teꞌ, ivëh, keꞌ totoopin rakah non pa ö no pus koaꞌ peꞌ se iu ne o upöm pee, 4:7-21; 5:1-5

A soe va pa kukön tah to vaꞌaus ne a kiu pe Ieesuꞌ Kristo, me o toꞌtoꞌ tamoaan, 5:6-21

1

A Soe To Teꞌ Me Non O Toꞌtoꞌ To Tavus Vamaaka En

1 Emöm to vatvus vamaaka rakah em pa Soe vëh, to teꞌ me non o toꞌtoꞌ, a Soe pamëh to teꞌ moaan rakah voh e non. Ka Soe pamëh to teꞌ maaka rakah voh e non. Emöm to tënan voh em peꞌ, ko ep em peꞌ, pamöm pök em peꞌ pa ma korenmöm. Pamöm kiun ke nös peöm pa soe va pa Soe pamëh. 2 Ka teꞌ vaꞌih to heꞌheꞌ a rora sih o toꞌtoꞌ tamoaan to tavus vateeraꞌ en, kemöm ep voh em peꞌ pa ma matanmöm, pamöm vavatvus nem sih a soe va peꞌ. Emöm to soe vamaaka rakah kem peöm po Toꞌtoꞌ Tamoaan pamëh. Moaan voh no Toꞌtoꞌ pamëh to teꞌ vaꞌpeh me voh e non pe Tamaara, ka kuru vaꞌih, neꞌ to tavus vateeraꞌ rakah en, kemöm ep em peꞌ. 3 Emöm to soe tavus rakah kem peöm pataeah nemöm to ep in pamöm pënton. Suk ataeah, emöm to iu me nem a ö ne eöm se vapöh kokoman me a möm, ka vapöh kokoman me e Tamaara, ke Sunaiꞌeah Ieesuꞌ Kristo. 4 Emöm to kiun ka nös neöm o kiun vaꞌih, pan eöm se ep paröm vaeö vaꞌpeh me a möm.

E Sosoenën To Ihan Anoe A Ma Hat Pea

5 Ke eꞌ ivaꞌih, a soe nemöm to pënton voh, ne Ieesuꞌ Kristo to vavatvus voh non, nemöm to vatvus pet ka no nös neöm. E Sosoenën koman, eꞌ o maaka, ka manih peꞌ no a hikta pah ö popoen to teꞌ non. 6 Ivëh, ka se keh soe ee pan, ea to vapöh kokoman me no pe Sosoenën, ivëhkëk, ea to teꞌ avoeꞌ e no pa nok a ma taateꞌ va pa popoen, ea to pikpiuk e no, para hikta vavatet no a taateꞌ man. 7 Ivëhkëk, ea se keh teꞌ no po maaka vamanih pa ö ne Sosoenën to teꞌ va non, ea to onöt e no pa vapöh kokoman me ro upöm teꞌ. Ko eraꞌ pe Koaꞌ pe Sosoenën vëh e Ieesuꞌ Kristo se pupui vahik en pa ma hat pea.

8 Ea se keh soe pan, ea to hikta teꞌ me no ta hat, a, ea to pikpiuk koman hah a no, ka soe man hikta teꞌ non manih pa komaara. 9 Ivëhkëk, ea se keh soe vatvus a ma taateꞌ hat pea manih pe Sosoenën, e Sosoenën se ihan anoe en pa ma hat pea, suk ea to ta e no peꞌ se nok en pa taateꞌ vih totoopin. Suk ataeah, eꞌ se pupui vahik en pa ma hat pea manih po eraꞌ pe Ieesuꞌ Kristo. 10 Ea se keh soe pan, “Ea to hikta teꞌ me no ta hat”, a, ea to sosoe va e no manih pan, e Sosoenën eꞌ a teꞌ pikpiuk. Ivëh, no a soe peꞌ to hikta teꞌ suk non manih pa komaara, ka hikta iu kon no o vavaasis peꞌ.

2

A Teꞌ Va Pa Vaꞌaus, Ivëh, E Ieesuꞌ Kristo

1 Pus koaꞌ peöꞌ manih pa ëhnan e Ieesuꞌ Kristo, eöꞌ to kiun ka nös neöm o kiun vaꞌih, paröꞌ sosoe ka noꞌ neöm pan, eöm se koe a nok vatëh a ma taateꞌ hat. Ivëh, ka ta pah teꞌ se keh nok a hat, a teꞌ vavaꞌaus teꞌ pea vëh e Ieesuꞌ Kristo to teꞌ vaꞌpeh tamoaan me non pe Tamaara Sosoenën, eꞌ se soe ken pe Sosoenën, keꞌ ihan anoe en pa ma hat pea. A taateꞌ peꞌ a totoopin tamoaan. 2 Keꞌ eꞌ koman to nok voh a kiu va pa vavahik a ma hat pea, eꞌ to hikta nok suk varoe voh a ra a kiu pamëh. Ahik, eꞌ to nok a kiu pamëh marën a vahik a ma hat pa ma napan kurus to teꞌ ne manih po oeh vëh.

A Teꞌ Vëh To Nat Vavih Non E Sosoenën, Eꞌ To Suksuk Vavih Rakah E Non Pa Ma Taateꞌ Peꞌ

3 Ea se keh nat vavih e no pe Sosoenën, para vavatet no a taateꞌ peꞌ, a, ea to nat vavih e no peꞌ. 4 Keteh se keh soe pan, “Eöꞌ to nat e noꞌ pe Sosoenën”, ivëhkëk, eꞌ to hikta vavatet non a taateꞌ peꞌ, a, a teꞌ pamëh eꞌ a pikpiuk rakah. Ka taateꞌ man hikta teꞌ non manih peꞌ. 5 Ivëhkëk, ta pah teꞌ se keh vavatet vakis non a soe pe Sosoenën, a, a teꞌ ko pamëh to heꞌ rakah non o iu peꞌ manih pe Sosoenën. Ka manih pa taateꞌ pamëh, na to nat va e no manih pan, ea to vatös me ee pe Sosoenën. 6 Keteh to soe pan, eꞌ to vatös me non e Sosoenën, eꞌ a teꞌ pamëh se suk a taateꞌ ne Kristo to suk voh.

7 Ken kea vih rakah peöꞌ, a taateꞌ vaꞌih nöꞌ to kiun ka nös neöm to hikta teꞌ non pan, eꞌ a taateꞌ voon. Ahik, a taateꞌ pamëh, eꞌ a taateꞌ vamoaan nöm to kon voh po poen nöm to tavus voh a napan pe Kristo. Ka taateꞌ pamëh, to pet non manih pa soe pe Sosoenën, nöm to pënton vahik voh em peꞌ. 8 Ivëhkëk, a taateꞌ vëh nöꞌ to kiun ka nös neöm, eꞌ me a taateꞌ voon, pareꞌ man rakah non manih po toꞌtoꞌ pe Ieesuꞌ Kristo, kuru no toꞌtoꞌ pamëh to tavus vaman me en manih pa ma teꞌ toꞌtoꞌ koman peöm. Suk ataeah, a taateꞌ va po oeh vëh to teꞌ va non manih pa popoen to vatët hik en, ka soe man pe Sosoenën to teꞌ va non manih po maaka to tavus maꞌ, pareꞌ teꞌ e non manih kuru.

9 Ka ta pah teꞌ se keh sosoe non pan, “Eöꞌ to teꞌ noꞌ manih po maaka pamëh”. Ivëhkëk, eꞌ to rës e non pa ma kea peꞌ, pen a ma vameneah varih a napan pe Kristo. Eꞌ to teꞌ avoeꞌ e non manih pa popoen. 10 Ka teꞌ vëh to heꞌ rakah non o iu peꞌ manih pa ma kea peꞌ me ra ma vameneah varih a napan pe Kristo, eꞌ to teꞌ e non manih po maaka. Ka manih po maaka pamëh no a hikta ta pah tah to antoen non a vakuꞌ poan manih pa hat. 11 Ivëhkëk, eteh to rës non a ma kea me ra ma vameneah varih a napan pe Kristo, eꞌ to teꞌ e non manih pa popoen. Ka popoen pamëh sunpip e non pa mataneah, keꞌ hikta nat non pa hanan poanheh neꞌ to suksuk nö non.

12 Eöꞌ to kiun ka nös neöm a napan varih to teꞌ va nem sih manih pan, eöm a ma koaꞌ peöꞌ, o kiun vaꞌih,

paröꞌ sosoe vanat a noꞌ nös neöm,

suk manih pa ëhnan e Ieesuꞌ Kristo ne Sosoenën to ihan anoe en pa ma hat peöm.

13 Eöm varih a kën taman varih to vovoh ke nem sih o kum teꞌ varih to vaman ne Sosoenën,

eöꞌ to kiun ka nös neöm a soe vaꞌih,

suk eöm to nat vavih voh e nem pa Teꞌ pamëh to teꞌ tamoaan voh e non, pareꞌ teꞌ avoeꞌ me e non kuru,

ka teꞌ pamëh ivëh, e Ieesuꞌ Kristo.

Eöꞌ me se kiun ka nös neöm a nap sesekaꞌ a soe vaꞌih,

eöm to vaman nem sih e Kristo,

paröm onoah vahik voh em pe susun po oraꞌ hat.

14 Eöꞌ me to kiun keoꞌ nös peöm o koaꞌ varih to vaman vavoon e Kristo,

eöm se nat vavih e Tamön.

Ke eöm varih a kën taman varih to vovoh ke nem sih o kum teꞌ varih to vaman ne Sosoenën,

eöm to nat vavih e nem pa teꞌ vëh e Ieesuꞌ to teꞌ tamoaan voh e non,

pareꞌ teꞌ avoeꞌ e non kuru.

Ke eöm varih a nap sesekaꞌ,

eöm to teꞌ va nem manih pa napan varih to vaman ne sih e Kristo,

eöm to teꞌ rakah me nem o kikis.

Ivëh, no a soe pe Sosoenën se teꞌ kikis suk non manih peöm,

köm onoah e susun po oraꞌ hat.

Ea Se Nat No Iu No A Ma Taateꞌ Hat Va Po Oeh

15 Eöm se koe a iu a ma taateꞌ hat va po oeh vëh, me a ma moeh tah to teꞌ ne manih peꞌ. Eöm se keh iu nem a ma taateꞌ va po oeh vëh, ko iu pe Tamön hikta se teꞌ non manih peöm. 16 Ea to nat e no pa ma taateꞌ pa napan va po oeh vëh, a ma taateꞌ poë varih to teꞌ va ne manih, a taateꞌ ep vakarë a tah, me a taateꞌ manin a tah hat na to ep, me a taateꞌ vatösoe. A ma taateꞌ poë varih to hikta taneꞌ maꞌ manuh pe Sosoenën. Ea to nat e no pa ma taateꞌ poë varih, ee ra ma taateꞌ no a napan va po oeh to nonok ne sih. 17 O oeh avoes, me a ma taateꞌ hat poë varih se hik kurus ee. Ivëhkëk, a teꞌ vëh to nonok non a ma tah ne Sosoenën to iu non, o toꞌtoꞌ peꞌ hikta se ro non.

A Teꞌ To Vakihat Me Non E Ieesuꞌ Kristo To Tavus En

18 Pus koaꞌ peöꞌ manih pa ëhnan e Kristo, kuru na to tavus ee po poen no oeh vëh se hik. Moaan voh nöm to tënan voh a soe to soe non pan, a teꞌ vëh to vakihat me non e Kristo se tavus en. Kuru vaꞌih no a nap peo to vakihat me ne Kristo to tavus ee. Ivëh, ka kuru vaꞌih na to nat ee po poen no oeh se hik. 19 A napan varih to vakihat me ne Kristo, ee to vatös me voh ee pea po kum pea. Ivëhkëk, ee to këh hah ee pea. Ee se keh teꞌ vaman ne pan, ee a ma meh pea, kuru nee se teꞌ vaꞌpeh avoeꞌ me e ne pea. Ivëhkëk, ee to këh tavus ee pea, ka nat vavih e no pea to hikta vatös hah me no raoe.

20 Eöm to kon vahik voh em pa Tuvuh Vasioꞌ, ka Tuvuh pamëh nok a neöm, köm kon em po nat va pa ma tah va po vaman pea, a napan pe Kristo. 21 Eöꞌ to kiun ka nös neöm o kiun vaꞌih, köm nat nem koman nem pan, eöm to hikta nat nem pa taateꞌ man. Ahik, eöꞌ to kiun nös, suk eöm to nat vahik voh em pa soe man, paröm nat vavih e nem pa hik to piuk se tavus taneꞌ maꞌ manih pa soe man.

22 Eteh ivëh a teꞌ pikpiuk? Eꞌ a teꞌ vëh to sosoe non sih pan, e Ieesuꞌ to hikta teꞌ non pan e Kristo, a teꞌ ne Sosoenën to vateꞌ poan, keꞌ nö maꞌ pareꞌ hehe a ma napan peꞌ varih to teꞌ ne pa hat. A teꞌ to nonok non a soe to teꞌ va non manih, eꞌ a teꞌ to heꞌ tonun rakah en pe Taman pen Koaꞌ peꞌ. Ka teꞌ pamëh to teꞌ va e non manih pa teꞌ to vakihat me non e Kristo. 23 Eteh to hikta iu kon non e Ieesuꞌ manih po toꞌtoꞌ peꞌ, eꞌ to hikta iu kon me non e Tamaneah Sosoenën. Ivëhkëk, eteh to vaman non pan, e Ieesuꞌ eꞌ e koaꞌ pe Sosoenën, eꞌ me e koaꞌ pe Sosoenën.

A Tuvuh Vasioꞌ To Vavaasis A Rora Sih A Soe Man

24 Matop vavih nem, ko öt vakis a soe nöm to pënton voh po taneo to soe non pan, e Ieesuꞌ e Koaꞌ pe Sosoenën. Eöm se keh öt vakis nem a soe pamëh, eöm se teꞌ vaꞌpeh me e nem pe Sosoenën me e Koaꞌ peꞌ.

25 Keꞌ ivaꞌih a tah ne Ieesuꞌ Kristo to soe voh ka ra, eꞌ to soe voh ka ra pan, eꞌ se heꞌ a ra o toꞌtoꞌ tamoaan.

26 Eöꞌ to kiun ka nös neöm a soe vaꞌih komön o kiun vaꞌih. Eöꞌ to sosoe vanat a noꞌ neöm pan, eöm se matop vavih nem pa napan varih to kehkeh rëh ka no neöm manih po vavaasis piuk, pare me koe ka neöm manih pa hanan to hikta teꞌ vih non. Eꞌ a hanan hat ipamëh. 27 E Ieesuꞌ Kristo to heꞌ voh en peöm pa Tuvuh Vasioꞌ, keꞌ teꞌ e non manih peöm. Ivëh, köm hikta se iu hah nem ta ma meh tövavaasis. Ahik, a Tuvuh Vasioꞌ koman ivëh, to vavaasis a no neöm a ma moeh tah kurus, ka soe pa Tuvuh Vasioꞌ eꞌ a soe man. Eꞌ to hikta teꞌ non pan, o piuk. Ivëh, köm se vatös me e Kristo, vamanih pa ö no a Tuvuh Vasioꞌ to vavaasis vavoh ka neöm.

Kuru Na To Tavus Ee O Pus Koaꞌ Pe Sosoenën

28 Oman, ma koaꞌ peöꞌ pa ëhnan e Ieesuꞌ Kristo, eöm se vatös vakis rakah me e Ieesuꞌ Kristo. Ko poen neꞌ se hah maꞌ, ea hikta se poet no, para haraꞌ vaꞌnaöp no pa sun manih pa mataneah. 29 Eöm se keh nat va nem manih pan, a taateꞌ pe Kristo a vih pareꞌ totoopin, a, eöm se nat va em manih pan, a napan kurus varih to nonok ne sih a ma taateꞌ vih totoopin, ee to tavus kurus ee o pus koaꞌ pe Sosoenën.

3

E Ieesuꞌ Se Hah En Maꞌ

1 Oman rakah! E Tamaara Sosoenën to iu suntan a rora, pareꞌ pokaꞌ en pea o pus koaꞌ peꞌ. Ke ea o pus koaꞌ vamaman rakah peꞌ. A napan va po oeh vëh to hikta nat voh ne e Sosoenën, ivëh nee to hikta inan vavih suk a rora sih o pus koaꞌ pe Sosoenën. 2 Ma vamomhë peöꞌ, kuru na to teꞌ e no o pus koaꞌ pe Sosoenën. Ivëhkëk, amot na se kon o sionin to matan vah va non nih? A tah vaꞌih to hikta teꞌ maaka vi non sih. Ivëhkëk, ea to nat e no, amot ne Ieesuꞌ Kristo se hah maꞌ, ko tavus vamhën maꞌ, ka ep inan rakah ee peꞌ, para tavus kurus va ee manih peꞌ. 3 A napan varih to ananoeh ne sih e Ieesuꞌ Kristo, ee to iu teꞌ vivihan rakah ne manih pa matan e Sosoenën. Ee to iu teꞌ vivihan va ne manih, pa ö ne Ieesuꞌ Kristo to teꞌ vivihan va non.

4 A teꞌ vëh to kök a taateꞌ pe Sosoenën manih pa ö neꞌ to nonok non a ma taateꞌ hat, ka hat neꞌ to nok, eꞌ a hat ko pamëh to kök e non pa taateꞌ. 5 Eöm to nat e nem, e Ieesuꞌ Kristo to tavus voh manih po oeh vëh, pa vavahik a ma taateꞌ hat. Ke Ieesuꞌ koman no a hikta hat to teꞌ non manih peꞌ. 6 Ka teꞌ vëh to vatös me non poan, eꞌ to hikta suksuk non sih a taateꞌ hat. Ka teꞌ vëh to suksuk non sih a taateꞌ hat, a, ea to nat e no pa teꞌ pamëh to hikta inan voh e Kristo, pareꞌ hikta vaman non eah, ko vatet a taateꞌ peꞌ.

7 Pus koaꞌ peöꞌ, eöm se matop vavih nem, eꞌ to hat non pa ta pah teꞌ tomeꞌ piuk ka neöm, ko rëh koe ka neöm manih pa taateꞌ hat. A teꞌ vëh to nonok non a taateꞌ vih, eꞌ a teꞌ vih no a taateꞌ peꞌ to totoopin, eꞌ to teꞌ va e non manih pe Ieesuꞌ Kristo, a teꞌ no a taateꞌ peꞌ to vih pareꞌ totoopin. 8 Moaan voh po taneo ne susun po oraꞌ hat to nonok voh kov e non pa ma taateꞌ hat. Ivëh, ketereh to teꞌ avoeꞌ ne pa nok vatëh a ma taateꞌ hat poë varih, ee kurus a napan pe susun po oraꞌ hat. E Koaꞌ Teꞌ pe Sosoenën to nö voh maꞌ, marën a ö neꞌ se vavahik me a miröꞌ a kiu pe susun po oraꞌ hat. 9 O teꞌ varih to teꞌ ne o pus koaꞌ pe Sosoenën, ee to hikta nonok ne sih a taateꞌ hat, suk ataeah, o toꞌtoꞌ pe Sosoenën to teꞌ non manih pee, ivëh, nee to hikta vavatet suk ne a taateꞌ hat, ke Sosoenën teꞌ tamoaan e non manih pee. 10 Ivëh, ka onöt e no pa ep inan pe retereh ivarih o pus koaꞌ pe Sosoenën, me e retereh ivarih o pus koaꞌ pe susun po oraꞌ hat. O teꞌ varih to hikta nonok ne a ma taateꞌ vih, ee to hikta teꞌ ne pan, ee o pus koaꞌ pe Sosoenën, ko teꞌ me varih to hikta iu ne a ma kea pee, me ra ma vameere, ee me to hikta teꞌ ne pan, ee ro pus koaꞌ pe Sosoenën.

Ea Se Iu Rakah O Upöm Teꞌ

11 Ivaꞌih o vavaasis nöm to tënan voh po taneo, moaan rakah voh na to tënan voh a Soe Vih pe Sosoenën to soe non pan, ea se iu rakah o upöm teꞌ. 12 Ea se nat no teꞌ va no manih pe Keen, e Keen a teꞌ pe susun po oraꞌ hat, eꞌ to ip vamët voh e kea peꞌ Ebel. E Keen ip vamët suk voh e kea peꞌ ataeah? Suk a tah neꞌ to nonok non to hat, ke Sosoenën heꞌ tonun en peꞌ. Ivëhkëk, a taateꞌ pe kea soneꞌ peꞌ to vih, ke Sosoenën iu non poan, ivëh ne Keen to heve suk, pareꞌ ip vamët e kea peꞌ.

13 Kën kea peöꞌ me ra kën vamen, koe a töhkak vahat pa ö no a napan va po oeh vëh se rës a no neöm. 14 Ea to nat e no, pea to heꞌheꞌ no sih a ma kokoman pea manih po upöm napan pe Sosoenën. Ivëh, ka nat vavih e no, pea to tavus këh voh ee maꞌ pa taateꞌ va pa mët, para kon ee po toꞌtoꞌ tamoaan. A teꞌ vëh to hikta iu non o upöm teꞌ va po vaman, a apeneah to teꞌ va e non manih pa teꞌ mët. 15 O teꞌ varih to rës vakis ne sih a ma kea pee, me ra ma vameere, ee to teꞌ va e ne manih po teꞌ ipip teꞌ. Ka nat e no pa teꞌ ipip vamët teꞌ, eꞌ to hikta teꞌ me non o toꞌtoꞌ tamoaan. 16 Keꞌ ivaꞌih a ö na se nat va i no a taateꞌ iu teꞌ, e Ieesuꞌ to heꞌ voh o toꞌtoꞌ peꞌ, pareꞌ mët suk a ra manih pa kuruse. Ka manih pa mët peꞌ, neꞌ to vataare en pea pa taateꞌ iu teꞌ. Ea me se mët suk a ma kea pea varih a napan pe Kristo. 17 Ivëhkëk, ta pah teꞌ se keh vaneah non ta ma tah peo va po oeh vëh, pareꞌ ep akuk non e siꞌ kea peꞌ a arus, pareꞌ keh hikta uruan ko vaꞌaus poan, a, ea to nat e no pa taateꞌ iu teꞌ pe Sosoenën to hikta teꞌ non manih pa teꞌ pamëh. 18 Pus koaꞌ peöꞌ, ea se nat no iu akuk no a ma kea pea manih po rivon, ahik, ea se iu rakah no raoe manih pa ma kupu pea, para vaꞌaus raoe, ko nok a taateꞌ vih manih pee.

A Napan Pe Kristo Se Sun Vakis Rakah Ne Manih Pa Matan E Sosoenën

19-20 Ea se iu rakah no a ma meh teꞌ pea, ea to nat e no pea to vavatet e no pa hanan va pa soe man. Ka tëëm no kokoman pea se keh ruk a ra pan, ea to hikta vavatet no a soe man, ea se teꞌ me o kokoman tö manih pa matan e Sosoenën. Suk ataeah, e Sosoenën to nat e non pa ma moeh tah kurus, ko teꞌ nat peꞌ teꞌ oah e non pa ma kokoman pea. Eꞌ to hikta onöt non a vahoꞌ a ra po vahutët, suk a taateꞌ piuk pea, ahik, eꞌ se soe ka ra pan, ea se vavatet rakah no a soe man peꞌ. 21 Ma vamomhë peöꞌ, a ma kokoman pea se keh hikta vaharaꞌ vahat a rora, ea to hikta se nö me no o naöp manuh pa matan a ö ihihoꞌ pe Sosoenën, ea se hinhin tamoaan no para vavaato me no eah. 22 Ea se keh hin suk na ta tah manuh pe Sosoenën, eꞌ se heꞌ en pea pa tah pamëh, suk ataeah, ea to vavatet tamoaan e no pa taateꞌ peꞌ, para nonok no a ma tah to vavaeö non poan. 23 Keꞌ ivarih a ma tah no a taateꞌ pe Sosoenën to sosoe suk non, ea se vaman no a ëhnan e Koaꞌ peꞌ Ieesuꞌ Kristo, ea papaeh se iu no o upöm teꞌ, vamanih pa ö neꞌ to soe vavoh ka ra. 24 Ta pah teꞌ se keh suksuk non a taateꞌ pe Sosoenën, eꞌ to vatös rakah me en peꞌ, ke Sosoenën teꞌ e non manih peꞌ. Ea kurus to nat e no pe Sosoenën to heꞌ en pea pa Tuvuh Vasioꞌ. Ka Tuvuh Vasioꞌ pamëh to vataare va e non pea manih pan, e Sosoenën to teꞌ vaꞌpeh tamoaan me e non pea.

4

E Jon To Vakömköm Non A Napan Pan, Ee Se Nat Ne Vaman O Teꞌ Vanënën Soe Pikpiuk

1 Kën kea, matop vavih nem po teꞌ vanënën soe pikpiuk, ee to vavatvi va kov e ne manih po oeh. Ivëh, köꞌ sosoepip a noꞌ neöm pan, eöm se nat nem vaman rakah a ma soe pa napan poë varih, pa ö nee se nö nös peöm pare soe ka neöm pan, “A Tuvuh pe Sosoenën to heꞌheꞌ a non neoꞌ a soe vaꞌih, köꞌ sosoe ka noꞌ neöm.” Eöm se punöꞌ a ma vu tuvuh poë varih tataneꞌ ne maꞌ manuh pe Sosoenën, keꞌ, ahik. 2 Eöm se keh nok va nën, eöm to antoen e nem pa nat pan, a tuvuh pamëh, eꞌ a Tuvuh pe Sosoenën. Eꞌ me to teꞌ va non manih pan, ta pah teꞌ se keh soe va ka neöm manih pan, e Ieesuꞌ Kristo to tavus teꞌ vamaman voh, ka Tuvuh pe Sosoenën teꞌ non manih peꞌ. 3 Ka ta pah teꞌ se keh hikta soe ta soe to soe suk non e Ieesuꞌ, a, ea se nat ee pa teꞌ pamëh, eꞌ to teꞌ me non pa meh tuvuh ke, a tuvuh pamëh to hikta taneꞌ maꞌ pe Sosoenën. Ka tuvuh pamëh, eꞌ a teꞌ to vakihat me non e Kristo. Moaan voh nöm to pënton a soe to soe non pan, eꞌ se nö maꞌ manih po oeh vëh. Kuru neꞌ to nö en maꞌ, pareꞌ teꞌ e non manih kuru.

4 Pus koaꞌ peöꞌ, me eöm o pus koaꞌ pe Sosoenën, eöm to vöknah vahik voh o teꞌ vanënën soe pikpiuk, suk ataeah, a Tuvuh pe Sosoenën to teꞌ non manih peöm. A Tuvuh pamëh to teꞌ oah e non pa ma tuvuh to teꞌ ne manih pa napan varih to vavatet ne a ma taateꞌ hat va po oeh vëh, suk ee to hikta nat ne e Sosoenën. 5 Ka nap vanënën soe pikpiuk poë varih, ee a napan va po oeh vëh. Ivëh, ka soe nee to sosoe ne, eꞌ a soe va po oeh vëh. Ka napan va po oeh vëh tënan e ne sih pa soe pee. 6 Ivëhkëk, ea varih, ea a napan pe Sosoenën, me etereh varih to nat ne e Sosoenën, ee to pënton e ne po vavaasis pemöm. Ko teꞌ varih to hikta nat ne e Sosoenën, ee to hikta se tënan ne o vavaasis pemöm. Keꞌ vaꞌih a ö na se nat suk pa Tuvuh man, me a tuvuh to vavatvus non a soe piuk.

A Taateꞌ Iu Teꞌ To Taneꞌ Maꞌ Pe Sosoenën

7 Ma vamomhë peöꞌ, ea papaeh se iu rakah no a ma upöm pea, suk ataeah, a taateꞌ iu teꞌ to taneꞌ non maꞌ pe Sosoenën. O teꞌ varih to iu ne o upöm teꞌ, ee to tavus ee o pus koaꞌ pe Sosoenën, pare nat e ne pe Sosoenën. 8 Ko teꞌ varih to hikta iu ne o upöm teꞌ, ee to hikta nat ne pe Sosoenën. Suk ataeah, e Sosoenën, eꞌ a pusun in a taateꞌ iu teꞌ. 9 Keꞌ ivaꞌih a ö ne Sosoenën to vataare vavoh ka ra o iu peꞌ manih pea. Eꞌ to vanö maꞌ a paeh Koaꞌ ro peꞌ manih po oeh vëh, pan ea se kon koe o toꞌtoꞌ tamoaan manih peꞌ. 10 A taateꞌ iu o upöm teꞌ, eꞌ a taateꞌ pe Sosoenën. Ea se nat no koman no pan, ea to iu momoaan voh e Sosoenën. Ahik, e Sosoenën to iu momoaan voh a ra, ivëh, neꞌ to vanö suk voh maꞌ e koaꞌ peꞌ. Keꞌ nö maꞌ manih po oeh vëh, ko mët marën a ö ne Sosoenën se ihan anoe a ma taateꞌ hat pea. Suk ataeah, e Sunaiꞌeah to kon këh a ra a ma kamis pea, pareꞌ teꞌ ko kamis varuꞌ en.

11 Ma vamomhë peöꞌ, manih pa taateꞌ pamëh, ne Sosoenën to vataare voh en pea pa ö neꞌ to iu rakah e non pea. Ivëh kea papaeh se iu rakah a ma upöm teꞌ pea. 12 Ahikta pah teꞌ to ep avoeꞌ non pe Sosoenën. Ivëhkëk, ea se keh iu rakah no o upöm teꞌ, vamanih pa ö ne Sosoenën koman to iu va non raoe, ke Sosoenën teꞌ vaꞌpeh me non pea. Ka taateꞌ peꞌ pamëh pa iu o upöm teꞌ tavus va eh rakah en manih po toꞌtoꞌ pea.

13 Ea se poꞌ nat vah va no nih pa ö ne Sosoenën to vatös me a rora ka teꞌ no manih peꞌ? Ea se nat taneꞌ pa ö ne Sosoenën to heꞌ a ra a Tuvuh koman peꞌ. 14 Ea to ep vahik voh ee pa tah ne Tamaara to nok voh manih pea. Eꞌ to vanö voh maꞌ e Koaꞌ peꞌ, keꞌ nö maꞌ marën a ö neꞌ se kon hah a napan va po oeh vëh, kee tavus këh maꞌ a taateꞌ hat. Emöm to sosoe tavus tamoaan suk rakah kov e nem sih pa tah pamëh. 15 Ta pah teꞌ se keh soe pan, e Ieesuꞌ e Koaꞌ pe Sosoenën, e Sosoenën se vatös tamoaan e non manih pa teꞌ pamëh, ka teꞌ pamëh vatös tamoaan varuꞌ e non manih peꞌ. 16 Ea to nat e noꞌ, para vaman vakis va e no manih pan, manih po iu pe Sosoenën, eꞌ a pusun in a taateꞌ iu teꞌ.

E Sosoenën koman eꞌ a pusun in a taateꞌ iu a meh teꞌ. Ka teꞌ vëh to iu non a meh teꞌ, e Sosoenën to vatös tamoaan me e non peꞌ. Keꞌ vatös tamoaan varuꞌ me e non pe Sosoenën. 17 Ea se keh teꞌ va no nën, a, a taateꞌ iu a ma meh teꞌ pea se eh rakah en manih po toꞌtoꞌ pea. Ka hikta onöt no a naöp pa sun po vahutët apuh pe Sosoenën. Oman, ea to teꞌ no manih po oeh vëh, para nonok no a pah taateꞌ ne Ieesuꞌ koman to nonok non. Ivëh, ka se nat no nanaöp no e Sosoenën. 18 A teꞌ to iu non sih e Sosoenën, eꞌ to hikta nanaöp non sih. Ivëh, ka taateꞌ iu teꞌ se tavus vakis rakah en manih po toꞌtoꞌ peꞌ. A, ka taateꞌ pamëh se veo en pa taateꞌ naöp e Sosoenën. A teꞌ to nanaöp non e Sosoenën, eꞌ to nat e non peꞌ se kon amot en po voen hat, suk a taateꞌ hat peꞌ. Ka ta pah teꞌ se keh nanaöp non e Sosoenën, a, ea se nat va e no peꞌ manih pan, a taateꞌ iu teꞌ to hikta tavus vakis non manih po toꞌtoꞌ peꞌ.

19 Ea to iu no sih o upöm pea varih a napan pe Kristo, suk ataeah, e Sosoenën to iu momoaan e non pea. 20 Ta pah teꞌ se keh sosoe non pan, eꞌ to iu non e Sosoenën, ivëhkëk, eꞌ to rës e non pa napan pe Sosoenën, a, a teꞌ ko pamëh eꞌ a pikpiuk. A teꞌ pamëh to hikta iu non a napan pe Sosoenën varih neꞌ to ep non pa mataneah, eꞌ to hikta onöt non a iu me e Sosoenën vëh neꞌ to hikta ep me non pa mataneah. 21 A taateꞌ vëh na to kon voh manih pe Kristo to teꞌ vavoh non manih pan, a teꞌ to iu non sih e Sosoenën, eꞌ se iu me non a ma napan pe Sosoenën.

5

Ea Se Vaman Varoe E Koaꞌ Pe Sosoenën

1 A napan kurus varih to vaman ne sih pan, e Ieesuꞌ eꞌ e Kristo a teꞌ ne Sosoenën to vanö maꞌ manih po oeh vëh, ee ro pus koaꞌ pe Sosoenën. Ka napan kurus varih to iu ne sih e Tamön, ee to iu me e ne po pus koaꞌ peꞌ. 2 Keꞌ ivëh, a ö na se nat suk no a ö na to iu vah va i no o pus koaꞌ pe Sosoenën, vamanih pa ö na to iu no e Sosoenën, para vavatet no a ma taateꞌ peꞌ. 3 Ea se iu rakah no e Sosoenën, para vavatet no a ma soe peꞌ, me a ma taateꞌ peꞌ, ka ma taateꞌ peꞌ to hikta heꞌ vëhvaꞌ a rora. 4 Suk ataeah, a napan kurus se keh teꞌ ne o pus koaꞌ pe Sosoenën, ee se vöknah rakah a ma taateꞌ hat va po oeh vëh, manih pa ma toꞌtoꞌ pee. Ea to vaman no e Sosoenën, ivëh, ko vaman pea nok a ra, ka onoah ee po kikis pe susun po oraꞌ hat, me a ma taateꞌ varih to teꞌ ne pa ma toꞌtoꞌ pea.

E Sosoenën To Vatvus Vamaaka A Soe Pe Sunaiꞌeah

5 Ivëh, ke retereh varih to eh ne pa vöknah a ma taateꞌ hat va po oeh vëh, ee a napan ko poë varih to vaman ne pan, e Ieesuꞌ Kristo eꞌ e Koaꞌ pe Sosoenën. Ka manih pa ma toꞌtoꞌ pee, ee to vöknah vahik ee pa ma taateꞌ hat va po oeh vëh. 6 E Ieesuꞌ Kristo, eꞌ a teꞌ pamëh to nö voh maꞌ, pareꞌ vataare koman hah ea manih pea, pan eꞌeꞌ koman eꞌ e koaꞌ pe Sosoenën. Eꞌ to vataare va ka ra manih pan, manih pa taateꞌ va pa pupui pa ruen, me manih pa ö no eraꞌ to takoꞌ pa kuruse. Eꞌ to hikta koe ke voh maꞌ pa taateꞌ va pa pupui pa ruen varoe, ahik. Eꞌ to koe ke voh maꞌ manih pa taateꞌ va pa pupui pa ruen me o eraꞌ. Ka Tuvuh Vasioꞌ, eꞌ to soe vanat a ra a pusun in a soe man. Ka Tuvuh Vasioꞌ ivëh to vavatvus non a soe to soe non pan, e Kristo, eꞌ eteh. 7 Ivëh, ka kukön tah rakah ivarih to sosoe vanat a rora sih pan, e Ieesuꞌ e koaꞌ pe Sosoenën. 8 Keꞌ ee ivarih a kukön tah poë varih, a Tuvuh Vasioꞌ, me a ruen, me o eraꞌ. Ka soe pee ra kukön to vatoe tamoaan e non, pareꞌ teꞌ non a paeh a soe ro to soe non pan, e Ieesuꞌ eꞌ e koaꞌ pe Sosoenën.

9 Ea to vaman no sih a soe a man no a napan to vavatvus ne. Ivëhkëk, a soe ne Sosoenën to vavatvus non, eꞌ to kikis oah e non pa soe no a teꞌ va po oeh to vavatvus non. Ka soe ne Sosoenën to to tavus voh, neꞌ to sosoe suk voh non e Koaꞌ peꞌ, e Ieesuꞌ Kristo. 10 A teꞌ vëh to vaman non sih e Koaꞌ pe Sosoenën, eꞌ to kon vahik voh en pa soe man vëh ne Sosoenën to vavatvus voh non. Ka soe pamëh teꞌ e non manih pa komaneah. Ivëhkëk, a teꞌ vëh to hikta vaman non a soe pe Sosoenën, eꞌ to popokaꞌ non e Sosoenën pan, eꞌ a teꞌ pikpiuk. Suk ataeah, eꞌ to hikta vaman non a soe man ne Sosoenën to soe suk voh e Sunaiꞌeah, e Ieesuꞌ Kristo. 11 Keꞌ ivaꞌih a soe man ne Sosoenën to soe voh ka ra. E Sosoenën to heꞌ voh en pea po toꞌtoꞌ tamoaan, ko toꞌtoꞌ pamëh teꞌ e non manih pe Sunaiꞌeah. 12 A teꞌ vëh to hikta vatös me non e Koaꞌ pe Sosoenën, eꞌ to hikta teꞌ me non o toꞌtoꞌ pamëh. Ka teꞌ vëh to vatös me non e Koaꞌ pe Sosoenën, eꞌ to teꞌ me e non po toꞌtoꞌ pamëh.

Ea To Vaman No E Ieesuꞌ Kristo, Para Nat Va E No Manih Pea To Teꞌ Me No Po Toꞌtoꞌ Tamoaan

13 Eöꞌ to kiun ka nös neöm a napan varih to vaman nem a ëhnan e Koaꞌ pe Sosoenën o kiun vaꞌih, pan eöm se ep paröm nat va nem manih pan, eöm to kon voh em po toꞌtoꞌ tamoaan. 14 Ea se keh vavatet vaviꞌ no o iu pe Sosoenën, para hinhin no, ko keh hin eah ta pah tah, eꞌ se pënton en pa hin pea ko heꞌ en pea. Keꞌ ivëh, a tah na to hikta nanaöp suk no eah, para nö vatët ee manuh peꞌ. 15 Ea to nat e no peꞌ to pëpënton tamoaan e non pa ma hin pea. Ivëh, ka se keh hin eah ta pah tah neꞌ se heꞌ a ra, ea se kon ee, para nat va e no manih peꞌ to se heꞌ vamaman en pea pa tah na to hinhin suk no.

16 Ta pah teꞌ se keh ep in e kea pea to nok ta pah taateꞌ hat, ka hat pamëh se keh hikta onöt non a ip vamët e kea pea pamëh, a, a teꞌ pamëh to antoen e non pa hin e Sosoenën, ke Sosoenën heꞌ en peꞌ po toꞌtoꞌ. Eöꞌ to sosoe suk noꞌ o teꞌ varih to nonok ne a ma vu hat poë varih to hikta onöt ne a ip vamët raoe. Ivëhkëk, eꞌ to teꞌ non a ma vu hat to antoen ne a ip vamët a teꞌ. Eöꞌ to hikta sosoe no pan, eöm se hin suk a napan to nonok ne a ma vu hat to teꞌ va ne manih. 17 A ma taateꞌ varih to hikta teꞌ totoopin ne, ee a ma taateꞌ hat i poë varih. Ivëhkëk, eꞌ to teꞌ non a ma meh vu hat to hikta antoen ne a ip vamët a napan.

18 Ea to nat va e no manih pa napan varih to teꞌ va ne manih o pus koaꞌ pe Sosoenën, ee to hikta onöt ne a nok vatëh a ma taateꞌ hat. Ahik rakah. E Sosoenën to matop vavih e non po teꞌ to teꞌ va ne manih pan, ee o pus koaꞌ peꞌ. Ke susun po oraꞌ hat to hikta onöt non a hariun raoe. 19 Ea to nat e no, ea to teꞌ e no o pus koaꞌ pe Sosoenën. Ivëhkëk, a napan kurus varih to hikta nat ne e Sosoenën, ee to teꞌ ne paan o kikis pe susun po oraꞌ hat.

20 Ea to nat e no, e Koaꞌ pe Sosoenën to nö voh en maꞌ, pareꞌ heꞌ en pea po nat me o kokoman vih peꞌ. Eꞌ to heꞌ a ra o kokoman vih me o nat peꞌ pan, ea se nat rakah e Sosoenën vamaman, para vatös vaman me eah pen Sunaiꞌeah Ieesuꞌ Kristo. Ke Ieesuꞌ Kristo, eꞌ e Sosoenën vamaman rakah. Eꞌ me, a pusun in o toꞌtoꞌ tamoaan.

21 Pus koaꞌ peöꞌ, eöm se teꞌ vaniu këh nem o sosoenën vapikpiuk.

2 JON

2 JON

Manih po kiun vëh ne Jon to hikta soe vavoh manih pan, ‘O kiun vëh to taneꞌ nös peöꞌ e Jon’, ahik, eꞌ to soe varoe vamanih pan, ‘O kiun vëh to taneꞌ nös peöꞌ e voe manot to vovoh ka noꞌ neöm.’ Eꞌ to kiun ke na a köövo me ro pus koaꞌ peꞌ. Manih me po vahik in o kiun peꞌ, e Jon to vavaato suk e non pa meh köövo neꞌ to teꞌ vaꞌpeh me non. A nap nat to sosoe ne pan, ‘Eꞌ to hikta vavaato suk non a köövo vamaman, ahik, e Jon to heꞌheꞌ non a soe vapipinoꞌ, suk o pöök kum teꞌ varih to vaman ne.’ E Jon to vavaato ke non na o pöh kum teꞌ to vaman ne Ieesuꞌ, pan ee se iu ne o upöm pee, pareꞌ sosoe vaënpan non na raoe pan, ee se matop vavih ne po tövavaasis pikpiuk.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan,

A potan avih pe Jon, 1:1-3

A soe va pa iu o upöm teꞌ, 1:4-6

A soe vaënpan va po tövavaasis pikpiuk, 1:7-11

A soe ataaton pe Jon, 1:12-13

1

Koe A Vaꞌaus O Tövavaasis Pikpiuk

1 Eöꞌ a Teꞌ Apuh va po kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ to kiun ka nös oah, e köövo vateꞌ pe Sosoenën me o pus koaꞌ pën.

Eöꞌ to iu kurus rakah e noꞌ peöm manih pa soe man, eꞌ hikta teꞌ non pan, eöꞌ varoe, o upöm teꞌ me varih to nat ne a soe man to iu e ne peöm. 2 Emöm to iu a no neöm, suk a soe man vëh to teꞌ me a rora, eꞌ se teꞌ tamoaan me e non pea.

3 O vaeö me o ururuan me a taateꞌ moomo pe Sosoenën e Taman, me e Koaꞌ peꞌ Ieesuꞌ Kristo se teꞌ me a rora manih pa soe man, me a taateꞌ iu.

4 Eöꞌ to vaeö rakah voh pa ö nöꞌ to nat a ma pah koaꞌ pën to vavatet ne a hanan va pa soe man, vamanih pa ö ne Tamön to soe vavoh ka ra. 5 Ivëh, ka kuru vëh vameneoꞌ, ea se iu rakah no o upöm pea. Eꞌ to hikta teꞌ non pan a soe voon, ahik, eꞌ a pah soe akuk ko vëh na to kon voh po vanono. 6 Ko iu pamëh to teꞌ va non manih pan, ea se vavatet no a ma soe ne Sosoenën to soe voh ka ra, vamanih pa ö nöm to pënton vavoh po vanono. A soe peꞌ to soe va non manih pan, eöm se teꞌ me nem a taateꞌ iu teꞌ.

7 O teꞌ pikpiuk to paraꞌ peo to teꞌ ne kuru po oeh. Ee to hikta sosoe tavus ne a ö ne Ieesuꞌ Kristo to kunah maꞌ po oeh, pareꞌ tavus teꞌ en. Eteh to hikta sosoe tavus non a tah pamëh, eꞌ a tövavaasis pikpiuk, me eꞌ a teꞌ to vakihat me non e Kristo. 8 Eöm se teꞌ vamatop rakah nem, peꞌ o teꞌ poë varih tomeꞌ piuk a neöm, köm vatet raoe, ivëh, köm hikta se kon nem a ma tapui pe Sosoenën, varih nöm to kiu vëhvaꞌ suk voh. Suk ataeah, eöm se kon avoes rakah a ma tapui pe Sosoenën, vamanih po voen peöm, pa ö neꞌ to soe vaman vavoh ka ra.

9 Eteh to keke non o vavaasis pe Kristo, ko hikta vavatet non o vavaasis peꞌ, to hikta teꞌ me non e Sosoenën. Ivëhkëk, eteh to vavatet non o vavaasis pe Kristo to teꞌ me e non pe Taman, me Koaꞌ peꞌ Ieesuꞌ Kristo. 10 Ivëh, ka teꞌ se keh nö maꞌ peöm, pareꞌ hikta teꞌ maꞌ o vavaasis pamëh, koe a kamöꞌ eah, keꞌ, vaoe eah pa ma iuun peöm. 11 Suk ataeah, eöm se keh kamöꞌ nem a teꞌ pamëh, eöm to teꞌ hop me e nem peꞌ pa kiu hat peꞌ.

12 Eöꞌ to teꞌ me e noꞌ pa ma tah peo rakah nöꞌ se kiun ka nös neöm, ivëhkëk, eöꞌ to hikta iu noꞌ a kiun nös to kiun. Suk ataeah, eöꞌ to iu rakah noꞌ a nö koman nös pa vaato me a neöm, ka se puh rakah po vaeö.

13 O pus koaꞌ pe kea pën varih to vaman ne e Ieesuꞌ, to heꞌ nös a potan avih pee manem peöm.

3 JON

3 JON

O kiun vaꞌih, eꞌ o vakön kiun ne Jon to kiun voh. Ivëhkëk, eꞌ to hikta vahoꞌ hop a ëhnaneah manih po kiun vaꞌih. Eꞌ to soe varoe vamanih pan, ‘Eöꞌ e voe manot, paröꞌ vovoh ka noꞌ neöm, o kiun vëh to taneꞌ nös peöꞌ’. O kiun vëh neꞌ to kiun to nö non pa teꞌ va po vaman vëh, a ëhnaneah e Gaëus. Eꞌ to kiun, pareꞌ soe vavaeö poan, suk a ö neꞌ to matop vavih non a nap kiu pe Sosoenën. Ivëhkëk, manih pa meh teꞌ va po vaman vëh, a ëhnaneah e Diotrefes, neꞌ to vavaato suk non a ma taateꞌ hat peꞌ.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan,

A potan avih pe Jon, 1:1-4

E Jon to soe vavaeö e Gaëus, 1:5-8

E Jon to soe vövöknah e Diotrefes, 1:9-10

E Jon to vaato suk a ma taateꞌ vih pe Demitrius, 1:11-12

A soe ataaton pe Jon, 1:13-15

1

Ea Se Vaꞌaus A Napan Pe Kristo To Vavaasis Ne A Soe Vih

1 Eöꞌ a Te Apuh va po kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ, to kiun ka nös oah Gaëus e vakamöꞌ vih peöꞌ, eöꞌ to iu vi rakah ka nom oah manih pa soe man.

2 Vakamöꞌ vih peöꞌ, eöꞌ to nat e noꞌ pa apeomah to teꞌ vih e non, paröꞌ hinhin noꞌ na e Sosoenën pan, a ma tah kurus nën to nonok nom, me a sioniumah se teꞌ vavih non. 3 Eöꞌ to vaeö rakah voh pa ö no a ma pah kea to nö maꞌ ko soe a ö nën to vaman va nom a soe man, me a ö nën to vavatet nom a soe man. 4 Ahikta meh tah se heꞌ a neoꞌ o vaeö to apuh oah non a ö nöꞌ to nat o teꞌ varih to teꞌ va ne pa ma koaꞌ peöꞌ, to vavatet ne a soe man.

5 Vakamöꞌ vih peöꞌ, eꞌ to paraꞌ vih rakah pa ö nën to vaꞌaus a kën kea varih, to nönö vah ne pa vatvus a Soe Vih pe Ieesuꞌ. Eën to vaꞌaus pet voh eöm po upöm teꞌ varih to nönö vah ne pa vatvus a Soe Vih pe Ieesuꞌ, nën to hikta nat nom pee. 6 Ee to soe tavus ke voh ee po kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ manih, po iu vih pën. Eën se vavaꞌaus rakah nom raoe pa ma taneah nee to kökööt ne pa vapet a nö pee, pa taateꞌ to ep vavih non manih pe Sosoenën. 7 Ee to taneo voh a kiu pee manih pe Kristo, pare hikta hin, keꞌ, öt taneꞌ ta pah tah manih po teꞌ to hikta vaman ne e Kristo. 8 Ivëh, ka se vaꞌaus rakah no a pap teꞌ poë varih, suk ataeah, ea se keh nok va nën, ea to teꞌ vaꞌpeh me e no pee pa nok a kiu va pa soe man.

9 Eöꞌ to kiun ke voh eoꞌ na po kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ, ivëhkëk, e Diotrefes a teꞌ to iu non a vovoh ke raoe to hikta iu pënton a no möm. 10 Ivëh köꞌ se keh nö nös, eöꞌ se vaato suk a ma taneah ne Diotrefes to nonok non, me a ö neꞌ to pikpiuk non, me a ma soe hat neꞌ to sosoe non manih pemöm. Ivëhkëk, eꞌ to hikta teꞌ varoe non pan a tah pamëh, eꞌ to hikta iu vaoe me non a ma meh kën kea varih to vaman ne e Kristo, pare vavatvus vah nee a Soe Vih pe Kristo, manih pa iuun peꞌ. Pareꞌ sosoepip e non po upöm teꞌ to iu vaoe ne raoe, ko kiiki e non pee këh o kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ.

11 Vakamöꞌ vih peöꞌ, koe a vatet a ma taateꞌ hat po upöm teꞌ, parën vatet varoe o teꞌ varih to nonok ne a ma taateꞌ vih. Eteh to nonok non a taateꞌ vih, eꞌ a teꞌ pe Sosoenën. Ivëhkëk, eteh to nonok non a taateꞌ hat to hikta nat non pe Sosoenën.

12 O teꞌ kurus va po kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ to sosoe e ne pan, e Demitrius a teꞌ vih, to vavatet non sih a ma soe man varih, no a soe pe Sosoenën to sosoe non a ö na se vavatet no. Emöm me to sosoe e nem peꞌ a teꞌ vih, kën nat e nom pa tah nöꞌ to sosoe noꞌ to teꞌ man e non.

13 Eöꞌ to teꞌ me e noꞌ pa ma tah peo noꞌ se kiun ka nös oah, ivëhkëk, eöꞌ to hikta iu kiun noꞌ nös to kiun. 14 A siꞌ ö hat, köꞌ nö eoꞌ nös pa vaato me a oah. 15 A taateꞌ moomo to teꞌ me a nom oah. A ma vakamöꞌ varih to heꞌ nös a potan avih pee manem pën. Eën se heꞌ me a potan avih peöꞌ manem pa ma papaeh vakamöꞌ manem.

JUT

JUT

E Jëmis to teꞌ voh non e kea soneꞌ peꞌ, a ëhnaneah e Jut, keꞌ eꞌ ivëh, to kiun voh o kiun vëh. Ivëhkëk, e teꞌ Jëmis vëh, eꞌ voh e susun pa napan va po vaman varih to teꞌ voh ne Jerusalëm. A nap natnat peo to koman ne pan, e Jut voh vëh, eꞌ e kea soneꞌ pe Ieesuꞌ, (Mak 6:3).

Manih po kiun vëh, ne Jut to hikta soe ka ra, o kum teꞌ va po vaman poë harih neꞌ to kiun ke na raoe. Eꞌ to kiun voh o kiun vëh, pareꞌ iu soe vavoh non manih pan, a kiu va pa kon hah a ra to taneꞌ maꞌ pe Sosoenën. Po poen neꞌ to pënton a soe va po tövavaasis pikpiuk to meme vapiun e ne pa napan va po vaman pa ma vavaasis pee, ivëh, keꞌ kiun o kiun vëh, marën a soe vaënpan raoe pa tah pamëh. Me eꞌ to soe vakikis raoe pan, o vavaasis vëh pe Ieesuꞌ se teꞌ va non manih po këproꞌ pee.

A ma kiun varih to tataki va ne manih pan,

A potan avih pe Jut, 1:1-2

A soe va po tövavaasis pikpiuk, me a ma taateꞌ pee, me a ma vavaasis pee, me o kamis teꞌteꞌ tamoaan pee, 1:3-16

Ee se nat ne vahuk këh o vaman pee, 1:17-23

E Jut to kë a ëhnan e Sosoenën, me e Ieesuꞌ Kristo, 1:24-25

1

A Soe Vaënpan Va po Tövavaasis Pikpiuk

1 Eöꞌ e Jut, a teꞌ kikiu akuk pe Ieesuꞌ Kristo, me eöꞌ e kea vatokpös pe Jëmis, to kiun nös manem peöm a napan ne Topoan to vaoe voh.

E Sosoenën Taman to iu a no neöm, köm teꞌ vavih nem manih po matop pe Ieesuꞌ Kristo.

2 Eöꞌ to hinhin noꞌ pan, e Sosoenën se ururuan a neöm, me eꞌ se heꞌ a neöm a taateꞌ moomo, me a taateꞌ iu teꞌ se puh rakah ne manih peöm.

E Sosoenën Se Vakmis A Nap Hat

3 Ma vamomhë peöꞌ, eöꞌ to iu vörep rakah voh noꞌ a kiun nös peöm, suk a kiu vëh ne Sosoenën to nok voh, marën a kon hah a ra kurus. Ivëhkëk, eöꞌ to haraꞌ noꞌ a kiun ka neöm a meh tah ke. Eöꞌ to iu noꞌ a vakikis a neöm pa vapus vakis suk o vaman vëh ne Sosoenën to heꞌ voh a napan peꞌ pa paeh a tëëm ro.* 4 A, eöm se matop vavih nem o vaman pea. Suk a ma pah teꞌ varih to vakihat me ne sih e Sosoenën to hop aven voh ee maꞌ po kum peöm. Moaan voh no o teꞌ vanënën soe to kiun suk voh ee pa napan poë varih, pan ee se sun ee po vahutët apuh pe Sosoenën, ko teen ee pa hat. Ee to vavapus me ne a soe, pare këh voh ee po ururuan pe Sosoenën, ko teꞌ e ne pa nok a ma taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ. Pare koe me ee pa vaman e Ieesuꞌ Kristo a paeh a Topoan, me eꞌ e Sunön pea.

5 Eöꞌ to iu vapënton hah a noꞌ neöm pa ma pah tah nöm to nat moaan e nem. Eöm se koman nem a ö ne Sosoenën to hehe voh a napan peꞌ, ko me tavus këh maꞌ raoe pa muhin va Isip. Ivëhkëk, po vamurin neꞌ to miröꞌ en po teꞌ varih to hikta vaman ne poë. 6 Paröm koman nem o ankeroꞌ varih to hikta ötöön voh ne a ma tasun kikis pee, ivëhkëk, ee to këh ee pa ma vöön totoopin pee manuh pa vöön va kin. Ivëh, ke Sosoenën heꞌ voh en pa soe vaonöt va pa ö nee se nohnoh raoe po uris teꞌteꞌ tamoaan, pareꞌ ötöön non raoe pa vöön vëh a kukuit vörep rakah, kee anoeh ne o Poen apuh vëh ne Sosoenën se vateꞌ raoe po vahutët. 7 Paröm koman nem a poa vöön apuh varih a Södom me a Gomoraꞌ, me a ma meh vöön apaꞌpuh to teꞌ tatavi ne raoe. Ee to nok voh o pöh vu taateꞌ avoeꞌ vamanih po ankeroꞌ poë varih. Ee to vavatet voh ne a ma vu taateꞌ hat, pare nonok ne a ma vu taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ, to paraꞌ in a hat vörep. Ivëh, ke Sosoenën vakmis en pee po suraꞌ teꞌteꞌ tamoaan. A ma tah poë varih to tanok voh, marën a ö ne ea se koman no, para nat no a vatet a ma taateꞌ hat pa napan poë varih.

8 Eꞌ to vatoe me e non po teꞌ varih to hop voh maꞌ po kum peöm. Ee to vavatet ne a ma moeh vu tatarep to nonok non raoe, kee vövöknoes koman hah a ne pa ma taateꞌ hat pee. Ee to kokoe e ne pa tasun pe Sosoenën, pare sosoe vahat e ne po ankeroꞌ.

9 E susun po ankeroꞌ ro vëh e Maëkel to hikta kiiki voh e susun po oraꞌ hat, pareꞌ soe vahat in poan po poen nee to vasosöë suk ne eteh se kon a sionin e Mosës. Ivëhpëhkëk, eꞌ to soe varoe vamanih pan, “E Sunön se vakmis oah.” 10 Ivëhkëk, a napan poë varih to sosoe vahat e ne pa ma tah, nee hikta maaka ne. Kataeah nee to nat koe ne manih po haharaꞌ, vamanih pa ö no vönaꞌ va muhin to nat va ne a ma moeh tah, a ma tah rakah ko poë varih to tektek non raoe. 11 Varenan rakah pee. Ee to suk voh ee pa hanan hat pe Keen vëh, to ip vamët voh e kea peꞌ. Ee to iu voh ne a moniꞌ, ivëh, kee heꞌ hah voh rea manih pa nok o pöh vu taateꞌ vëh ne Balam to nok voh. Ee to vakihat me voh ne e Sosoenën, keꞌ öök e non kuru vamanih pa ö ne Korah to vakihat me vavoh non poan. Ivëh, kee se tatek rakah va ee manih pa ö neꞌ to tatek vavoh. 12 Ee to teꞌ va e ne manih pa ma ta kusan to teꞌ ne manih pa taëën vapenpen peöm, nöm to pët vavaëën nem. Ee to hikta potpoet ne sih pa ëën vamanih pee to teꞌ ne po vaënëën apuh, pare koman varoe hah a ne.

Ee to teꞌ va e ne manih pa unöh koraꞌ to hikta teꞌ non ta uhön, no a tuvuh to teꞌteꞌ vah non. Ee to teꞌ va e ne manih pa ma vu naon va pa tëëm anaꞌ to hikta vovoaꞌ ne, no a napan to rëh puit me a ma aan, kee mët vahik ee. 13 Ee to teꞌ va e ne manih pa ma ta supa sukaꞌ va tahiꞌ. Ee to viivi peah koman hah ne maꞌ a ma taateꞌ vapoet pee vamanih po poe. Ee to teꞌ va e ne manih po vesun to nö ke këh voh a ma hanan totoopin pee nee to suksuk ne sih, ivëh ke Sosoenën vamatop voh ken pee pa ö teꞌteꞌ tamoaan manih pa popoen vëh a kukuit rakah.

14 E Inök a vatönim me paeh pau teꞌ to suk voh maꞌ e Adam. Eꞌ to vanënën soe suk voh e non pa napan poë varih,

“Ep öm e Sunön to nönö non maꞌ,

me a ma ususoan ankeroꞌ vivihan peꞌ,

15 pa kiiki a ma napan kurus.

Eꞌ to nönö non maꞌ pa vakmis a nap nonok hat varih to heꞌ tonun voh e Sosoenën pa ma taateꞌ hat kurus nee to nok voh manih peꞌ.

Pareꞌ vakmis a nap nonok hat varih to heꞌ tonun voh e Sosoenën pa ma tah hat nee to soe voh manih peꞌ.”

16 A ma teꞌ poë varih to teꞌ ne sih pa taateꞌ varek me vapokaꞌ ro upöm teꞌ. Ee to suksuk ne sih a ma iu hat koman pee. Ee to këëkë koman hah a ne, pare teꞌ ne pa vamanman o upöm teꞌ pa kon a ma taneah nee to iu ne.

A Soe Vaënpan Me A Ma Tah Seröm Nok

17 Ma vamomhë peöꞌ, eöm se koman nem a tah no aposol pe Sunön pea Ieesuꞌ Kristo to soe voh. 18 Ee to soe voh ka neöm pan, “Manih pa ma tëëm va amot, eꞌ se teꞌ non a napan se kö e Sosoenën, a napan poë varih se suksuk e ne pa ma iu hat koman pee varih to heꞌ tonun e non pe Sosoenën.” 19 A napan poë varih to nonok ne a ma taateꞌ vaëh kiiki, ka ma kokoman pee teꞌ varoe ne pa ma tah va po oeh vëh, ivëh, ka Tuvuh pe Sosoenën hikta teꞌ non pee.

20 Ivëhkëk, ma vamomhë peöꞌ, eöm se vakiu o vaman vivihan peöm pa vakikis koman hah ëm pa hin manih po kikis pa Tuvuh Vasioꞌ. 21 Paröm teꞌ hop nem manih po iu pe Topoan, pa tëëm nöm to anoeh nem e Sunön pea Ieesuꞌ Kristo. Manih po ururuan peꞌ, eꞌ se heꞌ a neöm o toꞌtoꞌ tamoaan.

22 Eöm se vataare nem o ururuan manih po teꞌ varih to vavovoeak ne. 23 Paröm heꞌ o upöm teꞌ a soe vaënpan, marën a hehe raoe këh o suraꞌ ësës tamoaan. Eöm se vataare o ururuan vaꞌpeh me o naöp manih po upöm, ivëhkëk, eöm se rës me nem pa ma ohop pee varih to pö taneꞌ non pa ma taateꞌ hat pee.

Kë A Ëhnan E Topoan

24 E Sosoenën a kikis, ko se vaꞌaus en peöm köm hikta se kuꞌ nem pa taateꞌ hat. Eꞌ to antoen e non pa me a neöm manih pa havineah, köm hikta se teꞌ nem ta hat. Pareꞌ antoen e non pa heꞌ a neöm o vaeö apuh.

25 Eꞌ a paeh Sosoenën varoe kuru to hehe hah voh a ra. Ivëh, ka se kë no a ëhnaneah, ko heꞌ no eah o ëhnan apuh manih pe Ieesuꞌ Kristo, e Sunön pea. Eꞌ to teꞌ me non o kikis me a tasun apuh va pa vovoh ke ra ma moeh ta kurus, taneo non maꞌ po taneo in o oeh, kuru, me pa ma tamoaan. Oman.

* 1:3: [... suk o vaman vëh ne Sosoenën to heꞌ voh a napan peꞌ pa paeh a tëëm ro.] Eꞌ to sosoe suk non a mët pe Ieesuꞌ to teꞌ va non manih po heꞌ, neꞌ to heꞌ voh pa pah tëëm ro.

REVELESEN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

REVELESEN

O 65 kirismas to oah ee, vasuksuk in a peah hah pe Ieesuꞌ manuh pa vöön va kin, ke Jon kiun o kiun vaꞌih. A tëëm neꞌ to kinkiun non o kiun vëh, o teꞌ varih to vavatet ne e Ieesuꞌ nee to vakmis raoe ko vöknah ee pee. E Jon to iu non raoe se sun vakis ne po vaman, me pa vatet e Ieesuꞌ, ivëh, keꞌ kiun o kiun vaꞌih. Manih pa kiu pe Ieesuꞌ, e Sosoenën se komtön en po teꞌ to vakihat me ne poë, me e susun po oraꞌ hat. Ko nok vavih en po teꞌ varih to vavatet ne poë, pare hikta këh poë. Eꞌ a tah ne Jon to kiun suk po kiun vaꞌih.

1

A Soe Ne Kristo To Heꞌ E Jon

1 A soe vëh ne Sosoenën to heꞌ voh e Ieesuꞌ Kristo, keꞌ heꞌ pet a teꞌ kikiu peꞌ e Jon pa vataare poan a ma tah se tavus ohoꞌ ee. E Sosoenën to vanö maꞌ a ankeroꞌ peꞌ manih pa teꞌ kikiu vëh e Jon, pan eꞌ se vataare pet a ma meh teꞌ kikiu peꞌ. 2 E Jon to soe tavus en pa ma soe neꞌ to tënan, me a tah neꞌ to ep voh en. Eꞌ a ma soe poë varih to taneꞌ maꞌ manuh pe Sosoenën, me a ma soe to vatvus vateeraꞌ ne e Ieesuꞌ Kristo. 3 Vaeö rakah po teꞌ varih to ëhëh ne, ko vavatet ne a soe vanënën pe Sosoenën to kiun non manih po Puk peꞌ. Suk ataeah, o poen to öök vatët en no a ma tah poë varih se tanok.

E Jon To Kiun Ke A Ma Napan

4 Eöꞌ e Jon to kiun nös o kiun vëh manih peöm, o tönim me o pöök kum teꞌ varih to vaman nem e Ieesuꞌ, ko teꞌ nem manih pa muhin va Esiaꞌ. E Sosoenën to teꞌ tamoaan voh e non, me kuru, me eꞌ se hah en maꞌ, eꞌ se heꞌ a neöm o ururuan me a taateꞌ moomo. A tönim me a poa tuvuh varih to teꞌteꞌ ne sih pa matan a ö ihoꞌ pa teꞌ sunön e Sosoenën, ee me se heꞌ a neöm o ururuan me a taateꞌ moomo. 5 Me e Ieesuꞌ Kristo a teꞌ to vatvus vatotoopin a soe pe Sosoenën, se heꞌ a neöm o ururuan me a taateꞌ moomo. Eꞌ to sun vovoh hah ke voh a nap mët, pareꞌ teꞌ e non e Sunön po teꞌ susunön kurus varih po oeh. Ka manih po ururuan peꞌ eꞌ to mët, pareꞌ hehe a ra po eraꞌ peꞌ. 6 Ivëh, keꞌ vateꞌ a ra, ka tavus o vuteꞌ va po teꞌ ësës heꞌ pe Sosoenën e Tamaneah. Aiah! Ka pët kë a ëhnan e Ieesuꞌ Kristo, keꞌ se teꞌ tamoaan non, eꞌ e Apuh, ko öt non o kikis va pa matop tamoaan in a ma moeh tah kurus. Oman.

7 Ep öm! Eꞌ se nö vaꞌpeh me maꞌ a unöh, ka napan kurus se pët ep in poë. Me o teꞌ varih to ruk voh poë. A napan kurus varih po oeh se ep in poë, ee se vaokook. Suk ataeah, ee to hinën voh poë po poen neꞌ to teꞌ voh non manih po oeh. A ma tah poë varih se tavus vamaman rakah ee. Oman.

8 E Sunön Sosoenën to soe pan, “Eöꞌ a Taneo, me eoꞌ a Vahik. Eöꞌ e vatamoaan, eöꞌ to teꞌ e noꞌ kuru, me eöꞌ se hah eoꞌ maꞌ. Eöꞌ e Sosoenën A Kikis Vi.”

E Jon To Ep E Kristo

9 Eöꞌ e Jon, e kea rakah peöm to teꞌ vaꞌpeh me voh a neöm pa ma kamis, paröꞌ teꞌ me noꞌ a taateꞌ anoeh va pa sun vakis, ea se teꞌ no a ma teꞌ pe Ieesuꞌ. Ko teꞌ hop no pa Matop Vih pe Sosoenën. Eöꞌ to vavatvus voh noꞌ a soe pe Sosoenën, me o vaman peöꞌ manih pe Ieesuꞌ. Ivëh, kee vanö voh a neoꞌ manuh pa to va Patmös. 10 Ka manih po poen vamomoaan in o nënkikiu eꞌ o poen pe Apuh, a Tuvuh Vasioꞌ to nö maꞌ manih peöꞌ, köꞌ tënan a soe apuh to tanih va non manih pa suvin manih pa tonuneoꞌ. 11 Eꞌ to soe vamanih pan, “Kiun töön ah, a ma tah kurus nën se ep, parën vanö manuh pa tönim me o pöök kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ manih pa ma vöön varih, Ëfësus, Smernaꞌ, Pergamum, Taëataëraꞌ, Sardis, Filadëlfiaꞌ, me Laodisiaꞌ.”

12 Ivëh, köꞌ tarih eoꞌ to ep in a teꞌ vëh to vavaato me a no neoꞌ. Eöꞌ to ep in o tönim me o pöök ram ne to nok voh pa gol to sun ne. 13 Paröꞌ ep in a pah teꞌ to sun non topnin a ma ram poë varih. Eꞌ to matan va non manih pe Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus to ohop non o ohop rë to kopös e non pa sionineah, pareꞌ voh non o voh manih pa poeneah, nee to nok voh pa gol. 14 A uvin me a pasuneah to paraꞌ kakaare va non manih pa uvin a sipsip, ka mataneah to ëman va non manih po tëkrea in a suraꞌ. 15 A poa moneah to totonaꞌ va ne manih pa bras, nee to nan po suraꞌ. Paröꞌ tënan o vaato peꞌ to kukuruh va non manih po totruen. 16 Eꞌ to öt non a tönim me ra poa vesun manih pa papmatö peꞌ, ko rapis rë kakakni vapon to taneꞌ maꞌ pa rivoneah, ka mataneah ëman va non manih pa ö no a potan kikis to ëman va non.

17 Eöꞌ to ep in eah, ko vuꞌ eoꞌ pa havin moneah, vamanih pa teꞌ a mët. Ivëhkëk, eꞌ to öt a neöꞌ pa papmatö peꞌ, pareꞌ soe pan, “Koe a naöp! Eöꞌ a Taneo me eoꞌ a Vahik. 18 Eöꞌ a teꞌ toꞌtoꞌ! Moaan voh eöꞌ to mët, ivëhkëk, eöꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ tamoaan e noꞌ. Paröꞌ öt noꞌ o kikis va pa heꞌ o toꞌtoꞌ manih pa nap mët. 19 Ivëh, kën se kiun töön a ma tah nën to ep in, me a ma teꞌ varih kuru, me a ma teꞌ se tavus amot maꞌ. 20 Eën to ep voh nom a tönim me ra poa vesun to teꞌ ne pa papmatö peöꞌ, me o tönim me ro pöök ram nee to nok pa gol. Eꞌ a soe vapipinoꞌ pamëh ivëh, a tönim me ra poa vesun to vëknöm i ne a ma ankeroꞌ varih to matop ne o tönim me ro pöök kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ. Ko tönim me ro pöök ram gol to vëknöm i ne o tönim me ro pöök kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ.

2

O Kiun To Nö Non Pa Napan Va Ëfësus

1 Ka teꞌ toꞌtoꞌ soe ka neoꞌ pan, eën se kiun na a soe to soe non pan, “Manuh pa ankeroꞌ to matop non a napan va po vaman to teꞌ ne pa vöön va Ëfësus, eën se kiun, parën soe ke na eah a ma soe varih,

‘A teꞌ to öt non sih a tönim me ra poa vesun manih pa papmatö peꞌ, pareꞌ teꞌ non topnin a ma ram gol poë varih, eꞌ to vanö nös a soe manih peöm, pareꞌ soe vamanih pan,’ 2 “Eöꞌ to nat e noꞌ pa ma tah nöm to nok voh pa ma kiu vëhvaꞌ peöm, me a ö nöm to sun vakis nem pa taateꞌ tö nöm to teꞌ me voh nem. Eöꞌ to nat e noꞌ, peöm to rës e nem pa ma teꞌ nonok vahat, paröm punöꞌ voh em pa ma napan varih to sosoe ne pan, eꞌe o aposol, ivëhkëk, ahik, eꞌe a ma nap pikpiuk. 3 A napan to ep ka ne neöm to vavatet a no neoꞌ, pare punöꞌ e ne pa miröꞌ a neöm, ivëhkëk, eöm to sun vakis voh e nem pa taateꞌ tö paröm teꞌ a ma vu punis poë varih.

4 Ivëhkëk, eöꞌ teꞌ me noꞌ a soe se ruk a neöm to soe va non manih pan, moaan voh pa ö nöm to vaman momoaan, eöm to iu rakah voh e nem peöꞌ, ivëhkëk, kuru vëh, ahik. 5 Moaan voh, eöm to nonok voh nem a taateꞌ vih, paröm koe em. Ivëh, köm se kokoman hah na, paröm vatet a taateꞌ vih vëh nöm to teꞌ moaan voh nem, paröm koe a taateꞌ hat nöm to teꞌ me nem kuru. Eöm se keh hikta panih a taateꞌ hat peöm, eöꞌ se kon hah këh eoꞌ peöm po ram gol peöm. 6 Ivëhkëk, a pah taateꞌ vih vëh nöm to teꞌ avoeꞌ me e nem. Eöm to rës e nem pa ma taateꞌ no a napan pe Nikolas to nonok ne.* Eöꞌ me to rës rakah e noꞌ.

7 Ivëh, keteh to teꞌ me non a tenaneah, eꞌ se pënton a soe pa Tuvuh Vasioꞌ manih po kum teꞌ varih to vaman e Ieesuꞌ. Ka teꞌ se keh öt vakis non o vaman ko onoah po vapus va pa taateꞌ hat, eöꞌ se heꞌ a soe vaonöt pa ëën o voaꞌ naon va po toꞌtoꞌ tamoaan vëh to teꞌ non pa Vöön va Kin pa rak pe Sosoenën.”

A Soe To Nö Non Pa Napan Va Smernaꞌ.

8 “Manuh pa ankeroꞌ to matop non a napan va po vaman to teꞌ ne pa vöön va Smernaꞌ, eën se kiun a soe to teꞌ va non manih pan,

‘Eꞌ vaꞌih a soe to taneꞌ maꞌ pa teꞌ va pa Taneo me a Vahik. Eꞌ to mët voh en, ivëhkëk, kuru vëh eꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ e non, pareꞌ vanö nös a soe manih peöm, to soe va non manih pan’, 9 “Eöꞌ to nat e noꞌ pa punis nöm to teꞌ nem, paröm teꞌ e nem o teꞌ arus. Ivëhkëk, eöm to teꞌ va e nem manih po teꞌ öt ö va pa vöön va kin. Eöꞌ to nat e noꞌ pa ma soe vavovoeak, no a napan to nonok ne manih peöm, o teꞌ varih to sosoe ne pan, ee ro Jiuꞌ. Ivëhkëk, ahik, ee a ma napan pe susun po oraꞌ hat. 10 Eꞌ hikta se teꞌ varë non, köm teꞌ em pa punis, ivëhkëk, eöm se koe a naöp. E susun po oraꞌ hat se vaho a ma meh peöm manuh pa nohnoh, pa punöꞌ o vaman peöm, ko hinën ka neöm po komön o havun poen. Ivëhkëk, eöm, se ötöön vakis o vaman peöm, keꞌ antoen non a ö söm mët, ke eöꞌ se heꞌ a neöm o toꞌtoꞌ vamanih po voen peöm.

11 Ivëh, keteh to teꞌ me non a tenaneah, eꞌ se pënton a soe pa Tuvuh Vasioꞌ manih po kum teꞌ varih to vaman e Ieesuꞌ. Ka ma teꞌ varih se keh onoah o vapus, ee hikta se nanaöp e ne a vapöök mët. Ahik rakah!”

A Soe To Nö Non Manuh Pa Napan Va Pergamum

12 “Manuh pa ankeroꞌ to matop non a napan va po vaman to teꞌ ne pa vöön va Pergamum, eën se kiun a soe to teꞌ va non manih pan,

‘A soe vëh to taneꞌ maꞌ pa teꞌ vëh to teꞌ me non o rapis rë kakakni vapon. Eꞌ to vanö nös a soe manih peöm, pareꞌ soe vamanih pan,’ 13 “Eöꞌ to ep e noꞌ pa ö nöm to teꞌ nem, e susun po oraꞌ hat to teꞌ non pa ö pamëh. Moaan voh e Antipas, a teꞌ heꞌheꞌ soe peöꞌ to vavatet rakah voh non a soe peöꞌ, kee ip vamët voh poë topnineöm Ivëhkëk, eöm to öt vakis avoeꞌ voh e nem po vaman peöm manih peöꞌ, paröm hikta heꞌ tonun voh in o vaman peöm. Ahik. 14 Ivëhkëk, eöꞌ to teꞌ me noꞌ a soe se ruk a neöm. Eꞌ to teꞌ me non a ma teꞌ to teꞌ ne topnineöm manih Pergamum to vavatet vakis ne a taateꞌ pe Balam. Moaan voh e Balam to vavaasis voh e Barak pa taateꞌ vamanman a napan va Israël. Kee nö pa taateꞌ hat, pa ö nee to ënëën voh ne a ma taëën no upöm teꞌ to heꞌheꞌ ne ro sosoenën vapikpiuk. Pare teꞌ voh ne pa taateꞌ rëhrëh. 15 Keꞌ teꞌ va kov e non manih pa ma paeh teꞌ to teꞌ me e ne peöm. Ee to vavatet vakis ne o vavaasis pa napan pe Nikolas. O vavaasis pamëh to teꞌ vatoe me e non po vavaasis pe Balam. 16 Ivëh, köm se panih a taateꞌ hat peöm. Eꞌ se keh hik non, eöꞌ se nö maꞌ paröꞌ vapus me a ma napan poë varih po rapis rë vëh to teꞌ non pa rivoneoꞌ.

17 Ivëh, keteh to teꞌ me non a tenaneah, eꞌ se pënton a soe pa Tuvuh Vasioꞌ manih po kum teꞌ varih to vaman e Ieesuꞌ. A ma teꞌ se keh onoah o vapus, eöꞌ se heꞌheꞌ pa paeh raoe a taëën to vakoaan no maꞌ manuh kin, paröꞌ heꞌheꞌ papaeh raoe a ma vös kakaare. Manih pa ma vös poë varih, eöꞌ se kiun o ëhnan voon ne e tövaneah varoe pa vös pamëh to nat non.”

A Soe To Nö Non Manuh Pa Napan Va Taëataëraꞌ.

18 “Manuh pa ankeroꞌ to vovoh ke non a napan va po vaman to teꞌ ne manih pa vöön Taëataëraꞌ, eën se kiun a soe to teꞌ va non manih pan,

‘A soe vëh to taneꞌ maꞌ pe Koaꞌ pe Sosoenën, a mataneah to ëman va non manih pa suraꞌ, ka moneah to totonaꞌ va non manih pa pras, nee to hë keꞌ voon rakah en. Eꞌ to vanö nös a soe vëh manih peöm, pareꞌ soe vamanih pan,’ 19 “Eöꞌ to nat e noꞌ pa tah nöm to nonok nem, me o iu peöm manih pa napan, me o vaman peöm manih peöꞌ me a kiu vaꞌaus peöm manih po upöm teꞌ. Eöꞌ to nat e noꞌ peöm to sun vakis e nem pa teꞌ a ma punis, me a taateꞌ vih nöm to nonok voh nem. Ka kuru vëh nöm to pah nonok vavih oah pet nö e nem.

20 Ivëhkëk, eöꞌ to teꞌ me noꞌ a soe se ruk a neöm. Eöm to kamöꞌ me voh em pe köövo vëh e Jësëbël. Eꞌ to eöꞌ non sih pan, eꞌ a teꞌ vanënën soe pe Sosoenën. Pareꞌ vavaasis non sih pa rëh ke a ma teꞌ kikiu peöꞌ pa taateꞌ rëhrëh, me a ëën a ma taëën no upöm teꞌ to heꞌheꞌ ne ro sosoenën vapikpiuk. 21 Eöꞌ to heꞌ voh eoꞌ peꞌ pa tëëm, pan eꞌ se panih a taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ peꞌ. Ivëhkëk, eꞌ to koe en. 22 Ivëh, keöꞌ se heꞌ rakah eoꞌ peꞌ po kamis o pöh apuh neꞌ se kon, vaꞌpeh me a ma teꞌ varih neꞌ to teꞌteꞌvaasiꞌ me non, pa ö no a ma teꞌ poë varih se keh hikta panih a ma taateꞌ hat pee. 23 Eöꞌ se ip me eoꞌ pa ma koaꞌ peꞌ varih to vavatet ne poë, ka napan po kum teꞌ varih to vaman ne e Sosoenën se nat vamanih pan, eöꞌ to kiiki vavih noꞌ o kokoman pa ma napan kurus. Eöꞌ se voen papaeh ro va ka neöm manih pa ma taateꞌ nöm to nok voh.

24 Ivëhkëk, eöꞌ to soe ka neöm a napan to teꞌ nem Taëataëraꞌ to hikta vavatet voh nem o vavaasis pe köövo, ko hikta nat nem pa taateꞌ pamëh, ko hikta teꞌ hop nem pa taateꞌ vëh nee to popokaꞌ ne pan, ‘A ma vaato vakoaan pe susun po oraꞌ hat.’ Eöꞌ to soe ka neöm pan, eöꞌ hikta se heꞌ punis hah a no neöm. 25 Ka ma tah nöm to öt nem, eöm se öt vakis nem, keꞌ antoen non o poen nöꞌ se hah maꞌ.

26 Eöm se keh onoah o vapus paröm vavatet nem a taateꞌ peöꞌ, keꞌ öök pa ö ne eöm se mët, eöꞌ se heꞌ a neöm a tasun pa matop a ma napan kurus.

27 Eöm se öt nem a tasun ko matop vakis nem raoe,

paröm tös momoe raoe kee tatamoe vasosoneꞌ vamanih pa nöh. Sng 2:9

28 A tasun vëh noꞌ se heꞌ a neöm, eꞌ se vatoe va non manih pa tasun vëh ne Tamön to heꞌ voh a neoꞌ pa matop a ma napan. Eöꞌ se heꞌ a neöm a vesun vëh a toviaꞌ.

29 Ivëh, keteh to teꞌ me non a tenaneah, eꞌ se pënton a soe pa Tuvuh Vasioꞌ manih po kum teꞌ varih to vaman e Ieesuꞌ.”

3

O Kiun To Nö Non Pa Napan Va Sardis

1 “Manuh pa ankeroꞌ to matop non a napan va po vaman to teꞌ ne pa vöön va Sardis, eën se kiun a soe to teꞌ va non manih pan, ‘A soe vëh to taneꞌ maꞌ pa Teꞌ to teꞌ me non a tasun pa matop a tönim me ra poa tuvuh pe Sosoenën, me eꞌ to öt a tönim me ra poa vesun. Eꞌ to vanö nös a soe manih peöm, pareꞌ soe vamanih pan,’

“Eöꞌ to nat e noꞌ pa tah nöm to nonok nem, paröꞌ nat pet e noꞌ pan, eöm to teꞌ toꞌtoꞌ e nem manih po sionin, ivëhpëhkëk, eöm to teꞌ va nem manih po teꞌ to mët voh ee. 2 Ivëh, köm se koe a koroh. A taateꞌ vih peöm to teꞌ avoeꞌ e non to meꞌ e non pa ro. Suk ataeah, manih pa ma taateꞌ nöm to nonok voh nem, eöꞌ to ep noꞌ pan, a ma taateꞌ poë varih to meꞌ avoeꞌ e ne pa totoopin manih pa matan e Sosoenën peöꞌ. 3 Nat e nem po vavaasis va pa soe vih, nöm to tënan voh em, eöm se kon hah. Eöm se panih a ma taateꞌ hat peöm. Eöm se keh hikta sun këh a koroh, eöꞌ se nö va maꞌ manih pa teꞌ kakaveo, köm hikta se nat nem po poen poanheh nöꞌ se nö maꞌ manih peöm.

4 Ivëhkëk, a ma pöh teꞌ va peöm to teꞌ ne Sardis, no a ma ohop pee to teꞌ voon e ne. O teꞌ varih to ohop ne a ma ohop kakavoꞌ, ee varoe to antoen ne a nö vaꞌpeh me a neoꞌ. 5 A teꞌ se keh onoah o vapus, a, eöꞌ se ohop eah po vu ohop pamëh, paröꞌ hikta se hiuk noꞌ a ëhnaneah manih po puk va po toꞌtoꞌ tamoaan. Eöꞌ se vatvus a ëhnaneah manuh pe Tamön, me manuh po ankeroꞌ.

6 Ivëh, keteh to teꞌ me non a tenaneah, eꞌ se pënton a soe pa Tuvuh Vasioꞌ manih po kum teꞌ varih to vaman e Ieesuꞌ.”

O Kiun To Nö Non Pa Napan Va Filadëlfiaꞌ

7 “Manuh pa ankeroꞌ to matop non a napan va po vaman to teꞌ ne pa vöön va Filadëlfiaꞌ, eën se kiun a soe to teꞌ va non manih pan, ‘A Teꞌ a vivihan rakah, me eꞌ a pusun in a taateꞌ man rakah, pareꞌ öt non a kiꞌ pe Devit.* Eꞌ se keh peret o hopaꞌ, a hikta teꞌ se panih hah. Eꞌ se keh panih o hopaꞌ a hikta teꞌ se peret hah. Eꞌ to vanö nös a soe manih peöm, ko soe vamanih pan,’

8 “Eöꞌ to nat e noꞌ pa taateꞌ nöm to nonok nem sih, ko nat e noꞌ po kikis peöm to hikta teꞌ eh vi non, ivëhkëk, eöm to vavatet pet voh e nem po vavaasis peöꞌ, ko vavatet voh e nem peöꞌ. Eöꞌ to peret voh keöꞌ peöm po hopaꞌ, ka hikta teꞌ to onöt non a papanih, paröm hikta naöp voh nem a vatvus a ëhnaneoꞌ. 9 Eöm to nat e nem pa napan varih, ee a ma napan pe susun po oraꞌ hat, ee to soe pan, ‘Emöm ro Jiuꞌ,’ ivëhkëk, ahik. Ee hikta teꞌ ne pan, ee ro Jiuꞌ, ee a nap pikpiuk, eöm se nat nem, ee se nö maꞌ ko vatokon manih pa havineöm, pare nat vamanih pan, eöꞌ to iu e noꞌ peöm. 10 Suk ataeah, eöm to vavatet voh nem a soe peöꞌ, paröm sun vakis voh e nem pa teꞌ a ma punis varih to tatavus voh a no neöm. Ivëh, ke eöꞌ se matop e noꞌ peöm, ka punis vëh† se tavus a ma napan varih po oeh, me eöm. 11 Eöꞌ se nö vëhöꞌ eöꞌ maꞌ manih peöm. A tah nöm to öt nem, eöm se öt vakis nem, tomeꞌ a meh teꞌ he këh a neöm o voen peöm

12 A teꞌ se keh onoah o vapus, eöꞌ se vateꞌ va in eah manih po toon in a iuun vasioꞌ pe Sosoenën peöꞌ. Keꞌ hikta se tavus hah këh non a iuun pamëh. Manih peꞌ nöꞌ se kiun a ëhnan e Sosoenën peöꞌ, me a ëhnan Jerusalëm Voon to taneꞌ maꞌ manuh pa vöön va kin, me a ëhnan voon peöꞌ.

13 Ivëh, keteh to teꞌ me non a tenaneah, eꞌ se pënton a soe pa Tuvuh Vasioꞌ manih po kum teꞌ varih to vaman e Ieesuꞌ.”

O Kiun To Nö Non Pa Napan Va Laodisiaꞌ

14 “Manuh pa ankeroꞌ to matop non a napan va po vaman to teꞌ ne pa vöön va Laodisiaꞌ, eën se kiun a soe to teꞌ va non manih pan, ‘A teꞌ to vapusun i non a taateꞌ man, pareꞌ vavatvus vatotoopin non a soe pe Sosoenën. Eꞌ a pusun in a ma tah kurus ne Sosoenën to nok voh. Eꞌ to vanö nös a soe manih peöm, ko soe vamanih pan,’

15 “A ma taateꞌ nöm to nonok nem, nöꞌ to nat e noꞌ, köm to hikta teꞌ kuniuꞌ nem, paröm hikta teꞌ hivaꞌ nem. Eöꞌ to iu noꞌ a ö söm teꞌ kuniuꞌ nem, keꞌ, teꞌ hivaꞌ nem. 16 Ivëhkëk, eöm o himonmoen, ivëh, keöꞌ se kavuh vi eoꞌ peöm. 17 Eöm to sosoe nem pan, ‘Emöm a ma teꞌ ötöt ö rakah, to öt nem a ma moeh tah, pamöm hikta kökööt i nem ta pah tah.’ Ivëhkëk, eöm hikta nat va nem manih peöm o vausean, paröm vatamak, paröm arus, paröm kekehoꞌ, ko pehpeah. 18 Ivëh, köꞌ heꞌ a neöm o kokoman vëh, eöm se voen taneꞌ a gol a hikto kusan manih peöꞌ, köm se teꞌ nem a ma teꞌ ötöt ö rakah. Eöm se voen me o ohop kakaare ko kupkup a ma sionin pehpeah peöm, köm hikta se poet nem a napan. Eöm se voen me o marasin ko vahoꞌ pa ma matëëneöm köm se ep vavih. 19 Eöꞌ se keh iu noꞌ a ma teꞌ, eöꞌ se siröꞌ raoe, me heꞌ punis raoe, kee vatotoopin a ma taateꞌ pee. Ivëh, köm se kokoman vavih, paröm panih a ma taateꞌ hat peöm.

20 Pënton öm, eöꞌ ivëh to sun noꞌ po matön hopaꞌ ko tekteok noꞌ nös. Ta pah teꞌ se keh tënan a vaoe peöꞌ, pareꞌ peret maꞌ, eöꞌ se ho ko vakum me eah, ke möm vaëën vaꞌpeh. 21 A teꞌ se keh onoah o vapus va pa ma taateꞌ hat, eöꞌ se vaonöt keah, keꞌ ihoꞌ vaꞌpeh me a neoꞌ pa ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön, pa matop in a ma tah kurus vamanih pa ö nöꞌ to onoah va in o vapus va pa hat, ke Tamön vaonöt ka neoꞌ pa ihoꞌ vaꞌpeh me eah pa ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön.

22 Ivëh, keteh to teꞌ me non a tenaneah, eꞌ se pënton a soe pa Tuvuh Vasioꞌ manih po kum teꞌ varih to vaman ne e Ieesuꞌ.”

4

A Napan To Hinhin Ne E Sosoenën Manuh Pa Vöön Va Kin

1 O tata to hik en, köꞌ ep pet in o hopaꞌ vöh va pa vöön va kin to taperet en. Ka soe nöꞌ to tënan moaan voh to taneꞌ maꞌ kin to teꞌ va non manih pa ö no a suvin se tanih ava, ka soe to soe no maꞌ pan, “Peah mah manih, köꞌ se vataare a oah a ma tah se tavus amot maꞌ.” 2 Varuꞌ va ko manih no a Tuvuh Vasioꞌ to puh en manih peöꞌ, ka manuh pa vöön va kin eöꞌ to ep in a ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön no a pah teꞌ to ihoꞌ non. 3 A teꞌ pamëh to ihoꞌ non to ëman va non manih pa poa vös voen vapeah varih nee to popokaꞌ ne a jaspa me konilian, ka puto vatvi non a ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön pamëh. Köꞌ ep in o ëman in a puto pamëh to pepereꞌ vovoaꞌruvi va non manih pa vös voen vapeah pamëh, nee to popokaꞌ ne a ëmeral. 4 Eꞌ to teꞌ non a 24 ö ihihoꞌ po teꞌ susunön to vatvi ne a ö ihihoꞌ pa teꞌ Sunön pamëh. Ko 24 teꞌ susunön to vapaan ke ne poë to ihoꞌ ne nën. A ma teꞌ sunön poë varih to ohop ne a ma ohop kakaare, ko uvan ne a ma uvan va pa teꞌ sunön nee to nok pa gol. 5 Manuh pa ö ihoꞌ pa teꞌ Sunön a vakës to tavus en, me a kara to konkon non, pareꞌ vatoeꞌnën e non. Manih matan a ö ihihoꞌ no ra tönim me ro pöök vauꞌ to ësës ne. A ma vauꞌ poë varih, ee ra tönim me ra poa tuvuh pe Sosoenën. 6 Manih matan a ö ihihoꞌ pa teꞌ Sunön, a tah to matan va non manih pa tahiꞌ, pareꞌ parin a maaka va non manih po siroak. Ko tavi non a ö ihihoꞌ pa teꞌ Sunön, no a taanaꞌ tah toꞌtoꞌ to teꞌ ne.

A taanaꞌ tah toꞌtoꞌ poë varih to teꞌ me ne a ma matan to kopös ne a ma sioniire. 7 A tah toꞌtoꞌ vamomoaan to teꞌ va non manih pa laëon. Ka vapöök tah toꞌtoꞌ to teꞌ va non manih pa kaöꞌ oeteꞌ. Ka vakön tah toꞌtoꞌ no a mataneah to ep va non manih pa matan a teꞌ. Ka vataanaꞌ tah toꞌtoꞌ to teꞌ va non manih pa enen to atan non. 8 A taanaꞌ tah toꞌtoꞌ poë varih to teꞌ me ne a ma tönim me o pöh paknan, me a ma matan peo to kopös avoes e non pa sioniire. Pa potan me pa popoen nee to hikta vanot ne pa kë a ëhnan e Sunön, ko sosoe va ne manih pan,

“Apuh, eꞌ e Sosoenën A Kikis Vi,

eꞌ a vivihan, eꞌ a vivihan, eꞌ a vivihan.

Moaan voh, eꞌ to teꞌ voh non,

kuru me, eꞌ to teꞌ non,

ka amot, eꞌ se hah maꞌ.”

9 O poen no a ma tah toꞌtoꞌ poë varih to këëkë ne sih a Teꞌ vëh, to ihoꞌ non pa ö ihihoꞌ pa teꞌ Sunön to teꞌ toꞌtoꞌ tamoaan non. A taanaꞌ tah toꞌtoꞌ poë varih to vavihvih me ne poë, pare vasunön tamoaan rakah ne sih eah, 10 ko 24 teꞌ susunön vapaan poë varih, ee to vatokon ne sih pa matan a Teꞌ vëh to ihoꞌ non pa ö ihihoꞌ pa te Sunön, pare vasunön ne poë. Eꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ tamoaan non. Ee to uvan ne sih a ma uvan gol, pare vavahoꞌ ne a ma uvan gol pee manih pa havin a ö ihihoꞌ pa teꞌ Sunön, pare vaëhëh va ne manih pan,

11 “Sunön, eën e Sosoenën pemöm.

Eën varoe kuru to teꞌ vih rakah nom sih,

ka napan kurus se vaeö ka nom oah,

pare kë ne a ëhnöömah,

pare teꞌ ne paan o kikis pën.

Suk ataeah,

eën to nok voh a ma moeh tah.

Po manin koman pën ka ma moeh tah tavus,

ka kuru vëh a ma tah kurus poë varih to teꞌ e ne.”

5

E Jon To Ep In O Miu Pëpaꞌ Nee To Vakop Voh Ee

1 Eöꞌ to ep in o miu pëpaꞌ rë to miu non to teꞌ non pa papmatö pe Sosoenën, to ihoꞌ non pa ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön. Keꞌ teꞌ non o kiun to kiun non pa poa papan, ko vaꞌtop töön non po tönim me ro pöök kok in o këntör. 2 Eöꞌ to ep me a ankeroꞌ eh to vaato vaꞌpuh maꞌ vamanih pan, “A teꞌ vih rakah eteh to teꞌ me non a tasun pa pureꞌ o miu pëpaꞌ vëh, pareꞌ kap me a ma kok in o këntör?” 3 Ivëhkëk, a hikta pah teꞌ to teꞌ non manih pa voon va kin, me manih po oeh, me manih po komön o oeh, to teꞌ me non a tasun pa pureꞌ o miu pëpaꞌ pareꞌ ep manih koman. 4 Eöꞌ to okook noꞌ, suk ataeah, a hikta pah teꞌ na to ep no, to teꞌ me non a tasun pa pureꞌ o miu pëpaꞌ, pareꞌ ep manih koman. 5 Ka pah teꞌ va pa 24 teꞌ susunön to teꞌ ne paan e Sunön soe ka neoꞌ pan, “Koe a ook. Ep ah, a Laëon vëh to tavus voh po vuteꞌ pe Judaꞌ, eꞌ a teꞌ vëh to vaveoh taneꞌ po vuteꞌ pe sipuneah, e Devit, a teꞌ sunön. Eꞌ to onoah voh o vapus. Eꞌ varoe to teꞌ me non a tasun pa pureꞌ o miu pëpaꞌ ko kap o tönim me o pöök kok in o këntör varih to vaꞌtop töön ne o miu pëpaꞌ.”

E Jon To Ep A Soneꞌ Sipsip

6 Eöꞌ to ep in a Soneꞌ Sipsip to ep va non manih, pee to ip voh poë to sun vatët non pa ö ihihoꞌ pa teꞌ Sunön, ka taanaꞌ tah toꞌtoꞌ to teꞌ ne, me o 24 teꞌ susunön to teꞌ ne paan e Sunön, to ihoꞌ tatavi ne a ö ihihoꞌ pa teꞌ Sunön. A Soneꞌ Sipsip pamëh to teꞌ me non a tönim me ra poa köm, me o tönim me o pöök matan, ee o tönim me a pöök tuvuh pe Sosoenën neꞌ to vanö voh maꞌ manih po oeh kurus. 7 A Soneꞌ Sipsip pamëh to nö ko kon en po miu pëpaꞌ vëh to pet non pa papmatö pe Sosoenën, to ihoꞌ non pa ö ihihoꞌ pa teꞌ Sunön. 8 Eꞌ to kon o miu pëpaꞌ, ka taanaꞌ tah toꞌtoꞌ me o 24 teꞌ susunön to teꞌ ne paan e Sunön, ee kurus to vatokon pa havin a Soneꞌ Sipsip. Ee to öt papaeh nö ne a ma tah suꞌsuꞌ to teꞌ va non manih pa gitaꞌ, me a toep nee to nok pa gol. A toep pamëh to puh non pa ma tah na to ës keꞌ ovoavuh vih, ee a ma hin pa napan pe Sosoenën. 9 Ee to vaëhëh ke ne na a Soneꞌ Sipsip o vahëh voon, to teꞌ va non manih pan,

“Eën a teꞌ to teꞌ me nom a tasun va pa kon o miu pëpaꞌ,

parën kap a ma kok in o këntör varih.

Suk ataeah,

ee to ip voh ee pën.

Ka manih po eraꞌ pën,

eën to voen hah voh a ma napan,

marën a heꞌ raoe manih pe Sosoenën.

Eën to voen hah a ma pöh teꞌ to taneꞌ maꞌ pa ma vuteꞌ kurus,

me a ma vu to, to teꞌ ne po oeh,

me o sionin vakëkëh,

me o oeh ovoes.

10 Eën to vateꞌ raoe, kee tavus o vuteꞌ teꞌ va po teꞌ ësës heꞌ pe sunön.

Kee teꞌ ne o teꞌ ësës heꞌ pe Sosoenën pea,

kee se teꞌ ne a ma teꞌ sunön pa matop a napan manih po oeh.”

Ee To Kë A Ëhnan A Soneꞌ Sipsip

11 Eöꞌ to ep hah, paröꞌ tënan o vaato po ankeroꞌ peo rakah. Ea to hikta onöt no a ëh raoe, suk ee to peo va ne manih po kösan. Ee to sun tatavi ne a ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön, vaꞌpeh me a taanaꞌ tah toꞌtoꞌ, me a 24 teꞌ sunön to teꞌ ne paan e Sunön. 12 Ee to vaëhëh vaꞌpuh va ne manih pan,

“A Soneꞌ Sipsip vëh moaan voh nee to ip,

eꞌ to vih rakah non pa kon a tasun,

me a ma tah vihvih me o nat vih,

me o kikis apuh.

A napan kurus se vaeö me ne eah,

pare kë rakah ne a ëhnaneah,

ko vaeö me a soe vavihvih ke poë.”

13 Eöꞌ to tënan me a ma tah toꞌtoꞌ kurus varih ne Sosoenën to nok to teꞌ ne pa vöön va kin, me po oeh, me komön o oeh, me manih koman tahiꞌ, ee to vaëhëh ne, pare vavaeö va ne manih pan,

“E Sosoenën to ihoꞌ non pa ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön vaꞌpeh me a Soneꞌ Sipsip.

Ee pon se kokon tamoaan ne a soe vavihvih,

me a heꞌ raoe o ëhnan apuh,

me a taateꞌ kë a ëhnëëre.

O kikis apuh to teꞌ tamoaan non manih pee!”

14 Ka taanaꞌ tah toꞌtoꞌ piun maꞌ, pare soe vamanih pan, “Oman!” Ko 24 teꞌ susunön to teꞌ ne paan e Sunön vatokon, pare vasunön e Sosoenën me a Soneꞌ Sipsip.

6

A Soneꞌ Sipsip To Kap O Tönim Me O Pöök Vaꞌtop Töön

1 Eöꞌ to ep hah, ko ep in a Soneꞌ Sipsip to öt non o miu pëpaꞌ vëh to teꞌ non o tönim me o pöök vaꞌtop töön, ko kap en pa vaꞌtop töön vamomoaan. Eöꞌ to tënan a paeh va pa taanaꞌ tah toꞌtoꞌ to vaato vaꞌpuh no maꞌ, vamanih pa kara to kon ko soe maꞌ pan, “Nö mah!” 2 Eöꞌ to ep in a hös kakaare no a pah teꞌ to tok non, pareꞌ öt non a vuhun, kee heꞌ poë o uvan pa teꞌ sunön to onoah o vapus. A teꞌ pamëh se onoah a ma vapus peo.

3 Ka Soneꞌ Sipsip kap en po vapöök kok in o këntör vëh to vaꞌtop töön non o miu pëpaꞌ, köꞌ tënan a vapöök tah toꞌtoꞌ to soe pan, “Nö mah!” 4 Köꞌ nö eoꞌ, paröꞌ ep a hös ereraꞌ to nö en maꞌ. E Sosoenën to soe vaonöt ke a teꞌ pamëh pa miröꞌ, ko kon ke o vakamöꞌ vih pa napan varih po oeh kee se ip vamët o upöm teꞌ. A ankeroꞌ to heꞌ poan o rapis rë marën a nok a kiu pamëh.

5 Ka Soneꞌ Sipsip kap en po vakön kok in o këntör vëh to vaꞌtop töön non o miu pëpaꞌ, köꞌ tënan a vakön tah toꞌtoꞌ to soe pan, “Nö mah!” Köꞌ nö eoꞌ, paröꞌ ep in a hös pö. A teꞌ to tok non peꞌ to öt non a sike. 6 Eöꞌ to tënan a tah to teꞌ va non manih pa teꞌ to vaato taneꞌ no maꞌ pa taanaꞌ tah toꞌtoꞌ. Eꞌ to soe vamanih pan, “O voen va po pöh poen no a teꞌ to kon eꞌ to antoen e non peꞌ pa voen a paeh sospen taëën vuit, keꞌ, a kukön sospen taëën baliꞌ. Ke eën se nat nom miröꞌ këh raoe o hunun in o naon öliv me o voaën!”*

7 Ka Soneꞌ Sipsip kap en po vataanaꞌ kok in o këntör vëh to vaꞌtop töön non o miu pëpaꞌ. Köꞌ tënan a vataanaꞌ tah toꞌtoꞌ to soe maꞌ pan, “Nö mah!” 8 Köꞌ nö eöꞌ, ko ep in a hös totomoen. A teꞌ to tok non peꞌ, a ëhnaneah e Mët. Ka vöön pa nap mët, eꞌ to vavatet vatët nö e non maꞌ pa teꞌ vëh a ëhnaneah e Mët. Ee to heꞌ kikis raoe pon pa kiiki a ma napan po taanaꞌ vuteꞌ va po oeh avoes, me a ö nee se ip vamët o pöh vuteꞌ va po taanaꞌ vuteꞌ poë varih. O teꞌ poë varih se mët koe ke manih po rapis rë, me o maë apuh, me a ma vu mët, me a ma tah poa va muhin.

9 Ka Soneꞌ Sipsip kap en po vatönim kok in o këntör vëh to vaꞌtop töön non po miu pëpaꞌ, köꞌ ep in a apen a ma napan varih to mët voh ee to teꞌ ne paan a pok pe Sosoenën. A napan poë varih to öt vakis voh ne o vavaasis me a soe pe Sosoenën, ko vataare voh ne manih po toꞌtoꞌ pee. Ivëh, ka ma teꞌ varih to vakihat me ne raoe, ip vamët voh ee pee. 10 A ma apen a nap mët poë varih to soe vakis maꞌ pan, “Teꞌ Sunön va pa ma moeh tah kurus, eën a vasioꞌ, a ma taateꞌ pën to man rakah! O poen poanheh nën se vateen a hat manih pa ma napan varih po oeh? Parën piun o eraꞌ va pa ö nee to ip vavoh ka möm?” 11 Ee to heꞌ papaeh raoe a ma ohop kakaare, kee soe ke raoe pan, “Eöm se vanot nem a siꞌ tëëm kökööt, keꞌ onöt a ö no a napan varih to vakihat me a neöm se ip vamët a ma kea peöm varih, o teꞌ va po vaman, me o teꞌ kikiu vamanih pa ö nee to ip vamët vavoh ka neöm. E Sosoenën to vateꞌ voh en pa tovih teꞌ nee se ip vamët. Po poen no o tövakihat to ip vamët vahik ee pa ma napan poë varih. Ke Sosoenën se piun a hat nee to nok voh manih peöm.”

12 Ka Soneꞌ Sipsip kap en po vatönim me o paeh kok in o këntör vëh to vaꞌtop töön non po miu pëpaꞌ. Köꞌ haraꞌ a rikrik apuh to tavus manih po oeh. A potan to popoen en vamanih po rara pö, ka sivö tavus ereraꞌ va en manih po eraꞌ. 13 Ko vesun varih akis vuꞌvuꞌ ee maꞌ manih po oeh vamanih pa ma voaꞌ naon pereꞌ, no a tuvuh apuh to kö, kee vuꞌ maꞌ. 14 Ka akis to tamiu en, vamanih po pan nee to miu, ka ma tope me a ma to kurus vahuk këh ee pa ma ö teꞌteꞌ pee. 15 Ka ma teꞌ sunön to teꞌ me ne o ëhnan manih po oeh, me a ma susun pa nap vëvënsun, me a ma teꞌ ötöt ö, me a ma teꞌ eh, me a ma teꞌ kikiu akuk, me a ma teꞌ taihan. Ee kurus to vakoaan po vëvë me o vösvös to teꞌ ne manih pa ma moeh totope, suk ee to hikta vavatet ne a soe pe Sunön. 16 Ee kurus to soe ke a ma totope me o vösvös vamanih pan, “Tahoe mah, ko ip vamët a möm kemöm mët këh a matan e Sosoenën to ihoꞌ non pa ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön, me o vakmis pa Soneꞌ Sipsip. 17 Suk ataeah, o poen Apuh, pe Sosoenën me a Soneꞌ Sipsip pa piun a ma taateꞌ hat no a ma napan to nonok voh ne to tavus en. Ivëh, kee hikta teꞌ onöt ne a sun vakis, pare onoah a tah pamëh.”

7

144,000 Teꞌ Va Israël To Kon O Vëknöm Pe Sosoenën

1 A tah vëh to hik en, köꞌ ep in a taanaꞌ ankeroꞌ to sun ne po taanaꞌ noton in o oeh. Ee to öt ne o taanaꞌ paknan in a tuvuh, ka tuvuh se nat non ta manih tahiꞌ, me manih po oeh, me manih po naon. 2 Eöꞌ to ep in a meh ankeroꞌ to taneꞌ maꞌ pa ö no a potan to pepeah ke no maꞌ. Eꞌ to öt non o tah vëknöm pe Sosoenën vëh to teꞌ toꞌtoꞌ non. Eꞌ to vaoe vakis a taanaꞌ ankeroꞌ varih ne Sosoenën to heꞌ voh raoe o kikis, marën a miröꞌ o oeh, me a tahiꞌ. 3 Eꞌ to soe pan, “Eöm se koe a miröꞌ vëhöꞌ o oeh, keꞌ, a tahiꞌ, me a ma naon. Emöm to iu vateꞌ nem o vëknöm pe Sosoenën pea manih pa naira ma teꞌ kikiu peꞌ. Köm pah miröꞌ poꞌ a ma moeh tah.” 4 Ee to soe ka neoꞌ a napan varih to teꞌ me ne o vëknöm pe Sosoenën pa naire to antoen ne o 144,000 teꞌ topnin a ma vuteꞌ kurus va Israël.

5 A napan to onöt ne pa 12,000 teꞌ to kon o vëknöm to taneꞌ maꞌ po vuteꞌ pe Judaꞌ,

ko meoh 12,000 po vuteꞌ pe Ruben,

ko meoh 12,000 po vuteꞌ pe Gat.

6 Ko meoh 12,000 po vuteꞌ pe Asaꞌ,

ko meoh 12,000 po vuteꞌ pe Naptaliꞌ,

ko meoh 12,000 po vuteꞌ pe Manësaꞌ.

7 Ko meoh 12,000 po vuteꞌ pe Simeon,

ko meoh 12,000 po vuteꞌ pe Livaë,

ko meoh 12,000 po vuteꞌ pe Isakar.

8 Ko meoh 12,000 po vuteꞌ pe Sebulun,

ko meoh 12,000 po vuteꞌ pe Jeosëp,

ko meoh 12,000 po vuteꞌ pe Bënjamin.

A ma teꞌ poë varih to kon o vëknöm pe Sosoenën.

A Nap Peo To Vasunön Ne E Sosoenën

9 A ma tah varih to hik en, köꞌ ep in a nap peo rakah to vatönun, ahikta teꞌ to onöt non a ëh raoe. A ma napan varih to taneꞌ maꞌ pa ma vuteꞌ kurus, me o sionin vakëkëh, me a ma vu to, me manih po oeh avoes. Ee to sun ne matan a ö ihoꞌ pa teꞌ Sunön, me a Soneꞌ Sipsip. Ee to ohop ne a ma ohop rë kakaare ko öt ne a ma pea vito. 10 Ee to soe vakis maꞌ pan,

“Emöm to kë nem a ëhnan e Sosoenën pea to ihoꞌ non pa ö ihoꞌ pa teꞌ Sunön me a Soneꞌ Sipsip,

ee pon to kon hah a ra,

ka kuru vëh na to teꞌ vavih no!”

11 O ankeroꞌ kurus me o teꞌ susunön to teꞌ ne paan e Sunön, ee to sun tatavi ne a ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön, vaꞌpeh me a taanaꞌ tah toꞌtoꞌ. Ee kurus to vatokon, ko vamösru ne havin a ö ihoꞌ pa teꞌ Sunön, pare vasunön ne e Sosoenën.

12 Ee to sosoe va ne manih pan,

“Oman rakah!

Ea to vaeö rakah vi no e Sosoenën pea,

ka kë no a ëhnan apuh peꞌ!

Eꞌ to teꞌ me non a ma kokoman vih vi,

ka vavihvih me no eah.

Ea se vaeö ko kë no a ëhnaneah!

Eꞌ to teꞌ me non o kikis apuh.

A ma kikis kurus neꞌ to teꞌ me non,

pa ma moeh tah kurus varih neꞌ to teꞌ tamoaan me non.

Oman!”

O Kamis Pee To Hik En

13 Ka pah teꞌ sunön hi a neöꞌ pan, “A ma napan varih to ohop ne a ma ohop kakaare, e retereh poë varih, pare taneꞌ maꞌ nih?”

14 Köꞌ piun eah pan, “Teꞌ apuh peöꞌ, eën to nat nom, eöꞌ ahik.”

Keꞌ soe poꞌ ka neöꞌ pan, “A ma napan varih to teꞌ voh ne pa tëëm no a ma kamis apuh to kon raoe. Ko eraꞌ pa Soneꞌ Sipsip ivëh to pupui vakakaare voh a ma ohop pee.

15 Ivëh,

nee to sun suk ne pa matan a ö ihihoꞌ pe Sosoenën.

Pa ma potan me pa popoen,

ee to hinhin ne manih pe Sosoenën koman a iuun vasioꞌ peꞌ.

Ke Sosoenën ihoꞌ non pa ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön,

eꞌ varoe kuru se teꞌ me ra non poë ko matop non raoe.

16 Ee hikta se maë hah ne,

me hikta se manoe hah ne,

ka potan hikta se pa non raoe,

me a hikta tah se vëhvaꞌ non a sioniire.

17 Suk ataeah,

a Soneꞌ Sipsip to ihoꞌ topnin rakah e non pa ö ihoꞌ pa teꞌ Sunön,

eꞌ se matop non raoe,

pareꞌ me raoe pa ö no a rën va po toꞌtoꞌ to teꞌ non.

Ke Sosoenën se kon a ma punis pee vamanih peꞌ to hiuk vaꞌnaꞌ a ma hunun matëëre,

kee hikta se ook hah ne.”

8

A Soneꞌ Sipsip To Kap O Tönim Me O Pöök Vaꞌtop Töön

1 A Soneꞌ Sipsip to kap en po vatönim me o pöök kok in o këntör vëh po miu pëpaꞌ, ka hikto vatoeꞌnën me a vaato manuh pa vöön va kin pa pah pap aoaꞌ. 2 Vasuksuk nöꞌ to ep in a tönim me a pöök ankeroꞌ varih to sun ne pa matan e Sosoenën, ee to kon o tönim me a pöök suvin.

3 Ka meh ankeroꞌ to öt non a toep gol va pa ës a tah avoavuh vih. Eꞌ to nö maꞌ pareꞌ sun non pa havin a pok, nee to nok voh pa gol. Ee to heꞌ poë o kukuvun tah pamëh, neꞌ se vatös me a ma hin pa ma napan vivihan kurus pe Sosoenën. Pareꞌ ës ke na e Sosoenën o heꞌ manih pa pok vëh to teꞌ non matan a ö ihihoꞌ pe Sosoenën. 4 Ko öh ovoavuh vih pamëh me a ma hin pa ma napan kurus pe Sosoenën to këh a koren a ankeroꞌ, ko peah en manuh pa matan e Sosoenën. 5 Ka ankeroꞌ kon en pa toep vëh no a ma tah ovoavuh vih to pet ne, pareꞌ kon taneꞌ o suraꞌ manih pa pok ko vapuh manih pa toep. Eꞌ to vi kunah manuh po oeh, ka muhin vakës, ka kara kon en, pareꞌ vatoeꞌnën en, ka rikrik ip en.

A Taanaꞌ Ankeroꞌ To Piu A Ma Suvin

6 Ka tönim me a pöök ankeroꞌ varih to öt ne a tönim me a poa suvin vamatop ee pa piu a ma suvin.

7 Ka ankeroꞌ vavovoh piu en pa teꞌ suvin peꞌ, ka ruiꞌ tutuvuh eh,* me o suraꞌ to hovën non po eraꞌ to tavus en maꞌ, ko vuꞌ en manih po oeh. Eꞌ se teꞌ va non manih, pa ö nee to ki o oeh po kukön hum, ko pöh hum no a suraꞌ pamëh to ës en, vaꞌpeh me a naon me a karas to teꞌ ne manih koman o hum oeh pamëh.

8 Ka vapöök ankeroꞌ piu en pa suvin peꞌ. A tah to matan va non manih pa tope apuh to ës en. Kee vi kunah a tope pamëh to ësës non manuh tahiꞌ. Eꞌ se teꞌ va non manih, pa ö nee to ki a tahiꞌ po kukön hum, ko pöh hum tahiꞌ tarih en o eraꞌ. 9 A ma pah tah toꞌtoꞌ to teꞌ ne komön o pöh hum tahiꞌ vëh, to mëtmët ee, me a ma paröꞌ varih to teꞌ ne nën to hat ee.

10 Ka vakön ankeroꞌ piu en pa suvin peꞌ. Ka vesun apuh vëh to ësës va non manih po vauꞌ, vuꞌ taneꞌ maꞌ akis ko vuꞌ en manih po oeh. Eꞌ se teꞌ va non manih, pee to ki o oeh po kukön hum, ko pöh hum no a vesun apuh pamëh to vuꞌ manih pa ma ruen apaꞌpuh, me pa ma rën to teꞌ ne nën. 11 A ëhnan a vesun pamëh, Eꞌ To Pais Vörep, manih po to Grik, nee pokaꞌ ne, “Wormwood”, eꞌ to vuꞌ manuh pa ma ruen to teꞌ ne po pöh hum oeh, ka ma ruen ninin pais ee. Ka nap peo varih to kaak a ma ruen pais varih, ee to mëtmët vahik ee.

12 Ka vataanaꞌ ankeroꞌ piu en pa suvin peꞌ. Eꞌ se teꞌ va non manih, pee to ki a potan, me a sivö, me a ma vesun po kukön hum. Ko pöh hum no a pah tah to miröꞌ. Ivëh, ko pöh hum pa ma vesun, me a sivö, me a potan to hikta ëman ne. Ko pöh hum in a potan me a popoen to hikta teꞌ me ne o tëkrea.

13 Köꞌ ep na, paröꞌ ep in a enen to atan vah non akis, paröꞌ pënton a rivoneah to soe vamanih pan, “Vatamak, vatamak rakah pa ma napan varih to teꞌ ne manih po oeh. O poen no a meh kukön ankeroꞌ se piu a ma suvin pee, a punis apuh rakah se tavus manih pa ma napan!”

9

A Vatönim Ankeroꞌ To Piu A Suvin

1 Ka vatönim ankeroꞌ piu en pa suvin peꞌ. Köꞌ ep in a vesun vëh to vuꞌ taneꞌ maꞌ pa akis, pareꞌ vuꞌ manih po oeh. Ee to heꞌ poë a kiꞌ va pa koveꞌ ruruvun vëh no a hikta ö neꞌ to aton non. 2 A vesun to peret en pa koveꞌ ko öh apuh vëh to teꞌ va non manih po öh va pa suraꞌ to tavus maꞌ, ko kopös en pa potan me a akis, ka muhin pah popoen en. 3 Ko kokaꞌ tavus taneꞌ ee manih po öh, ko kunah ee maꞌ po oeh. Ee to heꞌ raoe o kikis, vamanih pa ö no pipihkatan to teꞌ va ne. 4 Ee to kon a soe vamanih pan, “Eöm se koe a miröꞌ a karas me a ma moeh tah varih to pupu ne po tonun o oeh, me a ma naon. Eöm se miröꞌ varoe a napan varih to hikta teꞌ me ne o vëknöm va pe Sosoenën manih pa naire. 5 Eöm se heꞌ o kamis manih pa napan poë varih, keꞌ onöt a tönim sivö. Ivëhkëk, eöm se nat nem ip vamët raoe.” O kamis vëh nee se kon se teꞌ va non manih pa kot pa pipihkatan. 6 Koman a tönim sivö a napan poë varih se pah iu mët këh e ne o kamis. Ivëhkëk, ee se hikta taum ne a mët.

7 Eöꞌ to ep in o kokaꞌ poë varih to teꞌ va ne manih po hös to vamatop ne a vapus. Manih pa pasuire, a tah to matan va non manih po uvan pa teꞌ sunön nee to nok pa gol nee to uvan ne, ka ma matëëre to teꞌ va non manih pa matëëro teꞌ. 8 A ma uviire to rëërë va non manih pa uviiro köövo, ka ma riu rivoeere teꞌ va ne manih pa ma riu rivon a laëon. 9 Manih pa ma poeere, ee to ohop ne a ma ohop nee to nok po si kap, ka paknëëre tatanih va non manih po karis peo, no hös to rëhrëh vëvëhöꞌ nö ne po vapus. 10 Ee to teꞌ me ne a ma apiire to vapihpih vakmis vamanih pa pipihkatan. A ma apiire to teꞌ me non o kikis marën a vakmis a ma napan koman a tönim sivö. 11 Ee to teꞌ me ne a teꞌ susun to matop non raoe. A teꞌ sunön pamëh, eꞌ a ankeroꞌ to susun non pa matop a koveꞌ ruruvun pamëh no a hikta ö neꞌ to aton non. Po to Hibru, ee to pokaꞌ ne a teꞌ sunön pamëh, e Abadon. Ka manih po to Grik, ee to pokaꞌ ne poë e Apolyon, keꞌ a teꞌ va pa miröꞌ a ma moeh tah.

12 A punis apuh vamomoaan to hik en, ka meh poa punis to meꞌ e ne pa tavus amot.

13 Ka vatönim me a paeh ankeroꞌ piu en pa suvin peꞌ. Köꞌ tënan o vaato to taneꞌ maꞌ po taanaꞌ noton* va pa pok gol vëh to teꞌ non matan e Sosoenën. 14 Eꞌ to soe ke a vatönim me a paeh ankeroꞌ vëh to öt non a suvin vamanih pan, “Eën se vatvus a taanaꞌ ankeroꞌ varih to teꞌ ne pa nohnoh sinten a ruen apuh vëh a Iupretis, kee nö ee.” 15 Ee a taanaꞌ to tavus këh ee pa nohnoh. Eꞌ se teꞌ va non manih, pea se keh ki a napan po kukön hum, manih komön o pöh hum o ankeroꞌ to vamatop ro ne a aoaꞌ pamëh, me o poen, me a sivö, me o kirismas nee se ip vamët a napan kurus to teꞌ ne nën. 16 Ee to nö, pare ununun a nap vëvënsun peo pa vapus. Ee to soe ka neoꞌ a nap vëvënsun varih to tok ne po hös to antoen ne a 200 milion.

17 Eöꞌ to tata noꞌ, paröꞌ ep in o hös no a napan to tok ne. Ee to ohop ne a ma ohop nee to nok po si kap. A ma ohop kap pee to ereraꞌ va non manih po tëkrea, me ee o totomoen, me ee o vovoaꞌruvi. A ma pasuiro hös to teꞌ va ne manih pa pasun a laëon, ka manih pa rivoeere, o suraꞌ, me o vös sölpaꞌ, me o öh to tatavus no maꞌ. 18 A kukön tah poë varih, o suraꞌ, ko öh, me o vös sölpaꞌ, to tatavus taneꞌ no maꞌ pa rivoeero hös, ko ipip vamët e ne pa napan varih po vakön hum. 19 O kikis po hös to teꞌ non pa rivoeere, me manih pa apiire. A ma apiire to teꞌ va non manih po kahoꞌ kuruꞌ, eꞌ marën a vakmis a ma napan.

20 A napan varih no o suraꞌ, me o öh, me o vös sölpaꞌ to hikta ip vamët, eꞌe to hikta panih a ma taateꞌ hat pee. Ko hikta vahik pa hin suk a tuvuh hat, me a ma tah nöꞌnës nee to nok pa gol, me a silvaꞌ, me pa bras, me po vös, me po naon. A ma tah nöꞌnës poë varih to hikta onöt ne a ep ka ra, me tënan a ra, me a nö. 21 A ma napan varih to ip vamët akuk voh o meoh upöm teꞌ, me a nap kakaveo, me a nap ororaꞌ teꞌ, me a nap rëhrëh. Ivëhkëk, ee to hikta panih a ma taateꞌ hat pee.

10

A Ankeroꞌ To Heꞌ E Jon O Miu Pëpaꞌ Vapenpen, Keꞌ Ëën

1 A tah vëh to hik en, köꞌ ep in a meh ankeroꞌ eh to kunah taneꞌ maꞌ manuh pa vöön va kin. A unöh to kopös non poan, ka puto teꞌ tatavi non a pasuneah, ka mataneah to tëtëkrea va non manih pa potan, ka poa moneah to ëman va ne manih po toon no suraꞌ to tëkrea non. 2 Eꞌ to öt non o miu pëpaꞌ soneꞌ to teꞌ takap e non manih pa koreneah. A papmatö va pa moneah to vakom non manih tahiꞌ, ka papkiruk peꞌ to vakom non po oeh. 3 Eꞌ to vaato vaꞌpuh va maꞌ manih pa ö no a laëon to tötö va non. Keꞌ hik en, ka kara kon en pa tönim me a pöök. 4 A tönim me a pöök kara poë varih to kon vahik ee, köꞌ iu kiun töön noꞌ o vaato pee, ivëhkëk, eöꞌ to tënan a soe to taneꞌ maꞌ pa vöön va kin to soe va non manih pan, “Koe a kiun töön a soe vaꞌih nën to tënan, eën se nat vatöön varoe nom po kokoman pën!”

5 Ka ankeroꞌ vëh nöꞌ to ep voh to vakom non tahiꞌ me manih po oeh to kë a papmatö va pa koreneah manuh pa vöön va kin. 6 Eꞌ to soe a soe man kikis pa ëhnan e Sosoenën vëh, to teꞌ tamoaan non to nok voh o oeh me a ma moeh tah varih to teꞌ ne po oeh, eꞌ me to nok a tahiꞌ me a ma moeh tah varih to teꞌ ne manih tahiꞌ, eꞌ me to nok a vöön va kin me a ma moeh tah varih to teꞌ ne nën. Ka ankeroꞌ soe pan, “O poen to öök en, ke Sosoenën hikta se anoeh vi non. 7 O poen no a vatönim me a pöök ankeroꞌ se piu en pa suvin peꞌ, ka tah vëh ne Sosoenën to iu non me a soe peꞌ vëh to vakoaan voh non, e Sosoenën se vatvus vateeraꞌ poan. Eꞌ a soe vih voh vëh neꞌ to heꞌ a ma teꞌ kikiu peꞌ o teꞌ vanënën soe. Keꞌ tavus va en pa ö ne Sosoenën to iu moaan va voh non e Ieesuꞌ Kristo se nok.

8 Köꞌ tënan hah eoꞌ po vaato vëh nöꞌ to tënan moaan voh to taneꞌ maꞌ pa vöön va kin, to soe maꞌ pan, “Nö ah, parën kon o miu pëpaꞌ soneꞌ vëh to pet takap non manih pa koren a ankeroꞌ vëh to vakom non tahiꞌ me po oeh.”

9 Eöꞌ to nö eoꞌ manuh peꞌ, ko hin o miu pëpaꞌ soneꞌ neꞌ se heꞌ a neöꞌ. Keꞌ soe ka neöꞌ pan, “Kon ah, parën ëën, eꞌ se ninin vih va non manih pa hunun in a tankekvö, ivëhkëk, eën se orom eah, keꞌ se vakoskos en pa komömah.” 10 Eöꞌ to kon taneꞌ o miu pëpaꞌ soneꞌ manih pa ankeroꞌ, paröꞌ ëën eoꞌ. Eꞌ to ninin vih va e non manih po hunun in a tankekvö. Ivëhkëk, eöꞌ to orom eah, keꞌ vakoskos en pa komaneoꞌ. 11 Ee to soe ka neoꞌ pan, “Eën se vatvus hah a soe pe Sosoenën, suk a ma meoh upöm teꞌ peo, me a ma meh muhin peo, me a ma meoh vu to peo, me a ma moeh teꞌ susun peo.”

11

A Poa Teꞌ Vanënën Soe To Vatvus A Soe

1 Ee to heꞌ a neoꞌ o tokon pa vavatoe iuun, ko soe pan, “Sun ah, parën vatoe a Iuun Hinhin Apuh me a pok pe Sosoenën. Ko ëh a ma napan varih to hinhin ne sih koman a iuun pamëh. 2 Ivëhkëk, eën se nat nom vatoe a ö vamahën in a kiikin vöh to vatvi non a Iuun Hinhin Apuh. A kiikin pamëh no a nap hikto vaman to vaneah ne. A nap hikto vaman se kom tötöön a Vöön Vapenpen vëh a Jerusalëm po 42 sivö. 3 Eöꞌ se heꞌ kikis nös a poa teꞌ vanënën soe peöꞌ, ko vanö nös raoe. Ee pon se voh ne a ma rara to vataare non o tamak, pare vavatvus ne a soe peöꞌ komön o 1,260 poen.”

4 Ee pon to teꞌ va ne manih po pöök naon öliv poë varih, me o pöök ram poë varih to sun ne matan e Sunön va po oeh kurus. 5 A ma teꞌ se keh punöꞌ ne pa miröꞌ a poa teꞌ vanënën soe poë varih, o suraꞌ se tavus taneꞌ maꞌ pa rivoeere, ko ës en po teꞌ varih to vakihat me ne raoe. Ivëh, ka teꞌ se keh punöꞌ non pa miröꞌ raoe, eꞌ se mët en. 6 Ee pon to teꞌ me ne o kikis marën a ötöön a uhön, keꞌ hikta se nus non po poen nee to vavatvus ne a soe pe Sosoenën. Pare teꞌ pet me ne o kikis marën a taꞌ a ma ruen, kee tarih ee o eraꞌ, me o kikis va pa heꞌ a ma vu punis se tavus manih pa ma napan varih po oeh. Tamoaan ee se keh iu nok va ne nën, a, ee se nok suk ee po iu pee pon.

7 Po poen ne ee pon se vahik ee pa vatvus a soe pe Sosoenën, ka tah poa vëh* se taneꞌ maꞌ pa koveꞌ ruruvun hikta ö noton, eꞌ se këh maꞌ a koveꞌ ko peah maꞌ, ko vapus me raoe, pareꞌ ip vamët raoe pon. 8 A sioniire pon se pet ne pa hanan koman a vöön apuh, na to sosoe vapipinoꞌ no, ko pokaꞌ no a ëhnaneah Södom me Isip. Eꞌ a vöön moaan voh vëh nee to ni voh e Sunön pee pa kuruse. 9 A ma pah teꞌ va po oeh kurus, me a ma vuteꞌ, me a ma vu to, me a ma vu sionin, ee se ep a sioniire pon komön o kukön poen me a ö kök. Ee hikta se vaonöt ke ne o meoh upöm teꞌ pa pe a sioniire. 10 A napan varih po oeh to hikta vaman ne e Sosoenën, se vaeö pa ö nee to mët pon. Ee se vaeö ko ëën vavihvih a ma taëën, pare vaheꞌheꞌ vapiun a ma heꞌ. Ee se nok va nën, suk a poa teꞌ vanënën soe poë varih to heꞌ kamis voh ne a napan varih po oeh.

11 O kukön poen me a ö kök to oah ee, ke Sosoenën vanö en pa tuvuh toꞌtoꞌ manih pa poa teꞌ to pet mët ne, kee toꞌ hah ko sun hah ee. Ka napan varih to ut ne raoe pon pah naöp suntan ee. 12 A poa teꞌ to tënan o vaato apuh to taneꞌ maꞌ pa vöön va kin to vaoe no maꞌ pan, “Peah maꞌ öm manih pom!” Ee pon to peah ee manuh pa vöön va kin koman a unöh, pa ö no a napan varih to vakihat me ne raoe, ee he ut ne.

13 Varuꞌ vakomanih, a rikrik apuh to ip maꞌ, ko miröꞌ en pa pah ö va pa havun ö in a vöön, ka tönim me a taanaꞌ ö ro in a vöön to teꞌ ne. A 7,000 teꞌ to mët ee koman a rikrik pamëh. Ka ma napan varih to teꞌ ne, ee to pah naöp suntan ee, pare kë rakah ee pa ëhnan e Sosoenën vöh pa vöön va kin.

14 A vapöök punis apuh to hik en, ivëhkëk, ep ah! A siꞌ ö ka vakön punis tavus en.

A Vatönim Me A Pöök Ankeroꞌ To Piu A Suvin Peꞌ

15 A vatönim me a pöök ankeroꞌ to piu en pa suvin peꞌ, ko vaato apuh taneꞌ maꞌ pa vöön va kin to soe maꞌ pan,

“E Sosoenën pea me e Kristo,

kuru ee pon to teꞌ ne e Sunön pea manih po oeh kurus.

Keꞌ se teꞌ non a teꞌ Sunön va pa ma tamoaan.”

16 Ko 24 teꞌ susunön to teꞌ ne paan e Sunön, varih to ihoꞌ ne pa ma ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön pee manih pa matan e Sosoenën, ee to vatokon pare vasunön e Sosoenën. 17 Ee to soe vamanih pan,

“Sunön, Sosoenën A Kikis Vi,

eën to teꞌ nom kuru,

me pa ma tamoaan voh,

eën to vakiu hah voh o kikis apuh pën,

kuru nën to taneo pa matop hah a ma tah kurus,

ivëh kemöm vaeö me nem oah.

18 A napan hikto vaman to heve ne,

ivëhkëk, o heve pën to tavus en.

Kuru, eꞌ o poen no a napan varih to mët voh, eꞌe se teꞌ po vahutët.

Kuru, eꞌ o poen heꞌ o voen vih manih pa nap kikiu pën,

ee a ma Teꞌ Vanënën Soe pën, eën se voen raoe,

me a ma napan varih to ta a nom oah, ko teꞌ ne o teꞌ vivihan pën.

A ma teꞌ varih to teꞌ me ne o ëhnan

me o teꞌ akuk.

O poen miröꞌ a napan varih to seök voh o oeh to tavus en!” Sng 2:5; 110:5; 115:13

19 O 24 teꞌ susunön to teꞌ ne paan e Sunön to soe ee, ko hopaꞌ vëh pa Iuun Hinhin Apuh pe Sosoenën vöh pa voon va kin to taperet en. Ka pokis kontrak pe Sosoenën to teꞌ non nën, ka vakës tavus en, ka kara kon, pareꞌ vatoeꞌnën, ka rikrik ip maꞌ, me a ivat to ip maꞌ, me a ma puh ruiꞌ tutuvuh eh to vuꞌvuꞌ maꞌ.

12

E Köövo Me A Kuruꞌ Apuh

1 O pöh vëknöm apuh rakah to tavus manih pa akis. O vëknöm pamëh to teꞌ va non manih. A pah köövo to voh non a potan manih pa sionineah vamanih po rara. A sivö to teꞌ non paan a poa moneah, köꞌ ep in eah to uvan non o uvan va pa teꞌ sunön to teꞌ me non o havun me a pöök vesun. 2 Eꞌ a köövo to teꞌ non o kiuk, a siꞌ ö keꞌ vahuh en, o kamis va pa ö neꞌ se vahuh to tavus en, ivëh, neꞌ to kokoeꞌ suntan suk non.

3 Eöꞌ to ep o meoh vëknöm to tavus manih akis. Eꞌ to teꞌ va non manih, a pah kuruꞌ apuh ereraꞌ* to teꞌ non, pareꞌ teꞌ non o tönim me o pöök pasun me o havun köm. Eꞌ to teꞌ me non o tönim me o pöök uvan va pa teꞌ sunön manih pa ma pasuneah. 4 Eꞌ to teꞌ va non manih, pee to ki a ma vesun po kukön hum. A apin a kuruꞌ apuh pamëh to rëh vatös en po pöh hum vesun varih to teꞌ ne manih akis, ko vi maꞌ manih po oeh. Ka kuruꞌ pamëh to teꞌ vatët e non manih pa matan e köövo, to anoeh non e köövo se vahuh, keꞌ ëën e koaꞌ. 5 Ke köövo vahuh en pe koaꞌ oeteꞌ, ke Sosoenën vateꞌ voh poan se matop non a ma napan varih po oeh, pareꞌ öt non a tasun apuh va pa matop vakis a ma napan varih po oeh. Ke köövo vahuh en pe koaꞌ, ko ankeroꞌ me peah vëvëhöꞌ ee pe koaꞌ manuh pa vöön va kin pe Sosoenën to ihoꞌ non pa ö ihihoꞌ peꞌ. 6 Ke köövo rusin en manuh pa moeh upin, a ö vëh ne Sosoenën to vamatop ke voh poan seꞌ teꞌ non. Ee se matop ne poë nën ko mamakën ne poë pa taëën po 1,260 poen.

7 O vapus o pöh apuh to tavus manuh pa vöön va kin. E ankeroꞌ Maëkel, me o upöm ankeroꞌ peꞌ, ee to vapus me a kuruꞌ apuh. Ka kuruꞌ me a ma teꞌ ankeroꞌ peꞌ vapus vahah me ee pee. 8 Ivëhkëk, ee to hikta eh onöt ne a onoah o vapus. Ivëh, ka kuruꞌ me a ma meh peꞌ to hikta onöt ne a teꞌ manuh pa vöön va kin.

9 O ankeroꞌ pe Sosoenën to veo kunah ee pa kuruꞌ. A kuruꞌ vatamoaan voh pamëh, a ëhnaneah ivëh, e Satan, keꞌ a teꞌ to vakihat me a rora. Eꞌ to pikpiuk non sih a napan varih po oeh, ko meeme ke këh non raoe a ma taateꞌ totoopin. Ee to veo kunah ee maꞌ pa kuruꞌ, me a ma ankeroꞌ peꞌ manih po oeh.

10 Eöꞌ to tënan o vaato apuh to taneꞌ maꞌ pa teꞌ manuh pa vöön va kin to soe va non manih pan,

“Kuru, e Sosoenën pea to kon hah en pea, o kikis peꞌ to tavus vamaaka en, eꞌ e Sunön pea.

E Kristo to teꞌ me non o kikis, eꞌ to kon hah a ma napan peꞌ. Eꞌ to kon me a tasun marën a matop a ma napan.

Suk ataeah, e Satan a teꞌ to vakihat me a rora to vateen a ma kea me vamen pa potan me pa popoen pa matan e Sosoenën, ko soe pan, ee to nonok ne a hat.

Kuru a ma ankeroꞌ to veo kunah ee maꞌ peꞌ.

11 A ma kea pea to hikta iu vi voh ne o toꞌtoꞌ pee,

ko hikta koman voh ne a ö nee se teꞌ vavih ne manih po oeh.

Ee to kon taneꞌ voh o kikis manih po eraꞌ pa Soneꞌ Sipsip,

pare teꞌ eh voh e ne pa vatvus a soe peꞌ.

Ko hikta naöp voh ne o teꞌ se ip vamët raoe,

ka manih pa taateꞌ pamëh, ee to onoah o vapus,

pare vöknah o vakihat.

12 O ankeroꞌ to veo ee pe susun po oraꞌ hat,

ke eöm varem to teꞌ nem pa vöön va kin se vaeö.

Ivëhkëk, varenan peöm varih po oeh me manih tahiꞌ,

eöm se matop rakah nem, a punis apuh se tavus a neöm, ke eöm se matop nem!

Suk e susun po oraꞌ hat to nö voh en nös manem peöm.

Eꞌ to heve rakah e non,

suk, eꞌ to nat e non pa ma poen peꞌ to hikta teꞌ rë ne,

a siꞌ ö hat ke Sosoenën se sunpip poan pa tah neꞌ to nonok non.”

13 A kuruꞌ pamëh to ep en peꞌ to teꞌ e non manih po oeh, ivëh, keꞌ taneo en pa veo vavah e köövo vëh to vahuh voh e koaꞌ oeteꞌ. 14 Ivëhkëk, o ankeroꞌ to heꞌ e köövo a poa paknan enen apuh, marën a ö neꞌ se nönö pa vöön peꞌ pa moeh upin, ko teꞌ ke këh no maꞌ a kuruꞌ pamëh. Ee se matop vavih ne poë ko mamakën ne e köövo pa komön o kukön kirismas me a ö kök.

15 Ka kuruꞌ pamëh to mut taneꞌ a ruen manih pa rivoneah, ka ruen tavus en a ruen apuh, ko koko suk nö e non pe köövo. A kuruꞌ to iu non pan, a ruen se miröꞌ e köövo. 16 Ivëhkëk, o oeh to vaꞌaus en pe köövo, o oeh to panan ko orom en pa ruen vëh no a kuruꞌ to mut taneꞌ voh pa rivoneah. 17 Ivëh, ka kuruꞌ heve rakah en pe köövo, ka kuruꞌ nö en pa vapus me a ma meh koaꞌ pe köövo. Ee a ma napan varih to vavatet ne sih a ma soe kurus pe Sosoenën, pare vaman ne a soe pe Ieesuꞌ ko vavatet ne poë. 18 Ka kuruꞌ pamëh to sun non po kösan manih sinten tahiꞌ.

13

A Poa Tah Poa To Tavus

1 A kuruꞌ apuh vëh to teꞌ e non manih po kösan, keöꞌ to ep in a tah poa to tavus taneꞌ manih tahiꞌ. Eꞌ to teꞌ me non o havun köm, me a tönim me a poa pasun. Manih pa havun köm, eꞌ to teꞌ non o havun uvan pa teꞌ sunön. Ka manih pa ma paeh pasuneah a ma ëhnan to kiun ne, ee a ma soe to sosoe vavahat e ne pe Sosoenën. 2 A tah poa pamëh nöꞌ to ep in to matan va non manih pa pusiꞌ apuh nee to pokaꞌ ne a lepat, ka moneah ep va non manih pa mon a beaꞌ, ka rivoneah ep va non manih pa rivon a laëon. A kuruꞌ pamëh to heꞌ a tasun me o kikis peꞌ manih pa tah poa pa nok a ma tah no a kuruꞌ koman to onöt non a nok. 3 Eöꞌ to ep in o pöh pasun pa tah poa pamëh to matan va non manih pee to moes vamët voh poë. Ivëhkëk, a piꞌ hat pamëh to anaꞌ, keꞌ sun hah en. Ka napan varih po oeh to töhkak in a tah poa pamëh, pare vatet ee peꞌ. 4 A napan to nat e ne pan, a kuruꞌ to heꞌ voh poan o kikis peꞌ manih pa tah poa. Ivëh, kee vatokon ko vasunön ne a kuruꞌ, me a tah poa, pare soe pan, “Eteh to vatoe me non a tah poa vaꞌih? Eteh to onöt non a vapus me poan?”

5 E Sosoenën to vaonöt ken pa tah poa, keꞌ sosoe vavovoeak e non pe Sosoenën, me o kikis marën a nok a taateꞌ pamëh po 42 sivö. 6 A tah poa pamëh to sosoe oah e non pe Sosoenën, me eꞌ to sosoe vavovoeak e non pa ëhnan e Sosoenën me a vöön teꞌteꞌ peꞌ, me a ma napan pe Sosoenën varih to teꞌ ne pa vöön va kin. 7 E Sosoenën to vaonöt ken pa tah poa, marën a vapus me a ma napan pe Sosoenën ko onoah raoe po vapus. Eꞌ to teꞌ me non o kikis va pa tavus a teꞌ sunön pa matop a ma napan va po oeh kurus, me a matop a ma vu to, me a matop a ma vuteꞌ.

8 A ma napan kurus varih to teꞌ ne po oeh, no a ëhnëëre to hikta kiun non po puk va po toꞌtoꞌ tamoaan po poen ne Sosoenën to nok voh o oeh. Ee se vasunön ne a tah poa pamëh. O puk pamëh, eꞌ to vaneah non pa Soneꞌ Sipsip vëh nee to ip vamët voh.

9 A teꞌ to teꞌ me non a tenaneah, eꞌ se pënton vavih a soe vëh, pareꞌ vatet.

10 E Sosoenën se keh vateꞌ ta pah teꞌ keꞌ nö pa nohnoh,

a, keꞌ se nö en pa nohnoh.

E Sosoenën se keh vateꞌ ta pah teꞌ pan, eꞌ se mët pa koren a meh teꞌ to öt non o rapis rë,

a, eꞌ se mët po rapis rë pa meh teꞌ.

O poen no a taateꞌ pamëh se tavus en, eöm a ma napan pe Sosoenën se sun vakis po vaman peöm.

11 Eöꞌ to ep in a meh tah poa to tavus taneꞌ varuꞌ maꞌ komön o oeh. Eꞌ to teꞌ me non a poa köm manih po kahoꞌ peꞌ vamanih pa köm pa soneꞌ sipsip oeteꞌ, pareꞌ vavaato va non manih po vaato pa pah kuruꞌ apuh. 12 A vapöök tah poa to kon taneꞌ o kikis apuh manih pa tah poa vamomoaan peꞌ to teꞌ me non poan. Eꞌ to kiu vakis rakah e non pa rëh a ma napan varih po oeh, pa vasunön a tah poa vamomoaan vëh, no a piꞌ peꞌ to anaꞌ hah voh en. 13 A vapöök tah poa to vatvus a ma vu tah vatoksean. A paeh tah vatoksean neꞌ to vatvus ivëh, eꞌ to vatvus a suraꞌ, keꞌ taneꞌ maꞌ kin, ko kunah manih po oeh a napan he ep ne. 14 E Sosoenën to vaonöt poan pa nok a ma tah vatoksean manih po kikis, no a tah poa vamomoaan to heꞌ voh poan, pareꞌ piuk a ma napan varih po oeh. Pareꞌ sosoe ke non a ma napan pan, “Eöm se nës suk a tah nöꞌnës va pa tah poa vamomoaan, paröm kë nem a ëhnaneah. Moaan voh o rapis rë to ip voh poan, ivëhkëk, eꞌ to teꞌ toꞌtoꞌ e non.” 15 E Sosoenën to vaonöt ke a vapöök tah poa pa piu a tuvuh va po toꞌtoꞌ manih pa tah nöꞌnës in a tah poa vamomoaan, pan a tah nöꞌnës pamëh se vaato. Ivëh, ka napan se keh hikta vasunön a tah nöꞌnës pamëh, eꞌ to teꞌ me non po kikis va pa ip vamët raoe.

16 Ivëh ka vapöök tah poa to soe, kee vahoꞌ o vëknöm manih pa pap koren matö keꞌ pa ma naira napan kurus. O teꞌ akuk, me a napan varih to teꞌ me ne o ëhnan, me a nap ötöt ö, me o teꞌ arus, me a nap taihan, me o teꞌ kikiu akuk. 17 Ka teꞌ to hikta teꞌ me non o vëknöm va pa tah poa pamëh. O vëknöm pamëh eꞌ a ëhnan a tah poa, keꞌ, a nampaꞌ va pa ëhnaneah. Eꞌ to hikta onöt non a voen taneꞌ ta tah manih pa ma meh teꞌ, me eꞌ to hikta onöt non a vavoen ta tah peꞌ. 18 A teꞌ to teꞌ me non o kokoman natsean, eꞌ se ëh ko nat vavih a pusun a nampaꞌ va pa tah poa. Suk a nampaꞌ pamëh, eꞌ a 666, to vëknöm e non a ëhnan a teꞌ.

14

O 144,000 Teꞌ To Vahëh O Vahëh Voon

1 Eöꞌ to ep hah ko ep in a Soneꞌ Sipsip to sun non Tope Saëon, ko 144,000 teꞌ sun vaꞌpeh me ne poë. Ka ëhnan a Soneꞌ Sipsip me a ëhnan e Tamaneah to kiun ne manih pa naire. 2 Eöꞌ to tënan o vatoeꞌnën vih to taneꞌ maꞌ manuh pa vöön va kin to teꞌ va non manih po vatoeꞌnën in a ruen to koko non me o vatoeꞌnën apuh va pa kara. O vatoeꞌnën pamëh nöꞌ to tënan to teꞌ va non manih pa ma tah nee to suꞌsuꞌ ne, ka tanih pee teꞌ va non manih pa tanih va pa ma gitaꞌ, a tanih pamëh to parin a tanih vavih. 3 O 144,000 teꞌ varih to sun ne matan a ö ihihoꞌ pe Sosoenën, me a taanaꞌ tah toꞌtoꞌ, me o 24 teꞌ sunön to teꞌ ne paan e Sunön. Ee varoe a napan varih ne Sosoenën to voen hah voh to vaëhëh ne o vaëhëh voon no a hikta meh teꞌ to nat non. 4 Ee o teꞌ poë varih o matian, no a pop pee to totoopin ko vih rakah. Ee to vavatet vah voh ne a Soneꞌ Sipsip pa ma ö neꞌ to nönö non. Ke Sosoenën to kon hah voh raoe topnin a ma moeh napan varih po oeh, kee teꞌ va ne manih po vakum teꞌ vamomoaan pe Sosoenën me a Soneꞌ Sipsip. 5 Ee to hikta teꞌ voh ne pa taateꞌ piuk, ka hikta hat voh manih pa pop pee.

A Kukön Ankeroꞌ To Heꞌ A Soe

6 Eöꞌ to ep in a meh ankeroꞌ to nönö va kin vah non manih akis. Eꞌ to teꞌ me non a kiu va pa vatvus a Soe Vih teꞌteꞌ tamoaan manih pa ma napan varih to teꞌ ne po oeh. Eꞌ to vatvus ke non a ma napan kurus va pa ma meh muhin, me a ma vu to kurus, me a ma vuteꞌ kurus. 7 Eꞌ to soe vakis vamanih pan, “Vasunön nem e Sosoenën, paröm soe vamanih pan, ‘Sosoenën, eën a kikis parën teꞌ nom e Apuh’, suk o poen to tavus en, neꞌ se vateꞌ a neöm po vahutët. Eöm se vasunön nem e Sosoenën, suk ataeah, eꞌ to nok voh o oeh, me a akis, me a tahiꞌ, me a ma moeh ruen sosoneꞌ!”

8 A vapöök ankeroꞌ to suk en pa ankeroꞌ vamomoaan ko soe pan, “A Vöön apuh Babiron to hat voh en! A napan to teꞌ ne nën to rëh ke o kokoman pa napan pa taateꞌ hin suk a ma sosoenën va pikpiuk, ko heꞌ tonun ee pe Sosoenën vamaman. Eꞌ to teꞌ va non manih pe köövo to öt non a kap voaën, ko vakaak a napan ke nok a taateꞌ rëhrëh. Ivëh, ke Sosoenën se vakmis raoe.”

9 A vakön ankeroꞌ to suk en maꞌ pa meh pöök, ko soe vamanih pan, “A teꞌ se keh vasunön a tah poa vëh me a tah nöꞌnës va peꞌ, pareꞌ kon o vëknöm manih pa naineah, keꞌ, pa koreneah, 10 ivëh, ke Sosoenën se vakmis vaꞌpuh oah poan. Eꞌ to vamatop moaan voh en ko se koep maꞌ o heve peꞌ manih pa kap, a kap pamëh to teꞌ va non manih po heve peꞌ, ka teꞌ pamëh kaak. Ka manih pa matëëro ankeroꞌ pe Sosoenën me a Soneꞌ Sipsip, a teꞌ pamëh se kon a punis apuh manih po suraꞌ to ësës non po vös salpaꞌ. 11 A suraꞌ se vakmis tamoaan non poan, ko öh to pepeah tamoaan e non. Ka napan varih to vasunön ne sih a ëhnan a tah poa, me a tah nöꞌnës va peꞌ, pare teꞌ me ne o vëknöm va pa ëhnaneah, a suraꞌ hikta se muteꞌ non pa popoen me pa potan, eꞌ se ësës tamoaan e non.”

12 O poen no a ma vu taateꞌ poë varih se tavus maꞌ, a ma napan pe Sosoenën varih to vaman ne ko vatet ne a Taateꞌ pe Sosoenën, ko öt vakis ne o vaman pee manih pe Ieesuꞌ, ee se sun vakis.

13 Eöꞌ to tënan a soe pa teꞌ to taneꞌ maꞌ pa vöön va kin to soe maꞌ pan, “Eën se kiun va in a soe manih pan, ‘Kuru me amot a ma napan varih to vaman voh ne e Apuh, pare mët, ee se vaeö rakah!’ ” A Tuvuh Vasioꞌ me to soe vanën, “Ee se vaeö rakah, suk ataeah, ee to këh ee pa kiu vëhvaꞌ vëh, nee to nonok voh ne, ko nö ee maꞌ pa vanot. Ee to hikta nö akuk maꞌ, ahik, a taateꞌ vih vëh nee to nonok voh ne to nö vaꞌpeh me maꞌ raoe manih.”

O Poen Oes A Voaꞌ Vuvui Manih Po Oeh

14 O vaato to hik en, köꞌ ep in a tah unöh kakaare, ka manih pa unöh, a tah to matan va non manih pe Koaꞌ Teꞌ Pa Napan Kurus to ihoꞌ non. Ka manih pa pasuneah, to teꞌ non o uvan va pa teꞌ sunön nee to nok voh pa gol, ka manih pa koreneah, eꞌ to öt non o rapis kakakni.* 15 Ka meh ankeroꞌ to tavus taneꞌ maꞌ manuh pa Iuun Hinhin Apuh pe Sosoenën, pareꞌ kokoeꞌ ke maꞌ a teꞌ vëh to ihoꞌ non pa unöh pan, “Eën se kon o rapis pën parën moes a voaꞌ vuvui, suk o poen va pa moes a voaꞌ manih po oeh to tavus en.” 16 Ka teꞌ vëh to ihoꞌ non pa unöh to öt non o rapis, sun ko moes en pa voaꞌ vuvui vëh to teꞌ non manih po oeh.

17 Ka meh ankeroꞌ tavus taneꞌ en maꞌ pa Iuun Hinhin Apuh pe Sosoenën vöh pa voon va kin. Eꞌ me to öt non o meoh rapis kakakni rakah. 18 Ka meh ankeroꞌ, a teꞌ pamëh to matop non o suraꞌ, pareꞌ taneꞌ maꞌ pa pok vapenpen. Eꞌ to kokoeꞌ ken na pa teꞌ vëh to öt non o rapis kakakni pan, “Eën se kon o rapis kakakni pën parën moes a ma voaꞌ voaën vuvui to teꞌ ne manih po oeh, parën ununun!” 19 Ivëh, ka ankeroꞌ vëh to öt non o rapis kakakni moes en pa voaꞌ voaën vuvui pareꞌ ununun en. Pareꞌ vahoꞌ hop en pa voaꞌ voaën manih koman a ö kokon voaën. A tah pamëh to vëknöm non a ö ne Sosoenën se nok vahat va in a ma napan varih neꞌ to heve non raoe. 20 Ee to kokon ee pa voaꞌ voaën pa nöh kokon voaën vëh to teꞌ tavus këh non a vöön apuh. Ko hunun voaën pamëh tarih va en manih po eraꞌ, ko tavus këh en maꞌ pa nöh apuh ko nö en maꞌ pa 300 kiromitaꞌ, ka ruruvun to onöt non a pah mitaꞌ me a ö kök.

15

O Tönim Me A Poa Ankeroꞌ To Öt Ne O Tönim Me A Poa Tah Hat Oah

1 Köꞌ töhkak in o meoh vëknöm apuh to tavus manih akis, paröꞌ pah kokoman vörep suk e noꞌ peꞌ. A tönim me a poa ankeroꞌ to öt ne o tönim me a poa tah hat rakah, marën a miröꞌ a ma napan. Eꞌ o vahik in o vakmis pe Sosoenën.

2 Eöꞌ to ep in a tah to matan va non manih pa tahiꞌ apuh, to nok non po karas, nee to hovën po suraꞌ. Eöꞌ to ep me a napan varih to onoah voh o vapus pa tah poa, me a tah nöꞌnës va peꞌ, me a nampaꞌ pa ëhnaneah. Ee to sun ne sinten tahiꞌ vëh to teꞌ va non manih po karas ko öt nee a gitaꞌ ne Sosoenën to heꞌ raoe.

3 Ee to vahëh ne o vahëh pe Mosës, a teꞌ kikiu pe Sosoenën, me o vahëh va pa Soneꞌ Sipsip. O vahëh pamëh to teꞌ va non manih pan,

“Apuh, eën e Sosoenën A Kikis Vi, Amo 3:13

A ma kiu kurus nën to nok eꞌ to apuh,

emöm to ep eah to paraꞌ apuh

pamöm kokoman vörep nem. Sng 111:2

ka taateꞌ pën totoopin pareꞌ man. Sng 145:17

Eën a teꞌ Sunön pa ma vuteꞌ kurus.

4 Ivëh, keteh hikta se naöp no moah,

keteh hikta se kë non a ëhnöömah? Ahik. Jer 10:7

Apuh, eën varoe kuru a vivihan.

A napan kurus se nö maꞌ pa vasunön a oah. Sng 86:9-10

Suk ataeah, a taateꞌ totoopin pën to tavus vamaaka en.” Lo 32:4

5 O vaëhëh to hik en, köꞌ ep in a Iuun Hinhin Apuh pe Sosoenën manuh pa vöön va kin, eꞌ a ö vasioꞌ peꞌ. 6 Ka tönim me a poa ankeroꞌ varih to öt ne pa tönim me a poa ta hat marën a miröꞌ a napan, ee to këh tavus ee maꞌ pa ö vasioꞌ pe Sosoenën. Ee to ohop ne a ma ohop maaka voon matan vavih rakah. Pare voh ne a ma voh to nok non pa gol manih pa poeere. 7 Ka paeh va pa taanaꞌ tah toꞌtoꞌ heꞌ en po tönim me a poa toep gol manih pa tönim me a poa ankeroꞌ. O toep poë varih to puh ne po vakmis pe Sosoenën to teꞌ tamoaan e non. 8 O öh va po kikis, me o tëkrea pe Sosoenën to puh rakah non manih pa ö vasioꞌ pamëh. Ka hikta teꞌ to onöt non a ho pa ö vasioꞌ. Ee se anoeh ne a tönim me a poa ankeroꞌ se vahik a kiu manih pa tönim me a poa tah hat poë varih.

16

A Tönim Me A Poa Toep Gol To Teꞌ Ne O Vakmis Pe Sosoenën

1 Eöꞌ to pënton o vaato apuh to taneꞌ maꞌ pa teꞌ to teꞌ non pa Iuun Hinhin Apuh pe Sosoenën vöh pa vöön va kin, to nö non pa tönim me a poa ankeroꞌ to soe non pan, “Eöm se nö paröm koꞌkoꞌ a tönim me a poa toep varih to teꞌ ne o vakmis pe Sosoenën kee takoꞌ kunah manuh po oeh!”

2 Ka ankeroꞌ vamomoaan nö, pareꞌ koep kunah en pa toep peꞌ manuh tonun o oeh. Ka ma vu piꞌ kamis, me a ma teꞌ ro ep vahat rakah tavus manih pa napan varih to teꞌ me ne o vëknöm va pa tah poa, me manih pa napan to vasunön ne a tah nöꞌnës peꞌ.

3 Ka vapöök ankeroꞌ koep en pa toep peꞌ manih tahiꞌ. Ka tahiꞌ ereraꞌ en, vamanih po eraꞌ va pa teꞌ ip, ka ma tah toꞌtoꞌ kurus varih tahiꞌ mët vahik ee.

4 Ka vakön ankeroꞌ koep en pa toep peꞌ manih pa ma ruen apaꞌpuh, me pa ma teꞌ a sosoneꞌ. Ka ma ruen tavus ereraꞌ kurus rakah ee. 5 Keöꞌ pënton a ankeroꞌ vëh to matop non a ma ruen to soe ke na e Sosoenën pan,

“Eën a vivihan rakah, ka kiiki pën to totoopin,

parën teꞌ e nom kuru, me eën to teꞌ moaan voh e nom.

6 A napan varih to ip vamët voh a ma teꞌ vanënën soe pën, me a ma meh napan pën, ko eraꞌ pee to takoꞌ voh.

Ivëh, kën se heꞌ o eraꞌ manih pa ma napan hat poë varih, kee se kaak o eraꞌ vëh* to piun non a taateꞌ hat nee to nok voh.”

7 Keöꞌ tënan o vaato to taneꞌ maꞌ pa pok, to soe maꞌ pan,

“Oman rakah, Apuh, eën E Sosoenën A Kikis Vi.

Eën to kiiki nom sih a ma napan, ka kiiki pën to totoopin, pareꞌ vih vörep.”

8 Ka vataanaꞌ ankeroꞌ koꞌkoꞌ en pa toep peꞌ manih pa potan, ke Sosoenën vaonöt ko hivaꞌ va pa potan ës en pa ma napan. 9 O hivaꞌ apuh va pa potan to ororan vörep, ko ës en pa ma napan. Ka napan soe vavahat, ko vavovoeak avoeꞌ e ne pe Sosoenën to teꞌ me non o kikis, marën a nok a ma ta hat poë varih. Ivëhkëk, a napan to hikta panih a ma taateꞌ hat pee, pare kë a ëhnan e Sosoenën.

10 Ka vatönim ankeroꞌ nö ko koep en pa toep peꞌ manuh pa ö ihihoꞌ pa tah poa. Ka popoen kopös en pa napan varih to vavatet ne a tah poa. Ka napan poë varih kon vahat ko kokot e ne pa ma riurivoeere, suk o kamis to apuh rakah. 11 Ee to kokoman ne o kamis me a ma piꞌ pee, pare sosoe vavahat e ne pe Sosoenën vöh pa vöön va kin. Ivëhkëk, ee to hikta panih a ma taateꞌ hat pee.

12 Ka vatönim me a paeh ankeroꞌ koep en pa toep peꞌ manuh pa ruen apuh Iupretis. Ka ruen anaꞌ rakah en to vamatop non a hanan no a nap susunön to taneꞌ maꞌ pa ö no a potan to pepeah ke no maꞌ, se koe maꞌ. 13 Keöꞌ ep in a kukön tuvuh hat to ep va ne manih, po rökrök to tavus taneꞌ maꞌ pa rivon a kuruꞌ apuh, me manih pa rivon a tah poa, me manih pa rivon a teꞌ vanënën soe pikpiuk. 14 A ma tuvuh hat poë varih to nonok ne sih a ma vu tah vatoksean. Ee to nö manuh pa nap susunön kurus varih to teꞌ ne po oeh, ee to iu ne pan, o teꞌ susunön se ununun a nap vëvënsun pee, kee se vapus po poen apuh pe Sosoenën A Kikis Vi, pa ö neꞌ se kiiki non a ma napan.

15 “Pënton öm! Eöꞌ e Ieesuꞌ se nö nös vamanih pa teꞌ kakaveo, köm se hikta nat nem po poen poanheh nöꞌ se nö maꞌ manih peöm. Vaeö rakah, pa teꞌ vëh to opoep non, pareꞌ rara non o rara peꞌ, ko hikta nönö pehpeah vah non matëëra ma napan!”

16 Ka ma tuvuh hat poë varih ununun ee, pa nap susunön manih pa ö oeh vëh nee to popokaꞌ ne po to Hibru pan, Armagedon.

17 Ka vatönim me a vapöök ankeroꞌ koep en pa toep peꞌ manih akis pa tuvuh. Ko vaato apuh taneꞌ maꞌ manuh pa Iuun Hinhin Apuh pa ö vasioꞌ ihihoꞌ pe Sosoenën, to soe no maꞌ pan, “Eꞌ to hik en!” 18 Ka muhin vakës ka kara kon en, ko vatoeꞌnën, me a rikrik apuh to ip en maꞌ. Moaan voh a hikta rikrik to tavus voh to teꞌ va non manih, taneo no maꞌ po poen ne Sosoenën to nok voh o oeh vëh. A teꞌ rikrik pamëh to apuh ko parin a hat oah rakah. 19 Ka vöön apuh vëh a Babiron takök en po kukön hum, ka ma meh vöön apuh pa ma meh napan to takök ko hat rakah ee. Ke Sosoenën kokoman avoeꞌ e non pa taateꞌ hat no a napan varih pa vöön vëh nee to popokaꞌ ne Babiron Apuh to nok voh, ivëh, keꞌ vakaak en pa Babiron po voaën peꞌ. O voaën pamëh, eꞌ o vakmis pe Sosoenën. 20 A rikrik apuh pamëh to ip, ka ma to, me a ma tope hik kurus ee. 21 Ka ruiꞌ tutuvuh eh to antoen non o 50 kilogram to taru taneꞌ maꞌ akis ko oon en pa napan. Ivëhkëk, a napan to hikta panih a ma taateꞌ hat pee. Ee to vavovoeak ko sosoe vavahat avoeꞌ e ne pe Sosoenën, suk a ruiꞌ tutuvuh eh vëh to taneꞌ maꞌ akis ko oon raoe.

17

A Köövo Apuh Rëhrëh

1 Ka paeh va pa tönim me a poa ankeroꞌ to öt non a toep, nö maꞌ peöꞌ ko soe pan, “Nö mah! Köꞌ vataare a oah a ö ne Sosoenën se vakmis vah va in e köövo apuh rëhrëh vëh. E köövo rëhrëh vëh to vëknöm non a vöön apuh to eok non sinten a ma ruen peo. 2 A ma teꞌ susunön varih po oeh to nok voh a ma taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ* vaꞌpeh me e köövo pamëh. A ma napan pet varih po oeh to nonok vavoh e ne nën. Ee teꞌ va ne manih pee to kaak vörep o voaën ko kokoman pee nun.”

3 A Tuvuh Vasioꞌ to puh non manih peöꞌ, ko me en peöꞌ manuh pa moeh upin. Manih pa ö pamëh, eöꞌ to ep in a köövo to ihoꞌ non pa tah poa ereraꞌ to teꞌ me non a ma moeh kiun peo to sosoe vavahat non e Sosoenën, to kiun non manih pa sionin a tah poa. Eꞌ to teꞌ me non a tönim me a pöök pasun me a havun köm. 4 Eöꞌ to ep in e köövo to ohop non o pöök vu ohop ereraꞌ, pareꞌ ohop non a ma vu vatëk nee to nok pa gol, me a ma mök ep vavih nee to nok voh pa vös voen vapeah. Pareꞌ öt non a kap gol, ka manih koman a kap a ma vu taateꞌ hat, me taateꞌ rëhrëh pe köövo pamëh, ee kurus to puh ne pa kap. E Sosoenën to hikta iu rakah non a ma taateꞌ poë varih. 5 Manih pa nain e köövo to kiun non o ëhnan to teꞌ non a soe vapipinoꞌ. O ëhnan pamëh to soe va non manih pan,

“Vöön Apuh Babiron Eꞌ To Vasinan Non A Ma Moeh Köövo Rëhrëh Me A Ma Vu Taateꞌ Hat Kurus Rakah Varih Po Oeh.”

6 E köövo pamëh to ip vamët voh a napan pe Sosoenën, me a napan varih to vaman ne e Ieesuꞌ, ko vavatvus voh ne a soe peꞌ. E köövo pamëh to kaak voh o eraꞌ pee ko kokoman peꞌ nun. Eöꞌ to ep in a tah pamëh, ko toksean ko pah kokoman vörep e noꞌ.

7 Ka ankeroꞌ soe ka neöꞌ pan, “Suk ataeah, kën toksean vörep nom? Eöꞌ se soe ka oah a pusun in a soe vakokoaan pe köövo vëh. Me a pusun in a soe vakokoaan pa tah poa vëh to teꞌ me non o tönim me a pöök pasun, me a havun köm, ko teꞌteꞌ vah non e köövo. 8 A tah poa vëh nën to ep moaan voh nom, eꞌ voh a toꞌtoꞌ, ka kuru vëh, eꞌ to hikta teꞌ non. Ivëhkëk, amot eꞌ se tavus këh en maꞌ pa koveꞌ ruruvun hikto noton, ko peah en maꞌ ko ro en.† A napan to teꞌ ne manih po oeh ne Sosoenën to hikta kiun voh a ëhnëëre po puk va po toꞌtoꞌ tamoaan po poen neꞌ to nok voh o oeh. A napan poë varih se pah töhkak ee pa ö nee se ep a tah poa pamëh. Suk ataeah moaan voh, eꞌ to teꞌ non, ka kuru eꞌ hikta teꞌ non, ivëhkëk, eꞌ se tavus hah en ka napan se ep e peꞌ.

9 “A napan to teꞌ me ne o kokoman vih maaka, ee se nat rakah ee pa tah vëh. O tönim me o pöök pasun, eꞌ to vëknöm non a tönim me a poa tope vëh ne köövo to ihoꞌ non. 10 Ka tönim me a poa pasun, eꞌ to vëknöm non a tönim me a pöök teꞌ sunön. A tönim teꞌ sunön to ro voh ee, ka vatönim me a paeh teꞌ ivëh to teꞌ non kuru, ka vatönim me a pöök se tavus en maꞌ. Ivëhkëk, o poen neꞌ se tavus, a matop peꞌ hikta se teꞌ varë non. 11 Ka tah poa vëh nën to ep moaan voh nom, eꞌ voh a toꞌtoꞌ, ka kuru vëh eꞌ to hikta teꞌ non, eꞌ a vatönim me a kukön teꞌ sunön. Eꞌ me to teꞌ hop non pa tönim me a poa teꞌ sunön, eꞌ me se ro pet en.

12 Ka havun köm varih nën to ep voh to vëknöm non o havun teꞌ sunön, ee to hikta tavus teꞌ sunön avoeꞌ ne. Ee se kon kikis, pare tavus o teꞌ sunön vaꞌpeh me a tah poa, ivëhkëk, a matop pee to kökööt rakah. 13 O havun teꞌ sunön poë varih se vapöh kokoman ee, ko heꞌ o kikis me a tasun manih pa tah poa. 14 Ee se vapus me a Soneꞌ Sipsip, ka Soneꞌ Sipsip onoah raoe. A Soneꞌ Sipsip to vateꞌ a ma teꞌ koman peꞌ, a ma teꞌ poë varih to pënton a Soe Vih, me ee to vaman ko vatet ne a soe man peꞌ. Ee kurus a napan poë varih se onoah po vapus. Suk ataeah, eꞌ e Sunön va pa ma vu susunön, me eꞌ e Topoan va pa ma teꞌ totopoan kurus varih po oeh.”

15 Ka ankeroꞌ pamëh soe ka neöꞌ pan, “Eën to ep eom pe köövo rëhrëh vëh to vëknöm non a vöön apuh to eok non sinten a ma ruen. A ma ruen varih to vëknöm ne a ma napan, me a ma vu to, me a ma vuteꞌ kurus, me a napan kurus varih po oeh. 16 Ka havun köm, me a tah poa vëh nën to ep voh, ee se vakihat me ne e köövo rëhrëh. Ee se ihan këh poë a ma ohop peꞌ, keꞌ pehpeah en, pare ëën a sionineah, pare ës poë po suraꞌ. 17 E Sosoenën to heꞌ voh o teꞌ sunön o kokoman marën a nok a tah vaꞌih, keꞌ tavus vamanih pa ö neꞌ to soe moaan vavoh. Ee se vapöh kokoman ko heꞌ a tasun pee manuh pa tah poa. Ee se nonok va ne nën, keꞌ öök pa ö ne Sosoenën to soe a ö seꞌ öök. 18 Ke köövo vëh nën to ep voh nom, eꞌ to vëknöm non a vöön apuh to matop non a ma teꞌ sunön varih po oeh avoes.”

18

A Babiron Se Hat En

1 A tah vëh to hik en, köꞌ ep in a meh ankeroꞌ to taneꞌ maꞌ pa vöön va kin ko kunah maꞌ. Eꞌ to teꞌ me non o maaka me o kikis apuh, ko maaka peꞌ ëman ke non po oeh avoes. 2 Eꞌ to kokoeꞌ suntan rakah, pareꞌ soe pan,

“A vöön apuh vëh Babiron to hat en, eꞌ to hat en!

Eꞌ to tavus en a ö teꞌteꞌ pa ma tuvuh hat,

eꞌ to tavus en a ö teꞌteꞌ pa ma tuvuh, hat me a ma növan hat to teꞌ ne nën,

me a ma növan hat oah rakah to teꞌ ne nën,

3 Suk ataeah, a napan poë varih to vasunön voh ne a ma sosoenën vapikpiuk.

Eꞌ to teꞌ va non manih pee to nok a taateꞌ rëhrëh me e köövo pamëh,

ka taateꞌ pamëh to teꞌ va non manih pee to kaak o ruiꞌ eh.

Ka ma teꞌ susunön varih po oeh, ee me to vasunön voh ne a ma sosoenën vapikpiuk.

Ka taateꞌ pamëh to teꞌ va non manih pee to nok a taateꞌ rëhrëh me e köövo pamëh.

Me a ma napan varih po oeh to vavavoen kakoꞌ voh ne,

pare nonok moniꞌ vapeo voh ne.

Suk e köövo pamëh to voen taneꞌ manih pee a ma moeh tah peo neꞌ to iu non,

ivëhpëhkëk, eꞌ to öt vapeo oah e non pa ma tah neꞌ se öt non.”

4 Eöꞌ to tënan a meh teꞌ manuh pa vöön va kin to soe maꞌ pan,

“Ma napan peöꞌ, eöm se këh tavus maꞌ a vöön manem!

Eöm se koe a vamomhë me a teꞌ manem, me a ma taateꞌ hat peꞌ,

tomeꞌ a ma punis peꞌ kopös a neöm.

5 A ma taateꞌ hat peꞌ to parin a peo vörep, ko teꞌ öök e ne na manuh kin,

ke Sosoenën nat tamoaan e non pa ma hat peꞌ.

6 Eöm se nat e nem pa ma taateꞌ hat ne köövo rëhrëh pamëh

to nok manih pa ma meh teꞌ, ko piun hah keah a ma taateꞌ hat poë varih.

Eꞌ to ununun voh a ma taateꞌ hat peꞌ, kee tavus vapeo.

Ivëh, köm se piun oah pet keah a ma taateꞌ hat neꞌ to nok voh, to onöt non a ma taateꞌ hat peꞌ neꞌ to nok manih po upöm teꞌ.

Eꞌ to hovën vaꞌpuh voh o ruiꞌ eh manih pa kap, ko heꞌ a ma napan pe Sosoenën.

Ivëh, ke eöm se hovën vaꞌpuh oah pet o ruiꞌ eh manih pa kap, ko heꞌ varuꞌ eah keꞌ kaak.

7 Eꞌ to kë koman hah voh non a ëhnaneah, ko ununun voh non a ma tah peo vihvih.

Ivëh, köm se heꞌ punis eah, keꞌ kon kamis to onöt va non manih pa ma tah poë varih neꞌ to nonok voh non, keꞌ se ook vörep.

Eꞌ koman to sosoe va non manih pan, ‘Eöꞌ e köövo sunön to ihoꞌ noꞌ pa matop a ma napan,

ko hikta teꞌ noꞌ a köövo amop ne voe to mët këh voh. Eöꞌ hikta se okook noꞌ ko hikta se taum noꞌ ta punis.’

8 Ivëh, ka ma vu hat rakah se tavus manih peꞌ po pöh poen ro.

O maë apuh se tavus, me a nap peo se mët, me a napan se vaokook ne.

A suraꞌ se ës vahik a Babiron.

E Sunön, e Sosoenën to teꞌ me non o kikis se kiiki poan, ko piun ke poan a ma vu punis apuh oah rakah.”

9 A ma teꞌ sunön varih po oeh to iu tavus voh ne o teꞌ öt ö vörep. Suk a köövo pamëh to voen taneꞌ manih pee, a ma moeh tah peo neꞌ to iu non, ivëhpëhkëk, eꞌ to öt vapeo oah e non pa ma tah neꞌ se öt non. Ee se vaokook ne pa ö see ep in o öh va pa suraꞌ to ësës non a vöön. 10 Ee se sun varo e ne maꞌ to nanaöp e ne pa huk vatët tomeꞌ a punis nö maꞌ pee, pare soe maꞌ pan,

“Vaururuan! Vaururuan rakah vöön apuh Babiron!

Eën a vöön apuh parën eh rakah me!

Pa pah aoaꞌ ro nën to kon eöm pa piun in a ma taateꞌ hat nën to nok voh!”

11 A ma nap vavavoen kakoꞌ varih po oeh, ee se kokoman e ne pa vöön pamëh, ko vaokook e ne, suk ataeah, a hikta teꞌ se voen taneꞌ hah ta kakoꞌ manih pa ma iuun kakoꞌ pee. 12 A ma kakoꞌ poë varih, eꞌ a gol, ka silvaꞌ, vös voen vapeah, mök voen vapeah, me a rara kakaare, me a ma vu rara ereraꞌ, me o rara silkaꞌ. Me a naon ovoavuh vih, me a ma tah to nok ne pa ma riu elepen, me a ma tah nee to nok po naon voen vapeah, me po bras, me po aën, me po vös nee to popokaꞌ ne a mapol. 13 Ka ma kakoꞌ nee to vavoen voh ne ivarih, sinamon, töꞌtöꞌ ënëën, a ma tah ësës ovoavuh vih, a tah uhuh ovoavuh vih, me o voaën, me o vamom nee to nok po naon öliv, me o praoaꞌ vih, me o vuit, me o purmakaöꞌ, me o sipsip, me o hös, me o karis, me a ma teꞌ kikiu akuk, me a ma teꞌ nee to öt pa tëëm vavapus. A ma tah kurus varih no a hikta teꞌ se vavavoen hah non. 14 Ka nap vavavoen kakoꞌ se soe vamanih pan,

“Babiron, a ma tah vih varih no a komömah to iu non to ro këh ee pën,

me a ma ohop vavatëk vavih pën to ro këh ee pën.

A ma napan hikta se ep hah ka nom oah to öt nom a ma tah poë varih!”

15 Ka nap vavavoen kakoꞌ voh manih pa vöön pamëh, ee se nanaöp rakah e ne po kamis hat vëh no a vöön apuh to kon. Ee se sun varo këh e ne maꞌ pa vöön me o kokoman karë, ko vaokook ne. 16 Ee se soe vamanih pan,

“Varenan! Varenan rakah pa vöön apuh vëh!

Moaan voh, eꞌ to ohop voh non a ma ohop kakaare vihvih,

me a ma vu ohop ereraꞌ,

ko ohop me voh non a ma ohop nee to nok voh pa gol,

me a ma mök ep vavih voen vapeah nee to mök voh ne!

17 Pa pah aoaꞌ ro rakah no a ma moniꞌ apuh,

me vatëk ep vavih poë varih to hik kurus ee.”

Ka ma teꞌ vavanö paröꞌ, me a ma teꞌ varih to kiu ne komön o paröꞌ, me a ma teꞌ varih to kokon moniꞌ ne pa voen a ma tah va tahiꞌ, a napan poë varih to sun varo këh e ne maꞌ pa vöön va Babiron. 18 Ee to sun varo ne maꞌ pare ep ne maꞌ o öh va pa vöön vëh to ësës non, pare vaokook varenan vamanih pan, “A vöön poanheh to teꞌ va non manih pa vöön apuh vëh?” 19 Ee kurus to vi peah o vavoan manih pa pasuire, ko vaokook ne pare sosoe ne pan,

“Varenan! Varenan rakah pa vöön apuh vëh!

A ma tövaneah pa ma paröꞌ varih to nönö voh ne tahiꞌ,

ee to tavus voh o teꞌ öt ö pa ma moniꞌ va pa vöön apuh vëh,

a pah aoaꞌ ro rakah no a ma tah kurus poë varih to hik ee!

20 Eöm varem pa vöön va kin me a ma napan pe Sosoenën,

me a ma teꞌ vanënën soe, me o aposol, eöm se vaeö rakah nem pa tah vëh to tavus manih pa vöön vëh.

E Sosoenën to kiiki voh en pa ma taateꞌ peꞌ, ko piun ke poan a punis no a vöön vëh to nok voh manih peöm.”

21 A tah vëh to hik en, ke eöꞌ ep in a ankeroꞌ eh to kon a vös apuh kokon vuit, ko vi kunah en peꞌ manuh tahiꞌ. Pareꞌ soe pan,

“A ö vëh nee se vi kunah va in a vöön apuh va Babiron,

ka napan hikta se ep hah ne poë.

22 Ivëh, ka tanih va pa gitaꞌ, me a kuru, me a suvin, me a ma moeh vu tah tatanih,

ee hikta se tënan hah ne a ma vu tanih poë varih manih pën.

Ka ma napan varih to vavaasis vahik voh maꞌ pa ma vu kiu,

ee hikta se ep hah ne a ma napan poë varih to teꞌ hah ne manih pën.

A tanih va pa ma tah nonok taëën,

no a napan hikta se tënan hah ne manih pën.

23 O ëman va po ram, nee se hikta se ep hah ne manih pën.

Ka rivoeero teꞌ tövaen, me a köövo tövaen to iu vaen ne,

ee hikta se tënan hah ne raoe manih pën.

Moaan voh a ma napan voh pën varih to matop voh ne a ma kiu moniꞌ, ko teꞌ ne a nap sunön öt ö pa matëëra ma napan.

Ke eën Babiron, eën to nonok voh nom a ma ëtoꞌ ororaꞌ teꞌ manih pa ma upöm napan va po oeh.”

24 E Sosoenën to heꞌ punis a vöön va Babiron, suk o eraꞌ po teꞌ vanënën soe, me a ma napan pe Sosoenën to takoꞌ voh koman pa vöön pamëh.

19

A Ma Napan Se Vaeö Pa Vöön Babiron To Ës

1 A tah vëh to hik en, köꞌ tënan a tah to teꞌ va non manih pa napan peo to vavapoeh ne manuh pa vöön va kin to vaëhëh va ne manih pan,

“Ea se kë a ëhnan e Sosoenën!

E Sosoenën pea a paeh ro to kon hah a ra,

eꞌ o maaka pea me eꞌ e Apuh pea pareꞌ teꞌ me non o kikis.

2 Manih pa taateꞌ man, me a taateꞌ totoopin peꞌ, eꞌ se kiiki non a ma napan.

E köövo apuh rëhrëh vëh to miröꞌ voh a ma napan varih po oeh pa taateꞌ rëhrëh peꞌ, pa ö no a napan poë varih to nö kee e Sosoenën ko vasunön ne a ma sosoenën vapikpiuk.

Ivëh, ke Sosoenën piun hah keah a hat.

E Sosoenën to heꞌ punis poan, suk eꞌ to ip vamët voh a ma nap kiu peꞌ, ko eraꞌ pee takoꞌ.”

3 Kee vaëhëh hahah kov ee maꞌ pan,

“Ea se kë a ëhnan e Sosoenën!

O öh va pa suraꞌ vëh to ës pa vöön apuh to pepeah tamoaan e non maꞌ.”

4 Ko 24 teꞌ sunön to teꞌ ne paan e Sunön, me a tanaꞌ tah toꞌtoꞌ, ee to vatokon, pare vasunön ee pe Sosoenën to ihoꞌ non pa ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön, ko sosoe ne pan,

“Oman rakah, ea se kë a ëhnan e Sosoenën!”

5 Ka manih pa ö ihihoꞌ pe Sosoenën, eöꞌ to tënan a paeh teꞌ to vaato taneꞌ maꞌ nën, to soe maꞌ pan,

“Kë a ëhnan e Sosoenën pea,

eöm a ma teꞌ kikiu pe Sosoenën,

eöm a ma teꞌ to kë nem eah,

eöm a ma teꞌ to teꞌ me nem o ëhnan,

me eöm a nap hik to ëhnan,

Eöm kurus se kë a ëhnan e Sosoenën!”

A Soneꞌ Sipsip Se Vaen, Kee Nok A Taëën Apuh

6 Köꞌ tënan a tah to teꞌ va non manih po vaato pa nap peo, vamanih po tamanoan va pa totruen apuh, me vamanih pa kara to kon. Eöꞌ to pënton raoe to vaëhëh ne pan,

“Ea se kë a ëhnan e Sosoenën!

E Sunön pea, E Sosoenën A Kikis Vi, pareꞌ teꞌ me non o kikis. Kuru, eꞌ to teꞌ non a teꞌ Sunön.

7 Kuru ea se teꞌ vaeö rakah no,

ko kë no a ëhnaneah.

Peꞌ o poen vaen pa Soneꞌ Sipsip to tavus en.

Ke köövo tövaen peꞌ to vamatop e non pa vaen.*

8 E Sosoenën to heꞌ poan o ohop vih maaka, kakaare, matan vavih,

keꞌ ohop en.”

O ohop kakaare matan vavih pamëh, to vëknöm non a taateꞌ vih no a napan pe Sosoenën to nonok ne.

9 Ka ankeroꞌ soe ka neöꞌ pan, “Kiun töön a soe vëh, ‘Vaeö rakah pa ma napan varih ne Sosoenën to vaoe manih pa taëën apuh va po vaen va pa Soneꞌ Sipsip.’ ” Pareꞌ soe pet en pan, “A soe vëh, eꞌ a soe vamaman pe Sosoenën.”

10 Ivëh, köꞌ vatokon pa havin mon a ankeroꞌ pa vasunön eah, ivëhkëk, eꞌ to soe ka neöꞌ pan, “Eën se koe a nok va nën! Suk, eöꞌ a meh teꞌ kikiu varoe to teꞌ va e noꞌ pën, me a ma kea pën varih to vaman ne e Ieesuꞌ, ko vavatvus nem a ëhnaneah. Eën se vasunön varoe nom e Sosoenën a paeh! Suk a Tuvuh Vasioꞌ pe Topoan to kunkuin non o teꞌ vanënën soe pa vatvus a soe pe Sosoenën, me o teꞌ varih to vatvus ne a ëhnan e Ieesuꞌ.”

A Teꞌ To Tok Pa Hös Kakaare

11 Eöꞌ to ep in o hopaꞌ va pa vöön va kin to taperet ka hös kakaare tavus maꞌ. Ka teꞌ to ihoꞌ non pa hös a ëhnaneah ivëh, “A Teꞌ To Matop Non A Taateꞌ Totoopin Varoe, Me Eꞌ To Matop Vavih Non A Kiu Peꞌ.” A taateꞌ kiiki peꞌ manih po vapus, me manih pa ma hat pa napan, eꞌ to vavatet non sih a taateꞌ totoopin rakah. 12 A mataneah to ësës va non manih po suraꞌ, pareꞌ teꞌ me non a ma uvan peo va pa teꞌ sunön manih pa pasuneah. Manih pa sionineah, o pöh ëhnan to teꞌ non no a hikta meh teꞌ to nat non, eꞌ varoe a paeh to nat non. 13 O ohop vëh neꞌ to ohop non no o eraꞌ to pupui voh,† kee pokaꞌ ne poë, “A Soe Pe Sosoenën.” 14 A nap vëvënsun va manuh pa vöön va kin to tok pa ma hös kakaare pee ko suksuk nö ne poë, ko ohop ne a ma ohop kakaare voon matan vavih vörep. 15 O rapis rë kakakni to huh tavus taneꞌ no maꞌ pa rivoneah. Eꞌ se ip vamët a ma vuteꞌ varih to vakihat me ne poë po rapis rë pamëh. Eꞌ to teꞌ me non o kikis pa matop a ma napan varih po oeh, eꞌ se vakmis a ma napan varih to këh voh e Sosoenën, a tah pamëh to varës non poan. 16 Manih po ohop peꞌ, me manih pa moneah, o kiun vëh to teꞌ non,

SUNÖN VA PA MA VU SUSUNÖN, ME TOPOAN VA PA MA TEꞌ TOTOPOAN.

17 Köꞌ ep in a ankeroꞌ to sun non matan a potan, to vavaoe non o növan kurus varih to nönö va ne manih akis, pan, “Eöm se nö maꞌ ko vatönun manih pa taëën apuh ne Sosoenën to vamatop! 18 Eöm se nö maꞌ, paröm ëën o raraun sioniiro teꞌ susunön to mët voh, me a nap susun va pa nap vëvënsun, me a nap vëvënsun, me a raraun i ro hös, me a napan to tok ne po hös, me a ma napan kurus, me a nap taihan, me a nap kikiu akuk, me a napan varih to teꞌ ne o ëhnan, me a napan hikto ëhnan.”

19 Köꞌ ep in a tah poa, me a ma nap susunön va po oeh, me a ma nap vëvënsun pee to vatönun. Ee to iu vapus me ne a Teꞌ vëh to ihoꞌ non pa hös vaꞌpeh me a ma nap vëvënsun peꞌ. 20 A tah poa vaꞌpeh me a teꞌ vanënën soe pikpiuk, eꞌ to vanö en pee pa nohnoh. A teꞌ vanënën soe pikpiuk pamëh to nonok ke non a tah poa a ma tah vatoksean. Ka manih pa taateꞌ pamëh, eꞌ to pikpiuk voh non a ma napan, kee kon o vëknöm va pa tah poa, me a ö nee to kë voh ne a tah nöꞌnës va peꞌ. A tah poa, me a teꞌ vanënën soe pikpiuk, no a Teꞌ vëh to ihoꞌ non pa hös kakaare to vi toꞌtoꞌ en na pee pon manuh pa koveꞌ suraꞌ ororan to ësës tamoaan non po vös salpaꞌ. 21 Ka teꞌ vëh to tok non pa hös, to ip vamët en pa nap vëvënsun po rapis rë vëh to taneꞌ no maꞌ pa rivoneah. Ko növan mahun rakah ee pa ëën a ma sioniira ma nap vëvënsun poë varih.

20

E Susun Po Oraꞌ Hat To Teꞌ Non Pa Nohnoh Po 1,000 Kirismas

1 Ivëh, köꞌ ep in a ankeroꞌ to kunah taneꞌ maꞌ pa vöön va kin. Eꞌ to öt non a kiꞌ va pa koveꞌ ruruvun hikto noton vaꞌpeh me o urih eh. 2 Eꞌ to öt töön non a kuruꞌ apuh, a kuruꞌ vatamoaan voh vëh. A kuruꞌ vëh, e susun po oraꞌ hat, a teꞌ to vakihat me a rora, me eꞌ to vavateen non sih a ma napan pa hat. A ankeroꞌ to noh töön poan po uris eh, keꞌ teꞌ antoen non po 1,000 kirismas. 3 A ankeroꞌ to vi kunah poan manuh pa koveꞌ ruruvun hikto noton, ko panih pip en na peꞌ po hopaꞌ, suk a ö neꞌ se nat non tavus hah maꞌ pa piuk vatëh a ma napan. Eꞌ se teꞌ antoen non po 1,000 kirismas, ka ankeroꞌ pah vatvus hah poan, keꞌ vavih ro vah non pa ma siꞌ poen.

4 Eöꞌ to ep me a ma ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön no a ma napan to ihoꞌ ne. A ma teꞌ poë varih no a ma meh teꞌ to moes kurus voh a ma koꞌkoeere, kee mët vahik ee. A ma meh to moes kurus a ma koꞌkoeere, suk ee to vaman voh ne e Ieesuꞌ, ko vatvus voh ne a ëhnaneah, ko öt vakis voh ne a soe pe Sosoenën. Ee me to hikta vasunön voh ne a tah poa vaꞌpeh me a tah nöꞌnës va peꞌ, pare hikta kon voh manih pa naire me pa koreere o vëknöm peꞌ. Ee to kon hah o toꞌtoꞌ, ko ihoꞌ ne pa ma ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön. E Sosoenën to heꞌ raoe a kiu va pa kiiki a ma taateꞌ pa napan. Pare teꞌ va ne manih po teꞌ sunön vaꞌpeh me e Kristo po 1,000 kirismas. 5 A ma meh napan varih to mët voh to hikta kon voh o toꞌtoꞌ, ee se anoeh ne o 1,000 kirismas se oah voh. A tah vëh, eꞌ a sun momoaan taneꞌ hah pa mët. 6 A ma napan varih to sun taneꞌ hah momoaan pa mët, ee se vaeö rakah. Suk ataeah, ee a ma teꞌ vivihan pe Sosoenën, keꞌ hikta se vateꞌ non raoe po vahutët, ko vahoꞌ me raoe pa koveꞌ suraꞌ ororan vëh to ësës tamoaan non po vös salpaꞌ, ka tah vëh, eꞌ a vapöök mët. Ee se teꞌ va ne manih pa ma teꞌ ësës heꞌ pe Sosoenën me e Kristo. Ee se teꞌ ne a ma teꞌ sunön vaꞌpeh me e Kristo komön 1,000 kirismas.

E Susun Po Oraꞌ Hat To Kon Vahat

7 O 1,000 kirismas to oah ee, ka ankeroꞌ se peret ken pe susun po oraꞌ hat pa koveꞌ ruruvun hikto noton, keꞌ tavus këh en maꞌ pa nohnoh. 8 Eꞌ se tavus maꞌ, pareꞌ taneo en pa piuk a ma napan varih to teꞌ ne maꞌ po taanaꞌ noton in o oeh, o vuteꞌ va pe Gog, me Megok. E susun po oraꞌ hat se ununun raoe, pareꞌ kunkuin o vapus ko vapus me e Sosoenën. Ee to teꞌ peo va ne manih po kösan vëh sinten tahiꞌ. 9 Ee se nö po oeh avoes, pare tapön a vöön no a ma napan pe Sosoenën to teꞌ ne, a vöön pamëh ne Sosoenën to iu oah rakah non. Ivëhkëk, o suraꞌ se taneꞌ maꞌ pa vöön va kin ko pah ës vahik en pee. 10 E susun po oraꞌ hat to piuk voh raoe, ivëh, ke Sosoenën vi kunah en peꞌ manuh pa koveꞌ suraꞌ ororan to ësës tamoaan non po vös salpaꞌ, pa ö no a tah poa, me a teꞌ vanënën soe pikpiuk to teꞌ tamoaan ne. Ee se kakamis tamoaan rakah e ne pa popoen me pa potan.

O Kiiki Apuh To Tavus En

11 Eöꞌ to ep me a ö ihihoꞌ apuh kakaare pa teꞌ sunön, ko ep me eöꞌ pa pah Teꞌ to ihoꞌ non nën. O oeh me akis to ro këh ee peꞌ, ko hikta teꞌ hah ne. 12 Köꞌ ep in a nap mët hikto ëhnan, me a napan akuk to teꞌ ne, ee to sun ne pa matan a ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön. Ka teꞌ sunön taꞌ, ka ma ankeroꞌ kakap ee pa ma puk pa ep pa ma tah to kiun suk non a ma tah no a napan poë varih to nonok voh ne, pare pah kap pet ee po puk vëh, no a ëhnan a napan varih se teꞌ toꞌtoꞌ vaꞌpeh me ne e Sosoenën. Ke Sosoenën kiiki a ma napan pa ma taateꞌ voh pee, me a ma tah nee to nonok voh ne, pa ö neꞌ to kiun va non manih po puk. 13 A ma napan varih to mët voh tahiꞌ, to nö, pare sun po vahutët pe Sosoenën. A napan varih to mët moaan voh ka apeere nö manuh pa vöön pa nap mët, me o teꞌ varih to teꞌ ne pa mët, to nö, ee me to sun po vahutët pe Sosoenën. Ke Sosoenën, a tökiiki vahutët, to kiiki papaeh raoe, to onöt non a ma taateꞌ nee to nok voh. 14 Ke Sosoenën vahik en pa vöön pa nap mët, me a mët. A poa tah poë varih to hikta teꞌ hah ne, suk e Sosoenën to vi en na pee pon manuh pa koveꞌ suraꞌ ororan vëh to ësës tamoaan non po vös salpaꞌ, ka tah vëh, eꞌ a vapöök mët. 15 Ka napan kurus varih no a ëhnëëre to hikta teꞌ non manih po Puk va po Toꞌtoꞌ, ee se vi kunah na raoe manuh pa koveꞌ suraꞌ ororan apuh to ësës tamoaan non po vös salpaꞌ.

O Oeh Me A Akis Voon To Tavus

21

1 Eöꞌ to ep in o oeh me a akis voon to tavus maꞌ. A akis me o oeh vamoaan to hik ee, me a tahiꞌ to hikta teꞌ hah non. 2 Eöꞌ to ep pet me in a vöön voon vasioꞌ vëh a Jerusalëm to kunah taneꞌ maꞌ manuh pa vöön va kin pe Sosoenën. Eꞌ to teꞌ me non o vatëk vih vamanih pe köövo tövaen, pareꞌ vamatop ke non e voe peꞌ. 3 Eöꞌ to tënan o vaato apuh to taneꞌ maꞌ pa ö ihihoꞌ pe Sunön to soe vakis maꞌ pan, “Pënton öm! E Sosoenën se teꞌ vaꞌpeh me e non pa ma napan, eꞌ se teꞌ topnin non raoe, kee teꞌ ne a ma napan pe Sosoenën. 4 Eꞌ se hiuk vaꞌnaꞌ këh en pee pa hunun matëëre, ka napan hikta se mëtmët hah ne, me ahik hah to kokoman punis, me a hikta kon kamis. A ma tah to teꞌ voh ne to hik kurus rakah ee, me ahik hah to vaokook.”

5 Ka Teꞌ vëh to ihoꞌ non pa ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön soe pan, “Pënton ah! Eöꞌ to vavateꞌ vavoon hah noꞌ a ma moeh tah!” Pareꞌ soe pet pan, “Kiun töön a ma tah varih manih, suk a soe vëh a pah man rakah to onöt e non pa ö no a ma napan kurus se vaman rakah ee peꞌ.” 6 Eꞌ to soe pet ka neoꞌ pan, “A ma tah kurus varih to tanok vahik ee. Eöꞌ varoe kuru a taneo pa ma moeh tah, paröꞌ vasuksuk hah noꞌ maꞌ. Eöꞌ a Taneo in a ma tah kurus, me eöꞌ a Vahik in a ma tah kurus. A teꞌ se keh manoe non, eöꞌ se heꞌ eah a ruen to taneꞌ no maꞌ pa rën va po toꞌtoꞌ. Eꞌ se kon vamanih po heꞌ peꞌ, a hikto voen nën. 7 Ka teꞌ se keh öt vakis non o vaman ko onoah po vapus va pa taateꞌ hat, eoꞌ se heꞌ eah a ma tah poë varih, köꞌ se teꞌ noꞌ e Sosoenën peꞌ, keꞌ se teꞌ non e koaꞌ peöꞌ. 8 Ivëhkëk, eteh to nanaöp non ko vahuk hah këh o vaman, me eteh to hikta vaman non, me a nap nonok a ma moeh taateꞌ hat rakah, me a ma teꞌ ipip vamët teꞌ, me a ma teꞌ rëhrëh, me a ma teꞌ to ororaꞌ ne o upöm teꞌ, me a ma teꞌ to vasunön ne o sosoenën vapikpiuk, me a nap pikpiuk, ee a pap teꞌ poë varih se nö pa koveꞌ suraꞌ ororan to ësës tamoaan non po vös salpaꞌ. Eꞌ a vapöök mët.”

A Jerusalëm Voon

9 Ka paeh va pa tönim me a pöök ankeroꞌ varih to öt ne pa tönim me a pöök toep varih, to teꞌ me ne a ma tah hat marën a miröꞌ a napan pa vahik o heve pe Sosoenën, to nö maꞌ peöꞌ pareꞌ soe pan, “Nö mah, köꞌ vataare a oah e muriaknan pa Soneꞌ Sipsip to vaen vahik me en peꞌ.” 10 Ka Tuvuh Vasioꞌ puh rakah en manih peöꞌ, ka ankeroꞌ me en peöꞌ manuh pa tope a pah apuh, ko vakin vörep. Eꞌ to me a neöꞌ pa vataare a vöön voon vasioꞌ vëh, a Jerusalëm, a vöön pe Sosoenën to kunah taneꞌ maꞌ pa vöön va kin. 11 O maaka kikis apuh pe Sosoenën to ëman non pa vöön pamëh. O ëman peꞌ to ep vamanin rakah e non, vamanih pa vös saspaꞌ to paraꞌ maaka vörep va non manih po siroak. 12 A vöön apuh pamëh to teꞌ non a kiikin va kin, pareꞌ teꞌ non o havun me a pöök ankeroꞌ, a ma papaeh to sun nö ne matan o havun me o pöök hopaꞌ. Manih po hopaꞌ to kiun non a ma ëhnëëro havun me a pöök sipuiira napan va Israël. 13 Eꞌ to teꞌ non a ma kukön hopaꞌ pa pah papan, o kukön pa ö no a potan to pepeah ke no maꞌ, ko kukön pa ö no potan to kukunah ke non, ko kukön pa papkiruk, me o kukön pa papmatö. 14 A kiikin in a vöön pamëh nee to eok voh keꞌ tok non na pa tonun in a havun me a pöök vös, keꞌ ötöön vakis non maꞌ a kusin a kiikin, pareꞌ teꞌ non a ëhnëëro aposol pa Soneꞌ Sipsip to kiun ne nën.

15 A ankeroꞌ vëh to vavaato me voh a no neöꞌ, to öt non o tokon nee to nok voh pa gol marën a vatoe a rë pa vöön, me a ma hopaꞌ, me a kiikin. 16 A vöön a totoopin pa taanaꞌ ö noton, a papanöꞌ, me a rë pa vöön, eꞌ o pöh vatoe rakah. A ankeroꞌ to vatoe en pa rë, me a papanöꞌ pa vöön po tokon peꞌ, ka vöön to antoen va non manih pa 2,400 kiromitaꞌ.

17 Ka ankeroꞌ vatoe en pa poꞌ pa kiikin keꞌ antoen va non manih pa 66 mitaꞌ. O vu vatoe pamëh no a ankeroꞌ to vatet no a napan to vavatoe ne a ma tah. 18 A kiikin pamëh to tavi non a vöön, ne Sosoenën to eok po vös saspaꞌ, ka vöön to eok non pa gol varoe, keꞌ ëman va non manih po siroak. 19 O vös varih to vakusin ne pa kiikin pamëh, to eok ne pa ma vu vös voen vapeah rakah. A vös vih vamomoaan to vakusin non pa kiikin, eꞌ a vös saspaꞌ. Ka vapöök vös, eꞌ a vös vovoaꞌruvi, a vös sapaëaꞌ. Ka vakön vös, eꞌ a kakaare, eꞌ a vös aget. Ka vataanaꞌ, eꞌ a vös pepereꞌ, eꞌ a vös ëmeral. 20 Ka vatönim, eꞌ a vös sadönikis, eꞌ to ereraꞌ ko kakaare. Ka tönim me a paeh, eꞌ a vös konilian, eꞌ a ereraꞌ. Ka vatönim me a pöök, eꞌ a vös krisolaët, eꞌ a totomoen. Ka vatönim me a kukön, eꞌ a vös beril, eꞌ a meh vu vös pepereꞌ. Ka vatönim me a taanaꞌ, eꞌ a vös topas, eꞌ a meh vu vös totomoen. Ka vahavun, eꞌ a vös krisopres, eꞌ a pepereꞌ me eꞌ to totomoen. Ka vahavun me a paeh, eꞌ a vös haëasin, eꞌ a meh vu vös vovoaꞌruvi. Ka vahavun me a pöök, eꞌ a vös ametis, eꞌ a meh vu vös ereraꞌ. 21 O havun me o pöök hopaꞌ va pa kiikin poë varih ne Sosoenën to eok po havun me o pöök mök voen vapeah. A ma hanan varih koman a vöön to eok ne pa gol, ko ëman va ne manih po siroak.

22 Eöꞌ to hikta ep noꞌ a Iuun Hinhin Apuh koman a vöön apuh pamëh. E Apuh, e Sosoenën A Kikis Vi vaꞌpeh me a Soneꞌ Sipsip, ee pon to teꞌ va ne manih pa Iuun Hinhin Apuh. 23 A vöön pamëh, a hikto maaka va pa potan, me a sivö se vamaaka non a vöön, suk o maaka kikis apuh pe Sosoenën koman to ëman ke non pa vöön. Ka Soneꞌ Sipsip teꞌ va non manih po maaka va pa vöön. 24 A ma moeh vu napan se nönö vah ne koman o maaka va pa vöön pamëh. Ka ma teꞌ sunön va pa ma muhin kurus se teꞌteꞌ ne maꞌ a ma kokoek pee manih peꞌ. 25 A ma hopaꞌ va pa vöön to hikta se papanih ne, ee se teꞌ taperet e ne, suk a hikta popoen manih pa vöön pamëh. 26 A ma tah kokoek me a ma moniꞌ pa napan kurus, ee se teꞌ maꞌ manih peꞌ. 27 Ivëhkëk, a ma nap pikpiuk, me a nap nonok a ma vu taateꞌ hat, me a ma teꞌ rëhrëh, ee se hikta vos rakah pa vöön pamëh. A ma napan varoe varih no a Soneꞌ Sipsip to kiun töön voh a ma ëhnëëre manih komön o puk va po toꞌtoꞌ tamoaan.

22

E Jon To Ep In A Ruen, Me O Naon Va Po Toꞌtoꞌ

1 A ankeroꞌ to vataare me en peöꞌ pa pah ruen apuh, a ruen va pa heꞌ o toꞌtoꞌ tamoaan. Eꞌ to ëman va non manih pa ö no siroak to ëman va non. Eꞌ to koko taneꞌ no maꞌ pa ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön vaꞌpeh me a Soneꞌ Sipsip, 2 pareꞌ koko topnin non a hanan va pa vöön. Manih sinten a poa pap ruen, o naon to heꞌ non o toꞌtoꞌ manih pa ma napan, to sun non. Komön o pöh kirismas pa ma sivö kurus, o naon pamëh to vovoaꞌ non. Ka ma paꞌ naon, eꞌ marën a vatoꞌ hah a ma napan kurus. 3 Ka ma tah kurus ne Sosoenën to rës rakah non, ko iu vahik non raoe, a ma tah poë varih hikta se teꞌ ne.

A ö ihihoꞌ pa teꞌ sunön vaꞌpeh me a Soneꞌ Sipsip to teꞌ non pa vöön pamëh. Ka ma teꞌ kikiu pe Sosoenën se kiu ne manih peꞌ. 4 Ee se teꞌ vaꞌpeh me ne peꞌ, ko kuteꞌ e ne pa mataneah. Keꞌ kiun a ëhnaneah manih pa ma naire. 5 Ka popoen hikta se teꞌ hah non, kee hikta se iu hah ne o ëman va pa potan me o ram. Suk e Sosoenën, e Apuh se heꞌ e non po ëman manih pa ma napan. Ka napan poë varih se teꞌ va ne manih po teꞌ susunön pa ma tamoaan.

E Ieesuꞌ Se Hah En Maꞌ

6 Ka ankeroꞌ soe ka neoꞌ pan, “A ma soe varih to paraꞌ man, eöm a ma napan to se vaman rakah. E Sosoenën, e Apuh to vanö maꞌ a Tuvuh Vasioꞌ peꞌ pa kunkuin o kokoman po teꞌ vanënën soe, marën a vatvus a ma soe peꞌ. Eꞌ to vanö maꞌ a ankeroꞌ peꞌ pa vataare a ma nap kiu peꞌ a ma tah kurus se tavus vëvëhöꞌ ee. 7 E Ieesuꞌ to soe pan, “Pënton öm, eöꞌ se nö vëvëhöꞌ eoꞌ maꞌ manih peöm. A ma napan to vavatet ne a soe pe Sosoenën to teꞌ non komön o puk vëh, pa ma tah se tavus amot, a ma napan poë varih se vaeö.”

8 Eöꞌ e Jon, to tënan ko ep a ma tah kurus varih, paröꞌ vatokon havin mon a ankeroꞌ vëh to vataare a neoꞌ a ma tah varih pa vasunön eah. 9 Ivëhkëk, eꞌ to soe pan, “Eën se koe a nok va nën! Eöꞌ a meh teꞌ kikiu to teꞌ va e noꞌ pën, me a ma kea pën varih o teꞌ vanënën soe, me a napan varih to vavatet ne a soe to teꞌ non komön o puk vëh. Eën se vasunön varoe nom e Sosoenën a paeh”. 10 Eꞌ to soe ka neoꞌ pan, “A soe pe Sosoenën to teꞌ non komön o puk vëh sën nat nom koaan nom. Suk o poen ne Sosoenën to iu nok non a ma tah poë varih to öök vatët en. 11 Ivëh, ka napan varih to nonok vatëh ne a ma taateꞌ hat, ee se pah teꞌ ne pa nok a ma taateꞌ hat. Ka napan varih to nonok ne a taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ, eꞌe se pah teꞌ ne nën. Ka napan varih to nonok ne a taateꞌ vih, eꞌe se teꞌ ne pa nok a taateꞌ vih. Ka napan varih to teꞌ ne pa taateꞌ vivihan, ee se pah teꞌ vivihan ne, pare nat ne nonok hah ne a taateꞌ hat, suk ataeah, e Ieesuꞌ se keh nö vëvëhöꞌ en maꞌ, ahik hah, ta tëëm nee se panih a ma taateꞌ hat pee.”

12 E Ieesuꞌ to soe pan, “Pënton öm, eöꞌ se nö vëvëhöꞌ maꞌ, eöꞌ se teꞌ maꞌ o voen marën a heꞌ papaeh a ma napan to onöt non a ma taateꞌ nee to nok voh. 13 Eöꞌ varoe kuru a taneo pa ma moeh tah, ko se teꞌ noꞌ pa vahik pa ma moeh tah. Eöꞌ a pusun in a ma tah kurus, paröꞌ vavahik hah nö noꞌ a ma tah nöꞌ to nok voh.

14 A ma napan varih to vaman voh e Ieesuꞌ ko eraꞌ peꞌ pupui a ma ohop pee, ee se vaeö. Ee to onöt e ne pa kon a taëën manih po naon va po toꞌtoꞌ, me ee to onöt e ne pa ho manuh po hopaꞌ va pa vöön. 15 A ma nap ororaꞌ teꞌ, me a napan to teꞌ ne pa taateꞌ rëhrëh, me a nap ipip vamët teꞌ, me a napan varih to vasunön ne a tah nöꞌnës, me a nap pikpiuk, me a napan varih to teꞌ ne pa taateꞌ popoen, a ma napan kurus varih se teꞌ tavus këh e ne pa vöön pe Sosoenën, a vöön Jerusalëm.

16 Eöꞌ e Ieesuꞌ, to vanö voh nös a ankeroꞌ peöꞌ manih peöm, keꞌ vatvus ka neöm a soe manih peöm o kum teꞌ varih to vaman a no neoꞌ. Eöꞌ e koaꞌ, to taneꞌ voh maꞌ po vuteꞌ pe Devit. Eöꞌ a toviaꞌ vëh, to ëman vamaaka noꞌ sih pa pöstakah.

17 A Tuvuh Vasioꞌ me e köövo pa Soneꞌ Sipsip to soe pan, ‘Nö mah!’ Ka ma napan to pënton a soe pamëh se soe pet ee pan, ‘Nö mah!’ Keteh to manoe ko iu kaak non, eꞌ se nö maꞌ ko kaak, eꞌ se kaak taneꞌ pa rën to heꞌ non o toꞌtoꞌ to teꞌ va non manih po heꞌ akuk pe Sosoenën.

18 Eöꞌ to heꞌ a soe kikis manih pa napan varih to pënton a soe pe Sosoenën to teꞌ non komön o puk vëh. Ta pah teꞌ se keh vatom pet ta meh soe manih pa soe vëh, a ma tah hat vörep varih ne Sosoenën to sosoe non komön o puk vëh, eꞌ se ununun ken pa teꞌ pamëh. 19 Ka teꞌ se keh kon ke ta pah ö soe va pa soe pe Sosoenën to kiun non komön o puk vëh, e Sosoenën se kon këh en peꞌ pa taëën va po naon to heꞌ non o toꞌtoꞌ. Eꞌ se hikta teꞌ hop non pa vöön pe Sosoenën vëh no puk to vavahutët e non.”

20 A teꞌ vëh to vatvus a soe va pa ma tah kurus varih, eꞌ to soe pan, “O pöh man rakah, eöꞌ se nö vëvëhöꞌ eoꞌ maꞌ.”

Oman! Apuh Ieesuꞌ, eën se nö rakah maꞌ.

21 O ururuan pe Apuh e Ieesuꞌ se teꞌ vaꞌpeh me non a napan kurus pe Sosoenën. Oman!

* 2:6: [... a napan pe Nikolas ...] Ee o kum teꞌ varih no o vaman me o kokoman pee to hikta teꞌ man ne. Ee to vavaasis ne pan, a taateꞌ rëhrëh to hikta miröꞌ non o vaman pea manih pe Kristo. Me a ma meh kokoman pee to hikta teꞌ totoopin ne.

* 3:7: [... pareꞌ öt non a kiꞌ pe Devit.] A teꞌ to öt non a kiꞌ pe Devit, eꞌ e Ieesuꞌ. A kiꞌ, eꞌ o vëknöm va pa teꞌ to teꞌ me non a tasun pa teꞌ sunön.

† 3:10: [... ka punis vëh ...] A pusun in a punis vëh se tavus manih pee to teꞌ va non manih, eꞌ se vaeh raoe, kee sun vakis po vaman pee.

* 6:6: [... pa voen a paeh sospen taëën vuit, keꞌ, a kukön sospen taëën baliꞌ.] A tëëm no a napan to maë, suk a taëën ënëën vatëh to kökööt. Ivëh, ko voen pa ma taëën to voen vapeah.

* 8:7: [... ruiꞌ tutuvuh eh, ...] Ep manuh po Kölösöriꞌ kusin o puk vëh.

* 9:13: [... o vaato to taneꞌ maꞌ po taanaꞌ noton ...] Manih po taanaꞌ noton in a pok gol to sun non a tah to matan va non manih pa köm in a purmakaöꞌ.

* 11:7: [... ka tah poa vëh ...] A tah poa eꞌ o meoh ëhnan pa ankeroꞌ vëh to matop non a koveꞌ ruruvun hikta notoneah. Ep na manuh po Rev 9:1-11.

* 12:3: [... a pah kuruꞌ apuh ereraꞌ ...] A kuruꞌ ereraꞌ to matan va non manih pa piroꞌ apuh rakah. Eꞌ a pah soe vapipinoꞌ to vëknöm non a punis me a tëëm no a hikta teꞌ susun to matop non a napan.

* 14:14: [... o rapis kakakni.] O rapis kakakni neꞌ to öt non to matan va non manih pa vuhun. O vu rapis pamëh nee to moesmoes ne a vuit.

* 16:6: [... kee se kaak o eraꞌ vëh ...] A soe pamëh, eꞌ a soe vapipinoꞌ pa ö ne Sosoenën se vakmis rakah a ma napan hat.

* 17:2: A taateꞌ teꞌteꞌvaasiꞌ to vëknöm non a ma teꞌ sunön to këh ee pe Apuh e Sosoenën, pare vasunön ne a ma sosoenën vapikpiuk.

† 17:8: A tah poa se ro, suk a Soneꞌ Sipsip se miröꞌ en peꞌ, keꞌ ro avoes en.

* 19:7: A Soneꞌ Sipsip se vaen me e köövo peꞌ, eꞌ a soe vapipinoꞌ va pe Ieesuꞌ Kristo se hah maꞌ pa kon a napan pe Kristo, kee nö ko teꞌ vaꞌpeh tamoaan me ne poë.

† 19:13: O eraꞌ vëh to taneꞌ voh maꞌ po teꞌ varih neꞌ to vakihat me non, ko eraꞌ pee takoꞌ voh manih po ohop peꞌ.

Bible reading

Read the New Testament daily

January

date | Scripture
1 | Matiu 1:1–2:12
2 | Matiu 2:13–3:6
3 | Matiu 3:7–4:11
4 | Matiu 4:12-25
5 | Matiu 5:1-26
6 | Matiu 5:27-48
7 | Matiu 6:1-24
8 | Matiu 6:25–7:14
9 | Matiu 7:15-29
10 | Matiu 8:1-17
11 | Matiu 8:18-34
12 | Matiu 9:1-17
13 | Matiu 9:18-38
14 | Matiu 10:1-23
15 | Matiu 10:24–11:6
16 | Matiu 11:7-30
17 | Matiu 12:1-21
18 | Matiu 12:22-45
19 | Matiu 12:46–13:23
20 | Matiu 13:24-46
21 | Matiu 13:47–14:12
22 | Matiu 14:13-36
23 | Matiu 15:1-28
24 | Matiu 15:29–16:12
25 | Matiu 16:13–17:9
26 | Matiu 17:10-27
27 | Matiu 18:1-22
28 | Matiu 18:23–19:12
29 | Matiu 19:13-30
30 | Matiu 20:1-28
31 | Matiu 20:29–21:22

February

date | Scripture
1 | Matiu 21:23-46
2 | Matiu 22:1-33
3 | Matiu 22:34–23:12
4 | Matiu 23:13-39
5 | Matiu 24:1-28
6 | Matiu 24:29-51
7 | Matiu 25:1-30
8 | Matiu 25:31–26:13
9 | Matiu 26:14-46
10 | Matiu 26:47-68
11 | Matiu 26:69–27:14
12 | Matiu 27:15-31
13 | Matiu 27:32-66
14 | Matiu 28:1-20
15 | Mak 1:1-28
16 | Mak 1:29–2:12
17 | Mak 2:13–3:6
18 | Mak 3:7-30
19 | Mak 3:31–4:25
20 | Mak 4:26–5:20
21 | Mak 5:21-43
22 | Mak 6:1-29
23 | Mak 6:30-56
24 | Mak 7:1-23
25 | Mak 7:24–8:10
26 | Mak 8:11–9:1
27 | Mak 9:2-29
28 | Mak 9:30–10:12

March

date | Scripture
1 | Mak 10:13-31
2 | Mak 10:32-52
3 | Mak 11:1-26
4 | Mak 11:27–12:17
5 | Mak 12:18-37
6 | Mak 12:38–13:13
7 | Mak 13:14-37
8 | Mak 14:1-21
9 | Mak 14:22-52
10 | Mak 14:53-72
11 | Mak 15:1-47
12 | Mak 16:1-20
13 | Luk 1:1-25
14 | Luk 1:26-56
15 | Luk 1:57-80
16 | Luk 2:1-35
17 | Luk 2:36-52
18 | Luk 3:1-22
19 | Luk 3:23-38
20 | Luk 4:1-30
21 | Luk 4:31–5:11
22 | Luk 5:12-28
23 | Luk 5:29–6:11
24 | Luk 6:12-38
25 | Luk 6:39–7:10
26 | Luk 7:11-35
27 | Luk 7:36–8:3
28 | Luk 8:4-21
29 | Luk 8:22-39
30 | Luk 8:40–9:6
31 | Luk 9:7-27

Abril

date | Scripture
1 | Luk 9:28-50
2 | Luk 9:51–10:12
3 | Luk 10:13-37
4 | Luk 10:38–11:13
5 | Luk 11:14-36
6 | Luk 11:37–12:7
7 | Luk 12:8-34
8 | Luk 12:35-59
9 | Luk 13:1-21
10 | Luk 13:22–14:6
11 | Luk 14:7-35
12 | Luk 15:1-32
13 | Luk 16:1-18
14 | Luk 16:19–17:10
15 | Luk 17:11-37
16 | Luk 18:1-17
17 | Luk 18:18-43
18 | Luk 19:1-27
19 | Luk 19:28-48
20 | Luk 20:1-26
21 | Luk 20:27-47
22 | Luk 21:1-28
23 | Luk 21:29–22:13
24 | Luk 22:14-34
25 | Luk 22:35-53
26 | Luk 22:54–23:12
27 | Luk 23:13-43
28 | Luk 23:44–24:12
29 | Luk 24:13-53
30 | Jon 1:1-28

May

date | Scripture
1 | Jon 1:29-51
2 | Jon 2:1-25
3 | Jon 3:1-21
4 | Jon 3:22–4:3
5 | Jon 4:4-42
6 | Jon 4:43-54
7 | Jon 5:1-23
8 | Jon 5:24-47
9 | Jon 6:1-21
10 | Jon 6:22-40
11 | Jon 6:41-71
12 | Jon 7:1-29
13 | Jon 7:30-52
14 | Jon 7:53–8:20
15 | Jon 8:21-30
16 | Jon 8:31-59
17 | Jon 9:1-41
18 | Jon 10:1-21
19 | Jon 10:22-42
20 | Jon 11:1-53
21 | Jon 11:54–12:19
22 | Jon 12:20-50
23 | Jon 13:1-30
24 | Jon 13:31–14:14
25 | Jon 14:15-31
26 | Jon 15:1-27
27 | Jon 16:1-33
28 | Jon 17:1-26
29 | Jon 18:1-24
30 | Jon 18:25–19:22
31 | Jon 19:23-42

June

date | Scripture
1 | Jon 20:1-31
2 | Jon 21:1-25
3 | Aposol 1:1-26
4 | Aposol 2:1-47
5 | Aposol 3:1-26
6 | Aposol 4:1-37
7 | Aposol 5:1-42
8 | Aposol 6:1-15
9 | Aposol 7:1-29
10 | Aposol 7:30-50
11 | Aposol 7:51–8:13
12 | Aposol 8:14-40
13 | Aposol 9:1-25
14 | Aposol 9:26-43
15 | Aposol 10:1-33
16 | Aposol 10:34-48
17 | Aposol 11:1-30
18 | Aposol 12:1-23
19 | Aposol 12:24–13:12
20 | Aposol 13:13-41
21 | Aposol 13:42–14:7
22 | Aposol 14:8-28
23 | Aposol 15:1-35
24 | Aposol 15:36–16:15
25 | Aposol 16:16-40
26 | Aposol 17:1-34
27 | Aposol 18:1-21
28 | Aposol 18:22–19:12
29 | Aposol 19:13-41
30 | Aposol 20:1-38

July

date | Scripture
1 | Aposol 21:1-16
2 | Aposol 21:17-36
3 | Aposol 21:37–22:16
4 | Aposol 22:17–23:10
5 | Aposol 23:11-35
6 | Aposol 24:1-27
7 | Aposol 25:1-27
8 | Aposol 26:1-32
9 | Aposol 27:1-20
10 | Aposol 27:21-44
11 | Aposol 28:1-31
12 | Room 1:1-17
13 | Room 1:18-32
14 | Room 2:1-24
15 | Room 2:25–3:8
16 | Room 3:9-31
17 | Room 4:1-12
18 | Room 4:13–5:5
19 | Room 5:6-21
20 | Room 6:1-23
21 | Room 7:1-14
22 | Room 7:15–8:6
23 | Room 8:7-21
24 | Room 8:22-39
25 | Room 9:1-21
26 | Room 9:22–10:13
27 | Room 10:14–11:12
28 | Room 11:13-36
29 | Room 12:1-21
30 | Room 13:1-14
31 | Room 14:1-23

August

date | Scripture
1 | Room 15:1-21
2 | Room 15:22–16:7
3 | Room 16:8-27
4 | 1 Körin 1:1-17
5 | 1 Körin 1:18–2:5
6 | 1 Körin 2:6–3:4
7 | 1 Körin 3:5-23
8 | 1 Körin 4:1-21
9 | 1 Körin 5:1-13
10 | 1 Körin 6:1-20
11 | 1 Körin 7:1-24
12 | 1 Körin 7:25-40
13 | 1 Körin 8:1-13
14 | 1 Körin 9:1-18
15 | 1 Körin 9:19–10:13
16 | 1 Körin 10:14–11:1
17 | 1 Körin 11:2-16
18 | 1 Körin 11:17-34
19 | 1 Körin 12:1-26
20 | 1 Körin 12:27–13:13
21 | 1 Körin 14:1-17
22 | 1 Körin 14:18-40
23 | 1 Körin 15:1-28
24 | 1 Körin 15:29-58
25 | 1 Körin 16:1-24
26 | 2 Körin 1:1-11
27 | 2 Körin 1:12–2:11
28 | 2 Körin 2:12-17
29 | 2 Körin 3:1-18
30 | 2 Körin 4:1-12
31 | 2 Körin 4:13–5:10

September

date | Scripture
1 | 2 Körin 5:11-21
2 | 2 Körin 6:1-13
3 | 2 Körin 6:14–7:7
4 | 2 Körin 7:8-16
5 | 2 Körin 8:1-15
6 | 2 Körin 8:16-24
7 | 2 Körin 9:1-15
8 | 2 Körin 10:1-18
9 | 2 Körin 11:1-15
10 | 2 Körin 11:16-33
11 | 2 Körin 12:1-10
12 | 2 Körin 12:11-21
13 | 2 Körin 13:1-14
14 | Galasiaß 1:1-24
15 | Galasiaß 2:1-16
16 | Galasiaß 2:17–3:9
17 | Galasiaß 3:10-22
18 | Galasiaß 3:23–4:20
19 | Galasiaß 4:21–5:12
20 | Galasiaß 5:13-26
21 | Galasiaß 6:1-18
22 | Ëfësus 1:1-23
23 | Ëfësus 2:1-22
24 | Ëfësus 3:1-21
25 | Ëfësus 4:1-16
26 | Ëfësus 4:17–5:2
27 | Ëfësus 5:3-33
28 | Ëfësus 6:1-24
29 | Filipaë 1:1-26
30 | Filipaë 1:27–2:18

October

date | Scripture
1 | Filipaë 2:19–3:6
2 | Filipaë 3:7–4:1
3 | Filipaë 4:2-23
4 | Kolosi 1:1-20
5 | Kolosi 1:21–2:7
6 | Kolosi 2:8-23
7 | Kolosi 3:1-17
8 | Kolosi 3:18–4:18
9 | 1 Tesaronaëkaß 1:1–2:9
10 | 1 Tesaronaëkaß 2:10–3:13
11 | 1 Tesaronaëkaß 4:1–5:3
12 | 1 Tesaronaëkaß 5:4-28
13 | 2 Tesaronaëkaß 1:1-12
14 | 2 Tesaronaëkaß 2:1-17
15 | 2 Tesaronaëkaß 3:1-18
16 | 1 Timotiß 1:1-20
17 | 1 Timotiß 2:1-15
18 | 1 Timotiß 3:1-16
19 | 1 Timotiß 4:1-16
20 | 1 Timotiß 5:1-25
21 | 1 Timotiß 6:1-21
22 | 2 Timotiß 1:1-18
23 | 2 Timotiß 2:1-21
24 | 2 Timotiß 2:22–3:17
25 | 2 Timotiß 4:1-22
26 | Taëtus 1:1-16
27 | Taëtus 2:1-14
28 | Taëtus 2:15–3:15
29 | Pilimon 1:1-25
30 | Hibru 1:1-14
31 | Hibru 2:1-18

November

date | Scripture
1 | Hibru 3:1-19
2 | Hibru 4:1-13
3 | Hibru 4:14–5:14
4 | Hibru 6:1-20
5 | Hibru 7:1-19
6 | Hibru 7:20-28
7 | Hibru 8:1-13
8 | Hibru 9:1-10
9 | Hibru 9:11-28
10 | Hibru 10:1-18
11 | Hibru 10:19-39
12 | Hibru 11:1-16
13 | Hibru 11:17-31
14 | Hibru 11:32–12:13
15 | Hibru 12:14-29
16 | Hibru 13:1-25
17 | Jëmis 1:1-18
18 | Jëmis 1:19–2:17
19 | Jëmis 2:18–3:18
20 | Jëmis 4:1-17
21 | Jëmis 5:1-20
22 | 1 Pitaß 1:1-12
23 | 1 Pitaß 1:13–2:10
24 | 1 Pitaß 2:11–3:7
25 | 1 Pitaß 3:8–4:6
26 | 1 Pitaß 4:7–5:14
27 | 2 Pitaß 1:1-21
28 | 2 Pitaß 2:1-22
29 | 2 Pitaß 3:1-18
30 | 1 Jon 1:1-10

December

date | Scripture
1 | 1 Jon 2:1-17
2 | 1 Jon 2:18–3:2
3 | 1 Jon 3:3-24
4 | 1 Jon 4:1-21
5 | 1 Jon 5:1-21
6 | 2 Jon 1:1-13
7 | 3 Jon 1:1-14
8 | Jut 1:1-25
9 | Revelesen 1:1-20
10 | Revelesen 2:1-17
11 | Revelesen 2:18–3:6
12 | Revelesen 3:7-22
13 | Revelesen 4:1-11
14 | Revelesen 5:1-14
15 | Revelesen 6:1-17
16 | Revelesen 7:1-17
17 | Revelesen 8:1-13
18 | Revelesen 9:1-21
19 | Revelesen 10:1-11
20 | Revelesen 11:1-19
21 | Revelesen 12:1-18
22 | Revelesen 13:1-18
23 | Revelesen 14:1-20
24 | Revelesen 15:1-8
25 | Revelesen 16:1-21
26 | Revelesen 17:1-18
27 | Revelesen 18:1-24
28 | Revelesen 19:1-21
29 | Revelesen 20:1-15
30 | Revelesen 21:1-27
31 | Revelesen 22:1-21