^

Se-nānā Diosē nanā sāʼ me rá catūū nimán níʼ a

New Testament in Triqui, Copala (MX:trc:Triqui, Copala)

copyright © 1987 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Triqui, Copala
Translation by: Wycliffe Bible Translators, Inc.

Triqui, Copala [trc], Mexico

Copyright Information

© 1987, Wycliffe Bible Translators, Inc.

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

The New Testament
in Triqui, Copala

© 1987, Wycliffe Bible Translators, Inc.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2014-04-30

ePub generated by Haiola 7 Nov 2023 from source files dated 29 Jan 2022

3a8f2838-fe9f-5490-8d78-a7bbfddab871

San Mateo

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Nihánj me se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ cachrón síí cuꞌna̱j Mateo rihaan yanj a

1

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nij xi̱i Jesucristó nij síí ma̱n ga̱a naá a

1 Yanj nihánj me taj xnaꞌanj cheꞌé nij xi̱i Jesucristó a. Veé xi̱i Jesucristó me síí cuꞌna̱j David síí cane ga̱a naá, ne̱ xi̱i David me síí cuꞌna̱j Abraham síí cane ga̱a naá ado̱nj.

2 Dan me se síí cuꞌna̱j Abraham me rej síí cuꞌna̱j Isaac, ne̱ Isaac me rej síí cuꞌna̱j Jacob, ne̱ Jacob me rej nij tinu̱j síí cuꞌna̱j Judá, 3 ne̱ Judá me rej síí cuꞌna̱j Fares ga̱ síí cuꞌna̱j Zara, ne̱ chana̱ cuꞌna̱j Tamar me nii ro̱j soꞌ a. Ne̱ Fares me rej síí cuꞌna̱j Esrom, ne̱ Esrom me rej síí cuꞌna̱j Aram, 4 ne̱ Aram me rej síí cuꞌna̱j Aminadab, ne̱ Aminadab me rej síí cuꞌna̱j Naasón, ne̱ Naasón me rej síí cuꞌna̱j Salmón, 5 ne̱ Salmón me rej síí cuꞌna̱j Booz, ne̱ nii Booz me chana̱ cuꞌna̱j Rahab a. Ne̱ Booz me rej síí cuꞌna̱j Obed, ne̱ nii Obed me chana̱ cuꞌna̱j Rut a. Ne̱ Obed me rej síí cuꞌna̱j Isaí, 6 ne̱ Isaí me rej síí cuꞌna̱j David, ne̱ síí cuꞌna̱j David roꞌ, me síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá ga̱a cane soꞌ ado̱nj.

Ne̱ David me rej síí cuꞌna̱j Salomón, ne̱ nii Salomón me nica̱ síí cuꞌna̱j Urías a. 7 Ne̱ Salomón me rej síí cuꞌna̱j Roboam, ne̱ Roboam me rej síí cuꞌna̱j Abías, ne̱ Abías me rej síí cuꞌna̱j Asa a. 8 Ne̱ Asa me rej síí cuꞌna̱j Josafat, ne̱ Josafat me rej síí cuꞌna̱j Joram, ne̱ Joram me rej síí cuꞌna̱j Uzías a. 9 Ne̱ Uzías me rej síí cuꞌna̱j Jotam, ne̱ Jotam me rej síí cuꞌna̱j Acaz, ne̱ Acaz me rej síí cuꞌna̱j Ezequías a. 10 Ne̱ Ezequías me rej síí cuꞌna̱j Manasés, ne̱ Manasés me rej síí cuꞌna̱j Amón, ne̱ Amón me rej síí cuꞌna̱j Josías a. 11 Ne̱ Josías me rej nij tinu̱j síí cuꞌna̱j Jeconías, ne̱ cayáán nij soꞌ yoꞌ quiꞌyaj canaán nij síí ma̱n Babilonia rihaan nij yuvii̱ israelitá, ne̱ caꞌanj nica̱j nij soꞌ man nij yuvii̱ israelitá chiháán nij soꞌ gu̱un nij yuvii̱ israelitá mozó rihaan nij soꞌ ado̱nj.

12 Guun naá do̱j, ne̱ guun Jeconías rej síí cuꞌna̱j Salatiel, ne̱ Salatiel me rej síí cuꞌna̱j Zorobabel, 13 ne̱ Zorobabel me rej síí cuꞌna̱j Abiud, ne̱ Abiud me rej síí cuꞌna̱j Eliaquim, ne̱ Eliaquim me rej síí cuꞌna̱j Azor, 14 ne̱ Azor me rej síí cuꞌna̱j Sadoc, ne̱ Sadoc me rej síí cuꞌna̱j Aquim, ne̱ Aquim me rej síí cuꞌna̱j Eliud, 15 ne̱ Eliud me rej síí cuꞌna̱j Eleazar, ne̱ Eleazar me rej síí cuꞌna̱j Matán, ne̱ Matán me rej síí cuꞌna̱j Jacob, 16 ne̱ Jacob me rej síí cuꞌna̱j José, ne̱ José me síí xcaj man chana̱ cuꞌna̱j Mariá, ne̱ noꞌ me nii síí cuꞌna̱j Jesús, ne̱ síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj rihaan sayuun me Jesús ado̱nj.

17 Dan me se asi̱j síí cuꞌna̱j Abraham nda̱a síí cuꞌna̱j David síj xcaꞌa̱nj xi̱i síí cuꞌna̱j Jesucristó a. Ne̱ asi̱j síí cuꞌna̱j David nda̱a caꞌanj nica̱j nij síí ma̱n Babilonia man nij yuvii̱ israelitá chiháán nij soꞌ síj yoꞌó xcaꞌa̱nj xi̱i síí cuꞌna̱j Jesucristó a. Ne̱ asi̱j caꞌanj nica̱j nij síí ma̱n Babilonia man nij yuvii̱ israelitá chiháán nij soꞌ nda̱a caꞌngaa síí cuꞌna̱j Jesucristó, ne̱ síj yoꞌó xcaꞌa̱nj nij xi̱i Jesucristó uún ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a caꞌngaa Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj a

18 Ne̱ nihánj me se vaa guun asi̱j rque̱ ga̱a ataa caꞌnga̱a̱ Jesucristó a. Dan me se nii Jesucristó me chana̱ cuꞌna̱j Mariá a. Ga̱a asino ya̱a̱n guun ya̱ rá noꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j José se vaa xca̱j tuviꞌ ro̱j soꞌ a. Tza̱j ne̱ ataa cunu̱u rcuaꞌa̱a̱n ro̱j soꞌ a. Tza̱j ne̱ xcaj noꞌ cuentá se vaa a̱j nariꞌ noꞌ neꞌej quiꞌyaj Nimán Diose̱ a. 19 Dan me se síí cuꞌna̱j José me síí xca̱j man chana̱ cuꞌna̱j Mariá, ne̱ xcaj soꞌ cuentá se vaa a̱j nuû rque noꞌ neꞌej a. Cheꞌé dan nuchruj ra̱a̱ soꞌ, ne̱ guun rá soꞌ se vaa ta̱náj yuve̱ soꞌ man noꞌ ado̱nj. Dan me se si̱j vaa nica̱ nimán me soꞌ, ne̱ guun rá soꞌ cata̱j xnaꞌanj soꞌ rihaan nij síí nica̱j suun, tza̱j ne̱ guun vi̱j rá soꞌ, ne̱ ne caꞌve̱j rá soꞌ cuta̱ꞌ soꞌ cacunꞌ xráá chana̱ cuꞌna̱j Mariá rihaan nij síí nica̱j suun a. 20 Dan me se nuchruj ra̱a̱ soꞌ da̱j quiꞌya̱j soꞌ, ga̱a ne̱ rej nii̱ caꞌmii nej rihaan soꞌ a. Dan me se cotoj soꞌ, ne̱ naquiꞌyaa rihaan soꞌ se vaa caꞌnaꞌ yoꞌo̱ se‑mo̱zó síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ cataj se‑mo̱zó síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan soꞌ a:

―Cu̱nó so̱ꞌ caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj, José. ꞌO̱ se taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j David síí cane ga̱a naá mé so̱ꞌ ado̱nj. Se̱ cuchuꞌvíꞌ so̱ꞌ xca̱j so̱ꞌ man chana̱ cuꞌna̱j Mariá maꞌ. Ne tumé noꞌ cacunꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se nayón neꞌej rque noꞌ quiꞌyaj Nimán Diose̱ ado̱nj. 21 Dan me se cuchru̱j noꞌ neꞌej sno̱ꞌo cunii, ne̱ asa̱ꞌ cuchruj noꞌ neꞌej, ne̱ Jesús tu̱cuꞌnáj so̱ꞌ man neꞌej yoꞌ á. Da̱nj tu̱cuꞌnáj soj man soꞌ, cheꞌé se gu̱un soꞌ síí ti̱nanii man nij tuviꞌ soꞌ rihaan chrej chiꞌi̱i̱ uun chij nimán nij soꞌ ado̱nj. ―Da̱nj caꞌmii se‑mo̱zó síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan síí cuꞌna̱j José a.

22 Nu̱ꞌ nihánj me se vaa quiꞌyaj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. Quiꞌyaj gue̱e̱ soꞌ nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj soꞌ ga̱a naá rihaan ꞌo̱ síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱, ne̱ nihánj me nana̱ caꞌmii soꞌ rihaan síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ yoꞌ a: 23 “Queneꞌe̱n soj se vaa quinari̱ꞌ ꞌo̱ chana̱ ya̱a̱n neꞌej, ne̱ cuchru̱j noꞌ neꞌej sno̱ꞌo cunii, ne̱ Emanuel cuꞌna̱j neꞌej ado̱nj”. Da̱nj caꞌmii síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ga̱a naá rihaan síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ nana̱ “Emanuel” taj se vaa cane̱ maꞌa̱n Diose̱ ga̱ níꞌ ado̱nj.

24 Veé dan, ne̱ quinanuû rá síí cuꞌna̱j José, ne̱ quiꞌyaj soꞌ nu̱ꞌ nda̱a vaa cataj xnaꞌanj se‑mo̱zó síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan soꞌ, ne̱ xcaj soꞌ man chana̱ cuꞌna̱j Mariá a. 25 Tza̱j ne̱ ne coto̱j soꞌ ga̱ noꞌ nda̱a se quisíj cuchruj noꞌ neꞌej sno̱ꞌo cunii a. Ne̱ tucuꞌnáj José Jesús man neꞌej ado̱nj.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nij síí tucuꞌyón ndoꞌo cheꞌé yatiꞌ a

1 Dan me se caꞌngaa Jesucristó chumanꞌ Belén chumanꞌ na̱j estadó Judea, ne̱ síí cuꞌna̱j Herodes me síí nica̱j suun rey uun chij rihaan chumanꞌ rej caꞌngaa Jesucristó a. Quisíj caꞌngaa Jesucristó, ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ nij síí tucuꞌyón ndoꞌo cheꞌé yatiꞌ chumanꞌ cuꞌna̱j Jerusalén, ne̱ nij síí cavii rej síj güii me nij soꞌ a. 2 Ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man nij síí ma̱n Jerusalén, cataj nij soꞌ:

―Neꞌej gu̱un síí nica̱j suun rey gu̱un chij rihaan nij yuvii̱ israelitá roꞌ, me rej caꞌngaa soꞌ ga̱. Queneꞌen núj yatiꞌ taj xnaꞌanj yoꞌ se vaa caꞌngaa soꞌ na̱nj á. Cavii yatiꞌ yoꞌ xta̱ꞌ rej síj güii, ne̱ cheꞌé dan caꞌnaꞌ núj quinaꞌvi̱j núj rihaan soꞌ ado̱nj ―taj nij síí tucuꞌyón ndoꞌo cheꞌé yatiꞌ a.

3 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nana̱ rihaan síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes se vaa xnáꞌanj ndoꞌo nij síí tucuꞌyón ndoꞌo cheꞌé yatiꞌ me rej caꞌngaa neꞌej yoꞌ, ga̱a ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo soꞌ se vaa cachi̱j neꞌej yoꞌ, ne̱ caꞌne̱e̱ neꞌej yoꞌ se‑su̱u̱n soꞌ raꞌa soꞌ vaa güii, rá soꞌ a. Ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén se vaa caxri̱i̱ yuva̱a̱ Herodes man maꞌa̱n nij soꞌ a. 4 Veé dan, ne̱ cunuu chre̱ꞌ taranꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj cunuu chre̱ꞌ nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan nij yuvii̱ cunuu chre̱ꞌ rihaan soꞌ, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ xnáꞌanj Herodes man nij soꞌ me rej caꞌnga̱a̱ síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ rihaan sayuun a. 5 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Herodes a:

―Caꞌnga̱a̱ soꞌ chumanꞌ Belén chumanꞌ na̱j estadó Judea a ―taj nij soꞌ rihaan síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes a.

Da̱nj caꞌmii nij soꞌ cheꞌé nana̱ nihánj nana̱ cachrón síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yanj a: 6 “Ne̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ, chuma̱nꞌ Belén chuma̱nꞌ na̱j estadó Judea roꞌ, chumanꞌ sa̱ꞌ ndoꞌo ꞌni̱j raꞌa man tuviꞌ chumanꞌ na̱j estadó Judea mé so̱ꞌ á. Dan me se vaa síí gu̱un chiha̱nj mán so̱ꞌ, ne̱ gu̱un chij uxrá soꞌ, ne̱ uxrá cu̱tumé soꞌ man nij yuvii̱ israelitá yuvii̱ cunéꞌ ꞌu̱nj canoco̱ꞌ manj a”. Nihánj me nana̱ cachrón síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yanj ga̱a naá a.

7 Cuno síí nica̱j suun Herodes nana̱ caꞌmii nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌnéé yuve̱ soꞌ nana̱ rihaan nij síí tucuꞌyón ndoꞌo cheꞌé yatiꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan Herodes a. Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Herodes man nij soꞌ me yavii curuviꞌ naca̱ yatiꞌ taj xnaꞌanj cheꞌé neꞌej yoꞌ, taj Herodes a. Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan Herodes a. 8 Ga̱a ne̱ caꞌnéé Herodes man nij soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ chumanꞌ Belén, ne̱ caꞌneꞌ Herodes suun rihaan nij soꞌ, ne̱ cataj Herodes:

―Nano̱ꞌ uxrá soj man neꞌej yoꞌ, ne̱ asa̱ꞌ nariꞌ soj man neꞌej, ne̱ cata̱j xnaꞌanj soj rihanj me rej ne neꞌej yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌa̱nj ma̱ꞌanj quinaꞌvi̱j ma̱ꞌanj rihaan neꞌej yoꞌ ado̱nj ―taj Herodes rihaan nij síí tucuꞌyón ndoꞌo cheꞌé yatiꞌ, caꞌmii ne̱ soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón ndoꞌo cheꞌé yatiꞌ a.

9 Quisíj cuno nij soꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj síí nica̱j suun rey rihaan nij soꞌ, ga̱a ne̱ curiha̱nj nij soꞌ, caꞌanj nij soꞌ, ga̱a ne̱ queneꞌen uún nij soꞌ man yatiꞌ yoꞌ a. Yatiꞌ a̱j queneꞌen nij soꞌ rej síj güii me yatiꞌ yoꞌ, ne̱ dan me se va̱j yatiꞌ yoꞌ, ne̱ yoꞌo̱ canocoꞌ nij soꞌ man yatiꞌ yoꞌ, nda̱a se canicunꞌ yatiꞌ yoꞌ rej xta̱ꞌ rej ya̱nj neꞌej yoꞌ a. 10 Ga̱a queneꞌen nij soꞌ man yatiꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ uxrá guun niha̱ꞌ rá nij soꞌ, 11 ga̱a ne̱ catúj nij soꞌ rá veꞌ rej canicunꞌ yatiꞌ xta̱ꞌ, ga̱a ne̱ nariꞌ nij soꞌ man neꞌej ga̱ nii neꞌej chana̱ cuꞌna̱j Mariá, ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j nij soꞌ, ne̱ quinaꞌvíj nij soꞌ rihaan neꞌej yoꞌ a. Veé dan, ga̱a ne̱ nuxraꞌ nij soꞌ se‑chru̱nj nij soꞌ, ga̱a ne̱ rqué ndoꞌo nij soꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ rihaan neꞌej yoꞌ a. Dan me se agaꞌ oró míí do̱ꞌ, squíí cuꞌna̱j incienso do̱ꞌ, squíí cuꞌna̱j mirra do̱ꞌ, rqué u̱u̱n nij soꞌ rihaan neꞌej yoꞌ a. 12 Ne̱ rej nii̱ caꞌmii nej rihaan nij soꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan nij soꞌ se vaa se̱ canica̱j uún nij soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ rihaan síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes, taj nej rihaan nij soꞌ a. Cheꞌé dan yoꞌó chrej canica̱j nij soꞌ quinanꞌ nij soꞌ chiháán nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌanj nica̱j José ga̱ Mariá man Jesucristó rej cuꞌna̱j Egiptó a

13 Quisíj quinanꞌ nij síí tucuꞌyón ndoꞌo cheꞌé yatiꞌ, ga̱a ne̱ rej nii̱ caꞌmii nej rihaan síí cuꞌna̱j José a. Dan me se naquiꞌyaa yoꞌo̱ se‑mo̱zó síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cataj se‑mo̱zó síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan soꞌ a:

―Na̱xagaa so̱ꞌ, ne̱ ni̱caj so̱ꞌ man ro̱j ni̱i neꞌej, ne̱ cuna̱nj so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ rej cuꞌna̱j Egiptó, ne̱ ca̱yáán so̱ꞌ Egiptó nda̱a güii caꞌmi̱i̱ uún ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ á. ꞌO̱ se nano̱ꞌ ndoꞌo síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes man neꞌej, ne̱ ticavi̱ꞌ soꞌ man neꞌej yoꞌ vaa taj soꞌ ado̱nj ―taj se‑mo̱zó síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan síí cuꞌna̱j José a.

14 Ga̱a ne̱ naxaga̱a̱ síí cuꞌna̱j José, ne̱ nica̱j soꞌ man ro̱j ni̱i neꞌej, ne̱ rej nii̱ cavii nij soꞌ caꞌanj nij re̱j soꞌ Egiptó, 15 ne̱ cane nij soꞌ Egiptó yoꞌ nda̱a se caviꞌ síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes a.

Dan me se quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ nda̱a vaa cataj xnaꞌanj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan ꞌo̱ síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, se vaa cataj soꞌ: “Canacúún ꞌu̱nj man taꞌníj se vaa cavi̱i̱ soꞌ Egiptó caꞌna̱ꞌ soꞌ ado̱nj”. Da̱nj taj Diose̱ ga̱a naá cheꞌé taꞌníí soꞌ Jesucristó ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caviꞌ ndoꞌo neꞌej ma̱n chumanꞌ Belén, quiꞌyaj síí nica̱j suun cuꞌna̱j Herodes a

16 Quisíj caꞌanj nij re̱j Jesucristó rej cuꞌna̱j Egiptó, ga̱a ne̱ xcaj síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes cuentá se vaa a̱j tihaꞌ yuꞌunj nij síí tucuꞌyón cheꞌé yatiꞌ man soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌmaan ndoꞌo rá soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan tanuu se vaa ticavi̱ꞌ tanuu man nu̱ꞌ neꞌej sno̱ꞌo cunii ya̱nj nu̱ꞌ anica̱j chumanꞌ Belén a. Neꞌej va̱j vi̱j yoꞌ rej rque̱ roꞌ, cavi̱ꞌ, taj soꞌ a. Da̱nj quiꞌyaj soꞌ, ga̱a ne̱ cavi̱ꞌ neꞌej caꞌmii yatiꞌ cheꞌé taj nij síí tucuꞌyón cheꞌé yatiꞌ rihaan soꞌ, rá soꞌ a.

17 Da̱nj quiꞌyaj soꞌ, ne̱ quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá síí cuꞌna̱j Jeremías, se vaa cataj soꞌ: 18 “Cuno̱ nii taꞌve̱e ndoꞌo chana̱ ma̱n chumanꞌ cuꞌna̱j Ramá a. Ase vaa chana̱ cuꞌna̱j Raquel chana̱ cane ga̱a naá ga̱a̱ nij chana̱, taꞌve̱e ndoꞌo nij noꞌ cheꞌé taꞌníí nij noꞌ a. Ne̱ se̱ caꞌvej uxrá rá nij chana̱ naquiꞌya̱j niha̱ꞌ noꞌ nimán noꞌ, cheꞌé se navij taꞌníí nij noꞌ caviꞌ na̱nj ado̱nj”. Da̱nj caꞌmii síí cuꞌna̱j Jeremías ga̱a naá a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa curiha̱nj uún nij re̱j Jesucristó rej cuꞌna̱j Egiptó, caꞌanj nij soꞌ chumanꞌ Nazaret a

19 Ga̱a quisíj caviꞌ síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes, ga̱a ne̱ naquiꞌyaa uún yoꞌo̱ se‑mo̱zó síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan síí cuꞌna̱j José ga̱a yáán soꞌ Egiptó ga̱a otoj soꞌ rej nii̱ a. 20 Ne̱ cataj xnaꞌanj se‑mo̱zó síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan José a:

―Na̱xagaa so̱ꞌ, ne̱ ni̱caj so̱ꞌ ro̱j ni̱i neꞌej, ne̱ caꞌa̱nj so̱ꞌ rej cuꞌna̱j Israel á. ꞌO̱ se ya̱j me se caviꞌ nij síí me rá ticavi̱ꞌ man neꞌej ya̱j na̱nj ado̱nj ―taj se‑mo̱zó síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan síí cuꞌna̱j José a.

21 Ga̱a ne̱ naxaga̱a̱ síí cuꞌna̱j José, ne̱ nica̱j uún soꞌ ro̱j ni̱i neꞌej caꞌanj soꞌ rej cuꞌna̱j Israel a. 22 Ne̱ cuchiꞌ nana̱ rihaan soꞌ se vaa síí cuꞌna̱j Arquelao guun síí nica̱j suun rey uun chij rihaan estadó Judea a. Dan me se nayón síí cuꞌna̱j Arquelao rihaan rej soꞌ síí cuꞌna̱j Herodes a. Cheꞌé dan cuchuꞌviꞌ ndoꞌo síí cuꞌna̱j José caꞌa̱nj soꞌ estadó Judea, ga̱a ne̱ caꞌmii nej rihaan uún soꞌ se vaa se̱ caꞌanj soꞌ estadó Judea maꞌ. Cheꞌé dan caꞌanj soꞌ estadó Galilea, 23 ne̱ cuchiꞌ soꞌ chumanꞌ Nazaret, ne̱ cayáán soꞌ chumanꞌ yoꞌ a. Dan me se cayáán nij soꞌ chumanꞌ Nazaret, ne̱ quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ cataj nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, se vaa síí cavii Nazaret me síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun ado̱nj. Ina̱nj da̱nj caꞌmii nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá yoꞌ a.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j vaa caꞌmii natáj síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne yuvii̱ a

1 Dan me se yoꞌo̱ yáán Jesucristó chumanꞌ Nazaret, ne̱ cavii síí cuꞌna̱j Juan tacaan estadó Judea, ne̱ caꞌmii natáj ndoꞌo soꞌ, 2 cataj soꞌ:

―Nuchra̱nꞌ nimán soj, ne̱ ta̱náj soj chrej chiꞌi̱i̱ ei. ꞌO̱ se nichru̱nꞌ gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj ―taj soꞌ, aꞌmii natáj soꞌ a.

3 Síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱ ga̱a naá síí cuꞌna̱j Isaías roꞌ, cataj xnaꞌanj cheꞌé síí cuꞌna̱j Juan, cataj soꞌ: “Nucua̱j ndoꞌo caꞌmi̱i̱ natáj ꞌo̱ soꞌ rej tacaan, ne̱ cata̱j soꞌ se vaa nuchra̱nꞌnimán yuvii̱, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ ga̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ soꞌ a”, taj síí cuꞌna̱j Isaías ga̱a naá a.

4 Dan me se síí cuꞌna̱j Juan me se nu̱u̱ soꞌ yatzíj nuj xcuu camelló ne̱ ꞌni̱j catuu̱n soꞌ merque̱ nu̱j, ne̱ chá soꞌ ina̱nj rquíí, ne̱ catziꞌ xtaan ma̱n quij coꞌo soꞌ ado̱nj. 5 Ne̱ curiha̱nj ndoꞌo yuvii̱ ma̱n chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ, yuvii̱ ma̱n nu̱ꞌ estadó Judea do̱ꞌ, yuvii̱ ma̱n nij chumanꞌ na̱j tuꞌva chráá cuꞌna̱j Jordán do̱ꞌ, caꞌnaꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Juan, 6 ga̱a ne̱ cataꞌ ne nij yuvii̱ rá chráá cuꞌna̱j Jordán, quiꞌyaj Juan a. Dan me se nataꞌ ya̱ nij yuvii̱ cheꞌé nu̱ꞌ cacunꞌ tumé nij yuvii̱, ga̱a ne̱ cataꞌ ne nij yuvii̱ ado̱nj.

7 Ga̱a ne̱ queneꞌen síí cuꞌna̱j Juan se vaa caꞌnaꞌ ndoꞌo nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí saduceo do̱ꞌ, me rá nij soꞌ cuta̱ꞌ ne Juan man nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ caꞌmii natáj soꞌ rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Ase vaa xcuáá yuva̱a̱ vaa soj á. Me síí cataj xnaꞌanj rihaan soj cuna̱nj soj, ne̱ quinani̱i̱ soj rihaan sayuun quiꞌya̱j Diose̱ ga̱. Asa̱ꞌ caꞌve̱e quinani̱i̱ soj rihaan sayuun, quiꞌya̱j ina̱nj na cata̱ꞌ ne soj ga̱. 8 Sese ya̱ cunuu sa̱ꞌ nimán soj, ne̱ caꞌa̱nj soj quiꞌya̱j soj nda̱a vaa ꞌyaj yuvii̱ cunuu sa̱ꞌ nimán á. 9 Ne̱ tadó soj sese quisi̱j rá soj cata̱j soj se vaa taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham síí cane ga̱a naá me soj, ne̱ ne tumé soj cacunꞌ, cata̱j soj á. Se̱ caꞌmii soj daj chiha̱a̱ míj da̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nuveé se yaꞌa̱nj tihaꞌ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham me soj a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se sese Diose̱ rá, ne̱ caꞌve̱e ni̱caj Diose̱ náá guun yahij na̱j rihaan yoꞌóó nihánj, ne̱ quiꞌya̱j Diose̱ man ꞌo̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham ado̱nj. Cheꞌé dan canoco̱ꞌ ya̱ soj man Diose̱ á.

10 ”ꞌO̱ se nichru̱nꞌ quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man nij síí naꞌvej rá cuno̱ rihaan soꞌ na̱nj á. Ase vaa síí oro̱ꞌ agaꞌ aꞌneꞌ chruun, ne̱ oro̱ꞌ soꞌ agaꞌ caꞌne̱ꞌ soꞌ chruun roꞌ, da̱nj vaa Diose̱ cuano̱ ei. Cheꞌé dan ase vaa ꞌyaj nii man chruun roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj quiꞌya̱j Diose̱ man nij síí ne uno rihaan soꞌ a. Dan me se aꞌneꞌ nii chruun nuviꞌ chruj sa̱ꞌ raa̱, ne̱ araa nii man chruun yoꞌ rihaan yaꞌan a. Taꞌngaꞌ da̱nj quiꞌya̱j Diose̱ man nij síí naꞌvej rá canoco̱ꞌ chrej sa̱ꞌ ado̱nj.

11 ”ꞌU̱nj nihánj me síí cuta̱ꞌ ne u̱u̱n man soj si̱j nuchranꞌ nimán canocoꞌ chrej sa̱ꞌ a. Tza̱j ne̱ vaa yoꞌó síí caꞌna̱ꞌ, ne̱ si̱j sca̱ꞌ doj gu̱un soꞌ rihanj a. Cheꞌé dan me a̱j ne nó xcúnj na̱chej nuj correá ꞌni̱j tacanj soꞌ maꞌ. Ne̱ caꞌna̱ꞌ soꞌ, ne̱ caꞌna̱ꞌ Nimán Diose̱ ga̱ soꞌ, ne̱ caxri̱i̱ yaꞌan soꞌ man soj si̱j naꞌvej rá cuno̱ rihaan Diose̱, ne̱ caca̱a̱ soj ado̱nj. 12 Dan me se ase vaa síí oro̱ꞌ chruun palá vaa soꞌ cuano̱ ado̱nj. Dan me se síí nica̱j chruun palá roꞌ, rii nu̱ꞌ ꞌnúú trigó na̱j rihaan yoꞌóó, ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ soꞌ man ꞌnúú trigó sa̱ꞌ, ne̱ araa soꞌ man ꞌnúú trigó sa̱ꞌ rá veꞌ, ne̱ anica̱j soꞌ araa soꞌ squíj niꞌya xráá trigó rihaan yaꞌan a. Ne̱ ase vaa síí nica̱j palá ma̱n cuano̱ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j síí caꞌna̱ꞌ, ne̱ naquiꞌya̱j chre̱ꞌ soꞌ man cunuda̱nj nij síí cunuu sa̱ꞌ nimán, ne̱ cara̱a soꞌ man nij síí chiꞌi̱i̱ rihaan yaꞌan, ne̱ caca̱a̱ nij soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quinaꞌáj yaꞌan yoꞌ a̱ man ado̱nj. ―Da̱nj caꞌmii síí cuꞌna̱j Juan rihaan nij yuvii̱ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataꞌ ne Jesucristó a

13 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesucristó estadó Galilea caꞌanj soꞌ chráá cuꞌna̱j Jordán rihaan síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ cuta̱ꞌ ne Juan man Jesucristó, rá soꞌ a. Dan me se cuchiꞌ Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Juan, 14 tza̱j ne̱ veé dan me se ne caꞌve̱j rá síí cuꞌna̱j Juan cuta̱ꞌ ne soꞌ man Jesucristó maꞌ. Ma̱a̱n se cataj síí cuꞌna̱j Juan rihaan Jesucristó a:

―Me cheꞌé ꞌnáꞌ so̱ꞌ cuta̱ꞌ ne ꞌu̱nj mán so̱ꞌ ga̱. Tana̱nj ma̱ꞌán so̱ꞌ me síí vaa cheꞌé cuta̱ꞌ ne man ma̱ꞌanj na̱nj á. Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj me se ne nó xcúún ꞌu̱nj cuta̱ꞌ nej mán so̱ꞌ maꞌ ―taj síí cuꞌna̱j Juan rihaan Jesucristó a.

15 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Caꞌve̱j so̱ꞌ cuta̱ꞌ ne so̱ꞌ manj ei. Da̱nj quiꞌya̱j níꞌ, cheꞌé se no̱ xcúún níꞌ quiꞌya̱j níꞌ nu̱ꞌ se vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Juan, ga̱a ne̱ caꞌvej rá soꞌ, ga̱a ne̱ cutaꞌ ne soꞌ man Jesucristó a.

16 Quisíj cataꞌ ne Jesucristó, ga̱a ne̱ curiha̱nj soꞌ rá na, ga̱a ne̱ taj niꞌyón naxraꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa nanij Nimán Diose̱ rej xta̱ꞌ, ne̱ ase vaa chaꞌaa̱n roꞌ, vaa Nimán Diose̱, curuviꞌ yoꞌ rej xta̱ꞌ nanij yoꞌ raa̱ Jesucristó a. 17 Ga̱a ne̱ rej xta̱ꞌ caꞌmii Diose̱ rihaan Jesucristó, ne̱ cuno nij síí nicu̱nꞌ ga̱ Jesucristó nana̱ caꞌmii Diose̱, ne̱ dan me se cataj Diose̱ a:

―Taꞌníí ꞌu̱nj síí ꞌe̱e̱ ndoꞌo raj man mé so̱ꞌ, ne̱ niha̱ꞌ ndoꞌo raj niꞌya̱j ꞌu̱nj mán so̱ꞌ ado̱nj ―taj nana̱ cavii rej xta̱ꞌ caꞌmii Diose̱ rihaan Jesucristó a.

4

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa guun ndoꞌo rá síí chre̱e tiha̱ꞌ yuꞌunj síí chre̱e man Jesucristó a

1 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó rej tacaan, quiꞌyaj Nimán Diose̱, cheꞌé rej caꞌve̱e gu̱un rá síí chre̱e tiha̱ꞌ yuꞌunj síí chre̱e man Jesucristó a. 2 Ne̱ vi̱j chiha̱a̱ ya̱ güii quisíj Jesucristó tocoꞌ Jesucristó xꞌnaa man maꞌa̱n soꞌ cheꞌé se aráj gue̱e̱ soꞌ rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ quinaꞌaan ndoꞌo rque Jesucristó a. 3 Dan me se cuchiꞌ síí chre̱e rihaan Jesucristó, ga̱a ne̱ guun rá soꞌ tiha̱ꞌ yuꞌunj soꞌ man Jesucristó, cheꞌé se guun rá soꞌ canoco̱ꞌ Jesucristó man soꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan cataj soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱:

―Sese ya̱ ya̱ taꞌni̱j Diose̱ mé so̱ꞌ, ne̱ cata̱j so̱ꞌ rihaan yahij nihánj se vaa gu̱un yoꞌ rachrúún cha̱ so̱ꞌ á ―taj síí chre̱e rihaan Jesucristó a.

4 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan síí chre̱e a:

―Tza̱j ne̱ danj Diose̱ taj: “Nuveé ina̱nj se chá me se achiin rihaan yuvii̱, ne̱ caꞌve̱e ca̱yáán sa̱ꞌ yuvii̱ maꞌ. Tana̱nj achiin cunuda̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ cuno̱ yuvii̱, ne̱ veꞌé ca̱yáán yuvii̱ ei”. Ina̱nj da̱nj taj danj Diose̱ ―taj Jesucristó rihaan síí chre̱e yoꞌ a.

5 Ga̱a ne̱ caꞌanj nica̱j síí chre̱e man Jesucristó chumanꞌ gue̱e̱ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ tacavii soꞌ man Jesucristó raa̱ nuvií noco̱o, 6 ne̱ cataj soꞌ rihaan soꞌ:

―Sese ya̱ taꞌni̱j Diose̱ mé so̱ꞌ, ne̱ güe̱j so̱ꞌ, ne̱ nani̱j gue̱e̱ so̱ꞌ rihaan yoꞌóó á. ꞌO̱ se danj Diose̱ taj: “Yoꞌo̱ aꞌneꞌ Diose̱ suun rihaan nij se‑mo̱zó soꞌ se vaa cu̱tumé nij soꞌ mán so̱ꞌ, ne̱ ca̱ráán raꞌa nij soꞌ mán so̱ꞌ, se̱ gaa na̱nj caco̱ꞌ cheꞌé so̱ꞌ yahij a”. Ina̱nj da̱nj aꞌmii danj Diose̱ ―taj síí chre̱e rihaan Jesucristó ado̱nj.

7 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Tza̱j ne̱ ne nó xcúnj qui̱ꞌyáj da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se taj uún danj Diose̱: “Se̱ guun qui̱riꞌyunj so̱ꞌ man Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ne̱ ti̱háꞌ so̱ꞌ man soꞌ maꞌ”. Ina̱nj da̱nj aꞌmii danj Diose̱ rihaan níꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan síí chre̱e a.

8 Ga̱a ne̱ nica̱j síí chre̱e man Jesucristó caꞌanj soꞌ raa̱ ꞌo̱ quij xca̱a̱n ndoꞌo uún a. Ne̱ tihaa̱n soꞌ man nu̱ꞌ chumanꞌ ma̱n rihaan cunu̱ꞌ chumii̱ rihaan Jesucristó, ne̱ tihaa̱n soꞌ rihaan Jesucristó se vaa veꞌé ndoꞌo vaa nu̱ꞌ chumanꞌ yoꞌ ado̱nj. 9 Dan me se cataj uún síí chre̱e rihaan Jesucristó a:

―Gu̱un chij so̱ꞌ rihaan cunuda̱nj chumanꞌ na̱j rihaan chumii̱, qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj, sese canicu̱nꞌ ru̱j so̱ꞌ quinaꞌvi̱j so̱ꞌ rihaan ꞌu̱nj á ―taj síí chre̱e yoꞌ rihaan Jesucristó a.

10 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan síí chre̱e a:

―Naxu̱u̱n yaníj so̱ꞌ mán so̱ꞌ, Satanás. ꞌO̱ se danj Diose̱ taj: “Rihaan o̱rúnꞌ Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ canicu̱nꞌ ru̱j so̱ꞌ, ne̱ a̱ ꞌó rihaan tuvíꞌ so̱ꞌ se̱ caꞌvee naꞌvi̱j so̱ꞌ maꞌ”. Da̱nj taj danj Diose̱ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan síí chre̱e yoꞌ a.

11 Ga̱a ne̱ tanáj síí chre̱e man soꞌ, caꞌanj síí chre̱e yoꞌ, ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij se‑mo̱zó Diose̱ rihaan Jesucristó, rqué nij soꞌ me maꞌa̱n se cachiin rihaan Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌanj Jesucristó estadó cuꞌna̱j Galilea a

12 Cuchiꞌ nana̱ rihaan Jesucristó se vaa quitaꞌaa nij tanuu man síí cuꞌna̱j Juan, caxríj tanuu tagaꞌ man soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌanj Jesucristó estadó Galilea, 13 tza̱j ne̱ ne ca̱yáán soꞌ chumanꞌ Nazaret maꞌ. Cavii soꞌ chumanꞌ Nazaret yoꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ cayáán soꞌ chumanꞌ Capernaum chumanꞌ na̱j tuꞌva na lacuaná a. Chumanꞌ yoꞌ naj rihaan toꞌóó nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Zabulón do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Neftalí do̱ꞌ, síí ma̱n ga̱a naá yoꞌ a.

14 Dan me se da̱nj quiꞌyaj Jesucristó caꞌanj soꞌ rej yoꞌ, ga̱a ne̱ guun ya̱ nu̱ꞌ nda̱a vaa cataj síí cuꞌna̱j Isaías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá se vaa cataj soꞌ: 15 “Toꞌóó nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ Zabulón do̱ꞌ, toꞌóó nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ Neftalí do̱ꞌ, me yoꞌóó na̱j tuꞌva na lacuaná rej rne̱j tuꞌva chráá cuꞌna̱j Jordán, ne̱ estadó Galilea estadó ya̱nj nij síí yaníj me uún yoꞌ a. 16 Ne̱ nij síí ma̱n rej yoꞌ roꞌ, guun queꞌe̱e̱ yoꞌ ne queneꞌe̱n uxrá nij soꞌ rasu̱u̱n cheꞌé Diose̱ maꞌ. Ma̱a̱n se ase vaa yuvii̱ ne̱ rej rmi̱ꞌ roꞌ, da̱nj vaa nij soꞌ ne̱ nij soꞌ na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se vaa güii, ne̱ cavi̱ꞌ u̱u̱n nij soꞌ, ne̱ da̱nj uun maꞌa̱n, rá nij soꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ caꞌna̱ꞌ ꞌo̱ yaꞌan, ne̱ cuchugu̱u̱n rej ya̱nj nij soꞌ, quiꞌya̱j yaꞌan yoꞌ, ne̱ veꞌé ndoꞌo xca̱j nij soꞌ cuentá ado̱nj”. Yoꞌ me se vaa cataj síí cuꞌna̱j Isaías ga̱a naá a.

17 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Jesucristó caꞌmii natáj soꞌ rihaan yuvii̱, ne̱ cataj soꞌ:

―Nuchra̱nꞌ nimán soj ei. ꞌO̱ se nichru̱nꞌ quisi̱j güii caꞌna̱ꞌ Diose̱ gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj. ―Ina̱nj da̱nj caꞌmii natáj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan caꞌa̱nj síí rii xcuaj se vaa canoco̱ꞌ nij soꞌ man Jesucristó a

18 ꞌO̱ güii cachén Jesucristó tuꞌva na lacuaná cuꞌna̱j na Galilea, ne̱ queneꞌen soꞌ man ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ a. Yoꞌo̱ soꞌ me síí cuꞌna̱j Simón, ne̱ Pedró cuꞌna̱j yoꞌó se‑chuvi̱i síí cuꞌna̱j Simón yoꞌ a. Ne̱ tinúú soꞌ me síí cuꞌna̱j Andrés a. Dan me se ga̱a queneꞌen Jesucristó man ro̱j soꞌ, ne̱ nicu̱nꞌ ro̱j soꞌ tuꞌva na lacuaná, ne̱ tiguíj ro̱j soꞌ nanj rque na, ne̱ dan me se síí rii xcuaj me ro̱j soꞌ a. 19 Ne̱ cataj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a:

―Canoco̱ꞌ ro̱j so̱j manj á. ꞌO̱ se síí naquiꞌyaj chre̱ꞌ xcuaj me ro̱j so̱j, tza̱j ne̱ rej riha̱a̱n níꞌ me se gu̱un ro̱j so̱j síí naquiꞌyaj chre̱ꞌ yuvii̱, qui̱ꞌyáj, ne̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ manj a ―taj Jesucristó rihaan ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ a.

20 Ne̱ nu̱ꞌ canica̱j ro̱j soꞌ tanáj ro̱j soꞌ xnánj ro̱j soꞌ, ne̱ canocoꞌ ro̱j soꞌ man Jesucristó caꞌanj ro̱j soꞌ na̱nj ado̱nj.

21 Veé dan, ne̱ cachéé nij soꞌ doj, ne̱ queneꞌen Jesucristó man yavíj ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ a. Yoꞌo̱ soꞌ me síí cuꞌna̱j Jacobo, ne̱ tinúú soꞌ me síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ taꞌníí síí cuꞌna̱j Zebedeo me ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ a. Dan me se nu̱u̱ ro̱j soꞌ rque rihoo chéé rihaan na ga̱ rej ro̱j soꞌ síí cuꞌna̱j Zebedeo, ne̱ naquiꞌyaj sa̱ꞌ nij soꞌ nanj rii xcuaj, ne̱ canacúún Jesucristó man ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ canoco̱ꞌ ro̱j soꞌ man Jesucristó a. 22 Veé dan, ne̱ canica̱j ro̱j soꞌ tanáj ro̱j soꞌ rihoo do̱ꞌ, rej ro̱j soꞌ do̱ꞌ, ne̱ canocoꞌ ro̱j soꞌ man Jesucristó caꞌanj ro̱j soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun ndoꞌo yuvii̱, quiꞌyaj Jesucristó a

23 Veé dan, ne̱ cachéé Jesucristó nu̱ꞌ estadó Galilea, ne̱ tucuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ man nij yuvii̱ nuu chre̱ꞌ rá veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ caꞌmii natáj soꞌ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ cheꞌé yan gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj me nana̱ sa̱ꞌ caꞌmii natáj soꞌ a. Ne̱ nahuun cunuda̱nj nij yuvii̱ ranꞌ do̱ꞌ, cunuda̱nj nij yuvii̱ ninaj do̱ꞌ, quiꞌyaj soꞌ a. 24 Ne̱ cuchiꞌ nana̱ cheꞌé soꞌ nu̱ꞌ estadó Siria, ga̱a ne̱ nica̱j ndoꞌo nij yuvii̱ tuviꞌ nij yuvii̱ síí ranꞌ ndoꞌo, caꞌanj nij yuvii̱ rej va̱j Jesucristó a. Dan me se nij yuvii̱ ranꞌ ndoꞌo quiꞌyaj chiꞌii̱ do̱ꞌ, nij yuvii̱ aꞌngaj ndoꞌo cúú man do̱ꞌ, nij yuvii̱ nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán do̱ꞌ, nij yuvii̱ snúú quiꞌyaj yavii do̱ꞌ, nij yuvii̱ naꞌvee cache̱e̱ do̱ꞌ, cuchiꞌ rihaan Jesucristó, quiꞌyaj tuviꞌ nij yuvii̱, ne̱ nahuun cunuda̱nj nij soꞌ, quiꞌyaj Jesucristó na̱nj ado̱nj. 25 Veé dan, ne̱ canocoꞌ queꞌe̱e̱ ndoꞌo yuvii̱ man soꞌ, ne̱ dan me se yuvii̱ ma̱n estadó Galilea do̱ꞌ, yuvii̱ ma̱n rej cuꞌna̱j Chi̱ꞌ Chumanꞌ do̱ꞌ, yuvii̱ ma̱n chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ, yuvii̱ ma̱n estadó Judea do̱ꞌ, yuvii̱ ma̱n nda̱a rne̱j tuꞌva chráá cuꞌna̱j Jordán do̱ꞌ, canocoꞌ man soꞌ na̱nj ado̱nj.

5

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cavii Jesucristó raa̱ quij ga̱ nij yuvii̱, ne̱ nagoꞌ soꞌ chrej man nij yuvii̱ a

1 Queneꞌen Jesucristó ma̱n ndoꞌo yuvii̱ nu̱ꞌ anica̱j xꞌnúú soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cavii soꞌ caꞌanj soꞌ raa̱ ꞌo̱ quij, ne̱ nda̱a dan caꞌanj ca̱yáán soꞌ, ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rihaan soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me yuvii̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ doj a

2 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Jesucristó tucuꞌyón Jesucristó rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ:

3 ―Cavi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ nij síí vaa nica̱ꞌ nimán ado̱nj. ꞌO̱ se nij soꞌ me síí ca̱yáán ga̱ Diose̱ güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj.

4 ”Cavi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ nij síí nanó ndoꞌo rá ado̱nj. ꞌO̱ se gu̱un niha̱ꞌ nimán maꞌa̱n nij soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ vaa güii ado̱nj.

5 ”Cavi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ nij síí niꞌya̱nj aꞌmii ado̱nj. ꞌO̱ se gu̱un toꞌóó maꞌa̱n nij soꞌ man nu̱ꞌ chumii̱ vaa güii ado̱nj.

6 ”Cavi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ nij síí me ndoꞌo rá cunu̱u sa̱ꞌ nimán ado̱nj. ꞌO̱ se cunu̱u sa̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ vaa güii, quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj.

7 ”Cavi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ nij síí ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se cunu̱u ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ taj sayuun quira̱nꞌ nij soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ a̱ man ado̱nj.

8 ”Cavi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ nij síí vaa sa̱ꞌ nimán ado̱nj. ꞌO̱ se queneꞌe̱n maꞌa̱n nij soꞌ man Diose̱ vaa güii ado̱nj.

9 ”Cavi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ nij síí nacaj man síí me rá cunu̱ꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se ase vaa Diose̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ maꞌa̱n nij soꞌ vaa güii ado̱nj.

10 ”Cavi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ nij síí ranꞌ sayuun ꞌyaj tuviꞌ cheꞌé se veꞌé ꞌyaj sa̱ꞌ nij soꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se ca̱yáán maꞌa̱n nij soꞌ ga̱ Diose̱ güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj.

11 ”Ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ndoꞌo soj sese caꞌmi̱i̱ yuvii̱ nana̱ nij rihaan soj do̱ꞌ, sese quiꞌya̱j yuvii̱ sayuun man soj do̱ꞌ, sese caꞌmi̱i̱ ne̱ yuvii̱ cata̱j yuvii̱ se vaa tumé ndoꞌo soj cacunꞌ do̱ꞌ, cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ mán ꞌu̱nj ado̱nj. Ne̱ queneꞌe̱n soj se vaa ya̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj ado̱nj. 12 Ga̱a ne̱ no̱ xcúún soj gu̱un niha̱ꞌ uxrá rá soj, cheꞌé se uxrá na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan soj asa̱ꞌ nucuiꞌ soj rej xta̱ꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se ase vaa ꞌyaj nii sayuun man soj roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj quiꞌyaj nii sayuun man nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱ ga̱a naá uún ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa yaan do̱ꞌ, ase vaa yaꞌan chuguu̱n do̱ꞌ, da̱nj vaa níꞌ a

13 ”Ase vaa yaan ga̱ chraa roꞌ, da̱nj vaa soj ga̱ chumii̱ nihánj ei. Dan me se sese ne ꞌne̱ꞌ chá yaan yoꞌ, ga̱a ne̱ taj se qui̱ꞌyáꞌ cunu̱u sa̱ꞌ yaan ga̱a̱ a̱ maꞌ. Taj se gúnꞌ man yaan yoꞌ ga̱a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se quiriꞌi̱j nii man yaan yoꞌ xeꞌ, ne̱ cache̱e̱ u̱u̱n yuvii̱ xráá yaan yoꞌ na̱nj ei. Ne̱ da̱nj vaa uún soj ei. Sese taj se gúnꞌ man soj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cavii sa̱ꞌ soj a̱ man ado̱nj.

14 ”Ne̱ ase vaa yaꞌan vaa soj chuguu̱n soj rihaan chumii̱ nihánj a. Neꞌen soj se vaa sese na̱j ꞌo̱ chumanꞌ raa̱ tacaan, ne̱ queneꞌe̱n cunuda̱nj yuvii̱ naj chumanꞌ yoꞌ raa̱ tacaan ei. 15 Ne̱ ga̱a rmi̱ꞌ, ne̱ a̱ ꞌó yuvii̱ utaꞌ yaꞌan raa̱ agaꞌ yaꞌan ne̱ axríj yuve̱ nij soꞌ rque ꞌo̱ chrúún maꞌ. Sese rmi̱ꞌ, ne̱ achrón nii yaꞌan raa̱ agaꞌ yaꞌan ne̱ utaꞌ nii agaꞌ yoꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ daj a̱ nij yuvii̱ atúj rá veꞌ roꞌ, chuguu̱n niꞌya̱j nij soꞌ ado̱nj. 16 Ne̱ veé da̱nj vaa gue̱e̱ soj, ne̱ ase vaa agaꞌ yaꞌan roꞌ, vaa soj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ sese sa̱ꞌ quiꞌya̱j soj, ne̱ sa̱ꞌ doj xca̱j yuvii̱ cuentá, quiꞌya̱j soj ei. Cheꞌé dan se̱ guun naꞌa̱j soj queneꞌe̱n yuvii̱ da̱j vaa ꞌyaj soj maꞌ. Tana̱nj gu̱un niha̱ꞌ rá soj queneꞌe̱n yuvii̱ se vaa veꞌé ꞌyaj soj, ne̱ cheꞌé dan da̱nj na̱nj veꞌé caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ cheꞌé Rej níꞌ Diose̱, quiꞌya̱j soj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún ndoꞌo níꞌ cuno̱ níꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó a

17 ”Se̱ guun rá soj se vaa caꞌnáꞌ ꞌu̱nj ti̱ríꞌ ꞌu̱nj se‑tucua̱nj Moisés tucuáán cuchruj soꞌ ga̱a naá maꞌ. Se̱ guun rá soj se vaa caꞌnáꞌ ꞌu̱nj ti̱ríꞌ ꞌu̱nj nana̱ caꞌmii natáj nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá maꞌ. Nuveé cheꞌe̱ yoꞌ caꞌnaj maꞌ. Tana̱nj caꞌnaj cheꞌé rej quinavi̱j quisi̱j nu̱ꞌ tucuáán yoꞌ, ga̱a ne̱ nari̱ꞌ nu̱ꞌ soj da̱j me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj ado̱nj. 18 Ya̱ uxrá cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ga̱a ataa navi̱j chumii̱ nihánj do̱ꞌ, ga̱a ataa navi̱j xta̱ꞌ nihánj do̱ꞌ, ne̱ quiꞌya̱j Diose̱ nu̱ꞌ se vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cheꞌé dan se̱ tanáj xco̱ níꞌ a̱ ꞌó nana̱ rqué Diose̱ rihaan níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ maꞌ. 19 Dan me se me maꞌa̱n ꞌo̱ síí tiri̱ꞌ ꞌo̱ nana̱ leꞌe̱j aꞌmij nihánj ne̱ ino̱ vaa nana̱ ti̱haa̱n soꞌ man nij tuviꞌ soꞌ, ne̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱, ne̱ gu̱un soꞌ síí leꞌe̱j uxrá rihaan Diose̱ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese me maꞌa̱n ꞌo̱ síí ꞌyaj ya̱ nda̱a vaa taj ꞌu̱nj nihánj ne̱ ti̱haa̱n ya̱ soꞌ man tuviꞌ soꞌ nda̱a vaa taj ꞌu̱nj nihánj, ne̱ síí nihánj roꞌ, me síí gu̱un síí chij rej gu̱un chij Diose̱ vaa güii ado̱nj.

20 ”ꞌO̱ se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ sese nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ ga̱ nij síí fariseo me se ꞌyaj sa̱ꞌ nij soꞌ rihaan yuvii̱, rá nij soꞌ, tza̱j ne̱ sese se̱ quiꞌyaj sa̱ꞌ soj doj rihaan nij yuvii̱ nda̱a vaa ꞌyaj nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés ga̱ nij síí fariseo, ga̱a ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cayáán soj ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a̱ man ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa sese axríj yuva̱a̱ níꞌ man tuviꞌ níꞌ, ne̱ tumé níꞌ cacunꞌ a

21 ”A̱j neꞌen soj nana̱ nihánj nana̱ caꞌnaꞌ rihaan nij síí ma̱n ga̱a naá ei: “Se̱ ticaviꞌ soj man yuvii̱ maꞌ. Dan me se quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man cunuda̱nj yuvii̱ ticaviꞌ tuviꞌ ado̱nj”, me nana̱ caꞌnaꞌ rihaan nij soꞌ a. 22 Tza̱j ne̱ ꞌu̱nj nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj, ne̱ a̱ me maꞌa̱n ꞌo̱ síí caꞌmaan rá niꞌya̱j man tinúú, ne̱ a̱j tumé soꞌ cacunꞌ rihaan Diose̱, ne̱ veé da̱nj quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man soꞌ uún ado̱nj. Ne̱ a̱ me maꞌa̱n síí cata̱j rihaan tuviꞌ: “Síí snúú rmaꞌa̱n mé so̱ꞌ ei”, cata̱j soꞌ rihaan tinúú soꞌ, ne̱ a̱j tumé ndoꞌo soꞌ cacunꞌ rihaan Diose̱ na̱nj ado̱nj. Ne̱ a̱ me maꞌa̱n ꞌo̱ síí cata̱j rihaan tuviꞌ se vaa mayán tuviꞌ soꞌ me se vaa cheꞌé caꞌa̱nj maꞌa̱n soꞌ rihaan yaꞌan caca̱a̱ soꞌ na̱nj ado̱nj.

23 ”Cheꞌé dan me sese caꞌa̱nj ni̱caj so̱ꞌ rasu̱u̱n rihaan chraan altar, rque̱ so̱ꞌ rasu̱u̱n gue̱e̱ rihaan Diose̱, rá so̱ꞌ, ne̱ sese ninuj rá so̱ꞌ se vaa quiꞌyáá so̱ꞌ cacunꞌ man tinúú so̱ꞌ, 24 ne̱ se̱ guun go̱ꞌ so̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. Ma̱a̱n se cuchru̱j so̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ caꞌa̱nj so̱ꞌ rej ya̱nj tinúú so̱ꞌ, ga̱a ne̱ naꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ so̱ꞌ ga̱ soꞌ, ga̱a ne̱ ca̱nica̱j so̱ꞌ rej na̱j siꞌyáá so̱ꞌ, ga̱a ne̱ rque̱ so̱ꞌ siꞌyáá so̱ꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj.

25 ”Ne̱ so̱ꞌ me se sese vaa síí taj se vaa nij quiꞌyáá so̱ꞌ rihaan soꞌ, ne̱ ga̱a tiha̱j vaj so̱ꞌ chrej ga̱ soꞌ, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ ga̱ soꞌ, cata̱j so̱ꞌ rihaan soꞌ se vaa: “Caꞌne̱ꞌ rá so̱ꞌ, ne̱ se̱ cutáꞌ so̱ꞌ cacunꞌ xráj maꞌ”, cata̱j so̱ꞌ, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ ga̱ soꞌ á. Ne̱ sese se̱ quiꞌyáá so̱ꞌ da̱nj veꞌé caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ ga̱ soꞌ ga̱a tiha̱j vaj ro̱j so̱j chrej rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ ni̱caj soꞌ mán so̱ꞌ caꞌa̱nj soꞌ rihaan cuese̱, ne̱ cuese̱ yoꞌ roꞌ, ta̱cuachén mán so̱ꞌ raꞌa síí tumé tagaꞌ, ne̱ soꞌ me síí caxri̱i̱ tagaꞌ mán so̱ꞌ, 26 ne̱ yoꞌ me se gu̱un ra̱a̱n ndoꞌo so̱ꞌ, ne̱ nda̱a navij na̱ruꞌvee so̱ꞌ nu̱ꞌ cacunꞌ quiꞌyáá so̱ꞌ, ga̱a ne̱ cu̱riha̱nj so̱ꞌ tagaꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa tu̱mé níꞌ man níꞌ se̱ quiꞌyaj níꞌ cacunꞌ ga̱ yoꞌó chana̱ a

27 ”A̱j neꞌen soj nana̱ nihánj a: “O̱rúnꞌ nica̱ soj coto̱j ga̱ soj á”, me nana̱ caꞌnaꞌ rihaan soj ga̱a naá a. 28 Ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa na̱j guun síí niꞌya̱j niꞌya̱j man yoꞌó chana̱, ne̱ cheꞌé rej gu̱un ndoꞌo rá soꞌ coto̱j soꞌ ga̱ noꞌ roꞌ, ase vaa nimán síí otoj ga̱ yoꞌó chana̱ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa nimán síí niꞌya̱j ndoꞌo man yoꞌó chana̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ tumé ya̱ soꞌ cacunꞌ ado̱nj. 29 Da̱nj na̱nj uún, ne̱ sese ꞌo̱ rlij rihaan so̱ꞌ rej nuva̱ꞌ so̱ꞌ me rá quiꞌya̱j cacunꞌ, ne̱ táá a̱ se quiri̱i̱ so̱ꞌ man yoꞌ, ne̱ taj se ꞌyaj maꞌ. Caꞌve̱e a̱ doj quiri̱ꞌ o̱rúnꞌ yoꞌ ne̱ se̱ cacaa nu̱ꞌ nee̱ mán so̱ꞌ maꞌ. 30 Da̱nj na̱nj uún, ne̱ sese ꞌo̱ raꞌá so̱ꞌ rej nuva̱ꞌ so̱ꞌ me rá quiꞌya̱j cacunꞌ, ne̱ táá a̱ se caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ man yoꞌ, ne̱ taj se ꞌyaj maꞌ. Caꞌve̱e a̱ doj caꞌa̱nj niꞌya̱ o̱rúnꞌ yoꞌ ne̱ se̱ caꞌanj niꞌya̱ cunuda̱nj nee̱ man ma̱ꞌán so̱ꞌ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé síí me rá quiriꞌi̱j nica̱ a

31 ”Ne̱ ga̱a naá me se caꞌnaꞌ nana̱ nihánj a: “Sese me rá yoꞌo̱ soꞌ quiriꞌi̱j soꞌ nica̱ soꞌ, ne̱ na̱xcaj soꞌ ꞌo̱ yanj cata̱j xnaꞌanj se vaa ya̱ quiriꞌíj soꞌ nica̱ soꞌ á”. Da̱nj vaa nana̱ caꞌnaꞌ rihaan nij yuvii̱ ei. 32 Ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa sese quiriꞌi̱j yoꞌo̱ soꞌ man nica̱ soꞌ, ne̱ sese nuviꞌ cacunꞌ tumé noꞌ se vaa cotoj noꞌ ga̱ yoꞌó chii, ne̱ maꞌa̱n síí riꞌíj man noꞌ quiꞌyaj tumé noꞌ cacunꞌ ga̱a̱ ei. Ne̱ cheꞌé se quiriꞌíj nica̱ chana̱ man noꞌ, cheꞌé dan xca̱j noꞌ yoꞌó snóꞌo, ne̱ ase vaa chana̱ otoj ga̱ na̱j guun snóꞌo roꞌ, da̱nj ga̱a̱ maꞌa̱n noꞌ, quiꞌyaj síí quiriꞌíj man noꞌ ado̱nj. Ne̱ síí xcaj man chana̱ quiriꞌíj nica̱ me se ase vaa síí otoj ga̱ nica̱ yoꞌó snóꞌo roꞌ, vaa uún soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌmi̱i̱ ya̱ níꞌ a

33 ”Ne̱ a̱j neꞌen soj nana̱ nihánj nana̱ caꞌnaꞌ rihaan nij síí ma̱n ga̱a naá ado̱nj: “Sese cataꞌ tuꞌvá so̱ꞌ rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se vaa qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ se̱ caꞌneꞌ rá so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ da̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se ya̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nu̱ꞌ se vaa cataj xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e na̱nj ado̱nj”. 34 Ne̱ cuano̱ nihánj roꞌ, cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa asa̱ꞌ caꞌmii soj ꞌo̱ nana̱ guun ya̱ ya̱ rá soj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cutaꞌ soj raa̱ xta̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se xta̱ꞌ roꞌ, nicunꞌ maꞌa̱n Diose̱ ya̱ ya̱ na̱nj ado̱nj. 35 Ne̱ raa̱ chumii̱ se̱ cutaꞌ soj maꞌ. ꞌO̱ se chumii̱ nihánj me rej ta̱j tacóó Diose̱ na̱nj ado̱nj. Ne̱ raa̱ chumanꞌ Jerusalén se̱ cutaꞌ soj maꞌ. Ése̱ chumanꞌ yoꞌ ne maꞌa̱n Diose̱ síí nica̱j yuꞌunj man níꞌ na̱nj ado̱nj. 36 Ne̱ raa̱ maꞌa̱n soj se̱ cutaꞌ soj maꞌ. ꞌO̱ se se̱ guun nucua̱j soj naquiꞌya̱j catzi̱i̱ soj yoꞌo̱ yuvé raa̱ soj, ne̱ se̱ guun nucua̱j soj naquiꞌya̱j maruu̱ soj yoꞌo̱ yuvé raa̱ soj maꞌ. 37 Veé dan, ne̱ sese ya̱ aꞌmii soj, rá soj, ne̱ cata̱j soj: “Ya̱ ei”. Ne̱ sese ne ya̱ vaa ꞌo̱ nana̱, rá soj, ne̱ cata̱j soj: “Ne ya̱ maꞌ”, cata̱j soj á. Ina̱nj da̱nj caꞌmi̱i̱ soj ei. Sese nano̱ꞌ soj yoꞌó nana̱, ne̱ chiꞌi̱i̱ vaa nimán soj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ rihaan yuvii̱ ꞌyaj chiꞌi̱i̱ rihaan níꞌ a

38 ”A̱j neꞌen soj nana̱ nihánj nana̱ caꞌnaꞌ ga̱a naá a: “Sese curiha̱nj rlij rihaan so̱ꞌ quiꞌyaj tuvíꞌ so̱ꞌ, ne̱ caꞌve̱e quiri̱i̱ so̱ꞌ rlij rihaan tuvíꞌ so̱ꞌ á. Ne̱ sese curiha̱nj cúú yánꞌ so̱ꞌ, quiꞌyaj tuvíꞌ so̱ꞌ, ne̱ caꞌve̱e quiri̱i̱ so̱ꞌ cúú yanꞌ tuvíꞌ so̱ꞌ á”. Da̱nj vaa nana̱ caꞌnaꞌ rihaan yuvii̱ na̱nj ado̱nj. 39 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj roꞌ, cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa se̱ quiꞌyaj soj sayuun man síí ꞌyaj sayuun man soj maꞌ. Tana̱nj sese vaa síí coxro ni̱chrej xruú so̱ꞌ, ga̱a ne̱ caꞌne̱ꞌ rá so̱ꞌ coxro̱ soꞌ níchrej xruú so̱ꞌ uún ei. 40 Ne̱ sese me rá yoꞌo̱ soꞌ cuta̱ꞌ soꞌ cacunꞌ xráá so̱ꞌ rihaan cuese̱ caꞌne̱e̱ soꞌ cotoó nu̱u̱ so̱ꞌ, ne̱ go̱ꞌ u̱u̱n so̱ꞌ cotoó yoꞌ do̱ꞌ, nda̱a se‑ro̱to̱ so̱ꞌ do̱ꞌ, go̱ꞌ so̱ꞌ man soꞌ ei. 41 Ne̱ sese caꞌne̱ꞌ yoꞌo̱ soꞌ suun rihaan so̱ꞌ caꞌa̱nj ta̱náj so̱ꞌ siꞌyaj soꞌ yoꞌo̱ kilómetro, ne̱ caꞌve̱j so̱ꞌ caꞌa̱nj ta̱náj so̱ꞌ siꞌyaj soꞌ nda̱a vi̱j kilómetro ei. 42 Sese achíín yoꞌo̱ soꞌ rasu̱u̱n mán so̱ꞌ, ne̱ go̱ꞌ so̱ꞌ se achiin man soꞌ ei. Ne̱ sese me rá yoꞌo̱ soꞌ ra̱cuíj so̱ꞌ saꞌanj man soꞌ, ne̱ se̱ cataj so̱ꞌ se vaa taj va̱j saꞌanj maꞌ. Ra̱cuíj so̱ꞌ man soꞌ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá níꞌ man nij síí ta̱j riꞌyunj man níꞌ a

43 ”A̱j neꞌen soj nana̱ nihánj nana̱ caꞌnaꞌ ga̱a naá a: “Ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man tuvíꞌ so̱ꞌ, tza̱j ne̱ se̱ guun ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man nij síí ta̱j riꞌyunj mán so̱ꞌ maꞌ”. Da̱nj vaa nana̱ caꞌnaꞌ ga̱a naá na̱nj ado̱nj. 44 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa no̱ xcúún soj cunu̱u ꞌe̱e̱ rá soj ni̱ꞌyaj soj man nij síí ta̱j riꞌyunj man soj, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ cheꞌé nij síí ꞌyaj sayuun man soj á. 45 Ga̱a ne̱ gu̱un soj taꞌníí Rej soj Diose̱ síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ ei. ꞌO̱ se Diose̱ ꞌyaj síj güii, ne̱ oꞌ naán rihaan toꞌóó nij síí chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, rihaan toꞌóó nij síí sa̱ꞌ do̱ꞌ, ꞌyaj Diose̱, ne̱ amanꞌ rihaan toꞌóó nij síí ꞌyaj sa̱ꞌ do̱ꞌ, rihaan toꞌóó nij síí ꞌyaj chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, ꞌyaj uún Diose̱ ado̱nj. 46 ꞌO̱ se sese ꞌe̱e̱ rá soj man ina̱nj nij síí ꞌe̱e̱ rá man soj, ga̱a ne̱ me cheꞌé na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan soj, rá soj ga̱. ꞌO̱ se neꞌen soj se vaa nda̱a nij síí tihaꞌ yuꞌunj man soj cheꞌé puextó roꞌ, ꞌe̱e̱ rá nij soꞌ man tuviꞌ maꞌa̱n nij soꞌ ado̱nj. 47 Cheꞌé dan, sese veꞌé aꞌmii soj ga̱ ina̱nj tinúú soj, ne̱ sa̱ꞌ doj vaa soj rihaan yoꞌó nij yuvii̱, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. Ne̱ nda̱a nij síí ne neꞌen da̱j vaa Diose̱ roꞌ, neꞌen soj se vaa ꞌe̱e̱ rá nij soꞌ man tuviꞌ maꞌa̱n nij soꞌ na̱nj á. 48 Cheꞌé dan sese nuveé si̱j tihaꞌ yuꞌunj do̱ꞌ, si̱j yaníj do̱ꞌ, me soj, ne̱ no̱ xcúún soj gu̱un soj síí vaa sa̱ꞌ ina̱nj nimán ado̱nj. Ne̱ ase vaa síí sa̱ꞌ ina̱nj me Diose̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ maꞌa̱n soj, síí sa̱ꞌ ina̱nj gu̱un soj ado̱nj.

6

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ ga̱a rque̱ níꞌ saꞌanj man nij síí nique̱ a

1 ”Ne̱ cu̱tumé soj man soj ga̱a ꞌyaj soj se sa̱ꞌ do̱ꞌ, se lu̱j do̱ꞌ á. Se̱ guun rá soj queneꞌe̱n yuvii̱ man soj ne̱ cata̱j nij yuvii̱ cheꞌé soj se vaa síí sa̱ꞌ ina̱nj me soj maꞌ. Sese da̱nj quiꞌya̱j soj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ rqué Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ a̱ doj rasu̱u̱n sa̱ꞌ man soj a̱ man ado̱nj. 2 Cheꞌé dan sese me rá so̱ꞌ rque̱ so̱ꞌ saꞌanj man nij síí nique̱, ne̱ se̱ guun rá so̱ꞌ caꞌya̱nj nii chruun aꞌyánj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ ni̱ꞌyaj yuvii̱ go̱ꞌ so̱ꞌ saꞌanj man síí nique̱, ne̱ cata̱j nij yuvii̱ se vaa veꞌé quiꞌyáá so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ina̱nj da̱nj ꞌyaj nij síí nucuiꞌ rá ga̱a va̱j nij soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón níꞌ se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, rihaan nij callé do̱ꞌ, ne̱ uno cunuda̱nj yuvii̱, ꞌyaj nij soꞌ ado̱nj. Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa a̱j veꞌé caꞌmii yuvii̱ cheꞌé nij soꞌ, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó rasu̱u̱n se̱ quiriꞌ uún nij soꞌ a̱ maꞌ. A̱ ꞌó xcoꞌ se̱ naruꞌvee Diose̱ rihaan nij soꞌ man ado̱nj. 3 Tza̱j ne̱ so̱ꞌ roꞌ, sese me rá so̱ꞌ rque̱ so̱ꞌ saꞌanj man nij síí nique̱, ne̱ se̱ natáꞌ so̱ꞌ rihaan yuvii̱ da̱j ꞌyáá so̱ꞌ maꞌ. Dan me se daj chiha̱a̱ míj se̱ cataj xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan raꞌá so̱ꞌ rej ni̱chruún so̱ꞌ se vaa rqué raꞌá so̱ꞌ rej nuva̱ꞌ so̱ꞌ maꞌ. 4 Asa̱ꞌ quisíj rqué yuve̱ so̱ꞌ saꞌanj yoꞌ, ga̱a ne̱ o̱rúnꞌ Réé so̱ꞌ Diose̱ me síí queneꞌe̱n da̱j quiꞌyaj yuve̱ so̱ꞌ, ga̱a ne̱ soꞌ me síí na̱ruꞌvee rihaan so̱ꞌ queneꞌe̱n cunuda̱nj yuvii̱ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ ga̱a achíín niꞌya̱j níꞌ rihaan Diose̱ a

5 ”Ne̱ ga̱a achíín niꞌya̱j soj rihaan Diose̱, ne̱ se̱ quiꞌyaj soj se vaa ꞌyaj nij síí nucuiꞌ rá maꞌ. ꞌO̱ se niha̱ꞌ rá nij soꞌ canicu̱nꞌ nij soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón yuvii̱ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ niha̱ꞌ rá nij soꞌ canicu̱nꞌ nij soꞌ rej nuná tuviꞌ chrej caꞌa̱a̱n noco̱o, ne̱ achíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ ina̱nj me rá nij soꞌ queneꞌe̱n yuvii̱ man nij soꞌ, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ yuvii̱ cheꞌé nij soꞌ, rá nij soꞌ ado̱nj. Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa a̱j veꞌé caꞌmii yuvii̱ cheꞌé nij soꞌ, ne̱ a̱j navij quiriꞌ nij soꞌ tuꞌvee nij soꞌ vaa, ne̱ a̱ ꞌó xcoꞌ se̱ naruꞌvee uún Diose̱ rihaan nij soꞌ a̱ maꞌ. 6 Tza̱j ne̱ so̱ꞌ roꞌ, ga̱a me rá so̱ꞌ cachi̱nj ni̱ꞌyáá so̱ꞌ rihaan Diose̱, ne̱ asino catu̱u̱ so̱ꞌ rá veꞌ, ga̱a ne̱ ca̱ráán so̱ꞌ taꞌyaa, ga̱a ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j yuve̱ so̱ꞌ rihaan Rej níꞌ Diose̱ á. Ne̱ Rej níꞌ Diose̱ me síí neꞌen se vaa achíín niꞌya̱j niga̱nj so̱ꞌ rihaan soꞌ, ne̱ na̱ruꞌvee soꞌ rihaan so̱ꞌ ado̱nj. 7 Ne̱ ga̱a achíín niꞌya̱j soj rihaan Diose̱, ne̱ se̱ quiꞌyaj soj se vaa ꞌyaj nij síí ne neꞌen da̱j vaa Diose̱ maꞌ. Dan me se aꞌmii rmaꞌa̱n ndoꞌo nij soꞌ nana̱, tza̱j ne̱ ne neꞌen nij soꞌ me taj nana̱ yoꞌ maꞌ. Ma̱a̱n cheꞌé se aꞌmii aꞌmii nij soꞌ, cheꞌé dan gu̱un niha̱ꞌ rá Diose̱ ne̱ cuno̱ Diose̱ nu̱ꞌ nana̱ aꞌmii nij soꞌ, rá nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 8 Cheꞌé dan se̱ quiꞌyaj soj da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se asi̱j ataa cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Rej soj Diose̱, ne̱ a̱j neꞌen soꞌ nu̱ꞌ se vaa achiin man soj na̱nj ado̱nj.

9 ”Cheꞌé dan asa̱ꞌ achíín niꞌya̱j soj, ne̱ nihánj cata̱j soj á: “Ata̱j Chij síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ, me rá núj xca̱j yuvii̱ cuentá se vaa ina̱nj sa̱ꞌ ꞌyáá so̱ꞌ a. 10 Ne̱ me rá núj quisi̱j güii gu̱un chij so̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ me rá núj quiꞌya̱j yuvii̱ nu̱ꞌ se vaa me rá so̱ꞌ quiꞌya̱j yuvii̱ a. Dan me se ase vaa ꞌyaj nij síí ma̱n xta̱ꞌ nu̱ꞌ se vaa me rá so̱ꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j núj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj nu̱ꞌ se vaa me rá so̱ꞌ quiꞌya̱j núj, rá núj a. 11 Ne̱ rque̱ so̱ꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n achiin rihaan núj cha̱ núj cuanꞌ á. 12 Ne̱ cara̱a̱ xꞌnaa so̱ꞌ cheꞌé xcúún ta̱j xráá núj rihaan so̱ꞌ á. Dan me se ase vaa quiꞌyaj núj caráj xꞌnaa núj cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj tuviꞌ núj rihaan núj roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ cheꞌé maꞌa̱n núj cara̱a̱ xꞌnaa so̱ꞌ rihaan núj á. 13 Dan me se ca̱ráán raꞌá so̱ꞌ xráá núj rihaan chrej chiꞌi̱i̱ á. Ne̱ ti̱nanii so̱ꞌ man núj se̱ guun quiꞌya̱j núj cacunꞌ a”. Ina̱nj da̱nj caꞌmi̱i̱ soj cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ ado̱nj. 14 ꞌO̱ se sese cara̱a̱ xꞌnaa soj cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj tuviꞌ soj rihaan soj, ne̱ da̱nj quiꞌya̱j uún Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ, ne̱ cara̱a̱ xꞌnaa soꞌ rihaan soj uún ado̱nj. 15 Tza̱j ne̱ sese se̱ caꞌvej rá soj cara̱a̱ xꞌnaa soj cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj tuviꞌ soj rihaan soj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ tinavij Rej soj Diose̱ cacunꞌ tumé maꞌa̱n soj a̱ man ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ ga̱a cara̱a̱ gue̱e̱ níꞌ rihaan Diose̱ a

16 ”Ne̱ ga̱a tocoꞌ soj xꞌnaa man soj cheꞌé se aráj gue̱e̱ soj rihaan Diose̱, ne̱ se̱ quiꞌyaj soj nda̱a vaa ꞌyaj nij síí nucuiꞌ rá maꞌ. Dan me se ga̱a aráj gue̱e̱ nij soꞌ, ne̱ ase vaa rihaan síí nanó ndoꞌo rá roꞌ, vaa rihaan nij soꞌ, ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ anó ndoꞌo nacaj rihaan nij soꞌ, ꞌyaj uún nij soꞌ, ne̱ me ina̱nj rá nij soꞌ queneꞌe̱n yuvii̱ man nij soꞌ da̱j ꞌyaj nij soꞌ ga̱a ne̱ xca̱j nij yuvii̱ cuentá se vaa aráj gue̱e̱ nij soꞌ rihaan Diose̱, rá nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa a̱j quiriꞌ nij soꞌ tuꞌvee nij soꞌ vaa, ése̱ a̱j veꞌé caꞌmii yuvii̱ cheꞌé nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ a̱ ꞌó rasu̱u̱n se̱ quiriꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱ a̱ maꞌ. 17 Tza̱j ne̱ soj roꞌ, ino̱ quiꞌya̱j soj á. Ga̱a tocoꞌ soj xꞌnaa man maꞌa̱n soj cheꞌé se aráj gue̱e̱ soj rihaan Diose̱, ne̱ cana̱a̱n soj rihaan soj ne̱ caxri̱i̱ soj casté raa̱ soj á. 18 Dan me se se̱ guun rá soj queneꞌe̱n yuvii̱ se vaa aráj gue̱e̱ soj a̱ maꞌ. Ne̱ caꞌve̱e se taj va̱j yuvii̱ queneꞌe̱n man soj aráj gue̱e̱ soj, tza̱j ne̱ queneꞌe̱n Rej soj Diose̱ da̱j ꞌyaj soj, ne̱ soꞌ me síí na̱ruꞌvee rihaan soj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quiꞌya̱j suun níꞌ cheꞌé yan cuma̱n siꞌyaj níꞌ rej xta̱ꞌ a

19 ”Se̱ quiꞌyaj suun soj cuma̱n ndoꞌo siꞌyaj soj rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. ꞌO̱ se rihaan chumii̱ nihánj mán ndoꞌo xcuu xlúú xíj rasu̱u̱n do̱ꞌ, tacunj yo̱o do̱ꞌ, chá siꞌyaj yuvii̱ nihánj a. Ne̱ vaa síí itu̱u̱ atúj rá veꞌ ne̱ ꞌyaj itu̱u̱ siꞌyaj tuviꞌ uún a. 20 ꞌO̱ se taj cheꞌé naquiꞌya̱j ruꞌve̱e̱ soj man soj nihánj maꞌ. Tana̱nj quiꞌya̱j suun ndoꞌo soj cheꞌé yan cuma̱n siꞌyaj soj rej xta̱ꞌ á. Dan me se xta̱ꞌ roꞌ, taj se cha̱ siꞌyaj soj maꞌ. Ne̱ taj síí quiꞌya̱j itu̱u̱ siꞌyaj soj man ado̱nj. 21 Ne̱ sese ina̱nj cheꞌé rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj quiꞌya̱j suun soj, ga̱a ne̱ veé ma̱a̱n rihaan chumii̱ nihánj quina̱j nimán soj ga̱a̱ na̱nj ado̱nj. Ne̱ sese ina̱nj cheꞌé rasu̱u̱n ma̱n xta̱ꞌ roꞌ, quiꞌya̱j suun soj, ga̱a ne̱ veé rej xta̱ꞌ roꞌ, caꞌa̱nj nimán soj na̱nj ado̱nj. Me rej maꞌa̱n araa sa̱ꞌ soj rasu̱u̱n, ne̱ veé rej da̱nj va̱j nimán soj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún níꞌ xca̱j níꞌ cuentá da̱j quiꞌya̱j níꞌ a

22 ”Rlij rihaan níꞌ me yaꞌan nica̱j yuꞌunj man níꞌ ei. Dan me se sese rlij rihaan níꞌ roꞌ, niꞌya̱j yoꞌ ne̱ nuu sa̱ꞌ rá yoꞌ, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ nee̱ man níꞌ roꞌ, sa̱ꞌ vaa, ne̱ adi̱ꞌ se chuguu̱n agaꞌ yaꞌan roꞌ, da̱nj chuguu̱n man níꞌ ga̱a sa̱ꞌ rihaan níꞌ ado̱nj. 23 Tza̱j ne̱ sese rlij rihaan níꞌ roꞌ, niꞌya̱j yoꞌ ne̱ ina̱nj uun chiꞌi̱i̱ rá yoꞌ, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ nee̱ man níꞌ roꞌ, uun chiꞌi̱i̱ rá, ga̱a ne̱ adi̱ꞌ síí nicu̱nꞌ yan rmi̱ꞌ ne̱ cunuda̱nj man soꞌ roꞌ, rmi̱ꞌ, ne̱ da̱nj vaa síí uun chiꞌi̱i̱ rá, ne̱ rmi̱ꞌ uxrá nu̱ꞌ man soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ guun nucua̱j níꞌ caꞌne̱j nucuaj níꞌ nimán níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ se‑su̱u̱n Diose̱, sese me rá níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ cheꞌé saꞌanj a

24 ”Taj va̱j síí gu̱un nucua̱j quiꞌya̱j suun sa̱ꞌ rihaan vi̱j ruꞌvee maꞌ. Sese quiꞌya̱j suun ꞌo̱ soꞌ rihaan vi̱j ruꞌvee, ne̱ nachri̱ꞌ soꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ man ꞌo̱ ruꞌvee yoꞌ, ne̱ cara̱nꞌ rá soꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ man yoꞌó ruꞌvee yoꞌ a. Se̱ guun nucua̱j soꞌ cara̱nꞌ rá soꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ man vi̱j ruꞌvee maꞌ. Ne̱ xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvee quiꞌya̱j suun soj cheꞌé Diose̱ ne̱ quiꞌya̱j suun soj cheꞌé nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne nó xcúún níꞌ nano̱ ndoꞌo rá níꞌ cheꞌé se cha̱ níꞌ do̱ꞌ, cheꞌé yatzíj cu̱nuû níꞌ do̱ꞌ a

25 ”Cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa taj cheꞌé nano̱ ndoꞌo rá soj cheꞌé soj maꞌ. Ne̱ cheꞌé dan se̱ nanó rá soj cheꞌé se cha̱ soj do̱ꞌ, cheꞌé yan quiri̱ꞌ soj se ca̱ráán xráá soj do̱ꞌ, se̱ nanó rá soj maꞌ. Dan me se a̱j neꞌen soj vaa iꞌna̱ꞌ soj, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ se̱ guun nucua̱j Diose̱ rque̱ Diose̱ se cha̱ soj, rá soj ga̱a̱ a̱ naꞌ. Daj chiha̱a̱ míj se̱ guun da̱nj rá soj maꞌ. Ne̱ Diose̱ me síí caꞌve̱e rque̱ se cha̱ soj ei. Ne̱ Diose̱ me síí quiꞌyaj nee̱ man soj, ne̱ se̱ guun nucua̱j Diose̱ rque̱ Diose̱ yatzíj ca̱ráán xráá soj, rá soj ga̱a̱ a̱ naꞌ. Daj chiha̱a̱ míj se̱ guun da̱nj rá soj maꞌ. Ne̱ Diose̱ me síí caꞌve̱e rque̱ se ca̱ráán xráá soj ei.

26 ”Xca̱j soj cuentá da̱j ꞌyaj nij xtâj va̱j xta̱ꞌ, ne̱ ne unô nij xoꞌ ꞌnúú, ne̱ ne rii nij xoꞌ naa̱, ne̱ ne araa nij xoꞌ tanꞌ rá cuchruu̱, tza̱j ne̱ Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ roꞌ, aꞌvee rqué se chá nij xoꞌ ei. Ne̱ táá a̱ soj, ne̱ sa̱ꞌ doj vaa soj rihaan xtâj neꞌen Diose̱ a̱ ado̱nj. Ya̱ sa̱ꞌ doj vaa soj chugua̱nj. 27 Ne̱ nda̱ꞌ se nanó ndoꞌo rá soj cheꞌé yan chre̱ꞌ vaa soj, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó xcoꞌ se̱ guun nucua̱j soj cachi̱j xca̱a̱n soj doj quiꞌya̱j maꞌa̱n soj maꞌ. Ma̱a̱n Diose̱ roꞌ, me síí neꞌen da̱j ga̱a̱ cachi̱j soj, ne̱ cheꞌé dan taj cheꞌé nano̱ rá soj a̱ maꞌ.

28 ”Ne̱ me cheꞌé nanó rá soj cheꞌé yatzíj ca̱ráán xráá soj ga̱. ꞌO̱ se xca̱j soj cuentá ni̱ꞌyaj soj nij yâj ma̱n tacaan se vaa veꞌé ndoꞌo vaa nij yâj ma̱n tacaan ei. Ne ꞌyaj suun nij yâj, tza̱j ne̱ maꞌa̱n Diose̱ roꞌ, me síí sa̱ꞌ ndoꞌo vaa quiꞌyaj man nij yâj ado̱nj. Ne̱ ne rii nij yâj yuꞌvej maꞌ. 29 Tza̱j ne̱ adi̱ꞌ se vaa síí ruꞌvee ne̱ sa̱ꞌ uxrá vaa saga̱nꞌ soꞌ roꞌ, vaa nij yatzíj nu̱u̱ nij yâj ado̱nj. Dan me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa síí cuꞌna̱j Salomón síí cane ga̱a naá, ne̱ veꞌé uxrá vaa yatzíj nu̱u̱ soꞌ, quiꞌyaj cunuda̱nj saꞌanj vaa rihaan soꞌ, tza̱j ne̱ nij doj vaa yatzíj nu̱u̱ soꞌ rihaan nij yâj ma̱n tacaan yoꞌ, quiꞌyaj Diose̱ ado̱nj. 30 Dan me se da̱nj na̱nj nij yâj ma̱n tacaan yoꞌ, tza̱j ne̱ sa̱ꞌ uxrá vaa nij yatzíj nu̱u̱ nij yâj yoꞌ, ꞌyaj Diose̱, ne̱ cuanꞌ roꞌ, mán nij yâj tacaan, tza̱j ne̱ aꞌyuj ne̱ caꞌne̱ꞌ nii man nu̱ꞌ coj do̱ꞌ, yâj do̱ꞌ, ma̱n tacaan, ne̱ cara̱a nii man yoꞌ rihaan yaꞌan, ne̱ caca̱a̱ nu̱ꞌ nij yâj yoꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ a̱ doj yuꞌvee taj nó yâj yoꞌ a̱ maꞌ. Táá a̱ soj yuvi̱i̱, ne̱ se̱ nanó rá soj maꞌ. Diose̱ me síí rque̱ saga̱nꞌ soj ado̱nj. Tza̱j ne̱ ne gu̱un ya̱ sa̱ꞌ rá soj se vaa Diose̱ me síí ra̱cuíj ya̱ man soj man ado̱nj.

31 ”Dan me se se̱ nanó ndoꞌo rá soj cata̱j soj: “Me se cha̱ níꞌ ga̱. Me se coꞌo̱ níꞌ ga̱. Me se ca̱ráán xráá níꞌ ga̱”. Se̱ guun rá soj da̱nj maꞌ. 32 ꞌO̱ se nij síí ne neꞌen da̱j vaa Diose̱ roꞌ, ina̱nj ꞌyaj suun ndoꞌo nij soꞌ cheꞌé rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Tza̱j ne̱ nu̱ꞌ rasu̱u̱n achiin man soj roꞌ, a̱j neꞌen Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ se vaa achiin nu̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ man soj ado̱nj. 33 Cheꞌé dan nano̱ꞌ soj rej da̱j quiꞌya̱j soj ne̱ gu̱un chij Diose̱ nimán soj ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ nimán soj, ga̱a ne̱ rque̱ Diose̱ nu̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ man soj ei. 34 Cheꞌé dan se̱ nanó rá soj cheꞌé se vaa cachi̱in rihaan soj aꞌyuj maꞌ. ꞌO̱ se vaa sayuun ꞌnaꞌ daj a̱ ꞌo̱ ꞌo̱ güii ado̱nj. Cheꞌé dan xca̱j soj cuentá da̱j quiꞌya̱j soj güii cuanꞌ, ne̱ se̱ nanó rá soj cheꞌé se vaa quiꞌya̱j soj güii aꞌyuj maꞌ.

7

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ ga̱a caꞌmi̱i̱ níꞌ ga̱ tinúú níꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé tinúú níꞌ a

1 ”Se̱ guun niha̱ꞌ rá soj cuta̱ꞌ soj cacunꞌ xráá tinúú soj, ga̱a ne̱ taj cacunꞌ cuta̱ꞌ Diose̱ xráá maꞌa̱n soj man ado̱nj. 2 Dan me se sese gu̱un niha̱ꞌ rá soj cuta̱ꞌ soj cacunꞌ xráá tinúú soj, ne̱ cuta̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ yoꞌ xráá maꞌa̱n soj ei. Ne̱ sese se̱ cutaꞌ soj cacunꞌ xráá tinúú soj, ne̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man maꞌa̱n soj uún na̱nj ado̱nj. 3 Me cheꞌé guun chre̱e rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ niꞌya nu̱u̱ rihaan tinúú so̱ꞌ ga̱. Ne̱ ne ni̱ꞌyaj so̱ꞌ chruun ma̱nj nu̱u̱ rihaan ma̱ꞌán so̱ꞌ a. 4 Asa̱ꞌ caꞌve̱e cata̱j so̱ꞌ rihaan tinúú so̱ꞌ, “rque̱ so̱ꞌ rihaan so̱ꞌ quiri̱i̱ ꞌu̱nj niꞌya á”. Se̱ guun a̱ doj cata̱j so̱ꞌ da̱nj ti̱háꞌ so̱ꞌ man tinúú so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ni̱ꞌyaj so̱ꞌ, ne̱ chruun ma̱nj vaa gue̱e̱ nuû rihaan so̱ꞌ ei. 5 Síí nucuiꞌ rá mé so̱ꞌ ei. Asino quiri̱i̱ so̱ꞌ chruun ma̱nj nu̱u̱ rihaan so̱ꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e quiri̱i̱ so̱ꞌ niꞌya nu̱u̱ rihaan tinúú so̱ꞌ ado̱nj. Dan me se ase vaa aráán niꞌya rihaan yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa aráán rihaan yuvii̱ ꞌyaj cacunꞌ ata̱ yuvii̱ ado̱nj.

6 ”Tza̱j ne̱ neꞌen soj se vaa ne nó xcúún soj go̱ꞌ soj rasu̱u̱n gue̱e̱ man chuvee maꞌ. Ne̱ se̱ caraa soj chruj perlá tuꞌve̱e̱ ndoꞌo rihaan xcáá maꞌ. ꞌO̱ se chuvee yoꞌ roꞌ, ca̱nica̱j ne̱ cha̱ man soj, ne̱ xcáá yoꞌ roꞌ, tu̱guáj cheꞌé xcáá man se sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ quinavi̱j nu̱ꞌ yoꞌ xtu̱nꞌ, quiꞌya̱j xcáá na̱nj ado̱nj. Ne̱ se sa̱ꞌ yoꞌ me chrej noco̱ꞌ níꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan sese naꞌvej uxrá rá yuvii̱ cuno̱ yuvii̱ chrej nagoꞌ soj rihaan nij yuvii̱, ne̱ ase vaa xcáá do̱ꞌ, ase vaa chuvee do̱ꞌ, da̱nj vaa nij yuvii̱ ei. Ne̱ se̱ nagoꞌ soj doj chrej sa̱ꞌ man nij yuvii̱ ꞌyaj da̱nj a̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún níꞌ cachi̱nj niꞌya̱j níꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé rasu̱u̱n achiin man níꞌ ei

7 ”Cachi̱nj soj se vaa achiin man soj rihaan Diose̱, ne̱ soꞌ me síí rque̱ man soj, ne̱ nano̱ꞌ soj rasu̱u̱n achiin man soj, ne̱ nari̱ꞌ soj rasu̱u̱n yoꞌ, ne̱ ase vaa ꞌyaj síí ticaꞌmii taꞌyaa tucuá tuviꞌ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j soj ga̱ Diose̱, ne̱ caꞌnu̱u̱ Diose̱ taꞌyaa yoꞌ, ne̱ rque̱ Diose̱ rasu̱u̱n achiin man soj ado̱nj. 8 ꞌO̱ se síí achíín rasu̱u̱n rihaan Diose̱ roꞌ, quiri̱ꞌ soꞌ rasu̱u̱n achiin man soꞌ, ne̱ síí nanoꞌ rasu̱u̱n achiin man roꞌ, quiri̱ꞌ soꞌ rasu̱u̱n yoꞌ, ne̱ síí ticaꞌmii taꞌyaa rej ya̱nj Diose̱ roꞌ, caꞌnu̱u̱ Diose̱ taꞌyaa, ne̱ quiri̱ꞌ síí ticaꞌmii taꞌyaa rasu̱u̱n achiin man soꞌ ado̱nj. 9 Xca̱j soj cuentá se vaa maꞌa̱n soj, na̱nj yuvii̱ me soj, tza̱j ne̱ sese achíín taꞌníí yoꞌo̱ soj chraa cha̱ yoꞌ man soj, ne̱ se̱ caꞌvee nano̱ꞌ soj yahij ne̱ caxri̱i̱ soj ston yoꞌ maꞌ. 10 Ne̱ sese achíín taꞌníí soj nee̱ xcuaj cha̱ yoꞌ man soj, ne̱ se̱ caꞌvee nano̱ꞌ soj xcuáá ne̱ caxri̱i̱ soj ston soꞌ maꞌ. 11 Dan me se da̱nj na̱nj soj, ne̱ síí chiꞌi̱i̱ nimán me soj, tza̱j ne̱ neꞌen soj rque̱ soj se sa̱ꞌ cha̱ taꞌníí soj ei. Cheꞌé dan táá a̱ Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ, ne̱ si̱j sa̱ꞌ ina̱nj me soꞌ, ne̱ soꞌ me síí rque̱ ya̱ rasu̱u̱n sa̱ꞌ man nij síí achíín rasu̱u̱n man soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ rihaan tuviꞌ níꞌ a

12 ”Dan me se da̱j se uun rá soj quiꞌya̱j sa̱ꞌ yuvii̱ rihaan soj roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj quiꞌya̱j sa̱ꞌ soj rihaan tuviꞌ soj á. Sese da̱nj quiꞌya̱j soj rihaan tuviꞌ soj, ne̱ síí uno nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés me soj, ne̱ síí uno nu̱ꞌ se‑na̱na̱ nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá me uún soj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé vi̱j chrej a

13 ”Ase vaa vi̱j chrej vaa rej vaa rihaan soj, ne̱ dan me se chrej caꞌa̱a̱n me yoꞌo̱ chrej yoꞌ, ne̱ caxra̱ꞌ ndoꞌo vaa rej nayón yuvii̱, ne̱ rihaan yaꞌan roꞌ, vaj chrej yoꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ ma̱n uxrá yuvii̱ va̱j chrej yoꞌ ei. Se̱ caꞌanj soj chrej yoꞌ maꞌ. Na̱nj vaa chrej caꞌa̱nj soj ei. Chrej catu̱u̱n me chrej caꞌa̱nj soj, 14 ne̱ chru̱j vaa rej nayón yuvii̱ a. Sayu̱u̱n ndoꞌo vaa va̱j yuvii̱ chrej yoꞌ, tza̱j ne̱ va̱j chrej yoꞌ rej ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ yuvii̱ ca̱yáán yuvii̱ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. Tza̱j ne̱ do̱j nij yuvii̱ nariꞌ chrej catu̱u̱n na̱nj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j ga̱a̱ quiꞌya̱j níꞌ queneꞌe̱n níꞌ da̱j vaa nimán yuvii̱ a

15 ”Vaa yuvii̱ taj se vaa me nij soꞌ síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, tza̱j ne̱ ne ya̱ aꞌmii nij soꞌ maꞌ. Cu̱tumé soj man soj, se̱ gaa na̱nj quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun man soj á. Dan me se vaa güii cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan soj, ne̱ ase vaa matzinj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nij soꞌ cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan soj, ne̱ niꞌya̱nj ndoꞌo caꞌmi̱i̱ nij soꞌ rihaan soj, tza̱j ne̱ nimán nij soꞌ roꞌ, ase vaa nimán xcaꞌyanj caꞌnu̱ꞌ roꞌ, ga̱a̱ nimán nij soꞌ, gu̱un rá nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun man soj na̱nj ado̱nj. 16 Cheꞌé dan xca̱j soj cuentá ni̱ꞌyaj soj man nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n nij soj da̱j vaa nimán nij soꞌ ei. Uta nii chruj chá raa̱ chruun tanj, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. Ne̱ uta nii chruj chá raa̱ coj yâj yaꞌa̱a̱, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. 17 Dan me se chruun sa̱ꞌ roꞌ, mán chruj chá raa̱ a. Ne̱ chruun tanj roꞌ, ma̱n chruj xna̱j raa̱ uún a. Sese cuchru̱u̱ chruun, ne̱ se̱ cumán chruj sa̱ꞌ raa̱ chruun yoꞌ a̱ maꞌ. 18 Chruun sa̱ꞌ roꞌ, se̱ guun cuma̱n chruj nij raa̱ maꞌ. Ne̱ chruun nij roꞌ, se̱ guun cuma̱n chruj sa̱ꞌ raa̱ maꞌ. Ase vaa chruun yoꞌ roꞌ, da̱nj vaa nimán yuvii̱, ne̱ ase vaa chruj yoꞌ roꞌ, da̱nj vaa rasu̱u̱n ꞌyaj yuvii̱ ado̱nj. 19 Ne̱ sese nuviꞌ chruj sa̱ꞌ raa̱ ꞌo̱ chruun, ne̱ aꞌneꞌ nii man chruun yoꞌ, ne̱ axríj yaꞌan nii man chruun yoꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ ase vaa ranꞌ chruun yoꞌ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj quira̱nꞌ uún nij yuvii̱ ꞌyaj se chiꞌi̱i̱ na̱nj ado̱nj. 20 Dan me se sese xca̱j soj cuentá ni̱ꞌyaj soj man yuvii̱, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n soj da̱j vaa nimán nij yuvii̱, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n soj da̱j yuvi̱i̱ me nij soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me síí ca̱yáán ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a

21 ”Neꞌen soj se vaa ma̱n ndoꞌo yuvii̱ taj rihanj se vaa uno nij soꞌ rihanj, tza̱j ne̱ tuꞌva rmaꞌa̱n taꞌa̱j nij soꞌ na̱nj á. Nuveé cunuda̱nj nij síí taj neꞌen manj caꞌa̱nj ca̱yáán ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. Tana̱nj o̱rúnꞌ me se ina̱nj nij síí uno rihaan Réé ꞌu̱nj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ me síí ca̱yáán ga̱ soꞌ na̱nj ado̱nj. 22 Ne̱ güii caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ me se cuma̱n ndoꞌo yuvii̱ cata̱j rihaan ꞌu̱nj: “Síí uno rihaan so̱ꞌ me núj, Señor. A̱j nataꞌ núj nana̱ rqué so̱ꞌ man núj rihaan yuvii̱ á. Ne̱ cataꞌ tuꞌva núj se‑chu̱vií so̱ꞌ, ne̱ quirii núj nana̱ chre̱e nimán yuvii̱ á. Ne̱ quiꞌyaj suun ndoꞌo núj suun sa̱ꞌ cheꞌé so̱ꞌ ado̱nj”. Da̱nj caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ yoꞌ rihaan ꞌu̱nj vaa güii na̱nj ado̱nj. 23 Ga̱a ne̱ cata̱j yá ꞌu̱nj rihaan nij yuvii̱ a: “A̱ ꞌó güii ne neꞌén ꞌu̱nj man soj maꞌ. Ma̱a̱n síí ꞌyaj ina̱nj cacunꞌ me soj na̱nj ado̱nj. Naxu̱u̱n soj man soj rihanj á”. Da̱nj cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij síí ꞌyaj cacunꞌ vaa güii na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quira̱nꞌ nij síí uno rihaan Jesucristó do̱ꞌ, nij síí ne uno rihaan Jesucristó do̱ꞌ a

24 ”Dan me se a̱ me maꞌa̱n síí uno sa̱ꞌ nana̱ nihánj nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj ne̱ ꞌyaj soꞌ nda̱a vaa taj ꞌu̱nj, ne̱ ase vaa ꞌo̱ síí cuneꞌ veꞌ tucuá rihaan yuvej vaa soꞌ ei. Síí cuneꞌ veꞌ yoꞌ me se síí acaj ndoꞌo cuentá me soꞌ, ne̱ cuneꞌ soꞌ veꞌ yoꞌ rihaan ꞌo̱ yuvej ado̱nj. 25 Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ maa̱n, ne̱ goꞌ ndoꞌo maa̱n raa̱ veꞌ, ne̱ cavii niꞌyo̱j chráá, ne̱ caꞌnaꞌ goꞌ tacóó veꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ uxrá nana̱ yuva̱a̱, ne̱ goꞌ rihaan veꞌ yoꞌ a. Tza̱j ne̱ ne cane̱e̱ veꞌ yoꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se raan ina̱nj ne veꞌ yoꞌ rihaan yuvej na̱nj ado̱nj. 26 Tza̱j ne̱ síí naꞌvej rá cuno̱ nana̱ nihánj nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj me se ase vaa síí cuneꞌ veꞌ rihaan yoꞌóó vaa soꞌ ado̱nj. Ne̱ síí niꞌyo̱n rmi̱i̱ me soꞌ, ne̱ cuneꞌ soꞌ veꞌ rihaan yoꞌóó chru̱u̱, 27 ne̱ veé dan, ga̱a caꞌnaꞌ uxrá maa̱n yuva̱a̱ goꞌ yoꞌ xráá veꞌ, ne̱ cavii niꞌyo̱j chráá, ne̱ caꞌnaꞌ na xe̱e̱ goꞌ na xe̱e̱ tacóó veꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ uxrá nana̱ yuva̱a̱ ne̱ goꞌ xráá veꞌ yoꞌ a. Veé dan, ne̱ canee nu̱ꞌ veꞌ tucuá síí niꞌyo̱n yoꞌ na̱nj ado̱nj. Cheꞌé dan xca̱j soj cuentá, ne̱ veꞌé cuno̱ soj nana̱ nihánj, ne̱ se̱ quiranꞌ soj sayuun maꞌ. ―Ina̱nj nana̱ nihánj caꞌmii Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

28 Veé dan, ne̱ quisíj tucuꞌyón Jesucristó nu̱ꞌ nana̱ nihánj rihaan nij yuvii̱, ga̱a ne̱ caráyaꞌa̱nj ndoꞌo nij yuvii̱ noco̱ꞌ man soꞌ cheꞌé nana̱ nihánj, nana̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan nij soꞌ a. 29 ꞌO̱ se xcaj nij yuvii̱ cuentá se vaa ase vaa aꞌmii ꞌo̱ síí nica̱j suun avii tuꞌva roꞌ, vaa aꞌmii Jesucristó, rá nij soꞌ a. Ne̱ cu̱u doj vaa se‑na̱na̱ soꞌ ga̱ se‑na̱na̱ nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés, rá nij soꞌ a.

8

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j vaa nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ síí ranꞌ luj riꞌyuj, quiꞌyaj Jesucristó a

1 Ga̱a ne̱ nanij Jesucristó quij yoꞌ, ne̱ cachéé ndoꞌo yuvii̱ ga̱ soꞌ a.

2 Dan me se cuchiꞌ yoꞌo̱ síí ranꞌ luj riꞌyuj rihaan Jesucristó, ne̱ canicunꞌ ru̱j soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ:

―Sese me rá so̱ꞌ, ne̱ caꞌve̱e caꞌne̱e̱ so̱ꞌ chiꞌii̱ xráj, Señor ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

3 Ga̱a ne̱ cutaꞌ Jesucristó raꞌa Jesucristó raa̱ síí ranꞌ, ne̱ cataj Jesucristó:

―Me raj qui̱ꞌyáj da̱nj ei. Na̱huún so̱ꞌ, qui̱ꞌyáj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Nu̱ꞌ da̱nj cataj Jesucristó, ne̱ nu̱ꞌ quinavij luj xráá síí ranꞌ a. 4 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Cu̱tumé so̱ꞌ mán so̱ꞌ se̱ cataj xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé se quiꞌyáá ꞌu̱nj cheꞌé so̱ꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se cuchi̱ꞌ so̱ꞌ rihaan xrej, ne̱ ti̱haán so̱ꞌ mán so̱ꞌ rihaan xrej se vaa nahuún so̱ꞌ, ne̱ rque̱ so̱ꞌ rihaan Diose̱ se vaa cataj síí cuꞌna̱j Moisés ga̱a naá nda̱a vaa no̱ xcúún so̱ꞌ rque̱ so̱ꞌ rihaan Diose̱ á. Ga̱a ne̱ xca̱j nij xrej cuentá se vaa nahuún so̱ꞌ quiꞌyáj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan síí nahuun yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun se‑mo̱zó yoꞌo̱ tanuu capitán, quiꞌyaj Jesucristó a

5 Dan me se cuchiꞌ Jesucristó chumanꞌ Capernaum, ne̱ catúj soꞌ chumanꞌ yoꞌ, ne̱ cuchiꞌ yoꞌo̱ tanuu capitán rihaan soꞌ a. Ne̱ soꞌ roꞌ, me síí rii taꞌngaꞌ rihaan ꞌo̱ cientó tanuu ado̱nj. Dan me se cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Jesucristó, 6 cataj soꞌ:

―Canó chiꞌii̱ man se‑mo̱zó ꞌu̱nj, Señor. Ne̱ ne nasquiꞌ soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se yoꞌo̱ naj soꞌ rá veꞌ, ne̱ ranꞌ uxrá soꞌ sayuun, ꞌyaj chiꞌii̱ na̱nj á ―taj tanuu capitán yoꞌ rihaan Jesucristó a.

7 Ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ:

―Caꞌa̱nj níꞌ, ga̱a ne̱ nahu̱un soꞌ, qui̱ꞌyáj á ―taj Jesucristó a.

8 Ga̱a ne̱ cataj uún tanuu capitán yoꞌ:

―ꞌO̱ se nuveé si̱j sa̱ꞌ mé ꞌu̱nj maꞌ. Ne nó xcúún ꞌu̱nj catu̱u̱ so̱ꞌ rá veꞌ tucuaj qui̱ꞌyáj a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se caꞌne̱ꞌ u̱u̱n so̱ꞌ suun se vaa nahu̱un se‑mo̱zó ꞌu̱nj, ga̱a ne̱ nahu̱un maꞌa̱n soꞌ ado̱nj. 9 ꞌO̱ se vaa síí rii taꞌngaꞌ rihaan ꞌu̱nj, ne̱ rii taꞌngáꞌ ꞌu̱nj rihaan tanuu, ne̱ taj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan tanuu se vaa caꞌa̱nj nij soꞌ, ne̱ ꞌanj nij soꞌ, ne̱ taj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ ꞌnaꞌ nij soꞌ rihaan ꞌu̱nj, ne̱ taj xnaꞌanj ꞌu̱nj da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ veé da̱nj ꞌyaj tanuu ado̱nj. Ne̱ neꞌén ꞌu̱nj se vaa ase vaa rii taꞌngáꞌ ꞌu̱nj rihaan nij tanuu noco̱ꞌ manj roꞌ, da̱nj rii taꞌngaꞌ gue̱e̱ so̱ꞌ rihaan chiꞌii̱ anó man yuvii̱ na̱nj á ―taj tanuu capitán yoꞌ rihaan Jesucristó a.

10 Dan me se, ga̱a cuno Jesucristó nana̱ caꞌmii tanuu capitán yoꞌ, ne̱ caꞌanj rá Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij síí noco̱ꞌ rej xco̱ soꞌ a:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa taj va̱j a̱ ꞌó rej ne nari̱j man yoꞌo̱ síí israelitá síí cuchumán ndoꞌo rá nana̱ aꞌmii ꞌu̱nj nda̱a vaa amán rá tanuu capitán nihánj a̱ maꞌ. 11 Ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, caꞌna̱ꞌ ndoꞌo yuvii̱ ma̱n cunu̱ꞌ chumii̱, ne̱ ca̱yáán nij soꞌ rihaan se‑mesa̱ Diose̱, ne̱ cha̱ nij soꞌ chraa ga̱ síí cuꞌna̱j Abraham do̱ꞌ, ga̱ síí cuꞌna̱j Isaac do̱ꞌ, ga̱ síí cuꞌna̱j Jacob do̱ꞌ, ado̱nj. 12 Ne̱ nij síí israelitá roꞌ, no̱ xcúún nij soꞌ cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ manj, ne̱ sese cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ manj, ne̱ caꞌve̱e cane̱ nij soꞌ uún ga̱ Diose̱ na̱nj á. Tza̱j ne̱ naꞌvej rá nij soꞌ a̱ man ado̱nj. Cheꞌé se naꞌvej rá nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ da̱nj, cheꞌé dan quiriꞌi̱j ga̱nꞌ ndoꞌo nii man nij soꞌ rej rmi̱ꞌ, ne̱ taꞌve̱e uxrá nij soꞌ, ne̱ nda̱a cha̱ ru̱j maꞌa̱n nij soꞌ cúú yanꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Da̱nj quira̱nꞌ nij soꞌ cheꞌé se naꞌvej rá nij soꞌ cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ manj na̱nj á ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ canocoꞌ man soꞌ a.

13 Canica̱j uún Jesucristó cataj Jesucristó rihaan tanuu capitán:

―Caꞌve̱e caꞌa̱nj so̱ꞌ ya̱j a. Ya̱ cuchumán rá so̱ꞌ se vaa nahu̱un se‑mo̱zó so̱ꞌ qui̱ꞌyáj a. Ne̱ nahu̱un soꞌ ei ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Ne̱ veé ma̱a̱n orá yoꞌ roꞌ, nahuun se‑mo̱zó tanuu capitán yoꞌ, quiꞌyaj Jesucristó ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj Jesucristó, nahuun nii che̱j Pedró do̱ꞌ, queꞌe̱e̱ uxrá yoꞌó yuvii̱ do̱ꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a

14 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó tucuá síí cuꞌna̱j Pedró, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa na̱j nii che̱j Pedró ranꞌ noꞌ, ne̱ caxríj uxrá cachiꞌ man noꞌ a. 15 Ne̱ quitaꞌaa Jesucristó raꞌa noꞌ, ga̱a ne̱ veé ma̱a̱n orá dan nahuun noꞌ, quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ naxaga̱a̱ noꞌ, ne̱ quiꞌyaj chuvi̱i noꞌ cha̱ nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

16 Rej caꞌanj güii cuchiꞌ yuvii̱ rihaan Jesucristó a. Dan me se nica̱j nij yuvii̱ man queꞌe̱e̱ uxrá síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán, cuchiꞌ nij yuvii̱ rihaan Jesucristó, ne̱ cataj xnaꞌanj u̱u̱n Jesucristó rihaan nij nana̱ chre̱e se vaa naxu̱u̱n nij soꞌ man nij soꞌ, ga̱a ne̱, veé dan, ne̱ curiha̱nj nij nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱, ga̱a ne̱ cunuu sa̱ꞌ nimán nij yuvii̱ yoꞌ cuaj na̱nj ado̱nj. Ne̱ quinahuun sa̱ꞌ cunuda̱nj nij síí ranꞌ, quiꞌyaj uún Jesucristó a.

17 Dan me se quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ nihánj nana̱ caꞌmii síí cuꞌna̱j Isaías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, se vaa cataj soꞌ: “Ninaj níꞌ, ne̱ canó chiꞌii̱ man níꞌ, tza̱j ne̱ nahu̱un níꞌ, quiꞌya̱j síí caꞌna̱ꞌ vaa güii na̱nj ado̱nj”, taj síí cuꞌna̱j Isaías ga̱a nataꞌ soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii Jesucristó rihaan vi̱j síí tiha̱j guun rá canoco̱ꞌ man soꞌ a

18 Queneꞌen Jesucristó se vaa ma̱n ndoꞌo yuvii̱ anica̱j rej nicu̱nꞌ soꞌ niꞌya̱j man soꞌ a. Cheꞌé dan caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ se vaa caꞌa̱nj nij soꞌ ga̱ soꞌ nda̱a rne̱j na lacuaná cuꞌna̱j Galilea a.

19 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ yoꞌo̱ soꞌ rihaan Jesucristó a. Soꞌ roꞌ, me síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ ado̱nj. Ne̱ cataj soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Ca̱nocóꞌ ꞌu̱nj mán so̱ꞌ da̱j rej maꞌa̱n vaj so̱ꞌ, maestro ―cataj soꞌ rihaan Jesucristó a.

20 Ga̱a ne̱ cataj ya̱ Jesucristó se vaa ranꞌ soꞌ chéé soꞌ a:

―ꞌO̱ se nij chunee roꞌ, otoj sa̱ꞌ nij xoꞌ rá yuꞌuj ta̱j rque yoꞌóó, ne̱ nij xtâj chéé xta̱ꞌ roꞌ, vaa saca̱ꞌ nij xoꞌ a. Ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, tza̱j ne̱ taj a̱ ꞌó rej qui̱náá ꞌu̱nj coto̱j ꞌu̱nj a̱ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

21 Ne̱ vaa yoꞌó síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó cuchiꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Caꞌve̱j so̱ꞌ na̱nj tucuaj, ne̱ nda̱a caviꞌ réj, ga̱a ne̱ cachi̱nꞌ ꞌu̱nj man réj, ga̱a ne̱ ca̱nocóꞌ ꞌu̱nj mán so̱ꞌ, Señor ―taj yoꞌó soꞌ a.

22 Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Caꞌne̱ꞌ rá so̱ꞌ cachi̱nꞌ maꞌa̱n nij síí caviꞌ nimán man tuviꞌ soꞌ xnangá á. Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj roꞌ, no̱ xcúún so̱ꞌ yoꞌo̱ ca̱nocóꞌ so̱ꞌ manj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan yoꞌó soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan na do̱ꞌ, rihaan nana̱ do̱ꞌ, se vaa canicu̱nꞌ yoꞌ a

23 Ga̱a ne̱ catúj Jesucristó rque rihoo chéé rihaan na, ga̱a ne̱ catúj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rque rihoo ga̱ soꞌ a. 24 Veé dan, ne̱ nasquiꞌ nucua̱j ndoꞌo rihaan na lacuaná, ne̱ me ndoꞌo rá na yoꞌ gu̱un nucua̱j yoꞌ ca̱ráán yoꞌ xráá rihoo a. Ne̱ veé dan vaj Jesucristó, ne̱ cotoj soꞌ ado̱nj. 25 Ga̱a ne̱ caꞌanj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rej na̱j soꞌ cotoj soꞌ, ne̱ narii nij soꞌ nej rihaan soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Ti̱nanii so̱ꞌ man níꞌ se̱ caviꞌ nu̱ꞌ níꞌ, man Señor ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

26 Dan me se maꞌa̱n Jesucristó cataj, ne̱:

―Me cheꞌé chuꞌviꞌ ndoꞌo nimán soj ga̱. Yoꞌ me rej ataa cuchuma̱n sa̱ꞌ rá soj ni̱ꞌyaj soj manj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ canicunꞌ caya̱ soꞌ, ne̱ caxríj yuva̱a̱ soꞌ man na do̱ꞌ, man nana̱ do̱ꞌ a. Ga̱a ne̱ canicunꞌ dínj uxrá rihaan na lacuaná yoꞌ, quiꞌyaj Jesucristó na̱nj ado̱nj.

27 Ne̱ cuchuꞌviꞌ nij snóꞌo yoꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó, cataj nij soꞌ:

―Da̱j si̱j me síí nihánj ga̱. ꞌO̱ se nda̱a nana̱ nda̱a na uno aꞌmii soꞌ aso̱n ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quirii Jesucristó man nij nana̱ chre̱e nimán vi̱j snóꞌo a

28 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ Jesucristó nda̱a rne̱j na lacuaná yoꞌ rej ne̱ nij síí ma̱n chumanꞌ cuꞌna̱j Gadara a. Ne̱ vaa yuꞌuj yuvej, rej cachinꞌ nij yuvii̱ xnangá a. Dan me se cavii vi̱j snóꞌo yuꞌuj yuvej yoꞌ, ne̱ cuchiꞌ ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó a. Ro̱j soꞌ me síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán, ne̱ yuva̱a̱ ndoꞌo ro̱j soꞌ ado̱nj. Cheꞌé ro̱j soꞌ naꞌvee cache̱n yuvii̱ rej yoꞌ a̱ maꞌ. 29 Dan me se caguáj ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó, cataj ro̱j soꞌ:

―Veé neꞌen núj se vaa taꞌni̱j Diose̱ mé so̱ꞌ á. Me cheꞌé caꞌnáꞌ so̱ꞌ rej ne̱ núj ga̱. Caꞌnáꞌ so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ sayuun man núj naꞌ. ꞌO̱ se ataa doj quisi̱j güii qui̱ꞌyáá so̱ꞌ sayuun man núj ado̱nj ―taj ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó a.

30 Dan me se rej xco̱ ro̱j soꞌ roꞌ, va̱j queꞌe̱e̱ xcáá chá coj ma̱n tacaan a. 31 Ne̱ nij nana̱ chre̱e nu̱u̱ nimán ro̱j snóꞌo yoꞌ roꞌ, cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Jesucristó, cataj nij soꞌ:

―Sese quiri̱i̱ so̱ꞌ man núj nimán ro̱j snóꞌo nihánj, ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo caꞌne̱j so̱ꞌ man núj, catu̱u̱ núj nimán xcáá yoꞌ rugua̱nj ―taj nij nana̱ chre̱e yoꞌ rihaan Jesucristó a.

32 ―Caꞌa̱nj soj cuaj á ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ caꞌanj nij soꞌ catúj nij soꞌ nimán xcáá yoꞌ, ne̱ dan me se ruva̱a̱ uxrá tacaan nicu̱nꞌ tuꞌva na lacuaná rej va̱j nij xcáá yoꞌ, ne̱ ga̱a catúj nij nana̱ chre̱e nimán nij xcáá yoꞌ me se cunánj ndoꞌo nij xoꞌ caꞌanj xoꞌ, ne̱ veé da̱nj vaj nij xoꞌ, ne̱ quinij cunuda̱nj nij xoꞌ rque na, ne̱ canó xráá nij xoꞌ, quiꞌyaj na na̱nj ado̱nj. 33 Ne̱ nij síí tumé xcáá yoꞌ roꞌ, cunánj nij soꞌ caꞌanj nij soꞌ nda̱a chumanꞌ, ne̱ catúj nij soꞌ chumanꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan nij síí ma̱n chumanꞌ yoꞌ nu̱ꞌ se vaa quiranꞌ ro̱j snóꞌo do̱ꞌ, nij xcáá do̱ꞌ a. 34 Ga̱a ne̱ curiha̱nj cunuda̱nj nij síí ma̱n chumanꞌ yoꞌ, guun rá nij soꞌ nari̱ꞌ nij soꞌ man Jesucristó a. Dan me se queneꞌen nij soꞌ man soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan soꞌ se vaa cu̱riha̱nj soꞌ rej ya̱nj nij soꞌ caꞌa̱nj soꞌ rej yaníj a.

9

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ síí naꞌvee cache̱e̱, quiꞌyaj Jesucristó a

1 Ga̱a ne̱ cavii Jesucristó rihoo chéé rihaan na, ne̱ caꞌanj soꞌ chumanꞌ cayáán soꞌ, ne̱ catúj soꞌ chumanꞌ yoꞌ a. 2 Ne̱ veé nica̱j nii man ꞌo̱ síí naꞌvee cache̱e̱ táá rihaan yuvéé, ne̱ caꞌnaꞌ nii rihaan Jesucristó a. Ne̱ queneꞌen Jesucristó se vaa cuchumán uxrá rá nij yuvii̱ se vaa nahu̱un sa̱ꞌ síí naꞌvee cache̱e̱ yoꞌ quiꞌya̱j soꞌ a. Cheꞌé dan cataj soꞌ rihaan síí ranꞌ yoꞌ a:

―No̱ xcúún so̱ꞌ gu̱un niha̱ꞌ rá so̱ꞌ cheꞌé se navij cacunꞌ xráá so̱ꞌ, na̱nj tinu̱j ―taj Jesucristó rihaan síí naꞌvee cache̱e̱ yoꞌ a.

3 Dan me se cane do̱j síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ rá veꞌ ga̱ Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a:

―Nij vaa nana̱ caꞌmii síí nihánj rihaan Diose̱ á. ꞌO̱ se o̱rúnꞌ Diose̱ no̱ xcúún cata̱j se vaa navij cacunꞌ xráá yuvii̱ á ―taj nij síí tucuꞌyón se‑tucua̱nj Moisés niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a.

4 Ne̱ queneꞌen Jesucristó me nana̱ guun rá nij soꞌ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cataj soꞌ:

―Me cheꞌé avii ndoꞌo nana̱ chiꞌi̱i̱ raa̱ soj ga̱. 5 Tuꞌva ru̱maꞌán ꞌu̱nj se vaa navij cacunꞌ xráá síí nihánj, rá soj a̱ naꞌ. Caꞌve̱e cata̱j u̱u̱n níꞌ navij cacunꞌ xráá síí nihánj naꞌ. Ase caꞌve̱e doj cata̱j níꞌ na̱xagaa soꞌ, ne̱ cache̱e̱ soꞌ cuaj, cata̱j níꞌ xa̱ꞌ. 6 Dan me se me rá ꞌu̱nj xca̱j soj cuentá se vaa síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ mej ne̱ no̱ xcúún ꞌu̱nj ti̱navíí ꞌu̱nj cacunꞌ xráá nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Dan me se cataj Jesucristó rihaan síí naꞌvee cache̱e̱ a:

―Nacue̱ so̱ꞌ tuvéé so̱ꞌ, ne̱ na̱nꞌ so̱ꞌ tucuá so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan síí na̱j rihaan yuvéé yoꞌ a.

7 Ga̱a ne̱ naxaga̱a̱ soꞌ, ne̱ cavii soꞌ, ne̱ quinanꞌ soꞌ tucuá soꞌ ado̱nj. 8 Ne̱ queneꞌen nij yuvii̱ se vaa nahuun sa̱ꞌ soꞌ, quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan cuchuꞌviꞌ nimán nij soꞌ, queneꞌen nij soꞌ Jesucristó, ne̱ veꞌé ndoꞌo caꞌmii nij soꞌ cheꞌé Diose̱, se vaa guun nucua̱j Jesucristó racuíj ndoꞌo Jesucristó man yuvii̱, quiꞌyaj Diose̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Mateo se vaa canoco̱ꞌ soꞌ man Jesucristó a

9 Ga̱a ne̱ cavii Jesucristó rej yoꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ man yoꞌo̱ síí ya̱nj ꞌo̱ veꞌ aꞌnéj nii puextó man yuvii̱ a. Mateo cuꞌna̱j síí ne̱ rej yoꞌ a.

Dan me se cataj Jesucristó rihaan soꞌ, ne̱:

―Ca̱nocóꞌ so̱ꞌ manj, caꞌa̱nj níꞌ á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Ga̱a ne̱ naxuma̱a̱n soꞌ, ne̱ canocoꞌ soꞌ man Jesucristó, caꞌanj soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa me rá Jesucristó ra̱cuíj soꞌ man nij síí tumé cacunꞌ a

10 Dan me se ꞌo̱ güii cayáán Jesucristó rá veꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ ndoꞌo tuviꞌ soꞌ síí aꞌnéj puextó do̱ꞌ, yoꞌó nij síí tumé ndoꞌo cacunꞌ do̱ꞌ, ne̱ catúj nij soꞌ rá veꞌ, ne̱ caꞌanj ca̱yáán nij soꞌ ga̱ Jesucristó, ne̱ dan me se ma̱n rcuaꞌa̱a̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó do̱ꞌ, ne̱ chá cunuda̱nj nij soꞌ chraa a. 11 Ne̱ queneꞌen nij síí fariseo se vaa chá Jesucristó chraa ga̱ nij síí aꞌnéj puextó do̱ꞌ, ga̱ yoꞌó nij síí tumé ndoꞌo cacunꞌ do̱ꞌ, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, cataj nij soꞌ:

―Síí tucuꞌyón nana̱ rihaan soj roꞌ, me cheꞌé chá soꞌ chraa ga̱ nij síí aꞌnéj puextó do̱ꞌ, ga̱ yoꞌó nij síí tumé ndoꞌo cacunꞌ do̱ꞌ, rá núj a ―taj nij síí fariseo rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó a.

12 Ne̱ cuno Jesucristó nana̱ caꞌmii nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Síí vaa nucua̱j roꞌ, ne nanoꞌ nij soꞌ man doctor maꞌ. Ma̱a̱n síí ranꞌ roꞌ, me síí nanoꞌ man doctor ado̱nj. Ga̱a ne̱ ase vaa síí ranꞌ roꞌ, da̱nj vaa nij síí nihánj ado̱nj. 13 ꞌO̱ se vaa cheꞌé caꞌa̱nj soj tu̱cuꞌyón soj da̱j taj nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ á: “Ne uun niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj yuvii̱ nagoꞌ xcuu rihaan ꞌu̱nj maꞌ. Tana̱nj uun niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj yuvii̱ ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ ado̱nj”. Ina̱nj da̱nj me se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ tu̱cuꞌyón soj á. Dan me se xca̱j soj cuentá se vaa ne caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj canacu̱nj ꞌu̱nj man síí sa̱ꞌ maꞌ. Cheꞌé nij síí tumé cacunꞌ caꞌnaj se vaa canoco̱ꞌ nij soꞌ se‑na̱na̱j ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese síí sa̱ꞌ me soj, rá soj, ne̱ nuveé si̱j canacu̱nj ꞌu̱nj man me soj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me cheꞌé ne tocoꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ a

14 Ga̱a ne̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ síí cuꞌna̱j Juan cuchiꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Me cheꞌé, ne̱ tocoꞌ núj xꞌnaa man maꞌa̱n núj cheꞌé se aráj gue̱e̱ núj rihaan Diose̱, ne̱ tocoꞌ nij síí fariseo xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ uún, tza̱j ne̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ so̱ꞌ me se ne tocoꞌ nij soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

15 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ase vaa síí cuchruj saꞌanj vaa ꞌu̱nj, ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e toco̱ꞌ nij síí ma̱n ga̱j xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ, rá soj ga̱. Ase vaa síí cataj xca̱j man chana̱ ne̱ ma̱n tuviꞌ soꞌ do̱ꞌ, da̱nj vaa nij síí ma̱n nihánj cuano̱, ne̱ anuû ndoꞌo chaꞌanj ma̱n nij soꞌ, ne̱ se̱ caꞌvee toco̱ꞌ nij soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa güii, ne̱ gu̱un yaníj ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ quiꞌya̱j yuvii̱, ga̱a ne̱ nano̱ rá nij síí nihánj, ga̱a ne̱ toco̱ꞌ nij soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nij síí noco̱ꞌ tucuáán nga̱ roꞌ, se̱ guun nucua̱j nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó maꞌ

16 ”Tza̱j ne̱ ase vaa yatzíj sinꞌ vaa tucuáán nga̱ noco̱ꞌ soj, ne̱ se̱ guun naꞌne̱j níꞌ mantá naca̱ man yatzíj nga̱ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se sese quiꞌya̱j níꞌ da̱nj, ne̱ güii quina̱nj yuvii̱ yatzíj yoꞌ, ga̱a ne̱ nagüe̱j mantá naca̱ yoꞌ, ne̱ sese cuxu̱u̱n yuvii̱ man yatzíj yoꞌ, ne̱ quisi̱nꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ cunu̱u xi̱j doj yuꞌuj a̱j ta̱j man yatzíj nga̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj. 17 Ne̱ dan me se ase vaa nuj nga̱ nuj araa nii na vinó vaa uún soj a. Ne̱ se̱ caꞌvee tu̱cuꞌyón ꞌu̱nj se‑tucua̱nj ꞌu̱nj rihaan soj maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa na vinó naca̱ vaa nana̱ tucuꞌyón ꞌu̱nj, ne̱ se̱ guun cara̱a yuvii̱ na vinó naca̱ rque nuj nga̱ maꞌ. Sese da̱nj quiꞌya̱j yuvii̱, ne̱ cuya̱nj na vinó cunu̱u xe̱e̱ na vinó, ne̱ se̱ cacuá nuj nga̱ maꞌ. Cheꞌé dan canu̱u̱ yoꞌ, ne̱ caya̱nj na vinó rihaan yoꞌóó a. Cheꞌé dan araa nii na vinó naca̱ rque nuj naca̱, ne̱ ꞌo̱ mán sa̱ꞌ na vinó rque nuj yoꞌ a. Cheꞌé dan ina̱nj rihaan síí naca̱ síí ne nocoꞌ tucuáán nga̱ tu̱cuꞌyón ꞌu̱nj se‑na̱na̱j na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé chala̱ cunii do̱ꞌ, cheꞌé chana̱ chij do̱ꞌ, nahuun sa̱ꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a

18 Asi̱j caꞌmii Jesucristó nana̱ yoꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ cuchiꞌ ꞌo̱ síí nica̱j suun rihaan Jesucristó, ne̱ canicunꞌ ru̱j soꞌ, cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Jesucristó, cataj soꞌ:

―Cuano̱ caviꞌ taꞌníj chala̱ cunii a. Tza̱j ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, caꞌa̱nj níꞌ, ne̱ cuta̱ꞌ so̱ꞌ raꞌá so̱ꞌ xráá noꞌ, ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún noꞌ na̱nj rugua̱nj ―taj soꞌ, cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Jesucristó a.

19 Ga̱a ne̱ naxuma̱a̱n Jesucristó, ne̱ canocoꞌ soꞌ do̱ꞌ, nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ do̱ꞌ, man síí nica̱j suun yoꞌ a.

20 Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ ꞌo̱ chana̱ rej xco̱ Jesucristó, ne̱ quisíj ꞌo̱ chuvi̱j yoꞌ xraꞌ ton man chana̱ yoꞌ, ne̱ canó raꞌa noꞌ do̱j tuꞌva saga̱nꞌ Jesucristó a. 21 ꞌO̱ se: “Sese cano̱ raꞌaj saga̱nꞌ Jesucristó, ne̱ nahu̱un sa̱ꞌ ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj”, guun rá noꞌ a.

22 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó queneꞌen Jesucristó man noꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―No̱ xcúún so̱ꞌ gu̱un niha̱ꞌ rá so̱ꞌ, nocoj. ꞌO̱ se cheꞌé se amán rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ manj roꞌ, cheꞌé dan nahuun sa̱ꞌ so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan chana̱ yoꞌ a.

Ne̱ veé ma̱a̱n orá dan nahuun sa̱ꞌ chana̱ yoꞌ ado̱nj.

23 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó veꞌ tucuá síí nica̱j suun yoꞌ, ne̱ catúj soꞌ rá veꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa ma̱n síí oꞌ chraꞌ man rihuu flauta, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa ma̱n ndoꞌo yuvii̱ rá veꞌ, ne̱ nanó ndoꞌo rá nij yuvii̱ cheꞌé se caviꞌ chala̱ cunii yoꞌ ado̱nj. 24 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

―Cu̱riha̱nj soj xeꞌ á. ꞌO̱ se ne cavi̱ꞌ chala̱ cunii nihánj maꞌ. Ma̱a̱n se otoj u̱u̱n noꞌ na̱nj á ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ ma̱n rá veꞌ yoꞌ a.

Ga̱a ne̱ caꞌngaꞌ naco̱o̱ nij yuvii̱ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a.

25 Ga̱a quisíj quirii Jesucristó man cunuda̱nj nij yuvii̱ xeꞌ, ne̱ catúj Jesucristó rej táá chala̱ cunii yoꞌ, ne̱ quitaꞌaa soꞌ raꞌa noꞌ, ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún chala̱ cunii, ne̱ naxaga̱a̱ noꞌ ado̱nj. 26 Ne̱ cuchiꞌ nana̱ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rej yoꞌ cheꞌé se vaa quiꞌyaj Jesucristó, se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ chala̱ cunii yoꞌ quiꞌyaj soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa naxraꞌ rihaan vi̱j síí tuchri̱i, quiꞌyaj Jesucristó a

27 Dan me se ga̱a cavii Jesucristó tucuá síí nica̱j suun yoꞌ, ne̱ canocoꞌ vi̱j síí tuchri̱i man soꞌ a. Ne̱ caguáj ro̱j soꞌ, cataj ro̱j soꞌ:

―Neꞌen rój se vaa tuviꞌ síí cuꞌna̱j David síí cane ga̱a naá mé so̱ꞌ á. Cheꞌé dan cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man rój rugua̱nj ―taj ro̱j soꞌ, caguáj ro̱j soꞌ a.

28 Dan me se catúj Jesucristó rá veꞌ, ne̱ cuchiꞌ ro̱j síí tuchri̱i yoꞌ rihaan soꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ:

―A̱mán rá ro̱j so̱j se vaa gu̱un nu̱cuáj naxra̱ꞌ rihaan ro̱j so̱j qui̱ꞌyáj naꞌ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj Jesucristó man ro̱j soꞌ a.

―Amán rá rój, Señor ―taj ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó a.

29 Ga̱a ne̱ cutaꞌ raꞌa Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ, ne̱ cataj Jesucristó:

―Cheꞌé se amán rá ro̱j so̱j, ne̱ cheꞌé dan naxra̱ꞌ rihaan ro̱j so̱j ado̱nj ―taj Jesucristó a.

30 Veé dan, ne̱ naxraꞌ rihaan ro̱j soꞌ na̱nj ado̱nj.

Ga̱a ne̱ caxríj yuva̱a̱ Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ, ne̱ cataj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a:

―Cu̱tumé uxrá ro̱j so̱j man ro̱j so̱j, ne̱ a̱ ꞌó yuvii̱ se̱ cuno se vaa quiꞌyáá ꞌu̱nj cheꞌé ro̱j so̱j á. ―Dan me se nucua̱j ndoꞌo caꞌmii Jesucristó nana̱ yoꞌ rihaan ro̱j soꞌ a.

31 Tza̱j ne̱ curiha̱nj ro̱j soꞌ caꞌanj ro̱j soꞌ, ne̱ uxrá nataꞌ ro̱j soꞌ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rej yoꞌ cheꞌé yan quiꞌyaj sa̱ꞌ Jesucristó cheꞌé ro̱j soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌvee caꞌmii ꞌo̱ síí yaꞌmi̱i, quiꞌyaj Jesucristó a

32 Dan me se tanáj ro̱j soꞌ man Jesucristó, ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó, ga̱a ne̱ cuchiꞌ yuvii̱ rihaan soꞌ a. Dan me se nica̱j nij yuvii̱ man ꞌo̱ síí yaꞌmi̱i cuchiꞌ nij yuvii̱ rihaan Jesucristó a. Síí yaꞌmi̱i yoꞌ me se nana̱ chre̱e nuû nimán soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ne caꞌmi̱i̱ soꞌ, quiꞌyaj nana̱ chre̱e yoꞌ a. 33 Dan me se quirii Jesucristó man nana̱ chre̱e yoꞌ nimán soꞌ, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ síí yaꞌmi̱i caꞌmii soꞌ na̱nj ado̱nj. Veé dan queneꞌen nij yuvii̱, ne̱ caráyaꞌa̱nj uxrá nij yuvii̱, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Xa̱ꞌ níꞌ si̱j israelitá, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó síí ꞌyaj da̱nj ne queneꞌe̱n níꞌ maꞌ ―taj nij yuvii̱ cheꞌé Jesucristó a.

34 Tza̱j ne̱ nij síí fariseo cataj me se:

―Guun nucua̱j soꞌ quirii soꞌ man nana̱ chre̱e, cheꞌé se aꞌmii soꞌ ga̱ maꞌa̱n síí chre̱e uun chij ado̱nj ―taj nij síí fariseo, caꞌmii ne̱ nij soꞌ cheꞌé Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj Jesucristó ga̱a cunuu ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá soꞌ man nij yuvii̱ a

35 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó nu̱ꞌ nij chumanꞌ noco̱o nu̱ꞌ nij chumanꞌ cunii nu̱ꞌ, ne̱ tucuꞌyón soꞌ rihaan nij yuvii̱ ma̱n rá veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ caꞌmii natáj soꞌ nana̱ sa̱ꞌ cheꞌé güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ nahuun sa̱ꞌ taranꞌ nij síí ranꞌ do̱ꞌ, nij síí ninaj do̱ꞌ, quiꞌyaj uún soꞌ ado̱nj. 36 Ne̱ queneꞌen soꞌ man cunuda̱nj nij yuvii̱, ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá soꞌ man nij yuvii̱ yoꞌ a. ꞌO̱ se queneꞌen soꞌ se vaa ase vaa matzinj va̱j maꞌa̱n vaa nij yuvii̱, nuviꞌ síí tumé man nij soꞌ, ne̱ a̱j quiranꞌ ndoꞌo nij soꞌ sayuun, ne̱ ninaj ndoꞌo nij soꞌ ado̱nj. 37 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Ya̱ uxrá, ne̱ vaa ndoꞌo suun rihaan níꞌ, ne̱ nij síí ꞌyaj suun me se do̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 38 Ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j níꞌ doj nij síí quiꞌya̱j suun rihaan Diose̱ síí uun chij ꞌni̱j raꞌa suun, ga̱a ne̱ caꞌne̱j soꞌ doj yuvii̱ quiꞌya̱j suun se‑su̱u̱n soꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

10

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌnéé Jesucristó man chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ caꞌa̱nj caꞌmi̱i̱ natáj nij soꞌ a

1 Ga̱a ne̱ canacúún Jesucristó man chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cuchiꞌ nij soꞌ rihaan soꞌ, ne̱ goꞌ soꞌ rej nucua̱j man nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j canaán nij soꞌ rihaan nij nana̱ chre̱e a. Dan me se gu̱un nucua̱j nij soꞌ quiri̱i̱ nij soꞌ man nij nana̱ chre̱e nimán yuvii̱, ne̱ gu̱un nucua̱j nij soꞌ nahu̱un sa̱ꞌ yuvii̱ ranꞌ do̱ꞌ, yuvii̱ ninaj do̱ꞌ, quiꞌya̱j uún nij soꞌ a.

2 Ne̱ nihánj me se‑chuvi̱i chuvi̱j nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé soꞌ a. Yoꞌo̱ soꞌ me síí cuꞌna̱j Simón, ne̱ Pedró cuꞌna̱j yoꞌó se‑chuvi̱i síí cuꞌna̱j Simón a. Ne̱ yoꞌó soꞌ me tinúú Simón, síí cuꞌna̱j Andrés a. Ne̱ yoꞌó soꞌ me síí cuꞌna̱j Jacobo, ne̱ taꞌníí síí cuꞌna̱j Zebedeo me soꞌ a. Ne̱ yoꞌó soꞌ me tinúú Jacobo, síí cuꞌna̱j Juan a. 3 Ne̱ vaa síí cuꞌna̱j Felipé vaa síí cuꞌna̱j Bartolomé vaa síí cuꞌna̱j Tomás vaa a. Ne̱ yoꞌó soꞌ me síí cuꞌna̱j Mateo síí caꞌnéj puextó man yuvii̱ a. Ne̱ yoꞌó soꞌ me síí cuꞌna̱j Jacobo uún, ne̱ taꞌníí síí cuꞌna̱j Alfeo me soꞌ a. Ne̱ yoꞌó soꞌ me síí cuꞌna̱j Lebeo, ne̱ Tadeo cuꞌna̱j yoꞌó se‑chuvi̱i síí cuꞌna̱j Lebeo a. 4 Ne̱ yoꞌó soꞌ me síí cuꞌna̱j Simón uún, ne̱ soꞌ me tuviꞌ nij síí me rá cunu̱ꞌ ga̱ gobiernó ma̱n Romá a. Ne̱ yoꞌó soꞌ me síí cuꞌna̱j Judas Iscariote, ne̱ soꞌ me síí tacuachén man Jesucristó rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó a.

5 Dan me se caꞌnéé Jesucristó man chuvi̱j nij snóꞌo yoꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ a:

―Se̱ caꞌanj nij soj rej ma̱n nij síí yaníj maꞌ. Se̱ caꞌanj soj chiháán nij yuvii̱ samaritana maꞌ. 6 Rihaan o̱rúnꞌ nij yuvii̱ israelitá caꞌa̱nj soj á. ꞌO̱ se ase vaa daán Diose̱ matzinj vaa nij soꞌ, tza̱j ne̱ caꞌanj niꞌya̱ nij soꞌ, ne̱ ne nocoꞌ sa̱ꞌ nij soꞌ man Diose̱ maꞌ. 7 Dan me se caꞌa̱nj soj, ne̱ caꞌmi̱i̱ natáj soj rihaan nij soꞌ, cata̱j soj: “Nichru̱nꞌ quisi̱j güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj”. Da̱nj cata̱j soj á. 8 Nahu̱un sa̱ꞌ nij síí ranꞌ, quiꞌya̱j soj, ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ, quiꞌya̱j soj, ne̱ nahu̱un sa̱ꞌ nij síí ranꞌ luj riꞌyuj, quiꞌya̱j uún soj, ne̱ quiri̱i̱ soj man nij nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱ á. Cuano̱ nihánj me rquej rej nucua̱j man soj quiꞌya̱j soj da̱nj a. Cheꞌé dan nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se̱ caꞌnéj soj saꞌanj man nij yuvii̱ maꞌ.

9 ”Se̱ nanoꞌ soj agaꞌ oró míí do̱ꞌ, agaꞌ platá catzi̱i̱ do̱ꞌ, na̱j guun saꞌanj do̱ꞌ, cara̱a soj rque se‑caxra̱nꞌ soj a̱ maꞌ. 10 Se̱ nica̱j soj xnánj soj maꞌ. Se̱ caꞌanj vi̱j cotoó ga̱ soj maꞌ. Se̱ quiꞌnij tacóó soj canj maꞌ. Ne̱ chruun garroté se̱ coro̱ꞌ soj cache̱e̱ soj maꞌ. Ma̱a̱n se ga̱a̱ u̱u̱n soj caꞌa̱nj soj á. ꞌO̱ se no̱ xcúún yuvii̱ rque̱ yuvii̱ chraa cha̱ soj cheꞌé suun sa̱ꞌ ꞌyaj suun soj na̱nj ado̱nj. 11 Asa̱ꞌ catúj soj chumanꞌ noco̱o do̱ꞌ, chumanꞌ raꞌa̱ do̱ꞌ, ne̱ xna̱ꞌanj soj man nij yuvii̱ me síí ne̱ chumanꞌ yoꞌ me síí sa̱ꞌ, ga̱a ne̱ cuchi̱ꞌ soj tucuá síí sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ ca̱yáán soj tucuá soꞌ nda̱a se cavi̱i̱ uún soj caꞌa̱nj soj á. 12 Asa̱ꞌ cuchiꞌ soj tucuá síí sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ soj nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij síí tucua̱ yoꞌ, cata̱j soj se vaa dínj ga̱a̱ cuma̱n nij soꞌ á. 13 Ne̱ sese ya̱ síí sa̱ꞌ me nij síí tucua̱ yoꞌ, ne̱ ya̱ dínj ga̱a̱ cuma̱n nij soꞌ, qui̱ꞌyáj a. Tza̱j ne̱ sese nuveé si̱j sa̱ꞌ me nij soꞌ, ne̱ ca̱nica̱j uún nana̱ sa̱ꞌ caꞌmii soj rihaan maꞌa̱n soj, qui̱ꞌyáj, tza̱j ne̱ se̱ cavii sa̱ꞌ nij síí tucua̱ yoꞌ a̱ maꞌ. 14 Ne̱ na̱j guun yuvii̱ se̱ caꞌmii sa̱ꞌ ga̱ soj do̱ꞌ, na̱j guun yuvii̱ se̱ caꞌvej rá cuno̱ nana̱ aꞌmii soj do̱ꞌ, cavi̱i̱ soj veꞌ tucuá soꞌ cavi̱i̱ soj chiháán soꞌ cavi̱i̱ soj, ne̱ nacuna̱nꞌ soj tacóó soj tucuayu̱u soj yoꞌóó tachru̱u̱ avii chumanꞌ yoꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ nda̱a dan, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n yuvii̱ se vaa síí ma̱n chumanꞌ yoꞌ tumé cacunꞌ se vaa ne uno nij soꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. 15 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa güii caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱, ga̱a ne̱ quira̱nꞌ yuvii̱ ma̱n chumanꞌ yoꞌ doj sayuun rihaan nij síí chiꞌi̱i̱ ma̱n chumanꞌ Sodoma do̱ꞌ, rihaan yuvii̱ ma̱n chumanꞌ Gomorra do̱ꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj me taj xnaꞌanj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ da̱j ga̱a̱ sayuun quira̱nꞌ nij soꞌ a

16 ”Dan me se caꞌne̱j ꞌu̱nj man soj rej ma̱n síí me rá quiꞌya̱j sayuun man soj a. Ase vaa matzinj va̱j rej ma̱n xcaꞌyanj caꞌnu̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj ado̱nj. Cheꞌé dan ga̱a̱ cu̱u raa̱ soj á. Ase cacui̱j raa̱ xtaa roꞌ, da̱nj cacui̱j ga̱a̱ raa̱ soj á. Tza̱j ne̱ ase vaa taj va̱j cacunꞌ tumé chaꞌaa̱n roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj, se̱ cutumé soj cacunꞌ maꞌ. 17 Cu̱tumé ndoꞌo soj man soj se̱ quiꞌyaj yuvii̱ sayuun man soj maꞌ. Dan me se caꞌa̱nj ni̱caj nij yuvii̱ man soj rihaan cuese̱, ne̱ go̱ꞌ ndoꞌo nij soꞌ vará xráá soj rá veꞌ tucuꞌyón nij soꞌ se‑tucua̱nj Moisés a. 18 Ne̱ caꞌa̱nj ni̱caj nij yuvii̱ man soj rihaan síí nica̱j suun do̱ꞌ, rihaan síí nica̱j suun rey do̱ꞌ, cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ manj a. Ne̱ cata̱j xnaꞌanj soj rihaan nij síí nica̱j suun do̱ꞌ, rihaan nij síí yaníj do̱ꞌ, cheꞌej a. 19 Asa̱ꞌ tacuachén nij soꞌ man soj rihaan nij síí nica̱j suun, ne̱ se̱ nanó rá soj da̱j caꞌmi̱i̱ soj rihaan nij soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n Nimán Diose̱ rque̱ nu̱ꞌ nana̱ caꞌmi̱i̱ soj ma̱a̱n orá yoꞌ na̱nj ado̱nj. 20 ꞌO̱ se nuveé maꞌa̱n soj me nij síí caꞌmi̱i̱ rihaan nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se Nimán Rej níꞌ me síí rque̱ nana̱ caꞌmi̱i̱ soj na̱nj ado̱nj.

21 ”Dan me se caꞌa̱nj ni̱caj snóꞌo man tinúú snóꞌo rihaan yuvii̱, ne̱ ticavi̱ꞌ nii man tinúú snóꞌo yoꞌ, quiꞌya̱j maꞌa̱n soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ caꞌa̱nj ni̱caj snóꞌo man taꞌníí snóꞌo rihaan yuvii̱, ne̱ ticavi̱ꞌ nii man taꞌníí snóꞌo yoꞌ, quiꞌya̱j soꞌ ei. Ne̱ cunu̱ꞌ xnii ga̱ rej xnii, ne̱ caꞌa̱nj ni̱caj xnii man rej xnii rihaan yuvii̱, ne̱ ticavi̱ꞌ nii man rej xnii yoꞌ, quiꞌya̱j xnii ei. 22 Ne̱ quita̱j riꞌyunj cunuda̱nj yuvii̱ man soj cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ manj a. Tza̱j ne̱ síí yoꞌo̱ canoco̱ꞌ manj nda̱a se quisi̱j nu̱ꞌ sayuun yoꞌ roꞌ, veꞌé cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj. 23 Ne̱ sese quiꞌya̱j nij síí ma̱n yoꞌo̱ chumanꞌ sayuun man soj, ne̱ cuna̱nj soj caꞌa̱nj soj yoꞌó chumanꞌ á. Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa se̱ canó cunuda̱nj nij chumanꞌ ma̱n nij yuvii̱ israelitá caꞌa̱nj soj, ne̱ caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj.

24 ”Dan me se tucuꞌyón ꞌu̱nj se‑na̱na̱j rihaan soj, ne̱ noco̱ꞌ soj se‑na̱na̱j a. Ne̱ ase vaa uno mozó rihaan se‑ruꞌve̱e̱ mozó roꞌ, da̱nj vaa uno soj rihanj na̱nj á. Ne̱ neꞌen soj se vaa ase vaa ꞌyaj yuvii̱ man síí tucuꞌyón nana̱ rihaan tuviꞌ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j uún nij yuvii̱ man síí noco̱ꞌ nana̱ yoꞌ a. Ne̱ ase vaa ꞌyaj yuvii̱ man nij ruꞌvee roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j uún nij yuvii̱ man se‑mo̱zó ruꞌvee yoꞌ a. 25 Dan me se neꞌen síí noco̱ꞌ nana̱ neꞌen mozó neꞌen da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ man maꞌa̱n soꞌ, tza̱j ne̱ me ina̱nj rá soꞌ gu̱un soꞌ nda̱a vaa síí tucuꞌyón nana̱ man soꞌ do̱ꞌ, nda̱a vaa se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ do̱ꞌ a. Dan me se tucuꞌnáj nij yuvii̱ Beelzebú manj, cataj nij yuvii̱ se vaa síí chre̱e mej a. Ne̱ ase vaa rej soj vaa ꞌu̱nj a. Cheꞌé dan da̱nj caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ nana̱ vaa da̱nj cheꞌé maꞌa̱n soj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ cuchuꞌviꞌ níꞌ queneꞌe̱n níꞌ yuvii̱ maꞌ

26 ”Cheꞌé dan se̱ cuchuꞌviꞌ soj ni̱ꞌyaj soj yuvii̱ me rá quiꞌya̱j sayuun man soj maꞌ. ꞌO̱ se nu̱ꞌ nana̱ caꞌmii yuve̱ nij yuvii̱ do̱ꞌ, nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj yuve̱ nij yuvii̱ do̱ꞌ, nu̱ꞌ yoꞌ roꞌ, nu̱riha̱nj queneꞌe̱n cunuda̱nj yuvii̱ vaa güii ado̱nj. 27 Nana̱ aꞌmii yuve̱ ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ roꞌ, caꞌmi̱i̱ ranga̱ꞌ soj á. Ne̱ nu̱ꞌ se vaa aꞌmii ꞌu̱nj xréé soj roꞌ, cavi̱i̱ soj rej queneꞌe̱n yuvii̱ man soj, ne̱ caꞌmi̱i̱ natáj soj nana̱ yoꞌ á.

28 ”Ne̱ se̱ cuchuꞌviꞌ soj queneꞌe̱n soj nij síí gu̱un nucua̱j ticavi̱ꞌ man ina̱nj nee̱ man soj maꞌ. ꞌO̱ se se̱ guun nucua̱j nij soꞌ ticavi̱ꞌ nij soꞌ man nimán soj a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa cheꞌé cuchuꞌvi̱ꞌ soj ni̱ꞌyaj soj Diose̱ na̱nj á. ꞌO̱ se soꞌ me síí gu̱un nucua̱j quiꞌya̱j caca̱a̱ nimán soj caca̱a̱ nee̱ man soj caca̱a̱ rihaan yaꞌan ado̱nj.

29 ”Neꞌen soj da̱j vaa nij xtâj chri̱nꞌ se vaa vi̱j u̱nꞌ yoꞌ nó yoꞌo̱ saꞌanj nii cuartó a. Tza̱j ne̱ se̱ guun cavi̱ꞌ yoꞌo̱ xoꞌ quini̱j xoꞌ rihaan yoꞌóó, sese naꞌvej Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ cavi̱ꞌ yoꞌo̱ xoꞌ maꞌ. 30 Ne̱ Diose̱ me se vaa cuentá yuvé raa̱ soj ꞌyaj soꞌ, ne̱ neꞌen soꞌ me daj yuvé raa̱ soj, 31 ne̱ cheꞌé dan se̱ cuchuꞌviꞌ soj cheꞌé sayuun quiꞌya̱j yuvii̱ man soj maꞌ. ꞌO̱ se uxrá vaa yuꞌvee doj nó soj rihaan xtâj chri̱nꞌ yoꞌ, ꞌyaj Diose̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún níꞌ cata̱j xnaꞌanj níꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé Jesucristó a

32 ”Cheꞌé se tumé Diose̱ man soj, cheꞌé dan no̱ xcúún soj nata̱ꞌ ya̱ soj rihaan yuvii̱ se vaa me soj síí noco̱ꞌ manj, ne̱ nu̱ꞌ síí ꞌyaj da̱nj roꞌ, vaa güii, ne̱ nata̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan Réé ꞌu̱nj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ se vaa si̱j noco̱ꞌ manj me soꞌ a. 33 Ne̱ síí taj xnaꞌanj rihaan yuvii̱ se vaa ne nocoꞌ soꞌ manj roꞌ, vaa güii, ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan Réé ꞌu̱nj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ manj me soꞌ a̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cunu̱ꞌ ndoꞌo yuvii̱ ga̱ tuviꞌ yuvii̱ cheꞌé Jesucristó a

34 ”Se̱ guun rá soj se vaa caꞌnáꞌ ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj cheꞌé rej dínj doj ca̱yáán nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ga̱ tuviꞌ yuvii̱ maꞌ. Ne qui̱ꞌyáj da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se cheꞌé se caꞌnáꞌ ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, cheꞌé dan cunu̱ꞌ ndoꞌo yuvii̱ ga̱ tuviꞌ yuvii̱ ado̱nj. 35 ꞌO̱ se caꞌnáꞌ ꞌu̱nj cheꞌé rej nata̱ꞌ ꞌu̱nj se‑na̱na̱j rihaan yuvii̱, tza̱j ne̱ se̱ cuno cunuda̱nj nij yuvii̱ rihanj maꞌ. Cheꞌé dan cunu̱ꞌ snóꞌo ga̱ rej maꞌa̱n soꞌ, ne̱ xa̱ꞌ chana̱, tza̱j ne̱ cunu̱ꞌ noꞌ ga̱ nii noꞌ do̱ꞌ, ga̱ nii che̱j noꞌ do̱ꞌ, cheꞌej a. 36 Ne̱ nij tuviꞌ yuvii̱ síí ma̱n rá veꞌ tucuá yuvii̱ cunu̱ꞌ ga̱ yuvii̱ na̱nj á. 37 Sese gu̱un rá yoꞌo̱ soꞌ se vaa sa̱ꞌ doj vaa rej soꞌ do̱ꞌ, nii soꞌ do̱ꞌ, rihanj, ne̱ taj cheꞌé cata̱j soꞌ se vaa si̱j noco̱ꞌ manj me soꞌ maꞌ. Ne̱ sese gu̱un rá yoꞌo̱ soꞌ se vaa sa̱ꞌ doj vaa taꞌníí soꞌ rihanj, ne̱ taj cheꞌé cata̱j soꞌ se vaa si̱j noco̱ꞌ manj me soꞌ maꞌ. 38 Ne̱ síí naꞌvej rá quira̱nꞌ sayuun cheꞌé se me soꞌ síí noco̱ꞌ manj roꞌ, taj cheꞌé cata̱j soꞌ se vaa me soꞌ síí noco̱ꞌ manj maꞌ. 39 Síí cavii sa̱ꞌ nimán rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, cavi̱ꞌ nu̱ꞌ soꞌ a. Ne̱ síí caviꞌ cheꞌé se noco̱ꞌ soꞌ manj roꞌ, soꞌ me síí ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quira̱nꞌ nij yuvii̱ racuíj man nij síí ꞌyaj suun rihaan Diose̱ a

40 ”Sese aꞌmii sa̱ꞌ yoꞌo̱ soꞌ ga̱ soj, ne̱ si̱j aꞌmii sa̱ꞌ ga̱j me soꞌ ado̱nj. Ne̱ sese aꞌmii sa̱ꞌ soꞌ ga̱j, ne̱ si̱j aꞌmii sa̱ꞌ ga̱ síí caꞌnéé manj rihaan chumii̱ nihánj me uún soꞌ ado̱nj. 41 Sese aꞌmii sa̱ꞌ yoꞌo̱ soꞌ ga̱ ꞌo̱ síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, cheꞌé se veꞌé ꞌyaj soꞌ nataꞌ soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ rá se vaa maꞌa̱n síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ vaa soꞌ uún ado̱nj. Dan me se ꞌo̱ cuya̱a̱n na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan soꞌ ga̱ maꞌa̱n síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ei. Ne̱ sese aꞌmii sa̱ꞌ yoꞌo̱ soꞌ ga̱ yoꞌo̱ síí sa̱ꞌ ꞌyaj, ne̱ na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan soꞌ uún ado̱nj. ꞌO̱ cuya̱a̱n na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan soꞌ ga̱ maꞌa̱n síí sa̱ꞌ ꞌyaj ei. 42 Dan me se a̱ me maꞌa̱n yoꞌo̱ síí rqué do̱j na acoj coꞌo̱ yoꞌo̱ nij síí noco̱ꞌ u̱u̱n nihánj cheꞌé se‑chu̱vií ꞌu̱nj, ne̱ ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ quinavij se sa̱ꞌ na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan síí rqué do̱j na yoꞌ maꞌ.

11

1 Dan me se quisíj nana̱ yoꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ curiha̱nj Jesucristó rej yoꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ chiháán nij yuvii̱ israelitá tu̱cuꞌyón soꞌ rihaan nij soꞌ ne̱ caꞌmi̱i̱ natáj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nana̱ caꞌmii Jesucristó cheꞌé síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ a

2 Dan me se ꞌni̱j síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ tagaꞌ, ne̱ cuchiꞌ nana̱ rihaan soꞌ cheꞌé nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Jesucristó a. Cheꞌé dan caꞌnéé soꞌ vi̱j tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rihaan Jesucristó a. 3 Ne̱ nana̱ nihánj roꞌ, xnáꞌanj ro̱j soꞌ man Jesucristó, quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Juan a:

―So̱ꞌ me síí caꞌna̱ꞌ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun naꞌ. Ase na̱ꞌvi̱j níꞌ caꞌna̱ꞌ yoꞌó soꞌ xa̱ꞌ. ―Dan me nana̱ me rá síí cuꞌna̱j Juan xna̱ꞌanj ro̱j soꞌ man Jesucristó a.

4 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a:

―Cavi̱i̱ ro̱j so̱j cuchi̱ꞌ uún ro̱j so̱j rihaan síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ cata̱j xnaꞌanj ro̱j so̱j rihaan soꞌ nu̱ꞌ nana̱ cuno ro̱j so̱j do̱ꞌ, nu̱ꞌ se vaa queneꞌen ro̱j so̱j do̱ꞌ á. 5 Dan me se nij síí tuchri̱i roꞌ, naxraꞌ rihaan, ne̱ nij síí naꞌvee cache̱e̱ roꞌ, chéé nij soꞌ, ne̱ nij síí ranꞌ luj riꞌyuj roꞌ, nahuun sa̱ꞌ, ne̱ nij síí soꞌo̱ roꞌ, nachuguu̱n xréé nij soꞌ, ne̱ nij síí caviꞌ roꞌ, cunuu iꞌna̱ꞌ uún, ne̱ nij síí nique̱ roꞌ, uno nij soꞌ nana̱ sa̱ꞌ a. Nu̱ꞌ nihánj cata̱j xnaꞌanj ro̱j so̱j rihaan síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ á. 6 Ne̱ cata̱j uún ro̱j so̱j rihaan síí cuꞌna̱j Juan se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ quiꞌya̱j Diose̱, sese se̱ guun naꞌa̱j soꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ manj a. Da̱nj caꞌmi̱i̱ ro̱j so̱j rihaan síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ á ―taj Jesucristó rihaan ro̱j síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Juan yoꞌ a.

7 Dan me se caꞌanj ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Jesucristó caꞌmii soꞌ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ cheꞌé síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ a:

―Asi̱j caꞌanj soj rej tacaan queneꞌe̱n soj man síí cuꞌna̱j Juan roꞌ, ne̱ da̱j ga̱a̱ soꞌ queneꞌe̱n soj, rá soj ga̱. Ase vaa yoꞌo̱ rcoo̱ naa̱n ndoꞌo ꞌyaj nana̱ vaa soꞌ, rá soj naꞌ. Guun vi̱j nimán soꞌ cheꞌé tucuáán noco̱ꞌ soꞌ, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. 8 Ma̱a̱n se da̱j ga̱a̱ soꞌ rá soj, asi̱j caꞌanj soj queneꞌe̱n soj man soꞌ ga̱. Si̱j nu̱u̱ yatzíj laru̱u ndoꞌo me soꞌ, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. ꞌO̱ se nij síí nu̱u̱ yatzíj laru̱u roꞌ, ya̱nj rá veꞌ tucuá síí nica̱j suun rey ado̱nj. 9 Ma̱a̱n se da̱j ga̱a̱ síí cuꞌna̱j Juan rá soj, asi̱j caꞌanj soj queneꞌe̱n soj man soꞌ ga̱. Si̱j nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me soꞌ, rá soj naꞌ. Ya̱ uxrá ei. Ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa sa̱ꞌ doj vaa soꞌ rihaan cunuda̱nj nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ado̱nj.

10 ”ꞌO̱ se nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ roꞌ, taj xnaꞌanj cheꞌé síí cuꞌna̱j Juan a: “Vaa síí caꞌa̱nj suun cheꞌé ꞌu̱nj, ne̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj man soꞌ quita̱j ya̱a̱n soꞌ rihaan so̱ꞌ, ne̱ nuchra̱nꞌ nimán yuvii̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ ga̱ so̱ꞌ, quiꞌya̱j soꞌ a”. Da̱nj taj danj Diose̱ cheꞌé síí cuꞌna̱j Juan se vaa nuchra̱nꞌ nimán yuvii̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ ga̱ síí caꞌna̱ꞌ ti̱nanii man nij yuvii̱ rihaan sayuun, quiꞌya̱j síí cuꞌna̱j Juan, taj danj Diose̱, ne̱ da̱nj quiꞌyaj soꞌ ado̱nj.

11 ”Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa si̱j sa̱ꞌ doj rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ me síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ a. A̱ ꞌó yuvii̱ ne vaa sa̱ꞌ doj rihaan soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ cuano̱ roꞌ, uun chij Diose̱ nimán yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ na̱j guun yuvii̱ uun chij Diose̱ nimán roꞌ, me síí sa̱ꞌ doj rihaan síí cuꞌna̱j Juan a. 12 Dan me se asi̱j tucuꞌyón síí cuꞌna̱j Juan rihaan yuvii̱ nda̱a cuano̱ me se naquiꞌyaj ino̱ ndoꞌo yuvii̱ se‑na̱na̱ Diose̱ se vaa gu̱un chij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ vaa síí sca̱ꞌ ndoꞌo síí me ina̱nj rá cata̱j da̱j quiꞌya̱j Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ ado̱nj. 13 ꞌO̱ se nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱ ga̱a naá do̱ꞌ, nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, nda̱a maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Juan do̱ꞌ, cataj xnaꞌanj ndoꞌo nij soꞌ cheꞌé güii gu̱un chij Diose̱ nimán yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj na̱nj á. 14 Dan me se a̱j neꞌen soj se vaa síí cuꞌna̱j Elías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱ ga̱a naá roꞌ, caꞌna̱ꞌ uún soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, taj danj Diose̱ a. Dan me se sese me rá soj gu̱un ya̱ rá soj cuno̱ soj nana̱ nihánj, ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa síí cuꞌna̱j Juan me síí ata̱ se‑su̱u̱n síí cuꞌna̱j Elías síí cane ga̱a naá yoꞌ á. 15 Sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ cuno̱ soj nana̱ nihánj ei.

16 ”Ne̱ da̱j vaa yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱, rá soj ga̱. Dan me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj á. Ase vaa xnii caꞌanj rihaan yuꞌvee ne̱ tico ga̱ tuviꞌ roꞌ, vaa nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Dan me se yáán nij xnii yoꞌ rihaan yoꞌóó, 17 ne̱ aguáj nij xnii rihaan tuviꞌ xnii, taj nij xnii: “Nica̱j núj taꞌánj núj, goꞌ núj chraꞌ choco̱ꞌ, tza̱j ne̱ me cheꞌé ne raꞌa̱nj soj ga̱. Ne̱ goꞌ núj chraꞌ xnangá, tza̱j ne̱ me cheꞌé ne taꞌve̱e soj ga̱. Me cheꞌé ne ꞌyaj soj nda̱a vaa me rá núj ga̱”, taj nij xnii rihaan tuviꞌ nij soꞌ a. 18 ꞌO̱ se caꞌnaꞌ síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱, ga̱a ne̱ ne cha̱ soꞌ do̱ꞌ, ne coꞌo̱ soꞌ do̱ꞌ, maꞌ. Ne̱ cheꞌé dan taj nij yuvii̱ se vaa nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán soꞌ, taj nij yuvii̱ a. 19 Ne̱ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, ga̱a ne̱ niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj chá ꞌu̱nj do̱ꞌ, coꞌo ꞌu̱nj do̱ꞌ, ga̱a ne̱ cheꞌé dan taj uún nij yuvii̱ se vaa síí cachén chá do̱ꞌ, síí cachén coꞌo do̱ꞌ, mé ꞌu̱nj, taj uún nij yuvii̱ a. Ne̱ taj uún nij soꞌ se vaa tuvíꞌ ꞌu̱nj me síí aꞌnéj puextó man yuvii̱ do̱ꞌ, yoꞌó nij síí tumé cacunꞌ do̱ꞌ, taj nii a. Da̱nj tuꞌva nij soꞌ, tza̱j ne̱ ne neꞌen uxrá nij soꞌ maꞌ. Sese xca̱j yuvii̱ cuentá da̱j vaa ꞌyaj rój, ne̱ gu̱un ya̱ rá nij yuvii̱ se vaa si̱j cu̱u raa̱ me rój ga̱ síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó cheꞌé sayuun quira̱nꞌ yuvii̱ ma̱n vaꞌnu̱j chumanꞌ yuvii̱ ne caꞌve̱j rá cuno̱ se‑na̱na̱ Jesucristó a

20 Síj, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Jesucristó cutaꞌ Jesucristó cacunꞌ xráá nij yuvii̱ ma̱n vaꞌnu̱j chumanꞌ a. Dan me se cutaꞌ soꞌ cacunꞌ xráá nij soꞌ se vaa guun nichra̱j nimán nij soꞌ a. Dan me se nda̱ꞌ se doj a̱ vaa suun sa̱ꞌ quiꞌyaj suun soꞌ chiháán nij soꞌ queneꞌen nij soꞌ rihaan suun sa̱ꞌ quiꞌyaj suun soꞌ yoꞌó chumanꞌ, tza̱j ne̱ ne ca̱nica̱j nimán nij soꞌ a̱ maꞌ, taj Jesucristó a. 21 Ne̱ nihánj me nana̱ caꞌmii Jesucristó cheꞌé nij yuvii̱ ma̱n nij chumanꞌ yoꞌ a:

―Nique̱ soj si̱j ma̱n chumanꞌ Corazín a. Nique̱ soj si̱j ma̱n chumanꞌ Betsaida a. ꞌO̱ se quira̱nꞌ uxrá soj sayuun na̱nj á. Dan me se nij síí ma̱n chumanꞌ Tiro do̱ꞌ, nij síí ma̱n chumanꞌ Sidón do̱ꞌ, me síí chiꞌi̱i̱ nimán na̱nj á. Tza̱j ne̱ sese caꞌanj ꞌu̱nj chiháán nij soꞌ ne̱ sese quiꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o niꞌya̱j nij soꞌ, ga̱a ne̱ cuno nij soꞌ se‑na̱na̱j, ne̱ guun ya̱ rá nij soꞌ se vaa tumé nij soꞌ cacunꞌ, ne̱ canica̱j nimán nij soꞌ, ne̱ quinanó ndoꞌo rá nij soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé nij soꞌ, ne̱ nda̱a yatzíj yaꞌ cunuû nij soꞌ, ne̱ nda̱a yaj chruun acaa ruvaj caraa nij soꞌ raa̱ nij soꞌ, cheꞌé se quinanó rá nij soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé nij soꞌ asuun sa̱j ado̱nj. Nihánj, ne̱ ne caꞌa̱nj ꞌu̱nj maꞌ. Ma̱a̱n ina̱nj chiháán soj ꞌnaj, ne̱ quiꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o queneꞌen maꞌa̱n soj, tza̱j ne̱ ne ca̱nica̱j nimán nij soj a̱ maꞌ. 22 Dan me se ya̱j cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa güii caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱ roꞌ, doj a̱ ga̱a̱ sayuun quira̱nꞌ soj rihaan sayuun quira̱nꞌ nij síí chiꞌi̱i̱ ma̱n chumanꞌ Tiro do̱ꞌ, ma̱n chumanꞌ Sidón do̱ꞌ ado̱nj.

23 ”Ne̱ vaa soj si̱j ma̱n chumanꞌ Capernaum uún á. Ne̱ síí sa̱ꞌ ina̱nj me maꞌa̱n soj, rá soj naꞌ. Nuveé si̱j sa̱ꞌ me soj maꞌ. Síí caꞌa̱nj rihaan yaꞌan gu̱un soj á. Dan me se nij síí ma̱n chumanꞌ Sodoma roꞌ, me síí chiꞌi̱i̱ nimán a. Tza̱j ne̱ sese caꞌanj ꞌu̱nj chiháán nij soꞌ ne̱ sese quiꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o niꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ cuno nij soꞌ se‑na̱na̱j, ne̱ guun ya̱ rá nij soꞌ se vaa tumé nij soꞌ cacunꞌ, ne̱ canica̱j nimán nij soꞌ, ne̱ ne caca̱a̱ chiháán nij soꞌ maꞌ. Ne̱ na̱j chiháán nij soꞌ nda̱a cuano̱ asuun sa̱j a. Tza̱j ne̱ ne caꞌa̱nj ꞌu̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj chiháán soj ꞌnaj, ne̱ quiꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o yoꞌ queneꞌen maꞌa̱n soj, tza̱j ne̱ ne ca̱nica̱j nimán nij soj a̱ maꞌ. 24 Dan me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa güii caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱ roꞌ, doj a̱ ga̱a̱ sayuun quira̱nꞌ soj rihaan sayuun quira̱nꞌ nij síí chiꞌi̱i̱ ma̱n chumanꞌ Sodoma yoꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó cheꞌé nij yuvii̱ ne caꞌve̱j rá cuno̱ se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me síí nariꞌ sa̱ꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó a

25 Dan me se güii yoꞌ cachíín niꞌya̱j Jesucristó rihaan Diose̱, cataj soꞌ:

―Síí ꞌni̱j raꞌa xta̱ꞌ do̱ꞌ, síí ꞌni̱j raꞌa chumii̱ do̱ꞌ, mé so̱ꞌ, Ata̱j Chij. Ne̱ sa̱ꞌ uxrá quiꞌyáá so̱ꞌ caráán so̱ꞌ rihaan nij síí avii raa̱ do̱ꞌ, rihaan nij síí acaj cuentá do̱ꞌ, se vaa se̱ cuno nij soꞌ se‑na̱na̱j maꞌ. Ma̱a̱n nij síí vaa nica̱ꞌ nimán roꞌ, veꞌé cuno nij soꞌ, quiꞌyáá so̱ꞌ á. 26 Da̱nj ina̱nj quiꞌyáá so̱ꞌ, cheꞌé yan da̱nj me rá so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, Ata̱j ―taj Jesucristó rihaan Rej soꞌ Diose̱ a.

27 Canica̱j Jesucristó caꞌmii soꞌ rihaan nij yuvii̱, cataj soꞌ a:

―A̱j rqué Réé ꞌu̱nj Diose̱ cunuda̱nj rasu̱u̱n rihanj á. Ne̱ a̱ ꞌó síí ne neꞌen da̱j vaa ꞌu̱nj; ma̱a̱n o̱rúnꞌ Réj neꞌen a. ꞌO̱ se taꞌníí soꞌ mej ado̱nj. Ne̱ a̱ ꞌó yuvii̱ ne neꞌen da̱j vaa Réj maꞌ. Ma̱a̱n o̱rúnꞌ ꞌu̱nj neꞌen da̱j vaa soꞌ ado̱nj. Ne̱ sese me rá ꞌu̱nj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan yoꞌó nij yuvii̱ da̱j vaa Réj, ne̱ queneꞌe̱n yoꞌó nij soꞌ uún ado̱nj. 28 Ne̱ sese vaa síí navij ndoꞌo rá cheꞌé yan nanoꞌ uxrá soꞌ tucuáán sa̱ꞌ do̱ꞌ, sese vaa síí nanó ndoꞌo rá cheꞌé yan ne gu̱un nucua̱j soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nu̱ꞌ tucuáán sa̱ꞌ tucuáán noco̱ꞌ soꞌ do̱ꞌ, ne̱ caꞌna̱ꞌ nij síí vaa da̱nj rihanj á. ꞌO̱ se nara̱a̱n rá nij síí vaa da̱nj, qui̱ꞌyáj na̱nj á. 29 Dan me se canoco̱ꞌ soj manj, ne̱ quiꞌya̱j soj tucuáán tu̱cuꞌyón ꞌu̱nj man soj á. ꞌO̱ se síí vaa nica̱ꞌ nimán mej, ne̱ quinari̱ꞌ soj chrej quinara̱a̱n rá soj ado̱nj. 30 ꞌO̱ se ne sayu̱u̱n vaa tucuáán cuchruj ꞌu̱nj canoco̱ꞌ soj maꞌ. ꞌO̱ se gu̱un nucua̱j soj quiꞌya̱j soj cunuda̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

12

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé güii naránj rá níꞌ a

1 Dan me se naca̱ caꞌmii Jesucristó nana̱ yoꞌ, ne̱ ꞌo̱ güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá me yoꞌ, ne̱ va̱j Jesucristó rque ꞌo̱ naa̱ ꞌnúú trigó a. Va̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ ga̱ soꞌ a. Veé dan va̱j nij soꞌ, ne̱ naꞌaan rque nij soꞌ a. Cheꞌé dan me guun cheꞌe̱ nij soꞌ cuta nij soꞌ do̱j ꞌnúú trigó chá nij soꞌ a. 2 Tza̱j ne̱ queneꞌen nij síí fariseo se vaa cuta nij soꞌ do̱j ꞌnúú trigó, ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei. Güii naránj rá yuvii̱ me güii cuanꞌ á. Ne nó xcúún nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ so̱ꞌ cuta̱ nij soꞌ ꞌnúú trigó cuanꞌ a̱ maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

3 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Me cheꞌé, ne̱ ne naya̱a̱ soj rihaan danj Diose̱ da̱j quiꞌyaj síí cuꞌna̱j David ga̱a naá a. Ga̱a quinaꞌaan rque nij tuvi̱ꞌ nij soꞌ, 4 ga̱a ne̱ catúj nij tuvi̱ꞌ nij soꞌ rá nuvií, ne̱ chá nij soꞌ rachrúún ta̱j rihaan se‑mesa̱ Diose̱ a. Ne̱ ne nó xcúún nij soꞌ cha̱ nij soꞌ rachrúún yoꞌ; ma̱a̱n se o̱rúnꞌ nij xrej nó xcúún cha̱ rachrúún yoꞌ a. Tza̱j ne̱ ma̱a̱n cheꞌé se rque nij soꞌ naꞌaan uxrá, ga̱a ne̱ chá nij soꞌ rachrúún yoꞌ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ ne cata̱j Diose̱ se vaa tumé síí cuꞌna̱j David cacunꞌ maꞌ.

5 ”Ne̱ ne naya̱a̱ soj me taj se‑tucua̱nj Moisés cheꞌé nij xrej ꞌyaj suun nuvií naꞌ. ꞌO̱ se cheꞌé se‑su̱u̱n nij soꞌ, ꞌyaj nij soꞌ se vaa ne nó xcúún yuvii̱ quiꞌya̱j yuvii̱ güii naránj rá níꞌ si̱j israelitá maꞌ. Tza̱j ne̱ ne tumé nij soꞌ cacunꞌ cheꞌé se vaa ꞌyaj nij soꞌ maꞌ. 6 Ne̱ cuano̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa vaa síí nicu̱nꞌ rihaan soj cuano̱, ne̱ sa̱ꞌ doj vaa soꞌ rihaan nuvií yoꞌ ado̱nj. 7 Ne̱ vaa yoꞌó nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ taj: “Ne uun niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj síí rqué xcuu rihaan ꞌu̱nj maꞌ. ꞌO̱ se uun niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj yuvii̱ ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ ado̱nj”. Yoꞌ me se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ no̱ rihaan yanj yoꞌ a. Sese cuno soj me taj nana̱ yoꞌ, ne̱ ne cuta̱ꞌ soj cacunꞌ xráá nij síí nihánj sa̱j maꞌ. Ne̱ ne tumé nij síí nihánj cacunꞌ maꞌ. 8 ꞌO̱ se síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ mej, ne̱ no̱ xcúnj quiri̱i̱ taꞌngaj da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ güii naránj rá yuvii̱ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ síí nacoo̱ raꞌa, quiꞌyaj Jesucristó a

9 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesucristó rej na̱j naa̱ yoꞌ, ne̱ catúj soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón nij síí ma̱n chumanꞌ yoꞌ se‑tucua̱nj Moisés a. 10 Dan me se yáán ꞌo̱ síí nacoo̱ raꞌa rá veꞌ yoꞌ a. Ne̱ xnáꞌanj nij síí fariseo man Jesucristó sese no̱ xcúún yuvii̱ quiꞌya̱j conoꞌó yuvii̱ man tuviꞌ yuvii̱ güii naránj rá yuvii̱ a. Da̱nj tuꞌva nij soꞌ rihaan Jesucristó, cheꞌé yan me rá nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó cheꞌé nana̱ caꞌmi̱i̱ Jesucristó ado̱nj. 11 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Sese vaa daán yoꞌo̱ soj matzinj, ne̱ sese quini̱j xoꞌ rá yuꞌuj güii naránj rá yuvii̱, ne̱ cuxu̱u̱n síí da̱a̱n man xoꞌ quiri̱i̱ soꞌ man xoꞌ rque yuꞌuj yoꞌ, raj a. 12 Ne̱ sa̱ꞌ uxrá doj vaa yuvii̱ rihaan matzinj yoꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan no̱ xcúún yuvii̱ ra̱cuíj yuvii̱ man tuviꞌ yuvii̱ güii naránj rá yuvii̱ á ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.

13 Canica̱j Jesucristó cataj Jesucristó rihaan síí nacoo̱ raꞌa yoꞌ:

―Tu̱cuá so̱ꞌ raꞌá so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Ga̱a ne̱ tucuá soꞌ raꞌa soꞌ, ne̱ cunuu sa̱ꞌ raꞌa soꞌ, ne̱ ase vaa gue̱e̱ ni̱chrej raꞌa soꞌ rej vaa sa̱ꞌ roꞌ, da̱nj vaa gue̱e̱ níchrej raꞌa soꞌ uún a.

14 Dan me se curiha̱nj nij síí fariseo rá veꞌ yoꞌ, ne̱ caꞌanj nij soꞌ rej yaníj, ne̱ guun rá taranꞌ nij soꞌ da̱j ga̱a̱ quiꞌya̱j nij soꞌ ne̱ cavi̱ꞌ Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan yuvii̱ se vaa se̱ nataꞌ nij yuvii̱ rihaan tuviꞌ yuvii̱ cheꞌé soꞌ a

15 Tza̱j ne̱ queneꞌen Jesucristó da̱j me rá nij síí fariseo quiꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a. Cheꞌé dan cavii soꞌ rej yoꞌ, ne̱ caꞌanj ndoꞌo yuvii̱ ga̱ soꞌ, ne̱ nahuun cunuda̱nj nij síí ranꞌ va̱j ga̱ nij yuvii̱, quiꞌyaj Jesucristó a. 16 Ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan nij yuvii̱ se vaa se̱ nataꞌ nij yuvii̱ rihaan tuviꞌ yuvii̱ cheꞌé yan vaa ꞌyaj soꞌ a.

17 Da̱nj caꞌmii Jesucristó, ga̱a ne̱ quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ nihánj nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan yuvii̱ ga̱a naá a. Dan me se caꞌmii Diose̱ nana̱ nihánj cuno síí cuꞌna̱j Isaías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, ne̱ nataꞌ síí cuꞌna̱j Isaías nana̱ nihánj rihaan yuvii̱ cheꞌé Diose̱ a. Nana̱ caꞌmii maꞌa̱n Diose̱, cataj xnaꞌanj Diose̱ cheꞌé Jesucristó me nana̱ nihánj a: 18 “Xca̱j soj cuentá se vaa síí nihánj me síí ꞌyaj suun rihanj a. Narii ꞌu̱nj man soꞌ cu̱nuû soꞌ rihanj, ne̱ ꞌe̱e̱ rá ꞌu̱nj man soꞌ, ne̱ aranꞌ raj niꞌya̱j ꞌu̱nj man soꞌ a. Caꞌne̱j ꞌu̱nj Nimanj nimán soꞌ, ne̱ nata̱ꞌ soꞌ rihaan nij síí yaníj se vaa veꞌé caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé nij soꞌ a. 19 Se̱ cunuꞌ soꞌ ga̱ yuvii̱ maꞌ. Se̱ caguáj soꞌ rihaan yuvii̱ maꞌ. Se̱ canicunꞌ soꞌ chrej caꞌa̱a̱n caꞌmi̱i̱ natáj soꞌ rihaan yuvii̱ maꞌ. 20 Ne̱ sese nari̱ꞌ soꞌ man yoꞌo̱ síí quiriꞌ rá síí ne uun nucua̱j noco̱ꞌ chrej sa̱ꞌ, ne̱ se̱ tiriꞌ nu̱ꞌ soꞌ man síí quiriꞌ rá yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ra̱cuíj soꞌ man soꞌ ado̱nj. Dan me se caꞌve̱e se ase vaa rcoo̱ xtunꞌ do̱ꞌ, caꞌve̱e se ase vaa agaꞌ yaꞌan navij na acaa rque do̱ꞌ, vaa síí quiriꞌ rá yoꞌ, tza̱j ne̱ ra̱cuíj soꞌ man soꞌ, yan cunu̱u sa̱ꞌ soꞌ ado̱nj. Dan me se quiꞌya̱j canaán nana̱ ya̱ caꞌmi̱i̱ síí ꞌyaj suun rihanj ga̱a veꞌé caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ na̱nj ado̱nj. 21 Ne̱ ga̱a̱ nucua̱j rá nij síí yaníj man soꞌ se vaa ra̱cuíj soꞌ man nij síí yaníj ado̱nj”, taj Diose̱ ga̱a naá a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cutaꞌ nij síí fariseo cacunꞌ rmi̱ꞌ xráá Jesucristó se vaa caꞌmii Jesucristó ga̱ síí chre̱e a

22 Guun naá do̱j, ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ yuvii̱ rihaan Jesucristó, ne̱ nica̱j nij yuvii̱ man ꞌo̱ síí yaꞌmi̱i aráán rihaan nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán a. Xa̱ꞌ síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán, tza̱j ne̱ caráán rihaan soꞌ, ne̱ yaꞌmi̱i soꞌ a. Ne̱ nahuun nu̱ꞌ soꞌ, quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ naxraꞌ rihaan soꞌ, ne̱ caꞌmii soꞌ ado̱nj. 23 Dan me se queneꞌen nij yuvii̱ se vaa nahuun sa̱ꞌ soꞌ quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ guun niha̱ꞌ rá nij yuvii̱, ne̱ cataj nij yuvii̱:

―Síí nihánj me tuviꞌ síí cuꞌna̱j David ga̱a naá, rá soj naꞌ. Síí ti̱nanii man níꞌ rihaan sayuun me síí nihánj, rá soj naꞌ ―taj nij yuvii̱, xnáꞌanj nij yuvii̱ man tuviꞌ yuvii̱ me síí me Jesucristó a.

24 Tza̱j ne̱ cuno nij síí fariseo da̱j caꞌmii nij yuvii̱ cheꞌé Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Nuveé maꞌa̱n síí nihánj rii nana̱ chre̱e maꞌ. Ma̱a̱n se aꞌmii soꞌ ga̱ síí chre̱e uun chij síí cuꞌna̱j Beelzebú, ne̱ cheꞌé dan rii soꞌ nij nana̱ chre̱e nimán yuvii̱ ado̱nj ―taj nij síí fariseo cheꞌé Jesucristó, caꞌmii ne̱ nij soꞌ a.

25 Dan me se queneꞌen Jesucristó da̱j vaa nimán nij síí fariseo yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌmii soꞌ rihaan nij síí fariseo a:

―Neꞌen soj se vaa sese vaa ꞌo̱ nación, ne̱ sese xraꞌ taꞌa̱j nij síí uun chij rihaan nación yoꞌ ne̱ cunu̱ꞌ nij maꞌa̱n nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ vaa güii, ne̱ nu̱ꞌ nación yoꞌ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ sese cunu̱ꞌ taꞌa̱j nij yuvii̱ ma̱n maꞌa̱n chumanꞌ ga̱ tuviꞌ yuvii̱, ne̱ vaa güii quiri̱ꞌ nu̱ꞌ chiháán nij soꞌ, quiꞌya̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ sese cunu̱ꞌ taꞌa̱j nij yuvii̱ ma̱n ꞌo̱ barrió ga̱ maꞌa̱n tuviꞌ yuvii̱ síí ma̱n maꞌa̱n barrió yoꞌ, ne̱ vaa güii quiri̱ꞌ nu̱ꞌ barrió yoꞌ, quiꞌya̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 26 Cheꞌé dan me sese racuíj síí chre̱e síí cuꞌna̱j Satanás manj rii ꞌu̱nj tuviꞌ soꞌ nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱, ga̱a ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e gu̱un chij ndoꞌo soꞌ rihaan nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, rá soj ga̱. 27 Dan me se sese rii ꞌu̱nj nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱, ꞌyaj síí chre̱e cuꞌna̱j Beelzebú, cheꞌé se aꞌmii ꞌu̱nj ga̱ soꞌ, rá soj a. Tza̱j ne̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soj me se veé da̱nj rii uún nij soꞌ nij nana̱ chre̱e nimán yuvii̱ uún á. Ne̱ asa̱ꞌ aꞌvee ꞌyaj nij soꞌ da̱nj, rá soj ga̱. Ne̱ vaa nij soꞌ vaa, veé da̱nj aꞌmii nij soꞌ ga̱ síí chre̱e, rá soj ga̱a̱ naꞌ. Cheꞌé nana̱ caꞌmii soj me se maꞌa̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soj cuta̱ꞌ cacunꞌ xráá soj se vaa caꞌmii ne̱ soj ado̱nj. 28 Tza̱j ne̱ ꞌu̱nj me se ya̱ Nimán Diose̱ me síí racuíj manj rii ꞌu̱nj nana̱ chre̱e nimán yuvii̱ ado̱nj. Cheꞌé dan xca̱j soj cuentá se vaa a̱j guun cheꞌe̱ Diose̱ uun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj.

29 ”Ne̱ sese me rá yoꞌo̱ soꞌ catu̱u̱ soꞌ rá veꞌ tucuá síí ruꞌvee quiꞌya̱j itu̱u̱ soꞌ siꞌyaj síí ruꞌvee yoꞌ, ne̱ asino nu̱míj soꞌ man síí ruꞌvee yoꞌ, ga̱a ne̱ ca̱nica̱j soꞌ catzi̱j soꞌ tucuá síí ruꞌvee yoꞌ ei. Ne̱ ase vaa ꞌyaj síí atúj tucuá síí ruꞌvee roꞌ, da̱nj ꞌyáj man síí chre̱e yoꞌ chugua̱nj. Dan me se numíj ꞌu̱nj man soꞌ, ne̱ cuano̱ nihánj aꞌnéj ꞌu̱nj man nu̱ꞌ nij síí ꞌni̱j raꞌa soꞌ ado̱nj.

30 ”Na̱j guun síí naꞌvej rá quiꞌya̱j suun ga̱ ꞌu̱nj roꞌ, síí ta̱j riꞌyunj manj me soꞌ a. Ne̱ na̱j guun síí ne racuíj manj naquiꞌya̱j chre̱ꞌ ꞌu̱nj man yuvii̱ canoco̱ꞌ man Diose̱ roꞌ, soꞌ me síí tichaꞌnuu̱ man nij yuvii̱, ne̱ aráán soꞌ rihaan nij yuvii̱ se̱ canocoꞌ nij yuvii̱ man Diose̱ ei. 31 Cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nu̱ꞌ cacunꞌ tu̱mé yuvii̱ do̱ꞌ, nu̱ꞌ nana̱ chiꞌi̱i̱ caꞌmi̱i̱ yuvii̱ do̱ꞌ, caꞌve̱e tinavi̱j Diose̱ cacunꞌ yoꞌ cheꞌé nij yuvii̱ a. Tza̱j ne̱ sese nachri̱ꞌ yoꞌo̱ soꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ man Nimán Diose̱, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quinavij cacunꞌ yoꞌ xráá soꞌ a̱ maꞌ. 32 Dan me se ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ roꞌ, caꞌve̱e se caꞌmi̱i̱ yoꞌo̱ soꞌ nana̱ chiꞌi̱i̱ cheꞌej, tza̱j ne̱ caꞌve̱e navi̱j cacunꞌ yoꞌ xráá soꞌ quiꞌya̱j Diose̱ ei. Tza̱j ne̱ sese caꞌmi̱i̱ chiꞌi̱i̱ yoꞌo̱ soꞌ cheꞌé Nimán Diose̱, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ tinavij Diose̱ cacunꞌ yoꞌ xráá soꞌ a̱ maꞌ. Dan me se caꞌve̱e se rihaan chumii̱ nihánj do̱ꞌ, caꞌve̱e se nda̱a cavi̱ꞌ soꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ se̱ quinavij cacunꞌ yoꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj xráá soꞌ a̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa nimán yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa nana̱ aꞌmii yuvii̱ a

33 ”Sese sa̱ꞌ vaa ꞌo̱ chruun ne̱ sa̱ꞌ vaa chruj ma̱n raa̱ chruun yoꞌ a. Sese chiꞌi̱i̱ vaa ꞌo̱ chruun ne̱ chiꞌi̱i̱ vaa chruj ma̱n raa̱ chruun yoꞌ a. Dan me se sese neꞌen yuvii̱ se vaa vaa sa̱ꞌ chruj ma̱n raa̱ chruun, ne̱ neꞌen yuvii̱ se vaa chruun sa̱ꞌ me yoꞌ a. Ne̱ sese neꞌen yuvii̱ se vaa vaa chiꞌi̱i̱ chruj ma̱n raa̱ chruun, ne̱ neꞌen uún yuvii̱ se vaa chruun chiꞌi̱i̱ me yoꞌ ado̱nj. 34 ꞌO̱ se ase vaa xcuáá yuva̱a̱ vaa soj ei. Chiꞌi̱i̱ vaa nimán soj, ne̱ chiꞌi̱i̱ vaa nana̱ aꞌmii soj ei. ꞌO̱ se ase vaa se ma̱n nimán yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa nana̱ avii tuꞌva yuvii̱ ado̱nj. 35 Dan me se síí sa̱ꞌ roꞌ, ma̱n ndoꞌo se sa̱ꞌ nimán soꞌ, ne̱ ina̱nj nana̱ sa̱ꞌ aꞌmii soꞌ ado̱nj. Síí chiꞌi̱i̱ roꞌ, ma̱n ndoꞌo se chiꞌi̱i̱ nimán soꞌ, ne̱ ina̱nj nana̱ chiꞌi̱i̱ aꞌmii soꞌ ado̱nj. 36 Ne̱ cuano̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nu̱ꞌ nana̱ aꞌmii ne̱ nij yuvii̱ roꞌ, cata̱j xnaꞌanj nij yuvii̱ rihaan Diose̱ me cheꞌé caꞌmii nij yuvii̱ nana̱ vaa da̱nj asa̱ꞌ quisíj güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 37 ꞌO̱ se sese sa̱ꞌ vaa nana̱ caꞌmii so̱ꞌ, ne̱ cata̱j Diose̱ se vaa ne tumé so̱ꞌ cacunꞌ maꞌ. Ne̱ sese chiꞌi̱i̱ vaa nana̱ caꞌmii so̱ꞌ, ne̱ cuta̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ xráá so̱ꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.

Nana̱ nihánj me taj xnaꞌanj Jesucristó me suun sa̱ꞌ noco̱o me quiꞌya̱j Jesucristó, ga̱a ne̱ gu̱un ya̱ rá yuvii̱ se vaa ya̱ vaa nana̱ aꞌmii soꞌ a

38 Cachén do̱j, ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ uún do̱j síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés ga̱ do̱j síí fariseo rihaan Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Qui̱ꞌyáá so̱ꞌ ꞌo̱ suun sa̱ꞌ noco̱o queneꞌe̱n núj, maestro. Ga̱a ne̱ gu̱un ya̱ rá núj se vaa ya̱ aꞌmii so̱ꞌ á ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

39 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Xa̱ꞌ soj si̱j ꞌnaꞌ ina̱nj rej chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, rej cacunꞌ do̱ꞌ, me se me rá ga̱a̱ soj qui̱ꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o ni̱ꞌyaj soj, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quiꞌyáj nda̱a vaa me rá soj maꞌ. Ma̱a̱n se queneꞌe̱n soj se vaa ase vaa quiranꞌ síí cuꞌna̱j Jonás síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá roꞌ, da̱nj qui̱ránꞌ ꞌu̱nj, vaa güii, ni̱ꞌyaj soj ado̱nj. 40 ꞌO̱ se ase vaa cunuû síí cuꞌna̱j Jonás vaꞌnu̱j ya̱ güii rque xcuu xi̱j va̱j rque na yaꞌa̱nj roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj ga̱a̱ vaꞌnu̱j ya̱ güii nuvi̱i niga̱nꞌ qui̱náá ꞌu̱nj rque yoꞌóó queneꞌe̱n soj ado̱nj. 41 Nij síí ma̱n chumanꞌ cuꞌna̱j Nínive roꞌ, canicu̱nꞌ nij soꞌ ga̱ maꞌa̱n soj si̱j vaa iꞌna̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ asa̱ꞌ quisíj güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱, ne̱ cuta̱ꞌ nij síí ma̱n chumanꞌ Nínive yoꞌ cacunꞌ xráá soj ado̱nj. Cuno nij soꞌ nana̱ caꞌmii natáj síí cuꞌna̱j Jonás, ne̱ nuchranꞌ nimán nij soꞌ, ne̱ canocoꞌ nij soꞌ man Diose̱ ado̱nj. Ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j nicu̱nꞌ rihaan soj cuano̱, tza̱j ne̱ sa̱ꞌ doj vaa ꞌu̱nj rihaan síí cuꞌna̱j Jonás yoꞌ, tza̱j ne̱ taj se qui̱ꞌyáꞌ nuchra̱nꞌ nimán soj maꞌ. 42 Ne̱ güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ roꞌ, cuchi̱ꞌ chana̱ nica̱j suun reiná guun chij rihaan chumanꞌ na̱j ga̱nꞌ ndoꞌo rej sur, ne̱ canicu̱nꞌ noꞌ rihaan soj, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ cuta̱ꞌ noꞌ cacunꞌ xráá soj ado̱nj. ꞌO̱ se ga̱nꞌ ndoꞌo cachéé noꞌ cuchi̱ꞌ noꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Salomón, ne̱ cuno noꞌ nana̱ cu̱u tucuꞌyón Salomón man noꞌ ado̱nj. Ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j nicu̱nꞌ rihaan soj cuano̱, tza̱j ne̱ sa̱ꞌ doj vaa ꞌu̱nj rihaan síí cuꞌna̱j Salomón yoꞌ a̱ ado̱nj. Tza̱j ne̱ naꞌvej rá soj cuno̱ soj nana̱ aꞌmii ꞌu̱nj rihaan soj a̱ man ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j ꞌyaj nana̱ chre̱e ga̱a anica̱j uún nana̱ chre̱e nimán yuvii̱ a

43-44 ”Ne̱ ga̱a tiha̱j yu̱u̱n avii yoꞌo̱ nana̱ chre̱e nimán snóꞌo, ne̱ chéé rmaꞌa̱n nana̱ chre̱e yoꞌ nanoꞌ soꞌ rej ca̱yáán soꞌ, tza̱j ne̱ taj se qui̱ꞌyáꞌ quiri̱ꞌ nana̱ chre̱e yoꞌ rej ca̱yáán soꞌ, ga̱a ne̱ me rá uún nana̱ chre̱e yoꞌ ca̱nica̱j soꞌ rej cavii soꞌ ga̱a naá a. Dan me se taj nana̱ chre̱e yoꞌ: “Ca̱nica̱j uún ꞌu̱nj na̱nꞌ ꞌu̱nj rej cavii ꞌu̱nj a. Veꞌé na̱nj vaa tucuaj, ne̱ naruvii rá veꞌ tucuaj cuano̱, ne̱ uun yaj ya̱nj rá veꞌ tucuaj cuano̱ ado̱nj”, taj nana̱ chre̱e yoꞌ a. 45 Ga̱a ne̱ dan me se anica̱j uún nana̱ chre̱e yoꞌ nimán snóꞌo yoꞌ, ne̱ nanoꞌ nana̱ chre̱e yoꞌ yoꞌó chi̱j tuviꞌ nana̱ chre̱e yoꞌ síí chiꞌi̱i̱ doj, ne̱ ꞌnaꞌ nique uún soꞌ nimán snóꞌo yoꞌ, ga̱a ne̱ ca̱yáán taranꞌ nij nana̱ chre̱e yoꞌ a. Dan me se ga̱a naá ga̱a cayáán o̱rúnꞌ nana̱ chre̱e yoꞌ, ne̱ ma̱a̱n taꞌngaꞌ quij vaa nimán snóꞌo yoꞌ, tza̱j ga̱a namán yoꞌó chi̱j nana̱ chre̱e yoꞌ, ga̱a ne̱ doj a̱ tico nana̱ chre̱e man soꞌ, ne̱ doj a̱ quij vaa nimán snóꞌo yoꞌ, ꞌyaj nana̱ chre̱e yoꞌ a̱ ado̱nj.

”Ne̱ ase vaa ranꞌ snóꞌo yoꞌ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj quira̱nꞌ soj si̱j israelitá si̱j naꞌvej rá cuno̱ se‑na̱na̱ ꞌu̱nj ei. ꞌO̱ se cheꞌé se natáꞌ ꞌu̱nj se‑na̱na̱j rihaan soj roꞌ, cheꞌé dan doj a̱ ga̱a̱ sayuun quira̱nꞌ soj rihaan sayuun quira̱nꞌ nij síí ataa cuno̱ se‑na̱na̱j ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, rihaan nij síí fariseo do̱ꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa nii Jesucristó do̱ꞌ, ase vaa tinúú Jesucristó do̱ꞌ, ase vaa raꞌvij Jesucristó do̱ꞌ, vaa nij síí uno rihaan Diose̱ a

46 Ataa quisi̱j caꞌmii Jesucristó rihaan nij yuvii̱, ne̱ cuchiꞌ nii Jesucristó do̱ꞌ, tinúú Jesucristó do̱ꞌ, rihaan veꞌ a. Nanó rá nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ ga̱ Jesucristó a. 47 Ne̱ cataj yoꞌo̱ soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Xeꞌ roꞌ, nicunꞌ nií so̱ꞌ nicunꞌ tinúú so̱ꞌ nicunꞌ, ne̱ me ndoꞌo rá nij soꞌ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ ga̱ so̱ꞌ á ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

48 Ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan síí cataj xnaꞌanj rihaan Jesucristó a:

―Me chana̱ me nií ꞌu̱nj rihaan ꞌu̱nj, rá so̱ꞌ ga̱. Me síí me tinúú ꞌu̱nj rihaan ꞌu̱nj, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

49 Ne̱ ticunꞌ soꞌ raꞌa soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei. Ase vaa nií ꞌu̱nj do̱ꞌ, ase vaa tinúú ꞌu̱nj do̱ꞌ, vaa nij síí nihánj ado̱nj. 50 ꞌO̱ se yuvii̱ uno rihaan Réé ꞌu̱nj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ roꞌ, ase vaa tinúú ꞌu̱nj do̱ꞌ, ase vaa raꞌvij ꞌu̱nj do̱ꞌ, ase vaa nií ꞌu̱nj do̱ꞌ, vaa nij soꞌ rihanj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

13

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé ꞌnúú trigó tixꞌnuu̱ yoꞌo̱ soꞌ a

1 Dan me se guun naá do̱j, ne̱ curiha̱nj Jesucristó rá veꞌ, ne̱ cane soꞌ tuꞌva na lacuaná, 2 ne̱ caꞌnaꞌ ndoꞌo yuvii̱ rihaan soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cavii soꞌ rque ꞌo̱ rihoo chéé rihaan na, ne̱ caꞌanj cane̱ soꞌ rque rihoo yoꞌ, ne̱ canicunꞌ nij yuvii̱ tuꞌva na lacuaná yoꞌ a. 3 Ne̱ nanó ndoꞌo Jesucristó cuentó rihaan nij yuvii̱, cataj soꞌ:

―Dan me se curiha̱nj ꞌo̱ síí me rá cuchru̱j naa̱ ꞌnúú trigó, ne̱ tixꞌnuu̱ soꞌ ꞌnúú trigó yoꞌ rihaan yoꞌóó, 4 ne̱ cayuu do̱j ꞌnúú trigó yoꞌ rá chrej chéé yuvii̱, ne̱ caꞌnaꞌ xtâj chá xtâj man ꞌnúú trigó na̱j rá chrej yoꞌ, ne̱ dan me se navij nu̱ꞌ ꞌnúú trigó yoꞌ, quiꞌyaj nij xtâj na̱nj ado̱nj. 5 Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j ꞌnúú trigó yoꞌ roꞌ, cayuu rihaan yuvej rej ta̱j catu̱nꞌ yoꞌóó a. Cheꞌé dan cuaj xraꞌ stanj leꞌe̱j a. 6 Veé dan, ne̱ quisíj güii, ne̱ cuchrii naa̱ leꞌe̱j, quiꞌyaj naán, cheꞌé se ne caꞌve̱e caꞌa̱nj ni̱j yáá naa̱ leꞌe̱j yoꞌ a̱ man ado̱nj. 7 Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j ꞌnúú trigó yoꞌ roꞌ, cayuu scaꞌnúj coj tanj, ne̱ dan me se yo̱o doj cachij coj tanj yoꞌ rihaan naa̱ leꞌe̱j, ne̱ quinavij nu̱ꞌ naa̱ leꞌe̱j, quiꞌyaj coj tanj yoꞌ na̱nj ado̱nj. 8 Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j ꞌnúú trigó yoꞌ roꞌ, cayuu rihaan yoꞌóó sa̱ꞌ, ne̱ naa̱ yoꞌ roꞌ, cachij sa̱ꞌ a. Dan me se rihaan taꞌa̱j yoꞌóó sa̱ꞌ yoꞌ cientó ya̱ ꞌnúú cavii, quiꞌyaj ꞌo̱ ꞌo̱ ꞌnúú leꞌe̱j nii quinij rihaan yoꞌóó sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ rihaan yoꞌó taꞌa̱j yoꞌóó sa̱ꞌ yoꞌ vaꞌnu̱j chiha̱a̱ ya̱ ꞌnúú cavii, quiꞌyaj ꞌo̱ ꞌo̱ ꞌnúú leꞌe̱j nii quinij rihaan yoꞌóó sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ rihaan yoꞌó taꞌa̱j yoꞌóó sa̱ꞌ yoꞌ ico̱ chi̱ꞌ ya̱ ꞌnúú trigó cavii, quiꞌyaj ꞌo̱ ꞌo̱ ꞌnúú leꞌe̱j nii quinij rihaan yoꞌóó sa̱ꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj.

9 ”Sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ cuno̱ soj nana̱ nihánj ei. ―Veé dan quisíj cuentó yoꞌ cuentó nanó Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me cheꞌé nanó ndoꞌo Jesucristó cuentó cheꞌé nij rasu̱u̱n rihaan nij yuvii̱ a

10 Ga̱a ne̱ quinichrunꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan soꞌ, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a:

―Me cheꞌé nanó so̱ꞌ cuentó cheꞌé nij rasu̱u̱n rihaan nij yuvii̱ ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

11 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ tihaa̱n Diose̱ nana̱ rihaan soj da̱j quiꞌya̱j Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Dan me se nana̱ ne neꞌen cunuda̱nj yuvii̱ me nana̱ tihaa̱n Diose̱ rihaan soj ado̱nj. Ne̱ ne ra̱cuíj Diose̱ man yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱ queneꞌe̱n nij yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. 12 ꞌO̱ se síí a̱j nariꞌ nana̱ roꞌ, doj a̱ nari̱ꞌ uún soꞌ, ne̱ uxrá queneꞌe̱n ndoꞌo soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ na̱nj ado̱nj. Ne̱ síí naꞌvej rá nari̱ꞌ sa̱ꞌ nana̱ roꞌ, tana̱nj caꞌne̱e̱ Diose̱ do̱j nij nana̱ nariꞌ soꞌ man soꞌ, ne̱ quina̱j u̱u̱n soꞌ na̱nj ado̱nj. 13 Cheꞌé dan nanoj cuentó cheꞌé nij rasu̱u̱n rihaan nij yuvii̱ yoꞌ, cheꞌé se niꞌya̱j nij soꞌ do̱ꞌ, nanó xre̱j nij soꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ ne neꞌen nij soꞌ do̱ꞌ, ne acaj nij soꞌ cuentá do̱ꞌ, maꞌ. 14 Ne̱ ase vaa nana̱ nihánj nana̱ nataꞌ síí cuꞌna̱j Isaías cheꞌé Diose̱ ga̱a naá roꞌ, veé da̱nj vaa nij yuvii̱ ne̱ veé da̱nj ꞌyaj nij yuvii̱ cuano̱ ei: “Catu̱u̱ uxrá nana̱ xréé soj, tza̱j ne̱ se̱ xcaj soj cuentá maꞌ. Ne̱ ni̱ꞌyaj uxrá soj, tza̱j ne̱ se̱ queneꞌen soj maꞌ. 15 ꞌO̱ se caráán maꞌa̱n nij yuvii̱ nihánj rihaan nij soꞌ, cheꞌé rej naꞌvej rá nij soꞌ queneꞌe̱n maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ caráán nij soꞌ xréé nij soꞌ, cheꞌé rej naꞌvej rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ uún a. Ne̱ ne atúj nana̱ nimán nij soꞌ, ꞌyaj nij soꞌ, cheꞌé yan naꞌvej rá nij soꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá ne̱ ca̱nica̱j nimán nij soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se naꞌvej uxrá rá nij soꞌ quinahu̱un sa̱ꞌ nimán nij soꞌ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj a̱ man ado̱nj”. Yoꞌ me se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ nataꞌ síí cuꞌna̱j Isaías cheꞌé maꞌa̱n Diose̱ ga̱a naá a.

16 ”Tza̱j ne̱ vaa cheꞌé ga̱a̱ niha̱ꞌ rá soj cheꞌé rihaan soj do̱ꞌ, cheꞌé xréé soj do̱ꞌ ei. ꞌO̱ se a̱j queneꞌen soj se vaa quiꞌyáj, ne̱ a̱j cuno soj nana̱ caꞌmij á. 17 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ma̱n ndoꞌo síí ma̱n ga̱a naá síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ do̱ꞌ, síí sa̱ꞌ do̱ꞌ, guun rá queneꞌe̱n se vaa queneꞌen nij soj, tza̱j ne̱ ne queneꞌe̱n nij soꞌ maꞌ. Ne̱ guun rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ se vaa uno soj, tza̱j ne̱ ne cuno̱ nij soꞌ man ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me taj cuentó cheꞌé ꞌnúú trigó yoꞌ a

18 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó:

―Cheꞌé dan cuno̱ maꞌa̱n soj, cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj me taj cuentó cheꞌé ꞌnúú trigó tixꞌnuu̱ síí cuchruj naa̱ yoꞌ á. 19 Cunuda̱nj yuvii̱ uno nana̱ cheꞌé da̱j quiꞌya̱j Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ roꞌ, sese ne acaj sa̱ꞌ nij soꞌ cuentá, ne̱ ꞌnaꞌ síí chre̱e, ne̱ aꞌnéj síí chre̱e nana̱ yoꞌ nimán yuvii̱ yoꞌ a. Dan me se ase vaa ꞌnúú trigó cayuu rá chrej chéé yuvii̱ vaa yuvii̱ yoꞌ a. 20 Ne̱ ꞌnúú trigó cayuu rihaan yoꞌóó ta̱j rihaan yuvej roꞌ, ase vaa síí uno se‑na̱na̱ Diose̱ vaa yoꞌ, ne̱ cuaj uun niha̱ꞌ rá soꞌ canoco̱ꞌ soꞌ nana̱ yoꞌ, 21 tza̱j ne̱ ataa xca̱j sa̱ꞌ soꞌ cuentá, ne̱ ga̱a uun cheꞌe̱ yuvii̱ ꞌyaj yuvii̱ sayuun man soꞌ cheꞌé nana̱ noco̱ꞌ soꞌ, ne̱ cuaj nu̱ꞌ uun naꞌa̱j soꞌ, ne̱ tanáj soꞌ nana̱ yoꞌ cuaj na̱nj ado̱nj. 22 Ne̱ ꞌnúú trigó cayuu scaꞌnúj coj tanj roꞌ, ase vaa síí uno se‑na̱na̱ Diose̱ vaa yoꞌ, tza̱j ne̱ nanó ndoꞌo rá soꞌ cheꞌé rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ me ndoꞌo rá soꞌ quiꞌya̱j canaán soꞌ saꞌanj, ne̱ cheꞌé dan tihaꞌ yuꞌunj soꞌ man maꞌa̱n soꞌ cheꞌé saꞌanj a. Cheꞌé dan me taj se ꞌyáꞌ canoco̱ꞌ sa̱ꞌ soꞌ nana̱ nariꞌ soꞌ, ne̱ ne nuu sa̱ꞌ nimán soꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. 23 Ne̱ ꞌnúú trigó cayuu rihaan yoꞌóó sa̱ꞌ roꞌ, ase vaa síí uno se‑na̱na̱ Diose̱ vaa yoꞌ, ne̱ xcaj sa̱ꞌ soꞌ cuentá, ne̱ nuu sa̱ꞌ nimán soꞌ rihaan Diose̱ a. Ne̱ sa̱ꞌ uxrá ꞌyaj taꞌa̱j nij soꞌ, ne̱ sa̱ꞌ do̱j ꞌyaj yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ, ne̱ sa̱ꞌ do̱j tzinꞌ ꞌyaj yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj. ―Veé da̱nj quisíj nana̱ caꞌmii Jesucristó cheꞌé cuentó yoꞌ a.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé coj cachij scaꞌnúj ꞌnúú trigó a

24 Ne̱ nanó soꞌ yoꞌó cuentó nii rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Ase vaa quiꞌyaj ꞌo̱ síí tixꞌnuu̱ ꞌnúú trigó sa̱ꞌ toꞌóó soꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 25 Dan me se quisíj tixꞌnuu̱ soꞌ ꞌnúú trigó yoꞌ, ne̱ rej nii̱ orá otoj yuvii̱ catúj ꞌo̱ síí ta̱j riꞌyunj man soꞌ toꞌóó soꞌ, ne̱ tixꞌnuu̱ síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ caân coj chiꞌi̱i̱ rihaan yoꞌóó na̱j ꞌnúú trigó yoꞌ, ne̱ veé dan me se caꞌanj uún soꞌ, 26 ne̱ dan me se xraꞌ ꞌnúú trigó xraꞌ coj xraꞌ, ga̱a ne̱ quichihón caa raa̱ ꞌnúú trigó do̱ꞌ, raa̱ coj do̱ꞌ, ne̱ xcaj nij se‑mo̱zó síí toꞌo̱j yoꞌ cuentá se vaa nuveé ꞌnu̱j trigó me nu̱ꞌ naa̱ a. Ma̱a̱n se ma̱n uxrá coj rque naa̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj. 27 Cheꞌé dan cuchiꞌ nij se‑mo̱zó síí toꞌo̱j yoꞌ rihaan síí toꞌo̱j, ne̱ cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan soꞌ, cataj nij soꞌ: “Ya̱ ina̱nj ꞌnúú trigó sa̱ꞌ tixꞌnuú so̱ꞌ naꞌ. Me rej cavii coj chiꞌi̱i̱ nihánj ga̱, señor”, taj nij mozó rihaan síí toꞌo̱j yoꞌ a. 28 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij se‑mo̱zó soꞌ a: “Síí ta̱j riꞌyunj manj me síí tixꞌnuu̱ caân coj chiꞌi̱i̱ rihaan toꞌój ei”, taj soꞌ rihaan nij se‑mo̱zó soꞌ a. “Ne̱ me rá so̱ꞌ quiriha̱a̱ núj coj ne̱ naquiꞌya̱j chre̱ꞌ núj coj naꞌ”, taj nij mozó rihaan ruꞌvee yoꞌ a. 29 “Taj cheꞌé quiꞌya̱j soj da̱nj maꞌ. Sese quiriha̱a̱ soj man coj yoꞌ, ga̱a ne̱ quiriha̱a̱ uún soj man taꞌa̱j ꞌnúú trigó yoꞌ ga̱a̱ na̱nj ado̱nj. 30 Ma̱a̱n se caꞌne̱ꞌ rá soj cachi̱j rcuaꞌa̱a̱n coj yoꞌ ga̱ ꞌnúú trigó yoꞌ, ga̱a ne̱ yavii quiri̱i̱ níꞌ naa̱ trigó, ga̱a ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij síí quiri̱i̱ naa̱ se vaa asino naquiꞌya̱j chre̱ꞌ nij soꞌ coj yoꞌ, ga̱a ne̱ nu̱míj nij soꞌ coj yoꞌ, ga̱a ne̱ caca̱a̱ coj yoꞌ ado̱nj. Ga̱a ne̱ naquiꞌya̱j chre̱ꞌ nij soꞌ ꞌnúú trigó sa̱ꞌ, ga̱a ne̱ cara̱a sa̱ꞌ nij soꞌ man yoꞌ rá cuchruu̱ ado̱nj”, cataj síí toꞌo̱j rihaan se‑mo̱zó soꞌ a ―cataj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé caân cuêj mostazá xlá a

31 Ne̱ nihánj me yoꞌó cuentó nanó Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a:

―Ase vaa achij caân cuêj mostazá xlá roꞌ, da̱nj ga̱a̱ gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Dan me se nica̱j yoꞌo̱ soꞌ man caân cuêj mostazá xlá, ne̱ axríj soꞌ caân yoꞌ rihaan toꞌóó soꞌ a. 32 Dan me se leꞌe̱j doj vaa caân cuêj mostazá xlá rihaan cunuda̱nj nij caân, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ cachij yoꞌ, ne̱ xi̱j doj vaa yoꞌ rihaan nu̱ꞌ coj ma̱n tacaan, ne̱ ase vaa chruun vaa yoꞌ a. Dan me se ayuu nij xtâj va̱j rej xta̱ꞌ raa̱ cuêj yoꞌ, ne̱ ꞌyaj nij xoꞌ se‑sca̱ꞌ nij xoꞌ raa̱ cuêj yoꞌ ado̱nj. ―Da̱nj caꞌmii Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé levadura se ꞌyaj naraa nana̱ rque rachrúún a

33 Ne̱ nihánj me yoꞌó cuentó nanó Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a:

―Dan me se naquiꞌya̱j níꞌ ꞌo̱ chana̱ caxríj yoꞌóó levadura rque cunj hariná ga̱a ꞌyaj noꞌ rachrúún a. Dan me se ase vaa ꞌo̱ chana̱, ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j noꞌ ꞌo̱ vaꞌnu̱j ya̱ agaꞌ yoꞌóó hariná, ne̱ caxríj ndoꞌo noꞌ yoꞌóó levadura, ne̱ caxríj yuve̱ noꞌ man yoꞌ nda̱a navij naraa ndoꞌo nana̱ rque yoꞌ a. Ase vaa uun chij yoꞌóó levadura rihaan cunj hariná roꞌ, da̱nj ga̱a̱ gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. ―Da̱nj caꞌmii Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ina̱nj cuentó nanó Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a

34 Ina̱nj cuentó cheꞌé nij rasu̱u̱n nanó Jesucristó rihaan nij yuvii̱, ga̱a ne̱ aꞌvee nataꞌ soꞌ rihaan nij yuvii̱ a. 35 Da̱nj quiꞌyaj soꞌ, cheꞌé yan me rá soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nu̱ꞌ se vaa cataj ꞌo̱ síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, cataj soꞌ: “Ina̱nj cuentó cheꞌé nij rasu̱u̱n nano̱ ꞌu̱nj rihaan yuvii̱, ne̱ dan me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ cheꞌé se vaa quiꞌyaj Diose̱ asi̱j quiꞌyaj Diose̱ man nu̱ꞌ chumii̱ nihánj ado̱nj”. Da̱nj caꞌmii síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me taj cuentó cheꞌé coj cachij scaꞌnúj ꞌnúú trigó yoꞌ a

36 Ga̱a ne̱ naꞌnéé Jesucristó chrej man nij yuvii̱, ne̱ catúj soꞌ rá veꞌ, ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rihaan soꞌ a. Ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj me taj cuentó cheꞌé coj cachij scaꞌnúj ꞌnúú trigó yoꞌ á ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

37 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Síí tixꞌnuu̱ ꞌnúú trigó sa̱ꞌ rihaan yoꞌóó roꞌ, ase vaa ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ vaa soꞌ, 38 ne̱ ase vaa chumii̱ nihánj vaa yoꞌóó yoꞌ, ne̱ ꞌnúú trigó sa̱ꞌ roꞌ, ase vaa nij síí ca̱yáán ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ vaa yoꞌ, ne̱ ase vaa coj chiꞌi̱i̱ yoꞌ roꞌ, vaa nij síí noco̱ꞌ man síí chre̱e, 39 ne̱ ase vaa síí tixꞌnuu̱ caân coj chiꞌi̱i̱ rihaan yoꞌóó yoꞌ roꞌ, vaa maꞌa̱n síí chre̱e yoꞌ, ne̱ ase vaa güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, da̱nj vaa güii quiri̱i̱ nii naa̱ yoꞌ, ne̱ ase vaa nij se‑mo̱zó Diose̱ vaa nij síí quiri̱i̱ naa̱ yoꞌ á. 40 Dan me se ase vaa naquiꞌya̱j chre̱ꞌ nii man coj yoꞌ ne̱ caca̱a̱ yoꞌ rihaan yaꞌan roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quira̱nꞌ nij síí noco̱ꞌ man síí chre̱e güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 41 Dan me se síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ mej, ne̱ güii dan caꞌne̱j ꞌu̱nj man nij se‑mo̱zó ꞌu̱nj, ne̱ nari̱i̱ nij soꞌ man nij síí chiꞌi̱i̱ ꞌni̱j scaꞌnúj nij yuvii̱ guun chij ꞌu̱nj rihaan a. Dan me se nu̱ꞌ síí tumé cacunꞌ do̱ꞌ, nu̱ꞌ síí naꞌvej rá cuno̱ rihaan Diose̱ do̱ꞌ, quiri̱i̱ nij se‑mo̱zó ꞌu̱nj man nij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, 42 ne̱ caꞌne̱j nij soꞌ man nij síí chiꞌi̱i̱ rque chrúún acaa ndoꞌo na̱nj ado̱nj. Ne̱ yuvii̱ cuma̱n rej yoꞌ me se taꞌve̱e ndoꞌo nij soꞌ, ne̱ nda̱a cha̱ ru̱j maꞌa̱n nij soꞌ cúú yanꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 43 Ga̱a ne̱ cuchugu̱u̱n nij síí sa̱ꞌ yoꞌ ado̱nj. Dan me se ase vaa chuguu̱n güii roꞌ, da̱nj ga̱a̱ cuchugu̱u̱n nij soꞌ, ne̱ gu̱un chij Rej nij soꞌ síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ rihaan nij soꞌ ei.

”Dan me se sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ cuno̱ soj nana̱ nihánj ei.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé chrúún saꞌanj nariꞌ yoꞌo̱ soꞌ a

44 ”Ase vaa ꞌo̱ chrúún saꞌanj ꞌni̱j yuve̱ rque yoꞌóó vaa rej rihaan soj se vaa ca̱yáán soj ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Dan me se nariꞌ ꞌo̱ snóꞌo man chrúún saꞌanj yoꞌ, ga̱a ne̱ naráán uún soꞌ yoꞌóó xráá yoꞌ, ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá soꞌ cheꞌé chrúún saꞌanj nariꞌ soꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ cutuꞌvéj soꞌ nu̱ꞌ siꞌyaj soꞌ, ne̱ nica̱j soꞌ saꞌanj, caꞌanj soꞌ, quiránj soꞌ nu̱ꞌ yoꞌóó ꞌni̱j chrúún saꞌanj yoꞌ na̱nj ado̱nj.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé chruj perlá tuꞌve̱e̱ ndoꞌo a

45 ”Ne̱ ase vaa síí ne̱ tiendá ne̱ nanoꞌ chruj perlá tuꞌve̱e̱ ndoꞌo quira̱a̱n roꞌ, da̱nj vaa síí ca̱yáán ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 46 Dan me se nariꞌ síí ne̱ tiendá yoꞌ ꞌo̱ chruj perlá sa̱ꞌ uxrá doj rihaan yoꞌó perlá, ga̱a ne̱ caꞌanj soꞌ cutuꞌvéj soꞌ cunuda̱nj siꞌyaj soꞌ, ne̱ nica̱j soꞌ saꞌanj, quiránj soꞌ man chruj perlá sa̱ꞌ doj yoꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé xcuaj atúj rque nanj tiguíj nii rá na a

47 ”Ne̱ ase vaa quiranꞌ xcuaj catúj rque nanj tiguíj nii rá na roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quira̱nꞌ yuvii̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ei. Dan me se tiguíj yuvii̱ man nanj yoꞌ rque na, ne̱ dan me se me maꞌa̱n xcuaj catúj rque nanj yoꞌ a. 48 Nda̱a síj ga̱a caraa nanj yoꞌ, ga̱a ne̱ cuxuun nij yuvii̱ man nanj yoꞌ nda̱a tuꞌva na yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌanj ca̱yáán nij soꞌ rihaan yoꞌóó, ga̱a ne̱ narii nij soꞌ man xcuaj sa̱ꞌ, ne̱ narii nij soꞌ man xcuaj nij uún a. Ga̱a ne̱ xcuaj sa̱ꞌ yoꞌ me se caraa nij soꞌ man xcuaj sa̱ꞌ yoꞌ rá scaa a. Tza̱j ne̱ xcuaj nij me se quiriꞌíj u̱u̱n nij soꞌ man yoꞌ na̱nj ei. 49 Ne̱ ase vaa quiranꞌ nij xcuaj yoꞌ roꞌ, da̱nj quira̱nꞌ yuvii̱ asa̱ꞌ caꞌneꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱, ne̱ cavi̱i̱ nij se‑mo̱zó Diose̱ ne̱ cuxra̱ꞌ taꞌa̱j nij soꞌ man nij síí chiꞌi̱i̱ ga̱ nij síí vaa sa̱ꞌ, 50 ne̱ quiriꞌi̱j nij soꞌ man nij síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ rque chrúún yaꞌa̱an ndoꞌo, ga̱a ne̱ dan me se taꞌve̱e uxrá nij soꞌ, ne̱ nda̱a cha̱ ru̱j maꞌa̱n nij soꞌ cúú yanꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé síí neꞌen cunuda̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ a

51 Ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, cataj soꞌ:

―Cuno soj nu̱ꞌ cuentó nanó ꞌu̱nj cuano̱ naꞌ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

―Cuno núj nu̱ꞌ cuentó yoꞌ á ―taj nij soꞌ a.

52 Ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés me se sese nari̱ꞌ uún nij soꞌ nana̱ cheꞌé güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ síí neꞌen nu̱ꞌ nana̱ me nij soꞌ, ne̱ síí cu̱u raa̱ gu̱un nij soꞌ, quiꞌya̱j nu̱ꞌ nana̱ nariꞌ nij soꞌ ado̱nj. Dan me se ase vaa síí ruꞌvee ne̱ ma̱n rasu̱u̱n nga̱ do̱ꞌ, rasu̱u̱n naca̱ do̱ꞌ, rihaan roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nij soꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá nij soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne caꞌve̱j rá nij síí ma̱n chiháán Jesucristó chumanꞌ cuꞌna̱j Nazaret cuno̱ nij soꞌ nana̱ caꞌmii Jesucristó maꞌ

53 Dan me se quisíj nanó Jesucristó nu̱ꞌ cuentó nihánj rihaan yuvii̱, ne̱ curiha̱nj soꞌ rej yoꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ a. 54 Ga̱a ne̱ nucuiꞌ soꞌ rej chiháán soꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ veꞌ tucuꞌyón nij síí ma̱n chiháán soꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ tucuꞌyón soꞌ man nij síí ma̱n rá veꞌ yoꞌ a. Dan me se caráyaꞌa̱nj nij soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Me rej nariꞌ síí nihánj nana̱ cu̱u avii raa̱ síí nihánj ga̱. Me rej nariꞌ soꞌ suun sa̱ꞌ ꞌyaj suun soꞌ ga̱. 55 Nuveé taꞌni̱j síí acój chruun síí ne̱ chiháán níꞌ me soꞌ naꞌ. Ne̱ nii soꞌ me chana̱ cuꞌna̱j Mariá á. Ne̱ tinúú soꞌ me síí cuꞌna̱j Jacobo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j José do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Simón do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Judas do̱ꞌ á. 56 Ne̱ nij raꞌvij soꞌ me chana̱ ne̱ chiháán níꞌ á. Tza̱j ne̱ ne neꞌenj me rej me nariꞌ soꞌ suun nihánj quiꞌyaj suun soꞌ maꞌ ―taj nij síí ma̱n chiháán Jesucristó rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.

57 Ne̱ guun naco̱o̱ rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a. Ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Me rej maꞌa̱n va̱j ꞌo̱ síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ aráj cochro̱j nij yuvii̱ rihaan soꞌ, tza̱j ne̱ nij yuvii̱ ma̱n chiháán soꞌ do̱ꞌ, nij tuviꞌ soꞌ síí ya̱nj tucuá soꞌ do̱ꞌ, naꞌvej rá cara̱a̱ cochro̱j rihaan soꞌ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij síí ma̱n chiháán soꞌ chumanꞌ cuꞌna̱j Nazaret yoꞌ a.

58 Ne̱ do̱j vaa suun sa̱ꞌ quiꞌyaj suun Jesucristó chiháán soꞌ, cheꞌé se ne cuchuma̱n rá nij síí ma̱n chiháán soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man soꞌ a.

14

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caviꞌ Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱, quiꞌyaj síí nica̱j suun cuꞌna̱j Herodes a

1 Dan me se cachén do̱j güii, ga̱a ne̱ cuchiꞌ nana̱ rihaan síí nica̱j suun cuꞌna̱j Herodes cheꞌé nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Jesucristó a. 2 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij se‑mo̱zó soꞌ a:

―Síí cuꞌna̱j Jesucristó roꞌ, ya̱ síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ me soꞌ á. Dan me se cunuu iꞌna̱ꞌ ya̱ uún síí cuꞌna̱j Juan, raj á. Ése̱ síí cuꞌna̱j Juan me síí guun nucua̱j quiꞌyaj nij suun sa̱ꞌ noco̱o yoꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Herodes rihaan nij se‑mo̱zó soꞌ a.

3 Da̱nj caꞌmii síí cuꞌna̱j Herodes, cheꞌé se ga̱a rque̱ doj, ne̱ soꞌ me síí quiꞌyaj quitaꞌaa nij tanuu man síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ numíj nij tanuu man síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ caxríj síí cuꞌna̱j Herodes tagaꞌ man síí cuꞌna̱j Juan ga̱a rque̱ doj a. Da̱nj quiꞌyaj soꞌ cheꞌé chana̱ cuꞌna̱j Herodías nica̱ tinúú Herodes síí cuꞌna̱j Felipé a. 4 Dan me se xcaj síí cuꞌna̱j Herodes man noꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Juan rihaan soꞌ se vaa ne nó xcúún soꞌ xca̱j soꞌ man choco̱ꞌ soꞌ maꞌ. 5 Cheꞌé se cataj síí cuꞌna̱j Juan rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ guun ndoꞌo rá síí cuꞌna̱j Herodes cavi̱ꞌ síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ a. Tza̱j ne̱ cuchuꞌviꞌ soꞌ se vaa caꞌma̱an rá nij yuvii̱ a. ꞌO̱ se síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me síí cuꞌna̱j Juan, rá nij yuvii̱ a.

6 Dan me se quisíj güii canuû se‑chaꞌa̱nj maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Herodes, ga̱a ne̱ quiraꞌánj ndoꞌo taꞌníí chana̱ cuꞌna̱j Herodías niꞌya̱j cunuda̱nj nij síí caꞌnaꞌ a. Ne̱ guun niha̱ꞌ rá síí cuꞌna̱j Herodes queneꞌen soꞌ man chana̱ ya̱a̱n quiraꞌánj, 7 ga̱a ne̱ cheꞌé dan cataꞌ tuꞌva soꞌ se vaa ya̱ uxrá rque̱ soꞌ rihaan noꞌ me maꞌa̱n rasu̱u̱n cachi̱nj noꞌ rihaan soꞌ a. 8 Dan me se cataj xnaꞌanj chana̱ cuꞌna̱j Herodías rihaan taꞌníí noꞌ da̱j caꞌmi̱i̱ noꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Herodes, ga̱a ne̱ canicunꞌ chana̱ ya̱a̱n yoꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Herodes, quiꞌyaj nii noꞌ chana̱ cuꞌna̱j Herodías a. Ne̱ cataj chana̱ ya̱a̱n yoꞌ:

―Caꞌne̱j so̱ꞌ cúú yave̱ síí cuꞌna̱j Juan rque agaꞌ rcoꞌo̱o, ne̱ rque̱ so̱ꞌ manj nihánj á ―taj chana̱ ya̱a̱n yoꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Herodes, quiꞌyaj nii noꞌ chana̱ cuꞌna̱j Herodías a.

9 Ga̱a ne̱ quinanó ndoꞌo rá síí cuꞌna̱j Herodes yoꞌ ga̱a cuno soꞌ nana̱ yoꞌ a. Quinanó rá soꞌ se vaa cuno cunuda̱nj nij síí caꞌnaꞌ nana̱ caꞌmii soꞌ se vaa rque̱ soꞌ me maꞌa̱n rasu̱u̱n rihaan chana̱ ya̱a̱n yoꞌ a. Tza̱j ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ se vaa ni̱caj ya̱ chana̱ ya̱a̱n se vaa cachíín noꞌ rihaan soꞌ na̱nj á. 10 Ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan tanuu caꞌa̱nj tanuu tagaꞌ caꞌne̱ꞌ tanuu cúú yave̱ síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ a. Ne̱ da̱nj quiꞌyaj nij tanuu a. 11 Ne̱ caꞌnéé nij tanuu cúú yave̱ Juan rque agaꞌ rcoꞌo̱o, ne̱ caꞌanj nica̱j nij tanuu cúú yave̱ Juan rihaan chana̱ ya̱a̱n yoꞌ, ne̱ caxríj nij soꞌ man yoꞌ ston chana̱ ya̱a̱n yoꞌ a. Ne̱ caꞌanj nica̱j chana̱ ya̱a̱n yoꞌ man cúú yave̱ Juan rihaan nii noꞌ a.

12 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Juan tagaꞌ, ne̱ caꞌanj naca̱j nij soꞌ cúú man síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ cachinꞌ nij soꞌ man soꞌ rque yoꞌóó a. Ga̱a ne̱ caꞌanj nij soꞌ, cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan Jesucristó se vaa caviꞌ síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌvee quirii Jesucristó se chá ꞌu̱nꞌ míj snóꞌo a

13 Dan me se cuno Jesucristó da̱j cataj síí cuꞌna̱j Herodes cheꞌé soꞌ, ne̱ cheꞌé dan curiha̱nj Jesucristó rej yoꞌ, ne̱ dan me se cavii soꞌ rque rihoo chéé rihaan na, ne̱ caꞌanj soꞌ rej quij rej taj va̱j yuvii̱ mán a. Ne̱ cuno nij yuvii̱ nana̱ se vaa caꞌanj soꞌ rej quij yoꞌ a. Cheꞌé dan curiha̱nj nij yuvii̱ chiháán nij yuvii̱, ne̱ cachéé taco̱j nij yuvii̱ tuꞌva na lacuaná, ne̱ caꞌanj nij yuvii̱ rej caꞌanj Jesucristó a. 14 Ne̱ nanij Jesucristó rá rihoo, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa a̱j mán uxrá yuvii̱, ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá soꞌ man nij yuvii̱, ne̱ nahuun sa̱ꞌ taranꞌ nij síí ranꞌ caꞌnaꞌ, quiꞌyaj soꞌ na̱nj ado̱nj.

15 Dan me se cachén ndoꞌo orá, ne̱ nanij güii, ne̱ cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Rcoꞌ quij u̱u̱n me nihánj, ne̱ taj se chá cha̱ nij yuvii̱ nihánj, ne̱ cachén ndoꞌo orá na̱nj á. Qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, ne̱ naꞌne̱j so̱ꞌ chrej man nij yuvii̱, caꞌa̱nj nij yuvii̱ chumanꞌ quira̱a̱n nij yuvii̱ se cha̱ nij yuvii̱ á ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

16 ―Taj cheꞌé caꞌa̱nj nij yuvii̱ maꞌ. Ma̱a̱n se go̱ꞌ maꞌa̱n soj se chá cha̱ nij yuvii̱ á ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

17 ―Tza̱j ne̱ taj se chá rihaan núj nihánj maꞌ. Ma̱a̱n o̱rúnꞌ ꞌu̱nꞌ rachrúún do̱ꞌ, vi̱j gue̱e̱ xcuaj do̱ꞌ, vaa rihaan núj na̱nj á ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

18 ―Rque̱ soj man yoꞌ rihanj nihánj á ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

19 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan nij yuvii̱ caꞌa̱nj ca̱yáán nij yuvii̱ rihaan coj chri̱nꞌ, ga̱a ne̱ coro̱ꞌ soꞌ ꞌu̱nꞌ nij rachrúún ne̱ vi̱j ro̱j xcuaj, ne̱ niꞌya̱j soꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ man rachrúún yoꞌ, ne̱ caxríj soꞌ ston nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ caxríj nij soꞌ ston nij yuvii̱ a. 20 Ga̱a ne̱ chá taranꞌ nij yuvii̱, ne̱ caraa rque cunuda̱nj nij soꞌ, ne̱ nda̱a quináj ndoꞌo se chá, quiꞌyaj nij yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ nii man se quináj tuꞌva nij yuvii̱, ne̱ caraa yoꞌó chuvi̱j ya̱ scaa a. 21 Ne̱ nij snóꞌo rqué Jesucristó chraa me se ꞌu̱nꞌ míj snóꞌo me nij soꞌ, ne̱ ne quiꞌya̱j contá nii man chana̱ man xnii man chá se chá yoꞌ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cachéé Jesucristó rihaan na a

22 Ga̱a ne̱ raꞌya̱nj caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ se vaa cavi̱i̱ nij soꞌ rihoo chéé rihaan na caꞌa̱nj nij soꞌ rej xco̱ na lacuaná yoꞌ, quita̱j ya̱a̱n nij soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ dan me se maꞌa̱n Jesucristó naꞌne̱j chrej man nij yuvii̱, taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a. 23 Dan me se caꞌanj nij soꞌ, ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ se vaa caꞌve̱e caꞌa̱nj nij yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ cavii o̱rúnꞌ soꞌ raa̱ quij, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ a. Ne̱ da̱j doj cata̱ꞌ güii raa̱ quij, ne̱ soꞌ me se quináj soꞌ raa̱ quij yoꞌ a.

24 Dan me se ga̱nꞌ uxrá va̱j rihoo nu̱u̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan na, ne̱ güéj ndoꞌo rihoo yoꞌ rihaan na, quiꞌyaj nana̱, cheꞌé se goꞌ nana̱ rej riha̱a̱n rihoo yoꞌ a. 25 Dan me se yanꞌ siꞌnu̱ꞌ caꞌanj Jesucristó rej va̱j nij soꞌ, chéé taco̱j u̱u̱n soꞌ rihaan na yoꞌ, va̱j soꞌ na̱nj ado̱nj. 26 Ne̱ queneꞌen nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ man soꞌ se vaa chéé u̱u̱n soꞌ rihaan na, ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nimán nij soꞌ a.

―Taꞌnaj me yoꞌ ei ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ caguáj nij soꞌ, cheꞌé se cuchuꞌviꞌ nij soꞌ a.

27 Veé dan, ne̱ nu̱ꞌ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Naquiꞌya̱j nucua̱j soj nimán soj ei. ꞌU̱nj ꞌnaꞌ ei. Se̱ cuchuꞌviꞌ soj maꞌ ―taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

28 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan soꞌ a:

―Sese ya̱ ya̱ veé so̱ꞌ ꞌnaꞌ, ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, ne̱ caꞌve̱e cache̱e̱ ꞌu̱nj rihaan na qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, Señor ―taj Pedró rihaan Jesucristó a.

29 ―Caꞌve̱e caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan Pedró a.

Ne̱ nanij Pedró rá rihoo, ne̱ cachéé soꞌ rihaan na, ne̱ caꞌanj soꞌ rihaan Jesucristó a. 30 Tza̱j ne̱ niꞌya̱j soꞌ na se vaa cavii ndoꞌo nana̱ yoꞌ, ne̱ cuchuꞌviꞌ soꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ caꞌanj ni̱j soꞌ rque na yoꞌ a. Cheꞌé dan caguáj soꞌ rihaan Jesucristó, cataj soꞌ:

―Ti̱nanii so̱ꞌ manj rihaan na, Señor ―taj soꞌ a.

31 Veé dan, ne̱ nu̱ꞌ quitaꞌaa Jesucristó raꞌa Pedró, ne̱ quirii Jesucristó man soꞌ rque na, ne̱ cataj Jesucristó:

―Do̱j amán rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ manj á. Me cheꞌé guun vi̱j nimán so̱ꞌ ga̱ ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

32 Ga̱a ne̱ catúj ro̱j soꞌ rque rihoo chéé rihaan na, ga̱a ne̱ canicunꞌ nana̱ yoꞌ a. 33 Ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j nij síí ma̱n rque rihoo rihaan Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Ya̱ taꞌni̱j Diose̱ mé so̱ꞌ á ―taj nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nariꞌ nucuaj nij síí ranꞌ ma̱n rej cuꞌna̱j Genesaret, quiꞌyaj Jesucristó a

34 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij soꞌ tuꞌva na lacuaná, ne̱ caꞌanj nij soꞌ rej cuꞌna̱j Genesaret a. 35 Ne̱ nuu ya̱a̱n nij síí ma̱n rej yoꞌ man Jesucristó, ne̱ caꞌnéé nij soꞌ nana̱ rihaan cunuda̱nj nij síí ya̱nj nu̱ꞌ anica̱j se vaa caꞌnaꞌ Jesucristó a. Ne̱ nica̱j nii man cunuda̱nj nij síí ranꞌ ya̱nj rej yoꞌ caꞌnaꞌ nii rihaan Jesucristó a. 36 Ne̱ cachíín niꞌya̱j uxrá nij yuvii̱ rihaan Jesucristó se vaa caꞌve̱j Jesucristó cano̱ raꞌa nij soꞌ do̱j tuꞌva saga̱nꞌ soꞌ a. Ne̱ nu̱ꞌ nij síí canó raꞌa do̱j tuꞌva saga̱nꞌ soꞌ roꞌ, nahuun sa̱ꞌ cunuda̱nj nij soꞌ cuaj na̱nj ado̱nj.

15

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me cheꞌé ne naꞌyaꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó ga̱a chá nij soꞌ chraa a

1 Ga̱a ne̱ quinichrunꞌ síí fariseo do̱ꞌ, quinichrunꞌ síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, rihaan Jesucristó, ne̱ síí cavii chumanꞌ Jerusalén me nij soꞌ a. Ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó, cataj nij soꞌ:

2 ―Nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ so̱ꞌ roꞌ, me cheꞌé ne uno nij soꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj nij síí ma̱n ga̱a naá ga̱. ꞌO̱ se ne naꞌyaꞌ nij soꞌ ga̱a chá nij soꞌ chraa maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

3 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Da̱nj na̱nj maꞌa̱n soj, ne̱ me cheꞌé ne uno maꞌa̱n soj se‑na̱na̱ Diose̱ ꞌyaj maꞌa̱n tucuáán noco̱ꞌ soj ga̱. 4 ꞌO̱ se caꞌneꞌ Diose̱ suun se vaa: “Cara̱a̱ co̱chróó so̱ꞌ rihaan réé so̱ꞌ do̱ꞌ, rihaan nií so̱ꞌ do̱ꞌ á”. Ne̱: “Síí aꞌmii chre̱e rihaan rej do̱ꞌ, rihaan nii do̱ꞌ, me se va̱j soꞌ ne̱ nu̱ꞌ cheꞌe̱ cavi̱ꞌ soꞌ á”. Da̱nj vaa nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ á. 5 Tza̱j ne̱ taj soj se vaa sese cata̱j yoꞌo̱ soꞌ rihaan rej soꞌ do̱ꞌ, rihaan nii soꞌ do̱ꞌ, se vaa a̱j rqué soꞌ nu̱ꞌ siꞌyaj soꞌ rihaan Diose̱ ne̱ cheꞌé dan se̱ caꞌvee ra̱cuíj soꞌ man rej soꞌ do̱ꞌ, man nii soꞌ do̱ꞌ, 6 ne̱ daj chiha̱a̱ míj ne nó xcúún soꞌ ra̱cuíj soꞌ man rej soꞌ do̱ꞌ, man nii soꞌ do̱ꞌ, taj soj a. Dan me se da̱nj ina̱nj aꞌmii soj ga̱a tucuꞌyón soj se‑na̱na̱ nij síí ma̱n ga̱a naá, ne̱ axríj yuve̱ soj man se‑na̱na̱ Diose̱ na̱nj ado̱nj.

7 ”Dan me se síí tuꞌva rmaꞌa̱n me soj na̱nj á. Dan me se caꞌmii natáj síí cuꞌna̱j Isaías se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ da̱j si̱j me soj a. Cataj soꞌ: 8 “Yuvii̱ nihánj roꞌ, ase vaa nana̱ aꞌmii síí aráj cochro̱j rihanj vaa nana̱ aꞌmii nij soꞌ, tza̱j ne̱ tuꞌva rmaꞌa̱n nij soꞌ na̱nj á. Nimán nij soꞌ me se ino̱ vaa na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se ne nocoꞌ uxrá nimán nij soꞌ manj maꞌ. 9 Naꞌvíj rmaꞌa̱n nij soꞌ rihanj na̱nj á. ꞌO̱ se na̱nj se‑na̱na̱ yuvii̱ me nana̱ tucuꞌyón nij soꞌ na̱nj ado̱nj”. Dan me se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ aꞌmii cheꞌé soj á ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo do̱ꞌ, rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ a.

10 Ga̱a ne̱ canacúún Jesucristó man nij yuvii̱ caꞌna̱ꞌ nij yuvii̱ rihaan soꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij yuvii̱:

―Cuno̱ soj nana̱ nihánj, ne̱ xca̱j soj cuentá nedi̱ꞌ. 11 Nuveé se̱ atúj tuꞌva yuvii̱ me se ꞌyaj chiꞌi̱i̱ man yuvii̱ maꞌ. Se avii tuꞌva yuvii̱ roꞌ, ꞌyaj chiꞌi̱i̱ man yuvii̱ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

12 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Neꞌén so̱ꞌ se vaa caꞌmaan rá nij síí fariseo cheꞌé nana̱ caꞌmii so̱ꞌ rihaan nij soꞌ naꞌ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

13 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Xa̱ꞌ nij soꞌ, tza̱j ne̱ ase vaa coj xraꞌ maꞌa̱n vaa nij soꞌ do̱ꞌ, vaa nana̱ tucuꞌyón nij soꞌ do̱ꞌ ado̱nj. Nuveé si̱j tucuꞌyón se‑na̱na̱ Diose̱ me nij soꞌ maꞌ. Cheꞌé dan, ase vaa tiriꞌ nii man coj xraꞌ maꞌa̱n roꞌ, da̱nj ga̱a̱ tiri̱ꞌ Diose̱ man nij soꞌ ga̱ nana̱ tucuꞌyón maꞌa̱n nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 14 Ta̱náj nij soj man nij soꞌ á. Me rá nij soꞌ cata̱j xnaꞌanj nij soꞌ rihaan yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ á. Tza̱j ne̱ ase vaa síí aráán rihaan vaa nij soꞌ ado̱nj. Dan me se neꞌen soj se vaa sese gu̱un rá síí tuchri̱i ra̱cuíj soꞌ man yoꞌó síí tuchri̱i nari̱ꞌ soꞌ chrej caꞌa̱nj soꞌ, ne̱ quini̱j ro̱j síí tuchri̱i yoꞌ rá yuꞌuj na̱nj ei ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

15 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan soꞌ a:

―Cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj me taj nana̱ caꞌmii so̱ꞌ cheꞌé se atúj tuꞌva yuvii̱ á ―taj Pedró a.

16 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Vaa soj vaa, ne̱ ataa xca̱j maꞌa̱n soj do̱ꞌ cuentá a̱ naꞌ. 17 Ne̱ neꞌen soj se vaa nu̱ꞌ se atúj tuꞌva yuvii̱ roꞌ, achén yoꞌ rque yuvii̱, ne̱ uriha̱nj yoꞌ ga̱a reꞌé yuvii̱ na̱nj á. 18 Tza̱j ne̱ se uriha̱nj tuꞌva yuvii̱ roꞌ, yoꞌ me nana̱ avii nimán yuvii̱, ne̱ nana̱ yoꞌ me ꞌyaj chiꞌi̱i̱ ndoꞌo man yuvii̱ ado̱nj. 19 ꞌO̱ se nihánj me se chiꞌi̱i̱ avii nimán yuvii̱ a: se chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, yan ticavi̱ꞌ man tuviꞌ do̱ꞌ, yan coto̱j ga̱ nica̱ tuviꞌ do̱ꞌ, cheꞌé yan quiꞌya̱j itu̱u̱ siꞌyaj tuviꞌ do̱ꞌ, cheꞌé yan caꞌmi̱i̱ ne̱ cheꞌé tuviꞌ do̱ꞌ, cheꞌé yan nachri̱ꞌ ni̱ꞌyaj man tuviꞌ do̱ꞌ, me nu̱ꞌ se avii nimán yuvii̱, 20 ne̱ nu̱ꞌ yoꞌ me se vaa ꞌyaj chiꞌi̱i̱ man yuvii̱ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ cheꞌé nu̱ꞌ se chá yuvii̱ me se caꞌve̱e se ne naꞌyaꞌ yuvii̱ ga̱a chá yuvii̱ chraa, tza̱j ne̱ se̱ quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ yoꞌ man yuvii̱ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuchumán rá ꞌo̱ chana̱ cananea se vaa ra̱cuíj Jesucristó man noꞌ a

21 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesucristó rej yoꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ rej na̱j chumanꞌ cuꞌna̱j Tiro do̱ꞌ, chumanꞌ cuꞌna̱j Sidón do̱ꞌ a. 22 Ga̱a ne̱ curiha̱nj ꞌo̱ chana̱ cananea chana̱ ne̱ rej yoꞌ a. Ne̱ caguáj ndoꞌo noꞌ rihaan Jesucristó, cataj noꞌ:

―Neꞌenj se vaa tuviꞌ síí cuꞌna̱j David síí cane ga̱a naá mé so̱ꞌ, Señor. Cheꞌé dan cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ manj á. ꞌO̱ se canó uxrá nana̱ chre̱e man taꞌníj chala̱ cunii na̱nj á ―taj chana̱ yoꞌ, caguáj noꞌ rihaan Jesucristó a.

23 Tza̱j ne̱ a̱ ꞌó nana̱ ne caꞌmi̱i̱ Jesucristó rihaan noꞌ a. Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, ne̱ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan chana̱ yoꞌ se vaa caꞌa̱nj chana̱ yoꞌ na̱nj rugua̱nj. ꞌO̱ se noco̱ꞌ uxrá noꞌ man níꞌ, ne̱ aguáj ndoꞌo noꞌ na̱nj asanj ―taj nij soꞌ a.

24 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

―Na̱nj chana̱ yaníj me noꞌ, ne̱ ina̱nj rihaan nij yuvii̱ israelitá caꞌnéé Diose̱ manj na̱nj á. ꞌO̱ se ase vaa daán Diose̱ matzinj roꞌ, vaa nij síí israelitá rihaan Diose̱, ne̱ a̱j caꞌanj niꞌya̱ uxrá nij soꞌ, ne̱ cheꞌé yan nano̱ꞌ ꞌu̱nj man síí caꞌanj niꞌya̱ ꞌnaj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

25 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ chana̱ yoꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ canicunꞌ ru̱j noꞌ rihaan Jesucristó, ne̱:

―Ra̱cuíj so̱ꞌ manj, Señor ―taj noꞌ a.

26 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

―Dan me se neꞌén so̱ꞌ se vaa se̱ caꞌvee ca̱taꞌaa níꞌ coꞌoo ma̱n rihaan nij xnii ne̱ go̱ꞌ níꞌ cha̱ nij chuvee maꞌ. Cheꞌé dan ne nó xcúnj ra̱cuíj man soj si̱j yaníj a̱ man ado̱nj. Ma̱a̱n se ina̱nj maꞌa̱n nij yuvii̱ israelitá me no̱ xcúún ꞌu̱nj ra̱cuíj ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan chana̱ yoꞌ a.

27 Ga̱a ne̱ cataj noꞌ:

―Veé da̱nj vaa gue̱e̱, Señor. Ne̱ nij chuvee roꞌ, chá nij xoꞌ tachruu̱ ayuu tuꞌva se‑xqui̱ꞌ nij xoꞌ na̱nj á. Ne̱ ase vaa chuvee chá tachruu̱ vaa ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ na̱nj ado̱nj. Cheꞌé dan me ndoꞌo raj ra̱cuíj so̱ꞌ do̱j manj, raj na̱nj ado̱nj ―taj chana̱ yoꞌ rihaan Jesucristó a.

28 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Cuchumán uxrá rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ manj, nocoj. Cheꞌé dan qui̱ꞌyáj se vaa achíín so̱ꞌ rihanj na̱nj ei ―taj Jesucristó rihaan noꞌ a.

Ne̱ veé ma̱a̱n orá dan nahuun sa̱ꞌ taꞌníí chana̱ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ uxrá yuvii̱, quiꞌyaj Jesucristó a

29 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesucristó rej yoꞌ, ne̱ cachén soꞌ na lacuaná cuꞌna̱j Galilea, ga̱a ne̱ cavii soꞌ raa̱ ꞌo̱ quij, ne̱ caꞌanj ca̱yáán soꞌ rihaan yoꞌóó a. 30 Ne̱ cuchiꞌ uxrá yuvii̱ rihaan soꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ nij yuvii̱ nica̱j nij yuvii̱ man tuviꞌ nij yuvii̱ síí ranꞌ rihaan soꞌ a. Dan me se síí chéé rengo̱ do̱ꞌ, síí tuchri̱i do̱ꞌ, síí yaꞌmi̱i do̱ꞌ, síí anó chiꞌii̱ do̱ꞌ, cuchiꞌ rihaan Jesucristó, quiꞌyaj nij yuvii̱, ne̱ cuchruj nij yuvii̱ man nij síí ranꞌ yoꞌ tacóó Jesucristó, ne̱ nahuun sa̱ꞌ nij soꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a. 31 Ne̱ caráyaꞌa̱nj ndoꞌo nij yuvii̱ queneꞌen nij yuvii̱ se vaa caꞌmii nij síí yaꞌmi̱i yoꞌ do̱ꞌ, se vaa cachéé sa̱ꞌ nij síí rengo̱ do̱ꞌ, se vaa nachuguu̱n rihaan nij síí tuchri̱i do̱ꞌ a. Ne̱ sa̱ꞌ uxrá caꞌmii nij yuvii̱ cheꞌé Diose̱ se vaa veꞌé ndoꞌo vaa Diose̱ síí noco̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá man a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa goꞌ Jesucristó se chá rihaan caꞌa̱nj míj snóꞌo a

32 Ga̱a ne̱ canacúún Jesucristó caꞌna̱ꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Cunuu ꞌe̱e̱ raj man nij yuvii̱ nihánj na̱nj á. ꞌO̱ se quisíj vaꞌnu̱j güii mán nij soꞌ ga̱j, ne̱ taj yan va̱j se chá nij soꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ naꞌvej raj caꞌne̱j ꞌu̱nj man nij soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se va̱j nij soꞌ chrej, ne̱ naꞌaan rque nij soꞌ, ne̱ nina̱j nij soꞌ rá chrej, rá ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

33 Ne̱ cataj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rihaan soꞌ a:

―ꞌO̱ se rcoꞌ quij u̱u̱n me nihánj, ne̱ me rej quiri̱ꞌ níꞌ rachrúún cha̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ nihánj ga̱ ―taj nij soꞌ a.

34 ―Me daj rachrúún vaa rihaan soj ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

―Da̱j ꞌo̱ chi̱j rachrúún ne̱ da̱j do̱j xcuaj leꞌe̱j nii ne̱, vaa rihaan núj na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ a.

35 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan nij yuvii̱ se vaa ca̱yáán nij yuvii̱ rihaan yoꞌóó a. 36 Ga̱a ne̱ nica̱j soꞌ chi̱j rachrúún yoꞌ ne̱ do̱j xcuaj, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ man rachrúún yoꞌ do̱ꞌ, man nee̱ xcuaj yoꞌ do̱ꞌ, ne̱ caxríj soꞌ ston nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ rqué nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ a. 37 Ga̱a ne̱ chá cunuda̱nj nij yuvii̱, ne̱ nda̱a caraa rque nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ nii se vaa quináj tuꞌva nij yuvii̱ yoꞌ, ne̱ quisíj ꞌo̱ cunu̱ꞌ chi̱j ya̱ scaa caraa quiꞌyaj se quináj tuꞌva nij yuvii̱ yoꞌ a. 38 Dan me se cunuda̱nj nij soꞌ chá, ne̱ quisíj nda̱a caꞌa̱nj míj nij snóꞌo chá, ne̱ ino̱ me se chá nij chana̱ do̱ꞌ, nij xnii do̱ꞌ, na̱nj ado̱nj. 39 Ga̱a ne̱ naꞌnéé Jesucristó chrej man nij yuvii̱, ne̱ cavii soꞌ rá rihoo chéé rihaan na, ne̱ caꞌanj soꞌ rej cuꞌna̱j Magadán a.

16

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cachíín nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí saduceo do̱ꞌ, quiꞌya̱j Jesucristó ꞌo̱ suun sa̱ꞌ noco̱o queneꞌe̱n nij soꞌ a

1 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij síí fariseo cuchiꞌ nij síí saduceo cuchiꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ me rá nij soꞌ queneꞌe̱n nij soꞌ sese ya̱ síí caꞌnéé Diose̱ me Jesucristó a. Cheꞌé dan cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Jesucristó se vaa ra̱cuíj Diose̱ man Jesucristó, ne̱ quiꞌya̱j Jesucristó ꞌo̱ suun sa̱ꞌ noco̱o queneꞌe̱n nij soꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un ya̱ rá nij soꞌ se vaa síí caꞌnéé ya̱ Diose̱ me Jesucristó, rá nij soꞌ a. 2 Ga̱a ne̱ caꞌmii Jesucristó rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Dan me se ga̱a ataꞌ güii, ne̱ niꞌya̱j soj xta̱ꞌ, ne̱ sese mare̱e vaa xta̱ꞌ, ne̱: “Xraj, ne̱ xꞌnu̱u̱ aꞌyuj”, taj soj á. 3 Ne̱ rej naꞌya̱a̱n niꞌya̱j soj xta̱ꞌ, ne̱ sese mare̱e vaa rej xta̱ꞌ, ne̱ sese aráán ndoꞌo ngaa rej xta̱ꞌ, ne̱: “Corá cama̱nꞌ uxrá maa̱n”, taj uún soj á. Dan me se neꞌen soj xca̱j soj cuentá cheꞌé se vaa neꞌen soj rej xta̱ꞌ, tza̱j ne̱ ne neꞌen soj xca̱j soj cuentá cheꞌé sayuun quira̱nꞌ soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj vaa güii a̱ maꞌ.

4 ”Ma̱a̱n cheꞌé se yuvii̱ ꞌnaꞌ rej chiꞌi̱i̱ naꞌvej rá canoco̱ꞌ sa̱ꞌ man Diose̱ me soj si̱j israelitá, ne̱ cheꞌé dan me rá soj qui̱ꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o á. Tza̱j ne̱ se̱ quiꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o maꞌ. Ma̱a̱n se queneꞌe̱n soj se vaa ase vaa quiranꞌ síí cuꞌna̱j Jonás síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá roꞌ, da̱nj qui̱ránꞌ ꞌu̱nj, vaa güii na̱nj á ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo do̱ꞌ, rihaan nij síí saduceo do̱ꞌ a. Ga̱a ne̱ tanáj Jesucristó man nij soꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne caꞌve̱j rá Jesucristó cuno̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ man nana̱ tucuꞌyón nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí saduceo do̱ꞌ a

5 Ga̱a ne̱ caꞌanj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rej xco̱ na lacuaná, ga̱a ne̱ xcaj nij soꞌ cuentá se vaa quiniꞌyón nij soꞌ, ne ni̱caj nij soꞌ rachrúún cha̱ nij soꞌ a. 6 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Cu̱tumé soj man soj se̱ gaa na̱nj quira̱nꞌ soj sayuun, quiꞌya̱j se‑le̱vadura nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí saduceo do̱ꞌ á ―taj Jesucristó no nij soꞌ a.

7 Ne̱ nuchruj ra̱a̱ ndoꞌo nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó cheꞌé nana̱ caꞌmii soꞌ, ne̱:

―Cheꞌé se taj rachrúún nica̱j níꞌ, ne̱ cheꞌé dan aꞌmii soꞌ cheꞌé levadura se ꞌyaj naraa nana̱ rque rachrúún na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ a.

8 Ne̱ a̱j neꞌen Jesucristó da̱j uun nimán nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cataj soꞌ:

―Me cheꞌé nanó ndoꞌo rá soj se vaa taj rachrúún rihaan soj ga̱. ꞌO̱ se do̱j amán rá soj neꞌen soj manj vaa ga̱a̱ na̱nj asan. 9 Me cheꞌé ataa xca̱j soj cuentá ga̱. Ne̱ ne nuû rá soj ga̱a vaa da̱j ꞌo̱ ꞌu̱nꞌ gue̱e̱ rachrúún rihaan níꞌ tza̱j ne̱ quisíj chá cunu̱ꞌ ꞌu̱nꞌ míj snóꞌo, quiꞌyáj a. Ne̱ nda̱a queꞌe̱e̱ scaa se chá quináj tuꞌva yuvii̱ ga̱a naquiꞌyaj chre̱ꞌ soj a. 10 Ne̱ me cheꞌé quiniꞌyón soj cheꞌé chi̱j rachrúún ga̱. Ne nuû rá soj ga̱a vaa da̱j ꞌo̱ chi̱j gue̱e̱ rachrúún rihaan níꞌ tza̱j ne̱ quisíj chá cunu̱ꞌ caꞌa̱nj míj snóꞌo, quiꞌyáj a. Ne̱ nda̱a queꞌe̱e̱ scaa se chá quináj ga̱a naquiꞌyaj chre̱ꞌ uún soj a. 11 Da̱j me cheꞌé ne̱ ne cuno̱ soj ga̱. Nuveé cheꞌe̱ na̱nj rachrúún caꞌmij rihaan soj maꞌ. Ma̱a̱n se cu̱tumé soj man soj se̱ gaa na̱nj quira̱nꞌ soj sayuun quiꞌya̱j se‑le̱vadura nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí saduceo do̱ꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

12 Ga̱a ne̱ xcaj nij soꞌ cuentá se vaa nuveé cheꞌe̱ na̱nj levadura se ꞌyaj naraa nana̱ rque rachrúún me cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan nij soꞌ se vaa cu̱tumé nij soꞌ man nij soꞌ; ma̱a̱n ne̱ ꞌo̱ se cheꞌe̱ se ne caꞌve̱j rá Jesucristó tiha̱ꞌ yuꞌunj nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí saduceo do̱ꞌ, man nij soꞌ ga̱ se‑na̱na̱ nij soꞌ roꞌ, cheꞌé dan caꞌmii Jesucristó nana̱ vaa da̱nj rihaan nij síí noco̱ꞌ man soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Pedró me síí me Jesucristó a

13 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó rej na̱j chumanꞌ cuꞌna̱j Cesarea de Filipo, ga̱a ne̱ xnáꞌanj soꞌ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, cataj soꞌ:

―Da̱j taj nij yuvii̱ cheꞌé ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ ga̱. Ne̱ me síí mé ꞌu̱nj, taj nij yuvii̱ ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ a.

14 ―Vaa síí taj se vaa síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ mé so̱ꞌ ei. Ne̱ vaa síí taj uún se vaa síí cuꞌna̱j Elías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá me uún so̱ꞌ chugua̱nj. Ne̱ vaa síí taj uún se vaa síí cuꞌna̱j Jeremías do̱ꞌ, yoꞌó síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá do̱ꞌ, me uún so̱ꞌ xa̱ꞌ. ꞌO̱ se da̱nj taj ꞌo̱ ꞌo̱ nij yuvii̱ cheꞌé so̱ꞌ na̱nj ado̱nj ―cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

15 ―Ne̱ maꞌa̱n soj, ga̱a ne̱ me síí mé ꞌu̱nj, rá maꞌa̱n soj ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

16 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Simón Pedró:

―Síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun mé so̱ꞌ, ne̱ taꞌni̱j Diose̱ síí vaa iꞌna̱ꞌ ya̱ mé so̱ꞌ ei ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

17 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan Pedró a:

―Quiꞌyaj uxrá Diose̱ se lu̱j cheꞌé so̱ꞌ, Simón taꞌni̱j síí cuꞌna̱j Jonás á. ꞌO̱ se nuveé na̱na̱ cataj xnaꞌanj yuvii̱ rihaan so̱ꞌ me nana̱ caꞌmii so̱ꞌ cuano̱ maꞌ. ꞌO̱ se Réé ꞌu̱nj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ me síí racuíj mán so̱ꞌ naríꞌ so̱ꞌ nana̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj. 18 Ne̱ cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa ya̱ Pedró cuꞌna̱j so̱ꞌ, cheꞌé se ase vaa yuvej ne̱ tacóó veꞌ roꞌ, vaa so̱ꞌ, ne̱ síí nucua̱j ndoꞌo nimán mé so̱ꞌ ei. Cheꞌé dan, ase vaa ꞌyaj nii uneꞌ nii veꞌ xráá yuvej roꞌ, da̱nj ga̱a̱ qui̱ꞌyáj, cune̱ꞌ ꞌu̱nj man nij síí noco̱ꞌ manj, se vaa gu̱un nucua̱j rá nij soꞌ mán so̱ꞌ, ne̱ ni̱caj yuꞌunj so̱ꞌ man nij soꞌ, qui̱ꞌyáj na̱nj ado̱nj. Ne̱ se̱ caviꞌ nu̱ꞌ soj si̱j noco̱ꞌ manj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ soj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj. 19 Ne̱ cune̱ꞌ ꞌu̱nj mán so̱ꞌ se vaa guún so̱ꞌ síí quiꞌya̱j ca̱yáán yuvii̱ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ na̱j guun rasu̱u̱n cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ se vaa ne nó xcúún yuvii̱ quiꞌya̱j yuvii̱ me se veé da̱nj maꞌa̱n Diose̱ naꞌvej quiꞌya̱j yuvii̱ da̱nj maꞌ. Ne̱ na̱j guun rasu̱u̱n cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ se vaa caꞌve̱e quiꞌya̱j yuvii̱ me se veé da̱nj maꞌa̱n Diose̱ aꞌvej quiꞌya̱j yuvii̱ da̱nj ado̱nj. ―Ina̱nj da̱nj caꞌmii Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Pedró a.

20 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ se vaa se̱ nataꞌ nij soꞌ rihaan a̱ ꞌó yuvii̱ se vaa síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me soꞌ, taj soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó se vaa cavi̱ꞌ soꞌ, ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a

21 Dan me se güii yoꞌ guun cheꞌe̱ Jesucristó cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ se vaa no̱ xcúún soꞌ cavi̱i̱ soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ quira̱nꞌ ndoꞌo soꞌ sayuun quiꞌya̱j nij síí uun chij do̱ꞌ, nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan nij yuvii̱ do̱ꞌ a. Ne̱ ticavi̱ꞌ nii man soꞌ, ne̱ cache̱n vaꞌnu̱j güii, ga̱a ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, cataj soꞌ a. 22 Ga̱a ne̱ quirii yaníj síí cuꞌna̱j Pedró man Jesucristó, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ cataj soꞌ se vaa ne nó xcúún Jesucristó caꞌmi̱i̱ Jesucristó da̱nj a. Ne̱ cataj Pedró:

―Cunu̱u ꞌe̱e̱ rá Diose̱ mán so̱ꞌ, Señor. Daj chiha̱a̱ míj se̱ quiránꞌ so̱ꞌ da̱nj maꞌ ―taj Pedró rihaan Jesucristó a.

23 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó, ne̱ caꞌmii soꞌ rihaan Pedró a:

―Naxu̱u̱n so̱ꞌ mán so̱ꞌ rihanj á. Naꞌvej raj que̱neꞌenj mán so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ase tuꞌva síí chre̱e síí cuꞌna̱j Satanás roꞌ, da̱nj tuꞌvá so̱ꞌ, ne̱ aráán so̱ꞌ chrej rihanj cu̱noj rihaan Diose̱ ei. Da̱nj tuꞌvá so̱ꞌ, cheꞌé se ne acaj so̱ꞌ cuentá da̱j me rá Diose̱ ado̱nj. Ma̱a̱n se ina̱nj acaj so̱ꞌ cuentá da̱j me rá yuvii̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Pedró yoꞌ a.

24 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Sese me rá yoꞌo̱ soꞌ canoco̱ꞌ soꞌ manj, ne̱ se̱ guun rá soꞌ quiꞌya̱j soꞌ se vaa me rá maꞌa̱n soꞌ quiꞌya̱j soꞌ maꞌ. Ne̱ caꞌve̱e se quira̱nꞌ uxrá soꞌ sayuun do̱ꞌ, caꞌve̱e se nda̱a cachro̱n nii man soꞌ rihaan rcutze̱ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ quiꞌya̱j suun soꞌ cheꞌej, ne̱ yoꞌo̱ canoco̱ꞌ raan soꞌ manj ado̱nj. 25 Tza̱j ne̱ sese vaa ꞌo̱ síí me rá ti̱nanii man maꞌa̱n rihaan sayuun, ne̱ vaa güii yoꞌo̱ cavi̱ꞌ nimán soꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese cavi̱ꞌ yoꞌo̱ soꞌ cheꞌé se vaa me soꞌ síí noco̱ꞌ manj, ne̱ vaa güii cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ ado̱nj. 26 Ne̱ a̱ me se quiri̱i̱ ꞌo̱ soꞌ sese quiꞌya̱j canaán soꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ne̱ caꞌa̱nj niꞌya̱ nimán soꞌ, rá soj ga̱. Daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ, quiꞌya̱j rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ caꞌve̱e se navij nu̱ꞌ siꞌyaj yoꞌo̱ soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ sese ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ quinano̱ rá soꞌ, rá soj naꞌ. Daj chiha̱a̱ míj se̱ quinanó rá soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá soꞌ na̱nj ado̱nj.

27 ”ꞌO̱ se ya̱ ya̱ caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, ne̱ uxrá veꞌé ga̱a̱ ꞌu̱nj, quiꞌya̱j Réé ꞌu̱nj, ne̱ caꞌna̱ꞌ nij se‑mo̱zó soꞌ ga̱ ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj. Ga̱a ne̱ na̱ruꞌvee ꞌu̱nj rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ soꞌ cheꞌé suun quiꞌyaj suun ꞌo̱ ꞌo̱ soꞌ na̱nj ado̱nj. 28 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa xa̱ꞌ taꞌa̱j soj si̱j nicu̱nꞌ nihánj cuano̱ me se ga̱a ataa a̱ cavi̱ꞌ taꞌa̱j soj, ne̱ ya̱ queneꞌe̱n taꞌa̱j soj asa̱ꞌ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj gu̱un chij ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ queneꞌe̱n taꞌa̱j soj manj na̱nj ado̱nj. Dan me se síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ mej na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

17

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa chuguu̱n ndoꞌo man Jesucristó niꞌya̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a

1 Cachén vata̱nꞌ güii, ga̱a ne̱ nica̱j Jesucristó man síí cuꞌna̱j Pedró do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Jacobo do̱ꞌ, tinúú Jacobo síí cuꞌna̱j Juan do̱ꞌ, caꞌanj soꞌ raa̱ ꞌo̱ quij xca̱a̱n rej taj va̱j a̱ ꞌó yuvii̱ ne a. 2 Ga̱a ne̱ yoꞌo̱ cunuu ino̱ cunuda̱nj man Jesucristó niꞌya̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ dan me se chuguu̱n ndoꞌo rihaan soꞌ, ne̱ ase vaa chuguu̱n güii roꞌ, da̱nj chuguu̱n rihaan soꞌ na̱nj á. Ne̱ nuu catzi̱i̱ ndoꞌo saga̱nꞌ soꞌ, ne̱ ase vaa yaꞌan chuguu̱n vaa saga̱nꞌ soꞌ a. 3 Ga̱a ne̱ naquiꞌyaa síí cuꞌna̱j Moisés síí cane ga̱a naá ga̱ síí cuꞌna̱j Elías síí cane ga̱a naá rihaan nij soꞌ, ne̱ nanó ro̱j soꞌ cuentó ga̱ Jesucristó a. 4 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan Jesucristó a:

―Cuna̱j uxrá vaa mán núj nihánj ga̱ so̱ꞌ, Señor. Sese me rá so̱ꞌ, ne̱ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj vaꞌnu̱j veꞌ yacataj cane̱ soj na̱nj á. ꞌO̱ veꞌ ca̱né so̱ꞌ, ne̱ yoꞌó veꞌ cane̱ síí cuꞌna̱j Moisés, ne̱ yoꞌó veꞌ cane̱ síí cuꞌna̱j Elías ei ―taj Pedró rihaan Jesucristó a.

5 Ataa quisi̱j caꞌmii Pedró, ne̱ caꞌnaꞌ ꞌo̱ ngaa chuguu̱n ndoꞌo, ne̱ caráán ngaa chuguu̱n yoꞌ man taranꞌ nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ Diose̱ roꞌ, caꞌmii nana̱ cuno nij soꞌ rque ngaa yoꞌ, ne̱ cataj Diose̱:

―Síí nihánj me taꞌníj ado̱nj. ꞌE̱e̱ raj man soꞌ, niha̱ꞌ raj niꞌya̱j ꞌu̱nj man soꞌ ado̱nj. Cuno̱ soj rihaan soꞌ ei ―taj Diose̱ cuno nij soꞌ a.

6 Dan me se cuno nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌanj quina̱j nij soꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij soꞌ a. 7 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ Jesucristó rihaan nij soꞌ, ne̱ cutaꞌ raꞌa soꞌ xráá nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Canicu̱nꞌ caya̱ soj, ne̱ se̱ cuchuꞌviꞌ soj maꞌ ―taj soꞌ a.

8 Ga̱a ne̱ naxca̱j rihaan nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ da̱j o̱rúnꞌ Jesucristó nicunꞌ, queneꞌen nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa síí cuꞌna̱j Elías roꞌ, da̱nj vaa síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ a

9 Ga̱a ne̱ ga̱a nanij nij soꞌ tacóó quij yoꞌ me se caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Se̱ nataꞌ soj rihaan a̱ ꞌó yuvii̱ cheꞌé se vaa queneꞌen soj cuanꞌ maꞌ. Yoꞌo̱ dínj ga̱a̱ tuꞌva soj cheꞌé se vaa queneꞌen soj á. Nda̱a quisíj cavíꞌ ꞌu̱nj ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e nata̱ꞌ soj se vaa queneꞌen soj da̱j quiránꞌ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

10 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Me cheꞌé taj nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ se vaa asino caꞌna̱ꞌ síí cuꞌna̱j Elías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, ga̱a ne̱ caꞌve̱e caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ga̱ ―taj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

11 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Ya̱ aꞌmii nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés, taj nij soꞌ se vaa asino caꞌna̱ꞌ síí cuꞌna̱j Elías, ga̱a ne̱ naquiꞌya̱j sa̱ꞌ soꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n ado̱nj. 12 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa a̱j caꞌnaꞌ síí cuꞌna̱j Elías yoꞌ, tza̱j ne̱ ne cuno̱ nij yuvii̱ rihaan soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se quiꞌyaj ya̱ nij yuvii̱ nda̱a vaa me rá maꞌa̱n nij yuvii̱ man soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ nda̱ꞌ se si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ mej, tza̱j ne̱ ase vaa quiranꞌ soꞌ sayuun quiꞌyaj nij yuvii̱ roꞌ, da̱nj ina̱nj qui̱ránꞌ ꞌu̱nj sayuun quiꞌya̱j uún nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

13 Ga̱a ne̱ xcaj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó cuentá se vaa caꞌmii Jesucristó cheꞌé síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ cataj Jesucristó se vaa síí nacaj se‑su̱u̱n síí cuꞌna̱j Elías me síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ xnii nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán, quiꞌyaj Jesucristó a

14 Ga̱a ne̱ caꞌanj nij soꞌ rej va̱j ndoꞌo yuvii̱, ne̱ cuchiꞌ ꞌo̱ snóꞌo rihaan Jesucristó, ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j soꞌ rihaan Jesucristó, ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

15 ―Cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man taꞌníj, Señor. ꞌO̱ se quisnúú soꞌ, quiꞌyaj yavii, ne̱ ina̱nj naxruꞌ soꞌ rihaan yaꞌan, ne̱ ranꞌ ndoꞌo soꞌ sayuun na̱nj ado̱nj. Veé dan, ne̱ ina̱nj naxruꞌ soꞌ rque na uún, ne̱ ne niꞌya̱nj uxrá ranꞌ soꞌ maꞌ. 16 Ne̱ caꞌanj nica̱j ꞌu̱nj man soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ so̱ꞌ, tza̱j ne̱ taj se quiꞌyáꞌ nahu̱un sa̱ꞌ soꞌ, quiꞌyaj nij soꞌ maꞌ ―taj snóꞌo yoꞌ a.

17 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Dan me se síí ne amán rá me soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱, ne̱ chiꞌi̱i̱ vaa nimán soj, ne̱ a̱ me daj cache̱j ga̱ soj, ne̱ a̱ me daj ga̱a̱ naj nimanj ni̱ꞌyaj ꞌu̱nj man soj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j canaán soj ga̱. Ni̱caj soj man xnii caꞌna̱ꞌ soj rihanj cuaj á ―taj Jesucristó a.

18 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan nana̱ chre̱e nu̱u̱ nimán xnii se vaa ta̱náj soꞌ man xnii yoꞌ a. Ga̱a ne̱ curiha̱nj soꞌ nimán xnii, caꞌanj soꞌ, ne̱ veé ma̱a̱n orá dan nahuun sa̱ꞌ xnii yoꞌ a.

19 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ ina̱nj nij maꞌa̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan Jesucristó, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Me cheꞌé ne gu̱un nucua̱j núj caꞌve̱e quiri̱i̱ núj man nana̱ chre̱e yoꞌ nimán xnii ga̱ ―cataj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

20 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Cheꞌé se do̱j amán rá soj, cheꞌé dan ne caꞌve̱e gu̱un nucua̱j soj ei. Tza̱j ne̱ neꞌen soj se vaa caân ma̱n raa̱ cuêj mostazá xlá, ne̱ nda̱ꞌ se tzinꞌ vaa yoꞌ, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ achij yoꞌ, ne̱ ase vaa caân chruun chi̱i ndoꞌo roꞌ, vaa yoꞌ ei. Ne̱ ase vaa caân cuêj mostazá xlá yoꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ maꞌa̱n soj á. Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa sese ya̱ amán rá soj ne̱ sese cata̱j soj rihaan ꞌo̱ quij se vaa cu̱riha̱nj quij yoꞌ rej nicu̱nꞌ yoꞌ ne̱ natuna̱ quij yoꞌ rej nicu̱nꞌ quij yoꞌ, ne̱ sese ya̱ ya̱ cuchuma̱n rá soj se vaa caꞌa̱nj quij yoꞌ, ne̱ cavi̱i̱ quij yoꞌ rej nicu̱nꞌ yoꞌ, ne̱ caꞌa̱nj yoꞌ níchrej ei. Ne̱ gu̱un nucua̱j soj quiꞌya̱j soj cunuda̱nj na̱nj ado̱nj. 21 Ne̱ nana̱ chre̱e vaa da̱nj roꞌ, se̱ caꞌvee quiꞌya̱j níꞌ cu̱riha̱nj nij soꞌ nimán yuvii̱ sese ne achíín niꞌya̱j ndoꞌo níꞌ rihaan Diose̱ ne̱ sese ne tocoꞌ níꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n níꞌ cheꞌé se aráj gue̱e̱ níꞌ rihaan Diose̱ a ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj uún Jesucristó se vaa cavi̱ꞌ soꞌ ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a

22 Dan me se cunuu chre̱ꞌ uún taranꞌ nij soꞌ estadó Galilea, ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―ꞌO̱ se síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ mej, ne̱ vaa güii nago̱ꞌ nii manj rihaan yuvii̱ ado̱nj. 23 Dan me se ticavi̱ꞌ nij yuvii̱ manj, ga̱a ne̱ cache̱n vaꞌnu̱j güii, ga̱a ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ quinanó ndoꞌo rá nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me cheꞌé ne nó xcúún Jesucristó go̱ꞌ soꞌ puextó cheꞌé nuvií a

24 Catúj nij soꞌ chumanꞌ Capernaum, ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij síí caꞌnéj puextó cheꞌé nuvií rihaan síí cuꞌna̱j Pedró, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man Pedró, cataj nij soꞌ:

―Síí tucuꞌyón nana̱ rihaan soj roꞌ, oꞌ soꞌ puextó cheꞌé nuvií naꞌ ―taj nij soꞌ a.

25 ―Oꞌ soꞌ ei ―taj Pedró rihaan nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ catúj Pedró rá veꞌ, tza̱j ne̱ a̱j neꞌen Jesucristó se vaa me rá Pedró xna̱ꞌanj Pedró sese ya̱ oꞌ Jesucristó puextó cheꞌé nuvií a. Cheꞌé dan asino Jesucristó xnáꞌanj man Pedró, cataj soꞌ:

―Da̱j uun rá so̱ꞌ, ga̱ Simónꞌ. Nij síí nica̱j suun rey uun chij rihaan yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me se me síí aꞌnéj nij soꞌ puextó rihaan ga̱. Rihaan maꞌa̱n taꞌníí nij soꞌ naꞌ. Ase rihaan yoꞌó yuvii̱ xa̱ꞌ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man Pedró a.

26 ―Rihaan yoꞌó yuvii̱ ado̱nj ―taj Pedró rihaan Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Cheꞌé dan taj cheꞌé go̱ꞌ taꞌníí síí nica̱j suun puextó maꞌ. Ne̱ ase vaa síí nica̱j suun vaa Réé ꞌu̱nj Diose̱, ne̱ rii taꞌngaꞌ soꞌ rihaan nuvií, ne̱ cheꞌé dan ne nó xcúnj go̱j puextó cheꞌé nuvií maꞌ.

27 ”Tza̱j ne̱ se̱ guun caꞌma̱an rá nij síí aꞌnéj puextó cheꞌé nuvií, quiꞌya̱j níꞌ maꞌ. Cheꞌé dan caꞌa̱nj so̱ꞌ tuꞌva na lacuaná, ne̱ ta̱güéj so̱ꞌ ꞌo̱ agaꞌ ataꞌaa xcuaj rque na, ne̱ qui̱taꞌaa so̱ꞌ xcuaj cano̱ agaꞌ asino ya̱a̱n á. Ga̱a ne̱ nuxra̱ꞌ so̱ꞌ tuꞌva xcuaj yoꞌ, ne̱ quiri̱ꞌ so̱ꞌ saꞌanj aga̱ꞌ estatero tuꞌva xcuaj yoꞌ, ne̱ go̱ꞌ so̱ꞌ saꞌanj yoꞌ cheꞌé níꞌ rihaan nij síí aꞌnéj puextó á ―taj Jesucristó a.

18

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me síí me síí gu̱un chij doj asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a

1 Veé ma̱a̱n orá dan cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan soꞌ, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ a:

―Ne̱ me síí me síí gu̱un chij doj asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ga̱ ―taj nij soꞌ a.

2 Ga̱a ne̱ canacúún Jesucristó caꞌna̱ꞌ ꞌo̱ neꞌej rihaan soꞌ, ne̱ cachrón soꞌ man neꞌej yoꞌ tanu̱u̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, 3 ne̱ cataj soꞌ:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa no̱ xcúún soj nuchra̱nꞌ nimán soj, ne̱ ase vaa neꞌej nihánj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj á. Sese naꞌvej rá soj quiꞌya̱j soj da̱nj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cayáán soj ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ. 4 Dan me se sese naquiꞌya̱j nica̱ꞌ yoꞌo̱ soꞌ nimán soꞌ, ne̱ sese ase vaa nimán neꞌej nihánj da̱nj ga̱a̱ nimán soꞌ, ne̱ soꞌ me síí gu̱un chij doj asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quira̱nꞌ síí quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ nimán ꞌo̱ síí nica̱ꞌ nimán síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a

5 ”Ne̱ me maꞌa̱n ꞌo̱ síí aráj cochro̱j ne̱ aꞌmii sa̱ꞌ ga̱ ꞌo̱ neꞌej nihánj cheꞌej, ne̱ adi̱ꞌ ma̱ꞌanj me aráj cochro̱j ne̱ aꞌmii sa̱ꞌ soꞌ ga̱ vaa na̱nj ado̱nj. 6 Dan me se me maꞌa̱n ꞌo̱ síí quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ nimán ꞌo̱ síí leꞌe̱j amán rá niꞌya̱j manj, ne̱ caꞌve̱e a̱ doj cavi̱i̱ sa̱ꞌ síí quiꞌyaj da̱nj sese toco̱ꞌ nii ꞌo̱ yuvej xi̱j váj ꞌnúú trigó gaán chihá soꞌ ne̱ ta̱güéj nii man soꞌ rque na yaꞌa̱nj na̱nj ado̱nj. Dan me se doj a̱ sayuun quira̱nꞌ soꞌ, sese quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ soꞌ nimán ꞌo̱ síí leꞌe̱j amán rá niꞌya̱j manj ado̱nj. 7 Nique̱ ndoꞌo nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, cheꞌé se vaa yaꞌnúj uxrá rihaan nij soꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ chrej chiꞌi̱i̱ ei. Ne̱ ina̱nj da̱nj vaa chumii̱ nihánj, ma̱n ndoꞌo chrej chiꞌi̱i̱ canoco̱ꞌ yuvii̱ ei. Tza̱j ne̱ nique̱ síí ꞌyaj anocoꞌ yuvii̱ chrej chiꞌi̱i̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se daj chiha̱a̱ míj se̱ cavii sa̱ꞌ soꞌ maꞌ.

8 ”Dan me se sese raꞌá so̱ꞌ do̱ꞌ, tacóó so̱ꞌ do̱ꞌ, me rá quiꞌya̱j cacunꞌ, ne̱ táá a̱ se caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ man yoꞌ, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan yaꞌan quiꞌya̱j yoꞌ ei. Taj se ꞌyaj sese taj va̱j tacóó so̱ꞌ do̱ꞌ, raꞌá so̱ꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ caꞌve̱e ca̱yáán so̱ꞌ ga̱ Diose̱ ga̱a̱ ei. Tza̱j ne̱ sese quita̱j raꞌá so̱ꞌ do̱ꞌ, tacóó so̱ꞌ do̱ꞌ, ne̱ quiꞌyaj nij yoꞌ cacunꞌ, ne̱ caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan yaꞌan, quiꞌya̱j nij yoꞌ, ne̱ dan me se yoꞌ me se cu̱nuû so̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. 9 Veé da̱nj uún sese me rá rlij rihaan so̱ꞌ quiꞌya̱j yoꞌ cacunꞌ, ne̱ táá a̱ se quiri̱i̱ so̱ꞌ man yoꞌ, ne̱ síí rihaan canuu̱ ga̱a̱ so̱ꞌ, tza̱j ne̱ caꞌve̱e ca̱yáán so̱ꞌ ga̱ Diose̱ ga̱a̱ ei. Tza̱j ne̱ sese cu̱nuû rlij rihaan so̱ꞌ ne̱ quiꞌyaj yoꞌ cacunꞌ, ne̱ caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan yaꞌan, quiꞌya̱j yoꞌ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé ndoꞌo tumé Diose̱ man nij síí vaa nica̱ꞌ nimán síí noco̱ꞌ man soꞌ a

10 ”Cu̱tumé soj man soj se̱ cataj soj se vaa taj yuꞌvee nó yoꞌo̱ tuviꞌ soj síí nica̱ꞌ nimán ei. ꞌO̱ se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa vaa se‑mo̱zó Réé ꞌu̱nj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ tumé man ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ niga̱nj nicunꞌ nij soꞌ rihaan Réj, ne̱ uno Réj nu̱ꞌ nana̱ nataꞌ nij soꞌ rihaan Réj ei. 11 ꞌO̱ se xa̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, tza̱j ne̱ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj cheꞌé rej ti̱nanii ꞌu̱nj man nij síí caꞌanj niꞌya̱ rihaan sayuun a.

12 ”Tumé Diose̱ man nij síí nica̱ꞌ nimán síí noco̱ꞌ man soꞌ, rá soj naꞌ. Nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj á. Neꞌen soj se vaa sese vaa ꞌo̱ cientó daán yoꞌo̱ soꞌ matzinj, ne̱ sese caꞌa̱nj niꞌya̱ o̱rúnꞌ matzinj yoꞌ, ne̱ ta̱náj síí da̱a̱n matzinj yoꞌ man caꞌa̱nj chiha̱a̱ xnu̱ꞌ caꞌa̱nj matzinj yoꞌ raa̱ quij, ne̱ caꞌa̱nj soꞌ nano̱ꞌ soꞌ matzinj caꞌanj niꞌya̱ yoꞌ ei. 13 Ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa sese nari̱ꞌ soꞌ daán soꞌ matzinj, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ uxrá rá soꞌ na̱nj ado̱nj. Do̱j tzinꞌ ga̱a̱ niha̱ꞌ rá soꞌ cheꞌé caꞌa̱nj chiha̱a̱ xnu̱ꞌ caꞌa̱nj nij matzinj ne caꞌa̱nj niꞌya̱ a. Tza̱j ne̱ cheꞌé matzinj nariꞌ uún soꞌ doj a̱ ga̱a̱ niha̱ꞌ rá soꞌ na̱nj ado̱nj. 14 Dan me se ase vaa naꞌvej rá soꞌ caꞌa̱nj niꞌya̱ o̱rúnꞌ daán soꞌ matzinj roꞌ, da̱nj vaa naꞌvej rá Rej níꞌ síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ caꞌa̱nj niꞌya̱ a̱ ꞌó síí nica̱ꞌ vaa nimán síí noco̱ꞌ man soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa vaa suun rihaan níꞌ caꞌmi̱i̱ níꞌ rihaan tinúú níꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé tinúú níꞌ a

15 ”Ne̱ sese quiꞌya̱j tinúú so̱ꞌ cacunꞌ rihaan so̱ꞌ, ne̱ caꞌa̱nj o̱rúnꞌ so̱ꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé soꞌ á. Ne̱ sese cuno̱ soꞌ rihaan so̱ꞌ, ne̱ dan me se a̱j quiꞌyaj canaán so̱ꞌ, ne̱ yoꞌo̱ canoco̱ꞌ tinúú so̱ꞌ man Diose̱ ga̱ so̱ꞌ vaa ga̱a̱ na̱nj ado̱nj. 16 Tza̱j ne̱ sese ne cuno̱ soꞌ rihaan so̱ꞌ ne̱ ni̱caj so̱ꞌ yoꞌó do̱ꞌ, yavíj do̱ꞌ, tinúú so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan tinúú so̱ꞌ síí tumé cacunꞌ yoꞌ, ne̱ nda̱a síj, ga̱a ne̱ canicu̱nꞌ vi̱j vaꞌnu̱j soj si̱j cuno̱ nana̱ caꞌmi̱i̱ soꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un ya̱ rá soj a. Sese ꞌo̱ cuya̱a̱n ga̱a̱ nana̱ caꞌmi̱i̱ vi̱j vaꞌnu̱j síí queneꞌen, ne̱ ya̱ vaa nana̱ caꞌmii nij soꞌ a. 17 Ne̱ sese ne cuno̱ síí tumé cacunꞌ rihaan vi̱j vaꞌnu̱j nij tinu̱j nij soj, ga̱a ne̱ caꞌa̱nj soj nata̱ꞌ soj rihaan taranꞌ nij síí noco̱ꞌ man Diose̱ ya̱nj chiháán soj á. Ne̱ sese ne cuno̱ soꞌ rihaan taranꞌ nij síí noco̱ꞌ man Diose̱, ga̱a ne̱ gu̱un yaníj soj rihaan soꞌ á. Dan me se ase vaa ꞌo̱ síí yaníj do̱ꞌ, ase vaa ꞌo̱ síí tihaꞌ yuꞌunj cheꞌé puextó do̱ꞌ, da̱nj ga̱a̱ soꞌ rihaan soj ei.

18 ”Cuano̱ nihánj me cata̱j yá ꞌu̱nj rihaan soj se vaa a̱ me maꞌa̱n rasu̱u̱n se̱ caꞌvee quiꞌya̱j yuvii̱ rá soj, ne̱ veé da̱nj naꞌvej rá Diose̱ quiꞌya̱j yuvii̱ uún a. Ne̱ na̱j guun rasu̱u̱n cata̱j soj se vaa caꞌve̱e quiꞌya̱j yuvii̱, ne̱ veé da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j yuvii̱, rá maꞌa̱n Diose̱ uún a. 19 Dan me se cata̱j uún ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ sese vaa vi̱j soj me rá cachi̱nj niꞌya̱j rihaan Réj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soj se vaa achiin rihaan soj, ne̱ rque̱ soꞌ man soj se vaa achiin man soj a. 20 Ése̱ me rej maꞌa̱n nuu chre̱ꞌ ꞌo̱ vi̱j síí noco̱ꞌ manj cachi̱nj niꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ veé da̱nj nicu̱nꞌ ma̱ꞌanj ga̱ nij soꞌ a ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún ndoꞌo níꞌ cara̱a̱ xꞌnaa níꞌ cheꞌé tinúú níꞌ a

21 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ síí cuꞌna̱j Pedró rihaan Jesucristó, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man soꞌ, cataj soꞌ:

―Me daj nó xcúnj cara̱a̱ xꞌnaj cheꞌé tinúj síí quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ manj ga̱. Chi̱j ya̱ cara̱a̱ xꞌnaj naꞌ ―taj Pedró, xnáꞌanj soꞌ a.

22 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Ne neꞌen uxrá so̱ꞌ á. ꞌO̱ se na̱j guun cacunꞌ quiꞌyaj tinúú so̱ꞌ, ne̱ yoꞌo̱ cara̱a̱ xꞌnaa niga̱nj so̱ꞌ cheꞌé tinúú so̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj. 23 Dan me se ase vaa ꞌo̱ síí nica̱j suun rey roꞌ, da̱nj ga̱a̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Dan me se síí nica̱j suun rey yoꞌ me se ꞌo̱ güii, ne̱ guun rá soꞌ nachi̱nꞌ soꞌ saꞌanj man nij se‑mo̱zó soꞌ a. 24 Dan me se guun cheꞌe̱ soꞌ caꞌne̱e̱ soꞌ saꞌanj vaa xcúún, ne̱ asino ya̱a̱n nica̱j nii man ꞌo̱ síí ꞌyaj xcúún queꞌe̱e̱ millón pesó caꞌnaꞌ nii rihaan síí nica̱j suun rey yoꞌ a. 25 Ne̱ taj yan va̱j a̱ doj saꞌanj nica̱j síí ꞌyaj xcúún yoꞌ narque̱ soꞌ rihaan rey a̱ maꞌ. Cheꞌé dan cataj xnaꞌanj síí nica̱j suun rey yoꞌ se vaa cane̱ꞌ mozó cane̱ꞌ nica̱ mozó cane̱ꞌ taꞌníí mozó cane̱ꞌ nu̱ꞌ siꞌyaj mozó cane̱ꞌ, ga̱a ne̱ nari̱ꞌ rey se‑saꞌa̱nj rey, taj rey a. 26 Ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j mozó yoꞌ rihaan síí nica̱j suun rey yoꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j uxrá soꞌ, cataj soꞌ: “Cara̱a̱ xꞌnaa uxrá so̱ꞌ do̱j, ne̱ vaa güii narque̱j cunuda̱nj saꞌanj mán so̱ꞌ, síí chij”, taj se‑mo̱zó soꞌ rihaan soꞌ a. 27 Ga̱a ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá síí nica̱j suun rey niꞌya̱j soꞌ man se‑mo̱zó soꞌ, ne̱ caꞌnéj soꞌ xcúún xráá mozó yoꞌ, ne̱ caꞌneꞌ rá soꞌ, caꞌanj u̱u̱n mozó yoꞌ, quiꞌyaj soꞌ a.

28 ”Veé dan, ga̱a ne̱ curiha̱nj mozó yoꞌ, caꞌanj soꞌ, ga̱a ne̱ nariꞌ tuviꞌ soꞌ ga̱ yoꞌó mozó ꞌyaj suun rcuaꞌa̱a̱n ga̱ soꞌ, ga̱a ne̱ yoꞌó mozó yoꞌ me síí quiꞌyaj xcúún do̱j pesó rihaan mozó caráj xꞌnaa rey a. Ga̱a ne̱ quitaꞌaa soꞌ man tuviꞌ soꞌ mozó yoꞌ, ne̱ cataj soꞌ: “Narque̱ so̱ꞌ nu̱ꞌ se vaa ꞌyaj xcúún so̱ꞌ rihanj cuaj vij”, taj soꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ a. 29 Ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j yoꞌó mozó yoꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ síí nachinꞌ xcúún yoꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ: “Cara̱a̱ xꞌnaa so̱ꞌ, ne̱ vaa güii, ne̱ narque̱j saꞌanj mán so̱ꞌ ei”, taj mozó yoꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ a. 30 Tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j rá soꞌ cara̱a̱ xꞌnaa soꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ mozó yoꞌ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se caꞌanj soꞌ, ne̱ caxríj soꞌ tagaꞌ man tuviꞌ soꞌ, ne̱ nda̱a se narque̱ ya̱ tuviꞌ soꞌ nu̱ꞌ se vaa ꞌyaj xcúún yoꞌ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌne̱ꞌ rá soꞌ a.

31 ”Veé dan, ga̱a ne̱ queneꞌen yoꞌó nij se‑mo̱zó síí nica̱j suun rey da̱j quiꞌyaj síí caxríj tagaꞌ man tuviꞌ, ne̱ nanó ndoꞌo rá nij soꞌ cheꞌé síí ꞌni̱j tagaꞌ yoꞌ a. Cheꞌé dan cuchiꞌ nij soꞌ rihaan síí nica̱j suun rey yoꞌ, ne̱ nataꞌ nij soꞌ cunuda̱nj rihaan rey a. 32 Ga̱a ne̱ caꞌnéé síí nica̱j suun rey yoꞌ nana̱ rihaan mozó caxríj tagaꞌ man tuviꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ soꞌ rihaan soꞌ a. Dan me se caꞌnaꞌ soꞌ rihaan rey, ga̱a ne̱ caꞌmii rey rihaan soꞌ a: “Mozó chiꞌi̱i̱ nimán mé so̱ꞌ ei. ꞌU̱nj me se caꞌnéj u̱u̱n ꞌu̱nj xcúún xráá so̱ꞌ, cheꞌé se cachíín ni̱ꞌyáá so̱ꞌ rihanj a. 33 Ne̱ ase vaa cunuu ꞌe̱e̱ raj mán so̱ꞌ roꞌ, da̱nj vaa no̱ xcúún so̱ꞌ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man tuvíꞌ so̱ꞌ mozó ꞌyaj suun ga̱ so̱ꞌ ado̱nj”, taj soꞌ rihaan se‑mo̱zó soꞌ a. 34 Ga̱a ne̱ caꞌmaan ndoꞌo rá síí nica̱j suun, ne̱ tacuachén síí nica̱j suun man mozó yoꞌ rihaan síí ꞌni̱j raꞌa tagaꞌ, ne̱ naquiꞌyaj naca̱ síí nica̱j suun yoꞌ xcúún xráá mozó, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ se vaa se̱ curiha̱nj mozó yoꞌ tagaꞌ nda̱a na̱ruꞌvee ya̱ soꞌ nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj xcúún soꞌ, ga̱a ne̱ cu̱riha̱nj soꞌ a.

35 ”Ne̱ ase vaa quiꞌyaj síí nica̱j suun yoꞌ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj quiꞌya̱j uún Réj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ cheꞌé soj, sese naꞌvej rá soj cara̱a̱ xꞌnaa soj rihaan tinúú soj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

19

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne nó xcúún yuvii̱ quiriꞌi̱j yuvii̱ man nica̱ yuvii̱ a

1 Ga̱a ne̱ quisíj caꞌmii Jesucristó nana̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ curiha̱nj soꞌ estadó Galilea, ne̱ caꞌanj soꞌ nda̱a rne̱j tuꞌva chráá cuꞌna̱j Jordán, nda̱a estadó Judea a. 2 Ne̱ canocoꞌ uxrá yuvii̱ man soꞌ, ne̱ nahuun sa̱ꞌ nij síí ranꞌ, quiꞌyaj soꞌ a.

3 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ do̱j síí fariseo rihaan Jesucristó, ne̱ me rá nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó cheꞌé nana̱ caꞌmi̱i̱ Jesucristó a. Cheꞌé dan xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó, cataj nij soꞌ:

―Sese ne chiha̱nꞌ ꞌyaj chana̱ nica̱ yoꞌo̱ snóꞌo, rá snóꞌo yoꞌ, ne̱ no̱ xcúún soꞌ quiriꞌi̱j soꞌ man noꞌ naꞌ ―taj nij soꞌ a.

4 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―A̱j nayaa soj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ nana̱ taj se vaa asi̱j quiꞌyaj Diose̱ chumii̱, ne̱ quiꞌyaj Diose̱ snóꞌo, ne̱ quiꞌyaj Diose̱ chana̱, ne̱ vi̱j ro̱j soꞌ me yuvii̱, quiꞌyaj Diose̱ a. 5 Ne̱ vaa yoꞌó nana̱ taj: “Cheꞌé dan ta̱náj snóꞌo man rej soꞌ do̱ꞌ, man nii soꞌ do̱ꞌ, ne̱ veꞌé naca̱j snóꞌo man chana̱ nica̱ soꞌ, ne̱ ase vaa o̱rúnꞌ yuvii̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ro̱j soꞌ ado̱nj”. Da̱nj taj danj Diose̱ a. 6 Dan me se nuveé vi̱j ranꞌ yuvii̱ me ro̱j soꞌ asi̱j xcaj tuviꞌ ro̱j soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa o̱rúnꞌ yuvii̱ roꞌ, vaa ro̱j soꞌ na̱nj ado̱nj. Dan me se maꞌa̱n Diose̱ quiꞌyaj xcaj tuviꞌ ro̱j soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ne nó xcúún a̱ ꞌó yuvii̱ caꞌne̱ꞌ tanu̱u̱ yuvii̱ man ro̱j soꞌ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.

7 Ga̱a ne̱ cataj nij síí fariseo:

―Cheꞌé dan, me cheꞌé cataj xnaꞌanj Moisés se vaa na̱xcaj snóꞌo ꞌo̱ yanj cataj xnaꞌanj se vaa quiriꞌíj soꞌ chana̱ nica̱ soꞌ, ne̱ caꞌve̱e quiriꞌi̱j soꞌ man noꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ a.

8 Ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Cheꞌé se nichra̱j ndoꞌo nimán soj roꞌ, cheꞌé dan cataj xnaꞌanj Moisés rihaan soj se vaa na̱xcaj soj yanj yoꞌ, ne̱ quiriꞌi̱j soj nica̱ soj a. Tza̱j ne̱ asi̱j guun cheꞌe̱ Diose̱ quiꞌyaj Diose̱ man yuvii̱, ne̱ ne vaa da̱nj maꞌ. 9 Cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa sese ne coto̱j chana̱ nica̱ yoꞌo̱ soꞌ ga̱ yoꞌó chii, ne̱ sese riꞌíj rmaꞌa̱n soꞌ man chana̱ yoꞌ ne̱ xcaj soꞌ man yoꞌó chana̱, ne̱ síí tumé ndoꞌo cacunꞌ me maꞌa̱n soꞌ na̱nj ado̱nj. Veé ase vaa síí cotoj ga̱ na̱j guun chana̱ roꞌ, vaa soꞌ rihaan Diose̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

10 Ga̱a ne̱ cataj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan soꞌ:

―Sese ne nó xcúún snóꞌo quiriꞌi̱j soꞌ man chana̱ nica̱ soꞌ, ne̱ taj cheꞌé xca̱j snóꞌo man chana̱ maꞌ. Ma̱a̱n se sa̱ꞌ doj cavi̱i̱ síí ne̱ u̱u̱n ado̱nj ―taj nij soꞌ a.

11 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Nuveé tucua̱nj canoco̱ꞌ cunuda̱nj yuvii̱ me nana̱ caꞌmii soj maꞌ. Ma̱a̱n se do̱j vaa nij yuvii̱ canoco̱ꞌ tucuáán yoꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ na̱nj ei. 12 Dan me se vaa síí asi̱j caꞌngaa soꞌ, da̱nj naꞌvej rá soꞌ xca̱j soꞌ man chana̱, tza̱j ne̱ vaa yoꞌó soꞌ uún, ne̱ ga̱a me soꞌ xnii, ne̱ taꞌa̱j nij síí xco̱j ruva̱a̱ rá ne̱ maꞌa̱n nij soꞌ naquiꞌyaj capuú man taꞌa̱j xnii, ne̱ ga̱a achij xnii, ga̱a ne̱ naꞌvej rá soꞌ xca̱j soꞌ man chana̱ ga̱a̱ a̱ man ado̱nj. Dan me se vaa yoꞌó soꞌ uún, ne̱ caꞌve̱e na̱nj xca̱j soꞌ chana̱, tza̱j ne̱ ma̱a̱n se noco̱ꞌ ndoꞌo soꞌ man Diose̱, ne̱ me ndoꞌo rá soꞌ gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ ꞌyaj suun ndoꞌo soꞌ, ne̱ ne vaa yaꞌnúj rihaan soꞌ xca̱j soꞌ chana̱, rá soꞌ, ga̱a ne̱ cheꞌé dan naꞌvej ina̱nj rá maꞌa̱n soꞌ xca̱j soꞌ chana̱ a̱ man ado̱nj. Sese gu̱un nucua̱j yoꞌo̱ soꞌ canoco̱ꞌ soꞌ tucuáán yoꞌ, ne̱ veꞌé canoco̱ꞌ soꞌ tucuáán yoꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me cheꞌé caranꞌ rá Jesucristó niꞌya̱j soꞌ man neꞌej a

13 Ga̱a ne̱ nica̱j nij yuvii̱ man nij neꞌej caꞌnaꞌ nij yuvii̱ rihaan Jesucristó a. Me rá nij yuvii̱ cuta̱ꞌ Jesucristó raꞌa soꞌ raa̱ nij neꞌej, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé nij neꞌej yoꞌ a. Tza̱j ne̱ cataj xnaꞌanj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan nij yuvii̱ se vaa ne nó xcúún nij neꞌej caꞌna̱ꞌ nij neꞌej rihaan Jesucristó, taj nij soꞌ a. 14 Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó:

―Caꞌne̱ꞌ rá soj caꞌna̱ꞌ nij neꞌej rihanj á. Se̱ caráán soj chrej rihaan nij neꞌej mei. ꞌO̱ se tucua̱ nij síí vaa da̱nj roꞌ, me rej ya̱nj Diose̱ uun chij Diose̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

15 Ga̱a ne̱ cutaꞌ soꞌ raꞌa soꞌ raa̱ nij neꞌej, ga̱a ne̱ curiha̱nj soꞌ rej yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé yoꞌo̱ síí me rá ca̱yáán ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a

16 Dan me se cuchiꞌ yoꞌo̱ síí tachru̱u̱ yoꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó, cataj soꞌ:

―Me suun sa̱ꞌ quiꞌya̱j sunj, ne̱ caꞌve̱e ca̱yánj ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ga̱ maestroꞌ ―taj soꞌ a.

17 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Me cheꞌé xnáꞌanj so̱ꞌ manj cheꞌé se sa̱ꞌ ga̱. ꞌO̱ se o̱rúnꞌ Diose̱ vaa sa̱ꞌ á. Tza̱j ne̱ sese me rá so̱ꞌ ca̱yáán so̱ꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ cu̱nó so̱ꞌ nij nana̱ noco̱o ya̱ ya̱ nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ á ―taj Jesucristó a.

18 ―Me nana̱ ga̱ ―taj síí tachru̱u̱ yoꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Nana̱ nihánj a: “Se̱ ticavíꞌ so̱ꞌ yuvii̱ maꞌ. Se̱ cotoj so̱ꞌ ga̱ chana̱ nica̱ yoꞌó yuvii̱ maꞌ. Se̱ quiꞌyaj itu̱u̱ so̱ꞌ siꞌyaj yoꞌó yuvii̱ maꞌ. Se̱ nanó so̱ꞌ cuentó ne̱ cheꞌé yuvii̱ maꞌ. 19 Cara̱a̱ co̱chróó so̱ꞌ rihaan réé so̱ꞌ do̱ꞌ, rihaan nií so̱ꞌ do̱ꞌ á. Ase vaa ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man ma̱ꞌán so̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man tuvíꞌ so̱ꞌ á.” Yoꞌ me nana̱ cu̱nó so̱ꞌ ei ―taj Jesucristó rihaan síí tachru̱u̱ yoꞌ a.

20 ―Nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ unoj ado̱nj. Vaa yoꞌó se vaa achiin qui̱ꞌyáj naꞌ ―taj síí tachru̱u̱ yoꞌ rihaan Jesucristó a.

21 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Sese me rá so̱ꞌ cunu̱u sa̱ꞌ ina̱nj nimán so̱ꞌ, ne̱ cavi̱i̱ so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ, ne̱ cutuꞌve̱e̱ so̱ꞌ nu̱ꞌ siꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ saꞌanj quiri̱ꞌ so̱ꞌ roꞌ, caxri̱i̱ so̱ꞌ ston nij síí nique̱, ne̱ cuma̱n ndoꞌo siꞌyáá so̱ꞌ rej xta̱ꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ na̱nj ei. Ne̱ dan me se caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ, ne̱ ca̱nocóꞌ so̱ꞌ manj, caꞌa̱nj níꞌ á ―taj Jesucristó a.

22 Dan me se cuno síí tachru̱u̱ yoꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan soꞌ, ne̱ caꞌanj u̱u̱n soꞌ, ne̱ nanó ndoꞌo rá soꞌ a. ꞌO̱ se síí ruꞌvee me soꞌ, ne̱ vaa ndoꞌo siꞌyaj soꞌ a.

23 Ga̱a ne̱ caꞌmii Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, cataj soꞌ:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa sayu̱u̱n uxrá vaa quisi̱j síí ruꞌvee ca̱yáán síí ruꞌvee ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj. 24 Dan me se neꞌen soj se vaa sayu̱u̱n ndoꞌo vaa cache̱n xcuu camelló rihaan yuꞌuj ta̱j tacúún cúú nuvá, tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa caꞌve̱e a̱ doj cache̱n xcuu yoꞌ yuꞌuj ta̱j tacúún cúú nuvá, nda̱a rá se vaa síí ruꞌvee, ne̱ se̱ guun cache̱n soꞌ ca̱yáán soꞌ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ ―taj Jesucristó a.

25 Dan me se cuno nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ caꞌmii soꞌ, ne̱ caráyaꞌa̱nj uxrá nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Cheꞌé dan me se me síí gu̱un nucua̱j quinani̱i̱ rihaan sayuun ga̱ ―taj nij soꞌ a.

26 Niꞌya̱j Jesucristó man nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Se̱ guun nucua̱j yuvii̱ quinani̱i̱ maꞌa̱n nij yuvii̱ rihaan sayuun maꞌ. Sayu̱u̱n uxrá vaa rihaan nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ Diose̱ me se ne sayu̱u̱n a̱ doj vaa rihaan soꞌ a̱ maꞌ. Canó rasu̱u̱n caꞌve̱e quiꞌya̱j soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj soꞌ a.

27 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan Jesucristó a:

―Ne̱ núj ga̱. A̱j tanáj núj nu̱ꞌ siꞌyaj núj, ne̱ canocoꞌ núj mán so̱ꞌ á. Da̱j quira̱nꞌ núj ga̱ ―taj Pedró, xnáꞌanj soꞌ a.

28 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Veé síí noco̱ꞌ manj me soj, ne̱ síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ mej ado̱nj. Ne̱ ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa asa̱ꞌ cunuu naca̱ chumii̱ nihánj, ne̱ asa̱ꞌ guun cheꞌe̱j cayánj gunj síí rii taꞌngaꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ ca̱yáán chuvi̱j nij soj caꞌne̱ꞌ soj cacunꞌ cheꞌé chuvi̱j nij xꞌneꞌ nij yuvii̱ israelitá ado̱nj. 29 Ne̱ síí tanáj veꞌ tucuá tanáj tinúú tanáj raꞌvij tanáj rej tanáj nii tanáj taꞌníí tanáj yoꞌóó tanáj canoco̱ꞌ soꞌ manj roꞌ, uxrá doj rasu̱u̱n quiri̱ꞌ uún soꞌ, ne̱ ca̱yáán soꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. 30 Tza̱j ne̱ queꞌe̱e̱ nij síí guun chij ndoꞌo rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, gu̱un nij soꞌ síí noco̱ꞌ ei. Ne̱ queꞌe̱e̱ nij síí ne gu̱un chij rihaan chumii̱ nihánj me se gu̱un chij nij soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ na̱nj ado̱nj.

20

Cuentó nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j Diose̱ na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan taranꞌ níꞌ si̱j ꞌyaj suun cheꞌé soꞌ a

1 ”Ase vaa quiꞌyaj ꞌo̱ síí toꞌo̱j rej ma̱n ndoꞌo coj chruj uvá roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Dan me se síí toꞌo̱j yoꞌ roꞌ, rej taxre̱j curiha̱nj soꞌ nano̱ꞌ soꞌ síí quiꞌya̱j suun rihaan toꞌóó soꞌ rej ma̱n coj chruj uvá yoꞌ a. 2 Ga̱a ne̱ yoꞌo̱ caꞌmii soꞌ ga̱ nij síí quiꞌya̱j suun rihaan toꞌóó soꞌ, se vaa ꞌo̱ saꞌanj denario go̱ꞌ soꞌ cheꞌé suun quiꞌya̱j suun ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ ꞌo̱ güii, ne̱ caꞌnéé soꞌ man nij soꞌ, quiꞌya̱j suun nij soꞌ rihaan toꞌóó soꞌ a.

3 ”Ga̱a ne̱ agaꞌ u̱u̱n curiha̱nj uún síí toꞌo̱j yoꞌ, caꞌanj soꞌ rihaan yuꞌvee, ga̱a ne̱ queneꞌen soꞌ doj snóꞌo nicu̱nꞌ maꞌa̱n u̱u̱n rihaan yuꞌvee, ne̱ taj va̱j suun rihaan nij soꞌ a. 4 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ: “Caꞌa̱nj soj quiꞌya̱j suun soj rihaan toꞌój ei. Na̱ruꞌvee ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé nu̱ꞌ suun quiꞌya̱j suun soj ei”, taj soꞌ rihaan nij mozó a. 5 Dan me se caꞌanj nij snóꞌo yoꞌ quiꞌyaj suun nij soꞌ uún toꞌóó síí toꞌo̱j yoꞌ a.

”Ga̱a ne̱ caxu̱j do̱ꞌ, agaꞌ vaꞌnu̱j do̱ꞌ, curiha̱nj uún síí toꞌo̱j yoꞌ, ne̱ nariꞌ soꞌ doj síí quiꞌya̱j suun rihaan toꞌóó soꞌ, ne̱ caꞌnéé soꞌ man nij soꞌ quiꞌya̱j suun nij soꞌ rihaan toꞌóó soꞌ uún a.

6 ”Ga̱a ne̱ agaꞌ ꞌu̱nꞌ curiha̱nj uún síí toꞌo̱j yoꞌ, ne̱ nariꞌ soꞌ doj síí nicu̱nꞌ maꞌa̱n rihaan yuꞌvee a. “Me cheꞌé nicunꞌ maꞌa̱n soj nu̱ꞌ güii nihánj ga̱. Taj va̱j suun quiꞌyaj suun soj á”, taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ a. 7 “Ma̱a̱n se taj síí rqué suun man núj quiꞌya̱j suun núj maꞌ”, taj nij soꞌ a. “Caꞌa̱nj soj quiꞌya̱j suun soj rihaan toꞌój ei”, taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

8 ”Veé dan, ga̱a ne̱ nichru̱nꞌ cata̱ꞌ güii tuꞌva quij, ga̱a ne̱ caꞌneꞌ síí toꞌo̱j yoꞌ suun rihaan se‑mo̱zó soꞌ síí tumé saꞌanj se vaa na̱ruꞌvee soꞌ saꞌanj rihaan nij síí quiꞌyaj suun rihaan toꞌóó soꞌ yoꞌ a. “Canacu̱nj so̱ꞌ caꞌna̱ꞌ nij síí quiꞌyaj suun yoꞌ, ne̱ na̱ruꞌvee so̱ꞌ rihaan nij soꞌ á. Asino ya̱a̱n na̱ruꞌvee so̱ꞌ rihaan nij síí catúj suun agaꞌ ꞌu̱nꞌ, ga̱a ne̱ na̱ruꞌvee so̱ꞌ rihaan nij síí catúj suun rej naꞌya̱a̱n á”, taj soꞌ rihaan síí tumé saꞌanj yoꞌ a.

9 ”Dan me se asino ya̱a̱n caꞌnaꞌ nij síí catúj naa̱ agaꞌ ꞌu̱nꞌ rihaan síí tumé saꞌanj, ne̱ ꞌo̱ saꞌanj denario quiriꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ a. 10 Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ nij síí catúj suun rej naꞌya̱a̱n rihaan síí tumé saꞌanj yoꞌ a. Noco̱o doj saꞌanj quiri̱ꞌ nij soꞌ, rá nij soꞌ, tza̱j ne̱ veé da̱nj ꞌo̱ saꞌanj denario quiriꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ uún a. 11 Nica̱j nij soꞌ saꞌanj, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ caꞌmaan rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ síí toꞌo̱j yoꞌ, 12 ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ: “Síí nihánj me se o̱rúnꞌ orá gue̱e̱ quiꞌyaj suun nij soꞌ, tza̱j ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n naruꞌvee so̱ꞌ rihaan nij soꞌ ga̱ núj, ne̱ quiꞌyaj suun núj nu̱ꞌ güii, ne̱ goꞌ uxrá naán xráá núj á”, taj nij soꞌ rihaan síí toꞌo̱j yoꞌ a. 13 Ga̱a ne̱ síí toꞌo̱j yoꞌ cataj rihaan yoꞌo̱ tuviꞌ nij mozó: “Ne ta̱ꞌyunj mán so̱ꞌ, man tinu̱j. Ma̱a̱n se a̱j caꞌmii níꞌ cheꞌé se vaa quiꞌya̱j suun so̱ꞌ cheꞌé ꞌo̱ saꞌanj denario cheꞌé ꞌo̱ güii a. 14 Naca̱j so̱ꞌ saꞌanj quiꞌyaj canaán so̱ꞌ, caꞌa̱nj so̱ꞌ á. Ma̱a̱n se ina̱nj me raj cuya̱a̱n na̱ruꞌvej rihaan soj na̱nj ado̱nj. 15 Ne nó xcúnj qui̱ꞌyáj se vaa rii nimanj, rá so̱ꞌ naꞌ. Xco̱j ruva̱a̱ rá so̱ꞌ, cheꞌé se quiꞌyáj se lu̱j rihaan tuvíꞌ so̱ꞌ naꞌ”, taj síí toꞌo̱j yoꞌ rihaan síí quiꞌyaj suun rihaan toꞌóó soꞌ a.

16 ”Dan me se ase vaa quiꞌyaj síí toꞌo̱j yoꞌ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j uún Diose̱ cheꞌé nij síí ꞌyaj suun cheꞌé Diose̱ na̱nj ado̱nj. Cheꞌé dan nij síí ne gu̱un chij rihaan chumii̱ nihánj me se xta̱ꞌ roꞌ, gu̱un chij nij soꞌ a. Ne̱ nij síí guun chij ndoꞌo rihaan chumii̱ nihánj me se xta̱ꞌ roꞌ, gu̱un nij soꞌ síí noco̱ꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa síj vaꞌnu̱j cataj xnaꞌanj Jesucristó se vaa cavi̱ꞌ soꞌ ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a

17 Ga̱a ne̱ cavii Jesucristó caꞌanj soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ caꞌanj chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ ga̱ soꞌ, quiꞌyaj soꞌ a. Veé asi̱j va̱j o̱rúnꞌ chaꞌnu̱j nij soꞌ ga̱ Jesucristó chrej, ne̱ caꞌmii Jesucristó rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ:

18 ―Nihánj me caꞌanj níꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ qui̱taꞌaa nii manj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, ne̱ nago̱ꞌ nii manj rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ a. Ne̱ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráj, ne̱ cata̱j nij soꞌ se vaa cavi̱ꞌ ꞌu̱nj a. 19 Ga̱a ne̱ nago̱ꞌ nij soꞌ manj rihaan nij síí yaníj, ne̱ caꞌnga̱ꞌ naco̱o̱ nij síí yaníj queneꞌe̱n nij soꞌ manj, ne̱ go̱ꞌ nij soꞌ cuartá xráj, ne̱ cachro̱n nij soꞌ manj rihaan rcutze̱ a. Ga̱a ne̱ cache̱n vaꞌnu̱j güii, ga̱a ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj, quiꞌya̱j Diose̱ ei ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cachíín niꞌya̱j nii síí cuꞌna̱j Jacobo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Juan do̱ꞌ, se vaa ca̱ta̱ ro̱j soꞌ suun sa̱ꞌ doj quiꞌya̱j Jesucristó a

20 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nii síí cuꞌna̱j Jacobo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Juan do̱ꞌ, rihaan Jesucristó, ne̱ taꞌníí síí cuꞌna̱j Zebedeo me uún ro̱j soꞌ a. Dan me se cuchiꞌ nij taꞌni̱j noꞌ rihaan Jesucristó, ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j noꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cataj noꞌ se vaa vaa se cachi̱nj niꞌya̱j noꞌ rihaan soꞌ, rá noꞌ a.

21 ―Me se achiin mán so̱ꞌ ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man noꞌ a.

Ne̱ cataj noꞌ:

―Cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ se vaa asa̱ꞌ guun chij so̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ quita̱j ro̱j taꞌníj xꞌnúú so̱ꞌ, ne̱ ca̱ta̱ ro̱j soꞌ suun sa̱ꞌ doj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á. Dan me se yoꞌo̱ soꞌ ca̱yáán rej nuva̱ꞌ so̱ꞌ, ne̱ yoꞌó soꞌ ca̱yáán rej ni̱chruún so̱ꞌ, ne̱ quiri̱i̱ taꞌngaꞌ ro̱j soꞌ ga̱ so̱ꞌ, cata̱j so̱ꞌ, raj a ―taj chana̱ yoꞌ a.

22 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ a:

―Ne neꞌen ro̱j so̱j me rasu̱u̱n cachíín niꞌya̱j ro̱j so̱j rihanj nihánj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se gu̱un nucua̱j ro̱j so̱j quira̱nꞌ ro̱j so̱j sayuun nda̱a vaa qui̱ránꞌ ꞌu̱nj naꞌ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ a.

―Gu̱un nucua̱j rój na̱nj ado̱nj ―taj ro̱j soꞌ a.

23 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Ya̱ ya̱ quira̱nꞌ soj sayuun ga̱j na̱nj á. Tza̱j ne̱ ne nó xcúnj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj me síí ca̱yáán xꞌnúú ꞌu̱nj rej nuva̱ꞌ ꞌu̱nj do̱ꞌ, rej ni̱chrunj do̱ꞌ, maꞌ. O̱rúnꞌ Réj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ cata̱j xnaꞌanj me síí quiri̱i̱ taꞌngaꞌ ga̱j na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

24 Ga̱a ne̱ cuno yoꞌó chi̱ꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó se vaa caꞌmii ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ caꞌmaan rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man ro̱j soꞌ a. 25 Ga̱a ne̱ canacúún Jesucristó man cunuda̱nj nij soꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Neꞌen soj se vaa nij síí ata̱ suun ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me se rii taꞌngaꞌ uxrá nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 26 Tza̱j ne̱ se̱ gaa da̱nj scaꞌnúj nij soj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se sese me rá nij soj gu̱un chij nij soj rihaan tuviꞌ nij soj, ne̱ gu̱un nij soj síí quiꞌya̱j suun rihaan taranꞌ tuviꞌ nij soj, 27 ne̱ ase vaa mozó roꞌ, da̱nj ga̱a̱ xa̱ꞌ nij soj rihaan taranꞌ tuviꞌ nij soj na̱nj ado̱nj. 28 Dan me se caꞌnéé Diose̱ manj ni̱caj yuꞌunj ꞌu̱nj man yuvii̱, tza̱j ne̱ ne caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj ne̱ gu̱un nij yuvii̱ mozó rihanj maꞌ. ꞌO̱ se caꞌnáꞌ ꞌu̱nj quiꞌya̱j suun ma̱ꞌanj rihaan nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj. Ne̱ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj nayo̱n ma̱ꞌanj rihaan yuvii̱ ne̱ cavi̱ꞌ ꞌu̱nj cheꞌé cacunꞌ ata̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá nij soꞌ, qui̱ꞌyáj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa naxraꞌ rihaan vi̱j síí tuchri̱i, quiꞌyaj Jesucristó a

29 Ga̱a ne̱ cavii nij soꞌ chumanꞌ Jericó, ne̱ cachéé ndoꞌo yuvii̱ xcó Jesucristó a. 30 Ne̱ vaa vi̱j síí tuchri̱i ne̱ tuꞌva chrej, ne̱ cuno ro̱j soꞌ cuentó se vaa cache̱n Jesucristó rej ne̱ ro̱j soꞌ a. Cheꞌé dan caguáj ro̱j soꞌ, cataj ro̱j soꞌ:

―Ya̱ ya̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j David síí cane ga̱a naá mé so̱ꞌ, Señor. Cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man rój ei ―taj ro̱j soꞌ a.

31 Tza̱j ne̱:

―Dínj tuꞌva ro̱j so̱j á ―taj nij yuvii̱ rihaan ro̱j soꞌ a.

Tza̱j ne̱ doj a̱ nucua̱j caguáj ro̱j soꞌ, cataj ro̱j soꞌ:

―Taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j David síí cane ga̱a naá mé so̱ꞌ, Señor. Cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man rój ei ―taj uún ro̱j soꞌ a.

32 Ga̱a ne̱ canicunꞌ Jesucristó, ne̱ canacúún Jesucristó man ro̱j soꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ ro̱j soꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Da̱j qui̱ꞌyáj man ro̱j so̱j, rá ro̱j so̱j ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man ro̱j soꞌ a.

33 ―Cunu̱u sa̱ꞌ rihaan rój, rá rój, Señor ―cataj ro̱j soꞌ a.

34 Ga̱a ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá Jesucristó man ro̱j soꞌ, ne̱ cutaꞌ Jesucristó raꞌa Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ veé ma̱a̱n orá dan cunuu sa̱ꞌ rihaan ro̱j soꞌ na̱nj ado̱nj. Ga̱a ne̱ caꞌanj ro̱j soꞌ ga̱ Jesucristó a.

21

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj Jesucristó ga̱a catúj Jesucristó chumanꞌ Jerusalén a

1 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ Jesucristó cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ cuchiꞌ tuꞌva chumanꞌ cuꞌna̱j Betfagé a. Na̱j chumanꞌ yoꞌ tacóó quij cuꞌna̱j Quij ma̱n Chruun Olivó, ne̱ nichru̱nꞌ naj chumanꞌ Jerusalén ga̱ chumanꞌ cuꞌna̱j Betfagé yoꞌ a. Ga̱a ne̱ caꞌnéé Jesucristó man vi̱j tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ caꞌa̱nj ro̱j soꞌ rque chumanꞌ yoꞌ, 2 ne̱ cataj soꞌ rihaan ro̱j soꞌ a:

―Catu̱u̱ ro̱j so̱j chumanꞌ nihánj, chumanꞌ na̱j rihaan níꞌ, ne̱ nari̱ꞌ nu̱ꞌ ro̱j so̱j yoꞌo̱ burró cha̱na̱ numi̱i, ne̱ vaa taꞌníí xoꞌ burró leꞌe̱j yaꞌa̱nj nicu̱nꞌ ga̱ xoꞌ ado̱nj. Nache̱ ro̱j so̱j man burró cha̱na̱ yoꞌ, ne̱ ni̱caj ro̱j so̱j man ro̱j xoꞌ caꞌna̱ꞌ ro̱j so̱j rihaan ꞌu̱nj á. 3 Ne̱ sese xna̱ꞌanj nii man ro̱j so̱j me cheꞌé nache ro̱j so̱j burró, ne̱ cata̱j ro̱j so̱j: “Síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ achiin xcuu nihánj rihaan chugua̱nj”, cata̱j ro̱j so̱j, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ caꞌne̱j nij soꞌ man ro̱j xcuu caꞌna̱ꞌ ro̱j xcuu ga̱ ro̱j so̱j ei ―taj Jesucristó rihaan ro̱j so̱ꞌ a.

4 Dan me se nu̱ꞌ yoꞌ quiꞌyaj Jesucristó, quiꞌyaj gue̱e̱ soꞌ nda̱a vaa taj síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá a. Ne̱ síí nataꞌ yoꞌ roꞌ, cataj soꞌ: 5 “Dan me se cata̱j xnaꞌanj soj rihaan nij síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén se vaa xca̱j nij soꞌ cuentá se vaa caꞌna̱ꞌ síí gu̱un chij rihaan nij soꞌ ado̱nj. Dan me se síí nica̱ꞌ nimán me soꞌ, quita̱j soꞌ xráá burró a. Dan me se quita̱j soꞌ xráá taꞌníí xcuu ꞌyaj suun na̱nj ado̱nj”, taj síí nataꞌ yoꞌ a.

6 Dan me se caꞌanj ro̱j síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ quiꞌyaj ro̱j soꞌ nu̱ꞌ nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a. 7 Dan me se nica̱j ro̱j soꞌ man ro̱j taꞌni̱j ro̱j burró cha̱na̱ yoꞌ caꞌanj ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cutaꞌ ro̱j soꞌ yatzíj xráá ro̱j xcuu, ne̱ cavii Jesucristó a. 8 Ne̱ queꞌe̱e̱ nij yuvii̱ cuchruj yatzíj saga̱nꞌ nij yuvii̱ rá chrej, ne̱ taꞌa̱j nij tuviꞌ nij soꞌ roꞌ, caꞌneꞌ raꞌa chruun, ne̱ caraa nij soꞌ rá chrej, cache̱e̱ ro̱j burró yoꞌ rihaan yatzíj do̱ꞌ, rihaan raꞌa chruun do̱ꞌ a. 9 Ne̱ ma̱n uxrá yuvii̱ quitáá ya̱a̱n rihaan Jesucristó, ne̱ ma̱n uxrá yuvii̱ noco̱ꞌ rej xco̱ Jesucristó a. Ne̱ caguáj nij yuvii̱, cataj nij yuvii̱:

―Cara̱a̱ gue̱e̱ níꞌ rihaan taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j David síí cane ga̱a naá na̱nj á. Cuna̱j ndoꞌo vaa caꞌnaꞌ síí caꞌnéé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ado̱nj. Se lu̱j ndoꞌo me ꞌyaj Diose̱ cheꞌé níꞌ á. Cara̱a̱ gue̱e̱ níꞌ rihaan Diose̱ síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ ei ―taj nij yuvii̱, caguáj nij yuvii̱ a.

10 Dan me se catúj Jesucristó chumanꞌ Jerusalén, ne̱ caráyaꞌa̱nj taranꞌ nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ yoꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Me síí atúj chumanꞌ ga̱ ―cataj nij síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén, xnáꞌanj nij soꞌ man nij yuvii̱ atúj chumanꞌ Jerusalén a.

11 ―Síí nihánj me Jesucristó síí cavii chumanꞌ Nazaret chumanꞌ na̱j estadó Galilea, ne̱ síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me soꞌ ado̱nj ―taj nij yuvii̱ catúj chumanꞌ Jerusalén, niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quirii Jesucristó man nij yuvii̱ tuꞌvéj rasu̱u̱n ma̱n rá nuvií noco̱o a

12 Ga̱a ne̱ catúj Jesucristó rá nuvií noco̱o, ga̱a ne̱ quirii soꞌ man taranꞌ nij síí tuꞌvéj rasu̱u̱n do̱ꞌ, man taranꞌ nij síí quiránj rasu̱u̱n ma̱n rá nuvií do̱ꞌ a. Ne̱ tiguíj raꞌa soꞌ nij chruun mesá natuná nii saꞌanj rihaan, ne̱ tiguíj raꞌa soꞌ chruun xlá ta̱j nij síí tuꞌvéj chaꞌaa̱n a. 13 Ga̱a ne̱ caꞌmii soꞌ rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Danj Diose̱ taj se vaa tucuá Diose̱ rej naꞌvíj yuvii̱ rihaan Diose̱ me nihánj á. Tza̱j ne̱ guun tucua̱ síí itu̱u̱ man tucuá Diose̱ nihánj, quiꞌyaj soj na̱nj á ―taj Jesucristó a.

14 Ga̱a ne̱ catúj síí tuchri̱i catúj síí rengo̱ catúj rá nuvií, ne̱ nahuun sa̱ꞌ nij soꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a.

15 Ne̱ ma̱n xnii catúj rá nuvií, ne̱ caguáj nij xnii cataj nij xnii:

―Cara̱a̱ gue̱e̱ níꞌ rihaan síí nihánj taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j David síí cane ga̱a naá ei ―taj nij xnii a.

Ne̱ vaa xrej ata̱ suun noco̱o doj vaa síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés vaa, ne̱ queneꞌen nij soꞌ nu̱ꞌ suun sa̱ꞌ quiꞌyaj Jesucristó rá nuvií, ne̱ cuno nij soꞌ nana̱ caguáj nij xnii a. Ga̱a ne̱ caꞌmaan rá nij soꞌ, 16 ne̱ cataj nij soꞌ:

―Unó so̱ꞌ nana̱ aguáj xnii nihánj naꞌ. Me cheꞌé aꞌvej so̱ꞌ cagua̱j xnii da̱nj ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

Ne̱ cataj Jesucristó:

―Unó ꞌu̱nj ei. Me cheꞌé naꞌvej rá nij soj caꞌmi̱i̱ xnii da̱nj ga̱. Ne̱ ni̱ꞌyaj soj, ne̱ Diose̱ caꞌnéé nana̱ vaa da̱nj nimán xnii caꞌmi̱i̱ xnii da̱nj a. Me cheꞌé ne naya̱a̱ nij soj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ ga̱. Ése̱ ga̱a naá, ne̱ caꞌmii yoꞌo̱ soꞌ rihaan Diose̱, cataj soꞌ se vaa veꞌé caꞌmii xnii do̱ꞌ, veꞌé caꞌmii neꞌej utzii too do̱ꞌ, rihaan Diose̱, quiꞌyaj maꞌa̱n Diose̱, taj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

17 Ga̱a ne̱ tanáj Jesucristó man nij soꞌ, ne̱ curiha̱nj soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ caꞌanj soꞌ chumanꞌ Betania, ne̱ caranꞌ soꞌ ꞌo̱ yanꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa canacoo̱ ꞌo̱ chruun ma̱n chruj higó, quiꞌyaj Jesucristó a

18 Rej ranga̱ꞌ cavii uún Jesucristó caꞌanj soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ naꞌaan rque soꞌ a. 19 Ga̱a ne̱ queneꞌen soꞌ ꞌo̱ chruun ma̱n chruj higó nicu̱nꞌ tuꞌva chrej, ne̱ caꞌanj soꞌ tacóó chruun yoꞌ, tza̱j ne̱ taj va̱j a̱ ꞌó chruj higó ne quiri̱ꞌ soꞌ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n na̱nj coj u̱u̱n táá raa̱ chruun yoꞌ a. Ga̱a ne̱ caꞌmii soꞌ rihaan chruun yoꞌ, cataj soꞌ:

―Daj chiha̱a̱ míj se̱ cumán chruj raá so̱ꞌ maꞌ ―taj Jesucristó a.

Ne̱ nu̱ꞌ caꞌmii soꞌ ga̱ chruun, ne̱ ma̱a̱n orá dan canacoo̱ chruun ma̱n chruj higó yoꞌ a. 20 Ga̱a ne̱ caráyaꞌa̱nj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, queneꞌen nij soꞌ se vaa quiranꞌ chruun yoꞌ a. Ne̱ cataj nij soꞌ:

―Asa̱ꞌ caꞌvee nu̱ꞌ nacoo̱ chruun nihánj cuano̱ ga̱ ―taj nij soꞌ, caráyaꞌa̱nj nij soꞌ a.

21 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa sese se̱ guun vi̱j rá soj ne̱ yoꞌo̱ cuchuma̱n rá soj, ne̱ doj a̱ quiꞌya̱j soj vaa güii, se vaa quiꞌyáá ꞌu̱nj man chruun nihánj a̱ ado̱nj. Dan me se cata̱j xnaꞌanj nij soj rihaan quij xca̱a̱n yoꞌ se vaa cu̱riha̱nj quij rej nicu̱nꞌ quij ne̱ caꞌa̱nj ni̱j quij rque na yaꞌa̱nj, ne̱ ya̱ caꞌa̱nj ni̱j yoꞌ rque na yaꞌa̱nj, quiꞌya̱j soj ado̱nj. 22 Ne̱ nu̱ꞌ se vaa cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ roꞌ, rque̱ Diose̱ rihaan soj, sese ya̱ ya̱ cuchuma̱n rá soj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa xnáꞌanj nii man Jesucristó me síí caꞌneꞌ suun rihaan soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa ꞌyaj soꞌ a

23 Ga̱a ne̱ catúj Jesucristó rá nuvií, ne̱ tucuꞌyón soꞌ nana̱ man nij síí ma̱n rá nuvií yoꞌ a. Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ do̱ꞌ, rihaan soꞌ, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Me síí caꞌneꞌ suun rihaan so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa ꞌyáá so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ a.

24 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ne̱ vaa yoꞌo̱ nana̱ xna̱ꞌanj ꞌu̱nj man nij soj, ne̱ sese ya̱ cata̱j xnaꞌanj nij soj nana̱ yoꞌ rihanj, ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj me síí caꞌneꞌ suun rihanj a. 25 Dan me se me síí caꞌneꞌ suun rihaan síí cuꞌna̱j Juan cuta̱ꞌ ne soꞌ man yuvii̱, rá soj ga̱. Maꞌa̱n Juan cavii raa̱ naꞌ. Ase Diose̱ cataj xnaꞌanj rihaan soꞌ xa̱ꞌ. Cata̱j xnaꞌanj nij soj rihanj á ―taj Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ nuchruj ra̱a̱ ndoꞌo nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Sese cata̱j níꞌ se vaa Diose̱ caꞌneꞌ suun rihaan síí cuꞌna̱j Juan cuta̱ꞌ ne soꞌ man yuvii̱, ne̱ cata̱j Jesucristó rihaan níꞌ me cheꞌé ne cuchuma̱n rá níꞌ nana̱ caꞌmii Juan, cata̱j soꞌ a. 26 Tza̱j ne̱ sese cata̱j níꞌ se vaa nuveé si̱j caꞌneꞌ Diose̱ suun rihaan me síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ caꞌma̱an rá nij yuvii̱, ne̱ quira̱nꞌ níꞌ sayuun, quiꞌya̱j nij yuvii̱ na̱nj á. ꞌO̱ se nij yuvii̱ me se síí caꞌnéé Diose̱ nata̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me síí cuꞌna̱j Juan, rá cunuda̱nj nij yuvii̱ na̱nj á ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.

27 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó:

―Ne neꞌen núj me síí caꞌneꞌ suun rihaan síí cuꞌna̱j Juan cuta̱ꞌ ne soꞌ man yuvii̱ maꞌ ―taj nij soꞌ a.

―Cheꞌé dan se̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj me síí caꞌneꞌ suun rihanj qui̱ꞌyáj nda̱a vaa ꞌyáj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé ro̱j taꞌníí ꞌo̱ soꞌ a

28 Ga̱a ne̱ nanó Jesucristó cuentó nihánj cuno nij soꞌ a:

―Ne̱ da̱j vaa nana̱ nihánj nana̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj, rá soj ga̱. Vaa vi̱j taꞌníí ꞌo̱ soꞌ a. Ne̱ cuchiꞌ soꞌ rihaan yoꞌo̱ taꞌníí soꞌ, cataj soꞌ: “Cuanꞌ cavi̱i̱ so̱ꞌ quiꞌya̱j suun so̱ꞌ rque naa̱ chruj uvá, rej”, taj soꞌ rihaan taꞌníí soꞌ a. 29 “Se̱ caꞌanj ꞌu̱nj maꞌ”, taj xnii yoꞌ rihaan rej soꞌ a. Tza̱j ne̱ orá nii doj naquiꞌyaj nica̱ꞌ soꞌ nimán soꞌ, ne̱ caꞌanj quiꞌya̱j suun soꞌ a. 30 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ rej xnii rihaan yoꞌó taꞌníí soꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ se vaa caꞌa̱nj xnii yoꞌ, quiꞌya̱j suun yoꞌ a. “Caꞌa̱nj ꞌu̱nj, ata̱j”, taj soꞌ rihaan rej soꞌ a. Tza̱j ne̱ ne caꞌa̱nj soꞌ quiꞌya̱j suun soꞌ, ne̱ tihaꞌ soꞌ man rej soꞌ a. 31 Ne̱ me taꞌníí snóꞌo yoꞌ cuno sa̱ꞌ rihaan soꞌ, rá soj ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj Jesucristó man nij soꞌ a.

―Xnii caꞌanj quiꞌya̱j suun roꞌ, cuno ya̱ soꞌ rihaan rej soꞌ ei ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj cuano̱ se vaa nij síí tihaꞌ yuꞌunj man yuvii̱ cheꞌé puextó do̱ꞌ, nij chana̱ niha̱ꞌ rá ga̱ chii do̱ꞌ, quita̱j ya̱a̱n rihaan soj catu̱u̱ nij soꞌ rihaan Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ quina̱j xco̱ nij soj ado̱nj. 32 ꞌO̱ se cuchiꞌ síí cuꞌna̱j Juan rihaan nij soj, ne̱ tucuꞌyón soꞌ rihaan nij soj da̱j quiꞌya̱j soj cuno̱ sa̱ꞌ soj rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ ne cuchuma̱n rá nij soj nana̱ caꞌmii soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ nij síí tihaꞌ yuꞌunj man yuvii̱ cheꞌé puextó do̱ꞌ, nij chana̱ niha̱ꞌ rá ga̱ chii do̱ꞌ, cuchumán rá nana̱ caꞌmii Juan na̱nj ado̱nj. Ne̱ queneꞌen soj se vaa cuchumán rá nij soꞌ, tza̱j ne̱ ne nuchra̱nꞌ nimán soj, ne̱ ne cuchuma̱n rá maꞌa̱n soj maꞌ.

Nana̱ nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé yuvii̱ chiꞌi̱i̱ ꞌyaj suun rihaan yoꞌóó a

33 ”Ne̱ cuno̱ uún nij soj yoꞌó cuentó nihánj á. Dan me se vaa yoꞌo̱ síí toꞌo̱j, ne̱ cuchruj soꞌ yoꞌo̱ naa̱ chruj uvá, ne̱ quiꞌyaj soꞌ chingá nu̱ꞌ anica̱j tuꞌva naa̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ gáán soꞌ yuꞌuj rej xtu̱nꞌ chruj uvá ne̱ cavi̱i̱ na, ne̱ cuneꞌ soꞌ ꞌo̱ veꞌ nataꞌ ca̱yáán nij síí cu̱tumé naa̱ yoꞌ a. Ga̱a ne̱ tanáj soꞌ man naa̱ yoꞌ rihaan síí quiꞌya̱j suun naa̱ yoꞌ, ne̱ curiha̱nj soꞌ caꞌanj soꞌ ga̱nꞌ a. 34 Cachén do̱j yavii, ne̱ quisíj yavii cuta̱ nii chruj uvá, ne̱ caꞌnéé síí xna̱a̱ yoꞌ man yoꞌó taꞌa̱j nij se‑mo̱zó soꞌ rihaan nij síí nu̱u̱ tumé xnaa̱ soꞌ a. Me rá soꞌ caꞌna̱ꞌ ni̱caj yoꞌó nij se‑mo̱zó soꞌ do̱j chruj uvá rihaan maꞌa̱n soꞌ a. 35 Ga̱a ne̱ quitaꞌaa nij síí nu̱u̱ tumé naa̱ man yoꞌó nij mozó cuchiꞌ uún a. Dan me se goꞌ uxrá nij soꞌ chruun xráá yoꞌo̱ mozó yoꞌ, ne̱ ticaviꞌ nij soꞌ man yoꞌó mozó yoꞌ, ne̱ goꞌ uxrá nij soꞌ yahij man yoꞌó mozó yoꞌ ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ caviꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj. 36 Ga̱a ne̱ caꞌnéé uún síí xna̱a̱ yoꞌ man yoꞌó da̱nj mozó caꞌa̱nj uún rej na̱j xnaa̱ soꞌ a. Tza̱j ne̱ nij síí nu̱u̱ tumé naa̱ roꞌ, yoꞌó da̱nj quiꞌyaj uún nij soꞌ man uún nij síí cuchiꞌ uún a. 37 Veé dan, ga̱a ne̱ caꞌnéé síí xna̱a̱ yoꞌ taꞌníí soꞌ rej ma̱n nij síí nu̱u̱ tumé xnaa̱ soꞌ a. “Cara̱a̱ cochro̱j nij síí tumé naa̱ rihaan taꞌníj sese caꞌa̱nj taꞌníj saj xe̱e̱”, taj síí xna̱a̱ yoꞌ a. 38 Tza̱j ne̱ queneꞌen nij síí tumé naa̱ man taꞌníí síí xna̱a̱, ne̱ cataj nij soꞌ: “Síí nihánj me síí gu̱un síí xna̱a̱ naa̱ nihánj vaa güii ei. Cheꞌé dan ticavi̱ꞌ níꞌ man soꞌ, ne̱ vaa güii, ne̱ gu̱un xna̱a̱ maꞌa̱n níꞌ man naa̱ nihánj chugua̱nj”, taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a. 39 Ga̱a ne̱ quitaꞌaa nij soꞌ man taꞌníí síí xna̱a̱ yoꞌ, ne̱ quirii nij soꞌ xeꞌ, ne̱ ticaviꞌ nij soꞌ man taꞌníí síí xna̱a̱ ado̱nj. 40 Ne̱ vaa güii, ne̱ caꞌna̱ꞌ uún síí xna̱a̱ yoꞌ, ne̱ da̱j quiꞌya̱j soꞌ man nij síí nu̱u̱ tumé xnaa̱ soꞌ, rá nij soj ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij xrej do̱ꞌ, man nij síí uun chij do̱ꞌ a.

41 ―Quiꞌya̱j ndoꞌo síí xna̱a̱ yoꞌ sayuun man nij síí chiꞌi̱i̱ ꞌyaj suun xnaa̱ soꞌ, ticavi̱ꞌ soꞌ man nij soꞌ na̱nj á. Ne̱ ta̱cuachén soꞌ xnaa̱ soꞌ rihaan yoꞌó síí tu̱mé xnaa̱ soꞌ, ne̱ yavii cuta̱ nii chruj uvá roꞌ, veꞌé rque̱ nij soꞌ chruj yoꞌ rihaan síí xna̱a̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

42 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Me cheꞌé ne naya̱a̱ nij soj nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ ga̱: “Yuvej quiriꞌíj nij síí cuneꞌ veꞌ roꞌ, guun yuvej sa̱ꞌ doj rihaan cunuda̱nj nij yuvej ma̱n tacóó veꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj. Maꞌa̱n síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ quiꞌyaj yoꞌ, ne̱ cuna̱j uxrá vaa yoꞌ, rá níꞌ á”, taj danj Diose̱ a. 43 Cheꞌé dan cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj se vaa caꞌne̱e̱ Diose̱ se‑su̱u̱n soj suun gu̱un chij ga̱ Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ga̱a ne̱ cune̱ꞌ Diose̱ man yoꞌó yuvii̱ se vaa gu̱un chij yoꞌó nij yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj ga̱ soꞌ, ne̱ veꞌé quiꞌya̱j yoꞌó nij yuvii̱ yoꞌ nu̱ꞌ se vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j nij soꞌ na̱nj á. 44 Ne̱ yuvej yoꞌ me se ase vaa yuvej yoꞌ vaa ꞌu̱nj, ne̱ ase vaa yuvii̱ tíxé yuvej yoꞌ vaa yuvii̱ naꞌvej rá cuno̱ rihaan ꞌu̱nj, ne̱ uxrá quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun na̱nj ado̱nj. Ne̱ ase vaa yuvii̱ quinij yuvej yoꞌ xráá vaa nij yuvii̱ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj sayuun man, ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ quinavi̱j nij soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

45 Dan me se cuno nij xrej ata̱ suun noco̱o doj cuno nij síí fariseo cuno cuentó nanó Jesucristó, ne̱ queneꞌen nij soꞌ se vaa cheꞌe̱ maꞌa̱n nij soꞌ me cuentó nanó Jesucristó a. Ase vaa nij síí nu̱u̱ tumé naa̱ vaa maꞌa̱n nij soꞌ niꞌya̱j Jesucristó, ne̱ queneꞌen nij soꞌ se vaa cheꞌé dan nanó Jesucristó cuentó yoꞌ a. 46 Ga̱a ne̱ nanó rá nij soꞌ da̱j ga̱a̱ qui̱taꞌaa nij soꞌ man Jesucristó, tza̱j ne̱ cuchuꞌviꞌ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man nij yuvii̱ a. ꞌO̱ se síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me Jesucristó, rá nij yuvii̱ a.

22

Nana̱ nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé nij síí catu̱u̱ rihaan Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a

1 Ga̱a ne̱ caꞌmii uún Jesucristó, nanó soꞌ doj cuentó rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ:

2 ―Ase vaa quiꞌyaj yoꞌo̱ síí nica̱j suun rey roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j uún Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ei. Dan me se síí nica̱j suun rey yoꞌ me se quiꞌyaj soꞌ chaꞌanj cheꞌé taꞌníí soꞌ síí naraꞌa̱a, 3 ne̱ vaa yuvii̱ navi̱j rá chaꞌanj ga̱ soꞌ, ne̱ caꞌnéé soꞌ se‑mo̱zó soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ rihaan nij yuvii̱, cata̱j xnaꞌanj se‑mo̱zó soꞌ rihaan nij yuvii̱ se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ tucuá soꞌ navi̱j rá nij soꞌ chaꞌanj naraꞌa̱a yoꞌ, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j nij yuvii̱ yoꞌ caꞌna̱ꞌ nij soꞌ tucuá síí nica̱j suun rey a. 4 Ga̱a ne̱ caꞌnéé uún soꞌ man doj se‑mo̱zó soꞌ rihaan nij síí navi̱j rá chaꞌanj ga̱ soꞌ, ne̱ caꞌnéé soꞌ nana̱ rihaan nij yuvii̱ yoꞌ se vaa a̱j quiꞌyaj chuvi̱i soꞌ cha̱ niꞌyánj nij soꞌ do̱ꞌ, se vaa a̱j ticaviꞌ soꞌ scúj a̱j ticaviꞌ soꞌ scúj leꞌe̱j rami̱i̱ ndoꞌo a̱j ticaviꞌ soꞌ do̱ꞌ, se vaa a̱j vaa chuvi̱i nu̱ꞌ rasu̱u̱n quiꞌyaj soꞌ a. Cheꞌé dan caꞌna̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ navi̱j rá nij soꞌ chaꞌanj ga̱ soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌnéé soꞌ nana̱ rihaan nij síí navi̱j rá chaꞌanj ga̱ soꞌ a.

5 ”Tza̱j ne̱ ne caꞌna̱ꞌ a̱ ꞌó nij soꞌ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se taꞌa̱j nij soꞌ caꞌanj quiꞌya̱j suun xnaa̱ nij soꞌ, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ caꞌanj cutuꞌve̱e̱ rasu̱u̱n rihaan yuvii̱ uún a. 6 Ne̱ yoꞌó nij soꞌ quitaꞌaa man nij se‑mo̱zó síí nica̱j suun rey, ne̱ quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ nij soꞌ man mozó yoꞌ, ne̱ ticaviꞌ nij soꞌ man mozó nacúún man nij soꞌ a. 7 Ga̱a ne̱ caꞌmaan ndoꞌo rá síí nica̱j suun rey yoꞌ, ne̱ caꞌnéé soꞌ man nij se‑tanu̱u soꞌ caꞌa̱nj ticavi̱ꞌ nij soꞌ man síí ticaviꞌ man se‑mo̱zó soꞌ a. Cuchiꞌ nij tanuu rihaan nij síí ticaviꞌ man mozó yoꞌ, ne̱ ticaviꞌ nij tanuu man nij soꞌ, ne̱ caxríj yaꞌan nij tanuu man se‑chuma̱nꞌ nij soꞌ, ne̱ cacaa nu̱ꞌ chumanꞌ yoꞌ a.

8 ”Ga̱a ne̱ caꞌmii síí nica̱j suun rey rihaan nij se‑mo̱zó soꞌ, cataj soꞌ: “Síj quiꞌyaj chuvi̱i níꞌ navi̱j rá níꞌ chaꞌanj, tza̱j ne̱ nij síí me rá ꞌu̱nj navi̱j rá chaꞌanj ga̱j me se nuveé si̱j sa̱ꞌ me nij soꞌ a̱ maꞌ. Ne nó xcúún nij soꞌ caꞌna̱ꞌ nij soꞌ maꞌ. 9 Cheꞌé dan caꞌa̱nj soj rej nuná tuviꞌ chrej, ne̱ na̱j guun yuvii̱ nari̱ꞌ soj roꞌ, cata̱j xnaꞌanj soj rihaan yuvii̱ yoꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ navi̱j rá nij soꞌ chaꞌanj ga̱ níꞌ á”. Da̱nj caꞌmii soꞌ rihaan se‑mo̱zó soꞌ, 10 ga̱a ne̱ curiha̱nj nij mozó, ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ nij soꞌ man cunuda̱nj nij yuvii̱ nariꞌ nij soꞌ rá chrej, ne̱ dan me se taꞌa̱j nij yuvii̱ yoꞌ me síí chiꞌi̱i̱, ne̱ taꞌa̱j nij yuvii̱ yoꞌ me síí sa̱ꞌ a. Dan me se quisíj caraa nu̱ꞌ veꞌ ca̱nuû chaꞌanj, ga̱a ne̱ caꞌanj ca̱yáán taranꞌ nij yuvii̱ rihaan mesá cha̱ niꞌyánj nij soꞌ a.

11 ”Ga̱a ne̱ catúj síí nica̱j suun rey yoꞌ rá veꞌ chá niꞌyánj nij soꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ man yoꞌo̱ soꞌ, se vaa nuviꞌ yatzíj nu̱u̱ nij síí navij rá chaꞌanj naraꞌa̱a nuû soꞌ a. 12 Ga̱a ne̱ caꞌmii síí nica̱j suun rey rihaan soꞌ, cataj soꞌ: “Me cheꞌé catúj so̱ꞌ rá veꞌ nihánj veꞌ anuû chaꞌanj, ne̱ nuviꞌ yatzíj naraꞌa̱a nuû so̱ꞌ, ga̱ tinu̱ꞌ”, taj soꞌ a. Ne̱ guun naꞌa̱j soꞌ, ne̱ ne caꞌmi̱i̱ soꞌ a. 13 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ síí nica̱j suun rey yoꞌ suun rihaan nij se‑mo̱zó soꞌ, cataj soꞌ: “Nu̱míj soj tacóó síí nihánj nu̱míj soj raꞌa síí nihánj nu̱míj soj, ne̱ quiriꞌi̱j soj man soꞌ xeꞌ caꞌa̱nj soꞌ rej rmi̱ꞌ á”, taj síí nica̱j suun rey yoꞌ a. Rej rmi̱ꞌ yoꞌ me se yoꞌ me rej taꞌve̱e ndoꞌo yuvii̱ ne̱ nda̱a cha̱ ru̱j yuvii̱ cúú yanꞌ yuvii̱ ado̱nj. 14 ꞌO̱ se nacúún Diose̱ man uxrá yuvii̱ caꞌna̱ꞌ nij yuvii̱ ca̱yáán nij yuvii̱ ga̱ soꞌ, tza̱j ne̱ do̱j vaa nij yuvii̱ narii Diose̱ cane̱ ga̱ soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé puextó go̱ꞌ níꞌ rihaan gobiernó ne̱ cheꞌé se rque̱ níꞌ rihaan Diose̱ do̱ꞌ a

15 Ga̱a ne̱ curiha̱nj nij síí fariseo, ne̱ nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó cheꞌé nana̱ caꞌmi̱i̱ Jesucristó a. 16 Ga̱a ne̱ caꞌnéé nij soꞌ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ maꞌa̱n nij soꞌ do̱ꞌ, man nij síí noco̱ꞌ man síí cuꞌna̱j Herodes do̱ꞌ, cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan Jesucristó a. Ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Neꞌen núj se vaa nana̱ ya̱ ina̱nj aꞌmii so̱ꞌ, ne̱ ya̱ tucuꞌyón so̱ꞌ rihaan yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ canoco̱ꞌ yuvii̱ man Diose̱, maestro. Ne̱ ne chuꞌvíꞌ so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ man nij yuvii̱ da̱j cata̱j yuvii̱ maꞌ. Ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa nu̱ꞌ yuvii̱ rihaan so̱ꞌ chugua̱nj. 17 Cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj da̱j quiꞌya̱j yuvii̱, rá so̱ꞌ á. No̱ xcúún yuvii̱ go̱ꞌ yuvii̱ puextó rihaan síí nica̱j suun cuꞌna̱j César naꞌ. Ase se̱ goꞌ yuvii̱ xa̱ꞌ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ nana̱ tihaꞌ yuꞌunj man Jesucristó a.

18 Tza̱j ne̱ queneꞌen Jesucristó se vaa me rá nij soꞌ quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ nij soꞌ man soꞌ a. Cheꞌé dan cataj soꞌ:

―Me cheꞌé me rá soj tiha̱ꞌ yuꞌunj soj manj ne̱ cuta̱ꞌ soj cacunꞌ xráj ga̱. ꞌO̱ se síí tihaꞌ yuꞌunj man yuvii̱ me soj, ne̱ quij vaa nimán soj ado̱nj. 19 Ti̱haa̱n soj rihanj da̱j vaa saꞌanj oꞌ nii cheꞌé puextó á ―taj Jesucristó rihaan nij síí me rá tiha̱ꞌ yuꞌunj yoꞌ a.

Ga̱a ne̱ nanoꞌ nij soꞌ saꞌanj aga̱ꞌ oꞌ yuvii̱ cheꞌé puextó, ne̱ tihaa̱n nij soꞌ saꞌanj aga̱ꞌ yoꞌ rihaan Jesucristó a.

20 ―Me síí nó rihaan saꞌanj aga̱ꞌ nihánj ga̱. Ne̱ me síí se‑chuvi̱i nó rihaan saꞌanj aga̱ꞌ nihánj ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij síí me rá tiha̱ꞌ yuꞌunj yoꞌ a.

21 ―Síí nica̱j suun cuꞌna̱j César me nó rihaan saꞌanj aga̱ꞌ yoꞌ, ne̱ nó se‑chuvi̱i soꞌ rihaan saꞌanj ei ―taj nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Cheꞌé dan go̱ꞌ soj siꞌyaj síí nica̱j suun cuꞌna̱j César rihaan maꞌa̱n soꞌ, ne̱ rque̱ soj siꞌyaj Diose̱ rihaan Diose̱ á ―taj Jesucristó a.

22 Dan me se cuno nij soꞌ nana̱ caꞌmii Jesucristó, ne̱ caꞌanj rá nij soꞌ, ne̱ tanáj nij soꞌ man Jesucristó, caꞌanj nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ya̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ a

23 Ne̱ corá cuchiꞌ do̱j nij síí saduceo rihaan Jesucristó a. Nij síí saduceo roꞌ, aꞌmii nana̱ nihánj se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún yuvii̱ asa̱ꞌ caviꞌ yuvii̱, taj nij soꞌ a. Dan me se xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó, 24 ne̱ cataj nij soꞌ nana̱ nihánj a:

―Cataj xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Moisés nana̱ nihánj cuno̱ níꞌ a: “Sese caviꞌ yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ sese taj va̱j taꞌníí soꞌ, ne̱ no̱ xcúún tinúú soꞌ xca̱j tinúú soꞌ man choco̱ꞌ soꞌ chana̱ quináj, ne̱ coto̱j tinúú síí caviꞌ ga̱ choco̱ꞌ soꞌ, ne̱ cuchru̱j noꞌ neꞌej, ne̱ gu̱un taꞌni̱j síí caviꞌ man neꞌej yoꞌ, ne̱ cu̱nuû neꞌej yoꞌ rihaan toꞌóó síí caviꞌ yoꞌ a”, taj síí cuꞌna̱j Moisés ga̱a naá, maestro. 25 Dan me se vaa chi̱j nij tinu̱j ꞌo̱ nij soꞌ ne̱ ga̱ núj a. Síí chava̱ꞌ roꞌ, xcaj man chana̱, tza̱j ne̱ caviꞌ soꞌ, ne̱ taj va̱j neꞌej cuchruj chana̱ nica̱ soꞌ, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ cheꞌé dan quináj u̱u̱n chana̱ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan xcaj scueꞌe̱e̱ síí caviꞌ yoꞌ man choco̱ꞌ soꞌ a. 26 Tza̱j ne̱ caviꞌ soꞌ uún, ne̱ quináj u̱u̱n chana̱ xca̱j scueꞌe̱e̱ soꞌ uún, ne̱ veé dan me se xcaj chi̱j nij tinu̱j nij soꞌ man chana̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ caviꞌ taranꞌ nij soꞌ na̱nj á. 27 Síj, ga̱a ne̱ caviꞌ maꞌa̱n chana̱ yoꞌ uún, 28 ne̱ dan me se asa̱ꞌ cunuu iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ, ga̱a ne̱ me nij tinu̱j nij soꞌ ni̱caj man chana̱ yoꞌ, rá so̱ꞌ ga̱. ꞌO̱ se ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ nica̱ taranꞌ nij tinu̱j nij soꞌ guun o̱rúnꞌ noꞌ a ―taj nij síí saduceo, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

29 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ne neꞌen uxrá soj maꞌ. ꞌO̱ se ne neꞌen soj me taj danj Diose̱, ne̱ ne neꞌen soj sese nucua̱j ndoꞌo Diose̱ a. 30 ꞌO̱ se asa̱ꞌ cunuu iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ, ne̱ se̱ xcaj tuviꞌ nij soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa yáán nij se‑mo̱zó Diose̱ rej xta̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ca̱yáán nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 31 Ga̱a ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj da̱j ga̱a̱ queneꞌe̱n soj se vaa ya̱ ya̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún yuvii̱ asa̱ꞌ caviꞌ yuvii̱ ei. Ataa naya̱a̱ soj nana̱ nihánj nana̱ caꞌmii maꞌa̱n Diose̱ naꞌ. Dan me se se‑na̱na̱ Diose̱ taj: 32 “Diose̱ síí noco̱ꞌ nij síí ma̱n ga̱a naá síí cuꞌna̱j Abraham do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Isaac do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Jacob do̱ꞌ, mej a.” Da̱nj caꞌmii Diose̱ cheꞌé nij síí ma̱n ga̱a naá yoꞌ a. Dan me se nuveé se‑Dio̱se̱ nij xnangá me Diose̱ maꞌ. Ina̱nj nij síí vaa iꞌna̱ꞌ aꞌvee nocoꞌ man Diose̱ na̱nj ado̱nj. Cheꞌé dan, nda̱ꞌ se síí cane ga̱a naá me vaꞌnu̱j nij soꞌ, tza̱j ne̱ vaa iꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱ na̱nj ei ―taj Jesucristó a.

33 Dan me se cuno nij yuvii̱ nana̱ caꞌmii Jesucristó, ga̱a ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá nij soꞌ se vaa veꞌé uxrá tucuꞌyón soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me nana̱ me nana̱ noco̱o doj cuno̱ níꞌ a

34 Dan me se cuchiꞌ nana̱ rihaan nij síí fariseo se vaa sa̱ꞌ uxrá caꞌmii Jesucristó rihaan nij síí saduceo ne̱ taj va̱j nana̱ nariꞌ nij síí saduceo caꞌmi̱i̱ uún nij soꞌ rihaan Jesucristó maꞌ. Ga̱a ne̱ cunuu chre̱ꞌ nij síí fariseo nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j maꞌa̱n nij soꞌ a. 35 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj yoꞌo̱ tuviꞌ nij soꞌ yoꞌo̱ nana̱ man Jesucristó, queneꞌe̱n soꞌ sese gu̱un nucua̱j Jesucristó cata̱j xnaꞌanj Jesucristó nana̱ yoꞌ a. Dan me se cataj soꞌ:

36 ―Me nana̱ cataj xnaꞌanj Moisés me nana̱ noco̱o ndoꞌo nana̱ cuno̱ uxrá níꞌ ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ a.

37 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―“Nda̱a nimán yá so̱ꞌ gu̱un rá so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ man Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ yoꞌo̱ nda̱a cúú yave̱ mán so̱ꞌ cuchuma̱n rá ni̱ꞌyaj man Diose̱ na̱nj ado̱nj”. 38 Ne̱ nihánj me ya̱ nana̱ uun chij ya̱ na̱nj ei. 39 Ne̱ ase vaa nana̱ yoꞌ, da̱nj vaa yoꞌó nana̱ nihánj nana̱ me rá Diose̱ cuno̱ uún níꞌ a: “Adi̱ꞌ se ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man ma̱ꞌán so̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man tuvíꞌ so̱ꞌ á”. 40 ꞌO̱ cuya̱a̱n aꞌmii ro̱j nana̱ nihánj ga̱ nu̱ꞌ tucuáán cuchruj síí cuꞌna̱j Moisés ga̱a naá do̱ꞌ, ga̱ nu̱ꞌ nana̱ nataꞌ nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá do̱ꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun roꞌ, nuveé na̱nj yuvii̱ me soꞌ maꞌ

41 Dan me se nuu chre̱ꞌ nij síí fariseo rihaan Jesucristó, ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man nij soꞌ, cataj soꞌ:

42 ―Da̱j si̱j me síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun, rá nij soj ga̱. Me síí tuvi̱ꞌ me soꞌ, rá soj ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij síí fariseo a.

―Taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j David síí cane ga̱a naá me síí caꞌna̱ꞌ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun na̱nj á ―taj nij síí fariseo a.

43 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Tza̱j ne̱ ga̱a cunuû Nimán Diose̱ nimán síí cuꞌna̱j David, ne̱ cataj David se vaa síí ꞌni̱j raꞌa man maꞌa̱n soꞌ me síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun na̱nj á. Dan me se cataj soꞌ: 44 “Caꞌmii Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan síí ꞌni̱j raꞌa manj, cataj soꞌ se vaa ca̱yáán síí ꞌni̱j raꞌa manj xꞌnúú Diose̱ rej nuva̱ꞌ Diose̱ nda̱a se quisi̱j quiꞌya̱j canaán Diose̱ rihaan taranꞌ nij síí ta̱j riꞌyunj man síí ꞌni̱j raꞌa manj ne̱ quiri̱i̱ taꞌngaꞌ síí ꞌni̱j raꞌa manj rihaan nij soꞌ na̱nj ado̱nj”, taj síí cuꞌna̱j David yoꞌ a. 45 Dan me se síí ꞌni̱j raꞌa man síí cuꞌna̱j David me síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun, taj síí cuꞌna̱j David yoꞌ a. Sese ꞌni̱j raꞌa soꞌ man David, ne̱ me cheꞌé taj soj se vaa na̱nj taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ David me soꞌ ga̱. Taj cheꞌé cata̱j soj se vaa na̱nj yuvii̱ me soꞌ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.

46 Ne̱ a̱ ꞌó nij soꞌ ne gu̱un nucua̱j cata̱j xnaꞌanj ꞌo̱ nana̱ rihaan Jesucristó, ne̱ a̱ ꞌó nij soꞌ ne quisi̱j rá xna̱ꞌanj doj nana̱ man Jesucristó a̱ maꞌ.

23

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé cacunꞌ tumé nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, cheꞌé cacunꞌ tumé nij síí fariseo do̱ꞌ a

1 Ga̱a ne̱ caꞌmii Jesucristó rihaan nij yuvii̱ do̱ꞌ, rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ do̱ꞌ, 2 cataj soꞌ:

―Nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, nij síí fariseo do̱ꞌ, ata̱ nij soꞌ se‑su̱u̱n síí cuꞌna̱j Moisés síí cane ga̱a naá a. 3 Cheꞌé dan, na̱j guun nana̱ cata̱j nij soꞌ rihaan soj roꞌ, cuno̱ soj nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ, ne̱ da̱nj quiꞌya̱j gue̱e̱ soj á. Tza̱j ne̱ se̱ quiꞌyaj soj nda̱a vaa ꞌyaj nij soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se taj xnaꞌanj nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j yuvii̱, tza̱j ne̱ ne ꞌyaj maꞌa̱n nij soꞌ se vaa taj nij soꞌ maꞌ. 4 Ne̱ aꞌneꞌ uxrá nij soꞌ suun rihaan yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ canoco̱ꞌ yuvii̱ man Diose̱, ne̱ dan me se ase vaa yuvii̱ araa ndoꞌo rasu̱u̱n ꞌe̱e̱ xráá tuviꞌ vaa nij soꞌ, tza̱j ne̱ a̱ doj ne racuíj nij soꞌ man yuvii̱ ca̱ta̱ yuvii̱ rasu̱u̱n ꞌe̱e̱ yoꞌ a̱ maꞌ. A̱ ꞌó raa̱ raꞌa nij soꞌ ne racuíj nij soꞌ man yuvii̱ na̱nj man ado̱nj. 5 Na̱j guun suun sa̱ꞌ ꞌyaj nij soꞌ roꞌ, tza̱j ne̱ ma̱a̱n cheꞌé rej me rá nij soꞌ queneꞌe̱n yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan ꞌyaj nij soꞌ da̱nj na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se caxra̱ꞌ ndoꞌo vaa nij caxra̱nꞌ nu̱u̱ se‑na̱na̱ Diose̱ noco̱ꞌ rihaan nij soꞌ, ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ xca̱a̱n ndoꞌo vaa yiquitzij noco̱ꞌ tuꞌva saga̱nꞌ nij soꞌ, ꞌyaj uún nij soꞌ, 6 ne̱ niha̱ꞌ rá nij soꞌ nano̱ꞌ nij soꞌ rej sa̱ꞌ doj quita̱j nij soꞌ ga̱a ꞌanj nij soꞌ chaꞌanj, ne̱ niha̱ꞌ rá nij soꞌ nano̱ꞌ nij soꞌ chruun xlá sa̱ꞌ doj quita̱j nij soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón yuvii̱ se‑tucua̱nj Moisés, 7 ne̱ niha̱ꞌ rá nij soꞌ ga̱a veꞌé aꞌmii yuvii̱ ga̱ nij soꞌ ga̱a chéé nij soꞌ yuꞌvee, ne̱ niha̱ꞌ rá nij soꞌ cata̱j yuvii̱ “Síí guun chij” rihaan nij soꞌ, 8 tza̱j ne̱ maꞌa̱n soj roꞌ, se̱ guun cata̱j yuvii̱ “Síí guun chij” rihaan maꞌa̱n soj, quiꞌya̱j soj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se vaa o̱rúnꞌ síí uun chij rihaan soj, ne̱ tinu̱j taranꞌ soj na̱nj á. 9 Ne̱ se̱ guun cata̱j soj “Ata̱j chij” rihaan yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se vaa o̱rúnꞌ Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ á. 10 Ne̱ se̱ guun cata̱j yuvii̱ se vaa noco̱ꞌ nij yuvii̱ man soj, quiꞌya̱j soj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se o̱rúnꞌ síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me síí canoco̱ꞌ soj man na̱nj ado̱nj. 11 Ne̱ me maꞌa̱n tuviꞌ soj síí ꞌyaj suun cheꞌé soj roꞌ, yoꞌ me síí sa̱ꞌ doj rihaan taranꞌ soj, 12 ne̱ xa̱ꞌ síí me rá ti̱cavii sa̱ꞌ man maꞌa̱n, tza̱j ne̱ quiri̱ꞌ soꞌ, ne̱ gu̱un naꞌa̱j soꞌ, ne̱ xa̱ꞌ síí ꞌyaj nica̱ꞌ nimán, tza̱j ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

13 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó caꞌmii Jesucristó rihaan nij síí fariseo do̱ꞌ, rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, cataj soꞌ:

―Nique̱ soj si̱j fariseo do̱ꞌ, si̱j naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ a. Quira̱nꞌ uxrá soj sayuun ado̱nj. Dan me se aꞌnéj nij soj veꞌ tucuá chana̱ caviꞌ nica̱, ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ guun tucua̱ nij soj man veꞌ yoꞌ, ꞌyaj maꞌa̱n nij soj, ne̱ ra̱a̱n ndoꞌo achíín niꞌya̱j nij soj rihaan Diose̱, cheꞌé rej sa̱ꞌ doj gu̱un nucua̱j nij soj tiha̱ꞌ yuꞌunj soj man yuvii̱ a. Cheꞌé dan doj a̱ ga̱a̱ sayuun quira̱nꞌ soj quiꞌya̱j Diose̱, asa̱ꞌ caꞌneꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ado̱nj.

14 ”Nique̱ soj si̱j fariseo do̱ꞌ, si̱j naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ a. Quira̱nꞌ uxrá nij soj sayuun na̱nj ado̱nj. Síí nucuiꞌ rá me nij soj ado̱nj. Dan me se aráán soj chrej catu̱u̱ yuvii̱ rihaan Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj á. ꞌO̱ se ne uun chij Diose̱ nimán soj, ꞌyaj soj maꞌ. Ne̱ nda̱a nij síí me rá gu̱un chij Diose̱ nimán roꞌ, aráán soj chrej cuno̱ nij soꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj.

15 ”Nique̱ soj si̱j naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, si̱j fariseo do̱ꞌ ei. Quira̱nꞌ uxrá nij soj sayuun na̱nj ado̱nj. Síí nucuiꞌ rá me nij soj á. Dan me se chéé soj nda̱a rej xco̱ tuꞌva na yaꞌa̱nj do̱ꞌ, nda̱a rej xco̱ quij do̱ꞌ, nanoꞌ soj yoꞌo̱ síí canoco̱ꞌ man soj, ga̱a ne̱ quisíj canocoꞌ yoꞌo̱ soꞌ man soj ꞌyaj soj, ga̱a ne̱ nuu chiꞌi̱i̱ doj nimán soꞌ rihaan nimán soj, ꞌyaj soj, ne̱ quita̱j ya̱a̱n soꞌ rihaan soj caꞌa̱nj taranꞌ nij soj rihaan yaꞌan ado̱nj.

16 ”Nique̱ soj cheꞌé sayuun quira̱nꞌ soj na̱nj á. Ase vaa síí tuchri̱i vaa soj, tza̱j ne̱ me rá soj ti̱haa̱n soj rihaan yuvii̱ da̱j ga̱a̱ quiꞌya̱j yuvii̱ a. Caꞌve̱e se cutaꞌ yoꞌo̱ soꞌ raa̱ nuvií noco̱o se vaa ya̱ vaa nana̱ caꞌmii soꞌ, tza̱j ne̱ taj se ꞌyaj sese caꞌmii ne̱ soꞌ maꞌ, taj soj a. Tza̱j ne̱ sese cutaꞌ yoꞌo̱ soꞌ raa̱ agaꞌ oró míí nu̱u̱ rá nuvií, ga̱a ne̱ cheꞌé dan ya̱ vaa nana̱ caꞌmii soꞌ, ne̱ no̱ xcúún soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nu̱ꞌ nda̱a vaa cataj soꞌ, taj soj a. 17 Ase vaa síí niꞌyo̱n do̱ꞌ, ase vaa síí tuchri̱i do̱ꞌ, vaa soj ado̱nj. Me cheꞌé ne neꞌen soj se vaa nuvií noco̱o me se sa̱ꞌ doj vaa yoꞌ rihaan agaꞌ oró míí nu̱u̱ rque nuvií yoꞌ ga̱. ꞌO̱ se neꞌen soj se vaa cheꞌé maꞌa̱n nuvií noco̱o yoꞌ roꞌ, nuu gue̱e̱ agaꞌ oró míí yoꞌ rihaan Diose̱ á. 18 Ne̱ taj uún soj se vaa sese cutaꞌ yoꞌo̱ soꞌ raa̱ chraan altar acaa xcuu rqué yuvii̱ rihaan Diose̱ se vaa ya̱ vaa nana̱ caꞌmii soꞌ, ne̱ taj se ꞌyaj sese caꞌmii ne̱ soꞌ maꞌ, taj uún soj a. Tza̱j ne̱ sese cutaꞌ soꞌ raa̱ xcuu na̱j rihaan chraan altar yoꞌ, ne̱ no̱ xcúún soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nu̱ꞌ nda̱a vaa cataj soꞌ, taj uún soj a. 19 Dan me se ase vaa síí tuchri̱i vaa soj ado̱nj. Me cheꞌé ne neꞌen soj se vaa sa̱ꞌ doj vaa chraan altar yoꞌ rihaan xcuu na̱j rihaan yoꞌ ga̱. ꞌO̱ se cheꞌé maꞌa̱n chraan altar roꞌ, cheꞌé dan nuu gue̱e̱ xcuu yoꞌ rihaan Diose̱ na̱nj á. 20 Cheꞌé dan sese cutaꞌ yoꞌo̱ soꞌ raa̱ chraan altar yoꞌ, ne̱ nuveé ra̱a̱ chraan altar yoꞌ me se cutaꞌ soꞌ raa̱ maꞌ. ꞌO̱ se cutaꞌ soꞌ raa̱ chraan altar do̱ꞌ, raa̱ nu̱ꞌ se ta̱j rihaan chraan altar yoꞌ do̱ꞌ ado̱nj. 21 Ne̱ sese cutaꞌ yoꞌo̱ soꞌ raa̱ nuvií noco̱o, ne̱ nuveé ina̱nj raa̱ nuvií noco̱o me se cutaꞌ soꞌ raa̱ maꞌ. ꞌO̱ se cutaꞌ soꞌ raa̱ nuvií noco̱o do̱ꞌ, raa̱ maꞌa̱n Diose̱ síí ya̱nj nuvií noco̱o do̱ꞌ ado̱nj. 22 Ne̱ sese cutaꞌ yoꞌo̱ soꞌ raa̱ rej xta̱ꞌ, ne̱ nuveé ina̱nj rej xta̱ꞌ me se cutaꞌ soꞌ raa̱ maꞌ. ꞌO̱ se cutaꞌ soꞌ raa̱ rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, raa̱ chruun xlá chruun ta̱j maꞌa̱n Diose̱ ga̱a rii taꞌngaꞌ Diose̱ do̱ꞌ, raa̱ maꞌa̱n Diose̱ síí ta̱j rihaan chruun xlá yoꞌ do̱ꞌ, cutaꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj.

23 ”Nique̱ soj si̱j naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, si̱j fariseo do̱ꞌ ei. Quira̱nꞌ uxrá soj sayuun ado̱nj. Síí nucuiꞌ rá me nij soj na̱nj á. Dan me se sese vaa nuu xlá do̱ꞌ, coj eneldo do̱ꞌ, coj cominó do̱ꞌ, rihaan soj, ne̱ rqué soj ꞌo̱ nánj coj rihaan Diose̱ rihaan daj a̱ chi̱ꞌ nánj coj yoꞌ a. Tza̱j ne̱ nana̱ noco̱o doj ne ꞌyaj soj maꞌ. Ne aꞌneꞌ nica̱ soj cacunꞌ cheꞌé tuviꞌ soj maꞌ. Ne ꞌe̱e̱ rá soj tuviꞌ soj maꞌ. Ne uun nucua̱j rá tuviꞌ soj man soj maꞌ. Tza̱j ne̱ Diose̱ roꞌ, me rá quiꞌya̱j soj nu̱ꞌ nana̱ noco̱o nihánj, ne̱ naꞌvej rá Diose̱ ta̱náj xco̱ soj a̱ yoꞌó nana̱ leꞌe̱j doj maꞌ. 24 Dan me se ase vaa síí tuchri̱i vaa soj, tza̱j ne̱ me rá soj ti̱haa̱n soj rihaan yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ ado̱nj. Ase vaa síí rii nda̱a ꞌo̱ yacoo̱ leꞌe̱j rque na coꞌo̱ roꞌ, vaa soj, tza̱j ne̱ chumánj u̱u̱n soj cunu̱ꞌ xcuu camelló vaa gue̱e̱ na̱nj ado̱nj.

25 ”Nique̱ soj si̱j naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, si̱j fariseo do̱ꞌ a. Quira̱nꞌ uxrá nij soj sayuun ado̱nj. Síí nucuiꞌ rá me nij soj na̱nj á. Dan me se ase vaa rasu̱u̱n, ne̱ sa̱ꞌ uxrá naꞌnuꞌ nii xráá yoꞌ, tza̱j ne̱ rque yoꞌ roꞌ, me se vaa nacaj gue̱e̱ yoꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa gue̱e̱ soj, ne̱ xráá soj me se veꞌé naruvii, tza̱j ne̱ nimán soj me se quij vaa, ne̱ niha̱ꞌ uxrá rá soj caꞌne̱e̱ soj siꞌyaj tuviꞌ soj, ne̱ taj se ꞌyáꞌ caꞌne̱ꞌ rá soj a̱ maꞌ. 26 Ase vaa síí tuchri̱i vaa soj si̱j fariseo ei. Ase vaa ꞌyaj yuvii̱ naꞌnuꞌ rque rasu̱u̱n roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j uún soj, naquiꞌya̱j sa̱ꞌ soj nimán soj á. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ sa̱ꞌ ina̱nj quiꞌya̱j soj queneꞌe̱n yuvii̱ ei.

27 ”Nique̱ soj si̱j naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, si̱j fariseo do̱ꞌ a. Quira̱nꞌ uxrá nij soj sayuun ado̱nj. Síí nucuiꞌ rá me nij soj na̱nj á. Dan me se ase vaa chraan na̱j xnangá rihaan santó roꞌ, vaa soj, ne̱ xráá soj roꞌ, vaa catzi̱i̱, ne̱ veꞌé ndoꞌo ruviꞌ man soj, tza̱j ne̱ nimán soj me se adi̱ꞌ se vaa cúú riꞌyuj roꞌ, vaa nimán soj, ne̱ chiꞌi̱i̱ vaa nu̱ꞌ nimán soj ado̱nj. 28 Dan me se ase vaa síí nica̱ nimán vaa soj chéé soj niꞌya̱j yuvii̱, tza̱j ne̱ ꞌyaj yuve̱ ndoꞌo soj se chiꞌi̱i̱, ne̱ ne uno uxrá soj rihaan Diose̱ a̱ maꞌ. Ina̱nj da̱nj vaa nimán soj na̱nj ado̱nj.

29 ”Nique̱ soj si̱j naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, si̱j fariseo do̱ꞌ a. Quira̱nꞌ uxrá soj sayuun ado̱nj. Síí nucuiꞌ rá me nij soj na̱nj á. Dan me se veꞌé uneꞌ soj chraan yan na̱j cúú man nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá do̱ꞌ, man nij síí vaa sa̱ꞌ cane ga̱a naá do̱ꞌ, ne̱ veꞌé tumé soj man chraan yoꞌ a. 30 Ne̱ taj soj se vaa sese cayáán soj ga̱ xi̱i soj nij síí ma̱n ga̱a naá roꞌ, ne̱ ne ticavi̱ꞌ soj man nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nda̱a vaa quiꞌyaj maꞌa̱n xi̱i soj a̱ maꞌ. Da̱nj aꞌmii soj, 31 taj xnaꞌanj maꞌa̱n soj se vaa ya̱ tuviꞌ nij síí ticaviꞌ man nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá me maꞌa̱n soj na̱nj á. 32 Ne̱ ataa quisi̱j cacunꞌ quiꞌyaj nij tuviꞌ soj nij síí ma̱n ga̱a naá yoꞌ a. Tza̱j ne̱ ti̱síj soj cacunꞌ yoꞌ ado̱nj.

33 ”Ase vaa xcuáá yuva̱a̱ vaa soj, ne̱ taj se qui̱ꞌyáꞌ quinani̱i̱ soj rihaan sayuun quiꞌya̱j Diose̱ man soj maꞌ. Caca̱a̱ soj rihaan yaꞌan ado̱nj. 34 Cheꞌé dan xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj síí nata̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj síí caꞌmi̱i̱ nana̱ cu̱u caꞌne̱j ꞌu̱nj síí tu̱cuꞌyón se‑na̱na̱ Diose̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan soj, ga̱a ne̱ ticavi̱ꞌ soj man taꞌa̱j nij soꞌ, ne̱ cachro̱n soj man taꞌa̱j nij soꞌ rihaan rcutze̱, ne̱ go̱ꞌ soj cuartá xráá taꞌa̱j nij soꞌ, ne̱ cuna̱nj nij soꞌ rihaan soj, cu̱riha̱nj nij soꞌ ꞌo̱ chumanꞌ, ne̱ canoco̱ꞌ uxrá soj man nij soꞌ nda̱a ꞌó chumanꞌ uún, quiꞌya̱j soj vaa güii na̱nj ado̱nj. 35 Nda̱a síj, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ ton cayanj man nij síí sa̱ꞌ rihaan Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, nu̱ꞌ cacunꞌ yoꞌ roꞌ, nata̱ꞌ xráá nij soj a. Dan me se asi̱j ton cayanj man síí sa̱ꞌ cuꞌna̱j Abel ne̱ nda̱a ton cayanj man síí cuꞌna̱j Zacarías taꞌníí síí cuꞌna̱j Berequías ga̱a caviꞌ soꞌ rihaan nuvií yan nicu̱nꞌ chraan altar roꞌ, nu̱ꞌ cacunꞌ yoꞌ roꞌ, nata̱ꞌ xráá nij soj a. 36 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa quira̱nꞌ maꞌa̱n nij tuvi̱ꞌ nij soj sayuun cheꞌé nu̱ꞌ cacunꞌ yoꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo do̱ꞌ, rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quira̱nꞌ nij síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén a

37 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó a:

―Nanó uxrá raj cheꞌé soj si̱j ma̱n chumanꞌ Jerusalén nihánj na̱nj á. Dan me se ticaviꞌ soj man nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ goꞌ soj yahij man nij síí caꞌnéé Diose̱ cuchi̱ꞌ rihaan soj á. Guun queꞌe̱e̱ ndoꞌo guun rá ꞌu̱nj naquiꞌya̱j chre̱ꞌ ꞌu̱nj man soj cu̱tumé ꞌu̱nj man soj, tza̱j ne̱ taj se quiꞌyáꞌ caꞌve̱e maꞌ. Dan me se ase vaa ꞌyaj chuchee naquiꞌyaj chre̱ꞌ chuchee man taꞌníí xoꞌ ca̱ráán xoꞌ xcóó xoꞌ xráá taꞌníí xoꞌ roꞌ, da̱nj guun raj qui̱ꞌyáj man soj, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j rá soj qui̱ꞌyáj da̱nj a̱ maꞌ. 38 Ya̱j me se cu̱tumé maꞌa̱n soj man soj na̱nj ado̱nj. 39 ꞌO̱ se cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa rej rihaan níꞌ roꞌ, se̱ queneꞌen uún soj manj maꞌ. Tza̱j ne̱ nda̱a güii caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj queneꞌe̱n soj manj, ne̱ cata̱j soj: “Veꞌé uxrá ꞌnaꞌ síí aꞌnéé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ á”, cata̱j soj a ―taj Jesucristó niꞌya̱j soꞌ man nij síí ma̱n Jerusalén yoꞌ a.

24

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cane̱e̱ nu̱ꞌ nuvií noco̱o ne̱ chumanꞌ Jerusalén a

1 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesucristó nuvií noco̱o, caꞌanj soꞌ, ne̱ cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rihaan soꞌ a. Guun rá nij soꞌ queneꞌe̱n Jesucristó da̱j vaa nij veꞌ ma̱n nuvií noco̱o yoꞌ a. 2 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Dan me se neꞌen soj nu̱ꞌ veꞌ ma̱n nuvií noco̱o nihánj naꞌ. Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa vaa güii, ne̱ cane̱e̱ nu̱ꞌ nuvií noco̱o nihánj, ne̱ a̱ ꞌó yuvej se̱ quitáá xráá tuviꞌ yuvej nihánj a̱ maꞌ ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé sayuun gu̱un rihaan chumii̱ nihánj vaa güii a

3 Dan me se caꞌanj ca̱yáán Jesucristó raa̱ quij cuꞌna̱j Quij ma̱n Chruun Olivó, ne̱ cuchiꞌ o̱rúnꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj aman cane̱e̱ nu̱ꞌ nuvií noco̱o yoꞌ do̱ꞌ, a̱ me rasu̱u̱n caꞌna̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ asa̱ꞌ quisíj caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ queneꞌe̱n núj ne̱ quinavi̱j nu̱ꞌ chumii̱ nihánj, maestro ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

4 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Cu̱tumé ndoꞌo soj man soj se̱ gaa na̱nj tiha̱ꞌ yuꞌunj yuvii̱ man soj á. 5 ꞌO̱ se caꞌna̱ꞌ uxrá yuvii̱ cata̱j: “ꞌU̱nj me síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun”, cata̱j nij soꞌ, ne̱ dan me se tiha̱ꞌ yuꞌunj uxrá nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ na̱nj á.

6 ”Dan me se vaa güii, ne̱ queneꞌe̱n soj se vaa cunu̱ꞌ uxrá chumanꞌ ga̱ tuviꞌ chumanꞌ a. Ne̱ cuno̱ uxrá soj nana̱ se vaa unuꞌ chumanꞌ ma̱n ga̱nꞌ ga̱ tuviꞌ chumanꞌ yoꞌ a. Cu̱tumé soj man soj se̱ cuchuꞌviꞌ nimán soj maꞌ. Ma̱a̱n se vaa cheꞌé gu̱un sayuun yoꞌ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ quisíj guun da̱nj, ga̱a ne̱ se̱ caꞌanj niꞌya̱ chumii̱ nihánj nu̱ꞌ orá maꞌ. ꞌO̱ se quina̱j chumii̱ nihánj doj ado̱nj. 7 Dan me se cunu̱ꞌ uxrá yuvii̱ ma̱n chumanꞌ noco̱o ga̱ yoꞌó chumanꞌ noco̱o, ne̱ cunu̱ꞌ gobiernó ga̱ tuviꞌ gobiernó a. Ne̱ cache̱n xꞌnaa cache̱n yuún noco̱o cache̱n queꞌe̱e̱ chumanꞌ a. 8 Nu̱ꞌ sayuun nihánj roꞌ, ase vaa guun cheꞌe̱ ꞌo̱ chana̱ veꞌee̱ rque noꞌ cuchru̱j noꞌ neꞌej roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nu̱ꞌ sayuun nihánj na̱nj ei. Dan me se nu̱ꞌ neꞌen chana̱ veꞌee̱ rque yoꞌ, ne̱ neꞌen noꞌ doj a̱ quira̱nꞌ noꞌ sayuun rej riha̱a̱n, ne̱ ase uun rá chana̱ yoꞌ, da̱nj gu̱un rá soj ga̱a caꞌna̱ꞌ sayuun yoꞌ, gu̱un rá soj se vaa da̱j doj gu̱un uxrá sayuun rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj.

9 ”Ga̱a ne̱ caꞌa̱nj ni̱caj yuvii̱ man taꞌa̱j soj rihaan nij síí nica̱j suun, ne̱ quira̱nꞌ taꞌa̱j soj sayuun ne̱ cavi̱ꞌ taꞌa̱j soj na̱nj á. Ne̱ nachri̱ꞌ cunuda̱nj nij síí yaníj ni̱ꞌyaj nij soꞌ man soj, cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ manj ado̱nj. 10 Ga̱a ne̱ ta̱náj queꞌe̱e̱ tinúú soj chrej sa̱ꞌ, ne̱ ta̱cuachén tinúú soj síí tanáj chrej sa̱ꞌ man yoꞌó tinúú soj rihaan síí nica̱j suun, ne̱ nachri̱ꞌ uún tinúú soj síí tanáj chrej sa̱ꞌ man taꞌa̱j soj si̱j noco̱ꞌ manj na̱nj á. 11 Ga̱a ne̱ caꞌna̱ꞌ uxrá síí nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ se vaa si̱j nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me nij soꞌ, cata̱j nij soꞌ, tza̱j ne̱ caꞌmi̱i̱ ne̱ u̱u̱n nij soꞌ, ne̱ tiha̱ꞌ yuꞌunj uxrá nij soꞌ man yuvii̱ ado̱nj. 12 Ga̱a ne̱ xnaꞌa̱nj ndoꞌo se chiꞌi̱i̱ quiꞌya̱j yuvii̱, ne̱ caꞌne̱ꞌ rá nij yuvii̱ ga̱ suun noco̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ cheꞌé dan ta̱náj uxrá nij síí noco̱ꞌ manj chrej sa̱ꞌ chrej ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ a. 13 Tza̱j ne̱ síí noco̱ꞌ raan manj nda̱a se caꞌa̱nj niꞌya̱ chumii̱ nihánj roꞌ, soꞌ me síí quinani̱i̱ rihaan sayuun ado̱nj. 14 Ne̱ caꞌmi̱i̱ natáj yuvii̱ nana̱ sa̱ꞌ nihánj nana̱ cheꞌé güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj cuno̱ yuvii̱ ma̱n cunuda̱nj chumanꞌ ma̱n rihaan chumii̱, ne̱ xca̱j nij yuvii̱ cuentá cheꞌej, ga̱a ne̱ gu̱un cheꞌe̱ chumii̱ nihánj quinavi̱j chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

15 Ne̱ soj si̱j naya̱a̱ nana̱ nihánj nana̱ cachro̱nj rihaan yanj nihánj roꞌ, xca̱j uxrá soj cuentá me taj nana̱ nihánj nana̱ caꞌmii Jesucristó cheꞌé se chiꞌi̱i̱ á.

Dan me se cataj uún Jesucristó:

―A̱j neꞌen soj se vaa cataj xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Daniel síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá cheꞌé yoꞌo̱ se chiꞌi̱i̱ quiꞌya̱j ndoꞌo sayuun man yuvii̱, ne̱ dan me se güii queneꞌe̱n soj se chiꞌi̱i̱ yoꞌ rej gue̱e̱, 16 ne̱ yoꞌo̱ cuna̱nj nij síí ma̱n estadó Judea caꞌa̱nj nij soꞌ raa̱ quij á. 17 Ne̱ síí ta̱j xráá veꞌ tucuá roꞌ, se̱ catúj soꞌ rá veꞌ tucuá soꞌ quiri̱i̱ soꞌ siꞌyaj soꞌ maꞌ. 18 Ne̱ síí ꞌyaj suun tacaan roꞌ, se̱ canica̱j soꞌ nano̱ꞌ soꞌ saga̱nꞌ soꞌ tanáj soꞌ rihaan yoꞌóó maꞌ. Se̱ guun ra̱a̱n nij soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se yoꞌo̱ cuna̱nj nij soꞌ á. 19 Nique̱ chana̱ nu̱u̱ rque do̱ꞌ, chana̱ vaa taꞌníí neꞌej utzii do̱ꞌ, güii caꞌna̱ꞌ sayuun yoꞌ a. ꞌO̱ se se̱ guun nucua̱j chana̱ yoꞌ cuna̱nj chana̱ yoꞌ maꞌ. 20 Cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ se vaa se̱ caꞌnaꞌ sayuun yoꞌ güii ga̱a̱ maa̱n do̱ꞌ, güii no̱ xcúún yuvii̱ nara̱a̱n rá yuvii̱ do̱ꞌ maꞌ. 21 ꞌO̱ se güii caꞌna̱ꞌ sayuun roꞌ, qui̱j ndoꞌo gu̱un na̱nj á. Qui̱j doj ga̱a̱ sayuun yoꞌ rihaan nu̱ꞌ nij sayuun quiranꞌ yuvii̱ ga̱a nu̱ꞌ caꞌnaꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quiranꞌ uún yuvii̱ sayuun vaa da̱nj maꞌ. 22 Sese queꞌe̱e̱ uxrá güii gu̱un sayuun, ne̱ se̱ quinanii yuvii̱ rihaan sayuun yoꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa güii quisi̱j sayuun, quiꞌya̱j Diose̱, cheꞌé rej quinani̱i̱ nij síí narii soꞌ canoco̱ꞌ man soꞌ ado̱nj.

23 ”Ne̱ güii yoꞌ me se sese cata̱j yuvii̱ rihaan soj: “Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei. Nihánj ꞌnaꞌ síí ti̱nanii man níꞌ rihaan sayuun á”, ne̱ se̱ cuchumán rá soj maꞌ. 24 ꞌO̱ se caꞌna̱ꞌ uxrá síí ne̱ síí cata̱j se vaa síí ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me nij soꞌ, ne̱ caꞌna̱ꞌ uxrá síí ne̱ síí cata̱j se vaa nataꞌ nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ quiꞌya̱j nij soꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o, ne̱ tiha̱ꞌ yuꞌunj nij soꞌ man cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ na̱nj ado̱nj. Nda̱a nij síí narii Diose̱ man roꞌ, sese taj va̱j Diose̱ tu̱mé man nij soꞌ, ne̱ cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man nij síí tihaꞌ yuꞌunj yoꞌ na̱nj ado̱nj. 25 Nihánj me se cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj da̱j gu̱un rihaan chumii̱ nihánj na̱nj á. 26 Cheꞌé dan me sese cata̱j yuvii̱ rihaan soj se vaa va̱j ꞌu̱nj rej quij, ne̱ se̱ caꞌanj soj rej quij nano̱ꞌ soj manj maꞌ. Ne̱ sese cata̱j yuvii̱ rihaan soj se vaa yáán ꞌu̱nj rá ꞌo̱ veꞌ, ne̱ se̱ cuchumán rá soj maꞌ. 27 Dan me se nda̱a rá se uun ga̱a raa̱n rej síj güii ne̱ ꞌo̱ chuguu̱n nu̱ꞌ xta̱ꞌ nda̱a rej ataꞌ güii roꞌ, ne̱ neꞌen cunuda̱nj yuvii̱ se vaa raa̱n rihaan chumii̱ a. Ne̱ ase uun rá soj neꞌen soj ga̱a raa̱n roꞌ, da̱nj gu̱un rá soj asa̱ꞌ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, ne̱ yoꞌo̱ queneꞌe̱n nu̱ꞌ yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj se vaa caꞌnáꞌ ꞌu̱nj ado̱nj. 28 A̱j neꞌen soj da̱j ꞌyaj yachrúú va̱j rej xta̱ꞌ, ne̱ neꞌen maꞌa̱n xoꞌ me rej na̱j nee̱ cha̱ xoꞌ a. Taj síí nataꞌ rihaan xoꞌ me rej na̱j nee̱ yoꞌ maꞌ. Ne̱ ase uun rá yachrúú roꞌ, da̱nj gu̱un rá maꞌa̱n soj asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Queneꞌe̱n maꞌa̱n soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me rej caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j ga̱a̱ caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj a

29 ”Síj quiranꞌ yuvii̱ sayuun yoꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un rmi̱ꞌ güii gu̱un rmi̱ꞌ yavii gu̱un rmi̱ꞌ, ne̱ cayu̱u nij yatiꞌ xta̱ꞌ ne̱ quina̱a̱n taranꞌ nij rasu̱u̱n nucua̱j ma̱n rej xta̱ꞌ do̱ꞌ a. 30 Ga̱a ne̱ vaa se curuvi̱ꞌ rej xta̱ꞌ queneꞌe̱n soj, ne̱ queneꞌe̱n soj se vaa da̱j doj caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ cunuda̱nj nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, quinano̱ ndoꞌo rá maꞌa̱n nij soꞌ, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n nij soꞌ mán ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ á. Dan me se xráá ngaa quita̱j ꞌu̱nj caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ gu̱un nucua̱j ndoꞌoj quiri̱i̱ taꞌngaj, ne̱ veꞌé uxrá curuvi̱j caꞌna̱j á. 31 Ga̱a ne̱ caꞌya̱nj nii chruun aꞌyánj, qui̱ꞌyáj, ne̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj man nij se‑mo̱zó ꞌu̱nj caꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ naquiꞌya̱j chre̱ꞌ nij se‑mo̱zó ꞌu̱nj man nij síí narii Diose̱ man canoco̱ꞌ manj a. Dan me se cache̱e̱ nij se‑mo̱zó ꞌu̱nj rihaan nu̱ꞌ chumii̱ nihánj, nano̱ꞌ nij soꞌ taranꞌ nij síí cunu̱u chre̱ꞌ ga̱ ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ya̱ queneꞌe̱n níꞌ se vaa nichru̱nꞌ caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó a

32 ”Tu̱cuꞌyón soj nana̱ nihánj nana̱ cheꞌé chruun ma̱n chruj higó raa̱ á. Ga̱a quisíj guun laru̱u raꞌa chruun, ne̱ naca coj yaꞌli̱j raa̱ chruun, ne̱ neꞌen soj se vaa nichru̱nꞌ ꞌnaꞌ dió nama̱n maa̱n a. 33 Dan me se xca̱j uún soj cuentá se vaa asa̱ꞌ queneꞌen soj nu̱ꞌ se vaa cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱, ne̱ nichru̱nꞌ caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj. Dan me se ase vaa síí nicu̱nꞌ taꞌyaa roꞌ, ga̱a̱ ꞌu̱nj ei. 34 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ quisi̱j nu̱ꞌ rasu̱u̱n nihánj nu̱ꞌ se vaa cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ ei. Ne̱ ya̱ queneꞌe̱n soj nu̱ꞌ nihánj ga̱a ataa cavi̱ꞌ soj ei. 35 Vaa güii caꞌa̱nj niꞌya̱ yoꞌóó do̱ꞌ, xta̱ꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ se‑na̱na̱j me se daj chiha̱a̱ míj se̱ quinavij yoꞌ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne neꞌen níꞌ me güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó maꞌ

36 ”Nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa a̱ ꞌó síí ne neꞌen me güii caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. Caꞌve̱e se nda̱a se‑mo̱zó Diose̱ ꞌyaj suun rej xta̱ꞌ, caꞌve̱e se nda̱a ma̱ꞌanj taꞌni̱j Diose̱, tza̱j ne̱ ne neꞌen núj me güii me yoꞌ maꞌ. O̱rúnꞌ Réj me síí neꞌen na̱nj ado̱nj. 37 Ase vaa quiꞌyaj yuvii̱ ga̱a cayáán síí cuꞌna̱j Noé rihaan chumii̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j uún yuvii̱ asa̱ꞌ caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 38 Dan me se ga̱a cayáán síí cuꞌna̱j Noé, ne̱ da̱j doj ca̱ráán na yaꞌa̱nj rihaan chumii̱, tza̱j ne̱ chá yuvii̱ do̱ꞌ, coꞌo yuvii̱ do̱ꞌ, ne̱ xcaj tuviꞌ nij yuvii̱ do̱ꞌ; ina̱nj da̱nj quiꞌyaj nij yuvii̱ nda̱a quisíj güii catúj nij tuvi̱ꞌ síí cuꞌna̱j Noé rque rihoo xi̱j chéé rihaan na a. 39 Ne̱ ne xca̱j nij yuvii̱ cuentá sese ca̱ráán na yaꞌa̱nj xráá nij soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se nda̱a quisíj caráán na yaꞌa̱nj xráá cunuda̱nj nij soꞌ, ne̱ da̱nj gaa xcaj nij soꞌ cuentá na̱nj á. Ne̱ ase vaa ne xca̱j nij yuvii̱ ma̱n ga̱a naá cuentá se vaa quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun roꞌ, da̱nj ga̱a̱ uún yuvii̱ asa̱ꞌ quisíj caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. ꞌO̱ se nda̱a síj güii queneꞌe̱n nij soꞌ manj, ga̱a ne̱ xca̱j nij soꞌ cuentá na̱nj á.

40 ”Ne̱ asa̱ꞌ quisíj güii yoꞌ, ne̱ cu̱nuû vi̱j ro̱j snóꞌo quiꞌya̱j suun ro̱j soꞌ yoꞌóó, ne̱ naca̱j se‑mo̱zó Diose̱ man yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ quina̱j yoꞌó soꞌ a. 41 Ne̱ cu̱nuû vi̱j ro̱j chana̱ ga̱j ro̱j noꞌ ꞌnúú trigó, ne̱ naca̱j se‑mo̱zó Diose̱ man yoꞌo̱ noꞌ, ne̱ quina̱j yoꞌó noꞌ na̱nj ado̱nj. 42 Cheꞌé dan cu̱tumé uxrá soj man soj á. ꞌO̱ se ne neꞌen soj me güii caꞌna̱ꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man soj a̱ maꞌ. 43 Dan me se sese ꞌo̱ síí tucua̱ veꞌ roꞌ, a̱j neꞌen soꞌ me orá caꞌna̱ꞌ síí itu̱u̱ ne̱ quiꞌya̱j itu̱u̱ síí itu̱u̱ rasu̱u̱n ma̱n tucuá soꞌ, ne̱ uxrá cutumé soꞌ tucuá soꞌ, ne̱ se̱ quiꞌyaj itu̱u̱ síí itu̱u̱ tucuá soꞌ tza̱j maꞌ. Ma̱a̱n se ne neꞌen soj me orá caꞌna̱ꞌ síí itu̱u̱ man ado̱nj. 44 Dan me se taꞌngaꞌ da̱nj vaa gue̱e̱ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, ne̱ ne neꞌen soj me orá caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj man ado̱nj. Cheꞌé dan yoꞌo̱ ni̱ꞌyaj soj á.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quira̱nꞌ síí veꞌé ꞌyaj suun rihaan Diose̱ do̱ꞌ, da̱j quira̱nꞌ síí ne ꞌyaj suun sa̱ꞌ rihaan Diose̱ do̱ꞌ a

45 ”Cheꞌé dan me sese cuneꞌ síí tucua̱ yoꞌo̱ veꞌ man yoꞌo̱ se‑mo̱zó soꞌ se vaa cu̱tumé mozó yoꞌ man tuviꞌ mozó rque̱ soꞌ se chá rihaan nij soꞌ orá chá nij soꞌ chraa, ne̱ da̱j quiꞌya̱j mozó yoꞌ, rá soj ga̱. Sese ya̱ ya̱ si̱j veꞌé ꞌyaj suun me soꞌ do̱ꞌ, sese ya̱ ya̱ si̱j avii raa̱ me soꞌ do̱ꞌ, ne̱ da̱j quiꞌya̱j soꞌ, rá soj ga̱. 46 Ga̱a ne̱ güii nama̱n se‑ruꞌve̱e̱ mozó roꞌ, sese queneꞌe̱n se‑ruꞌve̱e̱ mozó se vaa veꞌé ꞌyaj suun mozó se‑su̱u̱n ruꞌvee, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá mozó yoꞌ, quiꞌya̱j se‑ruꞌve̱e̱ mozó yoꞌ ado̱nj. 47 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa cune̱ꞌ ruꞌvee yoꞌ man mozó yoꞌ gu̱un soꞌ síí tumé man cunuda̱nj siꞌyaj ruꞌvee yoꞌ a. 48 Tza̱j ne̱ sese vaa chiꞌi̱i̱ nimán mozó yoꞌ, ne̱ gu̱un rá soꞌ se vaa guun ra̱a̱n ndoꞌo se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ, 49 ga̱a ne̱ gu̱un cheꞌe̱ soꞌ go̱ꞌ soꞌ man tuviꞌ soꞌ mozó, ne̱ cha̱ soꞌ coꞌo̱ soꞌ, ne̱ gu̱un xno̱ soꞌ a. 50 Dan me se ne neꞌen soꞌ aman nama̱n se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ a. Ne naꞌvi̱j soꞌ caꞌna̱ꞌ ruꞌvee a. Tza̱j ne̱ síj güii síj orá síj, ne̱ caꞌna̱ꞌ maꞌa̱n se‑ruꞌve̱e̱ mozó yoꞌ, 51 ga̱a ne̱ caꞌne̱ꞌ nu̱ꞌ soꞌ man mozó yoꞌ ne̱ cata̱j soꞌ se vaa caꞌa̱nj mozó yoꞌ rihaan yaꞌan ga̱ yoꞌó nij síí nucuiꞌ rá a. Ne̱ yuvii̱ ma̱n rihaan yaꞌan yoꞌ roꞌ, taꞌvee uxrá, ne̱ nda̱a chá ru̱j maꞌa̱n nij yuvii̱ cúú yanꞌ yuvii̱ ei.

25

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé chi̱ꞌ chana̱ ya̱a̱n me rá catu̱u̱ rej anuû chaꞌanj naraꞌa̱a a

1 ”Ne̱ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ ase vaa chi̱ꞌ chana̱ ya̱a̱n roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nij yuvii̱ me rá catu̱u̱ rihaan Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ á. Dan me se nica̱j nij chana̱ ya̱a̱n yoꞌ saga̱ꞌ nij noꞌ agaꞌ yaꞌan, ne̱ caꞌanj na̱ꞌvi̱j nij noꞌ man síí naraꞌa̱a a. 2 Dan me se ꞌu̱nꞌ nij chana̱ ya̱a̱n yoꞌ roꞌ, me chana̱ niꞌyo̱n, ne̱ yuꞌunꞌ nij chana̱ ya̱a̱n yoꞌ roꞌ, me chana̱ nica̱j cuentá a. 3 ꞌO̱ se nij chana̱ niꞌyo̱n yoꞌ roꞌ, nica̱j nij noꞌ saga̱ꞌ nij noꞌ agaꞌ yaꞌan, tza̱j ne̱ taj va̱j casté acaa nica̱j nij noꞌ a̱ maꞌ. 4 Ne̱ nij chana̱ nica̱j cuentá roꞌ, nij noꞌ me se nica̱j nij noꞌ saga̱ꞌ nij noꞌ agaꞌ yaꞌan do̱ꞌ, agaꞌ nu̱u̱ casté acaa do̱ꞌ a. 5 Dan me se guun ra̱a̱n síí naraꞌa̱a, ne̱ caꞌnaꞌ nej rihaan taranꞌ nij chana̱ ya̱a̱n yoꞌ, ne̱ cotoj taranꞌ nij noꞌ a. 6 Guun ya̱nꞌ, ne̱ caguáj yuvii̱ cataj yuvii̱: “ꞌNaꞌ síí naraꞌa̱a ga̱ chana̱ ya̱a̱n ei. Cuva̱ꞌ soj nari̱ꞌ tuviꞌ soj ga̱ soꞌ ei”, cataj yuvii̱ rihaan chi̱ꞌ nij chana̱ ya̱a̱n yoꞌ a. 7 Ga̱a ne̱ cuno nij chana̱ ya̱a̱n, ne̱ raꞌya̱nj naxaga̱a̱ taranꞌ nij noꞌ, ne̱ naquiꞌyaj sa̱ꞌ nij noꞌ saga̱ꞌ nij noꞌ agaꞌ yaꞌan a. 8 Ne̱ cataj nij chana̱ niꞌyo̱n rihaan nij chana̱ nica̱j cuentá, ne̱: “Quiꞌya̱j soj do̱j se ndoꞌo, rque̱ soj do̱j casté acaa rihaan núj rugua̱nj. Quinaꞌáj saga̱ꞌ núj agaꞌ yaꞌan na̱nj achugua̱nj”, taj nij chana̱ niꞌyo̱n yoꞌ rihaan tuviꞌ noꞌ a. 9 Ga̱a ne̱ tuviꞌ noꞌ chana̱ nica̱j cuentá me se cataj: “Ma̱a̱n se se̱ quisíj casté acaa caca̱a̱ rihaan taranꞌ níꞌ maꞌ. Caꞌa̱nj soj rej aneꞌ casté acaa, ne̱ quira̱a̱n soj man yoꞌ á”, taj nij chana̱ nica̱j cuentá yoꞌ rihaan nij chana̱ niꞌyo̱n a. 10 Veé dan, ne̱ caꞌanj nij chana̱ niꞌyo̱n yoꞌ quira̱a̱n nij noꞌ casté acaa, ne̱ caꞌnaꞌ síí naraꞌa̱a, ne̱ nij chana̱ nica̱j cuentá me se ne cachi̱in casté acaa rihaan nij noꞌ maꞌ. Cheꞌé dan catúj nij noꞌ rá veꞌ canuû chaꞌanj ga̱ síí naraꞌa̱a, ne̱ caráán nii taꞌyaa yoꞌ a. 11 Cachén doj orá, ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ nij chana̱ niꞌyo̱n uún, ne̱ cataj nij noꞌ: “Caꞌnu̱u̱ so̱ꞌ taꞌyaa catu̱u̱ núj, socoj”, cataj nij noꞌ rihaan síí naraꞌa̱a a. 12 Ne̱ cataj síí naraꞌa̱a yoꞌ: “Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ne neꞌén ꞌu̱nj man soj maꞌ”, taj soꞌ rihaan nij chana̱ niꞌyo̱n yoꞌ a.

13 ”Cheꞌé dan cu̱tumé uxrá nij soj man soj á. ꞌO̱ se ne neꞌen soj me güii caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj ne neꞌen soj me orá caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj ne neꞌen soj maꞌ.

Nana̱ nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé síí racuíj saꞌanj rihaan se‑mo̱zó soꞌ a

14 ”ꞌO̱ se güii caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj me se ase vaa quiꞌyaj yoꞌo̱ ruꞌvee ga̱ se‑mo̱zó ruꞌvee roꞌ, da̱nj ga̱a̱ qui̱ꞌyáj ga̱ soj si̱j noco̱ꞌ manj ado̱nj. Dan me se guun rá ruꞌvee yoꞌ caꞌa̱nj soꞌ yoꞌó chumanꞌ, ne̱ canacúún soꞌ man nij se‑mo̱zó soꞌ, ne̱ racuíj soꞌ se‑saꞌa̱nj soꞌ rihaan nij mozó yoꞌ a. 15 Dan me se rihaan yoꞌo̱ soꞌ racuíj soꞌ ꞌu̱nꞌ saꞌanj noco̱o uxrá cuꞌna̱j talento a. Rihaan yoꞌó soꞌ racuíj soꞌ vi̱j saꞌanj talento a. Ne̱ rihaan yoꞌó soꞌ racuíj soꞌ yoꞌo̱ saꞌanj talento a. Da̱nj quiꞌyaj soꞌ, racuíj soꞌ saꞌanj rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ nij se‑mo̱zó soꞌ, ne̱ rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ mozó yoꞌ racuíj soꞌ nda̱a vaa gu̱un nucua̱j mozó tinaca̱ mozó yoꞌ a. Dan me se me rá soꞌ quiꞌya̱j suun ꞌo̱ ꞌo̱ mozó tinaca̱ ꞌo̱ ꞌo̱ mozó saꞌanj rqué soꞌ rihaan mozó yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan quiꞌyaj soꞌ da̱nj a. Ne̱ cavii soꞌ, caꞌanj soꞌ a.

16 ”Síj caꞌanj soꞌ, ne̱ cavii síí nica̱j ꞌu̱nꞌ saꞌanj talento caꞌanj soꞌ, ne̱ quiꞌyaj suun soꞌ, ne̱ quisíj, ga̱a ne̱ quiꞌyaj canaán soꞌ yuꞌunꞌ saꞌanj talento ga̱ saꞌanj uún a. 17 Ne̱ ase vaa quiꞌyaj soꞌ roꞌ, da̱nj vaa quiꞌyaj síí nica̱j vi̱j saꞌanj talento uún, ne̱ quiꞌyaj canaán soꞌ yavíj saꞌanj talento uún a. 18 Tza̱j ne̱ síí quiriꞌ ꞌo̱ saꞌanj talento yoꞌ me se cavii soꞌ caꞌanj soꞌ, ne̱ gáán soꞌ ꞌo̱ yuꞌuj, ne̱ caxríj yuve̱ soꞌ man saꞌanj racuíj ruꞌvee rihaan soꞌ a.

19 ”Veé dan, ne̱ guun ra̱a̱n uxrá, ne̱ namán se‑ruꞌve̱e̱ vaꞌnu̱j nij mozó, ne̱ xnáꞌanj ruꞌvee man ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ da̱j quiꞌyaj nij soꞌ a. 20 Ne̱ cuchiꞌ síí nica̱j ꞌu̱nꞌ saꞌanj talento rihaan ruꞌvee, ne̱ rqué soꞌ chi̱ꞌ saꞌanj talento man se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ, cataj soꞌ: “ꞌU̱nꞌ saꞌanj talento racuíj so̱ꞌ manj, señor. Ne̱ ya̱j roꞌ, nuu yoꞌ chi̱ꞌ saꞌanj talento, quiꞌyáj na̱nj á”, taj soꞌ a. 21 Ne̱ cataj ruꞌvee yoꞌ rihaan se‑mo̱zó soꞌ: “Cuna̱j uxrá vaa quiꞌyáá so̱ꞌ ei. Mozó sa̱ꞌ mé so̱ꞌ, ne̱ ga̱a̱ nucua̱j raj mán so̱ꞌ ado̱nj. Veꞌé cutumé so̱ꞌ man do̱j siꞌyáj á. Cheꞌé dan, ne̱ ya̱j ca̱né so̱ꞌ tu̱mé so̱ꞌ noco̱o doj siꞌyáj á. Cuva̱ꞌ so̱ꞌ ca̱yáán so̱ꞌ ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ veꞌé ca̱yáán níꞌ na̱nj ei”, taj soꞌ rihaan se‑mo̱zó soꞌ a.

22 ”Ga̱a ne̱ cuchiꞌ síí nica̱j vi̱j saꞌanj talento uún, ne̱ cataj soꞌ: “Racuíj so̱ꞌ vi̱j saꞌanj talento rihanj, señor. Ne̱ ya̱j, ne̱ nuu yoꞌ caꞌa̱nj saꞌanj talento, quiꞌyáj na̱nj á”, taj soꞌ a. 23 Ne̱ cataj ruꞌvee yoꞌ rihaan soꞌ: “Cuna̱j uxrá vaa quiꞌyáá so̱ꞌ ei. Mozó sa̱ꞌ mé so̱ꞌ uún, ne̱ ga̱a̱ nucua̱j raj mán so̱ꞌ uún ado̱nj. Veꞌé cutumé so̱ꞌ man do̱j siꞌyáj, ne̱ cheꞌé dan ya̱j ca̱né so̱ꞌ tu̱mé so̱ꞌ noco̱o doj siꞌyáj ya̱ ei. Cuva̱ꞌ so̱ꞌ, ca̱yáán so̱ꞌ ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ veꞌé ca̱yáán níꞌ ya̱ ei”, taj ruꞌvee yoꞌ rihaan yoꞌó se‑mo̱zó soꞌ a.

24 ”Veé dan, ne̱ cuchiꞌ síí nica̱j yoꞌo̱ saꞌanj talento uún rihaan se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ: “Neꞌén ꞌu̱nj se vaa si̱j sca̱ꞌ ndoꞌo nimán mé so̱ꞌ, señor. Neꞌén ꞌu̱nj se vaa yoꞌó yuvii̱ unô ꞌnúú, ne̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ me síí rii u̱u̱n naa̱ na̱nj ado̱nj. Ne̱ yoꞌó yuvii̱ narii squíj man ꞌnúú trigó, ꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ naranꞌ u̱u̱n man ꞌnúú trigó sa̱ꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj. 25 Cheꞌé dan cuchuꞌvíꞌ ꞌu̱nj, ne̱ caꞌanj ꞌu̱nj, ne̱ caxríj yuve̱ ꞌu̱nj se‑saꞌa̱nj so̱ꞌ rque yoꞌóó na̱nj ado̱nj. Dan me se naca̱j gue̱e̱ uún so̱ꞌ se‑saꞌa̱nj so̱ꞌ na̱nj ei”, taj mozó yoꞌ rihaan ruꞌvee a. 26 Ne̱ cataj ruꞌvee yoꞌ rihaan mozó: “Mozó chiꞌi̱i̱ nimán do̱ꞌ, mozó rmi̱i̱ do̱ꞌ, mé so̱ꞌ ei. Se da̱nj neꞌén so̱ꞌ se vaa yoꞌó yuvii̱ unô ꞌnúú, ne̱ ma̱ꞌanj rii naa̱, ne̱ neꞌén so̱ꞌ se vaa yoꞌó yuvii̱ narii squíj man ꞌnúú trigó, ne̱ ꞌu̱nj naranꞌ ꞌnúú trigó sa̱ꞌ yoꞌ, 27 ne̱ me cheꞌé ne ta̱cuachén so̱ꞌ se‑saꞌa̱nj ꞌu̱nj rihaan nij síí nutaꞌ raa̱ saꞌanj ga̱. Ga̱a ne̱ asa̱ꞌ ꞌnáꞌ ꞌu̱nj, ne̱ nica̱j ꞌu̱nj se‑saꞌa̱nj ꞌu̱nj ga̱ saꞌanj nataꞌ raa̱ yoꞌ ga̱”, taj ruꞌvee yoꞌ rihaan yoꞌó mozó yoꞌ a.

28 ”Ne̱ caꞌmii uún ruꞌvee yoꞌ rihaan yoꞌó nij se‑mo̱zó soꞌ, cataj soꞌ: “Caꞌne̱e̱ soj saꞌanj nica̱j mozó chiꞌi̱i̱ nihánj, ne̱ ta̱cuachén soj rihaan síí nica̱j chi̱ꞌ saꞌanj talento á. 29 ꞌO̱ se síí neꞌen sa̱ꞌ quiꞌya̱j suun rihanj me se vaa güii, ne̱ doj a̱ gu̱un nucua̱j soꞌ quiꞌya̱j suun soꞌ rihanj ado̱nj. Ne̱ síí ne neꞌen quiꞌya̱j suun rihanj me se caꞌne̱e̱ ꞌu̱nj suun leꞌe̱j nii ata̱ soꞌ, ne̱ quina̱j u̱u̱n soꞌ, qui̱ꞌyáj ado̱nj. 30 Ne̱ mozó chiꞌi̱i̱ yoꞌ me se taj se uun soꞌ rihanj maꞌ. Quiriꞌi̱j soj man soꞌ xeꞌ rej rmi̱ꞌ á. Ne̱ yuvii̱ ma̱n rej rmi̱ꞌ yoꞌ me se taꞌvee uxrá ne̱ nda̱a chá ru̱j maꞌa̱n nij yuvii̱ cúú yanꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj”, taj ruꞌvee rihaan yoꞌó nij se‑mo̱zó soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé güii caꞌne̱ꞌ Jesucristó cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ a

31 ”Dan me se síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ mé ꞌu̱nj, ne̱ caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ veꞌé uxrá ga̱a̱ caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ caꞌna̱ꞌ cunuda̱nj nij se‑mo̱zó ꞌu̱nj, ne̱ asa̱ꞌ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj, ne̱ quita̱j ꞌu̱nj rihaan xrúún ꞌu̱nj chruun xlá sa̱ꞌ, ne̱ caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ado̱nj. 32 Dan me se naquiꞌya̱j chre̱ꞌ nij se‑mo̱zó ꞌu̱nj man cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, ne̱ canicu̱nꞌ nij yuvii̱ rihaan ꞌu̱nj, ne̱ cuxra̱ꞌ taꞌa̱j ꞌu̱nj man nij yuvii̱, ne̱ dan me se ase vaa ꞌyaj síí tumé matzinj uxraꞌ taꞌa̱j soꞌ man nij matzinj ga̱ nij tana roꞌ, da̱nj ga̱a̱ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj, cuxra̱ꞌ taꞌa̱j ꞌu̱nj man nij yuvii̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj. 33 Dan me se nij síí sa̱ꞌ roꞌ, ase vaa matzinj ga̱a̱ nij soꞌ rihanj, ne̱ cache̱n nij soꞌ canicu̱nꞌ nij soꞌ rej nuva̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ nij síí chiꞌi̱i̱ roꞌ, ase vaa tana ga̱a̱ nij soꞌ rihanj, ne̱ cache̱n nij soꞌ canicu̱nꞌ nij soꞌ rej ni̱chruún ꞌu̱nj a.

34 ”Ne̱ guún ꞌu̱nj síí nica̱j suun rey, quiri̱i̱ taꞌngáꞌ ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ, ne̱ dan me se caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj rihaan nij síí nicu̱nꞌ rej nuva̱ꞌ ꞌu̱nj, cata̱j ꞌu̱nj: “Cuva̱ꞌ soj ei. Niha̱ꞌ uxrá rá Réé ꞌu̱nj niꞌya̱j soꞌ man soj á. Dan me se asi̱j quiꞌyaj Réé ꞌu̱nj man chumii̱ nihánj, ne̱ cachrón soꞌ güii gu̱un chij maꞌa̱n soj rihaan chumii̱ nihánj a. Cheꞌé dan caꞌna̱ꞌ soj, ne̱ naca̱j soj nu̱ꞌ se sa̱ꞌ quiꞌyaj Réj á. 35 ꞌO̱ se ga̱a naá, ne̱ quinaꞌaan rquej, ne̱ rqué soj se chaj á. Ne̱ nacoó ꞌu̱nj na, ne̱ rqué soj na coꞌo̱j á. Ne̱ ase vaa síí ꞌnaꞌ yoꞌó chumanꞌ vaa ꞌu̱nj rihaan soj, tza̱j ne̱ veꞌé caꞌmii soj ga̱j a. 36 Tachrinj u̱u̱n vaa saga̱nꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ rqué soj yatzíj manj á. Ne̱ canó chiꞌii̱ manj, ne̱ cuchiꞌ soj rej náj, ne̱ taj yaꞌanj soj manj á. Quiꞌnij ꞌu̱nj tagaꞌ, ne̱ cuchiꞌ soj tagaꞌ, ne̱ caꞌmii soj ga̱j ado̱nj”, cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij síí nicu̱nꞌ rej nuva̱ꞌ ꞌu̱nj a.

37 ”Ga̱a ne̱ caꞌmi̱i̱ nij síí sa̱ꞌ yoꞌ rihanj, cata̱j nij soꞌ: “Aman queneꞌen núj se vaa naꞌaan rqué so̱ꞌ, ne̱ rqué núj se chá so̱ꞌ, Señor. Aman queneꞌen núj se vaa nacoó so̱ꞌ na, ne̱ rqué núj na coꞌo so̱ꞌ ga̱. 38 Aman ase vaa síí ꞌnaꞌ yoꞌó chumanꞌ vaa so̱ꞌ rihaan núj, ne̱ caꞌmii núj ga̱ so̱ꞌ ga̱. Aman queneꞌen núj se vaa tachrinj u̱u̱n vaa saga̱nꞌ so̱ꞌ, ne̱ rqué núj yatzíj cu̱nuû so̱ꞌ ga̱. 39 Aman queneꞌen núj se vaa canó chiꞌii̱ mán so̱ꞌ do̱ꞌ, se vaa catúj so̱ꞌ tagaꞌ do̱ꞌ, ne̱ cuchiꞌ núj racuíj núj mán so̱ꞌ ga̱”, cata̱j nij síí sa̱ꞌ, xna̱ꞌanj nij soꞌ manj a.

40 ”Ga̱a ne̱ cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ: “Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa racuíj ndoꞌo soj man nij tinúú ꞌu̱nj ga̱a quiranꞌ nij soꞌ sayuun vaa da̱nj á. Nda̱ꞌ se síí nica̱ꞌ ndoꞌo me taꞌa̱j nij soꞌ, tza̱j ne̱ racuíj ndoꞌo soj man nij soꞌ, ne̱ cheꞌé se racuíj ndoꞌo soj man tinúú ꞌu̱nj, ne̱ cheꞌé dan nuchruj ꞌu̱nj cuentá se vaa me soj síí racuíj man ma̱ꞌanj ado̱nj”, cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ a.

41 ”Ga̱a ne̱ cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij síí nicu̱nꞌ rej ni̱chruún ꞌu̱nj a: “Naxu̱u̱n soj man soj rihanj ei. Ma̱a̱n se cataj ya̱ Diose̱ se vaa ina̱nj sayuun quira̱nꞌ soj, caꞌa̱nj soj rihaan yaꞌan, caca̱a̱ soj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj á. Dan me se quiꞌyaj Diose̱ yaꞌan yoꞌ caca̱a̱ síí chre̱e caca̱a̱ nij nana̱ chre̱e caca̱a̱, ne̱ caca̱a̱ nij soj caca̱a̱ ga̱ soꞌ ado̱nj. 42 ꞌO̱ se quinaꞌaan rquej ga̱a naá, tza̱j ne̱ ne rque̱ soj a̱ doj se chá cha̱j maꞌ. Nacoó ꞌu̱nj na, tza̱j ne̱ ne rque̱ soj a̱ doj na coꞌo̱j maꞌ. 43 Ase vaa síí ꞌnaꞌ yoꞌó chumanꞌ vaa ꞌu̱nj rihaan soj, tza̱j ne̱ ne caꞌmi̱i̱ soj ga̱j maꞌ. Tachrinj u̱u̱n nuû ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ ne rque̱ soj a̱ doj yatzíj maꞌ. Canó chiꞌii̱ manj do̱ꞌ, quiꞌnij ꞌu̱nj tagaꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó güii ne cuchi̱ꞌ soj rihanj maꞌ”, cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ a.

44 ”Ga̱a ne̱ cata̱j maꞌa̱n nij síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ: “Aman queneꞌen núj mán so̱ꞌ se vaa naꞌaan rqué so̱ꞌ do̱ꞌ, se vaa nacoó so̱ꞌ na do̱ꞌ, se vaa ase vaa síí caꞌnaꞌ yoꞌó chumanꞌ vaa so̱ꞌ do̱ꞌ, se vaa achiin yatzíj cu̱nuû so̱ꞌ do̱ꞌ, se vaa canó chiꞌii̱ mán so̱ꞌ do̱ꞌ, se vaa quiꞌnij so̱ꞌ tagaꞌ do̱ꞌ, ne̱ ne ra̱cuíj núj mán so̱ꞌ, Señor”, cata̱j nij soꞌ, xna̱ꞌanj nij soꞌ manj a.

45 ”Ga̱a ne̱ cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ: “Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa a̱ ꞌó xcoꞌ ne ra̱cuíj soj man nij tinúú ꞌu̱nj ga̱a quiranꞌ nij soꞌ sayuun vaa da̱nj maꞌ. Ne̱ nda̱ꞌ se síí nica̱ꞌ ndoꞌo me taꞌa̱j nij soꞌ, tza̱j ne̱ no̱ xcúún nij soj ra̱cuíj soj man nij soꞌ ado̱nj. Ne̱ cheꞌé se ne ra̱cuíj soj man nij soꞌ roꞌ, cheꞌé dan nuchruj ꞌu̱nj cuentá se vaa nuveé si̱j racuíj manj me soj maꞌ”, cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ a.

46 ”Ga̱a ne̱ cavi̱i̱ nij soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ, ne̱ quira̱nꞌ ndoꞌo nij soꞌ sayuun nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, tza̱j ne̱ nij síí sa̱ꞌ roꞌ, veꞌé ca̱yáán nij soꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

26

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ꞌo̱ guun rá nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, se vaa cavi̱ꞌ Jesucristó a

1 Síj cataj xnaꞌanj Jesucristó nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌmii uún soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, cataj soꞌ:

2 ―Neꞌen soj se vaa cache̱n vi̱j güii, ga̱a ne̱ ca̱nuû chaꞌanj pascuá, ne̱ ta̱cuachén nii manj rihaan nij síí cachro̱n manj rihaan rcutze̱ na̱nj ado̱nj. Da̱nj quiꞌya̱j nij soꞌ, cheꞌé se síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ mej a ―taj Jesucristó a.

3 Ga̱a ne̱ cunuu chre̱ꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, rihaan veꞌ xi̱j tucuá xrej ata̱ suun noco̱o doj síí cuꞌna̱j Caifás a. 4 Ne̱ ꞌo̱ guun rá cunuda̱nj nij soꞌ se vaa tiha̱ꞌ yuꞌunj nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ qui̱taꞌaa yuve̱ nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ cavi̱ꞌ Jesucristó, quiꞌya̱j nij soꞌ, rá nij soꞌ a. 5 Tza̱j ne̱ cataj nij soꞌ:

―Se̱ quitaꞌaa níꞌ man soꞌ ga̱a aman anuû chaꞌanj maꞌ. Ma̱a̱n se sese da̱nj quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ caꞌma̱an rá nij yuvii̱, ne̱ gu̱un sayuun, quiꞌya̱j nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caxríj ꞌo̱ chana̱ casté raa̱ Jesucristó a

6 Dan me se yáán Jesucristó chumanꞌ cuꞌna̱j Betania, ne̱ ne̱ soꞌ rá ꞌo̱ veꞌ tucuá síí cuꞌna̱j Simón síí canó luj riꞌyuj man, 7 ne̱ yáán Jesucristó rihaan mesá, ne̱ cuchiꞌ yoꞌo̱ chana̱ rihaan soꞌ, ne̱ nica̱j chana̱ yoꞌo̱ agaꞌ catzi̱i̱ nu̱u̱ casté gunꞌ da̱j, ne̱ casté tuꞌve̱e̱ ndoꞌo me yoꞌ a. Ga̱a ne̱ caxríj chana̱ casté raa̱ Jesucristó a. 8 Ne̱ caꞌmaan rá nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Me cheꞌé tiriꞌ rmaꞌa̱n chana̱ nihánj casté sa̱ꞌ ga̱. 9 Me cheꞌé ne cutuꞌve̱e̱ noꞌ casté, ne̱ quiri̱ꞌ uxrá noꞌ saꞌanj, ne̱ go̱ꞌ noꞌ saꞌanj yoꞌ man síí nique̱ ga̱ ―cataj nij soꞌ, niꞌya̱j nij soꞌ man chana̱ yoꞌ a.

10 Ne̱ queneꞌen Jesucristó da̱j vaa caꞌmii nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Me cheꞌé aꞌmii soj da̱nj niꞌya̱j soj man chana̱ ga̱. ꞌO̱ se veꞌé uxrá vaa quiꞌyaj noꞌ manj á. 11 ꞌO̱ se síí nique̱ me se daj a̱ güii mán nij síí nique̱ ga̱ soj, ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j soj da̱nj ga̱ síí nique̱ ei. Tza̱j ne̱ ꞌu̱nj me se vaa güii caꞌa̱nj ꞌu̱nj, ne̱ quina̱j u̱u̱n soj, ne̱ se̱ caꞌvee quiꞌya̱j soj se lu̱j cheꞌej maꞌ. 12 Dan me se caxríj chana̱ nihánj casté raj, ne̱ cheꞌé dan neꞌen soj se vaa cachi̱nꞌ nii manj ado̱nj. 13 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa me rej maꞌa̱n caꞌmi̱i̱ natáj yuvii̱ se‑na̱na̱j nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ ma̱n rihaan nu̱ꞌ chumii̱ nihánj roꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj uún nij yuvii̱ rihaan tuviꞌ yuvii̱ cheꞌé se vaa quiꞌyaj chana̱ nihánj manj, ne̱ se̱ quiniꞌyón yuvii̱ man chana̱ nihánj maꞌ ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cutuꞌvéj síí cuꞌna̱j Judas man Jesucristó rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó a

14 Ga̱a ne̱ cavii síí cuꞌna̱j Judas Iscariote, caꞌanj soꞌ rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o doj a. Dan me se yoꞌo̱ tuviꞌ chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó me síí cuꞌna̱j Judas yoꞌ a. 15 Dan me se cataj soꞌ rihaan nij xrej a:

―A̱ me se rque̱ soj manj, ne̱ ra̱cuíj ꞌu̱nj man soj ta̱cuachén ꞌu̱nj man Jesucristó rihaan soj ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man nij xrej a.

Ne̱ goꞌ nij soꞌ ico̱ chi̱ꞌ saꞌanj platá catzi̱i̱ man síí cuꞌna̱j Judas yoꞌ a. 16 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ síí cuꞌna̱j Judas nuchruj ra̱a̱ soꞌ aman gu̱un nucua̱j soꞌ ra̱cuíj soꞌ man nij xrej ata̱ suun noco̱o doj, ta̱cuachén soꞌ man Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa maꞌa̱n Jesucristó taj xnaꞌanj se vaa ta̱cuachén yoꞌo̱ tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ man soꞌ rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man soꞌ a

17 Ne̱ güii canuû chaꞌanj pascuá roꞌ, cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan Jesucristó, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Me rej quiꞌya̱j chuvi̱i núj cha̱ xtiꞌno̱ níꞌ chaꞌanj pascuá, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

18 Ne̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan nij soꞌ se vaa catu̱u̱ nij soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ nana̱ nihánj rihaan soꞌ a: “Taj xnaꞌanj maestró rihaan so̱ꞌ se vaa da̱j doj quisi̱j se‑ora̱ soꞌ a. Ne̱ cha̱ xtiꞌno̱ soꞌ do̱ꞌ, nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ do̱ꞌ, chaꞌanj pascuá tucuá so̱ꞌ á”, cata̱j nij soꞌ rihaan síí ne̱ chumanꞌ yoꞌ, taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a. 19 Dan me se quiꞌyaj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan nij soꞌ, ne̱ quiꞌyaj chuvi̱i nij soꞌ cha̱ xtiꞌno̱ nij soꞌ chaꞌanj pascuá a. 20 Ne̱ rej tiꞌnuu, ne̱ cayáán Jesucristó ga̱ chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rihaan mesá a. 21 Ne̱ ga̱a chá nij soꞌ chraa, ne̱ cataj Jesucristó:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ta̱cuachén yoꞌo̱ tuviꞌ soj manj rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj manj ei ―taj Jesucristó a.

22 Ga̱a ne̱ quinanó ndoꞌo rá nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ nda̱a ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ xnáꞌanj man Jesucristó, cataj ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ:

―ꞌU̱nj me síí quiꞌya̱j da̱nj niꞌ, Señorꞌ ―taj ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ a.

23 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Síí tiguíj rachrúún ga̱ ꞌu̱nj rá coꞌoo roꞌ, soꞌ me síí ta̱cuachén manj rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj manj ado̱nj. 24 ꞌO̱ se taj danj Diose̱ se vaa caꞌa̱nj ꞌu̱nj cavi̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ ne̱ ya̱ da̱nj qui̱ránꞌ ꞌu̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ nique̱ ndoꞌo síí ta̱cuachén manj rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj manj na̱nj á. Quira̱nꞌ uxrá soꞌ sayuun na̱nj á. Snóꞌo yoꞌ me se sese ne caꞌnga̱a̱ soꞌ, ne̱ cavii sa̱ꞌ soꞌ doj tza̱j ado̱nj ―taj Jesucristó a.

25 Ne̱ síí cuꞌna̱j Judas síí me rá ta̱cuachén man Jesucristó rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó me se xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó, cataj soꞌ:

―ꞌU̱nj me síí quiꞌya̱j da̱nj niꞌ, maestroꞌ ―taj maꞌa̱n soꞌ, xnáꞌanj maꞌa̱n soꞌ man Jesucristó uún a.

―Ya̱ uxrá cataj so̱ꞌ, veé so̱ꞌ quiꞌya̱j da̱nj ei ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé rachrúún rqué Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ cha̱ nij soꞌ do̱ꞌ, cheꞌé na vinó rqué soꞌ coꞌo̱ nij soꞌ do̱ꞌ a

26 Ne̱ ga̱a chá nij soꞌ chraa ne̱ quitaꞌaa Jesucristó yoꞌo̱ rachrúún, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱, ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ rachrúún, ne̱ rqué soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Qui̱taꞌaa soj rachrúún nihánj, cha̱ soj man yoꞌ á. Nee̱ manj me rachrúún nihánj ei ―taj soꞌ a.

27 Ga̱a ne̱ quitaꞌaa Jesucristó agaꞌ tazá nu̱u̱ na vinó, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱, ne̱ tacuachén soꞌ agaꞌ nu̱u̱ na vinó rihaan nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Coꞌo̱ taranꞌ soj na vinó nihánj á. 28 ꞌO̱ se ton manj me na nihánj, ne̱ cheꞌé ton manj roꞌ, rqué Diose̱ ꞌo̱ nana̱ rihaan soj da̱j quiꞌya̱j Diose̱ ga̱ soj a. Dan me se cheꞌé se caya̱nj ton manj roꞌ, cheꞌé dan me cara̱a̱ xꞌnaa Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ cacunꞌ tumé queꞌe̱e̱ yuvii̱ ado̱nj. 29 Ne̱ cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa veé do̱j nihánj me coꞌoj, ne̱ se̱ coꞌoj ya̱j a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ quisíj güii gu̱un chij Réé ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cunu̱u naca̱ chumii̱ nihánj, ne̱ coꞌo̱ níꞌ na vinó naca̱ ei ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

30 Ga̱a ne̱ cachráá taranꞌ nij soꞌ chraꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cavii nij soꞌ, caꞌanj nij soꞌ quij cuꞌna̱j Quij ma̱n Chruun Olivó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó se vaa gu̱un naꞌa̱j síí cuꞌna̱j Pedró ne̱ cata̱j soꞌ se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soꞌ a

31 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Danj Diose̱ taj se vaa go̱ꞌ Diose̱ man síí tumé matzinj, ne̱ cuna̱nj nij matzinj chaꞌnu̱u̱ nij xoꞌ a. Ne̱ ya̱ ase vaa daán ꞌu̱nj matzinj vaa soj, ne̱ nii̱ corá gu̱un naꞌa̱j taranꞌ soj, ne̱ se̱ canocoꞌ soj manj a̱ maꞌ. 32 Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ quisíj cunuu iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj, ne̱ quita̱j ya̱a̱n ꞌu̱nj rihaan soj caꞌa̱nj ꞌu̱nj estadó Galilea, ne̱ nari̱ꞌ tuviꞌ níꞌ estadó Galilea na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

33 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Pedró rihaan soꞌ a:

―Caꞌve̱e se ta̱náj taranꞌ nij soꞌ mán so̱ꞌ, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ tanáj ꞌu̱nj mán so̱ꞌ maꞌ ―taj Pedró a.

34 Ne̱ cataj Jesucristó:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ cuano̱ se vaa a̱j neꞌén ꞌu̱nj se vaa nii̱ corá ga̱a ataa cagua̱j toꞌloo, ne̱ vaꞌnu̱j ya̱ cata̱j so̱ꞌ rihaan yuvii̱ se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ manj mé so̱ꞌ a ―taj Jesucristó rihaan Pedró a.

35 Ne̱ cataj Pedró:

―Taj maꞌ. Caꞌve̱e se ticavi̱ꞌ yuvii̱ man níꞌ, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cataj ꞌu̱nj se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ mán so̱ꞌ mej maꞌ ―taj Pedró rihaan Jesucristó a.

Ne̱ ase vaa cataj Pedró roꞌ, da̱nj cataj taranꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj Jesucristó ga̱a cachíín niꞌya̱j Jesucristó rihaan Diose̱ a

36 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó ga̱ nij soꞌ nda̱a yoꞌó rej cuꞌna̱j Getsemaní, ne̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan nij soꞌ:

―Cane̱ soj nihánj, na̱ꞌvi̱j soj mán ꞌu̱nj, ne̱ caꞌa̱nj ꞌu̱nj ga̱nꞌ do̱j tzinꞌ, ne̱ cachi̱nj ni̱ꞌyáj rihaan Réj a ―taj Jesucristó a.

37 Ne̱ nica̱j Jesucristó man Pedró do̱ꞌ, man ro̱j taꞌníí síí cuꞌna̱j Zebedeo do̱ꞌ, caꞌanj soꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ quinanó ndoꞌo rá soꞌ a. 38 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan vaꞌnu̱j nij síí caꞌanj ga̱ soꞌ a:

―Nanó uxrá raj ado̱nj. Ma̱a̱n cheꞌé rej nanó ndoꞌo raj, quiꞌya̱j cavi̱ꞌ ꞌu̱nj, raj a. Quiꞌya̱j soj se ndoꞌo quina̱j soj nihánj, ne̱ se̱ cotoj soj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan vaꞌnu̱j nij soꞌ a.

39 Ga̱a ne̱ cavii soꞌ yaníj do̱j tzinꞌ, ne̱ caꞌanj ca̱yáán rno̱ soꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cataj soꞌ rihaan Diose̱ a:

―Sese caꞌve̱e, ne̱ ca̱ráán raꞌá so̱ꞌ xráj, se̱ gaa na̱nj quira̱nꞌ uxrá ꞌu̱nj sayuun, tza̱j ne̱ sese ma̱ꞌán so̱ꞌ me rá qui̱ránꞌ ꞌu̱nj sayuun, ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa me rá ma̱ꞌán so̱ꞌ, ne̱ se̱ quiꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa me rá ma̱ꞌanj, man Ata̱j ―taj Jesucristó, cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ a.

40 Ga̱a ne̱ canica̱j uún soꞌ caꞌnaꞌ soꞌ rihaan vaꞌnu̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa cotoj cunuda̱nj nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan Pedró a:

―Dan me se xa̱ꞌ soj me se a̱ ꞌó orá ne gu̱un nucua̱j soj ni̱ꞌyaj soj ga̱j a̱ maꞌ. Ya̱ naꞌ. 41 Ma̱a̱n se ni̱ꞌyaj soj, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ se vaa ca̱ráán Diose̱ rihaan síí chre̱e se̱ caxríj síí chre̱e chrej chiꞌi̱i̱ rque soj á. ꞌO̱ se niha̱ꞌ rá soj quiꞌya̱j soj se sa̱ꞌ, tza̱j ne̱ ne gu̱un nucua̱j soj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

42 Ga̱a ne̱ cavii uún soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j uún soꞌ rihaan Diose̱, cataj soꞌ:

―Sese se̱ caꞌvee quinani̱i̱ ꞌu̱nj rihaan sayuun ase vaa, ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa me rá so̱ꞌ, Ata̱j ―taj Jesucristó, cachíín niꞌya̱j soꞌ a.

43 Ga̱a ne̱ canica̱j uún soꞌ caꞌnaꞌ soꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa cotoj uún vaꞌnu̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a. ꞌO̱ se caꞌnaꞌ ndoꞌo nej rihaan nij soꞌ a.

44 Ga̱a ne̱ tanáj soꞌ man nij soꞌ, ne̱ cavii uún soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j uún soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ ase vaa cachíín niꞌya̱j soꞌ ga̱a rque̱ roꞌ, da̱nj vaa cachíín niꞌya̱j uún soꞌ rihaan Diose̱ a.

45 Ga̱a ne̱ canica̱j uún soꞌ caꞌnaꞌ soꞌ rihaan vaꞌnu̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Caꞌve̱e coto̱j soj caꞌve̱e nara̱a̱n rá soj caꞌve̱e sese vaa yaꞌnúj rihaan soj á. Dan me se da̱j doj quisi̱j orá tu̱cuachén yoꞌo̱ soꞌ manj rihaan síí tumé ndoꞌo cacunꞌ, cheꞌé se mé ꞌu̱nj síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ ado̱nj. 46 Na̱xagaa soj, caꞌa̱nj níꞌ na̱nj ei. Ni̱ꞌyaj soj nedi̱ꞌ. ꞌNaꞌ síí tu̱cuachén manj rihaan síí ta̱j riꞌyunj manj na̱nj chugua̱nj ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj nii ga̱a quitaꞌaa nii man Jesucristó a

47 Dan me se nicu̱nꞌ Jesucristó caꞌmii soꞌ, ne̱ nu̱ꞌ caꞌnaꞌ síí cuꞌna̱j Judas yoꞌo̱ tuviꞌ chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ caꞌnaꞌ uxrá yuvii̱ ga̱ soꞌ, ne̱ nica̱j nij yuvii̱ neê espadá do̱ꞌ, chruun do̱ꞌ a. Dan me se nij yuvii̱ caꞌnéé nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij yuvii̱ caꞌnéé nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, me nij yuvii̱ caꞌnaꞌ a. 48 Ne̱ síí cuꞌna̱j Judas cataj xnaꞌanj rihaan nij yuvii̱ se vaa da̱j ga̱a̱ quiꞌya̱j soꞌ ga̱ Jesucristó, ga̱a ne̱ cunu̱u ya̱a̱n nij yuvii̱ man Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ:

―Síí cachro̱n tuꞌvaj roꞌ, soꞌ me síí qui̱taꞌaa soj cuaj á ―taj síí cuꞌna̱j Judas a.

49 Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ cuchiꞌ soꞌ cuaj rihaan Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ:

―Caꞌnaꞌ uxraj, na̱nj maestro ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ cachrón tuꞌva̱ soꞌ xruu̱ Jesucristó a.

50 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man Judas, cataj soꞌ:

―Me cheꞌé caꞌnáꞌ so̱ꞌ, ga̱ tinu̱ꞌ ―taj soꞌ rihaan Judas a.

Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij yuvii̱ rihaan Jesucristó, ne̱ quitaꞌaa nij yuvii̱ man Jesucristó a.

51 Ne̱ yoꞌo̱ síí nicu̱nꞌ ga̱ Jesucristó me se quirii soꞌ taneê soꞌ neê espadá, ne̱ goꞌ soꞌ neê espadá yoꞌ raa̱ yoꞌo̱ se‑mo̱zó xrej ata̱ suun noco̱o doj, ne̱ veé dan güéj nu̱ꞌ xréé mozó yoꞌ, quiꞌyaj soꞌ a. 52 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan síí nica̱j neê espadá yoꞌ a:

―Naꞌne̱j so̱ꞌ taneê so̱ꞌ á. ꞌO̱ se nu̱ꞌ yuvii̱ nica̱j neê espadá roꞌ, veé neê espadá quiꞌya̱j cavi̱ꞌ nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj. 53 Ne̱ ne neꞌén so̱ꞌ se vaa gu̱un nu̱cuáj cachi̱nj ni̱ꞌyáj rihaan Réj, ne̱ caꞌna̱ꞌ queꞌe̱e̱ ndoꞌo se‑mo̱zó Réj rihanj cuano̱, ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j cananj a. 54 Tza̱j ne̱ sese da̱nj qui̱ꞌyáj, ga̱a ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e quiꞌya̱j níꞌ nu̱ꞌ nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ nana̱ taj xnaꞌanj da̱j ga̱a̱ qui̱ránꞌ ꞌu̱nj ga̱ ―taj Jesucristó rihaan síí nica̱j neê espadá yoꞌ a.

55 Ne̱ canica̱j Jesucristó, cataj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a:

―Me cheꞌé nica̱j soj neê espadá nica̱j soj chruun nica̱j soj, caꞌnaꞌ soj ga̱. Síí itu̱u̱ mé ꞌu̱nj, rá soj naꞌ. Ne̱ ꞌo̱ se guun queꞌe̱e̱ güii cayáán ꞌu̱nj rá nuvií noco̱o, tucuꞌyón ꞌu̱nj se‑na̱na̱j rihaan nij yuvii̱, tza̱j ne̱ ne qui̱taꞌaa soj manj a. 56 Tza̱j ne̱ nihánj me se qui̱ránꞌ ꞌu̱nj nu̱ꞌ se vaa taj nana̱ cachrón nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá rihaan yanj a ―taj Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ tanáj cunuda̱nj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó man soꞌ, ne̱ cunánj nij soꞌ, caꞌanj nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj nii ga̱a cutaꞌ nii cacunꞌ xráá Jesucristó a

57 Dan me se nij síí quitaꞌaa man Jesucristó me se nica̱j nij soꞌ man Jesucristó caꞌanj nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Caifás xrej ata̱ suun noco̱o doj a. Ne̱ a̱j mán chre̱ꞌ nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, rihaan síí cuꞌna̱j Caifás yoꞌ a. 58 Ne̱ ga̱nꞌ ga̱nꞌ canocoꞌ síí cuꞌna̱j Pedró xcó Jesucristó, ne̱ cuchiꞌ soꞌ rihaan chingá rej ya̱nj síí cuꞌna̱j Caifás yoꞌ, ne̱ catúj soꞌ rá chingá ne̱ caꞌanj ca̱yáán soꞌ ga̱ nij se‑mo̱zó xrej ma̱n rá chingá, queneꞌe̱n soꞌ da̱j quira̱nꞌ Jesucristó a.

59 Dan me se nanoꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj nanoꞌ nij cuese̱ nanoꞌ man yuvii̱ cata̱j xnaꞌanj cheꞌé cacunꞌ tumé Jesucristó a. Me rá nij soꞌ nari̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ rmi̱ꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ xráá Jesucristó ne̱ cavi̱ꞌ Jesucristó, rá nij soꞌ a. Tza̱j ne̱ taj va̱j a̱ ꞌó cacunꞌ tumé Jesucristó a̱ maꞌ. 60 Cheꞌé dan nda̱ꞌ se cuchiꞌ uxrá síí ne̱ rihaan nij cuese̱ caꞌmii ne̱ nij soꞌ, tza̱j ne̱ taj va̱j cacunꞌ quiriꞌ nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ xráá Jesucristó a̱ maꞌ. Veé dan, ne̱ cuchiꞌ vi̱j ro̱j soꞌ, 61 ne̱ cataj ro̱j soꞌ:

―Síí nihánj cataj se vaa gu̱un nucua̱j soꞌ ta̱cuanee soꞌ nuvií noco̱o nuvií naꞌvíj níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ rque vaꞌnu̱j güii cune̱ꞌ uún soꞌ nuvií yoꞌ, taj soꞌ ei ―taj ro̱j soꞌ a.

62 Ga̱a ne̱ canicunꞌ xrej ata̱ suun noco̱o doj, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó, cataj soꞌ:

―Me cheꞌé ne aꞌmii so̱ꞌ ga̱. Da̱j vaa nana̱ nihánj nana̱ aꞌmii ro̱j síí nihánj cheꞌé so̱ꞌ ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

63 Tza̱j ne̱ dínj táá Jesucristó a. Ga̱a ne̱ cataj uún xrej ata̱ suun noco̱o doj rihaan Jesucristó a:

―Ase vaa nana̱ taj xnaꞌanj maꞌa̱n Diose̱ rihaan so̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nana̱ nihánj nana̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ á. ꞌU̱nj me síí ya̱ ya̱ caꞌne̱ꞌ suun rihaan so̱ꞌ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ sese ya̱ ya̱ mé so̱ꞌ taꞌníí Diose̱ síí ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun á ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

64 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Ya̱ vaa nana̱ caꞌmii ma̱ꞌán so̱ꞌ ei. Ne̱ vaj a̱ doj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa nda̱a ya̱j queneꞌe̱n soj se vaa síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ mej, ne̱ queneꞌe̱n soj se vaa ca̱yáán ꞌu̱nj rej nuva̱ꞌ Diose̱ síí nucua̱j ndoꞌo ei. Ne̱ queneꞌe̱n uún soj se vaa caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ quita̱j ꞌu̱nj xráá ngaa xta̱ꞌ caꞌna̱j ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan xrej ata̱ suun noco̱o doj yoꞌ a.

65 Ga̱a ne̱ caꞌmaan rá xrej yoꞌ, ne̱ cutzinꞌ xrej yoꞌ saga̱nꞌ maꞌa̱n xrej, ne̱ cataj xrej rihaan tuviꞌ xrej a:

―Ni̱ꞌyaj soj vi̱j. Quij uxrá tuꞌva síí nihánj rihaan Diose̱ na̱nj ei. Se̱ cachiin doj síí caꞌna̱ꞌ cata̱j xnaꞌanj rihaan níꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé síí nihánj a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se cuano̱ nihánj me se cuno maꞌa̱n soj nana̱ quij caꞌmii soꞌ se vaa ca̱yáán maꞌa̱n soꞌ rej xꞌnu̱j Diose̱, taj soꞌ ei. 66 Da̱j quiꞌya̱j níꞌ man soꞌ, rá soj ga̱ ―taj xrej, xnáꞌanj xrej man nij tuviꞌ xrej a.

―Cavi̱ꞌ soꞌ ei ―taj nij soꞌ a.

67 Ga̱a ne̱ quirii talúj nij soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ goꞌ nij soꞌ man Jesucristó a. Ne̱ coxro taꞌa̱j nij soꞌ xruu̱ Jesucristó, 68 ne̱ cataj nij soꞌ:

―Sese ya̱ ya̱ caꞌnéé Diose̱ mán so̱ꞌ ti̱nanii so̱ꞌ man yuvii̱ rihaan sayuun, ne̱ ra̱cuíj Diose̱ mán so̱ꞌ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj me síí goꞌ mán so̱ꞌ vi̱j ―taj nij soꞌ, caꞌmii naco̱o nij soꞌ man Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pedró ga̱a cataj soꞌ se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soꞌ a

69 Veé dan, ne̱ ne̱ Jesucristó ga̱ yoꞌó nij soꞌ rá veꞌ, ne̱ ne̱ síí cuꞌna̱j Pedró xeꞌ rá chingá a.

Ne̱ cuchiꞌ yoꞌo̱ mozó cha̱na̱ rihaan soꞌ, ne̱ cataj noꞌ:

―Ne̱ so̱ꞌ me yoꞌo̱ síí cachéé ga̱ Jesucristó síí cavii estadó Galilea á ―taj mozó cha̱na̱ yoꞌ rihaan Pedró a.

70 ―Taj maꞌ. Ne unó ꞌu̱nj me taj so̱ꞌ maꞌ ―taj Pedró cuno taranꞌ nij yuvii̱ cayáán ga̱ soꞌ a.

71 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Pedró, ne̱ canicunꞌ soꞌ rej atúj yuvii̱ chingá a.

Ga̱a ne̱ queneꞌen yoꞌó mozó cha̱na̱ man soꞌ, ne̱ caꞌmii noꞌ rihaan nij yuvii̱ nicu̱nꞌ rihaan veꞌ ga̱ Pedró, cataj noꞌ:

―Síí nihánj cachéé ga̱ Jesucristó síí cavii chumanꞌ Nazaret asuun asanj ―taj chana̱ yoꞌ a.

72 Ga̱a ne̱ nucua̱j ndoꞌo caꞌmii uún Pedró, cataj soꞌ:

―Taj maꞌ. A̱ doj ne neꞌenj man snóꞌo yoꞌ maꞌ ―taj Pedró yoꞌ a.

73 Ne̱ corá nii cuchiꞌ nij síí nicu̱nꞌ ga̱ Pedró rihaan Pedró, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Ya̱ ya̱ yoꞌo̱ síí cachéé ga̱ Jesucristó mé so̱ꞌ ei. ꞌO̱ se ase vaa nana̱ aꞌmii nij síí cachéé ga̱ Jesucristó roꞌ, vaa nana̱ aꞌmii so̱ꞌ chugua̱nj ―taj nij soꞌ rihaan Pedró a.

74 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Pedró nucua̱j doj caꞌmii Pedró, cataj Pedró se vaa caꞌve̱e quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man soꞌ sese nuveé na̱na̱ ya̱ me nana̱ aꞌmii soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Ne neꞌenj man snóꞌo yoꞌ maꞌ ―taj uún Pedró, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ caguáj toꞌloo a.

75 Ga̱a ne̱ ninuj rá Pedró nda̱a vaa cataj Jesucristó rihaan soꞌ quii se vaa ga̱a ataa cagua̱j toꞌloo, ne̱ vaꞌnu̱j cata̱j Pedró se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me maꞌa̱n Pedró maꞌ. Ga̱a ne̱ curiha̱nj Pedró xeꞌ, ne̱ uxrá taꞌvee Pedró a.

27

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nica̱j nii man Jesucristó, caꞌanj nii rihaan síí cuꞌna̱j Pilato a

1 Rej ranga̱ꞌ nuchruj ra̱a̱ taranꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ cavi̱ꞌ Jesucristó a. 2 Ga̱a ne̱ numíj nij soꞌ man soꞌ, ne̱ nica̱j nij soꞌ man soꞌ caꞌanj nij soꞌ rihaan síí nica̱j suun gobernador cuꞌna̱j Pilato, ne̱ tacuachén nij soꞌ man Jesucristó rihaan soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiranꞌ síí cuꞌna̱j Judas ga̱a caviꞌ soꞌ a

3 Dan me se síí cuꞌna̱j Judas me síí tacuachén man Jesucristó rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó ga̱a asino ya̱a̱n, ne̱ xcaj soꞌ cuentá se vaa ya̱ ya̱ ticavi̱ꞌ nii man Jesucristó ne̱ maꞌa̱n soꞌ me síí tumé cacunꞌ se vaa cavi̱ꞌ Jesucristó a. Cheꞌé dan nanó ndoꞌo rá soꞌ, ne̱ me rá soꞌ narque̱ uún soꞌ ico̱ chi̱ꞌ saꞌanj platá catzi̱i̱ yoꞌ rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, rihaan nij síí uun chij do̱ꞌ a. Dan me se cuchiꞌ soꞌ rihaan nij soꞌ, 4 ne̱ cataj soꞌ:

―Tumé ꞌu̱nj cacunꞌ se vaa tacuachén ꞌu̱nj man yoꞌo̱ síí sa̱ꞌ ina̱nj rihaan soj á ―taj síí cuꞌna̱j Judas yoꞌ a.

―Nuveé se‑cacu̱nꞌ núj me cacunꞌ tumé so̱ꞌ maꞌ. Xca̱j ma̱ꞌán so̱ꞌ cuentá da̱j ga̱a̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ ei ―taj nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Judas a.

5 Ga̱a ne̱ nica̱j soꞌ saꞌanj aga̱ꞌ yoꞌ, riꞌíj u̱u̱n soꞌ rá nuvií noco̱o, ne̱ cavii soꞌ caꞌanj soꞌ, ne̱ tocoꞌ va̱j maꞌa̱n soꞌ man soꞌ, ne̱ caviꞌ soꞌ a. 6 Ga̱a ne̱ naranꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj man saꞌanj aga̱ꞌ yoꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Ne nó xcúún níꞌ cara̱a níꞌ saꞌanj nihánj rá chrúún saꞌanj ta̱j rihaan Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se saꞌanj goꞌ níꞌ cheꞌé rej cavi̱ꞌ yoꞌo̱ yuvii̱ me saꞌanj nihánj á ―taj nij soꞌ a.

7 Dan me se nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ nica̱j nij soꞌ saꞌanj yoꞌ, ne̱ quiránj nij soꞌ toꞌóó síí rii xruj a. Ne̱ guun yoꞌóó yoꞌ santó cachinꞌ nii man náá guun yuvii̱ ꞌnaꞌ yoꞌó chumanꞌ yuvii̱ caviꞌ chumanꞌ Jerusalén a. 8 Cheꞌé dan cuꞌna̱j yoꞌóó yoꞌ Yoꞌóó To̱n cuano̱ ei. 9 Dan me se quisíj quiꞌyaj nij soꞌ nu̱ꞌ se vaa cataj síí cuꞌna̱j Jeremías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá ga̱a cataj soꞌ: “Ga̱a ne̱ nica̱j nij soꞌ ico̱ chi̱ꞌ saꞌanj aga̱ꞌ a. Saꞌanj yoꞌ me saꞌanj no̱ yoꞌo̱ soꞌ, cataj nij yuvii̱ israelitá a. 10 Ne̱ nica̱j nij soꞌ saꞌanj yoꞌ quiránj nij soꞌ toꞌóó síí rii xruj, nda̱a vaa cataj xnaꞌanj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihanj na̱nj ado̱nj”, taj síí cuꞌna̱j Jeremías a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii síí cuꞌna̱j Pilato ga̱ Jesucristó a

11 Dan me se canicunꞌ Jesucristó rihaan síí nica̱j suun gobernador yoꞌ, ne̱ xnáꞌanj síí nica̱j suun yoꞌ man Jesucristó, cataj soꞌ:

―So̱ꞌ me síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá naꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

―Vej ei ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

12 Ne̱ xnáꞌanj síí nica̱j suun gobernador yoꞌ man Jesucristó cheꞌé cacunꞌ cutaꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, xráá Jesucristó a. Tza̱j ne̱ ne caꞌmi̱i̱ Jesucristó a̱ ꞌó nana̱ rihaan soꞌ maꞌ. 13 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj uún síí nica̱j suun yoꞌ man Jesucristó, cataj soꞌ:

―A̱j cunó so̱ꞌ cataj nij soꞌ se vaa tumé so̱ꞌ cacunꞌ naꞌ. Me cheꞌé ne aꞌmii so̱ꞌ ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

14 Tza̱j ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ ne caꞌmi̱i̱ Jesucristó a̱ ꞌó nana̱ rihaan soꞌ cheꞌé cacunꞌ cutaꞌ nii xráá soꞌ a. Veé dan, ne̱ caráyaꞌa̱nj uxrá síí nica̱j suun gobernador yoꞌ cheꞌé yan quiꞌyaj soꞌ da̱nj a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Pilato se vaa cavi̱ꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱ a

15 Ne̱ vaa yoꞌo̱ tucuáán noco̱ꞌ síí nica̱j suun gobernador se vaa rii soꞌ man yoꞌo̱ síí ꞌni̱j tagaꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ chaꞌanj pascuá, ne̱ tinavij u̱u̱n soꞌ cacunꞌ tumé síí uriha̱nj tagaꞌ yoꞌ a. Me maꞌa̱n ꞌo̱ síí ꞌni̱j tagaꞌ aꞌmii nij yuvii̱ cheꞌé se vaa quiri̱i̱ soꞌ, ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa taj nij yuvii̱ a. 16 Ne̱ veé yoꞌ yoꞌ roꞌ, ꞌni̱j yoꞌo̱ síí cuꞌna̱j Barrabás tagaꞌ, ne̱ queneꞌen cunuda̱nj nij yuvii̱ se vaa tumé ndoꞌo soꞌ cacunꞌ a. 17 Dan me se nuu chre̱ꞌ nij yuvii̱ rihaan síí nica̱j suun gobernador cuꞌna̱j Pilato, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man nij yuvii̱, cataj soꞌ:

―Me síí quiri̱i̱ ꞌu̱nj, rá soj ga̱. Síí cuꞌna̱j Barrabás naꞌ. Ase síí cuꞌna̱j Jesucristó xa̱ꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man nij yuvii̱ a.

18 Da̱nj caꞌmii soꞌ, neꞌen soꞌ se vaa ma̱a̱n cheꞌé se guun xco̱j ruva̱a̱ rá nij xrej ata̱ suun noco̱o doj me tacuachén nij xrej man Jesucristó rihaan maꞌa̱n soꞌ a.

19 Ne̱ asi̱j yáán síí cuꞌna̱j Pilato yoꞌ rihaan xrúún soꞌ chruun xlá, ne̱ caꞌnéé nica̱ soꞌ nana̱ cuchiꞌ rihaan soꞌ, taj noꞌ:

―Se̱ guun caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé síí sa̱ꞌ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se asi̱j cuaꞌa̱a me se nanó ndoꞌo raj cheꞌé yan tucuaꞌnuꞌ snóꞌo yoꞌ manj ado̱nj ―taj nica̱ síí cuꞌna̱j Pilato rihaan soꞌ a.

20 Tza̱j ne̱ cataj xnaꞌanj nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, rihaan nij yuvii̱ se vaa caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ cheꞌé síí cuꞌna̱j Barrabás rihaan síí cuꞌna̱j Pilato, ne̱ cata̱j nij yuvii̱ se vaa cavi̱ꞌ Jesucristó a. Ne̱ cuchumán rá nij yuvii̱ a. 21 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj síí nica̱j suun gobernador cuꞌna̱j Pilato man nij yuvii̱, cataj soꞌ:

―Me ya̱ ya̱ síí quiri̱j, rá soj ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man nij yuvii̱ a.

―Quiri̱i̱ so̱ꞌ man síí cuꞌna̱j Barrabás ei ―taj nij yuvii̱ rihaan soꞌ a.

22 ―Ne̱ me qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj ga̱ síí cuꞌna̱j Jesucristó, rá soj ga̱ ―taj uún síí cuꞌna̱j Pilato, xnáꞌanj soꞌ man nij yuvii̱ a.

―Cavi̱ꞌ soꞌ rihaan rcutze̱, rá núj ei ―taj taranꞌ nij yuvii̱ a.

23 ―Tza̱j ne̱ me cacunꞌ tumé soꞌ ga̱ ―taj síí cuꞌna̱j Pilato, xnáꞌanj soꞌ man nij yuvii̱ a.

Tza̱j ne̱ doj a̱ caguáj nij yuvii̱, cataj nij yuvii̱:

―Cavi̱ꞌ soꞌ rihaan rcutze̱ ei. ―Da̱nj ina̱nj caguáj nij yuvii̱ a.

24 Dan me se queneꞌen síí cuꞌna̱j Pilato se vaa taj se ꞌyáꞌ quinaꞌma̱a̱n rá nij yuvii̱, ne̱ ma̱a̱n se doj a̱ caꞌma̱an rá nij yuvii̱, ne̱ doj a̱ quiꞌya̱j nij yuvii̱ sayuun a. Cheꞌé dan nica̱j soꞌ na, ne̱ naꞌyaꞌ soꞌ niꞌya̱j nij yuvii̱ a. Ne̱ cataj soꞌ:

―Se̱ tumé ꞌu̱nj cacunꞌ sese cavi̱ꞌ síí nihánj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n soj me síí quiꞌya̱j cavi̱ꞌ soꞌ ado̱nj ―taj síí cuꞌna̱j Pilato a.

25 Ga̱a ne̱ cataj nij yuvii̱ rihaan soꞌ a:

―Veé maꞌa̱n núj, maꞌa̱n taꞌníí núj do̱ꞌ, me síí tu̱mé cacunꞌ se vaa cavi̱ꞌ soꞌ ei ―taj nij yuvii̱ yoꞌ a.

26 Ga̱a ne̱ quirii síí cuꞌna̱j Pilato man síí cuꞌna̱j Barrabás tagaꞌ cheꞌé nij yuvii̱, ne̱ goꞌ nij tanuu cuartá xráá Jesucristó, quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pilato, ne̱ tacuachén síí cuꞌna̱j Pilato man soꞌ rihaan nij tanuu se vaa cachro̱n nij tanuu man soꞌ rihaan rcutze̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌngaꞌ naco̱o̱ nij tanuu niꞌya̱j nij tanuu man Jesucristó a

27 Ga̱a ne̱ caꞌanj nica̱j nij tanuu ꞌyaj suun rihaan síí nica̱j suun gobernador man Jesucristó rá veꞌ tucuá síí nica̱j suun gobernador yoꞌ a. Ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ nij tanuu man taranꞌ nij tuviꞌ tanu̱u nij soꞌ a. 28 Ga̱a ne̱ quirii nij soꞌ saga̱nꞌ Jesucristó man Jesucristó, ne̱ naꞌnéé nij soꞌ saga̱nꞌ rey yatzíj mare̱e man Jesucristó, 29 ne̱ quiꞌyaj nij soꞌ cachriin tanj, ne̱ cutaꞌ nij soꞌ cachriin tanj raa̱ Jesucristó, ne̱ caxríj nij soꞌ yoꞌo̱ vará tico̱ u̱u̱n ston Jesucristó a. Ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j nij tanuu rihaan Jesucristó, ne̱ caꞌngaꞌ naco̱o̱ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Ya̱ ya̱ si̱j nica̱j suun rey rii taꞌngaꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá mé so̱ꞌ ei ―taj nij soꞌ tihaꞌ nij soꞌ man Jesucristó a.

30 Ga̱a ne̱ quirii talúj nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ nacaj nij soꞌ vará noco̱ꞌ raꞌa Jesucristó, ne̱ goꞌ nij soꞌ vará raa̱ Jesucristó a. 31 Síj caꞌngaꞌ naco̱o̱ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó, ga̱a ne̱ quirii uún nij soꞌ saga̱nꞌ rey yatzíj mare̱e nu̱u̱ Jesucristó, ne̱ naꞌnéé uún nij soꞌ saga̱nꞌ uún Jesucristó man uún soꞌ, ga̱a ne̱ nica̱j nij soꞌ man Jesucristó cavii nij soꞌ caꞌanj nij soꞌ yan cachro̱n nij soꞌ man Jesucristó rihaan rcutze̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj nij yuvii̱ ga̱a cachrón nij yuvii̱ man Jesucristó rihaan rcutze̱ a

32 Dan me se cavii nij soꞌ, ne̱ nariꞌ nij soꞌ man yoꞌo̱ síí ne̱ chumanꞌ Cirene, ne̱ soꞌ me síí cuꞌna̱j Simón a. Veé dan, ne̱ quiꞌyaj uxrá nij tanuu fuerzá man síí cuꞌna̱j Simón yoꞌ ca̱ta̱ soꞌ rcutze̱ cano̱ Jesucristó rihaan a. 33 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij soꞌ tacaan cuꞌna̱j Gólgota, ne̱ Gólgota roꞌ, me rej cuꞌna̱j Tacaan Cúú Yave̱ Xnangá a. 34 Ga̱a ne̱ rqué nij tanuu do̱j na vinó nachej ga̱ na e̱ꞌ man Jesucristó coꞌo̱ soꞌ a. Ne̱ do̱j tzinꞌ tiguíj daa Jesucristó, ne̱ ne caꞌve̱j rá soꞌ coꞌo̱ soꞌ maꞌ. 35 Veé dan, ne̱ cachrón nij tanuu man Jesucristó rihaan rcutze̱, ne̱ tico tixaj nij soꞌ cheꞌé saga̱nꞌ Jesucristó, 36 ga̱a ne̱ caꞌanj cane̱ nij soꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ tumé nij soꞌ man Jesucristó a. 37 Ne̱ cachrón nij tanuu yoꞌo̱ rcuchra̱ꞌ raa̱ rcutze̱, ne̱ no̱ letrá rihaan rcuchra̱ꞌ yoꞌ, ne̱ taj xnaꞌanj letrá yoꞌ me cheꞌé caviꞌ Jesucristó, ne̱: “Síí nihánj me síí cuꞌna̱j Jesucristó, ne̱ síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá me soꞌ a”, taj letrá yoꞌ a. 38 Ga̱a ne̱ cachrón nij tanuu man yavíj snóꞌo rihaan yavíj rcutze̱ yoꞌ, ne̱ yavíj ro̱j soꞌ me síí itu̱u̱ a. Dan me se nicu̱nꞌ yoꞌo̱ soꞌ rej nuva̱ꞌ Jesucristó, ne̱ nicu̱nꞌ yoꞌó soꞌ rej nichru̱un Jesucristó a.

39 Ga̱a ne̱ cachén yuvii̱ rej nicu̱nꞌ Jesucristó, ne̱ caꞌmii chiꞌi̱i̱ ndoꞌo nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a. Dan me se tucunó nij yuvii̱ raa̱ nij yuvii̱, 40 cataj nij yuvii̱:

―Ta̱cuanee so̱ꞌ man nuvií noco̱o, ne̱ rque vaꞌnu̱j güii cune̱ꞌ so̱ꞌ yoꞌó nuvií noco̱o, rá so̱ꞌ naꞌ. Dan me se sese ya̱ ya̱ taꞌni̱j Diose̱ mé so̱ꞌ, ne̱ ti̱nanii so̱ꞌ mán so̱ꞌ rihaan rcutze̱, ne̱ nani̱j so̱ꞌ rihaan yoꞌóó ya̱j vi̱j ―taj nij yuvii̱ rihaan Jesucristó a.

41 Ne̱ ase vaa quiꞌyaj nij yuvii̱ yoꞌ roꞌ, da̱nj quiꞌyaj uún nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, caꞌmii chiꞌi̱i̱ nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

42 ―Ti̱nanii síí nihánj man yoꞌó yuvii̱ rihaan sayuun, rá soꞌ, tza̱j ne̱ ne gu̱un nucua̱j soꞌ ti̱nanii soꞌ man maꞌa̱n soꞌ rihaan rcutze̱ danj. Sese ya̱ ya̱ si̱j nica̱j suun rey uun chij rihaan níꞌ si̱j israelitá me soꞌ, ne̱ nani̱j soꞌ cuano̱ rihaan yoꞌóó, ne̱ cuchuma̱n rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man soꞌ ei. 43 Dan me se nucua̱j rá soꞌ man Diose̱ se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱, rá soꞌ a. Caꞌve̱e ti̱nanii Diose̱ man soꞌ cuano̱, sese si̱j ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man me soꞌ á. ꞌO̱ se maꞌa̱n soꞌ taj se vaa taꞌni̱j Diose̱ me maꞌa̱n soꞌ ado̱nj ―taj nij soꞌ, chiꞌi̱i̱ ndoꞌo caꞌmii nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a. 44 Ne̱ ase vaa caꞌmii nij soꞌ roꞌ, da̱nj caꞌmii uún ro̱j síí itu̱u̱ noco̱ꞌ rihaan rcutze̱ rej xꞌnu̱j Jesucristó, caꞌmii ro̱j soꞌ nana̱ nij rihaan Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a caviꞌ Jesucristó a

45 Veé dan, ne̱ caxu̱j, ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ guun rmi̱ꞌ rihaan chumii̱, ne̱ yoꞌo̱ guun rmi̱ꞌ chumii̱ nda̱a quisíj agaꞌ vaꞌnu̱j rej anocoꞌ güii a. 46 Veé dan, ne̱ quisíj agaꞌ vaꞌnu̱j, ga̱a ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj Jesucristó, cataj soꞌ:

―Elí, Elí, lama sabactani ―taj soꞌ, caguáj soꞌ xnaꞌánj aꞌmii maꞌa̱n soꞌ, ne̱ nana̱ caguáj soꞌ taj: “Diose̱ noco̱ꞌ ꞌu̱nj mé so̱ꞌ á. Me cheꞌé tanáj u̱u̱n so̱ꞌ mán ꞌu̱nj ga̱”, taj nana̱ caguáj Jesucristó a.

47 Ne̱ cuno taꞌa̱j nij síí nicu̱nꞌ rej xꞌnu̱j Jesucristó nana̱ caguáj soꞌ, tza̱j ne̱ ne cuno̱ nij soꞌ me taj Jesucristó maꞌ. Ma̱a̱n se:

―Nacúún síí nihánj man síí cuꞌna̱j Elías tado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.

48 Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ raꞌya̱nj cunánj yoꞌo̱ síí nicu̱nꞌ rej xꞌnu̱j Jesucristó, ne̱ nica̱j soꞌ yataa̱n esponja, ne̱ caraa soꞌ na vinó yu̱u̱ rque yataa̱n, ne̱ cutaꞌ soꞌ raa̱ yoꞌo̱ vará, ne̱ ruꞌmaan soꞌ yataa̱n tuꞌva Jesucristó, ne̱ coꞌo Jesucristó na yu̱u̱ yoꞌ, quiꞌyaj soꞌ a. 49 Tza̱j ne̱ caꞌmii yoꞌó nij yuvii̱, cataj nij soꞌ:

―Dínj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á. Queneꞌe̱n níꞌ sese caꞌna̱ꞌ síí cuꞌna̱j Elías ti̱nanii síí cuꞌna̱j Elías man soꞌ rihaan rcutze̱ ei ―taj nij yuvii̱ yoꞌ a.

50 Ga̱a ne̱ sca̱ꞌ caguáj uún Jesucristó, ne̱ caviꞌ soꞌ a. 51 Veé dan, ne̱ quisinꞌ yatzíj mantá cortiná noco̱ꞌ rá nuvií noco̱o nda̱a rej ra̱a̱, ne̱ ꞌo̱ quinij caꞌanj nda̱a tacóó yoꞌ a. Dan me se cachén yuún, ne̱ quixraꞌ taꞌa̱j nij yuvej, 52 ne̱ xꞌnúj rej cachinꞌ nii man nij síí caviꞌ, ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún queꞌe̱e̱ nij síí sa̱ꞌ caviꞌ asi̱j rque̱ a. 53 Ne̱ ga̱a quisíj orá cunuu iꞌna̱ꞌ uún maꞌa̱n Jesucristó, ne̱ curiha̱nj nij síí cunuu iꞌna̱ꞌ uún yoꞌ, ne̱ catúj nij soꞌ chumanꞌ gue̱e̱ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ queneꞌen uxrá yuvii̱ man nij soꞌ a.

54 Veé dan, ne̱ nicu̱nꞌ tanuu capitán nicu̱nꞌ yoꞌó nij tanuu nicu̱nꞌ cutumé man Jesucristó a. Ne̱ queneꞌen nij soꞌ cachén yuún, ne̱ queneꞌen nij soꞌ nu̱ꞌ se vaa guun, ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij soꞌ, ne̱ nda̱a dan asuun ga̱a xcaj nij soꞌ cuentá se vaa ya̱ uxrá taꞌni̱j Diose̱ me Jesucristó, ne̱ dan me se cataj nij soꞌ:

―Ya̱ taꞌni̱j Diose̱ me síí nihánj tado̱nj ―taj nij soꞌ a.

55 Ne̱ ga̱nꞌ doj nicunꞌ queꞌe̱e̱ chana̱, niꞌya̱j u̱u̱n nij chana̱ man Jesucristó a. Chana̱ cuno se‑na̱na̱ Jesucristó asi̱j cavii Jesucristó estadó Galilea me nij chana̱ yoꞌ, ne̱ quiꞌyaj suun nij chana̱ yoꞌ cheꞌé Jesucristó a. 56 Yoꞌo̱ noꞌ me chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena, ne̱ yoꞌó noꞌ me chana̱ cuꞌna̱j Mariá nii síí cuꞌna̱j Jacobo ga̱ síí cuꞌna̱j José a. Ne̱ yoꞌó noꞌ me nii ro̱j taꞌníí síí cuꞌna̱j Zebedeo a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cachinꞌ nii man Jesucristó rque yuꞌuj yuvej a

57 Ne̱ rej ataꞌ güii caꞌnaꞌ yoꞌo̱ síí ruꞌvee síí ne̱ chumanꞌ Arimatea a. José cuꞌna̱j soꞌ, ne̱ soꞌ me síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó a. 58 Dan me se caꞌanj soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilato, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilato se vaa caꞌve̱j síí cuꞌna̱j Pilato cachi̱nꞌ soꞌ man Jesucristó a. Ne̱ síí cuꞌna̱j Pilato roꞌ, cataj se vaa caꞌve̱e quiꞌya̱j soꞌ da̱nj a. 59 Ne̱ nica̱j síí cuꞌna̱j José man Jesucristó, ne̱ nacutáj soꞌ yatzíj mantá naruvii xráá Jesucristó, 60 ne̱ vaa yuꞌuj yuvej rihaan soꞌ, rej achinꞌ nii man nij síí caviꞌ, tza̱j ne̱ yuꞌuj naca̱ me yoꞌ a. Maꞌa̱n soꞌ me síí quiꞌyaj gáán nii yuꞌuj yoꞌ, ne̱ taj va̱j xnangá na̱j rque yuꞌuj maꞌ. Ne̱ caxríj soꞌ man Jesucristó rque yuꞌuj yoꞌ, ne̱ caráán soꞌ yuvej xi̱j tuꞌva yuꞌuj yoꞌ a. 61 Ne̱ cayáán chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena cayáán yoꞌó chana̱ cuꞌna̱j Mariá cayáán tuꞌva yuꞌuj yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa tumé uxrá nii man yuꞌuj nu̱u̱ Jesucristó a

62 Veé dan, ne̱ taxre̱j, ne̱ nda̱a quisíj quiꞌyaj chuvi̱i nij yuvii̱ israelitá cheꞌé güii nara̱a̱n rá nij soꞌ, ne̱ cunuu chre̱ꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí fariseo do̱ꞌ, ne̱ caꞌanj nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilato, 63 ne̱ cataj nij soꞌ:

―Nu̱u̱ rá núj da̱j cataj síí tihaꞌ yuꞌunj yoꞌ ga̱a gaa iꞌna̱ꞌ soꞌ, señor. Dan me se cataj soꞌ se vaa cache̱n vaꞌnu̱j güii, ga̱a ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, cataj soꞌ ado̱nj. 64 Cheꞌé dan caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ suun rihaan tanuu se vaa tu̱mé tanuu man yuꞌuj na̱j soꞌ nda̱a se quisi̱j vaꞌnu̱j güii yoꞌ rugua̱nj. Sese se̱ quiꞌyaj níꞌ da̱nj, ne̱ caꞌna̱ꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ quiri̱i̱ nij soꞌ man soꞌ, ne̱ cata̱j nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ na̱nj ado̱nj. Asa̱ꞌ quisíj, ga̱a ne̱ doj a̱ tiha̱ꞌ yuꞌunj uún nij soꞌ man nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilato a.

65 Ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Pilato rihaan nij soꞌ a:

―Vaa tanuu rihaan soj ei. Ni̱caj soj man tanuu caꞌa̱nj soj cu̱tumé soj man yuꞌuj yoꞌ á. Neꞌen maꞌa̱n soj da̱j quiꞌya̱j soj á ―taj Pilato rihaan nij soꞌ a.

66 Ga̱a ne̱ cavii nij soꞌ caꞌanj nij soꞌ tumé nij soꞌ man yuꞌuj yuvej yoꞌ a. Dan me se caꞌneꞌ nij soꞌ suun rihaan tanuu cu̱tumé tanuu yuꞌuj, ne̱ cachrón nij soꞌ yánj nichra̱j tuꞌva yuvej caráán tuꞌva yuꞌuj yoꞌ a.

28

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó a

1 Dan me se caꞌanj güii cueta̱nꞌ güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá, ne̱ naꞌya̱a̱n cotungó me yoꞌ, ne̱ da̱j doj quisi̱j güii a. Ne̱ caꞌnaꞌ chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena do̱ꞌ, yoꞌó chana̱ cuꞌna̱j Mariá do̱ꞌ, queneꞌe̱n ro̱j chana̱ yuꞌuj catúj Jesucristó a. 2 Veé dan, ne̱ cachén uxrá yuún, ne̱ cavii yoꞌo̱ se‑mo̱zó síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rej xta̱ꞌ, caꞌnaꞌ soꞌ, nanij soꞌ tuꞌva yuꞌuj yoꞌ, ga̱a ne̱ quirii yaníj soꞌ yuvej aráán tuꞌva yuꞌuj yoꞌ, ne̱ caꞌanj cane̱ soꞌ xráá yuvej yoꞌ a. 3 Da̱j se uun rá ro̱j noꞌ neꞌen ro̱j noꞌ ga̱a raa̱n roꞌ, da̱nj guun rá ro̱j noꞌ ga̱a curuviꞌ soꞌ a. Ne̱ da̱j se uun rá ro̱j noꞌ neꞌen ro̱j noꞌ yuꞌveꞌ catzi̱i̱ ndoꞌo roꞌ, da̱nj guun rá ro̱j noꞌ neꞌen ro̱j noꞌ saga̱nꞌ soꞌ a. 4 Ga̱a ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij tanuu ma̱n tumé tuꞌva yuꞌuj yoꞌ, ne̱ quiriꞌíj ndoꞌo man nij soꞌ a. Dan me se ase vaa mán síí caviꞌ vaa mán nij soꞌ rihaan yoꞌóó a. 5 Veé dan, ne̱ cuchiꞌ ro̱j chana̱ yoꞌ rihaan se‑mo̱zó Diose̱, ne̱ cataj se‑mo̱zó Diose̱ rihaan ro̱j noꞌ a:

―Se̱ cuchuꞌviꞌ ro̱j so̱j maꞌ. ꞌO̱ se a̱j neꞌén ꞌu̱nj se vaa nanoꞌ ro̱j so̱j man Jesucristó síí caviꞌ rihaan rcutze̱ ado̱nj. 6 Taj va̱j soꞌ naj nihánj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, nda̱a vaa cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan soj á. Catu̱u̱ ro̱j so̱j ni̱ꞌyaj ro̱j so̱j rej quinaj soꞌ á. 7 Ga̱a ne̱ raꞌya̱nj caꞌa̱nj ro̱j so̱j, cata̱j xnaꞌanj ro̱j so̱j rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ á. Veé dan me se quita̱j ya̱a̱n soꞌ rihaan soj caꞌa̱nj soꞌ estadó Galilea, ne̱ caꞌa̱nj soj nda̱a yoꞌ, ne̱ queneꞌe̱n soj man soꞌ á. Da̱nj ga̱a̱ cata̱j xnaꞌanj soj rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ á. Veé dan me quisíj nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj a ―taj se‑mo̱zó Diose̱ rihaan ro̱j chana̱ yoꞌ a.

8 Veé dan, ne curiha̱nj ro̱j chana̱ caꞌanj ro̱j noꞌ a. Veé ro̱j noꞌ cuchuꞌviꞌ, ne̱ veé ro̱j noꞌ guun niha̱ꞌ rá uún a. Veé dan me se cunánj ndoꞌo ro̱j noꞌ, cata̱j xnaꞌanj ro̱j noꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó nu̱ꞌ se vaa queneꞌen ro̱j noꞌ do̱ꞌ, nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj se‑mo̱zó Diose̱ rihaan ro̱j noꞌ do̱ꞌ a. 9 Ne̱ ma̱a̱n orá dan nariꞌ tuviꞌ maꞌa̱n Jesucristó ga̱ ro̱j chana̱ yoꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Ga̱a̱ niha̱ꞌ nimán ro̱j so̱j á ―taj Jesucristó rihaan ro̱j noꞌ a.

Ga̱a ne̱ cuchiꞌ ro̱j chana̱ yoꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ caꞌanj canicu̱nꞌ ru̱j ro̱j noꞌ rihaan soꞌ, ne̱ quitaꞌaa ro̱j noꞌ tacóó Jesucristó, ne̱ naꞌvíj ro̱j noꞌ rihaan Jesucristó a. 10 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan ro̱j chana̱ a:

―Se̱ cuchuꞌviꞌ ro̱j so̱j maꞌ. Ma̱a̱n se caꞌa̱nj ro̱j so̱j cata̱j xnaꞌanj ro̱j so̱j rihaan nij tinúú ꞌu̱nj se vaa cavi̱i̱ nij soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ estadó Galilea, ne̱ nda̱a yoꞌ queneꞌe̱n nij soꞌ manj á ―taj Jesucristó rihaan ro̱j chana̱ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nana̱ cataj xnaꞌanj nij tanuu rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o doj a

11 Ne̱ ga̱a quisíj caꞌanj ro̱j chana̱ yoꞌ, ne̱ dan me se cavii taꞌa̱j nij tanuu ma̱n tuꞌva yuꞌuj yoꞌ rque chumanꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj nij tanuu rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o doj nu̱ꞌ se vaa guun a. 12 Ne̱ cunuu chre̱ꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj ga̱ nij síí uun chij, ne̱ nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ goꞌ uxrá nij soꞌ saꞌanj rihaan nij tanuu yoꞌ, 13 ne̱ cataj nij soꞌ:

―Cata̱j soj se vaa rej nii̱ cotoj soj, ne̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ roꞌ, caꞌnaꞌ quirii man soꞌ a. Da̱nj cata̱j soj á. 14 Ne̱ sese cuchi̱ꞌ nana̱ yoꞌ rihaan síí nica̱j suun gobernador, ne̱ sese me rá soꞌ quiꞌya̱j soꞌ sayuun man soj, ne̱ maꞌa̱n núj ca̱ráán raꞌa sayuun xráá soj á ―taj nij soꞌ rihaan nij tanuu a.

15 Dan me se guun ya̱ rá nij tanuu, ne̱ quitaꞌaa nij soꞌ saꞌanj yoꞌ, ne̱ quiꞌyaj nij soꞌ nu̱ꞌ se vaa cataj xnaꞌanj nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, rihaan nij soꞌ a. Ne̱ ase vaa nana̱ caꞌmii nij tanuu rihaan yuvii̱ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa nana̱ tichaꞌnuu̱ nij yuvii̱ israelitá rihaan yuvii̱ nda̱a yoꞌ ya̱j na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé suun caꞌneꞌ Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a

16 Ga̱a ne̱ caꞌanj xa̱a̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó estadó Galilea, ne̱ cavii nij soꞌ raa̱ ꞌo̱ quij a. Da̱nj quiꞌyaj nij soꞌ, ése̱ cuno nij soꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan nij soꞌ ga̱a rque̱ a. 17 Ga̱a ne̱ queneꞌen nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ naꞌvíj nij soꞌ rihaan soꞌ, tza̱j ne̱ ne gu̱un ya̱ rá taꞌa̱j nij soꞌ se vaa ya̱ ya̱ Jesucristó me soꞌ a. 18 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ Jesucristó rihaan nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ:

―Ya̱j me se ꞌu̱nj me síí uun chij xta̱ꞌ do̱ꞌ, nu̱ꞌ rihaan yoꞌóó do̱ꞌ, quiꞌyaj Diose̱ ei. 19 Cheꞌé dan caꞌa̱nj soj tu̱cuꞌyón soj se‑na̱na̱j rihaan nij yuvii̱ ma̱n ꞌo̱ ꞌo̱ chumanꞌ na̱j rihaan chumii̱, ne̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ manj, quiꞌya̱j soj, ne̱ cuta̱ꞌ ne soj man nij soꞌ, ne̱ cata̱ꞌ tuꞌva soj se‑chuvi̱i Réé ꞌu̱nj Diose̱ do̱ꞌ, se‑chu̱vií ꞌu̱nj taꞌni̱j Diose̱ do̱ꞌ, se‑chuvi̱i Nimán Diose̱ do̱ꞌ á. 20 Ne̱ tu̱cuꞌyón soj rihaan nij yuvii̱ se vaa cuno̱ nij yuvii̱ nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj á. Veé dan yu̱u̱n cheꞌe̱ cache̱e̱ ꞌu̱nj ga̱ soj nu̱ꞌ güii cache̱e̱ soj rihaan chumii̱ nihánj, nda̱a se quinavi̱j nu̱ꞌ chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

San Marcos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Nihánj me se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ cachrón síí cuꞌna̱j Marcos rihaan yanj a

1

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ a

1 Na̱nj vaa guun cheꞌe̱ se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ a. 2 Dan me se síí cuꞌna̱j Isaías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá roꞌ, cachrón soꞌ nana̱ nihánj rihaan yanj, ne̱: “Vaa síí caꞌanj suun cheꞌé ꞌu̱nj, ne̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj man soꞌ quita̱j ya̱a̱n soꞌ rihaan so̱ꞌ, ne̱ nuchra̱nꞌ nimán yuvii̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ ga̱ so̱ꞌ, quiꞌya̱j soꞌ a”, me se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ cachrón síí cuꞌna̱j Isaías rihaan yanj a. 3 Ne̱ yoꞌó nana̱ cachrón uún soꞌ me nana̱ nihánj, ne̱: “Nucua̱j ndoꞌo caꞌmi̱i̱ natáj ꞌo̱ soꞌ rej tacaan, ne̱ cata̱j soꞌ se vaa nuchra̱nꞌ nimán yuvii̱, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ ga̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ soꞌ ado̱nj”, taj síí cuꞌna̱j Isaías ga̱a naá, ne̱ ase vaa cataj soꞌ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj guun ado̱nj. 4 Dan me se cavii síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱, ne̱ va̱j soꞌ rej tacaan, ne̱ caꞌmii natáj soꞌ rihaan nij yuvii̱, cataj soꞌ se vaa nuchra̱nꞌ nimán nij yuvii̱, ne̱ ta̱náj nij yuvii̱ chrej chiꞌi̱i̱, ne̱ caꞌve̱e tinavi̱j Diose̱ cacunꞌ tumé nij yuvii̱, taj Juan ado̱nj. 5 Ne̱ dan me se curiha̱nj ndoꞌo nij yuvii̱ ma̱n estadó Judea do̱ꞌ, ma̱n maꞌa̱n chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ, caꞌnaꞌ nij yuvii̱ rihaan síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ cataꞌ ne nij yuvii̱ rá chráá cuꞌna̱j Jordán, quiꞌyaj Juan a. Dan me se nataꞌ ya̱ nij yuvii̱ cheꞌé cacunꞌ tumé nij yuvii̱, ga̱a ne̱ cataꞌ ne nij yuvii̱ ado̱nj.

6 Dan me se síí cuꞌna̱j Juan me se cachij ta̱j xráá xcuu camelló guun yatzíj nu̱u̱ soꞌ, ne̱ ꞌni̱j catuu̱n soꞌ ꞌo̱ nuj, ne̱ chá soꞌ rquíí chá soꞌ catziꞌ xtaan ma̱n quij chá soꞌ a. 7 Ne̱ caꞌmii natáj soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Vaa ꞌo̱ síí sca̱ꞌ doj rihanj, ne̱ soꞌ me síí caꞌna̱ꞌ rej riha̱a̱n níꞌ, ne̱ ꞌu̱nj nihánj me se ne nó xcúnj na̱chej nuj correá ꞌni̱j tacanj soꞌ maꞌ. 8 Ne̱ síí utaꞌ ne na u̱u̱n man soj mej, tza̱j ne̱ caꞌna̱ꞌ soꞌ, ne̱ caꞌna̱ꞌ Nimán Diose̱ rihaan soj, quiꞌya̱j soꞌ ado̱nj ―taj síí cuꞌna̱j Juan rihaan nij yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cutaꞌ ne Juan man Jesucristó a

9 Ne̱ güii yoꞌ ta̱ꞌ asuun me se cavii Jesucristó chumanꞌ Nazaret chumanꞌ na̱j estadó Galilea, ne̱ cataꞌ ne soꞌ rá chráá cuꞌna̱j Jordán, quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Juan a. 10 Nu̱ꞌ curiha̱nj uún Jesucristó rque na, ne̱ nu̱ꞌ queneꞌen soꞌ se vaa naxraꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa nanij Nimán Diose̱ raa̱ maꞌa̱n soꞌ, ne̱ ase vaa chaꞌaa̱n roꞌ, vaa Nimán Diose̱, curuviꞌ yoꞌ a. 11 Ga̱a ne̱ rej xta̱ꞌ caꞌmii Diose̱ rihaan Jesucristó, ne̱ cuno nij síí nicu̱nꞌ ga̱ Jesucristó nana̱ caꞌmii Diose̱, ne̱ dan me se cataj Diose̱ a:

―Taꞌníí ꞌu̱nj síí ꞌe̱e̱ ndoꞌo raj man mé so̱ꞌ, ne̱ niha̱ꞌ ndoꞌo raj niꞌya̱j ꞌu̱nj mán so̱ꞌ ado̱nj ―taj nana̱ cavii rej xta̱ꞌ caꞌmii Diose̱ rihaan Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa guun ndoꞌo rá síí chre̱e tiha̱ꞌ yuꞌunj síí chre̱e man Jesucristó a

12 Ne̱ dan me se caꞌanj ndoꞌo Jesucristó rej tacaan, quiꞌyaj Nimán Diose̱ a. 13 Ne̱ vi̱j chiha̱a̱ güii va̱j soꞌ rej tacaan, ne̱ guun rá síí chre̱e tiha̱ꞌ yuꞌunj soꞌ man Jesucristó, ne̱ va̱j Jesucristó rej ma̱n xcuu yuva̱a̱, ne̱ rqué nij se‑mo̱zó Diose̱ me maꞌa̱n se cachiin rihaan Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌanj Jesucristó estadó cuꞌna̱j Galilea a

14 Dan me se ga̱a quisíj quitaꞌaa nij tanuu man síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ caꞌanj Jesucristó estadó cuꞌna̱j Galilea, 15 ne̱ caꞌmii natáj soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ cataj soꞌ se vaa nichru̱nꞌ quisi̱j güii caꞌna̱ꞌ Diose̱ gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱:

―Cheꞌé dan nuchra̱nꞌ nimán soj, ne̱ cuchuma̱n rá soj cuno̱ soj se‑na̱na̱j nana̱ sa̱ꞌ á ―taj soꞌ rihaan nij yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan caꞌa̱nj síí rii xcuaj se vaa canoco̱ꞌ nij soꞌ man Jesucristó a

16 ꞌO̱ güii cachén Jesucristó tuꞌva na lacuaná cuꞌna̱j na Galilea, ne̱ queneꞌen soꞌ síí cuꞌna̱j Simón ga̱ tinúú Simón síí cuꞌna̱j Andrés, ne̱ dan me se nicu̱nꞌ ro̱j soꞌ tuꞌva na lacuaná, ne̱ tiguíj ro̱j soꞌ nanj rque na, ne̱ dan me se síí rii xcuaj me ro̱j soꞌ a. 17 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a:

―Canoco̱ꞌ ro̱j so̱j manj á. ꞌO̱ se síí naquiꞌyaj chre̱ꞌ xcuaj me ro̱j so̱j, tza̱j ne̱ rej riha̱a̱n níꞌ me se gu̱un ro̱j so̱j síí naquiꞌyaj chre̱ꞌ yuvii̱, qui̱ꞌyáj, ne̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ manj a ―taj Jesucristó rihaan ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ a.

18 Ne̱ nu̱ꞌ canica̱j ro̱j soꞌ tanáj ro̱j soꞌ xnánj ro̱j soꞌ, ne̱ canocoꞌ ro̱j soꞌ man Jesucristó, caꞌanj ro̱j soꞌ na̱nj ado̱nj.

19 Veé dan, ne̱ cachéé nij soꞌ doj, ga̱a ne̱ queneꞌen Jesucristó man síí cuꞌna̱j Jacobo taꞌníí síí cuꞌna̱j Zebedeo do̱ꞌ, man tinúú Jacobo síí cuꞌna̱j Juan do̱ꞌ a. Dan me se nu̱u̱ ro̱j soꞌ rque rihoo chéé rihaan na, ne̱ naquiꞌyaj sa̱ꞌ ro̱j soꞌ nanj rii xcuaj, ne̱ canacúún Jesucristó man ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ canoco̱ꞌ ro̱j soꞌ man Jesucristó a. 20 Veé dan, ne̱ canica̱j ro̱j soꞌ, tanáj ro̱j soꞌ man rej ro̱j soꞌ síí cuꞌna̱j Zebedeo rá rihoo ga̱ nij se‑mo̱zó soꞌ, ga̱a ne̱ cavii ro̱j soꞌ canocoꞌ ro̱j soꞌ man Jesucristó, caꞌanj ro̱j soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quirii Jesucristó man yoꞌo̱ nana̱ chre̱e nimán ꞌo̱ snóꞌo a

21 Dan me se catúj nij soꞌ chumanꞌ Capernaum, ne̱ daj a̱ güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá caꞌanj Jesucristó veꞌ tucuꞌyón nij soꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ tucuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ man nij yuvii̱ a. 22 Ne̱ caráyaꞌa̱nj nij yuvii̱ se‑na̱na̱ soꞌ, cheꞌé se cu̱u doj vaa se‑na̱na̱ soꞌ ga̱ se‑na̱na̱ nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés a. ꞌO̱ se ase vaa aꞌmii ꞌo̱ síí uun chij ndoꞌo roꞌ, da̱nj caꞌmii soꞌ rihaan nij yuvii̱ a.

23 Ne̱ dan me se ꞌo̱ güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá, ne̱ yáán ꞌo̱ síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán rá veꞌ yoꞌ, ne̱ caguáj soꞌ, 24 ne̱ cataj soꞌ se vaa:

―Me cheꞌé raꞌyunj so̱ꞌ man núj, ga̱ Jesús Nazarenoꞌ. ꞌNa̱ꞌ so̱ꞌ ta̱ríꞌ so̱ꞌ man núj naꞌ. Neꞌenj mán so̱ꞌ se vaa síí gue̱e̱ cavii rihaan Diose̱ mé so̱ꞌ ado̱nj ―taj síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán rihaan Jesucristó a.

25 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó, caxríj yuva̱a̱ Jesucristó man nana̱ chre̱e nu̱u̱ nimán snóꞌo yoꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Dínj tuꞌvá so̱ꞌ, cu̱riha̱nj so̱ꞌ cuaj nimán síí nihánj á ―taj Jesucristó rihaan nana̱ chre̱e yoꞌ a.

26 Nda̱a quisnúú maꞌa̱n snóꞌo yoꞌ, quiꞌyaj nana̱ chre̱e, ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj nana̱ chre̱e, ne̱ curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán snóꞌo yoꞌ, ne̱ nahuun sa̱ꞌ soꞌ a. 27 Ga̱a ne̱ caꞌanj uxrá rá nij yuvii̱, ne̱ xnáꞌanj nij yuvii̱ man tuviꞌ nij yuvii̱, cataj nij yuvii̱:

―Asa̱ꞌ caꞌvee quiꞌyaj soꞌ da̱nj ga̱. Tucuáán naca̱ me nihánj chugua̱nj. ꞌO̱ se guun chij ndoꞌo síí nihánj, ne̱ nda̱a rihaan nij nana̱ chre̱e taj xnaꞌanj síí nihánj da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ uno nij nana̱ chre̱e yoꞌ rihaan soꞌ ga̱ ―taj nij yuvii̱ rihaan tuviꞌ nij yuvii̱ a.

28 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nana̱ cheꞌé Jesucristó rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n nichru̱nꞌ estadó Galilea yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ nii che̱j Simón Pedró, quiꞌyaj Jesucristó a

29 Dan me se curiha̱nj nij tuvi̱ꞌ Jesucristó rá veꞌ tucuꞌyón nii se‑tucua̱nj Moisés, ga̱a ne̱ catúj taranꞌ nij soꞌ rá veꞌ tucuá Simón ga̱ Andrés, ne̱ ꞌnaꞌ Juan ga̱ Jacobo ga̱ nij soꞌ a. 30 Dan me se nii che̱j Simón roꞌ, ranꞌ noꞌ chiꞌii̱ nacaa yuva̱a̱, ne̱ na̱j noꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj yoꞌo̱ nij soꞌ rihaan Jesucristó se vaa ranꞌ uxrá noꞌ a. 31 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ Jesucristó rej na̱j noꞌ, ne̱ canó soꞌ raꞌa noꞌ, ne̱ naxca̱j soꞌ man noꞌ, ne̱ naxaga̱a̱ noꞌ, ne̱ nu̱ꞌ xꞌnéj chiꞌii̱ xráá noꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a. Ne̱ veé ma̱a̱n orá dan quiꞌyaj chuvi̱i noꞌ cha̱ nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun queꞌe̱e̱ síí ranꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a

32 Dan me se cataꞌ güii, ne̱ tiꞌnuu, ne̱ nica̱j nij yuvii̱ cunuda̱nj tuviꞌ nij yuvii̱ síí ranꞌ do̱ꞌ, síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán do̱ꞌ, va̱j nij yuvii̱ rej ne̱ Jesucristó a. 33 Ne̱ dan me se queꞌe̱e̱ nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ Capernaum yoꞌ nuu chre̱ꞌ rihaan taꞌyaa veꞌ ne̱ Jesucristó a. 34 Ga̱a ne̱ nahuun queꞌe̱e̱ nij síí ranꞌ daj a̱ chiꞌii̱, quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ quirii ndoꞌo soꞌ nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱, ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan nij nana̱ chre̱e se vaa se̱ caꞌmii nij nana̱ chre̱e a̱ doj nana̱ a. Dan me se ne caꞌve̱j rá Jesucristó cata̱j nij nana̱ chre̱e se vaa cunuu ya̱a̱n nij nana̱ chre̱e man Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌanj Jesucristó nu̱ꞌ nij veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se‑tucua̱nj Moisés, caꞌmi̱i̱ natáj soꞌ a

35 Ga̱a ne̱ rej taxre̱j naxaga̱a̱ Jesucristó, ne̱ cavii soꞌ chumanꞌ Capernaum, ne̱ caꞌanj soꞌ rej tacaan cachi̱nj niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ a. 36 Ga̱a ne̱ canocoꞌ nij tuvi̱ꞌ Simón man soꞌ, 37 ga̱a ne̱ nariꞌ nij soꞌ man soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ rihaan soꞌ se vaa:

―Cunuda̱nj nij yuvii̱ nanoꞌ mán so̱ꞌ á ―taj nij tuvi̱ꞌ Simón rihaan Jesucristó a.

38 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ:

―Cavi̱i̱ níꞌ rej nihánj, caꞌa̱nj níꞌ yoꞌó nij chumanꞌ na̱j nichru̱nꞌ, ne̱ caꞌmi̱i̱ natáj ꞌu̱nj rihaan nij yuvii̱ ma̱n yoꞌó nij chumanꞌ uún á. ꞌO̱ se cheꞌé dan caꞌnáꞌ ꞌu̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

39 Ga̱a ne̱ caꞌanj soꞌ nu̱ꞌ nij chumanꞌ na̱j estadó Galilea, ne̱ caꞌmii natáj soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón nij síí ma̱n nij chumanꞌ yoꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ quirii soꞌ man nij nana̱ chre̱e nu̱u̱ nimán yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ síí ranꞌ luj riꞌyuj, quiꞌyaj Jesucristó a

40 Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ ꞌo̱ síí ranꞌ luj riꞌyuj, ne̱ canicunꞌ ru̱j soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ se vaa:

―Sese me rá so̱ꞌ, ne̱ caꞌve̱e caꞌne̱e̱ so̱ꞌ chiꞌii̱ xráj á ―taj síí ranꞌ luj riꞌyuj yoꞌ rihaan Jesucristó a.

41 Ga̱a ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá Jesucristó man soꞌ, ne̱ cutaꞌ Jesucristó raꞌa Jesucristó raa̱ soꞌ, ne̱ cataj Jesucristó:

―Me raj qui̱ꞌyáj da̱nj ei. Na̱huún so̱ꞌ qui̱ꞌyáj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

42 Nu̱ꞌ da̱nj cataj Jesucristó, ne̱ nu̱ꞌ quinavij luj xráá síí ranꞌ, ne̱ nahuun sa̱ꞌ soꞌ cuaj a.

43 Ga̱a ne̱ caꞌmii yuva̱a̱ Jesucristó ga̱ soꞌ, ne̱ quirii Jesucristó man soꞌ rá veꞌ, 44 ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ:

―Se̱ guun cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ a̱ doj nana̱ rihaan a̱ ꞌó yuvii̱ maꞌ. Ma̱a̱n se caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan xrej, ne̱ ti̱haán so̱ꞌ mán so̱ꞌ rihaan xrej se vaa nahuún so̱ꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ rque̱ so̱ꞌ rihaan Diose̱ nda̱a vaa cataj síí cuꞌna̱j Moisés ga̱a naá nda̱a vaa no̱ xcúún so̱ꞌ rque̱ so̱ꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé yan nahuún so̱ꞌ ado̱nj. Ga̱a ne̱ xca̱j nij xrej cuentá se vaa nahuún so̱ꞌ quiꞌyáj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan síí nahuun yoꞌ a.

45 Tza̱j ne̱ curiha̱nj síí nahuun yoꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ caꞌmii natáj ndoꞌo soꞌ, nda̱a síj, ga̱a ne̱ chaꞌnuu̱ ndoꞌo nana̱ se vaa nahuun soꞌ quiꞌyaj Jesucristó a. Ne̱ dan me se ne caꞌve̱e a̱ doj catu̱u̱ ranga̱ꞌ Jesucristó rá nij chumanꞌ, quiꞌyaj nij nana̱ yoꞌ, ne̱ ina̱nj rej tacaan va̱j soꞌ, ne̱ canó nij yuvii̱ cuchiꞌ rej va̱j soꞌ a.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ síí naꞌvee cache̱e̱, quiꞌyaj Jesucristó a

1 Dan me se cachén do̱j güii, ga̱a ne̱ catúj uún Jesucristó chumanꞌ Capernaum, ga̱a ne̱ cuchiꞌ nana̱ rihaan nij yuvii̱ se vaa ya̱nj soꞌ rá veꞌ a. 2 Ga̱a ne̱ cunuu chre̱ꞌ queꞌe̱e̱ ndoꞌo nij yuvii̱ rihaan veꞌ yoꞌ, ne̱ nda̱a raan maꞌa̱n mán nij yuvii̱, ne̱ nda̱a rihaan taꞌyaa veꞌ yoꞌ taj rej quisi̱j doj cuma̱n nij yuvii̱ a. Ne̱ nataꞌ Jesucristó se‑na̱na̱ soꞌ rihaan nij yuvii̱ a. 3 Ne̱ dan me se caꞌnaꞌ doj yuvii̱ uún, ne̱ nij soꞌ me se nica̱j nij soꞌ yoꞌo̱ tuviꞌ nij soꞌ síí naꞌvee cache̱e̱, ne̱ táá chiha̱ caꞌa̱nj nij soꞌ man síí naꞌvee cache̱e̱ yoꞌ, ne̱ dan me se guun rá nij soꞌ cuchi̱ꞌ síí naꞌvee cache̱e̱ yoꞌ rihaan Jesucristó a. 4 Tza̱j ne̱ ne caꞌve̱e cuchi̱ꞌ síí naꞌvee cache̱e̱ yoꞌ rihaan Jesucristó, quiꞌyaj nij soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ma̱n uxrá yuvii̱, ne̱ ne caꞌve̱e cache̱n nij soꞌ a. Cheꞌé dan cavii nij soꞌ xráá veꞌ, ne̱ cayaꞌ nij soꞌ yuꞌuj xráá veꞌ rej nicu̱nꞌ Jesucristó rá veꞌ, ne̱ tananij nij soꞌ yuvéé táá síí naꞌvee cache̱e̱ yoꞌ rihaan Jesucristó a. 5 Dan me se ga̱a queneꞌen Jesucristó se vaa cuchumán uxrá rá nij tuviꞌ síí naꞌvee cache̱e̱ yoꞌ se vaa caꞌve̱e nahu̱un soꞌ quiꞌya̱j Jesucristó, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan síí naꞌvee cache̱e̱ yoꞌ:

―Navij cacunꞌ xráá so̱ꞌ, na̱nj tinu̱j ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

6 Ne̱ ne̱ do̱j síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rá veꞌ yoꞌ ga̱ Jesucristó, ne̱ nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ, ne̱ guun rá nij soꞌ: 7 “Me cheꞌé aꞌmii síí nihánj da̱nj ga̱. ꞌO̱ se aꞌmii soꞌ nana̱ vaa nij rihaan Diose̱ asan. O̱rúnꞌ Diose̱ gu̱un nucua̱j tinavi̱j cacunꞌ xráá yuvii̱ na̱nj á”, guun rá nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ a. 8 Dan me se queneꞌen maꞌa̱n Jesucristó se vaa guun rá nij soꞌ da̱nj, ne̱ cheꞌé dan cataj soꞌ:

―Me cheꞌé nuchruj ra̱a̱ soj nana̱ na̱nj ga̱. 9 Tuꞌva rma̱ꞌán ꞌu̱nj se vaa navij cacunꞌ xráá síí nihánj, rá soj a̱ naꞌ. Caꞌve̱e cata̱j u̱u̱n níꞌ navij cacunꞌ xráá síí nihánj naꞌ. Ase caꞌve̱e doj cata̱j níꞌ na̱xagaa soꞌ, ne̱ nacue̱ soꞌ tuvéé soꞌ, ne̱ cache̱e̱ soꞌ cuaj, cata̱j níꞌ xa̱ꞌ. 10 Dan me se me rá ꞌu̱nj xca̱j soj cuentá se vaa síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ mej ne̱ no̱ xcúún ꞌu̱nj ti̱navíí ꞌu̱nj cacunꞌ xráá nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Dan me se cataj Jesucristó rihaan síí naꞌvee cache̱e̱ a:

11 ―Rihaan so̱ꞌ si̱j naꞌvee cache̱e̱ taj ꞌu̱nj, ne̱ nacue̱ so̱ꞌ tuvéé so̱ꞌ, ne̱ na̱nꞌ so̱ꞌ tucuá so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan síí na̱j rihaan yuvéé yoꞌ a.

12 Ga̱a ne̱ naxaga̱a̱ síí naꞌvee cache̱e̱ yoꞌ, ne̱ nacué soꞌ tuvéé soꞌ, ga̱a ne̱ curiha̱nj soꞌ rá veꞌ, niꞌya̱j taranꞌ nij yuvii̱ ma̱n rá veꞌ a. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ caꞌanj rá nij yuvii̱, ne̱ cataj nij yuvii̱ se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱, ne̱:

―Daj chiha̱a̱ míj ne queneꞌe̱n níꞌ suun da̱nj a̱ man ado̱nj ―taj nij yuvii̱ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nacúún Jesucristó man Leví, ne̱ canocoꞌ Leví man soꞌ a

13 Ga̱a ne̱ curiha̱nj uún Jesucristó, caꞌanj soꞌ tuꞌva na lacuaná, ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ rej va̱j soꞌ, ga̱a ne̱ tucuꞌyón soꞌ man nij yuvii̱ a.

14 Veé da̱nj vaj soꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ man síí cuꞌna̱j Leví taꞌníí síí cuꞌna̱j Alfeo, ne̱ dan me se ne̱ soꞌ ꞌo̱ veꞌ aꞌnéj nii puextó, ne̱ aꞌnéj soꞌ puextó man yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ, ne̱:

―Ca̱nocóꞌ so̱ꞌ manj, caꞌa̱nj níꞌ á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Ga̱a ne̱ naxuma̱a̱n soꞌ, ne̱ canocoꞌ soꞌ man Jesucristó, caꞌanj soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa me rá Jesucristó ra̱cuíj soꞌ man nij síí tumé cacunꞌ a

15 Dan me se ꞌo̱ güii yáán Jesucristó rá veꞌ tucuá síí cuꞌna̱j Leví yoꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ ndoꞌo tuviꞌ soꞌ síí aꞌnéj puextó do̱ꞌ, yoꞌó nij síí tumé ndoꞌo cacunꞌ do̱ꞌ, ne̱ catúj nij soꞌ rá veꞌ, ne̱ caꞌanj ca̱yáán nij soꞌ ga̱ Jesucristó, ne̱ dan me se ma̱n rcuaꞌa̱a̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó do̱ꞌ, ne̱ chá cunuda̱nj nij soꞌ chraa a. ꞌO̱ se queꞌe̱e̱ ndoꞌo nij síí tumé cacunꞌ yoꞌ me canocoꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó a. 16 Ga̱a ne̱ nij síí fariseo naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ roꞌ, queneꞌen nij soꞌ se vaa chá Jesucristó chraa do̱ꞌ, coꞌo Jesucristó do̱ꞌ, ga̱ nij síí aꞌnéj puextó do̱ꞌ, ga̱ yoꞌó nij síí tumé ndoꞌo cacunꞌ do̱ꞌ, ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱:

―Me cheꞌé chá síí nihánj chraa ne̱ coꞌo soꞌ na ga̱ nij síí aꞌnéj puextó do̱ꞌ, ga̱ yoꞌó nij síí tumé cacunꞌ do̱ꞌ, ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó a.

17 Ne̱ cuno Jesucristó nana̱ caꞌmii nij soꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Síí vaa nucua̱j roꞌ, ne nanoꞌ nij soꞌ man doctor maꞌ. Ma̱a̱n síí ranꞌ roꞌ, me síí nanoꞌ man doctor ado̱nj. Ga̱a ne̱ ase vaa síí ranꞌ roꞌ, da̱nj vaa nij síí nihánj ado̱nj. Ne caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj canacu̱nj ꞌu̱nj man síí sa̱ꞌ maꞌ. Cheꞌé nij síí tumé cacunꞌ caꞌnaj se vaa canoco̱ꞌ nij soꞌ se‑na̱na̱j ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese síí sa̱ꞌ me soj, rá soj, ne̱ nuveé si̱j canacu̱nj ꞌu̱nj man me soj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me cheꞌé ne tocoꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ a

18 Ne̱ dan me se tocoꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Juan do̱ꞌ, nij síí fariseo do̱ꞌ, xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ nij soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó, cataj nij soꞌ:

―Me cheꞌé, ne̱ tocoꞌ núj si̱j tucuꞌyón se‑na̱na̱ Juan do̱ꞌ, si̱j tucuꞌyón se‑na̱na̱ nij síí fariseo do̱ꞌ, xꞌnaa man maꞌa̱n núj cheꞌé se aráj gue̱e̱ núj rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ so̱ꞌ me se ne tocoꞌ nij soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

19 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ase vaa síí cuchruj saꞌanj vaa ꞌu̱nj, ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e toco̱ꞌ nij síí ma̱n ga̱j xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ, rá soj ga̱. Ase vaa síí cataj xca̱j man chana̱ ne̱ ma̱n tuviꞌ soꞌ do̱ꞌ, da̱nj vaa nij síí ma̱n nihánj cuano̱, ne̱ anuû ndoꞌo chaꞌanj man nij soꞌ, ne̱ se̱ caꞌvee toco̱ꞌ nij soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ cuano̱ maꞌ. 20 Tza̱j ne̱ vaa güii, ne̱ gu̱un yaníj ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ, quiꞌya̱j yuvii̱, ga̱a ne̱ nano̱ rá nij síí nihánj, ga̱a ne̱ toco̱ꞌ nij soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nij síí noco̱ꞌ tucuáán nga̱ roꞌ, se̱ guun nucua̱j nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó maꞌ

21 ”Tza̱j ne̱ ase vaa yatzíj sinꞌ vaa tucuáán nga̱ noco̱ꞌ soj, ne̱ se̱ guun naꞌne̱j níꞌ mantá naca̱ man yatzíj nga̱ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se sese quiꞌya̱j níꞌ da̱nj, ne̱ güii quina̱nj yuvii̱ yatzíj yoꞌ, ga̱a ne̱ nagüe̱j mantá naca̱ yoꞌ, ne̱ sese cuxu̱u̱n yuvii̱ man yatzíj yoꞌ, ne̱ quisi̱nꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ cunu̱u xi̱j doj yuꞌuj ta̱j man yatzíj nga̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj. 22 Ne̱ dan me se ase vaa nuj nga̱ nuj araa nii na vinó vaa uún soj ei. Ne̱ se̱ caꞌvee tu̱cuꞌyón ꞌu̱nj se‑tucua̱nj ꞌu̱nj rihaan soj maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa na vinó naca̱ vaa nana̱ tucuꞌyón ꞌu̱nj, ne̱ se̱ guun cara̱a yuvii̱ na vinó naca̱ rque nuj nga̱ maꞌ. Sese da̱nj quiꞌya̱j yuvii̱, ne̱ cuya̱nj na vinó cunu̱u xe̱e̱ na vinó, ne̱ se̱ cacuá nuj nga̱ maꞌ. Cheꞌé dan canu̱u̱ yoꞌ, ne̱ caya̱nj na vinó rihaan yoꞌóó a. Cheꞌé dan araa nii na vinó naca̱ rque nuj naca̱, ne̱ ꞌo̱ mán sa̱ꞌ na vinó rque nuj yoꞌ a. Cheꞌé dan ina̱nj rihaan síí naca̱ síí ne nocoꞌ tucuáán nga̱ tu̱cuꞌyón ꞌu̱nj se‑na̱na̱j na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ síí cuꞌna̱j Juan do̱ꞌ, rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ nij síí fariseo do̱ꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé güii naránj rá níꞌ a

23 ꞌO̱ güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá cachén Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rque ꞌo̱ naa̱ ꞌnúú trigó, ne̱ guun cheꞌe̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ va̱j nij soꞌ ne̱ cuta nij soꞌ do̱j caa trigó a. 24 Ga̱a ne̱ cataj nij síí fariseo rihaan Jesucristó a:

―Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei. Me cheꞌé ꞌyaj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ so̱ꞌ da̱nj ga̱. Ne nó xcúún níꞌ quiꞌya̱j níꞌ da̱nj güii naránj rá maꞌ ―taj nij síí fariseo rihaan Jesucristó a.

25 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Me cheꞌé, ne̱ ne naya̱a̱ soj rihaan danj Diose̱ da̱j quiꞌyaj síí cuꞌna̱j David ga̱a naá a. Ga̱a quinaꞌaan rque nij tuvi̱ꞌ nij soꞌ, 26 ga̱a ne̱ catúj soꞌ rá nuvií ga̱a cayáán síí cuꞌna̱j Abiatar xrej ata̱ suun noco̱o doj, ne̱ chá soꞌ rachrúún ta̱j rihaan se‑mesa̱ Diose̱ a. Ne̱ ne nó xcúún soꞌ cha̱ soꞌ rachrúún yoꞌ, ma̱a̱n o̱rúnꞌ nij xrej nó xcúún cha̱ rachrúún yoꞌ a. Ne̱ goꞌ uún síí cuꞌna̱j David yoꞌ chá nij tuviꞌ soꞌ uún a. Tza̱j ne̱ ne cata̱j Diose̱ se vaa tumé síí cuꞌna̱j David cacunꞌ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo, 27 ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ rihaan nij síí fariseo a― Ma̱a̱n cheꞌé rej caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij yuvii̱ me cuchruj Diose̱ güii naránj rá na̱nj á. Nuveé cheꞌe̱ rej ca̱ta̱ nij yuvii̱ suun navi̱j rá güii naránj rá me quiꞌyaj Diose̱ man nij yuvii̱ a̱ maꞌ. 28 Cheꞌé dan me, ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ roꞌ, no̱ xcúnj quiri̱i̱ taꞌngaj da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ güii naránj rá na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo a.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ síí nacoo̱ raꞌa, quiꞌyaj Jesucristó a

1 Ga̱a ne̱ natúj Jesucristó rá veꞌ tucuꞌyón nij síí israelitá se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ dan me se yáán ꞌo̱ snóꞌo nacoo̱ raꞌa rá veꞌ yoꞌ a. 2 Ne̱ nij síí fariseo me se yáán nij soꞌ rá veꞌ yoꞌ, ne̱ tumé uxrá nij soꞌ man Jesucristó sese nahu̱un yuvii̱ quiꞌya̱j soꞌ ga̱a güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá a. Da̱nj quiꞌyaj nij soꞌ cheꞌé rej guun rá nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó a. 3 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan síí nacoo̱ raꞌa a:

―Na̱xuma̱a̱n so̱ꞌ canicu̱nꞌ ca̱yá so̱ꞌ scaꞌnúj núj á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

4 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man nij síí fariseo yoꞌ, cataj soꞌ, ne̱:

―No̱ xcúún níꞌ ra̱cuíj níꞌ man tuviꞌ níꞌ güii naránj rá níꞌ naꞌ, ase no̱ xcúún níꞌ quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ níꞌ man tuviꞌ níꞌ xa̱ꞌ. Da̱j quiꞌya̱j níꞌ rá soj ga̱a güii naránj rá níꞌ ga̱. Ne nó xcúún níꞌ ti̱nanii níꞌ man tuviꞌ níꞌ rihaan sayuun ga̱a güii naránj rá ga̱a̱ a̱ naꞌ. Ni̱ꞌyaj u̱u̱n níꞌ cavi̱ꞌ soꞌ ga̱a güii naránj rá ga̱a̱ a̱ naꞌ. ―Da̱nj taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Tza̱j ne̱ dínj tuꞌva nij soꞌ a. 5 Ga̱a ne̱ caꞌmaan rá Jesucristó, ne̱ niꞌya̱j soꞌ man nij síí fariseo yoꞌ a. ꞌO̱ se nanó ndoꞌo rá soꞌ cheꞌé nij soꞌ se vaa síí nichra̱j ndoꞌo nimán me nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan síí nacoo̱ raꞌa yoꞌ a:

―Tu̱cuá so̱ꞌ raꞌá so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Ne̱ tucuá soꞌ raꞌa soꞌ, ne̱ cunuu sa̱ꞌ raꞌa soꞌ na̱nj ado̱nj. 6 Ga̱a ne̱ curiha̱nj nij síí fariseo yoꞌ, ne̱ cunuu chre̱ꞌ nij soꞌ ga̱ nij síí noco̱ꞌ man síí cuꞌna̱j Herodes, ne̱ caꞌanj nij soꞌ rej yaníj, ne̱ guun rá taranꞌ nij soꞌ da̱j ga̱a̱ quiꞌya̱j nij soꞌ ne̱ cavi̱ꞌ Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa xcaj ndoꞌo nij yuvii̱ cuentá se vaa síí ꞌyaj nahuun sa̱ꞌ yuvii̱ me Jesucristó a

7 Ga̱a ne̱ cavii Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rej yoꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ tuꞌva na lacuaná a. Ne̱ canocoꞌ uxrá yuvii̱ man soꞌ a. Dan me se síí ma̱n estadó Galilea do̱ꞌ, 8 síí ma̱n estadó Judea do̱ꞌ, síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ, síí ma̱n estadó Idumea do̱ꞌ, síí ma̱n rej rne̱j chráá cuꞌna̱j Jordán do̱ꞌ, síí ma̱n chumanꞌ Tiro do̱ꞌ, síí ma̱n chumanꞌ Sidón do̱ꞌ, cuno nij soꞌ nana̱ da̱j quiꞌyaj Jesucristó cheꞌé nij síí ranꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌnaꞌ ndoꞌo nij soꞌ rihaan Jesucristó a. 9 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ se vaa quiꞌya̱j chuvi̱i nij soꞌ ꞌo̱ rihoo chéé rihaan na catu̱u̱ soꞌ, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj curuꞌma̱an nij yuvii̱ man soꞌ, taj soꞌ a. 10 ꞌO̱ se nahuun sa̱ꞌ uxrá yuvii̱, quiꞌyaj Jesucristó, nda̱a síj, ga̱a ne̱ taranꞌ nij síí ranꞌ roꞌ, canocoꞌ uxrá nij soꞌ man Jesucristó cheꞌé rej caꞌve̱e cano̱ raꞌa nij soꞌ man soꞌ ga̱a ne̱ nahu̱un sa̱ꞌ nij soꞌ, rá nij soꞌ a. 11 Ne̱ nij síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán roꞌ, ga̱a queneꞌen nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ caꞌanj quina̱j nij soꞌ rihaan yoꞌóó tacóó Jesucristó, ne̱ cataj nij nana̱ chre̱e se vaa:

―So̱ꞌ me taꞌníí Diose̱ ya̱ ado̱nj ―taj nij nana̱ chre̱e rihaan Jesucristó a.

12 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ ndoꞌo Jesucristó suun rihaan nij nana̱ chre̱e se vaa se̱ guun nata̱ꞌ nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ cheꞌé soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quinarii Jesucristó chuvi̱j síí caꞌa̱nj nata̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ a

13 Ga̱a ne̱ cavii Jesucristó xráá quij, ne̱ canacúún soꞌ man nij síí me rá soꞌ caꞌna̱ꞌ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ cavii nij soꞌ, ne̱ cuchiꞌ nij soꞌ rihaan Jesucristó a. 14 Ga̱a ne̱ quinarii Jesucristó man chuvi̱j nij soꞌ se vaa gu̱un nij soꞌ apóstol nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé soꞌ a. ꞌO̱ se guun rá soꞌ se vaa cache̱e̱ chuvi̱j nij soꞌ ga̱ soꞌ, ne̱ guun rá soꞌ caꞌne̱j soꞌ man chuvi̱j nij soꞌ caꞌmi̱i̱ natáj nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ a. 15 Ne̱ guun rá soꞌ nago̱ꞌ soꞌ suun uun chij raꞌa nij soꞌ cheꞌé rej caꞌve̱e nahu̱un sa̱ꞌ nij síí ranꞌ ne̱ quiri̱i̱ nij soꞌ man nij nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱ a. 16 Dan me se cuneꞌ Jesucristó man síí cuꞌna̱j Simón, ne̱ tucuꞌnáj soꞌ Pedró man Simón a. 17 Ne̱ cuneꞌ soꞌ man síí cuꞌna̱j Jacobo taꞌníí síí cuꞌna̱j Zebedeo, ne̱ cuneꞌ soꞌ man tinúú Jacobo síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ tucuꞌnáj soꞌ Boanerges man ro̱j soꞌ, ne̱ nana̱ “Boanerges” roꞌ, taj se vaa ase vaa taꞌníí yaꞌanj tuꞌvi̱i vaa ro̱j soꞌ a. 18 Ne̱ cuneꞌ soꞌ man síí cuꞌna̱j Andrés do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Felipé do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Bartolomé do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Mateo do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Tomás do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Jacobo taꞌníí síí cuꞌna̱j Alfeo do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Tadeo do̱ꞌ a. Ne̱ cuneꞌ soꞌ man yoꞌó síí cuꞌna̱j Simón, ne̱ tuviꞌ nij síí me rá cunu̱ꞌ ga̱ gobiernó ma̱n Romá me soꞌ a. 19 Ne̱ cuneꞌ Jesucristó man síí cuꞌna̱j Judas Iscariote, ne̱ soꞌ me síí tacuachén man Jesucristó rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cutaꞌ nij síí fariseo cacunꞌ rmi̱ꞌ xráá Jesucristó se vaa caꞌmii Jesucristó ga̱ síí chre̱e a

Ga̱a ne̱ catúj Jesucristó rá veꞌ a. 20 Ga̱a ne̱ cunuu chre̱ꞌ ndoꞌo uún nij yuvii̱ rihaan soꞌ, ne̱ dan me se guun chru̱j ndoꞌo rihaan Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, quiꞌyaj nij yuvii̱, ne̱ nda̱a ne ga̱a̱ yaꞌnúj rihaan Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ cha̱ nij soꞌ chraa, quiꞌyaj nij yuvii̱ a. 21 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nana̱ rihaan nij tuviꞌ Jesucristó da̱j ranꞌ soꞌ ꞌyaj nij yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan caꞌanj nij tuviꞌ Jesucristó qui̱taꞌaa nij soꞌ man Jesucristó a. ꞌO̱ se guun rá nij tuviꞌ Jesucristó se vaa guun snu̱j Jesucristó a. 22 Ga̱a ne̱ nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés síí cavii chumanꞌ Jerusalén roꞌ, cataj nij soꞌ se vaa síí chre̱e uun chij síí cuꞌna̱j Beelzebú nuû nimán Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan guun nucua̱j Jesucristó quiri̱i̱ Jesucristó nana̱ chre̱e nimán yuvii̱ quiꞌyaj síí chre̱e uun chij yoꞌ, taj nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ a.

23 Ga̱a ne̱ canacúún Jesucristó man nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ nanó soꞌ do̱j cuentó rihaan nij soꞌ, ne̱ dan me se cataj soꞌ, ne̱:

―Asa̱ꞌ caꞌve̱e quiri̱i̱ síí chre̱e síí cuꞌna̱j Satanás man maꞌa̱n tuviꞌ soꞌ nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱, rá nij soj ga̱. Daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee quiꞌya̱j soꞌ da̱nj a̱ man ado̱nj. 24 Neꞌen soj se vaa sese vaa ꞌo̱ nación, ne̱ sese xraꞌ taꞌa̱j nij síí uun chij rihaan nación yoꞌ ne̱ cunu̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ vaa güii, ne̱ nu̱ꞌ nación yoꞌ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ na̱nj ado̱nj. 25 Ne̱ sese unuꞌ taꞌa̱j nij yuvii̱ ma̱n ꞌo̱ barrió ga̱ tuviꞌ yuvii̱ síí ma̱n maꞌa̱n barrió yoꞌ, ne̱ vaa güii, ne̱ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ barrió yoꞌ, quiꞌya̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 26 Cheꞌé dan me sese unuꞌ síí chre̱e síí cuꞌna̱j Satanás ga̱ tuviꞌ maꞌa̱n soꞌ, ne̱ sese ra̱cuíj síí chre̱e mán ꞌu̱nj quiri̱i̱ ꞌu̱nj nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱, ne̱ se̱ caꞌvee gu̱un chij síí chre̱e yoꞌ sese navi̱j tuviꞌ soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se quiri̱ꞌ nu̱ꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj.

27 ”Ne̱ sese me rá yoꞌo̱ soꞌ catu̱u̱ soꞌ rá veꞌ tucuá síí ruꞌvee quiꞌya̱j itu̱u̱ soꞌ siꞌyaj síí ruꞌvee yoꞌ, ne̱ asino nu̱míj soꞌ man síí ruꞌvee yoꞌ, ga̱a ne̱ ca̱nica̱j soꞌ catzi̱j soꞌ tucuá síí ruꞌvee yoꞌ ei. Ne̱ ase vaa ꞌyaj síí atúj tucuá síí ruꞌvee roꞌ, da̱nj ꞌyáj man síí chre̱e yoꞌ chugua̱nj. Dan me se numíj ꞌu̱nj man soꞌ, ne̱ cuano̱ nihánj aꞌnéj ꞌu̱nj man nu̱ꞌ nij síí ꞌni̱j raꞌa soꞌ ado̱nj.

28 ”Cata̱j xnaꞌanj yá yá ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa nu̱ꞌ cacunꞌ tumé yuvii̱ do̱ꞌ, me maꞌa̱n nana̱ chiꞌi̱i̱ caꞌmi̱i̱ yuvii̱ do̱ꞌ, caꞌve̱e tinavi̱j Diose̱ cacunꞌ yoꞌ cheꞌé nij yuvii̱ a. 29 Tza̱j ne̱ sese nachri̱ꞌ yoꞌo̱ soꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ man Nimán Diose̱, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quinavij cacunꞌ yoꞌ xráá soꞌ a̱ maꞌ. Tana̱nj quita̱j cacunꞌ yoꞌ xráá soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj. 30 ―Da̱nj cataj Jesucristó rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés, cheꞌé se a̱j cataj nij soꞌ se vaa nana̱ chre̱e nuû nimán soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa nii Jesucristó do̱ꞌ, ase vaa tinúú Jesucristó do̱ꞌ, ase vaa raꞌvij Jesucristó do̱ꞌ, vaa nij síí uno rihaan Diose̱ a

31 Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ nii Jesucristó do̱ꞌ, tinúú Jesucristó do̱ꞌ, ne̱ nicu̱nꞌ nij soꞌ xeꞌ rihaan veꞌ nu̱u̱ Jesucristó, ne̱ caꞌnéé nij soꞌ nana̱ rihaan Jesucristó se vaa cu̱riha̱nj soꞌ caꞌna̱ꞌ soꞌ rej nicu̱nꞌ nij soꞌ a. 32 Ne̱ yáán ndoꞌo yuvii̱ nu̱ꞌ anica̱j rej ne̱ Jesucristó, ne̱ cataj nii rihaan Jesucristó a:

―Nicu̱nꞌ nií so̱ꞌ nicu̱nꞌ tinúú so̱ꞌ nicu̱nꞌ xeꞌ, ne̱ me rá nij soꞌ queneꞌe̱n nij soꞌ mán so̱ꞌ, Jesús ―taj nii rihaan Jesucristó a.

33 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij síí nataꞌ rihaan soꞌ se vaa:

―Me chana̱ me nií ꞌu̱nj, rá soj ga̱. Me síí me tinúú ꞌu̱nj, rá soj ga̱ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

34 Ga̱a ne̱ niꞌya̱j Jesucristó man nij síí ya̱nj nu̱ꞌ anica̱j rej ne̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ a:

―Ni̱ꞌyaj soj ei. Ase vaa nií ꞌu̱nj do̱ꞌ, ase vaa tinúú ꞌu̱nj do̱ꞌ, vaa nij síí nihánj ado̱nj. 35 Yuvii̱ uno rihaan Diose̱ roꞌ, ase vaa tinúú ꞌu̱nj do̱ꞌ, ase vaa raꞌvij ꞌu̱nj do̱ꞌ, ase vaa nií ꞌu̱nj do̱ꞌ, vaa nij soꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó a.

4

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé ꞌnúú trigó tixꞌnuu̱ yoꞌo̱ soꞌ a

1 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó tuꞌva na lacuaná, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ tucuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱ tuꞌva na lacuaná a. Ne̱ dan me se caꞌnaꞌ ndoꞌo yuvii̱ rihaan soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cavii soꞌ rque ꞌo̱ rihoo chéé rihaan na, ne̱ caꞌanj cane̱ soꞌ rque rihoo yoꞌ, ne̱ canicunꞌ nij yuvii̱ rihaan yoꞌóó tuꞌva na lacuaná yoꞌ a.

2 Ga̱a ne̱ tucuꞌyón soꞌ man nij yuvii̱, nanó ndoꞌo soꞌ cuentó rihaan nij yuvii̱, ne̱ dan me se cataj soꞌ rihaan nij yuvii̱ a:

3 ―Cuno̱ soj caꞌmi̱j á. Dan me se curiha̱nj ꞌo̱ síí me rá cuchru̱j naa̱ ꞌnúú trigó, ne̱ tixꞌnuu̱ soꞌ ꞌnúú trigó yoꞌ rihaan yoꞌóó, 4 ne̱ cayuu do̱j ꞌnúú trigó yoꞌ rá chrej chéé yuvii̱, ne̱ caꞌnaꞌ xtâj chá xtâj man ꞌnúú trigó na̱j rá chrej yoꞌ, ne̱ dan me se navij nu̱ꞌ ꞌnúú trigó yoꞌ, quiꞌyaj nij xtâj na̱nj ado̱nj. 5 Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j ꞌnúú trigó yoꞌ roꞌ, cayuu rihaan yuvej rej ta̱j catu̱nꞌ yoꞌóó a. Cheꞌé dan cuaj xraꞌ stanj leꞌe̱j a. 6 Veé dan, ne̱ quisíj güii, ne̱ cuchrii naa̱ leꞌe̱j, quiꞌyaj naán, cheꞌé se ne caꞌve̱e caꞌa̱nj ni̱j yáá naa̱ leꞌe̱j yoꞌ a̱ man ado̱nj. 7 Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j ꞌnúú trigó yoꞌ roꞌ, cayuu scaꞌnúj coj tanj, ne̱ dan me se yo̱o doj cachij coj tanj yoꞌ rihaan naa̱ leꞌe̱j, ne̱ quinavij nu̱ꞌ naa̱ leꞌe̱j, quiꞌyaj coj tanj yoꞌ, ne̱ ne cavi̱i̱ sa̱ꞌ naa̱ yoꞌ a̱ man ado̱nj. 8 Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j ꞌnúú trigó yoꞌ roꞌ, cayuu rihaan yoꞌóó sa̱ꞌ, ne̱ naa̱ yoꞌ roꞌ, cachij sa̱ꞌ a. Dan me se rihaan taꞌa̱j yoꞌóó sa̱ꞌ yoꞌ ico̱ chi̱ꞌ ya̱ ꞌnúú cavii, quiꞌyaj ꞌo̱ ꞌo̱ ꞌnúú leꞌe̱j nii quinij rihaan yoꞌóó sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ rihaan yoꞌó taꞌa̱j yoꞌóó sa̱ꞌ yoꞌ vaꞌnu̱j chiha̱a̱ ya̱ ꞌnúú cavii, quiꞌyaj ꞌo̱ ꞌo̱ ꞌnúú leꞌe̱j nii quinij rihaan yoꞌóó sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ rihaan yoꞌó taꞌa̱j yoꞌóó sa̱ꞌ yoꞌ cientó ya̱ ꞌnúú trigó cavii, quiꞌyaj ꞌo̱ ꞌo̱ ꞌnúú leꞌe̱j nii cayuu rihaan yoꞌóó sa̱ꞌ yoꞌ uún na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó, 9 ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ― Sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ cuno̱ soj nana̱ nihánj ei. ―Veé da̱nj quisíj cuentó yoꞌ cuentó nanó Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me cheꞌé nanó ndoꞌo Jesucristó cuentó cheꞌé nij rasu̱u̱n rihaan nij yuvii̱ a

10 Ga̱a ne̱ ga̱a guun yaníj soꞌ rihaan nij yuvii̱, ne̱ nij síí chéé ga̱ soꞌ do̱ꞌ, chuvi̱j nij apóstol cuneꞌ soꞌ man nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé soꞌ do̱ꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ cheꞌé nij cuentó nanó soꞌ rihaan nij yuvii̱ a.

11 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ tihaa̱n Diose̱ nana̱ rihaan soj da̱j quiꞌya̱j Diose̱ ga̱a gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Dan me se nana̱ ne neꞌen cunuda̱nj yuvii̱ me nana̱ yoꞌ nana̱ tihaa̱n Diose̱ rihaan soj ado̱nj. Ne̱ rihaan yoꞌó nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ me se ina̱nj cuentó cheꞌé nij rasu̱u̱n nanoj rihaan nij yuvii̱, 12 ga̱a ne̱ ni̱ꞌyaj nij soꞌ do̱ꞌ, nano̱ xre̱j nij soꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ se̱ queneꞌen nij soꞌ do̱ꞌ, se̱ xcaj nij soꞌ cuentá do̱ꞌ, a̱ maꞌ. ꞌO̱ se naꞌvej uxrá rá nij soꞌ ca̱nica̱j nimán nij soꞌ ne̱ güe̱j cacunꞌ xráá nij soꞌ a̱ man ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me taj cuentó cheꞌé ꞌnúú trigó yoꞌ a

13 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ne̱ ne neꞌen soj me taj cuentó nihánj cuentó cheꞌé ꞌnúú trigó tixꞌnuu̱ yoꞌo̱ soꞌ naꞌ. Ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e xca̱j soj cuentá cheꞌé yoꞌó nij cuentó, rá soj ga̱.

14 ”Dan me se síí tixꞌnuu̱ ꞌnúú trigó roꞌ, soꞌ me síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱ ado̱nj. 15 Ne̱ ase vaa ꞌnúú cayuu rá chrej quiꞌyaj síí tixꞌnuu̱ ꞌnúú roꞌ, da̱nj vaa taꞌa̱j nij síí uno se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ dan me se uno nij soꞌ do̱j tzinꞌ, tza̱j ne̱ nu̱ꞌ cuno nij soꞌ, ne̱ nu̱ꞌ ꞌnaꞌ síí chre̱e síí cuꞌna̱j Satanás, ne̱ aꞌnéj síí chre̱e se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ cayuu rque nimán nij soꞌ a.

16 ”Ne̱ vaa taꞌa̱j ꞌnúú trigó cayuu rihaan yuvej uún, ne̱ ꞌnúú trigó yoꞌ roꞌ, ase vaa nij síí uno se‑na̱na̱ Diose̱ vaa yoꞌ, ne̱ cuaj uun niha̱ꞌ rá nij soꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ nana̱ yoꞌ a. 17 Tza̱j ne̱ ataa xca̱j sa̱ꞌ nij soꞌ cuentá, ne̱ ga̱a uun cheꞌe̱ yuvii̱ ꞌyaj yuvii̱ sayuun man nij soꞌ cheꞌé nana̱ noco̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ cuaj nu̱ꞌ uun naꞌa̱j nij soꞌ, ne̱ tanáj nij soꞌ nana̱ yoꞌ cuaj na̱nj ado̱nj.

18 ”Ne̱ ase vaa nij ꞌnúú trigó cayuu scaꞌnúj coj tanj roꞌ, da̱nj vaa yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱ uún, ne̱ dan me se uno nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, 19 tza̱j ne̱ nanó ndoꞌo rá nij soꞌ cheꞌé se ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ me ndoꞌo rá nij soꞌ quiꞌya̱j canaán nij soꞌ saꞌanj, don tihaꞌ yuꞌunj nij soꞌ man maꞌa̱n nij soꞌ cheꞌé saꞌanj, ne̱ me maꞌa̱n yoꞌó nij rasu̱u̱n nanoꞌ ndoꞌo nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan tanáj xco̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ ne ꞌyaj nij soꞌ se sa̱ꞌ a̱ maꞌ.

20 ”Ne̱ ꞌnúú trigó cayuu rihaan yoꞌóó sa̱ꞌ roꞌ, ase vaa síí uno se‑na̱na̱ Diose̱ vaa yoꞌ, ne̱ uun niha̱ꞌ rá soꞌ uno soꞌ nana̱ yoꞌ, ne̱ nuu sa̱ꞌ nimán soꞌ rihaan Diose̱ a. Ne̱ sa̱ꞌ do̱j tzinꞌ ꞌyaj taꞌa̱j nij soꞌ, ne̱ sa̱ꞌ doj ꞌyaj yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ, ne̱ sa̱ꞌ uxrá doj ꞌyaj yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ uún na̱nj ado̱nj. ―Veé da̱nj quisíj nana̱ caꞌmii Jesucristó cheꞌé cuentó yoꞌ a.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé agaꞌ yaꞌan a

21 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ne̱ ga̱a rmi̱ꞌ me se achrón nii yaꞌan raa̱ agaꞌ yaꞌan, ne̱ axríj yuve̱ nii agaꞌ yaꞌan yoꞌ rque ꞌo̱ chrúún do̱ꞌ, rque yuvéé do̱ꞌ, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. Sese rmi̱ꞌ, ne̱ utaꞌ nii agaꞌ yoꞌ rej xta̱ꞌ, ga̱a ne̱ cuchugu̱u̱n sa̱ꞌ ndoꞌo ado̱nj. 22 Dan me se a̱ ꞌó rasu̱u̱n caxríj yuve̱ yuvii̱ se̱ quiꞌnij yuve̱ maꞌ. Ya̱ nu̱riha̱nj yoꞌ vaa güii, ne̱ cunuda̱nj yuvii̱ queneꞌe̱n, vaa güii ado̱nj. Ne̱ cunuda̱nj rasu̱u̱n ꞌyaj yuve̱ yuvii̱ queneꞌe̱n daj a̱ yuvii̱ vaa güii ei. 23 Sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ cuno̱ soj nana̱ nihánj ei ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ, 24 ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ se vaa― Nuchru̱j ra̱a̱ soj nana̱ caꞌmij nihánj ei. Sese quiꞌya̱j suun uxrá soj nari̱ꞌ soj nana̱ nihánj, ne̱ rque̱ ndoꞌo Diose̱ doj nana̱ nari̱ꞌ uún soj na̱nj ado̱nj. 25 ꞌO̱ se síí nariꞌ nana̱ roꞌ, doj a̱ nari̱ꞌ uún soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ na̱nj ado̱nj. Ne̱ síí naꞌvej rá nari̱ꞌ sa̱ꞌ nana̱ roꞌ, tana̱nj caꞌne̱e̱ Diose̱ do̱j nij nana̱ nariꞌ soꞌ man soꞌ, ne̱ quina̱j u̱u̱n soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé naa̱ a

26 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Dan me se ase vaa achij naa̱ cuchruj ꞌo̱ snóꞌo roꞌ, da̱nj ga̱a̱ gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ snóꞌo yoꞌ roꞌ, cunô soꞌ ꞌnúú rihaan yoꞌóó, 27 ne̱ síj cunô soꞌ, ne̱ otoj soꞌ rej nii̱, ne̱ naxaga̱a̱ soꞌ, ne̱ da̱nj ꞌyaj soꞌ daj a̱ güii, ne̱ dan me se xraꞌ naa̱ leꞌe̱j, ne̱ achij naa̱ leꞌe̱j, ne̱ ne neꞌen uxrá snóꞌo me cheꞌé me xraꞌ naa̱ ne̱ achij naa̱ a̱ maꞌ. 28 Achij maꞌa̱n naa̱ rihaan yoꞌóó, ne̱ dan me se asino ya̱a̱n xraꞌ naa̱, ga̱a ne̱ anó tiha̱j, ga̱a ne̱ uun xíj yumíí naa̱ a. 29 Ga̱a ne̱ ga̱a quisíj tanꞌ xráá naa̱, ne̱ aꞌnéé snóꞌo man nij síí quiri̱i̱ naa̱ na̱nj á. ꞌO̱ se quisíj tió quiri̱i̱ nii naa̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé caân cuêj mostazá xlá a

30 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó:

―Da̱j ga̱a̱ gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, rá soj ga̱. 31 Dan me se ase vaa achij caân cuêj mostazá xlá roꞌ, da̱nj ga̱a̱ gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Dan me se axríj nii caân yoꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ caân yoꞌ me se caân leꞌe̱j nii doj vaa caân yoꞌ rihaan cunuda̱nj nij caân ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, 32 tza̱j ne̱ dan me se ga̱a axríj nii caân yoꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ achij caân yoꞌ, ne̱ xi̱j doj uun yoꞌ rihaan cunuda̱nj nij coj ma̱n tacaan, ne̱ xca̱a̱n ndoꞌo vaa raꞌa cuêj yoꞌ, ne̱ aꞌvee ꞌyaj nij xtâj va̱j rej xta̱ꞌ saca̱ꞌ nij xoꞌ raa̱ cuêj yoꞌ, ne̱ aráán cachu̱nꞌ xráá nij xoꞌ, ꞌyaj cuêj mostazá xlá yoꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ina̱nj cuentó nanó Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a

33 Dan me se queꞌe̱e̱ cuentó vaa da̱nj cuentó cheꞌé nij rasu̱u̱n nanó Jesucristó rihaan nij yuvii̱, nataꞌ soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan nij yuvii̱, nda̱a vaa guun nucua̱j nij yuvii̱ cuno̱ nij yuvii̱ a. 34 Taj va̱j yoꞌó nana̱ nanó Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n ina̱nj cuentó cheꞌé nij rasu̱u̱n nanó Jesucristó rihaan nij soꞌ, tza̱j ne̱ rihaan maꞌa̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ me se ataj xnaꞌanj soꞌ cheꞌé nij cuentó yoꞌ rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan na do̱ꞌ, rihaan nana̱ do̱ꞌ, se vaa canicu̱nꞌ yoꞌ a

35 Ga̱a ne̱ rej tiꞌnuu güii yoꞌ me se cataj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱:

―Caꞌa̱nj níꞌ nda̱a yoꞌó níchrej tuꞌva na lacuaná á ―taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

36 Ga̱a ne̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó me se caꞌanj rihoo nu̱u̱ nij soꞌ ga̱ Jesucristó, quiꞌyaj nij soꞌ, ne̱ quináj nij yuvii̱ tuꞌva na lacuaná, ne̱ vaa doj nij rihoo canocoꞌ xcó nij soꞌ a. 37 Ga̱a ne̱ cavii uxrá nana̱ yuva̱a̱ rihaan na lacuaná, ne̱ quinaa̱n ndoꞌo rihaan na, ne̱ catúj uxrá na rque rihoo yoꞌ, ne̱ da̱j doj cara̱a nu̱ꞌ rque rihoo, quiꞌya̱j na a. 38 Ne̱ Jesucristó me se na̱j soꞌ rej sihu̱u̱ rihoo, ne̱ ꞌni̱j raa̱ soꞌ camá, otoj soꞌ a. Ga̱a ne̱ narii nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó nej rihaan Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Nihánj me se da̱j doj cavi̱ꞌ níꞌ, maestro, ne̱ me cheꞌé ne rihuun rá so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

39 Ga̱a ne̱ canicunꞌ caya̱ Jesucristó, ne̱ caxríj yuva̱a̱ soꞌ man nana̱, ne̱ cataj soꞌ rihaan na lacuaná:

―Ga̱a̱ dínj rihaan so̱ꞌ, ne̱ se̱ quinaán so̱ꞌ maꞌ ―taj soꞌ, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ canicunꞌ nana̱, ne̱ canicunꞌ dínj rihaan na lacuaná yoꞌ, quiꞌyaj Jesucristó na̱nj ado̱nj.

40 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Me cheꞌé chuꞌviꞌ ndoꞌo nimán soj ga̱. Ataa cuchuma̱n sa̱ꞌ rá soj ni̱ꞌyaj soj manj naꞌ ―taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

41 Ga̱a ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij soꞌ, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Da̱j si̱j me síí nihánj ga̱. Nda̱a nana̱ do̱ꞌ, nda̱a na do̱ꞌ, uno aꞌmii soꞌ aso̱n ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.

5

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quirii Jesucristó man nij nana̱ chre̱e nimán ꞌo̱ snóꞌo a

1 Ga̱a ne̱ caꞌanj nij soꞌ nda̱a níchrej tuꞌva na lacuaná yoꞌ, nda̱a rej ne̱ nij síí ma̱n chumanꞌ Gadara a. 2 Ne̱ rej yoꞌ me se ta̱j yuꞌuj yuvej rej achinꞌ nii xnangá a. Dan me se nanij Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rque rihoo, ne̱ nu̱ꞌ curiha̱nj ꞌo̱ snóꞌo nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán rque yuꞌuj yuvej yoꞌ, ne̱ cuchiꞌ soꞌ rihaan Jesucristó a.

3 Ne̱ síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán me se cuꞌyón soꞌ cayáán soꞌ rque yuꞌuj yuvej yoꞌ, ne̱ ne caꞌve̱e nu̱míj nij yuvii̱ ma̱n rej yoꞌ agaꞌ ne̱ꞌ man soꞌ a. 4 ꞌO̱ se a̱j uun queꞌe̱e̱ ndoꞌo numíj nij yuvii̱ neꞌ do̱ꞌ, agaꞌ ne̱ꞌ do̱ꞌ, man soꞌ, tza̱j ne̱ cuxraꞌ soꞌ agaꞌ ne̱ꞌ, ne̱ caꞌneꞌ soꞌ neꞌ do̱ꞌ, ne̱ a̱ ꞌó yuvii̱ taj quisíj naquiꞌyaj cama̱nj man soꞌ a. 5 Ne̱ niga̱nj me se nuvi̱i niga̱nꞌ cayáán soꞌ rque nij yuꞌuj yuvej do̱ꞌ, vaj soꞌ xráá quij do̱ꞌ, ne̱ caguáj ndoꞌo soꞌ, ne̱ nica̱j soꞌ yahij siha̱a̱ caꞌneꞌ ndoꞌo soꞌ nee̱ man maꞌa̱n soꞌ uún a.

6 Dan me se ga̱a queneꞌen soꞌ man Jesucristó se vaa ga̱nꞌ uxrá vaj Jesucristó, ne̱ cunánj soꞌ nda̱a rej va̱j Jesucristó, ne̱ naꞌvíj soꞌ rihaan Jesucristó, 7 ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ:

―A̱j neꞌén ꞌu̱nj se vaa taꞌni̱j Diose̱ síí sa̱ꞌ ndoꞌo mé so̱ꞌ, Jesús. Me cheꞌé ꞌnáꞌ so̱ꞌ rej né ꞌu̱nj ga̱. Cata̱j xnaꞌanj sa̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ niꞌya̱j Diose̱ se vaa se̱ quiꞌyáá so̱ꞌ sayuun manj maꞌ ―taj síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán rihaan Jesucristó a.

8 Da̱nj caꞌmii soꞌ rihaan Jesucristó cheꞌé se a̱j cataj Jesucristó rihaan soꞌ se vaa: “Rihaan so̱ꞌ na̱na̱ chre̱e nu̱u̱ nimán síí nihánj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj se vaa cu̱riha̱nj so̱ꞌ nimán síí nihánj á”, taj Jesucristó, tza̱j ne̱ ne gu̱un rá nana̱ chre̱e cu̱riha̱nj soꞌ maꞌ.

9 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man nana̱ chre̱e, ne̱ cataj soꞌ:

―Da̱j cuꞌna̱j so̱ꞌ ga̱ ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Ne̱:

―Xꞌneꞌ noco̱o ndoꞌo me núj, ne̱ queꞌe̱e̱ ndoꞌo núj á ―taj nana̱ chre̱e rihaan Jesucristó, 10 ne̱ cachíín niꞌya̱j nij nana̱ chre̱e yoꞌ rihaan Jesucristó se vaa se̱ caꞌnéé Jesucristó man nij nana̱ chre̱e nda̱a yoꞌó rej yaníj maꞌ.

11 Dan me se rej tacaan rej nicu̱nꞌ nij soꞌ me se chéé ꞌo̱ xꞌneꞌ noco̱o xcáá, chá nij xoꞌ coj, 12 ga̱a ne̱ cachíín niꞌya̱j nij nana̱ chre̱e rihaan Jesucristó, cataj nij soꞌ:

―Caꞌne̱j so̱ꞌ man núj catu̱u̱ núj nimán nij xcáá á ―taj nij nana̱ chre̱e rihaan Jesucristó a.

13 Ga̱a ne̱ caꞌvej rá Jesucristó quiꞌya̱j nij soꞌ da̱nj, ga̱a ne̱ curiha̱nj nij soꞌ nimán snóꞌo yoꞌ, ga̱a ne̱ catúj nij soꞌ nimán nij xcáá, ne̱ dan me se ruva̱a̱ uxrá tacaan nicu̱nꞌ tuꞌva na lacuaná rej va̱j nij xcáá yoꞌ, ne̱ ga̱a catúj nij nana̱ chre̱e yoꞌ nimán nij xcáá yoꞌ, ga̱a ne̱ cunánj ndoꞌo nij xoꞌ, caꞌanj nij xoꞌ, ne̱ veé da̱nj vaj nij xoꞌ, ne̱ quinij nij xoꞌ rque na, ne̱ canó xráá nij xoꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ dan me se vi̱j míj xcáá me nij xcáá canó xráá rque na a.

14 ”Ne̱ nij síí tumé nij xcáá roꞌ, cunánj nij soꞌ caꞌanj cata̱j xnaꞌanj nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ do̱ꞌ, rihaan nij yuvii̱ ma̱n tacaan do̱ꞌ a. Ga̱a ne̱ dan me se caꞌnaꞌ ni̱ꞌyaj nij yuvii̱ se vaa guun, ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ nij soꞌ rihaan Jesucristó, 15 ga̱a ne̱ queneꞌen nij soꞌ man síí curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán a. A̱j nanuû soꞌ saga̱nꞌ soꞌ, ne̱ dínj ne soꞌ rihaan Jesucristó a. Ne̱ a̱j tiꞌinj se snúú soꞌ, ne̱ nuu sa̱ꞌ soꞌ a. Ga̱a ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij yuvii̱ se vaa quiꞌyaj Jesucristó, 16 ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj nij síí queneꞌen yoꞌ rihaan nij yuvii̱ da̱j quiꞌyaj Jesucristó cheꞌé síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán do̱ꞌ, ga̱ nij xcáá do̱ꞌ, 17 ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nij yuvii̱ cachíín niꞌya̱j nij yuvii̱ rihaan Jesucristó se vaa cu̱riha̱nj soꞌ rej ya̱nj nij soꞌ caꞌa̱nj soꞌ rej yaníj a.

18 ”Cheꞌé dan cavii Jesucristó rque rihoo chéé rihaan na, ga̱a ne̱ dan me se cachíín niꞌya̱j síí curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán rihaan Jesucristó se vaa caꞌve̱j rá Jesucristó caꞌa̱nj soꞌ ga̱ Jesucristó a. 19 Tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j rá Jesucristó caꞌa̱nj soꞌ ga̱ Jesucristó a. Tana̱nj cataj Jesucristó rihaan soꞌ se vaa:

―Cavi̱i̱ so̱ꞌ nánꞌ so̱ꞌ veꞌ tucuá so̱ꞌ rej ya̱nj nij tuvíꞌ so̱ꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan nij soꞌ nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ cheꞌé so̱ꞌ, ne̱ cata̱j so̱ꞌ se vaa cunuu ꞌe̱e̱ rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ mán so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan síí curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán a.

20 Ga̱a ne̱ caꞌanj síí curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ caꞌmii natáj soꞌ rihaan nij yuvii̱ ma̱n rej cuꞌna̱j Chi̱ꞌ Chumanꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Jesucristó cheꞌé soꞌ a. Ne̱ caꞌanj ndoꞌo rá cunuda̱nj nij yuvii̱ cuno se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé chala̱ cunii do̱ꞌ, cheꞌé chana̱ chij do̱ꞌ, nahuun sa̱ꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a

21 Dan me se nu̱u̱ Jesucristó rque rihoo chéé rihaan na, ne̱ caꞌanj uún soꞌ nda̱a níchrej tuꞌva na lacuaná, ga̱a ne̱ cunuu chre̱ꞌ ndoꞌo yuvii̱ rihaan soꞌ, ne̱ va̱j soꞌ tuꞌva na lacuaná a. 22 Ga̱a ne̱ dan me se caꞌnaꞌ yoꞌo̱ nij síí ꞌni̱j raꞌa veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ Jairo cuꞌna̱j soꞌ a. Dan me se queneꞌen síí cuꞌna̱j Jairo man Jesucristó, ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j soꞌ rihaan Jesucristó, 23 ga̱a ne̱ cachíín niꞌya̱j uxrá soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ dan me se cataj soꞌ se vaa:

―Taꞌníj chala̱ cunii roꞌ, ranꞌ ndoꞌo noꞌ, ne̱ da̱j doj cavi̱ꞌ noꞌ, ne̱ me rá ꞌu̱nj cuchi̱ꞌ so̱ꞌ veꞌ tucuaj, ne̱ cuta̱ꞌ so̱ꞌ raꞌá so̱ꞌ raa̱ noꞌ, ne̱ nahu̱un sa̱ꞌ noꞌ, ne̱ se̱ caviꞌ noꞌ, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ maꞌ ―taj síí cuꞌna̱j Jairo rihaan Jesucristó a.

24 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó ga̱ soꞌ, ne̱ canocoꞌ uxrá yuvii̱ xcó ro̱j soꞌ, ne̱ nda̱a raan maꞌa̱n chrej va̱j yuvii̱ ga̱ nij soꞌ a.

25 Dan me se scaꞌnúj nij soꞌ vaj ꞌo̱ chana̱ ranꞌ ndoꞌo, ne̱ quisíj chuvi̱j ya̱ yoꞌ xraꞌ ton man noꞌ a. 26 Ne̱ a̱j quiranꞌ ndoꞌo noꞌ sayuun, quiꞌyaj queꞌe̱e̱ nij doctor, ne̱ a̱j cutunꞌ noꞌ cunuda̱nj saꞌanj vaa rihaan noꞌ, tza̱j ne̱ taj se quiꞌyáꞌ a̱ doj nahuun sa̱ꞌ noꞌ quiꞌyaj nij doctor yoꞌ a̱ maꞌ. Tana̱nj doj a̱ ranꞌ noꞌ na̱nj ado̱nj. 27 Ga̱a ne̱ a̱j cuchiꞌ nana̱ rihaan noꞌ cheꞌé nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Jesucristó cheꞌé nij yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan caꞌnaꞌ noꞌ scaꞌnúj nij yuvii̱ rej xco̱ Jesucristó, ga̱a ne̱ canó raꞌa noꞌ do̱j tuꞌva saga̱nꞌ soꞌ a. 28 ꞌO̱ se guun rá noꞌ se vaa: “Sese cano̱ raꞌaj saga̱nꞌ Jesucristó, ne̱ nahu̱un sa̱ꞌ ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj”, guun rá noꞌ a. 29 Dan me se síj canó raꞌa noꞌ saga̱nꞌ Jesucristó, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ canicunꞌ ton man noꞌ cuaj a. Ne̱ queneꞌen noꞌ se vaa nahuun sa̱ꞌ noꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a. 30 Dan me se nu̱ꞌ canó raꞌa noꞌ saga̱nꞌ Jesucristó, ne̱ nu̱ꞌ xcaj Jesucristó cuentá se vaa nahuun yuvii̱ quiꞌyaj soꞌ a. Cheꞌé dan canica̱j soꞌ, ne̱ xnáꞌanj soꞌ, cataj soꞌ:

―Me síí canó raꞌa saga̱nꞌ ꞌu̱nj ga̱ ―taj soꞌ a.

31 Ga̱a ne̱ cataj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó se vaa:

―Neꞌén so̱ꞌ se vaa raan ndoꞌo vaj nij yuvii̱ ga̱ so̱ꞌ, ne̱ me cheꞌé xnáꞌanj so̱ꞌ me síí canó raꞌa saga̱nꞌ so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

32 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó, ne̱ queneꞌen soꞌ man chana̱ canó raꞌa tuꞌva saga̱nꞌ soꞌ a. 33 Ne̱ dan me se cuchuꞌviꞌ ndoꞌo noꞌ ne̱ nda̱a riꞌíj man noꞌ, ne̱ a̱j neꞌen noꞌ se vaa nahuun sa̱ꞌ noꞌ a. Ga̱a ne̱ caꞌanj noꞌ, ne̱ canicunꞌ ru̱j noꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cataj ya̱ noꞌ rihaan Jesucristó nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj noꞌ a.

34 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan noꞌ a:

―Nahuún so̱ꞌ cheꞌé se amán rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ manj, nocoj. Veꞌé caꞌa̱nj so̱ꞌ, ne̱ dínj ga̱a̱ nimán so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ á. Ga̱a̱ nu̱cuáá so̱ꞌ, ne̱ a̱j xꞌnéj nu̱ꞌ chiꞌii̱ yoꞌ xráá so̱ꞌ na̱nj ei ―taj Jesucristó rihaan chana̱ yoꞌ a.

35 Ataa navi̱j caꞌmii Jesucristó, ne̱ caꞌnaꞌ ꞌo̱ síí cavii tucuá síí cuꞌna̱j Jairo, ne̱ cataj soꞌ rihaan Jairo a:

―A̱j caviꞌ taꞌníí so̱ꞌ, ne̱ taj cheꞌé cara̱a̱ chrúú so̱ꞌ rihaan maestró a̱ maꞌ ―taj síí ꞌnaꞌ cataj xnaꞌanj rihaan Jairo a.

36 Dan me se cuno Jesucristó nana̱ caꞌmii síí caꞌnaꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Jairo a:

―Se̱ cuchuꞌvíꞌ so̱ꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se cuchuma̱n ya̱ rá so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ manj á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

37 Dan me se ne caꞌve̱j rá Jesucristó canoco̱ꞌ a̱ doj nij yuvii̱ man soꞌ, ne̱ ma̱a̱n Pedró do̱ꞌ, Jacobo do̱ꞌ, Juan tinúú Jacobo do̱ꞌ, caꞌvej soꞌ canoco̱ꞌ man soꞌ a. 38 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ soꞌ rihaan veꞌ tucuá Jairo, ne̱ queneꞌen Jesucristó se vaa taꞌvee uxrá nij yuvii̱ ma̱n rá veꞌ a. 39 Ga̱a ne̱ catúj Jesucristó rá veꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij yuvii̱ a:

―Me cheꞌé taꞌvee ndoꞌo nij soj ga̱. Ne cavi̱ꞌ chala̱ cunii nihánj maꞌ. Ma̱a̱n se otoj u̱u̱n noꞌ na̱nj á ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

40 Ga̱a ne̱ caꞌngaꞌ naco̱o̱ nij yuvii̱ niꞌya̱j nij yuvii̱ man Jesucristó a. Tza̱j ne̱ quirii Jesucristó man cunuda̱nj nij yuvii̱ xeꞌ, ga̱a ne̱ nica̱j soꞌ man rej chala̱ cunii do̱ꞌ, man nii chala̱ cunii do̱ꞌ, man vaꞌnu̱j nij síí caꞌnaꞌ ga̱ soꞌ do̱ꞌ, ne̱ catúj soꞌ rá cuartó na̱j chala̱ cunii yoꞌ a.

41 Ga̱a ne̱ quitaꞌaa Jesucristó raꞌa chala̱ cunii, ne̱ cataj soꞌ rihaan chala̱ cunii yoꞌ a:

―Talita, cumi ―taj soꞌ rihaan noꞌ xnaꞌánj aꞌmii maꞌa̱n soꞌ a. Ne̱ se‑na̱na̱ soꞌ taj: “Na̱xagaa so̱ꞌ, chala̱ cunii”, taj nana̱ caꞌmii Jesucristó rihaan chala̱ cunii yoꞌ a.

42 Nu̱ꞌ caꞌmii Jesucristó nana̱ dan, ne̱ nu̱ꞌ naxaga̱a̱ chala̱ cunii yoꞌ, chéé noꞌ cuaj a. Nahuun iꞌna̱ꞌ noꞌ a.

Ne̱ chala̱ cunii va̱j chuvi̱j yoꞌ me noꞌ a.

Ne̱ nij síí queneꞌen, tza̱j ne̱ caꞌanj ndoꞌo rá nij soꞌ a. 43 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ uxrá Jesucristó suun rihaan nij soꞌ a:

―A̱ ꞌó yuvii̱ se̱ cataj xnaꞌanj nij soj rihaan da̱j quiꞌyáj cheꞌé chala̱ cunii maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ se vaa rque̱ nii do̱j se chá cha̱ noꞌ a.

6

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne caꞌve̱j rá nij síí ma̱n chiháán Jesucristó chumanꞌ cuꞌna̱j Nazaret cuno̱ nij soꞌ nana̱ caꞌmii Jesucristó a

1 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesucristó veꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ namán soꞌ rej chiháán soꞌ, ne̱ canocoꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ man soꞌ a. 2 Ne̱ güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá me se caꞌanj soꞌ veꞌ tucuꞌyón nij síí ma̱n chiháán soꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ tucuꞌyón soꞌ man nij síí ma̱n rá veꞌ yoꞌ a. Ne̱ caꞌanj ndoꞌo rá nij yuvii̱ ga̱a cuno nij yuvii̱ se‑na̱na̱ Jesucristó, ga̱a ne̱ cataj nij yuvii̱:

―Me rej nariꞌ síí nihánj nana̱ cu̱u avii raa̱ síí nihánj ga̱. Me rej nariꞌ soꞌ suun sa̱ꞌ ꞌyaj soꞌ ga̱. 3 Nuveé si̱j acój chruun síí ne̱ chiháán níꞌ me soꞌ naꞌ. Ne̱ taꞌníí chana̱ cuꞌna̱j Mariá me soꞌ á. Ne̱ tinúú síí cuꞌna̱j Jacobo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j José do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Judas do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Simón do̱ꞌ, me soꞌ á. Ne̱ nij raꞌvij soꞌ me chana̱ ne̱ chiháán níꞌ á ―taj nij síí ma̱n chiháán Jesucristó rihaan tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ guun naco̱o̱ rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a.

4 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Me rej maꞌa̱n va̱j ꞌo̱ síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ aráj cochro̱j nij yuvii̱ rihaan soꞌ, tza̱j ne̱ nij yuvii̱ ma̱n chiháán soꞌ do̱ꞌ, nij tuviꞌ soꞌ do̱ꞌ, nij síí ya̱nj tucuá soꞌ do̱ꞌ, naꞌvej rá cara̱a̱ cochro̱j rihaan soꞌ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij síí ma̱n chiháán soꞌ chumanꞌ cuꞌna̱j Nazaret yoꞌ a.

5 Ne̱ ne gu̱un nucua̱j Jesucristó quiꞌya̱j soꞌ a̱ doj suun sa̱ꞌ noco̱o chiháán soꞌ, ma̱a̱n se do̱j síí ranꞌ me se cutaꞌ soꞌ raꞌa soꞌ raa̱ ne̱ nahuun sa̱ꞌ nij soꞌ, quiꞌyaj soꞌ a. 6 Ne̱ caráyaꞌa̱nj ndoꞌo soꞌ se vaa ne cuchuma̱n rá nij síí ma̱n chiháán soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man soꞌ a. Ne̱ cavii soꞌ caꞌanj soꞌ nij chumanꞌ na̱j nichru̱nꞌ, tucuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ soꞌ man nij yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌnéé Jesucristó man chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ caꞌa̱nj caꞌmi̱i̱ natáj nij soꞌ a

7 Ga̱a ne̱ canacúún Jesucristó man chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cuchiꞌ nij soꞌ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ caꞌnéé soꞌ man vi̱j vi̱j nij soꞌ, ne̱ goꞌ soꞌ se nucua̱j man nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j canaán nij soꞌ rihaan nij nana̱ chre̱e a. 8 Ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan nij soꞌ se vaa a̱ doj rasu̱u̱n se̱ nica̱j nij soꞌ ga̱a va̱j nij soꞌ chrej; ma̱a̱n o̱rúnꞌ chruun garroté me se caꞌve̱e ni̱caj nij soꞌ, tza̱j ne̱ rachrúún do̱ꞌ, nanj do̱ꞌ, se̱ nica̱j nij soꞌ, ne̱ se̱ caꞌvee cu̱nuû saꞌanj rque se‑caxra̱nꞌ nij soꞌ, 9 tza̱j ne̱ qui̱ꞌnij tacóó nij soꞌ canj, ne̱ o̱rúnꞌ yatzíj quita̱j xráá nij soꞌ, taj Jesucristó rihaan nij soꞌ, 10 ne̱:

―Me maꞌa̱n veꞌ cara̱nꞌ soj, ne̱ yoꞌo̱ ca̱yáán soj veꞌ yoꞌ nda̱a se cu̱riha̱nj soj chumanꞌ yoꞌ á. 11 Ne̱ me rej maꞌa̱n se̱ caꞌmii sa̱ꞌ nij yuvii̱ ga̱ soj do̱ꞌ, se̱ caꞌvej rá nij yuvii̱ cuno̱ nij yuvii̱ nana̱ aꞌmii soj do̱ꞌ, ne̱ asa̱ꞌ cavii soj rej yoꞌ, ne̱ nacuna̱nꞌ soj tacóó soj tucuayu̱u soj yoꞌóó tachru̱u̱ canó tacóó soj, ne̱ nda̱a dan, ga̱a ne̱ xca̱j nij síí ma̱n rej yoꞌ cuentá se vaa tumé ndoꞌo nij soꞌ cacunꞌ se vaa ne caꞌve̱j rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ soj ado̱nj. Cata̱j xnaꞌanj yá yá ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa doj a̱ quira̱nꞌ nij soꞌ cacunꞌ rihaan nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ Sodoma ga̱ chumanꞌ Gomorra na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan chuvi̱j nij soꞌ a.

12 Ga̱a ne̱ caꞌanj nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌmii natáj nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ se vaa ca̱nica̱j rá nij yuvii̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ chrej sa̱ꞌ, 13 ne̱ quirii ndoꞌo nij soꞌ man nij nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱, ne̱ cutáj ndoꞌo nij soꞌ casté raa̱ nij síí ranꞌ, ne̱ nahuun sa̱ꞌ nij síí ranꞌ, quiꞌyaj nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caviꞌ Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱, quiꞌyaj síí nica̱j suun cuꞌna̱j Herodes a

14 Dan me se cuchiꞌ nana̱ rihaan síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes cheꞌé nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ nu̱ꞌ cachra̱ꞌ chaꞌnuu̱ ndoꞌo se‑na̱na̱ Jesucristó a. Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Herodes se vaa:

―Cunuu iꞌna̱ꞌ ya̱ uún síí cuꞌna̱j Juan, raj á. Ése̱ síí cuꞌna̱j Juan me síí guun nucua̱j quiꞌyaj nij suun sa̱ꞌ noco̱o yoꞌ na̱nj ado̱nj ―taj síí cuꞌna̱j Herodes a.

15 Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱ me se cataj se vaa síí cuꞌna̱j Elías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá me Jesucristó, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱ uún cataj se vaa yoꞌó nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá me Jesucristó a. 16 Dan me se cuno síí cuꞌna̱j Herodes da̱j guun rá nij yuvii̱, ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

―Síí cuꞌna̱j Juan síí caꞌneꞌ nij tanuu cúú yave̱ quiꞌyáj roꞌ, a̱j cunuu iꞌna̱ꞌ ya̱ soꞌ chugua̱nj ―taj Herodes a.

17 ꞌO̱ se maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Herodes me síí caꞌnéé man nij tanuu qui̱taꞌaa nij tanuu man síí cuꞌna̱j Juan asi̱j rque̱ doj, ne̱ numíj nij tanuu man síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ caxríj síí cuꞌna̱j Herodes tagaꞌ man síí cuꞌna̱j Juan, cheꞌé chana̱ cuꞌna̱j Herodías nica̱ tinúú Herodes síí cuꞌna̱j Felipé a. ꞌO̱ se xcaj síí cuꞌna̱j Herodes man chana̱ Herodías yoꞌ, 18 ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Juan rihaan síí cuꞌna̱j Herodes se vaa:

―Ne nó xcúún so̱ꞌ xca̱j so̱ꞌ man choco̱ꞌ so̱ꞌ maꞌ ―taj Juan rihaan Herodes a.

19 Cheꞌé dan nachriꞌ chana̱ cuꞌna̱j Herodías niꞌya̱j noꞌ man Juan, ne̱ guun ndoꞌo rá noꞌ cavi̱ꞌ Juan, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱e maꞌ. 20 ꞌO̱ se cuchuꞌviꞌ síí cuꞌna̱j Herodes niꞌya̱j soꞌ man Juan, cheꞌé se queneꞌen Herodes se vaa síí nica̱ rá síí sa̱ꞌ ina̱nj nimán rihaan Diose̱ me Juan, ne̱ cheꞌé dan caráán Herodes rihaan chiꞌii̱ cheꞌé Juan a. Dan me se ga̱a cuno Herodes se‑na̱na̱ Juan, ne̱ quinanó ndoꞌo rá soꞌ, tza̱j ne̱ guun niha̱ꞌ rá soꞌ caꞌmi̱i̱ Juan rihaan soꞌ a.

21 Dan me se quisíj ꞌo̱ güii caꞌve̱e quiꞌya̱j canaán chana̱ cuꞌna̱j Herodías yoꞌ, ne̱ dan me se se‑chaꞌa̱nj síí cuꞌna̱j Herodes me yoꞌ, ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun se vaa ca̱nuû se‑chaꞌa̱nj soꞌ, ne̱ canacúún soꞌ caꞌna̱ꞌ nij síí ꞌyaj suun ga̱ maꞌa̱n soꞌ do̱ꞌ, nij tanuu uun chij doj do̱ꞌ, nij síí uun chij rihaan estadó Galilea do̱ꞌ, caꞌna̱ꞌ cha̱ niꞌyánj nij soꞌ ga̱ soꞌ a. 22 Ga̱a ne̱ catúj taꞌníí chana̱ cuꞌna̱j Herodías rej anuû chaꞌanj, ne̱ raꞌánj noꞌ, ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá Herodes ga̱ nij síí caꞌnaꞌ chaꞌanj yoꞌ niꞌya̱j taranꞌ nij soꞌ man taꞌníí Herodías a. Ga̱a ne̱ cataj Herodes rihaan chana̱ ya̱a̱n yoꞌ:

―Cuano̱ nihánj me se a̱ me maꞌa̱n rasu̱u̱n me rá so̱ꞌ cachi̱nj so̱ꞌ rihanj, ne̱ rque̱ ꞌu̱nj mán so̱ꞌ ei ―taj soꞌ, 23 ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ― Cuta̱ꞌ yá ꞌu̱nj raa̱ Diose̱ se vaa a̱ me maꞌa̱n rasu̱u̱n cachi̱nj so̱ꞌ rihanj, ne̱ rque̱ ꞌu̱nj mán so̱ꞌ á. Nda̱a yane̱j yoꞌóó uun chij ꞌu̱nj rihaan roꞌ, rque̱ ꞌu̱nj mán so̱ꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Herodes rihaan chana̱ ya̱a̱n yoꞌ a.

24 Ga̱a ne̱ curiha̱nj chana̱ ya̱a̱n, ne̱ xnáꞌanj noꞌ man nii noꞌ chana̱ cuꞌna̱j Herodías, ne̱ cataj noꞌ:

―Me se cachi̱nj ꞌu̱nj, ga̱ nahiin ―taj noꞌ rihaan nii noꞌ a.

Ga̱a ne̱ chana̱ cuꞌna̱j Herodías cataj:

―Cachi̱nj so̱ꞌ cúú yave̱ síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ á ―taj noꞌ rihaan taꞌníí noꞌ chana̱ ya̱a̱n yoꞌ a.

25 Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ catúj raꞌya̱nj chana̱ ya̱a̱n yoꞌ rej ma̱n síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes, ne̱ cachíín niꞌya̱j noꞌ rihaan soꞌ, cataj noꞌ:

―Me rá ꞌu̱nj se vaa ma̱a̱n orá cuano̱ roꞌ, caꞌne̱j so̱ꞌ cúú yave̱ síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ rque agaꞌ rcoꞌo̱o, ne̱ rque̱ so̱ꞌ rihanj cuaj á ―taj noꞌ rihaan Herodes a.

26 Ga̱a ne̱ nanó ndoꞌo rá síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes yoꞌ cheꞌé se a̱j cutaꞌ soꞌ raa̱ Diose̱ ne̱ a̱j cuno taranꞌ nij síí ya̱nj rihaan mesá ga̱ soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ne caꞌve̱j rá soꞌ tari̱ꞌ soꞌ se‑na̱na̱ soꞌ se vaa se̱ quiꞌyaj soꞌ nda̱a vaa taj chana̱ ya̱a̱n yoꞌ rihaan soꞌ a. 27 Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ caꞌnéé soꞌ man síí ticavi̱ꞌ man síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun se vaa ni̱caj soꞌ cúú yave̱ Juan caꞌna̱ꞌ soꞌ a. 28 Ga̱a ne̱ caꞌanj síí ticavi̱ꞌ man Juan tagaꞌ, ne̱ caꞌneꞌ soꞌ cúú yave̱ Juan, ne̱ caꞌnéé soꞌ cúú yave̱ Juan rque agaꞌ rcoꞌo̱o, nica̱j soꞌ, caꞌnaꞌ soꞌ, ne̱ rqué soꞌ man chana̱ ya̱a̱n, ne̱ nagoꞌ chana̱ ya̱a̱n yoꞌ man nii noꞌ a.

29 Ga̱a ne̱ ga̱a cuchiꞌ nana̱ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Juan se vaa caviꞌ Juan, ne̱ caꞌnaꞌ nij soꞌ, ne̱ nica̱j nij soꞌ cúú man Juan, cachinꞌ nij soꞌ rque yuꞌuj yuvej a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌvee quirii Jesucristó se chá ꞌu̱nꞌ míj snóꞌo a

30 Dan me se nij síí caꞌnéé Jesucristó caꞌa̱nj nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé soꞌ roꞌ, cunuu chre̱ꞌ nij soꞌ ga̱ Jesucristó, ne̱ nataꞌ nij soꞌ rihaan Jesucristó cheꞌé cunuda̱nj nij suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj nij soꞌ do̱ꞌ, cheꞌé cunuda̱nj nij nana̱ tucuꞌyón nij soꞌ man nij yuvii̱ do̱ꞌ a. 31 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Caꞌa̱nj níꞌ do̱j rej tacaan rej taj va̱j yuvii̱ ne, ga̱a ne̱ caꞌve̱e nara̱a̱n rá nij soj do̱j á ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

ꞌO̱ se caꞌnaꞌ ndoꞌo yuvii̱ do̱ꞌ, caꞌanj ndoꞌo yuvii̱ do̱ꞌ, ne̱ ne vaa yaꞌnúj rihaan nij soꞌ cha̱ nij soꞌ a̱ doj chraa a.

32 Ga̱a ne̱ cavii nij soꞌ rque rihoo chéé rihaan na, ne̱ caꞌanj o̱rúnꞌ nij soꞌ rej tacaan a. 33 Tza̱j ne̱ queneꞌen ndoꞌo nij yuvii̱ se vaa caꞌanj nij soꞌ, ne̱ xcaj yuvii̱ cuentá se vaa caꞌanj nij soꞌ, quiꞌyaj nij síí queneꞌen, ga̱a ne̱ chéé taco̱j nij yuvii̱ ma̱n cunuda̱nj nij chumanꞌ na̱j rej yoꞌ, ne̱ cunánj nij yuvii̱, cunuu chre̱ꞌ nij yuvii̱ rej caꞌa̱nj nij tuvi̱ꞌ Jesucristó, ne̱ asino nij yuvii̱ cuchiꞌ, ne̱ naꞌvi̱j nij yuvii̱ caꞌna̱ꞌ Jesucristó a. 34 Ne̱ nanij Jesucristó rá rihoo, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa a̱j mán uxrá yuvii̱, ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá soꞌ man nij yuvii̱ a. ꞌO̱ se ase vaa matzinj nuviꞌ síí tumé man vaa nij yuvii̱, niꞌya̱j Jesucristó, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ tucuꞌyón ndoꞌo soꞌ se‑na̱na̱ soꞌ man nij yuvii̱ a.

35 Dan me se cachén ndoꞌo orá, ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan Jesucristó, ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ se vaa:

―Rcoꞌ quij u̱u̱n me nihánj, ne̱ taj se chá cha̱ nij yuvii̱ nihánj, ne̱ cachén ndoꞌo orá na̱nj á. 36 Qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, ne̱ naꞌne̱j so̱ꞌ chrej man nij yuvii̱, caꞌa̱nj nij yuvii̱ chumanꞌ na̱j nichru̱nꞌ do̱ꞌ, nij rancho na̱j nichru̱nꞌ do̱ꞌ, quira̱a̱n nij yuvii̱ se chá cha̱ nij yuvii̱ na̱nj á ―taj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan Jesucristó a.

37 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Go̱ꞌ maꞌa̱n soj se chá cha̱ nij yuvii̱ á ―taj soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Caꞌa̱nj núj go̱ꞌ núj saꞌanj vaa tuꞌvee yuvii̱ ꞌyaj suun tu̱nj yavii ne̱ quira̱a̱n núj rachrúún, ne̱ rque̱ núj cha̱ nij yuvii̱, rá so̱ꞌ naꞌ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

38 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Me da̱j rachrúún vaa rihaan soj ga̱. Cavi̱i̱ soj, ne̱ xca̱j soj cuentá á ―taj soꞌ a.

Ga̱a ne̱ caꞌanj nij soꞌ quiꞌya̱j contá nij soꞌ rachrúún vaa rihaan nij soꞌ, ga̱a ne̱ canica̱j nij soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Vaa ꞌu̱nꞌ gue̱e̱ rachrúún ne̱ vi̱j gue̱e̱ xcuaj rihaan núj na̱nj á ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

39 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan nij yuvii̱ se vaa caꞌa̱nj ca̱yáán cunuda̱nj nij yuvii̱ rihaan coj chri̱nꞌ, ne̱ caꞌa̱nj cuma̱n xꞌneꞌ nij yuvii̱ rihaan coj chri̱nꞌ, taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a. 40 Ga̱a ne̱ naquiꞌyaj xꞌne̱ꞌ nij yuvii̱ man nij yuvii̱, ne̱ cayáán nij yuvii̱ rihaan coj chri̱nꞌ, ne̱ dan me se cientó yuvii̱ do̱ꞌ, vi̱j chiha̱a̱ chi̱ꞌ yuvii̱ do̱ꞌ, me ꞌo̱ ꞌo̱ xꞌneꞌ nij yuvii̱ a.

41 Ga̱a ne̱ quitaꞌaa Jesucristó ꞌu̱nꞌ nij rachrúún ne̱ vi̱j ro̱j xcuaj, ga̱a ne̱ niꞌya̱j soꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ man rachrúún yoꞌ, ne̱ caxríj soꞌ ston nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, cheꞌé rej caxri̱i̱ nij soꞌ ston nij yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ nee̱ xcuaj cha̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ a. 42 Ga̱a ne̱ chá taranꞌ nij yuvii̱, ne̱ caraa rque cunuda̱nj nij soꞌ, 43 ne̱ nda̱a quináj ndoꞌo se chá, quiꞌyaj nij yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ nii se vaa quináj tuꞌva yuvii̱, ne̱ caraa yoꞌó chuvi̱j ya̱ scaa, ne̱ taꞌa̱j rachrúún do̱ꞌ, taꞌa̱j nee̱ xcuaj do̱ꞌ, me se chá naquiꞌyaj chre̱ꞌ nii a. 44 Ne̱ nij snóꞌo rqué Jesucristó chraa me se ꞌu̱nꞌ míj snóꞌo me nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cachéé Jesucristó rihaan na a

45 Ga̱a ne̱ raꞌya̱nj caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ se vaa cavi̱i̱ nij soꞌ rihoo chéé rihaan na caꞌa̱nj nij soꞌ rej xco̱ na lacuaná yoꞌ nda̱a chumanꞌ cuꞌna̱j Betsaida, quita̱j ya̱a̱n nij soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ dan me se maꞌa̱n Jesucristó naꞌne̱j chrej man nij yuvii̱, taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a. 46 Dan me se caꞌanj nij soꞌ, ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ se vaa caꞌve̱e caꞌa̱nj nij yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ cavii soꞌ raa̱ quij, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ a.

47 Dan me se da̱j doj cata̱ꞌ güii raa̱ quij, ne̱ va̱j rihoo tanu̱u̱ rihaan na lacuaná, ne̱ o̱rúnꞌ Jesucristó me síí nicu̱nꞌ rihaan yoꞌóó a. 48 Ne̱ queneꞌen soꞌ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ se vaa güéj ndoꞌo rihoo yoꞌ rihaan na quiꞌyaj nana̱, cheꞌé se goꞌ nana̱ rej riha̱a̱n rihoo yoꞌ a. Dan me se yanꞌ siꞌnu̱ꞌ caꞌanj Jesucristó rej va̱j nij soꞌ, chéé taco̱j u̱u̱n soꞌ rihaan na yoꞌ, va̱j soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ guun rá soꞌ cache̱n soꞌ rej xꞌnu̱j nij soꞌ a. 49 Ne̱ queneꞌen nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ man soꞌ se vaa chéé u̱u̱n soꞌ rihaan na, ne̱ guun rá nij soꞌ se vaa taꞌnaj me soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caguáj ndoꞌo nij soꞌ a. 50 ꞌO̱ se queneꞌen cunuda̱nj nij soꞌ man soꞌ, ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nimán nij soꞌ a. Veé dan, ne̱ nu̱ꞌ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Naquiꞌya̱j nucua̱j soj nimán soj ei. ꞌU̱nj ꞌnaꞌ ei. Se̱ cuchuꞌviꞌ soj maꞌ ―taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

51 Ga̱a ne̱ catúj soꞌ rque rihoo rej nu̱u̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ga̱a ne̱ canicunꞌ nana̱ yoꞌ, ne̱ caꞌanj ndoꞌo rá nij soꞌ a. 52 ꞌO̱ se ne xca̱j sa̱ꞌ nij soꞌ cuentá cheꞌé se nucua̱j nica̱j Jesucristó ga̱a cuxraꞌ taꞌa̱j Jesucristó rachrúún chá nij yuvii̱ a. Ma̱a̱n se nichra̱j ndoꞌo nimán nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nariꞌ nucuaj nij síí ranꞌ ma̱n rej cuꞌna̱j Genesaret, quiꞌyaj Jesucristó a

53 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij soꞌ tuꞌva na lacuaná rej cuꞌna̱j Genesaret, ne̱ numíj nij soꞌ rihoo tuꞌva na lacuaná a. 54 Ga̱a ne̱ nanij nij soꞌ rá rihoo, ne̱ nu̱ꞌ cunuu ya̱a̱n nij síí ma̱n rej yoꞌ man Jesucristó, 55 ne̱ yo̱o caꞌanj cunuda̱nj nij síí ya̱nj nu̱ꞌ anica̱j, ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ cuchruj nij soꞌ tuviꞌ nij soꞌ síí ranꞌ rihaan yuvéé, ne̱ quitáá chihá nij soꞌ nij síí ranꞌ yoꞌ, va̱j nij soꞌ me rej maꞌa̱n va̱j Jesucristó a. 56 Ne̱ me maꞌa̱n chumanꞌ raꞌa̱ do̱ꞌ, chumanꞌ noco̱o do̱ꞌ, rancho do̱ꞌ, catúj Jesucristó me se cuchruj nij yuvii̱ man nij síí ranꞌ rihaan yuꞌvee, ne̱ cachíín niꞌya̱j uxrá nij yuvii̱ rihaan Jesucristó se vaa caꞌve̱j rá Jesucristó cano̱ raꞌa nij soꞌ do̱j tuꞌva saga̱nꞌ soꞌ a. Ne̱ nu̱ꞌ nij síí canó raꞌa do̱j man soꞌ roꞌ, nahuun sa̱ꞌ cunuda̱nj nij soꞌ cuaj na̱nj ado̱nj.

7

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me cheꞌé ne naꞌyaꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó ga̱a chá nij soꞌ chraa a

1 Ga̱a ne̱ quinichrunꞌ síí fariseo do̱ꞌ, quinichrunꞌ síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, rihaan Jesucristó, ne̱ síí cavii chumanꞌ Jerusalén me nij soꞌ a. 2 Ne̱ queneꞌen nij soꞌ se vaa ga̱a chá nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó chraa, ne̱ ne naꞌya̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ne naruvi̱i̱ raꞌa nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó niꞌya̱j Diose̱, rá nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ a. 3 ꞌO̱ se xa̱ꞌ nij síí fariseo ga̱ cunuda̱nj yoꞌó nij síí israelitá, tza̱j ne̱ a̱ doj ne chá nij soꞌ chraa sese ataa naꞌya̱ꞌ nij soꞌ maꞌ. Da̱nj ꞌyaj nij soꞌ, cheꞌé se noco̱ꞌ nij soꞌ tucuáán cuchruj nij síí chij cayáán ga̱a naá a. 4 Ne̱ ga̱a ꞌnaꞌ nij soꞌ yuꞌvee, ne̱ ane nij soꞌ, ne̱ sese ataa cane̱ nij soꞌ, ne̱ ne chá nij soꞌ chraa a̱ maꞌ. Ne̱ vaa uxrá doj tucuáán nica̱j nij soꞌ, ne̱ nda̱a vaa tucuáán cheꞌé tazá do̱ꞌ, cheꞌé xruj do̱ꞌ, cheꞌé agaꞌ do̱ꞌ, da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ ga̱a naꞌnuꞌ nij soꞌ man nij rasu̱u̱n vaa nacaj do̱ꞌ a.

5 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij síí fariseo ga̱ nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés man Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ, ne̱:

―Nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ so̱ꞌ me se me cheꞌé ne nocoꞌ nij soꞌ tucuáán cuchruj nij síí chij cayáán ga̱a naá, ne̱ nihánj me se chá nij soꞌ chraa, ne̱ ne naruvi̱i̱ raꞌa nij soꞌ niꞌya̱j Diose̱ a̱ maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

6 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Cuna̱j uxrá vaa nana̱ nataꞌ síí cuꞌna̱j Isaías ga̱a naá ga̱a caꞌmii soꞌ cheꞌé nij soj si̱j nucuiꞌ rá, ne̱ dan me se caꞌmii soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ cataj soꞌ se vaa: “Yuvii̱ nihánj me se ga̱nꞌ uxrá nicunꞌ nimán nij soꞌ ga̱ ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj. 7 Naꞌvíj rmaꞌa̱n nij soꞌ rihanj, ne̱ dan me se na̱nj se‑na̱na̱ nij síí ma̱n rihaan chumii̱ tucuꞌyón nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ taj nij soꞌ se vaa se‑na̱na̱j me se‑na̱na̱ nij yuvii̱ yoꞌ a”, taj se‑na̱na̱ Diose̱ nataꞌ síí cuꞌna̱j Isaías ga̱a naá a. 8 ꞌO̱ se a̱j tanáj xco̱ soj nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ, ne̱ na̱nj tucuáán cuchruj yuvii̱ u̱u̱n nocoꞌ soj na̱nj ei ―taj Jesucristó, 9 ne̱ cataj uún soꞌ se vaa― Cuna̱j uxrá vaa ꞌyaj soj, ne̱ utaꞌ yaníj soj nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ, cheꞌé rej caꞌve̱e canoco̱ꞌ soj se‑tucua̱nj maꞌa̱n soj asan.

10 ”ꞌO̱ se caꞌneꞌ Moisés suun se vaa: “Cara̱a̱ co̱chróó so̱ꞌ rihaan réé so̱ꞌ do̱ꞌ, rihaan nií so̱ꞌ do̱ꞌ á”. Tza̱j ne̱: “Síí aꞌmii chre̱e rihaan rej do̱ꞌ, rihaan nii do̱ꞌ, me se va̱j soꞌ ne̱ nu̱ꞌ cheꞌe̱ cavi̱ꞌ soꞌ á”. Da̱nj vaa cataj xnaꞌanj Moisés rihaan níꞌ a. 11 Tza̱j ne̱ taj soj se vaa sese cata̱j yoꞌo̱ soꞌ rihaan rej soꞌ do̱ꞌ, rihaan nii soꞌ do̱ꞌ, se vaa a̱j rqué soꞌ nu̱ꞌ siꞌyaj soꞌ rihaan Diose̱ ne̱ cheꞌé dan se̱ caꞌvee ra̱cuíj soꞌ man rej soꞌ do̱ꞌ, man nii soꞌ do̱ꞌ, taj soj a. 12 Ne̱ ne caꞌve̱j soj ra̱cuíj soꞌ man rej soꞌ do̱ꞌ, man nii soꞌ do̱ꞌ a. 13 Dan me se da̱nj ina̱nj aꞌmii soj ga̱a tucuꞌyón soj se‑na̱na̱ nij síí ma̱n ga̱a naá, ne̱ axríj yuve̱ soj man se‑na̱na̱ Diose̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo do̱ꞌ, rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ a.

14 Ga̱a ne̱ canacúún uún Jesucristó man nij yuvii̱ caꞌna̱ꞌ nij yuvii̱ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij yuvii̱ a:

―Cuno̱ taranꞌ soj nana̱ nihánj, ne̱ xca̱j soj cuentá nedi̱ꞌ. 15 A̱ doj rasu̱u̱n atúj tuꞌva yuvii̱ se̱ caꞌvee quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ man yuvii̱ maꞌ. Se avii tuꞌva yuvii̱ roꞌ, ꞌyaj chiꞌi̱i̱ man yuvii̱ ado̱nj. 16 Sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ cuno̱ soj nana̱ nihánj ei ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

17 Dan me se corá caꞌanj yaníj Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rihaan nij yuvii̱, ne̱ catúj nij soꞌ rá veꞌ, ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó man soꞌ me taj nana̱ caꞌmii soꞌ cheꞌé se atúj tuꞌva yuvii̱ ga̱a. 18 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Vaa soj vaa, ne̱ ne xca̱j maꞌa̱n soj do̱ꞌ cuentá a̱ naꞌ. Ne̱ neꞌen soj se vaa nu̱ꞌ se atúj tuꞌva yuvii̱ roꞌ, se̱ caꞌvee quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ yoꞌ man yuvii̱ a. 19 ꞌO̱ se ne atúj yoꞌ nda̱a nimán yuvii̱ maꞌ. Tana̱nj achén yoꞌ rque yuvii̱, ne̱ uriha̱nj yoꞌ ga̱a reꞌé yuvii̱ na̱nj á ―taj Jesucristó, ne̱ nana̱ yoꞌ taj se vaa caꞌve̱e cha̱ yuvii̱ me maꞌa̱n rasu̱u̱n ne̱ nuveé cacu̱nꞌ me yoꞌ rihaan Diose̱ a. 20 Ne̱ cataj uún soꞌ a― Tza̱j ne̱ se uriha̱nj tuꞌva yuvii̱ roꞌ, yoꞌ me nana̱ avii nimán yuvii̱, ne̱ nana̱ yoꞌ me ꞌyaj chiꞌi̱i̱ ndoꞌo man yuvii̱ ado̱nj. 21 ꞌO̱ se nihánj me se chiꞌi̱i̱ avii nimán yuvii̱ a. Se chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, cheꞌé yan quiꞌya̱j itu̱u̱ siꞌyaj tuviꞌ do̱ꞌ, yan coto̱j ga̱ nica̱ tuviꞌ do̱ꞌ, yan ticavi̱ꞌ man tuviꞌ do̱ꞌ, 22 yan gu̱un rá ni̱caj siꞌyaj tuviꞌ do̱ꞌ, yan tiha̱ꞌ yuꞌunj man tuviꞌ do̱ꞌ, yan ni̱ꞌyaj ndoꞌo man yoꞌó chana̱ do̱ꞌ, yan gu̱un xco̱j ruva̱a̱ rá ni̱ꞌyaj tuviꞌ do̱ꞌ, cheꞌé yan nachri̱ꞌ ni̱ꞌyaj man tuviꞌ do̱ꞌ, yan caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ do̱ꞌ, yan quiꞌya̱j rmaꞌa̱n náá guun se nij do̱ꞌ, me nu̱ꞌ se avii nimán yuvii̱, 23 ne̱ nu̱ꞌ yoꞌ me se avii nimán yuvii̱ ne̱ ꞌyaj chiꞌi̱i̱ man yuvii̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuchumán rá ꞌo̱ chana̱ sirofenicia se vaa ra̱cuíj Jesucristó man noꞌ a

24 Ga̱a ne̱ canicunꞌ Jesucristó, ne̱ curiha̱nj soꞌ rej yoꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ rej na̱j chumanꞌ cuꞌna̱j Tiro a. Ne̱ catúj soꞌ rá ꞌo̱ veꞌ, ne̱ ne caꞌve̱j rá soꞌ queneꞌe̱n nij yuvii̱ me rej vaj soꞌ a. Tza̱j ne̱ ne caꞌve̱e qui̱ꞌnij yuve̱ soꞌ maꞌ. 25 Tana̱nj raꞌya̱nj cuchiꞌ nana̱ rihaan ꞌo̱ chana̱ se vaa ya̱nj soꞌ, ne̱ taꞌníí chana̱ roꞌ, me níí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán, ne̱ caꞌnaꞌ chana̱, ne̱ canicunꞌ ru̱j chana̱ yoꞌ rihaan Jesucristó a. 26 Dan me se chana̱ sirofenicia aꞌmii xnaꞌánj griego me chana̱ yoꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j noꞌ rihaan Jesucristó se vaa quiri̱i̱ Jesucristó nana̱ chre̱e nimán taꞌníí noꞌ a. 27 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan noꞌ a:

―Dan me se ca̱nicúnꞌ so̱ꞌ do̱j, ne̱ cha̱ asino nij xnii tucua̱, ne̱ neꞌén so̱ꞌ se vaa se̱ caꞌvee ca̱taꞌaa níꞌ coꞌoo ma̱n rihaan nij xnii ne̱ go̱ꞌ níꞌ cha̱ nij chuvee maꞌ. Dan me se nda̱a síj chá nij xnii tucua̱, ga̱a ne̱ sese náj se chá tuꞌva nij xnii yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e go̱ꞌ cha̱ chuvee na̱nj ado̱nj. Cheꞌé dan ase vaa ne nó xcúún yuvii̱ caꞌne̱e̱ yuvii̱ rachrúún tuꞌva taꞌníí yuvii̱ go̱ꞌ yuvii̱ rachrúún yoꞌ cha̱ chuvee roꞌ, da̱nj vaa ne nó xcúnj ra̱cuíj man soj si̱j yaníj a̱ man ado̱nj. Ma̱a̱n ina̱nj maꞌa̱n nij yuvii̱ israelitá me no̱ xcúún ꞌu̱nj ra̱cuíj ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan chana̱ yoꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj noꞌ:

28 ―Veé dan vaa gue̱e̱, Señor. Tza̱j ne̱ nij chuvee nicu̱nꞌ rque chruun mesá roꞌ, chá nij xoꞌ tachruu̱ ayuu tuꞌva nij xnii na̱nj á. Ne̱ ase vaa chuvee chá tachruu̱ vaa ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ na̱nj ado̱nj. Cheꞌé dan me ndoꞌo raj ra̱cuíj so̱ꞌ do̱j manj, raj na̱nj ado̱nj ―taj chana̱ yoꞌ rihaan Jesucristó a.

29 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Cheꞌé nana̱ caꞌmii so̱ꞌ nihánj roꞌ, caꞌve̱e cavi̱i̱ so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ, ne̱ a̱j curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán taꞌníí so̱ꞌ na̱nj ei ―taj soꞌ rihaan noꞌ a.

30 Ga̱a ne̱ caꞌanj chana̱, catúj chana̱ rá veꞌ tucuá chana̱, ne̱ queneꞌen chana̱ se vaa dínj naj taꞌníí chana̱ rihaan yuvéé, ne̱ a̱j curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán taꞌníí chana̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé síí naxraꞌ tuꞌva do̱ꞌ, nachuguu̱n xréé do̱ꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a

31 Ga̱a ne̱ curiha̱nj uún Jesucristó rej na̱j chumanꞌ Tiro, ne̱ cachén soꞌ scaꞌnúj chumanꞌ cuꞌna̱j Sidón, caꞌanj uún soꞌ tuꞌva na lacuaná cuꞌna̱j Galilea, ne̱ cachén soꞌ scaꞌnúj rej cuꞌna̱j Chi̱ꞌ Chumanꞌ a. 32 Ne̱ nica̱j nij yuvii̱ man ꞌo̱ síí soꞌo̱ yaꞌmi̱i caꞌnaꞌ nij yuvii̱ rihaan Jesucristó, ne̱ cachíín niꞌya̱j uxrá nij yuvii̱ rihaan Jesucristó se vaa cuta̱ꞌ raꞌa Jesucristó xráá síí soꞌo̱ yaꞌmi̱i yoꞌ a. 33 Ga̱a ne̱ nica̱j Jesucristó man síí soꞌo̱ yaꞌmi̱i caꞌanj yaníj soꞌ rihaan yoꞌó nij yuvii̱, ga̱a ne̱ tucuaꞌanj Jesucristó raꞌa Jesucristó yuꞌuj xréé síí soꞌo̱ yaꞌmi̱i, ga̱a ne̱ quirii talúj Jesucristó raꞌa Jesucristó, ne̱ canó raꞌa Jesucristó daa síí soꞌo̱ yaꞌmi̱i yoꞌ a. 34 Ga̱a ne̱ niꞌya̱j Jesucristó rej xta̱ꞌ, ga̱a ne̱ caráchej Jesucristó, ne̱ cataj Jesucristó:

―Efata ―taj Jesucristó, ne̱ nana̱ “Efata” taj: “Nachugu̱u̱n xréé so̱ꞌ á”, me nana̱ caꞌmii Jesucristó rihaan síí soꞌo̱ yaꞌmi̱i yoꞌ a.

35 Ga̱a ne̱ nachuguu̱n xréé soꞌ, ne̱ nahuun sa̱ꞌ daa soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌmii sa̱ꞌ soꞌ a. 36 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan nij síí queneꞌen da̱j quiꞌyaj Jesucristó cheꞌé síí soꞌo̱ yaꞌmi̱i se vaa se̱ guun cata̱j xnaꞌanj nij soꞌ rihaan a̱ ꞌó yuvii̱ a. Dan me se doj a̱ naꞌvej rá Jesucristó cata̱j xnaꞌanj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ, tza̱j ne̱ doj a̱ nataꞌ nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a. 37 Ga̱a ne̱ caꞌanj uxrá rá nij yuvii̱ xcaj cuentá da̱j quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ cataj nij yuvii̱ se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ nda̱a nachuguu̱n xréé nij síí soꞌo̱ do̱ꞌ, nda̱a aꞌmii sa̱ꞌ nij síí yaꞌmi̱i do̱ꞌ, ꞌyaj Jesucristó, taj nij yuvii̱ yoꞌ a.

8

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa goꞌ Jesucristó se chá rihaan caꞌa̱nj míj snóꞌo a

1 Ne̱ güii dan me se va̱j uún queꞌe̱e̱ yuvii̱ ga̱ Jesucristó, ne̱ nuviꞌ uún se chá rihaan nij yuvii̱, ga̱a ne̱ canacúún Jesucristó man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

2 ―ꞌE̱e̱ rá ꞌu̱nj man nij yuvii̱ nihánj, ne̱ nihánj me se síj vaꞌnu̱j ya̱ güii ꞌo̱ vaj nij yuvii̱ ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ taj va̱j se chá rihaan nij yuvii̱ cuano̱ a̱ maꞌ. 3 Ne̱ sese naꞌne̱j ꞌu̱nj chrej man nij yuvii̱ cuano̱ quina̱nꞌ nij soꞌ ga̱a naꞌaan rque nij soꞌ, ne̱ nina̱j nij soꞌ rá chrej, ne̱ dan me se taꞌa̱j nij soꞌ me síí ya̱nj rej ga̱nꞌ ndoꞌo na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

4 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Tza̱j ne̱ rej tacaan u̱u̱n me nihánj, ne̱ nuviꞌ rachrúún nihánj go̱ꞌ níꞌ cha̱ nij yuvii̱ a̱ maꞌ ―taj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó a.

5 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Me da̱j rachrúún vaa rihaan soj ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

―Chi̱j rachrúún vaa rihaan núj na̱nj á ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

6 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan nij yuvii̱ se vaa caꞌa̱nj ca̱yáán nij yuvii̱ rihaan yoꞌóó a. Ga̱a ne̱ nica̱j soꞌ chi̱j nij rachrúún, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ rachrúún yoꞌ, ne̱ caxríj soꞌ ston nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ tu̱cuachén nij soꞌ rihaan nij yuvii̱, ne̱ dan me se rqué nij soꞌ rachrúún yoꞌ rihaan nij yuvii̱ a. 7 Ne̱ nica̱j Jesucristó do̱j xcuaj leꞌe̱j uún, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱ cheꞌé nij xcuaj leꞌe̱j, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ se vaa tu̱cuachén nij soꞌ nee̱ xcuaj leꞌe̱j uún rihaan nij yuvii̱ uún a. 8 Ga̱a ne̱ chá cunuda̱nj nij yuvii̱, ne̱ nda̱a caraa rque nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ nii se vaa quináj tuꞌva nij yuvii̱, ne̱ quisíj ꞌo̱ cunu̱ꞌ chi̱j ya̱ scaa caraa quiꞌyaj se quináj tuꞌva nij yuvii̱ yoꞌ a. 9 Dan me se cunuda̱nj nij soꞌ chá, ne̱ quisíj nda̱a caꞌa̱nj míj yuvii̱ chá na̱nj ado̱nj.

Ga̱a ne̱ naꞌnéé Jesucristó chrej man nij yuvii̱, 10 ga̱a ne̱ nu̱ꞌ cavii Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rá rihoo chéé rihaan na, ne̱ caꞌanj nij soꞌ rej cuꞌna̱j Dalmanuta a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cachíín nij síí fariseo se vaa quiꞌya̱j Jesucristó ꞌo̱ suun sa̱ꞌ noco̱o queneꞌe̱n nij soꞌ a

11 Dan me se curiha̱nj do̱j nij síí fariseo, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ canó tuviꞌ nij soꞌ ga̱ Jesucristó, ne̱ dan me se cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Jesucristó se vaa ra̱cuíj Diose̱ man Jesucristó, ne̱ quiꞌya̱j Jesucristó ꞌo̱ suun sa̱ꞌ noco̱o queneꞌe̱n nij soꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un ya̱ rá nij soꞌ se vaa síí caꞌnéé ya̱ Diose̱ me Jesucristó, rá nij soꞌ a.

12 Ga̱a ne̱ nucua̱j ndoꞌo caráchej Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Ne̱ me cheꞌé me rá soj si̱j israelitá qui̱ꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o queneꞌe̱n soj ga̱. Dan me se daj chiha̱a̱ míj se̱ quiꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o cheꞌé soj a̱ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.

13 Ga̱a ne̱ tanáj Jesucristó man nij soꞌ, ga̱a ne̱ cavii uún soꞌ rque rihoo chéé rihaan na, ne̱ caꞌanj soꞌ rej xco̱ na lacuaná a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne caꞌve̱j rá Jesucristó cuno̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ man nana̱ tucuꞌyón nij síí fariseo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Herodes do̱ꞌ a

14 Dan me se quiniꞌyón nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó ni̱caj nij soꞌ rachrúún cha̱ nij soꞌ, ne̱ vaa o̱rúnꞌ rachrúún rá rihoo va̱j ga̱ nij soꞌ a. 15 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan nij soꞌ, cataj Jesucristó:

―Cu̱tumé soj man soj se̱ gaa na̱nj quira̱nꞌ soj sayuun, quiꞌya̱j se‑le̱vadura nij síí fariseo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Herodes do̱ꞌ á ―taj Jesucristó no nij soꞌ a.

16 Ne̱ nuchruj ra̱a̱ ndoꞌo nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó cheꞌé nana̱ caꞌmii soꞌ, ne̱:

―Cheꞌé se taj rachrúún nica̱j níꞌ, ne̱ cheꞌé dan aꞌmii soꞌ cheꞌé levadura se ꞌyaj naraa nana̱ rque rachrúún na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ a.

17 Ne̱ a̱j neꞌen Jesucristó da̱j uun nimán nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cataj soꞌ:

―Me cheꞌé nanó ndoꞌo rá soj se vaa taj rachrúún rihaan soj ga̱. Me cheꞌé ataa xca̱j soj cuentá ga̱. ꞌO̱ se vaa nichra̱j ndoꞌo nimán soj na̱nj ado̱nj. 18 ꞌO̱ se vaa rlij rihaan soj, tza̱j ne̱ ne niꞌya̱j soj a̱ maꞌ. Vaa xréé soj, tza̱j ne̱ ne uno soj a̱ maꞌ. 19 Ne̱ ne nuû rá soj ga̱a vaa da̱j ꞌo̱ ꞌu̱nꞌ gue̱e̱ rachrúún cuxraꞌ taꞌa̱j ꞌu̱nj tza̱j ne̱ quisíj chá cunu̱ꞌ ꞌu̱nꞌ míj snóꞌo, quiꞌyáj a. Ne̱ me da̱j scaa se chá quináj tuꞌva yuvii̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ soj, rá soj ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj Jesucristó man nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱:

―Chuvi̱j a ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

20 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó:

―Ne̱ ne nuû rá soj ga̱a vaa da̱j ꞌó chi̱j gue̱e̱ rachrúún cuxraꞌ taꞌa̱j ꞌu̱nj tza̱j ne̱ quisíj chá cunu̱ꞌ caꞌa̱nj míj yuvii̱, quiꞌyáj a. Ne̱ me da̱j scaa se chá quináj tuꞌva yuvii̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ soj, rá soj ga̱ ―xnáꞌanj uún Jesucristó man nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱:

―Chi̱j a ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

21 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ne̱ me cheꞌé me ataa xca̱j soj cuentá se vaa caꞌve̱e rque̱ ꞌu̱nj nu̱ꞌ se vaa achiin man soj ne̱ nuveé ina̱nj cheꞌé rej nano̱ rá soj cheꞌé rachrúún me caꞌmij rihaan soj cheꞌé se‑le̱vadura nij síí fariseo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Herodes do̱ꞌ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa naxraꞌ rihaan ꞌo̱ síí tuchri̱i, quiꞌyaj Jesucristó a

22 Ga̱a ne̱ catúj Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rá chumanꞌ cuꞌna̱j Betsaida a. Ga̱a ne̱ nica̱j yuvii̱ ꞌo̱ síí tuchri̱i caꞌnaꞌ nij yuvii̱ rihaan Jesucristó, ne̱ cachíín niꞌya̱j nij yuvii̱ rihaan Jesucristó se vaa cuta̱ꞌ Jesucristó raꞌa Jesucristó raa̱ síí tuchri̱i cheꞌé rej naxra̱ꞌ rihaan síí tuchri̱i yoꞌ a. 23 Ga̱a ne̱ quitaꞌaa Jesucristó raꞌa síí tuchri̱i yoꞌ, ne̱ curiha̱nj soꞌ rej tuꞌva chumanꞌ ga̱ síí tuchri̱i, ne̱ quirii talúj Jesucristó rihaan síí tuchri̱i yoꞌ, ne̱ cutaꞌ raꞌa Jesucristó xráá soꞌ, ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man soꞌ a:

―Ruviꞌ rihaan so̱ꞌ naꞌ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man síí tuchri̱i yoꞌ a.

24 Ga̱a ne̱ niꞌya̱j síí tuchri̱i yoꞌ do̱j, ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

―Neꞌén ꞌu̱nj nij snóꞌo, ne̱ ase vaa chruun vaa nij soꞌ, tza̱j ne̱ chéé nij soꞌ niꞌya̱j ꞌu̱nj na̱nj asanj ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

25 Ga̱a ne̱ cutaꞌ raꞌa uún Jesucristó rihaan síí tuchri̱i yoꞌ, ga̱a ne̱ niꞌya̱j niꞌya̱j síí tuchri̱i, ne̱ dan me se nahuun sa̱ꞌ nu̱ꞌ rlij rihaan soꞌ, ne̱ curuviꞌ sa̱ꞌ cunuda̱nj rasu̱u̱n niꞌya̱j soꞌ na̱nj ado̱nj. 26 Ga̱a ne̱ caꞌnéé Jesucristó man soꞌ quina̱nꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ se vaa:

―A̱ doj se̱ catúj so̱ꞌ rá chumanꞌ, ne̱ se̱ cataj so̱ꞌ rihaan a̱ ꞌó nij yuvii̱, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj xca̱j nij yuvii̱ cuentá da̱j quiꞌyáj cheꞌé so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Pedró me síí me Jesucristó a

27 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ chumanꞌ Betsaida yoꞌ, ne̱ caꞌanj nij soꞌ nij chumanꞌ raꞌa̱ noco̱ꞌ man chumanꞌ cuꞌna̱j Cesarea de Filipo do̱ꞌ a.

Dan me se va̱j nij soꞌ, ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Da̱j taj nij yuvii̱ cheꞌé ꞌu̱nj ga̱. Ne̱ me síí mé ꞌu̱nj, taj nij yuvii̱ ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ a.

28 ―Vaa síí taj se vaa síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ mé so̱ꞌ ei. Ne̱ vaa síí taj uún se vaa síí cuꞌna̱j Elías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá me uún so̱ꞌ chugua̱nj. Ne̱ vaa síí taj uún se vaa yoꞌó síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá me uún so̱ꞌ chiha̱ꞌ. ꞌO̱ se da̱nj taj ꞌo̱ ꞌo̱ nij yuvii̱ cheꞌé so̱ꞌ na̱nj ado̱nj ―cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

29 ―Ne̱ maꞌa̱n soj, ga̱a ne̱ me síí mé ꞌu̱nj, rá maꞌa̱n soj ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Pedró:

―Síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun mé so̱ꞌ ei ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

30 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ se vaa se̱ nataꞌ nij soꞌ rihaan a̱ ꞌó yuvii̱ me síí me soꞌ, taj soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó se vaa cavi̱ꞌ soꞌ ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a

31 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Jesucristó tucuꞌyón soꞌ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ se vaa cheꞌé se síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ me soꞌ roꞌ, cheꞌé dan no̱ xcúún soꞌ quira̱nꞌ ndoꞌo soꞌ sayuun, quiꞌya̱j nij síí uun chij do̱ꞌ, nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan nij yuvii̱ do̱ꞌ, ne̱ nachri̱ꞌ nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man soꞌ, ne̱ ticavi̱ꞌ nii man soꞌ, ne̱ cache̱n vaꞌnu̱j güii, ga̱a ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, cataj soꞌ a. 32 Ne̱ nucua̱j ndoꞌo nataꞌ soꞌ nana̱ yoꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a. Ga̱a ne̱ quirii yaníj síí cuꞌna̱j Pedró man Jesucristó, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ cataj soꞌ se vaa ne nó xcúún Jesucristó caꞌmi̱i̱ Jesucristó nana̱ vaa da̱nj a. 33 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó, ne̱ niꞌya̱j soꞌ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan Pedró se vaa ne nó xcúún uxrá maꞌa̱n Pedró caꞌmi̱i̱ Pedró da̱nj, ne̱ cataj soꞌ:

―Naxu̱u̱n so̱ꞌ mán so̱ꞌ rihanj á. Naꞌvej raj que̱neꞌenj mán so̱ꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ase tuꞌva síí chre̱e síí cuꞌna̱j Satanás roꞌ, da̱nj tuꞌvá so̱ꞌ ei. Da̱nj tuꞌvá so̱ꞌ, cheꞌé se ne acaj so̱ꞌ cuentá da̱j me rá Diose̱ ado̱nj. Ma̱a̱n se ina̱nj acaj so̱ꞌ cuentá da̱j me rá yuvii̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Pedró a.

34 Ga̱a ne̱ canacúún Jesucristó man nij yuvii̱ caꞌna̱ꞌ nij yuvii̱ rej nicu̱nꞌ soꞌ ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan taranꞌ nij soꞌ a:

―Sese me rá yoꞌo̱ soꞌ canoco̱ꞌ soꞌ manj, ne̱ se̱ guun rá soꞌ quiꞌya̱j soꞌ se vaa me rá maꞌa̱n soꞌ quiꞌya̱j soꞌ maꞌ. Ne̱ caꞌve̱e se quira̱nꞌ uxrá soꞌ sayuun do̱ꞌ, caꞌve̱e se nda̱a cachro̱n nii man soꞌ rihaan rcutze̱ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ quiꞌya̱j suun soꞌ cheꞌej, ne̱ yoꞌo̱ canoco̱ꞌ raan soꞌ manj ado̱nj. 35 Tza̱j ne̱ sese vaa ꞌo̱ síí me rá ti̱nanii man maꞌa̱n rihaan sayuun, ne̱ vaa güii, ne̱ yoꞌo̱ cavi̱ꞌ nimán soꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese cavi̱ꞌ yoꞌo̱ soꞌ cheꞌé se vaa me soꞌ síí noco̱ꞌ manj do̱ꞌ, cheꞌé se nataꞌ soꞌ se‑na̱na̱j nana̱ sa̱ꞌ do̱ꞌ, ne̱ vaa güii, ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ ado̱nj. 36 Ne̱ a̱ me se quiri̱ꞌ ꞌo̱ soꞌ sese quiꞌya̱j canaán soꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ne̱ caꞌa̱nj niꞌya̱ nimán soꞌ, rá soj ga̱. Daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ, quiꞌya̱j rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ. 37 Tza̱j ne̱ caꞌve̱e se navij nu̱ꞌ siꞌyaj yoꞌo̱ soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ sese ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ quinano̱ rá soꞌ, rá soj naꞌ. Daj chiha̱a̱ míj se̱ quinanó rá soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá soꞌ na̱nj ado̱nj.

38 ”Dan me se xa̱ꞌ síí uun naꞌa̱j niꞌya̱j manj ne̱ uun naꞌa̱j niꞌya̱j se‑na̱na̱j roꞌ, ase vaa nij síí chiꞌi̱i̱ tumé ndoꞌo cacunꞌ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ vaa soꞌ ado̱nj. Ne̱ vaa güii gu̱un naꞌa̱j ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ ni̱ꞌyaj ꞌu̱nj man soꞌ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ dan me se uxrá veꞌé ga̱a̱ ꞌu̱nj, quiꞌya̱j Réé ꞌu̱nj, ne̱ caꞌna̱ꞌ nij se‑mo̱zó soꞌ ga̱ ꞌu̱nj asa̱ꞌ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌa.

9

1 Ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ se vaa:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa xa̱ꞌ taꞌa̱j soj si̱j nicu̱nꞌ nihánj cuano̱, me se ga̱a ataa a̱ cavi̱ꞌ taꞌa̱j soj, ne̱ ya̱ queneꞌe̱n taꞌa̱j soj asa̱ꞌ guun cheꞌe̱ Diose̱ nucua̱j ndoꞌo guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan taranꞌ nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa chuguu̱n ndoꞌo man Jesucristó niꞌya̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a

2 Cachén vata̱nꞌ güii, ga̱a ne̱ nica̱j Jesucristó man síí cuꞌna̱j Pedró do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Jacobo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Juan do̱ꞌ, caꞌanj soꞌ raa̱ ꞌo̱ quij xca̱a̱n rej taj va̱j a̱ ꞌó yuvii̱ ne a. Ga̱a ne̱ yoꞌo̱ cunuu ino̱ cunuda̱nj man Jesucristó niꞌya̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ yoꞌ a. 3 Ne̱ dan me se cunuu catzi̱i̱ ndoꞌo saga̱nꞌ soꞌ, ne̱ nda̱a raa̱n lá maꞌa̱n saga̱nꞌ soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ a. Ne̱ taj vaj a̱ yoꞌó síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj caꞌve̱e quiꞌya̱j catzi̱i̱ yatzíj nda̱a rá se vaa saga̱nꞌ Jesucristó a. 4 Ne̱ niꞌya̱j vaꞌnu̱j nij soꞌ, ne̱ dan me se naquiꞌyaa síí cuꞌna̱j Elías síí cane ga̱a naá ga̱ síí cuꞌna̱j Moisés rihaan nij soꞌ, ne̱ nanó ro̱j soꞌ cuentó ga̱ Jesucristó niꞌya̱j nij soꞌ a. 5 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan Jesucristó a:

―Cuna̱j uxrá vaa mán núj nihánj ga̱ so̱ꞌ, maestro. Ne̱ quiꞌya̱j núj vaꞌnu̱j veꞌ yacataj cane̱ soj na̱nj á. ꞌO̱ veꞌ ca̱né so̱ꞌ, ne̱ yoꞌó veꞌ cane̱ síí cuꞌna̱j Moisés, ne̱ yoꞌó veꞌ cane̱ síí cuꞌna̱j Elías ei ―taj Pedró rihaan Jesucristó a.

6 ꞌO̱ se ne queneꞌe̱n uxrá Pedró da̱j me cheꞌé caꞌmii soꞌ rihaan Jesucristó da̱nj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se cuchuꞌviꞌ ndoꞌo vaꞌnu̱j nij soꞌ cheꞌé se vaa queneꞌen nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

7 Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ ꞌo̱ ngaa, ne̱ caráán ngaa man taranꞌ nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ Diose̱ roꞌ, caꞌmii nana̱ cuno nij soꞌ rque ngaa yoꞌ, ne̱ cataj Diose̱ a:

―Síí nihánj me taꞌníj ado̱nj. ꞌE̱e̱ raj man soꞌ ado̱nj. Cuno̱ soj rihaan soꞌ ei ―taj Diose̱ cuno nij soꞌ a.

8 Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ niꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ da̱j o̱rúnꞌ Jesucristó nicu̱nꞌ ga̱ nij soꞌ, queneꞌen nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa síí cuꞌna̱j Elías roꞌ, da̱nj vaa síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ a

9 Ga̱a ne̱ ga̱a nanij nij soꞌ tacóó quij yoꞌ me se caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan nij soꞌ se vaa se̱ nataꞌ nij soꞌ rihaan a̱ doj yuvii̱ cheꞌé se vaa queneꞌen nij soꞌ a. Yoꞌo̱ dínj ga̱a̱ tuꞌva nij soꞌ cheꞌé rasu̱u̱n queneꞌen nij soꞌ a. Nda̱a quisíj caviꞌ soꞌ ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e nata̱ꞌ nij soꞌ se vaa queneꞌen nij soꞌ da̱j quiranꞌ soꞌ síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a. 10 Ne̱ yoꞌo̱ nuû rá nij soꞌ nana̱ yoꞌ, ne̱ xnáꞌanj ndoꞌo nij soꞌ man tuviꞌ maꞌa̱n nij soꞌ me cheꞌé me cataj Jesucristó se vaa cavi̱ꞌ soꞌ ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a. 11 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó, cataj nij soꞌ:

―Me cheꞌé taj nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ se vaa asino caꞌna̱ꞌ síí cuꞌna̱j Elías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, ga̱a ne̱ caꞌve̱e caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ga̱ ―taj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

12 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ya̱ aꞌmii nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés, taj nij soꞌ se vaa asino caꞌna̱ꞌ síí cuꞌna̱j Elías, ga̱a ne̱ naquiꞌya̱j sa̱ꞌ soꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n ado̱nj. Ne̱ me cheꞌé taj danj Diose̱ se vaa síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ me se quira̱nꞌ ndoꞌo soꞌ sayuun ne̱ nachri̱ꞌ nij yuvii̱ ni̱ꞌyaj nij yuvii̱ man soꞌ, rá soj ga̱. 13 Tza̱j ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa a̱j caꞌnaꞌ ya̱ síí cuꞌna̱j Elías, tza̱j ne̱ quiꞌyaj ya̱ yuvii̱ nda̱a vaa me rá maꞌa̱n nij yuvii̱ man soꞌ nda̱a vaa taj danj Diose̱ cheꞌé soꞌ na̱nj ado̱nj. Cheꞌé dan caꞌve̱e xca̱j soj cuentá da̱j qui̱ránꞌ ꞌu̱nj quiꞌya̱j uún nij yuvii̱ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ xnii nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán, quiꞌyaj Jesucristó a

14 Dan me se cuchiꞌ nij soꞌ rej nicu̱nꞌ yoꞌó nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ queneꞌen nij soꞌ se vaa mán queꞌe̱e̱ yuvii̱ anica̱j rej nicu̱nꞌ nij soꞌ, ne̱ nicu̱nꞌ do̱j nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ caꞌmii cunuꞌ uxrá nij soꞌ ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó yoꞌ a. 15 Ne̱ nu̱ꞌ queneꞌen nij yuvii̱ man Jesucristó, ne̱ nu̱ꞌ caꞌanj ndoꞌo rá nij yuvii̱, ne̱ cunánj nij yuvii̱ nda̱a rej va̱j Jesucristó caꞌmi̱i̱ nij soꞌ ga̱ soꞌ a. 16 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man nij yuvii̱ a:

―Me cheꞌé me caꞌmii cunuꞌ nij soj ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱j ga̱ ―taj soꞌ rihaan nij yuvii̱ a.

17 Ga̱a ne̱ yoꞌo̱ nij yuvii̱ cataj rihaan Jesucristó a:

―ꞌU̱nj me se nica̱j ꞌu̱nj taꞌníj caꞌnáꞌ ꞌu̱nj nano̱ꞌ ꞌu̱nj mán so̱ꞌ, maestro. Ne̱ taꞌníj me se yaꞌmi̱i soꞌ cheꞌé se nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán soꞌ, 18 ne̱ me rej maꞌa̱n me rá nana̱ chre̱e qui̱taꞌaa nana̱ chre̱e man soꞌ, ne̱ caganꞌ nana̱ chre̱e man soꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ avii yatanꞌ tuꞌva soꞌ, ne̱ chá ru̱j soꞌ cúú yanꞌ soꞌ, ne̱ nuu chrúnj nu̱ꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ cataj ꞌu̱nj rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ so̱ꞌ se vaa quiri̱i̱ nij soꞌ man nana̱ chre̱e nimán taꞌníj, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱e quiꞌya̱j canaán nij soꞌ maꞌ ―taj snóꞌo yoꞌ rihaan Jesucristó a.

19 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a:

―Dan me se síí ne amán rá me soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱, ne̱ a̱ me daj cache̱j ga̱ soj, ne̱ a̱ me daj ga̱a̱ naj nimanj ni̱ꞌyaj ꞌu̱nj man soj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j canaán soj ga̱. Ni̱caj soj man xnii caꞌna̱ꞌ soj rihanj cuaj á ―taj Jesucristó a.

20 Ga̱a ne̱ nica̱j nij yuvii̱ man xnii caꞌnaꞌ nij yuvii̱ rihaan Jesucristó a. Ne̱ dan me se ga̱a queneꞌen nana̱ chre̱e man Jesucristó, ne̱ nu̱ꞌ snúú xnii, ne̱ naxruꞌ xnii, quiꞌyaj nana̱ chre̱e yoꞌ, ne̱ natúj rmi̱i̱ xnii, ne̱ cavii yatanꞌ tuꞌva xnii a. 21 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man rej xnii, cataj Jesucristó:

―Me da̱j güii ranꞌ taꞌníí so̱ꞌ da̱nj ga̱ ―taj Jesucristó rihaan rej xnii a.

22 Ga̱a ne̱ cataj rej xnii:

―Da̱nj ranꞌ soꞌ asi̱j neꞌej me soꞌ, ne̱ queꞌe̱e̱ ndoꞌo caganꞌ nana̱ chre̱e man soꞌ rihaan yaꞌan do̱ꞌ, rihaan na do̱ꞌ, quiꞌyaj nana̱ chre̱e, cheꞌé rej me rá nana̱ chre̱e cavi̱ꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ sese caꞌve̱e, ne̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ manj ne̱ ra̱cuíj so̱ꞌ man núj rugua̱nj ―taj rej xnii yoꞌ rihaan Jesucristó a.

23 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Taj cheꞌé cata̱j so̱ꞌ nana̱ “sese caꞌve̱e” maꞌ. ꞌO̱ se síí amán rá niꞌya̱j man Diose̱ roꞌ, caꞌve̱e quiꞌya̱j soꞌ cunuda̱nj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

24 Nu̱ꞌ caꞌmii Jesucristó da̱nj, ne̱ nu̱ꞌ caguáj rej xnii, cataj soꞌ:

―Amán rá ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj Diose̱ á. Ra̱cuíj so̱ꞌ manj cuchuma̱n raj doj, Señor ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

25 Dan me se queneꞌen Jesucristó se vaa cunánj ndoꞌo yuvii̱ caꞌna̱ꞌ nij yuvii̱ rej nicu̱nꞌ soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan nana̱ chre̱e yoꞌ, ne̱ cataj Jesucristó:

―Rihaan so̱ꞌ na̱na̱ chre̱e quiꞌyaj yaꞌmi̱i ne̱ quiꞌyaj soꞌo̱ man xnii nihánj aꞌmij, ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa cu̱riha̱nj so̱ꞌ cuaj nimán soꞌ cuano̱, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ catúj uún so̱ꞌ nimán soꞌ mei ―taj Jesucristó rihaan nana̱ chre̱e yoꞌ a.

26 Ga̱a ne̱ caguáj nana̱ chre̱e, ne̱ guun snu̱j ndoꞌo xnii naxruꞌ xnii, quiꞌyaj nana̱ chre̱e, ne̱ dan me se curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán xnii yoꞌ a. Ga̱a ne̱ ase vaa síí caviꞌ roꞌ, da̱nj vaa xnii, na̱j xnii rihaan yoꞌóó, ne̱ cataj nij yuvii̱ se vaa ya̱ ya̱ caviꞌ soꞌ a. 27 Tza̱j ne̱ quitaꞌaa Jesucristó raꞌa xnii, ne̱ naxca̱j Jesucristó man xnii, ne̱ naxaga̱a̱ soꞌ a.

28 Dan me se corá catúj Jesucristó rá veꞌ, ne̱ ina̱nj nij maꞌa̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ roꞌ, ma̱n rá veꞌ ga̱ soꞌ, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Me cheꞌé ne gu̱un nucua̱j núj quiri̱i̱ núj man nana̱ chre̱e yoꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

29 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ se vaa:

―Xa̱ꞌ nana̱ chre̱e vaa da̱nj roꞌ, se̱ caꞌvee quiꞌya̱j níꞌ cu̱riha̱nj nij soꞌ nimán yuvii̱ sese ne achíín niꞌya̱j ndoꞌo níꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. Dan me se cachi̱nj niꞌya̱j uxráꞌ, ne̱ cara̱a̱ gue̱e̱ ndoꞌoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj uún Jesucristó se vaa cavi̱ꞌ soꞌ ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a

30 Ga̱a ne̱ cavii Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rej yoꞌ, ne̱ caꞌanj nij soꞌ estadó Galilea, ne̱ ne caꞌve̱j rá Jesucristó xca̱j nij yuvii̱ cuentá me rej va̱j soꞌ a. 31 ꞌO̱ se tucuꞌyón soꞌ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ dan me se cataj soꞌ rihaan nij soꞌ se vaa:

―ꞌO̱ se síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ mej, ne̱ vaa güii, ne̱ nago̱ꞌ nii manj rihaan yuvii̱ ado̱nj. Dan me se ticavi̱ꞌ nij yuvii̱ manj, ga̱a ne̱ cache̱n vaꞌnu̱j güii, ga̱a ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

32 Tza̱j ne̱ ne cuno̱ nij soꞌ nana̱ caꞌmii Jesucristó, ne̱ chuꞌviꞌ nij soꞌ xna̱ꞌanj nij soꞌ man Jesucristó me taj nana̱ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me síí me síí gu̱un chij doj asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a

33 Ga̱a ne̱ catúj Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ chumanꞌ cuꞌna̱j Capernaum a.

Dan me se ga̱a mán nij soꞌ rá veꞌ, ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Me cheꞌé me canó tuviꞌ nij soj ga̱a va̱j níꞌ chrej asi̱j cuaꞌa̱a ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ a.

34 Ga̱a ne̱ cunuu dínj tuꞌva nij soꞌ a. ꞌO̱ se ga̱a va̱j nij soꞌ chrej, ne̱ canó tuviꞌ nij soꞌ ga̱ maꞌa̱n tuviꞌ nij soꞌ se vaa cataj nij soꞌ me nij soꞌ me síí gu̱un chij doj a.

35 Ga̱a ne̱ caꞌanj quita̱j Jesucristó chruun xlá, ne̱ canacúún soꞌ man chuvi̱j nij soꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Me maꞌa̱n ꞌo̱ síí me rá gu̱un chij doj, ne̱ soꞌ me síí gu̱un síí noco̱ꞌ, ne̱ nda̱a gu̱un soꞌ mozó rihaan daj a̱ tuviꞌ soꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan chuvi̱j nij soꞌ a.

36 Ga̱a ne̱ nica̱j Jesucristó man ꞌo̱ neꞌej, ne̱ cachrón soꞌ man neꞌej yoꞌ tanu̱u̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ naꞌya̱a̱n soꞌ man neꞌej, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

37 ―Me maꞌa̱n ꞌo̱ síí aráj cochro̱j ne̱ aꞌmii sa̱ꞌ soꞌ ga̱ ꞌo̱ neꞌej nihánj cheꞌej, ne̱ adi̱ꞌ ma̱ꞌanj me aráj cochro̱j ne̱ aꞌmii sa̱ꞌ soꞌ ga̱ vaa na̱nj ado̱nj. Dan me se síí aꞌmii sa̱ꞌ ga̱ ꞌu̱nj me se nuveé o̱rúnꞌ ꞌu̱nj me aꞌmii sa̱ꞌ soꞌ ga̱ maꞌ. Ma̱a̱n Diose̱ ya̱ síí caꞌnéé mán ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj me aráj cochro̱j ya̱ soꞌ ne̱ aꞌmii sa̱ꞌ ya̱ soꞌ ga̱ vaa na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó se vaa me maꞌa̱n síí ne unuꞌ ga̱ soꞌ me tuviꞌ soꞌ a

38 Cataj síí cuꞌna̱j Juan rihaan Jesucristó a:

―Queneꞌen núj man ꞌo̱ síí ataꞌ tuꞌva se‑chu̱vií so̱ꞌ, ne̱ uriha̱nj nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱, ꞌyaj soꞌ, na̱nj maestro. Tza̱j ne̱ caráán núj chrej caꞌmi̱i̱ soꞌ ne̱ se̱ quiꞌyaj soꞌ da̱nj, cheꞌé se nuveé si̱j chéé ga̱ níꞌ me soꞌ, taj núj, na̱nj maestro ―taj Juan rihaan Jesucristó a.

39 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Caꞌne̱ꞌ sa̱ꞌ gue̱e̱ rá soj quiꞌya̱j maꞌa̱n soꞌ da̱nj ei. ꞌO̱ se taj a̱ ꞌó síí ataꞌ tuꞌva se‑chu̱vií ꞌu̱nj ne̱ quiꞌyaj soꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o cheꞌé se‑chu̱vií ꞌu̱nj, ne̱ síj, ga̱a ne̱ ca̱nica̱j soꞌ ne̱ caꞌmi̱i̱ chre̱e soꞌ cheꞌé ꞌu̱nj maꞌ. 40 ꞌO̱ se xa̱ꞌ síí ne unuꞌ ga̱ níꞌ, tza̱j ne̱ tuviꞌ níꞌ me soꞌ ado̱nj. 41 ꞌO̱ se a̱ me maꞌa̱n yoꞌo̱ síí rqué do̱j na coꞌo̱ nij soj cheꞌé se‑chu̱vií ꞌu̱nj, ne̱ ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ quinavij se sa̱ꞌ na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan síí rqué do̱j na yoꞌ coꞌo soj maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quira̱nꞌ síí quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ nimán ꞌo̱ síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a

42 ”Dan me se me maꞌa̱n ꞌo̱ síí quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ nimán ꞌo̱ síí leꞌe̱j amán rá niꞌya̱j manj, ne̱ caꞌve̱e a̱ doj cavi̱i̱ sa̱ꞌ síí quiꞌyaj da̱nj sese toco̱ꞌ nii ꞌo̱ yuvej xi̱j váj ꞌnúú trigó gaán chihá soꞌ ne̱ ta̱güéj nii man soꞌ rque na yaꞌa̱nj na̱nj ado̱nj. Dan me se doj a̱ sayuun quira̱nꞌ soꞌ, sese quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ soꞌ nimán ꞌo̱ síí leꞌe̱j amán rá niꞌya̱j manj ado̱nj.

43 ”Dan me se sese raꞌá so̱ꞌ me rá quiꞌya̱j cacunꞌ, ne̱ táá a̱ se caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ man yoꞌ, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan yaꞌan quiꞌya̱j yoꞌ ei. Taj se ꞌyaj se nu̱j se taj yan vaj raꞌá so̱ꞌ, tza̱j ne̱ caꞌve̱e ca̱yáán so̱ꞌ ga̱ Diose̱ ga̱a̱ ei. Tza̱j ne̱ sese quita̱j raꞌá so̱ꞌ ne̱ quiꞌyaj yoꞌ cacunꞌ, ne̱ caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan yaꞌan, quiꞌya̱j yoꞌ, ne̱ dan me se yaꞌan yoꞌ me se daj chiha̱a̱ míj se̱ quinaꞌáj yaꞌan yoꞌ nuvi̱i niga̱nꞌ a̱ mei. 44 Ne̱ nij síí ma̱n rihaan yaꞌan yoꞌ me se se̱ caꞌvee cavi̱ꞌ xlúú chá man nij soꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quinaꞌáj yaꞌan rej cu̱nuû nij soꞌ caca̱a̱ nij soꞌ a̱ man ado̱nj.

45 ”Ne̱ sese tacóó so̱ꞌ me rá quiꞌya̱j cacunꞌ, ne̱ táá a̱ se caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ man yoꞌ, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan yaꞌan quiꞌya̱j yoꞌ na̱nj ei. Taj se ꞌyaj se nu̱j se taj yan vaj tacóó so̱ꞌ, tza̱j ne̱ caꞌve̱e ca̱yáán so̱ꞌ ga̱ Diose̱ ei. Tza̱j ne̱ sese quita̱j tacóó so̱ꞌ ne̱ quiꞌyaj yoꞌ cacunꞌ, ne̱ caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan yaꞌan, quiꞌya̱j yoꞌ ei. 46 Ne̱ nij síí ma̱n rihaan yaꞌan yoꞌ me se se̱ caꞌvee cavi̱ꞌ xlúú chá man nij soꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quinaꞌáj yaꞌan rej cu̱nuû nij soꞌ caca̱a̱ nij soꞌ a̱ man ado̱nj.

47 ”Veé da̱nj uún sese me rá rlij rihaan so̱ꞌ quiꞌya̱j yoꞌ cacunꞌ, ne̱ táá a̱ se quiri̱i̱ so̱ꞌ man yoꞌ, ne̱ síí rihaan canuu̱ ga̱a̱ so̱ꞌ, tza̱j ne̱ caꞌve̱e catu̱u̱ so̱ꞌ rej gu̱un chij Diose̱ ei. Tza̱j ne̱ sese cu̱nuû rlij rihaan so̱ꞌ ne̱ quiꞌyaj yoꞌ cacunꞌ, ne̱ caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan yaꞌan, quiꞌya̱j yoꞌ ei. 48 Ne̱ nij síí ma̱n rihaan yaꞌan yoꞌ me se se̱ caꞌvee cavi̱ꞌ xlúú chá man nij soꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quinaꞌáj yaꞌan rej cuma̱n nij soꞌ caca̱a̱ nij soꞌ a̱ man ado̱nj.

49 ”ꞌO̱ se vaa sayuun quira̱nꞌ cunuda̱nj nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ dan me se ase vaa nuu sa̱ꞌ nee̱ ꞌyaj yaan roꞌ, da̱nj ga̱a̱ cunu̱u sa̱ꞌ nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, quiꞌya̱j yaꞌan ei.

50 ”Ne̱ ase vaa yaan ga̱ chraa roꞌ, da̱nj vaa nij soj si̱j tucuꞌyón se‑na̱na̱j ga̱ chumii̱ nihánj, ne̱ vaa se uun ndoꞌo yaan ei. Dan me se sese ne ꞌne̱ꞌ chá yaan yoꞌ, ga̱a ne̱ taj se qui̱ꞌyáꞌ cunu̱u sa̱ꞌ yaan ga̱a̱ a̱ maꞌ. Cheꞌé dan, ase vaa yaan ꞌne̱ꞌ sa̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj, ne̱ dínj ca̱yáán soj ga̱ tuviꞌ soj, ne̱ caꞌve̱e cunu̱u sa̱ꞌ chumii̱ nihánj quiꞌya̱j soj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

10

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne nó xcúún yuvii̱ quiriꞌi̱j yuvii̱ man nica̱ yuvii̱ a

1 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesucristó rej yoꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ nda̱a rne̱j tuꞌva chráá cuꞌna̱j Jordán, nda̱a estadó Judea a. Ga̱a ne̱ cunuu chre̱ꞌ uún queꞌe̱e̱ yuvii̱ rihaan soꞌ, ne̱ tucuꞌyón uún soꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan nij yuvii̱, nda̱a vaa uꞌyón soꞌ ꞌyaj soꞌ a. 2 Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ do̱j síí fariseo rihaan soꞌ, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó sese no̱ xcúún snóꞌo quiriꞌi̱j snóꞌo man nica̱ soꞌ a. Da̱nj cataj nij síí fariseo, cheꞌé se guun rá nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó cheꞌé nana̱ caꞌmi̱i̱ Jesucristó a. 3 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ne̱ da̱j cataj síí cuꞌna̱j Moisés quiꞌya̱j soj ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij síí fariseo a.

4 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ se vaa:

―Caꞌneꞌ síí cuꞌna̱j Moisés suun se vaa na̱xcaj yuvii̱ yanj rihaan nij síí nica̱j suun, ne̱ caꞌve̱e quiriꞌi̱j yuvii̱ man nica̱ yuvii̱ á ―taj nij síí fariseo a.

5 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ma̱a̱n cheꞌé se síí nichra̱j ndoꞌo rá me nij soj roꞌ, cheꞌé dan cachrón Moisés nana̱ yoꞌ rihaan yanj cuno̱ soj a. 6 Tza̱j ne̱ asi̱j quiꞌyaj Diose̱ chumii̱, ne̱ quiꞌyaj Diose̱ snóꞌo, ne̱ quiꞌyaj Diose̱ chana̱, ne̱ vi̱j ro̱j soꞌ me yuvii̱, quiꞌyaj Diose̱ a. 7 Cheꞌé dan ta̱náj snóꞌo man rej soꞌ, man nii soꞌ do̱ꞌ, 8 ne̱ ase vaa o̱rúnꞌ yuvii̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ snóꞌo ga̱ nica̱ snóꞌo, taj danj Diose̱ a. Dan me se nuveé vi̱j ranꞌ yuvii̱ me ro̱j soꞌ asi̱j xcaj tuviꞌ ro̱j soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa o̱rúnꞌ yuvii̱ roꞌ, vaa ro̱j soꞌ na̱nj ado̱nj. 9 Dan me se Diose̱ me síí quiꞌyaj xcaj tuviꞌ ro̱j soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ne nó xcúún a̱ ꞌó yuvii̱ caꞌne̱ꞌ tanu̱u̱ yuvii̱ man ro̱j soꞌ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.

10 Dan me se ga̱a ma̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rá ꞌo̱ veꞌ ga̱ soꞌ, ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ cheꞌé nana̱ caꞌmii soꞌ rihaan nij síí fariseo a. 11 Ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Me maꞌa̱n ꞌo̱ síí riꞌíj man nica̱ ne̱ xcaj soꞌ man yoꞌó chana̱, ne̱ tumé ndoꞌo soꞌ cacunꞌ, ne̱ nij quiꞌyaj soꞌ rihaan nica̱ soꞌ ei. 12 Tza̱j ne̱ sese cuna̱nj chana̱ rihaan nica̱ noꞌ, ne̱ xca̱j noꞌ man yoꞌó chii, ne̱ tumé ndoꞌo noꞌ cacunꞌ uún ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me cheꞌé caranꞌ rá Jesucristó niꞌya̱j soꞌ man neꞌej a

13 Ga̱a ne̱ nica̱j nij yuvii̱ man nij neꞌej caꞌnaꞌ nij yuvii̱ rihaan Jesucristó, cheꞌé rej cuta̱ꞌ Jesucristó raꞌa soꞌ raa̱ nij neꞌej a. Tza̱j ne̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó me se cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ se vaa ne nó xcúún nij neꞌej caꞌna̱ꞌ nij neꞌej rihaan Jesucristó, taj nij soꞌ a. 14 Tza̱j ne̱ xcaj Jesucristó cuentá da̱j quiꞌyaj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌmaan rá Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Caꞌne̱ꞌ rá soj caꞌna̱ꞌ nij neꞌej rihanj á. Se̱ caráán soj chrej rihaan nij neꞌej mei. ꞌO̱ se tucua̱ nij síí vaa da̱nj roꞌ, me rej ya̱nj Diose̱ uun chij Diose̱ na̱nj ado̱nj. 15 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa me maꞌa̱n ꞌo̱ síí naꞌvej rá gu̱un chij Diose̱ nimán, nda̱a vaa uun chij Diose̱ nimán neꞌej, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee ca̱yáán soꞌ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

16 Ga̱a ne̱ naꞌya̱a̱n Jesucristó man nij neꞌej, ne̱ utaꞌ soꞌ raꞌa soꞌ raa̱ nij neꞌej, ne̱ achíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé nij neꞌej a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé yoꞌo̱ síí me rá ca̱yáán ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a

17 Dan me se ga̱a nayón Jesucristó chrej, ne̱ dan me se cunánj ꞌo̱ síí tachru̱u̱ yoꞌ caꞌnaꞌ soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ canicunꞌ ru̱j síí tachru̱u̱ yoꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó, cataj soꞌ, ne̱:

―Maestro. Síí sa̱ꞌ uxrá mé so̱ꞌ ado̱nj. Da̱j qui̱ꞌyáj ne̱ caꞌve̱e ca̱yánj ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ga̱ ―taj síí tachru̱u̱ yoꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

18 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Me cheꞌé cataj so̱ꞌ se vaa síí sa̱ꞌ uxrá mej ga̱. ꞌO̱ se o̱rúnꞌ Diose̱ me síí sa̱ꞌ ei. 19 Ne̱ a̱j neꞌén so̱ꞌ nij nana̱ noco̱o ya̱ ya̱ nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ se vaa canoco̱ꞌ níꞌ á. Dan me se taj nana̱ yoꞌ: “Se̱ ticavíꞌ so̱ꞌ yuvii̱ maꞌ. Se̱ cotoj so̱ꞌ ga̱ chana̱ nica̱ yoꞌó yuvii̱ maꞌ. Se̱ quiꞌyaj itu̱u̱ so̱ꞌ siꞌyaj yoꞌó yuvii̱ maꞌ. Se̱ nanó so̱ꞌ cuentó ne̱ cheꞌé yuvii̱ maꞌ. Se̱ tihaꞌ yuꞌunj so̱ꞌ man yuvii̱ cheꞌé saꞌanj maꞌ. Cara̱a̱ co̱chróó so̱ꞌ rihaan réé so̱ꞌ do̱ꞌ, rihaan nií so̱ꞌ do̱ꞌ á” ―taj Jesucristó rihaan síí tachru̱u̱ yoꞌ a.

20 ―Asi̱j ga̱a mej xnii me veꞌé unó ꞌu̱nj nu̱ꞌ nij nana̱ yoꞌ, na̱nj maestro ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

21 Ga̱a ne̱ niꞌya̱j uxrá Jesucristó man soꞌ, ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá Jesucristó man soꞌ, ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Da̱j o̱rúnꞌ rasu̱u̱n achiin ya̱ mán so̱ꞌ na̱nj ei. Cavi̱i̱ so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ, ne̱ cutuꞌve̱e̱ so̱ꞌ nu̱ꞌ siꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ saꞌanj quiri̱ꞌ so̱ꞌ roꞌ, caxri̱i̱ so̱ꞌ ston nij síí nique̱, ne̱ cuma̱n ndoꞌo siꞌyáá so̱ꞌ rej xta̱ꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ na̱nj ei. Ne̱ dan me se caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ, ne̱ ca̱nocóꞌ so̱ꞌ manj, caꞌa̱nj níꞌ á ―taj Jesucristó a.

22 Ga̱a ne̱ quiriꞌ ndoꞌo rá síí tachru̱u̱, quiꞌyaj se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ caꞌanj u̱u̱n soꞌ, ne̱ nanó ndoꞌo rá soꞌ a. ꞌO̱ se síí ruꞌvee me soꞌ, ne̱ vaa ndoꞌo siꞌyaj soꞌ a.

23 Ga̱a ne̱ niꞌya̱j Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Sayu̱u̱n uxrá vaa quisi̱j nij síí vaa ndoꞌo saꞌanj rihaan ca̱yáán ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

24 Ga̱a ne̱ caꞌanj ndoꞌo rá nij soꞌ ga̱a cuno nij soꞌ nana̱ yoꞌ nana̱ caꞌmii Jesucristó a. Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Sayu̱u̱n uxrá vaa quisi̱j yuvii̱ ca̱yáán nij yuvii̱ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj na̱nj chugua̱nj. 25 Dan me se neꞌen soj se vaa sayu̱u̱n ndoꞌo vaa cache̱n xcuu camelló rihaan yuꞌuj ta̱j tacúún cúú nuvá, tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa caꞌve̱e a̱ doj cache̱n xcuu yoꞌ yuꞌuj ta̱j tacúún cúú nuvá, nda̱a rá se vaa síí ruꞌve̱e̱, ne̱ se̱ guun cache̱n soꞌ ca̱yáán soꞌ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

26 Ga̱a ne̱ caꞌanj ndoꞌo rá nij soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Cheꞌé dan me se me síí gu̱un nucua̱j quinani̱i̱ rihaan sayuun ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ a.

27 Niꞌya̱j Jesucristó man nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Se̱ guun nucua̱j yuvii̱ quinani̱i̱ maꞌa̱n nij yuvii̱ rihaan sayuun maꞌ. Sayu̱u̱n uxrá vaa rihaan nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ rihaan Diose̱ me se ne sayu̱u̱n a̱ doj vaa rihaan soꞌ a̱ maꞌ. Canó rasu̱u̱n caꞌve̱e quiꞌya̱j soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

28 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Pedró cataj Pedró:

―A̱j tanáj núj nu̱ꞌ siꞌyaj núj, ne̱ canocoꞌ núj mán so̱ꞌ á ―taj Pedró rihaan Jesucristó a.

29 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj se vaa síí tanáj veꞌ tucuá tanáj tinúú tanáj raꞌvij tanáj nii tanáj rej tanáj taꞌníí tanáj toꞌóó tanáj cheꞌé se me rá soꞌ canoco̱ꞌ soꞌ manj ne̱ nata̱ꞌ soꞌ se‑na̱na̱j nana̱ sa̱ꞌ rihaan yuvii̱, 30 ne̱ cientó doj a̱ rasu̱u̱n quiri̱ꞌ uún soꞌ ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ soꞌ rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ ado̱nj. Dan me se cuma̱n queꞌe̱e̱ veꞌ tucuá soꞌ do̱ꞌ, tinúú soꞌ do̱ꞌ, raꞌvij soꞌ do̱ꞌ, nii soꞌ do̱ꞌ, taꞌníí soꞌ do̱ꞌ, toꞌóó soꞌ do̱ꞌ, rihaan soꞌ ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ vaa sayuun quira̱nꞌ soꞌ cheꞌé ꞌu̱nj ado̱nj. Ne̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj me se yoꞌo̱ ca̱yáán soꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj. 31 Tza̱j ne̱ queꞌe̱e̱ nij síí guun chij ndoꞌo rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, gu̱un nij soꞌ síí noco̱ꞌ ei. Ne̱ queꞌe̱e̱ nij síí ne gu̱un chij rihaan chumii̱ nihánj me se gu̱un chij nij soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa síj vaꞌnu̱j cataj xnaꞌanj Jesucristó se vaa cavi̱ꞌ soꞌ ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a

32 Dan me se va̱j nij soꞌ chrej avii nij soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ táá ya̱a̱n Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ maꞌanj ndoꞌo rá nij soꞌ, ne̱ nij síí noco̱ꞌ xcó nij soꞌ me se cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij soꞌ a. Dan me se narii Jesucristó man chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan nij soꞌ da̱j quira̱nꞌ soꞌ a. 33 Dan me se cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ, ne̱:

―Nihánj me caꞌanj níꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ qui̱taꞌaa nii manj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, ne̱ nago̱ꞌ nii manj rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ a. Ne̱ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráj, ne̱ cata̱j nij soꞌ se vaa cavi̱ꞌ ꞌu̱nj a. Ga̱a ne̱ nago̱ꞌ nij soꞌ manj rihaan nij síí yaníj, 34 ne̱ caꞌnga̱ꞌ naco̱o̱ nij síí yaníj queneꞌe̱n nij soꞌ manj, ne̱ quiri̱i̱ talúj nij soꞌ rihanj, ne̱ go̱ꞌ nij soꞌ cuartá xráj, ne̱ ticavi̱ꞌ nij soꞌ manj a. Ga̱a ne̱ cache̱n vaꞌnu̱j güii, ga̱a ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj, quiꞌya̱j Diose̱ ei ―taj Jesucristó rihaan chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa achíín niꞌya̱j síí cuꞌna̱j Jacobo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Juan do̱ꞌ, se vaa ca̱ta̱ ro̱j soꞌ suun sa̱ꞌ doj quiꞌya̱j Jesucristó a

35 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ síí cuꞌna̱j Jacobo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Juan do̱ꞌ, rihaan Jesucristó, ne̱ taꞌníí síí cuꞌna̱j Zebedeo me ro̱j soꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Me rá rój se vaa qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa cachi̱nj niꞌya̱j rój rihaan so̱ꞌ cheꞌé rój, maestro ―taj ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó a.

36 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a:

―Da̱j qui̱ꞌyáj cheꞌé ro̱j so̱j, rá ro̱j so̱j ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man ro̱j soꞌ a.

37 Ga̱a ne̱ cataj ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ se vaa asa̱ꞌ guun chij so̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ quita̱j rój xꞌnúú so̱ꞌ, ne̱ ca̱ta̱ rój suun sa̱ꞌ doj, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á. Dan me se yoꞌo̱ rój ca̱yáán rej nuva̱ꞌ so̱ꞌ, ne̱ yoꞌó rój ca̱yáán rej ni̱chruún so̱ꞌ, ne̱ quiri̱i̱ taꞌngaꞌ rój ga̱ so̱ꞌ, cata̱j so̱ꞌ, rá rój a ―taj ro̱j síí cuꞌna̱j Jacobo ga̱ Juan rihaan Jesucristó a.

38 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ a:

―Ne neꞌen ro̱j so̱j me rasu̱u̱n cachíín niꞌya̱j ro̱j so̱j rihanj nihánj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se gu̱un nucua̱j ro̱j so̱j quira̱nꞌ ro̱j so̱j sayuun nda̱a vaa qui̱ránꞌ ꞌu̱nj naꞌ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj Jesucristó man ro̱j soꞌ a.

39 ―Gu̱un nucua̱j rój ei ―taj ro̱j soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a:

―Ya̱ ya̱ quira̱nꞌ ro̱j so̱j sayuun ga̱j na̱nj á. 40 Tza̱j ne̱ ne nó xcúnj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj me síí ca̱yáán xꞌnúú ꞌu̱nj rej nuva̱ꞌ ꞌu̱nj do̱ꞌ, rej ni̱chrunj do̱ꞌ, maꞌ. O̱rúnꞌ Diose̱ me síí cata̱j xnaꞌanj me síí quiri̱i̱ taꞌngaꞌ ga̱j na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

41 Ga̱a ne̱ cuno yoꞌó chi̱ꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó se vaa caꞌmii ro̱j síí cuꞌna̱j Jacobo ga̱ Juan rihaan Jesucristó, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ caꞌmaan rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man ro̱j soꞌ a.

42 Ga̱a ne̱ canacúún Jesucristó man cunuda̱nj nij soꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan soꞌ a. Ne̱ cataj soꞌ:

―Neꞌen soj se vaa nij síí ata̱ suun ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me se rii taꞌngaꞌ uxrá nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 43 Tza̱j ne̱ se̱ gaa da̱nj se a nu̱j níꞌ quiꞌya̱j níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se sese me rá níꞌ gu̱un chij níꞌ rihaan tuviꞌ níꞌ, ne̱ gu̱un níꞌ síí quiꞌya̱j suun rihaan taranꞌ tuviꞌ níꞌ, 44 ne̱ ase vaa mozó roꞌ, da̱nj ga̱a̱ xa̱ꞌ níꞌ rihaan tuviꞌ níꞌ na̱nj ado̱nj. 45 Dan me se caꞌnéé Diose̱ manj ni̱caj yuꞌunj ꞌu̱nj man yuvii̱, tza̱j ne̱ ne caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj ne̱ gu̱un nij yuvii̱ mozó rihanj maꞌ. ꞌO̱ se caꞌnáꞌ ꞌu̱nj quiꞌya̱j suun ma̱ꞌanj rihaan nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj. Ne̱ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj nayo̱n ma̱ꞌanj rihaan yuvii̱ ne̱ cavi̱ꞌ ꞌu̱nj cheꞌé cacunꞌ ata̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá nij soꞌ, qui̱ꞌyáj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa naxraꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Bartimeo, quiꞌyaj Jesucristó a

46 Ga̱a ne̱ catúj nij soꞌ chumanꞌ Jericó a. Ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesucristó do̱ꞌ, nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ do̱ꞌ, queꞌe̱e̱ yuvii̱ do̱ꞌ, chumanꞌ Jericó, ne̱ dan me se yáán ꞌo̱ síí tuchri̱i cuꞌna̱j Bartimeo tuꞌva chrej, ne̱ taꞌníí síí cuꞌna̱j Timeo me soꞌ, ne̱ síí achíín caridad me soꞌ a. 47 Ga̱a ne̱ xcaj soꞌ cuentá se vaa Jesucristó síí cavii chumanꞌ Nazaret me síí cache̱n rej ne̱ soꞌ, ne̱ cheꞌé dan guun cheꞌe̱ soꞌ caguáj soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Ya̱ ya̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j David síí cane ga̱a naá mé so̱ꞌ, Jesús. Cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ manj ei ―taj soꞌ a.

48 Tza̱j ne̱:

―Dínj tuꞌvá so̱ꞌ á ―taj queꞌe̱e̱ nij yuvii̱ rihaan soꞌ a.

Tza̱j ne̱ doj a̱ nucua̱j caguáj soꞌ, cataj soꞌ:

―Taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j David síí cane ga̱a naá ei. Cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ manj ei ―taj uún soꞌ a.

49 Ga̱a ne̱ canicunꞌ Jesucristó, ne̱ caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan nij síí nicu̱nꞌ ga̱ soꞌ se vaa caꞌa̱nj naca̱j nij soꞌ man síí tuchri̱i yoꞌ ne̱ caꞌna̱ꞌ soꞌ rihaan Jesucristó a. Ga̱a ne̱ caꞌanj canacu̱nj nij soꞌ man síí tuchri̱i, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Yoꞌo̱ caꞌne̱j nucuaj nimán so̱ꞌ ei. Nacúún soꞌ mán so̱ꞌ, ne̱ na̱xuma̱a̱n so̱ꞌ, caꞌa̱nj níꞌ á ―taj nij soꞌ rihaan síí tuchri̱i cuꞌna̱j Bartimeo a.

50 Ga̱a ne̱ tanáj soꞌ yatzíj ta̱j xráá soꞌ, ne̱ güéj soꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ soꞌ rihaan Jesucristó a.

51 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man soꞌ, cataj Jesucristó:

―Da̱j qui̱ꞌyáj mán so̱ꞌ, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj Jesucristó a.

Ne̱:

―Cunu̱u sa̱ꞌ rihanj, raj, maestro ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

52 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Caꞌve̱e caꞌa̱nj so̱ꞌ á. Ma̱a̱n cheꞌé se amán rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ manj roꞌ, cheꞌé dan cunuu sa̱ꞌ rihaan so̱ꞌ ei ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Nu̱ꞌ caꞌmii Jesucristó da̱nj, ne̱ nu̱ꞌ curuviꞌ rihaan síí tuchri̱i yoꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ ga̱ Jesucristó chrej va̱j Jesucristó a.

11

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj Jesucristó ga̱a catúj Jesucristó chumanꞌ Jerusalén a

1 Ga̱a ne̱ quinichrunꞌ Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ ro̱j chumanꞌ cuꞌna̱j Betfagé ga̱ Betania, ne̱ ro̱j chumanꞌ yoꞌ roꞌ, naj nichru̱nꞌ tuꞌva chumanꞌ Jerusalén, ne̱ tacóó quij cuꞌna̱j Quij ma̱n Chruun Olivó naj ro̱j chumanꞌ yoꞌ a. Ga̱a ne̱ caꞌnéé Jesucristó man vi̱j tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ caꞌa̱nj rque chumanꞌ Betfagé yoꞌ, 2 ne̱ cataj soꞌ rihaan ro̱j soꞌ a:

―Cavi̱i̱ ro̱j so̱j caꞌa̱nj soj, ne̱ catu̱u̱ ro̱j so̱j chumanꞌ nihánj chumanꞌ na̱j rihaan níꞌ, ne̱ nu̱ꞌ catúj ro̱j so̱j, ne̱ nu̱ꞌ nari̱ꞌ ro̱j so̱j man yoꞌo̱ burró leꞌe̱j yaꞌa̱nj numi̱i a. Dan me se nache̱ ro̱j so̱j man xoꞌ, ne̱ ni̱caj ro̱j so̱j caꞌna̱ꞌ ro̱j so̱j rihanj nihánj á. 3 Ne̱ sese xna̱ꞌanj nii man ro̱j so̱j me cheꞌé ꞌyaj ro̱j so̱j da̱nj ga̱ burró, ne̱ cata̱j ro̱j so̱j: “Síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ achiin xcuu nihánj rihaan chugua̱nj. Ne̱ nu̱ꞌ navij suun rihaan burró nihánj, ne̱ nu̱ꞌ caꞌne̱j uún soꞌ man núj caꞌna̱ꞌ ta̱náj uún núj man burró nihánj ei”, cata̱j ro̱j so̱j á ―taj Jesucristó rihaan ro̱j síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

4 Dan me se caꞌanj ro̱j soꞌ, ne̱ catúj ro̱j soꞌ chumanꞌ, ne̱ nariꞌ ro̱j soꞌ man burró leꞌe̱j, ne̱ nicu̱nꞌ xoꞌ rá ꞌo̱ callé rihaan taꞌyaa, ne̱ numi̱i xoꞌ a. Dan me se nache ro̱j soꞌ man xoꞌ a. 5 Ne̱ nicu̱nꞌ do̱j nij yuvii̱ rej yoꞌ, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man ro̱j soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Me cheꞌé nache ro̱j so̱j burró ga̱ ―taj nij síí nicu̱nꞌ rej yoꞌ a.

6 Ne̱ caꞌmii ro̱j síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó nda̱a vaa caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌvej rá nij síí nicu̱nꞌ rej yoꞌ ni̱caj ro̱j soꞌ burró caꞌna̱ꞌ ro̱j soꞌ a.

7 Dan me se nica̱j ro̱j soꞌ burró caꞌnaꞌ uún ro̱j soꞌ rej nicu̱nꞌ Jesucristó, ne̱ cutaꞌ ro̱j soꞌ saga̱nꞌ ro̱j soꞌ xráá burró, ne̱ cavii Jesucristó xráá burró yoꞌ a. 8 Dan me se uchruj ndoꞌo nij yuvii̱ yatzíj saga̱nꞌ nij soꞌ rá chrej, ne̱ achén Jesucristó ga̱ burró yoꞌ rihaan yatzíj a. Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱ roꞌ, aꞌneꞌ nij soꞌ rcoj raꞌa chruun do̱ꞌ, coj ma̱n tacaan do̱ꞌ, uchruj nij soꞌ rá chrej, ne̱ achén Jesucristó ga̱ burró leꞌe̱j a.

9 Ne̱ va̱j yuvii̱ ta̱j ya̱a̱n rihaan Jesucristó, ne̱ ꞌnaꞌ yuvii̱ noco̱ꞌ rej xco̱ Jesucristó, ne̱ caguáj nij yuvii̱, cataj nij yuvii̱:

―Cara̱a̱ gue̱e̱ níꞌ rihaan Diose̱ ei. ꞌNaꞌ síí caꞌnéé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ei. Se lu̱j ndoꞌo me ꞌyaj Diose̱ cheꞌé níꞌ ei. 10 Cuna̱j uxrá vaa ꞌnaꞌ síí gu̱un chij nda̱a vaa guun chij xi̱i níꞌ síí cuꞌna̱j David ga̱a naá ei. Cara̱a̱ gue̱e̱ níꞌ rihaan Diose̱ síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ ei ―taj nij yuvii̱ yoꞌ, caguáj nij soꞌ a.

11 Ga̱a ne̱ catúj taranꞌ nij soꞌ rihaan nuvií noco̱o ne̱ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ niꞌya̱j Jesucristó man cunuda̱nj nij rasu̱u̱n ma̱n anica̱j rihaan nuvií noco̱o, ne̱ ma̱a̱n cheꞌé se nichru̱nꞌ gu̱un rmi̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan curiha̱nj uún Jesucristó ga̱ chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ nanica̱j soꞌ caꞌanj soꞌ chumanꞌ Betania a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii Jesucristó rihaan chruun nuviꞌ chruj raa̱ a

12 Ne̱ yoꞌó güii me se curiha̱nj uún nij soꞌ chumanꞌ Betania, ne̱ naꞌaan rque Jesucristó a. 13 Ga̱a ne̱ ga̱nꞌ nicunꞌ ꞌo̱ chruun ma̱n chruj higó queneꞌen Jesucristó, ne̱ ta̱j coj raa̱ chruun yoꞌ a. Ne̱ cuchiꞌ soꞌ tacóó chruun, ne̱ niꞌya̱j soꞌ, ne̱ taj va̱j a̱ doj chruj ma̱n raa̱ chruun a. Ma̱a̱n na̱nj coj u̱u̱n táá raa̱ chruun yoꞌ a. ꞌO̱ se nuveé tio̱ ma̱n chruj higó me yoꞌ a. 14 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan chruun a:

―Daj chiha̱a̱ míj se̱ cumán chruj raá so̱ꞌ cha̱ yuvii̱ a̱ maꞌ ―taj soꞌ rihaan chruun ma̱n chruj higó yoꞌ a.

Ne̱ cuno nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ se vaa caꞌmii soꞌ da̱nj rihaan chruun yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quirii Jesucristó man nij yuvii̱ tuꞌvéj rasu̱u̱n ma̱n rá nuvií noco̱o a

15 Ga̱a ne̱ catúj Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ga̱a ne̱ catúj Jesucristó rá nuvií noco̱o, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ quirii soꞌ man nu̱ꞌ nij síí tuꞌvéj rasu̱u̱n do̱ꞌ, man nij síí quiránj rasu̱u̱n ma̱n rá nuvií noco̱o do̱ꞌ a. Ne̱ tiguíj raꞌa soꞌ nij chruun mesá natuná nii saꞌanj rihaan, ne̱ tiguíj raꞌa soꞌ chruun xlá ta̱j nij síí tuꞌvéj chaꞌaa̱n a. 16 Ne̱ caráán soꞌ chrej se̱ cata̱ nij yuvii̱ rasu̱u̱n ꞌe̱e̱ cache̱n nij soꞌ rque nuvií a. 17 Ga̱a ne̱ tucuꞌyón soꞌ man nij síí ma̱n rihaan nuvií, ne̱ cataj soꞌ:

―Ya̱ uxrá danj Diose̱ taj se vaa tucuá Diose̱ rej naꞌvíj nda̱a nij yuvii̱ yaníj rihaan Diose̱ me nihánj á. Tza̱j ne̱ guun tucua̱ síí itu̱u̱ man tucuá Diose̱ nihánj, quiꞌyaj soj na̱nj á ―taj Jesucristó a.

18 Ne̱ cuno nij xrej do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, se‑na̱na̱ Jesucristó, ga̱a ne̱ nanoꞌ uxrá nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ ne̱ caꞌve̱e cavi̱ꞌ Jesucristó a. ꞌO̱ se chuꞌviꞌ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó, cheꞌé se caꞌanj ndoꞌo rá cunuda̱nj nij yuvii̱ cuno nij yuvii̱ nana̱ tucuꞌyón Jesucristó a. 19 Tza̱j ne̱ caꞌanj güii, ne̱ nichru̱nꞌ gu̱un rmi̱ꞌ, ne̱ curiha̱nj uún Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ chumanꞌ Jerusalén caꞌanj nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiranꞌ chruun ma̱n chruj higó raa̱ a

20 Ga̱a ne̱ rej naꞌya̱a̱n yoꞌó güii me se va̱j Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ chrej, ne̱ cachén nij soꞌ rej nicu̱nꞌ chruun higó caꞌmii Jesucristó rihaan ga̱a güii quii, ne̱ dan me se yoꞌo̱ nacoo̱ nda̱a yáá nu̱ꞌ chruun yoꞌ a. 21 Dan me se nanuj rá síí cuꞌna̱j Pedró da̱j caꞌmii Jesucristó rihaan chruun yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan cataj soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ, maestro. Nacoo̱ nu̱ꞌ chruun caꞌmii chreé so̱ꞌ rihaan ga̱a quii na̱nj á ―taj Pedró rihaan Jesucristó a.

22 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan taranꞌ nij soꞌ a:

23 ―Cuchuma̱n rá soj ni̱ꞌyaj soj Diose̱ ei. Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa me maꞌa̱n ꞌo̱ síí cata̱j rihaan nda̱a quij xca̱a̱n yoꞌ se vaa cu̱riha̱nj quij rej nicu̱nꞌ quij ne̱ caꞌa̱nj ni̱j quij rque na yaꞌa̱nj, ne̱ sese se̱ guun vi̱j rá soꞌ ne̱ cuchuma̱n ya̱ rá soꞌ se vaa gu̱un nu̱ꞌ nda̱a vaa cataj soꞌ, ne̱ ya̱ gu̱un nda̱a vaa cataj soꞌ ado̱nj. 24 Cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nu̱ꞌ se vaa cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ roꞌ, sese cuchuma̱n rá soj se vaa a̱j quiꞌyaj Diose̱ da̱nj cheꞌé soj, ne̱ ya̱ ya̱ gu̱un nda̱a vaa cachíín niꞌya̱j soj ado̱nj. 25 Ne̱ ga̱a nicu̱nꞌ soj achíín niꞌya̱j soj rihaan Diose̱, ne̱ sese vaa cacunꞌ quiꞌyaj yoꞌo̱ soꞌ rihaan soj, ne̱ cara̱a̱ xꞌnaa soj cheꞌé cacunꞌ tumé tuviꞌ soj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e cara̱a̱ xꞌnaa Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ cacunꞌ tumé maꞌa̱n soj ado̱nj. 26 Tza̱j ne̱ sese se̱ caꞌvej rá soj cara̱a̱ xꞌnaa soj cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj tuviꞌ soj rihaan soj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ tinavij Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ cacunꞌ tumé maꞌa̱n soj a̱ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa xnáꞌanj nii man Jesucristó me síí caꞌneꞌ suun rihaan soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa ꞌyaj soꞌ a

27 Ga̱a ne̱ catúj uún Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rque chumanꞌ Jerusalén, ga̱a ne̱ chéé Jesucristó rá nuvií noco̱o, ne̱ cuchiꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ do̱ꞌ, rihaan soꞌ, 28 ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan soꞌ a:

―Me síí caꞌneꞌ suun rihaan so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa ꞌyáá so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ a.

29 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ne̱ vaa yoꞌo̱ nana̱ xna̱ꞌanj ꞌu̱nj man nij soj, ne̱ sese ya̱ cata̱j xnaꞌanj nij soj nana̱ yoꞌ rihanj, ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj me síí caꞌneꞌ suun rihanj a. 30 Dan me se me síí caꞌneꞌ suun rihaan síí cuꞌna̱j Juan cuta̱ꞌ ne soꞌ man yuvii̱, rá soj ga̱. Maꞌa̱n Juan cavii raa̱ naꞌ. Ase Diose̱ cataj xnaꞌanj rihaan soꞌ xa̱ꞌ. Cata̱j xnaꞌanj nij soj rihanj á ―taj Jesucristó a.

31 Ga̱a ne̱ nuchruj ra̱a̱ ndoꞌo nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Sese cata̱j níꞌ se vaa Diose̱ caꞌneꞌ suun rihaan síí cuꞌna̱j Juan cuta̱ꞌ ne soꞌ man yuvii̱, ne̱ cata̱j Jesucristó rihaan níꞌ me cheꞌé ne cuchuma̱n rá níꞌ nana̱ caꞌmii Juan, cata̱j soꞌ a. 32 Tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee cata̱j níꞌ se vaa maꞌa̱n Juan cavii raa̱ quiꞌya̱j da̱nj maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ, cheꞌé se cuchuꞌviꞌ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man nij yuvii̱ a.

ꞌO̱ se nij yuvii̱ me se síí caꞌnéé Diose̱ nata̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱ me ya̱ síí cuꞌna̱j Juan, rá cunuda̱nj nij yuvii̱ a.

33 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Ne neꞌen núj me síí caꞌneꞌ suun rihaan síí cuꞌna̱j Juan cuta̱ꞌ ne soꞌ man yuvii̱ maꞌ ―taj nij soꞌ a.

―Cheꞌé dan se̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj me síí caꞌneꞌ suun rihanj qui̱ꞌyáj nda̱a vaa ꞌyáj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

12

Nana̱ nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé yuvii̱ chiꞌi̱i̱ ꞌyaj suun rihaan yoꞌóó a

1 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Jesucristó nanó soꞌ cuentó rihaan nij soꞌ a:

―Dan me se cuchruj yoꞌo̱ soꞌ naa̱ chruj uvá, ne̱ quiꞌyaj soꞌ chingá nu̱ꞌ anica̱j tuꞌva naa̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ gáán soꞌ yuꞌuj rej xtu̱nꞌ chruj uvá ne̱ cavi̱i̱ na, ne̱ cuneꞌ soꞌ ꞌo̱ veꞌ nataꞌ ca̱yáán nij síí cu̱tumé naa̱ yoꞌ a. Ga̱a ne̱ tanáj soꞌ naa̱ yoꞌ rihaan síí quiꞌya̱j suun naa̱ yoꞌ, ne̱ curiha̱nj soꞌ caꞌanj soꞌ ga̱nꞌ a. 2 Cachén do̱j yavii, ne̱ quisíj yavii cuta̱ nii chruj uvá, ne̱ caꞌnéé síí xna̱a̱ yoꞌ man yoꞌo̱ se‑mo̱zó soꞌ rihaan nij síí nu̱u̱ tumé xnaa̱ soꞌ a. Me rá soꞌ caꞌna̱ꞌ ni̱caj se‑mo̱zó soꞌ do̱j chruj uvá rihaan maꞌa̱n soꞌ a. 3 Ga̱a ne̱ quitaꞌaa nij síí nu̱u̱ tumé naa̱ man se‑mo̱zó síí xna̱a̱, ne̱ goꞌ uxrá nij soꞌ chruun xráá soꞌ, ne̱ caꞌnéé nij soꞌ man soꞌ rihaan síí xna̱a̱ a. Tza̱j ne̱ a̱ doj chruj uvá ne ni̱caj soꞌ caꞌanj soꞌ, quiꞌyaj nij soꞌ a̱ maꞌ. 4 Ga̱a ne̱ caꞌnéé síí xna̱a̱ man yoꞌó mozó rihaan nij síí nu̱u̱ tumé xnaa̱ soꞌ uún a. Tza̱j ne̱ goꞌ nij soꞌ raa̱ soꞌ, ne̱ quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ nij soꞌ man soꞌ a. 5 Ga̱a ne̱ caꞌnéé síí xna̱a̱ yoꞌó mozó uún, ne̱ ticaviꞌ nij síí nu̱u̱ tumé naa̱ man soꞌ, ne̱ queꞌe̱e̱ doj mozó caꞌnéé uún síí xna̱a̱, ne̱ taꞌa̱j nij soꞌ goꞌ nij síí nu̱u̱ tumé naa̱ xráá, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ ticaviꞌ nij síí nu̱u̱ tumé naa̱, 6 ne̱ da̱j o̱rúnꞌ soꞌ quináj, ne̱ síí quináj me taꞌníí síí xna̱a̱, ne̱ ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá síí xna̱a̱ man taꞌníí soꞌ a. Tza̱j ne̱ caꞌnéé síí xna̱a̱ yoꞌ man taꞌníí soꞌ rihaan nij síí tumé xnaa̱ soꞌ a. “Cara̱a̱ cochro̱j nij síí tumé naa̱ rihaan taꞌníj sese caꞌa̱nj taꞌníj saj xe̱e̱”, taj síí xna̱a̱ yoꞌ a.

7 ”Tza̱j ne̱ cataj nij síí tumé naa̱ rihaan tuviꞌ nij soꞌ: “Síí nihánj me síí gu̱un xna̱a̱ naa̱ nihánj vaa güii ei. Cheꞌé dan ticavi̱ꞌ níꞌ man soꞌ, ne̱ vaa güii, ne̱ gu̱un xna̱a̱ maꞌa̱n níꞌ man naa̱ nihánj chugua̱nj”, taj nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man taꞌníí síí xna̱a̱ a. 8 Ga̱a ne̱ quitaꞌaa nij soꞌ man taꞌníí síí xna̱a̱ yoꞌ, ne̱ ticaviꞌ nij soꞌ man soꞌ, ne̱ quiriꞌíj nij soꞌ man soꞌ xeꞌ a.

9 ”Ne̱ da̱j quiꞌya̱j síí xna̱a̱ man nij síí tumé xnaa̱ soꞌ, rá soj ga̱. Dan me se caꞌna̱ꞌ soꞌ, ne̱ ticavi̱ꞌ soꞌ man nij soꞌ, ne̱ tu̱cuachén soꞌ xnaa̱ soꞌ rihaan yoꞌó síí tu̱mé xnaa̱ soꞌ a. 10 Ne̱ me cheꞌé ne naya̱a̱ nij soj nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ ga̱: “Yuvej quiriꞌíj nij síí cuneꞌ veꞌ roꞌ, guun yuvej sa̱ꞌ doj rihaan cunuda̱nj nij yuvej ma̱n tacóó veꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj. 11 Maꞌa̱n síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ quiꞌyaj yoꞌ, ne̱ cuna̱j uxrá vaa yoꞌ, rá níꞌ á”, taj danj Diose̱ a ―taj Jesucristó rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a.

12 Ga̱a ne̱ nanó rá nij soꞌ da̱j ga̱a̱ qui̱taꞌaa nij soꞌ man Jesucristó, tza̱j ne̱ cuchuꞌviꞌ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man nij yuvii̱ a. Ése̱ cheꞌe̱ maꞌa̱n nij soꞌ me cuentó nanó Jesucristó a. Ase vaa nij síí nu̱u̱ tumé naa̱ vaa maꞌa̱n nij soꞌ niꞌya̱j Jesucristó, ne̱ queneꞌen nij soꞌ se vaa cheꞌé dan nanó Jesucristó cuentó yoꞌ a. Ga̱a ne̱ tanáj nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ caꞌanj nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé puextó go̱ꞌ níꞌ rihaan gobiernó ne̱ cheꞌé se rque̱ níꞌ rihaan Diose̱ do̱ꞌ a

13 Ga̱a ne̱ caꞌnéé nij síí uun chij yoꞌ do̱j síí fariseo do̱ꞌ, do̱j síí noco̱ꞌ man síí cuꞌna̱j Herodes do̱ꞌ, rihaan Jesucristó, cheꞌé rej cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó cheꞌé nana̱ caꞌmi̱i̱ Jesucristó a. 14 Dan me se cuchiꞌ nij síí tihaꞌ yuꞌunj yoꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ rihaan soꞌ a:

―Neꞌen núj se vaa nana̱ ya̱ ina̱nj aꞌmii so̱ꞌ, maestro. Ne̱ ne chuꞌvíꞌ so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ man nij yuvii̱ da̱j cata̱j nij yuvii̱ maꞌ. Ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa nu̱ꞌ yuvii̱ rihaan so̱ꞌ chugua̱nj. Ma̱a̱n se ya̱ tucuꞌyón so̱ꞌ rihaan yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ canoco̱ꞌ yuvii̱ man Diose̱ ado̱nj. Ne̱ no̱ xcúún yuvii̱ go̱ꞌ yuvii̱ puextó rihaan síí nica̱j suun gobiernó naꞌ. Ase se̱ goꞌ yuvii̱ xa̱ꞌ. Dan me se go̱ꞌ núj naꞌ. Se̱ goꞌ núj xa̱ꞌ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

15 Dan me se a̱j neꞌen Jesucristó se vaa síí nucuiꞌ rá me nij síí xnáꞌanj nana̱ yoꞌ man soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Me cheꞌé me rá soj tiha̱ꞌ yuꞌunj soj manj ne̱ cuta̱ꞌ soj cacunꞌ xráj ga̱. Ti̱haa̱n soj ꞌo̱ saꞌanj aga̱ꞌ rihanj ni̱ꞌyaj á ―taj Jesucristó rihaan nij síí me rá tiha̱ꞌ yuꞌunj man soꞌ a.

16 Ne̱ tihaa̱n nij soꞌ ꞌo̱ saꞌanj aga̱ꞌ rihaan soꞌ, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Me síí nó rihaan saꞌanj aga̱ꞌ nihánj ga̱. Ne̱ me síí se‑chuvi̱i nó rihaan saꞌanj aga̱ꞌ nihánj ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij síí me rá tiha̱ꞌ yuꞌunj yoꞌ a.

―Síí nica̱j suun gobiernó me nó rihaan saꞌanj aga̱ꞌ yoꞌ, ne̱ nó se‑chuvi̱i soꞌ rihaan saꞌanj ei ―taj nij soꞌ a.

17 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Go̱ꞌ soj siꞌyaj síí nica̱j suun rihaan maꞌa̱n soꞌ, ne̱ rque̱ soj siꞌyaj Diose̱ rihaan Diose̱ á ―taj Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ caꞌanj ndoꞌo rá nij síí me rá tiha̱ꞌ yuꞌunj yoꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ya̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ a

18 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ do̱j síí saduceo rihaan Jesucristó a. Nij síí saduceo roꞌ, aꞌmii nana̱ nihánj se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún yuvii̱ asa̱ꞌ caviꞌ yuvii̱, taj nij soꞌ a. Dan me se xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ nana̱ nihánj a:

19 ―Cachrón síí cuꞌna̱j Moisés nana̱ nihánj rihaan yanj cuno̱ níꞌ a: “Sese caviꞌ yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ sese quináj u̱u̱n nica̱ soꞌ, ne̱ sese taj va̱j taꞌníí soꞌ, ne̱ no̱ xcúún tinúú soꞌ xca̱j tinúú soꞌ man choco̱ꞌ soꞌ chana̱ quináj, ne̱ coto̱j tinúú síí caviꞌ ga̱ choco̱ꞌ soꞌ, ne̱ cuchru̱j noꞌ neꞌej, ne̱ gu̱un taꞌni̱j síí caviꞌ man neꞌej yoꞌ ne̱ cu̱nuû neꞌej yoꞌ rihaan toꞌóó síí caviꞌ yoꞌ a”, me nana̱ cachrón síí cuꞌna̱j Moisés rihaan yanj ga̱a naá, maestro. 20 Dan me se vaa chi̱j nij tinu̱j ꞌo̱ nij soꞌ, ne̱ síí chava̱ꞌ me se xcaj soꞌ chana̱, ga̱a ne̱ caviꞌ soꞌ, ne̱ taj va̱j neꞌej cuchruj chana̱ nica̱ soꞌ, quiꞌyaj soꞌ a. 21 Ga̱a ne̱ xcaj scueꞌe̱e̱ síí caviꞌ man choco̱ꞌ soꞌ chana̱ caviꞌ nica̱, ga̱a ne̱ caviꞌ soꞌ uún, ne̱ taj va̱j neꞌej cuchruj chana̱ yoꞌ, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ veé da̱nj xcaj scueꞌe̱e̱ soꞌ uún man chana̱, ne̱ soꞌ caviꞌ uún, ne̱ veé da̱nj quiꞌyaj cunuda̱nj chi̱j nij tinu̱j nij soꞌ, ne̱ xcaj cunuda̱nj nij soꞌ man o̱rúnꞌ chana̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ caviꞌ cunuda̱nj nij soꞌ, ne̱ taj va̱j a̱ ꞌó neꞌej cuchruj chana̱ yoꞌ a̱ man ado̱nj. 22 Nda̱a síj, ga̱a ne̱ caviꞌ maꞌa̱n chana̱ uún, 23 ne̱ dan me se asa̱ꞌ cunuu iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ, ga̱a ne̱ me tuviꞌ nij soꞌ ni̱caj man chana̱ yoꞌ, rá so̱ꞌ ga̱. ꞌO̱ se ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ nica̱ taranꞌ nij tinu̱j nij soꞌ guun o̱rúnꞌ noꞌ a ―taj nij síí saduceo, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

24 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ne neꞌen uxrá soj maꞌ. ꞌO̱ se ne neꞌen soj me taj danj Diose̱, ne̱ ne neꞌen soj sese nucua̱j ndoꞌo Diose̱ a. 25 ꞌO̱ se asa̱ꞌ cunuu iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ, ne̱ se̱ xcaj tuviꞌ nij soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa yáán nij se‑mo̱zó Diose̱ rej xta̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ca̱yáán nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 26 Ga̱a ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj da̱j ga̱a̱ queneꞌe̱n soj se vaa ya̱ ya̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún yuvii̱ asa̱ꞌ caviꞌ yuvii̱ ei. Ataa naya̱a̱ soj nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan danj Moisés nana̱ cheꞌé coj acoꞌ yaꞌan raa̱ naꞌ. Ne̱ dan me se ga̱a queneꞌen Moisés coj yoꞌ, ne̱ cataj Diose̱ rihaan Moisés: “Diose̱ síí noco̱ꞌ nij síí ma̱n ga̱a naá síí cuꞌna̱j Abraham do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Isaac do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Jacobo do̱ꞌ, mej a”. Da̱nj cataj Diose̱ cheꞌé nij síí ma̱n ga̱a naá yoꞌ a. 27 Dan me se nuveé se‑Dio̱se̱ nij xnangá me Diose̱ maꞌ. Ina̱nj nij síí vaa iꞌna̱ꞌ aꞌvee noco̱ꞌ man Diose̱ na̱nj ado̱nj. Cheꞌé dan, nda̱ꞌ se síí cane ga̱a naá me vaꞌnu̱j nij soꞌ, tza̱j ne̱ vaa iꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱ na̱nj ei. Ne neꞌen uxrá soj a̱ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij síí saduceo yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me nana̱ me nana̱ noco̱o doj cuno̱ níꞌ a

28 Ga̱a ne̱ yoꞌo̱ nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés cuchiꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ soꞌ roꞌ, me síí cuno da̱j caꞌmii Jesucristó ga̱ nij síí saduceo yoꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá caꞌmii Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ:

―Me nana̱ me nana̱ noco̱o doj rihaan cunuda̱nj nij nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ cuno̱ níꞌ ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

29 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Nana̱ noco̱o doj rihaan cunuda̱nj nij nana̱ cuno̱ níꞌ me nana̱ nihánj, ne̱: “Cuno̱ soj si̱j israelitá, ne̱ Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me se o̱ruun soꞌ, 30 ne̱ nda̱a nimán yá so̱ꞌ gu̱un rá so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ man Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ yoꞌo̱ nda̱a cúú yave̱ yá so̱ꞌ cuchuma̱n ya̱ rá ni̱ꞌyaj man Diose̱, ne̱ nda̱a nu̱ꞌ se nucua̱j yá so̱ꞌ cara̱a̱ cochro̱j rihaan Diose̱ na̱nj ado̱nj”. Ne̱ nihánj me ya̱ nana̱ uun chij ya̱ na̱nj ei. 31 Ne̱ vaa yoꞌó nana̱ nihánj nana̱ me rá Diose̱ cuno̱ uún níꞌ a: “Adi̱ꞌ se ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man ma̱ꞌán so̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man tuvíꞌ so̱ꞌ á”. Taj va̱j yoꞌó nana̱ noco̱o doj rihaan ro̱j nana̱ nihánj nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ a̱ man ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ a.

32 Ga̱a ne̱ cataj síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ rihaan Jesucristó a:

―Cuna̱j uxrá caꞌmii so̱ꞌ, maestro, ne̱ ya̱ uxrá vaa nana̱ caꞌmii so̱ꞌ, se vaa o̱ruun Diose̱, ne̱ taj va̱j tuviꞌ Diose̱, ma̱a̱n se o̱ruun soꞌ nicunꞌ, 33 ne̱ ya̱ uxrá vaa nana̱ se vaa sese nda̱a nimán ya̱ níꞌ gu̱un rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man Diose̱ do̱ꞌ, sese yoꞌo̱ cuchuma̱n rá nda̱a cúú yave̱ ya̱ níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man Diose̱ do̱ꞌ, sese nda̱a nu̱ꞌ se nucua̱j man níꞌ cara̱a̱ cochro̱j rihaan Diose̱ do̱ꞌ, sese ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tuviꞌ níꞌ nda̱a se ꞌe̱e̱ rá níꞌ man maꞌa̱n níꞌ do̱ꞌ, ne̱ sa̱ꞌ doj vaa tucuáán nihánj rihaan nu̱ꞌ tucuáán nago̱ꞌ queꞌe̱e̱ scúj caca̱a̱ rihaan Diose̱ na̱nj chugua̱nj ―taj síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ rihaan Jesucristó a.

34 Ga̱a ne̱ queneꞌen Jesucristó se vaa ya̱ cavii raa̱ síí caꞌmii da̱nj rihaan soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cataj Jesucristó rihaan soꞌ:

―So̱ꞌ me se nichru̱nꞌ ya̱ gu̱un chij Diose̱ nimán so̱ꞌ na̱nj ei ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Ne̱ taj va̱j síí quisíj rá xna̱ꞌanj yoꞌó nana̱ man Jesucristó a̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun roꞌ, nuveé na̱nj yuvii̱ me soꞌ maꞌ

35 Dan me se ga̱a tucuꞌyón Jesucristó se‑na̱na̱ soꞌ man nij yuvii̱ rá nuvií noco̱o, ne̱ cataj soꞌ:

―Nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ roꞌ, me cheꞌé taj nij soꞌ se vaa na̱nj taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j David síí cane ga̱a naá me síí caꞌna̱ꞌ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun, rá soj ga̱. 36 ꞌO̱ se nuû Nimán Diose̱ nimán síí cuꞌna̱j David, ne̱ cataj síí cuꞌna̱j David: “Caꞌmii Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan síí ꞌni̱j raꞌa manj, cataj soꞌ se vaa ca̱yáán síí ꞌni̱j raꞌa manj xꞌnúú Diose̱ rej nuva̱ꞌ Diose̱ nda̱a se quisi̱j quiꞌya̱j canaán Diose̱ rihaan taranꞌ nij síí ta̱j riꞌyunj man síí ꞌni̱j raꞌa manj ne̱ quiri̱i̱ taꞌngaꞌ síí ꞌni̱j raꞌa manj rihaan nij soꞌ na̱nj ado̱nj”, taj síí cuꞌna̱j David yoꞌ a. 37 Dan me se síí ꞌni̱j raꞌa man síí cuꞌna̱j David me síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun, taj síí cuꞌna̱j David yoꞌ a. Sese ꞌni̱j raꞌa soꞌ man David, ne̱ me cheꞌé taj nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés se vaa na̱nj taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ David me soꞌ ga̱. Taj cheꞌé cata̱j nij soꞌ se vaa na̱nj yuvii̱ me soꞌ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ ma̱n rá nuvií noco̱o a.

Queꞌe̱e̱ nij yuvii̱ cuno se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ guun niha̱ꞌ rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé cacunꞌ tumé nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ a

38 Dan me se ga̱a tucuꞌyón Jesucristó se‑na̱na̱ soꞌ man nij yuvii̱, ne̱ cataj soꞌ:

―Xca̱j nij soj cuentá da̱j ꞌyaj nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱, ne̱ tu̱mé soj man soj se̱ gaa na̱nj quiꞌya̱j soj nda̱a vaa ꞌyaj nij soꞌ á. Dan me se niha̱ꞌ rá nij soꞌ cu̱nuû nij soꞌ yatzíj sa̱ꞌ xca̱a̱n cache̱e̱ nij soꞌ rej queneꞌe̱n yuvii̱ man nij soꞌ, ne̱ me rá nij soꞌ caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ yuvii̱ ga̱ nij soꞌ ga̱a chéé nij soꞌ rihaan yuꞌvee a. 39 Ne̱ uun rá nij soꞌ quita̱j nij soꞌ chruun xlá sa̱ꞌ doj ga̱a ꞌanj nij soꞌ veꞌ nuu chre̱ꞌ níꞌ tu̱cuꞌyón níꞌ se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, ga̱a ꞌanj nij soꞌ chaꞌanj do̱ꞌ a. 40 Ne̱ aꞌnéj nij soꞌ veꞌ tucuá chana̱ caviꞌ nica̱, ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ guun tucua̱ nij soꞌ man veꞌ yoꞌ, ne̱ ꞌyaj xca̱a̱n ndoꞌo nij soꞌ cuentó achíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱, cheꞌé rej sa̱ꞌ doj gu̱un nucua̱j nij soꞌ tiha̱ꞌ yuꞌunj nij soꞌ man yuvii̱ a. Xa̱ꞌ nij soꞌ, tza̱j ne̱ cheꞌé se vaa ꞌyaj nij soꞌ roꞌ, cheꞌé dan doj a̱ ga̱a̱ sayuun quira̱nꞌ nij soꞌ quiꞌya̱j Diose̱, asa̱ꞌ caꞌneꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé chana̱ nique̱ caviꞌ nica̱ quiꞌyaj sa̱ꞌ doj rihaan nij ruꞌvee, niꞌya̱j Diose̱ a

41 Dan me se ta̱j Jesucristó rej ta̱j chrúún saꞌanj ta̱j rihaan nuvií noco̱o, ne̱ neꞌen soꞌ da̱j quiꞌyaj nij yuvii̱ ga̱a araa nij yuvii̱ saꞌanj aga̱ꞌ rque chrúún saꞌanj yoꞌ cheꞌé Diose̱, ne̱ dan me se ma̱n ndoꞌo síí ruꞌvee araa uxrá saꞌanj rque chrúún yoꞌ a. 42 Ne̱ dan me se caꞌnaꞌ ꞌo̱ chana̱ caviꞌ nica̱ chana̱ nique̱, ne̱ caraa noꞌ vi̱j gue̱e̱ saꞌanj aga̱ꞌ leꞌe̱j rque chrúún yoꞌ a. 43 Ga̱a ne̱ canacúún Jesucristó man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ caꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Cata̱j xnaꞌanj yá yá ꞌu̱nj rihaan nij soj cuano̱ se vaa xa̱ꞌ chana̱ caviꞌ nica̱ chana̱ nique̱ nihánj, tza̱j ne̱ doj a̱ caraa noꞌ saꞌanj rque chrúún yoꞌ rihaan saꞌanj caraa cunuda̱nj yoꞌó nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj. 44 ꞌO̱ se nij soꞌ, da̱j doj saꞌanj quináj raa̱ se‑saꞌa̱nj nij soꞌ roꞌ, caraa nij soꞌ rque chrúún, ne̱ xa̱ꞌ noꞌ, tza̱j ne̱ nda̱ꞌ se achiin ndoꞌo saꞌanj rihaan noꞌ, tza̱j ne̱ rqué noꞌ rihaan Diose̱ cunuda̱nj saꞌanj nica̱j noꞌ saꞌanj quira̱a̱n noꞌ se cha̱ noꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

13

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cane̱e̱ nu̱ꞌ nuvií noco̱o ne̱ chumanꞌ Jerusalén a

1 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesucristó rá nuvií noco̱o, ga̱a ne̱ yoꞌo̱ tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ cataj rihaan soꞌ a:

―Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ, ne̱ yuvej sa̱ꞌ ina̱nj me yuvej guun nuvií noco̱o, ne̱ veꞌé ndoꞌo vaa nu̱ꞌ nij veꞌ ma̱n nuvií noco̱o, maestro ―taj yoꞌo̱ tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó a.

2 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Neꞌén so̱ꞌ nu̱ꞌ nij veꞌ noco̱o ma̱n nuvií nihánj naꞌ. Vaa güii, ne̱ cane̱e̱ nu̱ꞌ nuvií noco̱o nihánj, ne̱ a̱ ꞌó yuvej se̱ quitáá xráá tuviꞌ yuvej nihánj a̱ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé sayuun gu̱un rihaan chumii̱ nihánj vaa güii a

3 Dan me se caꞌanj ca̱yáán Jesucristó raa̱ quij cuꞌna̱j Quij ma̱n Chruun Olivó, ne̱ niꞌya̱j soꞌ nuvií noco̱o, ne̱ cuchiꞌ o̱rúnꞌ caꞌa̱nj nij síí cuꞌna̱j Pedró do̱ꞌ, Jacobo do̱ꞌ, Juan do̱ꞌ, Andrés do̱ꞌ, rihaan soꞌ, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ:

4 ―Cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj aman cane̱e̱ nu̱ꞌ nuvií noco̱o yoꞌ do̱ꞌ, a̱ me rasu̱u̱n caꞌna̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ asa̱ꞌ quisíj caꞌna̱ꞌ nu̱ꞌ nij sayuun nda̱a vaa cataj xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj, maestro ―taj caꞌa̱nj tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan Jesucristó a.

5 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Jesucristó cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan nij soꞌ, ne̱:

―Cu̱tumé ndoꞌo soj man soj se̱ gaa na̱nj tiha̱ꞌ yuꞌunj yuvii̱ man soj á. 6 ꞌO̱ se caꞌna̱ꞌ uxrá yuvii̱ cata̱j: “ꞌU̱nj me síí naꞌvi̱j soj, ne̱ Cristó mej á”, cata̱j nij soꞌ, ne̱ dan me se tiha̱ꞌ yuꞌunj uxrá nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ na̱nj á.

7 ”Dan me se asa̱ꞌ queneꞌen soj se vaa unuꞌ uxrá chumanꞌ ga̱ tuviꞌ chumanꞌ, ne̱ asa̱ꞌ cuno uxrá soj nana̱ se vaa unuꞌ chumanꞌ ma̱n ga̱nꞌ ga̱ tuviꞌ chumanꞌ yoꞌ, ne̱ cu̱tumé soj man soj se̱ cuchuꞌviꞌ nimán soj maꞌ. Ma̱a̱n se vaa cheꞌé gu̱un sayuun yoꞌ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ quisíj guun da̱nj, ga̱a ne̱ se̱ caꞌanj niꞌya̱ chumii̱ nihánj nu̱ꞌ orá maꞌ. ꞌO̱ se quina̱j chumii̱ nihánj doj ado̱nj. 8 Dan me se cunu̱ꞌ uxrá yuvii̱ ma̱n chumanꞌ noco̱o ga̱ yoꞌó chumanꞌ noco̱o, ne̱ cunu̱ꞌ gobiernó ga̱ tuviꞌ gobiernó a. Ne̱ cache̱n yuún noco̱o queꞌe̱e̱ chumanꞌ, ne̱ cache̱n ndoꞌo xꞌnaa uún a. Nu̱ꞌ sayuun nihánj roꞌ, ase vaa guun cheꞌe̱ ꞌo̱ chana̱ queꞌee̱ rque noꞌ cuchru̱j noꞌ neꞌej roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nu̱ꞌ sayuun nihánj na̱nj ei. Dan me se nu̱ꞌ neꞌen chana̱ veꞌee̱ rque noꞌ, ne̱ neꞌen noꞌ doj a̱ quira̱nꞌ noꞌ sayuun rej rihaan noꞌ, ne̱ ase uun rá chana̱ yoꞌ, da̱nj gu̱un rá soj ga̱a caꞌna̱ꞌ sayuun yoꞌ, gu̱un rá soj se vaa da̱j doj gu̱un uxrá sayuun rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj.

9 ”Ne̱ tadó soj cheꞌé sayuun quira̱nꞌ maꞌa̱n soj ei. ꞌO̱ se ta̱cuachén nii man soj rihaan nij síí uun chij rihaan níꞌ si̱j israelitá, ne̱ ta̱cuachén nii man soj rihaan nij síí ma̱n rá veꞌ tucuꞌyón níꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ ma̱a̱n yoꞌ go̱ꞌ nii cuartá xráá soj a. Ne̱ ta̱cuachén nii man soj canicu̱nꞌ soj rihaan síí nica̱j suun do̱ꞌ, rihaan síí nica̱j suun rey do̱ꞌ, cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ manj a. Ne̱ cata̱j xnaꞌanj soj rihaan nij síí nica̱j suun cheꞌej a. 10 Ne̱ asino caꞌmi̱i̱ natáj soj se‑na̱na̱j nana̱ sa̱ꞌ rihaan cunuda̱nj nij síí yaníj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e quinavi̱j chumii̱ nihánj ado̱nj.

11 ”Dan me se asa̱ꞌ caꞌa̱nj ni̱caj nii man soj rihaan nij síí nica̱j suun, ne̱ se̱ nanó rá soj da̱j caꞌmi̱i̱ soj rihaan nij soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n Nimán Diose̱ rque̱ nu̱ꞌ nana̱ caꞌmi̱i̱ soj man orá yoꞌ na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se nuveé maꞌa̱n soj me nij síí caꞌmi̱i̱ rihaan nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se Nimán Diose̱ me síí caꞌmi̱i̱ rihaan nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 12 Dan me se caꞌa̱nj ni̱caj snóꞌo man tinúú snóꞌo rihaan yuvii̱, ne̱ ticavi̱ꞌ nii man tinúú snóꞌo yoꞌ, quiꞌya̱j maꞌa̱n soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ caꞌa̱nj ni̱caj snóꞌo man taꞌníí snóꞌo rihaan yuvii̱, ne̱ ticavi̱ꞌ nii man taꞌníí snóꞌo yoꞌ, quiꞌya̱j soꞌ ei. Ne̱ cunu̱ꞌ xnii ga̱ rej xnii, ne̱ caꞌa̱nj ni̱caj xnii man rej xnii rihaan yuvii̱, ne̱ ticavi̱ꞌ nii man rej xnii yoꞌ, quiꞌya̱j soꞌ ei. 13 Ne̱ nachri̱ꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man soj, cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ manj ado̱nj. Tza̱j ne̱ síí noco̱ꞌ raan manj nda̱a se caꞌa̱nj niꞌya̱ chumii̱ nihánj roꞌ, soꞌ me síí quinani̱i̱ rihaan sayuun ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan caꞌa̱nj tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

14 Ne̱ soj si̱j nayaa nana̱ nihánj roꞌ, xca̱j uxrá soj cuentá me taj nana̱ nihánj nana̱ caꞌmii Jesucristó cheꞌé se chiꞌi̱i̱ á.

Dan me se cataj uún Jesucristó:

―A̱j neꞌen soj se vaa vaa ꞌo̱ se chiꞌi̱i̱ quiꞌya̱j ndoꞌo sayuun man yuvii̱, ne̱ dan me se güii queneꞌe̱n soj man se chiꞌi̱i̱ yoꞌ rej ne nó xcúún yoꞌ nicu̱nꞌ yoꞌ, ne̱ yoꞌo̱ cuna̱nj nij síí ma̱n estadó Judea caꞌa̱nj nij soꞌ raa̱ quij á. 15 Ne̱ síí ta̱j xráá veꞌ tucuá roꞌ, se̱ catúj soꞌ rá veꞌ tucuá soꞌ quiri̱i̱ soꞌ siꞌyaj soꞌ maꞌ. 16 Ne̱ síí ꞌyaj suun tacaan roꞌ, se̱ canica̱j soꞌ nano̱ꞌ soꞌ saga̱nꞌ soꞌ se vaa tanáj soꞌ rihaan yoꞌóó maꞌ. Se̱ guun ra̱a̱n nij soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se yoꞌo̱ cuna̱nj nij soꞌ á. 17 Nique̱ nij chana̱ nu̱u̱ rque do̱ꞌ, chana̱ vaa taꞌníí neꞌej utzii do̱ꞌ, güii caꞌna̱ꞌ sayuun yoꞌ a. ꞌO̱ se se̱ guun nucua̱j chana̱ yoꞌ cuna̱nj chana̱ yoꞌ maꞌ. 18 Cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ se vaa se̱ caꞌnaꞌ sayuun yoꞌ güii ga̱a̱ maa̱n maꞌ.

19 ”ꞌO̱ se güii yoꞌ me se caꞌna̱ꞌ uxrá sayuun, ne̱ quij doj ga̱a̱ sayuun yoꞌ rihaan nu̱ꞌ nij sayuun quiranꞌ yuvii̱ asi̱j quiꞌyaj Diose̱ chumii̱, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quiranꞌ uún yuvii̱ sayuun vaa da̱nj maꞌ. 20 Sese queꞌe̱e̱ uxrá güii gu̱un sayuun, ne̱ se̱ quinanii yuvii̱ rihaan sayuun yoꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa güii quisi̱j sayuun, quiꞌya̱j síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, cheꞌé rej quinani̱i̱ nij síí narii soꞌ canoco̱ꞌ man soꞌ ado̱nj.

21 ”Ne̱ güii yoꞌ me se sese cata̱j yuvii̱ rihaan soj: “Ni̱ꞌyaj soj ei. Nihánj ꞌnaꞌ síí ti̱nanii man níꞌ rihaan sayuun á”, ne̱ se̱ cuchumán rá soj maꞌ. 22 ꞌO̱ se caꞌna̱ꞌ uxrá síí ne̱ síí cata̱j se vaa síí ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me nij soꞌ, ne̱ caꞌna̱ꞌ uxrá síí ne̱ síí cata̱j se vaa nataꞌ nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ quiꞌya̱j nij soꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o, ne̱ tiha̱ꞌ yuꞌunj nij soꞌ man cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ na̱nj ado̱nj. Nda̱a nij síí narii Diose̱ man roꞌ, sese taj va̱j Diose̱ tumé man nij soꞌ, ne̱ cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man síí tihaꞌ yuꞌunj yoꞌ na̱nj ado̱nj. 23 Ta̱dó uxrá soj á. Nihánj me se cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj da̱j gu̱un rihaan chumii̱ nihánj na̱nj á.

24 ”Tza̱j ne̱ güii yoꞌ me se asa̱ꞌ navij quisíj sayuun yoꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un rmi̱ꞌ güii gu̱un rmi̱ꞌ yavii gu̱un rmi̱ꞌ, 25 ne̱ cayu̱u nij yatiꞌ xta̱ꞌ, ne̱ quina̱a̱n taranꞌ nij rasu̱u̱n nucua̱j ma̱n rej xta̱ꞌ a. 26 Ga̱a ne̱ queneꞌe̱n nii mán ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ á. Dan me se xráá ngaa quita̱j ꞌu̱nj caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ gu̱un nucua̱j ndoꞌoj quiri̱i̱ taꞌngaj, ne̱ veꞌé uxrá curuvi̱j caꞌna̱j a. 27 Ga̱a ne̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj man nij se‑mo̱zó ꞌu̱nj cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ dan me se naquiꞌya̱j chre̱ꞌ ꞌu̱nj man nij síí narii Diose̱ man canoco̱ꞌ manj a. Dan me se cache̱e̱ nij se‑mo̱zó ꞌu̱nj rihaan nu̱ꞌ chumii̱ nihánj, nano̱ꞌ nij soꞌ taranꞌ nij síí cunu̱u chre̱ꞌ ga̱ ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ya̱ queneꞌe̱n níꞌ se vaa nichru̱nꞌ caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó a

28 ”Tu̱cuꞌyón soj nana̱ nihánj nana̱ cheꞌé chruun ma̱n chruj higó raa̱ á. Ga̱a quisíj guun laru̱u raꞌa chruun, ne̱ naca coj yaꞌli̱j raꞌa chruun, ne̱ neꞌen soj se vaa nichru̱nꞌ ꞌnaꞌ tió nama̱n maa̱n a. 29 Dan me se xca̱j uún soj cuentá se vaa asa̱ꞌ queneꞌen soj nu̱ꞌ se vaa cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱, ne̱ nichru̱nꞌ caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj. Dan me se ase vaa síí nicu̱nꞌ taꞌyaa roꞌ, ga̱a̱ ꞌu̱nj ei. 30 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa queneꞌe̱n taꞌa̱j soj si̱j vaa iꞌna̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ se vaa quisi̱j ya̱ ꞌunj nu̱ꞌ rasu̱u̱n nihánj nu̱ꞌ se vaa cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ ei. Ne̱ ya̱ queneꞌe̱n soj nu̱ꞌ nihánj ga̱a ataa cavi̱ꞌ soj ei. 31 Vaa güii caꞌa̱nj niꞌya̱ yoꞌóó do̱ꞌ, xta̱ꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ se‑na̱na̱j me se daj chiha̱a̱ míj se̱ quinavij yoꞌ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne neꞌen níꞌ me güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó maꞌ

32 ”Nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa a̱ ꞌó síí ne neꞌen me güii caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. Caꞌve̱e se nda̱a se‑mo̱zó Diose̱ ꞌyaj suun rej xta̱ꞌ, caꞌve̱e se nda̱a ma̱ꞌanj taꞌni̱j Diose̱, tza̱j ne̱ ne neꞌen núj me güii me yoꞌ maꞌ. O̱rúnꞌ Réj me síí neꞌen na̱nj ado̱nj. 33 Yoꞌo̱ ni̱ꞌyaj soj, ne̱ se̱ guun coto̱j soj maꞌ. ꞌO̱ se ne neꞌen uxrá soj me güii me caꞌna̱j maꞌ. 34 Dan me se ase vaa síí caꞌa̱nj yoꞌó chumanꞌ na̱j ga̱nꞌ vaa ꞌu̱nj, ne̱ a̱j tanáj ꞌu̱nj veꞌ tucuaj, ne̱ caꞌnéꞌ ꞌu̱nj suun rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ nij mozó nu̱u̱ rihanj se vaa veꞌé cu̱tumé nij soꞌ nu̱ꞌ siꞌyáj, ne̱ ase vaa síí tumé taꞌyaa vaa nij soj, ne̱ a̱j cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj se vaa ni̱ꞌyaj soj a. 35 Cheꞌé dan tu̱mé uxrá soj man soj, ne̱ ni̱ꞌyaj soj á. ꞌO̱ se ne neꞌen soj aman caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j tucua̱ veꞌ maꞌ. Caꞌve̱e caꞌna̱j rej tiꞌnuu, caꞌve̱e rej ya̱nꞌ, caꞌve̱e orá aguáj toꞌloo caꞌve̱e rej naꞌya̱a̱n caꞌve̱e, 36 ne̱ ta̱dó soj se̱ guun taj niꞌyón caꞌna̱j ne̱ nari̱ꞌ ꞌu̱nj man soj ne̱ xca̱j ꞌu̱nj cuentá se vaa otoj rmaꞌa̱n soj ei. 37 Ne̱ nana̱ nihánj nana̱ taj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj roꞌ, veé nana̱ nihánj taj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱, se vaa tu̱mé soj man soj se̱ gaa na̱nj coto̱j rmaꞌa̱n soj a ―taj Jesucristó rihaan caꞌa̱nj tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

14

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ꞌo̱ guun rá nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, se vaa cavi̱ꞌ Jesucristó a

1 Dan me se rque vi̱j güii ca̱nuû chaꞌanj pascuá chaꞌanj chá nij yuvii̱ israelitá chraa yoꞌóó trigó, ne̱ dan me se ꞌo̱ guun rá nij xrej ata̱ suun noco̱o doj ga̱ nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ se vaa tiha̱ꞌ yuꞌunj nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ qui̱taꞌaa yuve̱ nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ cavi̱ꞌ Jesucristó, quiꞌya̱j nij soꞌ, rá nij soꞌ a. 2 Ne̱ cataj nij soꞌ:

―Se̱ quitaꞌaa níꞌ man soꞌ ga̱a aman anuû chaꞌanj maꞌ. Sese da̱nj quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ caꞌma̱an rá nij yuvii̱, ne̱ gu̱un sayuun, quiꞌya̱j nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caxríj ꞌo̱ chana̱ casté raa̱ Jesucristó a

3 Dan me se yáán Jesucristó chumanꞌ cuꞌna̱j Betania, ne̱ ne soꞌ rá ꞌo̱ veꞌ tucuá síí cuꞌna̱j Simón síí canó luj riꞌyuj man, ne̱ yáán Jesucristó rihaan mesá, ne̱ cuchiꞌ yoꞌo̱ chana̱ rihaan soꞌ, ne̱ nica̱j chana̱ yoꞌo̱ agaꞌ catzi̱i̱ nu̱u̱ casté gunꞌ da̱j rii nii man coj cuꞌna̱j nardo, ne̱ casté tuꞌve̱e̱ ndoꞌo me yoꞌ a. Naxraꞌ chana̱ yoꞌ agaꞌ, ne̱ caxríj chana̱ casté raa̱ Jesucristó a. 4 Ne̱ caꞌmaan rá taꞌa̱j nij síí queneꞌen, ne̱ cataj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ:

―Me cheꞌé tiriꞌ rmaꞌa̱n chana̱ nihánj casté sa̱ꞌ ga̱. 5 Me cheꞌé ne cutuꞌve̱e̱ noꞌ casté, ne̱ quiri̱ꞌ noꞌ saꞌanj ase vaa ꞌyaj canaán yuvii̱ rque ꞌo̱ yoꞌ, ne̱ go̱ꞌ noꞌ saꞌanj yoꞌ man nij síí nique̱ ga̱ ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ caxríj yuva̱a̱ nij soꞌ man chana̱ yoꞌ a.

6 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Me cheꞌé aꞌmii soj da̱nj niꞌya̱j soj man chana̱ ga̱. Caꞌne̱ꞌ gue̱e̱ rá nij soj do̱j na̱nj á. ꞌO̱ se veꞌé uxrá quiꞌyaj noꞌ manj ei. 7 ꞌO̱ se síí nique̱ me se daj a̱ güii mán nij síí nique̱ ga̱ soj, ne̱ me maꞌa̱n güii gu̱un rá soj, ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j soj se lu̱j ga̱ nij síí nique̱ ei. Tza̱j ne̱ ꞌu̱nj me se vaa güii caꞌa̱nj ꞌu̱nj, ne̱ quina̱j u̱u̱n soj, ne̱ se̱ caꞌvee quiꞌya̱j soj se lu̱j cheꞌej maꞌ. 8 Ne̱ chana̱ nihánj me se quiꞌyaj maꞌa̱n noꞌ nu̱ꞌ nda̱a vaa caꞌvee quiꞌyaj noꞌ, ne̱ dan me se ga̱a ataa cavi̱ꞌ ꞌu̱nj ne̱ a̱j caxríj noꞌ casté gunꞌ da̱j manj cheꞌé rej xca̱j soj cuentá se vaa cachi̱nꞌ nii manj ado̱nj. 9 Ne̱ cata̱j yá yá ꞌu̱nj rihaan nij soj cuano̱ se vaa me rej maꞌa̱n caꞌmi̱i̱ natáj yuvii̱ se‑na̱na̱j nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ ma̱n rihaan nu̱ꞌ chumii̱ nihánj roꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj uún yuvii̱ rihaan tuviꞌ yuvii̱ cheꞌé se vaa quiꞌyaj chana̱ nihánj manj, ne̱ se̱ quiniꞌyón yuvii̱ man chana̱ nihánj maꞌ ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cutuꞌvéj síí cuꞌna̱j Judas man Jesucristó rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó a

10 Ga̱a ne̱ síí cuꞌna̱j Judas Iscariote yoꞌo̱ tuviꞌ chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó me se cavii soꞌ caꞌanj soꞌ rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o doj, cheꞌé rej ra̱cuíj soꞌ man nij soꞌ qui̱taꞌaa nij soꞌ man Jesucristó a. 11 Ne̱ ga̱a cuno nij xrej ata̱ suun noco̱o doj, ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá nij soꞌ, ne̱ cataꞌ tuꞌva nij soꞌ se vaa nago̱ꞌ nij soꞌ saꞌanj man síí cuꞌna̱j Judas a. Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ síí cuꞌna̱j Judas nuchruj ra̱a̱ soꞌ aman caꞌve̱e ra̱cuíj soꞌ man nij xrej ata̱ suun noco̱o doj qui̱taꞌaa nij soꞌ man Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa maꞌa̱n Jesucristó taj xnaꞌanj se vaa ta̱cuachén yoꞌo̱ tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ man soꞌ rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man soꞌ a

12 Dan me se quisíj güii ya̱a̱n canuû chaꞌanj chá nij yuvii̱ israelitá chraa yoꞌóó trigó, ne̱ güii ticaviꞌ nij soꞌ matzinj leꞌe̱j cheꞌé Diose̱ me yoꞌ, ne̱ dan me se nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó me se xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó, cataj nij soꞌ:

―Me rej caꞌa̱nj núj quiꞌya̱j chuvi̱i núj cha̱ xtiꞌno̱ níꞌ chaꞌanj pascuá, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

13 Ga̱a ne̱ caꞌnéé Jesucristó man vi̱j tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan ro̱j soꞌ a:

―Cavi̱i̱ ro̱j so̱j, ne̱ catu̱u̱ ro̱j so̱j chumanꞌ Jerusalén nihánj, ne̱ nari̱ꞌ tuviꞌ ro̱j so̱j ga̱ ꞌo̱ síí ata̱ ꞌo̱ cacuaj na, 14 ne̱ canoco̱ꞌ ro̱j so̱j man soꞌ, ne̱ rihaan síí tucua̱ veꞌ catu̱u̱ soꞌ me se cata̱j soj: “Xnáꞌanj maestró mán so̱ꞌ se vaa me rej ne̱ veꞌ cha̱ xtiꞌno̱ maestró chraa ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ cheꞌé chaꞌanj pascuá, taj soꞌ a”, cata̱j ro̱j so̱j rihaan síí tucua̱ veꞌ yoꞌ á. 15 Ga̱a ne̱ ti̱haa̱n soꞌ ꞌo̱ veꞌ nataꞌ xi̱j rihaan ro̱j so̱j, ne̱ a̱j vaa chuvi̱i rá veꞌ yoꞌ, ne̱ ma̱n chruun mesá ma̱n chruun xlá ma̱n rá veꞌ yoꞌ a. Yoꞌ me rej quiꞌya̱j chuvi̱i ro̱j so̱j á ―taj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a.

16 Ga̱a ne̱ curiha̱nj ro̱j síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ catúj ro̱j soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ nariꞌ ro̱j soꞌ nu̱ꞌ nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ quiꞌyaj chuvi̱i ro̱j soꞌ cha̱ xtiꞌno̱ nij soꞌ chraa cheꞌé chaꞌanj pascuá a. 17 Ne̱ rej tiꞌnuu, ne̱ caꞌnaꞌ Jesucristó ga̱ yoꞌó chi̱ꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

18 Dan me se yáán nij soꞌ rihaan mesá, chá nij soꞌ chraa, ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa yoꞌo̱ tuviꞌ nij soj me síí ta̱cuachén manj rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj manj, ne̱ síí chá chraa ga̱ ꞌu̱nj cuano̱ me síí quiꞌya̱j da̱nj ei ―taj Jesucristó a.

19 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ quinanó ndoꞌo rá nij soꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ nda̱a ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ xnáꞌanj man Jesucristó, cataj ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ:

―ꞌU̱nj me síí quiꞌya̱j da̱nj naꞌ ―taj ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ a.

20 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Yoꞌo̱ tuviꞌ chuvi̱j nij soj si̱j tucuꞌyón se‑na̱na̱j me síí ta̱cuachén manj rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj manj, ne̱ síí tiguíj rachrúún ga̱ ꞌu̱nj rá coꞌoo me soꞌ ado̱nj. 21 ꞌO̱ se taj danj Diose̱ se vaa caꞌa̱nj ꞌu̱nj cavi̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, ne̱ ya̱ da̱nj qui̱ránꞌ ꞌu̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ nique̱ ndoꞌo síí ta̱cuachén manj rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj manj na̱nj á. Quira̱nꞌ uxrá soꞌ sayuun na̱nj á. Snóꞌo yoꞌ me se sese ne caꞌnga̱a̱ soꞌ, ne̱ cavii sa̱ꞌ soꞌ doj tza̱j ado̱nj ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé rachrúún rqué Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ cha̱ nij soꞌ do̱ꞌ, cheꞌé na vinó rqué soꞌ coꞌo̱ nij soꞌ do̱ꞌ a

22 Ne̱ ga̱a chá nij soꞌ chraa, ne̱ quitaꞌaa Jesucristó yoꞌo̱ rachrúún, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱, ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ rachrúún, ne̱ rqué soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Qui̱taꞌaa soj rachrúún nihánj á. Nee̱ manj me rachrúún nihánj ei ―taj soꞌ a.

23 Ga̱a ne̱ quitaꞌaa Jesucristó agaꞌ tazá nu̱u̱ na vinó, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱, ne̱ tacuachén soꞌ agaꞌ nu̱u̱ na vinó rihaan nij soꞌ, ne̱ coꞌo cunuda̱nj nij soꞌ na vinó yoꞌ a. 24 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Ton manj me na nihánj, ne̱ cheꞌé ton manj roꞌ, rqué Diose̱ ꞌo̱ nana̱ rihaan soj da̱j quiꞌya̱j Diose̱ ga̱ soj a. Dan me se caya̱nj ton manj cheꞌé queꞌe̱e̱ yuvii̱ ado̱nj. 25 Ne̱ cata̱j yá yá ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa veé do̱j nihánj me coꞌoj, ne̱ se̱ coꞌoj ya̱j a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ quisíj güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cunu̱u naca̱ chumii̱ nihánj, ga̱a ne̱ coꞌo̱j na vinó naca̱ ei ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

26 Ga̱a ne̱ cachráá taranꞌ nij soꞌ chraꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cavii nij soꞌ, caꞌanj nij soꞌ quij cuꞌna̱j Quij ma̱n Chruun Olivó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó se vaa gu̱un naꞌa̱j síí cuꞌna̱j Pedró, ne̱ cata̱j soꞌ se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soꞌ a

27 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Danj Diose̱ taj se vaa go̱ꞌ Diose̱ man síí tumé matzinj, ne̱ cuna̱nj nij matzinj chaꞌnu̱u̱ nij xoꞌ a. Ne̱ ya̱ ase vaa daán ꞌu̱nj matzinj vaa soj, ne̱ gu̱un naꞌa̱j taranꞌ soj, ne̱ se̱ canocoꞌ soj manj a̱ maꞌ. 28 Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ quisíj cunuu iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj, ne̱ quita̱j ya̱a̱n ꞌu̱nj rihaan soj caꞌa̱nj ꞌu̱nj estadó Galilea, ne̱ nari̱ꞌ tuviꞌ níꞌ estadó Galilea na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

29 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Pedró rihaan soꞌ a:

―Caꞌve̱e se ta̱náj taranꞌ nij soꞌ mán so̱ꞌ, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ tanáj ꞌu̱nj mán so̱ꞌ maꞌ ―taj Pedró a.

30 Ne̱ cataj Jesucristó:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ cuano̱ se vaa a̱j neꞌén ꞌu̱nj se vaa nii̱ cuanꞌ ga̱a ataa quisi̱j vi̱j caguáj toꞌloo, ne̱ vaꞌnu̱j ya̱ cata̱j so̱ꞌ rihaan yuvii̱ se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ manj mé so̱ꞌ a ―taj Jesucristó rihaan Pedró a.

31 Ga̱a ne̱ nucua̱j uxrá cataj Pedró rihaan Jesucristó, ne̱:

―Taj maꞌ. Caꞌve̱e se ticavi̱ꞌ yuvii̱ man níꞌ, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cataj ꞌu̱nj se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ mán so̱ꞌ mej maꞌ ―taj Pedró rihaan Jesucristó a.

Ne̱ ase vaa cataj Pedró roꞌ, da̱nj cataj taranꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj Jesucristó ga̱a cachíín niꞌya̱j Jesucristó rihaan Diose̱ a

32 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó ga̱ nij soꞌ nda̱a yoꞌó rej cuꞌna̱j Getsemaní, ne̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Cane̱ soj nihánj, na̱ꞌvi̱j soj mán ꞌu̱nj, ne̱ caꞌa̱nj ꞌu̱nj, cachi̱nj ni̱ꞌyáj rihaan Réj a ―taj Jesucristó a.

33 Ne̱ nica̱j Jesucristó man Pedró do̱ꞌ, man Jacobo do̱ꞌ, man Juan do̱ꞌ, caꞌanj soꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ quinanó ndoꞌo rá soꞌ a. 34 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan vaꞌnu̱j nij síí caꞌanj ga̱ soꞌ a:

―Nanó uxrá raj ado̱nj. Ma̱a̱n cheꞌé rej nanó ndoꞌo raj, quiꞌya̱j cavi̱ꞌ ꞌu̱nj, raj a. Quiꞌya̱j soj se ndoꞌo quina̱j soj nihánj, ne̱ se̱ cotoj soj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan vaꞌnu̱j nij soꞌ a.

35 Ga̱a ne̱ cavii soꞌ yaníj do̱j tzinꞌ, ne̱ caꞌanj ca̱yáán rno̱ soꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ se vaa sese caꞌve̱e, ne̱ ca̱ráán raꞌa Diose̱ xráá soꞌ, se̱ gaa na̱nj quira̱nꞌ soꞌ sayuun a. 36 Dan me se cataj soꞌ:

―Caꞌve̱e qui̱ꞌyáá so̱ꞌ cunuda̱nj, Ata̱j. Ca̱ráán raꞌá so̱ꞌ xráj, se̱ gaa na̱nj quira̱nꞌ uxrá ꞌu̱nj sayuun, tza̱j ne̱ sese ma̱ꞌán so̱ꞌ me rá qui̱ránꞌ ꞌu̱nj sayuun, ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa me rá ma̱ꞌán so̱ꞌ, ne̱ se̱ quiꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa me rá ma̱ꞌanj maꞌ ―taj Jesucristó, cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ a.

37 Ga̱a ne̱ canica̱j uún soꞌ caꞌnaꞌ soꞌ rihaan vaꞌnu̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa cotoj cunuda̱nj nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan Pedró a:

―Otoj so̱ꞌ, na̱nj Pedro. A̱ ꞌó orá ne gu̱un nu̱cuáá so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ a̱ maꞌ. Ya̱ naꞌ. 38 Ma̱a̱n se ni̱ꞌyaj soj, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ se vaa ca̱ráán Diose̱ rihaan síí chre̱e se̱ caxríj síí chre̱e chrej chiꞌi̱i̱ rque soj á. ꞌO̱ se niha̱ꞌ rá soj quiꞌya̱j soj se sa̱ꞌ, tza̱j ne̱ ne uun nucua̱j soj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

39 Ga̱a ne̱ cavii uún Jesucristó, caꞌanj soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j uún soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cuya̱a̱n vaa nana̱ caꞌmii soꞌ rihaan Diose̱ ga̱ nana̱ caꞌmii soꞌ asi̱j cuaꞌa̱a doj a. 40 Ga̱a ne̱ canica̱j uún soꞌ caꞌnaꞌ soꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa cotoj uún vaꞌnu̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a. ꞌO̱ se caꞌnaꞌ ndoꞌo nej rihaan nij soꞌ a. Ne̱ ne nari̱ꞌ nij soꞌ nana̱ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ rihaan soꞌ a.

41 Ga̱a ne̱ corá me se caꞌnaꞌ uún soꞌ rej ma̱n vaꞌnu̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Caꞌve̱e coto̱j soj caꞌve̱e nara̱a̱n rá soj caꞌve̱e sese vaa yaꞌnúj rihaan soj á. Ni̱ꞌyaj soj, ne̱ nihánj me se quisíj orá tacuachén yoꞌo̱ soꞌ manj rihaan síí tumé ndoꞌo cacunꞌ, cheꞌé se mé ꞌu̱nj síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ ado̱nj. 42 Na̱xagaa soj, caꞌa̱nj níꞌ na̱nj ei. Ni̱ꞌyaj soj nedi̱ꞌ. ꞌNaꞌ síí ta̱cuachén manj rihaan síí ta̱j riꞌyunj manj na̱nj chugua̱nj ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj nii ga̱a quitaꞌaa nii man Jesucristó a

43 Dan me se nicu̱nꞌ Jesucristó caꞌmii soꞌ, ne̱ nu̱ꞌ caꞌnaꞌ síí cuꞌna̱j Judas yoꞌo̱ tuviꞌ chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ caꞌnaꞌ uxrá yuvii̱ ga̱ soꞌ, ne̱ nica̱j nij yuvii̱ neê espadá do̱ꞌ, chruun do̱ꞌ a. Dan me se nij yuvii̱ caꞌnéé nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij yuvii̱ caꞌnéé nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, nij yuvii̱ caꞌnéé nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, me nij yuvii̱ caꞌnaꞌ a. 44 Ne̱ síí cuꞌna̱j Judas cataj xnaꞌanj rihaan nij yuvii̱ se vaa da̱j quiꞌya̱j soꞌ ga̱ Jesucristó, ga̱a ne̱ cunu̱u ya̱a̱n nij yuvii̱ man Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ:

―Síí ru̱tuꞌvaj roꞌ, soꞌ me síí qui̱taꞌaa soj cuaj á. Raan cano̱ soj man soꞌ, caꞌa̱nj soj á ―taj síí cuꞌna̱j Judas a.

45 Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ cuchiꞌ soꞌ cuaj rihaan Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ:

―Maestro ―taj soꞌ, ne̱ nu̱ꞌ cachrón tuꞌva̱ soꞌ xruu̱ Jesucristó a.

46 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij yuvii̱ rihaan Jesucristó, ne̱ quitaꞌaa nij yuvii̱ man Jesucristó a.

47 Ne̱ yoꞌo̱ síí nicu̱nꞌ ga̱ Jesucristó me se quirii soꞌ taneê soꞌ neê espadá, ne̱ goꞌ soꞌ neê espadá yoꞌ raa̱ yoꞌo̱ se‑mo̱zó xrej ata̱ suun noco̱o doj, ne̱ veé dan güéj nu̱ꞌ xréé mozó yoꞌ, quiꞌyaj soꞌ a.

48 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a:

―Me cheꞌé nica̱j soj neê espadá nica̱j soj chruun nica̱j soj, caꞌnaꞌ soj ga̱. Síí itu̱u̱ mé ꞌu̱nj, rá soj naꞌ. 49 Ne̱ ꞌo̱ se guun queꞌe̱e̱ güii cayáán ꞌu̱nj rá nuvií noco̱o, tucuꞌyón ꞌu̱nj se‑na̱na̱j rihaan soj, tza̱j ne̱ ne qui̱taꞌaa soj manj maꞌ. Tza̱j ne̱ nihánj me se qui̱ránꞌ ꞌu̱nj nu̱ꞌ se vaa taj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a ―taj Jesucristó a.

50 Ga̱a ne̱ tanáj cunuda̱nj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó man soꞌ, ne̱ cunánj nij soꞌ, caꞌanj nij soꞌ a. 51 Ne̱ vaa ꞌo̱ síí tachru̱u̱ noco̱ꞌ xcó Jesucristó, ne̱ o̱rúnꞌ yatzíj mantá nique̱e̱ soꞌ, ne̱ quitaꞌaa nij yuvii̱ man soꞌ, 52 ga̱a ne̱ tanáj soꞌ yatzíj mantá raꞌa nij yuvii̱, cunánj soꞌ, ne̱ cánj u̱u̱n vaa soꞌ, cunánj soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj nii ga̱a cutaꞌ nii cacunꞌ xráá Jesucristó a

53 Dan me se nij síí quitaꞌaa man Jesucristó me se nica̱j nij soꞌ man Jesucristó caꞌanj nij soꞌ rihaan síí ya̱nj xrej ata̱ suun noco̱o doj, ga̱a ne̱ cunuu chre̱ꞌ yoꞌó nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan nij yuvii̱ do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, rej mán nij soꞌ a. 54 Ne̱ ga̱nꞌ ga̱nꞌ canocoꞌ síí cuꞌna̱j Pedró xcó Jesucristó, ne̱ cuchiꞌ soꞌ rihaan veꞌ ya̱nj xrej ata̱ suun noco̱o doj yoꞌ, ne̱ catúj soꞌ rá veꞌ, ne̱ caꞌanj ca̱yáán soꞌ ga̱ nij se‑mo̱zó xrej ma̱n rá veꞌ, ti̱naguu̱n soꞌ raꞌa soꞌ rihaan yaꞌan a.

55 Dan me se nanoꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj nanoꞌ nij cuese̱ nanoꞌ man yuvii̱ cata̱j xnaꞌanj cheꞌé cacunꞌ tumé Jesucristó a. Me rá nij soꞌ nari̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ xráá Jesucristó, ne̱ cavi̱ꞌ Jesucristó, rá nij soꞌ a. Tza̱j ne̱ nuviꞌ cacunꞌ tumé Jesucristó nariꞌ nij soꞌ maꞌ. 56 ꞌO̱ se cuchiꞌ uxrá síí ne̱ rihaan nij cuese̱ caꞌmii ne̱ nij soꞌ, tza̱j ne̱ ino̱ vaa nana̱ caꞌmii ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ a. 57 Ga̱a ne̱ canicunꞌ yoꞌó do̱j síí ne̱ uún, ne̱ guun rá nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó, ne̱ dan me se cataj nij soꞌ:

58 ―Cuno núj se vaa cataj Jesucristó se vaa: “ꞌU̱nj me síí ta̱cuanee nuvií noco̱o nihánj nuvií cuneꞌ yuvii̱, ne̱ rque vaꞌnu̱j güii cune̱ꞌ ꞌu̱nj yoꞌoj uún, tza̱j ne̱ nuveé nu̱vií cune̱ꞌ maꞌa̱n yuvii̱ me nuvií cune̱ꞌ ꞌu̱nj a̱ man ado̱nj”, taj Jesucristó cuno núj ei ―taj síí ne̱ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó, 59 tza̱j ne̱ nda̱a se‑na̱na̱ nij soꞌ me se ne ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa nana̱ caꞌmii ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ a̱ maꞌ. 60 Ga̱a ne̱ canicunꞌ xrej ata̱ suun noco̱o doj tanu̱u̱ yoꞌó nij síí ma̱n rá veꞌ yoꞌ, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó, cataj soꞌ:

―Me cheꞌé ne aꞌmii so̱ꞌ ga̱. Da̱j vaa nana̱ nihánj nana̱ aꞌmii ro̱j síí nihánj cheꞌé so̱ꞌ ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

61 Tza̱j ne̱ dínj táá Jesucristó, ne caꞌmi̱i̱ soꞌ a̱ doj nana̱ a. Ga̱a ne̱ xnáꞌanj uún xrej ata̱ suun noco̱o doj man Jesucristó, ne̱:

―So̱ꞌ me taꞌníí Diose̱ síí ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun naꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

62 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Veé da̱nj vaa ya̱ ei. Ne̱ queneꞌe̱n soj se vaa quita̱j ꞌu̱nj rej nuva̱ꞌ Diose̱ síí nucua̱j ndoꞌo á. Ne̱ queneꞌe̱n uún soj se vaa caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ quita̱j ꞌu̱nj xráá ngaa xta̱ꞌ caꞌna̱j ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan xrej ata̱ suun noco̱o doj yoꞌ a.

63 Ga̱a ne̱ caꞌmaan rá xrej yoꞌ, ne̱ cutzinꞌ xrej yoꞌ saga̱nꞌ maꞌa̱n xrej, ne̱ cataj xrej rihaan tuviꞌ xrej a:

―Ni̱ꞌyaj soj vi̱j. Se̱ cachiin doj síí caꞌna̱ꞌ cata̱j xnaꞌanj rihaan níꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé síí nihánj a̱ maꞌ. 64 Ne̱ cuno soj nana̱ quij caꞌmii soꞌ se vaa quita̱j maꞌa̱n soꞌ rej xꞌnu̱j Diose̱ naꞌ. A̱j cuno soj chugua̱nj. Ne̱ da̱j quiꞌya̱j níꞌ man soꞌ, rá soj ga̱ ―taj xrej, xnáꞌanj xrej man nij tuviꞌ xrej a.

Ga̱a ne̱ cunuda̱nj nij soꞌ cutaꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó se vaa no̱ xcúún Jesucristó cavi̱ꞌ Jesucristó a. 65 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ taꞌa̱j nij soꞌ quirii talúj nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ caráán nij soꞌ yatzíj rihaan Jesucristó, ne̱ goꞌ nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Ra̱cuíj Diose̱ mán so̱ꞌ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj me síí goꞌ mán so̱ꞌ vi̱j ―taj nij soꞌ, tihaꞌ yuꞌunj nij soꞌ man Jesucristó a.

Ne̱ nica̱j nij tanuu man soꞌ, ne̱ goꞌ nij tanuu chruun xráá soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pedró ga̱a cataj soꞌ se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soꞌ a

66 Veé dan, ne̱ ya̱nj Jesucristó ga̱ yoꞌó nij soꞌ rá veꞌ, ne̱ ya̱nj síí cuꞌna̱j Pedró rej rque̱ doj rej rihaan veꞌ yoꞌ a. Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ yoꞌo̱ mozó cha̱na̱ nu̱u̱ rihaan xrej ata̱ suun noco̱o doj, 67 ne̱ queneꞌen noꞌ man Pedró ga̱a tinaguu̱n Pedró raꞌa Pedró rihaan yaꞌan a. Ga̱a ne̱ niꞌya̱j uxrá mozó cha̱na̱ yoꞌ man Pedró, ga̱a ne̱ cataj noꞌ:

―Ne̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ me yoꞌo̱ síí cachéé ga̱ Jesucristó síí cavii chumanꞌ Nazaret á ―taj mozó cha̱na̱ yoꞌ rihaan Pedró a.

68 ―Taj maꞌ. Ne unó ꞌu̱nj me taj so̱ꞌ maꞌ ―taj Pedró rihaan mozó cha̱na̱, ga̱a ne̱ curiha̱nj soꞌ, ne̱ canicunꞌ soꞌ rihaan chingá a.

69 Ga̱a ne̱ queneꞌen mozó cha̱na̱ se vaa nicu̱nꞌ Pedró rihaan chingá, ne̱ guun cheꞌe̱ noꞌ caꞌmii noꞌ rihaan nij yuvii̱ nicu̱nꞌ rihaan chingá ga̱ Pedró, cataj noꞌ:

―Síí nihánj me yoꞌo̱ nij síí cachéé ga̱ Jesucristó asuun asán ―taj mozó cha̱na̱ yoꞌ a.

70 Ga̱a ne̱ cataj uún Pedró se vaa ne neꞌen soꞌ man Jesucristó a.

Dan me se corá nii me se cataj nij síí nicu̱nꞌ ga̱ Pedró rihaan Pedró a:

―Ya̱ ya̱ yoꞌo̱ síí cachéé ga̱ Jesucristó mé so̱ꞌ ei. ꞌO̱ se si̱j cavii estadó Galilea mé so̱ꞌ chugua̱nj ―taj nij soꞌ rihaan Pedró a.

71 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Pedró nucua̱j doj caꞌmii Pedró, cataj Pedró se vaa caꞌve̱e quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man soꞌ sese nuveé na̱na̱ ya̱ me nana̱ aꞌmii soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Ne neꞌenj man snóꞌo nihánj síí aꞌmii soj cheꞌé a̱ maꞌ ―taj uún Pedró, 72 ga̱a ne̱ nu̱ꞌ quisíj vi̱j caguáj toꞌloo a.

Ga̱a ne̱ nanuj rá Pedró nda̱a vaa cataj Jesucristó rihaan soꞌ quii se vaa ga̱a ataa quisi̱j vi̱j caguáj toꞌloo, ne̱ vaꞌnu̱j cata̱j Pedró se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me maꞌa̱n Pedró a. Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Pedró taꞌvee ndoꞌo Pedró a.

15

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii síí cuꞌna̱j Pilato ga̱ Jesucristó a

1 Ga̱a ne̱ rej ranga̱ꞌ cunuu chre̱ꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, cunuda̱nj nij cuese̱ do̱ꞌ, quiꞌyaj nij soꞌ juntá, ga̱a ne̱ numíj nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ nica̱j nij soꞌ man Jesucristó caꞌanj nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilato, ne̱ tacuachén nij soꞌ man Jesucristó rihaan soꞌ a. 2 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj síí cuꞌna̱j Pilato man Jesucristó, cataj soꞌ:

―So̱ꞌ me síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá naꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

―Vej ei ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

3 Ne̱ cutaꞌ ndoꞌo nij xrej ata̱ suun noco̱o doj cacunꞌ xráá Jesucristó a. 4 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj uún síí cuꞌna̱j Pilato man Jesucristó, cataj soꞌ:

―Me cheꞌé ne aꞌmii so̱ꞌ ga̱. Nihánj me se utaꞌ uxrá nii cacunꞌ xráá so̱ꞌ ei ―taj síí cuꞌna̱j Pilato rihaan Jesucristó a.

5 Tza̱j ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ ne caꞌmi̱i̱ Jesucristó a̱ doj nana̱ rihaan soꞌ, ne̱ caráyaꞌa̱nj uxrá síí cuꞌna̱j Pilato cheꞌé yan quiꞌyaj soꞌ da̱nj a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Pilato se vaa cavi̱ꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱ a

6 Ne̱ vaa yoꞌo̱ tucuáán noco̱ꞌ síí cuꞌna̱j Pilato se vaa rii soꞌ man yoꞌo̱ yoꞌo̱ síí ꞌni̱j tagaꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ chaꞌanj pascuá, ne̱ tinavij u̱u̱n soꞌ cacunꞌ tumé síí uriha̱nj tagaꞌ yoꞌ a. Me maꞌa̱n ꞌo̱ síí ꞌni̱j tagaꞌ achíín nij yuvii̱ se vaa quiri̱i̱ soꞌ, ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa taj nij yuvii̱ a. 7 Dan me se vaa ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Barrabás ꞌni̱j tagaꞌ ga̱ yoꞌó nij síí guun rá cunu̱ꞌ ga̱ gobiernó, ne̱ nij soꞌ me se ga̱a cunuꞌ nij soꞌ ga̱ gobiernó ne̱ ticaviꞌ ndoꞌo nij soꞌ yuvii̱ a. 8 Dan me se cavii nij yuvii̱ israelitá, ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ cachíín nij soꞌ man síí cuꞌna̱j Pilato se vaa quiri̱i̱ soꞌ man ꞌo̱ síí ꞌni̱j tagaꞌ nda̱a vaa uꞌyón soꞌ ꞌyaj soꞌ cheꞌé nij soꞌ a. 9 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj síí cuꞌna̱j Pilato man nij yuvii̱, cataj soꞌ:

―Ne̱ me rá soj quiri̱i̱ ꞌu̱nj man síí nica̱j suun rey uun chij rihaan soj si̱j israelitá naꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man nij yuvii̱ a.

10 Da̱nj caꞌmii soꞌ, neꞌen soꞌ se vaa ma̱a̱n cheꞌé se guun xco̱j ruva̱a̱ rá nij xrej ata̱ suun noco̱o doj me tacuachén nij xrej man Jesucristó rihaan soꞌ a.

11 Tza̱j ne̱ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj me se cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ se vaa quiri̱i̱ síí cuꞌna̱j Pilato man síí cuꞌna̱j Barrabás tagaꞌ quiꞌya̱j nij yuvii̱ a.

12 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj uún síí cuꞌna̱j Pilato man nij yuvii̱, cataj soꞌ:

―Cheꞌé se me rá soj quiri̱i̱ ꞌu̱nj man síí cuꞌna̱j Barrabás rihaan soj, ne̱ cheꞌé dan da̱j qui̱ꞌyáj man síí tu̱cuꞌnáj soj síí nica̱j suun rey uun chij rihaan soj ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man nij yuvii̱ a.

13 Ga̱a ne̱ caguáj uún nij yuvii̱, cataj nij yuvii̱:

―Cavi̱ꞌ soꞌ rihaan rcutze̱, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ ei ―taj nij yuvii̱ a.

14 ―Tza̱j ne̱ me cacunꞌ tumé soꞌ ga̱ ―taj síí cuꞌna̱j Pilato, xnáꞌanj soꞌ man nij yuvii̱ a.

Tza̱j ne̱ doj a̱ caguáj nij yuvii̱, cataj nij yuvii̱:

―Cavi̱ꞌ soꞌ rihaan rcutze̱, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ cuaj ei. ―Da̱nj ina̱nj caguáj nij yuvii̱ a.

15 Ne̱ síí cuꞌna̱j Pilato me se guun rá soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa no̱ xcúún soꞌ quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé nij yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan quirii soꞌ man síí cuꞌna̱j Barrabás tagaꞌ cheꞌé nij yuvii̱, ne̱ goꞌ nij tanuu cuartá xráá Jesucristó, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ tacuachén soꞌ man Jesucristó rihaan nij tanuu cheꞌé rej cachro̱n nij tanuu man Jesucristó rihaan rcutze̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌngaꞌ naco̱o̱ nij tanuu niꞌya̱j nij tanuu man Jesucristó a

16 Ga̱a ne̱ caꞌanj nica̱j nij tanuu man Jesucristó rá veꞌ tucuá síí nica̱j suun gobernador, ga̱a ne̱ canacúún nij tanuu man taranꞌ nij tuviꞌ tanu̱u nij soꞌ cunu̱u chre̱ꞌ taranꞌ nij soꞌ a. 17 Ga̱a ne̱ nanuû Jesucristó saga̱nꞌ rey yatzíj tintá, quiꞌyaj nij tanuu, ne̱ quiꞌyaj nij soꞌ cachriin tanj, cutaꞌ nij soꞌ raa̱ Jesucristó a. 18 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nij tanuu caguáj nij tanuu rihaan Jesucristó, cataj nij tanuu:

―Ya̱ ya̱ si̱j nica̱j suun rey rii taꞌngaꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá mé so̱ꞌ ei ―taj nij soꞌ, tihaꞌ nij soꞌ man Jesucristó a.

19 Ga̱a ne̱ goꞌ nij soꞌ vará raa̱ Jesucristó, ne̱ quirii talúj nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ canicunꞌ ru̱j nij soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ quiꞌyaj nij soꞌ nda̱a vaa ꞌyaj yuvii̱ naꞌvíj rihaan yaꞌanj a. 20 Síj caꞌngaꞌ naco̱o̱ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó, ga̱a ne̱ quirii uún nij soꞌ saga̱nꞌ rey yatzíj tintá nu̱u̱ Jesucristó, ne̱ naꞌnéé uún nij soꞌ saga̱nꞌ uún Jesucristó man uún soꞌ, ga̱a ne̱ nica̱j nij soꞌ man Jesucristó cavii nij soꞌ caꞌanj nij soꞌ yan cachro̱n nij soꞌ man Jesucristó rihaan rcutze̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj nij yuvii̱ ga̱a cachrón nij tanuu man Jesucristó rihaan rcutze̱ a

21 Dan me se ga̱a va̱j nij tanuu ga̱ Jesucristó, ne̱ ꞌnaꞌ nique yoꞌo̱ síí cuꞌna̱j Simón síí cavii chumanꞌ Cirene rej tacaan, ne̱ soꞌ me se rej ro̱j síí cuꞌna̱j Alejandro ga̱ Rufo me soꞌ, ne̱ dan me se quitaꞌaa nij tanuu man soꞌ, ne̱ quiꞌyaj uxrá nij tanuu fuerzá man síí cuꞌna̱j Simón yoꞌ ca̱ta̱ soꞌ rcutze̱ cano̱ Jesucristó rihaan a. 22 Dan me se nica̱j nij tanuu man Jesucristó caꞌanj nij tanuu tacaan cuꞌna̱j Gólgota, ne̱ nana̱ “Gólgota” roꞌ, taj Tacaan Cúú Yave̱ Xnangá a. 23 Ga̱a ne̱ rqué nij tanuu do̱j na vinó nachej ga̱ na e̱ꞌ cuꞌna̱j mirra man Jesucristó coꞌo̱ soꞌ a. Tza̱j ne̱ ne coꞌo̱ soꞌ maꞌ. 24 Veé dan, ne̱ cachrón nij tanuu man Jesucristó rihaan rcutze̱, ne̱ tico tixaj nij soꞌ cheꞌé saga̱nꞌ Jesucristó me síí quiꞌya̱j canaán ꞌo̱ ꞌo̱ taꞌa̱j saga̱nꞌ soꞌ a.

25 Dan me se agaꞌ u̱u̱n rej xta̱ꞌ güii me cachrón nij tanuu man Jesucristó rihaan rcutze̱ a. 26 Ne̱ cachrón nij tanuu letrá rihaan ꞌo̱ rcuchra̱ꞌ, ne̱ taj xnaꞌanj letrá yoꞌ me cheꞌé caviꞌ Jesucristó, ne̱: “Síí nihánj me síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a”, taj letrá yoꞌ a. 27 Ga̱a ne̱ cachrón nij tanuu man yavíj snóꞌo rihaan yavíj rcutze̱ yoꞌ, ne̱ yavíj ro̱j soꞌ me síí itu̱u̱ a. Dan me se nicu̱nꞌ yoꞌo̱ soꞌ rej nuva̱ꞌ Jesucristó, ne̱ nicu̱nꞌ yoꞌó soꞌ rej nichru̱un Jesucristó a. 28 Ne̱ veé da̱nj quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ nana̱ taj: “Guun rá nii se vaa yoꞌo̱ tuviꞌ nij síí tumé cacunꞌ me soꞌ, rá nii a”, taj se‑na̱na̱ Diose̱ yoꞌ a. 29 Ga̱a ne̱ cachén yuvii̱ rej nicu̱nꞌ Jesucristó, ne̱ caꞌmii chiꞌi̱i̱ ndoꞌo nij yuvii̱ niꞌya̱j nij yuvii̱ man Jesucristó a. Dan me se tucunó nij yuvii̱ raa̱ nij yuvii̱, cataj nij yuvii̱:

―Nihánj táá so̱ꞌ si̱j guun rá ta̱cuanee man nuvií noco̱o ne̱ cune̱ꞌ yoꞌó nuvií noco̱o rque vaꞌnu̱j güii naꞌ. 30 Ti̱nanii so̱ꞌ mán so̱ꞌ rihaan rcutze̱, ne̱ nani̱j so̱ꞌ rihaan yoꞌóó ya̱j vi̱j ―taj nij yuvii̱ rihaan Jesucristó a.

31 Ne̱ ase vaa quiꞌyaj nij yuvii̱ roꞌ, da̱nj quiꞌyaj uún nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, caꞌmii chiꞌi̱i̱ nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Ti̱nanii síí nihánj man yoꞌó yuvii̱ rihaan sayuun, rá soꞌ, tza̱j ne̱ ne gu̱un nucua̱j soꞌ ti̱nanii soꞌ man maꞌa̱n soꞌ rihaan rcutze̱ danj. 32 Sese ya̱ ya̱ si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me soꞌ do̱ꞌ, sese ya̱ ya̱ si̱j nica̱j suun rey uun chij rihaan níꞌ si̱j israelitá me soꞌ do̱ꞌ, ne̱ nani̱j soꞌ cuano̱ rihaan yoꞌóó, ne̱ queneꞌe̱n níꞌ, ne̱ cuchuma̱n rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man soꞌ ado̱nj ―taj nij soꞌ, chiꞌi̱i̱ ndoꞌo caꞌmii nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a.

Ne̱ ro̱j síí itu̱u̱ nicu̱nꞌ rihaan rcutze̱ rej xꞌnu̱j Jesucristó me se caꞌmii ro̱j soꞌ nana̱ nij rihaan Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a caviꞌ Jesucristó a

33 Veé dan, ne̱ caxu̱j, ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ guun rmi̱ꞌ rihaan chumii̱, ne̱ yoꞌo̱ guun rmi̱ꞌ chumii̱ nda̱a quisíj agaꞌ vaꞌnu̱j rej anocoꞌ güii a. 34 Veé dan, ne̱ quisíj agaꞌ vaꞌnu̱j, ga̱a ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj Jesucristó, cataj soꞌ:

―Eloi, Eloi, lama sabactani ―taj soꞌ, caguáj soꞌ xnaꞌánj aꞌmii maꞌa̱n soꞌ a. Ne̱ nana̱ caguáj soꞌ taj: “Diose̱ síí noco̱ꞌ ꞌu̱nj mé so̱ꞌ á. Me cheꞌé tanáj u̱u̱n so̱ꞌ mán ꞌu̱nj ga̱”, taj nana̱ caguáj Jesucristó a.

35 Ne̱ cuno taꞌa̱j nij síí nicu̱nꞌ rej xꞌnu̱j Jesucristó nana̱ caguáj soꞌ, tza̱j ne̱ ne cuno̱ nij soꞌ me taj Jesucristó a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se:

―Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei. Nacúún síí nihánj man síí cuꞌna̱j Elías tado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.

36 Ga̱a ne̱ cunánj yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ caraa soꞌ na vinó yu̱u̱ rque ꞌo̱ yataa̱n esponja, ne̱ cutaꞌ soꞌ raa̱ yoꞌo̱ vará, ne̱ ruꞌmaan soꞌ yataa̱n tuꞌva Jesucristó, ne̱ coꞌo Jesucristó na yu̱u̱ yoꞌ, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ cataj síí quiꞌyaj da̱nj:

―Dínj quiꞌya̱j soj á. Queneꞌe̱n níꞌ sese caꞌna̱ꞌ síí cuꞌna̱j Elías ta̱nanij síí cuꞌna̱j Elías man soꞌ rihaan yoꞌóó ei ―taj soꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ a.

37 Ga̱a ne̱ sca̱ꞌ caguáj Jesucristó, ne̱ caviꞌ soꞌ a. 38 Ga̱a ne̱ quisinꞌ yatzíj mantá cortiná noco̱ꞌ rá nuvií noco̱o yoꞌ nda̱a rej raa̱, ne̱ ꞌo̱ quinij caꞌanj nda̱a tacóó yoꞌ a.

39 Veé dan, ne̱ nicu̱nꞌ tanuu capitán rihaan Jesucristó, ne̱ queneꞌen soꞌ nu̱ꞌ se vaa guun ga̱a caviꞌ Jesucristó, ne̱ nda̱a dan asuun ga̱a xcaj soꞌ cuentá se vaa ya̱ uxrá taꞌni̱j Diose̱ me Jesucristó, ne̱ dan me se cataj soꞌ:

―Ya̱ taꞌni̱j Diose̱ me snóꞌo nihánj tado̱nj ―taj tanuu capitán yoꞌ a.

40 Ne̱ ga̱nꞌ doj nicunꞌ queꞌe̱e̱ chana̱, niꞌya̱j u̱u̱n nij chana̱ man Jesucristó a. Yoꞌo̱ noꞌ me chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena, ne̱ yoꞌó noꞌ me chana̱ cuꞌna̱j Mariá nii síí cuꞌna̱j Jacobo Cuni̱j ga̱ síí cuꞌna̱j José a. Ne̱ yoꞌó noꞌ me chana̱ cuꞌna̱j Salomé a. 41 Dan me se ga̱a va̱j Jesucristó estadó Galilea, ne̱ quiꞌyaj suun nij chana̱ cheꞌé Jesucristó a. Ne̱ vaa queꞌe̱e̱ doj chana̱ uún níí caꞌanj chumanꞌ Jerusalén ga̱ Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cachinꞌ nii man Jesucristó rque yuꞌuj yuvej a

42 Dan me se rej ataꞌ güii me yoꞌ, ne̱ güii no̱ xcúún nij yuvii̱ israelitá quiꞌya̱j chuvi̱i nij soꞌ cheꞌé güii aꞌyuj güii naránj rá nij soꞌ me yoꞌ, 43 ne̱ cheꞌé dan caꞌnaꞌ yoꞌo̱ síí cuꞌna̱j José síí ne̱ chumanꞌ Arimatea, ne̱ yoꞌo̱ síí sa̱ꞌ uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá me soꞌ, ne̱ síí me ndoꞌo rá gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj me uún soꞌ a. Dan me se quisíj rá soꞌ, ne̱ catúj soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilato, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilato se vaa caꞌve̱j síí cuꞌna̱j Pilato cachi̱nꞌ soꞌ man Jesucristó a. 44 Dan me se caráyaꞌa̱nj ndoꞌo síí cuꞌna̱j Pilato nana̱ se vaa a̱j caviꞌ Jesucristó, ga̱a ne̱ canacúún soꞌ caꞌna̱ꞌ tanuu capitán rihaan soꞌ, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man tanuu capitán sese ya̱ ya̱ caviꞌ Jesucristó a. 45 Ga̱a ne̱ cataj tanuu capitán se vaa ya̱ ya̱ caviꞌ Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan caꞌvej rá síí cuꞌna̱j Pilato ni̱caj síí cuꞌna̱j José man Jesucristó caꞌa̱nj cachi̱nj soꞌ a. 46 Ga̱a ne̱ xcaj síí cuꞌna̱j José yatzíj mantá, ga̱a ne̱ tananij soꞌ man Jesucristó, ne̱ nacutáj soꞌ yatzíj mantá xráá Jesucristó, ne̱ caxríj soꞌ man Jesucristó rque yuꞌuj gáán nii rque yuvej, ne̱ caráán soꞌ yuvej xi̱j tuꞌva yuꞌuj yoꞌ a. 47 Ne̱ queneꞌen chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena do̱ꞌ, chana̱ cuꞌna̱j Mariá nii síí cuꞌna̱j José do̱ꞌ, rej cachinꞌ soꞌ man Jesucristó a.

16

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó a

1 Ne̱ tiꞌnuu güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá me se quiránj chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena do̱ꞌ, chana̱ cuꞌna̱j Mariá nii Jacobo do̱ꞌ, chana̱ cuꞌna̱j Salomé do̱ꞌ, yoꞌóó gunꞌ da̱j, cheꞌé rej caꞌa̱nj caxri̱i̱ nij noꞌ yoꞌóó gunꞌ da̱j man Jesucristó a. 2 Ga̱a ne̱ taxre̱j cotungó me se caꞌanj vaꞌnu̱j nij chana̱ rej cachinꞌ nii man Jesucristó, ne̱ dan me se a̱j quisíj güii, 3 ne̱ cataj nij chana̱ rihaan tuviꞌ chana̱, ne̱:

―Me síí quiri̱i̱ yaníj yuvej aráán tuꞌva yuꞌuj ga̱a ne̱ catu̱u̱ níꞌ ga̱ ―taj nij noꞌ, xnáꞌanj nij noꞌ man tuviꞌ nij noꞌ a.

4 Ga̱a ne̱ niꞌya̱j nij chana̱, ne̱ queneꞌen nij chana̱ se vaa a̱j naj yaníj yuvej, ne̱ dan me se yuvej xi̱j ndoꞌo me yoꞌ a. 5 Ga̱a ne̱ catúj nij chana̱ rque yuꞌuj, ga̱a ne̱ queneꞌen nij chana̱ se vaa ya̱nj ꞌo̱ síí ya̱a̱n rej nuva̱ꞌ nij chana̱, ne̱ nuû soꞌ yatzíj xca̱a̱n catzi̱i̱, ne̱ caꞌanj ndoꞌo rá nij chana̱ a.

6 Ga̱a ne̱ cataj síí ya̱a̱n rihaan nij chana̱ a:

―Taj cheꞌé caꞌa̱nj rá nij soj maꞌ. Nihánj me nanoꞌ nij soj man Jesucristó síí cavii chumanꞌ Nazaret síí cachrón nii rihaan rcutze̱, ne̱ soꞌ me se a̱j cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ ei. Ne̱ ni̱ꞌyaj soj rej cuchruj nii man soꞌ, ne̱ xca̱j soj cuentá se vaa nuviꞌ soꞌ naj nihánj a̱ man ado̱nj. 7 Tana̱nj cavi̱i̱ soj cata̱j soj rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ do̱ꞌ, nda̱a rihaan Pedró do̱ꞌ, cata̱j soj: “Táá ya̱a̱n Jesucristó rihaan soj ꞌanj soꞌ estadó Galilea, ne̱ yoꞌ me rej queneꞌe̱n nij soj man soꞌ nda̱a vaa cataj maꞌa̱n soꞌ rihaan soj á”, cata̱j nij soj rihaan Pedró ga̱ yoꞌó nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ á ―taj síí ya̱a̱n rihaan vaꞌnu̱j nij chana̱ a.

8 Ga̱a ne̱ curiha̱nj nij chana̱ rque yuꞌuj, ne̱ cunánj nij chana̱, caꞌanj nij noꞌ a. ꞌO̱ se caꞌanj ndoꞌo rá nij chana̱, ne̱ nda̱a riꞌíj man nij chana̱ a. Ne̱ ne caꞌve̱e caꞌmi̱i̱ nij noꞌ a̱ doj nana̱ rihaan a̱ ꞌó yuvii̱, cheꞌé se cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij noꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa queneꞌen chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena man Jesucristó a

9 Dan me se cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó taxre̱j cotungó, ga̱a ne̱ curuviꞌ soꞌ asino ya̱a̱n rihaan chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena, ne̱ noꞌ me chana̱ quirii soꞌ chi̱j nana̱ chre̱e nimán asi̱j rque̱ doj a. 10-11 Dan me se caꞌanj noꞌ rej ma̱n nij síí chéé ga̱ Jesucristó, ne̱ dan me se nanó ndoꞌo rá nij soꞌ, ne̱ taꞌvee nij soꞌ, ne̱ dan me se cataj xnaꞌanj noꞌ rihaan nij soꞌ se vaa vaa iꞌna̱ꞌ Jesucristó ne̱ queneꞌen noꞌ man Jesucristó, taj noꞌ, tza̱j ne̱ ne cuchuma̱n rá nij soꞌ a̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa curuviꞌ Jesucristó rihaan vi̱j tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ ga̱a va̱j ro̱j soꞌ rej tacaan a

12 Cachén doj, ga̱a ne̱ dan me se chéé vi̱j tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rej tacaan, ne̱ curuviꞌ Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ, tza̱j ne̱ ino̱ doj vaa soꞌ, ruviꞌ soꞌ, niꞌya̱j ro̱j soꞌ a. 13 Ga̱a ne̱ cavii ro̱j soꞌ uún, nataꞌ ro̱j soꞌ rihaan yoꞌó nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, tza̱j ne̱ nij soꞌ me se ne cuchuma̱n rá nij soꞌ se‑na̱na̱ ro̱j soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa curuviꞌ Jesucristó rihaan xa̱a̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a

14 Corá me se ga̱a yáán xa̱a̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan mesá, ne̱ curuviꞌ maꞌa̱n Jesucristó rihaan nij soꞌ, ne̱ cutaꞌ soꞌ cacunꞌ xráá nij soꞌ se vaa guun nichra̱j rá nij soꞌ ne̱ ne cuchuma̱n rá nij soꞌ se‑na̱na̱ nij síí queneꞌen man soꞌ ga̱a cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a. 15 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Caꞌa̱nj nij soj rihaan nu̱ꞌ cachra̱ꞌ chumii̱, ne̱ caꞌmi̱i̱ natáj soj se‑na̱na̱j nana̱ sa̱ꞌ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ a. 16 Ne̱ me maꞌa̱n ꞌo̱ síí cuchuma̱n rá se‑na̱na̱ soj ne̱ cata̱ꞌ ne, ne̱ soꞌ me síí quinani̱i̱ rihaan sayuun, tza̱j ne̱ síí naꞌvej rá cuchuma̱n rá se‑na̱na̱ soj me se quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé soꞌ ado̱nj. 17 Ne̱ nihánj me suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌya̱j nij síí cuchumán ya̱ rá niꞌya̱j manj, ne̱ dan me se quita̱j tuꞌva nij soꞌ se‑chu̱vií ꞌu̱nj, quiri̱i̱ nij soꞌ nana̱ chre̱e nimán yuvii̱, ne̱ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ xnaꞌánj naca̱ xnaꞌánj ne neꞌen maꞌa̱n nij soꞌ, 18 ne̱ maꞌa̱n raꞌa nij soꞌ qui̱taꞌaa nij soꞌ xcuáá yuva̱a̱, ne̱ caꞌve̱e se coꞌo̱ nij soꞌ se xna̱j, tza̱j ne̱ a̱ doj se̱ quiranꞌ nij soꞌ chiꞌii̱ maꞌ. Ne̱ cuta̱ꞌ raꞌa nij soꞌ xráá síí ranꞌ, ne̱ nahu̱un sa̱ꞌ nij síí ranꞌ yoꞌ a ―taj Jesucristó rihaan xa̱a̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cavii Jesucristó xta̱ꞌ a

19 Dan me se quisíj caꞌmii Jesucristó nana̱ dan rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ga̱a ne̱ cavii soꞌ xta̱ꞌ, ga̱a ne̱ cayáán soꞌ rej nuva̱ꞌ Diose̱ a. 20 Ga̱a ne̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ me se caꞌanj caꞌmi̱i̱ natáj nij soꞌ se‑na̱na̱ soꞌ nu̱ꞌ nij chumanꞌ, ne̱ racuíj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ man nij soꞌ, ne̱ dan me se cheꞌé suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj nij soꞌ me se raan doj canocoꞌ nij yuvii̱ se‑na̱na̱ Jesucristó a. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

San Lucas

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Nihánj me se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ cachrón síí cuꞌna̱j Lucas rihaan yanj a

1

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quiꞌya̱j síí cuꞌna̱j Lucas yanj nihánj caꞌne̱j soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Teófilo a

1 Dan me se queꞌe̱e̱ uxrá yuvii̱ guun rá cachro̱n nica̱ nana̱ rihaan yanj cheꞌé nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Jesucristó scaꞌnúj níꞌ asi̱j rque̱ doj a. 2 Dan me se cachrón nij soꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj nij síí queneꞌen cunuda̱nj se vaa quiꞌyaj Jesucristó asi̱j guun cheꞌe̱ soꞌ cayáán soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ nij síí queneꞌen roꞌ, me síí ata̱ suun nata̱ꞌ nana̱ yoꞌ rihaan nu̱ꞌ yuvii̱ a. 3 Ne̱ ꞌu̱nj nihánj me síí tucuꞌyón uxrá, don caꞌvee narij cunuda̱nj rasu̱u̱n yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan vaa cheꞌé cachro̱n nica̱ ꞌu̱nj cunuda̱nj se vaa quiꞌyaj Jesucristó rihaan yanj nihánj naya̱a̱ so̱ꞌ si̱j cuꞌna̱j Teófilo si̱j sa̱ꞌ ndoꞌo, raj ado̱nj. 4 Na̱nj qui̱ꞌyáj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e gu̱un ya̱ rá so̱ꞌ se vaa ya̱ vaa nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj nii rihaan so̱ꞌ cheꞌé Jesucristó ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj se‑mo̱zó Diose̱ se vaa caꞌnga̱a̱ Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ a

5 Ga̱a cayáán síí cuꞌna̱j Herodes síí nica̱j suun rey uun chij rihaan estadó Judea, ga̱a ne̱ ꞌo̱ xrej canicunꞌ rihaan yuvii̱ israelitá me ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Zacarías, ne̱ cachéé soꞌ ga̱ ꞌo̱ taꞌa̱j nij xrej, ne̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ Abías me nij soꞌ a. Ne̱ nica̱ Zacarías me chana̱ cuꞌna̱j Elisabet, ne̱ taꞌni̱j ꞌo̱ xrej me noꞌ, 6 ne̱ síí ya̱nj sa̱ꞌ rihaan Diose̱ me ro̱j ni̱ca̱ ro̱j soꞌ, ne̱ sa̱ꞌ uxrá cuno ro̱j soꞌ nu̱ꞌ nij nana̱ me rá Diose̱ cuno̱ níꞌ, ne̱ nuviꞌ cacunꞌ tumé ro̱j soꞌ a̱ doj a̱ maꞌ. 7 Tza̱j ne̱ taj va̱j taꞌníí ro̱j soꞌ, cheꞌé se chana̱ itu̱un me Elisabet ado̱nj. Ne̱ a̱j cachén ndoꞌo yoꞌ ne ro̱j ni̱ca̱ ro̱j soꞌ na̱nj á.

8 Dan me se ga̱a natúj nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ Abías quiꞌya̱j suun nij soꞌ se‑su̱u̱n Diose̱, 9 ne̱ ꞌo̱ güii quiriꞌ niꞌya̱j Zacarías catu̱u̱ soꞌ nuvií noco̱o cara̱a soꞌ squíí xlá rihaan yaꞌan a. ꞌO̱ se tucuáán noco̱ꞌ nij xrej me se daj a̱ güii tico tixaj nij soꞌ se‑chuvi̱i nij soꞌ, se vaa queneꞌe̱n nij soꞌ a̱ me síí quiri̱ꞌ niꞌya̱j cara̱a squíí rihaan yaꞌan a. 10 Dan me se catúj Zacarías rque nuvií noco̱o, ne̱ xeꞌ nicunꞌ ꞌo̱ xꞌneꞌ yuvii̱, cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱ ga̱a caraa Zacarías squíí rihaan yaꞌan a. 11 Dan me se naquiꞌyaa ꞌo̱ se‑mo̱zó Diose̱ rihaan Zacarías, ne̱ nicu̱nꞌ soꞌ rej nuva̱ꞌ mesá altar acaa squíí a. 12 Dan me se ga̱a queneꞌen Zacarías man se‑mo̱zó Diose̱, ga̱a ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo soꞌ a. 13 Tza̱j ne̱ cataj se‑mo̱zó Diose̱ rihaan soꞌ, ne̱:

―Se̱ cuchuꞌvíꞌ so̱ꞌ, man Zacarías. ꞌO̱ se a̱j cuno Diose̱ nana̱ cachíín ni̱ꞌyáá so̱ꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cuchru̱j nica̱ so̱ꞌ Elisabet taꞌnij sno̱ꞌo so̱ꞌ ado̱nj. 14 Juan tu̱cuꞌnáj so̱ꞌ man soꞌ á. Gu̱un niha̱ꞌ ndoꞌo rá so̱ꞌ, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá queꞌe̱e̱ yuvii̱ asa̱ꞌ caꞌngaa soꞌ ado̱nj. 15 ꞌO̱ se taꞌníí so̱ꞌ me síí gu̱un síí sa̱ꞌ ndoꞌo rihaan Diose̱ na̱nj ado̱nj. Se̱ coꞌo soꞌ tziꞌ se̱ coꞌo soꞌ rinté se̱ coꞌo soꞌ maꞌ. Asi̱j güii ataa caꞌnga̱a̱ soꞌ, ne̱ gu̱un cheꞌe̱ Nimán Diose̱ yoꞌo̱ ca̱yáán Nimán Diose̱ ga̱ soꞌ na̱nj á. 16 Ne̱ queꞌe̱e̱ síí israelitá ca̱nica̱j nimán canoco̱ꞌ uún man Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man nij soꞌ, quiꞌya̱j taꞌníí so̱ꞌ ado̱nj. 17 Dan me se gu̱un soꞌ síí caꞌa̱nj suun rihaan Diose̱ ado̱nj. Asino taꞌníí so̱ꞌ gu̱un cheꞌe̱ caꞌmi̱i̱ natáj rihaan yuvii̱, ga̱a ne̱ caꞌmi̱i̱ síí caꞌne̱j Diose̱ man a. Da̱j se quiꞌyaj Nimán Diose̱, racuíj Nimán Diose̱ man síí cuꞌna̱j Elías ga̱a naá roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j gue̱e̱ Nimán Diose̱, ra̱cuíj ndoꞌo soꞌ man taꞌníí so̱ꞌ a. Caꞌmi̱i̱ lu̱j yuvii̱ ga̱ taꞌníí yuvii̱, quiꞌya̱j soꞌ, natuna̱ nimán nij síí chiꞌi̱i̱ cuno̱ nij soꞌ rihaan Diose̱, quiꞌya̱j soꞌ na̱nj á. Juan me síí quiꞌya̱j, ne̱ cara̱yaꞌa̱nj nu̱ꞌ yuvii̱ cheꞌé se caꞌna̱ꞌ síí qui̱ꞌnij raꞌa man níꞌ ado̱nj. ―Nu̱ꞌ nana̱ nihánj cataj xnaꞌanj se‑mo̱zó Diose̱ rihaan Zacarías a.

18 Ga̱a ne̱ cataj Zacarías rihaan se‑mo̱zó Diose̱ a:

―Asa̱ꞌ caꞌve̱e cuchuma̱n raj se vaa ya̱ caꞌmii so̱ꞌ ga̱. Chii nga̱ mé ꞌu̱nj nihánj, ne̱ chana̱ chij me nica̱ ꞌu̱nj nihánj na̱nj á ―taj Zacarías rihaan se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ a.

19 Ga̱a ne̱ cataj se‑mo̱zó Diose̱ rihaan Zacarías a:

―Gabriel síí nicu̱nꞌ rihaan Diose̱ mé ꞌu̱nj ado̱nj. Maꞌa̱n Diose̱ me síí caꞌnéé manj caꞌna̱j caꞌmi̱j ga̱ so̱ꞌ ado̱nj. Caꞌneꞌ soꞌ suun rihanj se vaa cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj nana̱ sa̱ꞌ nihánj rihaan so̱ꞌ, 20 tza̱j ne̱ ne cuchuma̱n rá so̱ꞌ nana̱ nihánj, ne̱ cheꞌé dan me gu̱un ya̱ꞌmií so̱ꞌ ado̱nj. A̱ ꞌó nana̱ se̱ caꞌvee caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ nda̱a quisi̱j güii quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ nana̱ nihánj nda̱a vaa cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ ado̱nj. Ne̱ ya̱ quisi̱j nana̱ nihánj güii a̱j cachrón Diose̱ ado̱nj. ―Da̱nj cataj se‑mo̱zó Diose̱ rihaan Zacarías a.

21 Dan me se xeꞌ mán nij yuvii̱, naꞌvi̱j nij yuvii̱ a̱ me orá cu̱riha̱nj Zacarías rque nuvií, ne̱ caráyaꞌa̱nj nij soꞌ se vaa guun ra̱a̱n soꞌ rque nuvií a. 22 Dan me se ga̱a curiha̱nj soꞌ rque nuvií, ga̱a ne̱ ne caꞌve̱e caꞌmi̱i̱ soꞌ ga̱ nij soꞌ a̱ maꞌ. Cheꞌé dan xcaj nij soꞌ cuentá se vaa naquiꞌyaa ꞌo̱ rasu̱u̱n rihaan Zacarías, quiꞌyaj Diose̱, ga̱a nu̱u̱ soꞌ rque nuvií a. Da̱j doj raꞌa soꞌ tucunó soꞌ cheꞌé se yoꞌo̱ guun yaꞌmi̱i soꞌ a.

23 Ga̱a cachén Zacarías se‑su̱u̱n Diose̱, ga̱a ne̱ quinanꞌ soꞌ tucuá soꞌ a. 24 Cachén do̱j güii, ga̱a ne̱ nariꞌ nica̱ soꞌ Elisabet ꞌo̱ neꞌej a. ꞌU̱nꞌ yavii cayáán noꞌ tucuá noꞌ, 25 ne̱ nuchruj ra̱a̱ noꞌ nana̱ nihánj a: “Ga̱ naá guun naꞌa̱j uxraj rihaan yuvii̱ cheꞌé se chana̱ itu̱un mej, tza̱j ne̱ nda̱a ya̱j racuíj Diose̱ manj á”. Da̱nj guun rá noꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj se‑mo̱zó Diose̱ se vaa caꞌnga̱a̱ Jesucristó a

26 Ga̱a quisíj vata̱nꞌ yavii cunuû rque Elisabet, ga̱a ne̱ caꞌnéé Diose̱ man se‑mo̱zó soꞌ síí cuꞌna̱j Gabriel caꞌa̱nj soꞌ nda̱a ꞌo̱ chumanꞌ na̱j rihaan estadó Galilea chumanꞌ cuꞌna̱j Nazaret a. 27 Ne̱ caꞌanj cata̱j xnaꞌanj soꞌ ꞌo̱ nana̱ rihaan ꞌo̱ chana̱ ya̱a̱n cuꞌna̱j Mariá a. A̱j guun ya̱ xca̱j ꞌo̱ síí cuꞌna̱j José man noꞌ, ne̱ ꞌo̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí guun chij ndoꞌo ga̱a naá síí cuꞌna̱j David me soꞌ a. 28 Ga̱a ne̱ dan me se cuchiꞌ se‑mo̱zó Diose̱ rihaan Mariá, ne̱ cataj soꞌ:

―Ra̱cuíj Diose̱ mán so̱ꞌ á. ꞌO̱ se quiꞌyaj ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé so̱ꞌ, ne̱ yoꞌo̱ yáán Diose̱ ga̱ so̱ꞌ á. Sa̱ꞌ doj cavii uruún so̱ꞌ rihaan cunuda̱nj nij chana̱, quiꞌyaj Diose̱ a. ―Da̱nj cataj se‑mo̱zó Diose̱ rihaan Mariá a.

29 Tza̱j ne̱ caráyaꞌa̱nj Mariá nana̱ caꞌmii se‑mo̱zó Diose̱, ne̱ ne queneꞌe̱n noꞌ me cheꞌé caꞌmii soꞌ nana̱ vaa da̱nj maꞌ. 30 Ga̱a ne̱ cataj uún se‑mo̱zó Diose̱ rihaan noꞌ a:

―Se̱ cuchuꞌvíꞌ so̱ꞌ, man María. Aranꞌ rá Diose̱ quiꞌya̱j Diose̱ se lu̱j cheꞌé so̱ꞌ á. 31 Nari̱ꞌ so̱ꞌ ꞌo̱ neꞌej, ne̱ cuchru̱j so̱ꞌ ꞌo̱ neꞌej sno̱ꞌo ado̱nj. Jesús tu̱cuꞌnáj so̱ꞌ man soꞌ á. 32-33 Síí sa̱ꞌ ndoꞌo gu̱un soꞌ, ne̱ taꞌníí Diose̱ síí sa̱ꞌ ndoꞌo me soꞌ ado̱nj. Gu̱un soꞌ síí gu̱un chij rihaan níꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. Ase vaa guun chij xi̱i soꞌ síí cuꞌna̱j David rihaan soj si̱j israelitá ga̱a naá roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j maꞌa̱n soꞌ gu̱un chij soꞌ rihaan soj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. ―Da̱nj cataj Gabriel rihaan Mariá a.

34 Ne̱ cataj Mariá rihaan se‑mo̱zó Diose̱, ne̱:

―Chana̱ ya̱a̱n mej á. Asa̱ꞌ caꞌve̱e cuchru̱j ꞌu̱nj neꞌej, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj Mariá, xnáꞌanj noꞌ man se‑mo̱zó Diose̱ a.

35 Ga̱a ne̱ cataj se‑mo̱zó Diose̱ rihaan Mariá a:

―Ca̱yáán Nimán Diose̱ ga̱ so̱ꞌ, ne̱ ra̱cuíj Diose̱ síí nucua̱j ndoꞌo mán so̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan cuchru̱j so̱ꞌ neꞌej sa̱ꞌ rihaan Diose̱, ne̱ taꞌníí Diose̱ me neꞌej cuchru̱j so̱ꞌ a. 36 Ne̱ xca̱j so̱ꞌ cuentá cheꞌé tuviꞌ cha̱na̱ so̱ꞌ Elisabet se vaa nda̱ꞌ se chana̱ itu̱un me noꞌ, taj nii, ne̱ nda̱ꞌ se chana̱ chij me noꞌ, tza̱j ne̱ a̱j quisíj vata̱nꞌ yavii nuû rque noꞌ cuano̱ na̱nj á. 37 Diose̱ me síí aꞌvee ꞌyaj cunuda̱nj a ―taj se‑mo̱zó Diose̱ rihaan Mariá a.

38 Ne̱ cataj Mariá rihaan se‑mo̱zó Diose̱ a:

―Dan me se na̱nj chana̱ ꞌyaj suun cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ mej, ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa cataj so̱ꞌ rihanj á ―taj Mariá rihaan se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ a.

Ga̱a ne̱ naxuun se‑mo̱zó Diose̱ man soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌanj Mariá caꞌmi̱i̱ noꞌ ga̱ Elisabet a

39 Cachén do̱j güii, ga̱a ne̱ quiꞌyaj chuvi̱i Mariá siꞌyaj noꞌ, ne̱ yo̱o ndoꞌo caꞌanj noꞌ ꞌo̱ chumanꞌ na̱j estadó Judea, ꞌo̱ chumanꞌ na̱j rej xra̱j a. 40 Ne̱ caꞌanj noꞌ tucuá Zacarías, ne̱ catúj noꞌ rá veꞌ, ne̱ cataj noꞌ: “Vaa nu̱cuáá so̱ꞌ naꞌ”, taj noꞌ rihaan Elisabet a.

41 Nu̱ꞌ cuno Elisabet nana̱ caꞌmii Mariá, ne̱ nu̱ꞌ güéj neꞌej rque noꞌ a. Dan me se catúj Nimán Diose̱ nimán Elisabet, 42 ne̱ nucua̱j caꞌmii noꞌ ga̱ Mariá, cataj noꞌ:

―Rqué Diose̱ xnaꞌanj niꞌya̱j uruún so̱ꞌ rihaan cunu̱ꞌ da̱nj chana̱ a. Ne̱ uxrá rque̱ Diose̱ xnaꞌanj niꞌya̱j neꞌej cuchru̱j so̱ꞌ a. 43 Veꞌé ndoꞌo quiránꞌ ꞌu̱nj se vaa caꞌnaꞌ ro̱j ni̱i síí qui̱ꞌnij raꞌa man níꞌ tucuaj a. 44 Nu̱ꞌ cunoj nana̱ cataj so̱ꞌ rihanj, ne̱ nu̱ꞌ guun niha̱ꞌ rá neꞌej, ne̱ nu̱ꞌ güéj neꞌej rquej a. 45 Cavii sa̱ꞌ so̱ꞌ cheꞌé se amán rá so̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, se vaa quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan so̱ꞌ ado̱nj ―taj Elisabet rihaan Mariá a.

46-48 Ga̱a ne̱ cataj Mariá nana̱ nihánj a:

―Nda̱ꞌ se chana̱ ya̱nj rmaꞌa̱n mé ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá Diose̱ niꞌya̱j soꞌ manj a. Cheꞌé dan me da̱j cata̱j maꞌa̱n Diose̱, ne̱ caꞌve̱e qui̱ꞌyáj a. Nanuj rá Diose̱ manj, ne̱ cheꞌé dan sa̱ꞌ vaa Diose̱, rá nimanj, ne̱ guun niha̱ꞌ ndoꞌo rá nimanj niꞌya̱j nimanj man Diose̱ síí tinanii manj rihaan sayuun na̱nj ado̱nj. Ne̱ ya̱j cata̱j cunuda̱nj yuvii̱ se vaa chana̱ quiriꞌ ndoꞌo xnaꞌanj niꞌya̱j mej a. 49 Da̱nj cata̱j nij soꞌ cheꞌé se sa̱ꞌ quiꞌyaj Diose̱ síí nucua̱j ndoꞌo cheꞌej a. Ne̱ síí vaa sa̱ꞌ ina̱nj me soꞌ ado̱nj. 50 ꞌO̱ ꞌe̱e̱ rá soꞌ man taranꞌ nij síí uno rihaan soꞌ a. 51 Quiꞌyaj Diose̱ suun noco̱o uxrá a. Nu̱ꞌ nij síí xta̱ꞌ nimán roꞌ, quiꞌya̱j canaán Diose̱ rihaan nij soꞌ, ne̱ quinavi̱j se‑na̱na̱ nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 52 Nu̱ꞌ nij síí rii taꞌngaꞌ roꞌ, caꞌne̱e̱ Diose̱ suun raꞌa nij soꞌ, ne̱ gu̱un nij soꞌ síí noco̱ꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ nu̱ꞌ nij síí noco̱ꞌ roꞌ, gu̱un nij soꞌ síí quiri̱i̱ taꞌngaꞌ naca̱, quiꞌya̱j Diose̱ na̱nj á. 53 Nu̱ꞌ nij síí naꞌaan rque roꞌ, rque̱ Diose̱ chraa cha̱ nij soꞌ, ne̱ nu̱ꞌ nij ruꞌvee roꞌ, cunu̱u nique̱ nij soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ a. 54 Quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan xi̱i níꞌ nij síí ma̱n ga̱a naá a. Racuíj soꞌ man níꞌ si̱j israelitá, cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man soꞌ me níꞌ ado̱nj. 55 Nanuj rá soꞌ nda̱a vaa cataj soꞌ rihaan xi̱i níꞌ síí cuꞌna̱j Abraham, ne̱ cheꞌé dan ꞌe̱e̱ rá soꞌ man níꞌ si̱j israelitá, cheꞌé se taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ Abraham me níꞌ a. ―Nu̱ꞌ nana̱ nihánj me nana̱ cataj María a.

56 Ga̱a ne̱ vaꞌnu̱j yavii cayáán Mariá tucuá Elisabet, ga̱a ne̱ quinanꞌ noꞌ tucuá noꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌngaa Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ a

57 Ga̱a quisíj güii caꞌnga̱a̱ taꞌníí Elisabet, ga̱a ne̱ dan me se cuchruj noꞌ ꞌo̱ neꞌej sno̱ꞌo cunii a. 58 Cuno nij tuviꞌ noꞌ se vaa veꞌé uxrá quiꞌyaj Diose̱ ga̱ noꞌ, ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá nij soꞌ cheꞌé noꞌ a. 59 Ga̱a quisíj neꞌej tu̱nj güii, ga̱a ne̱ dan me se cuchiꞌ nij síí cuta̱ꞌ taꞌngaꞌ nee̱ man neꞌej veꞌ a. Ne̱ nij soꞌ me rá tu̱cuꞌnáj Zacarías man neꞌej cheꞌé se Zacarías cuꞌna̱j rej neꞌej, 60 tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j rá nii neꞌej cuꞌna̱j neꞌej da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se cataj noꞌ:

―Juan cuꞌna̱j se‑chuvi̱i taꞌníj á ―taj noꞌ rihaan nij soꞌ a.

61 Tza̱j ne̱ cataj nij síí caꞌnaꞌ rihaan noꞌ a:

―Tza̱j ne̱ a̱ ꞌó tuviꞌ soj ne cuꞌna̱j Juan maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan noꞌ a.

62 Cheꞌé dan xnáꞌanj nij soꞌ man rej neꞌej, da̱j doj raꞌa nij soꞌ tucunó nij soꞌ a. Guun rá nij soꞌ queneꞌe̱n nij soꞌ da̱j quina̱j se‑chuvi̱i neꞌej, quiꞌya̱j rej neꞌej, rá nij soꞌ a. 63 Cachíín Zacarías yanj ga̱ raꞌa soꞌ, ne̱ cachrón soꞌ letrá rihaan yanj yoꞌ, ne̱: “Juan cuꞌna̱j se‑chuvi̱i neꞌej”, taj letrá cachrón soꞌ rihaan yanj, ne̱ cheꞌé dan caráyaꞌa̱nj ndoꞌo nij síí caꞌnaꞌ a. 64 Nu̱ꞌ cachrón Zacarías letrá, ne̱ nu̱ꞌ caꞌvee caꞌmii uún soꞌ na̱nj ado̱nj. Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ cataj soꞌ se vaa veꞌé uxrá quiꞌyaj Diose̱ a. 65 Ne̱ caráyaꞌa̱nj nij síí ya̱nj nichru̱nꞌ se vaa quiranꞌ Zacarías se vaa guun yaꞌmi̱i soꞌ, ne̱ nda̱a taranꞌ nij síí ya̱nj quij nicu̱nꞌ estadó Judea roꞌ, cuno nda̱a vaa quiranꞌ soꞌ a. 66 Taranꞌ nij síí cuno roꞌ, nuchruj ra̱a̱, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ me suun ca̱ta̱ Juan asa̱ꞌ cachij soꞌ a. Da̱nj tuꞌva nij soꞌ cheꞌé se queneꞌen nij soꞌ se vaa rqué ndoꞌo Diose̱ xnaꞌanj niꞌya̱j Juan a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Zacarías se vaa ra̱cuíj ndoꞌo Diose̱ man nij yuvii̱ israelitá a

67 Racuíj Nimán Diose̱ man rej Juan síí cuꞌna̱j Zacarías, ne̱ cataj soꞌ:

68 ―Caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ cheꞌé Diose̱ síí noco̱ꞌ níꞌ si̱j israelitá a. Ése̱ racuíj soꞌ man níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ, ne̱ tinanii soꞌ man níꞌ rihaan sayuun a. 69 Caꞌna̱ꞌ ꞌo̱ síí nucua̱j gu̱un soꞌ síí ti̱nanii sa̱ꞌ man níꞌ rihaan sayuun, quiꞌya̱j Diose̱ a. ꞌO̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí guun chij ga̱a naá síí cuꞌna̱j David gu̱un soꞌ, 70 nda̱a vaa cataj nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, quiꞌyaj Diose̱ ga̱a naá, 71 ne̱ dan me se caꞌna̱ꞌ síí nucua̱j ti̱nanii soꞌ man níꞌ rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man níꞌ, taj nij soꞌ, ne̱ se̱ guun nucua̱j nij síí ta̱j riꞌyunj man níꞌ quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ nij soꞌ man níꞌ maꞌ, taj nij soꞌ a. 72 Dan me se cunuu ꞌe̱e̱ rá soꞌ man níꞌ nda̱a vaa cataꞌ tuꞌva soꞌ rihaan xi̱i níꞌ, ne̱ yoꞌo̱ nuû rá soꞌ nu̱ꞌ se vaa cataj xnaꞌanj soꞌ se vaa quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé níꞌ do̱ꞌ a.

73-74 ”Dan me se cataj soꞌ rihaan xi̱i níꞌ síí cuꞌna̱j Abraham se vaa ya̱ ya̱ ti̱nanii soꞌ man níꞌ rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man níꞌ, ga̱a ne̱ se̱ cuchuꞌviꞌ níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ cheꞌé soꞌ a. 75 Ne̱ ga̱a̱ nica̱ nimán níꞌ rihaan Diose̱ nu̱ꞌ güii ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ níꞌ ado̱nj ―taj Zacarías, ga̱a ne̱ caꞌmii uún Zacarías rihaan maꞌa̱n taꞌníí soꞌ― 76 Ne̱ xa̱ꞌ ma̱ꞌán so̱ꞌ, tza̱j ne̱ guún so̱ꞌ síí nata̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ Diose̱ me síí sa̱ꞌ ndoꞌo, rej. Asino so̱ꞌ gu̱un cheꞌe̱ caꞌmi̱i̱ natáj, ga̱a ne̱ caꞌna̱ꞌ síí qui̱ꞌnij raꞌa man níꞌ ei. Dan me se cunu̱u nica̱ nimán yuvii̱, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ cara̱yaꞌa̱nj yuvii̱ man síí caꞌna̱ꞌ qui̱ꞌnij raꞌa man níꞌ, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, 77 ne̱ so̱ꞌ quiꞌya̱j xca̱j nij síí canoco̱ꞌ man Diose̱ cuentá se vaa caꞌve̱e quinavi̱j cacunꞌ tumé nij soꞌ quiꞌya̱j síí caꞌna̱ꞌ, ne̱ caꞌve̱e quinani̱i̱ nij soꞌ rihaan sayuun a. 78 Da̱nj quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé nij soꞌ cheꞌé se ꞌe̱e̱ uxrá rá Diose̱ man nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌne̱j soꞌ man síí qui̱ꞌnij raꞌa man nij soꞌ asa̱ꞌ quisíj güii caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj. 79 Ga̱a ne̱ xa̱ꞌ tuviꞌ níꞌ síí ne acaj cuentá do̱ꞌ, xa̱ꞌ tuviꞌ níꞌ síí chuꞌviꞌ ndoꞌo se vaa cavi̱ꞌ nij soꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ cuchugu̱u̱n rihaan nimán nij soꞌ, ga̱a ne̱ xca̱j nij soꞌ cuentá, ga̱a ne̱ nari̱ꞌ taranꞌ níꞌ da̱j quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ cunu̱u xe̱j nimán níꞌ ado̱nj ―taj Zacarías rihaan taꞌníí soꞌ a.

80 Dan me se cachij xnii cuꞌna̱j Juan, ne̱ guun soꞌ síí nucua̱j nimán, ne̱ ina̱nj rej tacaan yáán soꞌ nda̱a se quisíj güii guun cheꞌe̱ soꞌ nataꞌ soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan nij síí israelitá a.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌngaa Jesucristó a

1 Ma̱a̱n yoꞌ caꞌngaa Juan roꞌ, cayáán síí cuꞌna̱j Augusto síí nica̱j suun emperador, ne̱ caꞌnéé soꞌ nana̱ rihaan nij síí ma̱n taranꞌ nij chumanꞌ rii taꞌngaꞌ soꞌ rihaan se vaa me rá soꞌ na̱xcaj soꞌ ꞌo̱ yanj documento no̱ se‑chuvi̱i ꞌo̱ ꞌo̱ nij yuvii̱ a. 2 Ne̱ cayáán síí cuꞌna̱j Cirenio síí nica̱j suun gobernador uun chij rihaan estadó Siria ga̱a naxaga̱a̱ yanj yoꞌ a. 3 Dan me se caꞌanj cunuda̱nj nij yuvii̱ chumanꞌ chiháán xi̱i nij soꞌ, ga̱a ne̱ naxaga̱a̱ yanj no̱ se‑chuvi̱i nij yuvii̱ yoꞌ a.

4 Cavii síí cuꞌna̱j José chumanꞌ Nazaret chumanꞌ na̱j estadó Galilea, ne̱ caꞌanj soꞌ chumanꞌ Belén chumanꞌ na̱j estadó Judea a. Chumanꞌ caꞌngaa xi̱i soꞌ síí guun chij ga̱a naá síí cuꞌna̱j David me Belén, ne̱ cheꞌé dan caꞌanj José nda̱a Belén, cheꞌé se ꞌo̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ David me soꞌ a. 5 Nica̱j soꞌ chana̱ cuꞌna̱j Mariá chana̱ a̱j guun ya̱ xca̱j soꞌ man, caꞌanj soꞌ cano̱ se‑chuvi̱i ro̱j soꞌ rihaan yanj a. Nu̱u̱ rque Mariá, 6 ne̱ ga̱a caranꞌ ro̱j soꞌ Belén, ne̱ quisíj güii caꞌnga̱a̱ neꞌej a. 7 Taj yan vaa yaꞌnúj cara̱nꞌ ro̱j soꞌ caꞌnga̱a̱ neꞌej a̱ maꞌ. Dan me se da̱j doj rej ma̱n scúj vaa yaꞌnúj cara̱nꞌ ro̱j soꞌ a. Ne̱ cuchruj noꞌ ꞌo̱ neꞌej sno̱ꞌo cunii taꞌníí noꞌ síí chava̱ꞌ a. Quiꞌyaj yanu̱ꞌ noꞌ man neꞌej, ne̱ caꞌnéé noꞌ man neꞌej rá rihoo yan nu̱u̱ coꞌyo̱o̱ chá scúj a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa curuviꞌ se‑mo̱zó Diose̱ rihaan nij síí tumé matzinj a

8 Dan me se mán síí tumé matzinj rej tacaan nichru̱nꞌ yáj tuꞌva chumanꞌ Belén, ne̱ nicunꞌ taꞌa̱j nij soꞌ xeꞌ tumé nij soꞌ daán nij soꞌ rej nii̱ a. 9 Ga̱a ne̱ dan me se naquiꞌyaa ꞌo̱ se‑mo̱zó Diose̱ rihaan nij soꞌ, ne̱ cuchuguu̱n uxrá rihaan nij soꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ga̱a ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij soꞌ a. 10 Ga̱a ne̱ cataj se‑mo̱zó Diose̱ rihaan nij soꞌ a:

―Se̱ cuchuꞌviꞌ soj maꞌ. ꞌO̱ se caꞌnáꞌ ꞌu̱nj nata̱ꞌ ꞌu̱nj ꞌo̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan soj cheꞌé rasu̱u̱n quiꞌya̱j gu̱un niha̱ꞌ rá taranꞌ nij yuvii̱ ei. 11 ꞌO̱ se cuanꞌ me se caꞌngaa ꞌo̱ neꞌej chumanꞌ chiháán David, ne̱ neꞌej yoꞌ roꞌ, me síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun, ne̱ síí qui̱ꞌnij raꞌa man níꞌ me soꞌ ei. 12 Na̱nj vaa queneꞌe̱n soj se vaa ya̱ caꞌmij rihaan soj a. Caꞌa̱nj nij soj chumanꞌ Belén, ne̱ nari̱ꞌ soj ꞌo̱ neꞌej guun yanu̱ꞌ, ne̱ nu̱u̱ soꞌ rá rihoo chá xcuu coꞌyo̱o̱, ne̱ soꞌ me síí qui̱ꞌnij raꞌa man níꞌ a. ―Da̱nj cataj se‑mo̱zó Diose̱ rihaan nij síí tumé matzinj a.

13 Dan me se nu̱ꞌ navij caꞌmii se‑mo̱zó Diose̱ ga̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ veé ma̱a̱n orá dan curuviꞌ queꞌe̱e̱ doj nij se‑mo̱zó Diose̱ uún, ne̱ veꞌé uxrá caꞌmii nij soꞌ cheꞌé Diose̱, cataj nij soꞌ:

14 ―Sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱, síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ, ne̱ ga̱a̱ xe̱j nimán nij yuvii̱ si̱j sa̱ꞌ nimán a ―taj nij se‑mo̱zó Diose̱ rihaan nij síí tumé matzinj a.

15 Dan me se quinanꞌ nij se‑mo̱zó Diose̱ xta̱ꞌ, ga̱a ne̱ cataj nij síí tumé matzinj rihaan tuviꞌ nij soꞌ a:

―Caꞌa̱nj níꞌ Belén queneꞌe̱n níꞌ da̱j guun se vaa cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ ei ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.

16 Yo̱o caꞌanj nij soꞌ, ne̱ dan me se nu̱ꞌ cuchiꞌ nij soꞌ, ne̱ nu̱ꞌ quinariꞌ nij soꞌ man Mariá ga̱ José, ne̱ dan me se quinariꞌ nij soꞌ man neꞌej, nu̱u̱ neꞌej rá rihoo a. 17 Dan me se ga̱a queneꞌen nij síí tumé matzinj man neꞌej, ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj nij soꞌ nana̱ caꞌnéé Diose̱ rihaan nij soꞌ cheꞌé neꞌej rihaan Mariá ga̱ José do̱ꞌ, rihaan nij síí ma̱n nichru̱nꞌ do̱ꞌ a. 18 Ga̱a ne̱ caráyaꞌa̱nj cunuda̱nj yuvii̱ cuno nana̱ caꞌmii nij síí tumé matzinj yoꞌ a. 19 Ne̱ Mariá me se caꞌnéé noꞌ cunuda̱nj nana̱ yoꞌ cúú yave̱ noꞌ, ne̱ nuchruj ra̱a̱ noꞌ cheꞌé nana̱ yoꞌ a. 20 Dan me se quinanꞌ nij síí tumé matzinj, ga̱a ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá nij soꞌ cheꞌé nu̱ꞌ nana̱ cuno nij soꞌ do̱ꞌ, cheꞌé nu̱ꞌ se vaa queneꞌen nij soꞌ do̱ꞌ, ne̱: “Sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ á”, taj nij soꞌ a. ꞌO̱ se ase vaa cataj xnaꞌanj se‑mo̱zó Diose̱ rihaan nij soꞌ roꞌ, veé da̱nj vaa guun a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caxríj ro̱j ni̱ca̱ José neꞌej ston Diose̱ a

21 Cachén ꞌo̱ tu̱nj güii ga̱a ne̱ cutaꞌ nii taꞌngaꞌ nee̱ man neꞌej, ne̱ Jesús cuꞌna̱j neꞌej, quiꞌyaj nii, nda̱a vaa cataj xnaꞌanj se‑mo̱zó Diose̱ ga̱a ataa nayo̱n soꞌ rque Mariá a.

22 Cachén vi̱j chiha̱a̱ güii, ga̱a ne̱ quisíj güii cunu̱u sa̱ꞌ Mariá rihaan Diose̱ a. Cheꞌé dan nica̱j ro̱j soꞌ man neꞌej caꞌanj ro̱j soꞌ nuvií noco̱o ya̱nj chumanꞌ Jerusalén, ne̱ caxríj ro̱j soꞌ neꞌej ston Diose̱ a. 23 ꞌO̱ se danj Diose̱ taj se vaa daj a̱ taꞌníí nij yuvii̱ israelitá síí chava̱ꞌ gu̱un siꞌyaj Diose̱, ne̱ cheꞌé dan quiꞌyaj ro̱j soꞌ da̱nj a. 24 Dan me se caꞌanj ro̱j soꞌ caꞌanj go̱ꞌ ro̱j soꞌ xcuu rihaan Diose̱ nda̱a vaa taj danj Diose̱ a. Caꞌve̱e go̱ꞌ yuvii̱ vi̱j chaꞌaa̱n caꞌve̱e go̱ꞌ yuvii̱ vi̱j culuj caꞌve̱e, taj danj Diose̱ a.

25 Dan me se cayáán ꞌo̱ chii nga̱ cuꞌna̱j Simeón chumanꞌ Jerusalén a. Si̱j vaa nica̱ nimán me soꞌ, ne̱ si̱j noco̱ꞌ uxrá man Diose̱ me uún soꞌ, ne̱ quisíj queꞌe̱e̱ yoꞌ naꞌvi̱j uxrá soꞌ se vaa ti̱nanii Diose̱ man nij yuvii̱ israelitá rihaan sayuun a. Cayáán Nimán Diose̱ ga̱ soꞌ, 26 ne̱ a̱j cataj xnaꞌanj Nimán Diose̱ rihaan soꞌ se vaa se̱ caviꞌ soꞌ nda̱a se a̱j queneꞌen ya̱ soꞌ man síí caꞌne̱j Diose̱ a. 27 Dan me se güii cuchiꞌ ro̱j ni̱ca̱ José chumanꞌ Jerusalén me se cataj xnaꞌanj Nimán Diose̱ rihaan Simeón se vaa caꞌa̱nj soꞌ nuvií noco̱o, ne̱ cheꞌé dan caꞌanj soꞌ catúj soꞌ rque nuvií a. Ga̱a ne̱ catúj ro̱j ni̱ca̱ José rque nuvií ga̱ neꞌej cheꞌé se guun rá ro̱j soꞌ quiꞌya̱j ro̱j soꞌ nda̱a vaa taj danj Diose̱ a. 28 Ga̱a ne̱ táraꞌa̱ síí cuꞌna̱j Simeón neꞌej, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱ cheꞌé neꞌej a. Ne̱ nihánj me nana̱ caꞌmii soꞌ a:

29 ―Quisíj ya̱ nu̱ꞌ nda̱a vaa cataj so̱ꞌ rihanj, ne̱ cheꞌé dan caꞌve̱e cavi̱j ya̱j, ne̱ ga̱a̱ xe̱j nimanj, Ata̱j Chij. 30 Queneꞌen rihanj man síí caꞌnéé so̱ꞌ man ti̱nanii man núj rihaan sayuun, 31 ne̱ queneꞌe̱n cunuda̱nj yuvii̱ se vaa caꞌnaꞌ soꞌ quiꞌyáá so̱ꞌ na̱nj á. 32 Ase vaa yaꞌan chuguu̱n ga̱a̱ soꞌ ti̱haa̱n soꞌ se‑tucua̱nj so̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ yaníj, ne̱ caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ nii cheꞌé núj si̱j israelitá, quiꞌya̱j uún soꞌ, ése̱ síí noco̱ꞌ mán so̱ꞌ me núj na̱nj ado̱nj ―taj Simeón rihaan Diose̱ a.

33 Caráyaꞌa̱nj ro̱j ni̱ca̱ José se‑na̱na̱ síí cuꞌna̱j Simeón se vaa caꞌmii soꞌ cheꞌé neꞌej, 34 ne̱ cachíín niꞌya̱j Simeón rihaan Diose̱ se vaa rque̱ Diose̱ xnaꞌanj niꞌya̱j ro̱j ni̱ca̱ José a. Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan Mariá a:

―Cuneꞌ Diose̱ man neꞌej nihánj quiꞌya̱j suun soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ dan me se cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá queꞌe̱e̱ tuviꞌ níꞌ si̱j israelitá, quiꞌya̱j soꞌ, tza̱j ne̱ queꞌe̱e̱ tuviꞌ níꞌ tuna̱, quiꞌya̱j uún soꞌ ado̱nj. Dan me se caꞌnéé Diose̱ man soꞌ cheꞌé rej xca̱j yuvii̱ cuentá cheꞌé Diose̱, tza̱j ne̱ caꞌmi̱i̱ chiꞌi̱i̱ nii ni̱ꞌyaj nii man soꞌ ado̱nj. 35 Ne̱ xa̱ꞌ so̱ꞌ, tza̱j ne̱ quinano̱ ndoꞌo rá ma̱ꞌán so̱ꞌ cheꞌé soꞌ vaa güii na̱nj á. Dan me se caꞌve̱e xca̱j níꞌ cuentá da̱j vaa nimán queꞌe̱e̱ yuvii̱, quiꞌya̱j soꞌ ado̱nj ―taj Simeón rihaan Mariá a.

36 Ne̱ yáán ꞌo̱ chana̱ chij cuꞌna̱j Ana, ne̱ níí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me noꞌ, ne̱ taꞌníí síí cuꞌna̱j Fanuel me noꞌ, ne̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Aser me ro̱j re̱j ro̱j noꞌ a. Xcaj chii man noꞌ ga̱a naá, ne̱ nica̱j tuviꞌ ro̱j soꞌ chi̱j yoꞌ, ga̱a ne̱ caviꞌ nica̱ noꞌ, 37 ne̱ quináj noꞌ ne maꞌa̱n noꞌ, ne̱ quisíj noꞌ nda̱a caꞌa̱nj chiha̱a̱ caꞌa̱nj yoꞌ ga̱a caꞌngaa neꞌej cuꞌna̱j Jesús a. Chana̱ noco̱ꞌ uxrá man Diose̱ me noꞌ, ne̱ cheꞌé dan yoꞌo̱ cayáán noꞌ nuvií noco̱o, ne̱ niga̱nj ya̱j aꞌyuj caráj gue̱e̱ noꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j noꞌ rihaan Diose̱ a. 38 Ma̱a̱n orá caꞌmii Simeón cheꞌé neꞌej roꞌ, veé ma̱a̱n orá dan va̱j chana̱ chij cuꞌna̱j Ana, ne̱ catúj noꞌ rque nuvií, ga̱a ne̱ nagoꞌ noꞌ graciá rihaan Diose̱ cheꞌé neꞌej, ne̱ cataj xnaꞌanj noꞌ cheꞌé neꞌej rihaan nij yuvii̱ ma̱n naꞌvi̱j güii ti̱nanii Diose̱ man nij síí ma̱n Jerusalén rihaan sayuun a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa canica̱j ro̱j ni̱ca̱ José quinanꞌ ro̱j soꞌ tucuá ro̱j soꞌ a

39 Dan me se ga̱a quisíj quiꞌyaj ro̱j ni̱ca̱ José se vaa taj se‑tucua̱nj Moisés, ga̱a ne̱ quinanꞌ ro̱j soꞌ estadó Galilea a. Quinanꞌ ro̱j soꞌ chiháán ro̱j soꞌ chumanꞌ Nazaret a. 40 Cachij neꞌej guun soꞌ síí nucua̱j a. Xnii vaa chij rá me soꞌ, ne̱ rqué uxrá Diose̱ xnaꞌanj niꞌya̱j soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌmii Jesucristó rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés ga̱a me Jesucristó xnii a

41 Daj a̱ yoꞌ caꞌanj ro̱j ni̱ca̱ José chumanꞌ Jerusalén ga̱a canuû chaꞌanj pascuá, 42 ése̱ da̱nj vaa tucuáán noco̱ꞌ nij síí israelitá a. Dan me se ga̱a quisíj Jesucristó chuvi̱j yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌanj ro̱j ni̱i soꞌ chaꞌanj ga̱ rej soꞌ a. 43 Cachén chaꞌanj, ga̱a ne̱ quinanꞌ ro̱j ni̱ca̱ ro̱j soꞌ, tza̱j ne̱ xnii roꞌ, quináj Jerusalén, ne̱ ne queneꞌe̱n ro̱j ni̱ca̱ ro̱j soꞌ se vaa quináj xnii a̱ maꞌ. 44 Quinanꞌ xnii ga̱ tuviꞌ ro̱j soꞌ, rá ro̱j soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌanj ro̱j soꞌ a. Ga̱a ne̱ rej tiꞌnuu guun cheꞌe̱ ro̱j soꞌ nanoꞌ ro̱j soꞌ man xnii rihaan tuviꞌ ro̱j soꞌ, 45 tza̱j ne̱ nuviꞌ yan va̱j xnii a̱ maꞌ. Cheꞌé dan nanica̱j uún ro̱j soꞌ caꞌanj uún ro̱j soꞌ Jerusalén, ne̱ nanoꞌ uxrá ro̱j soꞌ man xnii a. 46 Quisíj vaꞌnu̱j güii nanoꞌ ro̱j soꞌ man xnii, ga̱a ne̱ caꞌanj ro̱j soꞌ rque nuvií noco̱o ma̱n nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ ma̱a̱n dan ne xnii nanó xre̱j xnii nana̱ aꞌmii nij soꞌ, ne̱ achíín naꞌanj xnii nana̱ cu̱u man nij soꞌ, 47 ne̱ caráyaꞌa̱nj daj a̱ nij síí cuno nana̱ caꞌmii xnii, ése̱ si̱j nica̱j uxrá cuentá me xnii, ne̱ sa̱ꞌ uxrá caꞌmii xnii, rá nij soꞌ a. 48 Ne̱ caráyaꞌa̱nj ro̱j ni̱ca̱ ro̱j soꞌ ga̱a queneꞌen ro̱j soꞌ se vaa ne xnii scaꞌnúj nij sij a. Ga̱a ne̱ cataj nii soꞌ rihaan soꞌ a:

―Ne chiha̱nꞌ quiꞌyáá di̱ꞌ man núj, man rej. Nanó ndoꞌo rá réé di̱ꞌ do̱ꞌ, nanó ndoꞌo rá ꞌu̱nj do̱ꞌ, quiꞌyáá di̱ꞌ, cheꞌé se nuvi̱i nanoꞌ núj mán di̱ꞌ, rej ―taj nii soꞌ rihaan soꞌ a.

49 Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a:

―Taj cheꞌé nano̱ꞌ ro̱j so̱j manj maꞌ. Me cheꞌé ne neꞌen ro̱j so̱j se vaa no̱ xcúún ꞌu̱nj quiꞌya̱j suun ꞌu̱nj se‑tucua̱nj Réj ga̱ ―taj xnii rihaan ro̱j ni̱ca̱ ro̱j soꞌ a.

50 Tza̱j ne̱ ne cuno̱ ro̱j soꞌ se‑na̱na̱ xnii se vaa no̱ xcúún soꞌ quiꞌya̱j suun soꞌ se‑chre̱j Rej soꞌ Diose̱ a.

51 Dan me se quinanꞌ Jesucristó chumanꞌ Nazaret ga̱ ro̱j soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ ya̱nj uno sa̱ꞌ soꞌ rihaan ro̱j soꞌ a. Ne̱ yoꞌo̱ nuû rá Mariá nu̱ꞌ nda̱a vaa guun cheꞌé soꞌ ga̱a caꞌngaa soꞌ do̱ꞌ, nu̱ꞌ nana̱ cu̱u sa̱ꞌ aꞌmii soꞌ do̱ꞌ a. 52 Dan me se cachij Jesucristó guun soꞌ síí cu̱u raa̱, ne̱ caranꞌ rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man soꞌ, ne̱ caranꞌ rá yuvii̱ uún niꞌya̱j yuvii̱ man soꞌ na̱nj ado̱nj.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌanj Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ tacaan, caꞌmii natáj soꞌ a

1-2 Yoꞌ xnu̱ꞌ cayáán síí cuꞌna̱j Tiberio síí nica̱j suun emperador roꞌ, ma̱a̱n yoꞌ dan me rqué Diose̱ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Juan taꞌníí Zacarías ga̱a cachéé soꞌ tacaan a. Veé ma̱a̱n yoꞌ caꞌmii Diose̱ rihaan Juan, dan me cayáán síí cuꞌna̱j Poncio Pilato síí nica̱j suun gobernador uun chij rihaan estadó cuꞌna̱j Judea a. Ne̱ veé ma̱a̱n yoꞌ dan cayáán síí cuꞌna̱j Herodes síí nica̱j suun tetrarca uun chij rihaan estadó cuꞌna̱j Galilea, ne̱ cayáán tinúú soꞌ síí cuꞌna̱j Felipé síí nica̱j suun tetrarca uun chij rihaan ro̱j estadó cuꞌna̱j Iturea ga̱ Traconite a. Ne̱ veé ma̱a̱n yoꞌ dan cayáán síí cuꞌna̱j Lisanias síí nica̱j suun tetrarca uun chij rihaan estadó cuꞌna̱j Abilinia, ne̱ cayáán ro̱j síí cuꞌna̱j Anás ga̱ Caifás xrej ata̱ suun noco̱o doj rihaan nij yuvii̱ israelitá a. Taranꞌ nij soꞌ me síí uun chij ga̱a cuchiꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan Juan ga̱a cachéé soꞌ tacaan a.

3 Dan me se cachéé Juan nu̱ꞌ rej na̱j nichru̱nꞌ tuꞌva chráá cuꞌna̱j Jordán, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ caꞌmii natáj soꞌ rihaan yuvii̱ se vaa nuchra̱nꞌ nimán nij yuvii̱, ne̱ ta̱náj nij yuvii̱ chrej chiꞌi̱i̱, ne̱ caꞌve̱e tinavi̱j Diose̱ cacunꞌ tumé nij yuvii̱, taj Juan ado̱nj.

4 Dan me se quiꞌyaj Juan nu̱ꞌ nda̱a vaa taj nana̱ cachrón síí cuꞌna̱j Isaías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá rihaan yanj, ne̱ nihánj me nana̱ cachrón soꞌ a: “Nucua̱j ndoꞌo caꞌmi̱i̱ natáj ꞌo̱ soꞌ rej tacaan, ne̱ cata̱j soꞌ se vaa nuchra̱nꞌ nimán yuvii̱, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ ga̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ soꞌ ado̱nj. 5 Dan me se se̱ caꞌvee quina̱j a̱ doj se chiꞌi̱i̱ nimán níꞌ ca̱ráán chrej rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ caꞌna̱ꞌ soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se quiri̱i̱ níꞌ nu̱ꞌ se chiꞌi̱i̱, ne̱ cara̱a níꞌ nu̱ꞌ se sa̱ꞌ cachi̱in man nimán níꞌ, ne̱ veꞌé ina̱nj cunu̱u nica̱ nimán níꞌ, quiꞌya̱j níꞌ ei. 6 Ga̱a ne̱ queneꞌe̱n nu̱ꞌ nij síí ma̱n daj a̱ chumanꞌ se vaa caꞌve̱e ti̱nanii Diose̱ man yuvii̱ rihaan sayuun na̱nj á”. Dan me nana̱ cachrón síí cuꞌna̱j Isaías rihaan yanj ga̱a naá nana̱ taj xnaꞌanj cheꞌé síí cuꞌna̱j Juan a.

7 Dan me se cuchiꞌ queꞌe̱e̱ ndoꞌo yuvii̱ rihaan Juan cheꞌé se guun rá nij soꞌ cuta̱ꞌ ne Juan man nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ caxríj yuva̱a̱ Juan man nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Ase vaa xcuáá yuva̱a̱ vaa soj á. Me síí cataj xnaꞌanj rihaan soj cuna̱nj soj, ne̱ quinani̱i̱ soj rihaan sayuun quiꞌya̱j Diose̱ ga̱. Asa̱ꞌ caꞌve̱e quinani̱i̱ soj rihaan sayuun, quiꞌya̱j na̱nj na cata̱ꞌ ne soj, rá soj ga̱. 8 Sese ya̱ cunuu sa̱ꞌ nimán soj, ne̱ caꞌa̱nj soj quiꞌya̱j soj nda̱a vaa ꞌyaj yuvii̱ cunuu sa̱ꞌ nimán ei. Ne̱ ta̱dó soj sese gu̱un cheꞌe̱ soj cata̱j soj se vaa taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham síí cane ga̱a naá me soj, ne̱ ne tumé soj cacunꞌ, cata̱j soj á. Se̱ caꞌmii soj daj chiha̱a̱ míj da̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nuveé se̱ yaꞌa̱nj tihaꞌ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham me soj a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se sese Diose̱ rá, ne̱ caꞌve̱e ni̱caj Diose̱ náá guun yahij na̱j rihaan yoꞌóó nihánj, ne̱ quiꞌya̱j Diose̱ man ꞌo̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham ado̱nj. Cheꞌé dan canoco̱ꞌ ya̱ soj man Diose̱ ei. 9 ꞌO̱ se nichru̱nꞌ quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man nij síí naꞌvej rá cuno̱ rihaan soꞌ na̱nj á. Ase vaa síí oro̱ꞌ agaꞌ aꞌneꞌ chruun, ne̱ oro̱ꞌ soꞌ agaꞌ caꞌne̱ꞌ soꞌ chruun roꞌ, da̱nj vaa Diose̱ cuano̱ ei. Cheꞌé dan ase vaa ꞌyaj nii man chruun roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj quiꞌya̱j Diose̱ man nij síí ne uno rihaan soꞌ a. Dan me se aꞌneꞌ nii chruun nuviꞌ chruj sa̱ꞌ raa̱, ne̱ araa nii man chruun yoꞌ rihaan yaꞌan a. Taꞌngaꞌ da̱nj quiꞌya̱j Diose̱ man nij síí naꞌvej rá canoco̱ꞌ chrej sa̱ꞌ ado̱nj. ―Da̱nj cataj Juan rihaan nij yuvii̱ a.

10 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij yuvii̱ man Juan, cataj nij yuvii̱:

―Da̱j quiꞌya̱j núj, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ rihaan Juan a.

11 Ga̱a ne̱ cataj Juan rihaan nij soꞌ a:

―Síí vaa vi̱j se‑co̱toó roꞌ, caxri̱i̱ u̱u̱n soꞌ ꞌo̱ cotoó ston síí nuviꞌ se‑co̱toó á. Ne̱ síí vaa se chá rihaan roꞌ, go̱ꞌ soꞌ do̱j se chá man nij síí nuviꞌ se chá rihaan á. ―Da̱nj cataj Juan rihaan nij soꞌ a.

12 Do̱j tuviꞌ nij síí aꞌnéj puextó roꞌ, caꞌnaꞌ rihaan Juan cheꞌé se guun rá nij soꞌ cuta̱ꞌ ne Juan man nij soꞌ a. Ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man Juan, cataj nij soꞌ:

―Da̱j quiꞌya̱j núj, rá so̱ꞌ, ga̱ maestroꞌ ―taj nij soꞌ rihaan Juan a.

13 Ne̱ cataj Juan rihaan nij soꞌ a:

―Ina̱nj saꞌanj no̱ xcúún soj caꞌne̱e̱ soj man yuvii̱ roꞌ, caꞌve̱e caꞌne̱e̱ soj á. Se̱ caꞌnéj soj doj saꞌanj man yuvii̱ maꞌ ―taj Juan rihaan nij soꞌ a.

14 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj do̱j tanuu man Juan a:

―Da̱j quiꞌya̱j núj, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ rihaan Juan a.

Ne̱ cataj Juan rihaan nij soꞌ a:

―Se̱ quiꞌyaj soj fuerzá rque̱ yuvii̱ saꞌanj rihaan soj a̱ maꞌ. Se̱ caꞌmii ne̱ soj cheꞌé yuvii̱ ne̱ caꞌne̱e̱ soj saꞌanj man nij yuvii̱ a̱ maꞌ. Veé do̱j saꞌanj vaa tuꞌvee soj roꞌ, gu̱un niha̱ꞌ rá soj ni̱caj soj na̱nj á. ―Da̱nj cataj Juan rihaan nij tanuu a.

15 Dan me se nuchruj nij yuvii̱ cuentá sese si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me Juan, ne̱ cheꞌé dan naꞌvi̱j ndoꞌo nij yuvii̱ cata̱j xnaꞌanj maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Juan da̱j si̱j me maꞌa̱n soꞌ a. 16 Ne̱ cheꞌé dan cataj Juan rihaan nij soꞌ a:

―Síí utaꞌ ne na u̱u̱n man soj mej, tza̱j ne̱ caꞌna̱ꞌ yoꞌó síí gu̱un sca̱ꞌ doj rihanj a. Cheꞌé dan me a̱j ne nó xcúnj na̱chej nuj correá ꞌni̱j tacanj soꞌ maꞌ. Ne̱ caꞌna̱ꞌ soꞌ, ne̱ caꞌna̱ꞌ Nimán Diose̱ ga̱ soꞌ, ne̱ caxri̱i̱ yaꞌan soꞌ man soj si̱j naꞌvej rá cuno̱ rihaan Diose̱, ne̱ caca̱a̱ soj ado̱nj. 17 Dan me se ase vaa síí oro̱ꞌ chruun palá vaa soꞌ cuano̱ ado̱nj. Dan me se síí nica̱j chruun palá roꞌ, rii nu̱ꞌ ꞌnúú trigó na̱j rihaan yoꞌóó, ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ soꞌ man ꞌnúú trigó sa̱ꞌ, ne̱ araa soꞌ man ꞌnúú trigó sa̱ꞌ rá veꞌ, ne̱ anica̱j soꞌ araa soꞌ squíj niꞌya xráá trigó rihaan yaꞌan a. Ne̱ ase vaa síí nica̱j palá ma̱n cuano̱ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j síí caꞌna̱ꞌ, ne̱ naquiꞌya̱j chre̱ꞌ soꞌ man cunuda̱nj nij síí cunuu sa̱ꞌ nimán, ne̱ cara̱a soꞌ man nij síí chiꞌi̱i̱ rihaan yaꞌan, ne̱ caca̱a̱ nij soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quinaꞌáj yaꞌan yoꞌ a̱ man ado̱nj. ―Da̱nj caꞌmii síí cuꞌna̱j Juan rihaan nij yuvii̱ yoꞌ a.

18 Ne̱ vaa uxrá doj chrej sa̱ꞌ nagoꞌ soꞌ man nij yuvii̱, ne̱ veꞌé nataꞌ soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij soꞌ a.

19 Dan me se cataj Juan se vaa ne chiha̱nꞌ quiꞌyaj síí nica̱j suun rey síí cuꞌna̱j Herodes cheꞌé se caꞌnéj soꞌ nica̱ tinúú soꞌ chana̱ cuꞌna̱j Herodías ne̱ xcaj soꞌ man noꞌ do̱ꞌ, cheꞌé queꞌe̱e̱ ndoꞌo doj se chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj Herodes do̱ꞌ a. 20 Cheꞌé se nij ndoꞌo quiꞌyaj Herodes caꞌnéj soꞌ nica̱ tinúú soꞌ cataj Juan, ne̱ caꞌmaan ndoꞌo rá Herodes niꞌya̱j soꞌ man Juan, ne̱ caxríj soꞌ tagaꞌ man Juan na̱nj á. Ma̱a̱n taꞌngaꞌ doj vaa cacunꞌ tumé soꞌ ga̱a ataa caxri̱i̱ soꞌ tagaꞌ man Juan, tza̱j ne̱ ya̱j caxríj soꞌ tagaꞌ man Juan, ne̱ doj a̱ tumé soꞌ cacunꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cutaꞌ ne Juan man Jesucristó a

21 Dan me se ga̱a ataa catu̱u̱ Juan tagaꞌ, ne̱ cataꞌ ne taranꞌ nij yuvii̱, quiꞌyaj Juan, ga̱a ne̱ cataꞌ ne Jesucristó, ne̱ nu̱ꞌ nagoꞌ Jesucristó graciá rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ naxraꞌ rej xta̱ꞌ a. 22 Ga̱a ne̱ nanij Nimán Diose̱ raa̱ Jesucristó, ne̱ ase vaa ruviꞌ ꞌo̱ chaꞌaa̱n roꞌ, da̱nj vaa curuviꞌ Nimán Diose̱ a. Ga̱a ne̱ caꞌmii Diose̱ síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ, cataj Diose̱:

―Taꞌníí ꞌu̱nj síí ꞌe̱e̱ ndoꞌo raj man mé so̱ꞌ, ne̱ niha̱ꞌ ndoꞌo raj niꞌya̱j ꞌu̱nj mán so̱ꞌ ado̱nj ―taj Diose̱ síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé taranꞌ nij xi̱i Jesucristó a

23 Nda̱a quisíj Jesucristó ico̱ chi̱ꞌ yoꞌ ta̱ꞌ asuun, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ quiꞌyaj suun soꞌ se‑su̱u̱n soꞌ a. Dan me se guun re̱j Jesucristó man síí cuꞌna̱j José, ne̱ taꞌni̱j José me Jesucristó, rá nij yuvii̱ a. Ne̱ taꞌníí Elí me José a. 24 Taꞌníí Matat me Elí, ne̱ taꞌníí Leví me Matat, ne̱ taꞌníí Melqui me Leví, ne̱ taꞌníí Jana me Melqui, ne̱ taꞌníí José me Jana a. 25 Taꞌníí Matatías me José, ne̱ taꞌníí Amós me Matatías, ne̱ taꞌníí Nahum me Amós, ne̱ taꞌníí Esli me Nahum, ne̱ taꞌníí Nagai me Esli a. 26 Taꞌníí Maat me Nagai, ne̱ taꞌníí Matatías me Maat, ne̱ taꞌníí Semei me Matatías, ne̱ taꞌníí José me Semei, ne̱ taꞌníí Judá me José a. 27 Taꞌníí Joana me Judá, ne̱ taꞌníí Resa me Joana, ne̱ taꞌníí Zorobabel me Resa, ne̱ taꞌníí Salatiel me Zorobabel, ne̱ taꞌníí Neri me Salatiel a.

28 Taꞌníí Melqui me Neri, ne̱ taꞌníí Adi me Melqui, ne̱ taꞌníí Cosam me Adi, ne̱ taꞌníí Elmodam me Cosam, ne̱ taꞌníí Er me Elmodam a. 29 Taꞌníí Josué me Er, ne̱ taꞌníí Eliezer me Josué, ne̱ taꞌníí Jorim me Eliezer, ne̱ taꞌníí Matat me Jorim a. 30 Taꞌníí Leví me Matat, ne̱ taꞌníí Simeón me Leví, ne̱ taꞌníí Judá me Simeón, ne̱ taꞌníí José me Judá, ne̱ taꞌníí Jonán me José, ne̱ taꞌníí Eliaquim me Jonán a. 31 Taꞌníí Melea me Eliaquim, ne̱ taꞌníí Mainán me Melea, ne̱ taꞌníí Matata me Mainán, ne̱ taꞌníí Natán me Matata a. 32 Taꞌníí David me Natán, ne̱ taꞌníí Isaí me David, ne̱ taꞌníí Obed me Isaí, ne̱ taꞌníí Booz me Obed, ne̱ taꞌníí Salmón me Booz, ne̱ taꞌníí Naasón me Salmón a.

33 Taꞌníí Aminadab me Naasón, ne̱ taꞌníí Aram me Aminadab, ne̱ taꞌníí Esrom me Aram, ne̱ taꞌníí Fares me Esrom, ne̱ taꞌníí Judá me Fares a. 34 Taꞌníí Jacob me Judá, ne̱ taꞌníí Isaac me Jacob, ne̱ taꞌníí Abraham me Isaac, ne̱ taꞌníí Taré me Abraham, ne̱ taꞌníí Nacor me Taré a. 35 Taꞌníí Serug me Nacor, ne̱ taꞌníí Ragau me Serug, ne̱ taꞌníí Peleg me Ragau, ne̱ taꞌníí Heber me Peleg, ne̱ taꞌníí Sala me Heber a. 36 Taꞌníí Cainán me Sala, ne̱ taꞌníí Arfaxad me Cainán, ne̱ taꞌníí Sem me Arfaxad, ne̱ taꞌníí Noé me Sem, ne̱ taꞌníí Lamec me Noé a. 37 Taꞌníí Matusalén me Lamec, ne̱ taꞌníí Enoc me Matusalén, ne̱ taꞌníí Jared me Enoc, ne̱ taꞌníí Mahalaleel me Jared, ne̱ taꞌníí Cainán me Mahalaleel a. 38 Taꞌníí Enós me Cainán, ne̱ taꞌníí Set me Enós, ne̱ taꞌníí Adán me Set a. Ne̱ Adán roꞌ, me síí quiꞌyaj maꞌa̱n Diose̱ man a. Nu̱ꞌ nij soꞌ me xi̱i Jesucristó cumán ga̱a naá a.

4

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa guun ndoꞌo rá síí chre̱e tiha̱ꞌ yuꞌunj soꞌ man Jesucristó a

1 Dan me se naraa Nimán Diose̱ nu̱ꞌ nimán Jesucristó, ga̱a ne̱ cavii Jesucristó tuꞌva chráá cuꞌna̱j Jordán, ne̱ caꞌanj soꞌ, va̱j soꞌ rej tacaan, quiꞌyaj Nimán Diose̱ a. 2 Ne̱ vi̱j chiha̱a̱ ya̱ güii guun rá síí chre̱e tiha̱ꞌ yuꞌunj síí chre̱e man Jesucristó, cheꞌé rej guun rá soꞌ canoco̱ꞌ Jesucristó man soꞌ a. Ne̱ a̱ ꞌó xcoꞌ chraa ne cha̱ Jesucristó cunu̱ꞌ vi̱j chiha̱a̱ güii maꞌ. Ga̱a quisíj nu̱ꞌ vi̱j chiha̱a̱ güii, ga̱a ne̱ quinaꞌaan ndoꞌo rque Jesucristó a. 3 Ga̱a ne̱ dan me se cataj síí chre̱e rihaan Jesucristó, ne̱:

―Sese ya̱ ya̱ taꞌni̱j Diose̱ mé so̱ꞌ, ne̱ cata̱j so̱ꞌ rihaan yahij nihánj se vaa gu̱un yoꞌ rachrúún cha̱ so̱ꞌ á ―taj síí chre̱e rihaan Jesucristó a.

4 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ, ne̱:

―Danj Diose̱ taj: “Nuveé ina̱nj se chá me se achiin rihaan yuvii̱, ne̱ caꞌve̱e ca̱yáán sa̱ꞌ yuvii̱ maꞌ”. Ina̱nj da̱nj taj danj Diose̱ ―taj Jesucristó rihaan síí chre̱e yoꞌ a.

5 Ga̱a ne̱ dan me se nica̱j síí chre̱e man Jesucristó cavii soꞌ ꞌo̱ rej xta̱ꞌ ndoꞌo, ga̱a ne̱ tihaa̱n soꞌ man cunuda̱nj nij chumanꞌ na̱j rihaan chumii̱ rihaan Jesucristó rque o̱rúnꞌ orá nii a. 6 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱:

―Rque̱ ꞌu̱nj nu̱ꞌ chumanꞌ nihánj do̱ꞌ, nu̱ꞌ se sa̱ꞌ ma̱n nij chumanꞌ nihánj do̱ꞌ, mán so̱ꞌ a. ꞌO̱ se a̱j caꞌvej Diose̱ gu̱un chij ꞌu̱nj rihaan nij chumanꞌ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌve̱e qui̱ꞌyáj gu̱un chij náá guun yuvii̱ rihaan chumanꞌ yoꞌ ado̱nj. 7 Cheꞌé dan sese canicu̱nꞌ ru̱j so̱ꞌ rihanj, ne̱ gu̱un si̱ꞌyáá so̱ꞌ man nu̱ꞌ nihánj, qui̱ꞌyáj ado̱nj. ―Da̱nj cataj síí chre̱e rihaan Jesucristó a.

8 Ne̱ canica̱j Jesucristó cataj Jesucristó rihaan síí chre̱e:

―Daj chiha̱a̱ míj se̱ canicunꞌ ru̱j ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se danj Diose̱ taj nana̱ nihánj, se vaa: “Rihaan o̱rúnꞌ Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ canicu̱nꞌ ru̱j so̱ꞌ, ne̱ a̱ ꞌó rihaan tuvíꞌ so̱ꞌ se̱ caꞌvee naꞌvi̱j so̱ꞌ maꞌ”. Da̱nj taj danj Diose̱ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan síí chre̱e yoꞌ a.

9 Ga̱a ne̱ nica̱j síí chre̱e man Jesucristó caꞌanj soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ tacavii soꞌ man Jesucristó raa̱ nuvií noco̱o, 10 ne̱ cataj soꞌ rihaan soꞌ, ne̱:

―Sese ya̱ taꞌni̱j Diose̱ mé so̱ꞌ, ne̱ güe̱j so̱ꞌ, ne̱ nani̱j gue̱e̱ so̱ꞌ rihaan yoꞌóó á. ꞌO̱ se danj Diose̱ taj: “Caꞌne̱ꞌ Diose̱ suun rihaan nij se‑mo̱zó soꞌ se vaa cu̱tumé nij soꞌ mán so̱ꞌ a”, taj danj Diose̱, ne̱ taj uún yoꞌ: 11 “Ca̱ráán raꞌa nij soꞌ mán so̱ꞌ, se̱ gaa na̱nj cano̱ cheꞌé so̱ꞌ yahij maꞌ”. Da̱nj aꞌmii danj Diose̱ ―taj síí chre̱e rihaan Jesucristó ado̱nj.

12 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan síí chre̱e a:

―Tza̱j ne̱ ne nó xcúnj qui̱ꞌyáj da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se taj uún danj Diose̱ a: “Se̱ guun qui̱riꞌyunj so̱ꞌ man Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ ti̱háꞌ so̱ꞌ man soꞌ maꞌ”. Ina̱nj da̱nj aꞌmii danj Diose̱ rihaan níꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan síí chre̱e a.

13 Da̱nj quiꞌyaj síí chre̱e, tza̱j ne̱ a̱ doj ne cuchuma̱n rá Jesucristó a̱ man ado̱nj. Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ rá síí chre̱e do̱j güii ga̱ Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa guun cheꞌe̱ Jesucristó tucuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ man nij yuvii̱ ma̱n estadó Galilea a

14 Dan me se nanꞌ Jesucristó estadó Galilea, ne̱ yoꞌo̱ racuíj ndoꞌo Nimán Diose̱ man soꞌ, ne̱ cuchiꞌ nana̱ cheꞌé soꞌ rihaan nij yuvii̱ ma̱n nu̱ꞌ nij chumanꞌ na̱j estadó Galilea a. 15 Caꞌanj Jesucristó daj a̱ nij veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ tucuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ man nij yuvii̱, ne̱ veꞌé uxrá caꞌmii taranꞌ nij yuvii̱ cheꞌé soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nucuiꞌ Jesucristó chiháán soꞌ, ne̱ caꞌmii natáj soꞌ a

16 Ga̱a ne̱ dan me se nucuiꞌ uún Jesucristó chiháán soꞌ chumanꞌ Nazaret rej cachij soꞌ a. Ga̱a quisíj güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá, ne̱ catúj soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón nij soꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ése̱ da̱nj ina̱nj cuꞌyón soꞌ quiꞌya̱j soꞌ a. Ga̱a ne̱ canicunꞌ caya̱ soꞌ naya̱a̱ soꞌ danj Diose̱ rihaan nij yuvii̱ a. 17 Síí tumé yanj quirii yanj no̱ nana̱ cachrón síí cuꞌna̱j Isaías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, ne̱ caxríj soꞌ ston Jesucristó a. Nacuchraꞌ Jesucristó yanj, ne̱ nariꞌ soꞌ rej no̱ nana̱ nihánj a: 18 “Ya̱nj Nimán Diose̱ ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ cheꞌé dan narii Diose̱ manj caꞌa̱nj caꞌmi̱i̱ natáj ꞌu̱nj nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij síí nique̱ a. Caꞌnéé Diose̱ manj caꞌmi̱i̱ natáj ꞌu̱nj rihaan nij síí ꞌni̱j tagaꞌ cata̱j ꞌu̱nj se vaa cu̱riha̱nj nij soꞌ cache̱e̱ yu̱u̱n nij soꞌ a. Ne̱ caꞌnéé Diose̱ manj ra̱cuíj ꞌu̱nj man nij síí tuchri̱i naxra̱ꞌ rihaan nij soꞌ, ne̱ caꞌnéé Diose̱ manj ra̱cuíj ꞌu̱nj man nij síí ranꞌ sayuun uún na̱nj á. 19 Caꞌnéé Diose̱ manj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj se vaa ya̱j roꞌ, me rá Diose̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij síí noco̱ꞌ man soꞌ quiꞌya̱j soꞌ ado̱nj.” 20 Nu̱ꞌ nihánj me nana̱ nayaa Jesucristó, ga̱a ne̱ nacué uún soꞌ yanj ne̱ nagoꞌ uún soꞌ man síí tumé yanj, ga̱a ne̱ caꞌanj quita̱j soꞌ chruun xlá a. Tza̱j ne̱ niꞌya̱j uxrá cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rque veꞌ yoꞌ man soꞌ, 21 ne̱ cheꞌé dan caꞌmii uún soꞌ, cataj soꞌ:

―Veé cuano̱ nihánj me se a̱j quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ nihánj, ne̱ ꞌu̱nj si̱j nayaa nana̱ nihánj cuno soj me síí quiꞌya̱j nu̱ꞌ se vaa taj nana̱ nihánj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

22 Sa̱ꞌ uxrá caꞌmii Jesucristó, cataj nij yuvii̱, ne̱ caráyaꞌa̱nj nij soꞌ cuno nij soꞌ se vaa veꞌé uxrá vaa nana̱ caꞌmii Jesucristó a. Ga̱a ne̱ dan me se xnáꞌanj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ sese nuveé taꞌni̱j José síí ne̱ chiháán níꞌ me soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ a. 23 Cheꞌé dan me caꞌmii Jesucristó nana̱ nihánj rihaan nij soꞌ a:

―Neꞌén ꞌu̱nj se vaa cata̱j soj nana̱ nihánj rihanj a: “Sese ya̱ si̱j ꞌyaj conoꞌó mé so̱ꞌ, ne̱ quiꞌya̱j conoꞌó so̱ꞌ man ma̱ꞌán so̱ꞌ á”, cata̱j soj rihanj cheꞌé se cuno soj se vaa queꞌe̱e̱ suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyáj chumanꞌ Capernaum a. Ne̱ cata̱j soj rihanj se vaa qui̱ꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o tuviꞌ yoꞌ chumanꞌ chiháán níꞌ nihánj uún a. 24 Tza̱j ne̱ vaa nana̱ nihánj nana̱ cata̱j ma̱ꞌanj rihaan soj uún a: “Xa̱ꞌ síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, tza̱j ne̱ ne amán rá tuviꞌ soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man soꞌ maꞌ”, me nana̱ taj ꞌu̱nj no soj a.

25 ”Dan me se cuno̱ soj caꞌmi̱j á. Neꞌen soj se vaa ga̱a cayáán síí cuꞌna̱j Elías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, ne̱ cachén vaꞌnu̱j yoꞌ táá yanéé, ne̱ ne cama̱nꞌ, ne̱ cheꞌé dan guun uxrá xꞌnaa nu̱ꞌ chiháán nij síí israelitá, ne̱ yoꞌ dan me se cayáán queꞌe̱e̱ chana̱ caviꞌ nica̱ chiháán nij síí israelitá a. 26 Tza̱j ne̱ a̱ ꞌó chana̱ nique̱ cayáán chiháán nij síí israelitá roꞌ, ne caꞌne̱j Diose̱ man Elías rihaan noꞌ, ra̱cuíj soꞌ man noꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se rihaan o̱rúnꞌ chana̱ nique̱ ne̱ chumanꞌ Sarepta chumanꞌ noco̱ꞌ man chumanꞌ Sidón caꞌnéé Diose̱ man Elías, ne̱ nda̱ꞌ se nuveé cha̱na̱ israelitá me noꞌ, tza̱j ne̱ racuíj Elías man noꞌ ado̱nj.

27 ”Ne̱ neꞌen soj se vaa queꞌe̱e̱ yuvii̱ quiranꞌ ndoꞌo luj riꞌyuj cayáán chiháán nij síí israelitá ga̱a cayáán síí cuꞌna̱j Eliseo síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá a. Tza̱j ne̱ a̱ ꞌó nij soꞌ ne nahu̱un maꞌ. Ma̱a̱n se o̱rúnꞌ síí cuꞌna̱j Naamán síí cavii rej yaníj cuꞌna̱j Siria nahuun, quiꞌyaj Eliseo ado̱nj. ―Da̱nj cataj Jesucristó rihaan nij síí ma̱n rá veꞌ tucuꞌyón nii se‑tucua̱nj Moisés veꞌ ne̱ chiháán nij soꞌ a.

28 Cuno nij yuvii̱ nda̱a vaa cavii sa̱ꞌ nij síí ma̱n chumanꞌ yaníj, ne̱ guun xco̱j ruva̱a̱ rá nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌmaan rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a. 29 Naxuma̱a̱n nij soꞌ nica̱j nij soꞌ man Jesucristó caꞌanj nij soꞌ tuꞌva chumanꞌ a. Ne̱ dan me se chumanꞌ yoꞌ roꞌ, naj xráá ꞌo̱ tacaan ruva̱a̱ ndoꞌo a. Ne̱ nica̱j nij soꞌ man Jesucristó caꞌanj nij soꞌ rej ruva̱a̱, ne̱ guun rá nij soꞌ ta̱nij nij soꞌ man Jesucristó rej ruva̱a̱ a. 30 Tza̱j ne̱ cachén Jesucristó scaꞌnúj nij yuvii̱, ne̱ caꞌanj soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quirii Jesucristó man yoꞌo̱ nana̱ chre̱e nimán ꞌo̱ snóꞌo a

31 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó chumanꞌ Capernaum chumanꞌ na̱j estadó Galilea, ne̱ güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá caꞌanj Jesucristó veꞌ tucuꞌyón nij soꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ tucuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ man nij yuvii̱ a. 32 Ne̱ caráyaꞌa̱nj nij yuvii̱ se‑na̱na̱ soꞌ, cheꞌé rej ase vaa aꞌmii ꞌo̱ síí uun chij ndoꞌo roꞌ, da̱nj caꞌmii soꞌ rihaan nij yuvii̱ a.

33 Ne̱ dan me se yáán ꞌo̱ síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán rá veꞌ yoꞌ, ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj soꞌ, ne̱ cataj soꞌ se vaa:

34 ―Me cheꞌé raꞌyunj so̱ꞌ man núj, ga̱ Jesús Nazarenoꞌ. ꞌNáꞌ so̱ꞌ ta̱ríꞌ so̱ꞌ man núj naꞌ. Neꞌenj mán so̱ꞌ se vaa síí gue̱e̱ cavii rihaan Diose̱ mé so̱ꞌ ado̱nj ―taj síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán rihaan Jesucristó a.

35 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó caxríj yuva̱a̱ soꞌ man nana̱ chre̱e nu̱u̱ nimán snóꞌo yoꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Dínj tuꞌvá so̱ꞌ cu̱riha̱nj so̱ꞌ cuaj nimán síí nihánj á ―taj Jesucristó rihaan nana̱ chre̱e yoꞌ a.

Nda̱a naxruꞌ maꞌa̱n snóꞌo rej tanu̱u̱ nij yuvii̱, quiꞌyaj nana̱ chre̱e, ga̱a ne̱ curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán snóꞌo yoꞌ, ne̱ nahuun sa̱ꞌ soꞌ, taj a̱ doj chiꞌii̱ ranꞌ soꞌ a̱ maꞌ. 36 Ga̱a ne̱ caꞌanj uxrá rá nij yuvii̱, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Da̱j si̱j me síí aꞌmii nana̱ nihánj, ne̱ uun chij soꞌ rihaan nana̱ chre̱e, ne̱ uriha̱nj nij nana̱ chre̱e nimán yuvii̱ ꞌyaj síí nihánj ga̱ ―taj nij yuvii̱ niꞌya̱j nij yuvii̱ man Jesucristó a.

37 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nana̱ cheꞌé Jesucristó rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n nichru̱nꞌ chumanꞌ Capernaum yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun nii che̱j Simón Pedró, quiꞌyaj Jesucristó a

38 Dan me se curiha̱nj Jesucristó rá veꞌ tucuꞌyón nii se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ caꞌanj soꞌ tucuá síí cuꞌna̱j Simón a. Ne̱ ranꞌ nii che̱j Simón chiꞌii̱ nacaa yuva̱a̱, ne̱ cheꞌé dan cachíín niꞌya̱j nii rihaan Jesucristó cheꞌé noꞌ a. 39 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó canicunꞌ soꞌ rej tuꞌva yuvéé na̱j noꞌ, ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan chiꞌii̱ se vaa quixꞌne̱e̱ chiꞌii̱ xráá noꞌ a. Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ quixꞌnéj chiꞌii̱ xráá noꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a. Ne̱ veé ma̱a̱n orá dan naxaga̱a̱ noꞌ, ne̱ quiꞌyaj chuvi̱i noꞌ cha̱ nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun queꞌe̱e̱ síí ranꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a

40 Cataꞌ güii, ne̱ nica̱j nij yuvii̱ cunuda̱nj tuviꞌ nij soꞌ síí ranꞌ, va̱j nij soꞌ rej ne̱ Jesucristó a. Queꞌe̱e̱ ndoꞌo chiꞌii̱ ranꞌ nij soꞌ a. Ne̱ caꞌanj Jesucristó, cutaꞌ soꞌ raꞌa soꞌ raa̱ nda̱a ꞌo̱ ꞌo̱ nij síí ranꞌ, ga̱a ne̱ nahuun taranꞌ nij soꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a. 41 Ne̱ queꞌe̱e̱ nij síí ranꞌ roꞌ, curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán uún, ne̱ caguáj nij nana̱ chre̱e yoꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ se vaa taꞌníí Diose̱ me Jesucristó a. Tza̱j ne̱ caxríj yuva̱a̱ Jesucristó man nij nana̱ chre̱e, ne̱ ne caꞌve̱j rá Jesucristó caꞌmi̱i̱ nij soꞌ nana̱ vaa da̱nj a. ꞌO̱ se queneꞌen nij soꞌ se vaa si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me Jesucristó, ne̱ ne caꞌve̱j rá Jesucristó gu̱un cuentó cheꞌé soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌanj Jesucristó nu̱ꞌ nij veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se‑tucua̱nj Moisés, caꞌmii natáj soꞌ a

42 Rej taxre̱j cavii Jesucristó chumanꞌ Capernaum caꞌanj soꞌ rej tacaan a. Ga̱a ne̱ nanoꞌ nij síí ma̱n Capernaum man soꞌ, ne̱ ga̱a nariꞌ nij soꞌ man Jesucristó, ga̱a ne̱ caráán nij soꞌ chrej rihaan Jesucristó, ne̱:

―Se̱ caꞌvee caꞌa̱nj so̱ꞌ rej yaníj maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

43 Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Vaa ndoꞌo suun rihaan ꞌu̱nj caꞌa̱nj ꞌu̱nj yoꞌó nij chumanꞌ uún, ne̱ nata̱ꞌ ꞌu̱nj nana̱ sa̱ꞌ nihánj rihaan nij síí ne̱ yoꞌó chumanꞌ se vaa gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. ꞌO̱ se cheꞌé nana̱ sa̱ꞌ nihánj me caꞌnéé Diose̱ manj caꞌna̱j rihaan chumii̱ nihánj caꞌmi̱i̱ natáj ꞌu̱nj rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí ma̱n Capernaum a.

44 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ rá nij soꞌ, ne̱ caꞌanj Jesucristó nu̱ꞌ nij veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se‑tucua̱nj Moisés veꞌ ya̱nj estadó Judea, ne̱ caꞌmii natáj soꞌ nana̱ sa̱ꞌ a.

5

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quiriꞌ uxrá nij tuvi̱ꞌ Simón Pedró xcuaj, quiꞌyaj Jesucristó a

1 Dan me se ꞌo̱ güii canicunꞌ Jesucristó tuꞌva na lacuaná cuꞌna̱j Genesaret, ne̱ cuchiꞌ uxrá yuvii̱ rej nicu̱nꞌ soꞌ, ne̱ cunuu chre̱ꞌ ndoꞌo nij soꞌ cheꞌé se guun rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ a. Dan me se nda̱a raan maꞌa̱n mán nij soꞌ xꞌnúú Jesucristó a. 2 Dan me se queneꞌen Jesucristó vi̱j rihoo na̱j tuꞌva na lacuaná, ne̱ síí uta xcuaj me nij síí siꞌya̱j rihoo yoꞌ, ne̱ tanáj nij soꞌ se‑riho̱o̱ nij soꞌ ꞌo̱ orá nii, ne̱ caꞌanj naꞌnu̱ꞌ nij soꞌ xnánj nij soꞌ a. 3 Dan me se catúj Jesucristó rá ꞌo̱ rihoo, ne̱ se‑riho̱o̱ síí cuꞌna̱j Simón me yoꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j Jesucristó rihaan Simón se vaa quiꞌya̱j soꞌ se ndoꞌo cuxu̱u̱n soꞌ rihoo caꞌa̱nj rihoo yoꞌ do̱j rihaan na a. Ga̱a ne̱ cayáán Jesucristó rque rihoo, ne̱ tucuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ man nij yuvii̱ ma̱n tuꞌva na a. 4 Quisíj tucuꞌyón Jesucristó man nij yuvii̱, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan Simón, ne̱:

―Ni̱caj so̱ꞌ rihoo caꞌa̱nj so̱ꞌ rej cunu̱u̱ doj na, ga̱a ne̱ ti̱guíj soj nanj rá na á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

5 Tza̱j ne̱ cataj Simón rihaan Jesucristó, ne̱:

―Niga̱nꞌ quiꞌyaj suun uxrá núj, tiguíj ndoꞌo núj nanj rá na, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó xcuaj ne quiri̱ꞌ núj, man maestro. Tza̱j ne̱ ma̱a̱n cheꞌé se ma̱ꞌán so̱ꞌ cataj, ne̱ caꞌa̱nj ti̱guíj uún núj nanj rá na na̱nj á ―taj Simón rihaan Jesucristó a.

6 Dan me se caꞌanj ti̱guíj uún nij tuvi̱ꞌ Simón nanj rá na, ne̱ quiriꞌ uxrá nij soꞌ xcuaj nda̱a quisinꞌ maꞌa̱n xnánj nij soꞌ, quiꞌyaj xcuaj a. 7 Cheꞌé dan canacúún nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ síí nu̱u̱ rque yoꞌó rihoo, cheꞌé rej guun rá nij soꞌ ra̱cuíj tuviꞌ nij soꞌ man nij soꞌ a. Dan me se caꞌnaꞌ nij tuviꞌ nij soꞌ yan nicu̱nꞌ nij soꞌ, ne̱ caraa uxrá nij soꞌ xcuaj rque ro̱j rihoo a. Ne̱ uxrá caraa ro̱j rihoo, ne̱ da̱j doj se caꞌanj ni̱j ro̱j rihoo rque na na̱nj á. 8 Dan me se queneꞌen Simón Pedró se vaa quiꞌyaj Jesucristó, ga̱a ne̱ caꞌanj canicu̱nꞌ ru̱j soꞌ rihaan Jesucristó, cataj soꞌ:

―Nuveé si̱j canicu̱nꞌ nichru̱nꞌ rihaan so̱ꞌ mej a̱ maꞌ. Si̱j ata̱ ndoꞌo cacunꞌ mej na̱nj á ―taj Simón rihaan Jesucristó a.

9 Dan me se caꞌanj ndoꞌo rá nij tuvi̱ꞌ Simón se vaa quiriꞌ uxrá nij soꞌ xcuaj a. 10 Ne̱ caꞌanj rá síí cuꞌna̱j Jacobo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Juan do̱ꞌ, cheꞌé xcuaj a. Ne̱ tuvi̱ꞌ Simón me ro̱j soꞌ, ne̱ taꞌníí síí cuꞌna̱j Zebedeo me ro̱j soꞌ a. Ne̱ dan me se cataj Jesucristó rihaan Simón, ne̱:

―Se̱ cuchuꞌvíꞌ so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se rej rihaan níꞌ me se guún so̱ꞌ síí naquiꞌya̱j chre̱ꞌ yuvii̱ canoco̱ꞌ yuvii̱ manj á ―taj Jesucristó rihaan Simón a.

11 Ga̱a ne̱ nica̱j nij soꞌ se‑riho̱o̱ nij soꞌ caꞌanj nij soꞌ nda̱a tuꞌva na a. Ga̱a ne̱ tanáj nij soꞌ cunuda̱nj nij rasu̱u̱n yoꞌ, ne̱ canocoꞌ nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ caꞌanj nij soꞌ ga̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ síí ranꞌ luj riꞌyuj, quiꞌyaj Jesucristó a

12 Dan me se ꞌo̱ güii caranꞌ Jesucristó ꞌo̱ chumanꞌ, ne̱ cuchiꞌ ꞌo̱ síí ranꞌ ndoꞌo luj riꞌyuj rihaan soꞌ a. Ga̱a queneꞌen síí ranꞌ yoꞌ man Jesucristó, ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Jesucristó, cataj soꞌ:

―Sese me rá so̱ꞌ, ne̱ caꞌve̱e caꞌne̱e̱ so̱ꞌ chiꞌii̱ xráj, Señor ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

13 Ga̱a ne̱ cutaꞌ Jesucristó raꞌa Jesucristó raa̱ síí ranꞌ, ne̱ cataj Jesucristó:

―Me raj qui̱ꞌyáj da̱nj ei. Na̱huún so̱ꞌ, qui̱ꞌyáj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Nu̱ꞌ da̱nj cataj Jesucristó, ne̱ nu̱ꞌ quinavij luj xráá síí ranꞌ a.

14 Dan me se caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan síí nahuun yoꞌ, ne̱ se̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan a̱ ꞌó yuvii̱ cheꞌé se vaa quiranꞌ soꞌ maꞌ. Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan xrej, ne̱ ti̱haán so̱ꞌ mán so̱ꞌ rihaan xrej se vaa nahuún so̱ꞌ, ne̱ rque̱ so̱ꞌ rihaan Diose̱ se vaa cataj síí cuꞌna̱j Moisés ga̱a naá nda̱a vaa no̱ xcúún so̱ꞌ rque̱ so̱ꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé yan nahuún so̱ꞌ ado̱nj. Ga̱a ne̱ xca̱j nij xrej cuentá se vaa nahuún so̱ꞌ quiꞌyáj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan síí nahuun yoꞌ a.

15 Tza̱j ne̱ chaꞌnuu̱ ndoꞌo nana̱ cheꞌé se vaa quiranꞌ síí nahuun yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan cunuu chre̱ꞌ ndoꞌo nij yuvii̱ rej va̱j Jesucristó a. Guun rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ guun rá nij síí ranꞌ xꞌne̱e̱ chiꞌii̱ xráá nij soꞌ uún a. 16 Tza̱j ne̱ naxuun Jesucristó man soꞌ rihaan nij yuvii̱, ne̱ caꞌanj soꞌ rej tacaan, ne̱ cachíín niꞌya̱j ndoꞌo soꞌ rihaan Diose̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ síí naꞌvee cache̱e̱, quiꞌyaj Jesucristó a

17 ꞌO̱ güii me se ne̱ Jesucristó rá ꞌo̱ veꞌ, ne̱ tucuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ man yuvii̱, ne̱ ne̱ do̱j síí fariseo ga̱ síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rá veꞌ yoꞌ, ne̱ mán síí cavii chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ, yoꞌó nij chumanꞌ na̱j estadó Judea do̱ꞌ, nij chumanꞌ na̱j estadó Galilea do̱ꞌ, mán ga̱ nij soꞌ rá veꞌ yoꞌ a. Ne̱ Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, racuíj ndoꞌo man Jesucristó, ne̱ nahuun ndoꞌo nij síí ranꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a. 18 Dan me se táá ꞌo̱ síí naꞌvee cache̱e̱ rihaan yuvéé, ne̱ táá chiha̱ nii man soꞌ caꞌnaꞌ nii rihaan Jesucristó a. Tza̱j ne̱ ma̱n ndoꞌo yuvii̱ rá veꞌ ne̱ Jesucristó, ne̱ nanoꞌ nij soꞌ rej catu̱u̱ nij soꞌ rá veꞌ cuchru̱j nij soꞌ man síí ranꞌ rihaan Jesucristó a. 19 Tza̱j ne̱ taj se qui̱ꞌyáꞌ caꞌve̱e cache̱n nij soꞌ scaꞌnúj nij yuvii̱ a. Cheꞌé dan cavii nij soꞌ xráá veꞌ, ne̱ cayaꞌ nij soꞌ yuꞌuj xráá veꞌ, cheꞌé rej caꞌve̱e ti̱nanij nij soꞌ man síí ranꞌ rihaan Jesucristó a. 20 Ga̱a queneꞌen Jesucristó se vaa cuchumán uxrá rá nij tuvi̱ꞌ síí ranꞌ yoꞌ se vaa caꞌve̱e nahu̱un soꞌ quiꞌya̱j Jesucristó, ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan síí ranꞌ yoꞌ, ne̱:

―Navij cacunꞌ xráá so̱ꞌ, na̱nj tinu̱j ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

21 Ne̱ cuno nij síí fariseo cuno nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés cuno nana̱ caꞌmii Jesucristó, ga̱a ne̱ nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ nana̱ nihánj ga̱ tuviꞌ nij soꞌ a:

―Da̱j si̱j me síí nihánj, ne̱ aꞌmii soꞌ nana̱ vaa nij rihaan Diose̱ ga̱. O̱rúnꞌ Diose̱ uun nucua̱j tinavi̱j cacunꞌ xráá yuvii̱ na̱nj á ―taj nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ a.

22 Queneꞌen Jesucristó da̱j nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Me cheꞌé nuchruj ra̱a̱ soj nana̱ na̱nj ga̱. 23 Tuꞌva rma̱ꞌán ꞌu̱nj se vaa navij cacunꞌ xráá síí nihánj, rá soj a̱ naꞌ. Caꞌve̱e cata̱j u̱u̱n níꞌ navij cacunꞌ xráá síí nihánj naꞌ. Ase caꞌve̱e doj cata̱j níꞌ na̱xagaa soꞌ, ne̱ cache̱e̱ soꞌ cuaj, cata̱j níꞌ xa̱ꞌ. 24 Dan me se me rá ꞌu̱nj xca̱j soj cuentá se vaa síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ mej ne̱ no̱ xcúún ꞌu̱nj ti̱navíí ꞌu̱nj cacunꞌ xráá nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Dan me se cataj Jesucristó rihaan síí naꞌvee cache̱e̱ a:

―Rihaan so̱ꞌ si̱j naꞌvee cache̱e̱ taj ꞌu̱nj, ne̱ nacue̱ so̱ꞌ tuvéé so̱ꞌ, ne̱ nánꞌ so̱ꞌ tucuá so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan síí na̱j rihaan yuvéé yoꞌ a.

25 Nu̱ꞌ da̱nj tuꞌva Jesucristó, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ naxaga̱a̱ síí ranꞌ yoꞌ niꞌya̱j taranꞌ nij yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ nacué soꞌ tuvéé soꞌ, ga̱a ne̱ nanꞌ soꞌ tucuá soꞌ, ne̱ veꞌé uxrá caꞌmii soꞌ cheꞌé Diose̱ a.

26 Dan me se caꞌanj rá taranꞌ nij yuvii̱ ma̱n rá veꞌ yoꞌ, ne̱ cataj nij yuvii̱ se vaa veꞌé uxrá quiꞌyaj Diose̱ a. Ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij yuvii̱, ne̱ cataj nij yuvii̱ se vaa:

―Niha̱ꞌ uxrá vaa suun sa̱ꞌ noco̱o queneꞌen níꞌ cuanꞌ ado̱nj ―taj nij yuvii̱ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nacúún Jesucristó man Leví, ne̱ canocoꞌ Leví man soꞌ a

27 Quisíj nahuun síí ranꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesucristó xeꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ man ꞌo̱ síí aꞌnéj puextó cuꞌna̱j Leví a. Ne̱ ne̱ síí cuꞌna̱j Leví ꞌo̱ veꞌ aꞌnéj nii puextó man yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ, ne̱:

―Ca̱nocóꞌ so̱ꞌ manj, caꞌa̱nj níꞌ á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

28 Ga̱a ne̱ tanáj Leví man cunuda̱nj rasu̱u̱n nica̱j soꞌ, ne̱ naxuma̱a̱n soꞌ, canocoꞌ soꞌ man Jesucristó, caꞌanj soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa me rá Jesucristó ra̱cuíj soꞌ man nij síí tumé cacunꞌ a

29 Ga̱a ne̱ canuû ndoꞌo chaꞌanj noco̱o tucuá Leví cheꞌé Jesucristó, quiꞌyaj Leví a. Ne̱ ma̱n queꞌe̱e̱ ndoꞌo tuviꞌ soꞌ síí aꞌnéj puextó do̱ꞌ, queꞌe̱e̱ yoꞌó yuvii̱ do̱ꞌ, mán tucuá Leví, ne̱ ne̱ nij soꞌ ga̱ nij tuvi̱ꞌ Jesucristó a. 30 Dan me se ma̱n nij síí fariseo do̱ꞌ, síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés noco̱ꞌ man nij síí fariseo do̱ꞌ, ga̱a ne̱ caꞌmii chiꞌi̱i̱ nij soꞌ cheꞌé Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó a. Dan me se cataj nij síí fariseo ga̱ nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés:

―Me cheꞌé chá soj chraa ne̱ ꞌo soj na ga̱ nij síí aꞌnéj puextó do̱ꞌ, ga̱ yoꞌó nij síí tumé cacunꞌ do̱ꞌ, ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó a.

31 Ga̱a ne̱ dan me se cataj maꞌa̱n Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Síí vaa nucua̱j roꞌ, ne nanoꞌ nij soꞌ man doctor maꞌ. Ma̱a̱n se síí ranꞌ roꞌ, me síí nanoꞌ man doctor ado̱nj. Ga̱a ne̱ ase vaa síí ranꞌ roꞌ, da̱nj vaa nij síí nihánj ado̱nj. 32 ꞌO̱ se ne caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj canacu̱nj ꞌu̱nj man síí sa̱ꞌ maꞌ. Cheꞌe̱ nij síí tumé cacunꞌ caꞌnaj se vaa ca̱nica̱j nimán nij soꞌ ne̱ canoco̱ꞌ nij soꞌ se‑na̱na̱j ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese síí sa̱ꞌ me soj, rá soj, ne̱ nuveé si̱j canacu̱nj ꞌu̱nj man me soj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me cheꞌé ne tocoꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ a

33 Ga̱a ne̱ nij síí fariseo ga̱ nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés me se cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Me cheꞌé, ne̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Juan síí utaꞌ ne man yuvii̱ me se tocoꞌ nij soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ do̱ꞌ, naꞌvíj nij soꞌ do̱ꞌ, ne̱ veé da̱nj ꞌyaj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ núj si̱j fariseo do̱ꞌ, tza̱j ne̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ so̱ꞌ me se ne tocoꞌ nij soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ do̱ꞌ, ne naꞌvíj nij soꞌ do̱ꞌ, rihaan Diose̱ ga̱ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

34 Ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ:

―Ase vaa síí cuchruj saꞌanj vaa ꞌu̱nj, ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e toco̱ꞌ nij síí ma̱n ga̱j xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ, rá soj ga̱. Ase vaa síí cataj xca̱j man chana̱ ne̱ ma̱n tuviꞌ soꞌ do̱ꞌ, da̱nj vaa nij síí ma̱n nihánj cuano̱, ne̱ anuû ndoꞌo chaꞌanj man nij soꞌ, ne̱ se̱ caꞌvee toco̱ꞌ nij soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ cuano̱ maꞌ. 35 Tza̱j ne̱ vaa güii, ne̱ gu̱un yaníj ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ, quiꞌya̱j yuvii̱, ga̱a ne̱ nano̱ rá nij síí nihánj, ga̱a ne̱ toco̱ꞌ nij soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo ga̱ nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ a.

36 Ga̱a ne̱ caꞌmii Jesucristó yoꞌó nana̱ rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Ase vaa yatzíj sinꞌ vaa tucuáán nga̱ noco̱ꞌ soj, ne̱ se̱ guun cusi̱nꞌ níꞌ yatzíj naca̱ ne̱ naꞌne̱j níꞌ man yatzíj nga̱ maꞌ. Sese da̱nj quiꞌya̱j níꞌ, ga̱a ne̱ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ yatzíj naca̱ yoꞌ, quiꞌya̱j yatzíj nga̱ na̱nj ado̱nj. Ga̱a ne̱ ino̱ uxrá ga̱a̱ yatzíj naca̱, quiꞌya̱j yatzíj nga̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj. 37 Ne̱ dan me se ase vaa nuj nga̱ nuj araa nii na vinó vaa uún soj a. Ne̱ se̱ caꞌvee tu̱cuꞌyón ꞌu̱nj se‑tucua̱nj ꞌu̱nj man soj maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa na vinó naca̱ vaa nana̱ tucuꞌyón ꞌu̱nj, ne̱ se̱ guun cara̱a yuvii̱ na vinó naca̱ rque nuj nga̱ maꞌ. Sese da̱nj quiꞌya̱j yuvii̱, ne̱ cuya̱nj na vinó cunu̱u xe̱e̱ na vinó, ne̱ se̱ cacuá nuj nga̱ maꞌ. Cheꞌé dan canu̱u̱ yoꞌ, ne̱ caya̱nj na vinó rihaan yoꞌóó a. 38 Cheꞌé dan araa nii na vinó naca̱ rque nuj naca̱, ne̱ ꞌo̱ mán sa̱ꞌ na vinó rque nuj yoꞌ a. Cheꞌé dan ina̱nj rihaan síí naca̱ síí ne nocoꞌ tucuáán nga̱ tu̱cuꞌyón ꞌu̱nj se‑na̱na̱j na̱nj ado̱nj. 39 Ne̱ taj síí gu̱un rá coꞌo̱ na vinó naca̱, sese a̱j coꞌo soꞌ na vinó nga̱ maꞌ. ꞌO̱ se sa̱ꞌ doj vaa na nga̱, cata̱j soꞌ na̱nj á. Ne̱ da̱nj vaa gue̱e̱ soj, ina̱nj tucuáán nga̱ nocoꞌ soj, ne̱ cheꞌé dan naꞌvej soj canoco̱ꞌ soj tucuáán naca̱ na̱nj ado̱nj. ―Da̱nj cataj Jesucristó rihaan nij síí fariseo do̱ꞌ, rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ a.

6

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé güii naránj rá níꞌ a

1 ꞌO̱ güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá cachén Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rque ꞌo̱ naa̱ ꞌnúú trigó a. Ne̱ cuta nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó do̱j caa trigó, ne̱ tuguáj raꞌa nij soꞌ caa, ga̱a ne̱ chá nij soꞌ do̱j trigó a. 2 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj taꞌa̱j síí fariseo man nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Me cheꞌé ꞌyaj soj da̱nj ga̱. Ne nó xcúún níꞌ cuta̱ níꞌ trigó güii naránj rá maꞌ ―taj nij síí fariseo rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó a.

3 Tza̱j ne̱ cataj maꞌa̱n Jesucristó rihaan nij síí fariseo a:

―Me cheꞌé, ne̱ ne naya̱a̱ soj rihaan danj Diose̱ da̱j quiꞌyaj síí cuꞌna̱j David ga̱a naá a. Ga̱a quinaꞌaan rque nij tuvi̱ꞌ nij soꞌ, 4 ga̱a ne̱ catúj soꞌ rá nuvií, ne̱ chá soꞌ rachrúún ta̱j rihaan se‑mesa̱ Diose̱ a. Ne̱ goꞌ uún soꞌ chá nij tuviꞌ soꞌ uún a. Ne̱ ne nó xcúún nij soꞌ cha̱ nij soꞌ rachrúún yoꞌ, ma̱a̱n se o̱rúnꞌ nij xrej nó xcúún cha̱ rachrúún yoꞌ a. Tza̱j ne̱ ma̱a̱n cheꞌé se rque nij soꞌ naꞌaan uxrá, ga̱a ne̱ chá nij soꞌ rachrúún yoꞌ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ ne cata̱j Diose̱ se vaa tumé síí cuꞌna̱j David cacunꞌ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo a.

5 Ga̱a ne̱ canica̱j soꞌ, cataj uún soꞌ a:

―Síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ mej, ne̱ no̱ xcúnj quiri̱i̱ taꞌngaj da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ güii naránj rá yuvii̱ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ síí nacoo̱ raꞌa, quiꞌyaj Jesucristó a

6 Dan me se yoꞌó güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá roꞌ, catúj Jesucristó rque ꞌo̱ veꞌ tucuꞌyón nij soꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ tucuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ man nij yuvii̱ a. Ne̱ dan me se yáán ꞌo̱ snóꞌo rá veꞌ yoꞌ, ne̱ nacoo̱ raꞌa soꞌ rej nuva̱ꞌ soꞌ a. 7 Ne̱ nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, nij síí fariseo do̱ꞌ, yáán nij soꞌ rá veꞌ, ne̱ tumé uxrá nij soꞌ man Jesucristó sese nahu̱un yuvii̱ quiꞌya̱j soꞌ ga̱a güii naránj rá nij soꞌ a. Da̱nj quiꞌyaj nij soꞌ cheꞌé rej guun rá nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó a. 8 Tza̱j ne̱ queneꞌen Jesucristó se vaa guun rá nij soꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan síí nacoo̱ raꞌa a:

―Na̱xuma̱a̱n so̱ꞌ canicu̱nꞌ ca̱yá so̱ꞌ scaꞌnúj á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Ga̱a ne̱ naxuma̱a̱n soꞌ, ne̱ canicunꞌ caya̱ soꞌ scaꞌnúj nij yuvii̱ a.

9 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij síí nanó chiꞌi̱i̱ rá a:

―Cuano̱ nihánj me se xnáꞌanj ꞌu̱nj man soj cheꞌé güii naránj rá xa̱ꞌ. No̱ xcúún níꞌ ra̱cuíj níꞌ tuviꞌ níꞌ naꞌ. Ase no̱ xcúún níꞌ quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ níꞌ man tuviꞌ níꞌ xa̱ꞌ. Da̱j quiꞌya̱j níꞌ rá soj ga̱a güii naránj rá níꞌ ga̱. Ne nó xcúún níꞌ ti̱nanii níꞌ man tuviꞌ níꞌ rihaan sayuun ga̱a güii naránj rá ga̱a̱ a̱ naꞌ. Ni̱ꞌyaj u̱u̱n níꞌ cavi̱ꞌ soꞌ ga̱a güii naránj rá ga̱a̱ a̱ naꞌ. ―Da̱nj taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

10 Ga̱a ne̱ niꞌya̱j Jesucristó man cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rque veꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan síí nacoo̱ raꞌa a:

―Tu̱cuá so̱ꞌ raꞌá so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Ne̱ tucuá soꞌ raꞌa soꞌ, ne̱ cunuu sa̱ꞌ raꞌa soꞌ ado̱nj. 11 Tza̱j ne̱ caꞌmaan ndoꞌo rá nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés ga̱ nij síí fariseo, ne̱ guun rá nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ da̱j ga̱a̱ quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ nij soꞌ man Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa narii Jesucristó chuvi̱j apóstol caꞌa̱nj nata̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ a

12 Dan me se cachén do̱j güii, ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó rej quij, caꞌanj cachi̱nj niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ a. Niga̱nꞌ quináj soꞌ quij cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ a. 13 Rangaꞌ, ga̱a ne̱ canacúún Jesucristó man cunuda̱nj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ caꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ narii Jesucristó man chuvi̱j nij soꞌ gu̱un nij soꞌ apóstol nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé soꞌ a. 14 ꞌO̱ soꞌ me síí cuꞌna̱j Simón, ne̱ tucuꞌnáj Jesucristó Pedró man soꞌ a. Yoꞌó soꞌ me tinúú Pedró síí cuꞌna̱j Andrés a. Yoꞌó nij soꞌ me Jacobo do̱ꞌ, Juan do̱ꞌ, Felipé do̱ꞌ, Bartolomé do̱ꞌ, 15 Mateo do̱ꞌ, Tomás do̱ꞌ, Jacobo taꞌníí Alfeo do̱ꞌ a. Yoꞌó soꞌ uún me Simón, ne̱ tuviꞌ nij síí me rá cunu̱ꞌ ga̱ gobiernó ne̱ Romá me soꞌ a. 16 Yoꞌó soꞌ me Judas tinúú Jacobo, ne̱ yoꞌó soꞌ uún me Judas Iscariote síí tacuachén man Jesucristó rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nagoꞌ Jesucristó chrej man ꞌo̱ xꞌneꞌ noco̱o yuvii̱ a

17 Dan me se nanij Jesucristó ga̱ chuvi̱j nij apóstol yoꞌ taa rque̱ doj, ne̱ cuchiꞌ nij soꞌ ꞌo̱ rej vaa ta̱a, ne̱ noco̱o doj síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ mán ga̱ soꞌ a. Ne̱ caꞌnaꞌ ndoꞌo yuvii̱ cavii chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ, yuvii̱ cavii yoꞌó nij chumanꞌ na̱j estadó Judea do̱ꞌ, yuvii̱ cavii rej tuꞌva na yaꞌa̱nj rej na̱j chumanꞌ Tiro ga̱ chumanꞌ Sidón do̱ꞌ a. 18 Ne̱ guun rá nij yuvii̱ cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ guun rá nij síí ranꞌ nahu̱un nij soꞌ a. Ne̱ vaa nij yuvii̱ nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán, ne̱ sayu̱u̱n ndoꞌo quiranꞌ nij yuvii̱, quiꞌyaj nana̱ chre̱e, tza̱j ne̱ quirii Jesucristó nana̱ chre̱e nu̱u̱ nimán nij soꞌ, ne̱ cunuu sa̱ꞌ nij soꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a. 19 Ga̱a ne̱ guun rá cunuda̱nj nij yuvii̱ cano̱ raꞌa nij soꞌ xráá Jesucristó cheꞌé se cavii ndoꞌo se nucua̱j man Jesucristó, ne̱ nahuun sa̱ꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱, quiꞌyaj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me yuvii̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ doj ne̱ me yuvii̱ quira̱nꞌ sayuun a

20 Ga̱a ne̱ naxca̱j Jesucristó rihaan soꞌ niꞌya̱j soꞌ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

―Cavi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ soj si̱j nique̱, ne̱ soj me síí ca̱yáán ga̱ Diose̱ ga̱a güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj.

21 ”Cavi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ soj si̱j naꞌaan rque cuano̱ ado̱nj. Vaa güii quiri̱ꞌ soj se cha̱ soj ado̱nj.

”Cavi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ soj si̱j taꞌvee cuano̱ ado̱nj. Vaa güii caꞌnga̱ꞌ ndoꞌo soj ado̱nj.

22 ”Ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ndoꞌo soj sese quita̱j riꞌyunj yuvii̱ man soj do̱ꞌ, sese quiri̱i̱ yaníj yuvii̱ man soj do̱ꞌ, sese caꞌmi̱i̱ yuvii̱ nana̱ nij rihaan soj do̱ꞌ, sese nachri̱ꞌ yuvii̱ ni̱ꞌyaj yuvii̱ man soj se vaa si̱j chiꞌi̱i̱ me soj do̱ꞌ, cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ manj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ ado̱nj. Ne̱ queneꞌe̱n soj se vaa ya̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj ado̱nj. 23 Ga̱a ne̱ güii quira̱nꞌ soj da̱nj me se no̱ xcúún soj gu̱un niha̱ꞌ uxrá rá soj ne̱ güe̱j ndoꞌo soj, cheꞌé se uxrá na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan soj asa̱ꞌ cuchiꞌ soj rej xta̱ꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se ase vaa ꞌyaj nij yuvii̱ man soj roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj quiꞌyaj xi̱i nij yuvii̱ man nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá uún ado̱nj.

24 ”Tza̱j ne̱ nique̱ ndoꞌo soj si̱j ruꞌvee na̱nj á. Soj si̱j ruꞌvee me se a̱j quiriꞌ soj nu̱ꞌ se sa̱ꞌ ni̱caj soj, ne̱ taj va̱j doj se sa̱ꞌ rque̱ Diose̱ man soj a̱ maꞌ.

25 ”Nique̱ soj si̱j vaa raan rque cuano̱ na̱nj á. Vaa güii quinaꞌa̱an rque soj ado̱nj.

”Nique̱ soj si̱j aꞌngaꞌ cuano̱ na̱nj á. Vaa güii quinano̱ ndoꞌo rá soj do̱ꞌ, taꞌve̱e soj do̱ꞌ, ado̱nj.

26 ”Ne̱ nique̱ soj si̱j veꞌé ina̱nj aꞌmii cunuda̱nj yuvii̱ cheꞌé na̱nj á. ꞌO̱ se ase vaa veꞌé ina̱nj aꞌmii nij yuvii̱ cheꞌé soj roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj caꞌmii xi̱i nij yuvii̱ cheꞌé nij síí tihaꞌ yuꞌunj se vaa si̱j nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me nij soꞌ ga̱a naá a ―taj Jesucristó rihaan cunuda̱nj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá níꞌ man nij síí ta̱j riꞌyunj man níꞌ a

27 Canica̱j Jesucristó, cataj soꞌ a:

―Tza̱j ne̱ rihaan soj si̱j ma̱n nanó xre̱j roꞌ, cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj se vaa ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man nij síí ta̱j riꞌyunj niꞌya̱j man soj, ne̱ quiꞌya̱j soj se lu̱j cheꞌé nij síí nachriꞌ niꞌya̱j man soj ei. 28 Veꞌé caꞌmi̱i̱ soj rihaan nij síí aꞌmii quij rihaan soj, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ cheꞌé nij síí ꞌyaj se nij man soj a. 29 Sese vaa síí coxro ni̱chrej xruú so̱ꞌ, ne̱ caꞌne̱ꞌ rá so̱ꞌ coxro̱ soꞌ níchrej xruú so̱ꞌ uún a. Sese vaa síí caꞌnéj se‑ro̱to̱ so̱ꞌ, ne̱ caꞌne̱ꞌ rá so̱ꞌ caꞌne̱e̱ soꞌ se‑co̱toó so̱ꞌ uún a. 30 Ne̱ me maꞌa̱n yuvii̱ achíín niꞌya̱j rasu̱u̱n rihaan soj, ne̱ go̱ꞌ soj rasu̱u̱n yoꞌ man nij soꞌ ei. Sese vaa yuvii̱ caꞌnéj siꞌyaj soj, ne̱ se̱ nachinꞌ soj siꞌyaj soj maꞌ. 31 Dan me se da̱j se uun rá soj quiꞌya̱j sa̱ꞌ yuvii̱ rihaan soj roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj quiꞌya̱j sa̱ꞌ soj rihaan yuvii̱ á.

32 ”Dan me se ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man cunuda̱nj yuvii̱ ei. Sese ꞌe̱e̱ rá soj man ina̱nj nij síí ꞌe̱e̱ rá man soj, ga̱a ne̱ me cheꞌé na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan soj, rá soj ga̱. ꞌO̱ se nda̱a nij síí chiꞌi̱i̱ roꞌ, ꞌe̱e̱ rá nij soꞌ man nij síí ꞌe̱e̱ rá man nij soꞌ na̱nj á. 33 Ne̱ quiꞌya̱j soj se lu̱j rihaan cunuda̱nj yuvii̱ ei. ꞌO̱ se sese quiꞌya̱j soj se lu̱j rihaan ina̱nj síí ꞌyaj se lu̱j rihaan soj, ga̱a ne̱ me cheꞌé na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan soj, rá soj ga̱. ꞌO̱ se nda̱a nij síí chiꞌi̱i̱ roꞌ, ꞌyaj nij soꞌ se lu̱j rihaan tuviꞌ nij soꞌ si̱j ꞌyaj se lu̱j rihaan nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 34 Me maꞌa̱n yuvii̱ ra̱cuíj soj saꞌanj, ne̱ se̱ guun rá soj naca̱j uún soj se‑saꞌa̱nj soj maꞌ. Sese ra̱cuíj soj saꞌanj man ina̱nj síí na̱ruꞌvee rihaan soj, ga̱a ne̱ me cheꞌé na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan soj, rá soj ga̱. ꞌO̱ se nda̱a maꞌa̱n nij síí chiꞌi̱i̱ roꞌ, racuíj nij soꞌ saꞌanj man nij tuviꞌ soꞌ si̱j na̱ruꞌvee rihaan soꞌ ado̱nj.

35 ”Dan me se ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man nij síí ta̱j riꞌyunj niꞌya̱j man soj, ne̱ quiꞌya̱j soj se lu̱j rihaan nij síí nachriꞌ man soj, ne̱ ra̱cuíj soj saꞌanj man yuvii̱, ne̱ se̱ guun rá soj naca̱j uún soj se‑saꞌa̱nj soj maꞌ. Ne̱ vaa güii, ne̱ narque̱ uxrá Diose̱ se sa̱ꞌ man soj, ne̱ taꞌníí Diose̱ síí sa̱ꞌ ndoꞌo me soj ga̱a̱ ado̱nj. ꞌO̱ se Diose̱ me síí ꞌyaj se lu̱j rihaan nda̱a síí ne neꞌen me se uun se lu̱j do̱ꞌ, rihaan nda̱a síí chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, ado̱nj. 36 Ase vaa ꞌe̱e̱ rá Rej níꞌ Diose̱ man daj a̱ nij yuvii̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man daj a̱ nij yuvii̱ uún ado̱nj. ―Da̱nj cataj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ ga̱a caꞌmi̱i̱ níꞌ ga̱ tinúú níꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé tinúú níꞌ a

37 Ne̱ canica̱j Jesucristó cataj soꞌ a:

―Se̱ guun niha̱ꞌ rá soj cuta̱ꞌ soj cacunꞌ xráá tinúú soj, ga̱a ne̱ taj cacunꞌ cuta̱ꞌ Diose̱ xráá maꞌa̱n soj man ado̱nj. Ma̱a̱n se cara̱a̱ xꞌnaa soj rihaan tinúú soj, ne̱ cara̱a̱ xꞌnaa Diose̱ rihaan maꞌa̱n soj uún ado̱nj. 38 Go̱ꞌ soj rasu̱u̱n man tuviꞌ soj, ne̱ Diose̱ me síí narque̱ rasu̱u̱n rihaan soj uún ado̱nj. Soꞌ me síí sa̱ꞌ ndoꞌo rá, ne̱ adi̱ꞌ se ꞌyaj síí sa̱ꞌ rá tuꞌvéj ꞌnúú ne̱ araa navii soꞌ rihaan tane̱j roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j gue̱e̱ Diose̱ ga̱ soj, ne̱ doj a̱ narque̱ Diose̱ rasu̱u̱n sa̱ꞌ man soj ado̱nj. Ase vaa ꞌyaj gue̱e̱ soj ga̱ tuviꞌ soj roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j gue̱e̱ Diose̱ ga̱ soj uún ado̱nj. ―Da̱nj cataj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

39 Ga̱a ne̱ nanó Jesucristó se‑cuento̱ ro̱j síí tuchri̱i rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Ne̱ caꞌve̱e ti̱haa̱n ꞌo̱ síí tuchri̱i chrej rihaan tuviꞌ tuchri̱i soꞌ, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. Sese da̱nj quiꞌya̱j soꞌ, ga̱a ne̱ quini̱j ro̱j soꞌ rá yuꞌuj na̱nj ado̱nj. 40 Da̱nj na̱nj uún, ne̱ ꞌo̱ xnii tucuꞌyón se̱ guun nucua̱j soꞌ queneꞌe̱n soꞌ doj rihaan se‑maestro̱ soꞌ maꞌ. Ne̱ caꞌve̱e se uxrá tu̱cuꞌyón soꞌ, tza̱j ne̱ veé ase vaa neꞌen se‑maestro̱ soꞌ roꞌ, veé da̱nj queneꞌe̱n maꞌa̱n soꞌ na̱nj ado̱nj. 41 Me cheꞌé guun chre̱e rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ niꞌya nu̱u̱ rihaan tinúú so̱ꞌ ga̱. Ne̱ ne niꞌya̱j so̱ꞌ chruun ma̱nj nu̱u̱ rihaan ma̱ꞌán so̱ꞌ a. 42 Asa̱ꞌ caꞌve̱e cata̱j so̱ꞌ rihaan tinúú so̱ꞌ: “Rque̱ so̱ꞌ rihaan so̱ꞌ quiri̱i̱ ꞌu̱nj niꞌya á”. Se̱ guun a̱ doj cata̱j so̱ꞌ da̱nj ti̱háꞌ so̱ꞌ man tinúú so̱ꞌ maꞌ. Asino quiri̱i̱ so̱ꞌ chruun ma̱nj nu̱u̱ rihaan so̱ꞌ, ga̱a ne̱ a̱j ruviꞌ sa̱ꞌ rihaan so̱ꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e quiri̱i̱ so̱ꞌ niꞌya nu̱u̱ rihaan tinúú so̱ꞌ ado̱nj. Dan me se ase vaa aráán niꞌya rihaan yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa aráán rihaan yuvii̱ ꞌyaj cacunꞌ ata̱ yuvii̱ ne̱ naꞌvee xca̱j sa̱ꞌ nij yuvii̱ cuentá man ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa nimán yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa aꞌmii yuvii̱ a

43 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó, cataj soꞌ:

―Chruun sa̱ꞌ roꞌ, se̱ guun cuma̱n chruj nij raa̱ maꞌ. Ne̱ chruun nij roꞌ, se̱ guun cuma̱n chruj sa̱ꞌ raa̱ maꞌ. Ase vaa chruun yoꞌ roꞌ, da̱nj vaa nimán yuvii̱, ne̱ ase vaa chruj yoꞌ roꞌ, da̱nj vaa se vaa ꞌyaj nij yuvii̱ ado̱nj. 44 Ma̱a̱n chruj ma̱n raa̱ chruun roꞌ, ꞌyaj neꞌen níꞌ da̱j chru̱un me yoꞌ ado̱nj. Taj rutzi̱ꞌ mán raa̱ chruun tanj yangíj maꞌ. Ne̱ taj rcoo mán raa̱ chruun tanj xcua̱a maꞌ. 45 Dan me se síí sa̱ꞌ roꞌ, ma̱n ndoꞌo se sa̱ꞌ nimán soꞌ, ne̱ aꞌmii soꞌ ina̱nj nana̱ sa̱ꞌ ado̱nj. Síí chiꞌi̱i̱ roꞌ, ma̱n ndoꞌo se quij nimán soꞌ, ne̱ aꞌmii soꞌ ina̱nj nana̱ chiꞌi̱i̱ ado̱nj. ꞌO̱ se ase vaa se ma̱n nimán yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa nana̱ aꞌmii yuvii̱ na̱nj á ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa síí ꞌyaj veꞌ sa̱ꞌ roꞌ, da̱nj vaa síí uno sa̱ꞌ rihaan Jesucristó a

46 Canica̱j Jesucristó, cataj soꞌ nana̱ nihánj a:

―Me cheꞌé taj soj se vaa síí ꞌni̱j raꞌa man soj mej, tza̱j ne̱ ne uno soj rihanj ga̱. Ne chiha̱nꞌ ꞌyaj soj maꞌ. 47 Cuano̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj da̱j si̱j me síí ꞌnaꞌ nanó xre̱j nana̱ aꞌmij, ne̱ ꞌyaj soꞌ nda̱a vaa taj se‑na̱na̱j a. 48 Ase vaa ꞌo̱ síí cuneꞌ veꞌ tucuá rihaan ꞌo̱ yuvej vaa soꞌ a. Cunu̱u̱ ndoꞌo váán soꞌ rej cuchru̱j soꞌ tacóó veꞌ, ne̱ raan ndoꞌo yáán veꞌ, ꞌyaj soꞌ a. Caꞌve̱e se maa̱n na̱na̱ yuva̱a̱ cu̱riha̱nj go̱ꞌ xráá veꞌ, ne̱ caꞌve̱e se cavi̱i̱ chráá, ne̱ caꞌna̱ꞌ na xe̱e̱ go̱ꞌ na xe̱e̱ tacóó veꞌ, tza̱j ne̱ se̱ naxruꞌ veꞌ, quiꞌya̱j na xe̱e̱ maꞌ. Da̱nj vaa síí uno se‑na̱na̱j a. 49 Tza̱j ne̱ ino̱ vaa síí nanó xre̱j nana̱ aꞌmij tza̱j ne̱ ne ꞌyaj nda̱a vaa taj se‑na̱na̱j maꞌ. Ase vaa ꞌo̱ síí ꞌyaj veꞌ nij vaa soꞌ a. Ne váán cunu̱u̱ soꞌ rej cuchru̱j soꞌ tacóó veꞌ rihaan yoꞌóó maꞌ. Cheꞌé dan yáán cuanꞌ u̱u̱n tucuá soꞌ a. Sese cu̱riha̱nj maa̱n na̱na̱ yuva̱a̱, ne̱ go̱ꞌ yoꞌ xráá veꞌ, ne̱ sese cavi̱i̱ chráá, ne̱ caꞌna̱ꞌ na xe̱e̱ go̱ꞌ na xe̱e̱ tacóó veꞌ, ga̱a ne̱ cane̱e̱ gue̱e̱ veꞌ na̱nj á. Nu̱ꞌ cane̱e̱ veꞌ yoꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cunuu sa̱ꞌ yoꞌ a̱ maꞌ. Da̱nj vaa síí ne uno se‑na̱na̱j ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

7

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun se‑mo̱zó tanuu capitán, quiꞌyaj Jesucristó a

1 Quisíj caꞌmii Jesucristó nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ cuno nij yuvii̱, ga̱a ne̱ caꞌanj soꞌ chumanꞌ Capernaum a. 2 Dan me se yáán ꞌo̱ tanuu capitán chumanꞌ yoꞌ, ne̱ síí rii taꞌngaꞌ rihaan ꞌo̱ cientó tanuu me soꞌ a. Ne̱ vaa ꞌo̱ se‑mo̱zó soꞌ síí ꞌe̱e̱ uxrá rá soꞌ man, ne̱ ranꞌ uxrá mozó yoꞌ, ne̱ da̱j doj cavi̱ꞌ soꞌ a. 3 Dan me se cuno tanuu capitán se vaa caꞌnaꞌ Jesucristó chumanꞌ yoꞌ, ne̱ caꞌnéé soꞌ do̱j síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Jesucristó se vaa caꞌna̱ꞌ soꞌ tinahu̱un soꞌ se‑mo̱zó tanuu capitán yoꞌ a. 4 Dan me se cuchiꞌ nij síí uun chij yoꞌ rihaan Jesucristó, ga̱a ne̱ cachíín niꞌya̱j uxrá nij soꞌ rihaan Jesucristó, cataj nij soꞌ:

―Síí sa̱ꞌ me tanuu capitán yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan vaa cheꞌé ra̱cuíj so̱ꞌ man soꞌ ado̱nj. 5 ꞌE̱e̱ rá soꞌ man níꞌ si̱j israelitá, ne̱ maꞌa̱n soꞌ quiꞌyaj veꞌ nuu chre̱ꞌ núj tu̱cuꞌyón núj se‑tucua̱nj Moisés ado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

6 Ne̱ caꞌanj Jesucristó ga̱ nij soꞌ, ne̱ da̱j doj cuchi̱ꞌ nij soꞌ veꞌ, ga̱a ne̱ caꞌnéé tanuu capitán man tuviꞌ soꞌ caꞌa̱nj cara̱nꞌ man Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Se̱ caráya̱ꞌáán so̱ꞌ, man maestro. ꞌO̱ se nuveé si̱j sa̱ꞌ me soꞌ, taj soꞌ maꞌ. Ne nó xcúún soꞌ catu̱u̱ so̱ꞌ rá veꞌ tucuá soꞌ, taj soꞌ maꞌ. 7 Cheꞌé dan ne quisi̱j rá maꞌa̱n soꞌ caꞌna̱ꞌ soꞌ rihaan so̱ꞌ, taj soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se caꞌne̱ꞌ u̱u̱n so̱ꞌ suun se vaa nahu̱un se‑mo̱zó soꞌ, ga̱a ne̱ nahu̱un maꞌa̱n se‑mo̱zó soꞌ, taj soꞌ na̱nj á. 8 Ne̱ cataj soꞌ se vaa vaa síí rii taꞌngaꞌ rihaan soꞌ, ne̱ rii taꞌngaꞌ soꞌ rihaan tanuu, ne̱ taj xnaꞌanj soꞌ rihaan tanuu se vaa caꞌa̱nj nij soꞌ, ne̱ ꞌanj nij soꞌ, ne̱ taj xnaꞌanj soꞌ rihaan nij tanuu se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ ꞌnaꞌ nij soꞌ rihaan soꞌ, ne̱ taj xnaꞌanj soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij tanuu, ne̱ veé da̱nj ꞌyaj nij tanuu ado̱nj. Ne̱ neꞌen soꞌ se vaa ase vaa rii taꞌngaꞌ soꞌ rihaan nij tanuu noco̱ꞌ man soꞌ roꞌ, da̱nj rii taꞌngaꞌ gue̱e̱ so̱ꞌ rihaan chiꞌii̱ anó man yuvii̱, taj soꞌ na̱nj á ―taj nij tuviꞌ tanuu capitán rihaan Jesucristó a.

9 Dan me se ga̱a cuno Jesucristó nana̱ caꞌmii tuviꞌ tanuu capitán yoꞌ, ne̱ caꞌanj rá Jesucristó, ne̱ canica̱j soꞌ cataj soꞌ rihaan nij síí noco̱ꞌ rej xco̱ soꞌ a:

―Cuano̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa taj va̱j a̱ ꞌó rej ne nari̱j man yoꞌo̱ síí israelitá síí cuchumán ndoꞌo rá nana̱ aꞌmii ꞌu̱nj nda̱a vaa amán rá tanuu capitán nihánj a̱ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

10 Dan me se canica̱j uún nij tuviꞌ tanuu capitán caꞌanj nij soꞌ tucuá soꞌ, ne̱ ga̱a cuchiꞌ nij soꞌ, ne̱ a̱j nahuun se‑mo̱zó tanuu capitán yoꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún taꞌníí ꞌo̱ chana̱ caviꞌ nica̱, quiꞌyaj Jesucristó a

11 Dan me se cachén do̱j güii, ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó chumanꞌ cuꞌna̱j Naín ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ ga̱ ꞌo̱ xꞌneꞌ noco̱o yuvii̱ a. 12 Quinichrunꞌ nij soꞌ tuꞌva chumanꞌ, ga̱a ne̱ dan me se nariꞌ tuviꞌ Jesucristó ga̱ nij síí caꞌanj cachi̱nꞌ ꞌo̱ xnangá a. Ne̱ síí caviꞌ me se o̱rúnꞌ soꞌ me taꞌníí chana̱ caviꞌ nica̱, ne̱ va̱j ꞌo̱ xꞌneꞌ noco̱o yuvii̱ ma̱n chumanꞌ yoꞌ ga̱ nii soꞌ rihaan santó a. 13 Dan me se queneꞌen Jesucristó man chana̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá soꞌ man noꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

―Se̱ taꞌveé so̱ꞌ maꞌ ―taj soꞌ a.

14 Ga̱a ne̱ dan me se caꞌanj Jesucristó canó raꞌa soꞌ man chrúún ta̱j xnangá, ga̱a ne̱ canicunꞌ nij síí ta̱j chihá xnangá a. Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan síí caviꞌ a:

―Cu̱nó so̱ꞌ aꞌmij, ne̱ na̱xagaa so̱ꞌ, xnii ―taj Jesucristó rihaan síí caviꞌ yoꞌ a.

15 Ga̱a ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ ya̱ uún xnii, ne̱ naxaga̱a̱ soꞌ, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ xnii caꞌmii soꞌ a. Ga̱a ne̱:

―Nihánj ꞌnaꞌ taꞌníí so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan nii xnii a.

16 Ga̱a ne̱ dan me se caꞌanj rá taranꞌ nij yuvii̱ se vaa quiꞌyaj Jesucristó, ga̱a ne̱ guun niha̱ꞌ rá nij soꞌ se vaa veꞌé quiꞌyaj Diose̱, ga̱a ne̱ canica̱j nij soꞌ cataj nij soꞌ se vaa caꞌnéé Diose̱ ꞌo̱ síí nataꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan nij soꞌ a. Ne̱ cataj uún nij soꞌ se vaa caꞌnaꞌ Diose̱ ra̱cuíj soꞌ man nij soꞌ si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ a.

17 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nana̱ rihaan nij yuvii̱ ma̱n estadó Judea do̱ꞌ, rihaan nu̱ꞌ nij yuvii̱ ma̱n anica̱j estadó Judea cheꞌé se vaa quiꞌyaj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nana̱ caꞌmii Jesucristó cheꞌé síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ a

18 Dan me se cuno nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Juan nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Jesucristó, ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan Juan a. Ga̱a ne̱ canacúún Juan man vi̱j síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ caꞌna̱ꞌ ro̱j soꞌ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ dan me se caꞌnéé soꞌ man ro̱j soꞌ cuchi̱ꞌ ro̱j soꞌ rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. 19 Ne̱ nana̱ nihánj roꞌ, xna̱ꞌanj ro̱j soꞌ man Jesucristó, taj síí cuꞌna̱j Juan rihaan ro̱j soꞌ a: “So̱ꞌ me síí caꞌna̱ꞌ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun naꞌ. Ase na̱ꞌvi̱j níꞌ caꞌna̱ꞌ yoꞌó soꞌ xa̱ꞌ”. Dan me nana̱ me rá síí cuꞌna̱j Juan xna̱ꞌanj ro̱j soꞌ man Jesucristó a. 20 Dan me se cuchiꞌ ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cataj ro̱j soꞌ:

―Vi̱j ranꞌ rój me síí caꞌnéé Juan síí utaꞌ ne man yuvii̱ caꞌna̱ꞌ rihaan so̱ꞌ a. Me rá Juan queneꞌe̱n soꞌ sese ma̱ꞌán so̱ꞌ me síí caꞌna̱ꞌ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun niꞌ, ase na̱ꞌvi̱j níꞌ caꞌna̱ꞌ yoꞌó soꞌ a ―taj ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó a.

21 Ga̱a ne̱ veé ma̱a̱n orá caꞌnaꞌ ro̱j síí caꞌnéé Juan man roꞌ, nahuun queꞌe̱e̱ ndoꞌo síí ranꞌ do̱ꞌ, curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán queꞌe̱e̱ yuvii̱ do̱ꞌ, nachuguu̱n rihaan queꞌe̱e̱ síí tuchri̱i do̱ꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a. 22 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a:

―Cavi̱i̱ ro̱j so̱j cuchi̱ꞌ uún ro̱j so̱j rihaan síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ cata̱j xnaꞌanj ro̱j so̱j rihaan soꞌ nu̱ꞌ nana̱ cuno ro̱j so̱j do̱ꞌ, nu̱ꞌ se vaa queneꞌen ro̱j so̱j do̱ꞌ á. Dan me se nij síí tuchri̱i roꞌ, naxraꞌ rihaan, ne̱ nij síí naꞌvee cache̱e̱ roꞌ, chéé nij soꞌ, ne̱ nij síí ranꞌ luj riꞌyuj roꞌ, nahuun sa̱ꞌ, ne̱ nij síí soꞌo̱ roꞌ, nachuguu̱n xréé nij soꞌ, ne̱ nij síí caviꞌ roꞌ, cunuu iꞌna̱ꞌ uún, ne̱ nij síí nique̱ roꞌ, uno nij soꞌ nana̱ sa̱ꞌ a. Nu̱ꞌ nihánj cata̱j xnaꞌanj ro̱j so̱j rihaan síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ á. 23 Ne̱ cata̱j uún ro̱j so̱j rihaan síí cuꞌna̱j Juan se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ quiꞌya̱j Diose̱, sese se̱ guun naꞌa̱j soꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ manj a. Da̱nj caꞌmi̱i̱ ro̱j so̱j rihaan síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ ei ―taj Jesucristó rihaan ro̱j síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Juan yoꞌ a.

24 Dan me se ga̱a caꞌanj ro̱j síí caꞌanj suun cheꞌé Juan, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Jesucristó caꞌmii soꞌ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ cheꞌé síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ a:

―Asi̱j caꞌanj soj rej tacaan queneꞌe̱n soj man síí cuꞌna̱j Juan roꞌ, ne̱ da̱j ga̱a̱ soꞌ queneꞌe̱n soj, rá soj ga̱. Ase vaa yoꞌo̱ rcoo̱ naa̱n ndoꞌo ꞌyaj nana̱ vaa soꞌ, rá soj naꞌ. Guun vi̱j nimán soꞌ cheꞌé tucuáán noco̱ꞌ soꞌ, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. 25 Ma̱a̱n se da̱j ga̱a̱ soꞌ rá soj, asi̱j caꞌanj soj queneꞌe̱n soj man soꞌ ga̱. Si̱j nu̱u̱ yatzíj laru̱u ndoꞌo me soꞌ, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. ꞌO̱ se nij síí nu̱u̱ yatzíj sa̱ꞌ ndoꞌo do̱ꞌ, nij síí utunꞌ ndoꞌo saꞌanj do̱ꞌ, ya̱nj rá veꞌ tucuá síí nica̱j suun rey ado̱nj. 26 Ma̱a̱n se da̱j ga̱a̱ síí cuꞌna̱j Juan rá soj, asi̱j caꞌanj soj queneꞌe̱n soj man soꞌ ga̱. Si̱j nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me soꞌ, rá soj naꞌ. Ya̱ uxrá ei. Ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa sa̱ꞌ doj vaa soꞌ rihaan cunuda̱nj nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ado̱nj.

27 ”ꞌO̱ se nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ roꞌ, taj xnaꞌanj cheꞌé síí cuꞌna̱j Juan a: “Vaa síí caꞌanj suun cheꞌé ꞌu̱nj, ne̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj man soꞌ quita̱j ya̱a̱n soꞌ rihaan so̱ꞌ, ne̱ nuchra̱nꞌ nimán yuvii̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ ga̱ so̱ꞌ, quiꞌya̱j soꞌ a”. Da̱nj taj danj Diose̱ cheꞌé síí cuꞌna̱j Juan se vaa nuchra̱nꞌ nimán yuvii̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ ga̱ síí caꞌna̱ꞌ ti̱nanii man nij yuvii̱ rihaan sayuun, quiꞌya̱j soꞌ a. Ne̱ da̱nj quiꞌyaj soꞌ ado̱nj.

28 ”Cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa si̱j sa̱ꞌ doj rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ me síí cuꞌna̱j Juan a. A̱ ꞌó yuvii̱ ne vaa sa̱ꞌ doj rihaan soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ cuano̱ roꞌ, uun chij Diose̱ nimán yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ na̱j guun yuvii̱ gu̱un chij Diose̱ nimán roꞌ, me síí sa̱ꞌ doj rihaan síí cuꞌna̱j Juan a. ―Da̱nj cataj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ yoꞌ a.

29 Dan me se nu̱ꞌ nij yuvii̱ mán ne̱ nda̱a nij síí aꞌnéj puextó roꞌ, ga̱a cuno nij soꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ a. ꞌO̱ se si̱j cataꞌ ne quiꞌyaj Juan me nij soꞌ a. 30 Ne̱ nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, nij síí fariseo do̱ꞌ, ne caꞌve̱j rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ da̱j me rá Diose̱ quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se nuveé si̱j cataꞌ ne quiꞌyaj Juan me nij síí naꞌvej rá maꞌ.

31 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a:

―Ne̱ da̱j vaa nij soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱, rá soj ga̱. Dan me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj ei. 32 Ase vaa xnii caꞌanj rihaan yuꞌvee ne̱ tico ga̱ tuviꞌ roꞌ, vaa soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Dan me se yáán nij xnii yoꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ aguáj nij xnii rihaan tuviꞌ xnii, taj nij xnii: “Nica̱j núj rihuu núj, goꞌ núj chraꞌ choco̱ꞌ, tza̱j ne̱ me cheꞌé ne raꞌa̱nj soj ga̱. Ne̱ goꞌ núj chraꞌ xnangá, tza̱j ne̱ me cheꞌé ne taꞌve̱e soj ga̱. Me cheꞌé ne tico soj ga̱ núj ga̱”, taj nij xnii rihaan tuviꞌ nij soꞌ a. 33 ꞌO̱ se caꞌnaꞌ Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱, ga̱a ne̱ ne cha̱ soꞌ chraa do̱ꞌ, ne coꞌo̱ soꞌ na vinó ga̱ tuviꞌ soꞌ do̱ꞌ, ga̱a ne̱ cheꞌé dan taj soj se vaa nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán soꞌ, taj soj a. 34 Ne̱ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, ga̱a ne̱ niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj chá ꞌu̱nj do̱ꞌ, coꞌo ꞌu̱nj do̱ꞌ, ga̱a ne̱ cheꞌé dan taj uún soj se vaa síí cachén chá do̱ꞌ, síí cachén coꞌo do̱ꞌ, mé ꞌu̱nj, taj uún soj a. Ne̱ taj uún soj se vaa tuvíꞌ ꞌu̱nj me síí tihaꞌ yuꞌunj man yuvii̱ cheꞌé puextó do̱ꞌ, yoꞌó nij síí tumé cacunꞌ do̱ꞌ, taj soj a. Da̱nj tuꞌva soj, tza̱j ne̱ ne neꞌen uxrá soj maꞌ. 35 Sese xca̱j soj cuentá da̱j vaa ꞌyaj rój, ne̱ gu̱un ya̱ rá soj se vaa si̱j cu̱u raa̱ me rój ga̱ síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa naꞌnuꞌ ꞌo̱ chana̱ tacóó Jesucristó a

36 Dan me se canacúún ꞌo̱ síí fariseo man Jesucristó cha̱ Jesucristó chraa tucuá soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌanj ca̱yáán Jesucristó tucuá soꞌ cha̱ soꞌ chraa a. 37 Ne̱ dan me se yáán ꞌo̱ chana̱ niha̱ꞌ rá ga̱ chii chumanꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ cuno noꞌ nana̱ se vaa cuchiꞌ Jesucristó chá soꞌ chraa tucuá síí fariseo yoꞌ, ga̱a ne̱ cheꞌé dan nica̱j noꞌ ꞌo̱ agaꞌ catzi̱i̱ veꞌé ndoꞌo vaa nu̱u̱ casté gunꞌ da̱j, caꞌanj noꞌ tucuá síí fariseo yoꞌ a. 38 Ga̱a ne̱ caꞌanj cane̱ ru̱j noꞌ nichru̱nꞌ tacóó Jesucristó, ne̱ taꞌvee uxrá noꞌ, ne̱ naꞌnuꞌ noꞌ na rihaan noꞌ tacóó Jesucristó a. Ga̱a ne̱ ma̱a̱n yuvé raa̱ noꞌ naꞌve noꞌ tacóó Jesucristó a. Cachrón tuꞌva̱ noꞌ tacóó Jesucristó, ga̱a ne̱ caxríj noꞌ casté gunꞌ da̱j tacóó soꞌ uún a. 39 Dan me se ga̱a queneꞌen síí tucua̱ se vaa quiꞌyaj chana̱ man Jesucristó, ga̱a ne̱ guun rá soꞌ nana̱ nihánj niꞌya̱j soꞌ man Jesucristó a: “Sese ya̱ si̱j nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me síí nihánj, ne̱ a̱j neꞌen soꞌ da̱j cha̱na̱ me chana̱ nihánj, se vaa chana̱ ata̱ cacunꞌ me noꞌ, ne̱ ne caꞌve̱j rá soꞌ quiꞌya̱j noꞌ da̱nj ga̱ soꞌ tza̱j man ado̱nj”, guun rá síí tucua̱ yoꞌ a. 40 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Vaa nana̱ me raj cata̱j ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ, Simón ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

―Caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ, maestro ―taj síí tucua̱ yoꞌ a.

41 Ga̱a ne̱ nanó Jesucristó se‑cuento̱ vi̱j síí ꞌyaj xcúún a:

―Vi̱j síí ꞌyaj xcúún saꞌanj rihaan ꞌo̱ ruꞌvee me ro̱j soꞌ a. ꞌO̱ soꞌ roꞌ, ꞌyaj xcúún ꞌu̱nꞌ cientó saꞌanj denario, ne̱ yoꞌó soꞌ roꞌ, ꞌyaj xcúún vi̱j chiha̱a̱ chi̱ꞌ saꞌanj denario a. 42 Tza̱j ne̱ taj saꞌanj rihaan ro̱j soꞌ na̱ruꞌvee ro̱j soꞌ rihaan ruꞌvee, ga̱a ne̱ cheꞌé dan cunuu ꞌe̱e̱ rá ruꞌvee man ro̱j soꞌ, ne̱ quinavij u̱u̱n xcúún xráá ro̱j soꞌ, quiꞌyaj ruꞌvee a. Me tuviꞌ ro̱j soꞌ cara̱nꞌ doj rá ni̱ꞌyaj man ruꞌvee, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man síí cuꞌna̱j Simón yoꞌ a.

43 ―Cara̱nꞌ doj rá síí navij noco̱o doj xcúún xráá ni̱ꞌyaj soꞌ man ruꞌvee, cheꞌé rej noco̱o doj se lu̱j quiꞌyaj ruꞌvee cheꞌé soꞌ, raj a ―taj síí cuꞌna̱j Simón yoꞌ a.

―Veé da̱nj vaa ya̱ ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

44 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó niꞌya̱j Jesucristó man chana̱, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Simón yoꞌ a:

―Xca̱j so̱ꞌ cuentá se vaa quiꞌyaj chana̱ nihánj ei. Caꞌnáꞌ ꞌu̱nj tucuá so̱ꞌ, tza̱j ne̱ taj na rqué so̱ꞌ naꞌnu̱j tacój maꞌ. Tza̱j ne̱ chana̱ nihánj me níí naꞌnuꞌ na rihaan noꞌ tacój, ne̱ ma̱a̱n yuvé raa̱ noꞌ naꞌve noꞌ tacój na̱nj á. 45 Caꞌnaj tucuá so̱ꞌ, tza̱j ne̱ ne cachro̱n tu̱ꞌvá so̱ꞌ raꞌaj maꞌ. Tza̱j ne̱ chana̱ nihánj roꞌ, nu̱ꞌ catúj ꞌu̱nj rá veꞌ, ne̱ nu̱ꞌ cachrón tuꞌva̱ noꞌ tacój, ne̱ veé ꞌo̱ achrón tuꞌva̱ noꞌ tacój na̱nj á. 46 Taj va̱j casté caxríj so̱ꞌ raj maꞌ. Tza̱j ne̱ chana̱ nihánj me níí caxríj casté gunꞌ da̱j tacój ado̱nj. 47 Cu̱nó so̱ꞌ caꞌmi̱j á. Ase vaa síí navij u̱u̱n xcúún ꞌu̱nꞌ cientó saꞌanj denario xráá roꞌ, da̱nj vaa noꞌ a. ꞌO̱ se nda̱ꞌ se níí tumé uxrá cacunꞌ me noꞌ, tza̱j ne̱ cheꞌé se caráyaꞌa̱nj ndoꞌo noꞌ niꞌya̱j noꞌ manj roꞌ, cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa xꞌnéj nu̱ꞌ cacunꞌ xráá noꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ xa̱ꞌ síí xꞌnéj do̱j cacunꞌ xráá, tza̱j ne̱ do̱j aráyaꞌa̱nj soꞌ niꞌya̱j soꞌ manj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Simón yoꞌ a.

48 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan chana̱ yoꞌ a:

―Navij cacunꞌ tumé so̱ꞌ ei ―taj Jesucristó rihaan noꞌ a.

49 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nij síí chá chraa tucuá Simón caꞌmii nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ, cataj nij soꞌ a:

―Da̱j si̱j me síí nihánj, ne̱ síj rá soꞌ cata̱j soꞌ se vaa navij cacunꞌ xráá yuvii̱, rá soj ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ a.

50 Tza̱j ne̱ canica̱j uún Jesucristó, cataj soꞌ rihaan chana̱ a:

―Quinani̱i̱ so̱ꞌ rihaan sayuun, cheꞌé se amán rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ manj ado̱nj. Veꞌé caꞌa̱nj so̱ꞌ, ne̱ dínj ga̱a̱ nimán so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan chana̱ yoꞌ a.

8

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nij chana̱ racuíj man Jesucristó a

1 Dan me se cachén do̱j güii, ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó queꞌe̱e̱ chumanꞌ, caꞌmii natáj soꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ caꞌanj chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ ga̱ soꞌ a. 2 Ne̱ caꞌanj chana̱ nahuun sa̱ꞌ quiꞌyaj Jesucristó ga̱ nij soꞌ a. Dan me se taꞌa̱j noꞌ me níí nahuun quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j noꞌ me níí curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán quiꞌyaj Jesucristó a. Chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena me ꞌo̱ noꞌ, ne̱ noꞌ me níí curiha̱nj chi̱j nana̱ chre̱e nimán quiꞌyaj Jesucristó a. 3 Ne̱ yoꞌó noꞌ roꞌ, me níí cuꞌna̱j Juana, ne̱ nica̱ noꞌ roꞌ, me síí cuꞌna̱j Chuza síí nicu̱nꞌ rihaan síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes a. Ne̱ yoꞌó chana̱ caꞌanj ga̱ Jesucristó roꞌ, me níí cuꞌna̱j Susana a. Ne̱ vaa queꞌe̱e̱ doj nij chana̱ caꞌanj ga̱ nij soꞌ a. Nu̱ꞌ nij chana̱ nihánj roꞌ, me níí racuíj man nij tuvi̱ꞌ Jesucristó se vaa rqué nij noꞌ siꞌyaj nij noꞌ rasu̱u̱n cachiin man nij tuvi̱ꞌ Jesucristó a.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé ꞌnúú trigó tixꞌnuu̱ yoꞌo̱ soꞌ a

4 Dan me se cavii queꞌe̱e̱ ndoꞌo nij yuvii̱ daj a̱ chumanꞌ, caꞌanj ni̱ꞌyaj nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ dan me se quisíj cunuu chre̱ꞌ nij yuvii̱, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Jesucristó nanó soꞌ se‑cuento̱ ꞌnúú trigó rihaan nij soꞌ a. 5 Cataj Jesucristó nana̱ nihánj a:

―Dan me se curiha̱nj ꞌo̱ síí me rá cuchru̱j naa̱ ꞌnúú trigó, ne̱ tixꞌnuu̱ soꞌ ꞌnúú trigó rihaan yoꞌóó, ne̱ cayuu do̱j ꞌnúú trigó yoꞌ rá chrej chéé yuvii̱, ne̱ curuꞌmaan cheꞌé yuvii̱ man yoꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ xtâj, chá xtâj man ꞌnúú trigó na̱j rá chrej yoꞌ, ne̱ dan me se navij nu̱ꞌ ꞌnúú trigó yoꞌ, quiꞌyaj nij xtâj na̱nj ado̱nj. 6 Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j ꞌnúú trigó yoꞌ roꞌ, cayuu rihaan yuvej rej ta̱j catu̱nꞌ yoꞌóó a. Xraꞌ ꞌnúú, tza̱j ne̱ cuchrii naa̱ leꞌe̱j cheꞌé se taj noco̱o ꞌyoo táá xráá yuvej yoꞌ na̱nj ado̱nj. 7 Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j ꞌnúú trigó yoꞌ roꞌ, cayuu scaꞌnúj coj tanj, ne̱ dan me se yo̱o doj cachij coj tanj yoꞌ rihaan naa̱ leꞌe̱j, ne̱ quinavij nu̱ꞌ naa̱ leꞌe̱j, quiꞌyaj coj tanj na̱nj ado̱nj. 8 Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j ꞌnúú trigó yoꞌ roꞌ, cayuu rihaan yoꞌóó sa̱ꞌ, ne̱ naa̱ yoꞌ roꞌ, cachij sa̱ꞌ, ne̱ cientó ya̱ ꞌnúú cavii, quiꞌyaj ꞌo̱ ꞌo̱ ꞌnúú leꞌe̱j nii quinij rihaan yoꞌóó sa̱ꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj. ―Da̱nj cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ caꞌmii nucua̱j soꞌ, cataj soꞌ:

―Sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ cuno̱ soj nana̱ nihánj ei ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me cheꞌé nanó ndoꞌo Jesucristó cuentó cheꞌé nij rasu̱u̱n rihaan nij yuvii̱ a

9 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó man soꞌ me cheꞌé nanó soꞌ cuentó cheꞌé ꞌnúú trigó yoꞌ a. 10 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ tihaa̱n Diose̱ nana̱ rihaan soj da̱j quiꞌya̱j Diose̱ ga̱a gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Tza̱j ne̱ rihaan yoꞌó nij yuvii̱ me se ina̱nj cuentó cheꞌé nij rasu̱u̱n nanó ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ, ga̱a ne̱ ni̱ꞌyaj nij soꞌ do̱ꞌ, nano̱ xre̱j nij soꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ se̱ queneꞌen nij soꞌ do̱ꞌ, se̱ xcaj nij soꞌ cuentá do̱ꞌ, a̱ man ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me taj se‑cuento̱ ꞌnúú trigó yoꞌ a

11 Canica̱j Jesucristó, cataj soꞌ:

―Nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj cheꞌé se‑cuento̱ ꞌnúú trigó, ne̱ ase vaa ꞌnúú trigó yoꞌ roꞌ, da̱nj vaa se‑na̱na̱ Diose̱ ado̱nj. 12 Ne̱ ase vaa ꞌnúú cayuu rá chrej roꞌ, da̱nj vaa taꞌa̱j nij síí uno se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ dan me se uno nij soꞌ do̱j tzinꞌ, tza̱j ne̱ ꞌnaꞌ síí chre̱e, ne̱ aꞌnéj síí chre̱e se‑na̱na̱ Diose̱ nimán nij soꞌ cheꞌé se naꞌvej rá síí chre̱e cuchuma̱n rá nij soꞌ ne̱ quinani̱i̱ nij soꞌ rihaan sayuun quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj. 13 Ne̱ ase vaa taꞌa̱j ꞌnúú trigó cayuu rihaan yuvej roꞌ, da̱nj vaa yoꞌó taꞌa̱j nij síí uno se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ uun niha̱ꞌ rá nij soꞌ, ne̱ do̱j orá nii ga̱a̱ chumán xa̱ꞌ rá nij soꞌ, tza̱j ne̱ nu̱ꞌ ꞌnaꞌ sayuun rihaan nij soꞌ, ne̱ nu̱ꞌ tanáj nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ ne nocoꞌ raan nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ maꞌ. 14 Ne̱ ase vaa taꞌa̱j ꞌnúú cayuu scaꞌnúj tanj roꞌ, da̱nj vaa yoꞌó taꞌa̱j nij síí uno se‑na̱na̱ Diose̱ uún, ne̱ dan me se achén güii, ga̱a ne̱ anica̱j nij soꞌ niga̱nj nanó rá nij soꞌ cheꞌé rasu̱u̱n achiin man nij soꞌ do̱ꞌ, cheꞌé saꞌanj do̱ꞌ, cheꞌé se niha̱ꞌ ndoꞌo vaa rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj rá nij soꞌ do̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan me tanáj xco̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ ne ꞌyaj nij soꞌ se sa̱ꞌ a̱ maꞌ. 15 Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij síí uno se‑na̱na̱ Diose̱ me se ase vaa ꞌnúú cayuu rihaan yoꞌóó sa̱ꞌ ne̱ sa̱ꞌ uxrá cachij yoꞌ roꞌ, da̱nj vaa síí sa̱ꞌ uno se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ sa̱ꞌ uxrá vaa nij soꞌ, ne̱ veꞌé nanó xre̱j nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ noco̱ꞌ raan nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ ina̱nj se sa̱ꞌ ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ ne aꞌneꞌ rá nij soꞌ ga̱ se‑na̱na̱ Diose̱ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé agaꞌ yaꞌan a

16 Dan me se guun cheꞌe̱ Jesucristó cataj soꞌ:

―Nuviꞌ a̱ ꞌó síí achrón yaꞌan raa̱ agaꞌ yaꞌan, ne̱ axríj yuve̱ soꞌ agaꞌ rque xruj do̱ꞌ, rque yuvéé do̱ꞌ maꞌ. Tana̱nj tocoꞌ nii agaꞌ yaꞌan rej xta̱ꞌ, ga̱a ne̱ chugu̱u̱n yoꞌ rihaan cunuda̱nj nij síí atúj rá veꞌ ado̱nj. 17 Dan me se a̱ ꞌó rasu̱u̱n caxríj yuve̱ yuvii̱ se̱ quiꞌnij yuve̱ maꞌ. Ya̱ nu̱riha̱nj yoꞌ, vaa güii, ne̱ cunuda̱nj yuvii̱ queneꞌe̱n, vaa güii ado̱nj. 18 Cheꞌé dan nuchru̱j ra̱a̱ soj nana̱ caꞌmij nihánj ei. ꞌO̱ se síí nariꞌ nana̱ roꞌ, doj a̱ nari̱ꞌ soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ síí naꞌvej rá nari̱ꞌ sa̱ꞌ nana̱ roꞌ, tana̱nj doj a̱ caꞌne̱e̱ Diose̱ nana̱ nariꞌ soꞌ man soꞌ, ne̱ quina̱j u̱u̱n soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa nii Jesucristó do̱ꞌ, ase vaa tinúú Jesucristó do̱ꞌ, vaa nij síí uno se‑na̱na̱ Diose̱ a

19 Dan me se cuchiꞌ nii Jesucristó cuchiꞌ nij tinúú Jesucristó cuchiꞌ nda̱a rej va̱j Jesucristó, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱e quinichru̱nꞌ nij soꞌ rihaan Jesucristó, cheꞌé se ma̱n ndoꞌo yuvii̱ a. 20 Ne̱ cataj ꞌo̱ soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Nicu̱nꞌ nií so̱ꞌ nicu̱nꞌ tinúú so̱ꞌ nicu̱nꞌ xeꞌ, ne̱ me rá nij soꞌ queneꞌe̱n nij soꞌ mán so̱ꞌ, Jesús ―taj soꞌ, cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan Jesucristó a.

21 Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a:

―Ase vaa nií ꞌu̱nj do̱ꞌ, ase vaa tinúú ꞌu̱nj do̱ꞌ, vaa nij síí nihánj ado̱nj. ꞌO̱ se nanó xre̱j nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ ꞌyaj nij soꞌ nda̱a vaa taj nana̱ yoꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan na do̱ꞌ, rihaan nana̱ do̱ꞌ, se vaa canicu̱nꞌ yoꞌ a

22 Dan me se ꞌo̱ güii catúj Jesucristó rque ꞌo̱ rihoo ga̱ cunuda̱nj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ se vaa caꞌa̱nj cunuda̱nj nij soꞌ nda̱a yoꞌó níchrej tuꞌva na lacuaná a. Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ rihoo chéé rihoo rihaan na, quiꞌyaj nij soꞌ a. 23 Do̱j caꞌanj rihoo, ne̱ cotoj Jesucristó a. Cachén ꞌo̱ orá nii, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nana̱ yuva̱a̱ cavii uxrá yoꞌ goꞌ ndoꞌo yoꞌ rihaan na, ne̱ dan me se catúj ndoꞌo na rque rihoo, ne̱ da̱j doj caꞌa̱nj ni̱j rihoo rque na a. 24 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó narii nij soꞌ nej rihaan soꞌ, ne̱:

―Da̱j doj cavi̱ꞌ níꞌ, na̱nj maestro ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ canicunꞌ caya̱ soꞌ, ne̱ caxríj yuva̱a̱ soꞌ man nana̱ do̱ꞌ, man na do̱ꞌ a. Ga̱a ne̱ canicunꞌ nana̱ canicunꞌ na do̱ꞌ, ne̱ canicunꞌ dínj rihaan na lacuaná yoꞌ, quiꞌyaj Jesucristó na̱nj ado̱nj. 25 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, cataj soꞌ:

―Me cheꞌé ne amán rá soj niꞌya̱j soj man Diose̱ ga̱ ―taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

Tza̱j ne̱ caꞌanj rá nij soꞌ, ne̱ cuchuꞌviꞌ nij soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ:

―Da̱j si̱j me síí nihánj ga̱. Nda̱a rihaan nana̱ do̱ꞌ, nda̱a rihaan na do̱ꞌ, aꞌneꞌ soꞌ suun, ne̱ uno ro̱j yoꞌ aꞌmii soꞌ aso̱n ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quirii Jesucristó man nij nana̱ chre̱e nimán ꞌo̱ snóꞌo a

26 Dan me se guun ga̱nꞌ rihoo nu̱u̱ Jesucristó ga̱ estadó Galilea, ne̱ cachén yoꞌ caꞌanj yoꞌ nda̱a níchrej tuꞌva na lacuaná yoꞌ, nda̱a rej ne̱ nij síí ma̱n chumanꞌ Gadara a. 27 Cuchiꞌ nij soꞌ yoꞌóó yoꞌ, ne̱ nanij Jesucristó rihoo, ga̱a ne̱ nariꞌ tuviꞌ soꞌ ga̱ ꞌo̱ síí chiha̱nj chumanꞌ yoꞌ, ne̱ soꞌ me síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán, ne̱ taj yatzíj nu̱u̱ soꞌ do̱ꞌ, naꞌvej rá soꞌ ca̱yáán soꞌ veꞌ tucuá soꞌ do̱ꞌ, ina̱nj rihaan santó ne soꞌ do̱ꞌ a. 28-29 Dan me se caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan nana̱ chre̱e se vaa cu̱riha̱nj nana̱ chre̱e nimán soꞌ a. ꞌO̱ se quisíj queꞌe̱e̱ canó nana̱ chre̱e man soꞌ a. Dan me se nda̱a agaꞌ ne̱ꞌ numíj nii raꞌa soꞌ do̱ꞌ, tacóó soꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ xuun soꞌ, ne̱ xꞌneꞌ yoꞌ, quiꞌyaj soꞌ, ga̱a ne̱ nica̱j nana̱ chre̱e man soꞌ caꞌanj nij soꞌ quij na̱nj ado̱nj. Dan me se ga̱a queneꞌen soꞌ man Jesucristó, ne̱ caguáj soꞌ, ne̱ canicunꞌ ru̱j soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ nucua̱j caꞌmii soꞌ, cataj soꞌ:

―Veé neꞌén ꞌu̱nj se vaa taꞌni̱j Diose̱ síí sa̱ꞌ ndoꞌo mé so̱ꞌ, Jesús. Me cheꞌé ꞌnáꞌ so̱ꞌ rej né ꞌu̱nj ga̱. Cata̱j xnaꞌanj sa̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa se̱ quiꞌyáá so̱ꞌ sayuun manj maꞌ ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

30 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man nana̱ chre̱e yoꞌ, cataj soꞌ:

―Da̱j cuꞌna̱j so̱ꞌ ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nana̱ chre̱e a.

Ne̱ dan me se cataj nana̱ chre̱e yoꞌ:

―Xꞌneꞌ noco̱o me núj á ―taj nij soꞌ cheꞌé rej a̱j catúj queꞌe̱e̱ ndoꞌo nij soꞌ nimán snóꞌo yoꞌ a.

31 Ga̱a ne̱ cachíín niꞌya̱j nij nana̱ chre̱e rihaan Jesucristó se̱ gaa na̱nj caꞌne̱j soꞌ man nij soꞌ rej cunu̱u̱ rej nu̱u̱ yaꞌan, ne̱:

―Achíín niꞌya̱j ndoꞌo núj rihaan so̱ꞌ se̱ caꞌnéé so̱ꞌ man núj rej nu̱u̱ yaꞌan, man Jesús ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

32 Ne̱ dan me se chéé ꞌo̱ xꞌneꞌ noco̱o xcáá rej tacaan rej yoꞌ, chá nij xoꞌ coj, ne̱ dan me se cachíín niꞌya̱j nij nana̱ chre̱e rihaan Jesucristó se vaa caꞌve̱j rá Jesucristó catu̱u̱ nij soꞌ nimán xcáá, ne̱ ca̱yáán nij soꞌ nimán xcáá a. Ne̱ caꞌvej rá Jesucristó catu̱u̱ nij soꞌ nimán xcáá a. 33 Cheꞌé dan me curiha̱nj nij nana̱ chre̱e nimán snóꞌo, ne̱ catúj nij soꞌ nimán xcáá, ne̱ dan me se ruva̱a̱ uxrá tacaan nicu̱nꞌ tuꞌva na lacuaná rej va̱j nij xcáá yoꞌ, ne̱ ga̱a catúj nij nana̱ chre̱e nimán xcáá yoꞌ, ga̱a ne̱ cunánj ndoꞌo nij xoꞌ caꞌanj nij xoꞌ, ne̱ veé da̱nj vaj nij xoꞌ, ne̱ quinij nij xoꞌ rque na, ne̱ canó xráá nij xoꞌ na̱nj ado̱nj.

34 Dan me se queneꞌen nij síí tumé xcáá se vaa guun, ga̱a ne̱ cunánj nij soꞌ caꞌanj cata̱j xnaꞌanj nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ do̱ꞌ, rihaan nij yuvii̱ ma̱n tacaan do̱ꞌ a. 35 Ga̱a ne̱ dan me se caꞌnaꞌ ni̱ꞌyaj nij yuvii̱ se vaa guun, ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ nij soꞌ rej nicu̱nꞌ Jesucristó, ga̱a ne̱ queneꞌen nij soꞌ man síí curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán a. A̱j nanuû soꞌ saga̱nꞌ soꞌ, ne̱ dínj ne soꞌ rihaan Jesucristó a. Ne̱ a̱j tiꞌinj se snúú soꞌ, ne̱ nuu sa̱ꞌ soꞌ a. Ga̱a ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij yuvii̱ se vaa quiꞌyaj Jesucristó a. 36 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj nij síí queneꞌen rihaan nij yuvii̱ da̱j quiꞌyaj Jesucristó ne̱ nahuun sa̱ꞌ síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán a.

37 Cheꞌé dan cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij síí ma̱n chumanꞌ Gadara, ne̱ cheꞌé dan cachíín niꞌya̱j taranꞌ nij soꞌ rihaan Jesucristó se vaa caꞌa̱nj yaníj Jesucristó rihaan nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ dan me se catúj Jesucristó rque rihoo, ne̱ canica̱j soꞌ caꞌanj soꞌ a. 38 Ga̱a ne̱ dan me se cachíín niꞌya̱j síí nahuun sa̱ꞌ rihaan Jesucristó se vaa caꞌve̱j rá Jesucristó caꞌa̱nj soꞌ ga̱ Jesucristó, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j rá Jesucristó maꞌ.

39 ―Ca̱nica̱j so̱ꞌ nánꞌ so̱ꞌ tucuá so̱ꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan tuvíꞌ so̱ꞌ cheꞌé se sa̱ꞌ ndoꞌo quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Ga̱a ne̱ canica̱j síí nahuun sa̱ꞌ yoꞌ quinanꞌ soꞌ, ne̱ caꞌmii natáj soꞌ rihaan taranꞌ nij yuvii̱ ya̱nj chumanꞌ yoꞌ cheꞌé se sa̱ꞌ quiꞌyaj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé chala̱ cunii do̱ꞌ, cheꞌé chana̱ chij do̱ꞌ, nahuun sa̱ꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a

40 Nanica̱j Jesucristó, namán uún soꞌ tuꞌva na lacuaná a. Ga̱a ne̱ ma̱n ndoꞌo yuvii̱ naꞌvi̱j man soꞌ, ne̱ guun niha̱ꞌ rá nij yuvii̱ se vaa namán uún soꞌ a. 41 Ga̱a ne̱ dan me se caꞌnaꞌ ꞌo̱ soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ Jairo cuꞌna̱j soꞌ, ne̱ soꞌ me síí ꞌni̱j raꞌa ꞌo̱ veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ dan me se canicunꞌ ru̱j soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Jesucristó se vaa caꞌa̱nj Jesucristó tucuá soꞌ a. 42 Ne̱ o̱rúnꞌ ra̱a̱ taꞌnij cha̱na̱ soꞌ chala̱ cunii va̱j chuvi̱j yoꞌ, tza̱j ne̱ ranꞌ ndoꞌo yoꞌ, ne̱ da̱j doj cavi̱ꞌ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan guun rá soꞌ caꞌa̱nj Jesucristó tucuá soꞌ a.

Veé dan me caꞌanj Jesucristó ga̱ soꞌ, ne̱ caꞌanj ndoꞌo yuvii̱ ga̱ soꞌ, ne̱ nda̱a raan maꞌa̱n chrej va̱j yuvii̱ ga̱ soꞌ a.

43 Dan me se scaꞌnúj nij soꞌ vaj ꞌo̱ chana̱ ranꞌ ndoꞌo, ne̱ quisíj chuvi̱j ya̱ yoꞌ xraꞌ ton man noꞌ, ne̱ cutunꞌ noꞌ cunuda̱nj saꞌanj vaa rihaan noꞌ, tza̱j ne̱ taj va̱j a̱ ꞌó síí guun nucua̱j quiꞌyaj nahuun sa̱ꞌ noꞌ maꞌ. 44 Dan me se quinichrunꞌ noꞌ rej xco̱ Jesucristó, ne̱ canó raꞌa noꞌ do̱j tuꞌva saga̱nꞌ soꞌ a. Dan me se nu̱ꞌ canó raꞌa noꞌ tuꞌva saga̱nꞌ soꞌ, ne̱ nu̱ꞌ canicunꞌ se xraꞌ ton man noꞌ na̱nj ado̱nj. 45 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó se vaa me síí canó raꞌa saga̱nꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó nij yuvii̱ ne cano̱ raꞌa saga̱nꞌ soꞌ maꞌ, taj nu̱ꞌ nij yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan Jesucristó:

―Ma̱a̱n cheꞌé se raan va̱j nij yuvii̱, ne̱ canó rmaꞌa̱n raꞌa ꞌo̱ soꞌ saga̱nꞌ so̱ꞌ, maestro ―taj Pedró rihaan Jesucristó a.

46 Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Vaa ꞌo̱ yuvii̱ canó raꞌa saga̱nꞌ ꞌu̱nj ado̱nj. Neꞌenj se vaa nahuun yuvii̱ quiꞌyáj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

47 Ga̱a ne̱ xcaj chana̱ cuentá se vaa queneꞌen Jesucristó se vaa quiꞌyaj noꞌ, ga̱a ne̱ riꞌíj man noꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ noꞌ, ne̱ canicunꞌ ru̱j noꞌ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj noꞌ rihaan nu̱ꞌ nij yuvii̱ se vaa ma̱a̱n se canó raꞌa noꞌ saga̱nꞌ Jesucristó, ne̱ nu̱ꞌ ma̱a̱n orá dan nahuun sa̱ꞌ noꞌ ne̱ canicunꞌ se xraꞌ ton man noꞌ, taj noꞌ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ a.

48 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan noꞌ, ne̱:

―Nahuún so̱ꞌ cheꞌé se amán rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ manj, nocoj. Veꞌé caꞌa̱nj so̱ꞌ, ne̱ dínj ga̱a̱ nimán so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan noꞌ a.

49 Ataa navi̱j caꞌmi̱i̱ Jesucristó, ne̱ caꞌnaꞌ ꞌo̱ síí cavii tucuá Jairo, ne̱ cataj soꞌ rihaan Jairo a:

―A̱j caviꞌ taꞌníí so̱ꞌ, ne̱ taj cheꞌé cara̱a̱ chrúú so̱ꞌ rihaan maestró a̱ maꞌ ―taj síí ꞌnaꞌ cataj xnaꞌanj rihaan Jairo a.

50 Dan me se cuno Jesucristó nana̱ caꞌmii síí caꞌnaꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Jairo a:

―Se̱ cuchuꞌvíꞌ so̱ꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se cuchuma̱n ya̱ rá so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ manj, ne̱ quinahu̱un taꞌníí so̱ꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

51 Dan me se cuchiꞌ Jesucristó tucuá Jairo, ne̱ ne caꞌve̱j Jesucristó catu̱u̱ nij yuvii̱ rá veꞌ ga̱ soꞌ, ne̱ ma̱a̱n Pedró do̱ꞌ, Juan do̱ꞌ, Jacobo do̱ꞌ, ro̱j ni̱ca̱ Jairo do̱ꞌ, caꞌvej soꞌ catu̱u̱ rá veꞌ ga̱ soꞌ a. 52 Dan me se taꞌvee ndoꞌo nij síí cunuu chre̱ꞌ rá veꞌ cheꞌé chala̱ cunii caviꞌ, ne̱ nanó uxrá rá nij soꞌ, ne̱ goꞌ nij soꞌ cuxruꞌ rucua̱a̱ nij soꞌ a. Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ:

―Se̱ taꞌvee soj maꞌ. ꞌO̱ se ne cavi̱ꞌ noꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se otoj u̱u̱n noꞌ na̱nj á ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

53 Ga̱a ne̱ caꞌngaꞌ naco̱o̱ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó cheꞌé se a̱j queneꞌen nij soꞌ se vaa a̱j caviꞌ ya̱ noꞌ a. 54 Tza̱j ne̱ catúj Jesucristó rá cuartó na̱j noꞌ, ne̱ quitaꞌaa soꞌ raꞌa noꞌ, ne̱ nacúún soꞌ man noꞌ, cataj soꞌ:

―Na̱xagaa so̱ꞌ, chala̱ cunii ―taj soꞌ rihaan noꞌ a.

55 Ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún noꞌ, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ naxaga̱a̱ noꞌ, ne̱ nu̱ꞌ caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan ro̱j ni̱ca̱ Jairo se vaa go̱ꞌ ro̱j soꞌ do̱j se chá cha̱ chala̱ cunii, taj Jesucristó rihaan ro̱j ni̱ca̱ Jairo a.

56 Dan me se caꞌanj rá ro̱j soꞌ se vaa quiꞌyaj Jesucristó, ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a:

―A̱ ꞌó yuvii̱ se̱ cataj xnaꞌanj ro̱j so̱j rihaan da̱j quiꞌyáj cheꞌé chala̱ cunii maꞌ ―taj Jesucristó rihaan ro̱j ni̱ca̱ ro̱j soꞌ a.

9

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌnéé Jesucristó man chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ caꞌa̱nj caꞌmi̱i̱ natáj nij soꞌ a

1 Dan me se canacúún Jesucristó man chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cunuu chre̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ goꞌ soꞌ se nucua̱j man nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j canaán nij soꞌ rihaan me maꞌa̱n nana̱ chre̱e do̱ꞌ, caꞌve̱e caꞌne̱e̱ nij soꞌ chiꞌii̱ xráá síí ranꞌ do̱ꞌ a. 2 Ga̱a ne̱ caꞌnéé soꞌ man nij soꞌ caꞌa̱nj caꞌmi̱i̱ natáj nij soꞌ cheꞌé güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne caꞌne̱e̱ nij soꞌ chiꞌii̱ xráá nij síí ranꞌ do̱ꞌ a. 3 Ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―A̱ ꞌó rasu̱u̱n se̱ nica̱j soj caꞌa̱nj soj maꞌ. Chruun garroté do̱ꞌ, nanj do̱ꞌ, se chá do̱ꞌ, saꞌanj do̱ꞌ, se̱ nica̱j soj maꞌ. O̱rúnꞌ nique̱e̱ yatzíj nu̱u̱ soj caꞌa̱nj ga̱ soj á. 4 Ne̱ me maꞌa̱n veꞌ cuchiꞌ soj ne̱ caꞌvej ꞌo̱ soꞌ cane̱ soj roꞌ, ne̱ veé veꞌ yoꞌ yoꞌo̱ cane̱ soj ne̱ veé veꞌ yoꞌ cavi̱i̱ soj caꞌa̱nj soj caꞌmi̱i̱ natáj soj se‑na̱na̱ Diose̱ á. 5 Ne̱ me maꞌa̱n ꞌo̱ chumanꞌ se̱ caꞌvej rá nij síí chiha̱nj cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ soj, ta̱náj soj chumanꞌ yoꞌ, ne̱ cavi̱i̱ soj tuꞌva chumanꞌ yoꞌ, ne̱ nacuna̱nꞌ soj tacóó soj cayu̱u yoꞌóó tachru̱u̱ ma̱n chumanꞌ yoꞌ tacóó soj á. Nda̱a dan, ga̱a ne̱ xca̱j nij síí chiha̱nj yoꞌ cuentá se vaa tumé nij soꞌ cacunꞌ se vaa ne caꞌve̱j rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ soj man ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan chuvi̱j nij soꞌ a.

6 Ga̱a ne̱ dan me se caꞌanj nij soꞌ nij chumanꞌ, ne̱ caꞌmii natáj nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ me rej maꞌa̱n va̱j nij soꞌ caꞌnéj nij soꞌ chiꞌii̱ xráá nij síí ranꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa xcaj síí nica̱j suun cuꞌna̱j Herodes cuentá cheꞌé Jesucristó a

7 Dan me se cuno síí nica̱j suun cuꞌna̱j Herodes nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Jesucristó, ga̱a ne̱ guun rá Herodes queneꞌe̱n soꞌ me síí me Jesucristó a. ꞌO̱ se taꞌa̱j yuvii̱ cataj se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱, 8 ne̱ yoꞌó taꞌa̱j yuvii̱ cataj se vaa curuviꞌ uún síí cuꞌna̱j Elías síí cayáán ga̱a naá, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j uún yuvii̱ cataj se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún ꞌo̱ síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá a. 9 Tza̱j ne̱ maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Herodes cataj, ne̱:

―A̱j caviꞌ Juan, ne̱ xꞌneꞌ chihá Juan, quiꞌyáj a. Tza̱j ne̱ ne neꞌenj me yuvii̱ me síí nihánj, ne̱ tuꞌva nii da̱nj cheꞌé soꞌ rihanj maꞌ ―taj Herodes a.

Ga̱a ne̱ guun uxrá rá Herodes queneꞌe̱n soꞌ man Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌvee quirii Jesucristó se chá ꞌu̱nꞌ míj snóꞌo a

10 Dan me se namán chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan Jesucristó, ne̱ nataꞌ nij soꞌ rihaan Jesucristó cheꞌé nu̱ꞌ nij suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj suun nij soꞌ rej caꞌanj nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ nica̱j Jesucristó man taranꞌ nij soꞌ, caꞌanj nij soꞌ nda̱a tuꞌva chumanꞌ cuꞌna̱j Betsaida rej yaníj a. 11 Tza̱j ne̱ queneꞌen ꞌo̱ xꞌneꞌ noco̱o yuvii̱ rej caꞌanj Jesucristó, ga̱a ne̱ canocoꞌ nij soꞌ man Jesucristó, caꞌanj nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ veꞌé caꞌmii Jesucristó ga̱ xꞌneꞌ noco̱o yuvii̱ canocoꞌ man soꞌ, ne̱ caꞌmii natáj soꞌ cheꞌé güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ quinahuun nij síí ranꞌ, quiꞌyaj soꞌ do̱ꞌ a. 12 Dan me se nichru̱nꞌ cata̱ꞌ güii, ne̱ dan me se quinichrunꞌ chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, ne̱ naꞌne̱j so̱ꞌ chrej man nij yuvii̱, caꞌa̱nj nij soꞌ rej chumanꞌ noco̱o chumanꞌ raꞌa̱ do̱ꞌ, ga̱a ne̱ ma̱n veꞌ cara̱nꞌ nij soꞌ do̱ꞌ, ma̱n se chá quiri̱ꞌ nij soꞌ cha̱ nij soꞌ do̱ꞌ a. Tza̱j ne̱ rej ma̱n níꞌ nihánj me se rcoꞌ quij me nihánj, ne̱ taj rej cara̱nꞌ nij soꞌ, taj se chá cha̱ nij soꞌ do̱ꞌ, nihánj maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

13 Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Go̱ꞌ maꞌa̱n soj se chá cha̱ nij yuvii̱ ei ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

―Tza̱j ne̱ taj se chá rihaan núj maꞌ. Ma̱a̱n se o̱rúnꞌ ꞌu̱nꞌ rachrúún ne̱ vi̱j gue̱e̱ xcuaj ne̱, vaa rihaan núj na̱nj á. Tza̱j ne̱ caꞌve̱e caꞌa̱nj núj, ne̱ quira̱a̱n núj se chá cha̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ nihánj na̱nj á ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

14 Dan me se ꞌu̱nꞌ míj snóꞌo mán rej yoꞌ ta̱ꞌ asuun, ne̱ ino̱ me chana̱ ga̱ xnii ado̱nj. Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Ca̱yáán nij yuvii̱ rihaan yoꞌóó, quiꞌya̱j soj, ne̱ dan me se cunu̱u chre̱ꞌ ꞌo̱ vi̱j chiha̱a̱ chi̱ꞌ vi̱j chiha̱a̱ chi̱ꞌ yuvii̱ cane̱ ꞌo̱ ꞌo̱ rej, quiꞌya̱j soj á ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

15 Ne̱ veé da̱nj quiꞌyaj nij soꞌ, ne̱ caꞌanj cane̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ a. 16 Ga̱a ne̱ dan me se quitaꞌaa Jesucristó ꞌu̱nꞌ nij rachrúún ga̱ ro̱j xcuaj yoꞌ, ga̱a ne̱ niꞌya̱j soꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱ cheꞌé se chá yoꞌ, ga̱a ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ rachrúún do̱ꞌ, nee̱ xcuaj do̱ꞌ, ne̱ caxríj soꞌ ston nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, cheꞌé rej caxri̱i̱ nij soꞌ ston nij yuvii̱ a. 17 Ga̱a ne̱ chá taranꞌ nij yuvii̱, ne̱ caraa rque nij soꞌ ne̱ nda̱a quináj ndoꞌo se chá a. Ga̱a ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ nij soꞌ nu̱ꞌ se quináj tuꞌva yuvii̱, ne̱ caraa nij soꞌ yoꞌó cunu̱ꞌ chuvi̱j scaa a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Pedró me síí me Jesucristó a

18 Dan me se ꞌo̱ güii caꞌanj Jesucristó ꞌo̱ rej yaníj cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ roꞌ, mán rej yoꞌ ga̱ soꞌ, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ, cataj soꞌ, ne̱:

―Me si̱j mé ꞌu̱nj, taj nij yuvii̱ ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ a.

19 ―Vaa síí taj se vaa síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ mé so̱ꞌ ei. Ne̱ vaa síí taj uún se vaa síí cuꞌna̱j Elías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá me uún so̱ꞌ chugua̱nj. Ne̱ vaa síí taj uún se vaa yoꞌó síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá me uún so̱ꞌ xa̱ꞌ. Da̱nj taj ꞌo̱ ꞌo̱ taꞌa̱j nij yuvii̱ na̱nj á ―taj nij soꞌ a.

20 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ:

―Ne̱ maꞌa̱n soj, ga̱a ne̱ me si̱j mé ꞌu̱nj, rá soj uún ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj Pedró:

―Síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun mé so̱ꞌ ei ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

21 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Se̱ cataj nij soj nana̱ vaa da̱nj rihaan a̱ ꞌó nij yuvii̱ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó se vaa cavi̱ꞌ soꞌ ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a

22 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Xa̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, tza̱j ne̱ no̱ xcúún ꞌu̱nj quira̱nꞌ ndoꞌo ꞌu̱nj sayuun quiꞌya̱j nij síí uun chij do̱ꞌ, quiꞌya̱j nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, quiꞌya̱j nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, ne̱ nachri̱ꞌ ndoꞌo nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ mán ꞌu̱nj, ne̱ ticavi̱ꞌ nii mán ꞌu̱nj, ne̱ cache̱n vaꞌnu̱j güii, ga̱a ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

23 Ga̱a ne̱ dan me se cataj soꞌ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ a:

―Sese me rá yoꞌo̱ soꞌ canoco̱ꞌ soꞌ manj, ne̱ se̱ guun rá soꞌ quiꞌya̱j soꞌ se vaa me rá maꞌa̱n soꞌ quiꞌya̱j soꞌ maꞌ. Ne̱ caꞌve̱e se quira̱nꞌ uxrá soꞌ sayuun do̱ꞌ, caꞌve̱e se nda̱a cachro̱n nii man soꞌ rihaan rcutze̱ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ daj a̱ ꞌo̱ ꞌo̱ güii me se yoꞌo̱ quiꞌya̱j suun soꞌ cheꞌej, ne̱ yoꞌo̱ canoco̱ꞌ raan soꞌ manj ado̱nj. 24 Tza̱j ne̱ sese vaa ꞌo̱ síí me rá ti̱nanii man maꞌa̱n rihaan sayuun, ne̱ vaa güii yoꞌo̱ cavi̱ꞌ nimán soꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese cavi̱ꞌ yoꞌo̱ soꞌ cheꞌé se me soꞌ síí noco̱ꞌ manj, ne̱ vaa güii cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ ado̱nj. 25 Ne̱ a̱ me se quiri̱ꞌ ꞌo̱ soꞌ sese quiꞌya̱j canaán soꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ caꞌa̱nj niꞌya̱ nimán maꞌa̱n soꞌ, rá soj ga̱. Daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ, quiꞌya̱j rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ. 26 Dan me se xa̱ꞌ síí uun naꞌa̱j niꞌya̱j manj ne̱ uun naꞌa̱j niꞌya̱j se‑na̱na̱j, tza̱j ne̱ vaa güii gu̱un naꞌa̱j ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ ni̱ꞌyaj ꞌu̱nj man soꞌ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Ne̱ güii yoꞌ me se veꞌé ndoꞌo gu̱un chij ꞌu̱nj, quiꞌya̱j Réj Diose̱, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ꞌu̱nj, quiꞌya̱j se‑mo̱zó Diose̱ nij síí gue̱e̱ ado̱nj. 27 Nihánj me se cata̱j yá ꞌu̱nj rihaan soj se vaa xa̱ꞌ taꞌa̱j soj si̱j nicu̱nꞌ nihánj cuano̱ me se ga̱a ataa a̱ cavi̱ꞌ taꞌa̱j soj, ne̱ ya̱ queneꞌe̱n taꞌa̱j soj asa̱ꞌ guun cheꞌe̱ Diose̱ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan cunuda̱nj nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa chuguu̱n ndoꞌo man Jesucristó niꞌya̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a

28 Quisíj caꞌmii Jesucristó nana̱ vaa da̱nj, ga̱a ne̱ cachén ꞌo̱ tu̱nj güii ta̱ꞌ asuun, ga̱a ne̱ nica̱j Jesucristó man Pedró ga̱ Juan ga̱ Jacobo, ne̱ cavii soꞌ raa̱ ꞌo̱ quij xca̱a̱n, caꞌanj cachi̱nj niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ a. 29 Ga̱a cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ yoꞌo̱ cunuu ino̱ rihaan soꞌ, ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ cunuu catzi̱i̱ saga̱nꞌ soꞌ, ne̱ nda̱a raa̱n lá maꞌa̱n saga̱nꞌ soꞌ a. 30 Ga̱a ne̱ dan me se naquiꞌyaa vi̱j snóꞌo rihaan nij soꞌ, ne̱ nanó ro̱j soꞌ cuentó ga̱ Jesucristó, ne̱ Moisés do̱ꞌ, Elías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá do̱ꞌ, me ro̱j soꞌ a. 31 Dan me se veꞌé ndoꞌo curuviꞌ ro̱j soꞌ, ne̱ caꞌmii ro̱j soꞌ ga̱ Jesucristó cheꞌé se vaa quira̱nꞌ Jesucristó chumanꞌ Jerusalén, ne̱ cavi̱i̱ soꞌ chumii̱ nihánj, nda̱a vaa guun rá Diose̱ quiꞌya̱j soꞌ a. 32 Dan me se caꞌnaꞌ ndoꞌo nej rihaan nij tuvi̱ꞌ Pedró, tza̱j ne̱ ne coto̱j nij soꞌ maꞌ. Queneꞌen nij soꞌ nda̱a vaa chuguu̱n saga̱nꞌ Jesucristó do̱ꞌ, nda̱a vaa chuguu̱n saga̱nꞌ ro̱j síí nicu̱nꞌ ga̱ soꞌ do̱ꞌ a. 33 Ga̱a ne̱ dan me se guun cheꞌe̱ ro̱j síí nicu̱nꞌ ga̱ Jesucristó caꞌanj yaníj ro̱j soꞌ ga̱ Jesucristó, ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan Jesucristó:

―Cuna̱j uxrá vaa mán núj nihánj ga̱ so̱ꞌ, maestro. Ne̱ quiꞌya̱j núj vaꞌnu̱j veꞌ yacataj cane̱ soj na̱nj á. ꞌO̱ veꞌ ca̱né so̱ꞌ, ne̱ yoꞌó veꞌ cane̱ síí cuꞌna̱j Moisés, ne̱ yoꞌó veꞌ cane̱ síí cuꞌna̱j Elías ei ―taj Pedró rihaan Jesucristó, tza̱j ne̱ ne queneꞌe̱n uxrá soꞌ da̱j me cheꞌé caꞌmii soꞌ rihaan Jesucristó da̱nj a̱ maꞌ.

34 Quisíj caꞌmii soꞌ nana̱ vaa da̱nj, ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ ꞌo̱ ngaa rej xta̱ꞌ, ne̱ caráán ngaa xráá nij soꞌ ne̱ naxíj nij soꞌ rque ngaa, ne̱ cuchuꞌviꞌ vaꞌnu̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó yoꞌ a. 35 Ga̱a ne̱ Diose̱ roꞌ, caꞌmii nana̱ cuno nij soꞌ rque ngaa yoꞌ a. Ne̱ cataj Diose̱:

―Síí nihánj me taꞌníj síí ꞌe̱e̱ raj ado̱nj. Cuno̱ soj rihaan soꞌ ei ―taj Diose̱ cuno nij soꞌ a.

36 Quisíj caꞌmii Diose̱, ga̱a ne̱ ta̱j o̱rúnꞌ Jesucristó nicunꞌ, queneꞌen nij soꞌ a. Tza̱j ne̱ yoꞌo̱ caráán tuꞌva nij soꞌ se vaa queneꞌen nij soꞌ, ne̱ güii guun da̱nj me se a̱ ꞌó yuvii̱ ne cata̱j xnaꞌanj nij soꞌ rihaan a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ xnii nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán, quiꞌyaj Jesucristó a

37 Dan me se cachén ꞌo̱ yanꞌ, ne̱ quisíj güii, ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rej rque̱ a. Ga̱a ne̱ nariꞌ tuviꞌ nij soꞌ ga̱ ꞌo̱ xꞌneꞌ noco̱o yuvii̱ a.

38 Ga̱a ne̱ dan me se nucua̱j ndoꞌo caꞌmii yoꞌo̱ síí ꞌnaꞌ scaꞌnúj nij yuvii̱ rihaan Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ:

―Achíín ni̱ꞌyáj rihaan so̱ꞌ se vaa cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ taꞌníj cheꞌé se o̱rúnꞌ ra̱a̱ soꞌ me taꞌníj, maestro ―taj soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱― 39 Dan me se naruviꞌ nana̱ chre̱e nimán taꞌníj, ne̱ taj niꞌyón snúú soꞌ, ne̱ aguáj soꞌ, ne̱ avii yatanꞌ tuꞌva soꞌ, ꞌyaj nana̱ chre̱e yoꞌ, ne̱ ꞌyaj chiꞌi̱i̱ ndoꞌo nana̱ chre̱e yoꞌ man taꞌníj, ne̱ sayu̱u̱n uxrá cu̱riha̱nj nana̱ chre̱e yoꞌ nimán taꞌníj ado̱nj. 40 Ne̱ dan me se cachíín ni̱ꞌyáj rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ so̱ꞌ se vaa quiri̱i̱ nij soꞌ nana̱ chre̱e nimán taꞌníj, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱e quiri̱i̱ nij soꞌ nana̱ chre̱e nimán taꞌníj maꞌ. ―Da̱nj cataj snóꞌo yoꞌ rihaan Jesucristó a.

41 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó a:

―Dan me se síí ne amán rá me soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱, ne̱ chiꞌi̱i̱ vaa nimán soj, ne̱ a̱ me daj cache̱j ga̱ soj, ne̱ a̱ me daj ga̱a̱ naj nimanj ni̱ꞌyaj ꞌu̱nj man soj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j canaán soj ga̱. Ni̱caj so̱ꞌ man xnii caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ rihanj cuaj á ―taj Jesucristó a.

42 Dan me se ga̱a ꞌnaꞌ xnii, ne̱ nu̱ꞌ snúú xnii, ne̱ naxruꞌ xnii, quiꞌyaj nana̱ chre̱e yoꞌ, tza̱j ne̱ caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan nana̱ chre̱e se vaa cu̱riha̱nj soꞌ nimán xnii, ne̱ dan me se curiha̱nj nana̱ chre̱e yoꞌ nimán xnii, ne̱ nahuun sa̱ꞌ xnii, quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ nagoꞌ Jesucristó man xnii rihaan rej xnii a. 43 Ga̱a ne̱ queneꞌen nij yuvii̱ se vaa nucua̱j ndoꞌo Diose̱ síí quiꞌyaj suun sa̱ꞌ noco̱o yoꞌ, ne̱ caráyaꞌa̱nj nu̱ꞌ nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj uún Jesucristó se vaa vaa güii cavi̱ꞌ soꞌ a

Dan me se caráyaꞌa̱nj cunuda̱nj yuvii̱ se vaa quiꞌyaj Jesucristó a. Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

44 ―A̱ ꞌó xcoꞌ se̱ quiniꞌyón soj nana̱ nihánj nana̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ maꞌ. Dan me se ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ me se vaa güii nago̱ꞌ nii mán ꞌu̱nj rihaan yuvii̱ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

45 Tza̱j ne̱ ne cuno̱ nij soꞌ nana̱ caꞌmii Jesucristó, ne̱ ne caꞌve̱j rá Diose̱ xca̱j nij soꞌ cuentá maꞌ. Ne̱ cuchuꞌviꞌ nij soꞌ xna̱ꞌanj nij soꞌ man Jesucristó cheꞌé nana̱ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me síí me síí gu̱un chij doj a

46 Dan me se guun cheꞌe̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó caꞌmii cunuꞌ nij soꞌ me nij soꞌ gu̱un chij doj a. 47 Tza̱j ne̱ xcaj Jesucristó cuentá da̱j vaa nimán nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan quitaꞌaa soꞌ raꞌa ꞌo̱ neꞌej, ne̱ nica̱j soꞌ cachrón soꞌ xꞌnúú soꞌ, 48 ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Me maꞌa̱n ꞌo̱ síí aráj cochro̱j ne̱ aꞌmii sa̱ꞌ soꞌ ga̱ ꞌo̱ neꞌej nihánj cheꞌej, ne̱ adi̱ꞌ ma̱ꞌanj me aráj cochro̱j ne̱ aꞌmii sa̱ꞌ soꞌ ga̱ vaa na̱nj ado̱nj. Dan me se síí aꞌmii sa̱ꞌ ga̱ ꞌu̱nj me se nuveé o̱rúnꞌ ꞌu̱nj me aꞌmii sa̱ꞌ soꞌ ga̱ maꞌ. Ma̱a̱n Diose̱ ya̱ síí caꞌnéé mán ꞌu̱nj me aráj cochro̱j ya̱ soꞌ ne̱ aꞌmii sa̱ꞌ ya̱ soꞌ ga̱ vaa na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se síí nica̱ꞌ doj rihaan taranꞌ soj roꞌ, me síí sa̱ꞌ doj rihaan taranꞌ soj a ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó se vaa me maꞌa̱n síí ne unuꞌ ga̱ soꞌ me tuviꞌ soꞌ a

49 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Juan rihaan Jesucristó a:

―Queneꞌen núj man ꞌo̱ síí ataꞌ tuꞌva se‑chu̱vií so̱ꞌ, ne̱ uriha̱nj nana̱ chre̱e nimán yuvii̱, ꞌyaj soꞌ, na̱nj maestro. Tza̱j ne̱ caráán núj chrej caꞌmi̱i̱ soꞌ ne̱ se̱ quiꞌyaj soꞌ da̱nj, cheꞌé se nuveé si̱j chéé ga̱ níꞌ me soꞌ, taj núj, na̱nj maestro ―taj Juan rihaan Jesucristó a.

50 Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Caꞌne̱ꞌ sa̱ꞌ gue̱e̱ rá soj quiꞌya̱j maꞌa̱n soꞌ da̱nj ei. ꞌO̱ se xa̱ꞌ síí ne unuꞌ ga̱ soj, tza̱j ne̱ tuviꞌ soj me soꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan Juan do̱ꞌ, rihaan yoꞌó nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ do̱ꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Jacobo do̱ꞌ, rihaan síí cuꞌna̱j Juan do̱ꞌ, se vaa nij caꞌmii ro̱j soꞌ a

51 Dan me se ga̱a nichru̱nꞌ güii quina̱nꞌ Jesucristó xta̱ꞌ, ga̱a ne̱ yoꞌo̱ caꞌnéé nucua̱j nimán soꞌ caꞌa̱nj soꞌ chumanꞌ Jerusalén a. 52 Dan me se caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan do̱j síí chéé ga̱ soꞌ quita̱j ya̱a̱n nij soꞌ nano̱ꞌ nij soꞌ veꞌ cara̱nꞌ nij tuvi̱ꞌ nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌanj nij síí caꞌanj suun, ne̱ cuchiꞌ nij soꞌ ꞌo̱ chumanꞌ ya̱nj nij síí samaritano a. 53 Tza̱j ne̱ quiraꞌaan nij síí samaritano veꞌ tucuá nij soꞌ rihaan Jesucristó, cheꞌé se guun rá soꞌ caꞌa̱nj soꞌ chumanꞌ Jerusalén a. 54 Dan me se ga̱a queneꞌen ro̱j síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó ro̱j síí cuꞌna̱j Jacobo ga̱ Juan, se vaa quiraꞌaan nij síí samaritano veꞌ, ga̱a ne̱ xnáꞌanj ro̱j soꞌ man Jesucristó, cataj ro̱j soꞌ:

―Me rá so̱ꞌ cachi̱nj niꞌya̱j núj rihaan Diose̱, ne̱ caꞌne̱j Diose̱ yaꞌan, ne̱ caca̱a̱ nij síí samaritano naꞌ ―taj ro̱j soꞌ, xnáꞌanj ro̱j soꞌ man Jesucristó a.

55 Tza̱j ne̱ niꞌya̱j Jesucristó man ro̱j soꞌ, ne̱ caxríj yuva̱a̱ Jesucristó man ro̱j soꞌ, ne̱ cataj Jesucristó a:

―Ne neꞌen soj da̱j si̱j me soj ne̱ guun da̱nj rá soj a. Xa̱ꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ ne caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj ti̱cavíꞌ ꞌu̱nj man yuvii̱ maꞌ. Cheꞌé yan ti̱nanii ꞌu̱nj man yuvii̱ rihaan sayuun caꞌnáꞌ ꞌu̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a.

56 Ga̱a ne̱ caꞌanj nij tuvi̱ꞌ Jesucristó yoꞌó chumanꞌ caranꞌ nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii Jesucristó rihaan vaꞌnu̱j síí tiha̱j guun rá canoco̱ꞌ man soꞌ a

57 Ga̱a va̱j nij soꞌ chrej, ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ ꞌo̱ soꞌ, caꞌmii soꞌ ga̱ Jesucristó a:

―Ca̱nocóꞌ ꞌu̱nj mán so̱ꞌ da̱j rej maꞌa̱n vaj so̱ꞌ ei ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

58 Ga̱a ne̱ cataj ya̱ Jesucristó se vaa ranꞌ soꞌ chéé soꞌ a:

―ꞌO̱ se nij chunee roꞌ, otoj sa̱ꞌ nij xoꞌ rá yuꞌuj ta̱j rque yoꞌóó, ne̱ nij xtâj chéé xta̱ꞌ roꞌ, vaa saca̱ꞌ nij xoꞌ a. Ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, tza̱j ne̱ taj a̱ doj rej qui̱náá ꞌu̱nj coto̱j ꞌu̱nj a̱ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

59 Ne̱ dan me se cataj Jesucristó rihaan yoꞌó soꞌ a:

―Ca̱nocóꞌ so̱ꞌ manj caꞌa̱nj níꞌ á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

―Caꞌve̱j so̱ꞌ nanj tucuaj, ne̱ nda̱a cavi̱ꞌ réj, ga̱a ne̱ cachi̱nꞌ ꞌu̱nj man réj, ga̱a ne̱ ca̱nocóꞌ ꞌu̱nj mán so̱ꞌ ei ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

60 Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Caꞌne̱ꞌ rá so̱ꞌ cachi̱nꞌ maꞌa̱n nij síí caviꞌ nimán man tuviꞌ soꞌ xnangá á. Ne̱ caꞌa̱nj so̱ꞌ, caꞌmi̱i̱ natáj so̱ꞌ cheꞌé güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ei ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

61 Ne̱ dan me se cataj yoꞌó soꞌ uún rihaan Jesucristó a:

―Me raj ca̱nocoj mán so̱ꞌ, Señor. Tza̱j ne̱ asino caꞌve̱j so̱ꞌ caꞌa̱nj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij tuvij, ga̱a ne̱ caꞌna̱j, ne̱ caꞌa̱nj níꞌ ei ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

62 Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Síí oro̱ꞌ nee niꞌya̱j rej xco̱ roꞌ, daj chiha̱a̱ míj se̱ cavii nica̱ tucuáán quiꞌya̱j soꞌ maꞌ. Ne̱ síí me rá canoco̱ꞌ manj me se se̱ guun ca̱nica̱j uún soꞌ rej xco̱ soꞌ maꞌ. Ne̱ sese da̱nj quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee gu̱un chij Diose̱ nimán soꞌ maꞌ. Ne̱ ase vaa síí oro̱ꞌ nee rii tucuáán roꞌ, vaa síí me rá canoco̱ꞌ manj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

10

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌnéé Jesucristó man vaꞌnu̱j chiha̱a̱ chi̱ꞌ síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ caꞌa̱nj caꞌmi̱i̱ natáj nij soꞌ a

1 Cachén doj, ga̱a ne̱ narii Jesucristó man yaꞌnúj chiha̱a̱ chi̱ꞌ snóꞌo, ne̱ caꞌnéé soꞌ man vi̱j vi̱j nij soꞌ quita̱j ya̱a̱n nij soꞌ rihaan Jesucristó caꞌa̱nj nij soꞌ daj a̱ chumanꞌ cache̱n Jesucristó, 2 ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ya̱ uxrá, ne̱ vaa ndoꞌo suun rihaan níꞌ, ne̱ nij síí ꞌyaj suun me se do̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j níꞌ doj nij síí quiꞌya̱j suun rihaan Diose̱ síí uun chij ꞌni̱j raꞌa suun, ga̱a ne̱ caꞌne̱j soꞌ doj yuvii̱ quiꞌya̱j suun se‑su̱u̱n soꞌ ado̱nj. 3 Dan me se caꞌa̱nj caꞌmi̱i̱ natáj soj rihaan nij yuvii̱, tza̱j ne̱ xca̱j soj cuentá se vaa caꞌna̱ꞌ sayuun rihaan soj ei. ꞌO̱ se ase vaa matzinj va̱j rej ma̱n xcaꞌyanj caꞌnu̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj chugua̱nj. 4 Se̱ nica̱j soj vitó nu̱u̱ saꞌanj se̱ nica̱j soj nanj se̱ nica̱j soj yoꞌó taco̱j canj se̱ nica̱j soj caꞌa̱nj soj maꞌ. ꞌO̱ rej caꞌa̱nj soj, ne̱ ꞌo̱ rej ca̱nica̱j soj, ne̱ se̱ canicunꞌ soj nano̱ soj cuentó ga̱ yuvii̱ maꞌ.

5 ”Asa̱ꞌ catúj soj rá ꞌo̱ veꞌ, ne̱ asino cata̱j soj rihaan nij síí ya̱nj rá veꞌ yoꞌ se vaa dínj ga̱a̱ cuma̱n nij soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ a. 6 Ne̱ sese ya̱nj ꞌo̱ síí ca̱yáán sa̱ꞌ ga̱ Diose̱ rá veꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ ya̱ veꞌé ca̱yáán soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ a. Tza̱j ne̱ sese nuviꞌ síí ca̱yáán sa̱ꞌ ga̱ Diose̱ yáán rá veꞌ yoꞌ, ne̱ ca̱nica̱j uún nana̱ sa̱ꞌ caꞌmii soj rihaan maꞌa̱n soj, quiꞌya̱j Diose̱, tza̱j ne̱ se̱ cavii sa̱ꞌ nij síí tucua̱ yoꞌ a̱ maꞌ. 7 Cara̱nꞌ soj veꞌ ya̱nj síí sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ me maꞌa̱n se rque̱ síí ya̱nj yoꞌ, ne̱ cha̱ soj coꞌo̱ soj do̱ꞌ, ne̱ no̱ xcúún yuvii̱ rque̱ yuvii̱ chraa cha̱ soj cheꞌé suun sa̱ꞌ ꞌyaj suun soj a. Se̱ caꞌanj soj cara̱nꞌ soj yoꞌó yoꞌó veꞌ maꞌ. 8 Asa̱ꞌ cuchiꞌ soj ꞌo̱ chumanꞌ, ne̱ sese veꞌé caꞌmi̱i̱ nij síí ma̱n chumanꞌ yoꞌ ga̱ soj, ga̱a ne̱ cha̱ soj me maꞌa̱n se chá rque̱ nij soꞌ man nij soj a. 9 Caꞌne̱e̱ soj chiꞌii̱ xráá nij síí ranꞌ ma̱n chumanꞌ yoꞌ, ne̱ caꞌmi̱i̱ natáj soj rihaan yuvii̱ se vaa nichru̱nꞌ gu̱un chij Diose̱ chiháán nij soꞌ a.

10 ”Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ cuchiꞌ soj ꞌo̱ chumanꞌ, ne̱ sese ne caꞌve̱j rá nij yuvii̱ cuno̱ nij yuvii̱ se‑na̱na̱ soj, ga̱a ne̱ canicu̱nꞌ soj tanu̱u̱ rá callé chumanꞌ, ga̱a ne̱ cata̱j soj rihaan nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ yoꞌ a: 11 “Asa̱ꞌ curiha̱nj núj chumanꞌ nihánj, ne̱ nacuna̱nꞌ núj tacóó núj, ne̱ tucuayu̱u núj yoꞌóó tachru̱u̱ avii chiháán soj tacóó núj cayu̱u yoꞌ rihaan maꞌa̱n soj a. Ga̱a ne̱ xca̱j soj cuentá se vaa guun rá Diose̱ gu̱un chij Diose̱ chiháán soj, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j rá soj a”. Da̱nj cata̱j soj rihaan nij síí naꞌvej rá cuno̱ nana̱ caꞌmii soj a. 12 Ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa vaa güii caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱, ga̱a ne̱ quira̱nꞌ nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ yoꞌ doj sayuun rihaan nij síí chiꞌi̱i̱ ma̱n chumanꞌ Sodoma ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí caꞌnéé soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó cheꞌé sayuun quira̱nꞌ yuvii̱ ma̱n vaꞌnu̱j chumanꞌ yuvii̱ ne caꞌve̱j rá cuno̱ se‑na̱na̱ soꞌ a

13 Ga̱a ne̱ dan me se cataj uún Jesucristó a:

―Nique̱ soj si̱j ma̱n chumanꞌ Corazín a. Nique̱ soj si̱j ma̱n chumanꞌ Betsaida a. ꞌO̱ se quira̱nꞌ uxrá soj sayuun na̱nj á. Dan me se nij síí ma̱n chumanꞌ Tiro do̱ꞌ, nij síí ma̱n chumanꞌ Sidón do̱ꞌ, me síí chiꞌi̱i̱ nimán na̱nj á. Tza̱j ne̱ sese caꞌanj ꞌu̱nj chiháán nij soꞌ, ne̱ sese quiꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o niꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ cuno nij soꞌ se‑na̱na̱j ne̱ guun ya̱ rá nij soꞌ se vaa tumé nij soꞌ cacunꞌ, ne̱ canica̱j nimán nij soꞌ, ne̱ quinanó ndoꞌo rá nij soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé nij soꞌ, ne̱ nda̱a yatzíj yaꞌ cunuû nij soꞌ, ne̱ nda̱a yaj chruun acaa ruvaj caraa nij soꞌ raa̱ nij soꞌ, cheꞌé yan quinanó rá nij soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé nij soꞌ asuun sa̱j ado̱nj. Nihánj, ne̱ ne caꞌa̱nj ꞌu̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj chiháán soj ꞌnaj, ne̱ quiꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o queneꞌen maꞌa̱n soj, tza̱j ne̱ ne ca̱nica̱j nimán nij soj a̱ maꞌ. 14 Dan me se güii caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱ roꞌ, doj a̱ ga̱a̱ sayuun quira̱nꞌ soj rihaan sayuun quira̱nꞌ nij síí chiꞌi̱i̱ ma̱n chumanꞌ Tiro do̱ꞌ, ma̱n chumanꞌ Sidón do̱ꞌ ado̱nj. 15 Ne̱ vaa soj si̱j ma̱n chumanꞌ Capernaum uún a. Ne̱ síí sa̱ꞌ ina̱nj me maꞌa̱n soj, rá soj naꞌ. Nuveé si̱j sa̱ꞌ me soj maꞌ. Síí caꞌa̱nj rihaan yaꞌan gu̱un soj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

16 Ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Síí nanó xre̱j se‑na̱na̱ soj roꞌ, soꞌ me síí nanó xre̱j se‑na̱na̱ ma̱ꞌanj a. Tza̱j ne̱ síí uun naco̱o̱ rá niꞌya̱j man soj roꞌ, soꞌ me síí uun naco̱o̱ rá niꞌya̱j man nda̱a ma̱ꞌanj a. Ne̱ síí uun naco̱o̱ rá niꞌya̱j man ma̱ꞌanj roꞌ, soꞌ me síí uun naco̱o̱ rá niꞌya̱j man Diose̱ síí caꞌnéé manj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa namán vaꞌnu̱j chiha̱a̱ chi̱ꞌ nij síí caꞌnéé Jesucristó a

17 Quisíj quiꞌyaj vaꞌnu̱j chiha̱a̱ chi̱ꞌ nij soꞌ nda̱a vaa cataj Jesucristó, ga̱a ne̱ namán uún nij soꞌ a. Niha̱ꞌ rá nij soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Nda̱a nij nana̱ chre̱e uno rihaan núj, Señor. Cheꞌé se se‑chu̱vií so̱ꞌ táá tuꞌva núj, ne̱ uriha̱nj nij soꞌ nimán yuvii̱ na̱nj á ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

18 Ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Neꞌen yaj cayuu se nucua̱j nica̱j Satanás, ne̱ ase uun raa̱n roꞌ, me cayuu se nucua̱j nica̱j Satanás ado̱nj. 19 Cuno̱ soj caꞌmi̱j á. ꞌU̱nj roꞌ, me síí quiꞌya̱j gu̱un nucua̱j soj quiꞌya̱j canaán soj rihaan daj a̱ se chiꞌi̱i̱ a. Caꞌve̱e se ruꞌma̱an cheꞌé soj ꞌo̱ xcuáá do̱ꞌ, ꞌo̱ xcuun do̱ꞌ, tza̱j ne̱ taj se quiꞌya̱j xoꞌ man soj maꞌ. Quiꞌya̱j canaán soj rihaan nu̱ꞌ se nucua̱j nica̱j Satanás síí ta̱j riꞌyunj niꞌya̱j man níꞌ, ne̱ a̱ ꞌó xcoꞌ se̱ quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ a̱ ꞌó rasu̱u̱n man soj maꞌ. 20 Tza̱j ne̱ taj cheꞌé gu̱un niha̱ꞌ rá soj cheꞌé se uno nij nana̱ chre̱e rihaan soj maꞌ. Gu̱un niha̱ꞌ rá soj, tza̱j ne̱ cheꞌé se a̱j cachrón Diose̱ se‑chuvi̱i soj rej xta̱ꞌ roꞌ, cheꞌé dan gu̱un niha̱ꞌ rá soj á ―taj Jesucristó rihaan vaꞌnu̱j chiha̱a̱ chi̱ꞌ nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa guun niha̱ꞌ rá Jesucristó, quiꞌyaj Nimán Diose̱ a

21 Ma̱a̱n güii yoꞌ roꞌ, guun niha̱ꞌ rá Jesucristó, quiꞌyaj Nimán Diose̱, ne̱ cataj Jesucristó rihaan Diose̱ a:

―Síí ꞌni̱j raꞌa chumii̱ do̱ꞌ, síí ꞌni̱j raꞌa xta̱ꞌ do̱ꞌ, mé so̱ꞌ, Ata̱j Chij. Ne̱ sa̱ꞌ uxrá quiꞌyáá so̱ꞌ caráán so̱ꞌ rihaan nij síí avii raa̱ do̱ꞌ, rihaan nij síí acaj cuentá do̱ꞌ, se vaa se̱ cuno nij soꞌ se‑na̱na̱j maꞌ. Ma̱a̱n nij síí vaa nica̱ꞌ nimán roꞌ, veꞌé cuno nij soꞌ, quiꞌyáá so̱ꞌ a. Da̱nj ina̱nj quiꞌyáá so̱ꞌ, cheꞌé yan da̱nj me rá so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, Ata̱j ―taj Jesucristó rihaan Rej soꞌ Diose̱ a.

22 Canica̱j Jesucristó, caꞌmii soꞌ rihaan nij yuvii̱, cataj soꞌ a:

―A̱j rqué Réé ꞌu̱nj Diose̱ cunuda̱nj rasu̱u̱n rihanj á. Ne̱ a̱ ꞌó síí ne neꞌen da̱j vaa ꞌu̱nj, ma̱a̱n se o̱rúnꞌ Réj neꞌen a. ꞌO̱ se taꞌníí soꞌ mej ado̱nj. Ne̱ a̱ ꞌó síí ne neꞌen da̱j vaa Réj maꞌ. Ma̱a̱n se o̱rúnꞌ ꞌu̱nj neꞌen da̱j vaa soꞌ ado̱nj. Ne̱ sese me rá ꞌu̱nj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan yoꞌó nij yuvii̱ da̱j vaa Réj, ne̱ queneꞌe̱n yoꞌó nij soꞌ uún ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

23 Ga̱a ne̱ niꞌya̱j Jesucristó man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan ina̱nj maꞌa̱n nij soꞌ a:

―Vaa cheꞌé ga̱a̱ niha̱ꞌ rá soj cheꞌé rihaan soj á. ꞌO̱ se a̱j queneꞌen soj se vaa quiꞌyáj na̱nj á. 24 ꞌO̱ se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa ma̱n ndoꞌo síí ma̱n ga̱a naá síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ do̱ꞌ, síí nica̱j suun rey do̱ꞌ, guun rá queneꞌe̱n se vaa queneꞌen nij soj, tza̱j ne̱ ne queneꞌe̱n nij soꞌ maꞌ. Ne̱ guun rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ se vaa cuno nij soj, tza̱j ne̱ ne cuno̱ nij soꞌ a̱ man ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé síí samaritano racuíj man síí ranꞌ chiꞌii̱ a

25 Ga̱a ne̱ dan me se canicunꞌ caya̱ ꞌo̱ síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱, ne̱ xnáꞌanj soꞌ ꞌo̱ nana̱ man Jesucristó, cheꞌé rej guun rá soꞌ quiri̱ꞌ soꞌ rej cara̱a soꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó a.

―Da̱j qui̱ꞌyáj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e ca̱yánj ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ga̱ maestroꞌ ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

26 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Neꞌén so̱ꞌ me nana̱ no̱ rihaan yanj no̱ se‑tucua̱nj Moisés naꞌ. Da̱j taj yanj yoꞌ nayaa so̱ꞌ ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj Jesucristó man soꞌ a.

27 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan Jesucristó a:

―“Nda̱a nimán yá so̱ꞌ gu̱un rá so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ man Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ nda̱a nu̱ꞌ se nucua̱j yá so̱ꞌ cara̱a̱ cochro̱j rihaan Diose̱, ne̱ yoꞌo̱ nda̱a cúú yave̱ mán so̱ꞌ cuchuma̱n rá ni̱ꞌyaj man Diose̱ na̱nj ado̱nj.” Ne̱, “Adi̱ꞌ se ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man ma̱ꞌán so̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man tuvíꞌ so̱ꞌ á”, taj se‑tucua̱nj Moisés ado̱nj ―taj síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ a.

28 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Ya̱ uxrá aꞌmii so̱ꞌ á. Da̱nj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ga̱a ne̱ ca̱yáán so̱ꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

29 Tza̱j ne̱ síí sa̱ꞌ ina̱nj me síí tucuꞌyón se‑tucua̱nj Moisés, rá maꞌa̱n soꞌ a. Cheꞌé dan xnáꞌanj soꞌ nana̱ nihánj man Jesucristó a:

―Me síí me tuvíꞌ ꞌu̱nj ga̱ ―taj soꞌ a.

30 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó, nanó soꞌ se‑cuento̱ síí samaritano a:

―Dan me se cavii ꞌo̱ síí israelitá chumanꞌ Jerusalén, caꞌanj soꞌ chumanꞌ Jericó a. Va̱j soꞌ chrej, ga̱a ne̱ caráán síí itu̱u̱ man soꞌ chrej, ne̱ goꞌ uxrá nij síí itu̱u̱ man soꞌ, ne̱ quirii nij síí itu̱u̱ saga̱nꞌ soꞌ, ne̱ da̱j doj se caviꞌ soꞌ, ga̱a ne̱ tanáj nij síí itu̱u̱ man soꞌ a. 31 Ga̱a ne̱ dan me se va̱j ꞌo̱ xrej nicu̱nꞌ rihaan níꞌ si̱j israelitá chrej yoꞌ a. Queneꞌen soꞌ man síí quiranꞌ chiꞌii̱ na̱j tuꞌva chrej, tza̱j ne̱ cachén yaníj soꞌ caꞌanj soꞌ a. 32 Ga̱a ne̱ dan me se va̱j ꞌo̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ Leví síí racuíj man xrej uún a. Queneꞌen soꞌ man síí quiranꞌ chiꞌii̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ cachén yaníj soꞌ caꞌanj soꞌ uún a.

33 ”Ga̱a ne̱ dan me se caꞌnaꞌ ꞌo̱ síí samaritano uún a. Nuveé si̱j israelitá me soꞌ maꞌ. Si̱j yaníj avii rej Samaria me soꞌ a. Queneꞌen soꞌ man síí quiranꞌ chiꞌii̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá soꞌ man síí quiranꞌ chiꞌii̱ yoꞌ a. 34 Caꞌanj soꞌ quiꞌyaj conoꞌó soꞌ man síí quiranꞌ chiꞌii̱ yoꞌ, ne̱ cutaꞌ soꞌ rmedió rej quiranꞌ chiꞌii̱, ne̱ nacutáj soꞌ mantá rej quiranꞌ chiꞌii̱ yoꞌ a. Ga̱a ne̱ cutaꞌ síí samaritano yoꞌ man síí quiranꞌ chiꞌii̱ yoꞌ xráá daán soꞌ xcuu va̱j ga̱ soꞌ, ne̱ caꞌanj ro̱j soꞌ veꞌ aranꞌ yuvii̱ chéé chrej, ne̱ taj yaꞌanj síí samaritano yoꞌ man síí quiranꞌ chiꞌii̱ yoꞌ a. 35 Cachén ꞌo̱ yanꞌ, ne̱ yoꞌó güii me se guun rá síí samaritano caꞌa̱nj soꞌ, ne̱ quirii soꞌ vi̱j saꞌanj denario, ne̱ caxríj soꞌ ston síí tucua̱ veꞌ se vaa ta̱j yaꞌanj soꞌ man síí ranꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan síí tucua̱: “Asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún ꞌu̱nj, ne̱ na̱ruꞌvee ꞌu̱nj me daj maꞌa̱n saꞌanj me ga̱a̱ tuꞌvee so̱ꞌ, rá so̱ꞌ”, taj síí samaritano rihaan síí tucua̱ a. ―Veé da̱nj síj cuentó nanó Jesucristó rihaan síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ a.

36 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó nana̱ nihánj man síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ a:

―Vaꞌnu̱j nij síí va̱j rá chrej yoꞌ, ga̱a ne̱ me soꞌ me tuviꞌ síí quiranꞌ chiꞌii̱ yoꞌ, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj Jesucristó man soꞌ a.

37 ―Síí cunuu ꞌe̱e̱ rá man soꞌ roꞌ, me tuviꞌ soꞌ, raj a ―taj síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan Jesucristó a.

Ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Ase vaa quiꞌyaj síí cunuu ꞌe̱e̱ rá man síí quiranꞌ chiꞌii̱ yoꞌ roꞌ, veé da̱nj quiꞌya̱j gue̱e̱ so̱ꞌ, caꞌa̱nj so̱ꞌ ei ―taj Jesucristó rihaan síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌanj Jesucristó tucuá ro̱j chuꞌvi̱j Marta a

38 Dan me se va̱j Jesucristó chrej ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cuchiꞌ soꞌ ꞌo̱ chumanꞌ, ne̱ dan me se caꞌvej rá ꞌo̱ chana̱ cuꞌna̱j Marta ya̱nj chumanꞌ yoꞌ cara̱nꞌ Jesucristó tucuá noꞌ, 39 ne̱ yáán chuꞌvij noꞌ chana̱ cuꞌna̱j Mariá ga̱ noꞌ, ne̱ dan me se caꞌanj ca̱yáán chuꞌvij noꞌ Mariá tacóó Jesucristó, ne̱ nanó xre̱j noꞌ se‑na̱na̱ soꞌ a. 40 Tza̱j ne̱ Marta roꞌ, daj a̱ suun caráyaꞌa̱nj noꞌ a. Dan me se quinichrunꞌ Marta rihaan Jesucristó, ne̱ cataj noꞌ rihaan soꞌ a:

―Me cheꞌé ne rihuun rá so̱ꞌ se vaa dínj ne chuꞌvij ꞌu̱nj, ne̱ o̱rúnꞌ ma̱ꞌanj ꞌyaj chuvi̱i, ga̱ Señorꞌ. Cata̱j so̱ꞌ rihaan noꞌ se vaa ra̱cuíj noꞌ manj á ―taj Marta rihaan Jesucristó a.

41 Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan noꞌ a:

―Xa̱ꞌ cheꞌé suun ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ taj cheꞌé cara̱yaꞌáán so̱ꞌ nda̱a vaa ꞌyáá so̱ꞌ, man Marta. Snúú rá so̱ꞌ, ꞌyaj suun vaa rihaan so̱ꞌ á. ꞌO̱ se taj cheꞌé cara̱yaꞌa̱nj níꞌ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. 42 ꞌO̱ se doj a̱ vaa suun achiin quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ vaa o̱rúnꞌ suun sa̱ꞌ ya̱ ya̱ achiin rihaan níꞌ na̱nj á. Ne̱ Mariá nihánj, tza̱j ne̱ cuna̱j ꞌyaj noꞌ se vaa me rá noꞌ cuno̱ noꞌ se‑na̱na̱j, ne̱ taj cheꞌé cata̱j níꞌ se vaa nij ꞌyaj noꞌ uno noꞌ se‑na̱na̱j maꞌ ―taj Jesucristó rihaan Marta a.

11

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmi̱i̱ níꞌ ga̱a achíín niꞌya̱j níꞌ rihaan Diose̱ a

1 Ga̱a ne̱ dan me se cachíín niꞌya̱j Jesucristó rihaan Diose̱ ꞌo̱ güii, ne̱ ga̱a quisíj cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ cataj ꞌo̱ síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rihaan soꞌ a:

―Tu̱cuꞌyón so̱ꞌ man núj da̱j caꞌmi̱i̱ núj ga̱a cachi̱nj niꞌya̱j núj rihaan Diose̱, Señor. ꞌO̱ se xa̱ꞌ síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱, tza̱j ne̱ tucuꞌyón soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ da̱j caꞌmi̱i̱ nij soꞌ ga̱a cachi̱nj niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ da̱nj ina̱nj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ cheꞌé núj, rá núj a ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

2 Ga̱a ne̱ dan me se caꞌmii Jesucristó nana̱ nihánj rihaan nij soꞌ a:

―Na̱nj cata̱j soj ga̱a cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ á: “Ata̱j Chij, me rá núj xca̱j yuvii̱ cuentá se vaa ina̱nj sa̱ꞌ ꞌyáá so̱ꞌ a. Ne̱ me rá núj quisi̱j güii gu̱un chij so̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj a. 3 Ne̱ ꞌo̱ ꞌo̱ güii me se rque̱ so̱ꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n achiin man núj cha̱ núj á. 4 Ne̱ cara̱a̱ xꞌnaa so̱ꞌ cheꞌé cacunꞌ ta̱j xráá núj á. ꞌO̱ se maꞌa̱n núj me síí aráj xꞌnaa cheꞌé cacunꞌ ꞌyaj tuviꞌ núj rihaan núj na̱nj ado̱nj. Dan me se ca̱ráán raꞌá so̱ꞌ xráá núj rihaan chrej chiꞌi̱i̱ á”. Da̱nj cata̱j soj ga̱a cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ ei ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún níꞌ cachi̱nj niꞌya̱j níꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé rasu̱u̱n achiin man níꞌ a

5 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó, nanó soꞌ ꞌo̱ se‑cuento̱ síí cachíín rasu̱u̱n rihaan tuviꞌ rej nii̱ a:

―Dan me se cata̱j níꞌ, ne̱ cuchi̱ꞌ ꞌo̱ soꞌ tucuá tuviꞌ soꞌ ya̱nꞌ, ne̱ cata̱j soꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ: “Qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, ne̱ ra̱cuíj so̱ꞌ vaꞌnu̱j chraa manj, tinu̱j. 6 Caꞌnaꞌ ꞌo̱ tuvij síí achén chrej, ne̱ caranꞌ soꞌ tucuaj, tza̱j ne̱ taj va̱j chraa rihanj go̱j cha̱ soꞌ maꞌ”, cata̱j soꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ a. 7 Ne̱ da̱j cata̱j tuviꞌ soꞌ rihaan soꞌ, rá soj ga̱. Cata̱j tuviꞌ soꞌ: “Se̱ narii so̱ꞌ nej rihanj, man tinu̱j. A̱j naquiꞌyaj raan ꞌu̱nj taꞌyaa, ne̱ a̱j otoj nij taꞌni̱j núj, ne̱ rmi̱j na̱xagaj rque̱j chraa mán so̱ꞌ ei”, cata̱j tuviꞌ soꞌ rihaan soꞌ, rá soj naꞌ. Daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌmii soꞌ da̱nj maꞌ. 8 Dan me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa síí otoj yoꞌ roꞌ, nda̱ꞌ se naꞌvej rá soꞌ na̱xagaa soꞌ go̱ꞌ soꞌ chraa man tuviꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ cheꞌé se ne uun naꞌa̱j tuviꞌ soꞌ achíín achíín soꞌ chraa, ne̱ cheꞌé dan gu̱un rmi̱i̱ xréé síí na̱j otoj, ga̱a ne̱ na̱xagaa soꞌ, ne̱ go̱ꞌ soꞌ me maꞌa̱n rasu̱u̱n achiin man síí nicu̱nꞌ taꞌyaa yoꞌ ado̱nj.

9 ”Ne̱ ꞌu̱nj nihánj me síí cata̱j xnaꞌanj rihaan soj se vaa cachi̱nj soj se vaa achiin man soj rihaan Diose̱, ne̱ soꞌ me síí rque̱ man soj, ne̱ nano̱ꞌ soj rasu̱u̱n achiin man soj, ne̱ nari̱ꞌ soj rasu̱u̱n yoꞌ, ne̱ ase vaa ꞌyaj síí ticaꞌmii taꞌyaa tucuá tuviꞌ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j soj ga̱ Diose̱, ne̱ caꞌnu̱u̱ Diose̱ taꞌyaa yoꞌ, ne̱ rque̱ Diose̱ rasu̱u̱n achiin man soj ado̱nj. 10 ꞌO̱ se síí achíín rasu̱u̱n rihaan Diose̱ roꞌ, quiri̱ꞌ soꞌ rasu̱u̱n achiin man soꞌ, ne̱ síí nanoꞌ rasu̱u̱n achiin man roꞌ, quiri̱ꞌ soꞌ rasu̱u̱n yoꞌ, ne̱ síí ticaꞌmii taꞌyaa rej ya̱nj Diose̱ roꞌ, caꞌnu̱u̱ Diose̱ taꞌyaa, ne̱ quiri̱ꞌ síí ticaꞌmii taꞌyaa rasu̱u̱n achiin man soꞌ ado̱nj. 11 Xca̱j soj cuentá se vaa maꞌa̱n soj, na̱nj yuvii̱ me soj, tza̱j ne̱ sese achíín taꞌníí yoꞌo̱ tuviꞌ soj chraa cha̱ yoꞌ man soj, ne̱ se̱ caꞌvee nano̱ꞌ soj yahij ne̱ caxri̱i̱ soj ston yoꞌ maꞌ. Ne̱ sese achíín taꞌníí soj nee̱ xcuaj cha̱ yoꞌ man soj, ne̱ se̱ caꞌvee nano̱ꞌ soj xcuáá ne̱ caxri̱i̱ soj ston yoꞌ maꞌ. 12 Ne̱ sese achíín taꞌníí soj xrúú chuchee cha̱ yoꞌ man soj, ne̱ se̱ caꞌvee nano̱ꞌ soj xcuun ne̱ caxri̱i̱ soj ston yoꞌ maꞌ. 13 Dan me se da̱nj na̱nj soj, ne̱ síí chiꞌi̱i̱ nimán me soj, tza̱j ne̱ neꞌen soj rque̱ soj se sa̱ꞌ cha̱ taꞌníí soj ei. Cheꞌé dan táá a̱ Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ, ne̱ si̱j sa̱ꞌ ina̱nj me soꞌ, ne̱ soꞌ me síí rque̱ ya̱ Nimán man nij síí achíín Nimán Diose̱ rihaan soꞌ na̱nj ado̱nj. ―Da̱nj cataj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cutaꞌ nij síí fariseo cacunꞌ rmi̱ꞌ xráá Jesucristó se vaa caꞌmii Jesucristó ga̱ síí chre̱e a

14 Dan me se ꞌo̱ güii quirii Jesucristó yoꞌo̱ nana̱ chre̱e nimán ꞌo̱ síí yaꞌmi̱i, ne̱ dan me se yaꞌmi̱i soꞌ, quiꞌyaj nana̱ chre̱e yoꞌ, tza̱j ne̱ curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán soꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ caꞌmii soꞌ ado̱nj. Ne̱ caráyaꞌa̱nj uxrá nij yuvii̱ queneꞌen nij soꞌ se vaa quiꞌyaj Jesucristó, 15 ne̱ taꞌa̱j nij yuvii̱ cataj se vaa aꞌmii Jesucristó ga̱ síí chre̱e cuꞌna̱j Beelzebú síí uun chij rihaan nij nana̱ chre̱e, ne̱ cheꞌé dan rii soꞌ man nij nana̱ chre̱e nimán yuvii̱, taj taꞌa̱j nij yuvii̱, niꞌya̱j nij yuvii̱ man Jesucristó a. 16 Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱ guun rá cuta̱ꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Jesucristó se vaa quiꞌya̱j soꞌ ꞌo̱ suun sa̱ꞌ noco̱o ꞌnaꞌ rej xta̱ꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ, taj nij soꞌ a. 17 Dan me se queneꞌen maꞌa̱n Jesucristó da̱j vaa nimán nij yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan cataj soꞌ:

―Neꞌen soj se vaa sese vaa ꞌo̱ nación, ne̱ sese xra̱ꞌ taꞌa̱j nij síí uun chij rihaan nación yoꞌ ne̱ cunu̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ vaa güii, ne̱ nu̱ꞌ nación yoꞌ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ sese cunu̱ꞌ taꞌa̱j nij yuvii̱ ma̱n ꞌo̱ barrió ga̱ tuviꞌ yuvii̱ síí ma̱n maꞌa̱n barrió yoꞌ roꞌ, ne̱ vaa güii, ne̱ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ barrió yoꞌ, quiꞌya̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 18 Cheꞌé dan me sese racuíj síí chre̱e síí cuꞌna̱j Satanás manj rii ꞌu̱nj man tuviꞌ soꞌ nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱, ga̱a ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e gu̱un chij ndoꞌo soꞌ rihaan nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, rá soj ga̱. Nana̱ nihánj xnáꞌanj ꞌu̱nj man soj cheꞌé se me rá soj cata̱j soj se vaa síí chre̱e cuꞌna̱j Beelzebú roꞌ, me síí racuíj manj rij man nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱, rá soj vaa na̱nj á. 19 Dan me se rii ꞌu̱nj man nij nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱, ꞌyaj síí chre̱e cuꞌna̱j Beelzebú, cheꞌé se aꞌmii ꞌu̱nj ga̱ soꞌ, rá soj a. Tza̱j ne̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soj me se veé da̱nj rii uún nij soꞌ man nij nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱ uún ei. Ne̱ asa̱ꞌ aꞌvee ꞌyaj nij soꞌ da̱nj, rá soj ga̱. Ne̱ vaa nij soꞌ vaa, veé da̱nj aꞌmii nij soꞌ ga̱ síí chre̱e, rá soj ga̱a̱ naꞌ. Cheꞌé nana̱ caꞌmii soj me se maꞌa̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soj cuta̱ꞌ cacunꞌ xráá soj se vaa caꞌmii ne̱ soj ado̱nj. 20 Tza̱j ne̱ ꞌu̱nj me se ya̱ maꞌa̱n raꞌa Diose̱ racuíj manj rii ꞌu̱nj man nij nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱ ado̱nj. Cheꞌé dan xca̱j soj cuentá se vaa a̱j guun cheꞌe̱ Diose̱ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj.

21 ”Dan me se sese ꞌo̱ síí ruꞌvee ya̱nj rá veꞌ me se vaa agaꞌ siha̱a̱ do̱ꞌ, vaa mixté do̱ꞌ, rihaan soꞌ, ne̱ tumé soꞌ siꞌyaj soꞌ yáán soꞌ, ne̱ taj síí caꞌne̱e̱ siꞌyaj soꞌ maꞌ. 22 Tza̱j ne̱ sese caꞌna̱ꞌ yoꞌó síí vaa doj fuerzá rihaan, ga̱a ne̱ quiꞌya̱j canaán soꞌ rihaan síí ya̱nj raan, ga̱a ne̱ caꞌne̱e̱ soꞌ nu̱ꞌ saga̱ꞌ soꞌ do̱ꞌ, nu̱ꞌ siꞌyaj soꞌ do̱ꞌ, ne̱ cuxra̱ꞌ taꞌa̱j soꞌ ga̱ tuviꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj. Taꞌngaꞌ da̱nj ꞌyáá ꞌu̱nj ga̱ síí chre̱e, ne̱ ꞌyaj canaán ꞌu̱nj man soꞌ ado̱nj.

23 ”Na̱j guun síí naꞌvej rá quiꞌya̱j suun ga̱ ꞌu̱nj roꞌ, síí ta̱j riꞌyunj manj me soꞌ a. Ne̱ na̱j guun síí ne racuíj manj naquiꞌya̱j chre̱ꞌ ꞌu̱nj man yuvii̱ canoco̱ꞌ man Diose̱ roꞌ, soꞌ me síí tichaꞌnuu̱ man nij yuvii̱, ne̱ aráán soꞌ rihaan nij yuvii̱ se̱ canocoꞌ nij yuvii̱ man Diose̱ ei ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j ꞌyaj nana̱ chre̱e ga̱a anica̱j uún nana̱ chre̱e nimán yuvii̱ a

24-25 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a:

―Ne̱ ga̱a tiha̱j avii yu̱u̱n yoꞌo̱ nana̱ chre̱e nimán snóꞌo, ne̱ chéé rmaꞌa̱n nana̱ chre̱e yoꞌ nanoꞌ soꞌ rej ca̱yáán soꞌ, tza̱j ne̱ taj se qui̱ꞌyáꞌ quiri̱ꞌ nana̱ chre̱e yoꞌ rej ca̱yáán soꞌ, ga̱a ne̱ me rá uún nana̱ chre̱e yoꞌ ca̱nica̱j soꞌ rej cavii soꞌ ga̱a naá a. Dan me se taj nana̱ chre̱e yoꞌ: “Ca̱nica̱j uún ꞌu̱nj nánꞌ ꞌu̱nj rej cavii ꞌu̱nj a. Veꞌé na̱nj vaa tucuaj, ne̱ naruvii rá veꞌ tucuaj cuano̱, ne̱ uun yâj ya̱nj rá veꞌ tucuaj cuano̱ ado̱nj”, taj nana̱ chre̱e yoꞌ a. 26 Ga̱a ne̱ dan me se anica̱j uún nana̱ chre̱e yoꞌ nimán snóꞌo yoꞌ, ne̱ nanoꞌ nana̱ chre̱e yoꞌ yoꞌó chi̱j tuviꞌ nana̱ chre̱e yoꞌ síí chiꞌi̱i̱ doj, ne̱ ꞌnaꞌ nique uún soꞌ nimán snóꞌo yoꞌ, ga̱a ne̱ ca̱yáán taranꞌ nij nana̱ chre̱e yoꞌ a. Dan me se ga̱a naá ga̱a cayáán o̱rúnꞌ nana̱ chre̱e yoꞌ, ga̱a ne̱ ma̱a̱n taꞌngaꞌ quij vaa nimán snóꞌo yoꞌ, tza̱j ga̱a namán yoꞌó chi̱j nana̱ chre̱e yoꞌ, ga̱a ne̱ doj a̱ tico nana̱ chre̱e man soꞌ, ne̱ doj a̱ quij vaa nimán snóꞌo yoꞌ, ꞌyaj nana̱ chre̱e yoꞌ a̱ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me síí me nij síí cavi̱i̱ sa̱ꞌ ga̱ Diose̱ a

27 Dan me se ga̱a caꞌmii Jesucristó nana̱ vaa da̱nj, ga̱a ne̱ nucua̱j caꞌmii ꞌo̱ chana̱ nicu̱nꞌ scaꞌnúj nij yuvii̱, cataj noꞌ:

―Cavi̱i̱ sa̱ꞌ nií so̱ꞌ, cheꞌé se cuchruj noꞌ mán so̱ꞌ, ne̱ tucutzii noꞌ mán so̱ꞌ á ―taj chana̱ yoꞌ, caguáj noꞌ rihaan Jesucristó a.

28 Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó a:

―Síí cavi̱i̱ sa̱ꞌ ya̱ roꞌ, me síí uno se‑na̱na̱ Diose̱ ne̱ ꞌyaj nda̱a vaa taj nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me suun sa̱ꞌ noco̱o me quiꞌya̱j Jesucristó, yan gu̱un ya̱ rá nij yuvii̱ se vaa ya̱ vaa nana̱ caꞌmii soꞌ a

29 Dan me se cunuu chre̱ꞌ doj yuvii̱ rihaan Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan guun cheꞌe̱ soꞌ caꞌmii soꞌ nana̱ nihánj a:

―Ina̱nj cheꞌé se yuvii̱ vaa chiꞌi̱i̱ nimán me soj roꞌ, cheꞌé dan me rá soj qui̱ꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o á. Tza̱j ne̱ se̱ quiꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o cheꞌé soj maꞌ. Ma̱a̱n se queneꞌe̱n soj se vaa ase vaa quiranꞌ síí cuꞌna̱j Jonás ga̱a naá roꞌ, da̱nj qui̱ránꞌ ꞌu̱nj, vaa güii na̱nj á. 30 Dan me se quiꞌyaj Diose̱ suun sa̱ꞌ noco̱o ga̱ síí cuꞌna̱j Jonás queneꞌen nij síí ma̱n chumanꞌ Nínive ga̱a naá, ne̱ da̱nj ina̱nj quiꞌya̱j uún Diose̱ ga̱ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé soꞌ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, queneꞌe̱n soj ado̱nj.

31 ”Ne̱ güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ roꞌ, cuchi̱ꞌ chana̱ nica̱j suun reiná guun chij rihaan chumanꞌ na̱j ga̱nꞌ ndoꞌo rej sur, ne̱ canicu̱nꞌ noꞌ rihaan soj, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ cuta̱ꞌ noꞌ cacunꞌ xráá soj ado̱nj. ꞌO̱ se ga̱nꞌ ndoꞌo cachéé noꞌ cuchi̱ꞌ noꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Salomón, ne̱ cuno noꞌ nana̱ cu̱u tucuꞌyón Salomón man noꞌ ado̱nj. Ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j nicu̱nꞌ rihaan soj cuano̱, tza̱j ne̱ sa̱ꞌ doj vaa ꞌu̱nj rihaan síí cuꞌna̱j Salomón yoꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ naꞌvej rá soj cuno̱ soj nana̱ aꞌmii ꞌu̱nj rihaan soj a̱ man ado̱nj. 32 Ne̱ nij síí ma̱n chumanꞌ Nínive roꞌ, canicu̱nꞌ nij soꞌ ga̱ maꞌa̱n soj si̱j vaa iꞌna̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ asa̱ꞌ quisíj güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱, ne̱ cuta̱ꞌ nij síí ma̱n chumanꞌ Nínive yoꞌ cacunꞌ xráá soj ado̱nj. Cuno nij soꞌ nana̱ caꞌmii natáj síí cuꞌna̱j Jonás, ne̱ nuchranꞌ nimán nij soꞌ, ne̱ canocoꞌ nij soꞌ man Diose̱ ado̱nj. Ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j nicu̱nꞌ rihaan soj cuano̱, tza̱j ne̱ sa̱ꞌ doj vaa ꞌu̱nj rihaan síí cuꞌna̱j Jonás yoꞌ, tza̱j ne̱ taj se qui̱ꞌyáꞌ naquiꞌya̱j sa̱ꞌ soj nimán soj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún níꞌ xca̱j níꞌ cuentá da̱j quiꞌya̱j níꞌ a

33 Ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ga̱a rmi̱ꞌ, ne̱ a̱ ꞌó yuvii̱ ne utaꞌ yaꞌan raa̱ agaꞌ yaꞌan ne̱ axríj yuve̱ nij soꞌ rque ꞌo̱ chrúún maꞌ. Sese rmi̱ꞌ, ne̱ achrón nii yaꞌan raa̱ agaꞌ yaꞌan ne̱ utaꞌ nii agaꞌ yoꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ daj a̱ nij yuvii̱ atúj rá veꞌ roꞌ, chuguu̱n niꞌya̱j nij soꞌ ado̱nj.

34 ”Rlij rihaan níꞌ me yaꞌan nica̱j yuꞌunj man níꞌ ei. Dan me se sese rlij rihaan níꞌ roꞌ, niꞌya̱j yoꞌ ne̱ uun sa̱ꞌ rá yoꞌ, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ nee̱ man níꞌ roꞌ, sa̱ꞌ vaa, ne̱ adi̱ꞌ se chuguu̱n agaꞌ yaꞌan roꞌ, da̱nj chuguu̱n man níꞌ ga̱a sa̱ꞌ rihaan níꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese rlij rihaan níꞌ roꞌ, niꞌya̱j yoꞌ ne̱ ina̱nj uun chiꞌi̱i̱ rá yoꞌ, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ nee̱ man níꞌ roꞌ, uun chiꞌi̱i̱ rá, ga̱a ne̱ adi̱ꞌ síí nicu̱nꞌ yan rmi̱ꞌ ne̱ cunuda̱nj man soꞌ roꞌ, rmi̱ꞌ, ne̱ da̱nj vaa síí uun chiꞌi̱i̱ rá ado̱nj. 35 Xca̱j ndoꞌo soj cuentá se̱ gaa na̱nj quinaꞌa̱j yaꞌan nica̱j yuꞌunj man soj ne̱ gu̱un soj ꞌo̱ se rmi̱ꞌ a. 36 Dan me se sese cunuda̱nj man níꞌ nuû yaꞌan, ga̱a ne̱ taj a̱ doj se rmi̱ꞌ nu̱u̱ man níꞌ, ga̱a ne̱ cunuda̱nj man níꞌ roꞌ, chuguu̱n, ne̱ adi̱ꞌ ga̱a oꞌ cachu̱nꞌ yaꞌan xráá nii ne̱ chuguu̱n nu̱ꞌ man nii roꞌ, da̱nj vaa níꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé cacunꞌ tumé nij síí fariseo a

37 Dan me se ga̱a caꞌmii Jesucristó rihaan nij yuvii̱, ne̱ canacúún ꞌo̱ síí fariseo man soꞌ cha̱ soꞌ chraa tucuá síí fariseo yoꞌ, ga̱a ne̱ dan me se caꞌanj ca̱yáán ro̱j soꞌ rihaan mesá a. 38 Dan me se xcaj síí fariseo yoꞌ cuentá se vaa ne nocoꞌ Jesucristó se‑tucua̱nj nij síí fariseo se vaa ne naꞌyaꞌ soꞌ ga̱a cha̱ soꞌ chraa, ga̱a ne̱ caráyaꞌa̱nj ndoꞌo síí fariseo yoꞌ a. 39 Cheꞌé dan cataj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan soꞌ:

―Xa̱ꞌ soj si̱j fariseo, tza̱j ne̱ ase vaa rasu̱u̱n, ne̱ sa̱ꞌ uxrá naꞌnuꞌ nii xráá yoꞌ, tza̱j ne̱ rque yoꞌ roꞌ, me se vaa nacaj gue̱e̱ yoꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa gue̱e̱ soj, ne̱ xráá soj me se veꞌé naruvi̱i̱, tza̱j ne̱ nimán soj me quij vaa, ne̱ niha̱ꞌ uxrá rá soj caꞌne̱e̱ soj siꞌyaj tuviꞌ soj, ne̱ noco̱ꞌ ndoꞌo soj chrej chiꞌi̱i̱ ado̱nj. 40 Nuveé si̱j acaj cuentá me soj a̱ maꞌ. Neꞌen soj se vaa Diose̱ roꞌ, me síí quiꞌyaj raꞌa soj, ne̱ naꞌyaꞌ ndoꞌo soj, ne̱ veé soꞌ me síí quiꞌyaj nimán soj uún a. 41 Dan me se go̱ꞌ soj taꞌa̱j se chá do̱ꞌ, taꞌa̱j saꞌanj do̱ꞌ, man nij síí nique̱, ga̱a ne̱ xca̱j soj cuentá se vaa síí sa̱ꞌ nimán me soj ado̱nj.

42 ”Tza̱j ne̱ nique̱ soj si̱j fariseo na̱nj á. ꞌO̱ se quira̱nꞌ uxrá soj sayuun na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se sese vaa nuu xlá do̱ꞌ, coj ruda do̱ꞌ, me maꞌa̱n cuêj do̱ꞌ, rihaan soj, ne̱ rqué soj ꞌo̱ nánj rasu̱u̱n yoꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé ꞌo̱ ꞌo̱ chi̱ꞌ nánj rasu̱u̱n vaa rihaan soj na̱nj á. Tza̱j ne̱ ne aꞌneꞌ nica̱ soj cacunꞌ cheꞌé tuviꞌ soj maꞌ. Ne aráj cochro̱j soj rihaan Diose̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj nu̱ꞌ nana̱ noco̱o nihánj, ne̱ naꞌvej rá Diose̱ ta̱náj xco̱ soj yoꞌó nana̱ leꞌe̱j doj yoꞌ a̱ maꞌ.

43 ”Nique̱ soj si̱j fariseo na̱nj á. Quira̱nꞌ uxrá nij soj sayuun ado̱nj. ꞌO̱ se niha̱ꞌ rá soj quita̱j soj chruun xlá sa̱ꞌ doj nicu̱nꞌ rá veꞌ tucuꞌyón níꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ niha̱ꞌ rá soj cara̱yaꞌa̱nj yuvii̱ man soj ga̱a chéé soj yuꞌvee a.

44 ”Nique̱ soj cheꞌé sayuun quira̱nꞌ soj á. Ne̱ ase vaa chraan na̱j xnangá rihaan santó roꞌ, vaa soj, ne̱ xráá soj roꞌ, vaa catzi̱i̱, tza̱j ne̱ nimán soj me se adi̱ꞌ se vaa cúú riꞌyuj roꞌ, vaa nimán soj ado̱nj. Ne̱ vaa chraan na̱j xnangá rihaan santó, ne̱ xráá yoꞌ me se sa̱ꞌ uxrá vaa yoꞌ, ne̱ rque yoꞌ me se cúú riꞌyuj ina̱nj ma̱n rque yoꞌ, ne̱ nij yuvii̱ me se chéé nij yuvii̱ yoꞌ xráá chraan, ne̱ taj nij soꞌ se vaa sa̱ꞌ ndoꞌo vaa chraan yoꞌ, taj nij soꞌ, tza̱j ne̱ ne neꞌen nij soꞌ se vaa ina̱nj cúú riꞌyuj ma̱n rque yoꞌ a̱ man ado̱nj. Taꞌngaꞌ da̱nj vaa gue̱e̱ soj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé cacunꞌ tumé nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ a

45 Ga̱a ne̱ caꞌmii ꞌo̱ síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱, ne̱ cataj soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Tza̱j ne̱ nachríꞌ so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ man maꞌa̱n núj ga̱a aꞌmii so̱ꞌ nana̱ vaa da̱nj á ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

46 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Ne̱ nique̱ maꞌa̱n soj si̱j naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ a. Maꞌa̱n soj uún quira̱nꞌ uxrá sayuun na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se aꞌneꞌ uxrá soj suun rihaan yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j nij yuvii̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ man Diose̱, tza̱j ne̱ dan me se ase vaa yuvii̱ araa ndoꞌo rasu̱u̱n ꞌe̱e̱ xráá tuviꞌ vaa nij soj, ne̱ a̱ doj ne racuíj soj man yuvii̱ ca̱ta̱ yuvii̱ rasu̱u̱n ꞌe̱e̱ yoꞌ a̱ maꞌ. A̱ ꞌó raa̱ raꞌa nij soj ne racuíj soj man yuvii̱ a̱ man ado̱nj.

47 ”Nique̱ soj cheꞌé sayuun quira̱nꞌ soj a. Veꞌé uneꞌ soj chraan yan na̱j cúú man nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, tza̱j ne̱ maꞌa̱n xi̱i soj roꞌ, me síí ticaviꞌ man nij soꞌ ado̱nj. 48 Dan me se cheꞌé se neꞌen níꞌ se vaa ꞌyaj maꞌa̱n soj, ne̱ cheꞌé dan xcaj níꞌ cuentá se vaa ꞌo̱ vaa rá soj ga̱ xi̱i soj síí ma̱n ga̱a naá, ne̱ cuya̱a̱n ꞌyaj soj ga̱ xi̱i soj ado̱nj. Dan me se nij soꞌ roꞌ, ticaviꞌ man nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ soj roꞌ, uneꞌ chraan yan na̱j cúú man nij soꞌ ado̱nj.

49 ”Cheꞌé dan cavii ꞌo̱ nana̱ cu̱u raa̱ Diose̱, cataj Diose̱: “Xa̱ꞌ yuvii̱ nihánj, tza̱j ne̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj síí nata̱ꞌ se‑na̱na̱j rihaan nij soꞌ a. Dan me se ticavi̱ꞌ nij soꞌ man taꞌa̱j nij síí caꞌne̱j ꞌu̱nj, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ me se me rej maꞌa̱n vaj nij soꞌ, ne̱ quita̱j riꞌyunj uxrá nij soꞌ man nij síí caꞌne̱j a. 50 Nda̱a síj, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ ton cayanj man nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ asi̱j ga̱a guun cheꞌe̱ chumii̱ roꞌ, nu̱ꞌ cacunꞌ yoꞌ roꞌ, nata̱ꞌ xráá nij soꞌ a. 51 Dan me se asi̱j ton cayanj man síí cuꞌna̱j Abel ne̱ nda̱a ton cayanj man síí cuꞌna̱j Zacarías ga̱a caviꞌ soꞌ rihaan nuvií yan nicu̱nꞌ mesá altar xi̱j roꞌ, nu̱ꞌ cacunꞌ yoꞌ roꞌ, nata̱ꞌ xráá nij soꞌ a”, taj Diose̱ a. Dan me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa quira̱nꞌ maꞌa̱n nij tuvi̱ꞌ nij soj sayuun cheꞌé nu̱ꞌ cacunꞌ yoꞌ ado̱nj.

52 ”Nique̱ soj si̱j naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ a. Quira̱nꞌ uxrá soj sayuun ado̱nj. Taj se qui̱ꞌyáꞌ xca̱j yuvii̱ cuentá, ꞌyaj soj maꞌ. Dan me se maꞌa̱n soj roꞌ, naꞌvej rá catu̱u̱ se‑tucua̱nj Diose̱, ne̱ nij síí me rá catu̱u̱ me se aráán soj chrej rihaan nij soꞌ, ne̱ naꞌvej rá soj catu̱u̱ nij soꞌ a̱ man ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ a.

53 Dan me se curiha̱nj Jesucristó veꞌ yoꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, nij síí fariseo do̱ꞌ, táá riꞌyunj uxrá nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ cheꞌé queꞌe̱e̱ rasu̱u̱n a. 54 Dan me se nanó xre̱j uxrá nij soꞌ nana̱ caꞌmii Jesucristó cheꞌé rej guun ndoꞌo rá nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó cheꞌé nana̱ tuꞌva soꞌ a.

12

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne caꞌve̱j rá Jesucristó quiꞌya̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ nda̱a vaa quiꞌyaj nij síí fariseo a

1 Dan me se cunuu chre̱ꞌ uxrá yuvii̱ rej va̱j Jesucristó, ne̱ uxrá chru̱j nij soꞌ, ne̱ nda̱a tiguíj tuviꞌ maꞌa̱n nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Jesucristó caꞌmii soꞌ asino ya̱a̱n ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, cataj soꞌ:

―Cu̱tumé soj man soj se̱ gaa na̱nj quira̱nꞌ soj sayuun, quiꞌya̱j se‑le̱vadura nij síí fariseo á. Dan me se taj nij soꞌ, ne̱ ina̱nj nana̱ sa̱ꞌ aꞌmii nij soꞌ, taj nij soꞌ, tza̱j ne̱ taj maꞌ. Tuꞌva rmaꞌa̱n nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Nuveé na̱na̱ sa̱ꞌ aꞌmii nij soꞌ maꞌ. Ina̱nj nana̱ nucuiꞌ rá aꞌmii nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 2 Tza̱j ne̱ dan me se nu̱ꞌ nana̱ caꞌmii yuve̱ nij soꞌ do̱ꞌ, nu̱ꞌ rasu̱u̱n ꞌyaj yuve̱ nij soꞌ do̱ꞌ, nu̱ꞌ yoꞌ roꞌ, nu̱riha̱nj queneꞌe̱n cunuda̱nj yuvii̱ vaa güii ado̱nj. 3 Cheꞌé dan nu̱ꞌ nana̱ caꞌmii soj rej rmi̱ꞌ roꞌ, vaa güii nu̱riha̱nj yoꞌ rej chuguu̱n, ne̱ nu̱ꞌ nana̱ caꞌmii soj xréé tuviꞌ soj rej rá veꞌ, ne̱ nu̱riha̱nj yoꞌ vaa güii nda̱a patio rihaan veꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ cuchuꞌviꞌ níꞌ queneꞌe̱n níꞌ yuvii̱ maꞌ

4 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó a:

―Dan me se tuvíꞌ ꞌu̱nj me soj, ne̱ cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa se̱ cuchuꞌviꞌ soj queneꞌe̱n soj nij síí ticavi̱ꞌ man nee̱ man soj maꞌ. ꞌO̱ se asa̱ꞌ quiꞌyaj nij soꞌ da̱nj, ga̱a ne̱ taj va̱j doj se chiꞌi̱i̱ quiꞌya̱j nij soꞌ man soj a̱ maꞌ. 5 Tza̱j ne̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj me síí cuchuꞌvi̱ꞌ soj ni̱ꞌyaj soj man a. Dan me se vaa cheꞌé cuchuꞌvi̱ꞌ soj ni̱ꞌyaj soj Diose̱ ado̱nj. Asa̱ꞌ quisíj ticaviꞌ nii man soj, ga̱a ne̱ soꞌ me síí caꞌne̱j man soj rihaan yaꞌan caca̱a̱ soj sese tumé soj cacunꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan taj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa vaa cheꞌé cuchuꞌvi̱ꞌ soj ni̱ꞌyaj soj man soꞌ ado̱nj.

6 ”Neꞌen soj da̱j vaa nij xtâj chri̱nꞌ se vaa ꞌu̱nꞌ ya̱ xoꞌ nó chi̱ꞌ gue̱e̱ chaꞌaa a. Tza̱j ne̱ taj yaꞌanj uxrá Diose̱ man ꞌo̱ ꞌo̱ nij xoꞌ a. 7 Ne̱ Diose̱ me se vaa cuentá yuvé raa̱ soj ꞌyaj soꞌ, ne̱ neꞌen soꞌ me daj yuvé raa̱ soj, ne̱ cheꞌé dan se̱ cuchuꞌviꞌ soj cheꞌé sayuun quiꞌya̱j yuvii̱ man soj maꞌ. ꞌO̱ se uxrá vaa yuꞌvee doj nó soj rihaan xtâj chri̱nꞌ yoꞌ, ꞌyaj Diose̱ ado̱nj. 8 Ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa no̱ xcúún soj nata̱ꞌ ya̱ soj rihaan yuvii̱ se vaa me soj síí noco̱ꞌ manj, ne̱ nu̱ꞌ síí ꞌyaj da̱nj roꞌ, vaa güii, ne̱ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ roꞌ, nata̱j rihaan nij se‑mo̱zó Diose̱ se vaa si̱j noco̱ꞌ manj me soꞌ a. 9 Ne̱ síí taj xnaꞌanj rihaan yuvii̱ se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ manj me soꞌ roꞌ, vaa güii, ne̱ cata̱j xnaꞌanj yá ꞌu̱nj rihaan nij se‑mo̱zó Réé ꞌu̱nj se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ manj me soꞌ a̱ maꞌ.

10 ”Dan me se ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ roꞌ, caꞌve̱e se caꞌmi̱i̱ yoꞌo̱ soꞌ nana̱ chiꞌi̱i̱ cheꞌej, ne̱ caꞌve̱e navi̱j cacunꞌ xráá soꞌ quiꞌya̱j Diose̱, tza̱j ne̱ sese caꞌmi̱i̱ chiꞌi̱i̱ yoꞌo̱ soꞌ cheꞌé Nimán Diose̱, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ tinavij Diose̱ cacunꞌ yoꞌ xráá soꞌ a̱ maꞌ.

11 ”Dan me se asa̱ꞌ tucuatúj nii man soj rá veꞌ tucuꞌyón níꞌ si̱j israelitá se‑tucua̱nj Moisés ne̱ canicu̱nꞌ soj rihaan nij síí uun chij, ne̱ se̱ nanó rá soj da̱j caꞌmi̱i̱ soj cheꞌé soj rihaan nij soꞌ maꞌ. 12 ꞌO̱ se orá yoꞌ roꞌ, maꞌa̱n Nimán Diose̱ roꞌ, tu̱cuꞌyón man soj da̱j caꞌmi̱i̱ soj rihaan nij soꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé ꞌo̱ síí ruꞌvee caraa sa̱ꞌ queꞌe̱e̱ rasu̱u̱n rihaan chumii̱ nihánj a

13 Dan me se cataj yoꞌo̱ tuviꞌ nij yuvii̱ yoꞌ rihaan Jesucristó a:

―Cata̱j so̱ꞌ rihaan tinúú ꞌu̱nj, ne̱ cuxra̱ꞌ taꞌa̱j soꞌ yoꞌóó do̱ꞌ, rasu̱u̱n do̱ꞌ, ga̱j, maestro ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

14 Ga̱a ne̱:

―Me cheꞌé guun rá so̱ꞌ se vaa guún ꞌu̱nj síí aꞌneꞌ cacunꞌ cheꞌé soj ga̱. Me cheꞌé caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj cheꞌé rasu̱u̱n vaa rihaan ro̱j tinu̱j soj, rá so̱ꞌ, ga̱ tinu̱ꞌ ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

15 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a:

―Tu̱mé uxrá soj man soj rihaan nij rasu̱u̱n xco̱j ruva̱a̱ rá a. Nuveé ra̱su̱u̱n ma̱n rihaan níꞌ quiꞌya̱j cavi̱i̱ sa̱ꞌ nimán níꞌ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

16 Ga̱a ne̱ dan me se nanó Jesucristó ꞌo̱ se‑cuento̱ ꞌo̱ síí ruꞌvee rihaan nij yuvii̱ a:

―ꞌO̱ síí ruꞌvee me ꞌo̱ soꞌ, ne̱ cavii ndoꞌo xnaa̱ soꞌ, ne̱ ma̱n ndoꞌo rasu̱u̱n rihaan soꞌ, 17 ne̱ dan me se taj soꞌ: “A̱ me se qui̱ꞌyáj ga̱ rasu̱u̱n ma̱n rihanj ne̱ taj rej ca̱raj man rasu̱u̱n yoꞌ ga̱”, taj soꞌ a. 18 Ga̱a ne̱: “Aan a. A̱j neꞌenj me se qui̱ꞌyáj á. Tu̱cuanee ꞌu̱nj man nij cuchruu̱ nii, ne̱ qui̱ꞌyáj doj veꞌ xi̱j, ne̱ yoꞌo̱ cara̱a chre̱ꞌ ꞌu̱nj man nij rasu̱u̱n, ne̱ ti̱navii ꞌu̱nj man nij yoꞌ rá nij veꞌ, 19 ga̱a ne̱ cata̱j ꞌu̱nj rihaan nimanj se vaa ma̱n ndoꞌo rasu̱u̱n rihaan níꞌ cha̱ níꞌ, ne̱ se̱ nanó rá níꞌ, ma̱a̱n se veꞌé cha̱ níꞌ do̱ꞌ, veꞌé coꞌo̱ níꞌ do̱ꞌ, veꞌé ca̱yáán níꞌ do̱ꞌ, veꞌé coto̱j níꞌ do̱ꞌ a. Da̱nj cata̱j rihaan nimanj cheꞌé nij rasu̱u̱n cuma̱n rihanj”, taj soꞌ a. 20 Tza̱j ne̱ Diose̱ caꞌmii rihaan soꞌ, cataj Diose̱: “Síí niꞌyo̱n mé so̱ꞌ á. ꞌO̱ se nii̱ corá me se cavi̱ꞌ so̱ꞌ, ne̱ xa̱ꞌ rasu̱u̱n caraa sa̱ꞌ so̱ꞌ, tza̱j ne̱ me se gu̱un yoꞌ rihaan so̱ꞌ, rá so̱ꞌ ga̱”, taj Diose̱ rihaan ruꞌvee yoꞌ a. 21 Da̱nj quira̱nꞌ síí araa sa̱ꞌ rasu̱u̱n cheꞌé maꞌa̱n da̱nj, ne̱ taj va̱j a̱ doj rasu̱u̱n sa̱ꞌ nica̱j soꞌ, niꞌya̱j Diose̱ a̱ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne nó xcúún níꞌ nano̱ ndoꞌo rá níꞌ cheꞌé se cha̱ níꞌ do̱ꞌ, cheꞌé yatzíj cu̱nuû níꞌ do̱ꞌ a

22 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa taj cheꞌé nano̱ ndoꞌo rá soj cheꞌé soj maꞌ. Ne̱ cheꞌé se cha̱ soj do̱ꞌ, ne̱ cheꞌé yan quiri̱ꞌ soj se ca̱ráán xráá soj se̱ nanó rá soj maꞌ. 23 A̱j neꞌen soj se vaa a̱j vaa iꞌna̱ꞌ soj, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ se̱ guun nucua̱j Diose̱ rque̱ Diose̱ cha̱ soj, rá soj ga̱a̱ a̱ naꞌ. Daj chiha̱a̱ míj se̱ guun da̱nj rá soj maꞌ. Ne̱ Diose̱ me síí caꞌve̱e rque̱ se cha̱ soj ei. Ne̱ Diose̱ me síí quiꞌyaj nee̱ man soj, ne̱ se̱ guun nucua̱j Diose̱ rque̱ Diose̱ yatzíj ca̱ráán xráá soj, rá soj ga̱a̱ a̱ naꞌ. Daj chiha̱a̱ míj se̱ guun da̱nj rá soj maꞌ. Ne̱ Diose̱ me síí caꞌve̱e rque̱ se ca̱ráán xráá soj ei.

24 ”Xca̱j soj cuentá da̱j ꞌyaj nij xcaa, ne̱ ne unô nij xoꞌ ꞌnúú, ne̱ ne rii nij xoꞌ naa̱, ne̱ taj se‑cuchru̱u̱ nij xoꞌ, tza̱j ne̱ Diose̱ roꞌ, rqué se chá nij xoꞌ ado̱nj. Ne̱ sa̱ꞌ doj vaa soj rihaan xcaa niꞌya̱j Diose̱ ado̱nj. Ya̱ sa̱ꞌ doj vaa soj chugua̱nj. 25 Ne̱ nda̱ꞌ se nanó ndoꞌo rá soj cheꞌé yan chre̱ꞌ vaa soj, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó xcoꞌ se̱ guun nucua̱j soj cachi̱j xca̱a̱n soj doj quiꞌya̱j maꞌa̱n soj maꞌ. Ma̱a̱n se Diose̱ roꞌ, me síí neꞌen da̱j ga̱a̱ cachi̱j soj, ne̱ cheꞌé dan taj cheꞌé nano̱ rá soj a̱ maꞌ. 26 Dan me se sese se̱ caꞌvee quiꞌya̱j soj rasu̱u̱n leꞌe̱j doj, ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e quiꞌya̱j soj rasu̱u̱n noco̱o doj, rá soj ga̱. Cheꞌé dan taj cheꞌé nano̱ ndoꞌo rá soj cheꞌé nij rasu̱u̱n noco̱o doj a̱ maꞌ.

27 ”ꞌO̱ se xca̱j soj cuentá ni̱ꞌyaj soj nij yâj se vaa veꞌé ndoꞌo vaa nij yâj a. Ne ꞌyaj suun nij yâj, tza̱j ne̱ maꞌa̱n Diose̱ roꞌ, me síí sa̱ꞌ ndoꞌo vaa quiꞌyaj man nij yâj ado̱nj. Ne̱ ne rii nij yâj yuꞌvej maꞌ. Tza̱j ne̱ adi̱ꞌ se vaa síí rii yuꞌvej ne̱ sa̱ꞌ uxrá vaa saga̱nꞌ soꞌ roꞌ, vaa nij yatzíj nu̱u̱ nij yâj ado̱nj. Dan me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa síí cuꞌna̱j Salomón síí cane ga̱a naá, ne̱ veꞌé uxrá vaa yatzíj nu̱u̱ soꞌ, quiꞌyaj cunuda̱nj saꞌanj vaa rihaan soꞌ, tza̱j ne̱ nij doj vaa yatzíj nu̱u̱ soꞌ rihaan nij yâj ma̱n tacaan yoꞌ, quiꞌyaj Diose̱ ado̱nj. 28 Dan me se da̱nj na̱nj nij yâj ma̱n tacaan yoꞌ, tza̱j ne̱ sa̱ꞌ uxrá vaa nij yatzíj nu̱u̱ nij yâj yoꞌ, ꞌyaj Diose̱, tza̱j ne̱ aꞌyuj caꞌne̱ꞌ nii man nu̱ꞌ coj do̱ꞌ, yâj do̱ꞌ, ne̱ cara̱a nii man yoꞌ rihaan yaꞌan, ne̱ caca̱a̱ nu̱ꞌ nij yâj yoꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ a̱ doj yuꞌvee taj nó yâj yoꞌ a̱ maꞌ. Táá a̱ soj yuvi̱i̱, ne̱ se̱ nanó rá soj maꞌ. Diose̱ me síí rque̱ saga̱nꞌ soj ado̱nj. Tza̱j ne̱ ne gu̱un ya̱ sa̱ꞌ rá soj se vaa Diose̱ me síí ra̱cuíj ya̱ man soj man ado̱nj.

29 ”Ne̱ xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ se̱ nanoꞌ ndoꞌo soj se cha̱ soj do̱ꞌ, se coꞌo̱ soj do̱ꞌ maꞌ. Ne̱ se̱ nanó ndoꞌo rá soj cheꞌé nij yoꞌ maꞌ. 30 ꞌO̱ se nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj síí ne neꞌen da̱j vaa Diose̱ roꞌ, ina̱nj ꞌyaj suun ndoꞌo nij soꞌ cheꞌé rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Tza̱j ne̱ nu̱ꞌ rasu̱u̱n achiin man soj roꞌ, a̱j neꞌen Rej soj Diose̱ se vaa achiin rasu̱u̱n yoꞌ man soj ado̱nj. 31 Tza̱j ne̱ nano̱ꞌ soj rej da̱j quiꞌya̱j soj, ne̱ gu̱un chij Diose̱ nimán soj, ga̱a ne̱ rque̱ Diose̱ rasu̱u̱n yoꞌ rihaan soj ado̱nj.

32 ”Se̱ cuchuꞌviꞌ soj maꞌ. Ase vaa daán Diose̱ matzinj vaa soj, ne̱ Diose̱ tumé man soj, ne̱ a̱j guun rá Rej soj Diose̱ se vaa gu̱un chij soj rihaan chumii̱ nihánj ga̱ soꞌ vaa güii a.

33 ”Cutuꞌve̱e̱ soj siꞌyaj soj, ne̱ go̱ꞌ soj saꞌanj man nij síí nique̱ á. Ga̱a ne̱ vaa güii quiri̱ꞌ soj ꞌo̱ nanj caraa nu̱ꞌ saꞌanj rque, ne̱ xa̱ꞌ nanj yoꞌ, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ xtuu̱ nanj yoꞌ, ne̱ xa̱ꞌ saꞌanj yoꞌ, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ navij saꞌanj yoꞌ a. Yoꞌ me se quiri̱ꞌ soj rej xta̱ꞌ, ne̱ rej xta̱ꞌ roꞌ, taj va̱j síí itu̱u̱ maꞌ. Ne̱ taj va̱j xlúú chá rasu̱u̱n maꞌ. 34 Ne̱ sese ina̱nj cheꞌé rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj quiꞌya̱j suun soj, ga̱a ne̱ veé ma̱a̱n rihaan chumii̱ nihánj quina̱j nimán soj ga̱a̱ na̱nj ado̱nj. Ne̱ sese ina̱nj cheꞌé rasu̱u̱n ma̱n xta̱ꞌ roꞌ, quiꞌya̱j suun soj, ga̱a ne̱ veé rej xta̱ꞌ roꞌ, caꞌa̱nj nimán soj na̱nj ado̱nj. Me rej maꞌa̱n araa soj rasu̱u̱n, ne̱ veé rej da̱nj vaj nimán soj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé mozó naꞌvi̱j nama̱n ruꞌvee a

35 Ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ase vaa síí ꞌni̱j raan nuj catuu̱n roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj ei. Ase vaa síí nica̱j agaꞌ chuguu̱n acoꞌ yaꞌan roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj ei. 36 Dan me se quiꞌya̱j soj nda̱a vaa ꞌyaj mozó naꞌvi̱j soꞌ nama̱n se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ ga̱a caꞌanj se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ chaꞌanj naraꞌa̱a ei. Dan me se asa̱ꞌ namán ruꞌvee ne̱ nu̱ꞌ ta̱raꞌa soꞌ taꞌyaa, ne̱ nu̱ꞌ caꞌnu̱u̱ mozó yoꞌ taꞌyaa, ga̱a ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá se‑ruꞌve̱e̱ mozó yoꞌ ado̱nj. 37 Ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá nij mozó ꞌyaj da̱nj, cheꞌé se ne coto̱j nij soꞌ ga̱a namán se‑ruꞌve̱e̱ nij soꞌ a. Dan me se queneꞌe̱n ya̱ soꞌ se vaa ne coto̱j nij soꞌ maꞌ. Cata̱j yá ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa maꞌa̱n ruꞌvee yoꞌ roꞌ, naquiꞌya̱j sa̱ꞌ soꞌ man soꞌ, ca̱yáán se‑mo̱zó soꞌ rihaan mesá, quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ quiꞌya̱j chuvi̱i maꞌa̱n soꞌ cha̱ nij se‑mo̱zó soꞌ ado̱nj. 38 Dan me se caꞌve̱e se rej ya̱nꞌ nama̱n soꞌ niꞌ, caꞌve̱e se rej taxre̱j nama̱n soꞌ niꞌ, tza̱j ne̱ a̱j neꞌen soꞌ se vaa veꞌé ina̱nj naꞌvi̱j nij mozó yoꞌ man soꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá nij mozó yoꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan quiꞌya̱j soj nda̱a vaa ꞌyaj nij mozó yoꞌ ei. 39 Dan me se sese ꞌo̱ síí tucua̱ veꞌ roꞌ, a̱j neꞌen soꞌ me orá caꞌna̱ꞌ síí itu̱u̱ ne̱ quiꞌya̱j itu̱u̱ síí itu̱u̱ rasu̱u̱n ma̱n tucuá soꞌ, ne̱ uxrá cu̱tumé soꞌ tucuá soꞌ, ne̱ se̱ quiꞌyaj itu̱u̱ síí itu̱u̱ tucuá soꞌ tza̱j maꞌ. Ma̱a̱n se ne neꞌen soꞌ me orá caꞌna̱ꞌ síí itu̱u̱ man ado̱nj. 40 Dan me se taꞌngaꞌ da̱nj vaa gue̱e̱ ꞌu̱nj si̱j nica̱j yuꞌunj man yuvii̱, ne̱ ne neꞌen soj me orá caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj man ado̱nj. Cheꞌé dan yoꞌo̱ ni̱ꞌyaj soj á ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quira̱nꞌ síí veꞌé ꞌyaj suun rihaan Diose̱ do̱ꞌ, da̱j quira̱nꞌ síí ne ꞌyaj suun sa̱ꞌ rihaan Diose̱ do̱ꞌ a

41 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj síí cuꞌna̱j Pedró man Jesucristó, cataj soꞌ a:

―Señor. Cheꞌé maꞌa̱n núj me nanó so̱ꞌ cuentó yoꞌ naꞌ. Ase cheꞌé cunuda̱nj yuvii̱ xa̱ꞌ ―taj Pedró, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

42 Ga̱a ne̱ cataj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a:

―Cheꞌé dan me sese cuneꞌ síí tucua̱ yoꞌo̱ veꞌ man yoꞌo̱ se‑mo̱zó soꞌ se vaa cu̱tumé mozó yoꞌ man tuviꞌ mozó rque̱ soꞌ se chá rihaan nij soꞌ orá chá nij soꞌ chraa, ne̱ da̱j quiꞌya̱j mozó yoꞌ, rá soj ga̱. Sese ya̱ ya̱ si̱j veꞌé ꞌyaj suun me soꞌ do̱ꞌ, sese ya̱ ya̱ si̱j avii raa̱ me soꞌ do̱ꞌ, ne̱ da̱j quiꞌya̱j soꞌ, rá soj ga̱. 43 Ga̱a ne̱ güii nama̱n se‑ruꞌve̱e̱ mozó roꞌ, sese queneꞌe̱n se‑ruꞌve̱e̱ mozó se vaa veꞌé ꞌyaj suun mozó se‑su̱u̱n ruꞌvee, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá mozó yoꞌ, quiꞌya̱j se‑ruꞌve̱e̱ mozó yoꞌ ado̱nj. 44 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa cune̱ꞌ ruꞌvee yoꞌ man mozó yoꞌ gu̱un soꞌ síí tumé man cunuda̱nj siꞌyaj ruꞌvee yoꞌ a. 45 Tza̱j ne̱ sese gu̱un rá mozó yoꞌ se vaa guun ra̱a̱n ndoꞌo se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un cheꞌe̱ soꞌ go̱ꞌ soꞌ man yoꞌó nij mozó do̱ꞌ, man nij mozó cha̱na̱ do̱ꞌ, ne̱ cha̱ soꞌ coꞌo̱ soꞌ ne̱ gu̱un xno̱ soꞌ a. 46 Dan me se ne neꞌen soꞌ aman nama̱n se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ a. Ne naꞌvi̱j soꞌ caꞌna̱ꞌ ruꞌvee a. Tza̱j ne̱ síj güii síj orá síj, ne̱ caꞌna̱ꞌ maꞌa̱n se‑ruꞌve̱e̱ mozó yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌne̱ꞌ nu̱ꞌ soꞌ man mozó yoꞌ, ne̱ cata̱j soꞌ se vaa caꞌa̱nj mozó yoꞌ rihaan yaꞌan ga̱ yoꞌó nij síí ne amán rá niꞌya̱j man Diose̱ a.

47 ”Dan me se xa̱ꞌ mozó neꞌen da̱j me rá se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ quiꞌya̱j soꞌ, tza̱j ne̱ sese se̱ quiꞌyaj soꞌ da̱nj, ne̱ quiꞌya̱j soꞌ ina̱nj se vaa rii nimán maꞌa̱n soꞌ quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ cayu̱u̱n uxrá soꞌ vaa güii ado̱nj. 48 Ne̱ xa̱ꞌ síí ne neꞌen da̱j me rá se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ quiꞌyaj soꞌ rasu̱u̱n naꞌvej rá se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ quiꞌya̱j soꞌ, tza̱j ne̱ ma̱a̱n cheꞌé se ne neꞌen soꞌ ne̱ quiꞌyaj soꞌ rasu̱u̱n chiꞌi̱i̱ roꞌ, ma̱a̱n cheꞌé dan do̱j cayu̱u̱n soꞌ ado̱nj.

”Ne̱ síí ata̱ suun noco̱o doj ꞌyaj Diose̱ roꞌ, doj a̱ gu̱un rá Diose̱ quiꞌya̱j suun soꞌ a. Ne̱ síí tumé doj rasu̱u̱n cheꞌé Diose̱ roꞌ, doj a̱ ga̱a̱ rasu̱u̱n nachi̱nꞌ Diose̱ rihaan soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cunu̱ꞌ ndoꞌo yuvii̱ ga̱ tuviꞌ yuvii̱ cheꞌé Jesucristó a

49 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó a:

―Caꞌnáꞌ ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj cheꞌé rej guun rá ꞌu̱nj ta̱cuacoj yaꞌan nimán yuvii̱, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá nij yuvii̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ man Diose̱ ado̱nj. Ne̱ me ndoꞌo raj se vaa raꞌya̱nj caco̱ꞌ yaꞌan yoꞌ nimán nij yuvii̱ ado̱nj. 50 Tza̱j ne̱ rej rihaan níꞌ me se vaa uxrá sayuun qui̱ránꞌ ꞌu̱nj, se vaa nata̱ꞌ nu̱ꞌ sayuun yoꞌ xráj na̱nj á. 51 Dan me se caꞌnáꞌ ꞌu̱nj cheꞌé rej dínj doj ca̱yáán nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ga̱ tuviꞌ yuvii̱, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. Cuano̱ nihánj me cata̱j ꞌu̱nj rihaan soj se vaa caꞌnáꞌ ꞌu̱nj cheꞌé rej nata̱ꞌ ꞌu̱nj se‑na̱na̱j rihaan yuvii̱, tza̱j ne̱ se̱ cuno cunuda̱nj nij yuvii̱ rihanj maꞌ. Cheꞌé dan cunu̱ꞌ yuvii̱ ga̱ tuviꞌ yuvii̱ ado̱nj. 52 Dan me se rej rihaan níꞌ me se, sese ca̱yáán ꞌu̱nꞌ yuvii̱ rá ꞌo̱ veꞌ, ne̱ cunu̱ꞌ vaꞌnu̱j nij soꞌ ga̱ yavíj nij soꞌ, ne̱ cunu̱ꞌ vi̱j nij soꞌ ga̱ yaꞌnúj nij soꞌ ado̱nj. 53 Dan me se cunu̱ꞌ snóꞌo ga̱ taꞌnij sno̱ꞌo soꞌ, ne̱ cunu̱ꞌ taꞌnij sno̱ꞌo soꞌ ga̱ maꞌa̱n soꞌ, ne̱ cunu̱ꞌ chana̱ ga̱ taꞌnij cha̱na̱ noꞌ, ne̱ cunu̱ꞌ taꞌnij cha̱na̱ noꞌ ga̱ maꞌa̱n noꞌ ado̱nj. Ne̱ cunu̱ꞌ chana̱ ga̱ choco̱ꞌ noꞌ, ne̱ cunu̱ꞌ choco̱ꞌ noꞌ ga̱ maꞌa̱n noꞌ, cheꞌé se‑na̱na̱j ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne queneꞌe̱n nij yuvii̱ xca̱j nij yuvii̱ cuentá cheꞌé sayuun quira̱nꞌ nij yuvii̱ maꞌ

54 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a:

―Dan me se soj me se sa̱ꞌ uxrá neꞌen soj xca̱j soj cuentá ado̱nj. Nu̱ꞌ neꞌen soj se vaa ga̱a avii ngaa rej ataꞌ güii, ne̱ nu̱ꞌ taj soj se vaa cama̱nꞌ uxrá maa̱n, taj soj, ne̱ veé da̱nj ꞌyaj gue̱e̱ xa̱ꞌ maa̱n, ne̱ amanꞌ ndoꞌo yoꞌ na̱nj ado̱nj. 55 Ne̱ nu̱ꞌ neꞌen uún soj se vaa avii nana̱ yuva̱a̱ rej rque̱ rej sur, ne̱ nu̱ꞌ taj soj se vaa da̱j doj caꞌna̱ꞌ ndoꞌo cachiꞌ taj soj, ne̱ veé da̱nj ꞌyaj xa̱ꞌ cachiꞌ, ne̱ maan ndoꞌo na̱nj ado̱nj. 56 Dan me se xa̱ꞌ soj si̱j nucuiꞌ rá me se síí sa̱ꞌ me soj taj soj, tza̱j ne̱ tuꞌva rmaꞌa̱n soj na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se neꞌen soj xca̱j soj cuentá cheꞌé se vaa rihaan chumii̱ do̱ꞌ, cheꞌé se vaa rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ ne neꞌen soj xca̱j soj cuentá cheꞌé sayuun quira̱nꞌ soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj vaa güii maꞌ.

57 ”Ne̱ me cheꞌé naꞌvee xca̱j maꞌa̱n soj cuentá cheꞌé se vaa no̱ xcúún soj quiꞌya̱j maꞌa̱n soj ga̱. 58 Ne̱ so̱ꞌ me se sese vaa síí me rá cuta̱ꞌ cacunꞌ xráá so̱ꞌ rihaan nij síí nica̱j suun, ne̱ ga̱a tiha̱j vaj so̱ꞌ chrej ga̱ soꞌ, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ ga̱ soꞌ, cata̱j so̱ꞌ rihaan soꞌ se vaa: “Caꞌne̱ꞌ rá so̱ꞌ, ne̱ se̱ cutáꞌ so̱ꞌ cacunꞌ xráj maꞌ”, cata̱j so̱ꞌ, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ ga̱ soꞌ ei. Ne̱ sese se̱ quiꞌyáá so̱ꞌ da̱nj caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ so̱ꞌ ga̱ soꞌ ga̱a tiha̱j vaj ro̱j so̱j chrej rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ ni̱caj soꞌ mán so̱ꞌ caꞌa̱nj soꞌ rihaan cuese̱, ne̱ cuese̱ yoꞌ roꞌ, ta̱cuachén mán so̱ꞌ raꞌa síí tumé tagaꞌ, ne̱ soꞌ me síí caxri̱i̱ tagaꞌ mán so̱ꞌ, 59 ne̱ yoꞌ me se gu̱un ra̱a̱n ndoꞌo so̱ꞌ, ne̱ nda̱a navij na̱ruꞌvee so̱ꞌ nu̱ꞌ cacunꞌ quiꞌyáá so̱ꞌ, ga̱a ne̱ cu̱riha̱nj so̱ꞌ tagaꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

13

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quiri̱ꞌ nu̱ꞌ níꞌ sese se̱ caꞌvej rá níꞌ ca̱nica̱j nimán níꞌ ta̱náj níꞌ chrej chiꞌi̱i̱ a

1 Güii dan me se mán taꞌa̱j nij yuvii̱, ne̱ nataꞌ nij soꞌ rihaan Jesucristó cheꞌé da̱j quiranꞌ taꞌa̱j nij síí ma̱n estadó Galilea ga̱a mán nij soꞌ ticaviꞌ nij soꞌ xcuu rihaan Diose̱ ga̱a ne̱ curiha̱nj nij tanuu ꞌyaj suun rihaan síí cuꞌna̱j Pilato, ne̱ ticaviꞌ nij tanuu man nij síí ma̱n estadó Galilea yoꞌ a. 2 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó cataj soꞌ rihaan nij yuvii̱ nataꞌ nana̱ yoꞌ a:

―Cheꞌé yan quiranꞌ nij soꞌ da̱nj, ne̱ cheꞌé dan si̱j tumé doj cacunꞌ rihaan cunuda̱nj yoꞌó nij síí ne̱ estadó Galilea me nij soꞌ, rá soj naꞌ. 3 Taj maꞌ. Tza̱j ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa sese se̱ canica̱j nimán soj ta̱náj soj chrej chiꞌi̱i̱, ne̱ vaa güii quiri̱ꞌ nu̱ꞌ soj ne̱ quira̱nꞌ soj nda̱a vaa quiranꞌ nij soꞌ ado̱nj.

4 ”Ne̱ xa̱ꞌ xnu̱ꞌ vaꞌnu̱j nij síí caviꞌ ga̱a canee veꞌ nataꞌ xca̱a̱n cuꞌna̱j Siloé xráá nij soꞌ, ga̱a ne̱ si̱j tumé doj cacunꞌ rihaan cunuda̱nj nij síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén me nij soꞌ, rá soj ga̱a̱ naꞌ. 5 Taj maꞌ. Tza̱j ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa sese se̱ canica̱j nimán soj ta̱náj soj chrej chiꞌi̱i̱, ne̱ vaa güii quiri̱ꞌ nu̱ꞌ soj ne̱ quira̱nꞌ soj nda̱a vaa quiranꞌ nij soꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó se vaa sese se̱ guun rá níꞌ quiꞌya̱j níꞌ nda̱a vaa me rá Diose̱, ne̱ quiri̱ꞌ níꞌ a

6 Ga̱a ne̱ nanó Jesucristó cuentó nihánj a:

―Dan me se ꞌo̱ snóꞌo me se na̱j ꞌo̱ xnaa̱ soꞌ naa̱ chruj uvá, ne̱ nicu̱nꞌ ꞌo̱ chruun higó rque naa̱ uvá yoꞌ, tza̱j ne̱ ꞌnaꞌ soꞌ nanoꞌ soꞌ chruj raa̱ yoꞌ cha̱ soꞌ, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó chruj ne quiri̱ꞌ soꞌ cha̱ soꞌ raa̱ chruun yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan quiriꞌ rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ chruun yoꞌ a. 7 Cheꞌé dan cataj soꞌ rihaan síí ꞌyaj suun rque xnaa̱ soꞌ: “Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei. Síj vaꞌnu̱j ya̱ yoꞌ ꞌnáꞌ ꞌu̱nj nanóꞌ ꞌu̱nj chruj higó raa̱ chruun nihánj, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó chruj nuviꞌ raa̱ chruun nihánj cha̱ꞌ maꞌ. Caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ man yoꞌ, ne̱ taj cheꞌé canicu̱nꞌ rmaꞌa̱n yoꞌ rihaan toꞌój a̱ maꞌ”, taj soꞌ rihaan síí ꞌyaj suun rque naa̱ uvá yoꞌ a. 8 Tza̱j ne̱ síí ꞌyaj suun rque naa̱ uvá yoꞌ roꞌ, cataj rihaan soꞌ a: “Qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, ne̱ da̱j o̱rúnꞌ gue̱e̱ yoꞌ cuano̱ ta̱náj níꞌ man chruun nihánj, ne̱ cana̱a̱ ꞌu̱nj nu̱ꞌ anica̱j tacóó chruun yoꞌ, ne̱ ca̱raá ꞌu̱nj yaꞌluj tacóó chruun yoꞌ, señor. 9 Xraj, ne̱ sese yoꞌ natu̱u̱ roꞌ, ne̱ cuma̱n chruj raa̱ chruun yoꞌ, ne̱ quina̱j chruun yoꞌ, quiꞌya̱j níꞌ a. Se taj, ne̱ caꞌne̱ꞌ cachri̱j níꞌ man chruun yoꞌ ei”, taj síí ꞌyaj suun naa̱ uvá yoꞌ rihaan síí siꞌya̱j chruun yoꞌ a. ―Dan me cuentó nanó Jesucristó rihaan nij yuvii̱ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ chana̱ guun lacu̱u xráá, quiꞌyaj Jesucristó güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá a

10 Dan me se ꞌo̱ güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá me se tucuꞌyón Jesucristó rihaan nij yuvii̱ cunuu chre̱ꞌ rá veꞌ tucuꞌyón nii se‑tucua̱nj Moisés, 11 ne̱ dan me se rá veꞌ yoꞌ roꞌ, nicu̱nꞌ ꞌo̱ chana̱ guun lacu̱u xráá, ne̱ nana̱ chre̱e ya̱nj nimán noꞌ roꞌ, me quiꞌyaj guun lacu̱u xráá noꞌ a. Ne̱ a̱j quisíj xnu̱ꞌ vaꞌnu̱j yoꞌ quiranꞌ noꞌ da̱nj a. Dan me se ne caꞌve̱e canicu̱nꞌ caya̱ noꞌ a̱ maꞌ. 12 Dan me se queneꞌen Jesucristó man noꞌ, ne̱ canacúún soꞌ man noꞌ, cataj soꞌ:

―Cuano̱ nihánj me xꞌne̱e̱ chiꞌii̱ xráá so̱ꞌ, nocoj ―taj Jesucristó, 13 ne̱ cutaꞌ soꞌ raꞌa soꞌ xráá noꞌ a.

Nu̱ꞌ xcaj chana̱ cuentá se vaa nahuun sa̱ꞌ noꞌ, ne̱ nu̱ꞌ guun cheꞌe̱ noꞌ cataj noꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ a.

14 Tza̱j ne̱ caꞌmaan rá síí ꞌni̱j raꞌa veꞌ tucuꞌyón nii se‑tucua̱nj Moisés, cheꞌé se güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá me güii quiꞌyaj conoꞌó Jesucristó man chana̱ yoꞌ a. Cheꞌé dan cataj síí ꞌni̱j raꞌa veꞌ yoꞌ rihaan nij yuvii̱ a:

―Vata̱nꞌ güii me güii no̱ xcúún níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ smaná a. Caꞌna̱ꞌ soj güii yoꞌ, ne̱ nahu̱un sa̱ꞌ soj ei. Se̱ caꞌnaꞌ soj nahu̱un sa̱ꞌ soj güii naránj rá níꞌ maꞌ ―taj soꞌ rihaan nij yuvii̱ a.

15 Ga̱a ne̱ cataj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan nij tuvi̱ꞌ síí ꞌni̱j raꞌa veꞌ a:

―Quij ndoꞌo vaa nimán soj, ne̱ síí nucuiꞌ ndoꞌo rá me soj ado̱nj. ꞌO̱ se taranꞌ soj me se ne nache soj daán soj scúj do̱ꞌ, daán soj burró do̱ꞌ, rej numi̱i xoꞌ, ne̱ nica̱j soj man xoꞌ ꞌanj soj rej coꞌo̱ xoꞌ na güii naránj rá níꞌ ga̱a̱ naꞌ. 16 Ne̱ nihánj me nicu̱nꞌ chana̱ nihánj, ne̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ xi̱i níꞌ síí cuꞌna̱j Abraham me noꞌ, ne̱ nihánj me quisíj xnu̱ꞌ vaꞌnu̱j yoꞌ numíj síí cuꞌna̱j Satanás man noꞌ, ne̱ caꞌve̱e se güii naránj rá níꞌ me güii cuanꞌ, tza̱j ne̱ vaa cheꞌé ndoꞌo nache̱ níꞌ man noꞌ raꞌa síí cuꞌna̱j Satanás ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan síí ꞌni̱j raꞌa veꞌ yoꞌ a.

17 Ne̱ ga̱a quisíj caꞌmii soꞌ da̱nj, ga̱a ne̱ guun naꞌa̱j cunuda̱nj nij síí guun rá cunu̱ꞌ ga̱ soꞌ, ga̱a ne̱ guun niha̱ꞌ rá cunuda̱nj nij yuvii̱ cheꞌé cunuda̱nj nij suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj soꞌ a.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé caân cuêj mostazá xlá a

18 Cheꞌé dan cataj Jesucristó a:

―Da̱j ga̱a̱ gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, rá soj ga̱. 19 Dan me se ase vaa achij caân cuêj mostazá xlá roꞌ, da̱nj ga̱a̱ gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Dan me se nica̱j yoꞌo̱ soꞌ man caân cuêj mostazá xlá ne̱ caxríj soꞌ caân yoꞌ rque toꞌóó soꞌ, ne̱ dan me se xraꞌ caân yoꞌ, ne̱ cachij yoꞌ, ne̱ asa̱ꞌ cachij yoꞌ, ne̱ ase vaa ꞌo̱ chruun roꞌ, da̱nj vaa yoꞌ a. Ga̱a ne̱ cayuu nij xtâj va̱j rej xta̱ꞌ raa̱ cuêj yoꞌ, ne̱ quiꞌyaj nij xoꞌ saca̱ꞌ nij xoꞌ raa̱ cuêj yoꞌ ado̱nj. ―Da̱nj caꞌmii Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé levadura se ꞌyaj naraa nana̱ rque rachrúún a

20 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó a:

―Da̱j ga̱a̱ ꞌo̱ rasu̱u̱n naquiꞌya̱j níꞌ rihaan soj, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n soj da̱j ga̱a̱ gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, rá soj ga̱. 21 Dan me se naquiꞌya̱j níꞌ ꞌo̱ chana̱ caxríj yoꞌóó levadura rque cunj hariná ga̱a ꞌyaj noꞌ rachrúún a. Dan me se ase vaa ꞌo̱ chana̱, ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j noꞌ ꞌo̱ vaꞌnu̱j ya̱ agaꞌ yoꞌóó hariná, ne̱ caxríj ndoꞌo noꞌ yoꞌóó levadura, ne̱ caxríj yuve̱ noꞌ man yoꞌ nda̱a navij naraa ndoꞌo nana̱ rque yoꞌ a. Ase vaa uun chij yoꞌóó levadura yoꞌ rihaan cunj hariná roꞌ, da̱nj ga̱a̱ gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. ―Da̱nj caꞌmii Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me síí caꞌa̱nj ca̱yáán ga̱ Diose̱ ne̱ me síí caꞌa̱nj rihaan yaꞌan a

22 Ga̱a ne̱ va̱j Jesucristó cachén soꞌ nij chumanꞌ noco̱o do̱ꞌ, nij chumanꞌ raꞌa̱ do̱ꞌ, ne̱ tucuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan nij yuvii̱ a. Ne̱ da̱nj na̱nj nichrunꞌ soꞌ nichrunꞌ soꞌ chumanꞌ Jerusalén a. 23 Ne̱ xnáꞌanj yoꞌo̱ soꞌ man Jesucristó, cataj soꞌ:

―Ne̱ do̱j nij síí caꞌve̱e quinani̱i̱ rihaan sayuun, quiꞌya̱j Diose̱ a̱ naꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a:

24 ―Ase vaa taꞌyaa chru̱j ndoꞌo vaa rej cache̱n yuvii̱ catu̱u̱ yuvii̱ rihaan Diose̱ ado̱nj. Quiꞌya̱j nucua̱j soj nimán soj cheꞌé rej catu̱u̱ soj rej yoꞌ ei. Cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa gu̱un ndoꞌo rá nij yuvii̱ catu̱u̱ nij soꞌ rej yoꞌ, tza̱j ne̱ se̱ guun nucua̱j nij soꞌ catu̱u̱ nij soꞌ maꞌ. 25 Ne̱ asa̱ꞌ quisíj canicunꞌ caya̱ síí tucua̱ veꞌ yoꞌ ne̱ caráán soꞌ taꞌyaa, ga̱a ne̱ soj roꞌ, canicu̱nꞌ xeꞌ, ne̱ gu̱un cheꞌe̱ soj ti̱caꞌmii soj taꞌyaa, ne̱ cata̱j soj: “Naꞌnu̱u̱ so̱ꞌ taꞌyaa catu̱u̱ núj, Señor”, cata̱j soj, ga̱a ne̱ cata̱j ꞌu̱nj rihaan soj: “Ne neꞌen uxraj me rej cavii soj a̱ maꞌ”, cata̱j ꞌu̱nj rihaan soj ga̱a̱ na̱nj ado̱nj. 26 Ga̱a ne̱ gu̱un cheꞌe̱ soj cata̱j soj: “Chá núj chraa do̱ꞌ, coꞌo núj na ga̱ so̱ꞌ do̱ꞌ, ne̱ tucuꞌyón so̱ꞌ se‑na̱na̱ so̱ꞌ chiháán núj na̱nj á”, cata̱j soj rihanj á. 27 Ga̱a ne̱ cata̱j uún ꞌu̱nj rihaan soj: “Ne neꞌen uxraj me rej cavii cunuda̱nj soj si̱j ꞌyaj ina̱nj cacunꞌ a̱ maꞌ. Naxu̱u̱n soj man soj rihanj á”, cata̱j ꞌu̱nj rihaan soj a.

28 ”Ne̱ rej caꞌa̱nj soj me se rej taꞌve̱e ndoꞌo yuvii̱ me yoꞌ, ne̱ nda̱a cha̱ ru̱j maꞌa̱n yuvii̱ cúú yanꞌ yuvii̱, ne̱ queneꞌe̱n soj man síí cuꞌna̱j Abraham do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Isaac do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Jacob do̱ꞌ, man cunuda̱nj nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá do̱ꞌ, se vaa ca̱yáán nij soꞌ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ queneꞌe̱n soj se vaa a̱j quiriꞌíj nii man soj xeꞌ na̱nj ado̱nj. 29 Ne̱ güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, caꞌna̱ꞌ ndoꞌo yuvii̱ ma̱n cunu̱ꞌ chumii̱, ne̱ ca̱yáán nij soꞌ rihaan se‑mesa̱ Diose̱, ne̱ cha̱ nij soꞌ chraa ado̱nj. 30 Ne̱ nij síí ne gu̱un chij rihaan chumii̱ nihánj me se xta̱ꞌ roꞌ, gu̱un chij nij soꞌ a. Ne̱ nij síí guun chij ndoꞌo rihaan chumii̱ nihánj me se rej xta̱ꞌ roꞌ, gu̱un nij soꞌ síí noco̱ꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne cuchuꞌvi̱ꞌ Jesucristó ni̱ꞌyaj soꞌ man síí cuꞌna̱j Herodes maꞌ

31 Ne̱ güii dan me se cuchiꞌ do̱j nij síí fariseo rihaan Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ a:

―Cu̱riha̱nj so̱ꞌ estadó nihánj caꞌa̱nj so̱ꞌ, ne̱ síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes me se me ndoꞌo rá soꞌ ticavi̱ꞌ soꞌ mán so̱ꞌ á ―taj nij síí fariseo rihaan Jesucristó a.

32 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ase vaa chunee avii ndoꞌo raa̱ quiꞌya̱j sayuun vaa síí cuꞌna̱j Herodes yoꞌ, ne̱ caꞌa̱nj soj, ne̱ cata̱j soj rihaan soꞌ se vaa ꞌu̱nj me se rii ꞌu̱nj nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱, ne̱ naquiꞌyaj sa̱ꞌ ꞌu̱nj man nij síí ranꞌ, ne̱ ꞌo̱ güii cuanꞌ ne̱ ꞌo̱ güii aꞌyuj ne̱ rque vaꞌnu̱j gue̱e̱ güii quiꞌya̱j suun ꞌu̱nj se‑su̱nj, ne̱ veé da̱nj quisi̱j se‑su̱nj, qui̱ꞌyáj na̱nj ado̱nj. 33 Tza̱j ne̱ vaa cheꞌé quiꞌya̱j suun ꞌu̱nj cuanꞌ ne̱ aꞌyuj ne̱ yataj, ne̱ rque vaꞌnu̱j güii quiꞌya̱j suun ꞌu̱nj cheꞌé xrej ꞌu̱nj, ga̱a ne̱ cu̱riha̱nj ꞌu̱nj estadó nihánj ei. ꞌO̱ se taj cheꞌé cavi̱ꞌ ꞌo̱ síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rej yaníj yoꞌó chumanꞌ, ne̱ veé chumanꞌ Jerusalén cavi̱ꞌ soꞌ ga̱a caꞌve̱e ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quira̱nꞌ nij síí ne̱ chumanꞌ Jerusalén a

34 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó a:

―Nanó uxrá raj cheꞌé soj si̱j ma̱n chumanꞌ Jerusalén nihánj na̱nj á. Dan me se ticaviꞌ soj man nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ goꞌ soj yahij man nij síí caꞌnéé Diose̱ cuchi̱ꞌ rihaan soj a. Guun queꞌe̱e̱ ndoꞌo guun rá ꞌu̱nj naquiꞌya̱j chre̱ꞌ ꞌu̱nj man soj cu̱tumé ꞌu̱nj man soj, tza̱j ne̱ taj se quiꞌyáꞌ caꞌvee maꞌ. Dan me se ase vaa ꞌyaj chuchee naquiꞌyaj chre̱ꞌ chuchee man taꞌníí xoꞌ ca̱ráán xoꞌ xcóó xoꞌ xráá taꞌníí xoꞌ roꞌ, da̱nj guun raj qui̱ꞌyáj man soj, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j rá soj qui̱ꞌyáj da̱nj a̱ maꞌ. 35 Ya̱j me se cu̱tumé maꞌa̱n soj man soj na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa rej rihaan níꞌ roꞌ, se̱ queneꞌen uún soj manj maꞌ. Tza̱j ne̱ nda̱a güii caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj queneꞌe̱n soj manj, ne̱ cata̱j soj: “Veꞌé uxrá ꞌnaꞌ síí aꞌnéé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ei”, cata̱j soj a ―taj Jesucristó niꞌya̱j soꞌ man nij síí ma̱n Jerusalén yoꞌ a.

14

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun snóꞌo quixíj cuꞌmaan man, quiꞌyaj Jesucristó güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá a

1 Dan me se ꞌo̱ güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá me se catúj Jesucristó rá veꞌ tucuá ꞌo̱ síí uun chij rihaan nij síí fariseo cha̱ soꞌ chraa, ne̱ nij síí fariseo roꞌ, tumé uxrá man soꞌ da̱j quiꞌya̱j soꞌ a. 2 Ne̱ veé da̱nj nicu̱nꞌ ꞌo̱ síí quixíj cuꞌmaan man rihaan Jesucristó a. 3 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, man nij síí fariseo do̱ꞌ, cataj soꞌ:

―No̱ xcúún níꞌ caꞌne̱e̱ níꞌ chiꞌii̱ xráá síí ranꞌ güii naránj rá níꞌ, rá soj naꞌ. Ase ne nó xcúún níꞌ xa̱ꞌ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj Jesucristó man nij soꞌ a.

Tza̱j ne̱ guun dínj tuꞌva nij soꞌ a.

4 Ga̱a ne̱ quitaꞌaa Jesucristó man síí ranꞌ yoꞌ, ne̱ nahuun sa̱ꞌ soꞌ, quiꞌyaj Jesucristó, ga̱a ne̱ naꞌnéé Jesucristó chrej man soꞌ a. 5 Ga̱a ne̱ niꞌya̱j Jesucristó rihaan nij síí fariseo yoꞌ, cataj soꞌ a:

―Ne̱ sese quini̱j taꞌníí ꞌo̱ tuviꞌ soj do̱ꞌ, ꞌo̱ daán soj scúj do̱ꞌ, rá cuxruj na güii naránj rá níꞌ, ne̱ raꞌya̱nj quiri̱i̱ soj man taꞌníí soj do̱ꞌ, man daán soj do̱ꞌ, rá ꞌu̱nj ei ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo a.

6 Veé dan me se a̱ ꞌó nana̱ ne quiri̱i̱ nij soꞌ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ rihaan Jesucristó maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ nanoꞌ níꞌ rej sa̱ꞌ doj quita̱j níꞌ a

7 Dan me se queneꞌen Jesucristó se vaa nij síí ꞌnaꞌ tucuá síí fariseo yoꞌ roꞌ, nanoꞌ ndoꞌo nij soꞌ rej sa̱ꞌ doj quita̱j nij soꞌ, ga̱a ne̱ cheꞌé dan tucuꞌyón Jesucristó nana̱ nihánj man nij soꞌ, cataj soꞌ a:

8 ―Asa̱ꞌ canacúún taꞌa̱j nii mán so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ chaꞌanj naraꞌa̱a, ne̱ se̱ caꞌanj quita̱j so̱ꞌ chruun xlá sa̱ꞌ doj maꞌ. ꞌO̱ se ne neꞌén so̱ꞌ sese canacu̱nj nii man yoꞌó síí sa̱ꞌ doj rihaan so̱ꞌ ne̱ quita̱j soꞌ chruun xlá ta̱j so̱ꞌ man ado̱nj. 9 Ne̱ síí ꞌyaj chaꞌanj roꞌ, cata̱j soꞌ rihaan so̱ꞌ: “Rque̱ so̱ꞌ chruun yoꞌ quita̱j síí nihánj á”, cata̱j soꞌ rihaan so̱ꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un naꞌa̱j so̱ꞌ, ne̱ chruun xlá nij doj caꞌa̱nj quita̱j so̱ꞌ, quiꞌya̱j soꞌ a. 10 Dan me se asa̱ꞌ canacúún nii mán so̱ꞌ, ne̱ asa̱ꞌ cuchíꞌ so̱ꞌ rej ca̱nuû chaꞌanj, ne̱ rej nij doj roꞌ, quita̱j so̱ꞌ ei. Ga̱a ne̱ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ síí canacúún mán so̱ꞌ, ga̱a ne̱ cata̱j soꞌ rihaan so̱ꞌ: “Cavi̱i̱ so̱ꞌ quita̱j so̱ꞌ rej sa̱ꞌ doj nihánj, tinu̱j”, cata̱j soꞌ rihaan so̱ꞌ, ga̱a ne̱ cara̱yaꞌa̱nj uxrá cunuda̱nj nij síí ꞌnaꞌ chaꞌanj yoꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ mán so̱ꞌ na̱nj ado̱nj. 11 ꞌO̱ se xa̱ꞌ síí me rá ti̱cavii sa̱ꞌ man maꞌa̱n, tza̱j ne̱ quiri̱ꞌ soꞌ, ne̱ gu̱un naꞌa̱j soꞌ ado̱nj. Ne̱ xa̱ꞌ síí ꞌyaj nica̱ꞌ nimán, tza̱j ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo do̱ꞌ, rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me síí canacu̱nj níꞌ cha̱ chraa ga̱ níꞌ a

12 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan síí canacúún man soꞌ cha̱ soꞌ chraa a:

―Asa̱ꞌ guun rá so̱ꞌ caꞌna̱ꞌ yuvii̱ cha̱ yuvii̱ chraa veꞌ tucuá so̱ꞌ, ne̱ se̱ canacúún so̱ꞌ man tuvíꞌ so̱ꞌ do̱ꞌ, man tinúú so̱ꞌ do̱ꞌ, man nij síí ruꞌvee ma̱n chiháán so̱ꞌ do̱ꞌ maꞌ. Dan me se sese canacu̱nj so̱ꞌ man ina̱nj maꞌa̱n nij soꞌ, ga̱a ne̱ vaa güii canacu̱nj nij soꞌ mán so̱ꞌ cha̱ so̱ꞌ chraa ga̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ dan me se a̱j naruꞌvee nij soꞌ nu̱ꞌ se chá rihaan so̱ꞌ da̱nj rá se vaa ga̱a̱ na̱nj ado̱nj. 13 Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ canuû chaꞌanj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ canacu̱nj so̱ꞌ man nij síí nique̱ do̱ꞌ, man nij síí rengo̱ do̱ꞌ, man nij síí tuchri̱i do̱ꞌ, cha̱ nij soꞌ chraa ei. 14 Da̱nj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ga̱a ne̱ nij soꞌ me se taj rasu̱u̱n rihaan nij soꞌ na̱ruꞌvee nij soꞌ rihaan so̱ꞌ maꞌ. Ga̱a ne̱ asa̱ꞌ cunuu iꞌna̱ꞌ uún nij síí sa̱ꞌ rihaan Diose̱, ne̱ maꞌa̱n Diose̱ na̱ruꞌvee rihaan so̱ꞌ, ga̱a ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá so̱ꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan síí canacúún man soꞌ cha̱ soꞌ chraa a.

Cuentó nihánj taj xnaꞌanj me síí cha̱ chraa ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a

15 Dan me se cuno yoꞌo̱ síí chá chraa ga̱ Jesucristó nana̱ caꞌmii Jesucristó, ga̱a ne̱ cheꞌé dan cataj soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Cavi̱i̱ sa̱ꞌ cunuda̱nj nij síí cha̱ chraa ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ei ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

16 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Síí navij rá chaꞌanj noco̱o ndoꞌo me soꞌ, ne̱ nacúún soꞌ caꞌna̱ꞌ queꞌe̱e̱ yuvii̱ a. 17 Ga̱a ne̱ dan me se ma̱a̱n orá cha̱ nij soꞌ chraa me caꞌnéé síí navij rá chaꞌanj man se‑mo̱zó soꞌ caꞌa̱nj cata̱j mozó yoꞌ rihaan nij síí caꞌna̱ꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ chaꞌanj cha̱ nij soꞌ chraa a. “A̱j quisíj guun chuvi̱i, ne̱ caꞌa̱nj níꞌ cha̱ nij soj chraa ei”, taj mozó yoꞌ rihaan nij síí caꞌna̱ꞌ chaꞌanj yoꞌ a. 18 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ cataj ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ rihaan mozó yoꞌ se vaa se̱ caꞌvee cuchi̱ꞌ nij soꞌ cha̱ nij soꞌ chraa a. Dan me se yoꞌo̱ soꞌ cataj: “Tza̱j ne̱ ꞌu̱nj me se tiha̱j quiránj ꞌu̱nj ꞌo̱ yoꞌóó, ne̱ vaa cheꞌé ndoꞌo caꞌa̱nj ꞌu̱nj que̱neꞌén ꞌu̱nj yoꞌóó yoꞌ a. Ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, cata̱j so̱ꞌ se vaa se̱ caꞌvee cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj maꞌ”, taj soꞌ rihaan mozó yoꞌ a. 19 Ga̱a ne̱ yoꞌó soꞌ cataj: “Ma̱a̱n se ꞌu̱nj me se ꞌu̱nꞌ yuntá scúj quiránj ꞌu̱nj, ne̱ cuano̱ nihánj me se caꞌa̱nj ꞌu̱nj que̱neꞌén ꞌu̱nj da̱j vaa scúj quiránj sese scúj sa̱ꞌ me xoꞌ a. Ne̱ cheꞌé dan qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo cata̱j so̱ꞌ se vaa se̱ caꞌvee cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj maꞌ”, taj soꞌ rihaan mozó yoꞌ a. 20 Ne̱ yoꞌó soꞌ roꞌ, cataj uún rihaan mozó yoꞌ a: “ꞌU̱nj me se tiha̱j xcaj ꞌu̱nj chana̱, ne̱ cheꞌé dan se̱ caꞌvee cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj maꞌ”, taj soꞌ rihaan se‑mo̱zó síí navij rá chaꞌanj yoꞌ a. Ne̱ veé da̱nj caꞌmii cunuda̱nj nij síí a̱j quiriꞌ niꞌya̱j caꞌa̱nj chaꞌanj yoꞌ a.

21 ”Dan me se namán mozó, ne̱ nataꞌ mozó nu̱ꞌ se vaa caꞌmii ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ rihaan se‑ruꞌve̱e̱ mozó a. Ga̱a ne̱ caꞌmaan ndoꞌo rá síí navij rá chaꞌanj yoꞌ ga̱a cuno soꞌ se‑na̱na̱ se‑mo̱zó soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan se‑mo̱zó soꞌ: “Raꞌya̱nj cavi̱i̱ so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ daj a̱ nij callé, ne̱ ni̱caj so̱ꞌ man nij síí nique̱ do̱ꞌ, man nij síí chéé rengo̱ do̱ꞌ, man nij síí tuchri̱i do̱ꞌ, caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ nihánj, ne̱ cha̱ nij soꞌ chraa ga̱ níꞌ ei”, taj soꞌ rihaan se‑mo̱zó soꞌ a. 22 Veé da̱nj quiꞌyaj se‑mo̱zó soꞌ, ne̱ cuchiꞌ uún mozó yoꞌ rihaan se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ: “A̱j quiꞌyáj nu̱ꞌ se vaa cataj so̱ꞌ rihanj, señor. Tza̱j ne̱ vaa rej quisi̱j catu̱u̱ doj yuvii̱ uún a”, taj mozó yoꞌ rihaan se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ a. 23 Ga̱a ne̱ cataj ruꞌvee yoꞌ rihaan mozó a: “Cavi̱i̱ so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ nu̱ꞌ nij chrej caꞌa̱a̱n do̱ꞌ, nu̱ꞌ nij chrej catu̱u̱n do̱ꞌ, ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ fuerzá man nij yuvii̱ se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ á. Ga̱a ne̱ cara̱a nu̱ꞌ veꞌ tucuaj ei. 24 ꞌO̱ se cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa xa̱ꞌ nij síí canacúún níꞌ asino ya̱a̱n, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó nij soꞌ se̱ caꞌvee caꞌna̱ꞌ cha̱ chraa ga̱ níꞌ a̱ man ado̱nj”, taj soꞌ rihaan se‑mo̱zó soꞌ a. ―Veé da̱nj quisíj cuentó nanó Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa yu̱u̱n cheꞌe̱ caꞌne̱j nimán níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ man o̱rúnꞌ Jesucristó a

25 Dan me se queꞌe̱e̱ uxrá yuvii̱ vaj ga̱ Jesucristó, ne̱ canica̱j soꞌ, cataj soꞌ rihaan nij yuvii̱ a:

26 ―Sese me rá ꞌo̱ soꞌ caꞌna̱ꞌ soꞌ rihanj, ne̱ sese gu̱un rá soꞌ se vaa sa̱ꞌ doj vaa rej soꞌ do̱ꞌ, nii soꞌ do̱ꞌ, nica̱ soꞌ do̱ꞌ, taꞌníí soꞌ do̱ꞌ, tinúú soꞌ do̱ꞌ, raꞌvij soꞌ do̱ꞌ, nda̱a nimán maꞌa̱n soꞌ do̱ꞌ, rihanj, ne̱ se̱ caꞌvee gu̱un soꞌ ꞌo̱ síí tucuꞌyón se‑na̱na̱j a̱ maꞌ. 27 Ne̱ síí naꞌvej rá quira̱nꞌ sayuun cheꞌé se me soꞌ síí noco̱ꞌ manj roꞌ, se̱ caꞌvee gu̱un soꞌ ꞌo̱ síí tucuꞌyón se‑na̱na̱j a̱ maꞌ.

28 ”Dan me se soj, tza̱j ne̱ sese gu̱un rá yoꞌo̱ tuviꞌ soj cune̱ꞌ yoꞌo̱ soj veꞌ nataꞌ xca̱a̱n, ne̱ síí quiꞌya̱j veꞌ yoꞌ me se asino nuchru̱j ra̱a̱ soꞌ cuentá sese quisi̱j se‑saꞌa̱nj soꞌ quisi̱j nu̱ꞌ veꞌ yoꞌ, raj a. 29 Ne̱ sese se̱ quiꞌyaj soꞌ da̱nj nuchru̱j soꞌ cuentá asino ya̱a̱n, ga̱a ne̱ asa̱ꞌ cuchruj soꞌ tacóó veꞌ, ga̱a ne̱ se̱ guun nucua̱j soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nu̱ꞌ veꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ nij síí neꞌen se vaa quiꞌyaj soꞌ roꞌ, caꞌnga̱ꞌ naco̱o̱ nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man soꞌ, 30 ne̱ cata̱j nij soꞌ: “Síí nihánj me se guun cheꞌe̱ soꞌ cuneꞌ soꞌ veꞌ, tza̱j ne̱ ne gu̱un nucua̱j soꞌ quisi̱j nu̱ꞌ veꞌ quiꞌya̱j soꞌ a̱ maꞌ”, cata̱j nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man síí guun cheꞌe̱ veꞌ yoꞌ a.

31 ”Ne̱ dan me se sese vaa ꞌo̱ síí nica̱j suun rey vaa chi̱ꞌ míj tanuu rihaan, ne̱ sese caꞌna̱ꞌ yoꞌó síí nica̱j suun rey vaa ico̱ míj tanuu rihaan cunu̱ꞌ ga̱ soꞌ, ga̱a ne̱ asino ya̱a̱n xca̱j soꞌ cuentá sese gu̱un nucua̱j soꞌ quiꞌya̱j canaán soꞌ rihaan síí vaa ico̱ míj tanuu rihaan yoꞌ, ne̱ sese gu̱un nucua̱j soꞌ rá soꞌ, ne̱ cavi̱i̱ soꞌ cunu̱ꞌ soꞌ ga̱ nij síí ꞌnaꞌ yoꞌ a. 32 Tza̱j ne̱ sese se̱ guun nucua̱j soꞌ quiꞌya̱j canaán soꞌ rá soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌne̱j soꞌ síí caꞌanj suun caꞌmi̱i̱ ga̱ síí ꞌnaꞌ yoꞌ nda̱a vaa se̱ guun cunu̱ꞌ nij soꞌ a. Da̱nj cata̱j soꞌ ga̱a tiha̱j ꞌnaꞌ síí cunu̱ꞌ ga̱ soꞌ ga̱nꞌ a. Ga̱a ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j síí caꞌanj suun yoꞌ rihaan síí ꞌnaꞌ, nda̱a vaa caꞌne̱ꞌ rá soꞌ ga̱ suun cunu̱ꞌ a.

33 ”Dan me se ase vaa xcaj síí cune̱ꞌ veꞌ do̱ꞌ, síí cunu̱ꞌ ga̱ tuviꞌ do̱ꞌ, cuentá sese gu̱un nucua̱j ro̱j soꞌ quiꞌya̱j ro̱j soꞌ da̱nj roꞌ, veé da̱nj quiꞌya̱j gue̱e̱ soj si̱j me rá canoco̱ꞌ manj ei. Ne̱ sese se̱ guun rá soj ta̱náj xco̱ soj nu̱ꞌ siꞌyaj soj do̱ꞌ, nu̱ꞌ tuviꞌ soj do̱ꞌ, canoco̱ꞌ soj manj, ne̱ se̱ caꞌvee gu̱un soj síí tucuꞌyón se‑na̱na̱j a̱ maꞌ.

34 ”ꞌO̱ se ase vaa yaan ga̱ chraa roꞌ, da̱nj vaa nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱j ga̱ chumii̱ nihánj, ne̱ vaa se uun ndoꞌo yaan na̱nj á. Dan me se sese ne ꞌne̱ꞌ chá yaan yoꞌ, ga̱a ne̱ taj se qui̱ꞌyáꞌ cunu̱u sa̱ꞌ yaan ga̱a̱ a̱ maꞌ. 35 Taj se gu̱un yaan yoꞌ rihaan toꞌóó níꞌ cunu̱u sa̱ꞌ toꞌóó níꞌ maꞌ. Taj se gu̱un yaan yoꞌ rihaan yaꞌluj se vaa cunu̱u sa̱ꞌ doj yaꞌluj maꞌ. A̱ doj rasu̱u̱n se̱ cavii sa̱ꞌ, quiꞌya̱j yaan yoꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se riꞌi̱j u̱u̱n nii man yaan vaa da̱nj xeꞌ a.

”Dan me se sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ cuno̱ soj nana̱ nihánj ei ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ yoꞌ a.

15

Nihánj me cuentó cheꞌé matzinj caꞌanj niꞌya̱ a

1 Dan me se cuchiꞌ queꞌe̱e̱ síí aꞌnéj puextó do̱ꞌ, queꞌe̱e̱ síí tumé cacunꞌ do̱ꞌ, rihaan Jesucristó a. ꞌO̱ se guun rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ soꞌ a. 2 Ne̱ xa̱ꞌ nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ caꞌmaan rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ nij caꞌmii nij soꞌ cheꞌé soꞌ, cheꞌé rej veꞌé nica̱j tuviꞌ soꞌ ga̱ nij síí tumé cacunꞌ ne̱ chá soꞌ chraa ga̱ nij soꞌ a. 3 Ga̱a ne̱ nanó Jesucristó ꞌo̱ cuentó nihánj rihaan nij soꞌ a:

4 ―Dan me se sese yoꞌo̱ tuviꞌ nij soj nica̱j ꞌo̱ cientó matzinj, ne̱ sese caꞌa̱nj niꞌya̱ o̱rúnꞌ gue̱e̱ daán soꞌ matzinj, ne̱ ta̱náj soꞌ yoꞌó caꞌa̱nj chiha̱a̱ xnu̱ꞌ caꞌa̱nj daán soꞌ matzinj rej tacaan, ne̱ cavi̱i̱ soꞌ caꞌa̱nj nano̱ꞌ soꞌ man o̱rúnꞌ daán soꞌ matzinj caꞌanj niꞌya̱ á. Ne̱ se̱ caꞌneꞌ rá soꞌ maꞌ. Tana̱nj ya̱ caꞌa̱nj soꞌ nano̱ꞌ soꞌ man daán soꞌ matzinj, ga̱a ne̱ uun da̱j nari̱ꞌ soꞌ man yoꞌ ado̱nj. 5 Ne̱ asa̱ꞌ quisíj nariꞌ soꞌ man xoꞌ, ga̱a ne̱ cuta̱ꞌ soꞌ man xoꞌ tacaan xcóó soꞌ, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ ndoꞌo rá soꞌ a. 6 Ne̱ asa̱ꞌ namán soꞌ tucuá soꞌ, ga̱a ne̱ nacu̱nj soꞌ man nu̱ꞌ tuviꞌ soꞌ síí ne̱ chiháán soꞌ, ne̱ cata̱j soꞌ rihaan nij tuviꞌ soꞌ: “Gu̱un niha̱ꞌ rá soj ga̱j ei. ꞌO̱ se narij danj matzinj caꞌanj niꞌya̱ ei”, cata̱j soꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ a. 7 Ne̱ cuano̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa xta̱ꞌ rej ne̱ Diose̱ roꞌ, gu̱un niha̱ꞌ doj rá nij síí ma̱n yoꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man o̱rúnꞌ síí tumé cacunꞌ ga̱a canica̱j nimán soꞌ canocoꞌ soꞌ chrej sa̱ꞌ a. Tza̱j ne̱ se̱ caráyaꞌa̱nj nij soꞌ man caꞌa̱nj chiha̱a̱ xnu̱ꞌ caꞌa̱nj, ése̱ si̱j sa̱ꞌ me nij soꞌ, rá nij soꞌ maꞌ, ne̱ taj cheꞌé canoco̱ꞌ nij soꞌ tucuáán naca̱ narqué Diose̱, rá nij soꞌ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nihánj me cuentó cheꞌé pesó xoo caꞌanj niꞌya̱ a

8 Ne̱ cataj uún Jesucristó a:

―Ne̱ sese ni̱caj ꞌo̱ chana̱ chi̱ꞌ pesó xoo, ne̱ sese caꞌa̱nj niꞌya̱ o̱rúnꞌ pesó xoo yoꞌ, ne̱ tucuaco̱ꞌ noꞌ yaꞌan agaꞌ chuguu̱n, ne̱ naca̱ꞌ noꞌ nu̱ꞌ veꞌ tucuá noꞌ, ne̱ uxrá nano̱ꞌ noꞌ pesó xoo yoꞌ, ne̱ se̱ caꞌneꞌ rá noꞌ maꞌ. Tana̱nj uxrá nano̱ꞌ noꞌ man pesó xoo yoꞌ, uun da̱j nari̱ꞌ ya̱ noꞌ man yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌne̱ꞌ rá noꞌ ado̱nj. 9 Ne̱ asa̱ꞌ quisíj nariꞌ noꞌ pesó xoo yoꞌ, ga̱a ne̱ canacu̱nj noꞌ man nu̱ꞌ tuviꞌ cha̱na̱ noꞌ níí ne̱ xꞌnúú veꞌ tucuá noꞌ, ne̱ cata̱j noꞌ rihaan nij tuviꞌ cha̱na̱ noꞌ: “Gu̱un niha̱ꞌ rá soj ga̱j á. ꞌO̱ se narij se‑saꞌa̱nj pesó xoo caꞌanj niꞌya̱ ei”, cata̱j noꞌ rihaan tuviꞌ cha̱na̱ noꞌ a. 10 Dan me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj a. Nda̱a rá se vaa guun rá chana̱ ga̱a nariꞌ noꞌ se‑saꞌa̱nj noꞌ roꞌ, da̱nj gu̱un niha̱ꞌ uxrá rá nij se‑mo̱zó Diose̱ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man o̱rúnꞌ síí tumé cacunꞌ ga̱a canica̱j nimán soꞌ canocoꞌ soꞌ chrej sa̱ꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nihánj me cuentó cheꞌé síí tumé cacunꞌ canica̱j rihaan rej a

11 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó a:

―ꞌO̱ síí vaa vi̱j taꞌníí me soꞌ a. 12 Ne̱ cataj síí cuni̱j rihaan rej soꞌ a: “Me rá ꞌu̱nj cuxra̱ꞌ taꞌa̱j so̱ꞌ rasu̱u̱n rque̱ so̱ꞌ manj gu̱un siꞌyáj, ata̱j”, taj soꞌ rihaan rej soꞌ a. Ga̱a ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j snóꞌo yoꞌ nu̱ꞌ siꞌyaj soꞌ, ne̱ rqué soꞌ taꞌa̱j siꞌyaj soꞌ rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ taꞌníí soꞌ a. 13 Dan me se cachén do̱j güii, ga̱a ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ síí cuni̱j yoꞌ nu̱ꞌ siꞌyaj soꞌ, ne̱ cavii soꞌ caꞌanj soꞌ chumanꞌ na̱j ga̱nꞌ, ne̱ quiꞌyaj ndoꞌo soꞌ se nij, ne̱ cutunꞌ rmaꞌa̱n soꞌ nu̱ꞌ se‑saꞌa̱nj soꞌ a. 14 Quisíj cutunꞌ soꞌ nu̱ꞌ se‑saꞌa̱nj soꞌ, ga̱a ne̱ cachén ndoꞌo xꞌnaa chumanꞌ yoꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ quiranꞌ ndoꞌo soꞌ sayuun, ne̱ quinaꞌaan ndoꞌo rque soꞌ, ne̱ taj va̱j a̱ doj se chá rihaan soꞌ cha̱ soꞌ a. 15 Dan me se catúj soꞌ rihaan ꞌo̱ síí chiha̱nj chumanꞌ yoꞌ, ne̱ caꞌneꞌ síí chiha̱nj chumanꞌ yoꞌ suun rihaan soꞌ caꞌa̱nj soꞌ se‑rancho̱ síí chiha̱nj yoꞌ cu̱tumé soꞌ xcáá a. 16 Tza̱j ne̱ naꞌaan ndoꞌo rque soꞌ, ne̱ nda̱a guun rá soꞌ cha̱ soꞌ coj goꞌ nii cha̱ nij xcáá a. Tza̱j ne̱ ne rque̱ nii coj yoꞌ cha̱ soꞌ a̱ maꞌ.

17 ”Dan me se ꞌo̱ güii ne̱ nahuun sa̱ꞌ raa̱ soꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ xcaj soꞌ cuentá, ne̱ nanuj rá soꞌ rej soꞌ a. Ne̱ me rá soꞌ: “Nij se‑mo̱zó réj, tza̱j ne̱ ma̱n ndoꞌo se chá rihaan réj, ne̱ ma̱n ndoꞌo se chá rihaan se‑mo̱zó réj a. Ne̱ nihánj me cavi̱ꞌ ꞌu̱nj quiꞌya̱j xꞌnaa na̱nj á. 18 Na̱xuma̱a̱n ꞌu̱nj, ne̱ nánꞌ ꞌu̱nj rej ne̱ réj, cata̱j ꞌu̱nj rihaan réj: Tumej cacunꞌ rihaan Diose̱, ne̱ tumej cacunꞌ rihaan so̱ꞌ, ata̱j. 19 Taj cheꞌé cata̱j so̱ꞌ se vaa taꞌníí so̱ꞌ mej cuano̱ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, ne̱ guún ꞌu̱nj mozó rihaan so̱ꞌ, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, rugua̱nj, cata̱j ꞌu̱nj rihaan réj”, guun rá síí cuni̱j yoꞌ a.

20 ”Ga̱a ne̱ cavii soꞌ caꞌanj soꞌ rej ne̱ rej soꞌ a. Dan me se ga̱nꞌ ndoꞌo va̱j soꞌ chéé soꞌ, ne̱ queneꞌen rej soꞌ man soꞌ, ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá rej soꞌ man soꞌ, ne̱ cunánj rej soꞌ nda̱a rej va̱j soꞌ, ne̱ naꞌya̱a̱n rej soꞌ man soꞌ, ne̱ cachrón tuꞌva̱ rej soꞌ man soꞌ a. 21 Ga̱a ne̱ cataj síí cuni̱j yoꞌ rihaan rej soꞌ a: “Tumej cacunꞌ rihaan Diose̱, ne̱ tumej cacunꞌ rihaan so̱ꞌ, ata̱j. Taj cheꞌé cata̱j so̱ꞌ se vaa taꞌníí so̱ꞌ mej cuano̱ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, ne̱ guún ꞌu̱nj mozó rihaan so̱ꞌ, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, rugua̱nj”, taj soꞌ rihaan rej soꞌ a. 22 Tza̱j ne̱ caꞌmii rej soꞌ rihaan nij mozó ma̱n rihaan rej soꞌ, cataj rej soꞌ: “Raꞌya̱nj ni̱caj soj yatzíj sa̱ꞌ ndoꞌo caꞌna̱ꞌ soj cu̱nuû taꞌníj, ne̱ caꞌna̱ꞌ seꞌej sa̱ꞌ cu̱nuû raꞌa taꞌníj, ne̱ caꞌna̱ꞌ canj naca̱ qui̱ꞌnij tacóó soꞌ á. 23 Ne̱ ticavi̱ꞌ soj man scúj leꞌe̱j ramii ndoꞌo, ne̱ quiꞌya̱j chuvi̱i soj, ne̱ cha̱ níꞌ, ne̱ quiꞌya̱j níꞌ chaꞌanj, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ uxrá rá níꞌ ei. 24 ꞌO̱ se taꞌníj nihánj me se ase vaa síí caviꞌ gaa soꞌ rihanj, tza̱j ne̱ nihánj me se cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ rihanj, ne̱ ase vaa síí caꞌanj niꞌya̱ gaa soꞌ, tza̱j ne̱ nihánj me se narij man soꞌ na̱nj ado̱nj”, taj rej soꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ guun niha̱ꞌ uxrá rá nij soꞌ a.

25 ”Tza̱j ne̱ vaa síí chava̱ꞌ uún, ne̱ ꞌyaj suun soꞌ se‑rancho̱ rej soꞌ a. Dan me se ꞌnaꞌ nique síí chava̱ꞌ yoꞌ, ne̱ ga̱a quinichrunꞌ soꞌ veꞌ, ne̱ cuno soꞌ se vaa goꞌ ndoꞌo misca̱ chraꞌ do̱ꞌ, se vaa raꞌánj ndoꞌo yuvii̱ do̱ꞌ a. 26 Ga̱a ne̱ canacúún síí chava̱ꞌ yoꞌ man ꞌo̱ mozó, ne̱ caꞌnaꞌ yoꞌo̱ mozó rihaan soꞌ, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man mozó, ne̱: “Me cheꞌé ꞌyaj nii nu̱ꞌ chaꞌanj ga̱”, taj soꞌ rihaan mozó yoꞌ a. 27 Ga̱a ne̱ cataj mozó rihaan soꞌ a: “Namán tinúú so̱ꞌ, ne̱ caviꞌ scúj leꞌe̱j ramii ndoꞌo, quiꞌyaj réé so̱ꞌ, cheꞌé se nariꞌ uún soꞌ taꞌníí soꞌ ne̱ vaa nucua̱j taꞌníí soꞌ nariꞌ soꞌ a”, taj mozó rihaan síí chava̱ꞌ yoꞌ a.

28 ”Dan me se caꞌmaan rá síí chava̱ꞌ, ne̱ naꞌvej uxrá rá soꞌ catu̱u̱ soꞌ rá veꞌ a. Tza̱j ne̱ curiha̱nj rej soꞌ, ga̱a ne̱ canacúún rej soꞌ man soꞌ caꞌna̱ꞌ soꞌ a. 29 Tza̱j ne̱ cataj soꞌ rihaan rej soꞌ a: “ꞌU̱nj nihánj me se a̱j quisíj queꞌe̱e̱ yoꞌ quiꞌyaj suun ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ nihánj, ne̱ cunuda̱nj nij nana̱ cataj xnaꞌanj so̱ꞌ rihanj veꞌé cunoj a. Ne̱ a̱ ꞌó güii ne rque̱ so̱ꞌ a̱ ꞌó tana leꞌe̱j rihanj ne̱ quiꞌya̱j chu̱vií ꞌu̱nj ne̱ cha̱j ga̱ nij tuvij a̱ maꞌ. 30 Tza̱j ne̱ nihánj me se namán taꞌníí so̱ꞌ síí chá nu̱ꞌ siꞌyáá so̱ꞌ ga̱a chéé soꞌ ga̱ nij chana̱ niha̱ꞌ rá, ne̱ ticavíꞌ so̱ꞌ scúj leꞌe̱j ramii cheꞌé soꞌ a”, taj síí chava̱ꞌ yoꞌ rihaan rej soꞌ a.

31 ”Ga̱a ne̱ cataj rej soꞌ rihaan soꞌ a: “Ma̱a̱n se so̱ꞌ me se ꞌo̱ né so̱ꞌ ga̱ ꞌu̱nj nihánj, rej. Ne̱ nu̱ꞌ rasu̱u̱n siꞌyáj me siꞌyáá so̱ꞌ, rej. 32 Tza̱j ne̱ vaa cheꞌé gu̱un niha̱ꞌ rá níꞌ ga̱a namán tinúú so̱ꞌ, rej. ꞌO̱ se tinúú so̱ꞌ roꞌ, ase vaa ꞌo̱ síí caviꞌ gaa soꞌ rihanj, tza̱j ne̱ nihánj me cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, ne̱ ase vaa ꞌo̱ síí caꞌanj niꞌya̱ gaa soꞌ rihanj, tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se a̱j narij man soꞌ na̱nj ado̱nj”, taj rej soꞌ rihaan síí chava̱ꞌ yoꞌ a. ―Veé da̱nj quisíj cuentó nanó Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

16

Cuentó nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ ga̱ siꞌyaj níꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ caꞌve̱e ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a

1 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Síí ruꞌvee me yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ nu̱u̱ ꞌo̱ mayordomo rihaan soꞌ síí tumé nu̱ꞌ siꞌyaj soꞌ a. Dan me se cutaꞌ nii cacunꞌ xráá mayordomo yoꞌ rihaan ruꞌvee se vaa cutunꞌ ndoꞌo soꞌ siꞌyaj ruꞌvee a. 2 Ga̱a ne̱ canacúún ruꞌvee man mayordomo, ne̱ caꞌnaꞌ mayordomo rihaan soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan mayordomo yoꞌ a: “A̱j caꞌnaꞌ nana̱ rihanj se vaa cutunꞌ ndoꞌo so̱ꞌ siꞌyáj, ne̱ ne neꞌen uxraj me cheꞌé quiꞌyáá so̱ꞌ da̱nj a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihanj da̱j quiꞌyáá so̱ꞌ ga̱a cutumé so̱ꞌ siꞌyáj á. ꞌO̱ se se̱ caꞌvee cu̱nuû so̱ꞌ doj rihanj cu̱tumé so̱ꞌ siꞌyáj a̱ maꞌ”, taj ruꞌvee rihaan mayordomo yoꞌ a.

3 ”Dan me se curiha̱nj mayordomo, ne̱ guun rá soꞌ a: “Nihánj me se da̱j qui̱ꞌyáj, ne̱ caꞌne̱e̱ se‑ruꞌve̱e̱ ꞌu̱nj suun raꞌaj, ne̱ da̱j qui̱ꞌyáj cuano̱, raj a. ꞌU̱nj me se se̱ guun nu̱cuáj quiꞌya̱j suun ꞌu̱nj suun ꞌe̱e̱, ne̱ naꞌa̱j ꞌu̱nj cachi̱nj ꞌu̱nj caridad, naꞌa̱j ꞌu̱nj cache̱e̱ rma̱ꞌanj na̱nj á. 4 Aan a. Nihánj me qui̱ꞌyáj na̱nj á. Ga̱a ne̱ asa̱ꞌ caꞌnéj ruꞌvee suun raꞌaj ga̱a ne̱ nuviꞌ rej caꞌa̱nj ꞌu̱nj, ga̱a ne̱ canacu̱nj yoꞌó nij soꞌ manj caꞌa̱nj ꞌu̱nj tucuá yoꞌó nij soꞌ ca̱yánj a”, guun rá soꞌ a.

5 ”Ga̱a ne̱ canacúún soꞌ man nij síí quiꞌyaj xcúún rihaan se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ rihaan soꞌ a. Ga̱a ne̱ rihaan síí ta̱j ya̱a̱n rihaan yoꞌó nij soꞌ cataj soꞌ: “Me daj quiꞌyaj xcúún so̱ꞌ rihaan se‑ruꞌve̱e̱ ꞌu̱nj ga̱”, taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man síí ta̱j ya̱a̱n yoꞌ a. 6 Ga̱a ne̱ soꞌ cataj: “ꞌO̱ cientó tambo casté quiꞌyaj xcúnj rihaan se‑ruꞌve̱e̱ so̱ꞌ a”, taj soꞌ rihaan mayordomo yoꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj mayordomo yoꞌ rihaan soꞌ: “Ni̱caj so̱ꞌ dáán so̱ꞌ yanj cuentá nihánj, ti̱ríꞌ so̱ꞌ man yoꞌ, ne̱ raꞌya̱nj ca̱yáán so̱ꞌ, ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ yoꞌó yanj naca̱, ne̱ cachro̱n so̱ꞌ rihaan yanj naca̱ se vaa vi̱j chiha̱a̱ chi̱ꞌ gue̱e̱ tambo quiꞌyaj xcúún so̱ꞌ á”, taj mayordomo yoꞌ rihaan síí ta̱j ya̱a̱n yoꞌ a. 7 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj soꞌ man yoꞌó soꞌ, cataj soꞌ: “Ne̱ so̱ꞌ ga̱. Me daj quiꞌyaj xcúún so̱ꞌ rihaan se‑ruꞌve̱e̱ ꞌu̱nj ga̱”, taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man yoꞌó soꞌ yoꞌ a. “ꞌO̱ cientó nanj ꞌnúú trigó a”, taj yoꞌó soꞌ a. “Ni̱caj so̱ꞌ dáán so̱ꞌ yanj cuentá nihánj, ti̱ríꞌ so̱ꞌ man yoꞌ, ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ yoꞌó yanj naca̱, ne̱ caꞌa̱nj chiha̱a̱ gue̱e̱ nanj cachro̱n so̱ꞌ rihaan yanj naca̱ yoꞌ á”, taj mayordomo rihaan yoꞌó soꞌ a.

8 ”Dan me se xcaj se‑ruꞌve̱e̱ mayordomo yoꞌ cuentá se vaa quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ ndoꞌo mayordomo yoꞌ rihaan soꞌ, tza̱j ne̱ caꞌmii sa̱ꞌ ruꞌvee cheꞌé mayordomo cataj ruꞌvee se vaa si̱j avii ndoꞌo raa̱ me mayordomo yoꞌ ado̱nj. Da̱nj na̱nj nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱, tza̱j ne̱ ga̱a ꞌyaj suun nij soꞌ ga̱ tuviꞌ maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ doj a̱ avii raa̱ nij soꞌ rihaan nij síí noco̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ na̱nj á.

9 ”Ga̱a ne̱ cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ ꞌyaj ndoꞌo nij yuvii̱ cacunꞌ cheꞌé rej quiꞌya̱j canaán nij yuvii̱ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ soj roꞌ, vaa cheꞌé ni̱caj soj siꞌyaj soj rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ go̱ꞌ soj man yuvii̱ ga̱a ne̱ gu̱un tuvi̱ꞌ soj ga̱ nij yuvii̱, quiꞌya̱j rasu̱u̱n yoꞌ a. Ne̱ güii navi̱j nu̱ꞌ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me se a̱j quiriꞌ ndoꞌo soj tuviꞌ soj síí ca̱yáán ga̱ soj, ga̱a ne̱ veꞌé ndoꞌo ca̱yáán soj ga̱ nij tuviꞌ soj ga̱ Diose̱ rej xta̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. 10 ꞌO̱ se síí veꞌé tumé do̱j tzinꞌ rasu̱u̱n roꞌ, soꞌ me síí gu̱un nucua̱j cu̱tumé noco̱o rasu̱u̱n, ne̱ síí ꞌyaj chiꞌi̱i̱ ga̱ do̱j rasu̱u̱n roꞌ, chiꞌi̱i̱ doj quiꞌya̱j soꞌ ga̱ noco̱o rasu̱u̱n ei. 11 Cheꞌé dan sese ne gu̱un nucua̱j soj cu̱tumé sa̱ꞌ soj nij rasu̱u̱n chiꞌi̱i̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ga̱a ne̱ me síí gu̱un rá rque̱ nij rasu̱u̱n ya̱ rihaan soj cu̱tumé soj, rá soj ga̱. Taj va̱j síí gu̱un rá quiꞌya̱j da̱nj a̱ maꞌ. 12 Ne̱ nuveé siꞌya̱j maꞌa̱n ya̱ soj me nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj a̱ man ado̱nj. Ne̱ sese ne gu̱un nucua̱j soj cu̱tumé sa̱ꞌ soj nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ me síí gu̱un rá rque̱ rihaan soj rasu̱u̱n gu̱un siꞌya̱j maꞌa̱n ya̱ soj rej xta̱ꞌ, rá soj ga̱. Taj síí gu̱un rá quiꞌya̱j da̱nj maꞌ.

13 ”Taj va̱j síí gu̱un nucua̱j cu̱tumé sa̱ꞌ siꞌyaj vi̱j ruꞌvee maꞌ. Sese quiꞌya̱j suun níꞌ rihaan vi̱j ruꞌvee, ne̱ nachri̱ꞌ níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man ꞌo̱ ruꞌvee yoꞌ, ne̱ cara̱nꞌ rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man yoꞌó ruꞌvee yoꞌ a. Se̱ guun nucua̱j níꞌ cara̱nꞌ rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man vi̱j ruꞌvee maꞌ. Ne̱ xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvee quiꞌya̱j suun soj cheꞌé Diose̱ ne̱ quiꞌya̱j suun soj cheꞌé nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa tumé nij síí fariseo cacunꞌ rihaan se‑tucua̱nj Moisés a

14 Dan me se nij síí fariseo roꞌ, me síí aranꞌ ndoꞌo rá niꞌya̱j saꞌanj, ne̱ ga̱a cuno nij soꞌ cunuda̱nj se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ cheꞌé rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ga̱a ne̱ caꞌngaꞌ naco̱o̱ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a. 15 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ nuviꞌ cacunꞌ tumé soj niꞌya̱j yuvii̱, ꞌyaj soj maꞌ. Tza̱j ne̱ Diose̱ roꞌ, me síí neꞌen da̱j vaa nimán soj ado̱nj. ꞌO̱ se sa̱ꞌ uxrá vaa ꞌyaj yuvii̱, rá tuviꞌ yuvii̱, tza̱j ne̱ chiꞌi̱i̱ ndoꞌo ꞌyaj nij yuvii̱, rá Diose̱ na̱nj ado̱nj.

16 ”ꞌO̱ se ga̱a ataa caꞌna̱ꞌ síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ me se cuno yuvii̱ rihaan ina̱nj se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, rihaan nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá do̱ꞌ, tza̱j ne̱ ya̱j me se uno ndoꞌo yuvii̱ nana̱ sa̱ꞌ nana̱ cheꞌé güii gu̱un chij Diose̱ nimán yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ me ina̱nj rá cunuda̱nj nij yuvii̱ cata̱j maꞌa̱n nij yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ ado̱nj. 17 Tza̱j ne̱ ne nó xcúún níꞌ ta̱náj níꞌ a̱ ꞌó nana̱ rqué Diose̱ rihaan níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se caꞌve̱e a̱ doj quinavi̱j rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, caꞌve̱e a̱ doj quinavi̱j chumii̱ nihánj do̱ꞌ, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvee quinavi̱j a̱ doj nana̱ rqué Diose̱ rihaan níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ maꞌ. 18 Dan me se sese quiriꞌi̱j yoꞌo̱ soꞌ man nica̱ soꞌ, ne̱ sese xca̱j soꞌ man yoꞌó chana̱, ne̱ cu̱tumé soꞌ cacunꞌ, ne̱ sese xca̱j yoꞌo̱ soꞌ man chana̱ quiriꞌíj chii man, ne̱ cu̱tumé soꞌ cacunꞌ uún ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé ruꞌvee ne̱ cheꞌé ꞌo̱ síí nique̱ cuꞌna̱j Lázaro a

19 Ga̱a ne̱ nanó Jesucristó cuentó nihánj a:

―Ruꞌvee me yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ yatzíj sa̱ꞌ ina̱nj cunuû soꞌ, ne̱ daj a̱ güii uun ndoꞌo nihaa sa̱ꞌ tucuá soꞌ, ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá soꞌ rihaan chumii̱ nihánj a. 20 Ne̱ na̱j ꞌo̱ síí nique̱ cuꞌna̱j Lázaro rihaan yoꞌóó taꞌyaa veꞌ tucuá ruꞌvee yoꞌ, ne̱ mán ndoꞌo luj xráá síí nique̱ yoꞌ, 21 ne̱ guun rá síí cuꞌna̱j Lázaro cha̱ soꞌ se quinij rihaan yoꞌóó rej chá ruꞌvee yoꞌ chraa, tza̱j ne̱ da̱j doj chuvee caꞌnaꞌ chavé luj xráá soꞌ a.

22 ”Dan me se ga̱a quisíj güii caviꞌ síí nique̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ nica̱j nij se‑mo̱zó Diose̱ man soꞌ caꞌanj soꞌ rej sa̱ꞌ, ne̱ naꞌya̱a̱n síí cuꞌna̱j Abraham man soꞌ a. Ne̱ caviꞌ ruꞌvee uún, ne̱ cachinꞌ nii man soꞌ a. 23 Dan me se caꞌanj soꞌ rihaan yaꞌan, ne̱ quiranꞌ uxrá soꞌ sayuun rihaan yaꞌan yoꞌ, ga̱a ne̱ naxca̱j soꞌ rihaan soꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa ga̱nꞌ ndoꞌo ne síí cuꞌna̱j Abraham, ne̱ naꞌya̱a̱n Abraham man síí cuꞌna̱j Lázaro yoꞌ a. 24 Ga̱a ne̱ canacúún soꞌ man síí cuꞌna̱j Abraham, cataj soꞌ: “Cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ manj, ata̱j Abraham. Ne̱ caꞌne̱j so̱ꞌ man síí cuꞌna̱j Lázaro se vaa caꞌna̱ꞌ soꞌ ne̱ ti̱guíj soꞌ raa̱ raꞌa soꞌ rque na, ne̱ tu̱cuachree soꞌ raꞌa soꞌ daa ꞌu̱nj, ga̱a ne̱ cunu̱u cui̱j do̱j raj quiꞌya̱j soꞌ, ata̱j. ꞌO̱ se naꞌaan ndoꞌo manj, ꞌyaj yaꞌan nihánj na̱nj á”, taj ruꞌvee yoꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham a.

25 ”Tza̱j ne̱ cataj Abraham rihaan soꞌ: “Tza̱j ne̱ nanu̱j rá so̱ꞌ, taꞌni̱j, se vaa ga̱a gaa iꞌna̱ꞌ so̱ꞌ rihaan chumii̱ ne̱ nica̱j so̱ꞌ ina̱nj rasu̱u̱n sa̱ꞌ, ne̱ Lázaro me se ina̱nj rasu̱u̱n chiꞌi̱i̱ nica̱j soꞌ na̱nj á. Ne̱ cuano̱ nihánj me se uun niha̱ꞌ nimán soꞌ, ne̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ me se ranꞌ sayuun a. 26 Ne̱ da̱nj ina̱nj uún, ne̱ nu̱u̱ ꞌo̱ yuꞌuj cunu̱u̱ ndoꞌo rej ne̱ níꞌ, ne̱ veé da̱nj se̱ caꞌvee cuchi̱ꞌ yuvii̱ ma̱n nihánj nda̱a rej ne̱ nij soj yoꞌ, ne̱ síí ma̱n yoꞌ se̱ caꞌvee caꞌna̱ꞌ rej nihánj a̱ maꞌ”, taj Abraham rihaan ruꞌvee yoꞌ a.

27 ”Ne̱ cataj ruꞌvee yoꞌ rihaan Abraham a: “Cheꞌé dan qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, ata̱j, ne̱ caꞌne̱j so̱ꞌ man síí cuꞌna̱j Lázaro caꞌa̱nj soꞌ tucuá réj, 28 ne̱ vaa ꞌu̱nꞌ tinúj, ne̱ me rá ꞌu̱nj cata̱j xnaꞌanj soꞌ rihaan nij soꞌ da̱j ránꞌ ꞌu̱nj nihánj, ne̱ se̱ caꞌnaꞌ nij soꞌ uún rej ránꞌ ꞌu̱nj sayuun nihánj a̱ maꞌ”, taj ruꞌvee rihaan Abraham a. 29 Ga̱a ne̱ cataj Abraham rihaan soꞌ a: “Vaa se‑na̱na̱ síí cuꞌna̱j Moisés do̱ꞌ, se‑na̱na̱ nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá do̱ꞌ, nica̱j nij soꞌ á. Caꞌve̱e cuno̱ nij soꞌ nana̱ yoꞌ ei”, taj Abraham rihaan ruꞌvee a. 30 “Se̱ cuno nij soꞌ, man ata̱j Abraham. Tza̱j ne̱ sese caꞌa̱nj ꞌo̱ síí caviꞌ rihaan nij soꞌ, ga̱a ne̱ ca̱nica̱j nimán nij soꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ chrej sa̱ꞌ, raj a”, taj ruꞌvee rihaan Abraham a.

31 ”Tza̱j ne̱ cataj Abraham rihaan soꞌ a: “Sese se̱ caꞌvej rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Moisés do̱ꞌ, rihaan nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá do̱ꞌ, ne̱ caꞌve̱e se cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún ꞌo̱ síí caviꞌ, tza̱j ne̱ se̱ cuchumán rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man soꞌ a̱ maꞌ”, taj Abraham rihaan ruꞌvee yoꞌ a. ―Veé da̱nj quisíj cuentó nanó Jesucristó a.

17

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún níꞌ ra̱cuíj níꞌ man tinúú níꞌ se̱ quiꞌyaj tinúú níꞌ cacunꞌ a

1 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Xa̱ꞌ chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ ma̱n ndoꞌo chrej chiꞌi̱i̱ canoco̱ꞌ yuvii̱, ne̱ vaa yaꞌnúj uxrá rihaan nij yuvii̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ chrej chiꞌi̱i̱ ado̱nj. Tza̱j ne̱ nique̱ síí ꞌyaj anocoꞌ yuvii̱ chrej chiꞌi̱i̱ yoꞌ ado̱nj. 2 Daj chiha̱a̱ míj se̱ cavii sa̱ꞌ soꞌ maꞌ. Neꞌen soj se vaa sese tocoꞌ vaj nii yuvej xi̱j váj ꞌnúú trigó man chihá yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ sese tagüéj nii man soꞌ rque na yaꞌa̱nj, ne̱ nij uxrá vaa ranꞌ síí ꞌanj ni̱j rque na yaꞌa̱nj yoꞌ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ nij doj quira̱nꞌ síí quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ nimán yoꞌo̱ tuviꞌ soj síí nica̱ꞌ nimán na̱nj á. ꞌO̱ se quira̱nꞌ soꞌ sayuun nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj.

3 ”Tu̱mé uxrá soj man soj da̱j quiꞌya̱j soj á. Sese quiꞌyaj tinúú so̱ꞌ cacunꞌ, ne̱ cata̱j so̱ꞌ rihaan soꞌ se vaa nij ndoꞌo quiꞌyaj soꞌ, ne̱ sese ca̱nica̱j nimán soꞌ ta̱náj soꞌ chrej chiꞌi̱i̱, ne̱ cara̱a̱ xꞌnaa so̱ꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé soꞌ ei. 4 Dan me se caꞌve̱e se chi̱j ya̱ quiꞌya̱j soꞌ cacunꞌ rihaan so̱ꞌ rque o̱rúnꞌ güii, tza̱j ne̱ sese chi̱j cuchi̱ꞌ soꞌ rihaan so̱ꞌ ne̱ cata̱j soꞌ se vaa canica̱j nimán soꞌ ne̱ nij vaa cacunꞌ quiꞌyaj soꞌ rá soꞌ, ne̱ cara̱a̱ xꞌnaa so̱ꞌ rihaan soꞌ ei ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé rasu̱u̱n gu̱un nucua̱j níꞌ quiꞌya̱j níꞌ sese cuchuma̱n rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man Diose̱ a

5 Ga̱a ne̱ nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man roꞌ, cataj chuvi̱j nij soꞌ rihaan maꞌa̱n Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a:

―Cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj da̱j quiꞌya̱j núj, ga̱a ne̱ doj a̱ cuchuma̱n rá núj ni̱ꞌyaj núj Diose̱ á ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

6 Ga̱a ne̱ cataj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Sese da̱j se ꞌo̱ snii̱ cuchuma̱n rá soj ni̱ꞌyaj soj man Diose̱, ne̱ sese ase vaa caân cuêj mostazá xlá ga̱a̱ cuchuma̱n rá soj, ne̱ cata̱j soj rihaan chruun se vaa cu̱riha̱nj chruun yoꞌóó rej nicu̱nꞌ chruun ne̱ caꞌa̱nj chruun canicu̱nꞌ chruun rque na yaꞌa̱nj, ne̱ cuno̱ chruun rihaan soj ei ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ caꞌmii xta̱ꞌ níꞌ cheꞌé suun quiꞌyaj suun níꞌ cheꞌé Diose̱ maꞌ

7 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan nij apóstol cuneꞌ soꞌ a:

―Sese vaa mozó nu̱u̱ rihaan ꞌo̱ tuviꞌ soj, ne̱ sese ꞌyaj suun uxrá mozó uxraꞌ mozó yoꞌ yoꞌóó do̱ꞌ, sese tumé mozó yoꞌ daán soj xcuu do̱ꞌ, ne̱ da̱j cata̱j soj rihaan mozó nu̱u̱ rihaan soj asa̱ꞌ namán mozó yoꞌ caꞌanj quiꞌya̱j suun mozó tacaan ga̱. Ne̱ se̱ cataj soj rihaan mozó yoꞌ se vaa nu̱ꞌ nama̱n mozó ne̱ nu̱ꞌ ca̱yáán mozó cha̱ mozó chraa maꞌ. Daj chiha̱a̱ míj se̱ tuꞌva soj da̱nj a̱ maꞌ. 8 Ma̱a̱n se cata̱j soj: “Quiꞌya̱j chu̱vií so̱ꞌ cha̱ ꞌu̱nj chraa, ne̱ cuta̱ꞌ so̱ꞌ chraa do̱ꞌ, na do̱ꞌ, rihaan mesá rej cha̱ ꞌu̱nj chraa, ne̱ rque̱ so̱ꞌ nij rasu̱u̱n achiin manj, ne̱ asa̱ꞌ quisíj chaj chraa ga̱a ne̱ caꞌve̱e cha̱ so̱ꞌ chraa ne̱ coꞌo̱ so̱ꞌ na á”. Da̱nj caꞌmi̱i̱ soj rihaan se‑mo̱zó soj na̱nj á. 9 Ne̱ se̱ caráyaꞌa̱nj soj man mozó sese quiꞌyaj suun ndoꞌo mozó yoꞌ suun caꞌneꞌ soj rihaan mozó yoꞌ maꞌ. 10 Ne̱ ase vaa mozó nu̱u̱ rihaan Diose̱ vaa soj, ne̱ cheꞌé dan asa̱ꞌ quisíj quiꞌyaj suun soj nu̱ꞌ suun caꞌneꞌ Diose̱ rihaan soj, ne̱ cata̱j soj se vaa mozó rmi̱i̱ me soj, ne̱ ina̱nj do̱ꞌ suun ataj Diose̱ rihaan soj quiꞌyaj suun soj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé síí samaritano síí nagoꞌ graciá rihaan Diose̱ a

11 Dan me se va̱j Jesucristó chrej caꞌanj chumanꞌ Jerusalén, ne̱ cachéé soꞌ chrej uun ra̱nꞌ estadó Samaria ga̱ estadó Galilea, 12 ne̱ dan me se da̱j doj catu̱u̱ soꞌ ꞌo̱ chumanꞌ, ne̱ nariꞌ tuviꞌ soꞌ ga̱ chi̱ꞌ síí ranꞌ luj riꞌyuj a. Ne̱ ga̱nꞌ canicunꞌ nij soꞌ, 13 ne̱ nucua̱j canacúún nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man núj, maestró Jesucristó ―taj nij soꞌ, caguáj nij soꞌ a.

14 Ga̱a ne̱ queneꞌen Jesucristó man nij soꞌ, ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Cavi̱i̱ soj caꞌa̱nj soj, ne̱ ti̱haa̱n soj man soj rihaan nij xrej á ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Dan me se cuno nij soꞌ nana̱ caꞌmii Jesucristó, ne̱ cavii nij soꞌ, caꞌanj nij soꞌ, ne̱ ga̱a va̱j nij soꞌ chrej, ne̱ nahuun sa̱ꞌ cunuda̱nj nij soꞌ taꞌa̱j chrej a. 15 Ne̱ yoꞌo̱ tuviꞌ nij soꞌ roꞌ, xcaj cuentá se vaa nahuun sa̱ꞌ soꞌ, ga̱a ne̱ canica̱j soꞌ caꞌanj soꞌ rej va̱j Jesucristó, ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj soꞌ cataj soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ ga̱ soꞌ a. 16 Ne̱ ga̱a cuchiꞌ soꞌ rihaan Jesucristó, ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j soꞌ ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Jesucristó a. Ne̱ síí samaritano síí yaníj ga̱ nij yuvii̱ israelitá me soꞌ a.

17 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij síí chéé ga̱ soꞌ a:

―Chi̱ꞌ ya̱ yuvii̱ nahuun sa̱ꞌ, quiꞌyáj, raj a. Ne̱ me rej va̱j yoꞌó u̱u̱n nij síí nahuun sa̱ꞌ, rá soj ga̱. 18 Ne̱ a̱ ꞌó nij soꞌ ne ca̱nica̱j cata̱j se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé soꞌ a̱ maꞌ. O̱rúnꞌ síí yaníj nihánj me síí guun rá cata̱j da̱j quiꞌyaj Diose̱ ga̱ soꞌ naꞌ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij yuvii̱ chéé ga̱ soꞌ a.

19 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó cataj Jesucristó rihaan síí samaritano yoꞌ:

―Na̱xuma̱a̱n so̱ꞌ, ne̱ caꞌa̱nj so̱ꞌ á. Cheꞌé se amán rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan a̱j nahuun sa̱ꞌ so̱ꞌ ei ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé güii gu̱un cheꞌe̱ Diose̱ gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a

20 Dan me se xnáꞌanj nij síí fariseo man Jesucristó me güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a. Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij síí fariseo a:

―Taj cheꞌé ni̱ꞌyaj ndoꞌo soj maꞌ. Caꞌve̱e se gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ se̱ queneꞌen yuvii̱ maꞌ. 21 Ne̱ se̱ cataj nii: “Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei. Nihánj me guun chij Diose̱ á. Yoꞌ me rej guun chij Diose̱ á”. Se̱ caꞌmii yuvii̱ da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se scaꞌnúj maꞌa̱n soj va̱j ꞌo̱ síí ꞌyaj uun chij Diose̱ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo a.

22 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó cataj soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Vaa güii gu̱un ndoꞌo rá soj queneꞌe̱n soj güii nihánj güii va̱j ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvee queneꞌe̱n soj manj maꞌ. 23 Ga̱a ne̱ cata̱j yuvii̱ rihaan soj: “Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei. Yoꞌ me rej va̱j Jesucristó ei”. Ne̱ cata̱j uún yuvii̱: “Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei. Nihánj me rej va̱j Jesucristó ei”, cata̱j yuvii̱ rihaan soj a. Tza̱j ne̱ se̱ cavii soj nano̱ꞌ soj manj maꞌ. 24 Dan me se nda̱a rá se uun ga̱a raa̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ ꞌo̱ chuguu̱n nu̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, ne̱ neꞌen cunuda̱nj yuvii̱ se vaa raa̱n rihaan chumii̱ á. Ne̱ ase uun rá soj neꞌen soj ga̱a raa̱n roꞌ, da̱nj gu̱un rá soj asa̱ꞌ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj si̱j ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, ne̱ queneꞌe̱n nu̱ꞌ yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj se vaa caꞌnáꞌ ꞌu̱nj ado̱nj. 25 Tza̱j ne̱ vaa cheꞌé qui̱ránꞌ ꞌu̱nj queꞌe̱e̱ sayuun asino ya̱a̱n, ga̱a ne̱ vaa cheꞌé nachri̱ꞌ nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ni̱ꞌyaj nij soꞌ manj a.

26 ”Ne̱ ase vaa quiꞌyaj yuvii̱ ga̱a cayáán síí cuꞌna̱j Noé rihaan chumii̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j uún yuvii̱ asa̱ꞌ caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 27 Dan me se chá yuvii̱ do̱ꞌ, coꞌo yuvii̱ do̱ꞌ, ne̱ xcaj tuviꞌ nij yuvii̱ do̱ꞌ, ina̱nj da̱nj quiꞌyaj nij yuvii̱ nda̱a quisíj güii catúj nij tuvi̱ꞌ síí cuꞌna̱j Noé rque rihoo xi̱j chéé rihaan na a. Ga̱a ne̱ taj niꞌyón camanꞌ ndoꞌo, ne̱ caꞌnaꞌ na yaꞌa̱nj, ne̱ caráán na yaꞌa̱nj xráá cunuda̱nj nij soꞌ, ne̱ caviꞌ nij soꞌ a. 28 Ne̱ ase vaa quiꞌyaj nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ cuꞌna̱j Sodoma ga̱a cayáán síí cuꞌna̱j Lot roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j uún yuvii̱ asa̱ꞌ caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Dan me se chá nij soꞌ do̱ꞌ, coꞌo nij soꞌ do̱ꞌ, quiránj nij soꞌ rasu̱u̱n cutuꞌvéj nij soꞌ do̱ꞌ, cunô nij soꞌ naa̱ do̱ꞌ, cuneꞌ nij soꞌ veꞌ do̱ꞌ, 29 ne̱ nu̱ꞌ curiha̱nj síí cuꞌna̱j Lot chumanꞌ Sodoma, ne̱ nu̱ꞌ cavii yaꞌan rej xta̱ꞌ ga̱ yoꞌóó azufre, cayuu yoꞌ rihaan chumanꞌ yoꞌ, ne̱ cacaa nu̱ꞌ chumanꞌ yoꞌ, ne̱ caviꞌ cunuda̱nj nij síí ma̱n chumanꞌ yoꞌ a. 30 Ne̱ ase vaa ne xca̱j nij yuvii̱ ma̱n ga̱a naá cuentá se vaa quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun roꞌ, da̱nj ga̱a̱ uún yuvii̱ asa̱ꞌ quisíj caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj si̱j ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. ꞌO̱ se nda̱a síj güii queneꞌe̱n nij soꞌ manj, ga̱a ne̱ xca̱j nij soꞌ cuentá a.

31 ”Ne̱ güii gu̱un da̱nj me se xa̱ꞌ síí ta̱j xráá veꞌ tucuá me se se̱ caꞌvee catu̱u̱ soꞌ rá veꞌ tucuá soꞌ quiri̱i̱ soꞌ siꞌyaj soꞌ maꞌ. Ne̱ síí nu̱u̱ tacaan ꞌyaj suun tacaan roꞌ, se̱ canica̱j soꞌ nano̱ꞌ soꞌ siꞌyaj soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se yoꞌo̱ cuna̱nj nij soꞌ á. 32 Vaa cheꞌé nanu̱j rá soj da̱j quiranꞌ nica̱ síí cuꞌna̱j Lot ga̱a canica̱j noꞌ niꞌya̱j noꞌ rej xco̱ noꞌ, ne̱ caviꞌ noꞌ a.

33 ”Síí chuꞌviꞌ ndoꞌo cavi̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, cavi̱ꞌ nu̱ꞌ soꞌ, ne̱ síí caviꞌ roꞌ, soꞌ me síí ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj.

34 ”Cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj a: Ne̱ güii gu̱un da̱nj me se rej nii̱ roꞌ, quita̱j ro̱j ni̱ca̱ ro̱j soꞌ coto̱j ro̱j soꞌ, ne̱ naca̱j se‑mo̱zó Diose̱ man yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ quina̱j yoꞌó soꞌ a. 35 Ne̱ cu̱nuû vi̱j ro̱j chana̱ ga̱j ro̱j noꞌ ꞌnúú trigó, ne̱ naca̱j se‑mo̱zó Diose̱ man yoꞌo̱ noꞌ, ne̱ quina̱j yoꞌó noꞌ a. 36 Ne̱ cu̱nuû vi̱j ro̱j snóꞌo quiꞌya̱j suun ro̱j soꞌ yoꞌóó, ne̱ naca̱j se‑mo̱zó Diose̱ man yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ quina̱j yoꞌó soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

37 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó man soꞌ, ne̱:

―Ne̱ me rej caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ, ga̱ Señor ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―A̱j neꞌen soj da̱j ꞌyaj yachrúú va̱j rej xta̱ꞌ, ne̱ neꞌen maꞌa̱n xoꞌ me rej naj nee̱ cha̱ xoꞌ a. Taj síí nataꞌ rihaan xoꞌ me rej naj nee̱ yoꞌ maꞌ. Ne̱ ase uun rá yachrúú roꞌ, da̱nj gu̱un rá maꞌa̱n soj asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Queneꞌe̱n maꞌa̱n soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me rej caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

18

Nihánj me cuentó cheꞌé chana̱ caviꞌ nica̱ cachíín niꞌya̱j ndoꞌo rihaan cuese̱ a

1 Ne̱ nanó Jesucristó cuentó nihánj rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, cheꞌé rej guun rá soꞌ xca̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ cuentá se vaa no̱ xcúún nij soꞌ niga̱nj cachi̱nj niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ se̱ guun rmi̱i̱ nij soꞌ maꞌ. 2 Dan me se cataj Jesucristó a:

―ꞌO̱ cuese̱ cayáán rque ꞌo̱ chumanꞌ me yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ nuveé si̱j amán rá niꞌya̱j man Diose̱ do̱ꞌ, nuveé si̱j aráj cochro̱j rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, me cuese̱ yoꞌ a. 3 Ne̱ yáán ꞌo̱ chana̱ caviꞌ nica̱ chumanꞌ yoꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ noꞌ cachíín niꞌya̱j noꞌ rihaan soꞌ se vaa quiꞌya̱j soꞌ sayuun man síí quiꞌyaj sayuun man noꞌ a. 4 Ne̱ a̱ doj ne caꞌve̱j rá soꞌ ra̱cuíj soꞌ man noꞌ a. Tza̱j ne̱ ꞌo̱ güii me se guun rá maꞌa̱n cuese̱ yoꞌ, ne̱: “Caꞌve̱e se ne amán raj niꞌya̱j ꞌu̱nj Diose̱ do̱ꞌ, caꞌve̱e se ne aráj co̱chrój rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, 5 tza̱j ne̱ cheꞌé se guun rmi̱i̱ ndoꞌoj ꞌyaj chana̱ caviꞌ nica̱ nihánj, ne̱ cheꞌé dan caꞌne̱ꞌ ca̱chríí ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé síí ꞌyaj sayuun man noꞌ, ne̱ caꞌve̱e a. Se taj, ne̱ gu̱un rmi̱i̱ xréé ꞌu̱nj, quiꞌya̱j noꞌ vaa güii ado̱nj”, guun rá cuese̱ yoꞌ a 6 ―taj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ cataj uún soꞌ― Xca̱j soj cuentá da̱j caꞌmii cuese̱ vaa quij nimán yoꞌ á. 7 Ne̱ dan me se táá a̱ nij síí narii Diose̱, ne̱ nuvi̱i niga̱nꞌ aguáj ndoꞌo nij soꞌ, achíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ Diose̱, tza̱j ne̱ se̱ caꞌneꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé nij síí ꞌyaj sayuun man nij soꞌ, rá soj naꞌ. Gu̱un ra̱a̱n ndoꞌo Diose̱ caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ, rá soj naꞌ. Se̱ guun da̱nj rá soj maꞌ. 8 ꞌO̱ se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa raꞌya̱nj uxrá caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé nij síí ꞌyaj sayuun man nij síí narii soꞌ man ado̱nj. Tza̱j ne̱ dan me se asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún ꞌu̱nj si̱j ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ me daj yuvii̱ amán rá niꞌya̱j man Diose̱ nari̱j ga̱ ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé vi̱j síí cachíín niꞌya̱j rihaan Diose̱ a

9 Ga̱a ne̱ nanó Jesucristó cuentó nihánj rihaan taꞌa̱j yuvii̱ guun rá se vaa si̱j sa̱ꞌ ina̱nj me maꞌa̱n nij soꞌ ne̱ nachriꞌ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man yoꞌó yuvii̱ a:

10 ―Canicunꞌ vi̱j snóꞌo rá nuvií noco̱o, cachíín niꞌya̱j ro̱j soꞌ rihaan Diose̱ a. Yoꞌo̱ soꞌ roꞌ, me síí fariseo, ne̱ yoꞌó soꞌ roꞌ, me síí tihaꞌ yuꞌunj man yuvii̱ cheꞌé puextó a.

11 ”Dan me se canicunꞌ síí fariseo yoꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ, ne̱ cataj soꞌ nana̱ nihánj rihaan Diose̱ a. ꞌO̱ se ne caꞌmi̱i̱ nucua̱j soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se rihaan maꞌa̱n soꞌ caꞌmii soꞌ, cataj soꞌ: “Guun niꞌya̱j uxrá níꞌ, Ata̱j Diose̱. Guun niꞌya̱j uxrá níꞌ se vaa ne ꞌyáá ꞌu̱nj nda̱a vaa ꞌyaj yoꞌó nij yuvii̱ maꞌ. Dan me se xa̱ꞌ nij soꞌ, tza̱j ne̱ si̱j tihaꞌ yuꞌunj do̱ꞌ, si̱j tumé cacunꞌ do̱ꞌ, si̱j otoj ga̱ nica̱ yoꞌó yuvii̱ do̱ꞌ, me nij soꞌ, ne̱ ne ꞌyáá ꞌu̱nj da̱nj maꞌ. Ne̱ guun niꞌya̱j níꞌ se vaa ne ꞌyáá ꞌu̱nj nda̱a vaa ꞌyaj síí nihánj síí tihaꞌ yuꞌunj man yuvii̱ cheꞌé puextó a. 12 Ne̱ vi̱j ya̱ aráj gue̱e̱ ꞌu̱nj cheꞌé se chá ꞌo̱ ꞌo̱ tu̱nj güii, ne̱ rqué ꞌu̱nj ꞌo̱ pesó rihaan daj a̱ chi̱ꞌ pesó ꞌyaj canaán ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ ei”, taj síí fariseo yoꞌ rihaan Diose̱ a.

13 ”Ne̱ ga̱nꞌ do̱j tzinꞌ nicunꞌ síí aꞌnéj puextó man yuvii̱ yoꞌ, ne̱ guun naꞌa̱j ndoꞌo soꞌ niꞌya̱j soꞌ man soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ ne caꞌve̱j rá soꞌ na̱xcaj soꞌ rihaan soꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ rej nicu̱nꞌ Diose̱ a. Tza̱j ne̱ goꞌ soꞌ se‑cuxru̱ꞌ soꞌ rucua̱a̱ maꞌa̱n soꞌ, ne̱ cataj soꞌ: “Cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ manj, Ata̱j Diose̱. ꞌO̱ se si̱j tumé cacunꞌ mej ado̱nj”, taj soꞌ rihaan Diose̱ a.

14 ”Ne̱ cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ga̱a quinanꞌ síí tihaꞌ yuꞌunj man yuvii̱ cheꞌé puextó yoꞌ tucuá soꞌ, ga̱a ne̱ a̱j cunuu sa̱ꞌ soꞌ rihaan Diose̱ na̱nj á. Tza̱j ne̱ yoꞌó soꞌ roꞌ, taj maꞌ. ꞌO̱ se xa̱ꞌ síí me rá ta̱cavii sa̱ꞌ man maꞌa̱n, tza̱j ne̱ quiri̱ꞌ soꞌ, ne̱ gu̱un naꞌa̱j soꞌ a. Ne̱ xa̱ꞌ síí naquiꞌyaj nica̱ꞌ nimán, tza̱j ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ndoꞌo soꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me cheꞌé caranꞌ rá Jesucristó niꞌya̱j soꞌ man neꞌej a

15 Ga̱a ne̱ nica̱j nij yuvii̱ man nij neꞌej caꞌnaꞌ nij yuvii̱ rihaan Jesucristó a. ꞌO̱ se me rá nij yuvii̱ cuta̱ꞌ Jesucristó raꞌa soꞌ raa̱ nij neꞌej cheꞌé rej quiri̱ꞌ neꞌej xnaꞌanj niꞌya̱j neꞌej a. Tza̱j ne̱ queneꞌen nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó da̱j quiꞌyaj nij yuvii̱, ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ se vaa ne nó xcúún nij neꞌej caꞌna̱ꞌ nij neꞌej rihaan Jesucristó a. 16 Tza̱j ne̱ canacúún Jesucristó man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Caꞌne̱ꞌ rá soj caꞌna̱ꞌ nij neꞌej rihanj á. Se̱ caráán soj chrej rihaan nij neꞌej mei. ꞌO̱ se tucua̱ nij síí vaa da̱nj roꞌ, me rej ya̱nj Diose̱ uun chij Diose̱ na̱nj ado̱nj. 17 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa síí naꞌvej rá gu̱un chij Diose̱ nimán, nda̱a vaa aꞌvej rá neꞌej gu̱un chij Diose̱ nimán neꞌej roꞌ, daj chiha̱a̱ míj se̱ cayáán soꞌ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé ꞌo̱ síí me rá ca̱yáán ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a

18 Dan me se xnáꞌanj ꞌo̱ síí nica̱j suun yoꞌ man Jesucristó, cataj soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Maestro. Síí sa̱ꞌ uxrá mé so̱ꞌ ado̱nj. Da̱j qui̱ꞌyáj, ne̱ caꞌve̱e ca̱yánj ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ga̱ ―taj síí nica̱j suun yoꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

19 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Me cheꞌé cataj so̱ꞌ se vaa síí sa̱ꞌ uxrá mej ga̱. ꞌO̱ se o̱rúnꞌ Diose̱ me síí sa̱ꞌ á. 20 Ne̱ a̱j neꞌén so̱ꞌ nij nana̱ noco̱o ya̱ ya̱ nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ se vaa canoco̱ꞌ níꞌ á. Dan me se taj nana̱ yoꞌ: “Se̱ cotoj so̱ꞌ ga̱ chana̱ nica̱ yoꞌó yuvii̱ maꞌ. Se̱ ticavíꞌ so̱ꞌ yuvii̱ maꞌ. Se̱ quiꞌyaj itu̱u̱ so̱ꞌ siꞌyaj yoꞌó yuvii̱ maꞌ. Se̱ nanó so̱ꞌ cuentó ne̱ cheꞌé yuvii̱ maꞌ. Cara̱a̱ co̱chróó so̱ꞌ rihaan réé so̱ꞌ do̱ꞌ, rihaan nií so̱ꞌ do̱ꞌ á”. Yoꞌ me nana̱ cu̱nó so̱ꞌ ei ―taj Jesucristó rihaan síí nica̱j suun yoꞌ a.

21 ―Asi̱j ga̱a mej xnii me veꞌé unó ꞌu̱nj nu̱ꞌ nij nana̱ yoꞌ na̱nj á ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

22 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Da̱j o̱rúnꞌ rasu̱u̱n achiin ya̱ mán so̱ꞌ na̱nj ei. Dan me se cutuꞌve̱e̱ so̱ꞌ cunuda̱nj siꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ saꞌanj quiri̱ꞌ so̱ꞌ roꞌ, caxri̱i̱ so̱ꞌ ston nij síí nique̱, ne̱ cuma̱n ndoꞌo siꞌyáá so̱ꞌ rej xta̱ꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ na̱nj ei. Ne̱ dan me se caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ, ne̱ ca̱nocóꞌ so̱ꞌ manj, caꞌa̱nj níꞌ á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

23 Dan me se cuno síí nica̱j suun yoꞌ nana̱ nihánj, ga̱a ne̱ quinanó ndoꞌo rá soꞌ a. ꞌO̱ se síí ruꞌvee ndoꞌo me soꞌ a.

24 Dan me se niꞌya̱j Jesucristó man soꞌ, ne̱ cataj Jesucristó:

―Sayu̱u̱n uxrá vaa quisi̱j nij síí vaa ndoꞌo saꞌanj rihaan ca̱yáán nij soꞌ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj. 25 Dan me se neꞌen soj se vaa sayu̱u̱n ndoꞌo vaa cache̱n xcuu camelló yuꞌuj ta̱j tacúún cúú nuvá, tza̱j ne̱ caꞌve̱e a̱ doj cache̱n xcuu yoꞌ yuꞌuj ta̱j tacúún cúú nuvá, nda̱a rá se vaa síí ruꞌvee, ne̱ se̱ guun cache̱n maꞌa̱n síí ruꞌvee ca̱yáán soꞌ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ ―taj Jesucristó a.

26 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij síí cuno nana̱ nihánj man Jesucristó, cataj nij soꞌ:

―Cheꞌé dan me se me síí gu̱un nucua̱j quinani̱i̱ rihaan sayuun ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

27 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Xa̱ꞌ rasu̱u̱n naꞌvee quiꞌya̱j maꞌa̱n ina̱nj yuvii̱, tza̱j ne̱ Diose̱ me síí uun nucua̱j quiꞌya̱j nu̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

28 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan soꞌ a:

―Ne̱ núj ga̱. A̱j tanáj núj nu̱ꞌ siꞌyaj núj, ne̱ canocoꞌ núj mán so̱ꞌ á ―taj Pedró rihaan Jesucristó a.

29 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Cuano̱ nihánj me se cata̱j yá ꞌu̱nj rihaan soj se vaa síí tanáj veꞌ tucuá tanáj nica̱ tanáj tinúú tanáj tuviꞌ tanáj taꞌníí tanáj, cheꞌé rej gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, 30 uxrá doj a̱ rasu̱u̱n quiri̱ꞌ uún soꞌ ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj me se yoꞌo̱ ca̱yáán soꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa síj vaꞌnu̱j cataj xnaꞌanj Jesucristó se vaa cavi̱ꞌ soꞌ ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a

31 Dan me se nica̱j Jesucristó chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ caꞌanj soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ:

―Nihánj me caꞌanj níꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ asa̱ꞌ cuchiꞌ níꞌ, ne̱ quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá cheꞌé ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, 32 ne̱ dan me se ta̱cuachén nii manj rihaan nij síí yaníj, ne̱ caꞌnga̱ꞌ naco̱o̱ nij soꞌ queneꞌe̱n nij soꞌ manj, ne̱ quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ nij soꞌ manj, ne̱ quiri̱i̱ talúj nij soꞌ manj, 33 ne̱ go̱ꞌ nij soꞌ cuartá xráj, ga̱a ne̱ ticavi̱ꞌ nij soꞌ manj a. Ga̱a ne̱ cache̱n vaꞌnu̱j güii, ga̱a ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj, quiꞌya̱j Diose̱ ei ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

34 Ne̱ ne queneꞌe̱n uxrá nij soꞌ me cheꞌé caꞌmii Jesucristó da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se ne caꞌve̱e xca̱j nij soꞌ cuentá cheꞌé nana̱ yoꞌ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa naxraꞌ rihaan ꞌo̱ síí tuchri̱i, quiꞌyaj Jesucristó a

35 Dan me se ga̱a quinichrunꞌ Jesucristó chumanꞌ Jericó, ne̱ yáán ꞌo̱ síí tuchri̱i tuꞌva chrej, ne̱ achíín soꞌ caridad rihaan yuvii̱ a. 36 Dan me se cuno síí tuchri̱i yoꞌ se vaa cachén ndoꞌo yuvii̱ chrej rej ne̱ soꞌ, ne̱ cheꞌé dan xnáꞌanj soꞌ man yuvii̱ cheꞌé rej va̱j ndoꞌo yuvii̱ chrej yoꞌ a. 37 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj nii rihaan soꞌ se vaa Jesucristó síí cavii chumanꞌ Nazaret me síí achén rej ne̱ nij soꞌ a. 38 Ga̱a ne̱ dan me se caguáj síí tuchri̱i yoꞌ, cataj soꞌ:

―Ya̱ ya̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j David síí cane ga̱a naá mé so̱ꞌ, Jesús. Cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ manj ei ―taj soꞌ, caguáj soꞌ a.

39 Ga̱a ne̱ cataj nij síí racuíj man soꞌ chéé soꞌ se vaa se̱ tuꞌva soꞌ da̱nj, ma̱a̱n se:

―Dínj ga̱a̱ tuꞌvá so̱ꞌ á ―taj nij soꞌ rihaan síí tuchri̱i, tza̱j ne̱ doj a̱ nucua̱j caguáj soꞌ, cataj soꞌ:

―Taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j David mé so̱ꞌ ei. Cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ manj ei ―taj soꞌ, caguáj soꞌ rihaan Jesucristó a.

40 Canicunꞌ Jesucristó, ne̱ canacúún Jesucristó man síí tuchri̱i se vaa ra̱cuíj nii man soꞌ caꞌna̱ꞌ soꞌ rihaan Jesucristó a. Ne̱ ga̱a quinichrunꞌ síí tuchri̱i yoꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man soꞌ, cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

41 ―Da̱j qui̱ꞌyáj mán so̱ꞌ, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj Jesucristó man soꞌ a.

―Curuvi̱ꞌ rihanj raj, Señor ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

42 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ:

―Caꞌve̱e curuvi̱ꞌ rihaan so̱ꞌ á. Ma̱a̱n cheꞌé se amán rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ manj roꞌ, cheꞌé dan nahuun sa̱ꞌ so̱ꞌ ei ―taj Jesucristó a.

43 Ne̱ nu̱ꞌ curuviꞌ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ canocoꞌ soꞌ xcó Jesucristó, ne̱ nataꞌ soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ ga̱ soꞌ a. Ne̱ nu̱ꞌ nij yuvii̱ queneꞌen da̱j quiranꞌ soꞌ cataj se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ a.

19

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Zaqueo ga̱a guun rá soꞌ queneꞌe̱n soꞌ man Jesucristó a

1 Dan me se catúj Jesucristó chumanꞌ Jericó, ne̱ cachén soꞌ chumanꞌ yoꞌ, 2 ne̱ yáán ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Zaqueo chumanꞌ yoꞌ, ne̱ soꞌ me síí uun chij rihaan nij síí tihaꞌ yuꞌunj man yuvii̱ cheꞌé puextó, ne̱ ruꞌve̱e̱ ndoꞌo soꞌ a. 3 Dan me se guun rá soꞌ queneꞌe̱n soꞌ me síí me Jesucristó, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱e queneꞌe̱n soꞌ, cheꞌé se ma̱n ndoꞌo yuvii̱, ne̱ síí chre̱ꞌ nii vaa síí cuꞌna̱j Zaqueo a. 4 Cheꞌé dan yo̱o cunánj soꞌ quitáá ya̱a̱n soꞌ rihaan nij yuvii̱, ga̱a ne̱ cavii soꞌ raa̱ ꞌo̱ chruun ma̱n chruj higó raa̱, cheꞌé yan me rá soꞌ queneꞌe̱n soꞌ man Jesucristó a. ꞌO̱ se cache̱n Jesucristó tacóó chruun yoꞌ a. 5 Dan me se ga̱a cuchiꞌ Jesucristó tacóó chruun ta̱j Zaqueo, ne̱ niꞌya̱j Jesucristó raa̱ chruun, ne̱ cataj soꞌ rihaan Zaqueo a:

―Nani̱j so̱ꞌ cuaj rihaan yoꞌóó, Zaqueo. ꞌO̱ se vaa cheꞌé ndoꞌo ca̱ránꞌ ꞌu̱nj veꞌ tucuá so̱ꞌ cuanꞌ á ―taj Jesucristó rihaan Zaqueo a.

6 Ga̱a ne̱ yo̱o nanij Zaqueo rihaan yoꞌóó, ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá soꞌ se vaa cara̱nꞌ Jesucristó tucuá soꞌ a.

7 Dan me se cuno nij yuvii̱ da̱j cataj Jesucristó, ga̱a ne̱ nij caꞌmii nij yuvii̱ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a. Ne̱ cataj nij soꞌ cheꞌé Jesucristó a:

―Nihánj me se cara̱nꞌ soꞌ tucuá ꞌo̱ síí tumé ndoꞌo cacunꞌ ado̱nj ―taj nij yuvii̱ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a.

8 Tza̱j ne̱ canicunꞌ maꞌa̱n Zaqueo, cataj soꞌ rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a:

―Cuano̱ nihánj me se rque̱ ꞌu̱nj yane̱j siꞌyáj rihaan nij síí nique̱, ne̱ nij síí tihaꞌ yuꞌunj ꞌu̱nj man, tza̱j ne̱ na̱quiꞌyáj ꞌó cunu̱ꞌ caꞌa̱nj narque̱ ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ se vaa caꞌnéj ꞌu̱nj man nij soꞌ, Señor ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

9 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Cuanꞌ me se a̱j cavii sa̱ꞌ nij tucua̱ síí nihánj, nda̱a rá se vaa ꞌo̱ taꞌníí síí cuꞌna̱j Abraham ga̱a naá roꞌ, da̱nj vaa maꞌa̱n soꞌ cuano̱ a. 10 ꞌO̱ se caꞌnáꞌ ꞌu̱nj si̱j nica̱j yuꞌunj man yuvii̱ cheꞌé rej caꞌve̱e nano̱ꞌ ꞌu̱nj man nij síí caꞌanj niꞌya̱, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ qui̱ꞌyáj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé síí racuíj saꞌanj rihaan se‑mo̱zó soꞌ a

11 Dan me se cuno nij síí ma̱n chumanꞌ Jericó se‑na̱na̱ Jesucristó, tza̱j ne̱ guun rá nij soꞌ se vaa cheꞌé se nichrunꞌ Jesucristó chumanꞌ Jerusalén, cheꞌé dan raꞌya̱nj gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj, rá nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan guun cheꞌe̱ Jesucristó naquiꞌyaj Jesucristó yoꞌo̱ cuentó nihánj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e xca̱j nij yuvii̱ cuentá a. 12 Dan me se cataj soꞌ a:

―Yoꞌo̱ síí xnaꞌa̱nj ruꞌvee guun rá quina̱j suun uun chij chiháán, ne̱ guun rá soꞌ caꞌa̱nj soꞌ chumanꞌ ra̱a̱ ne̱ na̱ta̱ suun soꞌ suun gu̱un chij chiháán soꞌ, ga̱a ne̱ ca̱nica̱j soꞌ nama̱n soꞌ chiháán soꞌ, rá soꞌ a. 13 Ga̱a ne̱ canacúún soꞌ man chi̱ꞌ nij se‑mo̱zó soꞌ caꞌna̱ꞌ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ rqué soꞌ ꞌo̱ saꞌanj mina rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan nij soꞌ se vaa quiꞌya̱j suun nij soꞌ ga̱ saꞌanj, ne̱ tanaca̱ nij soꞌ man saꞌanj, ne̱ nda̱a quisi̱j güii nama̱n uún soꞌ, ga̱a ne̱ nuchru̱j nij soꞌ cuentá, taj soꞌ a. Da̱nj caꞌmii soꞌ, ga̱a ne̱ cavii soꞌ caꞌanj soꞌ a.

14 ”Tza̱j ne̱ nij síí ma̱n chiháán soꞌ roꞌ, quitáá riꞌyunj man soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌnéé nij soꞌ síí caꞌanj suun caꞌanj cata̱j xnaꞌanj rihaan síí nica̱j suun rej caꞌanj síí xnaꞌa̱nj ruꞌvee yoꞌ se vaa ne caꞌve̱j rá nij soꞌ gu̱un chij síí xnaꞌa̱nj ruꞌvee yoꞌ rihaan nij soꞌ a.

15 ”Dan me se ya̱ quiꞌyaj canaán síí xnaꞌa̱nj ruꞌvee yoꞌ guun chij soꞌ chiháán soꞌ, ga̱a ne̱ ga̱a namán soꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ se vaa nacu̱nj nii man chi̱ꞌ nij se‑mo̱zó soꞌ nij síí rqué soꞌ saꞌanj rihaan a. ꞌO̱ se guun rá soꞌ xca̱j soꞌ cuentá me daj saꞌanj quiꞌyaj canaán nij soꞌ a.

16 ”Dan me se síí caꞌnaꞌ asino ya̱a̱n rihaan soꞌ roꞌ, cataj: “Xa̱ꞌ saꞌanj mina rqué so̱ꞌ manj, tza̱j ne̱ quiꞌyaj canaán ꞌu̱nj ꞌó chi̱ꞌ saꞌanj mina uún, quiꞌyaj saꞌanj yoꞌ, señor”, taj soꞌ rihaan síí xnaꞌa̱nj ruꞌvee yoꞌ a. 17 Ga̱a ne̱ cataj síí xnaꞌa̱nj ruꞌvee yoꞌ rihaan mozó yoꞌ: “Cuna̱j uxrá quiꞌyáá so̱ꞌ á. Mozó sa̱ꞌ ina̱nj mé so̱ꞌ ei. Cheꞌé dan gu̱un chij so̱ꞌ rihaan chi̱ꞌ ya̱ chumanꞌ, qui̱ꞌyáj a”, taj síí xnaꞌa̱nj ruꞌvee rihaan mozó sa̱ꞌ yoꞌ a.

18 ”Dan me se caꞌnaꞌ uún yoꞌó mozó, cataj soꞌ: “Xa̱ꞌ saꞌanj mina rqué so̱ꞌ manj, tza̱j ne̱ quiꞌyaj canaán ꞌu̱nj yuꞌunꞌ saꞌanj mina uún, quiꞌyaj saꞌanj yoꞌ, señor”, taj soꞌ rihaan síí xnaꞌa̱nj ruꞌvee yoꞌ a. 19 Ne̱ cataj síí xnaꞌa̱nj rihaan soꞌ: “Ga̱a ne̱ gu̱un chij so̱ꞌ rihaan ꞌu̱nꞌ ya̱ chumanꞌ na̱nj ei”, taj soꞌ rihaan yoꞌó mozó yoꞌ a.

20 ”Dan me se caꞌnaꞌ yoꞌó soꞌ uún, ne̱ cataj soꞌ: “Nihánj me naca̱j so̱ꞌ se‑saꞌa̱nj so̱ꞌ, señor. ꞌO̱ se caraa sa̱ꞌ ꞌu̱nj man yoꞌ rque ꞌo̱ vitó, 21 ne̱ cuchuꞌvíꞌ ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj mán so̱ꞌ, cheꞌé se si̱j sca̱ꞌ ndoꞌo nimán mé so̱ꞌ, ne̱ naxca̱j so̱ꞌ rasu̱u̱n rej nuviꞌ rasu̱u̱n cutáꞌ so̱ꞌ, ne̱ yoꞌó yuvii̱ unô caân, ne̱ so̱ꞌ me se, ne̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ, ne̱ rii so̱ꞌ naa̱ ado̱nj”, taj mozó yoꞌ rihaan síí xnaꞌa̱nj ruꞌvee yoꞌ a.

22 ”Ga̱a ne̱ cataj síí xnaꞌa̱nj ruꞌvee rihaan mozó yoꞌ: “Mozó chiꞌi̱i̱ nimán mé so̱ꞌ ei. Cuta̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ xráá so̱ꞌ cheꞌé nana̱ tuꞌva ma̱ꞌán so̱ꞌ á. ꞌO̱ se queneꞌén so̱ꞌ se vaa si̱j sca̱ꞌ ndoꞌo nimán mej, ne̱ queneꞌén so̱ꞌ se vaa naxca̱j ꞌu̱nj rasu̱u̱n rej nuviꞌ rasu̱u̱n cutaj, ne̱ queneꞌén so̱ꞌ se vaa yoꞌó yuvii̱ unô caân ne̱ ꞌu̱nj rii naa̱ na̱nj á. 23 Cheꞌé dan me cheꞌé ne ta̱cuachén so̱ꞌ se‑saꞌa̱nj ꞌu̱nj rihaan nij síí nutaꞌ saꞌanj ga̱. Ga̱a ne̱ ga̱a caꞌnáꞌ ꞌu̱nj, ne̱ nacaj ꞌu̱nj se‑saꞌa̱nj ꞌu̱nj ga̱ saꞌanj nataꞌ raa̱ yoꞌ ga̱”, taj síí xnaꞌa̱nj ruꞌvee yoꞌ rihaan mozó rmi̱i̱ yoꞌ a. 24 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan yoꞌó nij síí nicu̱nꞌ ga̱ soꞌ a: “Caꞌne̱e̱ soj saꞌanj nica̱j mozó chiꞌi̱i̱ nihánj, ne̱ ta̱cuachén soj rihaan síí nica̱j chi̱ꞌ saꞌanj mina yoꞌ á”, taj síí xnaꞌa̱nj ruꞌvee yoꞌ rihaan yoꞌó nij soꞌ a. 25 “Tza̱j ne̱ a̱j nica̱j soꞌ ꞌo̱ chi̱ꞌ vaa gue̱e̱ á”, cataj nij soꞌ rihaan síí xnaꞌa̱nj ruꞌvee yoꞌ a. 26 “Taj se ꞌyaj maꞌ. Cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa síí neꞌen sa̱ꞌ quiꞌya̱j suun rihanj roꞌ, ne̱ vaa güii, ne̱ doj a̱ gu̱un nucua̱j soꞌ quiꞌya̱j suun soꞌ ado̱nj. Ne̱ síí ne neꞌen quiꞌya̱j suun rihanj roꞌ, caꞌne̱e̱ ꞌu̱nj suun leꞌe̱j nii ata̱ soꞌ, ne̱ quina̱j u̱u̱n soꞌ ado̱nj”, taj síí xnaꞌa̱nj ruꞌvee yoꞌ rihaan nij soꞌ a. 27 Ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ: “Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ nij síí ta̱j riꞌyunj manj síí ne caꞌve̱j rá gu̱un chij ꞌu̱nj rihaan, tza̱j ne̱ ni̱caj soj man nij soꞌ caꞌna̱ꞌ soj rihanj, ga̱a ne̱ ticavi̱ꞌ soj man nij soꞌ rihanj nihánj ei”, taj uún soꞌ a. 28 ―Veé da̱nj quisíj cuentó nanó Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ cavii soꞌ caꞌanj soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ táá ya̱a̱n soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj Jesucristó ga̱a catúj Jesucristó chumanꞌ Jerusalén a

29 Dan me quinichrunꞌ Jesucristó ro̱j chumanꞌ cuꞌna̱j Betfagé ga̱ Betania a. Na̱j ro̱j chumanꞌ yoꞌ tacóó quij cuꞌna̱j Quij ma̱n Chruun Olivó a. Ga̱a ne̱ caꞌnéé Jesucristó man vi̱j tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ caꞌa̱nj rque chumanꞌ Betfagé, 30 ne̱ cataj soꞌ rihaan ro̱j soꞌ a:

―Cavi̱i̱ ro̱j so̱j caꞌa̱nj soj, ne̱ catu̱u̱ ro̱j so̱j chumanꞌ nihánj chumanꞌ na̱j rihaan níꞌ, ne̱ asa̱ꞌ catúj ro̱j so̱j, ne̱ nari̱ꞌ ro̱j so̱j man yoꞌo̱ burró leꞌe̱j yaꞌa̱nj numi̱i a. Dan me se nache̱ ro̱j so̱j man xoꞌ, ne̱ ni̱caj ro̱j so̱j caꞌna̱ꞌ ro̱j so̱j rihanj nihánj á. 31 Ne̱ sese xna̱ꞌanj nii man ro̱j so̱j me cheꞌé nache ro̱j so̱j burró, ne̱ cata̱j ro̱j so̱j: “Síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ achiin xcuu nihánj rihaan chugua̱nj”, cata̱j ro̱j so̱j á ―taj Jesucristó rihaan ro̱j síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

32 Dan me se caꞌanj ro̱j soꞌ, ne̱ catúj ro̱j soꞌ chumanꞌ yoꞌ, ne̱ nariꞌ ro̱j soꞌ man burró leꞌe̱j, nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a. 33 Ne̱ ga̱a nache ro̱j soꞌ man burró, ne̱ xnáꞌanj nij síí da̱a̱n burró man ro̱j soꞌ a:

―Me cheꞌé nache soj burró ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man ro̱j soꞌ a.

34 Ga̱a ne̱ cataj ro̱j soꞌ rihaan nij síí da̱a̱n burró a:

―Síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ achiin xcuu nihánj rihaan chugua̱nj ―taj ro̱j soꞌ a.

35 Ga̱a ne̱ nica̱j ro̱j soꞌ xcuu caꞌnaꞌ ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cutaꞌ ro̱j soꞌ saga̱nꞌ ro̱j soꞌ xráá burró, ne̱ tacavii ro̱j soꞌ man Jesucristó xráá burró yoꞌ, 36 ne̱ ga̱a va̱j Jesucristó, ne̱ cuchruj ndoꞌo nij yuvii̱ yatzíj saga̱nꞌ nij soꞌ rá chrej, ne̱ achén Jesucristó ga̱ burró yoꞌ rihaan yatzíj a. 37 Dan me se quinichrunꞌ Jesucristó chumanꞌ Jerusalén, ne̱ va̱j soꞌ tacóó Quij ma̱n Chruun Olivó rej va̱j ni̱j chrej, ne̱ guun cheꞌe̱ queꞌe̱e̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ guun niha̱ꞌ rá nij soꞌ, ne̱ aguáj nij soꞌ, caꞌmii sa̱ꞌ nij soꞌ cheꞌé Diose̱ cheꞌé nu̱ꞌ nij suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj Jesucristó queneꞌen nij soꞌ a. 38 Dan me se cataj nij soꞌ:

―Cuna̱j uxrá vaa caꞌnaꞌ síí caꞌnéé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ei. Síí nica̱j suun rey uun chij rihaan níꞌ me soꞌ ei. Veꞌé ca̱yáán Diose̱ síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ á. Cuna̱j uxrá ꞌyaj soꞌ ei ―taj nij yuvii̱, caguáj nij soꞌ a.

39 Dan me se taꞌa̱j nij síí chéé ga̱ Jesucristó me síí fariseo, ne̱ taꞌa̱j nij soꞌ cataj rihaan Jesucristó a:

―Cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ so̱ꞌ se vaa caꞌne̱ꞌ rá nij soꞌ ga̱ nana̱ vaa da̱nj á ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

40 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa sese dínj ga̱a̱ tuꞌva nij síí aguáj nana̱ vaa da̱nj, ne̱ maꞌa̱n nij yahij na̱j rihaan yoꞌóó nihánj cagua̱j nana̱ vaa da̱nj asuun na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.

41 Ne̱ ga̱a quinichrunꞌ Jesucristó chumanꞌ Jerusalén yoꞌ, ne̱ taꞌvee Jesucristó cheꞌé chumanꞌ yoꞌ, 42 ne̱ cataj soꞌ:

―Güii cuanꞌ me se me ina̱nj raj queneꞌe̱n soj si̱j ma̱n chumanꞌ Jerusalén da̱j quiꞌya̱j soj ne̱ caꞌve̱e dínj ca̱yáán soj, tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se se̱ caꞌvee xca̱j soj cuentá maꞌ. 43 Dan me se quisi̱j ya̱ güii, ne̱ caꞌna̱ꞌ nij síí ta̱j riꞌyunj man soj, ne̱ cune̱ꞌ nij soꞌ chingá nu̱ꞌ anica̱j chiháán soj, ne̱ tucuachri̱in nij soꞌ man soj, ne̱ se̱ caꞌvee cu̱riha̱nj soj, quiꞌya̱j nij soꞌ maꞌ. 44 Ne̱ tu̱cuanee nij soꞌ nu̱ꞌ chiháán soj, ne̱ cavi̱ꞌ soj, ne̱ a̱ ꞌó yuvej se̱ quitáá xráá tuviꞌ yuvej, quiꞌya̱j nij soꞌ maꞌ. Da̱nj quira̱nꞌ soj, cheꞌé se ga̱a guun rá Diose̱ ra̱cuíj Diose̱ man soj, ne̱ ne xca̱j soj cuentá maꞌ ―taj Jesucristó niꞌya̱j soꞌ man nij síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quirii Jesucristó man nij yuvii̱ tuꞌvéj rasu̱u̱n rá nuvií noco̱o a

45 Ga̱a ne̱ catúj Jesucristó rá nuvií noco̱o, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ quirii soꞌ man nu̱ꞌ nij yuvii̱ tuꞌvéj rasu̱u̱n ma̱n rá nuvií noco̱o a. 46 Ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Danj Diose̱ taj se vaa tucuá Diose̱ me rej naꞌvíj yuvii̱ rihaan Diose̱ á. Tza̱j ne̱ guun tucua̱ síí itu̱u̱ man tucuá Diose̱ nihánj, quiꞌyaj soj na̱nj á ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ quirii soꞌ a.

47 Ne̱ dan me se daj a̱ güii nicunꞌ Jesucristó rá nuvií noco̱o, tucuꞌyón Jesucristó se‑na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱, tza̱j ne̱ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, nanoꞌ uxrá nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ ga̱a ne̱ caꞌve̱e cavi̱ꞌ Jesucristó a. 48 Tza̱j ne̱ ne nari̱ꞌ nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ cavi̱ꞌ Jesucristó maꞌ. ꞌO̱ se guun niha̱ꞌ uxrá rá nij yuvii̱ cuno nij soꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó a.

20

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa xnáꞌanj nii man Jesucristó me síí caꞌneꞌ suun rihaan soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa ꞌyaj soꞌ a

1 Dan me se ꞌo̱ güii nicu̱nꞌ Jesucristó rá nuvií noco̱o, tucuꞌyón Jesucristó rihaan yuvii̱, ne̱ nataꞌ soꞌ se‑na̱na̱ soꞌ nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ nicu̱nꞌ xrej ata̱ suun noco̱o doj nicu̱nꞌ síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés nicu̱nꞌ síí uun chij nicu̱nꞌ rej tucuꞌyón Jesucristó a. 2 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Me síí caꞌneꞌ suun rihaan so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa ꞌyáá so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

3 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ne̱ vaa yoꞌo̱ nana̱ me raj xna̱ꞌanj ꞌu̱nj man nij soj, ne̱ cata̱j soj rihanj á. 4 Dan me se me síí caꞌneꞌ suun rihaan síí cuꞌna̱j Juan cuta̱ꞌ ne soꞌ man yuvii̱, rá soj ga̱. Maꞌa̱n Juan cavii raa̱ naꞌ. Ase Diose̱ cataj xnaꞌanj rihaan soꞌ xa̱ꞌ. Cata̱j xnaꞌanj nij soj rihanj ei ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

5 Ga̱a ne̱ nuchruj ra̱a̱ ndoꞌo nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ a:

―Ne̱ sese cata̱j níꞌ se vaa Diose̱ caꞌneꞌ suun rihaan síí cuꞌna̱j Juan cuta̱ꞌ ne soꞌ man yuvii̱, ne̱ cata̱j Jesucristó rihaan níꞌ me cheꞌé ne cuchuma̱n rá níꞌ nana̱ caꞌmii Juan, cata̱j soꞌ a. 6 Tza̱j ne̱ sese cata̱j níꞌ se vaa nuveé si̱j caꞌneꞌ Diose̱ suun rihaan me síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ go̱ꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ yahij man níꞌ a. ꞌO̱ se cuchumán rá nij yuvii̱ se vaa síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me síí cuꞌna̱j Juan a ―cataj nij soꞌ ga̱ tuviꞌ maꞌa̱n nij soꞌ a.

7 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó se vaa ne neꞌen nij soꞌ me síí caꞌneꞌ suun rihaan síí cuꞌna̱j Juan cuta̱ꞌ ne soꞌ man yuvii̱ a.

8 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Cheꞌé dan se̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj me síí caꞌneꞌ suun rihanj qui̱ꞌyáj nda̱a vaa ꞌyáj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj me cuentó nanó Jesucristó cheꞌé yuvii̱ chiꞌi̱i̱ ꞌyaj suun rihaan yoꞌóó a

9 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Jesucristó nanó soꞌ cuentó nihánj rihaan nij yuvii̱ a.

―Dan me se cuchruj yoꞌo̱ soꞌ yoꞌo̱ naa̱ chruj uvá a. Ga̱a ne̱ tanáj soꞌ man naa̱ yoꞌ rihaan síí quiꞌya̱j suun naa̱ yoꞌ, ne̱ curiha̱nj soꞌ caꞌanj soꞌ ga̱nꞌ queꞌe̱e̱ yavii a. 10 Ne̱ ꞌo̱ güii caꞌnéé soꞌ man yoꞌó se‑mo̱zó soꞌ caꞌa̱nj soꞌ rihaan nij síí nu̱u̱ tumé xnaa̱ soꞌ a. ꞌO̱ se me rá soꞌ rque̱ nij síí nu̱u̱ tumé naa̱ do̱j chruj uvá rihaan yoꞌó mozó yoꞌ, tza̱j ne̱ a̱ doj chruj ne rque̱ nij síí nu̱u̱ tumé naa̱ rihaan yoꞌó mozó yoꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se goꞌ ndoꞌo nij soꞌ xráá soꞌ, ne̱ quirii nij soꞌ man soꞌ rque naa̱ yoꞌ a. 11 Cheꞌé dan caꞌnéé síí toꞌo̱j naa̱ yoꞌ man yoꞌó mozó uún, tza̱j ne̱ nij síí nu̱u̱ tumé naa̱ roꞌ, goꞌ uún nij soꞌ xráá mozó uún, ne̱ nij uxrá quiꞌyaj nij soꞌ man soꞌ, ne̱ quirii nij soꞌ man soꞌ rque naa̱, ne̱ a̱ doj chruj ne rque̱ nij soꞌ man mozó yoꞌ a̱ maꞌ. 12 Ga̱a ne̱ caꞌnéé uún síí xna̱a̱ yoꞌ yoꞌó mozó uún, tza̱j ne̱ quiranꞌ chiꞌii̱ ndoꞌo soꞌ, quiꞌyaj nij síí nu̱u̱ tumé naa̱, ne̱ quirii nij soꞌ man soꞌ xeꞌ a.

13 ”Ga̱a ne̱ guun rá síí xna̱a̱ yoꞌ: “Da̱j qui̱ꞌyáj ya̱j ga̱. ꞌO̱ se caꞌne̱j ꞌu̱nj maꞌa̱n taꞌníj síí ꞌe̱e̱ raj man á. Cara̱a̱ cochro̱j nij soꞌ rihaan taꞌníj sese caꞌa̱nj taꞌníj saj xe̱e̱”, guun rá síí xna̱a̱, ne̱ caꞌnéé soꞌ man taꞌníí maꞌa̱n soꞌ caꞌa̱nj a. 14 Dan me se queneꞌen nij síí nu̱u̱ tumé naa̱ se vaa ꞌnaꞌ taꞌníí síí xna̱a̱, ga̱a ne̱ nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, taj nij soꞌ a: “Síí nihánj me síí gu̱un xna̱a̱ man naa̱ nihánj vaa güii ei. Cheꞌé dan ticavi̱ꞌ níꞌ man soꞌ, ne̱ vaa güii, ne̱ gu̱un xna̱a̱ maꞌa̱n níꞌ man naa̱ nihánj chugua̱nj”, taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a. 15 Ga̱a ne̱ quirii nij soꞌ man taꞌníí síí xna̱a̱ yoꞌ xeꞌ, ne̱ ticaviꞌ nij soꞌ man taꞌníí síí siꞌya̱j naa̱ na̱nj ado̱nj. Cheꞌé dan da̱j quiꞌya̱j síí siꞌya̱j naa̱ yoꞌ man nij síí nu̱u̱ tumé xnaa̱ soꞌ, rá nij soj ga̱. 16 ꞌO̱ se caꞌna̱ꞌ soꞌ vaa güii, ne̱ ticavi̱ꞌ soꞌ man nij síí nu̱u̱ tumé naa̱ yoꞌ, ne̱ ta̱cuachén soꞌ xnaa̱ soꞌ rihaan yoꞌó síí tu̱mé man xnaa̱ soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

Ga̱a cuno nij yuvii̱ nana̱ nihánj, ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ:

―O̱rúnꞌ ra̱a̱ Diose̱ me síí naca̱j man núj rihaan sayuun yoꞌ na̱nj chugua̱nj ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

17 Ga̱a ne̱ niꞌya̱j Jesucristó man nij soꞌ, ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man nij soꞌ a:

―Cheꞌé dan me se me cheꞌé nó nana̱ nihánj rihaan danj Diose̱, rá nij soj ga̱: “Yuvej quiriꞌíj nij síí cuneꞌ veꞌ roꞌ, guun yuvej sa̱ꞌ doj rihaan cunuda̱nj nij yuvej ma̱n tacóó veꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj”, taj danj Diose̱ a. 18 Ne̱ yuvej yoꞌ me se ase vaa yuvej yoꞌ vaa ꞌu̱nj, ne̱ ase vaa yuvii̱ tíxé yuvej yoꞌ vaa yuvii̱ naꞌvej rá cuno̱ rihaan ꞌu̱nj, ne̱ uxrá quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun na̱nj ado̱nj. Ne̱ ase vaa yuvii̱ quinij yuvej yoꞌ xráá vaa nij yuvii̱ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj sayuun man, ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ quinavi̱j nij soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

19 Ga̱a ne̱ guun rá nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ guun rá nij xrej ata̱ suun noco̱o doj guun rá qui̱taꞌaa raꞌya̱nj man Jesucristó, tza̱j ne̱ chuꞌviꞌ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man nij yuvii̱ a. Queneꞌen nij soꞌ se vaa cheꞌe̱ maꞌa̱n nij soꞌ me cuentó nanó Jesucristó a. Ase vaa nij síí nu̱u̱ tumé naa̱ vaa maꞌa̱n nij soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ queneꞌen nij soꞌ se vaa cheꞌé dan nanó Jesucristó cuentó yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé puextó go̱ꞌ níꞌ rihaan gobiernó do̱ꞌ, cheꞌé se rque̱ níꞌ rihaan Diose̱ do̱ꞌ a

20 Dan me se cutumé ndoꞌo nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, man Jesucristó da̱j caꞌmi̱i̱ soꞌ a. Ne̱ goꞌ nij soꞌ saꞌanj rihaan do̱j tuviꞌ nij soꞌ síí tihaꞌ yuꞌunj cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ quiꞌya̱j nij soꞌ nda̱a vaa ꞌyaj síí vaa sa̱ꞌ síí me rá xna̱ꞌanj nana̱ man soꞌ a. ꞌO̱ se guun rá nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó cheꞌé nana̱ caꞌmi̱i̱ soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e ta̱cuachén nij soꞌ man Jesucristó rihaan síí nica̱j suun procurador a. 21 Dan me se xnáꞌanj nij síí tihaꞌ yuꞌunj yoꞌ man Jesucristó a:

―Neꞌen núj se vaa nana̱ nica̱ ina̱nj aꞌmii so̱ꞌ ne̱ tucuꞌyón so̱ꞌ do̱ꞌ, maestro. Ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa cunuda̱nj yuvii̱ rihaan so̱ꞌ chugua̱nj. Ne̱ ya̱ tucuꞌyón so̱ꞌ rihaan yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ canoco̱ꞌ yuvii̱ man Diose̱, maestro. 22 Dan me se nó xcúún níꞌ go̱ꞌ níꞌ puextó rihaan síí nica̱j suun gobiernó naꞌ. Ase se̱ goꞌ níꞌ xa̱ꞌ ―taj nij síí tihaꞌ yuꞌunj, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

23 Tza̱j ne̱ caxríj rá Jesucristó se vaa me rá nij soꞌ tiha̱ꞌ yuꞌunj nij soꞌ man soꞌ a. Cheꞌé dan cataj Jesucristó nana̱ nihánj rihaan nij soꞌ a:

24 ―Ti̱haa̱n soj saꞌanj aga̱ꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ á ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ ga̱a tihaa̱n nij soꞌ saꞌanj aga̱ꞌ yoꞌ rihaan Jesucristó, ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Me síí nó rihaan saꞌanj aga̱ꞌ nihánj ga̱. Ne̱ me síí se‑chuvi̱i nó rihaan saꞌanj aga̱ꞌ nihánj ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij síí me rá tiha̱ꞌ yuꞌunj yoꞌ a.

―Síí nica̱j suun gobiernó me nó rihaan saꞌanj aga̱ꞌ yoꞌ, ne̱ nó se‑chuvi̱i soꞌ rihaan saꞌanj ei ―taj nij soꞌ a.

25 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Cheꞌé dan go̱ꞌ soj siꞌyaj síí nica̱j suun gobiernó rihaan maꞌa̱n soꞌ, ne̱ rque̱ soj siꞌyaj Diose̱ rihaan Diose̱ á ―taj Jesucristó a.

26 Ga̱a ne̱ ne gu̱un nucua̱j nij síí tihaꞌ yuꞌunj yoꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó cheꞌé se‑na̱na̱ soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se cuno cunuda̱nj nij yuvii̱ da̱j caꞌmii nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌanj ndoꞌo rá nij yuvii̱ cuno nij soꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ caꞌneꞌ rá nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ya̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ a

27 Dan me se cuchiꞌ do̱j nij síí saduceo rihaan Jesucristó a. Nij síí saduceo roꞌ, aꞌmii nana̱ nihánj se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún yuvii̱ asa̱ꞌ caviꞌ yuvii̱, taj nij soꞌ a. 28 Dan me se xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ nana̱ nihánj a:

―Cachrón síí cuꞌna̱j Moisés nana̱ nihánj rihaan yanj, cheꞌé rej cuno̱ níꞌ nana̱ nihánj a: “Sese caviꞌ yoꞌo̱ síí vaa nica̱, ne̱ sese taj va̱j taꞌníí soꞌ, ne̱ no̱ xcúún tinúú soꞌ xca̱j tinúú soꞌ man choco̱ꞌ soꞌ chana̱ quináj, ne̱ coto̱j tinúú síí caviꞌ ga̱ choco̱ꞌ soꞌ, ne̱ cuchru̱j noꞌ neꞌej, ne̱ gu̱un taꞌni̱j síí caviꞌ man neꞌej yoꞌ, ne̱ cu̱nuû neꞌej yoꞌ rihaan toꞌóó síí caviꞌ yoꞌ a”, taj síí cuꞌna̱j Moisés ga̱a naá, maestro. 29 Dan me se vaa chi̱j nij tinu̱j ꞌo̱ nij soꞌ a. Síí chava̱ꞌ roꞌ, xcaj man chana̱, tza̱j ne̱ caviꞌ soꞌ, ne̱ taj va̱j neꞌej cuchruj chana̱ nica̱ soꞌ, quiꞌyaj soꞌ, 30 ne̱ cheꞌé dan xcaj scueꞌe̱e̱ síí caviꞌ yoꞌ man choco̱ꞌ soꞌ chana̱ quináj, tza̱j ne̱ caviꞌ soꞌ uún, ne̱ xcaj scueꞌe̱e̱ soꞌ uún man chana̱, tza̱j ne̱ caviꞌ soꞌ uún, 31 ne̱ dan me se quisíj xcaj nu̱ꞌ chi̱j nij tinu̱j nij soꞌ man o̱rúnꞌ chana̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ taj va̱j a̱ ꞌó neꞌej cuchruj chana̱ yoꞌ, quiꞌyaj nij soꞌ maꞌ. Ne̱ caviꞌ taranꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 32 Síj, ga̱a ne̱ caviꞌ maꞌa̱n chana̱ yoꞌ uún, 33 ne̱ dan me se asa̱ꞌ cunuu iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ, ga̱a ne̱ me nij tinu̱j nij soꞌ ni̱caj man chana̱ yoꞌ, rá so̱ꞌ ga̱. ꞌO̱ se ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ nica̱ taranꞌ nij tinu̱j nij soꞌ guun o̱rúnꞌ noꞌ a ―taj nij síí saduceo, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

34 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Xa̱ꞌ nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱, tza̱j ne̱ uchruj nij soꞌ saꞌanj do̱ꞌ, xcaj tuviꞌ nij soꞌ do̱ꞌ, 35 tza̱j ne̱ ino̱ quiꞌya̱j nij yuvii̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún ca̱yáán ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ cunuu naca̱ uún chumii̱ nihánj na̱nj á. ꞌO̱ se rej ya̱nj Diose̱ me se taj yan va̱j síí xcaj tuviꞌ yoꞌ maꞌ. 36 ꞌO̱ se da̱nj na̱nj uún, ne̱ taj yan va̱j síí cavi̱ꞌ uún rej yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa nij se‑mo̱zó Diose̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nij soꞌ, ne̱ cuya̱a̱n ga̱a̱ nij soꞌ ga̱ nij se‑mo̱zó Diose̱, ése̱ taꞌni̱j Diose̱ me nij soꞌ, ne̱ si̱j a̱j caviꞌ ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún me nij soꞌ ado̱nj.

37 ”Ne̱ maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Moisés me síí cataj xnaꞌanj asino ya̱a̱n se vaa caꞌve̱e cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ nda̱a vaa nariꞌ soꞌ ga̱a canicunꞌ soꞌ rihaan yan nicu̱nꞌ ꞌo̱ coj acoꞌ yaꞌan raa̱ a. Dan me se cataj soꞌ se vaa síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, me Diose̱ síí noco̱ꞌ nij síí ma̱n ga̱a naá síí cuꞌna̱j Abraham do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Isaac do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Jacobo do̱ꞌ a. 38 Dan me se nuveé se‑Dio̱se̱ nij xnangá me Diose̱ maꞌ. Ina̱nj nij síí vaa iꞌna̱ꞌ aꞌvee noco̱ꞌ man Diose̱ na̱nj ado̱nj. Cheꞌé dan, nda̱ꞌ se síí cane ga̱a naá me vaꞌnu̱j nij soꞌ, tza̱j ne̱ vaa iꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱ na̱nj ei. ꞌO̱ se vaa iꞌna̱ꞌ cunuda̱nj yuvii̱ niꞌya̱j Diose̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

39 Ga̱a ne̱ taꞌa̱j nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ roꞌ, cataj rihaan Jesucristó a:

―Cuna̱j uxrá caꞌmii so̱ꞌ, maestro ―taj nij soꞌ a.

40 ꞌO̱ se ne quisi̱j rá nij soꞌ xna̱ꞌanj nij soꞌ doj nana̱ man Jesucristó a̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun roꞌ, nuveé na̱nj yuvii̱ me soꞌ maꞌ

41 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Me cheꞌé taj nij soj se vaa na̱nj taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j David síí cane ga̱a naá me síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun ga̱. 42 ꞌO̱ se nó se‑na̱na̱ maꞌa̱n síí cuꞌna̱j David rihaan yanj no̱ chraꞌ quiꞌyaj soꞌ, se vaa cataj soꞌ: 43 “Caꞌmii Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan síí ꞌni̱j raꞌa manj, cataj soꞌ se vaa ca̱yáán síí ꞌni̱j raꞌa manj xꞌnúú Diose̱ rej nuva̱ꞌ Diose̱ nda̱a se quisi̱j quiꞌya̱j canaán Diose̱ rihaan taranꞌ nij síí ta̱j riꞌyunj man síí ꞌni̱j raꞌa manj ne̱ quiri̱i̱ taꞌngaꞌ síí ꞌni̱j raꞌa manj rihaan nij soꞌ ado̱nj”, taj síí cuꞌna̱j David yoꞌ a. 44 Dan me se síí ꞌni̱j raꞌa man síí cuꞌna̱j David me síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun, taj síí cuꞌna̱j David yoꞌ a. Sese ꞌni̱j raꞌa soꞌ man David, ga̱a ne̱ me cheꞌé taj soj se vaa na̱nj taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ David me soꞌ ga̱. Taj cheꞌé cata̱j soj se vaa na̱nj yuvii̱ me soꞌ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé cacunꞌ tumé nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ a

45 Ga̱a ne̱ caꞌmii soꞌ nana̱ nihánj rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ cuno cunuda̱nj nij yuvii̱ da̱j caꞌmii soꞌ a:

46 ―Xca̱j nij soj cuentá da̱j ꞌyaj nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱, ne̱ tu̱mé soj man soj se̱ gaa na̱nj quiꞌya̱j soj nda̱a vaa ꞌyaj nij soꞌ á. Dan me se niha̱ꞌ rá nij soꞌ cu̱nuû nij soꞌ yatzíj sa̱ꞌ xca̱a̱n cache̱e̱ nij soꞌ rej queneꞌe̱n yuvii̱ man nij soꞌ, ne̱ aranꞌ rá nij soꞌ se vaa caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ yuvii̱ ga̱ nij soꞌ ga̱a chéé nij soꞌ rihaan yuꞌvee a. Ne̱ uun rá nij soꞌ quita̱j nij soꞌ chruun xlá sa̱ꞌ doj ga̱a ꞌanj nij soꞌ veꞌ nuu chre̱ꞌ níꞌ tu̱cuꞌyón níꞌ se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, ga̱a ꞌanj nij soꞌ chaꞌanj do̱ꞌ a. 47 Ne̱ aꞌnéj nij soꞌ veꞌ tucuá chana̱ caviꞌ nica̱, ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ guun tucua̱ nij soꞌ man veꞌ yoꞌ, ne̱ ꞌyaj xca̱a̱n ndoꞌo nij soꞌ cuentó achíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱, cheꞌé rej sa̱ꞌ doj gu̱un nucua̱j nij soꞌ tiha̱ꞌ yuꞌunj nij soꞌ man yuvii̱ a. Xa̱ꞌ nij soꞌ, tza̱j ne̱ cheꞌé se vaa ꞌyaj nij soꞌ roꞌ, cheꞌé dan doj a̱ ga̱a̱ sayuun quira̱nꞌ nij soꞌ quiꞌya̱j Diose̱, asa̱ꞌ caꞌneꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

21

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé chana̱ nique̱ caviꞌ nica̱ quiꞌyaj sa̱ꞌ doj rihaan nij ruꞌvee, niꞌya̱j Diose̱ a

1 Dan me se niꞌya̱j Jesucristó, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa araa ndoꞌo nij síí ruꞌvee saꞌanj rque chrúún ta̱j rihaan nuvií noco̱o cheꞌé Diose̱ a. 2 Ne̱ queneꞌen soꞌ ꞌo̱ chana̱ caviꞌ nica̱ chana̱ nique̱ se vaa caraa noꞌ vi̱j gue̱e̱ saꞌanj aga̱ꞌ leꞌe̱j rque chrúún yoꞌ, 3 ne̱ cataj soꞌ:

―Cata̱j xnaꞌanj yá yá ꞌu̱nj rihaan nij soj cuano̱ se vaa xa̱ꞌ chana̱ caviꞌ nica̱ chana̱ nique̱ nihánj, tza̱j ne̱ doj a̱ caraa noꞌ saꞌanj rque chrúún yoꞌ rihaan saꞌanj caraa cunuda̱nj yoꞌó nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj. 4 ꞌO̱ se nij soꞌ, da̱j doj saꞌanj quináj raa̱ se‑saꞌa̱nj nij soꞌ roꞌ, caraa nij soꞌ rque chrúún, ne̱ xa̱ꞌ noꞌ, tza̱j ne̱ nda̱ꞌ se achiin ndoꞌo saꞌanj rihaan noꞌ, tza̱j ne̱ rqué noꞌ rihaan Diose̱ cunuda̱nj saꞌanj nica̱j noꞌ saꞌanj quira̱a̱n noꞌ se cha̱ noꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cane̱e̱ nu̱ꞌ nuvií noco̱o ne̱ chumanꞌ Jerusalén a

5 Dan me se cataj taꞌa̱j yuvii̱ se vaa xa̱ꞌ nuvií noco̱o, tza̱j ne̱ yuvej sa̱ꞌ ina̱nj me yuvej guun nuvií noco̱o, ne̱ me do̱j uxrá saꞌanj goꞌ nij yuvii̱ rihaan Diose̱ cheꞌé rej caꞌve̱e cune̱ꞌ nii nuvií noco̱o yoꞌ a. 6 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Xa̱ꞌ nu̱ꞌ nuvií noco̱o niꞌya̱j soj nihánj, tza̱j ne̱ vaa güii cane̱e̱ nu̱ꞌ nuvií noco̱o nihánj, ne̱ a̱ ꞌó yuvej se̱ quitáá xráá tuviꞌ yuvej nihánj a̱ maꞌ ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé sayuun gu̱un rihaan chumii̱ nihánj vaa güii a

7 Dan me se xnáꞌanj nii man Jesucristó, ne̱ cataj nii rihaan soꞌ a:

―Cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj aman cane̱e̱ nu̱ꞌ nuvií noco̱o nihánj do̱ꞌ, a̱ me rasu̱u̱n caꞌna̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ asa̱ꞌ quisíj caꞌna̱ꞌ sayuun yoꞌ, señor ―taj nii, xnáꞌanj nii man soꞌ a.

8 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nii:

―Tu̱mé ndoꞌo soj man soj se̱ gaa na̱nj tiha̱ꞌ yuꞌunj yuvii̱ man soj á. ꞌO̱ se caꞌna̱ꞌ uxrá yuvii̱ cata̱j: “ꞌU̱nj me síí naꞌvi̱j soj, ne̱ Cristo mej á”, cata̱j nij yuvii̱, ne̱ cata̱j uún nij yuvii̱: “A̱j quisíj güii caꞌa̱nj niꞌya̱ chumii̱ na̱nj á”, cata̱j uún nij yuvii̱ rihaan soj a. Tza̱j ne̱ se̱ cuchumán rá soj, ne̱ se̱ canocoꞌ soj man yuvii̱ aꞌmii da̱nj maꞌ.

9 ”Dan me se caꞌve̱e se cuno̱ soj nana̱ se vaa unuꞌ uxrá chumanꞌ ga̱ tuviꞌ chumanꞌ do̱ꞌ, caꞌve̱e se cuno̱ soj nana̱ se vaa tucuáá ndoꞌo yuvii̱ rihaan gobiernó do̱ꞌ, tza̱j ne̱ se̱ cuchuꞌviꞌ soj maꞌ. Ma̱a̱n se vaa cheꞌé gu̱un sayuun yoꞌ rihaan chumii̱ nihánj asino ya̱a̱n ado̱nj. Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ quisíj guun da̱nj, ga̱a ne̱ se̱ caꞌanj niꞌya̱ chumii̱ nihánj nu̱ꞌ orá maꞌ. ꞌO̱ se quina̱j chumii̱ nihánj doj ado̱nj ―taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

10 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Dan me se cunu̱ꞌ uxrá yuvii̱ ma̱n chumanꞌ noco̱o ga̱ yoꞌó chumanꞌ noco̱o, ne̱ cunu̱ꞌ gobiernó ga̱ tuviꞌ gobiernó a. 11 Ne̱ cache̱n ndoꞌo yuún noco̱o, ne̱ queꞌe̱e̱ chumanꞌ me se cache̱n ndoꞌo chiꞌii̱ cache̱n ndoꞌo xꞌnaa cache̱n ndoꞌo a. Ne̱ queneꞌe̱n ndoꞌo yuvii̱ rasu̱u̱n noco̱o nij ndoꞌo rej xta̱ꞌ, ne̱ cuchuꞌvi̱ꞌ nij yuvii̱, quiꞌya̱j rasu̱u̱n yoꞌ a.

12 ”Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ ataa gu̱un nu̱ꞌ sayuun yoꞌ, ne̱ quita̱j riꞌyunj nii man soj, ne̱ qui̱taꞌaa nii man soj, ne̱ canoco̱ꞌ nii man soj quiꞌya̱j nii sayuun man soj, ne̱ ta̱cuachén nii man soj rihaan nij síí ma̱n rá veꞌ nuu chre̱ꞌ níꞌ tu̱cuꞌyón níꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ caxri̱i̱ nii tagaꞌ man soj, ne̱ ta̱cuachén nii man soj rihaan nij síí nica̱j suun, cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ manj me soj a. 13 Síj, ga̱a ne̱ quiri̱ꞌ soj cata̱j xnaꞌanj soj rihaan nij soꞌ cheꞌé ꞌu̱nj a. 14 Ne̱ asa̱ꞌ nicunꞌ soj rihaan nij soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ caꞌne̱j nimán soj se̱ nanó rá soj cheꞌé nana̱ caꞌmi̱i̱ maꞌa̱n soj rihaan nij soꞌ maꞌ. 15 ꞌO̱ se ma̱ꞌanj me síí rque̱ nana̱ cu̱u cavi̱i̱ tuꞌva soj na̱nj á. Ne̱ taj síí gu̱un nucua̱j quiꞌya̱j canaán rihaan se‑na̱na̱ soj maꞌ. 16 Dan me se nda̱a maꞌa̱n rej soj do̱ꞌ, nda̱a maꞌa̱n tuviꞌ soj do̱ꞌ, nda̱a maꞌa̱n tinúú soj do̱ꞌ, nda̱a maꞌa̱n nij síí ma̱n chiháán soj do̱ꞌ, me nij síí ta̱cuachén man soj rihaan nij síí quiꞌya̱j sayuun man soj, ga̱a ne̱ ticavi̱ꞌ nii man taꞌa̱j soj, 17 ne̱ nachri̱ꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man soj, cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ manj ado̱nj. 18 Tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌanj niꞌya̱ a̱ doj yuvé raa̱ soj maꞌ. 19 ꞌO̱ se cheꞌé se noco̱ꞌ raan soj manj roꞌ, cheꞌé dan yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ soj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj.

20 ”Dan me se asa̱ꞌ queneꞌen soj se vaa tucuachriin tanuu nu̱ꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ xca̱j soj cuentá se vaa da̱j doj quiri̱ꞌ nu̱ꞌ chumanꞌ yoꞌ, ne̱ quinavi̱j nu̱ꞌ chumanꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj. 21 Ne̱ güii dan me se yoꞌo̱ cuna̱nj nij síí ma̱n estadó Judea caꞌa̱nj nij soꞌ raa̱ quij, ne̱ nij síí va̱j rque chumanꞌ Jerusalén me se raꞌya̱nj cu̱riha̱nj nij soꞌ, ne̱ nij síí va̱j rej tacaan me se se̱ catúj nij soꞌ chumanꞌ yoꞌ daj chiha̱a̱ míj maꞌ. 22 ꞌO̱ se yoꞌ me güii na̱ruꞌvee Diose̱ sayuun rihaan nij síí ne̱ estadó Judea yoꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé nij soꞌ, ne̱ ya̱ da̱nj gu̱un, ga̱a ne̱ quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ cheꞌé nij soꞌ a. 23 Nique̱ chana̱ nu̱u̱ rque do̱ꞌ, chana̱ vaa taꞌníí neꞌej utzii do̱ꞌ, güii caꞌna̱ꞌ sayuun yoꞌ a. ꞌO̱ se se̱ guun nucua̱j chana̱ yoꞌ cuna̱nj chana̱ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se gu̱un ndoꞌo sayuun rej yoꞌ, ne̱ caxri̱i̱ yuva̱a̱ Diose̱ man yuvii̱ yoꞌ, 24 ne̱ cavi̱ꞌ queꞌe̱e̱ nij soꞌ raa̱ neê espadá, ne̱ qui̱taꞌaa nii man queꞌe̱e̱ nij soꞌ caꞌa̱nj ni̱caj nii rej ne̱ nij síí yaníj a. Ne̱ cache̱e̱ nij síí yaníj xráá nu̱ꞌ chumanꞌ Jerusalén, nda̱a se quisi̱j güii caꞌne̱e̱ Diose̱ suun raꞌa nij soꞌ a ―taj Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j ga̱a̱ caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj a

25 Ne̱ cataj uún Jesucristó a:

―Ga̱a ne̱ queneꞌe̱n yuvii̱ se vaa cunu̱u ino̱ güii do̱ꞌ, yavii do̱ꞌ, nij yatiꞌ do̱ꞌ, ne̱ rihaan maꞌa̱n chumii̱ me se cuchuꞌvi̱ꞌ ndoꞌo cunuda̱nj nij yuvii̱ cuno̱ nij soꞌ da̱j ga̱a̱ ca̱ri̱i̱n ndoꞌo na yaꞌa̱nj do̱ꞌ, queneꞌe̱n nij soꞌ da̱j ga̱a̱ quina̱a̱n rihaan na yaꞌa̱nj do̱ꞌ a. 26 Ne̱ cuchuꞌvi̱ꞌ ndoꞌo nij yuvii̱, cheꞌé yan quinano̱ rá nij soꞌ da̱j ga̱a̱ quira̱nꞌ nu̱ꞌ chumii̱ nihánj a. Ne̱ quina̱a̱n taranꞌ nij rasu̱u̱n nucua̱j ma̱n rej xta̱ꞌ a. 27 Ga̱a ne̱ queneꞌe̱n nij soꞌ mán ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ á. Dan me se xráá ngaa quita̱j ꞌu̱nj caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ gu̱un nucua̱j ndoꞌoj quiri̱i̱ taꞌngaj, ne̱ veꞌé uxrá curuvi̱j caꞌna̱j ei. 28 Dan me se asa̱ꞌ guun cheꞌe̱ nu̱ꞌ rasu̱u̱n nihánj gu̱un yoꞌ da̱nj, ne̱ canicu̱nꞌ soj, ne̱ ni̱ꞌyaj soj xta̱ꞌ, ne̱ da̱j doj naca̱j ꞌu̱nj man soj rihaan chumii̱ nihánj ga̱a̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ya̱ queneꞌe̱n níꞌ se vaa da̱j doj caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó a

29 Ga̱a ne̱ nanó Jesucristó cuentó nihánj a:

―Xca̱j soj cuentá da̱j ꞌyaj chruun ma̱n chruj higó raa̱ do̱ꞌ, da̱j ꞌyaj me maꞌa̱n chruun do̱ꞌ á. 30 Ga̱a naca coj yaꞌli̱j raꞌa nij chruun, ne̱ niꞌya̱j soj man nij chruun, ne̱ neꞌen soj se vaa da̱j doj ꞌnaꞌ tió nama̱n maa̱n a. 31 Dan me se xca̱j uún soj cuentá se vaa asa̱ꞌ queneꞌen soj nu̱ꞌ se vaa cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱, ne̱ da̱j doj gu̱un cheꞌe̱ Diose̱ gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj. 32 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa queneꞌe̱n taꞌa̱j soj si̱j vaa iꞌna̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ quisi̱j nu̱ꞌ rasu̱u̱n nihánj nu̱ꞌ se vaa cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ ei. Ne̱ ya̱ queneꞌe̱n soj nu̱ꞌ nihánj ga̱a ataa cavi̱ꞌ soj ei. 33 Vaa güii caꞌa̱nj niꞌya̱ yoꞌóó do̱ꞌ, xta̱ꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ se‑na̱na̱j me se daj chiha̱a̱ míj se̱ quinavij yoꞌ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa tu̱mé níꞌ man níꞌ da̱j quiꞌya̱j níꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e canicu̱nꞌ níꞌ rihaan Jesucristó a

34 Ne̱ cataj uún Jesucristó a:

―Dan me se cu̱tumé soj man soj se̱ gaa na̱nj yoꞌo̱ gu̱un rá soj rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ gu̱un rá soj gu̱un xno̱ soj do̱ꞌ, gu̱un rá soj caꞌmi̱i̱ sca̱ꞌ soj do̱ꞌ, gu̱un rá soj gu̱un siꞌya̱j soj nu̱ꞌ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj do̱ꞌ a. Se quiꞌya̱j soj da̱nj, tóse̱ taj niꞌyón caꞌna̱j, ne̱ se̱ queneꞌen soj caꞌna̱j a. 35 ꞌO̱ se nda̱a rá se vaa ꞌo̱ lazo neꞌ taꞌaa man nii roꞌ, da̱nj ga̱a̱ caꞌna̱ꞌ xráá cunuda̱nj chumii̱ nihánj ado̱nj. 36 Cheꞌé dan yoꞌo̱ ni̱ꞌyaj soj, ne̱ xca̱j soj cuentá nu̱ꞌ güii, ne̱ ina̱nj cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ se vaa caꞌve̱e quinani̱i̱ soj rihaan nu̱ꞌ sayuun nihánj asa̱ꞌ gu̱un da̱nj rihaan chumii̱ nihánj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e canicu̱nꞌ soj rihaan ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ ei ―taj Jesucristó a.

37 Dan me se rej ranga̱ꞌ roꞌ, ne̱ Jesucristó rá nuvií noco̱o, ne̱ tucuꞌyón soꞌ man nij yuvii̱, ne̱ rej tiꞌnuu me se curiha̱nj soꞌ, ne̱ rej cuꞌna̱j Quij ma̱n Chruun Olivó aranꞌ soꞌ a. 38 Ne̱ taxre̱j uchiꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó a.

22

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Judas ga̱a cutuꞌvéj yuve̱ soꞌ man Jesucristó a

1 Dan me se da̱j doj ca̱nuû chaꞌanj pascuá chaꞌanj chá nij yuvii̱ israelitá chraa yoꞌóó trigó a. 2 Ne̱ nanoꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ ne̱ cavi̱ꞌ Jesucristó, cheꞌé se ma̱n ndoꞌo yuvii̱ noco̱ꞌ man Jesucristó a.

3 Ne̱ catúj síí chre̱e cuꞌna̱j Satanás nimán síí cuꞌna̱j Judas Iscariote, ne̱ soꞌ me se yoꞌo̱ tuviꞌ maꞌa̱n chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó me soꞌ a. 4 Dan me se cavii soꞌ caꞌanj soꞌ, ne̱ caꞌmii soꞌ ga̱ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, ga̱ tanuu uun chij rihaan nij tanuu tumé nuvií do̱ꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ da̱j quiꞌya̱j soꞌ ne̱ ta̱cuachén soꞌ man Jesucristó rihaan nij soꞌ a. 5 Ga̱a ne̱ guun niha̱ꞌ rá nij soꞌ ga̱a cuno nij soꞌ se‑na̱na̱ Judas, ne̱ guun ya̱ caꞌmii nij soꞌ ga̱ Judas se vaa rque̱ nij soꞌ saꞌanj man Judas a. 6 Dan me se cataꞌ tuꞌva síí cuꞌna̱j Judas se vaa ta̱cuachén soꞌ man Jesucristó rihaan nij soꞌ, ga̱a ne̱ nuchruj ra̱a̱ Judas aman caꞌve̱e ta̱cuachén soꞌ man Jesucristó rihaan nij soꞌ, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj queneꞌe̱n nij yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé rachrúún rqué Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ cha̱ nij soꞌ do̱ꞌ, cheꞌé na vinó rqué soꞌ coꞌo̱ nij soꞌ do̱ꞌ a

7 Dan me se quisíj güii canuû chaꞌanj chá nii chraa yoꞌóó trigó, ne̱ güii dan me güii ticaviꞌ nij yuvii̱ israelitá matzinj leꞌe̱j cheꞌé Diose̱ a. 8 Dan me se caꞌnéé Jesucristó man Pedró do̱ꞌ, man Juan do̱ꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan ro̱j soꞌ:

―Caꞌa̱nj ro̱j so̱j quiꞌya̱j chuvi̱i ro̱j so̱j cha̱ níꞌ ne̱ navi̱j rá níꞌ chaꞌanj pascuá ei ―taj soꞌ rihaan ro̱j soꞌ a.

9 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj ro̱j soꞌ man Jesucristó a:

―Me rej quiꞌya̱j chuvi̱i núj cha̱ níꞌ ga̱ ―taj ro̱j soꞌ a.

10 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a:

―Cuno̱ ro̱j so̱j nana̱ nihánj, se vaa asa̱ꞌ catúj ro̱j so̱j chumanꞌ yoꞌ, ne̱ nari̱ꞌ tuviꞌ ro̱j so̱j ga̱ ꞌo̱ síí táá chiha̱ ꞌo̱ cacuaj na, ne̱ canoco̱ꞌ ro̱j so̱j man soꞌ, catu̱u̱ ro̱j so̱j rá veꞌ catu̱u̱ soꞌ, 11 ne̱ cata̱j ro̱j so̱j rihaan síí tucua̱ veꞌ yoꞌ: “Xnáꞌanj maestró mán so̱ꞌ se vaa me rej ne̱ veꞌ cha̱ xtiꞌno̱ maestró chraa ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ cheꞌé chaꞌanj pascuá, taj soꞌ a”, cata̱j ro̱j so̱j rihaan síí tucua̱ veꞌ yoꞌ a. 12 Ga̱a ne̱ ti̱haa̱n soꞌ ꞌo̱ veꞌ nataꞌ xi̱j rihaan ro̱j so̱j, ne̱ a̱j vaa chuvi̱i rá veꞌ yoꞌ, ne̱ ma̱n chruun mesá ma̱n chruun xlá ma̱n rá veꞌ yoꞌ a. Yoꞌ me rej quiꞌya̱j chuvi̱i ro̱j so̱j á ―taj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a.

13 Dan me se cavii ro̱j soꞌ caꞌanj ro̱j soꞌ, ne̱ nariꞌ ro̱j soꞌ nu̱ꞌ nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ quiꞌyaj chuvi̱i ro̱j soꞌ cha̱ xtiꞌno̱ nij soꞌ chraa cheꞌé chaꞌanj pascuá a. 14 Ne̱ quisíj orá cha̱ xtiꞌno̱ nij soꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ Jesucristó ga̱ yoꞌó nij apóstol cuneꞌ soꞌ man nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌanj ca̱yáán taranꞌ nij soꞌ rihaan mesá a. 15 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Guun ndoꞌo raj cha̱ xtiꞌno̱ ꞌu̱nj cheꞌé chaꞌanj pascuá nihánj ga̱ nij soj cuano̱ nihánj ga̱a ataa qui̱ránꞌ ꞌu̱nj sayuun a. 16 ꞌO̱ se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa se̱ chá xtiꞌno̱ uún ꞌu̱nj ga̱ soj a̱ ꞌó chaꞌanj nihánj nda̱a se quisi̱j güii ca̱nuû chaꞌanj pascuá naca̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a̱ man ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

17 Ga̱a ne̱ nica̱j soꞌ ꞌo̱ agaꞌ tazá na vinó, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

―Qui̱taꞌaa soj na nihánj, cuxra̱ꞌ taꞌa̱j soj, ne̱ coꞌo̱ cunuda̱nj soj á. 18 ꞌO̱ se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa veé do̱j nihánj me coꞌo̱j, ne̱ se̱ coꞌoj ya̱j a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ quisíj güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ coꞌo̱j ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

19 Ga̱a ne̱ nica̱j soꞌ rachrúún, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ cuxraꞌ soꞌ rachrúún, ne̱ rqué soꞌ man nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Nee̱ manj me rachrúún nihánj na̱nj á. Caꞌve̱j rá ꞌu̱nj cavi̱ꞌ nee̱ manj cheꞌé soj, ne̱ cha̱ soj man nihánj, ga̱a ne̱ yoꞌo̱ cu̱nuû rá soj manj ei ―taj soꞌ rihaan nij apóstol a.

20 Ga̱a ne̱ ase vaa quiꞌyaj soꞌ ga̱ rachrúún roꞌ, da̱nj quiꞌyaj uún soꞌ ga̱ agaꞌ nu̱u̱ na vinó ga̱a quisíj chá xtiꞌno̱ nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Na vinó nihánj roꞌ, me ton manj a. Cheꞌé ton manj roꞌ, rqué Diose̱ ꞌo̱ nana̱ rihaan soj da̱j quiꞌya̱j Diose̱ ga̱ soj a. Dan me se cheꞌé se caya̱nj ton manj roꞌ, cheꞌé dan me cara̱a̱ xꞌnaa Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ cacunꞌ tumé yuvii̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa maꞌa̱n Jesucristó cataj xnaꞌanj se vaa ta̱cuachén yoꞌo̱ síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ man soꞌ rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man soꞌ a

21 Ne̱ cataj uún Jesucristó a:

―Tza̱j ne̱ xca̱j soj cuentá se vaa vaa ꞌo̱ síí ta̱cuachén manj rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj manj, ne̱ táá raꞌa soꞌ rihaan chruun mesá ta̱j raꞌaj nihánj cuano̱ ei. 22 ꞌO̱ se xa̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, tza̱j ne̱ caꞌa̱nj ꞌu̱nj cavi̱ꞌ ꞌu̱nj nda̱a vaa cataj xnaꞌanj maꞌa̱n Diose̱ a. Tza̱j ne̱ nique̱ ndoꞌo síí ta̱cuachén manj rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj manj na̱nj á. Quira̱nꞌ uxrá soꞌ sayuun ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

23 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ me tuviꞌ nij soꞌ me síí quiꞌya̱j da̱nj man Jesucristó, rá nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ sese me rá níꞌ gu̱un níꞌ síí gu̱un chij doj rihaan tuviꞌ níꞌ a

24 Ga̱a ne̱ caꞌmii cunuꞌ cunuda̱nj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó me tuviꞌ nij soꞌ me síí gu̱un chij doj a. 25 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Nij síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ yaníj roꞌ, rii taꞌngaꞌ uxrá nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ tucuꞌnáj nii “síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ” man nij soꞌ na̱nj á. 26 Tza̱j ne̱ se̱ guun soj síí vaa da̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se tuviꞌ soj síí guun rá se vaa gu̱un chij soꞌ doj rihaan soj roꞌ, vaa cheꞌé gu̱un soꞌ síí noco̱ꞌ doj rihaan soj, ne̱ gu̱un soꞌ ase vaa ꞌo̱ se‑mo̱zó soj a. 27 Dan me se me síí me síí uun chij doj, rá soj ga̱: síí anica̱j coꞌoo rihaan mesá naꞌ, ase síí ya̱nj rihaan mesá xa̱ꞌ. Veé síí ya̱nj rihaan mesá me síí uun chij doj, rá soj a. Tza̱j ne̱ nihánj me se va̱j ma̱ꞌán ꞌu̱nj scaꞌnúj nij soj, ne̱ a̱j guún ꞌu̱nj mozó rihaan soj vaa na̱nj ado̱nj.

28 ”Ne̱ xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ nij soj me nij síí cachéé ga̱ ꞌu̱nj ga̱a quiránꞌ ꞌu̱nj sayuun, 29 ne̱ ase vaa cuneꞌ Réj Diose̱ manj se vaa gu̱un chij ꞌu̱nj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ cune̱ꞌ ꞌu̱nj man soj cuano̱ 30 se vaa ca̱yáán soj rihaan xrúún ꞌu̱nj chruun mesá asa̱ꞌ guun chij ma̱ꞌanj, ne̱ cha̱ soj chraa ne̱ coꞌo̱ soj na ga̱ ꞌu̱nj ado̱nj. Ne̱ quita̱j soj chruun xlá sa̱ꞌ ndoꞌo, ne̱ caꞌne̱ꞌ soj cacunꞌ cheꞌé chuvi̱j nij xꞌneꞌ yuvii̱ israelitá ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii Jesucristó ga̱ síí cuꞌna̱j Simón Pedró a

31 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Simón Pedró a:

―Cu̱nó so̱ꞌ nana̱ nihánj caꞌmi̱j rihaan so̱ꞌ, Simón. ꞌO̱ se a̱j cachíín niꞌya̱j síí cuꞌna̱j Satanás rihaan Diose̱ se vaa caꞌve̱j rá Diose̱ quiꞌya̱j soꞌ sayuun man nij soj a. Dan me se ase vaa ꞌyaj nii man ꞌnúú trigó ga̱a tixrinꞌ nii ꞌnúú trigó rihaan rcuaa roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j síí chre̱e man soj, cheꞌé se guun rá soꞌ quiri̱ꞌ soj ado̱nj. 32 Tza̱j ne̱ a̱j cachíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan Diose̱ cheꞌé so̱ꞌ, se vaa se̱ caꞌneꞌ rá so̱ꞌ ga̱ suun amán rá niꞌya̱j manj a̱ maꞌ. Ga̱a ne̱ asa̱ꞌ nanica̱j nimán so̱ꞌ canocoꞌ uún so̱ꞌ manj roꞌ, ne̱ ra̱cuíj so̱ꞌ man nij tinúú so̱ꞌ se vaa cunu̱u sca̱ꞌ doj nimán nij soꞌ uún á ―taj Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Simón Pedró yoꞌ a.

33 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Tza̱j ne̱ a̱j caꞌnéé nimanj yoꞌo̱ cache̱e̱ ꞌu̱nj ga̱ so̱ꞌ, Señor. Caꞌve̱e se caxri̱i̱ nii tagaꞌ mán so̱ꞌ caꞌve̱e se ticavi̱ꞌ nii mán so̱ꞌ caꞌve̱e se, tza̱j ne̱ se̱ tanáj xco̱ ꞌu̱nj mán so̱ꞌ maꞌ ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

34 Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan Pedró a:

―Nihánj me cata̱j ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ da̱j qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, Pedró. Neꞌén ꞌu̱nj se vaa asa̱ꞌ ataa cagua̱j toꞌloo nii̱ corá, ne̱ vaꞌnu̱j cata̱j so̱ꞌ se vaa ne neꞌén so̱ꞌ manj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan Pedró a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quira̱nꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó sayuun a

35 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Ga̱a caꞌnéé ꞌu̱nj man soj caꞌmi̱i̱ natáj soj se‑na̱na̱j rihaan nij yuvii̱ israelitá ne̱ taj nanj taj vitó taj canj taj caꞌanj nica̱j soj ga̱a caꞌanj soj, tza̱j ne̱ taj va̱j rasu̱u̱n cachiin man soj ga̱a caꞌanj soj, rá ꞌu̱nj a ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

―Taj va̱j a̱ doj rasu̱u̱n ne cachi̱in man núj maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

36 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ya̱j me se sese vaa xnánj soj do̱ꞌ, se‑vito̱ soj do̱ꞌ, ne̱ ni̱caj soj caꞌa̱nj soj á. Ne̱ sese taj yan vaj neê espadá rihaan soj, ne̱ quira̱a̱n soj ꞌo̱ taneê soj neê espadá á. Ne̱ sese nuviꞌ saꞌanj rihaan yoꞌo̱ tuviꞌ soj, ne̱ vaa cheꞌé cutuꞌve̱e̱ soꞌ se‑ro̱to̱ soꞌ, ne̱ quira̱a̱n soꞌ neê espadá ei. 37 ꞌO̱ se vaa nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ taj: “Cataj nii se vaa si̱j ꞌyaj cacunꞌ me soꞌ”, taj danj Diose̱ cheꞌé ꞌu̱nj, ne̱ vaa cheꞌé quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ cheꞌej a. ꞌO̱ se da̱j doj quinavi̱j se vaa ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

38 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei. Vaa vi̱j neê espadá rihaan níꞌ nihánj, Señor ―taj nij soꞌ a.

―Veé da̱nj me se da̱nj na̱nj á ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj Jesucristó ga̱a cachíín niꞌya̱j Jesucristó rihaan Diose̱ a

39 Ga̱a ne̱ cavii soꞌ caꞌanj soꞌ quij cuꞌna̱j Quij ma̱n Chruun Olivó, nda̱a vaa cuꞌyón ina̱nj soꞌ quiꞌya̱j soꞌ a. Ne̱ canocoꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rej xco̱ soꞌ a. 40 Ne̱ ga̱a cuchiꞌ nij soꞌ rej yoꞌ, ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ se vaa ca̱ráán Diose̱ chrej rihaan síí chre̱e se̱ gaa na̱nj gu̱un rá soj quiꞌya̱j soj cacunꞌ quiꞌya̱j síí chre̱e á ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

41 Ga̱a ne̱ naxuun soꞌ man soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ rej yaníj do̱j, ne̱ canicunꞌ ru̱j soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱, 42 ne̱ cataj soꞌ rihaan Diose̱ a:

―Sese caꞌve̱e, ne̱ ca̱ráán raꞌá so̱ꞌ xráj, se̱ gaa na̱nj quira̱nꞌ uxrá ꞌu̱nj sayuun, tza̱j ne̱ sese ma̱ꞌán so̱ꞌ me rá qui̱ránꞌ ꞌu̱nj sayuun, ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa me rá ma̱ꞌán so̱ꞌ, ne̱ se̱ quiꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa me rá ma̱ꞌanj maꞌ ―taj Jesucristó, cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ a.

43 Ga̱a ne̱ curuviꞌ yoꞌo̱ se‑mo̱zó Diose̱ cavii rej xta̱ꞌ rihaan soꞌ, ne̱ nariꞌ nucuaj nimán soꞌ, quiꞌyaj se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ a. 44 Ne̱ nanó ndoꞌo rá soꞌ, ne̱ nucua̱j ndoꞌo cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cavii ndoꞌo nihaa̱ rihaan soꞌ, ne̱ ase vaa ton vaa nihaa̱ cavii rihaan soꞌ cayanj rihaan yoꞌóó a. 45 Ne̱ canicunꞌ caya̱ soꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ rej ne̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, tza̱j ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa cotoj nu̱ꞌ nij soꞌ, cheꞌé se nanó ndoꞌo rá nij soꞌ a. 46 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Me cheꞌé otoj soj ga̱. Na̱xuma̱a̱n soj cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ se̱ gaa na̱nj gu̱un rá soj quiꞌya̱j soj cacunꞌ quiꞌya̱j síí chre̱e á ―taj soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj nii ga̱a quitaꞌaa nii man Jesucristó a

47 Dan me se nicu̱nꞌ Jesucristó caꞌmii soꞌ, ne̱ nu̱ꞌ caꞌnaꞌ queꞌe̱e̱ yuvii̱, ne̱ síí cuꞌna̱j Judas yoꞌo̱ tuviꞌ chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó me síí táá ya̱a̱n rihaan nij yuvii̱, ne̱ quinichrunꞌ síí cuꞌna̱j Judas rihaan Jesucristó, cheꞌé rej guun rá soꞌ cachro̱n tuꞌva̱ soꞌ xruu̱ Jesucristó a. 48 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan Judas a:

―Ne chiha̱nꞌ uxrá ꞌyáá so̱ꞌ, se vaa tacuachén so̱ꞌ manj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ ga̱a cachro̱n tu̱ꞌvá so̱ꞌ xruj, man Judas ―taj soꞌ rihaan Judas yoꞌ a.

49 Dan me se queneꞌen nij síí nicu̱nꞌ ga̱ Jesucristó da̱j quiꞌya̱j nij yuvii̱ man Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a:

―Go̱ꞌ núj neê espadá raa̱ nij soꞌ, rá so̱ꞌ naꞌ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

50 Ne̱ yoꞌo̱ tuviꞌ nij soꞌ roꞌ, goꞌ taneê soꞌ neê espadá raa̱ se‑mo̱zó xrej ata̱ suun noco̱o doj, ne̱ güéj nu̱ꞌ xréé yoꞌ rej nuva̱ꞌ yoꞌ, quiꞌyaj soꞌ a. 51 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Caꞌne̱ꞌ rá soj ga̱ suun ꞌyaj da̱nj á ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cutaꞌ Jesucristó raꞌa Jesucristó rej quiranꞌ chiꞌii̱ xréé mozó yoꞌ, ne̱ nu̱ꞌ orá nahuun sa̱ꞌ xréé mozó yoꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a. 52 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, rihaan tanuu uun chij rihaan nij tanuu tumé nuvií do̱ꞌ, rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ a:

―Me cheꞌé ꞌnaꞌ neê espadá ꞌnaꞌ chruun ꞌnaꞌ ga̱ soj ga̱. Síí itu̱u̱ mé ꞌu̱nj, rá soj naꞌ. 53 ꞌO̱ se daj a̱ güii yáán ꞌu̱nj ga̱ nij soj rá nuvií noco̱o, tza̱j ne̱ ne gu̱un rá soj qui̱taꞌaa soj mán ꞌu̱nj maꞌ. Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se a̱j quisíj orá caꞌve̱e quiꞌya̱j soj nda̱a vaa me rá soj quiꞌya̱j soj, ne̱ nihánj me se caꞌve̱e gu̱un nucua̱j soj si̱j va̱j rej rmi̱ꞌ a ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pedró ga̱a cataj soꞌ se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soꞌ a

54 Dan me se quitaꞌaa nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ caꞌanj nica̱j nij soꞌ man Jesucristó rá veꞌ tucuá xrej ata̱ suun noco̱o doj, ne̱ ga̱nꞌ ga̱nꞌ canocoꞌ síí cuꞌna̱j Pedró rej xco̱ Jesucristó, ꞌnaꞌ soꞌ a. 55 Dan me se naranꞌ nii yaꞌan rá veꞌ, ne̱ yáán tacuachriin taranꞌ nii rihaan yaꞌan, ne̱ yáán síí cuꞌna̱j Pedró scaꞌnúj nij soꞌ a. 56 Dan me se yáán soꞌ rej chuguu̱n yaꞌan rihaan nij tuviꞌ xrej, ne̱ queneꞌen yoꞌo̱ mozó cha̱na̱ man soꞌ, ne̱ niꞌya̱j uxrá chana̱ yoꞌ man soꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj mozó cha̱na̱ yoꞌ rihaan tuviꞌ noꞌ síí ma̱n ga̱ noꞌ a:

57 ―Síí nihánj roꞌ, me yoꞌo̱ síí cachéé ga̱ Jesucristó a ―taj chana̱ yoꞌ, niꞌya̱j yoꞌ man Pedró a.

Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan chana̱ yoꞌ a:

―Ne neꞌén ꞌu̱nj man soꞌ, man nocoj ―taj soꞌ a.

58 Ne̱ yoꞌó orá nii me se queneꞌen yoꞌó soꞌ man Pedró uún a:

―Yoꞌo̱ tuviꞌ nij síí chéé ga̱ soꞌ mé so̱ꞌ ei ―taj soꞌ rihaan Pedró a.

―Taj maꞌ. Nuveé si̱j chéé ga̱ soꞌ mé ꞌu̱nj, man tinu̱j ―taj Pedró yoꞌ a.

59 Dan me se cachén yoꞌó orá uún, ga̱a ne̱ nucua̱j caꞌmii yoꞌó soꞌ a:

―Ya̱ uxrá si̱j cachéé ga̱ Jesucristó me síí nihánj na̱nj ei. ꞌO̱ se si̱j cavii estadó Galilea me ro̱j soꞌ ga̱ Jesucristó chugua̱nj ―taj yoꞌó soꞌ a.

60 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan síí tuꞌva da̱nj a:

―Ne uno uxraj me taj so̱ꞌ, man tinu̱j ―taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

Ne̱ dan me se nu̱ꞌ caꞌmii soꞌ da̱nj, ne̱ nu̱ꞌ caguáj toꞌloo a. 61 Ga̱a ne̱ canica̱j síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ niꞌya̱j soꞌ man Pedró, ga̱a ne̱ nanuj rá Pedró se‑na̱na̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ga̱a cataj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan soꞌ: “Neꞌén ꞌu̱nj se vaa asa̱ꞌ ataa cagua̱j toꞌloo nii̱ corá, ne̱ vaꞌnu̱j cata̱j so̱ꞌ se vaa ne neꞌén so̱ꞌ manj maꞌ”, cataj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan soꞌ quii a. 62 Dan me se ga̱a niꞌya̱j síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ man Pedró, ga̱a ne̱ curiha̱nj Pedró xeꞌ, ne̱ taꞌvee ndoꞌo soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj nii ga̱a cutaꞌ nii cacunꞌ xráá Jesucristó a

63 Ga̱a ne̱ nij síí quitaꞌaa man Jesucristó roꞌ, tihaꞌ ndoꞌo nij soꞌ man soꞌ, ne̱ goꞌ nij soꞌ xráá soꞌ a. 64 Ne̱ ga̱a goꞌ nij soꞌ xráá soꞌ me se caráán nij soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ rihaan soꞌ a:

―Cata̱j so̱ꞌ rihaan núj me síí goꞌ mán so̱ꞌ á ―taj nij soꞌ, 65 ne̱ queꞌe̱e̱ doj nana̱ nij aꞌmii uún nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

66 Ne̱ ga̱a quisíj güii, ne̱ cunuu chre̱ꞌ nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá, ne̱ dan me se nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, cunuu chre̱ꞌ, ne̱ caꞌanj nica̱j nij soꞌ man Jesucristó rá veꞌ aꞌneꞌ nij soꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ:

67 ―Sese ya̱ si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun mé so̱ꞌ, rá so̱ꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj á ―taj nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Caꞌve̱e se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj, tza̱j ne̱ se̱ cuchumán rá soj se‑na̱na̱j maꞌ. 68 Ne̱ sese xna̱ꞌanj ꞌu̱nj ꞌo̱ nana̱ man soj, tza̱j ne̱ se̱ cataj xnaꞌanj soj rihanj maꞌ. 69 Tza̱j ne̱ rej rihaan níꞌ me se xa̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, tza̱j ne̱ ca̱yáán ꞌu̱nj rej nuva̱ꞌ Diose̱ síí nucua̱j ndoꞌo a ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

70 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj cunuda̱nj nij soꞌ man Jesucristó, cataj nij soꞌ:

―Cheꞌé dan me taꞌni̱j Diose̱ mé so̱ꞌ, rá so̱ꞌ naꞌ ―taj nij soꞌ rihaan soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Veé ya̱ nda̱a vaa cataj soj roꞌ, veé da̱nj vaa na̱nj á ―taj soꞌ a.

71 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a:

―Se̱ cachiin doj síí caꞌna̱ꞌ cata̱j xnaꞌanj rihaan níꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé síí nihánj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n níꞌ me síí cuno da̱j tuꞌva soꞌ nihánj na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.

23

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii síí cuꞌna̱j Pilato ga̱ Jesucristó a

1 Dan me se queꞌe̱e̱ nij soꞌ, ne̱ naxuma̱a̱n taranꞌ nij soꞌ, ne̱ caꞌanj nica̱j nij soꞌ man Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Pilato a. 2 Ga̱a ne̱ cutaꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilato, ne̱ cataj nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilato a:

―Síí nihánj roꞌ, me síí tucuꞌyón tucuáán ne̱ rihaan tuviꞌ núj si̱j israelitá, ne̱ cataj soꞌ se vaa se̱ goꞌ yuvii̱ puextó rihaan síí nica̱j suun cuꞌna̱j César, ne̱ taj soꞌ se vaa si̱j caꞌnéé Diose̱ gu̱un síí nica̱j suun rey me maꞌa̱n soꞌ, taj soꞌ ado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilato, niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a.

3 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj síí cuꞌna̱j Pilato man Jesucristó a:

―So̱ꞌ me síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá naꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

―Vej á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

4 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Pilato rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, rihaan nij yuvii̱ do̱ꞌ a:

―Nuviꞌ cacunꞌ tumé síí nihánj narij maꞌ ―taj soꞌ a:

5 Tza̱j ne̱ nucua̱j doj caꞌmii nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Tza̱j ne̱ queꞌe̱e̱ yuvii̱ uno se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ vaa güii quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun na̱nj á. Ne̱ va̱j soꞌ tucuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ soꞌ nu̱ꞌ estadó Judea nihánj, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ tucuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ soꞌ estadó Galilea, ne̱ ꞌnaꞌ soꞌ nda̱a nihánj tucuꞌyón soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan Pilato a.

6 Dan me se cuno Pilato se‑na̱na̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ xnáꞌanj Pilato man nij soꞌ sese si̱j cavii estadó Galilea me Jesucristó a. 7 Ga̱a ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa ya̱ cavii Jesucristó estadó Galilea rej uun chij síí cuꞌna̱j Herodes a. Cheꞌé dan cataj soꞌ se vaa caꞌa̱nj ni̱caj nij soꞌ man Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Herodes yoꞌ a. ꞌO̱ se güii dan me se nuû maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Herodes chumanꞌ Jerusalén a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii síí cuꞌna̱j Herodes ga̱ Jesucristó a

8 Ga̱a queneꞌen síí cuꞌna̱j Herodes man Jesucristó, ga̱a ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá soꞌ a. ꞌO̱ se asi̱j rque̱ ndoꞌo me se guun rá soꞌ queneꞌe̱n soꞌ man Jesucristó, cheꞌé se a̱j cuchiꞌ nana̱ rihaan soꞌ da̱j ꞌyaj Jesucristó a. Ne̱ guun rá soꞌ se vaa quiꞌya̱j Jesucristó ꞌo̱ suun sa̱ꞌ noco̱o ni̱ꞌyaj soꞌ a. 9 Dan me se xnáꞌanj ndoꞌo soꞌ nana̱ man Jesucristó, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó nana̱ ne caꞌmi̱i̱ Jesucristó rihaan soꞌ a̱ maꞌ. 10 Tza̱j ne̱ nicu̱nꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj nicu̱nꞌ nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan nij yuvii̱ nicu̱nꞌ, ne̱ nucua̱j ndoꞌo cutaꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó a. 11 Ga̱a ne̱ nachriꞌ Herodes do̱ꞌ, nij tanuu nu̱u̱ rihaan soꞌ do̱ꞌ, niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ caꞌngaꞌ naco̱o̱ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a. Ga̱a ne̱ naꞌnéé nij soꞌ yatzíj sedá man Jesucristó quiꞌyaj Herodes, ne̱ veé dan naꞌnéé uún Herodes man soꞌ rihaan Pilato a. 12 Ne̱ güii dan me se guun cheꞌe̱ Herodes ga̱ Pilato naꞌmii sa̱ꞌ ro̱j soꞌ ga̱ tuviꞌ ro̱j soꞌ a. ꞌO̱ se asi̱j rque̱ doj me se si̱j ta̱j riꞌyunj man tuviꞌ me ro̱j soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Pilato se vaa cavi̱ꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱ a

13 Dan me se canacúún síí cuꞌna̱j Pilato man nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, man nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, man maꞌa̱n nij yuvii̱ do̱ꞌ, se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ cunu̱u chre̱ꞌ nij soꞌ rihaan soꞌ a. 14 Ga̱a ne̱ cataj Pilato rihaan nu̱ꞌ nij yuvii̱ a:

―Dan me se nica̱j soj man snóꞌo nihánj caꞌnaꞌ soj rihanj, ne̱ cataj soj se vaa soꞌ me síí me rá quiꞌya̱j nij yuvii̱ sayuun a. Ne̱ veé xnáꞌanj ꞌu̱nj man soꞌ cuno taranꞌ soj da̱j ꞌyaj soꞌ, ne̱ xa̱ꞌ cacunꞌ cutaꞌ soj xráá soꞌ, tza̱j ne̱ taj va̱j cacunꞌ vaa da̱nj tumé síí nihánj narij maꞌ. 15 Ne̱ síí cuꞌna̱j Herodes roꞌ, ne nari̱ꞌ soꞌ cacunꞌ tumé síí nihánj a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se naꞌnéé u̱u̱n síí cuꞌna̱j Herodes man síí nihánj rihaan níꞌ na̱nj á. Ne̱ xca̱j soj cuentá se vaa taj cacunꞌ quiꞌyaj síí nihánj, ne̱ ne nó xcúún soꞌ cavi̱ꞌ soꞌ maꞌ. 16 Cheꞌé dan qui̱ꞌyáj do̱j sayuun man soꞌ, ne̱ caꞌa̱nj u̱u̱n soꞌ, quiꞌya̱j níꞌ na̱nj á ―taj Pilato rihaan taranꞌ nij yuvii̱ a.

17 ꞌO̱ se ma̱a̱n güii dan me se daj a̱ chaꞌanj pascuá naꞌnéé nij soꞌ man ꞌo̱ yuvii̱ ꞌni̱j tagaꞌ a.

18 Ga̱a ne̱ caguáj cunuda̱nj nij soꞌ, cataj nij soꞌ a:

―Ticavi̱ꞌ soj man síí nihánj ei. Ticavi̱ꞌ soj man síí nihánj ei. Ne̱ quiri̱i̱ so̱ꞌ man síí cuꞌna̱j Barrabás tagaꞌ cheꞌé núj á ―taj nij soꞌ, caguáj nij soꞌ rihaan Pilato a.

19 Ne̱ xa̱ꞌ síí cuꞌna̱j Barrabás, tza̱j ne̱ si̱j quiꞌyaj cunuꞌ nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ Jerusalén me soꞌ, ne̱ si̱j ticaviꞌ man yuvii̱ me soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caxríj nii tagaꞌ man soꞌ a.

20 Ga̱a ne̱ caꞌmii uún Pilato rihaan nij yuvii̱ a. ꞌO̱ se guun rá soꞌ quiri̱i̱ soꞌ man Jesucristó caꞌa̱nj Jesucristó a.

21 Ga̱a ne̱ caguáj nu̱ꞌ nij yuvii̱, cataj nij soꞌ:

―Cano̱ ya̱ soꞌ rihaan rcutze̱ ei ―taj nij yuvii̱, caguáj nij yuvii̱ a.

22 Ga̱a ne̱ quisíj vaꞌnu̱j cataj soꞌ rihaan nij yuvii̱:

―Tza̱j ne̱ taj va̱j se chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj soꞌ maꞌ. Taj va̱j cacunꞌ tumé soꞌ, ne̱ ne nó xcúún soꞌ cavi̱ꞌ soꞌ maꞌ. Dan me se qui̱ꞌyáj do̱j sayuun man soꞌ, ne̱ caꞌa̱nj u̱u̱n soꞌ qui̱ꞌyáj na̱nj á ―taj uún Pilato rihaan nij yuvii̱ a.

23 Tza̱j ne̱ caguáj ndoꞌo nij yuvii̱, ne̱ uxrá caꞌneꞌ nij yuvii̱ suun rihaan Pilato se vaa ya̱ cavi̱ꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱ quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ guun nucua̱j doj se‑na̱na̱ nij yuvii̱ yoꞌ a. 24 Ga̱a ne̱ guun ya̱ rá Pilato se vaa quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa cataj nij yuvii̱ rihaan soꞌ a. 25 Dan me se síí ꞌni̱j tagaꞌ tumé cacunꞌ se vaa cunuꞌ yuvii̱ quiꞌyaj do̱ꞌ, se vaa ticaviꞌ yuvii̱ do̱ꞌ, quirii Pilato man soꞌ caꞌa̱nj u̱u̱n soꞌ, nda̱a vaa cataj nij yuvii̱ a. Ne̱ Jesucristó roꞌ, caꞌvej rá Pilato quira̱nꞌ soꞌ nda̱a vaa guun rá nij yuvii̱ quira̱nꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj nij yuvii̱ ga̱a cachrón nij yuvii̱ man Jesucristó rihaan rcutze̱ a

26 Dan me se nica̱j nii man Jesucristó caꞌanj nii, ga̱a ne̱ quitaꞌaa nii man yoꞌo̱ síí cuꞌna̱j Simón síí cavii chumanꞌ Cirene ga̱a ꞌnaꞌ nique soꞌ rej tacaan, ne̱ cutaꞌ nii rcutze̱ xráá soꞌ ata̱ soꞌ rcutze̱ ꞌnaꞌ soꞌ rej xco̱ Jesucristó a. 27 Ne̱ nocoꞌ queꞌe̱e̱ yuvii̱ man Jesucristó, ne̱ taꞌa̱j nij yuvii̱ me chana̱, ne̱ dan me se goꞌ nij chana̱ se‑cuxru̱ꞌ nij noꞌ rucua̱a̱ nij noꞌ, ne̱ taꞌvee ndoꞌo nij chana̱ niꞌya̱j nij chana̱ man Jesucristó a. 28 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó, cataj Jesucristó rihaan nij chana̱ yoꞌ:

―Cuno̱ soj cha̱na̱ taꞌni̱j chumanꞌ Jerusalén caꞌmi̱j á. Se̱ taꞌvee nij soj ni̱ꞌyaj soj mán ꞌu̱nj a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ taꞌve̱e soj ni̱ꞌyaj soj man maꞌa̱n soj do̱ꞌ, man maꞌa̱n taꞌníí soj do̱ꞌ á. 29 ꞌO̱ se vaa güii cata̱j nii se vaa a̱j cavii sa̱ꞌ doj nij chana̱ itu̱un do̱ꞌ, nij chana̱ ne nari̱ꞌ neꞌej do̱ꞌ, nij chana̱ ne tucutzi̱i neꞌej do̱ꞌ a. 30 ꞌO̱ se güii dan me se gu̱un cheꞌe̱ yuvii̱ nacu̱nj yuvii̱ nij quij se vaa cane̱e̱ nij quij ca̱ráán nij quij xráá maꞌa̱n nij soꞌ a. 31 ꞌO̱ se ase vaa chruun maree̱ vaa iꞌna̱ꞌ vaa ꞌu̱nj nihánj, tza̱j ne̱ da̱nj na̱nj ticavi̱ꞌ nii manj a. Táá a̱ nij síí ne̱ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ ase vaa chruun naco̱o̱ caviꞌ vaa nij síí tumé cacunꞌ ne̱ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ cheꞌé dan chiꞌi̱i̱ uxrá doj quira̱nꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij chana̱ a.

32 Ne̱ nica̱j nii man yavíj ro̱j síí tumé cacunꞌ, caꞌanj nii rej cavi̱ꞌ ro̱j soꞌ ga̱ Jesucristó a. 33 Ne̱ ga̱a cuchiꞌ taranꞌ nij soꞌ rej cuꞌna̱j Tacaan Cúú Yave̱ Xnangá, ne̱ cachrón nii man Jesucristó ga̱ ro̱j síí tumé cacunꞌ rihaan vaꞌnu̱j rcutze̱, ne̱ dan me se yoꞌo̱ soꞌ roꞌ, cachrón nii rej nuva̱ꞌ Jesucristó, ne̱ yoꞌó soꞌ roꞌ, cachrón nii rej nichru̱un Jesucristó a. 34 Ga̱a ne̱ cachíín niꞌya̱j Jesucristó rihaan Diose̱, cataj soꞌ:

―Cara̱a̱ xꞌnaa so̱ꞌ, ne̱ se̱ quiꞌyáá so̱ꞌ sayuun man nij soꞌ, man Ata̱j Chij. ꞌO̱ se ne neꞌen nij soꞌ da̱j ꞌyaj nij soꞌ maꞌ ―taj soꞌ, cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Rej soꞌ Diose̱ a.

Ga̱a ne̱ tico tixaj nij tanuu cheꞌé saga̱nꞌ Jesucristó a.

35 Ne̱ canicunꞌ queꞌe̱e̱ yuvii̱ niꞌya̱j da̱j quira̱nꞌ Jesucristó a. Dan me se caꞌngaꞌ naco̱o̱ nij síí uun chij, cataj nij soꞌ:

―A̱j tinanii soꞌ man yoꞌó yuvii̱ rihaan sayuun, rá soꞌ á. Caꞌve̱e ti̱nanii soꞌ man maꞌa̱n soꞌ ya̱j ei. Sese si̱j narii Diose̱ me soꞌ do̱ꞌ, sese si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me soꞌ do̱ꞌ, ne̱ caꞌve̱e ti̱nanii maꞌa̱n soꞌ man soꞌ a ―taj nij síí uun chij niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a.

36 Ne̱ nij tanuu, tza̱j ne̱ caꞌngaꞌ naco̱o̱ uún nij tanuu niꞌya̱j nij tanuu man Jesucristó, ne̱ ruꞌmaan nij tanuu na vinó yu̱u̱ tuꞌva Jesucristó, 37 ne̱ cataj nij soꞌ:

―Sese so̱ꞌ me síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá, ne̱ ti̱nanii so̱ꞌ man ma̱ꞌán so̱ꞌ rihaan sayuun ya̱j vij ―taj nij tanuu rihaan Jesucristó a.

38 Ne̱ vaa rcuchra̱ꞌ nó rihaan rcutze̱ yoꞌ, ne̱ nó nana̱ rihaan rcuchra̱ꞌ yoꞌ se vaa: “Si̱j nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá me síí nihánj a”, taj nana̱ yoꞌ a.

39 Ne̱ yoꞌo̱ tuviꞌ ro̱j síí tumé cacunꞌ noco̱ꞌ rihaan rcutze̱ rej xꞌnu̱j Jesucristó roꞌ, nij caꞌmii soꞌ rihaan Jesucristó, cataj soꞌ:

―Si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun mé so̱ꞌ, rá so̱ꞌ naꞌ. Me cheꞌé ne tinanii so̱ꞌ man taranꞌ níꞌ ga̱ ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

40 Tza̱j ne̱ yoꞌó síí tumé cacunꞌ roꞌ, cataj soꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ:

―Nihánj me se cuya̱a̱n vaa sayuun ranꞌ níꞌ ga̱ sayuun ranꞌ síí nihánj na̱nj á. Ne̱ me cheꞌé ne chuꞌvíꞌ so̱ꞌ a̱ doj niꞌya̱j so̱ꞌ Diose̱ ga̱. 41 Dan me se xa̱ꞌ níꞌ, tza̱j ne̱ vaa cheꞌé cavi̱ꞌ níꞌ, ne̱ ranꞌ níꞌ sayuun cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ, tza̱j ne̱ xa̱ꞌ síí nihánj, tza̱j ne̱ taj va̱j a̱ doj se chiꞌi̱i̱ ne quiꞌya̱j síí nihánj a̱ maꞌ ―taj yoꞌó síí tumé cacunꞌ yoꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ a.

42 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Se̱ quiniꞌyón so̱ꞌ ra̱cuíj so̱ꞌ manj, asa̱ꞌ guun cheꞌe̱ so̱ꞌ guun chij so̱ꞌ a̱ maꞌ ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

43 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ cuano̱ se vaa güii cuanꞌ me se ca̱yáán so̱ꞌ ga̱ ꞌu̱nj rej sa̱ꞌ ndoꞌo rej ne̱ nij síí sa̱ꞌ rihaan Diose̱ ei ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

44 Veé dan, ne̱ caxu̱j me yoꞌ, ne̱ guun rmi̱ꞌ rihaan nu̱ꞌ chumii̱, ne̱ yoꞌo̱ guun rmi̱ꞌ rihaan chumii̱ nda̱a quisíj agaꞌ vaꞌnu̱j rej anocoꞌ güii a. 45 Ne̱ guun rmi̱ꞌ rihaan güii, ne̱ sinꞌ nu̱ꞌ yatzíj cortiná noco̱ꞌ rá nuvií noco̱o a. 46 Ga̱a ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj Jesucristó, cataj soꞌ:

―Naca̱j so̱ꞌ nimanj, Ata̱j Chij ―taj soꞌ, ne̱ veé dan caviꞌ soꞌ a.

47 Dan me se queneꞌen tanuu capitán se vaa guun, ga̱a ne̱ veꞌé uxrá caꞌmii soꞌ cheꞌé Diose̱, ne̱ cataj soꞌ:

―Xa̱ꞌ síí nihánj, tza̱j ne̱ ya̱ ya̱ síí sa̱ꞌ me soꞌ na̱nj á ―taj tanuu yoꞌ niꞌya̱j soꞌ man Jesucristó a.

48 Dan me se queneꞌen taranꞌ nij yuvii̱ cunuu chre̱ꞌ rej yoꞌ se vaa guun, ga̱a ne̱ goꞌ nij soꞌ se‑cuxru̱ꞌ nij soꞌ rucua̱a̱ nij soꞌ cheꞌé se nanó ndoꞌo rá nij soꞌ, ga̱a ne̱ canica̱j nij soꞌ caꞌanj nij soꞌ chumanꞌ a. 49 Ne̱ canicunꞌ cunuda̱nj nij tuviꞌ Jesucristó rej ga̱nꞌ doj, ne̱ taꞌa̱j nij soꞌ me chana̱ cuno se‑na̱na̱ Jesucristó asi̱j cavii Jesucristó estadó Galilea a. Ne̱ niꞌya̱j taranꞌ nij soꞌ man Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cachinꞌ nii man Jesucristó rque yuꞌuj yuvej a

50 Ne̱ vaa ꞌo̱ síí cuꞌna̱j José, ne̱ yoꞌo̱ tuviꞌ nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá me soꞌ a. Ne̱ síí sa̱ꞌ me soꞌ, ne̱ síí nica̱ nimán me soꞌ, 51 ne̱ ne vaa rá soꞌ da̱j se vaa rá yoꞌó nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá maꞌ. Ne gu̱un rá soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa quiꞌyaj yoꞌó nij soꞌ maꞌ. Ne̱ síí cavii chumanꞌ Arimatea yoꞌo̱ chumanꞌ na̱j estadó Judea me soꞌ a. Ne̱ soꞌ me síí me ndoꞌo rá gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a.

52 Dan me se caꞌanj soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilato, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilato se vaa caꞌve̱j rá síí cuꞌna̱j Pilato cachi̱nꞌ soꞌ man Jesucristó a. Dan me se caꞌvej síí cuꞌna̱j Pilato, 53 ga̱a ne̱ caꞌanj síí cuꞌna̱j José, tinanij soꞌ man Jesucristó, ne̱ nacutáj soꞌ yatzíj mantá xráá Jesucristó, ne̱ caxríj soꞌ man Jesucristó rque yuꞌuj yuvej rej nuviꞌ a̱ ꞌó xnangá naj a.

54 Veé da̱nj quiꞌyaj nij soꞌ güii ꞌyaj chuvi̱i nij yuvii̱ israelitá cheꞌé güii nara̱a̱n rá nij soꞌ, ne̱ veé da̱nj quisíj güii naránj rá nij soꞌ a. 55 Ne̱ canocoꞌ nij chana̱ cavii estadó Galilea ga̱ Jesucristó rej xco̱ síí cuꞌna̱j José, ne̱ queneꞌen nij chana̱ yuꞌuj rej caxríj síí cuꞌna̱j José man Jesucristó, 56 ga̱a ne̱ canica̱j nij chana̱ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ quiꞌyaj chuvi̱i nij chana̱ yoꞌóó gunꞌ da̱j do̱ꞌ, squíí xlá mirra do̱ꞌ, caxri̱i̱ nij chana̱ man Jesucristó rá nij chana̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó a

Dan me se maꞌa̱n güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá me se naránj rá nij chana̱ a.

24

1 Ne̱ taxre̱j güii cotungó, ga̱a ataa doj quisi̱j güii, me se caꞌanj nij chana̱ rej ta̱j yuꞌuj, ne̱ nica̱j nij chana̱ nij rasu̱u̱n gunꞌ da̱j se vaa a̱j quiꞌyaj chuvi̱i nij noꞌ a. 2 Ga̱a ne̱ queneꞌen nij chana̱ se vaa na̱j yaníj yuvej aráán tuꞌva yuꞌuj na̱j Jesucristó a. 3 Ne̱ ga̱a catúj nij chana̱ rá yuꞌuj, ne̱ ne nari̱ꞌ nij chana̱ man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a̱ maꞌ. 4 Dan me se caráyaꞌa̱nj ndoꞌo nij chana̱, ne̱ nicunꞌ vi̱j snóꞌo rihaan nij chana̱, ne̱ ro̱j snóꞌo yoꞌ me se yatzíj chuguu̱n uxrá nuû ro̱j soꞌ a. 5 Dan me se cuchuꞌviꞌ uxrá nij chana̱, ne̱ caꞌanj ca̱yáán ru̱j nij chana̱, ne̱ cuchruj nij chana̱ rihaan nij chana̱ rihaan yoꞌóó a. Ga̱a ne̱ cataj ro̱j snóꞌo rihaan nij noꞌ:

―Taj cheꞌé nano̱ꞌ soj man síí vaa iꞌna̱ꞌ rej na̱j nij síí caviꞌ maꞌ. 6 ꞌO̱ se nuviꞌ soꞌ naj nihánj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ na̱nj á. Dan me se nanu̱j rá soj se vaa cataj soꞌ ga̱a va̱j nij soj estadó Galilea, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan soj se vaa 7 xa̱ꞌ soꞌ si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, tza̱j ne̱ vaa cheꞌé ta̱cuachén nii man soꞌ rihaan síí tumé cacunꞌ, ne̱ cachro̱n nij soꞌ man soꞌ rihaan rcutze̱, ne̱ cache̱n vaꞌnu̱j güii, ga̱a ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, taj soꞌ a ―taj ro̱j snóꞌo yoꞌ rihaan nij chana̱ a.

8 Dan me se nanuj rá nij chana̱ nana̱ caꞌmii Jesucristó a. 9 Ga̱a ne̱ curiha̱nj nij chana̱ yuꞌuj yuvej, ne̱ canica̱j nij chana̱ yoꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ cataj xnaꞌanj nij chana̱ nu̱ꞌ se vaa queneꞌen nij noꞌ rihaan xa̱a̱n nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man do̱ꞌ, rihaan yoꞌó nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó uún do̱ꞌ a. 10 Dan me se vaꞌnu̱j nij chana̱ me níí cuꞌna̱j Mariá Magdalena do̱ꞌ, níí cuꞌna̱j Juana do̱ꞌ, níí cuꞌna̱j María nii Jacobo do̱ꞌ, ne̱ vaꞌnu̱j nij noꞌ ga̱ yoꞌó nij chana̱ roꞌ, cataj xnaꞌanj rihaan nij apóstol cheꞌé nu̱ꞌ se vaa queneꞌen nij noꞌ a. 11 Ne̱ ga̱a cuno nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man se‑na̱na̱ nij chana̱, ga̱a ne̱ nana̱ snúú rmaꞌa̱n me nana̱ yoꞌ, rá nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man, ne̱ ne cuchuma̱n rá nij soꞌ se‑na̱na̱ nij chana̱ a. 12 Tza̱j ne̱ naxuma̱a̱n síí cuꞌna̱j Pedró, ne̱ cavii soꞌ cunánj soꞌ caꞌanj soꞌ nda̱a yuꞌuj yoꞌ, niꞌya̱j soꞌ a. Dan me se canicunꞌ nitu̱u̱ soꞌ, niꞌya̱j soꞌ rque yuꞌuj, tza̱j ne̱ nuviꞌ Jesucristó naj rque yuꞌuj queneꞌen soꞌ a. Ma̱a̱n yatzíj mantá u̱u̱n naj, niꞌya̱j soꞌ a. Ga̱a ne̱ cavii soꞌ quinanꞌ soꞌ, ne̱ caráyaꞌa̱nj soꞌ cheꞌé nu̱ꞌ se vaa guun a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌmii Jesucristó ga̱ vi̱j tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ ga̱a va̱j ro̱j soꞌ chrej nda̱a chumanꞌ cuꞌna̱j Emaús a

13 Dan me se vi̱j tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó roꞌ, va̱j ro̱j soꞌ chrej veé ma̱a̱n güii cotungó yoꞌ, caꞌanj ro̱j soꞌ nda̱a ꞌo̱ chumanꞌ na̱j xa̱a̱n kilómetro ga̱ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ Emaús cuꞌna̱j chumanꞌ yoꞌ a. 14 Ne̱ nanó ro̱j soꞌ cuentó cheꞌé nu̱ꞌ se vaa quiranꞌ nij tuvi̱ꞌ Jesucristó a. 15 Dan me se nanó ro̱j soꞌ cuentó, ne̱ nuchruj ra̱a̱ ro̱j soꞌ da̱j quiranꞌ Jesucristó, ga̱a ne̱ maꞌa̱n Jesucristó quinichrunꞌ rihaan ro̱j soꞌ, ne̱ chéé Jesucristó ga̱ ro̱j soꞌ a. 16 Tza̱j ne̱ ne caꞌve̱e cunu̱u ya̱a̱n ro̱j soꞌ man Jesucristó maꞌ. 17 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a:

―Chéé ro̱j so̱j nanó ro̱j so̱j cuentó, ne̱ me cheꞌé nanó ro̱j so̱j cuentó ga̱ tuviꞌ ro̱j so̱j, ne̱ me cheꞌé nanó ndoꞌo rá ro̱j so̱j ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man ro̱j soꞌ a.

Ne̱ dan me se canicunꞌ ro̱j soꞌ, ne̱ nanó ndoꞌo rá ro̱j soꞌ a. 18 Dan me se yoꞌo̱ soꞌ me síí cuꞌna̱j Cleofas, ne̱ cataj soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Cunuda̱nj nij síí aranꞌ chumanꞌ Jerusalén neꞌen da̱j vaa guun chumanꞌ Jerusalén güii cachén nihánj ei. Ne̱ me cheꞌé da̱j ꞌo̱ ruún so̱ꞌ me síí ne neꞌen da̱j vaa guun güii cachén nihánj ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

19 Ga̱a ne̱:

―Da̱j guun chumanꞌ Jerusalén ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man ro̱j soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Nu̱ꞌ se vaa quiranꞌ Jesucristó síí cavii chumanꞌ Nazaret a. Ne̱ soꞌ me síí guun síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan nij yuvii̱, ne̱ síí uun nucua̱j ndoꞌo quiꞌyaj suun me soꞌ, ne̱ síí cavii ndoꞌo nana̱ sa̱ꞌ cheꞌé Diose̱ tuꞌva me soꞌ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ a. 20 Ne̱ dan me se caꞌneꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj caꞌneꞌ nij síí nica̱j suun caꞌneꞌ suun se vaa cavi̱ꞌ soꞌ, ga̱a ne̱ cachrón nii man soꞌ rihaan rcutze̱, 21 ne̱ dan me se guun rá núj se vaa soꞌ me síí ti̱nanii man níꞌ si̱j israelitá rihaan sayuun, tza̱j ne̱ quiranꞌ soꞌ cunuda̱nj, ne̱ nihánj me se síj vaꞌnu̱j güii caviꞌ soꞌ ado̱nj. 22 Tza̱j ne̱ caráyaꞌa̱nj ndoꞌo núj, quiꞌyaj chana̱ tuviꞌ núj a. ꞌO̱ se taxre̱j cuanꞌ me se caꞌanj ni̱ꞌyaj nij chana̱ yuꞌuj cachinꞌ nii man soꞌ, 23 tza̱j ne̱ dan me se ne nari̱ꞌ nij chana̱ man soꞌ a̱ maꞌ. Cheꞌé dan caꞌnaꞌ uún nij chana̱ rihaan núj, ne̱ cataj nij chana̱ se vaa nda̱a vi̱j se‑mo̱zó Diose̱ naquiꞌyaa rihaan nij noꞌ, ne̱ cataj ro̱j se‑mo̱zó Diose̱ se vaa vaa iꞌna̱ꞌ Jesucristó, taj nij chana̱ rihaan núj na̱nj ado̱nj. 24 Dan me se cavii ꞌo̱ vi̱j tuviꞌ núj caꞌanj ni̱ꞌyaj ro̱j soꞌ yuꞌuj yoꞌ, tza̱j ne̱ queneꞌen ro̱j soꞌ nu̱ꞌ nda̱a vaa cataj xnaꞌanj nij chana̱ rihaan núj, tza̱j ne̱ ne nari̱ꞌ ro̱j soꞌ man maꞌa̱n Jesucristó a̱ maꞌ ―taj ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó a.

25 Ga̱a ne̱ maꞌa̱n Jesucristó cataj rihaan ro̱j soꞌ a:

―Dan me se síí ne acaj cuentá me soj, ne̱ síí ne niha̱ꞌ rá cuchuma̱n rá nu̱ꞌ se‑na̱na̱ nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá me soj na̱nj á. 26 ꞌO̱ se ne neꞌen soj se vaa xa̱ꞌ síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun, tza̱j ne̱ vaa cheꞌé ndoꞌo quira̱nꞌ soꞌ sayuun ne̱ catu̱u̱ soꞌ rej gu̱un chij ndoꞌo soꞌ a ―taj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a.

27 Ga̱a ne̱ dan me se guun cheꞌe̱ soꞌ caꞌmii soꞌ cheꞌé se‑na̱na̱ síí cuꞌna̱j Moisés do̱ꞌ, cheꞌé se‑na̱na̱ cunuda̱nj nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ do̱ꞌ, ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan ro̱j soꞌ da̱j taj nu̱ꞌ danj Diose̱ cheꞌé maꞌa̱n soꞌ a.

28 Dan me se quinichrunꞌ nij soꞌ tuꞌva chumanꞌ rej caꞌanj ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ Jesucristó me se nda̱a rá se ꞌyaj síí caꞌa̱nj chumanꞌ na̱j ga̱nꞌ doj roꞌ, quiꞌyaj soꞌ a. 29 Ga̱a ne̱ terquee̱ ro̱j soꞌ man Jesucristó a:

―Quina̱j ca̱chríí so̱ꞌ ga̱ rój, ne̱ a̱j caꞌanj güii, ne̱ vaj so̱ꞌ chrej, ne̱ gu̱un rmi̱ꞌ na̱nj á ―taj ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ quináj soꞌ ga̱ ro̱j soꞌ, ne̱ catúj soꞌ chumanꞌ cara̱nꞌ soꞌ ga̱ ro̱j soꞌ a.

30 Dan me se yáán nij soꞌ cha̱ xtiꞌno̱ nij soꞌ, ne̱ nica̱j Jesucristó rachrúún, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱ cheꞌé rachrúún, ga̱a ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ rachrúún, rqué soꞌ cha̱ ro̱j soꞌ a. 31 Dan me se caxríj rá ro̱j soꞌ, ne̱ cunuu ya̱a̱n ro̱j soꞌ man Jesucristó, ne̱ veé dan nu̱ꞌ caꞌanj niꞌya̱ Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ, ne̱ ne caꞌve̱e queneꞌe̱n ro̱j soꞌ man soꞌ a̱ maꞌ. 32 Ga̱a ne̱ cataj ro̱j soꞌ rihaan tuviꞌ ro̱j soꞌ a:

―Veé ya̱ maꞌa̱n Jesucristó me yoꞌ asa̱n. ꞌO̱ se ga̱a caꞌmii soꞌ ga̱ níꞌ ga̱a va̱j níꞌ chrej do̱ꞌ, ga̱a cataj xnaꞌanj soꞌ cheꞌé danj Diose̱ do̱ꞌ, ga̱a ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá nimán níꞌ, ne̱ nda̱a tiquisii maꞌa̱n nimán níꞌ, quiꞌyaj soꞌ a ―taj ro̱j soꞌ rihaan tuviꞌ ro̱j soꞌ a.

33 Ga̱a ne̱ ma̱a̱n orá dan naxuma̱a̱n ro̱j soꞌ, ne̱ canica̱j ro̱j soꞌ caꞌanj uún ro̱j soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ga̱a ne̱ cuchiꞌ ro̱j soꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ a̱j cunuu chre̱ꞌ xa̱a̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó ga̱ yoꞌó tuviꞌ nij soꞌ, 34 ne̱ nij soꞌ roꞌ, cataj rihaan ro̱j soꞌ se vaa ya̱ a̱j cunuu iꞌna̱ꞌ uún síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ síí cuꞌna̱j Simón me síí queneꞌen man soꞌ, taj nij soꞌ rihaan ro̱j soꞌ a. 35 Ga̱a ne̱ ro̱j soꞌ roꞌ, cataj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a queneꞌen ro̱j soꞌ man Jesucristó ga̱a vaj ro̱j soꞌ chrej, ne̱ cataj xnaꞌanj ro̱j soꞌ se vaa nda̱a cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ rachrúún ga̱a cunuu ya̱a̱n ro̱j soꞌ man Jesucristó, taj ro̱j soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa curuviꞌ Jesucristó rihaan xa̱a̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ a

36 Dan me se ga̱a nanó nij soꞌ cuentó cheꞌé nu̱ꞌ rasu̱u̱n dan, ne̱ nu̱ꞌ curuviꞌ Jesucristó tanu̱u̱ scaꞌnúj nij soꞌ, ne̱:

―Dínj ga̱a̱ nimán soj á ―taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

37 Ga̱a ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij soꞌ, ne̱ taꞌnaj me síí nicu̱nꞌ rihaan nij soꞌ, rá nij soꞌ a. 38 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Me cheꞌé nanó ndoꞌo rá soj, ne̱ me cheꞌé uun vi̱j rá soj ga̱. 39 Ni̱ꞌyaj soj raꞌaj ni̱ꞌyaj soj tacój ni̱ꞌyaj soj, ne̱ xca̱j soj cuentá se vaa ma̱ꞌanj me á. Xa̱ꞌ taꞌnaj, tza̱j ne̱ taj nee̱ man soꞌ do̱ꞌ, taj cúú man soꞌ do̱ꞌ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ, 40 ne̱ tihaa̱n soꞌ raꞌa soꞌ do̱ꞌ, tacóó soꞌ do̱ꞌ, rihaan nij soꞌ a.

41 Dan me se ne caꞌve̱e cuchuma̱n rá nij soꞌ se vaa maꞌa̱n Jesucristó me a. ꞌO̱ se guun niha̱ꞌ uxrá rá nij soꞌ, ne̱ caꞌanj uxrá rá nij soꞌ a. Cheꞌé dan cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Vaa do̱j se chá rihaan soj naꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ a.

42 Ga̱a ne̱ rqué nij soꞌ ꞌo̱ xcoꞌ nee̱ xcuaj riꞌya do̱ꞌ, do̱j scuu̱ xtaan do̱ꞌ, man soꞌ, 43 ga̱a ne̱ nica̱j soꞌ, ne̱ chá soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ a. 44 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Nihánj me nana̱ caꞌmii ꞌu̱nj rihaan nij soj ga̱a va̱j ꞌu̱nj ga̱ soj, se vaa cataj ꞌu̱nj vaa cheꞌé quisi̱j ya̱ ꞌunj nu̱ꞌ nana̱ aꞌmii cheꞌé ꞌu̱nj nana̱ no̱ rihaan yanj no̱ se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, yanj no̱ se‑na̱na̱ nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá do̱ꞌ, yanj no̱ nij chraꞌ salmo do̱ꞌ a ―taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

45 Ga̱a ne̱ guun nucua̱j nij soꞌ xcaj nij soꞌ cuentá cheꞌé nu̱ꞌ danj Diose̱, quiꞌyaj soꞌ, 46 ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ:

―Veé da̱nj taj danj Diose̱ se vaa xa̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun, tza̱j ne̱ quira̱nꞌ ma̱ꞌanj sayuun, ne̱ cavi̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ cache̱n vaꞌnu̱j güii, ga̱a ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj a. 47 Ga̱a ne̱ caꞌmi̱i̱ natáj nii rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ se vaa cheꞌé se vaa caꞌnáꞌ ꞌu̱nj roꞌ, cheꞌé dan sese ca̱nica̱j nimán nij yuvii̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ chrej sa̱ꞌ, ga̱a ne̱ tinavi̱j Diose̱ cacunꞌ tumé nij soꞌ a. Dan me se asino caꞌmi̱i̱ natáj nii nana̱ dan chumanꞌ Jerusalén, ga̱a ne̱ caꞌmi̱i̱ natáj nii nu̱ꞌ rihaan chumii̱ ado̱nj. 48 Ne̱ nij soj roꞌ, me nij síí queneꞌen nu̱ꞌ rasu̱u̱n quiꞌyáj ne̱ testigó gu̱un soj, 49 ne̱ nihánj me se rque̱ ꞌu̱nj Nimán Diose̱ rihaan soj nda̱a vaa cataꞌ tuꞌva maꞌa̱n Diose̱ ga̱a naá a. Dan me se yoꞌo̱ ca̱yáán soj chumanꞌ Jerusalén nihánj nda̱a se nari̱ꞌ nucuaj nimán soj quiꞌya̱j Diose̱ á ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cavii Jesucristó xta̱ꞌ a

50 Ga̱a ne̱ nica̱j Jesucristó man nij soꞌ, caꞌanj soꞌ nda̱a tuꞌva chumanꞌ Betania, ga̱a ne̱ naxca̱j soꞌ raꞌa soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ se vaa veꞌé ra̱cuíj Diose̱ man nij soꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ a. 51 Ne̱ nu̱ꞌ caꞌmii soꞌ da̱nj cheꞌé nij soꞌ, ne̱ nu̱ꞌ cavii soꞌ xta̱ꞌ caꞌanj soꞌ a. 52 Dan me se naꞌvíj nij soꞌ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ canica̱j nij soꞌ caꞌanj uún nij soꞌ nda̱a chumanꞌ Jerusalén, ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá nij soꞌ, 53 ne̱ yoꞌo̱ caꞌanj nij soꞌ nuvií noco̱o, ne̱ nataꞌ nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ a. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

San Juan

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Nihánj me se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ cachrón síí cuꞌna̱j Juan rihaan yanj a

1

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa guun yuvii̱ man se‑na̱na̱ Diose̱ a

1 Asi̱j ataa quiꞌya̱j Diose̱ chumii̱, ne̱ a̱j vaa se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ se‑na̱na̱ Diose̱ roꞌ, canicunꞌ soꞌ rihaan maꞌa̱n Diose̱, ne̱ Diose̱ me soꞌ a. 2 Dan me se asi̱j ataa quiꞌya̱j Diose̱ chumii̱, ne̱ canicunꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan Diose̱, 3 ne̱ caꞌneꞌ Diose̱ suun rihaan soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n a. Ne̱ sese taj se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ taj va̱j a̱ doj rasu̱u̱n mán nihánj cuano̱ ne gu̱un maꞌ. 4 Soꞌ me síí quiꞌyaj cunuu iꞌna̱ꞌ rasu̱u̱n, ne̱ cheꞌé se cunuu iꞌna̱ꞌ yuvii̱ quiꞌyaj soꞌ, cheꞌé dan guun nucua̱j yuvii̱ xcaj yuvii̱ cuentá a. Dan me se ase vaa yaꞌan chuguu̱n vaa soꞌ rihaan yuvii̱, 5 ne̱ quiꞌyaj soꞌ chuguu̱n rej rmi̱ꞌ rej ma̱n níꞌ si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj si̱j ataa xca̱j cuentá, ne̱ ne quiꞌya̱j canaán rej rmi̱ꞌ yoꞌ rihaan soꞌ a̱ man ado̱nj.

6 Ne̱ curiha̱nj yoꞌo̱ snóꞌo, ne̱ dan me se síí caꞌnéé Diose̱ me soꞌ, ne̱ Juan cuꞌna̱j soꞌ, 7 ne̱ caꞌnaꞌ soꞌ cata̱j xnaꞌanj soꞌ cheꞌé yaꞌan chuguu̱n yoꞌ, ne̱ me rá soꞌ cuchuma̱n rá cunuda̱nj yuvii̱ ni̱ꞌyaj nij yuvii̱ man yaꞌan chuguu̱n yoꞌ a. 8 Nuveé maꞌa̱n soꞌ me yaꞌan chuguu̱n yoꞌ; ma̱a̱n se caꞌnaꞌ soꞌ cata̱j xnaꞌanj soꞌ cheꞌé yaꞌan chuguu̱n yoꞌ a.

9 Ne̱ yaꞌan chuguu̱n ya̱ yoꞌ roꞌ, yoꞌ me síí ꞌyaj chuguu̱n rihaan cunuda̱nj yuvii̱, cheꞌé rej gu̱un nucua̱j nij yuvii̱ xca̱j nij yuvii̱ cuentá a. Ne̱ caꞌnaꞌ soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, 10 ne̱ cayáán soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ maꞌa̱n soꞌ me síí quiꞌyaj chumii̱ nihánj, quiꞌyaj Diose̱, tza̱j ne̱ ne xca̱j nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuentá me síí me soꞌ a̱ maꞌ.

11 Nda̱a rihaan maꞌa̱n nij tuviꞌ soꞌ cuchiꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ ne caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ ga̱ soꞌ a̱ maꞌ. 12 Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ taranꞌ nij síí caꞌmii sa̱ꞌ ga̱ soꞌ, tza̱j ne̱ síí amán rá niꞌya̱j man soꞌ me nij soꞌ, ne̱ da̱nj na̱nj rqué soꞌ guun nij soꞌ taꞌníí maꞌa̱n ya̱ Diose̱ a. 13 Ne̱ nij síí guun taꞌni̱j Diose̱ man, tza̱j ne̱ nuveé cheꞌe̱ se nayón nij soꞌ rque nii nij soꞌ me guun taꞌni̱j Diose̱ man nij soꞌ maꞌ. Ne̱ nuveé cheꞌe̱ se guun rá maꞌa̱n rej nij soꞌ nayo̱n nij soꞌ rque nii nij soꞌ me guun taꞌni̱j Diose̱ man nij soꞌ maꞌ. Nuveé cheꞌe̱ se guun rá rej nij soꞌ caꞌnga̱a̱ nij soꞌ me guun taꞌni̱j Diose̱ man nij soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se maꞌa̱n Diose̱ me síí quiꞌyaj guun taꞌni̱j Diose̱ man nij soꞌ ado̱nj.

14 Ga̱a ne̱ guun se‑na̱na̱ Diose̱ yoꞌ yuvii̱, ne̱ cayáán soꞌ ga̱ níꞌ, ne̱ queneꞌen núj se vaa veꞌé ina̱nj quiꞌyaj soꞌ, ne̱ dan me se taj va̱j yoꞌó taꞌníí Rej soꞌ Diose̱ maꞌ. Tana̱nj o̱rúnꞌ soꞌ me síí quiꞌyaj nda̱a vaa quiꞌyaj soꞌ, ne̱ se lu̱j ndoꞌo quiꞌyaj soꞌ cheꞌé níꞌ, ne̱ ina̱nj nana̱ ya̱ caꞌmii soꞌ ado̱nj.

15 Ne̱ síí cuꞌna̱j Juan me síí cataj xnaꞌanj rihaan yuvii̱ cheꞌé Jesucristó, ne̱ nucua̱j caꞌmii soꞌ, cataj soꞌ:

―Síí nihánj roꞌ, a̱j cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé soꞌ ga̱a rque̱ á. Dan me se cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nda̱ꞌ se síí caꞌna̱ꞌ rej rihanj me soꞌ, tza̱j ne̱ ꞌo̱ se si̱j uun chij ndoꞌo doj me soꞌ rihanj na̱nj á. ꞌO̱ se asi̱j ataa caꞌnga̱a̱ ꞌu̱nj, ne̱ a̱j nicunꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ a.

16 Da̱nj caꞌmii síí cuꞌna̱j Juan cheꞌé se Jesucristó me síí nica̱j nu̱ꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ, ne̱ soꞌ me síí rqué se sa̱ꞌ man taranꞌ níꞌ, ne̱ dan me se nuveé o̱rúnꞌ se lu̱j ꞌyaj soꞌ cheꞌé níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se queꞌe̱e̱ se lu̱j ꞌyaj soꞌ cheꞌé níꞌ ado̱nj. 17 ꞌO̱ se rqué Diose̱ se‑tucua̱nj Moisés rihaan xi̱i níꞌ ga̱a naá, tza̱j ne̱ Jesucristó me síí tacuachén nana̱ lu̱j do̱ꞌ, nana̱ ya̱ do̱ꞌ, rihaan níꞌ a. 18 Ne̱ xa̱ꞌ Diose̱, tza̱j ne̱ taj va̱j a̱ doj síí neꞌen rihaan man Diose̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ Jesucristó, tza̱j ne̱ o̱rúnꞌ soꞌ me taꞌníí Diose̱, ne̱ nicu̱nꞌ soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ soꞌ me síí tihaa̱n rihaan níꞌ da̱j vaa Diose̱ ado̱nj.

Nihánj me se‑na̱na̱ síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ a

19 Ne̱ nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén me se caꞌnéé nij soꞌ man xrej do̱ꞌ, man do̱j tuviꞌ síí cuꞌna̱j Leví síí cayáán ga̱a naá do̱ꞌ, se vaa caꞌa̱nj nij soꞌ xna̱ꞌanj nij soꞌ man síí cuꞌna̱j Juan me síí me Juan a. Dan me se caꞌanj nij soꞌ xnáꞌanj nij soꞌ man Juan, ga̱a ne̱ Juan yoꞌ roꞌ, caꞌmii soꞌ nana̱ nihánj rihaan nij soꞌ a. 20 Dan me se yoꞌo̱ cataj xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Juan rihaan nij soꞌ da̱j si̱j me soꞌ, ne̱ ne caꞌmi̱i̱ ne̱ soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se caꞌmii ya̱ soꞌ, cataj soꞌ:

―Nuveé si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun mé ꞌu̱nj maꞌ ―taj síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ a.

21 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj uún nij soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Cheꞌé dan me síí mé so̱ꞌ ga̱. Síí cuꞌna̱j Elías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá mé so̱ꞌ naꞌ ―taj uún nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Juan a.

―Taj maꞌ. Nuveé soꞌ mé ꞌu̱nj maꞌ ―taj uún síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ a.

―Neꞌen núj se vaa vaa güii caꞌna̱ꞌ yoꞌo̱ síí nata̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ si̱j nataꞌ yoꞌ mé so̱ꞌ naꞌ ―taj uún nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Juan a.

―Taj maꞌ ―taj síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ a.

22 Cheꞌé dan cataj nij soꞌ:

―Tza̱j ne̱ cata̱j yá so̱ꞌ me si̱j mé so̱ꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e cata̱j xnaꞌanj núj rihaan nij síí caꞌnéé man núj caꞌna̱ꞌ núj da̱j si̱j mé so̱ꞌ a. Me si̱j mé so̱ꞌ ga̱. Da̱j vaa yoꞌ, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj uún nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Juan a.

23 Ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Juan:

―Síí cuꞌna̱j Isaías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá roꞌ, cataj xnaꞌanj soꞌ cheꞌé suun ꞌyaj sunj a. Dan me se ꞌu̱nj me síí nucua̱j ndoꞌo aꞌmii rej tacaan, ne̱ taj ꞌu̱nj rihaan yuvii̱ se vaa nuchra̱nꞌ nimán yuvii̱, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ ga̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ soꞌ a ―taj síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ a.

24 Ne̱ taꞌa̱j nij síí caꞌnaꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Juan me síí fariseo, 25 ne̱ cataj nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Juan a:

―Dan me se nuveé si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun mé so̱ꞌ maꞌ. Nuveé si̱j cuꞌna̱j Elías mé so̱ꞌ maꞌ. Nuveé si̱j nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ yoꞌ mé so̱ꞌ maꞌ. Cheꞌé dan ne nó xcúún so̱ꞌ cuta̱ꞌ ne so̱ꞌ man yuvii̱ ―taj nij síí fariseo yoꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Juan a.

26 Ne̱ cataj xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Juan rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ:

―ꞌU̱nj me síí utaꞌ ne u̱u̱n man yuvii̱ a. Tza̱j ne̱ vaa yoꞌó síí nicu̱nꞌ scaꞌnúj soj, ne̱ ne neꞌen soj man soꞌ maꞌ. 27 Ne̱ soꞌ me síí ꞌnaꞌ rej xco̱j, ne̱ si̱j sa̱ꞌ uxrá doj me soꞌ rihanj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quisíj raj quiri̱j canj ꞌni̱j tacóó soꞌ maꞌ ―taj síí cuꞌna̱j Juan rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.

28 Da̱nj guun rej Betania rej rne̱j tuꞌva chráá cuꞌna̱j Jordán, rej va̱j síí cuꞌna̱j Juan ga̱a cutaꞌ ne soꞌ man yuvii̱ a.

29 Dan me se yoꞌó güii, ne̱ queneꞌen síí cuꞌna̱j Juan se vaa caꞌnaꞌ Jesucristó rihaan soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Ni̱ꞌyaj soj ei. Ase vaa matzinj cavi̱ꞌ rihaan Diose̱ vaa síí nihánj, ne̱ dan me se síí nihánj me síí caꞌne̱e̱ cacunꞌ tumé yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, 30 ne̱ síí nihánj roꞌ, cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé soꞌ ga̱a rque̱, ne̱ cataj ꞌu̱nj se vaa caꞌve̱e se si̱j ꞌnaꞌ rej xco̱j me soꞌ, tza̱j ne̱ si̱j uun chij doj rihaan ꞌu̱nj me soꞌ a. ꞌO̱ se asi̱j ataa caꞌnga̱a̱ ꞌu̱nj, ne̱ a̱j nicunꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj. 31 Dan me se ga̱a rque̱ roꞌ, ne queneꞌe̱n ma̱ꞌanj sese si̱j nihánj me soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ ma̱a̱n cheꞌé se me rá ꞌu̱nj queneꞌe̱n nij yuvii̱ israelitá man soꞌ roꞌ, cheꞌé dan caꞌnáꞌ ꞌu̱nj, ne̱ cheꞌé dan cutaꞌ ne ꞌu̱nj man yuvii̱ na̱nj á ―taj síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ a.

32 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj ya̱ síí cuꞌna̱j Juan cheꞌé se vaa queneꞌen maꞌa̱n soꞌ, cataj soꞌ:

―Queneꞌén ꞌu̱nj se vaa nanij Nimán Diose̱ rej xta̱ꞌ, ne̱ ase vaa ꞌo̱ chaꞌaa̱n vaa Nimán Diose̱ yoꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ yoꞌ, quitáá yoꞌ raa̱ Jesucristó ei. 33 Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ xcaj ꞌu̱nj cuentá se vaa maꞌa̱n soꞌ me síí caꞌnéé Diose̱ á. ꞌO̱ se síí caꞌnéé mán ꞌu̱nj cuta̱ꞌ ne ꞌu̱nj man yuvii̱ me se maꞌa̱n soꞌ cataj rihaan ꞌu̱nj se vaa sese que̱neꞌén ꞌu̱nj nani̱j Nimán Diose̱ raa̱ yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ sese quita̱j Nimán Diose̱ yoꞌ raa̱ soꞌ, ne̱ soꞌ me síí caꞌnéé Diose̱, ne̱ ca̱yáán uxrá Nimán Diose̱ ga̱ yuvii̱, quiꞌya̱j soꞌ a, taj síí caꞌnéé manj ado̱nj. 34 Ga̱a ne̱ queneꞌen ma̱ꞌán ꞌu̱nj man Jesucristó nihánj, se vaa nanij Nimán Diose̱ raa̱ soꞌ, ne̱ a̱j cataj yá ꞌu̱nj rihaan soj se vaa taꞌni̱j Diose̱ me soꞌ ei ―taj síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa guun cheꞌe̱ vaꞌnu̱j nij snóꞌo canocoꞌ nij soꞌ man Jesucristó a

35 Güii aꞌyuj me se canicunꞌ uún síí cuꞌna̱j Juan ga̱ vi̱j tuviꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a. 36 Ne̱ niꞌya̱j uxrá síí cuꞌna̱j Juan man Jesucristó ga̱a chéé Jesucristó, ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Juan:

―Ni̱ꞌyaj ro̱j so̱j ei. Ase vaa matzinj cavi̱ꞌ rihaan Diose̱ vaa síí nihánj á ―taj síí cuꞌna̱j Juan a.

37 Dan me se cuno ro̱j síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Juan nana̱ caꞌmii soꞌ, ne̱ canocoꞌ ro̱j soꞌ man Jesucristó a. 38 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa canocoꞌ ro̱j soꞌ man soꞌ, ne̱ cataj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a:

―Vaa se achiin man ro̱j so̱j naꞌ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj Jesucristó man ro̱j soꞌ a.

Ga̱a ne̱ xnáꞌanj ro̱j soꞌ, cataj ro̱j soꞌ:

―Me rej né so̱ꞌ, rabbí ―cataj ro̱j soꞌ, xnáꞌanj ro̱j soꞌ man Jesucristó, ne̱ nana̱ “rabbí” yoꞌ taj “maestró” a.

39 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a:

―Caꞌa̱nj níꞌ, ne̱ queneꞌe̱n soj á ―taj Jesucristó a.

Cheꞌé dan me caꞌanj ro̱j soꞌ, ne̱ queneꞌen ro̱j soꞌ rej ne̱ Jesucristó, ne̱ cunuû ro̱j soꞌ tucuá soꞌ cunu̱ꞌ güii yoꞌ a. Dan me se agaꞌ caꞌa̱nj rej anocoꞌ güii me orá caꞌmii ro̱j soꞌ ga̱ Jesucristó a.

40 Dan me se yoꞌo̱ tuviꞌ ro̱j síí cuno nana̱ caꞌmii síí cuꞌna̱j Juan ne̱ canocoꞌ man Jesucristó roꞌ, me síí cuꞌna̱j Andrés, ne̱ tinúú síí cuꞌna̱j Simón Pedró me uún soꞌ a. 41 Asino ya̱a̱n nariꞌ síí cuꞌna̱j Andrés man tinúú soꞌ síí cuꞌna̱j Simón, ne̱ cataj soꞌ rihaan tinúú soꞌ:

―Nariꞌ núj man Mesías ei ―taj soꞌ rihaan tinúú soꞌ a. Ne̱ nana̱ “Mesías” taj “síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun” a.

42 Ne̱ caꞌanj nica̱j soꞌ man tinúú soꞌ rihaan Jesucristó, ga̱a ne̱ niꞌya̱j uxrá Jesucristó man síí cuꞌna̱j Simón yoꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Síí cuꞌna̱j Simón mé so̱ꞌ, ne̱ taꞌníí síí cuꞌna̱j Juan mé so̱ꞌ á. Tza̱j ne̱ nda̱a ya̱j, ne̱ Cefas cuꞌna̱j so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a. Ne̱ nana̱ “Cefas” roꞌ, xnaꞌánj hebreo me yoꞌ, ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa yoꞌ ga̱ nana̱ “Pedró”, ne̱ taj yoꞌ se vaa ase vaa ꞌo̱ yuvej vaa síí cuꞌna̱j Pedró, ne̱ sca̱ꞌ nimán soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa canacúún Jesucristó man síí cuꞌna̱j Felipé do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Natanael do̱ꞌ, se vaa canoco̱ꞌ ro̱j soꞌ man soꞌ a

43 Dan me se yoꞌó güii uún me rá Jesucristó cavi̱i̱ soꞌ caꞌa̱nj soꞌ estadó Galilea, ne̱ nariꞌ Jesucristó man síí cuꞌna̱j Felipé, ne̱ dan me se cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Ca̱nocóꞌ so̱ꞌ manj, caꞌa̱nj níꞌ á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

44 Ne̱ Felipé roꞌ, me síí ne̱ chumanꞌ Betsaida, ne̱ Betsaida me chiháán síí cuꞌna̱j Andrés do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Pedró do̱ꞌ, uún a. 45 Veé dan, ne̱ nariꞌ síí cuꞌna̱j Felipé yoꞌ man síí cuꞌna̱j Natanael, ne̱ cataj soꞌ:

―A̱j nariꞌ núj man síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun, ne̱ dan me se síí caꞌmii Moisés cheꞌé ga̱a cuchruj soꞌ se‑tucua̱nj soꞌ me soꞌ, ne̱ nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá roꞌ, nataꞌ uún nij soꞌ cheꞌé soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ dan me se Jesús taꞌníí síí cuꞌna̱j José, síí ne̱ chumanꞌ Nazaret me soꞌ ei ―taj Felipé rihaan Natanael yoꞌ a.

46 Ne̱ cataj Natanael yoꞌ:

―Taj va̱j síí sa̱ꞌ avii chumanꞌ Nazaret maꞌ ―taj Natanael yoꞌ a.

Ne̱ cataj Felipé:

―Caꞌa̱nj níꞌ, que̱neꞌén so̱ꞌ man soꞌ, sese me rá so̱ꞌ á ―taj Felipé rihaan soꞌ a.

47 Veé dan, ne̱ queneꞌen Jesucristó se vaa caꞌnaꞌ Natanael rihaan soꞌ, ne̱ caꞌmii soꞌ ꞌo̱ nana̱ cheꞌé Natanael, cataj soꞌ:

―Ni̱ꞌyaj soj ei. Ya̱ si̱j israelitá me síí ꞌnaꞌ cuano̱ ei. Nica̱ aꞌmii soꞌ, ne aꞌmii soꞌ nana̱ tihaꞌ yuꞌunj maꞌ ―taj Jesucristó niꞌya̱j soꞌ man Natanael yoꞌ a.

48 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Natanael yoꞌ man Jesucristó, cataj soꞌ:

―Asa̱ꞌ aꞌvee neꞌén so̱ꞌ manj ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

Ne̱ cataj Jesucristó:

―Asi̱j ataa caꞌmi̱i̱ Felipé rihaan so̱ꞌ do̱ꞌ, asi̱j cayáán so̱ꞌ tacóó chruun ma̱n chruj higó raa̱ do̱ꞌ, ne̱ a̱j queneꞌén ꞌu̱nj mán so̱ꞌ ei ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

49 Ga̱a ne̱ cataj Natanael:

―Taꞌni̱j Diose̱ mé so̱ꞌ, maestro. Si̱j nica̱j suun rey uun chij rihaan níꞌ si̱j israelitá mé so̱ꞌ á ―taj Natanael a.

50 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ:

―Cheꞌé se cataj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa queneꞌén ꞌu̱nj mán so̱ꞌ ga̱a cayáán so̱ꞌ tacóó chruun ma̱n chruj higó roꞌ, ma̱a̱n cheꞌé dan amán rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ manj naꞌ. Tza̱j ne̱ que̱neꞌén so̱ꞌ queꞌe̱e̱ doj rasu̱u̱n noco̱o doj uún a̱ á. 51 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj cuano̱ se vaa queneꞌe̱n soj naxra̱ꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ queneꞌe̱n soj man nij se‑mo̱zó Diose̱, ne̱ cavi̱i̱ nij soꞌ xta̱ꞌ, ne̱ nani̱j uún nij soꞌ rihaan ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan taranꞌ nij soꞌ a.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa naquiꞌyaj Jesucristó na vinó man na u̱u̱n ga̱a canuû chaꞌanj naraꞌa̱a chumanꞌ Caná a

1 Cachén yavíj güii, ga̱a ne̱ canuû chaꞌanj naraꞌa̱a chumanꞌ Caná chumanꞌ na̱j estadó Galilea, ne̱ caꞌanj nii Jesucristó chaꞌanj yoꞌ a. 2 Dan me se nacúún nii man Jesucristó do̱ꞌ, man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ do̱ꞌ, caꞌna̱ꞌ nij soꞌ chaꞌanj yoꞌ a. 3 Veé dan, ne̱ navij na vinó man nij síí navij rá chaꞌanj yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan cataj nii Jesucristó rihaan Jesucristó a:

―Taj va̱j na vinó rihaan nij síí navij rá chaꞌanj maꞌ ―taj noꞌ a.

4 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nii soꞌ a:

―Taj cheꞌé caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ da̱nj rihanj maꞌ. Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ, ne̱ ataa quisi̱j güii qui̱ꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o á ―taj soꞌ no nii soꞌ a.

5 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj nii Jesucristó rihaan nij mozó a:

―Cuno̱ nij soj nu̱ꞌ se vaa cata̱j xnaꞌanj taꞌníj rihaan soj, ne̱ quiꞌya̱j soj nu̱ꞌ se vaa cata̱j soꞌ á ―taj noꞌ rihaan nij mozó a.

6 Veé dan, ne̱ ne̱ vata̱nꞌ xruj yahi̱j xi̱j a. Xruj nica̱j caꞌa̱nj chiha̱a̱ litró na me xruj yoꞌ, ne̱ xruj araa nij yuvii̱ israelitá na rásuun nij soꞌ naꞌya̱ꞌ nij soꞌ nda̱a vaa taj se‑tucua̱nj Moisés me xruj yoꞌ a. 7 Ne̱ caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan nij mozó, cataj soꞌ:

―Cara̱a soj na rque nij xruj yahi̱j yoꞌ á ―taj soꞌ rihaan nij mozó yoꞌ a.

Ga̱a ne̱ caraa nij mozó na, ne̱ yoꞌo̱ caraa nda̱a tuꞌva xruj yoꞌ, quiꞌyaj nij soꞌ a. 8 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj uún Jesucristó rihaan nij mozó yoꞌ, cataj soꞌ:

―Ya̱j roꞌ, quiri̱i̱ soj do̱j na nu̱u̱ rque xruj, ne̱ caꞌa̱nj ni̱caj soj na yoꞌ rihaan síí uun chij rihaan nij mozó anica̱j coꞌoo rihaan nij yuvii̱ á ―taj Jesucristó a.

Ne̱ da̱nj quiꞌyaj nij soꞌ a.

9 Veé dan, ne̱ síí uun chij rihaan nij mozó anica̱j coꞌoo rihaan yuvii̱ me se coꞌo soꞌ do̱j tzinꞌ na yoꞌ, tza̱j ne̱ nuveé na̱ u̱u̱n me yoꞌ a̱ maꞌ. Nu̱ꞌ guun na yoꞌ na vinó na̱nj ado̱nj. Ne̱ ne queneꞌe̱n soꞌ me rej cavii na vinó yoꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ma̱a̱n ina̱nj nij mozó quirii na yoꞌ rque xruj roꞌ, o̱rúnꞌ nij soꞌ me síí queneꞌen me rej cavii na yoꞌ a. Veé dan, ne̱ nacúún síí uun chij yoꞌ man síí naraꞌa̱a caꞌna̱ꞌ síí naraꞌa̱a rihaan soꞌ, 10 ne̱ cataj soꞌ:

―Tucuáán ꞌyaj níꞌ roꞌ, me se na̱nj vaa yoꞌ na̱nj á. Asino ya̱a̱n go̱ꞌ níꞌ na vinó sa̱ꞌ doj coꞌo̱ nij síí tiha̱j ꞌnaꞌ chaꞌanj, ga̱a ne̱ nda̱a quisíj guun xno̱ yuvii̱ asuun, ga̱a ne̱ go̱ꞌ níꞌ na vinó nij doj coꞌo̱ nij soꞌ a. Tza̱j ne̱ so̱ꞌ me se ino̱ quiꞌyáá so̱ꞌ chugua̱nj. Dan me se nda̱a ya̱j quirii so̱ꞌ na vinó sa̱ꞌ doj yoꞌ asanj ―taj síí uun chij yoꞌ rihaan síí naraꞌa̱a yoꞌ a.

11 Nihánj me se guun cheꞌe̱ Jesucristó quiꞌyaj Jesucristó suun sa̱ꞌ noco̱o, ne̱ nu̱ꞌ nihánj me se vaa quiꞌyaj soꞌ chumanꞌ Caná chumanꞌ na̱j estadó Galilea a. Cheꞌé dan xcaj nij yuvii̱ cuentá se vaa si̱j sa̱ꞌ uxrá me soꞌ, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ cuchumán rá nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man soꞌ a.

12 Ga̱a quisíj canuû chaꞌanj naraꞌa̱a yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó do̱ꞌ, nii soꞌ do̱ꞌ, nij tinúú soꞌ do̱ꞌ, nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ do̱ꞌ, chumanꞌ Capernaum, ne̱ do̱j güii cayáán nij soꞌ chumanꞌ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj Jesucristó ga̱a quirii soꞌ man síí chiꞌi̱i̱ rá nuvií noco̱o a

13 Dan me se ataa doj quisi̱j chaꞌanj pascuá chaꞌanj navij rá nij yuvii̱ israelitá, ga̱a ne̱ cavii Jesucristó caꞌanj soꞌ chumanꞌ Jerusalén a. 14 Ga̱a ne̱ rá nuvií noco̱o roꞌ, naj ꞌo̱ yuꞌvee noco̱o ꞌyaj nij yuvii̱ israelitá, ne̱ ma̱a̱n dan mán nij soꞌ tuꞌvéj nij soꞌ scúj do̱ꞌ, matzinj do̱ꞌ, chaꞌaa̱n do̱ꞌ a. Ne̱ vaa síí ne̱ rihaan chruun mesá, ne̱ síí natuná saꞌanj cheꞌé yuvii̱ atúj rque nuvií me nij soꞌ a. 15 Ga̱a ne̱ nica̱j Jesucristó neꞌ, quiꞌyaj soꞌ cuartá, goꞌ soꞌ man nij síí tuꞌvéj xcuu do̱ꞌ, man nij síí natuná saꞌanj do̱ꞌ, ne̱ quirii soꞌ xeꞌ man taranꞌ nij soꞌ a. Ne̱ rano soꞌ man nij scúj do̱ꞌ, man nij matzinj do̱ꞌ, quirii soꞌ xeꞌ a. Ne̱ tichaꞌnuu̱ soꞌ se‑saꞌa̱nj síí natuná saꞌanj rihaan yoꞌóó, ne̱ tinaxruꞌ soꞌ nij chruun mesá a. 16 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij síí tuꞌvéj chaꞌaa̱n a:

―Quiri̱i̱ soj rasu̱u̱n nihánj xeꞌ cuaj ei. Se̱ guun quiꞌya̱j soj yuꞌvee tucuá Réj maꞌ ―taj soꞌ rihaan nij síí tuꞌvéj chaꞌaa̱n ma̱n rá nuvií yoꞌ a.

17 Ga̱a ne̱ ninuj rá nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó se vaa nó nana̱ nihánj rihaan danj Diose̱ a: “Cheꞌé se ꞌe̱e̱ ndoꞌo raj veꞌ tucuá so̱ꞌ, cheꞌé dan caꞌnéé nimanj quiꞌya̱j sunj cheꞌé yoꞌ a”. Yoꞌ me nana̱ nó rihaan danj Diose̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌmii Jesucristó cheꞌé güii cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a

18 Queneꞌen nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá se vaa quiꞌyaj Jesucristó rá nuvií yoꞌ, ga̱a ne̱ cheꞌé dan cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Ne nó xcúún so̱ꞌ quiri̱i̱ so̱ꞌ man síí tuꞌvéj xcuu ma̱n rá nuvií noco̱o, rá núj maꞌ. Ma̱a̱n se qui̱ꞌyáá so̱ꞌ ꞌo̱ suun sa̱ꞌ noco̱o queneꞌe̱n núj, ga̱a ne̱ gu̱un ya̱ rá núj se vaa no̱ xcúún so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ da̱nj ei ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

19 Ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Tiri̱ꞌ soj man nuvií nihánj, ne̱ rque vaꞌnu̱j güii, ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ uún nuvií nihánj, qui̱ꞌyáj ei ―taj Jesucristó a.

20 Cheꞌé dan cataj nij síí uun chij yoꞌ rihaan Jesucristó a:

―Vi̱j chiha̱a̱ vata̱nꞌ ya̱ yoꞌ quiꞌyaj suun nij síí cuneꞌ nuvií nihánj, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e naquiꞌya̱j sa̱ꞌ so̱ꞌ nuvií nihánj rque vaꞌnu̱j güii, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

21 Tza̱j ne̱ ne caꞌmi̱i̱ Jesucristó cheꞌé ma̱a̱n nuvií noco̱o yoꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se caꞌmii soꞌ cheꞌé maꞌa̱n yan cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ rque vaꞌnu̱j güii a. 22 Cheꞌé dan, ga̱a quisíj caviꞌ soꞌ ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, ga̱a ne̱ nanuj rá nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ nana̱ nihánj nana̱ a̱j caꞌmii soꞌ, ne̱ cuchumán rá nij soꞌ nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ nana̱ taj xnaꞌanj da̱j quira̱nꞌ síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun, ne̱ cuchumán rá nij soꞌ nana̱ caꞌmii maꞌa̱n Jesucristó uún a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa neꞌen Jesucristó da̱j vaa nimán yuvii̱ a

23 Dan me se nu̱ꞌ nihánj quiꞌyaj Jesucristó chumanꞌ Jerusalén ga̱a canuû chaꞌanj pascuá, ne̱ cheꞌé dan queꞌe̱e̱ ndoꞌo nij yuvii̱ cuchumán rá se vaa si̱j caꞌnéé Diose̱ me soꞌ a. ꞌO̱ se queneꞌen nij yuvii̱ nij suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj suun soꞌ a. 24 Tza̱j ne̱ maꞌa̱n Jesucristó, ne ga̱a̱ nucua̱j rá soꞌ man nij yuvii̱ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se soꞌ me síí neꞌen cunuda̱nj, 25 ne̱ ne cachi̱in yoꞌo̱ síí cata̱j xnaꞌanj rihaan Jesucristó da̱j vaa nimán yuvii̱ maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n soꞌ me síí queneꞌen da̱j vaa nimán nu̱ꞌ nij yuvii̱ ado̱nj.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii Jesucristó ga̱ síí cuꞌna̱j Nicodemo a

1 Dan me se vaa yoꞌo̱ síí fariseo cuꞌna̱j Nicodemo, ne̱ síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá me soꞌ a. 2 Dan me se rej nii̱ caꞌnaꞌ soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ:

―Neꞌen núj se vaa si̱j caꞌnéé Diose̱ tu̱cuꞌyón man yuvii̱ mé so̱ꞌ, maestro. ꞌO̱ se sese nuviꞌ Diose̱ racuíj mán so̱ꞌ, ne̱ ne gu̱un nu̱cuáá so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa ꞌyáá so̱ꞌ nihánj cuano̱ asuun maꞌ ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

3 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ cuano̱ se vaa síí se̱ caꞌngaa naca̱ uún roꞌ, daj chiha̱a̱ míj se̱ guun nucua̱j soꞌ queneꞌe̱n soꞌ man Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

4 Dan me se xnáꞌanj síí cuꞌna̱j Nicodemo man Jesucristó, cataj soꞌ:

―Asa̱ꞌ caꞌve̱e caꞌnga̱a̱ uún ꞌo̱ síí a̱j cachij ga̱. Caꞌve̱e xa̱ꞌ catu̱u̱ uún soꞌ rque nii soꞌ ne̱ caꞌnga̱a̱ naca̱ uún soꞌ ga̱a̱ a̱ naꞌ ―taj Nicodemo, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

5 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa sese se̱ caꞌngaa yoꞌo̱ soꞌ quiꞌya̱j na ne̱ quiꞌya̱j Nimán Diose̱, ne̱ se̱ guun nucua̱j soꞌ catu̱u̱ soꞌ rihaan Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. 6 ꞌO̱ se sese na̱nj yuvii̱ quiꞌyaj caꞌngaa níꞌ, ne̱ na̱nj yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me níꞌ, tza̱j ne̱ sese caꞌnga̱a̱ níꞌ quiꞌya̱j Nimán Diose̱, ne̱ ase vaa sa̱ꞌ Nimán Diose̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ sa̱ꞌ nimán níꞌ na̱nj ado̱nj. 7 Se̱ caráyaꞌa̱nj tiháꞌ so̱ꞌ se vaa cataj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se no̱ xcúún nij soj caꞌnga̱a̱ ya̱ uún nij soj ado̱nj. 8 Dan me se xca̱j so̱ꞌ cuentá ni̱ꞌyaj so̱ꞌ nana̱ a. Avii nana̱ yoꞌ, ne̱ cayu̱j ꞌyaj yoꞌ, tza̱j ne̱ ne neꞌén so̱ꞌ me rej avii yoꞌ ꞌnaꞌ yoꞌ, ne̱ ne neꞌén so̱ꞌ me rej caꞌanj yoꞌ maꞌ. Ne̱ ase vaa nana̱ roꞌ, da̱nj vaa Nimán Diose̱, ne̱ dan me se sese cunuu sa̱ꞌ nimán yoꞌo̱ soꞌ quiꞌyaj Nimán Diose̱, ne̱ taj neꞌénꞌ asa̱ꞌ caꞌvee cunuu sa̱ꞌ nimán soꞌ quiꞌyaj Nimán Diose̱ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Nicodemo yoꞌ a.

9 Veé dan, ne̱ xnáꞌanj síí cuꞌna̱j Nicodemo, cataj soꞌ:

―Asa̱ꞌ caꞌve̱e quiꞌya̱j yuvii̱ da̱nj ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ a.

10 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj uún Jesucristó man soꞌ, cataj Jesucristó:

―ꞌO̱ se me cheꞌé si̱j uun chij si̱j tucuꞌyón se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan nij yuvii̱ israelitá mé so̱ꞌ, tza̱j ne̱ ne neꞌén so̱ꞌ nana̱ nihánj nana̱ cataj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ ga̱. 11 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa xa̱ꞌ núj, tza̱j ne̱ cheꞌé ina̱nj se vaa neꞌen núj aꞌmii núj ne̱ cheꞌé se vaa queneꞌen núj nataꞌ núj ado̱nj. Tza̱j ne̱ ne amán rá nij soj nana̱ aꞌmii núj maꞌ. 12 Dan me se na̱nj cheꞌé rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj, tza̱j ne̱ ne cuchuma̱n rá soj maꞌ. Asa̱ꞌ caꞌve̱e cuchuma̱n rá soj sese cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé rasu̱u̱n ma̱n rej xta̱ꞌ ga̱. 13 ꞌO̱ se taj va̱j síí cavii rej xta̱ꞌ nanij rihaan yoꞌóó cata̱j xnaꞌanj rihaan soj da̱j vaa nij rasu̱u̱n ma̱n rej xta̱ꞌ maꞌ. Ma̱a̱n o̱rúnꞌ ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ roꞌ, me síí ꞌnaꞌ rej xta̱ꞌ nanij rihaan yoꞌóó nihánj, ne̱ cheꞌé dan ma̱ꞌanj me síí gu̱un nucua̱j cata̱j xnaꞌanj rihaan soj cheꞌé rej xta̱ꞌ ado̱nj. 14 Dan me se ase vaa tacavii síí cuꞌna̱j Moisés xcuáá aga̱ꞌ raa̱ chruun rej tacaan roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j nii manj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, ne̱ ta̱cavii nii manj raa̱ ꞌo̱ chruun, 15 ne̱ nda̱a síj, ga̱a ne̱ taranꞌ nij síí cuchuma̱n rá ni̱ꞌyaj manj roꞌ, ca̱yáán nij soꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Nicodemo a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me cheꞌé caꞌnaꞌ Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj a

16 Dan me se ꞌe̱e̱ uxrá rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man níꞌ si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ nda̱ꞌ se o̱rúnꞌ taꞌníí Diose̱, tza̱j ne̱ rqué u̱u̱n Diose̱ taꞌníí soꞌ yoꞌ, caꞌna̱ꞌ taꞌníí soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cataj Diose̱ se vaa nij yuvii̱ amán rá niꞌya̱j man taꞌníí soꞌ roꞌ, se̱ caviꞌ nij soꞌ daj chiha̱a̱ míj maꞌ. Tana̱nj cane̱ nij soꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj. 17 ꞌO̱ se ne caꞌne̱j Diose̱ taꞌníí soꞌ cheꞌé rej cuta̱ꞌ taꞌníí soꞌ cacunꞌ xráá nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. Tana̱nj caꞌnéé Diose̱ man taꞌníí soꞌ rihaan chumii̱ nihánj cheꞌé rej ti̱nanii taꞌníí soꞌ man nij yuvii̱ rihaan chrej chiꞌi̱i̱ uun chij nimán nij soꞌ ado̱nj. 18 Níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man taꞌníí Diose̱ me se taj va̱j sayuun quira̱nꞌ níꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ síí ne amán rá niꞌya̱j man soꞌ roꞌ, a̱j cataj Diose̱ se vaa ya̱ quira̱nꞌ soꞌ sayuun na̱nj á. Cheꞌé se ne cuchuma̱n ya̱ rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ o̱rúnꞌ ya̱ taꞌníí Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan quira̱nꞌ ya̱ soꞌ sayuun ado̱nj.

19 Dan me se nihánj me cacunꞌ tumé nij síí quira̱nꞌ sayuun yoꞌ a. ꞌO̱ se a̱j caꞌnaꞌ Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ ase vaa ꞌo̱ yaꞌan chuguu̱n vaa soꞌ, tza̱j ne̱ caranꞌ ina̱nj rá nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cache̱e̱ nij soꞌ rej rmi̱ꞌ, ne̱ ne caꞌve̱j rá nij soꞌ quinichru̱nꞌ nij soꞌ rihaan yaꞌan chuguu̱n yoꞌ a. ꞌO̱ se chiꞌi̱i̱ ndoꞌo vaa se quiꞌyaj nij soꞌ ado̱nj. 20 Dan me se nu̱ꞌ yuvii̱ ꞌyaj se chiꞌi̱i̱ roꞌ, ta̱j riꞌyunj nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ yaꞌan chuguu̱n yoꞌ, ne̱ ne ꞌnaꞌ nij soꞌ rihaan yaꞌan chuguu̱n yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se naꞌvej rá nij soꞌ curuvi̱ꞌ se vaa ꞌyaj nij soꞌ maꞌ. 21 Tza̱j ne̱ nij síí me rá canoco̱ꞌ nana̱ ya̱ roꞌ, ꞌnaꞌ nij soꞌ rihaan yaꞌan chuguu̱n yoꞌ, ne̱ dan me se ga̱a ꞌyaj nij soꞌ da̱nj, ne̱ ruviꞌ se vaa ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ síí noco̱ꞌ man Diose̱ me nij soꞌ, ne̱ Diose̱ racuíj man nij soꞌ nu̱ꞌ se vaa ꞌyaj nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa si̱j sa̱ꞌ doj rihaan síí cuꞌna̱j Juan me Jesucristó, taj maꞌa̱n Juan yoꞌ a

22 Dan me se ga̱a quisíj nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Jesucristó chumanꞌ Jerusalén, ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesucristó do̱ꞌ, nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ do̱ꞌ, chumanꞌ Jerusalén, ne̱ caꞌanj nij soꞌ ne̱ nij soꞌ chumanꞌ leꞌe̱j nii na̱j estadó Judea, ne̱ veé dan va̱j nij soꞌ cutaꞌ ne nij soꞌ man yuvii̱ do̱ꞌ a. 23 Ne̱ síí cuꞌna̱j Juan roꞌ, ne chumanꞌ cuꞌna̱j Enón, ne̱ utaꞌ ne soꞌ man yuvii̱ uún a. ꞌO̱ se nichru̱nꞌ naj chumanꞌ Enón ga̱ chumanꞌ Salim, ne̱ ma̱n uxrá na cata̱ꞌ ne yuvii̱ rej yoꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ uxrá yuvii̱, ne̱ ataꞌ ne nij yuvii̱ ado̱nj. 24 ꞌO̱ se ataa doj caxri̱i̱ nii tagaꞌ man síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ ga̱a̱ ei. 25 Veé dan, ne̱ guun cheꞌe̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Juan caꞌmii cunuꞌ nij soꞌ ga̱ ꞌo̱ síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá cheꞌé nana̱ cataj xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Moisés, se vaa da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ naꞌya̱ꞌ yuvii̱, ga̱a ne̱ caꞌve̱e gu̱un niha̱ꞌ rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ man nij soꞌ a. 26 Veé dan, ne̱ cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Juan rihaan maꞌa̱n Juan, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Síí chéé ga̱ so̱ꞌ ga̱a va̱j níꞌ rej rne̱j tuꞌva chráá cuꞌna̱j Jordán roꞌ, síí natáꞌ so̱ꞌ cheꞌé roꞌ, utaꞌ ne soꞌ man yuvii̱ cuano̱, ne̱ ꞌanj taranꞌ nij yuvii̱ rej va̱j soꞌ, maestro ―taj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Juan rihaan Juan a.

27 Ga̱a ne̱ cataj Juan:

―A̱ ꞌó yuvii̱ naꞌvee canoco̱ꞌ daj chiha̱a̱ míj man soꞌ, sese nuveé Dio̱se̱ me síí caꞌvej rá maꞌ. 28 ꞌO̱ se a̱j cuno maꞌa̱n soj nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nuveé si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun mej a. Ma̱a̱n se ꞌu̱nj me síí caꞌnéé Diose̱ caꞌna̱ꞌ asino ya̱a̱n rihaan síí ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun ei. 29 Ase vaa síí xcaj man chana̱ ne̱ naraꞌa̱a roꞌ, vaa soꞌ, ne̱ ase vaa tuviꞌ síí naraꞌa̱a roꞌ, da̱nj vaa ꞌu̱nj, ne̱ nicúnꞌ ꞌu̱nj unó ꞌu̱nj se vaa aꞌmii soꞌ, ne̱ uun niha̱ꞌ uxrá raj, ꞌyaj nana̱ aꞌmii síí naraꞌa̱a, ne̱ cheꞌé dan me uun niha̱ꞌ uxrá raj ado̱nj. 30 ꞌO̱ se no̱ xcúún soꞌ gu̱un chij soꞌ doj, ne̱ ꞌu̱nj me se no̱ xcúnj gunj síí nica̱ꞌ doj rihaan soꞌ ado̱nj ―taj síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún níꞌ cuchuma̱n rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man Jesucristó a

31 Síí nanij rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, soꞌ me síí uun chij rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n ado̱nj. Nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ cheꞌé ina̱nj rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj aꞌmii nij soꞌ, ne̱ taj va̱j yoꞌó rasu̱u̱n neꞌen nij soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ síí nanij rej xta̱ꞌ roꞌ, 32 soꞌ me síí aꞌmii cheꞌé se vaa queneꞌen soꞌ rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, cheꞌé nana̱ cuno soꞌ rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, ne̱ taj va̱j síí amán rá uno se‑na̱na̱ soꞌ maꞌ. 33 Tza̱j ne̱ síí amán rá se‑na̱na̱ soꞌ roꞌ, soꞌ me síí taj se vaa nana̱ ya̱ me se‑na̱na̱ Diose̱ ado̱nj. 34 Síí caꞌnéé Diose̱ man roꞌ, me síí aꞌmii se‑na̱na̱ Diose̱ á. ꞌO̱ se rqué ndoꞌo Diose̱ Nimán Diose̱ rihaan soꞌ ado̱nj. 35 ꞌE̱e̱ rá Rej soꞌ man soꞌ, cheꞌé yan taꞌni̱j Rej soꞌ me soꞌ, ne̱ rqué Rej soꞌ cunuda̱nj rasu̱u̱n man soꞌ, cheꞌé rej gu̱un chij soꞌ rihaan cunuda̱nj nij rasu̱u̱n yoꞌ ado̱nj. 36 Síí amán rá niꞌya̱j man taꞌníí Diose̱ roꞌ, soꞌ me síí veꞌé ca̱yáán ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, tza̱j ne̱ síí naꞌvej rá cuno̱ rihaan taꞌníí Diose̱ roꞌ, daj chiha̱a̱ míj se̱ cayáán soꞌ ga̱ Diose̱ maꞌ. Tana̱nj yoꞌo̱ caꞌma̱an rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ man soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ quira̱nꞌ soꞌ sayuun, quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj.

4

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nana̱ caꞌmii Jesucristó ga̱ ꞌo̱ chana̱ samaritana a

1 Dan me se xcaj Jesucristó cuentá se vaa cuchiꞌ nana̱ rihaan nij síí fariseo se vaa doj a̱ vaa nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Juan, ne̱ noco̱o doj nij yuvii̱ cataꞌ ne quiꞌyaj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ cataꞌ ne quiꞌyaj Juan a. 2 Tza̱j ne̱ nuveé maꞌa̱n Jesucristó me síí cutaꞌ ne man nij yuvii̱ maꞌ. Ma̱a̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ cutaꞌ ne man nij yuvii̱ a. 3 Dan me se xcaj Jesucristó cuentá se vaa cuchiꞌ nana̱ yoꞌ rihaan nij síí fariseo, ga̱a ne̱ cavii soꞌ estadó Judea caꞌanj soꞌ estadó Galilea a. 4 ꞌO̱ se ya̱ cache̱n soꞌ estadó Samaria yoꞌ, 5 ne̱ cuchiꞌ soꞌ tuꞌva yoꞌo̱ chumanꞌ na̱j estadó Samaria, ne̱ Sicar cuꞌna̱j chumanꞌ yoꞌ a. Dan me se nichru̱nꞌ naj chumanꞌ yoꞌ tuꞌva yoꞌóó rqué síí cuꞌna̱j Jacob rihaan taꞌníí soꞌ síí cuꞌna̱j José ga̱a naá, 6 ne̱ tuꞌva chumanꞌ yoꞌ nuû yoꞌo̱ na yuꞌuj quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Jacob ga̱a naá a. Dan me se xeꞌ man Jesucristó cheꞌé yan cachéé uxrá soꞌ caꞌnaꞌ soꞌ chumanꞌ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌanj cane̱ soꞌ tuꞌva na yuꞌuj yoꞌ, ne̱ caxu̱j me yoꞌ a.

7 Dan me se caꞌnaꞌ ꞌo̱ chana̱ samaritana na yuꞌuj quiri̱i̱ noꞌ na, ne̱ cataj Jesucristó rihaan chana̱ yoꞌ a:

―Qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, ne̱ rque̱ so̱ꞌ do̱j na coꞌo̱j rugua̱nj ―taj Jesucristó no chana̱ yoꞌ a.

8 Ne̱ taj va̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó nicunꞌ ga̱ soꞌ ga̱a̱ maꞌ. ꞌO̱ se caꞌanj nij soꞌ chumanꞌ quira̱a̱n nij soꞌ se chá a.

9 Veé dan, ne̱ cataj chana̱ samaritana yoꞌ rihaan Jesucristó a:

―Me cheꞌé cachíín so̱ꞌ na rihanj, coꞌo̱ so̱ꞌ, ne̱ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ, ne̱ si̱j israelitá mé so̱ꞌ, ne̱ cha̱na̱ samaritana mej ga̱ ―taj chana̱ yoꞌ, xnáꞌanj noꞌ man Jesucristó a.

ꞌO̱ se ne aꞌmii sa̱ꞌ nij síí israelitá ga̱ nij síí samaritano maꞌ.

10 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan noꞌ a:

―Sese xcaj so̱ꞌ cuentá cheꞌé se lu̱j quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé so̱ꞌ ne̱ sese queneꞌén so̱ꞌ me síí achíín na mán so̱ꞌ cuano̱, ne̱ cachíín so̱ꞌ na ꞌyaj vaa iꞌna̱ꞌ yuvii̱ man soꞌ coꞌo̱ so̱ꞌ, ne̱ rqué soꞌ na yoꞌ coꞌo so̱ꞌ sa̱j ado̱nj ―taj Jesucristó no chana̱ yoꞌ a.

11 Ga̱a ne̱ cataj chana̱ rihaan Jesucristó a:

―Tza̱j ne̱ taj va̱j sihuu̱ rihaan so̱ꞌ quiri̱i̱ so̱ꞌ na nihánj maꞌ. Ne̱ cunu̱u̱ ndoꞌo nuû na rá yuꞌuj nihánj, señor. Me rej quiri̱i̱ so̱ꞌ na ꞌyaj vaa iꞌna̱ꞌ yuvii̱ rque̱ so̱ꞌ coꞌo̱j ga̱. 12 Dan me se xi̱i níꞌ síí cuꞌna̱j Jacob roꞌ, soꞌ me síí coꞌo na nu̱u̱ na yuꞌuj nihánj, ne̱ veé dan me coꞌo taꞌníí soꞌ do̱ꞌ, daán soꞌ xcuu do̱ꞌ, ne̱ rqué soꞌ na nihánj coꞌo̱ núj a. Ne̱ si̱j sa̱ꞌ doj rihaan soꞌ mé so̱ꞌ, rá so̱ꞌ naꞌ ―taj chana̱ yoꞌ rihaan Jesucristó a.

13 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan noꞌ:

―Cunuda̱nj nij síí coꞌo̱ na nu̱u̱ rá yuꞌuj nihánj roꞌ, canaco̱o̱ uún nij soꞌ na vaa güii, ne̱ caꞌna̱ꞌ uún nij soꞌ quiri̱i̱ nij soꞌ doj na a̱ ado̱nj. 14 Tza̱j ne̱ síí coꞌo̱ na rque̱ ꞌu̱nj nihánj me se daj chiha̱a̱ míj se̱ canacoo̱ uún soꞌ na yoꞌ a̱ maꞌ. Ase vaa rej veꞌé uxrá avii na roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nimán soꞌ, ne̱ cu̱nuû uxrá se lu̱j nimán soꞌ, ne̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ soꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, quiꞌya̱j na rque̱j ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan chana̱ yoꞌ a.

15 Ne̱ cataj chana̱ rihaan soꞌ:

―Rque̱ so̱ꞌ do̱j na yoꞌ coꞌo̱j, señor. Ne̱ se̱ canacoó ꞌu̱nj na, ne̱ se̱ caꞌnaꞌ uún ꞌu̱nj quiri̱j na nihánj a̱ maꞌ ―taj chana̱ rihaan Jesucristó a.

16 Ne̱ cataj Jesucristó rihaan noꞌ a:

―Caꞌa̱nj nacu̱nj so̱ꞌ man nica̱ so̱ꞌ, ne̱ caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ nihánj á ―taj soꞌ rihaan noꞌ a.

17 Ne̱ cataj chana̱ rihaan soꞌ:

―Taj va̱j nica̱j maꞌ ―taj chana̱ yoꞌ a.

Ne̱ cataj Jesucristó rihaan noꞌ a:

―Cuna̱j uxrá caꞌmii so̱ꞌ, cataj so̱ꞌ se vaa taj va̱j nica̱ so̱ꞌ ei. 18 ꞌO̱ se asi̱j rque̱ me se quisíj ya̱ ꞌu̱nꞌ snóꞌo xcaj so̱ꞌ, tza̱j ne̱ tanáj so̱ꞌ man nij soꞌ, ne̱ ya̱j nihánj me se nica̱j so̱ꞌ man ꞌó soꞌ, tza̱j ne̱ nuveé ni̱ca̱ so̱ꞌ me soꞌ maꞌ. Cheꞌé dan ya̱ uxrá caꞌmii so̱ꞌ ei ―taj Jesucristó no chana̱ yoꞌ a.

19 Ne̱ cataj chana̱ rihaan soꞌ:

―Cuano̱ nihánj xcaj ꞌu̱nj cuentá se vaa si̱j nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ mé so̱ꞌ, señor. 20 Dan me se xi̱i núj roꞌ, quinaꞌvíj nij soꞌ xráá quij nihánj, tza̱j ne̱ soj si̱j israelitá taj se vaa o̱rúnꞌ chumanꞌ Jerusalén me rej no̱ xcúún níꞌ naꞌvi̱j níꞌ rihaan Diose̱, taj soj ado̱nj ―taj chana̱ yoꞌ rihaan Jesucristó a.

21 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan chana̱ a:

―Cuchuma̱n rá so̱ꞌ nana̱ nihánj nana̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ, nocoj. Dan me se vaa güii, ne̱ se̱ cavii nij soj raa̱ quij nihánj do̱ꞌ, se̱ caꞌanj nij soj chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ, naꞌvi̱j soj rihaan Rej níꞌ Diose̱ maꞌ. 22 Dan me se ne neꞌen nij soj man síí naꞌvíj soj rihaan maꞌ. Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ núj si̱j israelitá, tza̱j ne̱ neꞌen núj man síí naꞌvíj núj rihaan a. ꞌO̱ se núj si̱j israelitá me nij síí quiꞌya̱j quinani̱i̱ yuvii̱ rihaan sayuun a. 23 Tza̱j ne̱ vaa güii, ne̱ nij síí naꞌvíj sa̱ꞌ rihaan Rej níꞌ Diose̱ roꞌ, gu̱un ina̱nj rá nij soꞌ naꞌvi̱j nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ me rej maꞌa̱n va̱j nij soꞌ naꞌvi̱j ya̱ nij soꞌ rihaan Diose̱ na̱nj ado̱nj. Ne̱ cuano̱ nihánj me a̱j guun cheꞌe̱ yuvii̱ quiꞌyaj yuvii̱ da̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se me ndoꞌo rá Rej níꞌ Diose̱ naꞌvi̱j ya̱ yuvii̱ rihaan soꞌ ei. 24 Dan me se me maꞌa̱n rej va̱j níꞌ nicunꞌ Diose̱, ne̱ cheꞌé dan níꞌ si̱j naꞌvíj rihaan Diose̱ roꞌ, me maꞌa̱n rej mán níꞌ, ne̱ no̱ xcúún níꞌ gu̱un niha̱ꞌ rá níꞌ naꞌvi̱j ya̱ níꞌ rihaan soꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan chana̱ yoꞌ a.

25 Ga̱a ne̱ cataj chana̱ rihaan Jesucristó a:

―Neꞌén ꞌu̱nj se vaa vaa güii, ne̱ caꞌna̱ꞌ síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man níꞌ rihaan sayuun, ne̱ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ soꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj maꞌa̱n soꞌ cheꞌé cunuda̱nj rasu̱u̱n rihaan níꞌ na̱nj á ―taj chana̱ rihaan Jesucristó a.

26 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesucristó cataj Jesucristó rihaan noꞌ, ne̱:

―ꞌU̱nj si̱j aꞌmii rihaan so̱ꞌ cuano̱ nihánj roꞌ, me síí caꞌnéé Diose̱ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan chana̱ yoꞌ a.

27 Veé dan, ne̱ nu̱ꞌ ꞌnaꞌ nique nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ caráyaꞌa̱nj nij soꞌ se vaa caꞌmii Jesucristó ga̱ chana̱ yoꞌ a. Tza̱j ne̱ a̱ ꞌó nij soꞌ ne xna̱ꞌanj man soꞌ da̱j quiꞌyaj soꞌ do̱ꞌ, me cheꞌé caꞌmii soꞌ ga̱ chana̱ yoꞌ do̱ꞌ a̱ maꞌ. 28 Ga̱a ne̱ tanáj chana̱ se‑sihu̱u̱ chana̱, ne̱ cavii chana̱ quinanꞌ chana̱ chumanꞌ, ga̱a ne̱ cataj chana̱ rihaan nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ a:

29 ―Caꞌa̱nj níꞌ, ne̱ queneꞌe̱n soj ꞌo̱ snóꞌo síí cataj xnaꞌanj rihanj cheꞌé nu̱ꞌ se vaa quiꞌyáj ga̱a rque̱ á. Nuveé si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man níꞌ rihaan sayuun me soꞌ, rá soj naꞌ ―taj chana̱ rihaan nij snóꞌo ma̱n chumanꞌ yoꞌ a.

30 Ga̱a ne̱ curiha̱nj nij soꞌ chumanꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

31 Dan me se ga̱a caꞌmii chana̱ ga̱ nij síí ma̱n chumanꞌ yoꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rquee̱ nij soꞌ chraa man Jesucristó, cataj nij soꞌ:

―Cha̱ so̱ꞌ do̱j chraa, maestro ―taj nij soꞌ a.

32 Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Vaa se chá rihanj, tza̱j ne̱ ne neꞌen soj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

33 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Vaa síí caꞌnaꞌ rqué se chá soꞌ, rá soj naꞌ ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.

34 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Sese ꞌyáá ꞌu̱nj nda̱a vaa me rá síí caꞌnéé manj qui̱ꞌyáj, ne̱ sese navij quisíj suun caꞌneꞌ soꞌ rihanj, ne̱ ase vaa se chá vaa yoꞌ rihanj ado̱nj. Dan me se nuu xe̱j nimanj ga̱a ꞌyaj sunj suun yoꞌ ei. 35 Se̱ guun cata̱j soj se vaa cache̱n yoꞌó caꞌa̱nj yavii, ga̱a ne̱ quiri̱i̱ níꞌ naa̱, cata̱j soj maꞌ. Ma̱a̱n se cuano̱ nihánj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa na̱xcaj soj rihaan soj, ni̱ꞌyaj soj nij yuvii̱, se vaa ase vaa naa̱ ꞌnúú trigó vaa nij yuvii̱, ne̱ catzi̱i̱ ndoꞌo vaa naa̱ ꞌnúú trigó yoꞌ, cachij yoꞌ, ne̱ cuano̱ nihánj me se no̱ xcúún níꞌ quiri̱i̱ níꞌ ꞌnúú trigó yoꞌ ado̱nj. Dan me se a̱j guun cheꞌe̱ 36 Diose̱ na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan nij síí rii naa̱ yoꞌ, ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ ndoꞌo nij soꞌ man nij síí ca̱yáán ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ rej riha̱a̱n gu̱un niha̱ꞌ rá síí cunô naa̱ ga̱ síí rii naa̱ ado̱nj. 37 ꞌO̱ se ya̱ uxrá vaa nana̱ nihánj se vaa ino̱ vaa síí cunô naa̱ ga̱ síí rii naa̱, 38 ne̱ a̱j caꞌnéé ꞌu̱nj man soj quiri̱i̱ soj naa̱ rej ne quiꞌya̱j suun soj maꞌ. Yoꞌó yuvii̱ me nij síí quiꞌyaj suun naa̱ yoꞌ ga̱a rque̱, ne̱ catúj soj quiꞌyaj suun soj ga̱ nij soꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

39 Dan me se cheꞌé se nataꞌ chana̱ yoꞌ rihaan nij yuvii̱ samaritana ma̱n chumanꞌ yoꞌ se vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan noꞌ nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj noꞌ ga̱a rque̱ roꞌ, cheꞌé dan me cuchumán rá queꞌe̱e̱ nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ yoꞌ niꞌya̱j nij yuvii̱ man Jesucristó a. 40 Dan me se cuchiꞌ nij síí ma̱n chumanꞌ yoꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cachíín niꞌya̱j uxrá nij soꞌ rihaan soꞌ se vaa cara̱nꞌ soꞌ do̱j tucuá nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan vi̱j güii quináj soꞌ chumanꞌ yoꞌ a. 41 Ne̱ guun ri̱i̱ doj nij síí cuchumán rá cuno se‑na̱na̱ Jesucristó a. 42 Ne̱ nij yuvii̱ amán rá niꞌya̱j man Jesucristó roꞌ, cataj nij soꞌ rihaan chana̱ yoꞌ a:

―Nuveé cheꞌe̱ do̱j nana̱ natáꞌ so̱ꞌ rihaan núj me cuchumán rá núj niꞌya̱j núj man soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se cuno maꞌa̱n núj se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ xcaj núj cuentá se vaa ya̱ síí ti̱nanii man yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj rihaan sayuun me síí nihánj na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan chana̱ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ taꞌníí yoꞌo̱ síí nica̱j suun, quiꞌyaj Jesucristó a

43 Dan me se quisíj vi̱j güii caranꞌ Jesucristó chumanꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ cavii soꞌ caꞌanj soꞌ estadó Galilea a. 44 Dan me se maꞌa̱n Jesucristó me síí cataj xnaꞌanj se vaa nij síí ma̱n chiháán ꞌo̱ síí aꞌmii natáj se‑na̱na̱ Diose̱ me se ne aráj cochro̱j nij síí man maꞌa̱n dan rihaan soꞌ maꞌ.

45 Ga̱a caꞌnaꞌ Jesucristó estadó Galilea, ga̱a ne̱ veꞌé uxrá caꞌmii nij síí ma̱n estadó yoꞌ cheꞌé suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj soꞌ chaꞌanj canuû chumanꞌ Jerusalén a. ꞌO̱ se maꞌa̱n nij soꞌ caꞌanj chaꞌanj yoꞌ a.

46 Dan me se caꞌanj uún soꞌ chumanꞌ Caná chumanꞌ na̱j estadó Galilea a. Chumanꞌ yoꞌ me chumanꞌ naquiꞌyaj soꞌ na vinó man na u̱u̱n ga̱a rque̱ a. Ne̱ chumanꞌ Capernaum roꞌ, ne yoꞌo̱ síí nica̱j suun rihaan rey a. Ne̱ canó chiꞌii̱ man taꞌníí soꞌ ꞌo̱ snóꞌo cunii a. 47 Dan me se cuchiꞌ nana̱ rihaan síí nica̱j suun yoꞌ se vaa cavii Jesucristó estadó Judea caꞌnaꞌ Jesucristó estadó Galilea, ga̱a ne̱ caꞌanj soꞌ cuchiꞌ soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cachíín niꞌya̱j uxrá soꞌ rihaan Jesucristó se vaa caꞌa̱nj Jesucristó quiꞌya̱j conoꞌó Jesucristó man taꞌníí soꞌ a. Dan me se da̱j doj cavi̱ꞌ taꞌníí soꞌ, taj soꞌ a. 48 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Sese se̱ quiꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o queneꞌe̱n soj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cuchumán rá soj ni̱ꞌyaj soj manj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

49 Ga̱a ne̱ cataj síí nica̱j suun yoꞌ rihaan Jesucristó a:

―Da̱j doj cavi̱ꞌ taꞌníj, na̱nj señor. Qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo uxrá, ne̱ caꞌa̱nj níꞌ do̱j rugua̱nj ―taj soꞌ, cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Jesucristó a.

50 Ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Caꞌve̱e caꞌa̱nj so̱ꞌ á. ꞌO̱ se a̱j nahuun sa̱ꞌ taꞌníí so̱ꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cuchumán rá snóꞌo yoꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan soꞌ, ne̱ cavii soꞌ caꞌanj soꞌ a.

51 Veé dan, ne̱ tiha̱j nanꞌ soꞌ chrej, ne̱ caꞌanj cara̱nꞌ nij se‑mo̱zó soꞌ man soꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj nij yoꞌ rihaan soꞌ se vaa a̱j nahuun sa̱ꞌ taꞌníí soꞌ na̱nj ado̱nj. 52 Veé dan, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man nij mozó yoꞌ:

―Me orá me guun cheꞌe̱ taꞌníj nahuun sa̱ꞌ yoꞌ ga̱ ―cataj soꞌ rihaan nij mozó yoꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj nij mozo yoꞌ rihaan soꞌ:

―Quii agaꞌ ꞌo̱ me naꞌmaân cachiꞌ man xnii na̱nj á ―taj nij mozó yoꞌ rihaan soꞌ a.

53 Cheꞌé dan me xcaj snóꞌo yoꞌ cuentá se vaa ma̱a̱n orá cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan soꞌ se vaa nahuun sa̱ꞌ taꞌníí soꞌ roꞌ, ma̱a̱n orá dan me nahuun sa̱ꞌ ya̱ taꞌníí soꞌ a. Ga̱a ne̱ cuchumán rá nij tucua̱ soꞌ se vaa si̱j caꞌnéé Diose̱ me Jesucristó a. 54 Dan me se quisíj vi̱j suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj Jesucristó ga̱a quisíj cavii soꞌ estadó Judea caꞌanj soꞌ estadó Galilea a.

5

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ síí ninaj cunu̱ꞌ ico̱ xnu̱ꞌ vaꞌnu̱j yoꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a

1 Veé dan, ne̱ canuû chaꞌanj navij rá nij síí israelitá, ga̱a ne̱ cavii Jesucristó caꞌanj soꞌ chumanꞌ Jerusalén a. 2 Dan me se chumanꞌ Jerusalén roꞌ, vaa ꞌo̱ na cuꞌna̱j Betesda xnaꞌánj aꞌmii nij síí israelitá a. Nichru̱nꞌ naj na yoꞌ ga̱ taꞌyaa atúj matzinj, ne̱ vaa ꞌu̱nꞌ veꞌ ne̱ nu̱ꞌ anica̱j tuꞌva na yoꞌ a. 3 Rá veꞌ yoꞌ mán ndoꞌo síí ninaj do̱ꞌ, síí tuchri̱i do̱ꞌ, síí rengo̱ do̱ꞌ, síí nuu chrúnj raꞌa do̱ꞌ a. 4 Dan me se nda̱a vaa orá nanij yoꞌo̱ se‑mo̱zó síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rá na yoꞌ, ne̱ tanica̱j soꞌ na yoꞌ, taj nij yuvii̱ yoꞌ a. Ne̱ ga̱a anica̱j na yoꞌ, ne̱ síí nanij asino ya̱a̱n rque na roꞌ, o̱rúnꞌ soꞌ güe̱j na̱j guun chiꞌii̱ xráá, taj uún nij yuvii̱ yoꞌ a. 5 Ne̱ na̱j yoꞌo̱ snóꞌo tuꞌva na yoꞌ, ne̱ síj ico̱ xnu̱ꞌ vaꞌnu̱j ya̱ yoꞌ ranꞌ soꞌ a. 6 Dan me se queneꞌen Jesucristó man soꞌ se vaa na̱j soꞌ rej yoꞌ, ne̱ a̱j queneꞌen Jesucristó se vaa guun queꞌe̱e̱ yoꞌ ranꞌ soꞌ, ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man soꞌ, cataj Jesucristó a:

―Nahu̱un sa̱ꞌ so̱ꞌ, rá so̱ꞌ naꞌ ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

7 Ne̱ cataj síí ranꞌ yoꞌ rihaan Jesucristó a:

―Na̱huún ꞌu̱nj raj, tza̱j ne̱ taj va̱j tuvíꞌ ꞌu̱nj síí ti̱nanij mán ꞌu̱nj rá na ga̱a anica̱j na, man señor. Cheꞌé dan me ga̱a ꞌanj ꞌu̱nj tuꞌva na yoꞌ, ne̱ guun yucua̱nꞌ yoꞌó soꞌ, ne̱ asino soꞌ atúj rque na rihanj na̱nj ado̱nj ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

8 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ:

―Na̱xagaa so̱ꞌ, ne̱ na̱xcaj so̱ꞌ tuvéé so̱ꞌ, cache̱e̱ so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

9 Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ nahuun sa̱ꞌ snóꞌo yoꞌ, ne̱ naxca̱j soꞌ tuvéé soꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me cheꞌé no̱ xcúún Jesucristó quiꞌya̱j conoꞌó soꞌ man yuvii̱ güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá a

Ne̱ güii nahuun sa̱ꞌ snóꞌo yoꞌ me güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá a. 10 Cheꞌé dan me nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá me se cataj nij soꞌ rihaan síí nahuun sa̱ꞌ yoꞌ:

―Güii naránj rá níꞌ me nihánj á. Ne nó xcúún so̱ꞌ ca̱tá so̱ꞌ tuvéé so̱ꞌ cuanꞌ maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan soꞌ a.

11 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Tza̱j ne̱ síí quiꞌyaj nahuun sa̱ꞌ ꞌu̱nj roꞌ, soꞌ me síí caꞌneꞌ suun rihanj na̱xcaj ꞌu̱nj tuvéé ꞌu̱nj ne̱ cache̱e̱ ꞌu̱nj ado̱nj ―taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

12 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Me síí cataj rihaan so̱ꞌ na̱xcaj so̱ꞌ tuvéé so̱ꞌ ne̱ cache̱e̱ so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ rihaan soꞌ a.

13 Tza̱j ne̱ ne queneꞌe̱n síí nahuun sa̱ꞌ me síí quiꞌyaj da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se ga̱a quisíj nahuun sa̱ꞌ soꞌ, ne̱ naxuun Jesucristó man maꞌa̱n soꞌ cachén Jesucristó scaꞌnúj nij yuvii̱ ma̱n anica̱j niꞌya̱j man síí nahuun sa̱ꞌ yoꞌ, caꞌanj soꞌ a. 14 Veé dan, ne̱ nariꞌ Jesucristó man síí nahuun sa̱ꞌ yoꞌ rá nuvií noco̱o, ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Ya̱ nahuun sa̱ꞌ so̱ꞌ á. Ta̱náj so̱ꞌ chrej chiꞌi̱i̱ á. Sese taj, ne̱ ca̱nica̱j uún chiꞌii̱ mán so̱ꞌ, ne̱ doj a̱ qui̱ránꞌ so̱ꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

15 Dan me se cavii snóꞌo yoꞌ, ne̱ nataꞌ soꞌ rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá se vaa Jesucristó me síí quiꞌyaj nahuun sa̱ꞌ soꞌ a. 16 Cheꞌé dan guun rá nij síí uun chij yoꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun man Jesucristó, cheꞌé se güii naránj rá nij soꞌ me güii nahuun snóꞌo yoꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a.

17 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Réj me se ne anicunꞌ soꞌ ga̱ suun maꞌ. Cheꞌé dan yoꞌo̱ ꞌyaj suun ma̱ꞌanj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

18 Cheꞌé dan doj a̱ nanoꞌ nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e cavi̱ꞌ Jesucristó a. ꞌO̱ se nuveé cheꞌe̱ ina̱nj tinavij Jesucristó tucuáán noco̱ꞌ nij soꞌ cheꞌé güii naránj rá nij soꞌ me guun rá nij soꞌ cavi̱ꞌ Jesucristó maꞌ. ꞌO̱ se cheꞌé se cataj soꞌ se vaa Rej maꞌa̱n soꞌ me Diose̱, cheꞌé dan guun doj rá nij soꞌ cavi̱ꞌ Jesucristó na̱nj ado̱nj. Dan me se ase vaa Diose̱ vaa maꞌa̱n soꞌ, taj soꞌ a. 19 Cheꞌé dan cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Dan me se cata̱j xnaꞌanj yá yá ꞌu̱nj rihaan soj a. Dan me se ase vaa xnii rihaan rej xnii roꞌ, da̱nj vaa ꞌu̱nj si̱j taꞌni̱j Diose̱ nihánj rihaan Réj Diose̱, ne̱ ne uun nu̱cuáá ꞌu̱nj ꞌyáá ꞌu̱nj se vaa rii nimán ma̱ꞌanj maꞌ. ꞌO̱ se ina̱nj ꞌyáá ꞌu̱nj nda̱a vaa ꞌyaj Réj Diose̱ neꞌenj a. Ne̱ ase vaa ꞌyaj gue̱e̱ soꞌ roꞌ, veé da̱nj vaa gue̱e̱ ꞌyáá ꞌu̱nj uún ado̱nj. 20 ꞌO̱ se ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá Réj Diose̱ niꞌya̱j soꞌ manj cheꞌé se taꞌni̱j soꞌ mej, ne̱ tihaa̱n soꞌ manj nu̱ꞌ se vaa ꞌyaj soꞌ a. Ne̱ suun sa̱ꞌ doj rihaan suun sa̱ꞌ quiꞌyáj queneꞌen soj cuano̱ roꞌ, ti̱haa̱n soꞌ manj a. Yoꞌ me se doj a̱ cara̱yaꞌa̱nj soj ni̱ꞌyaj soj suun sa̱ꞌ yoꞌ ei. 21 Dan me se ase vaa nuu iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ ꞌyaj Réj roꞌ, da̱nj qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj uún ado̱nj. Dan me se cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún na̱j guun yuvii̱ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj, sese gu̱un rá ꞌu̱nj cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij soꞌ ado̱nj. 22 Dan me se ne aꞌneꞌ Réj Diose̱ cacunꞌ cheꞌé a̱ doj yuvii̱ maꞌ. ꞌO̱ se a̱j caꞌneꞌ soꞌ suun rihanj si̱j taꞌni̱j soꞌ se vaa caꞌne̱ꞌ ma̱ꞌanj cacunꞌ cheꞌé cunuda̱nj yuvii̱, 23 ne̱ ase vaa aráj cochro̱j yuvii̱ rihaan soꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ cara̱a̱ cochro̱j yuvii̱ rihanj ado̱nj. Dan me se síí naꞌvej rá cara̱a̱ cochro̱j rihanj si̱j taꞌni̱j Diose̱ me se soꞌ me síí se̱ guun rá cara̱a̱ cochro̱j rihaan nda̱a Réj Diose̱ síí caꞌnéé manj a.

24 “Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa síí uno se‑na̱na̱j ne̱ amán rá niꞌya̱j man síí caꞌnéé manj roꞌ, se̱ cutaꞌ Diose̱ cacunꞌ xráá soꞌ maꞌ. Dan me se daj chiha̱a̱ míj se̱ caviꞌ nu̱ꞌ soꞌ maꞌ. Tana̱nj ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ga̱ Diose̱ ado̱nj. 25 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa vaa güii, ne̱ nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj nij síí cavi̱ꞌ vaa güii roꞌ, caꞌmi̱j si̱j taꞌni̱j Diose̱ rihaan nij soꞌ, ne̱ nu̱ꞌ nij síí cuno̱ nana̱ caꞌmi̱j roꞌ, cunu̱u iꞌna̱ꞌ ya̱ nimán nij soꞌ, ne̱ cuano̱ nihánj me güii aꞌmij rihaan nij soꞌ, sese me rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ ado̱nj. 26 ꞌO̱ se ase vaa vaa iꞌna̱ꞌ maꞌa̱n Diose̱, ne̱ vaa iꞌna̱ꞌ taranꞌ nij rasu̱u̱n ꞌyaj Diose̱ roꞌ, da̱nj vaa vaa iꞌna̱ꞌ ma̱ꞌanj si̱j taꞌni̱j Diose̱ uún, ꞌyaj Diose̱, ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ yuvii̱, qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj, 27 ne̱ ꞌu̱nj me síí nica̱j suun, ne̱ caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé yuvii̱, cheꞌé yan síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ mej ado̱nj.

28 “Se̱ caráyaꞌa̱nj soj nana̱ nihánj maꞌ. ꞌO̱ se vaa güii cuno̱ taranꞌ nij síí caviꞌ na̱j rihaan santó se‑na̱na̱j, 29 ne̱ cu̱riha̱nj nij soꞌ rque yoꞌóó na̱nj ado̱nj. Dan me se, nij síí quiꞌyaj se sa̱ꞌ ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ roꞌ, cu̱riha̱nj nij soꞌ, ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij soꞌ cane̱ nij soꞌ ga̱ Diose̱ ado̱nj. Tza̱j ne̱ nij síí quiꞌyaj se chiꞌi̱i̱ roꞌ, cu̱riha̱nj nij soꞌ, tza̱j ne̱ ꞌo̱ quira̱nꞌ ndoꞌo nij soꞌ sayuun cheꞌé cacunꞌ tumé nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 30 Dan me se a̱ doj ne uun nucua̱j ma̱ꞌanj quiꞌya̱j sunj a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se ase vaa taj xnaꞌanj Réj Diose̱ rihanj roꞌ, veé da̱nj vaa ꞌyáj ga̱a aꞌnéꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱, ne̱ ꞌo̱ nica̱ aꞌnéꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se ne ꞌyáj ina̱nj se me raj qui̱ꞌyáj maꞌ. Tana̱nj ina̱nj se ataj xnaꞌanj síí caꞌnéé manj me se vaa ꞌyáj ado̱nj.

31 “Sese o̱rúnꞌ ꞌu̱nj me síí cata̱j xnaꞌanj rihaan soj da̱j si̱j mej, ne̱ taj cheꞌé cata̱j soj se vaa ya̱ vaa se‑na̱na̱j maꞌ. 32 Tza̱j ne̱ vaa yoꞌó síí cataj xnaꞌanj da̱j si̱j mej, ne̱ neꞌén ꞌu̱nj se vaa soꞌ me síí cataj xnaꞌanj ya̱ cheꞌé ꞌu̱nj ei.

33 “Dan me se caꞌnéé soj síí cuchiꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Juan cheꞌé rej nari̱ꞌ nij soꞌ se‑na̱na̱ síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ nana̱ ya̱ rihaan nij soj a. 34 (Dan me se caꞌve̱e se caꞌmi̱i̱ veꞌé yuvii̱ cheꞌej caꞌve̱e se se̱ caꞌmii veꞌé yuvii̱ cheꞌej, taj se ꞌyaj maꞌ. Ma̱a̱n se na̱nj taj ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé se me raj quinani̱i̱ soj rihaan sayuun na̱nj ado̱nj.) 35 Dan me se síí cuꞌna̱j Juan roꞌ, ase vaa agaꞌ yaꞌan vaa soꞌ, ne̱ ase vaa ruviꞌ sa̱ꞌ rihaan yuvii̱ ga̱a chuguu̱n agaꞌ yaꞌan yoꞌ roꞌ, da̱nj vaa ruviꞌ sa̱ꞌ tucuáán ya̱ rihaan soj quiꞌyaj soꞌ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ nij soj roꞌ, guun rá soj cuno̱ soj se‑na̱na̱ soꞌ ꞌo̱ orá nii, cheꞌé se guun rá soj gu̱un niha̱ꞌ rá soj, quiꞌya̱j se‑na̱na̱ soꞌ, tza̱j ne̱ quiꞌyaj rmaꞌa̱n soj do̱j tzinꞌ, ne̱ tanáj uún soj se‑na̱na̱ soꞌ a.

36 “Ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj nihánj, tza̱j ne̱ sa̱ꞌ doj vaa síí taj xnaꞌanj cheꞌé ꞌu̱nj rihaan síí cuꞌna̱j Juan a. Dan me se vaa suun caꞌneꞌ Réj rihanj se vaa ya̱ quisi̱j suun yoꞌ qui̱ꞌyáj, ne̱ cheꞌé dan me ꞌyaj suun ꞌu̱nj nij suun yoꞌ a. Cheꞌé maꞌa̱n suun sa̱ꞌ yoꞌ caꞌve̱e xca̱j soj cuentá se vaa si̱j caꞌnéé Réj Diose̱ mej ado̱nj. 37 Ne̱ Réj síí caꞌnéé manj roꞌ, maꞌa̱n soꞌ cataj xnaꞌanj da̱j si̱j mej, tza̱j ne̱ taj se‑na̱na̱ soꞌ cuno soj maꞌ. Ne̱ ne neꞌen soj da̱j vaa Réj maꞌ. 38 Ne̱ taj se‑na̱na̱ soꞌ nayón nimán soj a̱ maꞌ. Da̱nj vaa soj, cheꞌé yan ne cuchuma̱n rá soj ni̱ꞌyaj soj manj si̱j caꞌnéé soꞌ rihaan chumii̱ nihánj man ado̱nj. 39 Dan me se nayaa uxrá soj danj Diose̱, cheꞌé se me rá soj xca̱j soj cuentá da̱j quiꞌya̱j soj ne̱ caꞌve̱e ca̱yáán soj ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. Ne̱ veé maꞌa̱n danj Diose̱ ataj xnaꞌanj cheꞌé ꞌu̱nj a. 40 Tza̱j ne̱ naꞌvej rá soj caꞌna̱ꞌ soj rihanj, yan caꞌve̱e cane̱ soj ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj qui̱ꞌyáj maꞌ.

41 “Taj se ꞌyaj sese naꞌvej rá yuvii̱ caꞌmi̱i̱ yuvii̱ nana̱ sa̱ꞌ cheꞌej maꞌ. 42 Tza̱j ne̱ neꞌén ꞌu̱nj da̱j vaa rá soj, se vaa ne niha̱ꞌ rá soj niꞌya̱j soj Diose̱ maꞌ. 43 Dan me se caꞌnéé Réj manj caꞌna̱j rihaan chumii̱ nihánj caꞌmi̱j se‑na̱na̱ Réj Diose̱ rihaan soj, tza̱j ne̱ ne aranꞌ rá soj caꞌmi̱j rihaan soj maꞌ. Tza̱j ne̱ sese caꞌna̱ꞌ me maꞌa̱n yoꞌó soꞌ caꞌmi̱i̱ soꞌ nana̱ avii raa̱ maꞌa̱n soꞌ, ne̱ veꞌé cuno̱ soj se‑na̱na̱ soꞌ ei. 44 Daj chiha̱a̱ míj se̱ guun nucua̱j soj cuchuma̱n rá soj ni̱ꞌyaj soj manj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se me rá soj veꞌé caꞌmi̱i̱ nij tuviꞌ soj cheꞌé soj, tza̱j ne̱ ne nanó rá soj da̱j quiꞌya̱j soj, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ Diose̱ cheꞌé soj maꞌ. 45 Se̱ guun rá soj se vaa ꞌu̱nj me síí cuta̱ꞌ cacunꞌ xráá soj rihaan Réj Diose̱ maꞌ. Ma̱a̱n se vaa síí cuꞌna̱j Moisés, ne̱ nucua̱j ndoꞌo rá soj man soꞌ se vaa caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj rihaan Diose̱ quiꞌya̱j soꞌ, tza̱j ne̱ maꞌa̱n soꞌ me síí cuta̱ꞌ cacunꞌ xráá soj ado̱nj. 46 ꞌO̱ se sese ya̱ amán rá soj niꞌya̱j soj man síí cuꞌna̱j Moisés, ne̱ cuchuma̱n rá uún soj ni̱ꞌyaj soj manj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e ei. ꞌO̱ se soꞌ me síí cachrón nana̱ rihaan yanj nana̱ taj xnaꞌanj cheꞌé ꞌu̱nj ado̱nj. 47 Tza̱j ne̱ sese ne amán rá soj nana̱ cachrón soꞌ rihaan yanj, ga̱a ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e cuchuma̱n rá soj cuno̱ soj se‑na̱na̱j ga̱ ―taj Jesucristó rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a.

6

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa goꞌ Jesucristó se chá rihaan ꞌu̱nꞌ míj snóꞌo a

1 Veé dan, ne̱ cavii Jesucristó caꞌanj Jesucristó rej xco̱ na lacuaná cuꞌna̱j Galilea a. Tiberias cuꞌna̱j yoꞌó se‑chuvi̱i na lacuaná yoꞌ a. 2 Dan me se ri̱i̱ uxrá yuvii̱ canocoꞌ rej xco̱ soꞌ, cheꞌé yan a̱j queneꞌen nij yuvii̱ nu̱ꞌ nij suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj suun Jesucristó, se vaa nahuun sa̱ꞌ ndoꞌo síí ranꞌ, quiꞌyaj soꞌ a. 3 Dan me se cavii soꞌ raa̱ quij, ne̱ caꞌanj cane̱ soꞌ rihaan yoꞌóó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, 4 ne̱ dan me se da̱j doj güii achiin ca̱nuû chaꞌanj pascuá chaꞌanj navij rá nij yuvii̱ israelitá a. 5 Dan me se naxca̱j Jesucristó rihaan Jesucristó, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa caꞌnaꞌ ndoꞌo yuvii̱ rihaan soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Felipé a:

―Me rej quira̱a̱n níꞌ rachrúún cha̱ taranꞌ nij yuvii̱ nihánj, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man síí cuꞌna̱j Felipé yoꞌ a.

6 Da̱nj caꞌmii soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Felipé, cheꞌé se me rá soꞌ queneꞌe̱n soꞌ da̱j cata̱j síí cuꞌna̱j Felipé a. Tza̱j ne̱ a̱j neꞌen soꞌ da̱j quiꞌya̱j maꞌa̱n soꞌ na̱nj ado̱nj.

7 Dan me se cataj síí cuꞌna̱j Felipé rihaan Jesucristó:

―A̱ꞌ saꞌanj vaa tuꞌvee yuvii̱ ꞌyaj suun tu̱nj yavii se̱ quisíj quiri̱ꞌ nij soꞌ do̱j rachrúún cha̱ nij soꞌ a̱ maꞌ ―taj soꞌ a.

8 Dan me se ꞌo̱ síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ síí cuꞌna̱j Andrés tinúú síí cuꞌna̱j Simón Pedró me soꞌ a. Cataj soꞌ rihaan Jesucristó a:

9 ―Nihánj me nicu̱nꞌ ꞌo̱ xnii, ne̱ nica̱j xnii nihánj ꞌu̱nꞌ gue̱e̱ rachrúún ꞌnúú cebada, ne̱ vi̱j gue̱e̱ xcuaj nica̱j soꞌ, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e quisi̱j do̱j tzinꞌ nihánj cha̱ taranꞌ nij yuvii̱ nihánj ga̱ ―taj síí cuꞌna̱j Andrés yoꞌ a.

10 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Caꞌa̱nj cane̱ nij yuvii̱ rihaan coj chri̱nꞌ, quiꞌya̱j nij soj ei ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Dan me se ma̱n uxrá coj chri̱nꞌ rej yoꞌ, ne̱ caꞌanj cane̱ nij yuvii̱ rihaan coj chri̱nꞌ yoꞌ, ne̱ ꞌu̱nꞌ míj snóꞌo me nij soꞌ a.

11 Dan me se quitaꞌaa Jesucristó rachrúún, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱, ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ rachrúún caxríj soꞌ ston nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ roꞌ, rqué nij soꞌ cha̱ taranꞌ nij síí ne̱ rihaan coj chri̱nꞌ yoꞌ a. Ne̱ ase vaa quiꞌyaj soꞌ ga̱ rachrúún roꞌ, da̱nj quiꞌyaj uún soꞌ ga̱ nee̱ xcuaj yoꞌ, rqué soꞌ nu̱ꞌ se vaa me rá nij yuvii̱ cha̱ nij yuvii̱ yoꞌ a. 12 Ga̱a quisíj caraa rque nij yuvii̱, ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Naquiꞌya̱j chre̱ꞌ nij soj se quináj tuꞌva nij yuvii̱, ne̱ se̱ guun quiri̱ꞌ u̱u̱n yoꞌ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

13 Cheꞌé dan naquiꞌyaj chre̱ꞌ nij soꞌ nu̱ꞌ se quináj tuꞌva nij yuvii̱, ne̱ caraa cunu̱ꞌ chuvi̱j ya̱ scaa, quiꞌyaj nij xcoꞌ nii rachrúún quináj tuꞌva nij yuvii̱ ga̱a quisíj chá nij yuvii̱ yoꞌ ꞌu̱nꞌ rachrúún yoꞌ na̱nj ado̱nj. 14 Dan me se ga̱a queneꞌen nij snóꞌo suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj suun Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Síí nihánj roꞌ, ya̱ uxrá síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me soꞌ, ne̱ síí naꞌvi̱j níꞌ caꞌna̱ꞌ ya̱ rihaan chumii̱ nihánj me soꞌ ei ―taj nij snóꞌo yoꞌ a.

15 Tza̱j ne̱ a̱j neꞌen Jesucristó se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ qui̱taꞌaa nij soꞌ man soꞌ, ne̱ cune̱ꞌ nij soꞌ man Jesucristó gu̱un soꞌ síí nica̱j suun rey gu̱un chij rihaan nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan naxuun soꞌ man soꞌ, ne̱ cavii uún o̱rúnꞌ soꞌ caꞌanj soꞌ quij a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cachéé Jesucristó rihaan na a

16 Dan me se rej tiꞌnuu, ne̱ nanij nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó tuꞌva na lacuaná, 17 ga̱a ne̱ catúj nij soꞌ rihoo, ga̱a ne̱ cavii nij soꞌ caꞌanj nij soꞌ chumanꞌ Capernaum a. Dan me se quisíj guun rmi̱ꞌ rihaan na lacuaná yoꞌ, ne̱ ataa nama̱n Jesucristó rihaan nij soꞌ a. 18 Ne̱ cavii nana̱ yuva̱a̱, ne̱ uxrá nariꞌ nucuaj ndoꞌo na lacuaná yoꞌ, 19 ne̱ dan me se ꞌu̱nꞌ kilómetro caꞌanj nij soꞌ, ga̱a ne̱ queneꞌen nij soꞌ se vaa chéé Jesucristó rihaan na ꞌnaꞌ soꞌ, ne̱ ga̱a quinichrunꞌ soꞌ rihaan rihoo yoꞌ, ne̱ cuchuꞌviꞌ nij soꞌ a. 20 Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―ꞌU̱nj me yoꞌ ei. Se̱ chuꞌviꞌ soj maꞌ ―taj Jesucristó a.

21 Cheꞌé dan guun niha̱ꞌ uxrá rá nij soꞌ, ne̱ nu̱ꞌ catúj Jesucristó rá rihoo, ne̱ nu̱ꞌ cuchiꞌ rihoo tuꞌva na lacuaná rej va̱j nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj Jesucristó se vaa ase vaa se chá vaa Jesucristó rihaan nimán níꞌ a

22 Dan me se yoꞌó güii me se queneꞌen nij yuvii̱ quináj rej xco̱ na lacuaná yoꞌ se vaa taj va̱j yoꞌó rihoo chéé rihaan na rej yoꞌ, ma̱a̱n se o̱ruun rihoo catúj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó ga̱a caꞌanj nij soꞌ a. Tza̱j ne̱ ne catu̱u̱ Jesucristó rá rihoo yoꞌ ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, niꞌya̱j nij yuvii̱ a. Cheꞌé dan ne queneꞌe̱n uxrá nij yuvii̱ me rej caꞌanj Jesucristó a. 23 Tza̱j ne̱ caꞌnaꞌ do̱j rihoo cavii chumanꞌ Tiberias tuꞌva na lacuaná nichru̱nꞌ rej nagoꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ graciá rihaan Diose̱ cheꞌé rachrúún ne̱ chá nij yuvii̱ rachrúún yoꞌ a. 24 Cheꞌé dan ga̱a queneꞌen nij yuvii̱ se vaa taj va̱j Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ chéé ga̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ catúj nij yuvii̱ rque nij rihoo yoꞌ, ne̱ caꞌanj nij yuvii̱ chumanꞌ Capernaum, nanoꞌ nij yuvii̱ man Jesucristó a. 25 Dan me se nariꞌ nij soꞌ man Jesucristó chumanꞌ Capernaum, ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Me aman caꞌnáꞌ so̱ꞌ nihánj, ga̱ maestroꞌ ―taj nij yuvii̱, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

26 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa nuveé cheꞌe̱ se queneꞌen soj nij suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyáá ꞌu̱nj me nanoꞌ soj manj maꞌ. Ma̱a̱n cheꞌé se chá soj rachrúún yoꞌ ne̱ caraa rque soj roꞌ, cheꞌé dan nanoꞌ soj manj ei.

27 “Se̱ guun quiꞌya̱j suun soj cheꞌé ina̱nj se cha̱ soj maꞌ. ꞌO̱ se vaa güii, ne̱ quinavi̱j nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n yoꞌ na̱nj ado̱nj. Cheꞌé dan quiꞌya̱j suun soj cheꞌé se vaa quiꞌya̱j cavi̱i̱ sa̱ꞌ nimán soj, ga̱a ne̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ ya̱ nimán soj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. ꞌU̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ me síí rque̱ se sa̱ꞌ yoꞌ rihaan soj ei. ꞌO̱ se Réj Diose̱ me síí cataj se vaa caꞌve̱e qui̱ꞌyáj da̱nj cheꞌé soj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

28 Cheꞌé dan cataj nij yuvii̱ rihaan soꞌ a:

―Me suun quiꞌya̱j suun núj, rá Diose̱ ga̱ ―taj nij yuvii̱ a.

29 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij yuvii̱:

―Nihánj me suun me rá Diose̱ quiꞌya̱j suun soj, se vaa cuchuma̱n rá soj ni̱ꞌyaj soj mán ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé soꞌ rihaan soj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

30 Cheꞌé dan cataj nij yuvii̱ rihaan soꞌ a:

―Sese da̱nj vaa, ne̱ me suun sa̱ꞌ noco̱o qui̱ꞌyáá so̱ꞌ queneꞌe̱n núj, ga̱a ne̱ cuchuma̱n rá núj ni̱ꞌyaj núj mán so̱ꞌ ga̱. 31 Dan me se quiꞌyaj Diose̱ suun sa̱ꞌ noco̱o ga̱a naá, ne̱ xi̱i níꞌ me se chá nij soꞌ se cuꞌna̱j maná ga̱a chéé nij soꞌ rej tacaan, quiꞌyaj Diose̱ ga̱a naá, ne̱ dan me se danj Diose̱ taj se vaa nanij se chá rihaan nij soꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ chá nij soꞌ se chá nanij rej xta̱ꞌ ado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

32 Cheꞌé dan cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱, ne̱ xa̱ꞌ se rqué Moisés chá soj, tza̱j ne̱ nuveé se chá ꞌyaj vaa iꞌna̱ꞌ yuvii̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj me yoꞌ maꞌ. Xa̱ꞌ se rqué Réj Diose̱ cha̱ soj, tza̱j ne̱ se quiꞌya̱j ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ soj me ya̱ yoꞌ ado̱nj. 33 ꞌO̱ se se chá rqué Réj Diose̱ rihaan soj mé ꞌu̱nj si̱j cavii rej xta̱ꞌ, ne̱ ꞌu̱nj me síí rqué se vaa caꞌve̱e ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ ya̱ soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

34 Cheꞌé dan cataj nij yuvii̱ rihaan Jesucristó a:

―Rque̱ so̱ꞌ se chá yoꞌ rihaan núj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, señor ―taj nij yuvii̱ a.

35 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a:

―ꞌU̱nj nihánj me se chá, ne̱ aꞌvee ꞌyáj vaa iꞌna̱ꞌ ya̱ yuvii̱ ei. Sese caꞌna̱ꞌ soj rihanj, ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ xe̱j nimán soj, sese ya̱ uxrá amán rá soj niꞌya̱j soj manj á. 36 Tza̱j ne̱ a̱j cataj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nda̱ꞌ se queneꞌen soj manj, tza̱j ne̱ ne cuchuma̱n rá soj ni̱ꞌyaj soj manj a̱ maꞌ. 37 Xa̱ꞌ nij síí rqué Réj Diose̱ manj, tza̱j ne̱ caꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihanj, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj ga̱ nij soꞌ, ne̱ xa̱ꞌ nij síí ꞌnaꞌ rihanj, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quiriꞌíj yaníj ꞌu̱nj man nij soꞌ maꞌ. 38 Dan me se caꞌnáꞌ ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ se̱ guun qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj nda̱a vaa me rá ma̱ꞌanj qui̱ꞌyáj maꞌ. Tana̱nj cheꞌé rej qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj se vaa me rá Diose̱ síí caꞌnéé mán ꞌu̱nj qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj roꞌ, cheꞌé dan nanij ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 39 Ne̱ nihánj me se vaa me rá Diose̱ qui̱ꞌyáj ei. Dan me se naꞌvej uxrá rá Diose̱ caꞌa̱nj niꞌya̱ a̱ ꞌó nij síí rqué soꞌ manj maꞌ. Dan me se me rá Diose̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún taranꞌ nij soꞌ, qui̱ꞌyáj, asa̱ꞌ quisíj güii caꞌa̱nj niꞌya̱ chumii̱ nihánj ado̱nj. 40 ꞌO̱ se nihánj me se vaa me rá Réj Diose̱ ei. Me rá soꞌ yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ taranꞌ nij síí amán rá niꞌya̱j manj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ga̱ soꞌ, ne̱ ꞌu̱nj me síí quiꞌya̱j cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij soꞌ asa̱ꞌ quisíj güii caꞌa̱nj niꞌya̱ chumii̱ nihánj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

41 Dan me se, cheꞌé se cataj Jesucristó se vaa maꞌa̱n soꞌ me se chá nanij rej xta̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cheꞌé dan caꞌmii nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá nana̱ nij niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó, 42 cataj nij soꞌ:

―Nuveé si̱j cuꞌna̱j Jesús me síí nihánj naꞌ. Nuveé taꞌni̱j síí cuꞌna̱j José me soꞌ naꞌ. Nuveé si̱j neꞌen níꞌ me rej soꞌ me nii soꞌ do̱ꞌ naꞌ. Me cheꞌé guun rá soꞌ cata̱j soꞌ cuano̱ se vaa me soꞌ síí nanij rej xta̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj ga̱ ―taj nij síí uun chij niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a.

43 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Se̱ caꞌmii soj nana̱ nij ga̱ tuviꞌ soj maꞌ. 44 Dan me se caꞌnéé Réj Diose̱ manj, ne̱ a̱ ꞌó yuvii̱ se̱ caꞌvee caꞌna̱ꞌ rihanj sese nuveé Réj Diose̱ quiꞌya̱j caꞌna̱ꞌ soꞌ rihanj a. Ne̱ xa̱ꞌ síí ꞌnaꞌ rihanj, tza̱j ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ qui̱ꞌyáj asa̱ꞌ quisíj güii caꞌa̱nj niꞌya̱ chumii̱ nihánj ado̱nj. 45 Dan me se vaa ꞌo̱ síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ cachrón nana̱ nihánj rihaan yanj ga̱a naá a: “Ne̱ maꞌa̱n Diose̱ tu̱cuꞌyón man taranꞌ nij soꞌ ado̱nj”, taj síí nataꞌ yoꞌ a. Dan me se taranꞌ nij síí uno rihaan Réj ne̱ nariꞌ se‑na̱na̱ Réj me síí ꞌnaꞌ rihanj ei. 46 Taj va̱j yoꞌó síí queneꞌen man Réj a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ o̱rúnꞌ ꞌu̱nj me síí queneꞌen man soꞌ, cheꞌé se si̱j cavii rihaan soꞌ mej ado̱nj.

47 “Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa síí amán rá niꞌya̱j manj me se yoꞌo̱ ca̱yáán soꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. 48 Dan me se ase vaa iꞌna̱ꞌ nee̱ man soj ꞌyaj se chá soj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán soj qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj ado̱nj. 49 Xa̱ꞌ xi̱i soj síí ma̱n ga̱a naá, tza̱j ne̱ chá nij soꞌ se cuꞌna̱j maná ga̱a chéé nij soꞌ rej tacaan, ga̱a ne̱ caviꞌ nij soꞌ, 50 tza̱j ne̱ vaa ꞌu̱nj nihánj, ne̱ ase vaa se chá cuꞌna̱j maná cavii rej xta̱ꞌ nanij rihaan xi̱i soj vaa ꞌu̱nj, ne̱ sese cha̱ soj mán ꞌu̱nj ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caviꞌ nimán soj maꞌ. 51 Dan me se ꞌu̱nj me se chá vaa iꞌna̱ꞌ ya̱ nanij rej xta̱ꞌ, ne̱ sese cha̱ yoꞌo̱ soꞌ man se chá nanij rej xta̱ꞌ nihánj, ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ soꞌ ei. Tza̱j ne̱ se chá rqué ꞌu̱nj cha̱ yuvii̱ roꞌ, nee̱ manj me yoꞌ ei. Ne̱ yoꞌ me quiꞌyáj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ ya̱ cunuda̱nj soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ei ―taj Jesucristó rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a.

52 Dan me se nuchruj ra̱a̱ ndoꞌo nij síí uun chij yoꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ, ne̱:

―Asa̱ꞌ caꞌve̱e rque̱ síí nihánj nee̱ man maꞌa̱n soꞌ cha̱ yuvii̱ ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ a.

53 Cheꞌé dan cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa sese se̱ chá soj nee̱ manj, ne̱ sese se̱ coꞌo soj ton manj, ne̱ se̱ caꞌvee ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán soj a̱ maꞌ. 54 Tza̱j ne̱ síí chá nee̱ manj ne̱ coꞌo ton manj me se yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ asa̱ꞌ quisíj güii caꞌa̱nj niꞌya̱ chumii̱ nihánj, ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, qui̱ꞌyáj ado̱nj. 55 Xa̱ꞌ nee̱ manj, tza̱j ne̱ nee̱ chá ya̱ ya̱ me yoꞌ, ne̱ ton manj me se na coꞌo ya̱ me yoꞌ ei. 56 Ne̱ síí chá nee̱ manj ne̱ coꞌo ton manj me se yoꞌo̱ ca̱yáán soꞌ ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ yoꞌo̱ ca̱yáán ꞌu̱nj ga̱ soꞌ chugua̱nj. 57 Ase vaa vaa iꞌna̱ꞌ Réé ꞌu̱nj síí caꞌnéé mán ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, da̱nj vaa vaa iꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj, ꞌyaj Réé ꞌu̱nj a. Ne̱ xa̱ꞌ síí chá mán ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán soꞌ, qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj a. 58 ꞌU̱nj nihánj me se se chá ꞌnaꞌ rej xta̱ꞌ nanij rihaan yoꞌóó nihánj mé ꞌu̱nj ei. Tza̱j ne̱ ino̱ uxrá vaa ꞌu̱nj ga̱ se cuꞌna̱j maná chá xi̱i soj ga̱a naá ei. ꞌO̱ se caviꞌ cunuda̱nj nij soꞌ na̱nj á. Tza̱j ne̱ síí chá manj me se yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. 59 ―Nana̱ nihánj me nana̱ tucuꞌyón Jesucristó rihaan nij yuvii̱ cunuu chre̱ꞌ rá veꞌ tucuꞌyón nij síí israelitá se‑tucua̱nj Moisés veꞌ ne̱ chumanꞌ Capernaum a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii síí tanáj xco̱ man Jesucristó ne̱ da̱j caꞌmii síí noco̱ꞌ raan man Jesucristó a

60 Queꞌe̱e̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó cuno nana̱ nihánj nana̱ caꞌmii Jesucristó, ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ:

―Sayu̱u̱n uxrá vaa nana̱ nihánj chugua̱nj. Daj chiha̱a̱ míj se̱ cuno níꞌ doj nana̱ tuꞌva soꞌ a̱ maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.

61 Queneꞌen maꞌa̱n Jesucristó se vaa nana̱ nij yoꞌ caꞌmii taꞌa̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ:

―Guun naꞌa̱j soj, quiꞌyaj nana̱ nihánj ei. 62 Cheꞌé dan sese queneꞌe̱n soj mán ꞌu̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ se vaa cavi̱i̱ uún ꞌu̱nj qui̱nánꞌ ꞌu̱nj rej cayáán ꞌu̱nj asi̱j rque̱, ne̱ da̱j gu̱un rá soj ga̱. ꞌO̱ se doj a̱ gu̱un naꞌa̱j soj cheꞌé se ne cuno̱ soj se‑na̱na̱j chugua̱nj. 63 Dan me se Nimán Diose̱ me se vaa ꞌyaj vaa iꞌna̱ꞌ nimán yuvii̱ ei. Tza̱j ne̱ taj se gúnꞌ man nee̱ man yuvii̱ quiꞌya̱j yoꞌ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ yuvii̱ a̱ maꞌ. Xa̱ꞌ nana̱ caꞌmij rihaan soj, tza̱j ne̱ nana̱ cavii Nimán Diose̱ me nana̱ yoꞌ, ne̱ caꞌve̱e ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán soj, quiꞌya̱j se‑na̱na̱j ei. 64 Tza̱j ne̱ taꞌa̱j soj me síí ne amán rá uno se‑na̱na̱j a̱ man ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

ꞌO̱ se asi̱j guun cheꞌe̱ Jesucristó tucuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ soꞌ man yuvii̱, ne̱ a̱j neꞌen soꞌ me síí me síí cuchumán rá niꞌya̱j man soꞌ, ne̱ a̱j neꞌen soꞌ me síí me síí ta̱cuachén man soꞌ rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man soꞌ ado̱nj. 65 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó:

―Cheꞌé se ne cuchuma̱n rá soj roꞌ, cheꞌé dan cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa a̱ ꞌó síí se̱ guun nucua̱j caꞌna̱ꞌ rihaan ꞌu̱nj, sese nuveé Réj Diose̱ me síí quiꞌya̱j caꞌna̱ꞌ soꞌ rihaan ꞌu̱nj maꞌ ―taj uún Jesucristó a.

66 Cheꞌé dan canica̱j queꞌe̱e̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ caꞌneꞌ rá nij soꞌ ga̱ suun chéé ga̱ Jesucristó a.

67 Cheꞌé dan xnáꞌanj Jesucristó man chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, cataj soꞌ:

―Soj do̱ꞌ me rá ta̱náj manj naꞌ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

68 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Simón Pedró rihaan soꞌ a:

―Taj yoꞌó síí cuchi̱ꞌ núj rihaan, man Señor. ꞌO̱ se so̱ꞌ me síí aꞌmii nana̱ quiꞌya̱j ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ núj rihaan Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, 69 ne̱ amán rá núj niꞌya̱j núj mán so̱ꞌ, ne̱ a̱j neꞌen núj se vaa mé so̱ꞌ síí gue̱e̱ síí caꞌnéé maꞌa̱n Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj ―taj Simón Pedró rihaan Jesucristó a.

70 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan chuvi̱j nij soꞌ a:

―Dan me se ꞌu̱nj me síí narii man chuvi̱j nij soj se vaa canoco̱ꞌ soj manj, tza̱j ne̱ ase vaa maꞌa̱n síí chre̱e vaa yoꞌo̱ tuviꞌ soj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan chuvi̱j nij soꞌ a.

71 Nana̱ yoꞌ caꞌmii Jesucristó niꞌya̱j Jesucristó man síí cuꞌna̱j Judas taꞌníí síí cuꞌna̱j Simón Iscariote a. ꞌO̱ se síí cuꞌna̱j Judas yoꞌ, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ tuviꞌ chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó me soꞌ, tza̱j ne̱ me soꞌ síí tacuachén man Jesucristó rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó a.

7

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nana̱ caꞌmii Jesucristó ga̱ nij tinúú soꞌ a

1 Quisíj caꞌmii Jesucristó nu̱ꞌ nana̱ dan, ga̱a ne̱ cachéé Jesucristó estadó Galilea a. ꞌO̱ se ne caꞌve̱j rá soꞌ cache̱e̱ soꞌ estadó Judea, cheꞌé se nanoꞌ nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá man soꞌ, ne̱ ticavi̱ꞌ nij soꞌ man Jesucristó, rá nij soꞌ a.

2 Dan me se da̱j doj quisi̱j chaꞌanj navij rá nij yuvii̱ israelitá chaꞌanj uneꞌ nij soꞌ veꞌ yacataj a. 3 Cheꞌé dan cataj nij tinúú Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Cavi̱i̱ so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ estadó Judea, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ so̱ꞌ nij suun sa̱ꞌ noco̱o ꞌyáá so̱ꞌ, tinu̱j. 4 ꞌO̱ se sese me rá so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o, ne̱ caꞌa̱nj so̱ꞌ rej queneꞌe̱n nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj mán so̱ꞌ á ―taj nij tinúú maꞌa̱n Jesucristó rihaan soꞌ a.

5 ꞌO̱ se nda̱a maꞌa̱n nij tinúú Jesucristó ne cuchuma̱n rá niꞌya̱j man Jesucristó a̱ maꞌ. 6 Cheꞌé dan cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ:

―Ataa quisi̱j güii no̱ xcúún ꞌu̱nj quiꞌya̱j suun ꞌu̱nj á. Se‑su̱u̱n maꞌa̱n soj me se a̱ me maꞌa̱n güii caꞌve̱e quiꞌya̱j suun soj se‑su̱u̱n soj ei. 7 Taj cheꞌé quita̱j riꞌyunj nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj man soj maꞌ. ꞌU̱nj roꞌ, vaa cheꞌé quita̱j riꞌyunj nij soꞌ, ese ꞌu̱nj me síí taj xnaꞌanj rihaan nij soꞌ se vaa chiꞌi̱i̱ ndoꞌo vaa ꞌyaj nij soꞌ ado̱nj. 8 Caꞌa̱nj soj chaꞌanj xra̱j ei. Xa̱ꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ se̱ caꞌanj ꞌu̱nj chaꞌanj maꞌ. ꞌO̱ se ataa quisi̱j güii quiꞌya̱j sunj na̱nj ado̱nj 9 ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ, ga̱a ne̱ quináj soꞌ estadó Galilea a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj Jesucristó ga̱a canuû chaꞌanj uneꞌ nii veꞌ yacataj a

10 Dan me se ga̱a quisíj cavii nij tinúú Jesucristó caꞌanj nij soꞌ chaꞌanj, ga̱a ne̱ cavii maꞌa̱n Jesucristó caꞌanj soꞌ chaꞌanj uún a. Tza̱j ne̱ caꞌanj yuve̱ soꞌ a. 11 Cheꞌé dan me nanoꞌ nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá man Jesucristó rej canuû chaꞌanj yoꞌ a. Ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Me rej va̱j soꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ a.

12 Ne̱ nanó yuve̱ ndoꞌo nij yuvii̱ cuentó cheꞌé Jesucristó a. Dan me se taꞌa̱j nij yuvii̱ cataj:

―Síí sa̱ꞌ me soꞌ á ―taj taꞌa̱j nij yuvii̱ a.

Tza̱j ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱ cataj:

―Taj maꞌ. Síí tihaꞌ yuꞌunj man nij yuvii̱ me soꞌ ei ―taj yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱ yoꞌ a.

13 Tza̱j ne̱ a̱ ꞌó nij yuvii̱ ne caꞌmi̱i̱ ranga̱ꞌ cheꞌé Jesucristó maꞌ. ꞌO̱ se cuchuꞌviꞌ nij yuvii̱ niꞌya̱j nij yuvii̱ man nij síí uun chij rihaan nij soꞌ a.

14 Dan me se ga̱a anuû chaꞌanj, ne̱ cavii Jesucristó rá nuvií noco̱o, ne̱ tucuꞌyón soꞌ man nij yuvii̱ a. 15 Cheꞌé dan caráyaꞌa̱nj nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Nuveé si̱j tucuꞌyón me síí nihánj maꞌ. Me rej nariꞌ soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱ ―taj nij síí uun chij yoꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a.

16 Cheꞌé dan cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Xa̱ꞌ se‑na̱na̱j, tza̱j ne̱ nuveé na̱na̱ cavii raá ꞌu̱nj me nana̱ nihánj maꞌ. ꞌO̱ se se‑na̱na̱ Diose̱ síí caꞌnéé manj me nana̱ nihánj ei. 17 Dan me se sese me rá yoꞌo̱ soꞌ cuno̱ soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ queneꞌe̱n soꞌ se vaa nuveé na̱na̱ avii raá ꞌu̱nj me nana̱ tucuꞌyón ꞌu̱nj maꞌ. ꞌO̱ se queneꞌe̱n soꞌ se vaa se‑na̱na̱ Diose̱ me nana̱ yoꞌ a. 18 Xa̱ꞌ síí aꞌmii se‑na̱na̱ maꞌa̱n, tza̱j ne̱ ina̱nj me rá soꞌ caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ yuvii̱ cheꞌé maꞌa̱n soꞌ, ne̱ me rá soꞌ cavi̱i̱ sa̱ꞌ maꞌa̱n soꞌ ei. Tza̱j ne̱ sese me rá yoꞌo̱ soꞌ caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ yuvii̱ cheꞌé síí caꞌnéé man soꞌ, ne̱ ina̱nj nana̱ ya̱ cheꞌé síí caꞌnéé man soꞌ aꞌmii soꞌ, ne̱ ne nanoꞌ soꞌ chrej chiꞌi̱i̱ maꞌ. 19 Ya̱ uxrá rqué síí cuꞌna̱j Moisés se‑tucua̱nj soꞌ rihaan soj, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó tuviꞌ soj naꞌvej rá quiꞌya̱j tucuáán yoꞌ a̱ maꞌ. Me cheꞌé nanoꞌ soj da̱j quiꞌya̱j soj, ne̱ cavi̱ꞌ ꞌu̱nj ga̱ ―taj Jesucristó rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a.

20 Ga̱a ne̱ cataj nij yuvii̱ rihaan Jesucristó a:

―Nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán so̱ꞌ á. Me síí me rá ticavi̱ꞌ mán so̱ꞌ, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj nij yuvii̱ rihaan Jesucristó a.

21 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ga̱a rque̱ me se o̱rúnꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyáj, ne̱ caráyaꞌa̱nj taranꞌ nij soj se vaa quiꞌyáá ꞌu̱nj suun sa̱ꞌ noco̱o güii naránj rá níꞌ a. 22 Dan me se ya̱ uxrá cataj xnaꞌanj Moisés rihaan níꞌ se vaa caꞌne̱ꞌ níꞌ taꞌngaꞌ man snóꞌo cheꞌé rej caꞌve̱e cunu̱u sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj. Tza̱j ne̱ nuveé tucua̱nj cuchruj maꞌa̱n Moisés me yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se se‑tucua̱nj xi̱i níꞌ nij síí ma̱n ga̱a naá me yoꞌ ado̱nj. Ne̱ nda̱a güii naránj rá aꞌneꞌ soj taꞌngaꞌ man snóꞌo ei. 23 Dan me se cheꞌé se me rá soj quiꞌya̱j soj nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés, cheꞌé dan aꞌvej rá soj cata̱ꞌ taꞌngaꞌ man snóꞌo güii naránj rá soj, tza̱j ne̱ me cheꞌé axríj yuva̱a̱ soj manj cheꞌé yan cunuu sa̱ꞌ nu̱ꞌ nee̱ man yoꞌo̱ snóꞌo quiꞌyáj güii naránj rá soj ga̱. 24 Se̱ guun xca̱j soj cuentá cheꞌé se vaa ꞌyaj yuvii̱ ni̱ꞌyaj soj cheꞌé ina̱nj tucuáán noco̱ꞌ soj maꞌ. ꞌO̱ se xca̱j soj cuentá da̱j me rá Diose̱, ne̱ cunu̱u cu̱u soj doj, quiꞌya̱j soj ei ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

25 Cheꞌé dan cataj taꞌa̱j nij síí ne̱ chumanꞌ Jerusalén:

―Ne̱ si̱j nihánj, nuveé si̱j nanoꞌ nii ticavi̱ꞌ nii man me soꞌ naꞌ. 26 Ne̱ veé aꞌmii ranga̱ꞌ soꞌ nihánj, ne̱ a̱ ꞌó nana̱ ne aꞌmii nij soꞌ rihaan soꞌ man asanj. Ya̱ ya̱ síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me soꞌ, rá nij xrej ata̱ suun sa̱ꞌ doj naꞌ. 27 Tza̱j ne̱ neꞌen níꞌ me rej cavii síí nihánj ei. Tza̱j ne̱ taj síí neꞌen me rej cavi̱i̱ síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun asa̱ꞌ caꞌna̱ꞌ soꞌ man asanj ―taj nij síí ne̱ chumanꞌ Jerusalén yoꞌ a.

28 Cheꞌé dan sca̱ꞌ ndoꞌo caꞌmii Jesucristó, cataj soꞌ:

―Neꞌen soj manj, ne̱ neꞌen soj me rej cavii ꞌu̱nj ei. Tza̱j ne̱ ne caꞌna̱ꞌ ma̱ꞌanj maꞌ. ꞌO̱ se ya̱ aꞌmii síí caꞌnéé manj, tza̱j ne̱ ne neꞌen uxrá soj man soꞌ a̱ maꞌ. 29 ꞌU̱nj me síí neꞌen man soꞌ, cheꞌé se cavii ꞌu̱nj rihaan soꞌ, ne̱ soꞌ me síí caꞌnéé manj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

30 Cheꞌé dan nanoꞌ nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ ne̱ qui̱taꞌaa nij soꞌ man Jesucristó, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó nij soꞌ ne quisi̱j rá qui̱taꞌaa man soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ataa quisi̱j güii caꞌve̱e quiꞌya̱j nij soꞌ da̱nj man soꞌ a.

31 Ne̱ queꞌe̱e̱ nij yuvii̱ cuchumán rá niꞌya̱j man soꞌ, ne̱ cataj nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man soꞌ:

―Caꞌve̱e se caꞌna̱ꞌ yoꞌó soꞌ cata̱j soꞌ se vaa ti̱nanii soꞌ man níꞌ rihaan sayuun, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quisíj soꞌ quiꞌya̱j soꞌ doj suun sa̱ꞌ noco̱o rihaan suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj síí nihánj a̱ maꞌ. Ya̱ ya̱ si̱j ti̱nanii man níꞌ rihaan sayuun me síí nihánj ado̱nj ―taj nij yuvii̱ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a.

32 Dan me se ga̱a cuno nij síí fariseo se vaa caꞌmii yuve̱ nij yuvii̱ nana̱ dan cheꞌé Jesucristó, ga̱a ne̱ caꞌnéé nij xrej ata̱ suun noco̱o doj caꞌnéé nij síí fariseo man tanuu caꞌa̱nj nij tanuu qui̱taꞌaa nij tanuu man Jesucristó a. 33 Cheꞌé dan cataj Jesucristó:

―Do̱j güii ca̱yáán ꞌu̱nj ga̱ nij soj, ne̱ cavi̱i̱ ꞌu̱nj qui̱nánꞌ ꞌu̱nj rihaan síí caꞌnéé manj ꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj na̱nj ei. 34 Nano̱ꞌ soj manj, tza̱j ne̱ se̱ nariꞌ soj manj a̱ maꞌ. Ne̱ se̱ guun nucua̱j soj cuchi̱ꞌ soj rej ca̱yáán ꞌu̱nj a̱ maꞌ ―taj Jesucristó a.

35 Cheꞌé dan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá cataj rihaan tuviꞌ nij soꞌ a:

―Me rej caꞌa̱nj síí nihánj, ne̱ se̱ nariꞌ níꞌ man soꞌ ga̱. Caꞌa̱nj soꞌ rihaan tuviꞌ níꞌ síí ne̱ chiháán nij yuvii̱ yaníj naꞌ. Tu̱cuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan nij yuvii̱ yaníj naꞌ. 36 ꞌO̱ se cataj soꞌ nana̱ nihánj se vaa: “Nano̱ꞌ soj manj, tza̱j ne̱ se̱ nariꞌ soj manj a̱ maꞌ. Ne̱ se̱ guun nucua̱j soj cuchi̱ꞌ soj rej ca̱yáán ꞌu̱nj a̱ maꞌ”. Me cheꞌé tuꞌva soꞌ da̱nj, rá soj ga̱ ―taj nij síí uun chij yoꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ a.

37 Dan me se da̱j yoꞌó güii navi̱j chaꞌanj noco̱o sa̱ꞌ ndoꞌo yoꞌ, ne̱ güii yoꞌ canicunꞌ Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ:

―Sese ase vaa síí naco̱o̱ ndoꞌo na vaa soj, ne̱ caꞌna̱ꞌ soj rihanj, ne̱ rque̱j na achiin ya̱ man soj á. 38 Xa̱ꞌ síí amán rá niꞌya̱j manj, tza̱j ne̱ quiri̱ꞌ soꞌ se vaa taj danj Diose̱ rihaan níꞌ, ne̱ dan me se ase vaa ꞌo̱ chráá sa̱ꞌ ndoꞌo nu̱u̱ na sa̱ꞌ ina̱nj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ se sa̱ꞌ cu̱nuû nimán síí amán rá niꞌya̱j manj, ne̱ caꞌve̱e ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán soꞌ ado̱nj. 39 ―Da̱nj taj Jesucristó, caꞌmii soꞌ cheꞌé Nimán Diose̱ cu̱nuû nimán nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man soꞌ a. ꞌO̱ se ataa caꞌna̱ꞌ Nimán Diose̱ rihaan yuvii̱, ese ataa quisi̱j güii cavi̱ꞌ soꞌ rihaan rcutze̱ a.

40 Cheꞌé dan taꞌa̱j nij yuvii̱ cuno nana̱ nihánj cataj:

―Ya̱ ya̱ si̱j nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá si̱j caꞌnaꞌ uún rihaan chumii̱ nihánj me síí nihánj na̱nj á ―taj taꞌa̱j nij yuvii̱ a.

41 Yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱ cataj:

―Si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man níꞌ rihaan sayuun me síí nihánj ei ―taj yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ a.

Tza̱j ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱ cataj:

―Xa̱ꞌ síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man níꞌ rihaan sayuun, tza̱j ne̱ nuveé si̱j cavii estadó Galilea me soꞌ maꞌ. 42 ꞌO̱ se danj Diose̱ taj se vaa taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j David síí cane ga̱a naá me síí caꞌne̱j Diose̱, ne̱ si̱j cavi̱i̱ chiháán síí cuꞌna̱j David chumanꞌ Belén me uún soꞌ ado̱nj ―taj yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱ uún a.

43 Cheꞌé dan guun vi̱j caꞌmii nij yuvii̱, niꞌya̱j nij yuvii̱ man Jesucristó a. 44 Ne̱ guun rá taꞌa̱j nij soꞌ qui̱taꞌaa nij soꞌ man Jesucristó, tza̱j ne̱ taj va̱j síí quisíj rá qui̱taꞌaa man soꞌ a̱ maꞌ. 45 Cheꞌé dan canica̱j nij tanuu caꞌanj uún nij tanuu rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, rihaan nij síí fariseo do̱ꞌ, ga̱a ne̱ cataj nij xrej do̱ꞌ, nij síí fariseo do̱ꞌ, rihaan nij tanuu:

―Me cheꞌé ne caꞌna̱ꞌ Jesucristó ga̱ soj, quiꞌyaj soj ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man nij tanuu yoꞌ a.

46 Ga̱a ne̱ cataj nij tanuu:

―Tza̱j ne̱ cuna̱j uxrá vaa nana̱ aꞌmii soꞌ, ne̱ taj va̱j yoꞌó yuvii̱ neꞌen caꞌmi̱i̱ nana̱ aꞌmii soꞌ a̱ maꞌ ―taj nij tanuu yoꞌ a.

47 Cheꞌé dan cataj nij síí fariseo rihaan nij tanuu a:

―Tihaꞌ yuꞌunj soꞌ man soj do̱ꞌ na̱nj ei. 48 ꞌO̱ se a̱ ꞌó nij síí uun chij do̱ꞌ, a̱ ꞌó nij síí fariseo do̱ꞌ, ne cuchuma̱n rá se vaa si̱j caꞌnéé Diose̱ me soꞌ a̱ maꞌ. 49 Ne̱ xa̱ꞌ nij yuvii̱, tza̱j ne̱ ne neꞌen nij yuvii̱ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ ina̱nj sayuun quira̱nꞌ nij yuvii̱ yoꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ chugua̱nj ―taj nij síí fariseo rihaan nij tanuu yoꞌ a.

50 Dan me se nicu̱nꞌ síí cuꞌna̱j Nicodemo ga̱ nij soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ tuviꞌ nij soꞌ me soꞌ, ne̱ síí caꞌanj nano̱ cuentó ga̱ Jesucristó rej nii̱ ga̱a rque̱ doj me soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

51 ―Tza̱j ne̱ se‑tucua̱nj Moisés taj se vaa ne nó xcúún níꞌ caꞌne̱ꞌ níꞌ cacunꞌ cheꞌé yoꞌo̱ soꞌ, sese ataa cuno̱ níꞌ nana̱ aꞌmii soꞌ ne̱ sese ataa xca̱j níꞌ cuentá da̱j ꞌyaj soꞌ maꞌ ―taj síí cuꞌna̱j Nicodemo rihaan yoꞌó nij síí fariseo yoꞌ a.

52 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Nicodemo a:

―Me cheꞌé me rá so̱ꞌ caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ so̱ꞌ cheꞌé Jesucristó ga̱. ꞌO̱ se si̱j cavii estadó Galilea mé so̱ꞌ ga̱ soꞌ naꞌ. Tu̱cuꞌyón so̱ꞌ, ne̱ xca̱j so̱ꞌ cuentá se vaa a̱ ꞌó síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ne avii estadó Galilea, ꞌyaj Diose̱ maꞌ ―taj nij síí fariseo rihaan síí cuꞌna̱j Nicodemo yoꞌ a. 53 Dan me se cavii nij soꞌ, ne̱ quinanꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ tucuá nij soꞌ a.

8

1 Tza̱j ne̱ cavii Jesucristó xráá quij cuꞌna̱j Quij ma̱n Chruun Olivó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii Jesucristó ga̱ nij síí me rá go̱ꞌ yahij man chana̱ tumé cacunꞌ a

2 Dan me se rej síj güii me se caꞌanj uún Jesucristó rá nuvií noco̱o a. Ga̱a ne̱ cuchiꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ rihaan soꞌ, ne̱ caꞌanj quita̱j soꞌ chruun xlá, ne̱ tucuꞌyón soꞌ man nij yuvii̱ yoꞌ a. 3 Veé dan, ne̱ caꞌnaꞌ nij síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ caꞌnaꞌ nij síí fariseo do̱ꞌ, ne̱ nica̱j nij soꞌ man ꞌo̱ chana̱ a. Ne̱ chana̱ nica̱j nij soꞌ me se a̱j nariꞌ nii man chana̱ yoꞌ ga̱a cotoj noꞌ ga̱ snóꞌo, tza̱j ne̱ nuveé ni̱ca̱ noꞌ me snóꞌo cotoj ga̱ noꞌ a. Cheꞌé dan quitaꞌaa nij soꞌ man noꞌ, ne̱ nica̱j nij soꞌ man noꞌ caꞌnaꞌ nij soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cachrón nij soꞌ man chana̱ tanu̱u̱ maꞌa̱n nij soꞌ ga̱ Jesucristó a. 4 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Chana̱ nihánj me se ma̱a̱n orá cotoj noꞌ ga̱ yoꞌó snóꞌo, ne̱ nariꞌ nii man noꞌ, ne̱ quitaꞌaa nii man noꞌ, maestro. 5 Dan me se se‑tucua̱nj Moisés taj se vaa no̱ xcúún níꞌ go̱ꞌ níꞌ yahij man chana̱ vaa da̱nj nda̱a se cavi̱ꞌ noꞌ, taj tucuáán yoꞌ na̱nj á. Cheꞌé dan me, da̱j quiꞌya̱j níꞌ, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a. 6 ꞌO̱ se guun rá nij soꞌ caꞌmi̱i̱ Jesucristó yoꞌo̱ nana̱ vaa nij cheꞌé se‑tucua̱nj Moisés, ga̱a ne̱ caꞌve̱e cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó cheꞌé nana̱ caꞌmi̱i̱ soꞌ a.

Dan me se caꞌanj cane̱ ru̱j Jesucristó, ne̱ cachrón raꞌa soꞌ letrá rihaan yoꞌóó a. 7 Tza̱j ne̱ yoꞌo̱ tirquee̱ nij soꞌ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ a. Cheꞌé dan canicunꞌ caya̱ uún soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Sese da̱nj me rá soj, ne̱ caꞌve̱e, tza̱j ne̱ a̱ me maꞌa̱n ꞌo̱ soj taj a̱ doj cacunꞌ tumé roꞌ, caꞌve̱e go̱ꞌ yahij man noꞌ asino ya̱a̱n ei ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ, tza̱j ne̱ a̱j neꞌen Jesucristó se vaa taranꞌ nij soꞌ ata̱ cacunꞌ a.

8 Ga̱a ne̱ caꞌanj cane̱ ru̱j uún Jesucristó, ne̱ cachrón uún soꞌ letrá rihaan yoꞌóó yoꞌ a.

9 Veé dan, ga̱a ne̱ guun naꞌa̱j nij soꞌ ga̱a cuno nij soꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ nayón nij soꞌ chrej, ne̱ caꞌanj nij soꞌ a. Dan me se nda̱a ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ nayón chrej, ne̱ asino ya̱a̱n caꞌanj nij síí cachij doj, ga̱a ne̱ canocoꞌ nij síí tachru̱u̱ doj xcó nij soꞌ, ne̱ caꞌanj cunuda̱nj nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ quináj u̱u̱n Jesucristó, ne̱ nicu̱nꞌ o̱rúnꞌ chana̱ yoꞌ rihaan soꞌ a. 10 Ga̱a ne̱ canicunꞌ caya̱ uún Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ rihaan chana̱ yoꞌ:

―Caꞌanj taranꞌ nij soꞌ, na̱nj nocoj. Me rej vaj nij síí cutaꞌ cacunꞌ xráá so̱ꞌ ga̱. A̱ ꞌó nij soꞌ ne quisi̱j rá cavi̱ꞌ so̱ꞌ a̱ naꞌ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man chana̱ yoꞌ a.

11 Ga̱a ne̱ cataj chana̱ yoꞌ:

―Taj va̱j a̱ ꞌó síí me rá caꞌmi̱i̱ da̱nj, a̱ man Señor ―taj chana̱ yoꞌ rihaan Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan noꞌ a:

―A̱ ꞌu̱nj se̱ cataj se vaa quiꞌya̱j nii sayuun mán so̱ꞌ a̱ maꞌ. Dan me se caꞌa̱nj so̱ꞌ, ne̱ se̱ quiꞌyáá so̱ꞌ a̱ doj cacunꞌ rej rihaan so̱ꞌ a̱ maꞌ ―taj Jesucristó rihaan chana̱ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj Jesucristó se vaa ya̱ vaa se‑na̱na̱ soꞌ a

12 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, rihaan nij síí fariseo do̱ꞌ a:

―Ase vaa yaꞌan chuguu̱n vaa ꞌu̱nj rihaan soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Dan me se síí noco̱ꞌ manj roꞌ, se̱ cachéé soꞌ rej rmi̱ꞌ maꞌ. ꞌU̱nj roꞌ, me yaꞌan chuguu̱n cache̱e̱ ga̱ soꞌ, ne̱ xca̱j soꞌ cuentá me rej vaj soꞌ, qui̱ꞌyáj, ne̱ cheꞌé dan ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ ya̱ nimán soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj ―taj Jesucristó no nij soꞌ a.

13 Cheꞌé dan cataj nij síí fariseo rihaan soꞌ a:

―Tza̱j ne̱ ina̱nj ma̱ꞌán so̱ꞌ me síí taj xnaꞌanj cheꞌé ma̱ꞌán so̱ꞌ á. Nuveé na̱na̱ ya̱ me nana̱ aꞌmii so̱ꞌ cheꞌé ma̱ꞌán so̱ꞌ a̱ maꞌ ―taj nij síí fariseo rihaan Jesucristó a.

14 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Nda̱ꞌ se ma̱ꞌanj me síí aꞌmii cheꞌej, tza̱j ne̱ ya̱ vaa se‑na̱na̱j ei. ꞌO̱ se ꞌu̱nj me síí neꞌen me rej cavij, ne̱ ꞌu̱nj me síí neꞌen me rej caꞌa̱nj ꞌu̱nj ei. Ne̱ xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ ne neꞌen soj me rej cavij ne neꞌen soj me rej caꞌa̱nj ꞌu̱nj a̱ maꞌ. 15 Xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ ina̱nj utaꞌ soj cacunꞌ xráá yuvii̱ cheꞌé ina̱nj se vaa ruviꞌ rihaan soj na̱nj ei. Tza̱j ne̱ ꞌu̱nj me se ne utáꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ xráá a̱ ꞌó yuvii̱ maꞌ. 16 Tza̱j ne̱ caꞌve̱e se xca̱j ꞌu̱nj cuentá cheꞌé yuvii̱ da̱j vaa yuvii̱, tza̱j ne̱ ya̱ xcaj ꞌu̱nj cuentá cheꞌé yuvii̱ ei. Dan me se nuveé o̱rúnꞌ ꞌu̱nj me síí xcaj cuentá cheꞌé yuvii̱ maꞌ. ꞌO̱ se vaa Réj síí caꞌnéé manj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ soꞌ me síí racuíj manj ado̱nj. 17 Ne̱ se‑tucua̱nj Moisés tucuáán noco̱ꞌ soj me se nana̱ yoꞌ taj se vaa sese cuya̱a̱n vaa nana̱ aꞌmii vi̱j ro̱j soꞌ, ne̱ ya̱ vaa se‑na̱na̱ ro̱j soꞌ, taj nana̱ yoꞌ ei. 18 Dan me se ꞌu̱nj me síí taj xnaꞌanj cheꞌé ma̱ꞌanj, ne̱ taj xnaꞌanj Réj síí caꞌnéé manj uún ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

19 Cheꞌé dan xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó, cataj nij soꞌ:

―Me rej ne réé so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Ne neꞌen uxrá soj manj do̱ꞌ, man Réj do̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se sese neꞌen ya̱ soj manj, ne̱ neꞌen soj man Réj uún ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

20 Nu̱ꞌ nihánj me nana̱ tucuꞌyón Jesucristó ga̱a canicunꞌ soꞌ rá nuvií noco̱o rej rqué yuvii̱ saꞌanj rihaan Diose̱ a. Ne̱ taj va̱j yuvii̱ quitaꞌaa man soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ataa quisi̱j güii caꞌve̱e quiꞌya̱j nii sayuun man Jesucristó na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj Jesucristó se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ guun nucua̱j nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan soꞌ a̱ maꞌ

21 Cheꞌé dan cataj uún Jesucristó rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a:

―ꞌU̱nj nihánj me se cavi̱i̱ ꞌu̱nj caꞌa̱nj ꞌu̱nj, ga̱a ne̱ nano̱ꞌ soj manj, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ caviꞌ soj, ne̱ yoꞌo̱ quita̱j nu̱ꞌ cacunꞌ tumé soj xráá soj, ne̱ se̱ guun nucua̱j soj cuchi̱ꞌ soj rej caꞌa̱nj ꞌu̱nj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

22 Cheꞌé dan xnáꞌanj nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá man tuviꞌ nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Ticavi̱ꞌ soꞌ man maꞌa̱n soꞌ, rá soj naꞌ. Cheꞌé dan cataj soꞌ se vaa se̱ guun nucua̱j níꞌ cuchi̱ꞌ níꞌ rej caꞌa̱nj soꞌ, rá soj naꞌ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ a.

23 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ:

―Dan me se xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ na̱nj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me soj, ne̱ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ si̱j cavii rej xta̱ꞌ mej na̱nj á. 24 Cheꞌé dan cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa asa̱ꞌ caviꞌ soj, ne̱ yoꞌo̱ quita̱j nu̱ꞌ cacunꞌ tumé soj xráá soj na̱nj ei. ꞌO̱ se sese se̱ cuchumán rá soj se vaa Diose̱ mé ꞌu̱nj, ne̱ asa̱ꞌ caviꞌ soj, ne̱ yoꞌo̱ quita̱j nu̱ꞌ cacunꞌ tumé soj xráá soj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

25 Cheꞌé dan xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó, cataj nij soꞌ:

―Me síí mé so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―A̱j cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj asino ya̱a̱n me si̱j mej ei. 26 Vaa ndoꞌo nana̱ no̱ xcúnj caꞌmi̱j cheꞌé soj, ne̱ no̱ xcúún uxraj ya̱ caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé soj ei. Dan me se síí caꞌnéé manj, tza̱j ne̱ soꞌ me síí aꞌmii ya̱ uxrá, ne̱ ina̱nj nana̱ caꞌmii soꞌ cunoj me nana̱ taj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

27 Tza̱j ne̱ ne queneꞌe̱n nij soꞌ se vaa caꞌmii Jesucristó cheꞌé Rej soꞌ Diose̱ síí caꞌnéé man Jesucristó a̱ maꞌ. 28 Cheꞌé dan cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Asa̱ꞌ quisíj cavii ꞌu̱nj xta̱ꞌ quiꞌyaj soj, ga̱a ne̱ xca̱j ya̱ soj cuentá se vaa ya̱ ya̱ si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ mej ei. Ne̱ ne ꞌyáá ꞌu̱nj se vaa avii ina̱nj raa̱ ma̱ꞌanj maꞌ. ꞌO̱ se aꞌmii ꞌu̱nj nda̱a vaa tucuꞌyón Réj manj ado̱nj. 29 Ne̱ soꞌ me síí caꞌnéé manj rihaan soj, ne̱ yoꞌo̱ nicunꞌ soꞌ ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ a̱ doj ne ta̱náj yaníj soꞌ manj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ꞌyáá ꞌu̱nj se ina̱nj me rá maꞌa̱n soꞌ qui̱ꞌyáj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

30 Ga̱a quisíj caꞌmii Jesucristó nana̱ vaa da̱nj, ga̱a ne̱ cuchumán rá queꞌe̱e̱ nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii Jesucristó ga̱ nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá síí cuchumán rá niꞌya̱j man soꞌ a

31 Cheꞌé dan cataj Jesucristó rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá síí cuchumán rá niꞌya̱j man soꞌ a:

―Sese yoꞌo̱ canoco̱ꞌ soj se‑na̱na̱j, ne̱ si̱j ya̱ ya̱ tucuꞌyón se‑na̱na̱j me soj, 32 ne̱ queneꞌe̱n soj nu̱ꞌ nana̱ ya̱, ne̱ quinani̱i̱ soj rihaan suun uun mozó, quiꞌya̱j nana̱ ya̱ yoꞌ chugua̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

33 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó:

―ꞌO̱ se taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham síí cane ga̱a naá me núj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj ne gu̱un núj mozó a̱ maꞌ. Me cheꞌé cataj so̱ꞌ se vaa quinani̱i̱ núj rihaan suun uun mozó ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

34 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa síí ꞌyaj cacunꞌ roꞌ, me síí uun mozó rihaan cacunꞌ yoꞌ ei. 35 Ne̱ xa̱ꞌ mozó, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvee gu̱un chij mozó, ne̱ se̱ caꞌvee cane̱ soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj maꞌ. Ne̱ xa̱ꞌ taꞌníí síí tucua̱ veꞌ, tza̱j ne̱ soꞌ me síí caꞌve̱e cane̱ rá veꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. 36 Cheꞌé dan me sese ti̱nanii taꞌníí Diose̱ man soj rihaan suun uun mozó, ne̱ ya̱ ya̱ nuveé si̱j uun mozó me soj a̱ maꞌ.

37 “A̱j neꞌenj se vaa taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham me soj á. Tza̱j ne̱ nanoꞌ uxrá soj da̱j quiꞌya̱j soj ne̱ cavi̱ꞌ ꞌu̱nj ei. Da̱nj ꞌyaj soj cheꞌé rej naꞌvej rá soj nari̱ꞌ soj canoco̱ꞌ soj se‑na̱na̱j ei. 38 Dan me se aꞌmii ꞌu̱nj ina̱nj se vaa queneꞌenj quiꞌyaj Réj a. Tza̱j ne̱ nij soj me síí ꞌyaj nda̱a vaa cataj rej soj rihaan soj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

39 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Xi̱i núj me síí cuꞌna̱j Abraham ga̱a naá ado̱nj ―taj nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Sese ya̱ ya̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham me soj, ne̱ quiꞌyaj soj nda̱a vaa quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Abraham yoꞌ asuun tza̱j a. 40 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se nanoꞌ soj da̱j quiꞌya̱j soj ne̱ cavi̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ ꞌu̱nj me síí cataj xnaꞌanj rihaan soj nu̱ꞌ nana̱ ya̱ cataj xnaꞌanj Réj Diose̱ rihanj ado̱nj. Dan me se ino̱ uxrá vaa ꞌyaj soj ga̱ síí cuꞌna̱j Abraham ado̱nj. 41 Ma̱a̱n se ꞌyaj soj ina̱nj se vaa ꞌyaj rej soj na̱nj á ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Cheꞌé dan cataj nij soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Nuveé taꞌni̱j cacunꞌ me núj maꞌ. ꞌO̱ se o̱ruun Rej núj, ne̱ Diose̱ me soꞌ na̱nj á ―taj nij soꞌ a.

42 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Sese Diose̱ me Rej soj, ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá soj manj se da̱nj ei. ꞌO̱ se ꞌu̱nj me síí cavii rej nicu̱nꞌ Diose̱, ne̱ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj nihánj chugua̱nj. Dan me se ne caꞌna̱ꞌ ma̱ꞌanj nihánj maꞌ. ꞌO̱ se soꞌ me síí caꞌnéé manj caꞌnaj nihánj ado̱nj.

43 “Cheꞌé se naꞌvej rá soj cuno̱ soj se‑na̱na̱j, cheꞌé dan sayu̱u̱n uxrá vaa nana̱ aꞌmij rihaan soj ado̱nj. 44 ꞌO̱ se taꞌníí síí chre̱e me soj, ne̱ me rá soj quiꞌya̱j soj ina̱nj nda̱a vaa me rá rej soj síí chre̱e quiꞌya̱j soj ado̱nj. Ne̱ xa̱ꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ síí ticaviꞌ man yuvii̱ me soꞌ asi̱j guun cheꞌe̱ chumii̱ nihánj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj ne neꞌen soꞌ caꞌmi̱i̱ nica̱ soꞌ nana̱ ya̱ maꞌ. ꞌO̱ se ne aranꞌ rá soꞌ caꞌmi̱i̱ soꞌ nana̱ ya̱ a̱ man ado̱nj. Da̱nj ina̱nj vaa soꞌ, aꞌmii ne̱ soꞌ, cheꞌé se síí ne̱ ina̱nj me soꞌ, ne̱ síí tucuꞌyón man yuvii̱ caꞌmi̱i̱ ne̱ yuvii̱ me uún soꞌ ado̱nj.

45 “Ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ cheꞌé se nana̱ ya̱ aꞌmij rihaan soj, cheꞌé dan ne amán rá soj uno soj se‑na̱na̱j a̱ maꞌ. 46 A̱ ꞌó tuviꞌ soj se̱ caꞌvee quiri̱i̱ cacunꞌ cuta̱ꞌ xráj a̱ maꞌ. Ina̱nj nana̱ ya̱ aꞌmij rihaan soj ei. Me cheꞌé ne cuchuma̱n rá soj cuno̱ soj se‑na̱na̱j ga̱. 47 ꞌO̱ se síí noco̱ꞌ ya̱ man Diose̱ me síí uno se‑na̱na̱ Diose̱ ado̱nj. Tza̱j ne̱ nuveé si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ me soj a̱ maꞌ. Cheꞌé dan ne uno soj a̱ man ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a.

48 Ga̱a ne̱ cataj nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a:

―Ya̱ uxrá vaa nana̱ caꞌmii núj se vaa nuveé tuvi̱ꞌ núj mé so̱ꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se síí cavii estadó Samaria mé so̱ꞌ chugua̱nj. Nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán so̱ꞌ ei ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

49 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Taj va̱j nana̱ chre̱e nuû nimanj maꞌ. ꞌO̱ se aráj co̱chróó ꞌu̱nj rihaan Réj Diose̱, tza̱j ne̱ ne aráj cochro̱j soj rihanj a̱ maꞌ. 50 Ne ꞌyaj suun ꞌu̱nj cheꞌé yan cata̱j yuvii̱ se vaa si̱j sa̱ꞌ mej maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa Diose̱, ne̱ soꞌ me síí me rá cata̱j yuvii̱ se vaa si̱j sa̱ꞌ mé ꞌu̱nj, ne̱ soꞌ me síí caꞌne̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ado̱nj. 51 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa sese cuno̱ soj se‑na̱na̱j, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caviꞌ soj a̱ maꞌ ―taj Jesucristó a.

52 Cheꞌé dan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá cataj rihaan soꞌ a:

―Cuano̱ nihánj me se neꞌen ya̱ núj se vaa nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán so̱ꞌ á. ꞌO̱ se caviꞌ síí cuꞌna̱j Abraham caviꞌ nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá caviꞌ, ne̱ nihánj me taj so̱ꞌ se vaa sese cuno̱ núj se‑na̱na̱ so̱ꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caviꞌ núj, taj so̱ꞌ man asanj. 53 Dan me se ga̱a naá me se caviꞌ xi̱i núj síí cuꞌna̱j Abraham, ne̱ si̱j sa̱ꞌ doj mé so̱ꞌ rihaan soꞌ, rá so̱ꞌ naꞌ. Ne̱ caviꞌ nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ uún a. Da̱j si̱j mé so̱ꞌ, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

54 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Sese cata̱j ꞌu̱nj se vaa si̱j sa̱ꞌ me ma̱ꞌanj, ne̱ taj yuꞌvee nó se‑na̱na̱j a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa Réj, ne̱ soꞌ me síí taj se vaa sa̱ꞌ ꞌyáj ado̱nj. Dan me se Diose̱ me Réj, ne̱ nij soj me síí taj se vaa noco̱ꞌ soj man soꞌ, 55 tza̱j ne̱ ne neꞌen uxrá soj man soꞌ a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ ꞌu̱nj me síí neꞌen man soꞌ ado̱nj. Dan me se sese cata̱j ꞌu̱nj se vaa ne neꞌenj man soꞌ, ne̱ tuviꞌ soj síí ne̱ mej na̱nj á. Tza̱j ne̱ ya̱ ya̱ neꞌenj man soꞌ, ne̱ nocóꞌ ꞌu̱nj se‑na̱na̱ soꞌ chugua̱nj.

56 “Dan me se guun niha̱ꞌ uxrá rá xi̱i soj síí cuꞌna̱j Abraham cheꞌé se queneꞌen soꞌ se vaa vaa güii queneꞌe̱n soꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj a. Dan me se queneꞌen soꞌ se vaa caꞌnáꞌ ꞌu̱nj, ga̱a ne̱ guun niha̱ꞌ ya̱ uxrá rá soꞌ ei ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

57 Cheꞌé dan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá cataj rihaan Jesucristó a:

―Ataa quisi̱j so̱ꞌ vi̱j chiha̱a̱ chi̱ꞌ yoꞌ a. Asa̱ꞌ aꞌvee taj so̱ꞌ se vaa queneꞌén so̱ꞌ man Abraham ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

58 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa asi̱j ataa caꞌnga̱a̱ síí cuꞌna̱j Abraham, ne̱ a̱j nej na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

59 Cheꞌé dan quitaꞌaa nij soꞌ yahij, ne̱ go̱ꞌ nij soꞌ man Jesucristó, rá nij soꞌ a. Tza̱j ne̱ curiha̱nj yuve̱ soꞌ rá nuvií noco̱o yoꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ a. Dan me se ma̱a̱n tanu̱u̱ scaꞌnúj nij soꞌ cachén Jesucristó, caꞌanj soꞌ a.

9

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa naxraꞌ rihaan ꞌo̱ síí tuchri̱i, quiꞌyaj Jesucristó a

1 Dan me se cavii Jesucristó caꞌanj soꞌ, ga̱a ne̱ queneꞌen soꞌ ꞌo̱ síí tuchri̱i a. Dan me se síí tuchri̱i yoꞌ me se tuchri̱i soꞌ asi̱j caꞌngaa soꞌ a. 2 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó man Jesucristó, cataj nij soꞌ:

―Me cheꞌé tuchri̱i síí nihánj, ga̱ man maestroꞌ. Maꞌa̱n soꞌ quiꞌyaj cacunꞌ naꞌ. Ase rej soꞌ quiꞌyaj cacunꞌ xa̱ꞌ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

3 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Nuveé maꞌa̱n soꞌ, nuveé re̱j soꞌ ga̱ nii soꞌ do̱ꞌ, me síí tumé cacunꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se Diose̱ me rá queneꞌe̱n níꞌ da̱j quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé soꞌ ado̱nj. 4 ꞌO̱ se no̱ xcúún níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ se‑su̱u̱n síí caꞌnéé manj rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Ase vaa rej ranga̱ꞌ vaa yoꞌ ya̱j, ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j suun níꞌ ya̱j ei. Tza̱j ne̱ quisi̱j güii caꞌne̱ꞌ rá níꞌ, ne̱ ase vaa rej nii̱ roꞌ, ga̱a̱ güii yoꞌ, ne̱ se̱ caꞌvee quiꞌya̱j suun níꞌ doj a̱ maꞌ. 5 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se va̱j ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ ase vaa yaꞌan chuguu̱n roꞌ, da̱nj vaa ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

6 Quisíj caꞌmii soꞌ da̱nj, ga̱a ne̱ quirii talúj soꞌ rihaan yoꞌóó, ga̱a ne̱ quiꞌyaj soꞌ do̱j siguiꞌ man yoꞌóó yoꞌ, ne̱ caxríj soꞌ siguiꞌ yoꞌ rihaan síí tuchri̱i yoꞌ a. 7 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan síí tuchri̱i yoꞌ a:

―Caꞌa̱nj so̱ꞌ naꞌnu̱ꞌ so̱ꞌ rihaan so̱ꞌ rá na Siloé á ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

Dan me se cuya̱a̱n vaa nana̱ “Siloé” yoꞌ ga̱ nana̱ “rasu̱u̱n caꞌnéé nii man” a.

Veé dan me se caꞌanj síí tuchri̱i yoꞌ, ne̱ naꞌnuꞌ soꞌ rihaan soꞌ rá na yoꞌ, ga̱a ne̱ canica̱j soꞌ caꞌnaꞌ uún soꞌ, ne̱ curuviꞌ rihaan soꞌ a.

8 Dan me se nij síí ya̱nj nichru̱nꞌ yan ya̱nj soꞌ do̱ꞌ, nij síí a̱j neꞌen man soꞌ ga̱a tuchri̱i soꞌ do̱ꞌ, cataj nij soꞌ:

―Ne̱ síí nihánj me síí cane cachíín caridad ga̱a rque̱, rá soj naꞌ ―taj nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man síí naxraꞌ rihaan yoꞌ a.

9 ―Da̱nj asanj. Veé ya̱ soꞌ ei ―taj taꞌa̱j nij soꞌ a.

Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ cataj:

―Taj maꞌ. Ma̱a̱n se ase niꞌya̱j gue̱e̱ síí cachíín caridad roꞌ, da̱nj niꞌya̱j gue̱e̱ síí nihánj, tza̱j ne̱ nuveé soꞌ maꞌ ―taj yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ a.

Tza̱j ne̱ maꞌa̱n síí naxraꞌ rihaan yoꞌ cataj:

―ꞌU̱nj me síí cachíín caridad yoꞌ ei ―taj soꞌ a.

10 Cheꞌé dan xnáꞌanj nij yuvii̱ man soꞌ, cataj nij yuvii̱:

―Da̱j quiꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ caꞌvee naxraꞌ rihaan so̱ꞌ ga̱ ―taj nij yuvii̱, xnáꞌanj nij soꞌ man síí tuchri̱i yoꞌ a.

11 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

―Síí cuꞌna̱j Jesucristó roꞌ, quiꞌyaj siguiꞌ, ne̱ caxríj soꞌ siguiꞌ rihanj, ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihanj se vaa caꞌa̱nj ꞌu̱nj naꞌnu̱ꞌ ꞌu̱nj rihanj rá na Siloé a. Ga̱a ne̱ ga̱a quisíj caꞌanj naꞌnu̱ꞌ ꞌu̱nj rihanj rá na yoꞌ, ne̱ naruviꞌ rihanj na̱nj á ―taj síí naxraꞌ rihaan yoꞌ rihaan nij yuvii̱ a.

12 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij yuvii̱ man soꞌ, cataj nij yuvii̱:

―Me rej vaj soꞌ cuano̱ ga̱ ―taj nij yuvii̱, xnáꞌanj nij yuvii̱ man síí tuchri̱i yoꞌ a.

―Ne neꞌenj me rej vaj soꞌ cuano̱ a̱ maꞌ ―taj síí tuchri̱i yoꞌ rihaan nij yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌmaan rá nij síí fariseo niꞌya̱j nij soꞌ man síí naxraꞌ rihaan yoꞌ a

13 Dan me se caꞌanj nica̱j nii man síí naxraꞌ rihaan yoꞌ rihaan nij síí fariseo a. 14 Dan me se güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá me güii quiꞌyaj Jesucristó siguiꞌ ne̱ naxraꞌ rihaan síí tuchri̱i yoꞌ quiꞌyaj Jesucristó a. 15 Cheꞌé dan xnáꞌanj uún nij síí fariseo man síí naxraꞌ rihaan yoꞌ da̱j quiꞌyaj soꞌ ne̱ naxraꞌ rihaan soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj síí naxraꞌ rihaan yoꞌ:

―Quiꞌyaj soꞌ siguiꞌ, ne̱ caxríj soꞌ rihanj, ga̱a ne̱ naꞌnuj rihanj, ne̱ cuano̱ nihánj ruviꞌ rihanj na̱nj á ―taj soꞌ rihaan nij síí fariseo a.

16 Cheꞌé dan cataj taꞌa̱j nij síí fariseo:

―Nuveé si̱j caꞌnéé Diose̱ rihaan níꞌ me síí quiꞌyaj naxraꞌ rihaan síí nihánj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ꞌyaj suun soꞌ güii no̱ xcúún níꞌ nara̱a̱n rá níꞌ ado̱nj ―taj taꞌa̱j nij síí fariseo yoꞌ a.

Tza̱j ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ cataj:

―Tza̱j ne̱ nuveé si̱j tumé cacunꞌ me soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se nij síí tumé cacunꞌ me se daj chiha̱a̱ míj se̱ guun nucua̱j nij síí tumé cacunꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o nda̱a vaa quiꞌyaj síí quiꞌyaj naxraꞌ rihaan síí nihánj a̱ ado̱nj ―taj yoꞌó taꞌa̱j nij síí fariseo yoꞌ a.

Dan me se cuxraꞌ taꞌa̱j nij síí fariseo man nij soꞌ, ne̱ ino̱ guun rá nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a. 17 Cheꞌé dan cataj uún nij soꞌ rihaan síí naxraꞌ rihaan yoꞌ a:

―Da̱j uun rá ma̱ꞌán so̱ꞌ cheꞌé síí quiꞌyaj naxraꞌ rihaan so̱ꞌ ga̱ ―taj nij síí fariseo, xnáꞌanj nij soꞌ man síí naxraꞌ rihaan yoꞌ a.

Ne̱ cataj soꞌ:

―Si̱j nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me soꞌ, rá yá ꞌu̱nj ado̱nj ―taj síí naxraꞌ rihaan yoꞌ cheꞌé Jesucristó a.

18 Tza̱j ne̱ ne cuchuma̱n rá nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá se vaa ya̱ ya̱ tuchrii me soꞌ ga̱a rque̱ ne̱ naxraꞌ rihaan soꞌ a. Cheꞌé dan caꞌnéé nij soꞌ nana̱ se vaa caꞌna̱ꞌ rej soꞌ do̱ꞌ, nii soꞌ do̱ꞌ, ga̱ síí naxraꞌ rihaan yoꞌ rihaan nij soꞌ a. 19 Veé dan cuchiꞌ ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá man ro̱j soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Ya̱ ya̱ taꞌníí ro̱j so̱j me síí nihánj naꞌ. Ya̱ ya̱ tuchrii me soꞌ ga̱a caꞌngaa soꞌ naꞌ. Asa̱ꞌ caꞌvee naxraꞌ rihaan soꞌ cuano̱, rá ro̱j so̱j ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man ro̱j ni̱ca̱ soꞌ a.

20 Ga̱a ne̱ cataj ro̱j soꞌ:

―Taꞌni̱j ya̱ rój me síí nihánj, ne̱ tuchrii ya̱ me soꞌ asi̱j caꞌngaa soꞌ, 21 tza̱j ne̱ ne neꞌen uxrá rój asa̱ꞌ caꞌvee naxraꞌ rihaan soꞌ cuano̱ a̱ maꞌ. Ne̱ ne neꞌen uxrá rój me síí quiꞌyaj naxraꞌ rihaan soꞌ a̱ maꞌ. Xna̱ꞌanj soj man soꞌ á. ꞌO̱ se síí a̱j noco̱o me soꞌ, caꞌmi̱i̱ soꞌ cheꞌé maꞌa̱n soꞌ na̱nj á ―taj ro̱j soꞌ a.

22 Da̱nj caꞌmii ro̱j ni̱ca̱ rej síí naxraꞌ rihaan yoꞌ do̱ꞌ, nii soꞌ do̱ꞌ, cheꞌé se cuchuꞌviꞌ ro̱j soꞌ niꞌya̱j ro̱j soꞌ man nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a. Dan me se a̱j guun ya̱ caꞌmii nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá se vaa sese cata̱j yoꞌo̱ soꞌ se vaa si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me Jesucristó, ne̱ quiri̱i̱ nij soꞌ xeꞌ man síí aꞌmii da̱nj scaꞌnúj nij yuvii̱ israelitá a. 23 Cheꞌé dan cataj rej síí naxraꞌ rihaan do̱ꞌ, nii soꞌ do̱ꞌ, se vaa síí a̱j noco̱o me soꞌ, ne̱ xna̱ꞌanj nij soꞌ man maꞌa̱n soꞌ a.

24 Cheꞌé dan nacúún uún nij soꞌ man síí naxraꞌ rihaan yoꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ rihaan soꞌ a:

―Veꞌé cata̱j yá so̱ꞌ rihaan Diose̱ da̱j quiránꞌ so̱ꞌ á. ꞌO̱ se a̱j neꞌen núj se vaa xa̱ꞌ snóꞌo caꞌmii ga̱ so̱ꞌ, tza̱j ne̱ si̱j tumé cacunꞌ me soꞌ ei ―taj nij soꞌ rihaan síí naxraꞌ rihaan yoꞌ a.

25 Cheꞌé dan cataj síí naxraꞌ rihaan yoꞌ:

―Ne neꞌen uxraj sese si̱j tumé cacunꞌ me soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se o̱rúnꞌ rasu̱u̱n neꞌén ꞌu̱nj se vaa ga̱a rque̱, ne̱ síí tuchri̱i mej, tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se ruviꞌ rihanj ado̱nj ―taj síí naxraꞌ rihaan yoꞌ a.

26 Cheꞌé dan xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Ne̱ xa̱ꞌ síí caꞌmii ga̱ so̱ꞌ, tza̱j ne̱ da̱j quiꞌyaj soꞌ, ga̱a ne̱ naxraꞌ rihaan so̱ꞌ quiꞌyaj soꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ a.

27 Ga̱a ne̱ cataj síí naxraꞌ rihaan yoꞌ rihaan nij soꞌ a:

―A̱j cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj, tza̱j ne̱ ne cuno̱ soj a̱ maꞌ. Me cheꞌé me rá soj cata̱j xnaꞌanj uún ꞌu̱nj rihaan soj ga̱. Gu̱un maꞌa̱n soj síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, rá soj naꞌ ―taj síí naxraꞌ rihaan yoꞌ rihaan nij soꞌ a.

28 Ga̱a ne̱ nij caꞌmii nij soꞌ ga̱ síí naxraꞌ rihaan yoꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Ma̱ꞌán so̱ꞌ me síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ xa̱ꞌ núj, tza̱j ne̱ si̱j tucuꞌyón se‑na̱na̱ Moisés me núj ei. 29 Neꞌen núj se vaa caꞌmii maꞌa̱n Diose̱ ga̱ síí cuꞌna̱j Moisés, tza̱j ne̱ ne neꞌen núj me rej cavii síí caꞌmii ga̱ so̱ꞌ a̱ maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan síí naxraꞌ rihaan yoꞌ a.

30 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Niha̱ꞌ uxrá vaa se‑na̱na̱ soj chiha̱ꞌ. Ne neꞌen soj me rej cavii soꞌ, tza̱j ne̱ síí nacuchraꞌ rihanj me soꞌ na̱nj ado̱nj. 31 ꞌO̱ se neꞌen níꞌ se vaa ne uno Diose̱ rihaan nij síí tumé cacunꞌ a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ sese aráj cochro̱j níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ sese ꞌyaj níꞌ se vaa me rá Diose̱, ne̱ quiꞌya̱j Diose̱ se vaa achíín niꞌya̱j níꞌ rihaan Diose̱ na̱nj á. 32 Dan me se síí tuchri̱i mej ga̱a caꞌngaj, ne̱ nu̱ꞌ caꞌnaꞌ me se ne caꞌna̱ꞌ nana̱ rihaan níꞌ se vaa nacuchraꞌ yoꞌo̱ soꞌ rihaan síí vaa da̱nj a̱ maꞌ. Tana̱nj o̱rúnꞌ soꞌ me síí quiꞌyaj da̱nj ei. 33 Dan me se sese nuveé si̱j caꞌnéé Diose̱ rihaan níꞌ me soꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ guun nucua̱j soꞌ quiꞌya̱j soꞌ da̱nj maꞌ ―taj síí naxraꞌ rihaan yoꞌ rihaan nij soꞌ a.

34 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan soꞌ a:

―Na̱nj síí tumé cacunꞌ mé so̱ꞌ asi̱j caꞌngaa so̱ꞌ ei. Ne nó xcúún so̱ꞌ tu̱cuꞌyón so̱ꞌ a̱ ꞌó nana̱ rihaan núj a̱ maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan soꞌ a.

Ga̱a ne̱ quirii nij soꞌ man soꞌ xeꞌ a. 35 Dan me se cuchiꞌ nana̱ rihaan Jesucristó se vaa quirii nij soꞌ man síí naxraꞌ rihaan yoꞌ xeꞌ a. Cheꞌé dan nanoꞌ Jesucristó man soꞌ, ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―So̱ꞌ me síí amán rá niꞌya̱j man síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ naꞌ ―taj Jesucristó rihaan síí naxraꞌ rihaan yoꞌ a.

36 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

―Ne̱ me síí me síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, señorꞌ. Cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ noj, ga̱a ne̱ cuchuma̱n raj ni̱ꞌyaj man soꞌ ei ―taj síí naxraꞌ rihaan yoꞌ rihaan Jesucristó a.

37 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ:

―A̱j queneꞌén so̱ꞌ man soꞌ, ne̱ ꞌu̱nj si̱j aꞌmii ga̱ so̱ꞌ cuano̱ me soꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

38 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

―Cuano̱ nihánj me se chumán raj niꞌya̱j mán so̱ꞌ, Señor ―taj soꞌ a.

Ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j soꞌ rihaan Jesucristó a. 39 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Caꞌnáꞌ ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj cheꞌé se no̱ xcúún ꞌu̱nj caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ado̱nj. Dan me se xa̱ꞌ nij síí ne neꞌen, tza̱j ne̱ queneꞌe̱n nij soꞌ, qui̱ꞌyáj, ne̱ xa̱ꞌ nij síí guun rá se vaa a̱j quisíj xcaj nij soꞌ cuentá, tza̱j ne̱ ase vaa síí aráán rihaan roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nij soꞌ se vaa se̱ caꞌvee xca̱j nij soꞌ cuentá maꞌ ―taj Jesucristó a.

40 Dan me se cachéé taꞌa̱j nij síí fariseo ga̱ Jesucristó, ne̱ cuno nij soꞌ nana̱ caꞌmii Jesucristó a. Cheꞌé dan xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó, cataj nij soꞌ:

―Ne̱ ase vaa síí aráán rihaan vaa núj, rá so̱ꞌ naꞌ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a.

41 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Sese si̱j ne neꞌen me soj, ne̱ taj va̱j cacunꞌ tumé soj maꞌ. Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se cataj soj se vaa a̱j neꞌen soj a. Cheꞌé dan yoꞌo̱ tumé soj cacunꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.

10

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa síí tumé matzinj roꞌ, da̱nj vaa Jesucristó, tumé soꞌ man níꞌ a

1 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa xa̱ꞌ síí ne atúj taꞌyaa rej nu̱u̱ nij matzinj ne̱ avii raa̱ chingá rej nu̱u̱ nij xoꞌ, tza̱j ne̱ síí itu̱u̱ me soꞌ ado̱nj. 2 Tza̱j ne̱ síí atúj taꞌyaa roꞌ, soꞌ me síí da̱a̱n matzinj yoꞌ ado̱nj. 3 Dan me se xꞌnúj taꞌyaa rihaan soꞌ, ꞌyaj síí tumé taꞌyaa, ga̱a ne̱ uno nij matzinj se‑na̱na̱ soꞌ, ga̱a ne̱ nacúún soꞌ man nij matzinj aꞌmii soꞌ se‑chuvi̱i ꞌo̱ ꞌo̱ nij xoꞌ, ga̱a ne̱ ꞌanj nica̱j soꞌ man nij xoꞌ xeꞌ ado̱nj. 4 Ga̱a quisíj quirii soꞌ man nij xoꞌ xeꞌ, ne̱ noco̱ꞌ nij matzinj xcó soꞌ, cheꞌé se uꞌyón nij xoꞌ se‑na̱na̱ soꞌ ei. 5 Tza̱j ne̱ yoꞌó yuvii̱ me se se̱ canocoꞌ nij xoꞌ man yoꞌó soꞌ, ma̱a̱n se cuna̱nj nij xoꞌ rihaan yoꞌó soꞌ, cheꞌé se ino̱ caꞌmi̱i̱ yoꞌó soꞌ xréé nij xoꞌ, ne̱ se̱ cuꞌyón uxrá nij xoꞌ se‑na̱na̱ yoꞌó soꞌ a̱ maꞌ ―taj Jesucristó a.

6 Dan me se ase vaa ꞌo̱ cuentó vaa nana̱ nihánj nana̱ caꞌmii Jesucristó rihaan nij soꞌ, tza̱j ne̱ ne xca̱j nij soꞌ cuentá me taj nana̱ nihánj a̱ maꞌ. 7 Cheꞌé dan cataj uún Jesucristó:

―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa ase vaa taꞌyaa rej atúj nij matzinj roꞌ, da̱nj vaa ꞌu̱nj a. 8 Dan me se xa̱ꞌ taranꞌ nij síí caꞌnaꞌ ga̱a rque̱ doj, tza̱j ne̱ ase vaa síí itu̱u̱ vaa nij soꞌ a. Tza̱j ne̱ ne cuno̱ nij matzinj rihaan nij soꞌ a̱ maꞌ. 9 Dan me se ase vaa taꞌyaa yoꞌ vaa ꞌu̱nj, ne̱ síí atúj rej nicu̱nꞌ ꞌu̱nj roꞌ, soꞌ me síí amán rá niꞌya̱j manj, ne̱ quinani̱i̱ soꞌ rihaan sayuun, ne̱ veꞌé catu̱u̱ soꞌ, ne̱ veꞌé cu̱riha̱nj soꞌ, ne̱ nari̱ꞌ soꞌ coj chri̱nꞌ cha̱ soꞌ na̱nj ado̱nj.

10 “Xa̱ꞌ síí itu̱u̱, tza̱j ne̱ me ina̱nj rá soꞌ quiꞌya̱j itu̱u̱ soꞌ matzinj do̱ꞌ, ticavi̱ꞌ soꞌ matzinj do̱ꞌ, tinavi̱j soꞌ matzinj do̱ꞌ ei. Cheꞌé dan atúj soꞌ rej nu̱u̱ nij matzinj a. Tza̱j ne̱ ꞌu̱nj me se caꞌnáꞌ ꞌu̱nj cheꞌé se me rá ꞌu̱nj yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nij xoꞌ, ne̱ veꞌé uxrá ca̱yáán nij xoꞌ, qui̱ꞌyáj chugua̱nj.

11 “Ne̱ ꞌu̱nj roꞌ, me síí da̱a̱n ya̱ ya̱ nij matzinj, ne̱ tumé sa̱ꞌ yá ꞌu̱nj man nij matzinj, ne̱ caꞌne̱j nimanj cavi̱j cheꞌé nij xoꞌ ado̱nj. 12 Xa̱ꞌ mozó, tza̱j ne̱ nuveé si̱j da̱a̱n matzinj me soꞌ maꞌ. Si̱j ꞌyaj canaán saꞌanj u̱u̱n me soꞌ, ne̱ cheꞌé dan sese neꞌen soꞌ xcuu caꞌyánj caꞌnu̱ꞌ, ne̱ chuꞌviꞌ soꞌ, ne̱ tanáj soꞌ matzinj yoꞌ, ne̱ unánj soꞌ a. Ga̱a ne̱ tanáj maꞌa̱n soꞌ man nij matzinj, ga̱a ne̱ qui̱taꞌaa caꞌyánj yoꞌ man nij matzinj, ne̱ ti̱chaꞌnuu̱ caꞌyánj yoꞌ man nij xoꞌ na̱nj ado̱nj. 13 Da̱nj ꞌyaj mozó yoꞌ, cheꞌé se mozó u̱u̱n me soꞌ, ne̱ ne rihuun rá soꞌ sese quira̱nꞌ nij matzinj sayuun maꞌ.

14 “Ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ si̱j tumé sa̱ꞌ man nij matzinj mej, ne̱ neꞌenj man nij matzinj noco̱ꞌ manj, ne̱ neꞌen nij xoꞌ manj ei. 15 Dan me se neꞌen Réj Diose̱ manj, ne̱ neꞌenj man Réj, ne̱ ase vaa ꞌu̱nj ga̱ Réj roꞌ, da̱nj vaa daán ꞌu̱nj matzinj ga̱j chugua̱nj. Ne̱ aꞌnéé nimanj cavi̱j cheꞌé nij xoꞌ ado̱nj. 16 Ne̱ vaa doj daán ꞌu̱nj matzinj uún, tza̱j ne̱ nuviꞌ nij xoꞌ rej nu̱u̱ matzinj nihánj maꞌ. Ne̱ vaa cheꞌé caꞌna̱ꞌ yoꞌó matzinj yoꞌ uún, qui̱ꞌyáj, ne̱ cuno̱ nij xoꞌ se‑na̱na̱j, ga̱a ne̱ cunu̱u chre̱ꞌ nij xoꞌ ga̱ matzinj nihánj, ga̱a ne̱ cu̱tumé ꞌu̱nj man cunuda̱nj nij xoꞌ ado̱nj.

17 “Dan me se caꞌnéé nimanj cavi̱j, ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj, ne̱ cheꞌé dan ꞌe̱e̱ rá Réj Diose̱ manj ado̱nj. 18 Taj va̱j síí ꞌyaj fuerzá manj cavi̱j maꞌ. ꞌO̱ se ma̱ꞌanj aꞌnéé nimanj cavi̱j na̱nj á. Dan me se no̱ xcúnj caꞌne̱j nimanj cavi̱j, ne̱ no̱ xcúnj cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj ado̱nj. Nihánj me suun caꞌneꞌ Réj Diose̱ rihanj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

19 Ga̱a ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j uún nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá man nij soꞌ, ga̱a cuno nij soꞌ nana̱ yoꞌ a. 20 Dan me se taꞌa̱j nij soꞌ cataj:

―Nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán soꞌ, ne̱ snúú soꞌ na̱nj á. Taj cheꞌé cuno̱ soj se‑na̱na̱ soꞌ maꞌ ―taj taꞌa̱j nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ, niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a.

21 Ga̱a ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ cataj:

―Nuveé na̱na̱ chre̱e nuû nimán síí nihánj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se se̱ guun nucua̱j síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán nacuchra̱ꞌ soꞌ rihaan síí tuchri̱i a̱ maꞌ ―taj yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa guun rá nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá go̱ꞌ nij soꞌ yahij man Jesucristó a

22 Güii dan me se canuû chaꞌanj cheꞌé nuvií noco̱o chumanꞌ Jerusalén, ne̱ yavii ayuu yuꞌveꞌ me yoꞌ a. 23 Ga̱a ne̱ chéé Jesucristó rá chingá cuꞌna̱j Corredor Salomón rá nuvií noco̱o yoꞌ, 24 ne̱ cheꞌé dan cunuu chre̱ꞌ nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá, ne̱ yoꞌo̱ tucuachriin nij soꞌ nu̱ꞌ anica̱j man Jesucristó a. Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ:

―Nda̱a aman me quisi̱j güii gu̱un ya̱ ya̱ rá núj ni̱ꞌyaj núj mán so̱ꞌ ga̱. ꞌO̱ se cata̱j xnaꞌanj yá yá so̱ꞌ rihaan núj sese ya̱ si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me yá so̱ꞌ ei ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

25 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―A̱j cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj, tza̱j ne̱ naꞌvej rá soj cuchuma̱n rá soj a̱ maꞌ. Ne̱ xa̱ꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o ꞌyáá ꞌu̱nj cheꞌé Réj Diose̱, tza̱j ne̱ maꞌa̱n nij suun sa̱ꞌ noco̱o yoꞌ taj xnaꞌanj da̱j si̱j mej ado̱nj. 26 Tza̱j ne̱ ne cuchuma̱n rá soj ni̱ꞌyaj soj manj man asanj. ꞌO̱ se nuveé da̱a̱n ꞌu̱nj matzinj me soj a̱ maꞌ. 27 Xa̱ꞌ daán ꞌu̱nj matzinj, tza̱j ne̱ uno nij xoꞌ se‑na̱na̱j, ne̱ neꞌenj man nij xoꞌ, ne̱ noco̱ꞌ nij xoꞌ xcoj a. 28 Ga̱a ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ nij xoꞌ ca̱yáán nij xoꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caviꞌ nij xoꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ taj va̱j síí caꞌne̱e̱ man nij xoꞌ raꞌaj maꞌ. 29 ꞌO̱ se Réj Diose̱ me síí rqué man nij xoꞌ rihanj, ne̱ si̱j uun chij ya̱ me soꞌ rihaan cunuda̱nj, ne̱ cheꞌé dan taj va̱j síí gu̱un nucua̱j caꞌne̱e̱ man nij xoꞌ raꞌa Réj Diose̱ a̱ maꞌ. 30 ꞌO̱ se ase vaa o̱rúnꞌ yuvii̱ vaa ꞌu̱nj ga̱ Réj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

31 Ga̱a ne̱ quitaꞌaa uún nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá yahij go̱ꞌ nij soꞌ man Jesucristó a.

32 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Quisíj quiꞌyaj uxraj suun sa̱ꞌ noco̱o queneꞌen nij soj, ne̱ guun nu̱cuáj quiꞌyáj da̱nj, quiꞌyaj Réj Diose̱, ne̱ cheꞌé me suun sa̱ꞌ noco̱o me rá soj go̱ꞌ soj yahij manj ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ a.

33 Ga̱a ne̱ cataj nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá:

―Se̱ goꞌ núj yahij mán so̱ꞌ cheꞌé suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyáá so̱ꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se go̱ꞌ núj yahij mán so̱ꞌ cheꞌé se caꞌmii so̱ꞌ nana̱ nij cheꞌé Diose̱ ado̱nj. Dan me se na̱nj yuvii̱ u̱u̱n mé so̱ꞌ, ne̱ me cheꞌé cataj so̱ꞌ se vaa Diose̱ mé so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

34 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Ma̱a̱n se vaa nana̱ no̱ rihaan yanj no̱ tucuáán noco̱ꞌ soj, ne̱ nana̱ caꞌmii maꞌa̱n Diose̱ me nana̱ yoꞌ, ne̱ dan me se cataj Diose̱: “ꞌU̱nj me síí cataj xnaꞌanj se vaa diose̱ me soj á”, taj Diose̱ rihaan nij síí caꞌmii se‑na̱na̱ soꞌ ga̱a naá a. 35 Dan me se sese maꞌa̱n Diose̱ cataj se vaa nij síí caꞌmii se‑na̱na̱ soꞌ me maꞌa̱n uún diose̱, ga̱a ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee ta̱náj xco̱ níꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ no̱ rihaan yanj ga̱a̱ maꞌ. 36 Ne̱ veé dan me caꞌneꞌ Diose̱ suun gue̱e̱ rihanj, ne̱ caꞌnéé soꞌ manj rihaan chumii̱ nihánj ne̱ ma̱a̱n cheꞌé se cataj ꞌu̱nj se vaa taꞌni̱j Diose̱ mej, cheꞌé dan cataj soj se vaa nana̱ nij caꞌmij cheꞌé Diose̱ á. Taj cheꞌé caꞌmii nij soj da̱nj, raj maꞌ. 37 ꞌO̱ se sese ne ꞌyaj suun ꞌu̱nj se‑su̱u̱n Réj Diose̱, ne̱ caꞌve̱e caꞌne̱ꞌ rá soj ga̱ suun amán rá niꞌya̱j manj chugua̱nj. 38 Tza̱j ne̱ sese ya̱ ꞌyaj suun ꞌu̱nj se‑su̱u̱n Réj Diose̱, ne̱ caꞌve̱e se ne amán rá soj niꞌya̱j soj man ma̱ꞌanj, tza̱j ne̱ vaa cheꞌé cuchuma̱n rá soj ni̱ꞌyaj soj man nij suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyáj ei. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ xca̱j soj cuentá, ga̱a ne̱ yoꞌo̱ queneꞌe̱n soj se vaa ne̱ Réj Diose̱ ga̱j, ne̱ nej ga̱ Réj Diose̱ uún ado̱nj ―taj Jesucristó a.

39 Cheꞌé dan guun rá uún nij soꞌ qui̱taꞌaa nij soꞌ man soꞌ a. Tza̱j ne̱ quinanii soꞌ rihaan nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun rá nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a

40 Ga̱a ne̱ cavii uún Jesucristó caꞌanj soꞌ rej rne̱j tuꞌva chráá cuꞌna̱j Jordán nda̱a rej cutaꞌ ne síí cuꞌna̱j Juan man yuvii̱ ga̱a chéé soꞌ a. Ga̱a ne̱ guun ra̱a̱n soꞌ rej yoꞌ a. 41 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ uxrá yuvii̱ rihaan soꞌ, ne̱ cataj nij yuvii̱ se vaa síí cuꞌna̱j Juan síí cutaꞌ ne man yuvii̱ me se a̱ doj suun sa̱ꞌ noco̱o ne quiꞌya̱j soꞌ, tza̱j ne̱ quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Juan cheꞌé Jesucristó a. Da̱nj cataj nij yuvii̱, niꞌya̱j nij yuvii̱ nij suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj Jesucristó a. 42 Ga̱a ne̱ cuchumán rá queꞌe̱e̱ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó ga̱a va̱j soꞌ rej yoꞌ a.

11

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé se vaa guun ga̱a caviꞌ síí cuꞌna̱j Lázaro ga̱a ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a

1 Dan me se vaa ꞌo̱ síí ranꞌ, ne̱ síí cuꞌna̱j Lázaro me soꞌ, ne̱ síí ne̱ chumanꞌ Betania me soꞌ a. Ne̱ chumanꞌ Betania yoꞌ me se chiháán chana̱ cuꞌna̱j Mariá ga̱ chuꞌvij Mariá chana̱ cuꞌna̱j Marta me chumanꞌ Betania yoꞌ a. 2 Ne̱ chana̱ cuꞌna̱j Mariá yoꞌ me se noꞌ me chana̱ caxríj casté gunꞌ da̱j tacóó síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ yuvé raa̱ maꞌa̱n noꞌ tanacoo̱ noꞌ tacóó soꞌ a. Dan me se raꞌvij noꞌ me síí cuꞌna̱j Lázaro síí ranꞌ yoꞌ a. 3 Dan me se caꞌnéé ro̱j raꞌvij síí cuꞌna̱j Lázaro yoꞌ nana̱ rihaan Jesucristó, cataj ro̱j noꞌ: “Xa̱ꞌ síí ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man, tza̱j ne̱ ranꞌ soꞌ, a̱ Señor”, vaa nana̱ caꞌnéé ro̱j noꞌ rihaan Jesucristó a. 4 Dan me se cuchiꞌ nana̱ yoꞌ rihaan Jesucristó, ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

―Nuveé cheꞌe̱ rej yoꞌo̱ cavi̱ꞌ síí cuꞌna̱j Lázaro me quiranꞌ soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se quiranꞌ soꞌ cheꞌé rej veꞌé doj xca̱j yuvii̱ cuentá cheꞌé Diose̱ ado̱nj. Dan me se veꞌé doj xca̱j yuvii̱ cuentá cheꞌé ma̱ꞌanj taꞌni̱j Diose̱, cheꞌé se quiranꞌ síí cuꞌna̱j Lázaro yoꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí nataꞌ nana̱ yoꞌ rihaan soꞌ a.

5 Ne̱ Jesucristó me se ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá Jesucristó man chana̱ cuꞌna̱j Marta do̱ꞌ, man chuꞌvij noꞌ chana̱ cuꞌna̱j Mariá do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Lázaro do̱ꞌ a. 6 Dan me se ga̱a cuno Jesucristó nana̱ se vaa ranꞌ síí cuꞌna̱j Lázaro, ne̱ ne cavi̱i̱ raꞌya̱nj soꞌ caꞌa̱nj soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se guun ra̱a̱n soꞌ yavíj güii rej va̱j soꞌ a. 7 Dan me se cachén yavíj güii yoꞌ, ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Cavi̱i̱ níꞌ caꞌa̱nj uún níꞌ estadó Judea ei ―taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

8 Ga̱a ne̱ cataj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rihaan soꞌ a:

―Cuano̱ nihánj me se guun ndoꞌo rá nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá go̱ꞌ nij soꞌ yahij mán so̱ꞌ ne̱ cavi̱ꞌ so̱ꞌ á. Se̱ guun caꞌa̱nj so̱ꞌ yoꞌ maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

9 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Neꞌen soj se vaa chuvi̱j orá ranga̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj ꞌo̱ ꞌo̱ güii, ne̱ dan me se sese cache̱e̱ yoꞌo̱ soꞌ rej ranga̱ꞌ, ne̱ se̱ naxruꞌ soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se curuvi̱ꞌ sa̱ꞌ rihaan soꞌ, quiꞌya̱j güii chuguu̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 10 Tza̱j ne̱ sese cache̱e̱ yoꞌo̱ soꞌ rej nii̱, ne̱ naxru̱ꞌ soꞌ, cheꞌé se taj va̱j yaꞌan chuguu̱n ni̱caj soꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó a. 11 Dan me se quisíj caꞌmii soꞌ da̱nj, ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ― Ne̱ xa̱ꞌ tuviꞌ níꞌ síí cuꞌna̱j Lázaro, tza̱j ne̱ otoj soꞌ ei. Tza̱j ne̱ caꞌa̱nj yaj, cheꞌé rej nari̱i̱ ꞌu̱nj nej rihaan soꞌ a ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

12 Cheꞌé dan cataj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rihaan soꞌ:

―ꞌO̱ se sese otoj soꞌ, ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ maꞌa̱n soꞌ, Señor ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

13 Dan me se nana̱ dan caꞌmii Jesucristó cheꞌé se a̱j caviꞌ síí cuꞌna̱j Lázaro, tza̱j ne̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó me se guun rá nij soꞌ se vaa ya̱ ya̱ otoj u̱u̱n Lázaro, taj Jesucristó, rá nij soꞌ a. 14 Cheꞌé dan caꞌmii nica̱ Jesucristó rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ:

―A̱j caviꞌ síí cuꞌna̱j Lázaro, 15 ne̱ guun niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj se vaa nuvíꞌ ꞌu̱nj ne ga̱ soꞌ ga̱a caviꞌ soꞌ a. ꞌO̱ se cheꞌé se caviꞌ soꞌ roꞌ, cheꞌé dan cuchuma̱n doj rá soj ni̱ꞌyaj soj manj ado̱nj. Tza̱j ne̱ cavi̱i̱ níꞌ caꞌa̱nj níꞌ rej na̱j soꞌ ei ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

16 Cheꞌé dan cataj síí cuꞌna̱j Tomás Dídimo rihaan yoꞌó nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó:

―Cavi̱i̱ níꞌ caꞌa̱nj níꞌ ga̱ soꞌ, ga̱a ne̱ cavi̱ꞌ níꞌ ga̱ soꞌ á ―taj soꞌ niꞌya̱j soꞌ man Jesucristó a.

17 Veé dan me se cuchiꞌ Jesucristó chumanꞌ Betania, ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj nii rihaan soꞌ se vaa a̱j quisíj caꞌa̱nj güii cachinꞌ nii man síí cuꞌna̱j Lázaro rque yuꞌuj yuvej a. 18 Dan me se nichru̱nꞌ naj chumanꞌ Betania ga̱ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ o̱rúnꞌ vaꞌnu̱j kilómetro naj chumanꞌ Jerusalén yoꞌ a. 19 Ne̱ a̱j cavii queꞌe̱e̱ nij yuvii̱ israelitá chumanꞌ Jerusalén, ne̱ cuchiꞌ nij soꞌ rihaan chana̱ cuꞌna̱j Marta do̱ꞌ, rihaan chana̱ cuꞌna̱j Mariá do̱ꞌ, cheꞌé rej se̱ nanó rá ro̱j noꞌ, cheꞌé se a̱j caviꞌ raꞌvij ro̱j noꞌ a.

20 Dan me se ga̱a cuno chana̱ cuꞌna̱j Marta se vaa caꞌnaꞌ Jesucristó, ne̱ curiha̱nj noꞌ nari̱ꞌ tuviꞌ noꞌ ga̱ Jesucristó, tza̱j ne̱ chana̱ cuꞌna̱j Mariá me se quináj noꞌ rá veꞌ yoꞌ a. 21 Ga̱a ne̱ cataj chana̱ cuꞌna̱j Marta rihaan Jesucristó a:

―Sese cané so̱ꞌ nihánj, ne̱ ne cavi̱ꞌ raꞌvij asuun sa̱j, man Señor. 22 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se neꞌenj se vaa me maꞌa̱n rasu̱u̱n cachi̱nj so̱ꞌ rihaan Diose̱, ne̱ quiꞌya̱j soꞌ na̱nj á ―taj chana̱ cuꞌna̱j Marta rihaan Jesucristó a.

23 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan noꞌ a:

―Cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún raꞌvij so̱ꞌ ―taj soꞌ rihaan noꞌ a.

24 Ga̱a ne̱ cataj chana̱ cuꞌna̱j Marta rihaan soꞌ:

―A̱j neꞌenj se vaa asa̱ꞌ quisíj güii caꞌa̱nj niꞌya̱ chumii̱ nihánj, ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ ga̱ yoꞌó nij yuvii̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún ei ―taj noꞌ rihaan Jesucristó a.

25 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan noꞌ a:

―Xa̱ꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ si̱j ꞌyaj nuu iꞌna̱ꞌ uún yuvii̱ mej, ne̱ ꞌu̱nj me síí quiꞌya̱j ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ yuvii̱ ca̱yáán yuvii̱ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. Ne̱ xa̱ꞌ síí amán rá niꞌya̱j manj, tza̱j ne̱ caꞌve̱e se cavi̱ꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán soꞌ chugua̱nj. 26 Cheꞌé se amán rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ manj, ne̱ cheꞌé dan vaa iꞌna̱ꞌ nimán soꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caviꞌ nimán soꞌ a̱ maꞌ. Amán rá so̱ꞌ nana̱ nihánj naꞌ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man chana̱ cuꞌna̱j Marta yoꞌ a.

27 Ga̱a ne̱ cataj noꞌ:

―Chumán raj, Señor. Dan me se a̱j cuchumán raj se vaa si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man núj rihaan sayuun mé so̱ꞌ, ne̱ taꞌni̱j Diose̱ mé so̱ꞌ, ne̱ caꞌnáꞌ so̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj a ―taj noꞌ rihaan Jesucristó a.

28 Dan me se quisíj caꞌmii noꞌ da̱nj, ga̱a ne̱ caꞌanj noꞌ, ne̱ canacúún yuve̱ noꞌ man chuꞌvij noꞌ chana̱ cuꞌna̱j Mariá, cataj noꞌ:

―A̱j caꞌnaꞌ maestró, ne̱ nacúún soꞌ mán so̱ꞌ a ―taj noꞌ rihaan chana̱ cuꞌna̱j Mariá a.

29 Ne̱ ga̱a cuno chana̱ cuꞌna̱j Mariá nana̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ raꞌya̱nj cavii noꞌ, ne̱ caꞌanj noꞌ rej nicu̱nꞌ Jesucristó a. 30 Dan me se ataa catu̱u̱ Jesucristó rque chumanꞌ yoꞌ, ne̱ nicu̱nꞌ soꞌ rej nariꞌ tuviꞌ chana̱ cuꞌna̱j Marta ga̱ soꞌ a.

31 Dan me se nij yuvii̱ israelitá yuvii̱ cane rá veꞌ nanó cuentó ga̱ chana̱ cuꞌna̱j Mariá me se queneꞌen nij soꞌ se vaa raꞌya̱nj canicunꞌ noꞌ ne̱ curiha̱nj noꞌ xeꞌ, ne̱ canocoꞌ nij soꞌ xcó noꞌ, ne̱ curiha̱nj nij soꞌ xeꞌ a. ꞌO̱ se guun rá nij soꞌ se vaa caꞌa̱nj chana̱ cuꞌna̱j Mariá rihaan yuꞌuj yuvej cheꞌé rej taꞌve̱e noꞌ, rá nij soꞌ a.

32 Dan me se ga̱a cuchiꞌ chana̱ cuꞌna̱j Mariá rej nicu̱nꞌ Jesucristó, ga̱a ne̱ queneꞌen noꞌ man soꞌ, ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j noꞌ rihaan Jesucristó, ga̱a ne̱ cataj noꞌ:

―Sese cané so̱ꞌ nihánj, ne̱ ne cavi̱ꞌ raꞌvij asuun sa̱j, man Señor ―taj noꞌ rihaan Jesucristó a.

33 Dan me se queneꞌen Jesucristó se vaa taꞌvee noꞌ, se vaa taꞌvee nij yuvii̱ israelitá caꞌnaꞌ ga̱ noꞌ do̱ꞌ, ga̱a ne̱ quinanó ndoꞌo rá soꞌ, 34 ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

―Me rej cachinꞌ soj man soꞌ ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan soꞌ a:

―Caꞌa̱nj níꞌ, ga̱a ne̱ que̱neꞌén so̱ꞌ á ―taj nij soꞌ rihaan soꞌ a.

35 Ga̱a ne̱ taꞌvee Jesucristó a. 36 Cheꞌé dan cataj nij yuvii̱ israelitá rihaan tuviꞌ nij soꞌ a:

―Ni̱ꞌyaj soj ei. ꞌO̱ se taꞌvee soꞌ, cheꞌé se ꞌe̱e̱ uxrá rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ man síí caviꞌ yoꞌ a ―taj nij yuvii̱ niꞌya̱j nij yuvii̱ man Jesucristó a.

37 Ga̱a ne̱ taꞌa̱j nij yuvii̱ cataj:

―ꞌO̱ se si̱j neꞌen nacuchraꞌ rihaan síí tuchri̱i me síí nihánj á. Cheꞌé dan uun nucua̱j soꞌ naquiꞌyaj sa̱ꞌ soꞌ man síí cuꞌna̱j Lázaro, ne̱ sese cane soꞌ nihánj, ne̱ ne cavi̱ꞌ síí cuꞌna̱j Lázaro asuun sa̱j maꞌ ―taj taꞌa̱j nij yuvii̱ yoꞌ a.

38 Dan me se quinanó uún rá Jesucristó, ne̱ cuchiꞌ soꞌ rej cachinꞌ nii man síí cuꞌna̱j Lázaro yoꞌ a. Dan me se yuꞌuj yuvej me yoꞌ, ne̱ caráán yahij rihaan yuꞌuj yoꞌ a. 39 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Naxu̱u̱n soj yahij rihaan yuꞌuj á ―taj Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ cataj raꞌvij síí caviꞌ chana̱ cuꞌna̱j Marta rihaan soꞌ:

―Tza̱j ne̱ gunꞌ riꞌyu̱j man soꞌ ya̱j, Señor. ꞌO̱ se quisíj caꞌa̱nj ya̱ güii naj soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj noꞌ rihaan soꞌ a.

40 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan noꞌ a:

―A̱j cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa sese cuchuma̱n rá so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ manj, ga̱a ne̱ que̱neꞌén so̱ꞌ se vaa nucua̱j uxrá Diose̱ á ―taj Jesucristó rihaan chana̱ cuꞌna̱j Marta yoꞌ a.

41 Cheꞌé dan naxuun nij soꞌ yahij yoꞌ a. Ga̱a ne̱ naxca̱j Jesucristó rihaan soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Guun niꞌya̱j níꞌ se vaa cunó so̱ꞌ se‑na̱na̱j, Ata̱j Chij. 42 A̱j neꞌenj se vaa niga̱nj unó so̱ꞌ se‑na̱na̱j, tza̱j ne̱ aꞌmij nana̱ nihánj cheꞌé rej cuno̱ nij yuvii̱ nicu̱nꞌ nihánj ga̱j a. ꞌO̱ se me raj cuchuma̱n rá nij yuvii̱ se vaa so̱ꞌ me síí caꞌnéé manj rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó, cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ a.

43 Quisíj cataj soꞌ da̱nj, ga̱a ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj soꞌ, cataj soꞌ:

―Lázaro. Cavi̱i̱ so̱ꞌ caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ nihánj ei ―taj soꞌ, caguáj soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Lázaro yoꞌ a.

44 Ga̱a ne̱ curiha̱nj síí caviꞌ yoꞌ rque yuꞌuj, ne̱ nacutáj yatzíj nu̱ꞌ man soꞌ, ne̱ caráán yatzíj rihaan soꞌ uún a. Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a:

―Nache̱ soj man soꞌ, ne̱ cache̱e̱ soꞌ caꞌa̱nj soꞌ á ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa guun ndoꞌo rá nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí fariseo do̱ꞌ, cavi̱ꞌ Jesucristó a

45 Dan me se caꞌnaꞌ nij yuvii̱ israelitá ga̱ chana̱ cuꞌna̱j Mariá yoꞌ, ne̱ queneꞌen nij soꞌ da̱j quiꞌyaj Jesucristó a. Cheꞌé dan cuchumán rá queꞌe̱e̱ nij yuvii̱ se vaa síí caꞌnéé Diose̱ me Jesucristó a. 46 Tza̱j ne̱ cavii yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ caꞌanj nij soꞌ rihaan nij síí fariseo, ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan nij síí fariseo nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Jesucristó a. 47 Cheꞌé dan cunuu chre̱ꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí fariseo do̱ꞌ, quiꞌyaj nij soꞌ juntá, ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ:

―Da̱j quiꞌyaj níꞌ, rá soj ga̱. ꞌO̱ se xa̱ꞌ snóꞌo nihánj, tza̱j ne̱ ꞌyaj suun uxrá soꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o ado̱nj. 48 Sese yoꞌo̱ ta̱náj níꞌ man soꞌ quiꞌya̱j soꞌ da̱nj, ne̱ cuchuma̱n rá cunuda̱nj nij yuvii̱ ni̱ꞌyaj nij yuvii̱ man soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌna̱ꞌ nij tanuu ꞌyaj suun rihaan gobiernó ma̱n Romá, ga̱a ne̱ tiri̱ꞌ nij tanuu man níꞌ do̱ꞌ, man chiháán níꞌ do̱ꞌ, man nu̱ꞌ tuviꞌ níꞌ do̱ꞌ á ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.

49 Ga̱a ne̱ caꞌmii yoꞌó tuviꞌ nij soꞌ, síí cuꞌna̱j Caifás, ne̱ soꞌ me xrej ata̱ suun noco̱o doj yoꞌ yoꞌ a. Dan me se cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Ne neꞌen uxrá nij soj a̱ maꞌ. 50 ꞌO̱ se ataa xca̱j soj cuentá se vaa xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ doj soj sese cavi̱ꞌ o̱rúnꞌ snóꞌo cheꞌé nij yuvii̱, ga̱a ne̱ veé da̱nj me se̱ quiriꞌ nu̱ꞌ níꞌ si̱j israelitá maꞌ ―taj síí cuꞌna̱j Caifás rihaan yoꞌó nij soꞌ a.

51 Dan me se nuveé ina̱nj nana̱ cavii raa̱ maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Caifás me nana̱ nihánj maꞌ. ꞌO̱ se xrej ata̱ suun noco̱o doj me soꞌ yoꞌ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan maꞌa̱n Diose̱ me síí rqué nana̱ caꞌmii soꞌ, ne̱ cheꞌé dan me ya̱ vaa se‑na̱na̱ soꞌ ga̱a cataj soꞌ se vaa cavi̱ꞌ Jesucristó cheꞌé taranꞌ nij yuvii̱ israelitá yoꞌ a. 52 Ne̱ nuveé ina̱nj cheꞌé nij yuvii̱ israelitá me caviꞌ Jesucristó maꞌ. ꞌO̱ se caviꞌ soꞌ cheꞌé rej naquiꞌya̱j chre̱ꞌ soꞌ man cunuda̱nj nij taꞌníí Diose̱ nij síí ma̱n nu̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ga̱a ne̱ cunu̱u tuvi̱ꞌ cunuda̱nj nij soꞌ ado̱nj.

53 Dan me se ma̱a̱n güii dan me se guun cheꞌe̱ nij síí fariseo do̱ꞌ, nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, ga̱a ne̱ cavi̱ꞌ Jesucristó a. 54 Cheꞌé dan me ne caꞌve̱e cache̱e̱ ranga̱ꞌ soꞌ estadó Judea maꞌ. Ga̱a ne̱ cavii soꞌ caꞌanj soꞌ tuꞌva rej taj va̱j yuvii̱ mán, ga̱a ne̱ catúj soꞌ yoꞌo̱ chumanꞌ cuꞌna̱j Efraín, ga̱a ne̱ caranꞌ soꞌ chumanꞌ yoꞌ ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

55 Dan me se da̱j doj quisi̱j chaꞌanj pascuá chaꞌanj navij rá nij yuvii̱ israelitá, ne̱ cheꞌé dan cavii nij yuvii̱ ne̱ chumanꞌ leꞌe̱j, ne̱ caꞌanj nij soꞌ chumanꞌ Jerusalén, cheꞌé rej quiꞌya̱j nij soꞌ tucuáán noco̱ꞌ nij soꞌ ne̱ cunu̱u gue̱e̱ nij soꞌ rihaan Diose̱ a. 56 Ga̱a ne̱ nanoꞌ ndoꞌo nij yuvii̱ man Jesucristó a. Dan me se canicunꞌ nij yuvii̱ rá nuvií noco̱o, ne̱ xnáꞌanj nij yuvii̱ man tuviꞌ yuvii̱, cataj nij yuvii̱:

―Da̱j uun rá soj ga̱. Caꞌna̱ꞌ soꞌ rej ca̱nuû chaꞌanj, rá soj naꞌ ―cataj nij yuvii̱, xnáꞌanj nij yuvii̱ man tuviꞌ yuvii̱ yoꞌ a.

57 Ne̱ xa̱ꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí fariseo do̱ꞌ, tza̱j ne̱ cataj xnaꞌanj nij soꞌ se vaa sese queneꞌe̱n nij yuvii̱ me rej va̱j Jesucristó, ga̱a ne̱ cata̱j xnaꞌanj nij yuvii̱ rihaan maꞌa̱n nij soꞌ a. ꞌO̱ se guun rá nij soꞌ qui̱taꞌaa nij soꞌ man Jesucristó ado̱nj.

12

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caxríj chana̱ cuꞌna̱j Mariá casté tacóó Jesucristó a

1 Dan me se achiin yatanꞌ güii ca̱nuû chaꞌanj pascuá, ne̱ caꞌanj Jesucristó chumanꞌ Betania a. Chumanꞌ Betania roꞌ, ne síí cuꞌna̱j Lázaro síí cunuu iꞌna̱ꞌ uún quiꞌyaj Jesucristó a. 2 Dan me se quiꞌyaj chuvi̱i nii cha̱ niꞌyánj Jesucristó, ne̱ chana̱ cuꞌna̱j Marta me chana̱ rqué chá niꞌyánj nij síí ꞌnaꞌ, ne̱ ne̱ síí cuꞌna̱j Lázaro rihaan mesá ga̱ Jesucristó ga̱a chá soꞌ chraa a. 3 Dan me se nica̱j chana̱ cuꞌna̱j Mariá yoꞌo̱ agaꞌ xi̱j casté gunꞌ da̱j tuꞌve̱e̱ ndoꞌo, ne̱ caxríj noꞌ tacóó Jesucristó, ga̱a ne̱ yuvé raa̱ maꞌa̱n noꞌ tanacoo̱ noꞌ tacóó Jesucristó a. Ga̱a ne̱ nasíj totoꞌ nu̱ꞌ rá veꞌ yoꞌ, quiꞌyaj casté caxríj chana̱ cuꞌna̱j Mariá tacóó Jesucristó a.

4 Dan me se ne̱ síí cuꞌna̱j Judas Iscariote, ne̱ yoꞌo̱ síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó me soꞌ, ne̱ síí tacuachén man Jesucristó rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó me soꞌ a. Dan me se cataj soꞌ:

5 ―Me cheꞌé ne cutuꞌve̱e̱ nii casté nihánj ne̱ quiri̱ꞌ uxrá nii saꞌanj ga̱. ꞌO̱ se ase vaa saꞌanj ꞌyaj canaán yuvii̱ rque ꞌo̱ yoꞌ nó casté nihánj, ne̱ vaa cheꞌé rque̱ níꞌ saꞌanj yoꞌ rihaan nij síí nique̱ na̱nj á ―taj síí cuꞌna̱j Judas yoꞌ a.

6 Dan me se da̱nj tuꞌva maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Judas yoꞌ, tza̱j ne̱ a̱ doj ne nanó rá Judas yoꞌ cheꞌé nij síí nique̱ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se si̱j tumé se‑chru̱nj nij tuvi̱ꞌ Jesucristó chrúún saꞌanj me soꞌ, tza̱j ne̱ síí itu̱u̱ me soꞌ, ne̱ quiꞌyaj itu̱u̱ ndoꞌo soꞌ saꞌanj ma̱n rque chrúún yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌmii soꞌ da̱nj na̱nj ei. 7 Dan me se cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Caꞌne̱ꞌ rá so̱ꞌ quiꞌya̱j maꞌa̱n noꞌ ei. Cheꞌé yan quisi̱j güii cachi̱nꞌ nii manj roꞌ, cheꞌé dan caxríj noꞌ casté tuꞌve̱e̱ ndoꞌo manj na̱nj á. 8 Xa̱ꞌ nij síí nique̱, tza̱j ne̱ nu̱ꞌ güii mán nij síí nique̱ ga̱ soj, ne̱ xa̱ꞌ ma̱ꞌanj, tza̱j ne̱ se̱ canicúnꞌ ꞌu̱nj rihaan soj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ni̱ꞌyaj soj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Judas yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa guun rá nij xrej ata̱ suun noco̱o doj se vaa cavi̱ꞌ uún síí cuꞌna̱j Lázaro yoꞌ a

9 Dan me se xcaj ndoꞌo nij yuvii̱ israelitá cuentá se vaa ne̱ Jesucristó chumanꞌ Betania, ne̱ cheꞌé dan caꞌanj uxrá nij soꞌ chumanꞌ yoꞌ a. Dan me se nuveé ina̱nj cheꞌé maꞌa̱n Jesucristó me caꞌanj nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se me rá nij soꞌ queneꞌe̱n nij soꞌ man síí cuꞌna̱j Lázaro síí cunuu iꞌna̱ꞌ uún quiꞌyaj Jesucristó a. 10 Ga̱a ne̱ guun ꞌo̱ rá nij xrej ata̱ suun noco̱o doj se vaa cavi̱ꞌ síí cuꞌna̱j Lázaro uún, quiꞌya̱j nij soꞌ a. 11 ꞌO̱ se cheꞌé síí cuꞌna̱j Lázaro me se cavii ndoꞌo nij yuvii̱ israelitá canocoꞌ nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ cuchumán rá nij yuvii̱ israelitá niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj nij yuvii̱ ga̱a canica̱j uún Jesucristó caꞌanj soꞌ chumanꞌ Jerusalén a

12 Ga̱a ne̱ güii aꞌyuj me se cuchiꞌ nana̱ rihaan taranꞌ nij yuvii̱ israelitá navi̱j rá chaꞌanj pascuá se vaa catu̱u̱ Jesucristó chumanꞌ Jerusalén a. 13 Cheꞌé dan me cuta nij yuvii̱ raꞌa chruun yu̱un, ne̱ curiha̱nj nij yuvii̱ tuꞌva chumanꞌ nari̱ꞌ tuviꞌ nij soꞌ ga̱ Jesucristó a. Ga̱a ne̱ caguáj nij yuvii̱, cataj nij yuvii̱:

―Cara̱a̱ gue̱e̱ níꞌ rihaan Diose̱ ei. Cuna̱j ndoꞌo vaa caꞌnaꞌ síí caꞌnéé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ado̱nj. Síí uun chij rihaan níꞌ si̱j israelitá me soꞌ chugua̱nj ―taj nij yuvii̱, caguáj nij yuvii̱ a.

14 Ga̱a ne̱ nariꞌ Jesucristó yoꞌo̱ burró, ga̱a ne̱ cavii soꞌ xráá burró a. Dan me se cuya̱a̱n quiꞌyaj soꞌ ga̱ nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a: 15 “Soj si̱j ma̱n chumanꞌ Jerusalén me se se̱ cuchuꞌviꞌ soj maꞌ. ꞌO̱ se xca̱j soj cuentá se vaa ꞌnaꞌ síí gu̱un chij rihaan soj na̱nj ado̱nj. Dan me se síí nica̱ꞌ nimán me soꞌ, ne̱ táá soꞌ xráá burró leꞌe̱j taꞌníí xcuu burró cha̱na̱ ado̱nj”, taj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ yoꞌ a. 16 Dan me se nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó me se ga̱a güii catúj Jesucristó chumanꞌ Jerusalén, ne̱ ne xca̱j nij soꞌ cuentá, ne̱ ne caxri̱i̱ rá nij soꞌ se vaa quiꞌyaj soꞌ nda̱a vaa cataj nana̱ no̱ rihaan yanj yoꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ nda̱a quisíj cavii sa̱ꞌ Jesucristó quiꞌyaj Diose̱, ga̱a ne̱ ninuj rá nij soꞌ nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱, ne̱ ninuj rá nij soꞌ se vaa guun cheꞌé Jesucristó a.

17 Dan me se nij yuvii̱ cumán ga̱ Jesucristó me se cataj xnaꞌanj nij soꞌ nu̱ꞌ se vaa guun ga̱a canacúún Jesucristó man síí cuꞌna̱j Lázaro se vaa cu̱riha̱nj soꞌ yuꞌuj yuvej ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún ya̱ síí cuꞌna̱j Lázaro quiꞌyaj Jesucristó a. 18 Ga̱a ne̱ cheꞌé se cuno nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ Jerusalén se vaa quiꞌyaj soꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o yoꞌ, ga̱a ne̱ cheꞌé dan caꞌnaꞌ nari̱ꞌ nij soꞌ man Jesucristó a. 19 Cheꞌé dan cataj nij síí fariseo rihaan tuviꞌ nij soꞌ a:

―Ni̱ꞌyaj soj ei. ꞌO̱ se ne quiꞌya̱j canaán uxrá níꞌ, quiꞌyaj soj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se veé da̱nj ya̱ canocoꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ se‑na̱na̱ soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌnaꞌ do̱j síí aꞌmii xnaꞌánj griego caꞌmi̱i̱ nij soꞌ ga̱ Jesucristó a

20 Dan me se mán taꞌa̱j nij síí aꞌmii xnaꞌánj griego, ne̱ si̱j cuchiꞌ chumanꞌ Jerusalén ga̱a anuû chaꞌanj pascuá me nij soꞌ, ne̱ cuchiꞌ nij soꞌ naꞌvi̱j nij soꞌ rihaan Diose̱ a. 21 Dan me se cuchiꞌ nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Felipé síí cavii chumanꞌ Betsaida chumanꞌ na̱j estadó Galilea, ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Me rá núj caꞌmi̱i̱ núj do̱j ga̱ Jesucristó, señor ―taj nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Felipé yoꞌ a.

22 Ga̱a ne̱ caꞌanj síí cuꞌna̱j Felipé cata̱j xnaꞌanj soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Andrés se vaa cataj nij síí aꞌmii xnaꞌánj griego yoꞌ rihaan soꞌ a. Ga̱a ne̱ caꞌanj cata̱j xnaꞌanj ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cataj ro̱j soꞌ rihaan Jesucristó se vaa caꞌnaꞌ nij síí aꞌmii xnaꞌánj griego ne̱ me rá nij soꞌ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ ga̱ Jesucristó a. 23 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a:

―ꞌU̱nj si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se quisíj güii cavi̱i̱ sa̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ gu̱un chij ꞌu̱nj, quiꞌya̱j Diose̱ ei. 24 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa ase vaa ꞌnúú vaa níꞌ, ne̱ sese se̱ quinij ꞌnúú ya̱a̱n rihaan yoꞌóó ne̱ cavi̱ꞌ maꞌa̱n ꞌnúú ya̱a̱n yoꞌ, ne̱ quinavi̱j u̱u̱n ꞌnúú ya̱a̱n, tza̱j ne̱ sese cavi̱ꞌ ꞌnúú ya̱a̱n yoꞌ, ne̱ quisi̱j queꞌe̱e̱ doj ꞌnúú quiꞌya̱j yoꞌ na̱nj ado̱nj. 25 Dan me se xa̱ꞌ síí me rá ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ cavi̱ꞌ soꞌ, ne̱ xa̱ꞌ síí aꞌvej rá cavi̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj cheꞌé se me soꞌ síí noco̱ꞌ manj, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. 26 Cheꞌé dan me sese vaa ꞌo̱ soꞌ nu̱u̱ rihanj ꞌyaj suun rihanj, ne̱ canoco̱ꞌ soꞌ manj cuaj ei. Ne̱ me rej maꞌa̱n canicu̱nꞌ ma̱ꞌanj roꞌ, ma̱a̱n dan canicu̱nꞌ síí nu̱u̱ rihanj uún na̱nj ei. Ga̱a ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá síí ꞌyaj suun rihanj, quiꞌya̱j Réj ado̱nj.

27 “Cuano̱ nihánj me se nanó ndoꞌo raj chugua̱nj. Ne̱ da̱j qui̱ꞌyáj a̱ ranj a. Cachi̱nj ni̱ꞌyáj rihaan Réj se vaa ti̱nanii soꞌ manj rihaan sayuun qui̱ranj cuano̱, rá soj naꞌ. Taj cheꞌé qui̱ꞌyáj da̱nj maꞌ. Cheꞌe̱ yan qui̱ránꞌ ꞌu̱nj sayuun caꞌnaj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan ro̱j soꞌ a.

28 Ga̱a ne̱ cachíín niꞌya̱j Jesucristó rihaan Diose̱, cataj soꞌ:

―Cavi̱i̱ sa̱ꞌ doj ma̱ꞌán so̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, Ata̱j ―taj Jesucristó, cachíín niꞌya̱j soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cavii ꞌo̱ nana̱ rej xta̱ꞌ caꞌmii Diose̱ cuno nij soꞌ, ne̱ nana̱ cavii rej xta̱ꞌ me:

―A̱j cavii sa̱ꞌ ꞌu̱nj, quiꞌyáj, tza̱j ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ꞌu̱nj doj, qui̱ꞌyáj ado̱nj ―taj nana̱ yoꞌ nana̱ cavii rej xta̱ꞌ caꞌmii Diose̱ cuno nij soꞌ a.

29 Dan me se nicu̱nꞌ uxrá yuvii̱ ga̱ Jesucristó, ne̱ cuno nij soꞌ nana̱ yoꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ se vaa caguáj tuꞌvii rej xta̱ꞌ a. Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ cataj se vaa caꞌmii yoꞌo̱ se‑mo̱zó Diose̱ nana̱ yoꞌ rihaan Jesucristó a. 30 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij yuvii̱:

―Nuveé cheꞌe̱ o̱rúnꞌ ꞌu̱nj me caꞌmii Diose̱ nana̱ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se caꞌmii Diose̱ nana̱ yoꞌ, cheꞌé rej xca̱j soj cuentá ei. 31 Cheꞌé se vaa qui̱ranj cuano̱ caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ quiri̱i̱ yaníj Diose̱ man síí chre̱e síí uun chij rihaan chumii̱ nihánj chugua̱nj. 32 Ga̱a ne̱ asa̱ꞌ quisíj naxca̱j nii manj rihaan chumii̱ nihánj cachro̱n nii manj rihaan rcutze̱, ga̱a ne̱ gu̱un rá cunuda̱nj nij yuvii̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ manj, qui̱ꞌyáj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

33 Ne̱ maꞌa̱n nana̱ nihánj nana̱ caꞌmii Jesucristó roꞌ, taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j nii man soꞌ ne̱ cavi̱ꞌ soꞌ a.

34 Ga̱a ne̱ cataj nij yuvii̱ rihaan Jesucristó a:

―A̱j neꞌen núj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ se vaa síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me se si̱j ca̱yáán nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj me soꞌ a. Ne̱ me cheꞌé cataj so̱ꞌ nihánj se vaa na̱xcaj nii man síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj ga̱. Me cheꞌé cavi̱ꞌ soꞌ ga̱. Da̱j si̱j me síí caꞌne̱j Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj nij yuvii̱, xnáꞌanj nij yuvii̱ man Jesucristó a.

35 Cheꞌé dan cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Cuano̱ nihánj me se va̱j soj rej chuguu̱n sa̱ꞌ yaꞌan, tza̱j ne̱ da̱j doj quisi̱j orá quinaꞌa̱j yaꞌan yoꞌ, ne̱ se̱ guun nucua̱j soj xca̱j soj cuentá maꞌ. Cheꞌé dan vaa cheꞌé xca̱j soj cuentá nda̱a vaa ꞌyaj nij síí va̱j rej chuguu̱n yaꞌan ei. Sese taj, ne̱ gu̱un soj síí chéé rej rmi̱ꞌ, ne̱ xa̱ꞌ síí chéé rej rmi̱ꞌ, tza̱j ne̱ ne neꞌen soꞌ me rej va̱j soꞌ maꞌ. 36 Dan me se va̱j soj rej chuguu̱n yaꞌan, ne̱ cheꞌé dan cuchuma̱n rá soj ni̱ꞌyaj soj yaꞌan sa̱ꞌ ei. Quisi̱j quiꞌya̱j soj da̱nj, ga̱a ne̱ gu̱un soj taꞌníí yaꞌan chuguu̱n, ne̱ si̱j xcaj cuentá gu̱un soj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a.

Quisíj caꞌmii Jesucristó nana̱ nihánj, ga̱a ne̱ caꞌanj Jesucristó, ne̱ caxríj yuve̱ soꞌ man soꞌ, cheꞌé se naꞌvej rá soꞌ queneꞌe̱n nij yuvii̱ man soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne cuchuma̱n rá nij síí israelitá ni̱ꞌyaj nij soꞌ man Jesucristó maꞌ

37 Nda̱ꞌ se uxrá quiꞌyaj Jesucristó suun sa̱ꞌ noco̱o niꞌya̱j nij yuvii̱, quiꞌyaj Diose̱, tza̱j ne̱ ne cuchuma̱n rá nij yuvii̱ se vaa si̱j caꞌnéé Diose̱ me soꞌ a̱ maꞌ. 38 Ne̱ veé da̱nj quisíj ya̱ nu̱ꞌ se‑na̱na̱ síí cuꞌna̱j Isaías síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá a. Dan me se cataj síí cuꞌna̱j Isaías:

―Ata̱j síí chij. Do̱j yuvii̱ cuchumán rá cuno nana̱ caꞌmii núj, ne̱ do̱j yuvii̱ xcaj cuentá se vaa nucua̱j ndoꞌo so̱ꞌ si̱j ꞌni̱j raꞌa man núj ei ―taj síí cuꞌna̱j Isaías yoꞌ a.

39 Ne̱ vaa doj nana̱ nihánj nana̱ caꞌmii Diose̱ ne̱ cachrón síí cuꞌna̱j Isaías rihaan yanj, ne̱ dan me se cataj xnaꞌanj Diose̱ me cheꞌé ne gu̱un nucua̱j nij yuvii̱ israelitá cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man Jesucristó a:

40 ―Síí caꞌnéé ꞌu̱nj me se nataꞌ uxrá soꞌ se‑na̱na̱j rihaan yuvii̱ nihánj nda̱a se caráán rihaan nij yuvii̱, ne̱ se̱ caꞌvee queneꞌe̱n nij soꞌ doj maꞌ. Ne̱ ne caꞌve̱e catu̱u̱ doj se‑na̱na̱j nimán nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se naꞌvej uxrá rá nij soꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá ne̱ ca̱nica̱j nimán nij soꞌ ne̱ nahu̱un sa̱ꞌ nij soꞌ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj maꞌ ―taj Diose̱ ne̱ cachrón síí cuꞌna̱j Isaías rihaan yanj ga̱a naá a.

41 Da̱nj caꞌmii Isaías cheꞌé se a̱j queneꞌen soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌya̱j Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan caꞌmii soꞌ da̱nj cheꞌé Jesucristó a.

42 Tza̱j ne̱ cuchumán rá queꞌe̱e̱ nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a. Tza̱j ne̱ ne cata̱j xnaꞌanj nij soꞌ se vaa cuchumán rá nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se cuchuꞌviꞌ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man nij síí fariseo, se vaa cuta̱ꞌ nij síí fariseo cacunꞌ xráá nij soꞌ, ga̱a ne̱ quiri̱i̱ yaníj nij síí fariseo man nij soꞌ rque nij yuvii̱ israelitá yoꞌ a. 43 Dan me se niha̱ꞌ rá nij soꞌ doj cuno̱ nij soꞌ caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ yuvii̱ cheꞌé nij soꞌ, ne̱ ne cara̱yaꞌa̱nj nij soꞌ se vaa veꞌé caꞌmi̱i̱ Diose̱ cheꞌé nij soꞌ a̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé cacunꞌ tumé síí naꞌvej rá cuno̱ se‑na̱na̱ Jesucristó a

44 Ne̱ sca̱ꞌ ndoꞌo caꞌmii Jesucristó, cataj soꞌ:

―Xa̱ꞌ síí amán rá niꞌya̱j manj, tza̱j ne̱ nuveé ina̱nj ma̱ꞌanj me síí amán rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ man maꞌ. ꞌO̱ se amán rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ man síí caꞌnéé manj rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 45 Ne̱ xa̱ꞌ síí acaj cuentá cheꞌej, tza̱j ne̱ soꞌ me síí acaj cuentá cheꞌé síí caꞌnéé manj rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 46 Xa̱ꞌ ma̱ꞌanj, tza̱j ne̱ chuguu̱n yaꞌan rihaan chumii̱ nihánj quiꞌyáj ga̱a caꞌnaj rihaan chumii̱ nihánj, cheꞌé rej se̱ quináj nij síí amán rá niꞌya̱j manj rej rmi̱ꞌ man chugua̱nj.

47 “Ne̱ caꞌve̱e se se̱ caꞌvej rá yoꞌo̱ soꞌ cuno̱ soꞌ se‑na̱na̱j nana̱ catúj xréé soꞌ, tza̱j ne̱ nuveé ꞌu̱nj me síí cuta̱ꞌ cacunꞌ xráá soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se nuveé cheꞌe̱ se cuta̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ xráá yuvii̱ me caꞌnáꞌ ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. Tana̱nj caꞌnáꞌ ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj cheꞌé rej ti̱nanii ꞌu̱nj man nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj rihaan chrej chiꞌi̱i̱ uun chij nimán nij soꞌ ado̱nj. 48 Dan me se síí tanáj xco̱ manj ne̱ naꞌvej rá cuno̱ se‑na̱na̱j me se quita̱j cacunꞌ xráá soꞌ ei. ꞌO̱ se cheꞌé se ne cuno̱ soꞌ nana̱ caꞌmij rihaan soꞌ roꞌ, cheꞌé dan quita̱j cacunꞌ xráá soꞌ asa̱ꞌ quisíj güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ chugua̱nj. 49 Ne̱ ꞌu̱nj nihánj me se nuveé ina̱nj nana̱ cavii raj me nana̱ caꞌmij maꞌ. ꞌO̱ se Réj síí caꞌnéé manj me síí cataj xnaꞌanj rihanj da̱j caꞌmi̱j ei. 50 Ne̱ a̱j neꞌenj se vaa sese cuno̱ níꞌ se vaa cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan níꞌ, ne̱ ca̱yáán níꞌ ga̱ soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. Cheꞌé dan nana̱ aꞌmij me se maꞌa̱n nana̱ caꞌmii Réj rihanj me nij nana̱ aꞌmij ado̱nj. ―Da̱nj cataj Jesucristó a.

13

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa naꞌnuꞌ Jesucristó tacóó nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a

1 Dan me se ga̱a ataa quisi̱j chaꞌanj pascuá, ne̱ queneꞌen Jesucristó se vaa nichru̱nꞌ quisi̱j orá ta̱náj soꞌ chumii̱ nihánj ne̱ quina̱nꞌ soꞌ rihaan Rej soꞌ Diose̱ a. Dan me se ꞌe̱e̱ rá soꞌ man nij síí cachéé ga̱ soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ yoꞌo̱ ꞌe̱e̱ rá soꞌ man nij soꞌ nda̱a se caviꞌ soꞌ a. 2 Dan me se quisíj orá chá xtiꞌno̱ nij soꞌ, ne̱ a̱j guun rá síí chre̱e se vaa síí cuꞌna̱j Judas Iscariote taꞌníí Simón me síí ta̱cuachén man Jesucristó rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó a. 3 Ne̱ a̱j queneꞌen Jesucristó se vaa quisíj guun chij maꞌa̱n soꞌ rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ a̱j queneꞌen soꞌ se vaa si̱j cavii rej ya̱nj Diose̱ me soꞌ ne̱ quina̱nꞌ uún soꞌ rihaan Diose̱ a. 4 Dan me se ga̱a quisíj chá xtiꞌno̱ nij soꞌ, ne̱ quirii Jesucristó cotoó nu̱u̱ soꞌ, ne̱ cataꞌaa soꞌ ꞌo̱ yatzíj toalla, ne̱ tumíj soꞌ catuu̱n soꞌ a. 5 Veé dan, ga̱a ne̱ caraa soꞌ na rque rcoꞌo̱o, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ naꞌnuꞌ soꞌ tacóó nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ nachen soꞌ yatzíj toalla numi̱i catuu̱n soꞌ, ne̱ tinacoo̱ soꞌ tacóó nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a. 6 Dan me se cuchiꞌ soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Simón Pedró, ne̱ cataj Pedró rihaan soꞌ a:

―Señor. Ma̱ꞌán so̱ꞌ naꞌnu̱ꞌ tacój a̱j naꞌ ―taj Pedró, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

7 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Ne neꞌén so̱ꞌ me cheꞌé ꞌyáj da̱nj cuano̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa güii, ne̱ xca̱j so̱ꞌ cuentá ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan Pedró a.

8 ―Daj chiha̱a̱ míj se̱ guun naꞌnu̱ꞌ so̱ꞌ tacój a̱ maꞌ ―taj Pedró rihaan Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Tza̱j ne̱ sese se̱ naꞌnúꞌ ꞌu̱nj tacóó so̱ꞌ, ne̱ se̱ caꞌvee guún so̱ꞌ tuvíꞌ ꞌu̱nj maꞌ ―taj Jesucristó rihaan Pedró a.

9 Ga̱a ne̱ cataj Simón Pedró rihaan Jesucristó a:

―Se̱ naꞌnúꞌ so̱ꞌ ina̱nj tacój, man Señor. Nda̱a nu̱ꞌ raꞌaj do̱ꞌ, nu̱ꞌ raj do̱ꞌ, naꞌnu̱ꞌ so̱ꞌ ei ―taj Pedró rihaan Jesucristó a.

10 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Xa̱ꞌ síí a̱j cane, tza̱j ne̱ taj cheꞌé naꞌnu̱ꞌ nii man nu̱ꞌ nee̱ man soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se a̱j vaa cu̱j man soꞌ na̱nj á. Ma̱a̱n se ina̱nj tacóó soꞌ naꞌnu̱ꞌ nii na̱nj ado̱nj. Ne̱ nda̱ꞌ se a̱j vaa cu̱j man taꞌa̱j soj, tza̱j ne̱ nuveé taranꞌ soj me síí vaa cu̱j man maꞌ ―taj Jesucristó a.

11 ꞌO̱ se a̱j queneꞌen Jesucristó se vaa ta̱cuachén yoꞌo̱ tuviꞌ nij soꞌ man soꞌ rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cataj soꞌ se vaa nuveé cunuda̱nj nij soꞌ me síí vaa cu̱j man a.

12 Dan me se ga̱a quisíj naꞌnuꞌ Jesucristó tacóó nij soꞌ, ne̱ nanuû soꞌ se‑co̱toó soꞌ, ne̱ caꞌanj cane̱ uún soꞌ rej ne̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Neꞌen soj me cheꞌé quiꞌyáj da̱nj man soj naꞌ. 13 Xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ veꞌé aꞌmii soj rihanj, taj soj se vaa si̱j tucuꞌyón man soj mej, ne̱ si̱j uun chij rihaan soj mej, ne̱ cuna̱j uxrá aꞌmii soj ei. ꞌO̱ se veé yá ꞌu̱nj na̱nj á. 14 Dan me se ꞌu̱nj me síí tucuꞌyón man soj ne̱ ꞌu̱nj me síí uun chij rihaan soj, tza̱j ne̱ guún ꞌu̱nj mozó rihaan soj ne̱ naꞌnúꞌ ꞌu̱nj tacóó soj ei. Cheꞌé dan xca̱j soj cuentá se vaa no̱ xcúún soj cunu̱u nica̱ꞌ nimán soj ne̱ gu̱un soj mozó rihaan tuviꞌ soj ne̱ naꞌnu̱ꞌ soj tacóó tuviꞌ soj na̱nj ado̱nj. 15 Da̱nj ina̱nj quiꞌyáj, cheꞌé rej me raj queneꞌe̱n soj manj, ne̱ xca̱j soj cuentá da̱j quiꞌya̱j maꞌa̱n soj uún ado̱nj. 16 Cuano̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj yá ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nuveé si̱j uun chij doj me mozó rihaan se‑ruꞌve̱e̱ mozó maꞌ. Ne̱ nuveé si̱j uun chij doj me síí caꞌanj suun rihaan síí caꞌnéé man soꞌ maꞌ. Ne̱ ase vaa mozó do̱ꞌ, ase vaa síí caꞌanj suun do̱ꞌ, vaa soj rihanj a. Cheꞌé dan da̱j se quiꞌyáá ꞌu̱nj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j soj, quiꞌya̱j suun soj cheꞌé tuviꞌ soj ei. 17 Ne̱ a̱j cuno soj nana̱ nihánj, ne̱ sese quiꞌya̱j soj nu̱ꞌ nana̱ nihánj, ne̱ vaa cheꞌé gu̱un niha̱ꞌ rá soj, ne̱ ya̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj ado̱nj. 18 Tza̱j ne̱ ne caꞌmi̱j nana̱ nihánj cheꞌé taranꞌ nij soj maꞌ. Dan me se a̱j neꞌenj man soj si̱j narii ꞌu̱nj canoco̱ꞌ manj, tza̱j ne̱ vaa cheꞌé quisi̱j gue̱e̱ nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ ado̱nj: “Síí chá rachrúún ga̱j roꞌ, me síí guun rá ti̱guíj cheꞌé manj ado̱nj”, me nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a.

19 “Asi̱j cuano̱ nihánj nu̱ꞌ rej riha̱a̱n cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj da̱j gu̱un rej riha̱a̱n, ne̱ cuano̱ nihánj me se ataa qui̱ranj se vaa qui̱ranj, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ quisíj quiranj yoꞌ, ga̱a ne̱ cuchuma̱n rá soj da̱j si̱j mej ei. 20 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa xa̱ꞌ síí veꞌé nica̱j tuviꞌ ga̱ síí caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ soꞌ me síí veꞌé nica̱j tuviꞌ ga̱ ma̱ꞌanj, ne̱ xa̱ꞌ síí veꞌé nica̱j tuviꞌ ga̱ ma̱ꞌanj, tza̱j ne̱ soꞌ me síí veꞌé nica̱j tuviꞌ ga̱ síí caꞌnéé manj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó cheꞌé síí ta̱cuachén man soꞌ rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man soꞌ a

21 Síj caꞌmii Jesucristó nana̱ nihánj, ga̱a ne̱ quinanó ndoꞌo rá soꞌ, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ cataj xnaꞌanj soꞌ da̱j quiꞌya̱j yoꞌo̱ soꞌ man soꞌ, cataj soꞌ:

―Cuano̱ nihánj me se cata̱j yá ꞌu̱nj rihaan soj se vaa yoꞌo̱ tuviꞌ nij soj me síí ta̱cuachén manj rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj manj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

22 Ga̱a ne̱ niꞌya̱j taranꞌ nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ a. ꞌO̱ se ne queneꞌe̱n nij soꞌ me cheꞌé caꞌmii Jesucristó nana̱ vaa da̱nj a̱ maꞌ. 23 Dan me se ya̱nj yoꞌo̱ soꞌ xꞌnúú Jesucristó, ne̱ nichru̱nꞌ uxrá ne soꞌ ga̱ Jesucristó, ne̱ síí ꞌe̱e̱ rá Jesucristó man me soꞌ a. 24 Cheꞌé dan ticunꞌ Simón Pedró raa̱ Simón Pedró rihaan soꞌ, cheꞌé rej xna̱ꞌanj soꞌ man Jesucristó me síí cheꞌe̱ aꞌmii Jesucristó a. 25 Cheꞌé dan xnáꞌanj tuviꞌ soꞌ man Jesucristó, cataj soꞌ:

―Me síí quiꞌya̱j da̱nj, ga̱ Señorꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

26 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Ti̱guíj ꞌu̱nj do̱j rachrúún candó nu̱u̱ rque coꞌoo, ne̱ rque̱j man síí quiꞌya̱j da̱nj manj a ―taj Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ tiguíj Jesucristó yoꞌo̱ xcoꞌ rachrúún rque candó nu̱u̱ rque coꞌoo, ne̱ goꞌ soꞌ man síí cuꞌna̱j Judas taꞌníí síí cuꞌna̱j Simón Iscariote a. 27 Ne̱ ga̱a quisíj quitaꞌaa síí cuꞌna̱j Judas rachrúún yoꞌ, ga̱a ne̱ catúj Satanás nimán soꞌ a. Cheꞌé dan cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Cavi̱i̱ so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ cuaj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa me rá so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan Judas yoꞌ a.

28 Tza̱j ne̱ a̱ ꞌó nij soꞌ ne queneꞌe̱n me cheꞌé caꞌmii Jesucristó nana̱ vaa da̱nj rihaan síí cuꞌna̱j Judas a̱ maꞌ. 29 Dan me se cheꞌé se si̱j tumé chrúún saꞌanj me síí cuꞌna̱j Judas, cheꞌé dan guun rá taꞌa̱j nij soꞌ se vaa caꞌneꞌ Jesucristó suun rihaan soꞌ quira̱a̱n soꞌ se vaa cachi̱in rihaan nij soꞌ cheꞌé chaꞌanj do̱ꞌ, se vaa go̱ꞌ soꞌ do̱j saꞌanj rihaan nij síí nique̱ do̱ꞌ a.

30 Dan me se nica̱j Judas rachrúún yoꞌ, ne̱ nu̱ꞌ quitaꞌaa soꞌ nu̱ꞌ curiha̱nj soꞌ xeꞌ, ne̱ rej nii̱ me yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé suun caꞌneꞌ Jesucristó rihaan níꞌ a

31 Cheꞌé dan ga̱a quisíj curiha̱nj Judas, ne̱ cataj Jesucristó rihaan yoꞌó nij soꞌ a:

―Da̱j doj queneꞌe̱n yuvii̱ se vaa si̱j sa̱ꞌ uxrá mej si̱j caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan queneꞌe̱n nij yuvii̱ se vaa si̱j sa̱ꞌ uxrá me maꞌa̱n Diose̱ ado̱nj. 32 Ne̱ cheꞌé dan que̱neꞌénꞌ se vaa si̱j sa̱ꞌ me ma̱ꞌanj, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ nichru̱nꞌ quiꞌya̱j soꞌ da̱nj na̱nj ado̱nj. 33 Nichru̱nꞌ quinavi̱j orá chéé ꞌu̱nj ga̱ soj, na̱nj rej. Dan me se a̱j cataj ꞌu̱nj rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá se vaa cavi̱i̱ ꞌu̱nj caꞌa̱nj ꞌu̱nj, ne̱ se̱ guun nucua̱j nij soꞌ cuchi̱ꞌ nij soꞌ rej caꞌa̱nj ꞌu̱nj maꞌ. Ne̱ xa̱ꞌ maꞌa̱n soj, tza̱j ne̱ nano̱ꞌ maꞌa̱n soj manj, ne̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa se̱ guun nucua̱j maꞌa̱n soj cuchi̱ꞌ maꞌa̱n soj rej caꞌa̱nj ꞌu̱nj a̱ maꞌ. 34 Ne̱ nihánj me suun naca̱ aꞌnej rihaan soj, se vaa yoꞌo̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man tuviꞌ soj ei. Dan me se da̱j se cunuu ꞌe̱e̱ raj niꞌya̱j man soj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j soj, ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man tuviꞌ soj a. 35 Sese ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man tuviꞌ soj, ne̱ queneꞌe̱n nu̱ꞌ yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ se vaa si̱j tucuꞌyón se‑na̱na̱j me soj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nana̱ nij caꞌmi̱i̱ Pedró cheꞌé Jesucristó a

36 Ga̱a ne̱ cataj Simón Pedró rihaan Jesucristó a:

―Me rej caꞌa̱nj so̱ꞌ, ga̱ Señorꞌ ―taj Pedró, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Xa̱ꞌ rej caꞌa̱nj ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ se̱ guun nu̱cuáá so̱ꞌ ca̱nocóꞌ so̱ꞌ manj cuano̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa güii, ne̱ ca̱nocóꞌ so̱ꞌ manj ado̱nj ―taj soꞌ rihaan Pedró a.

37 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan soꞌ a:

―Me cheꞌé se̱ guun nu̱cuáj ca̱nocoj mán so̱ꞌ cuano̱, Señorꞌ. ꞌO̱ se caꞌne̱j nimanj cavi̱j cheꞌé so̱ꞌ á ―taj Pedró rihaan Jesucristó a.

38 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Ya̱ ya̱ caꞌne̱j nimán so̱ꞌ cavi̱ꞌ so̱ꞌ cheꞌej, rá so̱ꞌ naꞌ. Cuano̱ nihánj me se cata̱j yá ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa ga̱a ataa cagua̱j toꞌloo, ne̱ vaꞌnu̱j ya̱ cata̱j so̱ꞌ se vaa ne neꞌén so̱ꞌ manj chugua̱nj ―taj Jesucristó rihaan Pedró a.

14

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nu̱ꞌ se vaa quiꞌya̱j Jesucristó cheꞌé níꞌ a

1 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan taranꞌ nij soꞌ a:

―Caꞌne̱ꞌ rá soj ga̱ suun guun vi̱j rá á. Cuchuma̱n rá soj ni̱ꞌyaj soj Diose̱, ne̱ cuchuma̱n rá soj ni̱ꞌyaj soj manj ei. 2 Tucuá Réj me se vaa ndoꞌo rej cane̱ yuvii̱ ei. Sese ne vaa da̱nj, ne̱ me cheꞌé cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa caꞌa̱nj ꞌu̱nj naquiꞌya̱j sa̱ꞌ ꞌu̱nj rej cane̱ maꞌa̱n soj, rá soj ga̱. 3 Ne̱ cheꞌé se caꞌa̱nj ꞌu̱nj naquiꞌya̱j sa̱ꞌ ꞌu̱nj rej cane̱ soj, cheꞌé dan neꞌen soj se vaa caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ naca̱j ꞌu̱nj man soj; nda̱a síj, ga̱a ne̱ cane̱ rcuaꞌa̱a̱n taranꞌ níꞌ yoꞌ ei. 4 Ne̱ a̱j neꞌen soj chrej uchiꞌ nda̱a rej caꞌa̱nj ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

5 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Tomás rihaan Jesucristó a:

―Ne neꞌen núj rej caꞌa̱nj so̱ꞌ, man Señor. Asa̱ꞌ caꞌve̱e queneꞌe̱n núj chrej uchiꞌ nda̱a rej caꞌa̱nj so̱ꞌ ga̱ ―taj síí cuꞌna̱j Tomás, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

6 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Ma̱ꞌanj me guun chrej rihaan soj, ne̱ ma̱ꞌanj me nana̱ ya̱ cuno̱ soj, ne̱ ma̱ꞌanj me síí quiꞌya̱j ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán soj ado̱nj. Sese se̱ caꞌvej rá yoꞌo̱ soꞌ canoco̱ꞌ soꞌ manj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cuchiꞌ soꞌ rihaan Réj Diose̱ a̱ maꞌ. 7 Sese neꞌen ya̱ soj manj, ne̱ a̱j neꞌen soj man Réj Diose̱ ado̱nj. Dan me se asi̱j cuano̱ roꞌ, neꞌen soj man soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan Tomás a.

8 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Felipé:

―Ti̱haán so̱ꞌ man Réé so̱ꞌ rihaan núj, ne̱ gu̱un ya̱ rá núj, Señor ―taj Felipé rihaan Jesucristó a.

9 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan Felipé a:

―Síj queꞌe̱e̱ ndoꞌo güii cachéé ꞌu̱nj ga̱ nij soj, ne̱ me cheꞌé ne que̱neꞌén so̱ꞌ manj, ga̱ Felipéꞌ. Xa̱ꞌ síí neꞌen manj, tza̱j ne̱ soꞌ me síí neꞌen Réj Diose̱ ado̱nj. Asa̱ꞌ caꞌvee cataj so̱ꞌ se vaa me rá so̱ꞌ ti̱haán ꞌu̱nj man Réj Diose̱ rihaan so̱ꞌ ga̱. 10 Ne̱ cuchumán ya̱ rá so̱ꞌ se vaa cuya̱a̱n vaa rá ꞌu̱nj ga̱ Réj Diose̱ a. ꞌO̱ se xa̱ꞌ nana̱ aꞌmij, tza̱j ne̱ nuveé na̱na̱ avii raa̱ ma̱ꞌanj me nana̱ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se nu̱u̱ Réj Diose̱ nimanj, ne̱ soꞌ me síí ꞌyaj suun nu̱ꞌ suun ꞌyaj sunj ado̱nj. 11 Cuchuma̱n rá soj se vaa cuya̱a̱n vaa rá ꞌu̱nj ga̱ Réj ei. Caꞌve̱e se ne amán rá soj niꞌya̱j soj man ma̱ꞌanj, tza̱j ne̱ cuchuma̱n rá soj se‑na̱na̱j cheꞌé suun ꞌyaj sunj ei. 12 Ne̱ cuano̱ nihánj me se cata̱j yá ꞌu̱nj rihaan soj se vaa síí amán rá niꞌya̱j manj me se ase vaa suun ꞌyaj suun ma̱ꞌanj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ suun quiꞌya̱j suun maꞌa̱n soꞌ uún na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ suun sa̱ꞌ doj quiꞌya̱j suun soꞌ, cheꞌé se nucui̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan Réj Diose̱ ei. 13 Ne̱ me maꞌa̱n rasu̱u̱n cachi̱nj soj rihanj cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ manj, ne̱ nu̱ꞌ yoꞌ qui̱ꞌyáj cheꞌé soj ado̱nj. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ nii cheꞌé Réj Diose̱, qui̱ꞌyáj ei. 14 Sese cachi̱nj soj yoꞌo̱ rasu̱u̱n rihanj cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ manj, ne̱ veé da̱nj qui̱ꞌyáj ado̱nj.

15 “Sese ya̱ aráj cochro̱j soj rihanj, ne̱ cuno̱ soj nij nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj a. 16 Ga̱a ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j ma̱ꞌanj rihaan Réj Diose̱, ga̱a ne̱ caꞌne̱j soꞌ yoꞌó síí cuchi̱ꞌ rihaan soj, ne̱ ra̱cuíj ndoꞌo soꞌ man soj, ne̱ cane̱ soꞌ ga̱ soj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. 17 Dan me se Nimán Diose̱ me síí cuchi̱ꞌ rihaan soj, ne̱ ina̱nj nana̱ ya̱ rque̱ soꞌ man soj a. Tza̱j ne̱ se̱ guun nucua̱j nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj naca̱j nij soꞌ man Nimán Diose̱ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ne neꞌen nij soꞌ man soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ soj me se neꞌen soj man soꞌ, cheꞌé se ne̱ soꞌ ga̱ soj, ne̱ yoꞌo̱ cane̱ soꞌ nimán soj ado̱nj. 18 Se̱ quináj maꞌa̱n soj maꞌ. ꞌO̱ se caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan soj ei. 19 Nichru̱nꞌ caꞌa̱nj ꞌu̱nj, ne̱ se̱ queneꞌen uún nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj manj maꞌ. Tza̱j ne̱ queneꞌe̱n maꞌa̱n soj manj, cheꞌé se yoꞌo̱ vaa iꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj ga̱ Diose̱, ne̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán soj ga̱ Diose̱ ado̱nj. 20 Asa̱ꞌ queneꞌen soj manj ne̱ queneꞌe̱n soj se vaa cuya̱a̱n vaa rá ꞌu̱nj ga̱ Réj, ne̱ cuya̱a̱n ga̱a̱ rá soj ga̱ ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj. 21 Síí nariꞌ se‑na̱na̱j ne̱ uno nana̱ yoꞌ roꞌ, síí yoꞌ me síí ya̱ ya̱ aráj cochro̱j rihanj chugua̱nj. Ne̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá Réj Diose̱ man síí aráj cochro̱j rihanj, ne̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá ma̱ꞌanj man soꞌ, ne̱ queneꞌe̱n soꞌ manj, qui̱ꞌyáj ei ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

22 Dan me se caꞌmii síí cuꞌna̱j Judas rihaan soꞌ a. Tza̱j ne̱ nuveé si̱j cuꞌna̱j Judas Iscariote me soꞌ maꞌ. Yoꞌó síí cuꞌna̱j Judas me a. Dan me se xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó, cataj soꞌ:

―Me cheꞌé cataj so̱ꞌ cuano̱ nihánj se vaa queneꞌe̱n núj mán so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, tza̱j ne̱ se̱ queneꞌen nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj mán so̱ꞌ ga̱. Me cheꞌé caꞌmii so̱ꞌ da̱nj ga̱ ―taj Judas, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

23 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Sese aráj cochro̱j yoꞌo̱ soꞌ rihanj, ne̱ sese cuno̱ soꞌ se‑na̱na̱j, ga̱a ne̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá Réj Diose̱ man soꞌ, ga̱a ne̱ cuchi̱ꞌ núj rihaan soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ ca̱yáán núj ga̱ soꞌ ado̱nj. 24 Xa̱ꞌ síí ne aráj cochro̱j rihanj, tza̱j ne̱ ne uno soꞌ se‑na̱na̱j maꞌ. Ne̱ nana̱ caꞌmij cuno soj me se nuveé ina̱nj se‑na̱na̱j me nana̱ yoꞌ maꞌ. Se‑na̱na̱ Réj síí caꞌnéé manj rihaan chumii̱ nihánj me nana̱ caꞌmij cuno soj na̱nj ado̱nj.

25 “Dan me se cuano̱ ya̱j ne ma̱ꞌanj ga̱ soj, ne̱ caꞌmij nu̱ꞌ nana̱ nihánj rihaan soj ado̱nj. 26 Tza̱j ne̱ vaa güii caꞌne̱j Réj Diose̱ man Nimán soꞌ cuchi̱ꞌ Nimán soꞌ rihaan soj, ne̱ ra̱cuíj ndoꞌo Nimán soꞌ man soj, ga̱a ne̱ tu̱cuꞌyón Nimán soꞌ nu̱ꞌ nana̱ man soj, ne̱ ninu̱j rá soj nu̱ꞌ nana̱ caꞌmij rihaan soj, quiꞌya̱j Nimán Diose̱ yoꞌ ei.

27 “Dan me se se xe̱j nu̱u̱ nimán ꞌu̱nj ta̱náj ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ se xe̱j nu̱u̱ nimán ꞌu̱nj rque̱j man soj, ne̱ se̱ tihaꞌ yuꞌunj ꞌu̱nj man soj, nda̱a vaa ꞌyaj nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. Ya̱ ya̱ ga̱a̱ xe̱j nimán soj, quiꞌya̱j yá ꞌu̱nj ado̱nj. Taj cheꞌé quinano̱ rá soj maꞌ. Se̱ cuchuꞌviꞌ nimán soj maꞌ. 28 A̱j cuno soj nana̱ caꞌmij, se vaa cavi̱i̱ ꞌu̱nj qui̱nánꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan soj ado̱nj. Sese si̱j aráj cochro̱j rihanj me soj, ne̱ guun niha̱ꞌ rá soj cuno soj nana̱ se vaa cavi̱i̱ ꞌu̱nj qui̱nánꞌ ꞌu̱nj yan ya̱nj Réj Diose̱ ei. Uun chij doj Réj rihanj na̱nj ado̱nj.

29 “Cuano̱ nihánj me se cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj da̱j qui̱ránꞌ ꞌu̱nj rej rihaan níꞌ, ne̱ asa̱ꞌ quisíj quiránꞌ ꞌu̱nj da̱nj, ga̱a ne̱ me rá ꞌu̱nj cuchuma̱n rá soj ni̱ꞌyaj soj manj chugua̱nj. 30 Se̱ caꞌmij queꞌe̱e̱ doj nana̱ rihaan soj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se da̱j doj caꞌna̱ꞌ síí chre̱e síí guun chij rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ a̱ doj se̱ caꞌvee gu̱un chij soꞌ rihanj a̱ maꞌ. 31 Tza̱j ne̱ me rá ꞌu̱nj queneꞌe̱n nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj se vaa aráj co̱chróó ꞌu̱nj rihaan Réj Diose̱, ne̱ cheꞌé dan qui̱ꞌyáj nda̱a vaa cataj xnaꞌanj soꞌ rihanj ado̱nj. Canicu̱nꞌ caya̱ soj, ne̱ cavi̱i̱ níꞌ caꞌa̱nj níꞌ ei ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

15

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa yoꞌo̱ yaꞌaa coj chruj uvá roꞌ, da̱nj vaa Jesucristó, ne̱ ase vaa yaꞌaa raꞌa̱ avii xráá yaꞌaa ma̱nj roꞌ, da̱nj vaa níꞌ a

1 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó a: ―Ase vaa yoꞌo̱ raꞌa ma̱nj chruun uvá roꞌ, da̱nj vaa yá ꞌu̱nj, ne̱ Réj Diose̱ me síí tumé chruun uvá yoꞌ chugua̱nj. 2 Ne̱ a̱ me maꞌa̱n ꞌo̱ raꞌa chruun yoꞌ ne rii chruj uvá, ne̱ aꞌnéj soꞌ man raꞌa yoꞌ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ raꞌa chruun ma̱n chruj uvá raa̱ me se veꞌé aꞌneꞌ soꞌ man yoꞌ, ga̱a ne̱ cuma̱n doj chruj uvá raa̱ yoꞌ uún ei. 3 Dan me se raꞌa chruun cachij sa̱ꞌ me soj, cheꞌé se a̱j cuno soj nana̱ caꞌmij rihaan soj ei. 4 ꞌO̱ nuû rá soj manj, ne̱ ꞌo̱ nuû ꞌu̱nj nimán soj a. Dan me se xa̱ꞌ raꞌa chruun uvá, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvee cuma̱n chruj raa̱ yoꞌ sese maꞌa̱n ina̱nj yoꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ ase vaa raꞌa chruun chruj uvá roꞌ, da̱nj vaa soj, ne̱ sese se̱ cuno sa̱ꞌ soj rihanj, ne̱ sese caꞌa̱nj yaníj soj rihanj, ne̱ se̱ caꞌvee quiꞌya̱j soj nda̱a vaa me rá Réj Diose̱ quiꞌya̱j soj maꞌ.

5 “Dan me se ꞌu̱nj nihánj me maꞌa̱n raꞌa ma̱nj coj chruj uvá, ne̱ soj me raꞌa catu̱u̱n avii xráá raꞌa ma̱nj ei. Ne̱ sese yoꞌo̱ cuno̱ soj rihanj, ne̱ sese yoꞌo̱ cu̱nuû ꞌu̱nj nimán soj, ne̱ quiꞌya̱j uxrá soj se vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj chugua̱nj. ꞌO̱ se sese se̱ racuíj ꞌu̱nj man soj, ne̱ se̱ guun nucua̱j soj quiꞌya̱j suun soj a̱ doj suun sa̱ꞌ maꞌ. 6 Sese se̱ caꞌvej rá yoꞌo̱ soꞌ quina̱j soꞌ ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ quiriꞌi̱j nii man soꞌ, nda̱a vaa ꞌyaj nii man raꞌa chruun yoꞌ, ne̱ canaco̱o̱ yoꞌ, ne̱ naquiꞌya̱j chre̱ꞌ nii man nij raꞌa chruun yoꞌ, ne̱ quiriꞌi̱j nii man nij yoꞌ rihaan yaꞌan ei. Dan me se caca̱a̱ nu̱ꞌ nij síí vaa da̱nj na̱nj ado̱nj.

7 “Tza̱j ne̱ sese yoꞌo̱ cuno̱ soj rihanj, ne̱ sese yoꞌo̱ cu̱nuû se‑na̱na̱j nimán soj, ne̱ caꞌve̱e se me maꞌa̱n rasu̱u̱n gu̱un rá soj cachi̱nj soj rihanj, ne̱ rque̱j man soj chugua̱nj. 8 Cheꞌé se uno soj rihanj, cheꞌé dan aꞌmii sa̱ꞌ yuvii̱ cheꞌé Réj Diose̱, ne̱ cheꞌé dan gu̱un nucua̱j soj quiꞌya̱j suun ndoꞌo soj suun sa̱ꞌ, ne̱ sese cuno̱ sa̱ꞌ soj rihanj, ne̱ síí tucuꞌyón se‑na̱na̱j me soj ado̱nj. 9 Dan me se da̱j se ꞌe̱e̱ rá Réj manj roꞌ, da̱nj vaa ꞌe̱e̱ raj man soj chugua̱nj. Ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ raj ni̱ꞌyaj ꞌu̱nj man soj, quiꞌya̱j soj ei. 10 Sese aꞌnéé sa̱ꞌ soj suun aꞌnej rihaan soj, ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ raj man soj a. Veé da̱nj ꞌyáá ꞌu̱nj, ne̱ aꞌnéé sa̱ꞌ ꞌu̱nj suun aꞌneꞌ Réj Diose̱ rihanj, ne̱ yoꞌo̱ ꞌe̱e̱ rá soꞌ manj ado̱nj.

11 “Nu̱ꞌ nana̱ nihánj cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé se me raj ga̱a̱ niha̱ꞌ uxrá raj ni̱ꞌyaj ꞌu̱nj man soj, ne̱ me raj ga̱a̱ niha̱ꞌ uxrá rá maꞌa̱n soj uún a. 12 Nihánj me suun sa̱ꞌ ya̱ aꞌnej rihaan soj cuno̱ soj ei. Nda̱ꞌ rá se vaa ꞌe̱e̱ raj niꞌya̱j ꞌu̱nj man soj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj ni̱ꞌyaj soj tuviꞌ soj ei. 13 Dan me se sese caꞌve̱j rá yoꞌo̱ soꞌ nayo̱n soꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ cavi̱ꞌ soꞌ cheꞌé tuviꞌ soꞌ, ne̱ si̱j ꞌe̱e̱ ya̱ rá man tuviꞌ me soꞌ, ne̱ taj va̱j a̱ doj síí ꞌe̱e̱ doj rá man tuviꞌ rihaan síí caꞌve̱j cavi̱ꞌ cheꞌé tuviꞌ a̱ maꞌ. 14 Ne̱ nij soj me se tuvij me soj sese quiꞌya̱j soj nda̱a vaa cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj na̱nj ado̱nj. 15 Rej rihaan níꞌ me se se̱ cataj ꞌu̱nj se vaa se‑mo̱zó ꞌu̱nj me soj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se mozó me se ne neꞌen soꞌ da̱j ꞌyaj síí uun chij rihaan soꞌ maꞌ. Xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ a̱j cataj ꞌu̱nj se vaa tuvij me soj, cheꞌé se a̱j cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj nu̱ꞌ se vaa cataj Réj Diose̱ rihanj ado̱nj. 16 Ne quinari̱i̱ soj manj a̱ maꞌ. Tana̱nj ma̱ꞌán ꞌu̱nj nihánj quinarii man soj ne̱ cunéꞌ ꞌu̱nj man soj, yan cavi̱i̱ soj quiꞌya̱j ndoꞌo soj se vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj, ne̱ se̱ quinavij suun sa̱ꞌ ꞌyaj suun soj daj chiha̱a̱ míj maꞌ. Ne̱ cheꞌé se cunéꞌ ꞌu̱nj man soj, cheꞌé dan me maꞌa̱n rasu̱u̱n cachi̱nj soj rihaan Réj Diose̱ cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ manj, ne̱ rque̱ soꞌ rasu̱u̱n yoꞌ man soj ado̱nj. 17 Nihánj me se vaa cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj, se vaa ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man tuviꞌ soj ei ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj me taj xnaꞌanj Jesucristó se vaa nij ndoꞌo quiꞌya̱j nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj man níꞌ a

18 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó a:

―Sese quita̱j riꞌyunj nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ni̱ꞌyaj nij soꞌ man soj, ne̱ xca̱j soj cuentá se vaa asino ya̱a̱n quitáá riꞌyunj nij soꞌ man ma̱ꞌanj a. 19 Sese si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj u̱u̱n me maꞌa̱n soj, ne̱ gaa niha̱ꞌ rá yoꞌó nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj niꞌya̱j nij soꞌ man soj asuun, tza̱j ne̱ narii ꞌu̱nj man soj se vaa ta̱náj soj chumii̱ nihánj ne̱ canoco̱ꞌ soj manj, ne̱ cheꞌé dan nuveé si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me soj cuano̱ maꞌ. Cheꞌé dan táá riꞌyunj nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj niꞌya̱j nij soꞌ man soj ei.

20 “Yoꞌo̱ cu̱nuû rá soj nana̱ nihánj nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nuveé si̱j uun chij doj me mozó rihaan se‑ruꞌve̱e̱ mozó maꞌ. Cheꞌé se canocoꞌ nij síí ta̱j riꞌyunj manj quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun manj roꞌ, cheꞌé dan neꞌen soj se vaa nda̱a maꞌa̱n soj do̱ꞌ, canoco̱ꞌ nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun na̱nj ado̱nj. Ne̱ cheꞌé se ne cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱j, ne̱ cheꞌé dan neꞌen soj se vaa se̱ cuno nij soꞌ se‑na̱na̱ soj a̱ man ado̱nj. 21 Dan me se quiꞌya̱j nij soꞌ nu̱ꞌ se nij yoꞌ man soj, cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ manj, cheꞌé se ne neꞌen nij soꞌ man síí caꞌnéé manj chugua̱nj. 22 Sese ne caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ sese ne caꞌmi̱j ga̱ nij soꞌ, ne̱ taj va̱j cacunꞌ tumé nij soꞌ sa̱j maꞌ. Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se natáꞌ ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan nij soꞌ, ne̱ se̱ caꞌvee cata̱j nij soꞌ se vaa nuveé si̱j ta̱j riꞌyunj man Diose̱ me nij soꞌ maꞌ. 23 ꞌO̱ se síí ta̱j riꞌyunj manj roꞌ, soꞌ me síí ta̱j riꞌyunj man Réj Diose̱ ei. 24 Ne̱ suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj sunj queneꞌen nij soꞌ me se ne quiꞌya̱j a̱ yoꞌó yuvii̱ suun sa̱ꞌ noco̱o vaa da̱nj maꞌ. Ne̱ sese ne qui̱ꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o yoꞌ queneꞌe̱n nij soꞌ, ne̱ ne tumé nij soꞌ cacunꞌ sa̱j maꞌ. Tza̱j ne̱ ya̱j me se a̱j queneꞌen nij soꞌ nij suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj sunj, ne̱ quitáá riꞌyunj nij soꞌ mán ꞌu̱nj, man Réj Diose̱ do̱ꞌ, na̱nj ado̱nj. 25 Tza̱j ne̱ nihánj me se quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan se‑tucua̱nj Moisés nana̱ nayaa maꞌa̱n nij soꞌ se vaa, “Quitáá riꞌyunj rmaꞌa̱n nij soꞌ manj”, taj se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ, ne̱ veé da̱nj quiꞌyaj gue̱e̱ nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

26 “Dan me se caꞌne̱j ꞌu̱nj Nimán Diose̱ cavi̱i̱ soꞌ rej ne̱ Diose̱ caꞌna̱ꞌ soꞌ rihaan soj, ne̱ ra̱cuíj soꞌ man soj, ne̱ ina̱nj nana̱ ya̱ rque̱ soꞌ man soj, ne̱ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ Nimán Diose̱ rihaan soj, ga̱a ne̱ cata̱j xnaꞌanj soꞌ rihaan soj cheꞌej ei. 27 Ne̱ cata̱j xnaꞌanj maꞌa̱n soj cheꞌej, cheꞌé rej asi̱j guun cheꞌe̱j cachéé ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, cachéé soj ga̱j ei.

16

1 “Nihánj me quisíj cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj nu̱ꞌ nana̱ nihánj rihaan soj, cheꞌé rej naꞌvej raj gu̱un naꞌa̱j soj cheꞌé se vaa quira̱nꞌ soj a. 2 ꞌO̱ se se̱ caꞌvej rá nij síí israelitá cunu̱u chre̱ꞌ soj ga̱ nij soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón nij soꞌ se‑tucua̱nj Moisés maꞌ. Ne̱ quisi̱j güii gu̱un rá nij soꞌ se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ me soj, ne̱ gu̱un rá síí ticaviꞌ man soj se vaa veꞌé uxrá ꞌyaj suun soꞌ rihaan Diose̱ ga̱a ticaviꞌ soꞌ man soj a. 3 Da̱nj quiꞌya̱j nii, cheꞌé rej ne neꞌen uxrá nii man Réj Diose̱ do̱ꞌ, man ma̱ꞌanj do̱ꞌ a. 4 Tza̱j ne̱ nihánj me cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj nu̱ꞌ nana̱ nihánj rihaan soj, cheꞌé rej asa̱ꞌ quiranꞌ soj nu̱ꞌ sayuun nihánj, ne̱ ninu̱j rá soj se vaa a̱j cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé nu̱ꞌ nihánj na̱nj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj me taj xnaꞌanj Jesucristó se vaa caꞌa̱nj soꞌ ne̱ caꞌna̱ꞌ Nimán Diose̱ rihaan níꞌ a

Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó a:

―Ne cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj nu̱ꞌ nana̱ nihánj rihaan soj ga̱a guun cheꞌe̱ soj cachéé soj ga̱j, cheꞌé se cachéé ma̱ꞌanj ga̱ soj, ne̱ cheꞌé dan ne cachi̱in nana̱ vaa da̱nj rihaan soj maꞌ. 5 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se quina̱nꞌ uún ꞌu̱nj rihaan síí caꞌnéé manj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ me cheꞌé ne xnáꞌanj soj manj me rej caꞌa̱nj ꞌu̱nj ga̱. 6 Tza̱j ne̱ cheꞌé se cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa caꞌa̱nj ꞌu̱nj roꞌ, cheꞌé dan nanó ndoꞌo rá soj ne̱ nu̱u̱ xruꞌ rá soj chugua̱nj. 7 Tza̱j ne̱ ya̱ vaa nana̱ nihánj nana̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj, se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj doj cheꞌé se caꞌa̱nj ꞌu̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se sese se̱ caꞌanj ꞌu̱nj, ne̱ se̱ caꞌnaꞌ Nimán Diose̱ rihaan soj maꞌ. Tza̱j ne̱ sese caꞌa̱nj ꞌu̱nj, ne̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj man soꞌ rihaan soj ado̱nj. 8 Ne̱ asa̱ꞌ quisíj caꞌnaꞌ soꞌ, ne̱ cuta̱ꞌ soꞌ cacunꞌ xráá nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj se vaa tumé nij soꞌ cacunꞌ do̱ꞌ, se vaa ataa cunu̱u sa̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱ do̱ꞌ, se vaa caꞌne̱ꞌ ya̱ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé nij soꞌ do̱ꞌ a. 9 Dan me se cheꞌé se ne cuchuma̱n rá nij yuvii̱ ni̱ꞌyaj nij soꞌ manj roꞌ, cheꞌé dan cata̱j Nimán Diose̱ se vaa tumé nij soꞌ cacunꞌ a. 10 Cheꞌé se cavi̱i̱ ꞌu̱nj qui̱nánꞌ ꞌu̱nj rej ya̱nj Réj Diose̱ ne̱ se̱ queneꞌen soj doj manj roꞌ, cheꞌé dan cata̱j Nimán Diose̱ se vaa ataa cunu̱u sa̱ꞌ nij yuvii̱ rihaan Diose̱ a. 11 Cheꞌé se a̱j caꞌneꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé síí chre̱e síí uun chij rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, cheꞌé dan cata̱j Nimán Diose̱ se vaa caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé maꞌa̱n nij yuvii̱ uún ado̱nj.

12 “Dan me se vaa uxrá doj nana̱ me raj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj, tza̱j ne̱ se̱ guun nucua̱j soj cuno̱ soj nana̱ yoꞌ cuano̱ a̱ maꞌ. 13 Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ quisíj caꞌnaꞌ Nimán Diose̱ yoꞌ, ne̱ tu̱cuꞌyón soꞌ nu̱ꞌ nana̱ ya̱ rihaan soj na̱nj ei. ꞌO̱ se si̱j aꞌmii ina̱nj nana̱ ya̱ me soꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se se̱ caꞌmii soꞌ nana̱ cavi̱i̱ raa̱ soꞌ maꞌ. Tana̱nj caꞌmi̱i̱ soꞌ ina̱nj nana̱ cata̱j xnaꞌanj Diose̱ cuno̱ soꞌ, ne̱ dan me se cata̱j xnaꞌanj soꞌ cheꞌé se vaa caꞌna̱ꞌ rihaan soj rej rihaan soj na̱nj ado̱nj. 14 Caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ cheꞌé ꞌu̱nj, cheꞌé se ni̱caj soꞌ se‑na̱na̱j, ne̱ ni̱caj soꞌ nu̱ꞌ siꞌyáj, ne̱ cata̱j xnaꞌanj soꞌ nana̱ yoꞌ rihaan soj chugua̱nj. 15 Nu̱ꞌ se nica̱j Réj Diose̱ me se siꞌyáj me yoꞌ ei. Cheꞌé dan cataj ꞌu̱nj se vaa ni̱caj soꞌ siꞌyáj, ne̱ ti̱haa̱n soꞌ rihaan soj a ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj me taj xnaꞌanj Jesucristó cheꞌé güii gu̱un niha̱ꞌ rá nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a

16 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó:

―Cache̱n doj, ga̱a ne̱ se̱ queneꞌen soj manj maꞌ. Ga̱a ne̱ cache̱n doj uún, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n uún soj manj chugua̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

17 Cheꞌé dan xnáꞌanj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Me cheꞌé caꞌmii soꞌ nana̱ vaa da̱nj se vaa, “Cache̱n doj, ga̱a ne̱ se̱ queneꞌen soj manj, ne̱ cache̱n doj uún, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n uún soj manj, cheꞌé se cavi̱i̱ ꞌu̱nj qui̱nánꞌ ꞌu̱nj rej ya̱nj Réj Diose̱ a”. Me cheꞌé tuꞌva soꞌ da̱nj, rá soj ga̱ ―taj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, xnáꞌanj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ a.

18 Cheꞌé dan xnáꞌanj uún nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Me cheꞌé caꞌmii soꞌ nana̱ “cache̱n doj” ga̱. ꞌO̱ se ne neꞌen uxrá núj da̱j taj soꞌ a̱ maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.

19 Queneꞌen Jesucristó se vaa me rá nij soꞌ xna̱ꞌanj nij soꞌ man soꞌ, ne̱ cheꞌé dan xnáꞌanj maꞌa̱n soꞌ man nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Me cheꞌé xnáꞌanj ndoꞌo soj man tuviꞌ soj cheꞌé nana̱ caꞌmij, se vaa cache̱n doj, ga̱a ne̱ se̱ queneꞌen uún soj manj, ga̱a ne̱ cache̱n doj uún, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n uún soj manj ga̱. 20 Cuano̱ nihánj me cata̱j yá yá ꞌu̱nj rihaan soj se vaa taꞌve̱e soj ne̱ quinano̱ ndoꞌo rá soj, tza̱j ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Nda̱ꞌ se quinano̱ ndoꞌo rá soj, tza̱j ne̱ cache̱n doj, ga̱a ne̱ gu̱un niha̱ꞌ uxrá nimán soj na̱nj ei. 21 Dan me se chana̱ uchruj neꞌej me se nanó ndoꞌo rá noꞌ, cheꞌé se da̱j doj quisi̱j orá cuchru̱j noꞌ neꞌej, tza̱j ne̱ ga̱a quisíj caꞌngaa neꞌej, ne̱ niꞌyón noꞌ nu̱ꞌ sayuun quiranꞌ noꞌ na̱nj ei. ꞌO̱ se uun niha̱ꞌ ndoꞌo rá noꞌ cheꞌé se caꞌngaa yuvii̱ rihaan chumii̱ na̱nj ado̱nj. 22 Ne̱ xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se nanó rá soj, tza̱j ne̱ vaa güii queneꞌe̱n uún ꞌu̱nj man soj, ga̱a ne̱ gu̱un niha̱ꞌ uxrá rá soj, ne̱ taj va̱j a̱ doj síí caꞌne̱e̱ se niha̱ꞌ nimán soj a̱ maꞌ. 23 Ne̱ güii dan me se se̱ xnáꞌanj soj a̱ doj nana̱ manj a̱ maꞌ. Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa me maꞌa̱n rasu̱u̱n cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Réj Diose̱ ne̱ cata̱ꞌ tuꞌva soj se‑chu̱vij, ne̱ rque̱ soꞌ nu̱ꞌ yoꞌ man soj ado̱nj. 24 Dan me se nda̱ꞌ se si̱j noco̱ꞌ manj me soj, tza̱j ne̱ ga̱a rque̱ me se ne cachi̱nj niꞌya̱j soj a̱ doj rasu̱u̱n rihaan Diose̱ maꞌ. Cachi̱nj niꞌya̱j soj, ne̱ quiri̱ꞌ soj ei. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ ga̱a̱ niha̱ꞌ uxrá rá soj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj me taj xnaꞌanj Jesucristó se vaa quina̱nꞌ soꞌ rihaan Rej soꞌ Diose̱ ne̱ caꞌna̱ꞌ uún soꞌ rihaan chumii̱ a

25 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó a:

―Dan me se a̱j caꞌmii cachrón ndoꞌoj rihaan soj cheꞌé rasu̱u̱n nihánj, tza̱j ne̱ vaa güii, ne̱ se̱ caꞌmii cachronj doj rihaan soj a̱ maꞌ. Tana̱nj nana̱ nica̱ nata̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé Réj Diose̱ a. 26 Ne̱ güii dan me se cachi̱nj niꞌya̱j soj rasu̱u̱n rihaan Réj Diose̱, ne̱ cata̱ꞌ tuꞌva soj se‑chu̱vij, ne̱ taj cheꞌé cata̱j ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ma̱ꞌanj cachi̱nj niꞌya̱j rihaan Réj cheꞌé soj a̱ maꞌ. 27 ꞌO̱ se maꞌa̱n Réj Diose̱ ꞌe̱e̱ rá man soj, cheꞌé se si̱j aráj cochro̱j rihanj me soj, ne̱ amán rá soj se vaa cavii ꞌu̱nj rihaan Réj Diose̱ na̱nj á. 28 Dan me se cavii ꞌu̱nj rihaan Réj Diose̱, ne̱ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, ga̱a ne̱ cavi̱i̱ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ nucui̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan Réj Diose̱ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

29 Ga̱a ne̱ cataj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a:

―Cuano̱ nihánj me se nana̱ nica̱ aꞌmii so̱ꞌ no núj, ne̱ a̱ doj ne caꞌmi̱i̱ cachrón so̱ꞌ maꞌ. 30 Nihánj me se neꞌen núj se vaa neꞌén so̱ꞌ cunuda̱nj, ne̱ nda̱a neꞌén so̱ꞌ me nana̱ uun rá yuvii̱ xna̱ꞌanj yuvii̱ mán so̱ꞌ a. Cheꞌé dan amán rá núj se vaa cavii so̱ꞌ rihaan Diose̱ na̱nj á ―taj nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó a.

31 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Nda̱a ya̱j cuchumán ya̱ rá soj naꞌ. 32 Dan me se quisi̱j güii, ne̱ veé a̱j quisíj güii yoꞌ, ne̱ chaꞌnu̱u̱ soj, ne̱ ino̱ rej cuna̱nj ꞌo̱ ꞌo̱ soj, caꞌa̱nj soj, ne̱ ta̱náj soj man o̱rúnꞌ ꞌu̱nj na̱nj á. Tza̱j ne̱ se̱ quináj o̱rúnꞌ ꞌu̱nj maꞌ. ꞌO̱ se nicu̱nꞌ Réj Diose̱ ga̱j ado̱nj. 33 Nu̱ꞌ nana̱ nihánj caꞌmij rihaan soj, cheꞌé se me raj ga̱a̱ xe̱j nimán soj cheꞌé rej noco̱ꞌ soj manj, tza̱j ne̱ quira̱nꞌ soj sayuun rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ vaa cheꞌé gu̱un niha̱ꞌ rá soj, ne̱ gu̱un ya̱ ya̱ rá soj se vaa ꞌu̱nj nihánj quiꞌyaj canaán ya̱ rihaan chumii̱ nihánj ei ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

17

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii Jesucristó ga̱a cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Rej soꞌ Diose̱ a

1 Quisíj caꞌmii Jesucristó nana̱ dan rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ga̱a ne̱ naxca̱j rihaan soꞌ, niꞌya̱j soꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―A̱j quisíj orá yoꞌ, Ata̱j. Veꞌé cavi̱i̱ ꞌu̱nj si̱j taꞌni̱j so̱ꞌ, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ga̱a ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ yuvii̱ cheꞌé so̱ꞌ, qui̱ꞌyáj, 2 cheꞌé se guun chij ꞌu̱nj rihaan cunuda̱nj yuvii̱, quiꞌyáá so̱ꞌ a. Ne̱ cheꞌé dan nu̱ꞌ nij síí rqué so̱ꞌ manj me se ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nij soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, qui̱ꞌyáj a. 3 Ne̱ síí ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj me se soꞌ me síí neꞌen mán so̱ꞌ do̱ꞌ, mán ꞌu̱nj do̱ꞌ a. Dan me se o̱rúnꞌ so̱ꞌ me Diose̱ ya̱, ne̱ ꞌu̱nj Jesucristó me síí caꞌnéé so̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 4 Dan me se a̱j quiꞌyaj sunj nu̱ꞌ suun caꞌnéꞌ so̱ꞌ rihanj, ne̱ cheꞌé dan a̱j caꞌmii sa̱ꞌ nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cheꞌé so̱ꞌ na̱nj ado̱nj. 5 Ne̱ cuano̱ nihánj me se qui̱ꞌyáá so̱ꞌ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ꞌu̱nj ga̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ, Ata̱j Chij, nda̱a vaa cavii sa̱ꞌ ꞌu̱nj ga̱ so̱ꞌ asi̱j ataa gu̱un chumii̱ nihánj a.

6 “Ne̱ xa̱ꞌ nij síí rqué so̱ꞌ manj síí cavii rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj se‑na̱na̱ so̱ꞌ rihaan nij soꞌ, ne̱ si̱j cuno rihaan so̱ꞌ me nij soꞌ, ne̱ rqué so̱ꞌ man nij soꞌ rihanj, ne̱ a̱j canocoꞌ nij soꞌ se‑na̱na̱ so̱ꞌ na̱nj á. 7 Nihánj me se neꞌen nij soꞌ se vaa nij rasu̱u̱n nica̱j ꞌu̱nj me se ma̱ꞌán so̱ꞌ me síí rqué nu̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ manj na̱nj ado̱nj. 8 ꞌO̱ se cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj nu̱ꞌ nana̱ rqué so̱ꞌ manj rihaan nij soꞌ, ne̱ cuno nij soꞌ, ne̱ neꞌen ya̱ nij soꞌ se vaa cavii ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ, ne̱ amán rá nij soꞌ se vaa caꞌnéé so̱ꞌ manj rihaan chumii̱ nihánj a.

9 “Nihánj me se achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ cheꞌé nij soꞌ a. Ne̱ xa̱ꞌ cheꞌé nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ se̱ cachíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj cheꞌé cunuda̱nj nij soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n ina̱nj cheꞌé nij síí rqué so̱ꞌ manj me cachi̱nj ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se si̱j uno rihaan so̱ꞌ me nij soꞌ na̱nj á. 10 Ne̱ nij síí noco̱ꞌ manj me se noco̱ꞌ nij soꞌ mán so̱ꞌ, ne̱ nij síí noco̱ꞌ mán so̱ꞌ roꞌ, nocoꞌ manj, ne̱ a̱j cavii sa̱ꞌ ꞌu̱nj, quiꞌyaj nij soꞌ na̱nj á. 11 Ne̱ nihánj me se nuvíꞌ ꞌu̱nj yáán rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se nij síí nihánj yáán rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. ꞌU̱nj me se qui̱nánꞌ ꞌu̱nj rej ya̱nj so̱ꞌ na̱nj ado̱nj. Dan me se nij síí rqué so̱ꞌ manj me se qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, ne̱ cu̱tumé so̱ꞌ man nij soꞌ, cheꞌé rej yoꞌo̱ cuno̱ nij soꞌ rihaan so̱ꞌ, Ata̱j Chij. Ne̱ cuya̱a̱n ga̱a̱ rá nij soꞌ ga̱ níꞌ ei. 12 Ga̱a cayáán ꞌu̱nj ga̱ nij soꞌ me se tumej man nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ rihaan so̱ꞌ a. Cheꞌé se rqué so̱ꞌ man nij soꞌ rihanj roꞌ, cheꞌé dan veꞌé tumej man nij soꞌ a. Ne̱ cuna̱j cutumej man nij soꞌ ado̱nj. Ne̱ a̱ ꞌó nij soꞌ ne caꞌa̱nj niꞌya̱, quiꞌyáj maꞌ. Tza̱j ne̱ queneꞌén so̱ꞌ se vaa caꞌa̱nj niꞌya̱ yoꞌo̱ tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ o̱rúnꞌ soꞌ caꞌanj niꞌya̱, ne̱ dan me se quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ nana̱ no̱ rihaan dáán so̱ꞌ ado̱nj.

13 “Nihánj me se qui̱nánꞌ ꞌu̱nj rej ya̱nj so̱ꞌ, ne̱ aꞌmii ꞌu̱nj nu̱ꞌ nana̱ nihánj ga̱a va̱j ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, cheꞌé se me raj ga̱a̱ niha̱ꞌ uxrá rá nij soꞌ nda̱a se vaa niha̱ꞌ rá ma̱ꞌanj ado̱nj. 14 A̱j rquej se‑na̱na̱ so̱ꞌ rihaan nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan táá riꞌyunj nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj niꞌya̱j nij soꞌ man nij síí rqué so̱ꞌ manj a. ꞌO̱ se ase vaa ꞌu̱nj roꞌ, da̱nj vaa nij síí rqué so̱ꞌ manj, ne̱ nuveé si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me nij soꞌ a̱ maꞌ.

15 “ꞌO̱ se se̱ cachíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj se vaa caꞌne̱e̱ so̱ꞌ man nij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. ꞌO̱ se me rá ꞌu̱nj cu̱tumé so̱ꞌ man nij soꞌ se̱ cunuu chiꞌi̱i̱ nimán nij soꞌ a̱ man ado̱nj. 16 Dan me se ase vaa ꞌu̱nj vaa nij soꞌ, ne̱ nuveé si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me nij soꞌ maꞌ. 17 Ina̱nj nana̱ ya̱ cuno̱ nij soꞌ, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ga̱a ne̱ sa̱ꞌ ina̱nj ga̱a̱ nij soꞌ rihaan so̱ꞌ á. Ne̱ se‑na̱na̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ me nana̱ ya̱ yoꞌ ei. 18 Dan me se caꞌnéé ꞌu̱nj man nij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, nda̱a vaa caꞌnéé so̱ꞌ man ma̱ꞌanj rihaan chumii̱ nihánj a. 19 Ne̱ nihánj me se ina̱nj quiꞌya̱j sunj rihaan so̱ꞌ cavi̱ꞌ ꞌu̱nj cheꞌé nij soꞌ, cheꞌé rej cunu̱u sa̱ꞌ ya̱ nij soꞌ rihaan so̱ꞌ ado̱nj.

20 “Ne̱ nuveé ina̱nj cheꞌé nij síí nihánj me achíín ni̱ꞌyáj rihaan so̱ꞌ a̱ maꞌ. Tana̱nj achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj cheꞌé nij síí cuno̱ se‑na̱na̱ so̱ꞌ ne̱ cuchuma̱n rá ni̱ꞌyaj manj vaa güii, quiꞌya̱j nij síí nihánj síí nata̱ꞌ se‑na̱na̱ so̱ꞌ na̱nj ado̱nj. 21 Dan me se, né so̱ꞌ ga̱ ꞌu̱nj, Ata̱j Chij, ne̱ né ꞌu̱nj ga̱ so̱ꞌ a. Ne̱ ꞌo̱ rcuaꞌa̱a̱n níꞌ, ne̱ dan me se achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj cheꞌé taranꞌ nij soꞌ se vaa cuya̱a̱n ga̱a̱ rá taranꞌ nij soꞌ uún, ne̱ yoꞌo̱ noco̱ꞌ nij soꞌ man níꞌ, ne̱ cheꞌé dan cuchuma̱n rá nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj se vaa caꞌnéé so̱ꞌ manj rihaan chumii̱ nihánj a. 22 Ne̱ ase vaa cavii sa̱ꞌ ꞌu̱nj quiꞌyáá so̱ꞌ roꞌ, da̱nj cavii sa̱ꞌ nij soꞌ, quiꞌyáj, cheꞌé se me rá ꞌu̱nj cuya̱a̱n ga̱a̱ rá nij soꞌ nda̱a rá se vaa ꞌyaj maꞌa̱n níꞌ a. 23 Dan me se ca̱yáán ꞌu̱nj ga̱ nij soꞌ nda̱a vaa yáán so̱ꞌ ga̱ ꞌu̱nj, ga̱a ne̱ quisi̱j nij soꞌ nari̱ꞌ nij soꞌ nu̱ꞌ nana̱ ya̱, ne̱ ase vaa o̱rúnꞌ yuvii̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nij soꞌ a. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj se vaa caꞌnéé so̱ꞌ manj ne̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man nij síí rqué so̱ꞌ manj nda̱a vaa ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ manj ado̱nj.

24 “Ne̱ xa̱ꞌ nij síí rqué so̱ꞌ manj, tza̱j ne̱ me rá ꞌu̱nj ca̱yáán nij soꞌ ga̱ ꞌu̱nj rej ca̱yáán ꞌu̱nj, Ata̱j. ꞌO̱ se me rá ꞌu̱nj queneꞌe̱n nij soꞌ se vaa cavii sa̱ꞌ ꞌu̱nj quiꞌyáá so̱ꞌ á. ꞌO̱ se asi̱j ataa qui̱ꞌyáá so̱ꞌ chumii̱ nihánj me se a̱j ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ manj, ne̱ cavii sa̱ꞌ ꞌu̱nj, quiꞌyáá so̱ꞌ ei. 25 Ata̱j Chij, sa̱ꞌ ina̱nj ꞌyáá so̱ꞌ ei. Tza̱j ne̱ ne neꞌen nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj mán so̱ꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ ꞌu̱nj me se queneꞌenj mán so̱ꞌ, ne̱ queneꞌen nij síí nihánj se vaa caꞌnéé so̱ꞌ manj rihaan chumii̱ nihánj a. 26 Ne̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ da̱j si̱j mé so̱ꞌ, ne̱ cata̱j ꞌu̱nj doj rihaan nij soꞌ, cheꞌé rej ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man nij soꞌ nda̱a vaa ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ manj, ne̱ ca̱yáán ꞌu̱nj ga̱ nij soꞌ a ―taj Jesucristó, cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ a.

18

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a quitaꞌaa nij tanuu man Jesucristó a

1 Ga̱a quisíj caꞌmii Jesucristó nu̱ꞌ nana̱ vaa da̱nj, ga̱a ne̱ cavii soꞌ ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ caꞌanj nij soꞌ rej xco̱ chráá cuꞌna̱j Cedrón, ne̱ cuchiꞌ nij soꞌ ꞌo̱ naa̱ chruun, ne̱ catúj taranꞌ nij soꞌ a. 2 Ne̱ síí cuꞌna̱j Judas síí ta̱cuachén man Jesucristó rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó me se a̱j queneꞌen soꞌ rej yoꞌ a. ꞌO̱ se a̱j guun queꞌe̱e̱ ndoꞌo cunuu chre̱ꞌ Jesucristó rej yoꞌ ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a. 3 Dan me se nica̱j Judas man nij tanuu do̱ꞌ, man nij se‑mo̱zó nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, man nij se‑mo̱zó nij síí fariseo do̱ꞌ, caꞌanj soꞌ rej yoꞌ a. Ne̱ nica̱j nij soꞌ agaꞌ yaꞌan do̱ꞌ, caꞌ acaa do̱ꞌ, neê espadá do̱ꞌ, nica̱j nij soꞌ va̱j nij soꞌ rej ya̱nj Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a. 4 Dan me se queneꞌen Jesucristó nu̱ꞌ se vaa quira̱nꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ curiha̱nj soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Me síí nanoꞌ soj ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ a.

5 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan soꞌ a:

―Nanoꞌ núj man Jesús síí cavii chumanꞌ Nazaret a ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

―ꞌU̱nj me soꞌ ei ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Dan me se canicunꞌ síí cuꞌna̱j Judas ga̱ nij soꞌ ꞌnaꞌ soꞌ ga̱ nij soꞌ a. 6 Dan me se ga̱a cataj Jesucristó se vaa maꞌa̱n soꞌ me síí nanoꞌ nij soꞌ, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ naxuun nij soꞌ man nij soꞌ, ne̱ naxruꞌ nij soꞌ rihaan yoꞌóó a. 7 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj uún Jesucristó man nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Me síí nanoꞌ soj ga̱ ―taj uún Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ cataj uún nij soꞌ:

―Jesús síí cavii chumanꞌ Nazaret a ―taj uún nij soꞌ a.

8 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―A̱j cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ꞌu̱nj me soꞌ ei. Sese ꞌu̱nj me síí nanoꞌ soj, ne̱ caꞌne̱ꞌ rá soj caꞌa̱nj nij síí nihánj á ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

9 Da̱nj caꞌmii soꞌ rihaan nij tanuu cheꞌé rej caꞌve̱e quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ nana̱ caꞌmii soꞌ rihaan Diose̱ se vaa ne caꞌa̱nj niꞌya̱ a̱ ꞌó nij síí rqué Diose̱ man soꞌ a.

10 Dan me se nica̱j síí cuꞌna̱j Simón Pedró neê espadá, ne̱ quirii soꞌ taneê soꞌ, ne̱ goꞌ soꞌ raa̱ se‑mo̱zó xrej ata̱ suun noco̱o doj, ne̱ veé da̱nj güéj nuj xréé soꞌ rej nuva̱ꞌ soꞌ, quiꞌyaj Pedró a. Ne̱ mozó yoꞌ roꞌ, cuꞌna̱j Malco a. 11 Dan me se cataj Jesucristó rihaan Pedró a:

―Naꞌne̱j sa̱ꞌ so̱ꞌ taneê so̱ꞌ rque nuj á. Dan me se ase vaa ꞌo̱ tazá nu̱u̱ na vinó rqué Réj Diose̱ manj coꞌo̱j roꞌ, da̱nj vaa sayuun nihánj rihanj, ne̱ me cheꞌé naꞌvej rá so̱ꞌ coꞌo̱j man yoꞌ ga̱ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man Pedró a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌanj nica̱j nii man Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Anás a

12 Dan me se quitaꞌaa nij tanuu do̱ꞌ, síí uun chij rihaan nij tanuu do̱ꞌ, nij se‑mo̱zó nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, man Jesucristó, ne̱ numíj nij soꞌ raꞌa soꞌ, 13 ne̱ asino ya̱a̱n caꞌanj nica̱j nij soꞌ man soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Anás a. Dan me se síí cuꞌna̱j Anás yoꞌ me se rej che̱j síí cuꞌna̱j Caifás me soꞌ, ne̱ Caifás me síí guun xrej ata̱ suun noco̱o doj yoꞌ yoꞌ a. 14 Maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Caifás me síí narqué chrej rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá se vaa vaa cheꞌé cavi̱ꞌ ꞌo̱ snóꞌo cheꞌé cunuda̱nj nij yuvii̱ israelitá yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj síí cuꞌna̱j Pedró se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soꞌ a

15 Dan me se canocoꞌ Simón Pedró do̱ꞌ, yoꞌó síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó do̱ꞌ, rej xco̱ Jesucristó a. Ne̱ yoꞌó soꞌ me se si̱j neꞌen xrej ata̱ suun noco̱o doj man me soꞌ, ne̱ catúj soꞌ ga̱ Jesucristó taꞌyaa tucuá xrej ata̱ suun noco̱o doj a. 16 Ne̱ Pedró me se quináj soꞌ xeꞌ rej nichru̱nꞌ taꞌyaa a. Cheꞌé dan curiha̱nj yoꞌó síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó yoꞌ, ne̱ caꞌmii soꞌ ga̱ chana̱ tumé taꞌyaa, ne̱ catúj Pedró uún, quiꞌyaj soꞌ a. 17 Dan me se xnáꞌanj chana̱ tumé taꞌyaa man Pedró, cataj noꞌ:

―Ne̱ nuvé so̱ꞌ me síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ síí nihánj naꞌ ―taj noꞌ, xnáꞌanj noꞌ man Pedró a.

Ne̱ cataj soꞌ:

―Taj maꞌ ―taj Pedró yoꞌ a.

18 Ne̱ nicu̱nꞌ nij mozó do̱ꞌ, nij tanuu do̱ꞌ, rej nachráj nii yaꞌan a. ꞌO̱ se acoj tihaꞌ rej ma̱n nij soꞌ, ne̱ cunuu gu̱u̱n nij soꞌ yaꞌan a. Ne̱ caꞌanj Pedró uún cunu̱u gu̱u̱n maꞌa̱n soꞌ yaꞌan a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Anás a

19 Dan me se síí cuꞌna̱j Anás síí cayáán xrej ata̱ suun noco̱o doj asi̱j rque̱ doj roꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó cheꞌé nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó do̱ꞌ, cheꞌé maꞌa̱n nana̱ tucuꞌyón Jesucristó man nij soꞌ do̱ꞌ a. 20 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―ꞌU̱nj roꞌ, caꞌmii ranga̱ꞌ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ a. Nu̱ꞌ güii tucuꞌyón ꞌu̱nj se‑na̱na̱j rá veꞌ tucuꞌyón níꞌ se‑tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, rá nuvií noco̱o do̱ꞌ, ne̱ yoꞌ me rej nuu chre̱ꞌ taranꞌ soj si̱j uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a. Ne̱ taj va̱j nana̱ ne caꞌmi̱i̱ yuve̱ ꞌu̱nj maꞌ. 21 Me cheꞌé xnáꞌanj soj manj ga̱. Xna̱ꞌanj soj man nij yuvii̱ cuno nana̱ caꞌmij á. Veé nij soꞌ neꞌen ya̱ da̱j caꞌmii ꞌu̱nj na̱nj ei ―taj Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Anás yoꞌ a.

22 Quisíj caꞌmii Jesucristó da̱nj, ga̱a ne̱ coxro yoꞌo̱ mozó nicu̱nꞌ rej yoꞌ xruu̱ Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ:

―Me cheꞌé caꞌmii so̱ꞌ da̱nj rihaan xrej ata̱ suun noco̱o doj ―taj soꞌ, guun yuva̱a̱ soꞌ man Jesucristó a.

23 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Sese caꞌmii chiꞌi̱i̱ ꞌu̱nj, ne̱ cata̱j so̱ꞌ me nana̱ chiꞌi̱i̱ caꞌmij á. Tza̱j ne̱ sese caꞌmii sa̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ me cheꞌé coxro so̱ꞌ manj ga̱ ―taj Jesucristó rihaan mozó coxro man soꞌ a.

24 Veé yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌnéé síí cuꞌna̱j Anás man Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Caifás síí cayáán xrej ata̱ suun noco̱o doj, ne̱ veé ꞌo̱ da̱nj numi̱i soꞌ caꞌanj soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa yavíj cataj Pedró se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soꞌ maꞌ

25 Dan me se nicu̱nꞌ Simón Pedró cunuu gu̱u̱n soꞌ yaꞌan a. Ga̱a ne̱ cataj ꞌo̱ yuvii̱ rihaan soꞌ:

―Nuveé yoꞌo̱ síí noco̱ꞌ man soꞌ mé so̱ꞌ naꞌ ―taj yuvii̱, xnáꞌanj yuvii̱ man soꞌ a.

Ne̱ cataj Pedró:

―Taj maꞌ ―taj soꞌ a.

26 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj yoꞌo̱ se‑mo̱zó xrej ata̱ suun noco̱o doj man soꞌ, ne̱ tuviꞌ síí güéj xréé quiꞌyaj Pedró me soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Nuveé so̱ꞌ me síí va̱j ga̱ Jesucristó rque naa̱ chruun queneꞌenj naꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Pedró a.

27 Ga̱a ne̱ cataj uún Pedró se vaa nuveé tuvi̱ꞌ Jesucristó me soꞌ a. Ne̱ nu̱ꞌ caꞌmii soꞌ da̱nj, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ caguáj toꞌloo a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nana̱ caꞌmii Jesucristó ga̱ síí cuꞌna̱j Pilato a

28 Dan me se nica̱j nij mozó do̱ꞌ, nij tanuu do̱ꞌ, man Jesucristó curiha̱nj nij soꞌ rej ne̱ síí cuꞌna̱j Caifás, ne̱ caꞌanj nij soꞌ tucuá suun a. Naꞌya̱a̱n uxrá me yoꞌ a. Ne̱ ne catu̱u̱ nij síí israelitá rá tucuá suun a̱ maꞌ. ꞌO̱ se me rá nij soꞌ cha̱ nij soꞌ chaꞌanj pascuá, ne̱ cheꞌé dan ne caꞌve̱j rá nij soꞌ gu̱un chiꞌi̱i̱ nij soꞌ rihaan Diose̱ quiꞌya̱j tucuá suun yoꞌ a. 29 Cheꞌé dan curiha̱nj maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Pilato rej nicu̱nꞌ nij soꞌ a. Ne̱ xnáꞌanj síí cuꞌna̱j Pilato man nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Me cacunꞌ cuta̱ꞌ soj xráá snóꞌo nihánj, rá soj ga̱ ―taj soꞌ rihaan nij yuvii̱ caꞌnaꞌ ga̱ Jesucristó a.

30 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilato a:

―Sese nuveé si̱j ꞌyaj chiꞌi̱i̱ me síí nihánj, ne̱ ne ta̱cuachén núj man soꞌ nda̱a rihaan so̱ꞌ tza̱j maꞌ ―taj nij yuvii̱ rihaan síí cuꞌna̱j Pilato a.

31 Cheꞌé dan cataj síí cuꞌna̱j Pilato rihaan nij soꞌ a:

―Ni̱caj soj man soꞌ, ne̱ caꞌne̱ꞌ soj cacunꞌ cheꞌé soꞌ, quiꞌya̱j soj nda̱a vaa tucuáán noco̱ꞌ maꞌa̱n soj á ―taj síí cuꞌna̱j Pilato rihaan nij soꞌ a.

―Tza̱j ne̱ no̱ xcúún soꞌ cavi̱ꞌ soꞌ, rá núj, tza̱j ne̱ naꞌvej rá soj si̱j cavii chumanꞌ Romá ticavi̱ꞌ núj man a̱ ꞌó yuvii̱ a̱ maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan Pilato a.

32 Cheꞌé se caꞌmii nij soꞌ da̱nj roꞌ, cheꞌé dan quisíj ya̱ nu̱ꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ aꞌmii cheꞌé da̱j quiꞌya̱j nii man soꞌ ticavi̱ꞌ nii man soꞌ a. ꞌO̱ se o̱rúnꞌ nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ Romá cachrón rihaan rcutze̱ man yuvii̱ tumé cacunꞌ a.

33 Dan me se catúj uún síí cuꞌna̱j Pilato tucuá suun, ne̱ canacúún soꞌ caꞌna̱ꞌ Jesucristó, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó, cataj soꞌ:

―Ma̱ꞌán so̱ꞌ me síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá naꞌ ―taj síí cuꞌna̱j Pilato rihaan Jesucristó a.

34 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man soꞌ, cataj Jesucristó:

―Ma̱ꞌán so̱ꞌ cavii raa̱ nana̱ vaa da̱nj caꞌmii so̱ꞌ naꞌ. Ase yoꞌó yuvii̱ cataj xnaꞌanj rihaan so̱ꞌ cheꞌej xa̱ꞌ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man síí cuꞌna̱j Pilato a.

35 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj síí cuꞌna̱j Pilato man soꞌ, cataj soꞌ:

―Si̱j israelitá mé ꞌu̱nj, rá so̱ꞌ naꞌ. Neꞌén ꞌu̱nj se‑tucua̱nj soj, rá so̱ꞌ naꞌ. ꞌO̱ se nij tuvíꞌ so̱ꞌ do̱ꞌ, maꞌa̱n nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, tacuachén mán so̱ꞌ rihanj á. Me cacunꞌ tumé so̱ꞌ ga̱ ―taj síí cuꞌna̱j Pilato, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

36 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―ꞌO̱ se nuveé riha̱a̱n chumii̱ nihánj me rej uun chij ꞌu̱nj maꞌ. Sese rihaan chumii̱ nihánj me rej uun chij ꞌu̱nj, ne̱ gaa tanuu ꞌyaj suun rihanj, ne̱ cavii nij tanuu, cunuꞌ nij tanuu, cheꞌé rej se̱ cataꞌaa nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá manj tza̱j ado̱nj. Tza̱j ne̱ nuveé riha̱a̱n chumii̱ nihánj me rej gu̱un chij ꞌu̱nj maꞌ ―taj Jesucristó a.

37 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj síí cuꞌna̱j Pilato man soꞌ, cataj soꞌ:

―Cheꞌé dan síí nica̱j suun rey mé so̱ꞌ naꞌ. Ya̱ naꞌ ―taj Pilato, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Ya̱ uxrá vaa nana̱ caꞌmii ma̱ꞌán so̱ꞌ se vaa si̱j nica̱j suun rey mej á. Ne̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ me cheꞌé caꞌngaa ꞌu̱nj ne̱ me cheꞌé caꞌnáꞌ ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj ei. Dan me se caꞌnáꞌ ꞌu̱nj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj nana̱ ya̱ rihaan yuvii̱ a. Ne̱ cunuda̱nj nij síí ya̱ roꞌ, uno nana̱ ya̱ aꞌmij ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan Pilato a.

38 Ne̱ cataj Pilato rihaan soꞌ:

―A̱ me nana̱ cuꞌna̱j nana̱ ya̱ ga̱ ―taj Pilato, xnáꞌanj Pilato man Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pilato ga̱a caꞌneꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé Jesucristó a

Ne̱ ga̱a quisíj caꞌmii síí cuꞌna̱j Pilato nana̱ vaa da̱nj ga̱ Jesucristó, ne̱ curiha̱nj uún soꞌ rej nicu̱nꞌ nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Taj va̱j a̱ doj cacunꞌ tumé soꞌ naríꞌ ꞌu̱nj a̱ maꞌ. 39 Tza̱j ne̱ vaa yoꞌo̱ tucuáán noco̱ꞌ níꞌ se vaa rii ꞌu̱nj ꞌo̱ tuviꞌ soj síí ꞌni̱j tagaꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ chaꞌanj pascuá a. Ne̱ me rá soj quiri̱i̱ ꞌu̱nj man maꞌa̱n síí nihánj síí nica̱j suun rey uun chij rihaan soj si̱j israelitá naꞌ ―taj síí cuꞌna̱j Pilato, xnáꞌanj soꞌ man nij yuvii̱ a.

40 Cheꞌé dan caguáj uún nij yuvii̱, cataj nij soꞌ:

―Se̱ quirii so̱ꞌ man síí nihánj a̱ maꞌ. Tana̱nj síí cuꞌna̱j Barrabás quiri̱i̱ so̱ꞌ ei ―taj nij yuvii̱, caguáj nij yuvii̱ a.

Ne̱ síí cuꞌna̱j Barrabás me se si̱j guun rá cunu̱ꞌ ga̱ gobiernó me soꞌ a.

19

1 Dan me se nica̱j síí cuꞌna̱j Pilato man Jesucristó, ne̱ goꞌ nij tanuu cuartá xráá soꞌ, quiꞌyaj Pilato yoꞌ a. 2 Ne̱ quiꞌyaj nij tanuu cachriin tanj, ne̱ cutaꞌ nij soꞌ raa̱ Jesucristó, ne̱ naꞌnéé nij soꞌ yatzíj tintá sa̱ꞌ ndoꞌo man Jesucristó a. 3 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ ndoꞌo nij soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Veé síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá mé so̱ꞌ á ―taj nij soꞌ, caꞌmii tico nij soꞌ, ne̱ coxro nij soꞌ xruu̱ Jesucristó a.

4 Ga̱a ne̱ curiha̱nj uún síí cuꞌna̱j Pilato xeꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij yuvii̱ a:

―Ni̱ꞌyaj soj ei. Cu̱riha̱nj uún soꞌ rihaan soj, qui̱ꞌyáj, cheꞌé rej xca̱j soj cuentá se vaa taj va̱j cacunꞌ tumé soꞌ naríꞌ ꞌu̱nj a̱ man chugua̱nj ―taj Pilato rihaan nij yuvii̱ a.

5 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesucristó xeꞌ, ne̱ ꞌni̱j raa̱ soꞌ cachriin tanj, ne̱ nu̱u̱ soꞌ yatzíj tintá sa̱ꞌ yoꞌ a. Ne̱ cataj Pilato rihaan nij yuvii̱ a:

―Ni̱ꞌyaj soj man snóꞌo nihánj vij ―taj Pilato rihaan nij yuvii̱ a.

6 Dan me se ga̱a queneꞌen nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij se‑mo̱zó nij soꞌ do̱ꞌ, man Jesucristó, ne̱ caguáj nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Cavi̱ꞌ soꞌ rihaan rcutze̱, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ ei ―taj nij soꞌ, caguáj nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj Pilato rihaan nij soꞌ a:

―Ni̱caj maꞌa̱n soj man soꞌ cachro̱n soj man soꞌ rihaan rcutze̱, sese me rá soj ei. Xa̱ꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ taj va̱j a̱ doj cacunꞌ tumé soꞌ naríꞌ ꞌu̱nj a̱ maꞌ ―taj Pilato rihaan nij soꞌ a.

7 Ga̱a ne̱ cataj nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá no síí cuꞌna̱j Pilato:

―Vaa tucuáán noco̱ꞌ núj, ne̱ tucuáán noco̱ꞌ núj taj se vaa no̱ xcúún soꞌ cavi̱ꞌ soꞌ, cheꞌé rej cataj soꞌ se vaa taꞌni̱j Diose̱ me soꞌ ado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan Pilato a.

8 Dan me se ga̱a cuno síí cuꞌna̱j Pilato nana̱ vaa da̱nj, ga̱a ne̱ doj a̱ cuchuꞌviꞌ soꞌ, 9 ga̱a ne̱ catúj uún soꞌ tucuá suun, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó, cataj soꞌ:

―Me rej cavii so̱ꞌ ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

Tza̱j ne̱ ne caꞌmi̱i̱ Jesucristó a̱ ꞌó nana̱ rihaan soꞌ a. 10 Cheꞌé dan cataj Pilato rihaan soꞌ a:

―Me cheꞌé ne aꞌmii so̱ꞌ ga̱. Ne neꞌén so̱ꞌ sese ꞌu̱nj roꞌ, me síí no̱ xcúún quiri̱i̱ mán so̱ꞌ tagaꞌ, ne̱ vej nó xcúún quiꞌya̱j cachro̱n nij tanuu mán so̱ꞌ rihaan rcutze̱ á. Me cheꞌé ne acaj so̱ꞌ cuentá ga̱ ―taj Pilato, xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó a.

11 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Sese nuveé Dio̱se̱ me síí cuneꞌ mán so̱ꞌ ca̱tá so̱ꞌ suun nihánj, ne̱ ne gu̱un nu̱cuáá so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ a̱ doj rasu̱u̱n asuun tza̱j maꞌ. Cheꞌé dan síí tacuachén manj rihaan so̱ꞌ me síí tumé doj cacunꞌ rihaan so̱ꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan Pilato yoꞌ a.

12 Quisíj cuno Pilato nana̱ dan, ga̱a ne̱ nanoꞌ soꞌ da̱j quiꞌya̱j soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e ti̱nanii soꞌ man Jesucristó a. Tza̱j ne̱ doj a̱ caguáj nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá, cataj nij soꞌ:

―Sese caꞌa̱nj u̱u̱n síí nihánj, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ nuveé tuvi̱ꞌ síí nica̱j suun cuꞌna̱j César mé so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se síí nihánj me se si̱j me rá gu̱un síí nica̱j suun rey me soꞌ, ne̱ dan me se caꞌne̱e̱ soꞌ suun man síí cuꞌna̱j César, rá soꞌ, ne̱ si̱j ta̱j riꞌyunj man síí cuꞌna̱j César me soꞌ ado̱nj ―taj nij soꞌ, caguáj nij soꞌ a.

13 Dan me se ga̱a cuno Pilato nana̱ vaa da̱nj, ga̱a ne̱ caꞌanj nica̱j soꞌ man Jesucristó xeꞌ, ne̱ caꞌanj ca̱yáán soꞌ rihaan xrúún soꞌ chruun xlá rej caꞌneꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ a. Ne̱ rej ne̱ chruun xlá yoꞌ roꞌ, me rej cuꞌna̱j Litóstratos xnaꞌánj griego, ne̱ Gabata cuꞌna̱j rej yoꞌ xnaꞌánj hebreo a. 14 Dan me se güii ꞌyaj chuvi̱i nii cheꞌé chaꞌanj pascuá me yoꞌ, ne̱ rej caxu̱j me yoꞌ a. Ne̱ cataj Pilato rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a:

―Ni̱ꞌyaj soj ei. Nihánj me síí nica̱j suun rey uun chij rihaan soj chugua̱nj ―taj soꞌ rihaan nij yuvii̱ a.

15 Ga̱a ne̱ caguáj nij yuvii̱, cataj nij soꞌ:

―Ni̱caj so̱ꞌ man soꞌ, ne̱ caꞌa̱nj tanuu cachro̱n nij tanuu man soꞌ rihaan rcutze̱, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ cuaj ei ―taj nij soꞌ rihaan Pilato a.

Ne̱ xnáꞌanj Pilato man nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Maꞌa̱n síí nica̱j suun rey uun chij rihaan soj cachro̱nj rihaan rcutze̱, rá soj a̱ naꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ a.

―Taj va̱j ꞌó rey maꞌ. O̱rúnꞌ síí cuꞌna̱j César me síí uun chij rihaan núj ei ―taj nij xrej ata̱ suun noco̱o doj a.

16 Ga̱a ne̱ tacuachén Pilato man Jesucristó rihaan nij soꞌ cachro̱n nij soꞌ man soꞌ rihaan rcutze̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a cachrón nij tanuu man Jesucristó rihaan rcutze̱ a

Dan me se caꞌanj nica̱j nij soꞌ man Jesucristó, 17 ne̱ maꞌa̱n soꞌ cata̱ rcutze̱, ne̱ cavii soꞌ caꞌanj soꞌ rej cuꞌna̱j tacaan cúú yave̱, ne̱ rej yoꞌ roꞌ, cuꞌna̱j Gólgota xnaꞌánj hebreo a. 18 Ne̱ ga̱a cuchiꞌ nij soꞌ rej yoꞌ, ga̱a ne̱ cachrón nij tanuu man soꞌ rihaan rcutze̱, ne̱ yavíj ro̱j soꞌ cachrón uún nij tanuu rihaan yavíj rcutze̱ uún, ne̱ yoꞌo̱ soꞌ roꞌ, nicu̱nꞌ rej nuva̱ꞌ Jesucristó, ne̱ yoꞌó soꞌ roꞌ, nicu̱nꞌ rej nichru̱un Jesucristó, ne̱ tanu̱u̱ nicunꞌ maꞌa̱n Jesucristó a. 19 Ne̱ caꞌneꞌ síí cuꞌna̱j Pilato suun, se vaa cano̱ letrá rihaan ꞌo̱ rcuchra̱ꞌ, ne̱ cano̱ rcuchra̱ꞌ yoꞌ raa̱ rcutze̱, ne̱ letrá yoꞌ taj xnaꞌanj me cheꞌé cavi̱ꞌ Jesucristó a. Ne̱ nihánj me se taj letrá no̱ rihaan rcuchra̱ꞌ yoꞌ, se vaa “Síí nihánj me Jesucristó síí cavii chumanꞌ Nazaret, ne̱ síí nica̱j suun rey me soꞌ, uun chij soꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá”, taj letrá yoꞌ a. 20 Dan me se nayaa queꞌe̱e̱ nij síí israelitá nana̱ yoꞌ a. ꞌO̱ se nichru̱nꞌ naj rej cachrón nii man Jesucristó rihaan rcutze̱ ga̱ maꞌa̱n chumanꞌ Jerusalén yoꞌ a. Ne̱ cachrón nii nana̱ yoꞌ xnaꞌánj hebreo do̱ꞌ, xnaꞌánj latín do̱ꞌ, xnaꞌánj griego do̱ꞌ a.

21 Cheꞌé dan nij xrej ata̱ suun noco̱o doj cheꞌé nij yuvii̱ israelitá roꞌ, cataj nij roꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilato a:

―Se̱ guun cano̱ letrá se vaa síí nica̱j suun rey uun chij rihaan núj si̱j israelitá me soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se cata̱j letrá se vaa maꞌa̱n soꞌ cataj se vaa síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá me soꞌ á ―taj nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilato a.

22 ―A̱j quisíj cachrón ꞌu̱nj nana̱ cachronj na̱nj á ―taj Pilato rihaan nij soꞌ a.

23 Dan me se ga̱a quisíj cachrón nij tanuu man Jesucristó rihaan rcutze̱, ne̱ nica̱j nij soꞌ saga̱nꞌ Jesucristó, ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j nij soꞌ saga̱nꞌ Jesucristó, ne̱ nica̱j ꞌo̱ ꞌo̱ tanuu taꞌa̱j saga̱nꞌ Jesucristó yoꞌ a. Ne̱ vaa se‑co̱toó Jesucristó uún a. Ne̱ xa̱ꞌ se‑co̱toó soꞌ, tza̱j ne̱ taj rej nuva̱ nii se‑co̱toó soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se o̱rúnꞌ yatzíj me yoꞌ ga̱a canánj nii man yoꞌ a. 24 Cheꞌé dan cataj nij tanuu rihaan tuviꞌ nij soꞌ a:

―Se̱ cuxraꞌ taꞌa̱j níꞌ man cotoó nihánj maꞌ. Ma̱a̱n se tico̱ tixaj níꞌ se‑sue̱rté níꞌ cheꞌé nihánj, ne̱ queneꞌe̱n níꞌ me síí naca̱j man cotoó yoꞌ ei ―taj nij soꞌ a.

Da̱nj quiꞌyaj nij soꞌ, ne̱ quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a: “Cuxraꞌ taꞌa̱j nii saga̱nꞌ ꞌu̱nj, ne̱ tico tixaj nii cheꞌé se‑co̱toó ꞌu̱nj a”, taj danj Diose̱ a. Dan me se nij tanuu me nij síí quiꞌyaj da̱nj ado̱nj.

25 Ne̱ nichru̱nꞌ nicunꞌ nii Jesucristó do̱ꞌ, chuꞌvij nii soꞌ do̱ꞌ, chana̱ cuꞌna̱j Mariá nica̱ síí cuꞌna̱j Cleofas do̱ꞌ, chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena do̱ꞌ, rihaan rcutze̱ no̱ Jesucristó a. 26 Dan me se queneꞌen Jesucristó man nii soꞌ do̱ꞌ, man síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ síí ꞌe̱e̱ rá soꞌ man do̱ꞌ, se vaa nicunꞌ rcuaꞌa̱a̱n ro̱j soꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan nii soꞌ:

―Síí nihánj gu̱un taꞌníí so̱ꞌ, nahiin ―taj Jesucristó no nii soꞌ a.

27 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ yoꞌ a:

―Chana̱ nihánj gu̱un nií so̱ꞌ á ―taj soꞌ rihaan síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ yoꞌ a.

Ne̱ ma̱a̱n orá dan guun ni̱i síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó yoꞌ man nii Jesucristó, ne̱ caꞌanj nica̱j soꞌ man noꞌ veꞌ tucuá maꞌa̱n soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a caviꞌ Jesucristó a

28 Quisíj quiꞌyaj nij soꞌ da̱nj, ga̱a ne̱ queneꞌen Jesucristó se vaa a̱j quisíj ya̱ nu̱ꞌ se vaa taj danj Diose̱ cheꞌé soꞌ a. Cheꞌé dan cataj soꞌ:

―Nacoó ꞌu̱nj na na̱nj á ―taj soꞌ a.

29 Ya̱nj ꞌo̱ xruj nu̱u̱ na vinó yu̱u̱ rihaan yoꞌóó, ne̱ nica̱j nij soꞌ ꞌo̱ yataa̱n esponja, ne̱ tucuaꞌanj nij soꞌ yataa̱n rque na vinó yu̱u̱ yoꞌ, ne̱ cutaꞌ nij soꞌ raa̱ ꞌo̱ coj hisopo, ne̱ cachrón nij soꞌ yataa̱n yoꞌ tuꞌva Jesucristó a. 30 Ne̱ ga̱a quisíj coꞌo Jesucristó na vinó yu̱u̱ nu̱u̱ rque yataa̱n yoꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Veé da̱nj navij suun, quiꞌyáj a ―taj soꞌ, ne̱ niꞌnaa raa̱ soꞌ, ne̱ caꞌneꞌ rá soꞌ, ne̱ caviꞌ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa choꞌoj ꞌo̱ tanuu chruun lanzá xꞌnúú Jesucristó a

31 Dan me se güii ꞌyaj chuvi̱i nij síí israelitá cha̱ nij soꞌ chaꞌanj pascuá me yoꞌ, ne̱ güii gue̱e̱ ndoꞌo me cueta̱nꞌ aꞌyuj, ꞌyaj nij yuvii̱ israelitá, ne̱ ne caꞌve̱j rá nij yuvii̱ yoꞌ canoco̱ꞌ xnangá rihaan rcutze̱ güii gue̱e̱ yoꞌ a. Cheꞌé dan me cachíín niꞌya̱j nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá rihaan síí cuꞌna̱j Pilato se vaa caꞌne̱ꞌ soꞌ suun tucuachra̱nꞌ nii tacóó nij síí noco̱ꞌ rihaan rcutze̱ yoꞌ cheꞌé rej raꞌya̱nj doj cavi̱ꞌ nij soꞌ, ga̱a ne̱ quiri̱i̱ yaníj nii man nij síí caviꞌ yoꞌ a. 32 Quiꞌyaj Pilato nda̱a vaa cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan soꞌ, ne̱ caꞌanj nij tanuu, ne̱ asino tucuachranꞌ nij tanuu tacóó yoꞌo̱ síí noco̱ꞌ rej xꞌnu̱j Jesucristó, ga̱a ne̱ tucuachranꞌ uún nij tanuu tacóó síí noco̱ꞌ níchrej xꞌnúú Jesucristó uún a. 33 Tza̱j ne̱ ga̱a cuchiꞌ nij soꞌ rej noco̱ꞌ maꞌa̱n Jesucristó, ga̱a ne̱ xcaj nij soꞌ cuentá se vaa a̱j caviꞌ soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ne tucuachra̱nꞌ nij soꞌ tacóó soꞌ maꞌ. 34 Tza̱j ne̱ yoꞌo̱ tuviꞌ nij tanuu nica̱j xrúún soꞌ chruun ta̱j agaꞌ siha̱a̱ raa̱, ne̱ choꞌoj soꞌ xꞌnúú Jesucristó, ne̱ nu̱ꞌ quiꞌyaj soꞌ da̱nj, ne̱ nu̱ꞌ cavii ndoꞌo ton do̱ꞌ, na do̱ꞌ, rej catúj agaꞌ siha̱a̱ yoꞌ a.

35 Ne̱ síí taj xnaꞌanj nana̱ nihánj me se si̱j queneꞌen nu̱ꞌ se vaa guun me soꞌ, ne̱ ya̱ vaa se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ neꞌen soꞌ se vaa ya̱ aꞌmii soꞌ, ne̱ taj xnaꞌanj soꞌ nu̱ꞌ nana̱ nihánj cheꞌé rej cuchuma̱n rá soj si̱j naya̱a̱ nana̱ nihánj ni̱ꞌyaj soj Jesucristó a.

36 ꞌO̱ se guun nu̱ꞌ nihánj cheꞌé rej quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱, se vaa taj yoꞌ: “Se̱ cachranꞌ a̱ ꞌó cúú man soꞌ maꞌ”, taj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a. 37 Ne̱ yoꞌó nana̱ roꞌ, taj: “Ni̱ꞌyaj nij soꞌ man síí choꞌoj maꞌa̱n nij soꞌ agaꞌ man a”, taj yoꞌó nana̱ no̱ uún rihaan danj Diose̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a cachinꞌ nii man Jesucristó rque yuꞌuj yuvej a

38 Quisíj quiꞌyaj nij tanuu da̱nj, ga̱a ne̱ cachíín niꞌya̱j síí cuꞌna̱j José síí cavii chumanꞌ Arimatea rihaan síí cuꞌna̱j Pilato se vaa caꞌve̱j rá síí cuꞌna̱j Pilato quiri̱i̱ yaníj soꞌ man Jesucristó a. Ne̱ xa̱ꞌ síí cuꞌna̱j José yoꞌ, tza̱j ne̱ si̱j tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó me soꞌ, tza̱j ne̱ ma̱a̱n se nocoꞌ yuve̱ soꞌ man Jesucristó, cheꞌé se cuchuꞌviꞌ soꞌ niꞌya̱j soꞌ man nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a. Dan me se caꞌvej rá síí cuꞌna̱j Pilato, ne̱ cheꞌé dan quirii yaníj síí cuꞌna̱j José man Jesucristó a. 39 Ne̱ vaa síí cuꞌna̱j Nicodemo uún, ne̱ si̱j cuchiꞌ rihaan Jesucristó rej nii̱ asi̱j rque̱ doj me soꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j José yoꞌ, ne̱ cata̱ soꞌ ico̱ chi̱ꞌ kiló ta̱j doj squíí cuꞌna̱j mirra nachej ga̱ se cuꞌna̱j áloe a. 40 Dan me se tananij ro̱j soꞌ man Jesucristó, ne̱ nucutáj ro̱j soꞌ mantá sa̱ꞌ man nu̱ꞌ nee̱ man Jesucristó, ne̱ caraa ro̱j soꞌ mirra do̱ꞌ, áloe do̱ꞌ, rque mantá yoꞌ a. Dan me se tucuáán noco̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá ga̱a achinꞌ nij soꞌ man nij síí caviꞌ quiꞌyaj ro̱j soꞌ a.

41 Dan me se nichru̱nꞌ rej cachrón nii man Jesucristó rihaan rcutze̱ roꞌ, naj ꞌo̱ naa̱ chruun, ne̱ rque naa̱ yoꞌ roꞌ, táá yuꞌuj rque yuvej rej achinꞌ nii xnangá a. Tza̱j ne̱ yuꞌuj naca̱ me yoꞌ, ne̱ a̱ ꞌó xnangá ne cachi̱nꞌ nii rque yuꞌuj yoꞌ maꞌ. 42 Dan me se güii ꞌyaj chuvi̱i nij síí israelitá cha̱ nij soꞌ chaꞌanj pascuá me yoꞌ, ne̱ nichru̱nꞌ naj rej ta̱j yuꞌuj yoꞌ ga̱ rej nicu̱nꞌ rcutze̱ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan cachinꞌ ro̱j soꞌ man Jesucristó rque yuꞌuj yoꞌ a.

20

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a quisíj cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó a

1 Dan me se taxre̱j cotungó vaa rmi̱ꞌ do̱j, ne̱ caꞌanj chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena rej ta̱j yuꞌuj rque yuvej yoꞌ, ne̱ queneꞌen noꞌ se vaa ta̱j yaníj yuvej aráán rihaan yuꞌuj yoꞌ a. 2 Cheꞌé dan cunánj noꞌ, ne̱ cuchiꞌ noꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Simón Pedró do̱ꞌ, rihaan yoꞌó síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó síí ꞌe̱e̱ rá Jesucristó man do̱ꞌ a. Ne̱ cataj noꞌ rihaan ro̱j soꞌ:

―Quirii nii man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rque yuꞌuj na̱nj á. Ne̱ ne me rej caꞌanj nica̱j nii man soꞌ a̱ maꞌ ―taj noꞌ rihaan ro̱j soꞌ a.

3 Cheꞌé dan cavii síí cuꞌna̱j Pedró ga̱ yoꞌó síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó yoꞌ, ne̱ caꞌanj ro̱j soꞌ rej ta̱j yuꞌuj yoꞌ, 4 ne̱ cunánj ro̱j soꞌ, ne̱ raꞌya̱nj doj cunánj yoꞌó soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pedró, ne̱ soꞌ me síí cuchiꞌ asino ya̱a̱n do̱j tuꞌva yuꞌuj yoꞌ a. 5 Ga̱a ne̱ niꞌya̱j soꞌ rque yuꞌuj yoꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ rej na̱j nij yatzíj, tza̱j ne̱ ne catu̱u̱ soꞌ maꞌ. 6 Dan me se cuchiꞌ síí cuꞌna̱j Pedró síí noco̱ꞌ xcó soꞌ, ga̱a ne̱ catúj maꞌa̱n Pedró rque yuꞌuj yoꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ rej na̱j nij yatzíj, 7 ne̱ queneꞌen soꞌ vitó aráán raa̱ Jesucristó, tza̱j ne̱ nuviꞌ yoꞌ naj rcuaꞌa̱a̱n ga̱ yoꞌó nij yatzíj a̱ maꞌ. Tana̱nj rej yaníj quinaj o̱rúnꞌ yoꞌ, ne̱ nacuꞌluꞌ yoꞌ a. 8 Dan me se catúj uún yoꞌó síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó síí cuchiꞌ asino ya̱a̱n, ne̱ queneꞌen soꞌ nij yatzíj yoꞌ, ga̱a ne̱ cuchumán rá soꞌ se‑na̱na̱ chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena yoꞌ a. 9 ꞌO̱ se ataa nari̱ꞌ ro̱j soꞌ nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ se vaa cavi̱ꞌ Jesucristó ga̱a ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a. 10 Dan me se cavii uún ro̱j síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó yoꞌ, quinanꞌ ro̱j soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa queneꞌen chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena man Jesucristó a

11 Ne̱ canicunꞌ chana̱ cuꞌna̱j Mariá nichru̱nꞌ tuꞌva yuꞌuj yoꞌ, ne̱ taꞌvee ndoꞌo noꞌ a. 12 Ne̱ queneꞌen noꞌ vi̱j se‑mo̱zó Diose̱ nu̱u̱ yatzíj catzi̱i̱, ne̱ ne̱ ro̱j soꞌ rej cachinꞌ nii man Jesucristó a. Yoꞌo̱ soꞌ ne̱ rej ra̱a̱ Jesucristó, ne̱ yoꞌó soꞌ ne̱ rej taco̱j Jesucristó a. 13 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj ro̱j soꞌ man chana̱ cuꞌna̱j Mariá, cataj ro̱j soꞌ:

―Me cheꞌé taꞌveé so̱ꞌ, ga̱ man nocoj ―taj ro̱j soꞌ no noꞌ a.

―Taꞌveé ꞌu̱nj cheꞌé se quirii nii man cúú man síí ꞌni̱j raꞌa manj, ne̱ ne me rej caꞌanj nica̱j nii man soꞌ a̱ maꞌ ―taj noꞌ rihaan ro̱j soꞌ a.

14 Síj caꞌmii noꞌ da̱nj, ga̱a ne̱ canica̱j noꞌ rej xco̱ noꞌ, ne̱ queneꞌen noꞌ man Jesucristó, nicu̱nꞌ soꞌ rihaan noꞌ a. Tza̱j ne̱ ne cunu̱u ya̱a̱n noꞌ man Jesucristó a. 15 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man noꞌ, cataj soꞌ:

―Me cheꞌé taꞌveé so̱ꞌ, ga̱ man nocoj. Me síí nanóꞌ so̱ꞌ ga̱ ―taj Jesucristó no noꞌ a.

Dan me se guun rá noꞌ se vaa si̱j tumé naa̱ na̱j yoꞌ me síí caꞌmii ga̱ noꞌ, rá noꞌ, ne̱ cheꞌé dan cataj noꞌ:

―Sese quirii yaníj so̱ꞌ man soꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihanj me rej caꞌanj nica̱j so̱ꞌ man soꞌ, ne̱ ni̱caj ꞌu̱nj man soꞌ caꞌa̱nj ꞌu̱nj á ―taj noꞌ rihaan síí nicu̱nꞌ rihaan noꞌ a.

16 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó:

―Mariá ―taj soꞌ a.

Canica̱j noꞌ, cataj noꞌ:

―Raboni ―taj noꞌ rihaan soꞌ xnaꞌánj hebreo, ne̱ dan me se “maestró” me se taj nana̱ caꞌmii noꞌ rihaan soꞌ a.

17 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan noꞌ a:

―Caꞌne̱ꞌ rá so̱ꞌ, se̱ catzíí so̱ꞌ doj manj maꞌ. ꞌO̱ se ataa cavi̱i̱ uún ꞌu̱nj qui̱nánꞌ ꞌu̱nj rihaan Réj Diose̱, ne̱ me rá ꞌu̱nj caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan nij tinúú ꞌu̱nj ne̱ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan nij soꞌ se vaa cavi̱i̱ ꞌu̱nj qui̱nánꞌ ꞌu̱nj rihaan Réj, ne̱ soꞌ me se Rej soj me uún soꞌ, ne̱ Diose̱ síí noco̱ꞌ ꞌu̱nj me soꞌ, ne̱ Diose̱ síí noco̱ꞌ soj me uún soꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan chana̱ cuꞌna̱j Mariá a.

18 Dan me se caꞌanj chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena, ne̱ nataꞌ noꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó se vaa queneꞌen noꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ nataꞌ noꞌ nij nana̱ cataj Jesucristó rihaan noꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a cuchiꞌ Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a

19 Dan me se rej tiꞌnuu maꞌa̱n güii cotungó yoꞌ me se caráán nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó taꞌyaa rihaan veꞌ ma̱n nij soꞌ, cheꞌé se cuchuꞌviꞌ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a. Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ Jesucristó, ne̱ canicunꞌ soꞌ tanu̱u̱ rej ma̱n nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Ga̱a̱ dínj nimán soj ei ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

20 Quisíj caꞌmii soꞌ da̱nj, ga̱a ne̱ tihaa̱n soꞌ raꞌa soꞌ tihaa̱n soꞌ xꞌnúú soꞌ tihaa̱n soꞌ rihaan nij soꞌ a. Ga̱a queneꞌen nij soꞌ nu̱ꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a.

21 Dan me se yuún caꞌmii Jesucristó rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Ga̱a̱ dínj nimán soj ei. Ase vaa caꞌnéé Réj manj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj man soj nu̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

22 Quisíj caꞌmii Jesucristó da̱nj, ga̱a ne̱ caꞌyánj Jesucristó rihaan nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Ni̱caj soj Nimán Diose̱ nihánj á. 23 Ne̱ sese cata̱j soj se vaa navij cacunꞌ tumé me maꞌa̱n yuvii̱, ne̱ quinavi̱j nu̱ꞌ cacunꞌ tumé soꞌ a. Ne̱ sese cata̱j soj se vaa se̱ quinavij cacunꞌ tumé me maꞌa̱n yuvii̱, ne̱ veé da̱nj ga̱a̱ quita̱j nu̱ꞌ cacunꞌ tumé soꞌ xráá soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj uún a ―taj Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a queneꞌen síí cuꞌna̱j Tomás man Jesucristó a

24 Dan me se yoꞌo̱ tuviꞌ chuvi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó me síí cuꞌna̱j Tomás, ne̱ yoꞌó se‑chuvi̱i soꞌ me Dídimo a. Ne̱ nuviꞌ soꞌ ne ga̱ yoꞌó nij soꞌ ga̱a cuchiꞌ Jesucristó rihaan yoꞌó nij soꞌ maꞌ. 25 Cheꞌé dan cataj xnaꞌanj yoꞌó nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan Tomás se vaa queneꞌen nij soꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. Tza̱j ne̱ cataj Tomás rihaan nij soꞌ a:

―Sese se̱ queneꞌen ma̱ꞌanj rej catúj caquíí raꞌa soꞌ, ne̱ sese se̱ cutaj raꞌaj rej catúj caquíí raꞌa soꞌ do̱ꞌ, sese se̱ cutaj raꞌaj rej quiranꞌ chiꞌii̱ xꞌnúú soꞌ do̱ꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cuchumán raj se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ maꞌ ―taj síí cuꞌna̱j Tomás rihaan nij soꞌ a.

26 Dan me se cachén tu̱nj güii, ne̱ mán uún nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ ne̱ síí cuꞌna̱j Tomás ga̱ nij soꞌ, ne̱ dan me se raan nij taꞌyaa, tza̱j ne̱ taj niꞌyón, ne̱ naruviꞌ Jesucristó tanu̱u̱ yan ma̱n nij soꞌ a. Ne̱ cataj soꞌ:

―Ga̱a̱ dínj nimán soj ei ―taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

27 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Tomás a:

―Tu̱cuaꞌanj so̱ꞌ raꞌá so̱ꞌ nihánj, ga̱a ne̱ xca̱j so̱ꞌ cuentá da̱j vaa raꞌaj, ne̱ cuta̱ꞌ so̱ꞌ raꞌá so̱ꞌ xꞌnúú ꞌu̱nj nihánj rej catúj chruun lanzá, ga̱a ne̱ gu̱un ya̱ ya̱ rá so̱ꞌ se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj á. Cuchuma̱n rá so̱ꞌ, ni̱ꞌyaj so̱ꞌ manj á ―taj soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Tomás a.

28 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Tomás rihaan soꞌ a:

―So̱ꞌ me síí ꞌni̱j raꞌa manj, ne̱ so̱ꞌ me Diose̱ síí noco̱j ado̱nj ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

29 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Uun da̱j queneꞌen yá so̱ꞌ manj, ga̱a ne̱ amán rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ manj na̱nj á. Tza̱j ne̱ vaa cheꞌé gu̱un niha̱ꞌ rá nij síí ne queneꞌe̱n manj ne̱ amán rá niꞌya̱j manj ei. ꞌO̱ se cavi̱i̱ sa̱ꞌ ya̱ nij soꞌ ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Tomás a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me cheꞌé cachrón síí cuꞌna̱j Juan yanj nihánj a

30 Dan me se vaa uxrá yoꞌó nij suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj suun Jesucristó queneꞌen nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ, tza̱j ne̱ taj va̱j nana̱ cheꞌé yoꞌó nij suun sa̱ꞌ noco̱o yoꞌ nó rihaan yanj nihánj, 31 tza̱j ne̱ no̱ nana̱ nihánj rihaan yanj nihánj cheꞌé rej yoꞌo̱ cuchuma̱n rá soj si̱j naya̱a̱ nana̱ nihánj se vaa Jesucristó roꞌ, me síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun, ne̱ taꞌni̱j Diose̱ me ya̱ uún soꞌ ei. Ne̱ cheꞌé se amán rá soj niꞌya̱j soj man soꞌ roꞌ, cheꞌé dan ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán soj rihaan Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj cheꞌé maꞌa̱n Jesucristó chugua̱nj.

21

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nariꞌ tuviꞌ uún Jesucristó ga̱ chi̱j nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ a

1 Cachén do̱j, ga̱a ne̱ cuchiꞌ uún Jesucristó rihaan nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ rej nu̱u̱ na lacuaná cuꞌna̱j Tiberias a. Ne̱ nihánj me se vaa quiꞌyaj soꞌ a. 2 A̱j cunuu chre̱ꞌ síí cuꞌna̱j Simón Pedró do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Tomás Dídimo do̱ꞌ, Natanael síí cavii chumanꞌ Caná chumanꞌ na̱j estadó Galilea do̱ꞌ, ro̱j taꞌníí síí cuꞌna̱j Zebedeo do̱ꞌ, yavíj síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó do̱ꞌ a. 3 Ga̱a ne̱ cataj Simón Pedró rihaan yoꞌó nij soꞌ a:

―Caꞌa̱nj ꞌu̱nj ti̱guíj ꞌu̱nj nanj rque na quiri̱j xcuaj, raj chugua̱nj ―taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

―Caꞌa̱nj níꞌ chiha̱ꞌ ―taj yoꞌó nij soꞌ rihaan Simón Pedró a.

Ga̱a ne̱ cavii nij soꞌ catúj nij soꞌ rque rihoo chéé rihaan na, ne̱ niga̱nꞌ quiꞌyaj suun nij soꞌ, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó xcuaj ne quiri̱ꞌ nij soꞌ a̱ maꞌ.

4 Dan me se taxre̱j yoꞌó güii me se nicu̱nꞌ Jesucristó tuꞌva na lacuaná yoꞌ a. Tza̱j ne̱ ne queneꞌe̱n nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ se vaa maꞌa̱n soꞌ me yoꞌ a̱ maꞌ. 5 Dan me se cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Vaa do̱j se chá rihaan soj naꞌ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ a.

Taj maꞌ ―taj nij soꞌ a.

6 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ti̱guíj soj nanj rque na rej xꞌnu̱j rihoo rej nuva̱ꞌ rihoo, ne̱ quiri̱ꞌ soj xcuaj ei ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

Cheꞌé dan tiguíj nij soꞌ nanj nda̱a vaa cataj Jesucristó, ne̱ caraa nu̱ꞌ nanj, quiꞌyaj xcuaj, ne̱ ne gu̱un nucua̱j nij soꞌ cuxu̱u̱n nij soꞌ nanj a̱ maꞌ. 7 Cheꞌé dan caꞌmii ꞌo̱ síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó síí ꞌe̱e̱ rá Jesucristó man rihaan Pedró, cataj soꞌ:

―Síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me yoꞌ ei ―taj soꞌ a.

Dan me se cuno Simón Pedró nana̱ se vaa síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me yoꞌ, ga̱a ne̱ cheꞌé se a̱j quirii soꞌ se‑co̱toó soꞌ, cheꞌé dan nanuû raꞌya̱nj soꞌ se‑co̱toó soꞌ, ga̱a ne̱ tagüéj soꞌ man soꞌ rihaan na yoꞌ a.

8 Tza̱j ne̱ yoꞌó nij soꞌ roꞌ, quináj rque rihoo yoꞌ, ne̱ tiguíj nij soꞌ chruun man rihoo yoꞌ, ne̱ nica̱j nij soꞌ rihoo caꞌanj nij soꞌ nda̱a tuꞌva na lacuaná yoꞌ, ne̱ o̱rúnꞌ cientó metró tiguíj raꞌa nij soꞌ man rihoo rque na, ne̱ cuxuun nij soꞌ nanj caraa xcuaj yoꞌ rej tuꞌva na a. 9 Ne̱ nu̱ꞌ cuchiꞌ nij soꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ queneꞌen nij soꞌ ꞌo̱ yaꞌan nachráj Jesucristó, ne̱ táá nee̱ xcuaj do̱ꞌ, rachrúún do̱ꞌ, ruvaj yoꞌ a. 10 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Ni̱caj soj do̱j xcuaj quirii soj caꞌna̱ꞌ soj ei ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

11 Cheꞌé dan cavii Simón Pedró, ne̱ cuxuun soꞌ nanj yoꞌ rihaan yoꞌóó a. Ne̱ caraa ꞌo̱ cientó táá yavíj chiha̱a̱ chaꞌnu̱j xcuaj rque nanj yoꞌ a. Ne̱ nda̱ꞌ se ꞌe̱e̱ ndoꞌo nij xcuaj, tza̱j ne̱ ne si̱nꞌ nanj maꞌ.

12 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Cuva̱ꞌ soj, cha̱ ruvá soj ei ―taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

Ne̱ a̱ ꞌó nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó ne quisi̱j rá xna̱ꞌanj man soꞌ me síí me soꞌ a. ꞌO̱ se a̱j queneꞌen nij soꞌ se vaa síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me yoꞌ a. 13 Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ Jesucristó, ne̱ nica̱j soꞌ rachrúún do̱ꞌ, nee̱ xcuaj do̱ꞌ, rqué soꞌ man nij soꞌ a.

14 Dan me se quisíj vaꞌnu̱j nariꞌ tuviꞌ Jesucristó ga̱ nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ soꞌ ga̱a cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a.

15 Dan me se ga̱a quisíj chá ruvá nij soꞌ, ne̱ xnáꞌanj Jesucristó man Simón Pedró, cataj soꞌ:

―Cu̱nó so̱ꞌ caꞌmi̱j, Simón taꞌníí Jonás. Doj a̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ manj rihaan nij síí nihánj naꞌ ―taj Jesucristó, xnáꞌanj soꞌ man Pedró a.

―Neꞌen ma̱ꞌán so̱ꞌ se vaa ꞌe̱e̱ raj mán so̱ꞌ, Señor ―taj Pedró rihaan Jesucristó a.

―Veꞌé rque̱ so̱ꞌ cha̱ daán ꞌu̱nj matzinj á ―taj Jesucristó niꞌya̱j Jesucristó nu̱ꞌ nij síí noco̱ꞌ man soꞌ a.

16 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj uún Jesucristó man Pedró, cataj soꞌ:

―Cu̱nó so̱ꞌ caꞌmi̱j, Simón taꞌníí Jonás. ꞌE̱e̱ rá so̱ꞌ manj naꞌ ―taj uún Jesucristó rihaan Pedró a.

―Neꞌen ma̱ꞌán so̱ꞌ se vaa ꞌe̱e̱ raj mán so̱ꞌ, Señor ―taj uún Pedró rihaan Jesucristó a.

―Veꞌé tu̱mé so̱ꞌ man daán ꞌu̱nj matzinj á ―taj uún Jesucristó, niꞌya̱j soꞌ nu̱ꞌ nij síí noco̱ꞌ man soꞌ a.

17 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan Pedró:

―Cu̱nó so̱ꞌ caꞌmi̱j, Simón taꞌníí Jonás. ꞌE̱e̱ rá so̱ꞌ manj naꞌ ―taj uún Jesucristó, ne̱ veé da̱nj quisíj vaꞌnu̱j xnáꞌanj soꞌ da̱nj man Pedró a.

Dan me se quinanó rá Pedró cheꞌé se quisíj vaꞌnu̱j xnáꞌanj Jesucristó da̱nj man soꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ rihaan Jesucristó a:

―Neꞌén so̱ꞌ cunuda̱nj, Señor. Ma̱ꞌán so̱ꞌ neꞌen se vaa ꞌe̱e̱ raj mán so̱ꞌ ei ―taj Pedró rihaan Jesucristó a.

―Veꞌé rque̱ so̱ꞌ cha̱ daán ꞌu̱nj matzinj á. 18 Cuano̱ nihánj me se cata̱j yá yá ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa ga̱a mé so̱ꞌ síí tachru̱u̱, ne̱ numíj ma̱ꞌán so̱ꞌ yatzíj catuún so̱ꞌ, ne̱ chéé so̱ꞌ me rej me maꞌa̱n guun rá so̱ꞌ, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ guun chij so̱ꞌ, ne̱ ti̱cúnꞌ so̱ꞌ raꞌá so̱ꞌ, ne̱ yoꞌó soꞌ nu̱míj catuún so̱ꞌ, ne̱ ni̱caj soꞌ mán so̱ꞌ caꞌa̱nj soꞌ me rej me maꞌa̱n rá soꞌ caꞌa̱nj soꞌ, ne̱ nda̱ꞌ se naꞌvej rá so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ, tza̱j ne̱ va̱j so̱ꞌ ei ―taj Jesucristó rihaan Pedró a.

19 Ne̱ nana̱ cataj Jesucristó rihaan Pedró, tza̱j ne̱ nana̱ yoꞌ taj xnaꞌanj se vaa ticavi̱ꞌ nii man soꞌ, ne̱ caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ yuvii̱ cheꞌé Diose̱, quiꞌya̱j soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj uún Jesucristó rihaan Pedró a:

―Yoꞌo̱ ca̱nocóꞌ so̱ꞌ manj ei ―taj Jesucristó rihaan soꞌ a.

20 Ga̱a ne̱ canica̱j Pedró, ne̱ queneꞌen soꞌ man yoꞌó síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó síí ꞌe̱e̱ rá Jesucristó man a. Soꞌ roꞌ, me síí cayáán rej xꞌnu̱j Jesucristó ga̱a chá xtiꞌno̱ nij soꞌ ga̱a rque̱, ne̱ soꞌ me síí xnáꞌanj man Jesucristó me síí ta̱cuachén man Jesucristó rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó ga̱a chá xtiꞌno̱ nij soꞌ ga̱a rque̱ a. 21 Dan me se ga̱a queneꞌen Pedró man síí ꞌe̱e̱ rá Jesucristó man yoꞌ, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man Jesucristó, cataj soꞌ:

―Da̱j quira̱nꞌ síí nihánj ga̱, Señorꞌ ―taj soꞌ rihaan Jesucristó a.

22 Ga̱a ne̱ cataj Jesucristó rihaan soꞌ a:

―Ne̱ sese me rá ꞌu̱nj yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ soꞌ rihaan chumii̱ nda̱a se caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ nuveé se‑su̱u̱n ma̱ꞌán so̱ꞌ me yoꞌ maꞌ. Yoꞌo̱ canoco̱ꞌ ma̱ꞌán so̱ꞌ manj ei ―taj Jesucristó rihaan Pedró a.

23 Cheꞌé dan chaꞌnuu̱ nana̱ nihánj scaꞌnúj nij tinu̱j nij soꞌ, ne̱ guun rá nij soꞌ se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ caviꞌ síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó yoꞌ a. Tza̱j ne̱ ne cata̱j Jesucristó se vaa ya̱ ya̱ se̱ caviꞌ soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se cataj u̱u̱n soꞌ nana̱: “Sese me rá ꞌu̱nj yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ soꞌ rihaan chumii̱ nda̱a se caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj”, me nana̱ caꞌmii Jesucristó a.

24 Dan me se síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Jesucristó nihánj me se soꞌ me síí cataj xnaꞌanj cheꞌé nu̱ꞌ rasu̱u̱n no̱ rihaan yanj nihánj, ne̱ soꞌ me síí cachrón nana̱ rihaan yanj cheꞌé rasu̱u̱n nihánj, ne̱ neꞌen núj se vaa ya̱ uxrá nu̱ꞌ vaa nana̱ cataj xnaꞌanj soꞌ ei. 25 Ne̱ vaa queꞌe̱e̱ doj rasu̱u̱n quiꞌyaj uún Jesucristó, tza̱j ne̱ sese cachrón nii nu̱ꞌ nana̱ cheꞌé ꞌo̱ ꞌo̱ nij rasu̱u̱n rihaan yanj nihánj, ne̱ se̱ quisíj chumii̱ nihánj cuma̱n cunuda̱nj nij yanj libró yoꞌ rihaan chumii̱ nihánj, rá ꞌu̱nj a̱ maꞌ.

Hechos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Yanj nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱ a

1

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii Jesucristó rihaan nij apóstol cuneꞌ soꞌ man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱ ga̱a ataa quina̱nꞌ Jesucristó xta̱ꞌ a

1-2 Dan me se yanj caꞌnéé ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ asi̱j rque̱ me se rihaan yoꞌ cachrón ꞌu̱nj nana̱ cheꞌé nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Jesucristó do̱ꞌ, cheꞌé nu̱ꞌ nana̱ tucuꞌyón Jesucristó do̱ꞌ, asi̱j tacoo, nda̱a se quinanꞌ soꞌ xta̱ꞌ, quiꞌyaj Diose̱ a. Dan me se asino caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan nij apóstol cuneꞌ soꞌ man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱, nda̱a vaa cataj Nimán Diose̱ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ quinanꞌ soꞌ xta̱ꞌ, ne̱ dan me se nu̱ꞌ nana̱ cheꞌé yoꞌ me cachronj rihaan yanj caꞌnéj rihaan so̱ꞌ, Teófilo. 3 Dan me se ga̱a quisíj caviꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱, ga̱a ne̱ guun queꞌe̱e̱ tihaa̱n soꞌ man soꞌ rihaan nij apóstol yoꞌ, cheꞌé rej gu̱un ya̱ rá nij soꞌ se vaa ya̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a. Dan me se vi̱j chiha̱a̱ ya̱ güii queneꞌen nij apóstol man soꞌ, ne̱ caꞌmii ndoꞌo soꞌ ga̱ nij apóstol cheꞌé rej gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a. 4 Ne̱ ga̱a va̱j soꞌ ga̱ nij apóstol, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan nij soꞌ se vaa:

―Yoꞌo̱ cuma̱n soj chumanꞌ Jerusalén nihánj, ne̱ se̱ cavii soj caꞌa̱nj soj maꞌ. Ma̱a̱n se na̱ꞌvi̱j soj caꞌna̱ꞌ se vaa cataꞌ tuꞌva Réj Diose̱ se vaa rque̱ soꞌ man soj, nda̱a vaa cataj xnaꞌanj ma̱ꞌanj rihaan soj a. 5 ꞌO̱ se Juan roꞌ, me síí cutaꞌ ne man yuvii̱ na u̱u̱n, ne̱ xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ maꞌa̱n Nimán Diose̱ catu̱u̱ nimán soj rque do̱j güii ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij apóstol cuneꞌ soꞌ man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱ a.

6 Ne̱ dan me se cunuu chre̱ꞌ nij apóstol rihaan Jesucristó, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man Jesucristó a:

―Ne̱ ya̱j me se gu̱un chij úún níꞌ si̱j israelitá rihaan chiháán níꞌ, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ naꞌ. Cata̱j so̱ꞌ rihaan núj, Señor ―taj nij soꞌ rihaan Jesucristó a.

7 Tza̱j ne̱ cataj Jesucristó rihaan nij soꞌ a:

―Diose̱ roꞌ, me síí no̱ xcúún cachro̱n güii quiꞌya̱j soꞌ se vaa quiꞌya̱j soꞌ ei. Nuveé se su̱u̱n soj me suun yoꞌ maꞌ. 8 Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ catúj Nimán Diose̱ nimán soj, ne̱ quiri̱ꞌ ndoꞌo soj rej nucua̱j, ga̱a ne̱ gu̱un soj síí nata̱ꞌ se na̱na̱j rihaan yuvii̱ ado̱nj. Dan me se nu̱ꞌ chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ, nu̱ꞌ estadó Judea do̱ꞌ, nda̱a chumanꞌ Samaria do̱ꞌ, caꞌve̱e se nda̱a chumanꞌ ga̱nꞌ doj na̱j rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ caꞌa̱nj soj nata̱ꞌ soj se na̱na̱j ado̱nj ―taj Jesucristó rihaan nij soꞌ a.

9 Dan me se quisíj caꞌmii Jesucristó da̱nj rihaan nij soꞌ, ga̱a ne̱ niꞌya̱j nij soꞌ man soꞌ, ne̱ dan me se cavii soꞌ xta̱ꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ catúj soꞌ rque ngaa, ne̱ ne caꞌve̱e queneꞌe̱n nij soꞌ man soꞌ a̱ maꞌ. 10 Dan me se niꞌya̱j uxrá nij apóstol rej xta̱ꞌ rej va̱j Jesucristó, tza̱j ne̱ ne neꞌen nij soꞌ da̱j guun, ne̱ a̱j nicunꞌ vi̱j síí nu̱u̱ yatzíj catzi̱i̱ xꞌnúú nij soꞌ na̱nj ei. 11 Ga̱a ne̱ cataj ro̱j snóꞌo yoꞌ a:

―Me cheꞌé yoꞌo̱ nicunꞌ soj si̱j cavii estadó Galilea niꞌya̱j soj xta̱ꞌ ga̱. Jesucristó me se neꞌen soj se vaa cavii soꞌ quinanꞌ soꞌ xta̱ꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ ase vaa cavii soꞌ xta̱ꞌ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j uún soꞌ nani̱j soꞌ caꞌna̱ꞌ soꞌ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj ―taj ro̱j síí nu̱u̱ yatzíj catzi̱i̱ rihaan nij apóstol yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj nii ga̱a narii nii ꞌo̱ síí nayo̱n rihaan síí cuꞌna̱j Judas a

12 Dan me se tanáj nij apóstol quij cuꞌna̱j Quij ma̱n Chruun Olivó, ne̱ caꞌanj nij soꞌ, ne̱ namán uún nij soꞌ chumanꞌ Jerusalén a. Dan me se ꞌo̱ kilómetro caꞌanj nij soꞌ, 13 ne̱ ga̱a catúj nij soꞌ chumanꞌ, ne̱ cavii nij soꞌ xta̱ꞌ veꞌ tucuá nij soꞌ veꞌ nataꞌ a. Ne̱ nij soꞌ roꞌ, me Pedró do̱ꞌ, Juan do̱ꞌ, Jacobo do̱ꞌ, Andrés do̱ꞌ, Felipé do̱ꞌ, Tomás do̱ꞌ, Bartolomé do̱ꞌ, Mateo do̱ꞌ, Jacobo taꞌníí Alfeo do̱ꞌ, Simón síí guun tuviꞌ ga̱ nij síí me rá cunu̱ꞌ ga̱ gobiernó ma̱n Romá do̱ꞌ, Judas tinúú Jacobo do̱ꞌ a. 14 Dan me se yoꞌo̱ vaa rá taranꞌ nij soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ achíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱ a. Da̱nj quiꞌyaj nij soꞌ ga̱ nij chana̱ do̱ꞌ, ga̱ Mariá nii Jesucristó do̱ꞌ, ga̱ nij tinúú Jesucristó do̱ꞌ a.

15 Ne̱ güii dan me se canicunꞌ Pedró tanu̱u̱ nij tinu̱j nij soꞌ, ne̱ caꞌmii soꞌ rihaan nij soꞌ a. Dan me se cientó táá ꞌó ico̱ yuvii̱ me nij yuvii̱ cunuu chre̱ꞌ rej ma̱n nij soꞌ a. 16 Dan me se cataj Pedró rihaan nij soꞌ a:

―A̱j quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ nana̱ rqué Nimán Diose̱ caꞌmii síí cuꞌna̱j David nana̱ aꞌmii cheꞌé síí cuꞌna̱j Judas, tinu̱j, nocoj. Ne̱ dan me se ya̱ ya̱ guun soꞌ síí racuíj man nij síí qui̱taꞌaa man Jesucristó se vaa caꞌvee nariꞌ nij soꞌ man Jesucristó, quiꞌyaj Judas a. 17 Ne̱ yoꞌo̱ tuviꞌ núj apóstol guun soꞌ, ne̱ cata̱ soꞌ se su̱u̱n núj a.

18 ”Dan me se nica̱j soꞌ saꞌanj cacu̱nꞌ quiꞌyaj canaán maꞌa̱n soꞌ, ne̱ quiriꞌ soꞌ ꞌo̱ yoꞌóó, quiꞌyaj yoꞌ a. Ga̱a ne̱ dan me se naxruꞌ soꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ canuu̱ rque soꞌ, ne̱ cavii xriꞌ soꞌ cayuu yoꞌ rihaan yoꞌóó a. 19 Ne̱ nihánj me nana̱ cachén nu̱ꞌ rque chumanꞌ Jerusalén, ne̱ cheꞌé dan tucuꞌnáj nij síí ma̱n Jerusalén Acéldama man yoꞌóó yoꞌ a ―taj Pedró rihaan nij soꞌ, ne̱ nana̱ Acéldama roꞌ, me se xnaꞌa̱nj nij soꞌ, ne̱ nana̱ yoꞌ taj Yoꞌóó To̱n a. Dan me se cataj uún Pedró― 20 ꞌO̱ se rihaan yanj chraꞌ nó nana̱ taj se vaa: “Cunu̱u taca̱an rej cane soꞌ, ne̱ se̱ cayáán a̱ doj yuvii̱ rej yoꞌ maꞌ”, taj yanj chraꞌ yoꞌ, ne̱ taj uún yoꞌ: “Se su̱u̱n soꞌ roꞌ, naca̱j yoꞌó soꞌ á”, taj uún yanj yoꞌ a.

21-22 ”Cheꞌé dan vaa cheꞌé ca̱ta̱ yoꞌó tinúú níꞌ suun ga̱ núj se vaa nata̱ꞌ soꞌ rihaan yuvii̱ se vaa ya̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, nda̱a vaa ꞌyaj núj a. Tza̱j ne̱ ina̱nj síí chéé ga̱ núj si̱j apóstol ga̱a va̱j Jesucristó ga̱ núj me síí no̱ xcúún ca̱ta̱ suun yoꞌ a. Dan me se síí queneꞌen asi̱j cutaꞌ ne Juan man Jesucristó nda̱a se cavii Jesucristó xta̱ꞌ quiꞌyaj Diose̱ do̱ꞌ, me síí no̱ xcúún gu̱un tuvi̱ꞌ núj si̱j apóstol ado̱nj ―taj Pedró rihaan cunuda̱nj nij síí cunuu chre̱ꞌ a.

23 Ga̱a ne̱ dan me se narii nij soꞌ man vi̱j snóꞌo, ne̱ yoꞌo̱ soꞌ roꞌ, me síí cuꞌna̱j José, ne̱ Barsabás cuꞌna̱j uún soꞌ, ne̱ Justo tucuꞌnáj nii man soꞌ a. Ne̱ yoꞌó soꞌ roꞌ, me síí cuꞌna̱j Matías a. 24 Ga̱a ne̱ cachíín niꞌya̱j taranꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱, cataj nij soꞌ:

―Neꞌén so̱ꞌ da̱j vaa nimán cunuda̱nj yuvii̱, Señor. Cheꞌé dan ti̱haán so̱ꞌ me ro̱j tuviꞌ síí nihánj narii so̱ꞌ 25 se vaa ca̱ta̱ soꞌ suun nihánj ne̱ gu̱un soꞌ apóstol nata̱ꞌ se na̱na̱ Jesucristó rihaan yuvii̱ a. ꞌO̱ se caꞌanj yaníj síí cuꞌna̱j Judas, tanáj xco̱ soꞌ suun nihánj, ne̱ caꞌanj soꞌ nda̱a rej no̱ xcúún soꞌ caꞌa̱nj soꞌ a ―taj nij yuvii̱, cachíín niꞌya̱j nij yuvii̱ rihaan Diose̱ a.

26 Ga̱a ne̱ tico tixaj nij soꞌ me ro̱j soꞌ quiꞌya̱j canaán, ne̱ síí cuꞌna̱j Matías me síí quiꞌyaj canaán, ne̱ cheꞌé dan guun tuvi̱ꞌ soꞌ ga̱ yoꞌó xa̱a̱n nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ a.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌnaꞌ Nimán Diose̱ rihaan nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó a

1 Dan me se cachén chaꞌanj pascuá, ne̱ cachén yavíj chiha̱a̱ chi̱ꞌ güii, ne̱ quisíj chaꞌanj Pentecostés a. Ne̱ güii dan me se cunuu chre̱ꞌ cunuda̱nj nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó rá ꞌo̱ veꞌ, 2 ne̱ taj niꞌyón cuno taranꞌ nij síí ne̱ rá veꞌ se vaa nayuu rá veꞌ, ne̱ da̱j se uun ráꞌ unóꞌ nana̱ yuva̱a̱ avii rej xta̱ꞌ roꞌ, da̱nj guun rá nij soꞌ ga̱a nayuu rá veꞌ a. 3 Ga̱a ne̱ queneꞌen nij soꞌ rasu̱u̱n, ne̱ ase vaa yaa yaꞌan cuxraꞌ taꞌa̱j vaa rasu̱u̱n queneꞌen nij soꞌ, ne̱ quitáá rasu̱u̱n yoꞌ raa̱ ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ a. 4 Ga̱a ne̱ dan me se caraa Nimán Diose̱ nimán taranꞌ nij soꞌ, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ nucua̱j caꞌmii nij soꞌ xnaꞌánj ino̱ vaa, ne̱ nda̱a vaa xnaꞌánj caꞌvee caꞌmi̱i̱ ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ quiꞌyaj Nimán Diose̱, da̱nj ina̱nj caꞌmii nij soꞌ a.

5 Dan me se güii dan cumán ndoꞌo yuvii̱ israelitá chumanꞌ Jerusalén, ne̱ síí me ya̱ rá canoco̱ꞌ man Diose̱ me nij yuvii̱ israelitá yoꞌ, ne̱ síí cavii nu̱ꞌ chumanꞌ na̱j rihaan chumii̱ me uún nij soꞌ a. 6 Dan me se cuno nij yuvii̱ israelitá yoꞌ se vaa cuno nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó ne̱ rá veꞌ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan cunuu chre̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá rihaan veꞌ yoꞌ, ne̱ caꞌanj ndoꞌo rá nij soꞌ se vaa guun a. ꞌO̱ se ꞌo̱ ꞌo̱ nij yuvii̱ israelitá yoꞌ roꞌ, cuno se vaa caꞌmii nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó xnaꞌánj aꞌmii ꞌo̱ ꞌo̱ nij yuvii̱ israelitá yoꞌ a. 7 Dan me se caráyaꞌa̱nj uxrá nij yuvii̱, ne̱ cataj nij yuvii̱ yoꞌ:

―Ni̱ꞌyaj soj ei. Xa̱ꞌ nij síí nicu̱nꞌ aꞌmii nihánj, tza̱j ne̱ si̱j cavii estadó Galilea me cunuda̱nj nij soꞌ á. 8 Ne̱ asa̱ꞌ aꞌvee uno ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ se vaa aꞌmii nij soꞌ xnaꞌánj aꞌmii maꞌa̱n nii níꞌ rihaan níꞌ ga̱. 9 Dan me se maꞌa̱n níꞌ me síí cavii Partia do̱ꞌ, Media do̱ꞌ, Elam do̱ꞌ, Mesopotamia do̱ꞌ, Judea do̱ꞌ, Capadocia do̱ꞌ, Ponto do̱ꞌ, Asia do̱ꞌ, 10 Frigia do̱ꞌ, Panfilia do̱ꞌ, Egiptó do̱ꞌ, rej Libia na̱j nichru̱nꞌ Cirene do̱ꞌ, ne̱ taꞌa̱j níꞌ me síí ne̱ chumanꞌ Romá uún a. ꞌO̱ se taꞌa̱j níꞌ me yuvii̱ israelitá, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j níꞌ me nij síí yaníj guun tuvi̱ꞌ ga̱ nij síí israelitá a. 11 Ne̱ vaa síí cavii Creta do̱ꞌ, Arabia do̱ꞌ, uún a. Ne̱ nihánj me se nda̱a uno ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ se xnaꞌa̱nj níꞌ, ꞌyaj nij soꞌ aꞌmii nij soꞌ, ne̱ nataꞌ ndoꞌo nij soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱ á ―taj cunuda̱nj nij yuvii̱ yoꞌ a.

12 Dan me se caráyaꞌa̱nj uxrá cunuda̱nj nij yuvii̱ israelitá yoꞌ, ne̱ ne caꞌve̱e xca̱j nij soꞌ cuentá da̱j me cheꞌé guun da̱nj a. Ne̱ taꞌa̱j nij soꞌ xnáꞌanj man tuviꞌ, cataj nij soꞌ:

―Me cheꞌé guun nu̱ꞌ da̱nj ga̱ ―taj taꞌa̱j nij soꞌ a.

13 Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ caꞌngaꞌ naco̱o̱, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Cachén ndoꞌo coꞌo nij síí nihánj na vinó naca̱ na̱nj chugua̱nj ―taj nij síí caꞌngaꞌ naco̱o̱ yoꞌ a.

Nihánj me nana̱ nataꞌ Pedró rihaan nij yuvii̱ a

14 Ga̱a ne̱ dan me se canicunꞌ síí cuꞌna̱j Pedró ga̱ yoꞌó xa̱a̱n nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱, ne̱ nucua̱j ndoꞌo caꞌmii Pedró ne̱ nataꞌ soꞌ nana̱ nihánj a:

―Soj si̱j israelitá do̱ꞌ, cunuda̱nj soj si̱j ne̱ chumanꞌ Jerusalén nihánj do̱ꞌ, nano̱ xre̱j soj nana̱ caꞌmi̱j rihaan soj, ne̱ xca̱j soj cuentá cheꞌé rasu̱u̱n nihánj ei. 15 Ne gu̱un xno̱ núj nda̱a vaa guun rá taꞌa̱j soj maꞌ. ꞌO̱ se xca̱j soj cuentá, ne̱ tiha̱j agaꞌ u̱u̱n rej naꞌya̱a̱n me nihánj ei. 16 Tza̱j ne̱ nu̱ꞌ nihánj roꞌ, me se vaa cataj síí cuꞌna̱j Joel síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá quiꞌyaj Diose̱ a. Dan me se cataj síí cuꞌna̱j Joel: 17 “Nihánj me aꞌmii maꞌa̱n Diose̱ rihaan soj, ne̱ taj Diose̱ se vaa asa̱ꞌ nichru̱nꞌ caꞌa̱nj niꞌya̱ chumii̱ nihánj, ne̱ caꞌne̱j ndoꞌo ꞌu̱nj Nimán ꞌu̱nj nimán yuvii̱ ma̱n rihaan nu̱ꞌ chumii̱, ne̱ taꞌníí soj roꞌ, nata̱ꞌ nana̱ rque̱ ꞌu̱nj man maꞌa̱n nij soꞌ a. Ne̱ nij síí tachru̱u̱ roꞌ, naquiꞌyaa ndoꞌo rasu̱u̱n rihaan nij soꞌ, qui̱ꞌyáj, ne̱ nij chii nga̱ roꞌ, caꞌmi̱i̱ ndoꞌo nej rihaan nij soꞌ, qui̱ꞌyáj ado̱nj. 18 Dan me se güii yoꞌ ca̱raj Nimanj nimán nij síí nu̱u̱ rihanj do̱ꞌ, nimán nij chana̱ nu̱u̱ rihanj do̱ꞌ, ne̱ nata̱ꞌ nij soꞌ se na̱na̱j ado̱nj. 19 Dan me se ga̱a̱ ndoꞌo rasu̱u̱n noco̱o queneꞌe̱n soj rej xta̱ꞌ, qui̱ꞌyáj, ne̱ ga̱a̱ ndoꞌo rasu̱u̱n noco̱o queneꞌe̱n soj rihaan yoꞌóó, qui̱ꞌyáj, ne̱ queneꞌe̱n soj ton do̱ꞌ, yaꞌan do̱ꞌ, catzeꞌ do̱ꞌ a. 20 Ne̱ gu̱un rmi̱ꞌ rihaan güii, ne̱ rihaan yavii roꞌ, gu̱un ton, asa̱ꞌ nichru̱nꞌ quisi̱j güii sa̱ꞌ güii caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j ꞌni̱j raꞌa man soj cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ a. 21 Ne̱ me maꞌa̱n síí cachi̱nj niꞌya̱j rihaan ꞌu̱nj, ne̱ quinani̱i̱ soꞌ rihaan sayuun ado̱nj”. Nihánj me se na̱na̱ Diose̱ nana̱ caꞌmii síí cuꞌna̱j Joel ga̱a naá ei.

22 ”Ne̱ cuano̱ nihánj me se cuno̱ soj si̱j israelitá nana̱ nihánj ei. Dan me se a̱j neꞌen nij soj da̱j quiꞌyaj Jesucristó síí cavii chumanꞌ Nazaret, se vaa guun nucua̱j soꞌ quiꞌyaj ndoꞌo soꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o queneꞌen soj, quiꞌyaj Diose̱ ado̱nj. Ne̱ dan me se xcaj soj cuentá da̱j si̱j me soꞌ, quiꞌyaj Diose̱ á. 23 Dan me se tucuachén nii man soꞌ rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man soꞌ, ga̱a ne̱ dan me se cachrón nij síí ne nocoꞌ man Diose̱ man soꞌ rihaan rcutze̱, ne̱ caviꞌ soꞌ, quiꞌyaj maꞌa̱n soj a. Ne̱ nu̱ꞌ nihánj me se vaa ꞌo̱ guun rá Diose̱ quira̱nꞌ soꞌ, ne̱ a̱j queneꞌen Diose̱ se vaa quira̱nꞌ soꞌ da̱nj ei. 24 Tza̱j ne̱ quiꞌyaj Diose̱ se vaa ne caꞌve̱e yu̱u̱n cheꞌe̱ cavi̱ꞌ soꞌ, maꞌ. Tza̱j ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, quiꞌyaj Diose̱, cheꞌé se ne caꞌve̱e yu̱u̱n cheꞌe̱ cavi̱ꞌ soꞌ daj chiha̱a̱ míj a̱ man ado̱nj.

25 ”ꞌO̱ se nihánj me nana̱ caꞌmii síí cuꞌna̱j David cheꞌé Jesucristó a: “Queneꞌén ꞌu̱nj da̱j qui̱ranj rej rihanj, ne̱ xcaj ꞌu̱nj cuentá se vaa yoꞌo̱ canicu̱nꞌ síí ꞌni̱j raꞌa manj rihanj na̱nj á. ꞌO̱ se nicu̱nꞌ soꞌ rej xꞌnu̱j, ne̱ se̱ caꞌvee na̱xruj, quiꞌya̱j soꞌ maꞌ. 26 Cheꞌé dan guun niha̱ꞌ ndoꞌo nimanj, ne̱ caꞌmij nana̱ niha̱ꞌ cavii nimanj a. ꞌO̱ se yoꞌo̱ guun ya̱ raj se vaa ya̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj. 27 ꞌO̱ se se̱ tanáj so̱ꞌ nimanj rej ma̱n nij síí caviꞌ maꞌ. Ne̱ se̱ quiriꞌyuj nee̱ man síí vaa sa̱ꞌ rihaan so̱ꞌ, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ maꞌ. 28 Dan me se ti̱haán so̱ꞌ rihanj tucuáán ca̱nocoj ne̱ caꞌve̱e ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj a. Ne̱ gu̱un niha̱ꞌ ndoꞌo raj, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, asa̱ꞌ canicúnꞌ ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ ado̱nj”. Nihánj me se na̱na̱ síí cuꞌna̱j David yoꞌ a.

29 ”Nuveé na̱na̱ naca̱ me nana̱ nihánj nana̱ cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij soj cuano̱, man tinu̱j. Dan me se xi̱i níꞌ síí cuꞌna̱j David me se caviꞌ soꞌ, ga̱a ne̱ cachinꞌ nii man soꞌ, ne̱ ya̱j me se neꞌen níꞌ me rej cachinꞌ nii man soꞌ na̱nj á. 30 Tza̱j ne̱ síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ me soꞌ ga̱a cayáán soꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa cataꞌ tuꞌva Diose̱ rihaan soꞌ se vaa gu̱un chij yoꞌo̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ soꞌ, nda̱a vaa guun chij maꞌa̱n soꞌ a. 31 Ne̱ cheꞌé dan cataj soꞌ se vaa se̱ quináj Jesucristó rej ma̱n nij síí caviꞌ, ne̱ se̱ quixtunꞌ nu̱ꞌ nee̱ man soꞌ maꞌ. Da̱nj caꞌmii soꞌ niꞌya̱j soꞌ güii cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó a.

32 ”Ga̱a ne̱ dan me se ya̱ ya̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ taranꞌ núj me síí queneꞌen se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ ado̱nj. 33 Ga̱a ne̱ cavii Jesucristó nda̱a xꞌnúú Diose̱ rej nuva̱ꞌ Diose̱, ya̱ ga̱a nacaj Jesucristó Nimán Diose̱ ga̱a narqué Diose̱ Nimán soꞌ man Jesucristó, da̱nj vaa cataꞌ tuꞌva soꞌ a. Ne̱ quiꞌyaj Jesucristó ga̱ núj si̱j apóstol nda̱a vaa neꞌen soj se vaa ranꞌ núj, ne̱ dan me se quiꞌyaj Jesucristó caꞌmii núj si̱j apóstol nu̱ꞌ xnaꞌánj aꞌmii soj nda̱a vaa cuno soj caꞌmii núj ei.

34 ”Dan me se ne cavi̱i̱ maꞌa̱n síí cuꞌna̱j David rej xta̱ꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ cataj soꞌ: “Caꞌmii Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan síí ꞌni̱j raꞌa manj, cataj soꞌ se vaa ca̱yáán síí ꞌni̱j raꞌa manj xꞌnúú Diose̱ rej nuva̱ꞌ Diose̱ 35 nda̱a se quisi̱j quiꞌya̱j canaán Diose̱ rihaan taranꞌ nij síí ta̱j riꞌyunj man síí ꞌni̱j raꞌa manj ne̱ quiri̱i̱ taꞌngaꞌ síí ꞌni̱j raꞌa manj rihaan nij soꞌ ado̱nj”, taj síí cuꞌna̱j David yoꞌ a. 36 Cheꞌé dan vaa cheꞌé ndoꞌo xca̱j ya̱ taranꞌ soj si̱j israelitá cuentá se vaa xa̱ꞌ Jesucristó síí cachrón maꞌa̱n soj rihaan rcutze̱, tza̱j ne̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me soꞌ, ne̱ síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man níꞌ rihaan sayuun me uún soꞌ, quiꞌyaj Diose̱ ado̱nj ―taj Pedró rihaan nij yuvii̱ cunuu chre̱ꞌ yoꞌ a.

37 Dan me se ga̱a cuno nij yuvii̱ nana̱ yoꞌ, ne̱ quinanó ndoꞌo rá nij soꞌ, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man Pedró ga̱ yoꞌó nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱, cataj nij soꞌ a:

―Ne̱ da̱j quiꞌya̱j núj, ga̱ tinu̱ꞌ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man nij tuvi̱ꞌ Pedró a.

38 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan nij soꞌ a:

―Ca̱nica̱j nimán soj canoco̱ꞌ soj chrej sa̱ꞌ, ne̱ cata̱ꞌ ne cunuda̱nj soj cheꞌé yan queneꞌe̱n yuvii̱ se vaa noco̱ꞌ soj man Jesucristó, ga̱a ne̱ tinavi̱j Diose̱ cacunꞌ tumé soj, ne̱ rque̱ Diose̱ Nimán Diose̱ catu̱u̱ yoꞌ nimán soj ei. 39 Dan me se cataꞌ tuꞌva Diose̱ se vaa quiꞌya̱j soꞌ da̱nj cheꞌé nij soj do̱ꞌ, cheꞌé taꞌníí soj do̱ꞌ, cheꞌé nij síí ne̱ ga̱nꞌ do̱ꞌ a. Dan me se me maꞌa̱n síí nacu̱nj Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ canoco̱ꞌ man soꞌ me se quiꞌya̱j Diose̱ da̱nj cheꞌé soꞌ ado̱nj ―taj Pedró rihaan nij yuvii̱ israelitá yoꞌ a.

40 Ga̱a ne̱ nataꞌ soꞌ queꞌe̱e̱ doj nana̱ rihaan nij soꞌ, ga̱a ne̱ nagoꞌ soꞌ chrej nucua̱j man nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Cu̱riha̱nj soj scaꞌnúj tuviꞌ níꞌ síí noco̱ꞌ tucuáán chiꞌi̱i̱, ga̱a ne̱ quinani̱i̱ soj rihaan sayuun ei ―taj Pedró rihaan nij yuvii̱ israelitá a.

41 Cheꞌé dan me nij síí cuchumán rá se na̱na̱ soꞌ roꞌ, cataꞌ ne nij soꞌ, ne̱ güii yoꞌ me se canocoꞌ naca̱ vaꞌnu̱j míj yuvii̱ man Jesucristó ta̱ꞌ asuun a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó a

42 Dan me se yoꞌo̱ canocoꞌ raan nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó nana̱ tucuꞌyón nij apóstol rihaan nij soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ guun tuvi̱ꞌ cunuda̱nj nij soꞌ a. Ne̱ yoꞌo̱ cuxraꞌ taꞌa̱j nij soꞌ rachrúún chá nij soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ chre̱ꞌ cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱ a. 43 Ne̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ roꞌ, cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ nij suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj nij apóstol yoꞌ a.

44 Tza̱j ne̱ nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó me se ꞌo̱ rej ma̱n chre̱ꞌ cunuda̱nj nij soꞌ, ne̱ naquiꞌyaj rcuaꞌa̱a̱n nij soꞌ nu̱ꞌ siꞌyaj nij soꞌ, ne̱ siꞌyaj taranꞌ nij soꞌ me cunuda̱nj nij rasu̱u̱n yoꞌ a. 45 Ne̱ tuꞌvéj nij soꞌ toꞌóó nij soꞌ do̱ꞌ, siꞌyaj nij soꞌ do̱ꞌ, ne̱ rqué nij soꞌ se saꞌa̱nj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ síí achiin rasu̱u̱n man a. 46 Dan me se daj a̱ güii ꞌanj nij soꞌ nuvií noco̱o cachi̱nj niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱, nda̱a vaa guun rá taranꞌ nij soꞌ a. Ne̱ ꞌo̱ nuu chre̱ꞌ nij soꞌ ꞌo̱ veꞌ, ne̱ uxraꞌ taꞌa̱j nij soꞌ rachrúún chá nij soꞌ a. Ne̱ dan me se nda̱a niha̱ꞌ nda̱a cochro̱j rá taranꞌ nij soꞌ chá nij soꞌ chraa a. 47 Ne̱ cataj nij soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé nij soꞌ, ne̱ caꞌmii sa̱ꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ ne̱ chumanꞌ Jerusalén niꞌya̱j nij yuvii̱ man nij soꞌ ga̱a veꞌé mán chre̱ꞌ nij soꞌ a. Ne̱ daj a̱ güii cunuu chre̱ꞌ doj síí va̱j nani̱i̱ rihaan sayuun ga̱ nij soꞌ, quiꞌyaj Diose̱ a.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ síí rengo̱, quiꞌyaj Pedró ga̱ Juan a

1 Dan me se agaꞌ vaꞌnu̱j rej anocoꞌ güii me se cuchiꞌ síí cuꞌna̱j Pedró do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Juan do̱ꞌ, nuvií noco̱o, cheꞌé se orá achíín niꞌya̱j nii rihaan Diose̱ me yoꞌ a. 2 Ne̱ ma̱a̱n orá dan nica̱j nii man ꞌo̱ síí rengo̱ cuchiꞌ nii rihaan nuvií noco̱o yoꞌ, ne̱ síí rengo̱ me soꞌ asi̱j caꞌngaa soꞌ a. Ne̱ dan me se daj a̱ güii uchruj nii man soꞌ rihaan yoꞌóó rej xꞌnu̱j taꞌyaa cuꞌna̱j Taꞌyaa Veꞌé Ndoꞌo Vaa a. Ne̱ yoꞌ me rej achíín soꞌ caridad man nij yuvii̱ atúj nuvií yoꞌ a. 3 Dan me se queneꞌen soꞌ man Pedró do̱ꞌ, man Juan do̱ꞌ, se vaa catu̱u̱ ro̱j soꞌ rá nuvií noco̱o, ga̱a ne̱ cachíín soꞌ caridad man ro̱j soꞌ a. 4 Ga̱a ne̱ niꞌya̱j uxrá Pedró do̱ꞌ, Juan do̱ꞌ, man soꞌ, ne̱ cataj Pedró rihaan soꞌ a:

―Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ man rój á ―taj soꞌ rihaan síí rengo̱ yoꞌ a.

5 Ga̱a ne̱ niꞌya̱j síí rengo̱ man ro̱j soꞌ, cheꞌé se guun rá soꞌ se vaa rque̱ ro̱j soꞌ saꞌanj man soꞌ a. 6 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan soꞌ a:

―Taj va̱j a̱ doj saꞌanj rihaan ꞌu̱nj maꞌ. Tza̱j ne̱ rque̱ ꞌu̱nj se vaa rihaan ꞌu̱nj mán so̱ꞌ ei. Dan me se cheꞌé maꞌa̱n Jesucristó síí cavii chumanꞌ Nazaret taj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa na̱xuma̱a̱n so̱ꞌ ne̱ cache̱e̱ so̱ꞌ á ―taj Pedró rihaan soꞌ a.

7 Ga̱a ne̱ quitaꞌaa Pedró raꞌa soꞌ rej nuva̱ꞌ soꞌ, ne̱ cachrón caya̱ Pedró man soꞌ, ne̱ nu̱ꞌ nariꞌ nucuaj tacóó soꞌ do̱ꞌ, xtucua̱ꞌ soꞌ do̱ꞌ a. 8 Ga̱a ne̱ dan me se güéj soꞌ, ne̱ canicunꞌ caya̱ soꞌ, ne̱ cachéé soꞌ, ne̱ dan me se catúj soꞌ rá nuvií noco̱o ga̱ ro̱j soꞌ, ne̱ cachéé ndoꞌo soꞌ, ne̱ güéj soꞌ, ne̱ cataj soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé soꞌ a. 9 Ga̱a ne̱ queneꞌen cunuda̱nj nij yuvii̱ se vaa cachéé soꞌ ne̱ cataj soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ a. 10 Ne̱ queneꞌen nij yuvii̱ se vaa maꞌa̱n soꞌ me síí yáán rihaan taꞌyaa nuvií noco̱o cuꞌna̱j Taꞌyaa Veꞌé Ndoꞌo Vaa ne̱ achíín soꞌ caridad, ne̱ caꞌanj ndoꞌo rá nij yuvii̱ cheꞌé se vaa nahuun sa̱ꞌ síí rengo̱ yoꞌ a.

Nihánj me nana̱ nataꞌ Pedró rihaan nij yuvii̱ a

11 Dan me se quitaꞌaa síí nahuun sa̱ꞌ yoꞌ man síí cuꞌna̱j Pedró do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Juan do̱ꞌ, ne̱ cheꞌé se caꞌanj ndoꞌo rá nij yuvii̱, cheꞌé dan cunánj nij yuvii̱ cunuu chre̱ꞌ nij yuvii̱ rihaan ro̱j soꞌ rque chingá cuꞌna̱j Corredor Salomón a. 12 Ne̱ ga̱a queneꞌen Pedró man nij yuvii̱, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij yuvii̱ a:

―Cuno̱ soj si̱j israelitá caꞌmi̱j á. Me cheꞌé caꞌanj ndoꞌo rá soj se vaa chéé síí nihánj ga̱. Me cheꞌé niꞌya̱j ndoꞌo soj man rój ga̱. Nuveé maꞌa̱n rój me síí guun nucua̱j quiꞌyaj cachéé soꞌ maꞌ. Nuveé cheꞌe̱ se si̱j noco̱ꞌ sa̱ꞌ ndoꞌo man Diose̱ me rój, ne̱ cachéé soꞌ quiꞌyaj rój maꞌ. 13 Dan me se Diose̱ síí noco̱ꞌ xi̱i níꞌ síí cuꞌna̱j Abraham do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Isaac do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Jacob do̱ꞌ, me síí quiꞌyaj cavii sa̱ꞌ ndoꞌo taꞌníí maꞌa̱n soꞌ Jesucristó na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ nij soj me nij síí tucuachén man Jesucristó rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó, ne̱ nda̱ꞌ se guun ya̱ rá síí cuꞌna̱j Pilato se vaa caꞌa̱nj u̱u̱n Jesucristó, tza̱j ne̱ cataj soj rihaan síí cuꞌna̱j Pilato se vaa guun rá soj cavi̱ꞌ Jesucristó ado̱nj.

14 ”Dan me se cataj soj se vaa ne gu̱un rá soj ni̱ꞌyaj soj man síí sa̱ꞌ nimán yoꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se cachíín niꞌya̱j soj rihaan síí cuꞌna̱j Pilato se vaa quiri̱i̱ soꞌ tagaꞌ man ꞌo̱ síí ticaviꞌ man yuvii̱ a. 15 Ne̱ ticaviꞌ soj man Jesucristó síí gu̱un nucua̱j quiꞌya̱j ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán níꞌ a. Ne̱ Diose̱ roꞌ, quiꞌyaj cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, ne̱ maꞌa̱n núj me síí queneꞌen se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ na̱nj ado̱nj. 16 Ne̱ cheꞌé se cuchumán rá síí nihánj niꞌya̱j soꞌ man Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan nariꞌ nucuaj soꞌ, quiꞌyaj Jesucristó ado̱nj. Ne̱ dan me se nahuun sa̱ꞌ nu̱ꞌ soꞌ, ne̱ a̱j neꞌen taranꞌ soj da̱j quiranꞌ soꞌ, ne̱ a̱j cuno soj da̱j taj maꞌa̱n soꞌ na̱nj á.

17 ”Ne̱ nihánj me se neꞌén ꞌu̱nj se vaa cheꞌé se ne queneꞌe̱n soj da̱j si̱j me Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan caviꞌ soꞌ quiꞌyaj soj ga̱ nij síí uun chij rihaan soj na̱nj ei. 18 Tza̱j ne̱ Diose̱ roꞌ, me síí cataj xnaꞌanj asi̱j naá ndoꞌo ga̱a rqué soꞌ nana̱ nataꞌ nij síí nataꞌ se na̱na̱ soꞌ, ne̱ dan me se cataj xnaꞌanj Diose̱ se vaa síí caꞌne̱j soꞌ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me se quira̱nꞌ ndoꞌo soꞌ sayuun a. Ne̱ nihánj me se quisíj ya̱ nu̱ꞌ nda̱a vaa cataj Diose̱ se vaa quiꞌya̱j maꞌa̱n Diose̱ na̱nj ei.

19 ”Cheꞌé dan ca̱nica̱j nimán soj canoco̱ꞌ soj chrej sa̱ꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e tinavi̱j Diose̱ cacunꞌ tumé soj á. 20 Ga̱a ne̱ caꞌve̱e quisi̱j güii cunu̱u cui̱j rá taranꞌ níꞌ si̱j israelitá, quiꞌya̱j síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ dan me se Jesucristó síí cuneꞌ Diose̱ man ti̱nanii man níꞌ rihaan sayuun me se caꞌne̱j Diose̱ man soꞌ caꞌna̱ꞌ uún soꞌ rihaan níꞌ a. 21 Cuano̱ nihánj me se me rá Diose̱ ca̱yáán soꞌ rej xta̱ꞌ nda̱a se quisi̱j güii naquiꞌya̱j sa̱ꞌ Diose̱ nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n nda̱a rá se vaa nij rasu̱u̱n asi̱j naá ndoꞌo nda̱a vaa cataj xnaꞌanj nij síí sa̱ꞌ síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá a. 22 Dan me se síí cuꞌna̱j Moisés cataj rihaan xi̱i níꞌ: “Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me se cavi̱i̱ yoꞌo̱ tinúú nij soj, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ gu̱un soꞌ síí nata̱ꞌ se na̱na̱ Diose̱ nda̱a vaa ꞌyaj ma̱ꞌanj a. Ne̱ cuno̱ soj nu̱ꞌ nana̱ nata̱ꞌ soꞌ rihaan soj á. 23 Ne̱ dan me se a̱ me maꞌa̱n síí naꞌvej rá cuno̱ se na̱na̱ síí nata̱ꞌ se na̱na̱ Diose̱ yoꞌ, ne̱ nu̱ꞌ quiri̱i̱ yaníj nii man soꞌ scaꞌnúj níꞌ si̱j israelitá, ne̱ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj”, taj síí cuꞌna̱j Moisés ga̱a naá a. 24 Ne̱ dan me se síí cuꞌna̱j Samuel do̱ꞌ, cunuda̱nj yoꞌó nij síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ do̱ꞌ, cataj xnaꞌanj taranꞌ uún nij soꞌ uún cheꞌé güii ya̱j ei.

25 ”Ne̱ rihaan maꞌa̱n nij soj caꞌmii nij síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱, ne̱ maꞌa̱n nij soj me nij síí cavi̱i̱ sa̱ꞌ quiꞌya̱j Diose̱, nda̱a vaa cataꞌ tuꞌva Diose̱ rihaan xi̱i níꞌ ga̱a naá ei. Dan me se rihaan xi̱i níꞌ síí cuꞌna̱j Abraham cataj Diose̱: “Dan me se cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij yuvii̱ ma̱n cunuda̱nj nij chumanꞌ na̱j rihaan chumii̱, quiꞌya̱j taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ so̱ꞌ a”, taj Diose̱ rihaan Abraham a. 26 Ga̱a ne̱ a̱j caꞌnéé Diose̱ man taꞌníí Diose̱ rihaan chumii̱, ne̱ cuchiꞌ taꞌníí Diose̱ asino ya̱a̱n rihaan maꞌa̱n soj, quiꞌyaj Diose̱, cheꞌé rej ca̱nica̱j nimán ꞌo̱ ꞌo̱ nij soj, ne̱ ta̱náj xco̱ nij soj tucuáán chiꞌi̱i̱, ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé taranꞌ nij soj ei ―taj Pedró rihaan nij yuvii̱ cunuu chre̱ꞌ rá nuvií noco̱o yoꞌ a.

4

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii síí cuꞌna̱j Pedró ga̱ Juan rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a

1 Dan me se ga̱a caꞌmii síí cuꞌna̱j Pedró ga̱ Juan rihaan nij yuvii̱, ne̱ cuchiꞌ nij xrej do̱ꞌ, tanuu uun chij rihaan nij tanuu ꞌyaj suun rá nuvií noco̱o do̱ꞌ, nij síí saduceo do̱ꞌ, rihaan ro̱j soꞌ a. 2 ꞌO̱ se ne gu̱un niha̱ꞌ rá nij soꞌ ga̱a cuno nij soꞌ nana̱ tucuꞌyón Pedró ga̱ Juan man nij yuvii̱ nana̱ se vaa Jesucristó me ꞌo̱ síí cunuu iꞌna̱ꞌ uún ga̱a caviꞌ soꞌ a. 3 Ne̱ dan me se quitaꞌaa nij soꞌ man ro̱j soꞌ, ne̱ caxríj nij soꞌ tagaꞌ man ro̱j soꞌ ꞌo̱ yanꞌ a. ꞌO̱ se a̱j tiꞌnuu me orá yoꞌ a. 4 Ne̱ queꞌe̱e̱ nij síí cuno se na̱na̱ ro̱j soꞌ roꞌ, cuchumán rá nana̱ yoꞌ, ne̱ veé da̱nj quisíj ꞌu̱nꞌ míj snóꞌo canocoꞌ man Jesucristó ta̱ꞌ asuun a.

5 Ne̱ yoꞌó güii me se cunuu chre̱ꞌ nij síí nica̱j suun do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u se tucua̱nj Moisés rihaan nij yuvii̱ do̱ꞌ, chumanꞌ Jerusalén ga̱ 6 síí cuꞌna̱j Anás síí guun xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Caifás do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Juan do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Alejandró do̱ꞌ, taranꞌ nij tuvi̱ꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ a. 7 Dan me se canicunꞌ caya̱ síí cuꞌna̱j Pedró ga̱ Juan tanu̱u̱ veꞌ ma̱n nij xrej, quiꞌyaj nij xrej, ne̱ xnáꞌanj nij xrej man ro̱j soꞌ, cataj nij xrej a:

―Me rej quiriꞌ ro̱j so̱j rej nucua̱j do̱ꞌ, me síí caꞌneꞌ suun rihaan ro̱j so̱j do̱ꞌ, ne̱ quiꞌyaj ro̱j so̱j da̱nj ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man ro̱j soꞌ a.

8 Ga̱a ne̱ caraa ndoꞌo Nimán Diose̱ nimán Pedró, ne̱ cataj Pedró rihaan nij soꞌ a:

―Cuno̱ nij soj si̱j nica̱j suun rii taꞌngaꞌ rihaan nij yuvii̱ do̱ꞌ, cuno̱ soj si̱j uun chij cuno̱ nana̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj á. 9 Nihánj me se naquiꞌya̱j cu̱u nij soj man rój cheꞌé se cunuu ꞌe̱e̱ rá rój niꞌya̱j rój ꞌo̱ síí rengo̱, ne̱ me rá nij soj queneꞌe̱n soj asa̱ꞌ caꞌvee nahuun sa̱ꞌ síí rengo̱ nihánj a. 10 Cheꞌé dan xca̱j nij soj do̱ꞌ, taranꞌ nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, cuentá se vaa Jesucristó síí cavii chumanꞌ Nazaret me síí quiꞌyaj caꞌvee naxca̱j rój man síí rengo̱ nihánj, ne̱ ꞌo̱ vaa nucua̱j soꞌ a. Ne̱ nij soj roꞌ, me nij síí quiꞌyaj cachrón nii man Jesucristó rihaan rcutze̱, tza̱j ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, quiꞌyaj Diose̱ a. 11 Ne̱ xa̱ꞌ Jesús, tza̱j ne̱ soꞌ me yuvej quiriꞌíj nij soj si̱j cune̱ꞌ veꞌ, ne̱ ya̱j me se guun soꞌ yuvej sa̱ꞌ doj rihaan taranꞌ nij yuvej ma̱n tacóó veꞌ ya̱j na̱nj ado̱nj. 12 Ne̱ taj va̱j a̱ doj yoꞌó síí gu̱un nucua̱j quiꞌya̱j cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ a̱ maꞌ. O̱rúnꞌ soꞌ me síí vaa rihaan chumii̱ nihánj síí caꞌnéé Diose̱, ne̱ o̱rúnꞌ soꞌ me síí caꞌve̱e ti̱nanii man níꞌ rihaan sayuun na̱nj ado̱nj ―taj Pedró rihaan nij síí uun chij yoꞌ a.

13 Dan me se queneꞌen nij soꞌ se vaa ne cuchuꞌvi̱ꞌ Pedró ga̱ Juan ne̱ sca̱ꞌ uxrá caꞌmii ro̱j soꞌ, ne̱ xcaj nij soꞌ cuentá se vaa nuveé si̱j tucuꞌyón yanj me ro̱j soꞌ, tza̱j ne̱ sa̱ꞌ uxrá nariꞌ ro̱j soꞌ a. Cheꞌé dan caráyaꞌa̱nj nij soꞌ a. Ne̱ queneꞌen nij soꞌ se vaa ro̱j soꞌ me síí cachéé ga̱ Jesucristó a. 14 Ne̱ queneꞌen nij soꞌ man síí nahuun sa̱ꞌ yoꞌ nicu̱nꞌ ga̱ ro̱j soꞌ a. Ga̱a ne̱ ne quiri̱ꞌ nij soꞌ nana̱ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ maꞌ.

15 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ nij síí uun chij suun rihaan Pedró ga̱ Juan ga̱ síí nahuun sa̱ꞌ yoꞌ se vaa cu̱riha̱nj vaꞌnu̱j nij soꞌ xeꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e nuchru̱j ra̱a̱ nij tuvi̱ꞌ nij síí uun chij da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j Pedró ga̱ Juan yoꞌ, rá nij soꞌ a. 16 Dan me se cataj nij soꞌ:

―Da̱j quiꞌya̱j níꞌ ga̱ ro̱j síí nihánj ga̱. ꞌO̱ se xcaj taranꞌ nij síí ne̱ chumanꞌ Jerusalén nihánj cuentá se vaa ranga̱ꞌ quiꞌyaj suun ro̱j soꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o, ne̱ se̱ caꞌvee cata̱j níꞌ se vaa ne quiꞌya̱j ro̱j soꞌ da̱nj maꞌ. 17 Tza̱j ne̱ tuchuꞌvi̱ꞌ níꞌ man ro̱j soꞌ ne̱ caꞌne̱ꞌ níꞌ suun rihaan ro̱j soꞌ se vaa se̱ caꞌmii ro̱j soꞌ cheꞌé Jesucristó rihaan a̱ ꞌó yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ se̱ chaꞌnuu̱ doj nana̱ nihánj scaꞌnúj nij yuvii̱ a ―taj taranꞌ nij soꞌ a. 18 Ga̱a ne̱ canacúún nij soꞌ catu̱u̱ uún Pedró ga̱ Juan rej nu̱u̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ nagoꞌ nij soꞌ chrej nucua̱j man ro̱j soꞌ se vaa se̱ caꞌmii ro̱j soꞌ cheꞌé Jesucristó ne̱ se̱ tucuꞌyón ro̱j soꞌ se na̱na̱ Jesucristó a.

19 Ga̱a ne̱ canica̱j síí cuꞌna̱j Pedró ga̱ Juan cataj ro̱j soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Nuchru̱j ra̱a̱ nij soj sese gu̱un rá Diose̱ cuno̱ núj rihaan soj ne̱ ta̱náj xco̱ núj se na̱na̱ Diose̱ ei. 20 Se̱ caꞌvee caꞌne̱ꞌ rá núj ga̱ suun aꞌmii cheꞌé rasu̱u̱n queneꞌen núj do̱ꞌ, cheꞌé nana̱ cuno núj do̱ꞌ a̱ maꞌ ―taj ro̱j soꞌ rihaan nij soꞌ a.

21 Ga̱a ne̱ doj a̱ caꞌmii yuva̱a̱ nij síí uun chij yoꞌ rihaan ro̱j soꞌ, tza̱j ne̱ ne quiri̱ꞌ nij síí uun chij yoꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun man ro̱j soꞌ a̱ maꞌ. Cheꞌé dan naꞌnéé nij soꞌ chrej man ro̱j soꞌ a. ꞌO̱ se nij yuvii̱ me se cunuda̱nj nij soꞌ cataj se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé síí nahuun sa̱ꞌ yoꞌ a. 22 Ne̱ síí nahuun sa̱ꞌ quiꞌyaj suun sa̱ꞌ noco̱o yoꞌ me se va̱j soꞌ vi̱j chiha̱a̱ yoꞌ táá doj a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó ga̱a cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱ a

23 Dan me se naꞌnéé nii man Pedró ga̱ Juan, ne̱ cuchiꞌ ro̱j soꞌ rihaan tinúú ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ nataꞌ ro̱j soꞌ nu̱ꞌ nana̱ cataj nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, se vaa cataj nij soꞌ rihaan ro̱j soꞌ a. 24 Ga̱a ne̱ dan me se ga̱a cuno nij soꞌ se na̱na̱ ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ guun rá taranꞌ nij soꞌ cachi̱nj niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan nucua̱j caꞌmii nij soꞌ, cataj nij soꞌ a:

―Ma̱ꞌán so̱ꞌ me síí quiꞌyaj nu̱ꞌ rej xta̱ꞌ nu̱ꞌ chumii̱ nu̱ꞌ na yaꞌa̱nj nu̱ꞌ rasu̱u̱n nu̱ꞌ a. 25 Ne̱ so̱ꞌ roꞌ, caꞌnéé Nimán so̱ꞌ rihaan xi̱i núj síí cuꞌna̱j David síí quiꞌyaj suun cheꞌé so̱ꞌ, ne̱ Nimán so̱ꞌ roꞌ, rqué nana̱ rihaan soꞌ caꞌmi̱i̱ soꞌ, ne̱ dan me se cataj soꞌ: “Me cheꞌé caꞌmaan ndoꞌo rá nij síí yaníj, ne̱ me cheꞌé guun nij rmaꞌa̱n rá nij yuvii̱ ga̱. 26 Dan me se cavii nij síí nica̱j suun rey uun chij rihaan chumii̱ nihánj, ga̱a ne̱ cunuu chre̱ꞌ nij soꞌ, cheꞌé rej quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, man síí caꞌnéé soꞌ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun do̱ꞌ a”, taj síí cuꞌna̱j David yoꞌ ga̱a naá a. 27 Dan me se ya̱ ya̱ cunuu chre̱ꞌ síí cuꞌna̱j Herodes do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Poncio Pilato do̱ꞌ, nij síí yaníj do̱ꞌ, nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, rque chumanꞌ nihánj, cheꞌé rej quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun man taꞌníí so̱ꞌ síí cuꞌna̱j Jesucristó síí cunéꞌ so̱ꞌ man ti̱nanii man núj rihaan sayuun a. 28 Tza̱j ne̱ quiꞌyaj nij soꞌ ina̱nj se vaa guun rá ma̱ꞌán so̱ꞌ asi̱j naá se vaa quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ me síí quiꞌyaj guun nu̱ꞌ nihánj a.

29 ”Ne̱ nihánj me se xca̱j so̱ꞌ si̱j ꞌni̱j raꞌa man núj cuentá se vaa caꞌmii yuva̱a̱ ndoꞌo nij soꞌ rihaan núj a. Ne̱ ra̱cuíj so̱ꞌ man núj si̱j ꞌyaj suun cheꞌé so̱ꞌ se vaa gu̱un nucua̱j núj nata̱ꞌ sca̱ꞌ núj se na̱na̱ so̱ꞌ rihaan yuvii̱ a. 30 Dan me se ra̱cuíj so̱ꞌ man núj quiꞌya̱j núj suun sa̱ꞌ noco̱o, ne̱ nahu̱un sa̱ꞌ yuvii̱, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, cheꞌé rej xca̱j yuvii̱ cuentá se vaa si̱j nucua̱j ndoꞌo mé so̱ꞌ cheꞌé taꞌníí so̱ꞌ Jesucristó síí gue̱e̱ á ―taj taranꞌ nij soꞌ, cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱ a.

31 Dan me se quisíj cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ quinaa̱n nu̱ꞌ rej ma̱n nij soꞌ, ne̱ caraa ndoꞌo Nimán Diose̱ nimán cunuda̱nj nij soꞌ, ga̱a ne̱ sca̱ꞌ ndoꞌo caꞌmii nij soꞌ se na̱na̱ Diose̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé yan yoꞌo̱ chre̱ꞌ mán nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó a

32 Dan me se yoꞌo̱ cuya̱a̱n vaa rá cunuda̱nj nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ a̱ ꞌó nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó ne taj se vaa se siꞌya̱j o̱rúnꞌ me rasu̱u̱n maꞌ. Tana̱nj nu̱ꞌ rasu̱u̱n ma̱n rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ roꞌ, me siꞌyaj taranꞌ nij soꞌ, taj nij soꞌ, ne̱ ꞌo̱ chre̱ꞌ mán nij soꞌ, ne̱ ꞌo̱ chre̱ꞌ aꞌmii nij soꞌ, ne̱ o̱rúnꞌ rasu̱u̱n siꞌyaj cunuda̱nj nij soꞌ a. 33 Ne̱ nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱ me se nucua̱j ndoꞌo nataꞌ nij soꞌ se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. Ne̱ quiꞌyaj ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé cunuda̱nj nij soꞌ a.

34 Ne̱ taj va̱j a̱ ꞌó síí achiin rasu̱u̱n man ꞌni̱j scaꞌnúj nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se cunuda̱nj tinúú nij soꞌ síí vaa toꞌóó do̱ꞌ, síí vaa veꞌ tucuá do̱ꞌ, cutuꞌvéj nij soꞌ siꞌyaj nij soꞌ, ne̱ nica̱j nij soꞌ saꞌanj quiriꞌ nij soꞌ, 35 ne̱ caxríj nij soꞌ saꞌanj yoꞌ ston nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱ a. Ne̱ sese cachiin rasu̱u̱n rihaan ꞌo̱ tinúú nij soꞌ, ne̱ nij apóstol me nij síí rqué nu̱ꞌ se vaa cachiin rihaan soꞌ a.

36 Ne̱ yoꞌo̱ soꞌ roꞌ, me síí cuꞌna̱j José, ne̱ tucuꞌnáj nij apóstol Bernabé man soꞌ a. Ne̱ nana̱ Bernabé taj se vaa síí ꞌyaj nariꞌ nucuaj níꞌ me soꞌ a. Ne̱ ꞌo̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Leví síí cane ga̱a naá me soꞌ, ne̱ cavii soꞌ rej cuꞌna̱j Chipre a. 37 Dan me se vaa ꞌo̱ toꞌóó soꞌ, ne̱ cutuꞌvéj soꞌ man yoꞌ, ne̱ nica̱j soꞌ saꞌanj quiriꞌ soꞌ cheꞌé yoꞌóó yoꞌ, ne̱ caxríj soꞌ ston nij apóstol yoꞌ a.

5

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Ananías do̱ꞌ, nica̱ soꞌ chana̱ cuꞌna̱j Safira do̱ꞌ a

1 Dan me se vaa yoꞌo̱ síí cuꞌna̱j Ananías, ne̱ vaa nica̱ soꞌ chana̱ cuꞌna̱j Safira, ne̱ cutuꞌvéj ro̱j ni̱ca̱ ro̱j soꞌ ꞌo̱ yoꞌóó, 2 ne̱ quiriꞌ ro̱j soꞌ saꞌanj, ga̱a ne̱ quitaꞌaa síí cuꞌna̱j Ananías taꞌa̱j saꞌanj yoꞌ, ne̱ caꞌvej rá nica̱ soꞌ qui̱taꞌaa soꞌ saꞌanj yoꞌ a. Ga̱a ne̱ da̱j ꞌó taꞌa̱j saꞌanj caꞌanj nica̱j soꞌ, caxríj soꞌ ston nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man a. Ne̱ caꞌmii ne̱ soꞌ rihaan nij apóstol se vaa nu̱ꞌ saꞌanj quiriꞌ soꞌ cheꞌé yoꞌóó cutuꞌvéj soꞌ me yoꞌ, cataj soꞌ a. 3 Ga̱a ne̱ caꞌmii Pedró rihaan síí cuꞌna̱j Ananías, cataj soꞌ, ne̱:

―Me cheꞌé catúj síí chre̱e nimán so̱ꞌ, ne̱ caꞌmii ne̱ so̱ꞌ nda̱a rihaan Nimán Diose̱, ne̱ quitaꞌaa so̱ꞌ taꞌa̱j saꞌanj quiríꞌ so̱ꞌ ga̱a cutuꞌvéj so̱ꞌ yoꞌóó yoꞌ ga̱. 4 Dan me se da̱j guun rá so̱ꞌ, ne̱ caꞌmii ne̱ so̱ꞌ ga̱. Nuveé toꞌo̱j ma̱ꞌán so̱ꞌ cutuꞌvéj so̱ꞌ ne̱ ga̱a cutuꞌvéj so̱ꞌ man yoꞌ ne̱ ne nó xcúún so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa me rá ma̱ꞌán so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ ga̱ se saꞌa̱nj so̱ꞌ naꞌ. Me cheꞌé cavii raá so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se vaa quiꞌyáá so̱ꞌ nihánj ga̱. Nuveé rihaan yuvii̱ u̱u̱n caꞌmii ne̱ so̱ꞌ maꞌ. Nda̱a rihaan maꞌa̱n ya̱ Diose̱ caꞌmii ne̱ so̱ꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Pedró rihaan Ananías yoꞌ a.

5 Ga̱a cuno Ananías nana̱ caꞌmii Pedró rihaan soꞌ, ne̱ naxruꞌ soꞌ, ne̱ caviꞌ soꞌ a. Ga̱a ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo cunuda̱nj nij síí cuno nda̱a vaa quiranꞌ soꞌ a. 6 Ga̱a ne̱ canicunꞌ nij síí tachru̱u̱, ne̱ caráán nij soꞌ yatzíj xráá síí caviꞌ, ga̱a ne̱ caꞌanj nica̱j nij soꞌ man soꞌ xeꞌ, ga̱a ne̱ cachinꞌ nij soꞌ man soꞌ a.

7 Dan me se cachén vaꞌnu̱j orá ta̱ꞌ asuun, ga̱a ne̱ catúj nica̱ síí caviꞌ yoꞌ rá veꞌ, ne̱ ne queneꞌe̱n noꞌ da̱j quiranꞌ nica̱ noꞌ maꞌ. 8 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan noꞌ a:

―Cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihanj sese nu̱ꞌ saꞌanj quitaꞌaa ro̱j so̱j cheꞌé yoꞌóó cutuꞌvéj ro̱j so̱j me nihánj á ―taj Pedró rihaan noꞌ a.

―Veé cunuda̱nj ya̱ saꞌanj quitaꞌaa rój cheꞌé yoꞌóó me yoꞌ ei ―taj noꞌ a.

9 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan noꞌ a:

―Me cheꞌé cuya̱a̱n guun rá ro̱j so̱j tiha̱ꞌ yuꞌunj ro̱j so̱j man Nimán síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ga̱. Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei. Nij síí cachinꞌ man nica̱ so̱ꞌ roꞌ, nicunꞌ taꞌyaa, ne̱ nihánj me se ca̱ta̱ nij soꞌ mán so̱ꞌ, caꞌa̱nj ni̱caj nij soꞌ mán so̱ꞌ xeꞌ cuano̱ ei ―taj Pedró rihaan noꞌ a.

10 Ga̱a ne̱ taj niꞌyón naxruꞌ noꞌ rihaan yoꞌóó rej nicu̱nꞌ Pedró, ne̱ nu̱ꞌ caviꞌ noꞌ a. Ga̱a ne̱ dan me se catúj uún nij síí tachru̱u̱ rá veꞌ, ne̱ queneꞌen nij soꞌ se vaa a̱j caviꞌ noꞌ, ga̱a ne̱ caꞌanj nica̱j nij soꞌ man noꞌ xeꞌ, ga̱a ne̱ cachinꞌ nij soꞌ man noꞌ uún xꞌnúú nica̱ noꞌ a. 11 Ga̱a ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo cunuda̱nj nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó do̱ꞌ, cunuda̱nj nij síí cuno nana̱ da̱j quiranꞌ ro̱j ni̱ca̱ ro̱j soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ a

12 Ga̱a ne̱ quiꞌyaj ndoꞌo nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man suun sa̱ꞌ noco̱o niꞌya̱j nij yuvii̱ ne̱ chumanꞌ Jerusalén a. Ne̱ yoꞌo̱ vaa rá nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó, ne̱ cunuu chre̱ꞌ nij soꞌ rá nuvií noco̱o rá chingá cuꞌna̱j Corredor Salomón a. 13 Tza̱j ne̱ yoꞌó nij yuvii̱ roꞌ, ne quisi̱j rá nij soꞌ cunu̱u chre̱ꞌ nij soꞌ ga̱ nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó maꞌ. Tza̱j ne̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ cataj se vaa sa̱ꞌ quiꞌyaj nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó a. 14 Tza̱j ne̱ cuchumán rá queꞌe̱e̱ nij snóꞌo do̱ꞌ, nij chana̱ do̱ꞌ, niꞌya̱j nij soꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ cheꞌé dan guun ri̱i̱ doj nij yuvii̱ noco̱ꞌ man soꞌ a. 15 Ne̱ dan me se rihaan chruun do̱ꞌ, rihaan yuvéé do̱ꞌ, táá nij síí ranꞌ, rii nij yuvii̱ man nij síí ranꞌ yoꞌ xeꞌ a. Cuchruj nii man nij síí ranꞌ rá callé rej cache̱n Pedró, cheꞌé se sese se ca̱chu̱nꞌ Pedró cano̱ xráá nij síí ranꞌ ne̱ nahu̱un soꞌ, rá nij yuvii̱ a. 16 Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ ndoꞌo yuvii̱ cavii nij chumanꞌ na̱j nichru̱nꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ nuu chre̱ꞌ nij soꞌ a. Dan me se ata̱ nij soꞌ síí ranꞌ do̱ꞌ, síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán do̱ꞌ, ne̱ nahuun sa̱ꞌ cunuda̱nj nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé sayuun quiꞌyaj nii man nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱ a

17 Dan me se guun xco̱j ruva̱a̱ rá nij tuvi̱ꞌ xrej ata̱ suun noco̱o doj niꞌya̱j nij soꞌ man nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱ a. Dan me se nij tuvi̱ꞌ xrej me se síí saduceo me nij soꞌ a. 18 Dan me se caꞌnéé nij soꞌ tanuu qui̱taꞌaa man nij apóstol, ga̱a ne̱ caxríj nij soꞌ tagaꞌ man nij soꞌ a. 19 Tza̱j ne̱ rej nii̱ me se caꞌnaꞌ yoꞌo̱ se mo̱zó síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ caꞌnúj soꞌ taꞌyaa tagaꞌ yoꞌ, ne̱ caꞌanj nica̱j soꞌ man nij apóstol xeꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj se mo̱zó Diose̱ yoꞌ rihaan nij apóstol:

20 ―Cavi̱i̱ soj, ne̱ caꞌa̱nj soj canicu̱nꞌ soj rá nuvií noco̱o, ne̱ nata̱ꞌ soj rihaan nij yuvii̱ nu̱ꞌ nana̱ nihánj nana̱ taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j nij yuvii̱ ne̱ caꞌve̱e ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán nij yuvii̱ rihaan Diose̱ á ―taj se mo̱zó Diose̱ yoꞌ rihaan nij soꞌ a.

21 Síj cuno nij soꞌ nana̱ vaa da̱nj, ga̱a ne̱ rej síj güii catúj nij soꞌ rá nuvií noco̱o, ne̱ tucuꞌyón nij soꞌ se na̱na̱ Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a. Ma̱a̱n orá dan canacúún nij tuvi̱ꞌ xrej ata̱ suun noco̱o doj, ne̱ cunu̱u chre̱ꞌ cunuda̱nj nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá, quiꞌya̱j nij soꞌ juntá a. Ga̱a ne̱ caꞌnéé nij soꞌ síí caꞌa̱nj tagaꞌ, ne̱ caꞌna̱ꞌ ni̱caj nij soꞌ man nij apóstol rihaan nij soꞌ, rá nij soꞌ a. 22 Dan me se cuchiꞌ nij mozó caꞌnéé nij síí uun chij yoꞌ tagaꞌ, ga̱a ne̱ ne nari̱ꞌ mozó man nij apóstol rque tagaꞌ a̱ maꞌ. Cheꞌé dan me canica̱j nij mozó yoꞌ rej mán nij síí uun chij yoꞌ, ne̱ nataꞌ nij mozó yoꞌ se vaa guun tagaꞌ a. 23 Dan me se cataj nij mozó yoꞌ a:

―Dan me se ga̱a cuchiꞌ núj tagaꞌ, ne̱ vaa raan tagaꞌ, ne̱ nicu̱nꞌ nij tanuu rihaan taꞌyaa, tumé nij tanuu taꞌyaa a. Tza̱j ne̱ ga̱a caꞌnúj núj taꞌyaa, ne̱ ne nariꞌ núj a̱ ꞌó yuvii̱ rá tagaꞌ a̱ maꞌ ―taj nij mozó rihaan nij síí uun chij yoꞌ a.

24 Dan me se ga̱a cuno tanuu uun chij rihaan nij tanuu tumé nuvií noco̱o do̱ꞌ, ga̱a cuno nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nana̱ vaa da̱nj, ga̱a ne̱ dan me se cuchuꞌviꞌ nij soꞌ, ne̱ ne queneꞌe̱n nij soꞌ da̱j gu̱un rej rihaan nij soꞌ quiꞌya̱j nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó a. 25 Ga̱a ne̱ dan me se cuchiꞌ yoꞌo̱ soꞌ rihaan nij síí uun chij, ga̱a ne̱ nataꞌ soꞌ rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Xa̱ꞌ nij síí caxríj nij soj tagaꞌ man, tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se nicu̱nꞌ nij soꞌ rá nuvií noco̱o, tucuꞌyón uxrá nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ na̱nj á ―taj síí caꞌnaꞌ rihaan nij soꞌ a.

26 Ga̱a ne̱ cavii tanuu uun chij rihaan nij tanuu tumé nuvií noco̱o cavii nij mozó cavii, caꞌanj nij soꞌ nuvií noco̱o, ne̱ caꞌanj naca̱j nij soꞌ man nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man rihaan nij síí uun chij yoꞌ a. Tza̱j ne̱ ne quiꞌya̱j nij soꞌ fuerzá man nij síí cuneꞌ Jesucristó man maꞌ. ꞌO̱ se cuchuꞌviꞌ tanuu do̱ꞌ, nij mozó do̱ꞌ, niꞌya̱j nij soꞌ man nij yuvii̱ se vaa go̱ꞌ nij yuvii̱ yahij xráá maꞌa̱n nij soꞌ a.

27 Dan me se caꞌnaꞌ nica̱j nij soꞌ man nij apóstol rej cunuu chre̱ꞌ cunuda̱nj nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a. Ga̱a ne̱ xnáꞌanj xrej ata̱ suun noco̱o doj man nij soꞌ, 28 cataj soꞌ a:

―Né se̱ a̱j cataj xnaꞌanj núj rihaan nij soj se vaa caꞌne̱ꞌ rá soj ga̱ suun tucuꞌyón rihaan nij yuvii̱ cheꞌé síí nataꞌ soj cheꞌé a. Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se a̱j cuchiꞌ se na̱na̱ soj rihaan cunuda̱nj nij síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén nihánj, quiꞌyaj soj, ne̱ me rá soj cara̱a soj cacunꞌ xráá núj se vaa caviꞌ snóꞌo noco̱ꞌ soj quiꞌyaj núj á ―taj soꞌ rihaan nij apóstol a.

29 Ga̱a ne̱ cataj Pedró do̱ꞌ, yoꞌó nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man do̱ꞌ a:

―Tza̱j ne̱ ꞌo̱ se no̱ xcúún níꞌ cuno̱ níꞌ asino ya̱a̱n nana̱ aꞌmii Diose̱ rihaan nana̱ aꞌmii yuvii̱ a. 30 ꞌO̱ se nij soj me síí tocoꞌ man Jesucristó rihaan rcutze̱, ne̱ caviꞌ soꞌ, quiꞌyaj soj, ne̱ Diose̱ noco̱ꞌ xi̱i níꞌ asi̱j naá roꞌ, me síí quiꞌyaj cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ ado̱nj. 31 Ga̱a ne̱ maꞌa̱n Diose̱ quiꞌyaj cavii Jesucristó xta̱ꞌ, ne̱ nicu̱nꞌ Jesucristó rej xꞌnu̱j Diose̱ rej nuva̱ꞌ Diose̱, ne̱ guun Jesucristó síí uun chij ndoꞌo, ne̱ síí tinanii man níꞌ rihaan sayuun guun soꞌ, cheꞌé rej caꞌve̱e ca̱nica̱j nimán níꞌ si̱j israelitá ga̱a ne̱ quinavi̱j cacunꞌ tumé níꞌ ado̱nj. 32 Ne̱ núj me síí nataꞌ nana̱ nihánj rihaan yuvii̱ ei. Ne̱ neꞌen Nimán Diose̱ uún se vaa ya̱ ya̱ vaa nana̱ nihánj, ne̱ rqué Diose̱ Nimán Diose̱ rihaan núj si̱j uno rihaan Diose̱ a ―taj nij soꞌ rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a.

33 Dan me se ga̱a cuno nij síí uun chij nana̱ nihánj, ga̱a ne̱ caꞌmaan uxrá rá nij soꞌ, ga̱a ne̱ guun rá nij soꞌ ticavi̱ꞌ nij soꞌ man nij apóstol yoꞌ a. 34 Tza̱j ne̱ canicunꞌ caya̱ yoꞌo̱ tuviꞌ nij soꞌ ꞌo̱ síí fariseo síí cuꞌna̱j Gamaliel, ne̱ síí naquiꞌyaj cu̱u se tucua̱nj Moisés me soꞌ, ne̱ caráj cochro̱j cunuda̱nj nij yuvii̱ niꞌya̱j nij yuvii̱ man soꞌ a. Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun se vaa cu̱riha̱nj nij apóstol do̱j ꞌo̱ orá nii xeꞌ a. 35 Ga̱a ne̱ cataj Gamaliel rihaan yoꞌó nij síí uun chij yoꞌ a:

―Cuno̱ soj si̱j israelitá nana̱ caꞌmi̱j rihaan nij soj cuano̱ á. Dan me se tadó soj da̱j quiꞌya̱j soj ga̱ nij snóꞌo caꞌnaꞌ rihaan níꞌ nihánj á. 36 ꞌO̱ se asi̱j rque̱ doj me se nachuma̱a̱n ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Teudas, ne̱ soꞌ roꞌ, me síí cataj se vaa si̱j sa̱ꞌ uxrá me maꞌa̱n soꞌ, ne̱ canocoꞌ ꞌo̱ caꞌa̱nj cientó yuvii̱ xcó soꞌ ta̱ꞌ asuun a. Ga̱a ne̱ ticaviꞌ nii man soꞌ, ne̱ chaꞌnuu̱ cunuda̱nj nij síí cuno se na̱na̱ soꞌ, ne̱ navij nu̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ na̱nj ado̱nj. 37 Ga̱a ne̱ dan me se cachén doj, ga̱a ne̱ cavii yoꞌó síí cuꞌna̱j Judas síí cavii estadó Galilea, ne̱ nachuma̱a̱n soꞌ ga̱a güii cachrón gobiernó se chuvi̱i cunuda̱nj nij yuvii̱ rihaan yanj a. Ga̱a ne̱ tihaꞌ yuꞌunj soꞌ man yuvii̱, ne̱ canocoꞌ nij yuvii̱ xcó soꞌ a. Ga̱a ne̱ caviꞌ soꞌ uún, ga̱a ne̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ cuno se na̱na̱ soꞌ chaꞌnuu̱ uún a.

38 ”Ne̱ cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj se vaa se̱ quiꞌyaj nij soj a̱ doj sayuun man nij síí caꞌnaꞌ rihaan níꞌ cuanꞌ maꞌ. ꞌO̱ se sese tucuáán cuchruj yuvii̱ u̱u̱n me se tucua̱nj nij soꞌ, ne̱ sese ꞌyaj nij soꞌ nda̱a vaa avii raa̱ maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ se vaa ꞌyaj nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 39 Tza̱j ne̱ sese Diose̱ me síí rqué se na̱na̱ nij soꞌ, ne̱ sese ꞌyaj suun nij soꞌ se su̱u̱n Diose̱, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌanj niꞌya̱ se na̱na̱ nij soꞌ quiꞌya̱j soj maꞌ. Sese da̱nj gu̱un quiꞌya̱j nij soj, ne̱ síí unuꞌ ga̱ maꞌa̱n Diose̱ me nij soj ado̱nj ―taj síí cuꞌna̱j Gamaliel cuno yoꞌó nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a.

Dan me se cuchumán rá nij soꞌ se na̱na̱ síí cuꞌna̱j Gamaliel yoꞌ, 40 ga̱a ne̱ canacúún nij soꞌ man nij apóstol, ne̱ catúj nij soꞌ rej mán nij soꞌ, ga̱a ne̱ goꞌ nii rutzii̱ xráá nij apóstol, quiꞌyaj nij síí uun chij, ne̱ caꞌneꞌ nij soꞌ suun rihaan nij apóstol se vaa se̱ caꞌmii nij soꞌ a̱ ꞌó nana̱ cheꞌé Jesucristó rihaan nij yuvii̱, ga̱a ne̱ naꞌnéé nij síí uun chij yoꞌ chrej man nij apóstol a. 41 Dan me se curiha̱nj nij apóstol rej mán nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá, ne̱ guun niha̱ꞌ rá nij apóstol cheꞌé se si̱j vaa sa̱ꞌ me nij soꞌ niꞌya̱j Diose̱ ne̱ cheꞌé dan caꞌvee quiranꞌ nij soꞌ sayuun cheꞌé Jesucristó quiꞌyaj Diose̱ a. 42 Ne̱ daj a̱ güii me se cunuu chre̱ꞌ nij apóstol rá nuvií noco̱o do̱ꞌ, rá veꞌ tucuá nij soꞌ do̱ꞌ, ne̱ yoꞌo̱ tucuꞌyón nij soꞌ man nij yuvii̱, ne̱ nataꞌ nij soꞌ se na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ a.

6

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j cuneꞌ nii man chi̱j síí ꞌyaj suun cheꞌé nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a

1 Ne̱ güii dan me se guun ri̱i̱ doj nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó, ne̱ dan me se taꞌa̱j nij soꞌ me síí aꞌmii xnaꞌánj griego, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ me síí aꞌmii xnaꞌánj hebreo a. Ne̱ dan me se nij caꞌmii nij síí aꞌmii xnaꞌánj griego niꞌya̱j nij soꞌ man nij síí aꞌmii xnaꞌánj hebreo, cheꞌé se chá goꞌ nij síí aꞌmii xnaꞌánj hebreo yoꞌ rihaan nij chana̱ nique̱ caviꞌ nica̱ daj a̱ güii a. Ne̱ rihaan nij chana̱ nique̱ caviꞌ nica̱ níí aꞌmii xnaꞌánj griego me se ne cuya̱a̱n go̱ꞌ nij soꞌ se chá cha̱ nij noꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ cheꞌé dan aꞌmaan rá nij síí aꞌmii xnaꞌánj griego a. 2 Cheꞌé dan chuvi̱j nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man roꞌ, canacúún nij soꞌ man nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó cunu̱u chre̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ cataj chuvi̱j nij soꞌ a:

―Nij uxrá vaa sese tanáj xco̱ núj suun nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱ cheꞌé rej quiꞌya̱j chuvi̱i núj coꞌoo rihaan nij chana̱ caviꞌ nica̱ ado̱nj. 3 Cheꞌé dan nari̱i̱ nij soj chi̱j tinúú níꞌ síí veꞌé aꞌmii nii niꞌya̱j nii man, tinu̱j. Dan me se nano̱ꞌ soj síí nu̱u̱ ndoꞌo Nimán Diose̱ nimán, ne̱ síí cu̱u raa̱ nano̱ꞌ soj, ne̱ cune̱ꞌ níꞌ man nij soꞌ se vaa quiꞌya̱j suun nij soꞌ suun nihánj á. 4 Ne̱ xa̱ꞌ núj, tza̱j ne̱ ina̱nj suun yoꞌo̱ cachi̱nj niꞌya̱j rihaan Diose̱ quiꞌya̱j suun núj, ne̱ nata̱ꞌ núj se na̱na̱ Diose̱ na̱nj á ―taj chuvi̱j nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ a.

5 Dan me se guun niha̱ꞌ rá cunuda̱nj nij yuvii̱ ga̱a cuno nij yuvii̱ nana̱ yoꞌ, ne̱ narii nij yuvii̱ man chi̱j tinúú nij soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ soꞌ me síí cuꞌna̱j Esteban, ne̱ soꞌ roꞌ, me síí nucua̱j uxrá rá niꞌya̱j man Diose̱, ne̱ nu̱u̱ ndoꞌo Nimán Diose̱ nimán soꞌ a. Ne̱ narii uún nij soꞌ man síí cuꞌna̱j Felipé do̱ꞌ, Prócoro do̱ꞌ, Nicanor do̱ꞌ, Timón do̱ꞌ, Parmenas do̱ꞌ, Nicolás do̱ꞌ a. Ne̱ nuveé si̱j israelitá me Nicolás, ma̱a̱n ne̱ síí guun rá canoco̱ꞌ se tucua̱nj nij síí israelitá guun soꞌ, ne̱ síí cavii chumanꞌ Antioquía me soꞌ uún a. 6 Ne̱ dan me se nica̱j nij yuvii̱ man chi̱j nij soꞌ caꞌanj nij soꞌ rihaan chuvi̱j nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man, ne̱ nij apóstol me se cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ cutaꞌ nij soꞌ raꞌa nij soꞌ raa̱ chi̱j nij soꞌ cheꞌé yan go̱ꞌ nij soꞌ se chá rihaan nij chana̱ nique̱ caviꞌ nica̱ a.

7 Dan me se chaꞌnuu̱ uxrá se na̱na̱ Diose̱, ne̱ guun ri̱i̱ ndoꞌo doj nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó chumanꞌ Jerusalén yoꞌ, ne̱ nda̱a queꞌe̱e̱ uxrá nij xrej israelitá cuchumán rá se na̱na̱ Jesucristó ne̱ cuno rihaan Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj nii ga̱a quitaꞌaa nii man síí cuꞌna̱j Esteban a

8 Dan me se síí cuꞌna̱j Esteban me se racuíj ndoꞌo Diose̱ man soꞌ, ne̱ guun nucua̱j ndoꞌo soꞌ, ne̱ dan me se quiꞌyaj ndoꞌo soꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o niꞌya̱j nij síí ma̱n rej chumanꞌ Jerusalén a. 9 Tza̱j ne̱ canicunꞌ queꞌe̱e̱ yuvii̱, ne̱ taꞌa̱j nij soꞌ me síí ꞌanj veꞌ tucuꞌyón rej nuu chre̱ꞌ nij síí quiꞌyaj canaán cu̱riha̱nj rihaan se ruꞌve̱e̱ nij soꞌ, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ me síí cavii chumanꞌ Cirene, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ me síí cavii chumanꞌ Alejandría, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ me síí cavii rej cuꞌna̱j Cilicia do̱ꞌ, rej cuꞌna̱j Asia do̱ꞌ a. Dan me se canó tuviꞌ taranꞌ nij soꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j Esteban, 10 tza̱j ne̱ ne caꞌve̱e quiꞌya̱j canaán se na̱na̱ nij soꞌ rihaan se na̱na̱ Esteban a̱ maꞌ. ꞌO̱ se racuíj ndoꞌo Nimán Diose̱ man síí cuꞌna̱j Esteban, ne̱ cavii ndoꞌo nana̱ cu̱u raa̱ soꞌ, quiꞌyaj Nimán Diose̱ a. 11 Ga̱a ne̱ caxríj nij soꞌ chrej rque yoꞌó taꞌa̱j snóꞌo uún, ne̱ snóꞌo yoꞌ cataj:

―Cuno núj se vaa caꞌmii síí cuꞌna̱j Esteban yoꞌ nana̱ nij cheꞌé síí cuꞌna̱j Moisés ga̱ maꞌa̱n Diose̱ á ―taj nij snóꞌo yoꞌ, caꞌmii ne̱ nij soꞌ a.

12 Ga̱a ne̱ caꞌmaan rá nij yuvii̱ do̱ꞌ, nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u se tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, ga̱a cuno nij soꞌ se na̱na̱ nij síí ne̱ yoꞌ a. Ga̱a ne̱ cavii nij soꞌ, quitaꞌaa cunuda̱nj nij soꞌ man Esteban, ne̱ caꞌanj nica̱j nij soꞌ man soꞌ rá veꞌ nuu chre̱ꞌ nij soꞌ, quiꞌya̱j nij soꞌ juntá a. 13 Ga̱a ne̱ canicunꞌ do̱j síí caꞌmii ne̱ síí caraa cacunꞌ xráá Esteban, ne̱ cataj nij soꞌ a:

―Síí nihánj roꞌ, ne aꞌneꞌ rá soꞌ ga̱ suun aꞌmii quij cheꞌé rej gue̱e̱ nihánj do̱ꞌ, cheꞌé tucuáán noco̱ꞌ níꞌ do̱ꞌ, a̱ maꞌ. 14 ꞌO̱ se cuno núj se vaa cataj soꞌ se vaa Jesucristó síí cavii chumanꞌ Nazaret me síí tiri̱ꞌ nu̱ꞌ nuvií noco̱o nihánj, ne̱ natuna̱ soꞌ tucuáán cuchruj síí cuꞌna̱j Moisés cheꞌé níꞌ ado̱nj ―taj nij soꞌ, caꞌmii ne̱ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Esteban yoꞌ a.

15 Ga̱a ne̱ niꞌya̱j uxrá cunuda̱nj nij síí ya̱nj rá veꞌ yoꞌ man Esteban yoꞌ, ne̱ ase vaa rihaan se mo̱zó Diose̱ roꞌ, da̱nj vaa rihaan soꞌ, niꞌya̱j nij soꞌ a.

7

1 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj xrej ata̱ suun noco̱o doj man síí cuꞌna̱j Esteban, cataj xrej:

―Ya̱ uxrá da̱nj caꞌmii so̱ꞌ dan tuꞌva nij soꞌ da̱nj cheꞌé so̱ꞌ naꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Esteban a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii natáj síí cuꞌna̱j Esteban rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a

2 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Esteban yoꞌ:

―Cuno̱ soj caꞌmi̱j rihaan soj, tinu̱j, taꞌnuj. Dan me se ga̱a ataa ca̱yáán xi̱i níꞌ síí cuꞌna̱j Abraham chumanꞌ Harán, ne̱ niꞌndaj ya̱ veꞌé vaa Diose̱ curuviꞌ rihaan soꞌ rej va̱j soꞌ rej cuꞌna̱j Mesopotamia, 3 ne̱ cataj Diose̱ rihaan soꞌ: “Cu̱riha̱nj so̱ꞌ chiháán so̱ꞌ rej ne̱ nij tuvíꞌ so̱ꞌ, ne̱ cavi̱i̱ so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ ꞌo̱ rej ti̱haán ꞌu̱nj mán so̱ꞌ á”, taj Diose̱ rihaan Abraham a. 4 Ga̱a ne̱ dan me se curiha̱nj soꞌ rej ne̱ nij síí caldeo, ne̱ caꞌanj soꞌ cayáán soꞌ chumanꞌ Harán a. Ga̱a ne̱ quisíj caviꞌ rej soꞌ, ne̱ cavii uún soꞌ, caꞌanj soꞌ cayáán soꞌ yoꞌóó nihánj rej ne̱ maꞌa̱n nij soj cuano̱ a. 5 Tza̱j ne̱ a̱ doj yoꞌóó ne rque̱ Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham maꞌ. Ne̱ a̱ ꞌó taꞌníí Abraham ne caꞌnga̱a̱ ga̱a cataꞌ tuꞌva Diose̱ rihaan soꞌ se vaa gu̱un siꞌya̱j nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ Abraham man yoꞌóó nihánj na̱nj á.

6 ”Ga̱a ne̱ cataj uún Diose̱ rihaan soꞌ se vaa caꞌa̱nj ca̱yáán nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ soꞌ toꞌóó yoꞌó yuvii̱, ne̱ gu̱un nij soꞌ mozó cu̱nuû rihaan yoꞌó nij yuvii̱ yoꞌ, ne̱ tucuxru̱ꞌ yoꞌó nij yuvii̱ man nij soꞌ cunu̱ꞌ caꞌa̱nj cientó yoꞌ a. 7 Ne̱ xa̱ꞌ nij yuvii̱ gu̱un nij soꞌ mozó rihaan, tza̱j ne̱ maꞌa̱n Diose̱ quiꞌya̱j sayuun man nij yuvii̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ cu̱riha̱nj nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ Abraham rej yoꞌ, ne̱ nama̱n nij soꞌ ca̱yáán nij soꞌ rej nihánj, ne̱ canoco̱ꞌ nij soꞌ man Diose̱, ne̱ quiꞌya̱j suun nij soꞌ cheꞌé Diose̱, taj Diose̱ rihaan Abraham ga̱a naá a.

8 ”Dan me se cataꞌ tuꞌva Diose̱ se vaa quiꞌya̱j Diose̱ da̱nj cheꞌé nij tuviꞌ Abraham, ga̱a ne̱ caꞌneꞌ Diose̱ suun se vaa cuta̱ꞌ taranꞌ nij tuvi̱ꞌ Abraham taꞌngaꞌ man nij soꞌ, cheꞌé se yuvii̱ ꞌni̱j raꞌa Diose̱ man me nij soꞌ a. Ne̱ dan me se caꞌngaa taꞌníí Abraham síí cuꞌna̱j Isaac, ne̱ cutaꞌ Abraham taꞌngaꞌ man soꞌ ga̱a va̱j soꞌ tu̱nj güii a. Ne̱ da̱nj quiꞌyaj Isaac uún cheꞌé taꞌníí soꞌ síí cuꞌna̱j Jacob, ne̱ da̱nj quiꞌyaj uún Jacob cheꞌé nij taꞌníí soꞌ chuvi̱j nij xi̱i níꞌ nij síí cayáán ga̱a naá a.

9 ”Ga̱a ne̱ dan me se guun xco̱j ruva̱a̱ rá nij xi̱i níꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man tinúú nij soꞌ José, ga̱a ne̱ cutuꞌvéj nij soꞌ man soꞌ rihaan síí caꞌanj nica̱j man soꞌ nda̱a rej yoꞌóó cuꞌna̱j Egiptó a. Ne̱ Diose̱ va̱j ga̱ soꞌ, 10 ne̱ tinanii Diose̱ man soꞌ rihaan nu̱ꞌ sayuun quiranꞌ soꞌ a. Ga̱a ne̱ guun rá síí nica̱j suun rey síí cuꞌna̱j Faraón niꞌya̱j soꞌ man José, ne̱ síí sa̱ꞌ ndoꞌo avii raa̱ guun José rihaan Faraón, quiꞌyaj Diose̱ a. Ga̱a ne̱ cuneꞌ Faraón man José se vaa gu̱un chij José rihaan rej Egiptó, ne̱ nda̱a rihaan nu̱ꞌ veꞌ tucuá Faraón guun chij José a.

11 ”Ga̱a ne̱ cachén ndoꞌo xꞌnaa nu̱ꞌ rej Egiptó do̱ꞌ, rej yoꞌóó cuꞌna̱j Canaán do̱ꞌ, ne̱ quiranꞌ ndoꞌo nij yuvii̱ sayuun, ne̱ xi̱i níꞌ roꞌ, ne gu̱un nucua̱j nij soꞌ quiri̱ꞌ nij soꞌ se cha̱ nij soꞌ maꞌ. 12 Ga̱a ne̱ cuno Jacob nana̱ se vaa vaa ꞌnúú trigó aneꞌ rej Egiptó, ne̱ cheꞌé dan tiha̱j yu̱u̱n caꞌnéé soꞌ man nij taꞌníí soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ nano̱ꞌ nij soꞌ ꞌnúú trigó a. 13 Dan me se quisíj vi̱j caꞌanj nij soꞌ rej Egiptó, ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj José rihaan nij soꞌ se vaa tinúú nij soꞌ me soꞌ, ga̱a ne̱ dan me se xcaj Faraón cuentá me rej cavii José a.

14 ”Ga̱a ne̱ caꞌnéé José nana̱ rihaan rej soꞌ Jacob se vaa caꞌa̱nj nij tuvi̱ꞌ Jacob ca̱yáán nij soꞌ rej Egiptó, ne̱ dan me se vaꞌnu̱j chiha̱a̱ xnu̱ꞌ yuvii̱ me nij tuvi̱ꞌ Jacob yoꞌ a. 15 Ga̱a ne̱ dan me se caꞌanj Jacob rej Egiptó a. Cachén doj, ga̱a ne̱ caviꞌ soꞌ, ne̱ caviꞌ nij taꞌníí soꞌ xi̱i níꞌ, 16 ga̱a ne̱ caꞌanj nica̱j nii man cúú man nij soꞌ nda̱a chumanꞌ cuꞌna̱j Siquem, ne̱ dan me se cachinꞌ nii man cúú man nij soꞌ rque yuꞌuj yuvej a̱j quiránj Abraham rihaan nij taꞌníí síí cuꞌna̱j Hamor rej chumanꞌ Siquem yoꞌ a.

17 ”Dan me se ga̱a quinichrunꞌ güii quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ nana̱ a̱j cataꞌ tuꞌva Diose̱ rihaan Abraham ga̱a naá, ne̱ dan me se xnaꞌanj nij yuvii̱ israelitá yoꞌ rej Egiptó, ne̱ guun ri̱i̱ ndoꞌo doj nij soꞌ a. 18 Da̱nj quiꞌyaj nij soꞌ nda̱a se catúj yoꞌó síí nica̱j suun rey yoꞌóó Egiptó, ne̱ ne neꞌen soꞌ a̱ doj cheꞌé síí cuꞌna̱j José a̱ maꞌ. 19 Ne̱ soꞌ me síí tihaꞌ yuꞌunj man tuviꞌ níꞌ nij yuvii̱ israelitá, ne̱ tucuxruꞌ soꞌ man xi̱i níꞌ nij yuvii̱ israelitá yoꞌ a. Dan me se caꞌneꞌ soꞌ suun se vaa quiriꞌi̱j nii man taꞌníí nij yuvii̱ israelitá neꞌej leé no̱ xeꞌ, cheꞌé rej cavi̱ꞌ taꞌníí nij soꞌ a. 20 Ne̱ ma̱a̱n tió dan me se caꞌngaa síí cuꞌna̱j Moisés, ne̱ caranꞌ rá Diose̱ niꞌya̱j soꞌ man Moisés, ne̱ rque vaꞌnu̱j yavii tucuachij rej soꞌ ga̱ nii soꞌ man soꞌ tucuá rej soꞌ a. 21 Ga̱a ne̱ caxríj yuve̱ ro̱j soꞌ man neꞌej cuꞌna̱j Moisés xeꞌ yoꞌó rej yaníj, ga̱a ne̱ dan me se naca̱j maꞌa̱n taꞌnij cha̱na̱ Faraón man neꞌej cuꞌna̱j Moisés yoꞌ, ne̱ tucuachij noꞌ man soꞌ ase ꞌyáꞌ ga̱ taꞌníí ma̱ꞌánꞌ quiꞌyaj noꞌ a. 22 Ga̱a ne̱ tucuꞌyón nii nu̱ꞌ se na̱na̱ nij síí ma̱n Egiptó nana̱ cu̱u man síí cuꞌna̱j Moisés, ne̱ sca̱ꞌ aꞌmii soꞌ ne̱ sca̱ꞌ ꞌyaj suun soꞌ a.

23 ”Dan me se quisíj síí cuꞌna̱j Moisés vi̱j chiha̱a̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ guun rá soꞌ caꞌa̱nj ni̱ꞌyaj soꞌ da̱j ranꞌ nij tuviꞌ soꞌ nij yuvii̱ israelitá a. 24 Ne̱ dan me se queneꞌen soꞌ se vaa tucuxruꞌ yoꞌo̱ síí ma̱n yoꞌóó Egiptó man ꞌo̱ síí israelitá a. Cheꞌé dan guun rá síí cuꞌna̱j Moisés yoꞌ nayo̱n cuentá cheꞌé tuviꞌ soꞌ síí israelitá, ne̱ cheꞌé dan goꞌ soꞌ man síí ma̱n yoꞌóó Egiptó yoꞌ a. 25 Ga̱a ne̱ guun rá síí cuꞌna̱j Moisés se vaa xca̱j nij tuviꞌ soꞌ síí israelitá cuentá se vaa Diose̱ ra̱cuíj man soꞌ ti̱nanii soꞌ man nij soꞌ rihaan nij síí ma̱n Egiptó, tza̱j ne̱ ne xca̱j nij soꞌ cuentá maꞌ.

26 ”Dan me se yoꞌó güii me se cuchiꞌ soꞌ rej ma̱n nij yuvii̱ israelitá, ne̱ dan me se vi̱j tuviꞌ nij soꞌ cunuꞌ, ne̱ guun rá soꞌ naꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ uún ro̱j soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cataj soꞌ: “Tinu̱j. Me cheꞌé unuꞌ ro̱j tinu̱j ro̱j so̱j ga̱”, taj soꞌ rihaan ro̱j soꞌ a. 27 Ne̱ síí tucuxruꞌ man tuviꞌ roꞌ, tiguíj raꞌa soꞌ man Moisés, ne̱ cataj soꞌ: “Taj va̱j síí cuneꞌ mán so̱ꞌ gu̱un chij so̱ꞌ rihaan núj ne̱ caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé núj maꞌ. 28 Ne̱ nihánj me se guun rá so̱ꞌ ti̱cavíꞌ so̱ꞌ manj, nda̱a vaa ticavíꞌ so̱ꞌ man síí ma̱n yoꞌóó Egiptó quii naꞌ”, taj síí tucuxruꞌ man tuviꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Moisés yoꞌ a. 29 Ga̱a ne̱ cheꞌé se xcaj síí cuꞌna̱j Moisés cuentá se vaa chaꞌnuu̱ ndoꞌo nana̱ se vaa ticaviꞌ soꞌ man ꞌo̱ síí ma̱n yoꞌóó Egiptó, ga̱a ne̱ cheꞌé dan cunánj soꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ cayáán soꞌ rej cuꞌna̱j Madián a. Ne̱ xcaj soꞌ chana̱, ne̱ caꞌngaa vi̱j taꞌníí soꞌ snóꞌo cunii a.

30 ”Dan me se cachén vi̱j chiha̱a̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ rej tacaan nichru̱nꞌ quij cuꞌna̱j Sinaí me se queneꞌen soꞌ ꞌo̱ coj acoꞌ yaꞌan raa̱, ne̱ curuviꞌ yoꞌo̱ se mo̱zó Diose̱ rque yaꞌan yoꞌ queneꞌen soꞌ a. 31 Ne̱ caꞌanj rá Moisés ga̱a queneꞌen soꞌ rasu̱u̱n yaꞌa̱nj yoꞌ, ne̱ guun rá soꞌ quinichru̱nꞌ soꞌ rihaan coj yoꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ man yoꞌ, tza̱j ne̱ cuno soꞌ caꞌmii síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, 32 ne̱ dan me se cataj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ: “ꞌU̱nj roꞌ, me Diose̱ noco̱ꞌ nij xií so̱ꞌ ga̱a naá a. Dan me se Diose̱ noco̱ꞌ síí cuꞌna̱j Abraham do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Isaac do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Jacob do̱ꞌ, mé ꞌu̱nj á”, taj Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ cuno Moisés a. Ga̱a ne̱ cuchuꞌviꞌ Moisés ne̱ quiriꞌíj man soꞌ, ne̱ ne quisi̱j rá soꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ coj acoꞌ yaꞌan raa̱ yoꞌ a. 33 Ga̱a ne̱ cataj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan soꞌ a: “Quiri̱i̱ so̱ꞌ canj ꞌni̱j tacóó so̱ꞌ á. ꞌO̱ se yoꞌóó nicu̱nꞌ so̱ꞌ cuano̱ roꞌ, me yoꞌóó gue̱e̱ ndoꞌo ado̱nj. 34 Dan me se niꞌya̱j ꞌu̱nj, ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj sayuun ranꞌ nij yuvii̱ noco̱ꞌ manj rej Egiptó, ne̱ cunoj da̱j rnúj nij soꞌ cheꞌé sayuun ranꞌ nij soꞌ, ne̱ nihánj me se nanij ꞌu̱nj cheꞌé se me raj ti̱nanii ꞌu̱nj man nij soꞌ rihaan sayuun ranꞌ nij soꞌ a. Cheꞌé dan cuva̱ꞌ so̱ꞌ, ne̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj mán so̱ꞌ rej Egiptó á”, taj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan Moisés a.

35 ”Dan me se xa̱ꞌ Moisés, tza̱j ne̱ soꞌ me síí quiriꞌíj yaníj nij yuvii̱ israelitá man ga̱a cataj nij soꞌ se vaa taj va̱j síí cuneꞌ man soꞌ gu̱un chij soꞌ rihaan nij soꞌ ne̱ caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé nij soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ soꞌ me síí caꞌnéé maꞌa̱n Diose̱ se vaa gu̱un chij soꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá ne̱ quiri̱i̱ soꞌ man nij yuvii̱ israelitá rej guun nij soꞌ mozó rihaan yoꞌó yuvii̱ a. Da̱nj quiꞌyaj Diose̱ ga̱ Moisés ga̱a queneꞌen Moisés se mo̱zó Diose̱ yoꞌ rque coj acoꞌ yaꞌan raa̱ yoꞌ a. 36 Dan me se curiha̱nj nij yuvii̱ israelitá rej cuꞌna̱j Egiptó, quiꞌyaj Moisés, ne̱ quiꞌyaj ndoꞌo soꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o Egiptó do̱ꞌ, rej na̱j na yaꞌa̱nj cuꞌna̱j Na Yaꞌa̱nj Mare̱e do̱ꞌ, rej tacaan va̱j nij soꞌ vi̱j chiha̱a̱ yoꞌ do̱ꞌ a. 37 Ne̱ maꞌa̱n Moisés yoꞌ me síí cataj rihaan nij síí israelitá: “Vaa güii, ne̱ yoꞌo̱ tuviꞌ soj roꞌ, gu̱un síí nata̱ꞌ se na̱na̱ Diose̱, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ ase vaa ꞌyáá ꞌu̱nj roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j soꞌ uún a”, taj Moisés rihaan nij yuvii̱ israelitá a.

38 ”Ne̱ Moisés me síí va̱j ga̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ israelitá rej tacaan, ne̱ cachéé soꞌ ga̱ se mo̱zó Diose̱ síí caꞌmii rihaan soꞌ rej tacaan nichru̱nꞌ quij cuꞌna̱j Sinaí, ne̱ cachéé soꞌ ga̱ nij xi̱i níꞌ uún, ne̱ soꞌ me síí nataꞌ Diose̱ se na̱na̱ Diose̱ nana̱ nucua̱j rihaan, cheꞌé rej ta̱cuachén soꞌ nana̱ yoꞌ nda̱a rihaan níꞌ a. 39 Tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j rá nij xi̱i níꞌ cuno̱ nij soꞌ rihaan Moisés maꞌ. ꞌO̱ se tanáj xco̱ nij soꞌ se na̱na̱ soꞌ, ne̱ guun ina̱nj rá nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ nda̱a vaa ꞌyaj nij soꞌ rej Egiptó a. 40 Dan me se cataj nij xi̱i níꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Aarón, ne̱: “Qui̱ꞌyáá so̱ꞌ yaꞌanj canoco̱ꞌ níꞌ, ga̱a ne̱ quita̱j ya̱a̱n yaꞌanj yoꞌ rihaan níꞌ cache̱e̱ níꞌ á. ꞌO̱ se xa̱ꞌ Moisés síí quiꞌyaj curiha̱nj níꞌ rej cuꞌna̱j Egiptó, tza̱j ne̱ ne neꞌen uxrá núj da̱j quiranꞌ soꞌ a̱ maꞌ”, taj nij yuvii̱ rihaan Aarón a. 41 Ne̱ güii dan me se quiꞌyaj nij yuvii̱ israelitá ꞌo̱ scúj leꞌe̱j, ne̱ guun yoꞌ yaꞌanj noco̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ rqué ndoꞌo nij soꞌ rasu̱u̱n rihaan yaꞌanj yoꞌ, ga̱a ne̱ guun niha̱ꞌ rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ yaꞌanj quiꞌyaj maꞌa̱n nij soꞌ a.

42 ”Cheꞌé dan guun yaníj Diose̱ rihaan nij yuvii̱ israelitá, ne̱ caꞌnéé raꞌa Diose̱ man nij soꞌ naꞌvi̱j nij soꞌ rihaan nij rasu̱u̱n va̱a rej xta̱ꞌ, ne̱ dan me se naꞌvíj nij soꞌ rihaan güii do̱ꞌ, rihaan yavii do̱ꞌ, rihaan nij yatiꞌ do̱ꞌ a. Dan me se da̱nj ina̱nj taj nana̱ no̱ rihaan yanj quiꞌyaj nij síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, ne̱ nana̱ yoꞌ taj: “Taj va̱j rasu̱u̱n rqué nij soj si̱j israelitá rihanj ga̱a va̱j soj rej tacaan vi̱j chiha̱a̱ yoꞌ maꞌ. Taj va̱j xcuu cacaa rihanj, quiꞌyaj soj maꞌ. 43 Tana̱nj cata̱ soj veꞌ mantá nu̱u̱ yaꞌanj cuꞌna̱j Moloc, ne̱ cata̱ soj yatiꞌ chraan, ne̱ guun yoꞌ yaꞌanj cuꞌna̱j Renfán rihaan soj na̱nj ado̱nj. Dan me se yaꞌanj quiꞌyaj maꞌa̱n soj naꞌvi̱j soj rihaan me ro̱j yaꞌanj yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan nona̱j rej cane̱ soj, ne̱ rej xco̱ chumanꞌ Babilonia ca̱yáán soj, qui̱ꞌyáj ado̱nj”, taj Diose̱ rihaan nij xi̱i níꞌ a.

44 ”Dan me se nica̱j xi̱i níꞌ nuvií mantá, ne̱ veꞌ nataꞌ maꞌa̱n Diose̱ nana̱ rihaan nij xi̱i níꞌ ga̱a va̱j nij soꞌ rej tacaan me veꞌ yoꞌ a. Ne̱ nuvií mantá yoꞌ roꞌ, quiꞌyaj Moisés man yoꞌ nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan soꞌ a. Dan me se ase vaa nuvií mantá tihaa̱n Diose̱ rihaan Moisés, da̱nj vaa quiꞌyaj soꞌ a. 45 Ne̱ caꞌanj nica̱j nij xi̱i níꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j Josué man nuvií mantá yoꞌ nda̱a toꞌóó yuvii̱ yaníj, ne̱ dan me se quirii yaníj Diose̱ man nij yuvii̱ yaníj rihaan toꞌóó nij soꞌ, ne̱ catúj nij xi̱i níꞌ, quiꞌyaj Diose̱ a. Ne̱ nuvií mantá yoꞌ me rej quinaꞌvíj nij xi̱i níꞌ rihaan Diose̱ nda̱a se cayáán síí cuꞌna̱j David síí nica̱j suun rey a.

46 ”Ne̱ David roꞌ, guun niha̱ꞌ rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ se vaa caꞌve̱j rá Diose̱ cune̱ꞌ soꞌ nuvií noco̱o rej naꞌvi̱j nii rihaan taꞌanj síí cuꞌna̱j Jacob a. 47 Ne̱ síí cuꞌna̱j Salomón me síí cuneꞌ nuvií yoꞌ a. 48 Tza̱j ne̱ nuveé si̱j ne̱ rá veꞌ uneꞌ yuvii̱ me Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa nu̱ꞌ chumii̱ maꞌ. ꞌO̱ se cataj xnaꞌanj síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ se vaa maꞌa̱n Diose̱ cataj: 49 “Rej xta̱ꞌ roꞌ, me chruun xlá sa̱ꞌ táá ꞌu̱nj, ne̱ yoꞌóó roꞌ, me rej ta̱j tacój ado̱nj. Cheꞌé dan taj cheꞌé cune̱ꞌ nij soj veꞌ ca̱né ꞌu̱nj maꞌ, taj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ taj uún soꞌ: Taj rej quiꞌya̱j soj nara̱a̱n rá ꞌu̱nj maꞌ. 50 ꞌO̱ se ma̱ꞌanj raꞌaj quiꞌyáj nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n nihánj ado̱nj”, taj maꞌa̱n Diose̱ a.

51 ”Dan me se nichra̱j ndoꞌo rá soj, ne̱ nuveé si̱j niha̱ꞌ rá xca̱j cuentá cheꞌé tucuáán sa̱ꞌ me soj maꞌ. Tana̱nj niga̱nj anó tuviꞌ soj ga̱ Nimán Diose̱ ado̱nj. Ase vaa quiꞌyaj xi̱i soj roꞌ, da̱nj ꞌyaj gue̱e̱ maꞌa̱n soj uún na̱nj á. 52 Dan me se canocoꞌ xi̱i soj man cunuda̱nj nij síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱, ne̱ guun rá nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun man nij soꞌ, ne̱ nda̱a ticaviꞌ nij soꞌ man nij síí nataꞌ cheꞌé síí sa̱ꞌ caꞌne̱j Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun ei. Ne̱ síí sa̱ꞌ yoꞌ me se guun nij soj síí tacuachén man soꞌ rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man níꞌ, ne̱ nda̱a ticaviꞌ nij soj man soꞌ vaa ei. 53 Dan me se soj me síí guun rá se vaa se tucua̱nj Diose̱ roꞌ, me nana̱ cataj xnaꞌanj nij se mo̱zó Diose̱ rihaan soj, tza̱j ne̱ ne uno soj nana̱ yoꞌ maꞌ ―taj síí cuꞌna̱j Esteban rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj nii ga̱a ticaviꞌ nii man síí cuꞌna̱j Esteban a

54 Dan me se ga̱a cuno nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá nana̱ vaa da̱nj, ga̱a ne̱ cuyanj rá nij soꞌ, ne̱ nda̱a chá ru̱j maꞌa̱n nij soꞌ tuꞌva nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Esteban a. 55 Tza̱j ne̱ Esteban roꞌ, caraa ndoꞌo Nimán Diose̱ nimán soꞌ, ne̱ dan me se niꞌya̱j soꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ rej veꞌé ndoꞌo vaa rej nicu̱nꞌ Diose̱, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa nicunꞌ Jesucristó rej xꞌnúú Diose̱ rej nuva̱ꞌ Diose̱ a. 56 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Esteban a:

―Nihánj me se naxꞌnúj rej xta̱ꞌ niꞌya̱j ꞌu̱nj, ne̱ neꞌén ꞌu̱nj man síí caꞌnéé Diose̱ ni̱caj yuꞌunj man yuvii̱ se vaa nicu̱nꞌ soꞌ rej xꞌnúú Diose̱ rej nuva̱ꞌ Diose̱ á ―taj soꞌ no nij síí uun chij a.

57 Ga̱a ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj nij soꞌ, ne̱ caráán raꞌa nij soꞌ xréé nij soꞌ, cheꞌé rej ne caꞌve̱j daj chiha̱a̱ míj rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ a̱ doj se na̱na̱ Esteban a̱ maꞌ. Ga̱a ne̱ cunánj cunuda̱nj nij soꞌ nda̱a rej nicu̱nꞌ Esteban, ne̱ quitaꞌaa cunuda̱nj nij soꞌ man soꞌ, 58 ne̱ quirii nij soꞌ man Esteban rque chumanꞌ Jerusalén yoꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ goꞌ nij soꞌ yahij man Esteban a. Dan me se nij síí caraa cacunꞌ xráá Esteban me se cuchruj nij soꞌ saga̱nꞌ nij soꞌ rihaan yoꞌóó rej nicu̱nꞌ ꞌo̱ síí tachru̱u̱ cuꞌna̱j Saulo a. 59 Ga̱a ne̱ goꞌ ndoꞌo nij soꞌ yahij man Esteban, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ:

―Nihánj me se naca̱j so̱ꞌ nimanj, Jesucristó Síí Chij ―taj soꞌ, cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Jesucristó a.

60 Ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j soꞌ, ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj soꞌ, cataj soꞌ:

―Se̱ caraá so̱ꞌ cacunꞌ nihánj xráá nij soꞌ, man Síí Chij ―taj soꞌ, ga̱a ne̱ caviꞌ soꞌ a.

8

1 Ne̱ síí cuꞌna̱j Saulo yoꞌ roꞌ, cuna̱j quiranꞌ Esteban rá soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé sayuun quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Saulo man nij yuvii̱ cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a

Ne̱ güii dan me se guun cheꞌe̱ nii quiꞌyaj ndoꞌo nii sayuun man nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó síí ne̱ chumanꞌ Jerusalén a. Dan me se cunánj nij soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ caꞌanj nij soꞌ nda̱a nu̱ꞌ estadó Judea do̱ꞌ, estadó cuꞌna̱j Samaria do̱ꞌ a. Tza̱j ne̱ o̱rúnꞌ maꞌa̱n nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ roꞌ, me nij síí yoꞌo̱ quináj chumanꞌ Jerusalén a. 2 Ne̱ dan me se taꞌa̱j nij síí sa̱ꞌ nimán cachinꞌ man Esteban, ne̱ taꞌvee uxrá nij soꞌ cheꞌé se vaa caviꞌ soꞌ a. 3 Tza̱j ne̱ síí cuꞌna̱j Saulo me se síí ta̱j riꞌyunj man nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó me soꞌ, ne̱ ticaviꞌ soꞌ man nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó a. Dan me se cuchiꞌ soꞌ veꞌ ne̱ ꞌo̱ ꞌo̱ nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó, ne̱ quitaꞌaa soꞌ man nij soꞌ, ne̱ dan me se nu̱ꞌ snóꞌo nu̱ꞌ chana̱ nu̱ꞌ quitaꞌaa soꞌ, ne̱ caxríj soꞌ tagaꞌ man nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuchiꞌ se na̱na̱ Diose̱ chumanꞌ cuꞌna̱j Samaria a

4 Dan me se nij síí cunánj me se chéé ndoꞌo nij soꞌ nataꞌ nij soꞌ se na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan yuvii̱ a. 5 Ne̱ síí cuꞌna̱j Felipé caꞌanj chumanꞌ Samaria, ne̱ caꞌmii natáj soꞌ se na̱na̱ Jesucristó rihaan nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ yoꞌ a. 6 Ga̱a ne̱ cuno nij síí ma̱n chumanꞌ Samaria se na̱na̱ Felipé, ne̱ queneꞌen nij soꞌ nij suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj soꞌ, ne̱ cheꞌé dan guun niha̱ꞌ ndoꞌo rá cunuda̱nj nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ se na̱na̱ Felipé a. 7 Dan me se queꞌe̱e̱ nij nana̱ chre̱e curiha̱nj nimán yuvii̱, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ nucua̱j caguáj nij nana̱ chre̱e yoꞌ ga̱a curiha̱nj nij yoꞌ a. Ne̱ quinahuun queꞌe̱e̱ nij síí ranꞌ do̱ꞌ, queꞌe̱e̱ nij síí rengo̱ do̱ꞌ, 8 ne̱ cheꞌé dan guun niha̱ꞌ uxrá rá nij síí ne̱ chumanꞌ Samaria yoꞌ a.

9 Ne̱ dan me se ga̱a ataa cuchi̱ꞌ Felipé chumanꞌ Samaria, ne̱ vaa ꞌo̱ snóꞌo cuꞌna̱j Simón chumanꞌ yoꞌ, ne̱ Simón me se quiꞌyaj chru̱u̱n ndoꞌo soꞌ, ne̱ caꞌanj rá nij síí ne̱ Samaria, quiꞌyaj soꞌ a. Ne̱ cataj soꞌ rihaan nij yuvii̱ se vaa síí sa̱ꞌ uxrá me maꞌa̱n soꞌ, 10 ne̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ caráyaꞌa̱nj uxrá se vaa quiꞌyaj soꞌ, ne̱ dan me se nu̱ꞌ nij síí noco̱ꞌ do̱ꞌ, nu̱ꞌ nij síí uun chij do̱ꞌ, cataj se vaa me soꞌ síí ata̱ ndoꞌo rej nucua̱j, quiꞌyaj maꞌa̱n Diose̱, taj nij soꞌ, niꞌya̱j nij soꞌ man Simón a. 11 Dan me se sa̱ꞌ ndoꞌo nanó xre̱j nij yuvii̱ da̱j taj soꞌ, cheꞌé se sa̱ꞌ ndoꞌo quiꞌyaj chru̱u̱n soꞌ, ne̱ caꞌanj rá nij soꞌ, quiꞌyaj Simón a. 12 Dan me se ga̱a nataꞌ Felipé se na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ cheꞌé suun uun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj do̱ꞌ, nana̱ cheꞌé Jesucristó do̱ꞌ, ne̱ cuchumán rá nij yuvii̱ nana̱ yoꞌ, ne̱ cataꞌ ne snóꞌo do̱ꞌ, chana̱ do̱ꞌ, cheꞌé Jesucristó a. 13 Ne̱ nda̱a maꞌa̱n Simón cuchumán rá nana̱ yoꞌ, ne̱ cataꞌ ne soꞌ, ne̱ canocoꞌ soꞌ xcó Felipé, ne̱ caꞌanj rá maꞌa̱n soꞌ uún ga̱a queneꞌen soꞌ nij suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj suun Felipé a.

14 Dan me se cuchiꞌ nana̱ rihaan nij apóstol síí cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ síí ne̱ chumanꞌ Jerusalén se vaa cuchumán rá nij síí ma̱n chumanꞌ Samaria se na̱na̱ Diose̱, ne̱ cheꞌé dan caꞌnéé nij soꞌ man Pedró do̱ꞌ, man Juan do̱ꞌ, se vaa cuchi̱ꞌ ro̱j soꞌ rihaan nij síí ne̱ chumanꞌ Samaria, 15 ne̱ dan me se cuchiꞌ ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ cachíín niꞌya̱j ro̱j soꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Samaria se vaa catu̱u̱ Nimán Diose̱ nimán nij soꞌ quiꞌya̱j Diose̱ a. 16 ꞌO̱ se ataa catu̱u̱ Nimán Diose̱ nimán nij soꞌ a. Ma̱a̱n se tiha̱j cataꞌ ne u̱u̱n nij soꞌ cheꞌé Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. 17 Dan me se cutaꞌ raꞌa Pedró ga̱ Juan raa̱ nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Samaria, ga̱a ne̱ catúj Nimán Diose̱ nimán nij soꞌ a.

18 Dan me se queneꞌen síí chru̱u̱n cuꞌna̱j Simón se vaa ga̱a cutaꞌ raꞌa Pedró ga̱ Juan raa̱ yuvii̱, ne̱ catúj Nimán Diose̱ nimán nij yuvii̱ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan rquee̱ soꞌ saꞌanj rihaan ro̱j soꞌ, 19 ne̱ cataj soꞌ:

―Rque̱ ꞌu̱nj saꞌanj man ro̱j so̱j, ne̱ rque̱ ro̱j so̱j rej nucua̱j nica̱j ro̱j so̱j mán ꞌu̱nj, ne̱ me maꞌa̱n ꞌo̱ síí cuta̱ꞌ ꞌu̱nj raꞌaj raa̱, ne̱ caꞌve̱e catu̱u̱ Nimán Diose̱ nimán nij soꞌ, quiꞌya̱j ro̱j so̱j á ―taj soꞌ rihaan ro̱j soꞌ a.

20 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan soꞌ a:

―Tadó so̱ꞌ se̱ cacaa so̱ꞌ rihaan yaꞌan ga̱ se saꞌa̱nj so̱ꞌ á. Me cheꞌé guun rá so̱ꞌ se vaa aneꞌ se rqué u̱u̱n Diose̱ ga̱. 21 Daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee qui̱ꞌyáá so̱ꞌ da̱nj maꞌ. Ne vaa nica̱ a̱ doj nimán so̱ꞌ rihaan Diose̱ a̱ man ado̱nj. 22 Vaa cheꞌé ca̱nica̱j nimán so̱ꞌ ta̱náj so̱ꞌ tucuáán chiꞌi̱i̱ noco̱ꞌ so̱ꞌ nihánj, ga̱a ne̱ cachi̱nj ni̱ꞌyáá so̱ꞌ rihaan Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ sese caꞌve̱e cara̱a̱ xꞌnaa soꞌ nda̱a vaa guun rá so̱ꞌ á. 23 ꞌO̱ se cuano̱ nihánj me se xcaj ꞌu̱nj cuentá se vaa vaa chiꞌi̱i̱ nu̱ꞌ nimán so̱ꞌ ei ―taj Pedró rihaan Simón yoꞌ a.

24 Ga̱a ne̱ cataj Simón:

―Cachi̱nj niꞌya̱j ro̱j so̱j rihaan Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ cheꞌé ꞌu̱nj se̱ gaa na̱nj qui̱ránꞌ ꞌu̱nj a̱ doj se vaa cataj ro̱j so̱j rugua̱nj ―taj soꞌ rihaan ro̱j soꞌ a.

25 Dan me se nataꞌ ndoꞌo ro̱j soꞌ se na̱na̱ Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ga̱a ne̱ quinanꞌ ro̱j soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ nataꞌ ro̱j soꞌ se na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rque queꞌe̱e̱ chumanꞌ na̱j estadó cuꞌna̱j Samaria a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuchumán rá ꞌo̱ síí eunuco cavii rej cuꞌna̱j Etiopía niꞌya̱j soꞌ man Jesucristó a

26 Ga̱a ne̱ caꞌmii yoꞌo̱ se mo̱zó Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Felipé, cataj soꞌ:

―Cavi̱i̱ so̱ꞌ, caꞌa̱nj so̱ꞌ rej sur nda̱a chrej avii chumanꞌ Jerusalén ꞌanj nda̱a chumanꞌ Gaza á ―taj se mo̱zó Diose̱ rihaan Felipé a.

Dan me se chrej va̱j rej tacaan ina̱nj me chrej yoꞌ a.

27 Dan me se cavii Felipé, caꞌanj soꞌ, ne̱ ga̱a va̱j soꞌ chrej yoꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ ꞌo̱ síí eunuco cavii yoꞌóó cuꞌna̱j Etiopía, ne̱ síí nu̱u̱ rihaan chana̱ reiná cuꞌna̱j Candace uun chij rihaan nu̱ꞌ yoꞌóó Etiopía me síí eunuco yoꞌ a. Ne̱ síí tumé nu̱ꞌ se saꞌa̱nj chana̱ reiná yoꞌ me soꞌ a. Dan me se a̱j caꞌanj soꞌ chumanꞌ Jerusalén naꞌvi̱j soꞌ rihaan Diose̱, 28 ne̱ nihánj me se nanꞌ soꞌ chiháán soꞌ, ne̱ táá soꞌ cuchriꞌ nucua̱j cuayó, ne̱ nayaa soꞌ nana̱ cachrón síí cuꞌna̱j Isaías síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá rihaan yanj a. 29 Ga̱a ne̱ dan me se cataj Nimán Diose̱ rihaan Felipé a:

―Cuchi̱ꞌ so̱ꞌ rihaan cuchriꞌ nucua̱j cuayó ꞌnaꞌ nihánj, ne̱ cache̱e̱ so̱ꞌ rej xꞌnúú cuchriꞌ yoꞌ á ―taj Nimán Diose̱ rihaan Felipé a.

30 Dan me se cunánj Felipé rej xꞌnúú cuchriꞌ, ga̱a ne̱ cuno soꞌ se vaa nayaa síí ta̱j cuchriꞌ se na̱na̱ síí cuꞌna̱j Isaías síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá a. Ne̱ xnáꞌanj Felipé man soꞌ, cataj Felipé:

―Ne̱ ya̱ uxrá unó so̱ꞌ nana̱ nayaa so̱ꞌ naꞌ ―taj Felipé, xnáꞌanj soꞌ man síí eunuco yoꞌ a.

31 ―ꞌO̱ se asa̱ꞌ caꞌve̱e cu̱noj nana̱ nihánj rá so̱ꞌ, ne̱ nuviꞌ síí tu̱cuꞌyón nana̱ nihánj manj ga̱ ―taj síí eunuco yoꞌ rihaan Felipé, ga̱a ne̱ canacúún síí eunuco man Felipé se vaa cavi̱i̱ Felipé cuchriꞌ ne̱ quita̱j soꞌ rej xꞌnúú síí eunuco yoꞌ a.

32 Dan me se nana̱ nayaa síí eunuco yoꞌ roꞌ, me nana̱ nihánj a: “Ase vaa dínj tuꞌva matzinj ga̱a uchiꞌ xoꞌ rihaan síí ticavi̱ꞌ man xoꞌ do̱ꞌ, ase vaa dínj tuꞌva matzinj leꞌe̱j ga̱a uchiꞌ xoꞌ rihaan síí caca̱ cachij xráá xoꞌ do̱ꞌ, da̱nj quiꞌyaj soꞌ, ne̱ a̱ doj nana̱ ne caꞌmi̱i̱ soꞌ maꞌ. 33 Dan me se caxríj naꞌa̱j ndoꞌo nii man soꞌ, ne̱ ma̱a̱n cheꞌé se naquiꞌyaj nica̱ꞌ soꞌ nimán soꞌ, ne̱ taj caꞌneꞌ sa̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ a̱ doj yuvii̱ se̱ guun nucua̱j cata̱j xnaꞌanj cheꞌé cunuda̱nj nij síí noco̱ꞌ xnaꞌanj tuvi̱ꞌ ga̱ soꞌ, cheꞌé se ne xnaꞌanj soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ne va̱j soꞌ rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ maꞌ”, taj se na̱na̱ síí cuꞌna̱j Isaías nana̱ nayaa síí eunuco yoꞌ a.

34 Dan me se xnáꞌanj síí eunuco yoꞌ man Felipé, cataj soꞌ:

―Me síí me síí quira̱nꞌ nu̱ꞌ nda̱a vaa taj xnaꞌanj síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ nihánj ga̱. Maꞌa̱n síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ quira̱nꞌ da̱nj naꞌ. Yoꞌó soꞌ xa̱ꞌ ―taj síí eunuco, xnáꞌanj soꞌ man Felipé a.

35 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Felipé cataj xnaꞌanj soꞌ da̱j taj maꞌa̱n nana̱ yoꞌ nana̱ nayaa síí eunuco yoꞌ, ga̱a ne̱ nataꞌ soꞌ nu̱ꞌ se na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ rihaan síí eunuco yoꞌ a. 36 Dan me se ga̱a va̱j ro̱j soꞌ chrej, ne̱ cuchiꞌ ro̱j soꞌ rej nu̱u̱ do̱j na, ga̱a ne̱ cataj síí eunuco:

―Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei. Nihánj me nu̱u̱ na á. Ne̱ caꞌve̱e cata̱ꞌ ne ꞌu̱nj naꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Felipé a.

37 Ga̱a ne̱ cataj Felipé rihaan soꞌ a:

―Sese ya̱ ya̱ amán rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ man Jesucristó, ne̱ caꞌve̱e a ―taj Felipé rihaan soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj síí eunuco rihaan Felipé a:

―Amán rá ꞌu̱nj se vaa taꞌníí Diose̱ me Jesucristó ei ―taj soꞌ rihaan Felipé a.

38 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ síí eunuco suun se vaa canicu̱nꞌ cuchriꞌ, ga̱a ne̱ nanij ro̱j soꞌ rihaan yoꞌóó, ga̱a ne̱ caꞌanj ro̱j soꞌ rej nu̱u̱ na, ga̱a ne̱ cutaꞌ ne Felipé man síí eunuco yoꞌ a. 39 Dan me se ga̱a curiha̱nj ro̱j soꞌ rá na, ga̱a ne̱ naxca̱j Nimán Diose̱ man Felipé, ne̱ ne queneꞌe̱n uún síí eunuco yoꞌ man Felipé a̱ maꞌ. ꞌO̱ se cavii síí eunuco yoꞌ, quinanꞌ soꞌ, ne̱ guun niha̱ꞌ rá soꞌ a. 40 Ne̱ Felipé me se a̱j nuû soꞌ chumanꞌ Azoto a. Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ nij chumanꞌ na̱j rej va̱j soꞌ roꞌ, nataꞌ soꞌ se na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij síí ne̱ nu̱ꞌ nij chumanꞌ yoꞌ, ne̱ da̱nj quiꞌyaj soꞌ nda̱a se cuchiꞌ soꞌ chumanꞌ Cesarea a.

9

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiranꞌ síí cuꞌna̱j Saulo ga̱a canica̱j nimán soꞌ quiꞌyaj Jesucristó a

1 Dan me se síí cuꞌna̱j Saulo me se ꞌo̱ guun rá soꞌ quiꞌya̱j soꞌ sayuun man nij síí noco̱ꞌ se na̱na̱ Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ne̱ nda̱a guun rá soꞌ cavi̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan canocoꞌ uxrá soꞌ man nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó a. Ne̱ caꞌanj soꞌ rej ne̱ xrej ata̱ suun noco̱o doj, 2 ne̱ naxca̱j soꞌ yanj actá rihaan xrej, ne̱ yanj actá yoꞌ roꞌ, caꞌa̱nj chumanꞌ Damasco rihaan nij síí ꞌni̱j raꞌa veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se tucua̱nj Moisés a. Ne̱ taj xnaꞌanj yanj yoꞌ rihaan nij soꞌ se vaa sese nari̱ꞌ Saulo man nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó, ne̱ se snóꞌo se chana̱ se no̱ xcúún soꞌ nu̱míj soꞌ man nij soꞌ ne̱ caꞌa̱nj ni̱caj soꞌ man nij soꞌ nda̱a chumanꞌ Jerusalén caxri̱i̱ soꞌ man nij soꞌ tagaꞌ a. 3 Dan me se nica̱j Saulo yanj, ne̱ va̱j soꞌ chrej, ne̱ quinichrunꞌ soꞌ chumanꞌ Damasco yoꞌ, ne̱ taj niꞌyón cuchuguu̱n nu̱ꞌ xta̱ꞌ nu̱ꞌ anica̱j rej nicu̱nꞌ soꞌ a. 4 Ga̱a ne̱ quinij soꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ dan me se cuno Saulo se vaa cataj yoꞌo̱ soꞌ rihaan soꞌ:

―Cu̱nó so̱ꞌ caꞌmi̱j, Saulo. Me cheꞌé ꞌyáá so̱ꞌ sayuun manj ga̱ ―taj nana̱ cuno Saulo a.

5 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Saulo man síí caꞌmii rihaan soꞌ, cataj soꞌ:

―Síí Chij, me síí mé so̱ꞌ ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ a.

Ga̱a ne̱ síí caꞌmii rihaan soꞌ cataj:

―ꞌU̱nj roꞌ, me Jesús, ne̱ ꞌyaj ndoꞌo so̱ꞌ sayuun manj ado̱nj. 6 Tza̱j ne̱ na̱xaga̱a̱ so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ nda̱a chumanꞌ Damasco, ga̱a ne̱ cata̱j nii rihaan so̱ꞌ da̱j qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á ―taj Jesucristó rihaan Saulo a.

7 Ne̱ nij snóꞌo va̱j chrej ga̱ Saulo me se canicunꞌ nij soꞌ, ne̱ a̱ doj nana̱ ne caꞌmi̱i̱ nij soꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ cuno nij soꞌ nana̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ taj a̱ ꞌó rasu̱u̱n ne queneꞌe̱n nij soꞌ a̱ maꞌ. 8 Ne̱ Saulo me se naxuma̱a̱n soꞌ, ne̱ nuxraꞌ soꞌ rihaan soꞌ, tza̱j ne̱ taj se quiꞌyáꞌ queneꞌe̱n soꞌ maꞌ. Yu̱u̱n cheꞌe̱ caráán rihaan soꞌ na̱nj ado̱nj. Ga̱a ne̱ quitaꞌaa yoꞌó nij soꞌ raꞌa soꞌ, ne̱ racuíj nij soꞌ man Saulo chéé Saulo, ne̱ caꞌanj nij soꞌ chumanꞌ Damasco a. 9 Ne̱ quisíj vaꞌnu̱j güii ne caꞌve̱e queneꞌe̱n soꞌ maꞌ. Ne̱ ne cha̱ soꞌ ne̱ ne coꞌo̱ soꞌ na a̱ maꞌ.

10 Dan me se chumanꞌ Damasco roꞌ, yáán ꞌo̱ síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó, ne̱ Ananías cuꞌna̱j soꞌ a. Ne̱ naquiꞌyaa Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cataj soꞌ a:

―Cu̱nó so̱ꞌ caꞌmi̱j, Ananías ―taj Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ no soꞌ a.

―Nihánj né ꞌu̱nj unó ꞌu̱nj aꞌmii so̱ꞌ á ―taj Ananías rihaan Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a.

11 Ga̱a ne̱ cataj Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan Ananías a:

―Canicu̱nꞌ ca̱yá so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ callé cuꞌna̱j Callé Nica̱, ne̱ cuchi̱ꞌ so̱ꞌ veꞌ tucuá síí cuꞌna̱j Judas, ne̱ nano̱ꞌ so̱ꞌ ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Saulo síí cavii chumanꞌ Tarso á. ꞌO̱ se cuano̱ nihánj me se achíín niꞌya̱j soꞌ rihanj, 12 ne̱ dan me se ga̱a cachíín niꞌya̱j soꞌ ne̱ naquiꞌyaa ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Ananías rihaan soꞌ, quiꞌyáj ado̱nj. Ne̱ catúj Ananías yoꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cutaꞌ raꞌa soꞌ raa̱ Saulo, cheꞌé rej caꞌve̱e curuvi̱ꞌ uún rihaan soꞌ qui̱ꞌyáj a ―taj Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan Ananías a.

13 Ga̱a ne̱ cataj Ananías rihaan Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a:

―Tza̱j ne̱ a̱j cataj xnaꞌanj ndoꞌo nii rihanj cheꞌé síí nihánj, Síí Chij. ꞌO̱ se a̱j quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ ndoꞌo soꞌ man nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ mán so̱ꞌ nij síí ya̱nj chumanꞌ Jerusalén, 14 ne̱ nihánj me se veé da̱nj nica̱j soꞌ yanj actá cheꞌé rej nu̱míj soꞌ man cunuda̱nj núj si̱j achíín niꞌya̱j rihaan so̱ꞌ, quiꞌyaj nij xrej ata̱ suun noco̱o doj ado̱nj ―taj Ananías a.

15 Ga̱a ne̱ cataj Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan soꞌ a:

―Caꞌa̱nj so̱ꞌ cuaj ei. ꞌO̱ se a̱j narii ꞌu̱nj man soꞌ quiꞌya̱j suun soꞌ rihanj, ne̱ xca̱j nij síí yaníj do̱ꞌ, nij síí nica̱j suun rey do̱ꞌ, maꞌa̱n nij síí israelitá do̱ꞌ, cuentá cheꞌé ꞌu̱nj, quiꞌya̱j soꞌ ado̱nj. 16 ꞌO̱ se ꞌu̱nj me síí cata̱j xnaꞌanj rihaan soꞌ cheꞌé nu̱ꞌ sayuun no̱ xcúún soꞌ quira̱nꞌ soꞌ, cheꞌé yan nata̱ꞌ soꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌej ado̱nj ―taj Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan Ananías a.

17 Dan me se caꞌanj Ananías, ne̱ catúj soꞌ rá veꞌ yoꞌ, ne̱ cutaꞌ raꞌa soꞌ raa̱ Saulo, ne̱ cataj soꞌ:

―Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ caꞌnéé manj caꞌna̱j rihaan so̱ꞌ nihánj, tinu̱j. Ne̱ soꞌ roꞌ, me Jesucristó síí queneꞌén so̱ꞌ ga̱a va̱j so̱ꞌ chrej ga̱a caꞌnáꞌ so̱ꞌ nihánj ei. Ne̱ me rá soꞌ curuvi̱ꞌ uún rihaan so̱ꞌ ne̱ catu̱u̱ ndoꞌo Nimán Diose̱ nimán so̱ꞌ ei ―taj Ananías rihaan soꞌ a.

18 Nu̱ꞌ caꞌmii soꞌ da̱nj, ne̱ nu̱ꞌ cayuu ꞌo̱ rasu̱u̱n rihaan Saulo, ne̱ ase vaa ꞌo̱ nuj catu̱nꞌ roꞌ, da̱nj vaa se cayuu rihaan soꞌ, ne̱ curuviꞌ rihaan Saulo, ne̱ canicunꞌ caya̱ soꞌ, ne̱ cataꞌ ne soꞌ a. 19 Ne̱ chá soꞌ chraa, ne̱ nariꞌ nucuaj rá soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌmii natáj Saulo se na̱na̱ Jesucristó chumanꞌ Damasco a

Dan me se cayáán Saulo do̱j güii ga̱ nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Damasco, 20 ne̱ nu̱ꞌ caꞌanj soꞌ nij veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se tucua̱nj Moisés, ne̱ caꞌmii natáj soꞌ rihaan nij soꞌ se vaa Jesucristó roꞌ, taꞌníí ya̱ Diose̱ me soꞌ a.

21 Ne̱ cunuda̱nj nij síí cuno se na̱na̱ Saulo roꞌ, caráyaꞌa̱nj ndoꞌo nij soꞌ se na̱na̱ soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Tza̱j ne̱ nuveé si̱j nihánj me síí ta̱j riꞌyunj man nij síí ya̱nj chumanꞌ Jerusalén achíín niꞌya̱j rihaan Jesucristó, ne̱ caꞌnaꞌ soꞌ nda̱a nihánj cheꞌé rej me rá soꞌ nu̱míj soꞌ man nij soꞌ ne̱ caꞌa̱nj ni̱caj soꞌ man nij soꞌ rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o doj, rá soꞌ naꞌ ―taj nij síí cuno se na̱na̱ Saulo rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.

22 Tza̱j ne̱ doj a̱ nucua̱j nataꞌ soꞌ se na̱na̱ Jesucristó rihaan nij yuvii̱ israelitá ya̱nj chumanꞌ Damasco, ne̱ veꞌé tihaa̱n soꞌ rihaan nij soꞌ se vaa Jesucristó me síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun, ne̱ nda̱a cunuu dínj tuꞌva nij soꞌ, quiꞌyaj soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quinanii Saulo rihaan nij yuvii̱ israelitá guun rá ticavi̱ꞌ man soꞌ a

23 Dan me se cachén queꞌe̱e̱ güii, ga̱a ne̱ cavii raa̱ nij yuvii̱ israelitá da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ ne̱ caꞌve̱e ticavi̱ꞌ nij soꞌ man Saulo a. 24 Tza̱j ne̱ xcaj Saulo cuentá da̱j guun rá nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ man soꞌ, ne̱ dan me se nuvi̱i niga̱nꞌ tumé ndoꞌo nij yuvii̱ israelitá taꞌyaa chingá yahi̱j ta̱j rej atúj yuvii̱ chumanꞌ yoꞌ, cheꞌé rej me rá nij soꞌ nari̱ꞌ nij soꞌ man Saulo ne̱ ticavi̱ꞌ nij soꞌ man Saulo, rá nij soꞌ a. 25 Cheꞌé dan nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Saulo roꞌ, caꞌnéé nij soꞌ man Saulo rá ꞌo̱ scaa xi̱j, ne̱ rej nii̱ tacuachén nij soꞌ man Saulo rque taꞌyaa leꞌe̱j ta̱j chingá yahij aráán tuꞌva chumanꞌ, ne̱ tananij nij soꞌ man Saulo rihaan yoꞌóó xeꞌ, ne̱ dan me se quinanii soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé caꞌmii nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Jerusalén ga̱ Saulo a

26 Dan me se cuchiꞌ Saulo chumanꞌ Jerusalén, ne̱ guun rá soꞌ cunu̱u chre̱ꞌ soꞌ ga̱ nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó, tza̱j ne̱ cuchuꞌviꞌ cunuda̱nj nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Saulo a. ꞌO̱ se ne cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ se na̱na̱ Saulo se vaa si̱j tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó me soꞌ a. 27 Cheꞌé dan nica̱j síí cuꞌna̱j Bernabé man soꞌ, caꞌanj soꞌ rihaan maꞌa̱n nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ, ne̱ nataꞌ Bernabé rihaan nij soꞌ da̱j guun ga̱a queneꞌen Saulo man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ga̱a va̱j soꞌ chrej ne̱ caꞌmii soꞌ ga̱ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ nataꞌ uún Bernabé da̱j quiꞌyaj Saulo chumanꞌ Damasco ga̱a caꞌmii natáj soꞌ, ne̱ ne cuchuꞌvi̱ꞌ soꞌ a̱ doj caꞌmi̱i̱ natáj soꞌ rihaan nij yuvii̱ cheꞌé Jesucristó, taj Bernabé a.

28 Dan me se guun cheꞌe̱ nij soꞌ veꞌé caꞌmii nij soꞌ ga̱ Saulo, ne̱ ꞌo̱ va̱j soꞌ ga̱ nij soꞌ a. Ne̱ caꞌmii natáj soꞌ se na̱na̱ Jesucristó síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan nij síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén, ne̱ a̱ doj ne cuchuꞌvi̱ꞌ soꞌ, ne̱ nucua̱j caꞌmii natáj soꞌ rihaan nij yuvii̱ a. 29 Dan me se caꞌmii soꞌ ga̱ nij síí israelitá aꞌmii xnaꞌánj griego, ne̱ canó tuviꞌ nij soꞌ ga̱ soꞌ a. Tza̱j ne̱ nij soꞌ roꞌ, guun rá ticavi̱ꞌ man soꞌ a. 30 Dan me se xcaj nij tinu̱j nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó cuentá se vaa guun rá yoꞌó nij síí israelitá ticavi̱ꞌ nij soꞌ man Saulo, ne̱ cheꞌé dan caꞌanj nica̱j nij soꞌ man Saulo nda̱a chumanꞌ Cesarea, ga̱a ne̱ caꞌnéé nij soꞌ man soꞌ nda̱a chumanꞌ Tarso a.

31 Veé dan me se dínj yáán cunuda̱nj nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj nu̱ꞌ estadó Judea do̱ꞌ, Galilea do̱ꞌ, Samaria do̱ꞌ a. Dan me se caráj cochro̱j ndoꞌo nij soꞌ rihaan Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ cheꞌé dan veꞌé doj nariꞌ nij soꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ se tucua̱nj soꞌ a. Ne̱ Nimán Diose̱ tucuꞌyón man nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan guun ri̱i̱ ndoꞌo nij soꞌ doj a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quinahuun sa̱ꞌ síí cuꞌna̱j Eneas, quiꞌyaj Jesucristó, ga̱a caꞌmii Pedró ga̱ soꞌ a

32 Dan me se chéé síí cuꞌna̱j Pedró nu̱ꞌ rej ne̱ nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱, ne̱ dan me se cuchiꞌ soꞌ nda̱a rihaan tinúú nij soꞌ ne̱ chumanꞌ Lida, 33 ne̱ chumanꞌ Lida roꞌ, nariꞌ soꞌ ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Eneas, ne̱ soꞌ me se a̱j quisíj tu̱nj ya̱ yoꞌ yoꞌo̱ naj soꞌ rihaan yuvéé, ne̱ ꞌo̱ síí taj se ꞌyáꞌ cache̱e̱ me soꞌ, 34 ne̱ dan me se cataj Pedró rihaan soꞌ:

―Cuano̱ nihánj me se nahuun sa̱ꞌ so̱ꞌ, ꞌyaj Jesucristó, Eneas. Na̱xagaa so̱ꞌ cuaj, ne̱ nacue̱ so̱ꞌ tuvéé so̱ꞌ cuaj ei ―taj Pedró rihaan soꞌ, ne̱ nu̱ꞌ caꞌmii Pedró da̱nj, ne̱ nu̱ꞌ naxuma̱a̱n caya̱ soꞌ canicunꞌ soꞌ a.

35 Ga̱a ne̱ queneꞌen cunuda̱nj nij síí ya̱nj chumanꞌ Lida do̱ꞌ, nij síí ya̱nj taa cuꞌna̱j Sarón do̱ꞌ, nda̱a vaa nahuun sa̱ꞌ síí cuꞌna̱j Eneas yoꞌ, ga̱a ne̱ cheꞌé dan canica̱j nimán nij soꞌ canocoꞌ nij soꞌ man Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún chana̱ cuꞌna̱j Dorcas, quiꞌyaj Pedró a

36 Dan me se chumanꞌ Jope yáán ꞌo̱ chana̱ tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó, ne̱ Tabita cuꞌna̱j noꞌ xnaꞌánj hebreo, ne̱ Dorcas me se chuvi̱i noꞌ xnaꞌánj griego a. Ne̱ chana̱ quiꞌyaj ina̱nj se sa̱ꞌ me noꞌ, ne̱ rqué ndoꞌo noꞌ rasu̱u̱n man nij síí nique̱, 37 ne̱ güii dan me se canó chiꞌii̱ man noꞌ, ne̱ quiranꞌ ndoꞌo noꞌ, ne̱ caviꞌ noꞌ a. Ne̱ tucuane nii man noꞌ, ne̱ cuchruj nii man noꞌ rque veꞌ nataꞌ, 38 ne̱ dan me se nichru̱nꞌ na̱j chumanꞌ Lida ga̱ chumanꞌ Jope, ne̱ cuchiꞌ nana̱ rihaan nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Jope se vaa va̱j Pedró chumanꞌ Lida yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌnéé nij soꞌ man vi̱j snóꞌo cuchi̱ꞌ ro̱j soꞌ rihaan Pedró a. Dan me se cuchiꞌ ro̱j soꞌ rihaan Pedró, ne̱ cataj ro̱j soꞌ:

―Se̱ guun ra̱a̱n so̱ꞌ cuchi̱ꞌ so̱ꞌ rihaan núj si̱j ya̱nj chumanꞌ Jope maꞌ ―taj ro̱j soꞌ rihaan Pedró a.

39 Ga̱a ne̱ naxuma̱a̱n Pedró, ne̱ caꞌanj soꞌ cuaj ga̱ ro̱j soꞌ a. Ne̱ ga̱a cuchiꞌ nij soꞌ chumanꞌ Jope, ne̱ caꞌanj nica̱j nij soꞌ man Pedró rá veꞌ nataꞌ na̱j chana̱ caviꞌ cuꞌna̱j Dorcas, ne̱ caꞌnaꞌ cunuda̱nj nij chana̱ caviꞌ nica̱ rihaan Pedró, ne̱ taꞌvee nij noꞌ, ne̱ tihaa̱n nij chana̱ rihaan Pedró cunuda̱nj nij yatzíj quiꞌyaj Dorcas ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ noꞌ a. 40 Dan me se quirii Pedró man cunuda̱nj nij noꞌ xeꞌ, ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j ndoꞌo soꞌ rihaan Diose̱ a. Ga̱a ne̱ canica̱j soꞌ, cataj soꞌ rihaan cúú man chana̱ a:

―Na̱xagaa so̱ꞌ, Tabita ―taj soꞌ rihaan noꞌ a.

Ga̱a ne̱ naxraꞌ rihaan noꞌ, ne̱ ga̱a queneꞌen noꞌ man Pedró, ne̱ caꞌanj cane̱ caya̱ noꞌ, 41 ne̱ quitaꞌaa Pedró raꞌa noꞌ, ne̱ naxuma̱a̱n noꞌ, quiꞌyaj soꞌ a. Ga̱a ne̱ canacúún soꞌ caꞌna̱ꞌ nij chana̱ caviꞌ nica̱ do̱ꞌ, yoꞌó nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ do̱ꞌ, ne̱ tihaa̱n soꞌ man níí cuꞌna̱j Dorcas rihaan nij soꞌ se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún noꞌ a. 42 Dan me se cuchiꞌ nana̱ cheꞌé Dorcas rihaan cunuda̱nj nij síí ne̱ chumanꞌ Jope, ne̱ cheꞌé dan queꞌe̱e̱ nij síí ma̱n Jope cuchumán rá niꞌya̱j man Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. 43 Dan me se guun ra̱a̱n Pedró queꞌe̱e̱ güii chumanꞌ Jope, ne̱ dan me se tucuá ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Simón caranꞌ soꞌ queꞌe̱e̱ güii, ne̱ síí naquiꞌyaj laru̱u nuj xcuu me Simón yoꞌ a.

10

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuchiꞌ se na̱na̱ Jesucristó rihaan nij tuvi̱ꞌ síí yaníj cuꞌna̱j Cornelio a

1 Dan me se yáán ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Cornelió chumanꞌ Cesarea, ne̱ síí ꞌni̱j raꞌa ꞌo̱ taꞌa̱j xꞌneꞌ tanuu cuꞌna̱j italiano me soꞌ a. Dan me se nuveé si̱j israelitá me soꞌ, ma̱a̱n se si̱j yaníj me soꞌ, 2 ne̱ si̱j veꞌé ndoꞌo noco̱ꞌ man Diose̱ me soꞌ, ne̱ aráj cochro̱j ndoꞌo soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ ase vaa ꞌyaj soꞌ roꞌ, da̱nj ꞌyaj nij tucua̱ soꞌ uún a. Ne̱ rqué ndoꞌo soꞌ caridad rihaan nij yuvii̱, ne̱ niga̱nj cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ a. 3 Dan me se agaꞌ vaꞌnu̱j rej caꞌanj güii ta̱ꞌ asuun me se naquiꞌyaa ranga̱ꞌ yoꞌo̱ se mo̱zó Diose̱ rihaan soꞌ, ne̱ catúj se mo̱zó Diose̱ yoꞌ rej nicu̱nꞌ soꞌ, ne̱ cataj se mo̱zó Diose̱:

―Cornelio ―taj se mo̱zó Diose̱ no soꞌ a.

4 Ga̱a ne̱ niꞌya̱j uxrá Cornelió man se mo̱zó Diose̱ yoꞌ, ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Me cheꞌé nacúún so̱ꞌ manj, ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man se mo̱zó Diose̱ yoꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj se mo̱zó Diose̱ rihaan soꞌ a:

―A̱j xcaj Diose̱ cuentá cheꞌé nana̱ achíín ni̱ꞌyáá so̱ꞌ rihaan Diose̱, ne̱ a̱j xcaj Diose̱ cuentá cheꞌé caridad ꞌyáá so̱ꞌ a. Cheꞌé dan nu̱u̱ rá Diose̱ mán so̱ꞌ a. 5 Ne̱ nihánj me se caꞌne̱j so̱ꞌ snóꞌo caꞌa̱nj chumanꞌ Jope, ne̱ nacu̱nj nij soꞌ caꞌna̱ꞌ ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Simón Pedró nihánj á. 6 Ne̱ soꞌ me se aranꞌ soꞌ veꞌ tucuá yoꞌó síí cuꞌna̱j Simón síí naquiꞌyaj laru̱u nuj xcuu síí ne̱ tuꞌva na yaꞌa̱nj a ―taj se mo̱zó Diose̱ rihaan Cornelió a.

7 Dan me se caꞌanj uún se mo̱zó Diose̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ canacúún Cornelió caꞌna̱ꞌ vi̱j se mo̱zó maꞌa̱n soꞌ do̱ꞌ, yoꞌo̱ tanuu noco̱ꞌ man Diose̱ ga̱ soꞌ do̱ꞌ, 8 ne̱ caꞌnaꞌ vaꞌnu̱j nij soꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan nij soꞌ se vaa cataj se mo̱zó Diose̱ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌnéé soꞌ man nij soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ chumanꞌ Jope nano̱ꞌ nij soꞌ man síí cuꞌna̱j Simón Pedró a.

9 Ne̱ yoꞌó güii me se va̱j vaꞌnu̱j nij soꞌ chrej, ne̱ ma̱a̱n orá quinichrunꞌ nij soꞌ chumanꞌ Jope me se cavii Pedró xráá veꞌ caranꞌ soꞌ, cachi̱nj niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ caxu̱j me yoꞌ, 10 ne̱ dan me se quinaꞌaan rque soꞌ, ne̱ guun rá soꞌ cha̱ soꞌ chraa a. Ne̱ tiha̱j ꞌyaj chuvi̱i nij síí ma̱n rá veꞌ cha̱ soꞌ, ne̱ ma̱a̱n orá dan naquiꞌyaa ꞌo̱ rasu̱u̱n rihaan Pedró a. 11 Dan me se queneꞌen soꞌ se vaa naxraꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ nanij yoꞌo̱ rasu̱u̱n rihaan yoꞌóó, ne̱ ase vaa ꞌo̱ yatzíj mantá caxra̱ꞌ ndoꞌo vaa yoꞌ, ne̱ vaa caꞌa̱nj scúj yatzíj mantá yoꞌ a. 12 Ne̱ nu̱u̱ cunuda̱nj nij xcuu vaa caꞌa̱nj tacóó do̱ꞌ, nij xcuu nucua̱j ri̱i̱ man do̱ꞌ, nij xtâj do̱ꞌ, yoꞌó nij xcuu vaa tachrii̱ xráá do̱ꞌ, nu̱u̱ rque yatzíj mantá yoꞌ a. 13 Ga̱a ne̱ cuno Pedró nana̱ caꞌmii yoꞌo̱ soꞌ rihaan soꞌ a:

―Na̱xuma̱a̱n so̱ꞌ, Pedró. Ti̱cavíꞌ so̱ꞌ man nij xcuu yoꞌ, ne̱ cha̱ so̱ꞌ nee̱ á ―taj nana̱ yoꞌ cuno Pedró a.

14 Ga̱a ne̱ cataj Pedró:

―Se̱ guun maꞌ. Daj chiha̱a̱ míj se̱ guun qui̱ꞌyáj da̱nj, man Síí Chij. ꞌO̱ se nuveé xcu̱u chá me yoꞌ rihaan núj si̱j israelitá maꞌ. Ma̱a̱n se xcuu vaa chiꞌi̱i̱ me nij xoꞌ rihaan núj na̱nj á. ꞌO̱ se nu̱ꞌ caꞌnaꞌ a̱ doj ne cha̱ ꞌu̱nj nee̱ xcuu vaa da̱nj a̱ maꞌ ―taj Pedró a.

15 Ga̱a ne̱ caꞌmii uún síí caꞌmii rihaan Pedró, cataj soꞌ:

―Ne̱ sese Diose̱ me síí cataj se vaa cunuu sa̱ꞌ ꞌo̱ rasu̱u̱n, ne̱ se̱ guun cata̱j so̱ꞌ se vaa chiꞌi̱i̱ vaa rasu̱u̱n yoꞌ rihaan so̱ꞌ maꞌ ―taj uún soꞌ rihaan Pedró a.

16 Ga̱a ne̱ dan me se quisíj vaꞌnu̱j cuno Pedró nana̱ vaa da̱nj nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ cavii uún nu̱ꞌ yatzíj mantá ma̱n xcuu yoꞌ rej xta̱ꞌ a.

17 Dan me se quinanó ndoꞌo rá Pedró cheꞌé rasu̱u̱n naquiꞌyaa rihaan soꞌ, ne̱ ma̱a̱n orá dan nariꞌ nij snóꞌo caꞌnéé síí cuꞌna̱j Cornelió veꞌ tucuá Simón, ne̱ dan me se canicunꞌ nij soꞌ taꞌyaa rihaan veꞌ yoꞌ, 18 ne̱ canacúún nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ sese aranꞌ ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Simón Pedró veꞌ yoꞌ a. 19 Dan me se Pedró roꞌ, nuchruj ra̱a̱ cheꞌé nij rasu̱u̱n naquiꞌyaa rihaan soꞌ, ne̱ dan me se cataj Nimán Diose̱ rihaan soꞌ:

―Nihánj me se caꞌnaꞌ vaꞌnu̱j snóꞌo nanoꞌ mán so̱ꞌ, 20 ne̱ cuaj na̱xuma̱a̱n so̱ꞌ, nani̱j so̱ꞌ, ne̱ caꞌa̱nj so̱ꞌ ga̱ nij soꞌ á. Ne̱ se̱ guun vi̱j rá so̱ꞌ, ne̱ se̱ cataj so̱ꞌ se vaa ne nó xcúún so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ ga̱ nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ꞌu̱nj nihánj me síí caꞌnéé man nij soꞌ caꞌna̱ꞌ nij soꞌ ado̱nj ―taj Nimán Diose̱ rihaan Pedró a.

21 Ga̱a ne̱ nanij Pedró nda̱a rej nicu̱nꞌ vaꞌnu̱j nij snóꞌo, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ:

―ꞌU̱nj nihánj me síí nanoꞌ nij soj ei. Ne̱ me cheꞌé caꞌnaꞌ soj nihánj ga̱ ―taj Pedró, xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ a.

22 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ:

―Caꞌmii ꞌo̱ se mo̱zó Diose̱ mozó gue̱e̱ rihaan ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Cornelió, ne̱ soꞌ roꞌ, me síí ꞌni̱j raꞌa ꞌo̱ taꞌa̱j xꞌneꞌ tanuu, ne̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ israelitá taj se vaa síí vaa nica̱ nimán me soꞌ ne̱ síí aráj cochro̱j ndoꞌo rihaan Diose̱ me uún soꞌ, ne̱ dan me se cataj xnaꞌanj se mo̱zó Diose̱ rihaan soꞌ se vaa nacu̱nj soꞌ mán so̱ꞌ cuchi̱ꞌ so̱ꞌ veꞌ tucuá soꞌ ne̱ cuno̱ soꞌ nana̱ nata̱ꞌ so̱ꞌ rihaan soꞌ a ―taj nij soꞌ rihaan Pedró a.

23 Cheꞌé dan cataj Pedró se vaa catu̱u̱ nij soꞌ rá veꞌ, ne̱ veꞌé caꞌmii soꞌ ga̱ nij soꞌ a. Ne̱ ranga̱ꞌ yoꞌó güii me se naxaga̱a̱ nij soꞌ, ne̱ caꞌanj Pedró ga̱ yaꞌnúj nij soꞌ, ne̱ caꞌanj do̱j nij tinu̱j nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Jope do̱ꞌ, ga̱ Pedró a. 24 Ne̱ yoꞌó güii uún me se catúj nij soꞌ chumanꞌ Cesarea, ne̱ síí cuꞌna̱j Cornelió me se naꞌvi̱j ndoꞌo soꞌ caꞌna̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ a̱j canacúún soꞌ man nij tuviꞌ soꞌ do̱ꞌ, man nij síí caꞌmii sa̱ꞌ ga̱ soꞌ do̱ꞌ, se vaa cunu̱u chre̱ꞌ nij soꞌ rá veꞌ tucuá soꞌ a.

25 Dan me se ga̱a guun rá Pedró catu̱u̱ Pedró rá veꞌ, ne̱ nariꞌ tuviꞌ Cornelió ga̱ soꞌ, ne̱ canicunꞌ ru̱j Cornelio rihaan Pedró, ne̱ caráj gue̱e̱ Cornelió rihaan soꞌ a. 26 Tza̱j ne̱ cataj Pedró rihaan Cornelió:

―Na̱xuma̱a̱n so̱ꞌ ei. Taj cheꞌé cara̱a̱ gue̱e̱ so̱ꞌ rihanj maꞌ. ꞌO̱ cuya̱a̱n yuvii̱ u̱u̱n me níꞌ na̱nj á ―taj Pedró rihaan Cornelió a.

27 Dan me se nanó Pedró cuentó ga̱ Cornelió, ne̱ catúj Pedró rá veꞌ, ga̱a ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa a̱j nuu chre̱ꞌ queꞌe̱e̱ yuvii̱ rá veꞌ yoꞌ a. 28 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan nij yuvii̱:

―A̱j neꞌen nij soj se tucua̱nj núj si̱j israelitá se vaa ne nó xcúún núj catu̱u̱ núj rej ma̱n soj si̱j yaníj, ne̱ ne nó xcúún núj cunu̱u chre̱ꞌ núj ga̱ soj maꞌ. Tza̱j ne̱ Diose̱ tihaa̱n rihaan ma̱ꞌanj se vaa se̱ caꞌvee cata̱j ꞌu̱nj se vaa nij vaa taꞌa̱j yuvii̱ rihaan soꞌ maꞌ. 29 Cheꞌé dan ga̱a canacúún Cornelió nihánj manj, ne̱ ne cata̱j ꞌu̱nj se vaa se̱ caꞌanj ꞌu̱nj maꞌ. Tana̱nj caꞌnáꞌ ꞌu̱nj cuaj na̱nj ei. Ne̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj nij soj rihanj da̱j me cheꞌé canacúún nij soj manj caꞌna̱j ei ―taj Pedró rihaan nij tuvi̱ꞌ Cornelió a.

30 Ga̱a ne̱ cataj Cornelió rihaan soꞌ:

―Cachén caꞌa̱nj güii ne̱ ma̱a̱n orá nihánj me ta̱ꞌ asuun, ne̱ agaꞌ vaꞌnu̱j me yoꞌ, ne̱ cachíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan Diose̱ rá veꞌ tucuaj, ne̱ taj niꞌyón naquiꞌyaa ꞌo̱ snóꞌo nicu̱nꞌ rihanj, ne̱ yatzíj catzi̱i̱ chuguu̱n maꞌa̱n nuû soꞌ, 31 ne̱ cataj soꞌ rihanj a: “Cu̱nó so̱ꞌ caꞌmi̱j, Cornelio. A̱j cuno Diose̱ nana̱ achíín ni̱ꞌyáá so̱ꞌ rihaan soꞌ, ne̱ Diose̱ me síí nu̱u̱ rá se vaa rqué ndoꞌo so̱ꞌ caridad rihaan nij síí nique̱, 32 ne̱ dan me se caꞌne̱j so̱ꞌ nana̱ nda̱a chumanꞌ Jope, ne̱ canacu̱nj so̱ꞌ caꞌna̱ꞌ ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Simón Pedró nihánj á. Ne̱ soꞌ roꞌ, aranꞌ veꞌ tucuá ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Simón síí naquiꞌyaj laru̱u nuj xcuu síí ne̱ tuꞌva na yaꞌa̱nj a”, taj snóꞌo yoꞌ rihanj ado̱nj. 33 Cheꞌé dan me raꞌya̱nj caꞌnéé ꞌu̱nj nana̱ rihaan so̱ꞌ, ne̱ so̱ꞌ roꞌ, quiꞌyaj ndoꞌo se lu̱j cheꞌé núj se vaa caꞌnáꞌ so̱ꞌ rihaan núj nihánj ne̱ cheꞌé dan me mán taranꞌ núj rihaan Diose̱ nihánj cuano̱, cheꞌé rej me rá núj cuno̱ núj nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan so̱ꞌ ei ―taj Cornelió rihaan Pedró a.

34 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Pedró caꞌmii soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Nda̱a ya̱j me se xcaj ꞌu̱nj cuentá se vaa ya̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa cunuda̱nj yuvii̱ rihaan Diose̱ á. 35 Ne̱ síí ya̱nj me maꞌa̱n chumanꞌ síí aráj cochro̱j rihaan Diose̱ ne̱ noco̱ꞌ tucuáán sa̱ꞌ roꞌ, caꞌve̱e naca̱j Diose̱ man soꞌ ado̱nj. 36 A̱j neꞌen nij soj nana̱ sa̱ꞌ caꞌnéé Diose̱ rihaan núj si̱j israelitá se vaa veꞌé naca̱j Diose̱ man núj cheꞌé se vaa quiꞌyaj Jesucristó cheꞌé núj, ne̱ Jesucristó roꞌ, me síí ꞌni̱j raꞌa man cunuda̱nj yuvii̱ ado̱nj. 37 Dan me se nana̱ yoꞌ roꞌ, me nana̱ cuchiꞌ nu̱ꞌ chumanꞌ chiháán núj si̱j israelitá, ne̱ dan me se ga̱a quisíj caꞌmii natáj síí cuꞌna̱j Juan se vaa no̱ xcúún yuvii̱ cata̱ꞌ ne yuvii̱, ne̱ guun cheꞌe̱ Jesucristó nataꞌ soꞌ se na̱na̱ soꞌ rihaan núj si̱j ma̱n estadó Galilea, 38 ne̱ nana̱ yoꞌ roꞌ, me se na̱na̱ Jesucristó síí cavii chumanꞌ Nazaret ei. Ne̱ nana̱ yoꞌ taj se vaa cuneꞌ Diose̱ man soꞌ quiꞌya̱j suun soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ rqué ndoꞌo Diose̱ Nimán Diose̱ man soꞌ, ne̱ rqué ndoꞌo Diose̱ rej nucua̱j man soꞌ, ne̱ dan me se cachéé Jesucristó, ne̱ quiꞌyaj suun ndoꞌo soꞌ suun sa̱ꞌ, ne̱ cunuda̱nj nij síí ranꞌ sayuun ꞌyaj síí chre̱e cheꞌé se quirii taꞌngaꞌ síí chre̱e rihaan nij soꞌ roꞌ, quinahuun sa̱ꞌ nij soꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a. ꞌO̱ se Diose̱ roꞌ, racuíj ndoꞌo man Jesucristó ꞌyaj soꞌ da̱nj ado̱nj.

39 ”Ne̱ maꞌa̱n núj me síí queneꞌen nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj soꞌ ga̱a va̱j soꞌ nu̱ꞌ rej ne̱ núj si̱j israelitá do̱ꞌ, nda̱a maꞌa̱n chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ ei. Ne̱ dan me se cachrón nii man soꞌ rihaan rcutze̱, ne̱ caviꞌ soꞌ, quiꞌyaj nii ei. 40 Ga̱a ne̱ quisíj vaꞌnu̱j güii caviꞌ soꞌ, ga̱a ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ curuviꞌ soꞌ rihaan núj, quiꞌyaj uún Diose̱ ado̱nj. 41 Dan me se ne curuvi̱ꞌ soꞌ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ maꞌ. Tana̱nj curuviꞌ soꞌ rihaan núj si̱j a̱j narii Diose̱ nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ da̱j vaa soꞌ, ne̱ núj me síí chá chraa ne̱ coꞌo na ga̱ soꞌ ga̱a cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ ga̱a caviꞌ soꞌ ado̱nj. 42 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan núj caꞌmi̱i̱ natáj núj rihaan nij yuvii̱ ne̱ nata̱ꞌ núj nana̱ se vaa maꞌa̱n soꞌ me síí cuneꞌ Diose̱ caꞌne̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱ vaa iꞌna̱ꞌ do̱ꞌ, cheꞌé nij yuvii̱ caviꞌ do̱ꞌ ado̱nj. 43 Ne̱ cunuda̱nj nij síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá roꞌ, cataj xnaꞌanj nij soꞌ cheꞌé soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ se vaa cara̱a̱ xꞌnaa Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ cunuda̱nj nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó a ―taj Pedró rihaan nij tuvi̱ꞌ Cornelió a.

44 Dan me se ataa a̱ doj quisi̱j caꞌmii Pedró nu̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ, ga̱a ne̱ catúj ndoꞌo Nimán Diose̱ nimán cunuda̱nj nij síí cuno nana̱ yoꞌ a. 45 Ga̱a ne̱ nij síí israelitá cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó caꞌnaꞌ ga̱ Pedró roꞌ, caráyaꞌa̱nj nij soꞌ se vaa quiꞌyaj Diose̱ se lu̱j cheꞌé nij yuvii̱ yaníj ne̱ nda̱a nimán nij yuvii̱ yaníj catúj Nimán Diose̱, quiꞌyaj Diose̱ a. 46 ꞌO̱ se cuno nij soꞌ se vaa caꞌmii nij tuvi̱ꞌ Cornelió xnaꞌánj naca̱, cataj nij soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱ á. Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan tuviꞌ maꞌa̱n soꞌ:

47 ―Nihánj me se veꞌé nacaj Nimán Diose̱ man síí nihánj nda̱a vaa nacaj soꞌ man maꞌa̱n níꞌ ado̱nj. Se̱ caꞌvee ca̱ráán níꞌ chrej rihaan nij soꞌ cata̱ꞌ ne nij soꞌ maꞌ ―taj Pedró rihaan nij tuviꞌ soꞌ a.

48 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ Pedró suun rihaan nij soꞌ se vaa cata̱ꞌ ne nij soꞌ, cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me nij soꞌ a. Da̱nj quiꞌyaj nij soꞌ, ga̱a ne̱ cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Pedró se vaa gu̱un ra̱a̱n soꞌ queꞌe̱e̱ doj güii ga̱ nij soꞌ a.

11

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun rá nij síí israelitá cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ga̱ cuno nij soꞌ nana̱ se vaa cuchumán rá nij síí yaníj niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a

1 Dan me se cuno nij síí cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ cuno yoꞌó nij tinu̱j nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj estadó Judea cuno nana̱ se vaa nda̱a nij síí yaníj canocoꞌ se na̱na̱ Diose̱ a. 2 Ne̱ ga̱a cavii Pedró caꞌanj soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ nij síí israelitá cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó roꞌ, cutaꞌ cacunꞌ xráá soꞌ, 3 cataj nij soꞌ:

―Me cheꞌé catúj so̱ꞌ rá veꞌ tucuá síí yaníj ga̱. Me cheꞌé chá so̱ꞌ chraa ga̱ nij soꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ rihaan Pedró a.

4 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Pedró cataj xnaꞌanj nica̱ soꞌ rihaan nij soꞌ da̱j me cheꞌé quiꞌyaj soꞌ da̱nj a. Dan me se cataj soꞌ:

5 ―Chumanꞌ Jope va̱j ꞌu̱nj, ne̱ cachíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan Diose̱, ne̱ dan me se naquiꞌyaa ꞌo̱ rasu̱u̱n rihanj, quiꞌyaj Diose̱ a. Ne̱ dan me se nanij ꞌo̱ rasu̱u̱n, ne̱ ase vaa ꞌo̱ yatzíj mantá caxra̱ꞌ vaa rasu̱u̱n yoꞌ, ne̱ vaa caꞌa̱nj scúj yatzíj yoꞌ a. Ne̱ cavii yatzíj yoꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ quinanij yoꞌ rej nicu̱nꞌ ꞌu̱nj a. 6 Dan me se niꞌya̱j uxraj yatzíj yoꞌ, ne̱ queneꞌenj se vaa ma̱n cunuda̱nj nij xcuu vaa caꞌa̱nj tacóó do̱ꞌ, nda̱a xcuu quij do̱ꞌ, xcuu nucua̱j ri̱i̱ man do̱ꞌ, xtâj do̱ꞌ, nu̱ꞌ xcuu vaa tachrii̱ xráá do̱ꞌ, ma̱n rque yatzíj yoꞌ a. 7 Ga̱a ne̱ cunó ꞌu̱nj se vaa caꞌmii yoꞌo̱ soꞌ rihanj, cataj soꞌ: “Na̱xuma̱a̱n so̱ꞌ, Pedró. Ti̱cavíꞌ so̱ꞌ man nij xcuu yoꞌ, cha̱ so̱ꞌ á”, taj soꞌ cunoj a. 8 Ga̱a ne̱ cataj ꞌu̱nj: “Daj chiha̱a̱ míj se̱ guun qui̱ꞌyáj da̱nj, man Síí Chij. ꞌO̱ se nuveé xcu̱u chá me nij xoꞌ rihaan núj si̱j israelitá maꞌ. Ma̱a̱n xcuu vaa chiꞌi̱i̱ me nij xoꞌ rihaan núj na̱nj á. Nu̱ꞌ caꞌnaꞌ me se ne catu̱u̱ nee̱ xcuu vaa da̱nj tuꞌvaj maꞌ”, cataj ꞌu̱nj rihaan síí caꞌmii rihanj a. 9 Ga̱a ne̱ caꞌmii uún soꞌ rihanj, cataj soꞌ: “Ne̱ sese Diose̱ me síí cataj se vaa cunuu sa̱ꞌ ꞌo̱ rasu̱u̱n, ne̱ se̱ guun cata̱j so̱ꞌ se vaa chiꞌi̱i̱ vaa rasu̱u̱n yoꞌ rihaan so̱ꞌ maꞌ”, cataj soꞌ rihanj a. 10 Dan me se quisíj vaꞌnu̱j caꞌmii soꞌ nana̱ vaa da̱nj rihanj, ga̱a ne̱ cavii uún nu̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ rej xta̱ꞌ, caꞌanj yoꞌ a.

11 ”Ne̱ nu̱ꞌ cavii rasu̱u̱n yoꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ nu̱ꞌ cuchiꞌ vaꞌnu̱j snóꞌo rihaan veꞌ caránꞌ ꞌu̱nj, ne̱ nij síí caꞌnéé ꞌo̱ síí ne̱ chumanꞌ Cesarea me vaꞌnu̱j nij soꞌ, nanoꞌ nij soꞌ manj a. 12 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj Nimán Diose̱ rihanj se vaa caꞌa̱nj ꞌu̱nj ga̱ nij soꞌ, ne̱ se̱ guun rá ꞌu̱nj se vaa yuvii̱ nij doj rihaan níꞌ si̱j israelitá me nij soꞌ, taj Nimán Diose̱ rihanj a. Cheꞌé dan caꞌanj ꞌu̱nj ga̱ vaꞌnu̱j nij soꞌ, ne̱ vata̱nꞌ tinúú níꞌ síí nihánj roꞌ, me síí caꞌanj ga̱ ꞌu̱nj a. Ga̱a ne̱ catúj núj rá veꞌ tucuá síí canacúún manj, 13 ga̱a ne̱ nataꞌ síí ne̱ veꞌ yoꞌ rihaan ꞌu̱nj se vaa a̱j queneꞌen soꞌ ꞌo̱ se mo̱zó Diose̱ rá veꞌ tucuá soꞌ, ne̱ dan me se curuviꞌ se mo̱zó Diose̱ yoꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cataj se mo̱zó Diose̱ yoꞌ rihaan soꞌ: “Caꞌne̱j so̱ꞌ nana̱ chumanꞌ Jope rihaan ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Simón Pedró, ne̱ nacu̱nj so̱ꞌ man soꞌ caꞌna̱ꞌ soꞌ nihánj rihaan so̱ꞌ á. 14 Ne̱ soꞌ me síí nata̱ꞌ nana̱ rihaan so̱ꞌ, ne̱ sese cuno̱ nu̱ꞌ nij tucua̱ soj nana̱ yoꞌ, ne̱ caꞌve̱e quinani̱i̱ taranꞌ soj rihaan sayuun ado̱nj”, taj se mo̱zó Diose̱ rihaan síí ne̱ veꞌ yoꞌ, taj soꞌ rihanj na̱nj á.

15 ”Dan me se guun cheꞌe̱j nataj se na̱na̱ Jesucristó rihaan nij soꞌ, ga̱a ne̱ catúj Nimán Diose̱ nimán nij soꞌ nda̱a vaa catúj Nimán Diose̱ nimán maꞌa̱n níꞌ ga̱a asino ya̱a̱n na̱nj ei. 16 Ga̱a ne̱ ninuj rá ꞌu̱nj se na̱na̱ Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ga̱a cataj soꞌ: “Juan roꞌ, na u̱u̱n cataꞌ ne soꞌ man yuvii̱, tza̱j ne̱ xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ Diose̱ cuta̱ꞌ ne nimán soj ga̱ maꞌa̱n Nimán Diose̱ na̱nj ado̱nj”, taj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. 17 Dan me se cuya̱a̱n vaa se lu̱j quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé maꞌa̱n níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ sese Diose̱ me síí guun rá quiꞌya̱j da̱nj, ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e ca̱ráán ꞌu̱nj chrej rihaan Diose̱ se vaa se̱ quiꞌyaj soꞌ se vaa me rá soꞌ quiꞌya̱j soꞌ, rá soj ga̱ ―taj Pedró rihaan nij síí israelitá cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a.

18 Dan me se quiꞌyaj canaán se na̱na̱ Pedró rihaan se na̱na̱ yoꞌó nij soꞌ, ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ a. Ne̱ cataj uún nij soꞌ:

―Cheꞌé dan me nda̱a nij síí yaníj canica̱j nimán canocoꞌ chrej sa̱ꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ cheꞌé dan ca̱yáán nij síí yaníj rihaan Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj ―taj cunuda̱nj nij síí israelitá a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Antioquía a

19 Dan me se cheꞌé se na̱na̱ síí cuꞌna̱j Esteban me se quiꞌyaj ndoꞌo nii sayuun man nij síí israelitá cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a. Cheꞌé dan tanáj nij soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ cunánj nij soꞌ caꞌanj nij soꞌ nda̱a estadó cuꞌna̱j Fenicia do̱ꞌ, nda̱a yoꞌóó ta̱j rihaan na yaꞌa̱nj cuꞌna̱j Chipre do̱ꞌ, nda̱a chumanꞌ Antioquía do̱ꞌ a. Tza̱j ne̱ ina̱nj rihaan nij yuvii̱ israelitá nataꞌ nij soꞌ se na̱na̱ Jesucristó, ne̱ ne caꞌmi̱i̱ nij soꞌ ga̱ nij síí yaníj maꞌ. 20 Tza̱j ne̱ do̱j tuviꞌ nij soꞌ me síí cavii Chipre do̱ꞌ, estadó Cirene do̱ꞌ, ne̱ nij soꞌ roꞌ, caꞌanj chumanꞌ Antioquía, ne̱ nda̱a rihaan nij síí yaníj síí aꞌmii xnaꞌánj griego nataꞌ nij soꞌ nana̱ sa̱ꞌ se na̱na̱ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. 21 Ne̱ racuíj ndoꞌo Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ man nij síí nataꞌ se na̱na̱ soꞌ, ne̱ queꞌe̱e̱ nij síí yaníj yoꞌ cuchumán rá cuno nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ canocoꞌ nij soꞌ man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a.

22 Dan me se cuchiꞌ nana̱ rihaan nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Jerusalén se vaa cuchumán rá nij síí yaníj ya̱nj chumanꞌ Antioquía niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a. Cheꞌé dan caꞌnéé nij soꞌ man síí cuꞌna̱j Bernabé cuchi̱ꞌ soꞌ chumanꞌ Antioquía a. 23 Dan me se cuchiꞌ soꞌ, ga̱a ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa quiꞌyaj ndoꞌo Diose̱ se lu̱j ga̱ nij síí yaníj yoꞌ, ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá soꞌ, ne̱ narqué soꞌ chrej sa̱ꞌ rihaan nij síí yaníj yoꞌ se vaa caꞌne̱j nimán nij soꞌ yoꞌo̱ canoco̱ꞌ raan nij soꞌ man Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. 24 ꞌO̱ se síí vaa sa̱ꞌ nimán me síí cuꞌna̱j Bernabé yoꞌ, ne̱ nu̱u̱ ndoꞌo Nimán Diose̱ nimán soꞌ, ne̱ síí nucua̱j ndoꞌo rá man Diose̱ me uún soꞌ a. Ga̱a ne̱ dan me se guun ri̱i̱ doj yuvii̱ canocoꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, 25 ne̱ caꞌanj Bernabé chumanꞌ Tarso, nanoꞌ soꞌ man síí cuꞌna̱j Saulo, 26 ne̱ nariꞌ Bernabé man Saulo, ga̱a ne̱ nica̱j Bernabé man Saulo caꞌnaꞌ soꞌ chumanꞌ Antioquía a. Ne̱ dan me se ꞌo̱ yoꞌ roꞌ, yáán ro̱j soꞌ ga̱ nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Antioquía, ne̱ tucuꞌyón ro̱j soꞌ se na̱na̱ Diose̱ man queꞌe̱e̱ ndoꞌo nij yuvii̱ ma̱n yoꞌ a. Ne̱ nij síí ma̱n chumanꞌ Antioquía me nij síí guun cheꞌe̱ tucuꞌnáj “cristiano” man nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó a. ꞌO̱ se nana̱ “cristiano” me rá cata̱j nij síí chéé stucua̱nj Cristo a.

27 Ne̱ güii yoꞌ me se cavii do̱j síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ caꞌanj nij soꞌ chumanꞌ Antioquía a. 28 Ne̱ canicunꞌ yoꞌo̱ tuviꞌ nij síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ yoꞌ, ne̱ síí cuꞌna̱j Agabo me soꞌ a. Ne̱ nataꞌ soꞌ nana̱ rqué Nimán Diose̱ rihaan soꞌ se vaa vaa güii, ne̱ cache̱n xꞌnaa nu̱ꞌ chumanꞌ na̱j rihaan chumii̱ a. Ne̱ ga̱a cayáán síí cuꞌna̱j Claudio síí nica̱j suun emperador, ne̱ cachén ya̱ xꞌnaa nda̱a vaa cataj síí cuꞌna̱j Agabo a. 29 Dan me se nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó roꞌ, ga̱a cuno nij soꞌ se na̱na̱ síí cuꞌna̱j Agabo, ne̱ nuchruj ra̱a̱ ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ se vaa me daj saꞌanj rque̱ soꞌ man tinúú nij soꞌ síí ya̱nj estadó Judea ne̱ ra̱cuíj man nij soꞌ a. Ne̱ síí ruꞌve̱e̱ doj rqué noco̱o doj saꞌanj, ne̱ síí nique̱ doj roꞌ, rqué do̱j saꞌanj a. 30 Ga̱a ne̱ goꞌ nij soꞌ saꞌanj yoꞌ man Bernabé ga̱ Saulo, caxri̱i̱ ro̱j soꞌ ston nij síí uun chij rihaan nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Jerusalén a.

12

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a tinanii Diose̱ man Pedró rihaan síí cuꞌna̱j Herodes a

1 Dan me se güii dan me se guun rá síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ soꞌ man nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a. Cheꞌé dan caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan tanuu qui̱taꞌaa nij tanuu man taꞌa̱j nij soꞌ a. 2 Ne̱ raa̱ neê espadá ticaviꞌ tanuu man síí cuꞌna̱j Jacobo tinúú síí cuꞌna̱j Juan, quiꞌyaj Herodes a. 3 Dan me se xcaj Herodes cuentá se vaa guun niha̱ꞌ rá nij yuvii̱ israelitá se vaa caviꞌ Jacobo, ne̱ cheꞌé dan quitaꞌaa nij tanuu man Pedró, quiꞌyaj uún soꞌ a. Ga̱a canuû chaꞌanj nanuj rá nij síí israelitá güii nu̱ꞌ curiha̱nj xi̱i nij soꞌ yoꞌóó Egipto ga̱a naá me quiꞌyaj Herodes da̱nj a. 4 Dan me se caxríj nij tanuu tagaꞌ man Pedró, ne̱ caꞌneꞌ Herodes suun rihaan xnu̱ꞌ ya̱a̱n tanuu se vaa cu̱tumé nij tanuu man Pedró, ne̱ caꞌa̱nj ya̱ xꞌneꞌ me nij tanuu yoꞌ a. ꞌO̱ se guun rá Herodes se vaa nda̱a cachén chaꞌanj pascuá, ga̱a ne̱ quiri̱i̱ soꞌ man Pedró ne̱ ti̱haa̱n soꞌ man Pedró rihaan nij yuvii̱ israelitá, rá soꞌ a. 5 Dan me se Pedró roꞌ, ꞌni̱j soꞌ tagaꞌ rej cutumé nij tanuu man soꞌ, tza̱j ne̱ nucua̱j ndoꞌo cachíín niꞌya̱j nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó rihaan Diose̱ cheꞌé soꞌ a.

6 Dan me se rej nii̱ me yoꞌ, ne̱ aꞌyuj me güii quiri̱i̱ Herodes man Pedró tagaꞌ rihaan nij yuvii̱ a. Dan me se otoj Pedró na̱j soꞌ rá tagaꞌ, ne̱ na̱j soꞌ scaꞌnúj vi̱j tanuu, ne̱ vi̱j agaꞌ ne̱ꞌ numi̱i soꞌ na̱j soꞌ a. Ne̱ nicu̱nꞌ yavíj tanuu tumé taꞌyaa tagaꞌ a. 7 Ne̱ dan me se curuviꞌ yoꞌo̱ se mo̱zó Diose̱ rá veꞌ na̱j Pedró, ne̱ chuguu̱n ndoꞌo rá veꞌ yoꞌ a. Ga̱a ne̱ goꞌ se mo̱zó Diose̱ xꞌnúú Pedró, ne̱ cataj soꞌ:

―ꞌO̱ na̱xagaa so̱ꞌ cuaj, Pedró ―taj soꞌ rihaan Pedró a.

Dan me se naxaga̱a̱ Pedró, ne̱ agaꞌ ne̱ꞌ numi̱i raꞌa soꞌ roꞌ, naxraꞌ yoꞌ, ne̱ quinij yoꞌ rihaan yoꞌóó a. 8 Ga̱a ne̱ cataj se mo̱zó Diose̱ rihaan Pedró a:

―Naquiꞌya̱j raan so̱ꞌ catuún so̱ꞌ, ne̱ caxri̱i̱ so̱ꞌ canj tacóó so̱ꞌ á ―taj se mo̱zó Diose̱ rihaan soꞌ, ne̱ quiꞌyaj Pedró nda̱a vaa cataj se mo̱zó Diose̱ rihaan soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj uún se mo̱zó Diose̱ a:

―Ni̱quee so̱ꞌ roto̱ so̱ꞌ, ne̱ ca̱nocóꞌ so̱ꞌ manj á ―taj uún se mo̱zó Diose̱ rihaan soꞌ a.

9 Dan me se canocoꞌ Pedró man se mo̱zó Diose̱, ne̱ curiha̱nj soꞌ tagaꞌ, tza̱j ne̱ ne queneꞌe̱n soꞌ sese ya̱ curiha̱nj soꞌ tagaꞌ quiꞌyaj se mo̱zó Diose̱ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ma̱a̱n se quiꞌyaj maꞌa̱n rihaan soꞌ quiꞌyaj Diose̱ nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj se mo̱zó Diose̱ yoꞌ, rá soꞌ a. 10 Dan me se cachén ro̱j soꞌ vi̱j rej nicu̱nꞌ tanuu tumé taꞌyaa, ga̱a ne̱ cuchiꞌ ro̱j soꞌ taꞌyaa aga̱ꞌ tagaꞌ yoꞌ, ne̱ rej xco̱ taꞌyaa yoꞌ roꞌ, naj maꞌa̱n chumanꞌ a. Ga̱a ne̱ quixꞌnúj maꞌa̱n taꞌyaa yoꞌ, ne̱ curiha̱nj ro̱j soꞌ, ne̱ cachén ro̱j soꞌ ꞌo̱ scúj callé, ga̱a ne̱ caꞌanj niꞌya̱ se mo̱zó Diose̱ yoꞌ rihaan Pedró a. 11 Dan me se caxríj rá Pedró se vaa ya̱ curiha̱nj soꞌ tagaꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

―Nda̱a ya̱j guun ya̱ ya̱ raj se vaa Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa mán ꞌu̱nj roꞌ, ya̱ caꞌnéé soꞌ man se mo̱zó soꞌ, ne̱ tinanii soꞌ mán ꞌu̱nj rihaan síí cuꞌna̱j Herodes, ne̱ nihánj me se se̱ quiránꞌ ꞌu̱nj nda̱a vaa me rá nij yuvii̱ israelitá qui̱ránꞌ ꞌu̱nj ya̱j a̱ maꞌ ―taj Pedró a.

12 Dan me se quisíj guun ya̱ ya̱ rá soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌanj soꞌ veꞌ tucuá chana̱ cuꞌna̱j Mariá nii síí cuꞌna̱j Juan Marcos a. Ne̱ veꞌ yoꞌ me rej a̱j nuu chre̱ꞌ queꞌe̱e̱ nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ achíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱ a. 13 Dan me se cuchiꞌ Pedró ticaꞌmii soꞌ taꞌyaa chingá nu̱u̱ rihaan veꞌ, ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ ꞌo̱ mozó cha̱na̱ cuꞌna̱j Rode taꞌyaa xca̱j noꞌ cuentá me síí caꞌnaꞌ a. 14 Ga̱a ne̱ cunuu ya̱a̱n Rode se na̱na̱ Pedró a. Tza̱j ne̱ cheꞌé se guun niha̱ꞌ ndoꞌo rá noꞌ, ga̱a ne̱ cheꞌé dan ne caꞌnu̱u̱ noꞌ taꞌyaa maꞌ. Ma̱a̱n se cunánj noꞌ catúj noꞌ rá veꞌ, ne̱ nataꞌ noꞌ rihaan yoꞌó nij yuvii̱ se vaa nicu̱nꞌ Pedró taꞌyaa a. 15 Tza̱j ne̱ nij síí ma̱n rá veꞌ taj rihaan noꞌ:

―Snúú so̱ꞌ á ―taj taꞌa̱j nij soꞌ rihaan noꞌ a.

Tza̱j ne̱ taj se quiꞌyáꞌ caꞌne̱ꞌ rá noꞌ a. ꞌO̱ se yoꞌo̱ cataj noꞌ se vaa ya̱ nicu̱nꞌ Pedró taꞌyaa a. Ga̱a ne̱ cataj yoꞌó nij soꞌ rihaan noꞌ:

―Na̱nj se mo̱zó Diose̱ tumé man Pedró me síí nicu̱nꞌ rihaan taꞌyaa na̱nj á ―taj yoꞌó nij soꞌ rihaan noꞌ a.

16 Ne̱ Pedró roꞌ, yoꞌo̱ nicunꞌ soꞌ xeꞌ ticaꞌmii soꞌ taꞌyaa a. Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ nij soꞌ, ne̱ caꞌnúj nij soꞌ, ne̱ queneꞌen nij soꞌ man Pedró, ga̱a ne̱ caꞌanj ndoꞌo rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Pedró a. 17 Ga̱a ne̱ naxca̱j Pedró raꞌa Pedró, cheꞌé se guun rá soꞌ ga̱a̱ dínj tuꞌva nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan nij soꞌ nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ga̱a tinanii soꞌ man Pedro tagaꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

―Cata̱j xnaꞌanj nij soj rihaan tinúꞌ Jacobo ga̱ yoꞌó nij tinúú níꞌ da̱j quiranj á ―taj soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cavii soꞌ caꞌanj soꞌ yoꞌó rej yaníj a.

18 Dan me se ga̱a quisíj güii, ne̱ quinanó ndoꞌo rá nij tanuu nicu̱nꞌ tagaꞌ, cheꞌé se ne queneꞌe̱n uxrá nij soꞌ me rej va̱j Pedró a̱ maꞌ. 19 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ Herodes suun rihaan tanuu caꞌna̱ꞌ Pedró rihaan soꞌ quiꞌya̱j tanuu, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱e nari̱ꞌ nij tanuu man Pedró maꞌ. Cheꞌé dan xnáꞌanj Herodes man nij tanuu tumé man Pedró me rej caꞌanj Pedró, tza̱j ne̱ ne queneꞌe̱n nij soꞌ a̱ maꞌ. Cheꞌé dan caꞌneꞌ Herodes suun se vaa ticavi̱ꞌ nii man nij tanuu tumé man Pedró, ga̱a ne̱ curiha̱nj Herodes estadó Judea, caꞌanj soꞌ chumanꞌ Cesarea, ca̱yáán soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caviꞌ Herodes, quiꞌyaj xlúú chá nee̱ man soꞌ a

20 Dan me se caꞌmaan rá síí cuꞌna̱j Herodes niꞌya̱j soꞌ man nij síí ma̱n chumanꞌ Tiro do̱ꞌ, chumanꞌ Sidón do̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌnaꞌ cunuda̱nj nij soꞌ rej ne̱ Herodes, ne̱ caꞌmii nij soꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j Blasto síí tumé nu̱ꞌ veꞌ tucuá Herodes, ne̱ dan me se caꞌvej rá síí cuꞌna̱j Blasto ra̱cuíj soꞌ man nij soꞌ cunu̱u rcuaꞌa̱a̱n nij soꞌ ga̱ Herodes, cheꞌé se caxríj yuve̱ nij soꞌ do̱j saꞌanj ston Blasto a. ꞌO̱ se nucua̱j rá nij soꞌ man Herodes se vaa cuchi̱ꞌ se chá avii rej uun chij soꞌ nda̱a chiháán nij soꞌ cha̱ nij soꞌ a. 21 Ne̱ güii cachrón Blasto caꞌmi̱i̱ nij soꞌ ga̱ Herodes me se nanuû Herodes yatzíj nu̱u̱ síí nica̱j suun rey, ne̱ táá soꞌ chruun xlá sa̱ꞌ, ne̱ caꞌmii natáj ndoꞌo soꞌ rihaan nij síí ma̱n Tiro do̱ꞌ, ma̱n Sidón do̱ꞌ a. 22 Ga̱a ne̱ caguáj cunuda̱nj nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Nuveé se na̱na̱ yuvii̱ me nana̱ avii raa̱ síí nihánj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se se na̱na̱ yaꞌanj avii tuꞌva soꞌ na̱nj á ―taj nij yuvii̱, niꞌya̱j nij yuvii̱ man Herodes a.

23 Ga̱a ne̱ cuaj caxríj ꞌo̱ se mo̱zó Diose̱ chiꞌii̱ man Herodes, cheꞌé se ne cata̱j soꞌ se vaa o̱rúnꞌ Diose̱ me síí ꞌyaj avii raa̱ soꞌ a. Ma̱a̱n se caꞌvej rá soꞌ cata̱j nij yuvii̱ se vaa yaꞌanj me maꞌa̱n soꞌ a. Ga̱a ne̱ dan me se cunu̱ꞌ nee̱ man soꞌ chá xlúú, ne̱ caviꞌ soꞌ, quiꞌyaj xlúú a.

24 Tza̱j ne̱ se na̱na̱ Diose̱ me se raꞌya̱nj achij yoꞌ ne̱ naxnaꞌanj yoꞌ cuaj cuaj a. Ne̱ uun ri̱i̱ ndoꞌo doj nij yuvii̱ canocoꞌ nana̱ yoꞌ a. 25 Ne̱ Bernabé ga̱ Saulo me se quisíj ro̱j soꞌ, ne̱ caxríj ro̱j soꞌ saꞌanj ston nij síí uun chij rihaan nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Jerusalén, ne̱ canica̱j ro̱j soꞌ, caꞌanj ro̱j soꞌ chumanꞌ Antioquía, ne̱ caꞌanj síí cuꞌna̱j Juan Marcos ga̱ ro̱j soꞌ, quiꞌyaj ro̱j soꞌ a.

13

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuneꞌ nii man síí cuꞌna̱j Bernabé do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Saulo do̱ꞌ, caꞌa̱nj nata̱ꞌ ro̱j soꞌ se na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱ a

1 Dan me se chumanꞌ Antioquía roꞌ, taꞌa̱j nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó me síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ me síí tucuꞌyón se na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱ a. Ne̱ síí cuꞌna̱j Bernabé do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Simón Negro do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Lucio síí cavii estadó Cirene do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Manaén síí cachij tucuá síí cuꞌna̱j Herodes do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Saulo do̱ꞌ, me nij síí cata̱ ro̱j suun sa̱ꞌ yoꞌ a. 2 Dan me se naꞌvíj nij soꞌ rihaan Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ tocoꞌ nij soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ cheꞌé se aráj gue̱e̱ nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ dan me se cataj Nimán Diose̱ rihaan nij soꞌ a:

―Cune̱ꞌ nij soj man síí cuꞌna̱j Bernabé ga̱ síí cuꞌna̱j Saulo se vaa quiꞌya̱j suun ro̱j soꞌ rihanj nda̱a vaa cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan ro̱j soꞌ á ―taj Nimán Diose̱ rihaan nij soꞌ a.

3 Ga̱a ne̱ tocoꞌ nij soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j ndoꞌo nij soꞌ rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ cutaꞌ nij soꞌ raꞌa nij soꞌ raa̱ ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ dan me se caꞌnéé nij soꞌ man ro̱j soꞌ caꞌa̱nj nata̱ꞌ ro̱j soꞌ se na̱na̱ Jesucristó rihaan yuvii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiranꞌ ꞌo̱ síí guun rá ca̱ráán chrej rihaan se na̱na̱ Diose̱ estadó Chipre a

4 Dan me se ga̱a caꞌnéé Nimán Diose̱ man ro̱j soꞌ caꞌa̱nj ro̱j soꞌ, ne̱ caꞌanj ro̱j soꞌ chumanꞌ Seleucia, ga̱a ne̱ cavii ro̱j soꞌ rihoo chéé rihaan na caꞌanj ro̱j soꞌ nda̱a estadó cuꞌna̱j Chipre a. 5 Ga̱a ne̱ ga̱a cuchiꞌ ro̱j soꞌ chumanꞌ Salamina, ne̱ nataꞌ ro̱j soꞌ se na̱na̱ Diose̱ rá nij veꞌ nuu chre̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá tu̱cuꞌyón nij soꞌ se tucua̱nj Moisés, ne̱ síí cuꞌna̱j Juan Marcos me síí va̱j ra̱cuíj man ro̱j soꞌ a. 6 Dan me se yoꞌóó ta̱j rihaan na yaꞌa̱nj me estadó Chipre yoꞌ, ne̱ vaꞌnu̱j nij soꞌ chéé nu̱ꞌ yoꞌóó yoꞌ nda̱a se cuchiꞌ nij soꞌ chumanꞌ Pafos a. Ne̱ chumanꞌ Pafos nariꞌ nij soꞌ man ꞌo̱ síí chru̱u̱n síí tuꞌva rmaꞌa̱n se vaa si̱j nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ me soꞌ, ne̱ síí israelitá me soꞌ, ne̱ Barjesús cuꞌna̱j soꞌ a. 7 Ne̱ soꞌ me síí uꞌyón ina̱nj chéé ga̱ síí nica̱j suun gobernador cuꞌna̱j Sergio Paulo, ne̱ síí cavii ndoꞌo raa̱ me síí cuꞌna̱j Sergio Paulo yoꞌ a. Ne̱ síí cuꞌna̱j Sergio Paulo canacúún man ro̱j síí cuꞌna̱j Bernabé ga̱ Saulo se vaa caꞌna̱ꞌ ro̱j soꞌ rihaan soꞌ, ne̱ guun ndoꞌo rá soꞌ cuno̱ soꞌ se na̱na̱ Diose̱, ne̱ da̱nj quiꞌyaj ro̱j soꞌ a. 8 Dan me se síí chru̱u̱n cuꞌna̱j Barjesús, tza̱j ne̱ yoꞌó se chuvi̱i soꞌ me Elimas, ne̱ nana̱ “Elimas” taj se vaa síí chru̱u̱n me soꞌ a. Dan me se caráán Elimas chrej rihaan se na̱na̱ Bernabé ga̱ Saulo a. ꞌO̱ se guun rá soꞌ caꞌa̱nj yaníj síí cuꞌna̱j Sergio Paulo ne̱ se̱ cuchumán rá soꞌ nana̱ ya̱ yoꞌ a.

9 Ne̱ xa̱ꞌ síí cuꞌna̱j Saulo, tza̱j ne̱ yoꞌó se chuvi̱i soꞌ me Pabló, ne̱ dan me se caraa ndoꞌo Nimán Diose̱ nimán soꞌ, ne̱ niꞌya̱j uxrá soꞌ man síí cuꞌna̱j Elimas yoꞌ, 10 ne̱ cataj soꞌ:

―So̱ꞌ roꞌ, me síí nu̱u̱ nana̱ tihaꞌ yuꞌunj nimán, ne̱ si̱j snúú rmaꞌa̱n mé so̱ꞌ na̱nj ei. Taꞌníí ya̱ síí chre̱e mé so̱ꞌ á. Si̱j nachriꞌ niꞌya̱j cunuda̱nj se sa̱ꞌ mé so̱ꞌ a. Vaa güii ta̱náj tiꞌíín so̱ꞌ suun tanachej nana̱ ya̱ aꞌmii Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ naꞌ. 11 Ne̱ nihánj me se quiꞌya̱j síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ sayuun mán so̱ꞌ, ne̱ ca̱ráán rihaan so̱ꞌ do̱j güii, quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ nda̱a naán güii se̱ curuviꞌ rihaan so̱ꞌ maꞌ ―taj Pabló rihaan Elimas yoꞌ a.

Ne̱ taj niꞌyón caráán rihaan Elimas, ne̱ adi̱ꞌ se ranꞌ síí chéé rque ngaa rej rmi̱ꞌ roꞌ, da̱nj quiranꞌ soꞌ, chéé soꞌ, va̱j soꞌ, nanoꞌ soꞌ man síí co̱ro̱ꞌ raꞌa soꞌ ra̱cuíj man soꞌ cache̱e̱ soꞌ a.

12 Ne̱ ga̱a queneꞌen síí nica̱j suun gobernador yoꞌ da̱j quiranꞌ síí chru̱u̱n cuꞌna̱j Elimas yoꞌ, ga̱a ne̱ caráyaꞌa̱nj ndoꞌo soꞌ se tucua̱nj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ cuchumán rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ man Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuchumán rá queꞌe̱e̱ ndoꞌo yuvii̱ yaníj ya̱nj chumanꞌ Antioquía na̱j estadó Pisidia cuno nij soꞌ nana̱ caꞌmii natáj Pabló rihaan nij soꞌ a

13 Dan me se cavii nij tuvi̱ꞌ Pabló chumanꞌ Pafos, ne̱ cavii nij soꞌ rque rihoo chéé rihaan na, ne̱ caꞌanj nij soꞌ nda̱a chumanꞌ Perge chumanꞌ na̱j estadó Panfilia a. Tza̱j ne̱ síí cuꞌna̱j Juan Marcos me se tanáj soꞌ man yavíj ro̱j soꞌ, ne̱ canica̱j soꞌ nanꞌ soꞌ chumanꞌ Jerusalén a. 14 Ga̱a ne̱ yavíj ro̱j soꞌ me se curiha̱nj ro̱j soꞌ chumanꞌ Perge, ne̱ caꞌanj ro̱j soꞌ chumanꞌ Antioquía na̱j estadó Pisidia a. Ne̱ güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá me güii yoꞌ, ne̱ catúj ro̱j soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se tucua̱nj Moisés, ne̱ caꞌanj ca̱yáán ro̱j soꞌ, 15 ne̱ quisíj nayaa nii se tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, se na̱na̱ nij síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá do̱ꞌ, ne̱ caꞌnéé nij síí ꞌni̱j raꞌa veꞌ yoꞌ nana̱ rihaan ro̱j soꞌ, ne̱ nana̱ caꞌnéé nij soꞌ me nana̱ nihánj a: “Sese vaa chrej nucua̱j me rá ro̱j so̱j nago̱ꞌ ro̱j so̱j rihaan nij yuvii̱ nuu chre̱ꞌ nihánj, ne̱ caꞌmi̱i̱ ro̱j so̱j, tinu̱j”, taj síí ꞌni̱j raꞌa veꞌ yoꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ síí cuꞌna̱j Bernabé a. 16 Ga̱a ne̱ canicunꞌ caya̱ Pabló, ne̱ naxca̱j soꞌ raꞌa soꞌ, ne̱ cataj soꞌ a:

―Cuno̱ soj si̱j israelitá do̱ꞌ, soj si̱j aráj cochro̱j rihaan Diose̱ do̱ꞌ, caꞌmi̱j rihaan soj á. 17 Dan me se Diose̱ síí noco̱ꞌ níꞌ si̱j israelitá roꞌ, me síí narii man xi̱i níꞌ, ne̱ tinaxca̱j Diose̱ man nij xi̱i níꞌ ga̱a cayáán nij soꞌ rej cuꞌna̱j Egiptó, ne̱ Diose̱ me síí guun nucua̱j quirii uún man nij soꞌ rej Egiptó a. 18 Ga̱a ne̱ nda̱ꞌ se tucuáá ndoꞌo nij soꞌ rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ racuíj Diose̱ man nij soꞌ ga̱a va̱j nij soꞌ rej tacaan naco̱o̱ vi̱j chiha̱a̱ ya̱ yoꞌ a. 19 Ga̱a ne̱ tinavij Diose̱ man chi̱j xꞌneꞌ yuvii̱ ya̱nj rej cuꞌna̱j Canaán, ga̱a ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j Diose̱ nu̱ꞌ rej yoꞌ gu̱un yoꞌ toꞌóó nij xi̱i níꞌ, quiꞌyaj Diose̱ a. 20 Ne̱ rej yoꞌ guun toꞌóó nij soꞌ ꞌo̱ caꞌa̱nj cientó táá vi̱j chiha̱a̱ chi̱ꞌ yoꞌ a. Ne̱ ga̱a quisíj catúj nij soꞌ rej cuꞌna̱j Canaán, ga̱a ne̱ cuneꞌ Diose̱ man nij síí ra̱a̱ rii taꞌngaꞌ rihaan nij soꞌ, ne̱ da̱nj ina̱nj cayáán nij soꞌ nda̱a se cayáán síí cuꞌna̱j Samuel síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱ a.

21 ”Ne̱ güii cayáán Samuel me se guun cheꞌe̱ nij xi̱i níꞌ cachíín nij soꞌ ꞌo̱ síí nica̱j suun rey gu̱un chij rihaan nij soꞌ, ga̱a ne̱ cuneꞌ Diose̱ man síí cuꞌna̱j Saúl taꞌníí síí cuꞌna̱j Cis se vaa gu̱un chij soꞌ rihaan nij soꞌ nda̱a vaa guun rá maꞌa̱n nij soꞌ a. Soꞌ roꞌ, me taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Benjamín, ne̱ vi̱j chiha̱a̱ ya̱ yoꞌ cayáán soꞌ síí nica̱j suun rey a. 22 Ga̱a ne̱ quirii yaníj Diose̱ man Saúl, ga̱a ne̱ cuneꞌ Diose̱ man síí cuꞌna̱j David se vaa gu̱un David síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a. Ne̱ caꞌmii Diose̱ cheꞌé soꞌ, cataj Diose̱: “Nihánj me se naríꞌ ꞌu̱nj man David taꞌníí Isaí, ne̱ soꞌ me síí quiꞌya̱j nu̱ꞌ nda̱a vaa me raj quiꞌya̱j soꞌ na̱nj á”, taj Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man David a.

23 ”Ne̱ scaꞌnúj nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ David roꞌ, rqué Diose̱ ꞌo̱ síí tinanii man níꞌ si̱j israelitá rihaan sayuun, nda̱a vaa cataꞌ tuꞌva Diose̱ asi̱j naá, ne̱ Jesucristó me soꞌ a. 24 Dan me se asino caꞌmii natáj síí cuꞌna̱j Juan rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ israelitá se vaa ca̱nica̱j nimán nij soꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ tucuáán sa̱ꞌ, ne̱ cata̱ꞌ ne nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ Jesucristó a. 25 Dan me se ga̱a ataa do̱j tzínꞌ quisi̱j caꞌmii natáj Juan nu̱ꞌ se vaa guun rá Diose̱ cata̱j soꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ: “Me síí mé ꞌu̱nj, rá nij soj ga̱. ꞌO̱ se nuveé si̱j nanoꞌ soj man mej maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa síí noco̱ꞌ xcó ꞌu̱nj, ne̱ si̱j sa̱ꞌ uxrá doj me soꞌ rihanj, ne̱ ne nó xcúnj nache̱j canj ꞌni̱j tacóó soꞌ maꞌ”, taj síí cuꞌna̱j Juan rihaan nij yuvii̱ niꞌya̱j soꞌ man Jesucristó a.

26 ”Cuno̱ soj taꞌni̱j taꞌnij siꞌno̱ Abraham do̱ꞌ, soj si̱j aráj cochro̱j rihaan Diose̱ do̱ꞌ, caꞌmi̱j rihaan soj cuano̱, tinu̱j. A̱j caꞌnaꞌ nana̱ nihánj rihaan níꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ ga̱a ne̱ caꞌve̱e quinani̱i̱ níꞌ rihaan sayuun ei. 27 ꞌO̱ se tuviꞌ níꞌ síí ya̱nj chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ, nij síí uun chij rihaan nij soꞌ do̱ꞌ, ne xca̱j nij soꞌ cuentá cheꞌé Jesucristó maꞌ. Ne̱ cutaꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesucristó se vaa no̱ xcúún soꞌ ticavi̱ꞌ nii man soꞌ, ne̱ dan me se quisíj ya̱ nu̱ꞌ se na̱na̱ nij síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá nana̱ nayaa níꞌ daj a̱ güii naránj rá níꞌ, quiꞌyaj nij soꞌ na̱nj á. 28 Dan me se taj va̱j a̱ doj cacunꞌ tumé soꞌ, tza̱j ne̱ rquee̱ nij soꞌ rihaan Pilato se vaa cavi̱ꞌ soꞌ quiꞌya̱j Pilato a. 29 Dan me se ga̱a quisíj quiꞌyaj nij soꞌ nu̱ꞌ nda̱a vaa nó rihaan danj Diose̱ cheꞌé Jesucristó, ga̱a ne̱ tananij nii man soꞌ rihaan rcutze̱, ne̱ cachinꞌ nii man soꞌ rque yuꞌuj yuvej a. 30 Tza̱j ne̱ Diose̱ me síí quiꞌyaj cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ ado̱nj. 31 Ga̱a ne̱ queꞌe̱e̱ güii curuviꞌ soꞌ rihaan nij síí cavii ga̱ soꞌ estadó Galilea caꞌanj chumanꞌ Jerusalén ga̱ soꞌ a. Ne̱ ya̱j me se guun maꞌa̱n nij soꞌ síí nataꞌ cheꞌé soꞌ rihaan nij yuvii̱ ado̱nj.

32 ”Ne̱ nihánj me se nataꞌ núj nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij soj se vaa a̱j quiꞌyaj Diose̱ nu̱ꞌ nda̱a vaa cataꞌ tuꞌva soꞌ rihaan xi̱i níꞌ ga̱a naá a. 33 Dan me se cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé níꞌ, ne̱ dan me se quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ cataꞌ tuꞌva soꞌ ga̱a naá, ne̱ cavii sa̱ꞌ níꞌ taꞌni̱j nij síí cane ga̱a naá, quiꞌyaj soꞌ ado̱nj. Ne̱ ase vaa nana̱ nihánj nana̱ natáꞌ ꞌu̱nj rihaan nij soj roꞌ, da̱nj vaa nana̱ no̱ rihaan chraꞌ Salmo número vi̱j, ne̱ taj yoꞌ: “Taꞌníj mé so̱ꞌ á. Cuano̱ nihánj me se queneꞌe̱n yuvii̱ se vaa taꞌníj mé so̱ꞌ, qui̱ꞌyáj na̱nj á”, taj se na̱na̱ Diose̱ no̱ rihaan chraꞌ Salmo yoꞌ a. 34 Dan me se naxaga̱a̱ soꞌ ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, ne̱ se̱ riꞌyuj nee̱ man soꞌ daj chiha̱a̱ míj maꞌ. Ne̱ dan me se maꞌa̱n Diose̱ caꞌmii nana̱ nihánj ado̱nj: “Ase vaa rqué ꞌu̱nj nu̱ꞌ se lu̱j rihaan David, taꞌngaꞌ da̱nj ga̱a̱ rque̱ ꞌu̱nj nu̱ꞌ se lu̱j rihaan so̱ꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ navij se lu̱j yoꞌ rihaan so̱ꞌ maꞌ”, taj uún Diose̱ rihaan Jesucristó a. 35 Cheꞌé se quiꞌya̱j Diose̱ da̱nj cheꞌé Jesucristó rá David roꞌ, cheꞌé dan cachrón David rihaan yoꞌó salmo nana̱ nihánj a: “Daj chiha̱a̱ míj se̱ riꞌyuj nee̱ man síí vaa sa̱ꞌ rihaan so̱ꞌ, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ maꞌ”, taj David rihaan Diose̱ niꞌya̱j David man Jesucristó a. 36 Dan me se xa̱ꞌ maꞌa̱n David, tza̱j ne̱ ga̱a quisíj quiꞌyaj soꞌ nu̱ꞌ nda̱a vaa guun rá Diose̱ quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé nij tuviꞌ soꞌ, ga̱a ne̱ caviꞌ soꞌ, ga̱a ne̱ cachinꞌ nii man soꞌ rej na̱j nij xi̱i soꞌ, ga̱a ne̱ riꞌyuj nee̱ man soꞌ a. 37 Ne̱ xa̱ꞌ Jesucristó síí cunuu iꞌna̱ꞌ uún quiꞌyaj Diose̱, tza̱j ne̱ ne riꞌyu̱j nee̱ man soꞌ maꞌ.

38 ”Xca̱j nij soj cuentá se vaa cuano̱ nihánj me se nataꞌ núj nana̱ rihaan soj se vaa cheꞌé se vaa quiꞌyaj Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan caꞌve̱e cara̱a̱ xꞌnaa Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ cacunꞌ tumé níꞌ, tinu̱j. Dan me se daj chiha̱a̱ míj se̱ navij nu̱ꞌ cacunꞌ tumé soj, quiꞌya̱j se tucua̱nj Moisés maꞌ. 39 Tza̱j ne̱ cunuda̱nj nij soj si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó me se xꞌnéj u̱u̱n cacunꞌ yoꞌ xráá soj, ne̱ nuu sa̱ꞌ soj rihaan Diose̱ ado̱nj. 40 Cheꞌé dan tadó nij soj se̱ quiranꞌ soj nda̱a vaa taj se na̱na̱ Diose̱ nana̱ no̱ rihaan danj nij síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ nana̱ nihánj á: 41 “Ne̱ soj si̱j aꞌngaꞌ naco̱o̱ niꞌya̱j manj, tza̱j ne̱ ni̱ꞌyaj soj ei. Caꞌa̱nj rá soj, ne̱ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ soj na̱nj ei. ꞌO̱ se ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ soj nihánj, ne̱ qui̱ꞌyáj suun noco̱o, ne̱ caꞌve̱e se cata̱j xnaꞌanj yoꞌo̱ soꞌ rihaan soj cheꞌé se vaa qui̱ꞌyáj, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvee cuchuma̱n rá soj se na̱na̱ soꞌ asuun maꞌ”, taj Diose̱ rihaan soj a ―taj Pabló rihaan nij yuvii̱ cunuu chre̱ꞌ rá veꞌ yoꞌ a.

42 Dan me se ga̱a me rá ro̱j soꞌ caꞌa̱nj ro̱j soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j nij yuvii̱ rihaan ro̱j soꞌ se vaa cache̱n yoꞌo̱ tu̱nj güii, ne̱ caꞌna̱ꞌ uún ro̱j soꞌ ne̱ caꞌmi̱i̱ uún ro̱j soꞌ nana̱ vaa da̱nj rihaan nij soꞌ a. 43 Ga̱a ne̱ ga̱a quisíj tucuꞌyón nij soꞌ ne̱ curiha̱nj nij yuvii̱ xeꞌ, ne̱ queꞌe̱e̱ nij síí israelitá do̱ꞌ, nij síí yaníj noco̱ꞌ xraan se tucua̱nj nij síí israelitá do̱ꞌ, canocoꞌ man ro̱j síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Bernabé a. Ga̱a ne̱ caꞌmii ndoꞌo ro̱j soꞌ ga̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ guun ya̱ rá nij soꞌ se vaa yoꞌo̱ ni̱caj nij soꞌ tucuáán sa̱ꞌ ga̱ se lu̱j ꞌyaj Diose̱ cheꞌé nij soꞌ a.

44 Dan me se cachén tu̱nj güii ne̱ nasíj yoꞌó güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá, ga̱a ne̱ cunuu chre̱ꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ ya̱nj chumanꞌ ta̱ꞌ asuun, cheꞌé rej cuno̱ nij soꞌ se na̱na̱ Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. 45 Tza̱j ne̱ queneꞌen nij yuvii̱ israelitá se vaa cuchiꞌ ndoꞌo yuvii̱ rihaan Pabló, ga̱a ne̱ cheꞌé dan guun xco̱j ruva̱a̱ rá nij yuvii̱ israelitá, ne̱ nij caꞌmii nij soꞌ cheꞌé Pabló, cataj nij soꞌ se vaa ina̱nj nana̱ ne̱ caꞌmii Pabló a. 46 Tza̱j ne̱ ne cuchuꞌvi̱ꞌ ya̱ ro̱j síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Bernabé ni̱ꞌyaj ro̱j soꞌ man nij yuvii̱ israelitá a̱ maꞌ. Ne̱ cataj ro̱j soꞌ:

―No̱ xcúún núj nata̱ꞌ núj se na̱na̱ Diose̱ rihaan nij soj si̱j israelitá asino ya̱a̱n ado̱nj. Tza̱j ne̱ cheꞌé se quiriꞌíj yaníj soj nana̱ yoꞌ, ne̱ cheꞌé se nuveé si̱j no̱ xcúún ca̱yáán ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj me soj rá soj, ne̱ cheꞌé dan nihánj me se ca̱nica̱j núj, ne̱ nata̱ꞌ núj nana̱ yoꞌ rihaan nij síí yaníj ei. 47 ꞌO̱ se Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me síí caꞌneꞌ suun rihaan núj quiꞌya̱j núj da̱nj ado̱nj. Dan me se cataj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ: “A̱j cunéꞌ ꞌu̱nj mán so̱ꞌ se vaa guún so̱ꞌ yaꞌan chuguu̱n rihaan nij síí yaníj ne̱ caꞌve̱e xca̱j nij soꞌ cuentá, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ga̱a ne̱ quinani̱i̱ yuvii̱ ya̱nj chumanꞌ na̱j nu̱ꞌ rihaan chumii̱ rihaan sayuun, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á”. Nihánj me se na̱na̱ Diose̱ nana̱ cataj Diose̱ rihaan núj na̱nj á ―taj ro̱j soꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá yoꞌ a.

48 Dan me se ga̱a cuno nij síí yaníj se na̱na̱ Pabló, ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá nij soꞌ, ne̱ veꞌé caꞌmii nij soꞌ cheꞌé se na̱na̱ Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. Ne̱ cunuda̱nj nij síí cuneꞌ Diose̱ ca̱yáán rihaan Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj roꞌ, cuchumán rá nij soꞌ cuno nij soꞌ nana̱ yoꞌ a. 49 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ se na̱na̱ Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ daj a̱ nij chumanꞌ na̱j rihaan yoꞌóó rej yoꞌ a. 50 Tza̱j ne̱ caxríj nij síí israelitá chrej rque nij chana̱ yaníj noco̱ꞌ xraan man Diose̱ chana̱ xnaꞌa̱nj do̱ꞌ, rque nij síí nica̱j suun uun chij rihaan chumanꞌ yoꞌ do̱ꞌ, ne̱ táá riꞌyunj nij soꞌ man Pabló ga̱ Bernabé a. Ga̱a ne̱ tucunánj nij soꞌ man ro̱j soꞌ rej yoꞌ a. 51 Ga̱a ne̱ nacunanꞌ ro̱j soꞌ tacóó ro̱j soꞌ tucuayuu ro̱j soꞌ yoꞌóó tachru̱u̱ cavii chumanꞌ yoꞌ rihaan yoꞌóó, cheꞌé rej xca̱j nij síí ma̱n chumanꞌ yoꞌ cuentá se vaa maꞌa̱n nij soꞌ tumé cacunꞌ se vaa ne cuno̱ nij soꞌ se na̱na̱ Diose̱ a. Ga̱a ne̱ caꞌanj ro̱j soꞌ chumanꞌ Iconio a. 52 Ne̱ nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Antioquía yoꞌ me se ꞌo̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá nij soꞌ, ne̱ ꞌo̱ cunuu Nimán Diose̱ nimán nij soꞌ a.

14

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun rá nij síí ma̱n chumanꞌ Iconio ga̱a cuchiꞌ se na̱na̱ Diose̱ chiháán nij soꞌ a

1 Dan me se ga̱a cuchiꞌ síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ síí cuꞌna̱j Bernabé chumanꞌ Iconio, ne̱ catúj ro̱j soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se tucua̱nj Moisés, ne̱ cheꞌé se veꞌé ndoꞌo nataꞌ ro̱j soꞌ se na̱na̱ Diose̱, cheꞌé dan cuchumán rá queꞌe̱e̱ ndoꞌo yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, yuvii̱ yaníj aꞌmii xnaꞌánj griego do̱ꞌ, niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a. 2 Tza̱j ne̱ nij yuvii̱ israelitá naꞌvej rá cuno̱ se na̱na̱ Jesucristó me se caxríj nij soꞌ chrej rque nij yuvii̱ yaníj ya̱nj chumanꞌ yoꞌ cheꞌé rej nachri̱ꞌ nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man nij tinu̱j nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ da̱nj guun a. 3 Dan me se queꞌe̱e̱ güii sca̱ꞌ na̱nj caꞌmii natáj ro̱j síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Bernabé se na̱na̱ Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, racuíj man ro̱j soꞌ se vaa guun nucua̱j ro̱j soꞌ quiꞌyaj suun ro̱j soꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o niꞌya̱j nij yuvii̱, cheꞌé rej cuchuma̱n rá nij yuvii̱ se vaa ya̱ ya̱ vaa se na̱na̱ ro̱j soꞌ nana̱ cheꞌé se lu̱j quiꞌyaj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ cheꞌé níꞌ a.

4 Ga̱a ne̱ xraꞌ taꞌa̱j nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ yoꞌ, ne̱ taꞌa̱j nij soꞌ roꞌ, canocoꞌ se na̱na̱ nij síí israelitá síí naꞌvej rá cuno̱ se na̱na̱ Diose̱, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ roꞌ, canocoꞌ se na̱na̱ ro̱j síí cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ a. 5 Ga̱a ne̱ guun rá nij yuvii̱ yaníj do̱ꞌ, nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, nij síí uun chij rihaan nij soꞌ do̱ꞌ, quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ nij soꞌ man ro̱j síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Bernabé ne̱ nda̱a guun rá nij soꞌ go̱ꞌ nij soꞌ yahij man ro̱j soꞌ nda̱a se cavi̱ꞌ ro̱j soꞌ a. 6 Tza̱j ne̱ xcaj ro̱j soꞌ cuentá, ga̱a ne̱ cheꞌé dan cunánj ro̱j soꞌ, caꞌanj ro̱j soꞌ chumanꞌ Listra chumanꞌ na̱j estadó Licaonia do̱ꞌ, chumanꞌ Derbe yoꞌó chumanꞌ na̱j estadó Licaonia do̱ꞌ, yoꞌó nij chumanꞌ raꞌa̱ na̱j nichru̱nꞌ ga̱ ro̱j chumanꞌ yoꞌ do̱ꞌ, 7 ne̱ va̱j ro̱j soꞌ nataꞌ ro̱j soꞌ se na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ ya̱nj nij chumanꞌ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa guun rá nij síí ne̱ chumanꞌ Listra se vaa yaꞌanj me síí cuꞌna̱j Pabló do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Bernabé do̱ꞌ a

8 Dan me se chumanꞌ Listra roꞌ, ne ꞌo̱ síí rengo̱ ne̱ síí rengo̱ me soꞌ asi̱j caꞌngaa soꞌ, ne̱ veé ꞌo̱ da̱nj vaa soꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj taj se quiꞌyáꞌ cache̱e̱ soꞌ maꞌ. 9 Ne̱ yáán soꞌ cuno soꞌ se na̱na̱ Pabló a. Dan me se niꞌya̱j uxrá Pabló man soꞌ, ne̱ xcaj Pabló cuentá se vaa síí rengo̱ yoꞌ nucua̱j ndoꞌo rá se vaa caꞌve̱e nahu̱un sa̱ꞌ soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ a. 10 Cheꞌé dan nucua̱j caꞌmii Pabló, cataj Pabló rihaan soꞌ a:

―Na̱xuma̱a̱n so̱ꞌ, canicu̱nꞌ ca̱yá so̱ꞌ ei. ―taj Pabló rihaan soꞌ a.

Ga̱a ne̱ güéj síí rengo̱ yoꞌ, ne̱ cachéé soꞌ a. 11 Dan me se queneꞌen nij yuvii̱ se vaa quiꞌyaj Pabló, ne̱ cheꞌé dan caguáj nij yuvii̱ se xnaꞌa̱nj maꞌa̱n nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Nahuun nij yaꞌanj yuvii̱, ne̱ nanij nij soꞌ rihaan yoꞌóó chugua̱nj ―taj nij yuvii̱ niꞌya̱j nij yuvii̱ man Pabló ga̱ Bernabé a.

12 Ga̱a ne̱ cataj nij yuvii̱ se vaa yaꞌanj cuꞌna̱j Júpiter me Bernabé, ne̱ Pabló me se yaꞌanj cuꞌna̱j Mercurio me soꞌ, cheꞌé se soꞌ me síí caꞌmii doj a. 13 Ne̱ dan me se rihaan tuꞌva chumanꞌ yoꞌ ne ꞌo̱ nuvií rej naꞌvíj nij yuvii̱ rihaan yaꞌanj Júpiter, ne̱ xrej ne̱ nuvií yoꞌ roꞌ, caꞌneꞌ suun se vaa caꞌna̱ꞌ scúj toró caꞌna̱ꞌ cachriin yâj caꞌna̱ꞌ taꞌyaa rej atúj yuvii̱ chumanꞌ yoꞌ, ne̱ guun rá soꞌ ga̱ nij yuvii̱ ticavi̱ꞌ nij soꞌ scúj yoꞌ rihaan Pabló ga̱ Bernabé cheꞌé se yaꞌanj me ro̱j soꞌ rá nij yuvii̱ a.

14 Dan me se xcaj Bernabé ga̱ Pabló cuentá da̱j guun rá nij yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan cutzinꞌ ro̱j soꞌ saga̱nꞌ ro̱j soꞌ, cheꞌé se chiꞌi̱i̱ ndoꞌo quiꞌya̱j nij yuvii̱ rá ro̱j soꞌ a. Ga̱a ne̱ cunánj ro̱j soꞌ scaꞌnúj nij yuvii̱, ne̱ caguáj ro̱j soꞌ, 15 cataj ro̱j soꞌ:

―Se̱ guun quiꞌya̱j nij soj da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se cuya̱a̱n yuvii̱ me níꞌ, ne̱ nihánj me se xa̱ꞌ núj, tza̱j ne̱ ꞌnaꞌ núj nata̱ꞌ núj se na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij soj, cheꞌé rej ta̱náj soj tucuáán niꞌyo̱n rmaꞌa̱n noco̱ꞌ soj cuano̱ nihánj ne̱ ca̱nica̱j soj canoco̱ꞌ soj Diose̱ síí vaa iꞌna̱ꞌ ya̱ ei. Ne̱ soꞌ roꞌ, me síí quiꞌyaj nu̱ꞌ rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, nu̱ꞌ rihaan yoꞌóó do̱ꞌ, nu̱ꞌ na yaꞌa̱nj do̱ꞌ, ne̱ nu̱ꞌ rasu̱u̱n quiꞌyaj soꞌ ado̱nj. 16 Ne̱ asi̱j rque̱ me se caꞌnéé raꞌa Diose̱ canoco̱ꞌ cunuda̱nj nij xꞌneꞌ yuvii̱ tucuáán cuchruj xi̱i nij soꞌ a. 17 Tza̱j ne̱ se̱ guun cata̱j soj se vaa a̱ doj ne caꞌve̱e xca̱j soj cuentá cheꞌé Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se veꞌé ndoꞌo quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé soj ado̱nj. Dan me se amanꞌ maa̱n avii rej xta̱ꞌ, quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé soj, ne̱ síj dió avii naa̱, quiꞌyaj uún Diose̱, ne̱ dan me se araa rque soj, ne̱ uun niha̱ꞌ rá soj, quiꞌyaj Diose̱ ado̱nj ―taj ro̱j soꞌ rihaan nij yuvii̱ yoꞌ a.

18 Dan me se da̱j doj se ticaviꞌ nij yuvii̱ scúj rihaan ro̱j soꞌ, tza̱j ne̱ caꞌneꞌ rá nij yuvii̱ ga̱ suun yoꞌ, quiꞌyaj se na̱na̱ ro̱j soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé sayuun quiꞌyaj nij síí israelitá cavii chumanꞌ Antioquía do̱ꞌ, chumanꞌ Iconio do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Bernabé a

19 Tza̱j ne̱ cavii síí israelitá chumanꞌ Antioquía do̱ꞌ, chumanꞌ Iconio do̱ꞌ, caꞌnaꞌ nij soꞌ chumanꞌ Listra, ne̱ caxríj nij soꞌ chrej rque nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ Listra, ne̱ cheꞌé dan goꞌ ndoꞌo nij yuvii̱ yahij man Pabló, ne̱ cuxuun nij yuvii̱ man soꞌ nda̱a tuꞌva chumanꞌ, ne̱ riꞌíj nij yuvii̱ man soꞌ a. Ne̱ guun rá nij yuvii̱ se vaa caviꞌ soꞌ a. 20 Tza̱j ne̱ cunuu chre̱ꞌ nij síí cuchumán rá se na̱na̱ Jesucristó ne̱ chumanꞌ yoꞌ, ne̱ tucuachriin nij soꞌ nu̱ꞌ anica̱j rej na̱j Pabló rihaan yoꞌóó, ne̱ naxaga̱a̱ soꞌ, ne̱ catúj uún soꞌ chumanꞌ ga̱ nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ yoꞌó güii me se curiha̱nj ro̱j soꞌ ga̱ Bernabé caꞌanj ro̱j soꞌ chumanꞌ Derbe a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa canica̱j síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Bernabé chumanꞌ Antioquía na̱j estadó Siria a

21 Dan me se nataꞌ ndoꞌo síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Bernabé se na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ Derbe yoꞌ, ne̱ cavii ndoꞌo síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó chumanꞌ Derbe yoꞌ, quiꞌyaj ro̱j soꞌ a. Ga̱a ne̱ canica̱j ro̱j soꞌ, caꞌanj ro̱j soꞌ chumanꞌ Listra do̱ꞌ, chumanꞌ Iconio do̱ꞌ, chumanꞌ Antioquía na̱j estadó Pisidia do̱ꞌ a. 22 Ne̱ nariꞌ nucuaj nimán cunuda̱nj nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó, quiꞌyaj ro̱j soꞌ a. Ne̱ narqué ro̱j soꞌ chrej man nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌneꞌ rá nij soꞌ ga̱ suun noco̱ꞌ se tucua̱nj Jesucristó a. Ne̱ cataj ro̱j soꞌ se vaa asino quira̱nꞌ ndoꞌo níꞌ sayuun, ga̱a ne̱ caꞌve̱e ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, taj ro̱j soꞌ a. 23 Ne̱ cuneꞌ ro̱j soꞌ man síí guun chij rihaan nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ꞌo̱ ꞌo̱ nij chumanꞌ a. Ga̱a ne̱ tocoꞌ ro̱j soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n ro̱j soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j ro̱j soꞌ rihaan Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ cheꞌé nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man soꞌ se vaa ra̱cuíj soꞌ man nij soꞌ a.

24 Dan me se cachén ro̱j soꞌ nu̱ꞌ estadó Pisidia, ga̱a ne̱ cuchiꞌ ro̱j soꞌ estadó Panfilia a. 25 Ga̱a ne̱ caꞌmii natáj ro̱j soꞌ se na̱na̱ Diose̱ rihaan nij síí ma̱n chumanꞌ Perge, ga̱a ne̱ caꞌanj ro̱j soꞌ chumanꞌ Atalia a. 26 Ga̱a ne̱ chumanꞌ Atalia roꞌ, cavii ro̱j soꞌ rihoo chéé rihaan na, quinanꞌ ro̱j soꞌ nda̱a chumanꞌ Antioquía na̱j estadó Siria a. Ne̱ chumanꞌ Antioquía roꞌ, me rej cavii ro̱j soꞌ asino ya̱a̱n ga̱a cachíín niꞌya̱j nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó rihaan Diose̱ se vaa ra̱cuíj Diose̱ man ro̱j soꞌ quiꞌya̱j suun ro̱j soꞌ caꞌmi̱i̱ natáj ro̱j soꞌ se na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱ a. Ne̱ nihánj me se quisíj suun yoꞌ, quiꞌyaj ro̱j soꞌ na̱nj ado̱nj. 27 Dan me se ga̱a nucuiꞌ ro̱j soꞌ, ne̱ canacúún ro̱j soꞌ man nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó se vaa cunu̱u chre̱ꞌ nij soꞌ, ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj ro̱j soꞌ nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Diose̱ ga̱ ro̱j soꞌ, ne̱ cataj ro̱j soꞌ se vaa ya̱ xꞌnúj rihaan nij yuvii̱ yaníj cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man Jesucristó, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij yuvii̱ yaníj yoꞌ a. 28 Ga̱a ne̱ guun ra̱a̱n ndoꞌo ro̱j soꞌ ga̱ nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Antioquía yoꞌ a.

15

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé juntá quiꞌyaj nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ma̱n chumanꞌ Jerusalén ga̱a caꞌmii nij soꞌ cheꞌé se tucua̱nj Moisés a

1 Dan me se taꞌa̱j nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó cavii chumanꞌ Jerusalén, ne̱ caꞌanj nij soꞌ tucuꞌyón nij soꞌ rihaan yoꞌó tinúú nij soꞌ se vaa sese se̱ cataꞌ taꞌngaꞌ man yoꞌo̱ soꞌ nda̱a vaa taj se tucua̱nj Moisés, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee nani̱i̱ soꞌ rihaan sayuun quiꞌya̱j Diose̱ maꞌ. 2 Ga̱a ne̱ caꞌmii canó tuviꞌ ndoꞌo síí cuꞌna̱j Pabló do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Bernabé do̱ꞌ, ga̱ nij síí tucuꞌyón nana̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ cheꞌé dan cuneꞌ nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Antioquía man ro̱j soꞌ ga̱ yoꞌó do̱j tinúú nij soꞌ se vaa caꞌa̱nj nij soꞌ chumanꞌ Jerusalén nano̱ nij soꞌ cuentó ga̱ nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ do̱ꞌ, ga̱ yoꞌó nij síí uun chij rihaan nij soꞌ do̱ꞌ, cheꞌé nana̱ aꞌmii nij yuvii̱ yoꞌ a.

3 Dan me se cavii nij soꞌ, caꞌanj nij soꞌ, ne̱ cachén nij soꞌ estadó Fenicia do̱ꞌ, estadó Samaria do̱ꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan nij tinúú nij soꞌ cheꞌé nij yuvii̱ yaníj se vaa cuchumán rá taꞌa̱j nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó, ga̱a ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá cunuda̱nj nij síí cuno nana̱ yoꞌ a. 4 Dan me se cuchiꞌ nij soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ga̱a ne̱ veꞌé caꞌmii nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó do̱ꞌ, nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ do̱ꞌ, yoꞌó nij síí uun chij do̱ꞌ, ga̱ nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan nij síí ya̱nj chumanꞌ Jerusalén yoꞌ cheꞌé nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Diose̱ ga̱ nij tinu̱j nij soꞌ a.

5 Tza̱j ne̱ canicunꞌ do̱j síí fariseo síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ cataj nij soꞌ se vaa no̱ xcúún nij tuvi̱ꞌ Pabló cuta̱ꞌ nij soꞌ taꞌngaꞌ man nij síí yaníj yoꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj nij soꞌ rihaan nij síí yaníj yoꞌ se vaa no̱ xcúún nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ nu̱ꞌ se tucua̱nj Moisés a.

6 Dan me se cunuu chre̱ꞌ nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱ ga̱ yoꞌó nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó, quiꞌyaj nij soꞌ juntá, caꞌmi̱i̱ nij soꞌ cheꞌé se na̱na̱ nij síí fariseo yoꞌ a. 7 Dan me se caꞌmii caꞌmii nij soꞌ, ga̱a ne̱ canicunꞌ síí cuꞌna̱j Pedró, ne̱ cataj soꞌ:

―Cuno̱ soj caꞌmi̱j, tinu̱j. A̱j neꞌen soj se vaa asi̱j naá ndoꞌo guun rá Diose̱ cuno̱ nij síí yaníj se na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ cuchuma̱n rá nij síí yaníj ni̱ꞌyaj nij soꞌ man nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ a. Ga̱a ne̱ narii Diose̱ man yoꞌo̱ tuviꞌ níꞌ, ne̱ ꞌu̱nj me síí narii Diose̱ nata̱ꞌ se na̱na̱ Diose̱ rihaan nij yuvii̱ yaníj yoꞌ chugua̱nj. 8 Ne̱ Diose̱ roꞌ, me síí neꞌen da̱j vaa nimán yuvii̱, ne̱ Diose̱ me síí rqué Nimán Diose̱ man nij síí yaníj yoꞌ nda̱a vaa quiꞌyaj soꞌ cheꞌé maꞌa̱n níꞌ, cheꞌé rej caꞌve̱e gu̱un ya̱ rá níꞌ se vaa ya̱ tinúú níꞌ me nij síí yaníj na̱nj ado̱nj. 9 Dan me se cunuu sa̱ꞌ nimán nij síí yaníj rihaan Diose̱ cheꞌé se cuchumán rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ cuano̱ nihánj me se ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa nij soꞌ ga̱ níꞌ rihaan Diose̱ na̱nj ado̱nj.

10 ”Ne̱ tadó soj sese gu̱un rá soj queneꞌe̱n soj sese caꞌve̱e caꞌma̱an rá Diose̱ quiꞌya̱j soj ne̱ quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man soj á. ꞌO̱ se xa̱ꞌ se tucua̱nj Moisés, tza̱j ne̱ ase vaa icón ꞌe̱e̱ ta̱j raa̱ yuntá scúj roꞌ, da̱nj vaa se tucua̱nj Moisés rihaan xi̱i níꞌ do̱ꞌ, rihaan maꞌa̱n níꞌ do̱ꞌ, ne̱ ne caꞌve̱e quiꞌya̱j níꞌ nu̱ꞌ tucuáán yoꞌ maꞌ. Ne̱ nihánj me se me rá soj cuchru̱j soj tucuáán yoꞌ rihaan yoꞌó nij tinúú níꞌ síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó, 11 tza̱j ne̱ amán rá níꞌ se vaa cheꞌé ina̱nj se lu̱j quiꞌyaj Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, cheꞌé dan nanii níꞌ rihaan sayuun ei. Nuveé se tucua̱nj Moisés me se vaa quiꞌyaj nanii níꞌ rihaan sayuun maꞌ. Ne̱ ase vaa níꞌ roꞌ, da̱nj vaa nij tinúú níꞌ síí yaníj uún ado̱nj ―taj Pedró rihaan cunuda̱nj nij soꞌ a.

12 Dan me se caꞌneꞌ rá nij soꞌ, ne̱ a̱ doj ne caꞌmi̱i̱ nij soꞌ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se sa̱ꞌ uxrá nanó xre̱j nij soꞌ ga̱a cataj xnaꞌanj Bernabé ga̱ Pabló cheꞌé nij suun sa̱ꞌ noco̱o guun nucua̱j ro̱j soꞌ quiꞌyaj ro̱j soꞌ scaꞌnúj nij síí yaníj quiꞌyaj Diose̱ a. 13 Dan me se ga̱a quisíj caꞌmii ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌmii síí cuꞌna̱j Santiagó, cataj soꞌ:

―Cuno̱ nij soj caꞌmi̱j, tinu̱j. 14 Nihánj me se cataj xnaꞌanj tinúꞌ Simón rihaan níꞌ se vaa asino ya̱a̱n narii Diose̱ man taꞌa̱j nij yuvii̱ yaníj gu̱un nij soꞌ ꞌo̱ se chuma̱nꞌ Diose̱ a. 15 Ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa se na̱na̱ nij síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá ga̱ se na̱na̱ tinúꞌ Simón nihánj a. Dan me se vaa nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ taj: 16 “Asa̱ꞌ quisíj, ga̱a ne̱ ca̱nica̱j ꞌu̱nj, ne̱ naquiꞌya̱j sa̱ꞌ ꞌu̱nj rej ne̱ síí cuꞌna̱j David a. Dan me se canee nu̱ꞌ veꞌ ne̱ soꞌ, ne̱ quiriꞌ ndoꞌo veꞌ, tza̱j ne̱ nacune̱ꞌ caya̱ uún ꞌu̱nj man nu̱ꞌ veꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ cunuda̱nj yoꞌ a. 17 Da̱nj qui̱ꞌyáj cheꞌé rej caꞌve̱e nano̱ꞌ yoꞌó nij yuvii̱ yaníj mán ꞌu̱nj si̱j ꞌni̱j raꞌa man nij soꞌ a. Da̱nj quiꞌya̱j cunuda̱nj nij yuvii̱ yaníj noco̱ꞌ manj, taj ꞌu̱nj si̱j ꞌni̱j raꞌa man soj, 18 ne̱ asi̱j naá cataj ꞌu̱nj se vaa qui̱ꞌyáj da̱nj ado̱nj”, taj se na̱na̱ Diose̱ nana̱ cachrón síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá rihaan yanj a.

19 ”Cheꞌé dan ꞌu̱nj me síí guun rá se vaa se̱ quiꞌyaj níꞌ sayuun man nij síí yaníj canica̱j nimán canocoꞌ man Diose̱ maꞌ. Se̱ cataj níꞌ se vaa canoco̱ꞌ nij soꞌ nu̱ꞌ se tucua̱nj Moisés maꞌ. 20 Ma̱a̱n se quiꞌya̱j níꞌ yanj caꞌne̱j níꞌ rihaan nij soꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj níꞌ rihaan nij soꞌ se vaa se̱ guun cha̱ nij soꞌ rasu̱u̱n rqué yuvii̱ rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱ maꞌ. Ne̱ snóꞌo do̱ꞌ, chana̱ do̱ꞌ, se̱ cotoj nij soꞌ ga̱ yoꞌó yuvii̱ sese ne nica̱ nij soꞌ me yoꞌ maꞌ. Ne̱ se̱ chá nij soꞌ nee̱ xcuu tuguáj nii gaán chihá maꞌ. Ne̱ se̱ chá nij soꞌ ton maꞌ. 21 ꞌO̱ se daj a̱ güii cueta̱nꞌ naránj rá níꞌ me se ma̱n ndoꞌo tuviꞌ níꞌ si̱j israelitá nayaa se na̱na̱ Moisés, ne̱ aꞌmii natáj nii cheꞌé se tucua̱nj soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón níꞌ tucuáán yoꞌ daj a̱ chumanꞌ a. Ne̱ da̱nj ꞌyaj ina̱nj níꞌ si̱j israelitá asi̱j naá ndoꞌo a ―taj síí cuꞌna̱j Santiagó rihaan yoꞌó nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé yanj cartá quiꞌyaj nij síí ma̱n Jerusalén caꞌnéé nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ yaníj cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a

22 Ga̱a ne̱ guun rá nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ do̱ꞌ, yoꞌó nij síí uun chij do̱ꞌ, cunuda̱nj nij yuvii̱ cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ, nari̱i̱ nij soꞌ do̱j tuviꞌ maꞌa̱n nij soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ nda̱a chumanꞌ Antioquía ga̱ ro̱j síí cuꞌna̱j Pabló do̱ꞌ, Bernabé do̱ꞌ a. Ga̱a ne̱ narii nij soꞌ man síí cuꞌna̱j Judas Barsabás do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Silas do̱ꞌ, se vaa caꞌa̱nj ro̱j soꞌ a. ꞌO̱ se síí sa̱ꞌ me ro̱j soꞌ, rá nij tinúú ro̱j soꞌ a. 23 Ga̱a ne̱ quiꞌyaj cunuda̱nj nij soꞌ yanj cartá caꞌa̱nj ni̱caj nij síí caꞌa̱nj chumanꞌ Antioquía, ne̱ nihánj me se vaa taj yanj cartá yoꞌ a: “Nihánj me yanj cartá ꞌyaj núj si̱j apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se na̱na̱ soꞌ do̱ꞌ, si̱j uun chij rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó do̱ꞌ a. Tinúú soj me núj, ne̱ caꞌne̱j núj yanj nihánj rihaan nij soj si̱j yaníj amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Antioquía do̱ꞌ, estadó Siria do̱ꞌ, estadó Cilicia do̱ꞌ a. 24 Dan me se caꞌnaꞌ nana̱ rihaan núj se vaa do̱j tuviꞌ núj me síí caꞌmii nana̱ quiꞌyaj sayuun rihaan soj, ne̱ quiriꞌ rá soj, quiꞌyaj nij síí caꞌmii nana̱ yoꞌ rihaan nij soj a. Tza̱j ne̱ nuveé núj caꞌnéé man nij soꞌ maꞌ. 25 Tza̱j ne̱ cheꞌé se quiꞌyaj nij soꞌ da̱nj roꞌ, cheꞌé dan cuya̱a̱n guun rá núj nari̱i̱ núj do̱j tinúú núj cuchi̱ꞌ rihaan soj ga̱ ro̱j tinúú níꞌ síí ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá núj síí cuꞌna̱j Bernabé ga̱ Pabló ado̱nj. 26 Ne̱ xa̱ꞌ ro̱j soꞌ, tza̱j ne̱ si̱j caꞌnéé nimán cu̱nuû rihaan Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me ro̱j soꞌ, ne̱ nda̱a ne chuꞌviꞌ ro̱j soꞌ cavi̱ꞌ ro̱j soꞌ maꞌ. 27 Dan me se caꞌnéé núj man síí cuꞌna̱j Judas do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Silas do̱ꞌ, se vaa caꞌa̱nj ro̱j soꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j Bernabé ga̱ Pabló, ne̱ maꞌa̱n ro̱j soꞌ nata̱ꞌ rihaan soj nda̱a vaa taj nana̱ no̱ rihaan yanj nihánj ei.

28 ”Dan me se ne gu̱un rá Nimán Diose̱ do̱ꞌ, maꞌa̱n núj do̱ꞌ, cuchru̱j ndoꞌo núj tucuáán canoco̱ꞌ soj maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa cheꞌé cuno̱ soj caꞌa̱nj gue̱e̱ nana̱ nihánj, rá núj na̱nj ado̱nj. 29 Dan me se se̱ guun cha̱ soj rasu̱u̱n rqué yuvii̱ rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱ maꞌ. Se̱ guun cha̱ soj ton maꞌ. Se̱ guun cha̱ soj nee̱ xcuu tuguáj nii gaán chihá maꞌ. Ne̱ snóꞌo do̱ꞌ, chana̱ do̱ꞌ, se̱ cotoj soj ga̱ yoꞌó yuvii̱ sese ne nica̱ soj me yoꞌ maꞌ. Ne̱ sese quiꞌya̱j soj nu̱ꞌ nda̱a vaa taj nana̱ nihánj, ne̱ veꞌé ꞌyaj soj, rá núj na̱nj ado̱nj. Ne̱ me rá núj se vaa veꞌé ca̱yáán soj ado̱nj”, taj yanj cartá quiꞌyaj nij síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén yoꞌ a.

30 Dan me se caꞌnéé nij soꞌ man caꞌa̱nj nij síí caꞌa̱nj chumanꞌ Antioquía, ga̱a ne̱ ga̱a cuchiꞌ nij soꞌ, ne̱ canacúún nij soꞌ cunu̱u chre̱ꞌ cunuda̱nj nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ga̱a ne̱ caxríj nij soꞌ yanj cartá yoꞌ ston nij síí ya̱nj chumanꞌ Antioquía a. 31 Ga̱a ne̱ nayaa nij síí ma̱n Antioquía yanj cartá, ga̱a ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá nij soꞌ cheꞌé nana̱ sa̱ꞌ cataj xnaꞌanj nij síí ma̱n Jerusalén rihaan nij soꞌ a. 32 Ne̱ síí cuꞌna̱j Judas do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Silas do̱ꞌ, síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ me ro̱j soꞌ, ne̱ aꞌmii aꞌmii ro̱j soꞌ nagoꞌ ro̱j soꞌ chrej man nij síí ma̱n Antioquía yoꞌ, ne̱ nariꞌ nucuaj nimán nij soꞌ, quiꞌyaj ro̱j soꞌ a. 33 Dan me se quisíj caranꞌ ro̱j soꞌ chumanꞌ Antioquía, ga̱a ne̱ veꞌé cataj nij tinu̱j nij síí ma̱n Antioquía rihaan ro̱j soꞌ se vaa dínj ga̱a̱ nimán ro̱j soꞌ caꞌa̱nj ro̱j soꞌ a. Ga̱a ne̱ dan me se quinanꞌ ro̱j soꞌ rihaan nij síí caꞌnéé man ro̱j soꞌ caꞌnaꞌ ro̱j soꞌ a. 34 Tza̱j ne̱ guun rá síí cuꞌna̱j Silas quina̱j soꞌ chumanꞌ Antioquía a. 35 Ne̱ guun ra̱a̱n síí cuꞌna̱j Pabló do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Bernabé do̱ꞌ, chumanꞌ Antioquía, ne̱ tucuꞌyón ro̱j soꞌ se na̱na̱ Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ nana̱ sa̱ꞌ rihaan yuvii̱ a. Ne̱ queꞌe̱e̱ ndoꞌo yoꞌó nij yuvii̱ nataꞌ nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ ga̱ ro̱j soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌanj uún Pabló tu̱cuꞌyón soꞌ se na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱, ne̱ caꞌanj Bernabé yoꞌó rej yaníj a

36 Dan me se cachén do̱j güii, ga̱a ne̱ cataj Pabló rihaan Bernabé a:

―Ca̱nica̱j níꞌ caꞌa̱nj uún níꞌ cunuda̱nj nij chumanꞌ ya̱nj nij tinúú níꞌ nij síí nataꞌ níꞌ se na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n níꞌ da̱j vaa mán nij soꞌ ei ―taj Pabló rihaan Bernabé a.

37 Tza̱j ne̱ Bernabé roꞌ, guun rá soꞌ se vaa caꞌa̱nj uún síí cuꞌna̱j Juan Marcos ga̱ ro̱j soꞌ a. 38 Tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j rá Pabló caꞌa̱nj uún Juan Marcos ga̱ ro̱j soꞌ, cheꞌé se ga̱a rque̱ me se tanáj Juan Marcos man ro̱j soꞌ estadó Panfilia, ne̱ ne caꞌa̱nj soꞌ quiꞌya̱j suun nij soꞌ cheꞌé Diose̱ maꞌ. 39 Cheꞌé dan guun vi̱j nana̱ caꞌmii ro̱j soꞌ cheꞌé Juan Marcos, ne̱ cheꞌé dan caꞌanj yaníj ro̱j soꞌ, ne̱ Bernabé roꞌ, nica̱j síí cuꞌna̱j Marcos, ne̱ cavii ro̱j soꞌ rihoo chéé rihaan na, ne̱ caꞌanj ro̱j soꞌ estadó Chipre a. 40 Ne̱ Pabló roꞌ, narii soꞌ man síí cuꞌna̱j Silas se vaa caꞌa̱nj soꞌ ga̱ Pabló a. Ne̱ cachíín niꞌya̱j nij tinúú ro̱j soꞌ nij síí ma̱n chumanꞌ Antioquía rihaan Diose̱ se vaa quiꞌya̱j Diose̱ se lu̱j ne̱ ra̱cuíj soꞌ man ro̱j soꞌ chrej caꞌa̱nj ro̱j soꞌ, ne̱ dan me se caꞌanj ro̱j soꞌ a. 41 Ga̱a ne̱ cachén ro̱j soꞌ nu̱ꞌ estadó Siria do̱ꞌ, nu̱ꞌ estadó Cilicia do̱ꞌ, ne̱ nariꞌ nucuaj nimán nij xꞌneꞌ nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ma̱n cunuda̱nj nij chumanꞌ na̱j ro̱j estadó yoꞌ, quiꞌyaj ro̱j soꞌ a.

16

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cachéé síí cuꞌna̱j Timoteo ga̱ síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Silas a

1 Dan me se cuchiꞌ síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Silas chumanꞌ Derbe do̱ꞌ, chumanꞌ Listra do̱ꞌ a. Ne̱ chumanꞌ Listra roꞌ, yáán ꞌo̱ síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó, ne̱ Timoteo cuꞌna̱j soꞌ a. Ne̱ nii Timoteo me chana̱ israelitá cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ rej Timoteo me síí yaníj aꞌmii xnaꞌánj griego a. 2 Ne̱ síí sa̱ꞌ me Timoteo, taj nij tinúú soꞌ síí ne̱ chumanꞌ Listra do̱ꞌ, chumanꞌ Iconio do̱ꞌ a. 3 Dan me se guun rá Pabló se vaa caꞌa̱nj Timoteo ga̱ soꞌ a. Ne̱ cutaꞌ Pabló taꞌngaꞌ man soꞌ, cheꞌé se neꞌen cunuda̱nj nij síí israelitá ya̱nj rej yoꞌ se vaa si̱j yaníj me rej soꞌ ne̱ cheꞌé dan nuviꞌ taꞌngaꞌ cataꞌ man soꞌ maꞌ. 4 Dan me se ga̱a cachén nij soꞌ nu̱ꞌ nij chumanꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó se vaa cuno̱ nij yuvii̱ se na̱na̱ nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man do̱ꞌ, yoꞌó nij síí uun chij ya̱nj chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ, nana̱ naquiꞌyaj cu̱u nij soꞌ cheꞌé nij síí yaníj a. 5 Ne̱ xa̱ꞌ nij xꞌneꞌ nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó, tza̱j ne̱ doj a̱ canocoꞌ nij soꞌ se tucua̱nj Jesucristó, ne̱ doj a̱ cunuu ri̱i̱ nij xꞌneꞌ daj a̱ güii a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa naquiꞌyaa ꞌo̱ síí ne̱ estadó Macedonia rihaan Pabló, quiꞌyaj Diose̱ a

6 Dan me se caráán Nimán Diose̱ chrej rihaan nij soꞌ nata̱ꞌ nij soꞌ se na̱na̱ Diose̱ estadó cuꞌna̱j Asia, ne̱ cheꞌé dan cachén nij soꞌ rej cuꞌna̱j Frigia do̱ꞌ, rej cuꞌna̱j Galacia do̱ꞌ a. 7 Ga̱a ne̱ va̱j nij soꞌ chrej nda̱a rej cuꞌna̱j Misia, ga̱a ne̱ guun rá nij soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ estadó cuꞌna̱j Bitinia a. Tza̱j ne̱ ne caꞌve̱e quiꞌya̱j nij soꞌ da̱nj, quiꞌyaj Nimán Diose̱ maꞌ. 8 Cheꞌé dan cachén nij soꞌ rej cuꞌna̱j Misia, ne̱ nanij nij soꞌ nda̱a chumanꞌ Troas a. 9 Ne̱ dan me se rej nii̱ naquiꞌyaa ꞌo̱ rasu̱u̱n rihaan Pabló, quiꞌyaj Diose̱ a. Ne̱ dan me se nicu̱nꞌ ꞌo̱ síí ne̱ estadó Macedonia niꞌya̱j Pabló, ne̱ canacúún snóꞌo yoꞌ man Pabló, cataj soꞌ:

―Caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ nda̱a estadó Macedonia nihánj, ne̱ ra̱cuíj so̱ꞌ man núj á ―taj soꞌ rquee̱ soꞌ man Pabló a.

10 Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ nanó rá caꞌa̱nj ranꞌ núj da̱j ga̱a̱ quiꞌya̱j núj ne̱ caꞌve̱e caꞌa̱nj núj nda̱a estadó Macedonia a. ꞌO̱ se cachríj rá ya̱ núj se vaa Diose̱ me síí caꞌneꞌ suun rihaan núj nata̱ꞌ núj se na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij síí ne̱ estadó Macedonia yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé chana̱ cuꞌna̱j Lidia chana̱ cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a

11 Dan me se chumanꞌ Troas roꞌ, cavii núj rihoo chéé rihaan na, ne̱ ꞌo̱ chrej caꞌanj núj cuchiꞌ núj nda̱a rej cuꞌna̱j Samotracia a. Ne̱ yoꞌó güii caꞌanj núj rque rihoo nda̱a chumanꞌ cuꞌna̱j Neápolis a. 12 Ga̱a ne̱ cavii núj chumanꞌ yoꞌ, caꞌanj núj chumanꞌ cuꞌna̱j Filipos a. Ne̱ chumanꞌ Filipos roꞌ, me chumanꞌ noco̱o na̱j estadó Macedonia, ne̱ chumanꞌ cuchruj nij síí cavii Romá me yoꞌ a. Dan me se guun ra̱a̱n núj do̱j güii chumanꞌ Filipos yoꞌ, 13 ne̱ güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá curiha̱nj núj taꞌyaa xi̱j rej atúj yuvii̱ chumanꞌ yoꞌ, ne̱ caꞌanj núj tuꞌva ꞌo̱ chráá a. ꞌO̱ se guun rá núj se vaa rej yoꞌ me rej cunuu chre̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá cachi̱nj niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱ a. Dan me se cayáán núj rihaan yoꞌóó, ne̱ caꞌmii núj ga̱ nij chana̱ cunuu chre̱ꞌ rej yoꞌ, 14 ne̱ yáán ꞌo̱ chana̱ cuꞌna̱j Lidia, ne̱ noꞌ roꞌ, me chana̱ ránj natuꞌvéj yatzíj mantá tintá sa̱ꞌ ina̱nj, ne̱ chana̱ cavii chumanꞌ Tiatira me noꞌ, ne̱ chana̱ yaníj aráj gue̱e̱ rihaan Diose̱ me noꞌ a. Dan me se cuno noꞌ se na̱na̱ Pabló, ne̱ racuíj ndoꞌo Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ man noꞌ se vaa caꞌvee cuchumán rá noꞌ se na̱na̱ Pabló yoꞌ a. 15 Ga̱a ne̱ cataꞌ ne nij tucua̱ noꞌ a. Ga̱a ne̱ canacúún noꞌ man núj, cataj noꞌ:

―Sese ꞌu̱nj me chana̱ amán ya̱ rá niꞌya̱j man Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, rá nij soj, ne̱ cara̱nꞌ soj veꞌ tucuaj do̱j güii á ―taj chana̱ cuꞌna̱j Lidia rihaan núj a.

Ne̱ rquee̱ ndoꞌo noꞌ man núj, ne̱ caranꞌ núj veꞌ tucuá noꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa catúj ro̱j síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Silas tagaꞌ cheꞌé se quirii ro̱j soꞌ nana̱ chre̱e nimán ꞌo̱ chana̱ ya̱a̱n rii suerté, tza̱j ne̱ racuíj Diose̱ man ro̱j soꞌ a

16 Dan me se yoꞌó güii caꞌanj uún núj rej cachi̱nj niꞌya̱j núj rihaan Diose̱, ne̱ nariꞌ tuviꞌ ꞌo̱ chana̱ ya̱a̱n ga̱ núj, ne̱ nu̱u̱ ꞌo̱ nana̱ chre̱e nimán noꞌ, ne̱ quiꞌyaj canaán ndoꞌo nij síí uun chij rihaan noꞌ saꞌanj, quiꞌyaj noꞌ ga̱a quirii noꞌ suerté cheꞌé yuvii̱ a. 17 Dan me se canocoꞌ ndoꞌo noꞌ man núj ga̱ Pabló, ne̱ caguáj noꞌ, cataj noꞌ:

―Nij síí nihánj roꞌ, me síí nu̱u̱ rihaan Diose̱ síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ, ne̱ nataꞌ nij soꞌ rihaan soj me tucuáán canoco̱ꞌ soj ne̱ caꞌve̱e nani̱i̱ soj rihaan sayuun ei ―taj noꞌ, niꞌya̱j noꞌ man núj a.

18 Dan me se guun queꞌe̱e̱ güii quiꞌyaj noꞌ da̱nj, ga̱a ne̱ guun rmi̱i̱ Pabló, quiꞌyaj noꞌ, ne̱ cheꞌé dan canica̱j soꞌ caꞌmii soꞌ rihaan nana̱ chre̱e nu̱u̱ nimán noꞌ, cataj soꞌ:

―Nihánj me se cheꞌé suun nucua̱j rqué Jesucristó manj aꞌnéꞌ ꞌu̱nj suun rihaan so̱ꞌ se vaa cu̱riha̱nj so̱ꞌ nimán chana̱ nihánj á ―taj Pabló rihaan nana̱ chre̱e yoꞌ a.

Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán noꞌ a.

19 Dan me se nij síí uun chij rihaan chana̱ ya̱a̱n yoꞌ me se xcaj nij soꞌ cuentá se vaa cheꞌé se curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán chana̱ yoꞌ roꞌ, cheꞌé dan se̱ caꞌvee quiꞌya̱j canaán nij soꞌ doj saꞌanj quiꞌya̱j chana̱ ya̱a̱n yoꞌ, rá nij soꞌ a. Cheꞌé dan quitaꞌaa nij soꞌ man Pabló ga̱ Silas, ne̱ nucua̱j ri̱i̱ nii man ro̱j soꞌ caꞌanj nij soꞌ yuꞌvee nda̱a rihaan nij síí nica̱j suun uun chij rihaan chumanꞌ yoꞌ a. 20 Ga̱a ne̱ caꞌanj nica̱j nij soꞌ man ro̱j síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Silas rihaan ro̱j cuese̱ uun chij rihaan chumanꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ a:

―Ro̱j síí nihánj me se na̱nj yuvii̱ israelitá me ro̱j soꞌ, ne̱ uun rmi̱i̱ rá nu̱ꞌ nij síí ma̱n chiháán níꞌ ꞌyaj ro̱j soꞌ na̱nj á. 21 ꞌO̱ se nataꞌ ro̱j soꞌ tucuáán naca̱ rihaan núj, ne̱ nuveé tucua̱nj no̱ xcúún níꞌ ni̱caj níꞌ me tucuáán yoꞌ cheꞌé se síí noco̱ꞌ gobiernó ne̱ Romá me níꞌ á ―taj nij soꞌ rihaan ro̱j cuese̱ uun chij rihaan chumanꞌ yoꞌ a.

22 Ga̱a ne̱ ꞌo̱ cuniha̱a̱n guun rá nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ yoꞌ, ne̱ caxríj yuva̱a̱ ndoꞌo nij soꞌ man Pabló ga̱ Silas a. Ga̱a ne̱ nucua̱j cuxuun ro̱j cuese̱ saga̱nꞌ Pabló ga̱ Silas nda̱a se quitzinꞌ yatzéj, ne̱ caꞌneꞌ ro̱j cuese̱ suun rihaan nij tanuu se vaa go̱ꞌ ndoꞌo nij tanuu rutzii̱ xráá ro̱j soꞌ a. 23 Ne̱ ga̱a quisíj cayuun ro̱j soꞌ, ne̱ tagüéj nij tanuu man ro̱j soꞌ rá tagaꞌ, ne̱ caꞌneꞌ ro̱j cuese̱ yoꞌ suun rihaan síí tumé tagaꞌ se vaa cu̱tumé uxrá soꞌ man ro̱j soꞌ a. 24 Dan me se ga̱a cuno síí tumé tagaꞌ nana̱ yoꞌ, ne̱ canuꞌ soꞌ man ro̱j soꞌ rá ꞌo̱ veꞌ rej rque̱ tagaꞌ yoꞌ, ne̱ caxríj soꞌ tacóó ro̱j soꞌ rque yuꞌuj ta̱j rque caj a.

25 Dan me se rej nii̱ ya̱nꞌ achíín niꞌya̱j ndoꞌo ro̱j síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Silas ne̱ achráá ro̱j soꞌ chraꞌ rihaan Diose̱, ne̱ uno nij síí ma̱n tagaꞌ se vaa ꞌyaj ro̱j soꞌ, 26 ne̱ dan me se cachén ndoꞌo yuún, ne̱ nda̱a nasquiꞌ ndoꞌo tacóó veꞌ tagaꞌ yoꞌ, ne̱ xꞌnúj nu̱ꞌ nij taꞌyaa ta̱j rihaan tagaꞌ yoꞌ, ne̱ nache nu̱ꞌ agaꞌ ne̱ꞌ nu̱u̱ chihá raꞌa cunuda̱nj nij síí ꞌni̱j tagaꞌ yoꞌ a. 27 Ne̱ nanuû rá síí tumé tagaꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa táá yaꞌnúj u̱u̱n nij taꞌyaa, ga̱a ne̱ guun rá soꞌ se vaa a̱j cunánj nij síí ma̱n tagaꞌ, ne̱ cheꞌé dan quirii soꞌ taneê soꞌ neê espadá, ne̱ da̱j doj se ticavi̱ꞌ soꞌ man maꞌa̱n soꞌ a. 28 Tza̱j ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj síí cuꞌna̱j Pabló rihaan soꞌ, cataj Pabló:

―Se̱ guun quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ so̱ꞌ man ma̱ꞌán so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ma̱n chre̱ꞌ cunuda̱nj núj nihánj na̱nj ei ―taj Pabló, caguáj soꞌ a.

29 Ga̱a ne̱ canacúún síí tumé tagaꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ ni̱caj nii yaꞌan chugu̱u̱n rihaan soꞌ, ne̱ yo̱o ndoꞌo catúj soꞌ rá tagaꞌ, ne̱ riꞌíj ndoꞌo man soꞌ cheꞌé se chuꞌviꞌ soꞌ, ne̱ cayáán ru̱j soꞌ nda̱a canó tuꞌva soꞌ rihaan yoꞌóó rihaan ro̱j síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Silas a. 30 Dan me se caꞌanj nica̱j soꞌ man ro̱j soꞌ xeꞌ, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man ro̱j soꞌ, cataj soꞌ:

―Da̱j qui̱ꞌyáj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e nani̱i̱ ꞌu̱nj rihaan sayuun qui̱ránꞌ ꞌu̱nj nihánj ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man ro̱j soꞌ a.

31 Ga̱a ne̱ cataj ro̱j soꞌ:

―Cuchuma̱n rá so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ga̱a ne̱ nani̱i̱ so̱ꞌ rihaan sayuun nihánj do̱ꞌ, rihaan chrej chiꞌi̱i̱ uun chij nimán so̱ꞌ do̱ꞌ a. Ne̱ da̱nj ina̱nj quiꞌya̱j nij tuvi̱ꞌ soj, ga̱a ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ cunuda̱nj soj rihaan Diose̱ á ―taj ro̱j soꞌ rihaan síí tumé tagaꞌ yoꞌ a.

32 Ga̱a ne̱ nataꞌ ro̱j soꞌ se na̱na̱ Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan nu̱ꞌ nij tucua̱ soꞌ a. 33 Dan me se rej nii̱ me yoꞌ, ne̱ ma̱a̱n orá dan nica̱j síí tumé tagaꞌ yoꞌ man ro̱j soꞌ, ne̱ naꞌnuꞌ soꞌ xráá ro̱j soꞌ rej canó rutzii̱, ne̱ nu̱ꞌ quiꞌyaj soꞌ da̱nj, ne̱ nu̱ꞌ cataꞌ ne nu̱ꞌ nij tucua̱ soꞌ a. 34 Ga̱a ne̱ caꞌanj nica̱j soꞌ man ro̱j soꞌ rej xra̱j rej ne̱ maꞌa̱n soꞌ, ne̱ goꞌ soꞌ se chá cha̱ ro̱j soꞌ a. Ga̱a ne̱ dan me se guun niha̱ꞌ uxrá rá nij tucua̱ soꞌ, cheꞌé se cuchumán rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Diose̱ a.

35 Ga̱a ne̱ rej ranga̱ꞌ me se caꞌnéé ro̱j cuese̱ man misión tagaꞌ, ne̱ cataj nij misión rihaan síí tumé tagaꞌ a:

―Naꞌne̱j so̱ꞌ man ro̱j snóꞌo yoꞌ á ―taj nij soꞌ a.

36 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ síí tumé tagaꞌ yoꞌ rihaan Pabló, ne̱ nataꞌ soꞌ se na̱na̱ nij misión rihaan Pabló, cataj soꞌ:

―Caꞌnéé ro̱j cuese̱ nana̱ se vaa naꞌne̱j ꞌu̱nj man ro̱j so̱j na̱nj á. Cheꞌé dan cuano̱ nihánj me se caꞌve̱e caꞌa̱nj ro̱j so̱j, ne̱ ga̱a̱ xe̱j nimán ro̱j so̱j á ―taj soꞌ rihaan Pabló a.

37 Ga̱a ne̱ cataj Pabló rihaan nij misión a:

―Dan me se ro̱j cuese̱ yoꞌ roꞌ, nda̱ꞌ se si̱j romanó me rój, tza̱j ne̱ ne naquiꞌya̱j cu̱u ro̱j soꞌ cheꞌé rój, ne̱ ma̱a̱n se goꞌ rmaꞌa̱n nii rutzii̱ xráá rój, quiꞌyaj ro̱j soꞌ, ne̱ queneꞌen cunuda̱nj nij yuvii̱ man rój se vaa cayuun rój, ga̱a ne̱ caxríj ro̱j soꞌ tagaꞌ man rój a. Ne̱ nihánj me se uun rá ro̱j soꞌ quiri̱i̱ yuve̱ ro̱j soꞌ man rój xeꞌ, tza̱j ne̱ se̱ guun da̱nj maꞌ. Tana̱nj caꞌna̱ꞌ maꞌa̱n ro̱j soꞌ nihánj, ga̱a ne̱ veꞌé quita̱j ya̱a̱n ro̱j soꞌ rihaan rój cu̱riha̱nj rój tagaꞌ nihánj á ―taj Pabló rihaan nij misión caꞌnaꞌ tagaꞌ a.

38 Dan me se nataꞌ nij misión se na̱na̱ Pabló rihaan ro̱j cuese̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo ro̱j soꞌ ga̱a cuno ro̱j soꞌ nana̱ se vaa si̱j romanó me Pabló ga̱ Silas a. 39 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ ro̱j cuese̱ tagaꞌ, ga̱a ne̱ caꞌmii sa̱ꞌ ro̱j soꞌ ga̱ ro̱j síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Silas a. Ga̱a ne̱ quitáá ya̱a̱n ro̱j cuese̱ rihaan ro̱j soꞌ curiha̱nj ro̱j soꞌ tagaꞌ, ne̱ veꞌé cachíín niꞌya̱j ro̱j cuese̱ rihaan Pabló ga̱ Silas se vaa quiꞌya̱j ro̱j soꞌ se ndoꞌo, cu̱riha̱nj ro̱j soꞌ chumanꞌ yoꞌ a. 40 Dan me se ga̱a quisíj curiha̱nj ro̱j soꞌ tagaꞌ, ga̱a ne̱ caꞌanj ro̱j soꞌ tucuá chana̱ cuꞌna̱j Lidia a. Ga̱a ne̱ ga̱a queneꞌen ro̱j soꞌ man nij tinúú nij soꞌ síí noco̱ꞌ man Jesucristó, ne̱ caꞌmii ro̱j soꞌ ga̱ nij soꞌ, ne̱ cunuu xe̱j nimán nij soꞌ quiꞌyaj se na̱na̱ ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ curiha̱nj ro̱j soꞌ chumanꞌ yoꞌ, ne̱ caꞌanj ro̱j soꞌ a.

17

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌmaan rá nij síí ma̱n chumanꞌ Tesalónica niꞌya̱j nij soꞌ man Pabló ga̱ Silas a

1 Dan me se cachén ro̱j soꞌ chumanꞌ Anfípolis do̱ꞌ, chumanꞌ Apolonia do̱ꞌ, ga̱a ne̱ catúj ro̱j soꞌ chumanꞌ Tesalónica a. Ne̱ chumanꞌ Tesalónica roꞌ, ne ꞌo̱ veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se tucua̱nj Moisés a. 2 Dan me se catúj Pabló rá veꞌ yoꞌ rej nuu chre̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá yoꞌ, nda̱a vaa uꞌyón ina̱nj soꞌ quiꞌya̱j soꞌ a. Ne̱ vaꞌnu̱j ya̱ güii cueta̱nꞌ naránj rá nij soꞌ nanó Pabló cuentó ga̱ nij soꞌ cheꞌé nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a. 3 Dan me se cataj xnaꞌanj Pabló rihaan nij soꞌ se vaa síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me se no̱ xcúún soꞌ quira̱nꞌ soꞌ sayuun ne̱ cavi̱ꞌ soꞌ ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, ne̱ cataj Pabló se vaa maꞌa̱n Jesucristó síí nataꞌ Pabló cheꞌe̱ rihaan nij soꞌ roꞌ, maꞌa̱n ya̱ soꞌ me síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun a. 4 Ga̱a ne̱ taꞌa̱j nij síí israelitá cuno se na̱na̱ Pabló roꞌ, cuchumán rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ guun tuvi̱ꞌ nij soꞌ ga̱ Pabló ne̱ ga̱ Silas a. Ne̱ cuchumán rá queꞌe̱e̱ ndoꞌo nij síí yaníj aꞌmii xnaꞌánj griego aráj gue̱e̱ ina̱nj rihaan Diose̱ do̱ꞌ, queꞌe̱e̱ nij chana̱ ra̱a̱ doj ne̱ chumanꞌ yoꞌ do̱ꞌ, cuchumán rá a.

5 Tza̱j ne̱ guun xco̱j ruva̱a̱ rá yoꞌó nij yuvii̱ israelitá niꞌya̱j nij soꞌ man ro̱j síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Silas, ne̱ cheꞌé dan nanoꞌ nij soꞌ do̱j síí chiꞌi̱i̱ ma̱n yuꞌvee, ne̱ cunuu chre̱ꞌ ndoꞌo yuvii̱, quiꞌyaj nij síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ naxuma̱a̱n ndoꞌo sayuun chumanꞌ yoꞌ, quiꞌyaj nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij yuvii̱ yoꞌ rihaan veꞌ tucuá síí cuꞌna̱j Jasón veꞌ caranꞌ síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Silas, ne̱ guun rá nij yuvii̱ quiri̱i̱ nij soꞌ man ro̱j soꞌ nda̱a rihaan yuvii̱ cunuu chre̱ꞌ a. 6 Dan me se nuviꞌ ro̱j soꞌ ne rá veꞌ yoꞌ ga̱a cuchiꞌ nij yuvii̱ nanoꞌ man ro̱j soꞌ maꞌ. Cheꞌé dan quirii nij yuvii̱ man maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Jasón do̱ꞌ, man yoꞌó nij tinúú níꞌ síí noco̱ꞌ man Jesucristó do̱ꞌ, ne̱ nucua̱j ri̱i̱ nij yuvii̱ man nij soꞌ nda̱a rihaan nij síí uun chij rihaan chumanꞌ yoꞌ a. Ga̱a ne̱ caguáj nij yuvii̱, cataj nij yuvii̱:

―Nij síí nihánj ꞌyaj natuná tucuáán na̱j rihaan yuvii̱ ma̱n nu̱ꞌ caxra̱ꞌ rihaan chumii̱, tza̱j ne̱ nihánj me se nda̱a chiháán níꞌ ꞌnaꞌ nij soꞌ tiri̱ꞌ nij soꞌ ya̱j na̱nj chugua̱nj. 7 Ne̱ síí cuꞌna̱j Jasón nihánj me se taj yaꞌanj soꞌ man ro̱j soꞌ ado̱nj. Ne̱ cunuda̱nj nij soꞌ roꞌ, ina̱nj se vaa naꞌvej rá síí cuꞌna̱j César quiꞌya̱j yuvii̱ ꞌyaj nij soꞌ na̱nj á. ꞌO̱ se tucuꞌyón nij soꞌ rihaan yuvii̱ se vaa Jesucristó me yoꞌó síí nica̱j suun rey uun chij rihaan níꞌ na̱nj ei ―taj nij yuvii̱ israelitá, caguáj nij soꞌ, cuno nij síí uun chij rihaan chumanꞌ Tesalónica yoꞌ a.

8 Dan me se cuyanj ndoꞌo rá nij síí uun chij do̱ꞌ, yoꞌó nij yuvii̱ ne̱ chumanꞌ yoꞌ do̱ꞌ, ga̱a cuno nij soꞌ nana̱ yoꞌ, 9 ga̱a ne̱ cataꞌ tuꞌva nij tuvi̱ꞌ síí cuꞌna̱j Jasón se vaa se̱ guun quiꞌya̱j nij soꞌ doj sayuun, ne̱ nda̱a cuchruj nij soꞌ saꞌanj, ne̱ naꞌnéé nij síí uun chij yoꞌ chrej man nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌmii natáj síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Silas se na̱na̱ Diose̱ rihaan nij síí ma̱n chumanꞌ Berea a

10 Dan me se ma̱a̱n orá rej nii̱ güii yoꞌ caꞌnéé nij tinúú níꞌ síí ma̱n chumanꞌ Tesalónica man síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Silas caꞌa̱nj ro̱j soꞌ nda̱a chumanꞌ Berea a. Ga̱a ne̱ cuchiꞌ ro̱j soꞌ, ne̱ catúj ro̱j soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se tucua̱nj Moisés a. 11 Ne̱ nij síí israelitá ya̱nj chumanꞌ Berea me se sa̱ꞌ doj vaa nimán nij soꞌ rihaan nij síí israelitá ya̱nj chumanꞌ Tesalónica yoꞌ a. ꞌO̱ se aranꞌ rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ se na̱na̱ Diose̱, ne̱ daj a̱ nij güii ya̱nj ndoꞌo nayaa nij soꞌ danj Diose̱, cheꞌé se guun rá nij soꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá sese ya̱ ya̱ cuya̱a̱n vaa se na̱na̱ Pabló ga̱ nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a. 12 Cheꞌé dan queꞌe̱e̱ ndoꞌo nij soꞌ cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a. Ne̱ nij síí yaníj aꞌmii xnaꞌánj griego me se queꞌe̱e̱ tuviꞌ nij soꞌ chana̱ niꞌya̱nj nimán do̱ꞌ, snóꞌo do̱ꞌ, cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a.

13 Dan me se xcaj nij síí israelitá ya̱nj chumanꞌ Tesalónica cuentá se vaa nda̱a chumanꞌ Berea nataꞌ uún síí cuꞌna̱j Pabló se na̱na̱ Diose̱ rihaan nij yuvii̱ a. Cheꞌé dan caꞌanj nij soꞌ chumanꞌ Berea yoꞌ, ne̱ caꞌmii ne̱ nij soꞌ cheꞌé Pabló, ne̱ cuyanj rá nij síí ma̱n Berea niꞌya̱j nij soꞌ man síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ Silas, quiꞌyaj nij síí ma̱n Tesalónica yoꞌ a. 14 Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ caꞌnéé nij tinúú níꞌ man Pabló caꞌa̱nj soꞌ nda̱a tuꞌva na yaꞌa̱nj, tza̱j ne̱ quináj síí cuꞌna̱j Silas do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Timoteo do̱ꞌ, chumanꞌ Berea yoꞌ a. 15 Ne̱ taꞌa̱j nij síí ma̱n Berea yoꞌ me se caꞌanj tacuachéé man Pabló, ne̱ caꞌanj nica̱j nij soꞌ man soꞌ nda̱a chumanꞌ Atenas a. Ga̱a ne̱ rqué Pabló nana̱ rihaan nij síí ma̱n Berea nata̱ꞌ nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Silas ga̱ Timoteo se vaa cuaj caꞌna̱ꞌ ro̱j soꞌ rihaan Pabló a. Ga̱a ne̱ canica̱j nij síí ma̱n Berea yoꞌ quinanꞌ nij soꞌ chiháán nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nij nana̱ caꞌmii natáj Pabló rihaan nij síí ma̱n chumanꞌ Atenas a

16 Dan me se ga̱a naꞌvi̱j Pabló caꞌna̱ꞌ ro̱j síí cuꞌna̱j Silas ga̱ Timoteo chumanꞌ Atenas, ne̱ veꞌee̱ ndoꞌo nimán Pabló ga̱a queneꞌen soꞌ se vaa ma̱n ndoꞌo yaꞌanj quiꞌyaj raꞌa̱ nij síí ma̱n Atenas yoꞌ rque chumanꞌ yoꞌ, 17 ne̱ cheꞌé dan nanó ndoꞌo soꞌ cuentó ga̱ nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, ga̱ nij síí yaníj aráj gue̱e̱ rihaan Diose̱ do̱ꞌ, rá veꞌ tucuꞌyón nij soꞌ se tucua̱nj Moisés a. Ne̱ daj a̱ güii caꞌanj soꞌ yuꞌvee, ne̱ nanó soꞌ cuentó ga̱ me maꞌa̱n síí chéé yuꞌvee yoꞌ a. 18 Dan me se ma̱n ndoꞌo síí chru̱u̱n yanj ne̱ chumanꞌ Atenas yoꞌ, ne̱ taꞌa̱j nij soꞌ me síí tucuꞌyón se na̱na̱ síí cuꞌna̱j Epicuro, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ cuꞌna̱j estoico a. Ne̱ do̱j tuviꞌ nij soꞌ nanó cuentó ga̱ Pabló a. Dan me se taꞌa̱j nij soꞌ cataj:

―Me taj síí nihánj tuꞌva rmaꞌa̱n soꞌ da̱nj, rá soj ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ, niꞌya̱j nij soꞌ man Pabló a.

Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ cataj:

―Síí nataꞌ se na̱na̱ yaꞌanj curuviꞌ naca̱ me soꞌ na̱nj á ―taj yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱, ese nataꞌ Pabló se na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij soꞌ, ne̱ nataꞌ Pabló se vaa caꞌve̱e cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ a.

19 Dan me se caꞌanj nica̱j nij soꞌ man Pabló raa̱ ꞌo̱ quij leꞌe̱j cuꞌna̱j Areópago, ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Pabló:

―Qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj da̱j vaa nij nana̱ naca̱ nana̱ tucuꞌyón so̱ꞌ rihaan yuvii̱ á. 20 ꞌO̱ se caráyaꞌa̱nj ndoꞌo núj taꞌa̱j nij nana̱ caꞌmii so̱ꞌ cuno núj, ne̱ cheꞌé dan me rá núj xca̱j núj cuentá da̱j vaa tucuáán tucuꞌyón so̱ꞌ a ―taj nij síí ma̱n Atenas rihaan síí cuꞌna̱j Pabló a.

21 ꞌO̱ se nij síí ma̱n chumanꞌ Atenas do̱ꞌ, nij síí ꞌnaꞌ aranꞌ chumanꞌ Atenas do̱ꞌ, ina̱nj uun rá nij soꞌ nata̱ꞌ nij soꞌ nana̱ naca̱ do̱ꞌ, nari̱ꞌ nij soꞌ nana̱ naca̱ do̱ꞌ, na̱nj ado̱nj.

22 Dan me se canicunꞌ Pabló tanu̱u̱ scaꞌnúj nij soꞌ raa̱ quij cuꞌna̱j Areópago, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ:

―Cuno̱ soj si̱j ma̱n chumanꞌ Atenas nihánj caꞌmi̱j á. A̱j neꞌenj se vaa si̱j aranꞌ ndoꞌo rá naꞌvi̱j rihaan nij yaꞌanj me nij soj ado̱nj. 23 ꞌO̱ se ga̱a cachenj chumanꞌ ma̱n soj, ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj nij rej naꞌvíj soj rihaan nij yaꞌanj noco̱ꞌ soj, ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj yoꞌo̱ chraan altar, ne̱ nana̱ no̱ rihaan chraan altar yoꞌ cataj, “Rej naꞌvíj níꞌ rihaan yaꞌanj ne neꞌen níꞌ man a”, taj nana̱ no̱ rihaan chraan altar yoꞌ a. Ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ nihánj me se nata̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan nij soj cheꞌé maꞌa̱n yaꞌanj yoꞌ yaꞌanj naꞌvíj soj rihaan, yaꞌanj ne neꞌen soj man na̱nj ado̱nj.

24 ”Dan me se Diose̱ roꞌ, me yaꞌanj quiꞌyaj nu̱ꞌ chumii̱ do̱ꞌ, nu̱ꞌ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ do̱ꞌ, ne̱ se̱ caꞌvee gu̱un tucua̱ soꞌ veꞌ uneꞌ yuvii̱ cane̱ soꞌ cheꞌé se soꞌ me síí ꞌni̱j raꞌa nu̱ꞌ rej xta̱ꞌ nu̱ꞌ yoꞌóó nu̱ꞌ a. 25 ꞌO̱ se soꞌ me síí ꞌyaj vaa iꞌna̱ꞌ níꞌ, ne̱ soꞌ me síí ꞌyaj naránj níꞌ nana̱, ne̱ dan me se rqué soꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n achiin man níꞌ ado̱nj. Ne̱ cheꞌé dan taj va̱j rasu̱u̱n achiin man soꞌ, ne̱ se caꞌvee ra̱cuíj yuvii̱ man soꞌ maꞌ. 26 Ne̱ o̱rúnꞌ snóꞌo quiꞌyaj soꞌ asi̱j rque̱ roꞌ, veé ton dan quiꞌyaj soꞌ man daj a̱ xꞌneꞌ nij yuvii̱, cheꞌé rej ca̱yáán nij yuvii̱ rihaan nu̱ꞌ cachra̱ꞌ chumii̱ ado̱nj. Ne̱ a̱j neꞌen Diose̱ me daj yoꞌ ca̱yáán ꞌo̱ ꞌo̱ xꞌneꞌ nij yuvii̱ rihaan chumii̱, ne̱ a̱j neꞌen Diose̱ me rej gu̱un ranꞌ toꞌóó ꞌo̱ ꞌo̱ xꞌneꞌ nij yuvii̱ ei. 27 ꞌO̱ se guun rá Diose̱ se vaa xca̱j nij yuvii̱ cuentá cheꞌé Diose̱ ne̱ nari̱ꞌ nij yuvii̱ man Diose̱ chugua̱nj. ꞌO̱ se nuveé si̱j ne̱ ga̱nꞌ ndoꞌo rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ me Diose̱ maꞌ. 28 ꞌO̱ se vaa iꞌna̱ꞌ níꞌ, ꞌyaj soꞌ, ne̱ chéé níꞌ, ꞌyaj soꞌ, ne̱ vaa níꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ꞌyaj soꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se taꞌa̱j tuviꞌ nij soj síí chru̱u̱n yanj cachrón nana̱ nihánj rihaan yanj se vaa: “ꞌO̱ se nda̱a taꞌníí soꞌ me níꞌ ado̱nj”, taj taꞌa̱j tuviꞌ maꞌa̱n soj na̱nj ei. 29 Ne̱ cheꞌé se taꞌni̱j Diose̱ me níꞌ roꞌ, cheꞌé dan ne nó xcúún níꞌ gu̱un rá níꞌ se vaa ase vaa Diose̱ roꞌ, da̱nj vaa nij agaꞌ oró míí titaa níꞌ do̱ꞌ, nij agaꞌ platá catzi̱i̱ titaa níꞌ do̱ꞌ, nij yahij acój níꞌ do̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ina̱nj rasu̱u̱n avii raa̱ maꞌa̱n níꞌ yuvi̱i̱ me nij rasu̱u̱n vaa da̱nj ei.

30 ”Dan me se asi̱j rque̱ me se ne quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man nij síí naꞌvíj rihaan agaꞌ do̱ꞌ, rihaan yahij do̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ne caꞌve̱e xca̱j nij yuvii̱ cuentá maꞌ. Tza̱j ne̱ ya̱j me se cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan nij yuvii̱ ma̱n cunuda̱nj nij chumanꞌ na̱j rihaan chumii̱ se vaa ca̱nica̱j nimán nij yuvii̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ tucuáán sa̱ꞌ ado̱nj. 31 Ne̱ dan me se cachrón Diose̱ ꞌo̱ güii caꞌne̱ꞌ nica̱ soꞌ cacunꞌ cheꞌé cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ a. Ne̱ a̱j cuneꞌ soꞌ man ꞌo̱ snóꞌo guun síí caꞌne̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ a. Ne̱ cheꞌé se cunuu iꞌna̱ꞌ uún snóꞌo yoꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ga̱a caviꞌ soꞌ, ne̱ cheꞌé dan no̱ xcúún cunuda̱nj yuvii̱ cuchuma̱n rá nij yuvii̱ se vaa veé ya̱ snóꞌo yoꞌ me soꞌ ado̱nj ―taj Pabló rihaan nij síí ma̱n Atenas yoꞌ a.

32 Dan me se ga̱a cuno nij síí ma̱n Atenas nana̱ se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún ꞌo̱ síí caviꞌ, ne̱ taꞌa̱j nij soꞌ caꞌngaꞌ naco̱o̱, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ cataj:

―Nda̱a yoꞌó güii uún me se caꞌna̱ꞌ núj cuno̱ núj se na̱na̱ so̱ꞌ na̱nj ei ―taj yoꞌó taꞌa̱j nij síí ma̱n chumanꞌ Atenas yoꞌ a.

33 Veé dan, ne̱ curiha̱nj Pabló scaꞌnúj nij soꞌ a. 34 Tza̱j ne̱ do̱j nij yuvii̱ guun tuvi̱ꞌ ga̱ Pabló, ne̱ cuchumán rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a. Ne̱ yoꞌo̱ soꞌ me ꞌo̱ síí uun chij cuꞌna̱j Dionisio, ne̱ yoꞌó noꞌ me chana̱ cuꞌna̱j Dámaris, ne̱ vaa doj yuvii̱ ga̱ nij soꞌ uún a.

18

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé suun quiꞌyaj suun Pabló chumanꞌ Corinto a

1 Cachén doj, ga̱a ne̱ cavii Pabló chumanꞌ Atenas, caꞌanj soꞌ nda̱a chumanꞌ Corinto a. 2 Tiha̱j yu̱u̱n nariꞌ tuviꞌ soꞌ ga̱ ꞌo̱ síí israelitá cuꞌna̱j Aquila, ne̱ xa̱ꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ si̱j cavii rej cuꞌna̱j Ponto me soꞌ, ne̱ ga̱a cayáán soꞌ chumanꞌ Romá, ne̱ caꞌneꞌ síí nica̱j suun emperador cuꞌna̱j Claudio suun se vaa cavi̱i̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ israelitá chumanꞌ Romá caꞌa̱nj yaníj nij soꞌ a. Cheꞌé dan cavii soꞌ ga̱ nica̱ soꞌ chana̱ cuꞌna̱j Priscila yoꞌóó noco̱o cuꞌna̱j Italia, ne̱ cheꞌé dan si̱j caꞌnaꞌ naca̱ chumanꞌ Corinto me ro̱j soꞌ a. Dan me se cuchiꞌ Pabló rihaan ro̱j soꞌ, 3 ne̱ cheꞌé se cuya̱a̱n vaa suun ꞌyaj suun Pabló ga̱ suun ꞌyaj suun ro̱j soꞌ roꞌ, cheꞌé dan caranꞌ Pabló ga̱ ro̱j soꞌ, ne̱ quiꞌyaj suun soꞌ ga̱ ro̱j soꞌ a. 4 Ne̱ daj a̱ nij güii cueta̱nꞌ naránj rá nij yuvii̱ israelitá me se caꞌmii soꞌ ga̱ nij yuvii̱ cunuu chre̱ꞌ rá veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se tucua̱nj Moisés, ne̱ cuchumán rá do̱j síí israelitá do̱ꞌ, do̱j síí yaníj aꞌmii xnaꞌánj griego do̱ꞌ, ga̱a cuno nij soꞌ se na̱na̱ soꞌ a.

5 Dan me se ga̱a cavii síí cuꞌna̱j Silas ga̱ Timoteo estadó Macedonia caꞌnaꞌ ro̱j soꞌ chumanꞌ Corinto, ne̱ yoꞌo̱ caꞌnéé nimán Pabló nata̱ꞌ soꞌ se na̱na̱ Diose̱ rihaan nij yuvii̱, ne̱ ina̱nj cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá se vaa Jesucristó me síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun a. 6 Tza̱j ne̱ caꞌmii canó tuviꞌ nij yuvii̱ israelitá ga̱ Pabló, ne̱ quij caꞌmii nij soꞌ cheꞌé Pabló a. Cheꞌé dan tucuayuu soꞌ yoꞌóó tachru̱u̱ no̱ rihaan saga̱nꞌ soꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij yuvii̱ a:

―Maꞌa̱n ina̱nj soj me rá caꞌa̱nj rihaan yaꞌan na̱nj á. Ne tumé ꞌu̱nj cacunꞌ se vaa quira̱nꞌ soj sayuun quiꞌya̱j Diose̱ maꞌ. Ne̱ ya̱j me se rej rihaan nihánj me se caꞌa̱nj ꞌu̱nj nata̱ꞌ ꞌu̱nj se na̱na̱ Diose̱ rihaan nij síí yaníj na̱nj á ―taj Pabló rihaan nij soꞌ a.

7 Ga̱a ne̱ cavii soꞌ rej mán nij soꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ veꞌ tucuá ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Titó Justo, ne̱ soꞌ roꞌ, me ꞌo̱ síí yaníj ne̱ ꞌo̱ síí aráj gue̱e̱ rihaan Diose̱ me soꞌ, ne̱ veꞌ tucuá soꞌ roꞌ, ne rej xꞌnu̱j veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se tucua̱nj Moisés a.

8 Dan me se ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Crispo síí ꞌni̱j raꞌa veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se tucua̱nj Moisés roꞌ, me ꞌo̱ soꞌ, ne̱ cuchumán rá nu̱ꞌ nij tucua̱ soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nana̱ rihaan nij síí ma̱n Corinto se vaa síí cuꞌna̱j Crispo me síí cuchumán rá niꞌya̱j man Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ cheꞌé dan cuchumán rá uún queꞌe̱e̱ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ cataꞌ ne cunuda̱nj nij soꞌ a.

9 Ne̱ rej nii̱ me se naquiꞌyaa Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan Pabló, ne̱ cataj soꞌ a:

―Se̱ cuchuꞌvíꞌ so̱ꞌ maꞌ. Yoꞌo̱ caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ se na̱na̱j, ne̱ se̱ gaa dínj tuꞌvá so̱ꞌ maꞌ. 10 ꞌO̱ se va̱j ꞌu̱nj ga̱ so̱ꞌ, ne̱ taj va̱j síí go̱ꞌ mán so̱ꞌ ne̱ quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ mán so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ma̱n uxrá yuvii̱ ma̱n chumanꞌ nihánj canoco̱ꞌ manj ado̱nj ―taj Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan Pabló a.

11 Ga̱a ne̱ dan me se quináj Pabló ꞌo̱ yoꞌ táá yanéé, tucuꞌyón soꞌ se na̱na̱ Diose̱ rihaan nij síí ma̱n chumanꞌ Corinto yoꞌ a.

12 Dan me se yoꞌ dan me se síí cuꞌna̱j Galión me síí nica̱j suun gobernador uun chij rihaan chumanꞌ Corinto yoꞌ a. Ne̱ naxuma̱a̱n yuvii̱ israelitá, ne̱ yoꞌo̱ me nimán nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Pabló, ne̱ caꞌanj ni̱caj nij soꞌ man Pabló rihaan síí nica̱j suun cuꞌna̱j Galión yoꞌ, cheꞌé rej naquiꞌya̱j cu̱u soꞌ cheꞌé Pabló a. 13 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ:

―Síí nihánj roꞌ, ꞌyaj tanáj xco̱ yuvii̱ se tucua̱nj núj cheꞌé suun naꞌvíj nij yuvii̱ rihaan Diose̱, ne̱ ino̱ doj naꞌvíj nij yuvii̱ rihaan Diose̱, ꞌyaj síí nihánj ei ―taj nij yuvii̱ israelitá yoꞌ, niꞌya̱j nij soꞌ man Pabló a.

14 Da̱j doj tzínꞌ se cavii nana̱ tuꞌva Pabló, tza̱j ne̱ maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Galión me síí caꞌmii rihaan nij yuvii̱ israelitá yoꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Cuno̱ soj si̱j israelitá caꞌmi̱j á. Sese vaa cacunꞌ chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj síí nihánj, ne̱ no̱ xcúnj cu̱noj se vaa taj soj sa̱j á. 15 Sese taj, ga̱a ne̱ cheꞌé ina̱nj se na̱na̱ soj do̱ꞌ, cheꞌé se tucua̱nj soj do̱ꞌ, araa soj cacunꞌ xráá soꞌ, ga̱a ne̱ cheꞌé dan maꞌa̱n soj no̱ xcúún caꞌne̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé soꞌ na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se xa̱ꞌ ꞌu̱nj nihánj, tza̱j ne̱ naꞌvej uxrá raj naquiꞌya̱j cuú ꞌu̱nj cheꞌé rasu̱u̱n vaa da̱nj maꞌ ―taj síí cuꞌna̱j Galión rihaan nij yuvii̱ israelitá yoꞌ a.

16 Ga̱a ne̱ quirii soꞌ man cunuda̱nj nij soꞌ tucuá suun a. 17 Ga̱a ne̱ quitaꞌaa cunuda̱nj nij yuvii̱ man síí cuꞌna̱j Sóstenes síí ꞌni̱j raꞌa man veꞌ tucuꞌyón nij soꞌ se tucua̱nj Moisés, ne̱ goꞌ nij soꞌ chruun xráá soꞌ rihaan tucuá suun a. Tza̱j ne̱ ne rihu̱u̱n rá síí cuꞌna̱j Galión yoꞌ ga̱a quiꞌyaj nij soꞌ da̱nj a̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nanica̱j Pabló nanꞌ soꞌ chumanꞌ Antioquía a

18 Dan me se guun queꞌe̱e̱ doj güii guun ra̱a̱n Pabló ga̱ nij tinúú níꞌ síí ne̱ chumanꞌ Corinto, ga̱a ne̱ cataj soꞌ se vaa caꞌa̱nj soꞌ, ne̱ cavii soꞌ rque rihoo chéé rihaan na, ne̱ caꞌanj soꞌ nda̱a estadó cuꞌna̱j Siria, ne̱ caꞌanj chana̱ cuꞌna̱j Priscila do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Aquila do̱ꞌ, ga̱ soꞌ a. Tza̱j ne̱ asino ya̱a̱n caca ca̱an nii raa̱ Pabló, quiꞌyaj Pabló, ga̱a va̱j nij soꞌ chumanꞌ Cencrea, cheꞌé se a̱j cataꞌ tuꞌva soꞌ ꞌo̱ nana̱ rihaan Diose̱ a. 19 Dan me se cuchiꞌ nij soꞌ chumanꞌ Efeso, ne̱ tanáj Pabló man ro̱j soꞌ chumanꞌ yoꞌ a. Ga̱a ne̱ catúj maꞌa̱n soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá se tucua̱nj Moisés, ne̱ caꞌmii soꞌ ga̱ nij yuvii̱ cheꞌé se na̱na̱ Diose̱ a. 20 Ne̱ cachíín niꞌya̱j nij síí ma̱n chumanꞌ Efeso se vaa gu̱un ra̱a̱n soꞌ doj chiháán nij soꞌ, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j soꞌ a. 21 Tza̱j ne̱ cataj soꞌ:

―Caꞌa̱nj ꞌu̱nj na̱nj ei. Vaa cheꞌé ndoꞌo ca̱nicúnꞌ ꞌu̱nj ꞌo̱ chaꞌanj ca̱nuû chumanꞌ Jerusalén, tza̱j ne̱ sese Diose̱ caꞌve̱j, ne̱ nda̱a yuún xe̱ caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj a ―taj soꞌ, ne̱ cavii soꞌ rque rihoo chéé rihaan na, ne̱ tanáj soꞌ man chumanꞌ Efeso yoꞌ a.

22 Dan me se caꞌanj soꞌ nda̱a chumanꞌ Cesarea, ne̱ cavii soꞌ caꞌanj ni̱ꞌyaj soꞌ man xꞌneꞌ nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Jerusalén a. Ga̱a ne̱ nanij soꞌ nda̱a chumanꞌ Antioquía a. 23 Ne̱ guun ra̱a̱n soꞌ do̱j chumanꞌ Antioquía, ga̱a ne̱ caꞌanj soꞌ nda̱a vaa naj ꞌo̱ ꞌo̱ chumanꞌ na̱j estadó Galacia do̱ꞌ, estadó Frigia do̱ꞌ, ne̱ nariꞌ nucuaj rá cunuda̱nj nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó ya̱nj nij chumanꞌ yoꞌ, quiꞌyaj soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé síí cuꞌna̱j Apolos a

24 Dan me se vaa ꞌo̱ síí israelitá cuꞌna̱j Apolos, ne̱ si̱j cavii chumanꞌ Alejandría me soꞌ, ne̱ si̱j veꞌé ndoꞌo aꞌmii me soꞌ, ne̱ sa̱ꞌ uxrá nariꞌ soꞌ danj Diose̱ a. Dan me se caꞌanj soꞌ nda̱a chumanꞌ Efeso a. 25 Ne̱ a̱j nariꞌ soꞌ se tucua̱nj Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ guun ndoꞌo rá nimán soꞌ, ne̱ cheꞌé dan nica̱ nataꞌ soꞌ ne̱ tucuꞌyón soꞌ se na̱na̱ Jesucristó rihaan nij yuvii̱ a. Tza̱j ne̱ ataa xca̱j soꞌ cuentá se vaa no̱ xcúún yuvii̱ cata̱ꞌ ne yuvii̱ cheꞌé Jesucristó, ne̱ ina̱nj queneꞌen soꞌ da̱j quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Juan ga̱a cutaꞌ ne Juan man yuvii̱ a. 26 Dan me se guun cheꞌe̱ soꞌ veꞌé caꞌmii natáj soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá ma̱n chumanꞌ Efeso se tucua̱nj Moisés a. Ne̱ cuno chana̱ cuꞌna̱j Priscila do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Aquila do̱ꞌ, ga̱a ne̱ nica̱j tuviꞌ ro̱j soꞌ ga̱ soꞌ, ne̱ nica̱ doj ne̱ sa̱ꞌ doj tucuꞌyón ro̱j soꞌ se tucua̱nj Diose̱ man Apolos a.

27 Dan me se guun rá síí cuꞌna̱j Apolos cache̱n soꞌ nda̱a estadó Acaya, ga̱a ne̱ doj a̱ nariꞌ nucuaj soꞌ quiꞌyaj nij tinúú níꞌ síí ma̱n chumanꞌ Efeso, ne̱ quiꞌyaj nij soꞌ yanj cartá naya̱a̱ nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó ma̱n estadó Acaya, ne̱ cataj nij soꞌ se vaa veꞌé ni̱caj tuviꞌ nij síí ma̱n Acaya ga̱ síí cuꞌna̱j Apolos yoꞌ a. Ga̱a ne̱ ga̱a cuchiꞌ síí cuꞌna̱j Apolos nda̱a estadó Acaya, ne̱ racuíj ndoꞌo soꞌ man nij tinúú níꞌ síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó cheꞌé se lu̱j quiꞌyaj Diose̱ a. 28 ꞌO̱ se cuna̱j uxrá tihaa̱n soꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó se vaa taj danj Diose̱ se vaa Jesucristó me síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun, ne̱ caꞌmii canó tuviꞌ soꞌ ga̱ nij soꞌ rej ma̱n ndoꞌo nij yuvii̱, ne̱ quiꞌyaj canaán se na̱na̱ síí cuꞌna̱j Apolos rihaan se na̱na̱ nij síí israelitá yoꞌ a.

19

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌnaꞌ Nimán Diose̱ rihaan nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Efeso a

1 Dan me se ga̱a cayáán síí cuꞌna̱j Apolos chumanꞌ Corinto, ne̱ cachén Pabló rej xra̱j doj cuchiꞌ soꞌ chumanꞌ Efeso, ne̱ nariꞌ soꞌ do̱j síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó a. 2 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Pabló man nij soꞌ a:

―Ne̱ catúj Nimán Diose̱ nimán nij soj ga̱a cuchumán rá soj niꞌya̱j soj man Jesucristó naꞌ ―taj Pabló, xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ:

―Taj maꞌ. ꞌO̱ se a̱ ne cuno̱ núj nana̱ se vaa vaa ꞌo̱ Nimán Diose̱ a̱ maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan Pabló a.

3 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Pabló man nij soꞌ a:

―Ne̱ me síí cheꞌe̱ cataꞌ ne nij soj ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ:

―ꞌO̱ se cataꞌ ne núj nda̱a vaa cataj xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Juan na̱nj á ―taj nij soꞌ rihaan Pabló a.

4 Ga̱a ne̱ cataj Pabló rihaan nij soꞌ a:

―Xa̱ꞌ Juan, tza̱j ne̱ cutaꞌ ne soꞌ man yuvii̱ cheꞌé yan canica̱j nimán nij yuvii̱ canocoꞌ nij yuvii̱ tucuáán sa̱ꞌ a. Ne̱ cataj Juan rihaan nij yuvii̱ se vaa síí caꞌna̱ꞌ rej xco̱ Juan roꞌ, me síí no̱ xcúún nij yuvii̱ cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man, ne̱ síí caꞌnaꞌ rej xco̱ Juan roꞌ, me Jesucristó a ―taj Pabló rihaan nij síí ne̱ chumanꞌ Efeso a.

5 Dan me se ga̱a cuno nij soꞌ nana̱ vaa da̱nj, ga̱a ne̱ cataꞌ ne nij soꞌ cheꞌé Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. 6 Ga̱a ne̱ cutaꞌ Pabló raꞌa soꞌ raa̱ nij soꞌ, ne̱ catúj Nimán Diose̱ nimán nij soꞌ, ne̱ caꞌmii nij soꞌ xnaꞌánj naca̱, ne̱ nataꞌ nij soꞌ nana̱ rqué Diose̱ rihaan maꞌa̱n nij soꞌ nata̱ꞌ nij soꞌ a. 7 Ne̱ cunuda̱nj nij snóꞌo me se quisíj ya̱ ꞌo̱ chuvi̱j nij soꞌ ta̱ꞌ asuun a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌanj Pabló caꞌmii soꞌ ga̱ yuvii̱ ma̱n rá escuelá ꞌni̱j raꞌa síí cuꞌna̱j Tiranno a

8 Ga̱a ne̱ catúj Pabló rá veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá ma̱n chumanꞌ Efeso se tucua̱nj Moisés, ne̱ vaꞌnu̱j yavii ꞌo̱ riha̱a̱n ina̱nj caꞌmii soꞌ ga̱ nij soꞌ cheꞌé se me rá soꞌ cuchuma̱n rá nij soꞌ nana̱ cheꞌé suun uun chij Diose̱ nimán yuvii̱ do̱ꞌ, rihaan chumii̱ nihánj vaa güii do̱ꞌ a. 9 Tza̱j ne̱ nichra̱j ndoꞌo rá taꞌa̱j nij soꞌ, ne̱ ne caꞌve̱j rá nij soꞌ cuchuma̱n rá nij soꞌ nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ maꞌ. Ga̱a ne̱ quij caꞌmii nij soꞌ cheꞌé tucuáán noco̱ꞌ níꞌ cuno cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rá veꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ cheꞌé dan tanáj Pabló man nij síí nichra̱j rá yoꞌ, ne̱ caꞌanj yaníj nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó rihaan nij soꞌ, quiꞌyaj Pabló, ne̱ caꞌanj soꞌ veꞌ escuelá ꞌni̱j raꞌa ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Tiranno, ne̱ daj a̱ güii caꞌmii soꞌ ga̱ yuvii̱ rá veꞌ escuelá yoꞌ a. 10 Ne̱ quisíj vi̱j ya̱ yoꞌ quiꞌyaj soꞌ da̱nj, ne̱ cheꞌé dan cunuda̱nj nij síí israelitá ga̱ nij síí yaníj aꞌmii xnaꞌánj griego ya̱nj estadó Asia xcaj cuentá cheꞌé se na̱na̱ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quiranꞌ nij taꞌníí síí cuꞌna̱j Esceva sayuun, quiꞌyaj ꞌo̱ nana̱ chre̱e a

11 Dan me se guun nucua̱j Pabló quiꞌyaj soꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o, quiꞌyaj Diose̱, 12 ne̱ nda̱a nica̱j nii se vi̱tó Pabló do̱ꞌ, yatzíj numi̱i catuu̱n Pabló do̱ꞌ, caꞌanj nii cutaꞌ nii raa̱ nij síí ranꞌ, ne̱ nahuun sa̱ꞌ nij síí ranꞌ, ne̱ curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán nij síí ranꞌ yoꞌ, quiꞌyaj Diose̱ a. 13 Ne̱ vaa do̱j síí israelitá chéé canó chumanꞌ, ne̱ nij soꞌ me síí utaꞌ raꞌa raa̱ síí ranꞌ ne̱ uriha̱nj nana̱ chre̱e nimán nij síí ranꞌ yoꞌ, ꞌyaj nij soꞌ a. Ne̱ cataꞌ tuꞌva nij soꞌ se chuvi̱i Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se vaa guun rá nij soꞌ ra̱cuíj soꞌ man nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ nda̱a vaa ꞌyaj Pabló a. Dan me se cataj nij soꞌ rihaan nana̱ chre̱e a: “Nihánj me se aꞌnéꞌ ꞌu̱nj suun rihaan nij soj na̱na̱ chre̱e se vaa cu̱riha̱nj soj nimán síí ranꞌ nihánj cheꞌé Jesucristó síí aꞌmii natáj síí cuꞌna̱j Pabló cheꞌé á”, taj nij soꞌ a. 14 Ne̱ vaa chi̱j taꞌníí ꞌo̱ síí israelitá cuꞌna̱j Esceva, ne̱ xrej ata̱ suun noco̱o doj me soꞌ, ne̱ chi̱j nij taꞌníí soꞌ roꞌ, caꞌmii da̱nj rihaan ꞌo̱ nana̱ chre̱e nu̱u̱ nimán ꞌo̱ soꞌ a. 15 Ga̱a ne̱ nana̱ chre̱e yoꞌ roꞌ, caꞌmii rihaan nij soꞌ, ne̱ cataj yoꞌ:

―Ne̱ ꞌu̱nj me se neꞌenj man Jesucristó, ne̱ neꞌenj da̱j si̱j me Pabló a. Tza̱j ne̱ soj me se ne neꞌen uxrá ꞌu̱nj man soj a̱ maꞌ ―taj nana̱ chre̱e yoꞌ rihaan chi̱j nij soꞌ a.

16 Ga̱a ne̱ síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e yoꞌ nimán roꞌ, güéj soꞌ, ne̱ tuguáj tuviꞌ soꞌ ga̱ nij soꞌ, ne̱ nucua̱j soꞌ doj rihaan nij soꞌ, ne̱ quiꞌyaj canaán soꞌ man cunu̱ꞌ chi̱j nij soꞌ a. Dan me se cunánj nij soꞌ, curiha̱nj nij soꞌ rá veꞌ yoꞌ, ne̱ cánj u̱u̱n vaa nij soꞌ, ne̱ quiranꞌ ndoꞌo nij soꞌ sayuun, quiꞌyaj síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán yoꞌ a.

17 Ga̱a ne̱ xcaj cunuda̱nj nij yuvii̱ israelitá ga̱ nij yuvii̱ yaníj aꞌmii xnaꞌánj griego ya̱nj chumanꞌ Efeso yoꞌ cuentá se vaa quiranꞌ chi̱j nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cuchuꞌviꞌ ndoꞌo cunuda̱nj nij soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. 18 Ne̱ queꞌe̱e̱ nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó me se naxraꞌ tuꞌva nij soꞌ, ne̱ nataꞌ ya̱ nij soꞌ cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj nij soꞌ a. 19 Ne̱ queꞌe̱e̱ nij síí quiꞌyaj chre̱e ga̱a rque̱ doj roꞌ, naquiꞌyaj chre̱ꞌ nij soꞌ danj nij soꞌ yanj libró no̱ nana̱ chre̱e, ne̱ caxríj yaꞌan nij soꞌ man nij yanj yoꞌ, niꞌya̱j cunuda̱nj nij yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ narii nij soꞌ cuentá me daj saꞌanj nó nij yanj yoꞌ, ne̱ quisíj vi̱j chiha̱a̱ chi̱ꞌ míj saꞌanj platá catzi̱i̱ nó nij yanj tucuacaa nij soꞌ a. 20 Veé dan me se chaꞌnuu̱ uxrá se na̱na̱ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ nariꞌ nucuaj doj se na̱na̱ soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌmaan rá nij síí ꞌyaj yaꞌanj aga̱ꞌ ya̱nj chumanꞌ Efeso niꞌya̱j nij soꞌ man Pabló a

21 Veé dan ga̱a ne̱ caꞌnéé nimán Pabló cache̱n soꞌ estadó cuꞌna̱j Macedonia ga̱ Acaya ne̱ caꞌa̱nj soꞌ nda̱a chumanꞌ Jerusalén, ne̱ cataj soꞌ se vaa asa̱ꞌ quisíj caꞌanj soꞌ nda̱a chumanꞌ Jerusalén, ne̱ no̱ xcúún soꞌ caꞌa̱nj ni̱ꞌyaj soꞌ nda̱a chumanꞌ Romá, taj soꞌ a. 22 Ga̱a ne̱ caꞌnéé soꞌ vi̱j tuviꞌ nij síí ꞌyaj suun ga̱ soꞌ catu̱u̱ ro̱j soꞌ rej Macedonia a. Dan me se síí cuꞌna̱j Timoteo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Erasto do̱ꞌ, me ro̱j síí caꞌnéé soꞌ, ne̱ maꞌa̱n soꞌ guun ra̱a̱n do̱j güii estadó Asia a. 23 Ne̱ güii dan me se guun ndoꞌo sayuun cheꞌé se tucua̱nj níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó a. 24 Dan me se vaa ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Demetrio ne̱ síí ꞌyaj suun agaꞌ me soꞌ, ne̱ nij tuvi̱ꞌ nij soꞌ nica̱j agaꞌ platá catzi̱i̱ ne̱ ꞌyaj nij soꞌ nuvií leꞌe̱j nii, ne̱ ase vaa maꞌa̱n nuvií naꞌvíj yuvii̱ rihaan yaꞌanj cha̱na̱ cuꞌna̱j Diana vaa yoꞌ a. Ne̱ ꞌyaj canaán ndoꞌo nij soꞌ saꞌanj a. 25 Dan me se canacúún síí cuꞌna̱j Demetrio man cunuda̱nj nij síí ꞌyaj suun ase vaa suun ꞌyaj suun maꞌa̱n soꞌ ne̱ chumanꞌ Efeso yoꞌ, ne̱ caꞌmii natáj soꞌ rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Cuno̱ nij soj nana̱ caꞌmi̱j rihaan soj, tinu̱j. Dan me se a̱j neꞌen soj se vaa cheꞌé suun ꞌyaj suun níꞌ roꞌ, cheꞌé dan ꞌyaj canaán ndoꞌo níꞌ saꞌanj á. 26 Ne̱ nihánj me se a̱j neꞌen níꞌ da̱j ꞌyaj síí cuꞌna̱j Pabló yoꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ nana̱ rihaan níꞌ se vaa va̱j soꞌ nataꞌ soꞌ se na̱na̱ soꞌ se vaa xa̱ꞌ yaꞌanj ꞌyaj yuvii̱, tza̱j ne̱ nuveé yaꞌa̱nj ya̱ me yaꞌanj vaa da̱nj maꞌ. Ne̱ nuveé ina̱nj chumanꞌ Efeso nihánj me rej tuꞌva soꞌ da̱nj maꞌ. Tana̱nj va̱j soꞌ nda̱a nu̱ꞌ estadó Asia nihánj ta̱ꞌ asuun, ne̱ cuchumán rá queꞌe̱e̱ ndoꞌo yuvii̱ ma̱n estadó Asia nihánj cuno nij soꞌ se na̱na̱ Pabló, ne̱ tanáj nij soꞌ se tucua̱nj níꞌ quiꞌyaj Pabló ado̱nj. 27 Dan me se xraj ne̱ vaa güii nachri̱ꞌ yuvii̱ ni̱ꞌyaj yuvii̱ se su̱u̱n níꞌ, ga̱a ne̱ dan me se gu̱un rá uún nij yuvii̱ se vaa taj se gúnꞌ nuvií naꞌvíj níꞌ rihaan yaꞌanj cha̱na̱ sa̱ꞌ ndoꞌo cuꞌna̱j Diana a̱ maꞌ. Ne̱ cata̱j nij yuvii̱ se vaa nuveé yaꞌa̱nj sa̱ꞌ me noꞌ maꞌ. Ne̱ xa̱ꞌ noꞌ, tza̱j ne̱ nu̱ꞌ níꞌ si̱j ma̱n estadó Asia nihánj do̱ꞌ, nda̱a yuvii̱ ma̱n rihaan nu̱ꞌ chumii̱ do̱ꞌ, naꞌvíj rihaan noꞌ ei ―taj síí cuꞌna̱j Demetrio cuno nij tuviꞌ soꞌ a.

28 Dan me se ga̱a cuno nij soꞌ se na̱na̱ Demetrio, ne̱ cuyanj uxrá rá nij soꞌ, ne̱ caguáj nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Gue̱e̱ uxrá Diana taꞌanj níꞌ si̱j ma̱n Efeso ei ―taj nij soꞌ, caguáj nij soꞌ a.

29 Ga̱a ne̱ yoꞌo̱ nachej raa̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ Efeso yoꞌ, ne̱ quitaꞌaa nij yuvii̱ man síí cuꞌna̱j Gayo ga̱ síí cuꞌna̱j Aristarco cheꞌé se si̱j chéé ga̱ Pabló me ro̱j soꞌ, ne̱ si̱j cavii estadó Macedonia me ro̱j soꞌ a. Dan me se nica̱j cunuda̱nj nij yuvii̱ man ro̱j soꞌ, caꞌanj nij yuvii̱, ne̱ cunánj nij soꞌ catúj nij soꞌ rej estadió nuu chre̱ꞌ queꞌe̱e̱ ndoꞌo yuvii̱ a. 30 Ne̱ guun rá Pabló catu̱u̱ soꞌ rej ma̱n nij yuvii̱, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j rá yoꞌó nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó caꞌa̱nj soꞌ, ne̱ ne caꞌve̱e catu̱u̱ Pabló rej yoꞌ quiꞌyaj tuviꞌ soꞌ a̱ maꞌ. 31 Ne̱ taꞌa̱j nij síí uun chij rihaan nu̱ꞌ estadó Asia roꞌ, me tuviꞌ Pabló, ne̱ caꞌnéé nij soꞌ nana̱ rihaan Pabló se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ guun catu̱u̱ Pabló rej cunuu chre̱ꞌ nij yuvii̱ a.

32 Dan me se ino̱ doj vaa nana̱ caguáj ꞌo̱ ꞌo̱ taꞌa̱j nij yuvii̱, cheꞌé se nachej se na̱na̱ nij soꞌ a. Ne̱ me do̱j uxrá doj nij soꞌ ne neꞌen da̱j me cheꞌé cunuu chre̱ꞌ nij soꞌ maꞌ. 33 Dan me se tiguíj raꞌa nii man síí cuꞌna̱j Alejandró, ne̱ canicunꞌ soꞌ rihaan nij yuvii̱, quiꞌyaj nij yuvii̱ israelitá, ne̱ guun rá taꞌa̱j nij yuvii̱ se vaa caꞌmi̱i̱ Alejandró rihaan nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ tucunó raꞌa soꞌ rihaan nij yuvii̱ se vaa dínj ga̱a̱ tuꞌva nij yuvii̱, ga̱a ne̱ caꞌve̱e caꞌmi̱i̱ naca̱j soꞌ rihaan chumanꞌ a. 34 Tza̱j ne̱ xcaj nij yuvii̱ cuentá se vaa si̱j israelitá me síí canicunꞌ rihaan nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan yoꞌo̱ caguáj cunuda̱nj nij yuvii̱, cataj nij soꞌ:

―Gue̱e̱ uxrá Diana taꞌanj níꞌ si̱j ma̱n Efeso ei ―taj taranꞌ nij yuvii̱, ne̱ cunu̱ꞌ vi̱j ya̱ orá caguáj nij soꞌ da̱nj a.

35 Nda̱a síj, ga̱a ne̱ caꞌneꞌ rá nij yuvii̱ caguáj nij soꞌ, quiꞌyaj síí utaꞌ yanj tucuá suun, ne̱ cataj maꞌa̱n soꞌ rihaan nij yuvii̱ a:

―Cuno̱ soj si̱j ma̱n chumanꞌ Efeso caꞌmi̱j á. Ya̱ ya̱ cunuda̱nj yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ neꞌen se vaa chumanꞌ Efeso nihánj me chumanꞌ naꞌvíj rihaan yaꞌanj gue̱e̱ cuꞌna̱j Diana ga̱ yahij quinij rej xta̱ꞌ cuya̱a̱n vaa ga̱ noꞌ ado̱nj. 36 Cheꞌé se ya̱ vaa nu̱ꞌ nana̱ nihánj roꞌ, cheꞌé dan no̱ xcúún nij soj dínj cuma̱n soj, ne̱ xca̱j soj cuentá, ne̱ se̱ guun quiꞌya̱j soj a̱ doj se nij maꞌ. 37 ꞌO̱ se caꞌnaꞌ ro̱j snóꞌo nihánj, quiꞌyaj soj, ne̱ nuveé si̱j quiꞌyaj se nij rque nuvií me ro̱j soꞌ, ne̱ nuveé si̱j caꞌmii nana̱ nij cheꞌé yaꞌanj naꞌvíj níꞌ rihaan me ro̱j soꞌ maꞌ. 38 Dan me se xa̱ꞌ nij tuvi̱ꞌ síí cuꞌna̱j Demetrio, tza̱j ne̱ sese me rá nij tuvi̱ꞌ nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá ꞌo̱ yuvii̱, ne̱ vaa yaꞌnúj rihaan nij soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ rihaan cuese̱, ne̱ caꞌve̱e cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá tuviꞌ nij soꞌ na̱nj á. 39 Ne̱ sese me rá soj naquiꞌya̱j cu̱u soj doj cheꞌé yoꞌó rasu̱u̱n, ne̱ güii nu̱u̱ chre̱ꞌ níꞌ nda̱a vaa tucuáán noco̱ꞌ níꞌ roꞌ, güii dan me caꞌve̱e quiꞌya̱j soj da̱nj ei. 40 ꞌO̱ se nihánj me se caꞌve̱e cuta̱ꞌ nii cacunꞌ xráá níꞌ se vaa quiꞌyaj rmaꞌa̱n níꞌ sayuun cuanꞌ, ne̱ se̱ guun nucua̱j níꞌ cata̱j xnaꞌanj níꞌ me cheꞌé me caꞌnaꞌ níꞌ ne̱ caguáj ndoꞌo níꞌ nihánj maꞌ ―taj síí utaꞌ yanj tucuá suun rihaan nij yuvii̱, 41 ga̱a ne̱ naꞌnéé soꞌ chrej man taranꞌ nij soꞌ a.

20

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌanj Pabló estadó cuꞌna̱j Macedonia ga̱ Grecia a

1 Dan me se ga̱a chaꞌnuu̱ nij yuvii̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ canacúún Pabló man nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó se vaa cunu̱u chre̱ꞌ nij soꞌ ga̱ soꞌ, ne̱ nagoꞌ soꞌ chrej nucua̱j man nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ quitaꞌaa soꞌ raꞌa cunuda̱nj nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ se vaa caꞌa̱nj soꞌ, ne̱ veé dan cavii soꞌ ne̱ caꞌanj soꞌ nda̱a estadó Macedonia a. 2 Dan me se cachén soꞌ nu̱ꞌ estadó Macedonia yoꞌ, ne̱ nagoꞌ ndoꞌo soꞌ chrej nucua̱j man nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó ne̱ chumanꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌanj soꞌ nda̱a estadó cuꞌna̱j Grecia a. 3 Dan me se quisíj vaꞌnu̱j yavii guun ra̱a̱n soꞌ estadó Grecia yoꞌ, ga̱a ne̱ guun rá soꞌ cavi̱i̱ soꞌ rque rihoo chéé rihaan na ne̱ caꞌa̱nj soꞌ estadó cuꞌna̱j Siria, tza̱j ne̱ xcaj soꞌ cuentá se vaa guun rá nij yuvii̱ israelitá quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun man soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌnéé nimán soꞌ asino ya̱a̱n cache̱e̱ taco̱j soꞌ cache̱n soꞌ scaꞌnúj estadó Macedonia ga̱a ne̱ ca̱nica̱j soꞌ nda̱a estadó Siria a. 4 Ne̱ yoꞌo̱ tuviꞌ nij síí cachéé ga̱ Pabló roꞌ, me síí cuꞌna̱j Sópater, ne̱ taꞌníí síí cuꞌna̱j Piro me soꞌ, ne̱ síí cavii chumanꞌ Berea me soꞌ a. Ne̱ yavíj tuviꞌ nij soꞌ me síí cavii chumanꞌ Tesalónica, ne̱ Aristarco do̱ꞌ, Segundo do̱ꞌ, cuꞌna̱j ro̱j soꞌ a. Ne̱ yoꞌó soꞌ me síí cuꞌna̱j Gayo, ne̱ síí cavii chumanꞌ Derbe me soꞌ a. Ne̱ vaa síí cuꞌna̱j Timoteo, ne̱ yavíj tuviꞌ nij soꞌ me síí cavii estadó Asia, ne̱ Tíquico do̱ꞌ, Trófimo do̱ꞌ, cuꞌna̱j ro̱j soꞌ a. 5 Dan me se guun ya̱a̱n nij soꞌ rihaan núj, caꞌanj nij soꞌ chumanꞌ Troas, ga̱a ne̱ naꞌvi̱j nij soꞌ man núj rej yoꞌ a. 6 Ga̱a ne̱ ga̱a cachén chaꞌanj chá nij yuvii̱ israelitá chraa yoꞌóó trigó, ne̱ cavii núj ꞌo̱ rihoo chéé rihaan na, ne̱ cavii núj chumanꞌ Filipos, caꞌanj núj, ne̱ cachén ꞌu̱nꞌ güii, ga̱a ne̱ cuchiꞌ núj rihaan nij soꞌ chumanꞌ Troas yoꞌ a. Ga̱a ne̱ guun ra̱a̱n núj yoꞌó chi̱j güii chumanꞌ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún ꞌo̱ síí caviꞌ, quiꞌyaj Pabló a

7 Dan me se güii cotungó me se ga̱a cunuu chre̱ꞌ taranꞌ núj cuxra̱ꞌ taꞌa̱j núj rachrúún, ne̱ caꞌmii natáj Pabló nana̱ rihaan yoꞌó nij tinúú níꞌ a. ꞌO̱ se guun rá soꞌ cavi̱i̱ soꞌ ranga̱ꞌ yoꞌó güii caꞌa̱nj soꞌ níchrej, ne̱ cheꞌé dan yoꞌo̱ caꞌmii soꞌ nda̱a guun taꞌa̱j yanꞌ a. 8 Ne̱ veꞌ nataꞌ rej nuu chre̱ꞌ nij soꞌ me se ma̱n ndoꞌo agaꞌ yaꞌan chuguu̱n rá veꞌ yoꞌ a. 9 Dan me se táá ꞌo̱ síí tachru̱u̱ cuꞌna̱j Eutico ꞌo̱ taꞌyaa leꞌe̱j, ne̱ cheꞌé se xca̱a̱n ndoꞌo caꞌmii Pabló, ga̱a ne̱ cheꞌé dan caꞌnaꞌ ndoꞌo nej rihaan Eutico, ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ cotoj soꞌ, ne̱ quinij soꞌ caꞌanj soꞌ rej ta̱j xeꞌ a. Dan me se nda̱a rej nataꞌ vaꞌnu̱j raa̱ veꞌ táá soꞌ ga̱a quinij soꞌ a. Ga̱a ne̱ nanij yoꞌó nij soꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ naxca̱j nij soꞌ man soꞌ, tza̱j ne̱ a̱j caviꞌ u̱nꞌ soꞌ na̱nj á. 10 Ga̱a ne̱ nanij Pabló, ne̱ caꞌanj quina̱j Pabló rihaan nee̱ man síí cuꞌna̱j Eutico yoꞌ, ne̱ naꞌya̱a̱n Pabló man soꞌ, ne̱ cataj Pabló rihaan yoꞌó nij soꞌ a:

―Se̱ cuchuꞌviꞌ soj maꞌ. ꞌO̱ se vaa iꞌna̱ꞌ soꞌ ei ―taj Pabló rihaan nij soꞌ a.

11 Ga̱a ne̱ cavii uún Pabló ga̱ yoꞌó nij soꞌ rá veꞌ nataꞌ yoꞌ, ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ rachrúún chá nij soꞌ, ne̱ dan me se ga̱a quisíj chá nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌmii natáj soꞌ doj rihaan nij soꞌ nda̱a se quisíj güii a. Ga̱a ne̱ curiha̱nj Pabló, caꞌanj soꞌ a. 12 Dan me se cunuu iꞌna̱ꞌ uún xnii quinij, ne̱ caꞌanj nica̱j nii man soꞌ, ne̱ guun xe̱j ndoꞌo nimán taranꞌ nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cavii nij tuvi̱ꞌ Pabló chumanꞌ Troas, ne̱ caꞌanj nij soꞌ nda̱a chumanꞌ Mileto a

13 Dan me se cavii núj rque rihoo chéé rihaan na, ne̱ táá ya̱a̱n núj rihaan Pabló, caꞌanj núj chumanꞌ cuꞌna̱j Asón a. ꞌO̱ se guun rá Pabló cache̱e̱ taco̱j soꞌ caꞌa̱nj soꞌ chumanꞌ Asón, ne̱ cheꞌé dan guun ya̱ caꞌmii Pabló ga̱ núj se vaa nari̱ꞌ tuviꞌ núj ga̱ soꞌ chumanꞌ Asón ne̱ caꞌa̱nj taranꞌ núj a. 14 Dan me se ga̱a nariꞌ tuviꞌ núj ga̱ Pabló chumanꞌ Asón, ne̱ cavii soꞌ rque rihoo ga̱ núj, ne̱ caꞌanj taranꞌ núj nda̱a chumanꞌ Mitilene a. 15 Ga̱a ne̱ cavii rihoo chumanꞌ Mitilene, quiꞌyaj núj, ne̱ yoꞌó güii me se cachén núj nichru̱nꞌ rej na̱j chumanꞌ cuꞌna̱j Quío a. Ne̱ yoꞌó güii uún me se cuchiꞌ núj nda̱a rej cuꞌna̱j Samos, ne̱ yoꞌó güii uún me se caꞌanj núj nda̱a chumanꞌ cuꞌna̱j Mileto a. 16 ꞌO̱ se guun ya̱ rá Pabló se vaa se̱ cachén soꞌ chumanꞌ Efeso, cheꞌé se naꞌvej rá soꞌ gu̱un ra̱a̱n soꞌ estadó Asia maꞌ. Tana̱nj guun rá soꞌ cuchi̱ꞌ raꞌya̱nj soꞌ chumanꞌ Jerusalén cheꞌé chaꞌanj Pentecostés ca̱nuû a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii Pabló ga̱ nij síí chij nica̱j yuꞌunj man xꞌneꞌ nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Efeso a

17 Dan me se ga̱a caranꞌ Pabló chumanꞌ Mileto, ne̱ caꞌnéé soꞌ nana̱ rihaan nij síí chij nica̱j yuꞌunj man xꞌneꞌ nij yuvii̱ cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Efeso se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan soꞌ a. 18 Dan me se ga̱a caꞌnaꞌ nij soꞌ rihaan Pabló, ne̱ cataj Pabló rihaan nij soꞌ a:

―A̱j neꞌen nij soj da̱j vaa ꞌu̱nj daj a̱ güii canej ga̱ soj asi̱j naca̱ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj estadó Asia nihánj nda̱a cuano̱ a. 19 ꞌO̱ vaa nica̱ꞌ nimán ꞌu̱nj nu̱u̱ ꞌu̱nj rihaan Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ neꞌen soj da̱j vaa taꞌveé ꞌu̱nj, ne̱ da̱j vaa quiránꞌ ꞌu̱nj sayuun cheꞌé se nuchruj ra̱a̱ nij síí israelitá quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun manj a. 20 Dan me se ne aꞌneꞌ rá ꞌu̱nj ga̱ suun natáꞌ ꞌu̱nj rihaan soj nu̱ꞌ nana̱ quiꞌya̱j cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj doj, ne̱ tucuꞌyón ꞌu̱nj nana̱ yoꞌ rihaan soj rej cuno queꞌe̱e̱ yuvii̱ caꞌmij do̱ꞌ, nda̱a rá veꞌ tucuá maꞌa̱n soj do̱ꞌ, tucuꞌyonj man soj a. 21 Ne̱ ꞌo̱ xraan ina̱nj cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, rihaan nij yuvii̱ yaníj aꞌmii xnaꞌánj griego do̱ꞌ, se vaa no̱ xcúún nij soꞌ ca̱nica̱j nimán nij soꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ man Diose̱ ne̱ cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a.

22 ”Ne̱ nihánj me se guun ya̱ raj se vaa no̱ xcúnj caꞌa̱nj ꞌu̱nj chumanꞌ Jerusalén, quiꞌyaj Nimán Diose̱, tza̱j ne̱ ne neꞌenj da̱j qui̱ranj sese cuchi̱j yoꞌ maꞌ. 23 Tza̱j ne̱ neꞌén ꞌu̱nj se vaa me maꞌa̱n chumanꞌ va̱j ꞌu̱nj, ne̱ Nimán Diose̱ ꞌo̱ xraan ina̱nj taj xnaꞌanj rihaan ꞌu̱nj se vaa vaa güii, ne̱ caxri̱i̱ nii tagaꞌ manj ne̱ quiꞌya̱j nii sayuun manj na̱nj ado̱nj. 24 Tza̱j ne̱ a̱ doj ne chuꞌvíꞌ ꞌu̱nj sese nda̱a ticavi̱ꞌ nii mán ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ veꞌé ina̱nj me raj ti̱síj suun caꞌneꞌ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihanj, ne̱ cheꞌé dan ꞌo̱ xraan ina̱nj taj xnaꞌanj ꞌu̱nj nana̱ sa̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé se lu̱j quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé taranꞌ níꞌ a. 25 Ne̱ nihánj me se neꞌén ꞌu̱nj se vaa nij soj si̱j cuno nana̱ caꞌmii natáj ꞌu̱nj cheꞌé suun uun chij Diose̱ nimán yuvii̱ do̱ꞌ, rihaan chumii̱ nihánj vaa güii do̱ꞌ, a̱ ꞌó soj se̱ queneꞌen uún manj daj chiha̱a̱ míj a̱ maꞌ. 26 Cheꞌé dan me cuano̱ ya̱j me se cata̱j yá ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nuveé ꞌu̱nj me síí tu̱mé cacunꞌ sese caꞌa̱nj niꞌya̱ ꞌo̱ tuviꞌ soj rihaan Diose̱ maꞌ. 27 ꞌO̱ se ne aꞌneꞌ rá ꞌu̱nj ga̱ suun taj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan cunuda̱nj soj nu̱ꞌ se vaa me rá Diose̱ cuno̱ soj maꞌ.

28 ”Dan me se ase vaa tumé yuvii̱ man daán yuvii̱ matzinj roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j soj, tu̱mé soj man maꞌa̱n soj do̱ꞌ, man xꞌneꞌ nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó do̱ꞌ á. Dan me se Nimán Diose̱ me síí cuneꞌ man soj ni̱caj yuꞌunj soj man xꞌneꞌ nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó a. Ne̱ dan me se quiránj Jesucristó man cunuda̱nj nij síí noco̱ꞌ xꞌneꞌ yoꞌ cheꞌé ton cavii man maꞌa̱n soꞌ ado̱nj. 29 Dan me se neꞌenj se vaa asa̱ꞌ caꞌanj ꞌu̱nj, ne̱ catu̱u̱ síí chiꞌi̱i̱ scaꞌnúj soj, ne̱ ase vaa xcaꞌyanj caꞌnu̱ꞌ yuva̱a̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nij síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ, ne̱ se̱ caráj xꞌnaa nij soꞌ man nij tinúú níꞌ nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó, ne̱ quiꞌya̱j ndoꞌo nij síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ sayuun man nij soꞌ a. 30 Ne̱ nda̱a tuviꞌ maꞌa̱n ya̱ soj me síí gu̱un cheꞌe̱ tuguáj nij soꞌ nana̱ ya̱, cheꞌé se gu̱un rá nij soꞌ canoco̱ꞌ nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó man maꞌa̱n nij soꞌ a. 31 Cheꞌé dan yoꞌo̱ ni̱ꞌyaj soj, ne̱ xca̱j soj cuentá á. ꞌO̱ ina̱nj nanu̱j rá soj se vaa rque vaꞌnu̱j ya̱ yoꞌ me se ne caꞌne̱ꞌ raj ga̱ suun narqué chrej nucua̱j man ꞌo̱ ꞌo̱ nij soj nuvi̱i niga̱nꞌ maꞌ. Ne̱ nda̱a taꞌveé ꞌu̱nj cheꞌé soj ado̱nj.

32 ”Ne̱ cuano̱ nihánj me se nucua̱j rá ꞌu̱nj man maꞌa̱n Diose̱ se vaa tu̱mé Diose̱ man soj, ne̱ nucua̱j rá ꞌu̱nj man se na̱na̱ Diose̱ se vaa cuno̱ soj nana̱ yoꞌ ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé soj a. Dan me se sa̱ꞌ doj canoco̱ꞌ soj man Diose̱, quiꞌya̱j se na̱na̱ Diose̱ yoꞌ, ne̱ gu̱un tuvi̱ꞌ soj ga̱ cunuda̱nj yoꞌó nij síí cunuu sa̱ꞌ rihaan Diose̱, ne̱ caꞌve̱e quiri̱ꞌ soj xnaꞌanj niꞌya̱j cataꞌ tuꞌva Diose̱ ga̱a rque̱ ado̱nj.

33 ”Dan me se ne si̱j uun ne̱ rá gu̱un siꞌya̱j siꞌyaj yoꞌó yuvii̱, se agaꞌ platá catzi̱i̱ do̱ꞌ, se agaꞌ oró míí do̱ꞌ, se yatzíj sa̱ꞌ do̱ꞌ, mé ꞌu̱nj maꞌ. 34 Ne̱ a̱j neꞌen maꞌa̱n nij soj se vaa ma̱ꞌanj raꞌaj nihánj quiꞌyaj suun cheꞌé rej caꞌvee quiri̱ꞌ ꞌu̱nj nij rasu̱u̱n achiin manj do̱ꞌ, achiin man nij síí chéé ga̱j do̱ꞌ a. 35 Cunuda̱nj quiꞌyaj suun ꞌu̱nj, cheꞌé se guun raj xca̱j soj cuentá se vaa no̱ xcúún soj quiꞌya̱j suun maꞌa̱n soj, cheꞌé rej caꞌve̱e ra̱cuíj soj man tinúú níꞌ síí achiin rasu̱u̱n man a. Ne̱ yoꞌo̱ cu̱nuû rá soj nana̱ nihánj nana̱ caꞌmii maꞌa̱n Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a: “Síí rqué rasu̱u̱n rihaan tuviꞌ roꞌ, uun niha̱ꞌ rá soꞌ doj rihaan síí riꞌ rasu̱u̱n yoꞌ raꞌa tuviꞌ a”, taj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a ―taj Pabló rihaan nij síí chij nica̱j yuꞌunj man xꞌneꞌ nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Efeso a.

36 Dan me se ga̱a quisíj caꞌmii Pabló nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j soꞌ ga̱ nij soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j Pabló rihaan Diose̱ ga̱ taranꞌ nij soꞌ a. 37 Ga̱a ne̱ taꞌvee uxrá cunuda̱nj nij soꞌ, ne̱ naꞌya̱a̱n nij soꞌ man Pabló, ne̱ cachrón tuꞌva̱ nij soꞌ xruu̱ Pabló a. 38 ꞌO̱ se quinanó doj rá nij soꞌ cheꞌé se na̱na̱ Pabló nana̱ se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ queneꞌen uún nij soꞌ man Pabló maꞌ. Ga̱a ne̱ caꞌanj ta̱náj nij soꞌ man Pabló nda̱a rej cavii soꞌ rque rihoo chéé rihaan na a.

21

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a caꞌanj Pabló nda̱a chumanꞌ Jerusalén a

1 Dan me se ga̱a tanáj xco̱ núj man nij síí ma̱n chumanꞌ Efeso, ne̱ caꞌanj núj vaj núj rque rihoo, ne̱ yoꞌo̱ chrej caꞌanj núj, cuchiꞌ núj rej cuꞌna̱j Cos, ne̱ yoꞌó güii me se cuchiꞌ núj nda̱a rej cuꞌna̱j Rodas, ne̱ caꞌanj uún núj, cuchiꞌ núj nda̱a chumanꞌ cuꞌna̱j Pátara a. 2 Ga̱a ne̱ nariꞌ núj yoꞌó rihoo caꞌa̱nj nda̱a rej cuꞌna̱j Fenicia a. Ga̱a ne̱ cavii núj rque rihoo, ne̱ caꞌanj núj a. 3 Ga̱a ne̱ queneꞌen núj yoꞌóó ta̱j rihaan na yaꞌa̱nj cuꞌna̱j Chipre, ne̱ tanáj xco̱ núj Chipre rej nichru̱un núj, ne̱ cachén núj caꞌanj núj nda̱a estadó Siria a. Dan me se cuchiꞌ núj chumanꞌ Tiro, ne̱ ꞌo̱ se yoꞌ me rej guun rá nij síí tumé rihoo tucuayu̱u nij soꞌ cargá ma̱n rque rihoo rihaan yoꞌóó yoꞌ a.

4 Dan me se nanoꞌ núj man nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Tiro yoꞌ, ne̱ nariꞌ núj man nij soꞌ, ne̱ chi̱j güii caranꞌ núj chumanꞌ yoꞌ a. Dan me se ga̱a nariꞌ tuviꞌ núj, ne̱ dan me se nataꞌ nij soꞌ nana̱ rqué Nimán Diose̱ rihaan nij soꞌ rihaan Pabló se vaa se̱ guun caꞌa̱nj Pabló chumanꞌ Jerusalén a. 5 Dan me se ga̱a quisíj chi̱j güii yoꞌ, ne̱ curiha̱nj núj caꞌanj núj rej ta̱j rihoo rihaan na, ne̱ cachéé cunuda̱nj nij tucua̱ nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó ga̱ núj nda̱a se cuchiꞌ núj tuꞌva chumanꞌ a. Ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j núj rihaan yoꞌóó chru̱u̱ na̱j tuꞌva na yaꞌa̱nj rej yoꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j núj rihaan Diose̱, 6 ne̱ cataj núj rihaan tuviꞌ núj se vaa caꞌa̱nj núj, ne̱ dan me se cavii núj rque rihoo, ne̱ canica̱j nij soꞌ quinanꞌ nij soꞌ tucuá nij soꞌ a.

7 Dan me se tanáj núj chumanꞌ Tiro yoꞌ, ne̱ caꞌanj uún núj rque rihoo, ne̱ cuchiꞌ núj nda̱a chumanꞌ cuꞌna̱j Tolemaida, ne̱ nanó núj cuentó ga̱ nij tinúú níꞌ síí ya̱nj chumanꞌ yoꞌ, ne̱ quináj núj o̱rúnꞌ güii ga̱ nij soꞌ a. 8 Ne̱ yoꞌó güii me se cavii uún núj rque rihoo ga̱ Pabló, caꞌanj núj, ne̱ cuchiꞌ núj chumanꞌ Cesarea, ga̱a ne̱ catúj núj nda̱a chumanꞌ Cesarea, ne̱ caꞌanj núj veꞌ tucuá síí cuꞌna̱j Felipé síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan yuvii̱ a. Ne̱ soꞌ roꞌ, me ꞌo̱ tuviꞌ chi̱j nij síí rqué se chá rihaan nij chana̱ caviꞌ nica̱ ya̱nj chumanꞌ Jerusalén ga̱a rque̱ doj a. Ne̱ caranꞌ núj tucuá soꞌ a. 9 Ne̱ vaa caꞌa̱nj taꞌníí soꞌ chana̱ ya̱a̱n, ne̱ caꞌa̱nj nij noꞌ me níí nataꞌ nana̱ rqué Diose̱ rihaan a. 10 Dan me se ga̱a guun ra̱a̱n núj queꞌe̱e̱ güii tucuá síí cuꞌna̱j Felipé, ne̱ nanij ꞌo̱ síí cavii estadó Judea, ne̱ síí nataꞌ nana̱ rqué Diose̱ rihaan me soꞌ, ne̱ Agabo cuꞌna̱j soꞌ a. 11 Dan me se caꞌnaꞌ soꞌ rihaan núj, ne̱ nica̱j soꞌ marque̱ ꞌni̱j catuu̱n Pabló, numíj soꞌ tacóó Pabló do̱ꞌ, raꞌa Pabló do̱ꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj soꞌ:

―Síí siꞌya̱j yatzíj nihánj me se ase vaa quiꞌyáá ꞌu̱nj cuano̱ nihánj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j nij síí israelitá ma̱n chumanꞌ Jerusalén, nu̱míj nij soꞌ man soꞌ, ne̱ ta̱cuachén nij soꞌ man soꞌ raꞌa nij síí yaníj ado̱nj ―taj síí cuꞌna̱j Agabo yoꞌ a.

12 Dan me se ga̱a cuno núj nana̱ yoꞌ, ne̱ rquee̱ uxrá núj ga̱ nij síí ya̱nj chumanꞌ Cesarea yoꞌ rihaan Pabló se vaa se̱ cavii soꞌ caꞌa̱nj soꞌ nda̱a chumanꞌ Jerusalén maꞌ. 13 Ga̱a ne̱ cataj Pabló:

―Taj cheꞌé taꞌve̱e soj ne̱ quinano̱ rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j soj maꞌ. ꞌO̱ se ꞌu̱nj nihánj me se aꞌvej raj nu̱míj nii manj ne̱ nda̱a ticavi̱ꞌ nii manj rej Jerusalén cheꞌé se síí nataꞌ cheꞌé Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ mej chugua̱nj ―taj Pabló rihaan nij soꞌ a.

14 Ne̱ taj se quiꞌyáꞌ cuno̱ soꞌ se na̱na̱ núj a̱ maꞌ. Cheꞌé dan caꞌneꞌ rá núj, ne̱ cataj núj:

―Quiꞌya̱j Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ nda̱a vaa me rá maꞌa̱n soꞌ quiꞌya̱j soꞌ á ―taj núj a.

15 Dan me se quisíj caranꞌ núj chumanꞌ Cesarea yoꞌ, ga̱a ne̱ quiꞌyaj chuvi̱i núj, ne̱ cavii núj caꞌanj núj nda̱a chumanꞌ Jerusalén a. 16 Ne̱ chéé taꞌa̱j nij síí tucuꞌyón se na̱na̱ Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Cesarea ga̱ núj, ne̱ táá ya̱a̱n nij soꞌ rihaan núj caꞌanj núj veꞌ tucuá ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Mnasón, cara̱nꞌ núj a. Ne̱ síí cuꞌna̱j Mnasón me se si̱j cavii yoꞌóó ta̱j rihaan na yaꞌa̱nj cuꞌna̱j Chipre me soꞌ, ne̱ a̱j quisíj queꞌe̱e̱ yoꞌ tucuꞌyón soꞌ se na̱na̱ Jesucristó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuchiꞌ Pabló chumanꞌ Jesusalén a.

17 Dan me se ga̱a cuchiꞌ núj chumanꞌ Jerusalén, ne̱ guun niha̱ꞌ ndoꞌo rá nij tinúú níꞌ síí ma̱n Jerusalén nano̱ nij soꞌ cuentó ga̱ núj a. 18 Ne̱ yoꞌó güii me se caꞌanj ni̱ꞌyaj núj ga̱ Pabló man síí cuꞌna̱j Santiagó ne̱ catúj núj rque ꞌo̱ veꞌ ne̱ soꞌ, ne̱ nariꞌ chre̱ꞌ núj man nu̱ꞌ nij síí chij nica̱j yuꞌunj man nij yuvii̱ cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ga̱ Santiagó a. 19 Dan me se veꞌé caꞌmii sa̱ꞌ taranꞌ núj, ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj Pabló rihaan nij síí chij nuu chre̱ꞌ ga̱ Santiagó nda̱a ꞌo̱ ꞌo̱ se vaa quiꞌyaj Diose̱ ga̱ nij síí yaníj ga̱a nataꞌ Pabló se na̱na̱ Diose̱ rihaan nij síí yaníj yoꞌ a. 20 Ne̱ ga̱a cuno nij síí chij se na̱na̱ Pabló, ne̱ cataj nij soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ ga̱ nij síí yaníj a. Ga̱a ne̱ cataj nij tuvi̱ꞌ Santiagó rihaan Pabló a:

―A̱j neꞌén so̱ꞌ se vaa queꞌe̱e̱ míj tuviꞌ níꞌ si̱j israelitá amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, tinu̱j. Ne̱ nij soꞌ roꞌ, me síí ya̱nj uxrá quiꞌya̱j nu̱ꞌ nda̱a vaa taj se tucua̱nj Moisés a. 21 Ne̱ cuchiꞌ nana̱ ne̱ rihaan nij soꞌ se vaa tucuꞌyón so̱ꞌ man cunuda̱nj nij yuvii̱ israelitá ya̱nj chiháán nij síí yaníj se vaa ta̱náj xco̱ nij soꞌ se na̱na̱ Moisés, ne̱ cataj so̱ꞌ se vaa caꞌne̱ꞌ rá nij soꞌ ga̱ suun utaꞌ taꞌngaꞌ man taꞌníí do̱ꞌ, ga̱ suun nocoꞌ se tucua̱nj Moisés do̱ꞌ a. 22 Me se no̱ xcúún níꞌ quiꞌya̱j níꞌ, rá so̱ꞌ ga̱. ꞌO̱ se ya̱ cunu̱u chre̱ꞌ yuvii̱ ga̱a xca̱j cunuda̱nj nij soꞌ cuentá se vaa caꞌnáꞌ so̱ꞌ nihánj ado̱nj.

23 ”Cheꞌé dan me rá núj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa cata̱j núj rihaan so̱ꞌ á. Dan me se vaa caꞌa̱nj tinúú níꞌ, ne̱ a̱j cataꞌ tuꞌva maꞌa̱n nij soꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé ꞌo̱ rasu̱u̱n quiꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱ a. 24 Ne̱ me rá núj ni̱caj tuvíꞌ so̱ꞌ ga̱ nij soꞌ, ne̱ cunu̱u gue̱e̱ so̱ꞌ rihaan Diose̱ ga̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ na̱ruꞌvee so̱ꞌ cheꞌé xcuu nago̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ caꞌve̱e caca̱ ca̱an nii raa̱ nij soꞌ ne̱ quisi̱j nu̱ꞌ se vaa cataꞌ tuꞌva nij soꞌ rihaan Diose̱ á. Ga̱a ne̱ xca̱j nij tinúú níꞌ cuentá se vaa xa̱ꞌ nana̱ cuno nij soꞌ cheꞌé so̱ꞌ, tza̱j ne̱ ne ya̱ vaa nana̱ yoꞌ maꞌ. Ne̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ me síí noco̱ꞌ raan man se tucua̱nj Moisés a.

25 ”Ne̱ xa̱ꞌ nij síí yaníj amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, tza̱j ne̱ a̱j caꞌnéé núj yanj cartá rihaan nij soꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj núj rihaan nij soꞌ se vaa taj cheꞌé canoco̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ se tucua̱nj Moisés maꞌ. Ma̱a̱n se xca̱j nij soꞌ cuentá, ne̱ se̱ chá nij soꞌ rasu̱u̱n rqué yuvii̱ rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱ maꞌ. Ne̱ se̱ chá nij soꞌ ton maꞌ. Ne̱ se̱ chá nij soꞌ nee̱ xcuu tuguáj nii gaán chihá maꞌ. Ne̱ snóꞌo do̱ꞌ, chana̱ do̱ꞌ, se̱ cotoj nij soꞌ ga̱ yoꞌó yuvii̱ sese ne nica̱ nij soꞌ me yoꞌ maꞌ. Da̱nj taj yanj caꞌnéé núj rihaan nij soꞌ ado̱nj ―taj nij síí chij yoꞌ rihaan Pabló a.

26 Ga̱a ne̱ nica̱j tuviꞌ Pabló ga̱ caꞌa̱nj nij snóꞌo yoꞌ, ne̱ yoꞌó güii me se cunuu gue̱e̱ soꞌ ga̱ nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ catúj soꞌ rá nuvií noco̱o, ne̱ nataꞌ soꞌ rihaan xrej me güii quisi̱j cunu̱u gue̱e̱ nij soꞌ rihaan Diose̱ ne̱ caꞌna̱ꞌ ni̱caj nij soꞌ nij rasu̱u̱n gue̱e̱ nago̱ꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ rihaan Diose̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a quitaꞌaa nii man Pabló rá nuvií noco̱o a

27 Dan me se ga̱a nichru̱nꞌ quisi̱j chi̱j nij güii nuu gue̱e̱ ꞌu̱nꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ nij síí israelitá cavii estadó Asia roꞌ, queneꞌen nij soꞌ man Pabló rá nuvií noco̱o, ne̱ naxuma̱a̱n cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rej yoꞌ, quiꞌyaj nij soꞌ, ne̱ quitaꞌaa nij soꞌ man Pabló a. 28 Ne̱ caguáj nij síí cavii estadó Asia, cataj nij soꞌ:

―Cuno̱ soj si̱j israelitá caꞌmi̱i̱ núj, ne̱ ra̱cuíj soj man núj á. ꞌO̱ se síí nihánj roꞌ, me síí tucuꞌyón man nij yuvii̱ ya̱nj cunuda̱nj chumanꞌ se vaa nij vaa níꞌ si̱j israelitá do̱ꞌ, se vaa nij vaa tucuáán noco̱ꞌ níꞌ do̱ꞌ, se vaa nij vaa nuvií noco̱o nihánj do̱ꞌ, taj soꞌ a. Ne̱ nda̱a yuvii̱ yaníj catúj nuvií noco̱o nihánj, ne̱ quiriꞌ rej gue̱e̱ nihánj, quiꞌyaj soꞌ na̱nj á ―taj nij soꞌ, niꞌya̱j nij soꞌ man Pabló a.

29 ꞌO̱ se a̱j queneꞌen nij soꞌ man síí cuꞌna̱j Trófimo síí yaníj cavii chumanꞌ Efeso se vaa va̱j soꞌ ga̱ Pabló rque chumanꞌ Jerusalén, ne̱ guun rá nij soꞌ se vaa catúj síí cuꞌna̱j Trófimo yoꞌ rá nuvií noco̱o, quiꞌyaj Pabló a.

30 Dan me se naxuma̱a̱n cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ Jerusalén yoꞌ, ne̱ cunánj nij soꞌ nda̱a nuvií noco̱o, ga̱a ne̱ quitaꞌaa nij yuvii̱ man Pabló, ne̱ nucua̱j ri̱i̱ nij soꞌ man soꞌ xeꞌ, ne̱ nu̱ꞌ naráán nii nij taꞌyaa rihaan nuvií noco̱o yoꞌ a. 31 Dan me se guun rá nij yuvii̱ ticavi̱ꞌ nij yuvii̱ man Pabló, ne̱ cuchiꞌ nana̱ rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man cunuda̱nj nij tanuu romanó ma̱n chumanꞌ Jerusalén se vaa caꞌmaan ndoꞌo rá nij síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén ne̱ naxuma̱a̱n ndoꞌo sayuun a. 32 Ne̱ nica̱j soꞌ tanuu nica̱j soꞌ síí ꞌni̱j raꞌa ꞌo̱ cientó tanuu, ne̱ cunánj soꞌ nda̱a rej ma̱n nij yuvii̱ yoꞌ a. Ne̱ ga̱a queneꞌen nij yuvii̱ se vaa caꞌnaꞌ síí uun chij rihaan cunuda̱nj nij tanuu do̱ꞌ, se vaa caꞌnaꞌ nij tanuu do̱ꞌ, ga̱a ne̱ caꞌneꞌ rá nij soꞌ ga̱ suun oꞌ man Pabló a. 33 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man nij tanuu yoꞌ rihaan Pabló, ne̱ quitaꞌaa soꞌ man Pabló, ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun se vaa nu̱míj nij tanuu vi̱j agaꞌ ne̱ꞌ man Pabló, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man nij yuvii̱ me síí me Pabló ne̱ da̱j quiꞌyaj soꞌ a.

34 Ne̱ ino̱ vaa nana̱ caguáj ꞌo̱ ꞌo̱ nij yuvii̱ a. Dan me se ne caꞌve̱e xca̱j soꞌ cuentá da̱j me cheꞌé me caꞌmaan rá nij yuvii̱ maꞌ. ꞌO̱ se caguáj ndoꞌo nij yuvii̱, ne̱ ne caꞌve̱e cuno̱ soꞌ se na̱na̱ nij yuvii̱ maꞌ. Cheꞌé dan caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan nij tanuu se vaa caꞌa̱nj ni̱caj nij tanuu man Pabló rá cuarteé ma̱n nij tanuu a. 35 Ne̱ ga̱a cuchiꞌ nij tanuu cuarteé, ga̱a ne̱ cheꞌé se ma̱n ndoꞌo nij yuvii̱ aꞌmaan rá niꞌya̱j man Pabló, ga̱a ne̱ nda̱a ata̱ xta̱ꞌ maꞌa̱n nij tanuu man Pabló, cheꞌé se guun ndoꞌo rá nij yuvii̱ quiri̱i̱ nij soꞌ man Pabló go̱ꞌ nij soꞌ man soꞌ a.

36 ꞌO̱ se canocoꞌ raan nij yuvii̱ man nij tanuu, ne̱ caguáj nij yuvii̱, cataj nij yuvii̱:

―Ticavi̱ꞌ soj man soꞌ cuaj ei ―taj nij yuvii̱, caguáj nij yuvii̱, niꞌya̱j nij yuvii̱ man Pabló a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa guun cheꞌe̱ Pabló nacaj soꞌ man soꞌ rihaan nij síí israelitá a

37 Dan me se da̱j doj catu̱u̱ Pabló cuarteé ma̱n nij tanuu, quiꞌyaj nij tanuu, ga̱a ne̱ cataj Pabló rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man cunuda̱nj nij tanuu a:

―Ne̱ caꞌve̱e caꞌmi̱j ꞌo̱ nana̱ rihaan so̱ꞌ naꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man nij tanuu a.

Ne̱ soꞌ cataj:

―Neꞌén so̱ꞌ caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ xnaꞌánj griego naꞌ. 38 Ne̱ nuveé so̱ꞌ me síí cavii rej cuꞌna̱j Egiptó síí me rá cunu̱ꞌ ga̱ gobiernó ne̱ caꞌanj nica̱j caꞌa̱nj míj nij síí me rá ticavi̱ꞌ man yuvii̱ nda̱a rej tacaan asi̱j rque̱ do̱j naꞌ ―taj síí ꞌni̱j raꞌa man nij tanuu, xnáꞌanj soꞌ man Pabló a.

39 Ga̱a ne̱ cataj Pabló rihaan soꞌ a:

―ꞌU̱nj roꞌ, me ꞌo̱ síí israelitá cavii chumanꞌ Tarso chumanꞌ na̱j estadó Cilicia, ne̱ chumanꞌ vaa suun ndoꞌo me chihánj á. Rqueé ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ, ne̱ caꞌve̱j rá so̱ꞌ caꞌmi̱j do̱j ga̱ nij yuvii̱ á ―taj Pabló rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man nij tanuu a.

40 Dan me se caꞌvej rá soꞌ, ne̱ cheꞌé dan canicunꞌ Pabló rej xta̱ꞌ rej atúj nii cuarteé, ne̱ tucunó raꞌa soꞌ, cheꞌé rej cunu̱u dínj tuꞌva nij yuvii̱ a.

Dan me se cunuu dínj tuꞌva nij yuvii̱, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Pabló caꞌmii soꞌ xnaꞌánj hebreo rihaan nij yuvii̱, ne̱ cataj soꞌ:

22

1 ―Cuno̱ soj caꞌmi̱j, tinu̱j, taꞌnuj. Ne̱ nano̱ xre̱j soj se vaa caꞌmi̱i̱ naca̱j ꞌu̱nj manj ―taj Pabló rihaan nij síí israelitá a.

2 Dan me se xcaj nij yuvii̱ israelitá cuentá se vaa caꞌmii Pabló xnaꞌánj hebreo, ne̱ cheꞌé dan nda̱a dínj maꞌa̱n mán nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj uún Pabló a:

3 ―Dan me se ya̱ síí israelitá mé ꞌu̱nj, ne̱ caꞌngaa ꞌu̱nj chumanꞌ Tarso chumanꞌ na̱j estadó Cilicia a. Tza̱j ne̱ cachij ꞌu̱nj chumanꞌ Jerusalén nihánj, ne̱ naríꞌ ꞌu̱nj noco̱ꞌ ꞌu̱nj nu̱ꞌ se tucua̱nj xi̱i níꞌ, quiꞌyaj maestró Gamaliel a. Ne̱ cuano̱ nihánj me se si̱j ya̱nj quiꞌya̱j nu̱ꞌ nda̱a vaa me rá Diose̱ mé ꞌu̱nj ase vaa ꞌyaj maꞌa̱n soj güii cuanꞌ ado̱nj. 4 Ne̱ quiꞌyaj ndoꞌoj sayuun man nij yuvii̱ noco̱ꞌ se tucua̱nj Jesucristó yoꞌ, ne̱ guun ndoꞌo raj cavi̱ꞌ nij soꞌ a. Dan me se snóꞌo do̱ꞌ, chana̱ do̱ꞌ, numíj, ne̱ canúꞌ ꞌu̱nj man nij soꞌ tagaꞌ, 5 ne̱ xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí uun chij rihaan níꞌ do̱ꞌ, me síí cata̱j se vaa ya̱ vaa nana̱ nihánj nana̱ natáꞌ ꞌu̱nj rihaan soj ado̱nj. ꞌO̱ se maꞌa̱n nij soꞌ rqué yanj cartá rihaan ꞌu̱nj naya̱a̱ tuviꞌ níꞌ síí ma̱n chumanꞌ Damasco, ga̱a ne̱ caꞌanj ꞌu̱nj chumanꞌ Damasco, ne̱ guun rá ꞌu̱nj cu̱numíj ꞌu̱nj man nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Damasco, cheꞌé rej caꞌna̱ꞌ nij soꞌ chumanꞌ Jerusalén nihánj ne̱ quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun, qui̱ꞌyáj ado̱nj.

6 ”Dan me se va̱j ꞌu̱nj chrej, ne̱ caxu̱j me ta̱ꞌ asuun, ne̱ nichrúnꞌ ꞌu̱nj chumanꞌ Damasco, ga̱a ne̱ taj niꞌyón cuchuguu̱n nu̱ꞌ xta̱ꞌ nu̱ꞌ anica̱j rej nicu̱nꞌ ꞌu̱nj a. 7 Ga̱a ne̱ quinij ꞌu̱nj rihaan yoꞌóó, ne̱ cunó ꞌu̱nj se vaa caꞌmii ꞌo̱ soꞌ rihanj, ne̱ cataj soꞌ: “Saulo, Saulo, me cheꞌé ꞌyáá so̱ꞌ sayuun manj, ga̱”, taj síí caꞌmii rihanj, xnáꞌanj soꞌ manj a. 8 Ga̱a ne̱: “Me síí mé so̱ꞌ, Señorꞌ”, cataj ꞌu̱nj rihaan soꞌ, xnáꞌanj ꞌu̱nj man soꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj soꞌ: “ꞌU̱nj roꞌ, me Jesús síí cavii chumanꞌ Nazaret, ne̱ síí ꞌyaj ndoꞌo so̱ꞌ sayuun man mej ado̱nj”, taj soꞌ rihanj a. 9 Ga̱a ne̱ dan me se nij síí va̱j ga̱ ꞌu̱nj roꞌ, ya̱ queneꞌen nij soꞌ yaꞌan chuguu̱n rej nicu̱nꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ ne cuno̱ nij soꞌ nana̱ caꞌmii Jesús rihanj a̱ maꞌ. 10 Ga̱a ne̱ cataj ꞌu̱nj rihaan soꞌ a: “Da̱j qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj, rá so̱ꞌ ga̱”, taj ꞌu̱nj, xnáꞌanj ꞌu̱nj man soꞌ a. Ga̱a ne̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, cataj: “Na̱xuma̱a̱n so̱ꞌ, ne̱ caꞌa̱nj so̱ꞌ chumanꞌ Damasco, ga̱a ne̱ asa̱ꞌ cuchíꞌ so̱ꞌ yoꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj nii rihaan so̱ꞌ cheꞌé nu̱ꞌ se vaa no̱ xcúún so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á”, taj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihanj a. 11 Dan me se cheꞌé se nucua̱j ndoꞌo chuguu̱n yaꞌan yoꞌ roꞌ, cheꞌé dan ne caꞌve̱e curuvi̱ꞌ rlij rihanj, ne̱ cheꞌé dan nij síí chéé ga̱j roꞌ, quitaꞌaa nij soꞌ raꞌaj, racuíj nij soꞌ manj, ne̱ caꞌanj ꞌu̱nj catúj ꞌu̱nj chumanꞌ Damasco a.

12 ”Dan me se chumanꞌ Damasco roꞌ, yáán ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Ananías, ne̱ síí veꞌé noco̱ꞌ man Diose̱ me soꞌ, ne̱ síí quiꞌyaj nu̱ꞌ se tucua̱nj Moisés me soꞌ, ne̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ israelitá ya̱nj chumanꞌ Damasco taj se vaa si̱j sa̱ꞌ me soꞌ a. 13 Dan me se caꞌnaꞌ soꞌ rihanj ne̱ canicunꞌ soꞌ xꞌnúj, ne̱ cataj soꞌ: “Nachugu̱u̱n rihaan so̱ꞌ, ga̱a ne̱ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ, tinu̱j Saulo”, taj soꞌ rihanj a. Ne̱ ma̱a̱n orá dan nachuguu̱n rihanj, ne̱ queneꞌenj man soꞌ a. 14 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Ananías: “Diose̱ síí noco̱ꞌ xi̱i níꞌ ga̱a naá roꞌ, narii soꞌ mán so̱ꞌ cheꞌé rej xca̱j so̱ꞌ cuentá da̱j me rá soꞌ quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé yuvii̱, ne̱ guun rá soꞌ que̱neꞌén so̱ꞌ man Jesucristó síí sa̱ꞌ ina̱nj ne̱ cu̱nó so̱ꞌ nana̱ caꞌmii soꞌ rihaan so̱ꞌ á. 15 Ga̱a ne̱ guún so̱ꞌ síí neꞌen cheꞌé soꞌ, ne̱ dan me se caꞌa̱nj so̱ꞌ, ne̱ nata̱ꞌ so̱ꞌ rihaan nu̱ꞌ nij yuvii̱ cheꞌé se vaa queneꞌén so̱ꞌ do̱ꞌ, cheꞌé nij nana̱ cunó so̱ꞌ do̱ꞌ a. 16 Ne̱ nihánj me se se̱ guun ra̱a̱n so̱ꞌ doj a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se na̱xuma̱a̱n so̱ꞌ, ne̱ cata̱ꞌ ne so̱ꞌ, ne̱ cachi̱nj ni̱ꞌyáá so̱ꞌ rihaan Jesucristó cheꞌé rej ti̱naruvii Diose̱ nu̱ꞌ cacunꞌ xráá so̱ꞌ á”, taj síí cuꞌna̱j Ananías yoꞌ rihanj a.

17 ”Dan me se nanica̱j ꞌu̱nj caꞌnáꞌ ꞌu̱nj chumanꞌ Jerusalén nihánj, ne̱ ga̱a cachíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan Diose̱, ne̱ naquiꞌyaa ꞌo̱ rasu̱u̱n rihaan ꞌu̱nj, 18 ne̱ dan me se queneꞌén ꞌu̱nj man Jesucristó, ne̱ cataj soꞌ rihanj a: “Yoó so̱ꞌ cuaj, cu̱riha̱nj so̱ꞌ rque chumanꞌ Jerusalén nihánj á. ꞌO̱ se se̱ cuno nij síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén nana̱ nata̱ꞌ so̱ꞌ rihaan nij soꞌ cheꞌé ꞌu̱nj maꞌ”, taj soꞌ rihanj a. 19 Ga̱a ne̱ cataj ꞌu̱nj rihaan soꞌ a: “Tza̱j ne̱ a̱j neꞌen nij soꞌ se vaa ꞌu̱nj me síí catúj daj a̱ nij veꞌ tucuꞌyón nij soꞌ se tucua̱nj Moisés, ne̱ quitaꞌaa ꞌu̱nj nij síí cuchumán rá niꞌya̱j mán so̱ꞌ, ne̱ canúꞌ ꞌu̱nj man nij soꞌ tagaꞌ ne̱ góꞌ ꞌu̱nj cuartá xráá nij soꞌ, Señor. 20 Ne̱ a̱j neꞌen nij soꞌ se vaa ga̱a caviꞌ síí cuꞌna̱j Esteban síí nataꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé so̱ꞌ, ne̱ ꞌu̱nj me síí ꞌo̱ vaa rá ga̱ nij síí ticaviꞌ man soꞌ, ne̱ dan me se cutumej saga̱nꞌ nij soꞌ ga̱a goꞌ nij soꞌ yahij man Esteban ado̱nj. Cheꞌé dan cuno̱ nij soꞌ se na̱na̱j na̱nj á”, taj ꞌu̱nj rihaan Jesucristó a. 21 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ: “Caꞌa̱nj so̱ꞌ á. ꞌO̱ se ꞌu̱nj caꞌne̱j mán so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ ga̱nꞌ rihaan nij síí yaníj a”, taj soꞌ rihanj a ―taj Pabló rihaan nij síí israelitá yoꞌ se xnaꞌa̱nj nij soꞌ a.

22 Dan me se nda̱a dan caꞌmii Pabló nana̱ yoꞌ, ne̱ nanó xre̱j nij síí israelitá se na̱na̱ soꞌ a. Tza̱j ne̱ ga̱a canica̱j soꞌ caꞌmii soꞌ cheꞌé nij síí yaníj, ga̱a ne̱ canica̱j uún nij soꞌ, nucua̱j caguáj nij soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Cavi̱ꞌ síí nihánj á. Ne nó xcúún síí nihánj ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ soꞌ rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ ―taj nij soꞌ, caguáj nij soꞌ a.

23 Dan me se caguáj ndoꞌo nij soꞌ, ne̱ quirii nij soꞌ roto̱ nij soꞌ, ne̱ tamanꞌ ndoꞌo nij soꞌ yoꞌóó tachru̱u̱ xta̱ꞌ cheꞌé se caꞌmaan ndoꞌo rá nij soꞌ a. 24 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ síí uun chij suun rihaan nij tanuu se vaa caꞌa̱nj ni̱caj nij soꞌ man Pabló rá cuarteé ne̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ go̱ꞌ nij soꞌ cuartá xráá Pabló, cheꞌé rej cata̱j xnaꞌanj soꞌ me cheꞌé caguáj nij yuvii̱ da̱nj niꞌya̱j nij soꞌ man Pabló a. 25 Dan me se nica̱j nij tanuu nuj xca̱a̱n, numíj nij tanuu man Pabló, ne̱ ga̱a quiꞌyaj nij soꞌ da̱nj, ga̱a ne̱ caꞌmii Pabló rihaan ꞌo̱ síí nicu̱nꞌ rej nicu̱nꞌ soꞌ, ne̱ tanuu uun chij rihaan ꞌo̱ cientó tanuu me soꞌ, ne̱ dan me se cataj Pabló rihaan soꞌ a:

―Nó xcúún soj go̱ꞌ soj cuartá xráá ꞌo̱ síí guun chiha̱nj Romá ga̱a ataa caꞌne̱ꞌ nii cacunꞌ cheꞌé soꞌ axe ―taj soꞌ rihaan tanuu yoꞌ a. ꞌ

26 Ga̱a cuno tanuu yoꞌ nana̱ caꞌmii Pabló rihaan soꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ cata̱j xnaꞌanj soꞌ rihaan síí uun chij rihaan cunuda̱nj nij tanuu, ne̱ cataj soꞌ:

―Ya̱ me rá so̱ꞌ go̱ꞌ níꞌ cuartá xráá soꞌ naꞌ. ꞌO̱ se si̱j romanó me snóꞌo nihánj ei ―taj soꞌ rihaan tuviꞌ tanu̱u soꞌ tanuu uun chij rihaan cunuda̱nj nij tanuu a.

27 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ tanuu uun chij yoꞌ rihaan Pabló, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man Pabló, cataj soꞌ:

―Cata̱j so̱ꞌ ꞌo̱ nana̱ rihanj á. Ya̱ ya̱ si̱j romanó mé so̱ꞌ naꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Pabló a.

―Vej ado̱nj ―taj Pabló rihaan soꞌ a.

28 Ga̱a ne̱ cataj tanuu uun chij yoꞌ rihaan Pabló a:

―ꞌU̱nj nihánj, tza̱j ne̱ noco̱o ndoꞌo saꞌanj góꞌ ꞌu̱nj cheꞌé rej caꞌve̱e guún ꞌu̱nj ꞌo̱ síí romanó na̱nj á ―taj soꞌ rihaan Pabló a.

Ga̱a ne̱ cataj Pabló:

―Tza̱j ne̱ ꞌu̱nj roꞌ, me síí romanó asi̱j caꞌngaa ꞌu̱nj ado̱nj ―taj soꞌ rihaan tanuu uun chij yoꞌ a.

29 Nu̱ꞌ caꞌmii soꞌ da̱nj, ne̱ nu̱ꞌ caꞌanj yaníj nij tanuu guun rá go̱ꞌ cuartá xráá Pabló a. Ne̱ maꞌa̱n tanuu uun chij rihaan nij soꞌ cuchuꞌviꞌ, cheꞌé se xcaj soꞌ cuentá se vaa si̱j romanó me Pabló ne̱ a̱j numíj soꞌ man Pabló a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii Pabló ga̱a canicunꞌ soꞌ rihaan juntá quiꞌyaj nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá a

30 Ne̱ rangaꞌ yoꞌó güii me se tanuu uun chij rihaan cunuda̱nj nij tanuu roꞌ, guun ya̱ rá soꞌ xca̱j soꞌ cuentá me cheꞌé guun rá nij síí israelitá cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Pabló a. Cheꞌé dan caꞌneꞌ soꞌ suun se vaa nache̱ nij tanuu man Pabló, ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun se vaa cunu̱u chre̱ꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nu̱ꞌ nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, quiꞌya̱j nij soꞌ juntá a. Ga̱a ne̱ catúj Pabló rej ma̱n nij soꞌ, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ canicunꞌ Pabló tanu̱u̱ rihaan nij soꞌ a.

23

1 Dan me se niꞌya̱j uxrá Pabló man taranꞌ nij síí uun chij yoꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Cuno̱ nij soj caꞌmi̱j, tinu̱j. Nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌnaꞌ roꞌ, ina̱nj sa̱ꞌ uxrá ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan Diose̱, raj a. Taj cacunꞌ tumej maꞌ ―taj Pabló rihaan nij soꞌ a.

2 Ga̱a ne̱ xrej ata̱ suun noco̱o doj síí cuꞌna̱j Ananías roꞌ, caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan nij síí nicu̱nꞌ rej xꞌnúú Pabló se vaa coxro̱ nij soꞌ tuꞌva Pabló, ga̱a ne̱ da̱nj quiꞌyaj nij soꞌ a. 3 Ga̱a ne̱ cataj Pabló rihaan síí cuꞌna̱j Ananías yoꞌ a:

―Vaa güii coxro̱ Diose̱ tuꞌvá so̱ꞌ á. ꞌO̱ se síí nucuiꞌ rá mé so̱ꞌ á. ꞌO̱ se táá so̱ꞌ naquiꞌya̱j cuú so̱ꞌ cheꞌej sese quiꞌyáá ꞌu̱nj cacunꞌ rihaan se tucua̱nj Moisés, rá so̱ꞌ a. Tza̱j ne̱ nihánj me se tana̱nj caꞌnéꞌ so̱ꞌ suun se vaa coxro̱ nii tuꞌvaj, ne̱ se tucua̱nj Moisés taj se vaa ne nó xcúún so̱ꞌ a̱ ꞌó xcoꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ da̱nj maꞌ ―taj Pabló rihaan síí cuꞌna̱j Ananías a.

4 Ga̱a ne̱ nij síí nicu̱nꞌ rej xꞌnúú Pabló roꞌ, cataj nij soꞌ rihaan Pabló a:

―Ne nó xcúún so̱ꞌ caxri̱i̱ yuva̱a̱ so̱ꞌ man síí cuneꞌ Diose̱ gu̱un xrej ata̱ suun noco̱o doj maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan Pabló a.

5 Ga̱a ne̱ cataj Pabló:

―Ne que̱neꞌén ꞌu̱nj se vaa xrej ata̱ suun noco̱o doj me síí tuꞌva da̱nj, man tinu̱j. ꞌO̱ se danj Diose̱ taj se vaa se̱ caꞌmii chiꞌi̱i̱ níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ síí uun chij rihaan nij tuvi̱ꞌ níꞌ a̱ maꞌ ―taj Pabló rihaan nij soꞌ a.

6 Dan me se xcaj Pabló cuentá se vaa taꞌa̱j nij síí uun chij yoꞌ me síí saduceo ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ me síí fariseo, ne̱ cheꞌé dan caguáj soꞌ, cataj soꞌ rihaan cunuda̱nj nij soꞌ a:

―Síí fariseo mej, ne̱ taꞌníí síí fariseo mej, tinu̱j. Ne̱ nihánj me se cutaꞌ nii cacunꞌ xráj cheꞌé se ꞌu̱nj me síí amán rá se vaa cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ vaa güii, tinu̱j ―taj Pabló rihaan cunuda̱nj nij soꞌ a.

7 Dan me se ga̱a caꞌmii Pabló da̱nj, ne̱ caꞌmaan rá nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí saduceo do̱ꞌ, niꞌya̱j nij soꞌ tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ xraꞌ taꞌa̱j nij soꞌ a. 8 ꞌO̱ se nij síí saduceo roꞌ, taj se vaa se̱ caꞌvee cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ maꞌ. Ne̱ se mo̱zó Diose̱ do̱ꞌ, nimán yuvii̱ do̱ꞌ, taj va̱j maꞌ, taj nij síí saduceo yoꞌ a. Tza̱j ne̱ nij síí fariseo roꞌ, taj se vaa ya̱ ya̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ vaa güii, ne̱ vaa se mo̱zó Diose̱, ne̱ vaa nimán yuvii̱, taj nij soꞌ a.

9 Dan me se caguáj ndoꞌo cunuda̱nj nij síí uun chij yoꞌ, ne̱ canicunꞌ taꞌa̱j nij síí fariseo ata̱ suun naquiꞌyaj cu̱u se tucua̱nj Moisés rihaan yuvii̱, ne̱ caꞌmii canó tuviꞌ nij soꞌ ga̱ nij síí saduceo, cataj nij soꞌ:

―Nuviꞌ cacunꞌ tumé síí nihánj, rá núj maꞌ. ꞌO̱ se caꞌve̱e se a̱j caꞌmii ꞌo̱ nimán rihaan soꞌ caꞌve̱e se a̱j caꞌmii ꞌo̱ se mo̱zó Diose̱ rihaan soꞌ caꞌve̱e na̱nj á ―taj nij soꞌ, caꞌmii nacaj nij soꞌ man Pabló a.

10 Ga̱a ne̱ caꞌmaan uxrá rá cunuda̱nj nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cuchuꞌviꞌ tanuu uun chij doj se vaa cutu̱nꞌ nij soꞌ man Pabló, ne̱ cheꞌé dan caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan nij tanuu se vaa caꞌa̱nj nij tanuu qui̱taꞌaa nij tanuu man Pabló ne̱ quiri̱i̱ nij tanuu man Pabló scaꞌnúj nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá yoꞌ ne̱ caꞌa̱nj ni̱caj nij tanuu man Pabló rá cuarteé ma̱n nij tanuu a.

11 Tiꞌnuu yoꞌó güii me se curuviꞌ maꞌa̱n Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan Pabló, ne̱ cataj soꞌ rihaan Pabló a:

―Ga̱a̱ nucua̱j nimán so̱ꞌ á. ꞌO̱ se ase vaa ꞌo̱ xraan taj xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan nij síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén nihánj cheꞌé ꞌu̱nj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan nij síí ma̱n chumanꞌ Romá uún cheꞌé ꞌu̱nj ado̱nj ―taj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan Pabló a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa guun rá nij síí israelitá ticavi̱ꞌ nij soꞌ man Pabló a

12 Dan me se yoꞌó güii cunuu chre̱ꞌ nij síí israelitá cheꞌé rej quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun man Pabló, ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Diose̱ a:

―Sese cha̱ núj do̱ꞌ, sese coꞌo̱ núj na do̱ꞌ, ga̱a ataa cavi̱ꞌ Pabló quiꞌya̱j núj, ne̱ caꞌve̱e qui̱ꞌyáá so̱ꞌ sayuun man núj á ―taj nij soꞌ rihaan Diose̱ a.

13 Ne̱ vi̱j chiha̱a̱ táá doj nij soꞌ me nij síí guun ꞌo̱ rá quiꞌya̱j da̱nj man Pabló a.

14 Ga̱a ne̱ nij síí me rá ticavi̱ꞌ man Pabló roꞌ, cuchiꞌ nij soꞌ rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, rihaan nij síí uun chij do̱ꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ a:

―A̱j cataꞌ tuꞌva núj rihaan Diose̱ se vaa caꞌvej rá núj quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man núj sese cha̱ núj me maꞌa̱n rasu̱u̱n ga̱a ataa cavi̱ꞌ Pabló quiꞌya̱j núj a. 15 Cheꞌé dan soj ga̱ yoꞌó nij síí uun chij roꞌ, cata̱j xnaꞌanj soj rihaan tanuu uun chij doj se vaa me rá soj caꞌna̱ꞌ uún Pabló rihaan soj cheꞌé se me rá soj xca̱j sa̱ꞌ soj doj cuentá cheꞌé Pabló, cata̱j soj rihaan tanuu yoꞌ a. Tza̱j ne̱ cuma̱n núj rá chrej, ca̱ráán núj chrej man Pabló, ne̱ se̱ gaa iꞌna̱ꞌ Pabló cuchi̱ꞌ Pabló rihaan soj, quiꞌya̱j núj a̱ man ado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, rihaan tuviꞌ nij soꞌ síí uun chij do̱ꞌ a.

16 Tza̱j ne̱ cuno xticunꞌ Pabló se vaa caꞌmii nij soꞌ cheꞌé rej ca̱ráán nij soꞌ chrej man Pabló, ne̱ cheꞌé dan caꞌanj soꞌ catúj soꞌ rá cuarteé, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ tacuachén soꞌ nana̱ rihaan Pabló a. 17 Ga̱a ne̱ canacúún Pabló caꞌna̱ꞌ yoꞌo̱ nij tanuu uun chij rihaan ꞌo̱ cientó tanuu rihaan soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan tanuu yoꞌ a:

―Catu̱u̱ síí tachru̱u̱ nihánj nata̱ꞌ soꞌ rihaan tanuu uun chij doj, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á. ꞌO̱ se vaa nana̱ me rá soꞌ nata̱ꞌ soꞌ rihaan tanuu uun chij doj a ―taj Pabló rihaan tanuu yoꞌ a.

18 Cheꞌé dan nica̱j tanuu yoꞌ man xticunꞌ Pabló, caꞌanj soꞌ rihaan tanuu uun chij rihaan cunuda̱nj nij tanuu, ne̱ cataj soꞌ rihaan tanuu a:

―Síí cuꞌna̱j Pabló síí ꞌni̱j tagaꞌ roꞌ, canacúún soꞌ manj cuchi̱j rihaan soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihanj se vaa caꞌna̱ꞌ síí tachru̱u̱ nihánj rihaan so̱ꞌ qui̱ꞌyáj a. ꞌO̱ se vaa nana̱ me rá síí tachru̱u̱ nihánj nata̱ꞌ soꞌ rihaan so̱ꞌ, taj Pabló a ―taj tanuu yoꞌ rihaan tanuu uun chij doj a.

19 Dan me se coro̱ꞌ tanuu uun chij yoꞌ raꞌa xticunꞌ Pabló, ga̱a ne̱ caꞌanj yaníj ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ xnáꞌanj tanuu yoꞌ man soꞌ, cataj soꞌ:

―Me nana̱ nata̱ꞌ so̱ꞌ rihanj, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj soꞌ rihaan síí tachru̱u̱ yoꞌ a.

20 Ga̱a ne̱ soꞌ cataj:

―Nij síí israelitá roꞌ, cuya̱a̱n guun rá nij soꞌ se vaa cachi̱nj niꞌya̱j nij soꞌ rihaan so̱ꞌ se vaa aꞌyuj caꞌa̱nj ni̱caj so̱ꞌ man Pabló rej cunu̱u chre̱ꞌ nij síí uun chij rihaan nij soꞌ a. ꞌO̱ se cata̱j nij soꞌ se vaa me rá nij soꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá sa̱ꞌ doj cheꞌé Pabló a. 21 Tza̱j ne̱ se̱ cuchumán rá so̱ꞌ se na̱na̱ nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se vaa vi̱j chiha̱a̱ tuviꞌ nij soꞌ táá doj ca̱ráán chrej man Pabló, ne̱ a̱j cataꞌ tuꞌva nij soꞌ rihaan Diose̱ se vaa se̱ chá nij soꞌ do̱ꞌ, se̱ coꞌo nij soꞌ na do̱ꞌ, ga̱a ataa cavi̱ꞌ Pabló quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ sese se̱ caviꞌ Pabló quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man nij soꞌ, taj nij soꞌ na̱nj á. Ne̱ cuano̱ nihánj me se me ndoꞌo rá nij soꞌ se vaa cata̱ꞌ tuꞌvá so̱ꞌ se vaa ya̱ caꞌa̱nj ni̱caj so̱ꞌ man Pabló rihaan nij síí uun chij yoꞌ ado̱nj ―taj xticunꞌ Pabló rihaan tanuu uun chij doj a.

22 Ne̱ tanuu yoꞌ roꞌ, naꞌnéé soꞌ chrej man síí tachru̱u̱ yoꞌ, ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan síí tachru̱u̱ se vaa se̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan a̱ ꞌó yuvii̱ se vaa a̱j nataꞌ soꞌ nana̱ vaa da̱nj rihaan tanuu yoꞌ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌnéé tanuu uun chij doj man Pabló rihaan síí nica̱j suun gobernador cuꞌna̱j Félix a

23 Dan me se canacúún tanuu uun chij yoꞌ man vi̱j nij tanuu uun chij rihaan ꞌo̱ cientó tanuu, ne̱ cataj soꞌ rihaan ro̱j soꞌ a:

―Ni̱caj ro̱j so̱j vi̱j cientó tanuu chéé taco̱j do̱ꞌ, vaꞌnu̱j chiha̱a̱ chi̱ꞌ tanuu ta̱j xráá cuayó do̱ꞌ, vi̱j cientó tanuu nica̱j chruun lanzá do̱ꞌ, ne̱ cuma̱n chru̱u̱n soj cavi̱i̱ soj agaꞌ u̱u̱n nii̱ corá, caꞌa̱nj soj chumanꞌ Cesarea á. 24 Ne̱ quiri̱i̱ soj ꞌo̱ cuayó quita̱j síí cuꞌna̱j Pabló, ga̱a ne̱ cuchi̱ꞌ Pabló rihaan síí nica̱j suun gobernador cuꞌna̱j Félix, quiꞌya̱j soj, ne̱ dan me se quinani̱i̱ soꞌ rihaan nij síí israelitá a ―taj tanuu uun chij doj cuno ro̱j soꞌ a.

25 Ga̱a ne̱ quiꞌyaj soꞌ ꞌo̱ yanj cartá, ne̱ ase vaa nana̱ nihánj roꞌ, da̱nj vaa nana̱ cachrón soꞌ rihaan yanj cartá yoꞌ a: 26 “ꞌU̱nj si̱j cuꞌna̱j Claudio Lisias roꞌ, ꞌyáá ꞌu̱nj yanj cartá nihánj caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ si̱j nica̱j suun gobernador cuꞌna̱j Félix si̱j sa̱ꞌ ndoꞌo a. Veꞌé ca̱yáán so̱ꞌ á. 27 Xa̱ꞌ síí caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ nihánj, tza̱j ne̱ quitaꞌaa nij síí israelitá man soꞌ, ne̱ guun rá nij soꞌ ticavi̱ꞌ nij soꞌ man soꞌ a. Ga̱a xcaj ꞌu̱nj cuentá, ne̱ nacaj núj ga̱ nij tanuu man soꞌ, cheꞌé se xcaj ꞌu̱nj cuentá se vaa si̱j romanó me soꞌ a. 28 Dan me se guun rá ꞌu̱nj xca̱j ꞌu̱nj cuentá me cheꞌé me guun rá nij síí israelitá cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌanj nica̱j ꞌu̱nj man soꞌ rihaan nij síí uun chij rihaan nij soꞌ a. 29 Ne̱ xcaj ꞌu̱nj cuentá se vaa ina̱nj cheꞌé tucuáán noco̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ me cutaꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá soꞌ a. Tza̱j ne̱ taj va̱j cacunꞌ chiꞌi̱i̱ tumé soꞌ maꞌ. Taj cheꞌé cavi̱ꞌ soꞌ do̱ꞌ, taj cheꞌé qui̱ꞌnij soꞌ tagaꞌ do̱ꞌ maꞌ. 30 Tza̱j ne̱ cataj xnaꞌanj nii rihanj se vaa guun rá taꞌa̱j nij síí israelitá ticavi̱ꞌ nij soꞌ man soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌne̱j ꞌu̱nj man soꞌ rihaan so̱ꞌ, ne̱ cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij síí me rá cuta̱ꞌ cacunꞌ xráá soꞌ se vaa cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan so̱ꞌ ne̱ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ ga̱ so̱ꞌ a”, taj nana̱ cachrón tanuu uun chij doj rihaan yanj cartá caꞌnéé soꞌ rihaan síí nica̱j suun gobernador cuꞌna̱j Félix a.

31 Dan me se quiꞌyaj nij tanuu nda̱a vaa cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan nij soꞌ, ne̱ rej nii̱ caꞌanj nica̱j nij soꞌ man Pabló nda̱a chumanꞌ cuꞌna̱j Antípatris a. 32 Ga̱a ne̱ yoꞌó güii me se cavii nij tanuu ta̱j xráá cuayó, caꞌanj nij soꞌ ga̱ Pabló, ne̱ yoꞌó nij tanuu roꞌ, canica̱j nij soꞌ chumanꞌ Jerusalén nda̱a cuarteé a. 33 Dan me se ga̱a catúj nij tanuu ta̱j xráá cuayó ga̱ Pabló chumanꞌ Cesarea, ne̱ nagoꞌ nij soꞌ yanj cartá yoꞌ raꞌa síí nica̱j suun gobernador, ne̱ tacuachén nij soꞌ man Pabló rihaan soꞌ uún a. 34 Ga̱a quisíj nayaa soꞌ yanj cartá, ne̱ xnáꞌanj soꞌ me estadó cavii Pabló, ne̱ cataj xnaꞌanj nii rihaan soꞌ se vaa cavii Pabló estadó Cilicia a. 35 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan Pabló a:

―Naquiꞌya̱j cuú ꞌu̱nj cheꞌé so̱ꞌ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ nij síí cutaꞌ cacunꞌ xráá so̱ꞌ á ―taj soꞌ rihaan Pabló a.

Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan nij tanuu se vaa caꞌa̱nj ni̱caj nij tanuu man Pabló rá tucuá suun noco̱o cuneꞌ síí cuꞌna̱j Herodes ne̱ tu̱mé nij tanuu man soꞌ a.

24

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé cacunꞌ cutaꞌ nii xráá Pabló a

1 Dan me se cachén ꞌu̱nꞌ güii, ga̱a ne̱ nanij xrej ata̱ suun noco̱o doj cuꞌna̱j Ananías nda̱a chumanꞌ Cesarea, ne̱ caꞌanj taꞌa̱j nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, ꞌo̱ síí aꞌmii natáj cuꞌna̱j Tértulo do̱ꞌ, ga̱ soꞌ, ne̱ cutaꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Pabló rihaan síí nica̱j suun gobernador a. 2 Dan me se ga̱a canacúún nii caꞌna̱ꞌ síí cuꞌna̱j Pabló, ne̱ caꞌnaꞌ Pabló, ne̱ guun cheꞌe̱ síí cuꞌna̱j Tértulo cutaꞌ soꞌ cacunꞌ xráá Pabló rihaan síí cuꞌna̱j Félix, cataj soꞌ:

―Cheꞌé se so̱ꞌ me síí acaj ndoꞌo cuentá roꞌ, cheꞌé dan dínj mán núj si̱j israelitá, ne̱ naxca̱j ndoꞌo chiháán núj, 3 ne̱ cunuda̱nj núj me síí taj se vaa ina̱nj sa̱ꞌ uxrá quiꞌyáá so̱ꞌ, Félix si̱j sa̱ꞌ ndoꞌo a. Ne̱: “ꞌO̱ guun niꞌya̱j ndoꞌo níꞌ”, taj taranꞌ núj rihaan so̱ꞌ me rej maꞌa̱n va̱j núj a. 4 Tza̱j ne̱ taj cheꞌé gu̱un rmi̱i̱ so̱ꞌ doj qui̱ꞌyáj maꞌ. Ne̱ cheꞌé dan rqueé ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa veé da̱nj ga̱a̱ ina̱j nimán so̱ꞌ, ne̱ cu̱nó so̱ꞌ do̱j tzinꞌ se na̱na̱ núj na̱nj ado̱nj.

5 ”Dan me se xcaj núj cuentá se vaa xa̱ꞌ síí nihánj, tza̱j ne̱ ase vaa yuvee xíj man naa̱ vaa soꞌ, ne̱ soꞌ me síí ꞌyaj se vaa ino̱ vaa rá cunuda̱nj nij síí israelitá ya̱nj rihaan chumii̱ nihánj ne̱ xraꞌ taꞌa̱j nij soꞌ, ne̱ soꞌ me síí uun chij rihaan nij síí noco̱ꞌ ꞌo̱ tucuáán ne̱ se tucua̱nj síí cavii chumanꞌ Nazaret a. 6 Ne̱ nda̱a guun rá soꞌ quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ soꞌ man nuvií noco̱o, ne̱ cheꞌé dan quitaꞌaa núj man soꞌ, ne̱ guun rá núj caꞌne̱ꞌ núj cacunꞌ cheꞌé soꞌ nda̱a vaa aꞌmii tucuáán noco̱ꞌ maꞌa̱n núj a. 7 Tza̱j ne̱ síí cuꞌna̱j Lisias tanuu uun chij rihaan taranꞌ nij tanuu ma̱n chumanꞌ Jerusalén roꞌ, caꞌnéj yuva̱a̱ soꞌ man síí nihánj raꞌa núj, 8 ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan nij síí me rá cuta̱ꞌ cacunꞌ xráá Pabló se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan so̱ꞌ nihánj a. Ne̱ dan me se ma̱ꞌán so̱ꞌ me síí gu̱un nucua̱j naquiꞌya̱j cu̱u cheꞌé nu̱ꞌ rasu̱u̱n nihánj, ne̱ xca̱j ma̱ꞌán so̱ꞌ cuentá cheꞌé cacunꞌ cutaꞌ núj xráá Pabló na̱nj ado̱nj ―taj síí cuꞌna̱j Tértulo cuno síí cuꞌna̱j Félix a.

9 Ga̱a ne̱ yoꞌó nij yuvii̱ israelitá roꞌ, caraa ndoꞌo nij soꞌ cacunꞌ xráá Pabló, ne̱ cataj nij soꞌ se vaa ya̱ vaa se na̱na̱ síí cuꞌna̱j Tértulo yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nana̱ caꞌmii maꞌa̱n Pabló rihaan síí nica̱j suun gobernador cuꞌna̱j Félix yoꞌ a

10 Ga̱a ne̱ guun raꞌa síí nica̱j suun gobernador cataj soꞌ se vaa caꞌve̱e caꞌmi̱i̱ Pabló, ne̱ cheꞌé dan cataj Pabló a:

―Neꞌén ꞌu̱nj se vaa quisíj queꞌe̱e̱ yoꞌ guún so̱ꞌ síí aꞌneꞌ cacunꞌ cheꞌé nij síí ma̱n chiháán núj, ne̱ cheꞌé dan uun niha̱ꞌ raj caꞌmi̱i̱ nacaj ꞌu̱nj cheꞌé ma̱ꞌanj rihaan so̱ꞌ á. 11 Ne̱ gu̱un nucua̱j ma̱ꞌán so̱ꞌ xca̱j so̱ꞌ cuentá se vaa ataa quisi̱j chuvi̱j güii asi̱j cavii ꞌu̱nj chumanꞌ Jerusalén cara̱a̱ gue̱e̱ ꞌu̱nj rihaan Diose̱ a. 12 Ne̱ rá nuvií noco̱o do̱ꞌ, rá nij veꞌ tucuꞌyón núj si̱j israelitá se tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, rque chumanꞌ do̱ꞌ, ne cano̱ tuvíꞌ ꞌu̱nj ga̱ yuvii̱ maꞌ. Ne̱ a̱ doj ne caꞌma̱an rá nij yuvii̱ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj maꞌ. 13 Ne̱ se̱ caꞌvee ti̱haa̱n nij síí nihánj se vaa vaa cheꞌé cutaꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráj maꞌ.

14 ”Tza̱j ne̱ cata̱j yá ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa xa̱ꞌ tucuáán tucuꞌnáj nij síí nihánj tucuáán ne̱ roꞌ, da̱nj ꞌyáá ꞌu̱nj aráj gue̱e̱ ꞌu̱nj rihaan Diose̱ si̱j noco̱ꞌ nij xií ꞌu̱nj a. ꞌO̱ se amán raj nu̱ꞌ nana̱ no̱ rihaan yanj no̱ se tucua̱nj Moisés do̱ꞌ, se na̱na̱ nij síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá do̱ꞌ a. 15 Ne̱ nucua̱j rá ꞌu̱nj man Diose̱ nda̱a vaa ꞌyaj maꞌa̱n nij síí nihánj se vaa vaa güii cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí sa̱ꞌ caviꞌ do̱ꞌ, nij síí chiꞌi̱i̱ caviꞌ do̱ꞌ a. 16 Cheꞌé dan nu̱ꞌ se vaa ꞌyáj, tza̱j ne̱ veꞌé ina̱nj ꞌyáj cheꞌé rej se̱ guun quita̱j cacunꞌ xráj rihaan Diose̱ do̱ꞌ, rihaan yuvii̱ do̱ꞌ maꞌ.

17 ”Dan me se cachén queꞌe̱e̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ guun rá ꞌu̱nj rque̱ ꞌu̱nj caridad rihaan tuvíꞌ ꞌu̱nj síí nique̱ ne̱ rque̱ ꞌu̱nj rasu̱u̱n gue̱e̱ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan caꞌanj ꞌu̱nj nda̱a chumanꞌ Jerusalén a. 18 Ne̱ ga̱a quiꞌyáá ꞌu̱nj da̱nj, ne̱ nariꞌ do̱j síí israelitá cavii estadó Asia mán ꞌu̱nj rá nuvií noco̱o, ne̱ a̱j cunuu sa̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan Diose̱ da̱j vaa taj se tucua̱nj núj a. Tza̱j ne̱ taj va̱j yuvii̱ va̱j ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ taj va̱j sayuun chiꞌi̱i̱ quiꞌyáá ꞌu̱nj ga̱a nariꞌ nij soꞌ manj maꞌ. 19 Ne̱ xa̱ꞌ nij soꞌ, tza̱j ne̱ sese vaa cacunꞌ tumé ꞌu̱nj rá nij soꞌ, ne̱ no̱ xcúún nij soꞌ caꞌna̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ canicu̱nꞌ nij soꞌ nihánj rihaan so̱ꞌ á. 20 Ne̱ sese taj, ne̱ no̱ xcúún maꞌa̱n nij síí nihánj cata̱j xnaꞌanj nij soꞌ rihaan so̱ꞌ me cacunꞌ tumé ꞌu̱nj nariꞌ nij soꞌ ga̱a canicúnꞌ ꞌu̱nj rihaan juntá quiꞌyaj nij síí ata̱ suun rihaan núj á. 21 ꞌO̱ se vaa o̱rúnꞌ nana̱ caguáj ꞌu̱nj ga̱a canicúnꞌ ꞌu̱nj rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá yoꞌ, ne̱ dan me se cataj ꞌu̱nj da̱nj: “Ma̱a̱n cheꞌé se ꞌu̱nj me síí amán rá se vaa vaa güii cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ quiꞌya̱j Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan naquiꞌyaj cu̱u nij soj cheꞌej cuanꞌ a”, cataj ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ a ―taj Pabló rihaan síí nica̱j suun gobernador cuꞌna̱j Félix a.

22 Ese síí cuꞌna̱j Félix roꞌ, me síí queneꞌen sa̱ꞌ da̱j vaa se tucua̱nj níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó, ga̱a ne̱ cataj soꞌ se vaa gu̱un ra̱a̱n doj, ga̱a ne̱ caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé Pabló a. Cheꞌé dan cataj soꞌ:

―Asa̱ꞌ caꞌnaꞌ tanuu uun chij cuꞌna̱j Lisias nihánj, ne̱ naquiꞌya̱j cuú ꞌu̱nj cheꞌé nij soj á ―taj síí cuꞌna̱j Félix a.

23 Ne̱ caꞌneꞌ síí cuꞌna̱j Félix suun rihaan tanuu uun chij rihaan ꞌo̱ cientó tanuu se vaa cu̱tumé tanuu man Pabló, tza̱j ne̱ caꞌve̱e cache̱e̱ u̱u̱n Pabló do̱j, ne̱ caꞌve̱e caꞌna̱ꞌ nij tuviꞌ Pabló ra̱cuíj nij soꞌ do̱j man Pabló, quiꞌya̱j tanuu, taj síí cuꞌna̱j Félix yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa yoꞌo̱ ꞌnij Pabló tagaꞌ, quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Félix a

24 Dan me se cachén do̱j güii, ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ síí cuꞌna̱j Félix ga̱ nica̱ soꞌ chana̱ israelitá cuꞌna̱j Drusila, ne̱ canacúún soꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ Pabló rihaan soꞌ, ne̱ cuno soꞌ nana̱ caꞌmii Pabló rihaan soꞌ cheꞌé tucuáán noco̱ꞌ níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó a. 25 Dan me se cataj xnaꞌanj Pabló rihaan síí cuꞌna̱j Félix se vaa no̱ xcúún níꞌ cunu̱u sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ ne̱ no̱ xcúún níꞌ cu̱tumé níꞌ man maꞌa̱n níꞌ se vaa veꞌé ina̱nj quiꞌya̱j níꞌ a. Ne̱ caꞌmii soꞌ cheꞌé güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo síí cuꞌna̱j Félix, ne̱ cataj soꞌ:

―Cuano̱ nihánj me se caꞌa̱nj so̱ꞌ ya̱j, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ vaa iꞌnúj rihanj, ne̱ canacu̱nj uún ꞌu̱nj mán so̱ꞌ á ―taj soꞌ rihaan Pabló a.

26 Da̱nj cataj Félix cheꞌé se me rá soꞌ ca̱ráán Pabló saꞌanj rihaan maꞌa̱n soꞌ cheꞌé rej quiri̱i̱ soꞌ tagaꞌ man Pabló, rá soꞌ a. Cheꞌé dan queꞌe̱e̱ güii canacúún soꞌ man Pabló caꞌna̱ꞌ Pabló rihaan soꞌ, ne̱ caꞌmii soꞌ ga̱ Pabló a.

27 Dan me se quisíj vi̱j ya̱ yoꞌ ꞌni̱j Pabló tagaꞌ, ga̱a ne̱ xꞌnéj suun raꞌa síí cuꞌna̱j Félix, ne̱ catúj síí cuꞌna̱j Porcio Festo a. Ne̱ guun rá síí cuꞌna̱j Félix quiꞌya̱j soꞌ se lu̱j cheꞌé nij yuvii̱ israelitá, ne̱ cheꞌé dan tanáj soꞌ man Pabló tagaꞌ a.

25

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj Pabló se vaa guun rá soꞌ naquiꞌya̱j cu̱u síí nica̱j suun emperador cheꞌé soꞌ a

1 Quisíj vaꞌnu̱j güii yáán síí cuꞌna̱j Festo síí nica̱j suun gobernador, ga̱a ne̱ curiha̱nj soꞌ chumanꞌ Cesarea cavii soꞌ nda̱a chumanꞌ Jerusalén a. 2 Ga̱a ne̱ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí ra̱a̱ doj rihaan nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, cutaꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Pabló rihaan síí cuꞌna̱j Festo a. Ga̱a ne̱ nucua̱j 3 cachíín niꞌya̱j nij síí israelitá rihaan síí cuꞌna̱j Festo se vaa caꞌne̱ꞌ soꞌ suun se vaa caꞌna̱ꞌ Pabló nda̱a chumanꞌ Jerusalén a. ꞌO̱ se guun rá nij soꞌ ca̱ráán nij soꞌ chrej ne̱ ticavi̱ꞌ nij soꞌ man Pabló a. 4 Cheꞌé dan cataj síí cuꞌna̱j Festo se vaa tumé nij tanuu man Pabló chumanꞌ Cesarea a. ꞌO̱ se rque do̱j güii nucui̱ꞌ soꞌ chumanꞌ Cesarea, taj soꞌ a. 5 Ga̱a ne̱ cataj uún síí cuꞌna̱j Festo rihaan nij síí israelitá a:

―Cheꞌé dan sese nij tuvi̱ꞌ soj síí gu̱un nucua̱j caꞌa̱nj nda̱a chumanꞌ Cesarea ga̱ ꞌu̱nj roꞌ, caꞌa̱nj nij soꞌ, ne̱ sese vaa se chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pabló, ne̱ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Pabló á ―taj síí cuꞌna̱j Festo rihaan nij soꞌ a.

6 Dan me se guun ra̱a̱n síí cuꞌna̱j Festo ꞌo̱ tu̱nj güii chumanꞌ Jerusalén ta̱ꞌ asuun, ga̱a ne̱ nanii soꞌ nda̱a chumanꞌ Cesarea, ga̱a ne̱ yoꞌó güii me se caꞌanj quita̱j soꞌ chruun xlá sa̱ꞌ rej naquiꞌyaj cu̱u soꞌ cheꞌé yuvii̱, ga̱a ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan nij tanuu se vaa caꞌna̱ꞌ Pabló rihaan soꞌ quiꞌya̱j nij tanuu a. 7 Ga̱a ne̱ ga̱a caꞌnaꞌ Pabló rihaan soꞌ, ne̱ ma̱n nij síí israelitá nanij nda̱a chumanꞌ Jerusalén, ne̱ canicunꞌ nij soꞌ nu̱ꞌ anica̱j rej xꞌnu̱j Pabló, ne̱ caraa ndoꞌo nij soꞌ cacunꞌ noco̱o xráá Pabló, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱e ti̱haa̱n nij soꞌ se vaa ya̱ ya̱ quiꞌyaj soꞌ cacunꞌ yoꞌ maꞌ. 8 Ga̱a ne̱ canica̱j Pabló, caꞌmii nacaj soꞌ cheꞌé maꞌa̱n soꞌ, cataj soꞌ:

―Taj cacunꞌ quiꞌyáá ꞌu̱nj rihaan se tucua̱nj nij síí israelitá do̱ꞌ, rihaan nuvií noco̱o do̱ꞌ, rihaan síí nica̱j suun emperador cuꞌna̱j César do̱ꞌ a̱ maꞌ ―taj Pabló rihaan síí cuꞌna̱j Festo yoꞌ a.

9 Dan me se guun rá síí cuꞌna̱j Festo quiꞌya̱j soꞌ se lu̱j cheꞌé nij yuvii̱ israelitá, ne̱ cheꞌé dan cataj soꞌ rihaan Pabló a:

―Ne̱ me rá so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ nda̱a chumanꞌ Jerusalén ne̱ nda̱a tiꞌyaj caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé so̱ꞌ cheꞌé nij rasu̱u̱n nihánj naꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Pabló a.

10 Ga̱a ne̱ cataj Pabló rihaan soꞌ a:

―Nihánj me nicúnꞌ ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ, si̱j cuneꞌ síí nica̱j suun emperador cuꞌna̱j César se vaa caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ á. Ne̱ cheꞌé dan no̱ xcúún so̱ꞌ caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj. Ne qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj cacunꞌ rihaan a̱ ꞌó nij síí israelitá maꞌ. Ne̱ a̱j neꞌén so̱ꞌ se vaa ya̱ vaa nana̱ nihánj nana̱ aꞌmii ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ chugua̱nj. 11 Dan me se sese vaa cacunꞌ quiꞌyáá ꞌu̱nj ne̱ sese vaa cheꞌé ticavi̱ꞌ nii mán ꞌu̱nj, ne̱ aꞌvej ꞌu̱nj cavi̱ꞌ ꞌu̱nj á. Tza̱j ne̱ sese cacunꞌ rmi̱ꞌ ina̱nj me se na̱na̱ nij síí nihánj, ne̱ taj a̱ ꞌó síí nó xcúún ta̱cuachén mán ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ maꞌ. Cuano̱ nihánj me se achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan síí nica̱j suun emperador cuꞌna̱j César se vaa maꞌa̱n soꞌ caꞌne̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé ꞌu̱nj ado̱nj ―taj Pabló rihaan síí cuꞌna̱j Festo a.

12 Dan me se nuchruj ra̱a̱ síí cuꞌna̱j Festo ga̱ nij síí narqué chrej man soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan Pabló a:

―A̱j cachíín ni̱ꞌyáá so̱ꞌ rihaan síí cuꞌna̱j César se vaa maꞌa̱n soꞌ caꞌne̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé so̱ꞌ á. Cheꞌé dan caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan soꞌ ado̱nj ―taj soꞌ rihaan Pabló a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a caꞌnaꞌ Pabló rihaan síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Agripa do̱ꞌ, rihaan raꞌvij soꞌ chana̱ cuꞌna̱j Berenice do̱ꞌ a

13 Dan me se cachén do̱j güii, ga̱a ne̱ síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Agripa do̱ꞌ, chana̱ cuꞌna̱j Berenice do̱ꞌ, caꞌnaꞌ chumanꞌ Cesarea, caꞌnaꞌ ni̱ꞌyaj ro̱j soꞌ síí nica̱j suun gobernador cuꞌna̱j Festo a. 14 Ne̱ guun ra̱a̱n ro̱j soꞌ queꞌe̱e̱ güii chumanꞌ Cesarea a. Cheꞌé dan cataj xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Festo rihaan síí nica̱j suun rey yoꞌ cheꞌé Pabló a. Dan me se cataj soꞌ:

―Dan me se síí quináj tagaꞌ nihánj quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Félix me yoꞌo̱ soꞌ, 15 ne̱ ga̱a nu̱u̱ ꞌu̱nj chumanꞌ Jerusalén, ne̱ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj do̱ꞌ, nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan ꞌu̱nj cheꞌé soꞌ, ne̱ guun rá nij soꞌ se vaa nari̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ xráá soꞌ ne̱ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj sayuun man soꞌ a. 16 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ se vaa nuveé se tucua̱nj núj si̱j romanó me ta̱cuachén u̱u̱n níꞌ man ꞌo̱ soꞌ ticavi̱ꞌ nii man soꞌ maꞌ. Tana̱nj asino ya̱a̱n queneꞌe̱n síí ataꞌ cacunꞌ man nij síí cutaꞌ cacunꞌ xráá soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌmi̱i̱ nacaj soꞌ cheꞌé maꞌa̱n soꞌ, cataj ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ a.

17 ”Dan me se caꞌnaꞌ nij soꞌ chumanꞌ Cesarea nihánj, ne̱ ne gu̱un ra̱a̱n ꞌu̱nj maꞌ. Tza̱j ne̱ yoꞌó güii me se quitáá ꞌu̱nj chruun xlá sa̱ꞌ rej aꞌnéꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé yuvii̱, ga̱a ne̱ caꞌnéꞌ ꞌu̱nj suun rihaan nij tanuu se vaa caꞌna̱ꞌ síí ꞌni̱j tagaꞌ yoꞌ rihaan ꞌu̱nj quiꞌya̱j nij soꞌ a. 18 Ne̱ ga̱a caꞌnaꞌ soꞌ, ne̱ nij síí guun rá cuta̱ꞌ cacunꞌ xráá soꞌ roꞌ, canicunꞌ nij soꞌ ne̱ cutaꞌ ndoꞌo nij soꞌ cacunꞌ xráá soꞌ, tza̱j ne̱ nuveé cacu̱nꞌ chiꞌi̱i̱ me cacunꞌ cutaꞌ nij soꞌ xráá soꞌ, rá ꞌu̱nj maꞌ. 19 ꞌO̱ se ino̱ doj vaa rá nij soꞌ ga̱ síí ꞌni̱j tagaꞌ yoꞌ, niꞌya̱j nij soꞌ tucuáán noco̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ do̱ꞌ, ꞌo̱ síí caviꞌ cuꞌna̱j Jesús do̱ꞌ a. ꞌO̱ se vaa iꞌna̱ꞌ síí cuꞌna̱j Jesús, cataj síí ꞌni̱j tagaꞌ cuꞌna̱j Pabló yoꞌ a.

20 ”Dan me se ne que̱neꞌén ꞌu̱nj da̱j naquiꞌya̱j cuj cheꞌé rasu̱u̱n vaa da̱nj maꞌ. Cheꞌé dan xnáꞌanj ꞌu̱nj man síí cuꞌna̱j Pabló yoꞌ sese guun rá soꞌ caꞌa̱nj soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ caꞌve̱e caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé soꞌ cheꞌé nij rasu̱u̱n yoꞌ, taj ꞌu̱nj rihaan soꞌ a. 21 Tza̱j ne̱ cachíín niꞌya̱j Pabló se vaa yoꞌo̱ qui̱ꞌnij soꞌ tagaꞌ nihánj nda̱a se caꞌve̱e naquiꞌya̱j cu̱u síí nica̱j suun emperador cheꞌé soꞌ a. Cheꞌé dan caꞌnéꞌ ꞌu̱nj suun rihaan nij tanuu se vaa yoꞌo̱ cu̱tumé nij soꞌ man Pabló tagaꞌ nda̱a se caꞌne̱j ꞌu̱nj man soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j César yoꞌ a ―taj síí cuꞌna̱j Festo rihaan síí cuꞌna̱j Agripa a.

22 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Agripa rihaan síí cuꞌna̱j Festo a:

―Me rá ꞌu̱nj cuno̱ ma̱ꞌán ꞌu̱nj caꞌmi̱i̱ snóꞌo yoꞌ á ―taj soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Festo a.

―Aꞌyuj me se cu̱nó so̱ꞌ caꞌmi̱i̱ soꞌ ado̱nj ―taj síí cuꞌna̱j Festo rihaan síí cuꞌna̱j Agripa a.

23 Ne̱ yoꞌó güii me se veꞌé ndoꞌo quiꞌyaj nij yuvii̱ ga̱a caꞌnaꞌ síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Agripa do̱ꞌ, chana̱ cuꞌna̱j Berenice do̱ꞌ, ne̱ catúj ro̱j soꞌ rá veꞌ ꞌyaj nii juntá a. Ne̱ caꞌnaꞌ tanuu uun chij rihaan ꞌo̱ míj tanuu caꞌnaꞌ nij síí ra̱a̱ ma̱n chumanꞌ Cesarea yoꞌ caꞌnaꞌ ga̱ ro̱j soꞌ a. Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ síí cuꞌna̱j Festo suun rihaan nij tanuu se vaa caꞌna̱ꞌ Pabló rihaan nij soꞌ quiꞌya̱j nij tanuu a. 24 Ne̱ ga̱a catúj Pabló, ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Festo rihaan síí cuꞌna̱j Agripa a:

―Cu̱nó so̱ꞌ, si̱j nica̱j suun rey Agripa. Cuno̱ soj si̱j cunuu chre̱ꞌ ga̱ núj nihánj á. Nihánj me se ni̱ꞌyaj nij soj man síí nihánj á. ꞌO̱ se rque chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ, nda̱a maꞌa̱n chumanꞌ nihánj do̱ꞌ, caꞌnaꞌ ndoꞌo nij yuvii̱ israelitá rihanj ne̱ caguáj nij soꞌ cataj nij soꞌ se vaa ne nó xcúún soꞌ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ soꞌ doj a̱ maꞌ. 25 Tza̱j ne̱ xcaj ꞌu̱nj cuentá se vaa taj se chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj soꞌ, ne̱ taj cheꞌé ticavi̱ꞌ nii man soꞌ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj maꞌ. Tza̱j ne̱ maꞌa̱n soꞌ cachíín niꞌya̱j rihaan síí nica̱j suun emperador se vaa caꞌne̱ꞌ maꞌa̱n emperador cacunꞌ cheꞌé soꞌ, ne̱ cheꞌé dan guun raj se vaa caꞌne̱j ꞌu̱nj man soꞌ rihaan síí nica̱j suun emperador ado̱nj. 26 Tza̱j ne̱ ne cavi̱i̱ raá ꞌu̱nj me nana̱ cachro̱n ꞌu̱nj rihaan yanj caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan síí nica̱j suun emperador yoꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé síí nihánj maꞌ. Cheꞌé dan caꞌnaꞌ soꞌ rihaan so̱ꞌ si̱j nica̱j suun rey Agripa do̱ꞌ, rihaan yoꞌó nij soj do̱ꞌ, cheꞌé rej naquiꞌya̱j cu̱u nij soj cheꞌé soꞌ ne̱ cata̱j xnaꞌanj nij soj rihaan ꞌu̱nj me nana̱ cachro̱n ꞌu̱nj rihaan yanj cheꞌé soꞌ á. 27 ꞌO̱ se snúú rma̱ꞌán ꞌu̱nj, sese caꞌne̱j ꞌu̱nj man ꞌo̱ síí ꞌni̱j tagaꞌ rihaan síí nica̱j suun emperador, sese nuviꞌ nana̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé síí ꞌni̱j tagaꞌ yoꞌ, rá ꞌu̱nj a ―taj síí cuꞌna̱j Festo rihaan yoꞌó nij soꞌ a.

26

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii Pabló rihaan síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Agripa a

1 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Agripa rihaan Pabló a:

―Caꞌve̱e caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ cheꞌé so̱ꞌ á ―taj soꞌ rihaan Pabló a.

Ga̱a ne̱ ticunꞌ raꞌa Pabló, ne̱ caꞌmii nacaj soꞌ cheꞌé maꞌa̱n soꞌ, cataj soꞌ:

2 ―A̱j cavii sa̱ꞌ uxrá ꞌu̱nj nihánj, cheꞌé se vaa iꞌnúj rihanj caꞌmi̱i̱ nacaj ꞌu̱nj manj rihaan so̱ꞌ cuanꞌ, si̱j nica̱j suun rey cuꞌna̱j Agripa. Ne̱ nihánj me se caꞌmi̱j cheꞌé nu̱ꞌ cacunꞌ cutaꞌ yoꞌó nij síí israelitá xráj a. 3 ꞌO̱ se neꞌén ꞌu̱nj se vaa so̱ꞌ me síí nica̱j cuentá cheꞌé nu̱ꞌ se tucua̱nj níꞌ si̱j israelitá, ne̱ neꞌén so̱ꞌ da̱j vaa nu̱ꞌ nana̱ noco̱ꞌ níꞌ a. Cheꞌé dan achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, ne̱ ga̱a̱ ina̱j nimán so̱ꞌ, ne̱ cu̱nó so̱ꞌ nana̱ aꞌmij á.

4 ”Dan me se ga̱a síí tachru̱u̱ mé ꞌu̱nj, ne̱ cayáán ꞌu̱nj chumanꞌ Jerusalén ga̱ yoꞌó nij síí israelitá, ne̱ a̱j neꞌen cunuda̱nj nij síí israelitá se vaa quiꞌyáj ga̱a mej síí tachru̱u̱ a. 5 Ne̱ sese gu̱un rá nij soꞌ, ne̱ gu̱un nucua̱j nij soꞌ cata̱j xnaꞌanj maꞌa̱n nij soꞌ se vaa si̱j fariseo mé ꞌu̱nj asino ya̱a̱n, ne̱ quiꞌyáá ꞌu̱nj nu̱ꞌ nda̱a vaa ꞌyaj nij síí fariseo, ne̱ nij síí fariseo roꞌ, me síí nica̱ doj noco̱ꞌ se tucua̱nj níꞌ na̱nj á. 6 Ne̱ nihánj me se cutaꞌ nij síí israelitá cacunꞌ xráj, ne̱ nicúnꞌ ꞌu̱nj nihánj rihaan so̱ꞌ, cheꞌé se guun ya̱ raj se vaa quiꞌya̱j Diose̱ nu̱ꞌ nda̱a vaa cataꞌ tuꞌva soꞌ rihaan xi̱i níꞌ ga̱a naá a. 7 Ne̱ nuvi̱i niga̱nꞌ yoꞌo̱ naꞌvi̱j cunu̱ꞌ chuvi̱j nij xꞌneꞌ nij síí israelitá rihaan Diose̱, cheꞌé se guun ya̱ rá maꞌa̱n nij soꞌ se vaa quiꞌya̱j Diose̱ nu̱ꞌ da̱nj cheꞌé nij soꞌ a. Ne̱ cheꞌé rasu̱u̱n yoꞌ rasu̱u̱n quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé níꞌ roꞌ, cheꞌé dan cutaꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráj, na̱nj rey Agripa. 8 Ne̱ me cheꞌé ne amán rá soj se vaa caꞌve̱e cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ quiꞌya̱j Diose̱ ga̱.

9 ”Dan me se ꞌu̱nj nihánj me se ga̱a rque̱ me se guun ya̱ ya̱ rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j ndoꞌo ꞌu̱nj sayuun man nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó síí cavii chumanꞌ Nazaret a. 10 Ne̱ da̱nj quiꞌyáá ꞌu̱nj rque chumanꞌ Jerusalén na̱nj á. ꞌO̱ se ꞌu̱nj me síí canuꞌ man queꞌe̱e̱ nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ tagaꞌ, ne̱ rqué nij xrej ata̱ suun noco̱o doj se nucua̱j rihanj se vaa qui̱ꞌyáj da̱nj a. Ne̱ ga̱a caꞌneꞌ núj cacunꞌ cheꞌé nij soꞌ se vaa cavi̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ ndaá ꞌu̱nj me síí cataj se vaa no̱ xcúún nij soꞌ cavi̱ꞌ nij soꞌ ado̱nj. 11 Ne̱ guun queꞌe̱e̱ ndoꞌo caꞌanj ꞌu̱nj cunuda̱nj nij veꞌ tucuꞌyón níꞌ si̱j israelitá se tucua̱nj Moisés, ne̱ quiꞌyáá ꞌu̱nj sayuun man nij síí noco̱ꞌ man Jesús, ne̱ nda̱a rqueé ꞌu̱nj man nij soꞌ caꞌmi̱i̱ chiꞌi̱i̱ nij soꞌ cheꞌé Jesucristó, ne̱ cheꞌé se caꞌmaan ndoꞌo rá ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj man nij soꞌ, ne̱ nda̱a canocóꞌ ꞌu̱nj man nij soꞌ nda̱a yoꞌó chumanꞌ na̱j ga̱nꞌ cheꞌé rej qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj doj sayuun man nij soꞌ ado̱nj.

12 ”Dan me se ga̱a quiꞌyáj da̱nj, ne̱ ꞌo̱ güii me se caꞌanj ꞌu̱nj chumanꞌ Damasco, ne̱ a̱j rqué nij xrej ata̱ suun noco̱o doj rej nucua̱j, ne̱ caꞌnéé nij soꞌ mán ꞌu̱nj caꞌa̱nj ꞌu̱nj qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj sayuun man nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Damasco yoꞌ a. 13 Cu̱nó so̱ꞌ nana̱ caꞌmi̱j rihaan so̱ꞌ nihánj, na̱nj rey. ꞌO̱ se caxu̱j me yoꞌ, ne̱ va̱j ꞌu̱nj chrej, ne̱ rej xta̱ꞌ roꞌ, cuchuguu̱n ꞌo̱ yaꞌan nu̱ꞌ anica̱j rej nicu̱nꞌ ꞌu̱nj ga̱ nij síí va̱j chrej ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ nucua̱j doj yaꞌan yoꞌ rihaan naán güii á. 14 Dan me se quinij taranꞌ núj rihaan yoꞌóó, ne̱ cunó ꞌu̱nj caꞌmii yoꞌo̱ soꞌ rihaan ꞌu̱nj, ne̱ xnaꞌánj hebreo caꞌmii soꞌ, cataj soꞌ: “Me cheꞌé ꞌyáá so̱ꞌ sayuun manj, ga̱ Sauloꞌ. ꞌO̱ se me rá so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ sayuun manj, tza̱j ne̱ man ma̱ꞌán so̱ꞌ ꞌyáá so̱ꞌ sayuun ase ꞌyaj scúj oꞌ tacanj rihaan chruun siha̱a̱ nica̱j síí ꞌyaj suun ga̱ yuntá na̱nj á”, taj síí caꞌmii rihanj a. 15 Ga̱a ne̱ taj ꞌu̱nj: “Me síí mé so̱ꞌ, Señorꞌ”, taj ꞌu̱nj, xnáꞌanj ꞌu̱nj man soꞌ a.

”Ga̱a ne̱ cataj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ: “ꞌU̱nj roꞌ, me Jesús, ne̱ si̱j ꞌyáá so̱ꞌ sayuun man mej ado̱nj. 16 Tza̱j ne̱ na̱xaga̱a̱ so̱ꞌ, canicu̱nꞌ ca̱yá so̱ꞌ á. ꞌO̱ se nihánj me se curuvíꞌ ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ cheꞌé se narii ꞌu̱nj mán so̱ꞌ quiꞌya̱j suun so̱ꞌ rihanj ne̱ nata̱ꞌ so̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé nij rasu̱u̱n nari̱ꞌ so̱ꞌ cuano̱ do̱ꞌ, cheꞌé rej queneꞌén so̱ꞌ manj do̱ꞌ, cheꞌé nij rasu̱u̱n nari̱ꞌ so̱ꞌ asa̱ꞌ curuviꞌ uún ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ rej riha̱a̱n doj do̱ꞌ a. 17 Dan me se ti̱nanii ꞌu̱nj mán so̱ꞌ rihaan nij síí ma̱n chiháán soꞌ yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, rihaan nij síí yaníj do̱ꞌ, ne̱ ya̱j caꞌne̱j ꞌu̱nj mán so̱ꞌ rihaan nij soꞌ, 18 cheꞌé rej naxra̱ꞌ rihaan nij soꞌ ne̱ xca̱j nij soꞌ cuentá qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ga̱a ne̱ ta̱náj xco̱ nij soꞌ rej rmi̱ꞌ rej uun chij síí chre̱e rihaan nij soꞌ, ne̱ ca̱nica̱j nij soꞌ rihaan Diose̱ rej ranga̱ꞌ rej gu̱un nucua̱j nij soꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá a. Ga̱a ne̱ caꞌve̱e quinavi̱j nu̱ꞌ cacunꞌ tumé nij soꞌ, ne̱ caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ ga̱ nij síí cunuu sa̱ꞌ nimán rihaan Diose̱, sese cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ mán ꞌu̱nj, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á”, taj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihanj a.

19 ”Ne̱ xca̱j so̱ꞌ cuentá, si̱j nica̱j suun rey Agripa. ꞌO̱ se ne gu̱un nichra̱j nimanj maꞌ. Tana̱nj quiꞌyáá ꞌu̱nj nu̱ꞌ nda̱a vaa cataj Jesucristó rihanj ga̱a curuviꞌ soꞌ rihanj rej xta̱ꞌ a. 20 Asino ya̱a̱n natáꞌ ꞌu̱nj chumanꞌ Damasco do̱ꞌ, chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ, nu̱ꞌ estadó Judea do̱ꞌ, ga̱a ne̱ natáꞌ ꞌu̱nj nda̱a rej ma̱n nij síí yaníj uún a. Natáꞌ ꞌu̱nj rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ se vaa ca̱nica̱j nimán nij yuvii̱ canoco̱ꞌ nij soꞌ Diose̱, ne̱ veꞌé quiꞌya̱j nij soꞌ nda̱a vaa ꞌyaj síí canica̱j ya̱ nimán na̱nj ado̱nj. 21 Cheꞌé dan quitaꞌaa nij yuvii̱ israelitá mán ꞌu̱nj rá nuvií noco̱o, ne̱ guun rá nij soꞌ ticavi̱ꞌ nij soꞌ manj a.

22 ”Cheꞌé dan nicu̱nꞌ ꞌu̱nj rihaan nij soj cuano̱, ne̱ taꞌa̱j soj me síí ya̱nj u̱u̱n ne̱ taꞌa̱j soj me síí ra̱a̱ ata̱ suun, tza̱j ne̱ Diose̱ me síí racuíj manj nda̱a cuano̱ nihánj, ne̱ cheꞌé dan natáꞌ ꞌu̱nj se na̱na̱ Diose̱ rihaan nij soj a. Tza̱j ne̱ ne ino̱ vaa nana̱ natáꞌ ꞌu̱nj rihaan nij soj cuano̱ ga̱ se na̱na̱ nij síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá do̱ꞌ, se na̱na̱ maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Moisés do̱ꞌ, ga̱a cataj xnaꞌanj nij soꞌ da̱j gu̱un rej rihaan nij soꞌ maꞌ. 23 Dan me se maꞌa̱n nij soꞌ cataj se vaa síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me se quira̱nꞌ soꞌ sayuun, ne̱ gu̱un soꞌ síí cunuu iꞌna̱ꞌ uún asino ya̱a̱n rihaan yoꞌó nij síí caviꞌ, ne̱ nata̱ꞌ soꞌ nana̱ ya̱ rihaan nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, rihaan nij yuvii̱ yaníj do̱ꞌ a ―taj Pabló rihaan síí cuꞌna̱j Agripa yoꞌ a.

24 Dan me se ga̱a caꞌmii soꞌ da̱nj rihaan síí cuꞌna̱j Agripa, ne̱ caguáj síí cuꞌna̱j Festo, cataj soꞌ:

―Snúú so̱ꞌ, Pablo. Cheꞌé se tucuꞌyón ndoꞌo so̱ꞌ yanj roꞌ, cheꞌé dan guun snu̱j raá so̱ꞌ na̱nj á ―taj soꞌ rihaan Pabló a.

25 Ga̱a ne̱ cataj Pabló rihaan síí cuꞌna̱j Festo yoꞌ a:

―Ne snu̱j ꞌu̱nj, man Festo si̱j uun chij. Tana̱nj ya̱ vaa nana̱ natáꞌ ꞌu̱nj, ne̱ nana̱ veꞌé vaa no̱ xcúún níꞌ cuno̱ níꞌ me nij nana̱ yoꞌ a. 26 ꞌO̱ se si̱j nica̱j suun rey me síí nihánj, ne̱ soꞌ me síí neꞌen da̱j vaa nu̱ꞌ rasu̱u̱n natáꞌ ꞌu̱nj rihaan nij soj cuano̱ á. Ne̱ ne chuꞌvíꞌ ꞌu̱nj nata̱ꞌ ꞌu̱nj nu̱ꞌ nana̱ nihánj rihaan soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se a̱j xcaj síí cuꞌna̱j Agripa nihánj cuentá cheꞌé nu̱ꞌ rasu̱u̱n nihánj, rá ꞌu̱nj á. ꞌO̱ se nuveé ra̱su̱u̱n ꞌni̱j yuve̱ me rasu̱u̱n nihánj a̱ man ado̱nj ―taj Pabló rihaan síí cuꞌna̱j Festo a.

27 Ne̱ cataj soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Agripa a:

―Ne̱ cata̱j so̱ꞌ ꞌo̱ nana̱ rihanj, Agripa. Amán rá so̱ꞌ da̱j taj se na̱na̱ nij síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá naꞌ. A̱j neꞌén ꞌu̱nj se vaa amán rá so̱ꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Pabló rihaan síí cuꞌna̱j Agripa yoꞌ a.

28 Ga̱a ne̱ cataj Agripa rihaan soꞌ a:

―Caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ do̱j rihanj, ga̱a ne̱ cuaj guún ꞌu̱nj síí noco̱ꞌ man Jesucristó, rá so̱ꞌ naꞌ ―taj Agripa rihaan Pabló a.

29 Ga̱a ne̱ cataj Pabló rihaan soꞌ a:

―Achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan Diose̱ se vaa, caꞌve̱e se do̱j nana̱ caꞌmi̱j, caꞌve̱e se noco̱o ndoꞌo caꞌmi̱j, tza̱j ne̱ nuveé curuún so̱ꞌ cuchuma̱n rá se na̱na̱j maꞌ. Tana̱nj me rá ꞌu̱nj cuchuma̱n rá cunuda̱nj soj si̱j uno nana̱ aꞌmij cuano̱, ne̱ ase vaa ꞌu̱nj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj uún na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ se̱ cunumi̱i soj ga̱ agaꞌ ne̱ꞌ nihánj, rá ꞌu̱nj maꞌ ―taj Pabló rihaan nij soꞌ a.

30 Ga̱a ne̱ canicunꞌ caya̱ síí nica̱j suun rey do̱ꞌ, síí nica̱j suun gobernador do̱ꞌ, chana̱ cuꞌna̱j Berenice do̱ꞌ, yoꞌó nij síí ya̱nj ga̱ nij soꞌ do̱ꞌ, 31 ne̱ curiha̱nj nij soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ se vaa taj va̱j cacunꞌ quiꞌyaj Pabló, ne̱ ne nó xcúún soꞌ cavi̱ꞌ soꞌ do̱ꞌ, qui̱ꞌnij soꞌ tagaꞌ do̱ꞌ maꞌ.

32 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Agripa rihaan síí cuꞌna̱j Festo a:

―Sese ne cachi̱nj niꞌya̱j síí nihánj se vaa caꞌne̱ꞌ César cacunꞌ cheꞌé soꞌ, ne̱ caꞌve̱e cu̱riha̱nj soꞌ tagaꞌ asuun sa̱j á ―taj síí cuꞌna̱j Agripa rihaan síí cuꞌna̱j Festo a.

27

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌnéé síí cuꞌna̱j Festo man Pabló caꞌa̱nj Pabló chumanꞌ Romá a

1 Dan me se guun ya̱ rá síí cuꞌna̱j Festo se vaa caꞌa̱nj núj nda̱a yoꞌóó noco̱o Italia rej ne̱ síí nica̱j suun emperador cuꞌna̱j César a. Ga̱a ne̱ tacuachén soꞌ man Pabló do̱ꞌ, man yoꞌó do̱j síí ꞌni̱j tagaꞌ do̱ꞌ, rihaan ꞌo̱ tanuu uun chij rihaan ꞌo̱ cientó tanuu, ne̱ Julio cuꞌna̱j tanuu yoꞌ, ne̱ síí nu̱u̱ rihaan maꞌa̱n síí nica̱j suun emperador me soꞌ a. 2 Dan me se cavii núj ga̱ tinúꞌ Aristarco síí cavii chumanꞌ Tesalónica chumanꞌ na̱j estadó Macedonia rque ꞌo̱ rihoo chéé rihaan na a. Ne̱ xa̱ꞌ rihoo yoꞌ, tza̱j ne̱ rihoo cavii chumanꞌ Adramitio me yoꞌ, ne̱ caꞌa̱nj yoꞌ nda̱a nij chumanꞌ na̱j tuꞌva na yaꞌa̱nj estadó Asia a. 3 Ne̱ yoꞌó güii me se cuchiꞌ núj chumanꞌ cuꞌna̱j Sidón, ne̱ veꞌé ina̱nj quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Julio ga̱ Pabló, ne̱ caꞌvej rá soꞌ caꞌa̱nj Pabló rihaan nij tuviꞌ Pabló síí ya̱nj chumanꞌ Sidón yoꞌ, cheꞌé rej ta̱j yaꞌanj nij soꞌ man Pabló a.

4 Ga̱a ne̱ cavii uún núj rque rihoo, ne̱ caꞌanj uún rihoo, ne̱ cachén núj rej sur rej nichru̱nꞌ yoꞌóó ta̱j rihaan na yaꞌa̱nj cuꞌna̱j Chipre a. ꞌO̱ se goꞌ ndoꞌo nana̱ rej rihaan rihoo yoꞌ a. 5 Ga̱a ne̱ cachén uún núj rihaan na yaꞌa̱nj, ne̱ cachén núj tuꞌva estadó Cilicia do̱ꞌ, estadó Panfilia do̱ꞌ, ne̱ cuchiꞌ núj nda̱a chumanꞌ Mira chumanꞌ na̱j estadó Lisia a. 6 Ne̱ chumanꞌ yoꞌ roꞌ, nariꞌ tanuu yoꞌ ꞌo̱ rihoo cavii chumanꞌ Alejandría, ne̱ rihoo caꞌa̱nj nda̱a Italia me yoꞌ a. Cheꞌé dan cavii núj rque rihoo yoꞌ quiꞌyaj tanuu yoꞌ a. 7 Dan me se nanaj ndoꞌo cachéé rihoo yoꞌ rque queꞌe̱e̱ güii, ne̱ cheꞌé dan sayu̱u̱n ndoꞌo vaa cuchiꞌ núj rihaan chumanꞌ Gnido a. Ne̱ ne caꞌve̱e caꞌa̱nj núj a̱ doj, quiꞌyaj nana̱ maꞌ. Cheꞌé dan cachén núj nichru̱nꞌ yoꞌóó ta̱j rihaan na yaꞌa̱nj cuꞌna̱j Creta, ne̱ nichru̱nꞌ rej cuꞌna̱j Salmón rej na̱j yoꞌóó Creta cachén núj a. 8 Ne̱ sayu̱u̱n uxrá vaa cachén núj rej yoꞌ, ne̱ cuchiꞌ núj nda̱a ꞌo̱ rej cuꞌna̱j Buenos Puertos, ne̱ nichru̱nꞌ naj chumanꞌ yoꞌ ga̱ chumanꞌ cuꞌna̱j Lasea a.

9 Dan me se a̱j cachén ndoꞌo güii, quiꞌyaj rihoo yoꞌ, ne̱ a̱j cachén güii tocoꞌ nij yuvii̱ israelitá xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ cheꞌé se aráj gue̱e̱ nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ nichru̱nꞌ quisi̱j dió avii nana̱ yuva̱a̱ rihaan na yaꞌa̱nj a. Cheꞌé dan cuchuꞌviꞌ núj se vaa quira̱nꞌ núj si̱j ma̱n rque rihoo yoꞌ sayuun a. Cheꞌé dan narqué Pabló chrej rihaan nij síí ma̱n rque rihoo yoꞌ, 10 ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Neꞌén ꞌu̱nj se vaa xa̱ꞌ rihoo nihánj, tza̱j ne̱ sese yoꞌo̱ caꞌa̱nj rihoo nihánj, ne̱ quira̱nꞌ ndoꞌo nij rasu̱u̱n ma̱n rque rihoo nihánj do̱ꞌ, maꞌa̱n rihoo nihánj do̱ꞌ, sayuun, ne̱ quiri̱ꞌ ndoꞌo nij yoꞌ, quiꞌya̱j nana̱ yuva̱a̱, ne̱ nda̱a cavi̱ꞌ maꞌa̱n níꞌ ado̱nj ―taj Pabló rihaan nij soꞌ a.

11 Tza̱j ne̱ tanuu uun chij rihaan ꞌo̱ cientó tanuu yoꞌ roꞌ, ne cuchuma̱n rá soꞌ se na̱na̱ Pabló maꞌ. Tana̱nj cuchumán rá soꞌ se na̱na̱ síí tuguáj rihoo do̱ꞌ, síí siꞌya̱j rihoo do̱ꞌ a. 12 Dan me se rej cuꞌna̱j Buenos Puertos yoꞌ roꞌ, nuveé re̱j sa̱ꞌ quina̱j rihoo nu̱ꞌ dió avii nana̱ yuva̱a̱ me rej yoꞌ a. Cheꞌé dan noco̱o doj taꞌa̱j nij síí ma̱n rque rihoo cataj se vaa guun rá nij soꞌ cu̱riha̱nj rihoo rej yoꞌ, ne̱ guun rá nij soꞌ se vaa cuchi̱ꞌ rihoo chumanꞌ Fenice ne̱ gu̱un ra̱a̱n rihoo chumanꞌ yoꞌ nu̱ꞌ dió avii nana̱ yuva̱a̱ a. Ne̱ chumanꞌ Fenice roꞌ, me chumanꞌ na̱j yoꞌóó cuꞌna̱j Creta, ne̱ ca̱ráán quij rihaan nana̱ yuva̱a̱ rej chumanꞌ Fenice, rá nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé sayuun quiranꞌ nij soꞌ rihaan na yaꞌa̱nj, quiꞌyaj nana̱ yuva̱a̱ a

13 Dan me se cavii ꞌo̱ nana̱ catu̱nꞌ rej rque̱ tuꞌva na yaꞌa̱nj, ne̱ guun rá nij soꞌ se vaa gu̱un nucua̱j nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ nda̱a vaa guun rá nij soꞌ a. Cheꞌé dan guun cheꞌe̱ rihoo caꞌanj rihoo, ne̱ nichru̱nꞌ yoꞌóó cuꞌna̱j Creta va̱j nij soꞌ quiꞌyaj nana̱ a. 14 Dan me se do̱j orá vaj rihoo, ga̱a ne̱ taj niꞌyón cavii ꞌo̱ nana̱ yuva̱a̱ rej xra̱j rihaan na yaꞌa̱nj, ne̱ goꞌ uxrá nana̱ yuva̱a̱ rihaan rihoo, ne̱ nana̱ cuꞌna̱j Euroclidón me yoꞌ xnaꞌánj griego a. 15 Ne̱ ne gu̱un nucua̱j rihoo caꞌa̱nj rihoo rej rihaan rihoo ne̱ quiꞌya̱j canaán rihoo rihaan nana̱ yuva̱a̱ maꞌ. Cheꞌé dan caꞌneꞌ rá núj, ne̱ canica̱j rihoo ne̱ va̱j rmaꞌa̱n rihoo, quiꞌyaj nana̱ yoꞌ a. 16 Ne̱ cachén núj nichru̱nꞌ yoꞌo̱ yoꞌóó nii ta̱j rihaan na yaꞌa̱nj, ne̱ yoꞌóó cuꞌna̱j Clauda me yoꞌ a. Ne̱ sayu̱u̱n uxrá guun nucua̱j núj naxca̱j núj rihoo cunii noco̱ꞌ rej xco̱ rihoo xi̱j ne̱ naquiꞌyaj raan núj man rihoo cunii yoꞌ rque rihoo xi̱j yoꞌ a. 17 Ne̱ ga̱a quisíj naxca̱j núj man rihoo cunii yoꞌ, ne̱ numíj nij soꞌ neꞌ naquiꞌya̱j raan nij soꞌ man rihoo xi̱j yoꞌ a. Dan me se cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij soꞌ se vaa cano̱ rihoo rihaan yoꞌóó chru̱u̱ na̱j rque na yaꞌa̱nj rej cuꞌna̱j Sirte ne̱ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ rihoo yoꞌ a. Cheꞌé dan nacué nij soꞌ mantá oꞌ nana̱ rihaan, cheꞌé rej se̱ caꞌanj yo̱o rihoo maꞌ. Ne̱ me rej maꞌa̱n goꞌ nana̱ roꞌ, caꞌanj rihoo uún ado̱nj.

18 Ne̱ yoꞌó güii me se cheꞌé se goꞌ uxrá nana̱ rihaan núj, ne̱ cheꞌé dan quiriꞌíj nij soꞌ nij rasu̱u̱n ma̱n rque rihoo rque na yaꞌa̱nj, 19 ne̱ güii vaꞌnu̱j me se maꞌa̱n nij soꞌ raꞌa nij soꞌ riꞌíj nij soꞌ nij rasu̱u̱n rásuun maꞌa̱n yuvii̱ tuguáj rihoo rque na yaꞌa̱nj, cheꞌé rej cunu̱u yo̱o rihoo ne̱ nij soꞌ a. 20 Ne̱ güii do̱ꞌ, yatiꞌ do̱ꞌ, ne curuvi̱ꞌ ni̱ꞌyaj núj queꞌe̱e̱ güii a̱ maꞌ. Ne̱ yoꞌo̱ goꞌ nana̱ yuva̱a̱ rihaan núj, ne̱ cheꞌé dan guun ya̱ rá núj se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee quinani̱i̱ núj rihaan sayuun yoꞌ a̱ maꞌ. 21 Dan me se a̱ ꞌó nij síí ma̱n rque rihoo ne cha̱ nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan canicunꞌ Pabló scaꞌnúj nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Veꞌé doj sese cuno nij soj se na̱na̱j, tinu̱j. ꞌO̱ se sese ne cavi̱i̱ níꞌ yoꞌóó cuꞌna̱j Creta, ne̱ ne quira̱nꞌ níꞌ sayuun nihánj, ne̱ ne caꞌa̱nj niꞌya̱ cunuda̱nj nij rasu̱u̱n asuun sa̱j maꞌ. 22 Ne̱ nihánj me se cuno̱ soj chrej nago̱ꞌ ꞌu̱nj man soj, ne̱ naquiꞌya̱j niha̱ꞌ soj nimán soj á. ꞌO̱ se a̱ ꞌó tuviꞌ nij soj se̱ caviꞌ maꞌ. Ma̱a̱n o̱rúnꞌ rihoo nihánj caꞌa̱nj niꞌya̱ a. 23 ꞌO̱ se ꞌu̱nj me síí noco̱ꞌ man Diose̱, ne̱ ꞌyaj suun ꞌu̱nj cheꞌé soꞌ, ne̱ nii̱ cuaꞌa̱a roꞌ, canicunꞌ yoꞌo̱ se mo̱zó Diose̱ rihanj, 24 ne̱ cataj soꞌ: “Se̱ cuchuꞌvíꞌ so̱ꞌ, man Pablo. ꞌO̱ se no̱ xcúún so̱ꞌ ca̱nicúnꞌ so̱ꞌ rihaan síí cuꞌna̱j César, ne̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa a̱j guun rá Diose̱ se vaa ca̱ráán Diose̱ rihaan sayuun cheꞌé so̱ꞌ ga̱ cunuda̱nj nij síí nu̱u̱ rque rihoo nihánj ado̱nj”, taj se mo̱zó Diose̱ rihanj a. 25 Cheꞌé dan naquiꞌya̱j niha̱ꞌ soj nimán soj, tinu̱j. ꞌO̱ se ꞌu̱nj me síí amán ya̱ rá niꞌya̱j Diose̱ se vaa quiꞌya̱j Diose̱ nu̱ꞌ nda̱a vaa cataj xnaꞌanj se mo̱zó Diose̱ rihanj ado̱nj. 26 Tza̱j ne̱ ꞌo̱ se cataj se mo̱zó Diose̱ rihanj se vaa ya̱ quiri̱ꞌ rihoo nihánj tuꞌva ꞌo̱ yoꞌóó ta̱j rihaan na yaꞌa̱nj ado̱nj ―taj Pabló rihaan yoꞌó nij soꞌ a.

27 Dan me se quisíj xcaꞌa̱nj güii va̱j núj rihaan na yaꞌa̱nj cuꞌna̱j Adria, quiꞌyaj nana̱ a. Ne̱ rej ya̱nꞌ roꞌ, guun rá nij síí tuguáj rihoo se vaa da̱j doj cuchi̱ꞌ núj rihaan ꞌo̱ yoꞌóó a. 28 Cheꞌé dan xcaj taꞌngaꞌ nij soꞌ me daj metró cunu̱u̱ nuû na, ne̱ xcaj nij soꞌ cuentá se vaa ico̱ xnu̱ꞌ ya̱a̱n metró nuû na rej yoꞌ a. Ga̱a ne̱ naꞌvi̱j nij soꞌ ꞌo̱ orá nii, ne̱ xcaj taꞌngaꞌ uún nij soꞌ, ne̱ xcaj nij soꞌ cuentá se vaa ico̱ chi̱j gue̱e̱ metró cunu̱u̱ nuû na a. 29 Cheꞌé dan cuchuꞌviꞌ nij soꞌ se vaa cano̱ rihoo yoꞌ rihaan yuvej na̱j rque na yaꞌa̱nj ne̱ cachra̱nꞌ rihoo a. Cheꞌé dan caꞌanj nij soꞌ rej xco̱ rihoo, ne̱ tananij nij soꞌ caꞌa̱nj agaꞌ ganchó rque na yaꞌa̱nj, cheꞌé rej nucuꞌlu̱ꞌ agaꞌ yoꞌ rque nij yuvej na̱j rque na yaꞌa̱nj, ne̱ canicu̱nꞌ rihoo yoꞌ a. Ne̱ guun ndoꞌo rá nij soꞌ se vaa cuaj cuaj quisi̱j güii ne̱ gu̱un nucua̱j nij soꞌ queneꞌe̱n nij soꞌ me rej va̱j nij soꞌ a. 30 Ga̱a ne̱ nij síí tuguáj rihoo roꞌ, guun rá nij soꞌ cuna̱nj maꞌa̱n ina̱nj nij soꞌ, ne̱ quinani̱i̱ nij soꞌ rihaan sayuun quira̱nꞌ tuviꞌ nij soꞌ quiꞌya̱j rihoo yoꞌ, rá nij soꞌ a. Cheꞌé dan tuꞌva rmaꞌa̱n nij soꞌ cataj nij soꞌ se vaa caꞌa̱nj nij soꞌ ta̱nanij nij soꞌ doj agaꞌ ganchó rque na yaꞌa̱nj rej tacúún rihoo, ne̱ caꞌanj ta̱nanij nij soꞌ rihoo cunii yoꞌ rihaan na yaꞌa̱nj catu̱u̱ nij soꞌ a. 31 Tza̱j ne̱ caꞌmii Pabló rihaan tanuu uun chij rihaan ꞌo̱ cientó tanuu do̱ꞌ, rihaan yoꞌó nij tanuu do̱ꞌ, cataj soꞌ:

―Sese se̱ quináj nij síí nihánj rque rihoo nihánj, ne̱ se̱ caꞌvee quinani̱i̱ maꞌa̱n soj rihaan sayuun a̱ maꞌ ―taj Pabló rihaan nij soꞌ a.

32 Ga̱a ne̱ caꞌanj nij tanuu, caꞌneꞌ nij tanuu neꞌ numi̱i rihoo cunii yoꞌ, ne̱ quinij maꞌa̱n rihoo cunii yoꞌ rihaan na yaꞌa̱nj, caꞌanj niꞌya̱ maꞌa̱n yoꞌ a.

33 Ne̱ nichrunꞌ rá ranga̱ꞌ, ne̱ nagoꞌ Pabló chrej man yoꞌó nij soꞌ se vaa cha̱ nij soꞌ do̱j se chá a. Ne̱ cataj soꞌ:

―Cuanꞌ me síj ꞌo̱ xnu̱ꞌ güii quinanó ndoꞌo rá nij soj, ne̱ a̱ doj ne cha̱ soj se chá maꞌ. 34 Cheꞌé dan narque̱ ꞌu̱nj chrej man nij soj cuano̱ se vaa cha̱ soj á. Ga̱a ne̱ gu̱un nucua̱j soj quinani̱i̱ soj rihaan sayuun na̱nj á. ꞌO̱ se a̱ ꞌó yuvé raa̱ a̱ ꞌó nij soj se̱ caꞌanj niꞌya̱ a̱ maꞌ ―taj soꞌ rihaan yoꞌó nij soꞌ a.

35 Síj caꞌmii soꞌ da̱nj, ga̱a ne̱ nica̱j soꞌ rachrúún, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱ cheꞌé rachrúún niꞌya̱j cunuda̱nj nij soꞌ, ga̱a ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ rachrúún, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ chá soꞌ a. 36 Ga̱a ne̱ guun niha̱ꞌ rá cunuda̱nj nij soꞌ, ne̱ nda̱a maꞌa̱n nij soꞌ chá uún a. 37 Ne̱ cunuda̱nj núj si̱j va̱j rque rihoo yoꞌ roꞌ, me vi̱j cientó táá vaꞌnu̱j chiha̱a̱ xnu̱ꞌ ya̱a̱n ya̱ yuvii̱ a. 38 Ne̱ ga̱a quisíj caraa rque nij soꞌ, ne̱ quiriꞌíj nij soꞌ nu̱ꞌ ꞌnúú trigó rihaan na yaꞌa̱nj, cheꞌé rej ga̱a̱ yo̱o doj rihoo a.

39 Dan me se quisíj güii, ne̱ queneꞌen núj yoꞌóó, tza̱j ne̱ ne cunu̱u ya̱a̱n núj yoꞌóó yoꞌ a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ queneꞌen nij soꞌ ꞌo̱ rej atúj yaníj do̱j tzinꞌ na yaꞌa̱nj, ne̱ na̱j yoꞌóó chru̱u̱ tuꞌva na yaꞌa̱nj rej yoꞌ a. Ne̱ guun rá nij soꞌ caꞌa̱nj rihoo rej yoꞌ sese caꞌve̱e caꞌa̱nj rihoo a. 40 Cheꞌé dan caꞌneꞌ nij soꞌ neꞌ noco̱ꞌ nij agaꞌ ganchó, ne̱ quináj nij agaꞌ ganchó rque na yaꞌa̱nj, quiꞌyaj nij soꞌ a. Ne̱ nache nij soꞌ neꞌ numi̱i chruun tuguáj rihoo, ne̱ naxuma̱a̱n mantá rej tacúún rihoo, quiꞌyaj nij soꞌ, ne̱ guun rá nij soꞌ go̱ꞌ nana̱ rihaan mantá ne̱ caꞌa̱nj rihoo rej na̱j yoꞌóó chru̱u̱ yoꞌ, rá nij soꞌ a. 41 Tza̱j ne̱ caꞌanj rihoo canó rihoo xráá ꞌo̱ tacaan yoꞌóó chru̱u̱ na̱j rque na, ne̱ raan canó tacúún rihoo yoꞌóó chru̱u̱, ne̱ ne caꞌve̱e cu̱riha̱nj yoꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ nucua̱j ndoꞌo goꞌ na rej xco̱ rihoo, ne̱ da̱j doj quiri̱ꞌ rej xco̱ rihoo, quiꞌyaj na yoꞌ a. 42 Ne̱ guun rá nij tanuu ticavi̱ꞌ nij soꞌ man nij síí ꞌni̱j tagaꞌ tumé nij soꞌ, cheꞌé rej se̱ caꞌvee go̱ꞌ nij soꞌ xtáj rihaan na ne̱ cuna̱nj nij soꞌ rihaan nij tanuu a. 43 Tza̱j ne̱ tanuu uun chij rihaan ꞌo̱ cientó tanuu roꞌ, ne caꞌve̱j rá soꞌ cavi̱ꞌ Pabló maꞌ. Cheꞌé dan caráán soꞌ chrej se̱ quiꞌyaj yoꞌó nij tanuu da̱nj maꞌ. Ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun se vaa nij síí neꞌen go̱ꞌ xtáj rihaan na roꞌ, güe̱j asino nij soꞌ rihaan na go̱ꞌ nij soꞌ xtáj rihaan na caꞌa̱nj nij soꞌ rihaan yoꞌóó a. 44 Ne̱ yoꞌó nij soꞌ roꞌ, cano̱ nij soꞌ rcuchra̱ꞌ do̱ꞌ, chruun cavii rihoo yoꞌ ga̱a cachranꞌ rihoo do̱ꞌ, ne̱ caꞌa̱nj nij soꞌ rihaan yoꞌóó yoꞌ, taj soꞌ a. Ne̱ da̱nj quiꞌyaj nij soꞌ, ne̱ cuchiꞌ cunuda̱nj nij soꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ quinanii cunuda̱nj nij soꞌ a.

28

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj Pabló yoꞌóó cuꞌna̱j Malta a

1 Dan me se ga̱a cuchiꞌ sa̱ꞌ núj yoꞌóó ta̱j rihaan na yaꞌa̱nj yoꞌ, ne̱ xcaj núj cuentá se vaa yoꞌóó cuꞌna̱j Malta me yoꞌ a. 2 Ne̱ nij síí chiha̱nj yoꞌóó yoꞌ roꞌ, veꞌé uxrá quiꞌyaj nij soꞌ ga̱ núj a. ꞌO̱ se nica̱j tuviꞌ ndoꞌo nij soꞌ ga̱ núj, ne̱ cheꞌé se camanꞌ maa̱n ne̱ acoj tihaꞌ, ne̱ cheꞌé dan naranꞌ nij soꞌ yaꞌan cunu̱u gu̱u̱n núj a. 3 Ga̱a ne̱ naranꞌ Pabló ꞌo̱ nánj rcaꞌ, ne̱ cutaꞌ soꞌ rihaan yaꞌan a. Ne̱ cheꞌé se yaꞌa̱an ndoꞌo yaꞌan, ne̱ cheꞌé dan curiha̱nj ꞌo̱ xcuáá yuva̱a̱ rque rcaꞌ yoꞌ, ne̱ canó xoꞌ raꞌa Pabló a. 4 Ne̱ ga̱a queneꞌen nij síí ma̱n rej yoꞌ se vaa noco̱ꞌ xcuáá raꞌa Pabló, ne̱ cataj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a:

―Ya̱ ya̱ si̱j ticaviꞌ yuvii̱ me síí nihánj na̱nj á. ꞌO̱ se nda̱ꞌ se quinanii soꞌ rihaan na yaꞌa̱nj, tza̱j ne̱ cheꞌé se tumé soꞌ cacunꞌ, ne̱ cheꞌé dan ne no̱ xcúún soꞌ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ soꞌ maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.

5 Tza̱j ne̱ nacunanꞌ Pabló raꞌa soꞌ, ne̱ quinij xcuáá rihaan yaꞌan, ne̱ ne quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ xcuáá a̱ doj man Pabló a̱ maꞌ. 6 Tza̱j ne̱ nij síí ma̱n yoꞌóó yoꞌ roꞌ, guun rá nij soꞌ se vaa cara̱a cuꞌmaan raꞌa soꞌ, ase taj niꞌyón cavi̱ꞌ soꞌ ne̱ naxru̱ꞌ soꞌ rihaan yoꞌóó, tza̱j ne̱ ga̱a guun ra̱a̱n naꞌvi̱j nij soꞌ quira̱nꞌ soꞌ da̱nj, ne̱ ga̱a queneꞌen nij soꞌ se vaa ne quira̱nꞌ soꞌ a̱ doj se chiꞌi̱i̱, ne̱ noná nij soꞌ se na̱na̱ nij soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ se vaa ꞌo̱ yaꞌanj me Pabló a.

7 Dan me se nichru̱nꞌ rej yoꞌ me se na̱j toꞌóó síí uun chij doj rihaan yoꞌóó ta̱j rihaan na yaꞌa̱nj yoꞌ, ne̱ Publio cuꞌna̱j soꞌ a. Ne̱ nica̱j tuviꞌ soꞌ ga̱ núj, ne̱ vaꞌnu̱j güii veꞌé taj yaꞌanj soꞌ man núj a. 8 Dan me se nacaa ndoꞌo rej Publio yoꞌ, ne̱ na̱j soꞌ rihaan yuvéé, ne̱ ranꞌ ndoꞌo soꞌ chiꞌii̱ to̱n a. Ga̱a ne̱ catúj Pabló rej na̱j soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j Pabló rihaan Diose̱ cheꞌé soꞌ, ga̱a ne̱ cutaꞌ Pabló raꞌa Pabló xráá soꞌ, ne̱ dan me se nahuun sa̱ꞌ soꞌ, quiꞌyaj Pabló a. 9 Ga̱a quisíj quiꞌyaj Pabló da̱nj, ne̱ yoꞌó nij síí anó chiꞌii̱ ya̱nj yoꞌóó yoꞌ roꞌ, caꞌnaꞌ nij soꞌ uún rihaan Pabló, ne̱ nahuun sa̱ꞌ nij soꞌ, quiꞌyaj Pabló a. 10 Ga̱a ne̱ caráj cochro̱j uxrá nij soꞌ rihaan núj, ne̱ ga̱a curiha̱nj núj yoꞌóó yoꞌ, ne̱ rqué nij soꞌ rihaan núj cunuda̱nj nij rasu̱u̱n cachiin man núj a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuchiꞌ Pabló chumanꞌ Romá a

11 Dan me se cachén vaꞌnu̱j yavii, ga̱a ne̱ cavii núj rque yoꞌó rihoo chéé rihaan na caꞌanj núj a. Ne̱ xa̱ꞌ rihoo yoꞌ, tza̱j ne̱ rihoo quináj sa̱ꞌ tuꞌva yoꞌóó ta̱j rihaan na yaꞌa̱nj yoꞌ nu̱ꞌ nij yavii avii nana̱ yuva̱a̱ me yoꞌ, ne̱ rihoo cavii chumanꞌ Alejandría me yoꞌ, ne̱ no̱ se tinanga̱ꞌ ro̱j yaꞌanj cuaté cuꞌna̱j Cástor ga̱ Pólux rihaan rihoo yoꞌ a. 12 Dan me se cuchiꞌ núj chumanꞌ cuꞌna̱j Siracusa, ne̱ vaꞌnu̱j güii caranꞌ núj chumanꞌ yoꞌ a. 13 Ga̱a ne̱ cavii uún rihoo chumanꞌ Siracusa, ne̱ cachén rihoo nichru̱nꞌ tuꞌva na yaꞌa̱nj, ne̱ cuchiꞌ rihoo nda̱a chumanꞌ Regio a. Ga̱a ne̱ cachén ꞌo̱ güii, ga̱a ne̱ cavii ꞌo̱ nana̱ rej rque̱ rihaan na yaꞌa̱nj, ne̱ caꞌanj rihoo, ne̱ rque vi̱j güii cuchiꞌ núj nda̱a chumanꞌ cuꞌna̱j Puteoli a. 14 Ne̱ chumanꞌ Puteoli roꞌ, nariꞌ núj do̱j tinúú níꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan núj se vaa cara̱nꞌ núj chi̱j güii ga̱ nij soꞌ a. Ne̱ ga̱a quisíj chi̱j nij güii, ne̱ nayón núj chrej, ne̱ caꞌanj núj chrej va̱j nda̱a chumanꞌ Romá a. 15 Ne̱ cuchiꞌ nana̱ cheꞌé núj rihaan nij tinúú níꞌ síí ya̱nj chumanꞌ Romá, ne̱ caꞌnaꞌ nij soꞌ nari̱ꞌ tuviꞌ nij soꞌ ga̱ núj chumanꞌ cuꞌna̱j Foro de Apio do̱ꞌ, chumanꞌ cuꞌna̱j Tres Tabernas do̱ꞌ a. Ne̱ ga̱a queneꞌen Pabló man nij soꞌ, ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱, ne̱ nariꞌ nucuaj nimán soꞌ a.

16 Ne̱ ga̱a quisíj catúj núj chumanꞌ Romá, ne̱ tacuachén tanuu uun chij rihaan ꞌo̱ cientó tanuu man nij síí ꞌni̱j tagaꞌ rihaan yoꞌó tanuu uun chij doj, ne̱ caꞌvej rá nij síí nica̱j suun cara̱nꞌ Pabló rá ꞌo̱ veꞌ ne̱ ca̱yáán o̱rúnꞌ soꞌ ga̱ tanuu tumé man soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii Pabló ga̱ nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá ya̱nj chumanꞌ Romá a

17 Dan me se cachén vaꞌnu̱j güii, ga̱a ne̱ canacúún Pabló man nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá ya̱nj chumanꞌ Romá se vaa cunu̱u chre̱ꞌ nij soꞌ ga̱ soꞌ a. Ne̱ ga̱a quisíj cunuu chre̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:

―Xa̱ꞌ ꞌu̱nj nihánj, tza̱j ne̱ taj va̱j cacunꞌ quiꞌyáá ꞌu̱nj rihaan tuviꞌ níꞌ si̱j israelitá do̱ꞌ, rihaan se tucua̱nj xi̱i níꞌ do̱ꞌ man tinu̱j. Tza̱j ne̱ tuviꞌ níꞌ síí ya̱nj chumanꞌ Jerusalén roꞌ, numíj nij soꞌ manj ne̱ tacuachén nij soꞌ manj rihaan nij síí romanó ado̱nj. 18 Ne̱ nij síí romanó roꞌ, taj se vaa taj cheꞌé cavi̱ꞌ ꞌu̱nj rá nij soꞌ ga̱a naquiꞌyaj cu̱u nij soꞌ cheꞌej maꞌ. Ne̱ guun rá nij soꞌ quiri̱i̱ nij soꞌ tagaꞌ manj a. 19 Tza̱j ne̱ cutaꞌ ndoꞌo nij síí israelitá yoꞌ cacunꞌ xráj, ne̱ cheꞌé dan nó xcúnj cachi̱nj ni̱ꞌyáj rihaan síí cuꞌna̱j César se vaa caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌej a. Tza̱j ne̱ taj a̱ ꞌó cacunꞌ cuta̱ꞌ ꞌu̱nj xráá soj si̱j ma̱n chiháán ꞌu̱nj maꞌ. 20 Cheꞌé dan canacúún ꞌu̱nj man nij soj caꞌna̱ꞌ soj, cheꞌé se guun rá ꞌu̱nj que̱neꞌén ꞌu̱nj man soj do̱ꞌ, caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj ga̱ soj do̱ꞌ a. ꞌO̱ se cheꞌé síí caꞌve̱e quiꞌya̱j cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ si̱j israelitá me se nu̱mií ꞌu̱nj ꞌyaj agaꞌ ne̱ꞌ nihánj ado̱nj ―taj Pabló rihaan yoꞌó nij síí israelitá yoꞌ a.

21 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Pabló a:

―Xa̱ꞌ nij tuviꞌ níꞌ síí ya̱nj estadó Judea, tza̱j ne̱ taj yanj cartá caꞌnéé nij soꞌ rihaan núj naya̱a̱ núj maꞌ. Ne̱ a̱ ꞌó tinúú níꞌ ne caꞌna̱ꞌ rihaan núj nata̱ꞌ nana̱ chiꞌi̱i̱ cheꞌé so̱ꞌ rihaan núj maꞌ. 22 Ne̱ vaa cheꞌé cata̱j ma̱ꞌán so̱ꞌ rihaan núj da̱j uun rá so̱ꞌ, rá núj a. ꞌO̱ se tucuáán ino̱ noco̱ꞌ nij tuvi̱ꞌ nij soj me se neꞌen núj se vaa me rej maꞌa̱n aꞌmii chiꞌi̱i̱ yuvii̱ cheꞌé tucuáán yoꞌ na̱nj á ―taj nij soꞌ rihaan Pabló a.

23 Dan me se cachrón nij soꞌ güii caꞌna̱ꞌ uún nij soꞌ veꞌ ya̱nj Pabló, ne̱ güii yoꞌ me se caꞌnaꞌ queꞌe̱e̱ tuviꞌ nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ nataꞌ Pabló rihaan nij soꞌ cheꞌé suun uun chij Diose̱ nimán yuvii̱ do̱ꞌ, rihaan chumii̱ nihánj vaa güii do̱ꞌ a. Ne̱ nayaa soꞌ se tucua̱nj síí cuꞌna̱j Moisés do̱ꞌ, nana̱ cachrón nij síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ rihaan yanj ga̱a naá do̱ꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ me cheꞌé no̱ xcúún nij soꞌ cuchuma̱n rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ se na̱na̱ Jesucristó a. Dan me se asi̱j naꞌya̱a̱n guun cheꞌe̱ soꞌ caꞌmii soꞌ rihaan nij soꞌ, ne̱ nda̱a caꞌanj güii navij caꞌmii soꞌ a. 24 Ne̱ taꞌa̱j nij soꞌ roꞌ, cuchumán rá se na̱na̱ soꞌ, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ ne cuchuma̱n rá nana̱ yoꞌ maꞌ. 25 Ne̱ ne gu̱un cuya̱a̱n rá cunuda̱nj nij soꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ caꞌanj nij soꞌ a. Tza̱j ne̱ ga̱a ataa caꞌa̱nj nij soꞌ, ne̱ caꞌmii Pabló o̱rúnꞌ nana̱ rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ:

―Cuna̱j uxrá vaa nana̱ nihánj nana̱ rqué Nimán Diose̱ rihaan xi̱i níꞌ ga̱a caꞌmii síí cuꞌna̱j Isaías síí nataꞌ se na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá rihaan nij soꞌ a. 26 Nana̱ caꞌmii Isaías rihaan nij soꞌ me nana̱ caꞌmii maꞌa̱n Diose̱ rihaan soꞌ a: “Cuchi̱ꞌ so̱ꞌ rihaan nij soꞌ ne̱ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan nij soꞌ se vaa catu̱u̱ uxrá nana̱ xréé nij soꞌ, tza̱j ne̱ se̱ xcaj nij soꞌ cuentá maꞌ. Ne̱ ni̱ꞌyaj uxrá nij soꞌ, tza̱j ne̱ se̱ queneꞌen nij soꞌ maꞌ. 27 ꞌO̱ se caráán maꞌa̱n nij yuvii̱ nihánj rihaan nij soꞌ cheꞌé rej naꞌvej rá nij soꞌ queneꞌe̱n maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ caráán nij soꞌ xréé nij soꞌ, cheꞌé rej naꞌvej rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ uún a. Ne̱ ne atúj nana̱ nimán nij soꞌ, ꞌyaj nij soꞌ, cheꞌé yan naꞌvej rá nij soꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá ne̱ ca̱nica̱j nimán nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se naꞌvej rá nij soꞌ nahu̱un sa̱ꞌ nimán nij soꞌ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj a̱ man ado̱nj”, me se na̱na̱ Diose̱ caꞌmii síí cuꞌna̱j Isaías ga̱a naá a. 28 Cheꞌé dan xca̱j soj cuentá se vaa a̱j caꞌanj nana̱ nihánj rihaan nij síí yaníj, ne̱ nij soꞌ me síí cuchuma̱n rá se vaa ti̱nanii Diose̱ man nij soꞌ rihaan chrej chiꞌi̱i̱ uun chij nimán nij soꞌ a. ꞌO̱ se nij soꞌ me síí cuno̱ ya̱ nana̱ nihánj na̱nj á ―taj Pabló rihaan nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá ya̱nj chumanꞌ Romá yoꞌ a.

29 Síj caꞌmii soꞌ da̱nj, ga̱a ne̱ cavii nij yuvii̱ israelitá yoꞌ caꞌanj nij soꞌ, ne̱ caꞌmii canó tuviꞌ maꞌa̱n nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ a.

30 Dan me se vi̱j ya̱ yoꞌ cayáán Pabló chumanꞌ Romá yoꞌ, ne̱ maꞌa̱n soꞌ goꞌ tuꞌvee veꞌ ne̱ soꞌ a. Ne̱ veꞌé caꞌmii soꞌ ga̱ cunuda̱nj nij síí caꞌnaꞌ ni̱ꞌyaj man soꞌ a. 31 Ne̱ caꞌmii natáj soꞌ cheꞌé suun uun chij Diose̱ nimán yuvii̱ do̱ꞌ, rihaan chumii̱ nihánj vaa güii do̱ꞌ, ne̱ tucuꞌyón soꞌ se na̱na̱ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ a̱ doj ne cuchuꞌvi̱ꞌ soꞌ, ne̱ ne ca̱ráán nii chrej rihaan soꞌ quiꞌya̱j soꞌ da̱nj a̱ maꞌ.

Romanos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Nihánj me ꞌo̱ yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pablo caꞌnéé soꞌ rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Romá a

1

1 ꞌU̱nj me síí cuꞌna̱j Pablo, ne̱ ꞌyaj sunj rihaan Jesucristó a. Dan me se canacúún Jesucristó mán ꞌu̱nj guún ꞌu̱nj apóstol cheꞌé rej nata̱ꞌ ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan yuvii̱, 2 ne̱ dan me se ga̱a naá cataj Diose̱ rihaan nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, ne̱ vaa güii ti̱nanii ya̱ Diose̱ man yuvii̱ rihaan sayuun, ne̱ cuno nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ cachrón nij soꞌ nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan yanj cuꞌna̱j danj Diose̱ na̱nj ado̱nj.

3-4 Dan me se cataj xnaꞌanj Diose̱ cheꞌé Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ dan me se taꞌníí Diose̱ me Jesucristó, ne̱ si̱j noco̱ꞌ xnaꞌanj tuvi̱ꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j David síí cane ga̱a naá me soꞌ, ne̱ dan me se ase vaa nee̱ man síí cuꞌna̱j David roꞌ, da̱nj vaa nee̱ man soꞌ uún, tza̱j ne̱ caviꞌ soꞌ, ga̱a ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, ne̱ cheꞌé dan me neꞌen níꞌ se vaa ya̱ taꞌni̱j Diose̱ me soꞌ ne̱ síí sa̱ꞌ nimán me uún soꞌ a.

5 Ina̱nj cheꞌé Jesucristó me quiꞌyaj Diose̱ se lu̱j cheꞌej se vaa cuneꞌ Diose̱ manj caꞌa̱nj ꞌu̱nj rihaan nij yuvii̱ yaníj a. Dan me se ne caꞌa̱nj ꞌu̱nj rihaan nij yuvii̱ israelitá maꞌ. Tza̱j ne̱ caꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij yuvii̱ yaníj, ne̱ dan me se me rá Diose̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan nij yuvii̱ yaníj yoꞌ, cheꞌé rej cuchuma̱n rá nij soꞌ nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ cuno̱ nij soꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj. 6 Ne̱ yuvii̱ yaníj me taꞌa̱j nij soj uún, ne̱ canacúún Jesucristó man maꞌa̱n soj si̱j yaníj canoco̱ꞌ soj man soꞌ ado̱nj.

7 Dan me se ꞌyáá ꞌu̱nj yanj nihánj caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan nij soj si̱j ya̱nj chumanꞌ Romá si̱j ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá Diose̱ man, ne̱ dan me se canacúún Diose̱ man soj gu̱un soj síí ga̱a̱ sa̱ꞌ nimán, ne̱ me raj quiꞌya̱j Rej níꞌ Diose̱ quiꞌya̱j Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ quiꞌya̱j se lu̱j cheꞌé soj, ne̱ me raj ga̱a̱ xe̱j nimán soj, quiꞌya̱j uún ro̱j soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa me ndoꞌo rá síí cuꞌna̱j Pablo cuchi̱ꞌ soꞌ chumanꞌ Romá a

8 Cuno yuvii̱ ma̱n nu̱ꞌ cachra̱ꞌ rihaan chumii̱ se vaa amán rá nij soj niꞌya̱j soj Diose̱, ne̱ cheꞌé dan me nagóꞌ ꞌu̱nj graciá rihaan Diose̱, ne̱ racuíj Jesucristó mán ꞌu̱nj nago̱ꞌ ꞌu̱nj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé cunuda̱nj soj ei. 9 Dan me se ꞌyaj suun ꞌu̱nj rihaan Diose̱, ne̱ natáꞌ ꞌu̱nj nana̱ sa̱ꞌ se‑na̱na̱ taꞌníí Diose̱ síí cuꞌna̱j Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan neꞌen Diose̱ se vaa ya̱ ya̱ niga̱nj achíín ni̱ꞌyáj rihaan Diose̱ cheꞌé soj ei. 10 Ne̱ ga̱a achíín ni̱ꞌyáj rihaan Diose̱, ne̱ achíín ni̱ꞌyáj cheꞌé soj, ne̱ dan me se achíín ni̱ꞌyáj rihaan Diose̱ se vaa caꞌve̱j soꞌ cuchi̱j chiháán soj vaa güii, 11 ne̱ me raj que̱neꞌenj man soj, ne̱ me raj narque̱j chrej nucua̱j man soj, cheꞌé rej quinari̱ꞌ nucuaj nimán soj a. 12 Dan me se nucua̱j ndoꞌo rá cunuda̱nj níꞌ man tuviꞌ níꞌ, ne̱ cheꞌé dan me asa̱ꞌ nariꞌ tuviꞌ níꞌ, ne̱ narque̱ níꞌ chrej nucua̱j man tuviꞌ níꞌ á. 13 Ne̱ me raj queneꞌe̱n soj se vaa guun queꞌe̱e̱ güii cachronj cuchi̱j chiháán soj, tinu̱j, nocoj. Tza̱j ne̱ ne caꞌve̱e cuchi̱j, cheꞌé se vaa ndoꞌo suun rihanj, tza̱j ne̱ ase vaa natáꞌ ꞌu̱nj rihaan yoꞌó nij yuvii̱ yaníj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ gue̱e̱ nata̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan soj a. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ cunu̱u ri̱i̱ doj tuviꞌ níꞌ, quiꞌya̱j níꞌ ado̱nj. 14 Dan me se cheꞌé se no̱ xcúún ꞌu̱nj nata̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ yaníj roꞌ, cheꞌé dan nata̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ dan me se rihaan nij síí ma̱n chumanꞌ noco̱o do̱ꞌ, rihaan nij síí ya̱nj quij do̱ꞌ, rihaan nij síí avii raa̱ do̱ꞌ, rihaan nij síí ne nica̱j cuentá do̱ꞌ, rihaan cunuda̱nj nij soꞌ natáꞌ ꞌu̱nj a. 15 Cheꞌé dan niha̱ꞌ ndoꞌo raj cuchi̱j chumanꞌ Romá caꞌmi̱i̱ natáj ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan soj uún ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa vaa ndoꞌo yuꞌvee nó se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ a

16 Taj a̱ doj chrej naꞌa̱j nó rihanj caꞌmi̱j se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se nana̱ nucua̱j uxrá me se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ dan me se caꞌmii Diose̱ se‑na̱na̱ Diose̱ cuno̱ yuvii̱, ne̱ cuchuma̱n rá nij yuvii̱ cuno̱ nij yuvii̱ nana̱, ne̱ ti̱nanii Diose̱ man nij yuvii̱ rihaan sayuun, ne̱ dan me se asino ya̱a̱n me rá Diose̱ ti̱nanii Diose̱ man nij yuvii̱ israelitá rihaan sayuun, ne̱ me rá uún Diose̱ ti̱nanii Diose̱ man nij yuvii̱ yaníj rihaan sayuun uún ado̱nj. 17 Dan me se cataj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan níꞌ se vaa caꞌve̱e cunu̱u sa̱ꞌ nimán níꞌ rihaan Diose̱, quiꞌya̱j Diose̱, ga̱a ne̱ amán rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ Diose̱, ne̱ cheꞌé dan cunuu sa̱ꞌ nimán níꞌ rihaan Diose̱ a. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ cuchuma̱n doj rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man Diose̱ a. Veé ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa nana̱ nihánj ga̱ nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱, taj yoꞌ se vaa: “Ma̱a̱n cheꞌé se amán rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ man Diose̱, cheꞌé dan cunuu sa̱ꞌ nimán níꞌ, ne̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj”, taj danj Diose̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj yuvii̱ a

18-19 A̱j cataj xnaꞌanj Diose̱ síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ rihaan níꞌ se vaa aꞌmaan rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ cunuda̱nj se chiꞌi̱i̱ ꞌyaj nij yuvii̱, ne̱ me rá Diose̱ xca̱j nij yuvii̱ cuentá se vaa síí uun chij sa̱ꞌ me soꞌ, ne̱ cheꞌé dan quiꞌyaj Diose̱ daj a̱ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ni̱ꞌyaj yuvii̱ a. A̱j neꞌen yuvii̱ rasu̱u̱n, ne̱ xcaj nij yuvii̱ cuentá se vaa síí uun chij sa̱ꞌ ndoꞌo me Diose̱, tza̱j ne̱ ina̱nj cacunꞌ ꞌyaj nij yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan taj se ꞌyáꞌ cuno̱ nij yuvii̱ nana̱ ya̱ a̱ maꞌ. Cheꞌé dan me aꞌmaan rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man nij yuvii̱ a. 20 Dan me se ga̱a quiꞌyaj Diose̱ chumii̱, ne̱ curuviꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n quiꞌyaj Diose̱ niꞌya̱j yuvii̱, ne̱ nuviꞌ maꞌa̱n Diose̱ niꞌya̱j yuvii̱, tza̱j ne̱ neꞌen yuvii̱ nij rasu̱u̱n quiꞌyaj Diose̱, ne̱ xca̱j nij yuvii̱ cuentá se vaa síí uun chij ndoꞌo me Diose̱, ne̱ dan me se xca̱j nij yuvii̱ cuentá se vaa ya̱ o̱rúnꞌ soꞌ me Diose̱, ne̱ xca̱j nij yuvii̱ cuentá se vaa ga̱a̱ nucua̱j ndoꞌo Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, rá Diose̱ a. Cheꞌé dan sese cata̱j nij yuvii̱ se vaa ne neꞌen nij yuvii̱ da̱j vaa Diose̱, ne̱ síí ne̱ me nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se a̱j queneꞌen nij yuvii̱ nu̱ꞌ rasu̱u̱n quiꞌyaj Diose̱ ado̱nj.

21 Dan me se a̱j queneꞌen nij yuvii̱ da̱j vaa Diose̱, tza̱j ne̱ ne cata̱j nij yuvii̱ se vaa sa̱ꞌ vaa Diose̱ maꞌ. Ne nago̱ꞌ nij yuvii̱ graciá rihaan Diose̱ maꞌ. Me rá nij yuvii̱ cavi̱i̱ raa̱ maꞌa̱n nij soꞌ da̱j vaa Diose̱, tza̱j ne̱ se̱ guun nucua̱j nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ da̱nj maꞌ. Cheꞌé dan ina̱nj raa̱ maꞌa̱n nij soꞌ vaj nij soꞌ, ne̱ ne caꞌve̱e xca̱j nij soꞌ cuentá a̱ maꞌ. 22 Síí cu̱u raa̱ me nij soꞌ, taj maꞌa̱n nij soꞌ, tza̱j ne̱ caꞌmii ne̱ nij soꞌ, ne̱ tana̱nj nahuun nij soꞌ síí niꞌyo̱n doj a. 23 Diose̱ me síí veꞌé ndoꞌo vaa, ne̱ daj chiha̱a̱ míj ne aviꞌ soꞌ, ne̱ cheꞌé dan no̱ xcúún yuvii̱ canoco̱ꞌ yuvii̱ man soꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ naꞌvej rá nij yuvii̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ Diose̱ ya̱ maꞌ. Ma̱a̱n se yuvii̱ do̱ꞌ, xtâj do̱ꞌ, xcuu do̱ꞌ, xcuáá do̱ꞌ, tinangaꞌ nij yuvii̱, ne̱ yoꞌó rasu̱u̱n ꞌanj niꞌya̱ u̱u̱n rihaan yoꞌóó nihánj tinangaꞌ nij soꞌ, ne̱ taj nij soꞌ se vaa yaꞌanj me tinangaꞌ nij soꞌ, taj nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

24 Cheꞌé dan caꞌneꞌ rá Diose̱ ga̱ nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ me se nij me rá maꞌa̱n nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ ina̱nj se nij ndoꞌo quiꞌyaj nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Dan me se quiꞌyaj ndoꞌo nij soꞌ cacunꞌ man maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ ina̱nj se nij quiꞌyaj nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ, 25 ne̱ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ ya̱ ne caꞌve̱j nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se nana̱ ne̱ cuno nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ naꞌvíj nij soꞌ rihaan nij rasu̱u̱n quiꞌyaj Diose̱, tza̱j ne̱ rihaan maꞌa̱n Diose̱ ne naꞌvi̱j nij soꞌ maꞌ. Ne̱ Diose̱ me síí gu̱un chij uxrá rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

26 Cheꞌé dan caꞌneꞌ rá Diose̱ ga̱ nij yuvii̱ quiꞌya̱j maꞌa̱n nij yuvii̱ se nij, ne̱ nij chana̱ me se ne caꞌve̱j rá nij chana̱ coto̱j nij noꞌ ga̱ nica̱ nij noꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se naquiꞌyaj nij taꞌa̱j nij chana̱ chii man nij chana̱, ne̱ otoj nij noꞌ ga̱ tuviꞌ cha̱na̱ maꞌa̱n nij noꞌ na̱nj ado̱nj. 27 Ne̱ adi̱ꞌ se ꞌyaj nij chana̱ ga̱ tuviꞌ cha̱na̱ nij noꞌ roꞌ, da̱nj quiꞌyaj gue̱e̱ nij snóꞌo uún ga̱ tuviꞌ sno̱ꞌo soꞌ uún na̱nj ado̱nj. Dan me se síj cotoj nij snóꞌo ga̱ nica̱ nij soꞌ, ne̱ guun rá nij soꞌ coto̱j nij soꞌ ga̱ tuviꞌ sno̱ꞌo nij soꞌ, ne̱ nij ndoꞌo quiꞌyaj nij snóꞌo, ne̱ quiranꞌ nij soꞌ sayuun cheꞌé se nij quiꞌyaj nij soꞌ ado̱nj.

28 Ne caꞌve̱j rá nij yuvii̱ queneꞌe̱n nij yuvii̱ da̱j vaa Diose̱ a̱ maꞌ. Cheꞌé dan caꞌneꞌ rá Diose̱ ga̱ nij yuvii̱, ne̱ navij raa̱ nij yuvii̱ snúú na̱nj á. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ ina̱nj se nij ꞌyaj nij yuvii̱, ne̱ dan me se ꞌyaj nij soꞌ ina̱nj se naꞌvej rá Diose̱ quiꞌya̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 29 Quij vaa nimán nij yuvii̱ a. Ina̱nj me rá nij yuvii̱ gu̱un nij yuvii̱ síí ruꞌve̱e̱ doj, ne̱ uun xco̱j ruva̱a̱ rá nij yuvii̱ niꞌya̱j nij soꞌ tuviꞌ nij soꞌ a. Ticaviꞌ nij yuvii̱ tuviꞌ nij yuvii̱, ga̱a ne̱ anica̱j nij yuvii̱ unuꞌ nij soꞌ a. Nanoꞌ ndoꞌo nij yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j nij yuvii̱, quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ nij yuvii̱ man tuviꞌ nij yuvii̱ a. Nanó nij soꞌ cuentó ne̱ cheꞌé tuviꞌ nij soꞌ, 30 ne̱ nij aꞌmii nij soꞌ cheꞌé tuviꞌ nij soꞌ a. Naꞌvej uxrá rá nij soꞌ neꞌen nij soꞌ Diose̱ a̱ maꞌ. Ina̱nj nana̱ xco̱j ruva̱a̱ aꞌmii nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ a. Síí sa̱ꞌ uxrá me nij soꞌ, rá nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan gu̱un chij nij soꞌ, rá nij soꞌ a. Niga̱nj ya̱j aꞌyuj nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ da̱j ga̱a̱ quiꞌya̱j nij soꞌ, quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ a. Ne uno nij soꞌ aꞌmii rej nij soꞌ aꞌmii nii nij soꞌ aꞌmii a̱ maꞌ. 31 Síí niꞌyo̱n me nij soꞌ, ne̱ a̱ ꞌó tuviꞌ nij soꞌ ne nucua̱j rá niꞌya̱j man nij soꞌ a̱ maꞌ. Ne ꞌe̱e̱ rá nij soꞌ tuviꞌ nij soꞌ maꞌ. 32 Neꞌen nij soꞌ se vaa quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun, quiꞌya̱j Diose̱, tza̱j ne̱ ne acaj nij soꞌ cuentá niꞌya̱j nij soꞌ nana̱ aꞌmii Diose̱ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj cacunꞌ ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ nda̱a niha̱ꞌ rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man yoꞌó yuvii̱ ꞌyaj cacunꞌ ado̱nj.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j Diose̱ asa̱ꞌ caꞌneꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé ꞌo̱ ꞌo̱ yuvii̱ a

1 Me cheꞌé taj so̱ꞌ se vaa o̱rúnꞌ tuvíꞌ so̱ꞌ tumé cacunꞌ ga̱. ꞌO̱ se ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa cacunꞌ ꞌyaj ma̱ꞌán so̱ꞌ ga̱ cacunꞌ ꞌyaj tuvíꞌ so̱ꞌ, ne̱ sese cuta̱ꞌ so̱ꞌ cacunꞌ xráá tuvíꞌ so̱ꞌ, ne̱ cuta̱ꞌ uún nii cacunꞌ xráá ma̱ꞌán so̱ꞌ ado̱nj. 2 Ya̱ uxrá Diose̱ me síí caꞌne̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé cunuda̱nj síí ꞌyaj da̱nj ado̱nj. Dan me se ina̱nj nana̱ ya̱ caꞌmi̱i̱ Diose̱ güii caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱, ne̱ nu̱ꞌ síí chiꞌi̱i̱ roꞌ, quira̱nꞌ ndoꞌo nij soꞌ sayuun, quiꞌya̱j Diose̱ ei. 3 Dan me se utáꞌ so̱ꞌ cacunꞌ xráá tuvíꞌ so̱ꞌ, ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa cacunꞌ ꞌyaj ma̱ꞌán so̱ꞌ uún a. Asa̱ꞌ caꞌve̱e quinani̱i̱ so̱ꞌ rihaan sayuun asa̱ꞌ caꞌneꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé cunuda̱nj yuvii̱, rá so̱ꞌ ga̱. 4 Me cheꞌé ne gu̱un ya̱ rá so̱ꞌ se vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j sa̱ꞌ Diose̱ cheꞌé so̱ꞌ ga̱. Ne̱ me rá uún Diose̱ cara̱a̱ xꞌnaa Diose̱ cheꞌé so̱ꞌ ado̱nj. Naꞌvej rá Diose̱ quiꞌya̱j Diose̱ sayuun mán so̱ꞌ maꞌ. Ne neꞌén so̱ꞌ ase Diose̱ me síí ꞌe̱e̱ rá niꞌya̱j mán so̱ꞌ a̱. Ne̱ me rá Diose̱ ca̱nica̱j nimán so̱ꞌ ca̱nocóꞌ so̱ꞌ man soꞌ ado̱nj.

5 Tza̱j ne̱ veé dan me se naꞌvej uxrá rá so̱ꞌ ta̱náj so̱ꞌ chrej noco̱ꞌ so̱ꞌ, ne̱ naꞌvej rá so̱ꞌ ca̱nica̱j nimán so̱ꞌ ca̱nocóꞌ so̱ꞌ man Diose̱ maꞌ. Ne̱ vaa güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱, ne̱ caꞌmi̱i̱ ya̱ Diose̱, ne̱ caxri̱i̱ yuva̱a̱ Diose̱ man cunuda̱nj nij síí tumé cacunꞌ, ne̱ dan me se caxri̱i̱ yuva̱a̱ Diose̱ man ma̱ꞌán so̱ꞌ uún ado̱nj. Ma̱ꞌán so̱ꞌ quiꞌya̱j caxri̱i̱ yuva̱a̱ Diose̱ mán so̱ꞌ na̱nj á. 6 Dan me se caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé ꞌo̱ ꞌo̱ yuvii̱, ne̱ sese sa̱ꞌ quiꞌyaj yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ sa̱ꞌ quiꞌya̱j Diose̱ ga̱ soꞌ, ne̱ sese yoꞌo̱ soꞌ quiꞌyaj cacunꞌ, ne̱ caꞌa̱nj soꞌ rihaan yaꞌan, quiꞌya̱j Diose̱ a. Da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj.

7 Dan me se taꞌa̱j yuvii̱ racuíj man tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ ina̱nj ꞌyaj nij soꞌ se sa̱ꞌ cheꞌé tuviꞌ nij soꞌ, cheꞌé rej cata̱j Diose̱ se vaa sa̱ꞌ quiꞌyaj nij soꞌ a. Me rá nij soꞌ ca̱yáán nij soꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ ya̱ uxrá da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j Diose̱ á. Ca̱yáán nij soꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj. 8 Xco̱j ruva̱a̱ ndoꞌo rá yoꞌó taꞌa̱j yuvii̱, ne̱ ne uno nij soꞌ nana̱ ya̱ maꞌ. Ma̱a̱n se tucuáán chiꞌi̱i̱ ina̱nj nocoꞌ nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caxri̱i̱ yuva̱a̱ Diose̱ man nij soꞌ a. 9 Quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man cunuda̱nj nij síí quiꞌyaj se nij, ne̱ quira̱nꞌ ndoꞌo nij soꞌ sayuun, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ asino caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé nij síí israelitá, ga̱a ne̱ gu̱un cheꞌe̱ soꞌ caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱ yaníj a.

10 Tza̱j ne̱ sa̱ꞌ uxrá quiꞌya̱j Diose̱ ga̱ nij yuvii̱ quiꞌyaj se sa̱ꞌ, ne̱ Diose̱ me síí cata̱j se vaa sa̱ꞌ quiꞌyaj nij soꞌ, ne̱ ga̱a̱ xe̱j nimán nij soꞌ, ne̱ se̱ cuchuꞌviꞌ nij soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ maꞌ. Da̱nj quiꞌya̱j uún Diose̱ cheꞌé nij yuvii̱ israelitá quiꞌyaj se sa̱ꞌ, ga̱a ne̱ da̱nj quiꞌya̱j uún soꞌ cheꞌé nij yuvii̱ yaníj a. 11 Veé ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa cunuda̱nj níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ, ne̱ dan me se ase vaa quiꞌyaj níꞌ ga̱a cayáán níꞌ rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ gue̱e̱ quiꞌya̱j Diose̱ ga̱ níꞌ ado̱nj.

12 Yuvii̱ noco̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés me nij yuvii̱ israelitá, ne̱ cheꞌé dan, sese ne ꞌyaj nij yuvii̱ israelitá nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man nij soꞌ a. Ne nocoꞌ nij yuvii̱ yaníj se‑tucua̱nj Moisés, tza̱j ne̱ neꞌen maꞌa̱n nij soꞌ da̱j me rá Diose̱ quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun sese se̱ caꞌvej rá nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ nda̱a vaa taj Diose̱ ado̱nj. 13 Caꞌve̱e se neꞌen uxrá níꞌ da̱j vaa se‑tucua̱nj Moisés, tza̱j ne̱ sese se̱ quiꞌyaj níꞌ nda̱a vaa taj tucuáán yoꞌ, ne̱ se̱ cunuu sa̱ꞌ nimán níꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ sese quiꞌya̱j níꞌ nda̱a vaa taj tucuáán yoꞌ, ne̱ ya̱ cunu̱u sa̱ꞌ nimán níꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj. 14 Nda̱ꞌ se ne neꞌen nij yuvii̱ yaníj se‑tucua̱nj Moisés, tza̱j ne̱ avii ina̱nj raa̱ maꞌa̱n nij soꞌ quiꞌya̱j maꞌa̱n nij soꞌ nda̱a vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j yuvii̱ ado̱nj. Neꞌen níꞌ se vaa ꞌyaj maꞌa̱n nij soꞌ se vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ xcaj níꞌ cuentá se vaa nica̱j nij soꞌ tucuáán me rá Diose̱ canoco̱ꞌ yuvii̱, 15 ne̱ cheꞌé se vaa ꞌyaj nij soꞌ roꞌ, cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa neꞌen maꞌa̱n nij soꞌ da̱j me rá Diose̱ quiꞌya̱j yuvii̱, ne̱ dan me se sese ꞌyaj nij soꞌ se nij, ne̱ neꞌen maꞌa̱n nij soꞌ se vaa naꞌvej Diose̱ quiꞌya̱j nij soꞌ da̱nj a. Ne̱ nuchruj ra̱a̱ nij tuvi̱ꞌ nij soꞌ me tucuáán sa̱ꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa ya̱ neꞌen nij soꞌ da̱j me rá Diose̱ quiꞌya̱j nij soꞌ ado̱nj. 16 Ne̱ da̱nj ga̱a̱ caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé nij soꞌ güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé nimán yuvii̱ á. Da̱nj aꞌmii se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ aꞌmij rihaan yuvii̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne nocoꞌ sa̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá se‑tucua̱nj Moisés maꞌ

17 Tza̱j ne̱ ya̱ yuvii̱ israelitá mé so̱ꞌ, rá so̱ꞌ á. Nucua̱j rá so̱ꞌ se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ so̱ꞌ, quiꞌya̱j se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ neꞌén so̱ꞌ Diose̱, rá so̱ꞌ á. 18 Neꞌén so̱ꞌ da̱j me rá Diose̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ tucuꞌyón so̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ ina̱nj sa̱ꞌ ꞌyáá so̱ꞌ, rá ma̱ꞌán so̱ꞌ á. 19 Neꞌen ma̱ꞌán so̱ꞌ ti̱haán so̱ꞌ chrej man nij yuvii̱ aráán rihaan, rá so̱ꞌ á. 20 Neꞌén so̱ꞌ tu̱cuꞌyón so̱ꞌ man nij yuvii̱ niꞌyo̱n do̱ꞌ, man nij xnii do̱ꞌ, rá so̱ꞌ á. Cheꞌé se tucuꞌyón so̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ cheꞌé dan neꞌén so̱ꞌ nu̱ꞌ nana̱ ya̱, rá so̱ꞌ á. 21 Sese neꞌén so̱ꞌ tu̱cuꞌyón so̱ꞌ man yoꞌó yuvii̱ roꞌ, me cheꞌé naꞌvej rá so̱ꞌ tu̱cuꞌyón so̱ꞌ man ma̱ꞌán so̱ꞌ ga̱. Aꞌmii natáj so̱ꞌ rihaan yuvii̱ se vaa se̱ quiꞌyaj itu̱u̱ yuvii̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ me síí itu̱u̱, ne̱ me cheꞌé ꞌyaj itu̱u̱ so̱ꞌ ga̱. 22 Se̱ cotoj yuvii̱ ga̱ nica̱ tuviꞌ yuvii̱, taj so̱ꞌ, tza̱j ne̱ me cheꞌé otoj so̱ꞌ ga̱ nica̱ tuvíꞌ so̱ꞌ ga̱. Nij ndoꞌo vaa yaꞌanj acój yuvii̱, rá so̱ꞌ, tza̱j ne̱ me cheꞌé ꞌyaj itu̱u̱ so̱ꞌ saꞌanj nu̱u̱ tacóó nij yaꞌanj yoꞌ ga̱. 23 Sa̱ꞌ uxrá ꞌyáá so̱ꞌ unó so̱ꞌ nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés, taj so̱ꞌ, tza̱j ne̱ veé dan me se ꞌyaj ndoꞌo so̱ꞌ cacunꞌ naꞌvej rá Diose̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan aꞌngaꞌ naco̱o̱ yuvii̱ niꞌya̱j nij yuvii̱ Diose̱, ꞌyáá so̱ꞌ ado̱nj. 24 ꞌO̱ se a̱j quiꞌyaj soj nda̱a vaa taj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ ado̱nj. Na̱nj taj danj Diose̱, ne̱: “Maꞌa̱n soj si̱j israelitá ꞌyaj aꞌmii yuvii̱ yaníj nana̱ nij cheꞌé Diose̱ á”. Nihánj me nana̱ caꞌmii Diose̱ cheꞌé maꞌa̱n soj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa me rá Diose̱ canoco̱ꞌ nimán yuvii̱ man Diose̱ a

25 Cutaꞌ nii taꞌngaꞌ man nee̱ mán so̱ꞌ asanj. Cuna̱j vaa yoꞌ, sese ya̱ unó so̱ꞌ nana̱ caꞌmii Diose̱, tza̱j ne̱ sese ne unó so̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ taj se gúnꞌ man taꞌngaꞌ yoꞌ maꞌ. 26 Ne̱ xa̱ꞌ síí yaníj, tza̱j ne̱ sese ꞌyaj soꞌ se vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j yuvii̱, ne̱ ase vaa síí ta̱j taꞌngaꞌ man roꞌ, da̱nj vaa gue̱e̱ soꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj. 27 Dan me se neꞌén so̱ꞌ si̱j israelitá nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ cutaꞌ nii taꞌngaꞌ mán so̱ꞌ, tza̱j ne̱ sese se̱ cunó so̱ꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cuta̱ꞌ nii cacunꞌ xráá so̱ꞌ, cata̱j nii se vaa sa̱ꞌ doj ꞌyaj síí yaníj ase ꞌyáá so̱ꞌ á. Nda̱ꞌ se taj taꞌngaꞌ táá man síí yaníj, tza̱j ne̱ ꞌyaj soꞌ nda̱a vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j soꞌ a, cata̱j nii a.

28 Tza̱j ne̱ caꞌve̱e se quiꞌya̱j yoꞌo̱ soꞌ nu̱ꞌ se‑tucua̱nj nij yuvii̱ israelitá, tza̱j ne̱ nuveé si̱j israelitá veꞌé nocoꞌ man Diose̱ me soꞌ, quiꞌya̱j tucuáán yoꞌ, ni̱ꞌyaj Diose̱ maꞌ. Caꞌve̱e se cutaꞌ nii taꞌngaꞌ nee̱ man yoꞌo̱ soꞌ, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvee gu̱un soꞌ síí sa̱ꞌ uno rihaan Diose̱, quiꞌya̱j taꞌngaꞌ yoꞌ maꞌ. 29 Caꞌve̱e se nu̱ꞌ nana̱ no̱ rihaan yanj nocoꞌ yoꞌo̱ soꞌ, tza̱j ne̱ nuveé si̱j israelitá veꞌé noco̱ꞌ man Diose̱ me soꞌ, quiꞌya̱j yanj yoꞌ, ni̱ꞌyaj Diose̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ me maꞌa̱n síí noco̱ꞌ ya̱ man Diose̱ ne̱ nahuun sa̱ꞌ nimán, ne̱ ase vaa yoꞌo̱ yuvii̱ israelitá roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ caꞌve̱e se caꞌmi̱i̱ yuvii̱ nana̱ chiꞌi̱i̱ cheꞌé soꞌ, tza̱j ne̱ ne rihuun rá soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n Diose̱ cata̱j se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj soꞌ ado̱nj.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé nij yuvii̱ israelitá a

1 A̱ me se caꞌve̱e doj quiꞌya̱j canaán níꞌ si̱j israelitá, rá so̱ꞌ ga̱. Ne̱ a̱ me rasu̱u̱n quiri̱ꞌ níꞌ quiꞌya̱j yan ataꞌ níꞌ taꞌngaꞌ ga̱. 2 ꞌO̱ se vaa se uun ya̱ níꞌ si̱j israelitá ei. Dan me se asino cataj xnaꞌanj Diose̱ nu̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan xi̱i níꞌ ga̱a naá, ne̱ nucua̱j rá Diose̱ man níꞌ se vaa cu̱tumé sa̱ꞌ níꞌ se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ se̱ quiniꞌyón níꞌ man yoꞌ, rá Diose̱ a. 3-4 Taꞌa̱j tuviꞌ níꞌ ne cuchuma̱n rá ni̱ꞌyaj se‑na̱na̱ Diose̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ taj se ꞌyaj maꞌ. A̱ ꞌó güii se̱ quiniꞌyón Diose̱ nana̱ caꞌmii soꞌ rihaan níꞌ si̱j israelitá maꞌ. Nucua̱j rá níꞌ man soꞌ se vaa quiꞌya̱j soꞌ cunuda̱nj se vaa cataꞌ tuꞌva soꞌ, ne̱ dan me se caꞌve̱e se nana̱ ne̱ aꞌmii nu̱ꞌ yuvii̱, tza̱j ne̱ ya̱ vaa cunuda̱nj nana̱ caꞌmii Diose̱ ado̱nj. Danj Diose̱ taj se vaa sese cuno̱ yuvii̱ nana̱ aꞌmii Diose̱, ne̱ xca̱j yuvii̱ cuentá se vaa ya̱ aꞌmii soꞌ, ne̱ sese nano̱ꞌ nij yuvii̱ cacunꞌ xráá Diose̱, ne̱ a̱ ꞌó cacunꞌ se̱ nariꞌ yuvii̱ xráá Diose̱ maꞌ. Da̱nj aꞌmii danj Diose̱ cheꞌé maꞌa̱n Diose̱ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa sa̱ꞌ uxrá ꞌyaj Diose̱ axríj yuva̱a̱ Diose̱ man yuvii̱ tumé cacunꞌ a

5 Vaa taꞌa̱j nij yuvii̱ cata̱j: “Me cheꞌé yuva̱a̱ Diose̱ man níꞌ ga̱a ꞌyaj níꞌ cacunꞌ ga̱. Nese tana̱nj sa̱ꞌ ꞌyaj níꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e xca̱j nii cuentá, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n nii se vaa níꞌ roꞌ, me síí chiꞌi̱i̱ ne̱ o̱rúnꞌ ra̱a̱ Diose̱ roꞌ, me síí sa̱ꞌ, cata̱j nii a”. Da̱nj cata̱j taꞌa̱j nij yuvii̱, 6 tza̱j ne̱ ne chiha̱nꞌ uxrá tuꞌva nij soꞌ da̱nj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se sa̱ꞌ uxrá vaa ꞌyaj Diose̱ axríj yuva̱a̱ Diose̱ man yuvii̱ tumé cacunꞌ, ne̱ dan me se no̱ xcúún Diose̱ caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé cunuda̱nj yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan no̱ xcúún soꞌ quiꞌya̱j soꞌ sayuun man yuvii̱ quiꞌyaj cacunꞌ ado̱nj. 7 Ne̱ vaa taꞌa̱j nij yuvii̱ cata̱j uún a: “Sese aꞌmii ne̱ ꞌu̱nj, ne̱ sa̱ꞌ ꞌyáj, ga̱a ne̱ doj xca̱j nii cuentá se vaa Diose̱ me síí aꞌmii nana̱ ya̱ a. Sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱, cata̱j nii a. Yuvii̱ roꞌ, me síí aꞌmii ne̱, ne̱ o̱rúnꞌ Diose̱ me síí aꞌmii nana̱ ya̱, cata̱j nii a. Cheꞌé dan me taj cheꞌé cuta̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ xráj maꞌ”. Da̱nj aꞌmii uún taꞌa̱j nij yuvii̱, 8 ne̱ taj uún nij soꞌ, ne̱: “Sa̱ꞌ doj quiꞌya̱j ndoꞌo níꞌ cacunꞌ, ga̱a ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ Diose̱ doj, quiꞌya̱j níꞌ á”, taj uún nij yuvii̱ a. Ne̱ aꞌmii nij soꞌ nana̱ nij cheꞌé núj, ne̱ taj nij soꞌ se vaa ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa nana̱ aꞌmii núj ga̱ nana̱ aꞌmii nij soꞌ, taj nij soꞌ, aꞌmii ne̱ nij soꞌ a. Veꞌé uxrá quiꞌya̱j Diose̱, sese quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man nij síí ne̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cunuda̱nj yuvii̱ tumé cacunꞌ a

9 Me nana̱ caꞌmi̱i̱ níꞌ cheꞌé níꞌ si̱j israelitá ga̱. Sa̱ꞌ doj vaa níꞌ rihaan nij yuvii̱ yaníj naꞌ. Taj maꞌ. Ma̱a̱n se a̱j cataj ꞌu̱nj se vaa ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa se quij quiꞌyaj níꞌ si̱j israelitá ga̱ se quij quiꞌyaj nij yuvii̱ yaníj, ne̱ cunuda̱nj níꞌ tumé cacunꞌ a. 10 Ase vaa nana̱ taj ꞌu̱nj roꞌ, da̱nj vaa nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a. Taj yoꞌ: “Taj yan vaj a̱ yoꞌó yuvii̱ sa̱ꞌ maꞌ. 11 A̱ ꞌó yuvii̱ ne neꞌen da̱j vaa Diose̱ maꞌ. A̱ ꞌó yuvii̱ ne tucuꞌyón da̱j vaa Diose̱ maꞌ. 12 Tanáj cunuda̱nj yuvii̱ se‑tucua̱nj Diose̱, ne̱ taj se gúnꞌ man nij yuvii̱ a̱ maꞌ. A̱ ꞌó yuvii̱ ne ꞌyaj se sa̱ꞌ maꞌ. 13 Ase vaa riꞌyuj nee̱ man xnangá na̱j rihaan santó roꞌ, da̱nj vaa riꞌyuj nana̱ aꞌmii nij síí tumé cacunꞌ yoꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se nana̱ tihaꞌ yuꞌunj aꞌmii nij soꞌ, ne̱ dan me se ase vaa na xna̱j ma̱n tuꞌva xcuáá roꞌ, da̱nj vaa nana̱ tuꞌva nij soꞌ, ne̱ ꞌyaj chiꞌi̱i̱ nij soꞌ man nimán yuvii̱ ado̱nj. 14 Dan me se ina̱nj aꞌmii chre̱e nij soꞌ cheꞌé tuviꞌ nij soꞌ a. 15 Chéé nda̱a unánj nij soꞌ ga̱ tacóó nij soꞌ, cheꞌé rej ticavi̱ꞌ nij soꞌ tuviꞌ nij soꞌ a. 16 Doj a̱ ráꞌ va̱j nij soꞌ ꞌyaj nij soꞌ sayuun a. 17 Doj a̱ ráꞌ va̱j nij soꞌ, ne̱ unuꞌ nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ a. Ne̱ a̱ ꞌó tucuáán sa̱ꞌ ne neꞌen nij soꞌ ni̱caj nij soꞌ maꞌ. 18 Ne chuꞌviꞌ nij soꞌ quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man nij soꞌ maꞌ”. Da̱nj vaa taj danj Diose̱ cheꞌé cunuda̱nj yuvii̱ na̱nj ado̱nj.

19 Dan me se yuvii̱ noco̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés me níꞌ si̱j israelitá, ne̱ dan me se neꞌen níꞌ se vaa nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ roꞌ, taj xnaꞌanj rihaan níꞌ da̱j vaa maꞌa̱n níꞌ a. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ gu̱un naꞌa̱j níꞌ ga̱ yoꞌó nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ queneꞌe̱n cunuda̱nj níꞌ se vaa vaa cheꞌé quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man níꞌ na̱nj ado̱nj. 20 ꞌO̱ se taj a̱ yoꞌó yuvii̱ ne quisi̱j quiꞌya̱j nu̱ꞌ nda̱a vaa taj se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ cheꞌé dan taj se ꞌyáꞌ cunu̱u sa̱ꞌ a̱ doj yuvii̱ rihaan Diose̱ quiꞌya̱j tucuáán yoꞌ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se nariꞌ yuvii̱ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ xcaj yuvii̱ cuentá se vaa ya̱ ya̱ si̱j tumé cacunꞌ me maꞌa̱n nij yuvii̱ rihaan Diose̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cunuda̱nj yuvii̱ cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó roꞌ, cunuu sa̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱ a

21 Ne̱ ya̱j me se tihaa̱n Diose̱ rihaan yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j soꞌ ne̱ tinavi̱j soꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ a. Dan me se se̱ cunuu sa̱ꞌ yuvii̱ quiꞌya̱j ina̱nj nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Moisés maꞌ. ꞌO̱ se cataj danj Diose̱ cataj nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá cataj se vaa 22 cuchuma̱n rá yuvii̱ ni̱ꞌyaj yuvii̱ Jesucristó, ga̱a ne̱ tinavi̱j Diose̱ cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱, ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ nij yuvii̱ rihaan Diose̱ a. Taj a̱ ꞌó yuvii̱ ino̱ vaa rihaan Diose̱ maꞌ. 23 ꞌO̱ se cunuda̱nj yuvii̱ tumé cacunꞌ na̱nj ado̱nj. Ne quisi̱j uxrá nij yuvii̱ cunu̱u sa̱ꞌ ina̱nj nij yuvii̱ nda̱a vaa Diose̱ a̱ maꞌ. 24 ꞌO̱ se ma̱a̱n cheꞌé rej cunuu ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man cunuda̱nj yuvii̱ ne̱ quiꞌyaj maꞌa̱n Diose̱ se lu̱j cheꞌé nij yuvii̱ me caꞌvee tinavij Diose̱ cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱ ado̱nj. Dan me se caꞌnéé Diose̱ man Jesucristó rihaan chumii̱, cheꞌé rej caꞌne̱e̱ soꞌ cacunꞌ xráá nij síí amán rá niꞌya̱j man soꞌ, 25 ne̱ dan me se caꞌnéé Diose̱ man Jesucristó nayo̱n Jesucristó rihaan yuvii̱ tumé cacunꞌ, ne̱ cuchuma̱n rá nij síí tumé cacunꞌ se vaa caviꞌ Jesucristó cheꞌé nij soꞌ, ne̱ quinani̱i̱ nij soꞌ rihaan sayuun na̱nj ado̱nj. Dan me se neꞌen níꞌ se vaa tinavij Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱, ne̱ xcaj níꞌ cuentá se vaa vaa nica̱ rá Diose̱ ga̱a tinavij Diose̱ cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱ cane ga̱a naá a. Yuvii̱ cane ga̱a naá roꞌ, ne quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun cheꞌé cacunꞌ tumé nij soꞌ maꞌ. 26 Ma̱a̱n se caráj xꞌnaa Diose̱, ne̱ naꞌvi̱j Diose̱ nda̱a se caviꞌ Jesucristó, ga̱a ne̱ quinavij cacunꞌ cheꞌé nij síí cane ga̱a naá síí amán rá niꞌya̱j man Diose̱ a. Ne̱ xcaj uún níꞌ cuentá se vaa vaa nica̱ rá Diose̱ ga̱a aꞌneꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ya̱nj rihaan chumii̱ cuano̱ a. Dan me se nica̱ vaa rá Diose̱, ne̱ uun nucua̱j Diose̱ tinavi̱j soꞌ cacunꞌ tumé cunuda̱nj níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ga̱a ne̱ gu̱un níꞌ síí sa̱ꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj.

27 Se‑tucua̱nj Moisés me se taj se ꞌyaj tucuáán yoꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé yuvii̱ maꞌ. Dan me se nuveé cheꞌe̱ suun sa̱ꞌ quiꞌyaj suun níꞌ me navij cacunꞌ xráá níꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se cheꞌé se amán rá níꞌ neꞌen níꞌ Jesucristó, cheꞌé dan navij cacunꞌ tumé níꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan se̱ guun cata̱j níꞌ ma̱a̱n cheꞌé se cuno níꞌ nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan Moisés, cheꞌé dan guun níꞌ síí sa̱ꞌ maꞌ. Se̱ caꞌmii níꞌ da̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj cheꞌé Jesucristó me quinanii níꞌ rihaan sayuun na̱nj ado̱nj. 28 Dan me se cuchuma̱n rá yuvii̱ ni̱ꞌyaj yuvii̱ man Jesucristó, ne̱ quinavi̱j cacunꞌ xráá yuvii̱ yoꞌ a. Taj se ꞌyaj ase caꞌvee daj a̱ se lu̱j quiꞌyaj nij yuvii̱ maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj cheꞌé Jesucristó navij cacunꞌ xráá yuvii̱ na̱nj ado̱nj. Dan me nana̱ guun ya̱ rá níꞌ cuno níꞌ ado̱nj. 29 Ne̱ nuveé se‑Dio̱se̱ ina̱nj níꞌ si̱j israelitá me Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se se‑Dio̱se̱ taranꞌ nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ me Diose̱ na̱nj ado̱nj. 30 O̱rúnꞌ Diose̱ nicunꞌ, ne̱ sese cuchuma̱n rá nij yuvii̱ israelitá ni̱ꞌyaj nij yuvii̱ Diose̱, ne̱ cata̱j Diose̱ se vaa sa̱ꞌ quiꞌyaj nij soꞌ, ne̱ sese cuchuma̱n rá yuvii̱ yaníj ni̱ꞌyaj nij soꞌ Diose̱, ne̱ cata̱j uún Diose̱ se vaa sa̱ꞌ quiꞌyaj nij soꞌ uún na̱nj ado̱nj.

31 Dan me se a̱j cataj núj se vaa taj se gúnꞌ man nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ ga̱a naá, rá soj naꞌ. Daj chiha̱a̱ míj se̱ guun da̱nj rá soj maꞌ. Vaa se gúnꞌ man yoꞌ ei. Vaa cheꞌé ndoꞌo cuchruj Moisés tucuáán caꞌmii Diose̱ cheꞌé níꞌ ei. Ina̱nj da̱nj aꞌmii núj na̱nj ado̱nj.

4

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Abraham, ne̱ cunuu sa̱ꞌ soꞌ rihaan Diose̱ a

1 Síí cuꞌna̱j Abraham me se xi̱i níꞌ si̱j israelitá me soꞌ ga̱a naá, ne̱ neꞌen níꞌ se vaa nuveé cheꞌe̱ se vaa quiꞌyaj maꞌa̱n soꞌ me cavii sa̱ꞌ soꞌ maꞌ. 2 ꞌO̱ se ne nó xcúún Abraham cata̱j Abraham se vaa ma̱a̱n cheꞌé se sa̱ꞌ quiꞌyaj soꞌ, cheꞌé dan guun niha̱ꞌ rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man soꞌ maꞌ. Taj cheꞌé caꞌmi̱i̱ soꞌ da̱nj maꞌ. Neꞌen Diose̱ se vaa ne ya̱ vaa nana̱ yoꞌ maꞌ. 3 Ma̱a̱n se maꞌa̱n danj Diose̱ taj: “Cuchumán rá síí cuꞌna̱j Abraham niꞌya̱j soꞌ Diose̱, ne̱ cheꞌé dan cataj Diose̱ se vaa si̱j sa̱ꞌ me Abraham a. Da̱nj caꞌmii Diose̱ cheꞌé soꞌ a”. Ina̱nj da̱nj aꞌmii danj Diose̱ na̱nj ado̱nj.

4 Dan me se sese yoꞌo̱ mozó ꞌyaj suun rihaan ꞌo̱ ruꞌvee, ne̱ na̱ruꞌvee ruꞌvee rihaan mozó yoꞌ, ne̱ no̱ xcúún mozó yoꞌ quiꞌya̱j canaán soꞌ tuꞌvee soꞌ a. 5 Tza̱j ne̱ ino̱ quiꞌyaj Diose̱ ga̱ Abraham, ne̱ dan me se ne quiꞌya̱j suun Abraham rihaan Diose̱ maꞌ. Ne nó xcúún Diose̱ na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan Abraham maꞌ. Ma̱a̱n cheꞌé se xcaj Abraham cuentá se vaa caꞌve̱e tinavi̱j Diose̱ cacunꞌ tumé yuvii̱ roꞌ, cheꞌé dan cuchumán rá Abraham niꞌya̱j soꞌ Diose̱, ne̱ cheꞌé dan cataj Diose̱ se vaa si̱j sa̱ꞌ me soꞌ, ne̱ da̱nj quiꞌyaj u̱u̱n Diose̱ se lu̱j cheꞌé soꞌ na̱nj ado̱nj.

6 ꞌO̱ cuya̱a̱n vaa nana̱ aꞌmij nihánj ga̱ nana̱ caꞌmii síí cuꞌna̱j David ga̱a naá ga̱a cataj xnaꞌanj David se vaa niha̱ꞌ rá yuvii̱ tinavij maꞌa̱n Diose̱ cacunꞌ xráá, yuvii̱ ne nó xcúún quiꞌya̱j suun rihaan Diose̱ a. Cataj síí cuꞌna̱j David a: 7 “Cavii sa̱ꞌ síí xꞌnéj cacunꞌ xráá quiꞌyaj Diose̱ á. Nu̱ꞌ se nij quiꞌyaj soꞌ roꞌ, navij cuano̱ á. 8 Cavii sa̱ꞌ soꞌ, ne̱ neꞌen soꞌ se vaa a̱ doj cacunꞌ se̱ cutaꞌ uún Diose̱ xráá soꞌ daj chiha̱a̱ míj maꞌ”.

9 Ne̱ o̱rúnꞌ nij yuvii̱ israelitá yuvii̱ ataꞌ taꞌngaꞌ man me avii sa̱ꞌ rihaan Diose̱, rá soj naꞌ. Nda̱a nij yuvii̱ yaníj yuvii̱ nuviꞌ taꞌngaꞌ ataꞌ man avii sa̱ꞌ uún rihaan Diose̱, rá soj xa̱ꞌ. Cunuda̱nj yuvii̱ me caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ rihaan Diose̱ ei. ꞌO̱ se a̱j neꞌen níꞌ se vaa taj danj Diose̱: “Cuchumán rá síí cuꞌna̱j Abraham niꞌya̱j soꞌ Diose̱, ne̱ cheꞌé dan cataj Diose̱ se vaa si̱j sa̱ꞌ me soꞌ a”. Da̱nj taj danj Diose̱ a.

10 Dan me se cataj Diose̱ se vaa navij cacunꞌ tumé síí cuꞌna̱j Abraham yoꞌ, cheꞌé se cuchumán rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱, ne̱ da̱j si̱j me Abraham ga̱a caꞌmii Diose̱ da̱nj, rá soj ga̱. Si̱j cataꞌ taꞌngaꞌ man me soꞌ, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. ꞌO̱ se da̱nj caꞌmii Diose̱ ga̱a ataa cata̱ꞌ taꞌngaꞌ man soꞌ na̱nj ado̱nj. 11 Cachén xcaꞌa̱nj yoꞌ caꞌmii Diose̱ da̱nj cheꞌé soꞌ, ga̱a ne̱ cutaꞌ maꞌa̱n soꞌ taꞌngaꞌ man soꞌ, ne̱ tihaa̱n soꞌ rihaan nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ se vaa a̱j tinavij ya̱ Diose̱ cacunꞌ xráá soꞌ, ne̱ dan me se guun soꞌ xi̱i cunuda̱nj nij yuvii̱ nuu sa̱ꞌ rihaan Diose̱ yuvii̱ ne ataꞌ taꞌngaꞌ man, ne̱ ase vaa quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Abraham roꞌ, da̱nj ꞌyaj uún nij soꞌ a. Dan me se cuchumán rá síí cuꞌna̱j Abraham niꞌya̱j soꞌ Diose̱ ga̱a ataa cata̱ꞌ taꞌngaꞌ man soꞌ, ne̱ da̱nj ꞌyaj uún nij síí yaníj a. 12 Ne̱ xi̱i nij yuvii̱ ataꞌ taꞌngaꞌ man me uún soꞌ, sese ya̱ noco̱ꞌ nij soꞌ tucuáán noco̱ꞌ maꞌa̱n soꞌ, ne̱ dan me se cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ Diose̱, ne̱ tuviꞌ síí cuꞌna̱j Abraham gu̱un nij soꞌ a. Dan me se xi̱i níꞌ me síí cuꞌna̱j Abraham, sese quiꞌya̱j níꞌ nda̱a vaa quiꞌyaj soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuchumán rá síí cuꞌna̱j Abraham cuno soꞌ nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan soꞌ a

13 Dan me se neꞌen níꞌ se vaa cataꞌ tuꞌva Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham se vaa vaa güii, ne̱ ni̱caj yuꞌunj maꞌa̱n Abraham do̱ꞌ, ni̱caj yuꞌunj nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ Abraham do̱ꞌ, man cunuda̱nj chumii̱, ne̱ dan me se ya̱ ya̱ gu̱un yoꞌ toꞌóó nij soꞌ, cataj Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham, ne̱ nuveé cheꞌe̱ se canocoꞌ Abraham nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés me caꞌmii Diose̱ da̱nj rihaan Abraham maꞌ. ꞌO̱ se a̱j cuchumán rá soꞌ cuno soꞌ nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cunuu sa̱ꞌ soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan me cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan soꞌ se vaa ya̱ ya̱ ni̱caj yuꞌunj soꞌ man cunuda̱nj chumii̱ yoꞌ ado̱nj. 14 ꞌO̱ se sese ina̱nj nij síí guun nucua̱j quiꞌya̱j nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés me nij síí ni̱caj yuꞌunj chumii̱, ne̱ taj cheꞌé cuchuma̱n rá níꞌ nana̱ cataꞌ tuꞌva Diose̱ rihaan Abraham a̱ maꞌ. 15 ꞌO̱ se xa̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés, tza̱j ne̱ taj a̱ yoꞌó síí uun nucua̱j quiꞌya̱j nu̱ꞌ tucuáán yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan axríj yuva̱a̱ u̱u̱n Diose̱ rihaan yuvii̱, ꞌyaj tucuáán yoꞌ ado̱nj. (Tza̱j ne̱ sese nuviꞌ tucuáán vaa da̱nj noco̱ꞌ yuvii̱, ne̱ taj cacunꞌ tumé nij yuvii̱ cheꞌé tucuáán yoꞌ maꞌ.)

16 Cheꞌé dan cunuda̱nj níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man Diose̱ roꞌ, me nij síí ni̱caj yuꞌunj man chumii̱, ne̱ veé dan me se lu̱j quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé níꞌ me yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ nana̱ cataꞌ tuꞌva Diose̱ cheꞌé taranꞌ níꞌ a. Dan me se nuveé ina̱nj nij síí gu̱un nucua̱j quiꞌya̱j nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés me nij síí cavi̱i̱ sa̱ꞌ da̱nj maꞌ. Tana̱nj cavi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man Diose̱, nda̱a vaa quiꞌyaj Abraham ado̱nj. ꞌO̱ se xi̱i taranꞌ níꞌ me soꞌ ado̱nj. 17 ꞌO̱ se danj Diose̱ taj se vaa cuneꞌ Diose̱ man soꞌ gu̱un soꞌ xi̱i yuvii̱ ma̱n queꞌe̱e̱ ndoꞌo chumanꞌ a. Da̱nj taj danj Diose̱ cheꞌé soꞌ, ne̱ dan me se xi̱i níꞌ me soꞌ rihaan Diose̱ á. ꞌO̱ se cuchumán rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱, ne̱ Diose̱ roꞌ, me síí ꞌyaj nuu iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ, ne̱ Diose̱ me síí aꞌmii cheꞌé rasu̱u̱n ataa curuvi̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ taj soꞌ se vaa a̱j nicunꞌ nij rasu̱u̱n na̱nj ado̱nj.

18 Ne̱ nucua̱j rá síí cuꞌna̱j Abraham man Diose̱ se vaa ga̱a̱ taꞌníí soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱, tza̱j ne̱ ne queneꞌe̱n soꞌ da̱j me quiꞌya̱j Diose̱ ne̱ ga̱a̱ taꞌníí soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se cuchumán rá soꞌ cuno soꞌ nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ guun soꞌ xi̱i yuvii̱ ma̱n queꞌe̱e̱ ndoꞌo chumanꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se a̱j cataj Diose̱ rihaan soꞌ se vaa ga̱a̱ ndoꞌo taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ soꞌ, ne̱ veé da̱nj quiꞌyaj gue̱e̱ Diose̱ ga̱ soꞌ ado̱nj. 19 Dan me se quisíj soꞌ ꞌo̱ cientó yoꞌ, ne̱ taj va̱j taꞌníí soꞌ, tza̱j ne̱ ne quiri̱ꞌ rá soꞌ cheꞌé rej chii nga̱ me soꞌ ne̱ chana̱ itu̱un me nica̱ soꞌ chana̱ cuꞌna̱j Sara maꞌ. ꞌO̱ se yoꞌo̱ cuchumán rá soꞌ neꞌen soꞌ Diose̱ na̱nj ado̱nj. 20 Ne caꞌve̱j rá soꞌ cata̱j soꞌ se vaa se̱ caꞌvee quiꞌya̱j Diose̱ nda̱a vaa cataj Diose̱ rihaan soꞌ maꞌ. Tana̱nj cuchumán ndoꞌo doj rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱, ga̱a ne̱ nariꞌ nucuaj doj man soꞌ a. Cataj soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱, 21 ne̱ guun ya̱ rá soꞌ se vaa guun nucua̱j Diose̱ quiꞌya̱j Diose̱ cunuda̱nj se vaa cataj Diose̱ a.

22 Cheꞌé dan me cataj Diose̱: “Si̱j sa̱ꞌ me Abraham a”. Da̱nj caꞌmii Diose̱ cheꞌé soꞌ, 23 tza̱j ne̱ nuveé cheꞌe̱ o̱rúnꞌ síí cuꞌna̱j Abraham aꞌmii nana̱ yoꞌ nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ maꞌ. 24 ꞌO̱ se cheꞌé maꞌa̱n níꞌ no̱ nana̱ yoꞌ rihaan danj Diose̱ uún, cheꞌé rej si̱j amán rá niꞌya̱j man Diose̱ me níꞌ uún, ne̱ dan me se a̱j cataj Diose̱ se vaa si̱j sa̱ꞌ me maꞌa̱n níꞌ uún ado̱nj. Veé dan me se amán rá níꞌ se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ quiꞌyaj Diose̱ á. 25 Dan me se caꞌvej rá Diose̱ cavi̱ꞌ Jesucristó cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj níꞌ, ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, quiꞌyaj Diose̱, cheꞌé yan me rá Diose̱ cunu̱u sa̱ꞌ níꞌ rihaan maꞌa̱n Diose̱ ado̱nj.

5

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá níꞌ cheꞌé se cunuu sa̱ꞌ nimán níꞌ rihaan Diose̱ a

1 Dan me se amán rá níꞌ queneꞌen níꞌ Diose̱, ne̱ cheꞌé dan navij cacunꞌ tumé níꞌ, ne̱ cunuu sa̱ꞌ nimán níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan me ne chuꞌviꞌ níꞌ ya̱j, ne̱ vaa dínj nimán níꞌ cheꞌé Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ado̱nj. Ne yuva̱a̱ Diose̱ man níꞌ maꞌ. 2 Dan me se amán rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ man Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan cavii sa̱ꞌ uxrá níꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ ya̱j roꞌ, vaa cheꞌé gu̱un niha̱ꞌ ndoꞌo rá níꞌ cata̱j xnaꞌanj níꞌ rihaan yoꞌó yuvii̱ se vaa vaa güii caꞌa̱nj níꞌ ca̱yáán níꞌ rej sa̱ꞌ ndoꞌo rej ya̱nj maꞌa̱n Diose̱ ado̱nj. 3 Ne̱ vaa cheꞌé gu̱un niha̱ꞌ rá níꞌ cheꞌé sayuun ranꞌ níꞌ, ne̱ dan me se neꞌen níꞌ se vaa cheꞌé sayuun ranꞌ níꞌ me se nariꞌ nucuaj doj nimán níꞌ, 4 ne̱ cheꞌé dan uun niha̱ꞌ rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man níꞌ, ne̱ cheꞌé dan uun ya̱ rá níꞌ se vaa vaa güii ca̱yáán níꞌ ga̱ soꞌ a. 5 Cheꞌé dan se̱ guun naꞌa̱j níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se rqué Diose̱ Nimán Diose̱ man níꞌ, ne̱ Nimán Diose̱ taj xnaꞌanj rihaan níꞌ se vaa ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man níꞌ ado̱nj.

6 ꞌO̱ se Jesucristó me se ga̱a ne gu̱un nucua̱j maꞌa̱n níꞌ si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj quiꞌya̱j sa̱ꞌ níꞌ do̱ꞌ, ga̱a nuveé si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ me níꞌ do̱ꞌ, ne̱ caviꞌ Jesucristó cheꞌé maꞌa̱n níꞌ, ga̱a güii cachrón maꞌa̱n Diose̱ cavi̱ꞌ soꞌ ei. 7 Dan me se taj va̱j yuvii̱ caꞌve̱j rá nayo̱n rihaan tuviꞌ cavi̱ꞌ maꞌ. Caꞌve̱e se síí ne tumé cacunꞌ me tuviꞌ yuvii̱, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvej rá yuvii̱ cavi̱ꞌ yuvii̱ cheꞌé soꞌ maꞌ. Caꞌve̱e se nda̱a síí sa̱ꞌ uxrá nimán me tuviꞌ yuvii̱, tza̱j ne̱ do̱j yuvii̱ quisi̱j rá cavi̱ꞌ cheꞌé tuviꞌ na̱nj ado̱nj. 8 Tza̱j ne̱ ino̱ vaa Diose̱ ga̱ yuvii̱ ei. Dan me se nda̱ꞌ se tumé níꞌ cacunꞌ, tza̱j ne̱ caviꞌ Jesucristó cheꞌé níꞌ, ne̱ nayón soꞌ rihaan níꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ veé dan me se tihaa̱n Diose̱ rihaan níꞌ se vaa ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá Diose̱ man níꞌ ado̱nj.

9 Dan me se a̱j cunuu sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ cuano̱, cheꞌé se caviꞌ Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa a̱ ꞌó güii se̱ caxríj yuva̱a̱ Diose̱ man níꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se tinanii Jesucristó man níꞌ rihaan sayuun quiꞌya̱j Diose̱ man níꞌ a. 10 Dan me se asino ya̱a̱n yuva̱a̱ Diose̱ man cunuda̱nj yuvii̱ cheꞌé cacunꞌ tumé nij yuvii̱, tza̱j ne̱ caꞌnéé Diose̱ taꞌníí Diose̱ cavi̱ꞌ soꞌ cheꞌé yuvii̱, ne̱ guun tuvi̱ꞌ níꞌ ga̱ Diose̱, quiꞌyaj soꞌ a. Ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa ya̱ quinani̱i̱ níꞌ rihaan sayuun asa̱ꞌ caꞌneꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé cunuda̱nj yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ei. 11 Ne̱ uun niha̱ꞌ rá níꞌ cata̱j xnaꞌanj níꞌ rihaan tuviꞌ níꞌ cheꞌé se vaa quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé níꞌ, ne̱ da̱nj ꞌyaj níꞌ cheꞌé Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ei. ꞌO̱ se soꞌ me síí quiꞌyaj guun tuvi̱ꞌ níꞌ ga̱ Diose̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quiꞌyaj canaán Jesucristó rihaan cacunꞌ xnaꞌanj rihaan chumii̱ nihánj a

12 Dan me se o̱rúnꞌ snóꞌo cuꞌna̱j Adán me síí guun ya̱a̱n quiꞌyaj cacunꞌ asino ya̱a̱n, ne̱ dan me se xi̱i cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ me soꞌ, ne̱ quiꞌyaj soꞌ cacunꞌ, ne̱ tanáj soꞌ cacunꞌ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, ne̱ cheꞌé dan ase vaa tumé Adán cacunꞌ roꞌ, da̱nj vaa tumé cunuda̱nj nij yuvii̱ cacunꞌ rihaan Diose̱ a. ꞌO̱ se cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj Adán me se ya̱ guun cheꞌe̱ yuvii̱ quiꞌyaj yuvii̱ cacunꞌ, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nij yuvii̱ caviꞌ nimán nij yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan nu̱ꞌ ꞌnaꞌ aviꞌ nimán cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ ado̱nj. 13 Dan me se asi̱j ataa caꞌmi̱i̱ Diose̱ tucuáán cuchruj Moisés roꞌ, asi̱j da̱nj me quiꞌyaj yuvii̱ cacunꞌ, tza̱j ne̱ taj va̱j se‑tucua̱nj Moisés cuno̱ nij yuvii̱ maꞌ. Cheꞌé dan ne quiꞌya̱j nij yuvii̱ cacunꞌ rihaan se‑tucua̱nj Moisés maꞌ. 14 ꞌO̱ se caviꞌ nimán síí cuꞌna̱j Adán caviꞌ nimán cunuda̱nj tuviꞌ soꞌ caviꞌ nimán, ne̱ nda̱a yuvii̱ ne quiꞌya̱j cacunꞌ nda̱a vaa quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Adán roꞌ, nda̱a nimán nij soꞌ caviꞌ ga̱a ataa quina̱j se‑tucua̱nj Moisés ne̱ ga̱a cuchruj Diose̱ se‑tucua̱nj Moisés uún a.

Dan me se ase vaa quiranꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ sayuun, quiꞌyaj o̱rúnꞌ síí cuꞌna̱j Adán roꞌ, da̱nj vaa cavii sa̱ꞌ queꞌe̱e̱ nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, quiꞌyaj o̱rúnꞌ Jesucristó uún a. 15 Dan me se neꞌen níꞌ se vaa o̱rúnꞌ síí cuꞌna̱j Adán quiꞌyaj cacunꞌ rihaan Diose̱, ne̱ quisíj cacunꞌ yoꞌ tiriꞌ yoꞌ man nimán cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ cuano̱, ne̱ cheꞌé dan nu̱ꞌ ꞌnaꞌ aviꞌ nimán nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ doj a̱ nucua̱j Diose̱ rihaan Adán ei. Cheꞌé dan guun ya̱ rá níꞌ se vaa doj a̱ gu̱un nucua̱j Diose̱ ra̱cuíj Diose̱ man me maꞌa̱n yuvii̱, ne̱ doj a̱ caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij yuvii̱ cheꞌé se lu̱j quiꞌyaj Jesucristó cheꞌé nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 16 Dan me se ga̱a quiꞌyaj o̱rúnꞌ síí cuꞌna̱j Adán cacunꞌ, ne̱ quitáá cacunꞌ xráá nij yuvii̱, tza̱j ne̱ ino̱ uxrá vaa se lu̱j quiꞌyaj Jesucristó cheꞌé níꞌ, ne̱ dan me se ga̱a quisíj quiꞌyaj ndoꞌo níꞌ cacunꞌ ne̱ caviꞌ soꞌ cheꞌé níꞌ, ne̱ dan me se güéj cacunꞌ xráá níꞌ, quiꞌyaj soꞌ ado̱nj. 17 ꞌO̱ se neꞌen níꞌ se vaa ga̱a quiꞌyaj o̱rúnꞌ síí cuꞌna̱j Adán cacunꞌ yoꞌ, ne̱ quiranꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ sayuun se vaa nu̱ꞌ ꞌnaꞌ aviꞌ nimán cunuda̱nj nij yuvii̱ a. Cheꞌé dan níꞌ si̱j cunuu sa̱ꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé se lu̱j quiꞌyaj o̱rúnꞌ Jesucristó cheꞌé níꞌ me se doj a̱ neꞌen níꞌ se vaa ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán níꞌ ne̱ gu̱un chij níꞌ rihaan chumii̱ nihánj cheꞌé soꞌ ado̱nj.

18 Dan me se cheꞌé o̱rúnꞌ cacunꞌ quiꞌyaj Adán me táá cacunꞌ xráá cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, tza̱j ne̱ o̱rúnꞌ suun sa̱ꞌ ndoꞌo quiꞌyaj suun Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan caꞌve̱e güe̱j cacunꞌ xráá cunuda̱nj nij yuvii̱, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ caꞌve̱e yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán nij yuvii̱ a. 19 Dan me se síí cuꞌna̱j Adán roꞌ, o̱rúnꞌ soꞌ ne caꞌve̱j rá cuno̱ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan queꞌe̱e̱ ndoꞌo yuvii̱ tumé cacunꞌ, tza̱j ne̱ cuno o̱rúnꞌ síí cuꞌna̱j Jesucristó rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan cunu̱u sa̱ꞌ queꞌe̱e̱ yuvii̱ rihaan Diose̱ ado̱nj.

20 Dan me se cataj xnaꞌanj Diose̱ da̱j ga̱a̱ se‑tucua̱nj Moisés rihaan Moisés ga̱a naá, tza̱j ne̱ queneꞌen Diose̱ se vaa síí se̱ cuno rihaan Diose̱ me yuvii̱ ne̱ tana̱nj gu̱un queꞌe̱e̱ doj cacunꞌ quiꞌya̱j yuvii̱ cheꞌé se‑tucua̱nj Moisés a. Dan me se quisíj cataj xnaꞌanj Diose̱ da̱j ga̱a̱ se‑tucua̱nj Moisés rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ doj a̱ guun rá yuvii̱ quiꞌya̱j yuvii̱ se chiꞌi̱i̱ á. Tza̱j ne̱ ga̱a xnaꞌanj doj cacunꞌ tumé yuvii̱, ne̱ Diose̱ me síí quirii nimán quiꞌya̱j doj se lu̱j cheꞌé nij yuvii̱, ne̱ dan me se tinavij Diose̱ cacunꞌ tumé nij yuvii̱, ga̱a ne̱ quiꞌyaj canaán se lu̱j yoꞌ rihaan cacunꞌ yoꞌ a. 21 Dan me se asino guun chij ndoꞌo cacunꞌ rihaan nimán yuvii̱, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ yuvii̱ caviꞌ nimán yuvii̱ cheꞌé cacunꞌ, ne̱ quira̱nꞌ nij yuvii̱ sayuun nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. Tza̱j ne̱ quiꞌyaj ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé nij yuvii̱, cheꞌé rej quiꞌya̱j canaán se lu̱j yoꞌ rihaan cacunꞌ, ne̱ gu̱un chij ndoꞌo se lu̱j yoꞌ rihaan nimán nij yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan nuu sa̱ꞌ nimán nij yuvii̱ rihaan Diose̱, ne̱ ca̱yáán nij yuvii̱ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. Da̱nj quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé níꞌ ga̱a caviꞌ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan rcutze̱ ado̱nj.

6

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó me se se̱ caꞌvee canoco̱ꞌ níꞌ chrej chiꞌi̱i̱ ya̱j maꞌ

1 Da̱j quiꞌya̱j níꞌ, rá soj ga̱. ꞌO̱ quiꞌya̱j níꞌ cacunꞌ, ne̱ quiꞌya̱j Diose̱ doj se lu̱j cheꞌé níꞌ, rá soj naꞌ. 2 Taj maꞌ. Se̱ guun quiꞌya̱j níꞌ da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se a̱j tanáj níꞌ chrej chiꞌi̱i̱ á. Asa̱ꞌ caꞌve̱e canoco̱ꞌ uún níꞌ chrej chiꞌi̱i̱, rá soj ga̱. 3 ꞌO̱ se a̱j neꞌen ya̱ soj se vaa ga̱a cataꞌ ne níꞌ cheꞌé Jesucristó, ne̱ ase vaa caviꞌ soꞌ rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, da̱nj caviꞌ níꞌ rihaan tucuáán chiꞌi̱i̱, ne̱ se̱ caꞌvee canoco̱ꞌ níꞌ tucuáán chiꞌi̱i̱ cuano̱ a̱ maꞌ. 4 Dan me se ase vaa quiranꞌ Jesucristó ga̱a cachinꞌ nii man soꞌ rque yoꞌóó roꞌ, da̱nj quiranꞌ níꞌ ga̱a cataꞌ ne níꞌ, ne̱ dan me se ga̱a cachinꞌ nii man soꞌ rque yoꞌóó, ne̱ vaꞌnu̱j güii ne cache̱e̱ soꞌ rihaan yoꞌóó maꞌ. Ne̱ ase vaa ne cache̱e̱ soꞌ rihaan yoꞌóó roꞌ, da̱nj ga̱a̱ níꞌ cuano̱ cheꞌé se cataꞌ ne níꞌ, ne̱ se̱ cachéé níꞌ chrej chiꞌi̱i̱ cuano̱ maꞌ. Ga̱a ne̱ ase vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó ga̱a caviꞌ soꞌ, quiꞌyaj Diose̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ cunu̱u naca̱ nimán níꞌ, ne̱ veꞌé uxrá quiꞌya̱j níꞌ ca̱yáán níꞌ ga̱ tuviꞌ níꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ ei. ꞌO̱ se síí sa̱ꞌ nucua̱j me Diose̱ ei. 5 Dan me se sese ya̱ ya̱ tanáj níꞌ chrej chiꞌi̱i̱ cheꞌé soꞌ roꞌ, ne̱ ya̱ ya̱ cunu̱u sa̱ꞌ nimán níꞌ cheꞌé soꞌ ado̱nj.

6 Neꞌen níꞌ se vaa vaa chiꞌi̱i̱ nimán níꞌ ga̱a ataa cavi̱ꞌ Jesucristó cheꞌé níꞌ, tza̱j ne̱ caviꞌ soꞌ rihaan rcutze̱ cheꞌé níꞌ, ne̱ veé dan me se navij se chiꞌi̱i̱ ma̱n nimán níꞌ, quiꞌyaj soꞌ ga̱a caviꞌ soꞌ, ne̱ taj cheꞌé quiꞌya̱j níꞌ se chiꞌi̱i̱ ne̱ gu̱un níꞌ se‑mo̱zó cacunꞌ ya̱j a̱ maꞌ. 7 ꞌO̱ se ase vaa naꞌvee quiꞌya̱j xnangá cacunꞌ roꞌ, da̱nj vaa níꞌ, ne̱ se̱ caꞌvee canoco̱ꞌ níꞌ chrej chiꞌi̱i̱ ya̱j a̱ maꞌ. 8 Dan me se caviꞌ Jesucristó, ne̱ canocoꞌ níꞌ man soꞌ, ne̱ dan me se caviꞌ se chiꞌi̱i̱ ma̱n nimán níꞌ ei. Ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, ne̱ cheꞌé dan amán rá níꞌ se vaa caꞌve̱e ca̱yáán sa̱ꞌ nimán níꞌ ga̱ soꞌ na̱nj ado̱nj. 9 Dan me se neꞌen níꞌ se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee cavi̱ꞌ uún soꞌ a̱ man ado̱nj. 10 ꞌO̱ se síí caviꞌ roꞌ, daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee quiꞌya̱j soꞌ cacunꞌ, ne̱ síí cunuu iꞌna̱ꞌ uún me se cheꞌé o̱rúnꞌ Diose̱ ne soꞌ ei. 11 Ne̱ cheꞌé dan cata̱j maꞌa̱n soj se vaa a̱j caviꞌ se chiꞌi̱i̱ ma̱n nimán nij soj, ne̱ se̱ quiꞌyaj uún nij soj cacunꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se canocoꞌ nij soj man Jesucristó, ne̱ da̱j se ꞌyaj gue̱e̱ soꞌ, ya̱nj soꞌ cheꞌé rej quiꞌya̱j suun soꞌ rihaan Diose̱ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j níꞌ uún a.

12-13 Cheꞌé dan se̱ caꞌvej rá soj gu̱un chij cacunꞌ rihaan nee̱ man soj maꞌ. Neꞌen soj se vaa vaa güii cavi̱ꞌ nee̱ man soj, ne̱ cheꞌé dan se̱ guun caꞌve̱j rá soj quiꞌya̱j nee̱ man soj náá guun se nij maꞌ. Dan me se ase vaa síí caviꞌ vaa soj ga̱a rque̱, tza̱j ne̱ racuíj Diose̱ man soj, ne̱ cheꞌé dan ase vaa síí cunuu iꞌna̱ꞌ uún vaa soj, ne̱ cheꞌé dan nu̱ꞌ nee̱ man soj quiꞌya̱j suun cheꞌé Diose̱, quiꞌya̱j soj, ne̱ ina̱nj suun sa̱ꞌ quiꞌya̱j suun soj cheꞌé Diose̱ á. 14 Se̱ guun chij cacunꞌ rihaan soj ya̱j a̱ maꞌ. ꞌO̱ se neꞌen soj se vaa se̱ cutaꞌ Diose̱ cacunꞌ xráá soj sese se̱ canocoꞌ soj nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés maꞌ. Tza̱j ne̱ me rá Diose̱ quiꞌya̱j Diose̱ se lu̱j cheꞌé soj, ne̱ quinavi̱j cacunꞌ tumé soj, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj, quiꞌya̱j maꞌa̱n Diose̱, ne̱ cheꞌé dan taj cheꞌé gu̱un chij cacunꞌ rihaan soj a̱ man ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quiꞌya̱j suun níꞌ rihaan ina̱nj Diose̱ a

15 Taꞌa̱j yuvii̱ cata̱j: “Sese da̱nj vaa, ne̱ sese se̱ cutaꞌ Diose̱ cacunꞌ xráá níꞌ cheꞌé se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ sese quiꞌya̱j Diose̱ se lu̱j cheꞌé níꞌ, ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j ndoꞌo níꞌ cacunꞌ na̱nj á”. Da̱nj cata̱j taꞌa̱j yuvii̱, tza̱j ne̱ quij ndoꞌo vaa nana̱ yoꞌ nana̱ tuꞌva nij yuvii̱ ei. 16 Ne acaj soj cuentá se vaa sese chrej chiꞌi̱i̱ canoco̱ꞌ soj, ne̱ gu̱un soj se‑mo̱zó cacunꞌ a. Da̱nj ina̱nj gu̱un chij cacunꞌ rihaan soj, ne̱ ina̱nj u̱u̱n cacunꞌ quiꞌya̱j soj, quiꞌya̱j cacunꞌ, ga̱a ne̱ quiri̱ꞌ nimán soj, quiꞌya̱j cacunꞌ tumé soj a. Tza̱j ne̱ sese cuno̱ soj rihaan Diose̱, ne̱ cu̱nuû soj rihaan Diose̱, ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ nimán soj rihaan Diose̱ na̱nj ei. 17 Ga̱a rque̱ me se se‑mo̱zó cacunꞌ me soj, tza̱j ne̱ guun rá maꞌa̱n soj cuno̱ soj nana̱ tucuꞌyón núj rihaan soj cheꞌé Diose̱, ne̱ cheꞌé dan nagóꞌ ꞌu̱nj graciá rihaan Diose̱ ado̱nj. 18 Dan me se quinanii soj rihaan cacunꞌ, ne̱ ina̱nj se sa̱ꞌ uun rá Diose̱ ꞌyaj soj a. 19 (Dan me se nana̱ nica̱ achrón ꞌu̱nj rihaan yanj nihánj naya̱a̱ soj a. Neꞌén ꞌu̱nj se vaa se̱ guun nucua̱j soj cuno̱ soj nana̱ nachranꞌ maꞌ.) Dan me se ga̱a rque̱ me se caꞌvej rá soj quiꞌya̱j nee̱ man soj se chiꞌi̱i̱, ne̱ quiꞌyaj soj ina̱nj cacunꞌ rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ guun niha̱ꞌ rá soj quiꞌya̱j soj doj cacunꞌ uún a. Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se caꞌve̱j soj quiꞌya̱j soj ina̱nj se sa̱ꞌ nda̱a vaa uun rá Diose̱, ga̱a ne̱ gu̱un soj síí sa̱ꞌ nimán rihaan Diose̱ á.

20 Dan me se ga̱a se‑mo̱zó cacunꞌ me soj, ne̱ guun rá soj se vaa ne nó xcúún soj quiꞌya̱j soj se sa̱ꞌ maꞌ. 21 Cheꞌé dan me cavii sa̱ꞌ soj ga̱a canocoꞌ soj chrej chiꞌi̱i̱, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. Ma̱a̱n se uun naꞌa̱j soj cuano̱ cheꞌé cacunꞌ a̱j quiꞌyaj soj ga̱a rque̱, ne̱ cheꞌé cacunꞌ yoꞌ me se quiri̱ꞌ nimán soj, ne̱ caꞌa̱nj soj rihaan yaꞌan nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. 22 Tza̱j ne̱ ya̱j roꞌ, a̱j quinanii soj rihaan cacunꞌ, ne̱ nuveé se‑mo̱zó cacunꞌ me soj, tana̱nj rihaan Diose̱ nuû soj, ne̱ cheꞌé suun sa̱ꞌ ꞌyaj suun soj rihaan Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan cunu̱u sa̱ꞌ nimán soj, ga̱a ne̱ ca̱yáán soj ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. 23 Dan me se cheꞌé cacunꞌ ꞌyaj yuvii̱ me se yoꞌo̱ gu̱un yaníj nimán nij yuvii̱ rihaan Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, tza̱j ne̱ quiꞌyaj maꞌa̱n Diose̱ se lu̱j cheꞌé níꞌ si̱j ꞌni̱j raꞌa Jesucristó man se vaa caꞌve̱e ca̱yáán níꞌ ga̱ soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj.

7

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quisíj canocoꞌ níꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ cuano̱ nihánj caꞌne̱j nimán níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ cheꞌé Diose̱ a

1 Dan me se a̱j neꞌen nij soj da̱j vaa se‑tucua̱nj Moisés, tinu̱j, nocoj. Cheꞌé dan neꞌen soj se vaa ne nó xcúún nij síí caviꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ tucuáán yoꞌ maꞌ. 2 Ne̱ dan me se sese vaa nica̱ chana̱, ne̱ cane̱ noꞌ ga̱ nica̱ noꞌ, taj nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan Moisés ga̱a naá yoꞌ a. Tza̱j ne̱ sese cavi̱ꞌ nica̱ chana̱, ne̱ caꞌve̱e caꞌa̱nj noꞌ xca̱j noꞌ yoꞌó snóꞌo a. 3 Tza̱j ne̱ sese ya̱nj nica̱ chana̱ ne̱ xca̱j chana̱ yoꞌó snóꞌo, ne̱ tumé ndoꞌo noꞌ cacunꞌ, tza̱j ne̱ sese caviꞌ nica̱ chana̱, ne̱ caꞌve̱e xca̱j chana̱ yoꞌó snóꞌo, ne̱ nuveé cacu̱nꞌ me yoꞌ ga̱a̱ maꞌ.

4 Ne̱ ase vaa chana̱ caviꞌ nica̱ roꞌ, da̱nj vaa maꞌa̱n níꞌ, tinu̱j, nocoj. ꞌO̱ se cheꞌé se caviꞌ Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan quisíj canocoꞌ níꞌ se‑tucua̱nj Moisés na̱nj á. Ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, ne̱ canocoꞌ níꞌ man soꞌ, ne̱ cheꞌé dan guun nucua̱j níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ suun sa̱ꞌ cheꞌé Diose̱ a. 5 Asi̱j rque̱ me se quiꞌyaj suun ndoꞌo níꞌ cheꞌé se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ guun ndoꞌo rá níꞌ cuno̱ níꞌ rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ ne gu̱un nucua̱j níꞌ cuno̱ níꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se tana̱nj a̱ guun doj rá níꞌ quiꞌya̱j níꞌ cacunꞌ, ga̱a ne̱ doj a̱ vaa cacunꞌ quiꞌyaj nee̱ man níꞌ, ne̱ cheꞌé dan vaa güii cavi̱ꞌ nu̱ꞌ nimán níꞌ ei. 6 Dan me se ga̱a naá canocoꞌ uxrá níꞌ tucuáán yoꞌ tucuáán no̱ rihaan yanj, ne̱ no̱ xcúún níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ tucuáán yoꞌ, rá níꞌ ga̱a rque̱, tza̱j ne̱ ya̱j nihánj me se taj cheꞌé canoco̱ꞌ níꞌ tucuáán yoꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se a̱j cunuu sa̱ꞌ nimán níꞌ, ne̱ aꞌnéé nimán maꞌa̱n níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ cheꞌé Diose̱ cuano̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cheꞌé se‑tucua̱nj Moisés xcaj níꞌ cuentá se vaa tumé níꞌ cacunꞌ, tza̱j ne̱ taj se ꞌyáꞌ cunu̱u sa̱ꞌ nimán níꞌ rihaan Diose̱ quiꞌya̱j tucuáán yoꞌ maꞌ

7 Guun rá níꞌ se vaa tucua̱nj chiꞌi̱i̱ me se‑tucua̱nj Moisés naꞌ. Taj a̱ doj maꞌ. ꞌO̱ se se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ quiꞌyaj don caꞌvee xcaj ꞌu̱nj cuentá me se uun cacunꞌ a. Dan me se ga̱a naá cataj Diose̱ se vaa naꞌvej rá Diose̱ gu̱un rá níꞌ siꞌyaj tuviꞌ níꞌ, ne̱ veé dan me se xcaj ꞌu̱nj cuentá se vaa tana̱nj a̱ guun ndoꞌo raj siꞌyaj tuvij ga̱a queneꞌén ꞌu̱nj tucuáán yoꞌ, ne̱ da̱nj ina̱nj vaa nimanj na̱nj á. 8 Veé dan me se xcaj ꞌu̱nj cuentá da̱j vaa se‑tucua̱nj Moisés, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱j guun ndoꞌo raj qui̱ꞌyáj cacunꞌ uún a. Sese nuviꞌ tucuáán canoco̱ꞌ níꞌ ne̱ ne uun rá níꞌ quiꞌya̱j níꞌ cacunꞌ asuun sa̱j maꞌ. 9 Ne̱ asi̱j ataa nari̱ꞌ ꞌu̱nj se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ guun raj se vaa sa̱ꞌ quiꞌyáj, tza̱j ne̱ narij se‑tucua̱nj Moisés, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱j guun raj qui̱ꞌyáj cacunꞌ se vaa naꞌvej rá Diose̱, 10 nda̱a síj, ga̱a ne̱ quiriꞌ nu̱ꞌ nimanj na̱nj ado̱nj. Sese cuno̱ yuvii̱ nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ veꞌé uxrá ca̱yáán nij yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan vaa tucuáán yoꞌ, tza̱j ne̱ ꞌu̱nj nihánj me se da̱j doj se quiriꞌ nu̱ꞌ nimanj, quiꞌyaj tucuáán yoꞌ ado̱nj. 11 Dan me se ga̱a narij se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ guun raj ca̱nocoj nu̱ꞌ tucuáán yoꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ꞌu̱nj, quiꞌya̱j tucuáán yoꞌ, raj a. Tza̱j ne̱ tana̱nj a̱ guun chiꞌi̱i̱ ndoꞌo raj doj, quiꞌyaj cacunꞌ ꞌni̱j nimanj, ne̱ tihaꞌ yuꞌunj cacunꞌ yoꞌ manj, ne̱ cheꞌé dan doj a̱ quiꞌyáj cacunꞌ, ne̱ quiriꞌ nu̱ꞌ nimanj a̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa naꞌvee canoco̱ꞌ níꞌ se‑tucua̱nj Moisés, cheꞌé se uun chij cacunꞌ rihaan nee̱ man níꞌ a

12 Dan me se gue̱e̱ uxrá se‑tucua̱nj Moisés na̱nj á. ꞌO̱ ga̱a̱ nica̱ nimán níꞌ, sese cuno̱ níꞌ man yoꞌ ei. Ne̱ cuna̱j uxrá vaa yoꞌ ei. 13 ꞌU̱nj me se quiriꞌ nimanj quiꞌyaj se‑tucua̱nj Moisés tucuáán sa̱ꞌ, rá nij soj naꞌ. Taj maꞌ. Ma̱a̱n se cheꞌé cacunꞌ quiꞌyáá ꞌu̱nj me quiriꞌ nimanj na̱nj á. Ga̱a cunoj se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ guun cheꞌe̱j quiꞌyáj cacunꞌ, ne̱ queꞌe̱e̱ ndoꞌo cacunꞌ quiꞌyáj, ga̱a ne̱ xcaj ꞌu̱nj cuentá se vaa ma̱n ndoꞌo cacunꞌ nimanj a.

14 Neꞌen níꞌ se vaa nana̱ caꞌmii Nimán Diose̱ me se‑tucua̱nj Moisés, tza̱j ne̱ yuvii̱ u̱u̱n mej, ne̱ ina̱nj cacunꞌ neꞌenj qui̱ꞌyáj a. 15 Ne neꞌenj da̱j me cheꞌé me ꞌyáá ꞌu̱nj da̱nj maꞌ. Dan me se me raj qui̱ꞌyáj se sa̱ꞌ, tza̱j ne̱ ina̱nj cacunꞌ ꞌyáj, ne̱ se chiꞌi̱i̱ naꞌvej raj qui̱ꞌyáj, tza̱j ne̱ ina̱nj se chiꞌi̱i̱ ꞌyáj na̱nj ado̱nj. 16 Chiꞌi̱i̱ vaa cacunꞌ quiꞌyáj, raj, ne̱ dan me se neꞌén ꞌu̱nj se vaa sa̱ꞌ vaa se‑tucua̱nj Moisés a. 17 Dan me se ne quiꞌya̱j ma̱ꞌanj cacunꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ uun chij ndoꞌo cacunꞌ rque nee̱ manj, ne̱ cheꞌé dan nee̱ manj quiꞌyaj cacunꞌ a.

18-19 Neꞌenj se vaa taj se ꞌyáꞌ quiꞌya̱j nee̱ manj se sa̱ꞌ maꞌ. Dan me se me raj qui̱ꞌyáj se sa̱ꞌ, tza̱j ne̱ naꞌvee quiꞌya̱j nee̱ manj se sa̱ꞌ maꞌ. Ne̱ se chiꞌi̱i̱ naꞌvej raj qui̱ꞌyáj, tza̱j ne̱ dan me se ina̱nj se chiꞌi̱i̱ ꞌyáj, ꞌyaj nee̱ manj ado̱nj. 20 Cheꞌé dan me taj ꞌu̱nj se vaa ne ꞌyaj ma̱ꞌanj se chiꞌi̱i̱ maꞌ. ꞌO̱ se uun chij ndoꞌo cacunꞌ rque nee̱ manj, ne̱ cheꞌé dan ina̱nj nee̱ manj ꞌyaj se chiꞌi̱i̱ yoꞌ a. 21 Me raj qui̱ꞌyáj se sa̱ꞌ uun rá Diose̱, tza̱j ne̱ naꞌvee qui̱ꞌyáj da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se tana̱nj ina̱nj ꞌnaꞌ cacunꞌ rihanj a.

22 Neꞌenj se vaa sa̱ꞌ vaa se‑tucua̱nj Moisés, 23 tza̱j ne̱ me ndoꞌo rá nee̱ manj quiꞌya̱j yoꞌ cacunꞌ, ne̱ naꞌvej nee̱ manj cuno̱ yoꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. Ina̱nj tucuáán chiꞌi̱i̱ me rá nee̱ manj canoco̱ꞌ yoꞌ ado̱nj. Dan me se naꞌvej raj qui̱ꞌyáj cacunꞌ, tza̱j ne̱ nee̱ manj ina̱nj me rá se vaa qui̱ꞌyáj cacunꞌ a.

24 Dan me se ni̱quej, raj na̱nj ei. Ina̱nj cacunꞌ ꞌyaj nee̱ manj, ne̱ cheꞌé dan quiri̱ꞌ nu̱ꞌ nimanj, ne̱ vaa güii caꞌa̱nj ꞌu̱nj rihaan yaꞌan, quiꞌya̱j nee̱ manj asuun na̱nj ado̱nj. 25 Ne̱ me síí ti̱nanii manj rihaan nee̱ manj, rá soj ga̱. ꞌO̱ se guun niꞌya̱j ndoꞌo níꞌ rihaan Diose̱ se vaa tinanii Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ manj rihaan sayuun yoꞌ ado̱nj.

Dan me se xa̱ꞌ ma̱ꞌanj, tza̱j ne̱ noco̱ꞌ uxrá ma̱ꞌanj se‑tucua̱nj Diose̱, tza̱j ne̱ xa̱ꞌ nee̱ manj, tza̱j ne̱ ina̱nj se chiꞌi̱i̱ ꞌyaj nee̱ manj a.

8

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa xca̱j níꞌ cuentá cheꞌé ina̱nj Nimán Diose̱, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nimán níꞌ a

1 Ya̱j me se daj chiha̱a̱ míj se̱ cutaꞌ Diose̱ cacunꞌ xráá níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó maꞌ. 2 ꞌO̱ se ꞌu̱nj nihánj me se cheꞌé se canocóꞌ ꞌu̱nj man Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan Nimán Diose̱ me síí guun chij rihaan nimanj, ga̱a ne̱ dan me se cunuu sa̱ꞌ nimanj, ne̱ cheꞌé dan quinanii ꞌu̱nj rihaan cacunꞌ, ne̱ se̱ caviꞌ nu̱ꞌ nimanj quiꞌya̱j cacunꞌ a̱ man ado̱nj. 3 Ne gu̱un nucua̱j nee̱ man níꞌ canoco̱ꞌ nee̱ man níꞌ nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ cheꞌé dan se̱ guun nucua̱j níꞌ quinani̱i̱ maꞌa̱n níꞌ rihaan cacunꞌ tumé níꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ Diose̱ me síí tinanii man níꞌ rihaan cacunꞌ yoꞌ, ne̱ caꞌnéé Diose̱ maꞌa̱n taꞌníí Diose̱ rihaan chumii̱, ne̱ ase vaa nee̱ man níꞌ roꞌ, da̱nj vaa nee̱ man soꞌ uún a. Xa̱ꞌ nee̱ man níꞌ, tza̱j ne̱ tumé níꞌ cacunꞌ, quiꞌyaj nee̱ man níꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌnaꞌ soꞌ, ne̱ cayáán soꞌ ga̱ níꞌ, ne̱ caviꞌ soꞌ cheꞌé níꞌ a. Tza̱j ne̱ taj cacunꞌ tumé maꞌa̱n soꞌ, ne̱ cheꞌé dan taj cheꞌé quiꞌya̱j níꞌ cacunꞌ ya̱j maꞌ. 4 Cuano̱ ya̱j me se taj cheꞌé quiꞌya̱j níꞌ ina̱nj se vaa me rá nee̱ man níꞌ quiꞌya̱j níꞌ maꞌ. Ina̱nj rihaan o̱rúnꞌ Nimán Diose̱ cuno̱ níꞌ, ne̱ quiꞌya̱j maꞌa̱n níꞌ nda̱a vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ a. Dan me se Nimán Diose̱ ꞌyaj uno maꞌa̱n níꞌ se‑tucua̱nj Moisés ado̱nj.

5 Dan me se taꞌa̱j yuvii̱ xcaj cuentá ina̱nj cheꞌé nee̱ man nij soꞌ, tza̱j ne̱ ino̱ doj vaa yuvii̱ noco̱ꞌ man Nimán Diose̱, ne̱ dan me se cheꞌé ina̱nj se vaa me rá Nimán Diose̱ xcaj nij soꞌ cuentá ado̱nj. 6 Sese ina̱nj cheꞌé nee̱ man níꞌ xca̱j níꞌ cuentá, ne̱ cavi̱ꞌ nu̱ꞌ nimán níꞌ a. Tza̱j ne̱ sese cheꞌé Nimán Diose̱ xca̱j níꞌ cuentá, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ, ne̱ caꞌve̱e ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ ga̱a̱ xe̱j nimán níꞌ, quiꞌya̱j Nimán Diose̱ ado̱nj. 7 Sese ina̱nj cheꞌé nee̱ man maꞌa̱n níꞌ xca̱j níꞌ cuentá, ne̱ ta̱j riꞌyunj níꞌ man Diose̱ vaa ga̱a ado̱nj. Se̱ guun nucua̱j maꞌa̱n níꞌ cuno̱ níꞌ se‑tucua̱nj Diose̱ vaa ga̱a̱ maꞌ. 8 Ne aranꞌ rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man nij yuvii̱ acaj cuentá cheꞌé nee̱ man maꞌa̱n nij yuvii̱ a̱ man ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa sese ya̱nj Nimán Diose̱ ga̱ níꞌ, ne̱ sa̱ꞌ doj ga̱a̱ níꞌ a

9 Tza̱j ne̱ ino̱ doj vaa nij soj sese ya̱ ya̱nj Nimán Diose̱ ga̱ soj á. Cheꞌé dan ne ꞌyaj soj nda̱a vaa me rá nee̱ man soj quiꞌya̱j soj maꞌ. Tza̱j ne̱ ina̱nj rihaan Nimán Diose̱ uno soj, ne̱ dan me se sese nuviꞌ Nimán Jesucristó yáán ga̱ yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ nuveé si̱j ꞌni̱j raꞌa Jesucristó man me soꞌ maꞌ. 10 Neꞌen soj se vaa cavi̱ꞌ nee̱ man níꞌ cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj nee̱ man níꞌ, tza̱j ne̱ sese ya̱nj Jesucristó ga̱ níꞌ, ne̱ ꞌo̱ vaa sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan ꞌo̱ vaa iꞌna̱ꞌ nimán níꞌ ado̱nj. 11 Ne̱ neꞌen soj se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó ga̱a caviꞌ soꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ maꞌa̱n Nimán Diose̱ nuû nimán soj, ne̱ cheꞌé dan cunu̱u naca̱ nee̱ man soj asa̱ꞌ caviꞌ soj, quiꞌya̱j uún Diose̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa yuvii̱ uno aꞌmii Nimán Diose̱ me taꞌníí Diose̱ a

12 Cheꞌé dan ne nó xcúún níꞌ quiꞌya̱j níꞌ nda̱a vaa me rá nee̱ man níꞌ maꞌ. Se̱ racuíj níꞌ man nee̱ man níꞌ, man tinu̱j, man nocoj. 13 ꞌO̱ se sese aráyaꞌa̱nj ndoꞌo soj man nee̱ man soj, ne̱ caꞌa̱nj yaníj soj rihaan Diose̱, quiꞌya̱j maꞌa̱n soj ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese cuno̱ soj nana̱ aꞌmii Nimán Diose̱, ne̱ se̱ caꞌvej rá soj quiꞌya̱j nee̱ man soj cacunꞌ, ga̱a ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán soj ado̱nj. 14 ꞌO̱ se yuvii̱ uno aꞌmii Nimán Diose̱ me taꞌníí Diose̱ ei. 15 Neꞌen soj se vaa chuꞌviꞌ mozó neꞌen soꞌ se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ, tza̱j ne̱ naꞌvej rá Diose̱ quiꞌya̱j soj da̱nj rihaan Diose̱ maꞌ. Se̱ cuchuꞌviꞌ nimán soj neꞌen soj Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se nica̱j yuꞌunj Diose̱ man soj, ne̱ guun taꞌni̱j Diose̱ man soj, ne̱ cheꞌé dan me ga̱a̱ niha̱ꞌ rá soj cata̱j soj: “Ata̱j” rihaan Diose̱ á. 16 Dan me se yoꞌo̱ aꞌmii Nimán Diose̱ ga̱ nimán níꞌ, ne̱ taj Nimán Diose̱ se vaa taꞌníí Diose̱ me níꞌ a. 17 Cheꞌé dan vaa güii rque̱ ndoꞌo Diose̱ se sa̱ꞌ rihaan níꞌ ga̱ Jesucristó, ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n ga̱a̱ se sa̱ꞌ rihaan Jesucristó ga̱ níꞌ a. Veé dan me cheꞌé se ranꞌ níꞌ sayuun nda̱a vaa quiranꞌ Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ ga̱ soꞌ, ne̱ gu̱un chij níꞌ ga̱ soꞌ vaa güii ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa vaa güii, ne̱ veꞌé ndoꞌo ga̱a̱ cunuda̱nj chumii̱, quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé níꞌ a

18 Veé dan me se ranꞌ xa̱ꞌ níꞌ sayuun cuano̱, tza̱j ne̱ vaa güii, ne̱ doj a̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ rihaan sayuun ranꞌ níꞌ cuano̱ ado̱nj. ꞌO̱ se ataa cata̱j xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ cheꞌé nu̱ꞌ se sa̱ꞌ ni̱caj níꞌ, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ rqué Diose̱ nu̱ꞌ se sa̱ꞌ rihaan níꞌ, ne̱ quiniꞌyo̱n níꞌ nu̱ꞌ sayuun quiranꞌ níꞌ ei. Da̱nj vaa raj na̱nj ado̱nj. 19 Naꞌvi̱j uxrá cunuda̱nj nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj quisi̱j güii ti̱haa̱n Diose̱ man nij taꞌníí Diose̱ rihaan chumii̱, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n chumii̱ da̱j ga̱a̱ nij soꞌ a. 20 Cuano̱ roꞌ, taj yuꞌvee nó nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ maꞌ. Ga̱a quiꞌyaj Diose̱ chumii̱, ne̱ vaa sa̱ꞌ cunuda̱nj nij rasu̱u̱n yoꞌ, tza̱j ne̱ quiriꞌ nij rasu̱u̱n cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj yuvii̱, ne̱ caꞌvej rá Diose̱ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n yoꞌ, tza̱j ne̱ neꞌen Diose̱ 21 se vaa vaa güii cunu̱u sa̱ꞌ cunuda̱nj nij rasu̱u̱n yoꞌ rihaan chumii̱, ne̱ asa̱ꞌ quisíj güii yoꞌ, ne̱ taj rasu̱u̱n quiri̱ꞌ taj rasu̱u̱n cuchru̱u̱ maꞌ. ꞌO̱ se veꞌé ndoꞌo ga̱a̱ nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n yoꞌ ei. Dan me se ase vaa maꞌa̱n nij taꞌníí Diose̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ uún nij rasu̱u̱n uún, ne̱ veꞌé ndoꞌo ga̱a̱ nij yoꞌ ado̱nj.

22 Dan me se neꞌen níꞌ se vaa ranꞌ uxrá nu̱ꞌ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ sayuun cuano̱, ne̱ me uxrá rá yoꞌ cunu̱u naca̱ uún yoꞌ, ne̱ naꞌvi̱j yoꞌ quisi̱j güii cunu̱u sa̱ꞌ yoꞌ ado̱nj. 23 Vaj a̱ doj, ne̱ ráchej maꞌa̱n níꞌ uún, ne̱ naꞌvi̱j níꞌ cunu̱u naca̱ maꞌa̱n níꞌ uún a. Dan me se ya̱nj Nimán Diose̱ ga̱ níꞌ, ne̱ sa̱ꞌ uxrá vaa Nimán Diose̱, ne̱ cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa rque̱ Diose̱ se sa̱ꞌ doj rihaan níꞌ, ne̱ neꞌen níꞌ se vaa vaa güii, ne̱ queneꞌe̱n yuvii̱ se vaa guun taꞌni̱j Diose̱ man maꞌa̱n níꞌ, ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ nu̱ꞌ nee̱ man níꞌ a. 24 Dan me se tinanii Diose̱ man níꞌ rihaan chrej chiꞌi̱i̱ uun chij nimán níꞌ, ne̱ cheꞌé dan guun ya̱ rá níꞌ se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ, tza̱j ne̱ ataa queneꞌe̱n níꞌ nu̱ꞌ se vaa quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé níꞌ, ne̱ cheꞌé dan nucua̱j ndoꞌo rá níꞌ man Diose̱ se vaa ya̱ ya̱ quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé níꞌ a. 25 Ne neꞌen níꞌ da̱j quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé níꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se nucua̱j rá níꞌ man Diose̱, ne̱ cheꞌé dan se̱ gaa raꞌya̱nj nimán níꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se ga̱a̱ nana̱j nimán níꞌ, ne̱ na̱ꞌvi̱j níꞌ nda̱a se cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa racuíj ndoꞌo Diose̱ man níꞌ a

26 Sese ne neꞌen níꞌ quiꞌya̱j níꞌ nu̱ꞌ se vaa no̱ xcúún níꞌ quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ Nimán Diose̱ ra̱cuíj man níꞌ, ne̱ gu̱un nucua̱j níꞌ a. Ne neꞌen níꞌ da̱j caꞌmi̱i̱ níꞌ ga̱a achíín niꞌya̱j níꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. Cheꞌé dan achíín niꞌya̱j Nimán Diose̱ cheꞌé níꞌ, ne̱ taj xnaꞌanj Nimán Diose̱ rihaan Diose̱ nana̱ me rá maꞌa̱n níꞌ caꞌmi̱i̱ níꞌ a. 27 Dan me se Nimán Diose̱ neꞌen da̱j me rá níꞌ cata̱j xnaꞌanj níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ uno Diose̱ aꞌmii Nimán Diose̱ cheꞌé níꞌ ei. Neꞌen Nimán Diose̱ me se achiin man níꞌ, ne̱ achíín niꞌya̱j Nimán Diose̱ rihaan Diose̱ se vaa rque̱ Diose̱ se vaa achiin man níꞌ a. Dan me se neꞌen Diose̱ se vaa ina̱nj se vaa aꞌvej rá Diose̱ ni̱caj níꞌ achíín niꞌya̱j Nimán Diose̱, ne̱ da̱nj ꞌyaj Nimán Diose̱ cheꞌé cunuda̱nj níꞌ si̱j cunuu sa̱ꞌ nimán rihaan Diose̱ ado̱nj.

28 Dan me se neꞌen níꞌ se vaa racuíj ndoꞌo Diose̱ man níꞌ si̱j aráj cochro̱j rihaan Diose̱ ei. ꞌO̱ se canacúún Diose̱ man níꞌ ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ cheꞌé dan me avii sa̱ꞌ nu̱ꞌ suun ꞌyaj suun níꞌ ga̱ Diose̱ ado̱nj. 29 Ga̱a naá me se queneꞌen Diose̱ se vaa canoco̱ꞌ níꞌ man soꞌ vaa güii, ga̱a ne̱ yoꞌo̱ guun rá Diose̱ se vaa naquiꞌya̱j sa̱ꞌ Diose̱ nimán níꞌ, ne̱ ase vaa taꞌníí Diose̱ síí cuꞌna̱j Jesucristó roꞌ, da̱nj ga̱a̱ níꞌ uún, ne̱ vaa güii cuma̱n ndoꞌo tinúú Jesucristó do̱ꞌ, raꞌvij Jesucristó do̱ꞌ, ne̱ soꞌ gu̱un síí chava̱ꞌ rihaan cunuda̱nj níꞌ a. 30 Ga̱a ne̱ canacúún Diose̱ man níꞌ, ga̱a ne̱ cunuu sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱, quiꞌyaj Diose̱, ga̱a ne̱ ya̱ gu̱un chij níꞌ ga̱ Diose̱, quiꞌya̱j maꞌa̱n Diose̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ guun ta̱náj Diose̱ man níꞌ maꞌ

31 Dan me se Diose̱ me tuviꞌ níꞌ, ne̱ cheꞌé dan taj síí quisi̱j quiꞌya̱j sayuun man níꞌ maꞌ. 32 ꞌO̱ se ne cuchuꞌvi̱ꞌ Diose̱ rque̱ Diose̱ maꞌa̱n taꞌníí Diose̱ cavi̱ꞌ cheꞌé níꞌ, ne̱ cheꞌé dan guun ya̱ rá níꞌ se vaa rque̱ Diose̱ nu̱ꞌ se sa̱ꞌ rihaan níꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ ado̱nj. 33 Níꞌ si̱j narii Diose̱ man me se se̱ guun cuta̱ꞌ yuvii̱ cacunꞌ xráá níꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n Diose̱ cataj se vaa cunuu sa̱ꞌ níꞌ rihaan soꞌ a. 34 Taj yuvii̱ cuta̱ꞌ cacunꞌ xráá níꞌ si̱j narii Diose̱ man maꞌ. ꞌO̱ se caviꞌ Jesucristó cheꞌé níꞌ, ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, ne̱ cuano̱ nicunꞌ soꞌ xꞌnúú Diose̱, ne̱ maꞌa̱n soꞌ me síí achíín niꞌya̱j rihaan Diose̱ cheꞌé níꞌ ado̱nj.

35 A̱ ꞌó güii se̱ guun yaníj Jesucristó rihaan níꞌ, quiꞌya̱j nij yuvii̱ maꞌ. Yoꞌo̱ ꞌe̱e̱ rá Jesucristó man níꞌ ei. Caꞌve̱e se quira̱nꞌ níꞌ sayuun do̱ꞌ, caꞌve̱e se quinano̱ ndoꞌo rá níꞌ do̱ꞌ, caꞌve̱e se quita̱j riꞌyunj yuvii̱ man níꞌ do̱ꞌ, caꞌve̱e se quinaꞌa̱an rque níꞌ do̱ꞌ, caꞌve̱e se quinavi̱j saꞌanj rihaan níꞌ do̱ꞌ, caꞌve̱e se cavi̱ꞌ níꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ guun yaníj Jesucristó rihaan níꞌ maꞌ. 36 No̱ nana̱ rihaan danj Diose̱ se vaa cheꞌé se noco̱ꞌ níꞌ man Diose̱, cheꞌé dan me rá yuvii̱ ticavi̱ꞌ yuvii̱ man níꞌ daj a̱ orá, ne̱ ase vaa ticaviꞌ nii man matzinj roꞌ, da̱nj me rá nii ticavi̱ꞌ nii man níꞌ, taj danj Diose̱ a. 37 Tza̱j ne̱ caꞌve̱e se daj a̱ sayuun ranꞌ níꞌ, tza̱j ne̱ taj se ꞌyaj maꞌ. ꞌO̱ se Jesucristó me síí ꞌe̱e̱ rá man níꞌ, ne̱ cheꞌé dan quiꞌya̱j canaán uxrá níꞌ rihaan sayuun ado̱nj.

38-39 ꞌO̱ se guun ya̱ raj se vaa a̱ ꞌó rasu̱u̱n se̱ caꞌvee quiꞌya̱j gu̱un yaníj Diose̱ rihaan níꞌ maꞌ. Caꞌve̱e se ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ níꞌ do̱ꞌ, caꞌve̱e se cavi̱ꞌ níꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man níꞌ a. Caꞌve̱e se maꞌa̱n nij se‑mo̱zó Diose̱ me rá quiꞌya̱j gu̱un yaníj Diose̱ rihaan níꞌ, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvee quiꞌya̱j canaán nij soꞌ maꞌ. Caꞌve̱e se daj a̱ sayuun quira̱nꞌ níꞌ, tza̱j ne̱ se̱ tanáj Diose̱ man níꞌ maꞌ. Se̱ guun yaníj Diose̱ rihaan níꞌ quiꞌya̱j yuvii̱ do̱ꞌ, quiꞌya̱j síí chre̱e do̱ꞌ, quiꞌya̱j nana̱ chre̱e do̱ꞌ, quiꞌya̱j na̱j guun rasu̱u̱n do̱ꞌ maꞌ. Se̱ guun nucua̱j nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ da̱nj maꞌ. Taj a̱ ꞌó rasu̱u̱n ma̱n xta̱ꞌ taj a̱ ꞌó rasu̱u̱n ma̱n rej rque yoꞌóó quiꞌya̱j caꞌve̱e gu̱un yaníj Diose̱ rihaan níꞌ maꞌ. A̱ ꞌó rasu̱u̱n quiꞌyaj Diose̱ se̱ caꞌvee quiꞌya̱j da̱nj maꞌ. Yoꞌo̱ ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man níꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌnéé soꞌ man Jesucristó rihaan níꞌ, ne̱ ꞌni̱j raꞌa Jesucristó man níꞌ, ne̱ ꞌe̱e̱ rá soꞌ man níꞌ ado̱nj.

9

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nanó ndoꞌo rá síí cuꞌna̱j Pablo cheꞌé tuviꞌ soꞌ nij yuvii̱ israelitá a

1 Noco̱ꞌ nu̱ꞌ níꞌ man Jesucristó, ne̱ se̱ caꞌmii ne̱ ꞌu̱nj rihaan nij soj maꞌ. ꞌO̱ se ya̱nj Nimán Diose̱ ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ maꞌa̱n Nimán Diose̱ cataj rihanj se vaa nana̱ ya̱ caꞌmij á. 2-3 Dan me se ina̱nj nanó ndoꞌo raj cheꞌé nij tuvij nij yuvii̱ israelitá, ne̱ me raj nayo̱nj rihaan nij soꞌ, ne̱ nda̱a caꞌnéé nimanj quina̱j ma̱ꞌanj rihaan sayuun, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ yoꞌo̱ naca̱j Diose̱ man nij soꞌ rihaan sayuun quira̱nꞌ nij soꞌ, ne̱ caꞌnéé nimanj ta̱náj Jesucristó manj, ne̱ naca̱j Jesucristó man nij soꞌ a. 4 Dan me se yuvii̱ israelitá me nij soꞌ, ne̱ gu̱un taꞌni̱j Diose̱ man nij soꞌ, rá Diose̱ á. Queneꞌen nij soꞌ se vaa chuguu̱n ndoꞌo Diose̱ ga̱a canicunꞌ maꞌa̱n Diose̱ ga̱ nij soꞌ ga̱a naá, ne̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé nij soꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j maꞌa̱n nij soꞌ a. Tucuꞌyón Diose̱ man nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ ga̱a naꞌvíj nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cataj Diose̱ rihaan nij soꞌ se vaa ya̱ caꞌne̱j Diose̱ ꞌo̱ síí ti̱nanii man nij soꞌ rihaan sayuun a. 5 Xi̱i nij yuvii̱ israelitá me nij síí ma̱n ga̱a naá síí cuꞌna̱j Abraham do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Isaac do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Jacob do̱ꞌ a. Yoꞌo̱ tuviꞌ nij soꞌ me Jesucristó síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun, ne̱ Jesucristó me se Diose̱ me soꞌ, ne̱ uun chij soꞌ rihaan cunuda̱nj a. Veꞌé caꞌmi̱i̱ níꞌ cheꞌé soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ina̱nj nij yuvii̱ israelitá narii Diose̱ me ya̱ ya̱ yuvii̱ israelitá rihaan Diose̱ a

6 Dan me se ga̱a naá cataj Diose̱ se vaa ya̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá man soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ me cheꞌé ne nocoꞌ nij yuvii̱ israelitá man Diose̱ cuano̱, rá soj ga̱. ꞌO̱ se quisi̱j ya̱ nda̱a vaa caꞌmii Diose̱, tza̱j ne̱ ne nari̱i̱ ya̱ Diose̱ man cunuda̱nj nij yuvii̱ israelitá maꞌ. Nuveé ya̱ ya̱ yuvii̱ israelitá me cunuda̱nj nij soꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. 7 Abraham síí cayáán ga̱a naá roꞌ, do̱j taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ soꞌ guun taꞌníí Diose̱, ne̱ dan me se cataj danj Diose̱ se vaa o̱rúnꞌ nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Isaac me ya̱ ya̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham rihaan Diose̱ á. Da̱nj caꞌmii Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham ga̱a naá a. 8 Dan me se cataj Diose̱ se vaa se̱ guun taꞌni̱j Diose̱ man cunuda̱nj nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham maꞌ. Ma̱a̱n se taꞌa̱j nij soꞌ narii Diose̱, ne̱ ina̱nj cheꞌé nij síí narii Diose̱ caꞌmii Diose̱, ga̱a cataꞌ tuꞌva Diose̱ se vaa ya̱ canoco̱ꞌ nij soꞌ man soꞌ a. 9 Dan me se ga̱a ataa caꞌnga̱a̱ síí cuꞌna̱j Isaac síí narii Diose̱ man, ne̱ caꞌmii Diose̱ cheꞌé soꞌ, cataj Diose̱ se vaa nasi̱j ꞌo̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌna̱ꞌ uún Diose̱ rihaan Abraham, ne̱ ya̱ ga̱a̱ ꞌo̱ taꞌnij sno̱ꞌo chana̱ cuꞌna̱j Sara a. Ne̱ sno̱ꞌo cunii yoꞌ roꞌ, me Isaac a. Da̱nj cataj Diose̱ rihaan Abraham a.

10 Ne̱ vaa chana̱ cuꞌna̱j Rebeca uún, ne̱ cotoj noꞌ ga̱ o̱rúnꞌ nica̱ noꞌ síí cuꞌna̱j Isaac, ne̱ nariꞌ noꞌ nda̱a neꞌej cuaté nu̱u̱ rque noꞌ a. 11-12 Ga̱a ataa caꞌnga̱a̱ neꞌej, ne̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan noꞌ se vaa quiꞌya̱j suun neꞌej ta̱j ya̱a̱n caꞌnga̱a̱ rihaan neꞌej noco̱ꞌ xco̱, cataj Diose̱ a. ꞌO̱ se ataa caꞌnga̱a̱ neꞌej, ne̱ taj a̱ ꞌó ro̱j soꞌ quiꞌyaj sa̱ꞌ do̱ꞌ, quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ maꞌ. Taj se sa̱ꞌ quiꞌyaj síí gu̱un chij rihaan tinúú, ne̱ taj cacunꞌ tumé síí quiꞌya̱j suun cheꞌé tinúú maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj da̱nj quiꞌyaj Diose̱ narii Diose̱ man yoꞌo̱ soꞌ gu̱un chij soꞌ rihaan tinúú soꞌ, cheꞌé rej a̱j guun rá Diose̱ da̱j ga̱a̱ suun ca̱ta̱ ꞌo̱ ꞌo̱ soꞌ rihaan Diose̱ na̱nj ei. 13 Dan me se taj danj Diose̱ se vaa cunuu ꞌe̱e̱ rá Diose̱ neꞌen Diose̱ man nij tuvi̱ꞌ síí cuꞌna̱j Jacob síí noco̱ꞌ xco̱, tza̱j ne̱ quiriꞌ nij tuvi̱ꞌ síí cuꞌna̱j Esaú rihaan Diose̱, taj danj Diose̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌve̱e nari̱i̱ Diose̱ na̱j guun yuvii̱ a

14 Dan me se nij quiꞌyaj Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Esaú, rá soj naꞌ. Taj a̱ doj maꞌ. 15 ꞌO̱ se ga̱a naá caꞌmii Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Moisés, cataj Diose̱ a:

―No̱ xcúún ꞌu̱nj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá ꞌu̱nj neꞌén ꞌu̱nj na̱j guun yuvii̱ a. ―Da̱nj caꞌmii Diose̱ rihaan Moisés ga̱a naá a.

16 Dan me se caꞌve̱e se daj a̱ me rá yuvii̱, caꞌve̱e se daj a̱ quiꞌya̱j yuvii̱, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvee quiꞌya̱j nij yuvii̱ se vaa me rá maꞌa̱n nij yuvii̱ maꞌ. O̱rúnꞌ Diose̱ me síí cata̱j me síí cunu̱u ꞌe̱e̱ rá soꞌ man ado̱nj.

17 Ne̱ rihaan danj Diose̱ nó nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Faraón ga̱a cataj Diose̱:

―Guún so̱ꞌ síí nica̱j suun, quiꞌyáj, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n yuvii̱ da̱j qui̱ránꞌ so̱ꞌ, qui̱ꞌyáj, ne̱ xca̱j nij yuvii̱ cuentá se vaa Diose̱ síí nucua̱j mej a. ―Na̱nj cataj Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Faraón ga̱a naá a.

18 Dan me se neꞌen níꞌ se vaa sese me rá Diose̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man ꞌo̱ soꞌ, ne̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man soꞌ, ne̱ sese me rá Diose̱ gu̱un nichra̱j rá ꞌo̱ soꞌ, ne̱ gu̱un nichra̱j rá soꞌ, quiꞌya̱j uún Diose̱ a.

19 Vaa yuvii̱ cata̱j: “Cheꞌé dan, me cheꞌé utaꞌ Diose̱ cacunꞌ xráá yuvii̱ ga̱. ꞌO̱ se ina̱nj se me rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ ꞌyaj níꞌ á”. Da̱nj cata̱j taꞌa̱j yuvii̱ a. 20 Tza̱j ne̱ ne nó xcúún níꞌ cata̱j níꞌ se vaa ne nó xcúún Diose̱ quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa ꞌyaj soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se Diose̱ me síí quiꞌyaj man níꞌ, ne̱ ne nó xcúún níꞌ cachi̱nj naꞌa̱nj níꞌ man Diose̱ me cheꞌé cavii nij taꞌa̱j níꞌ maꞌ. 21 Dan me se síí ꞌyaj xruj me se do̱j yoꞌóó niquii ga̱a̱ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j soꞌ xruj a. Do̱j yoꞌóó niquii ni̱caj soꞌ quiꞌya̱j soꞌ xruj veꞌé ndoꞌo vaa, ga̱a ne̱ doj yoꞌóó niquii ni̱caj soꞌ quiꞌya̱j soꞌ xruj nij doj a. Caꞌve̱e quiꞌya̱j soꞌ da̱j me rá maꞌa̱n soꞌ á. 22 Ne̱ ase vaa ꞌyaj síí ꞌyaj xruj roꞌ, da̱nj vaa ꞌyaj Diose̱, ne̱ dan me se quiriꞌ ndoꞌo taꞌa̱j yuvii̱ quiꞌyaj Diose̱, ne̱ vaa güii caꞌa̱nj nij soꞌ rihaan yaꞌan a. Uun yuva̱a̱ Diose̱ man nij soꞌ cheꞌé cacunꞌ ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ me rá Diose̱ caxri̱i̱ yuva̱a̱ Diose̱ man nij soꞌ, ne̱ me rá Diose̱ ti̱haa̱n Diose̱ se vaa nucua̱j ndoꞌo Diose̱, tza̱j ne̱ aráj xꞌnaa uxrá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man nij yuvii̱, 23 cheꞌé rej guun rá Diose̱ ti̱haa̱n Diose̱ rihaan nij yuvii̱ nu̱ꞌ nda̱a vaa quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé yoꞌó nij yuvii̱, ne̱ yoꞌó nij soꞌ me se a̱j guun rá Diose̱ se vaa gu̱un chij nij soꞌ ga̱ soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cunu̱u ꞌe̱e̱ rá soꞌ man nij soꞌ, ga̱a ne̱ xca̱j cunuda̱nj nij yuvii̱ cuentá se vaa síí uun chij sa̱ꞌ ndoꞌo me Diose̱ ei. 24 Maꞌa̱n níꞌ me nij yuvii̱ gu̱un chij ga̱ Diose̱, ne̱ dan me se taꞌa̱j níꞌ me yuvii̱ israelitá, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j níꞌ me yuvii̱ yaníj, tza̱j ne̱ canacúún Diose̱ man ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ gu̱un chij níꞌ ga̱ soꞌ ado̱nj.

25 Ase vaa nana̱ aꞌmij nihánj roꞌ, da̱nj vaa nana̱ caꞌmii Diose̱ ga̱a naá nana̱ cachrón síí cuꞌna̱j Oseas rihaan yanj a. Dan me se cataj Diose̱ a:

―Yuvii̱ ne nocoꞌ manj me se ne ꞌe̱e̱ raj man nij soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa güii gu̱un nij soꞌ tuvij, ne̱ vaa güii cunu̱u ꞌe̱e̱ raj man nij soꞌ ado̱nj. 26 Dan me se ma̱a̱n rej nicu̱nꞌ ꞌu̱nj ga̱a cataj ꞌu̱nj se vaa nuveé tu̱víꞌ ꞌu̱nj me nij yuvii̱ roꞌ, ma̱a̱n dan ca̱nicúnꞌ ꞌu̱nj cata̱j ꞌu̱nj se vaa taꞌni̱j ma̱ꞌanj me nij soꞌ a. ꞌO̱ se Diose̱ vaa iꞌna̱ꞌ mej ado̱nj. ―Da̱nj caꞌmii Diose̱ ga̱a naá a.

27 Ne̱ nucua̱j caꞌmii síí cuꞌna̱j Isaías ga̱a naá cheꞌé nij yuvii̱ israelitá a. Cataj soꞌ:

―Caꞌve̱e se gu̱un queꞌe̱e̱ uxrá nij síí israelitá, ne̱ nda̱a ase uun ráꞌ neꞌénꞌ yoꞌóó chru̱u̱ na̱j tuꞌva na yaꞌa̱nj gu̱un ráꞌ que̱neꞌénꞌ man nij tuvi̱ꞌ nij soꞌ, tza̱j ne̱ taj queꞌe̱e̱ nij soꞌ cavi̱i̱ sa̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se do̱j tuviꞌ nij soꞌ cavi̱i̱ sa̱ꞌ na̱nj ado̱nj. 28 Orá leꞌe̱j nii quiꞌya̱j suun Diose̱ nu̱ꞌ suun vaa rihaan soꞌ caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé nu̱ꞌ yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ ado̱nj. ―Da̱nj caꞌmii síí cuꞌna̱j Isaías a. 29 Veé dan caꞌmii uún síí cuꞌna̱j Isaías cheꞌé nij yuvii̱ israelitá, ne̱ cataj uún soꞌ― Guun nucua̱j ndoꞌo Diose̱ guun chij Diose̱ á. Ne̱ níꞌ me se aviꞌ níꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ, tza̱j ne̱ ti̱nanii Diose̱ man do̱j tuviꞌ níꞌ si̱j israelitá rihaan sayuun a. Sese taj tuviꞌ níꞌ quinani̱i̱ rihaan sayuun, ne̱ cavi̱ꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n chiháán níꞌ, ne̱ quinavi̱j chiháán níꞌ, ne̱ ase vaa navij chumanꞌ Sodoma do̱ꞌ, ase vaa navij chumanꞌ Gomorra do̱ꞌ, da̱nj ga̱a̱ quinavi̱j chiháán níꞌ na̱nj ado̱nj. ―Veé da̱nj caꞌmii síí cuꞌna̱j Isaías cheꞌé nij yuvii̱ israelitá ga̱a naá a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne cunu̱u sa̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá rihaan Diose̱, cheꞌé se ne cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man Jesucristó a

30 Xca̱j níꞌ cuentá da̱j quiꞌyaj nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, da̱j quiꞌyaj nij yuvii̱ yaníj do̱ꞌ, rihaan Diose̱ á. Dan me se nuveé yuvi̱i̱ israelitá me nij yuvii̱ yaníj, ne̱ ne gu̱un rá nij soꞌ quiꞌya̱j suun nij soꞌ yan cunu̱u sa̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ taꞌa̱j nij soꞌ me síí amán rá niꞌya̱j man Diose̱, ne̱ cheꞌé dan ꞌo̱ cunuu sa̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱ ei. 31 Ino̱ quiꞌyaj queꞌe̱e̱ nij yuvii̱ israelitá a. Dan me se quiꞌyaj suun uxrá nij soꞌ nanoꞌ nij soꞌ chrej cunu̱u sa̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ ne nari̱ꞌ nij soꞌ chrej sa̱ꞌ maꞌ. 32 Dan me se ne nari̱ꞌ nij soꞌ, cheꞌé se ne cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man Jesucristó maꞌ. Ne gu̱un ya̱ rá nij soꞌ se vaa ra̱cuíj Diose̱ man nij soꞌ cunu̱u sa̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. Ma̱a̱n se cunu̱u sa̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ, rá nij soꞌ, ne̱ quiꞌya̱j suun uxrá nij soꞌ cheꞌé rej caꞌve̱e cunu̱u sa̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ, rá nij soꞌ a. Ne caꞌve̱j rá nij soꞌ cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ dan me se ase vaa ꞌo̱ yuvej aráán chrej roꞌ, da̱nj vaa Jesucristó rihaan nij soꞌ, ne̱ ase vaa uun naꞌa̱j yuvii̱ naxruꞌ rihaan yuvej roꞌ, da̱nj vaa guun naꞌa̱j nij yuvii̱ israelitá cheꞌé se ne caꞌve̱j rá nij soꞌ cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man Jesucristó ado̱nj.

33 ꞌO̱ cuya̱a̱n vaa nana̱ aꞌmij ga̱ nana̱ aꞌmii danj Diose̱ cheꞌé Jesucristó, ne̱ dan me se ga̱a naá cataj Diose̱ a:

―Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei. A̱j cunéꞌ ꞌu̱nj yoꞌo̱ yuvii̱ chumanꞌ cuꞌna̱j Jerusalén, ne̱ ase vaa ꞌo̱ yuvej vaa soꞌ, nucua̱j ndoꞌo soꞌ a. Naxru̱ꞌ yuvii̱, quiꞌya̱j yuvej yoꞌ, ne̱ gu̱un naꞌa̱j nij yuvii̱ queneꞌe̱n nij yuvii̱ man soꞌ, tza̱j ne̱ sese cuchuma̱n rá yoꞌo̱ soꞌ queneꞌe̱n soꞌ man síí cunéꞌ ꞌu̱nj, ne̱ se̱ guun naꞌa̱j soꞌ maꞌ. Tana̱nj cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ ado̱nj. ―Dan me nana̱ caꞌmii Diose̱ cheꞌé Jesucristó a.

10

1 Dan me se achíín niꞌya̱j ndoꞌoj rihaan Diose̱ cheꞌé nij tuvíꞌ ꞌu̱nj nij yuvii̱ israelitá, tinu̱j, nocoj. ꞌE̱e̱ rá ꞌu̱nj man nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan me ndoꞌo raj quinani̱i̱ nij soꞌ rihaan sayuun a. 2 Dan me se sa̱ꞌ quiꞌyaj nij soꞌ ga̱a guun ndoꞌo rá nij soꞌ cunu̱u sa̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ ne neꞌen nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ ne̱ caꞌve̱e cunu̱u sa̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. 3 Ne xca̱j nij soꞌ cuentá cheꞌé se vaa a̱j quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé nij soꞌ, ne̱ ne xca̱j nij soꞌ cuentá se vaa caꞌve̱e cunu̱u sa̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱, quiꞌya̱j maꞌa̱n Diose̱ maꞌ. Ma̱a̱n se nanoꞌ maꞌa̱n nij soꞌ chrej cunu̱u sa̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan ataa quiꞌya̱j nij soꞌ nda̱a vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ataa cunu̱u sa̱ꞌ nij soꞌ ado̱nj. 4 Ga̱a naá, ne̱ canocoꞌ yuvii̱ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ veé dan me se cunu̱u sa̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱, rá nij soꞌ, tza̱j ne̱ ya̱j nihánj me se a̱j quisíj se‑tucua̱nj Moisés, quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ ꞌo̱ se yoꞌo̱ ama̱n rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man Jesucristó, ga̱a ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quinani̱i̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó rihaan sayuun a

5 Ga̱a naá cachrón síí cuꞌna̱j Moisés nana̱ rihaan yanj, caꞌmii soꞌ cheꞌé se‑tucua̱nj maꞌa̱n soꞌ, ne̱ cataj soꞌ se vaa sese gu̱un nucua̱j yuvii̱ cuno̱ yuvii̱ nu̱ꞌ tucuáán cuchruj maꞌa̱n soꞌ, ne̱ ca̱yáán nij yuvii̱ rihaan Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. Da̱nj caꞌmii Moisés ga̱a naá a. 6 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se a̱j xcaj níꞌ cuentá se vaa nuu sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé yan cuchumán rá níꞌ cuno níꞌ nana̱ caꞌmii soꞌ, ne̱ cheꞌé dan yoꞌo̱ aꞌmii níꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j Moisés ga̱a naá, taj níꞌ se vaa taj cheꞌé cavi̱i̱ yuvii̱ rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, nano̱ꞌ nij yuvii̱ man síí ti̱nanii man nij soꞌ rihaan sayuun, 7 ne̱ taj cheꞌé caꞌa̱nj yuvii̱ rej rque yoꞌóó do̱ꞌ, nano̱ꞌ nij yuvii̱ man soꞌ rej ma̱n nimán maꞌ. Da̱nj taj níꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j Moisés a.

8 Ne̱ cataj uún síí cuꞌna̱j Moisés se vaa nana̱ achiin mán so̱ꞌ roꞌ, nuveé na̱na̱ caꞌna̱ꞌ rej ga̱nꞌ me nana̱ yoꞌ maꞌ. Tana̱nj nda̱a tuꞌva ma̱ꞌán so̱ꞌ do̱ꞌ, nda̱a nimán ma̱ꞌán so̱ꞌ do̱ꞌ, nuû nana̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj, taj Moisés, ne̱ nana̱ yoꞌ me nana̱ aꞌmii yuvii̱ taj yuvii̱ se vaa amán rá yuvii̱ niꞌya̱j yuvii̱ man Jesucristó, nda̱a vaa aꞌmii natáj núj rihaan yuvii̱ ei. 9 ꞌO̱ se sese caꞌmi̱i̱ yá so̱ꞌ cata̱j so̱ꞌ rihaan tuvíꞌ so̱ꞌ se vaa Jesucristó ꞌnij raꞌa mán so̱ꞌ, ne̱ sese gu̱un ya̱ rá so̱ꞌ se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, quiꞌyaj Diose̱, ga̱a caviꞌ soꞌ, ne̱ quinani̱i̱ so̱ꞌ rihaan sayuun a. 10 ꞌO̱ se nimán níꞌ me se yoꞌ me cuchuma̱n rá níꞌ neꞌen níꞌ Jesucristó, ne̱ caꞌve̱e cunu̱u sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ tuꞌva níꞌ me se yoꞌ me caꞌmi̱i̱ ya̱ níꞌ cata̱j níꞌ se vaa noco̱ꞌ níꞌ man Jesucristó, ne̱ caꞌve̱e quinani̱i̱ níꞌ rihaan sayuun ado̱nj.

11 Dan me se taj uún danj Diose̱ se vaa xa̱ꞌ síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, tza̱j ne̱ se̱ guun naꞌa̱j soꞌ maꞌ. Ya̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ ado̱nj. Da̱nj taj danj Diose̱ a. 12 ꞌO̱ se ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa cunuda̱nj yuvii̱ rihaan Jesucristó, ne̱ dan me se yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, yuvii̱ yaníj do̱ꞌ, ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa nij soꞌ rihaan Jesucristó, tza̱j ne̱ ꞌni̱j raꞌa Jesucristó man cunuda̱nj nij soꞌ, ne̱ uun nucua̱j uxrá Jesucristó ra̱cuíj soꞌ man cunuda̱nj yuvii̱ achíín niꞌya̱j rihaan soꞌ a. 13 Dan me se taj uún danj Diose̱ a: “Yuvii̱ achíín niꞌya̱j rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, quinani̱i̱ cunuda̱nj nij soꞌ rihaan sayuun, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ ado̱nj”. Da̱nj taj danj Diose̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa achiin caꞌmi̱i̱ natáj nii cheꞌé Jesucristó rihaan yuvii̱ ataa cuno̱ nana̱ cheꞌé soꞌ a

14 Tza̱j ne̱ taj cheꞌé cachi̱nj niꞌya̱j yuvii̱ rihaan Jesucristó, sese ataa cuchuma̱n rá nij yuvii̱ ni̱ꞌyaj nij yuvii̱ man Jesucristó maꞌ. Ne̱ se̱ caꞌvee cuchuma̱n rá nij yuvii̱ ni̱ꞌyaj nij yuvii̱ man soꞌ, sese ataa cuno̱ nij yuvii̱ se‑na̱na̱ soꞌ maꞌ. Ne̱ se̱ caꞌvee cuno̱ nij yuvii̱, sese taj síí aꞌmii natáj rihaan nij yuvii̱ maꞌ. 15 Ne̱ se̱ cuchiꞌ síí aꞌmii natáj rihaan yuvii̱, sese se̱ caꞌnéé nii man soꞌ maꞌ. Dan me se aꞌmii uún danj Diose̱, taj yoꞌ: “Veꞌé ndoꞌo ꞌyaj síí caꞌanj caꞌmi̱i̱ natáj nana̱ sa̱ꞌ ei”. Da̱nj taj danj Diose̱ a.

16 Tza̱j ne̱ vaa yuvii̱ naꞌvej rá cuno̱ nana̱ sa̱ꞌ maꞌ. Ina̱nj da̱nj caꞌmii síí cuꞌna̱j Isaías ga̱a cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cataj soꞌ:

―Ata̱j síí chij. Do̱j yuvii̱ amán rá cuno nana̱ caꞌmii núj a ―taj soꞌ rihaan Diose̱ a.

17 Tza̱j ne̱ veé dan me se asino aꞌmii natáj nii rihaan yuvii̱ cheꞌé Jesucristó, ga̱a ne̱ uno nij yuvii̱, ne̱ xcaj nij yuvii̱ cuentá cheꞌé se vaa taj xnaꞌanj Diose̱ rihaan nij yuvii̱, ga̱a ne̱ chumán rá nij yuvii̱ niꞌya̱j nij yuvii̱ man Diose̱ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa naꞌvej rá nij yuvii̱ israelitá cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ maꞌ

18 Tza̱j ne̱ cata̱j taꞌa̱j yuvii̱ se vaa ataa cuchi̱ꞌ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá a. Da̱nj caꞌmi̱i̱ taꞌa̱j nij soꞌ, tza̱j ne̱ a̱j cuchiꞌ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá ei. Dan me se taj danj Diose̱ se vaa a̱j queneꞌen cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ a. Da̱nj aꞌmii danj Diose̱ á.

19 Tza̱j ne̱ yoꞌó taꞌa̱j yuvii̱ cata̱j se vaa ne neꞌen ya̱ nij yuvii̱ israelitá se vaa tinanii Diose̱ man cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ rihaan sayuun maꞌ. Da̱nj cata̱j uún nij yuvii̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ taj maꞌ. Ma̱a̱n se a̱j neꞌen nij yuvii̱ israelitá ei. ꞌO̱ se ga̱a naá cachrón síí cuꞌna̱j Moisés nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan nij yuvii̱ israelitá rihaan yanj, ga̱a cataj Diose̱ se vaa vaa güii xca̱j nij yuvii̱ israelitá cuentá se vaa cavii sa̱ꞌ nij yuvii̱ yaníj, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ cheꞌé dan gu̱un xco̱j ruva̱a̱ rá nij yuvii̱ israelitá queneꞌe̱n nij soꞌ nij yuvii̱ yaníj yoꞌ a. ꞌO̱ se nuveé yuvi̱i̱ acaj cuentá me yuvii̱ yaníj, ne̱ cheꞌé dan gu̱un xco̱j ruva̱a̱ rá nij yuvii̱ israelitá cheꞌé se vaa cavii sa̱ꞌ nij yuvii̱ yaníj quiꞌyaj Diose̱ ei. Da̱nj caꞌmii Diose̱ ga̱a naá a.

20 Ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa nana̱ nihánj ga̱ nana̱ cachrón uún síí cuꞌna̱j Isaías rihaan yanj ga̱a naá, ne̱ dan me se quisíj rá soꞌ cataj soꞌ se vaa nij yuvii̱ yaníj me se ne nanoꞌ nij soꞌ man Diose̱, tza̱j ne̱ nariꞌ nij yuvii̱ yaníj man Diose̱, ne̱ nda̱ꞌ se ne gu̱un rá nij soꞌ queneꞌe̱n nij soꞌ me rej va̱j Diose̱, tza̱j ne̱ curuviꞌ Diose̱ rihaan nij soꞌ a. Da̱nj taj síí cuꞌna̱j Isaías ga̱a naá a.

21 Tza̱j ne̱ ino̱ vaa nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan nij yuvii̱ israelitá ga̱a naá, taj síí cuꞌna̱j Isaías a. Dan me se cataj Diose̱ rihaan nij yuvii̱ israelitá se vaa ꞌo̱ me rá Diose̱ naca̱j Diose̱ man nij yuvii̱ israelitá, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. Ina̱nj tucuáá nij soꞌ rihaan Diose̱ na̱nj á. Da̱nj taj Diose̱, ne̱ cachrón síí cuꞌna̱j Isaías rihaan yanj a.

11

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cunuu ꞌe̱e̱ rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ taꞌa̱j nij yuvii̱ israelitá a

1 Cheꞌé se tucuáá nij yuvii̱ israelitá rihaan Diose̱, cheꞌé dan quiriꞌíj yaníj Diose̱ man nij soꞌ, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. ꞌO̱ se ma̱ꞌanj me síí israelitá uún ei. Ne̱ dan me se xií ꞌu̱nj me síí cuꞌna̱j Abraham ga̱a naá, ne̱ xií ꞌu̱nj me síí cuꞌna̱j Benjamín uún ei. 2 Ne quiriꞌi̱j yaníj Diose̱ man nij yuvii̱ israelitá maꞌ. ꞌO̱ se ga̱a ataa quiꞌya̱j Diose̱ chumii̱, ne̱ ꞌo̱ queneꞌen Diose̱ se vaa canoco̱ꞌ nij soꞌ man Diose̱ a.

Neꞌen nij soj da̱j taj danj Diose̱ cheꞌé síí cuꞌna̱j Elías ga̱a naá a. Dan me se cutaꞌ Elías cacunꞌ xráá nij yuvii̱ israelitá, 3 ne̱ cataj soꞌ:

―Ata̱j síí chij. Ticaviꞌ nij yuvii̱ israelitá man nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ so̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé so̱ꞌ á. Tiriꞌ nij soꞌ rej quinaꞌvíj yuvii̱ rihaan so̱ꞌ á. Ta̱j o̱runj quináj na̱nj á. Ne̱ me rá nij soꞌ ticavi̱ꞌ nij soꞌ mán ꞌu̱nj uún ado̱nj. ―Da̱nj caꞌmii síí cuꞌna̱j Elías rihaan Diose̱ a.

4 Ga̱a ne̱ caꞌmii uún Diose̱ rihaan soꞌ, cataj Diose̱:

―Taj maꞌ. Ne ta̱j o̱ruún so̱ꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa ꞌo̱ cunu̱ꞌ chi̱j míj yuvii̱ israelitá noco̱ꞌ manj, ne̱ a̱ ꞌó nij soꞌ ne naꞌvi̱j rihaan yaꞌanj cuꞌna̱j Baal yaꞌanj ne vaa iꞌna̱ꞌ maꞌ. ―Da̱nj caꞌmii Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Elías a.

5 Ne̱ veé da̱nj vaa uún nij yuvii̱ israelitá síí ma̱n cuano̱, ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man nij yuvii̱ israelitá, ne̱ narii Diose̱ man do̱j tuviꞌ nij soꞌ ei. 6 Ina̱nj da̱nj quiꞌyaj maꞌa̱n Diose̱ cheꞌé taꞌa̱j nij yuvii̱ israelitá, tza̱j ne̱ nuveé cheꞌe̱ se sa̱ꞌ quiꞌyaj maꞌa̱n nij soꞌ me narii Diose̱ man nij soꞌ maꞌ. Sese cheꞌe̱ se sa̱ꞌ quiꞌyaj nij soꞌ narii Diose̱ man nij soꞌ, ne̱ taj cheꞌé cata̱j níꞌ se vaa cunuu ꞌe̱e̱ rá u̱u̱n Diose̱ man nij soꞌ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa vaa güii cunu̱u sa̱ꞌ uún nij yuvii̱ israelitá rihaan Diose̱ a

7 Cuano̱ roꞌ, cunuda̱nj nij yuvii̱ israelitá me rá cunu̱u sa̱ꞌ rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ ne gu̱un nucua̱j cunuda̱nj nij soꞌ cunu̱u sa̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ narii Diose̱ man taꞌa̱j nij soꞌ, ne̱ cunuu sa̱ꞌ taꞌa̱j nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ quináj u̱u̱n yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱ israelitá yoꞌ a. Ne̱ xa̱ꞌ nij síí quináj me se ne gu̱un nucua̱j nij soꞌ daj chiha̱a̱ míj xca̱j nij soꞌ cuentá cheꞌé Diose̱ maꞌ. 8 Dan me se na̱nj taj uún danj Diose̱, taj yoꞌ: “Ne caꞌve̱e xca̱j nij soꞌ cuentá, quiꞌyaj Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa síí tuchri̱i do̱ꞌ, ase vaa síí soꞌo̱ do̱ꞌ, da̱nj vaa nij soꞌ, ne̱ da̱nj vaa nij soꞌ nda̱a cuano̱ na̱nj ado̱nj”. Da̱nj caꞌmii danj Diose̱ cheꞌé nij yuvii̱ israelitá a. 9 ꞌO̱ cuya̱a̱n vaa nana̱ nihánj ga̱ nana̱ caꞌmii síí cuꞌna̱j David ga̱a naá uún, ne̱ cataj soꞌ se vaa ase ranꞌ xcuu ataꞌ raꞌngaꞌ roꞌ, da̱nj quira̱nꞌ nij yuvii̱ israelitá a. Dan me se cavii sa̱ꞌ uxrá nij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ ta̱j niꞌyón quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun, ne̱ quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun cheꞌé nu̱ꞌ sayuun quiꞌyaj nij soꞌ a. 10 Se̱ guun nucua̱j nij soꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá, ma̱a̱n se quinano̱ ndoꞌo rá nij soꞌ cheꞌé sayuun quira̱nꞌ nij soꞌ a. Da̱nj caꞌmii síí cuꞌna̱j David cheꞌé se vaa quira̱nꞌ nij yuvii̱ israelitá, ne̱ ya̱ da̱nj quiranꞌ gue̱e̱ nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

11 Dan me se ne cuchuma̱n rá nij yuvii̱ israelitá nana̱ caꞌmii Diose̱, ga̱a ne̱ quiriꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ veé da̱nj ga̱a̱ nij soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, rá nij soj naꞌ. Taj maꞌ. ꞌO̱ se cheꞌé se vaa quiꞌyaj nij yuvii̱ israelitá, cheꞌé dan vaa yaꞌnúj rihaan nij yuvii̱ yaníj quinani̱i̱ nij soꞌ rihaan sayuun, ga̱a ne̱ gu̱un xco̱j ruva̱a̱ rá nij yuvii̱ israelitá queneꞌe̱n nij soꞌ nij yuvii̱ yaníj a. 12 Ga̱a ne̱ ca̱nica̱j rá nij yuvii̱ israelitá, ne̱ canoco̱ꞌ nij soꞌ Diose̱ ado̱nj. Dan me se cheꞌé se quiriꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan cavii sa̱ꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, ne̱ nda̱a nij yuvii̱ yaníj cavii sa̱ꞌ, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ nuu sa̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá rihaan Diose̱, ne̱ doj a̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uún cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ guun caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ nij yuvii̱ yaníj rihaan nij yuvii̱ israelitá maꞌ

13 Cuano̱ roꞌ, caꞌmi̱j rihaan nij soj si̱j yaníj, ne̱ a̱j cuneꞌ Jesucristó mán ꞌu̱nj guún ꞌu̱nj apóstol nataꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan nij soj si̱j yaníj ado̱nj. Ne̱ a̱j guun queꞌe̱e̱ ndoꞌo caꞌmij rihaan nij yuvii̱ israelitá cheꞌé suun caꞌneꞌ Jesucristó rihanj, ne̱ dan me se a̱j guun queꞌe̱e̱ ndoꞌo cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ se vaa aꞌmii natáj ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan nij soj si̱j yaníj a. 14 ꞌO̱ se me raj gu̱un xco̱j rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man soj si̱j yaníj, ga̱a ne̱ canoco̱ꞌ taꞌa̱j nij soꞌ nana̱ noco̱ꞌ soj, ga̱a ne̱ quinani̱i̱ nij soꞌ rihaan sayuun, raj a. 15 Ga̱a quiriꞌíj yaníj Diose̱ man nij yuvii̱ israelitá, ne̱ cunuu rcuaꞌa̱a̱n yoꞌó nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ ga̱ Diose̱, ne̱ cheꞌé dan asa̱ꞌ nacaj uún Diose̱ man nij yuvii̱ israelitá, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá maꞌa̱n nij yuvii̱ israelitá uún a. Dan me se ase vaa síí caviꞌ vaa nij soꞌ cuano̱ ei. Naꞌvee quinani̱i̱ nij soꞌ rihaan sayuun, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ nacaj uún Diose̱ man nij soꞌ, ne̱ ase vaa síí naꞌnúj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nij soꞌ, cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá nij soꞌ ei. 16 Ya̱ naca̱j uún Diose̱ man nij yuvii̱ israelitá na̱nj á. ꞌO̱ se neꞌen níꞌ se vaa sese go̱ꞌ nii taꞌa̱j tanꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cunu̱u gue̱e̱ ya̱ stanꞌ nii rihaan Diose̱, ne̱ sese sa̱ꞌ vaa yáá chruun rihaan Diose̱, ne̱ sa̱ꞌ vaa cunu̱ꞌ chruun yoꞌ rihaan Diose̱ ei. Cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa sese cunu̱u sa̱ꞌ taꞌa̱j nij yuvii̱ israelitá rihaan Diose̱, ne̱ ga̱a̱ sa̱ꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ israelitá rihaan Diose̱ ado̱nj.

17 Neꞌen soj se vaa ne cuchuma̱n rá taꞌa̱j nij yuvii̱ israelitá ni̱ꞌyaj nij soꞌ Diose̱ maꞌ. Cheꞌé dan, ase vaa ꞌyaj nii man taꞌa̱j nij raꞌa chruun olivó ne rii chruj roꞌ, da̱nj vaa quiꞌyaj Diose̱ man nij soꞌ, ne̱ quiriꞌíj yaníj Diose̱ man nij síí ne cuchuma̱n rá yoꞌ, ga̱a ne̱ nacaj Diose̱ man soj si̱j yaníj, ne̱ dan me se ase vaa raꞌa chruun olivó nicu̱nꞌ rcoꞌ quij vaa soj, tza̱j ne̱ nacaj Diose̱ man soj, caxríj Diose̱ man soj tacóó chruun olivó sa̱ꞌ, ne̱ guun soj ꞌo̱ chruun sa̱ꞌ vaa, ne̱ vaa iꞌna̱ꞌ soj, ꞌyaj yáá chruun yoꞌ na̱nj ei. 18 Tza̱j ne̱ se̱ guun cata̱j soj se vaa sa̱ꞌ doj vaa soj rihaan raꞌa chruun caꞌanj yaníj quiꞌyaj Diose̱ maꞌ. Dan me se sese vaa se uun uxrá maꞌa̱n soj rá soj, ne̱ me maꞌa̱n rá soj na̱nj ei. Dan me se xca̱j soj cuentá se vaa taj se uun soj rihaan yáá chruun yoꞌ mei. ꞌO̱ se maꞌa̱n yáá chruun yoꞌ ꞌyaj don ꞌvee vaa iꞌna̱ꞌ soj si̱j uun raꞌa chruun chugua̱nj. Xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ ma̱a̱n chruun leꞌe̱j nataꞌ nayón u̱u̱n me soj na̱nj ei. 19 Xraj, ne̱ cata̱j yoꞌo̱ tuviꞌ soj: “Tza̱j ne̱ quiriꞌíj yaníj Diose̱ man yoꞌó nij raꞌa chruun yoꞌ cheꞌé rej caꞌve̱e caxri̱i̱ soꞌ mán ꞌu̱nj tacóó chruun yoꞌ ei”, rá yoꞌo̱ tuviꞌ soj a. 20 Tza̱j ne̱ ma̱a̱n cheꞌé se nuveé si̱j amán rá niꞌya̱j Diose̱ me taꞌa̱j nij yuvii̱ israelitá yoꞌ me quiriꞌíj yaníj Diose̱ man nij soꞌ, ne̱ ma̱a̱n cheꞌé se amán rá soj niꞌya̱j soj Diose̱ me nicu̱nꞌ soj rihaan Diose̱ cuano̱ chugua̱nj. Tza̱j ne̱ se̱ guun cata̱j soj se vaa vaa se uun ndoꞌo soj maꞌ. ꞌO̱ se cuchuꞌvi̱ꞌ nimán soj ei.

21 Dan me se nda̱ꞌ se chru̱un cavii man raa̱ chruun ya̱ me nij síí israelitá, tza̱j ne̱ ne cara̱a̱ xꞌnaa Diose̱ man nij soꞌ, ne̱ quiriꞌíj yaníj Diose̱ man maꞌa̱n ya̱ nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan táá a̱ soj, ne̱ se̱ cuchuꞌviꞌ Diose̱ quiriꞌi̱j yaníj Diose̱ man soj si̱j raꞌa̱ chruun cavii quij a̱ mei. 22 Dan me se xca̱j soj cuentá, ne̱ nda̱ꞌ se yuva̱a̱ ya̱ Diose̱ ne̱ neꞌen Diose̱ quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man nij yuvii̱ ꞌyaj se nij rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man soj, ne̱ veꞌé ndoꞌo quiꞌyaj Diose̱ rihaan soj ei. Ne̱ veꞌé quiꞌya̱j Diose̱ rihaan soj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, sese se̱ caꞌanj yaníj soj rihaan Diose̱ ei. Sese caꞌa̱nj yaníj soj, ne̱ quiriꞌi̱j yaníj Diose̱ man soj na̱nj ado̱nj. 23 Ne̱ ꞌo̱ rasu̱u̱n uún me se nij yuvii̱ quiriꞌíj yaníj Diose̱ me se sese caꞌne̱ꞌ rá nij soꞌ ga̱ suun ne amán rá niꞌya̱j man Diose̱, ne̱ caꞌve̱e caxri̱i̱ uún Diose̱ man nij soꞌ tacóó chruun sa̱ꞌ yoꞌ uún ei. ꞌO̱ se gu̱un nucua̱j Diose̱ quiꞌya̱j Diose̱ da̱nj ei. 24 Tana̱nj soj, ne̱ chru̱un leꞌe̱j cavii raa̱ chruun olivó ma̱n rcoꞌ me soj, tza̱j ne̱ caꞌvee caꞌnaꞌ soj naxíj soj tacóó chruun sa̱ꞌ, ne̱ táá a̱ nij síí israelitá, ne̱ ma̱a̱n raꞌa chruun sa̱ꞌ me nij soꞌ, ne̱ taj sayuun caꞌve̱e caꞌna̱ꞌ uún nij soꞌ nano̱ uún soꞌ tacóó chruun sa̱ꞌ cavii nij soꞌ a̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa me rá Diose̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man cunuda̱nj yuvii̱ a

25 Dan me se me raj xca̱j soj cuentá cheꞌé nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ, tinu̱j, nocoj. Síj cuno soj nana̱ nihánj, ga̱a ne̱ se̱ guun caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ soj maꞌ. Cuano̱ nihánj me se naꞌvee xca̱j nij yuvii̱ israelitá cuentá cheꞌé se vaa quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé nij soꞌ maꞌ. Cheꞌé dan vaa yaꞌnúj catu̱u̱ soj si̱j yaníj canoco̱ꞌ soj man Diose̱ ado̱nj. Ne̱ xa̱ꞌ nij síí yaníj narii Diose̱, tza̱j ne̱ vaa güii canoco̱ꞌ cunuda̱nj nij soꞌ man Diose̱, ga̱a ne̱ cuchuma̱n rá nij yuvii̱ israelitá ni̱ꞌyaj nij soꞌ man Diose̱, 26 ga̱a ne̱ ti̱nanii Diose̱ man cunuda̱nj nij yuvii̱ israelitá rihaan sayuun ei. Da̱nj aꞌmii danj Diose̱ ei. Dan me se taj yoꞌ: “Chumanꞌ Jerusalén cavi̱i̱ ꞌo̱ síí ti̱nanii man yuvii̱, ne̱ tinavi̱j soꞌ se chiꞌi̱i̱ ma̱n nimán nij yuvii̱ israelitá a. 27 Da̱nj quiꞌya̱j yá ꞌu̱nj cheꞌé nij soꞌ güii ti̱navíí ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé nij soꞌ ado̱nj”. Dan me nana̱ caꞌmii Diose̱, nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a. 28 Dan me se ne gu̱un ya̱ rá nij yuvii̱ israelitá se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ maꞌ. Cheꞌé dan guun yaníj nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ vaa yaꞌnúj rihaan Diose̱ catu̱u̱ soj si̱j yaníj a. Tza̱j ne̱ asi̱j naá narii Diose̱ man xi̱i nij yuvii̱ israelitá, ne̱ cheꞌé dan yoꞌo̱ ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man nij soꞌ nda̱a cuano̱ ado̱nj. 29 Daj chiha̱a̱ míj se̱ natuná Diose̱ se‑na̱na̱ Diose̱ maꞌ. Se̱ caꞌvee caꞌne̱e̱ uún Diose̱ se vaa goꞌ Diose̱ rihaan yuvii̱ maꞌ. ꞌO̱ se ga̱a naá narii Diose̱ man nij yuvii̱ israelitá canoco̱ꞌ nij soꞌ man soꞌ, ne̱ se̱ caꞌvee cata̱j uún Diose̱ se vaa se̱ caꞌvej rá soꞌ naca̱j soꞌ man nij soꞌ maꞌ.

30 Dan me se asino ya̱a̱n ne cuno̱ nij soj si̱j yaníj rihaan Diose̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ ne cuchuma̱n rá queꞌe̱e̱ nij yuvii̱ israelitá ni̱ꞌyaj nij soꞌ man Diose̱, ne̱ cheꞌé dan cunuu ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man soj a. 31 Veé dan me se cunuu ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man soj cuano̱, tza̱j ne̱ ne uno nij yuvii̱ israelitá rihaan Diose̱ maꞌ. Ina̱nj da̱nj vaa nij soꞌ cuano̱, quiꞌyaj Diose̱, ga̱a ne̱ vaa güii cunu̱u ꞌe̱e̱ rá uún Diose̱ man nij soꞌ ado̱nj. 32 Dan me se ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa nij yuvii̱ israelitá ga̱ nij yuvii̱ yaníj, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ naꞌvej rá cuno̱ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan vaa yaꞌnúj rihaan Diose̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man cunuda̱nj nij yuvii̱, ne̱ ra̱cuíj u̱u̱n Diose̱ man cunuda̱nj nij yuvii̱ yoꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱ ado̱nj

33 Ina̱nj sa̱ꞌ uxrá avii raa̱ Diose̱ na̱nj á. Sa̱ꞌ uxrá neꞌen soꞌ, ne̱ se̱ guun nucua̱j yuvii̱ naquiꞌya̱j cu̱u yuvii̱ nu̱ꞌ se vaa ꞌyaj Diose̱ maꞌ. Veé da̱nj caꞌmii ꞌo̱ síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, cataj soꞌ: 34 “Taj va̱j yuvii̱ quisi̱j nari̱ꞌ nana̱ avii raa̱ Diose̱ maꞌ. Me yuvii̱ caꞌve̱e nago̱ꞌ nana̱ cu̱u man Diose̱, rá soj ga̱. 35 Me rasu̱u̱n caꞌve̱e rque̱ yuvii̱ man Diose̱, rá soj ga̱. ꞌO̱ se ne achiin siꞌyaj yuvii̱ man Diose̱ maꞌ. Ne ꞌyaj xcúún Diose̱ rihaan yuvii̱ maꞌ”. Da̱nj taj síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá yoꞌ a. 36 Dan me se maꞌa̱n Diose̱ quiꞌyaj cunuda̱nj rasu̱u̱n, ne̱ cheꞌé maꞌa̱n Diose̱ mán rasu̱u̱n rihaan chumii̱, ne̱ se rásuun Diose̱ me cunuda̱nj rasu̱u̱n a. Veꞌé uxrá caꞌmi̱i̱ níꞌ cheꞌé Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

12

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé quiꞌya̱j suun níꞌ rihaan Diose̱ a

1 Nuu ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá Diose̱ man níꞌ, tinu̱j, nocoj. Cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj nihánj cuano̱ se vaa quiꞌya̱j suun soj rihaan Diose̱ ya̱j ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ soj á. Ina̱nj suun sa̱ꞌ cheꞌé Diose̱ quiꞌya̱j suun soj, ga̱a ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá Diose̱, quiꞌya̱j soj ei. Neꞌen soj se vaa no̱ xcúún soj quiꞌya̱j soj da̱nj ei. 2 Se̱ cataj soj se vaa sa̱ꞌ ndoꞌo vaa tucuáán noco̱ꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n chiháán soj maꞌ. Tza̱j ne̱ caꞌve̱j rá soj cunu̱u sa̱ꞌ nimán soj quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ xca̱j naca̱ soj cuentá da̱j quiꞌya̱j soj ga̱a yáán soj rihaan chumii̱ nihánj, ga̱a ne̱ nari̱ꞌ soj da̱j me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj, ne̱ xca̱j soj cuentá me se me se sa̱ꞌ niꞌya̱j Diose̱ á. Dan me se xca̱j soj cuentá da̱j quiꞌya̱j soj ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá Diose̱, ne̱ xca̱j soj cuentá me suun sa̱ꞌ quiꞌya̱j suun soj ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj doj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj.

3 Dan me se quiꞌyaj Diose̱ se lu̱j rihanj, caꞌneꞌ Diose̱ suun rihanj tu̱cuꞌyonj man nij soj, ne̱ cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ soj da̱j quiꞌya̱j soj quiꞌya̱j suun soj rihaan Diose̱ á. Dan me se ino̱ ga̱a̱ suun quiꞌya̱j suun ꞌo̱ ꞌo̱ soj rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan xca̱j ꞌo̱ ꞌo̱ soj cuentá me suun quiꞌya̱j suun ꞌo̱ ꞌo̱ soj, ne̱ ra̱cuíj Diose̱ man soj se vaa gu̱un ya̱ rá ꞌo̱ ꞌo̱ soj, ne̱ a̱ me suun gu̱un nucua̱j ꞌo̱ ꞌo̱ soj quiꞌya̱j suun soj suun rqué Diose̱ man soj a. Tza̱j ne̱ se̱ nanó rá soj, ne̱ se̱ guun rá soj ca̱ta̱ soj suun noco̱o doj maꞌ. Ma̱a̱n se xca̱j soj cuentá, ne̱ cata̱j soj se vaa sa̱ꞌ vaa suun vaa rihaan soj ei.

4 ꞌO̱ se a̱j neꞌen níꞌ se vaa vaa ndoꞌo nee̱ man níꞌ, ne̱ dan me se vaa raꞌa níꞌ vaa tacóó níꞌ vaa, ne̱ vaa queꞌe̱e̱ doj nee̱ man níꞌ, ne̱ ino̱ vaa suun ꞌyaj suun raꞌa níꞌ do̱ꞌ, tacóó níꞌ do̱ꞌ, xréé níꞌ do̱ꞌ, tuꞌva níꞌ do̱ꞌ, ne̱ ino̱ doj vaa suun ꞌyaj suun yoꞌo̱ yoꞌo̱ nee̱ man níꞌ a. 5 Dan me se a̱j canocoꞌ cunuda̱nj níꞌ man Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan ase vaa nu̱ꞌ nee̱ man ꞌo̱ yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa nu̱ꞌ níꞌ, ne̱ ino̱ vaa suun vaa rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ, tza̱j ne̱ racuíj tuviꞌ níꞌ, 6 ga̱a ne̱ gu̱un nucua̱j ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ quiꞌya̱j suun ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ suun vaa rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ a. Da̱nj ꞌyaj Diose̱ cheꞌé ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ, tza̱j ne̱ ino̱ vaa suun neꞌen ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ, quiꞌyaj Diose̱ a. Cheꞌé dan sese vaa suun rihaan yoꞌo̱ níꞌ caꞌmi̱i̱ natáj níꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé Diose̱, ne̱ sese uun ya̱ rá níꞌ se vaa ya̱ vaa nana̱ nariꞌ níꞌ, ne̱ caꞌmi̱i̱ natáj níꞌ á. 7 Sese caꞌneꞌ Diose̱ suun rihaan yoꞌó níꞌ suun racuíj níꞌ man yuvii̱, ne̱ da̱nj quiꞌya̱j níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ cheꞌé tuviꞌ níꞌ uún á. Sese vaa suun rihaan yoꞌó níꞌ suun tucuꞌyón níꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ da̱nj quiꞌya̱j uún níꞌ, tu̱cuꞌyón níꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ á. 8 Sese vaa suun rihaan yoꞌó níꞌ nago̱ꞌ níꞌ chrej nucua̱j, ne̱ da̱nj quiꞌya̱j níꞌ á. Sese vaa suun rihaan yoꞌó níꞌ go̱ꞌ níꞌ rasu̱u̱n rihaan nij síí nique̱, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá níꞌ quiꞌya̱j níꞌ da̱nj á. Sese vaa suun rihaan yoꞌó níꞌ gu̱un chij níꞌ rihaan tuviꞌ níꞌ, ne̱ quiꞌya̱j suun uxrá níꞌ ni̱caj yuꞌunj níꞌ man tuviꞌ níꞌ á. Sese vaa suun rihaan níꞌ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá níꞌ tuviꞌ níꞌ do̱ꞌ, ra̱cuíj níꞌ tuviꞌ níꞌ do̱ꞌ, ne̱ ga̱a̱ niha̱ꞌ rá níꞌ quiꞌya̱j níꞌ da̱nj á.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ rihaan tuviꞌ níꞌ a

9 Se̱ cataj soj se vaa ꞌe̱e̱ rá soj man tinúú soj, sese ne ya̱ ꞌe̱e̱ rá soj tinúú soj maꞌ. Se̱ tuꞌva rmaꞌa̱n soj da̱nj maꞌ. Tza̱j ne̱ ya̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj tinúú soj, ne̱ se̱ caꞌvej rá soj quiꞌya̱j soj se chiꞌi̱i̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ ina̱nj se sa̱ꞌ quiꞌya̱j soj á. 10 Ga̱a̱ ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá soj man tinúú soj síí noco̱ꞌ man Jesucristó, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá soj cara̱a̱ cochro̱j soj rihaan tinúú soj á. 11 Se̱ gaa rmi̱i̱ soj maꞌ. Tza̱j ne̱ ga̱a̱ niha̱ꞌ rá soj quiꞌya̱j suun soj cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ei. 12 Neꞌen soj se vaa vaa güii cavi̱i̱ sa̱ꞌ ndoꞌo soj, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ cheꞌé dan ga̱a̱ niha̱ꞌ rá soj á. Caꞌne̱j nucuaj soj nimán soj quira̱nꞌ soj sayuun me rá yuvii̱ quiꞌya̱j yuvii̱ man soj, ne̱ se̱ caꞌneꞌ rá soj ga̱ suun achíín niꞌya̱j rihaan Diose̱ maꞌ. 13 Sese vaa se achiin rihaan tinúú soj síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ roꞌ, ne̱ ra̱cuíj soj siꞌyaj soj rihaan nij soꞌ a. Ne̱ veꞌé quiꞌya̱j soj caꞌve̱j soj cara̱nꞌ yuvii̱ tucuá soj do̱ꞌ, cha̱ yuvii̱ chraa ga̱ soj do̱ꞌ á.

14 Xa̱ꞌ síí ꞌyaj sayuun man soj, tza̱j ne̱ veꞌé quiꞌya̱j soj rihaan nij soꞌ, ne̱ se̱ caꞌmii chre̱e soj cheꞌé nij soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ quiꞌya̱j Diose̱ a. 15 Gu̱un niha̱ꞌ rá soj ga̱ nij yuvii̱ niha̱ꞌ rá, ne̱ taꞌve̱e soj ga̱ síí taꞌvee, 16 ne̱ veꞌé quiꞌya̱j soj rihaan tinúú soj nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó a. Se̱ guun rá soj ca̱ta̱ maꞌa̱n soj suun sa̱ꞌ doj maꞌ. Ma̱a̱n se nano̱ꞌ soj man nij yuvii̱ u̱u̱n taj suun ata̱, ne̱ canicu̱nꞌ soj ga̱ nij soꞌ a. Se̱ cataj soj se vaa si̱j avii ndoꞌo raa̱ me soj maꞌ.

17 Sese quiꞌya̱j yuvii̱ se chiꞌi̱i̱ man soj, ne̱ se̱ guun rá soj quiꞌya̱j soj se chiꞌi̱i̱ man nij yuvii̱ maꞌ. Tana̱nj veꞌé quiꞌya̱j soj rihaan cunuda̱nj yuvii̱, ne̱ ina̱nj se sa̱ꞌ quiꞌya̱j soj ni̱ꞌyaj cunuda̱nj yuvii̱ á. 18 Veꞌé cuma̱n soj ga̱ cunuda̱nj yuvii̱, sese caꞌve̱j rá nij yuvii̱, ne̱ se̱ cunuꞌ maꞌa̱n soj ga̱ yuvii̱ maꞌ. 19 Se̱ quiꞌyaj soj sayuun man yuvii̱ ꞌyaj sayuun man soj maꞌ. Ma̱a̱n se caꞌne̱ꞌ rá soj, ne̱ Diose̱ me síí na̱ruꞌvee rihaan nij yuvii̱ quiꞌyaj sayuun, ne̱ vaa güii caxri̱i̱ yuva̱a̱ Diose̱ man nij soꞌ a. Da̱nj me raj quiꞌya̱j nij soj, tinu̱j, nocoj. ꞌO̱ se danj Diose̱ taj se vaa no̱ xcúún Diose̱ na̱ruꞌvee maꞌa̱n Diose̱, ne̱ vaa güii na̱ruꞌvee Diose̱ cheꞌé sayuun na̱nj á. Da̱nj taj danj Diose̱ a. 20 Tza̱j ne̱ ino̱ quiꞌya̱j soj rihaan yuvii̱ ta̱j riꞌyunj man níꞌ cuano̱, taj danj Diose̱ a. Nihánj me nana̱ aꞌmii danj Diose̱ a: “Sese naꞌaan rque síí ta̱j riꞌyunj man soj, ne̱ go̱ꞌ soj chraa cha̱ soꞌ á. Sese nacoo̱ soꞌ na, ne̱ go̱ꞌ soj na coꞌo̱ soꞌ á. Da̱nj quiꞌya̱j soj, ne̱ gu̱un naꞌa̱j síí ta̱j riꞌyunj man soj, ne̱ quinano̱ rá soꞌ cheꞌé sayuun quiꞌyaj soꞌ ei”. Da̱nj taj danj Diose̱ a. 21 Se̱ guun quiꞌya̱j canaán chiꞌii̱ rihaan soj maꞌ. Se̱ guun gu̱un maꞌa̱n soj síí noco̱ꞌ chrej chiꞌi̱i̱ maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj se sa̱ꞌ quiꞌya̱j soj rihaan síí chiꞌi̱i̱, ga̱a ne̱ quiꞌya̱j canaán soj rihaan síí chiꞌi̱i̱, ne̱ canoco̱ꞌ soꞌ chrej sa̱ꞌ nica̱j soj ado̱nj.

13

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuno̱ níꞌ rihaan nij síí nica̱j suun a

1 Cuno̱ cunuda̱nj nij soj rihaan nij síí nica̱j suun ma̱n tucuá suun chiháán soj ei. ꞌO̱ se sese nuveé Dio̱se̱ rá, ne̱ se̱ guun nucua̱j nij soꞌ quiri̱i̱ taꞌngaꞌ nij soꞌ maꞌ. Diose̱ me síí cuneꞌ man nij síí nica̱j suun ado̱nj. 2 Cheꞌé dan cuno̱ soj rihaan nij síí nica̱j suun, ese da̱nj me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj, ne̱ sese tucuáá soj rihaan nij síí nica̱j suun, ne̱ cuta̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ xráá soj ado̱nj. 3 Yuvii̱ ne ꞌyaj sayuun roꞌ, taj cheꞌé cuchuꞌvi̱ꞌ nij soꞌ rihaan nij síí nica̱j suun maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj síí ꞌyaj sayuun cuchuꞌvi̱ꞌ rihaan nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan sese naꞌvej rá soj cuchuꞌvi̱ꞌ soj rihaan nij síí nica̱j suun, ne̱ veꞌé quiꞌya̱j soj, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ nij síí nica̱j suun cheꞌé soj ado̱nj. 4 Dan me se ꞌyaj suun nij síí nica̱j suun rihaan maꞌa̱n Diose̱, ne̱ vaa suun rihaan nij síí nica̱j suun ra̱cuíj nij soꞌ man soj, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj ei. Tza̱j ne̱ sese quiꞌya̱j soj cacunꞌ, ne̱ cuchuꞌvi̱ꞌ soj rihaan nij soꞌ á. ꞌO̱ se ne ata̱ rmaꞌa̱n nij soꞌ suun maꞌ. ꞌYaj suun nij soꞌ cheꞌé Diose̱, ne̱ racuíj nij soꞌ man Diose̱ axríj yuva̱a̱ Diose̱ man nij síí ꞌyaj cacunꞌ ado̱nj. 5 Cheꞌé dan cuno̱ soj rihaan nij síí nica̱j suun, ne̱ cuchuꞌvi̱ꞌ soj quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun man soj sese quiꞌya̱j soj cacunꞌ, ne̱ xca̱j soj cuentá se vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj á. 6 ꞌO̱ se oꞌ soj saꞌanj ataꞌ rihaan nij síí nica̱j suun, ne̱ neꞌen soj se vaa ꞌyaj suun nij soꞌ rihaan Diose̱, 7 ne̱ dan me se no̱ xcúún soj na̱ruꞌvee soj saꞌanj ataꞌ ei. Cara̱a̱ cochro̱j soj rihaan nij síí nica̱j suun, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ soj rihaan nij soꞌ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá níꞌ tuviꞌ níꞌ a

8 Se̱ gaa xcúún rihaan nij soj ga̱ tuviꞌ soj maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa ꞌo̱ xcúún rihaan soj ga̱ tuviꞌ soj ado̱nj. Nihánj roꞌ, me xcúún vaa rihaan soj ga̱ tuviꞌ soj ado̱nj. No̱ xcúún soj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj tuviꞌ soj, ne̱ sese ya̱ ꞌe̱e̱ rá soj tuviꞌ soj, ne̱ ase vaa síí quiꞌyaj nu̱ꞌ nda̱a vaa taj se‑tucua̱nj Moisés roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj uún ado̱nj. 9 Dan me se a̱j neꞌen soj nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan Moisés ga̱a naá, ne̱ dan me se naꞌvej rá Diose̱ coto̱j yuvii̱ ga̱ nica̱ tuviꞌ yuvii̱, ne̱ naꞌvej rá Diose̱ ticavi̱ꞌ yuvii̱ man tuviꞌ yuvii̱, ne̱ naꞌvej rá Diose̱ quiꞌya̱j itu̱u̱ yuvii̱, ne̱ naꞌvej rá Diose̱ gu̱un rá yuvii̱ ni̱ꞌyaj yuvii̱ siꞌyaj tuviꞌ yuvii̱ man ado̱nj. Nihánj me nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ ga̱a naá, ne̱ vaa uxrá doj nana̱ cataj xnaꞌanj uún Diose̱, tza̱j ne̱ vaa o̱rúnꞌ nana̱ achiin uxrá quiꞌya̱j níꞌ cuano̱, ne̱ nana̱ yoꞌ taj: “A̱ se ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man ma̱ꞌán so̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man tuvíꞌ so̱ꞌ á”. Nihánj me nana̱ achiin uxrá cuno̱ níꞌ, ne̱ sese cuno̱ níꞌ ne̱ quiꞌya̱j níꞌ nda̱a vaa taj nana̱ nihánj, ne̱ si̱j ꞌyaj nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan Moisés ga̱a naá me níꞌ ei. 10 Sese ꞌe̱e̱ rá soj tuviꞌ soj, ne̱ se̱ quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ soj man tuviꞌ soj, ne̱ cheꞌé dan sese ꞌe̱e̱ rá soj tuviꞌ soj, ne̱ si̱j uno nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan Moisés ga̱a naá me maꞌa̱n soj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa quiꞌyaj Jesucristó roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j níꞌ uún a

11 Da̱nj quiꞌya̱j nij soj, ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá nij soj tuviꞌ soj ei. ꞌO̱ se neꞌen soj da̱j vaa chumii̱ nihánj cuano̱ na̱nj á. Xca̱j soj cuentá á. Dan me se asi̱j naca̱ cuchumán rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ man Jesucristó, ne̱ nichrunꞌ güii cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱, rá níꞌ, tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se ya̱ nichrunꞌ güii cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱ ei. 12 Dan me se ase vaa chumii̱ ga̱a vaa rmi̱ꞌ roꞌ, da̱nj vaa cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱, ne̱ vaa rmi̱ꞌ rihaan nij soꞌ, ne̱ ne neꞌen nij soꞌ a̱ doj maꞌ. Tza̱j ne̱ da̱j doj quisi̱j güii caꞌna̱ꞌ Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan caꞌne̱ꞌ rá níꞌ ga̱ cacunꞌ, ne̱ se̱ quiꞌyaj níꞌ nda̱a vaa ꞌyaj yuvii̱ chéé rej nii̱ maꞌ. ꞌO̱ se adi̱ꞌ se chuguu̱n rej ranga̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ cuchugu̱u̱n nimán níꞌ, quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ nucua̱j níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ cheꞌé Diose̱ á. 13 Cheꞌé se cuchugu̱u̱n nimán níꞌ, cheꞌé dan ina̱nj veꞌé quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ se̱ cachéé níꞌ chaꞌanj snúú rmaꞌa̱n, se̱ guun xno̱ níꞌ, ne̱ se̱ quiꞌyaj níꞌ cacunꞌ ga̱ chana̱, ne̱ se̱ cunuꞌ níꞌ, ne̱ se̱ guun xco̱j ruva̱a̱ rá níꞌ neꞌen níꞌ tuviꞌ níꞌ a. 14 Se̱ guun rá níꞌ quiꞌya̱j níꞌ nda̱a vaa me rá nee̱ man níꞌ maꞌ. Se̱ caꞌvej rá níꞌ quiꞌya̱j níꞌ cacunꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ tu̱cuꞌyón níꞌ nda̱a vaa quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ ase vaa quiꞌyaj soꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j uún níꞌ na̱nj ado̱nj.

14

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ cutaꞌ níꞌ cacunꞌ xráá tinúú níꞌ síí chá na̱j guun rasu̱u̱n, ne̱ se̱ nachriꞌ níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man tinúú níꞌ síí naꞌvej rá cha̱ rasu̱u̱n a

1-2 Taꞌa̱j yuvii̱ guun ya̱ rá se vaa aꞌvej rá Diose̱ cha̱ yuvii̱ na̱j guun rasu̱u̱n, tza̱j ne̱ yoꞌó taꞌa̱j yuvii̱ roꞌ, chuꞌviꞌ nij soꞌ cha̱ nij soꞌ nee̱ a. Naꞌvej rá Diose̱ cha̱ nij soꞌ nee̱, rá nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ina̱nj cuêj chá nij soꞌ a. Dan me se se̱ nachriꞌ nij soj ni̱ꞌyaj nij soj man nij yuvii̱ naꞌvej rá cha̱ na̱j guun rasu̱u̱n maꞌ. Sese da̱nj vaa rá nij soꞌ, ne̱ se̱ caꞌmii cunuꞌ nij soj ga̱ nij soꞌ maꞌ. 3 Se̱ guun nachri̱ꞌ síí chá na̱j guun rasu̱u̱n ni̱ꞌyaj soꞌ man síí chá ina̱nj cuêj maꞌ. Se̱ cutaꞌ síí chá ina̱nj cuêj cacunꞌ xráá síí chá na̱j guun rasu̱u̱n maꞌ. ꞌO̱ se queneꞌe̱n soꞌ se vaa ꞌni̱j raꞌa Diose̱ man síí chá na̱j guun rasu̱u̱n do̱ꞌ na̱nj ado̱nj. 4 Xa̱ꞌ síí chá na̱j guun rasu̱u̱n, tza̱j ne̱ ne ꞌyaj suun soꞌ rihaan síí chá ina̱nj cuêj maꞌ. ꞌO̱ se rihaan Jesucristó ꞌyaj suun soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ne nó xcúún síí chá ina̱nj cuêj cuta̱ꞌ soꞌ cacunꞌ xráá soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ maꞌa̱n Jesucristó caꞌne̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé soꞌ, ase cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ niꞌ, ase quira̱nꞌ soꞌ sayuun niꞌ, ne̱ dan me se ne neꞌen níꞌ maꞌ. Dan me se nucua̱j Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ tu̱cuꞌyón soꞌ man síí chá na̱j guun rasu̱u̱n da̱j quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ, quiꞌya̱j Jesucristó ado̱nj.

5 Dan me se taꞌa̱j yuvii̱ taj se vaa gue̱e̱ taꞌa̱j güii, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j yuvii̱ taj se vaa ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa nij güii, ne̱ taj güii gue̱e̱ rihaan yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ a. Ino̱ vaa rá ꞌo̱ ꞌo̱ taꞌa̱j nij yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan me xca̱j yoꞌo̱ yoꞌo̱ nij soj cuentá da̱j vaa rá yoꞌo̱ yoꞌo̱ soj, ne̱ gu̱un ya̱ rá yoꞌo̱ yoꞌo̱ soj da̱j vaa rá soj ei. 6 Xa̱ꞌ síí taj se vaa vaa güii gue̱e̱, tza̱j ne̱ da̱nj vaa rá soꞌ cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ da̱nj na̱nj síí chá na̱j guun rasu̱u̱n, ne̱ da̱nj ꞌyaj soꞌ cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ uún a. Da̱nj ꞌyaj yoꞌo̱ yoꞌo̱ nij soꞌ, ne̱ nagoꞌ nij soꞌ graciá rihaan Diose̱ a. Ne̱ xa̱ꞌ síí naꞌvej rá cha̱ na̱j guun rasu̱u̱n, tza̱j ne̱ veé da̱nj vaa rá soꞌ cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ uún, ne̱ dan me se nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱ uún a. 7 ꞌO̱ se nuveé cheꞌe̱ o̱rúnꞌ níꞌ vaa iꞌna̱ꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ maꞌ. Nuveé cheꞌe̱ o̱rúnꞌ níꞌ cavi̱ꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ maꞌ. 8 ꞌO̱ se sese vaa iꞌna̱ꞌ níꞌ, ne̱ vaa iꞌna̱ꞌ níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ caꞌve̱e se cavi̱ꞌ níꞌ, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ qui̱ꞌnij raꞌa soꞌ man níꞌ na̱nj ado̱nj. 9 Dan me se me rá Jesucristó ni̱caj yuꞌunj soꞌ man yuvii̱ vaa iꞌna̱ꞌ do̱ꞌ, man yuvii̱ caviꞌ do̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan caviꞌ soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a.

10 Dan me se taj cheꞌé cuta̱ꞌ níꞌ cacunꞌ xráá tinúú níꞌ, ne̱ taj cheꞌé nachri̱ꞌ níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man tinúú níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se canicu̱nꞌ cunuda̱nj níꞌ rihaan Diose̱ vaa güii, ne̱ caꞌne̱ꞌ maꞌa̱n Diose̱ cacunꞌ cheꞌé níꞌ na̱nj ado̱nj. 11 Dan me se danj Diose̱ taj se vaa ya̱ ya̱ canicu̱nꞌ ru̱j cunuda̱nj yuvii̱ rihaan Diose̱ vaa güii, ne̱ veꞌé ndoꞌo caꞌmi̱i̱ cunuda̱nj yuvii̱ cheꞌé Diose̱ a. Da̱nj aꞌmii danj Diose̱ a. 12 Dan me se vaa güii nata̱ꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé se vaa quiꞌyaj níꞌ ga̱a cayáán níꞌ rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ caꞌvej rá níꞌ quira̱nꞌ tinúú níꞌ cacunꞌ cheꞌé se vaa ꞌyaj níꞌ a

13 Cheꞌé dan quisíj cataj níꞌ se vaa tumé tinúú níꞌ cacunꞌ á. Tza̱j ne̱ cata̱j ya̱ nij soj se vaa se̱ quiꞌyaj tinúú soj cacunꞌ, quiꞌya̱j maꞌa̱n soj a. 14 Ga̱a canocóꞌ ꞌu̱nj Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ guun ya̱ raj se vaa a̱ ꞌó rasu̱u̱n ne yuꞌva̱ꞌ qui̱taꞌaꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ sese vaa yoꞌo̱ soꞌ uun rá se vaa cacu̱nꞌ cha̱ꞌ ꞌo̱ rasu̱u̱n, ne̱ ya̱ uxrá cacunꞌ cha̱ soꞌ a. 15 Sese yuꞌva̱ꞌ cha̱ꞌ yoꞌo̱ rasu̱u̱n rá tinúú so̱ꞌ, ne̱ sese cha̱ so̱ꞌ maan, ne̱ gu̱un rá soꞌ cha̱ soꞌ uún, ne̱ dan me se cha̱ soꞌ maan, ga̱a ne̱ quira̱nꞌ soꞌ cacunꞌ, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á. Sese da̱nj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ nuveé si̱j ꞌe̱e̱ rá man tinúú mé so̱ꞌ ga̱a̱ a̱ maꞌ. Se̱ caꞌvej rá so̱ꞌ quira̱nꞌ tinúú so̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé se chá so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se neꞌén so̱ꞌ se vaa caviꞌ Jesucristó cheꞌé maꞌa̱n tinúú so̱ꞌ ado̱nj. 16 Ne̱ se̱ guun quiꞌya̱j soj caꞌmi̱i̱ yuvii̱ nana̱ nij cheꞌé tucuáán sa̱ꞌ noco̱ꞌ soj maꞌ.

17 ꞌO̱ se nica̱j yuꞌunj Diose̱ man níꞌ, ne̱ cheꞌé dan se̱ nanó rá níꞌ cheꞌé se cha̱ níꞌ do̱ꞌ, cheꞌé se coꞌo̱ níꞌ do̱ꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ xca̱j níꞌ cuentá cheꞌé tinúú níꞌ á. ꞌO̱ se cheꞌé rej uun chij Diose̱, tza̱j ne̱ nuveé cheꞌe̱ se chá níꞌ do̱ꞌ, nuveé cheꞌe̱ se coꞌo níꞌ do̱ꞌ, me yoꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se cheꞌé rej cunu̱u sa̱ꞌ nimán níꞌ ne̱ cheꞌé rej gu̱un niha̱ꞌ rá níꞌ ne̱ cheꞌé rej ga̱a̱ xe̱j nimán níꞌ quiꞌya̱j Nimán Diose̱ me yoꞌ a. 18 Dan me se sese xca̱j níꞌ cuentá cheꞌé tinúú níꞌ, ne̱ ya̱ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me níꞌ, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá Diose̱ neꞌen Diose̱ man níꞌ, ne̱ cata̱j yuvii̱ ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó se vaa veꞌé ꞌyaj níꞌ a.

19 Cheꞌé dan da̱nj ina̱nj quiꞌya̱j níꞌ, ga̱a ne̱ ga̱a̱ dínj cuma̱n níꞌ, ne̱ ra̱cuíj níꞌ tinúú níꞌ, ga̱a ne̱ sa̱ꞌ doj cuma̱n níꞌ, ne̱ sa̱ꞌ doj canoco̱ꞌ níꞌ man Jesucristó ado̱nj. 20 Dan me se quiꞌyaj suun Diose̱ nimán tinúú so̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan se̱ caꞌvej rá so̱ꞌ quiri̱ꞌ rá tinúú so̱ꞌ cheꞌé se chá maꞌ. Neꞌen níꞌ se vaa sa̱ꞌ vaa daj a̱ rasu̱u̱n quiꞌyaj Diose̱ cha̱ yuvii̱ do̱ꞌ, coꞌo̱ yuvii̱ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ sese yuꞌva̱ꞌ cha̱ꞌ ꞌo̱ rasu̱u̱n rá yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ cacunꞌ cha̱ soꞌ man yoꞌ ado̱nj. 21 Sese yuꞌva̱ꞌ cha̱ꞌ ꞌo̱ rasu̱u̱n rá tinúú so̱ꞌ, ne̱ se̱ chá so̱ꞌ maan, ne̱ cuna̱j qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á. Sese yuꞌva̱ꞌ coꞌo̱ꞌ ꞌo̱ na rá tinúú so̱ꞌ, ne̱ se̱ coꞌo so̱ꞌ maan, ne̱ cuna̱j qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á. Tadó so̱ꞌ se quira̱nꞌ tinúú so̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé se vaa qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á.

22 Sese guun rá so̱ꞌ se vaa aꞌvej rá Diose̱ cha̱ so̱ꞌ na̱j guun rasu̱u̱n, ne̱ ina̱nj da̱nj ga̱a̱ rá ma̱ꞌán so̱ꞌ rihaan Diose̱ á. Se̱ natáꞌ so̱ꞌ da̱nj rihaan yuvii̱ maꞌ. Gu̱un niha̱ꞌ rá so̱ꞌ rihaan Diose̱ sese neꞌén so̱ꞌ se vaa sa̱ꞌ vaa rá so̱ꞌ, neꞌén so̱ꞌ me se aꞌvej rá Diose̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ na̱nj á. 23 Tza̱j ne̱ sese ne neꞌen yoꞌó soꞌ sese caꞌve̱j Diose̱ cha̱ soꞌ ꞌo̱ rasu̱u̱n niꞌ, sese se̱ caꞌvej Diose̱ cha̱ soꞌ niꞌ, ne̱ se̱ chá soꞌ maꞌ. Sese cha̱ soꞌ, ne̱ tu̱mé soꞌ cacunꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé se ne gu̱un ya̱ rá soꞌ se vaa aꞌvej Diose̱ cha̱ soꞌ, ma̱a̱n se chá maꞌa̱n soꞌ, ne̱ cheꞌé dan tumé soꞌ cacunꞌ ado̱nj. Veé da̱nj ina̱nj vaa nu̱ꞌ se vaa quiꞌya̱j níꞌ ei. Sese ne gu̱un ya̱ rá níꞌ se vaa aꞌvej rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ ꞌo̱ rasu̱u̱n, ne̱ se̱ quiꞌyaj níꞌ da̱nj maꞌ. Sese quiꞌya̱j níꞌ da̱nj, ne̱ tu̱mé níꞌ cacunꞌ rihaan Diose̱ na̱nj ado̱nj.

15

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún níꞌ ra̱cuíj níꞌ tinúú níꞌ a

1 Xa̱ꞌ níꞌ si̱j amán rá se vaa aꞌvej rá Diose̱ cha̱ níꞌ na̱j guun rasu̱u̱n, tza̱j ne̱ no̱ xcúún níꞌ ra̱cuíj níꞌ man nij yuvii̱ naꞌvee cuchuma̱n rá se vaa aꞌvej rá Diose̱ cha̱ nij soꞌ na̱j guun rasu̱u̱n a. Ne̱ ra̱cuíj níꞌ man yuvii̱ naꞌvee cuchuma̱n rá se vaa ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa nu̱ꞌ güii rihaan Diose̱ á. Se̱ quiꞌyaj níꞌ se ina̱nj me rá níꞌ quiꞌya̱j níꞌ maꞌ. 2 Tza̱j ne̱ ra̱cuíj ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ tinúú níꞌ, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá tinúú níꞌ, ne̱ sa̱ꞌ doj ga̱a̱ tinúú níꞌ, ne̱ sa̱ꞌ doj queneꞌe̱n tinúú níꞌ canoco̱ꞌ tinúú níꞌ Diose̱ a. 3 ꞌO̱ se ne quiꞌya̱j Jesucristó se me rá maꞌa̱n Jesucristó quiꞌya̱j soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se danj Diose̱ taj se vaa nana̱ nij caꞌmii yuvii̱ cheꞌé Diose̱ roꞌ, caꞌmii uún yuvii̱ cheꞌé Jesucristó, ne̱ caꞌvej rá Jesucristó caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ nana̱ nij cheꞌé maꞌa̱n soꞌ a. Da̱nj aꞌmii danj Diose̱ cheꞌé maꞌa̱n Jesucristó a. 4 Ga̱a naá me se cachrón nii nana̱ rihaan danj Diose̱ yan quinari̱ꞌ maꞌa̱n níꞌ da̱j quiꞌya̱j níꞌ ga̱a ne̱ gu̱un nucua̱j níꞌ quiꞌya̱j canaán níꞌ rihaan sayuun ne̱ quinari̱ꞌ nucuaj nimán níꞌ ga̱a ne̱ caꞌve̱e gu̱un ya̱ rá níꞌ se vaa vaa güii cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ a. 5 Dan me se Diose̱ me síí ꞌyaj uun nucua̱j nimán níꞌ, ne̱ síí noco̱ꞌ man Jesucristó me nij soj, ne̱ cheꞌé dan me raj yoꞌo̱ cuya̱a̱n ga̱a̱ rá taranꞌ nij soj, quiꞌya̱j Diose̱ a. 6 Ga̱a ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n caꞌmi̱i̱ nij soj cheꞌé Diose̱, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ nij soj cheꞌé Diose̱ Rej Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé se vaa quiꞌyaj Jesucristó cheꞌé nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, cheꞌé nij yuvii̱ yaníj do̱ꞌ a

7 Cheꞌé dan veꞌé caꞌmi̱i̱ soj ga̱ tinúú soj ga̱a ꞌnaꞌ tinúú soj rihaan soj á. Da̱nj quiꞌyaj Jesucristó, veꞌé caꞌmii soꞌ ga̱ níꞌ ei. Cheꞌé dan da̱nj quiꞌya̱j gue̱e̱ níꞌ, veꞌé caꞌmi̱i̱ níꞌ ga̱ tinúú níꞌ, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ tinúú níꞌ cheꞌé Diose̱ á. 8 Dan me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj cheꞌé suun quiꞌyaj suun Jesucristó cheꞌé nij yuvii̱ israelitá, ne̱ ga̱a naá me se cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan xi̱i nij yuvii̱ israelitá da̱j quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé nij soꞌ, ne̱ quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a. 9 Ne̱ ga̱a caꞌnaꞌ Jesucristó, ne̱ veꞌé caꞌmii nij yuvii̱ yaníj cheꞌé Diose̱, quiꞌyaj soꞌ a. ꞌO̱ se cheꞌé se vaa quiꞌyaj Jesucristó, cheꞌé dan xcaj nij yuvii̱ yaníj cuentá se vaa cunuu ꞌe̱e̱ rá Diose̱ neꞌen Diose̱ man nij soꞌ ga̱ nij yuvii̱ israelitá, ne̱ cheꞌé dan veꞌé caꞌmii nij yuvii̱ yaníj cheꞌé Diose̱ a. Da̱nj aꞌmii danj Diose̱ a.

Taj xnaꞌanj danj Diose̱ nana̱ caꞌmii síí cuꞌna̱j David rihaan Diose̱ ga̱a naá, ga̱a cataj soꞌ:

―Cheꞌé dan veꞌé caꞌmi̱j rihaan nij yuvii̱ yaníj cheꞌé so̱ꞌ, ne̱ cachra̱j chraꞌ rihaan so̱ꞌ a. ―Da̱nj caꞌmii síí cuꞌna̱j David ga̱a naá a.

10 Ne̱ taj uún danj Diose̱ se vaa gu̱un niha̱ꞌ rá nij yuvii̱ yaníj ga̱ nij yuvii̱ israelitá a. 11 Ne̱ taj uún danj Diose̱ se vaa veꞌé caꞌmi̱i̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ yaníj cheꞌé Diose̱ a. 12 Ne̱ cataj uún síí cuꞌna̱j Isaías ga̱a naá se vaa cuma̱n yoꞌo̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Isaí rej síí cuꞌna̱j David ga̱a naá, ne̱ caꞌna̱ꞌ soꞌ, ne̱ gu̱un chij soꞌ rihaan nij yuvii̱ yaníj a. Ga̱a ne̱ ga̱a̱ nucua̱j rá nij yuvii̱ yaníj man soꞌ se vaa ti̱nanii soꞌ man nij soꞌ rihaan sayuun a. Da̱nj taj síí cuꞌna̱j Isaías cheꞌé Jesucristó a. 13 Dan me se nucua̱j rá níꞌ neꞌen níꞌ Diose̱, ne̱ neꞌen níꞌ se vaa vaa güii cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ á. Dan me se amán rá nij soj niꞌya̱j soj Diose̱, ne̱ cheꞌé dan me raj gu̱un niha̱ꞌ ndoꞌo rá soj, ne̱ ga̱a̱ xe̱j nimán soj, quiꞌya̱j Diose̱, ga̱a ne̱ gu̱un ya̱ doj rá soj se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj vaa güii, quiꞌya̱j Nimán Diose̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé suun quiꞌyaj suun Pablo rihaan Diose̱ a

14 Veé dan me se guun ya̱ raj se vaa síí sa̱ꞌ me maꞌa̱n soj, tinu̱j, nocoj. Xcaj ndoꞌo soj cuentá, ne̱ neꞌen soj nago̱ꞌ soj chrej sa̱ꞌ man tinúú soj ei. 15-16 Tza̱j ne̱ caꞌneꞌ ndoꞌoj suun rihaan soj ga̱a quiꞌyáj yanj cartá nihánj na̱nj á. ꞌO̱ se neꞌen soj se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ cheꞌej, ne̱ ase vaa ꞌyaj suun xrej rihaan Diose̱ roꞌ, da̱nj vaa ꞌyaj suun ma̱ꞌanj rihaan Jesucristó, ne̱ dan me se ꞌyaj sunj tucuꞌyonj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ man soj si̱j yaníj, ne̱ vaa güii naca̱j Diose̱ man soj, ne̱ cheꞌé dan tucuꞌyonj man soj, ne̱ me raj caꞌve̱j Diose̱ naca̱j Diose̱ man soj, ne̱ me raj cunu̱u sa̱ꞌ nimán soj rihaan Diose̱ ei. Dan me se ga̱a̱ sa̱ꞌ soj, quiꞌya̱j Nimán Diose̱, ne̱ cheꞌé dan caꞌneꞌ ndoꞌoj suun rihaan soj, ne̱ nu̱ꞌ nana̱ nihánj cachronj rihaan yanj cartá nihánj a. 17 Dan me se racuíj ndoꞌo Jesucristó manj, ne̱ cheꞌé dan niha̱ꞌ raj cheꞌé nu̱ꞌ se vaa ꞌyáj rihaan Diose̱ ei.

18 Dan me se se̱ caꞌmij cheꞌé se vaa a̱j quiꞌyaj yoꞌó yuvii̱ maꞌ. ꞌO̱ se ne nó xcúnj qui̱ꞌyáj da̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj cheꞌé ina̱nj se vaa quiꞌyaj Jesucristó ga̱a racuíj soꞌ manj se vaa guun nu̱cuáj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj si̱j yaníj cheꞌé maꞌa̱n soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cuno soj si̱j yaníj se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ dan me se Jesucristó me síí racuíj manj narij nu̱ꞌ nana̱ nihánj caꞌmij rihaan soj, ne̱ veé soꞌ racuíj manj ꞌyaj sunj nu̱ꞌ suun ꞌyaj sunj na̱nj ado̱nj. 19 Dan me se suun sa̱ꞌ noco̱o ꞌyáj, ꞌyaj Jesucristó, ne̱ Nimán Diose̱ racuíj manj caꞌmi̱j se‑na̱na̱ Diose̱, ꞌyaj uún Jesucristó, ga̱a ne̱ xcaj yuvii̱ ya̱nj nu̱ꞌ anica̱j chumanꞌ Jerusalén cuentá cheꞌé se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ nda̱a yuvii̱ ya̱nj yoꞌó chumanꞌ ga̱nꞌ doj nda̱a estadó cuꞌna̱j Ilírico do̱ꞌ, xcaj cuentá cheꞌé se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ dan me se cuno nij soꞌ nana̱, quiꞌyáj a. 20 ꞌO̱ se ina̱nj me raj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj cheꞌé Jesucristó rihaan yuvii̱ ataa queneꞌe̱n nana̱ cheꞌé soꞌ, ne̱ se̱ tucuꞌyonj man yuvii̱ a̱j nariꞌ nana̱ cheꞌé soꞌ maꞌ. 21 Veé da̱nj aꞌmii uún danj Diose̱, taj yoꞌ: “Yuvii̱ ataa queneꞌe̱n se‑na̱na̱ soꞌ roꞌ, xca̱j nij soꞌ cuentá a”. Da̱nj taj danj Diose̱ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌa̱nj Pablo chumanꞌ Jerusalén, ne̱ caꞌa̱nj uún soꞌ chumanꞌ Romá a

22 Cheꞌé dan ne caꞌve̱e cuchi̱j rihaan nij soj a. Quisíj queꞌe̱e̱ güii cachronj se vaa cuchi̱j rihaan nij soj, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱e cuchi̱j rihaan soj maꞌ. 23 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se navij suun rihanj chumanꞌ nihánj, ne̱ guun queꞌe̱e̱ guun raj cuchi̱j rihaan nij soj, 24 ne̱ cheꞌé dan me que̱neꞌén ꞌu̱nj man soj ga̱a caꞌa̱nj ꞌu̱nj rej cuꞌna̱j España, raj a. Me rá ꞌu̱nj ca̱ránꞌ ꞌu̱nj chiháán soj do̱j güii, ne̱ niha̱ꞌ raj ca̱yánj ga̱ soj, ne̱ nano̱ níꞌ cuentó, ga̱a ne̱ caꞌa̱nj taꞌa̱j soj ga̱j rej cuꞌna̱j España, raj a.

25 Dan me se caꞌa̱nj ꞌu̱nj chumanꞌ Jerusalén cuano̱, ne̱ quiꞌya̱j sunj rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ yoꞌ ado̱nj. 26 ꞌO̱ se nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj estadó cuꞌna̱j Macedonia do̱ꞌ, estadó cuꞌna̱j Acaya do̱ꞌ, me se me ndoꞌo rá nij soꞌ rque̱ nij soꞌ do̱j saꞌanj rihaan nij síí nique̱ amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Jerusalén ei. 27 Da̱nj me rá maꞌa̱n nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj maꞌa̱n nij soꞌ rihanj se vaa me ndoꞌo rá nij soꞌ ra̱cuíj nij soꞌ man nij síí nique̱ ya̱nj chumanꞌ Jerusalén yoꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se yuvii̱ israelitá me nij síí ma̱n Jerusalén, ne̱ nij yuvii̱ israelitá quiꞌyaj nariꞌ yuvii̱ yaníj se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ cheꞌé dan cunuu sa̱ꞌ nimán nij yuvii̱ yaníj, taj nij síí yaníj ma̱n ro̱j estadó yoꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan no̱ xcúún nij yuvii̱ yaníj ra̱cuíj nij soꞌ man nij yuvii̱ amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ma̱n Jerusalén, rá nij soꞌ a. ꞌO̱ se saꞌanj achiin man nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan rque̱ nij yuvii̱ yaníj do̱j saꞌanj man nij soꞌ ado̱nj. 28 Cheꞌé dan vaa suun rihanj ta̱cuachenj saꞌanj rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Jerusalén, ne̱ dan me se nago̱j saꞌanj rihaan nij soꞌ, ne̱ xꞌnu̱u̱ rihanj, ne̱ asa̱ꞌ caꞌanj ꞌu̱nj yoꞌóó noco̱o cuꞌna̱j España ne̱ va̱j ꞌu̱nj chrej, ne̱ ca̱ránꞌ ꞌu̱nj chiháán soj a. 29 ꞌO̱ se neꞌenj se vaa me rá Jesucristó cuchi̱j rihaan soj, ne̱ ra̱cuíj soꞌ manj cuchi̱j chiháán soj ei.

30 Dan me se cheꞌé se canocoꞌ nu̱ꞌ níꞌ man síí cuꞌna̱j Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, cheꞌé dan ꞌe̱e̱ rá níꞌ tinúú níꞌ, ꞌyaj Nimán Diose̱, ne̱ cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj se vaa ra̱cuíj soj manj cachi̱nj niꞌya̱j níꞌ rihaan Diose̱ cheꞌej á. 31 Cachi̱nj niꞌya̱j soj se vaa quinani̱j rihaan nij síí israelitá ya̱nj estadó Judea síí ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó a. Cachi̱nj niꞌya̱j nij soj se vaa veꞌé naca̱j nij síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén saꞌanj raꞌaj nago̱j man nij soꞌ a. Dan me se me raj ga̱a̱ nica̱ꞌ nimán nij soꞌ, ne̱ caꞌve̱j rá nij soꞌ naca̱j nij soꞌ saꞌanj rqué nij yuvii̱ yaníj a. 32 Ga̱a ne̱ gu̱un niha̱ꞌ uxrá raj asa̱ꞌ cuchij chiháán soj, ne̱ cuchi̱ꞌ yá ꞌu̱nj chiháán soj, sese caꞌve̱j Diose̱, ga̱a ne̱ cunu̱u cui̱j rá taranꞌ níꞌ ei. 33 ꞌO̱ se me raj ga̱a̱ xe̱j nimán soj, quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

16

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé cuma̱n nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó nij síí ya̱nj chumanꞌ Romá, rá Pablo a

1 Cuchi̱ꞌ chana̱ cuꞌna̱j Febe rihaan nij soj, ne̱ dan me se raꞌvij níꞌ níí noco̱ꞌ man Jesucristó me noꞌ, ne̱ ꞌyaj suun ndoꞌo noꞌ rihaan nij yuvii̱ amán rá niꞌya̱j man Jesucristó nij síí ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Cencrea a. 2 Si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ me soj, ne̱ cheꞌé dan veꞌé caꞌmi̱i̱ soj ga̱ noꞌ á. ꞌO̱ se racuíj noꞌ man queꞌe̱e̱ yuvii̱, ne̱ racuíj noꞌ man ma̱ꞌanj, ne̱ cheꞌé dan sese vaa se cachi̱in man noꞌ, ne̱ ra̱cuíj soj man noꞌ ei.

3 Cata̱j soj rihaan chana̱ cuꞌna̱j Priscila do̱ꞌ, rihaan síí cuꞌna̱j Aquila do̱ꞌ, se vaa veꞌé ca̱yáán ro̱j soꞌ, raj á. ꞌO̱ se quiꞌyaj suun ro̱j soꞌ ga̱j cheꞌé Jesucristó a. 4 Dan me se caꞌnéé nimán ro̱j soꞌ cavi̱ꞌ ro̱j soꞌ cheꞌej, ne̱ cheꞌé dan nagóꞌ ꞌu̱nj graciá rihaan ro̱j soꞌ, ne̱ nagoꞌ núj ga̱ nij síí yaníj graciá rihaan ro̱j soꞌ a. 5 Cata̱j uún soj rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Jesucristó yuvii̱ nuu chre̱ꞌ tucuá ro̱j soꞌ se vaa veꞌé cuma̱n nij soꞌ, raj á. Ne̱ da̱nj cata̱j uún soj rihaan síí cuꞌna̱j Epeneto á. ꞌO̱ se ꞌe̱e̱ raj man soꞌ, ne̱ soꞌ me síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó asino ya̱a̱n rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n estadó cuꞌna̱j Asia a.

6 Ne̱ cata̱j soj rihaan chana̱ cuꞌna̱j Mariá se vaa veꞌé ca̱yáán noꞌ á. ꞌO̱ se queꞌe̱e̱ ndoꞌo quiꞌyaj suun noꞌ cheꞌé soj a. 7 Ne̱ cata̱j soj rihaan síí cuꞌna̱j Andrónico do̱ꞌ, rihaan síí cuꞌna̱j Junias do̱ꞌ, se vaa veꞌé ca̱yáán ro̱j soꞌ, raj á. ꞌO̱ se yuvii̱ israelitá me ro̱j soꞌ ga̱j, ne̱ quiꞌnij ro̱j soꞌ tagaꞌ ga̱j uún a. Nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱ roꞌ, neꞌen man ro̱j soꞌ, ne̱ ga̱a asi̱j ataa cuchuma̱n raj ni̱ꞌyaj ꞌu̱nj man Jesucristó, ne̱ cuchumán rá ro̱j soꞌ niꞌya̱j ro̱j soꞌ man Jesucristó a. 8 Ne̱ cata̱j soj rihaan síí cuꞌna̱j Amplias se vaa veꞌé ca̱yáán soꞌ, raj á. ꞌO̱ se noco̱ꞌ núj man Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan ꞌe̱e̱ raj man soꞌ a. 9 Ne̱ cata̱j soj rihaan síí cuꞌna̱j Urbano se vaa veꞌé ca̱yáán soꞌ á. ꞌYaj suun soꞌ ga̱j cheꞌé Jesucristó a. Ne̱ cata̱j uún soj rihaan síí cuꞌna̱j Estaquis se vaa veꞌé ca̱yáán soꞌ, raj, cheꞌé rej ꞌe̱e̱ raj man soꞌ a.

10 Ne̱ cata̱j soj rihaan síí cuꞌna̱j Apeles se vaa veꞌé ca̱yáán soꞌ, raj á. Neꞌen níꞌ se vaa síí noco̱ꞌ raan man Jesucristó me soꞌ a. Cata̱j soj rihaan nij tuviꞌ síí cuꞌna̱j Aristóbulo se vaa veꞌé cuma̱n nij soꞌ, raj á. 11 Ne̱ cata̱j soj rihaan síí cuꞌna̱j Herodión se vaa veꞌé ca̱yáán soꞌ á. ꞌO̱ se síí israelitá me soꞌ ga̱j a. Ne̱ cata̱j soj rihaan nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó nij tuviꞌ síí cuꞌna̱j Narciso se vaa veꞌé cuma̱n nij soꞌ, raj á. 12 Ne̱ cata̱j soj rihaan chana̱ cuꞌna̱j Trifena do̱ꞌ, rihaan chana̱ cuꞌna̱j Trifosa do̱ꞌ, se vaa veꞌé ca̱yáán ro̱j noꞌ, raj á. ꞌO̱ se ꞌyaj suun ndoꞌo ro̱j chana̱ yoꞌ cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. Ne̱ cata̱j soj rihaan chana̱ cuꞌna̱j Pérsida se vaa veꞌé ca̱yáán noꞌ, raj á. ꞌE̱e̱ rá níꞌ man noꞌ, ne̱ queꞌe̱e̱ ndoꞌo quiꞌyaj suun noꞌ cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. 13 Ne̱ cata̱j soj rihaan síí cuꞌna̱j Rufo se vaa veꞌé ca̱yáán soꞌ, raj, cheꞌé se sa̱ꞌ uxrá nocoꞌ soꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. Cata̱j uún soj rihaan nii soꞌ se vaa veꞌé ca̱yáán noꞌ, raj á. ꞌO̱ se ase vaa veꞌé ꞌyaj chana̱ rihaan taꞌníí chana̱ roꞌ, da̱nj ꞌyaj noꞌ rihanj a.

14 Ne̱ cata̱j soj rihaan síí cuꞌna̱j Asíncrito do̱ꞌ, rihaan síí cuꞌna̱j Flegonte do̱ꞌ, rihaan síí cuꞌna̱j Hermas do̱ꞌ, rihaan síí cuꞌna̱j Patrobas do̱ꞌ, rihaan síí cuꞌna̱j Hermes do̱ꞌ, rihaan cunuda̱nj yoꞌó nij tinúú níꞌ síí ya̱nj ga̱ nij soꞌ do̱ꞌ, se vaa veꞌé cuma̱n nij soꞌ á. 15 Cata̱j soj rihaan síí cuꞌna̱j Filólogo do̱ꞌ, rihaan chana̱ cuꞌna̱j Julia do̱ꞌ, rihaan síí cuꞌna̱j Nereo do̱ꞌ, rihaan raꞌvij soꞌ do̱ꞌ, rihaan síí cuꞌna̱j Olimpas do̱ꞌ, rihaan cunuda̱nj yoꞌó nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ ya̱nj ga̱ nij soꞌ do̱ꞌ, se vaa veꞌé cuma̱n cunuda̱nj nij soꞌ, raj á. 16 Ga̱a nariꞌ tuviꞌ nij soj, ne̱ veꞌé ndoꞌo caꞌmi̱i̱ soj ga̱ tinúú soj á. Da̱nj quiꞌya̱j nij soj, ti̱haa̱n nij soj se vaa ꞌe̱e̱ rá nij soj tinúú soj ei. Ne̱ cunuda̱nj nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj nu̱ꞌ rihaan chumii̱ me se veꞌé cuma̱n nij soj, rá nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa gu̱un yaníj níꞌ rihaan nij síí quiꞌya̱j quixra̱ꞌ taꞌa̱j níꞌ ga̱ tinúú níꞌ a

17 Chrej nucua̱j me narque̱j rihaan soj nihánj, tinu̱j, nocoj. Dan me se vaa yuvii̱ me rá cunu̱ꞌ soj ga̱ tinúú soj cheꞌé nana̱ a̱j nariꞌ soj, ne̱ gu̱un naꞌa̱j soj cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱, quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan gu̱un yaníj soj rihaan yuvii̱ ꞌyaj da̱nj á. 18 Ne ꞌyaj suun nij soꞌ rihaan Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se ꞌyaj suun nij soꞌ cheꞌé maꞌa̱n nij soꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se veꞌé ndoꞌo vaa nana̱ aꞌmii nij soꞌ cheꞌé yuvii̱, ne̱ da̱nj ꞌyaj nij soꞌ, tihaꞌ yuꞌunj nij soꞌ man yuvii̱, ne̱ nda̱a yuvii̱ ne tumé cacunꞌ tihaꞌ yuꞌunj nij soꞌ man ei. 19 Dan me se a̱j cuno cunuda̱nj yuvii̱ se vaa sa̱ꞌ uxrá cuno soj se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ cheꞌé dan guun niha̱ꞌ raj cheꞌé soj, ne̱ me raj xca̱j soj cuentá, ne̱ quiꞌya̱j soj se sa̱ꞌ niꞌya̱j Diose̱ a. Tza̱j ne̱ naꞌvej raj nari̱ꞌ soj quiꞌya̱j soj tucuáán chiꞌi̱i̱ mei. 20 Dan me se vaa xe̱j nimán níꞌ, ꞌyaj Diose̱ á. Raꞌya̱nj quiꞌya̱j canaán soj rihaan síí cuꞌna̱j Satanás, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ me raj quiꞌya̱j Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se lu̱j cheꞌé soj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé cuma̱n nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Romá, rá nij tuviꞌ Pabló a

21 Dan me se veꞌé cuma̱n nij soj, rá síí cuꞌna̱j Timoteo síí ꞌyaj suun ga̱j a. Ne̱ síí cuꞌna̱j Lucio do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Jasón do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Sosípater do̱ꞌ, nu̱ꞌ nij soꞌ me síí taj se vaa veꞌé cuma̱n soj, rá nij soꞌ a. Yuvii̱ israelitá me nij soꞌ ga̱j a. 22 Síí cuꞌna̱j Tercio mej, ne̱ ꞌu̱nj me síí achrón se‑na̱na̱ síí cuꞌna̱j Pabló rihaan yanj nihánj, ne̱ veꞌé cuma̱n nij soj, raj a. 23 Ne̱ me rá síí cuꞌna̱j Gayo se vaa veꞌé cuma̱n nij soj, ne̱ veꞌ tucuá soꞌ yáán ꞌu̱nj, ne̱ nuu chre̱ꞌ cunuda̱nj nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó veꞌ tucuá soꞌ a. Ne̱ veꞌé cuma̱n soj, taj síí cuꞌna̱j Erasto, ne̱ síí ata̱ saꞌanj rihaan chumanꞌ nihánj me soꞌ a. Ne̱ veꞌé cuma̱n soj, rá tinúú níꞌ síí cuꞌna̱j Cuarto a. 24 Dan me se me raj quiꞌya̱j Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se lu̱j cheꞌé cunuda̱nj nij soj a. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱ a

25 Gu̱un nucua̱j Diose̱ ra̱cuíj Diose̱ man soj nari̱ꞌ soj nu̱ꞌ nana̱ sa̱ꞌ caꞌmij rihaan soj a. Nana̱ sa̱ꞌ cheꞌé Jesucristó me nana̱ yoꞌ a. Dan me se ga̱a naá me se ne caꞌve̱e xca̱j yuvii̱ cuentá cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ ya̱j roꞌ, ne̱ tihaa̱n Diose̱ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan níꞌ a. 26 Dan me se caꞌneꞌ Diose̱ suun rihaan nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, cachro̱n nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yanj, ne̱ da̱nj quiꞌyaj nij soꞌ, ne̱ xcaj cunuda̱nj nij yuvii̱ cuentá cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ me rá Diose̱ cuchuma̱n rá nij yuvii̱ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ man Diose̱, ne̱ Diose̱ me se daj chiha̱a̱ míj se̱ caviꞌ soꞌ maꞌ.

27 Ne̱ Diose̱ me se o̱ruun Diose̱, ne̱ raa̱ o̱rúnꞌ soꞌ avii cunuda̱nj nana̱ cu̱u sa̱ꞌ a. Sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj taꞌníí soꞌ Jesucristó cheꞌé níꞌ, ne̱ cheꞌé dan veꞌé caꞌmi̱i̱ níꞌ cheꞌé Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. Sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj soꞌ ado̱nj. Ya̱ ya̱ da̱nj gu̱un ado̱nj.

I Corintios

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Nihánj me ꞌo̱ yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pabló caꞌnéé soꞌ rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Corinto a

1

1 ꞌU̱nj roꞌ, me síí cuꞌna̱j Pabló, ne̱ me rá Diose̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan yuvii̱ cheꞌé Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan cuneꞌ Jesucristó mán ꞌu̱nj guún ꞌu̱nj apóstol nataꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱ a. Ne̱ vaa tinúú níꞌ síí cuꞌna̱j Sóstenes, ne̱ ne̱ soꞌ ga̱j nihánj, 2 ne̱ ꞌyaj núj yanj nihánj caꞌne̱j núj rihaan nij soj si̱j amán rá niꞌya̱j man Diose̱ ya̱nj chumanꞌ Corinto si̱j naquiꞌyaj gue̱e̱ nimán cheꞌé Jesucristó a. Dan me se canacúún Diose̱ man soj gu̱un soj síí naquiꞌyaj gue̱e̱ nimán, ne̱ veé caꞌne̱j yanj nihánj cache̱e̱ rihaan cunuda̱nj yoꞌó nij síí ya̱nj me rej maꞌa̱n síí táá tuꞌva̱ se‑chuvi̱i Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. Dan me se síí ꞌni̱j raꞌa man nij soꞌ ne̱ síí ꞌni̱j raꞌa man maꞌa̱n ya̱ níꞌ me ya̱ soꞌ a. 3 Me rá núj quiꞌya̱j Rej níꞌ Diose̱ quiꞌya̱j Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ quiꞌya̱j ndoꞌo se lu̱j cheꞌé soj, ne̱ me rá núj ga̱a̱ xe̱j nimán soj, quiꞌya̱j ro̱j soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nagoꞌ síí cuꞌna̱j Pabló graciá rihaan Diose̱ cheꞌé nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Corinto a

4 Niga̱nj nagóꞌ ꞌu̱nj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé nij soj cheꞌé se lu̱j quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé soj cheꞌé se noco̱ꞌ soj man Jesucristó ado̱nj. 5 ꞌO̱ se cheꞌé Jesucristó roꞌ, cavii sa̱ꞌ uxrá soj, quiꞌyaj Diose̱ á. Dan me se uxrá xcaj soj cuentá, ne̱ uxrá nariꞌ soj nana̱ sa̱ꞌ, quiꞌyaj Diose̱, 6 ne̱ da̱nj quiꞌyaj soj cheꞌé se sa̱ꞌ uxrá nariꞌ soj se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ tucuꞌyón ꞌu̱nj man soj a. 7 Ne̱ a̱ ꞌó se sa̱ꞌ rqué Nimán Diose̱ rihaan níꞌ ne achiin man soj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se a̱j vaa nu̱ꞌ yoꞌ rihaan soj, ne̱ naꞌvi̱j ndoꞌo soj caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj. 8 Ne̱ soꞌ me síí ra̱cuíj ndoꞌo man soj, ne̱ gu̱un nucua̱j soj canoco̱ꞌ raan soj man soꞌ nda̱a güii caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱, ne̱ se̱ tumé soj cacunꞌ, quiꞌya̱j soꞌ a̱ maꞌ. 9 Vaa cheꞌé ga̱a̱ nucua̱j rá níꞌ man Diose̱, ne̱ Diose̱ me síí canacúún man soj gu̱un tuvi̱ꞌ soj ga̱ taꞌníí soꞌ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nij quiꞌyaj nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Corinto, naquiꞌyaj nij soꞌ queꞌe̱e̱ xꞌneꞌ man nij soꞌ a

10 Dan me se cuno̱ soj caꞌmi̱j, tinu̱j, nocoj. Ne̱ cheꞌé se‑chuvi̱i ya̱ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, me achíín ni̱ꞌyáj ya̱j rihaan nij soj se vaa yoꞌo̱ cuya̱a̱n ga̱a̱ rá taranꞌ soj do̱ꞌ, yoꞌo̱ cuya̱a̱n caꞌmi̱i̱ soj do̱ꞌ, yoꞌo̱ rcuaꞌa̱a̱n ga̱a̱ soj do̱ꞌ, raj chugua̱nj. 11 Dan me se cataj xnaꞌanj nij tuviꞌ síí cuꞌna̱j Cloé rihanj se vaa unuꞌ soj ga̱ tinúú soj ne̱ uun vi̱j ndoꞌo soj, na̱nj tinu̱j, nocoj. 12 Dan me se taꞌa̱j nij soj taj: “ꞌU̱nj me síí noco̱ꞌ se‑na̱na̱ síí cuꞌna̱j Pabló a”. Yoꞌó taꞌa̱j nij soj taj: “ꞌU̱nj me síí noco̱ꞌ se‑na̱na̱ síí cuꞌna̱j Apolos a”. Yoꞌó taꞌa̱j nij soj taj: “ꞌU̱nj me síí noco̱ꞌ se‑na̱na̱ síí cuꞌna̱j Pedró a”. Yoꞌó taꞌa̱j nij soj taj: “ꞌU̱nj me síí noco̱ꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó a”. Dan me se da̱nj vaa ꞌo̱ ꞌo̱ taꞌa̱j soj a. 13 Ne̱ me cheꞌé ꞌyaj soj da̱nj ga̱. ꞌO̱ se nuviꞌ queꞌe̱e̱ Jesucristó vaa maꞌ. Taj cheꞌé ga̱a̱ queꞌe̱e̱ xꞌneꞌ soj maꞌ. Caviꞌ ma̱ꞌán ꞌu̱nj rihaan rcutze̱ cheꞌé soj naꞌ. Cataꞌ ne soj cheꞌé ma̱ꞌán ꞌu̱nj naꞌ. Taj maꞌ. Cheꞌé dan, me cheꞌé taj taꞌa̱j soj se vaa si̱j noco̱ꞌ manj me taꞌa̱j soj ga̱.

14-15 Dan me se ne cuta̱ꞌ ne ꞌu̱nj man soj maꞌ. Ma̱a̱n se o̱rúnꞌ síí cuꞌna̱j Crispo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Gayo do̱ꞌ, cataꞌ ne quiꞌyáj, ne̱ cheꞌé dan se̱ caꞌvee cata̱j soj se vaa cheꞌej cataꞌ ne soj maꞌ. Da̱nj ga̱a̱, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ raj á. ꞌO̱ se cataꞌ ne soj cheꞌé Jesucristó, cata̱j soj, ne̱ caꞌmi̱i̱ ya̱ soj á. 16 Cutaꞌ ne uún ꞌu̱nj man nij tucua̱ síí cuꞌna̱j Estéfanas, tza̱j ne̱ ne nuû sa̱ꞌ raj sese cutaꞌ ne ꞌu̱nj man yoꞌó taꞌa̱j yuvii̱ a̱ maꞌ. 17 ꞌO̱ se nuviꞌ suun cuta̱ꞌ ne yuvii̱ ataj maꞌ. ꞌO̱ se caꞌnéé xa̱ꞌ Jesucristó manj nata̱j se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan yuvii̱, tza̱j ne̱ naꞌvej rá soꞌ cavi̱i̱ raá ꞌu̱nj nana̱ cu̱u nachranꞌ caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se nana̱ nica̱ ina̱nj caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e xca̱j yuvii̱ cuentá se vaa nuveé na̱na̱ avii raa̱ yuvii̱ me nana̱ yoꞌ, ma̱a̱n ne̱ se‑na̱na̱ Jesucristó ya̱ me yoꞌ ado̱nj. Dan me se ya̱ xca̱j nij yuvii̱ cuentá se vaa ya̱ caviꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱ cheꞌé nij soꞌ, ne̱ caꞌve̱e cuchuma̱n rá nij yuvii̱ cuno̱ nij yuvii̱ nana̱ nica̱ caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cheꞌé se caꞌnéé Diose̱ man Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj, cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa avii ndoꞌo raa̱ Diose̱ a

18 Dan me se vaa yuvii̱ caca̱a̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ nataꞌ nii nana̱ se vaa caviꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱ uno nij yuvii̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ taj se ꞌyáꞌ cuchuma̱n rá nij yuvii̱ maꞌ. Nana̱ snúú rmaꞌa̱n me nana̱ yoꞌ rihaan nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ ino̱ vaa rá níꞌ si̱j cavi̱i̱ sa̱ꞌ, ne̱ neꞌen níꞌ se vaa cheꞌé nana̱ yoꞌ roꞌ, gu̱un nucua̱j Diose̱ ti̱nanii Diose̱ man níꞌ rihaan sayuun ado̱nj. 19 Ne̱ danj Diose̱ taj: “Nij síí avii ndoꞌo raa̱ roꞌ, gu̱un nij soꞌ síí niꞌyo̱n, qui̱ꞌyáj, ne̱ se̱ guun nucua̱j nij soꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá cheꞌé nana̱ sa̱ꞌ, qui̱ꞌyáj maꞌ”, taj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ á. 20 Ne̱ da̱j ranꞌ nu̱ꞌ nij síí avii ndoꞌo raa̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱, rá soj ga̱. Ya̱j nihánj me se nana̱ snúú rmaꞌa̱n avii raa̱ nij soꞌ, quiꞌyaj Diose̱ na̱nj ado̱nj. 21 ꞌO̱ se nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, ne cavi̱i̱ raa̱ nij soꞌ da̱j vaa Diose̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ síí cu̱u raa̱ me Diose̱, ne̱ maꞌa̱n Diose̱ caráán chrej rihaan nij soꞌ, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj xca̱j nij soꞌ cuentá cheꞌé soꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se me rá Diose̱ cuno̱ nij yuvii̱ nana̱ aꞌmii natáj núj, ne̱ sese cuno̱ nij yuvii̱, ne̱ ti̱nanii Diose̱ man nij yuvii̱ rihaan sayuun, ne̱ dan me se nda̱ꞌ se nana̱ snúú rmaꞌa̱n me nana̱ aꞌmii núj, rá taꞌa̱j nij yuvii̱ roꞌ, tza̱j ne̱ o̱rúnꞌ nana̱ yoꞌ me nana̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun na̱nj ado̱nj.

22 Ne̱ xa̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá, tza̱j ne̱ me uxrá rá nij soꞌ quiꞌya̱j Diose̱ suun sa̱ꞌ noco̱o queneꞌe̱n nij soꞌ, ne̱ xa̱ꞌ nij yuvii̱ yaníj, tza̱j ne̱ me rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ nana̱ cu̱u á. 23 Tza̱j ne̱ aꞌmii natáj núj nana̱ se vaa caviꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱ cheꞌé yuvii̱, ne̱ naꞌa̱j nij yuvii̱ israelitá cuno̱ nij soꞌ nana̱ yoꞌ, ne̱ nij yuvii̱ yaníj taj se vaa nana̱ snúú rmaꞌa̱n me nana̱ yoꞌ uún ado̱nj. 24 Tza̱j ne̱ a̱j canacúún Diose̱ man taꞌa̱j nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, man taꞌa̱j nij yuvii̱ yaníj do̱ꞌ, se vaa canoco̱ꞌ nij soꞌ man soꞌ, ne̱ ga̱a uno nij soꞌ nana̱ aꞌmii natáj núj, ne̱ uun ya̱ rá nij soꞌ se vaa síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me Jesucristó, ne̱ xcaj nij soꞌ cuentá se vaa ya̱ nucua̱j ndoꞌo Diose̱ ne̱ ya̱ avii ndoꞌo raa̱ Diose̱, cheꞌé se caꞌnéé Diose̱ man Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 25 Dan me se nda̱ꞌ se nana̱ snúú rmaꞌa̱n me nana̱ rqué Diose̱, rá taꞌa̱j nij yuvii̱, tza̱j ne̱ nuveé na̱na̱ snúú rmaꞌa̱n me nana̱ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se avii doj raa̱ Diose̱ rihaan nij yuvii̱ na̱nj ei. Ne̱ nda̱ꞌ se ninaj ndoꞌo Diose̱, rá taꞌa̱j nij yuvii̱, tza̱j ne̱ ne ninaj Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se Diose̱ roꞌ, me síí nucua̱j ndoꞌo doj rihaan nij yuvii̱ nucua̱j ndoꞌo ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cheꞌé se síí niꞌyo̱n me níꞌ, cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa ina̱nj cheꞌé Jesucristó me cavii sa̱ꞌ níꞌ a

26 Dan me se xca̱j nij soj cuentá da̱j quiꞌyaj Diose̱ ga̱a canacúún Diose̱ man maꞌa̱n soj, tinu̱j, nocoj. Do̱j vaa nij síí avii ndoꞌo raa̱ ꞌni̱j scaꞌnúj soj á. Do̱j vaa nij síí nucua̱j ꞌni̱j scaꞌnúj soj á. Do̱j vaa nij síí xnaꞌa̱nj ꞌni̱j scaꞌnúj soj á. Nuveé yuvi̱i̱ sa̱ꞌ doj rihaan yoꞌó yuvii̱ me maꞌa̱n soj maꞌ. 27 Ma̱a̱n se ina̱nj síí niꞌyo̱n narii Diose̱, ne̱ dan me se nacaj Diose̱ man nij síí niꞌyo̱n, cheꞌé rej me rá Diose̱ gu̱un naꞌa̱j nij síí avii ndoꞌo raa̱ na̱nj á. Ne̱ síí u̱u̱n narii Diose̱, ne̱ dan me se nacaj Diose̱ man nij soꞌ, cheꞌé rej me rá Diose̱ gu̱un naꞌa̱j nij síí vaa suun na̱nj ado̱nj. 28 Ne̱ taj yuꞌvee nó nij síí narii Diose̱ man maꞌ, taj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ nacaj Diose̱ man nij soꞌ, ne̱ quiꞌya̱j canaán nij soꞌ rihaan nij síí guun chij doj ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 29 Dan me se asa̱ꞌ quisíj, ga̱a ne̱ a̱ ꞌó yuvii̱ se̱ quisíj rá caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ cheꞌé maꞌa̱n rihaan Diose̱ se vaa si̱j sa̱ꞌ uxrá me maꞌa̱n a. 30 Dan me se Diose̱ me síí ꞌyaj ꞌni̱j raꞌa Jesucristó man soj, ne̱ cheꞌé o̱rúnꞌ Jesucristó avii raa̱ níꞌ, quiꞌyaj Diose̱ á. Cheꞌé o̱rúnꞌ Jesucristó cunuu sa̱ꞌ nimán níꞌ rihaan Diose̱ á. Cheꞌé Jesucristó me níꞌ síí sa̱ꞌ rihaan Diose̱, quiꞌyaj Diose̱ á. Cheꞌé Jesucristó quinanii níꞌ rihaan sayuun, quiꞌyaj Diose̱ á. 31 Cheꞌé dan no̱ xcúún níꞌ quiꞌya̱j níꞌ nda̱a vaa taj danj Diose̱ á. Dan me se taj danj Diose̱: “Se̱ caꞌmii sa̱ꞌ níꞌ cheꞌé maꞌa̱n níꞌ maꞌ. Ina̱nj cheꞌé maꞌa̱n Diose̱ gu̱un rá níꞌ caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ á”. Da̱nj taj danj Diose̱ ado̱nj.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne caꞌmi̱i̱ Pabló nana̱ nachranꞌ rihaan nij síí ma̱n Corinto maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj cataj xnaꞌanj soꞌ se vaa caviꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱ cheꞌé níꞌ a

1 Neꞌen nij soj se vaa ga̱a cuchíꞌ ꞌu̱nj chiháán soj, ne̱ natáꞌ ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan soj, ne̱ ne gu̱un rá ꞌu̱nj caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj nana̱ nachranꞌ ndoꞌo rihaan soj, man tinu̱j, man nocoj. ꞌO̱ se ne gu̱un rá ꞌu̱nj cata̱j soj se vaa avii ndoꞌo raá ꞌu̱nj maꞌ. 2 Tana̱nj yoꞌo̱ guun rá ꞌu̱nj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj cheꞌé o̱rúnꞌ Jesucristó se vaa caviꞌ soꞌ rihaan rcutze̱ cheꞌé soj a. 3 Dan me se ga̱a cuchíꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ guun naꞌa̱j ꞌu̱nj caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj, ne̱ cuchuꞌviꞌ nimanj, ne̱ quiriꞌíj ndoꞌo manj na̱nj á. 4 Ne̱ xa̱ꞌ nana̱ natáꞌ ꞌu̱nj rihaan nij soj, tza̱j ne̱ nuveé na̱na̱ cavii raa̱ yuvii̱ me nana̱ yoꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ cuno nij soj nana̱, ne̱ guun ya̱ rá soj se vaa Nimán Diose̱ rqué nana̱ yoꞌ manj, ne̱ guun ya̱ rá soj se vaa maꞌa̱n Diose̱ rqué se nucua̱j manj caꞌmi̱j nana̱ yoꞌ rihaan soj ado̱nj. 5 Cheꞌé dan nuveé cheꞌe̱ se cavii ndoꞌo raá ꞌu̱nj me cuchumán rá soj cuno soj nana̱ yoꞌ maꞌ. Tana̱nj cheꞌé se vaa rqué Diose̱ se nucua̱j man níꞌ me cuchumán rá soj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ino̱ uxrá vaa nana̱ avii raa̱ nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ga̱ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ a

6 Dan me se nana̱ cu̱u aꞌmii núj rihaan nij yuvii̱ vaa chij rá, tza̱j ne̱ nuveé na̱na̱ avii raa̱ yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ me nana̱ aꞌmii núj maꞌ. Ne aꞌmii núj nana̱ avii raa̱ nij síí uun chij rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. ꞌO̱ se neꞌen núj se vaa nichru̱nꞌ caꞌne̱e̱ Diose̱ suun uun chij ata̱ nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 7 Tza̱j ne̱ aꞌmii núj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ cu̱u ado̱nj. Dan me se ga̱a ataa quiꞌya̱j Diose̱ chumii̱, ne̱ yoꞌo̱ guun rá Diose̱ se vaa cuno̱ yuvii̱ nana̱ cu̱u yoꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ yuvii̱, ne̱ veꞌé ndoꞌo ga̱a̱ yuvii̱, tza̱j ne̱ nij síí ma̱n ga̱a naá roꞌ, ne queneꞌe̱n nij soꞌ nana̱ yoꞌ maꞌ. Nda̱a ya̱j me tihaa̱n naca̱ Diose̱ nana̱ yoꞌ rihaan yuvii̱ na̱nj ado̱nj. 8 Ne queneꞌe̱n nij síí uun chij ma̱n rihaan chumii̱ nihánj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ cu̱u maꞌ. Dan me se Jesucristó me síí guun chij ndoꞌo rej xta̱ꞌ, ne̱ sese queneꞌen nij síí uun chij ma̱n rihaan chumii̱ nihánj se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ ne cachro̱n nij soꞌ man Jesucristó rihaan rcutze̱ asuun sa̱j maꞌ.

9 Tza̱j ne̱ danj Diose̱ taj se vaa a̱ ꞌó yuvii̱ ne gu̱un nucua̱j xca̱j cuentá cheꞌé se vaa quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé níꞌ si̱j aráj cochro̱j rihaan Diose̱ a. Da̱nj taj danj Diose̱ á. 10 Tza̱j ne̱ tihaa̱n Nimán Diose̱ man núj cheꞌé nij rasu̱u̱n quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé níꞌ si̱j aráj cochro̱j rihaan Diose̱, ne̱ dan me se tihaa̱n Nimán Diose̱ rasu̱u̱n yoꞌ man núj, quiꞌyaj maꞌa̱n Diose̱ á. Dan me se nuchruj ra̱a̱ Nimán Diose̱ cunuda̱nj rasu̱u̱n, ne̱ sa̱ꞌ uxrá nuchruj ra̱a̱ Nimán Diose̱ da̱j vaa maꞌa̱n Diose̱ ado̱nj.

11 ꞌO̱ se a̱ ꞌó yuvii̱ ne neꞌen da̱j vaa rasu̱u̱n ꞌni̱j yuve̱ nimán yoꞌó yuvii̱ maꞌ. ꞌO̱ se o̱rúnꞌ nimán yuvii̱ neꞌen da̱j vaa nimán maꞌa̱n yuvii̱ na̱nj ado̱nj. Ne̱ da̱nj vaa Diose̱ uún a. A̱ ꞌó níꞌ se̱ caꞌvee xca̱j cuentá da̱j vaa Diose̱ maꞌ. Ma̱a̱n se o̱rúnꞌ Nimán Diose̱ me síí neꞌen da̱j vaa Diose̱ na̱nj ado̱nj. 12 Ne̱ ino̱ uxrá vaa nimán núj ga̱ nimán nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ xa̱ꞌ núj, tza̱j ne̱ nu̱u̱ Nimán Diose̱ nimán núj, ne̱ cheꞌé dan me xcaj núj cuentá da̱j vaa nij se sa̱ꞌ rqué Diose̱ rihaan níꞌ ado̱nj. 13 Dan me se ga̱a nataꞌ núj rihaan yuvii̱ cheꞌé nij se sa̱ꞌ rqué Diose̱ rihaan níꞌ, ne̱ ne aꞌmii núj nana̱ avii raa̱ yuvii̱ maꞌ. Ma̱a̱n se aꞌmii núj nana̱ tucuꞌyón Nimán Diose̱ man núj, ne̱ tucuꞌyón núj nana̱ yoꞌ rihaan yuvii̱ nu̱u̱ Nimán Diose̱ nimán ado̱nj.

14 ꞌO̱ se naꞌvej rá yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuno̱ nij soꞌ nana̱ aꞌmii Nimán Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se snúú rmaꞌa̱n nana̱ aꞌmii Nimán Diose̱, rá nij soꞌ, ne̱ ne racuíj Nimán Diose̱ man nij soꞌ naquiꞌya̱j cu̱u nij soꞌ nana̱ yoꞌ a̱ man ado̱nj. Cheꞌé dan taj se ꞌyáꞌ cuno̱ nij soꞌ maꞌ. 15 Xa̱ꞌ síí racuíj Nimán Diose̱ man, tza̱j ne̱ neꞌen soꞌ naquiꞌya̱j cu̱u soꞌ cunuda̱nj rasu̱u̱n, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvee naquiꞌya̱j cu̱u yoꞌó yuvii̱ man soꞌ maꞌ. Se̱ guun nucua̱j nij yuvii̱ xca̱j nij yuvii̱ cuentá da̱j vaa rá soꞌ maꞌ. 16 Dan me se danj Diose̱ taj: “A̱ ꞌó yuvii̱ ne neꞌen da̱j vaa rá síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ maꞌ. Se̱ guun nucua̱j yuvii̱ nago̱ꞌ yuvii̱ chrej man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ maꞌ”. Da̱nj taj danj Diose̱ á. Ne̱ ase vaa rá Jesucristó roꞌ, da̱nj vaa rá maꞌa̱n núj, ne̱ cheꞌé dan se̱ guun nucua̱j yuvii̱ naquiꞌya̱j cu̱u yuvii̱ man núj a̱ man ado̱nj.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé suun quiꞌyaj suun Pabló rihaan Diose̱ se vaa tucuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan nij síí ma̱n Corinto a

1 Dan me se ase vaa yuvii̱ tiha̱j guun cheꞌe̱ canocoꞌ man Jesucristó roꞌ, da̱nj vaa nij soj ga̱a cuchíꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, tinu̱j, nocoj. ꞌO̱ se vaa niꞌyo̱n doj rá soj, ne̱ ataa doj nari̱ꞌ soj cuno̱ soj rihaan Nimán Diose̱, ne̱ quiꞌyaj ndoꞌo soj se vaa me rá nee̱ man soj quiꞌya̱j soj, ne̱ cheꞌé dan ne caꞌve̱e caꞌmi̱j nana̱ chij rihaan soj a̱ maꞌ. 2 Ne gu̱un nucua̱j soj cuno̱ soj nana̱ chij aꞌmii Nimán Diose̱ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj nana̱ tucuꞌyón nii man xnii caꞌmii ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ veé da̱nj vaa soj nda̱a se cuano̱ nihánj, ne̱ ne gu̱un nucua̱j soj cuno̱ soj nana̱ chij a̱ man ado̱nj. 3 Dan me se ꞌyaj ndoꞌo soj se vaa me rá ina̱nj nee̱ man soj quiꞌya̱j soj, ne̱ dan me se uun xco̱j ruva̱a̱ ndoꞌo rá soj niꞌya̱j soj tinúú soj, ne̱ cheꞌé dan unuꞌ soj ga̱ tinúú soj, ne̱ cheꞌé dan me neꞌen núj se vaa ne uno soj aꞌmii Nimán Diose̱ a̱ man chugua̱nj. Ma̱a̱n se ase vaa na̱j guun yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, da̱nj vaa soj ado̱nj.

4 Dan me se taj yoꞌo̱ tuviꞌ soj: “Si̱j noco̱ꞌ man síí cuꞌna̱j Pabló mej á”. Ne̱ yoꞌó soꞌ roꞌ, taj: “Si̱j noco̱ꞌ man síí cuꞌna̱j Apolos mej á”. Da̱nj aꞌmii ꞌo̱ ꞌo̱ taꞌa̱j soj, ne̱ cheꞌé dan ase vaa na̱j guun yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj vaa soj, rá ꞌu̱nj na̱nj á. 5 Da̱j si̱j me síí cuꞌna̱j Apolos, ne̱ da̱j si̱j mej, rá soj ga̱. Ma̱a̱n se síí ꞌyaj suun u̱u̱n rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me núj, ne̱ ino̱ vaa suun ata̱ ꞌo̱ ꞌo̱ núj, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ cheꞌé suun quiꞌyaj suun núj roꞌ, cheꞌé dan amán rá soj niꞌya̱j soj man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. 6 Dan me se asino ya̱a̱n cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan soj, ga̱a ne̱ cuchiꞌ síí cuꞌna̱j Apolos uún rihaan soj, ga̱a ne̱ sa̱ꞌ doj tucuꞌyón soꞌ nu̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan soj, tza̱j ne̱ maꞌa̱n Diose̱ me síí quiꞌyaj canocoꞌ sa̱ꞌ nimán soj man soꞌ, 7 ne̱ cheꞌé dan taj cheꞌé canoco̱ꞌ soj manj do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Apolos do̱ꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se no̱ xcúún soj canoco̱ꞌ soj man o̱rúnꞌ Diose̱ ado̱nj. 8 Ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa ꞌu̱nj ga̱ síí cuꞌna̱j Apolos, ne̱ vaa güii na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan núj cheꞌé suun ꞌyaj suun núj, 9 ne̱ dan me se ꞌyaj suun núj cheꞌé Diose̱, ne̱ caꞌneꞌ Diose̱ suun rihaan núj tu̱cuꞌyón núj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan soj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún ꞌo̱ ꞌo̱ síí me rá tu̱cuꞌyón se‑na̱na̱ Diose̱ tu̱mé soꞌ man maꞌa̱n soꞌ, ga̱a ne̱ sa̱ꞌ tu̱cuꞌyón soꞌ a

10 Dan me se ase vaa síí veꞌé uchruj taꞌngaꞌ chihón ca̱yáán veꞌ roꞌ, vaa ꞌu̱nj, ne̱ veꞌé cuchruj ꞌu̱nj tucuáán canocoꞌ soj, cheꞌé yan caꞌneꞌ Diose̱ suun yoꞌ rihanj, ne̱ cuano̱ roꞌ, tucuꞌyón yoꞌó soꞌ nana̱ rihaan soj a. Dan me se no̱ xcúún ꞌo̱ ꞌo̱ síí tucuꞌyón nana̱ rihaan soj tu̱mé soꞌ man maꞌa̱n soꞌ, ne̱ sa̱ꞌ ga̱a̱ nana̱ tu̱cuꞌyón soꞌ rihaan soj á. 11 Se̱ guun cuchru̱j nii yoꞌó tucuáán rihaan soj maꞌ. ꞌO̱ se se‑tucua̱nj Jesucristó me tucuáán cuchruj ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ ne nó xcúún nii cuchru̱j nii yoꞌó tucuáán rihaan soj man ado̱nj. 12 Ne̱ veꞌé ndoꞌo tucuꞌyón taꞌa̱j nij yuvii̱ se‑tucua̱nj Jesucristó rihaan soj, ne̱ nana̱ nij doj tucuꞌyón yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱ rihaan soj, 13 tza̱j ne̱ vaa güii queneꞌe̱n níꞌ da̱j vaa nana̱ tucuꞌyón ꞌo̱ ꞌo̱ soꞌ rihaan soj, ne̱ dan me se caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ xa̱ꞌ suun quiꞌyaj suun ꞌo̱ ꞌo̱ núj si̱j tucuꞌyón se‑na̱na̱ Diose̱, tza̱j ne̱ cache̱n suun yoꞌ rque yaꞌan, quiꞌya̱j Jesucristó, ne̱ queneꞌe̱n núj da̱j vaa nana̱ tucuꞌyón ꞌo̱ ꞌo̱ núj na̱nj ado̱nj.

14 Dan me se sese se̱ cacaa nana̱ tucuꞌyón yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ queneꞌe̱n níꞌ se vaa veꞌé tucuꞌyón soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan soꞌ, 15 tza̱j ne̱ sese caca̱a̱ nu̱ꞌ nana̱ tucuꞌyón soꞌ, ne̱ queneꞌe̱n níꞌ se vaa taj yuꞌvee nó nana̱ tucuꞌyón soꞌ rihaan yuvii̱, ne̱ a̱ ꞌó xcoꞌ se̱ naruꞌvee Diose̱ rihaan soꞌ nu̱ꞌ cheꞌé suun quiꞌyaj suun soꞌ a̱ maꞌ. Dan me se quinani̱i̱ maꞌa̱n soꞌ rihaan sayuun, tza̱j ne̱ nana̱ tucuꞌyón soꞌ caca̱a̱, ne̱ o̱rúnꞌ soꞌ quinani̱i̱ rihaan sayuun na̱nj ado̱nj. 16-17 Ne̱ neꞌen soj se vaa sese tiri̱ꞌ yoꞌo̱ soꞌ man veꞌ naꞌvíj yuvii̱ rihaan Diose̱ roꞌ, ne̱ tiri̱ꞌ Diose̱ man soꞌ uún, ne̱ ase vaa veꞌ naꞌvíj yuvii̱ rihaan Diose̱ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa maꞌa̱n soj rihaan Diose̱, ne̱ ya̱nj Nimán Diose̱ ga̱ soj, ne̱ cheꞌé dan ne nó xcúún yuvii̱ tucunuꞌ yuvii̱ man soj maꞌ. ꞌO̱ se sese cunu̱ꞌ soj ga̱ tinúú soj, ne̱ quiri̱ꞌ soj, ne̱ tiri̱ꞌ Diose̱ man síí quiꞌyaj da̱nj man soj, ne̱ caca̱a̱ soꞌ ado̱nj.

18 Sese vaa yoꞌo̱ tuviꞌ soj avii ndoꞌo raa̱ nana̱ cu̱u chij nana̱ uno yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱, ne̱ dan me se caꞌne̱ꞌ rá soꞌ ga̱ rej aꞌmii da̱nj na̱nj ei. Se̱ guun tiha̱ꞌ yuꞌunj soꞌ man maꞌa̱n soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se xca̱j soꞌ cuentá ne̱ naquiꞌya̱j soꞌ síí snúú rmaꞌa̱n man soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e quisi̱j soꞌ gu̱un soꞌ síí avii ndoꞌo raa̱ doj chugua̱nj. Dan me se tana̱nj a̱ nari̱ꞌ soꞌ nana̱ ya̱, ne̱ yá nu̱ꞌ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ doj na̱nj ado̱nj. 19 Nana̱ avii raa̱ yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ roꞌ, daj chiha̱a̱ míj taj se uun nana̱ yoꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se danj Diose̱ taj se vaa yuvii̱ avii raa̱ roꞌ, me rá nij soꞌ tiha̱ꞌ yuꞌunj nij soꞌ tuviꞌ nij soꞌ, tza̱j ne̱ nica̱j Diose̱ nana̱ avii raa̱ nij soꞌ, ne̱ tiha̱ꞌ yuꞌunj Diose̱ man maꞌa̱n nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Da̱nj taj danj Diose̱ ei. 20 Ne̱ taj uún danj Diose̱ se vaa neꞌen Diose̱ se vaa taj yuꞌvee nó nana̱ avii raa̱ yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ. Da̱nj taj danj Diose̱ a.

21 Cheꞌé dan ne nó xcúún níꞌ caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ níꞌ cheꞌé nana̱ avii raa̱ yoꞌo̱ yuvii̱ maꞌ. Se̱ guun cata̱j níꞌ se vaa sa̱ꞌ doj avii raa̱ yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ yoꞌó soꞌ nij ꞌyaj, cata̱j níꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ xca̱j níꞌ cuentá da̱j aꞌmii ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ á. ꞌO̱ se nana̱ aꞌmii yuvii̱ do̱ꞌ, nu̱ꞌ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj do̱ꞌ, caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ doj maꞌa̱n soj quiꞌya̱j me maꞌa̱n rasu̱u̱n yoꞌ, ne̱ vaa se uun nana̱ aꞌmii nij snóꞌo do̱ꞌ, rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj do̱ꞌ, rihaan soj ei. 22 Dan me se nana̱ aꞌmij do̱ꞌ, nana̱ aꞌmii síí cuꞌna̱j Apolos do̱ꞌ, nana̱ aꞌmii síí cuꞌna̱j Pedró do̱ꞌ, vaa se uun nana̱ yoꞌ rihaan soj, ne̱ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, vaa se uun yoꞌ rihaan soj á. Ne̱ sese vaa iꞌna̱ꞌ soj, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj, cheꞌé se vaa iꞌna̱ꞌ soj a. Sese cavi̱ꞌ soj, ne̱ caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj uún a. Ne̱ sese ranꞌ soj cuano̱ nihánj do̱ꞌ, sese quira̱nꞌ soj rej rihaan níꞌ do̱ꞌ, ne̱ nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n yoꞌ me vaa se uun rihaan soj á. 23 ꞌO̱ se síí noco̱ꞌ man Jesucristó me soj, ne̱ taꞌni̱j Diose̱ me Jesucristó uún a.

4

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me síí naquiꞌya̱j cu̱u man níꞌ vaa güii a

1 Dan me se me rá núj xca̱j cunuda̱nj yuvii̱ cuentá se vaa si̱j ꞌyaj suun rihaan Jesucristó me núj, ne̱ no̱ xcúún núj nata̱ꞌ núj nana̱ me rá Diose̱ ti̱haa̱n naca̱ Diose̱ man yuvii̱ na̱nj á. 2 Dan me se no̱ xcúún núj quiꞌya̱j suun núj nu̱ꞌ suun caꞌneꞌ Diose̱ rihaan núj, ne̱ se̱ caꞌvee caꞌne̱ꞌ rá núj ga̱ suun yoꞌ a̱ maꞌ. 3 Tza̱j ne̱ caꞌve̱e se naquiꞌya̱j cu̱u soj manj do̱ꞌ, caꞌve̱e se na̱j guun cuese̱ naquiꞌya̱j cu̱u cheꞌej do̱ꞌ, tza̱j ne̱ taj se ꞌyaj maꞌ. ꞌO̱ se a̱ ma̱ꞌán ꞌu̱nj ne naquiꞌya̱j cuú ꞌu̱nj da̱j ꞌyáj maꞌ. 4 A̱ ꞌó cacunꞌ ne tumé ꞌu̱nj cuano̱, rá ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ dan me se ne neꞌén ꞌu̱nj da̱j vaa man ma̱ꞌanj maꞌ. ꞌO̱ se o̱rúnꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me síí no̱ xcúún naquiꞌya̱j cu̱u cheꞌej na̱nj ado̱nj. 5 Cheꞌé dan se̱ guun naquiꞌya̱j cu̱u soj cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ maꞌ. Ma̱a̱n se na̱ꞌvi̱j soj caꞌna̱ꞌ uún síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan chumii̱ nihánj ei. Cuano̱ nihánj me se ne neꞌen sa̱ꞌ níꞌ da̱j vaa ꞌyaj ꞌo̱ ꞌo̱ yuvii̱, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ ti̱haa̱n soꞌ rihaan níꞌ da̱j vaa ꞌyaj ꞌo̱ ꞌo̱ yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ sese sa̱ꞌ quiꞌyaj yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ maꞌa̱n Diose̱ cata̱j se vaa sa̱ꞌ quiꞌyaj soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne nocoꞌ sa̱ꞌ nij síí ma̱n Corinto nana̱ tucuꞌyón Pabló man nij soꞌ a

6 Dan me se a̱j cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa maꞌa̱n Jesucristó naquiꞌya̱j cu̱u cheꞌé núj ga̱ síí cuꞌna̱j Apolos, ne̱ me raj queneꞌe̱n soj man núj, ne̱ xca̱j soj cuentá se vaa no̱ xcúún soj cuno̱ soj nana̱ a̱j cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ nana̱ no̱ rihaan yanj á. Dan me se se̱ cataj soj se vaa sa̱ꞌ doj vaa yoꞌo̱ tuviꞌ núj rihaan yoꞌó tuviꞌ núj maꞌ. 7 Sa̱ꞌ doj vaa so̱ꞌ rihaan yoꞌó yuvii̱, rá so̱ꞌ naꞌ. Me síí cataj rihaan so̱ꞌ se vaa sa̱ꞌ doj vaa so̱ꞌ ga̱, man tinu̱j, man nocoj. Siꞌyáá so̱ꞌ roꞌ, me se me síí rqué yoꞌ rihaan so̱ꞌ ga̱. Ma̱ꞌán so̱ꞌ quiꞌyaj naꞌ. Ase Diose̱ quiꞌyaj xa̱ꞌ. Sese rqué Diose̱ nu̱ꞌ siꞌyáá so̱ꞌ rihaan so̱ꞌ, ne̱ taj cheꞌé caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ so̱ꞌ a̱ doj maꞌ. 8 Ne̱ xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó rasu̱u̱n ne achiin man soj, rá soj, ne̱ ruꞌvee me soj, rá soj, ne̱ rii taꞌngaꞌ ndoꞌo soj, rá soj a. Ne̱ xa̱ꞌ núj, tza̱j ne̱ a̱ doj ne rii taꞌngaꞌ núj, rá soj a. Sese ya̱ rii taꞌngaꞌ soj, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ uxrá raj, ne̱ nda̱a a̱ núj quiri̱i̱ taꞌngaꞌ ga̱ soj ei.

9 Ne̱ xa̱ꞌ núj apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ ase vaa síí na̱j rmaꞌa̱n roꞌ, da̱nj vaa núj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ si̱j da̱j doj cavi̱ꞌ me núj, quiꞌyaj Diose̱, raj a. Cheꞌé dan niꞌya̱j ndoꞌo nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj niꞌya̱j maꞌa̱n nij se‑mo̱zó Diose̱ niꞌya̱j ndoꞌo man núj, cheꞌé se vaa síí ya̱nj rmaꞌa̱n me núj a. 10 Dan me se ase vaa síí niꞌyo̱n vaa núj rihaan chumii̱ nihánj, cheꞌé Jesucristó, tza̱j ne̱ síí cu̱u raa̱ me soj cheꞌé Jesucristó, rá soj a. Ne̱ síí nucua̱j ndoꞌo me soj, rá soj, tza̱j ne̱ núj me se síí ina̱j me núj a. Ne̱ veꞌé ndoꞌo aráj cochro̱j yuvii̱ rihaan soj, tza̱j ne̱ xa̱ꞌ maꞌa̱n núj, tza̱j ne̱ tana̱nj a̱ nachriꞌ yuvii̱ niꞌya̱j yuvii̱ man núj a.

11 Nu̱ꞌ caꞌnaꞌ me se achiin se chá rihaan núj do̱ꞌ, achiin se coꞌo̱ núj do̱ꞌ, achiin yatzíj quita̱j xráá núj do̱ꞌ á. Tucuxruꞌ ndoꞌo nii man núj, ne̱ neꞌen nii se vaa taj va̱j toꞌóó núj a. 12 Dan me se ꞌyaj suun ndoꞌo núj, ga̱a ne̱ aꞌvee riꞌ núj se achiin man núj a. Nachriꞌ nii niꞌya̱j nii man núj, tza̱j ne̱ aꞌmii núj nana̱ lu̱j rihaan nij síí nachriꞌ niꞌya̱j man núj, ne̱ ꞌyaj nii sayuun man núj, tza̱j ne̱ ne aꞌneꞌ rá núj ga̱ suun vaa rihaan núj a̱ man ado̱nj. 13 Nana̱ nij aꞌmii nii rihaan núj, tza̱j ne̱ nana̱ sa̱ꞌ aꞌmii núj ga̱ nij síí aꞌmii nij cheꞌé núj a. Ase vaa nacaj naꞌnuꞌ nii rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ roꞌ, da̱nj vaa núj rihaan chumii̱ nihánj nu̱ꞌ caꞌnaꞌ, ne̱ veé da̱nj vaa núj nda̱a cuano̱ nihánj na̱nj ado̱nj.

14 Dan me se quisíj cachrón ꞌu̱nj nana̱ nihánj naya̱a̱ soj, ne̱ nuveé cheꞌe̱ se me raj gu̱un naꞌa̱j soj me cachronj nana̱ nihánj maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa taꞌníj vaa soj rihanj, tinu̱j, nocoj, ne̱ cheꞌé se ꞌe̱e̱ raj man soj, cheꞌé dan me raj narque̱j chrej sa̱ꞌ man soj ei. 15 Caꞌve̱e se cuchi̱ꞌ chi̱ꞌ míj síí tu̱cuꞌyón cheꞌé Jesucristó rihaan soj, tza̱j ne̱ asinoj me síí cataj xnaꞌanj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan soj á. Canocoꞌ soj man Jesucristó ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ cheꞌé dan ase vaa rej soj vaa ꞌu̱nj, tinu̱j, nocoj. 16 Cheꞌé dan me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ase vaa ꞌyáá ꞌu̱nj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j gue̱e̱ soj uún a. 17 Cheꞌé dan caꞌne̱j ꞌu̱nj man síí cuꞌna̱j Timoteo cuchi̱ꞌ soꞌ rihaan soj, ne̱ síí noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me soꞌ ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ cheꞌé dan ase vaa taꞌníj vaa soꞌ a. ꞌE̱e̱ raj man soꞌ, ne̱ nucua̱j raj man soꞌ na̱nj ado̱nj. Cata̱j xnaꞌanj uún soꞌ rihaan soj nu̱ꞌ tucuáán noco̱ꞌ ꞌu̱nj cheꞌé Jesucristó, ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa nana̱ tu̱cuꞌyón soꞌ ga̱ nana̱ tucuꞌyón ꞌu̱nj rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ma̱n cunuda̱nj nij chumanꞌ rej va̱j ꞌu̱nj a.

18 Guun cheꞌe̱ taꞌa̱j nij soj caꞌmii xta̱ꞌ taꞌa̱j nij soj, ne̱ xa̱ꞌ nij síí aꞌmii xta̱ꞌ, tza̱j ne̱ se̱ cuchiꞌ ma̱ꞌanj rihaan soj, rá nij soꞌ a. 19 Tza̱j ne̱ raꞌya̱nj ya̱ cuchi̱ꞌ ma̱ꞌanj rihaan soj, sese caꞌve̱j síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ga̱a ne̱ nuveé ina̱nj cheꞌé nana̱ aꞌmii xta̱ꞌ nij soꞌ xca̱j ꞌu̱nj cuentá maꞌ. ꞌO̱ se xca̱j ꞌu̱nj cuentá sese ya̱ quisi̱j nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ nda̱a vaa taj nij soꞌ ado̱nj. 20 ꞌO̱ se se̱ guun chij níꞌ ga̱ Diose̱ quiꞌya̱j nana̱ tuꞌva u̱u̱n níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se gu̱un chij níꞌ ga̱ Diose̱, quiꞌya̱j suun gu̱un nucua̱j níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ cheꞌé Diose̱ ado̱nj. 21 Me se me rá soj qui̱ꞌyáj ga̱ soj asa̱ꞌ cuchíꞌ ꞌu̱nj rihaan soj ga̱. Me rá soj qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj sayuun man soj naꞌ. Ase me rá soj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá ꞌu̱nj man soj ne̱ veꞌé caꞌmi̱j ga̱ soj xa̱ꞌ.

5

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa aꞌneꞌ Pabló suun rihaan nij síí ma̱n Corinto se vaa quiri̱i̱ yaníj nij soꞌ man ꞌo̱ síí tumé cacunꞌ ꞌni̱j scaꞌnúj nij soꞌ a

1 Dan me se nataꞌ nii rihanj se vaa ꞌni̱j ꞌo̱ síí tumé ndoꞌo cacunꞌ scaꞌnúj nij soj, ne̱ cacunꞌ chiꞌi̱i̱ ndoꞌo me yoꞌ, ne̱ a̱ nij síí ne nocoꞌ man Diose̱ ne ꞌyaj da̱nj maꞌ. Dan me se vaa yoꞌo̱ síí otoj ga̱ nica̱ rej ꞌni̱j scaꞌnúj soj, taj nii ei. 2 Me cheꞌé aꞌmii xta̱ꞌ soj ga̱. Me cheꞌé ne nanó rá soj ga̱. Me cheꞌé ne quiri̱i̱ yaníj soj man síí tumé cacunꞌ ꞌni̱j scaꞌnúj soj ga̱. 3-4 Nuviꞌ ya̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj ne ga̱ soj cuano̱, tza̱j ne̱ nuchruj ra̱a̱ ndoꞌoj cheꞌé soj, ne̱ nana̱ nihánj roꞌ, aꞌmii ꞌu̱nj, ne̱ ase uun rá soj ga̱a nej ga̱ soj roꞌ, da̱nj gu̱un rá soj cuno̱ soj nana̱ nihánj á. Cheꞌé dan asa̱ꞌ cunuu chre̱ꞌ soj, ne̱ xca̱j soj cuentá cheꞌé rej ya̱ nicu̱nꞌ nimán ꞌu̱nj scaꞌnúj soj, quiꞌya̱j Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ cheꞌé Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ taj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ya̱ tumé ndoꞌo snóꞌo yoꞌ cacunꞌ, 5 ne̱ taj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ta̱cuachén soj man síí tumé cacunꞌ yoꞌ rihaan síí chre̱e cuꞌna̱j Satanás, ga̱a ne̱ quira̱nꞌ ndoꞌo nee̱ man soꞌ sayuun, quiꞌya̱j síí chre̱e, ga̱a ne̱ sese xca̱j sa̱ꞌ soꞌ cuentá, ne̱ ga̱a asa̱ꞌ caꞌnaꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱, ga̱a ne̱ quinani̱i̱ nimán soꞌ, quiꞌya̱j síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a.

6 Ne chiha̱nꞌ uxrá vaa ga̱a aꞌmii xta̱ꞌ soj, man tinu̱j, man nocoj. Neꞌen soj se vaa yoꞌóó cuꞌna̱j levadura ꞌyaj naraa nana̱ rque rachrúún a. Do̱j tzinꞌ yoꞌóó cuꞌna̱j levadura ꞌyaj naraa nana̱ rque noco̱o ndoꞌo cunj ado̱nj. Ne̱ ase vaa levadura rihaan cunj yoꞌ roꞌ, da̱nj vaa o̱rúnꞌ síí ꞌyaj cacunꞌ rihaan soj, ne̱ dan me se quiri̱ꞌ queꞌe̱e̱ soj, quiꞌya̱j o̱rúnꞌ síí tumé cacunꞌ ꞌni̱j scaꞌnúj soj ei. 7 Cheꞌé dan me, ne̱ quiri̱i̱ yaníj soj nu̱ꞌ se nij ꞌni̱j scaꞌnúj soj, ga̱a ne̱ ase vaa cunj naca̱ sa̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj, ne̱ se̱ guun qui̱ꞌnij se nij scaꞌnúj soj a̱ maꞌ. Xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ ya̱ vaa sa̱ꞌ soj, quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ dan me se a̱j caviꞌ soꞌ cheꞌé níꞌ, ne̱ ase vaa caráán matzinj rihaan sayuun cheꞌé nij yuvii̱ israelitá ga̱a naá roꞌ, da̱nj vaa caráán Jesucristó rihaan nu̱ꞌ sayuun cheꞌé níꞌ, ne̱ se̱ quiranꞌ níꞌ sayuun cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ a̱ maꞌ. 8 Cheꞌé dan, ase vaa navij rá nij yuvii̱ israelitá chaꞌanj pascuá chaꞌanj aviꞌ matzinj cheꞌé nij soꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ veꞌé ndoꞌo quiꞌya̱j maꞌa̱n níꞌ rihaan Diose̱ cuano̱, cheꞌé rej caviꞌ Jesucristó cheꞌé níꞌ á. Dan me se yuvii̱ israelitá roꞌ, riꞌíj nij soꞌ nu̱ꞌ se cuꞌna̱j levadura ma̱n tucuá nij soꞌ ga̱a navij rá nij soꞌ chaꞌanj pascuá, ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n quiꞌya̱j níꞌ ga̱ nij soꞌ, quiriꞌi̱j níꞌ nu̱ꞌ se chiꞌi̱i̱ ma̱n nimán níꞌ, ga̱a ne̱ se̱ gaa chiꞌi̱i̱ nimán níꞌ ei. Se̱ quiꞌyaj níꞌ se nij quiꞌyaj níꞌ ga̱a rque̱ maꞌ. Tana̱nj caꞌmi̱i̱ chij níꞌ, ne̱ ina̱nj tucuáán ya̱ quiꞌya̱j níꞌ á.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa sese vaa ꞌo̱ síí taj se vaa tinúú níꞌ me soꞌ, tza̱j ne̱ sese ꞌyaj ndoꞌo soꞌ cacunꞌ, ne̱ se̱ chá níꞌ chraa ga̱ soꞌ a

9 A̱j caꞌnéé ꞌu̱nj nana̱ rihaan soj rihaan yoꞌó yanj se vaa se̱ cunuu chre̱ꞌ soj ga̱ nij síí ꞌyaj cacunꞌ ga̱ chana̱ ado̱nj. 10 Tza̱j ne̱ ne caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj cheꞌé síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj síí ne nocoꞌ man Jesucristó maꞌ. Dan me se nij soꞌ me síí ꞌyaj ndoꞌo cacunꞌ ga̱ chana̱, ne̱ uun xco̱j ruva̱a̱ rá nij soꞌ neꞌen nij soꞌ tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ ꞌyaj itu̱u̱ nij soꞌ siꞌyaj tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ naꞌvíj nij soꞌ rihaan yaꞌanj ne vaa iꞌna̱ꞌ uún a. Tza̱j ne̱ sese me rá soj gu̱un yaníj soj ga̱ nij síí ꞌyaj cacunꞌ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ me rej caꞌa̱nj soj ga̱. ꞌO̱ se ma̱n nij soꞌ rihaan nu̱ꞌ cachra̱ꞌ chumii̱ nihánj, ne̱ se̱ caꞌvee cu̱riha̱nj soj rihaan nij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. 11 Ma̱a̱n se cheꞌé soj cachrón ꞌu̱nj nana̱ nihánj se vaa se̱ guun cunu̱u chre̱ꞌ soj ga̱ yoꞌo̱ síí taj uun tinúú man soj, ne̱ ne ya̱ nocoꞌ soꞌ man Jesucristó, ne̱ ꞌni̱j soꞌ scaꞌnúj soj ei. Dan me se sese tinúú soj me soꞌ, taj yoꞌo̱ soꞌ, tza̱j ne̱ sese ꞌyaj soꞌ cacunꞌ ga̱ chana̱ do̱ꞌ, sese uun xco̱j ruva̱a̱ rá soꞌ do̱ꞌ, sese naꞌvíj soꞌ rihaan yaꞌanj ne vaa iꞌna̱ꞌ do̱ꞌ, sese nachriꞌ soꞌ niꞌya̱j soꞌ tuviꞌ soꞌ do̱ꞌ, sese síí xno̱ me soꞌ do̱ꞌ, sese síí itu̱u̱ me soꞌ do̱ꞌ, ne̱ se̱ cunuu chre̱ꞌ soj ga̱ soꞌ do̱ꞌ, a̱ ne nó xcúún soꞌ cata̱j tinu̱j soj man soꞌ a̱ mei. Ne̱ a̱ ꞌó chraa se̱ chá soj ga̱ soꞌ a̱ maꞌ.

12-13 Dan me se ne nó xcúún ꞌu̱nj caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé nij síí ne nocoꞌ man Diose̱ maꞌ. Maꞌa̱n Diose̱ nó xcúún caꞌne̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé nij soꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ no̱ xcúún soj caꞌne̱ꞌ soj cacunꞌ cheꞌé nij tinúú soj síí nuu chre̱ꞌ ga̱ soj, ne̱ danj Diose̱ taj: “Quiri̱i̱ yaníj soj man síí chiꞌi̱i̱ ꞌni̱j scaꞌnúj maꞌa̱n soj á”. Da̱nj taj danj Diose̱ ado̱nj.

6

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne nó xcúún níꞌ caꞌmi̱i̱ níꞌ cheꞌé pleitó ma̱n scaꞌnúj níꞌ rihaan nij cuese̱ ma̱n chiháán níꞌ a. Ne̱ se̱ guun quiꞌya̱j níꞌ cacunꞌ man tinúú níꞌ maꞌ

1 Ga̱a unuꞌ soj ga̱ tinúú soj, ne̱ ꞌanj soj uchruj soj cacunꞌ rihaan cuese̱ síí ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ne̱ ne ꞌanj soj rihaan yoꞌo̱ tuviꞌ nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ man chugua̱nj. Nij uxrá vaa ꞌyaj soj da̱nj ei. 2 Ne̱ ne neꞌen soj se vaa vaa güii, ne̱ caꞌne̱ꞌ níꞌ si̱j sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ cunuda̱nj cacunꞌ cheꞌé cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj a. Sese caꞌne̱ꞌ soj cacunꞌ cheꞌé cunuda̱nj chumii̱ vaa güii, ga̱a ne̱ me cheꞌé se̱ guun nucua̱j soj caꞌne̱ꞌ soj cacunꞌ cheꞌé cacunꞌ leꞌe̱j nii cuano̱ ga̱. 3 Ne neꞌen soj se vaa vaa güii, ne̱ nda̱a cheꞌé ya̱ se‑mo̱zó Diose̱ caꞌne̱ꞌ níꞌ cacunꞌ vaa güii a. Cheꞌé dan me ya̱ gu̱un nucua̱j ya̱ soj caꞌne̱ꞌ soj cacunꞌ cheꞌé daj a̱ nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ ei. 4 Cheꞌé dan, sese vaa cacunꞌ scaꞌnúj soj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ caꞌa̱nj cuchru̱j soj cacunꞌ rihaan na̱j guun síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ei. Me maꞌa̱n síí nica̱ꞌ doj rihaan cunuda̱nj soj roꞌ, gu̱un nucua̱j soꞌ caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé tinúú soj ei. 5 Dan me se vaa cheꞌé gu̱un naꞌa̱j ya̱ soj cheꞌé se vaa ꞌyaj soj da̱nj ei. Ne̱ nuviꞌ a̱ ꞌó tinúú soj síí gu̱un nucua̱j naquiꞌya̱j cu̱u man pleitó cheꞌé tinúú soj síí ma̱n scaꞌnúj soj a̱ a. 6 Tza̱j ne̱ nuveé, ma̱a̱n se ina̱nj unuꞌ soj ga̱ tinúú soj, ma̱a̱n ne̱ nda̱a ꞌanj soj uchruj soj cacunꞌ ꞌyaj soj rihaan nij síí ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ nij uxrá vaa ꞌyaj soj ado̱nj.

7 Cheꞌé yan unuꞌ soj ga̱ tinúú soj me se a̱j tumé uxrá soj cacunꞌ vaa na̱nj ado̱nj. A̱j quiriꞌ nu̱ꞌ soj, ne̱ sa̱ꞌ doj sese caꞌne̱ꞌ cachri̱j rá soj quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ tinúú soj man soj do̱ꞌ, caꞌne̱ꞌ rá soj quiꞌya̱j itu̱u̱ cachri̱j tinúú soj man siꞌyaj soj do̱ꞌ, na̱nj ei. 8 Tza̱j ne̱ naꞌvej rá soj quiꞌya̱j soj da̱nj, ma̱a̱n ne̱ tana̱nj a̱ maꞌa̱n soj ꞌyaj chiꞌi̱i̱ man tinúú soj do̱ꞌ, ꞌyaj itu̱u̱ soj siꞌyaj tinúú soj do̱ꞌ, na̱nj chiha̱ꞌ. 9 Ne neꞌen soj se vaa se̱ cayáán nij síí chiꞌi̱i̱ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a̱ꞌ. Se̱ guun tiha̱ꞌ yuꞌunj soj man maꞌa̱n soj maꞌ. ꞌO̱ se síí chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, síí naꞌvíj rihaan yaꞌanj ne vaa iꞌna̱ꞌ do̱ꞌ, síí otoj ga̱ nica̱ tuviꞌ do̱ꞌ, chii cha̱na̱ do̱ꞌ, síí otoj ga̱ chii cha̱na̱ do̱ꞌ, 10 síí itu̱u̱ do̱ꞌ, síí uun xco̱j ruva̱a̱ rá do̱ꞌ, síí xno̱ do̱ꞌ, síí nachriꞌ niꞌya̱j tuviꞌ do̱ꞌ, síí tihaꞌ yuꞌunj man tuviꞌ do̱ꞌ, se̱ cayáán nij soꞌ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ. 11 Dan me se da̱nj ina̱nj quiꞌyaj taꞌa̱j soj ga̱a rque̱, tza̱j ne̱ ya̱j me se xꞌnéj cacunꞌ ta̱j xráá soj, ne̱ cunuu sa̱ꞌ nimán soj, ne̱ cunuu sa̱ꞌ soj rihaan Diose̱, quiꞌyaj Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, quiꞌyaj Nimán Diose̱ síí noco̱ꞌ níꞌ man do̱ꞌ, cuano̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne nó xcúún níꞌ quiꞌya̱j níꞌ cacunꞌ ga̱ chana̱ maꞌ

12 Dan me se taj ya̱ uún nii, ne̱: “Síí vaa yaꞌnúj rihaan mej a. Caꞌve̱e qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj na̱j guun rasu̱u̱n me raj qui̱ꞌyáj á”. Tza̱j ne̱ se̱ cavii sa̱ꞌ ꞌu̱nj, quiꞌya̱j na̱j guun rasu̱u̱n me raj qui̱ꞌyáj a̱ maꞌ. Dan me se ya̱ uxrá síí vaa yaꞌnúj rihaan mej, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvej raj gu̱un chij a̱ doj rasu̱u̱n rihanj maꞌ. 13 Dan me se taj ya̱ uún nii, ne̱: “Vaa rque níꞌ a. Cheꞌé dan cha̱ níꞌ a. Ina̱nj cheꞌé rque níꞌ roꞌ, vaa se chá yoꞌ a. Ne̱ cheꞌé se chá yoꞌ vaa rque níꞌ uún”, taj uún nii a. Dan me se ya̱ uxrá ei. Da̱nj vaa ro̱j yoꞌ ei. Tza̱j ne̱ Diose̱ quiꞌya̱j navi̱j ro̱j yoꞌ na̱nj chugua̱nj. Dan me se xa̱ꞌ nee̱ man níꞌ, tza̱j ne̱ nuveé se quiꞌya̱j na̱j guun rasu̱u̱n chiꞌi̱i̱ ga̱ chana̱ me yoꞌ maꞌ. Se ca̱yáán ga̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me yoꞌ, ne̱ rej ne̱ soꞌ me uún yoꞌ chugua̱nj. 14 Dan me se nda̱ꞌ rá se vaa naquiꞌyaj iꞌna̱ꞌ Diose̱ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ga̱a caviꞌ soꞌ roꞌ, da̱nj gu̱un nucua̱j Diose̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún maꞌa̱n níꞌ quiꞌya̱j uún soꞌ na̱nj ado̱nj.

15 Ne̱ ne neꞌen soj se vaa nee̱ man nij soj me se ase vaa nee̱ man Jesucristó roꞌ, vaa nee̱ man soj a. Dan me se caꞌve̱e ni̱caj níꞌ nee̱ man Jesucristó, ne̱ cunu̱u rcuaꞌa̱a̱n yoꞌ ga̱ chana̱ niha̱ꞌ rá ga̱ chii, quiꞌya̱j níꞌ naꞌ. Se̱ caꞌvee ga̱a̱ da̱nj quiꞌya̱j níꞌ a̱ maꞌ. 16 Dan me se ne neꞌen soj se vaa síí otoj ga̱ chana̱ niha̱ꞌ rá roꞌ, nuu ꞌo̱ nee̱ man soꞌ ga̱ chana̱ yoꞌ a. Dan me se ase vaa o̱rúnꞌ yuvii̱ vaa soꞌ ga̱ chana̱ yoꞌ na̱nj chugua̱nj. Danj Diose̱ taj: “Ase vaa o̱rúnꞌ yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa ro̱j soꞌ a”. Da̱nj aꞌmii danj Diose̱ ei. 17 Tza̱j ne̱ sese guun tuvi̱ꞌ níꞌ ga̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ ꞌo̱ vaa nimán níꞌ ga̱ soꞌ ado̱nj.

18 Tu̱mé uxrá soj man soj, ne̱ naxu̱u̱n soj man soj rihaan nij chana̱ niha̱ꞌ chana̱ me rá coto̱j ga̱ soj ei. Se̱ caꞌvej uxrá rá soj quiꞌya̱j soj da̱nj maꞌ. Na̱j guun cacunꞌ quiꞌya̱j maꞌa̱n snóꞌo roꞌ, nuveé cacu̱nꞌ quiꞌya̱j soꞌ man maꞌa̱n nee̱ man soꞌ me cacunꞌ yoꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ sese quiꞌya̱j snóꞌo cacunꞌ ga̱ chana̱ niha̱ꞌ rá, ne̱ yoꞌ me cacunꞌ quiꞌya̱j soꞌ man maꞌa̱n nee̱ man soꞌ ado̱nj.

19 Ne̱ ne neꞌen soj se vaa ase vaa nuvií sa̱ꞌ ndoꞌo vaa nee̱ man soj, ne̱ rej ya̱nj Nimán Diose̱ me yoꞌ a. Dan me se Diose̱ me síí rqué nee̱ man soj rihaan soj, ne̱ nuveé siꞌya̱j maꞌa̱n soj me nee̱ man soj a̱ man ado̱nj. 20 Dan me se vaa ndoꞌo yuꞌvee nó soj rihaan Diose̱, ne̱ noco̱o ndoꞌo naruꞌvee soꞌ ga̱a quiránj soꞌ man soj, ne̱ cheꞌé dan no̱ xcúún soj quiꞌya̱j suun nee̱ man soj cheꞌé Diose̱, ne̱ veꞌé ndoꞌo caꞌmi̱i̱ yuvii̱ cheꞌé Diose̱, quiꞌya̱j soj ei.

7

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ sese vaa nica̱ níꞌ do̱ꞌ, sese taj va̱j nica̱ níꞌ do̱ꞌ a

1 Ne̱ cuano̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé rasu̱u̱n xnáꞌanj soj manj a. Dan me se sa̱ꞌ vaa sese se̱ xcaj tuviꞌ snóꞌo ga̱ chana̱ sa̱j ado̱nj. Sa̱ꞌ vaa sese quina̱j u̱u̱n soꞌ, ca̱yáán maꞌa̱n soꞌ ado̱nj. 2 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se ꞌyaj ndoꞌo yuvii̱ cacunꞌ ga̱ chana̱, ne̱ cheꞌé dan caꞌve̱e a̱ doj xca̱j snóꞌo man nica̱ soꞌ na̱nj á. Dan me se no̱ xcúún snóꞌo xca̱j soꞌ man chana̱, ne̱ no̱ xcúún chana̱ xca̱j noꞌ man snóꞌo, 3 ne̱ veꞌé quiꞌya̱j snóꞌo coto̱j soꞌ ga̱ chana̱ nica̱ soꞌ, ne̱ veꞌé quiꞌya̱j chana̱ coto̱j noꞌ ga̱ snóꞌo nica̱ noꞌ uún a. No̱ xcúún ro̱j soꞌ coto̱j ro̱j soꞌ ga̱ tuviꞌ ro̱j soꞌ ei. 4 Dan me se chana̱ roꞌ, se̱ quirii taꞌngaꞌ noꞌ rihaan nee̱ man maꞌa̱n noꞌ maꞌ. ꞌO̱ se nica̱ noꞌ quiri̱i̱ taꞌngaꞌ rihaan nee̱ man noꞌ, ne̱ vaa snóꞌo uún, ne̱ se̱ quirii taꞌngaꞌ soꞌ rihaan nee̱ man maꞌa̱n soꞌ uún maꞌ. ꞌO̱ se nica̱ soꞌ quiri̱i̱ taꞌngaꞌ rihaan nee̱ man soꞌ uún ado̱nj.

5 Se̱ guun cata̱j yoꞌo̱ soꞌ se vaa naꞌvej rá soꞌ coto̱j soꞌ ga̱ nica̱ soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ sese ꞌo̱ cuya̱a̱n gu̱un rá ro̱j ni̱ca̱ ro̱j soꞌ se vaa me rá ro̱j soꞌ gu̱un yaníj ro̱j soꞌ rihaan tuviꞌ ro̱j soꞌ cheꞌé yan yoꞌo̱ cachi̱nj niꞌya̱j ro̱j soꞌ rihaan Diose̱ do̱j güii, ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j ro̱j soꞌ da̱nj ei. Dan me se nda̱a quisíj cachíín niꞌya̱j ro̱j soꞌ rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ cunu̱u rcuaꞌa̱a̱n uún ro̱j ni̱ca̱ ro̱j soꞌ, coto̱j rcuaꞌa̱a̱n uún ro̱j soꞌ ei. Sese se̱ cuno soj nana̱ nihánj, ne̱ caxri̱i̱ síí chre̱e chrej chiꞌi̱i̱ rque soj, cheꞌé se se̱ guun nucua̱j soj gu̱un yaníj soj rihaan nica̱ soj queꞌe̱e̱ güii maꞌ.

6 Ne aꞌnéꞌ ꞌu̱nj suun rihaan soj se vaa xca̱j tuviꞌ soj, man tinu̱j, man nocoj. Ma̱a̱n se ataj ꞌu̱nj se vaa sese me rá soj xca̱j tuviꞌ soj, ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j soj da̱nj ei. 7 Dan me se sa̱ꞌ doj sese ꞌo̱ cuya̱a̱n ga̱a̱ cunuda̱nj yuvii̱ ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ gu̱un nucua̱j cunuda̱nj nij yuvii̱ ca̱yáán maꞌa̱n nij yuvii̱, rá ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ se̱ guun nucua̱j cunuda̱nj yuvii̱ quiꞌya̱j nij soꞌ da̱nj a̱ maꞌ. Dan me se nda̱a ino̱ vaa se nucua̱j ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ ꞌyaj níꞌ, ꞌyaj Diose̱, ne̱ dan me se ino̱ vaa se nucua̱j yoꞌo̱ tinúú níꞌ quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ ino̱ doj vaa se nucua̱j yoꞌó tinúú níꞌ quiꞌya̱j soꞌ uún a.

8 Dan me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj si̱j ya̱a̱n do̱ꞌ, rihaan soj cha̱na̱ ya̱a̱n do̱ꞌ, rihaan soj cha̱na̱ caviꞌ nica̱ do̱ꞌ, se vaa sa̱ꞌ vaa sese gu̱un nucua̱j soj ca̱yáán maꞌa̱n soj, ne̱ ase vaa u̱u̱n ma̱ꞌanj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ cane̱ maꞌa̱n soj tza̱j ado̱nj. 9 Tza̱j ne̱ sese se̱ guun nucua̱j nij soj ca̱yáán maꞌa̱n soj, ne̱ táá a̱ se xca̱j tuviꞌ cachri̱j soj na̱nj ei. Cheꞌé se acaa tihaꞌ ga̱a me u̱u̱n rá soj coto̱j soj ga̱ ꞌo̱ chana̱, táá a̱ se xca̱j tuviꞌ cachri̱j soj na̱nj ado̱nj.

10 Nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj si̱j vaa nica̱ da̱j quiꞌya̱j soj ga̱ nica̱ soj ei. Dan me se nuveé na̱na̱ cavii raa̱ ma̱ꞌanj me nana̱ nihánj maꞌ. ꞌO̱ se nana̱ cataj xnaꞌanj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan níꞌ me nana̱ nihánj ado̱nj. Dan me se se̱ cunánj chana̱ rihaan nica̱ noꞌ maꞌ. 11 Sese cunánj chana̱ rihaan nica̱ noꞌ, ne̱ quina̱j u̱u̱n noꞌ, ne̱ se̱ xcaj noꞌ yoꞌó snóꞌo maꞌ. Ma̱a̱n se caꞌve̱e ca̱nica̱j uún noꞌ nanꞌ noꞌ rihaan nica̱ noꞌ, ne̱ gu̱un tuvi̱ꞌ uún noꞌ ga̱ nica̱ noꞌ ei. Ne̱ snóꞌo uún me se se̱ tanáj soꞌ man nica̱ soꞌ maꞌ.

12 Vaa doj nana̱ cata̱j xnaꞌanj uún ꞌu̱nj rihaan soj si̱j vaa nica̱, tza̱j ne̱ nuveé na̱na̱ cataj xnaꞌanj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me nana̱ nihánj, tza̱j ne̱ nana̱ ya̱ me nana̱ nihánj, raj ado̱nj. Dan me se sese vaa nica̱ yoꞌo̱ tinúú níꞌ, ne̱ nuveé cha̱na̱ amán rá niꞌya̱j man Jesucristó me noꞌ, tza̱j ne̱ taj cheꞌé quiriꞌi̱j tinúú níꞌ man noꞌ, sese aꞌvej rá noꞌ cane̱ noꞌ ga̱ soꞌ a. 13 Ne̱ sese vaa chana̱ raꞌvij níꞌ chana̱ amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ nica̱ noꞌ ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, tza̱j ne̱ cane̱ noꞌ ga̱ soꞌ, ne̱ taj cheꞌé cuna̱nj noꞌ rihaan soꞌ, sese aꞌvej rá soꞌ cane̱ noꞌ ga̱ soꞌ maꞌ. 14 Snóꞌo ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó roꞌ, me rá Diose̱ quiꞌya̱j suun Diose̱ nimán soꞌ cheꞌé nica̱ soꞌ chana̱ raꞌvij níꞌ, ne̱ chana̱ ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó roꞌ, me rá Diose̱ quiꞌya̱j suun Diose̱ nimán noꞌ cheꞌé nica̱ noꞌ tinúú níꞌ, ne̱ cheꞌé dan me cunu̱u sa̱ꞌ taꞌníí ro̱j soꞌ rihaan Diose̱, quiꞌya̱j Diose̱ vaa güii ado̱nj. Sese se̱ quiꞌyaj Diose̱ da̱nj, ne̱ si̱j yoꞌo̱ tumé cacunꞌ me taꞌníí soj rihaan Diose̱ asuun tza̱j ado̱nj. Nihánj me se cheꞌé se si̱j amán rá niꞌya̱j man Diose̱ me maꞌa̱n soj, ne̱ ya̱ uxrá cunu̱u sa̱ꞌ taꞌníí soj rihaan Diose̱ vaa na̱nj ado̱nj.

15 Sese nica̱ níꞌ ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ me rá nica̱ níꞌ caꞌa̱nj yaníj yoꞌ rihaan níꞌ, ne̱ caꞌne̱ꞌ cachri̱j rá níꞌ caꞌa̱nj nica̱ níꞌ na̱nj ei. Ga̱a̱ yaꞌnúj rihaan níꞌ ga̱a̱ na̱nj ado̱nj. Sese ne amán rá nica̱ níꞌ niꞌya̱j nica̱ níꞌ man Jesucristó, ne̱ taj cheꞌé quiꞌya̱j níꞌ fuerzá man nica̱ níꞌ cane̱ nica̱ níꞌ ga̱ níꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se canacúún Diose̱ man níꞌ cheꞌé rej dínj cuma̱n níꞌ ado̱nj. 16 Asa̱ꞌ neꞌén so̱ꞌ cha̱na̱ ga̱a̱ xraj, ne̱ caꞌve̱e quinani̱i̱ snóꞌo nica̱ so̱ꞌ rihaan sayuun qui̱ꞌyáá so̱ꞌ ga̱. Ne̱ asa̱ꞌ neꞌén so̱ꞌ sno̱ꞌo quinani̱i̱ chana̱ nica̱ so̱ꞌ rihaan sayuun quiꞌya̱j uún so̱ꞌ ga̱.

17 Veé nda̱a se vaa ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ ga̱a canacúún Diose̱ man níꞌ caꞌna̱ꞌ níꞌ xrej soꞌ roꞌ, veé da̱nj ga̱a̱ níꞌ na̱nj á. ꞌO̱ se nihánj me chrej narqué ꞌu̱nj man daj a̱ nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó ma̱n daj a̱ chumanꞌ a. 18 Sese Diose̱ me síí canacúún man síí a̱j ta̱j taꞌngaꞌ man canoco̱ꞌ soꞌ man soꞌ, ga̱a ne̱ taj se ꞌyaj mei. Veé da̱nj ga̱a̱ quita̱j taꞌngaꞌ man nij soꞌ na̱nj ei. Ne̱ veé da̱nj vaa nij síí nuviꞌ taꞌngaꞌ táá man uún ga̱a canacúún Diose̱ man nij soꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ man Diose̱ uún, ne̱ taj cheꞌé gu̱un rá nij soꞌ cano̱ taꞌngaꞌ man nij soꞌ maꞌ. Veé da̱nj ga̱a̱ cachri̱j nij soꞌ na̱nj ei. 19 Dan me se caꞌve̱e se ta̱j taꞌngaꞌ man níꞌ, caꞌve̱e se nuviꞌ taꞌngaꞌ táá man níꞌ, caꞌve̱e se, tza̱j ne̱ taj se ꞌyaj maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj no̱ xcúún níꞌ cuno̱ níꞌ nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ na̱nj ado̱nj. 20 Veé ase vaa níꞌ ga̱a canacúún Diose̱ man níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ man Diose̱ roꞌ, veé da̱nj ga̱a̱ ca̱yáán níꞌ rej rihaan níꞌ na̱nj ei.

21-22 Dan me se sese mozó mé so̱ꞌ ga̱a canacúún Diose̱ mán so̱ꞌ ca̱nocóꞌ so̱ꞌ man Diose̱, ne̱ se̱ nanó rá so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se mozó si̱j canacúún Diose̱ man canoco̱ꞌ man Diose̱ roꞌ, nuveé mo̱zó u̱u̱n me soꞌ, niꞌya̱j Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se vaa yaꞌnúj rihaan soꞌ canoco̱ꞌ soꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ síí ne uun mozó ga̱a canacúún Diose̱ man soꞌ me se no̱ xcúún soꞌ gu̱un soꞌ mozó nu̱u̱ rihaan Jesucristó ya̱j ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese ga̱a̱ yaꞌnúj rihaan mozó gu̱un yaníj soꞌ rihaan ruꞌvee rii taꞌngaꞌ rihaan soꞌ, ne̱ vaa cheꞌé gu̱un yaníj soꞌ chugua̱nj. 23 Sayuun ndoꞌo quiranꞌ Diose̱ ga̱a quiránj Diose̱ man soj, ne̱ cheꞌé dan se̱ caꞌvej rá soj quiri̱i̱ taꞌngaꞌ rmaꞌa̱n yuvii̱ rihaan soj a̱ maꞌ. 24 Dan me se ase vaa cayáán níꞌ ga̱a canacúún Diose̱ man níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ man Diose̱ roꞌ, veé da̱nj ga̱a̱ ca̱yáán níꞌ rej rihaan níꞌ cheꞌé Diose̱, tinu̱j, nocoj.

25 Cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj cheꞌé rej xcaj tuviꞌ níꞌ, tinu̱j, nocoj. Nuveé na̱na̱ cataj xnaꞌanj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan níꞌ me nana̱ nihánj, tza̱j ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ manj, ne̱ cheꞌé dan me caꞌneꞌ soꞌ suun rihanj, ne̱ cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj da̱j me raj, ne̱ caꞌve̱e gu̱un nucua̱j rá soj man nana̱ nihánj nana̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj a. 26 Dan me se va̱j níꞌ quira̱nꞌ ndoꞌo níꞌ sayuun rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cheꞌé dan me sa̱ꞌ a̱ doj sese ca̱yáán maꞌa̱n snóꞌo nda̱a vaa ne soꞌ cuano̱, raj a.

27 Dan me se sese vaa nica̱ so̱ꞌ, ne̱ se̱ nanó rá so̱ꞌ rej quiriꞌi̱j so̱ꞌ man nica̱ so̱ꞌ maꞌ. Ne̱ sese nuviꞌ nica̱ so̱ꞌ, ne̱ se̱ xcaj so̱ꞌ chana̱ maꞌ. 28 Tza̱j ne̱ sese xca̱j so̱ꞌ ꞌo̱ chana̱, ne̱ nuveé cacu̱nꞌ me yoꞌ mei. Ne̱ sese xca̱j chana̱ ya̱a̱n man ꞌo̱ snóꞌo, ne̱ nuveé cacu̱nꞌ me yoꞌ uún mei. Tza̱j ne̱ nij síí vaa nica̱ roꞌ, me se quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ me raj quinani̱i̱ soj rihaan sayuun yoꞌ ei.

29 Dan me se me raj queneꞌe̱n soj se vaa nichru̱nꞌ quisi̱j güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cheꞌé dan me se̱ nica̱j raan níꞌ man rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. ꞌO̱ se raꞌya̱nj navi̱j nu̱ꞌ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ei. Dan me se síí vaa nica̱ roꞌ, ase vaa síí ya̱a̱n roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soꞌ ca̱yáán soꞌ á. 30 Ne̱ síí nanó ndoꞌo rá roꞌ, se̱ taꞌvee soꞌ maꞌ. Ne̱ síí niha̱ꞌ ndoꞌo rá roꞌ, se̱ caꞌngaꞌ soꞌ maꞌ. Ne̱ síí naránj natuꞌvéj roꞌ, ase vaa síí nuviꞌ rasu̱u̱n rihaan da̱nj ga̱a̱ soꞌ, ne̱ ina̱nj quiꞌya̱j suun soꞌ cheꞌé Jesucristó á. 31 Ne̱ síí ꞌyaj suun ga̱ chumii̱ nihánj roꞌ, ase vaa síí ne achiin chumii̱ nihánj rihaan roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soꞌ á. ꞌO̱ se va̱j navi̱j chumii̱ nihánj, ne̱ ino̱ uxrá ga̱a̱ chumii̱ nihánj vaa güii na̱nj ei.

32 Ne̱ naꞌvej raj nano̱ ndoꞌo rá nij soj maꞌ. Dan me se síí nuviꞌ nica̱ vaa roꞌ, ina̱nj acaj soꞌ cuentá da̱j quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ni̱ꞌyaj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ man soꞌ a. 33 Tza̱j ne̱ síí vaa nica̱ roꞌ, me se acaj ndoꞌo soꞌ cuentá cheꞌé chumii̱ nihánj da̱j quiꞌya̱j soꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá nica̱ soꞌ ni̱ꞌyaj noꞌ man soꞌ, 34 ne̱ uun vi̱j rá soꞌ a. Ne̱ ase vaa snóꞌo roꞌ, da̱nj vaa chana̱ uún, ne̱ chana̱ ya̱a̱n do̱ꞌ, chana̱ ne vaa nica̱ do̱ꞌ, ina̱nj cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ acaj noꞌ cuentá, ne̱ acaj ndoꞌo noꞌ cuentá da̱j quiꞌya̱j noꞌ cheꞌé rej ina̱nj sa̱ꞌ uxrá ga̱a̱ nee̱ man noꞌ do̱ꞌ, nimán noꞌ do̱ꞌ, rihaan Diose̱ a. Tza̱j ne̱ chana̱ vaa nica̱ roꞌ, me se acaj ndoꞌo noꞌ cuentá cheꞌé chumii̱ nihánj da̱j quiꞌya̱j noꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá nica̱ noꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ man noꞌ a. 35 Ma̱a̱n cheꞌé se ina̱nj me raj cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj me aꞌmij nana̱ nihánj rihaan soj ei. Nuveé cheꞌe̱ se me raj ca̱ránj chrej rihaan soj da̱j quiꞌya̱j soj me aꞌmij nana̱ nihánj rihaan soj maꞌ. Ma̱a̱n cheꞌé se me raj veꞌé ina̱nj quiꞌya̱j soj ne̱ yoꞌo̱ canoco̱ꞌ sa̱ꞌ soj man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, cheꞌé dan caꞌmij da̱nj, ne̱ naꞌvej raj gu̱un vi̱j rá soj a̱ man ado̱nj.

36 Dan me se vaa taꞌníí taꞌa̱j soj chana̱ ya̱a̱n, ne̱ sa̱ꞌ doj cane̱ maꞌa̱n noꞌ tucuá soj, rá soj, tza̱j ne̱ sese chana̱ ya̱a̱n cachij me noꞌ ne̱ me ndoꞌo rá noꞌ xca̱j noꞌ man snóꞌo, ne̱ sese a̱j xcaj rej noꞌ cuentá se vaa nanó rá noꞌ ꞌyaj maꞌa̱n soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e go̱ꞌ soꞌ man noꞌ rihaan snóꞌo, ne̱ xca̱j tuviꞌ ro̱j soꞌ ei. Dan me se sese se̱ caꞌvee quina̱j u̱u̱n noꞌ, rá rej noꞌ, ne̱ no̱ xcúún rej noꞌ rque̱ soꞌ man noꞌ ado̱nj. Nuveé cacu̱nꞌ me yoꞌ maꞌ. Caꞌve̱e xca̱j tuviꞌ chana̱ ya̱a̱n ga̱ ꞌo̱ snóꞌo ei. 37 Tza̱j ne̱ sese me ndoꞌo rá rej chana̱ se vaa cane̱ noꞌ tucuá soꞌ, ne̱ cane̱ noꞌ, ne̱ sese taj cheꞌé xca̱j chana̱ man snóꞌo, ne̱ gu̱un nucua̱j rej noꞌ quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa me rá maꞌa̱n soꞌ quiꞌya̱j soꞌ a. Cane̱ taꞌnij cha̱na̱ soꞌ tucuá soꞌ, quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ sa̱ꞌ uxrá vaa ꞌyaj soꞌ sese da̱nj ꞌyaj soꞌ ei. 38 Cheꞌé dan me, síí oꞌ taꞌnij cha̱na̱ rihaan snóꞌo roꞌ, sa̱ꞌ ꞌyaj soꞌ, ne̱ síí naꞌvej rá go̱ꞌ taꞌnij cha̱na̱ rihaan snóꞌo roꞌ, me se sa̱ꞌ doj ꞌyaj soꞌ ado̱nj.

39 No̱ xcúún chana̱ ca̱yáán chana̱ ga̱ nica̱ chana̱ nda̱a se cavi̱ꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ sese caviꞌ nica̱ chana̱, ne̱ caꞌve̱e xca̱j chana̱ man na̱j guun snóꞌo me rá maꞌa̱n noꞌ xca̱j noꞌ, tza̱j ne̱ no̱ xcúún noꞌ xca̱j noꞌ man síí noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. 40 Tza̱j ne̱ sese quina̱j u̱u̱n noꞌ, ne̱ veꞌé doj ga̱a̱ cane̱ maꞌa̱n noꞌ ei. Da̱nj ina̱nj vaa rá ꞌu̱nj, ne̱ ase vaa yáán Nimán Diose̱ ga̱ soj roꞌ, da̱nj vaa ne Nimán Diose̱ ga̱ ꞌu̱nj uún na̱nj ei.

8

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ guun quira̱nꞌ tinúú níꞌ sayuun, quiꞌya̱j níꞌ maꞌ

1 Ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé nee̱ a̱j cutaꞌ nii rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱ a. Neꞌen níꞌ se vaa síí acaj cuentá me cunuda̱nj níꞌ, ne̱ nuveé se yaꞌa̱nj tihaꞌ me neꞌen níꞌ, ne̱ caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se nij ndoꞌo vaa sese da̱nj quiꞌya̱j níꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tinúú níꞌ, ne̱ ra̱cuíj níꞌ man tinúú níꞌ, ga̱a ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ tinúú níꞌ doj á. 2 Dan me se síí taj se vaa sa̱ꞌ uxrá neꞌen maꞌa̱n soꞌ roꞌ, ataa doj nari̱ꞌ soꞌ nana̱ achiin man soꞌ ei. 3 Tza̱j ne̱ sese ya̱ aráj cochro̱j yoꞌo̱ soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ ya̱ neꞌen Diose̱ man soꞌ uún ado̱nj.

4 Dan me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ne nó xcúún níꞌ cha̱ níꞌ nee̱ cutaꞌ nii rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱ a. Ne̱ ya̱ neꞌen níꞌ se vaa taj se guun yaꞌanj cacój yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. Ne̱ xa̱ꞌ Diose̱, tza̱j ne̱ o̱ruun ya̱ soꞌ ado̱nj. 5 Dan me se ma̱n ndoꞌo yaꞌanj noco̱ꞌ nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ tumé yaꞌanj yoꞌ man nij yuvii̱, rá nij yuvii̱, ne̱ yaꞌanj me yoꞌ, rá nij soꞌ, ne̱ taꞌa̱j yaꞌanj yoꞌ rii taꞌngaꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j yaꞌanj yoꞌ rii taꞌngaꞌ rihaan yoꞌóó, rá nij soꞌ a. 6 Ne̱ xa̱ꞌ níꞌ, tza̱j ne̱ neꞌen níꞌ se vaa o̱ruun ya̱ Diose̱ á. Rej níꞌ Diose̱ me soꞌ, ne̱ o̱rúnꞌ soꞌ me síí quiꞌyaj cunuda̱nj rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ ina̱nj cheꞌé maꞌa̱n soꞌ vaa iꞌna̱ꞌ níꞌ a. Ne̱ vaa o̱rúnꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ Jesucristó cuꞌna̱j soꞌ, ne̱ cheꞌé soꞌ curuviꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cheꞌé soꞌ cunuu iꞌna̱ꞌ cunuda̱nj níꞌ ya̱ ado̱nj.

7 Tza̱j ne̱ nuveé cunuda̱nj tinúú níꞌ neꞌen nana̱ nihánj maꞌ. Tza̱j ne̱ ꞌo̱ se vaa taꞌa̱j nij soꞌ canocoꞌ man yaꞌanj cacój yuvii̱ ga̱a rque̱, ne̱ taꞌa̱j nij tinúú níꞌ me se ne nucua̱j nimán nij soꞌ, ne̱ ga̱a chá nij soꞌ nee̱ cutaꞌ nii rihaan yaꞌanj me se uun vi̱j rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man nee̱ yoꞌ, cheꞌé se nee̱ cutaꞌ nii rihaan yaꞌanj me yoꞌ, rá nij soꞌ a. Cacunꞌ me cha̱ꞌ man nee̱ cutaꞌ nii rihaan yoꞌ, rá nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan me sese cha̱ nij tinúú níꞌ síí vaa da̱nj rá man nee̱ yoꞌ, ne̱ quiri̱ꞌ rá nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Dan me se quiꞌyaj nij soꞌ cacunꞌ rihaan Diose̱, rá nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan me no̱ xcúún níꞌ ra̱cuíj níꞌ man tinúú níꞌ, ne̱ se̱ chá níꞌ nee̱ yoꞌ, sese cacunꞌ me yoꞌ rihaan tinúú níꞌ mei. 8 Nuveé cheꞌe̱ se chá níꞌ me cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ doj rihaan Diose̱ maꞌ. Dan me se caꞌve̱e se se̱ chá níꞌ man nee̱ yoꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ se̱ quinaꞌaan tihaꞌ rque níꞌ do̱ꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ caꞌve̱e se cha̱ níꞌ man nee̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ se̱ nariꞌ nucuaj tihaꞌ níꞌ do̱ꞌ, quiꞌya̱j nee̱ yoꞌ na̱nj maꞌ. Nuveé ne̱e̱ yoꞌ me ꞌyaj vaa iꞌna̱ꞌ níꞌ a̱ man ado̱nj.

9 Nda̱ꞌ se caꞌve̱e cha̱ soj me maꞌa̱n rasu̱u̱n, tza̱j ne̱ tadó soj se vaa ma̱a̱n cheꞌé se chá quira̱nꞌ tinúú soj cacunꞌ, quiꞌya̱j soj á. 10 ꞌO̱ se sese a̱j neꞌen soꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n nihánj, tza̱j ne̱ ꞌanj soꞌ rej naꞌvíj nii rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱, ne̱ caꞌanj cayáán so̱ꞌ chá nee̱ yoꞌ ga̱ nij síí naꞌvíj rihaan yaꞌanj yoꞌ, ga̱a ne̱ neꞌen tinúú so̱ꞌ síí ne nucua̱j nimán, ga̱a ne̱ dan me se nda̱a a̱ soꞌ nda̱a a̱ caꞌanj cayáán chá, ga̱a ne̱ uun vi̱j rá soꞌ cheꞌé se chá yoꞌ, ga̱a ne̱ ꞌyaj soꞌ cacunꞌ rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man nij maꞌa̱n soj na̱nj ado̱nj. 11 Dan me se quiri̱ꞌ rá soꞌ cheꞌé se vaa quiꞌyaj soj na̱nj ado̱nj. Dan me se maꞌa̱n soj me se guun ya̱ rá xa̱ꞌ soj cha̱ soj, tza̱j ne̱ tinúú soj síí ne gu̱un ya̱ rá roꞌ, me se quiri̱ꞌ soꞌ ga̱a̱ na̱nj ado̱nj. Dan me se caviꞌ Jesucristó cheꞌé tinúú soj, tza̱j ne̱ quiri̱ꞌ tinúú soj, quiꞌya̱j maꞌa̱n soj, sese da̱nj quiꞌya̱j soj chugua̱nj. 12 Dan me se quiꞌya̱j soj cacunꞌ rihaan tinúú soj, ne̱ quiri̱ꞌ rá soꞌ, quiꞌya̱j soj, ne̱ yoꞌ me cacunꞌ cu̱tumé soj rihaan Jesucristó sese da̱nj quiꞌya̱j soj ado̱nj. 13 Cheꞌé dan me sese quira̱nꞌ tinúú ꞌu̱nj sayuun cheꞌé nee̱ chá ꞌu̱nj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ chá ꞌu̱nj nee̱, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj quira̱nꞌ tinúú ꞌu̱nj sayuun, qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj a̱ maꞌ.

9

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nda̱ꞌ se no̱ xcúún Pabló caꞌne̱e̱ soꞌ rasu̱u̱n rihaan nij síí uno nana̱ aꞌmii natáj soꞌ, tza̱j ne̱ ne ꞌyaj soꞌ da̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj me rá soꞌ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱ a

1 Neꞌen soj se vaa nuveé mo̱zó u̱u̱n mé ꞌu̱nj maꞌ. Apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan cunuda̱nj yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ mej, ne̱ queneꞌen yá ꞌu̱nj man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ cheꞌé suun quiꞌyaj suun ꞌu̱nj canocoꞌ maꞌa̱n nij soj man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ado̱nj. 2 Dan me se vaa yuvii̱ taj se vaa nuveé ya̱ apóstol cuneꞌ Jesucristó man mé ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ ya̱ neꞌen soj se vaa cuneꞌ Jesucristó mán ꞌu̱nj nata̱ꞌ ꞌu̱nj se‑na̱na̱ soꞌ rihaan soj, ne̱ dan me se cheꞌé se canocoꞌ soj man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, cheꞌé dan xca̱j yuvii̱ cuentá se vaa ya̱ cuneꞌ Diose̱ mán ꞌu̱nj nata̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan yuvii̱ cheꞌé soꞌ ado̱nj. 3 Ne̱ ga̱a achíín naꞌa̱nj nij yuvii̱ manj sese ya̱ ya̱ cuneꞌ Diose̱ manj, ne̱ dan me se taj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij yuvii̱ se vaa ya̱ ya̱ canocoꞌ nij soj man Jesucristó cheꞌé nana̱ natáꞌ ꞌu̱nj rihaan soj a.

4 Cheꞌé dan no̱ xcúún núj cha̱ núj chraa á. No̱ xcúún núj coꞌo̱ núj á. 5 No̱ xcúún núj xca̱j núj man raꞌvij núj níí noco̱ꞌ man Jesucristó, caꞌa̱nj noꞌ me rej maꞌa̱n caꞌa̱nj núj á. Neꞌen soj se vaa nij tinúú síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Pedró do̱ꞌ, yoꞌó nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, vaa nica̱ ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ a. 6 No̱ xcúún núj ni̱caj núj saꞌanj rqué yuvii̱ a. Me cheꞌé vi̱j ranꞌ gue̱e̱ núj ga̱ síí cuꞌna̱j Bernabé me síí ꞌyaj suun cheꞌé rej quiri̱ꞌ núj saꞌanj cha̱ núj ga̱a chéé núj ga̱ soj ga̱. Me cheꞌé ne ꞌyaj núj nda̱a vaa ꞌyaj yoꞌó nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé soꞌ, rá soj ga̱. 7 Tanuu roꞌ, oꞌ soꞌ saꞌanj cheꞌé se vaa achiin rihaan maꞌa̱n soꞌ naꞌ. Taj, man tinu̱j, man nocoj. Ma̱a̱n se gobiernó rqué nu̱ꞌ se vaa achiin rihaan tanuu yoꞌ ei. Ne̱ síí ꞌyaj suun naa̱ roꞌ, me se ina̱nj ꞌyaj suun rmaꞌa̱n soꞌ náa. Taj, man tinu̱j, man nocoj. Ma̱a̱n se me rá soꞌ cha̱ soꞌ se achij man raa̱ naa̱ yoꞌ ei. Ne̱ síí tumé matzinj roꞌ, cata̱j soꞌ se vaa ne nó xcúún soꞌ coꞌo̱ soꞌ stoo matzinj naꞌ. Taj, man tinu̱j, man nocoj. ꞌO̱ se anuu soꞌ too, ne̱ coꞌo̱ soꞌ ei. Ne̱ da̱nj vaa gue̱e̱ núj, raj, tinu̱j, nocoj. Vaa núj, ne̱ no̱ xcúún núj ni̱caj núj se vaa me rá soj rque̱ soj rihaan núj na̱nj ado̱nj.

8 Nuveé na̱na̱ avii raa̱ yuvii̱ me nana̱ nihánj maꞌ. ꞌO̱ cuya̱a̱n aꞌmii se‑tucua̱nj Moisés ga̱ nana̱ nihánj, ne̱: 9 “Se̱ numíj so̱ꞌ tuꞌva scúj ga̱a ꞌyaj suun xoꞌ ga̱a tuguáj cheꞌé xoꞌ ꞌnúú trigó cunu̱u sa̱ꞌ ꞌnúú trigó maꞌ”, taj se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ a. Ina̱nj cheꞌé scúj nanó rá Diose̱, rá soj naꞌ. 10 Ase cheꞌé maꞌa̱n ya̱ níꞌ aꞌmii nana̱ nihánj xa̱ꞌ. Cheꞌé maꞌa̱n ya̱ níꞌ aꞌmii nana̱ nihánj ei. Síí uxraꞌ yoꞌóó roꞌ, me se no̱ xcúún soꞌ ga̱a̱ nucua̱j rá soꞌ se vaa ya̱ quiri̱ꞌ soꞌ taꞌa̱j se achij rihaan yoꞌóó yoꞌ, vaa güii ei. Ne̱ síí rii tanꞌ roꞌ, no̱ xcúún soꞌ ga̱a̱ nucua̱j rá soꞌ se vaa quiri̱ꞌ maꞌa̱n soꞌ taꞌa̱j tanꞌ rii soꞌ man rque naa̱ yoꞌ chugua̱nj.

11 Ne̱ ase vaa síí ꞌyaj suun yoꞌóó roꞌ, da̱nj vaa núj cheꞌé soj, ne̱ dan me se caxríj núj se‑na̱na̱ Diose̱ nimán soj, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij soj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ cheꞌé dan, sese rque̱ soj do̱j se chá ma̱n rihaan chumii̱ nihánj rihaan núj, ne̱ nuveé se yaꞌa̱nj tihaꞌ me yoꞌ rihaan núj maꞌ. 12 Sese no̱ xcúún yoꞌó yuvii̱ cha̱ nij soꞌ se vaa rqué soj rihaan nij soꞌ, ne̱ táá a̱ núj, ne̱ doj a̱ no̱ xcúún núj cha̱ núj se vaa rqué soj rihaan núj, raj a. Tza̱j ne̱ ne achíín núj se chá rihaan soj maꞌ. ꞌO̱ se chuꞌviꞌ núj se vaa gu̱un rá yuvii̱ se vaa aꞌmii natáj núj se‑na̱na̱ Diose̱ cheꞌé saꞌanj do̱ꞌ, cheꞌé se chá do̱ꞌ, ne̱ se̱ cuchumán rá nij yuvii̱ cuno̱ nij yuvii̱ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ, rá núj, ne̱ cheꞌé dan naꞌvej rá núj ni̱caj núj saꞌanj cheꞌé nana̱ aꞌmii natáj núj maꞌ. ꞌO̱ se aꞌvej rá núj quira̱nꞌ núj me maꞌa̱n sayuun cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱ na̱nj ado̱nj.

13 Neꞌen soj se vaa nij síí ꞌyaj suun rihaan Diose̱ rque nuvií roꞌ, chá nij soꞌ taꞌa̱j rasu̱u̱n ꞌanj nica̱j yuvii̱ rque nuvií yoꞌ, ne̱ nij síí racuíj man yuvii̱ rqué rasu̱u̱n rihaan Diose̱ roꞌ, chá maꞌa̱n nij soꞌ taꞌa̱j rasu̱u̱n yoꞌ, ne̱ dan me se no̱ xcúún nij soꞌ cha̱ nij soꞌ rasu̱u̱n yoꞌ ado̱nj. 14 Ne̱ xa̱ꞌ núj si̱j nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan yuvii̱, tza̱j ne̱ cataj xnaꞌanj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan níꞌ se vaa no̱ xcúún núj quiꞌya̱j núj se vaa ꞌyaj nij síí ꞌyaj suun rá nuvií yoꞌ, ne̱ no̱ xcúún núj cha̱ núj se vaa rque̱ yuvii̱ rihaan núj cheꞌé se‑su̱u̱n núj suun nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱ a. Da̱nj taj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ado̱nj.

15 Tza̱j ne̱ a̱ ꞌó güii ne qui̱ꞌyáj da̱nj maꞌ. Nuveé cheꞌe̱ se me raj rque̱ soj rasu̱u̱n rihanj me cachronj nana̱ nihánj maꞌ. ꞌO̱ se nda̱ꞌ se cavij, tza̱j ne̱ se̱ guun raj daj chiha̱a̱ míj rque̱ soj saꞌanj manj maꞌ. ꞌO̱ se síí nucua̱j nimán mej ado̱nj. Sese ca̱taꞌaa ꞌu̱nj saꞌanj, ne̱ cata̱j yuvii̱ se vaa tuꞌva rma̱ꞌán ꞌu̱nj taj ꞌu̱nj se vaa se̱ cataꞌaa ꞌu̱nj saꞌanj cheꞌé se‑su̱u̱n ꞌu̱nj suun aꞌmii natáj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan daj chiha̱a̱ míj se̱ quiꞌyáj da̱nj maꞌ. 16 Dan me se aꞌmii natáj ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱, tza̱j ne̱ se̱ caꞌmii xta̱ꞌ ꞌu̱nj cheꞌé suun yoꞌ mei. Ma̱a̱n se suun caꞌneꞌ Diose̱ rihaan ꞌu̱nj me suun yoꞌ, ne̱ sese se̱ caꞌmii natáj ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ, ga̱a ne̱ qui̱ránꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ noco̱o ndoꞌo ga̱a̱ na̱nj ado̱nj. 17 Sese gu̱un niha̱ꞌ raj quiꞌya̱j sunj suun caꞌneꞌ Diose̱ rihanj, ne̱ na̱ruꞌvee Diose̱ rihanj, tza̱j ne̱ caꞌve̱e se ne ga̱a̱ niha̱ꞌ raj quiꞌya̱j sunj cheꞌé Diose̱, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌneꞌ raj ga̱ suun aꞌmii natáj se‑na̱na̱ Diose̱ maꞌ. Ma̱a̱n se yoꞌo̱ quiꞌya̱j sunj na̱nj ei. 18 Ne̱ me se na̱ruꞌvee Diose̱ rihanj, rá soj ga̱. ꞌO̱ se ina̱nj caꞌve̱j rá Diose̱ rque̱ u̱u̱n ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱, ne̱ cuno̱ u̱u̱n yuvii̱ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ caꞌmi̱i̱ natáj ꞌu̱nj, ne̱ se̱ rqué yuvii̱ saꞌanj rihanj maꞌ. No̱ xcúnj cachi̱nj saꞌanj rihaan yuvii̱ cuno nana̱ sa̱ꞌ, tza̱j ne̱ naꞌvej rá Diose̱ qui̱ꞌyáj da̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se cuno̱ u̱u̱n nij yuvii̱, ne̱ se lu̱j rqué Diose̱ manj me nana̱ yoꞌ a. Se̱ naruꞌvee yuvii̱ rihanj maꞌ.

19 Nuveé mo̱zó mej rihaan yuvii̱ maꞌ. A̱ ꞌó yuvii̱ se̱ guun nucua̱j quiri̱i̱ taꞌngaꞌ rihanj, tza̱j ne̱ naquiꞌyaj yá ꞌu̱nj mozó manj rihaan cunuda̱nj yuvii̱, cheꞌé se me raj cunu̱u ri̱i̱ ndoꞌo yuvii̱, ne̱ cuma̱n doj nij soꞌ canoco̱ꞌ man Jesucristó ado̱nj. 20 Dan me se ga̱a vaa ꞌu̱nj scaꞌnúj nij yuvii̱ israelitá, ga̱a ne̱ naquiꞌyaj manj nda̱a vaa ꞌyaj maꞌa̱n nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e canoco̱ꞌ nij soꞌ se‑tucua̱nj Jesucristó, cheꞌé se me raj cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó ei. Ase vaa nij síí noco̱ꞌ uxrá se‑tucua̱nj Moisés roꞌ, da̱nj vaa ma̱ꞌanj ga̱a taj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ cheꞌé Jesucristó ei. Taj cheꞌé canoco̱ꞌ ma̱ꞌanj se‑tucua̱nj Moisés, tza̱j ne̱ ma̱a̱n cheꞌé rej me raj cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó me ꞌyáj da̱nj na̱nj ado̱nj. 21 Ase vaa nij síí ne nocoꞌ se‑tucua̱nj Moisés roꞌ, da̱nj vaa ꞌu̱nj ga̱a taj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ cheꞌé Jesucristó, cheꞌé rej me raj cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ dan me se ne ꞌyáá ꞌu̱nj na̱j guun se vaa me raj qui̱ꞌyáj maꞌ. ꞌO̱ se unó ꞌu̱nj rihaan Diose̱, ne̱ unó ꞌu̱nj cunuda̱nj nana̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan níꞌ ado̱nj. 22 Ase vaa nij síí ne gu̱un ya̱ rá se vaa aꞌvej rá Diose̱ cha̱ nij soꞌ na̱j guun rasu̱u̱n roꞌ, da̱nj vaa ma̱ꞌanj ga̱a tucuꞌyonj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan nij soꞌ, cheꞌé rej me raj raan doj canoco̱ꞌ nij soꞌ man Jesucristó ei. Dan me se ase vaa ꞌo̱ ꞌo̱ nij yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa naquiꞌyáj man ma̱ꞌanj ga̱a taj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ cheꞌé Jesucristó, ga̱a ne̱ canoco̱ꞌ taꞌa̱j ꞌo̱ ꞌo̱ nij yuvii̱ man Jesucristó, qui̱ꞌyáj ado̱nj.

23 Ina̱nj da̱nj ꞌyáá ꞌu̱nj ga̱ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ, ga̱a ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ma̱ꞌanj, quiꞌya̱j se‑na̱na̱ Diose̱, raj a. 24 Neꞌen soj se vaa nij síí unánj tico tuviꞌ roꞌ, nucua̱j unánj cunuda̱nj nij soꞌ, tza̱j ne̱ o̱rúnꞌ tuviꞌ nij soꞌ ꞌyaj canaán, ne̱ dan me se ase vaa ꞌyaj suun ndoꞌo síí ꞌyaj canaán roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj quiꞌya̱j suun soj cheꞌé Jesucristó, ga̱a ne̱ quiꞌya̱j canaán soj, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj ei. 25 Dan me se síí me rá quiꞌya̱j canaán ga̱a tico nii roꞌ, tumé uxrá soꞌ man maꞌa̱n soꞌ da̱j quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ se̱ náj quiꞌya̱j rmaꞌa̱n soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se me rá soꞌ gu̱un nucua̱j soꞌ quiꞌya̱j canaán soꞌ ꞌo̱ cachriin coj cu̱nuû raa̱ soꞌ, tza̱j ne̱ nuveé ꞌo̱ cachriin coj ga̱a̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj me yoꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se vaa güii canaco̱o̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ ino̱ vaa se rque̱ Diose̱ man níꞌ sese quiꞌya̱j canaán níꞌ, ne̱ dan me se se rque̱ Diose̱ man níꞌ roꞌ, yoꞌo̱ ga̱a̱ yoꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ cheꞌé dan cu̱tumé uxrá níꞌ man maꞌa̱n níꞌ ei.

26 Xa̱ꞌ síí unánj tico tuviꞌ, tza̱j ne̱ neꞌen soꞌ me rej cuchi̱ꞌ soꞌ, ne̱ ne ꞌanj soꞌ na̱j guun chrej maꞌ. Ne̱ da̱nj ꞌyaj gue̱e̱ ꞌu̱nj na̱nj á. Dan me se neꞌen yaj me rej cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ cheꞌé dan ina̱nj ꞌyaj sunj ado̱nj. Ne̱ síí tico tuviꞌ cuxruꞌ, tza̱j ne̱ ne oꞌ soꞌ rihaan nana̱ u̱u̱n maꞌ. ꞌO̱ se neꞌen soꞌ da̱j quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ quiꞌya̱j canaán soꞌ, ne̱ ase ꞌyaj soꞌ roꞌ, da̱nj ꞌyáj ado̱nj. Neꞌenj da̱j qui̱ꞌyáj, ne̱ quiꞌya̱j cananj ni̱ꞌyaj Diose̱, ne̱ da̱nj ꞌyaj gue̱e̱ ꞌu̱nj na̱nj á. 27 Dan me se síí tico tuviꞌ cuxruꞌ roꞌ, me se oꞌ soꞌ man maꞌa̱n soꞌ, cheꞌé se me rá soꞌ ga̱a̱ sca̱ꞌ nee̱ man soꞌ, ga̱a ne̱ quiꞌya̱j canaán soꞌ man tuviꞌ soꞌ a. Uxrá tumé soꞌ man nee̱ man maꞌa̱n soꞌ, ne̱ ase vaa tumé soꞌ man maꞌa̱n soꞌ roꞌ, da̱nj vaa tumej man ma̱ꞌanj a. Dan me se caꞌmii natáj ꞌu̱nj rihaan yoꞌó yuvii̱ se vaa canoco̱ꞌ nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ naꞌvej raj cata̱j Jesucristó se vaa ne canoco̱ꞌ ya̱ ma̱ꞌanj man soꞌ maꞌ.

10

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa tadó uxrá níꞌ se vaa se̱ quiꞌyaj níꞌ cacunꞌ rihaan Diose̱, ne̱ se̱ naꞌvíj níꞌ rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱ a

1 Me raj xca̱j nij soj cuentá cheꞌé xi̱i núj si̱j israelitá nij síí cumán ga̱a naá, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n soj me cheꞌé canoco̱ꞌ raan níꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, tinu̱j, nocoj. Xi̱i núj si̱j israelitá nij síí cumán ga̱a naá roꞌ, me se caráán ngaa rihaan güii xráá cunuda̱nj nij soꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ cachén sa̱ꞌ nij soꞌ tanu̱u̱ na yaꞌa̱nj, ne̱ canó nij soꞌ nda̱a rej xco̱ na yaꞌa̱nj, quiꞌyaj Diose̱, 2 ne̱ ga̱a cachén nij yuvii̱ israelitá rej caráán ngaa rihaan güii xráá nij soꞌ do̱ꞌ, ga̱a cachén sa̱ꞌ nij soꞌ nda̱a rej xco̱ na yaꞌa̱nj do̱ꞌ, ne̱ yoꞌ me cataꞌ ne nij soꞌ vaa, ne̱ cunuu rcuaꞌa̱a̱n nij soꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j Moisés, ne̱ canocoꞌ cunuda̱nj nij soꞌ man Diose̱ ga̱ síí cuꞌna̱j Moisés ei. 3 Ne̱ vaa se rqué Jesucristó rihaan nij soꞌ chá cunuda̱nj nij soꞌ, 4 ne̱ vaa na rqué Jesucristó rihaan nij soꞌ coꞌo cunuda̱nj nij soꞌ, ne̱ rqué Jesucristó cunuda̱nj rasu̱u̱n cachiin man nee̱ man nij soꞌ do̱ꞌ, man nimán nij soꞌ do̱ꞌ, na̱nj ado̱nj. Dan me se cachéé Jesucristó ga̱ nij soꞌ me rej maꞌa̱n va̱j nij soꞌ, ne̱ ase vaa yuvej quixraꞌ cavii na coꞌo nij yuvii̱ israelitá roꞌ, da̱nj vaa Jesucristó rihaan nimán nij soꞌ, rqué Jesucristó nu̱ꞌ se vaa cachiin man nimán nij soꞌ ado̱nj. 5 Tza̱j ne̱ ne gu̱un niha̱ꞌ uxrá rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ man queꞌe̱e̱ nij soꞌ maꞌ. Do̱j tzinꞌ tuviꞌ nij soꞌ me síí sa̱ꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan caviꞌ nu̱ꞌ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ rej tacaan, quiꞌyaj Diose̱ ei.

6 Xca̱j ra̱a̱ níꞌ da̱j quiꞌyaj nij yuvii̱ israelitá ga̱a naá, ne̱ xca̱j níꞌ cuentá da̱j quiꞌya̱j níꞌ yoꞌ ya̱j á. Dan me se guun ndoꞌo rá nij yuvii̱ israelitá quiꞌya̱j nij soꞌ se nij, ga̱a ne̱ quiranꞌ nij soꞌ sayuun, ne̱ cheꞌé dan xca̱j níꞌ cuentá se vaa ne nó xcúún níꞌ gu̱un rá níꞌ quiꞌya̱j níꞌ se nij maꞌ. 7 Dan me se quinaꞌvíj taꞌa̱j nij soꞌ rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱, ne̱ dan me se cayáán nij yuvii̱ israelitá rej rihaan nij yaꞌanj yoꞌ, ga̱a ne̱ chá nij soꞌ chraa, ga̱a ne̱ coꞌo nij soꞌ na, ga̱a ne̱ canicunꞌ nij soꞌ, ga̱a ne̱ quij tico tuviꞌ nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ rihaan yaꞌanj yoꞌ, taj danj Diose̱ a. Ga̱a ne̱ quiranꞌ ndoꞌo nij soꞌ sayuun, cheꞌé yan quiꞌyaj nij soꞌ da̱nj a. Dan me se xca̱j níꞌ cuentá se vaa se̱ quinaꞌvíj níꞌ rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱ maꞌ. 8 ꞌO̱ se quiꞌyaj yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱ israelitá cacunꞌ ga̱ chana̱, ne̱ dan me se caviꞌ ico̱ vaꞌnu̱j míj tuviꞌ nij soꞌ rque ꞌo̱ güii yoꞌ, quiꞌyaj cacunꞌ yoꞌ a. Cheꞌé dan xca̱j níꞌ cuentá se vaa se̱ quiꞌyaj níꞌ da̱nj maꞌ. 9 Ne̱ ne cuchuꞌvi̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá quiꞌya̱j nij soꞌ cacunꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se guun rá nij soꞌ queneꞌe̱n nij soꞌ sese ya̱ ya̱ quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man nij soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé nij soꞌ a. Doj a̱ quiꞌyaj nij soꞌ cacunꞌ, tza̱j ne̱ caviꞌ queꞌe̱e̱ nij soꞌ, quiꞌyaj xcuáá, ne̱ cheꞌé dan xca̱j níꞌ cuentá se vaa se̱ quiꞌyaj níꞌ da̱nj maꞌ. 10 Ne̱ caꞌmii taꞌa̱j nij soꞌ nana̱ nij rihaan Diose̱, se vaa ne veꞌé quiꞌyaj Diose̱ rihaan nij soꞌ a. Ne̱ cheꞌé dan caviꞌ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ, quiꞌyaj se‑mo̱zó Diose̱ síí caꞌnéé Diose̱ rihaan nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan xca̱j níꞌ cuentá se vaa se̱ quiꞌyaj níꞌ da̱nj maꞌ.

11 Ina̱nj da̱nj quiranꞌ nij yuvii̱ israelitá nij síí cumán ga̱a naá, ga̱a ne̱ cachrón nii nana̱ nihánj cheꞌé nij soꞌ rihaan yanj, cheꞌé yan xca̱j níꞌ cuentá da̱j quiꞌya̱j níꞌ yoꞌ ya̱j a. Nichru̱nꞌ quinavi̱j chumii̱ nihánj, ne̱ cheꞌé dan no̱ xcúún níꞌ xca̱j níꞌ cuentá da̱j quiꞌya̱j níꞌ a. 12 Sese sa̱ꞌ uxrá nocoꞌ níꞌ man Jesucristó rá níꞌ, ne̱ tu̱mé uxrá níꞌ man níꞌ se̱ gaa na̱nj caꞌa̱nj yaníj níꞌ ne̱ quiri̱ꞌ níꞌ a. 13 Xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ ne cache̱n soj rihaan sayuun noco̱o ndoꞌo ne gu̱un nucua̱j soj quira̱nꞌ soj maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj sayuun leꞌe̱j nii ꞌvee gu̱un nucua̱j soj ꞌnaꞌ rihaan soj na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ vaa cheꞌé ga̱a̱ nucua̱j rá soj man Diose̱, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj caꞌna̱ꞌ sayuun noco̱o ndoꞌo rihaan soj ei. Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ sayuun noco̱o ndoꞌo rihaan soj, ne̱ ga̱a̱ nucua̱j rá soj man Diose̱, ne̱ ra̱cuíj soꞌ man soj da̱j ga̱a̱ quiꞌya̱j soj, ga̱a ne̱ quinani̱i̱ soj rihaan chrej chiꞌi̱i̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj quiꞌya̱j soj cacunꞌ chugua̱nj. Dan me se daj chiha̱a̱ míj se̱ guun nucua̱j sayuun noco̱o yoꞌ quiꞌya̱j canaán yoꞌ rihaan soj maꞌ. ꞌO̱ se Diose̱ ra̱cuíj na̱nj ado̱nj.

14 Cheꞌé dan tu̱mé uxrá soj man soj ei. Se̱ quinaꞌvíj soj rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱, man tinu̱j, man nocoj. 15 Síí a̱j acaj cuentá me soj, raj, ne̱ cheꞌé dan me nuchru̱j ra̱a̱ soj nana̱ aꞌmij á. 16 Dan me se ga̱a nuu chre̱ꞌ níꞌ, ne̱ vaa yoꞌo̱ tazá na vinó rihaan níꞌ, ne̱ nagoꞌ níꞌ graciá rihaan Diose̱ cheꞌé tazá se vaa cheꞌé ina̱nj o̱rúnꞌ Diose̱ ga̱a̱ na vinó yoꞌ, ne̱ ase vaa ton man Jesucristó roꞌ, da̱nj vaa na vinó yoꞌ rihaan níꞌ a. Ne̱ neꞌen níꞌ se vaa caviꞌ Jesucristó cheꞌé nu̱ꞌ nij tinu̱j níꞌ a. Ga̱a ne̱ uxraꞌ taꞌa̱j níꞌ rachrúún, ga̱a ne̱ chá taranꞌ níꞌ do̱j rachrúún yoꞌ, ne̱ ase vaa nee̱ man Jesucristó roꞌ, da̱nj vaa rachrúún yoꞌ rihaan níꞌ a. Ne̱ neꞌen níꞌ se vaa caviꞌ Jesucristó cheꞌé nu̱ꞌ nij tinu̱j níꞌ a. 17 Dan me se o̱rúnꞌ rachrúún vaa rihaan níꞌ chá cunuda̱nj níꞌ a. Cheꞌé dan me ase vaa o̱rúnꞌ yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa cunuda̱nj nij tinu̱j níꞌ a. 18 Ne̱ xca̱j soj cuentá se vaa ase vaa ꞌyaj níꞌ cuano̱ roꞌ, da̱nj quiꞌyaj nij yuvii̱ israelitá nij síí ma̱n ga̱a naá, chá cunuda̱nj nij soꞌ nee̱ rqué nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan ase vaa o̱rúnꞌ yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa cunuda̱nj nij soꞌ rihaan Diose̱ a.

19 Xca̱j nij soj cuentá ni̱ꞌyaj soj nana̱ aꞌmij á. Yuꞌva̱ꞌ cha̱ꞌ nee̱ utaꞌ nii rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱ naꞌ. Taj maꞌ. Ya̱ yaꞌanj me nij yaꞌanj cacój yuvii̱ naꞌ. Taj maꞌ. 20 Ina̱nj me rá ꞌu̱nj cata̱j ꞌu̱nj se vaa nee̱ utaꞌ nii rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱ roꞌ, nuveé Dio̱se̱ me síí rqué nii nee̱ yoꞌ rihaan maꞌ. Ma̱a̱n se rihaan nana̱ chre̱e rqué nii nee̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ naꞌvej raj gu̱un tuvi̱ꞌ soj ga̱ nij nana̱ chre̱e maꞌ. 21 Sese coꞌo̱ soj na vinó cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ se̱ caꞌvee ca̱nica̱j soj coꞌo̱ soj na vinó cheꞌé nij nana̱ chre̱e maꞌ. Se̱ guun coꞌo̱ soj vi̱j na yoꞌ maꞌ. Sese cha̱ soj chraa rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ se̱ caꞌvee ca̱nica̱j soj cha̱ soj chraa rihaan nij nana̱ chre̱e maꞌ. 22 Sese da̱nj quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ caxri̱i̱ yuva̱a̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ man níꞌ na̱nj ado̱nj. Cheꞌé se sa̱ꞌ Diose̱, ne̱ nano̱ꞌ níꞌ da̱j quiꞌya̱j níꞌ, ga̱a ne̱ caꞌma̱an rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ man níꞌ naꞌ. Taj maꞌ. Sese da̱nj quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ se̱ guun nucua̱j níꞌ quinani̱i̱ níꞌ rihaan soꞌ a̱ maꞌ.

23 “Caꞌve̱e qui̱ꞌyáj na̱j guun se me raj á”, taj taꞌa̱j yuvii̱, ne̱ ya̱ vaa nana̱ aꞌmii nij soꞌ, tza̱j ne̱ se̱ cavii sa̱ꞌ níꞌ a̱ doj, quiꞌya̱j na̱j guun se ꞌyaj níꞌ maꞌ. Se̱ cunuu sa̱ꞌ níꞌ, quiꞌya̱j na̱j guun se ꞌyaj níꞌ man chugua̱nj. 24 Se̱ guun nano̱ꞌ níꞌ se sa̱ꞌ ga̱a̱ rihaan maꞌa̱n ina̱nj níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se no̱ xcúún níꞌ nano̱ꞌ níꞌ se sa̱ꞌ ga̱a̱ rihaan yoꞌó yuvii̱ ado̱nj. Da̱nj quiꞌya̱j níꞌ, ga̱a ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ doj níꞌ ei.

25 Caꞌve̱e cha̱ soj na̱j guun nee̱ aneꞌ rihaan yuꞌvee, ne̱ se̱ nanó rá soj sese nee̱ cutaꞌ nii rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱ me nee̱ yoꞌ mei. Ma̱a̱n se cha̱ u̱u̱n soj ei. 26 Danj Diose̱ taj se vaa nu̱ꞌ cachra̱ꞌ chumii̱ do̱ꞌ, cunuda̱nj rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ do̱ꞌ, me siꞌyaj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a. Da̱nj taj danj Diose̱, ne̱ taj cheꞌé cuchuꞌvi̱ꞌ níꞌ cha̱ níꞌ man siꞌyaj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ maꞌ.

27 Sese nacúún yoꞌo̱ síí ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó man soj cha̱ soj chraa ga̱ soꞌ, ne̱ caꞌve̱e caꞌa̱nj soj cha̱ soj ga̱ soꞌ, sese da̱nj me rá soj, ne̱ caꞌve̱e cha̱ soj na̱j guun rasu̱u̱n rque̱ soꞌ cha̱ soj ei. Se̱ xcaj soj cuentá sese nee̱ cutaꞌ nii rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱ me nee̱ yoꞌ maꞌ. Cha̱ soj cuaj ei. 28 Tza̱j ne̱ sese cata̱j xnaꞌanj yoꞌo̱ soꞌ rihaan soj se vaa nee̱ utaꞌ nii rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱ me nee̱ chá soj, ne̱ se̱ chá soj man nee̱ yoꞌ a̱ mei. ꞌO̱ se síí cataj xnaꞌanj rihaan soj roꞌ, ne gu̱un ya̱ rá soꞌ se vaa caꞌve̱e cha̱ soj nee̱ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan me se̱ guun cha̱ soj a̱ maꞌ. 29-30 Dan me se neꞌen maꞌa̱n soj se vaa nuveé cacu̱nꞌ me cha̱ soj nee̱ yoꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ tinúú soj síí cataj xnaꞌanj rihaan soj roꞌ, cacunꞌ me cha̱ꞌ nee̱ yoꞌ, rá soꞌ, ne̱ cheꞌé dan me se táá a̱ se̱ chá soj nee̱ yoꞌ a̱ man ado̱nj. Caꞌve̱e cha̱ ꞌu̱nj nee̱ yoꞌ, raj, tza̱j ne̱ sese cha̱ ꞌu̱nj nee̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ cuta̱ꞌ tinúú ꞌu̱nj cacunꞌ xráj, ne̱ nda̱ꞌ se nago̱ꞌ ꞌu̱nj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé nee̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ cata̱j tinúj se vaa chiꞌi̱i̱ vaa nimanj, ne̱ naꞌvej uxrá raj caꞌmi̱i̱ tinúj da̱nj a̱ maꞌ. Cheꞌé dan me taj cheꞌé cha̱j nee̱ yoꞌ maꞌ.

31 ꞌO̱ se veé da̱nj quiꞌya̱j soj uún ei. Dan me se nu̱ꞌ se cha̱ soj do̱ꞌ, nu̱ꞌ se coꞌo̱ soj do̱ꞌ, na̱j guun se quiꞌya̱j soj do̱ꞌ, ina̱nj cheꞌé Diose̱ quiꞌya̱j soj cunuda̱nj nij rasu̱u̱n yoꞌ, ga̱a ne̱ veꞌé doj caꞌmi̱i̱ yuvii̱ cheꞌé Diose̱, quiꞌya̱j soj chugua̱nj. 32 Tana̱nj uún, ne̱ se̱ quinanó rá nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, nij yuvii̱ yaníj do̱ꞌ, cunuda̱nj nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó do̱ꞌ, quiꞌya̱j soj maꞌ. 33 Ina̱nj da̱nj ꞌyaj ma̱ꞌanj, ne̱ nu̱ꞌ se vaa me rá ꞌo̱ ꞌo̱ taꞌa̱j yuvii̱ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj roꞌ, ꞌyáá ꞌu̱nj, ne̱ ne ꞌyáá ꞌu̱nj ina̱nj se me raj qui̱ꞌyáj maꞌ. ꞌO̱ se ꞌyáá ꞌu̱nj nda̱a vaa me rá nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se nanóꞌ ꞌu̱nj chrej cavi̱i̱ sa̱ꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ doj, ga̱a ne̱ quinani̱i̱ nij soꞌ rihaan sayuun cheꞌé se sa̱ꞌ yoꞌ ado̱nj. Ina̱nj da̱nj quiꞌya̱j soj uún ei.

11

1 Dan me se xcaj ꞌu̱nj cuentá da̱j quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ ina̱nj da̱nj ꞌyáá ꞌu̱nj, ne̱ xca̱j soj cuentá da̱j ꞌyáá ꞌu̱nj, ne̱ ina̱nj da̱nj quiꞌya̱j soj uún ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ ga̱a naꞌvíj níꞌ rihaan Diose̱ a

2 A̱ ꞌó güii ne quiniꞌyo̱n nij soj manj, ne̱ veꞌé ꞌyaj soj nu̱ꞌ tucuáán tucuꞌyonj rihaan soj, ne̱ cheꞌé dan sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj soj á. 3 Me raj xca̱j soj cuentá se vaa uun chij Jesucristó rihaan nu̱ꞌ snóꞌo, ne̱ snóꞌo uun chij rihaan chana̱ nica̱ soꞌ, ne̱ uun chij Diose̱ rihaan Jesucristó a.

4 Dan me se ga̱a achíín niꞌya̱j snóꞌo rihaan Diose̱ do̱ꞌ, ga̱a nataꞌ soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ cuno̱ cunuda̱nj nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó do̱ꞌ, ne̱ sese ca̱ráán soꞌ raa̱ soꞌ, ne̱ nij ndoꞌo ꞌyaj soꞌ rihaan maꞌa̱n soꞌ do̱ꞌ, rihaan Jesucristó do̱ꞌ, vaa ei. 5 Ne̱ chana̱ me se ga̱a achíín niꞌya̱j noꞌ rihaan Diose̱ do̱ꞌ, ga̱a nataꞌ noꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ cuno̱ cunuda̱nj nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó do̱ꞌ, ne̱ sese se̱ caráán noꞌ raa̱ noꞌ, ne̱ nij ꞌyaj noꞌ rihaan maꞌa̱n noꞌ do̱ꞌ, rihaan nica̱ noꞌ do̱ꞌ, vaa ei. Ase vaa chana̱ raa̱ ca̱an roꞌ, vaa noꞌ, 6 sese se̱ caꞌvej rá noꞌ ca̱ráán raa̱ noꞌ ei. Táá a̱ se caꞌve̱j cachri̱j rá noꞌ caca̱ ca̱an nii raa̱ noꞌ, sese ne naꞌa̱j noꞌ ga̱a̱ da̱nj raa̱ noꞌ ei. Sese naꞌa̱j noꞌ, ne̱ ca̱ráán noꞌ raa̱ noꞌ ado̱nj.

7 Ne nó xcúún núj sno̱ꞌo ca̱ráán núj raa̱ núj maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa Diose̱ roꞌ, da̱nj vaa maꞌa̱n núj sno̱ꞌo, ne̱ cheꞌé dan niꞌya̱j yuvii̱ man snóꞌo ne̱ xcaj yuvii̱ cuentá se vaa veꞌé ndoꞌo vaa Diose̱ síí quiꞌyaj man snóꞌo ado̱nj. Ne̱ niꞌya̱j yuvii̱ man chana̱ ne̱ xcaj yuvii̱ cuentá se vaa veꞌé ndoꞌo vaa snóꞌo, cheꞌé se cúú man snóꞌo roꞌ, guun chana̱ a. 8 Neꞌen soj se vaa cúú man maꞌa̱n snóꞌo roꞌ, cavii chana̱, ne̱ nuveé cu̱j man chana̱ cavii snóꞌo maꞌ. 9 Ne̱ nuveé cheꞌe̱ chana̱ me quiꞌyaj Diose̱ man snóꞌo maꞌ. Cheꞌe̱ snóꞌo roꞌ, me quiꞌyaj Diose̱ man chana̱ ado̱nj. 10 Cheꞌé dan no̱ xcúún chana̱ ti̱haa̱n chana̱ se vaa uun chij snóꞌo rihaan noꞌ, ne̱ cheꞌé dan ca̱ráán noꞌ raa̱ noꞌ, ne̱ queneꞌe̱n nij se‑mo̱zó Diose̱ se vaa veꞌé ꞌyaj noꞌ ei.

11 Tza̱j ne̱ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, se̱ guun cata̱j níꞌ se vaa taj se uun snóꞌo rihaan chana̱, ne̱ se̱ guun cata̱j níꞌ se vaa taj se uun chana̱ rihaan snóꞌo maꞌ. 12 ꞌO̱ se cheꞌe̱ snóꞌo guun chana̱ rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ cheꞌé chana̱ me aꞌngaa snóꞌo, ne̱ Diose̱ me síí quiꞌyaj man cunuda̱nj níꞌ ado̱nj. 13 Nuchru̱j ra̱a̱ maꞌa̱n soj da̱j quiꞌya̱j soj á. Cuna̱j vaa cachi̱nj niꞌya̱j chana̱ rihaan Diose̱ sese se̱ caráán raa̱ noꞌ, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. 14 Neꞌen cunuda̱nj yuvii̱ se vaa sese ga̱a̱ xca̱a̱n ndoꞌo yuvé raa̱ snóꞌo, ne̱ gu̱un naꞌa̱j soꞌ, 15 tza̱j ne̱ sese xca̱a̱n yuvé raa̱ chana̱, ne̱ veꞌé vaa noꞌ, rá yuvii̱ a. Me rá Diose̱ ga̱a̱ xca̱a̱n yuvé raa̱ chana̱, ne̱ cheꞌé dan me rqué Diose̱ yuvé raa̱ noꞌ, me rá Diose̱ ca̱ráán yoꞌ raa̱ noꞌ ei. 16 Sese vaa ꞌo̱ síí naꞌvej rá cuno̱ nana̱ nihánj, ne̱ taj se quiꞌya̱j níꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se nuviꞌ yoꞌó tucuáán canoco̱ꞌ níꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se veé nihánj me tucuáán noco̱ꞌ níꞌ do̱ꞌ, tucuáán noco̱ꞌ taranꞌ nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ma̱n cunuda̱nj chumanꞌ do̱ꞌ, na̱nj ado̱nj.

17 Vaa yoꞌó nana̱ cata̱j xnaꞌanj uún ꞌu̱nj rihaan soj, tza̱j ne̱ se̱ cataj ꞌu̱nj se vaa veꞌé ꞌyaj soj maꞌ. Ma̱a̱n se nij ꞌyaj soj ga̱a nuu chre̱ꞌ soj, ne̱ se̱ cavii sa̱ꞌ soj, quiꞌya̱j se vaa ꞌyaj soj maꞌ. Ma̱a̱n se nij doj cavi̱i̱ soj ado̱nj. 18 Asino ya̱a̱n cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé se vaa ne cuya̱a̱n vaa rá taranꞌ soj a̱ man chugua̱nj. Dan me se caꞌnaꞌ nana̱ rihanj, ne̱ cunoj se vaa ga̱a nuu chre̱ꞌ soj, ne̱ uun yaníj taꞌa̱j soj rihaan tuviꞌ soj, ne̱ ino̱ vaa rá taꞌa̱j ꞌo̱ ꞌo̱ soj, ne̱ xa̱ꞌ nana̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ nana̱ ya̱ ya̱ me nana̱ yoꞌ, raj na̱nj á. 19 ꞌO̱ se cuna̱j uxrá vaa cuxraꞌ taꞌa̱j soj man maꞌa̱n soj axe̱e̱. Ne̱ ya̱j me se xca̱j níꞌ cuentá ni̱ꞌyaj níꞌ me tuviꞌ soj me síí noco̱ꞌ ya̱ man Jesucristó raa̱ ado̱nj. 20 Dan me se ga̱a nuu chre̱ꞌ soj, navij rá soj chá xtiꞌno̱ soj cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, rá soj, tza̱j ne̱ ino̱ uxrá ꞌyaj soj, ne̱ nuveé cheꞌe̱ ya̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ chá xtiꞌno̱ soj ga̱ tinúú soj a̱ maꞌ. 21 Ma̱a̱n se cheꞌé maꞌa̱n soj chá xtiꞌno̱ ꞌo̱ ꞌo̱ soj, ne̱ dan me se taꞌaa ꞌo̱ ꞌo̱ soj chá maꞌa̱n soj, ne̱ naꞌvej rá soj go̱ꞌ soj chraa cha̱ tinúú soj maꞌ. Cheꞌé dan naꞌaan rque yoꞌo̱ taꞌa̱j tinúú soj, ꞌyaj soj ei. Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j soj me se uun xno̱ soj ei. 22 Sese ina̱nj me rá soj cha̱ soj do̱ꞌ, coꞌo̱ soj do̱ꞌ, ne̱ me cheꞌé ne quina̱nꞌ soj tucuá soj cha̱ soj do̱ꞌ, coꞌo̱ soj do̱ꞌ ga̱. Taj va̱j tucuá soj vaa, don ꞌyaj soj da̱nj naꞌ. Nachriꞌ soj niꞌya̱j soj man tinúú soj síí noco̱ꞌ man Jesucristó, don ꞌyaj soj da̱nj naꞌ. Me cheꞌé me rá soj gu̱un naꞌa̱j nij tinúú soj nij síí nique̱ ga̱. Da̱j cata̱j ꞌu̱nj rihaan soj, rá soj ga̱. Caꞌve̱e cata̱j ꞌu̱nj se vaa sa̱ꞌ uxrá ꞌyaj soj axe̱e̱.

23 Dan me se cataj xnaꞌanj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ ga̱a cha̱ xtiꞌno̱ níꞌ cheꞌé soꞌ, ne̱ a̱j cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj nana̱ yoꞌ rihaan soj á. Dan me se ga̱a quisíj güii tacuachén síí cuꞌna̱j Judas man Jesucristó sǐj ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó, ga̱a ne̱ ma̱a̱n tiꞌnuu dan roꞌ, nica̱j síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rachrúún, 24 ne̱ nagoꞌ soꞌ graciá rihaan Diose̱ cheꞌé rachrúún yoꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ man rachrúún yoꞌ, ga̱a ne̱ dan me se cataj soꞌ:

―Nihánj me nee̱ manj, ne̱ ina̱nj cheꞌé soj vaa nihánj ado̱nj. Cha̱ soj man nihánj, ga̱a ne̱ yoꞌo̱ cu̱nuû rá soj manj á ―taj Jesucristó rihaan nij síí noco̱ꞌ man soꞌ a.

25 Ga̱a ne̱ quisíj chá xtiꞌno̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ nica̱j Jesucristó ꞌo̱ copá nu̱u̱ na vinó, ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ:

―Na vinó nihánj roꞌ, me ton manj, ne̱ cheꞌé ton manj roꞌ, rqué naca̱ Diose̱ ꞌo̱ nana̱ rihaan soj da̱j quiꞌya̱j Diose̱ ga̱ soj, ne̱ me maꞌa̱n güii coꞌo̱ soj na nihánj, ne̱ naꞌnu̱j rá soj manj á ―taj Jesucristó rihaan nij síí noco̱ꞌ man soꞌ a.

26 Dan me se me maꞌa̱n güii cha̱ soj rachrúún yoꞌ do̱ꞌ, me maꞌa̱n güii coꞌo̱ nij soj na vinó yoꞌ do̱ꞌ, ne̱ ti̱haa̱n soj rihaan taranꞌ nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ se vaa caviꞌ Jesucristó cheꞌé soj, ne̱ ina̱nj da̱nj quiꞌya̱j soj nda̱a se quisi̱j güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj a.

27 Cheꞌé dan me sese nij ꞌyaj yoꞌo̱ tinúú níꞌ ga̱a chá soꞌ rachrúún do̱ꞌ, ga̱a ꞌo soꞌ na vinó do̱ꞌ, cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ tumé soꞌ cacunꞌ, cheꞌé yan ꞌyaj soꞌ da̱nj ado̱nj. Tumé soꞌ cacunꞌ rihaan nee̱ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, rihaan ton man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, na̱nj ado̱nj. 28 Cheꞌé dan xca̱j ꞌo̱ ꞌo̱ nij soj cuentá da̱j quiꞌya̱j ꞌo̱ ꞌo̱ soj, ga̱a ne̱ veꞌé cha̱ soj rachrúún do̱ꞌ, veꞌé coꞌo̱ soj na vinó do̱ꞌ á. 29 Sese ne acaj soj cuentá sese nee̱ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me se chá soj, ne̱ quira̱nꞌ soj sayuun, ne̱ sese ne acaj soj cuentá sese ton man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me se ꞌo soj, ne̱ quira̱nꞌ soj sayuun ei. 30 Dan me se ma̱a̱n cheꞌé se nij ꞌyaj soj rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, cheꞌé dan a̱j ranꞌ queꞌe̱e̱ soj sayuun chugua̱nj. Dan me se taꞌa̱j soj anó chiꞌii̱ man, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j soj yoꞌo̱ ina̱j, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j soj a̱j caviꞌ na̱nj ei.

31 Sese naquiꞌya̱j cu̱u níꞌ cheꞌé maꞌa̱n níꞌ da̱j vaa níꞌ, ga̱a ne̱ se̱ quiꞌyaj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ sayuun maꞌ. 32 Tza̱j ma̱a̱n cheꞌé se nij ꞌyaj níꞌ, rá síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ cheꞌé dan ꞌyaj soꞌ sayuun man níꞌ, cheꞌé rej quinari̱ꞌ níꞌ da̱j quiꞌya̱j níꞌ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ ado̱nj. Sese nari̱ꞌ sa̱ꞌ níꞌ chrej sa̱ꞌ, ga̱a ne̱ se̱ quiranꞌ níꞌ sayuun quiꞌya̱j Diose̱, asa̱ꞌ quiꞌyaj soꞌ sayuun man cunuda̱nj yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ga̱a güii quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man nij soꞌ maꞌ.

33 Cheꞌé dan, ga̱a nuu chre̱ꞌ soj cha̱ soj, ga̱a ne̱ na̱ꞌvi̱j soj caꞌna̱ꞌ cunuda̱nj tinúú soj, tinu̱j, nocoj. 34 Sese naꞌaan ndoꞌo rque yoꞌo̱ tuviꞌ soj ta̱ꞌ asuun, ne̱ cha̱ soꞌ chraa tucuá soꞌ, ga̱a ne̱ se̱ quiranꞌ soj sayuun cheꞌé se vaa ꞌyaj soj ga̱a nuu chre̱ꞌ soj ei. Ne̱ yoꞌó nana̱ xnáꞌanj soj manj roꞌ, cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj nana̱ yoꞌ rihaan soj asa̱ꞌ cuchij chiháán soj ei.

12

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé suun sa̱ꞌ nica̱j níꞌ ꞌyaj Nimán Diose̱ a

1 Me raj xca̱j soj cuentá cheꞌé suun sa̱ꞌ nica̱j níꞌ ꞌyaj Nimán Diose̱, tinu̱j, nocoj. 2 Neꞌen soj se vaa ga̱a ataa canoco̱ꞌ soj man Diose̱, ne̱ ꞌanj yaníj soj rihaan Diose̱, ne̱ chéé soj rihaan yaꞌanj acój yuvii̱, quiꞌyaj nii, ne̱ náá quiꞌyaj rmaꞌa̱n nii man soj, tihaꞌ yuꞌunj nii man soj ei. Ne̱ nij yaꞌanj yoꞌ me se ne uno nij yoꞌ nana̱ aꞌmii soj a̱ man ado̱nj. 3 Cheꞌé dan xa̱ꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó nihánj me se ino̱ ꞌyaj níꞌ, ne̱ cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nda̱ꞌ se cata̱j yoꞌo̱ soꞌ se vaa quij ndoꞌo vaa Jesucristó, tza̱j ne̱ nuveé na̱na̱ rqué Nimán Diose̱ rihaan soꞌ me nana̱ aꞌmii soꞌ a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ sese cata̱j yoꞌo̱ soꞌ se vaa ꞌni̱j raꞌa Jesucristó man níꞌ, ne̱ nana̱ yoꞌ me nana̱ rqué Nimán Diose̱ rihaan soꞌ, don aꞌvee aꞌmii soꞌ da̱nj ado̱nj. Cheꞌé se racuíj Nimán Diose̱ man níꞌ, cheꞌé dan gu̱un nucua̱j níꞌ caꞌmi̱i̱ níꞌ da̱nj ei.

4 Dan me se ino̱ vaa ꞌo̱ ꞌo̱ suun sa̱ꞌ rqué Nimán Diose̱ man níꞌ nica̱j ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ chugua̱nj. Tza̱j ne̱ o̱rúnꞌ Nimán Diose̱ me síí rqué man ꞌo̱ ꞌo̱ suun sa̱ꞌ yoꞌ ei. 5 Ne̱ ino̱ vaa ꞌo̱ ꞌo̱ suun ꞌyaj suun ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ rihaan tinúú níꞌ ei. Tza̱j ne̱ veé o̱rúnꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me ꞌyaj nu̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ ei. 6 Ne̱ ino̱ vaa suun ꞌyaj suun Diose̱ nimán ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ, tza̱j ne̱ veé o̱rúnꞌ Diose̱ ꞌyaj nu̱ꞌ daj a̱ rasu̱u̱n sa̱ꞌ yoꞌ ei. Ne̱ Diose̱ me síí ꞌyaj suun nimán ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ, ne̱ ina̱nj maꞌa̱n soꞌ ꞌyaj don aꞌvee quiꞌya̱j suun níꞌ ei.

7 Dan me se vaa suun sa̱ꞌ nica̱j ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ, ꞌyaj Nimán Diose̱, ne̱ cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa ya̱nj Nimán Diose̱ ga̱ níꞌ, ne̱ cheꞌé suun sa̱ꞌ nica̱j níꞌ roꞌ, cavi̱i̱ sa̱ꞌ doj nu̱ꞌ nij tinu̱j níꞌ, quiꞌya̱j níꞌ ado̱nj. 8 Dan me se yoꞌo̱ tinúú níꞌ aꞌmii nana̱ cu̱u, ꞌyaj Nimán Diose̱, ne̱ avii ndoꞌo raa̱ yoꞌó tinúú níꞌ, ꞌyaj uún maꞌa̱n Nimán Diose̱, 9 ne̱ yoꞌó tinúú níꞌ me síí nucua̱j ndoꞌo rá man Diose̱ se vaa ra̱cuíj ndoꞌo Diose̱ man níꞌ, ne̱ ina̱nj da̱nj vaa rá soꞌ, ꞌyaj uún maꞌa̱n Nimán Diose̱, ne̱ uun nucua̱j yoꞌó tinúú níꞌ tinahuun soꞌ man síí ranꞌ, ꞌyaj uún maꞌa̱n Nimán Diose̱, tza̱j ne̱ veé o̱rúnꞌ Nimán Diose̱ ꞌyaj na̱nj ado̱nj. 10 Yoꞌó tinúú níꞌ me síí uun nucua̱j ꞌyaj suun sa̱ꞌ noco̱o, ne̱ yoꞌó tinúú níꞌ uun nucua̱j nataꞌ nana̱ rqué Diose̱ rihaan, ne̱ yoꞌó tinúú níꞌ me síí uun nucua̱j xcaj cuentá da̱j vaa nana̱ aꞌmii ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ, ne̱ soꞌ roꞌ, me síí neꞌen sese se‑na̱na̱ Nimán Diose̱ aꞌmii níꞌ niꞌ, ase se‑na̱na̱ síí chre̱e aꞌmii níꞌ a. Dan me se neꞌen soꞌ nu̱ꞌ nana̱ a. Ne̱ vaa yoꞌó tinúú níꞌ aꞌmii xnaꞌánj naca̱ xnaꞌánj ne neꞌen a̱ maꞌa̱n nij soꞌ maꞌ. Ne̱ yoꞌó tinúú níꞌ roꞌ, me síí nataꞌ da̱j caꞌmii tinúú níꞌ síí aꞌmii xnaꞌánj naca̱ yoꞌ a.

11 Ne̱ maꞌa̱n Nimán Diose̱ me síí ꞌyaj uun nucua̱j ꞌo̱ ꞌo̱ tinúú níꞌ quiꞌya̱j suun tinúú níꞌ suun sa̱ꞌ nica̱j soꞌ, ne̱ o̱rúnꞌ Nimán Diose̱ me síí ꞌyaj suun nimán ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ na̱nj ado̱nj. Neꞌen Nimán Diose̱ da̱j vaa ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ, ne̱ rqué soꞌ rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ se vaa me rá soꞌ rque̱ soꞌ man níꞌ, ne̱ dan me se nda̱a ino̱ vaa se rqué soꞌ rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ a.

12 Neꞌen nij soj se vaa vaa o̱rúnꞌ nee̱ man níꞌ, tza̱j ne̱ ma̱n queꞌe̱e̱ rej ꞌyaj suun man níꞌ ado̱nj. Ma̱n raꞌa níꞌ do̱ꞌ, ma̱n tacóó níꞌ do̱ꞌ, ma̱n xréé níꞌ do̱ꞌ, ma̱n rlij rihaan níꞌ do̱ꞌ a. Dan me se queꞌe̱e̱ nee̱ ꞌyaj suun man níꞌ, tza̱j ne̱ o̱rúnꞌ níꞌ, ne̱ ase vaa nee̱ man o̱rúnꞌ yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa taranꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó ado̱nj. Dan me se ꞌo̱ yuvii̱ me níꞌ na̱nj ei. 13 Dan me se canocoꞌ cunuda̱nj níꞌ man Jesucristó, ne̱ cayáán Nimán Diose̱ ga̱ ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ, ne̱ cheꞌé dan cataꞌ ne níꞌ, ga̱a ne̱ cunuu rcuaꞌa̱a̱n taranꞌ níꞌ, ne̱ cheꞌé dan ase vaa nee̱ man o̱rúnꞌ yuvii̱ roꞌ, vaa taranꞌ níꞌ cuano̱ na̱nj chugua̱nj. Ino̱ vaa taꞌa̱j ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ, ne̱ veé dan me se taꞌa̱j níꞌ me yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, taꞌa̱j níꞌ me yuvii̱ yaníj do̱ꞌ, taꞌa̱j níꞌ me mozó do̱ꞌ, taꞌa̱j níꞌ ne uun mozó me do̱ꞌ, tza̱j ne̱ ase vaa nee̱ man o̱rúnꞌ yuvii̱ roꞌ, vaa taranꞌ níꞌ cuano̱, ne̱ ya̱nj ndoꞌo Nimán Diose̱ ga̱ cunuda̱nj níꞌ cuano̱ ei.

14 Neꞌen soj se vaa ne ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa cunuda̱nj nee̱ man yoꞌo̱ yuvii̱ maꞌ. Ma̱a̱n se ino̱ vaa ꞌo̱ ꞌo̱ rej ꞌyaj suun man yuvii̱ ado̱nj. 15 Dan me se caꞌve̱e se gu̱un rá tacóó níꞌ se vaa, cheꞌé se naꞌvee quiꞌya̱j suun yoꞌ se‑su̱u̱n raꞌa níꞌ roꞌ, cheꞌé dan naxu̱u̱n yoꞌ man maꞌa̱n yoꞌ rihaan níꞌ cata̱j yoꞌ, tza̱j ne̱ se̱ guun nucua̱j yoꞌ quiꞌya̱j yoꞌ da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se nee̱ man maꞌa̱n níꞌ me tacóó níꞌ na̱nj ado̱nj. 16 Ne̱ caꞌve̱e se gu̱un rá xréé níꞌ se vaa, cheꞌé se naꞌvee quiꞌya̱j suun yoꞌ se‑su̱u̱n rlij rihaan níꞌ, ne̱ cheꞌé dan naxu̱u̱n yoꞌ man maꞌa̱n yoꞌ rihaan níꞌ, tza̱j ne̱ se̱ guun nucua̱j yoꞌ quiꞌya̱j yoꞌ da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se nee̱ man maꞌa̱n níꞌ me xréé níꞌ na̱nj ado̱nj. 17 Ne̱ vaa se uun nu̱ꞌ nee̱ man níꞌ rihaan níꞌ, ne̱ sese ina̱nj rlij rihaan níꞌ me nu̱ꞌ nee̱ man níꞌ, ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e cuno̱ níꞌ, rá soj ga̱. Ne̱ sese ina̱nj xréé níꞌ me nu̱ꞌ nee̱ man níꞌ, ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e naxu̱u̱n níꞌ nana̱, rá soj ga̱.

18 Diose̱ me síí quiꞌyaj nu̱ꞌ nee̱ man níꞌ, ne̱ Diose̱ roꞌ, me síí rqué suun rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ nee̱ man níꞌ da̱j quiꞌya̱j nij yoꞌ ei. 19 Sese cuya̱a̱n ga̱a̱ cunuda̱nj nee̱ man níꞌ, ne̱ nuveé yuvi̱i̱ me níꞌ maꞌ. 20 Dan me se nda̱ꞌ se ino̱ vaa ꞌo̱ ꞌo̱ nee̱ man níꞌ, tza̱j ne̱ veꞌé vaa nu̱ꞌ nee̱ man níꞌ ei. 21 Ne nó xcúún rlij rihaan níꞌ cata̱j yoꞌ rihaan raꞌa níꞌ: “Taj se uún so̱ꞌ rihanj maꞌ”. Se̱ guun tuꞌva̱ yoꞌ da̱nj maꞌ. Ne̱ ne nó xcúún raa̱ níꞌ cata̱j yoꞌ rihaan tacóó níꞌ: “Taj se uún so̱ꞌ rihanj maꞌ”. Se̱ guun tuꞌva̱ yoꞌ da̱nj maꞌ.

22 ꞌO̱ se nee̱ man níꞌ nee̱ ninaj doj roꞌ, doj a̱ achiin nee̱ yoꞌ man níꞌ, 23 ne̱ nee̱ man níꞌ nee̱ nij doj roꞌ, veꞌé a̱ doj nique̱e̱ sa̱ꞌ yoꞌ, ꞌyaj níꞌ, ne̱ naꞌvej rá níꞌ queneꞌe̱n yuvii̱ man nee̱ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan aráán níꞌ yatzíj man nee̱ yoꞌ a. 24 Tza̱j ne̱ nee̱ man níꞌ nee̱ veꞌé doj roꞌ, taj se qui̱ꞌyáꞌ ca̱ráán níꞌ yatzíj man nee̱ yoꞌ maꞌ. Ne̱ veꞌé ndoꞌo vaa rcuaꞌa̱a̱n nu̱ꞌ nee̱ man níꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ veꞌé doj quiꞌyaj soꞌ cheꞌé nee̱ man níꞌ nee̱ cunii doj, 25 cheꞌé rej naꞌvej rá soꞌ ga̱a̱ yaníj nee̱ yoꞌ man níꞌ a. Ma̱a̱n se veꞌé cu̱tumé ꞌo̱ nee̱ man níꞌ man tuviꞌ nee̱ man níꞌ, rá Diose̱, 26 ne̱ sese quira̱nꞌ chiꞌii̱ do̱j nee̱ man níꞌ, ne̱ nano̱ rá nu̱ꞌ nee̱ man níꞌ, ne̱ da̱nj ina̱nj uún, ne̱ sese veꞌé cavi̱i̱ sa̱ꞌ do̱j nee̱ man níꞌ, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá nu̱ꞌ nee̱ man níꞌ uún a.

27 Ya̱j me se a̱j canocoꞌ taranꞌ soj man Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan ase vaa nee̱ man Jesucristó vaa cunuda̱nj soj, ne̱ ase vaa do̱j nee̱ man Jesucristó vaa ꞌo̱ ꞌo̱ nij soj á. 28 Ne̱ Diose̱ roꞌ, me síí cuneꞌ man ꞌo̱ ꞌo̱ soj quiꞌya̱j suun soj cheꞌé cunuda̱nj nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó, ne̱ ino̱ vaa suun caꞌneꞌ Diose̱ rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ soj, ne̱ dan me se asino cuneꞌ Diose̱ man núj si̱j apóstol nataꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, ga̱a ne̱ cuneꞌ uún Diose̱ man nij síí nataꞌ nana̱ rqué Diose̱ rihaan nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ cuneꞌ uún Diose̱ man nij síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱, ga̱a ne̱ cuneꞌ uún Diose̱ man nij síí ꞌyaj suun sa̱ꞌ noco̱o a. Ga̱a ne̱ cuneꞌ uún Diose̱ man nij síí uun nucua̱j tinahuun man yuvii̱ ranꞌ, ne̱ cuneꞌ uún Diose̱ man nij síí racuíj man yuvii̱ quiranꞌ sayuun a. Ne̱ cuneꞌ Diose̱ man nij síí uun chij rihaan nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó, ne̱ cuneꞌ Diose̱ man nij síí neꞌen caꞌmi̱i̱ xnaꞌánj naca̱ a.

29 Tza̱j ne̱ nuveé apóstol nataꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan cunuda̱nj yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ me taranꞌ soj maꞌ. Nuveé si̱j nataꞌ nana̱ rqué Diose̱ rihaan nij soꞌ me cunuda̱nj soj maꞌ. Nuveé si̱j tucuꞌyón se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan tinúú níꞌ me cunuda̱nj soj maꞌ. Ne uun nucua̱j cunuda̱nj níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o maꞌ. 30 Ne uun nucua̱j taranꞌ soj tinahuun taranꞌ soj man yuvii̱ ranꞌ maꞌ. Ne aꞌmii cunuda̱nj soj xnaꞌánj naca̱ maꞌ. Ne uun nucua̱j taranꞌ soj cataj xnaꞌanj soj me taj nana̱ aꞌmii tinúú níꞌ ga̱a aꞌmii tinúú níꞌ xnaꞌánj naca̱ maꞌ. 31 ꞌO̱ se nano̱ꞌ soj da̱j quiꞌya̱j soj, ga̱a ne̱ caꞌne̱ꞌ Diose̱ suun rihaan soj quiꞌya̱j suun soj nij suun sa̱ꞌ doj á. Sese da̱nj quiꞌya̱j soj, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ soj chugua̱nj. Tza̱j ne̱ me rá ꞌu̱nj cata̱j ꞌu̱nj yoꞌó nana̱ rihaan soj, ne̱ me ya̱ raj nari̱ꞌ soj yoꞌó tucuáán sa̱ꞌ ina̱nj ei.

13

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún níꞌ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá níꞌ man yuvii̱ a

1 Dan me se caꞌve̱e se caꞌmi̱j xnaꞌánj aꞌmii yuvii̱ do̱ꞌ, caꞌve̱e se caꞌmi̱j xnaꞌánj aꞌmii se‑mo̱zó Diose̱ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ sese ne ꞌe̱e̱ raj tuvij, ne̱ se̱ guun niha̱ꞌ rá yuvii̱ cuno̱ yuvii̱ nana̱ caꞌmi̱j maꞌ. Ma̱a̱n se tuꞌva rma̱ꞌanj, cata̱j nij yuvii̱, ne̱ ase uun ga̱a agüiin agaꞌ do̱ꞌ, ase uun ga̱a anó agaꞌ do̱ꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa se‑na̱na̱j, cata̱j yuvii̱ na̱nj á. 2 Caꞌve̱e se veꞌé ndoꞌo natáꞌ ꞌu̱nj nana̱ rqué Diose̱ manj do̱ꞌ, caꞌve̱e se neꞌenj nu̱ꞌ nana̱ tihaa̱n Diose̱ rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, caꞌve̱e se sa̱ꞌ uxrá avii raj do̱ꞌ, caꞌve̱e se amán uxrá raj niꞌya̱j ꞌu̱nj man Diose̱ do̱ꞌ, caꞌve̱e se gu̱un nu̱cuáj natuna̱j rej nicu̱nꞌ ꞌo̱ quij xca̱a̱n cheꞌé se amán uxrá raj niꞌya̱j ꞌu̱nj man Diose̱ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ sese ne ꞌe̱e̱ raj tuvij, ne̱ taj se uún ꞌu̱nj ga̱a̱ a̱ maꞌ. 3 Caꞌve̱e se rque̱ u̱u̱n ꞌu̱nj cunuda̱nj siꞌyáj rihaan nij síí nique̱ do̱ꞌ, caꞌve̱e se rque̱ ꞌu̱nj nda̱a nee̱ man ma̱ꞌanj do̱ꞌ, tza̱j ne̱ sese ne ꞌe̱e̱ raj man nij síí nique̱, ne̱ se̱ cavii sa̱ꞌ ꞌu̱nj daj chiha̱a̱ míj maꞌ.

4 Ne raꞌya̱nj rá síí ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ quiꞌya̱j soꞌ sayuun man tuviꞌ soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa ina̱j nimán soꞌ, ne̱ ꞌe̱e̱ rá soꞌ man tuviꞌ soꞌ, ne̱ ina̱nj veꞌé ꞌyaj soꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ á. Ne uun xco̱j ruva̱a̱ rá síí ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ niꞌya̱j soꞌ tuviꞌ soꞌ maꞌ. Ne aꞌmii xta̱ꞌ soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se nica̱ꞌ vaa nimán soꞌ a. 5 Síí ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ roꞌ, ina̱nj veꞌé ꞌyaj soꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ, ne̱ ne aráyaꞌa̱nj soꞌ ina̱nj maꞌa̱n soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se aráyaꞌa̱nj soꞌ tuviꞌ soꞌ a. Ne raꞌya̱nj rá soꞌ caxri̱i̱ yuva̱a̱ soꞌ maꞌ. Ne nuû rá soꞌ sayuun quiꞌyaj yuvii̱ man soꞌ ga̱a rque̱ maꞌ. 6 Nuveé si̱j niha̱ꞌ rá neꞌen man yuvii̱ ꞌyaj cacunꞌ me soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ niha̱ꞌ rá soꞌ neꞌen soꞌ se vaa uno yuvii̱ nana̱ ya̱ a. 7 Uun nucua̱j soꞌ ranꞌ soꞌ na̱j guun sayuun, ne̱ ne tanáj maꞌa̱n soꞌ man tinúú soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se yoꞌo̱ amán rá soꞌ uno soꞌ cunuda̱nj nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ yoꞌo̱ neꞌen soꞌ se vaa ina̱nj sa̱ꞌ uxrá cavi̱i̱ níꞌ vaa güii, ne̱ ina̱nj da̱nj vaa rá síí ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ ado̱nj.

8 Xa̱ꞌ suun ꞌe̱e̱ rá tuviꞌ, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ yoꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. Cuano̱ nihánj me se ma̱n síí nataꞌ nana̱ rqué Diose̱ rihaan nij soꞌ, tza̱j ne̱ vaa güii caꞌne̱ꞌ rá nij soꞌ ga̱ suun yoꞌ ei. Ne̱ cuano̱ nihánj me se ma̱n yuvii̱ aꞌmii xnaꞌánj naca̱ xnaꞌánj ne neꞌen maꞌa̱n yuvii̱, tza̱j ne̱ vaa güii caꞌne̱ꞌ rá nij soꞌ ga̱ suun aꞌmii xnaꞌánj yoꞌ a. Ne̱ cuano̱ nihánj me se ma̱n síí avii ndoꞌo raa̱, ꞌyaj Nimán Diose̱, tza̱j ne̱ vaa güii se̱ goꞌ nij soꞌ doj nana̱ rihaan yuvii̱ a̱ maꞌ. 9 Dan me se nu̱ꞌ nana̱ sa̱ꞌ aꞌmii níꞌ do̱ꞌ, nu̱ꞌ nana̱ cu̱u avii raa̱ níꞌ ꞌyaj Diose̱ do̱ꞌ, me se taꞌa̱j gue̱e̱ nana̱ me yoꞌ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ vaa güii quinavi̱j yoꞌ na̱nj ado̱nj. 10 ꞌO̱ se güii quina̱nꞌ níꞌ rihaan Diose̱ me se Diose̱ me síí quiꞌya̱j yoꞌo̱ queneꞌe̱n níꞌ cunuda̱nj nana̱, ne̱ se̱ cachiin a̱ doj nana̱ caꞌmi̱i̱ níꞌ a̱ maꞌ.

11 Ga̱a mej xnii me se aꞌmii xnií ꞌu̱nj, ne̱ da̱j se uun rá xnii, da̱nj uun raj, ne̱ da̱j se nuchruj ra̱a̱ xnii, da̱nj nuchruj ra̱a̱ ꞌu̱nj a. Tza̱j ne̱ ya̱j cachij ꞌu̱nj, guún ꞌu̱nj snóꞌo noco̱o, ne̱ tanáj xco̱ ꞌu̱nj nu̱ꞌ se vaa quiꞌyáj ga̱a mej xnii a. Dan me se ase vaa se ꞌyaj ina̱nj xnii roꞌ, da̱nj vaa ꞌyaj níꞌ cuano̱, tza̱j ne̱ vaa güii ta̱náj xco̱ níꞌ man nu̱ꞌ se vaa ꞌyaj níꞌ cuano̱ á. 12 Vaa se neꞌen níꞌ cuano̱, rá níꞌ, tza̱j ne̱ ne neꞌen sa̱ꞌ níꞌ man yoꞌ maꞌ. Dan me se ase vaa yuvii̱ niꞌya̱j rihaan ꞌo̱ se niꞌya̱j rihaan roꞌ, da̱nj vaa níꞌ, ne̱ sese ne naruvi̱i̱ rihaan se niꞌya̱j rihaan, ne̱ se̱ queneꞌen sa̱ꞌ yuvii̱ rihaan yuvii̱ maꞌ. Ne̱ da̱nj vaa níꞌ uún, ne̱ ma̱n ndoꞌo rasu̱u̱n ne neꞌen sa̱ꞌ níꞌ ei. Tza̱j ne̱ vaa güii canicu̱nꞌ níꞌ rihaan maꞌa̱n Diose̱, ne̱ sa̱ꞌ uxrá queneꞌe̱n níꞌ man maꞌa̱n soꞌ a. Cuano̱ nihánj me se ne neꞌenj cunuda̱nj, tza̱j ne̱ vaa güii, ne̱ ase vaa neꞌen Diose̱ manj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ que̱neꞌenj man cunuda̱nj ado̱nj. 13 Tza̱j ne̱ vaa vaꞌnu̱j suun sa̱ꞌ no̱ xcúún níꞌ quiꞌya̱j níꞌ cuano̱, ne̱ dan me se gu̱un nucua̱j rá níꞌ man Diose̱, ne̱ gu̱un ya̱ rá níꞌ se vaa ya̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ, ne̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá níꞌ tuviꞌ níꞌ a. Yoꞌ me vaꞌnu̱j se no̱ xcúún níꞌ quiꞌya̱j níꞌ, tza̱j ne̱ o̱rúnꞌ suun ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ roꞌ, yoꞌ me suun noco̱o doj rihaan cunuda̱nj yoꞌó suun ei.

14

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé xnaꞌánj naca̱ xnaꞌánj ne neꞌen maꞌa̱n yuvii̱ a

1 Cheꞌé dan yoꞌo̱ ga̱a̱ suun ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ nimán soj ei. Tza̱j ne̱ nano̱ꞌ soj da̱j quiꞌya̱j soj, ne̱ ni̱caj soj suun sa̱ꞌ, quiꞌya̱j Nimán Diose̱ ei. Tza̱j ne̱ doj a̱ gu̱un rá soj nata̱ꞌ soj nana̱ rqué Diose̱ rihaan soj ei. ꞌO̱ se sa̱ꞌ doj vaa suun yoꞌ chugua̱nj. 2 Dan me se xa̱ꞌ síí aꞌmii xnaꞌánj naca̱, tza̱j ne̱ ne aꞌmii soꞌ rihaan yuvii̱ maꞌ. Rihaan Diose̱ aꞌmii soꞌ, ne̱ taj síí uno nana̱ aꞌmii soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se racuíj Nimán Diose̱ man soꞌ aꞌmii soꞌ nana̱ tihaa̱n Diose̱ rihaan maꞌa̱n soꞌ ado̱nj. 3 Tza̱j ne̱ síí nataꞌ nana̱ rqué Diose̱ rihaan, tza̱j ne̱ rihaan yuvii̱ aꞌmii soꞌ, ne̱ sa̱ꞌ doj xca̱j nij yuvii̱ cuentá da̱j quiꞌya̱j nij yuvii̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ man Diose̱, ne̱ nari̱ꞌ nucuaj nimán nij yuvii̱, quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ se̱ nanó rá nij yuvii̱ maꞌ. ꞌO̱ se gu̱un niha̱ꞌ doj rá nij soꞌ ado̱nj. 4 Dan me se síí aꞌmii xnaꞌánj naca̱ roꞌ, o̱rúnꞌ maꞌa̱n soꞌ nocoꞌ sa̱ꞌ doj man Diose̱, ꞌyaj soꞌ, tza̱j ne̱ síí nataꞌ nana̱ rqué Diose̱ rihaan me se sa̱ꞌ doj nocoꞌ cunuda̱nj nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó man Diose̱, ꞌyaj soꞌ ado̱nj. 5 Me raj caꞌmi̱i̱ taranꞌ soj xnaꞌánj naca̱, tza̱j ne̱ sa̱ꞌ doj nata̱ꞌ soj nana̱ rqué Diose̱ rihaan soj ei. Dan me se sa̱ꞌ doj ꞌyaj síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan síí aꞌmii xnaꞌánj naca̱, tza̱j ne̱ sese gu̱un nucua̱j síí aꞌmii xnaꞌánj naca̱ cata̱j xnaꞌanj soꞌ rihaan nij yuvii̱ me taj nana̱ aꞌmii soꞌ ga̱a uun cheꞌe̱ soꞌ aꞌmii soꞌ xnaꞌánj naca̱, ne̱ sa̱ꞌ doj quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ doj nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, quiꞌya̱j soꞌ, sese da̱nj quiꞌya̱j soꞌ ado̱nj.

6 Cuno̱ soj caꞌmi̱j, tinu̱j, nocoj, ne̱ dan me se sese cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ cuno̱ soj sese ina̱nj xnaꞌánj naca̱ caꞌmi̱j rihaan soj, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. Me nana̱ nari̱ꞌ soj, sese da̱nj qui̱ꞌyáj ga̱. Tza̱j ne̱ sese ti̱haán ꞌu̱nj yoꞌo̱ nana̱ naca̱ nana̱ caꞌmii Diose̱ rihanj rihaan soj, ne̱ cuno̱ soj doj, ne̱ sese cavi̱i̱ ndoꞌo raá ꞌu̱nj do̱ꞌ, sese nata̱ꞌ ꞌu̱nj nana̱ rqué Diose̱ manj do̱ꞌ, sese tu̱cuꞌyonj rihaan soj do̱ꞌ, ne̱ cuno̱ sa̱ꞌ soj doj ei. 7 Dan me se neꞌen soj da̱j vaa yaꞌánj, ne̱ ne vaa iꞌna̱ꞌ yaꞌánj, tza̱j ne̱ vaa cheꞌé agüiin sca̱ꞌ yoꞌ, ne̱ sese ne ticaꞌmii sca̱ꞌ nii man yaꞌaâ nu̱u̱ rihaan yaꞌánj yoꞌ ga̱a anica̱j ꞌo̱ ꞌo̱ chraꞌ, ga̱a ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e xca̱j yuvii̱ cuentá me chraꞌ me achráá nii rihaan yaꞌánj yoꞌ ga̱. 8 Sese ne tunaca̱j nii se‑na̱na̱ chruun aꞌyánj yoꞌ ga̱a aꞌyánj nii, ga̱a ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e xca̱j nij tanuu cuentá se vaa caꞌa̱nj nij soꞌ cunu̱ꞌ nij soꞌ ga̱. 9 Ne̱ ase vaa yaꞌánj do̱ꞌ, chruun aꞌyánj do̱ꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa nij soj uún, ne̱ sese caꞌmi̱i̱ soj xnaꞌánj naca̱, ne̱ sese se̱ gaa nica̱ nana̱ caꞌmi̱i̱ soj, ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e cuno̱ yuvii̱ me taj soj ga̱. ꞌO̱ se se̱ caꞌmii soj rihaan yuvii̱ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n rihaan nana̱ u̱u̱n caꞌmi̱i̱ soj, raj a.

10 Dan me se ma̱n uxrá xnaꞌánj aꞌmii yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj, raj, ne̱ vaa yuvii̱ uno cunuda̱nj nij xnaꞌánj yoꞌ, 11 tza̱j ne̱ sese caꞌmi̱i̱ yoꞌo̱ soꞌ xnaꞌánj aꞌmii maꞌa̱n soꞌ rihanj, ne̱ sese se̱ cunoj nana̱ caꞌmi̱i̱ soꞌ, ga̱a ne̱ si̱j ꞌnaꞌ yoꞌó chumanꞌ gu̱un soꞌ rihanj, ne̱ tana̱nj ꞌu̱nj, ne̱ guún ꞌu̱nj si̱j ꞌnaꞌ yoꞌó chumanꞌ rihaan soꞌ a.

12 Cheꞌé dan me xca̱j soj cuentá da̱j quiꞌya̱j maꞌa̱n soj uún, ne̱ dan me se gu̱un rá soj ni̱caj soj suun sa̱ꞌ, quiꞌya̱j Nimán Diose̱, tza̱j ne̱ nano̱ꞌ soj da̱j quiꞌya̱j soj, ne̱ caꞌve̱e ni̱caj soj suun sa̱ꞌ doj suun ra̱cuíj man cunuda̱nj yoꞌó nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, quiꞌya̱j Nimán Diose̱ a. ꞌO̱ se cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj doj, sese da̱nj quiꞌya̱j soj ado̱nj. 13 Cheꞌé dan me sese vaa yoꞌo̱ tinúú soj síí aꞌmii xnaꞌánj naca̱, ne̱ no̱ xcúún soꞌ cachi̱nj niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ se vaa gu̱un nucua̱j soꞌ cata̱j xnaꞌanj soꞌ me taj nana̱ caꞌmi̱i̱ soꞌ rihaan nij yuvii̱ cuno̱ nana̱ yoꞌ ado̱nj. 14 Tza̱j ne̱ sese caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj xnaꞌánj naca̱ cachi̱nj ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan Diose̱, ne̱ ina̱nj ma̱a̱n nimán ꞌu̱nj me cachi̱nj niꞌya̱j rihaan Diose̱, ne̱ cúú ya̱vej, tza̱j ne̱ se̱ cachíín niꞌya̱j yoꞌ rihaan Diose̱ a̱ maꞌ. 15 ꞌO̱ se me se no̱ xcúún ꞌu̱nj qui̱ꞌyáj ga̱. ꞌO̱ se no̱ xcúún ꞌu̱nj asino ya̱a̱n cachi̱nj ni̱ꞌyáj rihaan Diose̱ ga̱ nimanj, ga̱a ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j cúú ya̱vej uún rihaan Diose̱, ne̱ asino ya̱a̱n cachra̱a̱ ꞌu̱nj chraꞌ rihaan Diose̱ ga̱ nimanj, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ cúú ya̱vej cachra̱a̱ chraꞌ uún rihaan Diose̱ ado̱nj. 16 Da̱nj quiꞌya̱j soj cheꞌé se asa̱ꞌ nuu chre̱ꞌ soj cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱, ne̱ ꞌnaꞌ nij síí ataa nari̱ꞌ sa̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ a. Ne̱ sese ina̱nj nimán so̱ꞌ cachi̱nj ni̱ꞌyáá so̱ꞌ rihaan Diose̱ do̱ꞌ, sese ina̱nj nimán so̱ꞌ nago̱ꞌ so̱ꞌ graciá rihaan Diose̱ do̱ꞌ, sese ina̱nj nimán so̱ꞌ cata̱j se vaa sa̱ꞌ vaa Diose̱ do̱ꞌ, ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e cuno̱ síí ꞌnaꞌ naca̱ nana̱ caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ ga̱. Asa̱ꞌ caꞌve̱e cata̱j soꞌ se vaa ya̱ uxrá vaa nana̱ caꞌmii so̱ꞌ ga̱. 17 Caꞌve̱e se veꞌé uxrá ga̱a̱ nana̱ cachi̱nj ni̱ꞌyáá so̱ꞌ rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ yoꞌó soꞌ roꞌ, se̱ caꞌvee gu̱un niha̱ꞌ rá soꞌ, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ maꞌ.

18 Nagóꞌ ꞌu̱nj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé se xca̱a̱n vaa xnaꞌánj naca̱ aꞌmij rihaan taranꞌ nij soj, cheꞌé se ꞌu̱nj me síí neꞌen doj xnaꞌánj naca̱ rihaan taranꞌ soj a. 19 Tza̱j ne̱ ga̱a nuu chre̱ꞌ ꞌu̱nj ga̱ nij tinúú níꞌ nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ no̱ xcúnj caꞌmi̱j nana̱ avii cúú ya̱vej rihaan nij soꞌ, ne̱ dan me se caꞌve̱e se chi̱ꞌ míj nana̱ xnaꞌánj naca̱ caꞌmi̱j, tza̱j ne̱ se̱ cavii sa̱ꞌ doj tinúj, quiꞌya̱j nana̱ yoꞌ a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ sese caꞌmi̱j nu̱j se ꞌu̱nꞌ gue̱e̱ nana̱ cavi̱i̱ cúú ya̱vej rihaan tinúú níꞌ, tza̱j ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ doj, quiꞌya̱j nana̱ yoꞌ, cheꞌé se nana̱ uno nij soꞌ me yoꞌ ei.

20 Ga̱a̱ sca̱ꞌ raa̱ nij soj, tinu̱j, nocoj. Se̱ gaa raa̱ soj ase vaa raa̱ ꞌo̱ xnii maꞌ. Dan me se ase vaa neꞌej ataa nari̱ꞌ quiꞌya̱j cacunꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj, tza̱j ne̱ ga̱a̱ sca̱ꞌ raa̱ soj ei. 21 Dan me se vaa nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ taj se vaa: “Caꞌne̱j ꞌu̱nj yuvii̱ ma̱n ga̱nꞌ cuchi̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá, ne̱ yoꞌó xnaꞌánj quinata̱ꞌ nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá, tza̱j ne̱ se̱ cuno nij yuvii̱ israelitá nana̱ caꞌmi̱j rihaan nij soꞌ maꞌ.” Da̱nj cataj Diose̱ rihaan nij yuvii̱ israelitá ga̱a naá a. 22 Dan me se xca̱j níꞌ cuentá se vaa nuveé cheꞌe̱ maꞌa̱n níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó vaa xnaꞌánj naca̱ xnaꞌánj ne neꞌen a̱ ꞌó yuvii̱ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se cheꞌé nij síí ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó vaa xnaꞌánj naca̱ yoꞌ, ne̱ dan me se cuno̱ nij soꞌ xnaꞌánj naca̱, ga̱a ne̱ xca̱j nij soꞌ cuentá se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ me maꞌa̱n nij soꞌ a. Ne̱ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ nataꞌ nii roꞌ, nuveé cheꞌe̱ nij síí ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó vaa nana̱ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se cheꞌé níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó vaa nana̱ yoꞌ ado̱nj.

23 Dan me se sese ina̱nj xnaꞌánj naca̱ caꞌmi̱i̱ taranꞌ soj ga̱a nuu chre̱ꞌ soj, ne̱ catu̱u̱ nij síí ataa nari̱ꞌ sa̱ꞌ tucuáán noco̱ꞌ níꞌ catu̱u̱ síí ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó catu̱u̱ rá veꞌ ga̱ nij soj, ne̱ da̱j cata̱j nij soꞌ, rá soj ga̱. Se̱ cuno nij soꞌ xnaꞌánj caꞌmii soj a̱ maꞌ. Cheꞌé dan: “Snúú rmaꞌa̱n nij soj”, cata̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 24 Tza̱j ne̱ sese nata̱ꞌ taranꞌ soj nana̱ rqué Diose̱ rihaan soj, ne̱ catu̱u̱ nij síí ataa nari̱ꞌ tucuáán noco̱ꞌ níꞌ catu̱u̱ nij síí ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó catu̱u̱ rá veꞌ, ga̱a ne̱ xca̱j nij soꞌ cuentá cheꞌé cacunꞌ tumé nij soꞌ, quiꞌya̱j taranꞌ soj, ne̱ quinano̱ rá nij soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé nij soꞌ, quiꞌya̱j taranꞌ soj chugua̱nj. 25 Cuno̱ nij soꞌ nana̱ caꞌmi̱i̱ taranꞌ soj, ga̱a ne̱ xca̱j nij soꞌ cuentá cheꞌé nu̱ꞌ se chiꞌi̱i̱ ma̱n nimán nij soꞌ, ne̱ caꞌa̱nj canicu̱nꞌ ru̱j nij soꞌ, ga̱a ne̱ naꞌvi̱j nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cata̱j ya̱ nij soꞌ se vaa ya̱ Diose̱ ne ga̱ soj ei.

26 Cheꞌé dan nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj da̱j quiꞌya̱j soj, tinu̱j, nocoj. Ga̱a nuu chre̱ꞌ soj, ne̱ ino̱ ga̱a̱ se quiꞌya̱j ꞌo̱ ꞌo̱ soj ei. Yoꞌo̱ tinúú soj cachra̱a̱ ꞌo̱ chraꞌ, ne̱ tu̱cuꞌyón yoꞌó tinúú soj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan soj, ne̱ nata̱ꞌ yoꞌó tinúú soj nana̱ rqué Diose̱ rihaan soꞌ, ne̱ caꞌmi̱i̱ yoꞌó tinúú soj xnaꞌánj naca̱, ne̱ cata̱j xnaꞌanj yoꞌó tinúú soj me taj nana̱ caꞌmii tinúú soj síí caꞌmii xnaꞌánj naca̱, ne̱ ina̱nj da̱nj quiꞌya̱j soj, ra̱cuíj taranꞌ soj man tinúú soj, ga̱a ne̱ veꞌé doj canoco̱ꞌ sa̱ꞌ soj man Jesucristó a.

27 Sese vaa vi̱j vaꞌnu̱j soj me rá caꞌmi̱i̱ xnaꞌánj naca̱, ne̱ caꞌve̱e caꞌmi̱i̱ nij soꞌ, tza̱j ne̱ sese queꞌe̱e̱ soj doj me rá caꞌmi̱i̱, ga̱a ne̱ se̱ caꞌvee maꞌ. ꞌO̱ se dínj tuꞌva taꞌa̱j soj, ga̱a ne̱ canicu̱nꞌ yoꞌó tuviꞌ soj nata̱ꞌ soꞌ me nana̱ me caꞌmii nij síí caꞌmii xnaꞌánj naca̱ yoꞌ á. 28 Tza̱j ne̱ sese taj va̱j a̱ ꞌó soj gu̱un nucua̱j nata̱ꞌ cheꞌé nana̱ caꞌmii nij síí caꞌmii xnaꞌánj naca̱, ne̱ táá a̱ se se̱ caꞌmii nij soꞌ xnaꞌánj naca̱ rihaan yuvii̱ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se dínj ga̱a̱ tuꞌva nij soꞌ ga̱a nuu chre̱ꞌ soj á. Ina̱nj rihaan maꞌa̱n nij soꞌ do̱ꞌ, rihaan Diose̱ do̱ꞌ, caꞌmi̱i̱ nij soꞌ xnaꞌánj naca̱ yoꞌ á.

29 Dan me se veé da̱nj quiꞌya̱j gue̱e̱ soj asa̱ꞌ nataꞌ soj se‑na̱na̱ Diose̱ uún a. Nata̱ꞌ vi̱j vaꞌnu̱j tinúú soj, síí rqué Diose̱ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan, ne̱ nuchru̱j ra̱a̱ yoꞌó tinúú soj nana̱ nataꞌ nij soꞌ, sese ya̱ ya̱ se‑na̱na̱ Nimán Diose̱ me nana̱ nataꞌ nij soꞌ a. 30 Sese nataꞌ yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ sese gu̱un rá yoꞌó soꞌ nata̱ꞌ soꞌ yoꞌó nana̱ rqué Diose̱ rihaan maꞌa̱n soꞌ, ne̱ caꞌne̱ꞌ rá síí nicu̱nꞌ aꞌmii yoꞌ caꞌmi̱i̱ yoꞌó tinúú soꞌ á. 31 Veé dan me se ga̱a̱ yaꞌnúj rihaan taranꞌ soj, ne̱ nda̱a yoꞌo̱ yoꞌo̱ soj nata̱ꞌ nana̱ rqué Diose̱ rihaan soj, ne̱ nari̱ꞌ cunuda̱nj soj nana̱ achiin man soj, ga̱a ne̱ nari̱ꞌ nucuaj nimán taranꞌ soj a. 32 Sese uun nucua̱j nij síí nataꞌ nana̱ rqué Diose̱ rihaan nij soꞌ quiri̱i̱ taꞌngaꞌ nij soꞌ rihaan nimán maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ uun nucua̱j nij soꞌ caꞌne̱ꞌ rá nij soꞌ ga̱ nana̱ aꞌmii nij soꞌ ado̱nj.

33-34 Dan me se xa̱ꞌ Diose̱, tza̱j ne̱ nuveé si̱j tinachej rasu̱u̱n me Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se Diose̱ roꞌ, me síí ꞌyaj nica̱ vaa nu̱ꞌ rasu̱u̱n ado̱nj.

Dínj ga̱a̱ tuꞌva chana̱ ga̱a nuu chre̱ꞌ nij soj si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó á. Ne nó xcúún chana̱ caꞌmi̱i̱ chana̱ maꞌ. Ma̱a̱n se da̱nj nano̱ xre̱j noꞌ á. Ina̱nj da̱nj taj se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ ina̱nj da̱nj vaa tucuáán noco̱ꞌ cunuda̱nj níꞌ si̱j sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ ma̱n daj a̱ chumanꞌ a. 35 Sese vaa ꞌo̱ nana̱ me rá chana̱ nari̱ꞌ noꞌ, ne̱ xna̱ꞌanj noꞌ man snóꞌo nica̱ noꞌ veꞌ tucuá noꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj soꞌ rihaan noꞌ a. Tza̱j ne̱ nij vaa sese canicu̱nꞌ chana̱ caꞌmi̱i̱ noꞌ rihaan cunuda̱nj nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ga̱a nuu chre̱ꞌ nij soꞌ ado̱nj.

36 Nuveé na̱na̱ cavii raa̱ nij soj me se‑na̱na̱ Diose̱ maꞌ. Nuveé ina̱nj soj me síí cuchiꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan maꞌ. Cheꞌé dan me xca̱j soj cuentá da̱j vaa tucuáán noco̱ꞌ núj si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó á. 37 Sese guun rá yoꞌo̱ soꞌ se vaa neꞌen soꞌ nata̱ꞌ soꞌ nana̱ rqué Diose̱ rihaan soꞌ do̱ꞌ, sese guun rá soꞌ se vaa ya̱nj Nimán Diose̱ ga̱ maꞌa̱n soꞌ do̱ꞌ, ne̱ xca̱j soꞌ cuentá se vaa nana̱ nihánj nana̱ cachrón ꞌu̱nj cheꞌé soj roꞌ, nana̱ cataj xnaꞌanj maꞌa̱n síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan níꞌ me nana̱ nihánj a. 38 Sese vaa yoꞌo̱ síí taj se vaa nuveé na̱na̱ cataj xnaꞌanj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me nana̱ nihánj, ne̱ se̱ cuchumán rá níꞌ se vaa si̱j nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me maꞌa̱n soꞌ maꞌ. 39 Cheꞌé dan me nano̱ꞌ uxrá soj da̱j quiꞌya̱j soj, ne̱ gu̱un nucua̱j soj nata̱ꞌ soj nana̱ rqué Diose̱ rihaan soj, tinu̱j. Ne̱ se̱ cataj soj se vaa se̱ caꞌvee caꞌmi̱i̱ yuvii̱ xnaꞌánj naca̱ mei. 40 Tza̱j ne̱ veꞌé ina̱nj quiꞌya̱j soj nu̱ꞌ se vaa ꞌyaj soj, ne̱ chij ina̱nj quiꞌya̱j soj nu̱ꞌ se‑su̱u̱n Diose̱ ei.

15

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ ya̱ uún Jesucristó ga̱a caviꞌ soꞌ, ne̱ da̱nj ga̱a̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ ya̱ maꞌa̱n níꞌ uún a

1 Ya̱j me se me raj naꞌnu̱j rá soj nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj, tinu̱j, nocoj. Dan me se nana̱ sa̱ꞌ a̱j natáꞌ ꞌu̱nj rihaan soj asi̱j rque̱ me nana̱ nihánj, ne̱ cuno soj nana̱ nihánj, ne̱ raan nocoꞌ soj man nana̱ nihánj a. 2 Dan me se cheꞌe̱ nana̱ nihánj nana̱ natáꞌ ꞌu̱nj rihaan soj me quinani̱i̱ soj rihaan sayuun, sese yoꞌo̱ raan canoco̱ꞌ soj nana̱ nihánj ei. Tza̱j ne̱ sese tuꞌva rmaꞌa̱n soj do̱ꞌ, sese ne ya̱ nocoꞌ soj nana̱ sa̱ꞌ nihánj do̱ꞌ, ne̱ se̱ cavii sa̱ꞌ soj maꞌ. Ma̱a̱n se quira̱nꞌ soj sayuun na̱nj ado̱nj.

3 ꞌO̱ se asino ya̱a̱n nataj nana̱ sa̱ꞌ naríꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ nana̱ cataj xnaꞌanj nii rihanj me nana̱ nihánj, se vaa caviꞌ Jesucristó cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ, nda̱a vaa taj danj Diose̱ a. 4 Dan me se cachinꞌ nii man soꞌ rque yoꞌóó, ga̱a ne̱ dan me se cachén vaꞌnu̱j güii, ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, ne̱ dan me se ase vaa tuꞌva gue̱e̱ danj Diose̱ vaa quiranꞌ soꞌ a. 5 Dan me se curuviꞌ soꞌ niꞌya̱j síí cuꞌna̱j Pedró, ne̱ gaa do̱j, ga̱a ne̱ curuviꞌ uún soꞌ niꞌya̱j nu̱ꞌ chuvi̱j nij apóstol cuneꞌ soꞌ man nata̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ a.

6 Cachén do̱j güii, ga̱a ne̱ curuviꞌ uún soꞌ rihaan ꞌu̱nꞌ cientó táá doj tinúú níꞌ síí noco̱ꞌ man soꞌ a. Dan me se taꞌa̱j nij soꞌ caviꞌ, tza̱j ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ vaa iꞌna̱ꞌ cuano̱ ga̱ níꞌ a. 7 Ga̱a ne̱ cachén do̱j, ga̱a ne̱ curuviꞌ uún Jesucristó niꞌya̱j síí cuꞌna̱j Santiagó, ne̱ veé dan, ga̱a ne̱ curuviꞌ uún soꞌ niꞌya̱j cunuda̱nj nij apóstol cuneꞌ soꞌ man nata̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ a. 8 Veé dan, ga̱a ne̱ curuviꞌ uún soꞌ niꞌya̱j ma̱ꞌanj a. Síí noco̱ꞌ xcó taranꞌ nij síí queneꞌen man soꞌ mej, ne̱ ase vaa ꞌo̱ neꞌej niꞌyaꞌ vaa ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ na̱nj ei. ꞌO̱ se ne nó xcúún ꞌu̱nj guún ꞌu̱nj apóstol rihaan nij soꞌ a̱ maꞌ.

9 ꞌO̱ se ga̱a ataa ca̱nocoj man Jesucristó, ne̱ quiꞌyaj ndoꞌoj sayuun man nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan ya̱j mej síí noco̱ꞌ rihaan cunuda̱nj nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ a. Cheꞌé dan nuveé si̱j no̱ xcúún nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé soꞌ mej, raj a̱ maꞌ. 10 Tza̱j ne̱ sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ cheꞌej, ne̱ racuíj maꞌa̱n Diose̱ manj, ne̱ cheꞌé dan mej apóstol cuano̱ ado̱nj. Nuveé se̱ quiꞌyaj rmaꞌa̱n Diose̱ da̱nj manj maꞌ. ꞌO̱ se ꞌu̱nj nihánj roꞌ, me síí ꞌyaj suun doj rihaan cunuda̱nj nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man, tza̱j ne̱ nuveé ma̱ꞌanj ꞌyaj suun maꞌ. ꞌO̱ se cheꞌé se racuíj Diose̱ manj roꞌ, cheꞌé dan ꞌyáj da̱nj, ne̱ maꞌa̱n Diose̱ ꞌyaj da̱nj ado̱nj. 11 Ne̱ aꞌmii natáj ꞌu̱nj aꞌmii natáj yoꞌó nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man aꞌmii natáj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ cheꞌé se caꞌmii natáj cunuda̱nj núj rihaan soj, cheꞌé dan cuchumán rá soj cuno soj nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ ei.

12 Dan me se neꞌen soj se vaa aꞌmii natáj núj se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó ga̱a caviꞌ soꞌ, ne̱ cheꞌé dan me cheꞌé taj taꞌa̱j yuvii̱ ꞌni̱j scaꞌnúj soj se vaa se̱ caꞌvee cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ ga̱. 13 Sese ya̱ se̱ caꞌvee cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ, ga̱a ne̱ me cheꞌé cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, rá soj ga̱. 14 Sese ya̱ ne cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, ga̱a ne̱ tuꞌva rmaꞌa̱n núj ga̱a aꞌmii natáj núj a̱j naꞌ. Amán rmaꞌa̱n rá soj niꞌya̱j soj nana̱ ne̱ aꞌmii núj ga̱a̱ a̱j naꞌ. 15 A̱j cataj xnaꞌanj núj rihaan soj se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, quiꞌyaj Diose̱, tza̱j ne̱ sese se̱ caꞌvee cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ, ga̱a ne̱ ne cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó vaa ga̱a̱ naꞌ. Síí ne̱ me núj, ne̱ caꞌmii ne̱ núj cheꞌé maꞌa̱n Diose̱ vaa ga̱a̱ a̱j naꞌ. 16 ꞌO̱ se sese se̱ caꞌvee cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ, ga̱a ne̱ ne cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó vaa ga̱a̱ a̱ maꞌ. 17 Ne̱ sese ya̱ ne cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, ne̱ nana̱ amán rá soj yoꞌ roꞌ, nana̱ tihaꞌ yuꞌunj me yoꞌ vaa ga̱a̱ asanj. Ne̱ quira̱nꞌ maꞌa̱n soj sayuun cheꞌé nu̱ꞌ cacunꞌ tumé soj, 18 ne̱ nij síí caviꞌ síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó me se cuchumán rmaꞌa̱n rá nij soꞌ, ne̱ caꞌanj nij soꞌ rihaan yaꞌan vaa ga̱a̱ na̱nj asanj. 19 Ne̱ níꞌ si̱j guun ya̱ rá se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ quiꞌyaj Jesucristó me se doj a̱ quij quira̱nꞌ níꞌ rihaan daj a̱ nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj vaa ga̱a̱ asanj. Dan me se cheꞌé se nana̱ tihaꞌ yuꞌunj nocoꞌ níꞌ, ga̱a ne̱ doj a̱ quij quira̱nꞌ níꞌ vaa ga̱a̱ ei.

20 Tza̱j ne̱, taj maꞌ. ꞌO̱ se ya̱ uxrá cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó ga̱a caviꞌ soꞌ ado̱nj. Cheꞌé se cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ roꞌ, cheꞌé dan neꞌen ya̱ níꞌ se vaa cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ cuchumán rá niꞌya̱j man soꞌ ado̱nj. 21 Dan me se cheꞌé se o̱rúnꞌ snóꞌo me quiꞌyaj caviꞌ cunuda̱nj yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ roꞌ, cheꞌé dan o̱rúnꞌ snóꞌo me quiꞌyaj cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún yuvii̱ ado̱nj. 22 Dan me se cheꞌé se vaa quiꞌyaj o̱rúnꞌ síí cuꞌna̱j Adán ne̱ caviꞌ taranꞌ yuvii̱ roꞌ, veé da̱nj quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ cheꞌé o̱rúnꞌ soꞌ roꞌ, me cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún cunuda̱nj yuvii̱ noco̱ꞌ man soꞌ ado̱nj.

23 Tza̱j ne̱ nda̱a ꞌo̱ ꞌo̱ orá quisi̱j ꞌo̱ ꞌo̱ rasu̱u̱n ado̱nj. Dan me se Jesucristó me síí cunuu iꞌna̱ꞌ asino ya̱a̱n rihaan cunuda̱nj yuvii̱, ga̱a ne̱ güii caꞌna̱ꞌ uún soꞌ rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, me se asino nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man soꞌ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún ei. Dan me se quisíj cunuu iꞌna̱ꞌ taranꞌ nij síí noco̱ꞌ man soꞌ, 24 ga̱a ne̱ quinavi̱j nu̱ꞌ chumii̱ nihánj a. Dan me se asino ya̱a̱n caꞌne̱e̱ Jesucristó nu̱ꞌ suun ata̱ taranꞌ nij yuvii̱ do̱ꞌ, taranꞌ nij yaꞌanj uun chij rihaan chumii̱ nihánj do̱ꞌ, ga̱a ne̱ nago̱ꞌ Jesucristó nu̱ꞌ chumii̱ nihánj rihaan Rej níꞌ Diose̱, ga̱a ne̱ maꞌa̱n Diose̱ gu̱un chij rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 25 ꞌO̱ se no̱ xcúún Jesucristó gu̱un chij Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj nda̱a se quiꞌya̱j canaán ya̱ ya̱ soꞌ rihaan taranꞌ nij síí ta̱j riꞌyunj man soꞌ ado̱nj. 26 ꞌO̱ se síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó me se ꞌyaj aviꞌ yuvii̱, ne̱ dan me se yoꞌo̱ quiꞌya̱j canaán Jesucristó rihaan se ꞌyaj aviꞌ yuvii̱, ga̱a ne̱ quisi̱j quinavi̱j cunuda̱nj nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó ei.

27 Danj Diose̱ taj se vaa quiꞌya̱j canaán Jesucristó rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n, quiꞌya̱j Diose̱ a. Da̱nj aꞌmii danj Diose̱, tza̱j ne̱ se̱ guun chij Jesucristó rihaan maꞌa̱n Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se Diose̱ me síí quiꞌyaj guun chij soꞌ rihaan cunuda̱nj yoꞌó nij rasu̱u̱n ado̱nj. 28 Asa̱ꞌ guun chij Jesucristó rihaan nu̱ꞌ rasu̱u̱n quiꞌyaj Diose̱, ne̱ gu̱un chij Diose̱ rihaan maꞌa̱n Jesucristó, ne̱ dan me se quiꞌya̱j canaán Jesucristó rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n, quiꞌya̱j Diose̱, ga̱a ne̱ gu̱un chij Diose̱ rihaan maꞌa̱n soꞌ, ga̱a ne̱ Diose̱ me síí gu̱un chij ndoꞌo rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n ado̱nj.

29 Sese se̱ cunuu iꞌna̱ꞌ síí caviꞌ, ga̱a ne̱ me cheꞌé ataꞌ ne nii cheꞌé ꞌo̱ xnangá, rá soj ga̱. Sese se̱ cunuu iꞌna̱ꞌ ya̱ uún nij síí caviꞌ, ga̱a ne̱ ataꞌ ne rmaꞌa̱n nii cheꞌé síí caviꞌ a. Tza̱j ne̱ ꞌo̱ se ya̱ uxrá cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ, rá nii ei. 30 Me cheꞌé niga̱nj vaj núj rihaan sayuun cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱, rá soj ga̱. 31 Ya̱ ina̱nj da̱nj vaj núj rihaan sayuun, tinu̱j, nocoj. Neꞌen soj se vaa niha̱ꞌ ndoꞌo rá núj cheꞌé suun ꞌyaj suun núj scaꞌnúj soj cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ dan me se ya̱ taj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ma̱a̱n naꞌvi̱j núj ꞌo̱ ꞌo̱ güii cavi̱ꞌ núj cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱ ei. 32 Quiranꞌ ndoꞌoj sayuun chumanꞌ Efeso, ne̱ dan me se ase vaa sayuun ranꞌ síí unuꞌ ga̱ xcuu yuva̱a̱ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa sayuun quiranj, ne̱ me cheꞌé quiꞌyáj da̱nj, rá soj, sese yu̱u̱n cheꞌe̱ cavi̱j ga̱. ꞌO̱ se quiꞌyaj suun u̱u̱n ꞌu̱nj vaa ga̱a̱ na̱nj ei. Sese ya̱ uxrá se̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ, ga̱a ne̱ doj a̱ veꞌé sese canoco̱ꞌ níꞌ nana̱ aꞌmii yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj chugua̱nj. Dan me se yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj taj: “Da̱j doj quisi̱j güii cavi̱ꞌ níꞌ á. Cheꞌé dan cha̱ níꞌ chraa do̱ꞌ, coꞌo̱ níꞌ tziꞌ do̱ꞌ, ya̱j ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ níꞌ á”, taj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj yuvii̱ ne gu̱un ya̱ rá se vaa cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún níꞌ a. Tza̱j ne̱ ne ꞌyaj núj da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se neꞌen ya̱ núj se vaa cunu̱u iꞌna̱ꞌ ya̱ uún nij síí caviꞌ ado̱nj.

33 Caꞌne̱ꞌ rá soj ga̱ suun tihaꞌ yuꞌunj man maꞌa̱n ei. Nda̱ꞌ se sa̱ꞌ vaa nimán soj, tza̱j ne̱ sese cache̱e̱ soj ga̱ síí chiꞌi̱i̱, ne̱ nu̱u chiꞌi̱i̱ nimán soj, quiꞌya̱j nij soꞌ ei. 34 No̱ xcúún soj xca̱j naca̱ soj cuentá, ne̱ caꞌne̱ꞌ rá soj ga̱ suun ꞌyaj cacunꞌ ei. ꞌO̱ se taꞌa̱j soj me síí ne neꞌen uxrá da̱j vaa Diose̱, raj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se vaa cheꞌé gu̱un naꞌa̱j soj chugua̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quira̱nꞌ níꞌ güii cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún níꞌ a

35 Tza̱j ne̱ vaa yuvii̱ cata̱j: “Asa̱ꞌ caꞌve̱e cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ ga̱. Da̱j ga̱a̱ nee̱ man nij soꞌ asa̱ꞌ cunuu iꞌna̱ꞌ uún nij soꞌ ga̱”, taj nij yuvii̱, xnáꞌanj nij yuvii̱ a. 36 Tza̱j ne̱ síí niꞌyo̱n mé so̱ꞌ, sese da̱nj aꞌmii so̱ꞌ chugua̱nj. Neꞌén so̱ꞌ da̱j ranꞌ ꞌnúú unô so̱ꞌ ei. Asino ya̱a̱n uchruu̱ ꞌnúú yoꞌ rque yoꞌóó, ga̱a ne̱ xtunꞌ maꞌa̱n ꞌnúú yoꞌ, ga̱a ne̱ xraꞌ naa̱ leꞌe̱j man ꞌnúú yoꞌ a. Sese se̱ cuchruu̱ ꞌnúú yoꞌ rque yoꞌóó, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ xraꞌ naa̱ maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa ranꞌ ꞌnúú ga̱a unô nii man yoꞌ rque yoꞌóó roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quira̱nꞌ níꞌ ado̱nj.

37 Ne̱ sese cuno̱ so̱ꞌ yoꞌo̱ caân ꞌnúú trigó do̱ꞌ, na̱j guun caân do̱ꞌ, rque yoꞌóó, ne̱ nuveé maꞌa̱n coj me se caxríj so̱ꞌ rque yoꞌóó maꞌ. Ma̱a̱n se caân me yoꞌ, tza̱j ne̱ síj xraꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ nahuun yoꞌ coj ado̱nj. 38 Tza̱j ne̱ ino̱ vaa coj xraꞌ man ꞌo̱ ꞌo̱ caân, ne̱ ase vaa me rá Diose̱ ga̱a̱ ꞌo̱ ꞌo̱ coj roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa ꞌo̱ ꞌo̱ coj xraꞌ, ꞌyaj Diose̱ ado̱nj. 39 Ne̱ ne ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa nu̱ꞌ nee̱ maꞌ. ꞌO̱ se caꞌve̱e se nee̱ man yuvii̱ do̱ꞌ, caꞌve̱e se nee̱ man xcuu do̱ꞌ, caꞌve̱e se nee̱ man xtâj do̱ꞌ, caꞌve̱e se nee̱ man xcuaj do̱ꞌ, tza̱j ne̱ ino̱ vaa aꞌngaa ꞌo̱ ꞌo̱ nij nee̱ yoꞌ ado̱nj. 40 Ne̱ ma̱n rasu̱u̱n rej xta̱ꞌ, ne̱ ma̱n rasu̱u̱n rihaan yoꞌóó, ne̱ ino̱ doj vaa rasu̱u̱n ma̱n rej xta̱ꞌ ga̱ rasu̱u̱n ma̱n rihaan yoꞌóó nihánj, tza̱j ne̱ veꞌé uxrá vaa cunuda̱nj nij rasu̱u̱n yoꞌ ei. 41 Dan me se veꞌé vaa güii do̱ꞌ, veꞌé vaa yavii do̱ꞌ, veꞌé vaa yatiꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ ino̱ vaa ruviꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ nij rasu̱u̱n yoꞌ ga̱a niꞌya̱ꞌ man nij yoꞌ, ne̱ veé da̱nj ino̱ vaa ꞌo̱ ꞌo̱ nij yatiꞌ uún chugua̱nj.

42 Dan me se ase vaa ino̱ vaa ꞌo̱ ꞌo̱ nij rasu̱u̱n yoꞌ roꞌ, vaa ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ uún chugua̱nj. Ne̱ nee̱ man níꞌ asa̱ꞌ quisíj cunuu iꞌna̱ꞌ uún níꞌ me se ino̱ ga̱a̱ nee̱ yoꞌ ga̱ nee̱ man níꞌ cuano̱ chugua̱nj. Ne̱ nee̱ man níꞌ cuano̱, tza̱j ne̱ da̱j doj cavi̱ꞌ yoꞌ, ne̱ vaa güii cavi̱ꞌ níꞌ, ga̱a ne̱ cachi̱nꞌ nii man nee̱ man níꞌ rque yoꞌóó, ga̱a ne̱ cunu̱u ino̱ yoꞌ ei. Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ cunuu iꞌna̱ꞌ uún níꞌ, ga̱a ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caviꞌ uún nee̱ man níꞌ a̱ maꞌ. 43 Xa̱ꞌ nee̱ man níꞌ cuano̱, tza̱j ne̱ nij vaa yoꞌ, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ cunuu iꞌna̱ꞌ uún níꞌ, ne̱ ina̱nj veꞌé ndoꞌo ga̱a̱ nee̱ man níꞌ asa̱ꞌ cunuu iꞌna̱ꞌ uún níꞌ ei. Tza̱j ne̱ cuano̱ me se taj se ꞌyáꞌ gu̱un nucua̱j yoꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ cunuu iꞌna̱ꞌ uún níꞌ, ne̱ ga̱a̱ nucua̱j ndoꞌo nee̱ man níꞌ ado̱nj. 44 Nee̱ ma̱n u̱u̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ me níꞌ, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ cunuu iꞌna̱ꞌ uún níꞌ, ne̱ nee̱ yoꞌo̱ canoco̱ꞌ sa̱ꞌ man Diose̱ gu̱un nee̱ man níꞌ ado̱nj. Dan me se sese neꞌen níꞌ se vaa ya̱ vaa nee̱ man níꞌ cuano̱, ne̱ veé da̱nj ya̱ uxrá ga̱a̱ yoꞌó nee̱ sa̱ꞌ man níꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ ei. Ne̱ nee̱ yoꞌ me yoꞌo̱ canoco̱ꞌ sa̱ꞌ man Diose̱ chugua̱nj.

45 Ne̱ danj Diose̱ taj se vaa snóꞌo quiꞌyaj Diose̱ asino ya̱a̱n me síí cuꞌna̱j Adán, ne̱ ga̱a tiha̱j quiꞌyaj Diose̱ man soꞌ me se caꞌnéé Diose̱ nana̱ vaa iꞌna̱ꞌ rque nee̱ man soꞌ a, taj danj Diose̱ a. Dan me se ase vaa síí cuꞌna̱j Adán roꞌ, da̱nj vaa síí cuꞌna̱j Jesucristó, tza̱j ne̱ ino̱ doj vaa Jesucristó, ne̱ dan me se ga̱a cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, ne̱ cunuu ino̱ u̱nꞌ nee̱ man soꞌ, ne̱ dan me se ꞌvee vaa iꞌna̱ꞌ nda̱a maꞌa̱n níꞌ, ꞌyaj soꞌ a. Ne̱ cheꞌé dan cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún taranꞌ níꞌ chugua̱nj. 46 Tza̱j ne̱ asino ya̱a̱n vaa nee̱ man níꞌ ga̱a mán níꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ga̱a ne̱ vaa güii, ga̱a ne̱ maꞌa̱n níꞌ ni̱caj nee̱ sa̱ꞌ doj yoꞌ a. 47 Xa̱ꞌ snóꞌo quiꞌyaj Diose̱ asino ya̱a̱n, tza̱j ne̱ yoꞌóó u̱u̱n guun soꞌ a. Dan me se nica̱j Diose̱ yoꞌóó ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, quiꞌyaj Diose̱ man soꞌ, tza̱j ne̱ xa̱ꞌ yoꞌó snóꞌo, tza̱j ne̱ Jesucristó me soꞌ, ne̱ soꞌ me síí cavii rej xta̱ꞌ caꞌnaꞌ rihaan níꞌ ado̱nj. 48 Ne̱ ase vaa síí cuꞌna̱j Adán síí guun yoꞌóó roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa cunuda̱nj yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ ase vaa Jesucristó síí cavii rej xta̱ꞌ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa cunuda̱nj yuvii̱ ya̱nj rej xta̱ꞌ na̱nj á. 49 Ga̱a mán níꞌ rihaan chumii̱ nihánj me se ase vaa Adán síí guun yoꞌóó roꞌ, da̱nj vaa maꞌa̱n níꞌ, tza̱j ne̱ vaa güii, ne̱ ase vaa Jesucristó síí cavii rej xta̱ꞌ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj ga̱a̱ níꞌ ado̱nj.

50 Cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj se vaa se̱ guun nucua̱j nee̱ man níꞌ do̱ꞌ, ton man níꞌ do̱ꞌ, cúú man níꞌ do̱ꞌ, ca̱yáán yoꞌ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, man tinu̱j, man nocoj. ꞌO̱ se se̱ guun cuma̱n rasu̱u̱n cuchru̱u̱ ga̱ rasu̱u̱n ne uchruu̱ mei.

51 Tza̱j ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj yoꞌo̱ nana̱ yuve̱ tihaa̱n naca̱ Diose̱ rihanj, se vaa se̱ caviꞌ taranꞌ níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se vaa güii, ne̱ rque o̱rúnꞌ orá leꞌe̱j nii yu̱u̱n cheꞌe̱ cunu̱u ino̱ taranꞌ níꞌ, 52 ne̱ dan me se da̱j se uun ráꞌ ga̱a nanij do̱j yuvé scuꞌlu̱ꞌ rihanꞌ roꞌ, da̱nj gu̱un u̱u̱n do̱j ráꞌ asa̱ꞌ quisíj orá cunu̱u ino̱ níꞌ na̱nj ado̱nj. Dan me se güii quinavi̱j chumii̱ nihánj me se nu̱ꞌ caꞌya̱nj se‑mo̱zó Diose̱ chruun aꞌyánj, ne̱ cunu̱u ino̱ taranꞌ níꞌ na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se asa̱ꞌ caꞌyánj soꞌ chruun aꞌyánj, ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ nu̱ꞌ nij síí caviꞌ, tza̱j ne̱ ino̱ ga̱a̱ nij soꞌ, ne̱ se̱ caviꞌ uún nij soꞌ daj chiha̱a̱ míj ga̱a̱ a̱ maꞌ. Dan me se quisíj cunuu iꞌna̱ꞌ nij síí caviꞌ, ga̱a ne̱ cunu̱u ino̱ taranꞌ níꞌ si̱j ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj.

53 Sese ase vaa níꞌ cuano̱ nihánj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ níꞌ caꞌa̱nj níꞌ rihaan Diose̱, rá níꞌ, ga̱a ne̱ se̱ caꞌvee daj chiha̱a̱ míj maꞌ. ꞌO̱ se vaa cheꞌé asino cunu̱u sa̱ꞌ nee̱ man níꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e quina̱nꞌ níꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj. Dan me se cheꞌé se nichru̱nꞌ cavi̱ꞌ nee̱ man níꞌ, cheꞌé dan vaa cheꞌé cunu̱u sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caviꞌ yoꞌ ga̱a̱ a̱ maꞌ. 54 Dan me se asa̱ꞌ nanó nee̱ se̱ caviꞌ uún xráá níꞌ, ga̱a ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caviꞌ nee̱ man níꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se güii dan roꞌ, quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ nana̱ taj: “Sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj canaán níꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caviꞌ níꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se quisíj níꞌ quiꞌyaj canaán níꞌ rihaan taꞌnaj ꞌyaj aviꞌ yuvii̱ ado̱nj. 55 Me rej vaj taꞌnaj ꞌyaj aviꞌ yuvii̱ ga̱. Me rej vaj se nucua̱j soꞌ ga̱. Ya̱j me se se̱ nanó rá níꞌ se vaa quira̱nꞌ uún níꞌ sayuun maꞌ. ꞌO̱ se daj chiha̱a̱ míj se̱ caviꞌ níꞌ maꞌ. ꞌO̱ quiꞌyaj canaán ya̱ níꞌ ado̱nj”, taj danj Diose̱, ne̱ quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ ado̱nj. 56 Se nucua̱j taꞌnaj ꞌyaj aviꞌ níꞌ roꞌ, me cacunꞌ tumé níꞌ ado̱nj. Ne̱ cheꞌé se‑tucua̱nj Moisés quiꞌyaj níꞌ cacunꞌ, 57 tza̱j ne̱ tinavij Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ cacunꞌ tumé níꞌ, ne̱ dan me se ya̱ quiꞌyaj canaán níꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ cheꞌé dan no̱ xcúún níꞌ nago̱ꞌ níꞌ graciá rihaan Diose̱ ei.

58 Neꞌen soj se vaa ꞌe̱e̱ raj man soj, tinu̱j, nocoj. Cheꞌé se vaa cataj ꞌu̱nj rihaan soj roꞌ, cheꞌé dan raan canoco̱ꞌ soj man Jesucristó á. Se̱ caꞌneꞌ rá soj maꞌ. ꞌO̱ se niga̱nj quiꞌya̱j suun ndoꞌo soj cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ á. Neꞌen soj se vaa suun ꞌyaj suun soj cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, nuveé su̱u̱n snúú rmaꞌa̱n me yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj cheꞌé se noco̱ꞌ sa̱ꞌ soj man soꞌ ado̱nj.

16

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé saꞌanj naquiꞌya̱j chre̱ꞌ nij síí ma̱n chumanꞌ cuꞌna̱j Corinto rque̱ nij soꞌ man nij síí nique̱ ma̱n chumanꞌ cuꞌna̱j Jerusalén a

1 Cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj cheꞌé saꞌanj naquiꞌya̱j chre̱ꞌ soj rque̱ soj man nij síí nique̱ síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ á. Dan me se quiꞌya̱j soj nda̱a se vaa cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj estadó Galacia, 2 ne̱ rque ꞌo̱ ꞌo̱ cotungó roꞌ, caꞌne̱j sa̱ꞌ soj do̱j saꞌanj tucuá soj cheꞌé nij síí nique̱ á. Sese noco̱o doj quiꞌyaj canaán yoꞌo̱ soj, ne̱ noco̱o doj caꞌne̱j sa̱ꞌ soj, ne̱ sese do̱j doj quiꞌyaj canaán yoꞌó soj, ne̱ do̱j doj caꞌne̱j sa̱ꞌ soj á. Veꞌé cu̱tumé soj saꞌanj yoꞌ nda̱a se cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj chiháán soj á. ꞌO̱ se naꞌvej raj naquiꞌya̱j chre̱ꞌ soj saꞌanj nda̱a güii cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj maꞌ. ꞌO̱ se güii yoꞌ a̱j naquiꞌyaj chre̱ꞌ soj saꞌanj, raj ei. 3 Asa̱ꞌ cuchíꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ go̱ꞌ soj saꞌanj naquiꞌyaj chre̱ꞌ soj man tinúú soj síí me rá soj ni̱caj saꞌanj yoꞌ a. Ne̱ tinúú soj síí nica̱j saꞌanj yoꞌ roꞌ, caꞌa̱nj ni̱caj nij soꞌ saꞌanj yoꞌ nda̱a chumanꞌ Jerusalén a. Ne̱ me raj ni̱caj nij soꞌ yanj cartá caꞌa̱nj nij soꞌ, ne̱ yanj cartá yoꞌ roꞌ, cata̱j xnaꞌanj yoꞌ rihaan nij síí ma̱n Jerusalén se vaa va̱j saꞌanj yoꞌ rihaan nij soꞌ, ꞌyaj nij tinúú níꞌ a. 4 Sese vaa cheꞌé caꞌa̱nj ma̱ꞌanj chumanꞌ Jerusalén, ne̱ ni̱caj tuviꞌ núj caꞌa̱nj núj a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me güii cuchi̱ꞌ Pabló chumanꞌ cuꞌna̱j Corinto a

5 Cache̱n ꞌu̱nj estadó Macedonia, ga̱a ne̱ cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj chiháán soj a. Se̱ guun ra̱a̱n ꞌu̱nj estadó Macedonia maꞌ. 6 ꞌO̱ se xraj, ne̱ ca̱ránꞌ ꞌu̱nj chiháán soj queꞌe̱e̱ güii, tza̱j ne̱ ne neꞌenj sese ca̱nej ga̱ soj nu̱ꞌ yavii ayuu yuꞌveꞌ man ado̱nj. ꞌO̱ se veé ma̱a̱n chiháán soj me raj cavi̱i̱ ꞌu̱nj caꞌa̱nj ꞌu̱nj ado̱nj. 7 Naꞌvej raj cache̱n raꞌya̱nj uún ꞌu̱nj chiháán soj maꞌ. ꞌO̱ se me raj gu̱un ra̱a̱n ꞌu̱nj queꞌe̱e̱ güii, sese caꞌve̱j síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ da̱nj ga̱a̱ ado̱nj. 8 Tza̱j ne̱ me raj cu̱nuû ꞌu̱nj chumanꞌ Efeso nihánj nda̱a se cache̱n ya̱ chaꞌanj Pentecostés ado̱nj. 9 ꞌO̱ se vaa ndoꞌo rej rihanj quiꞌya̱j sunj se‑su̱u̱n Diose̱, tza̱j ne̱ ꞌo̱ se ma̱n ndoꞌo síí ta̱j riꞌyunj man níꞌ chumanꞌ yoꞌ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nij tinúú Pabló síí canocoꞌ man Jesucristó a

10 Tza̱j ne̱ sese cuchi̱ꞌ síí cuꞌna̱j Timoteo rihaan soj, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ soj ga̱ soꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá soꞌ ga̱ soj ei. ꞌO̱ se ꞌyaj suun soꞌ cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ ase vaa ꞌyaj sunj roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa ꞌyaj suun maꞌa̱n soꞌ cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ado̱nj. 11 Se̱ nachriꞌ soj ni̱ꞌyaj soj man soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se dínj cuma̱n soj ga̱ soꞌ, ne̱ veꞌé ra̱cuíj soj man soꞌ yan caꞌna̱ꞌ uún soꞌ rihanj nihánj á. Naꞌvi̱j uxraj caꞌna̱ꞌ uún soꞌ ga̱ yoꞌó nij tinúú níꞌ ado̱nj.

12 Ne̱ tinúú níꞌ síí cuꞌna̱j Apolos me se cataj xnaꞌanj ndoꞌoj rihaan soꞌ se vaa cuchi̱ꞌ soꞌ ga̱ yoꞌó nij tinúú níꞌ rihaan soj, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j soꞌ cuchi̱ꞌ soꞌ cuano̱ mei. Tza̱j ne̱ nda̱a güii quixꞌnúj rihaan soꞌ asu̱u̱n, ga̱a ne̱ cuchi̱ꞌ soꞌ rihaan soj a.

13 Tu̱mé soj man soj á. Raan canoco̱ꞌ soj man Jesucristó á. Ga̱a̱ nucua̱j nimán soj, ne̱ ꞌo̱ caꞌne̱j nimán soj quiꞌya̱j suun soj á. 14 Ne̱ ga̱a ꞌyaj suun soj nu̱ꞌ suun vaa rihaan soj, ne̱ uxrá ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man tinúú soj á.

15-16 Neꞌen nij soj man nij tucua̱ tinúú níꞌ síí cuꞌna̱j Estéfanas se vaa nij soꞌ me síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó asino ya̱a̱n rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n estadó Acaya a. Ne̱ caꞌnéé nimán maꞌa̱n nij soꞌ quiꞌya̱j suun nij soꞌ ra̱cuíj nij soꞌ man nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ á. Cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa veꞌé cuno̱ soj rihaan cunuda̱nj yuvii̱ ꞌyaj suun nda̱a vaa ꞌyaj suun nij soꞌ, tinu̱j, nocoj. Ne̱ cuno̱ uún soj rihaan cunuda̱nj nij síí aꞌnéé ndoꞌo nimán quiꞌya̱j suun ga̱ nij soꞌ ei. 17 Guun niha̱ꞌ ndoꞌo raj se vaa caꞌnaꞌ maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Estéfanas do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Fortunato do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Acaico do̱ꞌ, ei. Dan me se guun niha̱ꞌ uxrá raj ga̱a caꞌnaꞌ vaꞌnu̱j nij síí nihánj rej nej, ne̱ ga̱a queneꞌenj man nij soꞌ, ne̱ nda̱a maꞌa̱n ya̱ soj queneꞌenj nda̱ꞌ rá se ꞌyaa raj na̱nj ei. ꞌO̱ se nayón nij soꞌ rihaan soj ei. 18 Dan me se nuu cui̱j nimanj, quiꞌyaj nij soꞌ, ne̱ dan me se nu̱u cui̱j nimán maꞌa̱n soj, quiꞌya̱j uún nij soꞌ a. ꞌO̱ se nij yuvii̱ vaa da̱nj me se no̱ xcúún ya̱ soj cara̱a̱ cochro̱j soj rihaan nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé saludó aꞌnéé nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó aꞌnéé maꞌa̱n Pabló aꞌnéé a

19 Cunuda̱nj nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ma̱n estadó Asia aꞌnéé saludó rihaan soj, ga̱ síí cuꞌna̱j Aquila do̱ꞌ, chana̱ cuꞌna̱j Priscila do̱ꞌ, taranꞌ nij síí amán rá nuu chre̱ꞌ tucuá ro̱j soꞌ do̱ꞌ, aꞌnéé ndoꞌo saludó rihaan soj a. 20 Dan me se cunuda̱nj nij tinúú níꞌ aꞌnéé saludó rihaan nij soj ei. Ga̱a nariꞌ tuviꞌ soj, ne̱ veꞌé ndoꞌo caꞌmi̱i̱ soj ga̱ tinúú soj, ne̱ go̱ꞌ soj ꞌo̱ xto gue̱e̱ rihaan tinúú soj asa̱ꞌ nariꞌ tuviꞌ soj ei.

21 Aꞌnéé ma̱ꞌanj saludó do̱ꞌ rihaan soj uún ei. Nihánj me nana̱ cachrón ma̱ꞌanj raꞌaj ya̱ rihaan yanj nihánj ado̱nj.

22 Sese vaa yoꞌo̱ tuviꞌ soj ne amán rá niꞌya̱j man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ queneꞌe̱n soj se vaa ya̱ quira̱nꞌ síí vaa da̱nj sayuun na̱nj chugua̱nj. Ya̱ caꞌna̱ꞌ uún síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ei.

23 Me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j ndoꞌo Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se lu̱j cheꞌé soj ei. 24 Ne̱ se sa̱ꞌ ꞌe̱e̱ rá yuvii̱ nu̱u̱ nimanj ꞌyaj Jesucristó me se aꞌnéj rihaan soj cu̱nuû nimán soj ei.

II Corintios

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Nihánj me síj vi̱j yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pabló caꞌnéé soꞌ rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Corinto a

1

1 ꞌU̱nj me síí cuꞌna̱j Pabló si̱j apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱, nda̱a vaa me rá maꞌa̱n Diose̱ qui̱ꞌyáj a. Ya̱nj tinúꞌ Timoteo ga̱j, ne̱ ꞌyaj núj yanj nihánj caꞌne̱j núj rihaan soj si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Corinto, ne̱ caꞌne̱j núj yanj nihánj rihaan cunuda̱nj yoꞌó nij soj si̱j sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ ya̱nj nu̱ꞌ estadó cuꞌna̱j Acaya uún a. 2 Dan me se me rá núj quiꞌya̱j ndoꞌo Rej níꞌ Diose̱ do̱ꞌ, Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, se lu̱j cheꞌé nij soj, ne̱ me rá núj ga̱a̱ xe̱j nimán soj quiꞌya̱j ro̱j soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quiranꞌ ndoꞌo nij tuvi̱ꞌ Pabló sayuun, tza̱j ne̱ tinanii Diose̱ man nij soꞌ rihaan sayuun yoꞌ a

3 Veꞌé ndoꞌo vaa Diose̱ ei. Se‑Dio̱se̱ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me Diose̱, ne̱ Rej Jesucristó me uún Diose̱ chugua̱nj. Ne̱ soꞌ me síí ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá man yuvii̱, ne̱ soꞌ me síí racuíj ndoꞌo nana̱ sa̱ꞌ nimán yuvii̱ chugua̱nj. 4 Caꞌve̱e se me maꞌa̱n sayuun ranꞌ núj, tza̱j ne̱ Diose̱ roꞌ, me síí narqué ndoꞌo chrej nucua̱j man núj, ne̱ cheꞌé dan gu̱un nucua̱j núj nago̱ꞌ núj chrej nucua̱j man tinúú núj güii quira̱nꞌ tinúú núj sayuun uún chugua̱nj. Cheꞌé dan asa̱ꞌ ranꞌ tinúú núj sayuun, ne̱ caꞌve̱e nago̱ꞌ núj chrej nucua̱j man tinúú núj chrej narqué maꞌa̱n Diose̱ man núj nago̱ꞌ núj man tinúú núj chugua̱nj. 5 Dan me se nda̱ꞌ rá se vaa quiranꞌ uxrá Jesucristó sayuun roꞌ, da̱nj vaa ꞌnaꞌ uxrá sayuun xráá núj, ne̱ cheꞌé dan cunuu ꞌe̱e̱ uxrá rá Jesucristó man núj cheꞌé sayuun ranꞌ núj ei. Cheꞌé dan nariꞌ nucuaj rá núj cheꞌé Jesucristó, ꞌyaj Diose̱ a. 6 ꞌO̱ se sese ranꞌ núj sayuun, ne̱ cheꞌé yan nari̱ꞌ nucuaj nimán soj do̱ꞌ, cheꞌé yan nani̱i̱ soj rihaan cacunꞌ tumé soj do̱ꞌ, me ranꞌ núj sayuun ado̱nj. Dan me se sese Diose̱ rqué se nucua̱j nu̱u̱ nimán núj, ne̱ veé da̱nj ga̱a̱ gue̱e̱ cu̱nuû se nucua̱j nimán soj asa̱ꞌ quiranꞌ soj sayuun se vaa ranꞌ núj ado̱nj. 7 Dan me se yoꞌo̱ guun ya̱ rá núj niꞌya̱j núj man soj cheꞌé se vaa ranꞌ soj ei. ꞌO̱ se nda̱ꞌ rá se vaa ꞌnaꞌ sayuun xráá soj roꞌ, veé da̱nj vaa aꞌnéé Diose̱ se nucua̱j nimán soj uún chugua̱nj. Ase vaa ranꞌ núj sayuun roꞌ, da̱nj vaa ranꞌ gue̱e̱ soj sayuun, ne̱ ase vaa nariꞌ nucuaj rá núj ꞌyaj Diose̱ roꞌ, da̱nj vaa nariꞌ nucuaj rá soj ꞌyaj uún Diose̱ a.

8 Me rá núj naꞌnu̱j rá soj se vaa quiranꞌ núj sayuun estadó Asia, tinu̱j, nocoj. Ne̱ me rá núj queneꞌe̱n soj se vaa uxrá quiranꞌ ya̱ núj sayuun, ne̱ da̱j doj se caviꞌ ya̱ núj ei. 9 Dan me se ꞌo̱ sayuun noco̱o ya̱ ya̱ me yoꞌ, ne̱ nuveé sayu̱u̱n gu̱un nucua̱j yáꞌ me sayuun yoꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ne ga̱a̱ ya̱ ya̱ rá núj ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ núj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se caꞌnéé nimán núj quina̱j nimán núj rej yoꞌ na̱nj ado̱nj. Nda̱ꞌ rá se vaa síí nataꞌ se‑cacu̱nꞌ cavi̱ꞌ roꞌ, da̱nj vaa guun rá núj na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ ꞌo̱ se cuna̱j uxrá quiranꞌ núj da̱nj, ga̱a ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱, ga̱a ne̱ se̱ gaa nucua̱j rá núj man maꞌa̱n núj maꞌ. ꞌO̱ se vaa cheꞌé ga̱a̱ nucua̱j ya̱ rá núj man Diose̱ síí naquiꞌyaj iꞌna̱ꞌ man yuvii̱ caviꞌ na̱nj ado̱nj. 10 Dan me se da̱j doj se caviꞌ núj, tza̱j ne̱ Diose̱ me síí tinanii man núj rihaan sayuun yoꞌ, ne̱ soꞌ me síí ti̱nanii man núj rihaan sayuun quira̱nꞌ núj rej riha̱a̱n, ne̱ nucua̱j rá núj man soꞌ, ne̱ ya̱ ya̱ ti̱nanii soꞌ man núj rihaan sayuun, 11 cheꞌé se racuíj ndoꞌo soj man núj achíín niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ cheꞌé núj ei. Dan me se cuno Diose̱ se vaa achíín niꞌya̱j queꞌe̱e̱ yuvii̱ rihaan soꞌ cheꞌé núj, ne̱ quiꞌya̱j soꞌ se lu̱j cheꞌé núj ti̱nanii soꞌ man núj rihaan sayuun ei. Ne̱ nago̱ꞌ queꞌe̱e̱ níꞌ graciá rihaan Diose̱ cheꞌé se vaa tinanii soꞌ man núj rihaan sayuun ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me cheꞌé ne cuchi̱ꞌ Pabló chumanꞌ cuꞌna̱j Corinto a

12 Neꞌen núj se vaa quinani̱i̱ núj rihaan sayuun, ne̱ niha̱ꞌ ndoꞌo rá núj, cheꞌé se neꞌen núj se vaa nuviꞌ cacunꞌ tumé núj a. ꞌO̱ se veꞌé quiꞌyaj núj ga̱ soj ga̱a chéé núj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ ne tiha̱ꞌ yuꞌunj núj man soj maꞌ. Ma̱a̱n se cuno núj rihaan Diose̱, ne̱ caꞌmii chij núj rihaan soj, ne̱ ne quiꞌya̱j núj ina̱nj se vaa cavii raa̱ maꞌa̱n núj maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n Diose̱ racuíj man núj, ne̱ quiꞌyaj núj ina̱nj se vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j núj na̱nj ado̱nj. 13-14 Dan me se taj va̱j nana̱ nachranꞌ cachrón núj naya̱a̱ soj maꞌ. Ina̱nj nana̱ gu̱un nucua̱j soj naya̱a̱ soj do̱ꞌ, ina̱nj nana̱ gu̱un nucua̱j soj cuno̱ soj do̱ꞌ, me nana̱ cachrón núj naya̱a̱ soj na̱nj ado̱nj. Cuano̱ roꞌ, a̱j nariꞌ soj taꞌa̱j nana̱ cataj xnaꞌanj núj rihaan soj, ne̱ me rá núj nari̱ꞌ gue̱e̱ soj nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ ei. Da̱nj me rá núj, cheꞌé yan gu̱un niha̱ꞌ rá núj cheꞌé soj güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ veé da̱nj gu̱un niha̱ꞌ rá soj cheꞌé núj uún ei.

15 Cheꞌé se guun ya̱ raj se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ níꞌ vaa güii, cheꞌé dan guun raj caꞌa̱nj ꞌu̱nj chiháán soj, ga̱a ne̱ quisi̱j vi̱j caꞌa̱nj ni̱ꞌyaj ꞌu̱nj man soj, cheꞌé se me raj gu̱un niha̱ꞌ rá soj doj, raj a. 16 Dan me se ga̱a va̱j ꞌu̱nj caꞌanj ꞌu̱nj estadó Macedonia, ne̱ guun raj ca̱ranj chiháán soj ga̱a cachén ꞌu̱nj chrej caꞌanj ꞌu̱nj estadó yoꞌ ei. Dan me se guun raj ca̱ranj chiháán soj rej caꞌanj ꞌu̱nj ne̱ rej ꞌnaꞌ niquej uún ei. Da̱nj guun raj qui̱ꞌyáj cheꞌé se guun raj ra̱cuíj soj manj caꞌa̱nj ꞌu̱nj estadó Judea ei. Tza̱j ne̱ ne ca̱ranj chiháán soj ga̱a caꞌnaj nihánj a̱ mei.

17 Me cheꞌé me ne ca̱ránꞌ ꞌu̱nj chiháán soj, rá soj ga̱. Guun vi̱j rá ꞌu̱nj ga̱a cataj ꞌu̱nj se vaa guun rá ꞌu̱nj ca̱ránꞌ ꞌu̱nj chiháán soj, rá soj naꞌ. Ga̱a nuchruj ra̱a̱ ꞌu̱nj da̱j qui̱ꞌyáj, ne̱ na̱j guun nana̱ avii raá ꞌu̱nj caꞌmii ꞌu̱nj, rá soj naꞌ. ꞌO̱ cuya̱a̱n vaa nana̱ ya̱ ga̱ nana̱ ne̱ rihanj, rá soj naꞌ. 18 Taj maꞌ. ꞌO̱ se Diose̱ me testigó se vaa ya̱ uxrá vaa nu̱ꞌ nana̱ aꞌmii núj rihaan soj ei. Xa̱ꞌ núj, tza̱j ne̱ ne aꞌmii rmaꞌa̱n núj nana̱ rihaan soj maꞌ. 19 ꞌO̱ se aꞌmii natáj ma̱ꞌanj ga̱ síí cuꞌna̱j Silvano do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Timoteo do̱ꞌ, rihaan soj cheꞌé taꞌníí Diose̱ síí cuꞌna̱j Jesucristó, ne̱ ne ti̱nachej núj nana̱ ne̱ ga̱ nana̱ ya̱ ga̱a aꞌmii natáj núj rihaan soj maꞌ. Tana̱nj ina̱nj nana̱ ya̱ me nana̱ aꞌmii núj rihaan soj, cheꞌé se queneꞌen núj se vaa ya̱ uxrá vaa nu̱ꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ chugua̱nj. 20 Cunuda̱nj nij nana̱ cataꞌ tuꞌva Diose̱ cheꞌé níꞌ roꞌ, niꞌya̱j níꞌ man Jesucristó ne̱ xcaj níꞌ cuentá se vaa ya̱ vaa nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ chugua̱nj. Ne̱ cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me níꞌ, cheꞌé dan taj níꞌ “Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei”, taj níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ sa̱ꞌ doj xcaj yuvii̱ cuentá se vaa veꞌé ndoꞌo ꞌyaj Diose̱ á. 21 Diose̱ me síí racuíj man núj nocoꞌ sa̱ꞌ núj man Jesucristó ga̱ soj, ne̱ soꞌ me síí cuneꞌ man núj quiꞌya̱j suun núj rihaan soꞌ a. 22 Ne̱ soꞌ me síí cataj se vaa ya̱ ya̱ taꞌni̱j soꞌ me níꞌ, ne̱ caꞌnéé soꞌ Nimán soꞌ ca̱yáán nimán níꞌ, ne̱ cheꞌé dan guun ya̱ rá níꞌ se vaa ya̱ rque̱ soꞌ se sa̱ꞌ man níꞌ, vaa güii ado̱nj.

23 Tza̱j ne̱ sese ne cuchi̱j rej ma̱n soj, ne̱ me raj queneꞌe̱n Diose̱ nimanj, se vaa ya̱ vaa nana̱ aꞌmij rihaan soj cuano̱ nihánj, ne̱ cheꞌé se ne caꞌve̱j ya̱ raj qui̱ꞌyáj sayuun man soj, cheꞌé dan ne cuchi̱j chumanꞌ Corinto ado̱nj. 24 ꞌO̱ se ne me rá núj quiri̱i̱ taꞌngaꞌ núj rihaan soj da̱j quiꞌya̱j soj canoco̱ꞌ soj man Jesucristó maꞌ. ꞌO̱ se síí ꞌyaj suun ga̱ soj yan cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá soj me núj, ne̱ a̱j nariꞌ sa̱ꞌ soj canoco̱ꞌ maꞌa̱n soj man Jesucristó na̱nj ado̱nj.

2

1 Ma̱a̱n cheꞌé se guun raj yoꞌo̱ ga̱a̱ niha̱ꞌ nimán soj roꞌ, cheꞌé dan ne cuchi̱j rej ma̱n soj na̱nj ado̱nj. 2 Sese nano̱ rá soj qui̱ꞌyáj, ga̱a ne̱ me síí quiꞌya̱j gu̱un niha̱ꞌ raj ga̱. ꞌO̱ se soj me síí naquiꞌyaj niha̱ꞌ nimanj ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese nuviꞌ soj, ga̱a ne̱ a̱ me síí quiꞌya̱j da̱nj ga̱. 3 ꞌO̱ se cheꞌé dan quiꞌyáj yanj cartá yoꞌ, nda̱a vaa me rá ma̱ꞌanj, cheꞌé se ne caꞌve̱j raj cuchi̱j ne̱ quinano̱ raj quiꞌya̱j soj ei. Tza̱j ne̱ ꞌo̱ se no̱ xcúún soj gu̱un niha̱ꞌ raj quiꞌya̱j soj, ne̱ nda̱a maꞌa̱n soj do̱ꞌ, gu̱un niha̱ꞌ rá ga̱a̱ chugua̱nj. 4 Tza̱j ne̱ ga̱a quiꞌyáj yanj cartá yoꞌ me se nuu quitzi̱i ndoꞌo raj, ne̱ nanó ndoꞌo raj, ne̱ nda̱a taꞌvee ma̱ꞌanj, quiꞌyaj suun nanó rá chugua̱nj. Tza̱j ne̱ nuveé cheꞌe̱ se me raj quinano̱ rá soj me quiꞌyáj yanj cartá yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se me raj queneꞌe̱n soj se vaa ꞌe̱e̱ uxrá raj man soj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé naꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ uún nij síí ma̱n Corinto ga̱ tinúú nij soꞌ síí tanáj cacunꞌ tumé soꞌ a

5 Tza̱j ne̱ sese vaa yoꞌo̱ síí ꞌyaj nanó raj do̱j, ne̱ nuveé ina̱nj ma̱ꞌanj nanó rá ꞌyaj soꞌ, cata̱j níꞌ vaa maꞌ. ꞌO̱ se nda̱a maꞌa̱n soj do̱ꞌ, nanó rá, cata̱j níꞌ vaa, cheꞌé se naꞌvej rá níꞌ cuta̱ꞌ níꞌ doj vaa na̱nj ado̱nj. 6 Ne̱ sayuun cutaꞌ soj xráá síí quiꞌyaj cacunꞌ yoꞌ me se veé dan caꞌvee, ne̱ caꞌne̱e̱ soj sayuun xráá soꞌ na̱nj ei. Taj cheꞌé quiꞌya̱j soj doj sayuun man soꞌ a̱ maꞌ. 7 Ma̱a̱n se cara̱a̱ xꞌnaa soj rihaan soꞌ, ne̱ veé dan quisi̱j quiꞌyaj soj sayuun man soꞌ, tadó soj se̱ nanó ndoꞌo rá soꞌ, quiꞌya̱j soj, ne̱ quiri̱ꞌ nimán soꞌ, quiꞌya̱j soj ei. 8 Cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa me raj veꞌé quiꞌya̱j soj, ga̱a ne̱ gu̱un ya̱ rá soꞌ se vaa ya̱ ya̱ ꞌe̱e̱ rá soj man soꞌ ei. 9 Ga̱a quiꞌyáj yanj cartá caꞌnéj rihaan soj ga̱a rque̱, ne̱ caꞌnéꞌ ꞌu̱nj suun rihaan soj se vaa quiꞌya̱j soj sayuun man síí quiꞌyaj cacunꞌ yoꞌ, cheꞌé rej me rá ꞌu̱nj xca̱j ꞌu̱nj cuentá da̱j si̱j me soj, ne̱ me raj que̱neꞌenj sese si̱j uno nu̱ꞌ nana̱ aꞌmij rihaan me soj a. 10 Sese caꞌve̱j rá soj cara̱a̱ xꞌnaa soj cheꞌé soꞌ, ne̱ veé da̱nj qui̱ꞌyáj, ne̱ cara̱a̱ xꞌnaj cheꞌé soꞌ, cheꞌé rej me raj cavi̱i̱ sa̱ꞌ doj soj, ne̱ neꞌenj se vaa tumé Jesucristó man níꞌ ei. 11 Da̱nj quiꞌya̱j níꞌ, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj quiꞌya̱j canaán síí cuꞌna̱j Satanás man níꞌ ei. ꞌO̱ se a̱j neꞌen níꞌ da̱j me rá soꞌ quiꞌya̱j soꞌ ga̱ níꞌ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cavii Pabló chumanꞌ cuꞌna̱j Troas, ne̱ caꞌanj soꞌ estadó cuꞌna̱j Macedonia a

12 Dan me se caꞌanj ꞌu̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Troas caꞌmi̱i̱ natáj ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ dan me se vaa ndoꞌo rej caꞌmi̱i̱ natáj ꞌu̱nj nana̱ sa̱ꞌ, quiꞌyaj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, 13 tza̱j ne̱ ne nari̱ꞌ ꞌu̱nj man tinúú níꞌ síí cuꞌna̱j Titó, ne̱ nanó ndoꞌo raj, ne̱ cheꞌé dan tanáj ꞌu̱nj man nij tinúú níꞌ síí ne̱ chumanꞌ Troas yoꞌ, ne̱ cavii ꞌu̱nj caꞌnáꞌ ꞌu̱nj estadó Macedonia nihánj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nana̱ aꞌmii natáj nij tuvi̱ꞌ Pabló rihaan nij yuvii̱ a

14 Tza̱j ne̱ nago̱ꞌ níꞌ graciá rihaan Diose̱, cheꞌé se Diose̱ me síí ꞌyaj se vaa ꞌyaj canaán uxrá núj rihaan síí chre̱e cheꞌé Jesucristó a. Ne̱ Diose̱ me síí ꞌyaj uno yuvii̱ ma̱n rihaan nu̱ꞌ cachra̱ꞌ chumii̱ nana̱ sa̱ꞌ aꞌmii núj cheꞌé Jesucristó, ne̱ yoꞌo̱ chaꞌnuu̱ nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ rihaan nu̱ꞌ cachra̱ꞌ chumii̱, nda̱ꞌ rá se vaa avii se gunꞌ da̱j man yâj ga̱a naxraꞌ yoꞌ roꞌ, da̱nj vaa chaꞌnuu̱ se‑na̱na̱ Diose̱ chugua̱nj. 15 Dan me se nda̱ꞌ rá se vaa yachruu̱ squíí gunꞌ da̱j, ne̱ achén yoꞌ scaꞌnúj nij síí quinani̱i̱ rihaan sayuun, ne̱ achén yoꞌ scaꞌnúj nij síí caꞌa̱nj rihaan yaꞌan, da̱nj vaa núj ga̱a nataꞌ núj se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan yuvii̱ cheꞌé Diose̱ ei. 16 Ne̱ xa̱ꞌ nij síí caꞌa̱nj rihaan yaꞌan, tza̱j ne̱ nda̱ꞌ rá se vaa gunꞌ squíí rihaan nij yuvii̱ caviꞌ roꞌ, da̱nj vaa se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan nij soꞌ ei. Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ nij síí quinani̱i̱ rihaan sayuun me se nda̱ꞌ rá se uun ráꞌ ga̱a sa̱ꞌ uxrá gunꞌ squíí roꞌ, da̱nj uun rá nij soꞌ ga̱a uno nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ei. Tza̱j ne̱ a̱ me síí uun nucua̱j ꞌyaj da̱nj, rá soj ga̱. 17 ꞌO̱ se núj me se ne ꞌyaj núj nda̱a vaa ꞌyaj taꞌa̱j nij síí aꞌmii natáj se‑na̱na̱ Diose̱ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se taꞌa̱j nij soꞌ me se me ina̱nj nij síí me rá quiꞌya̱j canaán saꞌanj cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ xa̱ꞌ núj, tza̱j ne̱ ina̱nj nana̱ ya̱ me rá núj caꞌmi̱i̱ núj, ne̱ naꞌvej rá núj caꞌne̱e̱ núj saꞌanj cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱ maꞌ. ꞌO̱ se Diose̱ me síí caꞌneꞌ suun rihaan núj caꞌmi̱i̱ natáj núj, ne̱ tumé Diose̱ man núj da̱j caꞌmi̱i̱ núj, ne̱ síí noco̱ꞌ man Jesucristó me núj ado̱nj.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa ꞌo̱ yanj cartá quiꞌyaj Jesucristó vaa nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Corinto ga̱ nu̱ꞌ níꞌ a

1 Dan me se ga̱a aꞌmii núj nana̱ nihánj me se uun cheꞌe̱ uún núj aꞌmii núj cheꞌé maꞌa̱n núj, rá soj naꞌ. Taj mei. Dan me se ase vaa yanj cartá vaa nu̱ꞌ níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ei. Dan me se nuveé cheꞌe̱ nucuiꞌ rá núj aꞌmii núj da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se veé da̱nj vaa ya̱ ei. Nda̱ꞌ se me rá soj ti̱haa̱n núj yanj cartá aꞌmii sa̱ꞌ cheꞌé núj chiha̱ꞌ. Nda̱ꞌ se me rá soj cachi̱nj núj yanj cartá aꞌmii sa̱ꞌ cheꞌé núj rihaan soj chiha̱ꞌ. ꞌO̱ se taj maꞌ. Ne vaa da̱nj mei. ꞌO̱ se a̱j neꞌen soj man núj á. Ne̱ taj cheꞌé quiꞌya̱j soj yanj cartá cata̱j xnaꞌanj rihaan yoꞌó yuvii̱ da̱j si̱j me núj maꞌ. 2 ꞌO̱ se ase vaa yanj cartá aꞌmii cheꞌé núj vaa maꞌa̱n soj ado̱nj. Dan me se a̱j neꞌen cunuda̱nj yuvii̱ da̱j vaa nimán núj se vaa ꞌe̱e̱ rá núj man soj, ne̱ cheꞌé dan xcaj nij yuvii̱ cuentá se vaa si̱j sa̱ꞌ me núj ei. 3 Dan me se neꞌen ya̱ ya̱ níꞌ adi̱ꞌ se vaa yanj cartá quiꞌyaj maꞌa̱n Jesucristó vaa soj chugua̱nj. Tza̱j ne̱ nuveé ya̱nj cartá quiꞌyaj nii ga̱ tintá me yoꞌ maꞌ. Nuveé le̱trá cachrón nii rihaan yahij me yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se letrá cachrón ya̱ maꞌa̱n Jesucristó nda̱a nimán soj me nana̱ yoꞌ ado̱nj. Ne̱ yoꞌ me quiꞌyaj Nimán Diose̱, ne̱ cheꞌé Nimán Diose̱ me nuû nana̱ yoꞌ nda̱a rque nimán soj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa guun nucua̱j nij tuvi̱ꞌ Pabló caꞌmii natáj nij soꞌ, quiꞌyaj maꞌa̱n Diose̱ a

4 Yoꞌo̱ nucua̱j rá núj man Diose̱ cheꞌé Jesucristó se vaa ya̱ racuíj Diose̱ man núj ei. 5 Dan me se ne nó xcúún núj cata̱j núj se vaa guun nucua̱j núj quiꞌyaj suun núj cheꞌé Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n Diose̱ me síí ꞌyaj uun nucua̱j núj quiꞌya̱j suun núj ado̱nj. 6 Ne̱ Diose̱ me síí quiꞌyaj guun nucua̱j núj cataj xnaꞌanj núj cheꞌé tucuáán naca̱ cuchruj Diose̱ cheꞌé yuvii̱ ado̱nj. Ne̱ xa̱ꞌ tucuáán naca̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ nuveé ina̱nj tucuáán no̱ rihaan yanj da̱j vaa no̱ xcúún níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ me tucuáán naca̱ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se se̱ guun nucua̱j níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ tucuáán no̱ rihaan yanj maꞌ. Xa̱ꞌ tucuáán no̱ rihaan yanj, tza̱j ne̱ cavi̱ꞌ nimán níꞌ, quiꞌya̱j tucuáán vaa da̱nj ei. Dan me se xa̱ꞌ tucuáán naca̱ cuchruj Diose̱ cheꞌé níꞌ, tza̱j ne̱ tana̱nj a̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ nimán níꞌ quiꞌya̱j Nimán Diose̱ cheꞌé tucuáán naca̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé ndoꞌo vaa nana̱ aꞌmii natáj nij tuvi̱ꞌ Pabló nana̱ aꞌmii cheꞌé Nimán Diose̱ a

7 Nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan Moisés ga̱a naá roꞌ, cachrón Diose̱ nana̱ yoꞌ rihaan yahij caxra̱ꞌ, ne̱ cataj soꞌ se vaa síí se̱ cuno nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ roꞌ, yu̱u̱n cheꞌe̱ cavi̱ꞌ soꞌ, taj soꞌ a. Dan me se ga̱a tucuachén Moisés tucuáán yoꞌ rihaan nij yuvii̱, ne̱ cuchuguu̱n uxrá rihaan soꞌ, ne̱ nda̱a do̱ꞌ do̱ꞌ quinaꞌáj yaꞌan rihaan Moisés, tza̱j ne̱ ne gu̱un nucua̱j nij yuvii̱ israelitá ni̱ꞌyaj nij soꞌ rihaan Moisés maꞌ. 8 Táá a̱ suun vaa rihaan núj suun nataꞌ se‑tucua̱nj Nimán Diose̱ chugua̱nj. 9 ꞌO̱ se na̱nj se‑tucua̱nj Moisés, tza̱j ne̱ sa̱ꞌ uxrá caꞌmii nii niꞌya̱j nii se‑su̱u̱n Moisés suun nataꞌ cheꞌé tucuáán ꞌyaj ꞌnaꞌ cacunꞌ xráá yuvii̱, ne̱ táá a̱ se‑su̱u̱n núj, ne̱ sa̱ꞌ doj ꞌyaj núj nataꞌ núj tucuáán ꞌyaj nuu sa̱ꞌ yuvii̱ rihaan Diose̱ ei. 10 Dan me se ga̱a naá roꞌ, veꞌé ndoꞌo chuguu̱n rihaan Moisés, rá nij yuvii̱ israelitá, tza̱j ne̱ ya̱j roꞌ, me se ne veꞌé vaa nana̱ nga̱ yoꞌ rihaan níꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ tucuáán naca̱ cuchruj Diose̱ cheꞌé níꞌ roꞌ, yoꞌ veꞌé vaa rihaan níꞌ ya̱j ado̱nj. ꞌO̱ se veꞌé doj vaa tucuáán cuchruj Diose̱ cuano̱ rihaan nana̱ caꞌmii Diose̱ ga̱a naá na̱nj ado̱nj. 11 ꞌO̱ se do̱j orá cuchuguu̱n rihaan Moisés, quiꞌyaj nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan soꞌ ga̱a naá, tza̱j ne̱ sa̱ꞌ doj vaa nana̱ caꞌmii Diose̱ cuno níꞌ ya̱j, ne̱ veꞌé uxrá doj cuma̱n níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, quiꞌya̱j nana̱ naca̱ yoꞌ ado̱nj.

12 Cheꞌé se guun ya̱ rá núj se vaa ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ núj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, cheꞌé dan niha̱ꞌ rá núj, ne̱ ne naꞌa̱j núj a̱ maꞌ. 13 Ne ꞌyaj núj nda̱a vaa quiꞌyaj Moisés ga̱a naá maꞌ. Dan me se caráán soꞌ yatzíj rihaan soꞌ, cheꞌé yan ne caꞌve̱j rá soꞌ ni̱ꞌyaj nij yuvii̱ israelitá rihaan soꞌ da̱j gu̱un quitiꞌi̱nj chuguu̱n rihaan soꞌ a. 14 Dan me se ne queneꞌe̱n nij soꞌ da̱j vaa canicunꞌ se chuguu̱n rihaan Moisés maꞌ. ꞌO̱ se ne gu̱un nucua̱j nij soꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá a̱ man ado̱nj. Ne̱ ina̱nj da̱nj vaa uún nij yuvii̱ israelitá nda̱a cuano̱ nihánj, ne̱ aráán rihaan nij soꞌ ga̱a nayaa nij soꞌ nana̱ caꞌmii Diose̱ ga̱a naá, ne̱ taj se ꞌyáꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá cheꞌé nana̱ yoꞌ a̱ man ado̱nj. Ina̱nj nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó me síí uun nucua̱j xca̱j cuentá cheꞌé nana̱ yoꞌ na̱nj ei. 15 Tza̱j ne̱ veé da̱nj vaa nda̱a cuano̱, ne̱ ne gu̱un nucua̱j nij yuvii̱ israelitá xca̱j sa̱ꞌ nij soꞌ cuentá ga̱a nayaa nij soꞌ se‑tucua̱nj Moisés maꞌ. Veé da̱nj aráán rihaan nij soꞌ na̱nj á. 16 Ne̱ ga̱a canica̱j níꞌ nocoꞌ níꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ga̱a ne̱ xꞌnéj yatzíj aráán rihaan níꞌ, ne̱ aꞌvee ruviꞌ sa̱ꞌ rihaan níꞌ niꞌya̱j níꞌ ei. 17 (Dan me se da̱j vaa ese Nimán Diose̱ me síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ dan me se rej ya̱nj Nimán Diose̱ me se vaa yaꞌnúj rej yoꞌ ei.) 18 Ne̱ taj se aráán rihaan taranꞌ níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se uun nucua̱j níꞌ neꞌen níꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, se vaa veꞌé uxrá vaa soꞌ, ne̱ ase vaa soꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ uún maꞌa̱n níꞌ, cheꞌé se niꞌya̱j níꞌ man soꞌ ei. Dan me se do̱ꞌ do̱ꞌ naquiꞌyaj sa̱ꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ nimán níꞌ, ne̱ dan me se ne̱ soꞌ nimán níꞌ, ne̱ ase vaa maꞌa̱n soꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ taranꞌ níꞌ uún ado̱nj.

4

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nda̱ꞌ se ranꞌ ndoꞌo nij tuvi̱ꞌ Pabló sayuun, tza̱j ne̱ uun nucua̱j nij soꞌ aꞌmii natáj nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, quiꞌyaj Diose̱ a

1 Dan me se cunuu ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man núj, ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan núj caꞌmi̱i̱ natáj núj, ne̱ cheꞌé dan ne riꞌ rá núj caꞌmi̱i̱ natáj núj se‑na̱na̱ Diose̱ maꞌ. 2 Tana̱nj a̱ ꞌo̱ tanáj xco̱ núj nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n naꞌa̱j chiꞌi̱i̱ ꞌyaj yuve̱ nii ei. Se̱ cuchuꞌviꞌ núj queneꞌe̱n yuvii̱ me ꞌyaj núj maꞌ. Se̱ caꞌmii núj nana̱ tihaꞌ yuꞌunj maꞌ. Se̱ caꞌmii ne̱ núj cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱ maꞌ. Ina̱nj nana̱ ya̱ caꞌmi̱i̱ núj cuno̱ cunuda̱nj yuvii̱, ne̱ xca̱j maꞌa̱n nij yuvii̱ cuentá se vaa ya̱ vaa nana̱ aꞌmii núj, ne̱ Diose̱ me síí cuno̱ nu̱ꞌ nana̱ caꞌmi̱i̱ núj na̱nj ei. 3 Tza̱j ne̱ sese nana̱ yuve̱ me nu̱ꞌ nana̱ aꞌmii natáj núj, rá taꞌa̱j nij yuvii̱, ne̱ ina̱nj nij síí chiꞌi̱i̱ caꞌa̱nj rihaan sayuun me nij síí uun da̱nj rá na̱nj ei. 4 Ne̱ xa̱ꞌ nij soꞌ, tza̱j ne̱ ne amán rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó maꞌ. ꞌO̱ se caráán xréé nij soꞌ, quiꞌyaj síí chre̱e síí noco̱ꞌ nij soꞌ man, ne̱ ne gu̱un nucua̱j nij soꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá cheꞌé se‑na̱na̱ Jesucristó maꞌ. Ne neꞌen nij soꞌ se vaa sa̱ꞌ ndoꞌo vaa Jesucristó maꞌ. Ne̱ xa̱ꞌ Jesucristó, tza̱j ne̱ ase vaa maꞌa̱n Diose̱ vaa soꞌ niꞌya̱j níꞌ man soꞌ ado̱nj.

5 Xa̱ꞌ núj, tza̱j ne̱ ne aꞌmii natáj núj cheꞌé maꞌa̱n núj maꞌ. Ina̱nj cheꞌé Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ aꞌmii natáj núj, ne̱ taj núj se vaa cheꞌé se noco̱ꞌ níꞌ man soꞌ, cheꞌé dan si̱j ꞌyaj suun rihaan soj me núj ei. 6 ꞌO̱ se Diose̱ me síí cataj se vaa chugu̱u̱n rihaan chumii̱, ne̱ da̱nj caꞌmii Diose̱ ga̱a naá uxrá ga̱a vaa rmi̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ga̱a ne̱ cuchuguu̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ ya̱j me se chuguu̱n nimán núj, quiꞌyaj uún Diose̱ á. Cheꞌé dan me guun nucua̱j núj cataj xnaꞌanj núj rihaan yuvii̱ se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱, ne̱ sese cuno̱ nij yuvii̱ se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ xca̱j nij soꞌ cuentá se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ ado̱nj.

7 Dan me se nu̱u̱ nu̱ꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ yoꞌ nimán núj, tza̱j ne̱ ase vaa ꞌo̱ xruj yoꞌóó niquii u̱u̱n vaa núj, ne̱ cheꞌé dan neꞌen ya̱ níꞌ se vaa nu̱ꞌ se sa̱ꞌ nucua̱j yoꞌ ꞌnaꞌ ꞌyaj Diose̱ ei. Ne̱ nuveé maꞌa̱n núj ꞌyaj veé ꞌnaꞌ se sa̱ꞌ yoꞌ maꞌ. Diose̱ me síí rqué se nucua̱j man núj cheꞌé rej caꞌve̱e nata̱ꞌ núj se‑na̱na̱ soꞌ ado̱nj. 8 Dan me se me rej maꞌa̱n va̱j núj me se ꞌyaj nii sayuun man núj, tza̱j ne̱ rqué Diose̱ rej quinani̱i̱ núj rihaan sayuun yoꞌ a. Chuꞌviꞌ nimán núj, tza̱j ne̱ ne riꞌ nimán núj maꞌ. 9 Noco̱ꞌ uxrá yuvii̱ man núj cheꞌé yan me rá nij soꞌ go̱ꞌ nij soꞌ man núj, tza̱j ne̱ ne tanáj Diose̱ man núj maꞌ. ꞌYaj ya̱ nii sayuun man núj, tza̱j ne̱ ne aviꞌ núj a̱ maꞌ. 10 Niga̱nj neꞌen ya̱ núj se vaa ase guun rá nii ga̱a ticaviꞌ nii man Jesucristó roꞌ, cunuda̱nj me rá nii ticavi̱ꞌ nii man núj ado̱nj. Cheꞌé se ne cavi̱ꞌ núj, ga̱a ne̱ caráyaꞌa̱nj uxrá nij yuvii̱ ado̱nj. Ne̱ xca̱j nij yuvii̱ cuentá se vaa vaa iꞌna̱ꞌ núj cheꞌé se ꞌni̱j Jesucristó nimán núj ne̱ tumé soꞌ man núj ado̱nj. 11 Dan me se vaa iꞌna̱ꞌ núj rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ niga̱nj neꞌen núj se vaa caꞌve̱e cavi̱ꞌ núj cheꞌé se noco̱ꞌ núj man Jesucristó, ne̱ neꞌen yuvii̱ se vaa caꞌve̱e cavi̱ꞌ núj, tza̱j ne̱ xcaj nij yuvii̱ cuentá se vaa vaa iꞌna̱ꞌ núj cheꞌé se ꞌni̱j Jesucristó nimán núj ne̱ racuíj ndoꞌo soꞌ man núj ado̱nj. 12 Dan me se núj me se si̱j da̱j doj cavi̱ꞌ me núj, tza̱j ne̱ soj roꞌ, tana̱nj a̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán nij soj á.

13 No̱ nana̱ caꞌmii ꞌo̱ síí cane ga̱a naá rihaan danj Diose̱ se vaa cataj soꞌ:

―Cuchumán raj niꞌya̱j ꞌu̱nj man Diose̱, ne̱ cheꞌé dan caꞌmij cheꞌé soꞌ a ―taj yoꞌo̱ síí cane ga̱a naá yoꞌ a.

Ne̱ ase vaa cuchumán rá síí cane ga̱a naá yoꞌ roꞌ, da̱nj vaa amán rá núj, ne̱ cheꞌé dan aꞌmii núj cheꞌé Diose̱, 14 cheꞌé se neꞌen núj se vaa Diose̱ me síí quiꞌyaj cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ cheꞌé dan cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún maꞌa̱n núj ga̱ Jesucristó, quiꞌya̱j uún Diose̱, ga̱a ne̱ canicu̱nꞌ núj rihaan Jesucristó, quiꞌya̱j uún Diose̱, ne̱ da̱nj quiꞌya̱j uún Diose̱ cheꞌé soj uún ado̱nj. 15 ꞌO̱ se ina̱nj cheꞌé soj ranꞌ núj nu̱ꞌ se vaa ranꞌ núj, tza̱j ne̱ cheꞌé se me rá núj ni̱caj queꞌe̱e̱ soj se lu̱j quiꞌyaj Diose̱, ga̱a ne̱ gu̱un ri̱i̱ doj níꞌ si̱j nagoꞌ graciá rihaan Diose̱, ne̱ gu̱un ri̱i̱ doj níꞌ si̱j veꞌé aꞌmii cheꞌé Diose̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nataꞌ ndoꞌo nij tuvi̱ꞌ Pabló se‑na̱na̱ Diose̱, cheꞌé se neꞌen nij soꞌ se vaa na̱ruꞌvee Jesucristó rihaan nij soꞌ a

16 Cheꞌé dan se̱ caꞌneꞌ rá núj maꞌ. Dan me se núj me se da̱j doj cavi̱ꞌ nee̱ man núj, tza̱j ne̱ daj a̱ güii tana̱nj a̱ nahuun sca̱ꞌ doj nimán núj na̱nj ei. 17 Cuano̱ ya̱j me se vaa do̱j sayuun ranꞌ núj, tza̱j ne̱ raꞌya̱nj cache̱n nu̱ꞌ sayuun yoꞌ, ne̱ cheꞌé sayuun roꞌ, veꞌé uxrá cavi̱i̱ núj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. 18 Cheꞌé dan ne xcaj núj cuentá cheꞌé nij rasu̱u̱n ruviꞌ niꞌya̱j yuvii̱ maꞌ. ꞌO̱ se rasu̱u̱n ruviꞌ niꞌya̱j yuvii̱ roꞌ, vaa güii quinavi̱j nu̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan ina̱nj cheꞌé nij rasu̱u̱n ne ruviꞌ niꞌya̱j yuvii̱ cuano̱ xcaj núj cuentá, cheꞌé se rasu̱u̱n cuma̱n nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj me rasu̱u̱n yoꞌ ado̱nj.

5

1 Dan me se neꞌen núj se vaa ase vaa ꞌo̱ veꞌ mantá utaꞌ u̱u̱n nii ꞌo̱ orá leꞌe̱j nii ne̱ doj orá aꞌnéj nii mantá roꞌ, vaa nee̱ man núj, ne̱ ya̱nj nee̱ man núj ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ núj rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ neꞌen núj se vaa caꞌve̱e navi̱j nee̱ man núj vaa güii, ne̱ asa̱ꞌ navij yoꞌ, ga̱a ne̱ rque̱ Diose̱ yoꞌó nee̱ naca̱ cu̱nuû núj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quinavij nee̱ naca̱ yoꞌ a̱ maꞌ. Tana̱nj a̱ ca̱yáán núj rej xta̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. 2 ꞌO̱ se aráj chej núj, cheꞌé se me uxrá rá núj cu̱nuû núj nee̱ naca̱ yoꞌ, nee̱ quiꞌyaj Diose̱ rej xta̱ꞌ cheꞌé núj a. 3 Ne̱ nee̱ naca̱ yoꞌ me ca̱ráán xráá núj, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj ga̱a̱ ca̱nj núj ei.

4 Dan me se nuû núj nee̱ nga̱ nihánj cuano̱, ne̱ cheꞌé dan nanó rá núj, ne̱ aráj chej núj, cheꞌé se naꞌvej rá núj cavi̱ꞌ núj a̱ man ado̱nj. Dan me se naꞌvej rá núj ta̱náj núj nee̱ nu̱u̱ núj cuano̱, tza̱j ne̱ me ndoꞌo rá núj cu̱nuû núj nee̱ naca̱ yoꞌ, ne̱ veé dan me se nee̱ man núj nee̱ da̱j doj cavi̱ꞌ nihánj roꞌ, cunu̱u naca̱ uún yoꞌ, ne̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ yoꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. 5 Ne̱ Diose̱ me síí ꞌyaj suun nimán núj yan caꞌve̱e cunu̱u naca̱ nee̱ man núj vaa güii, ne̱ rqué soꞌ Nimán soꞌ man núj, ne̱ cheꞌé dan guun ya̱ rá núj se vaa cunu̱u naca̱ ya̱ núj ado̱nj. 6 Cheꞌé dan niga̱nj vaa nucua̱j nimán núj, ne̱ dan me se neꞌen núj se vaa ga̱a vaa nee̱ man núj nihánj cuano̱ roꞌ, ne̱ taj va̱j núj ne̱ rej xta̱ꞌ ga̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ maꞌ. 7 ꞌO̱ se ataa qui̱taꞌaa núj se vaa rque̱ Diose̱ rihaan núj, tza̱j ne̱ amán rá núj niꞌya̱j núj man Diose̱ se vaa ya̱ vaa nana̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan núj, ne̱ cheꞌé dan uno núj rihaan soꞌ na̱nj ado̱nj. 8 Dan me se nariꞌ nucuaj nimán núj, ne̱ uun rá núj se vaa cuna̱j uxrá ga̱a̱ ta̱náj núj nee̱ man núj, ne̱ caꞌa̱nj núj ca̱yáán núj ga̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ sa̱ꞌ doj cavi̱i̱ núj asa̱ꞌ quiꞌyaj núj da̱nj ado̱nj.

9 Cheꞌé dan me ndoꞌo rá núj gu̱un niha̱ꞌ rá síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ man núj á. Caꞌve̱e se ca̱yáán núj rihaan chumii̱ nihánj, caꞌve̱e se ca̱yáán núj rej xta̱ꞌ, tza̱j ne̱ me rá núj gu̱un niha̱ꞌ rá síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ man núj na̱nj ado̱nj. 10 Neꞌen núj se vaa vaa güii no̱ xcúún taranꞌ níꞌ canicu̱nꞌ taranꞌ níꞌ rihaan Jesucristó, ne̱ naquiꞌya̱j cu̱u soꞌ cheꞌé níꞌ a. Ga̱a ne̱ na̱ruꞌvee Jesucristó rihaan níꞌ cheꞌé se vaa quiꞌyaj níꞌ ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ níꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ sese sa̱ꞌ quiꞌyaj níꞌ, ne̱ se sa̱ꞌ na̱ruꞌvee Jesucristó rihaan níꞌ, ne̱ sese nij quiꞌyaj níꞌ, ne̱ se nij qui̱nicaj níꞌ na̱nj ado̱nj.

11 Chuꞌviꞌ núj cheꞌé se neꞌen núj se vaa quiꞌya̱j síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ sayuun man nij síí tumé cacunꞌ, ne̱ cheꞌé dan nagoꞌ núj chrej nucua̱j man yuvii̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ man soꞌ, ne̱ a̱j neꞌen Diose̱ da̱j vaa nimán núj a. Ne̱ guun ya̱ rá ꞌu̱nj se vaa xca̱j maꞌa̱n nij soj cuentá da̱j vaa nimán núj na̱nj ado̱nj. 12 Nuveé cheꞌe̱ se me rá núj caꞌmi̱i̱ núj nana̱ sa̱ꞌ cheꞌé maꞌa̱n núj me aꞌmii ꞌu̱nj da̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se me rá núj gu̱un nucua̱j soj caꞌmi̱i̱ nacaj soj ni̱ꞌyaj soj man núj na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se nij síí ta̱j riꞌyunj man núj me se ina̱nj xcaj nij soꞌ cuentá da̱j ruviꞌ yuvii̱ niꞌya̱j nij soꞌ, tza̱j ne̱ ne acaj nij soꞌ cuentá da̱j vaa nimán yuvii̱ maꞌ. 13 Caꞌve̱e se snúú rmaꞌa̱n núj rá nij soꞌ, tza̱j ne̱ ina̱nj cheꞌé se noco̱ꞌ núj Diose̱ me ꞌyaj núj nda̱a vaa ꞌyaj núj, ne̱ caꞌve̱e se nuviꞌ nana̱ niha̱ꞌ nimán núj rá nij soꞌ, tza̱j ne̱ ina̱nj cheꞌé se me rá núj ra̱cuíj núj man soj me ꞌyaj núj nda̱a vaa ꞌyaj núj ado̱nj.

14 ꞌO̱ se neꞌen núj se vaa ꞌe̱e̱ rá Jesucristó man cunuda̱nj yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan ꞌo̱ me rá núj cata̱j xnaꞌanj núj rihaan yuvii̱ cheꞌé soꞌ a. ꞌO̱ se guun ya̱ rá núj se vaa o̱rúnꞌ Jesucristó me síí caviꞌ cheꞌé cunuda̱nj yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan ase vaa síí caviꞌ roꞌ, da̱nj vaa cunuda̱nj nij yuvii̱ noco̱ꞌ man soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ chrej chiꞌi̱i̱ a. 15 Ne̱ cheꞌé se cunuu sa̱ꞌ nimán nij yuvii̱ roꞌ, cheꞌé dan se̱ guun rá nij yuvii̱ se vaa vaa iꞌna̱ꞌ nij yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj cheꞌé yan quiꞌya̱j suun nij yuvii̱ cheꞌé maꞌa̱n nij yuvii̱ maꞌ. ꞌO̱ se ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nij soꞌ cheꞌé yan canoco̱ꞌ nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ Jesucristó me se soꞌ me síí caviꞌ cheꞌé nij soꞌ, ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ cheꞌé yan cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij yuvii̱ doj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa aꞌmii natáj nij tuvi̱ꞌ Pabló se vaa caꞌve̱j rá yuvii̱ ti̱nanii Diose̱ man nij yuvii̱ rihaan sayuun a

16 Cheꞌé dan me caꞌneꞌ rá núj ga̱ suun acaj cuentá nda̱a vaa ruviꞌ yuvii̱ niꞌya̱j tuviꞌ yuvii̱ á. Asi̱j rque̱ me se na̱nj yuvii̱ me Jesucristó rá núj, ne̱ ina̱nj xcaj núj cuentá nda̱a vaa ruviꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ ya̱j me se ne ꞌyaj núj da̱nj a̱ maꞌ. 17 Ne̱ cheꞌé se cunuu sa̱ꞌ nimán núj, cheꞌé dan neꞌen núj se vaa me maꞌa̱n yuvii̱ amán rá niꞌya̱j man Jesucristó roꞌ, cunu̱u sa̱ꞌ nimán soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ á. Ne̱ síí amán rá roꞌ, se̱ guun rá uún soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa quiꞌyaj soꞌ ga̱a rque̱ maꞌ. ꞌO̱ se síí acaj naca̱ cuentá me soꞌ ado̱nj.

18 Ne̱ xa̱ꞌ nu̱ꞌ nihánj, tza̱j ne̱ Diose̱ me síí ꞌyaj nu̱ꞌ nihánj cheꞌé yuvii̱, ne̱ soꞌ me síí quiꞌyaj cunuu rcuaꞌa̱a̱n níꞌ ga̱ maꞌa̱n soꞌ cheꞌé se vaa quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ caꞌneꞌ maꞌa̱n Diose̱ suun rihaan núj cata̱j xnaꞌanj núj rihaan yuvii̱ se vaa caꞌve̱e cunu̱u rcuaꞌa̱a̱n nij yuvii̱ ga̱ Diose̱ ado̱nj. 19 Dan me se maꞌa̱n Diose̱ caꞌnéé man Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cheꞌé se vaa quiꞌyaj Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan caꞌve̱e cunu̱u rcuaꞌa̱a̱n yuvii̱ ga̱ Diose̱, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ tiri̱ꞌ Diose̱ cuentá cacunꞌ vaa rihaan nij yuvii̱ a. Ne̱ Jesucristó me síí rqué nana̱ nihánj man núj cata̱j xnaꞌanj núj nana̱ nihánj rihaan yuvii̱, quiꞌyaj uún Diose̱ ei.

20 Dan me se aꞌmii núj se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan yuvii̱, ne̱ maꞌa̱n Diose̱ rqué se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan núj caꞌmi̱i̱ núj cheꞌé maꞌa̱n Diose̱, ne̱ cheꞌé dan achíín niꞌya̱j ndoꞌo núj rihaan nij yuvii̱, ne̱ aꞌmii núj nana̱ nihánj rihaan nij yuvii̱ a: “Cunu̱u rcuaꞌa̱a̱n nij soj ga̱ Diose̱ ei. 21 A̱ ꞌó cacunꞌ ne tumé Jesucristó maꞌ. Tza̱j ne̱ naraa Diose̱ nu̱ꞌ cacunꞌ tumé níꞌ xráá maꞌa̱n Jesucristó, ne̱ quiranꞌ Jesucristó sayuun cheꞌé cacunꞌ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌve̱e cunu̱u sa̱ꞌ ya̱ níꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me níꞌ ado̱nj.” Yoꞌ me nana̱ aꞌmii natáj núj rihaan yuvii̱ na̱nj ado̱nj.

6

1 Dan me se ꞌyaj suun núj suun caꞌneꞌ Diose̱ rihaan núj, ne̱ cheꞌé dan taj xnaꞌanj núj rihaan soj se vaa se̱ quiriꞌíj yaníj soj se lu̱j quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé soj maꞌ. 2 ꞌO̱ se nana̱ nihánj me nana̱ caꞌmii Diose̱ á:

―Ma̱a̱n güii cunó ꞌu̱nj cachíín niꞌya̱j soj rihanj, ne̱ güii dan me racuíj ꞌu̱nj man soj cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj a ―cataj Diose̱ ga̱a naá a.

Ne̱ xca̱j soj cuentá se vaa cuano̱ nihánj me güii cunuu ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man soj, ne̱ cuano̱ nihánj me güii caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj chugua̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa tumé ndoꞌo nij tuvi̱ꞌ Pabló man maꞌa̱n nij soꞌ da̱j ꞌyaj nij soꞌ cheꞌé yan cuno̱ yuvii̱ nana̱ aꞌmii nij soꞌ a

3 Ne̱ tumé uxrá núj man núj cheꞌé chrej sa̱ꞌ, cheꞌé se naꞌvej rá núj gu̱un yaníj soj rihaan chrej sa̱ꞌ a. Ne̱ naꞌvej rá núj cata̱j soj se vaa nij vaa suun ꞌyaj suun núj rihaan Diose̱ uún a. 4-5 ꞌO̱ se me rá núj ni̱ꞌyaj soj man núj ne̱ cata̱j soj se vaa ya̱ ya̱ si̱j ꞌyaj suun rihaan Diose̱ me núj, ne̱ cheꞌé dan aꞌvee se daj a̱ ranꞌ núj sayuun, tza̱j ne̱ vaa ina̱j nimán núj na̱nj ado̱nj. Dan me se ranꞌ núj sayuun, ne̱ achiin rasu̱u̱n man núj, ne̱ chuꞌviꞌ nimán núj, ne̱ oꞌ nii cuxruꞌ xráá núj, ne̱ axríj nii tagaꞌ man núj, ne̱ nuu chre̱ꞌ nii caxri̱i̱ yuva̱a̱ nii man núj, ne̱ ꞌyaj suun ndoꞌo núj cheꞌé se quiꞌya̱j canaán núj cha̱ núj, ne̱ vaa güii narii ndoꞌo núj nej, ne̱ vaa güii, ne̱ ne vaa yaꞌnúj rihaan núj cha̱ núj, tza̱j ne̱ vaa ina̱j nimán núj, ne̱ ne aꞌneꞌ rá núj a̱ maꞌ. 6 Ne̱ aꞌnéé nimán núj quiꞌya̱j suun núj rihaan Diose̱, ne̱ núj roꞌ, ne uun yuva̱a̱ núj man tuviꞌ núj maꞌ. Tana̱nj veꞌé ꞌyaj núj rihaan tuviꞌ núj, ne̱ noco̱ꞌ núj Nimán Diose̱, ne̱ ya̱ ya̱ ꞌe̱e̱ rá núj man tuviꞌ núj ado̱nj. 7 Nana̱ ya̱ aꞌmii núj, ne̱ rqué Diose̱ se nucua̱j man núj, ne̱ cunuu sa̱ꞌ nimán núj rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan aꞌvee unuꞌ núj ga̱ síí chre̱e, ne̱ tumé núj man núj se vaa se̱ quiꞌyaj síí chre̱e chiꞌii̱ man núj a. 8 Vaa yuvii̱ aꞌmii sa̱ꞌ cheꞌé núj, ne̱ vaa yuvii̱ aꞌmii nij cheꞌé núj, ne̱ vaa yuvii̱ taj se vaa síí ne̱ me núj, tza̱j ne̱ nana̱ ya̱ aꞌmii núj ei. 9 Ne̱ nuviꞌ se uun núj, taj uún nii, tza̱j ne̱ si̱j neꞌen uxrá yuvii̱ man me núj a. Ne̱ taj uún nii se vaa da̱j doj cavi̱ꞌ núj, tza̱j ne̱ neꞌen soj se vaa vaa nucua̱j núj a. Ne̱ maꞌa̱n Diose̱ ꞌyaj sayuun man núj cheꞌé rej nari̱ꞌ núj cuno̱ núj doj rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ ne aviꞌ núj, ꞌyaj Diose̱ maꞌ. 10 Ne̱ nanó rá núj cheꞌé sayuun, tza̱j ne̱ niha̱ꞌ rá núj rihaan Diose̱ uún a. Ne̱ síí nique̱ me núj, tza̱j ne̱ avii sa̱ꞌ doj queꞌe̱e̱ yuvii̱, ꞌyaj núj a. Ne̱ taj siꞌyaj núj, tza̱j ne̱ cunuda̱nj chumii̱ nihánj me siꞌyaj núj a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa me rá Pabló cunu̱u ꞌe̱e̱ rá nij síí ma̱n Corinto ni̱ꞌyaj nij soꞌ man nij tuvi̱ꞌ Pabló a

11 Dan me se nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj si̱j ma̱n chumanꞌ Corinto da̱j vaa nimán núj a. Dan me se neꞌen soj se vaa ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá núj man soj á. 12 Nuveé cheꞌe̱ se vaa quiꞌyaj núj me nanó rá soj maꞌ. Ma̱a̱n cheꞌé se ne nucua̱j rá soj man núj roꞌ, cheꞌé dan nanó rá soj ado̱nj. 13 Da̱j se uun rá nii neꞌen nii taꞌníí nii roꞌ, da̱nj vaa uun raj neꞌenj man soj, ne̱ cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa, ase vaa quiꞌyaj núj cheꞌé soj roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j uún soj cheꞌé núj, ne̱ ga̱a̱ nucua̱j rá soj man núj á.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún níꞌ ta̱náj níꞌ chrej chiꞌi̱i̱, ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ nimán níꞌ rihaan Diose̱ a

14 Se̱ guun gu̱un tuvi̱ꞌ soj ga̱ nij síí ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó maꞌ. Se̱ guun quiꞌya̱j soj nda̱a vaa ꞌyaj nij soꞌ maꞌ. Asa̱ꞌ caꞌve̱e cuya̱a̱n ga̱a̱ rej ranga̱ꞌ ga̱ rej rmi̱ꞌ, rá soj ga̱. Cheꞌé dan, asa̱ꞌ caꞌve̱e gu̱un tuvi̱ꞌ síí me rá quiꞌya̱j sa̱ꞌ ga̱ síí me rá quiꞌya̱j cacunꞌ, rá soj ga̱. 15 Asa̱ꞌ caꞌve̱e cuya̱a̱n ga̱a̱ rá Jesucristó ga̱ síí chre̱e, rá soj ga̱. Ne̱ caꞌve̱e cuya̱a̱n ga̱a̱ rá síí amán rá niꞌya̱j man Diose̱ ga̱ síí naꞌvej rá cuchuma̱n rá, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. 16 Ne̱ xa̱ꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Diose̱, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e cunu̱u chre̱ꞌ níꞌ ga̱ yaꞌanj cacój yuvii̱, rá soj ga̱. Xa̱ꞌ yaꞌanj cacój yuvii̱, tza̱j ne̱ ne vaa iꞌna̱ꞌ yoꞌ maꞌ. Ne̱ xa̱ꞌ Diose̱, tza̱j ne̱ síí vaa iꞌna̱ꞌ me soꞌ, ne̱ ne̱ soꞌ nimán níꞌ ei. ꞌO̱ cuya̱a̱n vaa nana̱ nihánj ga̱ nana̱ caꞌmii Diose̱ ga̱a naá ga̱a cataj Diose̱:

―Ca̱yáán ꞌu̱nj ga̱ nij soꞌ, ne̱ cache̱e̱ ꞌu̱nj ga̱ nij soꞌ, ne̱ guún ꞌu̱nj Diose̱ noco̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ gu̱un nij soꞌ yuvii̱ tumé ꞌu̱nj man a ―taj Diose̱ ga̱a naá cheꞌé níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ a.

17 Ne̱ cataj uún Diose̱ rihaan níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ:

―Cheꞌé dan gu̱un yaníj soj rihaan nij síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ, ne̱ a̱ ꞌó se chiꞌi̱i̱ se̱ quiꞌyaj soj, ga̱a ne̱ naca̱j ꞌu̱nj man soj, 18 ne̱ gu̱un Re̱j soj manj, ne̱ gu̱un soj taꞌníj a. Veé da̱nj síj nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj si̱j ꞌni̱j raꞌa man soj rihaan soj, ne̱ si̱j gu̱un nucua̱j quiꞌya̱j nu̱ꞌ nana̱ nihánj mej ado̱nj ―taj uún Diose̱ rihaan níꞌ a.

7

1 Dan me se nu̱ꞌ nana̱ nihánj nana̱ caꞌmii ya̱ Diose̱ ga̱a naá roꞌ, caꞌmii Diose̱ nana̱ yoꞌ rihaan níꞌ, tinu̱j, nocoj. Cheꞌé dan quiri̱i̱ yaníj níꞌ man cunuda̱nj se chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj níꞌ asi̱j rque̱ do̱ꞌ, man cunuda̱nj se chiꞌi̱i̱ ma̱n nimán níꞌ do̱ꞌ, ne̱ ga̱a̱ cu̱j nimán níꞌ á. Ne̱ naquiꞌya̱j sa̱ꞌ ina̱nj níꞌ nimán níꞌ, cheꞌé se uxrá aráj cochro̱j níꞌ rihaan Diose̱ á.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa guun niha̱ꞌ rá Pabló cuno soꞌ nana̱ se vaa cuno nij síí ma̱n Corinto se‑na̱na̱ Pabló a

2 Me rá núj veꞌé caꞌmi̱i̱ soj ga̱ núj á. ꞌO̱ se a̱ ꞌó soj ne quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ núj man maꞌ. A̱ ꞌó soj ne tiha̱ꞌ yuꞌunj núj man maꞌ. 3 Dan me se nuveé cheꞌe̱ se me rá ꞌu̱nj cuta̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ xráá soj me aꞌmij da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se a̱j cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ꞌe̱e̱ uxrá rá núj man soj, ne̱ caꞌve̱e se ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ níꞌ do̱ꞌ, caꞌve̱e se cavi̱ꞌ níꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá núj man soj na̱nj ado̱nj. 4 Ina̱nj nucua̱j ndoꞌo rá ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj man soj se vaa veꞌé quiꞌya̱j soj, ne̱ niha̱ꞌ ndoꞌo rá ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj man soj, ne̱ nda̱ꞌ se sayuun ranꞌ núj, tza̱j ne̱ uun niha̱ꞌ ndoꞌo raj ado̱nj.

5 Dan me se caꞌanj núj estadó Macedonia, tza̱j ne̱ taj se ꞌyáꞌ cane̱ sa̱ꞌ núj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se quiꞌyaj ndoꞌo nii sayuun man núj, ne̱ vaa yuvii̱ caꞌmii cunuꞌ ga̱ núj, ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo núj a. 6 Tza̱j ne̱ Diose̱ me síí racuíj ndoꞌo man nij síí niꞌya̱nj nimán, ne̱ dan me se racuíj ndoꞌo Diose̱ man núj se vaa caꞌnaꞌ tinúꞌ Titó rihaan núj, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ cunuu cui̱j rá núj, quiꞌyaj soꞌ a. 7 Ne̱ veé uún soꞌ me síí cataj xnaꞌanj rihaan núj se vaa guun niha̱ꞌ rá soꞌ queneꞌen soꞌ man soj, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ se vaa me ndoꞌo rá soj queneꞌe̱n soj man núj do̱ꞌ, se vaa nanó rá soj cheꞌé síí quiꞌyaj cacunꞌ ꞌni̱j scaꞌnúj soj do̱ꞌ, se vaa niha̱ꞌ rá soj caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ soj cheꞌé núj do̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan doj a̱ guun niha̱ꞌ raj ado̱nj.

8 Dan me se nda̱ꞌ se quinanó rá soj, quiꞌyaj yanj cartá caꞌnéj, tza̱j ne̱ cuna̱j quiꞌyáj, raj ei. ꞌO̱ se quinanó rá soj cheꞌé se cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj cheꞌé cacunꞌ tumé soj, tza̱j ne̱ neꞌén ꞌu̱nj cuano̱ se vaa ya̱ quinanó rá soj do̱j güii, quiꞌyaj yanj cartá yoꞌ chugua̱nj. Dan me se ne gu̱un niha̱ꞌ raj ga̱a cachronj nana̱ nucua̱j yoꞌ rihaan soj maꞌ. 9 Tza̱j ne̱ ya̱j me se guun niha̱ꞌ raj, ne̱ nuveé cheꞌe̱ ina̱nj se quinanó rá soj me guun niha̱ꞌ raj maꞌ. Cheꞌé se tanáj soj cacunꞌ tumé soj, ne̱ canica̱j nimán soj roꞌ, cheꞌé dan guun niha̱ꞌ raj ado̱nj. ꞌO̱ se quinanó rá soj, ne̱ canica̱j nimán soj nda̱a vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj, ne̱ cheꞌé dan ne quira̱nꞌ soj sayuun, quiꞌyaj núj a̱ maꞌ. Tana̱nj a̱ cavii sa̱ꞌ soj doj, quiꞌyaj núj ado̱nj. 10 ꞌO̱ se sese quinano̱ rá níꞌ nda̱a vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ ca̱nica̱j nimán níꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ, ne̱ gu̱un rá níꞌ se vaa sa̱ꞌ quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé níꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese quinano̱ rá níꞌ nda̱a vaa nanó rá nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ nimán níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj. 11 ꞌO̱ se xca̱j soj cuentá se vaa veꞌé ndoꞌo quiꞌyaj soj, cheꞌé se quinanó rá soj cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj soj, quiꞌyaj Diose̱ á. ꞌO̱ se cuna̱j caꞌmii soj cheꞌé nana̱ caꞌmii núj do̱ꞌ, ne niha̱ꞌ rá soj niꞌya̱j soj cacunꞌ tumé yuvii̱ ꞌni̱j scaꞌnúj soj do̱ꞌ, caráj cochro̱j ndoꞌo soj niꞌya̱j soj Diose̱ do̱ꞌ, guun rá soj queneꞌe̱n soj man núj do̱ꞌ, guun niha̱ꞌ rá soj quiꞌya̱j soj sayuun man síí quiꞌyaj cacunꞌ do̱ꞌ a. Nu̱ꞌ nihánj quiꞌyaj soj, tihaa̱n soj se vaa nuveé si̱j tumé cacunꞌ me maꞌa̱n soj maꞌ. ꞌO̱ se síí sa̱ꞌ me soj na̱nj ei.

12 Nuveé cheꞌe̱ síí tumé cacunꞌ me quiꞌyáá ꞌu̱nj yanj cartá yoꞌ maꞌ. Nuveé cheꞌe̱ síí quiꞌyaj soꞌ cacunꞌ rihaan me quiꞌyáá ꞌu̱nj yanj cartá yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se quiꞌyáá ꞌu̱nj yanj cartá yoꞌ cheꞌé se guun rá ꞌu̱nj xca̱j maꞌa̱n soj cuentá se vaa niha̱ꞌ rá maꞌa̱n soj cuno̱ soj nana̱ caꞌmii núj rihaan soj, cheꞌé se noco̱ꞌ nu̱ꞌ níꞌ man Diose̱ ado̱nj. 13 Ne̱ cheꞌé se vaa quiꞌyaj soj roꞌ, cheꞌé dan guun niha̱ꞌ rá núj na̱nj ado̱nj.

Ne̱ dan me se guun niha̱ꞌ rá núj cheꞌé se cunuu cui̱j rá síí cuꞌna̱j Titó ne̱ guun niha̱ꞌ rá soꞌ, quiꞌyaj soj a. 14 Dan me se caꞌmii ꞌu̱nj nana̱ sa̱ꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Titó cheꞌé soj, ne̱ quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ caꞌmii ꞌu̱nj rihaan soꞌ cheꞌé soj vaa ei. Dan me se ya̱ vaa nu̱ꞌ nana̱ aꞌmii núj rihaan soj, ne̱ ya̱ vaa nana̱ caꞌmii núj rihaan Titó, ne̱ cheꞌé dan taj a̱ yoꞌó chrej naꞌa̱j nó rihaan ꞌu̱nj maꞌ. 15 Ne̱ nu̱u̱ rá síí cuꞌna̱j Titó se vaa uxrá veꞌé cuno soj nana̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan soj, ne̱ uxrá caráj cochro̱j soj rihaan soꞌ asi̱j cuchiꞌ soꞌ rihaan soj, ne̱ cuchuꞌviꞌ soj caxri̱i̱ yuva̱a̱ soꞌ man soj a. Cheꞌé dan uxrá doj ꞌe̱e̱ rá soꞌ man soj chugua̱nj. 16 Guun niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj, cheꞌé se caꞌve̱e ga̱a̱ nucua̱j yá yá ꞌu̱nj man soj ado̱nj.

8

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j nij síí ma̱n Corinto, ne̱ quiri̱i̱ nij soꞌ saꞌanj rihaan nij síí ma̱n Jerusalén a

1 Ne̱ cata̱j xnaꞌanj núj rihaan soj cheꞌé se lu̱j quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ ma̱n estadó Macedonia, tinu̱j, nocoj. 2 Dan me se quiranꞌ uxrá nij soꞌ sayuun, tza̱j ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá nij soꞌ, ne̱ nda̱ꞌ se síí nique̱ ndoꞌo me nij soꞌ, tza̱j ne̱ guun niha̱ꞌ rá nij soꞌ quiri̱i̱ nij soꞌ saꞌanj rihaan tinúú nij soꞌ síí nique̱ a. Nda̱ꞌ rá se ꞌyaj síí ruꞌvee ꞌyaj nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

3 Dan me se cavii raa̱ maꞌa̱n nij soꞌ rque̱ nij soꞌ nu̱ꞌ se vaa guun nucua̱j nij soꞌ rque̱ nij soꞌ ei. Nuveé si̱j quirii saꞌanj me nij soꞌ vaa, tza̱j ne̱ quirii nij soꞌ noco̱o saꞌanj ado̱nj. 4 Ne̱ cachíín niꞌya̱j uxrá nij soꞌ rihaan núj se vaa quiꞌya̱j núj se ndoꞌo caꞌve̱j núj quiꞌya̱j nij soꞌ nda̱a vaa quiꞌyaj yoꞌó tinúú níꞌ síí quirii saꞌanj rihaan yoꞌó nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱, 5 ne̱ doj a̱ quiꞌyaj nij soꞌ rihaan se vaa me rá núj quiꞌya̱j nij soꞌ na̱nj chugua̱nj. Dan me se asino ya̱a̱n guun rá nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ nu̱ꞌ se vaa me rá síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ, ga̱a ne̱ guun rá uún nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ nu̱ꞌ se vaa me rá núj quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ dan me se sa̱ꞌ uxrá cuno nij soꞌ rihaan Diose̱ na̱nj ado̱nj.

6 Cheꞌé dan cataj xnaꞌanj núj rihaan síí cuꞌna̱j Titó se vaa cuchi̱ꞌ soꞌ rihaan soj si̱j ne̱ chumanꞌ Corinto, ne̱ cata̱j soꞌ se vaa ase vaa quiꞌyaj nij síí ma̱n estadó Macedonia roꞌ, da̱nj ga̱a̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j maꞌa̱n nij soj uún, ga̱a ne̱ quisi̱j quirii taranꞌ soj saꞌanj rihaan nij síí nique̱ yoꞌ ei. 7 Dan me se ꞌyaj suun ndoꞌo nij soj nu̱ꞌ suun sa̱ꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ soj me se veé da̱nj síí nucua̱j ndoꞌo rá man Jesucristó me soj do̱ꞌ, síí aꞌmii sa̱ꞌ me soj do̱ꞌ, síí avii raa̱ me soj do̱ꞌ, síí niha̱ꞌ rá quiꞌya̱j suun me soj do̱ꞌ, síí ꞌe̱e̱ rá man núj me soj do̱ꞌ ei. Cheꞌé dan gu̱un soj síí rii ndoꞌo saꞌanj rihaan tinúú á.

8 Se̱ caꞌnéꞌ ꞌu̱nj suun rihaan soj da̱j quiꞌya̱j soj maꞌ. Ma̱a̱n se me rá ꞌu̱nj xca̱j ꞌu̱nj cuentá sese ya̱ ya̱ ꞌe̱e̱ rá soj tinúú soj nda̱a vaa ꞌe̱e̱ rá nij síí ma̱n Macedonia tinúú nij soꞌ a. 9 ꞌO̱ se a̱j neꞌen soj se vaa quiꞌyaj ndoꞌo Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se lu̱j cheꞌé níꞌ á. Dan me se ruꞌve̱e̱ ndoꞌo soꞌ ga̱a cayáán soꞌ rej xta̱ꞌ, tza̱j ne̱ naquiꞌyaj nique̱ soꞌ man soꞌ ne̱ caꞌnaꞌ soꞌ rihaan chumii̱ nihánj cheꞌé níꞌ, ga̱a ne̱ cheꞌé se da̱nj quiꞌyaj soꞌ roꞌ, cheꞌé dan cavi̱i̱ sa̱ꞌ doj níꞌ na̱nj ado̱nj.

10 Ma̱a̱n se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj se vaa me raj quiꞌya̱j soj á. Neꞌen soj se vaa yoꞌ cachén quiꞌyaj suun ndoꞌo soj, ne̱ guun cheꞌe̱ soj racuíj soj man nij síí nique̱, ne̱ cheꞌé dan cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj doj, sese 11 tinavi̱j soj suun guun cheꞌe̱ soj ei. Dan me se ase vaa ya̱ ya̱ guun niha̱ꞌ rá soj ra̱cuíj soj asi̱j tacóó ga̱a guun cheꞌe̱ soj roꞌ, veé da̱nj gu̱un rá soj tinavi̱j soj nu̱ꞌ suun yoꞌ, ne̱ ra̱cuíj soj saꞌanj gu̱un nucua̱j soj man nij síí nique̱ ei. 12 Sese ya̱ ya̱ rii nimán soj rque̱ soj saꞌanj yoꞌ, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá Diose̱ naca̱j Diose̱ saꞌanj gu̱un nucua̱j soj rque̱ soj a. Se̱ cataj Diose̱ rque̱ soj doj saꞌanj, sese se̱ guun nucua̱j soj quiꞌya̱j soj da̱nj maꞌ. 13 Nuveé cheꞌe̱ se me rá núj cunu̱u nique̱ soj ne̱ cunu̱u ruꞌve̱e̱ yoꞌó yuvii̱ me aꞌmii núj da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se me rá núj cuya̱a̱n ga̱a̱ nu̱ꞌ nij tinu̱j níꞌ ado̱nj. 14 Ma̱a̱n se cuano̱ nihánj roꞌ, vaa ndoꞌo saꞌanj rihaan soj, ne̱ nique̱ ndoꞌo yoꞌó tinúú níꞌ, ne̱ cheꞌé dan no̱ xcúún soj ra̱cuíj soj man nij soꞌ ei. Ne̱ xraj, ne̱ cachi̱in saꞌanj rihaan soj, ne̱ sese vaa saꞌanj rihaan yoꞌó tinúú níꞌ, ne̱ ra̱cuíj nij soꞌ man soj, ga̱a ne̱ cuya̱a̱n ga̱a̱ nij tinu̱j níꞌ a. 15 Ne̱ ase vaa nana̱ nihánj roꞌ, da̱nj vaa nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ cheꞌé nij yuvii̱ israelitá, taj yoꞌ: “Ne quina̱j se chá rihaan síí vaa ndoꞌo se chá rihaan maꞌ. Tana̱nj uún, ne̱ ne cachi̱in se chá rihaan síí vaa do̱j se chá rihaan maꞌ”, taj nana̱ yoꞌ a.

16 Nagoꞌ uxrá núj graciá rihaan Diose̱, cheꞌé se ase vaa me ndoꞌo rá núj ra̱cuíj núj man soj roꞌ, da̱nj vaa guun ndoꞌo rá síí cuꞌna̱j Titó ra̱cuíj soꞌ man soj, quiꞌyaj Diose̱ chugua̱nj. 17 Dan me se cuno soꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj núj rihaan soꞌ se vaa caꞌa̱nj soꞌ chiháán soj, tza̱j ne̱ guun niha̱ꞌ rá maꞌa̱n soꞌ ra̱cuíj soꞌ man soj, ne̱ cheꞌé dan quirii nimán soꞌ caꞌa̱nj soꞌ, ne̱ dan me se caꞌa̱nj soꞌ chiháán soj a.

18 Ne̱ cuchi̱ꞌ yoꞌó tinúú níꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j Titó, ne̱ yoꞌó soꞌ roꞌ, me síí aꞌmii natáj ndoꞌo se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan veꞌé aꞌmii taranꞌ nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó niꞌya̱j nij soꞌ man soꞌ ei. 19 Ne̱ caꞌneꞌ taranꞌ nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó suun rihaan soꞌ caꞌa̱nj soꞌ ga̱ núj ra̱cuíj soꞌ man núj ta̱cuachén núj saꞌanj yoꞌ rihaan nij síí nique̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ uxrá veꞌé caꞌmi̱i̱ yuvii̱ cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ doj rá maꞌa̱n núj quiꞌya̱j suun núj suun yoꞌ chugua̱nj. 20 Tza̱j ne̱ naꞌvej rá núj cata̱j yuvii̱ se vaa caxríj yuve̱ núj taꞌa̱j saꞌanj maꞌ. 21 ꞌO̱ se nuchruj ra̱a̱ núj da̱j quiꞌya̱j núj ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ man núj, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá yuvii̱ uún ni̱ꞌyaj nij yuvii̱ man núj ado̱nj.

22 Ne̱ caꞌne̱j uún núj man yoꞌó tinúú níꞌ ga̱ ro̱j soꞌ á. Guun queꞌe̱e̱ uxrá queneꞌen núj se vaa si̱j ya̱ ya̱ me rá quiꞌya̱j suun me soꞌ, ne̱ ya̱j roꞌ, guun ya̱ rá soꞌ se vaa ya̱ ya̱ ra̱cuíj soj man nij síí nique̱, ne̱ cheꞌé dan niha̱ꞌ doj rá soꞌ quiꞌya̱j suun soꞌ cheꞌé soj na̱nj ado̱nj. 23 Dan me se xa̱ꞌ tinúꞌ Titó, tza̱j ne̱ síí ꞌyaj suun ga̱ ꞌu̱nj me soꞌ, ꞌyaj suun soꞌ cheꞌé maꞌa̱n soj, ne̱ yavíj ro̱j tinúú níꞌ roꞌ, síí cuneꞌ nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó cu̱tumé saꞌanj yoꞌ me ro̱j soꞌ, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ yuvii̱ cheꞌé Jesucristó, quiꞌya̱j ro̱j soꞌ na̱nj ado̱nj. 24 Cheꞌé dan ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man nij soꞌ, ne̱ veꞌé ndoꞌo quiꞌya̱j soj ga̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ quisi̱j ya̱ ꞌunj nana̱ veꞌé caꞌmii núj cheꞌé soj rihaan nij soꞌ, ne̱ queneꞌe̱n taranꞌ nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó da̱j quiꞌya̱j soj ei.

9

1 Taj cheꞌé cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé saꞌanj quiri̱i̱ soj rihaan nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ maꞌ. 2 ꞌO̱ se a̱j neꞌén ꞌu̱nj se vaa guun niha̱ꞌ rá soj quiri̱i̱ soj saꞌanj rihaan nij soꞌ, ne̱ veꞌé caꞌmii ꞌu̱nj rihaan nij tinúú níꞌ síí ma̱n estadó Macedonia cheꞌé soj, cataj ꞌu̱nj: “Yoꞌ cachén roꞌ, guun cheꞌe̱ nij síí ma̱n estadó Acaya quirii nij soꞌ saꞌanj rihaan nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ ado̱nj”, taj ꞌu̱nj cheꞌé soj, ga̱a ne̱ guun niha̱ꞌ doj rá queꞌe̱e̱ nij soꞌ quiri̱i̱ maꞌa̱n nij soꞌ saꞌanj a.

3 Tza̱j ne̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj nij tinúú níꞌ cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan soj, ne̱ ra̱cuíj nij soꞌ man soj quiꞌya̱j soj nu̱ꞌ se vaa cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj cheꞌé soj rihaan nij síí ma̱n estadó Macedonia a. Me rá ꞌu̱nj ra̱cuíj nij soꞌ man soj naquiꞌya̱j chre̱ꞌ soj saꞌanj yoꞌ, ga̱a ne̱ quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ nana̱ caꞌmii núj cheꞌé soj, raj a. 4 ꞌO̱ se sese cuchi̱ꞌ taꞌa̱j nij síí ma̱n estadó Macedonia chiháán soj ga̱ núj, ne̱ sese xca̱j nij soꞌ cuentá se vaa taj va̱j saꞌanj nuu chre̱ꞌ quiꞌyaj soj, ne̱ gu̱un naꞌa̱j uxrá núj ei. Ne̱ gu̱un naꞌa̱j doj maꞌa̱n soj cheꞌé nana̱ caꞌmii núj se vaa guun ya̱ rá núj se vaa quiri̱i̱ soj saꞌanj ado̱nj.

5 Cheꞌé dan guun rá núj se vaa caꞌne̱j núj man nij tinúú níꞌ cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan soj chugua̱nj. Dan me se asino ya̱a̱n cuchi̱ꞌ nij tinúú níꞌ rihaan soj, ne̱ ra̱cuíj nij soꞌ man soj naquiꞌya̱j chre̱ꞌ soj saꞌanj yoꞌ, ne̱ asa̱ꞌ cuchiꞌ núj, ga̱a ne̱ a̱j cunuu chre̱ꞌ saꞌanj yoꞌ a. ꞌO̱ se da̱nj quiꞌya̱j soj, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj gu̱un rá nij síí ma̱n Macedonia se vaa naꞌvej rá soj quiꞌya̱j soj se vaa cataj soj a. ꞌO̱ se queneꞌe̱n nij soꞌ se vaa ya̱ me rá soj quiꞌya̱j suun soj nu̱ꞌ suun yoꞌ ei.

6 Dan me se neꞌen soj se vaa síí unô do̱j tzinꞌ ꞌnúú roꞌ, do̱j tanꞌ quiri̱i̱ soꞌ, ne̱ síí unô noco̱o uxrá ꞌnúú roꞌ, noco̱o uxrá tanꞌ quiri̱i̱ soꞌ, ne̱ ase vaa ranꞌ síí unô ꞌnúú roꞌ, da̱nj quira̱nꞌ soj cheꞌé saꞌanj rque̱ soj vaa ado̱nj. 7 Xca̱j yoꞌo̱ yoꞌo̱ soj cuentá me daj saꞌanj rque̱ yoꞌo̱ soj, ne̱ se̱ quinanó rá soj cheꞌé saꞌanj rque̱ soj mei. Se̱ cataj soj se vaa ma̱a̱n cheꞌé se no̱ xcúún soj rque̱ soj saꞌanj, cheꞌé dan rque̱ soj maꞌ. ꞌO̱ se síí niha̱ꞌ rá quiri̱i̱ saꞌanj rihaan tinúú roꞌ, ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man soꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan ina̱nj saꞌanj rii nimán soj roꞌ, go̱ꞌ soj á. 8 Ne̱ gu̱un nucua̱j Diose̱ rque̱ ndoꞌo Diose̱ nu̱ꞌ se sa̱ꞌ man soj, ne̱ caꞌve̱e se me maꞌa̱n sayuun quira̱nꞌ soj, tza̱j ne̱ niga̱nj ni̱caj soj nu̱ꞌ se cachi̱in man soj, ne̱ gu̱un nucua̱j soj quiꞌya̱j soj nu̱ꞌ suun sa̱ꞌ caꞌne̱ꞌ Diose̱ rihaan soj chugua̱nj. 9 Ase vaa nana̱ nihánj vaa nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱, taj yoꞌ: “Síí niha̱ꞌ rá ra̱cuíj man nij síí nique̱ roꞌ, daj chiha̱a̱ míj se̱ quiniꞌyón Diose̱ se sa̱ꞌ quiꞌyaj soꞌ a̱ maꞌ”, taj danj Diose̱ a. 10 Dan me se Diose̱ me síí rqué ꞌnúú rihaan síí unô naa̱, ne̱ Diose̱ me síí rqué se chá rihaan síí naꞌaan rque, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá nij tinúú níꞌ cheꞌé se sa̱ꞌ quiꞌya̱j soj, quiꞌya̱j uún Diose̱ ei. 11 Ne̱ me a̱ꞌ se sa̱ꞌ ni̱caj soj, ga̱a ne̱ gu̱un niha̱ꞌ doj rá soj ra̱cuíj soj man tinúú níꞌ, ne̱ nago̱ꞌ tinúú níꞌ graciá rihaan Diose̱ cheꞌé se vaa rqué soj saꞌanj man núj ta̱cuachén núj rihaan nij soꞌ ei.

12 Ne̱ xa̱ꞌ suun quiꞌya̱j suun níꞌ cheꞌé tinúú níꞌ, tza̱j ne̱ nuveé ina̱nj suun quiꞌya̱j suun níꞌ yan cara̱a rque nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ me yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se suun quiꞌya̱j suun níꞌ yan nago̱ꞌ ndoꞌo yuvii̱ graciá rihaan Diose̱ me suun yoꞌ ado̱nj. 13 Ne̱ queneꞌe̱n nij yuvii̱ se vaa ya̱ uno soj se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ noco̱ꞌ níꞌ, ne̱ queneꞌe̱n nij yuvii̱ se vaa niha̱ꞌ rá soj rque̱ soj siꞌyaj soj man nij síí sa̱ꞌ ya̱nj chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ, man taranꞌ nij tinúú níꞌ do̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan gu̱un ya̱ rá nij soꞌ se vaa ya̱ ya̱ si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ me soj, ne̱ veꞌé uxrá caꞌmi̱i̱ nij soꞌ cheꞌé Diose̱ a. 14 Ne̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá maꞌa̱n nij tinúú níꞌ ma̱n chumanꞌ Jerusalén man soj, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé soj, cheꞌé yan uxrá racuíj Diose̱ man soj quiꞌya̱j suun soj cheꞌé nij soꞌ na̱nj ei. 15 Nago̱ꞌ uxrá níꞌ graciá rihaan Diose̱ cheꞌé se veꞌé uxrá quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé níꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ guun nucua̱j níꞌ cata̱j níꞌ nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé níꞌ a̱ maꞌ.

10

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún nij síí ma̱n Corinto cuno̱ nij soꞌ rihaan Pabló, ne̱ se̱ cuno nij soꞌ rihaan nij síí tihaꞌ yuꞌunj a

1 Xa̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j cuꞌna̱j Pabló, tza̱j ne̱ me rá ꞌu̱nj ga̱a̱ ꞌu̱nj nda̱a rá se vaa maꞌa̱n Jesucristó ado̱nj. Dan me se naꞌvej rá ꞌu̱nj caxri̱i̱ yuva̱a̱ ꞌu̱nj man soj maꞌ. Ma̱a̱n se veꞌé ina̱nj caꞌmi̱j ga̱ soj, raj a. Neꞌen soj se vaa vaa yuvii̱ ꞌni̱j scaꞌnúj soj taj se vaa veꞌé uxrá aꞌmii ꞌu̱nj rihaan soj ga̱a nicúnꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, tza̱j ne̱ axríj yuva̱a̱ ꞌu̱nj man soj ga̱a nicunꞌ yaníj ꞌu̱nj a. Da̱nj tuꞌva nij yuvii̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj 2 se vaa quiꞌya̱j soj se ndoꞌo, ne̱ se̱ quiꞌyaj tuchi̱ꞌ soj cuma̱n soj, ne̱ asa̱ꞌ cuchíꞌ ꞌu̱nj, ga̱a ne̱ se̱ caxríj yuva̱a̱ ꞌu̱nj man soj man rugua̱nj. Ya̱ quisi̱j rá ꞌu̱nj caxri̱i̱ yuva̱a̱ ꞌu̱nj man nij síí taj se vaa ina̱nj ꞌyaj núj se vaa me rá nee̱ man núj quiꞌya̱j núj na̱nj á. Tza̱j ne̱ taj cheꞌé caxri̱i̱ yuva̱a̱ ꞌu̱nj man maꞌa̱n soj, sese veꞌé quiꞌya̱j soj maꞌ.

3 Dan me se vaa iꞌna̱ꞌ nee̱ man núj cuano̱, tza̱j ne̱ ne unuꞌ maꞌa̱n nee̱ man núj ga̱ síí chre̱e maꞌ. 4 Xa̱ꞌ se nucua̱j núj, tza̱j ne̱ nuveé se nucua̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se se nucua̱j rqué maꞌa̱n ya̱ Diose̱ man núj me yoꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan gu̱un nucua̱j núj quiꞌya̱j canaán núj rihaan cunuda̱nj nij síí me rá cunu̱ꞌ ga̱ Diose̱, ne̱ dan me se tiri̱ꞌ núj nana̱ tihaꞌ yuꞌunj nana̱ avii raa̱ yuvii̱, 5 ne̱ tiri̱ꞌ núj nu̱ꞌ nana̱ aráán chrej rihaan yuvii̱ cuno̱ nij yuvii̱ se‑na̱na̱ Diose̱, ga̱a ne̱ gu̱un rá nij yuvii̱ cuno̱ nij yuvii̱ rihaan Jesucristó, quiꞌya̱j núj a. 6 Ne̱ asa̱ꞌ cuno maꞌa̱n soj rihaan Diose̱, ne̱ gu̱un nucua̱j núj quiꞌya̱j núj sayuun man cunuda̱nj nij tuviꞌ soj síí naꞌvej rá cuno̱ rihaan Diose̱ ei.

7 Dan me se ni̱ꞌyaj sa̱ꞌ soj man núj, ne̱ xca̱j soj cuentá da̱j vaa núj, ne̱ sese vaa yoꞌo̱ tuviꞌ soj me rá se vaa ya̱ ya̱ nocoꞌ soꞌ man Jesucristó, ne̱ xca̱j soꞌ cuentá se vaa ase vaa noco̱ꞌ soꞌ man Jesucristó roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa noco̱ꞌ maꞌa̱n núj uún man Jesucristó na̱nj ado̱nj. 8 Dan me se neꞌen soj se vaa caꞌneꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ suun rihanj, ne̱ veé dan me se naꞌvej rá soꞌ ti̱ríꞌ ꞌu̱nj man soj maꞌ. ꞌO̱ se me rá soꞌ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj doj qui̱ꞌyáj na̱nj ado̱nj. Ne̱ caꞌve̱e se veꞌé caꞌmi̱j cheꞌé suun a̱tá ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ se̱ guun naꞌa̱j ꞌu̱nj daj chiha̱a̱ míj maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n ya̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ caꞌneꞌ suun rihanj se vaa ya̱ no̱ xcúnj caꞌne̱j suun rihaan soj se vaa naquiꞌya̱j sa̱ꞌ soj doj nimán soj ado̱nj.

9 Dan me se naꞌvej uxrá rá ꞌu̱nj gu̱un rá soj se vaa ma̱a̱n cheꞌé se me rá ꞌu̱nj tu̱chuꞌvíꞌ ꞌu̱nj man soj me aꞌnéé ꞌu̱nj nij yanj cartá rihaan soj a̱ mei. 10 ꞌO̱ se neꞌen soj se vaa cataj taꞌa̱j nij síí ꞌni̱j scaꞌnúj soj se vaa nda̱ꞌ se nana̱ nucua̱j achrón ꞌu̱nj rihaan yanj cartá, tza̱j ne̱ ga̱a nicúnꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ ne gu̱un nu̱cuáá ꞌu̱nj caꞌmi̱i̱ sca̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, taj nij soꞌ a. Ma̱a̱n se taj yuꞌvee nó nana̱ aꞌmii ꞌu̱nj rihaan soj ga̱a nicúnꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, taj nij soꞌ a. 11 Tza̱j ne̱ xca̱j nij síí aꞌmii da̱nj cuentá se vaa ase vaa nana̱ achrón núj rihaan yanj cartá ga̱a nuviꞌ núj yáán ga̱ soj roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj ga̱a̱ suun quiꞌya̱j suun núj asa̱ꞌ cuchiꞌ núj rihaan soj ado̱nj.

12 Dan me se xa̱ꞌ nij síí aꞌmii da̱nj, tza̱j ne̱ taj nij soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan se̱ quisíj rá núj cata̱j núj se vaa ꞌyaj nij soꞌ nda̱a vaa ꞌyaj maꞌa̱n núj a. ꞌO̱ se neꞌen núj se vaa nuveé si̱j acaj cuentá me nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n nij soꞌ taj se vaa cunuda̱nj yuvii̱ ꞌyaj tucuáán noco̱ꞌ nij soꞌ roꞌ, me síí sa̱ꞌ, ne̱ taj uún nij soꞌ se vaa maꞌa̱n nij soꞌ me síí sa̱ꞌ doj rihaan yoꞌó nij yuvii̱ noco̱ꞌ tucuáán noco̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ ina̱nj da̱nj tuꞌva nij soꞌ, 13 tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌmii xta̱ꞌ núj nda̱a vaa tuꞌva nij soꞌ da̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj cheꞌé suun caꞌneꞌ maꞌa̱n Diose̱ rihaan maꞌa̱n núj me caꞌmi̱i̱ núj a. Ne̱ Diose̱ me síí caꞌneꞌ suun rihaan núj nata̱ꞌ núj se‑na̱na̱ Diose̱ nda̱a rihaan maꞌa̱n soj na̱nj ado̱nj.

14 Dan me se ne ꞌanj núj quiꞌya̱j suun núj rej naꞌvej rá Diose̱ caꞌa̱nj núj maꞌ. ꞌO̱ se me rá Diose̱ cuchi̱ꞌ núj rihaan soj cata̱j xnaꞌanj núj se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ rihaan soj, ne̱ da̱nj quiꞌyaj núj, ne̱ asino núj me síí cataj xnaꞌanj se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan soj na̱nj ado̱nj. 15 Dan me se se̱ caꞌmii xta̱ꞌ núj cheꞌé se vaa quiꞌyaj yoꞌó yuvii̱ maꞌ. Se̱ cataj núj se vaa maꞌa̱n núj me síí quiꞌyaj se vaa quiꞌyaj suun yoꞌó yuvii̱ maꞌ. Ne nó xcúún núj quiꞌya̱j núj da̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se naꞌvi̱j ndoꞌo núj se vaa cuchuma̱n doj rá soj ni̱ꞌyaj soj man Diose̱, ga̱a ne̱ uxrá doj quiꞌya̱j suun núj scaꞌnúj soj, nda̱a vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j núj, 16 ga̱a ne̱ nda̱a gu̱un nucua̱j núj cata̱j xnaꞌanj núj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ ma̱n yoꞌó chumanꞌ ga̱nꞌ doj uún a. Tza̱j ne̱ taj cheꞌé cata̱j núj se vaa maꞌa̱n núj me síí quiꞌyaj se vaa quiꞌyaj suun yoꞌó soꞌ a̱ maꞌ.

17 ꞌO̱ se síí me rá caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ cheꞌé maꞌa̱n roꞌ, no̱ xcúún soꞌ cata̱j soꞌ se vaa sa̱ꞌ quiꞌyaj soꞌ canocoꞌ soꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ei. 18 ꞌO̱ se sese cata̱j yoꞌo̱ soꞌ se vaa maꞌa̱n soꞌ quiꞌyaj sa̱ꞌ, ne̱ taj se ꞌyaj maꞌ. Tza̱j ne̱ sese cata̱j síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se vaa sa̱ꞌ quiꞌyaj soꞌ, ne̱ ya̱ ya̱ sa̱ꞌ quiꞌyaj soꞌ chugua̱nj.

11

1 Me rá ꞌu̱nj caꞌve̱j rá soj caꞌmi̱i̱ snu̱j ꞌu̱nj do̱j rihaan soj ei. ꞌO̱ se da̱nj vaa maꞌa̱n, tza̱j ne̱ ꞌo̱ se cara̱a̱ xꞌnaa soj do̱j chugua̱nj. Dan me se yoꞌo̱ da̱nj quiꞌya̱j soj na̱nj á. 2 Dan me se ase vaa me ndoꞌo rá Diose̱ cu̱tumé Diose̱ man soj roꞌ, da̱nj vaa me rá ꞌu̱nj cu̱tumé ꞌu̱nj man soj ei. ꞌO̱ se ase vaa yoꞌo̱ chana̱ ya̱a̱n taj cacunꞌ tumé roꞌ, da̱nj vaa cunuda̱nj nij soj rihaan ꞌu̱nj, ne̱ cataj ꞌu̱nj rihaan Jesucristó se vaa ya̱ naca̱j soꞌ man soj canoco̱ꞌ soj man o̱rúnꞌ soꞌ, taj ꞌu̱nj rihaan soꞌ ei. 3 Tza̱j ne̱ chuꞌvíꞌ ꞌu̱nj se vaa ase vaa tihaꞌ yuꞌunj xcuáá man chana̱ cuꞌna̱j Eva ga̱a naá roꞌ, da̱nj ga̱a̱ tiha̱ꞌ yuꞌunj síí chre̱e man soj, ne̱ se̱ guun nucua̱j soj xca̱j sa̱ꞌ soj cuentá, ga̱a ne̱ ta̱náj xco̱ soj man nana̱ sa̱ꞌ nariꞌ soj ga̱a canocoꞌ soj man Jesucristó, raj na̱nj ado̱nj. 4 ꞌO̱ se caꞌve̱e se caꞌna̱ꞌ me maꞌa̱n yoꞌó soꞌ rihaan soj, ne̱ caꞌve̱e se nata̱ꞌ soꞌ yoꞌó nana̱ rihaan soj cheꞌé Jesucristó, ne̱ caꞌve̱e se ino̱ doj ga̱a̱ se‑na̱na̱ soꞌ ga̱ se‑na̱na̱ núj, tza̱j ne̱ nuveé si̱j rihuun rá me soj a̱ maꞌ. Ase raꞌya̱nj tanáj xco̱ soj Nimán Diose̱ canoco̱ꞌ soj yoꞌó nana̱ xe̱e̱. 5 Taj cheꞌé tiha̱ꞌ yuꞌunj nij síí caꞌnaꞌ man soj maꞌ. ꞌO̱ se si̱j sa̱ꞌ ndoꞌo me nij soꞌ, rá soj, ne̱ apóstol cuneꞌ Jesucristó man me nij soꞌ, rá soj, tza̱j ne̱ nuveé si̱j sa̱ꞌ doj me nij soꞌ rihaan ꞌu̱nj, rá ꞌu̱nj a̱ maꞌ. 6 Nda̱ꞌ se ataa nari̱ꞌ sa̱ꞌ ꞌu̱nj caꞌmi̱i̱ natáj ꞌu̱nj rihaan soj, tza̱j ne̱ a̱j neꞌen soj se vaa si̱j avii raa̱ mej, ne̱ nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj núj veꞌé quiꞌyaj núj, queneꞌen cunuda̱nj soj na̱nj ado̱nj.

7 Neꞌen soj se vaa ne caꞌne̱e̱ ꞌu̱nj saꞌanj man soj ga̱a caꞌmii natáj ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan soj maꞌ. Ne̱ dan me se nuu ni̱qué ꞌu̱nj doj, tza̱j ne̱ cavii sa̱ꞌ soj doj ado̱nj. Cheꞌé dan nij quiꞌyáá ꞌu̱nj, rá soj naꞌ. Cacunꞌ me se vaa quiꞌyáj, rá soj naꞌ. 8 Ne̱ nica̱j ꞌu̱nj saꞌanj rqué nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó síí ma̱n yoꞌó chumanꞌ, ne̱ cutúnꞌ ꞌu̱nj saꞌanj yoꞌ yan gu̱un nu̱cuáá ꞌu̱nj quiꞌya̱j suun ꞌu̱nj cheꞌé soj na̱nj ado̱nj. 9 Ne̱ ga̱a cayáán ꞌu̱nj ga̱ soj, ne̱ ga̱a cachiin rasu̱u̱n mán ꞌu̱nj, ne̱ a̱ ꞌó rasu̱u̱n ne cachi̱nj ꞌu̱nj man soj a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se nij tinúú níꞌ nij síí caꞌnaꞌ estadó Macedonia roꞌ, rqué nij soꞌ nu̱ꞌ se vaa cachiin manj, ne̱ dan me se ne cara̱a̱ chrúú ꞌu̱nj a̱ doj rihaan soj a̱ maꞌ. Dan me se veé da̱nj qui̱ꞌyáj rej riha̱a̱n, ne̱ se̱ caráj chrúj rihaan soj, raj man ado̱nj.

10 Cheꞌé se ya̱nj Jesucristó ga̱ ꞌu̱nj, cheꞌé dan neꞌen soj se vaa ya̱ vaa nana̱ aꞌmii ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa se̱ guun daj chiha̱a̱ míj cata̱j yuvii̱ ma̱n estadó ma̱n soj se vaa quitaꞌaj se‑saꞌa̱nj soj maꞌ. 11 Me cheꞌé tuꞌvaj da̱nj, rá soj ga̱. Da̱nj tuꞌvaj cheꞌé se ne ꞌe̱e̱ raj man soj, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. ꞌO̱ se Diose̱ me síí neꞌen se vaa ya̱ ya̱ ꞌe̱e̱ rá ꞌu̱nj man soj ei.

12 Tza̱j ne̱ neꞌen soj se vaa me rá yoꞌó nij soꞌ cata̱j nij soꞌ se vaa ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa se ꞌyaj núj ga̱ se ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ase vaa ꞌyáá ꞌu̱nj cuano̱ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj xra̱j, ne̱ se̱ caꞌnéj ꞌu̱nj saꞌanj man soj maꞌ. Ne̱ se̱ caꞌvee cata̱j nij soꞌ se vaa ꞌo̱ cuya̱a̱n ꞌyaj nij soꞌ ga̱ núj a̱ maꞌ. 13 Dan me se taj nij soꞌ se vaa me nij soꞌ apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ, tza̱j ne̱ aꞌmii ne̱ nij soꞌ, ne̱ dan me se ꞌyaj suun nij soꞌ rihaan soj, tza̱j ne̱ tihaꞌ yuꞌunj nij soꞌ man soj na̱nj ado̱nj. Ne̱ ase vaa apóstol cuneꞌ Jesucristó man roꞌ, da̱nj vaa nij soꞌ rihaan soj a. 14 Tza̱j ne̱ taj se ꞌyaj sese cuchumán rá soj niꞌya̱j soj man nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n síí chre̱e cuꞌna̱j Satanás naquiꞌyaj ino̱ man, ne̱ naquiꞌyaj síí chre̱e yoꞌ man yoꞌ yoꞌo̱ se‑mo̱zó Diose̱ chuguu̱n ndoꞌo, ne̱ tihaꞌ yuꞌunj soꞌ man soj na̱nj ado̱nj. 15 Ne̱ ase vaa ꞌyaj síí chre̱e roꞌ, da̱nj ꞌyaj uún nij soꞌ a. Cheꞌé dan, nuveé se yaꞌa̱nj tihaꞌ me yoꞌ, sese neꞌen nij síí ꞌyaj suun cheꞌé síí cuꞌna̱j Satanás quiꞌya̱j nij soꞌ da̱nj a̱ maꞌ. Caꞌve̱e natuna̱ nij soꞌ man maꞌa̱n nij soꞌ gu̱un nij soꞌ síí ꞌyaj suun cheꞌé rej cunu̱u sa̱ꞌ nimán yuvii̱ ei. Tza̱j ne̱ cheꞌé se ꞌyaj ndoꞌo nij soꞌ sayuun roꞌ, cheꞌé dan uxrá quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj.

16 Dan me se cata̱j xnaꞌanj uún ꞌu̱nj rihaan soj se vaa se̱ guun cata̱j soj se vaa si̱j snúú mé ꞌu̱nj maꞌ. Caꞌve̱e se si̱j snúú ya̱ ya̱ mé ꞌu̱nj rá soj, tza̱j ne̱ veꞌé naca̱j soj manj, ne̱ veꞌé cuno̱ soj nana̱ caꞌmi̱j, ne̱ caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ ꞌu̱nj do̱j cheꞌé ma̱ꞌanj nda̱a ase vaa ꞌyaj yoꞌó nij soꞌ ei. 17 (Nuveé na̱na̱ rqué síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan ꞌu̱nj me nana̱ nihánj nana̱ caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ maꞌ. Tana̱nj cheꞌé se snúú rma̱ꞌanj, don caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj nana̱ nihánj rihaan soj na̱nj ei.) 18 Dan me se cheꞌé se queꞌe̱e̱ yuvii̱ aꞌmii xta̱ꞌ cheꞌé se vaa quiꞌyaj maꞌa̱n nij soꞌ roꞌ, cheꞌé dan caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ ma̱ꞌán ꞌu̱nj do̱j rihaan soj ga̱a̱ ei. 19 ꞌO̱ se neꞌén ꞌu̱nj se vaa síí avii ndoꞌo raa̱ me soj, rá maꞌa̱n soj, ne̱ cheꞌé dan ne neꞌen soj se vaa si̱j snúú me nij síí caꞌnaꞌ rihaan soj, ne̱ cheꞌé dan niha̱ꞌ rá soj veꞌé cuno̱ soj rihaan nij soꞌ a. 20 Ne̱ nda̱ꞌ se rii taꞌngaꞌ ndoꞌo nij soꞌ rihaan soj do̱ꞌ, nda̱ꞌ se aꞌnéj nij soꞌ nu̱ꞌ siꞌyaj soj do̱ꞌ, nda̱ꞌ se tihaꞌ yuꞌunj nij soꞌ man soj do̱ꞌ, nda̱ꞌ se sa̱ꞌ doj vaa nij soꞌ rihaan soj rá nij soꞌ do̱ꞌ, nda̱ꞌ se ase vaa síí oxro xruu̱ soj vaa nij soꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ veꞌé uno soj rihaan nij soꞌ á. 21 Cheꞌé dan guun naꞌa̱j núj do̱j tzinꞌ rihaan soj, cheꞌé se ne gu̱un nucua̱j núj quiꞌya̱j núj se nij yoꞌ rihaan soj a̱ mei. ꞌO̱ se cheꞌé se ne quisi̱j rá núj quiꞌya̱j quij núj roꞌ, cheꞌé dan sa̱ꞌ doj vaa yoꞌó nij soꞌ, rá soj asanj.

Ne̱ nda̱ꞌ se nana̱ snu̱j me nana̱ nihánj, tza̱j ne̱ ase vaa quisíj rá nij soꞌ caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ nij soꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quisi̱j rá ma̱ꞌanj caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ ma̱ꞌanj rihaan soj ei. 22 Dan me se yuvii̱ israelitá me nij soꞌ, taj nij soꞌ naꞌ. ꞌO̱ se veé da̱nj si̱j israelitá me ma̱ꞌanj uún na̱nj á. Noco̱ꞌ xnaꞌanj tuvi̱ꞌ nij soꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j Abraham síí cane ga̱a naá, taj nij soꞌ naꞌ. ꞌO̱ se veé da̱nj si̱j noco̱ꞌ xnaꞌanj tuvi̱ꞌ ga̱ soꞌ mej uún na̱nj ei. 23 ꞌYaj suun nij soꞌ cheꞌé Jesucristó, taj nij soꞌ naꞌ. ꞌO̱ se veé da̱nj quiꞌyaj suun gaa ꞌu̱nj do̱ꞌ, na̱nj á. ꞌO̱ se nihánj me nana̱ snu̱j cata̱j ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ꞌu̱nj me síí ꞌyaj suun doj cheꞌé Jesucristó rihaan nij soꞌ na̱nj ei. Dan me se ꞌu̱nj nihánj roꞌ, me síí quiꞌnij doj tagaꞌ cheꞌé Jesucristó rihaan nij soꞌ do̱ꞌ, uxrá goꞌ nii cuartá xráá ꞌu̱nj cheꞌé Jesucristó do̱ꞌ, queꞌe̱e̱ güii da̱j doj se cavíꞌ ꞌu̱nj cheꞌé Jesucristó do̱ꞌ, 24 quisíj ꞌu̱nꞌ ya̱ quitaꞌaa nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá manj, ne̱ ico̱ xnu̱ꞌ caꞌa̱nj ya̱ goꞌ nij soꞌ cuartá xráj a. 25 Vaꞌnu̱j goꞌ nii chruun xráj a. Ne̱ yu̱u̱n goꞌ nii yahij manj a. Quisíj vaꞌnu̱j quiriꞌ rihoo va̱j ꞌu̱nj rihaan na yaꞌa̱nj, ne̱ caꞌanj cunu̱u̱ rihoo yoꞌ rque na yaꞌa̱nj, ne̱ ꞌo̱ güii ꞌo̱ yanꞌ quitáá ꞌu̱nj rihaan na yaꞌa̱nj cunu̱u̱ ndoꞌo ya̱ a. 26 Dan me se a̱j cachéé ndoꞌoj nu̱ꞌ nij chrej, ne̱ vaa ndoꞌo sayuun quiránꞌ ꞌu̱nj rihaan chráá do̱ꞌ, cheꞌé síí itu̱u̱ do̱ꞌ, cheꞌé nij síí israelitá ne nocoꞌ man Jesucristó do̱ꞌ, cheꞌé nij síí yaníj do̱ꞌ, cheꞌé yuvii̱ ya̱nj chumanꞌ do̱ꞌ, cheꞌé nij yuvii̱ ya̱nj quij do̱ꞌ, cheꞌé na yaꞌa̱nj do̱ꞌ, cheꞌé síí tihaꞌ yuꞌunj manj se vaa tinúj me nij soꞌ do̱ꞌ á.

27 Dan me se a̱j su̱u̱n ndoꞌo quiránꞌ ꞌu̱nj rihaan nij sayuun, ne̱ queꞌe̱e̱ yanꞌ ne caꞌve̱e coto̱j, ne̱ taꞌa̱j güii me se quinaꞌaan ndoꞌo rquej, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j güii canacoo̱ ndoꞌoj na, ne̱ quisíj queꞌe̱e̱ ndoꞌo ne quiri̱j chraa cha̱j, ne̱ taꞌa̱j güii me se goꞌ ndoꞌo ya̱ nuvij xráj, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j güii me se ne quiri̱ꞌ yá ꞌu̱nj yatzíj ca̱ráán xráá ꞌu̱nj uún, ne̱ dan me se vaa ca̱nj yá ꞌu̱nj nda̱ꞌ rasu̱u̱n na̱nj á. 28 Tza̱j ne̱ se̱ caꞌmii ꞌu̱nj cheꞌé yoꞌó sayuun quiránꞌ ꞌu̱nj a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se nihánj nanó rá ꞌu̱nj cheꞌé cunuda̱nj nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ma̱n ꞌo̱ ꞌo̱ chumanꞌ a. 29 Sese ne nucua̱j nimán yoꞌo̱ tinúú níꞌ, ne̱ ase vaa ranꞌ nimán soꞌ roꞌ, da̱nj ranꞌ nimanj, ne̱ sese quiꞌyaj yoꞌo̱ tinúú níꞌ cacunꞌ, ne̱ uun naꞌa̱j uxrá ma̱ꞌanj ado̱nj.

30 Dan me se, sese me rá soj caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ ina̱nj cata̱j xnaꞌanj yaj se vaa ne gu̱un nucua̱j ma̱ꞌanj quiꞌya̱j suun ma̱ꞌanj a̱ maꞌ. 31 Diose̱ Rej Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, neꞌen se vaa aꞌmii yá ꞌu̱nj, ne̱ veꞌé uxrá caꞌmi̱i̱ níꞌ cheꞌé soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ei. 32 Ga̱a caꞌanj ꞌu̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Damasco roꞌ, ne̱ síí nica̱j suun ꞌyaj suun cheꞌé rey cuꞌna̱j Aretas roꞌ, caráán soꞌ rej atúj yuvii̱ chumanꞌ, cheꞌé yan guun rá soꞌ qui̱taꞌaa soꞌ manj, 33 tza̱j ne̱ naꞌnúj nij tuvíꞌ ꞌu̱nj yoꞌo̱ taꞌyaa nii ta̱j chraan nicu̱nꞌ nu̱ꞌ anica̱j tuꞌva chumanꞌ yoꞌ, ne̱ caꞌnéé nij soꞌ rá ꞌo̱ scaa manj, ne̱ tinanij nij soꞌ rej xeꞌ manj, ne̱ dan me se curiha̱nj ꞌu̱nj chumanꞌ yoꞌ, ne̱ quinanii ꞌu̱nj rihaan síí nica̱j suun yoꞌ ei.

12

1 Dan me se taj a̱ doj se quiri̱ꞌ níꞌ cheꞌé yan caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ cheꞌé maꞌa̱n níꞌ, tza̱j ne̱ nihánj me caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj cheꞌé do̱j rasu̱u̱n curuviꞌ rihanj ei. Ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj cheꞌé se vaa tihaa̱n síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihanj a. 2 Dan me se neꞌenj man ꞌo̱ síí amán ndoꞌo rá niꞌya̱j man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ei. Ne̱ quisíj xcaꞌa̱nj yoꞌ nica̱j Diose̱ man soꞌ, caꞌanj soꞌ rej xta̱ꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ nda̱a vaꞌnu̱j xta̱ꞌ cavii soꞌ caꞌanj soꞌ ei. Dan me se ma̱ꞌanj me yoꞌ ei. Tza̱j ne̱ ne neꞌenj sese ina̱nj nimanj cavii niꞌ, ase nu̱ꞌ nee̱ manj cavii caꞌanj niꞌ, ne neꞌen uxraj maꞌ. O̱rúnꞌ Diose̱ me síí neꞌen da̱j vaa ꞌu̱nj ga̱a cavii ꞌu̱nj caꞌanj ꞌu̱nj a. 3-4 Ne̱ neꞌén ꞌu̱nj se vaa cavii ꞌu̱nj nda̱a rej sa̱ꞌ ndoꞌo ya̱nj maꞌa̱n Diose̱, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ cunó ꞌu̱nj nana̱ sa̱ꞌ ndoꞌo nana̱ ne nó xcúún yuvii̱ caꞌmi̱i̱ yuvii̱ a. Tza̱j ne̱ ne neꞌenj sese ina̱nj nimanj cavii caꞌanj niꞌ, ase nu̱ꞌ nee̱ manj cavii caꞌanj niꞌ, ne neꞌen yaj a̱ mei. O̱rúnꞌ Diose̱ me síí neꞌen da̱j vaa ꞌu̱nj ga̱a cavii ꞌu̱nj caꞌanj ꞌu̱nj ei.

5 Dan me se veꞌé caꞌmi̱j cheꞌé se vaa quiranj nda̱ꞌ rasu̱u̱n, tza̱j ne̱ se̱ caꞌmij cheꞌé se vaa quiꞌyáj da̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj se vaa nuveé ꞌo̱ síí sca̱ꞌ mej maꞌ. 6 Dan me se caꞌve̱e se veꞌé caꞌmi̱j cheꞌé ma̱ꞌanj, tza̱j ne̱ se̱ caꞌmii snu̱j ꞌu̱nj maꞌ. ꞌO̱ se nana̱ ya̱ caꞌmi̱j á. Dan me se me rá ꞌu̱nj xca̱j yuvii̱ cuentá cheꞌé ina̱nj da̱j vaa ꞌyáá ꞌu̱nj niꞌya̱j nij soꞌ do̱ꞌ, cheꞌé ina̱nj nana̱ aꞌmii ꞌu̱nj uno nij soꞌ do̱ꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e xca̱j sa̱ꞌ nij yuvii̱ cuentá da̱j si̱j mé ꞌu̱nj á. Tza̱j ne̱ taj cheꞌé cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj yoꞌó nana̱ rihaan nij yuvii̱ a̱ mei. Cheꞌé dan se̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj 7 cheꞌé cunuda̱nj nij nana̱ tihaa̱n naca̱ Diose̱ rihanj a̱ mei.

Dan me se ne caꞌve̱j rá Diose̱ caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ ꞌu̱nj maꞌ. Cheꞌé dan caꞌvej Diose̱ quiꞌya̱j síí chre̱e cuꞌna̱j Satanás sayuun man nee̱ manj, cheꞌé rej se̱ guun rá ꞌu̱nj se vaa si̱j sa̱ꞌ ndoꞌo mej a. 8 Ne̱ quisíj vaꞌnu̱j ya̱ cachíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se vaa caꞌne̱e̱ soꞌ sayuun yoꞌ rihanj a. 9 Tza̱j ne̱ ꞌo̱ se cataj soꞌ rihanj a:

―Ma̱ꞌanj ra̱cuíj mán so̱ꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ so̱ꞌ á. Cheꞌé dan se̱ caꞌnéj ꞌu̱nj sayuun yoꞌ rihaan so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se cheꞌé se vaa ninaj nee̱ mán so̱ꞌ roꞌ, cheꞌé dan gu̱un nu̱cuáá ꞌu̱nj ra̱cuíj ꞌu̱nj mán so̱ꞌ quiꞌya̱j suun so̱ꞌ ado̱nj ―taj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihanj a.

Cheꞌé dan gu̱un niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj se vaa ninaj ꞌu̱nj, ne̱ gu̱un nucua̱j Jesucristó ra̱cuíj soꞌ manj quiꞌya̱j sunj a. 10 Dan me se cheꞌé se ninaj ꞌu̱nj do̱ꞌ, cheꞌé se uun naꞌa̱j ꞌu̱nj do̱ꞌ, cheꞌé se ránꞌ ꞌu̱nj sayuun do̱ꞌ, cheꞌé se ꞌyaj ndoꞌo nii sayuun manj do̱ꞌ, cheꞌé nu̱ꞌ se ránꞌ ꞌu̱nj cheꞌé Jesucristó do̱ꞌ, cheꞌé dan guun niha̱ꞌ ndoꞌo raj chugua̱nj. ꞌO̱ se cheꞌé se síí ninaj mej roꞌ, cheꞌé dan gu̱un nu̱cuáj quiꞌya̱j sunj na̱nj ado̱nj.

11 Dan me se nda̱ꞌ rá se tuꞌva ꞌo̱ síí snúú tuꞌvaj, tza̱j ne̱ maꞌa̱n soj quiꞌyaj don tuꞌvaj da̱nj caꞌmii snu̱j ꞌu̱nj do̱j ei. ꞌO̱ se maꞌa̱n soj me síí no̱ xcúún cata̱j se vaa sa̱ꞌ ꞌyáj ei. Nda̱ꞌ se taj yuꞌvee nó ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ nuveé si̱j sa̱ꞌ doj me yoꞌó nij soꞌ rihanj maꞌ. Dan me se si̱j sa̱ꞌ uxrá me nij soꞌ, ne̱ maꞌa̱n nij apóstol cuneꞌ ya̱ maꞌa̱n Jesucristó me nij soꞌ, rá soj, tza̱j ne̱ nuveé si̱j sa̱ꞌ doj me nij soꞌ rihanj maꞌ. 12 ꞌO̱ se ꞌu̱nj me se suun sa̱ꞌ noco̱o ya̱ quiꞌyáj niꞌya̱j soj, ne̱ suun sa̱ꞌ noco̱o ꞌyaj nij apóstol cuneꞌ Jesucristó man me suun sa̱ꞌ quiꞌyáj niꞌya̱j soj, ne̱ dan me se naquiꞌyaj na̱j ndoꞌo ꞌu̱nj nimanj, ne̱ ne caꞌne̱ꞌ raj ga̱ suun ꞌyaj suun sa̱ꞌ noco̱o yoꞌ maꞌ. 13 ꞌO̱ se cara̱a̱ xꞌnaa soj do̱j rihanj sese nij caꞌmij rá soj ei. Xa̱ꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ a̱ doj ne naquiꞌya̱j yaníj ꞌu̱nj man soj maꞌ. ꞌO̱ se o̱rúnꞌ rasu̱u̱n me naquiꞌyaj yaníj ꞌu̱nj ado̱nj. Ne caꞌve̱j ya̱ raj naquiꞌya̱j chrúj rihaan soj maꞌ. Tza̱j ne̱ sese nij quiꞌyáj ne cachi̱nj ꞌu̱nj saꞌanj rihaan soj, rá soj, ne̱ cara̱a̱ xꞌnaa soj ei.

14 Dan me se a̱j quiꞌyaj chuvi̱i uún ꞌu̱nj cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, ga̱a ne̱ quisi̱j vaꞌnu̱j cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ asa̱ꞌ cuchíꞌ ꞌu̱nj rej ma̱n soj, ne̱ se̱ caꞌnéj ꞌu̱nj rasu̱u̱n man soj maꞌ. Ma̱a̱n se me raj cuno̱ sa̱ꞌ maꞌa̱n soj rihanj ei. Dan me se ase vaa taꞌníj vaa soj rihanj, ne̱ ne nó xcúún xnii cara̱a sa̱ꞌ xnii rasu̱u̱n cheꞌé rej xnii maꞌ. ꞌO̱ se ma̱a̱n rej xnii no̱ xcúún cara̱a sa̱ꞌ rasu̱u̱n cheꞌé taꞌníí soꞌ ado̱nj. 15 Gu̱un niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj cutu̱nꞌ ꞌu̱nj saꞌanj cheꞌé nimán soj, ne̱ nda̱a nimán yá ꞌu̱nj me raj quiꞌya̱j sunj cheꞌé nimán soj chugua̱nj. Dan me se cheꞌé se ꞌe̱e̱ raj man soj, ne̱ doj a̱ rá soj chiha̱ꞌ. Me cheꞌé ꞌyaj soj da̱nj ga̱. 16 Dan me se ne caꞌne̱e̱ ꞌu̱nj rasu̱u̱n man soj maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa yuvii̱ cata̱j se vaa tihaꞌ yuꞌunj uxrá ꞌu̱nj man soj, 17 ne̱ cata̱j nij yuvii̱ se vaa caꞌnéé ꞌu̱nj yoꞌó soꞌ cuchi̱ꞌ soꞌ rihaan soj, ne̱ racuíj yoꞌó soꞌ manj tiha̱ꞌ yuꞌunj núj man soj, ne̱ caꞌnéj núj rasu̱u̱n rihaan soj, cata̱j nij yuvii̱ ado̱nj. 18 Dan me se ya̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan síí cuꞌna̱j Titó se vaa cuchi̱ꞌ soꞌ rihaan soj, ne̱ caꞌnéé ꞌu̱nj yoꞌó tinúú níꞌ caꞌanj ga̱ soꞌ á. Tihaꞌ yuꞌunj síí cuꞌna̱j Titó man soj naꞌ. Taj maꞌ. ꞌO̱ se veé o̱rúnꞌ Nimán Diose̱ nocoꞌ núj ga̱ síí cuꞌna̱j Titó, ne̱ cuya̱a̱n quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Titó ga̱ ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa me rá Pabló ta̱náj nij síí ma̱n Corinto chrej chiꞌi̱i̱, ne̱ se̱ canó xcúún Pabló quiꞌya̱j soꞌ sayuun man nij síí tumé cacunꞌ a

19 Dan me se cheꞌé se chuꞌviꞌ ndoꞌo núj se vaa cuta̱ꞌ soj cacunꞌ xráá núj me se caꞌmii ndoꞌo núj nu̱ꞌ nana̱ nihánj, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. ꞌO̱ se neꞌen Diose̱ da̱j aꞌmii núj, ne̱ cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me núj, ne̱ caꞌmii núj nu̱ꞌ nana̱ nihánj cheꞌé se ꞌe̱e̱ rá núj man soj, ne̱ me rá núj nari̱ꞌ sa̱ꞌ soj canoco̱ꞌ soj man Diose̱, tinu̱j, nocoj. 20 ꞌO̱ se chuꞌvíꞌ ꞌu̱nj do̱j tzinꞌ se vaa cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj chiháán soj ne̱ que̱neꞌenj se vaa ne ꞌyaj soj nda̱a vaa no̱ xcúún soj quiꞌya̱j soj, ne̱ cata̱j soj se vaa ne ꞌyáá ꞌu̱nj nda̱a vaa me rá soj qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj a. Chuꞌvíꞌ ꞌu̱nj se vaa que̱neꞌén ꞌu̱nj se vaa gu̱un yuva̱a̱ soj rihaan tinúú soj do̱ꞌ, se vaa gu̱un xco̱j ruva̱a̱ rá soj ni̱ꞌyaj soj tinúú soj do̱ꞌ, se vaa caxri̱i̱ yuva̱a̱ soj man tinúú soj do̱ꞌ, se vaa cuxra̱ꞌ taꞌa̱j soj man maꞌa̱n soj ne̱ gu̱un rá soj cunu̱ꞌ soj do̱ꞌ, se vaa nano̱ soj cuentó ne̱ cheꞌé tinúú soj do̱ꞌ, se vaa caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ soj do̱ꞌ, se vaa ga̱a̱ sayuun scaꞌnúj soj do̱ꞌ chugua̱nj. 21 Dan me se chuꞌviꞌ uún ꞌu̱nj se vaa asa̱ꞌ cuchíꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ gu̱un naꞌa̱j ndoꞌo ꞌu̱nj quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé soj, ne̱ quinano̱ ndoꞌo rá ꞌu̱nj cheꞌé queꞌe̱e̱ nij tinúú níꞌ nij síí tumé cacunꞌ, cheꞌé se naꞌvej rá nij soꞌ ta̱náj nij soꞌ cacunꞌ ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ nimán nij soꞌ a. ꞌO̱ se yoꞌo̱ cu̱tumé nij soꞌ cacunꞌ se vaa nij ndoꞌo ꞌyaj nij soꞌ do̱ꞌ, se vaa ꞌyaj nij soꞌ cacunꞌ ga̱ yoꞌó chana̱ do̱ꞌ, na̱nj ei.

13

1 Dan me se cuchi̱ꞌ uún ꞌu̱nj, ne̱ quisi̱j vaꞌnu̱j cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ sese vaa yoꞌo̱ tinúú soj síí tumé cacunꞌ, ne̱ sese canicu̱nꞌ vi̱j síí queneꞌen do̱ꞌ, sese canicu̱nꞌ vaꞌnu̱j síí queneꞌen do̱ꞌ, ne̱ quiri̱ꞌ soꞌ sayuun na̱nj á. 2 Ga̱a quisíj vi̱j cuchíꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa sese cuchi̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ se̱ caráj xꞌnaj que̱neꞌenj man síí quiꞌyaj cacunꞌ maꞌ. Ne̱ cuano̱ nihánj me se nuvíꞌ ꞌu̱nj ne rej ma̱n soj, tza̱j ne̱ cata̱j xnaꞌanj uún ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ya̱ ya̱ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj sayuun man cunuda̱nj nij síí tumé cacunꞌ yoꞌ ei. 3 ꞌO̱ se caꞌvee don maꞌa̱n soj me rá queneꞌe̱n sese ya̱ ya̱ Jesucristó me síí rqué nana̱ aꞌmii ꞌu̱nj rihaan soj ei. Xa̱ꞌ Jesucristó, tza̱j ne̱ nuveé si̱j ninaj me soꞌ rihaan soj maꞌ. ꞌO̱ se si̱j gu̱un nucua̱j ndoꞌo tu̱mé man soj me Jesucristó ei. 4 Dan me se caꞌvej rá Jesucristó gu̱un nucua̱j doj yuvii̱ rihaan soꞌ, ne̱ cachrón nii man soꞌ rihaan rcutze̱, tza̱j ne̱ guun nucua̱j soꞌ cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ cheꞌé se noco̱ꞌ núj man Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan ase vaa síí ninaj vaa maꞌa̱n núj rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ Diose̱ roꞌ, me síí rque̱ se nucua̱j man núj, ga̱a ne̱ gu̱un nucua̱j núj ga̱ Jesucristó quiꞌya̱j suun núj ga̱ nij soj na̱nj ado̱nj.

5 Xca̱j maꞌa̱n soj cuentá sese ya̱ ya̱ noco̱ꞌ soj se‑tucua̱nj Jesucristó ei. Neꞌen soj se vaa ya̱nj Jesucristó ga̱ soj naꞌ. Ase ne neꞌen soj xa̱ꞌ. Ya̱ ne Jesucristó ga̱ soj, sese nuveé si̱j tihaꞌ yuꞌunj me soj chugua̱nj. 6 ꞌO̱ se amán ya̱ raj, ne̱ me raj queneꞌe̱n soj se vaa nuveé si̱j tihaꞌ yuꞌunj me núj man chugua̱nj. 7 ꞌO̱ se achíín niꞌya̱j núj rihaan Diose̱ se vaa a̱ ꞌó se chiꞌi̱i̱ se̱ quiꞌyaj soj mei. Nuveé cheꞌe̱ se me rá núj cata̱j yuvii̱ se vaa sa̱ꞌ quiꞌyaj núj me achíín niꞌya̱j núj da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se cheꞌé se me rá núj quiꞌya̱j sa̱ꞌ ina̱nj soj, cheꞌé dan achíín niꞌya̱j núj da̱nj rihaan Diose̱ ei. Caꞌve̱e se cata̱j yuvii̱ se vaa síí tihaꞌ yuꞌunj me maꞌa̱n núj, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ quiꞌya̱j sa̱ꞌ soj ei. 8 ꞌO̱ se se̱ guun nucua̱j núj tiha̱ꞌ yuꞌunj núj man Diose̱ da̱j vaa nimán ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj a̱ tana̱nj rque̱e̱ núj caꞌmi̱i̱ núj nana̱ ya̱ cheꞌé ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ a. 9 Ne̱ caꞌve̱e se nuveé si̱j nucua̱j me núj, tza̱j ne̱ uun niha̱ꞌ rá núj cheꞌé se si̱j nucua̱j me soj, ne̱ achíín niꞌya̱j núj rihaan Diose̱ se vaa rque̱ Diose̱ nu̱ꞌ se vaa achiin man soj, ga̱a ne̱ quiꞌya̱j suun soj cheꞌé soꞌ a. 10 Cheꞌé dan cuano̱ nihánj me se cachrón ꞌu̱nj nana̱ nihánj rihaan yanj cartá naya̱a̱ soj a. Dan me se nda̱ꞌ se nuvíꞌ ꞌu̱nj yáán ga̱ soj cuano̱, tza̱j ne̱ cachrón ꞌu̱nj nana̱ nihánj, ga̱a ne̱ güii cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan soj me se se̱ gaa suun rihanj quiꞌya̱j ndoꞌoj sayuun man soj a. Dan me se caꞌneꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ suun rihanj cu̱tumej man soj, ne̱ dan me se naꞌvej rá soꞌ quiri̱ꞌ soj qui̱ꞌyáj maꞌ. ꞌO̱ se me rá soꞌ ra̱cuíj ꞌu̱nj man soj yan canoco̱ꞌ sa̱ꞌ soj man soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa aꞌnéé nij tuvi̱ꞌ Pabló saludó rihaan nij síí ma̱n Corinto a

11 Ne̱ vaa do̱j nana̱ me raj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj, tinu̱j, nocoj. Dan me se ga̱a̱ niha̱ꞌ nimán soj ei. Ra̱cuíj soj nana̱ sa̱ꞌ man tinúú soj yan gu̱un nucua̱j soj canoco̱ꞌ soj man Diose̱ á. Se̱ guun cano̱ tuviꞌ soj ga̱ tuviꞌ soj maꞌ. ꞌO̱ se cuya̱a̱n ga̱a̱ nimán soj ga̱ tuviꞌ soj ei. Ne̱ ca̱yáán Diose̱ ga̱ soj ei. ꞌO̱ se Diose̱ me síí ꞌyaj nuu ꞌe̱e̱ rá níꞌ tinúú níꞌ, ne̱ vaa xe̱j nimán níꞌ, ꞌyaj Diose̱ a. 12 Ne̱ ga̱a nariꞌ tuviꞌ soj ga̱ tinúú soj, ne̱ uxrá veꞌé caꞌmi̱i̱ soj ga̱ tinúú soj ei. Da̱nj me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj chugua̱nj. 13 Veꞌé ca̱yáán nij soj, rá cunuda̱nj nij síí sa̱ꞌ rihaan Diose̱ ei. 14 Dan me se me rá núj quiꞌya̱j ndoꞌo Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se lu̱j cheꞌé cunuda̱nj soj, ne̱ me rá núj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ man cunuda̱nj soj, ne̱ me rá núj veꞌé caꞌmi̱i̱ cunuda̱nj soj ga̱ tinúú soj quiꞌya̱j Nimán Diose̱ na̱nj ado̱nj.

Gálatas

1

2

3

4

5

6

Nihánj me ꞌo̱ yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pabló caꞌnéé soꞌ rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ ya̱nj estadó cuꞌna̱j Galacia a

1

1 Síí cuꞌna̱j Pabló mej, ne̱ dan me se ga̱a caviꞌ Jesucristó, ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ Jesucristó do̱ꞌ, Rej níꞌ Diose̱ do̱ꞌ, me ro̱j síí cuneꞌ mán ꞌu̱nj guún ꞌu̱nj apóstol nataꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ a. Nuveé ina̱nj yuvii̱ me síí cuneꞌ mán ꞌu̱nj maꞌ. Maꞌa̱n ya̱ Diose̱ cuneꞌ mán ꞌu̱nj ado̱nj. 2 Dan me se taranꞌ nij tinúú níꞌ síí ne̱ ga̱ ꞌu̱nj roꞌ, ꞌyaj yanj cartá nihánj ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ caꞌne̱j núj yanj nihánj rihaan nij soj si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó si̱j ya̱nj nij chumanꞌ na̱j rihaan estadó Galacia a. 3 Dan me se me rá núj quiꞌya̱j Rej níꞌ Diose̱ quiꞌya̱j Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ quiꞌya̱j ndoꞌo se lu̱j cheꞌé nij soj, ne̱ me rá núj ga̱a̱ xe̱j nimán soj quiꞌya̱j ro̱j soꞌ ado̱nj. 4 Dan me se chiꞌi̱i̱ vaa nimán yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱, ne̱ me rá Rej níꞌ Diose̱ quinani̱i̱ níꞌ rihaan sayuun quira̱nꞌ nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cheꞌé dan caꞌvej Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ cavi̱ꞌ ya̱ maꞌa̱n soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ ado̱nj. 5 Sa̱ꞌ uxrá vaa ꞌyaj Diose̱, cata̱j níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ canocoꞌ níꞌ yoꞌó nana̱ maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj se‑na̱na̱ Jesucristó canoco̱ꞌ níꞌ a

6 Ne neꞌen uxraj me cheꞌé me rá nij soj ta̱náj raꞌya̱nj soj man Diose̱ ne̱ canoco̱ꞌ soj yoꞌó nana̱ maꞌ. Neꞌen soj se vaa quiꞌyaj ndoꞌo Jesucristó se lu̱j cheꞌé soj, ne̱ cheꞌé dan canacúún maꞌa̱n Diose̱ man soj canoco̱ꞌ soj man soꞌ, ne̱ me cheꞌé me rá soj ta̱náj soj man Diose̱ ga̱. 7 Nuveé se vaa yoꞌó se‑tucua̱nj Diose̱ maꞌ. Ma̱a̱n se vaa nij síí me rá naquiꞌya̱j ino̱ se‑tucua̱nj Jesucristó chugua̱nj. Tza̱j ne̱ ina̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ cataj xnaꞌanj núj rihaan soj cheꞌé Jesucristó me nana̱ sa̱ꞌ ado̱nj. 8 Cheꞌé dan se̱ caꞌvej rá soj nata̱ꞌ yuvii̱ yoꞌó nana̱ naca̱ rihaan soj mei. ꞌO̱ se ina̱nj nana̱ nataꞌ núj rihaan soj asi̱j rque̱ roꞌ, cuchuma̱n rá soj ei. Dan me se caꞌve̱e se nda̱a maꞌa̱n núj do̱ꞌ, caꞌve̱e se nda̱a ꞌo̱ se‑mo̱zó Diose̱ nanij rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, nata̱ꞌ yoꞌó nana̱ naca̱ rihaan soj, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ gu̱un ya̱ rá soj se vaa quira̱nꞌ ndoꞌo síí aꞌmii yoꞌó nana̱ yoꞌ sayuun quiꞌya̱j Diose̱ á. ꞌO̱ se taj síí no̱ xcúún natuna̱ se‑na̱na̱ Diose̱ maꞌ. 9 Dan me se a̱j cataj xnaꞌanj núj rihaan soj, ne̱ cuano̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj uún ꞌu̱nj rihaan soj, se vaa sese ino̱ ga̱a̱ nana̱ nata̱ꞌ yoꞌo̱ soꞌ rihaan soj ga̱ nana̱ canocoꞌ soj asi̱j rque̱, ne̱ gu̱un ya̱ rá soj se vaa quira̱nꞌ uxrá síí nataꞌ yoꞌó nana̱ yoꞌ sayuun, quiꞌya̱j Diose̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ina̱nj me rá síí cuꞌna̱j Pabló ga̱a̱ niha̱ꞌ rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ man soꞌ a

10 Me rá ꞌu̱nj ga̱a̱ niha̱ꞌ rá yuvii̱ ni̱ꞌyaj yuvii̱ mán ꞌu̱nj, rá soj naꞌ. Taj mei. ꞌO̱ se ina̱nj me rá ꞌu̱nj ga̱a̱ niha̱ꞌ rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ manj ei. Dan me se ga̱a rque̱ me se ina̱nj me rá ꞌu̱nj ga̱a̱ niha̱ꞌ rá yuvii̱ ni̱ꞌyaj yuvii̱ manj, tza̱j ne̱ ya̱j roꞌ, me taj maꞌ. Sese ina̱nj gu̱un rá ꞌu̱nj ga̱a̱ niha̱ꞌ rá yuvii̱ ni̱ꞌyaj yuvii̱ mán ꞌu̱nj, ne̱ nuveé si̱j ꞌyaj suun cheꞌé Jesucristó mé ꞌu̱nj a̱ man chugua̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nana̱ aꞌmii natáj Pabló roꞌ, o̱rúnꞌ Jesucristó me síí tucuꞌyón nana̱ yoꞌ man soꞌ a

11 Me rá ꞌu̱nj xca̱j nij soj cuentá se vaa se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ aꞌmii natáj ꞌu̱nj roꞌ, nuveé na̱na̱ cavii raa̱ yuvii̱ me nana̱ yoꞌ maꞌ. 12 Ne̱ nuveé yuvi̱i̱ nataꞌ nana̱ yoꞌ rihanj maꞌ. Ne̱ taj síí tucuꞌyón nana̱ yoꞌ manj maꞌ. Tza̱j ne̱ maꞌa̱n ya̱ Jesucristó me síí quiꞌyaj xcaj ꞌu̱nj cuentá cheꞌé nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ ado̱nj.

13 A̱j neꞌen soj da̱j vaa raj asi̱j rque̱ doj ado̱nj. Dan me se ga̱a canocóꞌ ꞌu̱nj tucuáán noco̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá, ne̱ dan me se quiꞌyaj ndoꞌo ꞌu̱nj sayuun man taranꞌ nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Diose̱, ne̱ quiꞌyaj suun uxrá ꞌu̱nj cheꞌé se me rá ꞌu̱nj ti̱ríꞌ ꞌu̱nj man nij soꞌ a. 14 Ne̱ tucuáán noco̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá roꞌ, ꞌu̱nj me síí noco̱ꞌ sa̱ꞌ doj tucuáán yoꞌ rihaan queꞌe̱e̱ nij tuvíꞌ ꞌu̱nj síí israelitá vaa cuya̱a̱n ga̱ ꞌu̱nj ei. Ne̱ ꞌu̱nj roꞌ, me síí aꞌnéé sa̱ꞌ doj nu̱ꞌ se‑tucua̱nj xií ꞌu̱nj si̱j israelitá ado̱nj.

15 Tza̱j ne̱ asi̱j ataa caꞌnga̱a̱ ꞌu̱nj, ne̱ guun rá Diose̱ se vaa quiꞌya̱j sunj cheꞌé soꞌ ei. Dan me se quiꞌyaj ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌej se vaa canacúún soꞌ manj quiꞌya̱j sunj cheꞌé soꞌ, 16 ne̱ tihaa̱n soꞌ taꞌníí soꞌ Jesucristó rihanj, cheꞌé se me rá soꞌ caꞌa̱nj ꞌu̱nj nata̱ꞌ ꞌu̱nj se‑na̱na̱ soꞌ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ yaníj na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ ꞌu̱nj me se a̱ doj ne caꞌa̱nj ꞌu̱nj xna̱ꞌanj ꞌu̱nj man yuvii̱ da̱j qui̱ꞌyáj ca̱nocoj man Diose̱ maꞌ. 17 Dan me se vaa nij síí ya̱nj chumanꞌ Jerusalén, ne̱ apóstol cuneꞌ Jesucristó nata̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱ me nij soꞌ, ne̱ dan me se asi̱j ataa cune̱ꞌ Jesucristó mán ꞌu̱nj roꞌ, cuneꞌ Jesucristó man nij soꞌ, tza̱j ne̱ ne cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ xna̱ꞌanj ꞌu̱nj man nij soꞌ da̱j qui̱ꞌyáj maꞌ. Ma̱a̱n se raꞌya̱nj caꞌanj ꞌu̱nj cuaj estadó Arabia, ne̱ canica̱j ꞌu̱nj caꞌnaj chumanꞌ Damasco ado̱nj.

18 Quisíj vaꞌnu̱j ya̱ yoꞌ nocoj man Jesucristó ta̱ꞌ asuun, ga̱a ne̱ caꞌanj ꞌu̱nj chumanꞌ Jerusalén, ga̱a ne̱ cunuu ya̱a̱n ꞌu̱nj man síí cuꞌna̱j Pedró a. Dan me se nanó ꞌu̱nj cuentó ga̱ soꞌ, ne̱ cayáán ꞌu̱nj tucuá soꞌ rque xnu̱ꞌ güii a. 19 Ne̱ dan me se ga̱a canej ga̱ soꞌ me se queneꞌenj man síí cuꞌna̱j Santiagó tinúú síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ uún a. Tza̱j ne̱ o̱rúnꞌ soꞌ queneꞌenj na̱nj á. Ne̱ ne que̱neꞌén ꞌu̱nj man yoꞌó nij apóstol maꞌ. 20 Neꞌen ya̱ Diose̱ se vaa ya̱ vaa nana̱ nihánj nana̱ cachrón ꞌu̱nj rihaan yanj nihánj ado̱nj. Nuveé na̱na̱ ne̱ me nana̱ nihánj maꞌ.

21 Dan me se curiha̱nj ꞌu̱nj chumanꞌ Jerusalén, ne̱ cachéé ꞌu̱nj nu̱ꞌ chumanꞌ na̱j estadó Siria do̱ꞌ, nu̱ꞌ chumanꞌ na̱j estadó Cilicia do̱ꞌ, 22 tza̱j ne̱ nij síí ma̱n estadó Judea síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó roꞌ, me se ne queneꞌe̱n nij soꞌ mán ꞌu̱nj maꞌ. 23 Ma̱a̱n se cuno nij soꞌ cuentó cataj xnaꞌanj tuviꞌ nij soꞌ cheꞌé ꞌu̱nj se vaa síí chiꞌi̱i̱ ndoꞌo mé ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ ya̱j nihánj cuano̱ me se si̱j aꞌmii natáj se‑na̱na̱ Diose̱ mé ꞌu̱nj cuano̱, taj nij soꞌ, caráyaꞌa̱nj nij soꞌ a. “Síí quiꞌyaj ndoꞌo sayuun man níꞌ ga̱a rque̱ me se cuano̱ nihánj nataꞌ maꞌa̱n soꞌ nana̱ sa̱ꞌ nana̱ noco̱ꞌ níꞌ nana̱ me rá soꞌ tiri̱ꞌ soꞌ ga̱a rque̱ chugua̱nj”, taj tuviꞌ nij soꞌ a. 24 Dan me se caráyaꞌa̱nj ndoꞌo nij soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ se vaa queneꞌen nij soꞌ manj a.

2

1 Dan me se cachén xcaꞌa̱nj yoꞌ ga̱a curiha̱nj ꞌu̱nj chumanꞌ Jerusalén, ga̱a ne̱ canica̱j uún ꞌu̱nj caꞌanj ꞌu̱nj chumanꞌ Jerusalén ga̱ síí cuꞌna̱j Bernabé, ne̱ dan me se nica̱j núj man síí cuꞌna̱j Titó caꞌanj núj rej yoꞌ a. 2 Dan me se caꞌanj ꞌu̱nj chumanꞌ Jerusalén, cheꞌé se cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan ꞌu̱nj se vaa me rá Diose̱ caꞌa̱nj ꞌu̱nj chumanꞌ Jerusalén, ne̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij tinúú níꞌ síí israelitá da̱j vaa nana̱ sa̱ꞌ nana̱ caꞌmii natáj ꞌu̱nj rihaan nij soj si̱j yaníj a. Tza̱j ne̱ quirii yaníj ꞌu̱nj man nij síí uun chij doj rihaan nij soꞌ, ne̱ natáꞌ ꞌu̱nj rihaan maꞌa̱n ina̱nj nij soꞌ cheꞌé nana̱ aꞌmii natáj ꞌu̱nj rihaan nij soj a. Dan me se me rá ꞌu̱nj xca̱j sa̱ꞌ nij síí uun chij yoꞌ cuentá da̱j vaa se‑na̱na̱j, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj tiri̱ꞌ nij soꞌ nu̱ꞌ suun quiꞌyaj suun ꞌu̱nj cheꞌé Jesucristó a.

3 Ne̱ nicu̱nꞌ síí cuꞌna̱j Titó ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ nda̱ꞌ se nuveé si̱j israelitá me soꞌ, tza̱j ne̱ ne quiꞌya̱j nij síí ma̱n Jerusalén fuerzá man soꞌ cata̱ꞌ taꞌngaꞌ man soꞌ maꞌ. 4 Tza̱j ne̱ do̱j nij síí tihaꞌ yuꞌunj, ne̱ dan me se taj nij soꞌ se vaa tinúú níꞌ me nij soꞌ, tza̱j ne̱ nuveé tinu̱j níꞌ me nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se tuꞌva rmaꞌa̱n nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Dan me se catúj yuve̱ nij soꞌ rej nuu chre̱ꞌ núj, ne̱ me rá nij soꞌ queneꞌe̱n yuve̱ nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j núj a. Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ níꞌ si̱j canocoꞌ man Jesucristó, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj ne nó xcúún níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés a̱ maꞌ. Cheꞌé dan guun rá nij soꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá da̱j ꞌyaj níꞌ, ga̱a ne̱ ti̱haa̱n uún nij soꞌ man níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ nana̱ noco̱ꞌ nij soꞌ, rá a̱ nij soꞌ a. 5 Tza̱j ne̱ núj me se a̱ ꞌó xcoꞌ nii ne cuno̱ núj rihaan nij soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se guun rá núj se vaa veꞌé ya̱ quina̱j nu̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ ya̱ rihaan soj, rá núj ado̱nj. 6 Dan me se ase vaa síí uun chij vaa taꞌa̱j nij síí ma̱n Jerusalén, rá nii, tza̱j ne̱ taj va̱j síí sa̱ꞌ doj rihaan tuviꞌ, rá ꞌu̱nj a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa cunuda̱nj yuvii̱ rihaan Diose̱ na̱nj ado̱nj. Dan me se nij síí uun chij yoꞌ roꞌ, ne cata̱j xnaꞌanj nij soꞌ a̱ doj nana̱ rihaan ꞌu̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se cuna̱j vaa nana̱ caꞌmii natáj ꞌu̱nj, taj nij soꞌ a.

7-8 Dan me se Diose̱ me síí quiꞌyaj guun nucua̱j síí cuꞌna̱j Pedró nata̱ꞌ soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá, ne̱ da̱nj quiꞌyaj gue̱e̱ Diose̱ ga̱ ꞌu̱nj uún, ne̱ dan me se guun nu̱cuáá ꞌu̱nj nata̱ꞌ ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ yaníj, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ cheꞌé dan me xcaj nij síí uun chij ma̱n Jerusalén cuentá se vaa ne cachi̱in doj nana̱ mán ꞌu̱nj a. Ma̱a̱n se ase vaa ata̱ síí cuꞌna̱j Pedró suun nata̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá, quiꞌyaj Diose̱ roꞌ, da̱nj vaa atá ꞌu̱nj suun nata̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ yaníj, quiꞌyaj uún Diose̱ a. 9 Ne̱ queneꞌen síí cuꞌna̱j Santiagó do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Pedró do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Juan do̱ꞌ, se vaa quiꞌyaj ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé ꞌu̱nj do̱ꞌ, cheꞌé síí cuꞌna̱j Bernabé do̱ꞌ, se vaa guun nu̱cuáá ꞌu̱nj nata̱ꞌ ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan yuvii̱, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ guun ya̱ nu̱ꞌ rá nij soꞌ se vaa Diose̱ me síí caꞌneꞌ suun rihaan núj ei. Dan me se síí uun chij rihaan nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ma̱n Jerusalén me nij soꞌ, tza̱j ne̱ guun ya̱ rá nij soꞌ se vaa tuviꞌ maꞌa̱n nij soꞌ me núj, ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa suun vaa rihaan núj ga̱ suun vaa rihaan nij soꞌ, rá nij soꞌ a. Dan me se ne̱ nata̱ꞌ nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá, ne̱ tana̱nj núj uún, ne̱ nata̱ꞌ núj rihaan nij síí yaníj, cataj nij soꞌ uún a. 10 Tza̱j ne̱ o̱rúnꞌ ya̱ rasu̱u̱n me cachíín niꞌya̱j ndoꞌo nij soꞌ rihaan núj se vaa asino̱ nij síí nique̱ me ra̱cuíj núj, taj nij soꞌ a. Tza̱j ne̱ tumé ndoꞌo núj man nij síí nique̱, ne̱ asino̱ yoꞌ me ꞌyaj núj chéé núj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nana̱ cataj xnaꞌanj Pabló rihaan síí cuꞌna̱j Pedró, se vaa ina̱nj cheꞌé Jesucristó cunuu sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ a

11 Cachén do̱j güii, ga̱a ne̱ cuchiꞌ síí cuꞌna̱j Pedró chumanꞌ cuꞌna̱j Antioquía a. Tza̱j ne̱ quiꞌyaj soꞌ do̱j se nij, ne̱ tumé soꞌ cacunꞌ cheꞌé se nij quiꞌyaj soꞌ, rá ꞌu̱nj, ne̱ cheꞌé dan caꞌmii riha̱a̱n yaj ga̱ soꞌ rihaan cunuda̱nj yuvii̱, ne̱ cataj ꞌu̱nj se vaa tumé soꞌ cacunꞌ cheꞌé se vaa quiꞌyaj soꞌ a. 12 Dan me se ga̱a caꞌnaꞌ soꞌ chumanꞌ Antioquía, ne̱ xcaj soꞌ cuentá se vaa caꞌve̱e cha̱ soꞌ chraa ga̱ nij yuvii̱ yaníj, ne̱ da̱nj quiꞌyaj soꞌ, ne̱ chá soꞌ chraa ga̱ nij soꞌ chugua̱nj. Tza̱j ne̱ ga̱a namán nij síí caꞌnaꞌ suun quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Santiagó chumanꞌ nihánj, ga̱a ne̱ cuchuꞌviꞌ Pedró caꞌmi̱i̱ nij síí ma̱n Jerusalén síí taj se vaa no̱ xcúún cunuda̱nj nij snóꞌo noco̱ꞌ man Diose̱ cata̱ꞌ taꞌngaꞌ man nij soꞌ a. Dan me se chuꞌviꞌ Pedró se vaa xca̱j nij soꞌ cuentá se vaa chá soꞌ chraa ga̱ nij yuvii̱ yaníj, ne̱ cata̱j nij soꞌ se vaa ne nó xcúún soꞌ quiꞌya̱j soꞌ da̱nj, rá soꞌ, ne̱ cheꞌé dan me caꞌneꞌ rá soꞌ ga̱ rej chá chraa ga̱ nij yuvii̱ yaníj, ne̱ naxuun yaníj soꞌ man soꞌ rihaan nij yuvii̱ yaníj na̱nj ado̱nj. 13 Queneꞌen maꞌa̱n soꞌ se vaa caꞌve̱e cha̱ soꞌ chraa ga̱ nij yuvii̱ yaníj, tza̱j ne̱ nuveé si̱j ꞌo̱ vaa rá ga̱ nana̱ aꞌmii me soꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ ase vaa quiꞌyaj soꞌ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj quiꞌyaj uún taranꞌ nij yuvii̱ israelitá, ne̱ nda̱a síí cuꞌna̱j Bernabé quiꞌyaj cacunꞌ ga̱ nij soꞌ se vaa caꞌneꞌ rá soꞌ ga̱ rej chá chraa ga̱ nij yuvii̱ yaníj na̱nj ado̱nj.

14 Dan me se xcaj ꞌu̱nj cuentá se vaa ne raan nocoꞌ nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ ya̱ maꞌ. Dan me se caꞌmii yá ꞌu̱nj rihaan Pedró, ne̱ cuno taranꞌ nij soꞌ, ne̱ cataj ꞌu̱nj:

―Síí israelitá mé so̱ꞌ, tza̱j ne̱ ne nocóꞌ so̱ꞌ tucuáán noco̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá maꞌ. Ma̱a̱n se ase vaa ꞌyaj nij yuvii̱ yaníj roꞌ, da̱nj vaa ꞌyáá so̱ꞌ chugua̱nj. Me cheꞌé qui̱ꞌyáá so̱ꞌ fuerzá man nij yuvii̱ yaníj canoco̱ꞌ nij yuvii̱ yaníj tucuáán noco̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá ga̱. 15 Dan me se yuvii̱ israelitá me níꞌ á. Nuveé yuvi̱i̱ yaníj yuvii̱ ꞌyaj ndoꞌo cacunꞌ me níꞌ maꞌ. 16 Tza̱j ne̱ neꞌen níꞌ se vaa nda̱ꞌ se veꞌé nocoꞌ yoꞌo̱ soꞌ se‑tucua̱nj Moisés, tza̱j ne̱ se̱ cunuu sa̱ꞌ maꞌa̱n soꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se cunu̱u sa̱ꞌ ya̱ soꞌ rihaan Diose̱ sese cuchuma̱n rá soꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ man Jesucristó ado̱nj. Dan me se cuchumán rá maꞌa̱n níꞌ niꞌya̱j níꞌ Jesucristó, yan cunu̱u sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ se̱ cunuu sa̱ꞌ níꞌ, quiꞌya̱j se‑tucua̱nj Moisés maꞌ. Ina̱nj da̱nj taj danj Diose̱ á. A̱ ꞌó yuvii̱ se̱ cunuu sa̱ꞌ rihaan Diose̱ quiꞌya̱j se‑tucua̱nj Moisés maꞌ, taj uún danj Diose̱ ado̱nj. 17 ꞌO̱ se níꞌ me se canocoꞌ níꞌ man Jesucristó, ga̱a ne̱ caꞌve̱e xꞌne̱e̱ cacunꞌ xráá níꞌ quiꞌya̱j soꞌ, rá níꞌ, tza̱j ne̱ ꞌo̱ se veé da̱nj ꞌyaj níꞌ cacunꞌ ta̱ꞌ rasuun chiha̱ꞌ. Me cheꞌé ꞌyaj níꞌ da̱nj ga̱. ꞌO̱ se Cristó me síí caꞌneꞌ suun quiꞌya̱j níꞌ cacunꞌ, rá so̱ꞌ naꞌ. Taj maꞌ. ―Nu̱ꞌ nana̱ nihánj me nana̱ caꞌmii ꞌu̱nj rihaan síí cuꞌna̱j Pedró ado̱nj.

18 Dan me se ma̱ꞌán ꞌu̱nj me síí tiriꞌ chrej canoco̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ veé dan, ga̱a ne̱ sese gu̱un cheꞌe̱ uún ꞌu̱nj naquiꞌya̱j sa̱ꞌ uún ꞌu̱nj man chrej yoꞌ, ne̱ dan me se maꞌa̱n ina̱nj yá ꞌu̱nj me síí tumé cacunꞌ ga̱a̱ na̱nj ado̱nj. 19 Asi̱j rque̱ me se canocóꞌ ꞌu̱nj tucuáán yoꞌ, tza̱j ne̱ quiriꞌ rá ꞌu̱nj, quiꞌyaj tucuáán yoꞌ, ne̱ ya̱j me se ase vaa caviꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱ roꞌ, da̱nj vaa cavíꞌ ꞌu̱nj rihaan tucuáán yoꞌ chugua̱nj. Ne̱ ya̱j me se ina̱nj cheꞌé Diose̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj ei. 20 Cheꞌé se amán rá ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj Jesucristó roꞌ, ma̱a̱n cheꞌé dan vaa iꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj ei. Ya̱j me se nuvé ꞌu̱nj me síí ya̱nj cuano̱ maꞌ. ꞌO̱ se Jesucristó me síí ya̱nj nimanj, ne̱ cheꞌé dan vaa iꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj cuano̱ ei. Cheꞌé se amán rá ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj man taꞌníí Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan ina̱nj nocóꞌ ꞌu̱nj man soꞌ ga̱a chéé ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Ne̱ dan me se ma̱a̱n cheꞌé se cunuu ꞌe̱e̱ uxrá rá soꞌ mán ꞌu̱nj roꞌ, cheꞌé dan caꞌneꞌ gue̱e̱ rá soꞌ caviꞌ soꞌ rihaan rcutze̱ cheꞌé ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj. 21 Ne̱ naꞌvej rá ꞌu̱nj ta̱náj yaníj ꞌu̱nj se lu̱j quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé ꞌu̱nj maꞌ. ꞌO̱ se vaa cheꞌé ya̱ quiꞌyaj Diose̱ se lu̱j ado̱nj. Dan me se sese caꞌve̱e ya̱ navi̱j cacunꞌ cheꞌé quiꞌya̱j se‑tucua̱nj Moisés, ga̱a ne̱ caviꞌ u̱u̱n maꞌa̱n Jesucristó vaa ga̱a̱ a̱j naꞌ. Taj maꞌ. ꞌO̱ se ne cavi̱ꞌ u̱u̱n soꞌ mei.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ina̱nj cheꞌé se amán rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ man Jesucristó, cheꞌé dan ya̱nj Nimán Diose̱ ga̱ níꞌ a

1 Síí nij snúú rmaꞌa̱n ya̱ me soj si̱j ma̱n estadó Galacia na̱nj chugua̱nj. Me cheꞌé guun rá soj ta̱náj soj tucuáán sa̱ꞌ ga̱. Vaa síí quiꞌyaj chre̱e man soj naꞌ. Nuveé se̱ sa̱ꞌ uxrá nataꞌ nii rihaan soj se vaa caviꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱ cheꞌé soj á. 2 ꞌO̱ se me rá ꞌu̱nj xna̱ꞌanj ꞌu̱nj ꞌo̱ nana̱ man soj chugua̱nj. Cheꞌé se canocoꞌ nij soj se‑tucua̱nj Moisés me yáán Nimán Diose̱ ga̱ soj naꞌ. Ase cheꞌé se amán rá soj cuno soj se‑na̱na̱ Jesucristó me yáán Nimán Diose̱ ga̱ soj xa̱ꞌ. 3 ꞌO̱ se síí nij snúú rmaꞌa̱n ya̱ me soj na̱nj chugua̱nj. Ga̱a guun cheꞌe̱ soj canocoꞌ soj man Jesucristó, ne̱ guun nucua̱j rá soj man Nimán Diose̱ se vaa ra̱cuíj Nimán Diose̱ man soj, tza̱j ne̱ ya̱j me se nucua̱j rá soj man maꞌa̱n soj se vaa cunu̱u sa̱ꞌ soj quiꞌya̱j maꞌa̱n soj na̱nj aso̱n. 4 Nu̱ꞌ se sa̱ꞌ quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé soj ga̱a canocoꞌ naca̱ soj man Jesucristó roꞌ, taj yuꞌvee nó yoꞌ, quiꞌyaj soj a̱ a̱ꞌ man aso̱n. Ya̱ ya̱ a̱j naꞌ. Ne cuchuma̱n ya̱ raj se vaa quiꞌyaj soj a̱ mei. 5 Ga̱a rqué Diose̱ Nimán soꞌ rihaan soj quiꞌya̱j ndoꞌo soj rasu̱u̱n sa̱ꞌ, ga̱a ne̱ me cheꞌé quiꞌyaj Diose̱ da̱nj, rá soj ga̱. Cheꞌe̱ se canocoꞌ soj se‑tucua̱nj Moisés me quiꞌyaj Diose̱ da̱nj naꞌ. Taj mei. Dan me se cheꞌé se amán rá soj niꞌya̱j soj man Jesucristó me quiꞌyaj Diose̱ da̱nj chugua̱nj.

6 Dan me se ase vaa quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Abraham síí cayáán ga̱a naá roꞌ, ina̱nj da̱nj quiꞌya̱j soj ei. Dan me se síí cuꞌna̱j Abraham roꞌ, me se cuchumán rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱, ne̱ cheꞌé dan cataj Diose̱ se vaa si̱j sa̱ꞌ me Abraham, ne̱ cunuu sa̱ꞌ soꞌ rihaan Diose̱ á. Ina̱nj da̱nj aꞌmii danj Diose̱ ado̱nj. 7 Cheꞌé dan xca̱j soj cuentá se vaa níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man Diose̱ me se ase vaa síí cuꞌna̱j Abraham roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa maꞌa̱n níꞌ chugua̱nj.

8 Dan me se ga̱a naá neꞌen Diose̱ se vaa cuchuma̱n rá nij yuvii̱ yaníj ni̱ꞌyaj nij soꞌ man Diose̱, ne̱ neꞌen Diose̱ se vaa cunu̱u sa̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱, quiꞌya̱j maꞌa̱n Diose̱, ne̱ cheꞌé dan me nataꞌ Diose̱ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan Abraham, cataj Diose̱:

―Cheꞌé se vaa quiꞌyáá so̱ꞌ roꞌ, cheꞌé dan me qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj se lu̱j cheꞌé taranꞌ nij yuvii̱ yaníj ado̱nj ―taj Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham asi̱j taj va̱j a̱ ꞌó yuvii̱ neꞌen se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham roꞌ, canó nana̱ yoꞌ rihaan danj Diose̱ a.

9 Dan me se cuchumán rá Abraham niꞌya̱j soꞌ Diose̱, ne̱ quiꞌyaj Diose̱ se lu̱j cheꞌé soꞌ, ne̱ ase vaa quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé síí cuꞌna̱j Abraham roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j uún Diose̱ cheꞌé taranꞌ nij síí cuchuma̱n rá ni̱ꞌyaj man soꞌ, ne̱ quiꞌya̱j uún Diose̱ se lu̱j cheꞌé nij soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ caꞌvee cunu̱u sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱, quiꞌya̱j se‑tucua̱nj Moisés a̱ maꞌ

10 Tza̱j ne̱ aꞌmii uún danj Diose̱ cheꞌé yuvii̱ nucua̱j rá man se‑tucua̱nj Moisés, taj yoꞌ: “Sese se̱ quiꞌyaj yoꞌo̱ soꞌ cunuda̱nj nij nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ nana̱ cataj xnaꞌanj Moisés roꞌ, ne̱ soꞌ me síí cachranꞌ xnaꞌanj niꞌya̱j rihaan Diose̱ á”, taj danj Diose̱, ne̱ a̱ ꞌó yuvii̱ se̱ guun nucua̱j quiꞌya̱j nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés a̱ maꞌ. Cheꞌé dan me taranꞌ nij yuvii̱ nucua̱j rá man se‑tucua̱nj Moisés roꞌ, quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun, quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj. 11 Tza̱j ne̱: “Síí amán rá niꞌya̱j man Diose̱ roꞌ, me se cunu̱u sa̱ꞌ soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ ca̱yáán soꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a”, taj uún danj Diose̱, ne̱ cheꞌé dan me neꞌen níꞌ se vaa ina̱nj nij yuvii̱ amán rá niꞌya̱j man Diose̱ me yuvii̱ cunu̱u sa̱ꞌ rihaan Diose̱ á. Se̱ cunuu sa̱ꞌ nij yuvii̱ nucua̱j rá man se‑tucua̱nj Moisés maꞌ. 12 Dan me se xa̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés, tza̱j ne̱ ne cheꞌe̱ yan cuchuma̱n ráꞌ me nani̱ꞌ rihaan sayuun maꞌ. Ma̱a̱n cheꞌé yan qui̱ꞌyáꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n taj tucuáán yoꞌ me nani̱ꞌ rihaan sayuun, taj se‑tucua̱nj Moisés na̱nj ado̱nj.

13 Dan me se ga̱a naá me se ne gu̱un nucua̱j níꞌ quiꞌya̱j níꞌ nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés maꞌ. Cheꞌé dan me si̱j cachranꞌ xnaꞌanj niꞌya̱j me ya̱ níꞌ ga̱a rque̱, tza̱j ne̱ caviꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱ cheꞌé níꞌ, ne̱ guun soꞌ síí cachranꞌ xnaꞌanj niꞌya̱j cheꞌé níꞌ, ne̱ cheꞌé dan se̱ quiranꞌ maꞌa̱n níꞌ sayuun daj chiha̱a̱ míj a̱ man chugua̱nj. “Síí a̱j nocoꞌ rihaan rcutze̱ me síí cachranꞌ xnaꞌanj niꞌya̱j rihaan Diose̱”, taj danj Diose̱ á. Dan me se guun Jesucristó ꞌo̱ síí cata̱ se‑cacu̱nꞌ cunuda̱nj níꞌ nagoꞌ soꞌ nu̱ꞌ nij cacunꞌ yoꞌ rihaan rcutze̱, ne̱ cuano̱ nihánj me se síí vaa u̱u̱n xráá me níꞌ cuano̱ ei. 14 Nda̱a síj, ga̱a ne̱ se lu̱j cataꞌ tuꞌva Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham roꞌ, caꞌnaꞌ se lu̱j yoꞌ nda̱a rihaan nij yuvii̱ yaníj, cheꞌé se vaa quiꞌyaj Jesucristó a. Dan me se ga̱a naá, ne̱ cataꞌ tuꞌva Diose̱ se vaa catu̱u̱ Nimán Diose̱ nimán níꞌ, ne̱ cuchumán rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ man Diose̱, ne̱ cheꞌé dan catúj ya̱ Nimán Diose̱ nimán taranꞌ níꞌ cuano̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataꞌ tuꞌva Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham cataj Diose̱ se vaa rque̱ ndoꞌo Diose̱ se sa̱ꞌ rihaan nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ Abraham a

15 Ne̱ caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj cheꞌé nda̱a vaa ꞌyaj nij síí ma̱n rihaan yoꞌóó nihánj, tinu̱j, nocoj. Sese vaa vi̱j ro̱j soꞌ numíj nana̱, ne̱ asa̱ꞌ quisíj numíj ro̱j soꞌ nana̱, ga̱a ne̱ naxca̱j ro̱j soꞌ ꞌo̱ yanj aꞌmii cheꞌé nda̱a vaa quiꞌya̱j ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ dan me se nda̱a vaa taj yanj naxca̱j ro̱j soꞌ roꞌ, ꞌyaj ro̱j soꞌ a. Se̱ guun caꞌne̱ꞌ rá ro̱j soꞌ maꞌ. 16 Ne̱ dan me se taꞌngaꞌ da̱nj quiꞌyaj gue̱e̱ Diose̱ ga̱ síí cuꞌna̱j Abraham, ne̱ dan me se cunumíj ro̱j soꞌ nana̱ nda̱a vaa quiꞌya̱j Diose̱ ga̱ síí cuꞌna̱j Abraham a. Dan me se cataj Diose̱ se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ do̱ꞌ, cavi̱i̱ sa̱ꞌ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ soꞌ do̱ꞌ a. (Dan me se da̱nj aꞌmii danj Diose̱, tza̱j ne̱ ne cata̱j Diose̱ se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ queꞌe̱e̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham maꞌ. ꞌO̱ se cheꞌé o̱rúnꞌ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham caꞌmii danj Diose̱ ado̱nj. Ne̱ síí cuꞌna̱j Jesucristó me síí cavii sa̱ꞌ na̱nj ado̱nj.)

17 Ne̱ ina̱nj nihánj me nana̱ me rá ꞌu̱nj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj ei. Dan me se Diose̱ cataj rihaan síí cuꞌna̱j Abraham da̱j quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé Abraham do̱ꞌ, cheꞌé taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ Abraham do̱ꞌ, ne̱ cachén yoꞌó caꞌa̱nj cientó táá yoꞌó ico̱ chi̱ꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ rqué Diose̱ se‑tucua̱nj Moisés, tza̱j ne̱ ne quiri̱ꞌ nana̱ cataꞌ tuꞌva Diose̱ quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé síí cuꞌna̱j Abraham quiꞌyaj se‑tucua̱nj Moisés maꞌ. ꞌO̱ se ya̱ quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa cataj soꞌ ado̱nj. 18 Dan me se sese cheꞌe̱ se‑tucua̱nj Moisés me rque̱ Diose̱ rasu̱u̱n sa̱ꞌ, ga̱a ne̱ nuveé cheꞌe̱ yan cataꞌ tuꞌva soꞌ rque̱ soꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ asi̱j naá me yoꞌ ga̱a̱ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se caꞌmii u̱u̱n soꞌ vaa ga̱a̱ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese ina̱nj nij síí noco̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés me síí ni̱caj nij rasu̱u̱n sa̱ꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ taj yuꞌvee nó nana̱ cataꞌ tuꞌva Diose̱ rihaan Abraham ga̱a naá vaa ga̱a̱ a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ ne vaa da̱nj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se cheꞌé nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan Abraham me ni̱caj níꞌ nij rasu̱u̱n sa̱ꞌ ei. Dan me se quiriꞌ u̱u̱n níꞌ nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n sa̱ꞌ yoꞌ, quiꞌyaj Abraham chugua̱nj. Ne̱ a̱ doj saꞌanj ne cu̱ruꞌvee níꞌ cheꞌé nu̱ꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ yoꞌ a̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa rqué Diose̱ se‑tucua̱nj Moisés cheꞌé yan xca̱j yuvii̱ cuentá se vaa síí tumé ndoꞌo cacunꞌ me yuvii̱ a

19 Dan me se sese da̱nj vaa, ga̱a ne̱ me cheꞌé rqué Diose̱ se‑tucua̱nj Moisés, rá soj ga̱. Rqué Diose̱ tucuáán yoꞌ rihaan Moisés cheꞌé cacunꞌ tumé yuvii̱, ne̱ me rá Diose̱ canoco̱ꞌ yuvii̱ tucuáán yoꞌ nda̱a se caꞌna̱ꞌ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ Abraham síí cuꞌna̱j Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj, ga̱a ne̱ soꞌ roꞌ, me síí rque̱ nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n sa̱ꞌ rihaan yuvii̱, nda̱a vaa cataj Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham ga̱a naá ei. Dan me se guun rá Diose̱ se vaa ga̱a caꞌnaꞌ Jesucristó, ne̱ caꞌne̱ꞌ rá yuvii̱ ga̱ se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ se‑mo̱zó Diose̱ me nij síí cataj xnaꞌanj tucuáán yoꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Moisés, ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ tucuáán yoꞌ rihaan nij yuvii̱ a. Dan me se cataj xnaꞌanj Moisés rihaan nij yuvii̱, 20 tza̱j ne̱ ga̱a caꞌmii Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham, ne̱ maꞌa̱n ya̱ soꞌ caꞌmii ado̱nj. Taj va̱j síí caꞌmii cheꞌé Diose̱ maꞌ. Taj va̱j síí cataj xnaꞌanj rihaan Diose̱ da̱j me rá síí cuꞌna̱j Abraham maꞌ. Ma̱a̱n se maꞌa̱n ya̱ soꞌ me síí caꞌmii ga̱ síí cuꞌna̱j Abraham, ése̱ o̱rúnꞌ ya̱ soꞌ me Diose̱ na̱nj ado̱nj.

21 Tza̱j ne̱ ta̱j riꞌyunj se‑tucua̱nj Moisés man nana̱ cataꞌ tuꞌva Diose̱ rihaan Abraham ga̱a naá, rá soj naꞌ. Daj chiha̱a̱ míj ne vaa da̱nj maꞌ. Tza̱j ne̱ sese gu̱un nucua̱j yuvii̱ quiꞌya̱j yuvii̱ ꞌo̱ tucuáán rqué Diose̱, ne̱ ya̱ cunu̱u sa̱ꞌ yuvii̱ rihaan Diose̱, quiꞌya̱j tucuáán yoꞌ ei. Tza̱j ne̱ se̱ guun nucua̱j yuvii̱ quiꞌya̱j yuvii̱ tucuáán vaa da̱nj maꞌ. 22 Cheꞌé dan me taj danj Diose̱ se vaa cunuda̱nj yuvii̱ tumé ndoꞌo cacunꞌ na̱nj ado̱nj. Ina̱nj da̱nj vaa tumé taranꞌ yuvii̱ cacunꞌ, taj danj Diose̱, ne̱ cheꞌé dan me nana̱ cataꞌ tuꞌva Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham roꞌ, quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ cheꞌé taranꞌ níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ga̱a caꞌnaꞌ Jesucristó, ne̱ taj cheꞌé canoco̱ꞌ níꞌ se‑tucua̱nj Moisés a̱ man ado̱nj

23 Tza̱j ne̱ ga̱a ataa doj quisi̱j güii cuchuma̱n rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man Jesucristó, ne̱ ina̱nj se‑tucua̱nj Moisés canocoꞌ níꞌ, ne̱ ase vaa ꞌo̱ síí tumé man níꞌ roꞌ, da̱nj vaa se‑tucua̱nj Moisés rihaan níꞌ ga̱a rque̱ ei. Ina̱nj se‑tucua̱nj Moisés vaa rihaan níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ nda̱a se caꞌnaꞌ güii tihaa̱n Diose̱ rihaan níꞌ se vaa cuchuma̱n rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man Jesucristó a. 24 Dan me se ase vaa síí tumé man xnii da̱j quiꞌya̱j xnii roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa se‑tucua̱nj Moisés rihaan níꞌ ga̱a rque̱, cutumé yoꞌ man níꞌ nda̱a se caꞌnaꞌ Jesucristó ei. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ no̱ xcúún níꞌ cuchuma̱n rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man soꞌ, ne̱ caꞌve̱e cunu̱u sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj. 25 Cuano̱ roꞌ, nihánj me se a̱j cuchumán rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ man Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan me taj cheꞌé tu̱mé se‑tucua̱nj Moisés man níꞌ a̱ maꞌ.

26 Cheꞌé se amán rá nij soj niꞌya̱j soj man Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan taꞌníí Diose̱ me taranꞌ soj cuano̱ na̱nj ado̱nj. 27 Dan me se cheꞌé se cataꞌ ne soj cheꞌé Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan me ase vaa Jesucristó roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa soj cuano̱ na̱nj ei. 28 Ne̱ se̱ cataj soj se vaa taꞌa̱j soj me yuvii̱ israelitá ne̱ yoꞌó taꞌa̱j soj me yuvii̱ yaníj maꞌ. Ne̱ se̱ cataj soj se vaa taꞌa̱j soj me mozó ne̱ yoꞌó taꞌa̱j soj, nuveé si̱j uun mozó me yoꞌó taꞌa̱j soj, cata̱j soj maꞌ. Ne̱ se̱ cataj soj se vaa taꞌa̱j soj me snóꞌo ne̱ yoꞌó taꞌa̱j soj me chana̱ maꞌ. ꞌO̱ se tana̱nj ase vaa o̱rúnꞌ yuvii̱ vaa taranꞌ soj, ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa taranꞌ soj cheꞌé se noco̱ꞌ soj man Jesucristó na̱nj ei. 29 Cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soj roꞌ, cheꞌé dan maꞌa̱n ya̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham me soj rihaan Diose̱, nda̱a vaa cataj Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham se vaa rque̱ soꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ rihaan taranꞌ nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham ado̱nj.

4

1 Ne̱ neꞌen soj da̱j vaa xnii, se vaa vaa güii, ne̱ gu̱un siꞌya̱j xnii nu̱ꞌ rasu̱u̱n ma̱n tucuá rej xnii ei. Tza̱j ne̱ ga̱a xnii me soꞌ, ne̱ ase vaa mozó roꞌ, da̱nj vaa soꞌ tucuá rej soꞌ ga̱a yáán rej soꞌ ei. 2 Dan me se vaa yuvii̱ tumé man xnii da̱j quiꞌya̱j xnii, ne̱ ina̱nj da̱nj vaa tumé nii man xnii nda̱a se cachi̱j ya̱ xnii, ga̱a ne̱ vaa güii caꞌve̱j rá rej xnii qui̱taꞌaa xnii rasu̱u̱n ma̱n tucuá xnii ei. 3 Ne̱ ase vaa xnii ataa cachi̱j roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa maꞌa̱n níꞌ ga̱a rque̱, ne̱ ina̱nj neꞌen níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ man nij yaꞌanj uun chij rihaan chumii̱ nihánj a.

4 Tza̱j ne̱ quisíj güii me rá Diose̱ rque̱ Diose̱ nu̱ꞌ se sa̱ꞌ rihaan níꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌnéé Diose̱ taꞌníí soꞌ caꞌna̱ꞌ taꞌníí soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cuchruj ꞌo̱ chana̱ man taꞌníí Diose̱, ne̱ síí noco̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés me nu̱ꞌ nij tuvi̱ꞌ soꞌ ga̱a cayáán soꞌ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 5 Dan me se me rá Jesucristó ra̱cuíj soꞌ man taranꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ tucuáán noco̱ꞌ yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, se vaa caꞌve̱e ta̱náj níꞌ tucuáán noco̱ꞌ yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, ne̱ ni̱caj níꞌ nu̱ꞌ se sa̱ꞌ me rá Diose̱ rque̱ Diose̱ rihaan taꞌníí Diose̱ ei. Ne̱ da̱nj me rá Jesucristó quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé níꞌ chugua̱nj. 6 Cuano̱ nihánj me se taꞌníí Diose̱ me nij soj ei. Cheꞌé dan caꞌnéé Diose̱ man Nimán taꞌníí soꞌ nimán níꞌ, ne̱ cheꞌé dan me: “Ata̱j chij. Rej núj mé so̱ꞌ á”, taj níꞌ, aguáj níꞌ, ꞌyaj Nimán taꞌníí soꞌ ei. 7 Cheꞌé dan me nuveé mo̱zó me soj rihaan Diose̱ cuano̱ nihánj maꞌ. Ase vaa mozó vaa soj ga̱a rque̱, tza̱j ne̱ xa̱ꞌ ya̱j, nahuun soj taꞌníí Diose̱, ne̱ vaa güii naca̱j soj nu̱ꞌ se sa̱ꞌ rque̱ Diose̱ rihaan nij taꞌníí soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne nó xcúún níꞌ quiꞌya̱j níꞌ tucuáán noco̱ꞌ yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ mei

8 Ga̱a rque̱ me se ne neꞌen ya̱ soj da̱j vaa Diose̱ maꞌ. Cheꞌé dan me quiꞌyaj suun soj rihaan yaꞌanj uun chij rihaan rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ nuveé yaꞌa̱nj ya̱ me nij yaꞌanj quiꞌyaj suun soj rihaan maꞌ. 9 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se neꞌen nij soj man maꞌa̱n ya̱ Diose̱ ei. Tza̱j ne̱ sa̱ꞌ doj cata̱j ꞌu̱nj se vaa neꞌen Diose̱ man nij soj chugua̱nj. Sese a̱j neꞌen soj man maꞌa̱n ya̱ Diose̱, ga̱a ne̱ me cheꞌé ca̱nica̱j uún soj canoco̱ꞌ soj man nij yaꞌanj uun chij rihaan rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ga̱. Neꞌen soj se vaa se̱ guun nucua̱j nij soꞌ ra̱cuíj nij soꞌ man soj maꞌ. Taj yuꞌvee a̱ ꞌó xcoꞌ nó maꞌa̱n nij soꞌ maꞌ. Me cheꞌé me rá uún soj quiꞌya̱j suun soj rihaan nij soꞌ ga̱. 10 Ne̱ navij rá soj güii gue̱e̱ do̱ꞌ, navij rá soj chaꞌanj cheꞌé ꞌo̱ ꞌo̱ yavii do̱ꞌ, vaa dió gue̱e̱ rihaan soj do̱ꞌ, vaa yoꞌ gue̱e̱ rihaan soj do̱ꞌ ga̱. Me cheꞌé ꞌyaj soj da̱nj ga̱. 11 Nanó ndoꞌo rá ꞌu̱nj se vaa ꞌyaj soj, ne̱ nanó rá ꞌu̱nj se vaa quiri̱ꞌ rmaꞌa̱n nu̱ꞌ suun quiꞌyaj suun ꞌu̱nj tucuꞌyón ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ man nij soj na̱nj chugua̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nanó rá Pabló cheꞌé se tanáj nij síí ma̱n Galacia nana̱ tucuꞌyón soꞌ man nij soꞌ a

12 Ase vaa ꞌu̱nj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ gue̱e̱ soj, ése̱ nda̱a adi̱ꞌ se vaa soj roꞌ, da̱nj vaa gue̱e̱ ꞌu̱nj, tinu̱j, nocoj. Cheꞌé dan me da̱j se ꞌyaj gue̱j cuano̱ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j gue̱e̱ soj ei. Nuveé cheꞌe̱ se quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ soj manj maꞌ. Tana̱nj a̱, ne̱ ina̱nj veꞌé quiꞌyaj soj ga̱a cayáán ꞌu̱nj ga̱ soj ei. 13 A̱j neꞌen soj se vaa cheꞌé se canó chiꞌii̱ manj, cheꞌé dan natáꞌ ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan soj ga̱a asino ya̱a̱n ei. 14 Ne̱ ga̱a quiránꞌ ꞌu̱nj rihaan soj me se ne nachri̱ꞌ soj ni̱ꞌyaj soj manj maꞌ. Tana̱nj a̱, ne̱ caráyaꞌa̱nj ndoꞌo soj niꞌya̱j soj manj, ne̱ nda̱a adi̱ꞌ veꞌé ꞌyaj nii ga̱ ꞌo̱ se‑mo̱zó Diose̱ roꞌ, da̱nj quiꞌyaj soj, ga̱a ne̱ veꞌé ndoꞌo caꞌmii soj ga̱j ei. Ne̱ ase vaa maꞌa̱n ya̱ Jesucristó roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa ꞌu̱nj, rá soj, 15 ne̱ cheꞌé dan me guun niha̱ꞌ uxrá rá nij soj ne̱ veꞌé uxrá cuno soj nana̱ caꞌmij, ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ uxrá rá soj manj na̱nj ado̱nj. Dan me se cata̱j yáꞌ ta̱ꞌ asuun, ne̱ sese guun nucua̱j nij soj quiri̱i̱ soj rlij rihaan soj cu̱nuû yoꞌ rihanj, ne̱ caꞌvej rá soj quiꞌya̱j soj da̱nj, nda̱ꞌ rasu̱u̱n na̱nj chugua̱nj. Tza̱j ne̱ ya̱j me se me cheꞌé ne niha̱ꞌ rá soj ga̱a uno soj nana̱ aꞌmij cuano̱ ga̱. 16 Ma̱a̱n cheꞌé se caꞌmij nana̱ ya̱ ya̱ rihaan soj, cheꞌé dan mej síí ta̱j riꞌyunj man soj, rá soj na̱nj naꞌ. Taj maꞌ.

17 Dan me se aráyaꞌa̱nj uxrá yoꞌó nij soꞌ man soj, tza̱j ne̱ ne cuna̱j daj chiha̱a̱ míj ꞌyaj nij soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se me rá nij soꞌ ta̱náj xco̱ soj nana̱ noco̱ꞌ níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ ina̱nj maꞌa̱n nij soꞌ canoco̱ꞌ soj, rá nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 18 Sese veꞌé ꞌyaj yuvii̱ ga̱ soj, ne̱ cuna̱j uxrá sese cara̱yaꞌa̱nj nij yuvii̱ man soj, rá ꞌu̱nj á. Tza̱j ne̱ yoꞌo̱ da̱nj quiꞌya̱j nij soꞌ, sese ya̱ me sa̱ꞌ rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man nij soj ei. Tza̱j ne̱ taj maꞌ. Me cheꞌé ga̱a yáán ꞌu̱nj ga̱ soj, ga̱a ne̱ uun cheꞌe̱ nij soꞌ ꞌyaj nij soꞌ se sa̱ꞌ ga̱ soj ga̱. Nuveé se̱ sa̱ꞌ ꞌyaj nij soꞌ ga̱ soj man chugua̱nj. 19 Dan me se ase vaa taꞌníí ꞌu̱nj neꞌej roꞌ, da̱nj vaa nij soj, tinu̱j, nocoj. Cuano̱ nihánj me se uun cheꞌe̱ uún ꞌu̱nj nanó ndoꞌo raj cheꞌé soj nda̱a vaa nanó raj ga̱a rque̱, ne̱ me rá ꞌu̱nj se vaa nari̱ꞌ sa̱ꞌ ya̱ soj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ ya̱ ei. Dan me se ase vaa nanó rá chana̱ nichru̱nꞌ cuchru̱j neꞌej cheꞌé se ne neꞌen noꞌ sese caꞌnga̱a̱ sa̱ꞌ taꞌníí noꞌ roꞌ, da̱nj vaa nanó rá ꞌu̱nj cheꞌé soj cuano̱ chugua̱nj. Ne̱ veé ina̱nj da̱nj nanó ndoꞌo rá uún ꞌu̱nj cheꞌé nij soj nda̱a nari̱ꞌ ya̱ ya̱ soj nda̱a vaa quiꞌyaj maꞌa̱n ya̱ Jesucristó na̱nj ei. 20 ꞌO̱ se ꞌvee, ne̱ nda̱a cuano̱ ca̱yáán yá ꞌu̱nj ga̱ soj, ga̱a ne̱ caꞌmi̱i̱ maꞌa̱n yá ꞌu̱nj ga̱ soj, raj ei. Tza̱j ne̱ ne neꞌen yaj da̱j nano̱ raj cheꞌé soj a̱ mei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa sese noco̱ꞌ níꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ mozó me níꞌ, ne̱ ne nó xcúún níꞌ quiꞌya̱j níꞌ da̱nj a̱ maꞌ

21 Me rá ꞌu̱nj cata̱j ya̱ soj ꞌo̱ nana̱ rihanj ei. Me rá nij soj canoco̱ꞌ soj se‑tucua̱nj Moisés, tza̱j ne̱ neꞌen soj da̱j taj nana̱ cachrón Moisés rihaan yanj yoꞌ naꞌ. 22 Dan me se cachrón Moisés nana̱ nihánj rihaan yanj, se vaa vaa vi̱j taꞌníí síí cuꞌna̱j Abraham sno̱ꞌo cunii, ne̱ yoꞌo̱ taꞌníí soꞌ me neꞌej cuchruj mozó cha̱na̱ nu̱u̱ rihaan soꞌ, ne̱ yoꞌó taꞌníí soꞌ me neꞌej cuchruj maꞌa̱n nica̱ soꞌ a. Xa̱ꞌ nica̱ soꞌ, tza̱j ne̱ nuveé mo̱zó me chana̱ nica̱ soꞌ maꞌ. Nica̱ ya̱ soꞌ me yoꞌ ado̱nj. 23 Dan me se neꞌej cuchruj mozó cha̱na̱ roꞌ, me se ase vaa aꞌngaa na̱j guun neꞌej roꞌ, da̱nj vaa caꞌngaa soꞌ a. Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ neꞌej cuchruj maꞌa̱n nica̱ Abraham, tza̱j ne̱ a̱j cataꞌ tuꞌva Diose̱ da̱j quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé soꞌ asi̱j ga̱a ataa caꞌnga̱a̱ soꞌ a.

24-25 Ne̱ ase vaa cuentó cheꞌé ro̱j chana̱ cuchruj neꞌej roꞌ, da̱nj vaa yoꞌó nana̱ tu̱cuꞌyón níꞌ, rá ꞌu̱nj, ne̱ ase vaa ro̱j chana̱ roꞌ, da̱nj vaa vi̱j nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan yuvii̱ a. Dan me se yoꞌo̱ chana̱ me se‑mo̱zó Abraham, ne̱ Agar cuꞌna̱j se‑chuvi̱i noꞌ, ne̱ ase vaa mozó cha̱na̱ cuꞌna̱j Agar roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Moisés ga̱a caꞌmii Diose̱ ga̱ Moisés xráá quij xca̱a̱n cuꞌna̱j Sinaí a. Se‑tucua̱nj Moisés me nana̱ yoꞌ, ne̱ ase vaa mozó roꞌ, da̱nj vaa yuvii̱ noco̱ꞌ nana̱ yoꞌ a. Nicu̱nꞌ quij xca̱a̱n cuꞌna̱j Sinaí rej cuꞌna̱j Arabia, tza̱j ne̱ ase vaa chana̱ cuꞌna̱j Agar roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ Jerusalén cuano̱ a. Dan me se taranꞌ nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ Jerusalén me yuvii̱ israelitá yuvii̱ noco̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ ase vaa mozó roꞌ, da̱nj vaa taranꞌ nij soꞌ na̱nj ei. 26 Tza̱j ne̱ síí ma̱n yoꞌó chumanꞌ Jerusalén chumanꞌ na̱j rej xta̱ꞌ me níꞌ, ne̱ nuveé mo̱zó me níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se a̱j guun ni̱i níꞌ man chumanꞌ Jerusalén na̱j rej xta̱ꞌ ado̱nj.

27 Nihánj me nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a: “Ga̱a̱ niha̱ꞌ nimán so̱ꞌ, cha̱na̱ itu̱un á. Ataa cuchru̱j so̱ꞌ neꞌej, tza̱j ne̱ ga̱a̱ niha̱ꞌ uxrá nimán so̱ꞌ á. ꞌO̱ ruún so̱ꞌ cuano̱, tza̱j ne̱ vaa güii, ne̱ doj a̱ ga̱a̱ taꞌníí so̱ꞌ rihaan taꞌníí chana̱ otoj ga̱ snóꞌo ado̱nj”. Ina̱nj da̱nj aꞌmii danj Diose̱ cheꞌé nica̱ Abraham chana̱ cuchruj man síí cuꞌna̱j Isaac a.

28 Ne̱ ase vaa taꞌníí noꞌ síí cuꞌna̱j Isaac roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa nij soj, tinu̱j, nocoj. Soj me neꞌej se vaa cataj ya̱ Diose̱ caꞌnga̱a̱ ya̱ ei. Ne̱ ase vaa cavii sa̱ꞌ síí cuꞌna̱j Isaac roꞌ, da̱nj cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj uún ei. 29 Neꞌen nij soj se vaa xnii caꞌngaa maꞌa̱n taꞌníí yoꞌó chana̱ roꞌ, me se ta̱j riꞌyunj ndoꞌo soꞌ man neꞌej tucua̱ ya̱ veꞌ chugua̱nj. Dan me se taꞌngaꞌ da̱nj ranꞌ gue̱e̱ níꞌ cuano̱ nihánj, ne̱ dan me se ꞌyaj ndoꞌo nij yuvii̱ noco̱ꞌ maꞌa̱n se‑tucua̱nj Moisés sayuun man níꞌ si̱j cunuu sa̱ꞌ nimán cheꞌé Nimán Diose̱ chugua̱nj.

30 Tza̱j ne̱ xca̱j níꞌ cuentá me taj danj Diose̱ ei. Dan me se taj yoꞌ se vaa: “Quiri̱i̱ so̱ꞌ man ro̱j taꞌni̱j mozó cha̱na̱ caꞌa̱nj yaníj ro̱j taꞌni̱j noꞌ á. ꞌO̱ se o̱rúnꞌ taꞌníí nica̱ so̱ꞌ níí ne uun mozó me síí gu̱un síí siꞌya̱j nu̱ꞌ siꞌyáá so̱ꞌ vaa güii ei. Ne̱ xa̱ꞌ taꞌníí chana̱ uun mozó, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj ne nó xcúún taꞌníí mozó cha̱na̱ yoꞌ quiri̱ꞌ yoꞌ taꞌa̱j siꞌyáá so̱ꞌ maꞌ”. Dan me se da̱nj vaa nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan Abraham nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a. 31 Dan me se nuveé taꞌni̱j mozó cha̱na̱ me níꞌ, man tinu̱j, man nocoj. Nuveé yuvi̱i̱ ꞌyaj suun ndoꞌo canoco̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés me níꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se ase vaa taꞌníí chana̱ ne uun mozó roꞌ, da̱nj vaa níꞌ, ne̱ a̱ ꞌó tucuáán ne nó xcúún níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ a̱ maꞌ.

5

1 Ma̱a̱n se a̱j caꞌnéj Jesucristó nu̱ꞌ suun ta̱j xráá níꞌ, ne̱ cheꞌé dan vaa yaꞌnúj rihaan níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ man Diose̱ cuano̱ ei. Cheꞌé dan me caꞌne̱j nucuaj soj nimán soj, ne̱ se̱ caꞌvej uún soj quiꞌya̱j suun soj suun uun mozó a̱ maꞌ. Se̱ guun rá soj canoco̱ꞌ soj nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés a̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa taj cheꞌé cuta̱ꞌ nii taꞌngaꞌ man nee̱ man níꞌ maꞌ

2 Xca̱j nij soj cuentá se vaa nihánj me nana̱ taj xnaꞌanj ma̱ꞌán ꞌu̱nj si̱j cuꞌna̱j Pabló rihaan soj ei. Dan me se sese cuta̱ꞌ nii taꞌngaꞌ man soj, ne̱ taj yuꞌvee nó Jesucristó rihaan soj vaa ga̱a̱ a̱ maꞌ. 3 Nihánj me cata̱j xnaꞌanj uún ꞌu̱nj rihaan soj se vaa taranꞌ nij snóꞌo aꞌvej rá cuta̱ꞌ nii taꞌngaꞌ man roꞌ, no̱ xcúún nij soꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés ado̱nj. 4 Taꞌa̱j nij soj me rá canoco̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱, rá nij soꞌ, tza̱j ne̱ nuveé si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me síí ꞌyaj da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se síí tanáj xco̱ se lu̱j quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé níꞌ me nij soꞌ ado̱nj. 5 Xa̱ꞌ níꞌ, tza̱j ne̱ nu̱u̱ Nimán Diose̱ nimán níꞌ, ne̱ amán rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ man Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan me guun ya̱ rá níꞌ se vaa vaa güii cunu̱u sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ yoꞌo̱ naꞌvi̱j níꞌ nda̱a se quisi̱j ya̱ güii yoꞌ ado̱nj. 6 Xa̱ꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me se taj se ꞌyaj sese quita̱j taꞌngaꞌ man níꞌ, taj se ꞌyaj sese se̱ quitáá taꞌngaꞌ man níꞌ, taj se ꞌyaj maꞌ. ꞌO̱ se amán rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ man Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan cunuu ꞌe̱e̱ rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ man tinúú níꞌ, ne̱ cheꞌé ro̱j yoꞌ me cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ ado̱nj.

7 Ga̱a rque̱ me se a̱j sa̱ꞌ uxrá nocoꞌ soj man Diose̱ tza̱j nihaꞌ. Me síí caráán chrej rihaan soj se̱ cuchumán rá soj cuno̱ soj nana̱ ya̱ ya̱j ga̱. 8 Xa̱ꞌ nana̱ uno soj cuano̱, tza̱j ne̱ nuveé Dio̱se̱ me síí caꞌmii nana̱ yoꞌ rihaan soj maꞌ. Dan me se xa̱ꞌ Diose̱, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ canacúún soꞌ man soj canoco̱ꞌ soj man o̱rúnꞌ ya̱ soꞌ ado̱nj. 9 Neꞌen nij soj se vaa yoꞌóó cuꞌna̱j levadura se ꞌyaj namij rque rachrúún, me se do̱j tzinꞌ yoꞌ araa nii rque cunj, tza̱j ne̱ namij rque cunuda̱nj cunj, ꞌyaj yoꞌ, ne̱ ase vaa yoꞌóó cuꞌna̱j levadura roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa nana̱ ne̱ uno soj ado̱nj. Dan me se do̱j tzinꞌ nana̱ ne̱ uno soj, tza̱j ne̱ caꞌa̱nj niꞌya̱ queꞌe̱e̱ nij soj, quiꞌya̱j nana̱ ne̱ yoꞌ ei.

10 Dan me se ꞌu̱nj me se yoꞌo̱ amán raj niꞌya̱j ꞌu̱nj man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se vaa yoꞌo̱ cuya̱a̱n ga̱a̱ rá soj ga̱ ꞌu̱nj chugua̱nj. Ne̱ síí aꞌmii yoꞌó nana̱ roꞌ, tza̱j ne̱ ꞌyaj chru̱j soꞌ rihaan soj se vaa se̱ canocoꞌ sa̱ꞌ soj man Diose̱ chugua̱nj. Cheꞌé yan ꞌyaj soꞌ da̱nj roꞌ, cheꞌé dan quira̱nꞌ soꞌ sayuun, quiꞌya̱j Diose̱ na̱nj ado̱nj. Me maꞌa̱n si̱j me soꞌ, tza̱j ne̱ ya̱ quira̱nꞌ soꞌ sayuun, quiꞌya̱j Diose̱ ei.

11 Aꞌmii natáj ma̱ꞌán ꞌu̱nj rihaan yuvii̱ se vaa cuta̱ꞌ nii taꞌngaꞌ man yuvii̱, rá soj naꞌ. Taj, man tinu̱j, man nocoj. Sese da̱nj vaa nana̱ aꞌmii natáj ꞌu̱nj, ne̱ ne gu̱un naꞌa̱j yuvii̱ cuno̱ yuvii̱ nana̱ se vaa caviꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱ asuun sa̱j maꞌ. Tza̱j ne̱ guun naꞌa̱j nij yuvii̱ ei. Ne̱ ma̱a̱n cheꞌé dan ꞌyaj ndoꞌo nij yuvii̱ sayuun manj ado̱nj. 12 Dan me se vaa cheꞌé cata̱j níꞌ se vaa nij síí ꞌyaj sayuun man soj roꞌ, ꞌo̱ se veé, ne̱ vaa cheꞌé caꞌne̱ꞌ nij soꞌ nu̱ꞌ nee̱ man maꞌa̱n nij soꞌ vaa tza̱j ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé quiꞌya̱j níꞌ nu̱ꞌ se vaa me rá Nimán Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ á

13 Dan me se canacúún Diose̱ man nij soj gu̱un niha̱ꞌ nimán soj canoco̱ꞌ soj man soꞌ, tinu̱j, nocoj. Tza̱j ne̱ se̱ guun rá soj se vaa caꞌve̱e quiꞌya̱j soj náá guun se me rá nee̱ man maꞌa̱n soj quiꞌya̱j soj maꞌ. Tana̱nj cunu̱u ꞌe̱e̱ rá soj tinúú soj, ne̱ yoꞌo̱ quiꞌya̱j suun soj cheꞌé tinúú soj ei. 14 Dan me se ꞌo̱ cuya̱a̱n ya̱ vaa nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés ga̱ o̱rúnꞌ nana̱ nihánj chugua̱nj: “Adi̱ꞌ se ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man ma̱ꞌán so̱ꞌ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man yoꞌó yuvii̱ á”. Ne̱ nihánj me nana̱ no̱ xcúún níꞌ cuno̱ níꞌ, ne̱ sese da̱nj quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ síí ꞌyaj nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés me ya̱ níꞌ ado̱nj. A̱ ꞌó nana̱ se̱ cachiin cuno̱ uún níꞌ, sese da̱nj quiꞌya̱j níꞌ a̱ maꞌ. 15 Tza̱j ne̱ sese cunu̱ꞌ soj do̱ꞌ, sese gu̱un xco̱j ruva̱a̱ rá soj ni̱ꞌyaj soj tuviꞌ soj do̱ꞌ, sese quiꞌya̱j soj sayuun man tuviꞌ soj do̱ꞌ, ne̱ dan me se tadó uxrá soj ei. ꞌO̱ se sese da̱nj uun rá soj, ne̱ quiri̱ꞌ cunuda̱nj tuviꞌ soj, quiꞌya̱j soj na̱nj chugua̱nj.

16 Ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa yoꞌo̱ cuno̱ soj aꞌmii Nimán Diose̱ ga̱a chéé soj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ sese ina̱nj da̱nj quiꞌya̱j soj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ guun quiꞌya̱j soj se vaa me rá nee̱ man maꞌa̱n soj quiꞌya̱j soj maꞌ. 17 Dan me se ino̱ uxrá vaa se me rá nee̱ man níꞌ quiꞌya̱j yoꞌ ga̱ se me rá Nimán Diose̱ quiꞌya̱j yoꞌ ei. Dan me se ino̱ me rá ꞌo̱ ꞌo̱ ro̱j yoꞌ ei. Sese me rá níꞌ cuno̱ níꞌ rihaan Nimán Diose̱, ne̱ aráán nee̱ man níꞌ chrej rihaan níꞌ cuno̱ níꞌ rihaan Diose̱ chugua̱nj. Ne̱ sese me rá níꞌ quiꞌya̱j níꞌ se nij me rá nee̱ man níꞌ quiꞌya̱j yoꞌ, ne̱ aráán Nimán Diose̱ chrej rihaan níꞌ se̱ quiꞌyaj níꞌ da̱nj maꞌ. Ne̱ unuꞌ Nimán Diose̱ ga̱ nee̱ man níꞌ, ne̱ caꞌve̱e se me rá níꞌ quiꞌya̱j níꞌ nda̱a vaa me rá maꞌa̱n níꞌ quiꞌya̱j níꞌ, tza̱j ne̱ se̱ guun nucua̱j níꞌ quiꞌya̱j níꞌ da̱nj a̱ man ado̱nj. 18 Tza̱j ne̱ sese noco̱ꞌ soj man Nimán Diose̱, ne̱ taj cheꞌé canoco̱ꞌ soj se‑tucua̱nj Moisés a̱ mei.

19 Dan me se a̱j neꞌen soj da̱j vaa rasu̱u̱n me rá nee̱ man maꞌa̱n soj quiꞌya̱j yoꞌ ei. Me rá yoꞌ quiꞌya̱j yoꞌ cacunꞌ ga̱ yoꞌó chana̱ do̱ꞌ, me rá yoꞌ quiꞌya̱j yoꞌ se nij ndoꞌo do̱ꞌ, me rá yoꞌ quiꞌya̱j yoꞌ se naꞌa̱j ndoꞌo do̱ꞌ, 20 quinaꞌvi̱j soj rihaan yaꞌanj acój yuvii̱ do̱ꞌ, me rá uún yoꞌ caꞌmi̱i̱ soj ga̱ síí chru̱u̱n nano̱ꞌ soꞌ chrej cheꞌé soj do̱ꞌ, uun xco̱j ruva̱a̱ rá soj niꞌya̱j soj tinúú soj do̱ꞌ, unuꞌ soj ga̱ tinúú soj do̱ꞌ, axríj yuva̱a̱ soj man tinúú soj do̱ꞌ, ina̱nj me rá ꞌo̱ ꞌo̱ soj cavi̱i̱ sa̱ꞌ uún soj do̱ꞌ, uxraꞌ taꞌa̱j nij soj man nij soj do̱ꞌ, 21 uun xco̱j ruva̱a̱ rá soj niꞌya̱j soj tinúú soj do̱ꞌ, achráá ndoꞌo soj chraꞌ xno̱ ga̱ tuviꞌ soj do̱ꞌ, ne̱ dan me se queꞌe̱e̱ doj tuviꞌ cacunꞌ nihánj ꞌyaj uún soj, ꞌyaj nee̱ man maꞌa̱n soj na̱nj ado̱nj. A̱j cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj uún ꞌu̱nj rihaan soj se vaa yuvii̱ ꞌyaj da̱nj roꞌ, daj chiha̱a̱ míj se̱ cayáán nij soꞌ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ.

22 Tza̱j ne̱ sese ina̱nj rihaan Nimán Diose̱ cuno̱ níꞌ, ne̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá níꞌ tuviꞌ níꞌ do̱ꞌ, gu̱un niha̱ꞌ rá níꞌ do̱ꞌ, ga̱a̱ xe̱j nimán níꞌ do̱ꞌ, ga̱a̱ ina̱j nimán níꞌ do̱ꞌ, veꞌé quiꞌya̱j níꞌ rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, yoꞌo̱ cuchuma̱n rá níꞌ do̱ꞌ, 23 síí niꞌya̱nj aꞌmii gu̱un níꞌ do̱ꞌ, veꞌé cu̱tumé níꞌ man níꞌ da̱j quiꞌya̱j maꞌa̱n níꞌ do̱ꞌ, quiꞌya̱j Nimán Diose̱ ei. Ina̱nj da̱nj ga̱a̱ níꞌ sese veꞌé cuno̱ níꞌ rihaan Nimán Diose̱ na̱nj ado̱nj. Yoꞌ me sese quiꞌya̱j níꞌ nda̱a vaa taj nana̱ nihánj, ne̱ taj cacunꞌ quita̱j xráá níꞌ quiꞌya̱j nana̱ nihánj a̱ maꞌ. 24 Dan me se níꞌ si̱j a̱j canocoꞌ man Jesucristó roꞌ, me se a̱j ticaviꞌ Jesucristó man nu̱ꞌ se chiꞌi̱i̱ ma̱n nimán níꞌ, ga̱a caviꞌ soꞌ rihaan rcutze̱, ne̱ dan me se quisíj quiꞌyaj nee̱ man níꞌ cacunꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quiꞌyaj uún níꞌ se chiꞌi̱i̱ me rá nee̱ man níꞌ quiꞌya̱j yoꞌ a̱ maꞌ. 25 Dan me se cheꞌé se cunuu sa̱ꞌ nimán níꞌ, quiꞌyaj Nimán Diose̱, cheꞌé dan yoꞌo̱ cuno̱ níꞌ nu̱ꞌ se vaa cata̱j xnaꞌanj Nimán Diose̱ rihaan níꞌ ei. 26 Se̱ caꞌmii xta̱ꞌ níꞌ a̱ ꞌó xcoꞌ a̱ maꞌ. Se̱ caꞌmii raꞌyunj níꞌ rihaan tinúú níꞌ a̱ maꞌ. Se̱ guun xco̱j ruva̱a̱ rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ tinúú níꞌ a̱ maꞌ.

6

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé ra̱cuíj níꞌ man tinúú níꞌ a

1 Sese ya̱ xcaj nij soj cuentá se vaa quiꞌyaj ꞌo̱ tinúú soj cacunꞌ, ne̱ soj si̱j veꞌé noco̱ꞌ Nimán Diose̱ roꞌ, nago̱ꞌ soj chrej man síí tumé cacunꞌ da̱j quiꞌya̱j soꞌ rej rihaan soꞌ, tinu̱j, nocoj. Tza̱j ne̱ nica̱ꞌ ga̱a̱ nimán soj, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ soj nana̱ sa̱ꞌ ga̱ síí tumé cacunꞌ ei. Dan me se ta̱dó soj ga̱ maꞌa̱n soj ga̱a nagoꞌ soj chrej ei. Sese se̱ tadó soj, ne̱ maꞌa̱n soj do̱ꞌ caꞌa̱nj chrej chiꞌi̱i̱ na̱nj chugua̱nj. 2 Dan me se caꞌve̱e se me maꞌa̱n sayuun ranꞌ tinúú soj, tza̱j ne̱ ra̱cuíj soj man soꞌ ei. Sese da̱nj quiꞌya̱j soj, ne̱ síí quiꞌyaj nu̱ꞌ tucuáán cuchruj Jesucristó cheꞌé níꞌ me soj ga̱a̱ na̱nj chugua̱nj. 3 Ne̱ sese vaa síí guun rá se vaa síí sa̱ꞌ me maꞌa̱n soꞌ, ne̱ síí ne neꞌen uxrá me soꞌ, ne̱ síí tihaꞌ yuꞌunj man maꞌa̱n me soꞌ na̱nj ei. 4 Tza̱j ne̱ naquiꞌya̱j cu̱u ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ da̱j ꞌyaj maꞌa̱n níꞌ, ne̱ sese veꞌé ꞌyaj níꞌ, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá níꞌ cheꞌé se vaa veꞌé ꞌyaj maꞌa̱n níꞌ ei. Tza̱j ne̱ ne nó xcúún níꞌ naquiꞌya̱j cu̱u níꞌ da̱j ꞌyaj tinúú níꞌ maꞌ. Se̱ cataj níꞌ se vaa sa̱ꞌ doj ꞌyaj níꞌ rihaan tinúú níꞌ maꞌ. 5 Ma̱a̱n se ino̱ vaa suun ata̱ ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ, ne̱ no̱ xcúún ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ ca̱ta̱ níꞌ suun vaa rihaan maꞌa̱n níꞌ na̱nj ado̱nj.

6 Dan me se síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Diose̱ roꞌ, me se no̱ xcúún soꞌ cuxra̱ꞌ taꞌa̱j soꞌ nu̱ꞌ se sa̱ꞌ rihaan síí tihaa̱n se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan soꞌ a.

7 Tza̱j ne̱ se̱ tihaꞌ yuꞌunj soj man maꞌa̱n soj maꞌ. Se̱ caꞌvee tiha̱ꞌ soj man Diose̱ maꞌ. Dan me se sese ꞌyaj yoꞌo̱ soꞌ sayuun rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ ga̱a̱ ndoꞌo sayuun quita̱j xráá soꞌ, 8 ne̱ sese quiꞌya̱j yoꞌo̱ soꞌ ina̱nj se vaa me rá nee̱ man maꞌa̱n soꞌ quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ nee̱ man soꞌ quiꞌya̱j quiri̱ꞌ nu̱ꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj. Sese quiꞌya̱j yoꞌo̱ soꞌ ina̱nj se vaa me rá Nimán Diose̱ quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ Nimán Diose̱ quiꞌya̱j ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ soꞌ ca̱yáán soꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. 9 Se̱ guun rmi̱i̱ níꞌ quiꞌya̱j sa̱ꞌ níꞌ maꞌ. Sese se̱ quiriꞌ rá níꞌ, ne̱ quisi̱j güii cachrón Diose̱, ne̱ sa̱ꞌ uxrá doj cavi̱i̱ níꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ ei. 10 Dan me se ya̱j vaa yaꞌnúj rihaan níꞌ roꞌ, quiꞌya̱j suun ndoꞌo níꞌ cheꞌé se sa̱ꞌ cuano̱ ei. Cheꞌé dan veꞌé uxrá quiꞌya̱j suun níꞌ, ra̱cuíj níꞌ man cunuda̱nj yuvii̱ ei. Tza̱j ne̱ doj a̱ gu̱un rá níꞌ ra̱cuíj níꞌ man nij tinúú níꞌ nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa guun niha̱ꞌ rá Pabló ina̱nj cheꞌé se caviꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱ cheꞌé níꞌ a

11 Ni̱ꞌyaj soj ei. Xi̱j ndoꞌo vaa letrá cachrón raꞌaj ma̱ꞌanj cheꞌé nij soj chugua̱nj. 12 Nij síí me rá veꞌé caꞌmi̱i̱ yuvii̱ cheꞌé roꞌ, maꞌa̱n nij soꞌ me síí me rá cata̱ꞌ taꞌngaꞌ man soj na̱nj ado̱nj. Da̱nj ꞌyaj nij soꞌ cheꞌé se naꞌvej rá nij soꞌ quiꞌya̱j yuvii̱ sayuun man nij soꞌ cheꞌé se noco̱ꞌ nij soꞌ man Jesucristó síí caviꞌ rihaan rcutze̱ na̱nj chugua̱nj. Ma̱a̱n cheꞌé dan aꞌmii nij soꞌ da̱nj rihaan soj na̱nj ado̱nj. 13 Dan me se ataꞌ taꞌngaꞌ man nij soꞌ, tza̱j ne̱ ne nocoꞌ sa̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ se‑tucua̱nj Moisés maꞌ. Tza̱j ne̱ ina̱nj me rá nij soꞌ cata̱ꞌ taꞌngaꞌ man soj, ga̱a ne̱ caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ nij soꞌ cata̱j nij soꞌ se vaa cataꞌ taꞌngaꞌ man soj quiꞌyaj maꞌa̱n ya̱ nij soꞌ, cheꞌé se quiꞌyaj nij soꞌ fuerzá man soj, cata̱j nij soꞌ a. 14 Ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌmii xta̱ꞌ ꞌu̱nj maꞌ. ꞌO̱ se guun niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj ina̱nj cheꞌé se caviꞌ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan rcutze̱ cheꞌé níꞌ, ne̱ xa̱ꞌ chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ ase vaa se caviꞌ roꞌ, da̱nj vaa chumii̱ nihánj rihaan ꞌu̱nj, ne̱ taj yuꞌvee nó chumii̱ nihánj rihaan ꞌu̱nj, ne̱ yoꞌo̱ tanáj ꞌu̱nj man se vaa ꞌyaj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj. 15 Taj se ꞌyaj sese ta̱j taꞌngaꞌ man níꞌ do̱ꞌ, taj se ꞌyaj sese nuviꞌ taꞌngaꞌ táá man níꞌ do̱ꞌ maꞌ. Núj naquiꞌyaj naca̱ Diose̱ man níꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ya̱ níꞌ na̱nj ado̱nj. 16 Me rá ꞌu̱nj ga̱a̱ xe̱j nimán taranꞌ soj si̱j noco̱ꞌ tucuáán nihánj, ne̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man soj ei. Ya̱ yuvii̱ israelitá me soj rihaan Diose̱ na̱nj chugua̱nj.

17 Dan me se a̱j quiranꞌ ndoꞌo nee̱ mán ꞌu̱nj sayuun cheꞌé se ꞌyaj suun ꞌu̱nj cheꞌé Jesucristó natáꞌ ꞌu̱nj rihaan yuvii̱ cheꞌé soꞌ, ne̱ cheꞌé dan naꞌvej rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j soj doj sayuun mán ꞌu̱nj a̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa me rá Pabló quiꞌya̱j Jesucristó se lu̱j cheꞌé nij síí ma̱n Galacia a

18 Me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j ndoꞌo Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se lu̱j cheꞌé nimán nij soj, tinu̱j, nocoj. Ya̱ uxrá ei. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

Efesios

1

2

3

4

5

6

Nihánj me ꞌo̱ yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pabló caꞌnéé soꞌ rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Efeso a

1

1 Síí cuꞌna̱j Pabló mej, ne̱ cuneꞌ Jesucristó mán ꞌu̱nj guún ꞌu̱nj apóstol nataꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan nij yuvii̱, cheꞌé se da̱nj me rá Diose̱ qui̱ꞌyáj a. ꞌYáá ꞌu̱nj yanj cartá nihánj caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan nij soj si̱j sa̱ꞌ rihaan Diose̱ ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Efeso si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó a. 2 Me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j ndoꞌo Rej níꞌ Diose̱ do̱ꞌ, quiꞌya̱j Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, se lu̱j cheꞌé nij soj, ne̱ me rá ꞌu̱nj ga̱a̱ xe̱j nimán nij soj, quiꞌya̱j ro̱j soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nu̱ꞌ se lu̱j quiꞌyaj ndoꞌo Diose̱ cheꞌé nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, cheꞌé níꞌ si̱j yaníj do̱ꞌ a

3 Ina̱nj sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱ Rej Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ veꞌé ndoꞌo quiꞌyaj soꞌ cheꞌé níꞌ, ne̱ rqué ndoꞌo soꞌ se sa̱ꞌ man níꞌ, ne̱ se sa̱ꞌ cavii rej xta̱ꞌ cavii maꞌa̱n ya̱ Nimán Diose̱ me rqué Diose̱ man níꞌ, cheꞌé se síí noco̱ꞌ man Jesucristó me níꞌ a. 4 Ne̱ dan me se cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me níꞌ, cheꞌé dan me asi̱j ataa quiꞌya̱j Diose̱ chumii̱ nihánj me narii soꞌ man níꞌ gu̱un níꞌ síí sa̱ꞌ rihaan maꞌa̱n soꞌ, ne̱ se̱ tumé níꞌ cacunꞌ, rá soꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ dan me se cunuu ꞌe̱e̱ rá soꞌ man níꞌ, 5 ne̱ cuneꞌ soꞌ man níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ man Jesucristó ne̱ gu̱un taꞌni̱j maꞌa̱n soꞌ man níꞌ, nda̱a vaa quirii nimán maꞌa̱n soꞌ quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé níꞌ, 6 ga̱a ne̱ cheꞌé dan veꞌé caꞌmi̱i̱ níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man Diose̱, ne̱ cata̱j níꞌ se vaa veꞌé ndoꞌo quiꞌyaj soꞌ se lu̱j cheꞌé níꞌ, cheꞌé se noco̱ꞌ níꞌ man Jesucristó síí ꞌe̱e̱ rá soꞌ man ado̱nj.

7 Ne̱ cheꞌé se caviꞌ Jesucristó cheꞌé níꞌ roꞌ, cheꞌé dan navij cacunꞌ xráá níꞌ, cheꞌé se sa̱ꞌ uxrá vaa rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man níꞌ, 8 ne̱ Diose̱ roꞌ, me síí quiꞌyaj ndoꞌo se lu̱j cheꞌé níꞌ se vaa rqué ndoꞌo soꞌ nana̱ cu̱u man níꞌ, ne̱ xcaj ndoꞌo níꞌ cuentá, quiꞌyaj soꞌ ado̱nj. 9 ꞌO̱ se soꞌ me síí quiꞌyaj xcaj níꞌ cuentá cheꞌé nana̱ naca̱ nana̱ aꞌmii cheꞌé da̱j me rá maꞌa̱n soꞌ quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó, 10 asa̱ꞌ quisíj güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj a. Dan me se güii yoꞌ me se gu̱un chij Jesucristó rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ gu̱un chij Jesucristó rihaan taranꞌ nij rasu̱u̱n ma̱n rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, rihaan cunuda̱nj nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj do̱ꞌ a.

11-12 Ne̱ cheꞌé Jesucristó me se narii Diose̱ man núj si̱j israelitá si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ dan me se narii soꞌ man núj cheꞌé se a̱j cuneꞌ soꞌ man núj gu̱un núj nij síí ga̱a̱ nucua̱j rá ga̱a asino ya̱a̱n man Jesucristó, cheꞌé rej veꞌé nata̱ꞌ núj se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱ a. Dan me se ina̱nj da̱nj guun rá Diose̱ quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ soꞌ me síí avii ndoꞌo raa̱ da̱j quiꞌya̱j, ne̱ soꞌ me síí ꞌyaj nu̱ꞌ nda̱a vaa avii raa̱ soꞌ quiꞌya̱j soꞌ ado̱nj.

13 Ne̱ vaa nij soj si̱j yaníj uún, ne̱ cuno soj nana̱ ya̱ se vaa caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá níꞌ quiꞌya̱j Jesucristó, ne̱ cuchumán rá soj niꞌya̱j soj man Jesucristó, ne̱ cheꞌé Jesucristó me se caꞌnaꞌ Nimán Diose̱ catúj Nimán Diose̱ nimán soj, ne̱ Nimán Diose̱ me se caꞌnaꞌ rihaan níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Diose̱, nda̱a vaa cataꞌ tuꞌva Diose̱ ga̱a naá, ne̱ cheꞌé se nu̱u̱ Nimán Diose̱ nimán níꞌ roꞌ, cheꞌé dan neꞌen ya̱ níꞌ se vaa me níꞌ taꞌníí Diose̱ 14 ne̱ ya̱ rque̱ ndoꞌo Diose̱ se sa̱ꞌ man níꞌ vaa güii na̱nj ado̱nj. Dan me se rqué Diose̱ Nimán Diose̱ rihaan níꞌ, cataj Diose̱ se vaa ya̱ naca̱j Diose̱ man níꞌ vaa güii, ne̱ quinani̱i̱ níꞌ rihaan sayuun, cheꞌé rej veꞌé nata̱ꞌ taranꞌ níꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa achíín niꞌya̱j Pabló rihaan Diose̱ se vaa xca̱j sa̱ꞌ doj nij síí ma̱n Efeso cuentá cheꞌé Jesucristó quiꞌya̱j Diose̱ a

15 Dan me se cunó ꞌu̱nj nana̱ se vaa amán rá nij soj niꞌya̱j nij soj man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ cunó ꞌu̱nj nana̱ se vaa ꞌe̱e̱ rá soj man taranꞌ nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱, ne̱ cheꞌé se vaa quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan 16 yoꞌo̱ nagóꞌ ꞌu̱nj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé soj ga̱a achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj cheꞌé soj rihaan Diose̱ ado̱nj. 17 Dan me se Diose̱ me síí caꞌnéé man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ caꞌna̱ꞌ soꞌ rihaan chumii̱, ne̱ Rej níꞌ nicu̱nꞌ xta̱ꞌ me uún Diose̱, ne̱ síí uun chij sa̱ꞌ uxrá me soꞌ, ne̱ cheꞌé dan achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan Diose̱ se vaa rque̱ ndoꞌo soꞌ nana̱ cu̱u sa̱ꞌ nimán soj, ne̱ achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj se vaa gu̱un nucua̱j soj nari̱ꞌ soj nu̱ꞌ nana̱ naca̱ tihaa̱n soꞌ man níꞌ, ga̱a ne̱ sa̱ꞌ doj xca̱j maꞌa̱n soj cuentá cheꞌé soꞌ ei.

18 Dan me se xca̱j soj cuentá sa̱ꞌ doj, ne̱ queneꞌe̱n soj me cheꞌé nacúún Diose̱ man soj, ne̱ queneꞌe̱n soj nu̱ꞌ se vaa quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé soj, ne̱ gu̱un rá soj se vaa vaa cheꞌé ndoꞌo canocoꞌ soj man Jesucristó ado̱nj. Queneꞌe̱n soj se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa se quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé taranꞌ níꞌ si̱j sa̱ꞌ noco̱ꞌ man soꞌ, 19 ne̱ queneꞌe̱n soj se vaa gu̱un nucua̱j ndoꞌo Diose̱ ra̱cuíj Diose̱ man níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man soꞌ a. Nucua̱j ndoꞌo Diose̱ ado̱nj.

20 Cheꞌé se nucua̱j Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan cunuu iꞌna̱ꞌ ya̱ uún Jesucristó, quiꞌyaj Diose̱ ga̱a caviꞌ Jesucristó, ne̱ guun chij uxrá Jesucristó rej xta̱ꞌ rej xꞌnu̱j Diose̱, quiꞌyaj uún Diose̱ ado̱nj. 21 Veé dan, ne̱ uun chij ya̱ Jesucristó rihaan taranꞌ nij yuvii̱ do̱ꞌ, rihaan taranꞌ nij yaꞌanj rii taꞌngaꞌ rihaan chumii̱ nihánj do̱ꞌ, tza̱j ne̱ ne do̱j cuano̱ me uun chij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se gu̱un chij soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj. 22 Ne̱ uun chij Jesucristó rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n quiꞌyaj Diose̱, ne̱ dan me se Diose̱ me síí quiꞌyaj rii taꞌngaꞌ Jesucristó rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n cheꞌé níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man soꞌ ado̱nj. 23 Ne̱ ase vaa nee̱ man Jesucristó roꞌ, da̱nj vaa níꞌ, uno níꞌ rihaan soꞌ, ne̱ dan me se soꞌ me síí ꞌni̱j raꞌa man cunuda̱nj rasu̱u̱n ma̱n rihaan nu̱ꞌ cachra̱ꞌ chumii̱, ne̱ soꞌ me síí rqué nu̱ꞌ se vaa achiin man nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j vaa cavii sa̱ꞌ níꞌ si̱j yaníj, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ síí cunuu sa̱ꞌ nimán rihaan Diose̱ me níꞌ cuano̱, cheꞌé se lu̱j quiꞌyaj u̱u̱n Diose̱ cheꞌé níꞌ a

1 Ga̱a rque̱ me se maꞌa̱n nij soj me síí tumé ndoꞌo cacunꞌ, ne̱ cheꞌé dan quiriꞌ nu̱ꞌ nimán nij soj, ne̱ taj se quiꞌyáꞌ caꞌve̱e quinani̱i̱ soj rihaan sayuun a̱ maꞌ. 2 Dan me se quiꞌyaj soj nda̱a vaa ꞌyaj yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ quiꞌyaj soj nu̱ꞌ rasu̱u̱n chiꞌi̱i̱ rasu̱u̱n niha̱ꞌ rá síí chre̱e síí rii taꞌngaꞌ rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ síí chéé uun chij rque nana̱, ne̱ soꞌ me síí rii taꞌngaꞌ rihaan nimán nij yuvii̱ naꞌvej rá cuno̱ rihaan Diose̱ a. 3 Ne̱ ase vaa ꞌyaj nij yuvii̱ vaa da̱nj roꞌ, da̱nj quiꞌyaj gue̱e̱ taranꞌ níꞌ ga̱a rque̱, ne̱ quiꞌyaj níꞌ cacunꞌ ga̱ nij soꞌ, ne̱ quiꞌyaj níꞌ ina̱nj se me rá nee̱ man níꞌ quiꞌya̱j níꞌ a. Ina̱nj se cavii raa̱ maꞌa̱n níꞌ quiꞌyaj níꞌ, ne̱ yuvii̱ caꞌmaan rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man me níꞌ ga̱a rque̱, ne̱ ase vaa nij yuvii̱ chéé rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa níꞌ ga̱a rque̱ ei.

4 Tza̱j ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá Diose̱ man níꞌ, 5 ne̱ queneꞌen Diose̱ se vaa a̱j quiriꞌ nu̱ꞌ nimán níꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ, ne̱ cheꞌé dan, ase vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, quiꞌyaj Diose̱ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa uún níꞌ cunuu sa̱ꞌ nimán níꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ cheꞌé dan caꞌve̱e ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj. (Dan me se ma̱a̱n cheꞌé se lu̱j quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé soj me se caꞌve̱e quinani̱i̱ soj rihaan chrej chiꞌi̱i̱ uun chij nimán soj ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj ei.) 6 Ne̱ ase vaa cavii Jesucristó cayáán soꞌ rej xta̱ꞌ, quiꞌyaj Diose̱ roꞌ, da̱nj quiꞌyaj uún Diose̱ cheꞌé níꞌ, cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me níꞌ, ne̱ vaa güii cavi̱i̱ níꞌ ca̱yáán níꞌ ga̱ soꞌ rej xta̱ꞌ ei. 7 Nda̱a síj, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj queneꞌe̱n nij yuvii̱ se vaa quiꞌyaj ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé níꞌ, ne̱ dan me se queneꞌe̱n nij yuvii̱ se vaa cunuu ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá Diose̱ man níꞌ cheꞌé se síí noco̱ꞌ man Jesucristó me níꞌ na̱nj ado̱nj.

8 Dan me se xca̱j nij soj cuentá se vaa ina̱nj cheꞌé se lu̱j quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé soj me quinanii soj rihaan chrej chiꞌi̱i̱ uun chij nimán soj ne̱ cavii sa̱ꞌ soj á. Dan me se ma̱a̱n cheꞌé se amán rá soj niꞌya̱j soj man soꞌ me cavii sa̱ꞌ soj ei. Nuveé maꞌa̱n soj me síí ꞌyaj aꞌvee avii sa̱ꞌ soj maꞌ. Ma̱a̱n se Diose̱ racuíj man soj don aꞌvee avii sa̱ꞌ soj na̱nj ado̱nj. 9 Nuveé cheꞌe̱ rasu̱u̱n sa̱ꞌ quiꞌyaj soj me cavii sa̱ꞌ soj maꞌ. ꞌO̱ se naꞌvej Diose̱ caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ yuvii̱ cata̱j yuvii̱ se vaa maꞌa̱n nij yuvii̱ me síí quiꞌyaj cavii sa̱ꞌ nij yuvii̱ maꞌ. 10 ꞌO̱ se Diose̱ me síí quiꞌyaj man níꞌ, ne̱ quiꞌyaj Diose̱ man níꞌ cheꞌé rej canoco̱ꞌ níꞌ man Jesucristó ne̱ veꞌé quiꞌya̱j suun níꞌ suun sa̱ꞌ, rá Diose̱, ne̱ cheꞌé maꞌa̱n Diose̱ me aꞌvee quiꞌya̱j suun níꞌ suun sa̱ꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj.

11 Dan me se neꞌen soj se vaa nuveé yuvi̱i̱ israelitá me soj maꞌ. ꞌO̱ se yuvii̱ yaníj me soj, ne̱ dan me se cataj núj si̱j israelitá se vaa nij vaa nee̱ man soj ado̱nj. Tza̱j ne̱ cutaꞌ núj taꞌngaꞌ man nee̱ man maꞌa̱n núj, ne̱ cheꞌé dan me síí ata̱ taꞌngaꞌ me núj, taj yuvii̱ niꞌya̱j yuvii̱ man núj ado̱nj. Yoꞌo̱ xca̱j soj cuentá 12 se vaa ga̱a rque̱ roꞌ, nuveé si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me nij soj maꞌ. ꞌO̱ se si̱j yaníj rihaan núj si̱j israelitá me soj ga̱a naá na̱nj ado̱nj. Dan me se nuveé si̱j no̱ xcúún a̱ ꞌó xcoꞌ canoco̱ꞌ man Diose̱ me soj ga̱a rque̱ maꞌ. Ma̱a̱n se si̱j ꞌyaj rmaꞌa̱n rihaan chumii̱ me soj na̱nj ado̱nj. Dan me se ya̱ cataꞌ tuꞌva Diose̱ cheꞌé núj si̱j israelitá se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ núj, tza̱j ne̱ taj nana̱ cataꞌ tuꞌva Diose̱ cheꞌé nij soj ga̱a rque̱ maꞌ. Dan me se a̱j queneꞌen nij soj se vaa se̱ cavii sa̱ꞌ nij soj do̱ꞌ, se̱ racuíj Diose̱ man nij soj do̱ꞌ, ga̱a̱ man ado̱nj. Ma̱a̱n se chéé u̱u̱n nij soj rihaan chumii̱ ga̱a rque̱ na̱nj ado̱nj. 13 Tza̱j ne̱ ya̱j me se nda̱ꞌ se ne queneꞌe̱n uxrá soj man Diose̱, tza̱j ne̱ caꞌnaꞌ Jesucristó caviꞌ Jesucristó cheꞌé soj, ne̱ guun cheꞌe̱ soj canocoꞌ soj man Diose̱, quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ guun cheꞌe̱ Jesucristó naquiꞌyaj chre̱ꞌ soꞌ man nij soj cheꞌé ton cayanj man soꞌ rihaan rcutze̱ na̱nj ado̱nj.

14 Ne̱ Jesucristó roꞌ, me síí naquiꞌyaj dínj man núj si̱j israelitá ga̱ soj si̱j yaníj, ga̱a ne̱ o̱rúnꞌ ya̱ chumanꞌ me taranꞌ níꞌ cuano̱, quiꞌyaj soꞌ a. ꞌO̱ se tiriꞌ soꞌ chingá caꞌneꞌ tanu̱u̱ man níꞌ ga̱ tuviꞌ níꞌ, ga̱a caviꞌ maꞌa̱n soꞌ rihaan rcutze̱, 15 ne̱ dan me se chingá yoꞌ roꞌ, me se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ yoꞌo̱ tinavij Jesucristó tucuáán yoꞌ na̱nj ado̱nj. Cheꞌé dan me ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa taranꞌ níꞌ cuano̱, ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tuviꞌ níꞌ, quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ yoꞌo̱ cunuu naca̱ nimán níꞌ, quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ dínj vaa nimán taranꞌ níꞌ, quiꞌyaj ya̱ soꞌ ado̱nj. 16 Cheꞌé se caviꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱ roꞌ, cheꞌé dan o̱rúnꞌ ya̱ chumanꞌ me níꞌ cuano̱, ne̱ yoꞌo̱ quiꞌyaj canaán Jesucristó man nu̱ꞌ se aꞌmaan rá ma̱n nimán taranꞌ níꞌ, ne̱ dan me se cunuu rcuaꞌa̱a̱n taranꞌ níꞌ ga̱ Diose̱, quiꞌyaj Jesucristó a.

17 Dan me se caꞌnaꞌ Jesucristó, ne̱ nataꞌ soꞌ rihaan nu̱ꞌ soj si̱j yaníj do̱ꞌ, rihaan núj si̱j israelitá si̱j nica̱j se‑tucua̱nj Diose̱ do̱ꞌ, se vaa dínj cuma̱n taranꞌ níꞌ rihaan Diose̱ á. 18 ꞌO̱ se cheꞌé Jesucristó me se nu̱u̱ Nimán Diose̱ nimán taranꞌ níꞌ, ne̱ cheꞌé dan vaa yaꞌnúj rihaan taranꞌ níꞌ cachi̱nj niꞌya̱j maꞌa̱n níꞌ rihaan Rej níꞌ Diose̱ ado̱nj.

19 Cheꞌé dan nuveé si̱j ma̱n yoꞌó chumanꞌ me soj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se si̱j neꞌen man Diose̱ me nij soj cuano̱ na̱nj ado̱nj. Nuveé si̱j noco̱ꞌ yoꞌó tucuáán me soj maꞌ. Ma̱a̱n se maꞌa̱n soj me síí cunuu sa̱ꞌ nimán, ne̱ nocoꞌ nu̱ꞌ taranꞌ níꞌ man Diose̱ ya̱j ado̱nj. 20 Xa̱ꞌ tucuáán noco̱ꞌ taranꞌ níꞌ cuano̱ roꞌ, ase vaa ꞌo̱ veꞌ sa̱ꞌ ꞌyaj nii xráá yuvej sa̱ꞌ ina̱nj roꞌ, da̱nj vaa níꞌ, ne̱ nij yuvej sa̱ꞌ yoꞌ roꞌ, me núj si̱j apóstol cuneꞌ Jesucristó do̱ꞌ, nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá do̱ꞌ, ne̱ yuvej sa̱ꞌ doj rihaan taranꞌ nij yuvej na̱j tacóó veꞌ yoꞌ, tza̱j ne̱ maꞌa̱n ya̱ Jesucristó me yoꞌ vaa na̱nj chugua̱nj. 21 Dan me se yoꞌo̱ chre̱ꞌ ga̱a̱ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó, ga̱a ne̱ yoꞌo̱ cuya̱a̱n na̱xcaj nuvií ei. Ne̱ nuvií yoꞌ roꞌ, me nu̱ꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ na̱nj ado̱nj. 22 Ne̱ maꞌa̱n nij soj roꞌ, me se cheꞌé se noco̱ꞌ soj man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, cheꞌé dan cunuu rcuaꞌa̱a̱n soj ga̱ yoꞌó nij síí guun nuvií, ne̱ nihánj me se maꞌa̱n ya̱ Nimán Diose̱ yáán scaꞌnúj taranꞌ níꞌ ei.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌneꞌ Diose̱ suun rihaan Pabló nata̱ꞌ soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan níꞌ si̱j yaníj a

1 Neꞌen nij soj se vaa ꞌni̱j ꞌu̱nj tagaꞌ cheꞌé se nocóꞌ ꞌu̱nj man Jesucristó, ne̱ ꞌyaj suun ꞌu̱nj aꞌmii natáj ꞌu̱nj rihaan nij soj si̱j yaníj cheꞌé soꞌ, 2 ne̱ a̱j neꞌen soj se vaa atá ꞌu̱nj suun quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé soj si̱j yaníj na̱nj ado̱nj. Dan me se quiꞌyaj ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé ꞌu̱nj, ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun rihanj quiꞌya̱j sunj cheꞌé soj ei. 3 Dan me se tihaa̱n naca̱ Diose̱ rihanj da̱j me rá Diose̱ quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ a̱j cachrón ꞌu̱nj do̱j nana̱ cheꞌé se vaa tihaa̱n Diose̱ manj rihaan yanj cartá caꞌnéé ꞌu̱nj rihaan soj ga̱a rque̱ ado̱nj. 4 Naya̱a̱ soj yanj cartá yoꞌ, ne̱ xca̱j soj cuentá cheꞌé nu̱ꞌ nana̱ naríꞌ ꞌu̱nj nana̱ cheꞌé nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Jesucristó cheꞌé yuvii̱ ei. 5 Ga̱a rque̱ roꞌ, ne cata̱j xnaꞌanj Diose̱ nana̱ yoꞌ rihaan yuvii̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ nda̱a ya̱j roꞌ, me tihaa̱n Nimán Diose̱ nana̱ yoꞌ rihaan núj si̱j apóstol si̱j sa̱ꞌ cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱, ne̱ tihaa̱n soꞌ nana̱ yoꞌ rihaan yoꞌó nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱ a. 6 Dan me se tihaa̱n soꞌ nana̱ se vaa cuno̱ nij soj si̱j yaníj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ soj ga̱ núj si̱j israelitá ado̱nj. Ne̱ nana̱ cataꞌ tuꞌva Diose̱ cheꞌé nij síí canoco̱ꞌ man Jesucristó roꞌ, quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ cheꞌé nij soj si̱j yaníj ga̱ núj si̱j israelitá na̱nj chugua̱nj.

7 Ne̱ vaa ndoꞌo suun rihanj nata̱ꞌ ꞌu̱nj nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ yoꞌ me se lu̱j quiꞌyaj Diose̱ cheꞌej ado̱nj. Nda̱ꞌ se ne nó xcúún ꞌu̱nj quiri̱ꞌ ꞌu̱nj se lu̱j nihánj, tza̱j ne̱ maꞌa̱n ya̱ Diose̱ me síí rqué se lu̱j nihánj manj na̱nj ei. Soꞌ me síí nucua̱j ndoꞌo, ne̱ guun nu̱cuáj quiꞌyaj sunj, quiꞌyaj Diose̱ na̱nj chugua̱nj. 8 Nda̱ꞌ se síí nica̱ꞌ doj rihaan taranꞌ nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ mej, tza̱j ne̱ quiꞌyaj Diose̱ se lu̱j yoꞌ rihanj, ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun rihanj nata̱j nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij soj si̱j yaníj se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa se quiꞌyaj Jesucristó cheꞌé níꞌ ado̱nj. 9 Ne̱ me rá Diose̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan yuvii̱ nu̱ꞌ se vaa quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé nij yuvii̱ a. Dan me se Diose̱ me síí quiꞌyaj nu̱ꞌ rasu̱u̱n, ne̱ a̱j neꞌen soꞌ da̱j quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé yuvii̱, tza̱j ne̱ ne cata̱j xnaꞌanj soꞌ rihaan yuvii̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌnaꞌ maꞌ. 10 Tza̱j ne̱ nij yaꞌanj ma̱n rej xta̱ꞌ roꞌ, me rá Diose̱ xca̱j nij soꞌ cuentá cuano̱ se vaa ina̱nj nana̱ cu̱u sa̱ꞌ ndoꞌo avii raa̱ Diose̱, ne̱ queneꞌe̱n nij soꞌ man taranꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó, ne̱ xca̱j nij soꞌ cuentá se vaa avii ndoꞌo raa̱ Diose̱ ado̱nj. 11 Dan me se guun rá Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌnaꞌ se vaa quiꞌya̱j soꞌ da̱nj tió ma̱n níꞌ, ne̱ guun rá soꞌ se vaa caꞌne̱j soꞌ man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan chumii̱ nihánj a. 12 Ne̱ cheꞌé se amán rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan caꞌve̱e cachi̱nj niꞌya̱j maꞌa̱n níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ taj cheꞌé cuchuꞌvi̱ꞌ níꞌ caꞌmi̱i̱ níꞌ ga̱ Diose̱ maꞌ.

13 Cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa se̱ cuchuꞌviꞌ nimán soj queneꞌe̱n soj sayuun quiránꞌ ꞌu̱nj cheꞌé soj maꞌ. Ma̱a̱n se tana̱nj a̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj doj cheꞌé sayuun ránꞌ ꞌu̱nj nihánj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa achíín niꞌya̱j Pabló rihaan Diose̱ se vaa sa̱ꞌ doj xca̱j nij síí ma̱n Efeso cuentá se vaa ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá Jesucristó man níꞌ a

14 Cheꞌé se cavii sa̱ꞌ ndoꞌo nij soj ga̱ núj, cheꞌé dan canicunꞌ ru̱j ꞌu̱nj, ne̱ achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan Rej níꞌ Diose̱ cheꞌé soj ado̱nj. 15 Dan me se Diose̱ me Rej nu̱ꞌ taranꞌ nij xꞌneꞌ nij síí ma̱n rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, Rej nu̱ꞌ taranꞌ nij xꞌneꞌ níꞌ si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj do̱ꞌ, 16 ne̱ achíín ni̱ꞌyáj rihaan soꞌ cheꞌé soj se vaa nari̱ꞌ nucuaj nimán soj quiꞌya̱j Nimán Diose̱ ado̱nj. 17 Ne̱ achíín ni̱ꞌyáj se vaa cuchuma̱n doj rá soj queneꞌe̱n soj man Jesucristó, ne̱ yoꞌo̱ natu̱u̱ Jesucristó nimán soj quiꞌya̱j Diose̱, ga̱a ne̱ yoꞌo̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá soj man taranꞌ tinúú soj ado̱nj. 18-19 Nda̱a síj, ga̱a ne̱ nari̱ꞌ nucuaj ndoꞌo nimán soj, ne̱ gu̱un nucua̱j soj xca̱j sa̱ꞌ soj cuentá se vaa ꞌe̱e̱ uxrá rá Jesucristó man níꞌ, ne̱ queneꞌe̱n taranꞌ níꞌ si̱j cunuu sa̱ꞌ nimán rihaan Diose̱ se vaa ꞌe̱e̱ uxrá rá Jesucristó man níꞌ ado̱nj. Taj a̱ ꞌó síí gu̱un nucua̱j maꞌa̱n queneꞌe̱n se vaa ꞌe̱e̱ uxrá rá Jesucristó man níꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ guun nucua̱j níꞌ xcaj níꞌ cuentá se vaa ꞌe̱e̱ uxrá rá Jesucristó man níꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ quiꞌyaj ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé níꞌ, ne̱ dan me se cunu̱u sa̱ꞌ ina̱nj níꞌ, nda̱a vaa maꞌa̱n Diose̱ ado̱nj.

20 Dan me se ya̱j me se síí sa̱ꞌ uxrá me Diose̱, ne̱ uun nucua̱j soꞌ rque̱ soꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n achíín níꞌ ga̱a̱ rihaan níꞌ a. Tza̱j ne̱ ne rqué soꞌ ma̱a̱n ina̱nj nij rasu̱u̱n achíín niꞌya̱j níꞌ ga̱a̱ rihaan níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se rqué soꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n achíín níꞌ rihaan soꞌ, ne̱ rqué soꞌ yoꞌó doj a̱ rasu̱u̱n rihaan níꞌ ei. 21 Cheꞌé dan cata̱j níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó se vaa ina̱nj sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱, ne̱ yoꞌo̱ da̱nj caꞌmi̱i̱ níꞌ ga̱ taꞌníí níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj cheꞌé Jesucristó a. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

4

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé quiꞌya̱j níꞌ rihaan tinúú níꞌ, cheꞌé se ase vaa nee̱ man yoꞌo̱ yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa taranꞌ nij tinu̱j níꞌ a

1 Neꞌen nij soj se vaa ꞌni̱j ꞌu̱nj tagaꞌ cheꞌé se nocóꞌ ꞌu̱nj man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj se vaa veꞌé quiꞌya̱j maꞌa̱n soj rihaan Diose̱ á. Diose̱ me síí canacúún man soj canoco̱ꞌ soj man soꞌ, ne̱ cheꞌé dan veꞌé canoco̱ꞌ soj man soꞌ ga̱a chéé soj rihaan chumii̱ nihánj á. 2 Ne̱ gu̱un nij soj síí niꞌya̱nj aꞌmii, ne̱ veꞌé quiꞌya̱j soj ga̱ tinúú soj, ne̱ se̱ guun yuva̱a̱ soj man tinúú soj maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj cunu̱u ꞌe̱e̱ rá soj man tinúú soj, ne̱ ga̱a̱ ina̱j nimán soj ga̱ tinúú soj á. 3 Ne̱ se̱ cunuꞌ soj ga̱ tuviꞌ soj, ne̱ se̱ quitáá riꞌyunj soj tuviꞌ soj maꞌ. Ma̱a̱n se dínj cuma̱n soj ga̱ tinúú soj á. Veꞌé cuno̱ taranꞌ soj rihaan Nimán Diose̱, ne̱ ase vaa nimán o̱rúnꞌ yuvii̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nimán soj ga̱ tinúú soj á. 4 Dan me se o̱rúnꞌ ya̱ yuvii̱ me níꞌ vaa, ne̱ o̱rúnꞌ ya̱ nimán níꞌ vaa, ne̱ dan me se o̱rúnꞌ ya̱ Nimán Diose̱ me nuû nimán ya̱ níꞌ, ne̱ guun ya̱ rá taranꞌ níꞌ se vaa canacúún Diose̱ man taranꞌ níꞌ, ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n cavi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ níꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj. 5 O̱ruun síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ o̱ruun nana̱ sa̱ꞌ amán rá níꞌ, ne̱ si̱j cataꞌ ne cheꞌé Jesucristó me taranꞌ níꞌ, 6 ne̱ o̱rúnꞌ Rej taranꞌ níꞌ Diose̱ uún a. Nica̱j yuꞌunj soꞌ man taranꞌ níꞌ, ne̱ ꞌyaj suun soꞌ nimán taranꞌ níꞌ, ne̱ ya̱nj soꞌ ga̱ taranꞌ níꞌ na̱nj ado̱nj.

7 Tza̱j ne̱ nda̱a ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ rqué Jesucristó ꞌo̱ ꞌo̱ suun sa̱ꞌ rihaan a. Dan me se yoꞌ me rsu̱u̱n sa̱ꞌ rqué Jesucristó, nda̱a vaa me rá soꞌ rque̱ soꞌ man níꞌ ei. Ne̱ quiꞌyaj ndoꞌo Diose̱ se lu̱j rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ se vaa guun nucua̱j ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ suun caꞌneꞌ Jesucristó rihaan níꞌ a. 8 ꞌO̱ cuya̱a̱n vaa nana̱ nihánj ga̱ nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱, ne̱ dan me se nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ taj se vaa quiꞌyaj canaán Jesucristó rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌanj nica̱j soꞌ man nij soꞌ rej xta̱ꞌ, ga̱a ne̱ rqué soꞌ se sa̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ a. Da̱nj taj danj Diose̱ a. 9 (Ne̱ nana̱ yoꞌ taj se vaa cavii soꞌ xta̱ꞌ, ne̱ neꞌen níꞌ se vaa asino ya̱a̱n nanij soꞌ rej ma̱n nij síí caviꞌ rque yoꞌóó a. 10 Ne̱ o̱rúnꞌ soꞌ me síí nanij rej ma̱n nij síí caviꞌ, ne̱ o̱rúnꞌ soꞌ me síí cavii rej xta̱ꞌ uún ado̱nj. Dan me se xta̱ꞌ doj cavii soꞌ rihaan daj a̱ rasu̱u̱n, ga̱a ne̱ guun soꞌ síí nica̱j yuꞌunj man daj a̱ rasu̱u̱n ado̱nj.)

11 Ne̱ maꞌa̱n soꞌ me síí cuneꞌ man taꞌa̱j níꞌ gu̱un taꞌa̱j níꞌ apóstol nata̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j níꞌ me síí cuneꞌ soꞌ nata̱ꞌ nana̱ tihaa̱n naca̱ Diose̱ rihaan soꞌ, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j níꞌ me síí cuneꞌ soꞌ nata̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij síí ataa cuchuma̱n rá ni̱ꞌyaj man soꞌ, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j níꞌ me síí nica̱j yuꞌunj man nij síí amán rá niꞌya̱j man soꞌ, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j níꞌ me síí tichaꞌnuu̱ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan nu̱ꞌ tinúú níꞌ, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ dan me se nda̱a ino̱ vaa ꞌo̱ ꞌo̱ suun sa̱ꞌ nica̱j ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a. 12 Dan me se da̱nj quiꞌyaj Jesucristó, cheꞌé se me rá Jesucristó gu̱un nucua̱j níꞌ si̱j cunuu sa̱ꞌ rihaan Diose̱ quiꞌya̱j suun níꞌ ra̱cuíj níꞌ man tinúú níꞌ, ga̱a ne̱ veꞌé doj cuma̱n taranꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó, ne̱ sa̱ꞌ doj quiꞌya̱j suun níꞌ rihaan soꞌ na̱nj ado̱nj. 13 Ne̱ sa̱ꞌ doj cuchuma̱n rá níꞌ queneꞌe̱n níꞌ taꞌníí Diose̱, ne̱ sa̱ꞌ doj queneꞌe̱n níꞌ da̱j vaa soꞌ, ne̱ veꞌé cunu̱u rcuaꞌa̱a̱n taranꞌ níꞌ ado̱nj. Chij ina̱nj ga̱a̱ rá níꞌ, ga̱a ne̱ da̱j se sa̱ꞌ ndoꞌo vaa Jesucristó roꞌ, da̱nj ga̱a̱ sa̱ꞌ taranꞌ níꞌ na̱nj ado̱nj.

14 Tza̱j ne̱ cuano̱ roꞌ, me se ase vaa xnii vaa níꞌ, ne̱ vaa yuvii̱ tihaꞌ yuꞌunj ndoꞌo man níꞌ, ne̱ dan me se nuchruj ra̱a̱ ndoꞌo nij yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ tihaꞌ yuꞌunj nij soꞌ man níꞌ, ne̱ tucuꞌyón ndoꞌo nij síí tihaꞌ yuꞌunj nana̱ naca̱ man níꞌ, ne̱ amán rá níꞌ uno níꞌ náá guun nana̱ tihaꞌ yuꞌunj yoꞌ, ꞌyaj nij soꞌ a. Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ quisíj cunuu chij rá níꞌ, ne̱ se̱ cuno níꞌ nana̱ tihaꞌ yuꞌunj yoꞌ a̱ maꞌ. 15 Ma̱a̱n ina̱nj nana̱ ya̱ caꞌmi̱i̱ níꞌ rihaan tinúú níꞌ, cheꞌé se ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tinúú níꞌ, ga̱a ne̱ sa̱ꞌ doj queneꞌe̱n níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ man Jesucristó, nu̱ꞌ se vaa quiꞌya̱j níꞌ ado̱nj. Dan me se ase vaa rii taꞌngaꞌ cúú yave̱ yuvii̱ rihaan nu̱ꞌ nee̱ man yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa rii taꞌngaꞌ Jesucristó rihaan níꞌ ado̱nj. 16 Ne̱ ma̱a̱n cheꞌé soꞌ roꞌ, me ase vaa oro̱ꞌ tuviꞌ nu̱ꞌ cúú man yoꞌo̱ yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa nocoꞌ tuviꞌ níꞌ ga̱ tinúú níꞌ, ne̱ narqué Jesucristó se nucua̱j achiin rihaan nu̱ꞌ nij tinu̱j níꞌ, ne̱ cheꞌé dan veꞌé doj cuma̱n taranꞌ níꞌ, ne̱ veꞌé doj cunu̱u ꞌe̱e̱ rá níꞌ tinúú níꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌne̱ꞌ rá níꞌ ga̱ suun ꞌyaj nda̱a vaa ꞌyaj nij síí ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ veꞌé quiꞌya̱j níꞌ ga̱ tinúú níꞌ do̱ꞌ, ga̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ ei

17 Cheꞌé dan me cata̱j xnaꞌanj yá ꞌu̱nj ꞌo̱ nana̱ rihaan soj, cheꞌé se noco̱ꞌ níꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ei. Dan me se quisíj quiꞌyaj soj se vaa ꞌyaj yoꞌó nij síí yaníj nij síí ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó na̱nj ei. Nij síí yaníj yoꞌ me se noco̱ꞌ nij soꞌ nana̱ snúú rmaꞌa̱n nana̱ avii raa̱ maꞌa̱n nij soꞌ, 18 ne̱ ne uun nucua̱j nij soꞌ xca̱j sa̱ꞌ nij soꞌ cuentá a̱ maꞌ. Se̱ cavii sa̱ꞌ nimán nij soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ maꞌ. Ma̱a̱n se quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun cheꞌé se síí niꞌyo̱n me nij soꞌ ne̱ nichra̱j ndoꞌo rá nij soꞌ ado̱nj. 19 Ne rihuun rá nij soꞌ cheꞌé cacunꞌ ꞌyaj nij soꞌ maꞌ. Tana̱nj yoꞌo̱ nocoꞌ nij soꞌ tucuáán chiꞌi̱i̱, ne̱ ꞌyaj ndoꞌo nij soꞌ cacunꞌ se vaa me rá nee̱ man nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ niha̱ꞌ ndoꞌo rá nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ cacunꞌ yoꞌ a. Ne aꞌneꞌ rá nij soꞌ ga̱ suun ꞌyaj cacunꞌ a̱ maꞌ.

20 Tza̱j ne̱ ino̱ uxrá vaa nana̱ nariꞌ soj asi̱j guun cheꞌe̱ soj canocoꞌ soj man Jesucristó ei. 21 Ya̱ uxrá cuno nij soj se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ nariꞌ nij soj nana̱ ya̱ ado̱nj. 22 Nana̱ nariꞌ nij soj taj se vaa no̱ xcúún soj ta̱náj soj chrej chiꞌi̱i̱ chrej canocoꞌ soj asino ya̱a̱n a. Dan me se ina̱nj se me rá nee̱ man soj quiꞌyaj soj asino ya̱a̱n, ne̱ cheꞌé dan tihaꞌ yuꞌunj síí chre̱e man soj, ne̱ veé da̱nj vaj soj, ne̱ caꞌa̱nj soj rihaan yaꞌan na̱nj á. 23 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj no̱ xcúún soj caꞌve̱j soj cunu̱u sa̱ꞌ nimán soj, ne̱ xca̱j naca̱ soj cuentá ei. 24 Ne̱ caꞌve̱j soj gu̱un soj yuvii̱ naca̱ quiꞌya̱j Diose̱ á. Dan me se Diose̱ me síí quiꞌya̱j cunu̱u nica̱ ya̱ nimán soj, ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ ya̱ nimán soj, quiꞌya̱j soꞌ ado̱nj.

25 Cheꞌé dan caꞌne̱ꞌ rá soj ga̱ nana̱ ne̱, ne̱ ina̱nj nana̱ ya̱ caꞌmi̱i̱ soj rihaan tinúú soj, cheꞌé se ase vaa nee̱ man maꞌa̱n soj roꞌ, vaa nee̱ man taranꞌ nij tinu̱j níꞌ a. 26 Nda̱ꞌ se aꞌmaan ndoꞌo rá soj, tza̱j ne̱ se̱ quiꞌyaj soj cacunꞌ maꞌ. Ne̱ raꞌya̱nj naꞌma̱a̱n rá uún soj cuaj ei. Se̱ caꞌvej rá soj yoꞌo̱ ga̱a̱ yuva̱a̱ nimán soj cunu̱ꞌ güii maꞌ. 27 Se̱ gaa yaꞌnúj rihaan síí chre̱e caxri̱i̱ síí chre̱e chrej chiꞌi̱i̱ rque soj, quiꞌya̱j soj mei. 28 Sese vaa síí itu̱u̱ ꞌni̱j scaꞌnúj soj, ne̱ caꞌne̱ꞌ rá nij soꞌ ga̱ suun ꞌyaj itu̱u̱ rasu̱u̱n ei. Ma̱a̱n se veꞌé quiꞌya̱j suun maꞌa̱n nij soꞌ suun sa̱ꞌ, ga̱a ne̱ sese achiin rasu̱u̱n rihaan tinúú soꞌ, ne̱ gu̱un nucua̱j soꞌ rque̱ maꞌa̱n soꞌ rasu̱u̱n rihaan tinúú soꞌ ei. 29 Se̱ caꞌvej soj caꞌmi̱i̱ soj nana̱ quij maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj gu̱un rá soj veꞌé caꞌmi̱i̱ soj, ne̱ nana̱ sa̱ꞌ nana̱ achiin man tinúú soj roꞌ, yoꞌ me nago̱ꞌ soj rihaan tinúú soj á. Ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ doj taranꞌ nij síí cuno̱ nana̱ caꞌmi̱i̱ soj, sese sa̱ꞌ caꞌmi̱i̱ soj ei.

30 Ne̱ se̱ guun quinano̱ rá Nimán Diose̱, quiꞌya̱j soj maꞌ. Cheꞌé se ya̱nj Nimán Diose̱ ga̱ soj roꞌ, cheꞌé dan neꞌen ya̱ soj se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj asa̱ꞌ quisíj güii ti̱nanii Diose̱ man níꞌ rihaan sayuun ado̱nj. Cheꞌé se Nimán Diose̱ yáán nimán soj roꞌ, cheꞌé dan me neꞌen Diose̱ se vaa taꞌni̱j ya̱ Diose̱ me soj ado̱nj. 31 Caꞌne̱ꞌ rá soj ga̱ suun nachriꞌ niꞌya̱j tinúú á. Caꞌne̱ꞌ rá soj ga̱ suun axríj yuva̱a̱ man tinúú á. Caꞌne̱ꞌ rá soj ga̱ suun aꞌmaan rá á. Se̱ caguáj soj doj rihaan tinúú soj maꞌ. Se̱ caꞌmii soj doj nana̱ nij cheꞌé tinúú soj maꞌ. Quiriꞌi̱j soj cunuda̱nj chrej chiꞌi̱i̱ yoꞌ á. 32 Dan me se veꞌé quiꞌya̱j soj rihaan tinúú soj á. Ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj ni̱ꞌyaj soj tinúú soj á. Neꞌen soj se vaa caráj xꞌnaa Diose̱ cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ, cheꞌé se caviꞌ Jesucristó cheꞌé níꞌ a. Cheꞌé dan no̱ xcúún ya̱ soj cara̱a̱ xꞌnaa soj ni̱ꞌyaj soj tinúú soj ado̱nj.

5

1 Neꞌen nij soj se vaa taꞌni̱j Diose̱ me soj cuano̱, ne̱ ꞌe̱e̱ uxrá rá Diose̱ man soj, ne̱ cheꞌé dan ase vaa ꞌyaj maꞌa̱n Diose̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j uún maꞌa̱n soj ei. 2 Ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man tinúú soj ga̱a chéé soj rihaan chumii̱ nihánj á. Ina̱nj da̱nj quiꞌyaj Jesucristó, cunuu ꞌe̱e̱ rá soꞌ man níꞌ, ne̱ caꞌvej soꞌ cavi̱ꞌ soꞌ cheꞌé níꞌ, ne̱ ase vaa se lu̱j nagoꞌ yuvii̱ rihaan Diose̱ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa Jesucristó cheꞌé níꞌ na̱nj chugua̱nj.

3 Se̱ quiꞌyaj soj cacunꞌ ga̱ chana̱ maꞌ. A̱ ꞌó se chiꞌi̱i̱ se̱ quiꞌyaj soj maꞌ. Ne̱ se̱ guun niha̱ꞌ rá soj quiri̱ꞌ ndoꞌo soj rasu̱u̱n maꞌ. Síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ me soj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quiꞌyaj soj a̱ doj cacunꞌ vaa da̱nj mei. 4 Ne̱ se̱ caꞌmii soj nana̱ chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, nana̱ nij do̱ꞌ maꞌ. Se̱ caꞌmii soj nana̱ snúú rmaꞌa̱n maꞌ. ꞌO̱ se taj cheꞌé caꞌmi̱i̱ soj nana̱ vaa da̱nj mei. Ma̱a̱n se no̱ xcúún soj nago̱ꞌ ina̱nj soj graciá rihaan Diose̱ ei. 5 Dan me se síí ꞌyaj cacunꞌ ga̱ chana̱ roꞌ, quira̱nꞌ soꞌ sayuun, ne̱ síí niha̱ꞌ rá quiri̱ꞌ ndoꞌo rasu̱u̱n roꞌ, quira̱nꞌ soꞌ sayuun ado̱nj. ꞌO̱ se ase vaa síí naꞌvíj rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa uún síí niha̱ꞌ rá quiri̱ꞌ ndoꞌo rasu̱u̱n ei. Xca̱j ya̱ soj cuentá se vaa a̱ ꞌó síí ꞌyaj cacunꞌ yoꞌ se̱ cayáán ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ quisíj güii gu̱un chij Jesucristó do̱ꞌ, gu̱un chij Diose̱ do̱ꞌ, rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ.

6 Se̱ caꞌvej rá soj caꞌmi̱i̱ yuvii̱ nana̱ ne̱ rihaan soj ne̱ tiha̱ꞌ yuꞌunj nij yuvii̱ man soj maꞌ. Se̱ quiꞌyaj soj se chiꞌi̱i̱ me rá nij yuvii̱ quiꞌya̱j soj maꞌ. Ma̱a̱n se yoꞌ me se ꞌyaj nij síí naꞌvej rá cuno̱ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan axríj yuva̱a̱ Diose̱ man nij soꞌ ado̱nj. 7 Cheꞌé dan naxu̱u̱n yaníj soj man soj rihaan nij síí ꞌyaj da̱nj ei. 8 Asi̱j rque̱ roꞌ, ase vaa nij síí chéé rej rmi̱ꞌ roꞌ, da̱nj vaa maꞌa̱n soj, ne̱ nuviꞌ cuentá nica̱j soj maꞌ. Tza̱j ne̱ ya̱j roꞌ, canocoꞌ soj man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ cheꞌé dan ase vaa síí chéé rej ranga̱ꞌ roꞌ, da̱nj vaa soj, nica̱j ndoꞌo soj cuentá, ne̱ cheꞌé dan veꞌé quiꞌya̱j soj ga̱a chéé soj rihaan chumii̱ nihánj ei. 9 Síí chéé rej ranga̱ꞌ roꞌ, sa̱ꞌ ꞌyaj soꞌ, ne̱ nica̱ vaa rá soꞌ, ne̱ nana̱ ya̱ ina̱nj aꞌmii soꞌ ado̱nj. 10 Dan me se nuchru̱j ra̱a̱ soj da̱j quiꞌya̱j soj, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ queneꞌe̱n soꞌ man soj ado̱nj.

11 Tza̱j ne̱ se̱ guun gu̱un tuvi̱ꞌ soj ga̱ nij síí chiꞌi̱i̱ ne acaj cuentá ne̱ quiꞌya̱j soj se chiꞌi̱i̱ ga̱ nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se xa̱ꞌ se vaa ꞌyaj nij soꞌ, tza̱j ne̱ taj se gu̱un yoꞌ rihaan nij soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se tana̱nj a̱ gu̱un rá soj ti̱haa̱n soj man nij síí ꞌyaj da̱nj se vaa ne sa̱ꞌ vaa se ꞌyaj nij soꞌ a. 12 ꞌO̱ se xa̱ꞌ se vaa ꞌyaj yuve̱ nij soꞌ, tza̱j ne̱ nda̱a uun naꞌa̱j yáꞌ caꞌmi̱ꞌ cheꞌé se vaa ꞌyaj yuve̱ nij soꞌ chugua̱nj. 13 Tza̱j ne̱ sese ti̱haa̱n níꞌ rihaan nij yuvii̱ da̱j vaa nu̱ꞌ rasu̱u̱n ꞌyaj yuve̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n nij soꞌ da̱j vaa yoꞌ, ne̱ xca̱j ya̱ nij soꞌ cuentá se vaa nij vaa quiꞌyaj nij soꞌ ei. 14 ꞌO̱ se yaꞌan chuguu̱n me se ya̱ ruviꞌ nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n, ꞌyaj yaꞌan ado̱nj. Cheꞌé dan taj nana̱ nihánj: “Nari̱i̱ soj nej, si̱j otoj scaꞌnúj nij xnangá, ne̱ na̱xagaa soj, canicu̱nꞌ caya̱ soj, ne̱ Cristó me síí quichugu̱u̱n rihaan soj a”, taj nana̱ yoꞌ a.

15 Cheꞌé dan tu̱mé uxrá nij soj da̱j vaa ꞌyaj soj ga̱a chéé soj rihaan chumii̱ nihánj ei. Se̱ quiꞌyaj soj se vaa ꞌyaj nij síí ne neꞌen maꞌ. Tana̱nj quiꞌya̱j soj nda̱a vaa ꞌyaj síí cu̱u raa̱ á. 16 Ne̱ se̱ caꞌneꞌ u̱u̱n rá soj cache̱n ndoꞌo orá rihaan soj maꞌ. ꞌO̱ se uun ndoꞌo cacunꞌ cuano̱ nihánj, ne̱ cheꞌé dan no̱ xcúún soj quiꞌya̱j suun ndoꞌo soj ya̱j ga̱a vaa yaꞌnúj rihaan soj chugua̱nj. 17 Ne̱ se̱ guun soj síí niꞌyo̱n maꞌ. Tana̱nj xca̱j soj cuentá da̱j me rá síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ quiꞌya̱j soj ei. 18 Ne̱ se̱ guun xno̱ soj maꞌ. Cheꞌé se uun xno̱ yuvii̱ roꞌ, cheꞌé dan ꞌyaj ndoꞌo nij yuvii̱ cacunꞌ chiꞌi̱i̱ ndoꞌo ado̱nj. Tza̱j ne̱ yoꞌo̱ cu̱nuû Nimán Diose̱ nimán soj ei. 19 Ase vaa nana̱ achráá soj rihaan Diose̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nana̱ caꞌmi̱i̱ soj rihaan tinúú soj á. Ne̱ cachra̱a̱ nimán soj chraꞌ rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ á. 20 Ne̱ niga̱nj nago̱ꞌ soj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé cunuda̱nj rasu̱u̱n, cheꞌé se síí noco̱ꞌ man taꞌníí Diose̱ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me soj á. 21 Ne̱ veꞌé quiꞌya̱j cunuda̱nj soj nda̱a vaa me rá tuviꞌ soj, ne̱ yoꞌo̱ cu̱nuû rá soj se vaa Jesucristó me síí caꞌne̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé níꞌ vaa güii a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ rihaan tuviꞌ níꞌ a

22 Dan me se veꞌé quiꞌya̱j nij chana̱ nda̱a vaa me rá nica̱ noꞌ á. Dan me se da̱j se uun rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, da̱nj gu̱un rá chana̱ ni̱ꞌyaj chana̱ nica̱ noꞌ á. 23 Dan me se Jesucristó me síí quiꞌyaj cavii sa̱ꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ rihaan sayuun, ne̱ guun chij soꞌ rihaan níꞌ, ne̱ cheꞌé dan da̱j se uun rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ man soꞌ roꞌ, da̱nj ina̱nj gu̱un rá chana̱ ni̱ꞌyaj noꞌ man nica̱ noꞌ a. 24 Ne̱ ase vaa uno taranꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó rihaan Jesucristó roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj quiꞌya̱j nij chana̱ cuno̱ noꞌ nu̱ꞌ nana̱ sa̱ꞌ aꞌmii nica̱ noꞌ rihaan noꞌ á.

25 Ne̱ nij snóꞌo roꞌ, me se ga̱a̱ ꞌe̱e̱ uxrá rá nij soꞌ man nica̱ nij soꞌ uún á. Dan me se ase vaa ꞌe̱e̱ rá Jesucristó man taranꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá nij snóꞌo man nica̱ nij soꞌ uún ado̱nj. Neꞌen soj se vaa caꞌnéé nimán Jesucristó cavi̱ꞌ soꞌ cheꞌé níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ, 26 cheꞌé se me rá soꞌ cata̱ꞌ ne níꞌ ne̱ naruvi̱i̱ nimán níꞌ ne̱ xꞌne̱e̱ cacunꞌ ta̱j xráá níꞌ ne̱ cuno̱ níꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱, rá Jesucristó a. Da̱nj me rá Jesucristó quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé taranꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ ado̱nj. 27 Nda̱a síj, ga̱a ne̱ vaa güii, ne̱ cachro̱n soꞌ man níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ rihaan maꞌa̱n soꞌ, ne̱ veꞌé uxrá ga̱a̱ taranꞌ níꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ, ne̱ a̱ ꞌó cacunꞌ do̱ꞌ, a̱ ꞌó se nij do̱ꞌ, se̱ quitáá xráá níꞌ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se ase vaa vaa sa̱ꞌ Diose̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ sa̱ꞌ taranꞌ níꞌ ado̱nj.

28 Dan me se ase vaa ꞌyaj Jesucristó cheꞌé níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j uún nij snóꞌo cheꞌé nica̱ snóꞌo, ne̱ ase vaa aráyaꞌa̱nj snóꞌo man nee̱ man maꞌa̱n soꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ cara̱yaꞌa̱nj soꞌ man nica̱ soꞌ uún á. Dan me se ase vaa nee̱ man maꞌa̱n níꞌ roꞌ, da̱nj vaa chana̱ nica̱ níꞌ rihaan níꞌ, ne̱ cheꞌé dan me se sese aráyaꞌa̱nj snóꞌo man nica̱ snóꞌo, ne̱ síí aráyaꞌa̱nj man maꞌa̱n me uún soꞌ na̱nj chugua̱nj. 29 Ne̱ a̱ ꞌó yuvii̱ se̱ quiꞌyaj chiꞌii̱ man nee̱ man maꞌa̱n maꞌ. Tana̱nj sese naꞌaan rque níꞌ, ne̱ riꞌ níꞌ se cha̱ níꞌ, ne̱ aráyaꞌa̱nj uxrá níꞌ man nee̱ man níꞌ na̱nj ado̱nj. Dan me se ase vaa ꞌyaj Jesucristó aráyaꞌa̱nj Jesucristó man taranꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ roꞌ, da̱nj ina̱nj ꞌyaj uún níꞌ aráyaꞌa̱nj uxrá níꞌ man nee̱ man níꞌ ei. 30 Dan me se ase vaa nee̱ man maꞌa̱n Jesucristó roꞌ, da̱nj vaa taranꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ rihaan soꞌ uún ado̱nj. 31 Ne̱ nihánj me nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a: “Cheꞌé dan ta̱náj snóꞌo man rej soꞌ do̱ꞌ, man nii soꞌ do̱ꞌ, ne̱ veꞌé naca̱j snóꞌo man chana̱ nica̱ soꞌ, ne̱ ase vaa o̱rúnꞌ yuvii̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ro̱j soꞌ a”, taj danj Diose̱ a.

32 Nana̱ noco̱o ndoꞌo me nana̱ nihánj nana̱ tihaa̱n naca̱ Diose̱ rihaan níꞌ, ne̱ aꞌmii nana̱ nihánj cheꞌé Jesucristó do̱ꞌ, cheꞌé taranꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ do̱ꞌ, na̱nj ado̱nj. 33 Dan me se sese snóꞌo me soj, ne̱ no̱ xcúún ꞌo̱ ꞌo̱ soj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man nica̱ soj, ne̱ ase vaa aráyaꞌa̱nj soj man maꞌa̱n soj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ cara̱yaꞌa̱nj soj man nica̱ soj ei. Ne̱ chana̱ roꞌ, no̱ xcúún chana̱ cara̱a̱ cochro̱j chana̱ rihaan nica̱ chana̱ uún ei.

6

1 Ne̱ nij xnii noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, no̱ xcúún nij xnii veꞌé cuno̱ nij xnii rihaan rej xnii do̱ꞌ, rihaan nii xnii do̱ꞌ ei. 2 Nihánj me ꞌo̱ nana̱ noco̱o taj xnaꞌanj danj Diose̱ rihaan níꞌ a: “Veꞌé cara̱a̱ co̱chróó so̱ꞌ rihaan réé so̱ꞌ do̱ꞌ, rihaan nií so̱ꞌ do̱ꞌ á”, taj danj Diose̱ rihaan níꞌ, ne̱ cataꞌ tuꞌva Diose̱ se vaa sese cuno̱ níꞌ nana̱ nihánj, ne̱ sa̱ꞌ uxrá quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé níꞌ, ne̱ o̱rúnꞌ nana̱ nihánj me nana̱ caꞌmii Diose̱ asino ya̱a̱n rihaan nu̱ꞌ yoꞌó nij tuviꞌ nana̱ nihánj ado̱nj. 3 Dan me se cataj Diose̱ se vaa sese da̱nj quiꞌya̱j níꞌ nda̱a nihánj, ga̱a ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ, ne̱ gu̱un queꞌe̱e̱ doj güii cane̱ níꞌ rihaan chumii̱ nihánj a. Da̱nj quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé níꞌ, sese cuno̱ níꞌ rihaan rej níꞌ do̱ꞌ, rihaan nii níꞌ do̱ꞌ ado̱nj. 4 Ne̱ sese rej xnii me soj, ne̱ se̱ caꞌmaan rá taꞌníí soj quiꞌya̱j soj maꞌ. Tana̱nj veꞌé ta̱cuachij soj man taꞌníí soj, ne̱ dan me se tu̱cuꞌyón soj suun man taꞌníí soj, ne̱ tu̱cuꞌyón soj se‑na̱na̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ man taꞌníí soj á.

5 Ne̱ mozó roꞌ, me se veꞌé cuno̱ soꞌ rihaan se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ, ne̱ ga̱a̱ niꞌya̱nj nimán mozó, ne̱ cara̱a̱ cochro̱j uxrá mozó rihaan se‑ruꞌve̱e̱ mozó á. Ase vaa ꞌyaj mozó rihaan maꞌa̱n Jesucristó roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j uún mozó rihaan se‑ruꞌve̱e̱ mozó á. 6 Ne̱ se̱ quiꞌyaj mozó yoꞌ se vaa ꞌyaj nij síí vaa quij nimán maꞌ. Dan me se nij síí vaa quij nimán roꞌ, me rá nij soꞌ ga̱a̱ niha̱ꞌ rá se‑ruꞌve̱e̱ nij soꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ man nij soꞌ, tza̱j ne̱ ina̱nj ga̱a niꞌya̱j ruꞌvee man nij soꞌ ꞌyaj suun nij soꞌ, ne̱ se̱ guun quiꞌya̱j soj da̱nj maꞌ. Tana̱nj ꞌo̱ caꞌne̱j nimán soj quiꞌya̱j suun soj, ne̱ gu̱un rá soj se vaa se‑mo̱zó Jesucristó me soj, ne̱ quiꞌya̱j soj nu̱ꞌ se vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj á. 7 Gu̱un niha̱ꞌ rá soj quiꞌya̱j suun soj á. Se̱ guun rá soj se vaa rihaan yuvii̱ ꞌyaj suun soj mei. Tana̱nj gu̱un rá soj se vaa mozó ꞌyaj suun rihaan maꞌa̱n síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me soj á. 8 Xca̱j soj cuentá se vaa sese quiꞌya̱j suun sa̱ꞌ níꞌ, ne̱ taj se ꞌyaj sese caꞌve̱e se mozó me níꞌ do̱ꞌ, caꞌve̱e se nuveé mo̱zó me níꞌ do̱ꞌ, taj se ꞌyaj mei. Dan me se ya̱ na̱ruꞌvee síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ cheꞌé suun ꞌyaj suun sa̱ꞌ níꞌ na̱nj ado̱nj.

9 Ne̱ soj si̱j ruꞌvee roꞌ, me se veꞌé quiꞌya̱j uún soj ga̱ se‑mo̱zó soj ei. Caꞌne̱ꞌ rá soj ga̱ suun axríj yuva̱a̱ man mozó, ne̱ caꞌne̱ꞌ rá soj ga̱ suun tuchuꞌviꞌ man mozó uún á. ꞌO̱ se neꞌen soj se vaa nicu̱nꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man soj do̱ꞌ, man se‑mo̱zó soj do̱ꞌ, rej xta̱ꞌ, ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa taranꞌ níꞌ rihaan soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j canaán níꞌ rihaan síí chre̱e a

10 Taj va̱j yoꞌó nana̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj, man tinu̱j, man nocoj. Yoꞌo̱ ga̱a̱ chre̱ꞌ soj ga̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ei. Caꞌve̱j soj caꞌne̱j síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se nucua̱j nimán soj, ne̱ da̱j se vaa se nucua̱j nica̱j maꞌa̱n soꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ se nucua̱j ni̱caj maꞌa̱n soj, quiꞌya̱j soꞌ chugua̱nj. 11 Dan me se nu̱ꞌ se nucua̱j rqué Diose̱ man soj roꞌ, caꞌne̱j soj se nucua̱j yoꞌ nimán soj, ne̱ gu̱un nucua̱j soj quiꞌya̱j canaán soj rihaan síí chre̱e ga̱a me rá síí chre̱e tiha̱ꞌ yuꞌunj síí chre̱e man soj ei. 12 ꞌO̱ se nuveé ina̱nj yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me nij síí unuꞌ ga̱ soj mei. ꞌO̱ se nij yaꞌanj rii taꞌngaꞌ rihaan chumii̱ nihánj me nij síí unuꞌ ga̱ soj, ne̱ ase vaa nimán vaa nij soꞌ, ne̱ va̱j nij soꞌ rque nana̱ va̱j xta̱ꞌ ndoꞌo, ne̱ chiꞌi̱i̱ ndoꞌo vaa nij soꞌ, ne̱ yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱, tza̱j ne̱ va̱j ndoꞌo nij soꞌ rej rmi̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan rii taꞌngaꞌ ndoꞌo nij yaꞌanj yoꞌ rihaan nij soꞌ ado̱nj. 13 Cheꞌé dan caꞌne̱j soj nu̱ꞌ se nucua̱j rqué Diose̱ man soj nimán soj, ne̱ güii quiꞌya̱j ndoꞌo síí chre̱e sayuun rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, ne̱ gu̱un nucua̱j soj quiꞌya̱j canaán soj rihaan síí chre̱e ei. Ne̱ asa̱ꞌ cunuꞌ soj ga̱ síí chre̱e yoꞌ, ne̱ síí ga̱a̱ nucua̱j doj rihaan síí chre̱e gu̱un soj ado̱nj.

14 Dan me se nano̱ꞌ soj da̱j quiꞌya̱j soj cunu̱ꞌ soj ga̱ síí chre̱e yoꞌ á. Uxrá canoco̱ꞌ soj nana̱ ya̱, ne̱ ase vaa nuj ꞌni̱j catuu̱n tanuu roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nana̱ yoꞌ rihaan soj, ne̱ gu̱un nucua̱j soj cunu̱ꞌ soj ga̱ síí chre̱e yoꞌ ei. Ne̱ caꞌve̱j soj cunu̱u sa̱ꞌ nimán soj rihaan Diose̱, ne̱ ase vaa agaꞌ aráán nu̱ꞌ rucua̱a̱ tanuu roꞌ, da̱nj ga̱a̱ se ca̱ráán nimán soj, quiꞌya̱j Diose̱, ga̱a ne̱ se̱ guun nucua̱j síí chre̱e quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ síí chre̱e yoꞌ nimán soj a̱ mei. 15 Ne̱ ga̱a̱ listó soj, ne̱ cavi̱i̱ soj caꞌa̱nj soj, nata̱ꞌ soj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan yuvii̱, ne̱ cuno̱ nij yuvii̱ nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij yuvii̱, ne̱ veꞌé ca̱yáán nij yuvii̱ ga̱ Diose̱, quiꞌya̱j nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ ei. Ne̱ ase vaa canu̱j ꞌni̱j tacóó tanuu roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ rihaan soj a. Quiꞌya̱j canaán soj rihaan síí chre̱e quiꞌya̱j nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ ado̱nj. 16 Ne̱ niga̱nj ga̱a̱ nucua̱j uxrá rá soj man Jesucristó, ga̱a ne̱ ase vaa tanuu noco̱ꞌ rcuchra̱ꞌ ma̱nj raꞌa roꞌ, da̱nj ga̱a̱ maꞌa̱n soj uún, ne̱ sese go̱ꞌ síí chre̱e chruun ta̱j tanj raa̱ acoꞌ yaꞌan man soj, ne̱ gu̱un nucua̱j soj ti̱naꞌáj soj yaꞌan yoꞌ chugua̱nj. 17 Ne̱ gu̱un ya̱ rá soj se vaa quinani̱i̱ soj rihaan sayuun, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ ase vaa nave̱ aga̱ꞌ nu̱u̱ raa̱ tanuu roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nana̱ sa̱ꞌ cu̱nuû raa̱ soj, ne̱ se̱ guun nucua̱j síí chre̱e quiꞌya̱j síí chre̱e se chiꞌi̱i̱ man soj, cheꞌé se guun ya̱ rá soj se vaa quinani̱i̱ soj rihaan sayuun ado̱nj. Ne̱ canoco̱ꞌ uxrá soj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ nana̱ rqué Nimán Diose̱ rihaan níꞌ, ne̱ ase vaa neê espadá noco̱ꞌ raꞌa tanuu roꞌ, da̱nj ga̱a̱ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan soj, ne̱ gu̱un nucua̱j soj go̱ꞌ soj man síí chre̱e, quiꞌya̱j se‑na̱na̱ Diose̱ yoꞌ ado̱nj.

18 Ne̱ niga̱nj cachi̱nj niꞌya̱j uxrá soj rihaan Diose̱, ne̱ ra̱cuíj Nimán Diose̱ man soj cachi̱nj niꞌya̱j soj ei. Se̱ caꞌneꞌ rá soj maꞌ. Tana̱nj a̱ yoꞌo̱ cachi̱nj niꞌya̱j uxrá soj cheꞌé taranꞌ níꞌ si̱j sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ ei. 19 Ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soj cheꞌé ma̱ꞌán ꞌu̱nj se vaa rque̱ Diose̱ nana̱ cu̱u caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj rihaan yuvii̱, ne̱ sca̱ꞌ ti̱haán ꞌu̱nj nu̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ á. Dan me se nana̱ tihaa̱n naca̱ Diose̱ man níꞌ me nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ, 20 ne̱ nda̱ꞌ se nu̱mií ꞌu̱nj agaꞌ ne̱ꞌ, tza̱j ne̱ ꞌu̱nj me síí quiriꞌ suun nata̱ꞌ nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ rihaan yuvii̱, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ se vaa se̱ cuchuꞌvíꞌ ꞌu̱nj caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ rihaan yuvii̱, cheꞌé se no̱ xcúún yá ꞌu̱nj caꞌmi̱i̱ sca̱ꞌ yá ꞌu̱nj nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ rihaan yuvii̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌnéé Pabló man síí cuꞌna̱j Tíquico cuchi̱ꞌ soꞌ rihaan nij síí ma̱n Efeso a

21 Cata̱j xnaꞌanj tinúú níꞌ síí cuꞌna̱j Tíquico rihaan soj nu̱ꞌ se vaa quiránꞌ ꞌu̱nj a. ꞌE̱e̱ ndoꞌo rá ꞌu̱nj man soꞌ, ne̱ veꞌé ndoꞌo ꞌyaj suun soꞌ rihaan ꞌu̱nj, cheꞌé se síí noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me núj chugua̱nj. Ne aꞌneꞌ rá soꞌ ga̱ suun ꞌyaj suun maꞌ. Tana̱nj ꞌo̱ ꞌyaj suun soꞌ cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱ na̱nj ado̱nj. 22 Ne̱ me rá ꞌu̱nj queneꞌe̱n soj nu̱ꞌ se vaa quiranꞌ núj, ne̱ me rá ꞌu̱nj quinari̱ꞌ nucuaj nimán soj, ne̱ cheꞌé dan caꞌne̱j ꞌu̱nj man soꞌ cuchi̱ꞌ soꞌ rihaan soj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa me rá Pabló quiꞌya̱j ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Efeso a

23 Me rá ꞌu̱nj ga̱a̱ xe̱j nimán nij tinu̱j nij soj, ne̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj tinúú soj, ne̱ ga̱a̱ nucua̱j rá soj man Diose̱, quiꞌya̱j Rej níꞌ Diose̱ do̱ꞌ, quiꞌya̱j Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ ado̱nj. 24 Ne̱ me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé taranꞌ nij soj si̱j yoꞌo̱ aráj cochro̱j rihaan Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a.

Filipenses

1

2

3

4

Nihánj me ꞌo̱ yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pabló caꞌnéé soꞌ rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Filipos a

1

1 Síí cuꞌna̱j Pabló ga̱ síí cuꞌna̱j Timoteo me rój, ne̱ síí ꞌyaj suun rihaan Jesucristó me rój, ne̱ nihánj me se ꞌyaj rój yanj cartá nihánj caꞌne̱j rój rihaan cunuda̱nj nij soj si̱j sa̱ꞌ rihaan Diose̱ noco̱ꞌ man Jesucristó si̱j ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Filipos a. Me rá rój naya̱a̱ nij soj naya̱a̱ nij síí uun chij rihaan soj naya̱a̱ nij síí ꞌyaj suun cheꞌé soj naya̱a̱ yanj cartá nihánj a.

2 Dan me se me rá rój quiꞌya̱j Rej níꞌ Diose̱ quiꞌya̱j Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ quiꞌya̱j se lu̱j cheꞌé nij soj, ne̱ me rá rój ga̱a̱ xe̱j nimán nij soj quiꞌya̱j ro̱j soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa achíín niꞌya̱j ndoꞌo Pabló rihaan Diose̱ cheꞌé nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Filipos a

3 Ga̱a naꞌnuj rá ꞌu̱nj man nij soj, ne̱ nagóꞌ ꞌu̱nj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé soj a. 4 Ne̱ ga̱a achíín ni̱ꞌyáj rihaan Diose̱, ne̱ uun niha̱ꞌ ndoꞌo raj ga̱a achíín ni̱ꞌyáj cheꞌé taranꞌ soj rihaan Diose̱ chugua̱nj. 5 Dan me se nagóꞌ ꞌu̱nj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé se vaa ga̱a cuno soj se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ racuíj soj manj cataj xnaꞌanj cunuda̱nj níꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱, ne̱ veé da̱nj ꞌyaj soj nda̱a cuano̱ ei. 6 Veé da̱nj nagóꞌ ꞌu̱nj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé soj cheꞌé se guun ya̱ raj se vaa ya̱ uxrá guun cheꞌe̱ ya̱ Diose̱ quiꞌyaj suun maꞌa̱n Diose̱ nimán soj, ne̱ guun ya̱ raj se vaa gu̱un nucua̱j soj tinavi̱j soj nu̱ꞌ suun caꞌneꞌ Diose̱ rihaan soj, quiꞌya̱j uún Diose̱, ne̱ asa̱ꞌ quisíj güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, ne̱ quisi̱j gue̱e̱ nu̱ꞌ suun vaa rihaan soj ado̱nj. 7 Ne̱ vaa cheꞌé ya̱ caꞌmij da̱nj cheꞌé taranꞌ nij soj, ese ya̱ no̱ xcúún soj chugua̱nj. Dan me se ya̱ caráyaꞌa̱nj uxrá soj manj, ne̱ ga̱a ꞌni̱j ꞌu̱nj tagaꞌ do̱ꞌ, ga̱a caꞌmii ꞌu̱nj rihaan nij síí naꞌvej rá cuno̱ se‑na̱na̱ Diose̱ do̱ꞌ, ga̱a va̱j ꞌu̱nj rihaan nij síí nica̱j suun cheꞌé yan aꞌneꞌ nij soꞌ cacunꞌ cheꞌej do̱ꞌ, ga̱a tucuꞌyón ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ man yuvii̱ do̱ꞌ, ne̱ racuíj ndoꞌo cunuda̱nj nij soj manj, ne̱ cheꞌé dan me se soj si̱j ꞌyaj suun ga̱j me se me ndoꞌo ya̱ raj que̱neꞌenj man soj ei. 8 Ne̱ Diose̱ me síí neꞌen ya̱ se vaa ase vaa ꞌe̱e̱ rá Jesucristó man nij soj roꞌ, veé da̱nj ꞌe̱e̱ gue̱e̱ rá ma̱ꞌanj man cunuda̱nj nij soj chugua̱nj.

9 Ne̱ achíín ni̱ꞌyáj rihaan Diose̱ se vaa cunu̱u ꞌe̱e̱ doj rá soj tuviꞌ soj ꞌo̱ ꞌo̱ güii, ne̱ sa̱ꞌ doj xca̱j soj cuentá da̱j vaa ꞌo̱ ꞌo̱ rasu̱u̱n, 10 ga̱a ne̱ ina̱nj chrej sa̱ꞌ doj nari̱i̱ soj canoco̱ꞌ soj na̱nj ado̱nj. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ sa̱ꞌ ina̱nj ga̱a̱ nimán soj, ne̱ taj cacunꞌ cu̱tumé soj a̱ maꞌ. 11 Dan me se ya̱ gu̱un soj yuvii̱ cunuu sa̱ꞌ nimán, ese ya̱ quiꞌyaj canaán soj nacaj ndoꞌo soj rihaan cacunꞌ, ne̱ dan me se ga̱a güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó me se cata̱j nii se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱ síí naquiꞌyaj sa̱ꞌ nimán soj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuno ndoꞌo yuvii̱ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ a

12 Me rá ꞌu̱nj xca̱j nij soj cuentá se vaa cavii sa̱ꞌ doj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ cheꞌé nu̱ꞌ sayuun quiránꞌ ꞌu̱nj, tinu̱j, nocoj. 13 Dan me se nij tanuu ma̱n tucuá suun do̱ꞌ, cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n nihánj do̱ꞌ, neꞌen nij soꞌ se vaa ꞌni̱j ꞌu̱nj tagaꞌ cheꞌé se canocóꞌ ꞌu̱nj man Jesucristó, 14 ne̱ yoꞌó nij tinúú níꞌ síí noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, nariꞌ nucuaj nimán queꞌe̱e̱ ndoꞌo nij soꞌ, cheꞌé se neꞌen nij soꞌ se vaa ꞌni̱j ꞌu̱nj tagaꞌ, ne̱ ne chuꞌviꞌ nij soꞌ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱ cuano̱ maꞌ.

15 Dan me se, taꞌa̱j nij soꞌ aꞌmii natáj se‑na̱na̱ Jesucristó cheꞌé se uun xco̱j ruva̱a̱ rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ manj, tza̱j ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ aꞌmii natáj cheꞌé se me ina̱nj rá nij soꞌ quiꞌya̱j sa̱ꞌ nij soꞌ ado̱nj. 16 Nij síí sa̱ꞌ yoꞌ roꞌ, ꞌe̱e̱ rá nij soꞌ manj, ne̱ neꞌen nij soꞌ se vaa cuneꞌ Diose̱ manj caꞌmi̱j rihaan nij yuvii̱ naꞌvej rá cuno̱ nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ a. 17 Tza̱j ne̱ yoꞌó nij soꞌ roꞌ, me se cheꞌé se guun xco̱j ruva̱a̱ rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ manj, cheꞌé dan aꞌmii natáj nij soꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó, tza̱j ne̱ ne aꞌmii chij nij soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se da̱nj ꞌyaj nij soꞌ cheꞌé se me rá nij soꞌ nano̱ doj rá ꞌu̱nj cheꞌé se ꞌni̱j ꞌu̱nj tagaꞌ ado̱nj. 18 Tza̱j ne̱ caꞌve̱e se vaa nica̱ nimán taꞌa̱j nij soꞌ do̱ꞌ, caꞌve̱e se ne vaa nica̱ nimán taꞌa̱j nij soꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ taj se ꞌyaj maꞌ. Ma̱a̱n se nataꞌ cunuda̱nj nij soꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan guun niha̱ꞌ raj ado̱nj. Tza̱j ne̱ vaa güii, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ doj rá yá ꞌu̱nj na̱nj ei. 19 ꞌO̱ se neꞌén ꞌu̱nj se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ ꞌu̱nj doj vaa güii, cheꞌé nu̱ꞌ se vaa ránꞌ ꞌu̱nj nihánj ado̱nj. Dan me se guun niꞌya̱j níꞌ cheꞌé se achíín niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ cheꞌé ꞌu̱nj, ne̱ guun niꞌya̱j níꞌ cheꞌé se racuíj ya̱ Nimán Diose̱ manj, ne̱ cheꞌé dan cavi̱i̱ sa̱ꞌ yá ꞌu̱nj doj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa vaa iꞌna̱ꞌ Pabló cheꞌé Jesucristó a

20 Dan me se daj chiha̱a̱ míj se̱ canó chrej naꞌa̱j rihanj, raj maꞌ. Caꞌve̱e quita̱j xta̱ꞌ rihanj caꞌmi̱j nana̱ ya̱ rihaan nij yuvii̱, ne̱ dan me se guun ya̱ raj se vaa se̱ guun naꞌa̱j ꞌu̱nj maꞌ. Dan me se asi̱j rque̱ roꞌ, xcaj ndoꞌo yuvii̱ cuentá se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa Jesucristó, quiꞌyáj, ne̱ caꞌve̱e se ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj do̱ꞌ, caꞌve̱e se cavi̱ꞌ ꞌu̱nj do̱ꞌ, tza̱j ne̱ da̱nj ina̱nj qui̱ꞌyáj cuano̱ nihánj, rá ꞌu̱nj, ne̱ se̱ cuchuꞌvíꞌ ꞌu̱nj daj chiha̱a̱ míj, rá ꞌu̱nj maꞌ. 21 Vaa iꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj cheꞌé Jesucristó, ne̱ sese cavi̱ꞌ ꞌu̱nj cheꞌé Jesucristó, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ꞌu̱nj doj, quiꞌya̱j soꞌ ado̱nj. 22 Dan me se sese yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ ga̱a̱ yaꞌnúj rihanj quiꞌya̱j sunj cheꞌé Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan ne neꞌenj ase sa̱ꞌ doj cavi̱ꞌ ꞌu̱nj niꞌ, ase sa̱ꞌ doj ca̱nej niꞌ, ne neꞌenj da̱j qui̱ꞌyáj a̱ mei. 23 ꞌO̱ se sa̱ꞌ cuya̱a̱n vaa ro̱j chrej chugua̱nj. Dan me se sese cavi̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ qui̱nánꞌ ꞌu̱nj rihaan Jesucristó, ne̱ veꞌé uxrá doj ga̱a̱ uún na̱nj ei. 24 Tza̱j ne̱ achiin doj ca̱yánj qui̱tihanj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan soj, 25 ne̱ cheꞌé dan neꞌén ꞌu̱nj se vaa se̱ guun cavi̱ꞌ ꞌu̱nj cuano̱ maꞌ. Ma̱a̱n se quina̱j ꞌu̱nj ga̱ soj doj, ne̱ ra̱cuíj ꞌu̱nj man soj, ne̱ sa̱ꞌ doj canoco̱ꞌ soj Diose̱, qui̱ꞌyáj ado̱nj. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ gu̱un niha̱ꞌ doj rá soj rihaan Diose̱ ado̱nj. 26 Dan me se asa̱ꞌ curiha̱nj ꞌu̱nj tagaꞌ, ne̱ queneꞌe̱n uún soj manj, ne̱ cheꞌé dan veꞌé uxrá doj caꞌmi̱i̱ soj cheꞌé Jesucristó ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé quiꞌya̱j suun níꞌ cheꞌé Jesucristó a

27 Síí noco̱ꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ me nij soj, ne̱ cheꞌé dan cuno̱ soj tucuáán yoꞌ, ne̱ veꞌé quiꞌya̱j soj cane̱ soj ga̱ tinúú soj á. Ne̱ sese cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj chiháán soj, ne̱ que̱neꞌén ꞌu̱nj se vaa cuya̱a̱n vaa rá cunuda̱nj soj a. Dan me se nda̱ꞌ se se̱ cuchíꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ nda̱ꞌ se nana̱ u̱u̱n cu̱noj se vaa cuya̱a̱n vaa rá cunuda̱nj soj á. Dan me se cuya̱a̱n ga̱a̱ rá soj, ne̱ ra̱cuíj soj tinúú soj, ne̱ yoꞌo̱ quiꞌya̱j suun soj cheꞌé nana̱ sa̱ꞌ noco̱ꞌ níꞌ á. 28 Ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cuchuꞌviꞌ soj ni̱ꞌyaj soj man nij síí ta̱j riꞌyunj man níꞌ maꞌ. Ne̱ yoꞌ me queneꞌe̱n nij soꞌ da̱j ꞌyaj soj, ne̱ xca̱j nij soꞌ cuentá se vaa xa̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ, tza̱j ne̱ caca̱a̱ nij soꞌ vaa güii, ne̱ xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj a. Veé da̱nj xca̱j ya̱ nij soꞌ cuentá, quiꞌya̱j Diose̱ na̱nj ado̱nj. 29 Ma̱a̱n cheꞌé Jesucristó quiꞌyaj ndoꞌo Diose̱ se lu̱j rihaan soj se vaa cuchumán rá soj niꞌya̱j soj man Jesucristó quiꞌyaj maꞌa̱n Diose̱ ado̱nj. Tza̱j ne̱ yoꞌó se lu̱j quiꞌyaj Diose̱ me se caꞌvej rá Diose̱ quira̱nꞌ soj sayuun cheꞌé Jesucristó, ne̱ doj a̱ veꞌé ga̱a̱ sese quira̱nꞌ soj sayuun cheꞌé soꞌ ado̱nj. Ne̱ yoꞌ me yoꞌó se lu̱j quiꞌyaj uún Diose̱ rihaan soj a. 30 Dan me se cuya̱a̱n vaa sayuun ranꞌ soj ga̱ sayuun ránꞌ ꞌu̱nj na̱nj ei. Tza̱j ne̱ a̱j neꞌen soj da̱j vaa canó tuvíꞌ ꞌu̱nj ga̱ sayuun yoꞌ ado̱nj. Ne̱ cuano̱ nihánj me se a̱j cuchiꞌ uún nana̱ nihánj rihaan soj se vaa anó tuviꞌ uún ꞌu̱nj ga̱ sayuun na̱nj ado̱nj.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa rá Jesucristó roꞌ, da̱nj ga̱a̱ rá maꞌa̱n níꞌ uún a

1 Ya̱ ya̱ nariꞌ nucuaj nimán níꞌ, ꞌyaj Jesucristó, rá soj naꞌ. Ya̱ ya̱ uun niha̱ꞌ nimán níꞌ, ꞌyaj tinúú níꞌ síí ꞌe̱e̱ rá man níꞌ, rá soj naꞌ. Ya̱ ya̱ veꞌé mán nu̱ꞌ nij tinu̱j níꞌ, ꞌyaj Nimán Diose̱, rá soj naꞌ. Ya̱ ya̱ nuu ꞌe̱e̱ rá níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó man tinúú níꞌ síí quiranꞌ sayuun, rá soj naꞌ. Dan me se nana̱ nihánj roꞌ, me ya̱ uxrá vaa na̱nj ado̱nj. 2 Cheꞌé dan quiꞌya̱j soj nda̱a vaa taj nana̱ nihánj, ga̱a ne̱ gu̱un niha̱ꞌ uxrá raj, ne̱ dan me se cuya̱a̱n ga̱a̱ nimán soj ga̱ tinúú soj, ne̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá soj man tinúú soj, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ uxrá raj ado̱nj. 3 Se̱ guun xco̱j ruva̱a̱ rá soj ni̱ꞌyaj soj tinúú soj maꞌ. Se̱ guun rá soj se vaa cata̱j tinúú soj se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa maꞌa̱n soj maꞌ. Tza̱j ne̱ ga̱a̱ nica̱ꞌ nimán soj, cata̱j soj se vaa sa̱ꞌ doj vaa tinúú soj rihaan maꞌa̱n soj á. 4 Se̱ caráyaꞌa̱nj soj man ina̱nj maꞌa̱n soj maꞌ. Tza̱j ne̱ cara̱yaꞌa̱nj ꞌo̱ ꞌo̱ soj man tinúú soj á.

5 Ase vaa rá maꞌa̱n Jesucristó roꞌ, da̱nj ga̱a̱ rá maꞌa̱n soj uún á. 6 Ne̱ Jesucristó me se Diose̱ ya̱ me soꞌ, ne̱ soꞌ me síí no̱ xcúún gu̱un chij ndoꞌo, tza̱j ne̱ ne gu̱un niha̱ꞌ ndoꞌo rá soꞌ gu̱un chij soꞌ maꞌ. 7 Tana̱nj a̱ tanáj soꞌ nu̱ꞌ suun uun chij yoꞌ, ne̱ guun soꞌ yuvii̱ guun soꞌ se‑mo̱zó yuvii̱ guun soꞌ, ne̱ ase vaa yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa soꞌ ga̱a caꞌnaꞌ soꞌ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 8 Dan me se cunuu nica̱ꞌ nimán soꞌ, ne̱ cuno soꞌ caꞌmii Diose̱, ne̱ nda̱a caꞌvej rá soꞌ cachro̱n nii man soꞌ rihaan rcutze̱ ya̱, ne̱ veé da̱nj me nó soꞌ ga̱a caviꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj. 9 Cheꞌé dan guun chij ndoꞌo soꞌ rej xta̱ꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ guun soꞌ síí gue̱e̱ doj rihaan cunuda̱nj yuvii̱, quiꞌyaj uún Diose̱ na̱nj ado̱nj. 10 Cheꞌé dan vaa güii, ne̱ canicu̱nꞌ ru̱j cunuda̱nj nij síí ma̱n xta̱ꞌ do̱ꞌ, nij síí ma̱n rihaan chumii̱ do̱ꞌ, nij síí ma̱n rej rque yoꞌóó do̱ꞌ, asa̱ꞌ cuno nij soꞌ se‑chuvi̱i Jesucristó, 11 ne̱ cata̱j ya̱ nij soꞌ se vaa maꞌa̱n Jesucristó me síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ queneꞌe̱n nij soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Rej níꞌ Diose̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quiꞌya̱j suun níꞌ yan cunu̱u sa̱ꞌ nimán níꞌ a

12 Cheꞌé dan cuno̱ soj caꞌmi̱j, tinu̱j, nocoj. Ga̱a cayáán ꞌu̱nj ga̱ soj, ne̱ cuno soj nu̱ꞌ nana̱ caꞌmij, ne̱ quiꞌyaj suun uxrá soj cheꞌé rej quinavi̱j nu̱ꞌ chrej chiꞌi̱i̱ uun chij nimán soj, ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ nimán soj a. Cuano̱ nihánj me se nda̱ꞌ se nuvíꞌ ꞌu̱nj yáán ga̱ soj, tza̱j ne̱ me rá ꞌu̱nj doj cuno̱ soj a. Ase ꞌyaj xnii ga̱a chuꞌviꞌ xnii niꞌya̱j xnii rej xnii roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j soj cuchuꞌvi̱ꞌ soj ni̱ꞌyaj soj Diose̱, ne̱ doj a̱ quiꞌya̱j suun soj cheꞌé rej quinavi̱j nu̱ꞌ chrej chiꞌi̱i̱ uun chij nimán soj, ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ nimán soj rihaan Diose̱ á. 13 Diose̱ me síí ꞌyaj suun nimán soj yan gu̱un rá soj cuno̱ soj se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ soꞌ me síí quiꞌya̱j gu̱un nucua̱j soj quiꞌya̱j soj nu̱ꞌ se vaa me rá soꞌ quiꞌya̱j soj ado̱nj.

14 A̱ ꞌó güii se̱ caꞌmii tuꞌva yuve̱ soj cheꞌé tinúú soj maꞌ. Ina̱nj veꞌé quiꞌya̱j suun soj ga̱ tinúú soj á. 15 Ne̱ gu̱un soj síí sa̱ꞌ, ne̱ taj cacunꞌ cu̱tumé soj rihaan Diose̱ mei. Ne̱ nda̱ꞌ se chéé soj ga̱ yuvii̱ vaa quij nimán ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱, tza̱j ne̱ veꞌé cuno̱ soj rihaan Diose̱, ne̱ yoꞌo̱ ya̱ gu̱un taꞌni̱j Diose̱ man soj chugua̱nj. Dan me se ase vaa veꞌé ndoꞌo vaa chuguu̱n yatiꞌ rej xta̱ꞌ roꞌ, da̱nj veꞌé uxrá queneꞌe̱n yuvii̱ man soj va̱j soj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ 16 raan canoco̱ꞌ soj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ ꞌyaj vaa iꞌna̱ꞌ nimán níꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un niha̱ꞌ raj ni̱ꞌyaj ꞌu̱nj man soj ga̱a güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj, cheꞌé se queneꞌe̱n soꞌ se vaa quiꞌyaj suun uxraj tucuꞌyonj man soj ne̱ cavii sa̱ꞌ nu̱ꞌ suun quiꞌyaj sunj a.

17 Ne̱ nda̱ꞌ se nda̱a ayanj maꞌa̱n ton manj cheꞌé sayuun ránꞌ ꞌu̱nj cheꞌé se me ndoꞌo raj yoꞌo̱ cuchuma̱n rá soj ni̱ꞌyaj soj Diose̱, tza̱j ne̱ gu̱un niha̱ꞌ ndoꞌo raj, ne̱ tu̱cuachenj do̱j se niha̱ꞌ nu̱u̱ nimanj nimán soj ei. 18 Ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá soj uún, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj cheꞌé soj a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuchi̱ꞌ síí cuꞌna̱j Timoteo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Epafrodito do̱ꞌ, chumanꞌ cuꞌna̱j Filipos a

19 Me rá ꞌu̱nj caꞌne̱j ꞌu̱nj man síí cuꞌna̱j Timoteo cuchi̱ꞌ soꞌ rihaan soj, sese caꞌve̱j rá Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ cuchi̱ꞌ soꞌ a. Ne̱ ca̱nica̱j soꞌ caꞌna̱ꞌ soꞌ rihanj, ne̱ cata̱j xnaꞌanj soꞌ rihanj da̱j quiranꞌ soj, ga̱a ne̱ gu̱un niha̱ꞌ raj a. 20 O̱rúnꞌ soꞌ me síí nanó ndoꞌo rá cheꞌé soj da̱j ranꞌ soj, ne̱ taj va̱j yoꞌó síí sa̱ꞌ ase sa̱ꞌ o̱rúnꞌ soꞌ maꞌ. 21 Tza̱j ne̱ yoꞌó nij soꞌ roꞌ, ina̱nj cheꞌé maꞌa̱n nij soꞌ aráyaꞌa̱nj nij soꞌ, tza̱j ne̱ ne aráyaꞌa̱nj nij soꞌ cheꞌé Jesucristó maꞌ. 22 Tza̱j ne̱ a̱j neꞌen soj se vaa síí sa̱ꞌ uxrá me síí cuꞌna̱j Timoteo, ne̱ da̱j se ꞌyaj xnii ꞌyaj suun xnii ga̱ rej xnii roꞌ, da̱nj vaa ꞌyaj Timoteo ꞌyaj suun soꞌ cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱j ei. 23 Cheꞌé dan xca̱j ꞌu̱nj cuentá da̱j qui̱ránꞌ ꞌu̱nj rej riha̱a̱n, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ caꞌne̱j ꞌu̱nj man soꞌ cuchi̱ꞌ soꞌ rej ya̱nj soj a. 24 Ne̱ nucua̱j rá ꞌu̱nj man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se vaa raꞌya̱nj cuchi̱ꞌ ma̱ꞌanj rihaan soj ado̱nj.

25 Vaa cheꞌé ndoꞌo caꞌne̱j ꞌu̱nj man tinúú níꞌ síí cuꞌna̱j Epafrodito cuchi̱ꞌ soꞌ rihaan soj vaa na̱nj ei. Soꞌ me síí quiꞌyaj suun ndoꞌo ga̱j rej ma̱n síí ta̱j riꞌyunj man níꞌ, ne̱ maꞌa̱n nij soj me síí caꞌnéé man soꞌ caꞌna̱ꞌ soꞌ rque̱ soꞌ se vaa achiin manj, 26 ne̱ me ndoꞌo rá soꞌ queneꞌe̱n uún soꞌ man nij soj na̱nj ado̱nj. Dan me se nanó rá soꞌ se vaa cuno soj nana̱ cheꞌé soꞌ se vaa canó chiꞌii̱ man soꞌ ado̱nj. 27 Ya̱ da̱j doj se caviꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man soꞌ, ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá Diose̱ mán ꞌu̱nj do̱ꞌ, ne̱ ne cavi̱ꞌ soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se sese caviꞌ síí cuꞌna̱j Epafrodito, ne̱ nanó ndoꞌo raj na̱nj ei. 28 Cheꞌé dan raꞌya̱nj caꞌne̱j ꞌu̱nj man soꞌ cuchi̱ꞌ soꞌ rihaan soj, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá soj queneꞌe̱n soj man soꞌ, ne̱ cheꞌé dan se̱ nanó rá ꞌu̱nj cheꞌé soj maꞌ. 29 Cheꞌé dan asa̱ꞌ cuchiꞌ soꞌ, ne̱ ga̱a̱ niha̱ꞌ ndoꞌo rá soj caꞌmi̱i̱ soj ga̱ soꞌ ei. Dan me se ya̱ tinúú níꞌ si̱j noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me soꞌ ei. Cara̱a̱ cochro̱j soj rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ꞌyaj nda̱a vaa ꞌyaj síí cuꞌna̱j Epafrodito yoꞌ ei. 30 ꞌO̱ se da̱j doj se caviꞌ soꞌ cheꞌé suun quiꞌyaj suun soꞌ cheꞌé Jesucristó na̱nj ado̱nj. Dan me se caꞌnéé nimán soꞌ cavi̱ꞌ soꞌ cheꞌé se nayón soꞌ rihaan soj racuíj soꞌ manj na̱nj chugua̱nj.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa sa̱ꞌ doj vaa Jesucristó rihaan cunuda̱nj a

1 Dan me se ga̱a̱ niha̱ꞌ rá soj ni̱ꞌyaj soj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, tinu̱j, nocoj. Ne sayu̱u̱n vaa cachrón uún ꞌu̱nj nana̱ nihánj naya̱a̱ soj maꞌ. Ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ doj soj, sese cuno̱ soj nana̱ nihánj chugua̱nj. 2 Dan me se tu̱mé soj man soj sese cuchi̱ꞌ nij síí chiꞌi̱i̱, nij síí niha̱ꞌ rá caꞌne̱ꞌ nee̱ man yuvii̱ rej ma̱n soj á. ꞌO̱ se ase vaa chuvee roꞌ, da̱nj vaa nij soꞌ ado̱nj. 3 Ne̱ xa̱ꞌ níꞌ, tza̱j ne̱ ino̱ ꞌyaj níꞌ ei. ꞌO̱ se síí ya̱ cunuu sa̱ꞌ rihaan Diose̱ me níꞌ, ne̱ ina̱nj Nimán Diose̱ nocoꞌ níꞌ ga̱a ꞌyaj suun níꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj. Ne nucua̱j rá níꞌ man maꞌa̱n níꞌ se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ cheꞌé se vaa ꞌyaj maꞌa̱n níꞌ maꞌ. Tana̱nj niha̱ꞌ rá níꞌ nataꞌ níꞌ se vaa Jesucristó me síí ꞌyaj caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ ado̱nj.

4 Dan me se nij síí chiꞌi̱i̱ roꞌ, sa̱ꞌ uxrá ꞌyaj maꞌa̱n nij soꞌ, rá nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ quiꞌya̱j maꞌa̱n nij soꞌ, rá nij soꞌ, tza̱j ne̱ ꞌu̱nj nihánj me se sa̱ꞌ doj quiꞌyaj ma̱ꞌanj rihaan nij soꞌ ei. 5 Dan me se ya̱ síí israelitá mej, ne̱ ga̱a cachén tu̱nj güii caꞌngaa ꞌu̱nj, ne̱ cutaꞌ nii taꞌngaꞌ man nee̱ manj a. Yoꞌo̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Benjamín ga̱a naá mej, ne̱ xií ꞌu̱nj do̱ꞌ, réj do̱ꞌ, ma̱ꞌanj do̱ꞌ, me síí aꞌmii xnaꞌánj hebreo, ne̱ síí fariseo mej, ne̱ canocóꞌ ꞌu̱nj se‑tucua̱nj Moisés ga̱ nij soꞌ a. 6 Ga̱a rque̱ doj, ne̱ síí nichra̱j nimán mej, ne̱ quiꞌyaj uxraj sayuun man nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó, cheꞌé se me raj gu̱un niha̱ꞌ rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ manj, ne̱ veꞌé uxrá canocóꞌ ꞌu̱nj nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ a̱ ꞌó nana̱ yoꞌ ne quina̱j, quiꞌyáj maꞌ.

7 Ne̱ sa̱ꞌ uxrá quiꞌyáj, raj ga̱a rque̱, tza̱j ne̱ ya̱j roꞌ, queneꞌenj se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ nu̱ꞌ rasu̱u̱n quiꞌyáj ga̱a naá roꞌ, ase vaa siguiꞌ riꞌyuj vaa nu̱ꞌ rasu̱u̱n quiꞌyáj ga̱a naá, raj na̱nj ei. 8 Dan me se cheꞌé se me ndoꞌo raj xca̱j sa̱ꞌ ꞌu̱nj cuentá cheꞌé Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa manj roꞌ, cheꞌé dan nu̱ꞌ se vaa quiꞌyáj ga̱a rque̱ roꞌ, da̱j se me raj neꞌenj siguiꞌ riꞌyuj roꞌ, da̱nj me raj neꞌenj man yoꞌ cuano̱, ne̱ cheꞌé se niꞌya u̱u̱n me yoꞌ rihanj roꞌ, cheꞌé dan caꞌve̱e ca̱nocóꞌ ꞌu̱nj man Jesucristó ado̱nj. 9 Ga̱a ne̱ vaa güii, ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ nuveé se‑tucua̱nj Moisés me se quiꞌya̱j cunu̱u sa̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan Diose̱ maꞌ. Ma̱a̱n se cheꞌé se amán rá ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan me cunu̱u sa̱ꞌ ꞌu̱nj quiꞌya̱j maꞌa̱n Diose̱ ado̱nj. 10 Ina̱nj me rá ꞌu̱nj sa̱ꞌ doj xca̱j ꞌu̱nj cuentá cheꞌé Jesucristó á. Dan me se nucua̱j Diose̱, ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó ga̱a caviꞌ soꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ cheꞌé dan me ndoꞌo raj que̱neꞌenj da̱j quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé ꞌu̱nj a. Ne̱ ase vaa quiranꞌ Jesucristó sayuun roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quira̱nꞌ ma̱ꞌán ꞌu̱nj sayuun ga̱ soꞌ, raj, ne̱ ase vaa caꞌvej rá Jesucristó cavi̱ꞌ soꞌ cheꞌé níꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ꞌu̱nj, raj, ne̱ yoꞌo̱ quiꞌya̱j sunj cheꞌé tinúú ꞌu̱nj rihaan Diose̱ ado̱nj. 11 Nda̱a síj, ga̱a ne̱ sese yoꞌo̱ ca̱nocóꞌ ꞌu̱nj man soꞌ, ne̱ caꞌve̱e cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj asa̱ꞌ cavíꞌ ꞌu̱nj, quiꞌya̱j soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quiꞌya̱j suun uxrá níꞌ, ne̱ caꞌa̱nj níꞌ rej xta̱ꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ a

12 Nuveé se a̱j quisíj ꞌu̱nj cunuu sa̱ꞌ ꞌu̱nj, taj ꞌu̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se ataa quisi̱j ꞌu̱nj se vaa me rá Diose̱ gunj, ne̱ cheꞌé dan me yoꞌo̱ raan nocóꞌ ꞌu̱nj man Jesucristó, cheꞌé rej me raj cunu̱u sa̱ꞌ ꞌu̱nj, vaa güii a. Jesucristó me síí quiꞌyaj canocóꞌ ꞌu̱nj man soꞌ, cheꞌé se me rá maꞌa̱n soꞌ cunu̱u sa̱ꞌ ꞌu̱nj ado̱nj. 13 ꞌU̱nj me síí neꞌen se vaa ataa quisi̱j ꞌu̱nj se me raj gunj, tinu̱j, nocoj. Cheꞌé dan o̱rúnꞌ suun vaa rihanj cuano̱ nihánj me ꞌyaj tanáj xco̱ ꞌu̱nj nu̱ꞌ se vaa quiꞌyáj asi̱j rque̱, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ uxrá raj qui̱ꞌyáj nu̱ꞌ se vaa qui̱ꞌyáj rej rihanj, 14 ne̱ ꞌyaj suun uxraj, ne̱ caꞌna̱ꞌ güii quiꞌya̱j cananj quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ꞌu̱nj, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ nacu̱nj Diose̱ manj cavi̱i̱ ꞌu̱nj rej xta̱ꞌ, cheꞌé se ꞌu̱nj me síí noco̱ꞌ man Jesucristó ado̱nj. 15 Ne̱ sese a̱j cuchumán sa̱ꞌ rá níꞌ, ne̱ ina̱nj da̱nj ga̱a̱ rá taranꞌ níꞌ á. Tza̱j ne̱ sese ino̱ vaa rá nij soj, ne̱ Diose̱ me síí ti̱haa̱n rihaan soj me maꞌa̱n nana̱ cachi̱in rihaan soj a. 16 Tza̱j ne̱ tucuáán a̱j nariꞌ níꞌ roꞌ, raan canoco̱ꞌ níꞌ tucuáán yoꞌ á.

17 Xca̱j nij soj cuentá da̱j ꞌyaj ma̱ꞌanj do̱ꞌ, da̱j ꞌyaj nij síí noco̱ꞌ manj do̱ꞌ, ne̱ cuya̱a̱n da̱nj quiꞌya̱j soj ga̱ núj á. 18 Ino̱ vaa rá queꞌe̱e̱ yuvii̱, ne̱ a̱j cataj xnaꞌanj uxraj rihaan soj cheꞌé nij soꞌ, ne̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj uún ꞌu̱nj rihaan soj da̱j vaa nij soꞌ, tza̱j ne̱ ꞌo̱ se taꞌveé ꞌu̱nj cheꞌé nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Dan me se caviꞌ Jesucristó cheꞌé níꞌ rihaan rcutze̱, tza̱j ne̱ me rá nij soꞌ tiri̱ꞌ nij soꞌ se vaa quiꞌyaj Jesucristó cheꞌé níꞌ ado̱nj. 19 Vaa güii caca̱a̱ ndoꞌo nij soꞌ ei. Ina̱nj nee̱ man nij soꞌ aráyaꞌa̱nj nij soꞌ, tza̱j ne̱ Diose̱ ne nocoꞌ nij soꞌ maꞌ. Nij ꞌyaj nij soꞌ, tza̱j ne̱ ne naꞌa̱j nij soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ sa̱ꞌ uxrá ꞌyaj nij soꞌ, rá maꞌa̱n nij soꞌ chugua̱nj. Ina̱nj cheꞌé rasu̱u̱n ruviꞌ rihaan chumii̱ nihánj xcaj nij soꞌ cuentá na̱nj ado̱nj. 20 Xa̱ꞌ níꞌ, tza̱j ne̱ ino̱ vaa níꞌ, ne̱ chiháán níꞌ me rej xta̱ꞌ, ne̱ naꞌvi̱j uxrá níꞌ cavi̱i̱ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rej xta̱ꞌ caꞌna̱ꞌ soꞌ ti̱nanii soꞌ man níꞌ rihaan sayuun, 21 ne̱ ni̱caj soꞌ nee̱ man níꞌ, ne̱ nda̱ꞌ se ninaj uxrá nee̱ man níꞌ cuano̱, tza̱j ne̱ natuna̱ soꞌ man yoꞌ, ne̱ ase vaa nee̱ man soꞌ nee̱ sa̱ꞌ ndoꞌo roꞌ, da̱nj ina̱nj ga̱a̱ nee̱ man níꞌ, quiꞌya̱j soꞌ ado̱nj. Dan me se cheꞌé se me soꞌ síí gu̱un nucua̱j quiꞌya̱j canaán rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n, ne̱ cheꞌé se quiri̱i̱ taꞌngaꞌ soꞌ rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n roꞌ, cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa gu̱un nucua̱j soꞌ natuna̱ soꞌ man nee̱ man níꞌ ei.

4

1 Dan me se ꞌe̱e̱ ndoꞌo raj man soj, ne̱ me uxrá raj ni̱ꞌyaj ꞌu̱nj man soj, tinu̱j, nocoj. Niha̱ꞌ ndoꞌo raj, quiꞌyaj soj, ne̱ vaa güii cata̱j Diose̱ se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyáj, tucuꞌyón ꞌu̱nj man soj, ne̱ cheꞌé dan vaa cheꞌé cuno̱ soj nu̱ꞌ nana̱ nihánj, ne̱ raan canoco̱ꞌ soj man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, tinu̱j, nocoj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nagoꞌ Pabló chrej sa̱ꞌ man nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Filipos a

2 Achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan chana̱ cuꞌna̱j Evodia do̱ꞌ, rihaan chana̱ cuꞌna̱j Síntique do̱ꞌ, se vaa yoꞌo̱ cuya̱a̱n ga̱a̱ rá ro̱j noꞌ, cheꞌé se chana̱ noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me ro̱j noꞌ á. 3 Vaa so̱ꞌ, ne̱ tuvíꞌ ꞌu̱nj síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ raan man Diose̱ mé so̱ꞌ, ne̱ síí ꞌyaj suun ga̱ ꞌu̱nj me uún so̱ꞌ, ne̱ dan me se achíín ni̱ꞌyáj rihaan so̱ꞌ ra̱cuíj so̱ꞌ man ro̱j chana̱ yoꞌ, tinu̱j. Ro̱j chana̱ nihánj ga̱ yoꞌó síí cuꞌna̱j Clemente do̱ꞌ, yoꞌó nij tinúú ꞌu̱nj do̱ꞌ, quiꞌyaj suun ndoꞌo nij soꞌ racuíj nij soꞌ mán ꞌu̱nj caꞌmii núj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan yuvii̱, ne̱ no̱ se‑chuvi̱i nij soꞌ rihaan yanj ta̱j rihaan Diose̱ se vaa ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei.

4 Ga̱a̱ niha̱ꞌ niga̱nj rá soj ni̱ꞌyaj soj man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ á. Dan me se cata̱j xnaꞌanj uún ꞌu̱nj rihaan soj se vaa no̱ xcúún soj ga̱a̱ niha̱ꞌ niga̱nj rá soj ei.

5 Ina̱nj niꞌya̱nj caꞌmi̱i̱ soj rihaan cunuda̱nj yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ xca̱j nij yuvii̱ cuentá se vaa síí sa̱ꞌ me soj á. Nichru̱nꞌ caꞌna̱ꞌ uún síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ na̱nj ado̱nj. 6 Se̱ nanó rá soj mei. Tza̱j ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱, ne̱ me maꞌa̱n rasu̱u̱n achiin man soj, ne̱ cachi̱nj soj rihaan Diose̱, ne̱ nago̱ꞌ soj graciá rihaan Diose̱ ei. 7 Da̱nj quiꞌya̱j soj, ga̱a ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ dínj nimán soj, quiꞌya̱j Diose̱, cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soj, ne̱ dan me se gu̱un nucua̱j Diose̱ quiꞌya̱j canaán Diose̱ rihaan cunuda̱nj nana̱ cavi̱i̱ raa̱ yuvii̱ na̱nj ado̱nj.

8 Dan me se ina̱nj cheꞌé se ya̱ do̱ꞌ, cheꞌé se sa̱ꞌ do̱ꞌ, cheꞌé tucuáán sa̱ꞌ do̱ꞌ, cheꞌé se lu̱j do̱ꞌ, cheꞌé se nica̱ vaa nimán do̱ꞌ, cheꞌé se niꞌya̱nj do̱ꞌ, nuchru̱j ra̱a̱ soj, tinu̱j, nocoj. Dan me se sese veꞌé vaa se ꞌyaj yoꞌo̱ soꞌ rá soj, ne̱ xca̱j soj cuentá, ne̱ nuchru̱j ra̱a̱ soj da̱j ꞌyaj soꞌ ei. 9 Nu̱ꞌ nana̱ tucuꞌyón ꞌu̱nj man soj do̱ꞌ, nu̱ꞌ rasu̱u̱n quiꞌyáá ꞌu̱nj queneꞌen soj do̱ꞌ, nu̱ꞌ nana̱ caꞌmii ꞌu̱nj cuno soj do̱ꞌ, da̱nj quiꞌya̱j uún soj á. Ga̱a ne̱ ca̱yáán maꞌa̱n Diose̱ ga̱ soj, ne̱ Diose̱ me síí naquiꞌyaj dínj nimán yuvii̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Filipos racuíj nij soꞌ man Pabló a

10 Guun niha̱ꞌ ndoꞌo raj rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, cheꞌé se yoꞌó uun cheꞌe̱ soj caráyaꞌa̱nj soj manj ne̱ rqué soj nu̱ꞌ se vaa cachiin manj ei. ꞌO̱ se ne taj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ne ra̱cuíj soj manj maꞌ. Ma̱a̱n se ga̱a rque̱ me se ne ga̱a̱ yaꞌnúj rihaan soj ra̱cuíj soj manj man ado̱nj. 11 Nuveé cheꞌe̱ se vaa doj rasu̱u̱n achiin manj me tuꞌvaj da̱nj rihaan soj cuano̱ maꞌ. Nda̱ꞌ se do̱j rasu̱u̱n ma̱n rihanj, tza̱j ne̱ ne nanó rá ꞌu̱nj maꞌ. ꞌO̱ se a̱j naríꞌ ꞌu̱nj naquiꞌya̱j ina̱j ꞌu̱nj nimanj, ne̱ niha̱ꞌ ina̱nj raj na̱nj ado̱nj. 12 Dan me se vaa güii achiin ndoꞌo rasu̱u̱n manj, ne̱ vaa güii vaa ndoꞌo rasu̱u̱n rihanj, tza̱j ne̱ caꞌve̱e se vaa raan rquej do̱ꞌ, caꞌve̱e se naꞌaan rquej do̱ꞌ, caꞌve̱e se vaa se achiin manj do̱ꞌ, caꞌve̱e se ma̱n ndoꞌo rasu̱u̱n rihanj do̱ꞌ, tza̱j ne̱ taj se ꞌyaj maꞌ. Ma̱a̱n se daj a̱ güii vaa ina̱j nimanj, ne̱ vaa niha̱ꞌ raj, ne̱ ne nanó raj maꞌ. 13 Cheꞌé se rqué ndoꞌo Jesucristó se nucua̱j manj roꞌ, cheꞌé dan uun nu̱cuáj ꞌyaj sunj nu̱ꞌ suun vaa rihanj ado̱nj.

14 Tza̱j ne̱ cuna̱j uxrá quiꞌyaj soj racuíj soj manj ga̱a quiránꞌ ꞌu̱nj sayuun ga̱a rque̱ chugua̱nj. 15 Neꞌen maꞌa̱n soj se vaa ga̱a curiha̱nj ꞌu̱nj estadó Macedonia ne̱ guun cheꞌe̱j tucuꞌyonj se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ nu̱ꞌ rqué soj saꞌanj manj cuaj na̱nj nihaꞌ. Taj va̱j yoꞌó yuvii̱ cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó racuíj manj maꞌ. Ma̱a̱n se o̱rúnꞌ soj me síí racuíj manj na̱nj nihaꞌ. 16 Ne̱ ga̱a cayánj quiꞌyaj sunj chumanꞌ Tesalónica, ne̱ yavíj nu̱ꞌ rqué uún soj saꞌanj cachiin manj rihanj a̱ꞌ. 17 Nuveé cheꞌe̱ se me raj rque̱ u̱u̱n soj doj saꞌanj manj me tuꞌva uún ꞌu̱nj da̱nj nihánj cuano̱ maꞌ. Ma̱a̱n se cheꞌé se me raj na̱ruꞌvee Diose̱ doj se sa̱ꞌ rihaan soj, cheꞌé dan tuꞌvaj da̱nj ado̱nj. 18 Dan me se nacaj ꞌu̱nj cunuda̱nj se vaa caꞌnéé soj rihanj, ne̱ a̱ ꞌó rasu̱u̱n ne achiin manj a̱ maꞌ. Ne̱ saꞌanj caꞌnéé soj rihanj ga̱ síí cuꞌna̱j Epafrodito me se narqué soꞌ nu̱ꞌ saꞌanj yoꞌ rihanj, ne̱ guun niha̱ꞌ rá Diose̱ neꞌen Diose̱ se vaa rqué soj saꞌanj yoꞌ manj, ne̱ ase vaa xcuu sa̱ꞌ acaa rihaan chraan altar, ne̱ da̱j ndoꞌo gunꞌ yoꞌ roꞌ, da̱nj vaa saꞌanj yoꞌ niꞌya̱j Diose̱ ado̱nj. 19 Dan me se ꞌu̱nj me síí noco̱ꞌ man Diose̱, ne̱ sese vaa se achiin man soj, ne̱ rque̱ Diose̱ nu̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ rihaan soj cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ man Jesucristó, ne̱ xa̱ꞌ Diose̱, tza̱j ne̱ taj va̱j rasu̱u̱n achiin rihaan Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se soꞌ me síí uun chij rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n, 20 ne̱ veꞌé uxrá uun chij Rej níꞌ Diose̱, cata̱j níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé cuma̱n nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Filipos, rá nij tuvi̱ꞌ Pabló a

21 Me raj cata̱j nij soj rihaan cunuda̱nj nij síí sa̱ꞌ rihaan Diose̱ síí noco̱ꞌ man Jesucristó se vaa veꞌé ca̱yáán nij soꞌ raj, ne̱ vaa nij tinúú níꞌ síí ma̱n ga̱j, ne̱ veꞌé cuma̱n nij soj, rá nij soꞌ, 22 ne̱ vaa nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ ma̱n chumanꞌ nihánj, ne̱ veꞌé cuma̱n soj, rá daj a̱ nij soꞌ uún, ne̱ vaa nij síí ꞌyaj suun tucuá síí nica̱j suun emperador cuꞌna̱j César, ne̱ veꞌé cuma̱n soj, rá nij soꞌ uún ado̱nj.

23 Me raj quiꞌya̱j ndoꞌo Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se lu̱j cheꞌé soj ei.

Colosenses

1

2

3

4

Nihánj me ꞌo̱ yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pabló caꞌnéé soꞌ rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Colosas a

1

1 ꞌU̱nj roꞌ, me síí cuꞌna̱j Pabló, ne̱ si̱j apóstol cuneꞌ Jesucristó man nata̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱ mej nda̱a vaa guun rá Diose̱, ne̱ ya̱nj tinúꞌ Timoteo ga̱ ꞌu̱nj cuano̱ a.

2 ꞌYaj rój yanj nihánj caꞌne̱j rój rihaan nij soj si̱j sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Colosas a. Cheꞌé se amán rá soj niꞌya̱j soj man Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan nuu tinu̱j níꞌ, ne̱ nucua̱j rá rój neꞌen rój man soj cuano̱, tinu̱j, nocoj.

Me rá rój quiꞌya̱j Rej níꞌ Diose̱ se lu̱j cheꞌé soj, ne̱ me rá rój ga̱a̱ xe̱j nimán soj, quiꞌya̱j Diose̱ uún ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé se vaa achíín niꞌya̱j Pabló rihaan Diose̱ cheꞌé nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Diose̱ ya̱nj chumanꞌ Colosas a

3 Niga̱nj achíín niꞌya̱j rój rihaan Diose̱ Rej Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ cheꞌé soj, ne̱ nagoꞌ rój graciá rihaan Diose̱ cheꞌé soj, 4 cheꞌé se caꞌnaꞌ nana̱ rihaan rój se vaa amán rá soj niꞌya̱j soj man Jesucristó ne̱ ꞌe̱e̱ rá soj neꞌen soj cunuda̱nj yoꞌó nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ a. 5 Da̱nj vaa rá soj cuano̱, cheꞌé se cuno soj se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ ya̱, ne̱ guun ya̱ rá soj se vaa ma̱n ndoꞌo se sa̱ꞌ rej xta̱ꞌ naca̱j soj vaa güii ei. 6 Dan me se a̱j cuchiꞌ nana̱ sa̱ꞌ nihánj rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, ne̱ cuchumán rá queꞌe̱e̱ nij yuvii̱ cuno nij yuvii̱ nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n quiꞌyaj nij soj ga̱ yoꞌó nij síí cuno nana̱ yoꞌ, ne̱ dan me se ga̱a cuchiꞌ nana̱ nihánj rihaan soj, ne̱ cuno soj, ne̱ xcaj soj cuentá cheꞌé se lu̱j quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé níꞌ, ne̱ cuchumán rá soj ado̱nj. 7 Ne̱ síí cuꞌna̱j Epafras me síí tucuꞌyón nana̱ yoꞌ man soj, ne̱ dan me se síí ꞌyaj suun ga̱ núj me soꞌ, ne̱ ꞌe̱e̱ rá núj man soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ ꞌyaj suun soꞌ rihaan Jesucristó cheꞌé soj ado̱nj. 8 Ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan núj se vaa ꞌe̱e̱ uxrá rá soj man tinúú soj, quiꞌyaj Nimán Diose̱ ado̱nj.

9 Cheꞌé dan ga̱a cuno núj nana̱ cataj soꞌ rihaan núj, ne̱ niga̱nj achíín niꞌya̱j núj rihaan Diose̱ cheꞌé soj se vaa rque̱ Nimán Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ cu̱u nimán soj, ne̱ xca̱j soj cuentá da̱j me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj, 10 cheꞌé rej quiꞌya̱j soj nu̱ꞌ se vaa no̱ xcúún níꞌ si̱j noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ man soj ei. Ne̱ cunuda̱nj suun sa̱ꞌ quiꞌya̱j suun ndoꞌo soj, ga̱a ne̱ sa̱ꞌ doj xca̱j soj cuentá da̱j vaa maꞌa̱n Diose̱ ei. 11 Diose̱ me síí uun chij ndoꞌo, ne̱ achíín niꞌya̱j núj se vaa caꞌne̱j ndoꞌo Diose̱ se nucua̱j nimán soj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e ga̱a̱ raan rá soj rihaan sayuun quiꞌya̱j yuvii̱ man soj, ne̱ ga̱a̱ ina̱j nimán soj, ne̱ ga̱a̱ niha̱ꞌ rá soj, 12 ne̱ nago̱ꞌ soj graciá rihaan Diose̱ Rej Jesucristó ei. Nu̱ꞌ dan me se vaa achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan Diose̱ cheꞌé soj, ne̱ neꞌen soj se vaa a̱j cunuu sa̱ꞌ níꞌ quiꞌyaj Diose̱, ne̱ cheꞌé dan me vaa güii quiri̱ꞌ níꞌ se sa̱ꞌ rque̱ Diose̱ man taranꞌ nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man soꞌ, cheꞌé se yuvii̱ xcaj cuentá chéé rej ranga̱ꞌ me níꞌ chugua̱nj. 13 Asino ya̱a̱n me se guun chij síí chre̱e rihaan níꞌ, ne̱ ina̱nj cacunꞌ quiꞌyaj níꞌ, ne̱ ase vaa síí chéé rej rmi̱ꞌ roꞌ, da̱nj vaa níꞌ, ne̱ taj se quiꞌyáꞌ xca̱j níꞌ cuentá cheꞌé Diose̱ tza̱j maꞌ. Tza̱j ne̱ ya̱j me se tinanii Diose̱ man níꞌ rihaan síí chre̱e, ne̱ guun chij Jesucristó taꞌníí Diose̱ rihaan níꞌ, quiꞌyaj Diose̱ ya̱j ei. Dan me se ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá Diose̱ man taꞌníí soꞌ, 14 ne̱ cheꞌé taꞌníí soꞌ navij cacunꞌ tumé níꞌ, ne̱ cheꞌé dan se̱ quiꞌyaj Diose̱ sayuun man níꞌ a̱ man ado̱nj. Tana̱nj ti̱nanii Jesucristó man níꞌ rihaan sayuun ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me síí me Jesucristó a

15 Ne ruviꞌ Diose̱ niꞌya̱j yuvii̱ maꞌ. Ma̱a̱n se queneꞌen níꞌ man Jesucristó, ne̱ xcaj níꞌ cuentá da̱j vaa maꞌa̱n Diose̱ ado̱nj. Asi̱j ataa quiꞌya̱j Diose̱ chumii̱, ne̱ a̱j nicunꞌ Jesucristó ga̱ soꞌ ei. 16 Dan me se nicu̱nꞌ Jesucristó ga̱ Diose̱ ga̱a quiꞌyaj Diose̱ se ma̱n xta̱ꞌ do̱ꞌ, se ma̱n rihaan chumii̱ do̱ꞌ, nu̱ꞌ rasu̱u̱n ruviꞌ niꞌya̱j yuvii̱ do̱ꞌ, nu̱ꞌ rasu̱u̱n ne ruviꞌ niꞌya̱j yuvii̱ do̱ꞌ, nij yaꞌanj uun chij rihaan chumii̱ nihánj do̱ꞌ, cunuda̱nj rasu̱u̱n yoꞌ me se quiꞌyaj Diose̱ á. Dan me se caꞌneꞌ Diose̱ suun rihaan Jesucristó quiꞌya̱j Jesucristó nu̱ꞌ rasu̱u̱n, ne̱ cheꞌé dan quiꞌyaj Jesucristó nu̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ, ne̱ ina̱nj cheꞌé Jesucristó vaa nu̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ, ne̱ dan me se me rá Diose̱ ni̱caj yuꞌunj Jesucristó man chumii̱ na̱nj ado̱nj. 17 Asi̱j ataa curuvi̱ꞌ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ nicu̱nꞌ Jesucristó, ne̱ cheꞌé o̱rúnꞌ Jesucristó vaa cunuda̱nj rasu̱u̱n yoꞌ cuano̱ ei.

18 Ne̱ soꞌ me síí uun chij ndoꞌo rihaan níꞌ ei. Dan me se ase vaa rii taꞌngaꞌ cúú yave̱ yuvii̱ rihaan maꞌa̱n yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa rii taꞌngaꞌ Jesucristó rihaan cunuda̱nj níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ chugua̱nj. Asino soꞌ me síí cunuu iꞌna̱ꞌ uún ga̱a caviꞌ soꞌ, ne̱ da̱nj ina̱nj ga̱a̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún níꞌ, quiꞌya̱j soꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un soꞌ síí sa̱ꞌ doj rihaan cunuda̱nj níꞌ ei. 19 Ase vaa maꞌa̱n Diose̱ roꞌ, da̱nj vaa Jesucristó, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ soꞌ me síí nica̱j cunuda̱nj se sa̱ꞌ ei. 20 Asino quiriꞌ nu̱ꞌ chumii̱ rihaan Diose̱ cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj yuvii̱, tza̱j ne̱ caviꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱ cheꞌé yuvii̱, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ caꞌve̱e cunu̱u sa̱ꞌ yuvii̱ do̱ꞌ, nu̱ꞌ chumii̱ do̱ꞌ, rihaan Diose̱, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ nu̱ꞌ se ma̱n rihaan chumii̱ do̱ꞌ, nu̱ꞌ se ma̱n xta̱ꞌ do̱ꞌ, na̱nj ado̱nj. Yoꞌ me se vaa quiꞌyaj Diose̱ ga̱a caꞌnéé Diose̱ man Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cunuu rcuaꞌa̱a̱n níꞌ ga̱ Diose̱, quiꞌyaj Jesucristó a

21 Ga̱a naá me se yuvii̱ yaníj me soj, ne̱ yuvii̱ ta̱j riꞌyunj man Diose̱ me soj ga̱a naá ei. ꞌO̱ se quij vaa rá soj, ne̱ ina̱nj se chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj soj, ne̱ síí ta̱j riꞌyunj man Diose̱ guun soj ga̱a rque̱ cheꞌé se ne gu̱un soj tuviꞌ Diose̱ ga̱a rque̱ maꞌ. 22 Tza̱j ne̱ guun Jesucristó yuvii̱, ne̱ caviꞌ soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cunuu rcuaꞌa̱a̱n soj ga̱ Diose̱, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ vaa güii canicu̱nꞌ soj rihaan Diose̱, quiꞌya̱j Jesucristó, ne̱ si̱j sa̱ꞌ gu̱un soj rihaan Diose̱, ne̱ taj cacunꞌ cu̱tumé soj a̱ maꞌ. 23 Dan me se cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj, sese yoꞌo̱ canoco̱ꞌ soj se‑tucua̱nj Jesucristó na̱nj ado̱nj. Raan canoco̱ꞌ soj man soꞌ ei. A̱j cuno soj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan guun ya̱ rá soj se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj, ne̱ se̱ guun cata̱j soj se vaa ne ya̱ vaa nana̱ sa̱ꞌ cuno soj maꞌ. ꞌO̱ se nana̱ caꞌmii natáj nii rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ me nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ ꞌu̱nj nihánj me síí aꞌmii natáj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ rihaan yuvii̱ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé suun ꞌyaj suun Pabló cheꞌé nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a

24 A̱j quiránꞌ ꞌu̱nj sayuun cheꞌé nij soj, ne̱ nihánj me guun niha̱ꞌ raj cheꞌé sayuun ránꞌ ꞌu̱nj á. Dan me se ase vaa sayuun quiranꞌ Jesucristó cheꞌé nij síí noco̱ꞌ man soꞌ roꞌ, da̱nj vaa sayuun ranꞌ ma̱ꞌán ꞌu̱nj cheꞌé nij soj si̱j noco̱ꞌ man soꞌ a. 25 Síí ꞌyaj suun cheꞌé nij soj si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó mej, ne̱ Diose̱ me síí cuneꞌ mán ꞌu̱nj nata̱ꞌ ꞌu̱nj cunuda̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan nij soj a. 26 ꞌO̱ vaa yuve̱ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ ga̱a naá, tza̱j ne̱ nda̱a ya̱j me tinaruviꞌ sa̱ꞌ Diose̱ nu̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan níꞌ si̱j sa̱ꞌ noco̱ꞌ man soꞌ ya̱j ei. 27 Dan me se guun rá Diose̱ xca̱j cunuda̱nj níꞌ si̱j sa̱ꞌ noco̱ꞌ man soꞌ cuentá cheꞌé nana̱ naca̱ nihánj se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé soj si̱j yaníj na̱nj ado̱nj. Dan me se nuveé yuvi̱i̱ israelitá me nij soj maꞌ. Yuvii̱ yaníj me soj, tza̱j ne̱ ya̱nj Jesucristó nimán soj, ne̱ cheꞌé dan guun ya̱ rá níꞌ se vaa vaa güii cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá soj ga̱ Diose̱ na̱nj ado̱nj. 28 Ne̱ maꞌa̱n núj me síí nataꞌ rihaan cunuda̱nj yuvii̱ cheꞌé Jesucristó, ne̱ nagoꞌ núj chrej nucua̱j man nij yuvii̱ se vaa canoco̱ꞌ nij yuvii̱ man Jesucristó, ne̱ tucuꞌyón núj nana̱ sa̱ꞌ cu̱u rihaan cunuda̱nj yuvii̱, cheꞌé rej ga̱a asa̱ꞌ cachrón núj man nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ sa̱ꞌ ina̱nj ga̱a̱ nij soꞌ, cheꞌé se sa̱ꞌ uxrá nocoꞌ nij soꞌ man Jesucristó a. 29 Cheꞌé dan ꞌyaj suun uxraj tucuꞌyonj se‑na̱na̱ Jesucristó a. Ne̱ da̱nj ꞌyáj cheꞌé se nucua̱j do̱ꞌ, nana̱ sca̱ꞌ nu̱u̱ nimanj quiꞌyaj Jesucristó do̱ꞌ ei.

2

1 Me rá ꞌu̱nj queneꞌe̱n nij soj se vaa ꞌyaj suun ndoꞌoj cheꞌé soj do̱ꞌ, cheꞌé nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Laodicea do̱ꞌ, cheꞌé yoꞌó nij yuvii̱ amán rá yuvii̱ ataa queneꞌe̱n manj do̱ꞌ a. 2 ꞌO̱ se rquee̱ ndoꞌoj nari̱ꞌ nucuaj nimán soj ne̱ yoꞌo̱ cu̱nuû se sa̱ꞌ nimán soj cuma̱n soj ga̱ tuviꞌ soj, ne̱ yoꞌo̱ nari̱ꞌ ndoꞌo soj nda̱a gu̱un ya̱ ya̱ rá soj nana̱ naca̱ se vaa Jesucristó me se veé maꞌa̱n soꞌ me nana̱ naca̱ yoꞌ ei. 3 Dan me se veé rihaan Jesucristó me mán sa̱ꞌ cunuda̱nj rasu̱u̱n cu̱u do̱ꞌ, rasu̱u̱n sa̱ꞌ do̱ꞌ, nu̱ꞌ yoꞌó rasu̱u̱n achiin queneꞌe̱n yuvii̱ do̱ꞌ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ cuno níꞌ nana̱ tihaꞌ yuꞌunj a. ꞌO̱ se ina̱nj Jesucristó canoco̱ꞌ níꞌ a

4 Nana̱ nihánj me taj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj cheꞌé se naꞌvej rá ꞌu̱nj tiha̱ꞌ yuꞌunj yuvii̱ man soj a. Dan me se vaa yuvii̱ me rá caxri̱i̱ nana̱ chiꞌi̱i̱ rque soj, tza̱j ne̱ me rá ꞌu̱nj ca̱ráán ꞌu̱nj chrej rihaan nij yuvii̱ se vaa se̱ quiꞌyaj nij soꞌ da̱nj ga̱ soj maꞌ. 5 Nda̱ꞌ se nuvíꞌ ꞌu̱nj nicunꞌ niꞌya̱j soj, tza̱j ne̱ nicu̱nꞌ nimán ꞌu̱nj ga̱ soj chugua̱nj. ꞌO̱ se guun niha̱ꞌ uxrá ya̱ raj se vaa ꞌo̱ sa̱ꞌ mán soj, ne̱ yoꞌo̱ Jesucristó nucua̱j rá soj, mán soj ei. 6 Dan me se nda̱ꞌ rá se guun rá soj ga̱a guun cheꞌe̱ soj canocoꞌ soj man Jesucristó roꞌ, da̱nj gu̱un rá soj yoꞌo̱ canoco̱ꞌ chre̱ꞌ soj man soꞌ ei. 7 Dan me se yoꞌo̱ gu̱un xe̱j soj rihaan soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ canicu̱nꞌ raan soj rihaan soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ cuno̱ soj rihaan soꞌ, ne̱ tu̱cuꞌyón uxrá soj tucuáán tucuꞌyón núj man soj, ne̱ yoꞌo̱ soꞌ cuchuma̱n rá soj ni̱ꞌyaj soj, ne̱ nago̱ꞌ uxrá soj graciá rihaan Diose̱ á.

8 Tu̱mé soj man soj se̱ gaa na̱nj tiha̱ꞌ yuꞌunj yuvii̱ man soj á. Me rá nij yuvii̱ canoco̱ꞌ soj se‑tucua̱nj nij soꞌ, tza̱j ne̱ nuviꞌ yuꞌvee nó se‑tucua̱nj nij soꞌ rihaan tucuáán sa̱ꞌ noco̱ꞌ níꞌ mei. Ma̱a̱n se nana̱ tihaꞌ yuꞌunj me nana̱ aꞌmii nij soꞌ, ne̱ se̱ quinanii soj rihaan cacunꞌ tumé soj, quiꞌya̱j nana̱ yoꞌ a̱ man ado̱nj. Ma̱a̱n se nana̱ yoꞌ roꞌ, nana̱ tucuꞌyón na̱nj tuviꞌ nij yuvii̱ rihaan nij yuvii̱ me nana̱ yoꞌ, ne̱ se‑na̱na̱ nij yaꞌanj ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me nana̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ nuveé se‑na̱na̱ Jesucristó me nana̱ yoꞌ maꞌ. 9 ꞌO̱ se ase vaa maꞌa̱n Diose̱ roꞌ, da̱nj vaa Jesucristó, tza̱j ne̱ vaa nee̱ man Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan ruviꞌ Jesucristó rihaan níꞌ, ne̱ neꞌen níꞌ Jesucristó, ne̱ xcaj níꞌ cuentá da̱j vaa maꞌa̱n Diose̱ uún chugua̱nj. 10 Ne̱ Jesucristó me síí guun chij rihaan nij yaꞌanj ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ ya̱nj Jesucristó ga̱ soj, ne̱ cheꞌé dan taj se achiin man soj cuano̱ mei. 11 Tana̱nj uún, ne̱ ma̱a̱n cheꞌé se nuu rcuaꞌa̱a̱n soj ga̱ Jesucristó roꞌ, ma̱a̱n cheꞌé dan a̱j táá taꞌngaꞌ sa̱ꞌ ina̱nj man soj vaa ei. Nuveé taꞌnga̱ꞌ ta̱j nee̱ man yuvii̱ me taꞌngaꞌ yoꞌ maꞌ. Taꞌngaꞌ ꞌyaj caꞌvee tanáj soj nu̱ꞌ rasu̱u̱n chiꞌi̱i̱ me yoꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se cheꞌé yan tanáj soj nu̱ꞌ rasu̱u̱n chiꞌi̱i̱ roꞌ, cheꞌé dan ase vaa táá taꞌngaꞌ man soj vaa ya̱ ei. 12 ꞌO̱ se ga̱a cataꞌ ne soj, ne̱ ase vaa cachinꞌ nii man Jesucristó rque yoꞌóó rque vaꞌnu̱j güii ne̱ naꞌnúj uún soꞌ roꞌ, da̱nj vaa soj, cheꞌé se cuchumán rá soj se vaa veé ya̱ Diose̱ si̱j nucua̱j ndoꞌo quiꞌyaj ya̱ cunuu iꞌna̱ꞌ ya̱ uún Jesucristó ei.

13 Ga̱a naá ga̱a ataa queneꞌe̱n soj si̱j yaníj man Jesucristó, ne̱ quiꞌyaj ndoꞌo soj cacunꞌ, ne̱ taj taꞌngaꞌ cutaꞌ nii man nee̱ man soj maꞌ. Tza̱j ne̱ caꞌnéj u̱u̱n Diose̱ nu̱ꞌ cacunꞌ ta̱j xráá níꞌ, ne̱ ase vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó ga̱a caviꞌ soꞌ roꞌ, da̱nj vaa soj, ne̱ yoꞌo̱ cunuu sa̱ꞌ nimán soj, quiꞌyaj Diose̱ ei. 14 Ne̱ dan me se tinavij soꞌ nu̱ꞌ suun vaa rihaan níꞌ suun cuno̱ níꞌ nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ xa̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ, tza̱j ne̱ queꞌe̱e̱ ndoꞌo nana̱ ne gu̱un nucua̱j níꞌ quiꞌya̱j níꞌ nda̱a vaa taj tucuáán yoꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se cheꞌé se ne gu̱un nucua̱j níꞌ cuno̱ níꞌ nu̱ꞌ tucuáán yoꞌ roꞌ, cheꞌé dan cutumé ndoꞌo níꞌ cacunꞌ, quiꞌyaj yoꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ ga̱a goꞌ nii caquíí raꞌa Jesucristó ne̱ cachrón nii man soꞌ rihaan rcutze̱, ga̱a ne̱ Diose̱ me síí tinavij man nu̱ꞌ suun vaa rihaan níꞌ cuno̱ níꞌ nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ ado̱nj. 15 Ma̱a̱n cheꞌé rasu̱u̱n sa̱ꞌ quiꞌyaj Jesucristó roꞌ, ma̱a̱n cheꞌé dan quiꞌyaj canaán Diose̱ rihaan taranꞌ nij yaꞌanj ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ tihaa̱n soꞌ man nij soꞌ se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ guun nucua̱j nij yaꞌanj yoꞌ gu̱un chij nij yoꞌ rihaan níꞌ maꞌ. Dan me se cheꞌé se caviꞌ Jesucristó rihaan rcutze̱ roꞌ, cheꞌé dan quiꞌyaj canaán Diose̱ man cunuda̱nj nij yaꞌanj ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ yoꞌo̱ caxríj yuve̱ Diose̱ man nij yaꞌanj ma̱n nihánj vaa, ne̱ guun naꞌa̱j ndoꞌo taranꞌ nij yaꞌanj yoꞌ, quiꞌyaj Diose̱ chugua̱nj.

16 Cheꞌé dan se̱ caꞌvej rá soj cata̱j xnaꞌanj yuvii̱ rihaan soj da̱j quiꞌya̱j soj maꞌ. Se̱ guun cata̱j yuvii̱ me rasu̱u̱n se̱ caꞌvee cha̱ soj do̱ꞌ, me rasu̱u̱n se̱ caꞌvee coꞌo̱ soj do̱ꞌ, me güii quinavi̱j rá soj chaꞌanj do̱ꞌ, da̱j quiꞌya̱j soj güii naránj rá soj do̱ꞌ maꞌ. Se̱ caꞌvej soj cata̱j xnaꞌanj yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j soj mei. 17 Tucuáán tucuꞌyón nij yuvii̱ rihaan soj roꞌ, tucuáán yoꞌ me se canocoꞌ nij yuvii̱ israelitá ga̱a naá, ne̱ xcaj nij soꞌ cuentá da̱j ga̱a̱ quiꞌya̱j níꞌ ga̱a ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, quiꞌyaj tucuáán yoꞌ, tza̱j ne̱ ya̱j roꞌ, cheꞌé Jesucristó me se xcaj níꞌ cuentá sa̱ꞌ doj, se vaa maꞌa̱n soꞌ canoco̱ꞌ níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ taj cheꞌé canoco̱ꞌ níꞌ yoꞌó tucuáán cuano̱ maꞌ. Tana̱nj o̱rúnꞌ soꞌ canoco̱ꞌ níꞌ na̱nj ado̱nj.

18 Se̱ caꞌvej soj quiri̱ꞌ soj quiꞌya̱j nij síí taj se vaa nica̱ꞌ ndoꞌo aꞌmii nij soꞌ mei. Caꞌve̱e se cata̱j nij soꞌ se vaa naꞌvíj nij soꞌ rihaan se‑mo̱zó Diose̱ do̱ꞌ, caꞌve̱e se nucuiꞌ ndoꞌo rá nij soꞌ se vaa neꞌen nij soꞌ rasu̱u̱n tihaa̱n Diose̱ rihaan nij soꞌ taj nij soꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ tuꞌva rmaꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ ma̱a̱n rasu̱u̱n avii raa̱ maꞌa̱n nij soꞌ me tuꞌva rmaꞌa̱n nij soꞌ da̱nj ei. 19 Dan me se taj cúú yave̱ nij soꞌ táá gaán chihá nij soꞌ vaa, ese taj Jesucristó rihaan nij soꞌ mei. Ne uno nij soꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó maꞌ. Ne̱ Jesucristó me se ase vaa rii taꞌngaꞌ cúú yave̱ níꞌ rihaan nee̱ man níꞌ roꞌ, da̱nj vaa rii taꞌngaꞌ Jesucristó rihaan taranꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ, ne̱ sa̱ꞌ doj nocoꞌ níꞌ man Diose̱, ꞌyaj Jesucristó, ne̱ ina̱nj da̱nj me rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ ase vaa vaa sca̱ꞌ nee̱ man níꞌ ꞌyaj yaꞌaâ man níꞌ roꞌ, da̱nj vaa cuya̱a̱n rá taranꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ ꞌyaj Jesucristó ado̱nj.

20 Cheꞌé se caviꞌ Jesucristó cheꞌé nij soj roꞌ, cheꞌé dan ne nó xcúún soj daj chiha̱a̱ míj cuno̱ soj se‑na̱na̱ nij yaꞌanj ma̱n rihaan chumii̱ nihánj a̱ mei. Cheꞌé dan, me cheꞌé ꞌyaj ndoꞌo soj se vaa ꞌyaj nij yuvii̱ ma̱n u̱u̱n rihaan chumii̱ nihánj ga̱. Dan me se me cheꞌé niha̱ꞌ rá soj cuno̱ soj nana̱ se vaa 21 vaa rasu̱u̱n se̱ guun cha̱ soj do̱ꞌ, vaa rasu̱u̱n se̱ guun xca̱j tuꞌva soj da̱j chá yoꞌ do̱ꞌ, vaa rasu̱u̱n se̱ guun cano̱ raꞌa soj do̱ꞌ ga̱. 22 Me cheꞌé uno rmaꞌa̱n soj nana̱ vaa da̱nj ga̱. ꞌO̱ se rasu̱u̱n yoꞌ me se cha̱ yuvii̱ man rasu̱u̱n yoꞌ, ne̱ quinavi̱j nu̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ vaa güii ado̱nj. Ne̱ xa̱ꞌ nana̱ vaa da̱nj, tza̱j ne̱ nana̱ avii raa̱ u̱u̱n yuvii̱ me nana̱ yoꞌ, ne̱ niha̱ꞌ rá nij yuvii̱ cata̱j nij yuvii̱ nana̱ vaa da̱nj rihaan tuviꞌ nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj. 23 Ne̱ avii raa̱ yuvii̱ uno nana̱ yoꞌ, taj nii, ne̱ sa̱ꞌ uxrá nariꞌ nij soꞌ chrej canoco̱ꞌ nij soꞌ Diose̱, taj nii, ne̱ síí niꞌya̱nj aꞌmii me nij soꞌ, taj nii, tza̱j ne̱ ne ya̱ ya̱ si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ me nij soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se cheꞌé nana̱ noco̱ꞌ nij soꞌ roꞌ, ꞌyaj ndoꞌo nij soꞌ na̱j guun cacunꞌ me rá nee̱ man nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

3

1 Dan me se ase vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó roꞌ, da̱nj vaa cunuu sa̱ꞌ nimán soj, ne̱ canocoꞌ soj chrej sa̱ꞌ, quiꞌyaj Jesucristó a. Cheꞌé dan cheꞌé ina̱nj rasu̱u̱n ma̱n rej xta̱ꞌ xca̱j soj cuentá, ne̱ cuano̱ nihánj me se xꞌnúú Diose̱ rej nuva̱ꞌ Diose̱ nicunꞌ Jesucristó cuano̱ ei. 2 Dan me se xca̱j soj cuentá cheꞌé rasu̱u̱n ma̱n rej xta̱ꞌ, ne̱ se̱ nanó rá soj cheꞌé rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj mei. 3 Dan me se a̱j caviꞌ nee̱ man soj rihaan chumii̱ nihánj vaa, ne̱ cuano̱ nihánj me se táá nimán soj rej xta̱ꞌ rej ya̱nj Diose̱, ꞌyaj Jesucristó ei. 4 Ne̱ cheꞌé dan caꞌve̱e ca̱yáán soj ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ vaa güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ curuvi̱ꞌ soj ga̱ soꞌ, ne̱ veꞌé ndoꞌo ga̱a̱ cuma̱n soj ga̱ soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé tucuáán nga̱ ne̱ cheꞌé tucuáán cuchruj Pabló cheꞌé níꞌ a

5 Ya̱j me se se̱ quiꞌyaj uún nij soj cacunꞌ quiꞌyaj soj asi̱j naá mei. Se̱ quiꞌyaj soj se vaa ꞌyaj yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se sa̱ꞌ xca̱j soj cuentá, ne̱ o̱rúnꞌ nica̱ soj coto̱j ga̱ soj, ne̱ se̱ guun rá soj quiꞌya̱j soj se nij a̱ maꞌ. Se̱ guun rá soj quiꞌya̱j itu̱u̱ soj siꞌyaj tuviꞌ soj maꞌ. Ase vaa yuvii̱ naꞌvíj rihaan na̱j guun yaꞌanj roꞌ, da̱nj vaa yuvii̱ ꞌyaj itu̱u̱ siꞌyaj tuviꞌ ado̱nj. Nij vaa Diose̱, ne̱ sa̱ꞌ doj vaa rasu̱u̱n yoꞌ, rá nij soꞌ, ne̱ 6 cheꞌé cacunꞌ yoꞌ gu̱un yuva̱a̱ uxrá Diose̱, ne̱ quiꞌya̱j ndoꞌo Diose̱ sayuun man nij síí ꞌyaj cacunꞌ yoꞌ ado̱nj. 7 ꞌO̱ cuya̱a̱n vaa cacunꞌ yoꞌ ga̱ cacunꞌ quiꞌyaj maꞌa̱n soj asi̱j naá, ga̱a canocoꞌ soj tucuáán chiꞌi̱i̱ ei.

8 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se se̱ quiꞌyaj nij soj da̱nj maꞌ. Se̱ guun yuva̱a̱ soj maꞌ. Se̱ guun rá soj quiꞌya̱j soj chiꞌii̱ man yoꞌó yuvii̱ maꞌ. Se̱ caꞌmii soj nana̱ nij cheꞌé tuviꞌ soj maꞌ. Se̱ nachriꞌ soj ni̱ꞌyaj soj tuviꞌ soj maꞌ. 9 Se̱ caꞌmii ne̱ soj cheꞌé tuviꞌ soj maꞌ. Yoꞌ me se quiꞌyaj soj ga̱a ataa canoco̱ꞌ soj man Jesucristó, tza̱j ne̱ ya̱j me se cunuu sa̱ꞌ soj, ne̱ se̱ quiꞌyaj soj a̱ doj da̱nj a̱ mei. 10 Cunuu sa̱ꞌ nimán soj, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ cheꞌé dan sa̱ꞌ doj namán nana̱ sa̱ꞌ cu̱u raa̱ soj ꞌo̱ ꞌo̱ güii ado̱nj. Neꞌen soj se vaa Diose̱ me síí quiꞌyaj man soj, ne̱ ase vaa maꞌa̱n Diose̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ uún soj ei. 11 Ya̱j me se taj se ꞌyaj sese na̱j guun yuvii̱ me soj mei. Caꞌve̱e se si̱j israelitá do̱ꞌ, caꞌve̱e se si̱j yaníj do̱ꞌ, caꞌve̱e se si̱j ta̱j taꞌngaꞌ man do̱ꞌ, caꞌve̱e se nuveé si̱j ta̱j taꞌngaꞌ do̱ꞌ, caꞌve̱e se si̱j ma̱n yoꞌó chumanꞌ do̱ꞌ, caꞌve̱e se si̱j ruꞌvee do̱ꞌ, caꞌve̱e se si̱j nique̱ do̱ꞌ, caꞌve̱e se si̱j chéé maꞌa̱n do̱ꞌ, taj se ꞌyaj a̱ doj mei. O̱rúnꞌ ya̱ ya̱ rasu̱u̱n sa̱ꞌ me Jesucristó, ne̱ o̱rúnꞌ soꞌ me nicunꞌ rihaan daj a̱ rasu̱u̱n na̱nj ei.

12 Dan me se narii Diose̱ man soj canoco̱ꞌ soj man soꞌ, ne̱ guun soj síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱, ne̱ ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man soj, ne̱ cheꞌé dan cunu̱u ꞌe̱e̱ rá soj tuviꞌ soj chugua̱nj. Dan me se ga̱a̱ sa̱ꞌ nimán soj, ne̱ caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ soj, ne̱ se̱ guun yuva̱a̱ soj man tuviꞌ soj maꞌ. Ma̱a̱n se ga̱a̱ ina̱j nimán soj ei. 13 Sese quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ tuviꞌ soj rihaan soj, ne̱ cara̱a̱ xꞌnaa yoꞌo̱ yoꞌo̱ soj rihaan tuviꞌ soj ei. Da̱nj quiꞌyaj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ cheꞌé soj, caráj xꞌnaa soꞌ rihaan soj, ne̱ cheꞌé dan da̱nj quiꞌya̱j soj rihaan tuviꞌ soj ei. 14 Nu̱ꞌ yoꞌ quiꞌya̱j soj, ne̱ vaa yoꞌó se sa̱ꞌ doj quiꞌya̱j uún soj, ne̱ yoꞌ me se ga̱a̱ ꞌe̱e̱ ya̱ ya̱ rá soj tuviꞌ soj, ne̱ yoꞌ me quiꞌya̱j gu̱un raan cuma̱n soj ei. 15 Ne̱ caꞌve̱j soj ga̱a̱ dínj nimán soj quiꞌya̱j Jesucristó a. Cheꞌé se me rá maꞌa̱n Diose̱ ga̱a̱ dínj nimán soj, cheꞌé dan narii Diose̱ man soj, ne̱ naquiꞌyaj rcuaꞌa̱a̱n soꞌ man nu̱ꞌ nij tinu̱j soj, ne̱ cheꞌé dan nago̱ꞌ soj graciá rihaan Diose̱ ei. 16 Cuno̱ uxrá soj se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ cavi̱i̱ nana̱ sa̱ꞌ cu̱u raa̱ soj, ne̱ tu̱cuꞌyón soj nana̱ sa̱ꞌ rihaan tuviꞌ soj, ne̱ nago̱ꞌ soj chrej sa̱ꞌ man tuviꞌ soj ei. Cachra̱a̱ soj chraꞌ rihaan Diose̱, ne̱ nago̱ꞌ soj graciá rihaan Diose̱ ei. 17 Yuvii̱ noco̱ꞌ man Jesucristó me soj, ne̱ cheꞌé dan xca̱j soj cuentá da̱j me rá Jesucristó quiꞌya̱j soj do̱ꞌ, da̱j me rá Jesucristó caꞌmi̱i̱ soj do̱ꞌ, da̱j quiꞌya̱j soj canoco̱ꞌ soj man Jesucristó síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, ne̱ ma̱a̱n cheꞌé Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ nago̱ꞌ soj graciá rihaan Rej níꞌ Diose̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ rihaan tuviꞌ níꞌ a

18 Cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij chana̱ vaa nica̱, se vaa veꞌé cuno̱ nij noꞌ rihaan nica̱ nij noꞌ á. Da̱nj vaa no̱ xcúún nij noꞌ quiꞌya̱j nij noꞌ, ese chana̱ noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me nij noꞌ a.

19 Ne̱ veꞌé ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá nij snóꞌo man nica̱ nij soꞌ uún á. Se̱ caxríj yuva̱a̱ nij snóꞌo man nica̱ nij soꞌ maꞌ. Se̱ quiꞌyaj quij snóꞌo man noꞌ maꞌ.

20 Veꞌé cuno̱ nij xnii nu̱ꞌ nana̱ aꞌmii rej xnii nu̱ꞌ nana̱ aꞌmii nii xnii uún á. Da̱nj quiꞌya̱j nij xnii noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ man xnii veꞌé uno a.

21 Se̱ caꞌmii rej xnii nana̱ chiꞌi̱i̱ rihaan xnii, ga̱a ne̱ se̱ quiriꞌ nimán xnii, quiꞌya̱j rej xnii a.

22 Cuno̱ sa̱ꞌ mozó rihaan se‑ruꞌve̱e̱ mozó á. Se̱ naquiꞌyaj rmi̱i̱ mozó man mozó rihaan se‑ruꞌve̱e̱ mozó maꞌ. Nda̱ꞌ se nuviꞌ se‑ruꞌve̱e̱ mozó, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ quiꞌya̱j suun mozó á. Síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, tumé soꞌ man mozó yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan cuchuꞌvi̱ꞌ mozó ne̱ veꞌé quiꞌya̱j suun soꞌ a. 23 Ne rihaan yuvii̱ u̱u̱n ꞌyaj suun mozó maꞌ. Tana̱nj rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ꞌyaj suun soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ꞌo̱ caꞌne̱j nimán soꞌ quiꞌya̱j suun uxrá soꞌ nu̱ꞌ suun vaa rihaan soꞌ, ne̱ se̱ naquiꞌyaj rmi̱i̱ soꞌ nimán soꞌ maꞌ. 24 A̱j neꞌen soj se vaa maꞌa̱n síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me síí quiꞌya̱j ca̱yáán soj rej sa̱ꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ cheꞌé dan veꞌé quiꞌya̱j suun soj rihaan Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ á. 25 Ne̱ síí quiꞌyaj cacunꞌ roꞌ, ina̱nj sayuun quira̱nꞌ soꞌ, ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n quiꞌya̱j Diose̱ caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé mozó do̱ꞌ, cheꞌé ruꞌvee do̱ꞌ, cheꞌé taranꞌ yuvii̱ do̱ꞌ, na̱nj ado̱nj. Xa̱ꞌ Diose̱, tza̱j ne̱ taj va̱j síí cunii do̱ꞌ, taj va̱j síí leꞌe̱j do̱ꞌ, taj va̱j síí uun chij do̱ꞌ, rihaan Diose̱ man ado̱nj.

4

1 Dan me se veꞌé quiꞌya̱j soj si̱j ruꞌvee rihaan se‑mo̱zó soj uún á. Se̱ tihaꞌ yuꞌunj soj si̱j ruꞌvee man se‑mo̱zó soj maꞌ. Xca̱j soj si̱j ruꞌvee cuentá se vaa ase vaa mozó rihaan soj roꞌ, da̱nj vaa maꞌa̱n soj rihaan Diose̱ uún ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cachi̱nj niꞌya̱j nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó rihaan Diose̱ cheꞌé Pabló a

2 Dan me se yoꞌo̱ cachi̱nj niꞌya̱j uxrá soj rihaan Diose̱ daj a̱ güii ei. Se̱ caꞌneꞌ rá soj ga̱ suun achíín niꞌya̱j rihaan Diose̱ mei. Ne̱ ta̱dó soj cuma̱n soj, ne̱ niga̱nj nago̱ꞌ soj graciá rihaan Diose̱ á. 3 Dan me se cachi̱nj niꞌya̱j uún soj rihaan Diose̱ cheꞌé núj se vaa ga̱a̱ yaꞌnúj rihaan núj caꞌmi̱i̱ núj se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ tihaa̱n naca̱ Diose̱ rihaan níꞌ á. Cheꞌé nana̱ yoꞌ me ꞌnij ꞌu̱nj tagaꞌ nihánj cuano̱ ei. 4 Vaa suun rihaan ꞌu̱nj ti̱haán ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ se vaa caꞌve̱e caꞌmi̱i̱ natáj sca̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nuchru̱j ra̱a̱ níꞌ da̱j caꞌmi̱i̱ níꞌ rihaan nij síí ataa cuchuma̱n rá ni̱ꞌyaj man Jesucristó a

5 Asa̱ꞌ chéé soj ga̱ nij síí ataa cuchuma̱n rá ni̱ꞌyaj man Jesucristó, ne̱ sa̱ꞌ nuchru̱j ra̱a̱ soj da̱j caꞌmi̱i̱ soj ga̱ nij soꞌ, ne̱ se̱ quiriꞌ u̱u̱n tiempó quiꞌya̱j soj ga̱ nij soꞌ mei. 6 Nu̱ꞌ cuentó nanó soj ga̱ nij soꞌ me se ina̱nj cuentó veꞌé do̱ꞌ, ina̱nj cuentó sa̱ꞌ aranꞌ rá nij soꞌ do̱ꞌ, ina̱nj cuentó aꞌmii danj Diose̱ do̱ꞌ, caꞌmi̱i̱ soj, ne̱ queneꞌe̱n soj me nana̱ caꞌmi̱i̱ soj rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ síí xnáꞌanj man soj cheꞌé tucuáán noco̱ꞌ soj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé cuma̱n nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Colosas, rá nij tuvi̱ꞌ Pabló a

7 Tinúú níꞌ síí ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá níꞌ man síí sa̱ꞌ ndoꞌo ꞌyaj suun ga̱j cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ síí cuꞌna̱j Tíquico me síí caꞌne̱j ꞌu̱nj cuchi̱ꞌ ni̱caj nana̱ cheꞌé núj rihaan soj ei. 8 Ne̱ me rá ꞌu̱nj cata̱j xnaꞌanj soꞌ rihaan soj da̱j quiranꞌ núj, ga̱a ne̱ gu̱un ya̱ rá soj, ne̱ nari̱ꞌ nucuaj nimán soj ei. 9 Ne̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj man tinúꞌ Onésimo cuchi̱ꞌ soꞌ ga̱ tinúꞌ Tíquico yoꞌ, ne̱ síí ma̱n chiháán soj me tinúꞌ Onésimo, ne̱ ꞌe̱e̱ rá níꞌ man soꞌ, ne̱ nucua̱j rá ꞌu̱nj man soꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj ro̱j soꞌ rihaan soj nu̱ꞌ se vaa quiranꞌ núj rej nihánj ei.

10 A̱j neꞌen soj man síí cuꞌna̱j Aristarco uún a. Cuano̱ nihánj me se ꞌni̱j soꞌ tagaꞌ ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ me rá soꞌ se vaa veꞌé cuma̱n soj a. Ne̱ vaa síí cuꞌna̱j Marcos tinúú tachru̱u̱ síí cuꞌna̱j Bernabé a. Veé da̱nj veꞌé cuma̱n soj, rá soꞌ uún a. A̱j cuchiꞌ nana̱ rihaan soj cheꞌé síí cuꞌna̱j Marcos, se vaa sese cuchi̱ꞌ soꞌ chiháán soj, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ soj ga̱ soꞌ á. 11 Ne̱ neꞌen soj man síí cuꞌna̱j Jesús Justo uún a. Soꞌ roꞌ, me rá se vaa veꞌé cuma̱n soj a. Síí cuꞌna̱j Aristarco do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Marcos do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Jesús do̱ꞌ a. ꞌO̱ se o̱rúnꞌ vaꞌnu̱j nij soꞌ me yuvii̱ israelitá ꞌyaj suun ga̱ núj cheꞌé yan gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ nariꞌ nucuaj doj rá ꞌu̱nj, quiꞌyaj nij soꞌ ei.

12 Ne̱ veꞌé cuma̱n soj, rá síí cuꞌna̱j Epafras uún a. Síí cavii chiháán soj me soꞌ, ne̱ ꞌyaj suun uxrá soꞌ cheꞌé Jesucristó, ne̱ nu̱ꞌ güii achíín niꞌya̱j uxrá soꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé soj, ne̱ me rá soꞌ ga̱a̱ chij rá soj, ne̱ gu̱un ya̱ rá soj se vaa neꞌen soj da̱j me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj, 13 ne̱ ꞌu̱nj me síí neꞌen ya̱ se vaa quiꞌyaj suun uxrá soꞌ cheꞌé soj do̱ꞌ, cheꞌé nij yuvii̱ amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Laodicea do̱ꞌ, cheꞌé nij yuvii̱ amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Hierápolis do̱ꞌ a. 14 Doctor síí cuꞌna̱j Lucas síí ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá níꞌ me se me rá uún soꞌ se vaa veꞌé cuma̱n soj a. Ne̱ tana̱nj síí cuꞌna̱j Demas uún, ne̱ me rá soꞌ se vaa veꞌé cuma̱n soj a.

15 Cata̱j soj rihaan nij yuvii̱ amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Laodicea do̱ꞌ, rihaan chana̱ cuꞌna̱j Ninfas do̱ꞌ, rihaan nij yuvii̱ amán rá naꞌvíj rihaan Diose̱ tucuá noꞌ do̱ꞌ, se vaa veꞌé cuma̱n nij soꞌ, rá ꞌu̱nj ei. 16 Asa̱ꞌ navij nayaa soj yanj cartá nihánj, ne̱ caꞌne̱j soj yanj nihánj caꞌa̱nj yoꞌ rihaan nij yuvii̱ amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Laodicea, ne̱ naya̱a̱ nij soꞌ uún á. Ne̱ caꞌne̱j nij soꞌ yanj caꞌnéé ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ, naya̱a̱ soj uún a.

17 Ne̱ cata̱j soj rihaan síí cuꞌna̱j Arquipo se vaa ꞌo̱ caꞌne̱j nimán soꞌ quiꞌya̱j suun soꞌ nu̱ꞌ suun caꞌneꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan soꞌ á.

18 Ma̱ꞌanj raꞌaj si̱j cuꞌna̱j Pabló cachrón nana̱ nihánj ado̱nj. Se̱ quiniꞌyón soj se vaa ꞌni̱j ꞌu̱nj tagaꞌ maꞌ. Me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé nij soj ei.

1 Tesalonicenses

1

2

3

4

5

Nihánj me ꞌo̱ yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pabló caꞌnéé soꞌ rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Tesalónica a

1

1 Síí cuꞌna̱j Pabló do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Silvano do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Timoteo do̱ꞌ, me núj, ne̱ tuꞌva taranꞌ núj avii ꞌyaj núj yanj nihánj caꞌne̱j núj rihaan nij soj si̱j ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Tesalónica si̱j noco̱ꞌ man Rej níꞌ Diose̱ do̱ꞌ, man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ a. Me rá núj quiꞌya̱j ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé soj, ne̱ me rá núj ga̱a̱ xe̱j nimán soj, quiꞌya̱j Diose̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Tesalónica roꞌ, sa̱ꞌ uxrá nocoꞌ nij soꞌ man Diose̱ a

2 Niga̱nj nagoꞌ núj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé cunuda̱nj soj, ne̱ ga̱a achíín niꞌya̱j núj rihaan Rej níꞌ Diose̱, ne̱ achíín niꞌya̱j ndoꞌo núj cheꞌé taranꞌ nij soj ei. Dan me se yoꞌo̱ 3 nuû rá núj se vaa quiꞌyaj suun ndoꞌo soj cheꞌé se amán rá soj niꞌya̱j soj man Jesucristó, ne̱ caranꞌ rá soj niꞌya̱j soj man soꞌ, ne̱ nu̱u̱ rá núj se vaa neꞌen soj se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj quiꞌya̱j Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ vaa güii, ne̱ cheꞌé dan yoꞌo̱ aꞌnéé nimán soj quiꞌya̱j suun soj cheꞌé soꞌ ado̱nj. 4 Dan me se ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man soj, tinu̱j, nocoj. Ne̱ neꞌen núj se vaa narii Diose̱ man soj canoco̱ꞌ soj man soꞌ ado̱nj.

5 ꞌO̱ se cuno soj nana̱ sa̱ꞌ nana̱ nataꞌ núj rihaan soj, ne̱ ne cuno̱ rmaꞌa̱n soj nana̱ yoꞌ maꞌ. Dan me se ga̱a cuno soj nana̱ yoꞌ, ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ guun ya̱ rá soj se vaa nana̱ ya̱ me yoꞌ, ne̱ guun nucua̱j ndoꞌo soj canocoꞌ soj nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ ei. ꞌO̱ se Nimán Diose̱ ne ga̱ soj ei. ꞌO̱ se ga̱a cane núj ga̱ soj, ne̱ queneꞌen soj da̱j quiꞌyaj núj cheꞌé se me rá núj cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj a. 6 Ne̱ ase quiꞌyaj gue̱e̱ núj do̱ꞌ, ase ꞌyaj gue̱e̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, da̱nj quiꞌyaj gue̱e̱ soj chugua̱nj. Dan me se nda̱ꞌ se quiranꞌ soj sayuun quiꞌyaj nij yuvii̱ ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ canocoꞌ soj se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ guun niha̱ꞌ rá soj, quiꞌyaj Nimán Diose̱ ado̱nj. 7 Ne̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ ma̱n estadó Macedonia do̱ꞌ, ma̱n estadó Acaya do̱ꞌ, xcaj nij soꞌ cuentá cheꞌé se vaa quiꞌyaj soj, ne̱ da̱nj quiꞌyaj gue̱e̱ nij soꞌ uún ei.

8 Dan me se a̱j cuno ndoꞌo yuvii̱ se‑na̱na̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, quiꞌyaj soj, ne̱ dan me se nuveé ina̱nj nij yuvii̱ ma̱n estadó Macedonia do̱ꞌ, nij yuvii̱ ma̱n estadó Acaya do̱ꞌ, me yuvii̱ cuno nana̱ se vaa amán rá soj niꞌya̱j soj man Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se yuvii̱ ma̱n rihaan nu̱ꞌ cachra̱ꞌ chumii̱ me yuvii̱ cuno nana̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj. Cheꞌé dan me taj cheꞌé cata̱j xnaꞌanj núj rihaan nij yuvii̱ cheꞌé se vaa quiꞌyaj soj maꞌ. 9 Maꞌa̱n nij yuvii̱ taj xnaꞌanj rihaan tuviꞌ nij soꞌ se vaa veꞌé uxrá caꞌmii soj ga̱ núj ga̱a cayáán núj ga̱ soj, ne̱ taj xnaꞌanj nij soꞌ se vaa tanáj soj yaꞌanj canocoꞌ soj ga̱a rque̱, ne̱ dan me se chruun cacój soj do̱ꞌ, yahij cacój soj do̱ꞌ, me nij yaꞌanj yoꞌ, ne̱ ya̱j me se canica̱j soj canocoꞌ soj man Diose̱ síí vaa iꞌna̱ꞌ ya̱ ya̱, 10 ne̱ naꞌvi̱j soj caꞌna̱ꞌ uún maꞌa̱n Jesucristó taꞌníí Diose̱ rej xta̱ꞌ a. Ne̱ Jesucristó roꞌ, me síí cunuu iꞌna̱ꞌ ya̱ uún quiꞌyaj Diose̱ ga̱a caviꞌ soꞌ, ne̱ ti̱nanii Jesucristó man níꞌ rihaan sayuun asa̱ꞌ quisíj güii caxri̱i̱ yuva̱a̱ Diose̱ man nij síí tumé cacunꞌ ne̱ quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man nij soꞌ ei.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé tucuꞌyón síí cuꞌna̱j Pabló se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Tesalónica a

1 Neꞌen maꞌa̱n soj se vaa cavii sa̱ꞌ suun quiꞌyaj suun núj ga̱a cayáán núj ga̱ soj, tinu̱j, nocoj. 2 Dan me se asino ya̱a̱n quiranꞌ núj sayuun chumanꞌ Filipos, ne̱ nachriꞌ ndoꞌo nij síí ma̱n chumanꞌ yoꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man núj, tza̱j ne̱ cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ me núj, cheꞌé dan nda̱ꞌ se sayu̱u̱n ndoꞌo vaa nataꞌ núj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan soj quiꞌyaj nij síí ma̱n chiháán soj, tza̱j ne̱ ne cuchuꞌvi̱ꞌ núj maꞌ. Tana̱nj caꞌnéé nimán núj nata̱ꞌ núj doj nana̱ sa̱ꞌ rihaan soj a.

3 Vaa cheꞌé aꞌmii natáj núj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan soj, ne̱ dan me se nuveé si̱j noco̱ꞌ tucuáán ne̱ me núj maꞌ. Ne quij vaa nimán núj maꞌ. Nuveé si̱j tihaꞌ yuꞌunj man yuvii̱ me núj maꞌ. 4 ꞌO̱ se guun nucua̱j rá Diose̱ man núj, ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan núj nata̱ꞌ núj se‑na̱na̱ soꞌ nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ da̱nj ꞌyaj gue̱e̱ núj ado̱nj. Ne uun rá núj se vaa cata̱j yuvii̱ se vaa veꞌé ꞌyaj núj maꞌ. Ma̱a̱n se me rá núj gu̱un niha̱ꞌ rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ man núj, ne̱ cheꞌé dan ꞌyaj suun núj cheꞌé Diose̱, ne̱ Diose̱ me síí acaj cuentá cheꞌé núj da̱j vaa nimán núj ado̱nj. 5 Neꞌen soj do̱ꞌ, neꞌen maꞌa̱n Diose̱ do̱ꞌ, se vaa ne caꞌmi̱i̱ yaꞌa̱nj ndoꞌo núj ga̱ soj cheꞌé rej caꞌve̱e caꞌne̱e̱ núj saꞌanj man soj maꞌ. 6 Ne gu̱un rá núj cata̱j soj do̱ꞌ, cata̱j yoꞌó yuvii̱ do̱ꞌ, se vaa veꞌé ꞌyaj núj maꞌ. Nda̱ꞌ se Jesucristó me síí cuneꞌ man núj gu̱un núj apóstol nataꞌ se‑na̱na̱ soꞌ, tza̱j ne̱ ne cachi̱nj núj rasu̱u̱n rihaan soj maꞌ.

7 Tana̱nj ase ꞌyaj nij chana̱ ga̱ taꞌníí chana̱ roꞌ, da̱nj quiꞌyaj núj ga̱ soj ga̱a cayáán núj ga̱ soj, ne̱ veꞌé ina̱nj quiꞌyaj núj ga̱ soj ado̱nj. 8 Dan me se cunuu ꞌe̱e̱ rá núj man soj, ne̱ cheꞌé dan nuveé ina̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ me se vaa rqué núj man soj maꞌ. Rqué núj se‑na̱na̱ Diose̱ man soj, ne̱ yoꞌo̱ caꞌnéé nimán núj quiꞌya̱j suun núj cheꞌé soj uún ado̱nj. 9 Dan me se neꞌen soj se vaa nuvi̱i niga̱nꞌ ꞌyaj suun núj, ga̱a ne̱ riꞌ núj saꞌanj, ne̱ ránj maꞌa̱n núj se chá núj, ne̱ ne caꞌve̱j rá núj caꞌne̱e̱ núj se chá man soj, man tinu̱j, man nocoj. Da̱nj ina̱nj quiꞌyaj núj ga̱a caꞌmii natáj núj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan soj ado̱nj.

10 Queneꞌen maꞌa̱n soj do̱ꞌ, queneꞌen Diose̱ do̱ꞌ, se vaa si̱j nica̱ nimán me núj rihaan soj si̱j amán rá niꞌya̱j man Diose̱, ne̱ dan me se quiꞌyaj núj ina̱nj se me rá Diose̱ quiꞌya̱j núj, ne̱ ne quiꞌya̱j núj cacunꞌ a̱ maꞌ. 11 Neꞌen soj se vaa ase vaa ꞌyaj snóꞌo ga̱ taꞌníí snóꞌo roꞌ, da̱nj vaa quiꞌyaj núj ga̱ ꞌo̱ ꞌo̱ nij soj, ne̱ dan me se guun nucua̱j nimán soj, quiꞌyaj núj, ne̱ narqué núj chrej nucua̱j man soj 12 se vaa quiꞌya̱j soj se vaa no̱ xcúún soj quiꞌya̱j soj cheꞌé se narii Diose̱ man soj cane̱ soj ga̱ Diose̱ güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ veꞌé ndoꞌo cuma̱n soj ga̱ Diose̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ma̱n chumanꞌ Tesalónica roꞌ, quiranꞌ nij soꞌ sayuun, quiꞌyaj nij síí ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ma̱n chiháán nij soꞌ a

13 Niga̱nj nagoꞌ núj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé soj ei. Dan me se ga̱a cuno soj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ caꞌmii natáj núj rihaan soj, ne̱ ne cata̱j soj se vaa se‑na̱na̱ yuvii̱ u̱u̱n me nana̱ yoꞌ maꞌ. Ya̱ cataj soj se vaa se‑na̱na̱ Diose̱ me nana̱ nataꞌ núj, ne̱ veé ya̱ se‑na̱na̱ Diose̱ me yoꞌ ado̱nj. Ne̱ nuu sa̱ꞌ nimán soj, ꞌyaj nana̱ yoꞌ, cheꞌé se cuchumán rá soj cuno soj nana̱ yoꞌ ei. 14 ꞌO̱ se ase vaa quiranꞌ nij síí noco̱ꞌ man Diose̱ síí ma̱n estadó Judea roꞌ, da̱nj quiranꞌ uún soj, cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me taranꞌ soj, tinu̱j, nocoj. Dan me se quiranꞌ nij síí ma̱n estadó Judea sayuun, quiꞌyaj nij yuvii̱ israelitá síí ma̱n chiháán nij soꞌ, ne̱ quiranꞌ uún soj sayuun, quiꞌyaj nij síí ma̱n chiháán soj ei. 15 Ne̱ xa̱ꞌ nij síí israelitá yoꞌ, tza̱j ne̱ nij soꞌ me síí ticaviꞌ man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, man nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá do̱ꞌ, ne̱ veé uún nij soꞌ canocoꞌ ndoꞌo man núj, guun rá nij soꞌ go̱ꞌ nij soꞌ man núj uún na̱nj ado̱nj. Nij ndoꞌo ꞌyaj nij soꞌ niꞌya̱j Diose̱, ne̱ ta̱j riꞌyunj nij soꞌ man cunuda̱nj yuvii̱ uún ado̱nj. 16 Dan me se me rá núj nata̱ꞌ núj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan soj si̱j yaníj cheꞌé yan quinani̱i̱ soj rihaan sayuun, tza̱j ne̱ aráán ndoꞌo nij síí israelitá yoꞌ chrej rihaan núj, ne̱ guun noco̱o uxrá cacunꞌ quita̱j xráá nij soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ cheꞌé dan yoꞌo̱ caꞌmaan rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man nij soꞌ, ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ quiranꞌ nij soꞌ sayuun, quiꞌyaj Diose̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa me ndoꞌo rá síí cuꞌna̱j Pabló queneꞌe̱n soꞌ man nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ma̱n chumanꞌ cuꞌna̱j Tesalónica a

17 Xa̱ꞌ ya̱j me se guun ga̱nꞌ ya̱ núj do̱j rihaan chiháán soj do̱j güii nihánj, tza̱j ne̱ ꞌo̱ nuû rá núj man soj, ne̱ cheꞌé dan me ndoꞌo rá núj queneꞌe̱n yucua̱nꞌ núj man soj, 18 ne̱ cheꞌé dan guun rá núj cuchi̱ꞌ núj rihaan soj, ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j cuꞌna̱j Pabló me se guun queꞌe̱e̱ ndoꞌo me raj cuchi̱j rej ma̱n soj, tza̱j ne̱ caráán Satanás chrej rihaan núj cuchi̱ꞌ núj rihaan soj ei. 19 Dan me se asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj ne̱ gu̱un niha̱ꞌ uxrá rá núj cheꞌé soj, ne̱ nata̱ꞌ núj rihaan Jesucristó se vaa veꞌé canocoꞌ soj man soꞌ quiꞌyaj núj, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ núj rihaan soꞌ cheꞌé soj ei. Taj va̱j yoꞌó yuvii̱ ꞌyaj da̱nj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se o̱rúnꞌ ya̱ soj me síí ꞌyaj da̱nj ei. 20 ꞌO̱ se soj me síí quiꞌyaj cavii sa̱ꞌ núj, ne̱ soj me síí quiꞌyaj guun niha̱ꞌ rá núj ado̱nj.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cataj xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Timoteo rihaan Pabló se vaa sa̱ꞌ uxrá cuchumán rá nij síí ma̱n chumanꞌ Tesalónica niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó a

1 Cheꞌé dan ne caꞌve̱j uxrá rá núj cane̱ ra̱a̱n taranꞌ núj chumanꞌ nihánj a̱ maꞌ. Cheꞌé dan cavii raa̱ núj se vaa vi̱j ranꞌ gue̱e̱ rój me síí quina̱j chumanꞌ Atenas nihánj, 2 ne̱ dan me se caꞌnéé núj man tinúꞌ Timoteo cuchi̱ꞌ soꞌ rej ma̱n soj a. Dan me se soꞌ me síí ꞌyaj suun ndoꞌo rihaan Diose̱ ga̱ núj suun nataꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ me rá núj ra̱cuíj soꞌ man soj, narque̱ soꞌ chrej nucua̱j man soj, ne̱ raan doj canoco̱ꞌ soj man Jesucristó, quiꞌya̱j soꞌ, 3 ne̱ a̱ ꞌó tuviꞌ soj se̱ quiriꞌíj tucuáán noco̱ꞌ soj cheꞌé sayuun quiꞌya̱j yuvii̱ man soj, rá núj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se neꞌen soj se vaa no̱ xcúún níꞌ quira̱nꞌ níꞌ sayuun rihaan chumii̱ nihánj, 4 ne̱ ga̱a cayáán núj ga̱ soj, ne̱ cataj ya̱ núj rihaan soj se vaa xraj, ne̱ quira̱nꞌ níꞌ sayuun, ne̱ neꞌen soj se vaa ya̱ quiranꞌ níꞌ sayuun nihaꞌ. 5 Cheꞌé se me uxrá rá ꞌu̱nj que̱neꞌén ꞌu̱nj da̱j quiranꞌ soj, ne̱ cheꞌé dan caꞌnéé ꞌu̱nj man Timoteo cuchi̱ꞌ soꞌ rej ma̱n soj, ne̱ cata̱j xnaꞌanj soꞌ rihanj da̱j ꞌyaj soj noco̱ꞌ soj man Diose̱, raj a. Dan me se quinano̱ rá ꞌu̱nj sese a̱j caxríj síí chre̱e chrej chiꞌi̱i̱ rque soj do̱ꞌ, sese quiriꞌ nu̱ꞌ suun quiꞌyaj suun núj cheꞌé soj do̱ꞌ, raj a.

6 Dan me se canica̱j uún Timoteo namán soꞌ rihaan núj, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ se vaa veꞌé uxrá amán rá soj niꞌya̱j soj man Jesucristó, ne̱ ꞌe̱e̱ rá soj tinúú soj, taj soꞌ, ne̱ niga̱nj veꞌé nuû rá soj man núj, taj soꞌ, ne̱ ase vaa me rá núj queneꞌe̱n núj man soj roꞌ, da̱nj vaa rá soj me rá soj queneꞌe̱n soj man núj, taj soꞌ, ne̱ guun niha̱ꞌ ndoꞌo rá núj ga̱a cuno núj se‑na̱na̱ soꞌ ado̱nj. 7 Dan me se quiranꞌ ndoꞌo núj sayuun ga̱a rque̱ ga̱a quiꞌyaj suun núj yan cuchuma̱n rá soj ni̱ꞌyaj soj Diose̱, tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me guun niha̱ꞌ uxrá rá núj cheꞌé rej nataꞌ Timoteo cheꞌé soj rihaan núj, tinu̱j, nocoj. 8 Dan me se cheꞌé se raan nocoꞌ soj man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, cheꞌé dan vaa cheꞌé ga̱a̱ niha̱ꞌ rá núj quiꞌya̱j suun núj rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 9 Dan me se guun niha̱ꞌ uxrá rá núj rihaan Diose̱ cheꞌé soj, ne̱ cheꞌé dan no̱ xcúún núj nago̱ꞌ ndoꞌo núj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé soj, 10 ne̱ nuvi̱i niga̱nꞌ cachi̱nj niꞌya̱j núj rihaan Diose̱ se vaa caꞌve̱j Diose̱ queneꞌe̱n núj man soj, ne̱ sese ataa nari̱ꞌ soj nu̱ꞌ tucuáán noco̱ꞌ níꞌ, ne̱ me rá núj narque̱ núj doj chrej sa̱ꞌ man soj, ne̱ sa̱ꞌ doj canoco̱ꞌ soj Diose̱ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cunu̱u ꞌe̱e̱ rá níꞌ man cunuda̱nj yuvii̱ a

11 Me rá núj ra̱cuíj maꞌa̱n Rej níꞌ Diose̱ ra̱cuíj Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ra̱cuíj man núj cuchi̱ꞌ núj rihaan soj, 12 ne̱ ase vaa ꞌe̱e̱ rá núj man soj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá soj ni̱ꞌyaj soj tinúú soj do̱ꞌ, cunuda̱nj yuvii̱ do̱ꞌ, quiꞌya̱j síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, rá núj a. 13 Nda̱a síj, ga̱a ne̱ yoꞌo̱ cunu̱u sa̱ꞌ nimán soj rihaan Rej níꞌ Diose̱ ga̱a güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan chumii̱ nihánj ga̱a cunuda̱nj nij se‑mo̱zó soꞌ síí gue̱e̱, ne̱ a̱ ꞌó cacunꞌ se̱ tumé soj vaa ga̱a̱ man ado̱nj.

4

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ veꞌé cuma̱n níꞌ ga̱ nij tinúú níꞌ a

1 Ya̱j me se cheꞌé se si̱j a̱j nocoꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me nu̱ꞌ níꞌ roꞌ, cheꞌé dan cuano̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj núj rihaan soj se vaa doj a̱ canoco̱ꞌ soj nu̱ꞌ tucuáán noco̱ꞌ soj tucuáán cuchruj núj rihaan soj ga̱a cataj núj da̱j quiꞌya̱j soj ga̱a mán soj rihaan chumii̱ nihánj ga̱a ne̱ ga̱a̱ niha̱ꞌ rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ man soj, tinu̱j, nocoj. 2 ꞌO̱ se a̱j neꞌen soj se vaa vaa do̱j nana̱ cataj xnaꞌanj núj rihaan soj cheꞌé Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ na̱nj á. 3 ꞌO̱ se nihánj me se vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj, ne̱ dan me se me rá Diose̱ gu̱un soj síí sa̱ꞌ rihaan soꞌ, ne̱ naꞌvej rá Diose̱ coto̱j nij snóꞌo ga̱ náá guun chana̱ maꞌ. 4 Ma̱a̱n se veꞌé quiꞌya̱j ꞌo̱ ꞌo̱ snóꞌo, nano̱ꞌ soꞌ o̱rúnꞌ chana̱ xca̱j soꞌ, ne̱ veꞌé quiꞌya̱j snóꞌo rihaan Diose̱, ne̱ veꞌé quiꞌya̱j soꞌ rihaan chana̱ uún a. 5 Dan me se se̱ guun canoco̱ꞌ soj tucuáán noco̱ꞌ nij yuvii̱ ne neꞌen man Diose̱ maꞌ. Ma̱a̱n cheꞌé se veꞌé vaa chana̱ rihaan nij soꞌ, ne̱ uun rá nij soꞌ xca̱j nij soꞌ man chana̱, tza̱j ne̱ ne acaj nij soꞌ cuentá da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ ta̱j yaꞌanj nij soꞌ man chana̱ maꞌ. 6 Sese cuno̱ soj nana̱ nihánj, ne̱ se̱ guun soj síí tihaꞌ yuꞌunj man tinúú níꞌ cheꞌé chana̱ maꞌ. ꞌO̱ se a̱j cataj ya̱ núj rihaan soj se vaa quiꞌya̱j síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ sayuun man yuvii̱ tihaꞌ yuꞌunj man tinúú na̱nj ado̱nj. 7 Nuveé cheꞌe̱ se me rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ cacunꞌ me canacúún Diose̱ man níꞌ maꞌ. Canacúún Diose̱ man níꞌ, tza̱j ne̱ cheꞌé rej cunu̱u sa̱ꞌ nimán níꞌ rihaan Diose̱ me canacúún Diose̱ man níꞌ ado̱nj. 8 Cheꞌé dan xca̱j soj cuentá se vaa síí riꞌíj yaníj man nana̱ nihánj roꞌ, nuveé se‑na̱na̱ yuvii̱ me riꞌi̱j yaníj soꞌ maꞌ. Se‑na̱na̱ Diose̱ síí rqué Nimán cu̱nuû nimán níꞌ me nana̱ riꞌi̱j soꞌ na̱nj ado̱nj.

9 Dan me se taj cheꞌé cachro̱n ꞌu̱nj nana̱ rihaan yanj cartá nihánj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa no̱ xcúún soj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man tinúú soj maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n Diose̱ me síí tucuꞌyón man soj se vaa quiꞌya̱j soj da̱nj ado̱nj. 10 ꞌO̱ se da̱nj ina̱nj ꞌyaj ya̱ soj nuu ꞌe̱e̱ rá soj man nu̱ꞌ nij tinúú níꞌ síí ma̱n estadó Macedonia, tza̱j ne̱ ina̱nj me rá núj narque̱ núj chrej man soj se vaa doj a̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá soj man tinúú níꞌ, tinu̱j, nocoj. 11 Ne̱ gu̱un rá soj ga̱a̱ dínj cuma̱n soj, ne̱ se̱ tiguíj soj man soj rihaan se‑su̱u̱n tinúú soj maꞌ. Ma̱a̱n se nda̱a se‑su̱u̱n ꞌo̱ ꞌo̱ soj quiꞌya̱j suun soj á. Da̱nj ina̱nj vaa chrej narqué núj rihaan soj asi̱j rque̱ á. 12 Sese da̱nj quiꞌya̱j soj, ne̱ nij síí ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó roꞌ, cata̱j nij soꞌ se vaa veꞌé ꞌyaj soj ei. Ne̱ se̱ cachiin a̱ doj rasu̱u̱n man soj maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n soj nano̱ꞌ rej cavi̱i̱ rasu̱u̱n achiin man soj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quira̱nꞌ níꞌ asa̱ꞌ quisíj güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj a

13 Me rá núj queneꞌe̱n soj da̱j quira̱nꞌ nij tinúú níꞌ nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó nij síí caviꞌ, tinu̱j, nocoj. Ne̱ se̱ quinanó rá soj cheꞌé tinúú níꞌ síí caviꞌ maꞌ. Dan me se nij síí ne amán rá niꞌya̱j man Diose̱ roꞌ, nanó ndoꞌo rá nij soꞌ cheꞌé tuviꞌ nij soꞌ síí caviꞌ cheꞌé se taj se qui̱ꞌyáꞌ cavi̱i̱ sa̱ꞌ tuviꞌ nij soꞌ, rá nij soꞌ a. 14 Tza̱j ne̱ cuchumán ya̱ rá níꞌ se vaa caviꞌ Jesucristó, ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa xa̱ꞌ nij tinúú níꞌ síí caviꞌ, tza̱j ne̱ cheꞌé se caviꞌ Jesucristó cheꞌé nij soꞌ roꞌ, cheꞌé dan cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij soꞌ, ne̱ caꞌna̱ꞌ uún nij soꞌ ga̱ soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj.

15 Nihánj me nana̱ cataj xnaꞌanj maꞌa̱n síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan núj, ne̱ dan me se asa̱ꞌ quisíj güii caꞌna̱ꞌ uún síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ níꞌ si̱j ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, se̱ quitáá ya̱a̱n níꞌ rihaan nij síí caviꞌ maꞌ. 16 ꞌO̱ se cagua̱j maꞌa̱n síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ga̱a cavi̱i̱ soꞌ rej xta̱ꞌ nani̱j soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cagua̱j nij se‑mo̱zó Diose̱ nij síí uun chij doj, ne̱ caꞌya̱nj se‑mo̱zó Diose̱ xrúún Diose̱ chruun aꞌyánj, ga̱a ne̱ nij tinúú níꞌ nij síí canocoꞌ man Jesucristó nij síí caviꞌ me se asino nij soꞌ cunu̱u iꞌna̱ꞌ a. 17 Ne̱ sese ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ níꞌ ca̱yáán níꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ naca̱j nij se‑mo̱zó Diose̱ man níꞌ, ne̱ cavi̱i̱ níꞌ rej xta̱ꞌ raa̱ ngaa ga̱ nij síí cunuu iꞌna̱ꞌ uún, ne̱ nari̱ꞌ tuviꞌ níꞌ ga̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rej xta̱ꞌ, ga̱a ne̱ ca̱yáán níꞌ ga̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj. 18 Nihánj me nana̱ cata̱j xnaꞌanj soj rihaan tinúú soj, ne̱ nari̱ꞌ nucuaj nimán ꞌo̱ ꞌo̱ soj, quiꞌya̱j nana̱ nihánj ei.

5

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa xca̱j níꞌ cuentá da̱j quiꞌya̱j níꞌ nda̱a se quisi̱j güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó a

1 Taj cheꞌé cachro̱n núj nana̱ rihaan yanj cartá nihánj cata̱j xnaꞌanj núj rihaan soj me güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, man tinu̱j, man nocoj. 2 ꞌO̱ se a̱j neꞌen ya̱ soj se vaa ase vaa ne neꞌen níꞌ me güii catu̱u̱ síí itu̱u̱ quiꞌya̱j itu̱u̱ soꞌ roꞌ, da̱nj vaa ne neꞌen níꞌ me güii caꞌna̱ꞌ uún síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ. 3 Dan me se vaa güii cata̱j yuvii̱: “Ya̱j me se dínj vaa rihaan chumii̱, ne̱ taj cheꞌé cuchuꞌvi̱ꞌ níꞌ maꞌ”, cata̱j nij yuvii̱ a. ꞌO̱ se güii yoꞌ me taj niꞌyón ase vaa ranꞌ chana̱ cuchru̱j neꞌej roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quira̱nꞌ ndoꞌo nij yuvii̱ sayuun, ne̱ se̱ quinanii nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se yu̱u̱n cheꞌe̱ cutuna̱ nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

4 Xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ nuveé si̱j chéé rej rmi̱ꞌ ne acaj cuentá me soj, man tinu̱j, man nocoj. ꞌO̱ se güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó me se taj cheꞌé cuchuꞌvi̱ꞌ soj nda̱a vaa chuꞌviꞌ nij síí neꞌen man síí itu̱u̱ maꞌ. 5 Ino̱ vaa soj rihaan nij síí ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ei. Dan me se xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ si̱j chéé ranga̱ꞌ ma̱n naán güii me soj, ne̱ si̱j acaj sa̱ꞌ cuentá me soj uún, ne̱ nuveé si̱j chéé rej rmi̱ꞌ do̱ꞌ, rej nii̱ do̱ꞌ, me soj maꞌ. ꞌO̱ se si̱j chéé rej ranga̱ꞌ me soj ei. 6 Cheꞌé dan se̱ guun gu̱un níꞌ síí otoj nda̱ꞌ rá se vaa ꞌyaj taꞌa̱j nii maꞌ. ꞌO̱ se vaa cheꞌé ni̱ꞌyaj ranga̱ꞌ rlij rihaan níꞌ ei. Se̱ canocoꞌ níꞌ tucuáán noco̱ꞌ yoꞌó nij yuvii̱ mei. Tana̱nj yoꞌo̱ ga̱a̱ yuꞌve̱ níꞌ, ne̱ se̱ gaa xno̱ níꞌ mei. 7 Dan me se nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, síí va̱j rej rmi̱ꞌ me nij soꞌ, ne̱ taj se ꞌyáꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá maꞌ. Cheꞌé dan ase vaa ꞌo̱ síí otoj nu̱ꞌ do̱ꞌ, ase vaa síí xno̱ do̱ꞌ, vaa nij soꞌ, ne̱ ne neꞌen nij soꞌ da̱j ꞌyaj nij soꞌ a̱ maꞌ. 8 Xa̱ꞌ níꞌ, tza̱j ne̱ si̱j va̱j rej ranga̱ꞌ me níꞌ, ne̱ acaj níꞌ cuentá da̱j quiꞌya̱j níꞌ na̱nj á. Dan me se yoꞌo̱ ga̱a̱ nucua̱j rá níꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tinúú níꞌ, ne̱ ase vaa aráán rihaan nimán tanuu ꞌyaj agaꞌ no̱ rucua̱a̱ tanuu roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ca̱ráán rihaan nimán níꞌ a. Ne̱ gu̱un ya̱ rá níꞌ se vaa ya̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ, ne̱ ase vaa avii sa̱ꞌ tanuu ꞌyaj agaꞌ nu̱u̱ raa̱ tanuu roꞌ, da̱nj ga̱a̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ cheꞌé se guun ya̱ rá níꞌ se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ a.

9 Nuveé cheꞌe̱ se me rá Diose̱ caxri̱i̱ yuva̱a̱ Diose̱ man níꞌ me cataj Diose̱ se vaa canoco̱ꞌ níꞌ man soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se cataj Diose̱ da̱nj cheꞌé se me rá Diose̱ quinani̱i̱ níꞌ rihaan sayuun ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ cheꞌé Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ado̱nj. 10 Ne̱ Jesucristó me síí caviꞌ cheꞌé níꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌve̱e se cavi̱ꞌ níꞌ, caꞌve̱e se ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ níꞌ, tza̱j ne̱ ca̱yáán rcuaꞌa̱a̱n cunuda̱nj níꞌ ga̱ soꞌ ado̱nj. 11 Cheꞌé dan ase vaa ꞌyaj soj cuano̱ roꞌ, da̱nj ina̱nj quiꞌya̱j soj, raj a. Dan me se nago̱ꞌ soj nana̱ sa̱ꞌ man tinúú soj, nari̱ꞌ nucuaj nimán tinúú soj, ne̱ ra̱cuíj soj man tinúú soj yan sa̱ꞌ doj canoco̱ꞌ nij tinu̱j nij soj man Diose̱ á.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nagoꞌ Pabló chrej man nu̱ꞌ nij síí noco̱ꞌ Diose̱ a

12 Cuano̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj núj rihaan soj se vaa cara̱a̱ cochro̱j soj rihaan nij síí uun chij rihaan soj, tinu̱j, nocoj. Dan me se nij soꞌ roꞌ, me síí nica̱j yuꞌunj man soj rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ narqué nij soꞌ chrej sa̱ꞌ man soj, 13 ne̱ ꞌyaj suun ndoꞌo nij soꞌ cheꞌé soj, ne̱ cheꞌé dan ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man nij soꞌ, ne̱ cara̱a̱ cochro̱j soj rihaan nij soꞌ á. Ne̱ veꞌé cuma̱n soj ga̱ tinúú soj á. 14 Ne̱ cuano̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj núj rihaan soj se vaa nago̱ꞌ soj chrej nucua̱j man nij síí rmi̱i̱ se vaa quiꞌya̱j suun nij soꞌ, tinu̱j, nocoj. Sese vaa ꞌo̱ síí chuꞌviꞌ nimán, ne̱ caꞌmi̱i̱ soj nana̱ sa̱ꞌ rihaan soꞌ, ne̱ nari̱ꞌ nucuaj nimán soꞌ, quiꞌya̱j soj á. Ra̱cuíj soj man nij yuvii̱ ninaj, ne̱ ga̱a̱ ina̱j nimán soj ni̱ꞌyaj soj man cunuda̱nj yuvii̱ á. Se̱ guun caꞌma̱an raꞌya̱nj rá soj maꞌ. 15 Tu̱mé soj man soj se̱ guun quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ yoꞌo̱ tuviꞌ soj man síí ꞌyaj chiꞌi̱i̱ man soj maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj suun sa̱ꞌ quiꞌya̱j suun soj cheꞌé tuviꞌ soj do̱ꞌ, cheꞌé cunuda̱nj yuvii̱ do̱ꞌ á.

16 Niga̱nj ga̱a̱ niha̱ꞌ rá soj, 17 ne̱ se̱ caꞌneꞌ rá soj ga̱ suun achíín niꞌya̱j rihaan Diose̱ mei. 18 Ne̱ caꞌve̱e se me maꞌa̱n sayuun quira̱nꞌ soj, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ nago̱ꞌ soj graciá rihaan Diose̱ á. Da̱nj me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soj ado̱nj.

19 Se̱ guun ca̱ráán soj chrej rihaan Nimán Diose̱ tu̱cuꞌyón Nimán Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ man soj maꞌ. 20 Se̱ quiriꞌíj yaníj soj man nana̱ cata̱j xnaꞌanj naca̱ Nimán Diose̱ rihaan soj maꞌ. 21 Tza̱j ne̱ xca̱j soj cuentá da̱j vaa ꞌo̱ ꞌo̱ nana̱ cuno̱ soj, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n soj sese ya̱ nana̱ caꞌmii Nimán Diose̱ me yoꞌ, ne̱ sa̱ꞌ cu̱nuû rá soj nu̱ꞌ nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ á. 22 Ne̱ a̱ ꞌó se nij se̱ caꞌvej rá soj quiꞌya̱j soj maꞌ. 23 Diose̱ roꞌ, me síí naquiꞌyaj xe̱j nimán níꞌ, ne̱ me rá núj cunu̱u sa̱ꞌ ina̱nj nimán soj rihaan soꞌ, quiꞌya̱j maꞌa̱n soꞌ, ne̱ me rá núj tu̱mé Diose̱ man maꞌa̱n soj nda̱a se quisi̱j güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ dan me se me rá núj tu̱mé Diose̱ man nimán soj do̱ꞌ, man nee̱ man soj do̱ꞌ, ne̱ a̱ ꞌó cacunꞌ se̱ tumé soj a̱ mei. 24 Dan me se Diose̱ me síí nacúún man soj canoco̱ꞌ soj man soꞌ, ne̱ vaa cheꞌé ga̱a̱ nucua̱j rá soj man soꞌ se vaa tu̱mé soꞌ man soj ado̱nj.

25 Ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ cheꞌé núj, tinu̱j, nocoj.

26 Asa̱ꞌ nariꞌ tuviꞌ soj ga̱ tinúú níꞌ síí noco̱ꞌ man Diose̱, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ soj ga̱ nij soꞌ, ne̱ go̱ꞌ soj ꞌo̱ xto man nij soꞌ rihaan Diose̱ ei. 27 Ma̱a̱n cheꞌé se sííꞌni̱j raꞌa man níꞌ rqué suun manj, cheꞌé dan me no̱ xcúnj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa naya̱a̱ soj yanj cartá nihánj rihaan cunuda̱nj nij tinúú níꞌ síí noco̱ꞌ man Diose̱ ei. 28 Ne̱ me rá núj quiꞌya̱j ndoꞌo Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se lu̱j cheꞌé soj ado̱nj.

2 Tesalonicenses

1

2

3

Nihánj me síj vi̱j yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pabló caꞌnéé soꞌ rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Tesalónica a

1

1 Síí cuꞌna̱j Pabló do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Silvano do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Timoteo do̱ꞌ, me núj, ne̱ ꞌyaj núj yanj cartá nihánj caꞌne̱j núj rihaan nij soj si̱j ya̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j Tesalónica si̱j noco̱ꞌ man Rej níꞌ Diose̱ do̱ꞌ, man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ a. 2 Me rá núj quiꞌya̱j Rej níꞌ Diose̱ do̱ꞌ, quiꞌya̱j Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, se lu̱j cheꞌé soj, ne̱ me rá núj ga̱a̱ xe̱j nimán soj, quiꞌya̱j ro̱j soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé nocoꞌ nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chumanꞌ Tesalónica man Diose̱ a

3 Sa̱ꞌ uxrá doj canocoꞌ nij soj man Diose̱, ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ doj rá ꞌo̱ ꞌo̱ soj tinúú soj daj a̱ güii, ne̱ cheꞌé dan no̱ xcúún núj niga̱nj nago̱ꞌ núj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé soj, tinu̱j, nocoj. 4 Ne̱ maꞌa̱n núj nataꞌ rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ ya̱nj queꞌe̱e̱ chumanꞌ se vaa veꞌé ꞌyaj soj, ne̱ dan me se taj núj se vaa ꞌyaj ndoꞌo nii sayuun man soj, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ amán rá soj niꞌya̱j soj man Diose̱, ne̱ ꞌo̱ vaa sca̱ꞌ rá soj rihaan sayuun, ne̱ yoꞌo̱ nocoꞌ raan soj man Diose̱ ei. Dan me se yoꞌo̱ aꞌmii sca̱ꞌ ya̱ maꞌa̱n núj cheꞌé soj rihaan daj a̱ nij síí noco̱ꞌ Diose̱ ya̱nj daj a̱ chumanꞌ se vaa uxrá táá riꞌyunj nii man soj ne̱ uxrá ranꞌ soj sayuun, taj núj rihaan nij soꞌ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé güii quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man nij yuvii̱ ꞌyaj sayuun man nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a

5 Cheꞌé se vaa ꞌyaj soj, cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa nica̱ vaa nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ cheꞌé soj a. Dan me se nuchruj ra̱a̱ Diose̱ cheꞌé soj, ne̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ se vaa caꞌve̱e ca̱yáán soj ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cheꞌé maꞌa̱n güii dan ranꞌ soj sayuun na̱nj á. 6 Dan me se neꞌen níꞌ se vaa nica̱ vaa rá Diose̱ quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man nij yuvii̱ quiꞌyaj sayuun man soj, 7 ne̱ nica̱ vaa rá Diose̱ cata̱j xnaꞌanj Diose̱ se vaa navi̱j güii ranꞌ soj sayuun, ne̱ nara̱a̱n rá soj ga̱ núj, ne̱ veé da̱nj nara̱a̱n rá taranꞌ níꞌ güii curuvi̱ꞌ uún Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, curuvi̱ꞌ nij se‑mo̱zó soꞌ síí nucua̱j ndoꞌo do̱ꞌ, curuvi̱ꞌ rej xta̱ꞌ rque ꞌo̱ yaꞌan chuguu̱n a. 8 Ne̱ quiꞌya̱j Jesucristó sayuun man nij yuvii̱ ne neꞌen man Diose̱ do̱ꞌ, man nij yuvii̱ naꞌvej rá cuno̱ se‑na̱na̱ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ nana̱ sa̱ꞌ do̱ꞌ a. 9 Dan me se quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj nij soꞌ, ne̱ dan me se rej yaníj cuma̱n nij soꞌ, caca̱a̱ nij soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. Se̱ queneꞌen nij soꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, se̱ queneꞌen nij soꞌ se vaa veꞌé ndoꞌo vaa soꞌ do̱ꞌ, yan nucua̱j ndoꞌo soꞌ do̱ꞌ maꞌ. 10 ꞌO̱ se güii caꞌna̱ꞌ uún síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan chumii̱ nihánj me se cata̱j nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man soꞌ se vaa veꞌé ndoꞌo vaa soꞌ, ne̱ sa̱ꞌ uxrá vaa nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj soꞌ a. ꞌO̱ se cuchumán ya̱ rá soj cuno soj nana̱ nataꞌ núj rihaan soj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa achíín niꞌya̱j Pabló rihaan Diose̱ se vaa ra̱cuíj Diose̱ man nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a

11 Cheꞌé dan niga̱nj achíín niꞌya̱j núj rihaan Diose̱ cheꞌé soj se vaa caꞌve̱e quisi̱j soj gu̱un soj nu̱ꞌ nda̱a vaa me rá Diose̱ gu̱un soj ga̱a canacúún Diose̱ man soj canoco̱ꞌ soj man soꞌ a. Ne̱ achíín niꞌya̱j núj se vaa ra̱cuíj ndoꞌo Diose̱ man soj quiꞌya̱j suun soj nu̱ꞌ suun sa̱ꞌ me rá soj quiꞌya̱j suun soj, cheꞌé se si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó me soj a. 12 Dan me se nda̱a síj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ doj Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ni̱ꞌyaj yuvii̱ cheꞌé se vaa quiꞌyaj maꞌa̱n soj, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ maꞌa̱n soj ni̱ꞌyaj yuvii̱ cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soj a. Da̱nj ina̱nj me se lu̱j me rá Diose̱ síí noco̱ꞌ níꞌ man do̱ꞌ, Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, quiꞌya̱j ro̱j soꞌ cheꞌé soj ado̱nj.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé síí chiꞌi̱i̱ caꞌna̱ꞌ rihaan chumii̱ a

1 Dan me se a̱j neꞌen soj se vaa caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ cunu̱u chre̱ꞌ níꞌ ga̱ soꞌ, tinu̱j, nocoj. Cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj núj rihaan soj cuano̱ 2 se vaa se̱ guun vi̱j raꞌya̱nj rá soj maꞌ. Se̱ caráyaꞌa̱nj soj nana̱ cuno soj se vaa a̱j quisíj güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ maꞌ. Nuveé na̱na̱ ya̱ me nana̱ yoꞌ maꞌ. Caꞌve̱e se nana̱ caꞌmii Nimán Diose̱ me yoꞌ taj nii, caꞌve̱e se da̱nj aꞌmii ꞌo̱ síí aꞌmii natáj taj nii, caꞌve̱e se nana̱ cachrón núj rihaan ꞌo̱ yanj cartá me yoꞌ taj nii, tza̱j ne̱ taj se ꞌyaj maꞌ. ꞌO̱ se ataa quisi̱j güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó ado̱nj. 3 Dan me se naꞌvej uxrá raj tiha̱ꞌ yuꞌunj nii a̱ doj man soj a̱ mei. Dan me se asino tucua̱j yuvii̱ rihaan Diose̱, ne̱ caꞌna̱ꞌ yoꞌo̱ síí chiꞌi̱i̱ rihaan chumii̱, ne̱ síí se̱ caꞌvej rá cuno̱ rihaan Diose̱ gu̱un soꞌ a. Dan me se xa̱ꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ si̱j a̱j caca̱a̱ gu̱un soꞌ vaa güii ei. 4 Dan me se quinachri̱ꞌ soꞌ man cunuda̱nj yaꞌanj, ne̱ a̱ ꞌó rasu̱u̱n se̱ caꞌvej rá soꞌ naꞌvi̱j yuvii̱ rihaan maꞌ. Dan me se catu̱u̱ maꞌa̱n soꞌ nuvií noco̱o ca̱yáán soꞌ rej naꞌvíj yuvii̱ rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ caꞌmi̱i̱ ne̱ soꞌ cata̱j soꞌ se vaa maꞌa̱n soꞌ me Diose̱ á.

5 Sese̱ naꞌnu̱j rá soj, ne̱ nu̱ꞌ nana̱ nihánj me nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj asi̱j rque̱ doj ga̱a cayáán ꞌu̱nj ga̱ soj ei. 6 Ne̱ a̱j neꞌen soj me rasu̱u̱n aráán chrej rihaan síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ, se vaa se̱ caꞌvee caꞌna̱ꞌ soꞌ cuano̱ maꞌ. Dan me se ca̱ráán chrej rihaan soꞌ nda̱a se quisi̱j güii cachrón Diose̱ caꞌna̱ꞌ soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌna̱ꞌ soꞌ ado̱nj. 7 Cuano̱ nihánj me se uun ndoꞌo cacunꞌ, tza̱j ne̱ ataa queneꞌe̱n níꞌ da̱j ga̱a̱ nu̱ꞌ cacunꞌ quiꞌya̱j síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ ei. Ne̱ xa̱ꞌ síí aráán chrej caꞌna̱ꞌ síí chiꞌi̱i̱, tza̱j ne̱ vaa güii naxu̱u̱n soꞌ man maꞌa̱n soꞌ, 8 ga̱a ne̱ caꞌna̱ꞌ síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ síí naꞌvej rá cuno̱ rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n níꞌ da̱j gu̱un ei. Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ caꞌya̱nj u̱u̱n soꞌ man síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ, ne̱ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ soꞌ ado̱nj. 9 Síí chre̱e síí cuꞌna̱j Satanás me síí quiꞌya̱j caꞌna̱ꞌ síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ, ne̱ maꞌa̱n síí chre̱e quiꞌya̱j gu̱un nucua̱j síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ quiꞌya̱j ndoꞌo soꞌ suun noco̱o ni̱ꞌyaj yuvii̱, cheꞌé yan tiha̱ꞌ yuꞌunj soꞌ man nij yuvii̱ a. 10 Ne̱ nu̱ꞌ se chiꞌi̱i̱ ndoꞌo quiꞌya̱j soꞌ, tiha̱ꞌ yuꞌunj soꞌ man nij yuvii̱ caꞌa̱nj caca̱a̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. Ne̱ nij yuvii̱ yoꞌ me se nuveé yuvi̱i̱ aranꞌ rá cuno̱ nana̱ ya̱ nana̱ quiꞌya̱j quinani̱i̱ nij soꞌ rihaan sayuun me nij soꞌ maꞌ. 11 Cheꞌé dan maꞌa̱n Diose̱ quiꞌya̱j cuchuma̱n rá nij soꞌ nana̱ ne̱, ne̱ canoco̱ꞌ nij soꞌ chrej tihaꞌ yuꞌunj, quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj. 12 Da̱nj ina̱nj quiꞌya̱j Diose̱ ga̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ ne cuchuma̱n rá nana̱ ya̱, ne̱ ina̱nj chrej chiꞌi̱i̱ niha̱ꞌ rá nij soꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa narii Diose̱ man níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ man soꞌ a

13 Tza̱j ne̱ no̱ xcúún núj niga̱nj nago̱ꞌ núj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé soj si̱j ꞌe̱e̱ rá síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ man, tinu̱j, nocoj. ꞌO̱ se narii Diose̱ man soj cunu̱u sa̱ꞌ soj quiꞌya̱j Nimán Diose̱, ne̱ cuchuma̱n rá soj cuno̱ soj nana̱ ya̱, ne̱ quita̱j ya̱a̱n soj rihaan yoꞌó nij síí cavi̱i̱ sa̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. 14 Dan me se ga̱a nataꞌ núj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan soj, ne̱ canacúún Diose̱ man soj se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj ga̱ soꞌ, ne̱ cheꞌé dan da̱j se veꞌé ndoꞌo vaa Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj uún ado̱nj. 15 Cheꞌé dan canoco̱ꞌ raan soj tucuáán cuchruj núj rihaan soj ga̱a caꞌmii núj ga̱ soj do̱ꞌ, ga̱a quiꞌyaj núj yanj cartá caꞌnéé núj rihaan soj do̱ꞌ ei. 16-17 Ne̱ me rá núj quinari̱ꞌ nucuaj nimán soj, quiꞌya̱j maꞌa̱n Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, Rej níꞌ Diose̱ do̱ꞌ a. Ne̱ Diose̱ roꞌ, me síí ꞌe̱e̱ rá man níꞌ, ne̱ quiꞌyaj ndoꞌo soꞌ se lu̱j ga̱ níꞌ se vaa naquiꞌyaj nucua̱j soꞌ nimán níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ guun ya̱ rá níꞌ se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ, quiꞌya̱j uún soꞌ ei. Ne̱ me rá núj gu̱un nucua̱j soj quiꞌya̱j suun soj nu̱ꞌ suun sa̱ꞌ, ne̱ caꞌmi̱i̱ soj nu̱ꞌ nana̱ sa̱ꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cachi̱nj niꞌya̱j nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó rihaan Diose̱ cheꞌé síí cuꞌna̱j Pabló a

1 Dan me se vaa yoꞌó nana̱ me rá núj caꞌne̱j núj rihaan soj, tinu̱j, nocoj. Ne̱ me rá núj cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ se vaa xnaꞌa̱nj uxrá se‑na̱na̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nana̱ yoꞌ rej cuno̱ yoꞌó yuvii̱ nana̱ yoꞌ, nda̱a vaa cavii sa̱ꞌ nana̱ yoꞌ ga̱a cuno maꞌa̱n soj nana̱ yoꞌ a. 2 Ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soj cheꞌé núj se vaa quinani̱i̱ núj rihaan nij síí chiꞌi̱i̱ uún á. ꞌO̱ se vaa yuvii̱ ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó a̱ man ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa vaa cheꞌé ga̱a̱ nucua̱j rá níꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a

3 ꞌO̱ se síí sa̱ꞌ ndoꞌo me síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ vaa cheꞌé ndoꞌo ga̱a̱ nucua̱j rá níꞌ man soꞌ, ne̱ soꞌ me síí quiꞌya̱j nari̱ꞌ nucuaj rá soj, ne̱ tu̱mé soꞌ man soj se vaa se̱ quiꞌyaj canaán síí chre̱e rihaan soj ado̱nj. 4 Ne̱ nucua̱j rá núj man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se vaa yoꞌo̱ ꞌyaj ya̱ soj nu̱ꞌ se vaa cataj núj rihaan soj, ne̱ dan me se veé ꞌo̱ da̱nj ya̱ quiꞌya̱j soj ei.

5 Ne̱ me rá núj se vaa ra̱cuíj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ man maꞌa̱n soj da̱j quiꞌya̱j soj, cara̱a̱ cochro̱j soj rihaan Diose̱, ne̱ yoꞌo̱ canoco̱ꞌ soj man Diose̱ nda̱a vaa quiꞌyaj maꞌa̱n Jesucristó, ne̱ se̱ caꞌneꞌ rá soj ga̱ suun ꞌyaj da̱nj maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ gaa rmi̱i̱ níꞌ maꞌ

6 Ne̱ cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me nu̱ꞌ níꞌ, ne̱ cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj yoꞌó nana̱ rihaan soj, tinu̱j, nocoj. Dan me se gu̱un yaníj soj rihaan nu̱ꞌ nij tinúú níꞌ nij síí noco̱ꞌ chrej rmi̱i̱ naꞌvej rá quiꞌya̱j suun ei. ꞌO̱ se si̱j ne nocoꞌ tucuáán narqué núj rihaan me nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 7 ꞌO̱ se a̱j neꞌen soj se vaa no̱ xcúún soj quiꞌya̱j soj nda̱a vaa quiꞌyaj núj ga̱a cayáán núj ga̱ soj, ne̱ dan me se ne vaa rmi̱i̱ núj ga̱a cane núj ga̱ soj maꞌ. 8 Ne̱ ne cha̱ u̱u̱n núj chraa rihaan soj maꞌ. ꞌO̱ se nu̱ꞌ se chá núj naruꞌvee núj saꞌanj rihaan soj ado̱nj. Tza̱j ne̱ ꞌo̱ se nuvi̱i niga̱nꞌ quiꞌyaj suun uxrá núj quiri̱ꞌ núj chá núj, ne̱ ne quiꞌya̱j suun soj cheꞌé núj, quiꞌyaj núj maꞌ. 9 Dan me se sese guun rá núj cachi̱nj núj se chá rihaan soj, ne̱ cunó xcúún núj quiꞌya̱j núj da̱nj, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j rá núj quiꞌya̱j núj da̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se guun rá núj cuchru̱j núj tucuáán rihaan soj da̱j quiꞌya̱j maꞌa̱n soj ado̱nj. 10 ꞌO̱ se ga̱a cayáán núj ga̱ soj, ne̱ tana̱nj nataꞌ núj nana̱ nihánj rihaan soj caꞌmi̱i̱ soj a: “sese vaa ꞌo̱ síí naꞌvej rá quiꞌya̱j suun, ne̱ se̱ chá soꞌ chraa maꞌ”, taj núj rihaan soj ado̱nj.

11 A̱j cuchiꞌ nana̱ rihaan núj se vaa taꞌa̱j síí rmi̱i̱ ꞌnij scaꞌnúj soj, ne̱ nij soꞌ me se naꞌvej rá nij soꞌ quiꞌya̱j suun nij soꞌ, tza̱j ne̱ naꞌnéé rmaꞌa̱n nij soꞌ nana̱ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a. 12 Cheꞌé Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ aꞌneꞌ núj suun cuano̱ rihaan yuvii̱ ꞌyaj da̱nj, se vaa dínj ga̱a̱ tuꞌva nij soꞌ, ne̱ quiꞌya̱j suun nij soꞌ, ne̱ ina̱nj se chá quiꞌyaj canaán maꞌa̱n nij soꞌ cha̱ nij soꞌ á.

13 Ne̱ xa̱ꞌ maꞌa̱n soj, tza̱j ne̱ se̱ caꞌneꞌ rá soj quiꞌya̱j suun soj suun sa̱ꞌ, man tinu̱j, man nocoj. 14 Sese yoꞌo̱ tuviꞌ soj naꞌvej rá cuno̱ nana̱ cachrón núj rihaan yanj nihánj, ne̱ xca̱j soj cuentá me síí naꞌvej rá cuno̱ nana̱, ne̱ se̱ cayáán rcuaꞌa̱a̱n soj ga̱ soꞌ maꞌ. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ gu̱un naꞌa̱j soꞌ a. 15 Tza̱j ne̱ se̱ nachriꞌ soj ni̱ꞌyaj soj man síí rmi̱i̱ yoꞌ maꞌ. Tana̱nj veꞌé quiꞌya̱j soj, nago̱ꞌ soj chrej nucua̱j man soꞌ á. ꞌO̱ se tinúú soj me soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé cuma̱n nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó yoꞌ, rá síí cuꞌna̱j Pabló a

16 O̱rúnꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ neꞌen quiꞌya̱j ga̱a̱ xe̱j nimán níꞌ, ne̱ me rá núj quiꞌya̱j soꞌ da̱nj cheꞌé soj nu̱ꞌ güii a. Ne̱ caꞌve̱e se me maꞌa̱n sayuun quira̱nꞌ soj, tza̱j ne̱ dínj ga̱a̱ nimán soj, quiꞌya̱j soꞌ á. Ne̱ me rá núj ca̱yáán síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ga̱ taranꞌ soj ado̱nj.

17 Ma̱ꞌanj si̱j cuꞌna̱j Pabló raꞌaj achronj nana̱ nihánj se vaa veꞌé cuma̱n soj raj a. Da̱nj ina̱nj ꞌyáá ꞌu̱nj do̱j nana̱ rihaan cunuda̱nj nij yanj cartá aꞌnéé ꞌu̱nj, ne̱ na̱nj vaa letrá achronj a. 18 Me rá núj quiꞌya̱j ndoꞌo Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se lu̱j cheꞌé cunuda̱nj soj ado̱nj.

1 Timoteo

1

2

3

4

5

6

Nihánj me ꞌo̱ yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pabló caꞌnéé soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Timoteo a

1

1 ꞌU̱nj nihánj me síí cuꞌna̱j Pabló síí uun apóstol síí nataꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan yuvii̱ a. Yoꞌ me suun caꞌneꞌ Diose̱ do̱ꞌ, Jesucristó do̱ꞌ, rihanj, ne̱ Diose̱ me síí tinanii man níꞌ rihaan sayuun, ne̱ guun ya̱ rá níꞌ se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ quiꞌya̱j Jesucristó ado̱nj.

2 ꞌYáá ꞌu̱nj yanj cartá nihánj caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ si̱j cuꞌna̱j Timoteo a. Dan me se tihaán ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan so̱ꞌ, ne̱ cuchumán rá so̱ꞌ nana̱ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan ase vaa ꞌo̱ taꞌníj roꞌ, da̱nj vaa yá so̱ꞌ rihanj ei.

Me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j Rej níꞌ Diose̱ quiꞌya̱j Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ quiꞌya̱j ndoꞌo se lu̱j cheꞌé so̱ꞌ, ne̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá ro̱j soꞌ mán so̱ꞌ, ne̱ ga̱a̱ xe̱j nimán so̱ꞌ, quiꞌya̱j ro̱j soꞌ, raj a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nij síí tucuꞌyón tucuáán ne̱ a

3 Dan me se a̱j neꞌén so̱ꞌ se vaa ga̱a ataa caꞌa̱nj ꞌu̱nj estadó Macedonia, ne̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa ca̱né so̱ꞌ chumanꞌ Efeso á. Dan me se me rá ꞌu̱nj cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan taꞌa̱j nij síí ma̱n Efeso se vaa se̱ tucuꞌyón nij soꞌ tucuáán ne̱ rihaan nij tinúú níꞌ mei. 4 Dan me se cata̱j so̱ꞌ rihaan nij tinúú níꞌ, ne̱ a̱ se̱ cutaꞌ xre̱j nij soꞌ cuentó yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se cuentó ma̱n ga̱a naá do̱ꞌ, cuentó cheꞌé da̱j vaa daj a̱ xi̱i nij soꞌ ma̱n ga̱a naá do̱ꞌ, me yoꞌ ei. ꞌO̱ se aꞌmii unuꞌ uxrá yuvii̱ cheꞌé nana̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ ne racuíj nana̱ yoꞌ man níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ man Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se me rá Diose̱ ga̱a̱ nucua̱j rá níꞌ man maꞌa̱n Diose̱ ei. 5 ꞌO̱ se cheꞌé suun aꞌnéꞌ ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ me se aꞌnéꞌ ꞌu̱nj suun yoꞌ rihaan so̱ꞌ cheꞌé rej ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá níꞌ tuviꞌ níꞌ nda̱a nimán ya̱ ya̱ níꞌ nda̱a vaa cuchumán ya̱ rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ man Jesucristó ei. 6 Dan me se vaa taꞌa̱j nij yuvii̱, ne̱ taꞌaa nij soꞌ yoꞌó chrej aꞌmii nij soꞌ, ne̱ dan me se riꞌ rmaꞌa̱n tiempÓ, ꞌyaj nij soꞌ, aꞌmii nij soꞌ cheꞌé yoꞌó tucuáán ei. 7 ꞌO̱ se me rá nij soꞌ gu̱un nij soꞌ maestró tucuꞌyón se‑tucua̱nj Moisés, tza̱j ne̱ naꞌvee ranꞌ nij soꞌ a̱ maꞌ. A̱ maꞌa̱n nij soꞌ ne neꞌen nana̱ tucuꞌyón nij soꞌ a̱ mei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ina̱nj cheꞌé nij síí ꞌyaj cacunꞌ vaa se‑tucua̱nj Moisés a

8 Neꞌen níꞌ se vaa sa̱ꞌ vaa se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ cataj Diose̱ rihaan Moisés da̱j quiꞌya̱j nij yuvii̱ israelitá canoco̱ꞌ nij soꞌ man Diose̱, tza̱j ne̱ xca̱j níꞌ cuentá me cheꞌé me caꞌmii Diose̱ da̱nj á. 9 Neꞌen níꞌ se vaa xa̱ꞌ yuvii̱ nica̱ nimán, tza̱j ne̱ taj tucuáán achiin man yuvii̱ nica̱ nimán canoco̱ꞌ nij soꞌ Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n Diose̱ uun chij nimán nij soꞌ da̱j ga̱a̱ quiꞌya̱j nij soꞌ na̱nj á. Ma̱a̱n se cheꞌé nij yuvii̱ ꞌyaj cacunꞌ do̱ꞌ, yuvii̱ naꞌvej rá canoco̱ꞌ Diose̱ do̱ꞌ, yuvii̱ aꞌmii nana̱ nij cheꞌé Diose̱ do̱ꞌ, yuvii̱ ticaviꞌ rej do̱ꞌ, yuvii̱ ticaviꞌ nii do̱ꞌ, 10 síí ꞌyaj cacunꞌ ga̱ yoꞌó chana̱ do̱ꞌ, chii cha̱na̱ do̱ꞌ, síí otoj ga̱ chii cha̱na̱ do̱ꞌ, yuvii̱ tuꞌvéj man tuviꞌ do̱ꞌ, yuvii̱ aꞌmii nana̱ ne̱ do̱ꞌ, yuvii̱ naꞌvej rá cuno̱ nana̱ ya̱ do̱ꞌ, me cuchruj Diose̱ se‑tucua̱nj Moisés ado̱nj. 11 Ina̱nj da̱nj aꞌmii se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ cheꞌé se‑tucua̱nj Moisés, ne̱ ꞌu̱nj me síí cuneꞌ Diose̱ nata̱ꞌ nana̱ yoꞌ rihaan yuvii̱ se vaa veꞌé uxrá yáán Diose̱, ne̱ gu̱un chij soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cunuu ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá Jesucristó man síí cuꞌna̱j Pabló, ne̱ ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá Jesucristó man cunuda̱nj níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ uún a

12 Nagóꞌ ꞌu̱nj graciá rihaan Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ cheꞌé se guun nu̱cuáá ꞌu̱nj quiꞌya̱j suun ꞌu̱nj, quiꞌyaj soꞌ a. Dan me se nucua̱j rá soꞌ mán ꞌu̱nj, ne̱ cuneꞌ soꞌ mán ꞌu̱nj quiꞌya̱j suun ꞌu̱nj rihaan soꞌ ado̱nj. 13 Asino ya̱a̱n me se nij uxrá caꞌmii ꞌu̱nj cheꞌé Jesucristó, ne̱ quiꞌyaj ndoꞌo ꞌu̱nj sayuun man soꞌ, ne̱ caꞌmii xta̱ꞌ ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj man soꞌ, tza̱j ne̱ queneꞌen Jesucristó se vaa cheꞌé se ne queneꞌe̱n yá ꞌu̱nj da̱j vaa soꞌ roꞌ, cheꞌé dan ne cuchuma̱n rá ꞌu̱nj ni̱ꞌyaj ꞌu̱nj man soꞌ a. Tza̱j ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá Jesucristó manj, ne̱ ne quiꞌya̱j soꞌ sayuun manj maꞌ.

14 Tana̱nj sa̱ꞌ uxrá quiꞌyaj u̱u̱n Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ manj, se vaa cuchumán rá ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj man soꞌ, ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ raj tuvij, quiꞌyaj soꞌ ado̱nj. 15 Dan me se ya̱ uxrá vaa nana̱ nihánj, ne̱ taranꞌ níꞌ no̱ xcúún cuno̱ nana̱ nihánj se vaa me rá Jesucristó ti̱nanii soꞌ man nij yuvii̱ rihaan chrej chiꞌi̱i̱ uun chij nimán nij soꞌ, ne̱ naꞌvej rá soꞌ quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun maꞌ. Cheꞌé dan caꞌnaꞌ soꞌ rihaan chumii̱ nihánj ei. Dan me se noco̱o doj cacunꞌ quiꞌyáá ꞌu̱nj rihaan cacunꞌ quiꞌyaj taranꞌ yoꞌó nij yuvii̱, 16 tza̱j ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá Jesucristó niꞌya̱j soꞌ manj, cheꞌé se guun rá Jesucristó se vaa xca̱j yoꞌó nij síí cuchuma̱n rá ni̱ꞌyaj man soꞌ cuentá se vaa canoco̱ꞌ nij soꞌ man Jesucristó, ne̱ xꞌne̱e̱ cacunꞌ xráá nij soꞌ, ne̱ caꞌve̱e ca̱yáán nij soꞌ ga̱ soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. 17 Nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj cata̱j níꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱, ne̱ soꞌ me síí gu̱un chij nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caviꞌ soꞌ maꞌ. Ne ruviꞌ soꞌ niꞌya̱j yuvii̱ maꞌ. Taj va̱j ꞌó Diose̱ maꞌ. O̱rúnꞌ soꞌ me Diose̱ ya̱ ado̱nj. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

18-19 Timoteo. Ase vaa taꞌníí ya̱ ma̱ꞌanj vaa yá so̱ꞌ ei. Dan me se aꞌneꞌ yá ꞌu̱nj suun rihaan so̱ꞌ yoꞌo̱ caꞌmi̱i̱ cunu̱ꞌ sa̱ꞌ yá so̱ꞌ cheꞌé chrej sa̱ꞌ ya̱ nihánj ei. Daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌneꞌ rá so̱ꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ nica̱ nimán so̱ꞌ, ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ nucua̱j rá so̱ꞌ cuchuma̱n rá so̱ꞌ, ga̱a ne̱ quisi̱j ya̱ nda̱a vaa ya̱ caꞌmii nij síí naruviꞌ Diose̱ rihaan cheꞌé so̱ꞌ ei. Dan me se vaa taꞌa̱j nij síí quiriꞌ rá, ne̱ ne cuchuma̱n ya̱ rá nij soꞌ maꞌ. 20 Dan me se vi̱j tuviꞌ nij soꞌ me ro̱j síí cuꞌna̱j Himeneo ga̱ Alejandro síí caꞌmii nij cheꞌé Diose̱ a. Dan me se nagoꞌ yá ꞌu̱nj man ro̱j soꞌ raꞌa Satanás, ga̱a ne̱ riꞌ rá ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ xca̱j ro̱j soꞌ cuentá, ne̱ yuún cheꞌe̱ me se se̱ caꞌmii nij ro̱j soꞌ cheꞌé Diose̱ maꞌ.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cachi̱nj niꞌya̱j níꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé cunuda̱nj yuvii̱ a

1 Nihánj me se asino ya̱a̱n aꞌnéꞌ ꞌu̱nj suun rihaan nij soj se vaa cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ cheꞌé cunuda̱nj yuvii̱, ne̱ nago̱ꞌ soj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé cunuda̱nj nij yuvii̱, 2 ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soj cheꞌé cunuda̱nj nij síí nica̱j suun, ga̱a ne̱ ga̱a̱ dínj ca̱yáán níꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ veꞌé quiꞌya̱j níꞌ, canoco̱ꞌ níꞌ man Diose̱ á. 3 Sa̱ꞌ uxrá vaa sese da̱nj quiꞌya̱j níꞌ ni̱ꞌyaj Diose̱, ne̱ a̱j neꞌen soj se vaa Diose̱ me síí ꞌyaj avii sa̱ꞌ níꞌ ei. 4 Me rá Diose̱ ra̱cuíj Diose̱ man cunuda̱nj yuvii̱, cheꞌé rej cavi̱i̱ sa̱ꞌ cunuda̱nj yuvii̱, ne̱ me rá Diose̱ nari̱ꞌ cunuda̱nj yuvii̱ nana̱ ya̱ ei.

5 ꞌO̱ se o̱ruun Diose̱, ne̱ o̱ruun ꞌo̱ snóꞌo cataj xnaꞌanj rihaan níꞌ da̱j vaa Diose̱, ne̱ soꞌ me síí racuíj man yuvii̱ cunu̱u sa̱ꞌ yuvii̱ rihaan Diose̱, ne̱ yoꞌo̱ snóꞌo cuꞌna̱j Jesucristó me síí quiꞌyaj da̱nj ei. 6 Ne̱ Jesucristó me se caꞌneꞌ rá soꞌ cavi̱ꞌ soꞌ cheꞌé cunuda̱nj yuvii̱, ne̱ nani̱i̱ nij yuvii̱ rihaan sayuun a. Dan me se cachrón Diose̱ güii cavi̱ꞌ Jesucristó, ne̱ güii dan caviꞌ Jesucristó, ne̱ tihaa̱n Jesucristó se vaa me uxrá rá Diose̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ cunuda̱nj yuvii̱ a. 7 Ne̱ cuneꞌ Diose̱ mán ꞌu̱nj guún ꞌu̱nj apóstol nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ se vaa me rá Diose̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij yuvii̱, tza̱j ne̱ ne tu̱cuꞌyón ꞌu̱nj man nij yuvii̱ israelitá maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj nij yuvii̱ yaníj tucuꞌyón ꞌu̱nj da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, se vaa cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man Diose̱, ne̱ cuno̱ nij soꞌ nana̱ ya̱ caꞌmii Diose̱, taj ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ ado̱nj. Xa̱ꞌ nana̱ nihánj, tza̱j ne̱ nana̱ ya̱ uxrá me nana̱ nihánj, ne̱ ne aꞌmii ne̱ ꞌu̱nj maꞌ.

8 Dan me se ga̱a nuu chre̱ꞌ soj si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ me rá ꞌu̱nj cachi̱nj niꞌya̱j nij snóꞌo rihaan Diose̱, ne̱ naxca̱j raꞌa nij soꞌ rej xta̱ꞌ cachi̱nj niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ yoꞌo̱ gu̱un rá nij soꞌ se vaa veꞌé canoco̱ꞌ nij soꞌ man Diose̱, ne̱ se̱ caꞌmaan rá nij soꞌ do̱ꞌ, se̱ canó tuviꞌ nij soꞌ do̱ꞌ, se̱ caꞌmii cunuꞌ nij soꞌ do̱ꞌ, ꞌo̱ se sa̱ꞌ ina̱nj cachi̱nj niꞌya̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j chana̱ cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a

9 Ne̱ xa̱ꞌ chana̱, tza̱j ne̱ se̱ guun rá chana̱ cu̱nuû chana̱ yatzíj sa̱ꞌ ndoꞌo vaa maꞌ. Ma̱a̱n se veꞌé quiꞌya̱j chana̱ ca̱ráán chana̱ nee̱ man chana̱, ga̱a ne̱ cata̱j nii se vaa chana̱ sa̱ꞌ me noꞌ ei. Tza̱j ne̱ se̱ caxríj chana̱ queꞌe̱e̱ quitziꞌ yuvé raa̱ chana̱ do̱ꞌ, se̱ tocoꞌ chana̱ queꞌe̱e̱ caquíí xréé chana̱ do̱ꞌ, se̱ caꞌnéé chana̱ ticuu gaán chihá noꞌ do̱ꞌ maꞌ. 10 Tza̱j ne̱ quiꞌya̱j suun chana̱ ra̱cuíj chana̱ man yuvii̱, ne̱ queneꞌe̱n nii se vaa ya̱ vaa nana̱ aꞌmii chana̱ yoꞌ, se vaa noco̱ꞌ noꞌ man Diose̱ ado̱nj. 11 Veꞌé cuno̱ chana̱ ga̱a tucuꞌyón nii nana̱ sa̱ꞌ man noꞌ á. 12 Se̱ caꞌvee tu̱cuꞌyón chana̱ man snóꞌo maꞌ. Se̱ guun gu̱un chij chana̱ rihaan snóꞌo maꞌ. Ma̱a̱n se dínj ga̱a̱ tuꞌva chana̱ ado̱nj.

13 Dan me se ga̱a guun cheꞌe̱ chumii̱, ne̱ asino quiꞌyaj Diose̱ man snóꞌo cuꞌna̱j Adán, ga̱a ne̱ quiꞌyaj Diose̱ man chana̱ cuꞌna̱j Eva ado̱nj. 14 Ne tiha̱ꞌ yuꞌunj síí chre̱e man síí cuꞌna̱j Adán maꞌ. Tza̱j ne̱ chana̱ tihaꞌ yuꞌunj soꞌ, ne̱ quiꞌyaj noꞌ cacunꞌ rihaan Diose̱, quiꞌyaj síí chre̱e ado̱nj. Cheꞌé dan se̱ guun chij chana̱ rihaan snóꞌo maꞌ. 15 Tza̱j ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij chana̱ cheꞌé se cunu̱u se uun nij chana̱ se vaa cuchru̱j chana̱ neꞌej ado̱nj. Da̱nj ga̱a̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ chana̱, sese cuchuma̱n rá chana̱ ni̱ꞌyaj chana̱ man Diose̱ do̱ꞌ, sese cunu̱u ꞌe̱e̱ rá chana̱ tuviꞌ chana̱ do̱ꞌ, sese cuno̱ chana̱ se‑na̱na̱ Diose̱ do̱ꞌ, sese tu̱mé chana̱ man maꞌa̱n chana̱ da̱j quiꞌya̱j noꞌ do̱ꞌ ado̱nj.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j ga̱a̱ nij snóꞌo gu̱un síí chij nica̱j yuꞌunj man nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ a

1 Ya̱ vaa nana̱ nihánj ei. Sese me rá yoꞌo̱ soꞌ gu̱un soꞌ síí chij nica̱j yuꞌunj man nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱, ne̱ sa̱ꞌ vaa suun me rá soꞌ ca̱ta̱ soꞌ ei. 2-3 Cheꞌé dan ina̱nj snóꞌo ne aꞌmii chre̱e nii cheꞌé gu̱un síí chij nica̱j yuꞌunj man nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ á. O̱rúnꞌ nica̱ soꞌ ni̱caj soꞌ, ne̱ síí chij vaa rá gu̱un soꞌ, ne̱ síí aꞌmii nica̱ ina̱nj gu̱un soꞌ, ne̱ síí aráj cochro̱j do̱ꞌ, síí aráj xꞌnaa do̱ꞌ, síí ꞌyaj se lu̱j rihaan taranꞌ yuvii̱ do̱ꞌ, síí yoꞌo̱ aꞌnéé nimán ra̱cuíj man yuvii̱ do̱ꞌ, síí aranꞌ rá cara̱nꞌ yuvii̱ tucuá do̱ꞌ, síí neꞌen ti̱haa̱n sa̱ꞌ man yuvii̱ do̱ꞌ, síí ne aranꞌ rá ga̱a̱ xno̱ do̱ꞌ, síí ne aranꞌ rá cunu̱ꞌ ga̱ yuvii̱ do̱ꞌ, síí se̱ guun rá ga̱a̱ queꞌe̱e̱ uxrá siꞌyaj do̱ꞌ, gu̱un soꞌ ei. 4 Ma̱a̱n se yan ga̱a̱ soꞌ me se ina̱nj síí tumé sa̱ꞌ uxrá tucuá gu̱un chij do̱ꞌ, yan veꞌé uxrá cuno̱ taꞌníí soꞌ rihaan soꞌ do̱ꞌ, se̱ tucuáá nij xnii rihaan soꞌ do̱ꞌ ado̱nj. 5 ꞌO̱ se sese ne neꞌen soꞌ gu̱un chij soꞌ rihaan tucuá soꞌ, ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e cu̱tumé soꞌ man cunuda̱nj nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ ga̱. 6 Sese síí noco̱ꞌ naca̱ se‑tucua̱nj Diose̱ me yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ se̱ gaa na̱nj caꞌmi̱i̱ soꞌ ne̱ quira̱nꞌ soꞌ sayuun ga̱ síí chre̱e se vaa caca̱a̱ soꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ ei. 7 Tana̱nj uún, ne̱ chij ga̱a̱ rá soꞌ ga̱ nij yuvii̱ ne nocoꞌ man Jesucristó, ga̱a ne̱ xca̱j nij soꞌ cuentá se vaa ya̱ chij aꞌmii síí nica̱j yuꞌunj man nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó, ga̱a̱ ya̱ rá nij soꞌ a. ꞌO̱ se da̱nj quiꞌya̱j síí me rá qui̱nicaj yuꞌunj man nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj tiha̱ꞌ yuꞌunj síí chre̱e man soꞌ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j ga̱a̱ nij snóꞌo do̱ꞌ, nij chana̱ do̱ꞌ, gu̱un diácono a

8 Ne̱ veé da̱nj ga̱a̱ gue̱e̱ nij síí gu̱un diácono uún, ne̱ síí niꞌya̱nj gu̱un nij soꞌ á. Se̱ caꞌmii nij soꞌ nana̱ tihaꞌ yuꞌunj mei. Se̱ gaa niha̱ꞌ rá nij soꞌ coꞌo̱ ndoꞌo nij soꞌ na vinó mei. Se̱ tihaꞌ yuꞌunj nij soꞌ man yuvii̱ caꞌne̱e̱ u̱u̱n nij soꞌ saꞌanj mei. 9 Canoco̱ꞌ raan nij soꞌ nana̱ tucuꞌyón Diose̱ man níꞌ á. Se̱ guun vi̱j rá nij soꞌ maꞌ. 10 ꞌO̱ se asino xca̱j nii cuentá ni̱ꞌyaj nii man nij soꞌ sese taj cacunꞌ tumé nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e gu̱un nij soꞌ diácono ei. 11 Veé da̱nj ga̱a̱ gue̱e̱ nij chana̱ me rá gu̱un diácona, ne̱ chij ga̱a̱ rá nij noꞌ do̱ꞌ, chij caꞌmi̱i̱ nij noꞌ rihaan nij yuvii̱ do̱ꞌ, se̱ gaa ne̱ nij noꞌ do̱ꞌ, se̱ guun xno̱ nij noꞌ do̱ꞌ, yoꞌo̱ veꞌé quiꞌya̱j nij noꞌ daj a̱ rasu̱u̱n do̱ꞌ ei. 12 Xa̱ꞌ nij síí gu̱un diácono, tza̱j ne̱ o̱rúnꞌ nica̱ nij soꞌ ni̱caj nij soꞌ do̱ꞌ, sa̱ꞌ cu̱tumé nij soꞌ man taꞌníí nij soꞌ do̱ꞌ, sa̱ꞌ cu̱tumé nij soꞌ man nu̱ꞌ nij tucua̱ nij soꞌ do̱ꞌ ei. 13 Ne̱ sese sa̱ꞌ ꞌyaj nij soꞌ nu̱ꞌ suun vaa rihaan nij soꞌ, ne̱ síí sa̱ꞌ me nij soꞌ, cata̱j nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱, ne̱ se̱ cuchuꞌviꞌ nij soꞌ cata̱j xnaꞌanj nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ man Jesucristó maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ nana̱ canocoꞌ níꞌ a

14 Dan me se cachrón ꞌu̱nj nana̱ nihánj rihaan yanj nihánj, ne̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ á. Tza̱j ne̱ me ndoꞌo rá ꞌu̱nj cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ rque do̱j güii ei. 15 Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ ne cuchi̱ꞌ raꞌya̱nj ꞌu̱nj, ne̱ taj se ꞌyaj mei. A̱j neꞌén so̱ꞌ da̱j quiꞌya̱j soj si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ ga̱a yáán soj ga̱ tinúú soj ei. ꞌO̱ se tucuá Diose̱ me maꞌa̱n cunuda̱nj soj si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ síí vaa iꞌna̱ꞌ ya̱ ei. Cheꞌé maꞌa̱n soj me se acaj yuvii̱ cuentá se vaa ya̱ vaa se‑na̱na̱ Diose̱ ne̱ maꞌa̱n soj me síí nica̱j nana̱ ya̱ ei. 16 Neꞌen cunuda̱nj níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ nana̱ canocoꞌ níꞌ, ne̱ nihánj me nana̱ yoꞌ a: “Caꞌnaꞌ Jesucristó a. Curuviꞌ soꞌ niꞌya̱j yuvii̱ a. Guun soꞌ yuvii̱ a. Veꞌé ndoꞌo quiꞌyaj soꞌ, cataj Nimán Diose̱, ne̱ queneꞌen rihaan nij se‑mo̱zó Diose̱ da̱j quiꞌyaj soꞌ a. Dan me se nataꞌ nii cheꞌé soꞌ rihaan nij yuvii̱ yaníj yuvii̱ ne nocoꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ cuchumán rá taꞌa̱j nij soꞌ queneꞌen nij soꞌ man soꞌ a. Ne̱ quinanꞌ soꞌ xta̱ꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ veꞌé ndoꞌo yáán soꞌ rej xta̱ꞌ cuano̱ ado̱nj”. Dan me nana̱ noco̱ꞌ níꞌ a.

4

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuno̱ taꞌa̱j yuvii̱ se‑na̱na̱ nij síí ne̱, ga̱a ne̱ quiriꞌi̱j nij yuvii̱ se‑tucua̱nj Diose̱ a

1 Tza̱j ne̱ taj xnaꞌanj Nimán Diose̱ se vaa vaa güii, ne̱ quiriꞌi̱j taꞌa̱j yuvii̱ se‑tucua̱nj Diose̱, ne̱ canoco̱ꞌ nij soꞌ yoꞌó tucuáán, ne̱ cuno̱ nij soꞌ nana̱ tihaꞌ yuꞌunj nana̱ tu̱cuꞌyón nij nana̱ chre̱e ado̱nj. 2 Dan me se cuchuma̱n rá nij soꞌ nana̱ caꞌmi̱i̱ síí taj aꞌmii sa̱ꞌ tuꞌva rmaꞌa̱n ei. Ne̱ síí ne̱ ndoꞌo me nij soꞌ ei. Ne̱ xa̱ꞌ nij síí ne̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ aꞌmii rmaꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ nimán nij soꞌ me se nda̱ꞌ rá se vaa táá ya̱a̱n caviꞌ iꞌna̱ꞌ roꞌ, vaa táá ya̱a̱n chiꞌi̱i̱ nimán nij soꞌ a. 3 Ne̱ tucuꞌyón nij síí ne̱ rihaan yuvii̱ se vaa se̱ caꞌvee xca̱j yuvii̱ chana̱, ne̱ cacunꞌ me yoꞌ, taj nij soꞌ a. Ne̱ tucuꞌyón nij soꞌ se vaa se̱ caꞌvee cha̱ yuvii̱ náá guun rasu̱u̱n uún a. Tza̱j ne̱ ꞌo̱ se nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan yoꞌóó me se rasu̱u̱n chá nago̱ꞌ graciá rihaan Diose̱ me yoꞌ, rá Diose̱, don araa soꞌ rasu̱u̱n yoꞌ rihaan yoꞌóó cheꞌé nij síí mán raá nana̱ ya̱ ei. 4 Dan me se nu̱ꞌ rasu̱u̱n quiꞌyaj Diose̱ me se sa̱ꞌ, ne̱ ne nó xcúún níꞌ nachri̱ꞌ níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man se vaa quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé níꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se ni̱caj níꞌ man yoꞌ, ne̱ nago̱ꞌ níꞌ graciá rihaan Diose̱ cheꞌé rasu̱u̱n yoꞌ cha̱ níꞌ ei. 5 Neꞌen níꞌ da̱j taj se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa sese cachi̱nj niꞌya̱j níꞌ asino ya̱a̱n rihaan Diose̱, ne̱ Diose̱ me síí naquiꞌya̱j sa̱ꞌ yoꞌ cha̱ níꞌ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé quiꞌya̱j suun Timoteo suun caꞌneꞌ Diose̱ rihaan soꞌ a

6 Sese tu̱cuꞌyón so̱ꞌ nana̱ nihánj rihaan yoꞌó nij tinúú níꞌ síí noco̱ꞌ man Jesucristó, ne̱ síí veꞌé ꞌyaj suun rihaan Jesucristó mé so̱ꞌ, ne̱ síí veꞌé nariꞌ nu̱ꞌ nana̱ noco̱ꞌ níꞌ mé so̱ꞌ chugua̱nj. ꞌO̱ se tucuꞌyón nii nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ rihaan so̱ꞌ, ne̱ cuchumán rá so̱ꞌ, ne̱ canocóꞌ so̱ꞌ nana̱ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan gu̱un nu̱cuáá so̱ꞌ tu̱cuꞌyón so̱ꞌ nana̱ yoꞌ rihaan tinúú níꞌ a. 7 Se̱ cunó so̱ꞌ cuentó nataꞌ yuvii̱ cuentó ne ya̱ aꞌmii cheꞌé Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se nana̱ snúú rmaꞌa̱n me nana̱ yoꞌ na̱nj á. Tza̱j ne̱ tu̱cuꞌyón so̱ꞌ da̱j qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ veꞌé doj ca̱nocóꞌ so̱ꞌ se‑tucua̱nj Diose̱ á. 8 Nda̱ꞌ se vaa yuꞌvee nó suun ꞌyaj suun nee̱ man níꞌ, tza̱j ne̱ vaa doj yuꞌvee nó nimán níꞌ, canoco̱ꞌ nimán níꞌ man Diose̱ ei. Cheꞌé suun ꞌyaj suun nimán níꞌ me se cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ ga̱a yáán níꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ neꞌen níꞌ se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. 9 Ya̱ vaa nana̱ yoꞌ, ne̱ vaa cheꞌé cuno̱ níꞌ man yoꞌ chugua̱nj. 10 Dan me se nucua̱j rá níꞌ man Diose̱ síí vaa iꞌna̱ꞌ se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ cheꞌé dan ꞌyaj suun uxrá níꞌ, ne̱ ne chuꞌviꞌ níꞌ caꞌmi̱i̱ yuvii̱ nana̱ nij cheꞌé níꞌ a̱ mei. O̱rúnꞌ Diose̱ caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ cunuda̱nj yuvii̱ ei. Ne̱ ya̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ amán rá niꞌya̱j man Diose̱ ado̱nj. 11 Tu̱cuꞌyón so̱ꞌ nana̱ yoꞌ rihaan yuvii̱, ne̱ caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ suun rihaan nij yuvii̱ se vaa canoco̱ꞌ nij yuvii̱ nana̱ yoꞌ á.

12 ꞌO̱ se xnii mé so̱ꞌ, ne̱ ataa cachi̱j so̱ꞌ, tza̱j ne̱ taj se ꞌyaj yoꞌ mei. Se̱ guun cata̱j yuvii̱ se vaa taj se uún so̱ꞌ mei. Ma̱a̱n se veꞌé qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nu̱ꞌ tucuáán noco̱ꞌ níꞌ, se vaa veꞌé caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ do̱ꞌ, veꞌé qui̱ꞌyáá so̱ꞌ do̱ꞌ, ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man tinúú so̱ꞌ do̱ꞌ, ga̱a̱ nucua̱j rá so̱ꞌ man Diose̱ do̱ꞌ, cu̱tumé so̱ꞌ mán so̱ꞌ se̱ quiꞌyáá so̱ꞌ cacunꞌ do̱ꞌ, ga̱a ne̱ xca̱j nij síí noco̱ꞌ man Diose̱ cuentá da̱j ꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ da̱nj quiꞌya̱j nij soꞌ uún ado̱nj. 13 Asa̱ꞌ guun ra̱a̱n ꞌo̱ xcoꞌ leꞌe̱j nii cuchi̱j, ne̱ naya̱a̱ so̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ cuno̱ nij soꞌ, tu̱cuꞌyón sa̱ꞌ so̱ꞌ man nij soꞌ, ne̱ ina̱nj da̱nj ga̱a̱ suun quiꞌya̱j suun so̱ꞌ nda̱a güii cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ ei. 14 Se̱ quiniꞌyón so̱ꞌ suun sa̱ꞌ caꞌneꞌ Diose̱ rihaan so̱ꞌ mei. ꞌO̱ se cheꞌé suun sa̱ꞌ yoꞌ me tihaa̱n Diose̱ ꞌo̱ nana̱ cheꞌé so̱ꞌ rihaan nij síí chij nica̱j yuꞌunj man nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱, ne̱ cutaꞌ nij soꞌ raꞌa nij soꞌ raá so̱ꞌ ei. 15 Dan me se yoꞌo̱ caꞌne̱j so̱ꞌ raá so̱ꞌ man nij rasu̱u̱n yoꞌ, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n cunuda̱nj nij yuvii̱ se vaa va̱j nari̱ꞌ so̱ꞌ quiꞌya̱j suun so̱ꞌ se‑su̱u̱n Diose̱, ni̱ꞌyaj nij yuvii̱ ei. 16 Xca̱j so̱ꞌ cuentá se vaa ꞌyáá so̱ꞌ do̱ꞌ, se vaa tucuꞌyón so̱ꞌ do̱ꞌ á. Ca̱nocóꞌ so̱ꞌ nu̱ꞌ nana̱ nihánj, ga̱a ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ma̱ꞌán so̱ꞌ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij yuvii̱ uno nana̱ aꞌmii so̱ꞌ cavi̱i̱ sa̱ꞌ, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ a.

5

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmi̱i̱ níꞌ rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ a

1 Se̱ caxríj yuva̱a̱ so̱ꞌ man nij chii nga̱ maꞌ. Ma̱a̱n se veꞌé caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ rihaan nij soꞌ nago̱ꞌ so̱ꞌ chrej sa̱ꞌ man nij soꞌ á. Da̱j se aꞌmii so̱ꞌ rihaan réé so̱ꞌ roꞌ, da̱nj caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ rihaan nij chii nga̱ á. Ase aꞌmii so̱ꞌ rihaan tinúú so̱ꞌ roꞌ, da̱nj caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ rihaan nij síí tachru̱u̱ uún a. 2 Ase aꞌmii so̱ꞌ rihaan nií so̱ꞌ roꞌ, da̱nj caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ rihaan nij vichij uún a. Ase aꞌmii so̱ꞌ rihaan raꞌvij so̱ꞌ roꞌ, da̱nj caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ rihaan nij chana̱ tachru̱u̱ á. Se̱ caꞌmii so̱ꞌ a̱ doj nana̱ chiꞌi̱i̱ ga̱ nij noꞌ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nij chana̱ caviꞌ nica̱ a

3 Cara̱a̱ co̱chróó so̱ꞌ rihaan nij chana̱ caviꞌ nica̱ á. Go̱ꞌ so̱ꞌ rasu̱u̱n achiin man nij noꞌ, sese nuviꞌ tuviꞌ chana̱ racuíj man chana̱ a. 4 Tza̱j ne̱ sese vaa taꞌníí chana̱ do̱ꞌ, taꞌnij siꞌno̱ chana̱ do̱ꞌ, ne̱ ta̱j yaꞌanj nij soꞌ man chana̱ yoꞌ á. Da̱nj quiꞌya̱j nij soꞌ, ga̱a ne̱ quinari̱ꞌ nij soꞌ suun caꞌneꞌ Diose̱ rihaan nij soꞌ se vaa ta̱j yaꞌanj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ á. ꞌO̱ se da̱nj ga̱a̱ ya̱, ga̱a ne̱ cu̱nuû rá nij soꞌ se vaa asi̱j xnii me nij soꞌ, ne̱ taj yaꞌanj nii nij soꞌ do̱ꞌ, xcuaꞌa̱nj nij soꞌ do̱ꞌ, man maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ ase vaa quiꞌyaj nii nij soꞌ do̱ꞌ, ase vaa quiꞌyaj xcuaꞌa̱nj nij soꞌ do̱ꞌ, man nij soꞌ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j maꞌa̱n nij soꞌ man nii nij soꞌ do̱ꞌ, man xcuaꞌa̱nj nij soꞌ do̱ꞌ ei. Yoꞌ me, ga̱a ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ man nij soꞌ a. 5 Sese ya̱ chana̱ nique̱ me yoꞌo̱ noꞌ, ne̱ ga̱a̱ nucua̱j rá noꞌ ni̱ꞌyaj noꞌ Diose̱ á. Se‑su̱u̱n noꞌ guun suun achíín niꞌya̱j rihaan Diose̱ nuvi̱i niga̱nꞌ a. 6 Tza̱j ne̱ sese me ina̱nj rá noꞌ gu̱un niha̱ꞌ rá noꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ nda̱ꞌ se vaa iꞌna̱ꞌ nee̱ man noꞌ, tza̱j ne̱ nimán noꞌ me se a̱j caviꞌ a. 7 Nago̱ꞌ so̱ꞌ nana̱ nihánj rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j man Diose̱, ne̱ se̱ cutaꞌ yuvii̱ a̱ doj cacunꞌ xráá nij soꞌ mei. 8 Sese vaa yuvii̱ naꞌvej rá ta̱j yaꞌanj man tuviꞌ yuvii̱ do̱ꞌ, man nij tucua̱ yuvii̱ do̱ꞌ, ne̱ nuveé yuvi̱i̱ noco̱ꞌ se‑tucua̱nj níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ me nij soꞌ maꞌ. Nij doj ꞌyaj yuvii̱ yoꞌ rihaan nij yuvii̱ ne amán rá niꞌya̱j man Diose̱ ado̱nj.

9 Ina̱nj se‑chuvi̱i nij chana̱ va̱j vaꞌnu̱j chiha̱a̱ yoꞌ ta̱j doj cachro̱n so̱ꞌ rihaan yanj no̱ se‑chuvi̱i nij chana̱ caviꞌ nica̱ á. Ne̱ ina̱nj se‑chuvi̱i chana̱ nica̱j raan man o̱rúnꞌ nica̱ cachro̱n so̱ꞌ uún á. 10 Ne̱ queneꞌe̱n cunuda̱nj nii man nij noꞌ se vaa veꞌé ꞌyaj suun nij noꞌ cheꞌé tuviꞌ nij noꞌ do̱ꞌ, se vaa veꞌé tucuachij nij noꞌ taꞌníí nij noꞌ do̱ꞌ, se vaa rqué nij noꞌ chraa chá yuvii̱ caꞌnaꞌ rej ma̱n ga̱nꞌ do̱ꞌ, se vaa naꞌnuꞌ nij noꞌ tacóó nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ do̱ꞌ, se vaa racuíj nij noꞌ man nij síí quiranꞌ sayuun do̱ꞌ, ne̱ nij noꞌ me caꞌve̱e cachro̱n so̱ꞌ se‑chuvi̱i rihaan yanj no̱ se‑chuvi̱i nij chana̱ caviꞌ nica̱ a.

11 Tza̱j ne̱ se̱ cachrón so̱ꞌ se‑chuvi̱i chana̱ taꞌa̱j rihaan yanj maꞌ. ꞌO̱ se vaa güii gu̱un niha̱ꞌ rá nij chana̱ taꞌa̱j yoꞌ canoco̱ꞌ nij noꞌ yoꞌó chii, ne̱ quiriꞌi̱j nij noꞌ suun ata̱ nij noꞌ cheꞌé Jesucristó na̱nj ado̱nj. 12 Sese da̱nj quiꞌya̱j nij chana̱ taꞌa̱j, ga̱a ne̱ cu̱tumé nij noꞌ cacunꞌ cheꞌé se tanáj nij noꞌ suun ꞌyaj suun cheꞌé Jesucristó a. 13 Tana̱nj uún, ne̱ ne yáán xe̱j nij noꞌ veꞌ, ne̱ chéé rmaꞌa̱n nij noꞌ daj a̱ veꞌ, ne̱ uun rmi̱i̱ nij noꞌ, ne̱ achén u̱u̱n tiempÓ, ꞌyaj nij noꞌ, ne̱ nanó nij noꞌ cuentó ne̱ uún, ne̱ tiguíj nij noꞌ se‑cuento̱ nij noꞌ rihaan se‑cuento̱ nij yoꞌó yuvii̱, ne̱ aꞌmii nij noꞌ náá guun rasu̱u̱n ne nó xcúún nij noꞌ caꞌmi̱i̱ nij noꞌ a. 14 Ma̱a̱n cheꞌé dan me rá ꞌu̱nj xca̱j nij chana̱ taꞌa̱j yoꞌ yoꞌó chii, ne̱ cuchru̱j nij noꞌ neꞌej, ne̱ cu̱tumé nij noꞌ veꞌ tucuá nij noꞌ, ne̱ da̱nj ga̱a̱, ga̱a ne̱ se̱ caꞌvee caꞌmi̱i̱ nij síí ta̱j riꞌyunj man níꞌ nana̱ chiꞌi̱i̱ cheꞌé níꞌ ado̱nj. 15 ꞌO̱ se vaa taꞌa̱j nij chana̱ caviꞌ nica̱, ne̱ a̱j quiriꞌíj taꞌa̱j nij noꞌ tucuáán noco̱ꞌ níꞌ, ne̱ canocoꞌ nij noꞌ man síí cuꞌna̱j Satanás na̱nj ado̱nj. 16 Tza̱j ne̱ sese vaa chana̱ noco̱ꞌ man Diose̱, ne̱ sese vaa tuviꞌ nij noꞌ chana̱ caviꞌ nica̱ ꞌni̱j scaꞌnúj nij noꞌ, ne̱ ra̱cuíj chana̱ noco̱ꞌ man Diose̱ man tuviꞌ noꞌ chana̱ caviꞌ nica̱ á. Ga̱a ne̱ se̱ cachiin ta̱j yaꞌanj cunuda̱nj nij síí noco̱ꞌ man Diose̱ man chana̱ caviꞌ nica̱ yoꞌ a. Ma̱a̱n se ta̱j yaꞌanj nij soꞌ man nij chana̱ quináj u̱u̱n ina̱nj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ man nij síí uun chij nica̱j yuꞌunj man nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ a

17 Vi̱j ya̱ nu̱u̱ cheꞌe̱ soj go̱ꞌ soj tuꞌvee nij síí uun chij nica̱j yuꞌunj man nij síí noco̱ꞌ man Diose̱ ei. Da̱nj quiꞌya̱j soj, ne̱ cara̱a̱ cochro̱j soj rihaan nij soꞌ sese ya̱ si̱j ꞌyaj suun uxrá aꞌmii natáj se‑na̱na̱ Diose̱ me nij soꞌ do̱ꞌ, sese ya̱ tucuꞌyón nij soꞌ nana̱ rihaan yuvii̱ do̱ꞌ ei. 18 Danj Diose̱ taj, ne̱: “Se̱ numíj so̱ꞌ tacúún scúj ga̱a ꞌyaj suun scúj utunꞌ scúj ꞌnúú trigó cunu̱u sa̱ꞌ ꞌnúú trigó maꞌ”, taj yoꞌ a. Ne̱ taj uún yoꞌ: “Naca̱j mozó saꞌanj tuꞌvee soꞌ sese ꞌyaj suun soꞌ á”. Da̱nj taj danj Diose̱ a. Ne̱ cheꞌé dan xca̱j níꞌ cuentá se vaa no̱ xcúún níꞌ na̱ruꞌvee níꞌ rihaan nij síí ꞌyaj suun tucuꞌyón man níꞌ á. 19 Sese cuta̱ꞌ nii cacunꞌ xráá ꞌo̱ síí uun chij nica̱j yuꞌunj man nij síí noco̱ꞌ man Diose̱, ne̱ se̱ cuchumán rá so̱ꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ sese vaa vi̱j vaꞌnu̱j síí queneꞌen se vaa tumé soꞌ cacunꞌ, ne̱ cu̱nó so̱ꞌ nana̱ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ á. 20 Sese vaa ꞌo̱ síí uun chij quiꞌyaj ndoꞌo cacunꞌ, ne̱ caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé soꞌ queneꞌe̱n cunuda̱nj yoꞌó nij síí uun chij, ga̱a ne̱ cuchuꞌvi̱ꞌ nij soꞌ quiꞌya̱j maꞌa̱n nij soꞌ cacunꞌ uún a.

21 Nihánj me suun caꞌnéꞌ ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ niꞌya̱j Diose̱ do̱ꞌ, niꞌya̱j Jesucristó do̱ꞌ, niꞌya̱j nij se‑mo̱zó Diose̱ narii Diose̱ man do̱ꞌ a. Dan me se caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱, ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n qui̱ꞌyáá so̱ꞌ ga̱ ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ a. Taj se ꞌyaj sese si̱j sa̱ꞌ doj me yoꞌo̱ soꞌ rihaan so̱ꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se caꞌne̱ꞌ yá so̱ꞌ cacunꞌ me maꞌa̱n cacunꞌ tumé ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ a. 22 Se̱ gaa raꞌya̱nj rá so̱ꞌ cuta̱ꞌ raꞌá so̱ꞌ raa̱ me maꞌa̱n ꞌo̱ soꞌ cheꞌé yan gu̱un soꞌ síí ca̱ta̱ suun cheꞌé Diose̱ mei. ꞌO̱ se sese si̱j tumé cacunꞌ me soꞌ, ne̱ taj cheꞌé ra̱cuíj so̱ꞌ man soꞌ gu̱un chij soꞌ maꞌ. Da̱nj ina̱nj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj cu̱tumé so̱ꞌ se‑cacu̱nꞌ soꞌ a. Dan me se yoꞌo̱ ina̱nj se̱ caꞌvee catu̱u̱ a̱ yoꞌó se chiꞌi̱i̱ mei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa coꞌo̱ síí cuꞌna̱j Timoteo do̱j tzinꞌ na vinó a

23 Cheꞌé se ranꞌ ndoꞌo so̱ꞌ, ne̱ veꞌee̱ rqué so̱ꞌ, ne̱ se̱ coꞌo so̱ꞌ ina̱nj na u̱u̱n maꞌ. Ma̱a̱n se coꞌo̱ so̱ꞌ do̱j tzinꞌ na vinó a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa vaa güii, ne̱ ya̱ queneꞌe̱n níꞌ me yuvii̱ tumé cacunꞌ do̱ꞌ, me yuvii̱ quiꞌyaj suun sa̱ꞌ do̱ꞌ a

24 Vaa yuvii̱ tumé cacunꞌ, ne̱ nda̱ꞌ se ataa quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun, tza̱j ne̱ a̱j neꞌen cunuda̱nj yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ se vaa tumé nij soꞌ cacunꞌ ei. Tza̱j ne̱ ino̱ vaa yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱ tumé cacunꞌ uún ei. Nda̱ꞌ se ne neꞌen nii se vaa cacunꞌ quiꞌyaj nij soꞌ, tza̱j ne̱ vaa güii quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun cheꞌé cacunꞌ tumé nij soꞌ, ne̱ queneꞌe̱n nii man nij soꞌ, ne̱ xca̱j nii cuentá se vaa ya̱ tumé nij soꞌ cacunꞌ ado̱nj. 25 Veé da̱nj vaa uún nij suun sa̱ꞌ ꞌyaj suun yoꞌó taꞌa̱j nij yuvii̱, ne̱ canó yuvii̱ niꞌya̱j man nij suun sa̱ꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese vaa suun sa̱ꞌ ne ruviꞌ do̱ꞌ, ne acaj yuvii̱ cuentá do̱ꞌ, ne̱ taj se ꞌyaj mei. Ma̱a̱n se vaa güii, ne̱ xca̱j cunuda̱nj yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ cuentá se vaa sa̱ꞌ quiꞌyaj suun nij soꞌ ei.

6

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé quiꞌya̱j suun mozó rihaan se‑ruꞌve̱e̱ mozó a

1 Ne̱ nij mozó me se veꞌé cara̱a̱ cochro̱j nij mozó rihaan se‑ruꞌve̱e̱ nij soꞌ a. ꞌO̱ se yoꞌ me quiꞌya̱j nij soꞌ, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj caꞌmi̱i̱ chiꞌi̱i̱ yuvii̱ cheꞌé Diose̱ do̱ꞌ, cheꞌé nana̱ tucuꞌyón níꞌ do̱ꞌ a. 2 Ne̱ sese síí noco̱ꞌ man Diose̱ me ruꞌvee, ne̱ se̱ guun cata̱j mozó: “Tinúú ꞌu̱nj me se‑ruꞌve̱e̱ ꞌu̱nj, ne̱ taj cheꞌé quiꞌya̱j suun nu̱cuáá ꞌu̱nj rihaan soꞌ maꞌ”. Se̱ guun caꞌmi̱i̱ mozó da̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se veꞌé quiꞌya̱j suun soꞌ rihaan se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ, ne̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soꞌ se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ á. ꞌO̱ se neꞌen mozó se vaa si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ me se‑ruꞌve̱e̱ mozó, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá mozó se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ ꞌo̱ tinúú soꞌ cheꞌé suun ꞌyaj suun soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nij síí tucuꞌyón yoꞌó tucuáán roꞌ, nij ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ ina̱nj me rá nij soꞌ quiꞌya̱j canaán nij soꞌ saꞌanj a

Nana̱ nihánj me chrej nucua̱j nago̱ꞌ so̱ꞌ man nij yuvii̱ a. 3 Ino̱ vaa taꞌa̱j nij síí tucuꞌyón yoꞌó tucuáán, ne̱ ino̱ vaa nana̱ aꞌmii nij soꞌ ga̱ nana̱ ya̱ caꞌmii Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ado̱nj. Nuveé se‑tucua̱nj Diose̱ me tucuáán tucuꞌyón nij soꞌ maꞌ. 4 Síí sa̱ꞌ uxrá me nij soꞌ, rá nij soꞌ, tza̱j ne̱ síí tuchri̱i me nij soꞌ, ne̱ ne neꞌen uxrá nij soꞌ a̱ maꞌ. Niha̱ꞌ uxrá rá nij soꞌ caꞌmi̱i̱ cunu̱ꞌ nij soꞌ cheꞌé nana̱ aꞌmii nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan uun xco̱j ruva̱a̱ rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ tuviꞌ soꞌ, ne̱ unuꞌ ndoꞌo nij soꞌ, ne̱ aꞌmii naco̱o̱ nij soꞌ cheꞌé Diose̱, ne̱ nij ꞌyaj nij soꞌ, utaꞌ nij soꞌ cacunꞌ rmi̱ꞌ xráá tuviꞌ nij soꞌ ado̱nj. 5 Síí niꞌyo̱n me nij soꞌ, ne̱ naꞌvee xca̱j nij soꞌ cuentá a̱ maꞌ. Nana̱ ya̱ naꞌvee cuno̱ nij soꞌ mei. Ma̱a̱n se sese veꞌé canoco̱ꞌ nij soꞌ man Diose̱, ne̱ quiꞌya̱j canaán ndoꞌo nij soꞌ saꞌanj, rá nij soꞌ ado̱nj.

6 Dan me se ya̱ uxrá da̱nj vaa, ne̱ si̱j quiri̱ꞌ uxrá ya̱ se sa̱ꞌ me níꞌ, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ xe̱j nimán níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ Diose̱, ga̱a ne̱ caꞌve̱e gu̱un níꞌ síí ruꞌvee rej xta̱ꞌ ei. 7 Dan me se xca̱j níꞌ cuentá, ne̱ ga̱a caꞌngaa níꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ taj se nica̱j níꞌ caꞌnaꞌ níꞌ maꞌ. Ne̱ taj rasu̱u̱n ni̱caj níꞌ caꞌa̱nj níꞌ asa̱ꞌ caviꞌ níꞌ uún mei. 8 Cheꞌé dan me sese vaa se chá níꞌ do̱ꞌ, sese vaa yatzíj ta̱j xráá níꞌ do̱ꞌ, ne̱ taj cheꞌé gu̱un rá níꞌ ni̱caj níꞌ doj rasu̱u̱n maꞌ. 9 Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ nij yuvii̱ me rá gu̱un ruꞌvee me se achiin queꞌe̱e̱ rasu̱u̱n man nij soꞌ, rá nij soꞌ, ne̱ ne uun nucua̱j nij soꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ man Diose̱ a̱ mei. Ne̱ nda̱a uun rá nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ cacunꞌ cheꞌé rej quiꞌya̱j canaán nij soꞌ rasu̱u̱n ga̱a̱ rihaan nij soꞌ, ne̱ dan me se ranꞌ ndoꞌo nij soꞌ sayuun, ne̱ síj, ga̱a ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ quiri̱ꞌ nij soꞌ na̱nj ei. 10 Ma̱a̱n cheꞌé se uun ndoꞌo rá yuvii̱ ni̱ꞌyaj yuvii̱ saꞌanj roꞌ, cheꞌé dan ꞌnaꞌ daj a̱ sayuun ei. Ma̱n yuvii̱ aranꞌ rá saꞌanj, ne̱ cheꞌé dan quiriꞌíj nij soꞌ se‑tucua̱nj Diose̱ tucuáán canocoꞌ nij soꞌ asi̱j rque̱ doj, ga̱a ne̱ quiranꞌ ndoꞌo nij soꞌ sayuun, ne̱ quinanó ndoꞌo rá nij soꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé cuno̱ níꞌ nu̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ a

11 Tza̱j ne̱ so̱ꞌ si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ me se se̱ guun rá so̱ꞌ quiꞌya̱j canaán so̱ꞌ noco̱o saꞌanj maꞌ. Tana̱nj ga̱a̱ niha̱ꞌ rá so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se vaa me rá Diose̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á. Ga̱a̱ nucua̱j rá so̱ꞌ man Diose̱, ne̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ doj rá so̱ꞌ tuvíꞌ so̱ꞌ, ne̱ cara̱a̱ xꞌnaa so̱ꞌ, ne̱ se̱ caxríj yuva̱a̱ so̱ꞌ man tuvíꞌ so̱ꞌ maꞌ. Veꞌé ina̱nj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ cheꞌé nij soꞌ á. 12 Quiꞌya̱j suun uxrá soꞌ suun sca̱ꞌ sa̱ꞌ caꞌneꞌ Diose̱ rihaan níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ, ga̱a ne̱ ca̱yáán so̱ꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. Cheꞌé dan cuneꞌ Diose̱ mán so̱ꞌ quiꞌya̱j suun so̱ꞌ, ne̱ cataj yá so̱ꞌ se vaa ya̱ quiꞌya̱j suun so̱ꞌ cheꞌé Diose̱ ga̱a canocóꞌ so̱ꞌ man soꞌ ei. Dan me se da̱nj caꞌmii so̱ꞌ cuno queꞌe̱e̱ tinúú níꞌ, ne̱ se̱ caꞌneꞌ rá so̱ꞌ caꞌa̱nj yaníj so̱ꞌ rihaan chrej sa̱ꞌ rqué Diose̱ mei.

13 Neꞌén so̱ꞌ se vaa Diose̱ me síí quiꞌyaj vaa iꞌna̱ꞌ níꞌ, ne̱ neꞌén so̱ꞌ da̱j quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Jesucristó ga̱a canicunꞌ soꞌ rihaan síí nica̱j suun síí cuꞌna̱j Poncio Pilato, se vaa nataꞌ ya̱ soꞌ cheꞌé suun cata̱ soꞌ a. Ne̱ cuno̱ Diose̱ cuno̱ Jesucristó cuno̱ chrej narqué ꞌu̱nj nihánj mán so̱ꞌ á. 14 Dan me se cu̱nó so̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ cunuda̱nj yoꞌ á. Se̱ quiꞌyáá so̱ꞌ cacunꞌ maꞌ. Da̱nj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan chumii̱ nihánj á. 15 ꞌO̱ se Diose̱ me síí quiꞌya̱j caꞌna̱ꞌ soꞌ güii cachrón maꞌa̱n Diose̱, ne̱ xa̱ꞌ Diose̱, tza̱j ne̱ sa̱ꞌ uxrá vaa soꞌ, ne̱ o̱rúnꞌ soꞌ uun nucua̱j gu̱un chij rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ uun chij soꞌ rihaan cunuda̱nj nij síí nica̱j suun vaa rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 16 O̱rúnꞌ soꞌ me síí uun nucua̱j quiꞌya̱j ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ ya̱nj soꞌ rej acoꞌ yaꞌan chuguu̱n rej naꞌvee quinichru̱nꞌ yuvii̱ ei. A̱ ꞌó yuvii̱ ne queneꞌe̱n man soꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee queneꞌe̱n yuvii̱ man soꞌ maꞌ. Cheꞌé dan cara̱a̱ cochro̱j níꞌ rihaan soꞌ, ne̱ soꞌ me síí nucua̱j ndoꞌo nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j nij ruꞌvee a

17 Nago̱ꞌ so̱ꞌ chrej nucua̱j man nij síí ruꞌve̱e̱ ya̱nj rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ se vaa se̱ guun cata̱j nij soꞌ se vaa si̱j sa̱ꞌ uxrá me nij soꞌ cheꞌé se vaa saꞌanj rihaan nij soꞌ mei. Se̱ gaa nucua̱j rá nij soꞌ man siꞌyaj nij soꞌ mei. ꞌO̱ se sese quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun, ne̱ se̱ racuíj siꞌyaj nij soꞌ man nij soꞌ maꞌ. Cheꞌé dan yoꞌo̱ ga̱a̱ nucua̱j rá nij ruꞌvee man Diose̱, ne̱ Diose̱ me síí rqué cunuda̱nj se sa̱ꞌ rihaan níꞌ, cheꞌé rej gu̱un niha̱ꞌ rá níꞌ quiꞌya̱j rasu̱u̱n yoꞌ a. 18 Ma̱a̱n se cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan nij síí ruꞌve̱e̱ se vaa suun sa̱ꞌ quiꞌya̱j suun nij soꞌ, cheꞌé rej gu̱un ruꞌvee nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ veꞌé rque̱ nij soꞌ rasu̱u̱n achiin man tinúú nij soꞌ síí nique̱ á. 19 Da̱nj quiꞌya̱j nij ruꞌvee cheꞌé rej cata̱j Diose̱ vaa güii se vaa ya̱ cuno ruꞌvee yoꞌ rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ ca̱yáán ruꞌvee yoꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ doj a̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nij síí ca̱yáán ga̱ Diose̱ rihaan nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ cuno níꞌ yoꞌó nana̱ maꞌ

20 Yoꞌo̱ tu̱mé so̱ꞌ se‑su̱u̱n Diose̱ suun caꞌneꞌ Diose̱ rihaan so̱ꞌ, tinu̱j. Se̱ cunó so̱ꞌ yoꞌó nana̱ cu̱u tucuꞌyón nii, nana̱ aꞌmii yuvii̱ u̱u̱n maꞌ. Nuveé se‑na̱na̱ Diose̱ me yoꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se avii ndoꞌo raa̱ nij síí noco̱ꞌ yoꞌó nana̱, rá nij soꞌ, tza̱j ne̱ ne neꞌen uxrá nij soꞌ a̱ maꞌ. 21 Vaa yuvii̱ noco̱ꞌ yoꞌó nana̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ veé da̱nj a̱j tanáj nij soꞌ se‑tucua̱nj Diose̱ na̱nj ado̱nj.

Me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé taranꞌ soj ado̱nj.

2 Timoteo

1

2

3

4

Nihánj me síj vi̱j yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pabló caꞌnéé soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Timoteo a

1

1 ꞌU̱nj nihánj me síí cuꞌna̱j Pabló, ne̱ cuneꞌ Jesucristó mán ꞌu̱nj guún ꞌu̱nj apóstol nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ se vaa ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj quiꞌya̱j Jesucristó, ne̱ yoꞌ me suun me rá Diose̱ quiꞌya̱j sunj ado̱nj.

2 ꞌYáá ꞌu̱nj yanj nihánj caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ si̱j cuꞌna̱j Timoteo a. ꞌE̱e̱ rá ꞌu̱nj mán so̱ꞌ, tinu̱j. Ase vaa ꞌo̱ taꞌníí ꞌu̱nj, da̱nj vaa so̱ꞌ rihanj á. Me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j ndoꞌo Diose̱ Rej níꞌ do̱ꞌ, Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, se lu̱j cheꞌé so̱ꞌ, ne̱ me rá ꞌu̱nj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá ro̱j soꞌ mán so̱ꞌ, ne̱ ga̱a̱ xe̱j nimán so̱ꞌ, quiꞌya̱j ro̱j soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa gu̱un niha̱ꞌ doj rá níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ rihaan Diose̱ a

3 Dan me se ꞌu̱nj nihánj me síí ꞌyaj suun rihaan Diose̱ nda̱a vaa quiꞌyaj nij xií ꞌu̱nj ga̱a naá, ne̱ nuviꞌ cacunꞌ tumej mei. Ne̱ dan me se tana̱nj nagóꞌ ꞌu̱nj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé so̱ꞌ, ne̱ yoꞌo̱ nuû raj mán so̱ꞌ, ne̱ ꞌo̱ achíín ni̱ꞌyáj cheꞌé so̱ꞌ rihaan Diose̱ nuvi̱i niga̱nꞌ ei. 4 Ne̱ naꞌnuj rá ꞌu̱nj se vaa taꞌveé so̱ꞌ ga̱a tanáj ꞌu̱nj mán so̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan me ndoꞌo rá ꞌu̱nj queneꞌe̱n uún ꞌu̱nj mán so̱ꞌ, ga̱a ne̱ cunu̱u cui̱j nimanj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, raj a. 5 Dan me se achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj cheꞌé so̱ꞌ cheꞌé se nuû rá ꞌu̱nj se vaa ne tiha̱ꞌ yuꞌunj so̱ꞌ mei. Ya̱ nocóꞌ so̱ꞌ man Diose̱, ne̱ dan me se tucuáán nica̱j nií so̱ꞌ chana̱ cuꞌna̱j Eunice ga̱ Xcua̱ꞌáán so̱ꞌ chana̱ cuꞌna̱j Loida roꞌ, nica̱j ma̱ꞌán so̱ꞌ uún, raj a. 6 Cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa yu̱u̱n cheꞌe̱ caꞌne̱j so̱ꞌ nimán so̱ꞌ quiꞌya̱j suun so̱ꞌ, nda̱a vaa rqué Diose̱ se nucua̱j mán so̱ꞌ quiꞌya̱j suun so̱ꞌ, ga̱a cutaj raꞌaj raá so̱ꞌ á. 7 ꞌO̱ se nuveé si̱j chuꞌviꞌ nimán me níꞌ, quiꞌyaj Diose̱ maꞌ. Tana̱nj nariꞌ nucuaj nimán níꞌ, ne̱ nuu ꞌe̱e̱ rá níꞌ tuviꞌ níꞌ, ne̱ tumé níꞌ man níꞌ me da̱j ꞌyaj níꞌ, quiꞌyaj Diose̱ ado̱nj.

8 Cheꞌé dan se̱ guun naꞌa̱j so̱ꞌ nata̱ꞌ so̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ mei. Ne̱ se̱ guun naꞌa̱j so̱ꞌ cheꞌé se ꞌni̱j ꞌu̱nj tagaꞌ maꞌ. Se̱ cuchuꞌvíꞌ so̱ꞌ qui̱ránꞌ so̱ꞌ sayuun maꞌ. Ra̱cuíj so̱ꞌ manj caꞌmi̱i̱ natáj níꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ Diose̱ me síí quiꞌya̱j gu̱un nucua̱j níꞌ ado̱nj. 9 Ne̱ Diose̱ me síí tinanii man níꞌ rihaan sayuun, ne̱ canacúún soꞌ man níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ man soꞌ ei. Nuveé cheꞌe̱ suun quiꞌyaj suun maꞌa̱n níꞌ me quiꞌyaj Diose̱ da̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se da̱nj guun rá maꞌa̱n soꞌ quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ guun rá soꞌ quiꞌya̱j u̱u̱n soꞌ se lu̱j cheꞌé níꞌ ei. Asi̱j ataa quiꞌya̱j soꞌ chumii̱, ne̱ quiꞌyaj soꞌ se lu̱j cheꞌé níꞌ cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me níꞌ a. 10 Ne̱ ya̱j me se tihaa̱n Diose̱ rihaan níꞌ nu̱ꞌ se sa̱ꞌ nu̱u̱ nimán soꞌ, se vaa caꞌnaꞌ Jesucristó síí tinanii man níꞌ rihaan sayuun, quiꞌyaj Diose̱ a. Ya̱j me se se̱ caꞌvee cavi̱ꞌ níꞌ, quiꞌyaj Jesucristó ya̱j a̱ mei. Tza̱j ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán níꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ da̱nj taj se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ ado̱nj.

11 Ne̱ ꞌu̱nj nihánj me síí cuneꞌ Diose̱ se vaa guún ꞌu̱nj apóstol nata̱ꞌ nana̱ yoꞌ rihaan yuvii̱, ne̱ tu̱cuꞌyonj nana̱ yoꞌ man yuvii̱ ado̱nj. 12 Ma̱a̱n cheꞌé dan ránꞌ ꞌu̱nj sayuun nihánj cuano̱, tza̱j ne̱ ne naꞌa̱j ꞌu̱nj a̱ doj se vaa ránꞌ ꞌu̱nj mei. ꞌO̱ se neꞌén ꞌu̱nj se vaa Diose̱ me síí cuchumán raj niꞌya̱j ꞌu̱nj man, ne̱ guun ya̱ raj se vaa uun nucua̱j soꞌ tumé soꞌ manj quiꞌya̱j sunj nu̱ꞌ suun caꞌneꞌ soꞌ rihanj, ne̱ da̱nj ina̱nj quiꞌya̱j soꞌ, ra̱cuíj soꞌ manj nda̱a güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó ado̱nj.

13 Dan me se a̱j cunó so̱ꞌ nij nana̱ ya̱ caꞌmii ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ á. Ne̱ ase cunó so̱ꞌ roꞌ, da̱nj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ nucua̱j rá so̱ꞌ man Diose̱, ne̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man tuvíꞌ so̱ꞌ cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó mé so̱ꞌ á. 14 Ne̱ Nimán Diose̱ nu̱u̱ nimán so̱ꞌ roꞌ, ra̱cuíj mán so̱ꞌ se vaa yoꞌo̱ quiꞌya̱j suun so̱ꞌ suun sa̱ꞌ suun caꞌneꞌ Diose̱ rihaan so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á. Ne̱ veꞌé ni̱caj so̱ꞌ tucuáán sa̱ꞌ naríꞌ so̱ꞌ á.

15 A̱j neꞌén so̱ꞌ se vaa cunuda̱nj nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj estadó Asia roꞌ, tanáj nij soꞌ manj, ne̱ canocoꞌ nij soꞌ yoꞌó tucuáán a. Vi̱j tuviꞌ nij soꞌ me síí cuꞌna̱j Figelo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Hermógenes do̱ꞌ a. 16 Me rá ꞌu̱nj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man nij tucua̱ síí cuꞌna̱j Onesíforo a. ꞌO̱ se a̱j guun queꞌe̱e̱ ndoꞌo racuíj soꞌ manj, ne̱ nda̱a nuu cui̱j nimán ꞌu̱nj quiꞌyaj soꞌ, ne̱ ne gu̱un naꞌa̱j soꞌ se vaa ꞌni̱j ꞌu̱nj tagaꞌ maꞌ. 17 Tza̱j ne̱ ga̱a caꞌnaꞌ soꞌ chumanꞌ Romá, ne̱ cuaj nanoꞌ soꞌ manj, ne̱ nariꞌ soꞌ manj ei. 18 Me ndoꞌo raj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ man soꞌ se vaa se̱ quiranꞌ soꞌ sayuun ga̱a güii caꞌna̱ꞌ uún síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan chumii̱ nihánj a. Ne̱ so̱ꞌ me síí neꞌen doj rihanj se vaa quiꞌyaj suun ndoꞌo síí cuꞌna̱j Onesíforo cheꞌé níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó ga̱a cane soꞌ chumanꞌ Efeso a.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ cunánj níꞌ rihaan sayuun a

1 Ase vaa ꞌo̱ taꞌníj, da̱nj vaa so̱ꞌ rihanj, tinu̱j. Ne̱ me rá ꞌu̱nj caꞌve̱j rá so̱ꞌ nari̱ꞌ nucuaj nimán so̱ꞌ, quiꞌya̱j Jesucristó síí ꞌyaj ndoꞌo se lu̱j cheꞌé níꞌ a. 2 Dan me se ma̱n ndoꞌo síí cuno nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ, ne̱ me rá ꞌu̱nj tu̱cuꞌyón so̱ꞌ nana̱ yoꞌ man doj nij snóꞌo lu̱j nica̱j tuviꞌ ga̱ so̱ꞌ gu̱un nij soꞌ síí ga̱a̱ nucua̱j nimán nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ gu̱un nij soꞌ uún a.

3 Se̱ cuchuꞌvíꞌ so̱ꞌ qui̱ránꞌ so̱ꞌ sayuun cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó mé so̱ꞌ mei. Ma̱a̱n se ase vaa uno tanuu nana̱ aꞌmii tanuu uun chij roꞌ, da̱nj ga̱a̱ cuno̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó á. 4 Dan me se vaa nij tanuu ꞌni̱j cuarteé, ne̱ ne avii yaníj nij soꞌ ꞌyaj suun nij soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se veꞌé ꞌyaj suun nij soꞌ ina̱nj suun aꞌneꞌ nii rihaan nij soꞌ, cheꞌé se me rá nij soꞌ gu̱un niha̱ꞌ rá tanuu uun chij ni̱ꞌyaj soꞌ man nij soꞌ a. Ne̱ ase ꞌyaj gue̱e̱ tanuu, da̱nj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, veꞌé quiꞌya̱j suun so̱ꞌ rihaan o̱rúnꞌ Jesucristó á. 5 Dan me se veé da̱nj ꞌyaj nij síí tico canaán uún, ne̱ no̱ xcúún nij soꞌ cuno̱ sa̱ꞌ nij soꞌ nu̱ꞌ suun aꞌneꞌ nii rihaan nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese se̱ cuno sa̱ꞌ nij soꞌ suun aꞌneꞌ nii rihaan nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quiꞌyaj canaán nij soꞌ cachriin yâj cu̱nuû raa̱ nij soꞌ maꞌ. Cheꞌé dan sese me rá so̱ꞌ quiꞌya̱j canaán so̱ꞌ ni̱ꞌyaj Jesucristó, ne̱ veꞌé cu̱nó so̱ꞌ rihaan soꞌ ei. 6 Ne̱ veé da̱nj vaa síí ꞌyaj suun ndoꞌo naa̱ uún, ne̱ ga̱a rii nii naa̱, ne̱ soꞌ me síí quiri̱ꞌ tanꞌ asino ya̱a̱n ga̱a cuxra̱ꞌ taꞌa̱j nii tanꞌ uún ado̱nj. Ne̱ ase vaa ranꞌ síí ꞌyaj suun naa̱ roꞌ, da̱nj quira̱nꞌ ma̱ꞌán so̱ꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá so̱ꞌ sese yoꞌo̱ quiꞌya̱j suun so̱ꞌ cheꞌé Diose̱ ei. 7 Cu̱nó so̱ꞌ nana̱ nihánj, ne̱ ra̱cuíj Diose̱ mán so̱ꞌ nari̱ꞌ so̱ꞌ cunuda̱nj yoꞌó nij nana̱ chugua̱nj.

8 Se̱ quiniꞌyón so̱ꞌ man síí cuꞌna̱j Jesucristó a̱ doj mei. Se̱ quiniꞌyón so̱ꞌ se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ ga̱a caviꞌ soꞌ, ne̱ se̱ quiniꞌyón so̱ꞌ se vaa noco̱ꞌ xnaꞌanj tuvi̱ꞌ soꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j David síí cayáán ga̱a naá mei. Nihánj me nana̱ sa̱ꞌ aꞌmii natáj ꞌu̱nj á. 9 Cheꞌé nana̱ nihánj quiránꞌ ꞌu̱nj sayuun, ne̱ nda̱a ꞌni̱j ꞌu̱nj tagaꞌ, ne̱ nda̱ꞌ rá se vaa ranꞌ síí tumé cacunꞌ chugua̱nj. ꞌO̱ se taj se ꞌyaj mei. Xa̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvee nu̱míj nii man yoꞌ do̱ꞌ, se̱ caꞌvee caxri̱i̱ nii tagaꞌ man nana̱ yoꞌ do̱ꞌ mei. 10 Cheꞌé dan ne chuꞌvíꞌ ꞌu̱nj qui̱ránꞌ ꞌu̱nj me maꞌa̱n sayuun cheꞌé nij síí narii Diose̱ man maꞌ. ꞌO̱ se da̱nj ga̱a̱ qui̱ránꞌ ꞌu̱nj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ ga̱ ꞌu̱nj cheꞌé se vaa quiꞌyaj Jesucristó cheꞌé níꞌ, ne̱ veꞌé ndoꞌo ga̱a̱ níꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. 11 Ya̱ vaa nana̱ nihánj ei. “Ne̱ sese a̱j caviꞌ níꞌ ga̱ soꞌ, ne̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ níꞌ ga̱ soꞌ uún a. 12 Sese se̱ cunánj níꞌ rihaan sayuun, ne̱ gu̱un chij níꞌ ga̱ soꞌ uún a. Sese cata̱j níꞌ se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ man soꞌ me níꞌ, ne̱ cata̱j soꞌ se vaa nuveé tuvi̱ꞌ soꞌ me níꞌ uún a. 13 Nda̱ꞌ se ne sa̱ꞌ rá níꞌ ga̱ soꞌ, tza̱j ne̱ soꞌ me se sa̱ꞌ ina̱nj soꞌ ga̱ níꞌ uún a. ꞌO̱ se ne neꞌen soꞌ naquiꞌya̱j ino̱ soꞌ nana̱ caꞌmii soꞌ rihaan níꞌ a̱ man ado̱nj”. Nana̱ ya̱ cuno̱ níꞌ me nu̱ꞌ nana̱ nihánj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ cuno níꞌ nana̱ aꞌmii rmaꞌa̱n yuvii̱ maꞌ

14 Dan me se cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan nij síí noco̱ꞌ man Diose̱ se vaa se̱ quiniꞌyón nij soꞌ nana̱ nihánj mei. Ne̱ nago̱ꞌ so̱ꞌ chrej nucua̱j man nij soꞌ se vaa se̱ canó tuviꞌ nij soꞌ cheꞌé nana̱ tucuꞌyón nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se taj cheꞌé quiꞌya̱j nij soꞌ da̱nj man ado̱nj. Ma̱a̱n se síí queneꞌe̱n cheꞌé yan unuꞌ nij soꞌ roꞌ, quiri̱ꞌ rá nij soꞌ ado̱nj. 15 Caꞌne̱j nucua̱j nimán so̱ꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e cata̱j Diose̱ se vaa síí veꞌé quiꞌyaj suun rihaan soꞌ mé so̱ꞌ, ne̱ se̱ cunó rej naꞌa̱j rihaan so̱ꞌ cheꞌé suun ꞌyaj suun so̱ꞌ mei. Tana̱nj nata̱ꞌ nica̱ so̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ ya̱ ei.

16 Se̱ nanó xre̱j so̱ꞌ nana̱ aꞌmii rmaꞌa̱n taꞌa̱j yuvii̱ maꞌ. Aꞌmii aꞌmii u̱u̱n nij soꞌ, tza̱j ne̱ cheꞌé nana̱ aꞌmii nij soꞌ roꞌ, me se doj a̱ ꞌyaj nij soꞌ se vaa naꞌvej rá Diose̱ quiꞌya̱j nij soꞌ ado̱nj. 17 Ase vaa ranꞌ yuvii̱ nó luj yuva̱a̱ roꞌ, da̱nj quira̱nꞌ nij síí cuno̱ nana̱ aꞌmii nij soꞌ, ne̱ nij doj quira̱nꞌ nij yuvii̱ uno nana̱ avii tuꞌva nij soꞌ ado̱nj. Vi̱j tuviꞌ nij soꞌ me síí cuꞌna̱j Himeneo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Fileto do̱ꞌ chugua̱nj. 18 Dan me se cataj ro̱j soꞌ se vaa a̱j quisíj cunuu iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ, ne̱ se̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún doj yuvii̱, taj ro̱j soꞌ a. Da̱nj tuꞌva ro̱j soꞌ, tza̱j ne̱ ne neꞌen uxrá ro̱j soꞌ a̱ doj a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa taꞌa̱j yuvii̱ cuchumán rá nana̱ caꞌmii ro̱j soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌneꞌ rá nij yuvii̱ ga̱ suun nucua̱j rá man Diose̱, quiꞌyaj ro̱j soꞌ, 19 tza̱j ne̱ a̱j cuchruj sca̱ꞌ Diose̱ tucuáán noco̱ꞌ níꞌ, ne̱ a̱j na̱j se‑se̱lló soꞌ, quiꞌyaj soꞌ a. Ne̱ nihánj me nana̱ no̱ rihaan se‑se̱lló soꞌ a: “Neꞌen síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ man nij síí noco̱ꞌ man soꞌ a”. Ne̱ yoꞌó nana̱ no̱ rihaan se‑se̱lló soꞌ taj: “Nu̱ꞌ nij síí nataꞌ se vaa si̱j noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me nij soꞌ roꞌ, no̱ xcúún nij soꞌ ta̱náj nij soꞌ nu̱ꞌ chrej chiꞌi̱i̱ á”. Dan me ro̱j nana̱ noco̱ꞌ níꞌ ado̱nj.

20 Dan me se veꞌ tucuá ꞌo̱ ruꞌvee me se mán xruj tuꞌve̱e̱ ndoꞌo do̱ꞌ, ma̱n xruj agaꞌ oró míí do̱ꞌ, ma̱n xruj agaꞌ platá catzi̱i̱ do̱ꞌ a. Tana̱nj uún, ne̱ vaa xruj nij doj do̱ꞌ uún a. Vaa se rii nii man chruun do̱ꞌ, vaa se rii nii man yoꞌóó niquii do̱ꞌ a. Dan me se vaa se sa̱ꞌ doj, ne̱ vaa uún se nij doj uún a. 21 Dan me se sese gu̱un yaníj so̱ꞌ ga̱ nij yuvii̱ tuꞌva rmaꞌa̱n yoꞌ, ne̱ ase vaa xruj sa̱ꞌ doj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ rihaan nij soꞌ a. Dan me se ina̱nj suun sa̱ꞌ doj quiꞌya̱j suun so̱ꞌ cheꞌé Diose̱, ne̱ gu̱un nu̱cuáá so̱ꞌ quiꞌya̱j suun so̱ꞌ nu̱ꞌ suun sa̱ꞌ cheꞌé Diose̱ á.

22 Tza̱j ne̱ se̱ caꞌvej rá so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa me rá nij síí tachru̱u̱ quiꞌya̱j nij soꞌ mei. Ma̱a̱n se gu̱un rá so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se sa̱ꞌ niꞌya̱j Diose̱ á. Ga̱a̱ nucua̱j rá so̱ꞌ man soꞌ á. Ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ tuvíꞌ so̱ꞌ á. Dínj ca̱yáán so̱ꞌ ga̱ yoꞌó nij síí sa̱ꞌ nimán nij síí achíín niꞌya̱j rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ á. 23 Se̱ caꞌvej rá so̱ꞌ cano̱ tuvíꞌ so̱ꞌ ga̱ yuvii̱ cheꞌé nana̱ mei. Ne acaj nij síí ꞌyaj da̱nj cuentá maꞌ. Si̱j ataa nari̱ꞌ sa̱ꞌ me nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ cheꞌé se vaa ꞌyaj nij soꞌ, cheꞌé dan unuꞌ ndoꞌo nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ ei.

24 Ne nó xcúún síí ꞌyaj suun cheꞌé síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ cunu̱ꞌ soꞌ da̱nj maꞌ. Ma̱a̱n se veꞌé quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé cunuda̱nj yuvii̱, ne̱ veꞌé tu̱cuꞌyón soꞌ, 25 ne̱ ti̱haa̱n soꞌ chrej sa̱ꞌ man nij síí me rá cunu̱ꞌ ga̱ soꞌ uún a. ꞌO̱ se xcaj soꞌ cuentá se vaa caꞌve̱e ra̱cuíj Diose̱ man nij soꞌ, ne̱ quinano̱ rá nij soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé nij soꞌ, ne̱ quinari̱ꞌ nij soꞌ nana̱ ya̱ a. 26 Ga̱a ne̱ caꞌve̱e xca̱j nij soꞌ cuentá, ga̱a ne̱ quinani̱i̱ nij soꞌ rihaan síí chre̱e a. Ne̱ síí chre̱e me se soꞌ me síí tihaꞌ yuꞌunj man nij yuvii̱, ne̱ quitaꞌaa soꞌ man nij soꞌ, ne̱ cuano̱ nihánj me se ꞌyaj soꞌ nda̱a vaa me rá maꞌa̱n soꞌ quiꞌya̱j soꞌ man nij soꞌ ado̱nj.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j nij síí chiꞌi̱i̱ asa̱ꞌ nichru̱nꞌ caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó a

1 Neꞌén so̱ꞌ se vaa asa̱ꞌ nichru̱nꞌ caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, ne̱ gu̱un ndoꞌo sayuun a. 2 ꞌO̱ se ga̱a̱ ꞌe̱e̱ uxrá rá nij yuvii̱ man maꞌa̱n yuvii̱, ne̱ gu̱un ndoꞌo rá nij yuvii̱ quiꞌya̱j canaán nij soꞌ saꞌanj, ne̱ cata̱j uxrá nij soꞌ se vaa si̱j sa̱ꞌ ndoꞌo me maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ nij ndoꞌo caꞌmi̱i̱ nij soꞌ cheꞌé Diose̱ uún a. Se̱ cuno nij soꞌ caꞌmi̱i̱ rej nij soꞌ do̱ꞌ, nii nij soꞌ do̱ꞌ, uún maꞌ. Caꞌmi̱i̱ nij soꞌ, ne̱ se̱ nagoꞌ nij soꞌ graciá cheꞌé rasu̱u̱n, ne̱ se̱ guun rá nij soꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ man Diose̱ mei. 3 Se̱ gaa ꞌe̱e̱ rá nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ o̱ raꞌyunj tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ nano̱ ndoꞌo nij soꞌ cuentó ne̱ cheꞌé tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ se̱ guun naꞌa̱j nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man nij soꞌ mei. Ne̱ se̱ guun nucua̱j nij soꞌ caꞌne̱ꞌ rá nij soꞌ ga̱ suun chiꞌi̱i̱ nica̱j nij soꞌ mei. Ina̱nj quij ga̱a̱ nij soꞌ ei. Ne̱ ina̱nj quinachri̱ꞌ nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ ei. 4 Ne̱ ina̱nj síí tihaꞌ yuꞌunj tuviꞌ gu̱un uún nij soꞌ ei. Ne̱ ina̱nj caꞌne̱j nimán nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ chrej chiꞌi̱i̱ ei. Ne̱ yoꞌo̱ nda̱a raan rmaꞌa̱n cuma̱n se nucuiꞌ rá nimán nij soꞌ, ne̱ ina̱nj nano̱ꞌ nij soꞌ rasu̱u̱n me rá maꞌa̱n nij soꞌ a. Se̱ nanoꞌ nij soꞌ a̱ doj man Diose̱ a̱ maꞌ. 5 Ase vaa yuvii̱ noco̱ꞌ Diose̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nij soꞌ, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvej rá nij soꞌ naquiꞌya̱j sa̱ꞌ Diose̱ nimán nij soꞌ maꞌ. Naxu̱u̱n yaníj so̱ꞌ mán so̱ꞌ rihaan nij síí vaa da̱nj ei.

6 Atúj nij soꞌ rá veꞌ tucuá chana̱ ne nica̱j cuentá, ne̱ tihaꞌ yuꞌunj nij soꞌ man nij chana̱ ata̱ daj a̱ cacunꞌ quij avii raa̱ maꞌa̱n noꞌ a. 7 Niga̱nj tucuꞌyón nij chana̱ yoꞌ nu̱ꞌ nana̱ sa̱ꞌ, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj ne gu̱un nucua̱j nij noꞌ xca̱j nij noꞌ cuentá cheꞌé nana̱ ya̱ yoꞌ a̱ mei. 8 Ne̱ xa̱ꞌ nij síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ nda̱ꞌ rá se vaa quiranꞌ ꞌo̱ síí chru̱u̱n cuꞌna̱j Janes ga̱ síí chru̱u̱n cuꞌna̱j Jambres ga̱a quitáá riꞌyunj ro̱j soꞌ man síí cuꞌna̱j Moisés ga̱a naá roꞌ, da̱nj quira̱nꞌ gue̱e̱ nij síí ta̱j riꞌyunj man ina̱nj nana̱ sa̱ꞌ ei. ꞌO̱ se síí ma̱n ina̱nj nana̱ chiꞌi̱i̱ raa̱ me nij soꞌ do̱ꞌ, síí a̱j tanáj xco̱ man Diose̱ do̱ꞌ, me nij soꞌ ei. 9 Tza̱j ne̱ se̱ quisíj nij soꞌ xnaꞌa̱nj nana̱ chiꞌi̱i̱ yoꞌ nda̱a ga̱nꞌ ndoꞌo quiꞌya̱j nij soꞌ mei. ꞌO̱ se cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ xca̱j cuentá se vaa si̱j nij snúú rmaꞌa̱n me nij soꞌ, ne̱ se̱ cuchumán rá nij yuvii̱ a̱ doj caꞌmi̱i̱ nij soꞌ mei. ꞌO̱ se nda̱ꞌ rá se vaa quiranꞌ ro̱j síí cuꞌna̱j Janes ga̱ síí cuꞌna̱j Jambres ga̱a ne cuchuma̱n rá yuvii̱ caꞌmii ro̱j soꞌ roꞌ, da̱nj quira̱nꞌ nij síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nda̱ꞌ se quira̱nꞌ níꞌ sayuun, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ canoco̱ꞌ níꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ a

10 Ne̱ xa̱ꞌ ma̱ꞌán so̱ꞌ, tza̱j ne̱ xcaj ndoꞌo so̱ꞌ cuentá cheꞌé nana̱ tucuꞌyón ꞌu̱nj man yuvii̱ do̱ꞌ, cheꞌé tucuáán noco̱ꞌ ꞌu̱nj do̱ꞌ, cheꞌé se vaa guun raj qui̱ꞌyáj rej rihaan níꞌ do̱ꞌ a. Neꞌén so̱ꞌ se vaa nucua̱j ndoꞌo raj man Diose̱ do̱ꞌ, se vaa nanaj rá ꞌu̱nj caxri̱i̱ yuva̱a̱ ꞌu̱nj man yuvii̱ do̱ꞌ, se vaa ꞌe̱e̱ raj man tinúj do̱ꞌ, se vaa yoꞌo̱ nucua̱j rá ꞌu̱nj rihaan sayuun do̱ꞌ ei. 11 Ne̱ a̱j neꞌén so̱ꞌ da̱j vaa sayuun quiꞌyaj nii manj, ne̱ a̱j neꞌén so̱ꞌ nu̱ꞌ se vaa quiránꞌ ꞌu̱nj chumanꞌ Antioquía do̱ꞌ, chumanꞌ Iconio do̱ꞌ, chumanꞌ Listra do̱ꞌ, uún chugua̱nj. Tza̱j ne̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me síí tinanii manj rihaan nu̱ꞌ sayuun quiránꞌ ꞌu̱nj ei. 12 Dan me se cunuda̱nj uún nij yuvii̱ me rá canoco̱ꞌ man Diose̱ yuvii̱ amán rá niꞌya̱j man Jesucristó roꞌ, quira̱nꞌ sayuun uún cheꞌé Jesucristó ei. 13 Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ nij síí tihaꞌ yuꞌunj, tza̱j ne̱ tana̱nj a̱ doj a̱ doj a̱ caꞌa̱nj nij soꞌ tiha̱ꞌ yuꞌunj nij soꞌ man nij yuvii̱ do̱ꞌ, tiha̱ꞌ yuꞌunj nij yuvii̱ man nij maꞌa̱n nij soꞌ do̱ꞌ ei.

14 Ne̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ ca̱nocóꞌ so̱ꞌ nana̱ cuchumán rá so̱ꞌ nana̱ naríꞌ so̱ꞌ á. ꞌO̱ se a̱j neꞌén so̱ꞌ me níí me ro̱j chana̱ tucuꞌyón nana̱ yoꞌ mán so̱ꞌ ei. 15 Ne̱ a̱j neꞌén so̱ꞌ se vaa asi̱j neꞌej mé so̱ꞌ, ne̱ queneꞌén so̱ꞌ da̱j taj nij yanj gue̱e̱, ne̱ yanj yoꞌ me se quiꞌyaj caꞌvee xcaj níꞌ cuentá, ne̱ cheꞌé dan cuchumán rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ man Jesucristó, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ so̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ya̱j ado̱nj. 16 ꞌO̱ se maꞌa̱n Diose̱ quiꞌyaj cachrón nii nu̱ꞌ nana̱ ma̱n rihaan yanj yoꞌ ado̱nj. Ne̱ cheꞌé dan vaa se gu̱un ndoꞌo man nana̱ yoꞌ rihaan níꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se vaa ndoꞌo rasu̱u̱n nariꞌ níꞌ uno níꞌ nana̱ ma̱n rihaan yanj yoꞌ, ne̱ taj xnaꞌanj yoꞌ rihaan níꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ, ne̱ axríj yuva̱a̱ yoꞌ man níꞌ cheꞌé cacunꞌ ꞌyaj níꞌ, ne̱ tucuꞌyón yoꞌ man níꞌ da̱j quiꞌya̱j níꞌ veꞌé quiꞌya̱j níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ man Diose̱, ne̱ taj xnaꞌanj yoꞌ rihaan níꞌ da̱j ga̱a̱ sa̱ꞌ nimán níꞌ uún a. 17 ꞌO̱ se níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ me se da̱nj ga̱a̱ ya̱, ga̱a ne̱ yoꞌo̱ caꞌve̱e cu̱nuû nana̱ sa̱ꞌ nimán níꞌ, ne̱ yoꞌo̱ quiꞌya̱j níꞌ daj a̱ rasu̱u̱n sa̱ꞌ ei.

4

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ caꞌneꞌ rá níꞌ ga̱ suun aꞌmii natáj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan yuvii̱ maꞌ

1 Cuano̱ nihánj me se me rá ꞌu̱nj cuno̱ Diose̱ cuno̱ Jesucristó síí caꞌna̱ꞌ uún gu̱un chij rihaan chumii̱ nihánj síí caꞌne̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé síí vaa iꞌna̱ꞌ do̱ꞌ, cheꞌé síí caviꞌ do̱ꞌ, se vaa caꞌne̱ꞌ yá ꞌu̱nj suun rihaan so̱ꞌ 2 caꞌa̱nj so̱ꞌ nata̱ꞌ so̱ꞌ nana̱ sa̱ꞌ á. Taj se ꞌyaj sese vaa yaꞌnúj rihaan so̱ꞌ do̱ꞌ, se ne vaa yaꞌnúj rihaan so̱ꞌ do̱ꞌ, taj se ꞌyaj maꞌ. Ma̱a̱n se caꞌmi̱i̱ natáj yá so̱ꞌ ei. Cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé cacunꞌ tumé nij yuvii̱, ne̱ cata̱j so̱ꞌ se vaa nij ndoꞌo ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ nago̱ꞌ so̱ꞌ chrej nucua̱j man nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ ina̱nj se sa̱ꞌ ei. Tza̱j ne̱ se̱ gaa raꞌya̱nj rá so̱ꞌ caxri̱i̱ yuva̱a̱ so̱ꞌ man nij yuvii̱ mei. Tana̱nj yoꞌo̱ ga̱a̱ ina̱j nimán so̱ꞌ, ne̱ veꞌé tu̱cuꞌyón so̱ꞌ man nij soꞌ ei. 3 ꞌO̱ se vaa güii, ne̱ se̱ caꞌvej rá nij yuvii̱ cuno̱ nij yuvii̱ nana̱ ꞌyaj caꞌve̱e cunu̱u sa̱ꞌ nimán nij soꞌ man chugua̱nj. Ma̱a̱n se gu̱un rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ yoꞌó nana̱ naca̱, ne̱ cheꞌé dan nano̱ꞌ nij soꞌ queꞌe̱e̱ síí tu̱cuꞌyón yoꞌó nana̱ me rá maꞌa̱n nij soꞌ man nij soꞌ a. 4 Ne̱ caꞌa̱nj nij soꞌ rej nuviꞌ nana̱ ya̱ cuno̱ nij soꞌ, ne̱ na̱nj cuentó ne̱ cuno̱ nij soꞌ a. 5 Tza̱j ne̱ so̱ꞌ me se caꞌne̱j sa̱ꞌ ina̱nj so̱ꞌ tucuáán sa̱ꞌ, ne̱ ga̱a̱ ina̱j nimán so̱ꞌ ga̱a ránꞌ so̱ꞌ sayuun, ne̱ yoꞌo̱ nata̱ꞌ so̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan nij síí ataa xca̱j cuentá á. Dan me se quiꞌya̱j suun so̱ꞌ nu̱ꞌ suun caꞌneꞌ Diose̱ rihaan so̱ꞌ á.

6 Xa̱ꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ nichru̱nꞌ cavi̱ꞌ ꞌu̱nj cheꞌé Diose̱, ne̱ quina̱j chumii̱ nihánj na̱nj ei. 7 ꞌU̱nj me se quisíj quiꞌyaj suun uxrá yaj suun caꞌneꞌ Diose̱ rihanj, ne̱ yoꞌo̱ canocóꞌ ꞌu̱nj se‑tucua̱nj Jesucristó, 8 ne̱ cuano̱ nihánj me se ma̱a̱n se naꞌvi̱j uún ꞌu̱nj quisi̱j güii caꞌna̱ꞌ uún síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ rque̱ soꞌ ꞌo̱ cachriin yâj cu̱nuû raá ꞌu̱nj, ne̱ cata̱j soꞌ se vaa nuviꞌ cacunꞌ ta̱j xráj a. Dan me se cuese̱ nica̱ nimán ya̱ me Jesucristó, ne̱ nuveé cheꞌe̱ o̱rúnꞌ ꞌu̱nj me quiꞌya̱j soꞌ da̱nj maꞌ. Ne̱ veé da̱nj quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé cunuda̱nj nij yuvii̱ me ndoꞌo rá caꞌna̱ꞌ uún soꞌ rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuchi̱ꞌ Timoteo rihaan Pabló a

9 Raꞌya̱nj caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ rej nu̱u̱ ꞌu̱nj nihánj caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ manj ei. 10 ꞌO̱ se tanáj síí cuꞌna̱j Demas manj, cheꞌé se caranꞌ doj rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ caꞌanj soꞌ chumanꞌ Tesalónica na̱nj ei. Síí cuꞌna̱j Crescente caꞌanj estadó Galacia, ne̱ síí cuꞌna̱j Titó caꞌanj estadó Dalmacia ei. 11 Da̱j o̱rúnꞌ síí cuꞌna̱j Lucas nicunꞌ ga̱ ꞌu̱nj nihánj cuano̱ na̱nj ei. Ni̱caj so̱ꞌ man síí cuꞌna̱j Marcos caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ ei. ꞌO̱ se vaa ndoꞌo suun quiꞌya̱j suun ꞌu̱nj, ne̱ ra̱cuíj soꞌ manj, raj a. 12 Ne̱ síí cuꞌna̱j Tíquico me se caꞌnéj ꞌu̱nj man soꞌ caꞌa̱nj soꞌ chumanꞌ Efeso ei. 13 Tanáj ꞌu̱nj se‑roto̱ ꞌu̱nj tucuá síí cuꞌna̱j Carpo síí ne̱ chumanꞌ Troas, ne̱ ni̱caj so̱ꞌ man yoꞌ caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ do̱j ei. Dan me se ni̱caj so̱ꞌ nij dáán ꞌu̱nj do̱ꞌ, nij yanj nuj xcuu do̱ꞌ, caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ, cheꞌé se raꞌya̱nj ndoꞌo achiin yoꞌ manj nihánj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quiꞌyaj ndoꞌo síí cuꞌna̱j Alejandro sayuun man Pabló a

14 Dan me se xa̱ꞌ síí cuꞌna̱j Alejandró síí ꞌyaj suun agaꞌ, tza̱j ne̱ quiꞌyaj ndoꞌo soꞌ sayuun manj, ne̱ narque̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ sayuun man soꞌ cheꞌé sayuun quiꞌyaj soꞌ manj, raj a. 15 ꞌO̱ se ta̱dó so̱ꞌ ga̱ soꞌ se̱ gaa na̱nj quiꞌya̱j soꞌ sayuun mán so̱ꞌ á. ꞌO̱ se naꞌvej uxrá rá soꞌ cuno̱ yuvii̱ se‑na̱na̱ níꞌ a̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa racuíj Jesucristó man Pabló ga̱a canicunꞌ Pabló rihaan cuese̱ a

16 Ga̱a caꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij síí nica̱j suun quiꞌyaj nii, ne̱ nuviꞌ a̱ ꞌó tinúú níꞌ racuíj manj a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se tanáj cunuda̱nj nij soꞌ man o̱rúnꞌ ꞌu̱nj rihaan nij síí nica̱j suun, tza̱j ne̱ naꞌvej raj cara̱a Diose̱ cacunꞌ xráá nij soꞌ a̱ mei. 17 ꞌO̱ se canicunꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ soꞌ me síí quiꞌyaj guun nu̱cuáá ꞌu̱nj natáꞌ ꞌu̱nj nu̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ cuno cunuda̱nj nij yuvii̱ yaníj, ne̱ tinanii soꞌ manj rihaan sayuun noco̱o, 18 ne̱ soꞌ me síí ti̱nanii manj rihaan daj a̱ se nij me rá nii quiꞌya̱j nii manj, ne̱ soꞌ me síí quiꞌya̱j cavi̱i̱ sa̱ꞌ ꞌu̱nj ca̱yáán ꞌu̱nj ga̱ soꞌ asa̱ꞌ nanij soꞌ rej xta̱ꞌ ne̱ gu̱un chij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj a. Veꞌé ina̱nj caꞌmi̱i̱ níꞌ cheꞌé soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj á. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé cuma̱n nij tuvi̱ꞌ Timoteo, rá nij tuvi̱ꞌ Pabló a

19 Me rá ꞌu̱nj se vaa veꞌé cuma̱n chana̱ cuꞌna̱j Prisca do̱ꞌ, nica̱ noꞌ síí cuꞌna̱j Aquila do̱ꞌ, nij tucua̱ síí cuꞌna̱j Onesíforo do̱ꞌ ei. 20 Quináj síí cuꞌna̱j Erasto chumanꞌ Corinto, ne̱ síí cuꞌna̱j Trófimo me se ranꞌ soꞌ a. Cheꞌé dan tanáj ꞌu̱nj man soꞌ chumanꞌ Mileto na̱nj ei. 21 Raꞌya̱nj caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ nihánj ya̱j ga̱a ataa caꞌna̱ꞌ yavii acoj ndoꞌo a. Veꞌé ca̱yáán so̱ꞌ, rá síí cuꞌna̱j Eubulo do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Pudente do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Lino do̱ꞌ, chana̱ cuꞌna̱j Claudia do̱ꞌ, taranꞌ nij tinúú níꞌ do̱ꞌ ei. 22 Me rá ꞌu̱nj ca̱yáán síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ga̱ nimán so̱ꞌ, ne̱ quiꞌya̱j ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé nij soj a.

Tito

1

2

3

Nihánj me ꞌo̱ yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pabló caꞌnéé soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Titó a

1

1 ꞌU̱nj roꞌ, me síí cuꞌna̱j Pabló, síí ꞌyaj suun cheꞌé Diose̱, ne̱ cuneꞌ Jesucristó mán ꞌu̱nj guún ꞌu̱nj apóstol caꞌa̱nj rihaan nij yuvii̱ narii Diose̱ man cheꞌé rej nari̱ꞌ nij soꞌ se‑tucua̱nj Jesucristó, ne̱ nari̱ꞌ nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ ya̱, ne̱ veꞌé uxrá canoco̱ꞌ nij soꞌ man Diose̱, quiꞌya̱j nana̱ ya̱ yoꞌ a. 2 Ga̱a ne̱ gu̱un ya̱ rá nij yuvii̱ se vaa ca̱yáán nij yuvii̱ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, nda̱a vaa cataꞌ tuꞌva Diose̱ asi̱j naá ndoꞌo, ne̱ xa̱ꞌ Diose̱, tza̱j ne̱ ne aꞌmii ne̱ Diose̱ maꞌ. 3 Ga̱a ne̱ ga̱a quisíj güii cachrón Diose̱, ne̱ tihaa̱n Diose̱ rihaan níꞌ se vaa caꞌve̱e ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. Da̱nj quiꞌyaj soꞌ ga̱a caꞌneꞌ soꞌ suun rihanj se vaa caꞌmi̱i̱ natáj ꞌu̱nj se‑na̱na̱ soꞌ, ne̱ xa̱ꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ soꞌ me síí tinanii man níꞌ rihaan sayuun ado̱nj.

4 Dan me se qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj yanj nihánj caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ si̱j cuꞌna̱j Titó a. Amán rá so̱ꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ, ne̱ cuya̱a̱n vaa nana̱ amán rá níꞌ, ne̱ cheꞌé dan ase vaa ꞌo̱ taꞌníj roꞌ, da̱nj vaa so̱ꞌ rihanj, tinu̱j. Me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j Rej níꞌ Diose̱ do̱ꞌ, quiꞌya̱j Jesucristó síí tinanii man níꞌ rihaan sayuun do̱ꞌ, se lu̱j cheꞌé so̱ꞌ, ne̱ ga̱a̱ xe̱j nimán so̱ꞌ, quiꞌya̱j ro̱j soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cune̱ꞌ síí cuꞌna̱j Titó do̱j síí gu̱un chij ni̱caj yuꞌunj man nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj estadó cuꞌna̱j Creta a

5 Tanáj ꞌu̱nj mán so̱ꞌ estadó Creta, cheꞌé se vaa doj suun ataa ti̱navíí ꞌu̱nj rej yoꞌ, ne̱ me rá ꞌu̱nj ti̱navíí so̱ꞌ suun yoꞌ a. Dan me se me rá ꞌu̱nj cune̱ꞌ so̱ꞌ do̱j síí gu̱un chij ni̱caj yuꞌunj man nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj ꞌo̱ ꞌo̱ chumanꞌ yoꞌ a. 6 Dan me se a̱j cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ da̱j ga̱a̱ nij síí uun chij cune̱ꞌ so̱ꞌ á. Ina̱nj síí nuviꞌ cacunꞌ tumé do̱ꞌ, síí nica̱j raan nica̱ do̱ꞌ, síí amán rá taꞌníí niꞌya̱j man Jesucristó do̱ꞌ, cune̱ꞌ so̱ꞌ á. Tza̱j ne̱ sese si̱j ꞌyaj cacunꞌ ga̱ chana̱ do̱ꞌ, si̱j tucuáá rihaan rej do̱ꞌ, me taꞌníí yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ se̱ cunéꞌ so̱ꞌ man soꞌ maꞌ. 7 Dan me se ina̱nj síí nuviꞌ cacunꞌ tumé gu̱un síí uun chij, cheꞌé se si̱j nica̱j yuꞌunj man nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ me síí uun chij yoꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se se̱ caꞌmii xta̱ꞌ nij síí uun chij maꞌ. Se̱ gaa yaꞌa̱an rá nij soꞌ maꞌ. Se̱ guun xno̱ nij soꞌ maꞌ. Se̱ goꞌ nij soꞌ tuviꞌ nij soꞌ maꞌ. Se̱ tihaꞌ yuꞌunj nij soꞌ tuviꞌ nij soꞌ cheꞌé yan caꞌne̱e̱ nij soꞌ saꞌanj man tuviꞌ nij soꞌ maꞌ. 8 Ma̱a̱n se veꞌé quiꞌya̱j nij soꞌ caꞌve̱j nij soꞌ coto̱j yuvii̱ ꞌnaꞌ yoꞌó chumanꞌ tucuá nij soꞌ, ne̱ rque̱ nij soꞌ chraa cha̱ nij yuvii̱ á. Ga̱a̱ niha̱ꞌ rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man yuvii̱ ꞌyaj se sa̱ꞌ, ne̱ xca̱j nij soꞌ cuentá da̱j ꞌyaj maꞌa̱n nij soꞌ uún á. Ina̱nj veꞌé quiꞌya̱j nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ do̱ꞌ, rihaan Diose̱ do̱ꞌ a. Se̱ guun nij soꞌ síí ꞌyaj canaán se chiꞌi̱i̱ rihaan maꞌ. 9 Raan canoco̱ꞌ nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ tucuꞌyón núj rihaan nij síí noco̱ꞌ man Diose̱ a. Da̱nj quiꞌya̱j nij soꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un nucua̱j nij soꞌ nago̱ꞌ nij soꞌ se‑tucua̱nj Diose̱ tucuáán sa̱ꞌ man yoꞌó nij yuvii̱, ne̱ gu̱un nucua̱j nij soꞌ ti̱haa̱n nij soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón yoꞌó tucuáán ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ca̱ráán síí cuꞌna̱j Titó chrej rihaan nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó se vaa se̱ canocoꞌ nij soꞌ yoꞌó tucuáán a

10 Dan me se ma̱n ndoꞌo síí tucuáá do̱ꞌ, síí tuꞌva rmaꞌa̱n do̱ꞌ, síí tihaꞌ yuꞌunj do̱ꞌ, estadó Creta, ne̱ síí chiꞌi̱i̱ doj rihaan yoꞌó nij soꞌ me nij síí taj se vaa no̱ xcúún nij snóꞌo noco̱ꞌ man Jesucristó cata̱ꞌ taꞌngaꞌ man nij soꞌ, taj nij síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ a. 11 Vaa cheꞌé ndoꞌo caꞌne̱ꞌ rá nij soꞌ ga̱ nana̱ vaa da̱nj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ ei. ꞌO̱ se riꞌ ndoꞌo rá queꞌe̱e̱ nij tucua̱ yuvii̱, ꞌyaj nij soꞌ ga̱a tucuꞌyón nij soꞌ nana̱ vaa da̱nj nana̱ ne nó xcúún nij soꞌ tu̱cuꞌyón nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ ina̱nj saꞌanj quiri̱ꞌ u̱u̱n nij soꞌ, rá nij soꞌ, don ꞌyaj chiꞌi̱i̱ nij soꞌ ado̱nj.

12 Dan me se yoꞌo̱ tuviꞌ maꞌa̱n nij soꞌ síí nataꞌ se‑na̱na̱ yaꞌanj noco̱ꞌ nij soꞌ roꞌ, cataj soꞌ se vaa xa̱ꞌ nij síí ma̱n Creta, tza̱j ne̱ síí ne̱ me nij soꞌ, ne̱ xcuu chiꞌi̱i̱ me nij soꞌ, ne̱ ina̱nj síí rmi̱i̱ me rá cara̱a rque uún me nij soꞌ, taj maꞌa̱n tuviꞌ nij soꞌ niꞌya̱j soꞌ man nij soꞌ a. 13 Ne̱ dan me se ya̱ uxrá cataj soꞌ cheꞌé nij tuviꞌ soꞌ ei. Cheꞌé dan sca̱ꞌ ina̱nj cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ cheꞌé se‑cacu̱nꞌ nij soꞌ rihaan nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e ca̱nica̱j nij soꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ se‑tucua̱nj níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ ga̱a̱ sa̱ꞌ nij soꞌ ei. 14 Dan me se da̱nj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj xca̱j nij soꞌ cuentá cheꞌé nij cuentó u̱u̱n nanó nij yuvii̱ israelitá ei. Ne̱ se̱ cuno nij soꞌ se vaa taj nij yuvii̱ naꞌvej rá canoco̱ꞌ man Diose̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj rihaan nij soꞌ maꞌ. Sese xca̱j nij soꞌ cuentá aꞌmii yuvii̱ uún, ne̱ ta̱náj nij soꞌ tucuáán ya̱ na̱nj ado̱nj.

15 Dan me se yuvii̱ vaa sa̱ꞌ nimán, tza̱j ne̱ sa̱ꞌ vaa cunuda̱nj rasu̱u̱n rihaan nij soꞌ, ne̱ xa̱ꞌ yuvii̱ vaa chiꞌi̱i̱ nimán, tza̱j ne̱ daj a̱ rasu̱u̱n ruviꞌ niꞌya̱j nij síí chiꞌi̱i̱ síí naꞌvej rá cuchuma̱n rá ni̱ꞌyaj man Jesucristó roꞌ, chiꞌi̱i̱ vaa taranꞌ rasu̱u̱n rihaan nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 16 Ne̱ neꞌen nij soꞌ man Diose̱, taj maꞌa̱n nij soꞌ, tza̱j ne̱ niꞌya̱j níꞌ se vaa ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ xcaj níꞌ cuentá se vaa ne neꞌen uxrá nij soꞌ man Diose̱ a̱ maꞌ. Tana̱nj síí chiꞌi̱i̱ me nij soꞌ, ne̱ síí ne uno me nij soꞌ, ne̱ taj va̱j a̱ doj suun sa̱ꞌ ne neꞌen nij soꞌ quiꞌya̱j suun nij soꞌ man ado̱nj.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé tucuáán cuchru̱j síí cuꞌna̱j Titó cheꞌé nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a

1 Ne̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ me se tu̱cuꞌyón so̱ꞌ nu̱ꞌ nana̱ sca̱ꞌ achiin man nij soꞌ á. 2 Cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan nij chii nga̱ se vaa se̱ guun xno̱ nij soꞌ maꞌ. Ga̱a̱ niꞌya̱nj nij soꞌ á. Xca̱j nij soꞌ cuentá da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ á. Yoꞌo̱ cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man Diose̱, ne̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá nij soꞌ tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌneꞌ rá nij soꞌ ga̱ se‑tucua̱nj Jesucristó cheꞌé sayuun maꞌ. 3 Dan me se veé da̱nj veꞌé ndoꞌo quiꞌya̱j nij chana̱ chij uún, ga̱a ne̱ caꞌve̱e xca̱j yuvii̱ cuentá se vaa chana̱ sa̱ꞌ noco̱ꞌ uxrá man Diose̱ me nij noꞌ, gu̱un rá nij yuvii̱ a. Se̱ quinanó nij chana̱ chij cuentó ne̱ cheꞌé tuviꞌ nij noꞌ maꞌ. Se̱ gaa niha̱ꞌ rá nij noꞌ coꞌo̱ ndoꞌo nij noꞌ na vinó maꞌ. Tana̱nj gu̱un nij noꞌ chana̱ veꞌé tucuꞌyón man tuviꞌ, 4 ga̱a ne̱ caꞌve̱e nago̱ꞌ noꞌ chrej sa̱ꞌ man nij chana̱ taꞌa̱j se vaa ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá nij chana̱ taꞌa̱j nica̱ noꞌ do̱ꞌ, taꞌníí noꞌ do̱ꞌ a. 5 Ne̱ veꞌé cu̱tumé nij chana̱ taꞌa̱j da̱j quiꞌya̱j maꞌa̱n nij noꞌ do̱ꞌ, ina̱nj nica̱ noꞌ coto̱j ga̱ noꞌ do̱ꞌ, veꞌé cu̱tumé nij noꞌ veꞌ tucuá nij noꞌ do̱ꞌ á. Ne̱ chana̱ sa̱ꞌ gu̱un nij noꞌ, ne̱ veꞌé cuno̱ nij noꞌ rihaan nica̱ nij noꞌ á. Da̱nj quiꞌya̱j nij noꞌ, cata̱j chana̱ chij rihaan nij noꞌ, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj caꞌmi̱i̱ yuvii̱ ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó nana̱ nij cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱ a.

6 Ne̱ nago̱ꞌ so̱ꞌ chrej nucua̱j man nij síí tachru̱u̱ uún se vaa xca̱j nij soꞌ cuentá da̱j ga̱a̱ quiꞌya̱j nij soꞌ á. 7 Ne̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ roꞌ, veꞌé quiꞌya̱j suun so̱ꞌ nu̱ꞌ suun sa̱ꞌ, ne̱ queneꞌe̱n nij tinúú níꞌ da̱j ꞌyáá so̱ꞌ, ga̱a ne̱ cuya̱a̱n quiꞌya̱j nij soꞌ ga̱ so̱ꞌ á. Ina̱nj tucuáán sca̱ꞌ tu̱cuꞌyón so̱ꞌ á. Ne̱ guún so̱ꞌ ꞌo̱ síí niꞌya̱nj aꞌmii a. 8 Ina̱nj nana̱ sa̱ꞌ caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ á. Ga̱a ne̱ gu̱un naꞌa̱j nij síí ta̱j riꞌyunj man níꞌ cheꞌé se se̱ caꞌvee caꞌmi̱i̱ nij soꞌ nana̱ nij cheꞌé níꞌ a.

9 Ne̱ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan nij mozó se vaa veꞌé cuno̱ nij mozó rihaan se‑ruꞌve̱e̱ mozó, ne̱ quiꞌya̱j suun nij mozó nu̱ꞌ suun caꞌne̱ꞌ nij ruꞌvee rihaan nij soꞌ á. Ne̱ quiꞌya̱j mozó gu̱un niha̱ꞌ rá se‑ruꞌve̱e̱ mozó ni̱ꞌyaj soꞌ man mozó yoꞌ á. Se̱ caꞌmii cunuꞌ mozó ga̱ se‑ruꞌve̱e̱ mozó maꞌ. 10 Se̱ quiꞌyaj itu̱u̱ mozó siꞌyaj se‑ruꞌve̱e̱ mozó maꞌ. Tana̱nj veꞌé quiꞌya̱j mozó, ne̱ xca̱j se‑ruꞌve̱e̱ mozó cuentá se vaa caꞌve̱e ga̱a̱ nucua̱j rá ruꞌvee man mozó se vaa me maꞌa̱n rasu̱u̱n quiꞌya̱j mozó, ga̱a ne̱ veꞌé ina̱nj caꞌmi̱i̱ yuvii̱ cheꞌé tucuáán tucuꞌyón níꞌ tucuáán cheꞌé Diose̱ síí tinanii man níꞌ rihaan sayuun ado̱nj.

11 Dan me se a̱j xcaj níꞌ cuentá se vaa quiꞌyaj ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé cunuda̱nj yuvii̱, se vaa caꞌve̱e quinani̱i̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ rihaan chrej chiꞌi̱i̱ uun chij nimán nij yuvii̱, 12 ne̱ cheꞌé dan xcaj níꞌ cuentá se vaa no̱ xcúún níꞌ caꞌne̱ꞌ rá níꞌ ga̱ rasu̱u̱n naꞌvej rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ a. Ne̱ se̱ quiꞌyaj níꞌ ina̱nj se vaa me rá nee̱ man níꞌ quiꞌya̱j yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se xca̱j níꞌ cuentá da̱j quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ tucuáán nica̱ quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ quiꞌya̱j níꞌ ina̱nj se vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ ga̱a ya̱j ne̱ níꞌ rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ á. 13 Ne̱ na̱ꞌvi̱j ndoꞌo níꞌ caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó síí tinanii man níꞌ rihaan sayuun, ne̱ dan me se guun niha̱ꞌ uxrá rá níꞌ cheꞌé se guun ya̱ rá níꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ uún soꞌ a. Ne̱ xa̱ꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ queneꞌe̱n níꞌ se vaa veꞌé uxrá vaa soꞌ, ne̱ Diose̱ uun chij ndoꞌo me ya̱ soꞌ ado̱nj. 14 Ne̱ soꞌ me síí caꞌnéé nimán cavi̱ꞌ cheꞌé níꞌ, cheꞌé rej caꞌve̱e caꞌne̱ꞌ rá níꞌ ga̱ me maꞌa̱n tucuáán chiꞌi̱i̱ canocoꞌ níꞌ ga̱a rque̱, ne̱ caꞌve̱e cunu̱u sa̱ꞌ níꞌ, ne̱ gu̱un níꞌ yuvii̱ noco̱ꞌ man o̱rúnꞌ soꞌ, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ ndoꞌo rá níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ suun sa̱ꞌ ado̱nj. 15 Nana̱ nihánj me chrej sa̱ꞌ ya̱ nago̱ꞌ so̱ꞌ rihaan nij tinúú níꞌ, ne̱ sca̱ꞌ ndoꞌo caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ, caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ suun rihaan nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌne̱ꞌ rá nij soꞌ ga̱ se chiꞌi̱i̱ á. Ne̱ da̱nj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ do̱ꞌ, da̱nj caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ do̱ꞌ, ga̱a ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ guun cata̱j yuvii̱ se vaa taj yuꞌvee nó so̱ꞌ do̱ꞌ, nana̱ aꞌmii so̱ꞌ do̱ꞌ a.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé quiꞌya̱j níꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé se tinanii Diose̱ man níꞌ rihaan sayuun a

1 Cata̱j uún so̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ se vaa cara̱a̱ cochro̱j nij yuvii̱ rihaan nij síí nica̱j suun, ne̱ cuno̱ nij yuvii̱ rihaan nij soꞌ á. Caꞌve̱j nij yuvii̱ quiꞌya̱j suun nij yuvii̱ suun aꞌneꞌ nij síí nica̱j suun rihaan nij soꞌ, ne̱ me maꞌa̱n suun sa̱ꞌ quiꞌya̱j suun nij soꞌ á. 2 Se̱ caꞌmii chiꞌi̱i̱ nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ tuviꞌ nij soꞌ maꞌ. Se̱ cunuꞌ nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se veꞌé ina̱nj quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ nica̱ꞌ ndoꞌo caꞌmi̱i̱ nij soꞌ rihaan cunuda̱nj yuvii̱ a.

3 Dan me se asi̱j rque̱, ne̱ síí niꞌyo̱n rmaꞌa̱n me maꞌa̱n níꞌ, ne̱ ne cuno̱ níꞌ rihaan tuviꞌ níꞌ, ne̱ canocoꞌ níꞌ tucuáán tihaꞌ yuꞌunj, ne̱ quiꞌyaj níꞌ náá guun se vaa guun rá níꞌ quiꞌya̱j níꞌ a. Dan me se quij me rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ tuviꞌ níꞌ, ne̱ guun xco̱j ruva̱a̱ rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ tuviꞌ níꞌ, ne̱ quitáá riꞌyunj tuviꞌ níꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man níꞌ, ne̱ nachriꞌ níꞌ man tuviꞌ níꞌ a.

4 Tza̱j ne̱ ga̱a xcaj níꞌ cuentá cheꞌé Diose̱ síí tinanii man níꞌ rihaan sayuun, se vaa soꞌ me síí me rá ra̱cuíj man níꞌ, ga̱a ne̱ dan me se queneꞌen níꞌ se vaa cunuu ꞌe̱e̱ rá soꞌ man níꞌ a. 5 Dan me se tinanii Diose̱ man níꞌ rihaan chrej chiꞌi̱i̱ uun chij nimán níꞌ ei. Nuveé cheꞌe̱ se sa̱ꞌ quiꞌyaj maꞌa̱n níꞌ me tinanii Diose̱ man níꞌ rihaan sayuun maꞌ. Ma̱a̱n se cunuu ꞌe̱e̱ rá maꞌa̱n Diose̱ queneꞌen soꞌ man níꞌ, ne̱ rqué Diose̱ Nimán Diose̱ rihaan níꞌ, don cunuu naca̱ nimán níꞌ ne̱ cunuu sa̱ꞌ nimán níꞌ ado̱nj. 6 Dan me se ma̱a̱n cheꞌé Jesucristó síí tinanii man níꞌ rihaan sayuun me quiꞌyaj ndoꞌo Diose̱ se lu̱j rihaan níꞌ, ne̱ nda̱a ayuu rmaꞌa̱n se lu̱j, quiꞌyaj soꞌ ei. 7 Se lu̱j quiꞌyaj soꞌ me se tinavij soꞌ cacunꞌ xráá níꞌ, ne̱ cunuu sa̱ꞌ níꞌ, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ ma̱a̱n cheꞌé dan caꞌa̱nj níꞌ ca̱yáán níꞌ ga̱ soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj nda̱a vaa me rá ya̱ níꞌ ei. 8 Ya̱ uxrá vaa nu̱ꞌ nana̱ nihánj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nij yuvii̱ ꞌyaj unuꞌ nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Diose̱ a

Ne̱ me rá ꞌu̱nj sca̱ꞌ caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ nu̱ꞌ nana̱ nihánj rihaan nij yuvii̱ amán rá niꞌya̱j man Diose̱, cheꞌé rej xca̱j nij soꞌ cuentá se vaa no̱ xcúún nij soꞌ quiꞌya̱j suun nij soꞌ suun sa̱ꞌ ina̱nj á. Sese da̱nj quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ si̱j vaa sa̱ꞌ me nij soꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ doj yuvii̱, quiꞌya̱j nij soꞌ ado̱nj. 9 Tza̱j ne̱ se̱ canó tuvíꞌ so̱ꞌ ga̱ yuvii̱ mei. Síí niꞌyo̱n me síí ꞌyaj da̱nj chugua̱nj. Se̱ nanó rá so̱ꞌ cheꞌé xií so̱ꞌ ga̱a naá da̱j si̱j me nij soꞌ maꞌ. Se̱ canó tuvíꞌ so̱ꞌ cheꞌé se‑tucua̱nj Moisés mei. ꞌO̱ se quiꞌya̱j rmaꞌa̱n da̱nj na̱nj ei. Taj cuentá níꞌ ꞌyáꞌ da̱nj maꞌ. 10 Sese vaa ꞌo̱ síí ꞌyaj unuꞌ ndoꞌo yuvii̱, ne̱ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan soꞌ se vaa caꞌne̱ꞌ rá soꞌ ga̱ suun ꞌyaj unuꞌ yuvii̱ a. Nda̱a vi̱j caꞌmi̱i̱ so̱ꞌ rihaan soꞌ, ne̱ sese se̱ caꞌvej rá soꞌ cuno̱ soꞌ, ne̱ caꞌa̱nj yaníj so̱ꞌ rihaan soꞌ ei. 11 ꞌO̱ se xa̱ꞌ síí ꞌyaj unuꞌ yuvii̱, tza̱j ne̱ a̱j tanáj soꞌ tucuáán ya̱, ne̱ tumé soꞌ cacunꞌ ei. Ne̱ ma̱a̱n cheꞌé cacunꞌ ata̱ soꞌ ꞌyaj tana̱nj yu̱u̱n cheꞌe̱ riꞌ soꞌ na̱nj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé suun aꞌneꞌ síí cuꞌna̱j Pabló rihaan síí cuꞌna̱j Titó a

12 Caꞌne̱j ꞌu̱nj man síí cuꞌna̱j Artemas cuchi̱ꞌ soꞌ rihaan so̱ꞌ, ne̱ sese se̱ caꞌvee cuchi̱ꞌ soꞌ, ne̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj man síí cuꞌna̱j Tíquico a. Asa̱ꞌ cuchiꞌ soꞌ rihaan so̱ꞌ, ne̱ raꞌya̱nj cuchi̱ꞌ so̱ꞌ chumanꞌ Nicópolis, ga̱a ne̱ nari̱ꞌ tuviꞌ níꞌ ei. ꞌO̱ se guun rá ꞌu̱nj ca̱yáán ꞌu̱nj chumanꞌ yoꞌ yavii acoj ndoꞌo ado̱nj. 13 Ra̱cuíj so̱ꞌ man síí cuꞌna̱j Zenas licenciado síí aꞌmii cheꞌé yuvii̱ rihaan cuese̱ do̱ꞌ, man síí cuꞌna̱j Apolos do̱ꞌ, quiꞌya̱j chuvi̱i ro̱j soꞌ caꞌa̱nj ro̱j soꞌ ei. Taj se cachi̱in man ro̱j soꞌ, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se me maꞌa̱n rasu̱u̱n achiin man ro̱j soꞌ, ne̱ go̱ꞌ so̱ꞌ ei.

14 Ne̱ me rá ꞌu̱nj nari̱ꞌ yoꞌó nij tinúú níꞌ quiꞌya̱j suun ndoꞌo nij soꞌ suun sa̱ꞌ cheꞌé tuviꞌ nij soꞌ síí achiin ya̱ rasu̱u̱n man uún chugua̱nj. Se taj, ne̱ taj se gúnꞌ man nij soꞌ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé cuma̱n nij tuvi̱ꞌ Titó, rá nij tuvi̱ꞌ síí cuꞌna̱j Pabló a

15 Me rá cunuda̱nj nij yuvii̱ ya̱nj ga̱ ꞌu̱nj cuano̱ se vaa veꞌé ca̱yáán so̱ꞌ ei. Ne̱ cata̱j so̱ꞌ rihaan nij síí ꞌe̱e̱ rá man níꞌ nij síí noco̱ꞌ man Diose̱ se vaa veꞌé cuma̱n cunuda̱nj nij soꞌ ei. Me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé cunuda̱nj nij soj nda̱a cayuu rmaꞌa̱n se lu̱j quiꞌyaj Diose̱ ei.

Filemón

Nihánj me ꞌo̱ yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pabló caꞌnéé soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Filemoó a

1

1 ꞌU̱nj roꞌ, me síí cuꞌna̱j Pabló síí ꞌni̱j tagaꞌ cuano̱ cheꞌé se nocóꞌ ꞌu̱nj man Jesucristó, ne̱ nicu̱nꞌ tinúú níꞌ Timoteo ga̱ ꞌu̱nj cuano̱, ne̱ dan me se ꞌyáá ꞌu̱nj yanj nihánj caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ si̱j cuꞌna̱j Filemoó a. ꞌE̱e̱ rá ꞌu̱nj mán so̱ꞌ, ne̱ tuviꞌ níꞌ síí ꞌyaj suun ga̱ ꞌu̱nj mé so̱ꞌ, 2 ne̱ veé da̱nj vaa uún nu̱ꞌ nij síí noco̱ꞌ man Diose̱ nuu chre̱ꞌ tucuá so̱ꞌ do̱ꞌ, raꞌvij níꞌ chana̱ cuꞌna̱j Apia do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Arquipo síí yoꞌo̱ rquee̱ cheꞌé suun ꞌyaj suun níꞌ do̱ꞌ, nu̱ꞌ rihaan nij soꞌ ꞌyáá ꞌu̱nj yanj nihánj caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan nij soj ei.

3 Me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j Rej níꞌ Diose̱ quiꞌya̱j Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ quiꞌya̱j ndoꞌo se lu̱j cheꞌé nij soj, ne̱ ga̱a̱ xe̱j nimán nij soj, quiꞌya̱j ro̱j soꞌ, raj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nagoꞌ Pabló graciá rihaan Diose̱ cheꞌé síí cuꞌna̱j Filemoó cheꞌé se canocoꞌ sa̱ꞌ síí cuꞌna̱j Filemoó man Diose̱ a

4 Daj a̱ güii ga̱a tana̱nj na̱nj achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan Diose̱, achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj cheꞌé so̱ꞌ, ne̱ nagóꞌ ꞌu̱nj graciá rihaan Diose̱ cheꞌé so̱ꞌ ei. 5 Da̱nj ꞌyáá ꞌu̱nj, cheꞌé se caꞌnaꞌ nana̱ rihanj se vaa amán ndoꞌo rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá so̱ꞌ man cunuda̱nj nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man soꞌ vaa cunó ꞌu̱nj ei. 6 Dan me se cheꞌé se a̱j canocóꞌ so̱ꞌ se‑tucua̱nj Jesucristó ga̱ yoꞌó nij tinúú níꞌ, ne̱ cheꞌé dan achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj se vaa caꞌve̱e xca̱j yoꞌó nij soꞌ cuentá cheꞌé nu̱ꞌ se sa̱ꞌ nica̱j nij tinu̱j nij soj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ doj Jesucristó quiꞌya̱j taranꞌ nij soj a. 7 ꞌO̱ se guun niha̱ꞌ uxrá rá ꞌu̱nj, ne̱ nariꞌ nucuaj nimán ꞌu̱nj, cheꞌé se ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man tinúú so̱ꞌ ne̱ nuu cui̱j rá nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ ꞌyáá so̱ꞌ, tinu̱j.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa me rá Pabló veꞌé naca̱j uún síí cuꞌna̱j Filemoó man síí cuꞌna̱j Onésimo a

8 Nda̱ꞌ se uun chij ndoꞌo ꞌu̱nj ne̱ caꞌve̱e caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj suun rihaan so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa suun qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, tza̱j ne̱ taj maꞌ. 9 Ma̱a̱n se veꞌé rqueé ꞌu̱nj mán so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa no̱ xcúún so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ ei. ꞌU̱nj si̱j cuꞌna̱j Pabló nihánj me se a̱j chii nga̱ mej ne̱ ꞌni̱j ꞌu̱nj tagaꞌ cuano̱ cheꞌé se nocóꞌ ꞌu̱nj man Jesucristó ei. ꞌO̱ se neꞌén ꞌu̱nj se vaa ꞌo̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ tinúú so̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan cachi̱nj ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj do̱j rihaan so̱ꞌ 10 cheꞌé síí cuꞌna̱j Onésimo a. Dan me se ase vaa ꞌo̱ taꞌníj roꞌ, da̱nj vaa soꞌ rihanj cuano̱, cheꞌé se ga̱a ꞌni̱j ꞌu̱nj tagaꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soꞌ cheꞌé Jesucristó, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ canocoꞌ soꞌ man Jesucristó na̱nj ado̱nj. 11 Dan me se asi̱j rque̱ doj me se taj se gúnꞌ a̱ doj man soꞌ rihaan so̱ꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se cunuu sa̱ꞌ soꞌ, ne̱ vaa se gu̱un soꞌ rihaan níꞌ cuano̱ ei.

12 Dan me se a̱j caꞌnéé ꞌu̱nj man soꞌ cuchi̱ꞌ uún soꞌ rihaan so̱ꞌ, ne̱ neꞌén so̱ꞌ se vaa ꞌe̱e̱ uxrá raj man soꞌ ado̱nj. 13 Ne̱ guun rá ꞌu̱nj nayo̱n soꞌ rihaan so̱ꞌ quina̱j soꞌ nihánj rej ꞌni̱j ꞌu̱nj tagaꞌ nihánj cheꞌé se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ sa̱ꞌ, ne̱ quiꞌya̱j suun soꞌ rihaan ꞌu̱nj nihánj cheꞌé so̱ꞌ, raj ei. 14 Tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j rá ꞌu̱nj quina̱j soꞌ rej nihánj, cheꞌé se nda̱a tuꞌva maꞌa̱n yá so̱ꞌ cavi̱i̱, ga̱a ne̱ quina̱j soꞌ, raj ei. ꞌO̱ se ne gu̱un raj qui̱ꞌyáj fuerzá mán so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo cheꞌej maꞌ. Ma̱a̱n se ina̱nj se rii nimán ma̱ꞌán so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo yoꞌ cheꞌej, raj ei. 15 Dan me se ma̱a̱n cheꞌé rej caꞌve̱e ca̱yáán soꞌ ga̱ so̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj roꞌ, cheꞌé dan caꞌanj yaníj soꞌ do̱j rihaan so̱ꞌ do̱j güii ei. 16 Tza̱j ne̱ ya̱j me se se̱ guun soꞌ mozó u̱u̱n rihaan so̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ya̱j a̱ maꞌ. Tana̱nj a̱ sa̱ꞌ doj ga̱a̱ soꞌ rihaan yoꞌo̱ nij mozó rihaan so̱ꞌ, ne̱ ꞌo̱ tinúú níꞌ síí ꞌe̱e̱ rá níꞌ man gu̱un soꞌ ei. ꞌO̱ se ꞌe̱e̱ uxrá raj man soꞌ, ne̱ táá a̱ so̱ꞌ, ne̱ doj a̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá ma̱ꞌán so̱ꞌ man soꞌ a̱ ei. ꞌO̱ se si̱j ꞌyaj suun rihaan so̱ꞌ me soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ si̱j noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me uún soꞌ, ne̱ doj a̱ ga̱a̱ ya̱ rá so̱ꞌ man soꞌ ei.

17 Dan me se sese tinu̱j ya̱ níꞌ, ne̱ veꞌé naꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ so̱ꞌ ga̱ soꞌ, ne̱ da̱j se uun rá so̱ꞌ neꞌén so̱ꞌ manj roꞌ, da̱nj gu̱un rá so̱ꞌ que̱neꞌén so̱ꞌ man soꞌ ei. 18 Ne̱ sese quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ soꞌ mán so̱ꞌ do̱ꞌ, sese vaa xcúún quiꞌyaj soꞌ rihaan so̱ꞌ do̱ꞌ, ne̱ ma̱ꞌán ꞌu̱nj na̱ruꞌvee rihaan so̱ꞌ se vaa quiꞌyaj xcúún soꞌ ei. 19 Ma̱ꞌanj raꞌaj si̱j cuꞌna̱j Pabló cachronj nana̱ nihánj se vaa na̱ruꞌvee ꞌu̱nj cunuda̱nj se vaa quiꞌyaj xcúún soꞌ rihaan so̱ꞌ ei. Veé da̱nj vaa xcúún rihaan soꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ taj cheꞌé cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa vaa xcúún rihaan ma̱ꞌán so̱ꞌ se vaa quinanii so̱ꞌ rihaan sayuun nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, quiꞌyaj ma̱ꞌanj ga̱a natáꞌ ꞌu̱nj se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan so̱ꞌ maꞌ. 20 Dan me se me ina̱nj rá ꞌu̱nj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo cheꞌej, cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me níꞌ, tinu̱j. ꞌO̱ se nda̱a cunu̱u cui̱j rá ꞌu̱nj, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ cheꞌé Jesucristó ei.

21 Dan me se ga̱a cachrón ꞌu̱nj nana̱ nihánj, ne̱ nucua̱j rá ꞌu̱nj mán so̱ꞌ se vaa qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nu̱ꞌ nihánj, ne̱ nda̱a doj a̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ rihaan se vaa cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ chugua̱nj. 22 Ne̱ me rá ꞌu̱nj naquiꞌya̱j chu̱vií so̱ꞌ veꞌ ca̱né ꞌu̱nj do̱j ga̱ so̱ꞌ á. ꞌO̱ se guun ya̱ raj se vaa cheꞌé se cachíín niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ cheꞌej roꞌ, cheꞌé dan ra̱cuíj Diose̱ manj cuchi̱j rihaan soj, raj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa me rá nij tuvi̱ꞌ Pabló se vaa veꞌé ca̱yáán síí cuꞌna̱j Filemoó a

23 Me rá síí cuꞌna̱j Epafras se vaa veꞌé ca̱yáán so̱ꞌ á. ꞌNi̱j soꞌ tagaꞌ ga̱ ꞌu̱nj, cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soꞌ a. 24 Ne̱ síí cuꞌna̱j Marcos do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Aristarco do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Demas do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Lucas do̱ꞌ, me rá uún se vaa veꞌé ca̱yáán so̱ꞌ a. Taranꞌ nij soꞌ me síí ꞌyaj suun ga̱ ꞌu̱nj ado̱nj.

25 Me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j ndoꞌo Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se lu̱j cheꞌé nimán nij soj ado̱nj.

Hebreos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Nihánj me ꞌo̱ yanj cartá quiꞌyaj yoꞌo̱ soꞌ caꞌnéé soꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá noco̱ꞌ man Diose̱ a

1

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa taꞌníí Diose̱ síí cuꞌna̱j Jesucristó a

1 Nataꞌ uxrá Diose̱ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, ne̱ nataꞌ nij soꞌ nana̱ yoꞌ rihaan xi̱i níꞌ nij síí cumán ga̱a naá a. Dan me se do̱ꞌ do̱ꞌ cataj xnaꞌanj Diose̱ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan nij síí nataꞌ yoꞌ, ne̱ ino̱ vaa quiꞌyaj Diose̱ ga̱ ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ, ga̱a cataj xnaꞌanj Diose̱ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ a. 2 Tza̱j ne̱ ya̱j ga̱a nichru̱nꞌ caꞌa̱nj niꞌya̱ chumii̱ nihánj me se cataj xnaꞌanj maꞌa̱n ya̱ taꞌníí Diose̱ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan níꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ taꞌníí Diose̱ me se soꞌ me síí cuneꞌ Diose̱ man se vaa gu̱un chij soꞌ rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n vaa güii, ne̱ soꞌ me síí quiꞌyaj cunuda̱nj chumii̱, quiꞌyaj Diose̱ ei. 3 Ne̱ ase vaa maꞌa̱n Diose̱ roꞌ, da̱nj vaa soꞌ chugua̱nj. Dan me se niꞌya̱j níꞌ man soꞌ, ne̱ xcaj níꞌ cuentá se vaa veꞌé ndoꞌo vaa Diose̱, ne̱ xcaj ya̱ níꞌ cuentá da̱j vaa maꞌa̱n Diose̱ ei. Ne̱ cheꞌé se si̱j nucua̱j ndoꞌo me soꞌ roꞌ, cheꞌé dan ma̱a̱n nana̱ avii u̱u̱n tuꞌva soꞌ, ne̱ ꞌo̱ mán chre̱ꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n, ne̱ se̱ quiriꞌ a̱ ꞌó rasu̱u̱n quiꞌya̱j soꞌ maꞌ. Cheꞌé dan tinavij soꞌ cacunꞌ tumé níꞌ, ga̱a ne̱ caꞌanj ca̱yáán soꞌ rej xta̱ꞌ ndoꞌo rej xꞌnu̱j Diose̱, ne̱ rej nuva̱ꞌ Diose̱ yáán soꞌ cuano̱ ei. 4 Dan me se guun soꞌ síí sa̱ꞌ doj rihaan nij se‑mo̱zó Diose̱, ne̱ noco̱o uxrá doj vaa suun ata̱ soꞌ rihaan suun ata̱ taranꞌ nij se‑mo̱zó Diose̱ na̱nj chugua̱nj. 5 ꞌO̱ se a̱j neꞌen soj nana̱ nihánj nana̱ caꞌmii Diose̱ cheꞌé taꞌníí soꞌ a:

―Taꞌníj mé so̱ꞌ á. Cuano̱ nihánj me se queneꞌe̱n yuvii̱ se vaa taꞌníj mé so̱ꞌ, qui̱ꞌyáj a. ―Da̱nj caꞌmii Diose̱ cheꞌé taꞌníí Diose̱, tza̱j ne̱ nuveé riha̱a̱n se‑mo̱zó Diose̱ caꞌmii Diose̱ nana̱ vaa da̱nj maꞌ.

Ne̱ nihánj me nana̱ caꞌmii Diose̱ cheꞌé taꞌníí Diose̱, cataj Diose̱:

―Guún ꞌu̱nj rej soꞌ, ne̱ gu̱un soꞌ taꞌníj a ―cataj uún Diose̱ cheꞌé taꞌníí Diose̱ a. Tza̱j ne̱ ne caꞌmi̱i̱ soꞌ nana̱ vaa da̱nj cheꞌé se‑mo̱zó soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n cheꞌé taꞌníí soꞌ caꞌmii soꞌ nana̱ yoꞌ ado̱nj.

6 Dan me se soꞌ me síí guun síí chava̱ꞌ rihaan taranꞌ níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ a. Ne̱ danj Diose̱ taj se vaa asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún soꞌ rej cuma̱n taranꞌ nij yuvii̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj quiꞌyaj Diose̱, ne̱ quinaꞌvi̱j taranꞌ nij se‑mo̱zó Diose̱ rihaan soꞌ, taj danj Diose̱ a.

7 Ne̱ aꞌmii uún danj Diose̱ cheꞌé nij se‑mo̱zó Diose̱, taj yoꞌ se vaa nana̱ u̱u̱n do̱ꞌ, nda̱ꞌ rá se vaa daa yaꞌan do̱ꞌ, vaa se‑mo̱zó Diose̱, quiꞌyaj Diose̱ a.

8 Tza̱j ne̱ vaa doj nana̱ nó rihaan danj Diose̱ nana̱ aꞌmii rihaan maꞌa̱n taꞌníí Diose̱, ne̱ nana̱ yoꞌ taj: “Diose̱ mé so̱ꞌ, ne̱ quiri̱i̱ taꞌngáꞌ so̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ nica̱ ga̱a̱ rá so̱ꞌ ni̱caj yuꞌunj so̱ꞌ man yuvii̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. 9 Niha̱ꞌ ina̱nj rá so̱ꞌ ca̱nocóꞌ so̱ꞌ chrej sa̱ꞌ, tza̱j ne̱ nachriꞌ uxrá so̱ꞌ chrej chiꞌi̱i̱ ei. Cheꞌé dan Diose̱ síí uun chij rihaan so̱ꞌ roꞌ, cuneꞌ soꞌ mán so̱ꞌ, se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ so̱ꞌ doj rihaan nij tuvíꞌ so̱ꞌ a”, taj danj Diose̱ a.

10 Ne̱ taj uún danj Diose̱: “Asi̱j guun cheꞌe̱ chumii̱ nihánj, ne̱ so̱ꞌ me síí cuneꞌ man chumii̱ nihánj, Señor. Ne̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ raꞌa yá so̱ꞌ quiꞌyáá so̱ꞌ nu̱ꞌ se ma̱n rej xta̱ꞌ ado̱nj. 11 Ne̱ vaa güii, ne̱ quinavi̱j nu̱ꞌ nihánj, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quinavíí so̱ꞌ maꞌ. Dan me se ase vaa yatzíj nga̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nu̱ꞌ chumii̱ nihánj do̱ꞌ, nu̱ꞌ rej xta̱ꞌ do̱ꞌ ei. 12 Ne̱ ase vaa yatzíj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ na̱rumii so̱ꞌ man ro̱j yoꞌ, ne̱ gu̱un ino̱ ro̱j yoꞌ, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ ei. Tza̱j ne̱ se̱ cunuu ino̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ veé da̱nj ga̱a̱ so̱ꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cavíꞌ so̱ꞌ man chugua̱nj”, taj uún danj Diose̱ cheꞌé maꞌa̱n taꞌníí Diose̱ a.

13 Ne̱ caꞌmii uún Diose̱ rihaan taꞌníí Diose̱, cataj soꞌ:

―Ca̱yáán so̱ꞌ rej xꞌnúú ꞌu̱nj rej nuva̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ quiꞌya̱j canaán ꞌu̱nj rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj mán so̱ꞌ, ne̱ quiri̱i̱ taꞌngáꞌ so̱ꞌ rihaan nij soꞌ a ―cataj Diose̱ rihaan taꞌníí Diose̱ a. Tza̱j ne̱ a̱ ꞌó rihaan se‑mo̱zó soꞌ ne caꞌmi̱i̱ soꞌ da̱nj maꞌ.

14 Dan me se xa̱ꞌ nij se‑mo̱zó Diose̱, tza̱j ne̱ nana̱ u̱u̱n me nij soꞌ a. ꞌYaj suun nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ caꞌnéé Diose̱ man nij soꞌ quiꞌya̱j suun nij soꞌ rihaan níꞌ si̱j cavi̱i̱ sa̱ꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. Ne̱ sa̱ꞌ doj vaa taꞌníí Diose̱ rihaan nij se‑mo̱zó Diose̱ na̱nj chugua̱nj.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún uxrá níꞌ cuno̱ níꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó a

1 Cheꞌé dan doj a̱ nó xcúún níꞌ cuno̱ sa̱ꞌ níꞌ nana̱ a̱j nariꞌ níꞌ ei. Sese se̱ quiꞌyaj níꞌ da̱nj, ne̱ do̱ꞌ do̱ꞌ ta̱náj níꞌ chrej sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ quini̱j níꞌ xrej Diose̱, ne̱ caꞌa̱nj niꞌya̱ níꞌ ga̱a̱ na̱nj chugua̱nj. 2 ꞌO̱ se ya̱ uxrá vaa se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ cataj xnaꞌanj nij se‑mo̱zó Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Moisés ga̱a naá ei. Tza̱j ne̱ nij yuvii̱ me se ne cuno̱ nij soꞌ nana̱ yoꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ nica̱ ya̱ quiꞌyaj Diose̱ sayuun man ꞌo̱ ꞌo̱ nij yuvii̱ ne cuno̱ nana̱ yoꞌ chugua̱nj. 3 Cheꞌé dan, asa̱ꞌ caꞌve̱e quinani̱i̱ maꞌa̱n níꞌ rihaan sayuun, sese se̱ xcaj sa̱ꞌ níꞌ cuentá cheꞌé chrej sa̱ꞌ chrej quiꞌyaj naca̱ Diose̱ quinani̱i̱ níꞌ rihaan sayuun, rá soj ga̱. Dan me se asino maꞌa̱n síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me síí cuchruj chrej sa̱ꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ nij síí cuno nana̱ caꞌmii soꞌ roꞌ, cataj xnaꞌanj nij soꞌ se‑na̱na̱ soꞌ nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ rihaan níꞌ, ne̱ nariꞌ sa̱ꞌ níꞌ nana̱ yoꞌ, quiꞌyaj nij soꞌ ei. 4 Ne̱ quiꞌyaj ndoꞌo maꞌa̱n Diose̱ suun sa̱ꞌ noco̱o niꞌya̱j yuvii̱, ne̱ rqué ndoꞌo soꞌ Nimán soꞌ cu̱nuû nimán yuvii̱ ado̱nj. Da̱nj ina̱nj guun rá Diose̱ quiꞌya̱j Diose̱, cheꞌé se guun rá soꞌ cuno̱ níꞌ se‑na̱na̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ yoꞌ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nu̱ꞌ se vaa quiranꞌ Jesucristó cheꞌé níꞌ a

5 Dan me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé güii gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj a. Ne̱ ne cune̱ꞌ Diose̱ man nij se‑mo̱zó Diose̱ se vaa quiri̱i̱ taꞌngaꞌ nij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. 6 Ma̱a̱n se vaa nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ nana̱ caꞌmii yoꞌo̱ soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cataj soꞌ se vaa: “Taj yuꞌvee nó a̱ doj yuvii̱ maꞌ. Me cheꞌé nuû uxrá rá so̱ꞌ man yuvii̱ ga̱. Taj yuꞌvee nó a̱ ꞌó taꞌníí yuvii̱ maꞌ. Me cheꞌé nuu ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man nij soꞌ ga̱. 7 Tza̱j ne̱ si̱j noco̱ꞌ do̱j tzinꞌ me nij yuvii̱ rihaan nij se‑mo̱zó so̱ꞌ, quiꞌyáá so̱ꞌ chugua̱nj. Ga̱a ne̱ veꞌé uxrá cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij yuvii̱, ne̱ veꞌé uxrá caꞌmi̱i̱ nii cheꞌé nij yuvii̱, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ asanj. 8 Ne̱ quiri̱i̱ taꞌngaꞌ nij yuvii̱ rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ uún asanj”, taj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ yoꞌ a. Ne̱ dan me se ya̱ quiri̱i̱ taꞌngaꞌ nij yuvii̱ rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n ado̱nj. Tza̱j ne̱ neꞌen níꞌ se vaa ya̱j me se ataa quiri̱i̱ taꞌngaꞌ nij yuvii̱ rihaan cunuda̱nj rasu̱u̱n a. 9 Tza̱j ne̱ niꞌya̱j níꞌ man Jesucristó, ne̱ nda̱ꞌ se ya̱ ya̱ si̱j noco̱ꞌ doj guun soꞌ rihaan nij se‑mo̱zó Diose̱ rque do̱j yoꞌ, tza̱j ne̱ ya̱j me se a̱j guun chij ndoꞌo soꞌ, ne̱ veꞌé ndoꞌo aꞌmii nii cheꞌé soꞌ, quiꞌyaj Diose̱ a. Ne̱ da̱nj cavii sa̱ꞌ soꞌ, cheꞌé se caviꞌ soꞌ a. ꞌO̱ se sese ne cavi̱ꞌ soꞌ, ne̱ ne caꞌve̱e nayo̱n soꞌ rihaan cunuda̱nj níꞌ a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ ya̱j me se quiꞌyaj ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé níꞌ se vaa nayón Jesucristó rihaan níꞌ na̱nj ado̱nj.

10 Dan me se Diose̱ me síí quiꞌyaj nu̱ꞌ rasu̱u̱n cheꞌé maꞌa̱n ina̱nj soꞌ chugua̱nj. Dan me se vaa güii, ne̱ nucui̱ꞌ ndoꞌo nij taꞌníí Diose̱ rihaan Diose̱ rej xta̱ꞌ, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ Jesucristó me síí narqué chrej sa̱ꞌ canoco̱ꞌ nij taꞌníí Diose̱, ne̱ quinani̱i̱ nij soꞌ rihaan sayuun, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ chugua̱nj. Cheꞌé dan vaa cheꞌé quiranꞌ Jesucristó sayuun rihaan yoꞌóó nihánj quiꞌyaj Diose̱, ne̱ ma̱a̱n cheꞌé se quiranꞌ Jesucristó sayuun roꞌ, ne̱ cheꞌé dan me guun chij ndoꞌo soꞌ ne̱ ne achiin cavii sa̱ꞌ nu̱ꞌ soꞌ, quiꞌyaj Diose̱ na̱nj ei. 11 Dan me se taꞌni̱j Diose̱ me Jesucristó, ne̱ taꞌni̱j Diose̱ me níꞌ yuvi̱i̱ cunuu sa̱ꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan ne gu̱un naꞌa̱j Jesucristó cata̱j soꞌ se vaa tinúú soꞌ do̱ꞌ, raꞌvij soꞌ do̱ꞌ, me níꞌ maꞌ. 12 Dan me se cataj soꞌ: “Nata̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan nij tinúj cheꞌé so̱ꞌ, ne̱ veꞌé cachra̱j chraꞌ cheꞌé so̱ꞌ asa̱ꞌ cunuu chre̱ꞌ núj rihaan so̱ꞌ a”, cataj soꞌ, caꞌmii soꞌ nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a. 13 Ne̱ caꞌmii uún soꞌ, cataj soꞌ: “Ga̱a̱ nucua̱j raj ni̱ꞌyaj ꞌu̱nj man Diose̱ ado̱nj”, taj soꞌ a. Ne̱ guun cheꞌe̱ uún soꞌ, cataj soꞌ: “Ni̱ꞌyaj soj manj ga̱ nij taꞌníí Diose̱ síí rqué Diose̱ manj vi̱j”, taj uún Jesucristó a. Dan me se nu̱ꞌ nana̱ nihánj me nana̱ caꞌmii Jesucristó cheꞌé níꞌ si̱j tinúú Jesucristó do̱ꞌ, raꞌvij Jesucristó do̱ꞌ, nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ ado̱nj.

14 Dan me se cheꞌé se vaa nee̱ vaa cúú vaa ton vaa man níꞌ si̱j taꞌníí Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan ase vaa maꞌa̱n níꞌ roꞌ, da̱nj gaa gue̱e̱ Jesucristó, ne̱ caꞌnaꞌ soꞌ, ne̱ caviꞌ soꞌ a. Ne̱ ga̱a caviꞌ soꞌ me se quiꞌyaj canaán soꞌ rihaan síí ꞌyaj aviꞌ níꞌ a. Dan me se síí chre̱e me síí ꞌyaj aviꞌ níꞌ, ne̱ Jesucristó me síí caꞌvee quiꞌyaj canaán cheꞌé yan cavi̱ꞌ soꞌ ei. 15 Ne̱ guun nucua̱j soꞌ nacaj soꞌ man níꞌ si̱j chéé rihaan cacunꞌ, ne̱ ga̱a rque̱ me se nda̱a chéé chuꞌviꞌ cavi̱ꞌ rmaꞌa̱n níꞌ cheꞌé se ina̱nj cacunꞌ quiꞌyaj níꞌ chugua̱nj. Tza̱j ne̱ cheꞌé se vaa caviꞌ Jesucristó cheꞌé níꞌ, cheꞌé dan güéj sayuun yoꞌ xráá níꞌ ne̱ síí chéé maꞌa̱n me níꞌ ei. 16 ꞌO̱ se ne caꞌna̱ꞌ Jesucristó ti̱nanii soꞌ man nij se‑mo̱zó Diose̱ rihaan sayuun maꞌ. Ma̱a̱n se caꞌnaꞌ soꞌ ti̱nanii soꞌ man níꞌ taꞌni̱j taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham síí cane ga̱a naá rihaan sayuun ado̱nj. 17 Cheꞌé dan me naquiꞌyaj soꞌ man soꞌ, ne̱ nda̱ꞌ rá se vaa gue̱e̱ nij tinúú ya̱ soꞌ roꞌ, vaa soꞌ ado̱nj. Da̱nj quiꞌyaj soꞌ cheꞌé rej caꞌve̱e cunu̱u ꞌe̱e̱ rá soꞌ man níꞌ, ne̱ gu̱un soꞌ xrej ata̱ suun noco̱o doj rihaan Diose̱ cheꞌé níꞌ, ne̱ gu̱un nucua̱j rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man soꞌ, ne̱ tinavi̱j soꞌ cacunꞌ tumé níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ ado̱nj. 18 ꞌO̱ se cheꞌé se quiranꞌ maꞌa̱n ya̱ soꞌ sayuun se vaa guun rá síí chre̱e caxri̱i̱ síí chre̱e chrej chiꞌi̱i̱ rque soꞌ roꞌ, cheꞌé dan gu̱un nucua̱j soꞌ ra̱cuíj soꞌ man níꞌ asa̱ꞌ gu̱un rá síí chre̱e caxri̱i̱ síí chre̱e chrej chiꞌi̱i̱ rque maꞌa̱n níꞌ ado̱nj.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa sa̱ꞌ doj vaa Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Moisés síí cane ga̱a naá a

1 Dan me se si̱j sa̱ꞌ me soj rihaan Diose̱, tinu̱j, nocoj. Ne̱ nacúún Diose̱ síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ man soj se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj ga̱ soꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan xca̱j soj cuentá cheꞌé Jesucristó, ne̱ si̱j caꞌnéé Diose̱ rihaan níꞌ me soꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan níꞌ nana̱ ya̱ cheꞌé Diose̱, ne̱ ase vaa xrej ata̱ suun noco̱o doj vaa uún soꞌ, tinavij ya̱ soꞌ cacunꞌ tumé níꞌ rihaan Diose̱ ei. Ina̱nj da̱nj vaa nana̱ noco̱ꞌ níꞌ na̱nj ei. 2 Ne̱ veꞌé ꞌyaj suun Jesucristó nu̱ꞌ suun caꞌneꞌ Diose̱ rihaan soꞌ, nda̱ꞌ rá se vaa veꞌé quiꞌyaj suun síí cuꞌna̱j Moisés nu̱ꞌ suun caꞌneꞌ Diose̱ rihaan soꞌ quiꞌya̱j suun soꞌ cheꞌé nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ ado̱nj. 3 Dan me se xca̱j sa̱ꞌ níꞌ cuentá cheꞌé Jesucristó ei. ꞌO̱ se sa̱ꞌ uxrá doj vaa soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Moisés yoꞌ na̱nj chugua̱nj. Dan me se neꞌen soj se vaa doj yuꞌvee nó síí cuneꞌ veꞌ rihaan maꞌa̱n veꞌ yoꞌ ei. Ne̱ ase vaa síí cuneꞌ veꞌ vaa Jesucristó, ne̱ cavii sa̱ꞌ taranꞌ níꞌ ga̱ Diose̱, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ ase vaa veꞌ yoꞌ vaa níꞌ do̱ꞌ, vaa síí cuꞌna̱j Moisés do̱ꞌ, na̱nj ei. 4 Dan me se vaa ꞌo̱ ya̱ míj síí ꞌyaj daj a̱ nij veꞌ ei. Tza̱j ne̱ o̱rúnꞌ Diose̱ me síí quiꞌyaj daj a̱ rasu̱u̱n na̱nj ei. 5 Ne̱ síí cuꞌna̱j Moisés me se veꞌé ya̱ quiꞌyaj suun soꞌ nu̱ꞌ suun caꞌneꞌ Diose̱ rihaan soꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ na̱nj mozó me soꞌ rihaan nij yuvii̱ narii Diose̱, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan nij yuvii̱ cheꞌé nij nana̱ nata̱ꞌ Diose̱ rihaan nij yuvii̱ rej rihaan nij yuvii̱ ado̱nj. 6 Tza̱j ne̱ Jesucristó me se nuveé mo̱zó me soꞌ maꞌ. Tana̱nj taꞌníí síí tucua̱ ya̱ veꞌ me soꞌ ei. Ne̱ veé da̱nj ꞌyaj suun soꞌ nu̱ꞌ suun vaa rihaan soꞌ rá veꞌ, ne̱ dan me se maꞌa̱n ya̱ níꞌ me veꞌ yoꞌ, sese yoꞌo̱ gu̱un ya̱ rá níꞌ se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ sese gu̱un niha̱ꞌ rá níꞌ cata̱j xnaꞌanj níꞌ rihaan tuviꞌ níꞌ, ne̱ sese se̱ cuchuꞌviꞌ níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ man Diose̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ gaa nichra̱j nimán níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ Diose̱ a

7 Cheꞌé dan cuno̱ níꞌ nana̱ nihánj nana̱ caꞌmii Nimán Diose̱ á: “Cuanꞌ roꞌ, sese ya̱ cuno soj nana̱ caꞌmii Diose̱, 8 ne̱ se̱ naquiꞌyaj nichra̱j soj nimán soj nda̱a rá se vaa quiꞌyaj nij síí cumán ga̱a naá ga̱a cachéé nij soꞌ rej tacaan a. Dan me se cunuꞌ nij soꞌ ga̱ Diose̱, ne̱ guun rá nij soꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá sese ya̱ quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man nij soꞌ a. 9 Veé da̱nj quiꞌyaj xi̱i soj nij síí cumán ga̱a naá rihaan Diose̱, ne̱ queneꞌen nij soꞌ nu̱ꞌ nij suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj suun ꞌu̱nj cheꞌé nij soꞌ 10 vi̱j chiha̱a̱ ya̱ yoꞌ a. Cheꞌé dan caꞌmaan raj niꞌya̱j ꞌu̱nj man nij soꞌ, ne̱ cataj ꞌu̱nj se vaa ne neꞌen uxrá nij soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ne queneꞌe̱n uxrá nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ manj a̱ maꞌ. 11 Dan me se caꞌmaan raj, ne̱ guun ya̱ raj da̱j quira̱nꞌ nij soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ cataj ꞌu̱nj se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ quinaránj ya̱ rá nij soꞌ ga̱ ꞌu̱nj a̱ man chugua̱nj”, taj nana̱ caꞌmii Nimán Diose̱ a.

12 Dan me se cu̱tumé uxrá soj man soj se̱ gaa na̱nj ga̱a̱ quij nimán yoꞌo̱ tuviꞌ soj cata̱j soꞌ se vaa taj va̱j Diose̱, man tinu̱j, man nocoj. Dan me se se̱ gaa na̱nj ta̱náj xco̱ yoꞌo̱ tuviꞌ soj man Diose̱ síí vaa iꞌna̱ꞌ ya̱ maꞌ. 13 Cuano̱ nihánj me se nago̱ꞌ soj chrej nucua̱j man tinúú soj daj a̱ güii ga̱a vaa yaꞌnúj rihaan soj ei. Da̱nj quiꞌya̱j soj, se̱ gaa na̱nj gu̱un nichra̱j rá tinúú soj quiꞌya̱j nana̱ ne̱ chiꞌi̱i̱ a. 14 ꞌO̱ se ya̱j me se guun níꞌ síí cavi̱i̱ sa̱ꞌ ga̱ Jesucristó, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ya̱ níꞌ ga̱ soꞌ sese yoꞌo̱ cuchuma̱n rá níꞌ cuno̱ níꞌ nana̱ ya̱, nda̱a vaa quiꞌyaj níꞌ ga̱a guun cheꞌe̱ níꞌ canocoꞌ níꞌ man Jesucristó chugua̱nj.

15 Dan me se danj Diose̱ taj: “Cuanꞌ roꞌ, sese ya̱ cuno soj nana̱ caꞌmii Diose̱, ne̱ se̱ naquiꞌyaj nichra̱j soj nimán soj nda̱ꞌ rá se vaa quiꞌyaj nij síí cumán ga̱a naá a. Dan me se cunuꞌ nij soꞌ ga̱ Diose̱ a”, taj danj Diose̱ a. 16 Ne̱ me síí ne caꞌve̱j rá cuno̱ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ cunuꞌ nij soꞌ ga̱ Diose̱, rá soj ga̱. Ne̱ taranꞌ nij síí cavii Egiptó ga̱ síí cuꞌna̱j Moisés me nij soꞌ chugua̱nj. Veé ya̱ nij soꞌ ei. 17 Ne̱ me síí me caꞌmaan rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ rque vi̱j chiha̱a̱ ya̱ yoꞌ, rá soj ga̱. Ne̱ si̱j caꞌmaan rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ me nij síí quiꞌyaj cacunꞌ, ne̱ caviꞌ nij soꞌ rihaan yoꞌóó taca̱an a. 18 Ne̱ me rihaan nij síí cataj Diose̱ se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ cachén nij soꞌ nara̱a̱n rá nij soꞌ ga̱ Diose̱, rá soj ga̱. Rihaan nij síí ne caꞌve̱j rá cuno̱ rihaan soꞌ me yoꞌ naꞌ. Veé ya̱ nij soꞌ ei. 19 Ne̱ neꞌen níꞌ se vaa cheꞌé se ne cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan ne gu̱un nucua̱j nij soꞌ quinara̱a̱n rá nij soꞌ ga̱ Diose̱ chugua̱nj.

4

1 Cheꞌé dan cu̱tumé uxrá níꞌ man níꞌ ei. Tadó níꞌ se̱ gaa na̱nj ca̱ráán níꞌ xréé níꞌ rihaan nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ se vaa catu̱u̱ níꞌ chrej caꞌa̱nj níꞌ nara̱a̱n rá níꞌ ga̱ Diose̱ á. ꞌO̱ se adi̱ꞌ se vaa síí ne ruviꞌ rihaan roꞌ, ga̱a̱ níꞌ, sese se̱ cutumé níꞌ man níꞌ ado̱nj. 2 Ne̱ ase vaa catúj se‑na̱na̱ Diose̱ xréé nij síí cumán ga̱a naá roꞌ, da̱nj vaa gue̱e̱ catúj se‑na̱na̱ Diose̱ xréé maꞌa̱n níꞌ cuano̱ ei. Ga̱a cuno nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me se cuno u̱u̱n nij soꞌ nana̱ yoꞌ, ne̱ taj se gúnꞌ nana̱ yoꞌ rihaan nij soꞌ a̱ maꞌ. Dan me se nataꞌ nii nana̱ yoꞌ rihaan nij soꞌ, tza̱j ne̱ ne cuchuma̱n rá nij soꞌ daj chiha̱a̱ míj nana̱ yoꞌ a̱ man chugua̱nj. 3 ꞌO̱ se o̱rúnꞌ níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man Diose̱ me nij síí caꞌa̱nj quinara̱a̱n rá ga̱ Diose̱ na̱nj ei. Ina̱nj da̱nj caꞌmii Diose̱, cataj Diose̱: “Dan me se caꞌmaan raj, ne̱ guun ya̱ raj da̱j quira̱nꞌ nij soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ cataj ꞌu̱nj se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ quinaránj rá nij soꞌ ga̱ ꞌu̱nj a̱ mei”, taj Diose̱ a. Ne̱ dan me se ga̱a naá ga̱a quisíj quiꞌyaj Diose̱ chumii̱ nihánj, ne̱ navij suun rihaan Diose̱, ne̱ caꞌneꞌ rá Diose̱ a. 4 Ne̱ vaa nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ nana̱ taj xnaꞌanj cheꞌé güii chi̱j, ne̱ taj nana̱ yoꞌ: “Ne̱ güii chi̱j quinaránj rá Diose̱ cheꞌé yan quisíj quiꞌyaj suun Diose̱ nu̱ꞌ suun quiꞌyaj suun soꞌ a”, taj nana̱ yoꞌ a. 5 Ne̱ vaa nana̱ taj uún, ne̱: “Daj chiha̱a̱ míj se̱ quinaránj ya̱ rá nij soꞌ ga̱ ꞌu̱nj a̱ man chugua̱nj”, taj uún Diose̱ a.

6 Dan me se ataa taꞌa̱j nij yuvii̱ catu̱u̱ quinara̱a̱n rá ga̱ Diose̱ ado̱nj. Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ nij síí a̱j cuno se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá ne̱ ne caꞌve̱j rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ me se daj chiha̱a̱ míj se̱ quinaránj rá nij soꞌ ga̱ Diose̱ maꞌ. Dan me se yoꞌ me quira̱nꞌ nij soꞌ cheꞌé se ne caꞌve̱j rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ nana̱ sa̱ꞌ ado̱nj. 7 Cheꞌé dan cachrón uún Diose̱ yoꞌó güii canoco̱ꞌ yuvii̱ man soꞌ, ne̱ cuano̱ nihánj me güii cachrón Diose̱ canoco̱ꞌ yuvii̱ man soꞌ ei. Ne̱ maꞌa̱n síí cuꞌna̱j David caꞌmii se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ yoꞌ nana̱ a̱j cachrón ꞌu̱nj rihaan yanj nihánj, cataj soꞌ: “Ya̱j roꞌ, sese ya̱ catúj se‑na̱na̱ Diose̱ xréé soj, ne̱ se̱ naquiꞌyaj nichra̱j soj nimán soj maꞌ”, taj síí cuꞌna̱j David yoꞌ a.

8 Ne̱ cheꞌé se ne quinara̱a̱n rá nij síí cumán ga̱a naá, quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Josué roꞌ, cheꞌé dan me cachén ndoꞌo güii, ga̱a ne̱ caꞌmii síí cuꞌna̱j David cheꞌé yoꞌó güii canoco̱ꞌ yuvii̱ man Diose̱, ne̱ quinara̱a̱n rá nij yuvii̱ ga̱ Diose̱ ado̱nj. 9 Dan me se neꞌen níꞌ se vaa ya̱ uxrá vaa güii quinara̱a̱n rá níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ ado̱nj. 10 ꞌO̱ se nij síí naránj rá ga̱ Diose̱ me se a̱j quisíj quiꞌyaj suun nij soꞌ, ne̱ navij suun rihaan nij soꞌ ei. Ase vaa quiꞌyaj Diose̱ ga̱a navij se‑su̱u̱n Diose̱ rihaan Diose̱ roꞌ, da̱nj ꞌyaj nij soꞌ chugua̱nj. 11 Cheꞌé se nano̱ꞌ níꞌ da̱j quiꞌya̱j níꞌ quinara̱a̱n rá níꞌ ga̱ Diose̱, ga̱a ne̱ se̱ guun tu̱mé a̱ ꞌó tuviꞌ níꞌ cacunꞌ tumé nij síí cumán ga̱a naá maꞌ. Dan me se veꞌé cuno̱ taranꞌ níꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj.

12 ꞌO̱ se vaa iꞌna̱ꞌ ya̱ se‑na̱na̱ Diose̱ ado̱nj. Ne̱ nucua̱j uxrá yoꞌ, ne̱ ase vaa yoꞌo̱ neê espadá siha̱a̱ nu̱ꞌ niha̱ rihaan roꞌ, vaa yoꞌ, tza̱j ne̱ nuveé ina̱nj cúú do̱ꞌ, nee̱ do̱ꞌ, me se aꞌneꞌ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se aꞌneꞌ yoꞌ nda̱a nimán ya̱ níꞌ, ne̱ cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱ yoꞌ roꞌ, uun nucua̱j Diose̱ xcaj Diose̱ cuentá da̱j vaa nimán ya̱ níꞌ chugua̱nj. 13 Ne̱ nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n vaa yuve̱ roꞌ, ruviꞌ nu̱ꞌ nij yoꞌ rihaan Diose̱ chugua̱nj. ꞌO̱ se ranga̱ꞌ uxrá rihaan Diose̱ ei. Ne̱ ruviꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n niꞌya̱j soꞌ, ne̱ ya̱ ruviꞌ sa̱ꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n niꞌya̱j Diose̱ ei. Ne̱ veé rihaan maꞌa̱n ya̱ Diose̱ roꞌ, me caꞌa̱nj níꞌ nago̱ꞌ níꞌ cuentá ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa xrej ata̱ suun noco̱o doj roꞌ, da̱nj vaa Jesucristó rihaan níꞌ a

14 Tza̱j ne̱ vaa ꞌo̱ xrej sa̱ꞌ xrej ata̱ suun noco̱o doj nica̱j yuꞌunj man níꞌ ado̱nj. Ne̱ si̱j cavii xta̱ꞌ doj rihaan rej xta̱ꞌ me soꞌ, ne̱ Jesucristó taꞌníí Diose̱ ya̱ me uún soꞌ na̱nj chugua̱nj. Cheꞌé dan ni̱caj raan níꞌ tucuáán noco̱ꞌ níꞌ ei. 15 ꞌO̱ se nuveé xre̱j ne neꞌen da̱j vaa sayuun ranꞌ níꞌ me soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se a̱j neꞌen soꞌ da̱j vaa chrej chiꞌi̱i̱ ꞌnaꞌ rihaan níꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan cunuu ꞌe̱e̱ rá soꞌ man níꞌ ga̱a nina̱j níꞌ rihaan sayuun ado̱nj. Dan me se ase vaa maꞌa̱n níꞌ roꞌ, vaa soꞌ, ne̱ ase vaa sayuun ꞌnaꞌ rihaan níꞌ roꞌ, da̱nj vaa sayuun caꞌnaꞌ rihaan soꞌ, tza̱j ne̱ ne quiꞌya̱j soꞌ a̱ ꞌó xcoꞌ cacunꞌ maꞌ. 16 Cheꞌé se xrej me soꞌ cheꞌé níꞌ roꞌ, cheꞌé dan se̱ cuchuꞌviꞌ níꞌ a̱ doj mei. Tana̱nj quinichru̱nꞌ níꞌ rihaan chrej sa̱ꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e cunu̱u ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man níꞌ, ne̱ asa̱ꞌ ꞌnaꞌ sayuun rihaan níꞌ, ne̱ caꞌve̱e cata̱ꞌ tuꞌva níꞌ man soꞌ, ne̱ naca̱j soꞌ man níꞌ rihaan sayuun chugua̱nj. Dan me se ya̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man níꞌ, ne̱ sese vaa güii quira̱nꞌ níꞌ sayuun, ne̱ quiꞌya̱j soꞌ se lu̱j cheꞌé níꞌ ado̱nj.

5

1 ꞌO̱ se xa̱ꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj xrej uneꞌ yuvii̱, tza̱j ne̱ ata̱ nij soꞌ suun se vaa ra̱cuíj nij soꞌ man yuvii̱ me rá cunu̱u sa̱ꞌ rihaan Diose̱ ei. Dan me se racuíj nij soꞌ man nij yuvii̱ rque̱ yuvii̱ xcuu caca̱a̱ rihaan Diose̱ cheꞌé cacunꞌ tumé nij yuvii̱ a. 2 Da̱nj ꞌyaj nij soꞌ, cheꞌé se na̱nj yuvii̱ me nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ne uun nucua̱j nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ ina̱nj se sa̱ꞌ a̱ man ado̱nj. Cheꞌé dan caꞌve̱e gu̱un ꞌe̱e̱ rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man nij síí ne neꞌen do̱ꞌ, man nij síí va̱j chrej chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ a. Ne̱ cheꞌé cacunꞌ tumé maꞌa̱n nij soꞌ roꞌ, 3 cheꞌé dan ase vaa utaꞌ nij soꞌ xcuu caca̱a̱ rihaan Diose̱ cheꞌé cacunꞌ tumé yuvii̱ roꞌ, ina̱nj da̱nj no̱ xcúún nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ xcuu caca̱a̱ rihaan Diose̱ cheꞌé cacunꞌ tumé maꞌa̱n nij soꞌ uún ado̱nj.

4 Ne̱ taj síí uneꞌ man maꞌa̱n ca̱ta̱ suun noco̱o yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ina̱nj síí nacúún Diose̱ me síí ca̱ta̱ suun noco̱o ado̱nj. Da̱nj quiranꞌ síí cuꞌna̱j Aarón síí cane ga̱a naá, ne̱ nacúún Diose̱ man soꞌ ca̱ta̱ soꞌ suun noco̱o yoꞌ ga̱a naá ei. 5 Ne̱ ase vaa quiranꞌ síí cuꞌna̱j Aarón roꞌ, da̱nj quiranꞌ Jesucristó chugua̱nj. Ne cune̱ꞌ soꞌ man maꞌa̱n soꞌ se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ gu̱un soꞌ xrej ata̱ suun noco̱o doj maꞌ. ꞌO̱ se Diose̱ cuneꞌ man soꞌ, cataj Diose̱: “Taꞌníj mé so̱ꞌ á. Cuano̱ nihánj me se queneꞌe̱n yuvii̱ se vaa taꞌníj mé so̱ꞌ, qui̱ꞌyáj na̱nj á”, taj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan Jesucristó a. 6 Ne̱ vaa yoꞌó nana̱ uún nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan Jesucristó, ne̱ nana̱ yoꞌ taj se vaa: “Xrej mé so̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. Dan me se ase vaa xrej cuꞌna̱j Melquisedec xrej cane ga̱a naá roꞌ, da̱nj vaa ma̱ꞌán so̱ꞌ na̱nj á”, taj doj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ nana̱ caꞌmii Diose̱ rihaan Jesucristó a. 7 Dan me se ga̱a chéé Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cachíín niꞌya̱j uxrá soꞌ rihaan Diose̱ se vaa ti̱nanii Diose̱ man soꞌ se̱ caviꞌ soꞌ, ne̱ cheꞌé dan nda̱a taꞌvee maꞌa̱n soꞌ, ne̱ cheꞌé se si̱j aráj cochro̱j ya̱ rihaan Diose̱ me soꞌ, cheꞌé dan cuno ya̱ Diose̱ caꞌmii soꞌ, 8 ne̱ taꞌni̱j ya̱ Diose̱ me soꞌ, tza̱j ne̱ taj se quiꞌyáꞌ quinani̱i̱ soꞌ rihaan sayuun a̱ maꞌ. Cheꞌé sayuun quiranꞌ soꞌ roꞌ, cheꞌé dan tana̱nj a̱ nariꞌ sa̱ꞌ soꞌ cuno̱ soꞌ ado̱nj. 9 Dan me se guun soꞌ síí uno nu̱ꞌ se‑na̱na̱ rej, ne̱ cheꞌé dan guun soꞌ síí tinanii man taranꞌ níꞌ si̱j uno rihaan soꞌ rihaan sayuun, ne̱ dan me se cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, quiꞌya̱j soꞌ ei. 10 Ne̱ guun uún soꞌ xrej ata̱ suun noco̱o doj, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ ase vaa xrej cuꞌna̱j Melquisedec vaa uún soꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún níꞌ xca̱j níꞌ cuentá sa̱ꞌ doj cheꞌé se‑na̱na̱ Jesucristó a

11 Vaa uxrá yoꞌó nana̱ me rá ꞌu̱nj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé síí cuꞌna̱j Melquisedec yoꞌ, ne̱ sayu̱u̱n uxrá vaa cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj nana̱ yoꞌ rihaan soj, cheꞌé se nuveé si̱j niha̱ꞌ rá cuno̱ raꞌya̱nj me soj mei. 12 Dan me se guun queꞌe̱e̱ yoꞌ nocoꞌ soj man Jesucristó, ne̱ no̱ xcúún soj tu̱cuꞌyón soj se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan tuviꞌ soj, tza̱j ne̱ ne gu̱un nucua̱j soj quiꞌya̱j soj da̱nj man asa̱n. ꞌO̱ se achiin ꞌo̱ síí tu̱cuꞌyón asi̱j tacóó se‑na̱na̱ Diose̱ man soj, rá soj, ne̱ cheꞌé dan ase vaa neꞌej vaa soj, ne̱ neꞌej me se ne neꞌen neꞌej cha̱ neꞌej se chá maꞌ. Tiha̱j utzii neꞌej na̱nj ado̱nj. Ne̱ taꞌngaꞌ da̱nj vaa soj, ne̱ tiha̱j nda̱a tacóó se‑na̱na̱ Diose̱ gu̱un nucua̱j soj cuno̱ soj, rá soj na̱nj ado̱nj. 13 Dan me se síí utzii too roꞌ, ase vaa neꞌej u̱u̱n vaa soꞌ, ne̱ ataa nari̱ꞌ soꞌ da̱j quiꞌya̱j soꞌ ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ soꞌ rihaan Diose̱ ei. 14 Ne̱ ase vaa síí noco̱o síí chá nu̱ꞌ rasu̱u̱n sca̱ꞌ roꞌ, da̱nj vaa síí acaj ndoꞌo cuentá, ne̱ tucuꞌyón niga̱nj soꞌ nuchru̱j ra̱a̱ soꞌ cheꞌé rasu̱u̱n, ne̱ cheꞌé dan neꞌen soꞌ nuchru̱j ra̱a̱ soꞌ me se me se sa̱ꞌ do̱ꞌ, me se me se nij do̱ꞌ, ne̱ xcaj soꞌ cuentá cheꞌé nu̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ chugua̱nj.

6

1 Cheꞌé dan se̱ guun rá níꞌ tu̱cuꞌyón uún níꞌ nana̱ a̱j nariꞌ níꞌ ga̱a guun cheꞌe̱ níꞌ canocoꞌ níꞌ man Jesucristó mei. Tza̱j ne̱ yoꞌo̱ tana̱nj gu̱un rá níꞌ nari̱ꞌ níꞌ nana̱ chij doj nana̱ cachi̱in rihaan níꞌ canoco̱ꞌ sa̱ꞌ níꞌ man Jesucristó ei. Dan me se a̱j nariꞌ níꞌ nana̱ se vaa ca̱nica̱j nimán níꞌ ta̱náj níꞌ tucuáán chiꞌi̱i̱ canocoꞌ níꞌ asi̱j rque̱ á. Ne̱ a̱j nariꞌ níꞌ nana̱ se vaa cuchuma̱n rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man Diose̱ ei. 2 Ne̱ a̱j nariꞌ níꞌ nana̱ se vaa cata̱ꞌ ne níꞌ á. Ne̱ a̱j nariꞌ níꞌ nana̱ se vaa cuta̱ꞌ níꞌ raꞌa níꞌ raa̱ tinúú níꞌ ga̱a nagoꞌ níꞌ suun man tinúú níꞌ á. Ne̱ a̱j nariꞌ níꞌ nana̱ se vaa cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ á. Ne̱ a̱j nariꞌ níꞌ nana̱ se vaa caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ da̱j quira̱nꞌ yuvii̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj á. 3 Dan me se quisíj tucuꞌyón níꞌ nana̱ nihánj, ne̱ cache̱n níꞌ tu̱cuꞌyón níꞌ nana̱ noco̱o doj, sese caꞌve̱j rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ da̱nj á.

4 ꞌO̱ se sese a̱j xcaj níꞌ cuentá cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱ do̱ꞌ, sese a̱j nica̱j níꞌ nu̱ꞌ nij se sa̱ꞌ rqué Diose̱ rihaan níꞌ do̱ꞌ, sese a̱j cayáán Nimán Diose̱ ga̱ níꞌ do̱ꞌ, 5 sese a̱j nariꞌ níꞌ se vaa taj se‑na̱na̱ Diose̱ cheꞌé níꞌ do̱ꞌ, sese a̱j neꞌen níꞌ suun sa̱ꞌ quiꞌyaj suun Diose̱ naquiꞌyaj sa̱ꞌ Diose̱ chumii̱ nihánj do̱ꞌ, 6 ga̱a ne̱ sese cunu̱u ino̱ nimán níꞌ ne̱ ta̱náj rmaꞌa̱n níꞌ se‑tucua̱nj Jesucristó, ga̱a ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ guun nucua̱j níꞌ ca̱nica̱j uún nimán níꞌ canoco̱ꞌ uún níꞌ chrej sa̱ꞌ a̱ man chugua̱nj. Ma̱a̱n se síí ꞌyaj da̱nj roꞌ, me rá soꞌ cavi̱ꞌ uún taꞌníí Diose̱ rihaan rcutze̱ cheꞌé soꞌ, ne̱ me rá soꞌ caꞌnga̱ꞌ naco̱o̱ yuvii̱ ni̱ꞌyaj yuvii̱ man Jesucristó cheꞌé soꞌ, rá soꞌ ado̱nj. Dan me se nu̱ꞌ yoꞌ me rá níꞌ quira̱nꞌ uún Jesucristó, sese gu̱un rá níꞌ ca̱nica̱j uún nimán níꞌ canoco̱ꞌ uún níꞌ man soꞌ ado̱nj.

7 ꞌO̱ se ase vaa yoꞌóó vaa níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ sese amanꞌ uxrá maa̱n rihaan yoꞌóó, ne̱ sese sa̱ꞌ uxrá avii naa̱ do̱ꞌ, cuêj do̱ꞌ, rihaan yoꞌóó yoꞌ cha̱ nij síí quiꞌyaj suun yoꞌóó yoꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá yoꞌóó yoꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ ei. 8 Tza̱j ne̱ sese quixra̱ꞌ uxrá coj tanj u̱u̱n do̱ꞌ, tanj yaꞌa̱a u̱u̱n do̱ꞌ, rihaan yoꞌóó yoꞌ, ne̱ quira̱nꞌ uxrá yoꞌóó yoꞌ sayuun, quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ caca̱a̱ nu̱ꞌ yoꞌóó yoꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ na̱nj ei.

9 ꞌE̱e̱ rá ꞌu̱nj man soj, tinu̱j, nocoj. Ne̱ nda̱ꞌ se nana̱ nucua̱j caꞌmii ꞌu̱nj rihaan soj nihánj, tza̱j ne̱ guun ya̱ rá ꞌu̱nj se vaa sa̱ꞌ uxrá quiꞌya̱j soj, ne̱ ya̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj, quiꞌya̱j Diose̱ ei. 10 ꞌO̱ se nuveé si̱j chiꞌi̱i̱ me Diose̱ maꞌ. Si̱j vaa nica̱ rá me Diose̱, ne̱ yoꞌo̱ cu̱nuû rá Diose̱ taranꞌ nij suun sa̱ꞌ quiꞌyaj suun soj ga̱a canocoꞌ soj man soꞌ ei. Ne̱ yoꞌo̱ cu̱nuû rá Diose̱ se vaa aranꞌ uxrá rá soj cuno̱ soj nana̱ aꞌmii Diose̱ na̱nj chugua̱nj. Dan me se quiꞌyaj suun uxrá soj racuíj soj man nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ ga̱a rque̱, ne̱ ꞌo̱ da̱nj quiꞌyaj ya̱ soj ei. 11 Tza̱j ne̱ me uxrá rá ꞌu̱nj se vaa ꞌo̱ ya̱a̱n gu̱un ya̱ rá taranꞌ nij tinu̱j soj se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ ya̱ uxrá soj quiꞌya̱j Jesucristó, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá soj canoco̱ꞌ raan soj man soꞌ nda̱a se quisi̱j güii caꞌna̱ꞌ uún soꞌ ei. 12 Ne̱ se̱ gaa rmi̱i̱ soj maꞌ. Ma̱a̱n se veꞌé xca̱j soj cuentá da̱j ꞌyaj nij síí chumán sa̱ꞌ rá niꞌya̱j man Diose̱, ne̱ ase vaa ꞌyaj nij soꞌ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j uún soj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e chugua̱nj. Dan me se nij síí chumán sa̱ꞌ rá me se ne aꞌneꞌ rá nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se yoꞌo̱ noco̱ꞌ nij soꞌ man Jesucristó, ga̱a ne̱ vaa güii naca̱j nij soꞌ nu̱ꞌ se sa̱ꞌ cataj xnaꞌanj Diose̱ se vaa rque̱ Diose̱ man níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌyaj Diose̱ ga̱a cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham da̱j quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé soꞌ a

13 Dan me se quisíj cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham da̱j quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé soꞌ, ga̱a ne̱ guun rá Diose̱ cuta̱ꞌ Diose̱ raa̱ yoꞌo̱ síí sa̱ꞌ ndoꞌo, ne̱ cuchuma̱n rá síí cuꞌna̱j Abraham se vaa ya̱ vaa nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan soꞌ a. Tza̱j ne̱ ne nano̱ꞌ Diose̱ yoꞌó soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se maꞌa̱n Diose̱ cataj se vaa ya̱ da̱nj quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj. 14 Dan me se cataj Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham a:

―Ya̱ uxrá cavi̱i̱ sa̱ꞌ so̱ꞌ, qui̱ꞌyáj, ne̱ ya̱ uxrá xnaꞌa̱nj ndoꞌo nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ so̱ꞌ, qui̱ꞌyáj na̱nj á ―taj Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham a.

15 Ne̱ ya̱ da̱nj quiranꞌ síí cuꞌna̱j Abraham, gaa ina̱j nimán soꞌ, yoꞌo̱ nocoꞌ soꞌ man Diose̱, ne̱ cavii sa̱ꞌ uxrá ya̱ soꞌ, nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan soꞌ na̱nj ei. 16 Dan me se tana̱nj nij yuvii̱, ne̱ sese gu̱un rá yoꞌo̱ soꞌ cano̱ tuviꞌ soꞌ cheꞌé ꞌo̱ nana̱, ne̱ cuta̱ꞌ soꞌ raa̱ ꞌo̱ rasu̱u̱n caꞌmi̱i̱ soꞌ, ga̱a ne̱ cuchuma̱n rá tuviꞌ soꞌ, quiꞌya̱j soꞌ chugua̱nj. Tza̱j ne̱ ina̱nj raa̱ yoꞌo̱ rasu̱u̱n sa̱ꞌ doj rihaan maꞌa̱n yuvii̱ utaꞌ yuvii̱ ado̱nj. 17 Ne̱ ga̱a caꞌmii Diose̱ ga̱ nij síí naca̱j nu̱ꞌ se sa̱ꞌ rque̱ soꞌ, ne̱ guun rá soꞌ cuchuma̱n sa̱ꞌ doj rá nij soꞌ cheꞌé nana̱ caꞌmii soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cutaꞌ maꞌa̱n ya̱ Diose̱ raa̱ yoꞌo̱ rasu̱u̱n, caꞌmii Diose̱ a. 18 Dan me se asino caꞌmii ya̱ Diose̱, ga̱a ne̱ cutaꞌ Diose̱ raa̱ maꞌa̱n soꞌ a. Dan me se quisíj vi̱j nana̱ caꞌmii soꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ natuná Diose̱ se‑na̱na̱ soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ne uun nucua̱j Diose̱ aꞌmii Diose̱ nana̱ ne̱ maꞌ. Cheꞌé dan me ndoꞌo rá níꞌ ra̱cuíj Diose̱ man níꞌ, ne̱ cheꞌé dan vaa cheꞌé ndoꞌo cuchuma̱n rá níꞌ, ne̱ gu̱un ya̱ rá níꞌ se vaa ya̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ, nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ na̱nj ado̱nj. 19 Ne̱ sese yoꞌo̱ gu̱un ya̱ rá níꞌ, ne̱ ga̱a̱ sca̱ꞌ nimán níꞌ, ne̱ se̱ cuchuꞌviꞌ nimán níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ya̱ uxrá vaa nana̱ amán rá níꞌ, ne̱ cheꞌé nana̱ yoꞌ caꞌve̱e quina̱nꞌ níꞌ rihaan maꞌa̱n Diose̱ ado̱nj. 20 Dan me se a̱j ta̱j ya̱a̱n Jesucristó rihaan níꞌ quinanꞌ soꞌ rihaan Diose̱ quiꞌya̱j suun soꞌ cheꞌé níꞌ, ne̱ soꞌ me síí guun xrej ata̱ suun noco̱o doj, ne̱ ase vaa síí cuꞌna̱j Melquisedec ga̱a naá roꞌ, da̱nj ga̱a̱ gue̱e̱ soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj.

7

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa xrej cuꞌna̱j Melquisedec vaa Jesucristó, ne̱ xrej sa̱ꞌ uxrá me Jesucristó cheꞌé níꞌ a

1 Dan me se xa̱ꞌ xrej cuꞌna̱j Melquisedec, tza̱j ne̱ síí nica̱j suun rey guun chij rihaan chumanꞌ cuꞌna̱j Salem me soꞌ, ne̱ xrej me uún soꞌ rihaan Diose̱ síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ ado̱nj. Ga̱a nanica̱j síí cuꞌna̱j Abraham ꞌnaꞌ nique soꞌ ga̱a quisíj quiꞌyaj canaán soꞌ man yoꞌó nij síí nica̱j suun rey síí cunuꞌ ga̱ soꞌ, ne̱ dan me se caꞌanj cara̱nꞌ síí cuꞌna̱j Melquisedec man soꞌ chrej ꞌnaꞌ nique soꞌ, ne̱ veꞌé cataj síí cuꞌna̱j Melquisedec se vaa me rá soꞌ quiꞌya̱j Diose̱ se lu̱j cheꞌé síí cuꞌna̱j Abraham yoꞌ a. 2 Ga̱a ne̱ xa̱ꞌ nij rasu̱u̱n quiꞌyaj canaán Abraham roꞌ, rqué soꞌ ꞌo̱ rasu̱u̱n rihaan daj a̱ chi̱ꞌ rasu̱u̱n rihaan Melquisadec, ne diezmo cuꞌnaj yoꞌ a. Ne̱ se‑chuvi̱i síí cuꞌna̱j Melquisedec taj se vaa síí nica̱j suun rey síí ꞌyaj ina̱nj se sa̱ꞌ me maꞌa̱n soꞌ a. Ne̱ síí nica̱j suun rey ne̱ chumanꞌ Salem me uún soꞌ, ne̱ nana̱ Salem taj se vaa síí nica̱j suun rey quiꞌya̱j cuma̱n dínj yuvii̱ me soꞌ, taj nana̱ yoꞌ a. 3 Ne̱ xa̱ꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ taj rej soꞌ taj nii soꞌ taj tuviꞌ soꞌ taj maꞌ. Ne̱ taj güii caꞌngaa soꞌ, ne̱ taj güii caviꞌ soꞌ do̱ꞌ a̱ maꞌ. Dan me se ase vaa maꞌa̱n taꞌníí Diose̱ vaa soꞌ, ga̱a guun soꞌ, ne̱ xrej guun soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj.

4 Dan me se xa̱ꞌ síí cuꞌna̱j Abraham, tza̱j ne̱ xi̱i taranꞌ níꞌ si̱j israelitá me soꞌ, ne̱ rqué soꞌ diezmo rihaan síí cuꞌna̱j Melquisedec cheꞌé nij rasu̱u̱n quiꞌyaj canaán maꞌa̱n soꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan me xca̱j soj cuentá da̱j si̱j me síí cuꞌna̱j Melquisedec yoꞌ, se vaa si̱j sa̱ꞌ uxrá me soꞌ na̱nj ei. 5 Dan me se xa̱ꞌ nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Leví, tza̱j ne̱ cuneꞌ Diose̱ man nij soꞌ gu̱un nij soꞌ xrej cheꞌé nij yuvii̱ israelitá ei. Ne̱ aꞌnéj nij soꞌ diezmo man nij síí israelitá, nda̱a vaa taj se‑tucua̱nj Moisés yoꞌ ado̱nj. Ne̱ ase vaa tinúú nij yuvii̱ israelitá vaa nij soꞌ, cheꞌé se taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham me nij soꞌ ga̱ yoꞌó nij yuvii̱ israelitá ado̱nj.

6 Tza̱j ne̱ nuveé tuvi̱ꞌ nij soꞌ me síí cuꞌna̱j Melquisedec maꞌ. Tza̱j ne̱ soꞌ me síí caꞌnéj diezmo man síí cuꞌna̱j Abraham chugua̱nj. Ne̱ nda̱ꞌ se si̱j cavi̱i̱ sa̱ꞌ quiꞌya̱j maꞌa̱n Diose̱ me síí cuꞌna̱j Abraham, tza̱j ne̱ cuno soꞌ se‑na̱na̱ síí cuꞌna̱j Melquisedec se vaa quiꞌya̱j Diose̱ se lu̱j cheꞌé soꞌ ado̱nj. 7 Dan me se neꞌen taranꞌ níꞌ se vaa síí aꞌmii nana̱ sa̱ꞌ se vaa quiꞌya̱j Diose̱ se lu̱j cheꞌé tuviꞌ roꞌ, soꞌ me síí ata̱ suun noco̱o doj rihaan tuviꞌ soꞌ síí uno nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan me si̱j ata̱ suun noco̱o doj me síí cuꞌna̱j Melquisedec rihaan síí cuꞌna̱j Abraham ado̱nj. 8 Ne̱ xa̱ꞌ nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Leví, tza̱j ne̱ aꞌnéj nij soꞌ diezmo man yuvii̱, tza̱j ne̱ na̱nj yuvii̱ me nij soꞌ, ne̱ vaa güii cavi̱ꞌ nij soꞌ ei. Ne̱ xa̱ꞌ síí cuꞌna̱j Melquisedec, tza̱j ne̱ danj Diose̱ taj se vaa yoꞌo̱ vaa iꞌna̱ꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj. 9 Ne̱ nda̱ꞌ se aꞌnéj nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ Leví diezmo man yuvii̱, tza̱j ne̱ vaa cheꞌé cata̱j níꞌ se vaa ga̱a rqué Abraham diezmo rihaan síí cuꞌna̱j Melquisedec, ga̱a ne̱ rqué maꞌa̱n nij soꞌ diezmo uún rihaan síí cuꞌna̱j Melquisedec ado̱nj. 10 ꞌO̱ se nica̱j Abraham semilla gu̱un nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ Leví ga̱a nariꞌ tuviꞌ soꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j Melquisedec ado̱nj.

11 Dan me se nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Leví roꞌ, taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Aarón me nij soꞌ, ne̱ tucuꞌyón nij soꞌ se‑tucua̱nj Moisés rihaan nij yuvii̱ israelitá, tza̱j ne̱ ne quisi̱j gu̱un sa̱ꞌ ina̱nj nij yuvii̱ israelitá, quiꞌyaj nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se danj Diose̱ taj se vaa ase vaa síí cuꞌna̱j Melquisedec roꞌ, da̱nj ga̱a̱ yoꞌó xrej cune̱ꞌ Diose̱, tza̱j ne̱ nuveé tuvi̱ꞌ síí cuꞌna̱j Aarón me xrej naca̱ yoꞌ a. 12 Ne̱ cheꞌé se nu̱u ino̱ doj xrej, cheꞌé dan nu̱u ino̱ tucuáán tu̱cuꞌyón xrej yoꞌ rihaan nij yuvii̱, ne̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ yoꞌ yoꞌó tucuáán yoꞌ ado̱nj. 13 Ne̱ danj Diose̱ taj se vaa xrej naca̱ yoꞌ roꞌ, me tuviꞌ yoꞌó xꞌneꞌ nij yuvii̱ israelitá, ne̱ taj tuviꞌ nij soꞌ guun xrej rihaan Diose̱ ga̱a rque̱ maꞌ.

14 ꞌO̱ se síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, soꞌ me yoꞌo̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Judá, ne̱ ne cata̱j Moisés se vaa gu̱un taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Judá yoꞌ ꞌo̱ xrej canicu̱nꞌ rihaan Diose̱ ga̱a rque̱ maꞌ. 15 Dan me se ase vaa síí cuꞌna̱j Melquisedec vaa yoꞌó xrej naca̱ yoꞌ ado̱nj. Ne̱ cheꞌé dan ya̱ uxrá ino̱ doj vaa tucuáán noco̱ꞌ níꞌ, quiꞌyaj soꞌ ado̱nj. 16 Ne̱ yoꞌó xrej naca̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ nuveé cheꞌe̱ se‑tucua̱nj yuvii̱ u̱u̱n me guun soꞌ xrej maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa maꞌa̱n yuvii̱ vaa tucuáán noco̱ꞌ maꞌa̱n yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan vaa güii quinavi̱j tucuáán noco̱ꞌ nij yuvii̱ na̱nj chugua̱nj. Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ xrej naca̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ gu̱un nucua̱j soꞌ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ navij xrej yoꞌ man ado̱nj. 17 ꞌO̱ se danj Diose̱ taj: “Xrej mé so̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. Dan me se ase vaa xrej cuꞌna̱j Melquisedec xrej cane ga̱a naá roꞌ, da̱nj vaa ma̱ꞌán so̱ꞌ á”, taj danj Diose̱ a.

18 Dan me se taj se uun tucuáán nga̱ yoꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ ne gu̱un nucua̱j yoꞌ ra̱cuíj yoꞌ man yuvii̱ a̱ man chugua̱nj. Cheꞌé dan quinavij tucuáán nga̱ yoꞌ, quiꞌyaj Diose̱ na̱nj ado̱nj. 19 ꞌO̱ se taj va̱j a̱ doj rasu̱u̱n cunuu sa̱ꞌ quiꞌyaj se‑tucua̱nj Moisés maꞌ. Dan me se navij tucuáán nga̱, ne̱ yoꞌó tucuáán sa̱ꞌ naca̱ nocoꞌ níꞌ cuano̱, ne̱ guun ya̱ rá níꞌ se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ, quiꞌya̱j tucuáán naca̱ yoꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se cheꞌé tucuáán naca̱ yoꞌ quiꞌyaj caꞌve̱e cuchi̱ꞌ maꞌa̱n níꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj.

20-21 Ne̱ xa̱ꞌ nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Leví, tza̱j ne̱ taj raa̱ a̱ ꞌó rasu̱u̱n cutaꞌ Diose̱ ga̱a cuneꞌ Diose̱ man nij soꞌ a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ Jesucristó me se vaa se cutaꞌ Diose̱ raa̱ ga̱a cuneꞌ Diose̱ man soꞌ ado̱nj. Dan me se danj Diose̱ taj: “Cutaꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ raa̱ maꞌa̱n soꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ nanica̱j se‑na̱na̱ soꞌ, quiꞌya̱j soꞌ maꞌ. Dan me se cataj soꞌ se vaa xrej guún so̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a”, taj danj Diose̱ a. Ne̱ cheꞌé se cutaꞌ Diose̱ raa̱ maꞌa̱n soꞌ roꞌ, 22 cheꞌé dan neꞌen ya̱ níꞌ se vaa sa̱ꞌ doj vaa tucuáán noco̱ꞌ níꞌ sese si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me níꞌ, ne̱ sa̱ꞌ doj quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé níꞌ ado̱nj. 23 Ne̱ nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Leví roꞌ, yuvii̱ cavi̱ꞌ vaa güii me nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan a̱ ꞌó nij soꞌ se̱ cayáán gu̱un xrej nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj maꞌ. Cheꞌé dan a̱j cayáán queꞌe̱e̱ nij soꞌ a. 24 Tza̱j ne̱ Jesucristó me se daj chiha̱a̱ míj se̱ caviꞌ soꞌ maꞌ. Cheꞌé dan o̱rúnꞌ soꞌ me xrej quiꞌya̱j suun rihaan Diose̱ cheꞌé níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. Se̱ gaa yoꞌó xrej rihaan soꞌ maꞌ. 25 Dan me se yoꞌo̱ vaa iꞌna̱ꞌ soꞌ, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. Cheꞌé dan nu̱ꞌ níꞌ si̱j cuchiꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé soꞌ me se gu̱un nucua̱j soꞌ ti̱nanii soꞌ man níꞌ rihaan sayuun nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj.

26 Dan me se vaa cheꞌé ndoꞌo guun soꞌ xrej ata̱ suun noco̱o doj cheꞌé níꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se síí gue̱e̱ ya̱ me soꞌ, ne̱ taj va̱j a̱ doj cacunꞌ tumé soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se síí sa̱ꞌ ina̱nj nimán me soꞌ, ne̱ ga̱nꞌ uxrá yáán soꞌ ga̱ níꞌ si̱j tumé cacunꞌ na̱nj ado̱nj. Dan me se xta̱ꞌ doj yáán soꞌ rihaan nu̱ꞌ rej xta̱ꞌ ei. 27 Ne̱ nij xrej ata̱ suun noco̱o doj ma̱n rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, ꞌo̱ ꞌo̱ güii nó xcúún nij soꞌ caxri̱i̱ yaꞌan nij soꞌ xcuu rihaan Diose̱ cheꞌé cacunꞌ tumé maꞌa̱n nij soꞌ asino ya̱a̱n, ga̱a ne̱ caxri̱i̱ yaꞌan uún nij soꞌ xcuu rihaan Diose̱ cheꞌé cacunꞌ tumé nij yuvii̱ na̱nj chugua̱nj. Tza̱j ne̱ Jesucristó me se ne nó xcúún soꞌ quiꞌya̱j soꞌ da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se xa̱ꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ caꞌnéé nimán maꞌa̱n soꞌ cavi̱ꞌ soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ na̱nj ado̱nj. Taj cheꞌé cavi̱ꞌ uún soꞌ cheꞌé níꞌ maꞌ. 28 Ne̱ se‑tucua̱nj Moisés taj se vaa cune̱ꞌ yuvii̱ man na̱nj yuvii̱ ca̱yáán nij yuvii̱ xrej, ne̱ cheꞌé dan na̱nj síí tumé cacunꞌ me nij xrej yoꞌ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ quinavij tucuáán nga̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ cutaꞌ Diose̱ raa̱ maꞌa̱n Diose̱, ne̱ cuneꞌ Diose̱ man taꞌníí Diose̱, ne̱ síí sa̱ꞌ ina̱nj me soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj.

8

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa sa̱ꞌ doj vaa se‑tucua̱nj Jesucristó rihaan se‑tucua̱nj Moisés a

1 Dan me se nihánj me nana̱ noco̱o doj rihaan taranꞌ nij nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj nihánj, ne̱ nana̱ nihánj taj se vaa sa̱ꞌ ina̱nj vaa Jesucristó síí guun xrej ata̱ suun noco̱o doj xrej ꞌyaj suun rihaan Diose̱ cheꞌé níꞌ ei. Ne̱ rej xta̱ꞌ yáán soꞌ rej nuva̱ꞌ Diose̱, 2 ne̱ ꞌyaj suun soꞌ rihaan Diose̱ rá veꞌ ne̱ rej xta̱ꞌ, ne̱ nuveé ꞌo̱ veꞌ cuneꞌ yuvii̱ u̱u̱n me veꞌ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se veꞌ cuneꞌ maꞌa̱n síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me veꞌ yoꞌ ado̱nj. 3 ꞌO̱ se nij xrej ata̱ suun noco̱o doj ma̱n rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, no̱ xcúún nij soꞌ rque̱ nij soꞌ rasu̱u̱n do̱ꞌ, xcuu caca̱a̱ do̱ꞌ, rihaan Diose̱ ado̱nj. Cheꞌé dan me nij soꞌ xrej ei. Cheꞌé dan no̱ xcúún Jesucristó rque̱ uún soꞌ yoꞌo̱ rasu̱u̱n rihaan Diose̱ ei. 4 Dan me se nuveé xre̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me Jesucristó maꞌ. ꞌO̱ se sese si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me Jesucristó, ne̱ taj cheꞌé gu̱un soꞌ xrej maꞌ. Ma̱a̱n se rihaan chumii̱ nihánj ma̱n xrej rqué rasu̱u̱n rihaan Diose̱ nda̱a vaa taj Moisés na̱nj ei. 5 Ne̱ nij xrej ma̱n rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, ne ꞌyaj suun nij soꞌ ga̱ maꞌa̱n nij rasu̱u̱n ma̱n rej xta̱ꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se ase vaa se tinangaꞌ u̱u̱n do̱ꞌ, ase vaa se‑ca̱chu̱nꞌ nij rasu̱u̱n ma̱n rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, vaa suun ꞌyaj suun nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Cheꞌé dan me asi̱j caꞌneꞌ Diose̱ suun rihaan síí cuꞌna̱j Moisés cune̱ꞌ soꞌ veꞌ mantá xi̱j veꞌ naꞌvi̱j nij yuvii̱ israelitá rihaan Diose̱, ne̱ nagoꞌ soꞌ chrej rihaan Moisés da̱j quiꞌya̱j soꞌ, cataj soꞌ:

―Xca̱j so̱ꞌ cuentá se vaa ase vaa veꞌ tihaán ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ raa̱ quij roꞌ, da̱nj ga̱a̱ gue̱e̱ veꞌ cune̱ꞌ so̱ꞌ á ―taj Diose̱ rihaan Moisés a.

6 Tza̱j ne̱ cuano̱ roꞌ, sa̱ꞌ doj vaa tucuáán noco̱ꞌ níꞌ ga̱a ꞌyaj suun níꞌ rihaan Diose̱ a. ꞌO̱ se sa̱ꞌ uxrá doj vaa síí tucuꞌyón rihaan níꞌ da̱j quiꞌya̱j níꞌ ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ ga̱a cuneꞌ Diose̱ man soꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ se vaa sa̱ꞌ doj quiꞌya̱j Diose̱ ga̱ níꞌ rihaan nij síí cumán ga̱a naá a. 7 ꞌO̱ se sese ina̱nj sa̱ꞌ uxrá vaa nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan Moisés, ne̱ taj cheꞌé cata̱j xnaꞌanj Diose̱ yoꞌó nana̱ cheꞌé níꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ cataj Diose̱ se vaa caꞌmi̱i̱ Diose̱ yoꞌó nana̱ ei. 8 Dan me se cutaꞌ Diose̱ cacunꞌ xráá nij síí ma̱n ga̱a naá, cataj Diose̱ se vaa vaa yoꞌó nana̱ cachiin uún rihaan nij soꞌ, cataj Diose̱:

―Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ꞌnaꞌ güii, ―taj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ― ne̱ cata̱j xnaꞌanj naca̱ ꞌu̱nj rihaan nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Israel do̱ꞌ, rihaan nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Judá do̱ꞌ, da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ rihanj á. 9 Ne̱ ino̱ doj ga̱a̱ nana̱ naca̱ yoꞌ ga̱ nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan xi̱i nij soꞌ si̱j cumán ga̱a naá, ga̱a quitaꞌaa ꞌu̱nj raꞌa nij soꞌ, ne̱ quirii ꞌu̱nj man nij soꞌ Egiptó a. Tza̱j ne̱ tanáj xco̱ nij soꞌ nana̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ naꞌnéj raꞌa nij soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a―. 10 Dan me se ino̱ doj ga̱a̱ nana̱ naca̱ yoꞌ nana̱ tu̱cuꞌyonj rihaan nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Israel asa̱ꞌ quisíj güii yoꞌ ado̱nj ―taj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a―. ꞌO̱ se caꞌne̱j ꞌu̱nj se‑na̱na̱j nimán nij soꞌ, ne̱ queneꞌe̱n maꞌa̱n nij soꞌ da̱j me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j nij soꞌ ado̱nj. Ne̱ guún ꞌu̱nj Diose̱ canoco̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ gu̱un nij soꞌ yuvii̱ cu̱tumé ꞌu̱nj ado̱nj. 11 Ne̱ se̱ tucuꞌyón nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ do̱ꞌ, rihaan tinúú nij soꞌ do̱ꞌ, da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ manj a̱ maꞌ. Se̱ cataj nij soꞌ: “Xca̱j so̱ꞌ cuentá cheꞌé Diose̱ vi̱j”, se̱ cataj nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se queneꞌe̱n cunuda̱nj nij soꞌ manj na̱nj ado̱nj. Dan me se queneꞌe̱n síí cuni̱j do̱ꞌ, queneꞌe̱n síí chij doj do̱ꞌ, manj na̱nj ado̱nj. Queneꞌe̱n cunuda̱nj nij soꞌ manj, 12 cheꞌé se cunu̱u ꞌe̱e̱ raj man nij soꞌ, ne̱ se̱ quiꞌyáj sayuun man nij soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé nij soꞌ a̱ maꞌ. Quinavi̱j cacunꞌ ta̱j xráá nij soꞌ, qui̱ꞌyáj na̱nj ado̱nj ―taj Diose̱ a.

13 Veé da̱nj caꞌmii Diose̱ cheꞌé nana̱ naca̱ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa guun nga̱ nana̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Moisés, ne̱ cheꞌé dan taj se uun se‑na̱na̱ Moisés yoꞌ a̱ maꞌ. Nichru̱nꞌ navi̱j nana̱ nga̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj.

9

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa cunuu sa̱ꞌ nee̱ man nij yuvii̱ israelitá rihaan Diose̱ quiꞌyaj ton man xcuu roꞌ, da̱nj vaa cunuu sa̱ꞌ nimán níꞌ rihaan Diose̱, quiꞌyaj ton man Jesucristó a

1 Dan me se ga̱a caꞌmii Diose̱ rihaan Moisés asino ya̱a̱n, ne̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ da̱j quiꞌya̱j nij yuvii̱ israelitá ga̱a naꞌvíj nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ da̱j ga̱a̱ veꞌ gue̱e̱ cune̱ꞌ nij yuvii̱ israelitá rihaan chumii̱ nihánj a. 2 Dan me se cuneꞌ nij yuvii̱ israelitá veꞌ ne̱ rihaan tuviꞌ veꞌ, ne̱ rá veꞌ yoꞌ roꞌ, nuû agaꞌ ta̱j agaꞌ yaꞌan do̱ꞌ, chruun mesá cutaꞌ nii rachrúún rihaan Diose̱ do̱ꞌ, ne̱ veꞌ cuꞌna̱j rej gue̱e̱ me veꞌ yoꞌ a. 3 Ne̱ vaa yoꞌo̱ yatzíj cortiná canocoꞌ rej xco̱ rej gue̱e̱ yoꞌ, ne̱ rej xco̱ yatzíj cortiná yoꞌ ne yoꞌó veꞌ cuꞌna̱j rej gue̱e̱ doj a. 4 Ne̱ rá veꞌ rej gue̱e̱ doj yoꞌ nicunꞌ agaꞌ oró míí, ne̱ agaꞌ cacaa squíí rihaan Diose̱ me agaꞌ oró míí tuꞌve̱e̱ ndoꞌo yoꞌ a. Ne̱ vaa se‑chru̱nj Diose̱ chrúún gue̱e̱, ne̱ chrúún quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Moisés ga̱a caꞌmii Diose̱ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan soꞌ me yoꞌ a. Ne̱ nu̱ꞌ xráá chrúún yoꞌ nó agaꞌ oró míí a. Ne̱ rque chrúún yoꞌ roꞌ, nuû xruj oró, ne̱ rque xruj oró cunuû se chá cuꞌna̱j maná a. Ne̱ xꞌnúú xruj oró yoꞌ roꞌ, naj xrúún síí cuꞌna̱j Aarón chruun vará, ne̱ chruun xraꞌ maꞌa̱n coj rihaan me yoꞌ, ne̱ xꞌnúú chruun vará yoꞌ roꞌ, naj yahij no̱ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ guun rá Diose̱ cuno̱ nij síí israelitá a. 5 Ne̱ xráá chrúún gue̱e̱ yoꞌ roꞌ, táá vi̱j agaꞌ, ne̱ ase vaa se‑mo̱zó Diose̱ roꞌ, da̱nj vaa curuviꞌ ro̱j agaꞌ yoꞌ, ne̱ querubines cuꞌna̱j ro̱j agaꞌ yoꞌ a. Dan me se táá ro̱j agaꞌ yoꞌ cheꞌé Diose̱, ne̱ caráán xcóó ro̱j yoꞌ man chrúún gue̱e̱ yoꞌ, ne̱ rej xráá chrúún gue̱e̱ yoꞌ roꞌ, me rej tinavij Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ a. Tza̱j ne̱ se̱ nataj doj cheꞌé rasu̱u̱n yoꞌ cuano̱ a̱ mei.

6 Dan me se nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n yoꞌ mán rque ro̱j veꞌ yoꞌ a. Ne̱ daj a̱ güii atúj nij xrej rá veꞌ rej gue̱e̱ yoꞌ, ꞌyaj suun nij xrej rihaan Diose̱ cheꞌé nij yuvii̱ a. 7 Tza̱j ne̱ rque ꞌó veꞌ rej gue̱e̱ doj yoꞌ roꞌ, o̱rúnꞌ güii rque ꞌo̱ yoꞌ atúj xrej ata̱ suun noco̱o doj rá veꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ dan me se rej gue̱e̱ doj yoꞌ me se ina̱nj ton nica̱j xrej atúj xrej rej yoꞌ ado̱nj. Ne̱ ton yoꞌ me se yoꞌ me ton cheꞌé cacunꞌ tumé maꞌa̱n xrej do̱ꞌ, cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj nij yuvii̱ ga̱a ne xca̱j nij yuvii̱ cuentá se vaa cacunꞌ me se vaa quiꞌyaj nij soꞌ do̱ꞌ ado̱nj. 8 Ina̱nj da̱nj vaa tucuáán tihaa̱n Nimán Diose̱ a. Dan me se yoꞌo̱ ne veꞌ cuꞌna̱j rej gue̱e̱ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan ne nó xcúún yuvii̱ catu̱u̱ yuvii̱ rej gue̱e̱ doj yoꞌ maꞌ. 9 Ne̱ ase vaa rej gue̱e̱ roꞌ, vaa yoꞌ ya̱j ado̱nj. Dan me se se̱ cunuu sa̱ꞌ ina̱nj yuvii̱ rihaan Diose̱ quiꞌya̱j rej gue̱e̱ yoꞌ maꞌ. Ne̱ yoꞌ ya̱j me se rqué yuvii̱ rasu̱u̱n do̱ꞌ, xcuu caca̱a̱ do̱ꞌ, rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ taj se quiꞌyáꞌ cunuu sa̱ꞌ ina̱nj nimán yuvii̱ rihaan Diose̱ quiꞌyaj rasu̱u̱n yoꞌ a̱ maꞌ. 10 Ma̱a̱n se ase vaa tucuáán noco̱ꞌ yuvii̱ cheꞌé se chá yuvii̱ do̱ꞌ, cheꞌé se ꞌo yuvii̱ do̱ꞌ, cheꞌé da̱j ꞌyaj yuvii̱ naꞌyaꞌ yuvii̱ do̱ꞌ, vaa tucuáán cheꞌé rasu̱u̱n rque̱ yuvii̱ rihaan Diose̱ na̱nj á. Dan me se tucuáán noco̱ꞌ yuvii̱ ma̱n ya̱j me tucuáán yoꞌ, ne̱ taj xnaꞌanj nana̱ yoꞌ rihaan yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ nee̱ man yuvii̱ rihaan Diose̱ ado̱nj. Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ quisíj nariꞌ yuvii̱ tucuáán naca̱ cuchruj Diose̱, ga̱a ne̱ ino̱ uxrá quiꞌya̱j nij yuvii̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ Diose̱ ei.

11 Dan me se guun Jesucristó xrej ata̱ suun noco̱o doj, ne̱ cavii sa̱ꞌ uxrá níꞌ, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ ꞌyaj suun soꞌ yoꞌó rej gue̱e̱, tza̱j ne̱ nuveé ve̱ꞌ cuneꞌ yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj me yoꞌó rej gue̱e̱ yoꞌ maꞌ. 12 Ne̱ o̱rúnꞌ u̱u̱n catúj soꞌ rá rej gue̱e̱ yoꞌ, ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ navij cacunꞌ tumé níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, quiꞌyaj soꞌ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ nuveé na̱nj ton man tana do̱ꞌ, ton man scúj leꞌe̱j do̱ꞌ, me nica̱j soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se ton man maꞌa̱n ya̱ soꞌ nica̱j soꞌ ga̱a catúj soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ quiꞌyaj canaán ya̱ soꞌ na̱nj ado̱nj. 13 Dan me se sese ton man tana do̱ꞌ, ton man scúj toró do̱ꞌ, yaj man nij scúj vacá cacaa do̱ꞌ, tama̱nꞌ xrej man nij yuvii̱, ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ nee̱ man nij yuvii̱ yoꞌ rihaan Diose̱, 14 ga̱a ne̱ táá a̱ ton man Jesucristó, ne̱ sa̱ꞌ doj vaa yoꞌ rihaan nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n yoꞌ na̱nj chugua̱nj. Dan me se taj a̱ doj cacunꞌ tumé Jesucristó maꞌ. ꞌO̱ se cayáán Nimán Diose̱ ga̱ soꞌ, ne̱ cheꞌé dan rqué soꞌ man maꞌa̱n soꞌ rihaan Diose̱ chugua̱nj. Cheꞌé dan me doj a̱ cunu̱u sa̱ꞌ nimán níꞌ, quiꞌya̱j ton man Jesucristó, ne̱ quinavi̱j cacunꞌ tumé níꞌ cheꞌé se chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj níꞌ asi̱j rque̱ doj a. ꞌO̱ se daj chiha̱a̱ míj se̱ cavii sa̱ꞌ níꞌ, quiꞌya̱j maꞌa̱n níꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se cavi̱ꞌ u̱u̱n níꞌ, quiꞌya̱j maꞌa̱n níꞌ na̱nj ei. Tana̱nj uún, ne̱ taj cheꞌé quiꞌya̱j níꞌ se vaa ꞌyaj níꞌ nu̱ꞌ ꞌnaꞌ mei. Ma̱a̱n se ya̱j roꞌ, quiꞌya̱j níꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n rej rihaan níꞌ, ne̱ canoco̱ꞌ ina̱nj níꞌ man Diose̱ síí vaa iꞌna̱ꞌ ya̱j ei.

15 Dan me se Jesucristó me se caviꞌ soꞌ cheꞌé rej queneꞌen soꞌ se vaa ne gu̱un nucua̱j yuvii̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ nu̱ꞌ tucuáán cataj xnaꞌanj Diose̱ asino ya̱a̱n rihaan síí cuꞌna̱j Moisés chugua̱nj. Cheꞌé dan Jesucristó me síí narqué tucuáán naca̱ cheꞌé níꞌ, cataj xnaꞌanj soꞌ nana̱ naca̱ rihaan níꞌ da̱j quiꞌya̱j níꞌ, cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ a. Cheꞌé dan níꞌ si̱j canacúún Diose̱ man roꞌ, naca̱j níꞌ nu̱ꞌ se sa̱ꞌ cataj xnaꞌanj Diose̱ se vaa rque̱ soꞌ rihaan níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. 16 Dan me se sese vaa siꞌyaj yoꞌo̱ soꞌ rasu̱u̱n gu̱un siꞌya̱j yoꞌó yuvii̱, ne̱ asa̱ꞌ caviꞌ soꞌ, ne̱ asino ya̱a̱n cavi̱ꞌ soꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un ya̱ rá yuvii̱ se vaa caviꞌ soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e gu̱un rasu̱u̱n yoꞌ siꞌyaj yoꞌó yuvii̱ yoꞌ ado̱nj. 17 ꞌO̱ se asa̱ꞌ quisíj caviꞌ yoꞌo̱ soꞌ, ga̱a ne̱ quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ cheꞌé siꞌyaj soꞌ ei. Tza̱j ne̱ se̱ guun qui̱taꞌaa yuvii̱ siꞌyaj yoꞌo̱ soꞌ sese ataa cavi̱ꞌ soꞌ mei. 18 Cheꞌé dan ga̱a cataj xnaꞌanj Diose̱ asino ya̱a̱n rihaan síí cuꞌna̱j Moisés da̱j quiꞌya̱j nij yuvii̱ israelitá cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ vaa xcuu caviꞌ cheꞌé nana̱ yoꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱, ne̱ dan me se cheꞌé ton cayanj man xcuu yoꞌ roꞌ, cheꞌé dan quisíj ya̱ nu̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ cheꞌé nij yuvii̱ yoꞌ ado̱nj. 19 Dan me se ga̱a quisíj cataj xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Moisés rihaan nij yuvii̱ nu̱ꞌ nana̱ me rá Diose̱ cuno̱ nij yuvii̱, ga̱a ne̱ nica̱j soꞌ ton man scúj leꞌe̱j nica̱j soꞌ na nica̱j soꞌ cachij matzinj cachij mare̱e nica̱j soꞌ coj cuꞌna̱j hisopo nica̱j soꞌ, ga̱a ne̱ tamanꞌ soꞌ ton yoꞌ rihaan yanj no̱ se‑na̱na̱ Diose̱ do̱ꞌ, rihaan taranꞌ nij yuvii̱ do̱ꞌ ado̱nj. 20 Ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan nij yuvii̱ a:

―Cheꞌé ton nihánj quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ nij nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ da̱j quiꞌya̱j níꞌ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj ―taj Moisés rihaan nij yuvii̱ a.

21 Ga̱a ne̱ tamanꞌ uún soꞌ ton yoꞌ rihaan veꞌ mantá gue̱e̱ do̱ꞌ, rihaan nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n rásuun nij xrej ga̱a naꞌvíj nij xrej rihaan Diose̱ do̱ꞌ a. 22 Dan me se ina̱nj ton me se vaa achiin cheꞌé rej nahu̱un sa̱ꞌ queꞌe̱e̱ uxrá rasu̱u̱n rihaan Diose̱, taj se‑tucua̱nj Moisés a. Ne̱ sese nuviꞌ ton, ne̱ se̱ caráj xꞌnaa Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ cacunꞌ tumé yuvii̱ maꞌ.

23 Dan me se xa̱ꞌ nij rasu̱u̱n tamanꞌ Moisés ton rihaan, tza̱j ne̱ ase vaa nij rasu̱u̱n ma̱n rej xta̱ꞌ rej nicu̱nꞌ Diose̱ vaa nij rasu̱u̱n yoꞌ, ne̱ achiin ton cheꞌé rej cunu̱u sa̱ꞌ nij rasu̱u̱n yoꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan aviꞌ xcuu, ꞌyaj Moisés chugua̱nj. Tza̱j ne̱ sa̱ꞌ uxrá doj vaa maꞌa̱n nij rasu̱u̱n ma̱n rej xta̱ꞌ rihaan nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cheꞌé dan achiin se sa̱ꞌ doj rihaan ton man xcuu yan cunu̱u sa̱ꞌ nij rasu̱u̱n ma̱n rej xta̱ꞌ rej catu̱u̱ níꞌ rihaan Diose̱ ei. 24 Dan me se maꞌa̱n Jesucristó me síí rqué ton man maꞌa̱n soꞌ, cheꞌé rej cunu̱u sa̱ꞌ nij rasu̱u̱n ma̱n rej xta̱ꞌ cheꞌé níꞌ ei. ꞌO̱ se nuveé re̱j gue̱e̱ nu̱u̱ rá veꞌ cuneꞌ maꞌa̱n yuvii̱ me rej catúj Jesucristó maꞌ. ꞌO̱ se rej gue̱e̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, ase vaa rej nicu̱nꞌ maꞌa̱n Diose̱ rej xta̱ꞌ vaa yoꞌ, tza̱j ne̱ nuveé ya̱ ya̱ rej nicu̱nꞌ Diose̱ me yoꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ ya̱j me se catúj maꞌa̱n Jesucristó rej xta̱ꞌ yoꞌ, ne̱ cuano̱ nicunꞌ soꞌ rihaan maꞌa̱n Diose̱, ne̱ achíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé níꞌ ado̱nj. 25 Tza̱j ne̱ se̱ quiꞌyaj soꞌ nda̱a vaa ꞌyaj nij xrej ata̱ suun noco̱o doj ma̱n rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. Nij xrej me se nica̱j nij xrej ton man xcuu atúj nij xrej rá rej gue̱e̱ doj yoꞌ daj a̱ yoꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ ne cachi̱in niga̱nj rque̱ Jesucristó ton man maꞌa̱n soꞌ rihaan Diose̱ man ado̱nj. 26 ꞌO̱ se sese vaa cheꞌé quiꞌya̱j soꞌ da̱nj, ne̱ no̱ xcúún soꞌ queꞌe̱e̱ ndoꞌo quira̱nꞌ soꞌ sayuun asi̱j ga̱a quiꞌyaj Diose̱ chumii̱ nihánj nda̱a cuano̱ ado̱nj. Tza̱j ne̱ ya̱j roꞌ, nichru̱nꞌ quinavi̱j chumii̱ nihánj, ne̱ nda̱a ya̱j caꞌnaꞌ Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ o̱rúnꞌ u̱u̱n caviꞌ soꞌ cheꞌé níꞌ, ne̱ navij nu̱ꞌ cacunꞌ tumé níꞌ na̱nj ado̱nj.

27 Dan me se neꞌen níꞌ da̱j quira̱nꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ dan me se neꞌen níꞌ se vaa o̱rúnꞌ u̱u̱n cavi̱ꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ, ga̱a ne̱ canicu̱nꞌ níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé níꞌ na̱nj ado̱nj. 28 Ne̱ dan me se cheꞌé se o̱rúnꞌ u̱u̱n caviꞌ Jesucristó, ne̱ tinavij soꞌ cacunꞌ tumé queꞌe̱e̱ yuvii̱ roꞌ, vaa güii caꞌna̱ꞌ uún soꞌ rihaan chumii̱ nihánj ei. Tza̱j ne̱ nuveé cheꞌe̱ rej cavi̱ꞌ uún soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé yuvii̱ me caꞌna̱ꞌ soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se caꞌna̱ꞌ soꞌ, ne̱ níꞌ si̱j naꞌvi̱j ndoꞌo man soꞌ roꞌ, cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱, quiꞌya̱j soꞌ ado̱nj.

10

1 ꞌO̱ se ase vaa nij se sa̱ꞌ queneꞌe̱n níꞌ rej xra̱j vaa se‑tucua̱nj Moisés, tza̱j ne̱ nuveé maꞌa̱n nij se sa̱ꞌ yoꞌ me tucuáán yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ticaviꞌ nii man xcuu, ne̱ rqué nii xcuu yoꞌ rihaan Diose̱, ne̱ ina̱nj da̱nj ꞌyaj nii ꞌo̱ yoꞌ ꞌo̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj. Dan me se taj güii yoꞌo̱ cunu̱u sa̱ꞌ ya̱ nij síí rqué rasu̱u̱n yoꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. 2 Dan me se xꞌnéj cacunꞌ xráá nij síí rqué xcuu rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ queneꞌe̱n uún nij soꞌ se vaa vaa doj cacunꞌ tumé uún nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan se̱ caꞌneꞌ rá nij soꞌ ga̱ suun rqué xcuu cavi̱ꞌ rihaan Diose̱ a̱ maꞌ. 3 Dan me se cheꞌé xcuu caviꞌ rqué nij soꞌ rihaan Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan ꞌo̱ yoꞌ ꞌo̱ yoꞌ me se ne quiniꞌyo̱n nij soꞌ se vaa si̱j tumé ya̱ cacunꞌ me nij soꞌ a̱ man ado̱nj. 4 ꞌO̱ se taj se qui̱ꞌyáꞌ quinavi̱j cacunꞌ tumé yuvii̱ quiꞌya̱j ton man scúj toró do̱ꞌ, ton man tana do̱ꞌ a̱ maꞌ. 5 Cheꞌé dan caꞌnaꞌ Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ caꞌmii soꞌ rihaan Diose̱, cataj soꞌ:

―Taj se uun xcuu rque̱ nij yuvii̱ cavi̱ꞌ rihaan so̱ꞌ a̱ maꞌ. Taj se uun nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n rque̱ yuvii̱ rihaan so̱ꞌ a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ nee̱ manj roꞌ, vaa se uun rihaan so̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan quiꞌyáá so̱ꞌ nee̱ manj ado̱nj. 6 Dan me se ne niha̱ꞌ rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ xcuu acaa cheꞌé cacunꞌ maꞌ. 7 Dan me se cataj ꞌu̱nj: “Veé ꞌu̱nj nicunꞌ rihaan so̱ꞌ ꞌnaꞌ. Rihaan dáán so̱ꞌ yanj libró nó nana̱ aꞌmii cheꞌé ꞌu̱nj, se vaa qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj nu̱ꞌ se vaa me rá so̱ꞌ qui̱ꞌyáj, Ata̱j”, taj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ a ―taj nana̱ caꞌmii Jesucristó rihaan Diose̱ nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a.

8 Dan me se cataj soꞌ se vaa xcuu rqué yuvii̱ rihaan Diose̱ do̱ꞌ, ꞌnúú rqué yuvii̱ rihaan Diose̱ do̱ꞌ, xcuu acaa do̱ꞌ, xcuu aviꞌ cheꞌé cacunꞌ do̱ꞌ, ne achiin rihaan Diose̱ maꞌ. Ne̱ ne niha̱ꞌ rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ rasu̱u̱n yoꞌ a̱ man ado̱nj. Ne̱ na̱nj rasu̱u̱n yoꞌ me se rqué nij síí noco̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés rihaan Diose̱ na̱nj ado̱nj.

9 Ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ a:

―Veé ꞌu̱nj nicunꞌ rihaan so̱ꞌ, ꞌnaꞌ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj nu̱ꞌ se vaa me rá so̱ꞌ qui̱ꞌyáj á ―taj uún soꞌ a.

Veé dan me tinavij soꞌ tucuáán nga̱ yoꞌ, ne̱ vaa tucuáán naca̱ cuchruj soꞌ canoco̱ꞌ níꞌ a. 10 Ne̱ cheꞌé se yu̱u̱n cheꞌe̱ nagoꞌ Jesucristó man maꞌa̱n soꞌ rihaan Diose̱ nda̱a vaa guun rá Diose̱ quiꞌya̱j soꞌ roꞌ, cheꞌé dan a̱j cunuu sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj.

11 Ne̱ xa̱ꞌ taranꞌ nij xrej, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ nicunꞌ nij soꞌ ꞌyaj suun nij soꞌ rihaan Diose̱ daj a̱ güii, ne̱ na̱nj xcuu do̱ꞌ, ꞌnúú do̱ꞌ, rqué nij soꞌ rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ taj se qui̱ꞌyáꞌ xꞌne̱e̱ cacunꞌ xráá yuvii̱ quiꞌya̱j rasu̱u̱n yoꞌ maꞌ. 12 Tza̱j ne̱ Jesucristó me se o̱rúnꞌ u̱u̱n caꞌvej soꞌ cavi̱ꞌ soꞌ cheꞌé nij yuvii̱, ne̱ yu̱u̱n caviꞌ soꞌ cheꞌé nu̱ꞌ cacunꞌ ata̱ nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj. Dan me se rqué maꞌa̱n soꞌ man soꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé nu̱ꞌ cacunꞌ tumé yuvii̱, ga̱a ne̱ caꞌanj ca̱yáán soꞌ xꞌnúú Diose̱ rej nuva̱ꞌ Diose̱ ei. 13 Ne̱ cuano̱ nihánj me se naꞌvi̱j u̱u̱n Jesucristó nda̱a se quiꞌya̱j canaán Diose̱ rihaan taranꞌ nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesucristó, ga̱a ne̱ quiri̱i̱ taꞌngaꞌ Jesucristó rihaan taranꞌ nij soꞌ ado̱nj. 14 ꞌO̱ se o̱rúnꞌ u̱u̱n nagoꞌ soꞌ man maꞌa̱n soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan yoꞌo̱ cunu̱u sa̱ꞌ nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. 15 Ne̱ maꞌa̱n Nimán Diose̱ taj xnaꞌanj uún rihaan níꞌ da̱j quira̱nꞌ níꞌ ei. Asino ya̱a̱n cataj soꞌ:

16 ―Dan me se ino̱ doj ga̱a̱ nana̱ naca̱ yoꞌ nana̱ tu̱cuꞌyón ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ asa̱ꞌ quisíj güii yoꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se caꞌne̱j ꞌu̱nj xrej ꞌu̱nj nimán nij soꞌ, ne̱ cachro̱n ꞌu̱nj letrá nana̱ yoꞌ cúú raa̱ nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ queneꞌe̱n maꞌa̱n nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ ado̱nj ―taj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a.

17 Ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ:

―Ne̱ güe̱j nu̱ꞌ cacunꞌ tumé nij soꞌ xráá nij soꞌ, qui̱ꞌyáj á ―taj uún Nimán Diose̱ a.

18 Ne̱ cheꞌé se a̱j caráj xꞌnaa Diose̱ cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ roꞌ, cheꞌé dan caꞌneꞌ rá níꞌ ga̱ suun rqué rasu̱u̱n rihaan Diose̱ cheꞌé cacunꞌ na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún níꞌ canoco̱ꞌ raan níꞌ man Diose̱ a

19 Dan me se cheꞌé se cayanj ton man Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan taj cheꞌé cuchuꞌvi̱ꞌ níꞌ catu̱u̱ níꞌ rá rej gue̱e̱ xta̱ꞌ a̱ maꞌ. Dan me se taj cheꞌé cuchuꞌvi̱ꞌ níꞌ canicu̱nꞌ níꞌ rihaan maꞌa̱n Diose̱, man tinu̱j, man nocoj. 20 ꞌO̱ se caviꞌ nee̱ man Jesucristó, ne̱ ina̱nj da̱nj caꞌnúj soꞌ chrej naca̱ rihaan níꞌ catu̱u̱ níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ na̱nj ado̱nj. 21 Ne̱ xrej sa̱ꞌ uxrá me uún Jesucristó cheꞌé níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ na̱nj ei. 22 Cheꞌé dan no̱ xcúún níꞌ cuchi̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé se amán rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ man Jesucristó, cheꞌé dan gu̱un ya̱ uxrá rá níꞌ se vaa caꞌve̱e canoco̱ꞌ sa̱ꞌ níꞌ man Diose̱, ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n ga̱a̱ rá taranꞌ níꞌ ei. Dan me se ꞌo̱ cuya̱a̱n ga̱a̱ rá taranꞌ níꞌ, cheꞌé yan quisíj nanó rá níꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ, ne̱ cunuu sa̱ꞌ ya̱ nimán níꞌ, quiꞌyaj níꞌ, ga̱a canocoꞌ níꞌ man Jesucristó na̱nj chugua̱nj. Ne̱ cataꞌ ne níꞌ rque na sa̱ꞌ, ne̱ cunuu sa̱ꞌ ya̱ nee̱ man níꞌ na̱nj ado̱nj.

23 Ne̱ yoꞌo̱ cuchuma̱n rá níꞌ se vaa ya̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ, ne̱ se̱ guun vi̱j rá níꞌ daj chiha̱a̱ míj mei. ꞌO̱ se vaa cheꞌé ga̱a̱ nucua̱j rá níꞌ man síí cataj se vaa sa̱ꞌ quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé níꞌ á. 24 Ne̱ xca̱j níꞌ cuentá cheꞌé tinúú níꞌ da̱j quiꞌya̱j níꞌ ne̱ sa̱ꞌ doj cunu̱u ꞌe̱e̱ rá nij tinúú níꞌ man tuviꞌ soꞌ, ne̱ doj a̱ quiꞌya̱j suun nij tinúú níꞌ suun sa̱ꞌ cheꞌé Diose̱ a. 25 Ne̱ se̱ tanáj níꞌ tucuáán nuu chre̱ꞌ níꞌ ga̱ tinúú níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se vaa yuvii̱ ne nocoꞌ tucuáán yoꞌ, tza̱j ne̱ no̱ xcúún soj nago̱ꞌ soj chrej nucua̱j man tinúú soj ga̱a nuu chre̱ꞌ soj ei. Ne̱ ya̱j roꞌ, me se doj a̱ cunu̱u chre̱ꞌ soj, cheꞌé yan neꞌen soj se vaa nichru̱nꞌ quisi̱j güii caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj.

26 ꞌO̱ se sese a̱j canocoꞌ níꞌ nana̱ ya̱ nana̱ nariꞌ níꞌ, ga̱a ne̱ sese quiri̱i̱ nimán níꞌ quiꞌya̱j níꞌ cacunꞌ, ne̱ taj va̱j yoꞌó se vaa quiꞌya̱j níꞌ ga̱a ne̱ cara̱a̱ xꞌnaa Diose̱ uún cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ a̱ maꞌ. 27 Dan me se nique̱ níꞌ, ne̱ vaa güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé níꞌ, ne̱ ga̱a̱ yoꞌo̱ yaꞌan, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ uxrá rá yaꞌan yoꞌ cha̱ yaꞌan yoꞌ man nij síí ta̱j riꞌyunj man Diose̱ na̱nj ado̱nj. 28 Xa̱ꞌ nij síí noco̱ꞌ se‑tucua̱nj Moisés, tza̱j ne̱ sese ꞌyaj ꞌo̱ tuviꞌ nij soꞌ cacunꞌ, ne̱ sese vaa vi̱j vaꞌnu̱j síí queneꞌen se vaa ꞌyaj soꞌ cacunꞌ, ne̱ se̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá nii man soꞌ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se aviꞌ soꞌ cuaj, ꞌyaj nii na̱nj á. 29 Ne̱ nij uxrá doj ga̱a̱ sayuun quira̱nꞌ síí ta̱j riꞌyunj man maꞌa̱n taꞌníí Diose̱ ado̱nj. ꞌO̱ se ton man Jesucristó roꞌ, quiꞌyaj cunuu sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ ne̱ yoꞌo̱ canocoꞌ níꞌ chrej sa̱ꞌ cuchruj Diose̱ cheꞌé níꞌ ei. Tza̱j ne̱ taj yuꞌvee nó ton yoꞌ, rá nij síí tanáj xco̱ se‑na̱na̱ Jesucristó a̱ maꞌ. Ne̱ quij aꞌmii nij soꞌ rihaan Nimán Diose̱ síí quiꞌyaj ndoꞌo se lu̱j cheꞌé níꞌ ei. 30 ꞌO̱ se a̱j neꞌen níꞌ da̱j caꞌmii Diose̱, cataj Diose̱:

―ꞌU̱nj me síí no̱ xcúún quiꞌya̱j sayuun man yuvii̱ tumé cacunꞌ a. Ya̱ na̱ruꞌvee ꞌu̱nj nu̱ꞌ cheꞌé se vaa quiꞌyaj nij soꞌ rihaan chumii̱ na̱nj á ―taj Diose̱ a.

Ne̱ taj uún Diose̱:

―ꞌU̱nj si̱j ꞌni̱j raꞌa man soj roꞌ, caꞌne̱j cacunꞌ cheꞌé soj si̱j noco̱ꞌ manj ado̱nj ―taj uún Diose̱ a.

31 Dan me se cuchuꞌvi̱ꞌ ndoꞌo vaa me se vaa quira̱nꞌ nij síí tanáj raꞌa Diose̱ vaa iꞌna̱ꞌ ya̱ ado̱nj.

32 Dan me se cu̱nuû rá soj da̱j quiꞌyaj soj ga̱a guun cheꞌe̱ soj canocoꞌ soj man Jesucristó ei. Dan me se ga̱a guun cheꞌe̱ soj canocoꞌ soj man Jesucristó, ne̱ síí xcaj cuentá me soj, ne̱ guun nucua̱j soj quiranꞌ soj sayuun, ne̱ yoꞌo̱ raan canocoꞌ soj man Jesucristó chugua̱nj. 33 Ne̱ queneꞌen yuvii̱ da̱j si̱j me soj, ne̱ nachriꞌ nij yuvii̱ niꞌya̱j nij yuvii̱ man soj, ne̱ quiꞌyaj nij yuvii̱ sayuun man soj, ne̱ guun tuvi̱ꞌ soj ga̱ yoꞌó nij síí ranꞌ sayuun yoꞌ a. 34 ꞌO̱ se cunuu ꞌe̱e̱ rá soj man tinúú soj nij síí ꞌni̱j tagaꞌ, ne̱ guun niha̱ꞌ rá soj niꞌya̱j soj se vaa caꞌnéj yuvii̱ siꞌyaj soj cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soj a. ꞌO̱ se neꞌen soj se vaa sa̱ꞌ doj vaa siꞌyaj soj rasu̱u̱n nica̱j soj rej xta̱ꞌ, ne̱ rasu̱u̱n yoꞌ me se daj chiha̱a̱ míj se̱ quinavij rasu̱u̱n yoꞌ a̱ man ado̱nj. 35 Dan me se se̱ gaa cuchuꞌvi̱ꞌ soj canoco̱ꞌ soj man Jesucristó, ne̱ se̱ caꞌneꞌ rá soj maꞌ. Ne̱ ꞌo̱ veé da̱nj ga̱a̱ rá soj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. Cheꞌé yan aꞌnéé nucua̱j nimán soj roꞌ, vaa güii, ne̱ noco̱o ya̱ vaa rasu̱u̱n quiri̱ꞌ soj ei. 36 ꞌO̱ se vaa cheꞌé ga̱a̱ ina̱j nimán soj, ne̱ yoꞌo̱ quiꞌya̱j soj se vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj, ne̱ vaa güii naca̱j soj nu̱ꞌ se vaa cataj Diose̱ naca̱j soj chugua̱nj.

37 Dan me se danj Diose̱ taj se vaa nichru̱nꞌ caꞌna̱ꞌ síí caꞌna̱ꞌ, ne̱ se̱ guun ra̱a̱n soꞌ maꞌ. 38 Ne̱ síí sa̱ꞌ rihaan Diose̱ roꞌ, ma̱a̱n cheꞌé se amán rá soꞌ roꞌ, cheꞌé dan yoꞌo̱ ca̱yáán soꞌ ga̱ Diose̱ ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese ca̱nica̱j soꞌ rej xco̱ soꞌ, ne̱ se̱ gaa niha̱ꞌ rá Diose̱ queneꞌe̱n Diose̱ man soꞌ a̱ maꞌ, taj danj Diose̱ a.

39 Tza̱j ne̱ nuveé si̱j anica̱j rmaꞌa̱n rej xco̱ me níꞌ maꞌ. Cheꞌé dan se̱ quiriꞌ níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se si̱j nucua̱j rá man Diose̱ me níꞌ, ne̱ cheꞌé dan quinani̱i̱ nimán níꞌ rihaan sayuun ado̱nj.

11

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j ꞌyaj síí amán rá niꞌya̱j man Diose̱ a

1 Vaa se ne ruviꞌ niꞌya̱j yuvii̱, tza̱j ne̱ guun ya̱ rá níꞌ se vaa ya̱ vaa nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n yoꞌ ei. Tza̱j ne̱ o̱rúnꞌ níꞌ si̱j amán rá niꞌya̱j man Diose̱ me nij síí amán rá se vaa ya̱ vaa nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n yoꞌ chugua̱nj. 2 Ne̱ nij síí ma̱n ga̱a naá roꞌ, amán rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ Diose̱, ne̱ cheꞌé dan ga̱a naá cataj Diose̱ se vaa síí sa̱ꞌ me nij soꞌ ei.

3 Xa̱ꞌ maꞌa̱n níꞌ, tza̱j ne̱ cheꞌé se amán rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan xcaj níꞌ cuentá se vaa caꞌmii Diose̱, ga̱a ne̱ guun nu̱ꞌ nij chumii̱, quiꞌyaj soꞌ ado̱nj. Dan me se nica̱j Diose̱ rasu̱u̱n ne ruviꞌ, ne̱ quiꞌyaj Diose̱ nu̱ꞌ rasu̱u̱n ruviꞌ niꞌya̱j níꞌ ado̱nj.

4 Xa̱ꞌ síí cuꞌna̱j Abel, tza̱j ne̱ cheꞌé se cuchumán rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan sa̱ꞌ doj vaa se rqué soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ tinúú soꞌ Caín me se nij doj vaa rasu̱u̱n rqué soꞌ man Diose̱ ado̱nj. Cheꞌé dan cataj Diose̱ se vaa sa̱ꞌ vaa nimán síí cuꞌna̱j Abel, niꞌya̱j Diose̱ cheꞌé nij rasu̱u̱n rqué síí cuꞌna̱j Abel rihaan Diose̱ a. Dan me se cheꞌé se cuchumán rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan ya̱j taj xnaꞌanj yuvii̱ cheꞌé soꞌ da̱j quiꞌyaj soꞌ ga̱a naá na̱nj ado̱nj.

5 Xa̱ꞌ síí cuꞌna̱j Enoc, tza̱j ne̱ cheꞌé se cuchumán ndoꞌo rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan vaa iꞌna̱ꞌ soꞌ cavii soꞌ caꞌanj soꞌ rej xta̱ꞌ rej ya̱nj Diose̱, ne̱ ne caꞌve̱j rá Diose̱ cavi̱ꞌ soꞌ maꞌ. Dan me se nanoꞌ ndoꞌo nii man soꞌ, tza̱j ne̱ ne nari̱ꞌ nii man soꞌ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se naxca̱j nu̱ꞌ Diose̱ man soꞌ caꞌanj soꞌ rej xta̱ꞌ na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se ga̱a ataa cavi̱i̱ soꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ cheꞌé soꞌ se vaa guun niha̱ꞌ uxrá rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man soꞌ, cheꞌé se síí sa̱ꞌ guun soꞌ rihaan Diose̱ ei. 6 Tza̱j ne̱ síí ne amán rá niꞌya̱j man Diose̱ roꞌ, daj chiha̱a̱ míj se̱ guun niha̱ꞌ rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ man soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se síí me rá cuchi̱ꞌ rihaan Diose̱ roꞌ, no̱ xcúún soꞌ cuchuma̱n rá soꞌ se vaa ya̱ vaa Diose̱, ne̱ vaa cheꞌé cuchuma̱n rá soꞌ se vaa na̱ruꞌvee maꞌa̱n Diose̱ rihaan nij síí nano̱ꞌ ya̱ man Diose̱ ei.

7 Dan me se síí cuꞌna̱j Noé, tza̱j ne̱ cheꞌé se cuchumán ndoꞌo rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan, nda̱ꞌ se ataa queneꞌe̱n soꞌ da̱j ga̱a̱ sayuun quiꞌya̱j Diose̱ man chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ ma̱a̱n cheꞌé se veꞌé cuno soꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan soꞌ, ne̱ cheꞌé dan quiꞌyaj soꞌ rihoo xi̱j chéé rihaan na, ne̱ cheꞌé dan me quinanii nij tuvi̱ꞌ nij soꞌ rihaan sayuun yoꞌ ado̱nj. Ne̱ ma̱a̱n cheꞌé se cuchumán ya̱ rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱, cheꞌé dan cutaꞌ soꞌ cacunꞌ ya̱ xráá nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ se vaa ne caꞌve̱j rá nij yuvii̱ cuno̱ nij yuvii̱ se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ guun maꞌa̱n soꞌ síí sa̱ꞌ niꞌya̱j Diose̱ ado̱nj.

8 Dan me se síí cuꞌna̱j Abraham uún me se cheꞌé se cuchumán ndoꞌo rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan cuno soꞌ rihaan Diose̱ ga̱a canacúún Diose̱ man soꞌ, ne̱ cavii soꞌ caꞌanj soꞌ rej rque̱ Diose̱ yoꞌóó gu̱un toꞌo̱j soꞌ vaa güii a. Dan me se a̱ doj ne queneꞌe̱n soꞌ me rej cuchi̱ꞌ soꞌ, tza̱j ne̱ ne gu̱un vi̱j rá soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se cavii soꞌ caꞌanj soꞌ ado̱nj. 9 Dan me se ma̱a̱n cheꞌé se cuchumán rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan cavii soꞌ chiháán soꞌ caꞌanj soꞌ rej cataj xnaꞌanj Diose̱ se vaa gu̱un toꞌo̱j soꞌ ei. Ne̱ ga̱a cuchiꞌ soꞌ yoꞌóó yoꞌ, ne̱ toꞌo̱j yoꞌó yuvii̱ me yoꞌóó yoꞌ, tza̱j ne̱ veé da̱nj quináj síí cuꞌna̱j Abraham yoꞌ, ne̱ cutaꞌ soꞌ veꞌ mantá, ne̱ yáán soꞌ ga̱ taꞌníí soꞌ síí cuꞌna̱j Isaac do̱ꞌ, taꞌnij siꞌno̱ soꞌ síí cuꞌna̱j Jacob do̱ꞌ a. Taranꞌ nij soꞌ me síí gu̱un toꞌo̱j yoꞌ, cataj Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham a. 10 Da̱nj quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Abraham, cuno soꞌ rihaan Diose̱, cheꞌé se si̱j naꞌvi̱j ndoꞌo ca̱yáán yoꞌó chumanꞌ noco̱o chumanꞌ na̱j rej xta̱ꞌ me soꞌ a. Ne̱ nuveé ve̱ꞌ mantá u̱u̱n me chumanꞌ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se raan ndoꞌo vaa tacóó nu̱ꞌ veꞌ na̱j chumanꞌ yoꞌ ei. ꞌO̱ se maꞌa̱n Diose̱ cuchruj chumanꞌ yoꞌ, ne̱ maꞌa̱n Diose̱ quiꞌyaj nu̱ꞌ chumanꞌ yoꞌ ado̱nj.

11 Dan me se cheꞌé se cuchumán rá síí cuꞌna̱j Abraham niꞌya̱j soꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan nda̱ꞌ se chana̱ itu̱un me nica̱ soꞌ chana̱ cuꞌna̱j Sará, ne̱ nda̱ꞌ se chii nga̱ me maꞌa̱n soꞌ, tza̱j ne̱ guun nucua̱j rá soꞌ man Diose̱ se vaa caꞌnga̱a̱ taꞌníí soꞌ, cheꞌé se cuchumán rá soꞌ se vaa Diose̱ me síí quiꞌya̱j nu̱ꞌ se vaa cataj xnaꞌanj maꞌa̱n Diose̱ rihaan soꞌ ado̱nj. 12 Dan me se nda̱ꞌ se da̱j doj cavi̱ꞌ síí chii nga̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ xnaꞌanj ndoꞌo nij soꞌ, ne̱ ase vaa queꞌe̱e̱ ndoꞌo nij yatiꞌ ma̱n rej xta̱ꞌ roꞌ, da̱nj vaa guun queꞌe̱e̱ uxrá nij tuvi̱ꞌ nij soꞌ nij síí israelitá yoꞌ, ne̱ dan me se ase vaa na̱j yoꞌóó chru̱u̱ tuꞌva na yaꞌa̱nj roꞌ, cunuda̱nj vaa xnaꞌanj nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

13 Dan me se yoꞌo̱ cuchumán rá taranꞌ nij síí ma̱n ga̱a naá niꞌya̱j nij soꞌ Diose̱ nda̱a se caviꞌ taranꞌ nij soꞌ ei. Ne̱ ne quiri̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ se vaa cataj xnaꞌanj Diose̱ se vaa rque̱ Diose̱ rihaan nij tuvi̱ꞌ nij soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ queneꞌen nij soꞌ se vaa vaa güii quiꞌya̱j Diose̱ cunuda̱nj yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan guun niha̱ꞌ rá nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ cataj xnaꞌanj nij soꞌ se vaa nuveé chiha̱nj nij soꞌ me chumii̱ nihánj maꞌ. Ma̱a̱n se va̱j u̱u̱n nij soꞌ do̱j rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ síí ma̱n yoꞌó chumii̱ me nij soꞌ, cataj maꞌa̱n nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 14 Ne̱ síí aꞌmii da̱nj me se nataꞌ nij soꞌ se vaa nanoꞌ uxrá nij soꞌ yoꞌó chumii̱ gu̱un chiha̱nj nij soꞌ ei. 15 Ne̱ sese guun rá nij soꞌ se vaa si̱j chiha̱nj chumii̱ nihánj me nij soꞌ, ne̱ gaa yaꞌnúj rihaan nij soꞌ na̱nica̱j nij soꞌ chiháán nij soꞌ chumanꞌ na̱j rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ ne gu̱un rá nij soꞌ da̱nj maꞌ. 16 ꞌO̱ se guun ndoꞌo rá nij soꞌ cane̱ nij soꞌ chumanꞌ sa̱ꞌ doj chumanꞌ na̱j rej xta̱ꞌ ei. Ne̱ sese taj va̱j chumanꞌ sa̱ꞌ ca̱yáán nij soꞌ vaa güii, ne̱ gu̱un naꞌa̱j Diose̱ ga̱a̱ na̱nj ei. Tza̱j ne̱ taj cheꞌé gu̱un naꞌa̱j Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ ya̱ vaa chumanꞌ noco̱o ca̱yáán nij soꞌ, quiꞌyaj Diose̱ ei.

17 Ne̱ cheꞌé se cuchumán rá síí cuꞌna̱j Abraham niꞌya̱j soꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan ga̱a guun rá Diose̱ queneꞌe̱n Diose̱ sese raan ya̱ nocoꞌ soꞌ man Diose̱, ne̱ caꞌvej rá síí cuꞌna̱j Abraham ticavi̱ꞌ soꞌ rihaan Diose̱ man o̱rúnꞌ taꞌníí soꞌ Isaac síí rqué maꞌa̱n Diose̱ man soꞌ a. Dan me se da̱nj quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Abraham yoꞌ, cheꞌé se me ndoꞌo rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱ a. Ne̱ Isaac me síí rqué Diose̱ guun taꞌni̱j síí cuꞌna̱j Abraham, nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan soꞌ se vaa ga̱a̱ taꞌníí soꞌ a. 18 Dan me se cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Abraham se vaa cuma̱n ndoꞌo taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham quiꞌya̱j síí cuꞌna̱j Isaac yoꞌ a. 19 Ne̱ nda̱ꞌ se guun ndoꞌo rá síí cuꞌna̱j Abraham caꞌnga̱a̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ soꞌ, tza̱j ne̱ caꞌvej rá soꞌ ticavi̱ꞌ soꞌ man síí cuꞌna̱j Isaac rihaan Diose̱ na̱nj chugua̱nj. ꞌO̱ se guun rá soꞌ se vaa gu̱un nucua̱j Diose̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún yuvii̱ quiꞌya̱j Diose̱ asa̱ꞌ caviꞌ yuvii̱, rá soꞌ a. Dan me se ya̱ uxrá, ne̱ da̱j doj se caviꞌ síí cuꞌna̱j Isaac, quiꞌyaj Abraham, tza̱j ne̱ caráán Diose̱ rihaan soꞌ, ne̱ tanáj uún Diose̱ man síí cuꞌna̱j Isaac rihaan síí cuꞌna̱j Abraham a.

20 Dan me se síí cuꞌna̱j Isaac me se cheꞌé se cuchumán rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan cataj soꞌ se vaa quiꞌya̱j Diose̱ se lu̱j cheꞌé ro̱j taꞌníí soꞌ síí cuꞌna̱j Jacob ga̱ síí cuꞌna̱j Esaú a. Ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ da̱j ga̱a̱ quira̱nꞌ ro̱j taꞌníí soꞌ rej rihaan ro̱j soꞌ a.

21 Dan me se síí cuꞌna̱j Jacob me se cheꞌé se cuchumán rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan ga̱a nichru̱nꞌ cavi̱ꞌ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ se vaa quiꞌya̱j Diose̱ se lu̱j cheꞌé ro̱j taꞌníí síí cuꞌna̱j José, ne̱ dan me se ruꞌmaan soꞌ se‑garro̱té soꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ quinaꞌvíj ndoꞌo soꞌ rihaan Diose̱ a.

22 Ne̱ dan me se síí cuꞌna̱j José me se cheꞌé se cuchumán rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱, cheꞌé dan ga̱a nichru̱nꞌ cavi̱ꞌ soꞌ, ne̱ nuchruj ra̱a̱ soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij yuvii̱ israelitá ga̱ cúú man soꞌ asa̱ꞌ curiha̱nj nij soꞌ Egiptó vaa güii, ne̱ cheꞌé dan cataj xnaꞌanj soꞌ se vaa asa̱ꞌ cavii nij síí israelitá rej Egiptó, ne̱ quiri̱i̱ nij soꞌ cúú man maꞌa̱n soꞌ ni̱caj nij soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ, cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a.

23 Dan me se Moisés me se cheꞌé se cuchumán rá nij tuviꞌ síí cuꞌna̱j Moisés niꞌya̱j nij soꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan vaꞌnu̱j ya̱ yavii caxríj yuve̱ nij soꞌ man Moisés ga̱a caꞌngaa soꞌ a. Da̱nj quiꞌyaj nij soꞌ cheꞌé se queneꞌen nij soꞌ se vaa veꞌé ndoꞌo vaa neꞌej yoꞌ a. Ne̱ ne cuchuꞌvi̱ꞌ nij soꞌ rihaan síí nica̱j suun rey síí cataj xnaꞌanj se vaa cavi̱ꞌ nu̱ꞌ taꞌníí nij soꞌ neꞌej sno̱ꞌo cunii a̱ maꞌ.

24 Cheꞌé se cuchumán rá maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Moisés niꞌya̱j soꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan ga̱a cachij soꞌ, ne̱ ne caꞌve̱j rá soꞌ cata̱j yuvii̱ se vaa taꞌnij siꞌno̱ síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Faraón me soꞌ maꞌ. 25 ꞌO̱ se caꞌnéé nimán soꞌ quira̱nꞌ soꞌ sayuun ga̱ nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se sa̱ꞌ a̱ doj vaa ca̱nocóꞌ man Diose̱, rá soꞌ, ne̱ nij vaa gu̱un niha̱ꞌ ráꞌ qui̱ꞌyáꞌ cacunꞌ rihaan Diose̱ ya̱j vaa iꞌna̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj, rá soꞌ a. 26 Dan me se vaa yuꞌvee ndoꞌo nó sayuun quira̱nꞌ soꞌ cheꞌé síí caꞌne̱j Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj rihaan sayuun, ne̱ taj yuꞌvee nó taranꞌ nij rasu̱u̱n sa̱ꞌ ma̱n rej cuꞌna̱j Egiptó, rá soꞌ, ne̱ veꞌé a̱ doj ca̱nocóꞌ man Diose̱, rá Moisés a. ꞌO̱ se a̱j navij nu̱ꞌ nuchruj ra̱a̱ soꞌ cheꞌé nu̱ꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ rque̱ Diose̱ man soꞌ ei. 27 Cheꞌé se cuchumán rá soꞌ, cheꞌé dan tanáj soꞌ Egiptó caꞌanj soꞌ, ne̱ ne cuchuꞌvi̱ꞌ soꞌ da̱j quiꞌya̱j síí nica̱j suun rey man soꞌ maꞌ. Nda̱ꞌ se ne ruviꞌ Diose̱ niꞌya̱j yuvii̱, tza̱j ne̱ ase ꞌyaj síí ruviꞌ nicu̱nꞌ Diose̱ rihaan roꞌ, da̱nj quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Moisés, yoꞌo̱ canocoꞌ soꞌ man Diose̱ ado̱nj. 28 Cheꞌé se cuchumán rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱, cheꞌé dan cuchruj soꞌ chaꞌanj cuꞌna̱j pascuá navij rá nij yuvii̱ israelitá, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá se vaa caxri̱i̱ nij soꞌ ton matzinj tuꞌva taꞌyaa rihaan tucuá nij soꞌ, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj cavi̱ꞌ taꞌníí nij soꞌ síí chava̱ꞌ quiꞌya̱j se‑mo̱zó Diose̱ síí ꞌyaj aviꞌ ndoꞌo yuvii̱, taj Moisés rihaan nij soꞌ a.

29 Dan me se nij yuvii̱ israelitá me se cheꞌé se cuchumán rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan guun nucua̱j nij soꞌ cachén nij soꞌ tanu̱u̱ na yaꞌa̱nj cuꞌna̱j Na Yaꞌa̱nj Veꞌe̱j a. Ne̱ caꞌneꞌ na yaꞌa̱nj yoꞌ man yoꞌ, ne̱ quináj yoꞌóó naco̱o̱ ina̱nj cachén nij soꞌ, quiꞌyaj Diose̱ a. Tza̱j ne̱ ga̱a guun rá nij síí ma̱n Egiptó cache̱n nij soꞌ rihaan yoꞌóó naco̱o̱ yoꞌ me se caráán na xráá nij soꞌ, ne̱ canó xráá nij soꞌ, quiꞌyaj na yoꞌ a.

30 Ne̱ cheꞌé se cuchumán rá nij yuvii̱ israelitá niꞌya̱j nij soꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan cachén chi̱j ya̱ güii ga̱a aman tucuachriin nij soꞌ nu̱ꞌ anica̱j chumanꞌ cuꞌna̱j Jericó, ne̱ canee nu̱ꞌ chingá nicu̱nꞌ nu̱ꞌ anica̱j tuꞌva chumanꞌ yoꞌ, quiꞌyaj Diose̱, cheꞌé yan cuchumán rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ Diose̱ a.

31 Dan me se cheꞌé se cuchumán rá chana̱ niha̱ꞌ rá ga̱ chii chana̱ cuꞌna̱j Rahab niꞌya̱j noꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan ne cavi̱ꞌ noꞌ ga̱ yoꞌó nij síí ma̱n chiháán noꞌ síí ne caꞌve̱j rá cuno̱ rihaan Diose̱ a. Ma̱a̱n se veꞌé nacaj noꞌ man ro̱j síí israelitá síí me rá queneꞌe̱n da̱j vaa nu̱ꞌ chiháán noꞌ, ne̱ ne quiꞌya̱j noꞌ sayuun man ro̱j soꞌ a.

32 Ne̱ me yoꞌó nana̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj, rá soj ga̱. ꞌO̱ se achén ndoꞌo orá, ꞌyáá ꞌu̱nj, ne̱ ataa cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj cheꞌé síí cuꞌna̱j Gedeón do̱ꞌ, cheꞌé síí cuꞌna̱j Barac do̱ꞌ, cheꞌé síí cuꞌna̱j Sansón do̱ꞌ, cheꞌé síí cuꞌna̱j Jefté do̱ꞌ, cheꞌé síí cuꞌna̱j David do̱ꞌ, cheꞌé síí cuꞌna̱j Samuel do̱ꞌ, cheꞌé yoꞌó taranꞌ nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá do̱ꞌ, na̱nj chugua̱nj. 33 Dan me se cheꞌé se cuchumán rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan quiꞌyaj canaán nij soꞌ rihaan síí nica̱j suun rey do̱ꞌ, caꞌneꞌ sa̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ do̱ꞌ, quiriꞌ nij soꞌ se vaa cataj xnaꞌanj Diose̱ quiri̱ꞌ ya̱ nij soꞌ do̱ꞌ, guun nucua̱j nij soꞌ caráán nij soꞌ tuꞌva chuvaa̱ do̱ꞌ, 34 tinaꞌáj nij soꞌ yaꞌan yuva̱a̱ se̱ gaa na̱nj caca̱a̱ nij soꞌ quiꞌya̱j yaꞌan do̱ꞌ, quinanii nij soꞌ rihaan yuvii̱ nica̱j neê espadá me rá ticavi̱ꞌ man nij soꞌ do̱ꞌ, nariꞌ nucuaj nij soꞌ quiꞌyaj Diose̱ ga̱a ninaj nij soꞌ do̱ꞌ, guun nucua̱j nij soꞌ quiꞌyaj canaán nij soꞌ rihaan síí ma̱n yoꞌó chumanꞌ síí cunuꞌ ga̱ nij soꞌ do̱ꞌ ei. 35 Ne̱ vaa nij chana̱ cuchumán rá niꞌya̱j man Diose̱ se vaa ya̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún tuviꞌ nij chana̱ síí caviꞌ, ne̱ ya̱ uxrá cunuu iꞌna̱ꞌ uún tuviꞌ nij chana̱ yoꞌ ei.

Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Diose̱ roꞌ, quitaꞌaa nii numíj nii man nij soꞌ, ne̱ goꞌ uxrá nii man nij soꞌ nda̱a se caviꞌ nij soꞌ ei. Dan me se caviꞌ nij soꞌ cheꞌé se ne caꞌve̱j rá nij soꞌ cata̱j nij soꞌ se vaa nij vaa Diose̱ a. ꞌO̱ se sa̱ꞌ doj cavi̱ꞌ nij soꞌ cheꞌé Diose̱, ne̱ veꞌé doj cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij soꞌ vaa güii quiꞌya̱j Diose̱, rá nij soꞌ a. 36 Ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ me se caꞌngaꞌ naco̱o̱ yuvii̱ niꞌya̱j yuvii̱ man yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ, ne̱ goꞌ yuvii̱ cuartá xráá nij soꞌ, ne̱ yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ me se numíj nii agaꞌ ne̱ꞌ raꞌa nij soꞌ, ne̱ caxríj nii tagaꞌ man nij soꞌ chugua̱nj. 37 Yoꞌó taꞌa̱j nij soꞌ caviꞌ, quiꞌyaj yuvii̱ ga̱a goꞌ nij yuvii̱ yahij man nij soꞌ a. Ne̱ taꞌa̱j nij soꞌ roꞌ, caꞌneꞌ agaꞌ sera̱a̱ aꞌneꞌ chruun man nij soꞌ a. Goꞌ yuvii̱ neê espadá man taꞌa̱j nij soꞌ a. Ne̱ dan me se taranꞌ nij síí sa̱ꞌ yoꞌ me se cachéé u̱u̱n nij soꞌ rej xra̱j rej rque̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ taj va̱j veꞌ sa̱ꞌ cayáán nij soꞌ maꞌ. Ne̱ ina̱nj nuj matzinj do̱ꞌ, nuj tana do̱ꞌ, cunuû nij soꞌ ei. Ne̱ síí nique̱ uxrá me nij soꞌ, ne̱ síí cachiin ndoꞌo rasu̱u̱n rihaan guun uún nij soꞌ, ne̱ síí nij uxrá quiranꞌ guun uún nij soꞌ, quiꞌyaj yuvii̱ ei. 38 Dan me se si̱j sa̱ꞌ uxrá me nij soꞌ, ne̱ ne nó xcúún nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ca̱yáán nij soꞌ ga̱ nij yuvii̱ nihánj a̱ man ado̱nj. Dan me se táá riꞌyunj yuvii̱ man nij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ dan me se unánj nij soꞌ tucuá nij soꞌ, ne̱ va̱j nij soꞌ rej tacaan do̱ꞌ, rej quij do̱ꞌ, atúj nij soꞌ rque yuꞌuj ta̱j yuvej do̱ꞌ, rque yuꞌuj ta̱j rque yoꞌóó do̱ꞌ, ꞌyaj nij yuvii̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj.

39 Ne̱ dan me se nda̱ꞌ se guun niha̱ꞌ rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man cunuda̱nj nij soꞌ cheꞌé se cuchumán rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ Diose̱, tza̱j ne̱ ne quiri̱ꞌ nij soꞌ nu̱ꞌ se vaa cataj xnaꞌanj Diose̱ se vaa quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé nij síí noco̱ꞌ man soꞌ maꞌ. 40 ꞌO̱ se a̱j neꞌen Diose̱ se vaa sa̱ꞌ doj ga̱a̱ suun quiꞌya̱j suun níꞌ cheꞌé soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ne caꞌve̱j rá Diose̱ cunu̱u sa̱ꞌ ina̱nj nij síí cumán ga̱a naá yoꞌ rihaan Diose̱, ga̱a ataa cunu̱u sa̱ꞌ maꞌa̱n níꞌ rihaan soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se cheꞌé níꞌ me guun ra̱a̱n quiꞌya̱j Diose̱ nu̱ꞌ se sa̱ꞌ cheꞌé nij síí cumán ga̱a naá yoꞌ ado̱nj.

12

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ caꞌneꞌ rá níꞌ ga̱ suun nocoꞌ man Diose̱ á

1 Dan me se sa̱ꞌ uxrá vaa nij síí ma̱n ga̱a naá, ne̱ cuano̱ nihánj me se ma̱n nij soꞌ nu̱ꞌ anica̱j rej xꞌnu̱j níꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man níꞌ da̱j ꞌyaj maꞌa̱n níꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan ne̱ da̱j quiꞌya̱j níꞌ, rá soj ga̱. Ma̱a̱n se ta̱náj xco̱ níꞌ nu̱ꞌ se vaa ca̱ráán chrej rihaan níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ, ne̱ ta̱náj xco̱ níꞌ nu̱ꞌ chrej chiꞌi̱i̱ ei. ꞌO̱ se sayu̱u̱n ndoꞌo vaa ta̱náj xco̱ níꞌ chrej chiꞌi̱i̱ yoꞌ ado̱nj. Ne̱ dan me se yoꞌo̱ quiꞌya̱j suun níꞌ nu̱ꞌ suun vaa rihaan níꞌ ei. Dan me se ase vaa síí unánj tico tuviꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ níꞌ, ne̱ se̱ caꞌneꞌ rá níꞌ caꞌa̱nj níꞌ rej rihaan níꞌ maꞌ. 2 Tza̱j ne̱ yoꞌo̱ ni̱ꞌyaj níꞌ rej nicu̱nꞌ Jesucristó, ne̱ veé soꞌ me síí cuchruj tucuáán amán rá niꞌya̱j man Diose̱ ei. Dan me se cuchumán rá maꞌa̱n soꞌ niꞌya̱j soꞌ Diose̱, ne̱ soꞌ me síí quisíj quiꞌyaj ya̱ nu̱ꞌ suun vaa rihaan soꞌ cheꞌé rej canoco̱ꞌ níꞌ man soꞌ ado̱nj. Dan me se guun rá Jesucristó se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ yuvii̱ quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa gu̱un niha̱ꞌ rá soꞌ sese cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan guun nucua̱j soꞌ caviꞌ soꞌ rihaan rcutze̱, ne̱ ne xca̱j soꞌ cuentá cheꞌé rej caꞌngaꞌ naco̱o̱ yuvii̱ niꞌya̱j yuvii̱ man soꞌ maꞌ. Ne̱ xca̱j níꞌ cuentá se vaa xꞌnúú Diose̱ rej nuva̱ꞌ Diose̱ roꞌ, ne soꞌ cuano̱, uun chij soꞌ ga̱ Diose̱ chugua̱nj. 3 Cheꞌé dan me nuchru̱j ra̱a̱ soj se vaa ase vaa ta̱j riꞌyunj yuvii̱ tumé cacunꞌ man soj roꞌ, da̱nj táá riꞌyunj yuvii̱ tumé cacunꞌ man uún soꞌ chugua̱nj. Tza̱j ne̱ ne caꞌne̱ꞌ rá soꞌ maꞌ. Tana̱nj soj uún, ne̱ nuchru̱j ra̱a̱ soj, ne̱ se̱ ninaj nimán soj mei.

4 Dan me se ꞌyaj ndoꞌo nij síí tumé cacunꞌ sayuun man soj, tza̱j ne̱ a̱j neꞌenj se vaa naꞌvej uxrá rá soj quiꞌya̱j soj cacunꞌ ga̱ nij soꞌ maꞌ. Ne̱ nda̱ꞌ se sayuun ꞌyaj nij soꞌ man nij soj, tza̱j ne̱ ne cavi̱ꞌ nij soj, quiꞌyaj nij soꞌ mei. 5 Ne̱ a̱j niꞌyón soj chrej nucua̱j no̱ rihaan danj Diose̱, na̱nj raj a. Dan me se ase vaa taꞌníí Diose̱ vaa soj, taj nana̱ yoꞌ chugua̱nj. Ne̱ nihánj me se taj nana̱ yoꞌ ei: “Cu̱nó so̱ꞌ caꞌmi̱j, taꞌni̱j neꞌej. Se̱ guun nachri̱ꞌ so̱ꞌ chrej sa̱ꞌ rqué síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ mán so̱ꞌ maꞌ. Ne̱ se̱ quiriꞌ rá so̱ꞌ asa̱ꞌ caxríj yuva̱a̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ mán so̱ꞌ cheꞌé cacunꞌ ꞌyáá so̱ꞌ mei. 6 ꞌO̱ se síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me se tucuꞌyón soꞌ man taranꞌ níꞌ si̱j ꞌe̱e̱ rá soꞌ, ne̱ uun yuva̱a̱ soꞌ man taranꞌ nij síí nacaj soꞌ gu̱un taꞌni̱j soꞌ, sese quiꞌya̱j nij soꞌ cacunꞌ ado̱nj.” Dan me se nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ me aꞌmii danj Diose̱ ei. 7 Dan me se sese gu̱un nucua̱j soj ga̱a axríj yuva̱a̱ Diose̱ man soj, ne̱ cuna̱j ndoꞌo vaa yoꞌ ei. Dan me se ase ꞌyaj nij síí ma̱n nihánj ga̱ taꞌníí soꞌ roꞌ, da̱nj ꞌyaj Diose̱ ga̱ soj chugua̱nj. Ne̱ me si̱j taꞌni̱j me yoꞌo̱ soꞌ sese ne yuva̱a̱ rej soꞌ man soꞌ ne̱ ne narqué rej soꞌ chrej rihaan soꞌ ga̱. Daj chiha̱a̱ míj se̱ cavii sa̱ꞌ síí vaa da̱nj maꞌ. 8 ꞌO̱ se cunuda̱nj yuvii̱ yuva̱a̱ rej man sese quiꞌya̱j nij soꞌ cacunꞌ ei. Tza̱j ne̱ sese ne yuva̱a̱ rej níꞌ Diose̱ man soj, ne̱ nuveé taꞌni̱j Diose̱ me soj ga̱a̱ a̱ maꞌ. Dan me se taj va̱j rej soj ga̱a̱ mei.

9 Dan me se vaa rej níꞌ síí ne̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ caráj cochro̱j níꞌ rihaan nij soꞌ ga̱a narqué nij soꞌ chrej rihaan níꞌ da̱j quiꞌya̱j níꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan táá a̱ doj sese cuno̱ sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ chugua̱nj. ꞌO̱ se rej nimán ya̱ níꞌ me Diose̱ chugua̱nj. Dan me se yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán níꞌ, quiꞌya̱j soꞌ ei. 10 Dan me se ga̱a me níꞌ xnii roꞌ, do̱j güii me yoꞌ, ne̱ güii yoꞌ me se tucuꞌyón rej níꞌ rihaan níꞌ da̱j quiꞌya̱j níꞌ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ, ne̱ narqué soꞌ chrej man níꞌ ado̱nj. Dan me se quiꞌyaj rej níꞌ nda̱a vaa me rá maꞌa̱n soꞌ ga̱ níꞌ ei. Dan me se Diose̱ me se sa̱ꞌ uxrá doj cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ, quiꞌya̱j xrej soꞌ chrej sa̱ꞌ chugua̱nj. Dan me se ase vaa Diose̱, sa̱ꞌ ina̱nj vaa soꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ sa̱ꞌ ina̱nj maꞌa̱n níꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ ei. 11 Tza̱j ne̱ ya̱ uxrá, ne̱ ga̱a tiha̱j narqué nii chrej man níꞌ, ne̱ sayu̱u̱n uxrá vaa nari̱ꞌ níꞌ da̱j quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ ne niha̱ꞌ uxrá rá níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se nanó rá níꞌ, ga̱a sayu̱u̱n vaa yoꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ achén do̱j, ne̱ nuu sa̱ꞌ nimán níꞌ ꞌyaj chrej sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ nuu xe̱j nimán níꞌ, ꞌyaj yoꞌ ei.

12 Cheꞌé dan ase ꞌyaj síí naquiꞌyaj nica̱ raꞌa do̱ꞌ, tacóó do̱ꞌ, da̱nj quiꞌya̱j soj, naquiꞌya̱j nica̱ soj nimán soj sese vaa vi̱j nimán soj ei. 13 Ne̱ ase ꞌyaj síí naquiꞌyaj sa̱ꞌ chrej cache̱e̱ yuvii̱ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j soj, nuchru̱j ra̱a̱ soj da̱j quiꞌya̱j nimán soj ei. Asa̱ꞌ quisíj quiꞌyaj soj da̱nj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e se nuveé si̱j noco̱ꞌ sa̱ꞌ chrej sa̱ꞌ me soj, tza̱j ne̱ se̱ tanáj nu̱ꞌ soj chrej sa̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se cunu̱u sa̱ꞌ soj ado̱nj.

14 Dan me se ti̱rquee̱ soj ga̱a̱ dínj ca̱yáán soj ga̱ cunuda̱nj yuvii̱ ei. Ne̱ ti̱rquee̱ soj cunu̱u sa̱ꞌ soj nda̱a vaa maꞌa̱n Diose̱ ei. ꞌO̱ se sese taj va̱j se sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ queneꞌen níꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ maꞌ. 15 Ne̱ tu̱mé soj man soj, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj ta̱náj yoꞌo̱ tinúú soj se lu̱j quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé níꞌ ei. Dan me se se̱ guun nachri̱ꞌ yoꞌo̱ tinúú soj ni̱ꞌyaj soꞌ tinúú soꞌ maꞌ. Tadó uxrá soj cheꞌé se ꞌo̱ síí nachriꞌ niꞌya̱j tinúú roꞌ, quiꞌya̱j quiri̱ꞌ rá queꞌe̱e̱ tinúú soj ei. 16 Ne̱ se̱ guun cata̱j yoꞌo̱ tinúú soj se vaa taj se uun se‑na̱na̱ Diose̱ mei. ꞌO̱ se ase vaa síí cuꞌna̱j Esaú síí cane ga̱a naá vaa síí aꞌmii da̱nj chugua̱nj. Dan me se síí chava̱ꞌ me síí cuꞌna̱j Esaú, tza̱j ne̱ nu̱ꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ ta̱náj rej soꞌ rihaan soꞌ me se cutuꞌvéj soꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ yoꞌ rihaan tinúú soꞌ, cheꞌé se guun rá soꞌ rque̱ tinúú soꞌ do̱j se chá cha̱ soꞌ chugua̱nj. 17 Ne̱ a̱j neꞌen soj se vaa cachén doj, ga̱a ne̱ guun rá uún síí cuꞌna̱j Esaú cata̱j rej soꞌ se vaa naca̱j uún soꞌ se sa̱ꞌ yoꞌ, tza̱j ne̱ quináj u̱u̱n soꞌ na̱nj ei. ꞌO̱ se taj se qui̱ꞌyáꞌ tu̱cuaꞌanj niꞌya̱ soꞌ nana̱ caꞌmii soꞌ a̱ maꞌ. Nda̱ꞌ se nda̱a taꞌvee maꞌa̱n soꞌ cheꞌé yan guun rá soꞌ quiri̱ꞌ soꞌ se sa̱ꞌ yoꞌ, tza̱j ne̱ ne quiri̱ꞌ soꞌ daj chiha̱a̱ míj a̱ maꞌ.

18 Dan me se tu̱mé uxrá soj man soj ei. ꞌO̱ se cavii sa̱ꞌ soj doj rihaan nij síí israelitá vaa na̱nj chugua̱nj. Nij soꞌ me se cuchiꞌ nij soꞌ tacóó quij xca̱a̱n rej rqué Diose̱ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Moisés, ne̱ queneꞌen nij soꞌ cacoꞌ yaꞌan raa̱ quij queneꞌen nij soꞌ rej rmi̱ꞌ ndoꞌo queneꞌen nij soꞌ nana̱ yuva̱a̱ queneꞌen nij soꞌ do̱ꞌ ei. 19 Tana̱nj uún, ne̱ cuno nij soꞌ chruun aꞌyánj cuno nij soꞌ nana̱ caꞌmii maꞌa̱n Diose̱ rihaan nij soꞌ do̱ꞌ ei. Dan me se cuchuꞌviꞌ uxrá nij soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱ se vaa ne caꞌve̱j rá nij soꞌ caꞌmi̱i̱ maꞌa̱n Diose̱ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan nij soꞌ a. 20 ꞌO̱ se nana̱ sayu̱u̱n ndoꞌo me nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan nij soꞌ, rá nij soꞌ, ne̱ dan me se cataj Diose̱ rihaan nij soꞌ se vaa sese nda̱a xcuu cache̱e̱ xráá quij yoꞌ, ne̱ go̱ꞌ nij soꞌ yahij man xcuu yoꞌ nda̱a se cavi̱ꞌ xcuu cuaj, taj Diose̱ rihaan nij soꞌ a. 21 Dan me se cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij yuvii̱ niꞌya̱j nij yuvii̱ quij yoꞌ, ne̱ nda̱a maꞌa̱n síí cuꞌna̱j Moisés cataj se vaa cuchuꞌviꞌ uxrá soꞌ ne̱ nda̱a quiriꞌíj maꞌa̱n man soꞌ, taj soꞌ a.

22 Tza̱j ne̱ ino̱ uxrá quiranꞌ nij soj ga̱ nij soꞌ na̱nj ei. Dan me se xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ caꞌve̱e cuchi̱ꞌ maꞌa̱n soj chumanꞌ Jerusalén chumanꞌ na̱j rej xta̱ꞌ na̱nj chugua̱nj. Ne̱ chumanꞌ Jerusalén na̱j rej xta̱ꞌ me se ase vaa chumanꞌ Jerusalén na̱j raa̱ quij cuꞌna̱j Sion rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, vaa chumanꞌ yoꞌ ei. Ne̱ maꞌa̱n Diose̱ síí vaa iꞌna̱ꞌ yáán chumanꞌ Jerusalén na̱j rej xta̱ꞌ yoꞌ, ne̱ yoꞌ me rej ma̱n míj míj se‑mo̱zó Diose̱ me rej yoꞌ, ne̱ navij ndoꞌo rá nij se‑mo̱zó Diose̱ chaꞌanj cheꞌé Diose̱ rej yoꞌ ado̱nj. 23 Ne̱ dan me se cunu̱u chre̱ꞌ soj ga̱ taranꞌ nij taꞌníí Diose̱, ne̱ ase vaa síí chava̱ꞌ vaa cunuda̱nj nij taꞌníí Diose̱ yoꞌ, ne̱ ne̱ nij soꞌ ga̱ maꞌa̱n ya̱ Diose̱ rej xta̱ꞌ yoꞌ, ne̱ no̱ se‑chuvi̱i nij soꞌ rihaan yanj ta̱j rej xta̱ꞌ yoꞌ ei. Ne̱ caꞌve̱e cuchi̱ꞌ soj rihaan maꞌa̱n ya̱ Diose̱ síí aꞌneꞌ cacunꞌ cheꞌé cunuda̱nj yuvii̱ ado̱nj. Ne̱ caꞌve̱e cuchi̱ꞌ soj rej ne̱ nimán nij síí a̱j cunuu sa̱ꞌ ina̱nj rihaan Diose̱ ei. 24 Ne̱ caꞌve̱e gu̱un tuvi̱ꞌ soj ga̱ Jesucristó, ne̱ soꞌ roꞌ, me síí cuchruj tucuáán naca̱ cheꞌé níꞌ da̱j quiꞌya̱j níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ man Diose̱ ei. Dan me se sa̱ꞌ a̱ doj aꞌmii ton cayanj man Jesucristó vaa ton cayanj man síí cuꞌna̱j Abel quiꞌyaj tinúú soꞌ síí cuꞌna̱j Caín na̱nj ado̱nj.

25 Sa̱ꞌ uxrá ni̱ꞌyaj soj sese se̱ nachriꞌ soj ni̱ꞌyaj soj man síí narqué chrej sa̱ꞌ man soj ei. Dan me se maꞌa̱n ya̱ Diose̱ me soꞌ, ne̱ tadó uxrá soj ei. Dan me se tana̱nj nij síí ne caꞌve̱j rá cuno̱ rihaan síí cataj xnaꞌanj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan nij soꞌ rihaan yoꞌóó nihánj ga̱a naá me se ne quinani̱i̱ nij soꞌ mei. Táá a̱ níꞌ si̱j ma̱n cuano̱, ne̱ aꞌmii síí nicu̱nꞌ rej xta̱ꞌ rihaan níꞌ, ne̱ sese nachri̱ꞌ níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ xrej soꞌ chrej sa̱ꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quinanii níꞌ a̱ maꞌ. 26 Dan me se ga̱a caꞌmii Diose̱ ga̱a naá, ne̱ quinaa̱n ya̱ yoꞌóó, ne̱ cuano̱ nihánj me se taj xnaꞌanj soꞌ se vaa quina̱a̱n uún yoꞌóó, quiꞌya̱j soꞌ chugua̱nj. Tza̱j ne̱ nuveé ina̱nj yoꞌóó me se quina̱a̱n maꞌ. ꞌO̱ se yoꞌóó do̱ꞌ, rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, quina̱a̱n, quiꞌya̱j soꞌ ado̱nj. 27 Ne̱ cheꞌé se quina̱a̱n nu̱ꞌ yoꞌ, cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa quinavi̱j nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n, quiꞌya̱j Diose̱ ei. Ne̱ rasu̱u̱n quiꞌyaj Diose̱ ruviꞌ niꞌya̱j níꞌ cuano̱ me se quina̱a̱n ado̱nj. Ne̱ nij rasu̱u̱n ne ruviꞌ rihaan níꞌ me se se̱ quinaa̱n rasu̱u̱n yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ga̱a̱ rasu̱u̱n yoꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. 28 Dan me se gu̱un níꞌ si̱j chiha̱nj rej sa̱ꞌ ndoꞌo rej gu̱un chij níꞌ ga̱ Diose̱, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quinaa̱n chumanꞌ yoꞌ a̱ maꞌ. Cheꞌé dan guun niꞌya̱j uxrá níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan yoꞌo̱ quiꞌya̱j suun níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá Diose̱, quiꞌya̱j níꞌ ei. Ne̱ cara̱a̱ cochro̱j uxrá níꞌ rihaan Diose̱ na̱nj á. 29 ꞌO̱ se ase vaa ꞌo̱ yaꞌan vaa Diose̱ síí noco̱ꞌ níꞌ, ne̱ caca̱a̱ nu̱ꞌ se chiꞌi̱i̱, quiꞌya̱j soꞌ ado̱nj.

13

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ veꞌé canoco̱ꞌ níꞌ man Diose̱ a

1 Yoꞌo̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man tinúú soj ei. 2 Se̱ tanáj xco̱ soj suun aꞌmii sa̱ꞌ ga̱ yuvii̱ ꞌnaꞌ yoꞌó chumanꞌ maꞌ. ꞌO̱ se cu̱nuû rá soj nda̱a vaa quiꞌyaj síí caꞌmii sa̱ꞌ ga̱ yuvii̱ ꞌnaꞌ yoꞌó chumanꞌ asi̱j rque̱ ei. Ne̱ ne queneꞌe̱n nij soꞌ se vaa se‑mo̱zó Diose̱ me síí caꞌmii ga̱ nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se nda̱a síj, ga̱a ne̱ queneꞌen nij soꞌ ado̱nj. 3 Se̱ niꞌyón soj tinúú soj síí ꞌni̱j tagaꞌ maꞌ. Dan me se gu̱un rá soj nda̱a adi̱ꞌ se maꞌa̱n soj ꞌnij tagaꞌ ga̱ tinúú soj a. Ne̱ se̱ niꞌyón soj tinúú soj síí ranꞌ sayuun ꞌyaj yuvii̱ maꞌ. Dan me se gu̱un rá soj nda̱a adi̱ꞌ se maꞌa̱n soj ꞌyaj yuvii̱ sayuun man a. 4 Ne̱ veꞌé uxrá sese xca̱j soj ꞌo̱ chana̱ ado̱nj. Nuveé se naꞌa̱j me yoꞌ maꞌ. Ne̱ nuveé cacu̱nꞌ me sese otoj soj ga̱ nica̱ maꞌa̱n soj maꞌ. Tza̱j ne̱ síí otoj ga̱ yoꞌó chana̱ do̱ꞌ, síí otoj ga̱ nica̱ tuviꞌ do̱ꞌ, me se quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man soꞌ ado̱nj. 5 Se̱ guun soj síí ꞌe̱e̱ rá niꞌya̱j saꞌanj maꞌ. Ma̱a̱n se ga̱a̱ xe̱j nimán soj cheꞌé do̱j rasu̱u̱n ma̱n rihaan soj ei. ꞌO̱ se maꞌa̱n Diose̱ cataj xnaꞌanj rihaan níꞌ, ne̱:

―Daj chiha̱a̱ míj se̱ tanáj ꞌu̱nj man soj maꞌ ―taj Diose̱ rihaan níꞌ a.

6 Cheꞌé dan vaa cheꞌé caꞌmi̱i̱ níꞌ nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a: “Cheꞌé se racuíj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ manj, cheꞌé dan se̱ cuchuꞌvíꞌ ꞌu̱nj maꞌ. ꞌO̱ se nuveé se yaꞌa̱nj tihaꞌ me sayuun quiꞌya̱j yuvii̱ manj maꞌ”, cata̱j níꞌ a.

7 Nuchru̱j ra̱a̱ soj da̱j ꞌyaj nij síí uun chij rihaan soj, nij síí cataj xnaꞌanj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan soj á. Xca̱j uxrá soj cuentá da̱j ꞌyaj nij soꞌ ga̱a ya̱nj nij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ xca̱j uxrá soj cuentá da̱j ga̱a̱ quira̱nꞌ nij soꞌ vaa güii a. Ne̱ ase vaa nucua̱j uxrá rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ Diose̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j soj uún, ne̱ ga̱a̱ nucua̱j rá soj ni̱ꞌyaj soj Diose̱ ei.

8 Dan me se o̱rúnꞌ Jesucristó me síí nicu̱nꞌ asi̱j rque̱, ne̱ veé soꞌ me síí nicu̱nꞌ cuano̱, ne̱ veé soꞌ me síí canicu̱nꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj.

9 Se̱ caꞌvej soj tiha̱ꞌ yuꞌunj nii man soj ga̱ yoꞌó tucuáán naca̱ mei. ꞌO̱ se a̱j sa̱ꞌ uxrá vaa sese nari̱ꞌ nucuaj nimán soj cheꞌé se lu̱j quiꞌyaj Jesucristó cheꞌé níꞌ ei. Tza̱j ne̱ se̱ nariꞌ nucuaj nimán soj quiꞌya̱j se chá mei. ꞌO̱ se se̱ cavii sa̱ꞌ nij síí noco̱ꞌ tucuáán yoꞌ tucuáán cheꞌé se chá maꞌ. 10 Dan me se ase vaa síí nicu̱nꞌ mesá altar rihaan, ne̱ ma̱n rasu̱u̱n sa̱ꞌ rihaan ꞌyaj Diose̱ roꞌ, da̱nj vaa níꞌ chugua̱nj. Ne̱ o̱rúnꞌ níꞌ me síí no̱ xcúún cha̱ rasu̱u̱n ta̱j rihaan mesá altar yoꞌ ei. Ne̱ nij síí ꞌyaj suun cheꞌé tucuáán nga̱ tucuáán noco̱ꞌ nii rá nuvií noco̱o roꞌ, ne nó xcúún nij soꞌ cha̱ nij soꞌ nij rasu̱u̱n sa̱ꞌ ta̱j rihaan se‑mesa̱ níꞌ a̱ maꞌ. 11 Dan me se ꞌanj nica̱j xrej ata̱ suun noco̱o doj ton man xcuu rá rej gue̱e̱ doj cheꞌé nij yuvii̱, ne̱ ton cheꞌé cacunꞌ tumé yuvii̱ me ton yoꞌ a. Ne̱ nu̱ꞌ nee̱ man scúj yoꞌ me se rii nii man nee̱ yoꞌ rej tuꞌva chumanꞌ, ne̱ axríj yaꞌan nii nu̱ꞌ nee̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj. 12 Cheꞌé dan da̱nj quiꞌyaj gue̱e̱ Jesucristó caviꞌ soꞌ tuꞌva chumanꞌ rej atúj yuvii̱ chumanꞌ, ga̱a ne̱ cunuu sa̱ꞌ nij yuvii̱ rihaan Diose̱ cheꞌé ton cayanj man maꞌa̱n soꞌ na̱nj ado̱nj.

13 Cheꞌé dan me cuano̱ nihánj me se no̱ xcúún níꞌ cu̱riha̱nj níꞌ ne̱ cuchi̱ꞌ níꞌ rihaan soꞌ tuꞌva chumanꞌ a. Dan me se ase quiꞌyaj soꞌ caꞌvej rá soꞌ nachri̱ꞌ yuvii̱ ni̱ꞌyaj yuvii̱ man soꞌ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j níꞌ caꞌve̱j rá níꞌ nachri̱ꞌ yuvii̱ ni̱ꞌyaj yuvii̱ man maꞌa̱n níꞌ á. 14 ꞌO̱ se rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, taj va̱j chiháán níꞌ chumanꞌ quina̱j nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj mei. ꞌO̱ se nanoꞌ níꞌ yoꞌó chumanꞌ cane̱ níꞌ vaa güii ei. 15 Cheꞌé se vaa quiꞌyaj Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan yoꞌo̱ cata̱j níꞌ rihaan Diose̱ se vaa veꞌé uxrá vaa quiꞌyaj Diose̱ na̱nj ado̱nj. Ne̱ dan me se nuveé ina̱nj rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me se vaa nago̱ꞌ níꞌ man Diose̱ maꞌ. ꞌO̱ se nana̱ sa̱ꞌ tuꞌva níꞌ me se vaa nago̱ꞌ níꞌ man soꞌ ei. 16 Ne̱ se̱ tanáj soj suun sa̱ꞌ ꞌyaj soj, suun racuíj soj man tinúú soj síí nique̱ mei. ꞌO̱ se yoꞌó se sa̱ꞌ nagoꞌ níꞌ man Diose̱ me uún yoꞌ, ne̱ uun niha̱ꞌ rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man síí ꞌyaj da̱nj ado̱nj.

17 Veꞌé cuno̱ soj rihaan nij síí uun chij rihaan soj á. ꞌO̱ se síí tumé man nimán soj me nij soꞌ, ne̱ vaa güii xna̱ꞌanj Diose̱ man nij soꞌ da̱j quiꞌyaj nij soꞌ cheꞌé soj ado̱nj. Ne̱ veꞌé cuno̱ soj, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá nij soꞌ cata̱j xnaꞌanj nij soꞌ cheꞌé soj chugua̱nj. Ne̱ se̱ rnúj soj rihaan nij síí guun chij mei. ꞌO̱ se sese rnu̱j soj rihaan nij soꞌ, ne̱ rnu̱j nij soꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé soj, ne̱ se̱ cavii sa̱ꞌ soj mei.

18 Cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ cheꞌé núj á. ꞌO̱ se guun ya̱ rá núj se vaa taj va̱j cacunꞌ tumé núj maꞌ. ꞌO̱ se ina̱nj me rá núj quiꞌya̱j sa̱ꞌ núj ga̱a yáán núj rihaan chumii̱ nihánj ei. 19 Ne̱ cuano̱ nihánj me se uxrá doj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa cachi̱nj niꞌya̱j soj se vaa caꞌve̱j rá Diose̱ raꞌya̱nj cuchi̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan soj ei.

Nihánj me taj síí ꞌyaj yanj nihánj se vaa veꞌé ca̱yáán nij síí naya̱a̱ yanj nihánj rá soꞌ a

20 Dan me se Diose̱ me síí ꞌyaj vaa xe̱j nimán níꞌ, ne̱ soꞌ me síí quiꞌyaj cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ga̱a caviꞌ soꞌ a. Ne̱ Jesucristó me se ase vaa síí tumé matzinj vaa soꞌ, ne̱ ase vaa daán soꞌ matzinj vaa níꞌ, ne̱ tumé soꞌ man níꞌ si̱j noco̱ꞌ man soꞌ, ne̱ síí sa̱ꞌ uxrá me soꞌ, ne̱ cheꞌé ton man soꞌ me nica̱j níꞌ yoꞌó tucuáán cuchruj soꞌ cheꞌé níꞌ se vaa canoco̱ꞌ níꞌ man Diose̱ a. Ne̱ me rá ꞌu̱nj 21 gu̱un nucua̱j soj quiꞌya̱j suun soj nu̱ꞌ suun sa̱ꞌ, ne̱ quiꞌya̱j soj nu̱ꞌ se vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj, quiꞌya̱j maꞌa̱n Diose̱ chugua̱nj. Ne̱ dan me se gu̱un níꞌ se niha̱ꞌ rihaan Diose̱, quiꞌya̱j maꞌa̱n Diose̱ cheꞌé Jesucristó ei. Ne̱ veꞌé ndoꞌo ca̱yáán soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

22 Cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa veꞌé cuno̱ soj nana̱ nihánj, tinu̱j, nocoj. ꞌO̱ se chrej nucua̱j narqué ꞌu̱nj man soj me nana̱ nihánj, ne̱ do̱j vaa nana̱ nihánj nana̱ cachrón ꞌu̱nj rihaan yanj cartá nihánj naya̱a̱ soj ei.

23 Xca̱j soj cuentá se vaa curiha̱nj tinúꞌ Timoteo tagaꞌ, ne̱ sese raꞌya̱nj caꞌna̱ꞌ soꞌ rihanj, ne̱ cuchi̱ꞌ núj rihaan soj raꞌya̱nj ei.

24 Cata̱j soj rihaan taranꞌ nij síí uun chij rihaan soj do̱ꞌ, rihaan taranꞌ nij síí sa̱ꞌ rihaan Diose̱ do̱ꞌ, se vaa veꞌé ca̱yáán nij soꞌ raj ei. Nij tinúú níꞌ nij síí ma̱n rej cuꞌna̱j Italia roꞌ, veꞌé ca̱yáán nij soj, rá nij soꞌ chugua̱nj.

25 Me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé taranꞌ nij soj na̱nj ado̱nj. Amén.

Santiago

1

2

3

4

5

Nihánj me ꞌo̱ yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Santiagó caꞌnéé soꞌ rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ a

1

1 ꞌU̱nj roꞌ, me síí cuꞌna̱j Santiagó síí ꞌyaj suun rihaan Diose̱ do̱ꞌ, rihaan Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, ne̱ ꞌyáá ꞌu̱nj yanj nihánj caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan taranꞌ soj si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ si̱j caꞌanj ca̱yáán queꞌe̱e̱ chumanꞌ na̱j rihaan chumii̱ a. Dan me se ase vaa chuvi̱j nij xꞌneꞌ yuvii̱ israelitá yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ ga̱a naá roꞌ, da̱nj vaa gue̱e̱ soj rihaan Diose̱ na̱nj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa rque̱ Diose̱ nana̱ cu̱u sa̱ꞌ rihaan níꞌ a

2 Dan me se asa̱ꞌ caꞌnaꞌ me maꞌa̱n sayuun rihaan soj, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá soj, tinu̱j, nocoj. 3 ꞌO̱ se neꞌen soj se vaa asa̱ꞌ caꞌnaꞌ sayuun rihaan soj cheꞌé se me soj síí amán rá niꞌya̱j man Diose̱, ne̱ tana̱nj cunu̱u nucua̱j doj nimán soj ei. 4 Ma̱a̱n se ga̱a̱ nana̱j uxrá nimán soj rihaan sayuun, ga̱a ne̱ caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ nu̱ꞌ se‑su̱u̱n soj, ne̱ síí cachij nu̱ꞌ nimán ya̱ gu̱un soj, ne̱ se̱ cachiin a̱ doj se sa̱ꞌ man nimán soj a̱ man ado̱nj.

5 Sese yoꞌo̱ tuviꞌ soj me rá nari̱ꞌ nana̱ cu̱u sa̱ꞌ, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ rque̱ Diose̱ nana̱ cu̱u sa̱ꞌ yoꞌ man soꞌ chugua̱nj. ꞌO̱ se nuveé si̱j nachriꞌ man síí achíín niꞌya̱j me Diose̱ maꞌ. Tana̱nj niha̱ꞌ rá soꞌ ga̱a achíín níꞌ rasu̱u̱n man soꞌ, ne̱ rqué soꞌ nu̱ꞌ se sa̱ꞌ man cunuda̱nj yuvii̱ ei. 6 Tza̱j ne̱ yoꞌo̱ cuchuma̱n ya̱ rá síí achíín niꞌya̱j rihaan Diose̱ ni̱ꞌyaj soꞌ man Diose̱, ga̱a ne̱ caꞌve̱e, ne̱ se̱ guun vi̱j rá soꞌ mei. Tza̱j ne̱ sese guun vi̱j nimán ꞌo̱ soꞌ, ne̱ ase chéé nuû na yaꞌa̱nj ga̱a oꞌ nana̱ rihaan na yaꞌa̱nj roꞌ, da̱nj vaa nimán síí uun vi̱j nimán, chéé nuû uxrá nimán soꞌ uún, 7 ne̱ taj cheꞌé gu̱un rá soꞌ sese rque̱ Diose̱ rasu̱u̱n man soꞌ a̱ maꞌ. 8 ꞌO̱ se síí vi̱j vaa nimán me se daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee yoꞌo̱ quiꞌya̱j suun soꞌ a̱ doj suun sa̱ꞌ a̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé ruꞌvee do̱ꞌ, cheꞌé síí nique̱ do̱ꞌ a

9 Ne̱ soj si̱j nique̱, tza̱j ne̱ ga̱a̱ niha̱ꞌ rá soj cheꞌé se si̱j cavii sa̱ꞌ rihaan Diose̱ me soj ei. 10 Ne̱ vaa nij soj si̱j ruꞌvee uún, ne̱ ga̱a̱ niha̱ꞌ rá soj cheꞌé se nuu nica̱ꞌ nimán soj rihaan Diose̱ á. ꞌO̱ se ase vaa navij yucua̱nꞌ yâj ma̱n tacaan roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quinavi̱j nij ruꞌvee nucua̱j rá niꞌya̱j saꞌanj, vaa güii, na̱nj ado̱nj. 11 Dan me se ga̱a uun xta̱ꞌ güii, ne̱ uun yaꞌa̱an naán, ga̱a ne̱ nacoo̱ coj, ne̱ uun cheꞌe̱ yâj yoꞌ ayuu yoꞌ raa̱ coj a. Núj ayuu yoꞌ, ne̱ taj se gúnꞌ man yoꞌ ga̱a̱ maꞌ. Ne̱ veé da̱nj vaa gue̱e̱ nij ruꞌvee uún, ne̱ yoꞌo̱ nuû rá nij soꞌ rej quiꞌya̱j canaán nij soꞌ saꞌanj, ne̱ dan me se va̱j cavi̱ꞌ nij soꞌ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nuveé si̱j ꞌyaj uun rá níꞌ quiꞌya̱j níꞌ cacunꞌ me Diose̱ maꞌ

12 Síí nucua̱j nimán rihaan sayuun roꞌ, soꞌ me síí cavi̱i̱ sa̱ꞌ, ne̱ cata̱j Diose̱ se vaa:

―Cheꞌé se raan nocóꞌ so̱ꞌ manj roꞌ, cheꞌé dan caꞌve̱e ca̱yáán so̱ꞌ ga̱j nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ―cata̱j Diose̱, nda̱a vaa cataj Diose̱ se vaa ya̱ quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé nij síí aráj cochro̱j rihaan soꞌ a.

13 Sese me rá níꞌ quiꞌya̱j níꞌ cacunꞌ, ne̱ se̱ guun cata̱j níꞌ se vaa Diose̱ me síí quiꞌyaj guun rá níꞌ quiꞌya̱j níꞌ cacunꞌ maꞌ. A̱ ꞌó xcoꞌ naꞌvej rá Diose̱ quiꞌya̱j Diose̱ cacunꞌ mei. Ne̱ nuveé Dio̱se̱ me síí axríj chrej chiꞌi̱i̱ rque a̱ ꞌó yuvii̱ a̱ maꞌ. 14 ꞌO̱ se maꞌa̱n ina̱nj níꞌ me rá quiꞌya̱j se chiꞌi̱i̱ cheꞌé se veꞌé vaa se chiꞌi̱i̱ yoꞌ rihaan níꞌ na̱nj ado̱nj. 15 Tza̱j ne̱ sese quiꞌya̱j níꞌ nda̱a vaa me rá maꞌa̱n níꞌ quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ quiꞌya̱j níꞌ cacunꞌ, ne̱ asa̱ꞌ quisíj quiꞌyaj ndoꞌo níꞌ cacunꞌ, ga̱a ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ nimán níꞌ vaa ga̱a̱ na̱nj ei.

16 Se̱ cuchumán rá soj nana̱ ne̱, man tinu̱j, man nocoj. 17 Xca̱j soj cuentá se vaa daj a̱ se sa̱ꞌ vaa rihaan níꞌ roꞌ, Diose̱ me se rqué nij yoꞌ, ne̱ dan me se ma̱a̱n rej ya̱nj maꞌa̱n ya̱ síí ꞌyaj avii yaꞌan chuguu̱n roꞌ, ma̱a̱n dan ꞌnaꞌ nu̱ꞌ se sa̱ꞌ do̱ꞌ, se lu̱j do̱ꞌ, se niꞌya̱nj do̱ꞌ ei. Dan me se se̱ caꞌvee natuna̱ se‑na̱na̱ soꞌ nana̱ sa̱ꞌ nana̱ nica̱ ya̱ ya̱ mei. Dan me se ꞌo̱ vaa rá soꞌ, ne̱ naꞌvee cunu̱u ino̱ Diose̱ a̱ maꞌ. Yoꞌo̱ sa̱ꞌ ꞌyaj soꞌ ga̱ níꞌ na̱nj ado̱nj. 18 Guun rá soꞌ gu̱un taꞌni̱j soꞌ man níꞌ, ga̱a ne̱ cuno níꞌ se‑na̱na̱ soꞌ nana̱ ya̱, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ cheꞌé dan asino níꞌ, guun taꞌni̱j soꞌ man níꞌ ga̱a asino ya̱a̱n, ga̱a ne̱ vaa güii naquiꞌya̱j sa̱ꞌ soꞌ man cunuda̱nj nij rasu̱u̱n quiꞌyaj soꞌ rihaan chumii̱ nihánj a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me síí nocoꞌ ya̱ man Diose̱ a

19 Se̱ quiniꞌyón soj nana̱ nihánj, man tinu̱j, man nocoj. Ga̱a̱ niha̱ꞌ rá taranꞌ níꞌ nano̱ xre̱j níꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ei. Tza̱j ne̱ se̱ gaa niha̱ꞌ rá níꞌ caꞌmi̱i̱ níꞌ do̱ꞌ, caꞌma̱an rá níꞌ do̱ꞌ mei. 20 ꞌO̱ se sese aꞌmaan ndoꞌo rá níꞌ, ne̱ se̱ caꞌvee quiꞌya̱j sa̱ꞌ níꞌ nda̱a vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ maꞌ. 21 Yu̱u̱n cheꞌe̱ caꞌne̱ꞌ rá soj ga̱ suun ꞌyaj se nij, ne̱ ga̱a̱ nica̱ꞌ nimán soj, ne̱ cuno̱ soj nana̱ caꞌnéé Diose̱ nimán soj, ne̱ caꞌve̱e quinani̱i̱ nimán soj rihaan sayuun ei. 22 Se̱ guun catu̱u̱ rmaꞌa̱n se‑na̱na̱ Diose̱ xréé níꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ quiꞌya̱j níꞌ nda̱a vaa taj Diose̱ ei. Sese se̱ quiꞌyaj níꞌ da̱nj, ne̱ tiha̱ꞌ yuꞌunj níꞌ man maꞌa̱n níꞌ ga̱a̱ na̱nj á. 23 ꞌO̱ se síí atúj rmaꞌa̱n se‑na̱na̱ Diose̱ xréé roꞌ, ase vaa síí niꞌya̱j rihaan espejo roꞌ, da̱nj vaa soꞌ, 24 ne̱ síí niꞌya̱j rihaan espejo me se xcaj soꞌ cuentá se vaa canó nacaj rihaan soꞌ, tza̱j ne̱ ꞌanj soꞌ, ga̱a ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ niꞌyón soꞌ nacaj no̱ rihaan soꞌ a. 25 Ne̱ ase vaa espejo roꞌ, da̱nj vaa tucuáán sa̱ꞌ cuchruj Diose̱ rihaan níꞌ, ne̱ xcaj níꞌ cuentá da̱j me rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ, ꞌyaj tucuáán sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ ne sayu̱u̱n vaa uno níꞌ rihaan Diose̱, ꞌyaj tucuáán yoꞌ maꞌ. Se̱ guun níꞌ síí tucuꞌyón rmaꞌa̱n nana̱ yoꞌ ne̱ niꞌyón nana̱ yoꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ cavi̱i̱ níꞌ quiꞌya̱j níꞌ nda̱a vaa taj nana̱ yoꞌ ei. Ne̱ sese se̱ caꞌneꞌ rá níꞌ ga̱ nana̱ yoꞌ, ne̱ Diose̱ me síí quiꞌya̱j cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ ado̱nj.

26 Si̱j veꞌé noco̱ꞌ man Diose̱ me soj, rá soj naꞌ. Sese nanó soj cuentó cheꞌé tuviꞌ soj, ne̱ nuveé si̱j noco̱ꞌ ya̱ man Diose̱ me soj maꞌ. Si̱j tihaꞌ yuꞌunj man maꞌa̱n me soj na̱nj chugua̱nj. 27 Cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj me síí me síí noco̱ꞌ ya̱ man Rej níꞌ Diose̱ a. Síí racuíj man xnii nique̱ do̱ꞌ, síí racuíj man chana̱ nique̱ do̱ꞌ, síí ne nocoꞌ man síí chiꞌi̱i̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj do̱ꞌ, soꞌ me síí noco̱ꞌ ya̱ man Diose̱ ado̱nj.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún níꞌ quiꞌya̱j níꞌ se lu̱j rihaan daj a̱ yuvii̱ a

1 Amán rá soj niꞌya̱j soj man Jesucristó síí uun chij ndoꞌo rihaan níꞌ, tinu̱j, nocoj. Cheꞌé dan se̱ guun cata̱j soj se vaa sa̱ꞌ doj vaa síí ruꞌvee rihaan síí nique̱ maꞌ. 2-3 Xca̱j soj cuentá, ne̱ ga̱a nuu chre̱ꞌ soj cachra̱a̱ soj rihaan Diose̱, ne̱ sese atúj ꞌo̱ síí ruꞌvee nu̱u̱ yatzíj sa̱ꞌ rej ma̱n soj, ne̱ ꞌni̱j raꞌa soꞌ seꞌej tuꞌve̱e̱ ndoꞌo, ne̱ aráyaꞌa̱nj ndoꞌo soj man soꞌ, ne̱ taj soj se vaa quita̱j soꞌ chruun xlá sa̱ꞌ a. Ne̱ sese atúj ꞌo̱ síí nique̱ nu̱u̱ yatzíj tachri̱nj rej ma̱n soj, ne̱ ne aꞌmii noco̱o soj ga̱ soꞌ maꞌ. Caꞌve̱e canicu̱nꞌ caya̱ soꞌ do̱ꞌ, caꞌve̱e cane̱ soꞌ rihaan yoꞌóó rej taco̱j soj do̱ꞌ, na̱nj ei. 4 Tza̱j ne̱ sese da̱nj quiꞌya̱j soj, ne̱ sa̱ꞌ doj vaa ruꞌvee rihaan síí nique̱, rá soj, ne̱ ase vaa cuese̱ chiꞌi̱i̱ nimán naꞌvej rá xca̱j sa̱ꞌ cuentá cheꞌé yuvii̱ vaa soj na̱nj chugua̱nj.

5 Nano̱ xre̱j soj nana̱ caꞌmi̱j, tinu̱j, nocoj. Narii Diose̱ man nij síí nique̱ gu̱un nij soꞌ síí amán uxrá rá niꞌya̱j man soꞌ ei. Nique̱ nij soꞌ rihaan yoꞌóó nihánj, tza̱j ne̱ aráj cochro̱j nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ cheꞌé dan cataꞌ tuꞌva Diose̱ se vaa ya̱ ca̱yáán nij soꞌ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ guun chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. 6 Tza̱j ne̱ nij soj me se nij ndoꞌo ꞌyaj soj rihaan nij síí nique̱ chugua̱nj. Xca̱j soj cuentá se vaa ruꞌvee me síí ꞌyaj sayuun man soj, ne̱ ꞌanj soj rihaan cuese̱, ꞌyaj nij ruꞌvee a. 7 Ne̱ nana̱ nij aꞌmii nij ruꞌvee cheꞌé Jesucristó síí cataꞌ ne soj cheꞌé a.

8 Dan me se vaa cheꞌé quiꞌya̱j níꞌ nana̱ caꞌmii síí cuꞌna̱j Moisés nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ nana̱ ya̱, ne̱ dan me se taj nana̱ yoꞌ: “Ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tuviꞌ níꞌ nda̱a rá se vaa ꞌe̱e̱ rá níꞌ man maꞌa̱n níꞌ”, taj nana̱ yoꞌ, ne̱ sese quiꞌya̱j soj nana̱ yoꞌ, ne̱ cuna̱j ꞌyaj soj ei. 9 Tza̱j ne̱ sese narii soj yuvii̱ ruꞌvee ina̱nj, ga̱a ne̱ tumé ndoꞌo soj cacunꞌ cheꞌé se ne ꞌyaj ya̱ soj se‑tucua̱nj Diose̱ ado̱nj. 10 Sese vaa ꞌo̱ síí ꞌyaj nu̱ꞌ se‑tucua̱nj Diose̱, ne̱ sese vaa o̱rúnꞌ nana̱ naꞌvej soꞌ quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ ase vaa síí ne uno daj chiha̱a̱ míj rihaan Diose̱ roꞌ, vaa soꞌ ei. 11 ꞌO̱ se cataj Diose̱ se vaa se̱ cotoj níꞌ ga̱ nica̱ tuviꞌ níꞌ, ne̱ veé cataj uún Diose̱ se vaa se̱ ticaviꞌ níꞌ tuviꞌ níꞌ a. Vaa síí ne otoj ga̱ nica̱ tuviꞌ, tza̱j ne̱ ticaviꞌ soꞌ tuviꞌ soꞌ, ga̱a ne̱ síí ꞌyaj da̱nj roꞌ, me se yu̱u̱n cheꞌe̱ tiriꞌ soꞌ se‑tucua̱nj Diose̱ tucuáán noco̱ꞌ soꞌ ga̱a̱ na̱nj ado̱nj. 12 Cheꞌé dan veꞌé caꞌmi̱i̱ soj, ne̱ veꞌé quiꞌya̱j soj, ne̱ cu̱nuû rá soj se vaa vaa güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé níꞌ, ni̱ꞌyaj Diose̱ se‑tucua̱nj Diose̱ chugua̱nj. ꞌO̱ se ne sayu̱u̱n vaa cuno̱ níꞌ nana̱ yoꞌ maꞌ. 13 ꞌO̱ se asa̱ꞌ caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱, ne̱ se̱ gaa ꞌe̱e̱ rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ man síí ne ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ se niꞌya̱nj rá me se yoꞌ me quiꞌya̱j canaán rihaan sayuun ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuchuma̱n rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ Diose̱, ne̱ quiꞌya̱j níꞌ se lu̱j uún a

14 Cuno̱ soj caꞌmi̱j, tinu̱j, nocoj. Sese taj níꞌ se vaa amán rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ Diose̱, ne̱ sese ne ꞌyaj níꞌ a̱ doj se lu̱j rihaan tuviꞌ níꞌ, ne̱ caꞌve̱e quinani̱i̱ níꞌ rihaan sayuun, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. Se̱ caꞌvee a̱ doj man ado̱nj. 15 Xca̱j soj cuentá ei. Sese vaa tinúú níꞌ do̱ꞌ, raꞌvij níꞌ do̱ꞌ, ne̱ achiin se chá achiin yatzíj cu̱nuû soꞌ do̱ꞌ, 16 ne̱ sese cata̱j níꞌ rihaan síí achiin rasu̱u̱n man, ne̱: “Caꞌa̱nj sa̱ꞌ so̱ꞌ, ne̱ dínj ga̱a̱ nimán so̱ꞌ ei. Rque̱ Diose̱ yatzíj quita̱j xráá so̱ꞌ do̱ꞌ, rque̱ Diose̱ se chá cha̱ so̱ꞌ do̱ꞌ ei”, cata̱j níꞌ rihaan síí achiin man, ga̱a ne̱ sese se̱ quirii níꞌ se vaa achiin man tuviꞌ níꞌ, ne̱ taj se gu̱un se‑na̱na̱ níꞌ ga̱a̱ a̱ maꞌ. 17 Veé da̱nj vaa ya̱, ne̱ sese taj níꞌ se vaa síí amán rá niꞌya̱j man Diose̱ me níꞌ, ne̱ sese taj se lu̱j ꞌyaj níꞌ, ga̱a ne̱ nuveé si̱j amán ya̱ rá me níꞌ ga̱a̱ a̱ mei.

18 Tza̱j ne̱ taꞌa̱j nii cata̱j rihaan tuviꞌ se vaa so̱ꞌ me se síí amán rá niꞌya̱j man Diose̱ mé so̱ꞌ, ne̱ ꞌu̱nj nihánj me se síí ꞌyaj se sa̱ꞌ rihaan Diose̱ mé ꞌu̱nj, cata̱j nii chugua̱nj. Tza̱j ne̱ xca̱j so̱ꞌ cuentá, ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e xca̱j yuvii̱ cuentá se vaa síí amán rá niꞌya̱j man Diose̱ mé so̱ꞌ, sese nuviꞌ a̱ ꞌó se sa̱ꞌ ꞌyáá so̱ꞌ ga̱. Tza̱j ne̱ ꞌu̱nj nihánj me se cheꞌé se sa̱ꞌ ꞌyáá ꞌu̱nj roꞌ, cheꞌé dan neꞌen yuvii̱ se vaa síí amán rá niꞌya̱j man Diose̱ mé ꞌu̱nj chugua̱nj. 19 Dan me se cuna̱j ꞌyáá so̱ꞌ se vaa amán rá so̱ꞌ se vaa o̱ruun Diose̱, tza̱j ne̱ da̱nj ꞌyaj gue̱e̱ nij nana̱ chre̱e uún, ne̱ cheꞌé dan chuꞌviꞌ nij soꞌ nda̱a riꞌíj maꞌa̱n man nij soꞌ cheꞌé sayuun quiꞌya̱j Diose̱ man nij soꞌ vaa güii a. 20 Síí niꞌyo̱n mé so̱ꞌ, sese uun rá so̱ꞌ se vaa taj cheꞌé qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se lu̱j, ne̱ nihánj me se ti̱haán ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa sese taj se lu̱j ꞌyaj níꞌ, ne̱ amán rmaꞌa̱n rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ Diose̱ na̱nj chugua̱nj. 21 Dan me se xi̱i níꞌ síí cuꞌna̱j Abraham me se neꞌén so̱ꞌ se vaa caꞌvej soꞌ ticavi̱ꞌ soꞌ taꞌníí soꞌ síí cuꞌna̱j Isaac rihaan mesá altar go̱ꞌ soꞌ man taꞌníí soꞌ rihaan Diose̱ a. Ne̱ cheꞌé se vaa quiꞌyaj soꞌ da̱nj roꞌ, cheꞌé dan cunuu sa̱ꞌ soꞌ rihaan Diose̱ ei. 22 Xca̱j so̱ꞌ cuentá se vaa cheꞌé se cuchumán rá Abraham niꞌya̱j soꞌ man Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan me guun rá soꞌ quiꞌya̱j soꞌ se lu̱j cheꞌé Diose̱, ne̱ cheꞌé se quiꞌyaj soꞌ da̱nj roꞌ, cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa cuchumán nu̱ꞌ rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ man Diose̱ chugua̱nj. 23 Ne̱ quisíj ya̱ nu̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ nihánj a: “Cuchumán rá Abraham niꞌya̱j soꞌ man Diose̱, ne̱ cheꞌé dan cataj Diose̱ se vaa si̱j sa̱ꞌ me Abraham a”. Ne̱ síí chéé ga̱ Diose̱ me uún Abraham, taj nii uún a.

24 Xca̱j soj cuentá se vaa cheꞌé se lu̱j ꞌyaj níꞌ roꞌ, cheꞌé dan nuu sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ nuveé cheꞌe̱ se taj níꞌ se vaa amán rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ man Diose̱ do̱j me nuu sa̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. 25 Dan me se Rahab chana̱ niha̱ꞌ rá me se cunuu sa̱ꞌ noꞌ rihaan Diose̱ ga̱a quiꞌyaj noꞌ se lu̱j rihaan ro̱j síí caꞌnéé Diose̱ man caꞌmi̱i̱ nana̱ sa̱ꞌ rihaan noꞌ a. Cunuu sa̱ꞌ noꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé se lu̱j quiꞌyaj noꞌ, ne̱ dan me se veꞌé racuíj noꞌ man ro̱j síí israelitá caꞌanj suun chiháán noꞌ caxríj yuve̱ noꞌ man ro̱j soꞌ rihaan nij síí guun rá ticavi̱ꞌ man ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌnéé noꞌ man ro̱j soꞌ yoꞌó chrej vaa dínj na̱nꞌ ro̱j soꞌ tucuá ro̱j soꞌ a.

26 Dan me se sese nuviꞌ nimán ꞌo̱ soꞌ, ne̱ nuveé si̱j vaa iꞌna̱ꞌ me soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n cúú caviꞌ u̱u̱n me soꞌ, ne̱ ase vaa xnangá nuviꞌ nimán rque roꞌ, da̱nj vaa síí taj se vaa amán rá niꞌya̱j man Diose̱, ne̱ nuviꞌ a̱ doj se lu̱j ꞌyaj soꞌ, ne̱ taj se gúnꞌ man nana̱ tuꞌva u̱u̱n soꞌ a̱ man ado̱nj.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ꞌyaj chiꞌi̱i̱ níꞌ man tuviꞌ níꞌ, sese ne tumé níꞌ nana̱ avii tuꞌva níꞌ a

1 Tinu̱j. Nocoj. Se̱ guun ga̱a̱ queꞌe̱e̱ síí narqué chrej man soj maꞌ. ꞌO̱ se núj si̱j narqué chrej roꞌ, neꞌen soj se vaa doj a̱ cara̱a Diose̱ cacunꞌ xráá núj sese se̱ cuno núj rihaan Diose̱ ei. 2 ꞌO̱ taranꞌ níꞌ avii nana̱ chiꞌi̱i̱ tuꞌva na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese vaa ꞌo̱ síí ne aꞌmii nana̱ chiꞌi̱i̱, ne̱ soꞌ me síí caꞌve̱e gu̱un nucua̱j gu̱un chij rihaan nu̱ꞌ nee̱ man soꞌ chugua̱nj. 3 Xca̱j soj cuentá ni̱ꞌyaj soj man cuayó á. Nda̱ꞌ se xi̱j vaa cuayó, tza̱j ne̱ anuꞌ níꞌ agaꞌ leꞌe̱j nii tuꞌva xoꞌ, ga̱a ne̱ cuno̱ xoꞌ rihaan níꞌ caꞌa̱nj xoꞌ me rej maꞌa̱n me rá níꞌ chugua̱nj. 4 Ne̱ xca̱j soj cuentá ni̱ꞌyaj soj man rihoo chéé rihaan na uún á. Xi̱j vaa rihoo, ne̱ nucua̱j ndoꞌo oꞌ nana̱ rihaan rihoo, ne̱ rcuchra̱ꞌ leꞌe̱j nii vaa rásuun nii tuguáj nii rihoo, tza̱j ne̱ caꞌa̱nj yoꞌ me rej maꞌa̱n me rá nii caꞌa̱nj yoꞌ uún ei.

5 Ne̱ taꞌngaꞌ da̱nj vaa gue̱e̱ daa níꞌ uún, ne̱ tzinꞌ vaa daa níꞌ, tza̱j ne̱ nucua̱j uxrá daa níꞌ na̱nj ado̱nj. Dan me se neꞌen soj se vaa o̱rúnꞌ yaꞌan leꞌe̱j nii roꞌ, caꞌve̱e quiꞌya̱j yoꞌ caca̱a̱ cunu̱ꞌ quij ei. 6 Ne̱ ase vaa yaꞌan vaa nana̱ aꞌmii daa níꞌ, ne̱ ase vaa nu̱ꞌ chiꞌii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, da̱nj vaa nana̱ aꞌmii daa níꞌ, ne̱ nda̱a riꞌ nu̱ꞌ nee̱ man níꞌ, ꞌyaj daa níꞌ na̱nj ado̱nj. Unuꞌ níꞌ ga̱ tuviꞌ níꞌ, ꞌyaj daa níꞌ, cheꞌé se síí chre̱e me síí ꞌyaj aꞌmii daa níꞌ nana̱ chiꞌi̱i̱ na̱nj á. 7 Aꞌvee uun chij yuvii̱ rihaan me maꞌa̱n xcuu, ne̱ dan me se rihaan xcuu ma̱n quij do̱ꞌ, rihaan xtâj do̱ꞌ, rihaan xcuáá do̱ꞌ, rihaan xcuaj do̱ꞌ, uun chij yuvii̱, 8 tza̱j ne̱ taj se ꞌyáꞌ gu̱un chij a̱ doj yuvii̱ rihaan daa maꞌa̱n yuvii̱ maꞌ. Avii ndoꞌo nana̱ chiꞌi̱i̱ tuꞌva níꞌ, ne̱ taj se ꞌyáꞌ gu̱un dínj tuꞌva níꞌ, ꞌyaj daa níꞌ ía̱ maꞌ. Ase vaa na xna̱j ta̱j tuꞌva xcuáá yuva̱a̱ roꞌ, da̱nj vaa nana̱ chiꞌi̱i̱ avii tuꞌva níꞌ, ꞌyaj daa níꞌ, ne̱ ꞌyaj chiꞌi̱i̱ yoꞌ man tuviꞌ níꞌ chugua̱nj. 9 Dan me se tuꞌva níꞌ me avii nana̱ lu̱j aꞌmii níꞌ cheꞌé Rej níꞌ Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ veé daa níꞌ aꞌmii nana̱ chre̱e cheꞌé tuviꞌ níꞌ uún a. Ne̱ dan me se ase vaa Diose̱ roꞌ, da̱nj vaa nij tuvi̱ꞌ níꞌ ga̱a quiꞌyaj Diose̱ man taranꞌ níꞌ a. 10 Veé tuꞌva níꞌ avii nana̱ lu̱j ne̱ veé tuꞌva níꞌ avii nana̱ chre̱e, ꞌyaj daa níꞌ, ne̱ nij uxrá vaa ꞌyaj níꞌ da̱nj, na̱nj tinu̱j, nocoj. 11 Se̱ caꞌvee cavi̱i̱ na chiha̱nꞌ ga̱ na ꞌne̱ꞌ rque o̱rúnꞌ curuj na maꞌ. 12 Taj rutzi̱ꞌ avii raa̱ chruun rcoo maꞌ. Ne̱ rcoo ne avii raa̱ chruun rcueꞌé maꞌ. Ne̱ da̱nj na̱nj na uún, ne̱ se̱ caꞌvee cu̱riha̱nj na chiha̱nꞌ rej nu̱u̱ na ꞌne̱ꞌ, ne̱ taj cheꞌé cavi̱i̱ nana̱ chiꞌi̱i̱ tuꞌva níꞌ, sese rej nu̱u̱ nana̱ sa̱ꞌ me nimán níꞌ a̱ man ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me síí me síí nica̱j tucuáán sa̱ꞌ cavii rihaan Diose̱ a

13 Sese vaa taꞌa̱j soj síí acaj cuentá ne̱ avii ndoꞌo raa̱ soj, rá soj, ne̱ veꞌé ina̱nj quiꞌya̱j soj si̱j vaa da̱nj rá rihaan tuviꞌ soj, ne̱ xca̱j tuviꞌ soj cuentá se vaa cheꞌé se avii raa̱ soj roꞌ, cheꞌé dan síí niꞌya̱nj nimán me soj, ne̱ cheꞌé dan me veꞌé ina̱nj ꞌyaj soj a. 14 Tza̱j ne̱ sese xco̱j ruva̱a̱ rá soj, ne̱ sese me ina̱nj rá soj quiri̱i̱ taꞌngaꞌ soj rihaan tuviꞌ soj, ga̱a ne̱ se̱ guun caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ soj cata̱j soj se vaa síí acaj cuentá avii raa̱ me soj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se nuveé si̱j acaj cuentá me síí ꞌyaj da̱nj mei. 15 Sese si̱j xco̱j ruva̱a̱ rá me soj, ne̱ nuveé si̱j nica̱j tucuáán sa̱ꞌ cavii rihaan Diose̱ me soj a̱ maꞌ. Ina̱nj tucuáán cavii raa̱ nij síí ma̱n rihaan yoꞌóó nihánj u̱u̱n me tucuáán nica̱j soj, ne̱ da̱nj ina̱nj ꞌyaj yuvii̱ cheꞌé se nana̱ chre̱e uno nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj. 16 Rej ya̱nj síí xco̱j ruva̱a̱ rá me se taj se qui̱ꞌyáꞌ ga̱a̱ dínj maꞌ. Me a̱ꞌ se chiꞌi̱i̱ ꞌyaj nij soꞌ na̱nj á. 17 Tza̱j ne̱ síí nica̱j tucuáán sa̱ꞌ cavii rihaan Diose̱ me se yoꞌo̱ vaa sa̱ꞌ nimán soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ꞌo̱ chij yáán soꞌ, ne̱ ne unuꞌ soꞌ ga̱ yuvii̱ maꞌ. Yoꞌo̱ lu̱j aꞌmii soꞌ ga̱ tuviꞌ soꞌ, ne̱ ne naquiꞌyaj soꞌo̱ soꞌ xréé soꞌ ga̱a aꞌmii tuviꞌ soꞌ ga̱ soꞌ maꞌ. ꞌE̱e̱ rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ tuviꞌ soꞌ, ne̱ ina̱nj se sa̱ꞌ ꞌyaj soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ cuya̱a̱n veꞌé ꞌyaj soꞌ rihaan nu̱ꞌ nij yuvii̱, ne̱ ꞌyaj soꞌ nu̱ꞌ nda̱a vaa taj soꞌ a. Ne̱ nij síí ꞌyaj da̱nj roꞌ, me síí nica̱j ya̱ tucuáán sa̱ꞌ cavii rihaan Diose̱ chugua̱nj. 18 Dan me se síí ꞌyaj dínj ne yuvii̱ ga̱ tuviꞌ yuvii̱ roꞌ, maꞌa̱n soꞌ me síí ne̱ dínj ga̱ tuviꞌ, ne̱ cheꞌé dan cunu̱u sa̱ꞌ nij tuvi̱ꞌ soꞌ rihaan Diose̱, quiꞌya̱j soꞌ na̱nj ado̱nj.

4

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ guun rá níꞌ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ rihaan chumii̱ nihánj a

1 Me cheꞌé unuꞌ ndoꞌo nij soj ga̱ tuviꞌ soj, rá soj ga̱. Nuveé cheꞌe̱ se me ndoꞌo rá soj cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cheꞌé dan naꞌvee ga̱a̱ xe̱j nimán soj a̱ a. Ne̱ nuveé cheꞌe̱ dan unuꞌ soj ga̱ tuviꞌ soj a̱ a. 2 Me ndoꞌo rá soj ga̱a̱ rasu̱u̱n sa̱ꞌ rihaan soj, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱e quiri̱ꞌ soj rasu̱u̱n yoꞌ cuma̱n yoꞌ rihaan soj a̱ a. Dan me se cheꞌé dan uun xco̱j ruva̱a̱ ndoꞌo rá soj niꞌya̱j soj man síí vaa rasu̱u̱n rihaan ado̱nj. Tza̱j ne̱ soj me se taj se ꞌyáꞌ quiri̱ꞌ soj, ne̱ cheꞌé dan unuꞌ soj ga̱ tuviꞌ soj ei. Tza̱j ne̱ nuviꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ rihaan soj, cheꞌé se ne achíín niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ ado̱nj. 3 Ne̱ nda̱ꞌ se achíín niꞌya̱j soj rihaan Diose̱, tza̱j ne̱ ne rqué Diose̱ nij rasu̱u̱n yoꞌ rihaan soj, cheꞌé se chiꞌi̱i̱ ndoꞌo vaa nimán soj ga̱a achíín niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ ei. Dan me se me ina̱nj rá soj cavi̱i̱ sa̱ꞌ maꞌa̱n ina̱nj soj rihaan chumii̱ nihánj quiꞌya̱j nij rasu̱u̱n yoꞌ ei.

4 Ne̱ ase vaa chana̱ otoj ga̱ yoꞌó chii roꞌ, da̱nj vaa soj, ne̱ ne nocoꞌ ya̱ soj man Diose̱ a̱ maꞌ. Xca̱j soj cuentá se vaa síí me rá cavi̱i̱ sa̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, soꞌ me síí ta̱j riꞌyunj man Diose̱ ado̱nj. Ya̱ uxrá ei. 5 Ne̱ xca̱j soj cuentá se vaa ne tuꞌva rmaꞌa̱n nana̱ nihánj nana̱ aꞌmii danj Diose̱ a: “Diose̱ quiꞌyaj nimán níꞌ, ne̱ me uxrá rá Diose̱ canoco̱ꞌ nimán níꞌ man o̱rúnꞌ soꞌ”, taj danj Diose̱ a. 6 Ne̱ uxrá doj ꞌyaj Diose̱ se lu̱j cheꞌé níꞌ, ne̱ cheꞌé dan no̱ nana̱ nihánj rihaan danj Diose̱ a: “Aráán Diose̱ chrej rihaan nij síí xta̱ꞌ nimán se̱ cavii sa̱ꞌ nij soꞌ, tza̱j ne̱ ꞌyaj Diose̱ se lu̱j cheꞌé nij síí vaa nica̱ꞌ nimán”, taj danj Diose̱ a.

7 Cheꞌé dan cuno̱ soj rihaan Diose̱ á. Naquiꞌya̱j soꞌo̱ soj xréé soj rihaan síí chre̱e, ne̱ cuna̱nj síí chre̱e rihaan soj á. 8 Quinichru̱nꞌ soj rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ quinichru̱nꞌ Diose̱ rihaan soj á. Nij síí tumé cacunꞌ roꞌ, ta̱náj nij soꞌ se‑tucua̱nj nij soꞌ tucuáán chiꞌi̱i̱, ne̱ nij síí uun vi̱j rá canoco̱ꞌ man Diose̱ roꞌ, naquiꞌya̱j nica̱ nij soꞌ nimán nij soꞌ á. 9 Se̱ gaa niha̱ꞌ rá soj caꞌnga̱ꞌ soj mei. Vaa cheꞌé quinano̱ rá soj taꞌve̱e soj cheꞌé cacunꞌ tumé soj ei. 10 Naquiꞌya̱j nica̱ꞌ soj nimán soj rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ga̱a ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj, quiꞌya̱j soꞌ chugua̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ caꞌmii níꞌ nana̱ nij cheꞌé tuviꞌ níꞌ maꞌ

11 Se̱ guun nano̱ soj cuentó ne̱ cheꞌé tuviꞌ soj, man tinu̱j, man nocoj. Síí nanó cuentó ne̱ do̱ꞌ, síí araa cacunꞌ xráá tuviꞌ do̱ꞌ, soꞌ me síí taj se vaa taj cheꞌé cuno̱ níꞌ cunuda̱nj se‑tucua̱nj Diose̱ chugua̱nj. Ne̱ síí aꞌmii da̱nj roꞌ, nuveé si̱j uno se‑tucua̱nj Diose̱ me soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se síí naquiꞌyaj cu̱u se‑tucua̱nj Diose̱ me u̱u̱n soꞌ na̱nj ei. 12 Dan me se o̱rúnꞌ Diose̱ ya̱ me síí cuchruj se‑tucua̱nj Diose̱, ne̱ veé o̱rúnꞌ Diose̱ me síí caꞌne̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé níꞌ vaa güii, ne̱ soꞌ me síí gu̱un nucua̱j ti̱nanii man níꞌ rihaan sayuun, ne̱ veé soꞌ me síí gu̱un nucua̱j caꞌne̱j man níꞌ rihaan yaꞌan ei. Tza̱j ne̱ níꞌ me se yuvii̱ u̱u̱n me níꞌ, ne̱ taj cheꞌé cara̱a níꞌ cacunꞌ xráá tuviꞌ níꞌ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ne neꞌen níꞌ da̱j quira̱nꞌ níꞌ aꞌyuj a

13 Ne̱ vaa soj si̱j aꞌmii nana̱ nihánj uún a: “Cuanꞌ se̱, aꞌyuj se̱, caꞌa̱nj núj ꞌo̱ chumanꞌ ca̱yáán núj ꞌo̱ yoꞌ, ne̱ quira̱a̱n núj rasu̱u̱n natuꞌve̱e̱ núj, ne̱ quiꞌya̱j canaán ndoꞌo núj saꞌanj”, taj soj, ne̱ nihánj me se cuno̱ soj caꞌmi̱j á. 14 Nij soj me se ne neꞌen uxrá soj da̱j quira̱nꞌ soj aꞌyuj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa ngaa yaꞌa̱an roꞌ, da̱nj vaa soj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ nanij ngaa yaꞌa̱an ꞌo̱ orá leꞌe̱j nii, ne̱ raꞌya̱nj naxtunꞌ uún ngaa yaꞌa̱an yoꞌ na̱nj ado̱nj. 15 Cheꞌé dan no̱ xcúún soj cata̱j soj: “Sese me rá síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ caꞌve̱e ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ níꞌ, ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j suun níꞌ á”, cata̱j soj á. 16 Tza̱j ne̱ soj me se aꞌmii xta̱ꞌ ndoꞌo soj rihaan Diose̱, ne̱ chiꞌi̱i̱ ndoꞌo vaa nu̱ꞌ nana̱ xta̱ꞌ aꞌmii soj ado̱nj. 17 Tza̱j ne̱ sese neꞌen níꞌ da̱j me rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ ne ꞌyaj níꞌ nda̱a vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un níꞌ síí tumé ndoꞌo cacunꞌ na̱nj ado̱nj.

5

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quira̱nꞌ ndoꞌo nij ruꞌvee sayuun a

1 Ne̱ soj si̱j ruꞌvee me se ya̱j me se queneꞌe̱n soj ei. Taꞌve̱e uxrá soj cheꞌé sayuun quira̱nꞌ soj vaa güii chugua̱nj. 2 Ne̱ rihaan Diose̱ me se ase vaa se cuchruu̱ vaa nu̱ꞌ siꞌyaj soj, ne̱ ase vaa yatzíj navij chá xcuu vaa nu̱ꞌ saga̱nꞌ soj, 3 ne̱ ase vaa agaꞌ navij quiꞌyaj tucunj yo̱o roꞌ, da̱nj vaa nu̱ꞌ se‑saꞌa̱nj soj, ne̱ tucunj yo̱o yoꞌ roꞌ, ni̱ꞌyaj Diose̱, ne̱ xca̱j Diose̱ cuentá se vaa síí yanu̱ꞌ me soj rihaan síí nique̱, ne̱ cheꞌé dan caca̱a̱ maꞌa̱n soj, quiꞌya̱j tucunj yo̱o yoꞌ ado̱nj. Dan me se uxrá caraa sa̱ꞌ soj saꞌanj rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ nichru̱nꞌ caꞌa̱nj niꞌya̱ chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj. 4 Dan me se acaj ndoꞌo Diose̱ cuentá se vaa ne na̱ruꞌvee sa̱ꞌ soj tuꞌvee se‑mo̱zó soj síí rii xnaa̱ soj a. Ne̱ aguáj ndoꞌo nij mozó yoꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé se‑saꞌa̱nj nij soꞌ chugua̱nj. Ne̱ catúj se‑na̱na̱ nij soꞌ xréé Diose̱ si̱j uun chij ndoꞌo rej xta̱ꞌ na̱nj ei. 5 Ne̱ dan me se uun niha̱ꞌ uxrá rá soj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ ina̱nj rasu̱u̱n sa̱ꞌ uxrá mán rihaan soj, ne̱ ase vaa xcáá namij roꞌ, da̱nj vaa soj, ne̱ ne acaj soj cuentá se vaa nichru̱nꞌ caꞌna̱ꞌ sayuun rihaan soj a̱ maꞌ. 6 Tza̱j ne̱ dan me se cutaꞌ ndoꞌo soj cacunꞌ xráá nij síí sa̱ꞌ, ne̱ nda̱a ticaviꞌ soj man taꞌa̱j tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ caꞌneꞌ sa̱ꞌ gue̱e̱ rá nij soꞌ cavi̱ꞌ tuviꞌ nij soꞌ, quiꞌyaj soj a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ga̱a̱ ina̱j nimán níꞌ cachi̱nj niꞌya̱j níꞌ rihaan Diose̱ a

7 Cheꞌé dan ga̱a̱ ina̱j nimán soj na̱ꞌvi̱j soj nda̱a se quisi̱j güii caꞌna̱ꞌ uún síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, tinu̱j, nocoj. Xca̱j soj cuentá da̱j ꞌyaj síí unô naa̱ ei. Na̱j vaa nimán soꞌ naꞌvi̱j soꞌ maa̱n cheꞌé rej cachi̱j sa̱ꞌ veꞌé xnaa̱ soꞌ, ga̱a ne̱ quiri̱i̱ soꞌ tanꞌ ado̱nj. 8 Da̱nj quiꞌya̱j gue̱e̱ soj, ne̱ ga̱a̱ ina̱j nimán soj, ne̱ caꞌne̱j nucua̱j soj nimán soj, cheꞌé se nichru̱nꞌ caꞌna̱ꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ei. 9 Se̱ caꞌmii soj nana̱ nij cheꞌé tuviꞌ soj, ne̱ se̱ gaa na̱nj quita̱j cacunꞌ xráá maꞌa̱n soj, man tinu̱j, man nocoj. ꞌO̱ se a̱j nicunꞌ chru̱u̱n síí caꞌne̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé níꞌ rej taꞌyaa ei. 10 Xca̱j soj cuentá, ni̱ꞌyaj soj nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá se vaa nucua̱j nimán nij soꞌ rihaan sayuun, ne̱ ase vaa quiꞌyaj nij soꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j soj ei. 11 Ne̱ uxrá cavii sa̱ꞌ nij síí nucua̱j nimán rihaan sayuun, rá níꞌ, niꞌya̱j níꞌ man nij soꞌ, ne̱ a̱j cuno soj se vaa nucua̱j nimán síí cuꞌna̱j Job rihaan sayuun ga̱a naá, ne̱ a̱j neꞌen soj se vaa avii sa̱ꞌ nu̱ꞌ nij síí vaa da̱nj, ꞌyaj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, cheꞌé se ꞌe̱e̱ uxrá rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ man níꞌ chugua̱nj.

12 Dan me se nana̱ nihánj me nana̱ noco̱o doj rihaan nu̱ꞌ nij nana̱, tinu̱j, nocoj. Se̱ cutaꞌ soj raa̱ Diose̱ caꞌmi̱i̱ soj mei. Se̱ cataj soj chuma̱nj yoꞌóó man soj, sese se̱ caꞌmii ya̱ soj mei. Ne̱ me maꞌa̱n yoꞌó rasu̱u̱n, ne̱ se̱ caꞌmii soj da̱nj cheꞌé maꞌ. Sese caꞌve̱e quiꞌya̱j soj, rá soj, ne̱: “Caꞌve̱e ei”, cata̱j u̱u̱n soj, ne̱ sese se̱ caꞌvee quiꞌya̱j soj, rá soj, ne̱: “Se̱ caꞌvee maꞌ”, cata̱j u̱u̱n soj, ga̱a ne̱ se̱ cutaꞌ Diose̱ cacunꞌ xráá soj man chugua̱nj.

13 Sese vaa ꞌo̱ tuviꞌ soj ranꞌ sayuun, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ á. Sese vaa ꞌo̱ tuviꞌ soj niha̱ꞌ rá, ne̱ cachra̱a̱ soꞌ chraꞌ rihaan Diose̱ á. 14 Sese vaa ꞌo̱ tuviꞌ soj ranꞌ, ne̱ nacu̱nj soꞌ man nij síí chij nica̱j yuꞌunj man nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó caꞌna̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ cata̱ꞌ tuꞌva nij soꞌ se‑chuvi̱i síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ cuta̱a̱ nij soꞌ casté raa̱ síí ranꞌ, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j nij síí chij yoꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé síí ranꞌ a. 15 Sese ya̱ amán rá nij síí achíín niꞌya̱j rihaan Diose̱ se vaa ra̱cuíj Diose̱ man síí ranꞌ, ne̱ nahu̱un síí ranꞌ yoꞌ, quiꞌya̱j síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ sese tumé síí ranꞌ yoꞌ cacunꞌ, ne̱ quinavi̱j cacunꞌ xráá soꞌ a. 16 Cheꞌé dan nda̱a ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ nata̱ꞌ ya̱ rihaan tinúú níꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ, ne̱ nda̱a ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ cachi̱nj niꞌya̱j rihaan Diose̱ cheꞌé tuviꞌ níꞌ, ga̱a ne̱ nahu̱un níꞌ, quiꞌya̱j Diose̱ a. Sese vaa ꞌo̱ síí vaa nica̱ ya̱ nimán achíín niꞌya̱j uxrá rihaan Diose̱, ne̱ cuno̱ ya̱ Diose̱, ne̱ quiꞌya̱j Diose̱ nda̱a vaa cachíín niꞌya̱j soꞌ ei. 17 Na̱nj yuvii̱ me síí cuꞌna̱j Elías síí cayáán ga̱a naá, ne̱ ase vaa maꞌa̱n níꞌ vaa soꞌ, tza̱j ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ se vaa se̱ camanꞌ, ne̱ quisíj nda̱a vaꞌnu̱j ya̱ yoꞌ táá yanéé ne cama̱nꞌ quiꞌyaj soꞌ, quiꞌyaj Diose̱ ga̱a cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Diose̱ ei. 18 Nda̱a síj, ga̱a ne̱ cachíín niꞌya̱j uún soꞌ maa̱n rihaan Diose̱, ga̱a ne̱ camanꞌ uún, quiꞌyaj Diose̱, ga̱a ne̱ cavii sa̱ꞌ naa̱ a.

19 Cuno̱ soj caꞌmi̱j, tinu̱j, nocoj. Sese ta̱náj xco̱ ꞌo̱ tuviꞌ soj se‑tucua̱nj Diose̱ tucuáán ya̱, ne̱ sese guun nucua̱j yoꞌó tuviꞌ soj quiꞌya̱j canaán soꞌ ca̱nica̱j uún síí caꞌanj yaníj yoꞌ canoco̱ꞌ soꞌ tucuáán sa̱ꞌ, 20 ne̱ dan me se síí quiꞌyaj canaán yoꞌ me se soꞌ me síí tinanii man tuviꞌ rihaan sayuun ado̱nj. Ne̱ guun nucua̱j soꞌ tinanii soꞌ man nimán tuviꞌ soꞌ rihaan sayuun ei. Dan me se caꞌnéj noco̱o ndoꞌo soꞌ cacunꞌ xráá tuviꞌ soꞌ ado̱nj.

1 Pedro

1

2

3

4

5

Nihánj me ꞌo̱ yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pedró caꞌnéé soꞌ rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ a

1

1 ꞌU̱nj roꞌ, me síí cuꞌna̱j Pedró, ne̱ apóstol cuneꞌ Jesucristó caꞌa̱nj nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé soꞌ mej a. Ne̱ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj yanj nihánj caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan soj si̱j narii Diose̱ man canoco̱ꞌ man soꞌ si̱j chaꞌnuu̱ caꞌanj estadó Ponto do̱ꞌ, estadó Galacia do̱ꞌ, estadó Capadocia do̱ꞌ, estadó Asia do̱ꞌ, estadó Bitinia do̱ꞌ, cheꞌé sayuun quiranꞌ soj a. 2 Asi̱j naá queneꞌen Rej níꞌ Diose̱ se vaa canoco̱ꞌ soj man soꞌ, ne̱ cheꞌé dan quinarii soꞌ man soj, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ soj canocoꞌ soj man o̱rúnꞌ Diose̱, quiꞌyaj Nimán Diose̱, cheꞌé se me rá soꞌ cuno̱ soj rihaan soꞌ, ne̱ me rá soꞌ cunu̱u sa̱ꞌ nimán soj quiꞌya̱j ton man Jesucristó ton cayanj man soꞌ ga̱a caviꞌ soꞌ cheꞌé níꞌ a.

Me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j ndoꞌo Diose̱ se lu̱j cheꞌé soj, ne̱ ga̱a̱ xe̱j ndoꞌo nimán soj quiꞌya̱j Diose̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa naꞌvi̱j níꞌ güii ca̱yáán níꞌ rihaan Diose̱ a

3 Cuna̱j uxrá vaa Diose̱ Rej Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, cata̱j níꞌ á. Dan me se cunuu ꞌe̱e̱ uxrá rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ man níꞌ, ne̱ cheꞌé dan naquiꞌyaj iꞌna̱ꞌ soꞌ man Jesucristó, ne̱ cheꞌé se cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan guun taꞌni̱j Diose̱ man níꞌ, ne̱ cheꞌé se taꞌni̱j Diose̱ me níꞌ, cheꞌé dan guun niha̱ꞌ rá níꞌ ne̱ naꞌvi̱j níꞌ quisi̱j güii ca̱yáán níꞌ rihaan Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei. 4 Ne̱ dan me se vaa se sa̱ꞌ nica̱j Diose̱ rque̱ Diose̱ man soj asa̱ꞌ nucuiꞌ soj rihaan soꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quiriꞌ se sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ sa̱ꞌ yoꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj. 5 Nucua̱j ndoꞌo Diose̱, ne̱ cheꞌé se amán rá soj niꞌya̱j soj man Jesucristó, cheꞌé dan tumé Diose̱ man soj, cheꞌé rej caꞌve̱e cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj asa̱ꞌ quisíj güii caꞌa̱nj niꞌya̱ chumii̱ nihánj ne̱ queneꞌe̱n níꞌ nu̱ꞌ se vaa quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé níꞌ ei.

6 Cheꞌé dan guun niha̱ꞌ uxrá rá soj na̱nj á. Dan me se nda̱ꞌ se cuano̱ nanó rá soj cheꞌé sayuun ꞌnaꞌ rihaan soj do̱j güii na̱nj rihaan chumii̱ nihánj cuano̱, tza̱j ne̱ a̱j guun niha̱ꞌ ndoꞌo rá soj, cheꞌé se neꞌen soj se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj vaa güii, quiꞌya̱j Diose̱ chugua̱nj. 7 Dan me se neꞌen soj se vaa agaꞌ oró míí me se se ma̱n u̱u̱n rihaan chumii̱ nihánj me yoꞌ, ne̱ vaa güii caꞌa̱nj niꞌya̱ yoꞌ ga̱ chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ axríj yaꞌan nii man agaꞌ oró míí yoꞌ, cheꞌé rej me rá nii xca̱j nii cuentá sese agaꞌ sa̱ꞌ me yoꞌ niꞌ, ase agaꞌ nij me yoꞌ a. Ne̱ ase vaa yaꞌan rihaan agaꞌ oró míí yoꞌ roꞌ, da̱nj vaa sayuun rihaan soj, ne̱ cheꞌé sayuun ranꞌ soj roꞌ, cheꞌé dan acaj níꞌ cuentá sese ya̱ ya̱ amán rá soj niꞌya̱j soj man Diose̱ niꞌ, ase ꞌyaj maꞌa̱n soj a. Tza̱j ne̱ sa̱ꞌ doj vaa soj rihaan agaꞌ oró míí yoꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌanj niꞌya̱ soj, sese amán ya̱ rá soj niꞌya̱j soj man Diose̱ mei. Dan me se uxrá cavi̱i̱ sa̱ꞌ Diose̱, quiꞌya̱j soj, ne̱ uxrá caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ yuvii̱ cheꞌé Diose̱, asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj chugua̱nj.

8 Ne̱ Jesucristó me se nda̱ꞌ se ne queneꞌe̱n rihaan soj man soꞌ, tza̱j ne̱ amán rá soj niꞌya̱j soj man soꞌ, ne̱ ne neꞌen xa̱ꞌ rihaan soj man soꞌ nihánj cuano̱, tza̱j ne̱ cheꞌé se cuchumán ya̱ rá soj niꞌya̱j soj man soꞌ roꞌ, cheꞌé dan guun niha̱ꞌ uxrá rá soj cheꞌé se a̱j neꞌen soj se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá soj ado̱nj. 9 Ne̱ cheꞌé se amán rá soj niꞌya̱j soj man Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan cavi̱i̱ sa̱ꞌ nimán soj rihaan soꞌ ei.

10 Dan me se nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá roꞌ, nataꞌ nij soꞌ cheꞌé se lu̱j quiꞌya̱j Diose̱ cheꞌé soj, ne̱ guun ndoꞌo rá nij soꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá da̱j ga̱a̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ yuvii̱ quiꞌya̱j Diose̱, ne̱ naquiꞌyaj cu̱u nij soꞌ cúú yave̱ nij soꞌ cheꞌé nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n sa̱ꞌ chugua̱nj. 11 Dan me se naquiꞌyaj cu̱u uxrá ya̱ nij soꞌ aman caꞌna̱ꞌ síí caꞌne̱j Diose̱ rihaan chumii̱ a. ꞌO̱ se nica̱j yuꞌunj Nimán Jesucristó man nij soꞌ, ne̱ maꞌa̱n Nimán Jesucristó cataj xnaꞌanj rihaan nij soꞌ da̱j quira̱nꞌ maꞌa̱n Jesucristó asa̱ꞌ caꞌnaꞌ soꞌ do̱ꞌ, cheꞌé suun sa̱ꞌ ca̱ta̱ soꞌ asa̱ꞌ quisíj quiranꞌ soꞌ sayuun do̱ꞌ a. 12 Dan me se cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan nij soꞌ se vaa nuveé maꞌa̱n nij soꞌ me nij síí queneꞌe̱n caꞌna̱ꞌ síí caꞌne̱j Diose̱ maꞌ. Tana̱nj nu̱ꞌ nij soj me nij síí queneꞌe̱n man síí caꞌne̱j Diose̱, asa̱ꞌ caꞌnaꞌ soꞌ, taj Diose̱ rihaan nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá yoꞌ a. Ne̱ nihánj me se nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ yoꞌ ya̱j roꞌ, caꞌnéé Diose̱ Nimán Diose̱ rihaan nij soꞌ, ne̱ a̱j nataꞌ nij soꞌ nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Jesucristó síí caꞌnéé Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj cuno soj a. Ne̱ nda̱a nij se‑mo̱zó Diose̱ síí ya̱nj xta̱ꞌ me rá queneꞌe̱n da̱j ga̱a̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ quiꞌya̱j Jesucristó ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nacúún Diose̱ man níꞌ gu̱un níꞌ síí sa̱ꞌ ina̱nj rihaan soꞌ a

13 Cheꞌé dan ꞌo̱ caꞌne̱j nimán soj quiꞌya̱j soj nda̱a vaa me rá Diose̱ ei. Ga̱a̱ chij rá soj ga̱ tuviꞌ soj, ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ nucua̱j rá soj man Diose̱ se vaa quiꞌya̱j ndoꞌo soꞌ se lu̱j cheꞌé soj asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj ei. 14 Dan me se gu̱un soj síí uno sa̱ꞌ rihaan Diose̱ ei. Ga̱a naá me se ne queneꞌe̱n soj da̱j vaa Diose̱, ne̱ ina̱nj guun rá soj quiꞌya̱j soj se nij, tza̱j ne̱ ya̱j me se se̱ guun quiꞌya̱j uún soj da̱nj mei. 15 Tana̱nj cheꞌé se síí sa̱ꞌ ina̱nj me Diose̱ síí nacúún man soj canoco̱ꞌ soj, cheꞌé dan maꞌa̱n soj roꞌ, no̱ xcúún gu̱un síí sa̱ꞌ ei. 16 Cheꞌé dan no̱ nana̱ nihánj rihaan danj Diose̱ a: “Síí sa̱ꞌ ina̱nj mé ꞌu̱nj, ne̱ cheꞌé dan gu̱un soj síí sa̱ꞌ ina̱nj uún á”, taj Diose̱ rihaan nij síí canocoꞌ man soꞌ ga̱a naá a.

17 Diose̱ roꞌ, me síí nica̱ ina̱nj aꞌneꞌ cacunꞌ cheꞌé ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ nda̱a vaa ꞌyaj ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ, ne̱ cheꞌé se: “Ata̱j chij”, taj soj rihaan Diose̱ ga̱a achíín niꞌya̱j soj rihaan soꞌ roꞌ, cheꞌé dan ꞌo̱ cara̱a̱ cochro̱j soj rihaan soꞌ do̱j nij güii ca̱yáán soj rihaan yoꞌóó nihánj á. 18 A̱j neꞌen soj da̱j quiꞌyaj Diose̱ ga̱a tinanii soꞌ man soj rihaan tucuáán nij rmaꞌa̱n canocoꞌ nij xi̱i soj síí cumán ga̱a naá, ne̱ nuveé saꞌa̱nj me se goꞌ Diose̱ ga̱a tinanii soꞌ man soj maꞌ. Saꞌanj me se se navi̱j u̱u̱n me yoꞌ ei. 19 Tza̱j ne̱ caꞌnéé Diose̱ man Jesucristó cavi̱ꞌ ya̱ soꞌ caya̱nj ton man soꞌ cheꞌé níꞌ, ne̱ ase vaa aviꞌ matzinj leꞌe̱j sa̱ꞌ ina̱nj ꞌyaj nij síí israelitá cheꞌé cacunꞌ tumé nij soꞌ roꞌ, da̱nj vaa caviꞌ Jesucristó cheꞌé níꞌ, ne̱ soꞌ me se vaa yuꞌvee ndoꞌo nó soꞌ cheꞌé se taj cacunꞌ tumé soꞌ man chugua̱nj. 20 Dan me se asi̱j ataa quiꞌya̱j Diose̱ chumii̱, ne̱ a̱j neꞌen Diose̱ se vaa cavi̱ꞌ Jesucristó cheꞌé níꞌ, ne̱ cuano̱ ga̱a nichru̱nꞌ quinavi̱j chumii̱ nihánj me se curuviꞌ Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj cheꞌé maꞌa̱n nij soj ei. 21 Ne̱ cheꞌé se vaa quiꞌyaj Jesucristó cheꞌé soj roꞌ, cheꞌé dan amán rá soj niꞌya̱j soj man Diose̱ síí naquiꞌyaj iꞌna̱ꞌ man Jesucristó, ne̱ cuneꞌ Diose̱ man soꞌ se vaa gu̱un chij soꞌ a. Ne̱ cheꞌé se da̱nj quiꞌyaj Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan amán rá soj niꞌya̱j soj man Diose̱, ne̱ naꞌvi̱j soj quisi̱j güii cavi̱i̱ sa̱ꞌ ndoꞌo soj quiꞌya̱j soꞌ a.

22 Dan me se uno soj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ ya̱, ne̱ cheꞌé dan cunuu sa̱ꞌ nimán soj, ne̱ cheꞌé dan no̱ xcúún soj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man tuviꞌ soj ado̱nj. Se̱ cataj rmaꞌa̱n soj se vaa ꞌe̱e̱ rá soj man tuviꞌ soj maꞌ. Ya̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá soj man tuviꞌ soj ei. 23 ꞌO̱ se cunuu iꞌna̱ꞌ nimán soj, quiꞌyaj se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ nuveé se cavi̱ꞌ me se‑na̱na̱ Diose̱ maꞌ. Tana̱nj ase vaa ꞌo̱ rasu̱u̱n vaa iꞌna̱ꞌ vaa se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌanj niꞌya̱ yoꞌ mei. 24 Cheꞌé dan nó nana̱ nihánj rihaan danj Diose̱ a: “Ase vaa coj chri̱nꞌ ma̱n tacaan roꞌ, da̱nj vaa taranꞌ níꞌ, ne̱ ase vaa yâj ta̱j raa̱ coj roꞌ, da̱nj vaa suun sa̱ꞌ ꞌyaj níꞌ a. Da̱j se vaa nacoo̱ coj ne̱ navij yâj ayuu roꞌ, da̱nj vaa níꞌ navij níꞌ a. 25 Tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ navij se‑na̱na̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ maꞌ”. Da̱nj taj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱, ne̱ se‑na̱na̱ Diose̱ yoꞌ me nana̱ sa̱ꞌ nataꞌ núj rihaan soj ado̱nj.

2

1 Cheꞌé dan caꞌne̱ꞌ rá soj ga̱ suun nocoꞌ tucuáán chiꞌi̱i̱ ei. Se̱ nachriꞌ soj ni̱ꞌyaj soj nu̱ꞌ tuviꞌ soj mei. Se̱ tihaꞌ yuꞌunj soj man tuviꞌ soj mei. ꞌO̱ nda̱a taj soj roꞌ, veé da̱nj quiꞌya̱j gue̱e̱ soj ei. Se̱ guun xco̱j ruva̱a̱ rá soj ni̱ꞌyaj soj tuviꞌ soj mei. Se̱ nanó soj cuentó ne̱ cheꞌé tuviꞌ soj maꞌ. 2 Ase vaa me ndoꞌo rá leé no̱ cutzi̱i leé no̱ too roꞌ, da̱nj gu̱un ndoꞌo rá soj tu̱cuꞌyón soj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ ya̱, ne̱ ase vaa racuíj too man leé no̱ achij leé no̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ra̱cuíj se‑na̱na̱ Diose̱ man soj cunu̱u sca̱ꞌ nimán soj chugua̱nj. Dan, ga̱a ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ndoꞌo soj, quiꞌya̱j Diose̱ ei. 3 ꞌO̱ se a̱j neꞌen soj se vaa veꞌé ndoꞌo ꞌyaj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ cheꞌé níꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa yuvej sa̱ꞌ vaa Jesucristó a

4 Caꞌna̱ꞌ soj rihaan Jesucristó ei. Ase vaa ꞌo̱ yuvej xi̱j sa̱ꞌ uchruj nii asino ya̱a̱n tacóó veꞌ ga̱a nachráj nii veꞌ roꞌ, da̱nj vaa soꞌ, tza̱j ne̱ nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me se nachriꞌ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ yuvej yoꞌ, tza̱j ne̱ síí sa̱ꞌ ndoꞌo narii Diose̱ me soꞌ na̱nj ado̱nj. 5 Ne̱ ase vaa nij yuvej leꞌe̱j nii nataꞌ xráá yuvej xi̱j roꞌ, da̱nj vaa taranꞌ soj, sese canoco̱ꞌ raan soj man Jesucristó, ne̱ veꞌé cuma̱n rcuaꞌa̱a̱n soj, quiꞌya̱j Jesucristó, ga̱a ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ nimán soj, ga̱a ne̱ ase vaa xrej roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj rihaan Diose̱, ne̱ ase vaa se sa̱ꞌ nagoꞌ nij xrej rihaan Diose̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ se sa̱ꞌ quiꞌya̱j soj cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ man Jesucristó, ga̱a ne̱ cara̱nꞌ rá Diose̱ se vaa ꞌyaj soj ei.

6 Cheꞌé dan nó nana̱ nihánj rihaan danj Diose̱ a: “Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei. A̱j cunéꞌ ꞌu̱nj yoꞌo̱ yuvii̱ chumanꞌ Jerusalén na̱j rej cuꞌna̱j Sion, ne̱ ase vaa ꞌo̱ yuvej vaa soꞌ, nucua̱j ndoꞌo soꞌ chugua̱nj. Si̱j sa̱ꞌ ndoꞌo me soꞌ, ne̱ quinarii ꞌu̱nj man soꞌ, ne̱ ase vaa yuvej xi̱j uneꞌ yuvii̱ tacóó veꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soꞌ, ne̱ sese cuchuma̱n rá yoꞌo̱ soꞌ queneꞌe̱n soꞌ man síí cunéꞌ ꞌu̱nj, ne̱ se̱ guun naꞌa̱j soꞌ maꞌ. Tana̱nj cavi̱i̱ sa̱ꞌ ndoꞌo soꞌ ado̱nj”. Da̱nj cataj Diose̱, caꞌmii soꞌ cheꞌé Jesucristó ga̱a naá a. 7 Vaa yuꞌvee ndoꞌo nó Jesucristó rihaan soj si̱j amán rá niꞌya̱j man soꞌ, tza̱j ne̱ xa̱ꞌ nij síí ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó me se quisi̱j ya̱ nda̱a vaa taj nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ ado̱nj: “Yuvej quiriꞌíj nij síí cuneꞌ veꞌ roꞌ, guun yuvej sa̱ꞌ doj rihaan taranꞌ nij yuvej na̱j tacóó veꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj”, taj danj Diose̱ a. 8 Ne̱: “Naxru̱ꞌ yuvii̱, quiꞌya̱j yuvej yoꞌ, ne̱ gu̱un naꞌa̱j nij yuvii̱ ga̱a queneꞌe̱n nij yuvii̱ man soꞌ”, taj yoꞌó nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a. Ne̱ nij síí ne amán rá niꞌya̱j man Jesucristó me se cheꞌé se ne cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ roꞌ, cheꞌé dan naxru̱ꞌ nij soꞌ ne̱ quiri̱ꞌ nij soꞌ a. Dan me se caꞌnéé raꞌa Diose̱ man nij soꞌ quira̱nꞌ nij soꞌ da̱nj na̱nj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa narii Diose̱ man níꞌ si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó a

9 Xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ si̱j narii Diose̱ me soj, ne̱ xrej uun chij ya̱ nu̱u̱ rihaan Diose̱ me soj, ne̱ si̱j cunuu sa̱ꞌ nimán me soj, ne̱ yuvii̱ ma̱n chumanꞌ noco̱o sa̱ꞌ ndoꞌo ya̱ uun chij Diose̱ rihaan me soj, ne̱ cheꞌé se me rá Diose̱ nata̱ꞌ soj cheꞌé se sa̱ꞌ quiꞌyaj soꞌ roꞌ, cheꞌé dan narii soꞌ man soj ei. Dan me se si̱j noco̱ꞌ tucuáán rmi̱ꞌ me soj ga̱a naá, tza̱j ne̱ canacúún Diose̱ man soj xca̱j soj cuentá, ne̱ cuna̱j uxrá vaa se‑tucua̱nj Diose̱ tucuáán noco̱ꞌ soj cuano̱ ei. 10 Dan me se ga̱a naá me se nuveé yuvi̱i̱ ꞌni̱j raꞌa Diose̱ me soj, ne̱ ne ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ man soj maꞌ. Tza̱j ne̱ ya̱j me se cunuu ꞌe̱e̱ rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ man soj, ne̱ guun soj síí chéé ga̱ maꞌa̱n Diose̱, ne̱ ꞌni̱j raꞌa Diose̱ man soj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa quiꞌya̱j suun níꞌ rihaan Diose̱ á

11 Dan me se ꞌe̱e̱ ndoꞌo raj man soj, ne̱ quiꞌya̱j soj se ndoꞌo uxrá, ne̱ cuno̱ soj ei. Nuveé chiha̱nj níꞌ me chumii̱ ma̱n níꞌ cuano̱, man tinu̱j, man nocoj. Ase vaa ꞌo̱ síí aranꞌ me maꞌa̱n rej roꞌ, da̱nj vaa níꞌ rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ ei. Cheꞌé dan se̱ guun quiꞌya̱j soj rasu̱u̱n chiꞌi̱i̱ me rá nee̱ man soj quiꞌya̱j soj maꞌ. ꞌO̱ se unuꞌ se chiꞌi̱i̱ yoꞌ ga̱ nimán níꞌ ado̱nj. 12 Ne̱ veꞌé ina̱nj quiꞌya̱j soj rej ne̱ soj scaꞌnúj nij síí chiꞌi̱i̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ga̱a ne̱ sese gu̱un rá nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ rmi̱ꞌ xráá soj se vaa nij ꞌyaj soj, ga̱a ne̱ xca̱j nij soꞌ cuentá se vaa veꞌé ina̱nj ꞌyaj soj ei. Ga̱a ne̱ güii cuchi̱ꞌ Diose̱ rihaan nij soꞌ me se cata̱j nij soꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱ chugua̱nj.

13 Cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me soj roꞌ, cheꞌé dan cuno̱ soj rihaan taranꞌ nij síí nica̱j suun ei. Dan me se cuno̱ soj rihaan síí nica̱j suun noco̱o emperador, cheꞌé se si̱j uun chij doj me soꞌ ei. 14 Ne̱ dan me se cuno̱ soj rihaan yoꞌó nij síí nica̱j suun gobernador noco̱ꞌ do̱ꞌ ni̱j uún, cheꞌé se si̱j aꞌneꞌ suun síí nica̱j suun emperador rihaan me nij soꞌ, ne̱ no̱ xcúún nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun man nij síí chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ cheꞌé nij síí sa̱ꞌ do̱ꞌ chugua̱nj. 15 Ne̱ me rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ se sa̱ꞌ, ga̱a ne̱ cunu̱u dínj tuꞌva nij síí ne acaj cuentá síí tuꞌva rmaꞌa̱n nana̱ nij cheꞌé Jesucristó chugua̱nj. 16 Neꞌen níꞌ se vaa si̱j chéé u̱u̱n me níꞌ, tza̱j ne̱ se̱ guun cata̱j níꞌ se vaa cheꞌé dan me caꞌve̱e quiꞌya̱j níꞌ me maꞌa̱n se chiꞌi̱i̱ maꞌ. Tana̱nj gu̱un níꞌ síí ꞌyaj suun rihaan Diose̱ ei. 17 Dan me se veꞌé caꞌmi̱i̱ soj ga̱ daj a̱ yuvii̱, ne̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man nu̱ꞌ nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ cuno̱ soj rihaan Diose̱, ne̱ veꞌé cara̱a̱ cochro̱j soj rihaan síí nica̱j suun emperador ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase vaa caꞌneꞌ sa̱ꞌ gue̱e̱ rá Jesucristó ga̱a quiranꞌ soꞌ sayuun roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j níꞌ a

18 Veꞌé cuno̱ soj rihaan se‑ruꞌve̱e̱ soj si̱j uun mozó á. Nuveé ina̱nj rihaan nij ruꞌvee sa̱ꞌ ruꞌvee niꞌya̱nj aꞌmii cuno̱ soj maꞌ. Veé da̱nj cuno̱ uún soj rihaan nij ruꞌvee nij ꞌyaj do̱ꞌ uún na̱nj ei. 19 Ne̱ sese quira̱nꞌ taꞌa̱j soj sayuun quiꞌya̱j se‑ruꞌve̱e̱ taꞌa̱j soj ruꞌvee chiꞌi̱i̱, cheꞌé se ma̱a̱n se si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ me síí ranꞌ sayuun yoꞌ, ne̱ sese aꞌneꞌ sa̱ꞌ gue̱e̱ rá síí ranꞌ sayuun yoꞌ ga̱ suun tucuáá rihaan ruꞌvee, ga̱a ne̱ cuna̱j uxrá ꞌyaj soꞌ niꞌya̱j Diose̱ ado̱nj.

20 Dan me se síí tumé ya̱ cacunꞌ roꞌ, vaa cheꞌé cayu̱u̱n soꞌ, ne̱ nda̱ꞌ se caꞌve̱e caꞌne̱ꞌ gue̱e̱ rá soꞌ ayuun soꞌ do̱ꞌ, ranꞌ soꞌ sayuun do̱ꞌ, tza̱j ne̱ se̱ cataj níꞌ se vaa cuna̱j ꞌyaj soꞌ ranꞌ soꞌ sayuun a̱ maꞌ. Ma̱a̱n cheꞌé cacunꞌ tumé soꞌ me ayuun soꞌ na̱nj á. Tza̱j ne̱ síí ina̱nj se sa̱ꞌ ꞌyaj me se sese caꞌneꞌ sa̱ꞌ gue̱e̱ rá soꞌ quiranꞌ cachri̱j soꞌ sayuun cheꞌé Diose̱, ne̱ cuna̱j uxrá quiꞌyaj soꞌ na̱nj á. ꞌO̱ se Diose̱ roꞌ, me síí na̱ruꞌvee nu̱ꞌ sayuun quiranꞌ soꞌ cheꞌé soꞌ na̱nj ado̱nj. 21 ꞌO̱ se canacúún Diose̱ man níꞌ canoco̱ꞌ níꞌ man soꞌ ne̱ quira̱nꞌ níꞌ sayuun ado̱nj. Tana̱nj Jesucristó, tza̱j ne̱ quiranꞌ soꞌ sayuun cheꞌé níꞌ, ne̱ caꞌneꞌ sa̱ꞌ gue̱e̱ rá soꞌ ga̱a quiranꞌ soꞌ da̱nj ado̱nj. Dan me se nda̱a rá se vaa caꞌneꞌ rá Jesucristó ga̱a quiranꞌ soꞌ sayuun cheꞌé níꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ gue̱e̱ caꞌne̱ꞌ rá níꞌ quira̱nꞌ níꞌ sayuun, rá soꞌ ei. 22 Ne̱ Jesucristó me se a̱ ꞌó nana̱ ne̱ do̱ꞌ, a̱ ꞌó cacunꞌ do̱ꞌ, ne nari̱ꞌ níꞌ tuꞌva soꞌ mei. 23 Caꞌmii chre̱e yuvii̱ cheꞌé soꞌ, tza̱j ne̱ ne caꞌmi̱i̱ chre̱e soꞌ cheꞌé nij yuvii̱ maꞌ. Quiranꞌ soꞌ sayuun, tza̱j ne̱ ne caꞌmi̱i̱ soꞌ nana̱ quij maꞌ. Tana̱nj guun rá soꞌ se vaa Diose̱ síí aꞌneꞌ nica̱ cacunꞌ cheꞌé níꞌ roꞌ, soꞌ me síí caꞌne̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé soꞌ vaa güii a. 24 Cacunꞌ tumé níꞌ roꞌ, nataꞌ xráá Jesucristó ga̱a caviꞌ soꞌ rihaan rcutze̱, cheꞌé rej caꞌne̱ꞌ rá níꞌ ga̱ suun ꞌyaj cacunꞌ ne̱ ina̱nj tucuáán sa̱ꞌ canoco̱ꞌ níꞌ a. Ne̱ cheꞌé se goꞌ nii xráá soꞌ roꞌ, cheꞌé dan nahuun sa̱ꞌ nimán soj a.

25 Dan me se ase vaa matzinj chaꞌnuu̱ rcoꞌ roꞌ, vaa soj ga̱a naá, ne̱ ne canoco̱ꞌ soj man Diose̱ ga̱a naá, tza̱j ne̱ ya̱j roꞌ, canica̱j nimán soj, ne̱ guun cheꞌe̱ soj canocoꞌ soj man Jesucristó, ne̱ ase vaa síí veꞌé ndoꞌo tumé daán matzinj roꞌ, da̱nj vaa soꞌ ga̱ soj cuano̱, ne̱ veꞌé nica̱j yuꞌunj soꞌ man soj cuano̱ ei. Dan me se soꞌ me síí uun chij rihaan nimán soj cuano̱ chugua̱nj.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ ga̱ nica̱ yuvii̱ a

1 Ase vaa no̱ xcúún mozó cuno̱ mozó rihaan se‑ruꞌve̱e̱ mozó roꞌ, da̱nj vaa no̱ xcúún soj cha̱na̱ cuno̱ soj rihaan nica̱ soj á. Ga̱a ne̱ caꞌve̱e se naꞌvej rá nica̱ taꞌa̱j soj cuno̱ nij soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱, tza̱j ne̱ cheꞌé se veꞌé ndoꞌo ꞌyaj soj rihaan nica̱ soj roꞌ, cheꞌé dan gu̱un rá nica̱ soj canoco̱ꞌ nij soꞌ man Diose̱ ga̱ soj chugua̱nj. Dan me se caꞌve̱e se se̱ guun rá nica̱ soj caꞌmi̱i̱ natáj soj rihaan nij soꞌ, tza̱j ne̱ cheꞌé se veꞌé ndoꞌo ꞌyaj maꞌa̱n soj, cheꞌé dan gu̱un rá nica̱ soj canoco̱ꞌ nij soꞌ man Diose̱ ei. 2 Dan me se xca̱j nij soꞌ cuentá se vaa chana̱ aráj cochro̱j rihaan nica̱ me soj, ne̱ nuveé cha̱na̱ niha̱ꞌ rá me soj a. 3 Se̱ caráyaꞌa̱nj ndoꞌo soj cha̱na̱ cheꞌé rej ni̱quee sa̱ꞌ soj maꞌ. Se̱ nanó rá soj cheꞌé rej da̱j ga̱a̱ yuvé raa̱ soj do̱ꞌ, cheꞌé caquíí canoco̱ꞌ xréé soj do̱ꞌ, cheꞌé ticuu cu̱nuû chihá soj do̱ꞌ, cheꞌé yatzíj tuꞌve̱e̱ cu̱nuû soj do̱ꞌ maꞌ. Se̱ guun rá soj se vaa veꞌé ga̱a̱ soj quiꞌya̱j rasu̱u̱n da̱nj maꞌ. 4 Dan me se xca̱j soj cuentá cheꞌé nimán maꞌa̱n soj cheꞌé rej ga̱a̱ sa̱ꞌ nimán soj á. ꞌO̱ se veꞌé ga̱a̱ nimán soj, ne̱ dínj ga̱a̱ nimán soj, ne̱ nimán soj me se daj chiha̱a̱ míj se̱ quiriꞌ yoꞌ maꞌ. Ne̱ veꞌé ga̱a̱ soj, ga̱a ne̱ cara̱nꞌ rá Diose̱ ni̱ꞌyaj Diose̱ man soj ado̱nj. 5 Da̱nj quiꞌyaj nij chana̱ canocoꞌ man Diose̱ cumán ga̱a naá, ne̱ nucua̱j rá nij noꞌ man Diose̱, ne̱ veꞌé cuno nij noꞌ rihaan nica̱ nij noꞌ, cheꞌé rej veꞌé ga̱a̱ nij noꞌ a. 6 Ne̱ da̱nj quiꞌyaj chana̱ cuꞌna̱j Sará, ne̱ veꞌé cuno noꞌ rihaan nica̱ noꞌ síí cuꞌna̱j Abraham, ne̱: “Síí chij”, cataj noꞌ niꞌya̱j noꞌ man soꞌ a. Dan me se sese sa̱ꞌ ina̱nj quiꞌya̱j soj, ne̱ sese a̱ ꞌó xcoꞌ se̱ cuchuꞌviꞌ soj, ga̱a ne̱ gu̱un soj taꞌnij siꞌno̱ níí cuꞌna̱j Sará uún chugua̱nj.

7 Ne̱ tana̱nj soj sno̱ꞌo uún, ne̱ xca̱j soj cuentá me se achiin man nica̱ soj, ne̱ veꞌé ca̱yáán soj ga̱ noꞌ ei. Xca̱j soj cuentá se vaa nucua̱j soj doj rihaan noꞌ, ne̱ cheꞌé dan veꞌé quiꞌya̱j soj ga̱ noꞌ á. Ne̱ xca̱j soj cuentá se vaa ꞌo̱ cuya̱a̱n ca̱yáán chana̱ rihaan Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. Sese veꞌé quiꞌya̱j soj, ne̱ se̱ guun vi̱j rá soj ga̱a achíín niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nda̱ꞌ se quira̱nꞌ nij síí ꞌyaj se sa̱ꞌ sayuun cuano̱, tza̱j ne̱ vaa güii cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá nij soꞌ a

8 Da̱j yoꞌó nana̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ dan me se cuya̱a̱n ga̱a̱ nimán taranꞌ soj ga̱ tuviꞌ soj, ne̱ dan me se ase ꞌe̱e̱ rá soj tinúú aꞌngaa soj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man tuviꞌ soj yoꞌó nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó á. Ra̱cuíj soj man nij síí ranꞌ sayuun, ne̱ ga̱a̱ nica̱ꞌ nimán soj ei. 9 Caꞌve̱e se quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ yuvii̱ man soj, tza̱j ne̱ se̱ quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ soj man nij yuvii̱ maꞌ. Caꞌve̱e se caꞌmi̱i̱ chre̱e yuvii̱ cheꞌé soj, tza̱j ne̱ se̱ caꞌmii chre̱e soj cheꞌé nij yuvii̱ maꞌ. Tana̱nj veꞌé caꞌmi̱i̱ soj ga̱ nij yuvii̱ ei. ꞌO̱ se canacúún Diose̱ man soj, cheꞌé rej quiꞌya̱j soj da̱nj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e caꞌmi̱i̱ lu̱j Diose̱ cheꞌé maꞌa̱n soj chugua̱nj. 10 ꞌO̱ se nana̱ nihánj nó rihaan danj Diose̱, taj yoꞌ se vaa: “Sese me rá yoꞌo̱ soꞌ gu̱un niha̱ꞌ rá soꞌ ca̱yáán soꞌ, ne̱ sese me rá soꞌ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ, ne̱ se̱ caꞌmii soꞌ nana̱ nij se̱ caꞌmii soꞌ nana̱ ne̱ se̱ caꞌmii soꞌ nana̱ chre̱e do̱ꞌ maꞌ. 11 Naxu̱u̱n soꞌ man soꞌ rihaan suun chiꞌi̱i̱, ne̱ ina̱nj se sa̱ꞌ quiꞌya̱j soꞌ á. Dan me se nano̱ꞌ ndoꞌo soꞌ rej caꞌve̱e ca̱yáán dínj soꞌ ga̱ tuviꞌ soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ canoco̱ꞌ soꞌ man chrej dínj yoꞌ a. 12 ꞌO̱ se niꞌya̱j ndoꞌo Diose̱ da̱j ranꞌ nij síí vaa sa̱ꞌ, ne̱ nanó xre̱j Diose̱ nu̱ꞌ nana̱ achíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan soꞌ, tza̱j ne̱ ta̱j riꞌyunj Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man nij síí ꞌyaj chiꞌi̱i̱ a”, taj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a.

13 Ne̱ se̱ guun rá yuvii̱ quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ yuvii̱ man soj, sese si̱j niha̱ꞌ rá quiꞌya̱j sa̱ꞌ me soj maꞌ. 14 Tza̱j ne̱ caꞌve̱e se quira̱nꞌ soj sayuun cheꞌé se si̱j vaa sa̱ꞌ ina̱nj me soj, tza̱j ne̱ vaa cheꞌé gu̱un niha̱ꞌ rá soj chugua̱nj. ꞌO̱ se vaa güii cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj ado̱nj. Cheꞌé dan se̱ nanó rá soj, ne̱ se̱ cuchuꞌviꞌ soj cheꞌé se vaa quiꞌya̱j yuvii̱ man soj maꞌ. 15 Cara̱a̱ cochro̱j soj ni̱ꞌyaj soj man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ei. Xca̱j soj cuentá da̱j ga̱a̱ caꞌmi̱i̱ soj ga̱ me maꞌa̱n síí xnáꞌanj man soj me cheꞌé me guun rá soj se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj quiꞌya̱j Diose̱ vaa güii a. 16 Veꞌé nata̱ꞌ soj rihaan nij síí xnáꞌanj man soj, ne̱ se̱ naquiꞌyaj xta̱ꞌ soj nimán soj asa̱ꞌ nataꞌ soj se‑na̱na̱ Diose̱ maꞌ. A̱ ꞌó xcoꞌ se̱ quiꞌyaj soj cacunꞌ maꞌ. Ga̱a ne̱ nij síí nachriꞌ niꞌya̱j man soj si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó cheꞌé se veꞌé ina̱nj ꞌyaj soj me se gu̱un naꞌa̱j nij soꞌ cheꞌé nana̱ quij tuꞌva maꞌa̱n nij soꞌ ado̱nj. 17 Ne̱ sese caꞌve̱j rá Diose̱ ne̱ sese quira̱nꞌ níꞌ sayuun cheꞌé se quiꞌyaj sa̱ꞌ níꞌ, ne̱ cuna̱j quira̱nꞌ níꞌ sayuun ei. Tza̱j ne̱ sese ma̱a̱n cheꞌé se quiꞌyaj níꞌ cacunꞌ ne̱ quira̱nꞌ níꞌ sayuun, ne̱ nij uxrá vaa quira̱nꞌ níꞌ sayuun ga̱a̱ ei.

18 Tza̱j ne̱ Jesucristó me se nda̱ꞌ se taj cacunꞌ tumé soꞌ, tza̱j ne̱ ga̱a cachéé soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ quiranꞌ ndoꞌo soꞌ sayuun cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ si̱j tumé cacunꞌ, cheꞌé rej caꞌve̱e nucui̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ chugua̱nj. Dan me se caviꞌ ma̱a̱n nee̱ man Jesucristó, tza̱j ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ nimán soꞌ ado̱nj. 19 Ga̱a ne̱ caꞌanj soꞌ caꞌmi̱i̱ natáj soꞌ rihaan nij nana̱ chre̱e ꞌni̱j tagaꞌ rmi̱ꞌ a. 20 Ne̱ nij nana̱ chre̱e me se ne caꞌve̱j rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ rihaan Diose̱ ga̱a naá ga̱a cayáán síí cuꞌna̱j Noé ado̱nj. Dan me se Noé me se ꞌyaj soꞌ rihoo ne̱ aꞌmii natáj soꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ se vaa cama̱nꞌ uxrá, tza̱j ne̱ ne cuchuma̱n rá nij yuvii̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ caráj xꞌnaa Diose̱ cheꞌé nij yuvii̱, ne̱ naꞌvi̱j ndoꞌo Diose̱ ca̱nica̱j nimán nij soꞌ, tza̱j ne̱ ne ca̱nica̱j nimán nij soꞌ, ne̱ canó xráá nij soꞌ ga̱a caꞌnaꞌ na yaꞌa̱nj a. Ne̱ da̱j yoꞌó tu̱nj gue̱e̱ yuvii̱ catúj rque rihoo, ne̱ quinanii nij soꞌ rihaan na yaꞌa̱nj, quiꞌyaj na yoꞌ na̱nj ado̱nj. 21 Ne̱ veé na me se ꞌyaj nanii níꞌ rihaan sayuun yoꞌ ya̱j ei. Na ataꞌ ne níꞌ me yoꞌ chugua̱nj. Nuveé cheꞌe̱ rej guun rá níꞌ güe̱j nacaj xráá níꞌ cataꞌ ne níꞌ maꞌ. Cheꞌé rej cataj níꞌ rihaan Diose̱ se vaa guun rá níꞌ se vaa navi̱j chrej chiꞌi̱i̱ uun chij nimán níꞌ ne̱ ina̱nj se sa̱ꞌ guun rá níꞌ quiꞌya̱j níꞌ rej rihaan níꞌ me se cheꞌé dan cataꞌ ne níꞌ ado̱nj. Ne̱ ina̱nj cheꞌé se cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó ga̱a caviꞌ soꞌ roꞌ, cheꞌé dan caꞌve̱e quinani̱i̱ níꞌ si̱j cataꞌ ne rihaan sayuun chugua̱nj. 22 Dan me se quisíj cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesucristó, ga̱a ne̱ quinanꞌ soꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ xꞌnúú Diose̱ rej nuva̱ꞌ Diose̱ yáán soꞌ cuano̱, ne̱ uun chij soꞌ rihaan cunuda̱nj nij se‑mo̱zó Diose̱ do̱ꞌ, rihaan nu̱ꞌ nij nana̱ uun chij rihaan nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj do̱ꞌ, rihaan yoꞌó nij síí ma̱n rej xta̱ꞌ ado̱nj.

4

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ ya̱j cheꞌé se nichru̱nꞌ caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj a

1 Dan me se cheꞌé se quiranꞌ ndoꞌo Jesucristó sayuun ga̱a me soꞌ yuvii̱ roꞌ, cheꞌé dan no̱ xcúún soj caꞌne̱j nucuaj soj nimán soj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e gu̱un nucua̱j soj rihaan sayuun quira̱nꞌ soj ei. Neꞌen soj se vaa síí quiranꞌ nee̱ sayuun cheꞌé Diose̱ me se daj chiha̱a̱ míj se̱ quiꞌyaj canaán cacunꞌ rihaan soꞌ maꞌ. 2 Dan me se do̱j güii quina̱j ca̱yáán soꞌ rihaan chumii̱ nihánj me se se̱ quiꞌyaj uún soꞌ me maꞌa̱n se nij me rá nee̱ man soꞌ quiꞌya̱j soꞌ maꞌ. Tana̱nj quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j soꞌ ei. 3 Dan me se ga̱a naá me se ya̱ quiꞌyaj ndoꞌo soj nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n nij nda̱a vaa me rá nij síí yaníj chugua̱nj. Dan me se cachéé soj chrej chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, chrej aꞌmii ga̱ chana̱ niha̱ꞌ rá do̱ꞌ, chrej uun xno̱ do̱ꞌ, chrej aꞌmii chre̱e do̱ꞌ, yoꞌó nij chrej chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, ꞌyaj soj chugua̱nj. Ne̱ naꞌvíj soj rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱ nda̱a vaa naꞌvej rá Diose̱ quiꞌya̱j soj ei. 4 Tza̱j ne̱ ya̱j me se caꞌneꞌ rá soj ga̱ suun chéé ga̱ nij síí chiꞌi̱i̱ ne̱ ꞌyaj ndoꞌo se nij ga̱ nij soꞌ chugua̱nj. Cheꞌé dan ya̱j me se maꞌanj rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man soj, ne̱ aꞌmii chre̱e nij soꞌ cheꞌé soj cuano̱ ei. 5 Tza̱j ne̱ a̱j nicunꞌ chru̱u̱n Jesucristó caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé nij síí vaa iꞌna̱ꞌ do̱ꞌ, cheꞌé nij síí caviꞌ do̱ꞌ, ne̱ nij síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ roꞌ, no̱ xcúún nij soꞌ nata̱ꞌ nij soꞌ rihaan Jesucristó cheꞌé nu̱ꞌ nij se chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj nij soꞌ ei. 6 Ma̱a̱n cheꞌé dan me caꞌmii natáj Jesucristó se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ nda̱a rihaan nij síí caviꞌ, cheꞌé rej nda̱ꞌ se quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun ga̱ yoꞌó nij yuvii̱ cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj nij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ caꞌve̱e ca̱yáán nimán nij soꞌ rihaan Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a.

7 Nichru̱nꞌ u̱nꞌ caꞌa̱nj niꞌya̱ chumii̱ na̱nj ei. Cheꞌé dan ga̱a̱ chij ina̱nj rá soj, ne̱ yoꞌo̱ xca̱j soj cuentá, ga̱a ne̱ caꞌve̱e cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ chugua̱nj. 8 Ne̱ suun sa̱ꞌ noco̱o doj quiꞌya̱j soj me nihánj, ne̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man tuviꞌ soj nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ sese ꞌe̱e̱ rá níꞌ tuviꞌ níꞌ, ga̱a ne̱ quinavi̱j ndoꞌo nij cacunꞌ tumé tuviꞌ níꞌ, quiꞌya̱j níꞌ ado̱nj. 9 Caꞌve̱j soj cara̱nꞌ tuviꞌ soj síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó veꞌ tucuá soj, ne̱ go̱ꞌ soj se chá cha̱ nij soꞌ, ne̱ se̱ guun cata̱j soj se vaa sayu̱u̱n uxrá vaa ꞌyaj soj da̱nj maꞌ. 10 Dan me se quiꞌyaj Diose̱ se lu̱j cheꞌé ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ, rqué Diose̱ suun rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ quiꞌya̱j suun níꞌ cheꞌé tinúú níꞌ, ne̱ ino̱ doj vaa suun ꞌyaj suun ꞌo̱ ꞌo̱ níꞌ cheꞌé tinúú níꞌ, ne̱ cheꞌé dan no̱ xcúún soj ra̱cuíj soj man tinúú soj, nda̱a vaa uun nucua̱j soj chugua̱nj. 11 Sese caꞌmi̱i̱ natáj yoꞌo̱ tuviꞌ soj, ne̱ yoꞌo̱ cu̱nuû rá soꞌ se vaa se‑na̱na̱ Diose̱ me nij nana̱ aꞌmii natáj soꞌ á. Sese quiꞌya̱j suun yoꞌo̱ tuviꞌ soj cheꞌé soj, ne̱ quiꞌya̱j soꞌ nu̱ꞌ nda̱a vaa gu̱un nucua̱j soꞌ quiꞌya̱j soꞌ quiꞌya̱j Diose̱ á. Ga̱a ne̱ caꞌve̱e caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ yuvii̱ cheꞌé Diose̱ ni̱ꞌyaj nij yuvii̱ man soj si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó ei. Ne̱ Diose̱ me se nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ cheꞌé soꞌ, ne̱ gu̱un chij ndoꞌo soꞌ ado̱nj. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa se̱ nanó rá níꞌ cheꞌé sayuun ranꞌ níꞌ a

12 Se̱ caꞌanj rá soj cheꞌé sayuun quira̱nꞌ soj, man tinu̱j, man nocoj. Ya̱ quira̱nꞌ ndoꞌo soj sayuun, cheꞌé rej caꞌve̱e xca̱j soj cuentá sese si̱j amán ya̱ rá niꞌya̱j man Diose̱ me soj chugua̱nj. Ne̱ se̱ guun rá soj se vaa o̱rúnꞌ soj me síí ranꞌ sayuun maꞌ. 13 Ma̱a̱n se gu̱un niha̱ꞌ rá soj cheꞌé se ase quiranꞌ Jesucristó sayuun roꞌ, da̱nj vaa ranꞌ gue̱e̱ soj ga̱ soꞌ, ga̱a ne̱ güii caꞌna̱ꞌ uún soꞌ gu̱un chij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj me se caꞌve̱e gu̱un niha̱ꞌ doj rá soj ei. 14 Sese nachri̱ꞌ yuvii̱ ni̱ꞌyaj yuvii̱ man soj cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soj, ne̱ vaa cheꞌé gu̱un niha̱ꞌ rá soj ado̱nj. ꞌO̱ se ya̱nj Nimán Diose̱ ga̱ soj, ne̱ uun chij ndoꞌo Nimán Diose̱ ei.

15 A̱ ꞌó soj se̱ guun síí ticaviꞌ yuvii̱ do̱ꞌ, síí itu̱u̱ do̱ꞌ, síí chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, síí tiguíj man do̱ꞌ maꞌ. Tadó soj ei. Vaa cheꞌé quira̱nꞌ síí vaa da̱nj sayuun ei. 16 Tza̱j ne̱ sese quira̱nꞌ yoꞌo̱ tuviꞌ soj sayuun cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soꞌ, ne̱ taj cheꞌé gu̱un naꞌa̱j soꞌ maꞌ. Tana̱nj cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soꞌ roꞌ, cheꞌé dan cata̱j soꞌ se vaa sa̱ꞌ vaa Diose̱ a. 17 ꞌO̱ se ya̱j me se a̱j guun cheꞌe̱ Diose̱ caꞌneꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé níꞌ si̱j tucua̱ Diose̱ a. Cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa nij doj quira̱nꞌ nij síí naꞌvej rá cuno̱ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ sa̱ꞌ asa̱ꞌ caꞌneꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé nij soꞌ chugua̱nj. 18 ꞌO̱ se danj Diose̱ taj: “Na̱nj síí noco̱ꞌ ndoꞌo man Diose̱, tza̱j ne̱ sayu̱u̱n ndoꞌo quinani̱i̱ nij soꞌ rihaan sayuun, ne̱ táá a̱ nij síí ne nocoꞌ man Diose̱ do̱ꞌ, táá a̱ nij síí chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, ne̱ caꞌa̱nj ya̱ nij soꞌ rihaan yaꞌan ei”. Da̱nj taj nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ a. 19 Cheꞌé dan xa̱ꞌ soj si̱j ranꞌ sayuun nda̱a vaa me rá Diose̱ quira̱nꞌ soj, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ ina̱nj quiꞌya̱j sa̱ꞌ soj, ne̱ dan me se caꞌve̱j rá soj ni̱caj yuꞌunj Diose̱ man nimán soj á. ꞌO̱ se Diose̱ me síí quiꞌyaj man soj, ne̱ vaa cheꞌé ga̱a̱ nucua̱j rá soj man soꞌ ei.

5

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé chrej narqué Pedró rihaan nij síí cuchumán rá niꞌya̱j man Jesucristó a

1 Rihaan soj si̱j chij nica̱j yuꞌunj man nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó ma̱n daj a̱ chumanꞌ caꞌmi̱j cuano̱ a. ꞌO̱ se síí chij mé ꞌu̱nj ga̱ soj, ne̱ síí queneꞌen sayuun se vaa quiranꞌ Jesucristó mé ꞌu̱nj, ne̱ dan me se veꞌé gu̱un chij ꞌu̱nj ga̱ Jesucristó asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, raj a. 2 Ase vaa nica̱j yuꞌunj yuvii̱ man matzinj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ veꞌé ni̱caj yuꞌunj soj man nij síí noco̱ꞌ man Diose̱ nda̱a vaa caꞌneꞌ Diose̱ suun rihaan soj á. Se̱ naquiꞌyaj ꞌe̱e̱ soj man soj rihaan suun yoꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se veꞌé quiꞌya̱j suun soj cheꞌé Diose̱ ei. Ne̱ se̱ guun ina̱nj rá soj quiꞌya̱j canaán soj cheꞌé suun ꞌyaj soj maꞌ. Tana̱nj ga̱a̱ niha̱ꞌ rá soj cheꞌé maꞌa̱n suun yoꞌ ei. 3 Ne̱ se̱ guun niha̱ꞌ rá soj quiri̱i̱ taꞌngaꞌ soj rihaan nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó maꞌ. Ina̱nj veꞌé quiꞌya̱j suun soj ga̱ nij soꞌ, ne̱ queneꞌe̱n nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j soj, ga̱a ne̱ xca̱j nij soꞌ cuentá da̱j quiꞌya̱j maꞌa̱n nij soꞌ uún a. 4 Ga̱a ne̱ asa̱ꞌ curuviꞌ Jesucristó síí nica̱j yuꞌunj man taranꞌ níꞌ si̱j nica̱j yuꞌunj man nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó me se caꞌna̱ꞌ ꞌo̱ cachriin corona sa̱ꞌ ina̱nj cu̱nuû raa̱ níꞌ, quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ dan me se nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj veꞌé ndoꞌo ga̱a̱ níꞌ, quiꞌya̱j Jesucristó chugua̱nj.

5 Tana̱nj soj si̱j tachru̱u̱, ne̱ cuno̱ soj rihaan nij síí chij, ne̱ veé dan me taranꞌ soj me se naquiꞌya̱j nica̱ꞌ soj nimán soj rihaan tuviꞌ soj á. ꞌO̱ se nana̱ nihánj nó rihaan danj Diose̱, taj yoꞌ se vaa: “Aráán Diose̱ chrej rihaan nij síí xta̱ꞌ nimán se̱ cavii sa̱ꞌ nij soꞌ, tza̱j ne̱ ꞌyaj Diose̱ se lu̱j cheꞌé nij síí nica̱ꞌ nimán a”, taj nana̱ yoꞌ a. 6 Cheꞌé dan me yoꞌo̱ naquiꞌya̱j nica̱ꞌ soj nimán soj rihaan Diose̱ síí nucua̱j ndoꞌo, ne̱ cuno̱ soj rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ vaa güii, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj, quiꞌya̱j soꞌ ado̱nj. 7 A̱ ꞌó xcoꞌ se̱ nanó rá soj maꞌ. Diose̱ roꞌ, me síí nanó ndoꞌo rá da̱j ranꞌ soj, ne̱ cheꞌé dan me ꞌo̱ ga̱a̱ nucua̱j rá soj man soꞌ ei.

8 Ga̱a̱ sca̱ꞌ rá soj, ne̱ tu̱mé soj man soj da̱j quiꞌya̱j soj ei. ꞌO̱ se vaa síí ta̱j riꞌyunj niꞌya̱j man soj, ne̱ síí chre̱e me soꞌ, ne̱ ase ꞌyaj chuvaa̱ aguáj chéé nanoꞌ xcuu cha̱ roꞌ, da̱nj ꞌyaj síí chre̱e, chéé soꞌ nanoꞌ soꞌ man síí caꞌve̱e tiri̱ꞌ soꞌ man chugua̱nj. 9 ꞌO̱ raan canoco̱ꞌ soj man Diose̱, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cuno soj rihaan síí chre̱e mei. Xca̱j soj cuentá se vaa ase vaa sayuun ranꞌ soj roꞌ, da̱nj vaa gue̱e̱ sayuun ranꞌ taranꞌ nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó ma̱n rihaan chumii̱ nihánj chugua̱nj. 10 Dan me se Diose̱ roꞌ, me síí ꞌyaj daj a̱ se lu̱j cheꞌé soj, ne̱ soꞌ me síí canacúún man soj cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá soj ga̱ soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj cheꞌé Jesucristó, ne̱ asa̱ꞌ quisíj quiranꞌ soj sayuun do̱j güii rihaan chumii̱ nihánj, ga̱a ne̱ cune̱ꞌ sa̱ꞌ Diose̱ man soj, ne̱ naquiꞌya̱j sca̱ꞌ soꞌ man soj, ne̱ ga̱a̱ nucua̱j ina̱nj rá soj, quiꞌya̱j soꞌ ado̱nj. 11 Ne̱ gu̱un chij ndoꞌo Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ daj a̱ güii veꞌé ca̱yáán soꞌ na̱nj ado̱nj. Amén.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé ca̱yáán nij síí caꞌa̱nj yanj cartá nihánj rihaan, rá nij tuvi̱ꞌ Pedró a

12 Veé da̱nj síj natáꞌ ꞌu̱nj do̱j nij nana̱ no̱ rihaan yanj nihánj, ne̱ tinúꞌ Silvano me síí cachrón se‑na̱na̱j rihaan yanj nihánj, ne̱ dan me se tinúú níꞌ síí nucua̱j rá níꞌ man me soꞌ, ne̱ dan me se nana̱ nihánj me se narquej chrej nucua̱j rihaan soj, ne̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa tucuáán noco̱ꞌ níꞌ roꞌ, maꞌa̱n ya̱ tucuáán yoꞌ me rej ꞌyaj Diose̱ se lu̱j cheꞌé níꞌ chugua̱nj. Raan canoco̱ꞌ soj tucuáán yoꞌ ei. 13 Dan me se nij tinúú níꞌ síí ma̱n chumanꞌ nihánj chumanꞌ cuꞌna̱j Babilonia roꞌ, me rá nij soꞌ se vaa veꞌé cuma̱n soj a. Narii Diose̱ man nij soꞌ ga̱ soj canoco̱ꞌ taranꞌ nij soj man Diose̱, ne̱ vaa tinúꞌ Marcos, ne̱ ase vaa ꞌo̱ taꞌníj roꞌ, vaa soꞌ rihanj, ne̱ veꞌé ca̱yáán soj, rá soꞌ uún a.

14 Veꞌé uxrá caꞌmi̱i̱ soj nana̱ lu̱j ga̱ tinúú soj síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ga̱a nariꞌ tuviꞌ soj á.

Ne̱ me ndoꞌo rá ꞌu̱nj ga̱a̱ xe̱j nimán cunuda̱nj soj si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó quiꞌya̱j Diose̱ na̱nj chugua̱nj.

2 Pedro

1

2

3

Nihánj me síj vi̱j yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Pedró caꞌnéé soꞌ rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ a

1

1 ꞌU̱nj roꞌ, me síí cuꞌna̱j Simón Pedró síí ꞌyaj suun rihaan Jesucristó, ne̱ apóstol cuneꞌ soꞌ nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé soꞌ mej, ne̱ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj yanj nihánj caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan soj si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó, ne̱ dan me se cuya̱a̱n yuꞌvee nó soj ga̱ núj rihaan Diose̱ ei. Dan me se síí nica̱ nimán me Jesucristó, ne̱ amán rá soj ga̱ núj niꞌya̱j soj man Diose̱, quiꞌyaj Jesucristó, ne̱ soꞌ roꞌ, me Diose̱ síí noco̱ꞌ níꞌ, ne̱ soꞌ me síí tinanii man níꞌ rihaan sayuun ado̱nj.

2 Me rá ꞌu̱nj xca̱j ndoꞌo soj cuentá cheꞌé Diose̱ do̱ꞌ, cheꞌé Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ do̱ꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e quiri̱ꞌ ndoꞌo soj se lu̱j ne̱ ga̱a̱ xe̱j nimán soj, quiꞌya̱j ro̱j soꞌ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j quiꞌya̱j níꞌ ne̱ canoco̱ꞌ raan níꞌ man Jesucristó a

3 Dan me se canacúún Diose̱ man níꞌ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá níꞌ ne̱ gu̱un chij níꞌ ga̱ maꞌa̱n soꞌ, ne̱ Jesucristó me se yaꞌa̱nj ndoꞌo rá soꞌ, ne̱ soꞌ me síí quiꞌyaj xcaj níꞌ cuentá cheꞌé Diose̱, ne̱ cheꞌé dan caꞌve̱e ca̱yáán sa̱ꞌ níꞌ ga̱ Diose̱, ne̱ veꞌé canoco̱ꞌ níꞌ man Diose̱, ne̱ taj a̱ doj rasu̱u̱n cachi̱in man níꞌ, quiꞌya̱j soꞌ maꞌ. 4 Ne̱ cheꞌé dan cataꞌ tuꞌva soꞌ cheꞌé nij se lu̱j quiꞌya̱j ndoꞌo soꞌ cheꞌé níꞌ, cheꞌé rej caꞌve̱e quinani̱i̱ soj rihaan se chiꞌi̱i̱ nu̱u̱ nimán nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ ase vaa maꞌa̱n Diose̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj ei.

5 Ne̱ cheꞌé dan soj si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó me se yoꞌo̱ naquiꞌya̱j cu̱u soj cheꞌé se‑tucua̱nj Diose̱, ne̱ naquiꞌya̱j sca̱ꞌ ndoꞌo soj nimán soj, ne̱ asa̱ꞌ guun sca̱ꞌ nimán soj, ga̱a ne̱ te̱rquee̱ soj xca̱j soj cuentá sa̱ꞌ doj cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱, 6 ne̱ asa̱ꞌ queneꞌen sa̱ꞌ soj se‑na̱na̱ Diose̱, ga̱a ne̱ te̱rquee̱ soj gu̱un soj síí tumé sa̱ꞌ man maꞌa̱n da̱j quiꞌya̱j maꞌa̱n, ne̱ asa̱ꞌ quisíj tumé sa̱ꞌ soj man maꞌa̱n soj, ga̱a ne̱ te̱rquee̱ soj gu̱un nucua̱j nimán soj rihaan sayuun, ne̱ asa̱ꞌ quisíj guun nucua̱j nimán soj rihaan sayuun, ga̱a ne̱ te̱rquee̱ soj quiꞌya̱j soj nda̱a vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j soj, 7 ne̱ asa̱ꞌ quisíj nariꞌ soj quiꞌya̱j soj nda̱a vaa me rá Diose̱, ga̱a ne̱ te̱rquee̱ soj cunu̱u niꞌya̱nj nimán soj, ne̱ asa̱ꞌ quisíj cunuu niꞌya̱nj nimán soj, ga̱a ne̱ te̱rquee̱ soj cunu̱u ꞌe̱e̱ rá soj ni̱ꞌyaj soj tuviꞌ soj ei.

8 Dan me se sese doj a̱ nari̱ꞌ soj quiꞌya̱j soj nu̱ꞌ da̱nj daj a̱ güii, ga̱a ne̱ se̱ caꞌvee gu̱un soj síí niꞌyo̱n síí ne neꞌen quiꞌya̱j suun cheꞌé Diose̱ a̱ maꞌ. Tana̱nj sa̱ꞌ uxrá doj queneꞌe̱n soj man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ado̱nj. 9 Tza̱j ne̱ síí ataa nari̱ꞌ quiꞌya̱j nu̱ꞌ nda̱a vaa taj ꞌu̱nj nihánj me se ase vaa síí ne ruviꞌ ga̱nꞌ niꞌya̱j vaa soꞌ, se vaa síí tuchri̱i vaa soꞌ, ne̱ nichru̱nꞌ yáj tacúún soꞌ ruviꞌ niꞌya̱j soꞌ, ne̱ taj se ꞌyáꞌ xca̱j soꞌ cuentá cheꞌé nij rasu̱u̱n noco̱o doj a̱ man ado̱nj. Ne̱ dan me se quiniꞌyón soꞌ nu̱ꞌ cacunꞌ naruvii xráá soꞌ ga̱a rque̱ na̱nj ado̱nj.

10 Cheꞌé dan me doj a̱ tana̱nj te̱rquee̱ ndoꞌo soj canoco̱ꞌ raan soj man Diose̱, tinu̱j, nocoj. Dan, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n ya̱ soj se vaa nacúún Diose̱ man soj ne̱ narii Diose̱ man soj cavi̱i̱ sa̱ꞌ soj ga̱ soꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quiriꞌ soj rihaan Diose̱ maꞌ. 11 Ga̱a ne̱ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ síí tinanii man níꞌ rihaan sayuun roꞌ, veꞌé uxrá nucui̱ꞌ sa̱ꞌ soj rej gu̱un chij soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, quiꞌya̱j soꞌ chugua̱nj.

12 Cheꞌé dan nda̱ꞌ se a̱j neꞌen soj nana̱ nihánj, ne̱ nda̱ꞌ se a̱j guun cheꞌe̱ soj canocoꞌ soj se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ ya̱ vaa rihaan soj, tza̱j ne̱ nano̱ niga̱nj ꞌu̱nj nana̱ nihánj rihaan soj se̱ gaa na̱nj quiniꞌyo̱n soj ei. 13 Vaa cheꞌé ndoꞌo nano̱j nana̱ nihánj rihaan soj ya̱j ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, raj chugua̱nj. 14 ꞌO̱ se a̱j neꞌenj se vaa nichru̱nꞌ cavi̱ꞌ ꞌu̱nj, nda̱a vaa cataj Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihanj, 15 ne̱ cheꞌé dan yoꞌo̱ qui̱ꞌyáj nda̱a daj a̱ caꞌvee maꞌa̱n, ga̱a ne̱ nda̱ꞌ se cavi̱j, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ cu̱nuû rá soj nana̱ sa̱ꞌ nihánj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa queneꞌen nij tuvi̱ꞌ Pedró se vaa síí uun chij me Jesucristó a

16 ꞌO̱ se ga̱a cataj xnaꞌanj núj rihaan soj se vaa caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ rihaan chumii̱ nihánj ne̱ ga̱a̱ nucua̱j ndoꞌo soꞌ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ soꞌ, ne̱ nuveé cue̱ntó avii raa̱ maꞌa̱n núj me yoꞌ maꞌ. Rihaan maꞌa̱n núj queneꞌen núj se vaa síí sa̱ꞌ uxrá me soꞌ ado̱nj. 17 Ya̱ si̱j uun chij me soꞌ, cataj Diose̱, ga̱a caꞌmii Diose̱ nana̱ nihánj rihaan soꞌ a: “Taꞌníí ꞌu̱nj síí ꞌe̱e̱ ndoꞌo raj man mé so̱ꞌ, ne̱ niha̱ꞌ ndoꞌo raj niꞌya̱j mán so̱ꞌ ado̱nj”, taj Diose̱ rihaan soꞌ ado̱nj. 18 Xréé maꞌa̱n núj cuno núj nana̱ nihánj nana̱ cavii rej xta̱ꞌ ga̱a cumán núj xráá quij gue̱e̱ ga̱ soꞌ ei.

19 Cheꞌé se queneꞌen núj nda̱a vaa guun chij Jesucristó quiꞌyaj Diose̱, cheꞌé dan doj a̱ cuchumán rá núj nana̱ cachrón nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá chugua̱nj. Ne̱ sa̱ꞌ quiꞌya̱j soj, sese xca̱j maꞌa̱n soj cuentá cheꞌé nana̱ caꞌmii nij soꞌ ei. ꞌO̱ se ase vaa yaꞌan chuguu̱n racuíj man nij síí ya̱nj rej rmi̱ꞌ roꞌ, da̱nj vaa se‑na̱na̱ nij soꞌ, racuíj yoꞌ man níꞌ ga̱a yáán níꞌ chumii̱ nihánj ado̱nj. Tza̱j ne̱ vaa güii queneꞌe̱n soj man maꞌa̱n Jesucristó, ne̱ se̱ cachiin uún se‑na̱na̱ nij síí ma̱n ga̱a naá rihaan soj maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa yatiꞌ xtaꞌngaa chuguu̱n ga̱a rej nichru̱nꞌ rá ranga̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soꞌ, queneꞌe̱n nimán soj rej sa̱ꞌ, quiꞌya̱j soꞌ a. 20 Ma̱a̱n se asino ya̱a̱n xca̱j soj cuentá cheꞌé se‑na̱na̱ nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, ne̱ nuveé ra̱a̱ maꞌa̱n nij soꞌ cavii nana̱ cachrón nij soꞌ rihaan yanj maꞌ. 21 ꞌO̱ se a̱ ꞌó yuvii̱ quiꞌyaj caꞌnaꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj cuno̱ yoꞌó nij yuvii̱ maꞌ. Ma̱a̱n se Nimán Diose̱ me síí quiꞌyaj caꞌmii nij yuvii̱ nana̱ cavii rihaan maꞌa̱n ya̱ Diose̱ ado̱nj.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nij síí nago̱ꞌ tucuáán ne̱ a

1 Tza̱j ne̱ cumán uxrá nij síí ne̱ nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá rihaan nij síí israelitá, ne̱ nda̱a rá se vaa nij síí ne̱ ga̱a naá roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa nij síí ne̱ cuchi̱ꞌ rihaan soj narque̱ tucuáán ne̱ rihaan soj ado̱nj. Ne̱ sese cuchuma̱n rá soj, ne̱ caꞌa̱nj soj rihaan yaꞌan ga̱ nij soꞌ a. Dan me se Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, caviꞌ soꞌ cheꞌé rej caꞌve̱e quinani̱i̱ nij soꞌ rihaan sayuun, tza̱j ne̱ maꞌa̱n nij soꞌ me se ina̱nj nana̱ ne̱ aꞌmii nij soꞌ cheꞌé Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan quira̱nꞌ raꞌya̱nj ya̱ nij soꞌ sayuun, quiꞌya̱j Diose̱ a. 2 Tza̱j ne̱ canoco̱ꞌ queꞌe̱e̱ nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó man nij síí ne̱ yoꞌ, ne̱ quiꞌya̱j ndoꞌo nij soꞌ nu̱ꞌ tucuáán chiꞌi̱i̱, ne̱ cheꞌé tucuáán chiꞌi̱i̱ ꞌyaj nij soꞌ roꞌ, cheꞌé dan caꞌmi̱i̱ nij síí ne amán rá niꞌya̱j man Diose̱ nana̱ nij cheꞌé se‑tucua̱nj Diose̱ tucuáán ya̱ ei. 3 Gu̱un rá nij síí narque̱ tucuáán ne̱ yoꞌ quiꞌya̱j canaán ndoꞌo nij soꞌ saꞌanj, ne̱ cheꞌé dan nano̱ꞌ nij soꞌ nana̱ ne̱ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ rihaan nij soj, tza̱j ne̱ asi̱j naá cataj Diose̱ se vaa quira̱nꞌ ndoꞌo nij soꞌ sayuun vaa güii, ne̱ ya̱ uxrá quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun ei.

4 Dan me se a̱j neꞌen soj se vaa ne cara̱a̱ xꞌnaa Diose̱ a̱ rihaan maꞌa̱n nij se‑mo̱zó soꞌ ga̱a quiꞌyaj nij soꞌ cacunꞌ a̱ maꞌ. Ya̱ caꞌnéé Diose̱ man nij soꞌ rej quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun, ne̱ numíj Diose̱ agaꞌ ne̱ꞌ man nij soꞌ, nagoꞌ Diose̱ man nij soꞌ rej rmi̱ꞌ quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun, ne̱ dan me se da̱nj ga̱a̱ cuma̱n nij soꞌ nda̱a güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé nij soꞌ ado̱nj. 5 Ne̱ a̱j neꞌen soj se vaa ne cara̱a̱ xꞌnaa Diose̱ a̱ rihaan nij síí cumán ga̱a naá maꞌ. Ma̱a̱n tu̱nj gue̱e̱ nij tuvi̱ꞌ síí cuꞌna̱j Noé síí caꞌmii natáj nana̱ sa̱ꞌ rihaan yuvii̱ se vaa caꞌve̱e cunu̱u sa̱ꞌ nij yuvii̱ rihaan Diose̱ roꞌ, ina̱nj nij soꞌ me nij síí quinanii rihaan sayuun quiꞌyaj Diose̱, ga̱a caꞌneꞌ rá Diose̱ caꞌna̱ꞌ na yaꞌa̱nj, ne̱ canó xráá nij síí chiꞌi̱i̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, cheꞌé se ne cuno̱ nij soꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj. 6 Tana̱nj uún, ne̱ neꞌen soj se vaa yu̱u̱n cheꞌe̱ cacaa nu̱ꞌ ro̱j chumanꞌ cuꞌna̱j Sodoma ga̱ Gomorra, quiꞌyaj Diose̱ uún, ne̱ dan me se cataj Diose̱ se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ cumán uún yuvii̱ ro̱j chumanꞌ yoꞌ, ne̱ da̱nj quiꞌyaj Diose̱ cheꞌé se guun rá Diose̱ xca̱j níꞌ cuentá da̱j quira̱nꞌ nu̱ꞌ nij síí naꞌvej rá cuno̱ rihaan Diose̱ a. 7 Tza̱j ne̱ tinanii Diose̱ man síí cuꞌna̱j Lot rihaan sayuun yoꞌ, cheꞌé se síí nica̱ nimán me síí cuꞌna̱j Lot yoꞌ, ne̱ quiriꞌ rá síí cuꞌna̱j Lot cheꞌé se chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj nij síí tucuáá rihaan Diose̱ nij síí cumán ro̱j chumanꞌ yoꞌ a. 8 Dan me se ga̱a cayáán síí nica̱ nimán yoꞌ chiháán nij soꞌ, ne̱ daj a̱ güii queneꞌen soꞌ se chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj nij síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ, ne̱ cuno soꞌ nu̱ꞌ nana̱ chiꞌi̱i̱ caꞌmii nij soꞌ a. Veé dan, ne̱ quiriꞌ ndoꞌo rá soꞌ a.

9 Tza̱j ne̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me se nacaj soꞌ man nij síí noco̱ꞌ man soꞌ, ne̱ ti̱nanii soꞌ man nij soꞌ rihaan sayuun, ne̱ veé da̱nj gu̱un nucua̱j soꞌ tu̱mé soꞌ man nij síí chiꞌi̱i̱, ne̱ yoꞌo̱ quira̱nꞌ nij síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ sayuun nda̱a se quisi̱j güii caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé nij soꞌ ado̱nj. 10 Dan me se táá a̱ quiꞌya̱j soꞌ man nij síí chéé se‑tucua̱nj maꞌa̱n, ne̱ ꞌyaj nij soꞌ nda̱a vaa me rá nee̱ man maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ nachriꞌ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ síí aꞌmii xta̱ꞌ ndoꞌo me nij soꞌ, ne̱ a̱ ꞌó xcoꞌ ne naꞌa̱j nij soꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ ne chuꞌviꞌ nij soꞌ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ nana̱ nij cheꞌé nij yaꞌanj uun chij rihaan nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ. 11 Ne̱ na̱nj si̱j nucua̱j doj me nij se‑mo̱zó Diose̱ nij síí noco̱ꞌ sa̱ꞌ man soꞌ, tza̱j ne̱ ne quisi̱j rá nij soꞌ cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ne̱ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá nij yaꞌanj yoꞌ maꞌ.

12 Tza̱j ne̱ ase vaa xcuu ne acaj cuentá, ne̱ taꞌaa nii, ne̱ ticaviꞌ nii man roꞌ, da̱nj vaa nij síí narqué tucuáán ne̱ yoꞌ ei. Ne acaj nij soꞌ cuentá da̱j vaa nij yaꞌanj, tza̱j ne̱ aꞌmii nij soꞌ nana̱ nij cheꞌé nij yaꞌanj yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun nda̱a vaa quira̱nꞌ maꞌa̱n nij yaꞌanj yoꞌ vaa güii, quiꞌya̱j Diose̱, 13 ne̱ dan me se na̱ruꞌvee Diose̱ sayuun rihaan nij soꞌ cheꞌé sayuun quiꞌyaj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ ado̱nj. Niha̱ꞌ rá nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ se nij rej ranga̱ꞌ, ne̱ veé da̱nj niha̱ꞌ ndoꞌo rá nij soꞌ ga̱a chá nij soꞌ chraa ga̱ soj, ne̱ cheꞌé dan tiriꞌ nij soꞌ man soj ga̱a nuu chre̱ꞌ soj cha̱ soj chraa ado̱nj. 14 Ina̱nj me rá nij síí narqué tucuáán ne̱ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man chana̱ niha̱ꞌ rá, ne̱ ne aꞌneꞌ rá nij soꞌ ga̱ suun ꞌyaj cacunꞌ a̱ maꞌ. Tihaꞌ yuꞌunj nij soꞌ man nij síí ne nica̱j raan se‑tucua̱nj Diose̱, ne̱ yoꞌo̱ vaa nimán nij soꞌ me rá nij soꞌ quiri̱ꞌ ndoꞌo nij soꞌ saꞌanj ei. Ase vaa xnii mañá ndoꞌo roꞌ, da̱nj vaa nij soꞌ, ne̱ ya̱ quira̱nꞌ ndoꞌo nij soꞌ sayuun vaa güii chugua̱nj.

15 Tanáj nij soꞌ se‑tucua̱nj Diose̱ tucuáán nica̱, ne̱ canocoꞌ nij soꞌ tucuáán ne̱, ne̱ ase vaa quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Balaam taꞌníí Beor ga̱a naá roꞌ, da̱nj quiꞌyaj nij soꞌ ei. Ne̱ síí cuꞌna̱j Balaam me se cheꞌé se guun rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ saꞌanj, ne̱ quiꞌyaj soꞌ cacunꞌ, 16 tza̱j ne̱ ase vaa aꞌmii yuvii̱ roꞌ, da̱nj caꞌmii daán soꞌ burró rihaan soꞌ, ne̱ cutaꞌ daán soꞌ burró cacunꞌ xráá soꞌ, ne̱ dan me se caráán daán soꞌ burró chrej rihaan soꞌ quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ rmaꞌa̱n soꞌ rihaan Diose̱, quiꞌyaj Diose̱ ado̱nj.

17 Ne̱ ase vaa curuj na utunꞌ roꞌ, da̱nj vaa nij soꞌ, ne̱ ase vaa ngaa achén rmaꞌa̱n ꞌyaj nana̱ ne̱ ne amanꞌ maa̱n ꞌyaj roꞌ, da̱nj vaa nij síí narqué tucuáán ne̱ yoꞌ, ne̱ gu̱un naꞌa̱j ndoꞌo nij yuvii̱ nucua̱j rá man nij soꞌ ei. A̱j cataj Diose̱ se vaa cune̱ꞌ Diose̱ man nij soꞌ rej rmi̱ꞌ ndoꞌo nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj.

18 Dan me se aꞌmii xta̱ꞌ ndoꞌo nij soꞌ nana̱ nij rmaꞌa̱n, ne̱ uno nij síí cuchumán naca̱ rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ nda̱ꞌ se tiha̱j guun yaníj nij soꞌ rihaan nij síí ne acaj cuentá ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ nanica̱j nij soꞌ, ne̱ tanáj nij soꞌ chrej sa̱ꞌ, ne̱ ꞌyaj uún nij soꞌ se chiꞌi̱i̱ nda̱a vaa me rá maꞌa̱n nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ, 19 ne̱ taj nij síí narqué tucuáán ne̱ rihaan yuvii̱, ne̱: “Caꞌve̱e quiꞌya̱j soj me maꞌa̱n se me rá soj ei”, taj nij síí narqué tucuáán ne̱ rihaan nij síí cuchumán naca̱ rá yoꞌ, tza̱j ne̱ maꞌa̱n nij soꞌ roꞌ, me mozó ꞌyaj suun cheꞌé rej quiri̱ꞌ nu̱ꞌ nimán yuvii̱ ado̱nj. ꞌO̱ se me maꞌa̱n rasu̱u̱n ꞌyaj canaán rihaan níꞌ roꞌ, yoꞌ me rasu̱u̱n ꞌyaj suun níꞌ rihaan, ne̱ mozó me níꞌ rihaan yoꞌ ado̱nj. 20 ꞌO̱ se ga̱a rque̱ me se xcaj nij soꞌ cuentá cheꞌé Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ síí tinanii man níꞌ rihaan chrej chiꞌi̱i̱ uun chij nimán níꞌ do̱ꞌ, rihaan cunuda̱nj chrej chiꞌi̱i̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj do̱ꞌ, tza̱j ne̱ ya̱j me se nanica̱j nij soꞌ quiꞌyaj uún nij soꞌ chiꞌii̱, ne̱ nda̱a quiꞌyaj canaán chrej chiꞌi̱i̱ yoꞌ rihaan nij soꞌ, ne̱ dan me se asino ya̱a̱n me se ma̱a̱n taꞌngaꞌ nij vaa nij soꞌ, tza̱j ne̱ ya̱j me se chiꞌi̱i̱ doj vaa nij soꞌ ado̱nj. 21 Cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ doj sese ne queneꞌe̱n nij soꞌ se‑tucua̱nj Diose̱ tucuáán nica̱ se vaa ya̱j queneꞌen nij soꞌ se‑tucua̱nj Diose̱, ga̱a ne̱ nanica̱j uún nij soꞌ tanáj nij soꞌ tucuáán sa̱ꞌ nagoꞌ Diose̱ man nij soꞌ sa̱j ado̱nj. 22 Ase vaa ꞌyaj nij soꞌ vaa nana̱ ya̱ nihánj a: “Uchráán chuvee, ga̱a ne̱ anica̱j uún xoꞌ chá xoꞌ se‑cuchra̱nj xoꞌ a”, ne̱ vaa se‑na̱na̱ xcáá uún taj: “Quisíj cane xcáá na sa̱ꞌ, ga̱a ne̱ anica̱j uún xoꞌ natúj xoꞌ rá siguiꞌ a”, vaa yoꞌó nana̱ taj xnaꞌanj da̱j ꞌyaj nij síí narqué tucuáán ne̱ yoꞌ a.

3

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa taj niꞌyón caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj a

1 Nihánj me yanj vi̱j caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan soj, tinu̱j, nocoj. Rihaan ro̱j yanj nihánj nanoj se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan soj cheꞌé se me raj xca̱j soj cuentá cheꞌé rej sa̱ꞌ ei. ꞌO̱ se si̱j me ya̱ rá canoco̱ꞌ man Diose̱ me soj, 2 ne̱ me raj ninu̱j rá soj nana̱ caꞌmii nij síí vaa sa̱ꞌ rihaan Diose̱ síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱a naá, ne̱ me raj ninu̱j rá soj se‑na̱na̱ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ síí tinanii man níꞌ rihaan sayuun nana̱ narqué núj si̱j apóstol cuneꞌ soꞌ man rihaan soj a.

3 Tza̱j ne̱ vaa cheꞌé ndoꞌo xca̱j nij soj cuentá, ne̱ caꞌna̱ꞌ síí aꞌngaꞌ naco̱o̱ ni̱ꞌyaj man soj asa̱ꞌ nichru̱nꞌ caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ náá guun se nij gu̱un rá nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ a. 4 Ga̱a ne̱ cata̱j nij soꞌ nana̱ nihánj rihaan soj a: “Cataj nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ga̱ naá rihaan xi̱i níꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ ne caꞌna̱ꞌ uún soꞌ chiha̱ꞌ. Veé da̱nj vaa caviꞌ xi̱i níꞌ, ne̱ taj va̱j soꞌ caꞌna̱ꞌ man asanj. Veé ase vaa chumii̱ ga̱ asino curuviꞌ chumii̱ roꞌ, veé da̱nj vaa gue̱e̱ chumii̱ nda̱a cuano̱ na̱nj asanj”, cata̱j nij soꞌ caꞌnga̱ꞌ naco̱o̱ nij soꞌ rihaan soj a.

5 Dan me se da̱nj cata̱j nij soꞌ cheꞌé se naꞌvej rá nij soꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá nda̱a vaa curuviꞌ chumii̱ ga̱a naá quiꞌyaj Diose̱ ei. Tza̱j ne̱ caꞌmii Diose̱, ne̱ guun rej xta̱ꞌ, ne̱ curiha̱nj yoꞌóó naco̱o̱ rque na yaꞌa̱nj chugua̱nj. 6 Ga̱a ne̱ ga̱a naá me se caꞌanj niꞌya̱ nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, quiꞌyaj maa̱n do̱ꞌ, na yaꞌa̱nj do̱ꞌ ei. 7 Tza̱j ne̱ xta̱ꞌ ga̱ yoꞌóó ma̱n níꞌ cuano̱ me se maꞌa̱n Diose̱ caꞌmii, ne̱ cataj Diose̱ se vaa quina̱j ro̱j yoꞌ nda̱a se quisi̱j güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé nij síí chiꞌi̱i̱, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ cheꞌe̱ caca̱a̱ nij soꞌ chugua̱nj. Ne̱ güii yoꞌ me se caꞌne̱j Diose̱ yaꞌan, ne̱ caca̱a̱ nu̱ꞌ xta̱ꞌ ga̱ yoꞌóó ma̱n níꞌ cuano̱, ne̱ caꞌa̱nj niꞌya̱ uún yoꞌ ado̱nj.

8 Se̱ quiniꞌyón soj nana̱ nihánj, man tinu̱j, man nocoj. Ase vaa ꞌo̱ míj yoꞌ vaa o̱rúnꞌ güii rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ ase vaa o̱rúnꞌ güii vaa ꞌo̱ míj yoꞌ rihaan soꞌ ei. 9 Taꞌa̱j nij yuvii̱ me se gu̱un ra̱a̱n ndoꞌo Diose̱ quiꞌya̱j Diose̱ nda̱a vaa cataj soꞌ ga̱a naá, rá nij soꞌ, tza̱j ne̱ se̱ guun ra̱a̱n Diose̱ mei. Ma̱a̱n se ina̱j nimán Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man soj, ne̱ naꞌvej rá Diose̱ cavi̱ꞌ nimán a̱ doj tuviꞌ soj mei. Tana̱nj me rá soꞌ ca̱nica̱j nimán taranꞌ soj ne̱ ta̱náj xco̱ soj tucuáán chiꞌi̱i̱ chugua̱nj.

10 Tza̱j ne̱ taj niꞌyón quisi̱j güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ei. Dan me se ca̱ri̱i̱n ndoꞌo caꞌa̱nj niꞌya̱ xta̱ꞌ, ne̱ quinavi̱j nu̱ꞌ nij se ma̱n rej xta̱ꞌ caca̱a̱, ne̱ caꞌa̱nj niꞌya̱ yoꞌóó ga̱ nu̱ꞌ se ma̱n rihaan yoꞌóó ado̱nj. 11 Cheꞌé se caꞌa̱nj niꞌya̱ chumii̱, cheꞌé dan se̱ guun nano̱ rá soj cheꞌé rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. Tana̱nj xca̱j soj cuentá cheꞌé rej da̱j quiꞌya̱j soj canoco̱ꞌ raan soj man Diose̱ ei. 12 Na̱ꞌvi̱j soj quisi̱j güii yoꞌ, ne̱ veꞌé canoco̱ꞌ soj man Diose̱ cheꞌé rej raꞌya̱nj doj quisi̱j güii yoꞌ chugua̱nj. Ne̱ güii yoꞌ me se quinavi̱j nu̱ꞌ xta̱ꞌ caca̱a̱, ne̱ nacune̱ nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n ma̱n rej xta̱ꞌ yoꞌ ei. 13 Tza̱j ne̱ a̱j cataj Diose̱ se vaa ya̱ ga̱a̱ yoꞌó yoꞌóó naca̱, ne̱ ga̱a̱ yoꞌó rej xta̱ꞌ naca̱, ne̱ ina̱nj se sa̱ꞌ quiꞌya̱j nij síí cuma̱n rej yoꞌ asa̱ꞌ quisíj ei. Dan me se naꞌvi̱j ndoꞌo níꞌ quisi̱j güii yoꞌ cuaj ei.

14 Cheꞌé se naꞌvi̱j níꞌ güii yoꞌ roꞌ, cheꞌé dan te̱rquee̱ soj doj quiꞌya̱j soj se sa̱ꞌ ina̱nj rihaan Diose̱, ne̱ se̱ gaa na̱nj cu̱tumé soj cacunꞌ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún Jesucristó ei. Ne̱ dínj ga̱a̱ nimán soj, tinu̱j, nocoj. 15 Xca̱j soj cuentá se vaa naꞌvi̱j Diose̱ na̱nj cheꞌé se me rá soꞌ quinani̱i̱ nij yuvii̱ rihaan sayuun chugua̱nj. Veé da̱nj taj uún nij nana̱ cachrón tinúꞌ Pabló rihaan yanj caꞌnéé soꞌ rihaan soj, nda̱a vaa chrej cu̱u narqué Diose̱ rihaan soꞌ a. 16 Dan me se daj a̱ nij yanj cartá quiꞌyaj Pabló roꞌ, caꞌmii soꞌ cheꞌé rasu̱u̱n nihánj, ne̱ vaa do̱j nana̱ cu̱u sayu̱u̱n cu̱nóꞌ nó rihaan yanj quiꞌyaj soꞌ, ne̱ dan me se nij síí ne neꞌen do̱ꞌ, nij síí uun vi̱j rá me se tinica̱j nij soꞌ se‑na̱na̱ Pabló, ne̱ aꞌmii ne̱ nij soꞌ cheꞌé Pabló, taj nij soꞌ se vaa ino̱ vaa tucuáán tucuꞌyón soꞌ a. Ne̱ da̱nj ꞌyaj nij soꞌ ga̱ yoꞌó nij nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱ uún, ne̱ cheꞌé dan quira̱nꞌ ndoꞌo nij soꞌ sayuun vaa güii ado̱nj.

17 A̱j cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé nij síí narqué tucuáán ne̱ caꞌna̱ꞌ rihaan soj vaa güii, tinu̱j, nocoj. Cheꞌé dan tadó uxrá soj se̱ gaa na̱nj canoco̱ꞌ soj tucuáán ne̱ narque̱ nij síí naꞌvej rá cuno̱ rihaan Diose̱ yoꞌ ei. Sese canoco̱ꞌ soj se‑na̱na̱ nij soꞌ, ne̱ gu̱un vi̱j rá soj, quiꞌya̱j nij soꞌ ei. 18 Cheꞌé dan yoꞌo̱ gu̱un rá soj ni̱ꞌyaj soj se lu̱j rqué Diose̱ rihaan soj, ne̱ yoꞌo̱ gu̱un rá soj xca̱j soj cuentá sa̱ꞌ doj cheꞌé Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ síí tinanii man níꞌ rihaan sayuun ado̱nj. Vaa cheꞌé ndoꞌo cata̱j níꞌ se vaa si̱j sa̱ꞌ ndoꞌo me soꞌ ne̱ si̱j sa̱ꞌ ndoꞌo gu̱un soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

1 Juan

1

2

3

4

5

Nihánj me ꞌo̱ yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Juan caꞌnéé soꞌ rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ a

1

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cata̱j xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Juan cheꞌé se vaa queneꞌen rihaan maꞌa̱n soꞌ a

1 Dan me se núj me se cata̱j xnaꞌanj núj rihaan nij soj cheꞌé ꞌo̱ síí cane ga̱a naá asi̱j guun cheꞌe̱ Diose̱ quiꞌyaj Diose̱ chumii̱, ne̱ ina̱nj se vaa cuno maꞌa̱n núj do̱ꞌ, se vaa queneꞌen rihaan maꞌa̱n núj do̱ꞌ, se vaa cutaꞌ núj raꞌa núj xráá do̱ꞌ, cheꞌé ina̱nj rasu̱u̱n vaa da̱nj cata̱j xnaꞌanj núj rihaan soj a. Dan me se cata̱j xnaꞌanj núj cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ soꞌ me síí quiꞌya̱j ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. 2 Dan me se soꞌ me síí quiꞌya̱j ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ caꞌnaꞌ soꞌ, ne̱ queneꞌen núj man soꞌ, ne̱ nihánj me se nataꞌ núj rihaan nij soj cheꞌé soꞌ se vaa asino canicunꞌ soꞌ ga̱ Diose̱ rej ya̱nj Diose̱ ga̱a naá, ga̱a ne̱ ya̱j me se caꞌnaꞌ soꞌ rej ne̱ níꞌ a. 3 Dan me se nataꞌ núj rihaan maꞌa̱n nij soj cheꞌé se vaa queneꞌen núj do̱ꞌ, cheꞌé se vaa cuno núj do̱ꞌ, cheꞌé rej caꞌve̱e cunu̱u rcuaꞌa̱a̱n soj ga̱ núj, ne̱ dan me se cunu̱u rcuaꞌa̱a̱n níꞌ ga̱ Rej níꞌ Diose̱, ga̱ taꞌníí soꞌ Jesucristó a. 4 Ne̱ achrón núj nana̱ nihánj rihaan yanj naya̱a̱ soj, cheꞌé rej caꞌve̱e gu̱un niha̱ꞌ uxrá rá taranꞌ níꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa ase̱ vaa yaꞌan chuguu̱n roꞌ, da̱nj vaa Diose̱, ne̱ caꞌve̱e cunu̱u sa̱ꞌ nimán níꞌ quiꞌya̱j soꞌ a

5 Ne̱ nihánj roꞌ, me nana̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó cuno núj, ne̱ nataꞌ núj nana̱ nihánj rihaan soj, ne̱ dan me se ase̱ vaa ꞌo̱ yaꞌan chuguu̱n vaa Diose̱, ne̱ rej va̱j Diose̱ me se nuviꞌ rej rmi̱ꞌ rej va̱j soꞌ maꞌ. 6 Cheꞌé dan sese cata̱j níꞌ se vaa si̱j chéé ga̱ Diose̱ me níꞌ, ne̱ sese chéé níꞌ rej rmi̱ꞌ, ga̱a ne̱ tuꞌva rmaꞌa̱n níꞌ vaa ga̱a na̱nj ei. Ne̱ ne nocoꞌ níꞌ tucuáán ya̱ yoꞌ ga̱a̱ a̱ maꞌ. 7 Tza̱j ne̱ sese chéé níꞌ rej chuguu̱n sa̱ꞌ rej va̱j maꞌa̱n Diose̱, ne̱ veꞌé sa̱ꞌ mán taranꞌ níꞌ, ne̱ quinavi̱j nu̱ꞌ cacunꞌ tumé níꞌ, quiꞌya̱j Jesucristó síí caviꞌ cheꞌé níꞌ, ne̱ yoꞌo̱ cunu̱u sa̱ꞌ nimán níꞌ ei. 8 Dan me se sese cata̱j níꞌ se vaa a̱ doj cacunꞌ ne tumé níꞌ, ne̱ dan me se tihaꞌ yuꞌunj níꞌ vaa ga̱a na̱nj ado̱nj. Ne̱ nuveé si̱j aꞌmii nana̱ ya̱ me níꞌ ga̱a̱ a̱ maꞌ. 9 Tza̱j ne̱ sese nata̱ꞌ ya̱ níꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ, ne̱ Diose̱ me se vaa cheꞌé ga̱a̱ nucua̱j rá níꞌ se vaa nica̱ quiꞌya̱j soꞌ cheꞌé níꞌ, ne̱ dan me se cata̱j soꞌ se vaa navij cacunꞌ tumé níꞌ, ne̱ tinavi̱j soꞌ nu̱ꞌ se chiꞌi̱i̱ ma̱n nimán níꞌ ado̱nj. 10 Dan me se sese cata̱j níꞌ se vaa a̱ doj ne quiꞌya̱j níꞌ cacunꞌ, ne̱ si̱j tuꞌva rmaꞌa̱n me níꞌ, ne̱ ꞌyaj níꞌ síí ne̱ man nda̱a maꞌa̱n Diose̱ vaa ga̱a̱ na̱nj chugua̱nj. Dan me se a̱j cataj ya̱ Diose̱ se vaa tumé níꞌ cacunꞌ na̱nj ei. Ne̱ sese caꞌmi̱i̱ níꞌ da̱nj, ne̱ nuveé si̱j uno se‑na̱na̱ Diose̱ me níꞌ ga̱a̱ mei.

2

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nana̱ no̱ xcúún níꞌ cuno̱ níꞌ a

1 Ase vaa taꞌníí ꞌu̱nj roꞌ, da̱nj vaa soj, tinu̱j, nocoj. Ne̱ achrón ꞌu̱nj nu̱ꞌ nana̱ nihánj rihaan yanj nihánj, cheꞌé rej se̱ quiꞌyaj soj cacunꞌ mei.

Dan me se sese quiꞌya̱j níꞌ cacunꞌ, ne̱ vaa ꞌo̱ síí nica̱ nimán aꞌmii yuꞌunj cheꞌé níꞌ rihaan Rej níꞌ Diose̱, ne̱ Jesucristó me síí aꞌmii yuꞌunj cheꞌé níꞌ ei. 2 Ne̱ soꞌ me síí caviꞌ cheꞌé rej caꞌve̱e quinavi̱j cacunꞌ tumé níꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ nuveé cheꞌe̱ do̱j se‑cacu̱nꞌ níꞌ me caviꞌ soꞌ maꞌ. Caviꞌ soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ ado̱nj.

3 Dan me se nihánj me rej neꞌen níꞌ se vaa si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me níꞌ a. Dan me se sese ꞌyaj níꞌ nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan níꞌ, ne̱ si̱j noco̱ꞌ ya̱ man soꞌ me níꞌ ado̱nj. 4 Tza̱j ne̱ sese taj yoꞌo̱ soꞌ se vaa si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me soꞌ ne̱ ne ꞌyaj soꞌ nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan níꞌ, ne̱ síí ne̱ me soꞌ, ne̱ nuveé si̱j aꞌmii nana̱ ya̱ me soꞌ mei. 5 Tza̱j ne̱ síí uno se‑na̱na̱ Jesucristó roꞌ, soꞌ me síí ya̱ ya̱ aráj cochro̱j rihaan Diose̱ chugua̱nj. Cheꞌé dan, sese quiꞌya̱j níꞌ da̱nj, ne̱ caꞌve̱e gu̱un ya̱ rá níꞌ se vaa si̱j noco̱ꞌ man Jesucristó me níꞌ ei. 6 Ne̱ síí taj se vaa yoꞌo̱ nocoꞌ man Jesucristó roꞌ, ase̱ vaa quiꞌyaj Jesucristó roꞌ, da̱nj ina̱nj nó xcúún soꞌ quiꞌya̱j maꞌa̱n soꞌ uún ado̱nj.

7 Dan me se ꞌe̱e̱ raj man soj, tinu̱j, nocoj. Ne̱ nihánj me se cachro̱n ꞌu̱nj ꞌo̱ nana̱ naca̱ rihaan yanj nihánj cuno̱ soj chugua̱nj. Tza̱j ne̱ nuveé na̱na̱ naca̱ me nana̱ nihánj maꞌ. Veé nana̱ cuno soj asi̱j guun cheꞌe̱ soj canocoꞌ soj man Jesucristó me nana̱ nihánj na̱nj ado̱nj. 8 Dan me se cachro̱n uún ꞌu̱nj nana̱ naca̱ nihánj cuno̱ soj, ne̱ ya̱ ya̱ nana̱ naca̱ tucuꞌyón Jesucristó me nana̱ nihánj, ne̱ cuno soj nana̱ naca̱ nihánj ado̱nj. ꞌO̱ se va̱j navi̱j rej rmi̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ Jesucristó roꞌ, me yaꞌan chuguu̱n, ne̱ dan me se guun cheꞌe̱ se‑na̱na̱ soꞌ cuchuguu̱n se‑na̱na̱ soꞌ rihaan chumii̱ nihánj ei. 9 Ne̱ xa̱ꞌ síí taj se vaa va̱j soꞌ rej chuguu̱n ga̱ se‑na̱na̱ Jesucristó ne̱ nachriꞌ soꞌ niꞌya̱j soꞌ man tinúú soꞌ, ne̱ si̱j va̱j gue̱e̱ rej rmi̱ꞌ me ya̱ soꞌ na̱nj chugua̱nj. 10 Ne̱ síí ꞌe̱e̱ rá man tinúú me se soꞌ me síí chéé rej chuguu̱n ga̱ se‑na̱na̱ Jesucristó, ne̱ se̱ caꞌvee quiri̱ꞌ soꞌ maꞌ. 11 Ne̱ xa̱ꞌ síí nachriꞌ man tinúú, tza̱j ne̱ soꞌ me síí va̱j rej rmi̱ꞌ, ne̱ ꞌo̱ chéé gue̱e̱ soꞌ rej rmi̱ꞌ na̱nj á. Ne neꞌen soꞌ me rej va̱j soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se caráán rihaan soꞌ, quiꞌyaj rej rmi̱ꞌ va̱j soꞌ na̱nj ado̱nj. Naꞌvee a̱ doj xca̱j soꞌ cuentá a̱ maꞌ.

12 Dan me se achrón ꞌu̱nj nu̱ꞌ nana̱ nihánj naya̱a̱ soj xni̱i, ne̱ ꞌo̱ se cheꞌé se noco̱ꞌ soj man Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan quinavij cacunꞌ tumé soj rihaan Diose̱ ei.

13 Achrón ꞌu̱nj nu̱ꞌ nana̱ nihánj naya̱a̱ soj si̱j vaa taꞌníí, ne̱ ꞌo̱ se a̱j neꞌen soj man síí cayáán ga̱ Diose̱ ga̱a guun cheꞌe̱ Diose̱ quiꞌyaj Diose̱ chumii̱ nihánj a.

Achrón ꞌu̱nj nu̱ꞌ nana̱ nihánj naya̱a̱ soj si̱j tachru̱u̱, ne̱ ꞌo̱ se a̱j quiꞌyaj canaán soj rihaan síí chre̱e ei.

14 Achrón ꞌu̱nj nu̱ꞌ nana̱ nihánj naya̱a̱ soj xni̱i, ne̱ ꞌo̱ se a̱j neꞌen soj man Rej níꞌ Diose̱ ado̱nj.

Achrón ꞌu̱nj nu̱ꞌ nana̱ nihánj naya̱a̱ soj si̱j vaa taꞌníí, ne̱ ꞌo̱ se a̱j neꞌen soj man síí cayáán ga̱ Diose̱ ga̱a guun cheꞌe̱ Diose̱ quiꞌyaj Diose̱ chumii̱ nihánj ei.

Achrón ꞌu̱nj nu̱ꞌ nana̱ nihánj naya̱a̱ soj si̱j tachru̱u̱, ne̱ ꞌo̱ nucua̱j ndoꞌo nimán soj rihaan sayuun, ne̱ yoꞌo̱ uno soj se‑na̱na̱ Diose̱, ne̱ a̱j quiꞌyaj canaán soj rihaan síí chre̱e ei.

15 Se̱ guun rá soj ni̱ꞌyaj soj chumii̱ nihánj do̱ꞌ, nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj do̱ꞌ mei. ꞌO̱ se xa̱ꞌ síí me rá niꞌya̱j chumii̱ nihánj, tza̱j ne̱ nuveé si̱j aráj cochro̱j rihaan Rej níꞌ Diose̱ me soꞌ man chugua̱nj. 16 ꞌO̱ se rihaan chumii̱ nihánj vaa ndoꞌo se me rá yuvii̱ quiꞌya̱j yuvii̱ do̱ꞌ, vaa ndoꞌo se me rá yuvii̱ niꞌya̱j yuvii̱ do̱ꞌ, vaa ndoꞌo rasu̱u̱n ꞌyaj uun xta̱ꞌ nimán yuvii̱ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ nuveé ra̱su̱u̱n cavii rihaan Rej níꞌ Diose̱ me nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n vaa da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se na̱nj rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me nij rasu̱u̱n yoꞌ na̱nj ado̱nj. 17 Ne̱ va̱j navi̱j chumii̱ nihánj ei. Ne̱ va̱j navi̱j nu̱ꞌ se vaa me rá nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj quiꞌya̱j nij soꞌ ei. Tza̱j ne̱ síí ꞌyaj nda̱a vaa me rá Diose̱ me se ca̱yáán soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ga̱ Diose̱ chugua̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé síí tuꞌva rmaꞌa̱n se vaa si̱j ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me soꞌ a

18 Dan me se ase̱ vaa taꞌníj vaa soj, ne̱ me raj cuno̱ soj nana̱ nihánj ei. ꞌO̱ se nichru̱nꞌ quinavi̱j chumii̱ nihánj, ne̱ a̱j cuno soj nana̱ se vaa caꞌna̱ꞌ ꞌo̱ síí quita̱j yuꞌunj, ne̱ cata̱j soꞌ se vaa si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me soꞌ, ne̱ nihánj me se a̱j caꞌnaꞌ queꞌe̱e̱ síí tuꞌva da̱nj, ne̱ cheꞌé dan neꞌen ya̱ níꞌ se vaa ya̱ nichru̱nꞌ quinavi̱j chumii̱ nihánj ei. 19 Dan me se ase̱ vaa tinúú níꞌ vaa nij soꞌ asi̱j rque̱, tza̱j ne̱ caꞌanj yaníj nij soꞌ rihaan níꞌ, ne̱ nuveé ya̱ ya̱ tinu̱j níꞌ me nij soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se caꞌanj yaníj nij soꞌ rihaan níꞌ cheꞌé rej caꞌve̱e xca̱j níꞌ cuentá se vaa nuveé tinu̱j níꞌ me taranꞌ nij soꞌ a̱ man ado̱nj.

20 Ne̱ xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ cuneꞌ Diose̱ man soj, ne̱ guun nucua̱j soj xcaj soj cuentá, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ neꞌen soj cunuda̱nj rasu̱u̱n ei. 21 Nuveé cheꞌe̱ se ne neꞌen soj nana̱ ya̱ me cachrón ꞌu̱nj nana̱ nihánj naya̱a̱ soj maꞌ. Tza̱j ne̱ achrón ꞌu̱nj nana̱ nihánj naya̱a̱ soj cheꞌé se si̱j neꞌen nij nana̱ ya̱ me soj, ne̱ a̱j neꞌen soj se vaa ino̱ doj vaa nana̱ ne̱ ga̱ nana̱ ya̱ nana̱ noco̱ꞌ níꞌ ado̱nj.

22 Ne̱ síí ne̱ me se soꞌ me síí taj se vaa nuveé si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me Jesucristó chugua̱nj. Dan me se taj soꞌ se vaa maꞌa̱n soꞌ me Cristó caꞌnéé Diose̱, taj soꞌ chugua̱nj. Ne̱ dan me se ne aráj cochro̱j soꞌ rihaan Rej níꞌ Diose̱ do̱ꞌ, rihaan taꞌníí Diose̱ do̱ꞌ maꞌ. 23 Dan me se xa̱ꞌ síí ne aráj cochro̱j rihaan taꞌníí Diose̱, tza̱j ne̱ si̱j ne nocoꞌ man Rej níꞌ Diose̱ me soꞌ ei. Tza̱j ne̱ síí nataꞌ ya̱ se vaa veꞌé nocoꞌ soꞌ man taꞌníí Diose̱ roꞌ, soꞌ me síí noco̱ꞌ ya̱ man Rej níꞌ Diose̱ uún ado̱nj.

24 Ne̱ xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ cuno̱ soj nana̱ cuno soj ga̱a guun cheꞌe̱ soj canocoꞌ soj man Jesucristó ei. Sese quiꞌya̱j soj da̱nj, ne̱ si̱j noco̱ꞌ man taꞌníí Diose̱ do̱ꞌ, man maꞌa̱n ya̱ Rej níꞌ Diose̱ do̱ꞌ, me soj chugua̱nj. 25 Ne̱ nihánj me nana̱ cataꞌ tuꞌva maꞌa̱n Jesucristó rihaan níꞌ, se vaa caꞌve̱e ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ya̱ ei.

26 Dan me se cachrón ꞌu̱nj nu̱ꞌ nana̱ nihánj naya̱a̱ soj cheꞌé rej xca̱j soj cuentá cheꞌé nij síí me rá tiha̱ꞌ yuꞌunj man soj ado̱nj. 27 Ne̱ xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ cheꞌé se cuneꞌ Diose̱ man soj roꞌ, cheꞌé dan yoꞌo̱ nocoꞌ soj man Diose̱, ne̱ taj cheꞌé tu̱cuꞌyón nii doj nana̱ man soj a̱ maꞌ. Tana̱nj cheꞌé se cuneꞌ Diose̱ man soj, cheꞌé dan a̱j nariꞌ soj nana̱ cheꞌé nu̱ꞌ rasu̱u̱n, ne̱ ina̱nj nana̱ ya̱ nariꞌ soj ei. Nuveé na̱na̱ ne̱ me nana̱ nariꞌ soj, quiꞌyaj Diose̱ maꞌ. Dan me se yoꞌo̱ noco̱ꞌ soj man Diose̱, nda̱a vaa tucuꞌyón ya̱ soꞌ man soj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa taꞌni̱j Diose̱ me níꞌ a

28 Dan me se ase̱ vaa taꞌníj vaa nij soj rihanj, ne̱ me rá ꞌu̱nj se vaa yoꞌo̱ canoco̱ꞌ raan soj man Jesucristó, cheꞌé rej asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ se̱ guun naꞌa̱j soj a̱ doj maꞌ. Tana̱nj gu̱un niha̱ꞌ rá soj caꞌmi̱i̱ soj ga̱ soꞌ ei. 29 Dan me se neꞌen soj se vaa síí sa̱ꞌ ina̱nj me Jesucristó, ne̱ cheꞌé dan neꞌen soj se vaa nu̱ꞌ nij síí ꞌyaj sa̱ꞌ roꞌ, taranꞌ nij soꞌ me síí cunuu sa̱ꞌ nimán quiꞌyaj soꞌ ado̱nj.

3

1 Dan me se xca̱j soj cuentá se vaa cunuu ꞌe̱e̱ uxrá rá Rej níꞌ Diose̱ niꞌya̱j soꞌ man níꞌ, ne̱ nda̱a taꞌníí Diose̱ guun níꞌ, quiꞌyaj Diose̱ chugua̱nj. Ne̱ taꞌni̱j Diose̱ me xa̱ꞌ níꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan ne neꞌen nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj man níꞌ da̱j si̱j me níꞌ man chugua̱nj. ꞌO̱ se tana̱nj uún, ne̱ ne neꞌen nij soꞌ man maꞌa̱n Diose̱ uún a̱ man ado̱nj. 2 Dan me se ꞌe̱e̱ raj man nij soj, tinu̱j, nocoj, ne̱ cuano̱ nihánj me se taꞌni̱j Diose̱ me níꞌ, ne̱ ataa xca̱j níꞌ cuentá da̱j si̱j gu̱un níꞌ quiꞌya̱j Diose̱ vaa güii ei. Ma̱a̱n se neꞌen níꞌ se vaa asa̱ꞌ caꞌnaꞌ soꞌ, ne̱ ase̱ vaa soꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ maꞌa̱n níꞌ uún ado̱nj. ꞌO̱ se queneꞌe̱n níꞌ man soꞌ, ne̱ xca̱j ya̱ níꞌ cuentá da̱j vaa xa̱ꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj. 3 Ne̱ nij síí nucua̱j rá man nana̱ nihánj se vaa ya̱ vaa nana̱ nihánj me se ya̱ cunu̱u sa̱ꞌ nimán nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ ase̱ vaa sa̱ꞌ nimán Jesucristó roꞌ, da̱nj ga̱a̱ sa̱ꞌ nimán nij soꞌ uún ado̱nj.

4 Dan me se nu̱ꞌ nij síí ꞌyaj cacunꞌ roꞌ, nij soꞌ me nij síí naꞌvej rá cuno̱ rihaan Diose̱, 5 ne̱ neꞌen nij soj se vaa caꞌnaꞌ Jesucristó rihaan chumii̱ nihánj, cheꞌé rej caꞌve̱e tinavi̱j soꞌ cacunꞌ tumé yuvii̱, ne̱ a̱ doj cacunꞌ taj tumé soꞌ maꞌ. 6 Ne̱ taranꞌ nij síí yoꞌo̱ nocoꞌ man soꞌ roꞌ, ne ꞌyaj nij soꞌ cacunꞌ maꞌ. Ne̱ nij síí noco̱ꞌ tucuáán ꞌyaj cacunꞌ roꞌ, nuveé si̱j neꞌen man Jesucristó me nij soꞌ man ado̱nj. 7 Dan me se ase̱ vaa taꞌníj vaa soj rihanj, tinu̱j, nocoj, ne̱ se̱ guun tiha̱ꞌ yuꞌunj a̱ doj yuvii̱ man soj man chugua̱nj. Síí ꞌyaj sa̱ꞌ roꞌ, síí sa̱ꞌ me soꞌ, ne̱ ase̱ vaa maꞌa̱n Jesucristó vaa soꞌ ado̱nj. 8 Ne̱ síí ꞌyaj cacunꞌ me se síí noco̱ꞌ se‑tucua̱nj síí chre̱e me soꞌ ei. ꞌO̱ se asi̱j guun cheꞌe̱ Diose̱ quiꞌyaj Diose̱ chumii̱ nihánj, ne̱ si̱j ꞌyaj ina̱nj cacunꞌ me síí chre̱e na̱nj ado̱nj. Ne̱ caꞌnaꞌ taꞌníí Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, cheꞌé rej caꞌve̱e tiri̱ꞌ soꞌ nu̱ꞌ se vaa ꞌyaj síí chre̱e yoꞌ ei. 9 Ne̱ taranꞌ nij síí cunuu sa̱ꞌ nimán quiꞌyaj Diose̱ roꞌ, ne ꞌyaj nij soꞌ cacunꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se Diose̱ me síí quiꞌyaj cunuu sa̱ꞌ nimán nij soꞌ, ne̱ se̱ caꞌvee yoꞌo̱ quiꞌya̱j soꞌ cacunꞌ, ése̱ maꞌa̱n Diose̱ quiꞌyaj caꞌngaa naca̱ nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 10 Ne̱ nihánj me xca̱j níꞌ cuentá ni̱ꞌyaj níꞌ, ga̱a ne̱ cunu̱u ya̱a̱n níꞌ taꞌníí Diose̱ do̱ꞌ, taꞌníí síí chre̱e do̱ꞌ ei. Dan me se nij síí ne ꞌyaj se sa̱ꞌ roꞌ, nuveé si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ me nij soꞌ maꞌ. Dan me se nuveé si̱j ꞌe̱e̱ rá man tinúú me nij soꞌ a̱ man ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún níꞌ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tuviꞌ níꞌ a

11 ꞌO̱ se nana̱ nihánj me nana̱ cuno soj asi̱j guun cheꞌe̱ soj canocoꞌ soj man Diose̱, ne̱ nana̱ nihánj taj se vaa no̱ xcúún níꞌ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tuviꞌ níꞌ chugua̱nj. 12 Dan me se se̱ quiꞌyaj níꞌ nda̱a vaa quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Caín ga̱a naá maꞌ. ꞌO̱ se si̱j noco̱ꞌ tucuáán chiꞌi̱i̱ me soꞌ, ne̱ ticaviꞌ soꞌ tinúú soꞌ ado̱nj. Ne̱ me cheꞌé quiꞌyaj soꞌ da̱nj, rá soj ga̱. ꞌO̱ se nu̱ꞌ rasu̱u̱n quiꞌyaj soꞌ me se ina̱nj chiꞌi̱i̱ ndoꞌo quiꞌyaj maꞌa̱n soꞌ, ne̱ tinúú soꞌ me se sa̱ꞌ ina̱nj vaa rasu̱u̱n quiꞌyaj tinúú soꞌ, ne̱ cheꞌé dan guun xco̱j ruva̱a̱ rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ tinúú soꞌ ado̱nj.

13 Dan me se se̱ caꞌanj rá soj sese quita̱j riꞌyunj nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ni̱ꞌyaj nij soꞌ man soj, man tinu̱j, man nocoj. 14 ꞌO̱ se cheꞌé se cunuu ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tinúú níꞌ roꞌ, cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa a̱j tanáj xco̱ níꞌ chrej chiꞌi̱i̱ chrej quiꞌya̱j cavi̱ꞌ níꞌ, ne̱ a̱j cunuu sa̱ꞌ nimán níꞌ, ne̱ caꞌve̱e ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱ ei. Ne̱ síí ne ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ me se adi̱ꞌ se vaa nij síí caviꞌ roꞌ, vaa nij soꞌ na̱nj ado̱nj. 15 Dan me se xa̱ꞌ taranꞌ nij síí nachriꞌ niꞌya̱j man tinúú me se ase̱ vaa síí ticaviꞌ man tinúú roꞌ, vaa nij soꞌ, ne̱ neꞌen soj se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ síí vaa da̱nj rihaan Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj maꞌ. 16 Ne̱ Jesucristó roꞌ, me síí caꞌvej rá cavi̱ꞌ cheꞌé níꞌ, ne̱ cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa ꞌe̱e̱ rá soꞌ man níꞌ ado̱nj. Ne̱ cheꞌé dan no̱ xcúún níꞌ caꞌne̱j nimán níꞌ cavi̱ꞌ níꞌ cheꞌé tinúú níꞌ chugua̱nj.

17 Dan me se sese vaa ndoꞌo rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ni̱caj yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ nda̱ꞌ se neꞌen soꞌ se vaa achiin ndoꞌo rasu̱u̱n man tinúú soꞌ tza̱j ne̱ naꞌvej rá soꞌ ra̱cuíj soꞌ man tinúú soꞌ, ne̱ nuveé si̱j aráj cochro̱j rihaan Diose̱ me soꞌ a̱ man ado̱nj. 18 Dan me se ase̱ vaa taꞌníj vaa soj chugua̱nj. Dan me se se̱ guun cata̱j u̱u̱n níꞌ nana̱ u̱u̱n se vaa aráj cochro̱j níꞌ rihaan Diose̱ chugua̱nj. Quiꞌya̱j ya̱ ya̱ níꞌ se sa̱ꞌ nda̱a vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ ya̱ ya̱ si̱j aráj cochro̱j rihaan Diose̱ me níꞌ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa taj cheꞌé gu̱un naꞌa̱j níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ Diose̱ maꞌ

19 Dan me se sese quiꞌya̱j níꞌ da̱nj, ne̱ queneꞌe̱n níꞌ se vaa si̱j noco̱ꞌ ya̱ nana̱ ya̱ me níꞌ, ne̱ dan me se gu̱un ya̱ ya̱ rá nimán níꞌ rihaan Diose̱ ei. 20 ꞌO̱ se nda̱ꞌ se caꞌve̱e quinano̱ rá níꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé níꞌ, tza̱j ne̱ sa̱ꞌ doj vaa Diose̱ rihaan nimán níꞌ, ne̱ Diose̱ me síí neꞌen cunuda̱nj ado̱nj. 21 Dan me se ꞌe̱e̱ raj man nij soj, tinu̱j, nocoj. Ne̱ sese nuviꞌ cacunꞌ tumé níꞌ, ne̱ se̱ cuchuꞌviꞌ níꞌ caꞌmi̱i̱ níꞌ ga̱ Diose̱ maꞌ. 22 Dan me se me maꞌa̱n rasu̱u̱n cachi̱nj níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ rque̱ Diose̱ cunuda̱nj se vaa cachi̱nj niꞌya̱j níꞌ rihaan soꞌ, cheꞌé se si̱j uno se‑na̱na̱ soꞌ me níꞌ, ne̱ uun niha̱ꞌ rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ se sa̱ꞌ ꞌyaj níꞌ ei. 23 Dan me se nihánj me se vaa me rá Diose̱ quiꞌya̱j níꞌ a. Me rá Diose̱ cuchuma̱n rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man taꞌníí soꞌ Jesucristó, ne̱ me rá Diose̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man tuviꞌ níꞌ nda̱a vaa caꞌneꞌ Diose̱ suun rihaan níꞌ a. 24 Ne̱ síí uno se‑na̱na̱ Diose̱ roꞌ, soꞌ me síí yoꞌo̱ nocoꞌ man Diose̱, ne̱ yoꞌo̱ ne Diose̱ ga̱ soꞌ ado̱nj. Ne̱ nihánj me rej neꞌen níꞌ se vaa yoꞌo̱ ne Diose̱ ga̱ níꞌ ei. Cheꞌé se xcaj níꞌ cuentá se vaa ꞌyaj suun Nimán Diose̱ nimán níꞌ, cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa ne̱ Diose̱ ga̱ níꞌ ado̱nj.

4

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj me nana̱ caꞌve̱e cuno̱ níꞌ a

1 ꞌE̱e̱ raj man nij soj, tinu̱j, nocoj. Ne̱ se̱ guun cuno̱ soj me maꞌa̱n nana̱ maꞌ. A̱sino xca̱j soj cuentá sese nana̱ rqué Nimán Diose̱ me nana̱ caꞌmii yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ sese Nimán Diose̱ me síí rqué nana̱ yoꞌ, ne̱ caꞌve̱e cuno̱ soj nana̱ yoꞌ ei. ꞌO̱ se a̱j caꞌnaꞌ ndoꞌo síí ne̱, ne̱ taj nij soꞌ se vaa si̱j nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me nij soꞌ, tza̱j ne̱ tuꞌva rmaꞌa̱n nij soꞌ na̱nj ei. Dan me se da̱nj tuꞌva nij soꞌ rihaan nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cheꞌé se me rá nij soꞌ cuchuma̱n rá nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj chugua̱nj. 2 Tza̱j ne̱ nihánj me se vaa quiꞌya̱j soj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e xca̱j soj cuentá me nana̱ me nana̱ caꞌmii Nimán Diose̱ ei. Sese cata̱j yoꞌo̱ soꞌ se vaa Jesucristó me síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun, ne̱ guun Jesucristó yuvii̱ caꞌnaꞌ soꞌ, cata̱j yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ nana̱ yoꞌ me se‑na̱na̱ Nimán Diose̱ ado̱nj. 3 Tza̱j ne̱ nu̱ꞌ nij síí taj se vaa nuveé si̱j caꞌnéé Diose̱ man me Jesucristó me se nuveé na̱na̱ rqué Nimán Diose̱ me yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se se‑na̱na̱ nij síí ne̱ tuꞌva rmaꞌa̱n me yoꞌ, ne̱ dan me se a̱j cuno soj se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ cata̱j nij soꞌ se vaa si̱j caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun me maꞌa̱n nij soꞌ ei. Ne̱ ya̱j nihánj me se a̱j mán ndoꞌo nij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj ya̱j cuano̱ chugua̱nj.

4 Tza̱j ne̱ ya̱j nihánj me se síí cunuu sa̱ꞌ nimán quiꞌyaj Diose̱ me nij soj, tinu̱j, nocoj. Ne̱ a̱j quiꞌyaj canaán soj rihaan nij síí ne̱ cuano̱ ei. ꞌO̱ se nu̱u̱ Nimán Diose̱ nimán soj, ne̱ nucua̱j doj Nimán Diose̱ rihaan síí chre̱e va̱j rihaan chumii̱ nihánj chugua̱nj. 5 Ne̱ nij síí ne̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ina̱nj aꞌmii nij soꞌ nda̱a vaa nariꞌ nij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ uno nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj se‑na̱na̱ nij soꞌ ei. 6 Tza̱j ne̱ síí cunuu sa̱ꞌ nimán quiꞌyaj Diose̱ me níꞌ, ne̱ nij síí neꞌen man Diose̱ roꞌ, uno nij soꞌ se‑na̱na̱ níꞌ ado̱nj. Ne̱ xa̱ꞌ síí ne cunu̱u sa̱ꞌ nimán quiꞌyaj Diose̱, tza̱j ne̱ ne uno nij soꞌ se‑na̱na̱ níꞌ a̱ maꞌ. Cheꞌé dan neꞌen níꞌ me síí nu̱u̱ Nimán Diose̱ nimán, ne̱ neꞌen níꞌ me síí nu̱u̱ nana̱ tihaꞌ yuꞌunj nimán chugua̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa no̱ xcúún níꞌ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tuviꞌ níꞌ, cheꞌé se ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man níꞌ a

7 ꞌE̱e̱ raj man nij soj, tinu̱j, nocoj. Ne̱ no̱ xcúún níꞌ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tuviꞌ níꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se Diose̱ me síí rqué rej nucua̱j rihaan níꞌ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tuviꞌ níꞌ a. Cheꞌé dan nu̱ꞌ síí ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ me se síí cunuu sa̱ꞌ nimán quiꞌyaj Diose̱ me nij soꞌ ado̱nj. Ne̱ neꞌen nij soꞌ man Diose̱ ado̱nj. 8 Ne̱ síí ne ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ me se ataa xca̱j nij soꞌ cuentá cheꞌé Diose̱ ei. ꞌO̱ se ataa xca̱j nij soꞌ cuentá se vaa Diose̱ me síí ꞌe̱e̱ ina̱nj rá man níꞌ ado̱nj. 9 Ne̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj me cheꞌé neꞌen níꞌ se vaa ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man níꞌ a. Dan me se nda̱ꞌ se o̱rúnꞌ ya̱ taꞌníí Diose̱, tza̱j ne̱ caꞌnéé Diose̱ man taꞌníí maꞌa̱n ya̱ Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj, cheꞌé rej caꞌve̱e ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj quiꞌya̱j soꞌ a. 10 Ne̱ vaa cheꞌé xca̱j níꞌ cuentá se vaa ne cara̱a̱ cochro̱j níꞌ rihaan Diose̱ asino ya̱a̱n maꞌ. Tana̱nj asino ya̱a̱n me se cunuu ꞌe̱e̱ rá Diose̱ niꞌya̱j Diose̱ man níꞌ, ga̱a ne̱ caꞌnéé soꞌ man taꞌníí soꞌ cheꞌé rej cavi̱ꞌ taꞌníí soꞌ ne̱ tinavi̱j taꞌníí soꞌ cacunꞌ tumé níꞌ a. 11 Ne̱ cheꞌé se cunuu ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man níꞌ roꞌ, cheꞌé dan no̱ xcúún níꞌ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tuviꞌ níꞌ, tinu̱j, nocoj. 12 A̱ doj yuvii̱ ne queneꞌe̱n rihaan man Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌnaꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ sese ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tuviꞌ níꞌ, ne̱ ya̱ ne Diose̱ ga̱ níꞌ, ne̱ a̱j cunuu sa̱ꞌ nimán níꞌ nda̱a vaa guun rá Diose̱ ga̱a cunuu ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man níꞌ a.

13 Dan me se cheꞌé se rqué Diose̱ Nimán Diose̱ rihaan níꞌ roꞌ, cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa si̱j noco̱ꞌ man Diose̱ me níꞌ ne̱ yoꞌo̱ ne soꞌ nimán níꞌ a. 14 Ne̱ a̱j neꞌen núj se vaa caꞌnéé Rej níꞌ Diose̱ man taꞌníí soꞌ rihaan chumii̱ nihánj cheꞌé rej ti̱nanii soꞌ man nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj rihaan sayuun, ne̱ a̱j nataꞌ núj nana̱ yoꞌ rihaan yuvii̱ ei. 15 Ne̱ síí taj rihaan tuviꞌ se vaa taꞌníí Diose̱ me Jesucristó roꞌ, soꞌ me síí ꞌo̱ nocoꞌ man Diose̱, ne̱ ꞌo̱ ne Diose̱ ga̱ soꞌ chugua̱nj. 16 Ne̱ a̱j neꞌen núj se vaa ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man níꞌ, ne̱ amán rá núj se vaa ꞌe̱e̱ rá soꞌ man níꞌ ei.

Diose̱ me síí ꞌe̱e̱ rá man níꞌ ei. Ne̱ si̱j ꞌo̱ ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ roꞌ, soꞌ me síí ꞌo̱ nocoꞌ man Diose̱, ne̱ ꞌo̱ ne Diose̱ ga̱ soꞌ ei. 17 Ne̱ cheꞌé dan sese ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tuviꞌ níꞌ, ne̱ asa̱ꞌ quisíj güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱, ne̱ se̱ cuchuꞌviꞌ níꞌ maꞌ. ꞌO̱ se queneꞌe̱n níꞌ se vaa ase vaa quiꞌyaj Jesucristó ga̱a va̱j soꞌ rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, da̱nj quiꞌyaj maꞌa̱n níꞌ uún ado̱nj. 18 Cheꞌé dan síí ya̱ ya̱ ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ roꞌ, a̱ doj ne chuꞌviꞌ soꞌ maꞌ. Síí chuꞌviꞌ me síí uun rá se vaa quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man soꞌ, ne̱ nuveé si̱j ya̱ ya̱ ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ me síí guun da̱nj rá maꞌ. 19 Dan me se ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tuviꞌ níꞌ cheꞌé se asino cunuu ꞌe̱e̱ rá maꞌa̱n Diose̱ man níꞌ a. 20 Ne̱ sese cata̱j yoꞌo̱ soꞌ se vaa aráj cochro̱j soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ sese nachriꞌ soꞌ niꞌya̱j soꞌ tinúú soꞌ, ne̱ síí ne̱ me soꞌ ei. ꞌO̱ se sese ruviꞌ ya̱ tinúú soꞌ niꞌya̱j soꞌ tza̱j ne̱ ne ꞌe̱e̱ rá soꞌ man tinúú soꞌ, ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e cara̱a̱ cochro̱j soꞌ rihaan Diose̱, sese ne ruviꞌ Diose̱ niꞌya̱j soꞌ ga̱. 21 Ne̱ nihánj me nana̱ cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan níꞌ, ne̱ cataj soꞌ se vaa síí aráj cochro̱j rihaan Diose̱ roꞌ, no̱ xcúún soꞌ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soꞌ man tuviꞌ soꞌ uún ado̱nj, taj Jesucristó a.

5

1 Cunuda̱nj nij síí amán rá se vaa me Jesucristó síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun roꞌ, a̱j cunuu sa̱ꞌ nimán nij soꞌ, quiꞌyaj Diose̱ chugua̱nj. Ne̱ cheꞌé dan sese aráj cochro̱j níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ no̱ xcúún níꞌ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá níꞌ man nij síí cunuu sa̱ꞌ nimán yoꞌ ei. 2 Ne̱ sese aráj cochro̱j níꞌ rihaan Diose̱, ne̱ sese uno níꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ, ne̱ veé síí aráj cochro̱j rihaan taꞌníí Diose̱ me uún níꞌ ado̱nj. 3 Ne̱ sese uno níꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ, ne̱ si̱j aráj cochro̱j rihaan Diose̱ me níꞌ chugua̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa sese cuchuma̱n rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man Jesucristó, ne̱ quiꞌya̱j canaán níꞌ rihaan se nij ma̱n rihaan chumii̱ nihánj a

Ne̱ ne sayu̱u̱n vaa cuno̱ níꞌ rihaan Diose̱ maꞌ. 4 ꞌO̱ se cunuda̱nj nij síí cunuu sa̱ꞌ nimán quiꞌyaj Diose̱ roꞌ, quiꞌya̱j canaán nij soꞌ rihaan se nij ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cheꞌé se amán rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ man Jesucristó roꞌ, cheꞌé dan a̱j quiꞌyaj canaán níꞌ rihaan chumii̱ nihánj na̱nj ei. 5 Dan me se síí amán rá se vaa Jesucristó me taꞌníí Diose̱ roꞌ, soꞌ me síí ꞌyaj canaán rihaan se nij ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj.

6 Nihánj me Jesucristó síí caꞌnaꞌ cata̱ꞌ ne, ne̱ ꞌo̱ se ne caꞌna̱ꞌ soꞌ cata̱ꞌ ne u̱u̱n soꞌ maꞌ. Dan me se caꞌnaꞌ soꞌ cata̱ꞌ ne soꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ soꞌ cavi̱ꞌ soꞌ cheꞌé níꞌ uún ado̱nj. ꞌO̱ se Nimán Diose̱ me se taj xnaꞌanj Nimán Diose̱ rihaan níꞌ, ne̱ amán ya̱ rá níꞌ, ése̱ ya̱ uxrá aꞌmii Nimán Diose̱ ado̱nj. 7 ꞌO̱ se vaꞌnu̱j nij rasu̱u̱n taj xnaꞌanj rihaan níꞌ cheꞌé Jesucristó ei. 8 Dan me se Nimán Diose̱ taj xnaꞌanj rihaan níꞌ cheꞌé Jesucristó, ne̱ cheꞌé se cataꞌ ne Jesucristó, cheꞌé dan xcaj níꞌ cuentá cheꞌé soꞌ, ne̱ cheꞌé se caviꞌ Jesucristó, cheꞌé dan xcaj níꞌ cuentá cheꞌé soꞌ, ne̱ cuya̱a̱n aꞌmii vaꞌnu̱j nij rasu̱u̱n yoꞌ a. 9 Dan me se uno níꞌ nana̱ nataꞌ tuviꞌ níꞌ síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj rihaan níꞌ, ne̱ cheꞌé dan vaa cheꞌé cuno̱ níꞌ nana̱ nataꞌ Diose̱ rihaan níꞌ a. ꞌO̱ se sa̱ꞌ doj vaa Diose̱ rihaan yuvii̱, ne̱ nataꞌ soꞌ rihaan níꞌ cheꞌé taꞌníí soꞌ a. 10 Dan me se síí amán rá niꞌya̱j man taꞌníí Diose̱ roꞌ, soꞌ me síí cuno se‑na̱na̱ Diose̱ a. Tza̱j ne̱ síí naꞌvej rá cuchuma̱n rá se‑na̱na̱ Diose̱ roꞌ, soꞌ me síí uun rá se vaa síí ne̱ me Diose̱ a. ꞌO̱ se ne cuchuma̱n rá soꞌ nana̱ nataꞌ Diose̱ rihaan soꞌ cheꞌé taꞌníí Diose̱ maꞌ. 11 Ne̱ nana̱ nataꞌ Diose̱ rihaan níꞌ taj se vaa caꞌve̱e ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, quiꞌyaj Diose̱, cheꞌé rej caviꞌ taꞌníí Diose̱ cheꞌé níꞌ a. 12 Síí noco̱ꞌ man taꞌníí Diose̱ me síí ca̱yáán ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ya̱ ei. Tza̱j ne̱ síí naꞌvej rá canoco̱ꞌ man soꞌ taj maꞌ. Se̱ cayáán soꞌ ga̱ Diose̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa xca̱j níꞌ cuentá se vaa caꞌve̱e ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a

13 Dan me se a̱j cachronj nana̱ nihánj naya̱a̱ nij soj, cheꞌé rej queneꞌe̱n soj se vaa ca̱yáán soj ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, cheꞌé rej me soj síí amán rá niꞌya̱j man taꞌníí Diose̱ ei. 14 Ne̱ cuano̱ nihánj me se a̱ doj ne chuꞌviꞌ níꞌ cachi̱nj niꞌya̱j níꞌ ꞌo̱ rasu̱u̱n rihaan Diose̱ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se a̱j neꞌen ya̱ níꞌ se vaa sese caꞌve̱j rá soꞌ ni̱caj níꞌ rasu̱u̱n cachíín niꞌya̱j níꞌ rihaan soꞌ, ne̱ rque̱ soꞌ ado̱nj. 15 Ne̱ cheꞌé se neꞌen níꞌ se vaa cuno̱ soꞌ me maꞌa̱n nana̱ cachi̱nj niꞌya̱j níꞌ rihaan soꞌ, cheꞌé dan neꞌen níꞌ se vaa quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa cachi̱nj niꞌya̱j níꞌ rihaan soꞌ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé cacunꞌ a

16 Dan me se sese neꞌen níꞌ tinúú níꞌ ꞌyaj soꞌ me maꞌa̱n cacunꞌ, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j níꞌ cheꞌé soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ Diose̱ me síí cara̱a̱ xꞌnaa cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj soꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese neꞌen níꞌ man tinúú níꞌ ꞌyaj soꞌ cacunꞌ noco̱o ndoꞌo cacunꞌ quiꞌya̱j cavi̱ꞌ nu̱ꞌ soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ taj cheꞌé cachi̱nj niꞌya̱j níꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé soꞌ a̱ maꞌ. Dan me se vaa cacunꞌ u̱u̱n, ne̱ vaa cacunꞌ noco̱o ndoꞌo quiꞌya̱j cavi̱ꞌ nu̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj. Tza̱j ne̱ cheꞌé cacunꞌ noco̱o yoꞌ me se se̱ cachíín niꞌya̱j soj mei. 17 Dan me se me maꞌa̱n se nij ꞌyaj níꞌ me cacunꞌ chugua̱nj. Tza̱j ne̱ se̱ caviꞌ nu̱ꞌ níꞌ rihaan Diose̱ quiꞌya̱j me maꞌa̱n cacunꞌ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se caꞌve̱e tinavi̱j Diose̱ cacunꞌ yoꞌ ei.

18 Dan me se neꞌen níꞌ se vaa nu̱ꞌ nij síí caꞌngaa nimán quiꞌyaj Diose̱ roꞌ, daj chiha̱a̱ míj ne chéé nij soꞌ xrej síí chre̱e maꞌ. ꞌO̱ se tumé taꞌníí Diose̱ man nij soꞌ, ne̱ se̱ caꞌvee quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ síí chre̱e man nij soꞌ a. 19 Ne̱ neꞌen níꞌ se vaa síí noco̱ꞌ man Diose̱ me níꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj nocoꞌ man síí chre̱e ei. 20 Ne̱ neꞌen níꞌ se vaa a̱j caꞌnaꞌ taꞌníí Diose̱, ne̱ quiꞌyaj suun soꞌ cheꞌé níꞌ, cheꞌé rej caꞌve̱e xca̱j níꞌ cuentá cheꞌé Diose̱ ya̱, ne̱ neꞌen níꞌ se vaa me níꞌ síí noco̱ꞌ man maꞌa̱n ya̱ taꞌníí soꞌ Jesucristó, ne̱ Jesucristó roꞌ, me maꞌa̱n ya̱ Diose̱, ne̱ soꞌ me síí quiꞌya̱j ca̱yáán níꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj.

21 Ase vaa taꞌníj vaa nij soj rihanj, tinu̱j, nocoj. Dan me se cata̱j ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ cu̱tumé ndoꞌo soj man soj rihaan yaꞌanj acój yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ei. Ne̱ se̱ guun gu̱un rá soj ni̱ꞌyaj soj a̱ ꞌó rasu̱u̱n vaa da̱nj maꞌ.

2 Juan

Nihánj me síj vi̱j yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Juan caꞌnéé soꞌ rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ a

1

1 Síí chii nga̱ mej, ne̱ achrón ꞌu̱nj yanj nihánj naya̱a̱ taranꞌ nij soj si̱j narii Diose̱ man si̱j nuu chre̱ꞌ rej achíín niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ a. Dan me se ꞌe̱e̱ raj man soj, cheꞌé rej si̱j noco̱ꞌ nana̱ ya̱ me taranꞌ níꞌ a. Ne̱ nuveé o̱rúnꞌ ꞌu̱nj me síí ꞌe̱e̱ rá man soj maꞌ. ꞌO̱ se taranꞌ nij síí neꞌen nana̱ ya̱ ꞌe̱e̱ rá man soj ado̱nj. 2 ꞌE̱e̱ rá núj man soj cheꞌé se nu̱u̱ nana̱ ya̱ nimán níꞌ, ne̱ yoꞌo̱ cu̱nuû nana̱ ya̱ yoꞌ nimán níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj rugua̱nj. 3 Ne̱ me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j Rej níꞌ Diose̱ do̱ꞌ, taꞌníí soꞌ Jesucristó do̱ꞌ, se lu̱j cheꞌé nij soj, ne̱ me rá ꞌu̱nj cunu̱u ꞌe̱e̱ rá ro̱j soꞌ ni̱ꞌyaj ro̱j soꞌ man soj, ne̱ me rá ꞌu̱nj ga̱a̱ xe̱j nimán soj quiꞌya̱j ro̱j soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ canoco̱ꞌ soj nana̱ ya̱ ne̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man tuviꞌ soj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa yoꞌo̱ quiꞌya̱j níꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ, ne̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tuviꞌ níꞌ a

4 Guun niha̱ꞌ uxrá raj, cheꞌé se xcaj ꞌu̱nj cuentá se vaa taꞌa̱j nij soj me síí yoꞌo̱ nocoꞌ tucuáán ya̱, nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Rej níꞌ Diose̱ rihaan níꞌ chugua̱nj. 5 Ne̱ nihánj me se achíín ni̱ꞌyáá ꞌu̱nj rihaan soj se vaa quiꞌya̱j nij soj nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ a. Ne̱ nuveé na̱na̱ caꞌnaꞌ naca̱ rihaan níꞌ me nana̱ nihánj maꞌ. Ma̱a̱n se nana̱ cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ asi̱j guun cheꞌe̱ níꞌ canocoꞌ níꞌ man soꞌ me nana̱ nihánj ado̱nj. Ne̱ nana̱ nihánj taj se vaa cunu̱u ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tuviꞌ níꞌ a. 6 Sese ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá níꞌ man tuviꞌ níꞌ, ne̱ síí ꞌyaj nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Diose̱ rihaan níꞌ me níꞌ ei. Ne̱ yoꞌ me nana̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan níꞌ asi̱j guun cheꞌe̱ níꞌ canocoꞌ níꞌ man soꞌ, ne̱ me rá soꞌ yoꞌo̱ quiꞌya̱j níꞌ nana̱ yoꞌ ado̱nj. 7 ꞌO̱ se ya̱j me se curiha̱nj ndoꞌo nij síí tihaꞌ yuꞌunj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cataj nij soꞌ se vaa nuveé si̱j guun yuvii̱ me Jesucristó a. Cheꞌé dan me nij soꞌ síí tihaꞌ yuꞌunj aꞌmii nana̱ ne̱, ne̱ taj nij soꞌ se vaa maꞌa̱n nij soꞌ me síí caꞌnéé Diose̱ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun a. 8 Cu̱tumé ndoꞌo soj man soj se̱ gaa na̱nj caꞌa̱nj niꞌya̱ nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n sa̱ꞌ quiꞌyaj canaán soj maꞌ. Tza̱j ne̱ yoꞌo̱ canoco̱ꞌ soj nana̱ ya̱, ga̱a ne̱ veꞌé na̱ruꞌvee Diose̱ rihaan soj ei. 9 Ne̱ me maꞌa̱n síí tanáj se‑tucua̱nj Jesucristó roꞌ, nuviꞌ Diose̱ yáán ga̱ soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ síí noco̱ꞌ raan se‑tucua̱nj Jesucristó me se soꞌ me síí yoꞌo̱ yáán ro̱j taꞌni̱j Diose̱ ga̱ soꞌ ado̱nj. 10 Ne̱ sese caꞌna̱ꞌ ꞌo̱ síí aꞌmii yoꞌó nana̱ rej ya̱nj soj, ne̱ se̱ caꞌvej rá soj catu̱u̱ soꞌ rihaan soj, ne̱ se̱ caꞌmii sa̱ꞌ soj ga̱ soꞌ maꞌ. 11 ꞌO̱ se síí aꞌmii sa̱ꞌ ga̱ soꞌ me síí racuíj man soꞌ quiꞌya̱j soꞌ se chiꞌi̱i̱ ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuchi̱ꞌ Juan rej ya̱nj nij soꞌ a

12 Vaa ndoꞌo nana̱ me rá ꞌu̱nj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj, tza̱j ne̱ naꞌvej rá ꞌu̱nj cachro̱n ꞌu̱nj cunuda̱nj nij nana̱ rihaan yanj nihánj, cheꞌé se queꞌe̱e̱ ndoꞌo nana̱ me yoꞌ ei. Tza̱j ne̱ cuchi̱j rihaan soj, raj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e caꞌmi̱i̱ rihaan maꞌa̱n tuviꞌ ya̱ níꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un niha̱ꞌ uxrá rá níꞌ ga̱a nariꞌ tuviꞌ níꞌ chugua̱nj. 13 Ne̱ nij síí narii Diose̱ ya̱nj chumanꞌ nihánj roꞌ, me rá taranꞌ nij soꞌ se vaa veꞌé ca̱yáán taranꞌ soj ei.

3 Juan

Nihánj me síj vaꞌnu̱j cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ caꞌnéé soꞌ yanj nihánj rihaan síí cuꞌna̱j Gayo a

1

1 Síí chii nga̱ mej, ne̱ achrón ꞌu̱nj yanj nihánj naya̱a̱ so̱ꞌ si̱j cuꞌna̱j Gayo a. ꞌE̱e̱ raj mán so̱ꞌ, cheꞌé se si̱j noco̱ꞌ nana̱ ya̱ me níꞌ a. 2 Dan me se me rá ꞌu̱nj se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ so̱ꞌ ne̱ ga̱a̱ nu̱cuáá so̱ꞌ á. ꞌO̱ se ya̱ ya̱ va̱j avii sa̱ꞌ nimán so̱ꞌ na̱nj ado̱nj. 3 ꞌO̱ se guun niha̱ꞌ uxrá rá ꞌu̱nj, cheꞌé se caꞌnaꞌ do̱j tinúú níꞌ rihanj nihánj, ne̱ nataꞌ nij soꞌ rihanj se vaa yoꞌo̱ nocóꞌ so̱ꞌ tucuáán ya̱ ei. 4 Ne̱ taj va̱j yoꞌó rasu̱u̱n caꞌve̱e quiꞌya̱j gu̱un niha̱ꞌ raj a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se o̱rúnꞌ nana̱ cunó ꞌu̱nj se vaa veꞌé nocoꞌ nij soj si̱j guun taꞌníí ꞌu̱nj man tucuáán ya̱, ne̱ cheꞌé nana̱ yoꞌ roꞌ, uun niha̱ꞌ uxrá raj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé racuíj síí cuꞌna̱j Gayo man nij síí chéé nataꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó a

5 Dan me se ꞌe̱e̱ raj mán so̱ꞌ, ne̱ veꞌé ꞌyáá so̱ꞌ racuíj so̱ꞌ man nij tinúú níꞌ nij síí ꞌnaꞌ yoꞌó chumanꞌ, ne̱ cheꞌé dan síí veꞌé nocoꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ mé so̱ꞌ, raj ado̱nj. 6 Ne̱ a̱j nataꞌ nij soꞌ rihaan nij síí amán rá ya̱nj chumanꞌ nihánj se vaa cunuu ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man nij soꞌ chugua̱nj. Ne̱ cuna̱j uxrá sese yoꞌo̱ ra̱cuíj so̱ꞌ man nij soꞌ ga̱a chéé nij soꞌ queꞌe̱e̱ chumanꞌ yoꞌ ei. ꞌO̱ se síí ꞌyaj suun rihaan maꞌa̱n Diose̱ me nij soꞌ ado̱nj. 7 ꞌO̱ se cavii nij soꞌ nata̱ꞌ nij soꞌ se‑na̱na̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ taj va̱j a̱ ꞌó rasu̱u̱n ne quiri̱ꞌ nij soꞌ raꞌa nij síí naꞌvej rá cuno̱ se‑na̱na̱ Jesucristó a̱ man chugua̱nj. 8 Cheꞌé dan no̱ xcúún níꞌ ra̱cuíj níꞌ man taranꞌ nij síí chéé cheꞌé Diose̱, ga̱a ne̱ gu̱un níꞌ tuviꞌ nij soꞌ síí nataꞌ nana̱ ya̱ rihaan yuvii̱ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé ꞌo̱ síí chiꞌi̱i̱ nimán a

9 Dan me se quiꞌyáj ꞌo̱ yanj cartá caꞌnéé ꞌu̱nj rihaan cunuda̱nj nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ya̱nj chiháán so̱ꞌ a. Tza̱j ne̱ vaa yoꞌo̱ tuviꞌ nij soꞌ síí cuꞌna̱j Diótrefes, ne̱ soꞌ me síí me rá gu̱un chij rihaan nij soꞌ, ne̱ naꞌvej rá soꞌ cuno̱ soꞌ se‑na̱na̱j maꞌ. 10 Cheꞌé dan, sese cuchi̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ cheꞌé se nij ꞌyaj soꞌ ga̱a tuꞌva soꞌ nana̱ nij cheꞌé núj ei. Ne̱ nuveé ina̱nj nana̱ nij aꞌmii soꞌ maꞌ. Dan me se ga̱a uchiꞌ nij tinúú níꞌ chiháán so̱ꞌ, ne̱ ne aꞌmii soꞌ ga̱ nij tinúú níꞌ maꞌ. Tana̱nj uún, ne̱ me maꞌa̱n síí me rá caꞌmi̱i̱ ga̱ nij tinúú níꞌ, ne̱ aráán soꞌ chrej rihaan nij yuvii̱ se̱ gaa na̱nj caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ ga̱ nij tinúú níꞌ, ne̱ nda̱a rii soꞌ xeꞌ man nij yuvii̱ chugua̱nj. Da̱nj ꞌyaj síí cuꞌna̱j Diótrefes ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa veꞌé quiꞌya̱j níꞌ a

11 Dan me se ꞌe̱e̱ rá ꞌu̱nj mán so̱ꞌ, tinu̱j. Ne̱ se̱ guun qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa ꞌyaj nij síí chiꞌi̱i̱ maꞌ. Ma̱a̱n se qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa ꞌyaj nij síí vaa sa̱ꞌ á. ꞌO̱ se síí ꞌyaj se sa̱ꞌ roꞌ, me síí noco̱ꞌ man Diose̱ ado̱nj. Ne̱ síí ꞌyaj se chiꞌi̱i̱ roꞌ, ne neꞌen soꞌ man Diose̱ a̱ maꞌ.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé síí cuꞌna̱j Demetrio a

12 Cunuda̱nj nij tinúú níꞌ taj xnaꞌanj cheꞌé síí cuꞌna̱j Demetrio se vaa síí vaa sa̱ꞌ me soꞌ, ne̱ ya̱ ya̱ síí sa̱ꞌ me soꞌ ado̱nj. Yoꞌ me nana̱ taj xnaꞌanj núj rihaan so̱ꞌ, ne̱ a̱j neꞌén so̱ꞌ se vaa nana̱ ya̱ me nij nana̱ ataj xnaꞌanj núj rihaan so̱ꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa cuchi̱ꞌ Juan rej ya̱nj Gayo a

13 Vaa ndoꞌo nana̱ guun rá ꞌu̱nj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ, tza̱j ne̱ naꞌvej rá ꞌu̱nj cachro̱n ꞌu̱nj nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ rihaan yanj nihánj a̱ man chugua̱nj. 14 Tza̱j ne̱ cuchi̱j rihaan so̱ꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e caꞌmi̱i̱ níꞌ me maꞌa̱n nana̱ rihaan tuviꞌ níꞌ ei. 15 Dínj ga̱a̱ nimán so̱ꞌ á. Me rá nij tinúú níꞌ se vaa veꞌé ca̱yáán so̱ꞌ á. Cata̱j so̱ꞌ rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ nij tinúú ꞌu̱nj ya̱nj chiháán so̱ꞌ se vaa veꞌé cuma̱n nij soꞌ raj a.

Judas

Nihánj me ꞌo̱ yanj cartá quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Judas caꞌnéé soꞌ rihaan nij yuvii̱ noco̱ꞌ man Diose̱ a

1

1 ꞌU̱nj roꞌ, me síí cuꞌna̱j Judas síí ꞌyaj suun rihaan Jesucristó, ne̱ tinúú Santiagó mej a. Cachro̱nj nana̱ nihánj rihaan yanj caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan soj si̱j canacúún Diose̱ man canoco̱ꞌ man soꞌ a. Dan me se ꞌe̱e̱ rá Rej níꞌ Diose̱ man soj, ne̱ nica̱j yuꞌunj Jesucristó man soj se̱ gaa na̱nj ta̱náj soj se‑na̱na̱ Diose̱ a.

2 Me raj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá Diose̱ man soj ne̱ ga̱a̱ xe̱j nimán soj quiꞌya̱j Diose̱ ne̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá soj tuviꞌ soj quiꞌya̱j Diose̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nij síí narqué tucuáán ne̱ a

3 Dan me se guun ndoꞌo raj cachro̱nj nana̱ rihaan yanj caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé da̱j ga̱a̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ndoꞌo taranꞌ níꞌ vaa güii quiꞌya̱j Diose̱, tinu̱j, nocoj. Tza̱j ne̱ ya̱j me se no̱ xcúnj cachro̱nj yoꞌó nana̱ rihaan yanj, ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa te̱rquee̱ ndoꞌo soj canoco̱ꞌ raan soj se‑tucua̱nj Diose̱ tucuáán tucuachén nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan soj si̱j cunuu sa̱ꞌ rihaan Diose̱ a. 4 ꞌO̱ se a̱j catúj yuve̱ do̱j nij síí narqué tucuáán ne̱ scaꞌnúj soj, ne̱ asi̱j naá ndoꞌo nó nana̱ rihaan danj Diose̱ cheꞌé nij soꞌ se vaa vaa güii quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun, quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj. Si̱j naꞌvej rá cuno̱ rihaan Diose̱ me nij soꞌ, ne̱ a̱j nariꞌ nij soꞌ nana̱ se vaa me rá Diose̱ caꞌne̱e̱ Diose̱ cacunꞌ xráá nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan taj nij soꞌ se vaa caꞌve̱e quiꞌya̱j nij soꞌ me maꞌa̱n se nij ga̱ nij chana̱ niha̱ꞌ rá a. Dan me se o̱rúnꞌ Jesucristó me síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, tza̱j ne̱ taj cheꞌé cuno̱ nij soꞌ rihaan Jesucristó, rá nij soꞌ a.

5 Nda̱ꞌ se a̱j neꞌen soj nu̱ꞌ nana̱ no̱ rihaan danj Diose̱, tza̱j ne̱ naꞌvej raj quiniꞌyo̱n soj nana̱ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan noná uún ꞌu̱nj nana̱ nihánj xréé soj, ne̱ dan me se síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ roꞌ, tinanii soꞌ man taranꞌ nij síí israelitá rihaan nij síí ma̱n Egiptó ga̱a naá, tza̱j ne̱ taꞌa̱j nij soꞌ roꞌ, ne cuchuma̱n rá ni̱ꞌyaj man Diose̱, ne̱ cheꞌé dan cachén do̱j yoꞌ, ga̱a ne̱ caviꞌ nij soꞌ, quiꞌyaj Diose̱ a. 6 Ne̱ a̱j neꞌen soj se vaa taꞌa̱j nij se‑mo̱zó Diose̱ roꞌ, ne caꞌve̱j rá nij soꞌ ca̱ta̱ nij soꞌ suun caꞌneꞌ Diose̱ rihaan nij soꞌ, ne̱ curiha̱nj nij soꞌ rej guun rá Diose̱ cuma̱n nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan numíj nii man nij soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ veé da̱nj ga̱a̱ nu̱mi̱i nij soꞌ ca̱yáán nij soꞌ rej rmi̱ꞌ nda̱a se quisi̱j güii gue̱e̱ güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé nij soꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌvee quinani̱i̱ nij soꞌ maꞌ. 7 Dan me se quiranꞌ nij soꞌ nda̱a vaa quiranꞌ nij síí ma̱n ro̱j chumanꞌ cuꞌna̱j Sodoma ga̱ Gomorra ga̱ yoꞌó nij chumanꞌ na̱j nichru̱nꞌ a. Dan me se ase vaa se chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj taꞌa̱j se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ roꞌ, da̱nj vaa se chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj nij síí ma̱n nij chumanꞌ yoꞌ, ne̱ nda̱a guun rá nij soꞌ coto̱j nij soꞌ ga̱ chii cha̱na̱ do̱ꞌ, ga̱ xcuu do̱ꞌ, ne̱ cheꞌé dan yu̱u̱n cheꞌe̱ tucuayuu Diose̱ yaꞌan chiháán nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan me caꞌve̱e xca̱j níꞌ cuentá se vaa sese quiꞌya̱j níꞌ se chiꞌi̱i̱, ne̱ caca̱a̱ níꞌ rihaan yaꞌan nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj.

8 Nda̱ꞌ se neꞌen nij síí narqué tucuáán ne̱ rihaan soj da̱j vaa sayuun quiranꞌ nij síí israelitá do̱ꞌ, nij se‑mo̱zó Diose̱ do̱ꞌ, nij síí ma̱n Sodoma do̱ꞌ, tza̱j ne̱ taj se qui̱ꞌyáꞌ xca̱j nij soꞌ cuentá maꞌ. ꞌO̱ da̱nj ꞌyaj nij soꞌ se nij, ne̱ ase vaa síí aꞌnuꞌ vaa nij soꞌ, cheꞌé se amán rmaꞌa̱n rá nij soꞌ nana̱ ne̱ na̱nj ei. Ne̱ cheꞌé dan ꞌyaj ndoꞌo nij soꞌ se chiꞌi̱i̱, ne̱ tucuáá nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ aꞌmii nij soꞌ nana̱ chiꞌi̱i̱ cheꞌé nij se‑mo̱zó Diose̱ a. 9 Tza̱j ne̱ nda̱a síí cuꞌna̱j Migueé síí ꞌni̱j raꞌa man nu̱ꞌ nij se‑mo̱zó Diose̱ roꞌ, ga̱a naá ga̱a caviꞌ Moisés ne̱ canó tuviꞌ Migueé ga̱ síí chre̱e cheꞌé cúú man Moisés, ne̱ ne quisi̱j rá Migueé caꞌmi̱i̱ soꞌ nana̱ nij rihaan síí chre̱e maꞌ. Ma̱a̱n se cataj Migueé rihaan síí chre̱e se vaa síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me síí caxri̱i̱ yuva̱a̱ man síí chre̱e, cataj Migueé a. 10 Tza̱j ne̱ ino̱ ꞌyaj nij síí narqué tucuáán ne̱ ga̱ síí cuꞌna̱j Migueé yoꞌ, ne̱ nda̱ꞌ se ne neꞌen nij soꞌ da̱j vaa nij se‑mo̱zó Diose̱, tza̱j ne̱ ne chuꞌviꞌ nij soꞌ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ nana̱ nij cheꞌé nij se‑mo̱zó Diose̱ maꞌ. Ne̱ ase vaa xcuu ne acaj cuentá ꞌyaj náá gu̱un se vaa me rá quiꞌya̱j roꞌ, da̱nj vaa nij síí narqué tucuáán ne̱, ne̱ cheꞌé dan quiri̱ꞌ nij soꞌ vaa güii ado̱nj. 11 Nique̱ nij soꞌ cheꞌé sayuun quira̱nꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se ase vaa quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Caín ga̱a ticaviꞌ soꞌ man tinúú soꞌ ga̱a naá roꞌ, da̱nj vaa ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ xco̱j ruva̱a̱ rá nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ a. Ne̱ ase vaa quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Balaam ga̱a naá roꞌ, da̱nj vaa ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ me ndoꞌo rá nij soꞌ quiꞌya̱j canaán nij soꞌ saꞌanj, ne̱ cheꞌé dan tihaꞌ yuꞌunj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ a. Ne̱ ase vaa quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Coré roꞌ, da̱nj vaa ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ dan me se tucuáá Coré rihaan Moisés, ne̱ cheꞌé dan chumánj yoꞌóó man nij tuvi̱ꞌ nij soꞌ, quiꞌyaj Diose̱ a. Ne̱ da̱nj quira̱nꞌ gue̱e̱ nij síí narqué tucuáán ne̱, quira̱nꞌ uxrá nij soꞌ sayuun vaa güii, quiꞌya̱j Diose̱ ei.

12 Ga̱a nuu chre̱ꞌ soj chá soj chraa, ne̱ ne chuꞌviꞌ nij síí narqué tucuáán ne̱ yoꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ se nij, ne̱ cheꞌé dan ase vaa luj chiꞌi̱i̱ roꞌ, da̱nj vaa nij soꞌ rihaan soj ei. Síí taj yaꞌanj man maꞌa̱n me nij síí narqué tucuáán ne̱ yoꞌ, ne̱ ne racuíj nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ maꞌ. Ase vaa ngaa no̱ rmaꞌa̱n xta̱ꞌ ne̱ ne amanꞌ ꞌyaj roꞌ, vaa nij soꞌ, ne̱ va̱j nij soꞌ rej rque̱ do̱ꞌ, rej xra̱j do̱ꞌ ado̱nj. Ne̱ ase vaa chruun nuviꞌ va̱j chruj mán raa̱ ga̱a síj dió cuma̱n chruj raa̱ roꞌ, vaa nij soꞌ, ne̱ chruun naco̱o̱ me nij soꞌ, ne̱ chruun quiriháj nii quiriꞌíj nii rihaan yoꞌóó me uún nij soꞌ ado̱nj. Ase vaa ngaa ga̱ chruun roꞌ, da̱nj vaa nij síí narqué tucuáán ne̱ yoꞌ ei. Asino ya̱a̱n guun rá yuvii̱ se vaa síí sa̱ꞌ me nij soꞌ, tza̱j ne̱ nuviꞌ suun sa̱ꞌ síj, ꞌyaj nij soꞌ maꞌ. 13 Ase vaa rii ndoꞌo na yaꞌa̱nj yatanꞌ chiꞌi̱i̱ rej tuꞌva na yaꞌa̱nj roꞌ, da̱nj vaa rii ndoꞌo nij soꞌ se chiꞌi̱i̱ ꞌyaj nij soꞌ queneꞌe̱n yuvii̱, ne̱ ase vaa yatiꞌ natuná rej chéé ꞌo̱ ꞌo̱ yavii roꞌ, da̱nj vaa uún nij soꞌ, ne̱ taj cheꞌé ga̱a̱ nucua̱j rá níꞌ man nij soꞌ maꞌ. Vaa güii, ne̱ caꞌne̱j Diose̱ man nij soꞌ ca̱yáán nij soꞌ rej rmi̱ꞌ ndoꞌo nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ei.

14 Síí cuꞌna̱j Enoc me se a̱j síj vata̱nꞌ xi̱i soꞌ cachén, ne̱ dan me se taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Adán me soꞌ, ne̱ dan me se nataꞌ soꞌ cheꞌé nij síí narque̱ tucuáán ne̱ rihaan soj cuano̱, ne̱ dan me se cataj síí cuꞌna̱j Enoc a: “Cuno̱ soj caꞌmi̱j á. Vaa güii, ne̱ caꞌna̱ꞌ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ ga̱ queꞌe̱e̱ míj nij se‑mo̱zó soꞌ nij síí gue̱e̱, 15 ne̱ caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé cunuda̱nj yuvii̱, ne̱ cata̱j soꞌ se vaa tumé nij síí ne nocoꞌ man Diose̱ cacunꞌ cheꞌé nu̱ꞌ cacunꞌ quiꞌyaj nij soꞌ do̱ꞌ, cheꞌé nu̱ꞌ nana̱ nij caꞌmii nij soꞌ cheꞌé Diose̱ do̱ꞌ a.” Da̱nj caꞌmii Enoc cheꞌé nij síí narqué tucuáán ne̱ rihaan soj nihánj cuano̱ a. 16 Nij soꞌ me se taj se qui̱ꞌyáꞌ cara̱nꞌ rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ se vaa ꞌyaj Diose̱ do̱ꞌ, se vaa ꞌyaj tuviꞌ nij soꞌ do̱ꞌ maꞌ. Ina̱nj ꞌyaj nij soꞌ se nij nda̱a vaa me rá maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ ina̱nj da̱nj ꞌyaj nij soꞌ na̱nj chugua̱nj. Síí xta̱ꞌ ina̱nj aꞌmii me nij soꞌ, ne̱ veꞌé ndoꞌo aꞌmii nij soꞌ ga̱ ruꞌvee cheꞌé se ina̱nj me rá nij soꞌ quiri̱ꞌ nij soꞌ saꞌanj man nij ruꞌvee ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé tucuáán narqué Judas rihaan nij síí cuchumán ya̱ rá niꞌya̱j man Jesucristó a

17 Tza̱j ne̱ soj roꞌ, yoꞌo̱ cu̱nuû rá soj nana̱ cataj xnaꞌanj nij apóstol cuneꞌ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ man nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé soꞌ, tinu̱j, nocoj. 18 Nihánj me nana̱ caꞌmii nij soꞌ rihaan soj a: “Asa̱ꞌ nichru̱nꞌ caꞌa̱nj niꞌya̱ chumii̱, ne̱ caꞌna̱ꞌ síí caꞌnga̱ꞌ naco̱o̱ ni̱ꞌyaj man nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó, ne̱ ina̱nj quiꞌya̱j nij soꞌ se nij, ne̱ gu̱un rá nij soꞌ cache̱e̱ nij soꞌ nda̱a vaa me rá maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ se̱ canocoꞌ nij soꞌ man Diose̱ a̱ man ado̱nj”. Da̱nj vaa nana̱ cataj nij apóstol cheꞌé nij síí narqué tucuáán ne̱ a.

19 Nij síí narqué tucuáán ne̱ yoꞌ roꞌ, ꞌyaj uun yaníj nij síí noco̱ꞌ man Jesucristó rihaan tuviꞌ nij soꞌ ei. Ina̱nj cheꞌé nee̱ man nij soꞌ acaj nij soꞌ cuentá, ne̱ cheꞌé yoꞌó rasu̱u̱n ne acaj nij soꞌ cuentá a̱ maꞌ. Ne̱ ase vaa xcuu vaa nij soꞌ, ne̱ nuviꞌ nimán nij soꞌ nu̱u̱ a̱ maꞌ. 20 Tza̱j ne̱ soj me se yoꞌo̱ raan canoco̱ꞌ soj se‑tucua̱nj Diose̱ tucuáán gue̱e̱, tinu̱j, nocoj. Ne̱ caꞌve̱j rá soj ra̱cuíj Nimán Diose̱ man soj cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Diose̱ ei. 21 Yoꞌo̱ quiꞌya̱j soj nda̱a vaa me rá Diose̱, ga̱a ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man soj chugua̱nj. Na̱ꞌvi̱j soj güii ca̱yáán níꞌ rihaan Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj quiꞌya̱j Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, cheꞌé se ꞌe̱e̱ rá soꞌ man níꞌ ei.

22 Xa̱ꞌ nij síí uun vi̱j rá, tza̱j ne̱ naquiꞌya̱j nica̱ soj nimán nij soꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ Diose̱ ei. 23 Nago̱ꞌ soj chrej nucua̱j man yoꞌó taꞌa̱j nij síí tumé cacunꞌ cheꞌé rej quinani̱i̱ nij soꞌ rihaan yaꞌan a. Ne̱ ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá soj man nij síí a̱j cuno se‑na̱na̱ nij síí narqué tucuáán ne̱ ei. Tza̱j ne̱ cuchuꞌvi̱ꞌ soj se̱ gaa na̱nj quiꞌya̱j soj nda̱a vaa ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ quinachri̱ꞌ soj ni̱ꞌyaj soj se chiꞌi̱i̱ ꞌyaj nij soꞌ ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱ daj a̱ güii a

24-25 Sa̱ꞌ uxrá vaa o̱rúnꞌ Diose̱ síí tinanii man níꞌ rihaan sayuun, ne̱ gu̱un nucua̱j soꞌ ca̱ráán soꞌ rihaan níꞌ se̱ quiꞌyaj níꞌ cacunꞌ man chugua̱nj. Gu̱un nucua̱j soꞌ tu̱mé soꞌ man níꞌ nda̱a se quisi̱j güii ca̱yáán níꞌ rihaan soꞌ rej gu̱un chij soꞌ, ne̱ ga̱a̱ nica̱ nimán níꞌ güii yoꞌ, quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ uxrá rá níꞌ, quiꞌya̱j soꞌ ado̱nj. Ne̱ Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me síí ra̱cuíj man níꞌ, ne̱ cheꞌé dan cata̱j níꞌ se vaa sa̱ꞌ uxrá vaa Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌnaꞌ, ne̱ sa̱ꞌ uxrá ꞌyaj soꞌ ya̱j, ne̱ sa̱ꞌ uxrá quiꞌya̱j soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ yoꞌo̱ gu̱un chij soꞌ chugua̱nj. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

Apocalipsis

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Yanj nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nij rasu̱u̱n tihaa̱n naca̱ Jesucristó rihaan síí cuꞌna̱j Juan a

1

1 Nihánj me nij rasu̱u̱n tihaa̱n naca̱ Jesucristó rihaan nij síí ꞌyaj suun rihaan soꞌ, nda̱a vaa cataj xnaꞌanj maꞌa̱n Diose̱ rihaan soꞌ, ne̱ rasu̱u̱n gu̱un raꞌya̱nj ya̱ vaa güii me nij rasu̱u̱n yoꞌ ei. Ne̱ Jesucristó roꞌ, soꞌ me síí caꞌnéé se‑mo̱zó rihaan síí cuꞌna̱j Juan síí nu̱u̱ ꞌyaj suun rihaan soꞌ, ne̱ dan me se xcaj síí cuꞌna̱j Juan cuentá cheꞌé nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n nihánj, quiꞌyaj Jesucristó ei. 2 Ne̱ síí cuꞌna̱j Juan me síí ataj xnaꞌanj nihánj rihaan nu̱ꞌ nij yuvii̱ cheꞌé nu̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Jesucristó rihaan soꞌ, ne̱ rasu̱u̱n queneꞌen maꞌa̱n soꞌ me nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n nihánj ado̱nj. 3 Ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá nij síí naya̱a̱ nana̱ nihánj rihaan tuviꞌ, ne̱ tana̱nj uún ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij síí aꞌnéé sa̱ꞌ nana̱ nihánj, sese ya̱ ꞌyaj nij soꞌ nda̱a vaa taj nana̱ no̱ rihaan yanj nihánj chugua̱nj. ꞌO̱ se da̱j doj quisi̱j ya̱ güii caꞌna̱ꞌ nij rasu̱u̱n yoꞌ ei.

4-5 Dan me se ꞌu̱nj si̱j cuꞌna̱j Juan me síí ꞌyaj yanj nihánj, caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan cunu̱ꞌ chi̱j ya̱ xꞌneꞌ nij soj si̱j ma̱n estado Asia si̱j amán rá niꞌya̱j man Jesucristó a. Dan me se me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j ndoꞌo Diose̱ quiꞌya̱j ndoꞌo Nimán Diose̱ quiꞌya̱j ndoꞌo Jesucristó quiꞌya̱j ndoꞌo se lu̱j cheꞌé nij soj, ne̱ me rá ꞌu̱nj ga̱a̱ xe̱j nimán soj, quiꞌya̱j nij soꞌ ado̱nj. Ne̱ Diose̱ roꞌ, me síí nicu̱nꞌ ya̱j, ne̱ asi̱j naá nicunꞌ soꞌ, ne̱ vaa güii caꞌna̱ꞌ soꞌ ado̱nj. Ne̱ Nimán Diose̱ roꞌ, vaa gue̱e̱ ina̱nj, ne̱ chi̱j ya̱ se nucua̱j nica̱j soꞌ, ne̱ nicu̱nꞌ soꞌ rihaan xrúún Diose̱ chruun xlá rej rii taꞌngaꞌ Diose̱ ei. Ne̱ dan me se Jesucristó me síí nataꞌ nana̱ ya̱ rihaan níꞌ, ne̱ soꞌ me síí cunuu iꞌna̱ꞌ uún asino ya̱a̱n rihaan cunuda̱nj nij síí caviꞌ síí cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún vaa güii, ne̱ uun chij soꞌ rihaan cunuda̱nj nij síí nica̱j suun rey ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj.

Ne̱ Jesucristó me síí ꞌe̱e̱ rá man níꞌ, ne̱ a̱j tinanii soꞌ man níꞌ rihaan cacunꞌ tumé níꞌ ga̱a caviꞌ soꞌ a. 6 Ne̱ cuneꞌ soꞌ man níꞌ gu̱un níꞌ síí nica̱j suun rey ne̱ gu̱un níꞌ xrej nu̱u̱ rihaan Rej soꞌ Diose̱ a. Ne̱ veꞌé gu̱un chij soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

7 Dan me se caꞌna̱ꞌ soꞌ xráá ngaa, ne̱ queneꞌe̱n cunuda̱nj nij yuvii̱ man soꞌ, ne̱ nda̱a nij síí quiꞌyaj sayuun man soꞌ queneꞌe̱n man soꞌ, ne̱ go̱ꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ cuxruꞌ nimán nij soꞌ, cheꞌé rej quinano̱ ndoꞌo rá nij soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé nij soꞌ ado̱nj. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.

8 Ne̱ Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ taj:

―ꞌU̱nj me se ase vaa letrá A ga̱ letrá Z vaa ꞌu̱nj a. Dan me se veé ꞌu̱nj nicunꞌ asi̱j rque̱, ne̱ veé ꞌu̱nj canicu̱nꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. Dan me se veé ꞌu̱nj nicunꞌ ya̱j, ne̱ veé ꞌu̱nj nicunꞌ asi̱j naá, ne̱ vaa güii cuchi̱ꞌ yá ꞌu̱nj rihaan soj a. Ne̱ ꞌu̱nj me síí gu̱un nucua̱j quiꞌya̱j cunuda̱nj a ―taj Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j vaa Jesucristó ga̱a curuviꞌ soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Juan a

9 ꞌU̱nj si̱j cuꞌna̱j Juan roꞌ, tinúú soj mé ꞌu̱nj, ne̱ síí ranꞌ sayuun ga̱ soj mé ꞌu̱nj, ne̱ síí nucua̱j nimán rihaan sayuun mej ga̱ soj, ne̱ da̱nj ranꞌ níꞌ cheꞌé se si̱j me rá gu̱un chij Diose̱ rihaan chumii̱ nihánj me nu̱ꞌ níꞌ a. Dan me se yáán ꞌu̱nj yoꞌóó na̱j tanu̱u̱ na yaꞌa̱nj yoꞌóó cuꞌna̱j Patmos, ne̱ yoꞌ me rej caꞌnéé nii manj cheꞌé se si̱j nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ mej ne̱ si̱j taj xnaꞌanj nana̱ cheꞌé Jesucristó mej a. 10 Ne̱ ꞌo̱ güii naꞌvíj níꞌ rihaan síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ me se queneꞌen nimanj rasu̱u̱n, ne̱ dan me se rej xco̱j roꞌ, nucua̱j ndoꞌo caꞌmii yoꞌo̱ soꞌ cunoj, ne̱ da̱j se uun ráꞌ ga̱a aꞌyánj nii chruun aꞌyánj roꞌ, da̱nj guun raj ga̱a cunoj se‑na̱na̱ soꞌ ado̱nj. 11 Ne̱ cataj soꞌ:

―ꞌU̱nj roꞌ, me ya̱ síí canicunꞌ asi̱j rque̱, ne̱ veé ꞌu̱nj canicu̱nꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj ―taj soꞌ a. Dan me se cataj soꞌ― Cachro̱n so̱ꞌ nana̱ cheꞌé nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n queneꞌén so̱ꞌ rihaan yanj, ne̱ caꞌne̱j so̱ꞌ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ya̱nj chi̱j chumanꞌ á. Dan me se rihaan nij síí ma̱n Efeso do̱ꞌ, rihaan nij síí ma̱n Esmirna do̱ꞌ, rihaan nij síí ma̱n Pérgamo do̱ꞌ, rihaan nij síí ma̱n Tiatira do̱ꞌ, rihaan nij síí ma̱n Sardis do̱ꞌ, rihaan nij síí ma̱n Filadelfia do̱ꞌ, rihaan nij síí ma̱n Laodicea do̱ꞌ, caꞌne̱j so̱ꞌ yanj yoꞌ á ―taj soꞌ cunoj a.

12 Ga̱a ne̱ canica̱j ꞌu̱nj ni̱ꞌyaj ꞌu̱nj man síí caꞌmii nana̱ dan rihanj, ne̱ queneꞌenj chi̱j agaꞌ oró míí agaꞌ ta̱j agaꞌ yaꞌan a. 13 Ne̱ tanu̱u̱ nij agaꞌ ta̱j agaꞌ yaꞌan roꞌ, queneꞌenj ꞌo̱ síí nica̱j yuꞌunj man yuvii̱, ne̱ nu̱u̱ soꞌ yatzíj xca̱a̱n, ne̱ ꞌni̱j catuu̱n soꞌ merque̱ caxra̱ꞌ anó nda̱a rucua̱a̱ soꞌ a. Ne̱ merque̱ agaꞌ oró míí me yoꞌ a. 14 Ne̱ raa̱ soꞌ do̱ꞌ, yuvé raa̱ soꞌ do̱ꞌ, me se catzi̱i̱ ndoꞌo vaa yoꞌ a. Dan me se ase vaa cachij xráá matzinj catzi̱i̱ do̱ꞌ, ase vaa yuꞌveꞌ do̱ꞌ, da̱nj vaa raa̱ soꞌ a. Ne̱ rlij rihaan soꞌ roꞌ, ase vaa yaꞌan vaa yoꞌ, chuguu̱n yoꞌ a. 15 Ne̱ tacóó soꞌ roꞌ, ase vaa agaꞌ bronce mare̱e axríj yaꞌan nii man rque chrúún hornó vaa tacóó soꞌ a. Ne̱ da̱j se uun ráꞌ unóꞌ cayu̱j va̱j chráá xi̱j roꞌ, da̱nj guun raj cunoj nana̱ caꞌmii soꞌ a. 16 Ne̱ raꞌa soꞌ rej nuva̱ꞌ soꞌ roꞌ, coro̱ꞌ soꞌ chi̱j yatiꞌ, ne̱ neê espadá siha̱a̱ nu̱ꞌ niha̱ rihaan curiha̱nj tuꞌva soꞌ, ne̱ ase vaa nucua̱j ndoꞌo chuguu̱n güii roꞌ, da̱nj vaa chuguu̱n nu̱ꞌ soꞌ niꞌya̱j ꞌu̱nj man soꞌ a.

17 Dan me se ga̱a queneꞌén ꞌu̱nj man soꞌ, ne̱ naxrúꞌ ꞌu̱nj caꞌanj qui̱náá ꞌu̱nj rihaan yoꞌóó tacóó soꞌ, ne̱ ase vaa síí caviꞌ roꞌ, da̱nj vaa ꞌu̱nj a. Dan me se cutaꞌ soꞌ raꞌa soꞌ rej nuva̱ꞌ soꞌ xráj, ne̱ cataj soꞌ:

―Se̱ cuchuꞌvíꞌ so̱ꞌ maꞌ. ꞌU̱nj roꞌ, me síí táá ya̱a̱n rihaan cunuda̱nj, ne̱ veé ꞌu̱nj me síí noco̱ꞌ xco̱ rihaan cunuda̱nj ado̱nj. 18 Ne̱ síí vaa iꞌna̱ꞌ mej a. Dan me se cavíꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se vaa iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj, ne̱ dan me se yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. Ne̱ ꞌu̱nj roꞌ, me síí no̱ xcúún cata̱j me síí cavi̱ꞌ ne̱ me síí caꞌa̱nj rej ma̱n nij síí caviꞌ ado̱nj.

19 ”Cheꞌé dan me cachro̱n so̱ꞌ nana̱ rihaan yanj cheꞌé nu̱ꞌ se vaa queneꞌén so̱ꞌ nihánj, ne̱ dan me se cachro̱n so̱ꞌ cheꞌé rasu̱u̱n ma̱n cuano̱, ne̱ cachro̱n so̱ꞌ cheꞌé rasu̱u̱n caꞌna̱ꞌ rej rihaan níꞌ a. 20 Ne̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj cheꞌé chi̱j nij yatiꞌ ta̱j raꞌaj neꞌén so̱ꞌ do̱ꞌ, cheꞌé chi̱j nij agaꞌ oró míí agaꞌ ta̱j agaꞌ yaꞌan do̱ꞌ a. Dan me se chi̱j nij yatiꞌ do̱ꞌ, nij agaꞌ ta̱j agaꞌ yaꞌan do̱ꞌ, maꞌa̱n nij yuvii̱ amán rá niꞌya̱j manj ya̱nj chi̱j nij amanꞌ me nij rasu̱u̱n yoꞌ a ―taj soꞌ rihanj a.

2

Nana̱ nihánj me nana̱ caꞌa̱nj rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ne̱ chumanꞌ Efeso a

1 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihanj a:

―Nana̱ nihánj me nana̱ cachro̱n so̱ꞌ caꞌne̱j so̱ꞌ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ chumanꞌ Efeso á: “Dan me se nihánj me nana̱ caꞌmii ꞌu̱nj si̱j nica̱j chi̱j yatiꞌ raꞌa rej nuva̱ꞌ ei. Ne̱ si̱j va̱j scaꞌnúj chi̱j nij agaꞌ oró míí ta̱j agaꞌ yaꞌan mej ei. Dan me se cuno̱ soj si̱j ne̱ chumanꞌ Efeso a. 2 A̱j neꞌén ꞌu̱nj da̱j ꞌyaj soj se vaa ꞌyaj suun uxrá soj ne̱ nucua̱j ndoꞌo vaa nimán soj rihaan sayuun ado̱nj. Ne̱ a̱j neꞌenj se vaa naꞌvej uxrá rá soj ni̱ꞌyaj soj man nij síí chiꞌi̱i̱ mei. Ne̱ xa̱ꞌ nij síí tihaꞌ yuꞌunj tuꞌva rmaꞌa̱n se vaa si̱j cuneꞌ Jesucristó nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé soꞌ me nij soꞌ, tza̱j ne̱ a̱j nuchruj ra̱a̱ soj cheꞌé nij soꞌ, ne̱ a̱j xcaj soj cuentá se vaa nuveé si̱j aꞌmii ya̱ me nij soꞌ a̱ man ado̱nj. 3 Ne̱ nucua̱j ndoꞌo vaa nimán soj rihaan sayuun quiranꞌ soj cheꞌé rej si̱j noco̱ꞌ manj me soj, ne̱ ne caꞌne̱ꞌ a̱ doj rá soj a̱ maꞌ. 4 Tza̱j ne̱ vaa ꞌo̱ cacunꞌ tumé soj rihanj se vaa asi̱j rque̱ doj me se caráj cochro̱j ndoꞌo soj rihanj, tza̱j ne̱ ya̱j me se do̱ꞌ do̱ꞌ caꞌneꞌ rá soj aráj cochro̱j soj rihanj ei.

5 ”Cheꞌé dan nanu̱j rá soj da̱j quiꞌyaj soj ga̱a ataa caꞌa̱nj yaníj soj rihanj, ne̱ ca̱nica̱j nimán soj, ne̱ gu̱un rá soj nda̱a vaa guun rá soj asino ya̱a̱n á. Sese se̱ canica̱j nimán soj, ne̱ cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ caꞌne̱e̱ ꞌu̱nj se‑aga̱ꞌ soj agaꞌ ta̱j agaꞌ yaꞌan rej nicu̱nꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj. 6 Tza̱j ne̱ nihánj me se sa̱ꞌ quiꞌyaj soj, se vaa naꞌvej uxrá rá soj ni̱ꞌyaj soj se vaa ꞌyaj nij síí nicolaíta, ne̱ veé da̱nj vaa gue̱e̱, ne̱ naꞌvej rá ma̱ꞌanj ni̱ꞌyaj ꞌu̱nj se vaa ꞌyaj nij soꞌ uún maꞌ. 7 Dan me se sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ no̱ xcúún soj cuno̱ soj nana̱ nihánj nana̱ taj xnaꞌanj Nimán Diose̱ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ ꞌo̱ ꞌo̱ chumanꞌ a. Dan me se rihaan síí ꞌyaj canaán rihaan nu̱ꞌ sayuun me se rque̱ ꞌu̱nj chruj ma̱n raa̱ chruun quiꞌya̱j ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ yuvii̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ga̱ Diose̱ cha̱ soꞌ, ne̱ chruun yoꞌ roꞌ, nicunꞌ rej sa̱ꞌ ndoꞌo rej rihaan maꞌa̱n Diose̱ ei.” Veé da̱nj síj nana̱ cachro̱n so̱ꞌ caꞌne̱j so̱ꞌ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ chumanꞌ Efeso a ―taj soꞌ rihanj a.

Nana̱ nihánj me nana̱ caꞌa̱nj rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ne̱ chumanꞌ Esmirna a

8 Ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ rihanj a:

―Nana̱ nihánj me nana̱ cachro̱n so̱ꞌ caꞌne̱j so̱ꞌ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ chumanꞌ Esmirna a: “Dan me se nihánj me nana̱ caꞌmii ꞌu̱nj si̱j nicu̱nꞌ asi̱j rque̱ do̱ꞌ, si̱j canicu̱nꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj do̱ꞌ, ne̱ si̱j caviꞌ mej, tza̱j ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ ya̱ uún ꞌu̱nj ei. 9 Neꞌén ꞌu̱nj da̱j vaa sayuun ranꞌ nij soj si̱j ma̱n chumanꞌ Esmirna, ne̱ neꞌén ꞌu̱nj se vaa nique̱ ndoꞌo soj ado̱nj. Tza̱j ne̱ rihaan Diose̱ me se síí ruꞌvee me ya̱ soj ei. Ne̱ vaa nij síí tuꞌva rmaꞌa̱n taj se vaa yuvii̱ israelitá me nij soꞌ, tza̱j ne̱ nuveé si̱j israelitá me ya̱ nij soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n si̱j tucuꞌyón se‑na̱na̱ Satanás me nij soꞌ na̱nj á. Ne̱ neꞌén ꞌu̱nj se vaa aꞌmii nij soꞌ nana̱ nij cheꞌé soj ei.

10 ”Tza̱j ne̱ a̱ doj se̱ cuchuꞌviꞌ soj cheꞌé sayuun quira̱nꞌ soj maꞌ. Dan me se síí chre̱e roꞌ, me se caxri̱i̱ soꞌ tagaꞌ man taꞌa̱j soj, cheꞌé rej cuchuꞌvi̱ꞌ soj ne̱ ta̱náj soj tucuáán sa̱ꞌ ei. Ne̱ chi̱ꞌ güii quira̱nꞌ soj sayuun da̱nj chugua̱nj. Dan me se nda̱ꞌ se ticavi̱ꞌ nii man soj, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ canoco̱ꞌ soj manj, ne̱ vaa güii rque̱ ꞌu̱nj ꞌo̱ cachriin cu̱nuû raa̱ soj, cheꞌé rej si̱j ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ga̱ Diose̱ gu̱un soj ei. 11 Dan me se sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ no̱ xcúún soj cuno̱ soj nana̱ nihánj nana̱ taj xnaꞌanj Nimán Diose̱ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ ꞌo̱ ꞌo̱ chumanꞌ a. Dan me se se̱ quiranꞌ síí quiꞌya̱j canaán yoꞌ sayuun asa̱ꞌ cavi̱ꞌ uún nij síí tumé cacunꞌ a̱ maꞌ.” Veé da̱nj síj nana̱ cachro̱n so̱ꞌ caꞌne̱j so̱ꞌ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ chumanꞌ Esmirna a ―taj uún soꞌ rihanj a.

Nana̱ nihánj me nana̱ caꞌa̱nj rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ne̱ chumanꞌ Pérgamo a

12 Ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ rihanj a:

―Nana̱ nihánj me nana̱ cachro̱n so̱ꞌ caꞌne̱j so̱ꞌ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ chumanꞌ Pérgamo a: “Dan me se nihánj me nana̱ caꞌmii ꞌu̱nj si̱j nica̱j neê espadá siha̱a̱ nu̱ꞌ niha̱ rihaan rihaan soj si̱j ne̱ chumanꞌ Pérgamo a. 13 Neꞌén ꞌu̱nj rej ne̱ nij soj, se vaa uun chij ndoꞌo Satanás rej yoꞌ ei. Tza̱j ne̱ yoꞌo̱ nocoꞌ soj manj, ne̱ ne ta̱náj xco̱ soj se‑tucua̱nj ꞌu̱nj maꞌ. Dan me se vaa síí cuꞌna̱j Antipas síí yoꞌo̱ nataꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé ꞌu̱nj, ne̱ nda̱ꞌ se ticaviꞌ nii man soꞌ rej ne̱ soj rej ne̱ maꞌa̱n Satanás, tza̱j ne̱ ne caꞌne̱ꞌ rá soj ga̱ se‑na̱na̱j maꞌ. 14 Tza̱j ne̱ vaa do̱j cacunꞌ tumé soj rihanj, se vaa ma̱a̱n scaꞌnúj soj ꞌnij síí noco̱ꞌ se‑na̱na̱ síí cuꞌna̱j Balaam síí tucuꞌyón rihaan síí cuꞌna̱j Balac se vaa caꞌne̱j soꞌ tucuáán chiꞌi̱i̱ nimán nij síí israelitá se vaa cha̱ nij síí israelitá rasu̱u̱n rqué nii rihaan nij yaꞌanj cacój nij tuvi̱ꞌ Balac ne̱ quiꞌya̱j nij soꞌ cacunꞌ ga̱ chana̱, ne̱ dan me se quiri̱ꞌ nij síí israelitá rihaan Diose̱, quiꞌya̱j cacunꞌ yoꞌ ei. 15 Ne̱ tana̱nj uún, ne̱ ma̱n taꞌa̱j nij síí nica̱j se‑tucua̱nj nij síí nicolaíta scaꞌnúj soj uún ei. Dan me se nachríꞌ ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj tucuáán yoꞌ ei.

16 ”Cheꞌé dan ca̱nica̱j nimán soj, ta̱náj soj chrej chiꞌi̱i̱ yoꞌ ei. Se taj, ne̱ raꞌya̱nj cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ ni̱caj ꞌu̱nj neê espadá nu̱u̱ tuꞌvaj cunu̱ꞌ ꞌu̱nj ga̱ nij soj ado̱nj. 17 Sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ no̱ xcúún soj cuno̱ soj nana̱ nihánj nana̱ taj xnaꞌanj Nimán Diose̱ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ ꞌo̱ ꞌo̱ chumanꞌ a. Rihaan síí ꞌyaj canaán roꞌ, rque̱ ꞌu̱nj se cuꞌna̱j maná se ꞌni̱j yuve̱ cha̱ soꞌ, ne̱ caxri̱i̱ ꞌu̱nj ꞌo̱ yahij catzi̱i̱ ston soꞌ, ne̱ quino̱ naca̱ ꞌo̱ se‑chuvi̱i yoꞌo̱ soꞌ ni̱caj síí quiꞌyaj canaán, ne̱ dan me se taj a̱ ꞌó síí caꞌve̱e naya̱a̱ nana̱ yoꞌ a̱ maꞌ. Ma̱a̱n se o̱rúnꞌ síí ni̱caj yahij catzi̱i̱ yoꞌ me síí queneꞌe̱n me taj yoꞌ na̱nj ado̱nj.” Veé da̱nj síj nana̱ cachro̱n so̱ꞌ caꞌne̱j so̱ꞌ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ chumanꞌ Pérgamo a ―taj soꞌ rihanj a.

Nana̱ nihánj me nana̱ caꞌa̱nj rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ne̱ chumanꞌ Tiatira a

18 Ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ rihanj a:

―Ga̱a ne̱ cachro̱n so̱ꞌ nana̱ nihánj ne̱ caꞌne̱j so̱ꞌ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ chumanꞌ Tiatira a: “Dan me se nana̱ nihánj me nana̱ caꞌmii ꞌu̱nj taꞌni̱j Diose̱ cuno̱ soj, ne̱ ꞌu̱nj roꞌ, ase vaa yaꞌan vaa rlij rihanj, ne̱ ase vaa agaꞌ bronce mare̱e vaa tacój a. 19 Neꞌén ꞌu̱nj da̱j ꞌyaj nij soj se vaa ꞌe̱e̱ rá soj tinúú soj ne̱ yoꞌo̱ amán rá soj niꞌya̱j soj manj ne̱ ꞌyaj suun soj cheꞌé tinúú soj ne̱ yoꞌo̱ nucua̱j vaa nimán soj rihaan sayuun a. Dan me se doj a̱ ꞌyaj suun soj ya̱j ado̱nj. Ga̱a guun cheꞌe̱ soj canocoꞌ soj manj me se do̱j doj ꞌyaj suun soj nda̱ꞌ rá se ꞌyaj soj ya̱j ei. 20 Tza̱j ne̱ vaa cacunꞌ tumé soj rihanj se vaa aꞌvej rá soj ca̱yáán chana̱ cuꞌna̱j Jezabel ga̱ soj a. Ne̱ noꞌ me níí taj se vaa chana̱ nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ me noꞌ, ne̱ tucuꞌyón noꞌ man yuvii̱, ne̱ tihaꞌ yuꞌunj noꞌ man nij síí ꞌyaj suun rihaan ma̱ꞌanj ei. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ ꞌyaj nij soꞌ cacunꞌ ga̱ chana̱ ne̱ chá nij soꞌ rasu̱u̱n rqué nii rihaan yaꞌanj cacój nii uún ado̱nj. 21 Ne̱ caꞌneꞌ raj cache̱n do̱j güii cheꞌé rej guun raj se vaa ca̱nica̱j nimán noꞌ ne̱ ta̱náj noꞌ chrej chiꞌi̱i̱ ne̱ canoco̱ꞌ noꞌ chrej sa̱ꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ naꞌvej rá noꞌ ca̱nica̱j rá noꞌ ne̱ ta̱náj noꞌ se chiꞌi̱i̱ ꞌyaj noꞌ maꞌ. 22 Cheꞌé dan nihánj me se quiriꞌi̱j ꞌu̱nj man noꞌ rihaan chruun camá, ne̱ nij síí quiꞌyaj cacunꞌ ga̱ noꞌ roꞌ, quira̱nꞌ uxrá nij soꞌ sayuun, qui̱ꞌyáj ado̱nj. Da̱nj quira̱nꞌ nij soꞌ sese se̱ canica̱j nimán nij soꞌ ne̱ se̱ tanáj xco̱ nij soꞌ se vaa ꞌyaj nij soꞌ ga̱ noꞌ ei. 23 Ne̱ yoꞌo̱ cavi̱ꞌ taꞌníí chana̱ yoꞌ, qui̱ꞌyáj, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n cunuda̱nj nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ ꞌo̱ ꞌo̱ chumanꞌ se vaa ꞌu̱nj me síí acaj ndoꞌo cuentá da̱j vaa raa̱ yuvii̱ do̱ꞌ, da̱j vaa nimán yuvii̱ do̱ꞌ, ne̱ na̱ruꞌvee ꞌu̱nj rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ nij soj cheꞌé se vaa ꞌyaj ꞌo̱ ꞌo̱ nij soj chugua̱nj.

24 ”Ne̱ nihánj me se caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj rihaan yoꞌó nij soj si̱j ma̱n chumanꞌ Tiatira si̱j ne nocoꞌ tucuáán chiꞌi̱i̱ yoꞌ a. ꞌO̱ se tucuáán sca̱ꞌ yuve̱ ndoꞌo me tucuáán noco̱ꞌ yoꞌó nij soꞌ, rá maꞌa̱n nij soꞌ, tza̱j ne̱ se‑tucua̱nj Satanás me yoꞌ rihaan soj, ne̱ ne nari̱ꞌ soj tucuáán yoꞌ a̱ maꞌ. Dan me se taj cheꞌé cuta̱ꞌ ꞌu̱nj doj suun xráá soj a̱ maꞌ. 25 Ma̱a̱n se yoꞌo̱ noco̱ꞌ soj tucuáán nica̱j soj nda̱a se quisi̱j güii cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan soj ei. 26 Ne̱ síí ꞌyaj canaán yoꞌo̱ ꞌyaj suun suun caꞌnéꞌ ꞌu̱nj rihaan nda̱a se cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan soj roꞌ, gu̱un chij soꞌ rihaan nij chumanꞌ naꞌvej rá canoco̱ꞌ manj, qui̱ꞌyáj ado̱nj. 27 Ne̱ ni̱caj soꞌ vará agaꞌ hierró, ne̱ tu̱mé soꞌ man nij soꞌ, ne̱ dan me se nda̱a rá se vaa ꞌyaj nii ga̱a uxraꞌ nii xruj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j síí gu̱un chij yoꞌ chugua̱nj. 28 Dan me se ase vaa guun chij ma̱ꞌanj quiꞌyaj Réj Diose̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ gu̱un chij soꞌ, ne̱ rque̱ ꞌu̱nj yatiꞌ xtaꞌngaa uriha̱nj rej nichru̱nꞌ rá ranga̱ꞌ rihaan soꞌ ado̱nj. 29 Sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ no̱ xcúún soj cuno̱ soj nana̱ nihánj nana̱ taj xnaꞌanj Nimán Diose̱ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ ꞌo̱ ꞌo̱ chumanꞌ a.” Veé da̱nj síj nana̱ cachro̱n so̱ꞌ caꞌne̱j so̱ꞌ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ chumanꞌ Tiatira a ―taj soꞌ rihanj a.

3

Nana̱ nihánj me nana̱ caꞌa̱nj rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ne̱ chumanꞌ Sardis a

1 Ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ rihanj a:

―Nana̱ nihánj me nana̱ cachro̱n so̱ꞌ caꞌne̱j so̱ꞌ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ chumanꞌ Sardis a: “Dan me se nihánj me nana̱ caꞌmii ꞌu̱nj si̱j nica̱j Nimán Diose̱ do̱ꞌ, chi̱j nij yatiꞌ do̱ꞌ, rihaan soj si̱j ma̱n chumanꞌ Sardis, ne̱ Nimán Diose̱ roꞌ, vaa gue̱e̱ soꞌ, ne̱ chi̱j ya̱ se nucua̱j nica̱j soꞌ a. Neꞌén ꞌu̱nj da̱j ꞌyaj nij soj, ne̱ dan me se síí vaa iꞌna̱ꞌ ya̱ nimán me soj, rá yuvii̱, tza̱j ne̱ ase vaa síí caviꞌ nimán vaa soj rihanj na̱nj ado̱nj. 2 Dan me se nari̱i̱ soj nej rihaan soj rugua̱nj. Tu̱mé soj man maꞌa̱n soj, ne̱ caꞌne̱j soj se nucua̱j nimán tinúú soj nij síí da̱j doj cavi̱ꞌ nimán á. ꞌO̱ se xcaj ꞌu̱nj cuentá se vaa nu̱ꞌ se ꞌyaj soj, nuveé se aranꞌ rá Diose̱ me nij yoꞌ maꞌ. Tadó soj ei.

3 ”Cheꞌé dan nanu̱j rá soj nana̱ tucuꞌyón nii man soj do̱ꞌ, nana̱ cuno soj do̱ꞌ, ne̱ yoꞌo̱ quiꞌya̱j soj nda̱a vaa taj nana̱ yoꞌ, ne̱ ca̱nica̱j nimán soj canoco̱ꞌ soj chrej sa̱ꞌ ei. Sese se̱ tumé soj man soj, ne̱ ase vaa ꞌnaꞌ síí itu̱u̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ cuchi̱j rihaan nij soj, ne̱ se̱ queneꞌen uxrá soj me orá me cuchi̱j rihaan soj man ado̱nj. 4 Tza̱j ne̱ ma̱n taꞌa̱j tuviꞌ soj si̱j ma̱n chumanꞌ Sardis ne quiꞌya̱j cacunꞌ mei. Ne̱ cheꞌé dan ase vaa síí nu̱u̱ yatzíj naruvii roꞌ, da̱nj vaa nij soꞌ cuano̱ rihanj chugua̱nj. Ne̱ nij soꞌ roꞌ, vaa güii cu̱nuû nij soꞌ yatzíj catzi̱i̱, ne̱ cache̱e̱ nij soꞌ ga̱j ado̱nj. ꞌO̱ se no̱ xcúún nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ da̱nj ado̱nj. 5 Dan me se cunuda̱nj nij síí ꞌyaj canaán roꞌ, vaa güii rque̱ nii yatzíj catzi̱i̱ cu̱nuû soꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ tiríꞌ ꞌu̱nj se‑chuvi̱i soꞌ no̱ rihaan yanj no̱ se‑chuvi̱i nij síí ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj maꞌ. Ne̱ nata̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan Réj Diose̱, rihaan nij se‑mo̱zó soꞌ do̱ꞌ, se vaa me nij soꞌ síí noco̱ꞌ manj ado̱nj. 6 Sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ no̱ xcúún soj cuno̱ soj nana̱ nihánj nana̱ taj xnaꞌanj Nimán Diose̱ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ ꞌo̱ ꞌo̱ chumanꞌ a.” Veé da̱nj síj nana̱ cachro̱n so̱ꞌ caꞌne̱j so̱ꞌ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ chumanꞌ Sardis a ―taj soꞌ rihanj a.

Nana̱ nihánj me nana̱ caꞌa̱nj rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ne̱ chumanꞌ Filadelfia a

7 Ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ rihanj a:

―Nana̱ nihánj me nana̱ cachro̱n so̱ꞌ caꞌne̱j so̱ꞌ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ chumanꞌ Filadelfia a: “Dan me se nihánj me nana̱ caꞌmii ꞌu̱nj si̱j vaa sa̱ꞌ ina̱nj si̱j caꞌnéé ya̱ Diose̱ rihaan chumii̱ cuno̱ soj a. Ne̱ ꞌu̱nj roꞌ, me síí uun chij ndoꞌo nda̱a vaa guun chij síí cuꞌna̱j David ga̱a naá ado̱nj. Dan me se sese caꞌnúj ꞌu̱nj taꞌyaa, ne̱ taj síí quisi̱j na̱ráán taꞌyaa yoꞌ maꞌ. Ne̱ sese ca̱ráán ꞌu̱nj taꞌyaa, ne̱ taj síí quisi̱j caꞌnu̱u̱ uún taꞌyaa yoꞌ maꞌ. 8 Dan me se a̱j neꞌén ꞌu̱nj da̱j ꞌyaj nij soj a. Ne̱ nihánj me se xca̱j soj cuentá se vaa a̱j caꞌnúj ꞌu̱nj taꞌyaa rej rihaan soj, ne̱ taj síí quisi̱j na̱ráán taꞌyaa yoꞌ maꞌ. Ne̱ nij soj me se nda̱ꞌ se nuveé si̱j nucua̱j ndoꞌo nimán me soj, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ ꞌyaj soj se‑na̱na̱j, ne̱ ne cata̱j soj se vaa nuveé si̱j noco̱ꞌ manj me soj maꞌ. Yoꞌo̱ taj soj se vaa si̱j noco̱ꞌ manj me soj ado̱nj. 9 Ne̱ vaa nij síí tuꞌva rmaꞌa̱n se vaa si̱j israelitá me nij soꞌ, tza̱j ne̱ nuveé si̱j israelitá ya̱ me nij soꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se síí ne̱ me nij soꞌ, ne̱ síí tucuꞌyón se‑na̱na̱ Satanás me uún nij soꞌ ei. Dan me se nago̱j man nij soꞌ rihaan soj, ne̱ cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan soj, ne̱ canicu̱nꞌ ru̱j nij soꞌ rihaan soj, ne̱ queneꞌe̱n nij soꞌ se vaa si̱j cunuu ꞌe̱e̱ raj man me soj ado̱nj. 10 Cheꞌé se a̱j quiꞌyaj soj nu̱ꞌ se‑na̱na̱j nana̱ taj se vaa no̱ xcúún soj ga̱a̱ nucua̱j nimán soj rihaan sayuun roꞌ, cheꞌé dan ti̱nanii ꞌu̱nj man soj rihaan sayuun caꞌna̱ꞌ rihaan nu̱ꞌ chumii̱ nihánj vaa güii, asa̱ꞌ xca̱j ꞌu̱nj cuentá da̱j vaa nimán cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ ado̱nj.

11 ”Dan me se da̱j doj cuchi̱j rihaan soj chugua̱nj. Ni̱caj raan soj tucuáán nica̱j soj, ga̱a ne̱ se̱ caꞌvee caꞌne̱e̱ nii cachriin cu̱nuû raa̱ soj cachriin quiꞌyaj canaán soj rihaan soj ei. 12 Ne̱ síí quiꞌya̱j canaán roꞌ, me se ase vaa ꞌo̱ chraan xca̱a̱n nicu̱nꞌ tacóó nuvií noco̱o rej naꞌvíj yuvii̱ rihaan Diose̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soꞌ rihanj, qui̱ꞌyáj, ne̱ se̱ curiha̱nj uún soꞌ rej né ꞌu̱nj maꞌ. Ne̱ rihaan soꞌ roꞌ, cachro̱n ꞌu̱nj vaꞌnu̱j nana̱, ne̱ dan me se cachro̱n ꞌu̱nj se‑chuvi̱i Diose̱ síí noco̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ cachro̱n ꞌu̱nj se‑chuvi̱i chumanꞌ ne̱ Diose̱ noco̱ꞌ ꞌu̱nj chumanꞌ cuꞌna̱j chumanꞌ Jerusalén chumanꞌ naca̱ nani̱j rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cachro̱n ꞌu̱nj se‑chuvi̱i ma̱ꞌanj nana̱ naca̱ ya̱ cachro̱n ꞌu̱nj rihaan soꞌ ado̱nj. 13 Sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ no̱ xcúún soj cuno̱ soj nana̱ nihánj nana̱ taj xnaꞌanj Nimán Diose̱ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ ꞌo̱ ꞌo̱ chumanꞌ a.” Veé da̱nj síj nana̱ cachro̱n so̱ꞌ caꞌne̱j so̱ꞌ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ chumanꞌ Filadelfia a ―taj soꞌ rihanj a.

Nana̱ nihánj me nana̱ caꞌa̱nj rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j man Jesucristó ne̱ chumanꞌ Laodicea a

14 Ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ rihanj:

―Nana̱ nihánj me nana̱ cachro̱n so̱ꞌ caꞌne̱j so̱ꞌ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ chumanꞌ Laodicea a: “Dan me se nana̱ nihánj me nana̱ caꞌmii ꞌu̱nj si̱j quiꞌya̱j nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj a. Dan me se ꞌu̱nj me síí nataꞌ ya̱ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan soj nda̱a vaa me rá Diose̱ qui̱ꞌyáj, ne̱ ꞌu̱nj me síí quiꞌyaj nu̱ꞌ se ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ei. Ne̱ quiꞌyáj nu̱ꞌ se vaa me rá Diose̱ qui̱ꞌyáj ei. 15 Dan me se neꞌenj nu̱ꞌ se vaa ꞌyaj soj, ne̱ nuveé se acoj ne̱ nuveé se yaꞌa̱an me soj mei. Caꞌve̱e doj a̱ sese gu̱un soj se acoj ina̱nj niꞌ, ase se yaꞌa̱an ina̱nj niꞌ a. 16 Dan me se cheꞌé se ase vaa na gu̱u̱n vaa soj ne̱ nuveé se̱ acoj nuveé se̱ yaꞌa̱an nuveé me soj, ne̱ cheꞌé dan ne se uun soj rihanj maꞌ. Dan me se ma̱a̱n cheꞌé se da̱nj vaa soj roꞌ, cheꞌé dan ti̱camanj man soj rihaan yoꞌóó na̱nj ado̱nj. 17 Dan me se taj soj se vaa ruꞌve̱e̱ ina̱nj soj, ne̱ taj va̱j a̱ doj rasu̱u̱n ne achiin rihaan soj, rá soj a. Tza̱j ne̱ ne neꞌen soj sese ase vaa síí nique̱ ndoꞌo vaa soj, ne̱ ase vaa síí achiin caridad rihaan vaa soj, ne̱ ase vaa tuchrii vaa soj, ne̱ ase vaa síí ca̱nj nuviꞌ saga̱nꞌ roꞌ, vaa nu̱ꞌ soj na̱nj ado̱nj.

18 ”Cheꞌé dan narque̱j rej nucua̱j man soj se vaa quira̱a̱n soj agaꞌ oró míí rihanj agaꞌ cachén yaꞌan ne̱ cunuu sa̱ꞌ ina̱nj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e cunu̱u ruꞌve̱e̱ ya̱ ya̱ soj rihanj ei. Ne̱ quira̱a̱n soj yatzíj catzi̱i̱ rihanj, ne̱ caꞌve̱e cu̱nuû soj, ne̱ se̱ queneꞌen yuvii̱ se vaa nuviꞌ saga̱nꞌ soj ne̱ se̱ guun naꞌa̱j soj se vaa nuviꞌ saga̱nꞌ soj maꞌ. Ne̱ quira̱a̱n soj rmedió sa̱ꞌ rihanj, ne̱ caxri̱i̱ soj rlij rihaan soj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e queneꞌe̱n soj, ne̱ xca̱j sa̱ꞌ soj cuentá ei. 19 Dan me se ꞌu̱nj roꞌ, taj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nu̱ꞌ nij síí ꞌe̱e̱ raj man da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ qui̱ꞌyáj sayuun man nij soꞌ sese se̱ cuno nij soꞌ rihanj chugua̱nj. Cheꞌé dan gu̱un niha̱ꞌ rá soj cuno̱ soj rihanj, ne̱ ca̱nica̱j nimán soj canoco̱ꞌ soj chrej sa̱ꞌ doj á. 20 Nihánj me se ase vaa ꞌo̱ síí nicu̱nꞌ taꞌyaa ne̱ ticaꞌmii taꞌyaa roꞌ, vaa ꞌu̱nj a. Ne̱ sese vaa yoꞌo̱ soꞌ cuno̱ se‑na̱na̱j, ne̱ sese caꞌnu̱u̱ soꞌ taꞌyaa, ne̱ catu̱u̱ ꞌu̱nj rihaan soꞌ, ne̱ cha̱j chraa ga̱ soꞌ, ne̱ soꞌ cha̱ chraa ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ veꞌé quiꞌya̱j núj ei. 21 Ne̱ síí quiꞌya̱j canaán roꞌ, ca̱yáán soꞌ rihaan xrúún ꞌu̱nj chruun xlá sa̱ꞌ ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ gu̱un chij soꞌ ga̱j, qui̱ꞌyáj, nda̱a vaa quiꞌyaj Réj Diose̱ ga̱j ei. Dan me se ga̱a quiꞌyaj canaán ma̱ꞌanj, ne̱ cayáán ꞌu̱nj rihaan xrúún Réj Diose̱ chruun xlá sa̱ꞌ ga̱ soꞌ, ne̱ guun chij ꞌu̱nj ga̱ soꞌ, quiꞌyaj soꞌ chugua̱nj. 22 Sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ no̱ xcúún soj cuno̱ soj nana̱ nihánj nana̱ taj xnaꞌanj Nimán Diose̱ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ ꞌo̱ ꞌo̱ nij chumanꞌ ado̱nj.” Veé da̱nj síj nana̱ cachro̱n so̱ꞌ caꞌne̱j so̱ꞌ rihaan nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ chumanꞌ Laodicea a ―taj soꞌ rihanj a.

4

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa queneꞌen Juan maꞌa̱n chruun xlá sa̱ꞌ rej uun chij Diose̱ a

1 Quisíj caꞌmii soꞌ nu̱ꞌ nana̱ dan, ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj ꞌo̱ taꞌyaa ta̱j yaꞌnúj rej xta̱ꞌ a. Ga̱a ne̱ cunó ꞌu̱nj caꞌmii uún síí caꞌmii asino ya̱a̱n rihanj, ne̱ se‑na̱na̱ soꞌ roꞌ, da̱j se uun ráꞌ unóꞌ aꞌyánj nii chruun aꞌyánj roꞌ, da̱nj guun raj ga̱a cunoj se‑na̱na̱ soꞌ a. Ne̱ cataj soꞌ rihanj a:

―Cavi̱i̱ so̱ꞌ caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ nihánj, ga̱a ne̱ ti̱hanj rihaan so̱ꞌ nu̱ꞌ se vaa gu̱un rej rihaan so̱ꞌ á ―taj soꞌ rihanj a.

2 Ne̱ raꞌya̱nj queneꞌen nimanj rasu̱u̱n, ne̱ queneꞌenj chruun xlá sa̱ꞌ ndoꞌo rej xta̱ꞌ, ne̱ vaa síí ta̱j chruun xlá yoꞌ síí uun chij ndoꞌo, 3 ne̱ ase vaa yahij jaspe do̱ꞌ, ase vaa yahij cornalina do̱ꞌ, da̱nj vaa soꞌ curuviꞌ soꞌ a. Ne̱ ase vaa xcuáá cuꞌlúú roꞌ, da̱nj vaa nu̱ꞌ anica̱j chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ, veꞌé chuguu̱n yoꞌ, ne̱ ase vaa chuguu̱n yahij esmeralda roꞌ, da̱nj vaa chuguu̱n yoꞌ a. 4 Ne̱ nu̱ꞌ anica̱j chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ roꞌ, nicunꞌ yoꞌó ico̱ caꞌa̱nj chruun xlá sa̱ꞌ, ne̱ ta̱j ico̱ caꞌa̱nj síí uun chij rihaan nij chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ nu̱u̱ nij síí uun chij yatzíj catzi̱i̱, ne̱ nu̱u̱ raa̱ nij soꞌ cachriin agaꞌ oró míí a. 5 Ne̱ rej nicu̱nꞌ chruun xlá nicu̱nꞌ tanu̱u̱ tuviꞌ me se raa̱n ndoꞌo, ne̱ cari̱i̱n ndoꞌo, ne̱ caguáj ndoꞌo tuꞌvii a. Ne̱ chi̱j agaꞌ chuguu̱n táá yaꞌan roꞌ, nicunꞌ rihaan chruun xlá sa̱ꞌ, ne̱ chi̱j agaꞌ chuguu̱n yoꞌ roꞌ, me Nimán Diose̱ síí gue̱e̱ ina̱nj síí nica̱j chi̱j ya̱ se nucua̱j a. 6 Ne̱ rej rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ roꞌ, nu̱u̱ ꞌo̱ na yaꞌa̱nj, tza̱j ne̱ nuveé na ya̱ me yoꞌ maꞌ. Ma̱a̱n scura̱a̱n ina̱nj me yoꞌ, ne̱ ase vaa yahij cristal da̱nj vaa yoꞌ a.

Ne̱ nu̱ꞌ anica̱j chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ ne̱ tanu̱u̱ yoꞌó nij chruun xlá me se nicunꞌ caꞌa̱nj xcuu, ne̱ nu̱ꞌ anica̱j man nij xcuu mán rlij rihaan nij xoꞌ a. 7 Ne̱ yoꞌo̱ xcuu roꞌ, ase vaa chuvaa̱ vaa xoꞌ a. Ne̱ xcuu vi̱j roꞌ, ase vaa scúj leꞌe̱j vaa xoꞌ a. Ne̱ xcuu vaꞌnu̱j roꞌ, ase vaa rihaan snóꞌo vaa rihaan xoꞌ a. Ne̱ xcuu caꞌa̱nj roꞌ, ase vaa xtaa va̱j rej xta̱ꞌ vaa xoꞌ a. 8 Ne̱ vaa vata̱nꞌ scache̱e ꞌo̱ ꞌo̱ nij xoꞌ ta̱j xráá nij xoꞌ, ne̱ ase vaa scache̱e xtâj vaa scache̱e nij xoꞌ yoꞌ a. Ne̱ nu̱ꞌ xráá xoꞌ nu̱ꞌ rque xoꞌ nu̱ꞌ mán rlij rihaan xoꞌ ado̱nj. Ne̱ nuvi̱i niga̱nꞌ me se ne aꞌneꞌ rá nij xoꞌ ga̱ suun taj: “Si̱j gue̱e̱ ndoꞌo me Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ síí uun nucua̱j ꞌyaj cunuda̱nj a. Ne̱ soꞌ me síí nicu̱nꞌ ya̱j, ne̱ asi̱j naá nicunꞌ soꞌ, ne̱ vaa güii cuchi̱ꞌ soꞌ rihaan chumii̱ a”, taj caꞌa̱nj nij xcuu yoꞌ a. 9 Ne̱ ga̱a caꞌmii sa̱ꞌ nij xcuu cheꞌé Diose̱ síí ta̱j rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ síí ca̱yáán nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ ga̱a nagoꞌ nij xoꞌ graciá rihaan soꞌ, 10 ne̱ canicunꞌ ru̱j ico̱ caꞌa̱nj nij síí uun chij yoꞌ rihaan síí ta̱j rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ quinaꞌvíj nij soꞌ rihaan soꞌ, cheꞌé rej me soꞌ síí ca̱yáán nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ tagüéj nij soꞌ cachriin nu̱u̱ raa̱ nij soꞌ rej rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ:

11 ―No̱ xcúún ndoꞌo so̱ꞌ Dio̱se̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man núj caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ núj cheꞌé so̱ꞌ ne̱ gu̱un chij ndoꞌo so̱ꞌ á. ꞌO̱ se so̱ꞌ me síí quiꞌyaj cunuda̱nj rasu̱u̱n, ne̱ ma̱a̱n cheꞌé se guun rá so̱ꞌ cuma̱n nij rasu̱u̱n yoꞌ roꞌ, cheꞌé dan guun cunuda̱nj nij rasu̱u̱n, quiꞌyáá so̱ꞌ ado̱nj ―taj ico̱ caꞌa̱nj nij síí uun chij yoꞌ rihaan Diose̱ a.

5

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé yanj do̱ꞌ, cheꞌé matzinj leꞌe̱j no̱ xcúún nuxra̱ꞌ yanj do̱ꞌ a

1 Ne̱ rej nuva̱ꞌ síí ta̱j rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ roꞌ, queneꞌenj ꞌo̱ yanj, ne̱ no̱ nana̱ nu̱ꞌ rej rque̱ yanj nu̱ꞌ rej xra̱j yanj nu̱ꞌ a. Ne̱ no̱ chi̱j selló yánj tuꞌva yanj yoꞌ, ne̱ aráán selló yoꞌ nu̱ꞌ anica̱j tuꞌva yanj yoꞌ a. 2 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj yoꞌo̱ se‑mo̱zó Diose̱ síí nucua̱j ndoꞌo, ne̱ nucua̱j ndoꞌo xnáꞌanj soꞌ, cataj soꞌ, ne̱:

―Me síí no̱ xcúún caꞌne̱e̱ nij selló no̱ aráán tuꞌva yanj ne̱ nuxra̱ꞌ soꞌ yanj ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ a.

3 Ne̱ taj va̱j a̱ ꞌó síí ne̱ rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, síí ne̱ rihaan chumii̱ do̱ꞌ, síí ne̱ rej rque̱ chumii̱ do̱ꞌ, gu̱un nucua̱j nuxra̱ꞌ yanj ne̱ ni̱ꞌyaj soꞌ yanj yoꞌ a̱ maꞌ. 4 Cheꞌé dan taꞌvee uxraj cheꞌé se ne nari̱ꞌ nii man a̱ ꞌó síí niꞌya̱nj nimán nuxra̱ꞌ yanj yoꞌ ni̱ꞌyaj man yanj yoꞌ a̱ man ado̱nj. 5 Ga̱a ne̱ yoꞌo̱ tuviꞌ nij síí uun chij cataj rihanj a:

―Se̱ taꞌveé so̱ꞌ maꞌ. Xca̱j so̱ꞌ cuentá, ne̱ a̱j quiꞌyaj canaán síí chuvaa̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Judá síí cayáán ga̱a naá, ne̱ yoꞌo̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ David me uún soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌve̱e caꞌne̱e̱ soꞌ chi̱j nij selló no̱ tuꞌva yanj ne̱ nuxra̱ꞌ soꞌ yanj yoꞌ na̱nj ado̱nj ―taj soꞌ rihanj a.

6 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj se vaa tanu̱u̱ nij chruun xlá sa̱ꞌ do̱ꞌ, tanu̱u̱ caꞌa̱nj nij xcuu do̱ꞌ, tanu̱u̱ nij síí uun chij do̱ꞌ, nicunꞌ ꞌo̱ matzinj leꞌe̱j, ne̱ matzinj a̱j ticaviꞌ nii man asi̱j rque̱ me yoꞌ a. Ne̱ chi̱j cúú ta̱j raa̱ xoꞌ, ne̱ chi̱j nij rlij rihaan xoꞌ, ne̱ nij rlij rihaan xoꞌ roꞌ, nij yoꞌ me Nimán Diose̱ síí gue̱e̱ ina̱nj síí nica̱j chi̱j ya̱ se nucua̱j síí a̱j caꞌnéé Diose̱ rihaan nu̱ꞌ chumii̱ a. 7 Dan me se cuchiꞌ xoꞌ rihaan síí ta̱j rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ quitaꞌaa xoꞌ yanj oro̱ꞌ raꞌa síí ta̱j rihaan chruun xlá rej nuva̱ꞌ soꞌ a. 8 Ne̱ ga̱a quitaꞌaa xoꞌ yanj, ne̱ canicunꞌ ru̱j caꞌa̱nj nij xcuu do̱ꞌ, ico̱ caꞌa̱nj nij síí uun chij do̱ꞌ, rihaan matzinj leꞌe̱j yoꞌ a. Ne̱ nica̱j ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ yaꞌánj sa̱ꞌ do̱ꞌ, coꞌoo agaꞌ oró míí caraa squíí xlá rque do̱ꞌ, ne̱ squíí xlá yoꞌ roꞌ, me nij nana̱ achíín niꞌya̱j nij síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ man Diose̱ rihaan maꞌa̱n Diose̱ a. 9 Ga̱a ne̱ achráá nij soꞌ chraꞌ naca̱ rihaan matzinj leꞌe̱j, cataj nij soꞌ, ne̱:

―No̱ xcúún so̱ꞌ ni̱caj so̱ꞌ yanj ne̱ caꞌne̱e̱ so̱ꞌ selló yánj aráán no̱ tuꞌva yanj yoꞌ á. ꞌO̱ se ticaviꞌ nii mán so̱ꞌ, ne̱ dan me se nica̱j so̱ꞌ ton mán so̱ꞌ quiránj so̱ꞌ man ꞌo̱ ꞌo̱ nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ dan me se quiránj so̱ꞌ man nij yuvii̱ aꞌmii nu̱ꞌ yoꞌó xnaꞌánj, ne̱ quiránj so̱ꞌ man nij yuvii̱ ma̱n daj a̱ chumanꞌ ma̱n daj a̱ yoꞌóó noco̱o do̱ꞌ, quiránj so̱ꞌ cheꞌé Diose̱ á. 10 Ga̱a ne̱ guun chij Diose̱ rihaan nij soꞌ, quiꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ guun nij soꞌ xrej nu̱u̱ rihaan Diose̱, quiꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ vaa güii gu̱un chij nij soꞌ rihaan chumii̱ ado̱nj ―taj chraꞌ achráá nij soꞌ a.

11 Ga̱a ne̱ queneꞌen uún ꞌu̱nj, ne̱ cunó ꞌu̱nj se‑na̱na̱ queꞌe̱e̱ míj míj se‑mo̱zó Diose̱ nicu̱nꞌ nu̱ꞌ anica̱j chruun xlá sa̱ꞌ do̱ꞌ, nij xcuu do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ a. 12 Ne̱ nucua̱j ndoꞌo caꞌmii nij se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ, cataj nij soꞌ a:

―No̱ xcúún ndoꞌo matzinj leꞌe̱j ticaviꞌ nii man gu̱un nucua̱j ndoꞌo soꞌ do̱ꞌ, ni̱caj soꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ do̱ꞌ, cavi̱i̱ ndoꞌo raa̱ soꞌ do̱ꞌ, caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ níꞌ cheꞌé soꞌ do̱ꞌ, gu̱un chij ndoꞌo soꞌ do̱ꞌ ado̱nj ―taj nij se‑mo̱zó Diose̱ niꞌya̱j nij soꞌ matzinj leꞌe̱j yoꞌ a.

13 Ga̱a ne̱ cunó ꞌu̱nj se vaa caꞌmii cunuda̱nj nij rasu̱u̱n quiꞌyaj Diose̱ rasu̱u̱n ma̱n rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ do̱ꞌ, rasu̱u̱n ma̱n rque chumii̱ do̱ꞌ, rasu̱u̱n ma̱n rihaan na yaꞌa̱nj do̱ꞌ, rasu̱u̱n ma̱n rque na yaꞌa̱nj do̱ꞌ a. Ne̱ cataj nij rasu̱u̱n:

―Rihaan síí ta̱j rihaan chruun xlá sa̱ꞌ do̱ꞌ, rihaan matzinj leꞌe̱j do̱ꞌ, caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ níꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ gu̱un chij ro̱j soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ei ―taj cunuda̱nj nij rasu̱u̱n a.

14 Ga̱a ne̱:

―Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei ―taj caꞌa̱nj nij xcuu yoꞌ a.

Ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j nij síí uun chij, ne̱ naꞌvíj nij soꞌ rihaan Diose̱ a.

6

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa caꞌnéj matzinj leꞌe̱j chi̱j nij selló yánj caráán tuꞌva yanj yoꞌ a

1 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj se vaa caꞌnéj matzinj leꞌe̱j yoꞌ yoꞌo̱ tuviꞌ nij chi̱j selló caráán tuꞌva yanj libró yoꞌ, ga̱a ne̱ cunoj caꞌmii yoꞌo̱ tuviꞌ caꞌa̱nj nij xcuu, ne̱ ase uun ráꞌ ga̱a aguáj tuꞌvii roꞌ, da̱nj guun raj ga̱a caꞌmii xoꞌ a. Ne̱:

―Cuva̱ꞌ so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei ―taj xcuu yoꞌ a.

2 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj se vaa cavii ꞌo̱ cuayó catzi̱i̱, ne̱ síí ta̱j xráá cuayó yoꞌ roꞌ, nica̱j soꞌ curuvej, ne̱ rqué nii cachriin cu̱nuû raa̱ soꞌ man soꞌ, ne̱ si̱j ꞌyaj canaán ndoꞌo me soꞌ, ne̱ cavii soꞌ quiꞌya̱j canaán soꞌ a.

3 Ne̱ ga̱a caꞌnéj matzinj leꞌe̱j selló vi̱j no̱ tuꞌva yanj yoꞌ, ne̱ cunó ꞌu̱nj caꞌmii xcuu vi̱j a. Ne̱ xcuu vi̱j cataj:

―Cuva̱ꞌ so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei ―taj xoꞌ a.

4 Ga̱a ne̱ cavii yoꞌó cuayó, ne̱ cuayó mare̱e me xoꞌ a. Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ nii suun rihaan síí ta̱j xráá cuayó yoꞌ se vaa quisi̱j cayáán dínj yuvii̱ rihaan chumii̱, quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ ticavi̱ꞌ ndoꞌo yuvii̱ tuviꞌ yuvii̱, quiꞌya̱j soꞌ a. Ne̱ rqué nii ꞌo̱ neê espadá xi̱j rihaan soꞌ a.

5 Ga̱a ne̱ ga̱a caꞌnéj matzinj leꞌe̱j selló vaꞌnu̱j, ga̱a ne̱ cunoj caꞌmii xcuu vaꞌnu̱j a. Ne̱ cataj xoꞌ:

―Cuva̱ꞌ so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei ―taj xoꞌ a.

Ga̱a ne̱ queneꞌenj se vaa cavii cuayó maruu̱, ne̱ síí ta̱j xráá cuayó roꞌ, ꞌni̱j raꞌa soꞌ agaꞌ romaná agaꞌ aꞌnéé taꞌngaꞌ nij rasu̱u̱n a. 6 Ga̱a ne̱ cunó ꞌu̱nj nana̱ cavii rej tanu̱u̱ caꞌa̱nj nij xcuu, ne̱ nana̱ yoꞌ cataj:

―Nu̱ꞌ saꞌanj ꞌyaj canaán yuvii̱ rque ꞌo̱ güii roꞌ, nu̱ꞌ yoꞌ me quino̱ vi̱j kiló ꞌnúú trigó do̱ꞌ, vata̱nꞌ kiló ꞌnúú cebada do̱ꞌ, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á. Tza̱j ne̱ se̱ tiriꞌ so̱ꞌ casté chá do̱ꞌ, na vinó do̱ꞌ maꞌ ―taj nana̱ yoꞌ a.

7 Ga̱a ne̱ ga̱a caꞌnéj matzinj leꞌe̱j yoꞌ selló caꞌa̱nj no̱ tuꞌva yanj me se cunó ꞌu̱nj caꞌmii xcuu caꞌa̱nj yoꞌ a. Ne̱ cataj xoꞌ:

―Cuva̱ꞌ so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ ei ―taj xoꞌ a.

8 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj, ne̱ dan me se cavii cuayó da̱j, ne̱ síí ta̱j xráá cuayó da̱j roꞌ, taꞌnaj ꞌyaj aviꞌ yuvii̱ cuꞌna̱j soꞌ, ne̱ rej xco̱ soꞌ roꞌ, noco̱ꞌ rej caꞌa̱nj nij síí caviꞌ a. Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ nii suun rihaan ro̱j soꞌ se vaa gu̱un chij ro̱j soꞌ rihaan ꞌo̱ taꞌa̱j nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, ne̱ ni̱caj ro̱j soꞌ neê espadá ni̱caj ro̱j soꞌ xꞌnaa naꞌaan rque ni̱caj ro̱j soꞌ chiꞌii̱ yuva̱a̱ ni̱caj ro̱j soꞌ xcuu quij ni̱caj ro̱j soꞌ, ticavi̱ꞌ ro̱j soꞌ man nij yuvii̱ yoꞌ a.

9 Ga̱a ne̱ ga̱a caꞌnéj matzinj leꞌe̱j selló ꞌu̱nꞌ no̱ tuꞌva yanj yoꞌ, ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj rej rque mesá altar, ne̱ rque mesá altar me se naj nij nimán nij síí caviꞌ cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱ cheꞌé yan nataꞌ nij soꞌ nana̱ ya̱ rihaan yuvii̱ a. 10 Ne̱ nucua̱j ndoꞌo aguáj nij soꞌ, cataj nij soꞌ, ne̱:

―Nda̱a me güii caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé nij síí ma̱n rihaan chumii̱, ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ sayuun man nij soꞌ cheꞌé ton cayanj man núj quiꞌyaj nij soꞌ ga̱. ꞌO̱ se so̱ꞌ me síí vaa sa̱ꞌ ina̱nj, ne̱ síí uun chij ya̱ rihaan núj mé so̱ꞌ á ―taj nij nimán, aguáj nij soꞌ a.

11 Ga̱a ne̱ rqué nii yatzíj xca̱a̱n catzi̱i̱ rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj nii rihaan nij soꞌ se vaa ga̱a̱ ina̱j nimán nij soꞌ doj nda̱a se quisi̱j caviꞌ nu̱ꞌ nij tinúú nij soꞌ síí ꞌyaj suun ga̱ nij soꞌ síí cavi̱ꞌ nda̱a vaa caviꞌ maꞌa̱n nij soꞌ a.

12 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj se vaa caꞌnéj matzinj leꞌe̱j yoꞌ selló vata̱nꞌ no̱ tuꞌva yanj yoꞌ, ga̱a ne̱ cachén ndoꞌo yuún, ne̱ guun maruu̱ rihaan güii, ne̱ nda̱ꞌ rá se vaa maruu̱ yatzíj maruu̱ roꞌ, da̱nj vaa güii a. Ne̱ ase vaa ton roꞌ, da̱nj vaa rihaan yavii a. 13 Ne̱ cayuu nij yatiꞌ ma̱n xta̱ꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ nda̱ꞌ rá se vaa ayuu chruj higó rihaan yoꞌóó ga̱a oꞌ nana̱ yuva̱a̱ raa̱ chruun ma̱n chruj higó ne̱ tinasquiꞌ ndoꞌo nana̱ raa̱ chruun yoꞌ roꞌ, da̱nj vaa ayuu yatiꞌ a. 14 Ne̱ quixraꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ ase vaa yanj ga̱a nacué nii yanj roꞌ, da̱nj guun rej xta̱ꞌ yoꞌ a. Ne̱ nasquiꞌ nu̱ꞌ quij nu̱ꞌ yoꞌóó ta̱j rihaan na yaꞌa̱nj do̱ꞌ a. 15 Ga̱a ne̱ dan me se nij síí nica̱j suun do̱ꞌ, nij síí sa̱ꞌ do̱ꞌ, nij síí uun chij rihaan tanuu do̱ꞌ, nij síí ruꞌvee do̱ꞌ, nij síí nucua̱j do̱ꞌ, nu̱ꞌ nij mozó do̱ꞌ, nu̱ꞌ nij síí ne uun mozó do̱ꞌ, catúj yuve̱ nij soꞌ rque yuꞌuj yuvej do̱ꞌ, rque nij yuvej na̱j quij do̱ꞌ a. 16 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan nij quij rihaan nij yuvej rihaan:

―Cayu̱u̱ nij soj xráá núj, ne̱ caxri̱i̱ yuve̱ soj man núj, ne̱ se̱ gaa na̱nj queneꞌe̱n síí ta̱j rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ man núj, ne̱ se̱ caxríj yuva̱a̱ matzinj leꞌe̱j yoꞌ man núj rugua̱nj. 17 ꞌO̱ se a̱j quisíj güii gue̱e̱ güii caxri̱i̱ yuva̱a̱ ro̱j soꞌ man núj, ne̱ se̱ quisíj rá núj canicu̱nꞌ núj a̱ maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan quij do̱ꞌ, rihaan yuvej do̱ꞌ a.

7

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nij síí israelitá cata̱ꞌ taꞌngaꞌ caan rihaan cheꞌé Diose̱ a

1 Veé dan, ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj caꞌa̱nj se‑mo̱zó Diose̱ nicu̱nꞌ caꞌa̱nj nij scúj chumii̱ nihánj, ne̱ caráán nij soꞌ chrej rihaan caꞌa̱nj nij nana̱ avii rihaan chumii̱, se̱ cavii nij nana̱ rihaan yoꞌóó rihaan na yaꞌa̱nj rihaan a̱ doj chruun rihaan a. 2 Ne̱ caꞌa̱nj nij se‑mo̱zó Diose̱ roꞌ, a̱j caꞌneꞌ Diose̱ suun rihaan nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun man yoꞌóó do̱ꞌ, man na yaꞌa̱nj do̱ꞌ a. Dan me se queneꞌén ꞌu̱nj yoꞌó se‑mo̱zó Diose̱ cavii rej síj güii, ne̱ nica̱j soꞌ selló no̱ se‑taꞌnga̱ꞌ Diose̱ a. Dan me se caguáj soꞌ rihaan caꞌa̱nj nij se‑mo̱zó Diose̱, cataj soꞌ, ne̱:

3 ―Se̱ guun quiꞌya̱j soj sayuun man yoꞌóó do̱ꞌ, man na yaꞌa̱nj do̱ꞌ, man chruun do̱ꞌ maꞌ. Caꞌne̱ꞌ rá soj do̱j tzinꞌ, ne̱ nda̱a quisíj cutaꞌ núj taꞌngaꞌ caan rihaan nij síí ꞌyaj suun cheꞌé Diose̱, ne̱ caꞌve̱e ei ―taj soꞌ, caguáj soꞌ a.

4 Ga̱a ne̱ cunó ꞌu̱nj me daj nij soꞌ cutaꞌ nii taꞌngaꞌ caan rihaan, ne̱ cientó táá yavíj chiha̱a̱ caꞌa̱nj míj yuvii̱ me nij soꞌ, ne̱ si̱j ma̱n ꞌo̱ ꞌo̱ xꞌneꞌ nij yuvii̱ israelitá me uún nij soꞌ a.

5 Dan me se chuvi̱j míj nij soꞌ me taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Judá a. Ne̱ chuvi̱j míj nij soꞌ me taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Rubén a. Ne̱ chuvi̱j míj nij soꞌ me taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Gad a. 6 Ne̱ chuvi̱j míj nij soꞌ me taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Aser a. Ne̱ chuvi̱j míj nij soꞌ me taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Neftalí a. Ne̱ chuvi̱j míj nij soꞌ me taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Manasés a. 7 Ne̱ chuvi̱j míj nij soꞌ me taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Simeón a. Ne̱ chuvi̱j míj nij soꞌ me taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Leví a. Ne̱ chuvi̱j míj nij soꞌ me taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Isacar a. 8 Ne̱ chuvi̱j míj nij soꞌ me taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Zabulón a. Ne̱ chuvi̱j míj nij soꞌ me taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j José a. Ne̱ chuvi̱j míj nij soꞌ me taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Benjamín a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé nij síí ma̱n ꞌo̱ ꞌo̱ chumanꞌ a

9 Veé dan, ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj queꞌe̱e̱ ndoꞌo yuvii̱, ne̱ taj va̱j síí gu̱un nucua̱j quiꞌya̱j contá man nij yuvii̱ a̱ man chugua̱nj. Ne̱ síí ma̱n cunuda̱nj chumanꞌ na̱j rihaan chumii̱ me nij soꞌ, ne̱ síí ma̱n ꞌo̱ ꞌo̱ xꞌneꞌ yuvii̱ me nij soꞌ, ne̱ síí aꞌmii nu̱ꞌ xnaꞌánj aꞌmii yuvii̱ me uún nij soꞌ, ne̱ dan me se canicunꞌ nij soꞌ rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ do̱ꞌ, rihaan matzinj leꞌe̱j yoꞌ do̱ꞌ a. Ne̱ yatzíj xca̱a̱n catzi̱i̱ nuû nij soꞌ, ne̱ oro̱ꞌ nij soꞌ raꞌa chruun yuun a. 10 Ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj nij soꞌ, cataj nij soꞌ, ne̱:

―Diose̱ síí noco̱ꞌ níꞌ man síí ta̱j rihaan chruun xlá sa̱ꞌ do̱ꞌ, matzinj leꞌe̱j do̱ꞌ, me ro̱j síí ti̱nanii man níꞌ rihaan sayuun ado̱nj ―taj nij soꞌ a.

11 Ga̱a ne̱ cunuda̱nj nij se‑mo̱zó Diose̱ roꞌ, canicunꞌ nij soꞌ nu̱ꞌ anica̱j xrúún Diose̱ chruun xlá sa̱ꞌ do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, caꞌa̱nj nij xcuu do̱ꞌ, ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j nij soꞌ rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ tocoꞌ ni̱j nij soꞌ rihaan nij soꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ naꞌvíj nij soꞌ rihaan Diose̱ a. 12 Ne̱ cataj nij soꞌ:

―Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei. Veꞌé ina̱nj caꞌmi̱i̱ níꞌ rihaan Diose̱ síí noco̱ꞌ níꞌ man nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj á. Soꞌ me síí avii ndoꞌo raa̱, ne̱ nago̱ꞌ níꞌ graciá rihaan soꞌ, ne̱ soꞌ me síí nucua̱j ndoꞌo nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei ―taj nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ Diose̱ a.

13 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj yoꞌo̱ tuviꞌ nij síí uun chij manj, cataj soꞌ:

―Ne̱ nij síí nu̱u̱ yatzíj xca̱a̱n catzi̱i̱ roꞌ, me si̱j me nij soꞌ, ne̱ me rej cavii nij soꞌ, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ manj a.

14 Ga̱a ne̱ cataj ꞌu̱nj rihaan soꞌ a:

―Ne neꞌén ꞌu̱nj me síí me nij soꞌ, man señor. Tza̱j ne̱ so̱ꞌ me síí neꞌen, raj a ―taj ꞌu̱nj rihaan soꞌ a.

Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihanj a:

―Nij síí nihánj roꞌ, me nij síí cachén rihaan queꞌe̱e̱ ndoꞌo sayuun, ga̱a guun sayuun noco̱o rihaan chumii̱ ado̱nj. Ne̱ caviꞌ matzinj leꞌe̱j cheꞌé nij soꞌ, ne̱ cayanj ton man matzinj leꞌe̱j cheꞌé nij soꞌ, ne̱ canocoꞌ nij soꞌ man matzinj leꞌe̱j, ne̱ cheꞌé dan naruvii saga̱nꞌ nij soꞌ, ne̱ cunuu catzi̱i̱ saga̱nꞌ nij soꞌ, quiꞌyaj ton cayanj man matzinj leꞌe̱j ado̱nj. 15 Cheꞌé dan me nicu̱nꞌ nij soꞌ rihaan xrúún Diose̱ chruun xlá sa̱ꞌ, ne̱ nuvi̱i niga̱nꞌ nicunꞌ nij soꞌ rá nuvií noco̱o ne̱ rej xta̱ꞌ ꞌyaj suun nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ Diose̱ síí ta̱j rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ roꞌ, maꞌa̱n soꞌ ca̱yáán ga̱ nij soꞌ, ne̱ ca̱ráán soꞌ rihaan sayuun cheꞌé nij soꞌ a. 16 Ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quinaꞌaan uún rque nij soꞌ do̱ꞌ, se̱ canacoo̱ nij soꞌ na do̱ꞌ, se̱ goꞌ naán xráá nij soꞌ do̱ꞌ, se̱ cunuû cachiꞌ rá nij soꞌ do̱ꞌ, a̱ maꞌ. 17 ꞌO̱ se maꞌa̱n matzinj leꞌe̱j nicu̱nꞌ maꞌa̱n rej rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ roꞌ, cu̱tumé man nij soꞌ, ne̱ caꞌa̱nj ni̱caj soꞌ man nij soꞌ rej xraꞌ na sa̱ꞌ, ne̱ coꞌo̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán nij soꞌ, quiꞌya̱j na yoꞌ a. Ne̱ maꞌa̱n Diose̱ roꞌ, me síí ti̱nacoo̱ na ayanj rihaan nij soꞌ ei ―taj síí uun chij yoꞌ rihanj a.

8

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé selló yánj chi̱j do̱ꞌ, cheꞌé agaꞌ nu̱u̱ squíí do̱ꞌ a

1 Ga̱a ne̱ ga̱a caꞌnéj matzinj leꞌe̱j selló chi̱j no̱ tuꞌva yanj yoꞌ, ga̱a ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ cunuu dínj rej xta̱ꞌ ꞌo̱ yane̱j orá a. 2 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj chi̱j nij se‑mo̱zó Diose̱ nij síí nicu̱nꞌ rihaan Diose̱, se vaa rqué nii chi̱j chruun aꞌyánj rihaan nij soꞌ a. 3 Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ yoꞌó se‑mo̱zó Diose̱ uún, ne̱ canicunꞌ soꞌ rihaan mesá altar agaꞌ oró míí nicu̱nꞌ rihaan xrúún Diose̱ chruun xlá sa̱ꞌ a. Ne̱ noco̱ꞌ raꞌa soꞌ agaꞌ acaa squíí, ne̱ agaꞌ oró míí me agaꞌ yoꞌ a. Ga̱a ne̱ rqué ndoꞌo nii squíí man soꞌ cheꞌé rej ri̱catzeꞌ soꞌ squíí rihaan mesá altar cheꞌé nij síí vaa sa̱ꞌ rihaan Diose̱ ga̱a achíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱ a. 4 Ga̱a ne̱ cavii yachruu̱ squíí noco̱ꞌ raꞌa se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ rihaan maꞌa̱n Diose̱, ga̱a cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Diose̱ a. 5 Ga̱a ne̱ dan me se caꞌanj nica̱j se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ agaꞌ acaa squíí yoꞌ rihaan mesá altar, ga̱a ne̱ caraa ndoꞌo soꞌ ruꞌviꞌ yaꞌan ma̱n rihaan mesá altar yoꞌ rá agaꞌ, ga̱a ne̱ tagüéj soꞌ yaꞌan yoꞌ rihaan chumii̱ a. Ga̱a ne̱ caguáj tuꞌvii, ne̱ cari̱i̱n ndoꞌo, ne̱ quiraa̱n ndoꞌo, ne̱ cachén ndoꞌo yuún, quiꞌyaj se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ ga̱a tagüéj yoꞌ squíí rihaan chumii̱ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a caꞌyánj nij se‑mo̱zó Diose̱ chi̱j nij chruun aꞌyánj a

6 Ga̱a ne̱ chi̱j nij se‑mo̱zó Diose̱ nica̱j chi̱j nij chruun aꞌyánj roꞌ, yu̱u̱n cheꞌe̱ guun rá nij soꞌ caꞌya̱nj nij soꞌ nij chruun aꞌyánj yoꞌ a.

7 Ga̱a ne̱ caꞌyánj yoꞌo̱ soꞌ xrúún soꞌ, ga̱a ne̱ maa̱n yahi̱j do̱ꞌ, yaꞌan do̱ꞌ, nachej ga̱ ton me se camanꞌ yoꞌ rihaan chumii̱ a. Ga̱a ne̱ cacaa nu̱ꞌ ꞌo̱ vaꞌnu̱j scu̱j yoꞌóó ma̱n rihaan chumii̱, ne̱ cacaa ꞌo̱ vaꞌnu̱j scu̱j nij chruun nicu̱nꞌ rihaan chumii̱, ne̱ nu̱ꞌ coj chri̱nꞌ yaꞌli̱j cacaa uún a.

8 Ga̱a ne̱ caꞌyánj se‑mo̱zó Diose̱ mozó vi̱j chruun aꞌyánj, ga̱a ne̱ cayuu ꞌo̱ yaꞌan xi̱j rque na yaꞌa̱nj a. Ne̱ ase vaa quij xca̱a̱n vaa yaꞌan xi̱j yoꞌ a. Ga̱a ne̱ ꞌo̱ vaꞌnu̱j scu̱j na yaꞌa̱nj yoꞌ roꞌ, cunuu ton a. 9 Ne̱ caviꞌ ꞌo̱ xcuu rihaan daj a̱ vaꞌnu̱j xcuu ma̱n rque na yaꞌa̱nj, ne̱ quiriꞌ ꞌo̱ vaꞌnu̱j scu̱j nij rihoo chéé rihaan na yaꞌa̱nj, quiꞌyaj yaꞌan yoꞌ a.

10 Ga̱a ne̱ caꞌyánj se‑mo̱zó Diose̱ mozó vaꞌnu̱j chruun aꞌyánj, ga̱a ne̱ cavii ꞌo̱ yatiꞌ xi̱j ndoꞌo rej xta̱ꞌ, ne̱ yatiꞌ yoꞌ roꞌ, yaꞌan ina̱nj me yoꞌ, ne̱ chuguu̱n yoꞌ, ne̱ adi̱ꞌ chuguu̱n agaꞌ ta̱j yaꞌan raa̱ roꞌ, da̱nj chuguu̱n yoꞌ a. Ne̱ quinij yatiꞌ yoꞌ rque ꞌo̱ vaꞌnu̱j scu̱j nij chráá ma̱n rihaan chumii̱ do̱ꞌ, rque nij na yuꞌuj ma̱n rihaan chumii̱ do̱ꞌ a. 11 Ne̱ se‑chuvi̱i yatiꞌ yoꞌ roꞌ, me “yatiꞌ e̱ꞌ”, ne̱ cunuu e̱ꞌ nu̱ꞌ na quinij yatiꞌ yoꞌ rque, ga̱a ne̱ caviꞌ queꞌe̱e̱ yuvii̱, quiꞌyaj na e̱ꞌ yoꞌ, cheꞌé se cunuu e̱ꞌ na yoꞌ, quiꞌyaj yatiꞌ a.

12 Ga̱a ne̱ caꞌyánj se‑mo̱zó Diose̱ mozó caꞌa̱nj chruun aꞌyánj, ga̱a ne̱ quiranꞌ chiꞌii̱ ꞌo̱ vaꞌnu̱j scu̱j rihaan güii do̱ꞌ, ꞌo̱ vaꞌnu̱j scu̱j rihaan yavii do̱ꞌ, ꞌo̱ vaꞌnu̱j scu̱j nij yatiꞌ do̱ꞌ, ne̱ dan me se yoꞌo̱ cunu̱u rmi̱ꞌ ꞌo̱ vaꞌnu̱j scu̱j nij yoꞌ, ne̱ dan me se ne cuchugu̱u̱n nij yoꞌ ꞌo̱ vaꞌnu̱j scu̱j rej ranga̱ꞌ do̱ꞌ, ne̱ ne cuchugu̱u̱n nij yoꞌ ꞌo̱ vaꞌnu̱j scu̱j rej nii̱ do̱ꞌ, a̱ maꞌ.

13 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj, ne̱ cunó ꞌu̱nj caguáj yoꞌo̱ xtaa va̱j tanu̱u̱ rihaan riscaꞌ xta̱ꞌ, ne̱ dan me se cunó ꞌu̱nj se vaa nucua̱j ndoꞌo caguáj xtaa yoꞌ, taj xoꞌ, ne̱:

―Ai. Ai. Ai. Nique̱ nij síí ne̱ rihaan chumii̱ cheꞌé sayuun quira̱nꞌ nij soꞌ asa̱ꞌ quisíj caꞌyánj yaꞌnúj nij se‑mo̱zó Diose̱ síí nichru̱nꞌ caꞌya̱nj chruun aꞌyánj á ―taj xtaa, caguáj xoꞌ a.

9

1 Ga̱a ne̱ caꞌyánj se‑mo̱zó Diose̱ mozó ꞌu̱nꞌ chruun aꞌyánj, ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj se vaa cavii yoꞌo̱ yatiꞌ rej xta̱ꞌ quinij yoꞌ rihaan yoꞌóó, ga̱a ne̱ rqué nii ragaꞌ rihaan soꞌ nuxra̱ꞌ soꞌ tuꞌva yuꞌuj cunu̱u̱ ndoꞌo rej ma̱n nij nana̱ chre̱e a. 2 Ga̱a ne̱ nuxraꞌ soꞌ tuꞌva yuꞌuj cunu̱u̱ ndoꞌo, ga̱a ne̱ curiha̱nj ndoꞌo catzeꞌ tuꞌva yuꞌuj yoꞌ, ne̱ ase vaa catzeꞌ avii chrúún hornó xi̱j roꞌ, da̱nj vaa catzeꞌ cavii tuꞌva yuꞌuj yoꞌ a. Ga̱a ne̱ caráán rihaan güii, ne̱ guun rmi̱ꞌ rihaan chumii̱, quiꞌyaj catzeꞌ yoꞌ a. 3 Ga̱a ne̱ curiha̱nj ndoꞌo rquíí rque catzeꞌ yoꞌ, ne̱ caꞌanj nij rquíí rihaan nu̱ꞌ chumii̱, ga̱a ne̱ guun nucua̱j nij rquíí yoꞌ quiꞌyaj nij xoꞌ nda̱a vaa ꞌyaj nij xcuun, quiꞌyaj nii a. 4 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj nii rihaan nij xoꞌ se vaa se̱ quiꞌyaj sayuun nij xoꞌ man coj chri̱nꞌ do̱ꞌ, man coj do̱ꞌ, man cuêj do̱ꞌ, man nij chruun do̱ꞌ a. Ma̱a̱n se quiꞌya̱j nij xoꞌ sayuun man ina̱nj nij yuvii̱ nuviꞌ se‑taꞌnga̱ꞌ Diose̱ cataꞌ caan rihaan a. 5 Ne̱ ne nó xcúún nij xoꞌ ticavi̱ꞌ nij xoꞌ man nij yuvii̱ maꞌ. Ma̱a̱n se ꞌu̱nꞌ ya̱ yavii quiꞌyaj ndoꞌo nij xoꞌ sayuun man nij yuvii̱ a. Ne̱ aꞌngaj ndoꞌo man yuvii̱ rej xtáj nij xoꞌ a. Ne̱ ase vaa sayuun ꞌyaj xcuun ga̱a xtáj xcuun man yuvii̱ vaa sayuun quiꞌyaj nij rquíí man yuvii̱ yoꞌ a. 6 Ne̱ güii va̱j nij rquíí yoꞌ rihaan chumii̱ me se gu̱un ndoꞌo rá nij yuvii̱ cavi̱ꞌ nij yuvii̱, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvee cavi̱ꞌ nij yuvii̱ a̱ maꞌ.

7 Ne̱ nij rquíí me se ase vaa cuayó ta̱j síí caꞌa̱nj cunu̱ꞌ roꞌ, da̱nj vaa nij xoꞌ curuviꞌ u̱u̱n nij xoꞌ, ne̱ ase vaa cachriin agaꞌ oró míí roꞌ, da̱nj vaa se nu̱u̱ raa̱ nij xoꞌ a. Ne̱ ase vaa rihaan yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa rihaan nij xoꞌ a. 8 Ne̱ vaa yuvé raa̱ nij xoꞌ, ne̱ ase vaa yuvé raa̱ chana̱ vaa yuvé raa̱ nij xoꞌ, ne̱ ase vaa cúú yanꞌ chuvaa̱ vaa cúú yanꞌ nij xoꞌ a. 9 Ne̱ caráán agaꞌ hierró nu̱ꞌ rucua̱a̱ nij xoꞌ a. Ne̱ da̱j se uun ráꞌ ga̱a unóꞌ queꞌe̱e̱ cuchriꞌ xuun cuayó ꞌanj rej cunu̱ꞌ nii roꞌ, da̱nj guun raj ga̱a cunoj cari̱i̱n scache̱e nij xoꞌ ga̱a chéé nij xoꞌ xta̱ꞌ a. 10 Ne̱ ase vaa taneꞌ xcuun vaa taneꞌ nij xoꞌ, ne̱ guun nucua̱j nij xoꞌ xtáj nij xoꞌ man yuvii̱, ne̱ cheꞌé dan guun nucua̱j nij xoꞌ quiꞌyaj nij xoꞌ sayuun man yuvii̱ ꞌu̱nꞌ ya̱ yavii a. 11 Ne̱ se‑mo̱zó Diose̱ síí tumé yuꞌuj cunu̱u̱ roꞌ, uun chij soꞌ rihaan nij rquíí yoꞌ a. Ne̱ se‑chuvi̱i se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ me Abaddón xnaꞌánj hebreo, ne̱ Apolión cuꞌna̱j soꞌ xnaꞌánj griego, ne̱ nana̱ yoꞌ taj se vaa si̱j tiriꞌ rasu̱u̱n me soꞌ a. 12 Dan me se navij ꞌo̱ tuviꞌ nij sayuun quira̱nꞌ nij yuvii̱, ne̱ ataa caꞌna̱ꞌ yavíj ro̱j sayuun quira̱nꞌ yuvii̱ a.

13 Ga̱a ne̱ dan me se caꞌyánj se‑mo̱zó Diose̱ mozó vata̱nꞌ chruun aꞌyánj, ga̱a ne̱ cunoj nana̱ caꞌmii ꞌo̱ soꞌ rej tanu̱u̱ nij xcúú mesá altar agaꞌ oró míí nicu̱nꞌ rihaan Diose̱ a. 14 Ga̱a ne̱ caꞌmii soꞌ rihaan se‑mo̱zó Diose̱ mozó nica̱j chruun aꞌyánj vata̱nꞌ, cataj soꞌ:

―Na̱ché so̱ꞌ man caꞌa̱nj nij se‑mo̱zó Diose̱ síí numi̱i tuꞌva chráá xi̱j cuꞌna̱j Eufrates á ―taj soꞌ rihaan se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ a.

15 Ga̱a ne̱ nache soꞌ caꞌa̱nj nij se‑mo̱zó Diose̱ síí cuneꞌ Diose̱ cavi̱i̱ ma̱a̱n orá yoꞌ, ma̱a̱n güii yoꞌ, ma̱a̱n yavii yoꞌ, ma̱a̱n yoꞌ ya̱ yoꞌ, cheꞌé rej ticavi̱ꞌ nij soꞌ ꞌo̱ yuvii̱ rihaan daj a̱ vaꞌnu̱j yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ na̱nj ado̱nj. 16 Ne̱ vi̱j cientó míj míj síí ta̱j xráá cuayó me nij síí noco̱ꞌ man caꞌa̱nj nij se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ, taj nii cunoj a. 17 Ne̱ dan me se ga̱a naquiꞌyaa nu̱ꞌ rasu̱u̱n nihánj rihaan ꞌu̱nj, quiꞌyaj se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ, ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj man nij cuayó do̱ꞌ, man nij síí ta̱j xráá nij cuayó do̱ꞌ, ne̱ nij soꞌ roꞌ, me se nica̱j nij soꞌ agaꞌ caráán rucua̱a̱ nij soꞌ, ne̱ dan me se no̱ se mare̱e ndoꞌo, ne̱ no̱ se maree̱ risca̱ꞌ, ne̱ no̱ se míí, nda̱a vaa chuguu̱n yoꞌóó azufré acaa a. Ne̱ ase vaa raa̱ chuvaa̱ vaa raa̱ nij cuayó, ne̱ curiha̱nj yaꞌan curiha̱nj catzeꞌ curiha̱nj yoꞌóó azufré curiha̱nj tuꞌva nij xoꞌ a. 18 Ne̱ cheꞌé yaꞌan do̱ꞌ, catzeꞌ do̱ꞌ, yoꞌóó azufré do̱ꞌ, curiha̱nj tuꞌva nij cuayó roꞌ, cheꞌé dan caviꞌ ꞌo̱ yuvii̱ rihaan daj a̱ vaꞌnu̱j yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, quiꞌyaj nij xoꞌ a. 19 ꞌO̱ se guun nucua̱j nij cuayó ticaviꞌ nij xoꞌ man yuvii̱ cheꞌé rasu̱u̱n cavii tuꞌva nij xoꞌ do̱ꞌ, cheꞌé taneꞌ nij xoꞌ do̱ꞌ a. ꞌO̱ se ase vaa xcuáá vaa taneꞌ nij xoꞌ, ne̱ vaa raa̱ xcuáá yoꞌ, ne̱ chá nij xoꞌ man yuvii̱, queneꞌenj a.

20 Ne̱ vaa yuvii̱ quinanii rihaan nij cuayó yoꞌ, tza̱j ne̱ ne ca̱nica̱j nimán nij soꞌ ta̱náj xco̱ nij soꞌ chrej chiꞌi̱i̱ maꞌ. Tana̱nj yoꞌo̱ naꞌvíj nij soꞌ rihaan nij nana̱ chre̱e do̱ꞌ, rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱ do̱ꞌ, ne̱ yaꞌanj cacój nij yuvii̱ me se agaꞌ oró míí do̱ꞌ, agaꞌ platá catzi̱i̱ do̱ꞌ, agaꞌ cobre mare̱e do̱ꞌ, yahij do̱ꞌ, chruun do̱ꞌ, me u̱u̱n nij yoꞌ a. Ne̱ dan me se nuviꞌ rihaan yoꞌ ni̱ꞌyaj yoꞌ do̱ꞌ, nuviꞌ xréé yoꞌ cuno̱ yoꞌ do̱ꞌ, a̱ maꞌ. Ne chéé nij yoꞌ do̱ꞌ, a̱ maꞌ. 21 Dan me se ne ca̱nica̱j nimán nij yuvii̱ caꞌne̱ꞌ rá nij yuvii̱ ga̱ suun ticaviꞌ tuviꞌ do̱ꞌ, ga̱ suun aꞌmii ga̱ síí chru̱u̱n do̱ꞌ, ga̱ suun ꞌyaj cacunꞌ ga̱ chana̱ do̱ꞌ, ga̱ suun ꞌyaj itu̱u̱ siꞌyaj tuviꞌ do̱ꞌ, a̱ man ado̱nj.

10

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé yanj rqué se‑mo̱zó Diose̱ cha̱ síí cuꞌna̱j Juan a

1 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj yoꞌó se‑mo̱zó Diose̱ síí nucua̱j ndoꞌo cavii rej xta̱ꞌ ne̱ nanij rihaan yoꞌóó, ne̱ nu̱ꞌ anica̱j man soꞌ nique̱e̱ soꞌ ngaa, ne̱ nda̱ꞌ rá se vaa nicunꞌ xcuáá cuꞌlúú roꞌ, da̱nj vaa nicunꞌ raa̱ soꞌ, ne̱ chuguu̱n nu̱ꞌ anica̱j raa̱ soꞌ, ne̱ chuguu̱n rihaan soꞌ, nda̱a vaa chuguu̱n güii a. Ne̱ ase vaa chraan acaa vaa tacóó soꞌ a. 2 Ne̱ nica̱j soꞌ ꞌo̱ yanj cunii a. Ne̱ cutaꞌ soꞌ ꞌo̱ tacóó soꞌ rej nuva̱ꞌ soꞌ rihaan na yaꞌa̱nj, ne̱ cutaꞌ soꞌ yoꞌó tacóó soꞌ rej nichru̱un soꞌ rihaan yoꞌóó a. 3 Ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj soꞌ, nda̱ꞌ adi̱ꞌ se aguáj chuvaa̱ aguáj soꞌ a. Ne̱ ga̱a caguáj soꞌ me se chi̱j ya̱ caguáj tuꞌvii cunoj a. 4 Ne̱ ga̱a quisíj chi̱j caguáj tuꞌvii, ga̱a ne̱ guun raj cachro̱nj nana̱ caguáj tuꞌvii rihaan yanj, tza̱j ne̱ cunoj nana̱ cavii rej xta̱ꞌ, ne̱ nana̱ cunoj taj:

―Caꞌne̱j yuve̱ so̱ꞌ nana̱ caguáj tuꞌvii, ne̱ se̱ cachrón so̱ꞌ nana̱ yoꞌ rihaan yanj maꞌ ―taj nana̱ cavii rej xta̱ꞌ cunoj a.

5 Ga̱a ne̱ se‑mo̱zó Diose̱ síí nicu̱nꞌ tacóó rihaan na yaꞌa̱nj do̱ꞌ, rihaan yoꞌóó do̱ꞌ, me se naxca̱j raꞌa soꞌ rej nuva̱ꞌ soꞌ rej xta̱ꞌ, 6 ne̱ cutaꞌ soꞌ raa̱ Diose̱ síí ca̱yáán nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj síí quiꞌyaj rej xta̱ꞌ ga̱ nu̱ꞌ se ma̱n rej xta̱ꞌ, síí quiꞌyaj chumii̱ ga̱ nu̱ꞌ se ma̱n rihaan chumii̱, síí quiꞌyaj na yaꞌa̱nj ga̱ nu̱ꞌ se ma̱n rque na yaꞌa̱nj, se vaa se̱ caꞌvee gu̱un ra̱a̱n a̱ doj a̱ maꞌ. 7 Dan me se asa̱ꞌ quisíj güii caꞌya̱nj se‑mo̱zó Diose̱ mozó chi̱j chruun aꞌyánj me se quisi̱j nu̱ꞌ se vaa guun rá Diose̱ quiꞌya̱j soꞌ, nda̱a vaa nataꞌ soꞌ rihaan nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ soꞌ síí ꞌyaj suun cheꞌé soꞌ a, taj se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ a.

8 Ga̱a ne̱ cavii doj nana̱ rej xta̱ꞌ, rej cavii nana̱ cunoj asi̱j rque̱ doj, ne̱ cataj nana̱ yoꞌ:

―Cavi̱i̱ so̱ꞌ ni̱caj so̱ꞌ yanj nica̱j se‑mo̱zó Diose̱ síí ta̱j tacóó rihaan na yaꞌa̱nj do̱ꞌ, rihaan yoꞌóó do̱ꞌ á ―taj nana̱ yoꞌ rihanj a.

9 Ga̱a ne̱ cavii ꞌu̱nj rihaan se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ, ne̱ cataj ꞌu̱nj rihaan soꞌ se vaa rque̱ soꞌ do̱j yanj cunii yoꞌ rihanj a. Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihanj a:

―Veé yanj nihánj ni̱caj so̱ꞌ, ne̱ cha̱ nu̱ꞌ so̱ꞌ man yoꞌ a. Dan me se tuꞌvá so̱ꞌ roꞌ, ga̱a̱ tzi̱ꞌ ndoꞌo nda̱ꞌ adi̱ꞌ catziꞌ xtaan, tza̱j ne̱ rqué so̱ꞌ me se gu̱un e̱ꞌ, quiꞌya̱j yanj yoꞌ ado̱nj ―taj se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ rihanj a.

10 Ga̱a ne̱ dan me se nica̱j ꞌu̱nj yanj cunii rqué se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ rihanj, ne̱ chá nu̱ꞌ ꞌu̱nj man yoꞌ, ne̱ ase tzi̱ꞌ catziꞌ xtaan roꞌ, da̱nj vaa tzi̱ꞌ yoꞌ tuꞌvaj a. Ne̱ ga̱a quisíj chaj man yoꞌ, ne̱ cunuu e̱ꞌ rquej, quiꞌyaj yoꞌ a. 11 Ga̱a ne̱ cataj nii rihanj a:

―Vaa cheꞌé caꞌmi̱i̱ natáj uún so̱ꞌ cheꞌé yuvii̱ ma̱n queꞌe̱e̱ chumanꞌ ma̱n queꞌe̱e̱ yoꞌóó noco̱o do̱ꞌ, cheꞌé yuvii̱ aꞌmii queꞌe̱e̱ xnaꞌánj aꞌmii yuvii̱ do̱ꞌ, cheꞌé queꞌe̱e̱ síí nica̱j suun rey do̱ꞌ ei ―taj nii rihanj a.

11

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé vi̱j síí nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé Diose̱ a

1 Ga̱a ne̱ rqué nii ꞌo̱ rihaa ase vaa ꞌo̱ vará aꞌnéé taꞌngaꞌ manj, ne̱ cataj Diose̱ rihanj a:

―Cavi̱i̱ so̱ꞌ ne̱ xca̱j taꞌngáꞌ so̱ꞌ nuvií noco̱o rej ne̱ Diose̱, ne̱ xca̱j taꞌngáꞌ so̱ꞌ mesá altar, ne̱ quiꞌya̱j contá so̱ꞌ nij síí naꞌvíj rihaan Diose̱ do̱ꞌ á. 2 Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ rej rihaan nuvií, tza̱j ne̱ se̱ xcaj taꞌngáꞌ so̱ꞌ man yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se caꞌve̱e caꞌna̱ꞌ nij síí yaníj rej yoꞌ, ne̱ vi̱j chiha̱a̱ vi̱j yavii yu̱u̱n cheꞌe̱ ruꞌma̱an cheꞌé nij soꞌ nu̱ꞌ chumanꞌ gue̱e̱ yoꞌ ado̱nj. 3 Ne̱ cune̱ꞌ ꞌu̱nj man vi̱j ro̱j síí nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé ꞌu̱nj, ne̱ ꞌo̱ míj táá yavíj cientó ne̱ táá yaꞌnúj chiha̱a̱ güii me se caꞌmi̱i̱ natáj ro̱j soꞌ rihaan yuvii̱, ne̱ cu̱nuû ro̱j soꞌ yatzíj yaꞌ a ―taj Diose̱ rihanj a.

4 Ro̱j soꞌ roꞌ, me ro̱j chruun ma̱n chruj olivó raa̱ do̱ꞌ, ro̱j agaꞌ ta̱j agaꞌ yaꞌan nicu̱nꞌ rihaan síí ꞌni̱j raꞌa chumii̱ nihánj do̱ꞌ a. 5 Ne̱ sese gu̱un rá yoꞌo̱ soꞌ quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ soꞌ man ro̱j soꞌ, ne̱ avii yaꞌan tuꞌva ro̱j soꞌ, ne̱ acaa síí ta̱j riꞌyunj man ro̱j soꞌ, quiꞌya̱j yaꞌan avii tuꞌva ro̱j soꞌ, ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ cavi̱ꞌ síí ꞌnaꞌ gu̱un rá quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ man ro̱j soꞌ a. 6 Ne̱ gu̱un nucua̱j ro̱j soꞌ ca̱ráán ro̱j soꞌ rej xta̱ꞌ, cheꞌé yan se̱ camanꞌ a̱ doj maa̱n nu̱ꞌ güii caꞌmi̱i̱ natáj ro̱j soꞌ a. Ne̱ gu̱un nucua̱j ro̱j soꞌ naquiꞌya̱j ro̱j soꞌ ton man na a. Ne̱ gu̱un nucua̱j ro̱j soꞌ quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ ro̱j soꞌ man chumii̱ nda̱a vaa me rá maꞌa̱n ro̱j soꞌ quiꞌya̱j ro̱j soꞌ a.

7 Ne̱ asa̱ꞌ quisíj caꞌmii natáj ro̱j soꞌ se‑na̱na̱ ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ cavi̱i̱ xcuu yuva̱a̱ yuꞌuj cunu̱u̱ ndoꞌo yoꞌ a. Ne̱ cunu̱ꞌ xoꞌ ga̱ ro̱j soꞌ, ne̱ quiꞌya̱j canaán xoꞌ, ne̱ ticavi̱ꞌ xoꞌ man ro̱j soꞌ a. 8 Ga̱a ne̱ cúú man ro̱j soꞌ roꞌ, quina̱j u̱u̱n yoꞌ rihaan callé rá chumanꞌ noco̱o a. Ne̱ chumanꞌ noco̱o yoꞌ me se sese caꞌmi̱i̱ cachro̱n níꞌ, ne̱ Sodoma do̱ꞌ, Egiptó do̱ꞌ, cuꞌna̱j chumanꞌ yoꞌ a. Ne̱ yoꞌ me rej cachrón nii rihaan rcutze̱ man maꞌa̱n síí ꞌni̱j raꞌa man ro̱j síí nataꞌ yoꞌ asi̱j rque̱ doj a. 9 Ne̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n daj a̱ chumanꞌ do̱ꞌ, cunuda̱nj nij yuvii̱ aꞌmii nu̱ꞌ nij xnaꞌánj do̱ꞌ, cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n daj a̱ yoꞌóó noco̱o do̱ꞌ, niꞌya̱j man ro̱j síí caviꞌ vaꞌnu̱j güii táá yanéé yoꞌ a. Ne̱ ne caꞌve̱j rá nij yuvii̱ yoꞌ cachi̱nꞌ nii man ro̱j soꞌ rihaan yoꞌóó santó maꞌ. 10 Ne̱ nu̱ꞌ nij síí ma̱n rihaan chumii̱ me se gu̱un niha̱ꞌ ndoꞌo rá nij soꞌ cheꞌé se caviꞌ ro̱j síí nataꞌ yoꞌ, ne̱ nda̱a narque̱ nij yuvii̱ rasu̱u̱n rihaan tuviꞌ nij yuvii̱ cheꞌé se caviꞌ ro̱j soꞌ a. Dan me se ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ ro̱j soꞌ me quiranꞌ ndoꞌo nij yuvii̱ sayuun, quiꞌyaj ro̱j soꞌ a.

11 Ne̱ ga̱a quisíj vaꞌnu̱j güii táá yanéé yoꞌ, ga̱a ne̱ catúj uún nana̱ rque ro̱j soꞌ, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún ro̱j soꞌ, ne̱ canicunꞌ caya̱ ro̱j soꞌ, ne̱ dan me se nu̱ꞌ nij yuvii̱ queneꞌen man ro̱j soꞌ me se cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij soꞌ a. 12 Ga̱a ne̱ cuno ro̱j soꞌ nana̱ nucua̱j sca̱ꞌ ndoꞌo cavii rej xta̱ꞌ, ne̱ nana̱ yoꞌ cataj:

―Cavi̱i̱ ro̱j so̱j caꞌna̱ꞌ ro̱j so̱j nihánj á ―taj nana̱ yoꞌ cuno ro̱j soꞌ a.

Ga̱a ne̱ catúj ro̱j soꞌ rque ngaa, cavii ro̱j soꞌ xta̱ꞌ, ne̱ caꞌanj ro̱j soꞌ a. Dan me se nij síí ta̱j riꞌyunj man ro̱j soꞌ me se queneꞌen nij soꞌ se vaa cavii ro̱j soꞌ rej xta̱ꞌ a.

13 Ne̱ ma̱a̱n orá dan cachén ndoꞌo yuún, ne̱ canee ꞌo̱ veꞌ rihaan daj a̱ chi̱ꞌ veꞌ ne̱ chumanꞌ yoꞌ, ne̱ caviꞌ chi̱j míj yuvii̱, quiꞌyaj yuún, ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo yoꞌó nij yuvii̱, ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ caꞌmii sa̱ꞌ nij soꞌ cheꞌé Diose̱ síí nicu̱nꞌ rej xta̱ꞌ a. 14 Dan me se quisíj vi̱j sayuun yoꞌ, ne̱ nichru̱nꞌ quisi̱j sayuun vaꞌnu̱j a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j guun ga̱a caꞌyánj se‑mo̱zó Diose̱ mozó chi̱j chruun aꞌyánj a

15 Ga̱a ne̱ dan me se caꞌyánj se‑mo̱zó Diose̱ mozó chi̱j chruun aꞌyánj, ga̱a ne̱ caꞌmii ndoꞌo nij síí ma̱n rej xta̱ꞌ, cataj nij soꞌ:

―Nihánj me yu̱u̱n cheꞌe̱ guun chij síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ, ne̱ guun chij síí caꞌnéé soꞌ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun, ne̱ dan me se guun chij ro̱j soꞌ rihaan chumii̱, ne̱ dan me se yoꞌo̱ gu̱un chij Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj ―taj nij síí ma̱n rej xta̱ꞌ a.

16 Ne̱ ico̱ caꞌa̱nj nij síí uun chij ta̱j rihaan chruun xlá sa̱ꞌ rej rihaan Diose̱ me se caꞌanj canicu̱nꞌ ru̱j nij soꞌ rihaan Diose̱, ne̱ tocoꞌ ni̱j nij soꞌ rihaan nij soꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ quinaꞌvíj nij soꞌ rihaan Diose̱ a. 17 Dan me se cataj nij soꞌ:

―Narque̱ núj graciá rihaan so̱ꞌ, Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man núj á. So̱ꞌ me síí gu̱un nucua̱j quiꞌya̱j cunuda̱nj a. Ne̱ síí nicu̱nꞌ ya̱j mé so̱ꞌ, síí nicu̱nꞌ asi̱j naá mé so̱ꞌ á. Dan me se guun niꞌya̱j níꞌ se vaa ya̱j me se guun nucua̱j ndoꞌo so̱ꞌ, quiꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ guun chij so̱ꞌ rihaan chumii̱ a. 18 Dan me se caꞌmaan rá nij síí ma̱n rihaan chumii̱ niꞌya̱j nij soꞌ mán so̱ꞌ, ga̱a ne̱ caꞌnáꞌ so̱ꞌ, ne̱ caxríj yuva̱a̱ so̱ꞌ man nij soꞌ a. Ne̱ quisíj güii caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé nij síí caviꞌ ne̱ na̱ruꞌvee so̱ꞌ rihaan nij síí ꞌyaj suun rihaan so̱ꞌ nij síí caꞌmii natáj se‑na̱na̱ so̱ꞌ do̱ꞌ, rihaan nij síí vaa sa̱ꞌ rihaan so̱ꞌ do̱ꞌ, rihaan nij síí aráj cochro̱j rihaan so̱ꞌ do̱ꞌ a. Dan me se caꞌve̱e se síí nique̱ me nij soꞌ niꞌ, caꞌve̱e se síí sa̱ꞌ ata̱ suun me nij soꞌ niꞌ, tza̱j ne̱ na̱ruꞌvee so̱ꞌ rihaan nij soꞌ a. Ne̱ ti̱ríꞌ so̱ꞌ man nij síí tiriꞌ chumii̱ a ―taj ico̱ caꞌa̱nj nij síí uun chij rihaan Diose̱ a.

19 Ga̱a ne̱ naxraꞌ taꞌyaa rihaan nuvií noco̱o rej ne̱ Diose̱ rej xta̱ꞌ, ne̱ rá nuvií noco̱o me se curuviꞌ se‑chru̱nj Diose̱ chrúún gue̱e̱ quiꞌyaj nii ga̱a caꞌmii Diose̱ se‑na̱na̱ Diose̱ rihaan síí cuꞌna̱j Moisés ga̱a naá a. Ga̱a ne̱ quiraa̱n ndoꞌo, ne̱ cari̱i̱n ndoꞌo, ne̱ canuu̱ ndoꞌo, ne̱ cavii ndoꞌo nana̱ yuva̱a̱, ne̱ caguáj tuꞌvii, ne̱ cachén yuún, ne̱ camanꞌ ndoꞌo maa̱n yahi̱j na̱nj ado̱nj.

12

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé chana̱ do̱ꞌ, cheꞌé xcuáá tuꞌvi̱i do̱ꞌ, curuviꞌ rej xta̱ꞌ a

1 Ga̱a ne̱ dan me se naquiꞌyaa ꞌo̱ rasu̱u̱n noco̱o curuviꞌ rej xta̱ꞌ rihaan ꞌu̱nj, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ chana̱ me yoꞌ, ne̱ saga̱nꞌ chana̱ yoꞌ roꞌ, me güii, ne̱ táá tacóó noꞌ xráá yavii a. Ne̱ nu̱u̱ raa̱ noꞌ ꞌo̱ cachriin no̱ chuvi̱j yatiꞌ a. 2 Ne̱ chana̱ yoꞌ roꞌ, nuû rque, ne̱ veꞌee̱ uxrá rque noꞌ cheꞌé se me rá noꞌ cuchru̱j noꞌ neꞌej, ne̱ cheꞌé dan taꞌvee ndoꞌo noꞌ a. 3 Ne̱ naquiꞌyaa uún yoꞌó rasu̱u̱n rej xta̱ꞌ rihaan ꞌu̱nj, quiꞌyaj Diose̱, ne̱ xcuáá tuꞌvi̱i xi̱j mare̱e me yoꞌ a. Ne̱ vaa chi̱j raa̱ xoꞌ, ne̱ chi̱ꞌ cúú táá raa̱ xoꞌ, ne̱ chi̱j cachriin nuû raa̱ xoꞌ a. 4 Ne̱ taneꞌ xoꞌ me se cuxuun yoꞌ yoꞌo̱ vaꞌnu̱j scu̱j nij yatiꞌ ma̱n rej xta̱ꞌ, ne̱ cayuu nij yatiꞌ rihaan yoꞌóó, quiꞌyaj xoꞌ a. Ne̱ canicunꞌ xcuáá tuꞌvi̱i yoꞌ rihaan chana̱ cuchru̱j neꞌej, cheꞌé rej cha̱ nu̱ꞌ xoꞌ man neꞌej cuchru̱j chana̱ yoꞌ a. 5 Ga̱a ne̱ cuchruj noꞌ neꞌej sno̱ꞌo, ne̱ soꞌ roꞌ, me síí ni̱caj vará hierró ne̱ cu̱tumé man cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ a. Ga̱a ne̱ caꞌnéj nii taꞌníí chana̱ yoꞌ, ne̱ caꞌanj nica̱j nii man neꞌej rihaan Diose̱ rej táá soꞌ rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ uun chij soꞌ a. 6 Ga̱a ne̱ cunánj chana̱ nda̱a rej tacaan rej quiꞌyaj maꞌa̱n Diose̱ cane̱ noꞌ, cheꞌé rej caꞌve̱e ca̱yáán noꞌ, ne̱ caꞌve̱e rque̱ Diose̱ se cha̱ noꞌ ꞌo̱ míj táá yavíj cientó ne̱ táá yaꞌnúj chiha̱a̱ güii a.

7 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nij síí ma̱n rej xta̱ꞌ cunuꞌ nij soꞌ a. Dan me se se‑mo̱zó Diose̱ síí cuꞌna̱j Migueé ga̱ yoꞌó nij se‑mo̱zó Diose̱ nu̱u̱ rihaan soꞌ me se cunuꞌ ndoꞌo nij soꞌ ga̱ xcuáá tuꞌvi̱i a. Ne̱ tana̱nj xcuáá tuꞌvi̱i do̱ꞌ, nij se‑mo̱zó maꞌa̱n xcuáá tuꞌvi̱i do̱ꞌ, cunuꞌ ndoꞌo nij soꞌ ga̱ nij tuvi̱ꞌ se‑mo̱zó Diose̱ Migueé, 8 tza̱j ne̱ ne gu̱un nucua̱j nij soꞌ quiꞌya̱j canaán nij soꞌ man Migueé a̱ man ado̱nj. Ne̱ taj rej cuma̱n nij soꞌ rej xta̱ꞌ, quiꞌyaj nij tuvi̱ꞌ Migueé a̱ man chugua̱nj. 9 Ne̱ xcuáá tuꞌvi̱i yoꞌ roꞌ, xcuáá cayáán asi̱j naá tempó me xoꞌ, ne̱ síí chre̱e do̱ꞌ, Satanás do̱ꞌ, cuꞌna̱j xoꞌ, ne̱ síí tihaꞌ yuꞌunj man cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ me uún xoꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ goꞌ nii man xcuáá tuꞌvi̱i xi̱j yoꞌ rihaan chumii̱ ga̱ nij se‑mo̱zó soꞌ a. 10 Ga̱a ne̱ cunó ꞌu̱nj nana̱ nucua̱j caꞌmii yoꞌo̱ soꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―Nihánj me se guun cheꞌe̱ Diose̱ tinanii Diose̱ man yuvii̱ rihaan sayuun, ne̱ gu̱un nucua̱j ndoꞌo soꞌ, ne̱ gu̱un chij ndoꞌo soꞌ ado̱nj. Ne̱ gu̱un chij síí caꞌnéé soꞌ ti̱nanii man yuvii̱ rihaan sayuun a. ꞌO̱ se síí cutaꞌ cacunꞌ xráá tinúú níꞌ nuvi̱i niga̱nꞌ rihaan Diose̱ roꞌ, quirii yaníj nii man soꞌ na̱nj ado̱nj. 11 Ne̱ quiꞌyaj canaán nij tinúú níꞌ man xcuáá tuꞌvi̱i cheꞌé ton cayanj man matzinj leꞌe̱j yoꞌ cheꞌé nij tinúú níꞌ, ne̱ cheꞌé se nataꞌ nij soꞌ nana̱ ya̱ sa̱ꞌ rihaan yuvii̱ roꞌ, cheꞌé dan quiꞌyaj canaán nij soꞌ rihaan xcuáá tuꞌvi̱i yoꞌ na̱nj ei. Ne̱ nij soꞌ me se ne cuchuꞌvi̱ꞌ nij soꞌ sese cavi̱ꞌ nij soꞌ cheꞌé nana̱ sa̱ꞌ nataꞌ nij soꞌ maꞌ. 12 Cheꞌé dan gu̱un niha̱ꞌ rá nij soj re̱j xta̱ꞌ do̱ꞌ, si̱j ne̱ rej xta̱ꞌ do̱ꞌ ei. Tza̱j ne̱ nique̱ ndoꞌo soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ do̱ꞌ, na yaꞌa̱nj do̱ꞌ, na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se quiriꞌíj nii man síí chre̱e rihaan ro̱j so̱j, ne̱ cheꞌé dan nuu yuva̱a̱ uxrá rá soꞌ na̱nj chugua̱nj. ꞌO̱ se neꞌen síí chre̱e se vaa nichru̱nꞌ caꞌna̱ꞌ sayuun quira̱nꞌ soꞌ na̱nj ei ―taj nana̱ caꞌmii yoꞌo̱ soꞌ rej xta̱ꞌ a.

13 Ga̱a ne̱ dan me se ga̱a xcaj xcuáá tuꞌvi̱i yoꞌ cuentá se vaa quiriꞌíj nii man xoꞌ rihaan chumii̱, ga̱a ne̱ canocoꞌ ndoꞌo xoꞌ man chana̱ cuchruj neꞌej yoꞌ a. 14 Tza̱j ne̱ rqué nii vi̱j scache̱e xtaa xi̱j man chana̱, cheꞌé rej caꞌve̱e cavi̱i̱ noꞌ caꞌa̱nj noꞌ rej tacaan rej ne̱ noꞌ quiꞌyaj Diose̱, ne̱ yoꞌ me rej rque̱ Diose̱ se cha̱ noꞌ vaꞌnu̱j yoꞌ táá yanéé, ne̱ ga̱nꞌ ndoꞌo cunánj noꞌ rihaan xcuáá tuꞌvi̱i a. 15 Tza̱j ne̱ quirii ndoꞌo xcuáá yoꞌ na tuꞌva xoꞌ rej va̱j chana̱, ne̱ ase vaa chráá vaa na caꞌnéé xoꞌ rej va̱j chana̱, cheꞌé rej guun rá xoꞌ rnu̱u chana̱ quiꞌya̱j chráá yoꞌ, rá xoꞌ a. 16 Ga̱a ne̱ racuíj yoꞌóó man chana̱, ne̱ dan me se nuxraꞌ yoꞌóó tuꞌva yoꞌóó, ne̱ chumánj yoꞌóó nu̱ꞌ chráá quirii xcuáá tuꞌvi̱i tuꞌva yoꞌ a. 17 Ga̱a ne̱ caꞌmaan ndoꞌo rá xcuáá tuꞌvi̱i niꞌya̱j xoꞌ man chana̱, ga̱a ne̱ cavii xoꞌ cunu̱ꞌ xoꞌ ga̱ yoꞌó nij taꞌníí noꞌ síí uno rihaan Diose̱ síí nataꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ canicunꞌ xoꞌ rihaan yoꞌóó chru̱u̱ na̱j tuꞌva na yaꞌa̱nj a.

13

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé xcuu yuva̱a̱ cavii na yaꞌa̱nj a

1 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj se vaa cavii ꞌo̱ xcuu yuva̱a̱ rque na yaꞌa̱nj, ne̱ chi̱j ya̱ raa̱ xoꞌ, ne̱ chi̱ꞌ cúú raa̱ chi̱j cúú yave̱ xoꞌ, ne̱ táá chi̱ꞌ cachriin raa̱ nij cúú ta̱j raa̱ xoꞌ a. Ne̱ quij ndoꞌo vaa se‑chuvi̱i xoꞌ nó rihaan xoꞌ a. 2 Ne̱ ase vaa sniꞌyó vaa xoꞌ, ne̱ ase vaa tacóó xcuu osó vaa tacóó xoꞌ, ne̱ ase vaa tuꞌva chuvaa̱ vaa tuꞌva xoꞌ a. Ne̱ xcuu yuva̱a̱ cavii rque na yaꞌa̱nj roꞌ, guun nucua̱j ndoꞌo xoꞌ guun chij xoꞌ, quiꞌyaj xcuáá tuꞌvi̱i a. 3 Ne̱ yoꞌo̱ raa̱ xoꞌ roꞌ, a̱j quiranꞌ chiꞌii̱ nda̱a se da̱j doj se caviꞌ xoꞌ, tza̱j ne̱ quinahuun sa̱ꞌ uún man xoꞌ a. Ne̱ caráyaꞌa̱nj nij yuvii̱ ma̱n nu̱ꞌ rihaan chumii̱ niꞌya̱j nij yuvii̱ man xcuu yuva̱a̱ yoꞌ, 4 ne̱ quinaꞌvíj nij yuvii̱ rihaan xcuáá tuꞌvi̱i yoꞌ, cheꞌé se gu̱un nucua̱j xcuu yuva̱a̱ yoꞌ gu̱un chij yoꞌ, quiꞌyaj maꞌa̱n xcuáá tuꞌvi̱i yoꞌ a. Ne̱ quinaꞌvíj uún nij yuvii̱ rihaan xcuu yuva̱a̱ uún, cataj nij yuvii̱:

―Me ꞌó síí caꞌve̱e quiꞌya̱j nda̱a vaa ꞌyaj xcuu yuva̱a̱ nihánj ga̱. Taj va̱j a̱ doj síí gu̱un nucua̱j cunu̱ꞌ ga̱ xoꞌ maꞌ ―taj nij yuvii̱ niꞌya̱j nij yuvii̱ man xcuu yuva̱a̱ yoꞌ a.

5 Ga̱a ne̱ caꞌvej rá Diose̱ gu̱un nucua̱j xoꞌ caꞌmi̱i̱ xta̱ꞌ ndoꞌo xoꞌ nda̱a rihaan maꞌa̱n Diose̱ a. Ne̱ caꞌvej rá Diose̱ gu̱un chij xoꞌ vi̱j chiha̱a̱ vi̱j yavii a. 6 Ga̱a ne̱ dan me se caꞌmii ndoꞌo xoꞌ nana̱ chiꞌi̱i̱ niꞌya̱j xoꞌ man Diose̱ do̱ꞌ, veꞌ mantá rej ne̱ Diose̱ do̱ꞌ, cheꞌé nij síí ne̱ rej xta̱ꞌ ga̱ Diose̱ do̱ꞌ a. 7 Ne̱ caꞌvej rá Diose̱ cunu̱ꞌ xoꞌ ga̱ nij síí vaa sa̱ꞌ nimán rihaan Diose̱, ne̱ dan me se quiꞌya̱j canaán ya̱ xoꞌ man nij soꞌ a. Ne̱ caꞌvej rá Diose̱ gu̱un chij xoꞌ rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ taꞌa̱j yuvii̱ do̱ꞌ, rihaan nij yuvii̱ ma̱n cunuda̱nj chumanꞌ na̱j rihaan chumii̱ do̱ꞌ, rihaan nij yuvii̱ aꞌmii cunuda̱nj nij xnaꞌánj aꞌmii yuvii̱ do̱ꞌ, rihaan nij yuvii̱ ma̱n nu̱ꞌ nij yoꞌóó noco̱o do̱ꞌ a. 8 Ne̱ quinaꞌvíj cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ rihaan xoꞌ a. Ne̱ nij síí quinaꞌvíj rihaan xoꞌ me se nuviꞌ se‑chuvi̱i nij soꞌ no̱ rihaan danj matzinj leꞌe̱j síí caviꞌ rihaan rcutze̱, ne̱ cheꞌé dan se̱ gaa iꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj maꞌ. Ne̱ nij síí ne quinaꞌvi̱j rihaan xcuu yuva̱a̱ yoꞌ me se a̱j nó se‑chuvi̱i nij soꞌ rihaan yanj yoꞌ asi̱j ataa quiꞌya̱j Diose̱ chumii̱ na̱nj ado̱nj.

9 Dan me se sese ta̱j yuꞌuj xréé yoꞌo̱ soꞌ, ne̱ no̱ xcúún soꞌ cuno̱ soꞌ nana̱ nihánj ado̱nj. 10 Dan me se síí ꞌyaj atúj yuvii̱ tagaꞌ roꞌ, vaa güii catu̱u̱ maꞌa̱n soꞌ uún na̱nj ado̱nj. Ne̱ síí oꞌ neê espadá man tuviꞌ me se cavi̱ꞌ ya̱ maꞌa̱n soꞌ, quiꞌya̱j neê espadá na̱nj ado̱nj. Nihánj me se xca̱j níꞌ cuentá cheꞌé nij síí vaa sa̱ꞌ rihaan Diose̱, se vaa yoꞌo̱ Diose̱ ga̱a̱ nucua̱j rá nij soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ Diose̱ cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ ga̱a̱ nucua̱j nimán nij soꞌ rihaan sayuun ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé xcuu yuva̱a̱ cavii rque yoꞌóó a

11 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj yoꞌó xcuu yuva̱a̱ cavii rque yoꞌóó, ne̱ táá vi̱j cúú raa̱ xoꞌ, ne̱ ase vaa cúú ta̱j raa̱ matzinj leꞌe̱j roꞌ, da̱nj vaa cúú ta̱j raa̱ xoꞌ a. Ne̱ aꞌmii xoꞌ nda̱a vaa aꞌmii maꞌa̱n xcuáá tuꞌvi̱i a. 12 Ne̱ dan me se caꞌnaꞌ xoꞌ rihaan xcuu yuva̱a̱ cavii rque na yaꞌa̱nj, ne̱ guun chij xoꞌ rihaan yuvii̱ nda̱a vaa uun chij maꞌa̱n xcuu cavii rque na yaꞌa̱nj yoꞌ a. Dan me se quinaꞌvíj nij yuvii̱ ma̱n nu̱ꞌ rihaan chumii̱ rihaan xcuu yuva̱a̱ cavii rque na yaꞌa̱nj xcuu nahuun sa̱ꞌ ga̱a da̱j doj se caviꞌ, quiꞌyaj xcuu yuva̱a̱ cavii rque yoꞌóó yoꞌ a. 13 Ne̱ quiꞌyaj suun ndoꞌo xoꞌ suun noco̱o queneꞌen nij yuvii̱, ne̱ nda̱a cavii yaꞌan rej xta̱ꞌ ne̱ quinij yaꞌan rihaan yoꞌóó, quiꞌyaj xoꞌ a. 14 Dan me se quiꞌyaj suun xoꞌ suun noco̱o rihaan xcuu yuva̱a̱ cavii rque na yaꞌa̱nj yoꞌ, quiꞌyaj maꞌa̱n xoꞌ, ne̱ cheꞌé suun noco̱o yoꞌ me se tihaꞌ yuꞌunj ndoꞌo xoꞌ man nij síí ma̱n rihaan chumii̱, ne̱ cataj xoꞌ rihaan nij soꞌ se vaa quiꞌya̱j nij soꞌ ꞌo̱ se‑tinanga̱ꞌ xcuu cavii rque na yaꞌa̱nj yoꞌ xcuu quiranꞌ chiꞌii̱ quiꞌyaj neê espadá ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún a. 15 Dan me se guun nucua̱j xoꞌ quiꞌyaj xoꞌ nayón nana̱ nimán se‑tinanga̱ꞌ xcuu cavii rque na yaꞌa̱nj yoꞌ, ne̱ quiꞌyaj uún xoꞌ caꞌmii se‑tinanga̱ꞌ yoꞌ, ne̱ taranꞌ nij síí naꞌvej rá naꞌvi̱j rihaan se‑tinanga̱ꞌ yoꞌ roꞌ, me se ticaviꞌ xoꞌ man taranꞌ nij soꞌ a. 16 Ga̱a ne̱ quiꞌyaj xcuu cavii rque yoꞌóó yoꞌ fuerzá man cunuda̱nj yuvii̱ se vaa cuta̱ꞌ nii taꞌngaꞌ raꞌa nij yuvii̱ rej nuva̱ꞌ nij yuvii̱, ne̱ se taj, ne̱ caan rihaan nij yuvii̱ cata̱ꞌ taꞌngaꞌ a. Dan me se da̱nj quiꞌyaj nii man nij síí ata̱ suun do̱ꞌ, man nij síí chéé maꞌa̱n do̱ꞌ, man nij síí nique̱ do̱ꞌ, man nij síí ruꞌvee do̱ꞌ, man nij mozó do̱ꞌ, man nij síí ne uun mozó do̱ꞌ a. 17 Ne̱ dan me se sese nuviꞌ taꞌngaꞌ yoꞌ raꞌa yoꞌo̱ soꞌ do̱ꞌ, rihaan yoꞌo̱ soꞌ do̱ꞌ, ne̱ ne caꞌve̱e quira̱a̱n soꞌ rasu̱u̱n do̱ꞌ, cutuꞌve̱e̱ soꞌ rasu̱u̱n do̱ꞌ, quiꞌyaj se‑tinanga̱ꞌ xcuu yoꞌ a̱ man ado̱nj. Ne̱ taꞌngaꞌ yoꞌ roꞌ, me se‑chuvi̱i xcuu cavii rque na yaꞌa̱nj, ne̱ dan me se número̱ me yoꞌ ei.

18 Ne̱ nihánj me se cavi̱i̱ raa̱ soj si̱j naya̱a̱ nana̱ nihánj, ne̱ sese cu̱u raa̱ soj, ne̱ nuchru̱j ra̱a̱ soj da̱j taj se‑número̱ xcuu yuva̱a̱ cavii rque na yaꞌa̱nj yoꞌ ei. ꞌO̱ se número̱ yoꞌ roꞌ, me se‑chuvi̱i yoꞌo̱ snóꞌo na̱nj chugua̱nj. Ne̱ vata̱nꞌ cientó táá yaꞌnúj chiha̱a̱ vata̱nꞌ me número̱ yoꞌ ei.

14

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé cientó táá yavíj chiha̱a̱ caꞌa̱nj míj nij síí vaa sa̱ꞌ rihaan Diose̱ a

1 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj se vaa nicunꞌ matzinj leꞌe̱j yoꞌ raa̱ quij cuꞌna̱j Sion, ne̱ nicunꞌ ꞌo̱ cientó táá yavíj chiha̱a̱ caꞌa̱nj míj nij soꞌ ga̱ soꞌ, ne̱ no̱ se‑chuvi̱i matzinj leꞌe̱j do̱ꞌ, se‑chuvi̱i Rej matzinj leꞌe̱j do̱ꞌ, caan rihaan nij soꞌ a. 2 Ga̱a ne̱ cunó ꞌu̱nj se vaa caꞌmii nana̱ cavii rej xta̱ꞌ, ne̱ ase vaa uun ayu̱j va̱j chráá xi̱j do̱ꞌ, ase uun aguáj ndoꞌo tuꞌvii do̱ꞌ, da̱nj vaa nana̱ yoꞌ, ne̱ ase vaa chraꞌ achráá nii yaꞌánj vaa nana̱ yoꞌ a. 3 Ne̱ achráá nij soꞌ chraꞌ naca̱ ina̱nj rihaan síí ta̱j chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ do̱ꞌ, rihaan caꞌa̱nj nij xcuu nicu̱nꞌ nu̱ꞌ anica̱j chruun xlá sa̱ꞌ do̱ꞌ, rihaan nij síí uun chij do̱ꞌ a. Ne̱ taj va̱j a̱ ꞌó nij síí caꞌve̱e nari̱ꞌ cachra̱a̱ chraꞌ yoꞌ maꞌ. Ma̱a̱n se o̱rúnꞌ cientó táá yavíj chiha̱a̱ caꞌa̱nj míj nij síí vaa sa̱ꞌ yoꞌ roꞌ, me nij síí guun nucua̱j nariꞌ chraꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj. Nij soꞌ roꞌ, me nij síí narii Diose̱ rihaan chumii̱, ne̱ nij soꞌ me síí tinanii matzinj leꞌe̱j man rihaan sayuun ga̱a caviꞌ soꞌ a. 4 Ne̱ ne cunu̱u chiꞌi̱i̱ nij soꞌ rihaan Diose̱ cheꞌé chana̱ maꞌ. ꞌO̱ se síí vaa sa̱ꞌ ina̱nj me taranꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ síí canocoꞌ xcó matzinj leꞌe̱j me rej maꞌa̱n va̱j xoꞌ me uún nij soꞌ a. Ne̱ nij soꞌ me nij síí táá ya̱a̱n rihaan taranꞌ yoꞌó nij síí ma̱n rihaan chumii̱ síí cunuu sa̱ꞌ rihaan Diose̱ do̱ꞌ, rihaan matzinj leꞌe̱j do̱ꞌ, ga̱a caviꞌ matzinj leꞌe̱j yoꞌ a. 5 Ne̱ dan me se taj va̱j a̱ doj nana̱ ne̱ ne caꞌmi̱i̱ nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se si̱j vaa sa̱ꞌ ina̱nj me nij soꞌ na̱nj ei.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj da̱j caꞌmii vaꞌnu̱j nij se‑mo̱zó Diose̱ a

6 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj yoꞌó se‑mo̱zó Diose̱ va̱j tanu̱u̱ rihaan riscaꞌ xta̱ꞌ, ne̱ nica̱j soꞌ nana̱ sa̱ꞌ nana̱ cheꞌé se vaa quira̱nꞌ yuvii̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj nata̱ꞌ soꞌ rihaan nij síí ma̱n cunuda̱nj nij yoꞌóó noco̱o ma̱n rihaan chumii̱ do̱ꞌ, rihaan nij síí ma̱n cunuda̱nj nij chumanꞌ do̱ꞌ, rihaan nij síí aꞌmii cunuda̱nj nij xnaꞌánj aꞌmii nij yuvii̱ do̱ꞌ, rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ taꞌa̱j nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ do̱ꞌ a. 7 Ga̱a ne̱ dan me se nucua̱j ndoꞌo caꞌmii soꞌ, cataj soꞌ, ne̱:

―Cara̱a̱ cochro̱j nij soj rihaan Diose̱, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ soj cheꞌé soꞌ ei. ꞌO̱ se a̱j quisíj orá caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ na̱nj ado̱nj. Dan me se naꞌvi̱j soj rihaan soꞌ, cheꞌé se soꞌ me síí quiꞌyaj rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, yoꞌóó do̱ꞌ, na yaꞌa̱nj do̱ꞌ, rej avii na do̱ꞌ a ―taj se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ cunoj a.

8 Ga̱a ne̱ canocoꞌ yoꞌó se‑mo̱zó Diose̱ xcó tuviꞌ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ:

―A̱j quiriꞌ nu̱ꞌ chumanꞌ noco̱o chumanꞌ cuꞌna̱j Babilonia, ne̱ quiꞌyaj ndoꞌo nij síí ma̱n rihaan chumii̱ cacunꞌ chiꞌi̱i̱, quiꞌyaj chumanꞌ yoꞌ, ne̱ nihánj me se caxri̱i̱ yuva̱a̱ Diose̱ man nij soꞌ cheꞌé cacunꞌ chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj nij soꞌ chugua̱nj ―taj yoꞌó se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ a.

9 Ga̱a ne̱ canocoꞌ se‑mo̱zó Diose̱ mozó vaꞌnu̱j rej xco̱ ro̱j tuviꞌ soꞌ, ne̱ nucua̱j ndoꞌo caꞌmii soꞌ, cataj soꞌ, ne̱:

―Sese naꞌvi̱j yoꞌo̱ soꞌ rihaan xcuu yuva̱a̱ yoꞌ do̱ꞌ, rihaan se‑tinanga̱ꞌ xcuu yuva̱a̱ yoꞌ do̱ꞌ, ne̱ sese caꞌve̱j rá yoꞌo̱ soꞌ cata̱ꞌ taꞌngaꞌ caan rihaan soꞌ do̱ꞌ, raꞌa soꞌ do̱ꞌ, 10 ne̱ ya̱ coꞌo̱ soꞌ na vinó sayuun nucua̱j caraa Diose̱ rque tazá, ne̱ na vinó yoꞌ roꞌ, me sayuun quiꞌya̱j Diose̱ man soꞌ asa̱ꞌ caxríj yuva̱a̱ Diose̱ man soꞌ, ne̱ dan me se caca̱a̱ soꞌ rihaan yaꞌan do̱ꞌ, rihaan yoꞌóó azufré acaa do̱ꞌ, ni̱ꞌyaj nij se‑mo̱zó Diose̱ mozó vaa sa̱ꞌ do̱ꞌ, ni̱ꞌyaj matzinj leꞌe̱j do̱ꞌ a. 11 Ne̱ dan me se nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj cavi̱i̱ catzeꞌ rej quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun, ne̱ yoꞌo̱ da̱nj quira̱nꞌ nij soꞌ nuvi̱i niga̱nꞌ na̱nj ado̱nj. Da̱nj quira̱nꞌ nij síí naꞌvíj rihaan xcuu yuva̱a̱ yoꞌ do̱ꞌ, rihaan se‑tinanga̱ꞌ xcuu yuva̱a̱ yoꞌ do̱ꞌ, síí caꞌvej rá cataꞌ taꞌngaꞌ se‑chuvi̱i xcuu yoꞌ do̱ꞌ a ―taj se‑mo̱zó Diose̱ mozó vaꞌnu̱j yoꞌ a.

12 Ne̱ nihánj me rej xca̱j níꞌ cuentá cheꞌé nij síí vaa sa̱ꞌ rihaan Diose̱, se vaa yoꞌo̱ vaa nucua̱j nimán nij soꞌ rihaan sayuun ei. ꞌO̱ se nij soꞌ me síí yoꞌo̱ uno nana̱ taj xnaꞌanj Diose̱, ne̱ yoꞌo̱ amán rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ Jesucristó a.

13 Ga̱a ne̱ cunó ꞌu̱nj yoꞌó nana̱ cavii rej xta̱ꞌ, ne̱ nana̱ yoꞌ cataj rihanj a:

―Cachro̱n so̱ꞌ nana̱ nihánj rihaan yanj á. Cachro̱n so̱ꞌ se vaa nij síí noco̱ꞌ man síí ꞌni̱j raꞌa man soj me se sese cavi̱ꞌ nij soꞌ rej rihaan ya̱j, ne̱ vaa cheꞌé gu̱un niha̱ꞌ rá nij soꞌ ei. ꞌO̱ se cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ na̱nj á. Ne̱ Nimán Diose̱ taj se vaa caꞌne̱ꞌ rá nij soꞌ ga̱ suun ꞌyaj suun, ne̱ nara̱a̱n rá nij soꞌ a. ꞌO̱ se yu̱u̱n cheꞌe̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ nij soꞌ cheꞌé suun sa̱ꞌ a̱j quiꞌyaj suun nij soꞌ ado̱nj, cachro̱n so̱ꞌ á ―taj nana̱ cavii rej xta̱ꞌ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé sayuun quira̱nꞌ nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj a

14 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj se vaa curuviꞌ ꞌo̱ ngaa catzi̱i̱ rej xta̱ꞌ, ne̱ táá ꞌo̱ síí nica̱j yuꞌunj man yuvii̱ xráá ngaa, ne̱ nu̱u̱ raa̱ soꞌ ꞌo̱ cachriin agaꞌ oró míí, ne̱ noco̱ꞌ raꞌa soꞌ ꞌo̱ agaꞌ sera̱a̱ cuyu̱u̱ aꞌneꞌ coj, ne̱ siha̱a̱ uxrá sera̱a̱ yoꞌ a. 15 Ga̱a ne̱ yoꞌó se‑mo̱zó Diose̱ curiha̱nj rque nuvií noco̱o, ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj soꞌ rihaan síí ta̱j xráá ngaa yoꞌ a. Dan me se cataj soꞌ, ne̱:

―Ta̱cuachén so̱ꞌ sa̱gáꞌ so̱ꞌ agaꞌ siha̱a̱ tacóó nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan yoꞌóó, ne̱ cu̱tá so̱ꞌ se ma̱n rihaan yoꞌóó cuaj ei. ꞌO̱ se quisíj orá cuta̱ níꞌ se ma̱n rihaan yoꞌóó na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se a̱j cachij nu̱ꞌ se ma̱n rihaan yoꞌóó na̱nj á ―taj se‑mo̱zó Diose̱ rihaan síí ta̱j xráá ngaa yoꞌ a.

16 Ga̱a ne̱ síí ta̱j xráá ngaa yoꞌ roꞌ, me se tacuachén soꞌ saga̱ꞌ soꞌ tacóó nij rasu̱u̱n ma̱n yoꞌóó, ne̱ dan me se cuta soꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n cachij ma̱n rihaan yoꞌóó yoꞌ a.

17 Ga̱a ne̱ curiha̱nj yoꞌó se‑mo̱zó Diose̱ uún rque nuvií noco̱o ne̱ rej xta̱ꞌ, ne̱ maꞌa̱n soꞌ nica̱j yoꞌó agaꞌ sera̱a̱ cuyu̱u̱ siha̱a̱ uún a. 18 Ga̱a ne̱ curiha̱nj yoꞌó se‑mo̱zó Diose̱ uún rej nicu̱nꞌ mesá altar, ne̱ síí guun chij rihaan yaꞌan me soꞌ, ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj soꞌ rihaan síí nica̱j yoꞌó agaꞌ siha̱a̱ yoꞌ a. Dan me se cataj soꞌ, ne̱:

―Ta̱cuachén so̱ꞌ sa̱gáꞌ so̱ꞌ agaꞌ sera̱a̱ siha̱a̱ tacóó nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan yoꞌóó, ne̱ naquiꞌya̱j chre̱ꞌ so̱ꞌ nij chruj uvá cachij rihaan yoꞌóó á. ꞌO̱ se a̱j cané nu̱ꞌ nij chruj uvá na̱nj ei ―taj soꞌ rihaan tuviꞌ mo̱zó soꞌ a.

19 Ga̱a ne̱ dan me se tacuachén se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ saga̱ꞌ soꞌ agaꞌ sera̱a̱ tacóó nij rasu̱u̱n ma̱n rihaan yoꞌóó, ga̱a ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ soꞌ nij chruj uvá cachij ma̱n rihaan chumii̱, ga̱a ne̱ caraa sa̱ꞌ soꞌ nij chruj uvá yoꞌ rque ꞌo̱ xruj xi̱j rej rii nii na man nij chruj uvá, ne̱ dan me se rej yoꞌ me rej quira̱nꞌ uxrá nij chruj uvá yoꞌ sayuun quiꞌya̱j Diose̱ vaa na̱nj ado̱nj. 20 Ga̱a ne̱ dan me se rej tuꞌva chumanꞌ quirii nii man chruj uvá, ne̱ rej yoꞌ me canuu nii man chruj uvá yoꞌ, ne̱ curiha̱nj ndoꞌo ton rque xruj xi̱j yoꞌ, ne̱ quisíj ton yoꞌ nda̱a tuꞌva nij cuayó yoꞌ rej nu̱u̱ rtá, ne̱ vaꞌnu̱j cientó táá yoꞌó ico̱ kilómetro ya̱ cunánj ton yoꞌ rej ga̱nꞌ rihaan yoꞌóó a.

15

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé chi̱j se‑mo̱zó Diose̱ nij síí nica̱j sayuun a

1 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj yoꞌó rasu̱u̱n curuviꞌ rej xta̱ꞌ quiꞌyaj Diose̱, ne̱ se xi̱j ndoꞌo me yoꞌ, ne̱ rasu̱u̱n caráyaꞌa̱nj yáꞌ me yoꞌ a. Dan me se queneꞌenj chi̱j se‑mo̱zó Diose̱, ne̱ chi̱j sayuun caꞌna̱ꞌ me nica̱j nij se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ a. Ne̱ asa̱ꞌ quisíj guun sayuun yoꞌ rihaan chumii̱ quiꞌyaj Diose̱, ga̱a ne̱ caꞌne̱ꞌ rá Diose̱ ga̱ suun axríj yuva̱a̱ man chumii̱ a.

2 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj na yaꞌa̱nj, ne̱ nda̱a raa̱n maꞌa̱n rihaan na yaꞌa̱nj yoꞌ, ne̱ ase vaa raa̱n vidrió roꞌ, da̱nj vaa raa̱n yoꞌ, ne̱ ase vaa yaꞌan vaa yoꞌ, ne̱ nij síí quiꞌyaj canaán rihaan xcuu yuva̱a̱ yoꞌ do̱ꞌ, rihaan se‑tinanga̱ꞌ xcuu yuva̱a̱ yoꞌ do̱ꞌ, rihaan número̱ uun se‑chuvi̱i xcuu yuva̱a̱ yoꞌ do̱ꞌ, nij soꞌ me nij síí nicu̱nꞌ rihaan na yaꞌa̱nj vidrió yoꞌ, ne̱ nica̱j nij soꞌ taꞌánj Diose̱ nicunꞌ nij soꞌ yoꞌ a. 3 Ne̱ achráá nij soꞌ chraꞌ quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Moisés síí quiꞌyaj suun cheꞌé Diose̱ ga̱a naá, ne̱ xraꞌ matzinj leꞌe̱j me chraꞌ yoꞌ a. Ne̱ nihánj me nana̱ cachráá nij soꞌ a:

―Xi̱j ndoꞌo ne̱ yaꞌa̱nj ndoꞌo vaa nu̱ꞌ suun quiꞌyaj suun so̱ꞌ, Diose̱ si̱j neꞌen quiꞌya̱j cunuda̱nj si̱j ꞌni̱j raꞌa man núj á. Tucuáán nica̱ ne̱ tucuáán ya̱ me nu̱ꞌ tucuáán cuchruj so̱ꞌ, ne̱ síí nica̱j suun rey uun chij rihaan cunuda̱nj yuvii̱ mé so̱ꞌ á. 4 Me síí se̱ caꞌvej rá cara̱a̱ cochro̱j rihaan so̱ꞌ, ga̱ man Señor. Veꞌé caꞌmi̱i̱ cunuda̱nj yuvii̱ ni̱ꞌyaj nij yuvii̱ mán so̱ꞌ a. ꞌO̱ se o̱rúnꞌ so̱ꞌ me síí sa̱ꞌ ina̱nj, ne̱ caꞌna̱ꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, ne̱ naꞌvi̱j nij yuvii̱ rihaan so̱ꞌ á. ꞌO̱ se queneꞌen nij soꞌ nu̱ꞌ nij suun nica̱ quiꞌyaj suun so̱ꞌ ado̱nj ―me chraꞌ cachráá nij síí quiꞌyaj canaán yoꞌ a.

5 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj se vaa naxraꞌ taꞌyaa rihaan nuvií noco̱o rej ne̱ Diose̱ rej xta̱ꞌ rej xcaj yuvii̱ cuentá cheꞌé soꞌ a. 6 Ga̱a ne̱ curiha̱nj chi̱j nij se‑mo̱zó Diose̱ nij síí nica̱j sayuun rque nuvií noco̱o yoꞌ, ne̱ nu̱u̱ nij soꞌ yatzíj linó sa̱ꞌ ina̱nj naruvii chuguu̱n, ne̱ ꞌni̱j catuu̱n nij soꞌ merque̱ caxra̱ꞌ anó nda̱a rucua̱a̱ nij soꞌ, ne̱ merque̱ agaꞌ oró míí ina̱nj me nij merque̱ yoꞌ a. 7 Ga̱a ne̱ yoꞌo̱ tuviꞌ caꞌa̱nj nij xcuu roꞌ, rqué xoꞌ chi̱j coꞌoo agaꞌ oró míí rihaan chi̱j nij se‑mo̱zó Diose̱, ne̱ sayuun quiꞌya̱j Diose̱ caxri̱i̱ yuva̱a̱ Diose̱ man nij síí ma̱n rihaan chumii̱ roꞌ, ma̱a̱n nda̱a araa maꞌa̱n sayuun yoꞌ rque nij coꞌoo a. Ne̱ Diose̱, tza̱j ne̱ soꞌ me síí ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj. 8 Ne̱ cheꞌé se veꞌé ndoꞌo ꞌyaj Diose̱ ne̱ cheꞌé se nucua̱j ndoꞌo Diose̱, cheꞌé dan caraa catzeꞌ rá nuvií noco̱o yoꞌ, ne̱ taj va̱j síí gu̱un nucua̱j catu̱u̱ rque nuvií noco̱o yoꞌ nda̱a se quisi̱j chi̱j nij sayuun nica̱j chi̱j nij se‑mo̱zó Diose̱ tagüéj nij soꞌ rihaan chumii̱ a.

16

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé sayuun ma̱n rque coꞌoo nica̱j chi̱j nij se‑mo̱zó Diose̱ a

1 Ga̱a ne̱ cunó ꞌu̱nj se vaa nucua̱j caꞌmii ꞌo̱ síí ne̱ rá nuvií noco̱o yoꞌ rihaan chi̱j nij se‑mo̱zó Diose̱, cataj soꞌ:

―Cavi̱i̱ nij soj, tucuayu̱u soj se ma̱n rque se‑coꞌo̱o soj rihaan yoꞌóó, cheꞌé rej caxri̱i̱ yuva̱a̱ Diose̱ man nij síí ma̱n rihaan yoꞌóó á ―taj síí ne̱ rá nuvií noco̱o yoꞌ a.

2 Ga̱a ne̱ guun ya̱a̱n ꞌo̱ se‑mo̱zó Diose̱, cavii soꞌ caꞌanj soꞌ, ne̱ tucuayuu soꞌ se nu̱u̱ rque se‑coꞌo̱o soꞌ rihaan yoꞌóó a. Ga̱a ne̱ dan me se canó ndoꞌo luj riꞌyuj chiꞌi̱i̱ man nij síí no̱ se‑taꞌnga̱ꞌ xcuu yuva̱a̱ síí naꞌvíj rihaan se‑tinanga̱ꞌ soꞌ a.

3 Ga̱a ne̱ se‑mo̱zó Diose̱ mozó vi̱j, ne̱ tucuayuu soꞌ se ma̱n rque se‑coꞌo̱o soꞌ rihaan na yaꞌa̱nj yoꞌ, ne̱ ase vaa ton man xnangá roꞌ, da̱nj vaa nu̱ꞌ na yaꞌa̱nj yoꞌ a. Ga̱a ne̱ cunuda̱nj nij xcuu do̱ꞌ, xcuaj do̱ꞌ, caviꞌ rque na yaꞌa̱nj yoꞌ a.

4 Ga̱a ne̱ se‑mo̱zó Diose̱ mozó vaꞌnu̱j, ne̱ tucuayuu soꞌ se ma̱n rque se‑coꞌo̱o soꞌ rihaan nij chráá do̱ꞌ, rihaan nij rej avii na do̱ꞌ a. Ga̱a ne̱ guun ton man nu̱ꞌ nij na yoꞌ a.

5 Ga̱a ne̱ cunó ꞌu̱nj caꞌmii se‑mo̱zó Diose̱ síí tumé na, se vaa cataj soꞌ:

―Cuna̱j uxrá ꞌyáá so̱ꞌ si̱j nicu̱nꞌ ya̱j si̱j nicu̱nꞌ asi̱j naá, ne̱ si̱j sa̱ꞌ ina̱nj mé so̱ꞌ á. ꞌO̱ se ma̱ꞌán so̱ꞌ me síí cataj xnaꞌanj se vaa gu̱un nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n nihánj na̱nj ado̱nj. 6 ꞌO̱ se nij síí ma̱n rihaan chumii̱ roꞌ, tucuayuu nij soꞌ ton man nij síí sa̱ꞌ do̱ꞌ, ton man nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ so̱ꞌ do̱ꞌ, rihaan yoꞌóó, ne̱ nihánj me se rqué so̱ꞌ ton rihaan nij soꞌ coꞌo̱ maꞌa̱n nij soꞌ ya̱j ado̱nj. Dan me se ya̱j me nayo̱n ya̱ cuentá nda̱a vaa quiꞌyaj nij soꞌ ga̱a naá ei ―taj se‑mo̱zó Diose̱ síí tumé na yoꞌ a.

7 Ga̱a ne̱ cunó ꞌu̱nj se vaa caꞌmii mesá altar, ne̱ cataj yoꞌ:

―Veé da̱nj vaa, Diose̱ si̱j ꞌni̱j raꞌa man núj si̱j gu̱un nucua̱j quiꞌya̱j cunuda̱nj a. Nana̱ ya̱ ne̱ nana̱ nica̱ me nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj so̱ꞌ ga̱a caꞌnéꞌ so̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱ yoꞌ ―taj yoꞌ uún a.

8 Ga̱a ne̱ se‑mo̱zó Diose̱ mozó caꞌa̱nj roꞌ, me se tucuayuu soꞌ se ma̱n rque se‑coꞌo̱o soꞌ rihaan güii a. Ga̱a ne̱ guun nucua̱j güii cacaa nij yuvii̱ quiꞌyaj güii a. 9 Ga̱a ne̱ cacaa ndoꞌo nij yuvii̱, ga̱a ne̱ dan me se nda̱ꞌ se Diose̱ me síí uun chij rihaan nu̱ꞌ nij sayuun yoꞌ, tza̱j ne̱ caꞌmii chiꞌi̱i̱ nij yuvii̱ niꞌya̱j nij yuvii̱ man Diose̱, ne̱ ne ca̱nica̱j nimán nij yuvii̱ caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ nij yuvii̱ cheꞌé Diose̱ a̱ maꞌ.

10 Ga̱a ne̱ se‑mo̱zó Diose̱ mozó ꞌu̱nꞌ roꞌ, me se tucuayuu soꞌ se ma̱n rque se‑coꞌo̱o soꞌ rihaan chruun xlá rej ta̱j xcuu yuva̱a̱ a. Ga̱a ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ cunuu rmi̱ꞌ nu̱ꞌ rej quirii taꞌngaꞌ xoꞌ rihaan, ne̱ dan me se queꞌee̱ ndoꞌo man nij síí guun chij xoꞌ rihaan, ne̱ nda̱a chá ru̱j maꞌa̱n nij soꞌ tuꞌva nij soꞌ cheꞌé yan aꞌngaj man nij soꞌ a. 11 Ga̱a ne̱ dan me se caꞌmii chiꞌi̱i̱ nij soꞌ cheꞌé Diose̱, cheꞌé se queꞌee̱ ndoꞌo man nij soꞌ ne̱ canó luj chiꞌi̱i̱ riꞌyuj man nij soꞌ a. Tza̱j ne̱ ne ca̱nica̱j nimán nij soꞌ ta̱náj nij soꞌ se chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj nij soꞌ a̱ maꞌ.

12 Ga̱a ne̱ se‑mo̱zó Diose̱ mozó vata̱nꞌ roꞌ, me se tucuayuu soꞌ se ma̱n rque se‑coꞌo̱o soꞌ rihaan chráá xi̱j cuꞌna̱j chráá Eufrates, ga̱a ne̱ canacoo̱ nu̱ꞌ na ma̱n rque chráá yoꞌ, quiꞌyaj soꞌ a. Ne̱ dan me se guun chráá yoꞌ chrej cache̱n nij síí nica̱j suun rey cavii rej síj güii caꞌna̱ꞌ nij soꞌ a. 13 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj se vaa curiha̱nj vaꞌnu̱j nana̱ chiꞌi̱i̱ tuꞌva xcuáá tuꞌvi̱i do̱ꞌ, tuꞌva xcuu yuva̱a̱ do̱ꞌ, tuꞌva síí nataꞌ nana̱ ne̱ do̱ꞌ, ne̱ ase vaa riqui̱j vaa vaꞌnu̱j nij nana̱ chiꞌi̱i̱ yoꞌ a. 14 ꞌO̱ se nana̱ chre̱e me nij soꞌ, ne̱ va̱j nij soꞌ ꞌyaj suun nij soꞌ suun noco̱o neꞌen nij yuvii̱, ne̱ dan me se cavii nij soꞌ caꞌanj nij soꞌ rej ne̱ nij síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nu̱ꞌ nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ a. Ga̱a ne̱ cunu̱u chre̱ꞌ cunuda̱nj nij síí nica̱j suun rey, quiꞌya̱j nij nana̱ chre̱e, cheꞌé rej cunu̱ꞌ nij síí nica̱j suun rey yoꞌ ga̱ Diose̱ asa̱ꞌ quisíj güii caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ a. Ne̱ Diose̱ me síí gu̱un nucua̱j quiꞌya̱j cunuda̱nj ei.

15 Ne̱ nihánj me se‑na̱na̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ a:

―Dan me se ase vaa ꞌnaꞌ yuve̱ síí itu̱u̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ cuchi̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan soj á. Ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ síí ne otoj, ne̱ niꞌya̱j ranga̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ tumé sa̱ꞌ nij soꞌ saga̱nꞌ nij soꞌ yatzíj catzi̱i̱ á. Dan me se se̱ gaa ca̱nj nij soꞌ cache̱e̱ nij soꞌ, ne̱ se̱ cunó chrej naꞌa̱j rihaan nij soꞌ ni̱ꞌyaj yuvii̱ man nij soꞌ maꞌ ―taj síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ niꞌya̱j soꞌ man nij síí ne tumé cacunꞌ a.

16 Ga̱a ne̱ dan me se cunuu chre̱ꞌ nij síí nica̱j suun rey yoꞌ rej cuꞌna̱j Armagedón xnaꞌánj hebreo, quiꞌyaj vaꞌnu̱j nij nana̱ chre̱e yoꞌ a. 17 Ga̱a ne̱ se‑mo̱zó Diose̱ mozó chi̱j me se tucuayuu soꞌ se ma̱n rque se‑coꞌo̱o soꞌ rihaan nana̱ a. Ga̱a ne̱ nucua̱j caꞌmii síí ta̱j chruun xlá sa̱ꞌ nicu̱nꞌ rá nuvií noco̱o, cataj soꞌ, ne̱:

―Quisíj guun yoꞌ á ―taj soꞌ a.

18 Ga̱a ne̱ quiraa̱n, ne̱ cari̱i̱n ndoꞌo, ne̱ caguáj ndoꞌo tuꞌvii, ne̱ cachén uxrá yuún yuva̱a̱, ne̱ nucua̱j doj yuún yoꞌ rihaan nu̱ꞌ nij yuún cachén rihaan chumii̱ nihánj asi̱j guun cheꞌe̱ yuvii̱ cayáán yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj a. 19 Dan me se quixraꞌ taꞌa̱j chumanꞌ xi̱j noco̱o yoꞌ, ne̱ cunuu vaꞌnu̱j taꞌa̱j chumanꞌ xi̱j yoꞌ, ne̱ canee cunuda̱nj yoꞌó nij chumanꞌ na̱j rihaan chumii̱, quiꞌyaj yuún a. Dan me se naꞌnuj rá Diose̱ chumanꞌ noco̱o cuꞌna̱j Babilonia se vaa rque̱ soꞌ ꞌo̱ agaꞌ na vinó ꞌnaꞌ sayuun coꞌo̱ chumanꞌ yoꞌ, ne̱ na vinó yoꞌ roꞌ, me se vaa caxríj yuva̱a̱ Diose̱ man chumanꞌ yoꞌ a. 20 Ga̱a ne̱ cunánj cunuda̱nj nij yoꞌóó na̱j tanu̱u̱ rihaan na yaꞌa̱nj do̱ꞌ, cayuu cunuda̱nj nij quij xca̱a̱n do̱ꞌ, ne̱ ne curuvi̱ꞌ a̱ ꞌó nij quij a̱ maꞌ. 21 Ne̱ camanꞌ ndoꞌo maa̱n yahi̱j xráá nij yuvii̱, ne̱ vi̱j chiha̱a̱ chi̱ꞌ kiló me ꞌo̱ ꞌo̱ chraan yuꞌveꞌ yoꞌ cayuu xráá nij yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ caꞌmii chiꞌi̱i̱ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Diose̱ cheꞌé maa̱n yahi̱j goꞌ xráá nij soꞌ quiꞌyaj Diose̱ a. ꞌO̱ se sayu̱u̱n uxrá vaa sayuun quiranꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj.

17

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé chana̱ niha̱ꞌ rá ga̱ chii a

1 Ga̱a ne̱ dan me se caꞌnaꞌ yoꞌo̱ tuviꞌ chi̱j nij se‑mo̱zó Diose̱ nica̱j chi̱j nij coꞌoo, ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihanj a:

―Cuva̱ꞌ so̱ꞌ nihánj, ne̱ ti̱haán ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ da̱j ga̱a̱ sayuun quira̱nꞌ chana̱ niha̱ꞌ rá ga̱ chii chana̱ ta̱j rihaan queꞌe̱e̱ nij na yaꞌa̱nj ei. 2 Dan me se quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ nij síí nica̱j suun rey uun chij rihaan chumii̱ ga̱ noꞌ, ga̱a ne̱ ase ꞌyaj nij síí xno̱ roꞌ, da̱nj quiꞌyaj nij síí ma̱n rihaan chumii̱, cheꞌé se quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ nij soꞌ ga̱ noꞌ chugua̱nj ―taj se‑mo̱zó Diose̱ rihanj a.

3 Ga̱a ne̱ caꞌanj nimán ꞌu̱nj rej tacaan, quiꞌyaj uún se‑mo̱zó Diose̱ a. Ga̱a ne̱ dan me se queneꞌén ꞌu̱nj ꞌo̱ chana̱ ta̱j xráá xcuu yuva̱a̱ mare̱e, ne̱ nó ndoꞌo se‑chuvi̱i xoꞌ xráá xoꞌ, ne̱ nij nana̱ yoꞌ me se ina̱nj nana̱ chiꞌi̱i̱ me nij yoꞌ, ne̱ vaa chi̱j raa̱ xoꞌ, ne̱ táá chi̱ꞌ cúú raa̱ xoꞌ a. 4 Ne̱ chana̱ yoꞌ roꞌ, nuû noꞌ yatzíj tintá ga̱ yatzíj mare̱e, ne̱ nó agaꞌ oró míí do̱ꞌ, yahij chuguu̱n tuꞌve̱e̱ ndoꞌo do̱ꞌ, rmii raa̱n perlá tuꞌve̱e̱ ndoꞌo do̱ꞌ, nó rihaan saga̱nꞌ noꞌ a. Ne̱ nica̱j raꞌa noꞌ yoꞌo̱ agaꞌ tazá agaꞌ oró míí, ne̱ nda̱a araa ayanj maꞌa̱n ina̱nj nij se chiꞌi̱i̱ rque agaꞌ oró yoꞌ, ne̱ dan me se ina̱nj se chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj maꞌa̱n noꞌ me se vaa araa ma̱n rque saga̱ꞌ noꞌ a. 5 Ne̱ caan rihaan noꞌ roꞌ, nó se‑chuvi̱i noꞌ, ne̱ nana̱ yuve̱ me se‑chuvi̱i noꞌ, ne̱ dan me se chumanꞌ noco̱o cuꞌna̱j Babilonia cuꞌna̱j noꞌ, ne̱ nii taranꞌ nij chana̱ niha̱ꞌ rá ga̱ chii me noꞌ, ne̱ nii cunuda̱nj nij se chiꞌi̱i̱ ma̱n rihaan chumii̱ me uún noꞌ a. 6 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj se vaa xno̱ chana̱ yoꞌ, cheꞌé se a̱j coꞌo ndoꞌo noꞌ ton man nij síí vaa sa̱ꞌ rihaan Diose̱ do̱ꞌ, ton man nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó do̱ꞌ a. Ne̱ caꞌanj ndoꞌo raj niꞌya̱j ꞌu̱nj man noꞌ a. 7 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj se‑mo̱zó Diose̱ manj, cataj soꞌ, ne̱:

―Me cheꞌé caꞌanj rá so̱ꞌ ga̱. ꞌO̱ se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ nana̱ yuve̱ nana̱ cheꞌé chana̱ do̱ꞌ, cheꞌé xcuu yuva̱a̱ ata̱ man noꞌ xcuu ta̱j chi̱j cúú yave̱ do̱ꞌ, cheꞌé chi̱ꞌ cúú ta̱j raa̱ chi̱j cúú yave̱ xoꞌ do̱ꞌ a. 8 Xcuu yuva̱a̱ neꞌén so̱ꞌ roꞌ, me síí cayáán asi̱j rque̱ doj, tza̱j ne̱ taj va̱j soꞌ rihaan chumii̱ cuano̱ maꞌ. Ne̱ rej rihaan níꞌ me se vaa cavi̱i̱ uún soꞌ yuꞌuj cunu̱u̱ ndoꞌo, ga̱a ne̱ caꞌa̱nj soꞌ rej quiri̱ꞌ nu̱ꞌ soꞌ ei. Tana̱nj uún, ne̱ vaa nij síí ma̱n rihaan chumii̱ síí ne no̱ se‑chuvi̱i rihaan yanj no̱ se‑chuvi̱i nij síí ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj asi̱j ataa quiꞌya̱j Diose̱ chumii̱, ne̱ caꞌa̱nj rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ xcuu yuva̱a̱ yoꞌ, cheꞌé se queneꞌe̱n nij soꞌ se vaa asi̱j rque̱ doj cayáán xoꞌ, ne̱ taj va̱j xoꞌ cuano̱ maꞌ. Ne̱ rej rihaan níꞌ me se caꞌna̱ꞌ uún xoꞌ ado̱nj. 9 Ne̱ nihánj me xca̱j síí avii raa̱ cuentá a. Dan me se chi̱j nij raa̱ xcuu yuva̱a̱ yoꞌ roꞌ, me chi̱j quij, ne̱ ne̱ chana̱ yoꞌ xráá nij quij yoꞌ a. Ne̱ chi̱j síí nica̱j suun rey me uún chi̱j nij raa̱ xcuu yuva̱a̱ yoꞌ a. 10 Dan me se ꞌu̱nꞌ nij soꞌ roꞌ, a̱j quiriꞌ ne̱ a̱j navij cachén nij soꞌ suun a. Ne̱ yoꞌó soꞌ roꞌ, ne cuano̱, ne̱ ataa quisi̱j yoꞌó soꞌ uún, ne̱ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ yoꞌó soꞌ, ne̱ do̱j ca̱yáán soꞌ rihaan suun na̱nj á. 11 Ne̱ maꞌa̱n xcuu yuva̱a̱ yoꞌ me se síí cayáán asi̱j rque̱ me soꞌ, ne̱ taj va̱j soꞌ ne cuano̱ maꞌ. Ne̱ síí nica̱j suun rey tu̱nj me soꞌ, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ tuviꞌ yoꞌó chi̱j nij síí nica̱j suun rey me uún soꞌ, ne̱ cavi̱i̱ soꞌ, ne̱ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj.

12 ”Ne̱ chi̱ꞌ nij cúú ta̱j nij raa̱ xcuu yuva̱a̱ roꞌ, me chi̱ꞌ nij síí nica̱j suun rey uún a. Dan me se ataa ca̱yáán nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ suun a. Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ quiꞌyaj nij soꞌ suun rey me se o̱rúnꞌ orá nii gu̱un nij soꞌ síí nica̱j suun rey ne̱ gu̱un chij nij soꞌ ga̱ maꞌa̱n xcuu yuva̱a̱ yoꞌ ei. 13 Dan me se yoꞌo̱ cuya̱a̱n ga̱a̱ rá taranꞌ nij soꞌ, ne̱ nayo̱n xcuu yuva̱a̱ rihaan nij soꞌ gu̱un chij maꞌa̱n xcuu yuva̱a̱, quiꞌya̱j maꞌa̱n nij soꞌ ado̱nj. 14 Ga̱a ne̱ cunu̱ꞌ taranꞌ nij soꞌ ga̱ matzinj leꞌe̱j, tza̱j ne̱ quiꞌya̱j canaán nij tuvi̱ꞌ matzinj leꞌe̱j rihaan nij soꞌ ei. ꞌO̱ se matzinj leꞌe̱j roꞌ, me síí ꞌni̱j raꞌa man nu̱ꞌ síí uun chij, ne̱ síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nu̱ꞌ síí nica̱j suun rey me uún soꞌ ado̱nj. Ne̱ nij tuviꞌ soꞌ roꞌ, me nij síí canacúún soꞌ canoco̱ꞌ man soꞌ, ne̱ dan me se a̱j narii soꞌ man nij soꞌ, ne̱ yoꞌo̱ amán rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man soꞌ ei ―taj se‑mo̱zó Diose̱ rihanj a.

15 Ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ:

―Nij na queneꞌén so̱ꞌ rej ne̱ chana̱ niha̱ꞌ rá ga̱ chii roꞌ, me queꞌe̱e̱ yuvii̱ do̱ꞌ, yuvii̱ ma̱n queꞌe̱e̱ chumanꞌ do̱ꞌ, yuvii̱ aꞌmii queꞌe̱e̱ xnaꞌánj aꞌmii yuvii̱ do̱ꞌ a. 16 Ne̱ xcuu yuva̱a̱ yoꞌ do̱ꞌ, chi̱ꞌ nij cúú ta̱j raa̱ xcuu yuva̱a̱ do̱ꞌ, nachriꞌ ndoꞌo nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man chana̱ niha̱ꞌ rá ga̱ chii yoꞌ a. Ne̱ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ noꞌ, quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ cánj u̱u̱n ga̱a̱ noꞌ, quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ cha̱ nij soꞌ man noꞌ, ne̱ caca̱a̱ nu̱ꞌ noꞌ, quiꞌya̱j nij soꞌ na̱nj ei. 17 ꞌO̱ se maꞌa̱n Diose̱ caxríj chrej rque nij soꞌ se vaa quiꞌya̱j nij soꞌ nda̱a vaa me rá maꞌa̱n soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan yoꞌo̱ vaa rá taranꞌ nij soꞌ, ne̱ nayón xcuu yuva̱a̱ rihaan nij soꞌ guun chij xoꞌ, quiꞌyaj nij soꞌ, ne̱ veé da̱nj gu̱un chij ya̱ xoꞌ nda̱a se quisi̱j ya̱ nu̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ ei. 18 Ne̱ maꞌa̱n chana̱ queneꞌén so̱ꞌ roꞌ, noꞌ me chumanꞌ noco̱o ꞌni̱j raꞌa man nij síí nica̱j suun rey uun chij rihaan chumii̱ a ―taj se‑mo̱zó Diose̱ rihanj a.

18

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa canee nu̱ꞌ chumanꞌ Babilonia a

1 Veé dan, ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj yoꞌó se‑mo̱zó Diose̱ cavii rej xta̱ꞌ nanij rihaan yoꞌóó, ne̱ síí nucua̱j ndoꞌo me soꞌ a. Veꞌé ndoꞌo curuviꞌ soꞌ, ne̱ chuguu̱n rihaan yoꞌóó, quiꞌyaj soꞌ a. 2 Ga̱a ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj soꞌ, cataj soꞌ, ne̱:

―Canee nu̱ꞌ chumanꞌ noco̱o cuꞌna̱j Babilonia, ne̱ guun chiha̱nj nana̱ chre̱e man yoꞌ, ne̱ tagaꞌ nu̱u̱ nij nana̱ chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, yachrúú do̱ꞌ, me yoꞌ ya̱j ei. 3 ꞌO̱ se chumanꞌ yoꞌ me se rqué ndoꞌo noꞌ na vinó coꞌo cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, ne̱ na vinó yoꞌ roꞌ, me sayuun quira̱nꞌ nij soꞌ cheꞌé cacunꞌ chiꞌi̱i̱ quiꞌyaj nij soꞌ ga̱ noꞌ a. Dan me se quiꞌyaj ndoꞌo nij síí nica̱j suun rey cacunꞌ ga̱ noꞌ, ne̱ nij síí naránj natuꞌvéj roꞌ, guun ruꞌve̱e̱ ndoꞌo nij soꞌ cheꞌé rej caꞌnéj nu̱ꞌ nij soꞌ nu̱ꞌ se sa̱ꞌ man chumanꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj ―taj se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ a.

4 Ga̱a ne̱ cunó ꞌu̱nj nana̱ caꞌmii yoꞌó soꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ dan me se cataj soꞌ:

―Cu̱riha̱nj soj si̱j noco̱ꞌ manj chumanꞌ yoꞌ ei. Se̱ guun quiꞌya̱j soj cacunꞌ nda̱a vaa ꞌyaj nij síí ma̱n chumanꞌ yoꞌ mei. Cu̱riha̱nj soj do̱ꞌ, se̱ quiranꞌ soj sayuun nda̱a vaa quira̱nꞌ nij soꞌ ei. 5 ꞌO̱ se a̱j neꞌen Diose̱ se vaa noco̱o ndoꞌo cacunꞌ ta̱j xráá nij soꞌ, ne̱ nihánj me se quiꞌya̱j Diose̱ sayuun man nij soꞌ chugua̱nj. 6 Dan me se ase vaa quiꞌyaj chumanꞌ yoꞌ sayuun man yuvii̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j gue̱e̱ soj sayuun man chumanꞌ yoꞌ, ne̱ vi̱j na̱ruꞌvee soj sayuun man chumanꞌ yoꞌ ei. Dan me se rque maꞌa̱n agaꞌ tazá tinachej chumanꞌ yoꞌ na coꞌo yuvii̱ roꞌ, veé ma̱a̱n rque agaꞌ tazá yoꞌ roꞌ, vi̱j gu̱un cheꞌe̱ soj cara̱a soj na coꞌo̱ maꞌa̱n chumanꞌ yoꞌ á. 7 Dan me se caꞌmii xta̱ꞌ ndoꞌo noꞌ, ne̱ nanoꞌ ndoꞌo noꞌ se sa̱ꞌ ga̱a̱ rihaan noꞌ, ne̱ cheꞌé dan quiꞌya̱j ndoꞌo soj sayuun nda̱a caꞌnga̱j maꞌa̱n nimán noꞌ, quiꞌya̱j soj, ne̱ nda̱a queꞌe̱e̱ nda̱a cúú man noꞌ, quiꞌya̱j soj, ga̱a ne̱ xriꞌ ndoꞌo rá noꞌ ei. Dan me se taj nimán noꞌ: “Ne amán raj daj chiha̱a̱ míj mei. Ma̱ꞌanj me chana̱ reiná uun chij ya̱, ne̱ ne chuꞌvij maꞌ. Nuveé cha̱na̱ caviꞌ nica̱ mej, ne̱ se̱ quiránꞌ ꞌu̱nj sayuun daj chiha̱a̱ míj maꞌ”, taj noꞌ a. 8 Ne̱ cheꞌé dan rque o̱rúnꞌ güii me se caꞌna̱ꞌ nu̱ꞌ nij sayuun quira̱nꞌ noꞌ, ne̱ dan me se cavi̱ꞌ ndoꞌo yuvii̱ rque noꞌ do̱ꞌ, quinano̱ ndoꞌo rá nij yuvii̱ do̱ꞌ, cache̱n ndoꞌo xꞌnaa rque noꞌ do̱ꞌ, caca̱a̱ nu̱ꞌ noꞌ, quiꞌya̱j yaꞌan do̱ꞌ, na̱nj ei. ꞌO̱ se nucua̱j ndoꞌo Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man soj síí caꞌneꞌ cacunꞌ cheꞌé chumanꞌ yoꞌ na̱nj chugua̱nj ―taj nana̱ caꞌmii síí caꞌmii rej xta̱ꞌ a.

9 Dan me se taꞌve̱e ndoꞌo nij síí nica̱j suun rey uun chij rihaan chumii̱ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man chumanꞌ yoꞌ asa̱ꞌ queneꞌen nij soꞌ se vaa avii ndoꞌo catzeꞌ rej acaa chumanꞌ yoꞌ a. ꞌO̱ se nij soꞌ me síí quiꞌyaj ndoꞌo cacunꞌ chiꞌi̱i̱ ga̱ noꞌ, ne̱ cutunꞌ ndoꞌo nij soꞌ se sa̱ꞌ ga̱ noꞌ a. 10 Ne̱ dan me se ga̱nꞌ canicu̱nꞌ nij soꞌ rej na̱j chumanꞌ yoꞌ, cheꞌé rej cuchuꞌvi̱ꞌ nij soꞌ queneꞌe̱n nij soꞌ sayuun quira̱nꞌ noꞌ a. Ne̱ cata̱j nij soꞌ:

―Ai. Ai. Náꞌu̱nj. Ni̱qué so̱ꞌ chuma̱nꞌ noco̱o chuma̱nꞌ nucua̱j chuma̱nꞌ cuꞌna̱j Babilonia ei. ꞌO̱ se rque o̱rúnꞌ orá caꞌnaꞌ sayuun rihaan so̱ꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé so̱ꞌ a ―cata̱j nij síí nica̱j suun rey yoꞌ, ni̱ꞌyaj nij soꞌ man chumanꞌ Babilonia yoꞌ a.

11 Ne̱ nij síí naránj natuꞌvéj rihaan chumii̱ roꞌ, taꞌve̱e ndoꞌo nij soꞌ, ne̱ quinano̱ ndoꞌo rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ chumanꞌ yoꞌ a. ꞌO̱ se se̱ caꞌvee cane̱ꞌ a̱ doj siꞌyaj nij soꞌ rasu̱u̱n, 12 agaꞌ oró míí do̱ꞌ, agaꞌ platá catzi̱i̱ do̱ꞌ, yahij chuguu̱n tuꞌve̱e̱ ndoꞌo do̱ꞌ, rmii raa̱n perlá do̱ꞌ, yatzíj linó do̱ꞌ, yatzíj sedá do̱ꞌ, yatzíj tintá do̱ꞌ, yatzíj mare̱e do̱ꞌ, nu̱ꞌ chruun gunꞌ da̱j do̱ꞌ, nu̱ꞌ rasu̱u̱n rii nii man cúú marfil do̱ꞌ, nu̱ꞌ rasu̱u̱n rii nii man chruun sa̱ꞌ do̱ꞌ, nu̱ꞌ rasu̱u̱n rii nii man agaꞌ bronce mare̱e do̱ꞌ, nu̱ꞌ rasu̱u̱n rii nii man agaꞌ hierró ndoꞌo do̱ꞌ, nu̱ꞌ rasu̱u̱n rii nii man yahij mármol do̱ꞌ, 13 quíí canelá do̱ꞌ, coj gunꞌ da̱j do̱ꞌ, na gunꞌ da̱j do̱ꞌ, squíí cuꞌna̱j mirra do̱ꞌ, squíí xlá do̱ꞌ, na vinó do̱ꞌ, casté do̱ꞌ, hariná do̱ꞌ, ꞌnúú trigó do̱ꞌ, scúj do̱ꞌ, matzinj do̱ꞌ, cuayó do̱ꞌ, cuchriꞌ do̱ꞌ, nda̱a maꞌa̱n yuvii̱ gu̱un mozó do̱ꞌ, se̱ caneꞌ daj chiha̱a̱ míj uún rasu̱u̱n yoꞌ, quiꞌya̱j nij soꞌ a̱ maꞌ. 14 Ne̱ nij síí naránj natuꞌvéj roꞌ, caꞌmi̱i̱ nij soꞌ rihaan chumanꞌ yoꞌ, cata̱j nij soꞌ, ne̱:

―Ne̱ nij chruj niha̱ꞌ ndoꞌo rá so̱ꞌ cha̱ so̱ꞌ roꞌ, navij nu̱ꞌ chruj yoꞌ, ne̱ nu̱ꞌ se tuꞌve̱e̱ ndoꞌo do̱ꞌ, nu̱ꞌ se chuguu̱n do̱ꞌ, caꞌanj niꞌya̱ nij yoꞌ rihaan so̱ꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ nariꞌ uún so̱ꞌ man nij rasu̱u̱n sa̱ꞌ vaa da̱nj ya̱j a̱ maꞌ ―cata̱j nij síí naránj natuꞌvéj rasu̱u̱n a.

15 Ne̱ nij soꞌ roꞌ, me nij síí cunuu ruꞌve̱e̱ quiꞌyaj chumanꞌ yoꞌ, ne̱ ga̱nꞌ canicu̱nꞌ nij soꞌ ga̱ noꞌ, cheꞌé se cuchuꞌvi̱ꞌ nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ sayuun quira̱nꞌ noꞌ a. Dan me se taꞌve̱e nij soꞌ, ne̱ quinano̱ ndoꞌo rá nij soꞌ, 16 ne̱ cata̱j nij soꞌ:

―Ai. Ai. Nique̱ ndoꞌo so̱ꞌ chuma̱nꞌ noco̱o na̱nj á. Chumanꞌ nu̱u̱ yatzíj linó mé so̱ꞌ, ne̱ yatzíj tintá do̱ꞌ, yatzíj mare̱e do̱ꞌ, nuû so̱ꞌ, ne̱ agaꞌ oró míí do̱ꞌ, yahij chuguu̱n tuꞌve̱e̱ ndoꞌo do̱ꞌ, rmii raa̱n perlá do̱ꞌ, nó rihaan so̱ꞌ, 17 tza̱j ne̱ rque o̱rúnꞌ orá navij nu̱ꞌ nij yoꞌ quiriꞌ tana̱nj ―cata̱j nij síí naránj natuꞌvéj yoꞌ a.

Ne̱ cunuda̱nj nij síí tuguáj rihoo chéé rihaan na yaꞌa̱nj do̱ꞌ, nu̱ꞌ nij síí ꞌyaj suun rihaan rihoo chéé rihaan na yaꞌa̱nj do̱ꞌ, canicu̱nꞌ nij soꞌ rej ga̱nꞌ a. 18 Dan me se ga̱a queneꞌe̱n nij soꞌ rej avii catzeꞌ yan acaa chumanꞌ, ga̱a ne̱ cagua̱j nij soꞌ, cata̱j nij soꞌ:

―Me rej naj yoꞌó chumanꞌ noco̱o doj rihaan chumanꞌ nihánj, rá soj ya̱j o̱nj ―cata̱j nij soꞌ a.

19 Dan me se cara̱a nij soꞌ yoꞌóó tachru̱u̱ raa̱ nij soꞌ, ne̱ taꞌve̱e ndoꞌo nij soꞌ, ne̱ quinano̱ rá nij soꞌ, ne̱ cata̱j uún nij soꞌ, ne̱:

―Ai. Ai. Ni̱qué so̱ꞌ chuma̱nꞌ noco̱o na̱nj á. Dan me se guun ruꞌve̱e̱ taranꞌ núj si̱j siꞌya̱j rihoo chéé rihaan na yaꞌa̱nj, quiꞌyaj rasu̱u̱n sa̱ꞌ tuꞌve̱e̱ ma̱n rqué so̱ꞌ tza̱j man. Tza̱j ne̱ nihánj me se rque o̱rúnꞌ orá navij nu̱ꞌ so̱ꞌ na̱nj asu̱u̱n. 20 Tza̱j ne̱ gu̱un niha̱ꞌ rá nij soj si̱j ne̱ rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, si̱j vaa sa̱ꞌ rihaan Diose̱ do̱ꞌ, si̱j caꞌnéé Jesucristó nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé soꞌ do̱ꞌ, si̱j nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ do̱ꞌ, ni̱ꞌyaj soj chumanꞌ yoꞌ á. ꞌO̱ se quiꞌyaj Diose̱ sayuun man chumanꞌ yoꞌ cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj chumanꞌ yoꞌ rihaan soj ei ―cata̱j uún nij síí tuguáj rihoo chéé rihaan na a.

21 Ga̱a ne̱ yoꞌo̱ se‑mo̱zó Diose̱ síí nucua̱j ndoꞌo roꞌ, naxca̱j soꞌ yoꞌo̱ yuvej xi̱j, ne̱ yuvej xi̱j caxra̱ꞌ ndoꞌo me yoꞌ, ne̱ quiriꞌíj soꞌ man yoꞌ rque na yaꞌa̱nj, ne̱ cataj soꞌ:

―Veé da̱nj ga̱a̱ quira̱nꞌ gue̱e̱ so̱ꞌ chuma̱nꞌ noco̱o cuꞌna̱j Babilonia ei. Dan me se quiriꞌi̱j nii mán so̱ꞌ rque na yaꞌa̱nj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ nariꞌ uún nii mán so̱ꞌ rque na yaꞌa̱nj a̱ maꞌ. 22 Ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cuno nii chraꞌ rque se‑ca̱llé so̱ꞌ chuma̱nꞌ a̱ maꞌ. Se̱ cuno nii cachra̱a̱ yaꞌánj do̱ꞌ, cachra̱a̱ rihuu do̱ꞌ, cachra̱a̱ chruun aꞌyánj do̱ꞌ, rqué so̱ꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ se̱ gaa síí quiꞌya̱j me maꞌa̱n suun do̱ꞌ, se̱ gaa máquina váj nihaj do̱ꞌ, se̱ gaa a̱ ꞌó rasu̱u̱n rqué so̱ꞌ a̱ maꞌ. 23 Ne̱ se̱ cuchuguu̱n a̱ ꞌó agaꞌ yaꞌan rej náá so̱ꞌ do̱ꞌ, se̱ naraꞌa̱a yuvii̱ rej náá so̱ꞌ do̱ꞌ, se̱ cuno nii caꞌmi̱i̱ cachra̱a̱ yuvii̱ do̱ꞌ, rqué so̱ꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se nij síí naránj natuꞌvéj ne̱ rqué so̱ꞌ roꞌ, me se nij síí ruꞌve̱e̱ doj rihaan cunuda̱nj nij ruꞌvee ma̱n rihaan chumii̱ me nij soꞌ ado̱nj. Ne̱ nij rmedió chiꞌi̱i̱ caneꞌ rqué so̱ꞌ roꞌ, me se tihaꞌ yuꞌunj yoꞌ man cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ chugua̱nj. 24 Ne̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ tumé cacunꞌ se vaa caviꞌ nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ caviꞌ nij síí vaa sa̱ꞌ rihaan Diose̱ caviꞌ cunuda̱nj nij síí ticaviꞌ nii rihaan chumii̱ ado̱nj ―taj se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ, caꞌmii soꞌ rihaan chumanꞌ noco̱o cuꞌna̱j Babilonia a.

19

1 Veé dan, ga̱a ne̱ cunó ꞌu̱nj nana̱ caꞌmii nucua̱j queꞌe̱e̱ yuvii̱ nicu̱nꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ cataj nij yuvii̱:

―Cara̱a̱ gue̱e̱ níꞌ rihaan Yaꞌanj ei. Diose̱ síí noco̱ꞌ níꞌ man roꞌ, soꞌ me síí tinanii man níꞌ rihaan sayuun, ne̱ guun chij ndoꞌo soꞌ, ne̱ síí nucua̱j ndoꞌo me soꞌ ado̱nj. 2 ꞌO̱ se nana̱ ya̱ nana̱ nica̱ ina̱nj me nu̱ꞌ nana̱ aꞌmii soꞌ ga̱a aꞌneꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ado̱nj. ꞌO̱ se ya̱j me naruꞌvee Diose̱ rihaan nij yuvii̱ cheꞌé nu̱ꞌ cacunꞌ quiꞌyaj nij yuvii̱ rihaan Diose̱ a. Cheꞌé dan quiꞌyaj soꞌ sayuun man chumanꞌ noco̱o chumanꞌ guun chana̱ niha̱ꞌ rá ga̱ chii, cheꞌé se quiriꞌ nu̱ꞌ chumii̱, quiꞌyaj noꞌ do̱ꞌ, cheꞌé nu̱ꞌ nij síí nu̱u̱ rihaan maꞌa̱n Diose̱ síí caviꞌ quiꞌyaj chumanꞌ noco̱o yoꞌ do̱ꞌ a ―taj nij yuvii̱ yoꞌ a.

3 Ga̱a ne̱ cataj uún nij síí caꞌmii rej xta̱ꞌ yoꞌ:

―Cara̱a̱ gue̱e̱ níꞌ rihaan Yaꞌanj ei. Ne̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj me se yoꞌo̱ cavi̱i̱ catzeꞌ rej acaa chumanꞌ yoꞌ a ―taj uún nij soꞌ a.

4 Ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j ico̱ caꞌa̱nj nij síí uun chij do̱ꞌ, caꞌa̱nj nij xcuu do̱ꞌ, rihaan Diose̱ síí ta̱j rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ naꞌvíj nij soꞌ rihaan soꞌ, cataj nij soꞌ:

―Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei. Cara̱a̱ gue̱e̱ níꞌ rihaan Yaꞌanj ei ―taj nij soꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé chaꞌanj naraꞌa̱a matzinj leꞌe̱j yoꞌ a

5 Ga̱a ne̱ cunó ꞌu̱nj doj nana̱ cavii rej nicu̱nꞌ chruun xlá sa̱ꞌ, ne̱ cataj nana̱ yoꞌ:

―Caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ ina̱nj soj rihaan Diose̱ síí noco̱ꞌ níꞌ man á. Dan me se soj si̱j ꞌyaj suun rihaan soꞌ si̱j aráj cochro̱j rihaan soꞌ roꞌ, taꞌa̱j soj me síí nique̱, ne̱ taꞌa̱j soj me síí sa̱ꞌ ata̱ suun, ne̱ caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ taranꞌ soj cheꞌé soꞌ á ―taj nana̱ cavii rej nicu̱nꞌ chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ a.

6 Ga̱a ne̱ cunó ꞌu̱nj doj nana̱ caꞌmii queꞌe̱e̱ ndoꞌo yuvii̱, ne̱ ase uun ráꞌ unóꞌ cayu̱j va̱j chráá xi̱j do̱ꞌ, ase uun ráꞌ unóꞌ aguáj ndoꞌo tuꞌvii do̱ꞌ, da̱nj guun raj ga̱a cunoj se‑na̱na̱ nij soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ:

―Cara̱a̱ gue̱e̱ níꞌ rihaan Yaꞌanj ei. ꞌO̱ se guun cheꞌe̱ Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ guun chij soꞌ ei. Síí uun nucua̱j quiꞌya̱j cunuda̱nj me soꞌ ado̱nj. 7 Dan me se gu̱un niha̱ꞌ uxrá rá níꞌ, ne̱ caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ níꞌ cheꞌé soꞌ á. ꞌO̱ se nihánj me se anuû chaꞌanj naraꞌa̱a matzinj leꞌe̱j, ne̱ chana̱ xca̱j soꞌ man roꞌ, a̱j quisíj quiꞌyaj chuvi̱i noꞌ man noꞌ na̱raꞌa̱a noꞌ ga̱ soꞌ ei. 8 Ne̱ rqué nii yatzíj linó sa̱ꞌ ina̱nj cu̱nuû noꞌ, ne̱ nda̱a too chuguu̱n maꞌa̱n yatzíj yoꞌ, ne̱ naruvii sa̱ꞌ ndoꞌo yatzíj yoꞌ a. Ne̱ yatzíj yoꞌ roꞌ, me nu̱ꞌ se sa̱ꞌ quiꞌyaj nij síí vaa sa̱ꞌ rihaan Diose̱ ado̱nj ―cataj nij yuvii̱ yoꞌ a.

9 Ga̱a ne̱ cataj yoꞌo̱ soꞌ rihanj a:

―Cachro̱n so̱ꞌ nana̱ nihánj rihaan yanj á. Dan me se vaa cheꞌé ga̱a̱ niha̱ꞌ rá nij síí canacúún nii man cha̱ xtiꞌno̱ chaꞌanj na̱raꞌa̱a matzinj leꞌe̱j yoꞌ, cachro̱n so̱ꞌ á ―taj soꞌ rihanj, ne̱ cataj uún soꞌ― Nana̱ nihánj me nana̱ ya̱ caꞌmii maꞌa̱n Diose̱ ado̱nj ―taj uún soꞌ a.

10 Ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j ꞌu̱nj rihaan soꞌ quinaꞌvi̱j ꞌu̱nj rihaan soꞌ a. Tza̱j ne̱ cataj uún soꞌ rihanj a:

―Se̱ quiꞌyáá so̱ꞌ da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se ꞌu̱nj roꞌ, me síí ꞌyaj suun ga̱ nij tinu̱j nij soj si̱j nataꞌ se‑na̱na̱ Jesucristó rihaan yuvii̱ a. Rihaan o̱rúnꞌ Diose̱ naꞌvi̱j so̱ꞌ ei. ꞌO̱ se nu̱ꞌ nana̱ caꞌmii nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ roꞌ, me nana̱ rqué Nimán Diose̱ rihaan nij soꞌ, ne̱ se‑na̱na̱ Jesucristó me nana̱ yoꞌ ado̱nj ―taj soꞌ rihanj a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé síí ta̱j xráá cuayó catzi̱i̱ a

11 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj se vaa naxraꞌ rej xta̱ꞌ, ga̱a ne̱ cavii ꞌo̱ cuayó catzi̱i̱, ne̱ síí ta̱j xráá cuayó yoꞌ roꞌ, me síí cuꞌna̱j síí sa̱ꞌ aꞌmii nana̱ ya̱ a. Ne̱ síí no̱ xcúún ata̱ suun cuꞌna̱j uún soꞌ, ne̱ aꞌneꞌ nica̱ soꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱, ne̱ sa̱ꞌ uxrá unuꞌ soꞌ a. 12 Ne̱ ase vaa yaꞌan chuguu̱n vaa rlij rihaan soꞌ, ne̱ queꞌe̱e̱ ndoꞌo cachriin nuû raa̱ soꞌ a. Ne̱ nó se‑chuvi̱i soꞌ xráá soꞌ, tza̱j ne̱ dan me se o̱rúnꞌ soꞌ me síí neꞌen da̱j cuꞌna̱j soꞌ a. 13 Ne̱ nu̱u̱ soꞌ yatzíj quixíj ndoꞌo ton man, ne̱ tucuꞌnáj nii se‑na̱na̱ Diose̱ man soꞌ a. 14 Ne̱ canocoꞌ nij tanuu ma̱n rej xta̱ꞌ xcó soꞌ, ne̱ táá nij soꞌ xráá cuayó catzi̱i̱, ne̱ nu̱u̱ taranꞌ nij soꞌ yatzíj linó sa̱ꞌ catzi̱i̱ naruvii sa̱ꞌ a. 15 Ne̱ ꞌni̱j tuꞌva soꞌ neê espadá siha̱a̱, ne̱ yoꞌ me se vaa go̱ꞌ soꞌ xráá nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, ne̱ nica̱j soꞌ vará agaꞌ hierró, ne̱ tu̱mé maꞌa̱n soꞌ man nij yuvii̱ a. Ne̱ maꞌa̱n soꞌ me síí caꞌne̱ꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱, ne̱ quiri̱i̱ soꞌ nu̱ꞌ cacunꞌ ata̱ yuvii̱, ne̱ nda̱ꞌ rá se vaa ruꞌmaan cheꞌé nii chruj uvá ne̱ rii nii nu̱ꞌ na uvá roꞌ, veé da̱nj ga̱a̱ gue̱e̱ quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ cavi̱i̱ nu̱ꞌ cacunꞌ ata̱ yuvii̱, quiꞌya̱j soꞌ a. Dan me se racuíj soꞌ man Diose̱ síí uun nucua̱j quiꞌya̱j cunuda̱nj axríj yuva̱a̱ Diose̱ man nij síí tumé cacunꞌ a. 16 Ne̱ rihaan saga̱nꞌ soꞌ ne̱ rihaan taꞌmaa̱n soꞌ do̱ꞌ, nó se‑chuvi̱i soꞌ, ne̱ síí ꞌni̱j raꞌa man nu̱ꞌ nij síí uun chij, ne̱ síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nu̱ꞌ nij síí nica̱j suun rey me se‑chuvi̱i soꞌ a.

17 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj se vaa nicunꞌ ꞌo̱ se‑mo̱zó Diose̱ tanu̱u̱ rihaan güii, ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj soꞌ rihaan cunuda̱nj nij xtaa do̱ꞌ, rihaan cunuda̱nj yachrúú do̱ꞌ, cataj soꞌ, ne̱:

―Caꞌna̱ꞌ cunuda̱nj soj cunu̱u chre̱ꞌ soj, ne̱ quiꞌya̱j chuvi̱i Diose̱ cha̱ xtiꞌno̱ soj ei. 18 Ne̱ dan me se nee̱ man síí nica̱j suun rey do̱ꞌ, nee̱ man tanuu uun chij doj do̱ꞌ, nee̱ man síí nucua̱j do̱ꞌ, nee̱ man cuayó do̱ꞌ, nee̱ man nij síí ta̱j xráá cuayó do̱ꞌ, nee̱ man mozó do̱ꞌ, nee̱ man síí ne uun mozó do̱ꞌ, nee̱ man síí nique̱ do̱ꞌ, nee̱ man síí sa̱ꞌ ata̱ suun do̱ꞌ, cha̱ soj á ―cataj se‑mo̱zó Diose̱ rihaan nij xoꞌ a.

19 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj man xcuu yuva̱a̱ yoꞌ ga̱ nij síí nica̱j suun rey uun chij rihaan chumii̱ ga̱ nij tanuu nu̱u̱ rihaan nij soꞌ, ne̱ dan me se a̱j nuu chre̱ꞌ nij soꞌ cunu̱ꞌ nij soꞌ ga̱ síí ta̱j xráá cuayó catzi̱i̱ do̱ꞌ, ga̱ nij tanuu nu̱u̱ rihaan soꞌ do̱ꞌ a. 20 Tza̱j ne̱ quitaꞌaa nii man xcuu yuva̱a̱ yoꞌ do̱ꞌ, man síí nataꞌ nana̱ ne̱ síí quiꞌyaj suun noco̱o rihaan xcuu yuva̱a̱ do̱ꞌ a. Ne̱ suun noco̱o quiꞌyaj soꞌ me se veé da̱nj tihaꞌ yuꞌunj ndoꞌo soꞌ man nij síí caꞌneꞌ rá quino̱ se‑taꞌnga̱ꞌ xcuu yuva̱a̱ yoꞌ man do̱ꞌ, síí quinaꞌvíj rihaan se‑tinanga̱ꞌ xcuu yuva̱a̱ cheꞌé suun noco̱o queneꞌen nij soꞌ do̱ꞌ a. Ga̱a ne̱ dan me se quiriꞌíj nii man ro̱j soꞌ rque na yaꞌa̱nj rej acaa ndoꞌo yoꞌóó azufré, ne̱ veé da̱nj vaa iꞌna̱ꞌ ro̱j soꞌ quiriꞌíj nii man ro̱j soꞌ rihaan na yaꞌa̱nj yoꞌ a. 21 Ga̱a ne̱ neê espadá nu̱u̱ tuꞌva síí ta̱j xráá cuayó catzi̱i̱ yoꞌ roꞌ, me se caviꞌ yoꞌó nij síí noco̱ꞌ xcó ro̱j soꞌ, quiꞌyaj neê espadá yoꞌ a. Dan me se chá nij xtaa do̱ꞌ, chá nij yachrúú do̱ꞌ, man nee̱ man nij síí caviꞌ yoꞌ nda̱a daj quisíj caraa maꞌa̱n rque nij xoꞌ a.

20

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé míj nij yoꞌ numi̱i xcuáá tuꞌvi̱i a

1 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj yoꞌo̱ se‑mo̱zó Diose̱ cavii rej xta̱ꞌ, ne̱ nanij soꞌ ꞌnaꞌ soꞌ, ne̱ oro̱ꞌ soꞌ agaꞌ ne̱ꞌ ga̱ ragaꞌ yavé ꞌni̱j tuꞌva yuꞌuj cunu̱u̱ rmi̱ꞌ ndoꞌo yoꞌ a. 2 Ga̱a ne̱ quitaꞌaa soꞌ xcuáá tuꞌvi̱i xcuáá cayáán ga̱a naá a. Ne̱ xcuáá tuꞌvi̱i yoꞌ roꞌ, me síí chre̱e, ne̱ Satanás cuꞌna̱j soꞌ a. Ga̱a ne̱ dan me se nica̱j se‑mo̱zó Diose̱ agaꞌ ne̱ꞌ numíj se‑mo̱zó Diose̱ man soꞌ rque ꞌo̱ míj ya̱ yoꞌ a. 3 Ga̱a ne̱ quiriꞌíj se‑mo̱zó Diose̱ man soꞌ rque yuꞌuj cunu̱u̱ rmi̱ꞌ ndoꞌo, ne̱ caxríj soꞌ ragaꞌ, ne̱ cachrón soꞌ ꞌo̱ taꞌngaꞌ selló ya̱ tuꞌva yuꞌuj cunu̱u̱ rmi̱ꞌ ndoꞌo yoꞌ, cheꞌé rej yoꞌo̱ qui̱ꞌnij yuve̱ xcuáá yoꞌ, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj tiha̱ꞌ yuꞌunj uún xcuáá tuꞌvi̱i yoꞌ doj man nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ rque ꞌo̱ míj ya̱ yoꞌ a. Dan me se ga̱a quisi̱j míj nij yoꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ nache̱ uún xcuáá tuꞌvi̱i yoꞌ do̱j tzinꞌ a.

4 Ga̱a ne̱ dan me se queneꞌén ꞌu̱nj chruun xlá sa̱ꞌ, ne̱ vaa nij síí ta̱j nij chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ a. Dan me se caꞌneꞌ Diose̱ suun rihaan nij soꞌ se vaa caꞌne̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱ a. Ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj man yoꞌó nij síí ne̱ rej yoꞌ a. Ne̱ nij soꞌ roꞌ, me nij síí sa̱ꞌ caviꞌ cheꞌé se‑na̱na̱ Jesucristó nana̱ nataꞌ nij soꞌ do̱ꞌ, cheꞌé se‑na̱na̱ Diose̱ do̱ꞌ a. Ne̱ nij soꞌ roꞌ, ne naꞌvi̱j nij soꞌ rihaan xcuu yuva̱a̱ do̱ꞌ, rihaan se‑tinanga̱ꞌ xcuu yuva̱a̱ do̱ꞌ maꞌ. Ne̱ ne caꞌve̱j rá nij soꞌ cata̱ꞌ se‑taꞌnga̱ꞌ xcuu yuva̱a̱ yoꞌ caan rihaan nij soꞌ do̱ꞌ, raꞌa nij soꞌ do̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se cunuu iꞌna̱ꞌ uún nij soꞌ, ne̱ ꞌo̱ míj yoꞌ cayáán nij soꞌ ne̱ guun chij nij soꞌ ga̱ Jesucristó a. 5 Ne̱ xa̱ꞌ yoꞌó nij síí caviꞌ, tza̱j ne̱ ne cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij soꞌ nda̱a se quisíj ya̱ nu̱ꞌ míj yoꞌ yoꞌ a. Tza̱j ne̱ nij síí ta̱j rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ roꞌ, nij soꞌ me nij síí cunuu iꞌna̱ꞌ uún asino ya̱a̱n rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ a. 6 Dan me se síí vaa sa̱ꞌ ina̱nj me se síí cavi̱i̱ sa̱ꞌ ndoꞌo me nij soꞌ, cheꞌé se síí cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún asino ya̱a̱n me nij soꞌ ei. Se̱ caꞌvee daj chiha̱a̱ míj cavi̱ꞌ uún nij soꞌ a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ gu̱un nij soꞌ xrej ca̱yáán rihaan Diose̱ do̱ꞌ, rihaan Jesucristó do̱ꞌ, ne̱ gu̱un chij nij soꞌ ga̱ Jesucristó nu̱ꞌ míj ya̱ yoꞌ yoꞌ ei.

7 Ga̱a ne̱ asa̱ꞌ quisíj míj nij yoꞌ, ga̱a ne̱ cu̱riha̱nj uún síí cuꞌna̱j Satanás tagaꞌ nu̱u̱ soꞌ, 8 ga̱a ne̱ cavi̱i̱ soꞌ tiha̱ꞌ yuꞌunj soꞌ man nij síí ma̱n rihaan nu̱ꞌ cachra̱ꞌ chumii̱ ado̱nj. Dan me se tiha̱ꞌ yuꞌunj soꞌ man nij síí ne̱ chumanꞌ Gog do̱ꞌ, man nij síí ne̱ chumanꞌ Magog do̱ꞌ, ga̱a ne̱ cunu̱u chre̱ꞌ taranꞌ nij soꞌ, quiꞌya̱j soꞌ, cheꞌé rej cunu̱ꞌ nij soꞌ a. Ne̱ ase vaa queꞌe̱e̱ ndoꞌo nij yoꞌóó chru̱u̱ na̱j tuꞌva na yaꞌa̱nj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ queꞌe̱e̱ nij tuvi̱ꞌ nij soꞌ na̱nj ei. 9 Dan me se cavii nij soꞌ rihaan taa, ne̱ tucuachriin nij soꞌ man rej ne̱ nij tanuu sa̱ꞌ nij síí vaa sa̱ꞌ rihaan Diose̱ do̱ꞌ, man maꞌa̱n chumanꞌ ꞌe̱e̱ rá Diose̱ man do̱ꞌ a. Ga̱a ne̱ ma̱a̱n orá yoꞌ cavii ndoꞌo yaꞌan rej xta̱ꞌ nanij yoꞌ rihaan yoꞌóó, ga̱a ne̱ cacaa nu̱ꞌ nij síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ, quiꞌyaj yaꞌan yoꞌ na̱nj ado̱nj. 10 Ga̱a ne̱ dan me se síí chre̱e síí tihaꞌ yuꞌunj man nij soꞌ roꞌ, quiriꞌíj nii man soꞌ rque na yaꞌa̱nj rej acaa ndoꞌo yoꞌóó azufré, ne̱ yoꞌ me rej nu̱u̱ xcuu yuva̱a̱ do̱ꞌ, síí nataꞌ nana̱ ne̱ do̱ꞌ a. Ga̱a ne̱ dan me se nuvi̱i niga̱nꞌ quira̱nꞌ ndoꞌo nij soꞌ sayuun nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé chruun xlá xi̱j catzi̱i̱ rej caꞌne̱ꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ a

11 Ga̱a ne̱ dan me se queneꞌén ꞌu̱nj ꞌo̱ chruun xlá xi̱j catzi̱i̱, ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj ꞌo̱ síí ta̱j chruun xlá yoꞌ, ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nu̱ꞌ chumii̱ do̱ꞌ, nu̱ꞌ rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, niꞌya̱j ro̱j yoꞌ man soꞌ a. Dan me se naxuun ro̱j yoꞌ man ro̱j yoꞌ rihaan síí ta̱j chruun xlá, ne̱ ꞌo̱ se ne nari̱ꞌ ro̱j yoꞌ rej quina̱j ro̱j yoꞌ a̱ maꞌ. 12 Ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj man nij síí caviꞌ uún a. Dan me se síí sa̱ꞌ ata̱ suun do̱ꞌ, síí nique̱ do̱ꞌ, síí noco̱o do̱ꞌ, síí cunii do̱ꞌ, queneꞌén ꞌu̱nj, ne̱ nicunꞌ nij soꞌ rihaan síí ta̱j chruun xlá xi̱j catzi̱i̱ yoꞌ a. Ga̱a ne̱ nuxraꞌ nii nij yanj libró a. Dan me se nuxraꞌ nij soꞌ man yoꞌó yanj libró no̱ se‑chuvi̱i nij síí ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ga̱ Diose̱ a. Dan me se caꞌneꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé nij síí caviꞌ yoꞌ, ne̱ niꞌya̱j soꞌ nana̱ no̱ rihaan nij yanj libró yoꞌ nana̱ taj xnaꞌanj nda̱a vaa quiꞌyaj nij soꞌ ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan chumii̱ a. 13 Dan me se narqué na yaꞌa̱nj nu̱ꞌ nij síí caviꞌ rque na yaꞌa̱nj, ne̱ me rej maꞌa̱n naj nij síí caviꞌ yoꞌ nuriha̱nj nij soꞌ canicunꞌ nij soꞌ rihaan síí ta̱j chruun xlá xi̱j catzi̱i̱ yoꞌ a. Dan me se niꞌya̱j Diose̱ rihaan yanj libró, ne̱ caꞌneꞌ Diose̱ cacunꞌ cheꞌé ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ nda̱a vaa quiꞌyaj ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ a. 14 Dan me se maꞌa̱n taꞌnaj ꞌyaj aviꞌ yuvii̱ do̱ꞌ, nu̱ꞌ rej na̱j nimán nij síí caviꞌ do̱ꞌ, quiriꞌíj Diose̱ man nij yoꞌ rihaan yaꞌan caca̱a̱ nij yoꞌ a. Ne̱ rihaan yaꞌan yoꞌ roꞌ, me rej yoꞌo̱ cavi̱ꞌ ya̱ uún nii nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. 15 Ne̱ xa̱ꞌ taranꞌ nij síí nuviꞌ se‑chuvi̱i rihaan yanj no̱ se‑chuvi̱i nij síí ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, tza̱j ne̱ quiriꞌíj nii man nij soꞌ rihaan yaꞌan, ne̱ yoꞌo̱ caca̱a̱ nij soꞌ ei.

21

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé rej xta̱ꞌ naca̱ do̱ꞌ, cheꞌé yoꞌóó naca̱ do̱ꞌ a

1 Dan me se cachén nu̱ꞌ rasu̱u̱n nga̱, ga̱a ne̱ queneꞌén ꞌu̱nj rej xta̱ꞌ naca̱ do̱ꞌ, yoꞌóó naca̱ do̱ꞌ a. ꞌO̱ se a̱j navij nu̱ꞌ rej xta̱ꞌ nga̱ do̱ꞌ, yoꞌóó nga̱ do̱ꞌ, ne̱ na yaꞌa̱nj me se nuviꞌ yoꞌ naj a̱ maꞌ. 2 ꞌO̱ se ꞌu̱nj si̱j cuꞌna̱j Juan me queneꞌen se vaa cavii chumanꞌ gue̱e̱ chumanꞌ Jerusalén naca̱ rej xta̱ꞌ rej ne̱ Diose̱, ne̱ nanij yoꞌ, ne̱ ase uun ráꞌ niꞌya̱ꞌ chana̱ naraꞌa̱a roꞌ, da̱nj guun raj niꞌya̱j ꞌu̱nj man chumanꞌ yoꞌ a. 3 Ga̱a ne̱ dan me se cunó ꞌu̱nj nana̱ caꞌmii síí ta̱j chruun xlá sa̱ꞌ, cataj soꞌ, ne̱:

―Ni̱ꞌyaj soj ei. Nihánj me rej ca̱yáán Diose̱ ga̱ yuvii̱ a. Dan me se ca̱yáán soꞌ ga̱ nij yuvii̱, ne̱ taj yaꞌanj soꞌ man nij yuvii̱, ne̱ dan me se ca̱yáán rcuaꞌa̱a̱n Diose̱ ga̱ nij soꞌ, ne̱ Diose̱ síí noco̱ꞌ nij soꞌ man me soꞌ na̱nj ado̱nj. 4 Ne̱ maꞌa̱n Diose̱ roꞌ, naꞌve̱ nu̱ꞌ na ayanj rihaan nij soꞌ, ne̱ se̱ caviꞌ uún nij soꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ se̱ nanó rá nij soꞌ do̱ꞌ, se̱ taꞌvee nij soꞌ a̱ doj do̱ꞌ, se̱ quiranꞌ nij soꞌ a̱ doj sayuun do̱ꞌ, a̱ maꞌ. ꞌO̱ se a̱j cachén nu̱ꞌ rasu̱u̱n nga̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj ―taj síí ta̱j rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ a.

5 Ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ:

―Ni̱ꞌyaj soj ei. Nihánj me se quiꞌya̱j naca̱ uún ꞌu̱nj man cunuda̱nj nij rasu̱u̱n na̱nj ei ―taj soꞌ, ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ― Cachro̱n so̱ꞌ nana̱ nihánj rihaan yanj á. ꞌO̱ se nana̱ ya̱ me nana̱ nihánj, ne̱ vaa cheꞌé ga̱a̱ nucua̱j rá soj manj se vaa qui̱ꞌyáj nu̱ꞌ rasu̱u̱n nihánj ei ―taj soꞌ a. 6 Ga̱a ne̱ cataj uún soꞌ rihanj― A̱j quisíj quiꞌyáá ꞌu̱nj nu̱ꞌ rasu̱u̱n na̱nj á. Ne̱ ase vaa letrá A do̱ꞌ, ase vaa letrá Z do̱ꞌ, vaa ꞌu̱nj, ne̱ dan me se si̱j nicu̱nꞌ asi̱j rque̱ mej, ne̱ veé ꞌu̱nj canicu̱nꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj. Ne̱ rihaan síí nacoo̱ na me se rque̱ ꞌu̱nj na coꞌo̱ soꞌ, ne̱ ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, quiꞌya̱j na yoꞌ ei. Ne̱ dan me se coꞌo̱ u̱u̱n soꞌ na, ne̱ se̱ caꞌnéj ꞌu̱nj a̱ doj saꞌanj man soꞌ a̱ maꞌ. 7 Ne̱ síí ꞌyaj canaán roꞌ, me se gu̱un soꞌ síí ni̱caj cunuda̱nj rasu̱u̱n siꞌyáá ꞌu̱nj, ne̱ ꞌu̱nj roꞌ, me se gu̱un Diose̱ taj yaꞌanj man nij soꞌ, ne̱ nij soꞌ roꞌ, gu̱un taꞌníj neꞌej ado̱nj. 8 Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ nij síí cunánj rihaan sayuun do̱ꞌ, nij síí ne nocoꞌ raan manj do̱ꞌ, nij síí ꞌyaj se chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, nij síí ticaviꞌ tuviꞌ do̱ꞌ, nij síí ꞌyaj chiꞌi̱i̱ ga̱ chana̱ do̱ꞌ, nij síí chru̱u̱n do̱ꞌ, nij síí naꞌvíj rihaan yaꞌanj acój yuvii̱ do̱ꞌ, taranꞌ nij síí ne̱ do̱ꞌ, me se vaa rej caca̱a̱ nij soꞌ rihaan yaꞌan, ne̱ rej acaa ndoꞌo yoꞌóó azufré me yoꞌ ei. Yoꞌ me rej cavi̱ꞌ uún nij soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj chugua̱nj ―taj síí ta̱j rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ a.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj cheꞌé chumanꞌ Jerusalén naca̱ a

9 Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ yoꞌo̱ tuviꞌ chi̱j nij se‑mo̱zó Diose̱ síí nica̱j chi̱j nij coꞌoo araa nda̱a ayanj maꞌa̱n chi̱j nij sayuun a. Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihanj a:

―Cuva̱ꞌ so̱ꞌ nihánj, ne̱ ti̱haán ꞌu̱nj chana̱ xca̱j matzinj leꞌe̱j man rihaan so̱ꞌ á ―taj soꞌ rihanj a.

10 Ga̱a ne̱ dan me se caꞌanj nica̱j soꞌ nimanj raa̱ quij xca̱a̱n, ga̱a ne̱ tihaa̱n soꞌ chumanꞌ gue̱e̱ cuꞌna̱j Jerusalén rihanj, ne̱ cavii chumanꞌ yoꞌ rej xta̱ꞌ rej ne̱ Diose̱, ne̱ nanij yoꞌ rihaan yoꞌóó a. 11 Ne̱ chumanꞌ yoꞌ roꞌ, me se maꞌa̱n taꞌan Diose̱ me ꞌyaj chuguu̱n cunuda̱nj chumanꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ chuguu̱n yoꞌ nda̱a vaa chuguu̱n yahij chuguu̱n tuꞌve̱e̱ ndoꞌo a. Dan me se ase vaa yahij jaspe vaa yoꞌ, chuguu̱n ndoꞌo yoꞌ a. 12 Dan me se nicu̱nꞌ ꞌo̱ chingá chraan xi̱j xca̱a̱n nu̱ꞌ anica̱j tuꞌva chumanꞌ yoꞌ, ne̱ ta̱j chuvi̱j taꞌyaa tuꞌva chingá yoꞌ, ne̱ nicu̱nꞌ se‑mo̱zó Diose̱ tuꞌva ꞌo̱ ꞌo̱ taꞌyaa yoꞌ a. Ne̱ nó se‑chuvi̱i chuvi̱j nij xꞌneꞌ nij yuvii̱ israelitá rihaan chuvi̱j nij taꞌyaa yoꞌ a. 13 Dan me se rej síj güii rihaan chingá chraan roꞌ, táá vaꞌnu̱j nij taꞌyaa, ne̱ rej norte rihaan chingá roꞌ, táá yaꞌnúj nij taꞌyaa, ne̱ rej sur rihaan chingá chraan roꞌ, táá yaꞌnúj nij taꞌyaa, ne̱ rej ataꞌ güii rihaan chingá chraan roꞌ, táá yaꞌnúj nij taꞌyaa yoꞌ a. 14 Ne̱ vaa chuvi̱j yuvej xi̱j na̱j tacóó cheꞌé chingá chraan yoꞌ, ne̱ rihaan chuvi̱j nij yuvej yoꞌ roꞌ, nó se‑chuvi̱i chuvi̱j nij apóstol cuneꞌ matzinj leꞌe̱j man nata̱ꞌ se‑na̱na̱ soꞌ rihaan yuvii̱ a.

15 Ne̱ se‑mo̱zó Diose̱ síí caꞌmii ga̱ ꞌu̱nj roꞌ, nica̱j soꞌ ꞌo̱ vará agaꞌ oró míí, cheꞌé rej xca̱j taꞌngaꞌ soꞌ chumanꞌ do̱ꞌ, nij taꞌyaa do̱ꞌ, nu̱ꞌ chingá do̱ꞌ a. 16 Ne̱ dan me se cuya̱a̱n vaa rej xca̱a̱n ga̱ rej caxra̱ꞌ man chumanꞌ yoꞌ a. Ga̱a ne̱ xcaj taꞌngaꞌ soꞌ chumanꞌ yoꞌ, ne̱ vi̱j míj táá yavíj cientó kilómetro vaa chumanꞌ yoꞌ rej xca̱a̱n do̱ꞌ, rej caxra̱ꞌ do̱ꞌ, rej xta̱ꞌ uún do̱ꞌ a. Dan me se cuya̱a̱n vaa rej xca̱a̱n do̱ꞌ, rej caxra̱ꞌ do̱ꞌ, rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, man chumanꞌ yoꞌ a. 17 Ga̱a ne̱ dan me se xcaj taꞌngaꞌ soꞌ rej xca̱a̱n xta̱ꞌ chingá yoꞌ, ne̱ vaꞌnu̱j chiha̱a̱ caꞌa̱nj metró ta̱j doj vaa chraan chingá yoꞌ xta̱ꞌ a. Dan me se ase vaa xcaj taꞌngaꞌ yuvii̱ rasu̱u̱n roꞌ, da̱nj vaa xcaj taꞌngaꞌ se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ nu̱ꞌ chingá yoꞌ a. 18 Ne̱ ina̱nj yahij jaspe me nu̱ꞌ chraan yoꞌ, ne̱ ina̱nj agaꞌ oró míí sa̱ꞌ me nu̱ꞌ chumanꞌ yoꞌ, ne̱ ase vaa vidrió roꞌ, da̱nj vaa nu̱ꞌ agaꞌ oró míí sa̱ꞌ yoꞌ a. 19 Ne̱ canó me a̱ꞌ yahij chuguu̱n tuꞌve̱e̱ ndoꞌo roꞌ, nó rihaan tacóó chumanꞌ yoꞌ a. Dan me se yoꞌo̱ yuvej xi̱j na̱j tacóó chraan roꞌ, me yahij jaspe, ne̱ yoꞌó yuvej roꞌ, me yahij zafiro, ne̱ yoꞌó yuvej roꞌ, me yahij ágata, ne̱ yoꞌó yuvej roꞌ, me yahij esmeralda a. 20 Ne̱ yoꞌó yuvej roꞌ me yahij ónice, ne̱ yoꞌó yuvej roꞌ, me yahij cornalina, ne̱ yoꞌó yuvej roꞌ, me yahij crisólito, ne̱ yoꞌó yuvej roꞌ, me yahij berilo, ne̱ yoꞌó yuvej roꞌ, me yahij topacio, ne̱ yoꞌó yuvej roꞌ, me yahij crisopraso, ne̱ yoꞌó yuvej roꞌ, me yahij jacinto, ne̱ yoꞌó yuvej roꞌ, me yahij amatista a. Ne̱ nu̱ꞌ nij yahij yoꞌ roꞌ, nó rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ nij yuvej xi̱j na̱j tacóó chingá chumanꞌ yoꞌ a. 21 Ne̱ chuvi̱j nij taꞌyaa ta̱j rej atúj yuvii̱ rque chumanꞌ roꞌ, me rmii perlá na̱nj a. Dan me se o̱rúnꞌ rmii perlá yoꞌ me ꞌo̱ ꞌo̱ nij taꞌyaa a. Ne̱ ina̱nj agaꞌ oró míí sa̱ꞌ me nu̱ꞌ nij callé ta̱j rque chumanꞌ yoꞌ, ne̱ ase vaa raa̱n vidrió roꞌ, vaa nu̱ꞌ agaꞌ oró míí yoꞌ a.

22 Ne̱ nuviꞌ nuvií noco̱o queneꞌén ꞌu̱nj rque chumanꞌ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ síí uun nucua̱j quiꞌya̱j cunuda̱nj ga̱ maꞌa̱n matzinj leꞌe̱j me ro̱j síí guun nuvií rque chumanꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj. 23 Ne̱ ne achiin güii do̱ꞌ, yavii do̱ꞌ, chugu̱u̱n rihaan chumanꞌ yoꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n Diose̱ chuguu̱n rihaan chumanꞌ yoꞌ, ne̱ maꞌa̱n matzinj leꞌe̱j yoꞌ guun agaꞌ chuguu̱n rque nu̱ꞌ chumanꞌ yoꞌ na̱nj chugua̱nj. 24 Ne̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, curuvi̱ꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ cache̱e̱ nij soꞌ, quiꞌya̱j maꞌa̱n chumanꞌ yoꞌ a. Ne̱ nij síí nica̱j suun rey roꞌ, me se nica̱j nij soꞌ nu̱ꞌ siꞌyaj nij soꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ, ꞌnaꞌ nij soꞌ rque chumanꞌ yoꞌ a. 25 ꞌO̱ se ina̱nj rej ranga̱ꞌ ga̱a̱ yoꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caráán nii taꞌyaa ta̱j tuꞌva chumanꞌ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se taj va̱j rej nii̱ chumanꞌ yoꞌ maꞌ. 26 Ne̱ nu̱ꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ nica̱j cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ me se caꞌa̱nj ni̱caj nii nu̱ꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ yoꞌ rque chumanꞌ yoꞌ a. 27 Tza̱j ne̱ taj va̱j a̱ doj se chiꞌi̱i̱ catu̱u̱ rque chumanꞌ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se síí ꞌyaj se chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, síí aꞌmii ne̱ do̱ꞌ, se̱ catúj nij soꞌ daj chiha̱a̱ míj rque chumanꞌ yoꞌ a̱ man ado̱nj. Tza̱j ne̱ o̱rúnꞌ nij síí no̱ se‑chuvi̱i rihaan danj matzinj leꞌe̱j yanj libró no̱ se‑chuvi̱i nij síí ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj roꞌ, o̱rúnꞌ nij soꞌ me nij síí catu̱u̱ rque chumanꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj.

22

1 Ga̱a ne̱ tihaa̱n se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ ꞌo̱ chráá rihanj, ne̱ chráá nu̱u̱ na ꞌyaj vaa iꞌna̱ꞌ yuvii̱ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj me chráá yoꞌ a. Ne̱ nda̱a chuguu̱n raa̱n maꞌa̱n chráá yoꞌ a. Ne̱ chráá yoꞌ roꞌ, me avii tacóó chruun xlá sa̱ꞌ xrúún Diose̱ do̱ꞌ, xrúún matzinj leꞌe̱j do̱ꞌ a. 2 Ne̱ tanu̱u̱ callé noco̱o ta̱j rque chumanꞌ yoꞌ nicunꞌ chruun ꞌyaj vaa iꞌna̱ꞌ yuvii̱ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a. Dan me se nu̱ꞌ niha̱ tuꞌva chráá yoꞌ nicunꞌ chruun yoꞌ a. Ne̱ vaa chuvi̱j chruj rii chruun yoꞌ, ne̱ dan me se ino̱ vaa chruj rii chruun yoꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ yavii, ne̱ dan me se cunu̱ꞌ yoꞌ mán chruj raa̱ chruun yoꞌ a. Ne̱ coj ma̱n raꞌa chruun yoꞌ roꞌ, ꞌyaj nahuun sa̱ꞌ cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ a. 3 Ne̱ taj va̱j a̱ doj rasu̱u̱n chre̱e ma̱n yoꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ chruun xlá sa̱ꞌ xrúún Diose̱ do̱ꞌ, xrúún matzinj leꞌe̱j do̱ꞌ, nicunꞌ chumanꞌ yoꞌ, ne̱ yoꞌ me rej ma̱n nij síí ꞌyaj suun rihaan soꞌ a. 4 Ne̱ riha̱a̱n ya̱ queneꞌe̱n nij soꞌ rihaan maꞌa̱n ya̱ Diose̱, ne̱ quino̱ se‑chuvi̱i Diose̱ caan rihaan nij soꞌ, 5 ne̱ taj va̱j rej nii̱ queneꞌe̱n nij soꞌ rej yoꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ se̱ cachiin agaꞌ chuguu̱n do̱ꞌ, naán güii do̱ꞌ, rihaan nij soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ chuguu̱n rihaan nij soꞌ, ne̱ dan me se gu̱un chij nij soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ga̱ Diose̱ na̱nj chugua̱nj.

Nana̱ nihánj taj xnaꞌanj se vaa nichru̱nꞌ caꞌna̱ꞌ uún Jesucristó a

6 Ga̱a ne̱ cataj uún se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ rihanj a:

―Vaa cheꞌé ga̱a̱ nucua̱j rá so̱ꞌ man nana̱ ya̱ nihánj ei. Ne̱ Diose̱ síí ꞌni̱j raꞌa man níꞌ síí uun chij nimán nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ soꞌ roꞌ, caꞌnéé soꞌ man se‑mo̱zó soꞌ rihaan nij síí ꞌyaj suun rihaan soꞌ, cheꞌé rej ti̱haa̱n se‑mo̱zó soꞌ rihaan nij soꞌ rasu̱u̱n nichru̱nꞌ gu̱un ado̱nj ―taj se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ rihanj a.

7 Dan me se:

―Nichru̱nꞌ cuchi̱j rihaan soj ei ―taj Jesucristó rihaan níꞌ a.

Dan me se cavi̱i̱ sa̱ꞌ síí uno nu̱ꞌ nana̱ no̱ rihaan yanj nihánj nana̱ taj xnaꞌanj da̱j gu̱un rej rihaan níꞌ a. 8 ꞌU̱nj si̱j cuꞌna̱j Juan roꞌ, me síí cuno nu̱ꞌ nana̱ nihánj, ne̱ ꞌu̱nj me síí queneꞌen nu̱ꞌ rasu̱u̱n nihánj a. Dan me se ga̱a quisíj cunó ꞌu̱nj do̱ꞌ, queneꞌén ꞌu̱nj do̱ꞌ, ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j ꞌu̱nj naꞌvi̱j ꞌu̱nj rihaan se‑mo̱zó Diose̱ síí tihaa̱n nu̱ꞌ rasu̱u̱n nihánj rihanj a. 9 Tza̱j ne̱ cataj soꞌ rihanj a:

―Se̱ quiꞌyáá so̱ꞌ da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se síí ꞌyaj suun rihaan Diose̱ ga̱ so̱ꞌ do̱ꞌ, ga̱ taranꞌ nij tinúú so̱ꞌ nij síí nataꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ síí ꞌyaj nu̱ꞌ nana̱ no̱ rihaan yanj nihánj do̱ꞌ, mej na̱nj ado̱nj. Rihaan o̱rúnꞌ Diose̱ naꞌvi̱j so̱ꞌ á ―taj soꞌ rihanj a. 10 ꞌO̱ se cataj uún soꞌ― Se̱ caráán yuve̱ so̱ꞌ se‑na̱na̱ Diose̱ nana̱ taj xnaꞌanj da̱j gu̱un rej rihaan níꞌ nu̱ꞌ nana̱ no̱ rihaan yanj nihánj maꞌ. ꞌO̱ se nichru̱nꞌ quisi̱j güii gu̱un nu̱ꞌ nij rasu̱u̱n nihánj na̱nj ado̱nj. 11 Cheꞌé dan nij síí ꞌyaj cacunꞌ roꞌ, yoꞌo̱ quiꞌya̱j nij soꞌ cacunꞌ, ne̱ síí chiꞌi̱i̱ nimán roꞌ, yoꞌo̱ ga̱a̱ chiꞌi̱i̱ nimán soꞌ á. Ne̱ síí vaa nica̱ nimán, tza̱j ne̱ yoꞌo̱ naquiꞌya̱j sa̱ꞌ soꞌ nimán soꞌ, ne̱ síí vaa sa̱ꞌ rihaan Diose̱ roꞌ, yoꞌo̱ ga̱a̱ sa̱ꞌ soꞌ rihaan Diose̱ á ―taj se‑mo̱zó Diose̱ yoꞌ a.

12 Dan me se Jesucristó taj:

―Nichru̱nꞌ cuchi̱j rihaan soj ei. Ne̱ ni̱caj ꞌu̱nj se na̱ruꞌvee ꞌu̱nj rihaan soj chugua̱nj. Dan me se na̱ruꞌvej rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ soj nda̱a vaa rasu̱u̱n quiꞌyaj ꞌo̱ ꞌo̱ soj ado̱nj. 13 Dan me se ase vaa letrá A do̱ꞌ, ase vaa letrá Z do̱ꞌ, vaa ꞌu̱nj a. Dan me se ꞌu̱nj roꞌ, me síí ta̱j ya̱a̱n rihaan cunuda̱nj, ne̱ veé ꞌu̱nj me síí noco̱ꞌ xcó cunuda̱nj a. Ne̱ veé ꞌu̱nj me síí nicu̱nꞌ asi̱j ga̱a guun chumii̱, ne̱ veé ꞌu̱nj roꞌ, me síí canicu̱nꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj a.

14 ”Cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá nij síí naꞌnuꞌ saga̱nꞌ ne̱ navij cacunꞌ ata̱ soꞌ a. ꞌO̱ se cuno̱ xcúún nij soꞌ cha̱ nij soꞌ chruj ma̱n raa̱ chruun ꞌyaj ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ yuvii̱ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ catu̱u̱ nij soꞌ taꞌyaa ta̱j tuꞌva chumanꞌ yoꞌ a. 15 Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ nij síí ꞌyaj nda̱a vaa ꞌyaj chuvee, tza̱j ne̱ xeꞌ roꞌ, quina̱j nij soꞌ do̱ꞌ, nij síí chru̱u̱n do̱ꞌ, nij síí ꞌyaj se chiꞌi̱i̱ ga̱ chana̱ do̱ꞌ, nij síí ticaviꞌ man tuviꞌ do̱ꞌ, nij síí naꞌvíj rihaan yaꞌanj cacój yuvii̱ do̱ꞌ, nij síí niha̱ꞌ rá caꞌmi̱i̱ nana̱ ne̱ do̱ꞌ a.

16 ”ꞌO̱ se ꞌu̱nj Jesucristó roꞌ, me se caꞌnéé ꞌu̱nj se‑mo̱zó ꞌu̱nj cuchiꞌ soꞌ rihaan nij soj nata̱ꞌ soꞌ nana̱ nihánj rihaan soj, cheꞌé rej caꞌa̱nj soj cata̱j xnaꞌanj soj nana̱ nihánj rihaan cunuda̱nj nij síí amán rá niꞌya̱j manj ne̱ ꞌo̱ ꞌo̱ chumanꞌ ado̱nj. ꞌU̱nj roꞌ, me taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j David, ne̱ noco̱ꞌ xnaꞌanj tuvi̱ꞌ soꞌ ga̱j ei. Ne̱ ase vaa yatiꞌ xtaꞌngaa avii nichru̱nꞌ rá ranga̱ꞌ roꞌ, vaa ꞌu̱nj rihaan chumii̱ ado̱nj ―taj Jesucristó a.

17 Ne̱ dan me se Nimán Diose̱ do̱ꞌ, chana̱ gu̱un nica̱ Jesucristó do̱ꞌ, taj ro̱j soꞌ: “Cuva̱ꞌ so̱ꞌ ei”, taj ro̱j soꞌ a. Ne̱ síí uno nana̱ nihánj roꞌ, cata̱j soꞌ: “Cuva̱ꞌ so̱ꞌ á”, cata̱j soꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ a.

Ne̱ síí nacoo̱ na roꞌ, caꞌna̱ꞌ soꞌ, ne̱ coꞌo̱ soꞌ na ꞌyaj vaa iꞌna̱ꞌ yuvii̱ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, sese me rá soꞌ a. Se̱ naruꞌvee soꞌ a̱ ꞌó chaꞌaa cheꞌé na yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se coꞌo̱ u̱u̱n soꞌ na yoꞌ na̱nj ado̱nj.

18 Dan me se ꞌu̱nj roꞌ, me síí nataꞌ nu̱ꞌ nana̱ no̱ rihaan yanj nihánj rihaan nij soj, ne̱ nana̱ taj xnaꞌanj da̱j gu̱un rej rihaan níꞌ me nana̱ nihánj chugua̱nj. Ne̱ sese nuta̱ꞌ yoꞌo̱ soꞌ doj yoꞌó nana̱ uún rihaan yanj nihánj, ne̱ quira̱nꞌ soꞌ nu̱ꞌ sayuun taj xnaꞌanj yanj nihánj, quiꞌya̱j Diose̱ ado̱nj. 19 Ne̱ sese tiri̱ꞌ yoꞌo̱ soꞌ taꞌa̱j nij nana̱ no̱ rihaan yanj nihánj nana̱ taj xnaꞌanj da̱j gu̱un rej rihaan níꞌ, ga̱a ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ chá soꞌ chruj ma̱n raa̱ chruun ꞌyaj ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ yuvii̱ ga̱ Diose̱ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj nda̱a vaa taj xnaꞌanj yanj nihánj, quiꞌya̱j Diose̱ maꞌ. Ne̱ se̱ cayáán soꞌ chumanꞌ gue̱e̱, nda̱a vaa taj xnaꞌanj yanj nihánj, quiꞌya̱j Diose̱ maꞌ.

20 Dan me se Jesucristó síí nataꞌ ya̱ nana̱ nihánj me se taj soꞌ, ne̱:

―Raꞌya̱nj cuchi̱j rihaan soj ei ―taj soꞌ rihaan níꞌ a.

“Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei. Cuva̱ꞌ so̱ꞌ Jesucristó, cuva̱ꞌ so̱ꞌ si̱j ꞌni̱j raꞌa man núj á”, taj níꞌ rihaan Jesucristó ado̱nj.

21 Dan me se me rá ꞌu̱nj quiꞌya̱j ndoꞌo Jesucristó si̱j ꞌni̱j raꞌa man níꞌ se lu̱j cheꞌé nij soj na̱nj ei. Veé da̱nj ga̱a̱ ya̱ ei.