^

Kazuwamgbani ka savu n Tsikimba n aɓon a ɗa a ɗanga̱sai a kazuwamgbani ka cau

New Testament in Tsikimba (NI:kdl:Tsikimba)

copyright © 2010 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Tsikimba
Translation by: Wycliffe Bible Translators, Inc.

Copyright Information

© 2010, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

The New Testament
in Tsikimba

© 2010, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2019-08-09

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 29 Jan 2022

a4f6a28b-3d6d-50b4-a81b-06ae05a66010

Matiyu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Kadyanshi ka Shinga ka

Matiyu

Ukukpa̱ u kadyanshi

Matiyu uza ɗa korongi tagara̱da u na vi, wa̱ ta̱ a asuvu a asuki a Yesu. Uza u Yahuda u ɗa, kpam u korongu ta̱ tagara̱da vi tsa̱ra̱ u wenike aza a Yahuda an Yesu ɗa Kawauwi ka a ka vana vi.

Matiyu reve ta̱ Yesu aya magono ma mayun mi, wa lya ta̱ tsugono tsu likimba gba̱. U wenike ta̱ mayun ɗa an Yesu shaɗangi kadyanshi ka ili iꞌya ya tuwa̱ ka ntsumate n Kazuwamgbani ka Cau n yain kadyanshi a kaci ka Kawauwi ka ka woko magono ma pige. Matiyu wenishike ta̱ tsugono tsi tsu likimba u na tsa wa, kpaci ucun tsugono tsu nala tsi tsa kotso ta̱. Tsugono tsu Yesu tsa shamgba ta̱ hal ubana. U ka̱na̱ ta̱ magono ma yain n ucira, tsa̱ra̱ u wenike ucira u ne, Yesu lya ta̱ kaci ka ukpa̱ an u ꞌya̱nga̱i a kasaun ka ne. Gba̱ ili i na yi n iꞌya i buwai iꞌa̱ ta̱ pini a tagara̱da u na vi.

Matiyu ɓa̱nga̱ ta̱ Atoni a gogo‑na kpaci u toɗugbuso ta̱ tyoku ɗa Yesu shaɗangi afoɓi a Kashila̱ a ɗa wa tuko ama evu n eyi. An Ada̱mu nusukai Kashila̱, ama a pecene ta̱ n eyi. Uɗara̱kpusa u Kazuwamgbani ka Cau u takpa mɓa̱la̱ n na mi wa. Matiyu wenike ta̱ tyoku ɗa Yesu wokoi uɗara̱kpa u ɗa u a̱sa̱ka̱i ama a woko evu n Kashila̱, kpam Yesu u nala vi aya wa lya tsugono tsu ili dem a likimba u tsunu ara.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Nkoshi n cau n ilimaci i Yesu (1:1–2:23)

Akani a Yahaya kalyuɓugi (3:1-12)

Ulyuɓugu n ukondo u Yesu (3:13–4:11)

Manyan ma Yesu a Galili (4:12–18:35)

Yesu a̱sa̱ka̱i Galili ubana a Urishelima (19:1–20:34)

Aꞌayan a shindere a makorishi a Yesu: Ukondo n ukpa̱ u ne. (21:1–27:66)

Yesu wa̱ ta̱ n uma. (28:1-20)

1

Nkoshi n cau n Yesu

(Luka 3:23-38)

1 Yesu† Kawauwi† u wuta̱ ta̱ a kuwa ku Dawuda† Magono, matsikaya ma Ibirahi.† Makeci ma nkoshi n cau n ne ma na:

2 Ibirahi ɗa tata u Ishaku.†

Ishaku ɗa tata u Yakubu.†

Yakubu ɗa tata u Yahuza† na̱ mmuku ma aꞌali n roku.

3 Yahuza ɗa tata u mpeshe n ɗa a ka isa̱ Farisa n Zera.

(Mma u le ɗa Tama.)

Farisa ɗa tata u Hesuruna.

Hesuruna ɗa tata u Aram.

4 Aram ɗa tata u Aminadabu.

Aminadabu ɗa tata u Nashon.

Nashon ɗa tata u Salumuna.

5 Salumuna ɗa tata u Boza.

(Mma u ne kpam Raha.)†*

Boza ɗa tata u Ubida.

(Mma u ne kpam Rutu.)†

Ubida ɗa tata u Yese.†

6 Yese ɗa tata u Dawuda Magono.

Dawuda ɗa tata u Solomo.

(Mma u ne kpam Beteshaba ɗa uza ɗa Dawuda bokoi ara Uriya.)‡

7 Solomo ɗa tata u Rihobuwam.

Rihobuwam kpam tata u Abija.

Abija ɗa tata u Asa.

8 Asa ɗa tata u Johoshafa.

Johoshafa kpam tata u Joram.

Joram ɗa tata u Azariya.

9 Azariya ɗa tata u Jotam.

Jotam ɗa tata u Ahazu.

Ahazu ɗa tata u Hazikaya.

10 Hazikaya ɗa tata u Manase.

Manase ɗa tata u Amo.

Amo ɗa tata u Josaya.

11 Josaya ɗa tata u Jakoniya na̱ mmuku ma aꞌali n roku. (Aꞌayin yi a ɗa a ka̱na̱ le ubana a uyamba u Babila.)†

12 An a bidya le ubana a Babila:

Jakoniya ɗa tata u Shayala̱tiya.

Shayala̱tiya ɗa tata u Zerubabe.

13 Zerubabe ɗa tata u Abihuda.

Abihuda ɗa tata u Eliyakim.

Eliyakim ɗa tata u Azuro.

14 Azuro ɗa tata u Saduku.

Saduku ɗa tata u Akimu.

Akimu ɗa tata u Aliyuda.

15 Aliyuda ɗa tata u Iliyazara.

Iliyazara ɗa tata u Matan.

Matan ɗa tata u Yakubu.

16 Yakubu ɗa tata u Isuhu.†

Isuhu ɗa vali u Meri.†

Meri kpam aya mma u Yesu uza ɗa ama a ka isa̱ Kirisiti† Kawauwi.

17 Gba̱ aza ɗa a kecei nala vi, akaya a ɗa aꞌa̱ri pini a ɗa; akaya kupa n a nishi ili iꞌya i ka̱na̱i Ibirahi hal ubana aꞌayin a Dawuda Magono, n akaya kupa n a nishi ili iꞌya i ka̱na̱i aꞌayin a Dawuda hal ubana aꞌayin a ɗa a pura̱ le ubana a Babila tsugbashi. N akaya kupa n a nishi ili iꞌya i ka̱na̱i aꞌayin a ɗa a pura̱ le ubana a Babila tsugbashi utuwa̱ aꞌayin a Kawauwi.

Ilimaci i Yesu Kawauwi

18 Tyoku ɗa ilimaci i Yesu Kawauwi iꞌa̱ri ɗa na: Mma u ne u ɗa Meri uza ɗa Isuhu kenei tsumana. Shegai eyi a makere bawu u revei vali, aku u ka̱na̱i katsuma̱ n Kulu Keri.† 19 Isuhu kamana ka Meri, vuma ɗa u tsu rongo uyan ili iꞌya iꞌa̱ri derere, wa ciga u nei Meri vi uwono a aꞌeshi a ama wa, aku u yawunsai u a̱sa̱ka̱ yi usokongi.

20 Aꞌayin a ɗa wa̱ri pini uyawunsa ukuna vi, aku katsumate ka zuba† ka Magono ma Zuba ka wenikei kaci ka ne ara ne a asuvu a alavutanshi, u danai, “Isuhu, matsikaya ma Dawuda, kotsu vu pana uwonvo u ɗa va zuwa kamana ka vunu Meri wa, kpaci Kulu Keri ka ku zuwa yi u ka̱na̱ katsuma̱ ki. 21 Wa matsa ta̱ maku ma vali, aku vu neke yi kala Yesu,§ kpaci wa wauwa ta̱ ama a asuvu a unyushi u cingi u le.”

22 Ukuna u na vi u gita̱ ta̱ tsa̱ra̱ kazuwamgbani ka Magono ma Zuba ka shaɗangu, tyoku ɗa Ishaya† matsumate† u danai caupa,

23 “Makere ma bawu ma revei vali ma yan ta̱ katsuma̱,

u matsa maku ma vali,

aku a isa̱ yi Imanuwe.”

Kalen ka kala ki ka, “Kashila̱ ka̱ ta̱ kaɓolo n a̱tsu.”

24 Aꞌayin a ɗa Isuhu rikpa̱na̱ka̱i, aku u yain dere tyoku ɗa katsumate ki ka tonuko yi. U tukoi Meri a kuwa u woko uka u ne. 25 Shegai u vaku n eyi wa hal u matsai maku mi. Aku Isuhu neke yi kala Yesu.

2

Arevi a tuwa̱i a dana̱sa Yesu

1 A matsa ta̱ Yesu a ilyuci i Batalami a uyamba u Yahuda, aꞌayin ɗa Hiridu†* wa̱ri magono. Ama roku aza ɗa a yain ka̱neshi u ukuna u atala, a wuta̱i a kasana a tuwa̱i a Urishelima† 2 n a wecishiki, “Nte magono ma aza a Yahuda† ma a matsai vi? Tsu wene ta̱ katala a kasana ka ka wenikei an a matsa yi, kpam tsu tuwa̱i tsu lyaka yi kayala.”

3 An Hiridu Magono u panai nala, u dambula ta̱ cika, nala dem aza ɗa aꞌa̱ri a Urishelima a rongoi a kadambula. 4 Aku u isa̱i aɗara̱kpi a pige† n awenishiki a Mele† u wece le, “Nte a ka matsa Kawauwi ki?”

5 Aku a wushunku yi, “A ilyuci i Batalami iꞌya a Yahuda. Kpaci ili iꞌya Mika matsumate u korongi iꞌya:

6 “ ‘Avu, Batalami u uyamba u Yahuda,

va̱ ta̱ n kalen pini a asuvu a ilyuci i pige i pige i Yahuda.

A ka matsa ta̱ magono a asuvu a vunu,

uza ɗa wa woko yavu kaliniki ka ama a va̱, aza a Isaraꞌila†.’ ” ◊

7 Pini nala, magono mi ma isa̱i amoci a ɗa a wuta̱i a kasana ki a ba a sheshei ukpawunsi, kpam a tonuko yi derere aꞌayin a ɗa katala ki ka wuta̱i. 8 Aku u tonuko le, “ꞌYa̱nga̱i i wala ubana a Batalami vi i boli maku mi mai. I wene yi baci, i gono i tuwa̱ i tonuko mu, tsa̱ra̱ mpa dem n ba n lyaka yi kayala.”

9 Arevi yi an a panai ili iꞌya magono mi ma danai, aku a lazai. Kpam katala ka a wenei a kasana ka lazai a kapala ka le hal ka ba ka shamgbai a asu u ɗa maku mi ma̱ri. 10 An a wenei katala ki, a yan ta̱ maza̱nga̱! 11 Aꞌayin a ɗa ama yi a uwai pini a kuwa ki, a wene ta̱ maku mi n Meri mma u ne, a kuɗa̱ngi a lyaka yi kayala. A bidyai kune ku le ku zinariya, n ucanga u magula̱ni, n ma̱r† a na̱ka̱ yi.† 12 Shegai Kashila̱ ka rono le atsuvu a asuvu a alavutanshi, u da a gono a asu u magono vi wa. Aku a gonoi a uyamba u le a ure u roku kau.

A sumai ubana a Masar

13 An arevi yi a lazai, katsumate ka Magono ma Zuba ka tuwa̱i ara Isuhu a asuvu a alavutanshi, u danai, “ꞌYa̱nga̱ vu dara̱ka vu bidya maku mi na̱ mma u ne ubana a Masar!† Vu shamgba ɗe she aꞌayin a ɗa n tonuko vu vu gono, kpaci magono ma pini ma bolo maku mi tsa̱ra̱ u wuna.” 14 Aku u ꞌya̱nga̱i u bidyai maku mi na̱ mma u ne a lazai n kayin ubana a Masar, 15 nte a rongoi ɗe hal aꞌayin ɗa magono mi ma kuwa̱i. Ili yi i gita̱ ta̱ kotsu i wenike ili iꞌya Magono ma Zuba ma danai a una̱ u Hosiya matsumate, “N isa̱ ta̱ maku ma va̱ ma wuta̱ a Masar.” ◊

Hiridu wunusai mmuku ma aꞌali

16 Aꞌayin ɗa magono ma wenei arevi yi aꞌene a ɗa a vurusa̱ yi a ɗa, aku u panai upan. U zuwai a wunusa gba̱ mmuku ma aꞌali a Batalami, n ilyuci i kenu i kenu iꞌya iꞌa̱ri evu evu gba̱, aza a ayen a re ubana a iyamba. U reve ta̱ aꞌayin a ɗa a matsai maku mi cinda arevi yi a danai. 17 Nala ili iꞌya Kashila̱ ka danai a una̱ u Irimiya† matsumate i wokoi mayun:

18 “A pana ta̱ kala̱ga̱tsu a Rama,

uza roku wa sa̱ adama a unamgbukatsuma̱.

Rahila† ɗa wa sa̱ adama a mmuku n ne,

u ꞌyuwain u a̱sa̱ka̱ uza u ne yi kadyanshi,

an u wokoi a kuwa̱ ɗe.” ◊

A gonoi a Nazara

19 An Magono mi ma kuwa̱i, katsumate ka Magono ma Zuba ka tuwa̱i ara Isuhu a asuvu a alavutanshi aꞌayin ɗa wa̱ri pini a Masar vi. 20 Katsumate ki ka danai, “ꞌYa̱nga̱ vu bidya maku mi na̱ mma u ne vu gono a uyamba u Isaraꞌila, kpaci aza ɗa a ka ciga a wuna maku mi a kuwa̱ ɗe.”

21 Aku Isuhu ꞌya̱nga̱i u bidyai maku mi na̱ mma u ne a gonoi a Isaraꞌila. 22 Shegai an u revei magono ma savu mi maku ma Hiridu Magono ma; wata, Akilayu,‡ uwonvo u ka̱na̱ yi. Aku u lavutansai kpam, Kashila̱ ka rono yi atsuvu u gono a uyamba u Galili. 23 Pini nala, a ba a dusuki a ilyuci iꞌya a ka isa̱ Nazara. Adama a nala a shaɗangu ta̱ ili iꞌya ntsumate n danai: “A ka isa̱ yi ta̱ uza u Nazara.”

3

Yahaya Kalyuɓugi foɓusoi ure

(Marku 1:1-8; Luka 3:1-18; Yahaya 1:19-28)

1 An a yain ayen ushani, Yahaya† Kalyuɓugi gita̱i kuɓari a kakamba ka Yahuda. 2 U da, “Kpatalai† i a̱sa̱ka̱ tsicingi tsu ɗe, i gono a asu u Kashila̱, kpaci tsugono tsu zuba tsu yan ɗe evu n uyan.” 3 Ishaya matsumate u yan ta̱ kadyanshi a kaci ka Yahaya, u da,

“Uza roku wa sala̱sa a kakamba,

‘Lapulai ure adama a Asheku,

shamkpai u ɗa mai tsa̱ra̱ u wala!’ ” ◊

4 Yahaya uka ta̱ aminya a ɗa a cai n tsileme tsu karakuma. U sirai kagbawatsu ka ukpan a cuku tsu ne, kpam ilikulya i ne iꞌya abaruma n ishigi. 5 Ama ushani a wuta̱ ta̱ a Urishelima n Yahuda n iyamba iꞌya iꞌa̱ri uɓongu u Aga̱ta̱ a Urudu a tuwa̱i tsa̱ra̱ a pana̱ka yi. 6 An a dansai unyushi u cingi u le, aku u lyuɓugu le pini a Aga̱ta̱ a Urudu yi.

7 Afarishi† n aza a Sadusi ushani a tuwa̱ ta̱ dem a asu u ɗa Yahaya wa lyuɓugusu ama yi tsa̱ra̱ a lyuɓugu le. An Yahaya wene le, u danai, “Eɗa̱ aꞌeku a ɗa! Ya rono ɗa̱ atsuvu i suma mavura ma Kashila̱ ka tuko n maloko? 8 Yanyi ili iꞌya ya wenike an i a̱sa̱ka̱i unyushi u ɗe. 9 Kotsu i dana ya wura mavura mi an iꞌa̱ri mmuku n tsikaya mi Ibirahi wa. N tonuko ɗa̱, Kashila̱ ka fuɗa ta̱ ka bidya atali a na u gonuko a ɗa mmuku n tsikaya mi Ibirahi! 10 Gogo‑na naha gba̱m, kagovu ka̱ ta̱ ufoɓusi ka kapa nɗanga hal a asuvu a alu a le. Maɗanga ma baci dem bawu ma matsai ilimaci i shinga, a ka kapa ta̱ ma a varangu a asuvu a akina.

11 “N mini ma ma lyuɓugusu ɗa̱ tsa̱ra̱ u wenike an i a̱sa̱ka̱i tsicingi tsu ɗe, shegai uza ɗa wa tuwa̱ a kucina̱ ku va̱, wa lyuɓugu ɗa̱ ta̱ n Kulu Keri n akina. U la mu ta̱ ucira cika, hal gba̱m n ra̱tsa n ɓa̱na̱ akpata a ne wa. 12 Wa tuwa̱ ta̱ n kasasu ka uwelimkpe ka ne adama a kuwelikpu. U wutukpa̱ ilya kau a asuvu a kopo. Aku u tsungu ilya i shinga yi a asuvu a mapon ma ne, kopo kpam u runukpa ka n akina a ɗa bawu a ka cimba̱.”

Yahaya lyuɓugi Yesu

13 Aꞌayin a nala yi a ɗa Yesu a̱sa̱ka̱i Galili u banai a Aga̱ta̱ a Urudu tsa̱ra̱ Yahaya lyuɓugu yi. 14 Yahaya wa̱ri wa ciga ta̱ u ꞌyuwan, u danai, “Aɗa u gain vu lyuɓugu mu. Ndya i zuwai vu tuwa̱i ara va̱ tsa̱ra̱ n lyuɓugu vu?”

15 Yesu wushuki, “N gogo‑na nala u gain u woko, kpaci u ka̱na̱ ta̱ tsu yain gba̱ ili iꞌya Kashila̱ ka ciga tsu tsu yain.” Aku Yahaya wushuki.

16 An a lyuɓugi Yesu, u wuta̱ ɗe la vi pini a mini mi, aku zuba† u kukpa̱i, u wenei Kulu Keri ku Kashila̱ ku cipa̱ yi yavu kaɗya. 17 A panai kala̱ga̱tsu a zuba, ka danai, “Maku ma va̱ ma na vi, uza ɗa ma ciga, kpam ma pana ta̱ kayanyan ka ne cika.”

4

Yesu n Kala̱pa̱nsi

(Marku 1:12-13; Luka 4:1-13)

1 Kulu Keri ku tonoi n Yesu ubana a kakamba, kotsu Kala̱pa̱nsi† ka kondo yi. 2 Aꞌayin amangare kaara n kayin Yesu lya ilikulya wa. An a kotsoi, aku u panai kambulu. 3 Pini nala, Kala̱pa̱nsi ka tuwa̱i ka tonuko yi, “Avu Maku ma Kashila̱† ma baci, gonuko atali a na a woko iburodi.”

4 Yesu wushunku yi, “A korongu ta̱ a Tagara̱da u Kashila̱,†

“ ‘N burodi ɗa koshi vuma wa yan uma wa,

she gba̱ n kadyanshi ka ka wuta̱i a una̱ u Kashila̱.’ ” ◊

5 Aku Kala̱pa̱nsi ka banka yi a Urishelima ilyuci i uwulukpi,† u zuwa yi a bilibili u Kuwa ku Kashila̱.† 6 Aku u danai, “Avu Maku ma Kashila̱ ma baci, raɗugu a ubana a iyamba, kpaci ukorongi u ɗa wa̱ri a Tagara̱da u Kashila̱:

“ ‘Kashila̱ ka yanka ta̱ atsumate a ne kadyanshi adama a vunu,

kpam a ka kiɓatsa vu ta̱ a akere a le,

tsa̱ra̱ vu gbasha kune ku vunu a katali wa.’ ” ◊

7 Yesu wushunku yi, “Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱ dem, ‘Va kondo Magono ma Zuba Kashila̱ ka vunu wa.’ ” ◊

8 Pini nala, Kala̱pa̱nsi ka bidya yi ubana a zuba u masasa ma ugaɗi, u wenike yi gba̱ tsugono tsu likimba kau‑kau n tsupige tsu le. 9 Aku u danai, “Va lyaka mu baci kayala, ma na̱ka̱ vu ta̱ iꞌya gba̱.”

10 Yesu wushunku yi, “Wala vu ne mu ure Kanangasi,†* Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱,

“ ‘Lyaka Magono ma Zuba kayala, kpam aya koshi va gbashika.’ ” ◊

11 Aku Kala̱pa̱nsi ka lazai ka a̱sa̱ka̱ yi, pini nala, atsumate a zuba a tuwa̱i a kiranai n eyi.

Yesu gita̱i manyan ma ne

(Marku 1:14-15; Luka 4:14-15)

12 An Yesu panai alabari a ɗa a ukai Yahaya Kalyuɓugi a kuwa ku aꞌali, aku u gonoi a uyamba u Galili. 13 Shegai ɗa wa rongo a ilyuci i Nazara, aku u ba u rongoi a Kafarnahum a ikengi i Kushiva̱ ku Galili a kaɓon ka Zebulun n Nafutali. 14 Nala gita̱ ta̱ tsa̱ra̱ ili iꞌya Ishaya matsumate u danai i shaɗangu:

15 “A kaɓon ka Zebulun n Nafutali,

a ure ubana a kushiva̱, a kapashi ka Aga̱ta̱ a Urudu, a Galili,

a asu u ɗa kakuma̱ ka Awulawa† ka̱ri.

16 Ama ɗa a ka rongo a karimbi,

a ka wene ta̱ katyashi ka pige.

Aꞌa̱ri a ka rongo ta̱ a una̱ u ukpa̱,

shegai katyashi ka wantukpa ta̱ ara le.” ◊

17 Pini nala, Yesu gita̱i kuɓari, u danai, “Kpatalai i a̱sa̱ka̱ unyushi u cingi u ɗe, i gono a asu u Kashila̱, kpaci tsugono tsu zuba tsu yan ɗe evu.”

Yesu isa̱i aka̱ni a adan ama a nishi

(Marku 1:16-20; Luka 5:1-11)

18 Kain ka te, tyoku ɗa Yesu wa̱ri nwalu a ikengi i Kushiva̱ ku Galili, aku u wenei ama a re uza n vangu. Uza u te aya Simo, uza ɗa dem a tsu isa̱ Bituru, n Andurawu. Gba̱ le aka̱ni a adan a ɗa, a ka vuta̱la̱sa̱ ibilili i le a kushiva̱ ki. 19 Aku Yesu tonuko le, “Tono numu! Ma wenike ɗa̱ ta̱ tyoku ɗa ya tukuso ama, shegai adan kpam wa.” 20 Kute‑kute a a̱sa̱ka̱i ibilili i le, a tono yi.

21 An a walai kenu, aku a wenei ama a re, uza n vangu u ne, Yakubu n Yahaya mmuku n Zabidi. Ele pini a kpatsu n tata u le n a lapulusi ibilili, aku Yesu isa̱ le. 22 Kute‑kute a a̱sa̱ka̱i kpatsu ki n tata u le a tono yi.

Yesu yankai ama aga̱nda̱

(Luka 6:17-19)

23 Yesu kyawain uyamba u Galili gba̱ n u wenishiki a agata a Kashila̱, n u yansi kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga† ka tsugono tsu zuba, n u ta̱na̱si aza a mɓa̱la̱. 24 Alabari a ne a kyawain gba̱ uyamba u Galili, aku a tukusoi aza a mɓa̱la̱, hal gba̱m n ama ɗa aꞌa̱ri a uyamba u Suriya, n aza ɗa a ka pana ikyamba tsa̱ra̱ a ta̱na̱sa̱ le. Aza roku a asuvu a le aꞌa̱ ta̱ n ityoni i cingi,† aza roku ipori, hal gba̱m n awunu. Shegai Yesu ta̱na̱sa̱ le gba̱. 25 Kakuma̱ ka ama ka ka wuta̱i a Galili, n Dikafoli, n Urishelima, n gba̱ uyamba u Yahuda hal n aza ɗa aꞌa̱ri a Aga̱ta̱ a Urudu a kasana ka tono yi.

5

Yesu wenishikei a masasa

1 An Yesu wenei kakuma̱ ka ama, aku u ba u yuwa̱i a masasa u dusuki. Atoni a ne a kyawan yi, 2 aku u gita̱ le uwenishike:

Maza̱nga̱ ma maci

(Luka 6:20-23)

3 “Kashila̱ ka zuwuka ta̱ aza ɗa a revei a ka ciga uɓa̱nga̱ ara ne una̱ u shinga,

kpaci tsugono tsu zuba tsu le tsa!

4 Kashila̱ ka zuwuka ta̱ aza ɗa aꞌa̱ri n unamgbukatsuma̱ una̱ u shinga,

kpaci wa ta̱na̱sa̱ ta̱ atakasuvu a le.

5 Kashila̱ ka zuwuka ta̱ aza ɗa a vakunki kaci ka le una̱ u shinga,

kpaci likimba wa woko ta̱ u le.

6 Kashila̱ ka zuwuka ta̱ aza ɗa aꞌa̱ri n maluwa ma uyan ili i maci una̱ u shinga,

kpaci wa na̱ka̱ le ta̱ ili iꞌya a ka ciga vi.

7 Kashila̱ ka zuwuka ta̱ aza a asuvayali una̱ u shinga,

kpaci wa pana ta̱ dem asuvayali a le.

8 Kashila̱ ka zuwuka ta̱ aza ɗa atakasuvu a le aꞌa̱ri sarara una̱ u shinga,

kpaci a ka rongo ta̱ kaɓolo n eyi.

9 Kashila̱ ka zuwuka ta̱ aza ɗa a ka ciga a tuko ndishi n shinga una̱ u shinga,

kpaci wa isa̱ le ta̱ mmuku n ne.

10 Kashila̱ ka zuwuka ta̱ aza ɗa a ka yan mavura an a ka yansa ili iꞌya Kashila̱ ka ciga una̱ u shinga,

kpaci tsugono tsu zuba tsu le tsa.

11 Kashila̱ ka zuwuka ɗa̱ ta̱ una̱ u shinga, aꞌayin a ɗa baci ama a wisha ɗa̱. Kashila̱ ka zuwuka ɗa̱ ta̱ una̱ u shinga, aꞌayin a ɗa baci ama a ka yan ɗa̱ mavura. Kashila̱ ka zuwuka ɗa̱ ta̱ una̱ u shinga, aꞌayin a ɗa baci ama a takpa ɗa̱ ukuna u cingi adama a va̱. 12 Ama a ka yanka ɗa̱ ta̱ ili i cingi tyoku ɗa a yankai ntsumate n cau. Yanyi maza̱nga̱ n ipeli, kpaci katsupi ka ɗe ka pige ka vana ɗa̱ ta̱ a zuba.”

Mkpaɗi n katyashi

(Marku 9:50; Luka 14:34-35)

13 Yesu lyai kapala n kadyanshi, “Eɗa mkpaɗi n likimba. Shegai nte kalen ka mkpaɗi ma̱ baci n kayanyan wa? Niɗa uza wa yankpusa kpam n ɗa? Shegai a wotsongu n ɗa a kpatsa̱sa yavu ili i gbani.

14 “Eɗa katyashi ka likimba. Ilyuci iꞌya a mai a zuba u masasa a ka fuɗa a ka sokongu iꞌya wa. 15 A tsu sapa macikalu a kimba̱ ma n kakotsu wa. Shegai a zuwa ma a kashamkpatsu ka ne, tsa̱ra̱ katyashi ki ka wakana aza ɗa aꞌa̱ri a pini kuwa ki. 16 Nala kpam dem, i woko katyashi a asu u ama, tsa̱ra̱ a wene manyan ma shinga ma ɗe a cikpala Tata u ɗe u ɗa wa̱ri a zuba.”

Uwenishike u Yesu a kaci ka Mele

17 Yesu doki u danai, “Kotsu i wene yavu tuwa̱ ɗa n tuwa̱i tsa̱ra̱ n wacinsa Mele ma Musa† ko kpam uwenishike u ntsumate wa. N tuwa̱ n wacinsa iꞌya wa, shegai n tuwa̱ ta̱ tsa̱ra̱ ili iꞌya a danai vi i shaɗangu. 18 Mayun ɗa ma tonuko ɗa̱, ili iꞌa̱ la ya puwa̱n a Mele mi wa, she aꞌayin a ɗa zuba n likimba a kotsoi. Ko uɗyani u kenu ko u kenukulu wa̱ la wa puwa̱n wa, she ili i na yi i shaɗangu. 19 Adama a nala, gba̱ uza ɗa baci u goroi mele ma kenukulu a asuvu a Mele hal u wenishikei ama a yain dem nala, a ka gonuko yi ta̱ dem uza u kenukulu a tsugono tsu zuba. Shegai uza ɗa baci u tonoi Mele mi mai, u wenishikei ma kpam, wa tsa̱ra̱ ta̱ asu u shinga a tsugono tsu zuba. 20 U ka̱na̱ ta̱ utono u Mele ma Kashila̱ u ɗe u lai tyoku ɗa Afarishi n awenishiki a Mele a tsu yan. U la baci nala wa, n tonuko ɗa̱ ya uwa a tsugono tsi wa, ko kenu.”

Uwenishike u Yesu a kaci ka upan

(Luka 12:58-59)

21 Yesu doki u danai, “I pana ta̱ ili iꞌya Mele ma Musa ma danai, ‘Kotsu i wuna uma u vuma gbani wa,’ kpam ‘U ka̱na̱ ta̱ a kiɗa̱ga uza ɗa baci dem u wunai uma u vuma gbani ugana.’ ◊ 22 Shegai n tonuko ɗa̱, va yan baci upan n uza u vunu, a ka kiɗa̱ga vu ta̱ ugana. Vu isa̱ baci uza u vunu “Katengeshi,” a ka banka vu ta̱ a asu u Asheshi a Pige.† Vu tonuko baci uza u vunu “Va̱ri n kalen wa,” vu yan ta̱ evu n u ɗa a ka banka vu a akina† a ɗa bawu aꞌa̱ri n utyoku.*

23 “Va̱ baci kushani a kapala ka a asuɗara̱kpa† a Kuwa ku Kashila̱ va na̱ka̱ Kashila̱ kune, kute‑kute aku vu ciɓai an uza roku wa̱ri n ukuna a kaci ka vunu, 24 a̱sa̱ka̱ ve kune ki a asuɗara̱kpa vi, vu ba vu foli uza u niɗe vi, aku vu gono vu yain kune ku vunu.

25 “Va̱ baci n ukuna n uza roku hal wa banka vu a asu u afada, dara̱ka vu sheshi n eyi tun iꞌa̱ri a ure kahu i rawa a kuwa ku afada ki. Kawa i rawa baci ɗe, a ka na̱ka̱ngu vu ta̱ a asu u uza u afada. Eyi kpam u na̱ka̱ ada̱ga̱ri a ne a banka vu a kuwa ku aꞌali. 26 Mayun n tonuko vu, va wuta̱ pini a asu vi wa, she aꞌayin a ɗa vu tsupai ili iꞌya a ka tono vu gba̱.”

Uwenishike u Yesu a kaci ka tsishankala

27 Yesu lyai kapala n kadyanshi, “I pana ta̱ Mele ma Musa ma danai, ‘Kotsu vu vaku n uka u uza wa.’ ◊ 28 N tonuko vu, vu wene baci uka, aku vu bankai uma u vunu n ukuna u gbani, vu yan ɗe la vi tsishankala n eyi a katakasuvu ka vunu. 29 Keshi ka ulyaki ka vunu ka zuwa vu baci vu yain unyushi u cingi, foɗo ka vu varangu. Wa laka vu ta̱ tsulobo vu namba kapashi ka ikyamba i vunu, n u ɗa a ka varangu ikyamba i vunu gba̱ a asuvu a akina. 30 Kukere ku ulyaki ku zuwa vu baci vu yain unyushi u cingi,† kiɗa ka vu varangu! Wa laka vu ta̱ tsulobo vu namba kapashi ka ikyamba i vunu, n u ɗa ikyamba i vunu gba̱ ya uwa a asuvu a akina.”

Uwenishike u Yesu a kaci ka upece u iyolo

(Marku 10:11-12; Luka 16:18)

31 Yesu doki u danai, “I pana ta̱ Mele ma Musa ma danai, ‘Uza ɗa baci dem wa pece iyolo n uka u ne, u ka̱na̱ ta̱ u na̱ka̱ yi tagara̱da u upece u iyolo.’ 32 Shegai n tonuko ɗa̱, kotsu vu pecene n uka u vunu wa, shegai u vaku baci n vali roku. Vu a̱sa̱ka̱ yi baci, va zuwa yi ta̱ u woko kashankala, nala kpam ko ya baci u zuwa yi, wa̱ ta̱ n unyushi u ɗa u bidyai uka u uza roku.”

Yesu wenishikei a kaci ka utsina

33 Yesu doki u danai, “I pana ta̱ kpam ili iꞌya Mele ma Musa ma danai, ‘Kotsu vu kpa̱ɗa̱ ushaɗangu kazuwamgbani ka vunu wa. U ka̱na̱ ta̱ vu shaɗangu kazuwamgbani ka vu yain n Magono ma Zuba.’ ◊ 34 N tonuko ɗa̱, kotsu vu tsina n ili i roku aꞌayin a ɗa baci ya yan kazuwamgbani wa! Zuba a asu u ɗa Kashila̱ ka̱ri ndishi u ɗa. Adama a nala, kotsu vu tsina n zuba wa. 35 Likimba asu u ɗa aꞌene a ne a tsu wunvuga ɗa. Adama a nala, kotsu vu tsina n likimba wa. Urishelima ilyuci i Magono ma Pige iꞌya, adama a nala kotsu vu tsina n iꞌya wa. 36 Kotsu vu tsina n kaci ka vunu wa, kpaci va fuɗa va gonuko kenji ka te ka vunu pun ko da̱n wa. 37 Aꞌayin a ɗa baci ya yan kazuwamgbani, ili iꞌya i gain vu dana iꞌya na koshi, ‘Nala wa̱ri,’ ko tani ‘Nala wa.’ Vu dana baci iꞌya i lai la, a asu u uza u cingi vi ɗa i wuta̱i.”

Yesu wenishikei a kaci ka utsupa tsicingi

(Luka 6:29-30)

38 Yesu doki u lyai kapala n kadyanshi, “I pana ta̱ ili iꞌya Mele ma Musa ma danai, ‘Uza u foɗo baci utoku u ne a keshi, ko u takpa yi kanga, eyi dem a ka foɗo yi ta̱ keshi ka ne ko takpa kanga ka ne.’ ◊ 39 Shegai n tonuko ɗa̱, kotsu i tsupa ukuna u cingi u ɗa uza roku u yanka ɗa̱ n ukuna u cingi wa. Uza u ɓasa vu baci a kagbaguzu ka ulyaki, kpatala̱ka yi ka ire ki dem. 40 Gaawan uza roku u dana ta̱ vu nusuka yi, aku u tonukoi uza u afada u wushika yi matogo ma vunu, kotsu vu a̱sa̱nka̱ yi dem kunya. 41 Kasoje ka ma̱tsa̱ vu baci vu canka yi ucanga ubana mel u te, canka yi mel u re. 42 Uza u folo vu baci ili i roku, vu na̱ka̱ yi. Uza roku u bolo baci akopi ara vunu, vu na̱ka̱ yi.”

Ciga atokulalu

(Luka 6:27-28, 32-36)

43 Yesu doki u danai, “I pana ta̱ ili iꞌya ama a danai, ‘Ciga uza u karen u vunu, aku vu kovi utokulalu u vunu.’ 44 Shegai n tonuko ɗa̱ i cigi atokulalu a ɗe, i yanka uza ɗa baci dem wa yan ɗa̱ mavura gbani‑gbani kavasu. 45 I yan baci nala, ya woko ta̱ mmuku n maci† n Tata u ɗe ɗa wa̱ri a zuba. U tsu zuwa ta̱ kaara ka wuta̱ adama a aza a cingi n aza a maci. U tsu ro ta̱ mini a asu u aza ɗa a ka yan ili i shinga n aza ɗa a ka yan ili i cingi. 46 Niɗa ya ciga Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ katsupi ka malen ma manyan ma ɗe, i ciga baci aza ɗa a ka ciga ɗa̱ koshi? Ko aza a uwusha u utafa dem nala a tsu yansa! 47 Aje a ɗe a ɗa baci ya yansa̱ka ili i shinga koshi, i lamgbana n ama ɗa a buwai wa. Ko aza ɗa bawu a revei Kashila̱ a tsu yan ta̱ dem ili i shinga a asu u aje a le. 48 Adama a nala, u ka̱na̱ ta̱ i woko ushaɗangi, tyoku ɗa Tata u ɗe u zuba wa̱ri ushaɗangi.”

6

Uwenishike u Yesu a kaci ka kune

1 Yesu lyai kapala n u wenishiki atoni a ne, “Kiranai aꞌayin a ɗa ya yan ili i shinga, kotsu i yain iꞌya adama a ɗa ama a ka wene iꞌya a cikpala ɗa̱ wa. I yan baci nala, ya tsa̱ra̱ katsupi ka malen ma manyan ma ɗe a asu u Tata u ɗe uza ɗa wa̱ri a zuba wa.

2 “Va ne baci aza a unambi kune, kotsu vu fula̱ ukakaci tsa̱ra̱ ama a pana a reve iꞌya va yan wa, tyoku ɗa aza a maci a kaɓan a tsu yansa a agata a Kashila̱ n ire tsa̱ra̱ ama a na̱ka̱ le karinga̱.” Mayun n tonuko ɗa̱, aza a maci a kaɓan a nala yi a tsa̱ra̱ ɗe katsupi ka malen ma manyan ma le. 3 Aꞌayin a ɗa baci va ne aza a unambi kune, vu yain ka usokongi, tsa̱ra̱ kukere ku ugula̱ ku reve ili iꞌya kukere ku ulyaki ka yan wa. 4 Na̱ka̱ kune ku vunu usokongi, Tata u vunu, uza ɗa u revei ili iꞌya iꞌa̱ri usokongi, wa na̱ka̱ vu ta̱ katsupi ka malen ma manyan ma vunu.”

Uwenishike u Yesu a kaci ka kavasu

(Luka 11:2-4)

5 Yesu doki u danai, “Aꞌayin a ɗa baci ya yan kavasu, i woko tyoku u aza a maci a kaɓan wa! A tsu ciga ta̱ a shamgba a agata a Kashila̱ n ire a yain kavasu tsa̱ra̱ ama a wene le. Mayun n tonuko ɗa̱, a tsa̱ ɗe katsupi ka malen ma manyan ma le. 6 Aꞌayin a ɗa baci va yan kavasu, uwa a asuvu a kunu ku vunu vu gida̱ku utsutsu. Vu yain kavasu ubana a asu u Kashila̱ Tata u vunu uza ɗa wa̱ri a asu u usokongi u nala vi. Tata u vunu uza ɗa wa wene ili iꞌya va yan usokongi, wa na̱ka̱ vu ta̱ katsupi ka malen ma manyan ma vunu.

7 Va yan baci kavasu, kotsu vu woko tyoku u ama ɗa bawu a revei Kashila̱ wa. A la ta̱ uyan kadyanshi ka bawu ka̱ri n kalen. N a dani Kashila̱ ka pana̱ka le adama a kakuma̱ ka kadyanshi. 8 Kotsu i woko tyoku u le wa. Tata u ɗe u reve ta̱ ili iꞌya ya ciga kahu gba̱m i weci yi.

9 “Ya yan baci kavasu, i vasi naha:

“ ‘Tata u tsunu uza ɗa wa̱ri a zuba.

A kirana n kala ka vunu n uwulukpi.

10 Tsugono tsu vunu tsu tuwa̱.

A̱sa̱ka̱ a yain ili iꞌya va ciga a yain a likimba,

tyoku ɗa a ka yansa iꞌya a zuba.

11 Ne tsu ilikulya i ara.

12 Vu cimbusuka̱ tsu unyushi u tsunu,

tyoku ɗa tsu tsu cimbusuka̱ aza ɗa a tsu nusuka tsu.

[ 13 Kotsu vu a̱sa̱ka̱ tsu tsu rukpa̱ a ukondo wa,

shegai vu wauwa tsu a asu u uza u cingi vi.’]*

14 “Mayun ɗa, vu cimbusuka̱ baci ama unyushi u cingi u le, Tata u vunu u ɗa wa̱ri a zuba wa cimbusuka̱ vu ta̱ dem. 15 Shegai vu cimbusuka̱ baci ama wa, Tata dem wa cimbusuka̱ vu unyushi u cingi u vunu wa.”

Uwenishike u Yesu a kaci ka kakuli

16 Yesu doki u danai, “Ya yan baci kakuli, kotsu i wenike kadambula tyoku ɗa aza a maci a kaɓan a tsu yan wa. A tsu ga̱cuwunsa̱ ta̱ aꞌeshi a le tsa̱ra̱ ya dem reve an a ka yan kakuli. Mayun n tonuko ɗa̱, aza a maci a kaɓan a nala yi a tsa̱ ɗe katsupi ka malen ma manyan ma le. 17 Shegai va yan baci kakuli, vu za̱ɗi kenji ka vunu aku vu sawa aꞌeshi. 18 Adama a nala, uza wa̱ la wa reve an va yan kakuli wa, she Tata koshi, uza ɗa bawu tsa wene. U reve ta̱ gba̱ ili iꞌya iꞌa̱ri usokongi, aya kpam wa na̱ka̱ vu katsupi ka malen ma manyan ma vunu.”

Utsa̱ri a zuba

(Luka 12:33-34)

19 Yesu doki u danai, “Zuwukai kaci ka ɗe utsa̱ri a likimba wa. Kpaci karan n urumgba̱ wa nangasa ta̱ u ɗa, kpam aboki a ka ta̱sa̱ ta̱ a uwa a yain uboki. 20 Shegai zuwukai kaci ka ɗe utsa̱ri a zuba, a asu u ɗa bawu wa rumgba̱ ko tani karan ka nangasa, kpam aboki a ka fuɗa a ka yan uboki wa. 21 Asu u ɗa baci utsa̱ri u ɗe wa̱ri, nte dem katakasuvu ka ɗe ka rongo ɗe.

Macikalu ma ikyamba

22 “Aꞌeshi aꞌa̱ ta̱ tyoku u macikalu ma ikyamba. Aꞌeshi a vunu a lobono baci, ikyamba i vunu dem ya shaɗangu ta̱ n katyashi. 23 Shegai aꞌeshi a vunu a lobono baci wa, ikyamba i vunu ya shaɗangu ta̱ n karimbi. Katyashi ka ka̱ri a asuvu a vunu ka karimbi ka baci, va̱ ta̱ a asuvu a karimbi ka pige.

Kashila̱ n utsa̱ri

(Luka 16:13)

24 “Vuma wa̱ la wa gbashika azakuwa a re wa. Kpaci wa kovo ta̱ uza u te, aku u cigi uza u te. Ko tani u toni ukuna u uza u te, aku u goro u uza u te. Va fuɗa va gbashika Kashila̱ kaɓolo n utsa̱ri wa.”

Kotsu i dambula wa

(Luka 12:22-31)

25 Yesu doki u danai, “N tonuko ɗa̱, kotsu i yain kadambula adama a ilikulya n ili iꞌya ya so kotsu i rongo n uma wa. Kotsu i yain kadambula adama a ili iꞌya ya uka a ikyamba i ɗe wa. Uma u la ta̱ ilikulya, ikyamba kpam i la ta̱ aminya. 26 Weɓelei ve nnu n zuba! A tsu ce wa a tsu kapa tani wa. Aꞌa̱ na̱ mpon ko kuzuwate ku ucanga wa. Gba̱ n nala, Tata u zuba u tsu lyatangu le ta̱. I reve i lai nnu kalen cika wa? 27 Ya wa fuɗa wa doku kaci ka ne uma a ulapa u uwule u te adama a kadambula?

28 “Ndya i zuwai iꞌa̱ri kadambula adama a aminya? Weɓelei tyoku ɗa apa̱lu a mete a tsu gbonguro. A tsu yan manyan wa, a tsu jila̱ka̱ kaci ka le aminya wa. 29 Shegai n tonuko ɗa̱, ko Solomo n tsupige tsu ne gba̱ u uka aminya a ikali a ɗa a lobonoi tyoku u a le wa. 30 Kashila̱ ka fuɗa baci ka guɓa apa̱lu a mete a ɗa aꞌa̱ri n uma ara, nakpan a vuta̱la̱ le a akina. Ya fuɗa ta̱ ya wushuku an Kashila̱ ka guɓa ɗa̱. Kotsu i rongo n upityanangu u kenu wa.

31 “Kotsu i dambula i dana, ‘Ndya tsa lya?’ ko ‘Ndya tsa so?’ ko ‘Ndya tsa uka?’ 32 Ama ɗa bawu a revei Kashila̱ alya a tsu dambula n ili i nala yi koshi. Tata u ɗe u zuba u reve ta̱ ya ciga ili i nala yi gba̱. 33 Ili iꞌya i gain i gita̱ i zami iꞌya tsugono tsu Kashila̱† n ili iꞌya wa ciga. Aku ili iꞌya i buwai dem a ka na̱ka̱ ɗa̱ ta̱. 34 Kotsu i dambula adama a nakpan wa, kpaci nakpan wa̱ ta̱ n kadambula ka kaci ka ne. Kain dem ka̱ ta̱ n kadambula ka ne.”

7

I yanka uza afada wa

(Luka 6:37-38, 41-42)

1 Yesu lyai kapala n u wenishiki atoni a ne, “Kotsu i yanka uza u afada wa, adama a ɗa Kashila̱ ka yanka ɗa̱ dem. 2 Kakundatsu ka i yankai aza a ɗe afada, ka dem a ka yanka manyan tyoku ɗa eɗa̱ dem i yain.

3 “Ndya i zuwai vu wenei macuku ma kenukulu ma ma̱ri a keshi ka utoku u vunu, aku bawu vu wenei kagbukulu ka ka̱ri a keshi ka vunu? 4 Niɗa va fuɗa va tonuko yi, ‘Utoku u va̱, a̱sa̱ka̱ n takpa vu macuku ma ma̱ri a keshi ka vunu,’ avu tani vu wene kagbukulu ka ka̱ri a keshi ka vunu wa? 5 Avu uza u maci u kaɓan, gita̱ ve vu takpa kagbukulu ka ka̱ri a keshi ka vunu. Aku vu fuɗa vu wene kpam vu takpa macuku ma ma̱ri a keshi ka utoku u vunu.

6 “Kotsu i na̱ka̱ nshe ili iꞌya iꞌa̱ri i Kashila̱ wa. A ka fuɗa ta̱ a yira̱la̱kpa̱ a lumusa ɗa̱. Kotsu i vuta̱la̱ igbegu i ikebe a kapala ka mburusunu wa, kpaci a ka kpatsa ta̱ iꞌya.”

Folusoi, bolusoi, kuɗusai utsutsu

(Luka 11:9-13)

7 Yesu doki u danai, “Rongoi ufolo, a ka ne ɗa̱ ta̱ iꞌya i foloi vi. Rongoi ubolo ili iꞌya ya ciga, ya tsa̱ra̱ ta̱. Kuɗusai utsutsu, Kashila̱ ka zuwa ta̱ a giduwuka̱ ɗa̱ utsutsu vi. 8 Adama a nala, gba̱ uza ɗa baci dem u foloi, a ka ne yi ta̱. Uza ɗa baci kpam u boloi, wa tsa̱ra̱ ta̱. Kpam ama a lya baci kapala n ukuɗusa utsutsu, Kashila̱ ka giduwuka̱ le ta̱.

9 “Uza wa̱ la a asuvu a ɗe maku ma ne ma folo yi burodi, aku u na̱ka̱ yi katali? 10 Ko tani u foli yi kadan, aku u na̱ka̱ yi kali? 11 Eɗa̱ aza a unyushi u cingi, i tsu na̱ka̱ baci mmuku n ɗe ili i shinga, bele Tata u ɗe uza ɗa wa̱ri a zuba uza u shinga, wa na̱ka̱ ta̱ ili i shinga a asu u uza ɗa baci dem u folo yi. 12 Yankai ama tyoku ɗa dem ya ciga a yanka ɗa̱. Kalen ka Mele ma Musa n uwenishike u ntsumate u ɗa gai la vi.”

Utsutsu u kenu

(Luka 13:24)

13 Yesu danai, “Uwai a tsugono tsu Kashila̱ a utsutsu u kenu. Kpaci utsutsu n ure u ɗa u tsu banka a akina wa̱ ta̱ n upeti cika, kpam u lobono ta̱ nwalu. Ama ushani a ɗa a tsu wala pini. 14 Shegai utsutsu u utsa̱ra̱ uma u kenu u ɗa, ure vi kpam u wuyana ta̱ nwalu. Ama ɗa a ka wala pini aꞌa̱ ushani wa.”

Maɗanga n ilimaci i ne

(Luka 6:43-45)

15 Yesu lyai kapala n kadyanshi, “Kiranai na̱ ntsumate n kaɓan. Aza ɗa a tsu tuwa̱ ara ɗe yavu ncon, shegai a asuvu a le aꞌa̱ ta̱ n tsicingi yavu nleweni. 16 Ya fuɗa ta̱ ya reve le a icun i manyan ma le, tyoku ɗa i tsu reve maɗanga a ilimaci i ne. A tsu ta ilimaci i kapopi a kawana wa, ko kpam cinwi a kaworo wa. 17 Maɗanga ma shinga ma tsu matsa ta̱ ilimaci i shinga, maɗanga ma cingi kpam ma tsu matsa ta̱ ilimaci i cingi. 18 Maɗanga ma shinga ma tsu matsa ilimaci i cingi wa, nala kpam maɗanga ma cingi ma tsu matsa ilimaci i shinga wa. 19 Ama a tsu kapa ta̱ maɗanga ma ma kpa̱ɗa̱i una̱ka̱ ilimaci i shinga a varangu ma a asuvu a akina. 20 Nala kpam dem ya fuɗa ya reve ama a icun i manyan i le.”

“N reve ɗa̱ wa ko kenu!”

(Luka 13:25-27)

21 Yesu doki u danai, “Gba̱ aza ɗa a ka isa̱sa̱ mu Asheku, Asheku ɗa a ka uwa a tsugono tsu zuba wa. Ama ɗa koshi a ka uwa a tsugono tsi alya aza ɗa a ka yansa ili iꞌya Tata u va̱ u zuba wa ciga. 22 Kain ka afada, ama a ka isa̱ mu ta̱ Asheku a le, a dana, ‘Tsu yan ta̱ kuɓari a asuvu a kala ka vunu, kpam tsu wutukpusa̱ ta̱ ityoni i cingi n kala ka vunu, tsu yansai kpam ikunesavu ushani.’ 23 Aku n wushunku le, ‘N reve ɗa̱ wa ko kenu, banka numu dan, eɗa̱ aza a uyansa ukuna u cingi!’ ”

Amai a aꞌuwa ama a re

(Luka 6:47-49)

24 Yesu danai, “Uza ɗa baci dem u panai kadyanshi ka va̱ wa yan manyan n ka, wa̱ ta̱ tyoku u kamai ka ka̱ri n ugboji, uza ɗa u taɗangi kuma ku ne a katali ka upeti. 25 An a roi mini ma pige, aga̱ta̱ a shaɗangusi, uwule kpam u lapai kuwa ki, shegai ka ku rukpa̱ wa, kpaci u ma ta̱ ka a katali ka upeti.

26 “Shegai uza ɗa baci dem u panai kadyanshi ka va̱, aku u ꞌyuwain ka uyanka manyan, wa̱ ta̱ tyoku katengeshi ka ka mai kuwa ku ne a kayala. 27 Aꞌayin a ɗa a roi, aga̱ta̱ a shaɗangusi, uwule kpam u lapai kuwa ki, aku ku wa̱sa̱i.”

Ucira u Yesu

(Marku 1:22; Luka 4:32)

28 Aꞌayin a ɗa Yesu kotsoi kadyanshi ki gba̱, aku kakuma̱ ka ama ki ka̱ri uyan majiyan ma uwenishike mi. 29 Wa̱ tyoku u awenishiki a Mele wa, shegai u wenishike ta̱ yavu uza ɗa wa̱ri n ucira.

8

Yesu ta̱na̱sa̱i makutu

(Marku 1:40-45; Luka 5:12-16)

1 Aꞌayin a ɗa Yesu cipa̱i a masasa mi, aku kakuma̱ ka ama ka tono yi. 2 Kute‑kute vuma roku uza ɗa wa̱ri makutu u tuwa̱i u kuɗa̱ngi a kapala ka ne, u danai, “Asheku, vu wushuku baci, ta̱na̱sa̱ mu.”

3 Yesu ba̱ra̱kpa̱i kukere ku ne u sawa yi, u danai, ‘N wushuku ta̱, ta̱na̱.” Kute‑kute tsukutu tsi tsu a̱sa̱ka̱ yi. 4 Yesu rono yi atsuvu, “Kotsu vu tonuko uza wa, shegai wala vu bana a asu u kaɗara̱kpi† u wene vu, aku vu na̱ka̱ kune ku Mele ma Musa ma danai ama ɗa baci a ta̱na̱i a na̱ka̱. Nala wa wenike ta̱ ama an n ta̱na̱sa̱ vu.”

Yesu ta̱na̱sa̱i kagbashi ka katigi

(Luka 7:1-10)

5 Aku Yesu banai a Kafarnahum. An u uwai a ilyuci yi, katigi† ka asoje a Roma† ka roku ka cina yi u folo yi u ɓa̱nga̱ yi. 6 Katigi ki ka danai, “Asheku, ma̱ ta̱ n kagbashi ka ka pana ikyamba, wa̱ ta̱ ɗe a kuwa nvain bawu wa fuɗa wa wala. Maɓa̱la̱ mi ma ma foro yi wa wa.”

7 Yesu danai, “Ma bana ta̱ n ta̱na̱sa̱ yi.”

8 Katigi ki ka wushuki, “Asheku, mpa n rawa vu tuwa̱ a kuwa ku va̱ wa, shegai yan kadyanshi koshi tsa̱ra̱ kagbashi ki ka ta̱na̱. 9 Azapige a asoje a ɗa pini aza ɗa a tsu tonuko mu ili iꞌya ma yan, mpa kpam ma̱ ta̱ n asoje a ɗa n tsu tonuko ili iꞌya a ka yan. N tsu tonuko ta̱ uza u na, ‘Wala,’ aku u wala. N tonuko kpam uza u niɗe, ‘Tuwa̱,’ aku u tuwa̱. N tonuko kpam kagbashi, ‘Yan naha,’ aku tani u yain. N reve ta̱ udani u vunu wa̱ ta̱ dem n ucira.”

10 An Yesu panai nala, aku u yain majiyan. U tonukoi aza ɗa a ka tono yi vi, “Mayun n tonuko ɗa̱, upityanangu u na vi u la ta̱ gba̱ upityanangu u ɗa n wenei a uyamba u Isaraꞌila. 11 Ama ushani a ka wuta̱ ta̱ a kasana n kalivi a dusuku a lyai kaɓolo n Ibirahi, n Ishaku, n Yakubu a tsugono tsu zuba. 12 Shegai aza ɗa aꞌa̱ri a gain a yain pini a tsugono tsi, a ka vuta̱la̱ le ta̱ a asuvu a karimbi. Pini ɗa a ka sa̱ n ulumusa u aꞌanga.”

13 Aku Yesu tonukoi katigi ki, “Wala vu bana a kuwa, kagbashi ka vunu ka ta̱na̱ ta̱ tyoku ɗa vu pityanangi vi.” Pini a asuvu a ulapa u uwule u nala vi u ɗa kagbashi ki ka ta̱na̱i.

Yesu ta̱na̱sa̱i ama ushani

(Marku 1:29-34; Luka 4:38-41)

14 Pini nala, Yesu banai a kuwa ku Bituru, aku u wenei mma u uka u Bituru vi nvain n usuɗugbi u ikyamba. 15 Aku u sawa yi kukere, pini nala, maɓa̱la̱ mi ma a̱sa̱ka̱ yi, u ꞌya̱nga̱i u gita̱ yi ufoɓusuko ilikulya.

16 An kuvuli ku yain, ama a tukusoi Yesu aza a ityoni i cingi. N udani u ɗa koshi u tsu wutukpa̱ ityoni i cingi yi aku i a̱sa̱ka̱ le. U ta̱na̱sa̱i dem gba̱ aza a mɓa̱la̱. 17 U yansa ta̱ ili i na yi tsa̱ra̱ a shaɗangu udani u Ishaya matsumate u ɗa u danai, “U takpai mɓa̱la̱ n tsunu, kpam u takpa tsu upana u ikyamba u tsunu.” ◊

Ama a ka ciga a toni Yesu

(Luka 9:57-62)

18 An Yesu wenei kakuma̱ ka ama ka kyawan yi, aku u tonukoi atoni a ne a wala a pasamgbana kushiva̱ ki a gono a upashi u niɗe. 19 Kawenishiki ka Mele ka tuwa̱i ara ne, u danai, “Kawenishiki, ma tono vu ta̱ a asu u ɗa dem va bana.”

20 Yesu tonuko yi, “Iryanji iꞌa̱ ta̱ n aꞌele a le, nnu kpam aꞌa̱ ta̱ n ikinda i le. Shegai Mpa Maku ma Vuma ma̱ n kuwa ku kaci ku va̱ wa, kpam ma̱ gba̱m n a asu u uwunvugusa wa.”

21 Aku uza roku a asuvu a atoni a Yesu, u tonuko yi, “Asheku, a̱sa̱ka̱ ve n ba n ciɗa̱ngu tata u va̱.”

22 Shegai Yesu tonuko yi, “Tono mu, a̱sa̱ka̱ akushe a ciɗa̱ngu atoku a le akushe.”

Yesu vakunki aɓali

(Marku 4:35-41; Luka 8:22-25)

23 Yesu uwai a kpatsu kaɓolo n atoni a ne a ka pasa kushiva̱. 24 Aku uwule u pige u ꞌya̱nga̱i pini a kushiva̱ ki, aɓali kpam a ka gba̱ɗa̱sa̱ kpatsu ki hal ka ciga ushumbugu. Shegai Yesu pini nvain wa lavuta. 25 Aku atoni yi a banai ara ne a ꞌya̱nga̱sa̱ yi n a sala̱si, “Asheku, wauwa tsu! Tsa shumbugu ɗe!”

26 U wushunku le, “Ndya i zuwai i panai uwonvo naha? Eɗa̱ aza ɗa upityanangu u ɗe u gusa̱i.” U ꞌya̱nga̱i u ɓaranai uwule n aɓali yi, aku asu vi paɗai kuwin.

27 Atoni yi a gita̱i majiyan n a wecemgbeni, “Ucun u vuma u eni u ɗa na vi, hal uwule n aɓali dem a ka pana̱ka yi?”

Yesu ta̱na̱sa̱i ama a re aza a ityoni i cingi

(Marku 5:1-20; Luka 8:26-39)

28 An Yesu rawai a upashi u kushiva̱ a kaɓon ka uyamba u aza a Garasa, ama roku ama a re aza ɗa aꞌa̱ri n ityoni i cingi a tuwa̱i ara ne. Ama a na yi a asu u asaun a ɗa a tsu ronguso, kpam uza u tsu fuɗa u wala pini a ure vi wa adama a tsicingi tsu le. 29 Aku a gita̱ yi usala̱sa̱ka n a dansi, “Ndya i zuwai va damgbara̱sa tsu, avu Maku ma Kashila̱? Vu rawa vu zuwa tsu tsu pana ikyamba bawu aꞌayin a ɗa Kashila̱ ka danai a yain wa.”

30 Evu n asu vi, ushiga u mburusunu u ɗa pini wa lina. 31 Ityoni i cingi yi a foloi Yesu, a danai, “Vu wutukpa̱ tsu baci a asuvu a ama a na yi, vu a̱sa̱ka̱ tsu tsu uwa a asuvu a mburusunu n nala mi.”

32 Aku u tonuko le, “Walai!” Ityoni i cingi yi a a̱sa̱ka̱i ama yi a ba a uwai a asuvu a mburusunu mi. Pini nala, mburusunu mi gba̱ a sumai a uwai a kushiva̱ a kuwa̱i pini. 33 Aliniki yi a sumai a banai a ilyuci a tonukoi ama ili iꞌya i gita̱i, kaɓolo n ili iꞌya i gita̱i n ama a re aza a ityoni i cingi yi. 34 Aku ama a ilyuci yi gba̱ a wuta̱i a ba a cinai Yesu, an a wene yi, a folo yi u a̱sa̱nka̱ le uyamba u le.

9

Yesu ta̱na̱sa̱i kawunu

(Marku 2:1-12; Luka 5:17-26)

1 Yesu uwai a kpatsu, aku u gonoi a ilyuci i ne. 2 An u rawai pini, ama roku a tuko yi kawunu nvain a kajiba. An u wenei upityanangu u ama ɗa a canga yi vi, aku u tonukoi kawunu ki, “Maku, gbama asuvu, a cimbusuka̱ vu ɗe unyushi u cingi u vunu.”

3 Aku awenishiki a Mele a roku a ka dansa utyoku u le, a danai, “Vuma na wa yan kadyanshi yavu aya Kashila̱!”

4 Yesu tani u reve ta̱ ili iꞌya a ka yawunsa, aku u wece le, “Niɗa ya yan uyawunsa u tsicingi a asuvu a atakasuvu a ɗe? 5 Ndya i lai shana ɗa a ka dana, ‘A cimbusuka̱ vu ɗe unyushi u cingi u vunu,’ ko ‘ꞌYa̱nga̱ vu wala’? 6 Shegai ma wenike ɗa̱ ta̱ an Mpa Maku ma Vuma† ma̱ri n ucira a likimba u ɗa ma cimbusa̱ unyushi u cingi.” U tonukoi kawunu ki, “ꞌYa̱nga̱ vu bidya kajiba ka vunu vu wala a kuwa.” 7 Aku vuma vi u ꞌya̱nga̱i u lazai a kuwa. 8 An ama yi a wenei nala, aku a ka yan majiyan kpam a cikpai Kashila̱ an u na̱ka̱i uza roku ucun u ucira u na.

Yesu isa̱i Matiyu

(Marku 2:13-17; Luka 5:27-32)

9 An Yesu a̱sa̱ka̱i asu vi, aku u wenei vuma roku uza u kala Matiyu ndishi a kakinda ka uwusha u utafa. Aku u tonuko yi, “Tono mu.” U ꞌya̱nga̱i u tono yi.

10 Pini nala, Yesu n atoni a ne a tuwa̱i a ka lya ilikulya a kuwa ku Matiyu. Awushi a utafa† n aza a unyushi a tuwa̱i a ɓolomgbonoi pini a asu vi ushani. 11 An Afarishi a wenei nala, aku a wecei atoni a ne, “Ndya i zuwai kawenishiki ka ɗe ka lya kaɓolo n icun i ama a na?”

12 An Yesu pana̱ka le, aku u wushunku le, “Aza ɗa aꞌa̱ri n alafiya a ka ciga uza u aguma̱ wa, she aza a mɓa̱la̱. 13 Walai i ba i rotsongusu kalen ka Tagara̱da u Kashila̱ u ɗa u danai, ‘N u ɗa ya yanka mu uɗara̱kpa, n la ta̱ uciga i woko aza a asuvayali a asu u atoku a ɗe.’ N tuwa̱ adama a ɗa ma isa̱ aza a maci a tono mu wa, shegai aza a unyushi u cingi.” ◊

Keci a kaci ka kakuli

(Marku 2:18-22; Luka 5:33-39)

14 Kain ka te, atoni a Yahaya Kalyuɓugi a tuwa̱i ara Yesu a wece yi, “Niɗa a̱tsu n Afarishi tsa yansa kakuli, shegai atoni a vunu a ka yansa wa?”

15 U wushunku le, “Aje a valisavu a ka namgba katsuma̱ aꞌayin a ɗa wa̱ri kaɓolo n ele wa. Shegai aꞌayin aꞌa̱ ta̱ utuwa̱ a ɗa a ka bidya valisavu vi a mere ma le, aꞌayin a nala a ɗa a ka yan kakuli.

16 “Vuma wa paɗara kunya ku cau n kakashi ka savu wa. U yan baci nala, kakashi ka savu ki ka pa̱ɗa̱ ta̱ ka zuwa kunya ku cau ki ku doku ku kara. Hal gba̱m u lai ukara u cau vi. 17 Vuma wa tsungu mini ma cinwi† ma savu a kadele ka ukpan ka cau wa. Kpaci ma shita baci ma ta̱sa̱ ta̱ kadele ki, aku mini ma cinwi mi ma wotsongu. Shegai a tsungu mini ma cinwi ma savu a kadele ka savu. Pini nala, gba̱ kadele ki n mini ma cinwi mi a ka lobono ta̱.”

Makere ma ma kuwa̱i n uka uza u mɓa̱la̱

(Marku 5:21-43; Luka 8:40-56)

18 An Yesu wa̱ri a kadyanshi, aku uzapige u kagata ka Kashila̱ u tuwa̱i ara ne, u kuɗa̱ngi a kapala ka ne u danai, “Maku ma va̱ makere ma kuwa̱ ɗe gogo‑na. Vu tuwa̱ baci vu taɗanku yi kukere wa ꞌya̱nga̱ ta̱.” 19 Aku Yesu n atoni a ne a ꞌya̱nga̱i a tono yi.

20 Uka ɗa wa la̱la̱ mpasa hal ayen kupa n a re u tuwa̱i a kucina̱ ku Yesu, aku u sawai kaletsu ka kunya ku ne. 21 Kpaci u yawunsa ta̱ a katakasuvu ka ne, u danai, “Ko kunya ku ne ka baci n sawai koshi, ma ta̱na̱ ta̱.”

22 An Yesu kpatalai u wene yi, aku u danai, “Uka, gbama asuvu, upityanangu u vunu u ta̱na̱sa̱ vu ɗe.” Kute‑kute aku uka vi u ta̱na̱i.

23 An Yesu rawai a kuwa ku uzapige ki, aku u wenei a ka fulusa̱ ugbali u ukpa̱ n ama ushani a ka sa̱. 24 Aku u tonuko le, “Ya dem wuta̱. Makere mi ma kuwa̱ wa, alavu a ɗa yi!” Shegai ama yi a ka dosuso yi idyoshi i magori. 25 An a wutukpa̱i ama yi, aku Yesu banai a asu u ɗa makere mi ma̱ri nvain. U ka̱na̱i kukere ku ne, aku u makere mi ma ꞌya̱nga̱i. 26 Pini nala, alabari a ne a tamburai ko nte wa a asuvu a uyamba vi.

Yesu ta̱na̱sa̱i arumba̱ ama a re

27 An Yesu a̱sa̱ka̱i asu vi, eyi pini n u wali, aku arumba̱ ama a re a gita̱ yi utono n a sala̱si, “Maku ma Dawuda, pana asuvayali a tsunu!”

28 An u uwai a kuwa, aku arumba̱ yi a tuwa̱i ara ne. U wece le, “I wushuku ma fuɗa ma zuwa ɗa̱ i fuɗa i wene?”

A wushuki, “Eye, Asheku.”

29 Aku u sawai aꞌeshi a le, u danai, “Adama a upityanangu u ɗe, nala wa woko.” 30 Kute‑kute aꞌeshi a le a kukpa̱i a wenei asu. Shegai u rono le atsuvu cika u danai, “I tonuko uza ukuna u na vi wa.” 31 Shegai a tamburai uyamba vi gba̱ n a yanyi alabari a ne.

Yesu ta̱na̱sa̱i kabebe

32 Ama a re yi n a lazi, aku ama roku a doku a tukoi Yesu kabebe, uza ɗa ityoni i cingi i ka̱na̱i i ɓishinka yi kadyanshi. 33 An u wutukpa̱i ityoni i cingi yi, aku vuma vi u yain kadyanshi. Aku kakuma̱ ka ama ki ka yan majiyan, a danai, “Kotsu tsu wene ukuna a Isaraꞌila naha wa.”

34 Shegai Afarishi a danai, “Magono ma ityoni i cingi ma ma na̱ka̱ yi ucira u uwutukpa̱ le.”

Yesu panai asuvayali a ama

(Marku 1:39; Luka 4:44)

35 Yesu kyawunsa ta̱ gba̱ ilyuci n une n u wenishiki a agata a Kashila̱ n u yanyi kuɓari ku tsugono tsu Kashila̱. U ta̱na̱sa̱ ta̱ dem aza a mɓa̱la̱ icun kau‑kau n aza ɗa a ka pana ikyamba. 36 An u wenei kakuma̱ ka ama ka̱ri udoku n ka doki, aku katakasuvu ka ne ka shaɗangi n asuvayali, kpaci a dambula ta̱ cika kpam uɓa̱nga̱ wa̱ la wa. Tyoku u ncon n ɗa bawu ma̱ri n kaliniki ɗa aꞌa̱ri. 37 Aku u tonukoi atoni a ne, “Manyan ma ukapa ma̱ ta̱ ushani, shegai ayain a manyan yi kenu ɗa aꞌa̱ri. 38 Adama a nala, foloi Magono ma Zuba uza u manyan ma ukapa mi u tuko aza a ukapa, a yanka yi manyan ma ukapa mi.”

10

Yesu ɗanga̱sai atoni kupa n ama a re

(Marku 3:13-19; Luka 6:12-16)

1 Yesu isa̱i atoni a ne kupa n ama a re, u na̱ka̱ le ucira u ɗa a ka wutukpa̱ ityoni i cingi a ta̱na̱sa̱ kpam aza a mɓa̱la̱.

2 Uza u kagita̱ aya Simo uza ɗa dem a tsu isa̱ Bituru, n Andurawu utoku u ne eyi dem kasuki† ka. Nala dem Yakubu maku ma Zabidi n utoku u ne Yahaya. 3 N Filibu, n Batalamawu, n Toma, n Matiyu kawushi ka utafa, n Yakubu maku ma Halfa, n Tadawu ele dem asuki a ɗa. 4 Aza ɗa a buwai vi alya Simo Ziloti,* n Yahuza Isikariyoti uza ɗa u tuwa̱i u neke yi.

Yesu suki Kupanamere vi

(Marku 6:7-13; Luka 9:1-6)

5 An Yesu suki Kupanamere† vi, u tonuko le ta̱ ili i na yi, “Kotsu i bana a asu u Awulawa ko tani i uwa a ilyuci i Samariya† wa. 6 A asu u aza a Isaraꞌila koshi ɗa ya bana, kpaci tyoku u ushiga u nlala n ɗa n puwa̱in ɗa aꞌa̱ri. 7 Aꞌayin a nwalu yi, i tonusuko le tsugono tsu zuba tsu yan ɗe evu. 8 I ta̱na̱sa̱ aza a mɓa̱la̱, i ꞌya̱nga̱sa̱ akushe, i ta̱na̱sa̱ aza ɗa aꞌa̱ri n tsukutu, kpam i wutukpa̱ ityoni i cingi. Gbani ɗa i wushai, nala kpam dem ya na̱ka̱ bawu a tsupa ɗa̱. 9 Kotsu i bidya ikebe ko zinariya, ko azurufa ko tani urim u shili wa. 10 Kotsu i bidya katsa̱n ko matogo ma ire, ko akpata, ko kalangu wa. Ama ɗa ya ɓa̱nga̱ vi a ka na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ ili iꞌya ya ciga.

11 “A ilyuci iꞌya baci dem i uwai, i zami vuma u maci i rongo pini a kuwa ku ne hal ubana aꞌayin a ɗa ya laza. 12 Aꞌayin a ɗa baci ya uwa a kuwa, i dana, ‘Azakuwa, ndishi n shinga n rongo n a̱ɗa̱.’ 13 Ama yi a wusha ɗa̱ baci, a̱sa̱ka̱i ndishi n shinga n ɗe n rongo pini. Shegai a wusha ɗa̱ baci wa, a̱sa̱ka̱ ndishi n shinga mi n gono ɗa̱. 14 Kpam kuwa ko tani ilyuci iꞌya baci i uwai aku a ꞌyuwan ɗa̱ uryabusa ko a ꞌyuwan ɗa̱ upana̱ka, ka̱pa̱tsa̱i kabuta̱ ka aꞌene a ɗe i a̱sa̱ka̱ asu vi. 15 Mayun n tonuko ɗa̱, kain ka afada, Kashila̱ ka pana ta̱ ama a Sodom† n Gomora† asuvayali cika hal a lai tyoku ɗa wa pana ama a ilyuci i nala yi!”

Upana u ikyamba u ɗa wa tuwa̱

(Marku 13:9-13; Luka 21:12-17)

16 Yesu lyai kapala n kadyanshi, “Mpa na ma suku ɗa̱ tyoku u ncon a mere ma nleweni. I woko aza a ugboji tyoku u kali, kpam i woko aza ɗa aꞌa̱ri yuwu tyoku u aꞌaɗya. 17 She i kirana, kpaci a ka ka̱na̱ ɗa̱ ta̱ a banka ɗa̱ a asu u Asheshi a Pige, a bawan ɗa̱ a asuvu a agata a Kashila̱. 18 A rono ɗa̱ ubana a kapala ka igomuna na̱ ngono, kpaci eɗa̱ atoni a va̱ a ɗa. Nala wa woko ta̱ ure u ɗa ya yanka le kadyanshi ka va̱ kpam hal likimba u reve n ka. 19 Shegai aꞌayin a ɗa baci a ka̱na̱ ɗa̱ vi, kotsu i dambula a ili iꞌya ya dana ko tani tyoku ɗa ya dana iꞌya wa. Aꞌayin a nala yi Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ ili iꞌya ya dana. 20 Shegai kadyanshi ka ya dansa vi ka ɗe ka wa, Kulu ku Tata u ɗe ka ka dansa a asuvu a ɗe.

21 “Ama a ka neke ta̱ atoku a le a wuna le. Nala dem isheku ya yanka mmuku n le. Mmuku kpam n ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ isheku i le hal a zuwa a wuna le. 22 Ama gba̱ a ka ꞌyuwan ɗa̱ ta̱ adama a kala ka va̱. Shegai gba̱ ama ɗa baci dem a pityanangi hal ubana a makorishi, a ka wauwa le ta̱. 23 Ilyuci iꞌya baci dem ama a ꞌyuwan ɗa̱, i dara̱ka i bana a ilyuci i roku. Mayun n tonuko ɗa̱, kahu i kyawan ilyuci ilyuci i Isaraꞌila gba̱, Maku ma Vuma ma tuwa̱ ta̱.

24 “Karotsongishi ka tsu la kawenishiki ka ne wa, ko tani kagbashi ka lai uzakuwa u ne wa. 25 U rawa ta̱ ɗa karotsongishi ka woko tyoku u kawenishiki ka ne, kagbashi kpam ka woko tyoku u uzakuwa u ne. A isa̱ baci Mpa uza ɗa ma̱ri uzakuwa, ‘Magono ma ityoni i cingi;’ wata, Baꞌalzabu,† eɗa̱ aza a kuwa a va̱ tani ndya a ka isa̱ ɗa̱?”

Uza ɗa u gain a pana uwonvo

(Luka 12:2-7)

26 Yesu danai, “Panai uwonvo u ama a nala yi wa, kpaci ili iꞌya baci dem iꞌa̱ri usokongi gogo‑na ama a ka tuwa̱ ta̱ a ka reve iꞌya. 27 N tonuko ɗa̱ ta̱ ukuna u na vi a karimbi, shegai ma ciga ta̱ i tonuko le iꞌya a katyashi. Ili iꞌya baci ya pana ma dansa n tsubini a atsuvu a ɗe, i dana iꞌya cika a zuba u kukpa̱ ama a pana.

28 “Kotsu i pana uwonvo u aza ɗa a ka wuna ɗa̱ wa. Ikyamba i ɗe iꞌya koshi a ka wuna, shegai a ka sawa uma u ɗe wa. Kashila̱ ka koshi ya pana uwonvo, kpaci aya uza ɗa wa fuɗa wa nangasa gba̱ uma n ikyamba a akina. 29 Mberikele n re n ɗa a tsu denge kanini ka te,† shegai gba̱ n nala, ma te ma̱ la ma kuwa̱ bawu Tata u ɗe u revei n ma wa. 30 Kashila̱ ka reve ta̱ gba̱ ko kenji ka yain ka ka̱ri a kaci ka vunu. 31 Adama a nala kotsu i pana uwonvo wa, kpaci tsupige tsu ɗe tsu la ta̱ tsu mberikele ushani.

Tonuko ama ukuna u Kawauwi

(Luka 12:8-9)

32 “Uza ɗa baci dem u tonukoi aza roku eyi uza u va̱ u ɗa a kapala ka ama, mpa dem ma tonuko ta̱ Tata u va̱ u zuba uza nala vi katoni† ka va̱ ka. 33 Shegai vu ꞌyuwan mu baci, mpa kpam ma tonuko ta̱ Tata u va̱ u zuba avu uza u va̱ ɗa wa.”

Ndishi n shinga n ɗa n tukoi wa

(Luka 12:51-53; Luka 14:26-27)

34 Yesu lyai kapala n kadyanshi, “Kotsu i bidya a asuvu a atakasuvu a ɗe i dana ndishi n shinga n ɗa n tukoi a likimba wa. N tuwa̱ tsa̱ra̱ n tuko ndishi n shinga wa, shegai kushulu. 35 N tuwa̱ ta̱ n ‘zuwa uza u yain tsilala n asheku a ne, makere ma yain tsilala na̱ mma u ne, kajene kpam ka yain tsilala n anuku a le. 36 Atokulalu a ka yan ta̱ pini a asuvu a kumaci ku ɗe!’ ◊

37 “Gba̱ aza ɗa baci a lai uciga asheku n anuku a le kapala na̱ mpa, a ra̱tsa a woko atoni a va̱ wa. Gba̱ aza ɗa baci a ka ciga mmuku n le kapala na̱ mpa, a ra̱tsa a woko atoni a va̱ wa. 38 Vu canga baci mawandamgbani† ma vunu vu tono mu wa, vu ra̱tsa vu woko katoni ka va̱ wa. 39 Gba̱ uza ɗa baci wa kirana n uma u ne, wa namba ta̱ u ɗa. Uza ɗa tani u nambai uma u ne adama a va̱, wa wauwa ta̱ u ɗa.”

Katsupi ka malen ma manyan ma

(Marku 9:41)

40 Yesu danai, “Uza ɗa baci dem u wusha ɗa̱, mpa u wushai. Uza ɗa baci kpam u wusha mu, u wusha ta̱ uza ɗa u suku mu. 41 Uza ɗa u wushai matsumate adama a ɗa matsumate mi ma yanka yi kadyanshi ka Kashila̱, Kashila̱ ka na̱ka̱ yi ta̱ katsupi ka malen ma manyan ma ne dere n matsumate mi. Uza ɗa baci kpam u wushai vuma u maci adama a ɗa vuma u nala vi wa̱ri uza u maci, a ka na̱ka̱ yi ta̱ katsupi ka malen ma manyan ma ne dere n vuma u maci nala vi. 42 Uza ɗa baci u nei katoni ka kenu ka va̱ mako ma mini adama a ɗa wa̱ri katoni ka va̱, mayun n tonuko ɗa̱, vuma u nala vi wa tsa̱ra̱ ta̱ katsupi ka malen ma manyan ma ne.”

11

Yesu n Yahaya Kalyuɓugi

(Luka 7:18-35)

1 An Yesu kotsoi utonuko Kupanamere yi ukuna u na vi, aku u a̱sa̱ka̱i a asu vi u banai a ilyuci a asuvu a Galili tsa̱ra̱ u wenishike u yain kpam kuɓari.

2 Yahaya Kalyuɓugi wa̱ ta̱ a asuvu a kuwa ku aꞌali. An u panai ili iꞌya Kirisiti wa yansa, aku u suki atoni a ne a roku ama a re. 3 A ba a wece yi, “Aɗa uza ɗa wa tuwa̱ vi, ko tsu vana uza roku?”

4 U wushunku le, “Walai i tonuko Yahaya ili iꞌya i wenei n ili iꞌya i panai. 5 Arumba̱ a wene ta̱, awunu kpam a wala ta̱, nkutu n ta̱na̱ ta̱, agulani a pana ta̱, akushe kpam a ꞌya̱nga̱i a gonoi n uma. A yanka ta̱ aza a unambi kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga. 6 Kashila̱ ka zuwuka ta̱ uza ɗa bawu u ꞌyuwan mu adama a ili iꞌya n yain una̱ u shinga.”

7 An atoni a Yahaya a lazai, aku Yesu gita̱i uyanka ama yi kadyanshi ka Yahaya, u danai, “An i banai a kakamba ki, ucun u vuma u eni u ɗa i banai uwene? Wa̱ tyoku u asomini a ɗa uwule u tsu purusa̱ a asu u ɗa baci dem u lapanai? 8 Ucun u vuma u eni u ɗa i banai uwene? Vuma ɗa u ukai aminya a ikali? Aza ɗa a tsu uka aminya a ikali a aꞌeɓile a ngono a ɗa aꞌa̱ri. 9 Ya i banai uwene? Matsumate ma? Eye. N tonuko ɗa̱ u la ta̱ matsumate. 10 Tagara̱da u Kashila̱ u yan ta̱ kadyanshi a kaci ka ne,

“ ‘Ma suku ta̱ katsumate ka va̱ a kapala ka vunu,

uza ɗa wa lapuluka vu ure.’ ◊

11 “Mayun n tonuko ɗa̱, Yahaya Kalyuɓugi u la ta̱ gba̱ uza ɗa baci wa̱ri n uma. Shegai uza u kenukulu gba̱ a asuvu a tsugono tsu zuba u la yi ta̱. 12 Ili iꞌya i bidyai aꞌayin a ɗa Yahaya Kalyuɓugi tuwa̱i hal utuwa̱ gogo‑na, tsugono tsu zuba tsa̱ ta̱ udoku ucira, kpam ya dem wa moɗono ta̱ tsa̱ra̱ u uwa tsa.* 13 Gba̱ ntsumate n Mele ma Musa a dana ta̱ ukuna u tsugono tsu Kashila̱ hal utuwa̱ aꞌayin a Yahaya. 14 I wushuku baci n ele, Yahaya vi aya Iliya† matsumate ma ya vana vi. 15 Iꞌa̱ baci n atsuvu, panai!

16 “Niɗa ma dansa ukuna u ama a gogo‑na? Ndya a rotsoi? Aꞌa̱ ta̱ tyoku u mmuku n ɗa ma̱ri ndishi a kuden, n a ika̱mgba̱ni,

17 “ ‘Tsu fula̱ka̱ ɗa̱ ta̱ ugbali,

shegai i ꞌyuwain kuje!

Tsu shipuka ɗa̱ ushipa u ukpa̱,

shegai i sa̱ wa!’

18 “An Yahaya tuwa̱i, u laɓa ulya ilikulya wa, u so tani mini ma cinwi wa, aku i danai, ‘Wa̱ ta̱ n ityoni i cingi!’ 19 Shegai an Mpa Maku ma Vuma ma lya na̱ n soyi, aku i danai, ‘Kalyai ka n kasoi, kpam kaje ka aza a uwusha u utafa n aza a unyushi u cingi ka.’ Ugboji u tsu wenike ta̱ kaci ka ne a asu u manyan ma maci ma u tsu yansa.”

Yesu ɓongoi ama

(Luka 10:13-15)

20 A ilyuci iꞌya Yesu yansai ikunesavu i ne cika, ama yi a ꞌyuwan ta̱ ukpatala a gono a asu u Kashila̱. U gita̱ le uɓongo, 21 “Ter ɗe, aza a Korasinu! Ter ɗe, aza a Besaida! A da baci ikunesavu iꞌya n yain a asuvu a ɗe iꞌya n yain a Taya n Sida, an aꞌa̱ri a kpatala ɗe caupa. A uka ta̱ akashi a rongoi a upoluso kakomo, tsa̱ra̱ a wenike an a kpatalai a a̱sa̱ka̱i unyushi u cingi u le! 22 N tonuko ɗa̱, kain ka afada, Kashila̱ ka laka ta̱ uyanka ama a Taya n Sida ajebigi kapala n a̱ɗa̱! 23 Eɗa̱ kpam aza a Kafarnahum, ꞌya̱nga̱sa̱ ɗa wa̱ a ka ꞌya̱nga̱sa̱ ɗa̱ a zuba? A ka vuta̱la̱ ɗa̱ ta̱ a asuvu a akina! A da baci ikunesavu iꞌya a yain ara ɗe iꞌya a yain a Sodom, an wa̱ri wa buwa ta̱ pini hal n gogo‑na. 24 N tonuko ɗa̱, kain ka afada, Kashila̱ ka pana ta̱ iyali i Sodom kapala n a̱ɗa̱!”

Yesu na̱ka̱i ama uwunvuga

(Luka 10:21-22)

25 Aꞌayin a nala yi, Yesu danai, “Tata, Magono ma zuba n likimba, n cikpa vu ta̱, kpaci vu sokongu ta̱ ukuna u na vi a asu u aza a ugboji n arevi, shegai vu wenikei u ɗa a asu u aza ɗa bawu a revei ili. 26 Tata, nala vu wenei u gain vu yain!

27 “Tata u va̱ u na̱ka̱ mu ta̱ ili yi gba̱. Uza wa̱ la u revei Maku mi wa, she Tata vi. Kpam uza wa̱ la u revei Tata vi wa, she Maku mi n uza ɗa Maku mi ma ɗanga̱sai u tonuko.

28 “Tuwa̱i ara va̱, gba̱ ɗe aza ɗa a wowoi n ucanga wa ara̱ji, ma na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ uwunvuga. 29 Pana̱ka numu, tsa̱ra̱ i woko ama a va̱. Tuwa̱i i rotsongusu ara va̱, kpaci mpa ma̱ ta̱ n uvakunku kaci kpam ya tsa̱ra̱ ta̱ uwunvuga. 30 Uwenishike u ɗa n danai i wushuku n u ɗa vi, wa̱ ta̱ shana, kpam ucanga u va̱ u ra̱zugba̱ wa.”

12

Yesu ɗa Asheku a kain ka Ashibi

(Marku 2:23-28; Luka 6:1-5)

1 Kain ka te n kain ka Ashibi,† Yesu n atoni a ne a ka wala a mere ma ashina a ilya. Atoni a ne a ka pana kambulu, aku a gita̱i ukoɗuso aratu a ilya n a yuruwi n a takumi. 2 An Afarishi a wenei nala, aku a tonukoi Yesu, “U gan atoni a vunu a yain nala wa! Mele ma kain ka Ashibi ma ɓishinka ta̱ uyan manyan n kain ka Ashibi.”

3 Yesu wushuki, “Ma wundya i yan ka̱neshi u ili iꞌya Dawuda n aje a nwalu a ne a yain an a ka pana kambulu vi? 4 U uwai a Kuwa ku Kashila̱ u takumai iburodi i uwulukpi, ko an u wokoi Mele ma ɓishinka ta̱ a takuma iꞌya. Aɗara̱kpi a ɗa koshi a wushunki a takuma u ɗa. ◊ 5 Ma wundya i yan ka̱neshi u Mele ma Musa ma ma danai aɗara̱kpi a ɗa koshi a ka yan manyan a Kuwa ku Kashila̱ n kain ka Ashibi ki? Shegai ko uza wa̱ la u danai a nusuka mele ma Ashibi wa. 6 N tonuko ɗa̱, uza ɗa u lai Kuwa ku Kashila̱ aya pini naha. 7 A da baci i revei kalen ka Tagara̱da u Kashila̱ u na vi, ‘N la ta̱ uciga i woko aza a asuvayali a asu u atoku a ɗe, n u ɗa ya yanka mu uɗara̱kpa,’† ◊ iꞌa̱ri ya kiɗa̱ga ama a na yi aza ɗa bawu aꞌa̱ri n unyushi ugana wa. 8 Adama a nala, mpa Maku ma Vuma Asheku a ɗa, hal n a kain ka Ashibi dem.”

Yesu ta̱na̱sa̱i vuma ɗa ili i soi kukere

(Marku 3:1-6; Luka 6:6-11)

9 An Yesu a̱sa̱ka̱i a asu vi, aku u ba u uwai a kagata ka Kashila̱ ka ka̱ri evu. 10 U cina ta̱ pini vuma ɗa ili i soi kukere. Afarishi a zuwuka yi aꞌeshi tsa̱ra̱ a tsa̱ra̱ ili iꞌya a ka sapula yi n iꞌya, aku a wece yi, “Wa̱ dere a ta̱na̱sa̱ vuma n kain ka Ashibi?”

11 U wushunku le, “Iꞌa̱ baci n macon† aku ma rukpa̱i a ilyukoi n kain ka Ashibi, ya wutukpa̱ ma wa? Mayun tani ya wutukpa̱ ta̱ ma. 12 Ama a la ta̱ ncon kalen, adama a nala, dere ɗa a yain ili i shinga n kain ka Ashibi.”

13 Yesu tonukoi vuma vi, “Ba̱ra̱kpa̱ kukere ku vunu.” An u ba̱ra̱kpa̱i kukere ki, aku ku gonoi mai tyoku ku ire ki. 14 Pini nala, Afarishi yi a wuta̱i a ka sheshe tyoku ɗa a ka wuna Yesu.

Kagbashi ka Kashila̱ ka ɗanga̱sai

15 Yesu reve ta̱ ili iꞌya Afarishi a ka yawunsa, aku u a̱sa̱ka̱i asu vi. Ama ushani a tono yi, kpam u ta̱na̱sa̱ ta̱ gba̱ aza a mɓa̱la̱. 16 Shegai u ronoi ama yi atsuvu kotsu a tonuko uza ko eyi yayi wa. 17 U yan ta̱ ili i na yi tsa̱ra̱ a shaɗangu ili iꞌya Kashila̱ ka danai a una̱ u Ishaya matsumate:

18 “Kagbashi ka va̱ ka na, uza ɗa n ɗanga̱sai.

Ma ciga yi ta̱, kpam u zuwa mu ta̱ n panai kayanyan cika.

Ma na̱ka̱ yi ta̱ Kulu ku va̱,

kpam wa tonuko ta̱ gba̱ iyamba an ukuna u va̱ wa̱ri dere.

19 Wa nanamgbana ko tani u sala̱sa wa,

ko kpam u yain kuɓari n isali a ire wa.

20 Wa koɗuso asomini a ɗa a ka̱ta̱la̱sa̱i wa,

wa cimbusa̱ tani macikalu ma ma ciga ucimba̱ wa.

Nala wa rongo uyansa hal she ukuna u ɗa wa̱ri dere u lya kaci ka ukuna u cingi.

21 Iyamba gba̱ a ka zuwa ta̱ uma u le ara ne.” ◊

Yesu n Baꞌalzabu

(Marku 3:20-30; Luka 11:14-23)

22 Aku ama roku a tukoi Yesu karumba̱ kpam kabebe ka, adama a ityoni i cingi. Aku Yesu ta̱na̱sa̱i vuma vi, kute‑kute u gita̱i kadyanshi kpam u wenei asu. 23 Gba̱ ama yi a yain majiyan, a danai, “Gaawan vuma u na vi Maku ma Dawuda ma, Kirisiti Kawauwi!”

24 An Afarishi a panai nala, a wushunku le, “U wutukpa̱ ta̱ ityoni i cingi kpaci magono ma le Baꞌalzabu u na̱ka̱ yi ta̱ ucira u ɗa wa yan nala.”

25 Yesu reve ta̱ ili iꞌya a ka yawunsa, aku u tonuko le, “Uyamba u ɗa baci u pecei kaci ka ne n u shila̱ka̱ni, u ɗa wa ɓa̱ra̱kpa̱ wa. Kpam ilyuci ko kuwa ka baci ku pecei n ku shila̱ka̱ni, ka rukpa̱ ta̱! 26 Kanangasi ka wutukpa̱ baci Kanangasi,* nala u wenike ta̱ tsugono tsu ne tsu pece ta̱ aɓon aɓon, kpam tsa ɓa̱ra̱kpa̱ wa aku tsu rukpa̱. 27 I da n wutukpa̱ ta̱ ityoni i cingi adama a ɗa Baꞌalzabu na̱ka̱ mu ucira u ɗa ma yan nala. Nala baci, ya na̱ka̱i atoni a ɗe ucira u ɗa a ka wutukpa̱ le dem? Ili iꞌya atoni a ɗe a tsu yan i wenike ta̱ an kadyanshi ka i tsu yansa a kaci ka va̱ ka̱ dere wa. 28 Shegai mpa ma wutukpusa̱ baci ityoni i cingi n Kulu Keri ku Kashila̱, tsugono tsu Kashila̱ tsa tsu tuwa̱ ɗe la vi a asuvu a ɗe.

29 “Uza wa ciga baci u uwa a kuwa ku uza u ucira u yain uboki, she u ma̱tsa̱ u sira ve uza u ucira vi, aku u fuɗa u yain uboki a kuwa ki.

30 “Uza ɗa baci bawu wa̱ri a asu u va̱, tsilala tsa wa yan na̱ mpa, uza ɗa kpam bawu wa ɓa̱nga̱ mu ucira̱ngusu, wacinsa ɗa wa wacinsa. 31 N tonuko ɗa̱, Kashila̱ ka cimbusuka̱ ta̱ uza ɗa u nusukai aza roku, hal n uza ɗa wa yan kadyanshi ka cingi† a ukuna u Kashila̱. Shegai Kashila̱ ka cimbusuka̱ uza ɗa wa yanka Kulu Keri kadyanshi ka cingi wa. 32 Kashila̱ ka cimbusuka̱ ta̱ uza ɗa baci dem u nusukai Mpa Maku ma Vuma n kadyanshi. Shegai Kashila̱ ka cimbusuka̱ uza ɗa wa yanka Kulu Keri kadyanshi ka cingi wa, ili iꞌya i bidyai gogo‑na hal ubana aꞌayin a ɗa a ka tuwa̱.”

Maɗanga n ilimaci i ne

(Luka 6:43-45)

33 Yesu lyai kapala n kadyanshi, “I tsu reve ta̱ maɗanga a ilimaci i ne. Maɗanga ma shinga ma tsu matsa ta̱ ilimaci i shinga, maɗanga ma cingi kpam ma tsu matsa ta̱ ilimaci i cingi. 34 Eɗa̱ aꞌeku! Eɗa̱ ama a cingi a ɗa, niɗa ya dana ili i shinga? Una̱ u tsu dana ta̱ ili iꞌya iꞌa̱ri a katakasuvu. 35 Ama a maci aꞌa̱ ta̱ n ili i shinga a atakasuvu a le, kpam iꞌya a tsu dana. Ama a cingi kpam aꞌa̱ ta̱ n ili i cingi a atakasuvu a le, ele dem iꞌya a tsu dana. 36 N tonuko ɗa̱, kain ka afada ya wenike ta̱ gba̱ kadyanshi ka gbani ka i dansai caupa vi. 37 I shinga iꞌya baci i dansai, Kashila̱ ka dana ta̱ eɗa̱ aza a unyushi a ɗa wa. Shegai i cingi iꞌya baci i dansai, wa dana ta̱ eɗa̱ aza a unyushi a ɗa.”

Ama a wecikei iryoci

(Marku 8:11-12; Luka 11:29-32)

38 Pini nala, awenishiki a Mele n Afarishi a tuwa̱i ara Yesu, a danai, “Kawenishiki, tsa ciga ta̱ tsu wene iryoci tsa̱ra̱ tsu reve an a asu u Kashila̱ ɗa vu wuta̱i.”

39 U wushunku le, “I ciga ta̱ iryoci kpaci eɗa̱ aza a cingi a ɗa, kpam ya wushuku wa. Shegai iryoci i Inusa† matsumate iꞌya ya tsa̱ra̱ koshi. 40 Inusa rongo ta̱ a asuvu a katsuma̱ ka kadan ka pige hal gba̱ aꞌayin a tatsu. Nala kpam wa woko, Mpa Maku ma Vuma ma rongo ta̱ a kasaun hal gba̱ aꞌayin a tatsu. 41 Kain ka afada ama a Niniba† a ka ꞌya̱nga̱ ta̱ a wenike ama unyushi u ɗe. A kpatala ta̱ a asu u Kashila̱ an Inusa yanka le kuɓari. Gogo‑na uza ɗa u lai Inusa aya pini na. 42 Magono ma Sheba uka, wa ꞌya̱nga̱ ta̱ u wenike ama unyushi u ɗe. U yan ta̱ nwalu ma mɓa̱ri tsa̱ra̱ u tuwa̱ u pana ukuna u ugboji u Solomo n kaci ka ne. Gogo‑na uza ɗa u lai Solomo aya pini na.”

Ugono u ityoni i cingi

(Luka 11:24-26)

43 Yesu lyai kapala n kadyanshi, “Aꞌayin a ɗa baci ityoni i cingi i te i wuta̱i a asuvu a vuma, i tsu bana ta̱ a asu u ekpi ubolo asu u ɗa wa wunvuga, shegai wa tsa̱ra̱ wa. 44 Aku u dana, ‘Ma gono ta̱ a kuwa ka n a̱sa̱ka̱i vi!’ An u gonoi, aku u cinai uza wa̱ pini a kuwa ki wa. A wujuma̱ ka ɗe sarara a kalai ka. 45 Aku ityoni yi i lazai i ba i tukoi ityoni i cingi i shindere i roku aza ɗa a la yi tsicingi, aku a rongo pini. Vuma u nala vi wa kotso ta̱ ndishi n ne n upana u ikyamba u ɗa u lai u caupa vi. Ili iꞌya ya gita̱ n ama a cingi a gogo‑na ɗa la vi.”

Mma n aꞌangu a Yesu

(Marku 3:31-35; Luka 8:19-21)

46 Yesu pini a kadyanshi n ama, aku mma u ne n aꞌangu a ne a rawai. A shamgbai a uwotsu a da a tonuko yi a ka ciga a wene yi. 47 Aku uza roku u tonuko yi, “Mma u vunu n aꞌangu a vunu alya pini a uwotsu a ka ciga a wene vu.”

48 U wushunku yi, “Ya mma u va̱? An ya aꞌangu a va̱?” 49 Aku u sapunki atoni a ne kukere, u danai, “Mma n aꞌangu a va̱ a ɗa na. 50 Uza ɗa baci wa pana̱ka Tata u va̱ u zuba, aya mma u va̱, n vangu u va̱, n utaku u va̱.”

13

Agisani a uza ɗa u wacangusi icun

(Marku 4:1-9; Luka 8:4-8)

1 Kain ka nala ki, Yesu wuta̱i a kuwa ki u banai a ikengi i kushiva̱ u dusuki wa wenishike. 2 Kakuma̱ ka ama ka kyawan yi cika hal ka zuwa yi u uwai a kpatsu u dusuki, ama yi kpam a shamgbai a kagiɗa. 3 U wenishike le ili ushani n agisani, u danai,

“A yan ta̱ vuma roku uza ɗa u banai uwacangusu icun a kashina ka ne.* 4 Aꞌayin a ɗa wa̱ri a uwacangusu icun yi, aku i roku i rukpa̱i a ure, nnu n ka̱ɗa̱sa̱i iꞌya. 5 I roku kpam i rukpa̱i a iyamba i atali a asu u ɗa bawu kayala ka̱ri pini ushani. Icun yi i lazai i binyai, kpaci kayala ka maci ka̱ pini wa. 6 An kaara ka yain, aku ka runukpai iꞌya, kpaci alu a le a gbonguro cika wa, aku i lazai i ekpei. 7 Icun i roku i rukpa̱i a asu u awana, an i gbonguroi, aku awana yi a sapusai iꞌya. 8 Icun i roku kpam i rukpa̱i a iyamba i shinga, i wuta̱i i matsai mmuku. Gba̱ icun iꞌya kacimbi ki ka wacangusi vi, i roku i na̱ka̱ ta̱ mmuku amangatawun‑amangatawun, i roku tani amangatatsu‑amangatatsu, i roku kpam kamankupa‑kamankupa. 9 Uza ɗa baci wa̱ri n atsuvu a upana, u pana.”

Ili iꞌya i zuwai Yesu tsu dansa n agisani

(Marku 4:10-12; Luka 8:9-10)

10 Aku atoni a ne a wece yi, “Ndya i zuwai vu tsu dansa n ama n agisani?”

11 U wushunku le, “A ɗanga̱sa ɗa̱ ta̱ i reve ili i tsugono tsu zuba iꞌya iꞌa̱ri usokongi, shegai aza roku a ka reve ili iꞌya iꞌa̱ri usokongi vi wa. 12 Kashila̱ ka doku ta̱ ka na̱ka̱ uza ɗa wa̱ri n ili cika, shegai ama ɗa a bawu aꞌa̱ri n ili, a ka namba ta̱ hal gba̱m i kenu iꞌya aꞌa̱ri n iꞌya vi. 13 Ili iꞌya i zuwai n tsu dansa n ele n agisani iꞌya:

“A ka weɓele ta̱, shegai a ka wene wa,

a ka pana ta̱, shegai a ka reve wa.

14 Kazuwamgbani ka Kashila̱ ka woko ɗe mayun, tyoku ɗa Ishaya matsumate u danai:

“ ‘Ya pana̱sa ta̱ kadyanshi ka va̱,

shegai ya reve wa.

Ya wenishe ta̱ ili iꞌya ma yansa,

shegai ya reve kalen ka ne wa.

15 Kpaci atakasuvu a le a gbama ɗe,

atsuvu a le kpam a ka pana wa.

A kimba̱ ɗe aꞌeshi a le tsa̱ra̱ a wene wa,

kpam tsa̱ra̱ atsuvu a le a pana wa.

Kpam atakasuvu a le a ka reve wa,

bele a kpatala ara va̱

n ta̱na̱sa̱ le.’ ◊

16 “Shegai Kashila̱ ka zuwuka ɗa̱ ɗe una̱ u shinga, kpaci aꞌeshi a ɗe a ka wene ta̱, atsuvu a ɗe kpam a ka pana ta̱! 17 Mayun n tonuko ɗa̱, ntsumate ushani n ama a maci a ciga ta̱ a vana a wene ili iꞌya i wenei, a pana kpam ili iꞌya i panai, shegai a wene wa, a pana tani wa.

Yesu wutukpa̱i kalen ka agisani ki

(Marku 4:13-20; Luka 8:11-15)

18 “Panai mai kalen ka agisani ka icun iꞌya a wacangusi vi. 19 Icun iꞌya i rukpa̱i a ure vi, alya ama ɗa a panai ukuna u tsugono tsu zuba, shegai a reve u ɗa wa. Aku uza u cingi vi u tuwa̱i u fula̱i u ɗa a atakasuvu a le. 20 Icun iꞌya i rukpa̱i a iyamba i atali tani, alya ama ɗa a panai ukuna vi n maza̱nga̱, kpam a wushai u ɗa mai. 21 Shegai alu a le a uwa a iyamba cika wa. A ɓa̱ra̱kpa̱ n uwusha ukuna vi wa, an aꞌayin a ukondo a rawai adama a ukuna u tsugono vi, aku a rukpa̱i. 22 Icun iꞌya i rukpa̱i a asuvu a awana, alya ama ɗa a panai ukuna vi, shegai adama a kadambula ka ili iꞌya uma u nambai, n uciga u utsa̱ri u la̱pa̱na̱ le. Pini nala, kadambula ki ka gbagbala le hal a kpa̱ɗa̱i una̱ka̱ ilimaci. 23 Icun iꞌya kpam i rukpa̱i a iyamba i shinga, alya ama ɗa a panai ukuna u tsugono vi a revei u ɗa mai. A gbonguro ta̱ hal a matsai mmuku ushani, aza roku amangatawun‑amangatawun, aza roku amangatatsu‑amangatatsu, aza roku kpam kamankupa‑kamankupa.”

Agisani a ilya n akan

24 Yesu doki u yanka le agisani a roku, “Tsugono tsu zuba tsa woko ta̱ tyoku u agisani a naha: Vuma roku u ɗa u cei ilya a kashina ka ne. 25 Kain ka te n kayin cina ya dem lavuta ɗe, aku utokulalu u ne u tuwa̱i u wacangusi akan pini a asu u ilya vi, aku u lazai. 26 An ilya yi i wuta̱i i gita̱i ugbonguro ya matsa, aku akan yi dem a gbonguroi. 27 Pini nala, agbashi a vuma yi a tuwa̱i ara ne, a danai, ‘Vu ce ta̱ ilya i shinga a kashina ka vunu, shegai nte akan a naha a wuta̱i?’

28 “Vuma vi u wushuki, ‘Utokulalu u va̱ ɗa u cei a ɗa.’

“Aku a wece yi, ‘Va ciga tsu kapusa a ɗa?’

29 “U danai, ‘A̱sa̱ka̱i a ɗa pini, kpaci i da baci ya kapusa a ɗa, ya kapusa ta̱ dem ilya yi. 30 A̱sa̱ka̱i a ɗa n ilya yi a gbonguro kaɓolo hal ubana aꞌayin a ukapa, aku n tonuko ayain a manyan yi: Gita̱i ve i ɓolomgbono akan yi i sira a ɗa a asu u te, tsa̱ra̱ a tuwa̱ a daɓa a ɗa. Ilya yi kpam i ɓolomgbono iꞌya i tuko iꞌya a mapon ma va̱.’ ”

Agisani a icun i musta

(Marku 4:30-32; Luka 13:18-19)

31 Yesu doki u tonuko le agisani a roku, “Tsugono tsu zuba tsa woko ta̱ tyoku u agisani a naha: Vuma roku ɗa u bidyai ucun u musta u cei a kashina ka ne. 32 Ucun u kenu u ɗa gba̱ gba̱ a asuvu a icun, shegai an u gbonguroi, aku u wokoi u pige a asuvu a nwurete gba̱. U wokoi mawurete ma hal nnu n cai pini ikinda a nsaɓu n ne.”

Agisani a yisti

(Luka 13:20-21)

33 Yesu doki kpam u yanka le agisani a roku, “Tsugono tsu zuba tsa woko ta̱ tyoku u agisani a naha: Uka roku ɗa bidyai yisti,† aku u vura̱i u ɗa a akundatsu a pige a tatsu a kira a mabara u vura̱i mai hal ku shitai cika.”

Yesu tsu dansa ta̱ n agisani

(Marku 4:33-34)

34 Yesu tsu dansa ta̱ n kakuma̱ ka ama n agisani, u tsu tonuko le ili bawu u ɓolomgbonuko le n agisani wa. 35 Yan ɗa u tsu yan nala tsa̱ra̱ u shaɗangu udani u ɗa Ishaya matsumate u danai:

“Ma dansa ta̱ n a̱ɗa̱ n agisani,

n tonuko ɗa̱ ili iꞌya iꞌa̱ri usokongi tun aꞌayin a ɗa Kashila̱ ka yain likimba.” ◊

Yesu wutukpa̱i kalen ka agisani a ilya yi

36 An Yesu a̱sa̱ka̱i kakuma̱ ka ama ki, u uwai a kuwa. Atoni a ne a tuwa̱i ara ne, a danai, “Tonuko tsu kalen ka agisani a akan a kashina yi.”

37 U wushunku le, “Uza ɗa u cei icun i shinga yi Maku ma Vuma ma. 38 Kashina ki likimba ɗa, icun i shinga yi kpam alya ama ɗa aꞌa̱ri a tsugono. Icun i akan yi kpam alya aza ɗa aꞌa̱ri a asu u uza u cingi vi. 39 Utokulalu uza ɗa u wacangusi icun i akan yi aya Kala̱pa̱nsi. Aꞌayin a ukapa yi a ɗa aꞌayin a makorishi ma likimba. Ayain a manyan aza ɗa a ka ɓolomgbono ilya yi, alya atsumate a zuba.

40 “Akan a ɗa a ka ɓolomgbono a daɓa. Nala wa woko a aꞌayin a makorishi. 41 Mpa Maku ma Vuma ma suku ta̱ atsumate a va̱, kpam a ka wutukpa̱ ta̱ gba̱ ili iꞌya ya tuko unyushi u cingi hal n aza ɗa a ka yan tsicingi dem a tsugono tsu va̱. 42 Atsumate yi a ka vuta̱la̱ le ta̱ a asuvu a kuɗyuku ku akina a asu u ɗa a ka rongo kushen hal n ulumusa u aꞌanga. 43 Shegai ama a shinga a ka laɗa ta̱ yavu kaara a tsugono tsu Tata u le. Uza ɗa baci wa̱ri n atsuvu a upana, u pana!

Agisani a kuzuwate ku ucanga ka ka̱ri usokongi

44 “Tsugono tsu zuba tsa woko ta̱ tyoku u agisani a naha: Vuma roku ɗa u tsa̱ra̱i kuzuwate ku ucanga ka uza roku u sokongi a kashina. U lapulai u sokongi ka, wa yan ipeli u ba u dengei gba̱ ili iꞌya wa̱ri n iꞌya, aku u gonoi u tsilai kashina ki.

Agisani a igbegu i ikebe

45 “Tsugono tsu zuba tsa woko ta̱ tyoku u agisani a naha: Uza u tsilaga u roku ɗa wa bolo igbegu i ikebe i shinga. 46 An u tsa̱ra̱i u te u tsulobo cika, u ba u dengei ili iꞌya wa̱ri n iꞌya gba̱, aku u ba u tsilai u ɗa n ikebe yi.”

Agisani a ibilili

47 Yesu doki u yanka le agisani a roku u danai, “Tsugono tsu zuba tsa woko ta̱ tyoku u agisani a naha: Aka̱ni a adan a roku a ɗa a vuta̱la̱i ibilili i le a kushiva̱, aku a ka̱na̱sa̱i icun i adan kau‑kau. 48 An ibilili yi i shaɗangi, a wutukpa̱i iꞌya a ikengi a dusuki a ka pecene adan yi. A zuwai a shinga yi a asuvu a mabana, aku a wotsongi a ɗa bawu a gain. 49 Nala wa woko a aꞌayin a makorishi. Atsumate a zuba a ka tuwa̱ ta̱ a pecene ama a cingi a asuvu a ama a maci. 50 Atsumate yi a ka vuta̱la̱ ta̱ ama a cingi yi a asuvu a kuɗyuku ku akina, nte a ka rongo pini kushen n ulumusa u aꞌanga.”

Kuzuwate ku ucanga ku savu n ku cau

51 Yesu wece le, “I reve kalen ka ili i nala yi gba̱?”

A wushuki, “Tsu reve ta̱.”

52 Aku u tonuko le, “Gba̱ kawenishiki ka Mele ka ka wokoi karotsongishi a tsugono tsu zuba, wa̱ ta̱ tyoku u uza u kuwa ɗa u wutukpa̱i kuzuwate ku ucanga ku savu n ku cau a kunu ku kuzuwate ku ucanga.”

Aza a Nazara a ꞌyuwain Yesu

(Marku 6:1-6; Luka 4:16-30)

53 An Yesu kotsoi udansa agisani yi, aku u lazai u a̱sa̱ka̱i asu vi 54 u gonoi a Nazara, a ilyuci i ne. An u wenishikei pini a kagata ka Kashila̱, ya dem u gita̱i majiyan n a dansi, “Nte ɗa u tsa̱ra̱i kakiri ka ne n uyansa ikunesavu naha? 55 Maku ma kashei ma na vi wa? Tsa wundya mma u ne u ɗa Meri vi? Aꞌangu a ne kpam alya an Yakubu, Isuhu, n Simo n Yahuza? 56 Ataku a ne kpam aꞌa̱ ta̱ na kaɓolo n a̱tsu. Niɗa wa yansa ili i na yi gba̱?” 57 Adama a nala ama yi a ꞌyuwan yi uwusha.

Shegai Yesu tonuko le, “Matsumate ma tsu yan n tsupige a ilyuci i ne n kuwa ku ne wa, she a kateshe.”

58 Adama a nala, u yansa ikunesavu ushani wa, kpaci aꞌa̱ n upityanangu wa.

14

Ukpa̱ u Yahaya Kalyuɓugi

(Marku 6:14-29; Luka 9:7-9)

1 Aꞌayin a nala yi, Hiridu Antiba magono ma Galili u pana ta̱ ukuna u Yesu. 2 Aku u tonukoi agbashi a ne, “Yesu vi Yahaya Kalyuɓugi ɗa, uza ɗa u ꞌya̱nga̱i a ukpa̱, ɗa gai i zuwai wa yansa ikunesavu yi.”

3 Aꞌayin a ɗa a wurai niɗe, Hiridu ka̱na̱ ta̱ Yahaya, u sira yi u zuwa yi a kuwa ka aꞌali. U yan ta̱ nala adama a Hiridiya, uka u vangu u ne Filibu u ɗa u bokoi u wokoi uka u ne. 4 Yahaya Kalyuɓugi tonusuko yi ta̱, “Wa̱ dere vu zuwa Hiridiya wa!” 5 Hiridu wa ciga u wuna Yahaya, shegai wa pana ta̱ uwonvo u ama, kpaci a wushuku ta̱ Yahaya matsumate ma.

6 Kain ka te an a ka yan abiki† a uciɓusa n kain ka ilimaci i Hiridu, maku ma makere ma Hiridiya ma u matsa̱kai Filibu u gita̱i kuje a kapala ka Hiridu n amoci a ne, aku u panai kayanyan. 7 Aku u tsinai u da wa na̱ka̱ yi ta̱ gba̱ ili iꞌya baci dem wa ciga. 8 Aku mma u makere vi u tonuko yi u ba u dana, “Ma ciga ta̱ kaci ka Yahaya Kalyuɓugi a mabaluwa gogo‑na!” 9 Magono mi ma pana kayanyan n ili iꞌya u foloi vi wa. Shegai an u wokoi bawu wa ciga u kpa̱ɗa̱ ushaɗangu kazuwamgbani ka u yain a kapala ka amoci a ne yi, aku u tonukoi asoje a ne, 10 a bana a kuwa ku aꞌali a kiɗa kaci ka Yahaya Kalyuɓugi. 11 A tukoi ka a mabaluwa a na̱ka̱i makere mi. Aku u bidyai ka u tukoi mma u ne. 12 Pini nala, atoni a Yahaya a tuwa̱i a bidyai ikyamba i ne a ba a ciɗa̱ngi. Aku a ba a tonukoi Yesu.

Yesu lyatangi ama azu a tawun

(Marku 6:30-44; Luka 9:10-17; Yahaya 6:1-14)

13 An Yesu panai alabari a Yahaya, aku u ꞌya̱nga̱i u uwai a kpatsu wa bana a kakamba utyoku u ne. Shegai an kakuma̱ ka ama ka revei, aku a tono yi n a wali a ikengi i kushiva̱. 14 An u rawai kakamba ki, u cinai kakuma̱ ka ama cika ka vana yi. U panai asuvayali a le, u ta̱na̱sa̱i kpam aza ɗa aꞌa̱ri na̱ mɓa̱la̱.

15 An kaara ka yain evu n urukpa̱, atoni a ne a tuwa̱i ara ne a danai, “Kuvuli ku yan ɗe, kpam a kakamba ka tsa̱ri. A̱sa̱ka̱ ama yi a laza a bana a une une a tsila̱ka kaci ka le ilikulya.”

16 Shegai Yesu wushunku le, “U ka̱na̱ she ama yi a laza wa. Eɗa̱ na̱ka̱ le ili i roku a lyai.”

17 Aku a danai, “Iburodi i tawun n adan a re a ɗa tsu koshi.”

18 U danai, “Tuko numu iburodi n adan yi.” 19 Aku u tonukoi ama yi a dusukusu a mete mi. U bidyai iburodi i tawun n adan a re yi, u gaɗigbai kaci ka ne a zuba u cikpai Kashila̱ adama a ilikulya yi. U jiba̱mgba̱na̱sa̱i iꞌya, u na̱ka̱i atoni a ne a pecike ama yi. 20 Gba̱ ama yi a takuma ta̱ hal a cuwusa̱i. Aku atoni a ne a ɓolomgbonoi abuwi a ɗa buwai vi hal a shaɗangi mbana kupa na̱ n re. 21 Aꞌali a ɗa aꞌa̱ri pini a asu vi a raɓansa ta̱ ama azu a tawun (5,000), bamu gba̱m n aka na̱ mmuku.

Yesu walai a zuba u mini

(Marku 6:45-52; Yahaya 6:15-21)

22 Kute‑kute, Yesu tonukoi atoni a ne a uwa a kpatsu a pasamgbana kushiva̱. Eyi wa shamgba ta̱ ve u a̱sa̱ka̱ ama yi a laza ugono a kuwa. 23 An u a̱sa̱ka̱ le a lazai, aku u banai a masasa utyoku u ne wa yan kavasu. Cina kayin ka yan ɗe kpam aya wa̱ri pini utyoku u ne. 24 Aꞌayin a nala yi, kpatsu ku atoni a ne ka ka̱ ta̱ a mere ma kushiva̱, aku uwule u pige u ꞌya̱nga̱i, aꞌa̱ri umoɗono n aɓali a pige.

25 N kpasani ku de, Yesu tuwa̱i ara le n u wali a zuba u mini. 26 An a wene yi, aku uwonvo u ka̱na̱ le. Aku a salai, a danai, “Kafofu ka!”

27 Shegai Yesu yanka le kadyanshi, “U ra̱tsa ta̱, mpa! Panai uwonvo wa.”

28 Bituru danai, “Asheku, aɗa baci mayun, tonuko mu n tuwa̱ a mini mi.”

29 U tonuko yi, “Tuwa̱.”

Bituru wuta̱i a kpatsu ki u walai a zuba u mini ubana ara ne. 30 Shegai an u wenei uwule n aɓali, aku uwonvo u ka̱na̱ yi, u gita̱i uliɓa. Aku u salai, “Asheku, wauwa mu!”

31 Kute‑kute, Yesu ba̱ra̱kpa̱i kukere ku ne u ka̱na̱ yi. U danai, “Upityanangu u vunu u gusa̱ ta̱. Ndya i zuwai va yan mala̱la̱?”

32 An a uwai a kpatsu, uwule vi kpam u vaki. 33 Aku aza ɗa aꞌa̱ri pini a kpatsu ki a lyakai Yesu kayala, a danai, “Mayun ɗa, avu Maku ma Kashila̱ ma!”

Yesu ta̱na̱sa̱i aza a mɓa̱la̱ a Janisara

(Marku 6:53-56)

34 An a pasamgbanai kushiva̱, aku a rawai a uyamba u Janisara. 35 An ama yi a revei Yesu, aku a tonukoi ama a asu yi gba̱, “Yesu tuwa̱ ta̱.” Aku ama yi a tukusoi aza a mɓa̱la̱ ara ne. 36 A folo yi u a̱sa̱ka̱ aza a mɓa̱la̱ yi a sawa kaletsu ka kunya ku ne. Gba̱ aza ɗa a sawa yi vi a ta̱na̱ ta̱.

15

Gorimukoi Mele ma Kashila̱

(Marku 7:1-13)

1 Afarishi n awenishiki a Mele a roku a a̱sa̱ka̱i Urishelima a tuwa̱i ara Yesu, a wece yi, 2 “Ndya i zuwai atoni a vunu bawu a ka gorimuko ili iꞌya nkoshi n cau n tsunu n wenishikei? Kpaci a tsu sawa akere a le kahu a lyai ilikulya wa.”

3 Yesu wushunku le, “Ndya i zuwai bawu ya gorimuko kadyanshi ka Kashila̱ aku ya tono uwenishike u kaci u ɗe? 4 Kashila̱ ka dana ta̱, ‘Na̱ka̱ tata u vunu na̱ mma u vunu tsupige,’ kpam ‘Vu wisha baci tata ko mma u vunu, a ka wuna vu ta̱.’ ◊ 5 Shegai ya wenishike n i dansi ama aꞌa̱ baci n ili iꞌya a ka ɓa̱nga̱ tata ko mma u le, aku a danai, ‘Ili i na yi i Kashila̱ iꞌya,’ 6 adama a nala u ka̱na̱ a na̱ka̱ asheku a le wa. I ꞌyuwan ta̱ udani u Kashila̱ adama a agadu a ɗe. 7 Eɗa̱ ama a maci a kaɓan! Ishaya matsumate u korongu ta̱ dere ili iꞌya Kashila̱ ka danai:

8 “ ‘Ama a na yi n una̱ u ɗa a ka na̱ka̱ mu tsupige koshi,

shegai a atakasuvu a le a yan ɗe mɓa̱ri na̱ mpa.

9 Ugbashika u ɗa a ka gbashika mu vi u gbani u ɗa.

Ili iꞌya kpam a ka wenishike udani u vuma u ɗa.’ ” ◊

Ili iꞌya i tsu nangasa vuma

(Marku 7:14-23)

10 Yesu isa̱i kakuma̱ ka ama ki, u tonuko le, “Panai kpam i reve ili iꞌya ma tonuko ɗa̱. 11 Ili iꞌya ama a ka lyuku a una̱ u le iꞌya ya nangasa le wa, she ili iꞌya ya wuta̱ a asuvu a una̱ u le iꞌya i tsu nangasa le.”

12 Aku atoni a ne a tuwa̱i a danai, “Vu reve gba̱m an vu nangasai Afarishi katsuma̱ n ili iꞌya vu danai nala vi?”

13 U wushunku le, “Gba̱ maɗanga ma baci bawu Tata u va̱ u zuba u shigba̱i, wa muɗa̱ ta̱ ma n alu a ne dem. 14 Kiranai n Afarishi a nala yi! Aꞌa̱ ta̱ tyoku u arumba̱ a ɗa a ka rono atoku a le arumba̱, kpam gba̱ le a ka rukpa̱ ta̱ a kaɗa̱ka̱.”

15 Aku Bituru wushuki, “Ndya kalen ka kadyanshi ka vu yain a ukuna u ili iꞌya ya nangasa ama yi?”

16 Yesu danai, “Hal n gogo‑na kotsu i reve wa? 17 Mayun i reve ta̱ gai ilikulya iꞌya i uwai a una̱ ya bana ta̱ a katsuma̱ aku i wuta̱. 18 Shegai kadyanshi ka cingi ka ka wuta̱i a una̱ ka wuta̱ ta̱ a katakasuvu, kpam ili iꞌya ya nangasa ɗa̱ iꞌya gai la vi. 19 A katakasuvu ka uyawunsa u cingi n uwuna uma u vuma gbani u tsu wuta̱. Nvain n uka u uza roku n tsishankala a katakasuvu ka dem a tsu wuta̱. Nala kpam dem uboki, n kaɓan, n kadyanshi ka cingi a kaci ka atoku. 20 Ili iꞌya ya nangasa ɗa̱ iꞌya la vi. Ulya ilikulya bawu usawa u akere u tsu nangasa ɗa̱ wa.”

Yesu ɓa̱nga̱i uka ɗa wa̱ri Kawulawa

(Marku 7:24-30)

21 Yesu a̱sa̱ka̱i asu nala vi, u lazai ubana a ilyuci i Taya n Sida. 22 An u rawai, uka u aza a Kaꞌana† roku uza ɗa wa̱ri pini na̱ ndishi u tuwa̱i ara ne n u sala̱si, “Asheku, Maku ma Dawuda, pana asuvayali a va̱! Ityoni i cingi i shaɗangu ɗe makere ma va̱.”

23 Shegai Yesu dana uka vi ili wa. Aku atoni a ne a tuwa̱i a folo yi, “Tonuko uka vi u laza a asu u na vi. Aya pini wa tono tsu n u sala̱si.”

24 Yesu danai, “Adama a aza a Isaraꞌila ɗa koshi a suku mu. Aꞌa̱ ta̱ tyoku u ushiga u ncon n ɗa n puwa̱in.”

25 Aku uka vi tuwa̱i ara ne u kuɗa̱ngi a kapala ka ne, u danai, “Asheku, ɓa̱nga̱ mu!”

26 U wushunku yi, “Dere ɗa vuma u bidya ilikulya i mmuku u na̱ka̱ nshe wa.”

27 Uka vi danai, “Nala wa̱ri Asheku, shegai nshe n tsu lya ta̱ agashi a ilikulya iꞌya i tsu rukpusa̱.”

28 U wushunki uka vi, “Uka, va̱ ta̱ n upityanangu u pige, ma yanka vu ta̱ ili iꞌya vu danai n yanka vu.” Dere u ulapa u uwule u nala vi u ɗa makere ma ne ma ta̱na̱i.

Yesu ta̱na̱sa̱i ama ushani

(Marku 7:31-37)

29 Pini nala, Yesu a̱sa̱ka̱i asu vi u lazai ubana a ikengi i Kushiva̱ ku Galili, u yuwa̱i a kagida̱li ka masasa u dusuki. 30 Kakuma̱ ka ama ka tuwa̱i a tuko yi awunu ushani n aza ɗa ikyamba i le i soi. A tukoi dem abebe, n arumba̱, n aza a mɓa̱la̱ icun kau‑kau. A zuwa le a kapala ka ne, aku u ta̱na̱sa̱ le gba̱. 31 Ya dem wa̱ri a majiyan ma ili iꞌya u wenei n iꞌya u panai. Abebe a fuɗai a dansai. Aza ɗa ikyamba i le i soi, a ta̱na̱i. Awunu a ka wala. Arumba̱ kpam a ka fuɗa a ka wene. Pini nala, ya dem wa̱ri ucikpala̱sa Kashila̱ ka aza a Isaraꞌila.

Yesu lyatangi ama azu a nishi

(Marku 8:1-10)

32 Yesu isa̱i atoni a ne a asu u te, u tonuko le, “Ma pana ta̱ asuvayali i ama a na yi. Aꞌa̱ ta̱ kaɓolo na̱ mpa ara kain tatsu ɗa pa vi, bawu ili i ulya. Ma ciga n a̱sa̱ka̱ le a laza n kambulu wa, kotsu a rukpa̱ a ure aꞌayin a ɗa a ka gono a kuwa wa.”

33 Atoni a ne a wushuki, “Asu u na vi kakamba ka. Nte tsa tsa̱ra̱ ilikulya iꞌya tsa lyatangu kakuma̱ ka ama ka na ki?”

34 Yesu wece le, “Iburodi i yain iꞌya iꞌa̱ri n iꞌya?”

A wushuki, “I shindere iꞌya n adan a shawu kenu.”

35 Yesu tonukoi ama yi a dusuku a iyamba. 36 Pini nala, u bidyai iburodi i shindere n adan yi, u cikpai Kashila̱. U jiba̱mgba̱na̱sa̱i iꞌya u na̱ka̱i atoni a ne, aku a pecikei ama yi. 37 Ya dem takuma ta̱ hal u cuwa̱i. Aku atoni yi a cira̱ngi abuwi a ɗa a buwai vi hal a shaɗangi mbana n pige n shindere. 38 Aꞌali azu a nishi (4,000) a ɗa a takumai iburodi yi, bamu gba̱m n aka na̱ mmuku. 39 An Yesu a̱sa̱ka̱i ama yi a lazai, aku u uwai a kpatsu u pasamgbanai kushiva̱. U tuwa̱i u cipa̱i a iyamba iꞌya iꞌa̱ri evu n ilyuci i Magadan.

16

Azapige a wecikei ukunosavu

(Marku 8:11-13; Luka 12:54-56)

1 Afarishi n aza a Sadusi a tuwa̱i ara Yesu a ka ciga a wanda yi n keci, a tonuko yi u yanka le iryoci i roku, tsa̱ra̱ u wenike le an Kashila̱ ka wushuki n eyi.

2 Shegai Yesu wushunku le, “Aꞌayin a ɗa i wenei kaara ka rukpa̱, i tsu dana ta̱ ‘Usana wa lobono ta̱, kpaci i wene ta̱ zuba u shilamgbanai.’ 3 N usana kpam i wene baci zuba u shilamgbanai aku u tuwa̱i u lima̱na̱i, i tsu dana ta̱, “Ara wa ro ta̱.” I wenei iryoci i na a zuba i fuɗai i revei kalen ka le. Nala dem i wenei ili iꞌya ma yansa gogo‑na, shegai i fuɗa i reve kalen ka le wa. 4 Ama a cingi n aza a ukpa̱ɗa̱ u upityanangu u aꞌayin a na a wecike ta̱ iryoci, shegai a ka na̱ka̱ iryoci wa, she iryoci i Inusa matsumate koshi.” Aku Yesu a̱sa̱ka̱ le u lazai.

Kiranai n uwenishike u ɗa bawu wa̱ri dere

(Marku 8:14-21)

5 An atoni a Yesu a pasamgbanai upashi u kushiva̱, a a̱sa̱nsa̱i a bidya burodi wa. 6 Yesu tonuko le, “Kiranai, i yain ugboji n yisti u Afarishi n u aza a Sadusi.”†

7 Atoni yi a ka dansa utyoku u le, “U ka̱na̱ ta̱ u dana nala kpaci tsu tuko burodi wa.”

8 An Yesu revei ili iꞌya a ka tono, aku u wece le, “Ndya i zuwai ya dansa utyoku u ɗe a ukuna u ɗa bawu iꞌa̱ri n burodi? Upityanangu u ɗe u gusa̱ ta̱. 9 Hal n gogo‑na kotsu i reve wa? Ciɓai n iburodi i tawun iꞌya n lyatangi ama azu a tawun (5,000), kpam ciɓai hal i cira̱ngi abuwi a ɗa a buwai mbana ushani. 10 Niɗa ukuna u iburodi i shindere iꞌya n lyatangi ama azu a nishi (4,000)? Mbana n yain n ɗa i shaɗangi n abuwi a ɗa a buwai? 11 Mpa kadyanshi ka burodi ka ma yanka ɗa̱ wa. Ndya i zuwai i kpa̱ɗa̱i ureve? Tonuko ɗa ma tonuko ɗa̱ i yain ugboji n yisti u Afarishi n u aza a Sadusi.” 12 A makorishi a tuwa̱i a revei an kadyanshi ka yisti n burodi ka wa yan wa, shegai ukuna u uwenishike u kaɓan u Afarishi n aza a Sadusi.

Bituru danai Yesu ɗa Kawauwi

(Marku 8:27-30; Luka 9:18-21)

13 Yesu n atoni a ne a ka wala̱ka, an a rawai a kaɓon ka ka̱ri evu n ilyuci i Kasariya Filibi, u wece le, “Ya ama a ka dansa Maku ma Vuma ma̱ri?”

14 Aku a wushuki, “Aza roku a danai avu Yahaya Kalyuɓugi ɗa. Aza roku a danai avu Iliya ɗa, aza roku a danai avu Irimiya ɗa, aza roku kpam a danai avu uza u te ɗa a asuvu a ntsumate n cau.”

15 Aku u wece le, “Eɗa̱ tani, ya ya dansa ma̱ri?”

16 Simo Bituru wushuki, “Avu Kawauwi ka, Maku ma Kashila̱ Uza u Uma.”

17 Yesu danai, “Avu uza u una̱ u shinga u ɗa va̱ri, Simo maku ma Inusa, kpaci ko uza u wenishike vu iꞌya wa. Tata u va̱ u zuba u ɗa u wenike vu uza ɗa ma̱ri. 18 Adama a nala, ma isa̱ vu ta̱ Bituru; wata, ‘Katali.’ A katali ka nala ka ma ma kunu ku atoni a va̱, kpam ucira u ukpa̱ wa varangu ka wa. 19 Ma na̱ka̱ vu ta̱ nkukpunki n tsugono tsu zuba. Ili iꞌya bawu va a̱sa̱ka̱ uza roku u yain a likimba, Kashila̱ dem a zuba wa a̱sa̱ka̱ a yain iꞌya wa. Ili iꞌya va a̱sa̱ka̱ uza roku u yain a likimba, Kashila̱ dem a zuba wa a̱sa̱ka̱ ta̱ a yain iꞌya.” 20 Aku Yesu ronoi atsuvu a atoni a ne kotsu a tonuko uza a dana aya Kawauwi ki wa.

Yesu danai tyoku ɗa wa kuwa̱

(Marku 8:31–9:1; Luka 9:22-27)

21 Pini nala, Yesu gita̱i utonusuko atoni a ne ili iꞌya ya tuwa̱ ya gita̱ n eyi. U danai, “U ka̱na̱ ta̱ n bana a Urishelima a asu u nkoshi, n aɗara̱kpi a pige, n awenishiki a Mele. A ka zuwa mu ta̱ n pana ikyamba cika, kpam a wuna mu, shegai a kain ka tatsu aku n ꞌya̱nga̱ n uma.”

22 Bituru rono yi a ikengi, u tonuko yi, “A̱sa̱ka̱ icun kadyanshi ka nala ki, Asheku, Kashila̱ ka a̱sa̱ka̱ ili i nala yi i gita̱ n avu wa.”

23 Aku Yesu weɓele yi, u danai, “Kanangasi,* ba̱tsa̱ dan na̱ mpa! Va ka̱ngu mu ta̱ uyan ili iꞌya Kashila̱ ka ciga mu n yain, kpaci uyawunsa u vunu tyoku u vuma ɗa wa̱ri, tyoku u Kashila̱ ɗa wa.”

24 Aku Yesu tonukoi atoni a ne, “Uza ɗa baci wa ciga u woko katoni ka va̱, u ka̱na̱ ta̱ u nani kaci ka ne. U ka̱na̱ ta̱ kpam u canga mawandamgbani ma ne kain dem u tono mu. 25 Kpaci uza ɗa baci wa ciga u wauwa uma u ne, wa namba ta̱ u ɗa. Uza ɗa baci u nambai uma u ne adama a va̱, wa tsa̱ra̱ ta̱ u ɗa. 26 Nte kalen ka vuma wa tsa̱ra̱ likimba u na gba̱, aku u namba uma u ne? Ndya kpam vuma wa fuɗa wa tsupa tsa̱ra̱ u wauwa uma u ne? 27 Kpaci Maku ma Vuma ma tuwa̱ ta̱ n tsupige tsu Tata u ne, n atsumate a zuba a ne, u tsupa ya dem a ili iꞌya u yain. 28 Mayun n tonuko ɗa̱, aza roku a ɗa pini a asuvu a ɗe n gogo‑na naha, a ka kuwa̱ wa, she a wene mu utuwa̱ n tsugono tsu va̱ mpa Maku ma Vuma.”

17

Uyansa̱ka u Yesu

(Marku 9:2-13; Luka 9:28-36)

1 An aꞌayin a teli a wurai, Yesu bidyai Bituru kaɓolo n Yakubu n vangu u ne Yahaya. A yuwa̱i a zuba u masasa ma ugaɗi a rongoi ɗe utyoku u le. 2 Ele pini, aku a wenei u yansa̱kai pini a kapala ka le, upetiwaꞌeshi u ne wa laɗa yavu kaara, aminya a ne kpam a wa̱ra̱ma̱i pun yavu katyashi. 3 Kute‑kute, Musa n Iliya a wenikei kaci ka le ara Yesu a gita̱i kadyanshi n eyi.

4 Aku Bituru danai, “Asheku, u lobono ta̱ an tsa̱ri pini na! A̱sa̱ka̱ tsu yain atani a tatsu, ka te ka vunu, ka te ka Musa, ka te kpam ka Iliya.”

5 Tyoku ɗa wa̱ri a kadyanshi, aku kalishi ka katyashi ka kimba̱ le. A panai kala̱ga̱tsu pini a asuvu a kalishi ki, ka danai, “Maku ma va̱ ma na vi, uza ɗa ma ciga cika, kpam ma pana ta̱ kayanyan n eyi. Pana̱ka ni!”

6 An atoni a ne a panai kala̱ga̱tsu ki, aku uwonvo u ka̱na̱ le hal a rukpa̱i a varai upetiwaꞌeshi u le a iyamba. 7 Aku Yesu tuwa̱i u sawa le, u danai, “ꞌYa̱nga̱i, kotsu i pana uwonvo wa!” 8 An a gaɗigbai aꞌaci a le, a wene uza wa, she Yesu koshi.

9 Ele n a cipi a masasa mi, aku Yesu tonuko le, “Kotsu i tonuko uza ili iꞌya i wenei na vi wa, she aꞌayin a ɗa mpa, Maku ma Vuma, n ꞌya̱nga̱ a ukpa̱.”

10 Aku atoni yi a wece yi, “Ndya i zuwai awenishiki a Mele a danai u ka̱na̱ ta̱ Iliya tuwa̱ kahu Kawauwi?”

11 Aku u tonuko le, “Mayun ɗa, Iliya wa tuwa̱ ta̱ u foɓuso ili gba̱. 12 N tonuko ɗa̱, eyi u tuwa̱ ɗe, shegai ama a reve yi wa. A yanka yi tyoku ɗa u gan le. Nala dem a ka zuwa Maku ma Vuma ma pana ikyamba.” 13 Pini nala, ɗa atoni yi a revei an Yesu ukuna u Yahaya Kalyuɓugi u ɗa wa dansa n ele.

Yesu ta̱na̱sa̱i maku uza u ityoni i cingi

(Marku 9:14-29; Luka 9:37-43a)

14 An Yesu n atoni a ne a rawai a kami ka masasa mi, kakuma̱ ka ama ka̱ri le uvana pini. Vuma roku u tuwa̱i u kuɗa̱ngi a kapala ka ne, 15 u danai, “Asheku, pana asuvayali a maku ma va̱! Wa̱ ta̱ n ityoni i cingi i ipori i ucira, kpam aꞌayin a roku i tsu varangu yi ta̱ a asuvu a akina ko a mini. 16 N tuko yi a asu u atoni a vunu tsa̱ra̱ a ta̱na̱sa̱ yi, shegai uza wa̱ la u fuɗai u ta̱na̱sa̱ yi wa.”

17 Yesu tonuko le, “Eɗa̱ i ryagbaja ta̱, kpam iꞌa̱ n upityanangu wa. Hal ubana nwere ɗa ma rongo n a̱ɗa̱? Kpam hal ubana nwere ɗa ma fuɗa ma kawunku n a̱ɗa̱?” U tonukoi vuma vi, “Tuko maku mi na.” 18 Aku Yesu ɓaranai ityoni yi, aku i a̱sa̱ka̱i maku mi. Kute‑kute, maku mi ma ta̱na̱i.

19 An Yesu wa̱ri utyoku u ne, aku atoni a ne a tuwa̱i ara ne a wece yi, “Ndya i zuwai a̱tsu tsu kpa̱ɗa̱i uwutukpa̱ ityoni yi?”

20 U wushunku le, “Upityanangu u ɗe u gusa̱ ta̱. Mayun n tonuko ɗa̱, a da baci iꞌa̱ri n upityanangu ko kenukulu tyoku u ucun u musta, ya fuɗa ta̱ i tonuko masasa ma na, ‘Muɗa̱ pini na vu gono niɗe,’ kpam she ma muɗa̱. Ili iꞌa̱ la ya kpa̱ɗa̱ uyan wa. [ 21 Icun i ili i na yi ya wuta̱ wa she n kavasu n kakuli koshi.”] *

Yesu doki u danai ukuna u ukpa̱ u ne

(Marku 9:30-32; Luka 9:43b-45)

22 Kain ka te an a gonoi a Galili, Yesu tonuko le, “Uza roku wa neke ta̱ Maku ma Vuma a akere a ama. 23 A ka wuna yi ta̱, shegai kain ka tatsu wa ꞌya̱nga̱ ta̱ a ukpa̱.” Aku atoni yi a shaɗangi n unamgbukatsuma̱ cika.

Yesu dansai ukuna u utsupa utafa

24 An Yesu n atoni a ne a rawai a Kafarnahum, aza roku aza ɗa a ka wushika Kuwa ku Kashila̱ utafa u ikebe i azurufa i re i re† a tuwa̱i ara Bituru, a wece yi, “Kawenishiki ka ɗe ka tsu tsupa utafa a Kuwa ku Kashila̱?”

25 Bituru wushunku le, “U tsu tsupa ta̱.”

An u gonoi a kuwa, kahu gba̱m u kukpa̱ una̱ u dana ukuna, Yesu tonuko yi, “An ya ngono n tsu kiɗa̱ga utafa, ama a le ko gai amoci?”

26 Aku Bituru danai, “Amoci a ɗa.”

Yesu tonuko yi, “U ka̱na̱ la vi ama a le a tsupa utafa wa. 27 Shegai tsa ciga tsu nangasa le atakasuvu wa, adama a nala wala vu bana a kushiva̱ vu yain kafula̱. Kadan ka baci dem vu gita̱i uka̱na̱, ka va bidya. Vu kukpa̱ baci una̱ u ne, va wene ta̱ ukebe u azurufa u pige u te‡ pini a asuvu u ɗa u rawai u tsupa utafa u va̱ n u vunu. Aku vu bidya u ɗa vu banka le.”

18

Uzapige a tsugono tsu zuba

(Marku 9:33-37; Luka 9:46-48)

1 Aꞌayin a nala yi, atoni yi a tuwa̱i ara Yesu a wece yi, “Ya wa laka tsupige a tsugono tsu zuba?”

2 Yesu isa̱i maku ma kenu ma tuwa̱i ma shamgbai a kapala ka le. 3 U danai, “Mayun n tonuko ɗa̱, u ka̱na̱ ta̱ i savaɗa i woko tyoku u mmuku n kenu, tsa̱ra̱ i uwa a tsugono tsu zuba. 4 Adama a nala, uza ɗa baci dem u vakunki kaci ka ne tyoku u maku ma kenu ma na, aya uzapige a tsugono tsu zuba.

5 “Kpam uza ɗa baci dem u wushai maku ma kenu tyoku u naha n kala ka va̱, mpa u wushai.”

Pana uwonvo u uyan unyushi

(Marku 9:42-48; Luka 17:1-2)

6 Yesu lyai kapala n kadyanshi, “Uza ɗa baci u zuwai uza u kenu gba̱ a asuvu a atoni a va̱ a na u nusai, vuma u nala vi wa laka yi ta̱ tsulobo a varangu yi a asuvu a kushiva̱ n katali ka kira ka ara̱ji usiri a udyoku u ne.

7 “Wa wuyana tani n ni n ama a likimba n ukuna u ɗa wa zuwa le a yain unyushi u cingi. Ukuna u nala wa gita̱ ta̱, shegai ter n uza ɗa wa zuwa u gita̱ vi. 8 Kukere ku vunu ko kune ku vunu ku zuwa vu baci unyushi, kiɗamgbana ka vu varangu. Wa laka vu ta̱ shana vu namba kapashi ka ikyamba ka vunu ka te tsa̱ra̱ vu ɓa̱ra̱kpa̱, n u ɗa va yan n akere a re ko aꞌene a re, aku a varangu vu a kuwa ku akina a ɗa bawu a ka kotso. 9 Keshi ka vunu ka zuwa vu baci unyushi, foɗo ka vu varangu. Wa laka vu ta̱ shana vu ɓa̱ra̱kpa̱ n keshi ka te, n u ɗa va yan n aꞌeshi a re aku a varangu vu a kuwa ku akina a ɗa bawu a ka kotso.”

Agisani a macon ma ma puwa̱in

(Luka 15:3-7)

10 Yesu doku ta̱ u danai, “Kiranai, kotsu vu goro ko maku ma te a asuvu a mmuku n na mi wa. N tonuko ɗa̱, aꞌa̱ ta̱ n atsumate a zuba a ɗa a ka rongo n Tata u va̱ u zuba.” [ 11 Kpam mpa Maku ma Vuma n tuwa̱ ta̱ n wauwa iꞌya i puwa̱in.]*

12 “A dana kaliniki ka̱ na̱ ncon amangatawun, aku ma te ma karai kakamba ma puwa̱in, ndya wa yan? Wa a̱sa̱ka̱ ta̱ amanganishinkupa n kuci n ɗa n buwai vi na̱ n lini a kagida̱li ka masasa u bana ubolo ma te ma ma puwa̱in vi. 13 U wene baci ma, n tonuko ɗa̱, wa la ta̱ upana kayanyan a kaci ka ma te ma nala mi kapala n amanganishinkupa n kuci n ɗa bawu n puwa̱in vi. 14 Nala dem wa̱ri n Tata u ɗe uza ɗa wa̱ri a zuba, wa ciga uza u te a asuvu a mmuku n kenu n na mi u puwa̱n wa.”

Uza roku u nusuka vu baci

(Luka 17:3)

15 Yesu lyai kapala n kadyanshi, “Utoku u vunu u nusuka vu baci, bana ara ne vu tonuko yi iꞌya u yanka vu vi. Shegai i yain kadyanshi ki utyoku u ɗe ama a re. U wushuku baci, vu gonuko yi ɗe la vi a ure. 16 Shegai u ꞌyuwan baci uwushuku, doku vu bana ara ne n uza roku ko ama a re. Vu yan baci nala vu shaɗangu ta̱ udani u ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai, ama a re ko ama a tatsu a ɗa a gain a reve n ukuna kahu a bidya uza uza u unyushi. ◊ 17 U ꞌyuwan le baci upana̱ka, aku vu tonuko atoku a Atoni. U ꞌyuwan baci upana̱ka Atoni yi, aku i bidya yi yavu uza ɗa bawu u wushuki n Kashila̱, ko kpam yavu kawushi ka utafa.”

Uɓishinka ko kpam uꞌa̱sa̱ka̱ uyan

18 Yesu doki u danai, “Mayun n tonuko ɗa̱, ili iꞌya bawu va a̱sa̱ka̱ uza roku u yain a likimba, Kashila̱ dem a zuba wa a̱sa̱ka̱ a yain iꞌya wa. Ili iꞌya va a̱sa̱ka̱ a yain a likimba, Kashila̱ dem a zuba wa a̱sa̱ka̱ ta̱ iꞌya.

19 “Kpam iꞌya baci ama a re a ɗe a wushuki n iꞌya a likimba hal i yankai iꞌya kavasu, Tata u va̱ uza ɗa wa̱ri a zuba wa yanka ɗa̱ ta̱ iꞌya. 20 Kpaci asu u ɗa baci ama a re ko ama a tatsu a ɓolongi a asuvu a kala ka va̱, ma̱ ta̱ pini n ele.”

Kagbashi ka ka ꞌyuwain ucimbusuka̱

21 Pini nala, Bituru tuwa̱i ara Yesu u wece yi, “Asheku, utoku u va̱ u lya baci kelime n uyansa̱ka mu unyushi, ku yain ka u gain n cimbusuka̱ yi, hal ubana kushindere?”

22 U wushuki, “Kushindere ka wa, shegai kushindere kadoɓo amangatatsunkupa.

23 “Tsugono tsu zuba tsa woko ta̱ tyoku u agisani a naha: A yan ta̱ magono ma roku uza ɗa u yawunsai u wushi ikebe iꞌya wa tono agbashi a ne. 24 Tyoku ɗa wa̱ri pini a uwusha ikebe yi, aku a tuko yi kagbashi ka roku uza ɗa magono mi ma tono ikebe i zinariya i pige i pige azu kupa (10,000).† 25 Kagbashi ki ka̱ n ikebe iꞌya wa fuɗa wa tsupa kutan ku ne ki wa. Pini nala, magono ma danai gba̱ ili iꞌya kagbashi ka̱ri n iꞌya a denge iꞌya, hal n kagbashi ki n uka u ne na̱ mmuku n ne dem. Tsa̱ra̱ a bidya ikebe yi a tsupa magono mi kutan ku ne.

26 “Shegai kagbashi ki ka kuɗa̱ngi ka folo yi, ‘Yanka mu ahankuri, ma tsupa vu ta̱ gba̱ iꞌya va tono mu.’ 27 Pini nala, magono mi ma panai vuma vi asuvayali. U a̱sa̱ka̱i vuma vi u lazai, kpam u tonuko yi u a̱sa̱ka̱ kotsu u tsupa kpam ikebe yi wa.

28 “Tyoku ɗa kagbashi ki ka̱ri a nwalu, aku u gawunsai n kagbashi ka roku uza ɗa wa tono ikebe i azurufa amangatawun (100).‡ Pini nala, u gaga yi udyoku, n u tonusuko yi, ‘Tsupa mu iꞌya ma tono vu!’

29 “Aku kagbashi ki ka kuɗa̱ngi ka folo yi, ‘Yanka mu ahankuri, ma tsupa vu ta̱ iꞌya va tono mu vi.’

30 “Shegai kagbashi ka kagita̱ ki ka ꞌyuwan yi upana iyali, u zuwai a banka yi a kuwa ku aꞌali hal aꞌayin a ɗa u tsupai kutan ki. 31 An agbashi a ɗa a buwai vi a panai iꞌya i gita̱i, asuvu a le a namgba ta̱ cika. Pini nala, a banai a asu u magono a tonuko yi iꞌya i gita̱i.

32 “Aku magono ma isa̱i kagbashi ka kagita̱ ki u tonuko yi, ‘Avu kagbashi ka gbani, an vu folo mu n a̱sa̱nsa̱ n iꞌya ma tono vu, aku n tonuko vu vu a̱sa̱ka̱ she vu tsupa wa vi. 33 She va̱ri vu pana dem utoku u vunu kagbashi ki iyali, tyoku ɗa n pana vu iyali.’ 34 Magono mi ma yan ta̱ upan cika hal u zuwai a banka yi a kuwa ku aꞌali tsa̱ra̱ a yanka yi mavura cika, hal she aꞌayin a ɗa u fuɗai u tsupai iꞌya magono mi ma tono yi.

35 “Magono ma nala mi ma yan ta̱ iꞌya Tata u va̱ uza ɗa wa̱ri a zuba wa yanka ɗa̱ i ꞌyuwan baci ucimbusuka̱ atoku a ɗe a asuvu a atakasuvu a ɗe.”

19

Uwenishike u Yesu a kaci ka upece u iyolo

(Marku 10:1-12; Luka 16:18)

1 An Yesu kotsoi udansa ili i nala yi, aku u lazai u a̱sa̱ka̱i Galili u banai a uɓongu u Yahuda a upashi u Aga̱ta̱ a Urudu. 2 Kakuma̱ ka ama ushani ka tono yi, u ta̱na̱sa̱i aza a mɓa̱la̱ a le.

3 Afarishi a roku a tuwa̱i a ka ciga a wanda yi n keci, a da, “Mele ma wushunku vuma u a̱sa̱ka̱ uka u ne a ukuna u ɗa baci dem u wenei u yanyi?”

4 Yesu wushuki, “I yan ta̱ ka̱neshi a Tagara̱da u Kashila̱ an Kashila̱ ka yain likimba, ‘U yan le ta̱ vali n uka. 5 Ili iꞌya i zuwai vali wa a̱sa̱ka̱ tata u ne na̱ mma u ne u paɗara n uka u ne iꞌya gai la vi. Ama a re a le a ka woko ta̱ uza u te.’ ◊ 6 A ka yan kpam ama a re wa, shegai uza u te. Adama a nala, ili iꞌya baci Kashila̱ ka gawain, kotsu uza u peci iꞌya wa.”

7 Afarishi yi a wece yi, “Ndya i zuwai Musa na̱ka̱i Mele u da uza u na̱ka̱ uka u ne tagara̱da u upece iyolo aku u a̱sa̱ka̱ yi u wala?”

8 U wushuki, “A̱sa̱ka̱ ɗa Musa a̱sa̱ka̱ ɗa̱ i peci n aka a ɗe adama a ɗa i ryagbajai i kpa̱ɗa̱i upana uwenishike u Kashila̱, shegai a kagita̱ Kashila̱ ka wushuku n ukuna u nala wa. 9 Kpam n tonuko ɗa̱, uza ɗa baci dem u pecei n uka u ne adama a tsishankala a ɗa baci wa, aku u zuwai u roku, tsishankala tsa vuma u nala vi wa yan n eyi.”

10 Atoni a ne a tonuko yi, “Nala baci wa̱ri a mere ma vali n uka u ne, wa laka ta̱ la vi uza u rongo bawu u zuwai uka.”

11 U wushuki, “Uwenishike u na u ka̱na̱ uza dem wa, shegai aza ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱i u ɗa. 12 Ukuna u ɗa pini u ɗa wa zuwa aza roku a kpa̱ɗa̱ uzuwa aka. Aza roku a matsa le ta̱ a ka fuɗa a ka matsa wa. Aza roku cina a matsa le ɗe, aku aza roku a yanka le. Aza roku kpam a bidiga ta̱ kaci ka le a ka zuwa aka wa adama a tsugono tsu zuba. Shegai uza ɗa baci dem uwenishike vi u ka̱na̱i, she u wushuku n u ɗa.”

Yesu na̱ mmuku n kenu

(Marku 10:13-16; Luka 18:15-17)

13 Ama roku a tukoi mmuku n le ara Yesu tsa̱ra̱ u taɗanku le akere u yanka le kavasu, aku atoni a ne a ɓaranai ama yi a a̱sa̱ka̱ yi udamgbara̱sa.

14 Shegai u danai, “A̱sa̱ka̱i mmuku n kenu n tuwa̱ ara va̱, kotsu i ɓishinka le wa. Ama ɗa aꞌa̱ri icun i mmuku n na mi alya aza a tsugono tsu zuba.” 15 An u taɗanki mmuku mi akere, aku u lazai.

Kalobo ka utsa̱ri

(Marku 10:17-31; Luka 18:18-30)

16 An nala u wurai, aku kalobo ka roku ka tuwa̱i ara Yesu u wece yi, “Kawenishiki, icun i ili i shinga i eni iꞌya ma yan aku n tsa̱ra̱ uma u ɗa bawu wa kotso?”

17 Yesu tonuko yi, “Ndya i zuwai va wece mu a kaci ka ili i shinga? Kashila̱ ka koshi uza u shinga. Va ciga baci vu tsa̱ra̱ uma u ɗa bawu wa kotso, u ka̱na̱ ta̱ vu na̱ka̱ mele ma ne tsupige.”

18 Kalobo ki ka wecikei, “Ucun u mele ma eni?”

U wushuki, “ ‘Kotsu vu wuna uma u vuma gbani wa. Kotsu vu vaku n uka u ɗa bawu wa̱ri u vunu wa. Kotsu vu boko wa. Kotsu vu sira̱ka kaɓan kaɓetsu wa. 19 Na̱ka̱ mma n tata u vunu karinga̱.’ ‘Ciga uza u karen u vunu tyoku ɗa va ciga kaci ka vunu.’ ” ◊

20 Kalobo ki ka danai, “Ma yansa ta̱ ili i nala yi gba̱. Ndya kpam i buwai iꞌya i gain n yain?”

21 U wushuki, “Va ciga baci vu woko uza maci, wala vu ba vu denge gba̱ iꞌya va̱ri n iꞌya, vu ɓa̱nga̱ aza a unambi n ikebe yi, va yan ta̱ n utsa̱ri a zuba. Pini nala, vu tuwa̱ vu woko katoni ka va̱.”

22 An kalobo ki ka panai nala, aku u lazai n unamgbukatsuma̱ cika. Kpaci wa̱ ta̱ n utsa̱ri cika.

23 Yesu tonukoi atoni a ne, “Mayun n tonuko ɗa̱, wa wuyana ta̱ uza u utsa̱ri u uwa a tsugono tsu zuba. 24 N tonuko ɗa̱, wa laka ta̱ shana karakuma ka wura a kpele ka kujulu, n u ɗa uza u utsa̱ri wa uwa a tsugono tsu Kashila̱.”

25 An atoni a ne a panai nala, a yain majiyan cika hal a wecikei, “Ya wa̱ uza ɗa wa tsa̱ra̱ iwauwi?”†

26 U kondono le u danai, “Ili iꞌya bawu vuma wa fuɗa wa yan iꞌya la vi, shegai Kashila̱ ka fuɗa ta̱ ka yan ko ndya wa.”

27 Bituru tonuko yi, “Tsu a̱sa̱ka̱ ɗe gba̱ ili iꞌya tsa̱ri n iꞌya tsa̱ra̱ tsu tono vu, ndya wa̱ tsa tsa̱ra̱?”

28 U tonuko le, “Mayun n tonuko ɗa̱, mpa Maku ma Vuma n dusuku baci a karatsu ka pige ka tsugono a aꞌayin a savu, eɗa̱ aza ɗa i tono mu, ya dusuku ta̱ dem a aratsu kupa n a re, i yanka agali kupa n a re a Isaraꞌila afada. 29 Gba̱ uza ɗa baci u a̱sa̱ka̱i iꞌya wa̱ri n iꞌya adama a va̱; (wata, aꞌuwa, ko tata ko mma, ko atoku aka n aꞌali, ko mmuku, ko ashina), a ka tsupa yi ta̱ iꞌya hal kadoɓo amangatawun (100). Wa tsa̱ra̱ ta̱ kpam uma u ɗa bawu wa kotso. 30 Shegai n gogo‑na ama ushani aza ɗa aꞌa̱ri aza a kagita̱ a ka woko ta̱ aza a makorishi, ama kpam ushani aza ɗa aꞌa̱ri a makorishi a ka woko ta̱ aza a kagita̱.”

20

Azamaninga a kashina ka cinwi

1 An Yesu wa̱ri a utono tyoku ɗa tsugono tsu zuba tsa̱ri, u da, “A yan ta̱ vuma roku uza ɗa wa̱ri n kashina ka cinwi.† Kain ka te n kpasani, u wuta̱i tsa̱ra̱ u boli azamaninga aza ɗa a ka yanka yi manyan a kashina ka ne. 2 U wushuku ta̱ wa tsupa le ikebe i uliva̱; wata, ukebe u azurufa u te.* Aku u tutsuku le a ba a yanka yi manyan a kashina ka ne.

3 “An kaara ka gaɗigba, aku wa wura a mere ma kuden, pini nala, u wenei ama roku kushani bawu a ka yan ko ili. 4 Aku u bidya le u tonuko le wa tsupa le ta̱ ili iꞌya i gain u tsupa le kaara ka kotso baci. 5 A lazai a ba a yain manyan a kashina ka ne.

“An kaara ka rawai a kaci, n ulapa u uwule u tatsu kpam, u doku ta̱ dem u yain nala. 6 An ulapa u uwule u te u manyan u wokoi, eyi pini a asuvu a ilyuci yi, aku u wenei ama roku kushani. U wece le, ‘Ndya i zuwai ara ya liva̱ bawu manyan?’

7 “A wushuki, ‘Tsu tsa̱ra̱ uza ɗa u bidya tsu manyan wa.’

“Vuma vi u tonuko le, ‘Walai i ba i yain manyan a kashina ka va̱.’

8 “An kaara ka kotsoi, aku u tonukoi uzapige u azamaninga vi, ‘Isa̱ azamaninga yi vu tsupa le. Gita̱ vu tsupa aza ɗa n korusoi ubidya ubana a asu u aza a kagita̱.’

9 “An azamaninga aza ɗa a yain manyan ma ulapa u uwule u te koshi a tuwa̱i uwusha ikebe i le, ya dem u wushai ukebe u azurufa u te. 10 An aza ɗa a gita̱i manyan ili i kpasani a tuwa̱i uwusha i le, ya dem zuwa ta̱ uma u ɗa wa tsa̱ra̱ iꞌya i lai i aza a niɗe. Shegai gba̱ le a na̱ka̱ le dere tyoku u aza a kagita̱. 11 An a na̱ka̱i ya dem i ne, aku a tonukoi uza u kashina vi, 12 ‘Aza ɗa a korusoi utuwa̱ manyan ma ulapa u uwule u te u ɗa koshi a yain. Shegai vu tsupa le dere n a̱tsu. Kpam tsu liva̱ ta̱ a manyan a kaara ka shen.’

13 “Uza u kashina vi u wushunki uza u te u le, ‘Uza u va̱, n ryafa ɗa̱ wa. N tsupa ɗa̱ ta̱ dere tyoku ɗa tsu zuwamgbanai. 14 Bidya ukebe u vunu vu wala! Ma ciga ta̱ n tsupa aza ɗa n korusoi ubidya dere tyoku ɗa n tsupa ɗa̱. 15 Ma yan ta̱ ili iꞌya ma ciga n ikebe i va̱. Malyon ma ya yan an n yankai ama a nala yi ili i shinga?’ ”

16 Aku Yesu danai, “Nala wa̱ri. Uza u kagita̱ wa woko ta̱ a makorishi, uza u makorishi kpam u woko uza u kagita̱.”

Yesu doki u danai tyoku ɗa wa kuwa̱

(Marku 10:32-34; Luka 18:31-34)

17 An Yesu wa̱ri nwalu ubana a Urishelima, aku u isa̱i Kupanamere vi paki, u tonuko le, 18 “Tsu bana baci a Urishelima, a ka neke ta̱ Maku ma Vuma a akere a aɗara̱kpi a pige n awenishiki a Mele. A ka kiɗa̱ga yi ta̱ ugana u ukpa̱. 19 Aku a na̱ka̱ngu yi a akere a Awulawa a yan yi mavura, a bawin yi, aku kpam a wandamgbana yi a mawandamgbani. Shegai wa ꞌya̱nga̱ ta̱ a kain ka tatsu.”

Ufolu u mma u Yakubu n Yahaya

(Marku 10:35-45)

20 Aku mma u mmuku n Zabidi u tuwa̱i ara Yesu na̱ mmuku n ne n re, Yakubu n Yahaya. Aku u kuɗa̱ngi wa folo yi u yanka yi ili i shinga.

21 Yesu wece yi, “Ndya va ciga n yanka vu?”

U danai, “Vu uwa baci a tsugono tsu vunu, va a̱sa̱ka̱ mmuku n re n va̱ n dusuku evu n avu, uza u te a ulyaki uza u te kpam a ugula̱ u vunu?”

22 Shegai Yesu wushunku le, “I reve kalen ka ili iꞌya ya wecike vi wa. Ya fuɗa ya so mako ma upana u ikyamba ma ma so?”

Alobo yi a wushuki, “Tsa fuɗa ta̱.”

23 Yesu wushunku le, “Mayun ɗa ya so mako ma upana u ikyamba ma ma so. Shegai ma fuɗa ma ɗanga̱sa uza ɗa wa dusuku a ulyaki u va̱ ko a ugula̱ u va̱ wa. Asu u nala vi u ama ɗa Tata u va̱ u foɓusukoi u ɗa.”

24 An atoni kupa a ɗa a buwai vi a panai nala, aku a ka pana upan u ama a re a nala yi. 25 Yesu isa̱i atoni yi gba̱ a asu u te, u tonuko le, “I reve ta̱ ngono ma Awulawa a tsu wenike ta̱ ama ucira. Kpam azapige a le a tsu yan ta̱ manyan n tsupige tsu le a kaci ka ama. 26 Shegai ugan nala gita̱ n a̱ɗa̱ wa. Uza ɗa baci dem wa ciga u woko uzapige a mere ma ɗe, u ka̱na̱ ta̱ u woko kagbashi ka ɗe. 27 Ko ya baci wa ciga u woko a kapala ka ɗe, u ka̱na̱ ta̱ u gbashika ɗa̱. 28 Ko mpa gba̱m Maku ma Vuma n tuwa̱ adama a ɗa ama a ka gbashika mu wa, shegai n gbashika ama, kpam n na̱ka̱ uma u ɗa wa wauwa ama ushani a unyushi u cingi u le.”

Yesu ta̱na̱sa̱i arumba̱ ama a re

(Marku 10:46-52; Luka 18:35-43)

29 An Yesu n atoni a ne a ka wuta̱ a Jeriko, kakuma̱ ka ama ushani ka tono le. 30 Arumba̱ ama a re a ɗa aꞌa̱ri ndishi a ikengi i ure a panai a da Yesu ɗa wa wura, aku a gita̱i isali, n a dansi, “Asheku, Maku ma Dawuda! Pana asuvayali a tsunu!”

31 Aku kakuma̱ ki ka tonuko le a paɗa, shegai a doku a salai cika, “Asheku, Maku ma Dawuda! Pana asuvayali a tsunu!”

32 An Yesu pana̱ka le, aku u shamgbai, u wece le, “Ndya ya ciga mu n yanka ɗa̱?”

33 A wushuki, “Asheku, tsa ciga ta̱ tsu wene asu!”

34 Aku Yesu pana le asuvayali, u sawai aꞌeshi a le. Kute‑kute a wenei asu, aku a tono yi.

21

Yesu uwai a Urishelima

(Marku 11:1-11; Luka 19:28-40; Yahaya 12:12-19)

1 An Yesu n atoni a ne a ka rawa evu n Urishelima, aku a uwai a ilyuci i Betafaji a Masasa ma Zayitum.† Aku u tutsuki ama a re a wala a kapala ka le. 2 U tonuko le, “Walai i bana a une u ɗa wa̱ri a kapala. I rawa baci ɗe, ya cina ta̱ maku ma makparyagi na̱ mma u ne. I tatsukpa n ɗa i tuko. 3 Uza roku u wece ɗa̱ baci ili iꞌya i zuwai ya tatsukpa n ɗa, i tonuko yi, ‘Asheku a ɗa a ka ciga n ɗa.’ Kute‑kute wa a̱sa̱ka̱ ɗa̱ ta̱ i laza na̱ n ɗa̱.”

4 Nala u gita̱ ta̱ tsa̱ra̱ a shaɗangu ili iꞌya Zakariya matsumate u danai:

5 “Tonukoi aza a Sihiyona:†*

‘Magono ma ɗe ma la ma tuwa̱!

Uza u uvakunku kaci ɗa, wa wala̱ka makparyagi.

Wa̱ri a utuwa̱ a zuba u maku ma makparyagi.’ ” ◊

6 Aku atoni yi a lazai a ba a yain ili iꞌya Yesu tonuko le a yain. 7 A tukoi maku ma makparyagi mi na̱ mma u ne dem, aku a poloi aminya a le a zuba u le, u yuwa̱i. 8 Ama ushani a polusoi aminya a le a ure, aza roku kpam a koɗusoi avuku a nɗanga a polusoi a ure. 9 Aza roku a walai a kapala ka Yesu, aza roku kpam a tono yi a kucina̱ n a sala̱si,

“Hosana,† cikpalai Maku ma Dawuda!”

“Kashila̱ ka zuwuka yi una̱ u shinga, eyi uza ɗa wa̱ri a utuwa̱ n kala ka Magono ma Zuba!”

“Hosana, cikpalai Kashila̱!”

10 An Yesu uwai a Urishelima, gba̱ ama a shaɗangi n ipeli. A wecikei, “Ya kumbu vuma u na vi?”

11 Aku kakuma̱ ka ama ki ka danai, “Vuma u na vi aya Yesu, matsumate uza u ilyuci i Nazara u uyamba u Galili.”

Yesu lokoi aza a tsilaga a Kuwa ku Kashila̱

(Marku 11:15-19; Luka 19:45-48; Yahaya 2:13-22)

12 Yesu uwai a asuvu a Kuwa ku Kashila̱, aku u lokoi gba̱ aza ɗa a ka yan pini tsilaga. Aku u kpatalai u wacinsai gba̱ iteburu i ama ɗa a ka savaɗa̱sa icun i ikebe kau‑kau. U wacinsai kpam ikirika i aza ɗa a ka dengishe ntambara. 13 U tonuko le, “A korongu ta̱ a Tagara̱da u Kashila̱ a da, ‘A ka isa̱ ta̱ kuwa ku va̱ kuwa ku kavasu.’ Shegai i gonukoi ka kaɓuru ka aza a maga̱la̱ka̱.”

14 Arumba̱ n awunu a tuwa̱i ara ne pini a Kuwa ku Kashila̱ ki, aku u ta̱na̱sa̱ le. 15 Aɗara̱kpi a pige n awenishiki a Mele a wene yi wa̱ri uyansa ili i majiyan, a wenei kpam mmuku ma cikpala̱sa yi pini a Kuwa ku Kashila̱ ki, n a dansi, “Hosana, cikpalai Maku ma Dawuda.” Gba̱ ili i nala yi i zuwai aɗara̱kpi a pige n awenishiki a Mele yi a panai upan cika.

16 Aku a wecei Yesu, “Vu pana gba̱m ili iꞌya mmuku n naha mi ma̱ri udansa?”

U wushunku le, “N pana ta̱. Kotsu i taɓa uka̱neshi a Tagara̱da u Kashila̱ wa, a asu u ɗa u danai, ‘Kashila̱, vu wenishike ta̱ mmuku n shawu na̱ mmuku n shili a shipi ishipa i icikpali’?” ◊

17 Aku u lazai u a̱sa̱ka̱i ilyuci yi ubana a Batani, nte u wansai ɗe.

Yesu yankai maɗanga ma kapopi una̱

(Marku 11:12-14, 20-24)

18 N kpasani ku de an Yesu wa gono a ilyuci, aku kambulu ka ka̱na̱ yi cika. 19 U wenei maɗanga ma kapopi a ikengi i ure, u banai pini, shegai u cina pini ilimaci wa, she avuku koshi. Pini nala, u tonukoi maɗanga mi, “Va doku va matsa ilimaci kpam wa!” Kute‑kute maɗanga mi ma ekpei.

20 An atoni a ne a wenei nala, a yain majiyan. A wecikei, “Niɗa maɗanga mi ma ekpei gogo?”

21 U wushunku le, “Mayun n tonuko ɗa̱, iꞌa̱ baci n upityanangu bawu i yain mala̱la̱, ya fuɗa ta̱ dem ya yan ili iꞌya n yankai maɗanga ma na mi hal gba̱m iꞌya i lai la. Ya fuɗa ta̱ i tonuko masasa ma na, ‘Wala ba vu rukpa̱ a mala.’ Iꞌa̱ baci n upityanangu, nala wa woko. 22 I wushuku baci, ya tsa̱ra̱ ta̱ gba̱ ili iꞌya i wecikei aꞌayin a ɗa baci i yain kavasu.”

A yain mala̱la̱ ma ucira u Yesu

(Marku 11:27-33; Luka 20:1-8)

23 Yesu gonoi a Kuwa ku Kashila̱ u gita̱i uwenishike. Aku aɗara̱kpi a pige na̱ nkoshi a tuwa̱i ara ne, a wece yi, “Ucira u eni u ɗa va yansa̱ka ili i na yi? Kpam ya na̱ka̱ vu u ɗa?”

24 U wushunku le, “Ma̱ ta̱ n keci ku te ka ma ciga n yan ɗa̱. I fuɗa baci i wushuki ka, ma tonuko ɗa̱ ta̱ tyoku ɗa n tsa̱ra̱i ucira u ɗa ma yansa̱ka ili i na yi. 25 Ya na̱ka̱i Yahaya ucira u ulyuɓugusu?† Kashila̱ ka zuba ka ka na̱ka̱ yi u ɗa, ko gai a asu u ama ɗa u wuta̱i?”

Aku a dansai utyoku u le, a danai, “Tsu dana baci, ‘A zuba u ɗa u wuta̱i,’ wa dana ta̱, ‘Ndya i zuwai bawu i wushuki n eyi?’ 26 Tsu dana baci, ‘A asu u ama ɗa u wuta̱i,’ tsa pana ta̱ uwonvo u ili iꞌya ama yi a ka yanka tsu, kpaci a bidya ta̱ Yahaya matsumate ma.”

27 Aku a wushunku yi, “Tsu reve wa.”

U danai, “Mpa dem ma tonuko ɗa̱ uza ɗa u na̱ka̱ mu ucira u ɗa ma yansa ili i na yi wa.”

Agisani a mmuku m alobo ama a re

28 Yesu danai, “Ma yanka ɗa̱ ta̱ alabari a vuma roku uza ɗa wa̱ri na̱ mmuku n re, aku i tonuko mu ili iꞌya i yawunsai. Tata u le u banai ara maku ma ne ma pige, u danai, ‘Wala ba vu yain manyan a kashina ka cinwi ara!’

29 “Maku mi ma wushuki, ‘Ma bana wa.’ Shegai u gonoi u banai.

30 “Aku tata u le vi u banai a asu u maku ma ire mi, u tonuko yi, ‘Wala ba vu yain manyan a kashina ka cinwi ara.’

Aku maku mi ma wushuki, ‘Ma bana ta̱,’ shegai u bana wa.

31 “A asuvu a mmuku n re n na mi, ya na̱ka̱i tata vi karinga̱?”

Aku aɗara̱kpi na̱ nkoshi n pige mi a wushuki, “Maku ma kagita̱ ma.”

Yesu tonuko le, “Mayun n tonuko ɗa̱, awushi a utafa n ashankala a ka uwa ta̱ a tsugono tsu Kashila̱ kahu eɗa̱ i uwa. 32 Yahaya Kalyuɓugi tuwa̱ ta̱ tsa̱ra̱ u wenike ɗa̱ ure u ɗa ya tsa̱ra̱ uma. Shegai i ꞌyuwain uwushuku n eyi, aku awushi a utafa n ashankala a wushuku ta̱. Ko an i wenei ukuna u na vi, i kpa̱ɗa̱i ukpatala i a̱sa̱ka̱ ure u ɗe kpam i wushuku n eyi wa.”

Agisani a azamaninga a cingi

(Marku 12:1-12; Luka 20:9-19)

33 Yesu danai, “Panai alabari a na yi: A yan ta̱ vuma roku uza ɗa wa̱ri n kashina ka cinwi. U kanzai ka n kasaga, aku u ga̱va̱i kaɗa̱ka̱ ka ukpokuso ilimaci i cinwi yi. U mai kpam kunukuzuba ku uza u uwundya kashina ki. Aku u na̱ka̱i acimbi a roku haya, eyi kpam u lazai nwalu. 34 An aꞌayin a uta ilimaci yi a yain, aku u suki agbashi a ne a ba a wushika yi kapashi ka ne ka ilimaci yi.

35 “Shegai acimbi yi a ka̱na̱i agbashi yi. Aku a lapai uza u te, a wunai uza u ire, uza u tatsu kpam a vara̱sa yi n atali hal u kuwa̱i. 36 Aku uza u kashina vi u suki agbashi a roku ushani a ba a wushika yi ilimaci yi. Pini nala, a yanka le dere tyoku ɗa a yankai aza a kagita̱ yi. 37 Uza u kashina vi u korusoi u suki maku ma ne ubana a asu u ama vi, kpaci u yawunsa ta̱ ko a ka wene karinga̱ ka ne.

38 “Shegai an ama yi a wenei maku mi, a dansai utyoku u le, ‘Maku ma na ma lya ta̱ agadu a kashina yi. Tsu wuna yi baci, ka woko ta̱ ka tsunu!’ 39 Aku a ka̱na̱ yi, a rono yi uwuta̱ a kashina ka cinwi ki a wuna yi.”

40 Yesu wecei aɗara̱kpi a pige n Afarishi yi, “Uza u kashina u nala vi u tuwa̱ baci, ndya i wenei wa yanka ama a nala yi?”

41 Aku a wushuki, “Wa wuna le ta̱, aku u na̱ka̱ aza roku kashina ki, aza ɗa a ka na̱ka̱ yi kapashi ka ilimaci i kashina i ne a aꞌayin a ɗa a gain.”

42 Yesu tonuko le, “Nala wa̱ri, i yan ta̱ ka̱neshi u ukuna u na vi a Tagara̱da u Kashila̱, u ɗa u danai:

“ ‘Katali ka aza a kuma a ꞌyuwain,

ka ka lakai kalen cika a asu u kuma.

Magono ma Zuba ma ma yain ili i na yi,

kpam ili i majiyan iꞌya ara tsunu.’ ◊

43 “N tonuko ɗa̱ ukuna u mayun, a ka bidya ta̱ tsugono tsu Kashila̱ ara ɗe a na̱ka̱ aza ɗa a ka yan ili iꞌya Kashila̱ ka ciga a tsugono tsu ne. 44 Vuma ɗa u rukpa̱i a katali ka na wa koɗuso ta̱, kpam uza ɗa katali ki ka varai, vuma u nala vi wa yuruwa ta̱ yuku‑yuku.”‡

45 An aɗara̱kpi a pige n Afarishi a panai alabari a ɗa u yansa̱ka le, aku a revei an n ele ɗa wa yan. 46 A ka ciga a ka̱na̱ yi, shegai a ka pana ta̱ uwonvo u ama yi, kpaci ama yi a wushuku ta̱ Yesu matsumate ma.

22

Agisani a abiki a iyolo

(Luka 14:15-24)

1 Yesu doki u yain manyan n alabari tsa̱ra̱ u wenishike ama, 2 “Tsugono tsu zuba tsa woko ta̱ tyoku u agisani a naha: A yan ta̱ magono ma roku uza ɗa u foɓusukoi maku ma ne abiki a iyolo. 3 U libanai ama roku a asu u abiki vi. An a ka gita̱ abiki yi, aku u suki agbashi a ne a isa̱ ama yi, shegai a ꞌyuwain utuwa̱.

4 “Aku u doki u suki agbashi a roku, u danai, ‘Tonukoi ama ɗa n libanai vi a foɓuso ɗe abiki yi. A kiɗa ta̱ anaka a shinga a ɗa n lakai uciga a foɓusoi inyama yi. Tuwa̱i a asu u abiki vi.’

5 “Shegai aza ɗa u libanai vi a tuwa̱ wa. Aza roku a lazai ubana a ashina, aza roku kpam ubana a kuden. 6 Aza roku kpam a ka̱na̱i agbashi yi a lapa le, a wunai. 7 Pini nala, u yain upan cika, u suki asoje a wuna aza a maga̱la̱ka̱ yi kpam a runukpa ilyuci i le.

8 “Aku magono mi ma tonukoi agbashi yi, ‘A kotso ɗe afoɓi a abiki a iyolo yi. N libana ta̱ ama, shegai a ra̱tsa a tuwa̱ wa. 9 Adama a nala, walai a ire i ilyuci yi, uza ɗa baci dem i wenei i libana yi u tuwa̱ a asu u abiki vi.’ 10 Pini nala, agbashi yi a lazai a ba a ɓolomgbonoi gba̱ aza ɗa a wenei, aza a shinga n aza a cingi. Aku a asu u abiki vi u shaɗangi n amoci.

11 “An magono mi ma tuwa̱i tsa̱ra̱ u wene amoci yi, aku u wenei vuma roku uza ɗa bawu u ukai aminya a shinga. 12 U wece yi, ‘Avu, niɗa bawu vu ukai aminya a shinga utuwa̱ a asu u abiki vi?’ Vuma vi u fuɗa u dana ko ili wa.

13 “U tonukoi agbashi a roku, ‘Sira niyi akere n aꞌene, i vuta̱la̱ yi a asuvu a karimbi, nte ama a ka sa̱ pini n ulumusa u aꞌanga adama a mɓa̱la̱.’

14 “Mayun ɗa, a libana ta̱ ama ushani, shegai kenu ɗa a ɗanga̱sai.”

Keci a kaci ka utsupa u utafa

(Marku 12:13-17; Luka 20:20-26)

15 Aku Afarishi a ɓolomgbonoi kaci tsa̱ra̱ a wandi Yesu u dana ili i roku kotsu a tsa̱ra̱ ili iꞌya a ka ka̱na̱ yi n iꞌya. 16 Aku a sukunku yi atoni a le a roku n atoni a Hiridu. A danai, “Kawenishiki, tsu reve ta̱ avu vuma u maci u ɗa, kpam va wenishike ta̱ ili i shinga i ure u Kashila̱. Vu bidya ta̱ ya dem una̱ u te, ko ya tani baci wa̱ri. 17 Tonuko tsu uyawunsa u vunu. U gan tsu tsupa utafa ara Kaisa† magono ko tsu kpa̱ɗa̱ utsupa?”

18 U reve ta̱ uyawunsa u cingi u le, aku u tonuko le, “Eɗa̱ aza a maci a kaɓan! Ndya i zuwai ya ciga i wanda mu? 19 Wenike numu ukebe u azurufa* u ɗa i tsu tsupa utafa n iꞌya.” Aku ama yi a wenike yi ukebe vi. 20 U wece le, “Kulu n kala ka yai ka ka̱ri pini?”

21 Aku ama a wushuki, “Ka Kaisa Magono ka.”

U tonuko le, “Na̱ka̱i Kaisa ili iꞌya iꞌa̱ri i ne, Kashila̱ kpam i na̱ka̱ yi ili iꞌya iꞌa̱ri i Kashila̱.”

22 An a panai nala, a yain majiyan. Aku a lazai a a̱sa̱ka̱ yi.

Keci a kaci ka uꞌya̱nga̱ u ukpa̱

(Marku 12:18-27; Luka 20:27-40)

23 Aza a Sadusi a wushuku an ama a ka ꞌya̱nga̱ a ukpa̱ a kuwa̱ baci wa. Kain ka ka nala ki, aza a Sadusi a roku a tuwa̱i ara Yesu a wece yi, 24 “Kawenishiki, Musa dana ta̱, ‘Vuma u kuwa̱ baci bawu mmuku, u ka̱na̱ ta̱ utoku u ne u sotuku uka vi tsa̱ra̱ u matsa̱ka yi mmuku.’ ◊ 25 A yan ta̱ ama a roku ama a shindere uza n utoku aza ɗa a rongoi pini na. Uza u kagita̱ u zuwai uka, shegai u kuwa̱i bawu maku, aku uza u ire u sotuki mara̱na̱ mi. 26 Eyi dem u kuwa̱i bawu mmuku, aku uza u tatsu u sotuki dem mara̱na̱ mi. Nala a rongoi uyansa hal u bansa le iyolo gba̱. 27 A makorishi, uka vi dem u kuwa̱i. 28 Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ baci akushe, uka u yai u ɗa wa woko? Kpaci u wolo ta̱ ama a shindere a le gba̱.”

29 U wushunku le, “Eɗa̱ i reve wa, kpaci i reve ili iꞌya Tagara̱da u Kashila̱ u danai wa, kpam i reve n ucira u Kashila̱ wa. 30 Aꞌayin a ɗa baci akushe a ꞌya̱nga̱i, a ka yan iyolo ko kpam a wutukpa̱ iyolo wa. A ka woko ta̱ tyoku u atsumate a zuba. 31 Mayun ɗa i yan ta̱ ka̱neshi u ili iꞌya Kashila̱ ka danai a ukuna u uꞌya̱nga̱ u ukpa̱. 32 Kashila̱ ka dana ta̱, ‘Mpa Kashila̱ ka Ibirahi, n Kashila̱ ka Ishaku, n Kashila̱ ka Yakubu.’ ◊ Kashila̱ aya Kashila̱ ka aza a uma, shegai ka akushe wa.” 33 An kakuma̱ ka ama ka panai nala, aku a yain majiyan ma uwenishike u ne.

Mele ma ma lai ugbonguro

(Marku 12:28-34; Luka 10:25-28)

34 An Afarishi a panai a da aza a Sadusi a fuɗa a wushuku wa, aku a ɓolomgbonoi. 35 Uza u te a asuvu a le, kawenishiki ka Mele ka, u ma̱tsa̱i wa ciga u wandi Yesu n keci ku na:

36 “Kawenishiki, mele ma eni ma ma lai ugbonguro a asuvu a Mele ma Musa?”

37 U wushuki, “ ‘Ciga Magono ma Zuba Kashila̱ ka vunu n katakasuvu ka vunu gba̱. Vu cigi yi n uma u vunu n kakiri ka vunu gba̱.’ ◊ 38 Mele ma kagita̱ ma la vi ma kpam ma lai ugbonguro. 39 Mele ma ire dem una̱ u te ɗa ma̱ri: ‘Ciga uza u karen u vunu tyoku ɗa va ciga kaci ka vunu.’ ◊ 40 A kaci ka Mele ma re ma na ma uwenishike u Musa n u ntsumate wa̱ri.”

Kawauwi ki Maku ma yai ma?

(Marku 12:35-37; Luka 20:41-44)

41 Afarishi yi pini a asu u te, aku Yesu wece le, 42 “Uyawunsa u eni u ɗa iꞌa̱ri uyan a kaci ka Kawauwi? Maku ma tsikaya ma yai ma?”

A wushuki, “Ma Dawuda ma.”

43 Aku u tonuko le, “Niɗa Dawuda isa̱ yi ‘Asheku’? Kulu Keri ku zuwa ta̱ Dawuda danai,

44 “ ‘Magono ma Zuba ma tonuko ta̱ Asheku a va̱:

Dusuku a ulyaki u va̱

hal n zuwa atokulalu a vunu a kere ka adeshikpetsu a vunu.’ ◊

45 “An u wokoi Dawuda isa̱ yi Asheku, niɗa kpam wa woko maku ma ne?” 46 Ko uza u fuɗa u wushunku yi wa, kpam ko uza u wuta̱ karara bawu uwonvo u wece yi keci ku roku wa.

23

Yesu na̱ka̱i azapige a roku unyushi

(Marku 12:38-39; Luka 11:43, 46; Luka 20:45-46)

1 Yesu tonukoi kakuma̱ ka ama ki kaɓolo n atoni a ne, 2 “Awenishiki a Mele n Afarishi aꞌa̱ ta̱ n ucira u ɗa a ka tonuko ɗa̱ ili iꞌya Mele ma Musa ma danai. 3 Adama a nala, i toni iꞌya a wenishike ɗa̱, shegai kotsu i yain tyoku ɗa ele a ka yansa wa. Kpaci iꞌya a tsu dansa kau ɗa n iꞌya a tsu yansa. 4 A tsu taɗanku ta̱ ama ucanga u ara̱ji u ɗa bawu a ka fuɗa a ka canga. Kpam a tsu dambula gba̱m a dana a̱sa̱ka̱ a banka majubu a ɓa̱nga̱ le ucanga wa.

5 “A tsu yan ta̱ ili i shinga tsa̱ra̱ ama a wene le. Kpam ya dem u tsu sira ta̱ alawu a ɗa aꞌa̱ri n Kadyanshi ka Kashila̱, shegai alawu a Afarishi a la ta̱ ugbonguro. Ikali iꞌya iꞌa̱ri a ikengi i aminya a le i la ta̱ dem ugbonguro. 6 A la ta̱ uciga a asu u ndishi u shinga a asu u abiki n asu u ndishi u kapala a agata a Kashila̱. 7 Kpam aꞌa̱ baci a kuden, a tsu la ta̱ uciga ama a dana̱sa le n kala ka karinga̱; wata, ‘Kawenishiki.’

8 “Shegai eɗa̱ she i a̱sa̱ka̱ uza u isa̱ ɗa̱ ‘Kawenishiki’ wa, kpaci Kawenishiki ka te ka iꞌa̱ri n ka, kpam atoku a ɗa iꞌa̱ri. 9 Kpam kotsu i isa̱ uza n kala ka karinga̱ ‘Tata’ a likimba wa, kpaci Tata u te u ɗa iꞌa̱ri n u ɗa uza ɗa wa̱ri a zuba. 10 Kotsu i a̱sa̱ka̱ uza u isa̱ ɗa̱ ‘Uzakuwa’ wa, kpaci Uzakuwa u te ɗa; wata, Kawauwi. 11 Uza ɗa baci wa̱ri uzapige, she u woko kagbashi ka atoku. 12 Uza ɗa baci u bidyai kaci ka ne uzapige, a ka gonuko yi ta̱ kenu. Uza ɗa kpam u bidyai kaci ka ne kenu, a ka gonuko yi ta̱ uzapige.

13 “Ter ɗe awenishiki a Mele n Afarishi, eɗa̱ aza a maci a kaɓan! Kpaci i ka̱ngi ama utsutsu u uꞌuwa a tsugono tsu zuba. Eɗa̱ i uwa a tsugono tsi wa, i a̱sa̱ka̱ tani aza ɗa a ka ciga uwa a uwa wa. [ 14 Ter ɗe awenishiki a Mele n Afarishi, eɗa̱ aza a maci a kaɓan! Eɗa̱ aza ɗa i tsu lya ucanga u nra̱na̱ n aꞌuwa a le, i yain kpam kavasu ka ugaɗi tsa̱ra̱ ama a wene ɗa̱. A ka yan ɗa̱ ta̱ mavura cika ma ma lai ma aza ɗa a buwai.]*

15 “Ter ɗe awenishiki a Mele n Afarishi, eɗa̱ aza a maci a kaɓan! Kpaci i tsu pasamgbana ta̱ mala i bana a iyamba i mɓa̱ri tsa̱ra̱ i zuwa uza u te u woko katoni. Aꞌayin a ɗa baci i tsa̱ra̱ yi aku i gono i zuwa yi u woko uza u akina hal u la ɗa̱ cika.

16 “Ter ɗe eɗa̱ aza ɗa ya tono n ama, dana arumba̱ a ɗa iꞌa̱ri! I da,

‘Ama a tsina baci n Kuwa ku Kashila̱ aꞌayin a ɗa a ka ya kazuwamgbani, wa̱ n ukuna wa. Shegai a tsina baci n zinariya u ɗa wa̱ri a Kuwa ku Kashila̱ ki, u ka̱na̱ ta̱ a shamkpa kazuwamgbani ki mai.’

17 “Eɗa̱ arumba̱ a gbani, atengeshi. Ndya wa̱ ve i lakai kalen: zinariya vi ko gai Kuwa ku Kashila̱ ka ku zuwai zinariya vi wa rongo uwulukpi? 18 Kpam i danai,

‘Ama a tsina baci n asuɗara̱kpa, wa̱ n ukuna wa. Shegai a tsina baci n kune ku ka̱ri a asuɗara̱kpa vi, u ka̱na̱ ta̱ a shamkpa kazuwamgbani ki.’

19 “Icun i urumba̱ u eni u ɗa wa̱ la! Ndya wa̱ ve i lakai kalen: kune ki ko gai a asuɗara̱kpa u ɗa u zuwai kune ki ka̱ri uwulukpi? 20 Adama a nala, uza wa tsina baci n asuɗara̱kpa, tsina ɗa la vi wa tsina n u ɗa n kune ku ka̱ri pini a zuba u ne. 21 Nala dem uza wa tsina baci n Kuwa ku Kashila̱, tsina ɗa wa tsina n ka hal n Kashila̱ ka ka rongo pini vi. 22 Uza u tsina baci kpam n zuba, u tsina ta̱ dem n karatsu ka tsugono tsu Kashila̱ n uza ɗa u dusuki pini.

23 “Ter ɗe awenishiki a Mele n Afarishi, eɗa̱ aza a maci a kaɓan! I tsu na̱ka̱ ta̱ Kashila̱ ili i te a asuvu a kupa a ili iꞌya i tsa̱ra̱i, hal gba̱m n icanga i awanli i kusan iꞌya i lakai kenukulu, n icun i kenukulu gba̱. Shegai i varangi iwenishike i Mele i pige; wata, uyanka ama ili iꞌya iꞌa̱ri dere, n upana iyali, n ushamkpa ukuna u Kashila̱ mai. Iꞌya gai i gain i yain iꞌya la vi kaɓolo n i niɗe yi. 24 Eɗa̱ arumba̱ a ɗa ya tono n ama, iꞌa̱ ta̱ tyoku u vuma ɗa u sherei mini ma uso ma ne tsa̱ra̱ u takpa maku ma kagushi, aku u gonoi u soɗugi karakuma!†

25 “Ter ɗe awenishiki a Mele n Afarishi, eɗa̱ aza a maci a kaɓan! I tsu za̱ ta̱ kucina̱ ku nko n ɗe n apara a ɗe, shegai asuvu a le aꞌa̱ ta̱ ushaɗangi n ili iꞌya i tsa̱ra̱i a asu u uryafusa ama n iꞌya ya zuwa ɗa̱ i pana kayanyan koshi. 26 Eɗa̱ Afarishi arumba̱ a ɗa! Gita̱i ve i za̱i asuvu a nko yi n apara yi, kateshe ki kpam ka yan ta̱ sarara!

27 Ter ɗe awenishiki a Mele n Afarishi, eɗa̱ aza a maci a kaɓan! Tyoku u asaun a ɗa a kalai pun ɗa iꞌa̱ri. A tsu yan ta̱ n tsulobo a kateshe, shegai asuvu a le aꞌa̱ ta̱ ushaɗangi n atele a akushe n ili iꞌya i shamusai. 28 Nala dem iꞌa̱ri, i lobono ta̱ uwundya a kateshe, shegai asuvu a ɗe aꞌa̱ ta̱ ushaɗangi n ikuna i maci i kaɓan n tsicingi.

29 “Ter ɗe awenishiki a Mele n Afarishi, eɗa̱ aza a maci a kaɓan! I tsu yanka ta̱ ntsumate a asu u kaciɗa̱ ka shinga, kpam i tsu kala ta̱ asaun a aza a maci. 30 I da,

‘A da baci tsa̱ri tsu rongoi aꞌayin a nkoshi n cau n tsunu, tsa̱ra̱ tsa ɓa̱nga̱ le uwuna ntsumate wa.’

31 “Adama a nala i varangu ta̱ kaci ka ɗe an i danai eɗa̱ mmuku n tsikaya† ma aza ɗa a wunai ntsumate n ɗa iꞌa̱ri. 32 Lyayi kelime i koruso ili iꞌya nkoshi n cau n ɗe n gita̱i vi!

33 “Eɗa̱ aꞌeku na̱ mmuku ma aꞌeku! Niɗa ya yan i dana ya wura a uvarangu ɗa̱ a akina? 34 Adama a nala, ntsumate, arevi n awenishiki a ɗa la ma sukunku ɗa̱. Ya wuna ta̱ aza roku a le, ya vara ta̱ aza roku ikusa a mawandamgbani. Aza roku tani ya bawan le ta̱ a agata a Kashila̱ hal i tono le ubana ilyuci ilyuci n i yanki le mavura. 35 Adama a nala, Kashila̱ ka yanka ɗa̱ ta̱ mavura adama mpasa m aza ɗa i wunai bawu unyushi. Eɗa̱ aza a Yahuda i gita̱ ta̱ i wunai Habila† vuma u maci, aku i lyai kelime n uwunusa ama hal ubana aꞌayin a Zakariya maku ma Barikiya uza ɗa i wunai a mere ma Asu u Uwulukpi u Kuwa ku Kashila̱ n asuɗara̱kpa. 36 Mayun n tonuko ɗa̱, ukuna u nala vi wa gita̱ ta̱ dem n aza ɗa iꞌa̱ri n uma gogo‑na.”

Yesu ciga ta̱ Urishelima

(Luka 13:34-35)

37 Yesu lyai kapala n kadyanshi, “Eɗa̱ aza a Urishelima! Ama a ɗe a wuna ta̱ ntsumate kpam a vara̱sai atsumate a ɗa a sukunku ɗa̱. N tsu ciga ta̱ n ɓolongu ɗa̱ tyoku ɗa matoku ma tsu ɓolongu mmuku n ne a ashan a ne, aku i ꞌyuwain. 38 Nala Kashila̱ ka a̱sa̱ka̱ Kuwa ku Kashila̱ ku ɗe, kpam ka woko ta̱ bawu uza pini. 39 N tonuko ɗa̱, ya doku ya wene mu wa, she aꞌayin a ɗa ya dana, ‘Kashila̱ ka zuwuka uza ɗa wa tuwa̱ n kala ka Magono ma Zuba una̱ u shinga.’ ”

24

A ka wacinsa ta̱ Kuwa ku Kashila̱

(Marku 13:1-2; Luka 21:5-6)

1 Yesu a̱sa̱ka̱i Kuwa ku Kashila̱ ki u ka̱na̱i ure u lazai, aku atoni a ne a tuwa̱i ara ne a wenike yi kuma ku Kuwa ku Kashila̱. 2 Shegai u tonuko le, “I wene kuma ku na ki? Mayun n tonuko ɗa̱, ko katali ka te a ka a̱sa̱ka̱ ka a zuba u utoku u ne wa. Katali dem a ka wa̱sa̱ ta̱ ka.”

Kuɓari a kaci ka upana u ikyamba

(Marku 13:3-13; Luka 21:7-19)

3 Aꞌa̱ri pini, Yesu ndishi a Masasa ma Zayitum, aku atoni a ne a cina yi utyoku u ne, a danai, “Tonuko tsu, nwere ɗa ukuna u nala vi wa gita̱? Kpam ndya ya woko iryoci iꞌya ya wenike an aꞌayin a utuwa̱ u vunu n ukotso u aꞌayin a ɗa a rawai?”

4 U tonuko le, “Kiranai kotsu i a̱sa̱ka̱ uza u puwunsa̱ ɗa̱ wa. 5 Ama ushani a ka tuwa̱ ta̱ n kala ka va̱, a dana alya Kawauwi, kpam a ka puwunsa̱ ta̱ ama ushani. 6 Ya pana ta̱ ukuna u kuvon n alabari a kuvon a ɗa a ka tuwa̱, shegai kotsu i pana uwonvo wa. Gba̱ ili i nala yi i ka̱na̱ ta̱ i gita̱ kahu makorishi ma tuwa̱. 7 Kaletsu ka ama ka ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ ta̱ aletsu, tsugono kpam tsa ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ ta̱ tsugono. A ka yan ta̱ aꞌayin a kambulu kuten gba̱m wa. Iyamba ya gba̱ɗa̱ ta̱ a asu kau‑kau. 8 Gba̱ mɓa̱la̱ ma ili i na yi ma̱ ta̱ tyoku u mɓa̱la̱ ma kagita̱ ka ilimaci i maku.

9 “Ama a ka ka̱na̱ ɗa̱ ta̱, a ka neke ɗa̱ ta̱ tsa̱ra̱ a yanka ɗa̱ mavura, kpam a ka wuna ɗa̱ ta̱. Gba̱ ama a ka kovo ɗa̱ ta̱ an u wokoi i wushuki na̱ mpa. 10 Kpam ama ushani a ka a̱sa̱ka̱ mu ta̱ utono. A ka kpatala̱ka ta̱ atoku a le kpam a ꞌyuwan atoku a le. 11 Ntsumate n kaɓan ma tuwa̱ ta̱ ushani n la̱pa̱na̱sa̱ ama ushani. 12 Tsicingi tsa tambura ta̱ tsu zuwa ama a ꞌyuwan uciga atoku a le. 13 Shegai aza ɗa a kawunki hal ubana a makorishi, Kashila̱ ka wauwa le ta̱. 14 Aꞌayin a ɗa baci Kadyanshi ka Shinga ka kyawain gba̱ likimba n iyamba, a tonusukoi kpam gba̱ aletsu, aku makorishi ma tuwa̱.

Upana u ikyamba u pige

(Marku 13:14-23; Luka 21:20-24)

15 “Aꞌayin a ka tuwa̱ ta̱ a ɗa ya wene ili iꞌya Daniyan matsumate u danai: ‘Ili i icaɗi iꞌya bawu i gain iꞌya i nangasai

Asu u Uwulukpi u Kuwa ku Kashila̱.’ ◊ (Eɗa̱ aza ɗa ya yan ka̱neshi i reve ta̱ kalen ka ili i na yi.) 16 A aꞌayin a nala yi, u ka̱na̱ ta̱ aza a Yahuda a suma ubana a nsasa tsa̱ra̱ a lai. 17 Uza ɗa wa̱ri a uwotsu u kuwa, kotsu u uwa a asuvu upura̱ ucanga wa. 18 Uza ɗa wa̱ri a kashina, kotsu u gono a kuwa uzama u kunya wa. 19 A aꞌayin a nala yi, ter ɗe aka a ɗa aꞌa̱ri n atsuma̱, ko kpam aza ɗa aꞌa̱ri na̱ mmuku n shili!

20 “Yanyi kavasu a asu u Kashila̱, kotsu i suma n ilyushi ko tani a kain ka Ashibi wa! 21 Nala wa woko ta̱ aꞌayin a upana u ikyamba u pige. Tun an a yain likimba, kpam a ka doku a ka yan upana u ikyamba tyoku u nala wa. 22 Shegai Kashila̱ ka jebe ɗe kakuma̱ ka aꞌayin ki; a da baci wa̱ri u yain nala wa, uza wa̱ la wa yan uma wa. Shegai Kashila̱ ka jebe ɗe aꞌayin yi adama ama a ne a ɗa u ɗanga̱sai. 23 A aꞌayin a nala yi, uza roku wa tonuko ɗa̱ ta̱, ‘Wundyai, Kawauwi ka la!’ Ko kpam uza roku wa dana ta̱, ‘Aya na!’ Kotsu i tono le wa. 24 Awauwi a kaɓan na̱ ntsumate n kaɓan a ka tuwa̱ ta̱ a yain iryoci kpam n ikunesavu. A ka zuwa ta̱ ama a tono le, hal gba̱m n ama ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai, hal gai wa yan baci nala. 25 Panai, n rono ɗa̱ ta̱ atsuvu ga̱mpa̱ kahu ukuna vi u gita̱.

26 “Uza roku u tonuko ɗa̱ baci, ‘Wundyai, Kawauwi ka niɗe a kakamba,’ kotsu i bana i kondo wa. Ko kpam, ‘Wundyai, aya la ukpawin,’ kotsu i wushuku wa! 27 Maku ma Vuma ma tuwa̱ baci, ya dem wa wene yi ta̱, tyoku ɗa ulaɗa u tsu wuta̱ a kasana ubana a kalivi. 28 Asu u ɗa baci kakushe ka̱ri, nte asakali a tsu ɓolomgbono pini. Ili i na iryoci iꞌya ya wenike an makorishi ma yan ɗe evu iꞌya.”

Utuwa̱ u Maku ma Vuma

(Marku 13:24-27; Luka 21:25-28)

29 “Aꞌayin a ɗa baci upana u ikyamba u nala u kotsoi, kute‑kute

“ ‘Kaara ka kimba̱ ta̱,

kpam uwoto wa doku wa na̱ka̱ katyashi wa.

Atala a ka rukpusa̱ ta̱,

a ka gba̱ɗa̱ ta̱ kpam ili i pige i pige iꞌya iꞌa̱ri u zuba.’ ◊

30 “A aꞌayin a nala yi, iryoci i Maku ma Vuma ya wuta̱ ta̱ a kalishi. Gba̱ ama a likimba a ka sa̱ ta̱ adama a uwonvo. A ka wene ta̱ Maku ma Vuma utuwa̱ a zuba a asuvu a kalishi n ucira u pige n tsupige. 31 Wa tutsuku ta̱ atsumate a zuba a ne a kapala n mawura̱ ma pige ma ukakaci, a ka ɓolomgbono ta̱ aza ɗa u ɗanga̱sai ili iꞌya i ka̱na̱i a kasana ubana a kalivi n gaɗi ubana a ɗaka; wata, ili iꞌya i bidyai a mɓa̱ri n likimba n naha ubana a n niɗe.

Udani a kaci ka maɗanga ma kapopi

(Marku 13:28-31; Luka 21:29-33)

32 “Gogo‑na rotsongusi a iryoci i maɗanga ma kapopi: Aꞌayin a ɗa baci i wenei atyangi a ne a lima̱na̱i, aku a ka topo avuku, ya reve ta̱ an ilyushi i yain evu.* 33 I wene baci gba̱ ili i na yi ya gita̱sa̱, kotsu i reve an aꞌayin a yan ɗe evu n utuwa̱. 34 N tonuko ɗa̱, gba̱ ili i na yi ya gita̱ ta̱ kahu ama ɗa aꞌa̱ri n uma gogo‑na a kuwusa̱. 35 Zuba n likimba wa cimba̱ ta̱, shegai kadyanshi ka va̱ ka yan ta̱ pini bawu utyoku.

Uza reve kain ka ugono u Yesu wa

(Marku 13:32-37; Luka 17:26-30, 34-36)

36 “Uza wa̱ la u revei kain ka nala ki ko kpam ulapa u uwule vi wa. Ko atsumate a zuba, hal dem n Maku mi dem u reve wa, she Tata vi utyoku u ne. 37 Aꞌayin a ɗa baci Maku ma Vuma ma gono, ili gba̱ ya woko ta̱ tyoku ɗa iꞌa̱ri a aꞌayin a Nuhu.† 38 Aꞌayin a nala yi kahu mini ma pige ma tuwa̱, ama a rongo ta̱ ulya n a soyi kpam n a yansi iyolo hal ubana kain ka Nuhu uwai a kpatsu. 39 A ꞌya̱nga̱ ureve ili iꞌya ya gita̱ wa, she na mini ma pige ma tuwa̱i ma wunai ama gba̱. Nala wa woko aꞌayin a ɗa Maku ma Vuma ma gono. 40 Aꞌali ama a re a ka yan manyan a kashina. A ka bidya ta̱ uza u te, a a̱sa̱ka̱ uza u te. 41 Aka ama a re a ka wurya kira a kutali. A ka bidya ta̱ uza u te, aku a a̱sa̱ka̱ uza u te.

42 “Adama a nala, she i rongo ufoɓusi, kpaci i reve aꞌayin a ɗa Asheku a ɗe a ka tuwa̱ wa. 43 A da baci uza u kuwa u revei aꞌayin a ɗa kaboki ka tuwa̱, wa̱ri wa rongo ta̱ ufoɓusi, wa a̱sa̱ka̱ kaboki ki ka uwa yi a kuwa wa. 44 Eɗa̱ dem u ka̱na̱ ta̱ i rongo ufoɓusi kain dem. Kpaci Maku ma Vuma ma gono ta̱ aꞌayin a ɗa bawu i zuwai uma.

Kagbashi ka shinga

(Luka 12:41-48)

45 “Kagbashi ka eni ka a wushuki n eyi kpam ka̱ri n ugboji? Aya uza ɗa uzakuwa u ne u zuwa yi u woko uzapige u agbashi a ne u na̱ka̱sa̱ le ilikulya aꞌayin dem. 46 Uzakuwa u ne u gono baci u cina yi u yain manyan ma maci, wa tsa̱ra̱ ta̱ katsupi ka pige ka malen ma manyan ma ne. 47 Mayun n tonuko ɗa̱, uzakuwa u nala vi wa zuwa yi ta̱ u kirana n utsa̱ri u ne gba̱. 48 Shegai kagbashi ka cingi ka baci, wa tonuko ta̱ kaci ka ne uzakuwa u va̱ wa gono gogo wa. 49 Aku u gita̱ ulapusa atoku a ne agbashi, n u lyayi n u soyi hal u gutukpa kaɓolo n atoku a ne asoi. 50 Uzakuwa vi wa tuwa̱ ta̱ a aꞌayin a ɗa bawu u zuwai uma wa tuwa̱. 51 Aku uzakuwa vi u ta̱sa̱sa̱ yi ikyamba n kaburu, u wutukpa̱ yi kaɓolo n aza a maci a kaɓan, nte ama a ka sa̱ pini n ulumusa u aꞌanga adama a upana u ikyamba.”

25

Agisani a nkere kupa

1 Yesu lai kapala n kadyanshi, u da, “Tsugono tsu zuba tsa woko ta̱ tyoku u agisani a naha: A yan ta̱ nkere n roku ama kupa aza ɗa a bidyai ncikalu n le tsa̱ra̱ a bana a ka̱ngu valisavu. 2 Ama a tawun a asuvu a le atengeshi a ɗa, shegai ama a tawun a ɗa a buwai vi aꞌa̱ ta̱ n ugboji. 3 Aza ɗa aꞌa̱ri atengeshi yi a bidyai ncikalu n le, shegai a ɓa̱na̱ manivi ma roku wa. 4 Aza ɗa kpam aꞌa̱ri n ugboji vi a bidyai ncikalu n manivi a adele a le. 5 An valisavu vi u ɓa̱ra̱kpa̱i bawu u rawai go, aku a gita̱i agbaɗigi hal a lavutai.

6 “N kayin ka pige, aku a panai isali, ‘Valisavu u ɗa la utuwa̱! Tuwa̱i tsu ka̱ngu yi!’

7 “Nkere mi gba̱ a ꞌya̱nga̱i a foɓusoi ncikalu n le. 8 Aku aza ɗa aꞌa̱ri atengeshi yi a tonukoi aza a ugboji yi, ‘Ne tsu manivi ma ɗe kenu, kpaci ncikalu n tsunu ma cimba̱ ɗe.’

9 “Shegai a wushunku le, ‘Tsa̱ra̱ n ma ma rawa tsu gba̱ tsunu wa. Walai i bana a asu u aza ɗa a ka dengishe i tsila̱ka kaci ka ɗe.’

10 “Aꞌayin a ɗa nkere n tawun mi a lazai a ba a tsila manivi mi, aku valisavu vi u rawai. Nkere n ɗa ma̱ri ufoɓusi vi a uwai a asu u abiki a iyolo yi kaɓolo n valisavu vi. Aku a gida̱ki utsutsu.

11 “Aꞌa̱ri pini, aku nkere n niɗe mi n rawai, n salai, ‘Uzakuwa! Uzakuwa! Kukpunka̱ tsu utsutsu!’

12 “Shegai valisavu vi u wushuki, ‘Mayun n tonuko ɗa̱, n reve ɗa̱ wa.’ ”

13 Aku u danai, “Rongoi ufoɓusi, kpaci i reve kain ko kpam aꞌayin a ɗa ukuna u na vi wa gita̱ wa.”

Agisani a agbashi a tatsu

(Luka 19:11-27)

14 Aku Yesu tonuko le agisani a na yi, u da, “Tsugono tsu zuba tsa woko ta̱ tyoku u agisani a naha: Vuma roku u ɗa pini uza ɗa u foɓusoi nwalu ubana a ilyuci i roku. Kahu u laza, aku u isa̱i agbashi a ne u tonuko le, ‘Kotsu i guɓuka mu ucanga u va̱, n laza baci.’ 15 Vuma vi u reve ta̱ ili iꞌya kagbashi dem ka yan. Aku u na̱ka̱i uza u kagita̱ ikebe i zinariya i pige i pige i tawun,* uza u ire kpam u na̱ka̱ yi i re, uza u tatsu kpam u na̱ka̱ yi i te. Aku u ꞌya̱nga̱i u lazai. 16 An vuma vi u lazai, kagbashi ka u na̱ka̱i ikebe i tawun yi u yain tsilaga n iꞌya, u tsa̱ra̱i i tawun i roku. 17 Uza ɗa kpam u na̱ka̱i i re yi u yain nala, eyi dem u tsa̱ra̱i i re i roku. 18 Shegai kagbashi ka u na̱ka̱i ukebe u te vi, u ga̱va̱i kpele u sokongi u ɗa pini.

19 “An a ɓa̱ra̱kpa̱i, aku uzakuwa vi u gonoi, u wecei agbashi yi ili iꞌya ya dem yankai ikebe yi. 20 Kagbashi ka u na̱ka̱i ikebe i tawun yi u tukoi i ne n iꞌya u tsa̱ra̱i vi dem. U danai, ‘Uzakuwa, vu na̱ka̱ mu ta̱ ikebe i zinariya i pige i pige i tawun, kpam n doku ta̱ n tsa̱ra̱i ikebe i tawun n iꞌya.’

21 “Uzakuwa vi u wushuki, ‘Vu yan ta̱ mai. Avu kagbashi ka shinga ka, uza ɗa n wushuki n avu. Adama a ɗa vu yain naha n ili i kenu i va̱, ma a̱sa̱ka̱ vu ta̱ vu kirana n ili i pige. Tuwa̱ vu pana kayanyan na̱ mpa.’

22 “Aku kagbashi ka u na̱ka̱i i re yi u tuwa̱i u danai, ‘Uzakuwa, vu na̱ka̱ mu ta̱ ikebe i zinariya i pige i pige i re, kpam n doku ta̱ n tsa̱ra̱i i re n iꞌya.’

23 “Uzakuwa vi u wushuki, ‘Vu yan ta̱ mai. Avu kagbashi ka shinga ka, uza ɗa n wushuki n avu. Adama a ɗa vu yain naha n ili i kenu i va̱, ma a̱sa̱ka̱ vu ta̱ vu kirana n ili i pige. Tuwa̱ vu pana kayanyan na̱ mpa.’

24 “Kagbashi ka u na̱ka̱i u te vi u tuwa̱i, u danai, ‘Uzakuwa, n reve ta̱ va̱ yuwu wa. Vu tsu zuwa ta̱ uma vu kapi ili iꞌya vuma roku u cei. 25 Adama a nala, n pana ta̱ uwonvo aku n bidyai ukebe u zinariya vi n ga̱va̱i kpele n sokongi u ɗa pini. Ukebe u vunu u ɗa na.’

26 “Aku uzakuwa vi u wushuki, ‘Avu kagbashi ka cingi ka, kpam kawonvoli. Vu da vu reve ta̱ n tsu kapa a kashina ka uza roku u cei. 27 Wa̱ri u gan ta̱ gba̱m vu zuwa ikebe yi a kuwa ku ikebe tsa̱ra̱ n tsa̱ra̱ ili iꞌya i uwa mu pini.’

28 “Aku uzakuwa vi u tonukoi agbashi a ɗa a buwai vi, ‘Wusha niyi ukebe vi i na̱ka̱ kagbashi ka ka̱ri n ikebe kupa vi. 29 Uza u yan baci ili i maci n iꞌya wa̱ri n iꞌya, Kashila̱ ka doku ta̱ ka na̱ka̱ yi, kpam wa tsa̱ra̱ ta̱ iꞌya ushani. Shegai uza ɗa bawu wa̱ri n ili, Kashila̱ ka wusha ta̱ i kenukulu iꞌya wa̱ri n iꞌya vi. 30 Gogo‑na vuta̱la̱i kagbashi ka gbani ka nala ki a asuvu a karimbi a asu u ɗa ama a ka sa̱ n ulumusa u aꞌanga adama a upana u ikyamba.’ ”

Magono ma yanka ta̱ ama gba̱ afada

31 Yesu lyai kapala n uwenishike, “Maku ma Vuma ma tuwa̱ ta̱ a asuvu a tsupige tsu ucira tsu ne, n atsumate a zuba a ne gba̱. Wa woko ta̱ Magono aku u dusuku a karatsu ka pige ka tsugono tsu ne. 32 Gba̱ aletsu a likimba a ka ɓolomgbono ta̱ a kapala ka ne, kpam wa pece le ta̱ aɓolo a re tyoku ɗa kaliniki ka tsu pece ncon na̱ nryaɗiga. 33 U zuwa ncon a ulyaki u ne, nryaɗiga kpam a ugula̱ u ne.

34 “Aku magono mi ma tonuko ama ɗa aꞌa̱ri a ulyaki u ne, ‘Tuwa̱i, Tata u va̱ u zuwuka ɗa̱ ɗe una̱ u shinga u ne. Wushai tsugono tsa Kashila̱ ka foɓusuko ɗa̱ tun aꞌayin a ɗa u yain likimba. 35 Aꞌayin a ɗa ma pana kambulu, i ne mu ta̱ ilikulya n lyai. An ma pana kakuli, i ne mu ta̱ mini n soi. An ma yan tsumoci, i wusha mu ta̱. 36 An ma̱ri kataɓa, i na̱ka̱ mu ta̱ aminya n ukai. An ma̱ri a maɓa̱la̱, i kirana ta̱ na̱ mpa, kpam an ma̱ri a kuwa ka aꞌali, i konduso mu ta̱.’

37 “Ama a maci yi a ka wushuku ta̱, ‘Asheku, nwere ɗa tsu wene vu n kambulu, aku tsu ne vu ilikulya? Ko kpam va pana kakuli, aku tsu ne vu mini? 38 Nwere ɗa tsu wene vu a tsumoci, aku tsu uka vu a aꞌuwa a tsunu? Nwere ɗa tsu wene vu kataɓa, aku tsu na̱ka̱ vu aminya? 39 Nwere ɗa tsu wene vu a maɓa̱la̱ ko kpam a kuwa ka aꞌali, aku tsu kiranai n avu?’

40 “Magono mi ma wushuku ta̱, ‘N tonuko ɗa̱, aꞌayin a ɗa baci i yankai ama a va̱, ko aza ɗa a lakai kenukulu, mpa i yankai.’

41 “Aku Magono mi ma tonuko aza ɗa aꞌa̱ri a ugula̱ u ne, ‘Ba̱tsa̱i dan na̱ mpa, eɗa̱ ama ɗa Kashila̱ ka yankai una̱ u cingi. Walai i ba i uwa a akina a ɗa bawu a ka kotso a ɗa a foɓusukoi Kala̱pa̱nsi n atsumate a ne! 42 An ma pana kambulu, i ne mu ilikulya n lyai wa. An ma pana kakuli, i ne mu mini n soi wa. 43 An ma yan tsumoci, i wusha mu wa. Kpam an ma̱ri kataɓa, i na̱ka̱ mu aminya n uka wa. An ma̱ri a maɓa̱la̱, kpam ma̱ri a kuwa ku aꞌali, i kirana na̱ mpa wa.’

44 “Ama a nala yi a ka wushuku ta̱, ‘Asheku, nwere ɗa tsu kpa̱ɗa̱ vu uɓa̱nga̱ aꞌayin a ɗa va pana kambulu, ko kakuli, ko va yan tsumoci, ko va̱ri kataɓa, ko kpam va̱ri a kuwa ku aꞌali bawu tsu ɓa̱nga̱ vu?’

45 “Magono mi ma wushuku ta̱, ‘N tonuko ɗa̱, aꞌayin a ɗa baci i kpa̱ɗa̱i uɓa̱nga̱ ama a va̱, ko niɗa tani baci aꞌa̱ri kenukulu, mpa i kpa̱ɗa̱i uɓa̱nga̱.’

46 “Ama a nala yi a ka uwa ta̱ a asuvu a mavura ma bawu ma̱ri n utyoku, shegai ama a maci yi a ka yan ta̱ uma bawu utyoku.”

26

A sheshei tsa̱ra̱ a wuna Yesu

(Marku 14:1-2; Luka 22:1-2; Yahaya 11:45-53)

1 An Yesu kotsoi udansa ili i na yi, aku u tonukoi atoni a ne, 2 “I reve ta̱ gai aꞌayin a re a ɗa a buwai kotsu a yain Abiki a Upasamgbana,† kpam a ka neke ta̱ mpa Maku ma Vuma a wandamgbana mu.”

3 Aꞌayin a nala yi, aɗara̱kpi a pige na̱ nkoshi a ba a gawunsai a kuwa ku Magono ma Aɗara̱kpi, uza ɗa a ka isa̱ Kayafa. 4 A sheshei tyoku ɗa a ka ka̱na̱ Yesu tsa̱ra̱ a wuna yi usokongi. 5 Shegai a danai, “U gan tsu yain ukuna u na vi aꞌayin a Abiki a na wa, kawa ama a ka ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ tsu ta̱.”

A tsunki Yesu manivi ma magula̱ni

(Marku 14:3-9; Yahaya 12:1-8)

6 Ele n a foɓusi nala, cina Yesu pini a Batani a kuwa ku Simo uza ɗa caupa wa̱ri makutu. 7 Eyi pini a kuwa ki n u lyayi ilikulya, aku uka roku u tuwa̱i n majuju ushaɗangi n manivi ma magula̱ni ma ikebe cika. U tsunki Yesu a kaci.

8 An atoni a ne a wenei nala, a panai upan cika, a danai, “Icun i koli ka ikebe ka eni ka naha! 9 Wa̱ri u gan ta̱ u denge ma n ikebe cika, aku u na̱ka̱ aza a unambi ikebe yi.”

10 Yesu kpam reve ta̱ gba̱ iꞌya a ka tono, aku u tonuko le, “Ndya i zuwai ya damgbara̱sa uka u na vi? Ili i shinga n i tsulobo iꞌya u yanka mu. 11 Ya rongo ta̱ kaɓolo n aza a unambi kain dem, shegai mpa ma rongo n a̱ɗa̱ aꞌayin ushani wa. 12 Tsunku ɗa u tsunku mu ma, tsa̱ra̱ u foɓuso ikyamba i va̱ adama a kaciɗa̱. 13 Mayun n tonuko ɗa̱, asu u ɗa baci dem a yain Kadyanshi ka Shinga a asuvu a likimba, a ka dana ta̱ ili iꞌya uka u na vi u yain, kpam ama a ka ciɓa ta̱ n eyi.”

Yahuza wushuki u neke Yesu

(Marku 14:10-11; Luka 22:3-6)

14 Aku uza u te a asuvu a Kupanamere yi, uza ɗa a ka isa̱ Yahuza Isikariyoti u ba u dansai n aɗara̱kpi a pige, 15 “Ndya ya na̱ka̱ mu n na̱ka̱ ɗa̱ baci Yesu?” Aku a na̱ka̱ yi ikebe i azurufa kamankupa.* 16 Pini nala, u gita̱i uzama tyoku ɗa wa neke yi ara le.

Yesu lyai ilikulya i Abiki a Upasamgbana

(Marku 14:12-21; Luka 22:7-13, 21-23; Yahaya 13:21-30)

17 Kain ka kagita̱ ka Abiki a Ilikulya iꞌya i Nambai Yisti, Kupanamere yi a tuwa̱i ara Yesu a wece yi, “Nte va ciga tsu ba tsu foɓuso ulya u Ilikulya i Abiki a Upasamgbana?”

18 U wushuki, “Walai i bana a asuvu a ilyuci a asu u vuma roku i tonuko yi, ‘Kawenishiki ka danai: Aꞌayin a ɗa a ɗanga̱sa̱ka mu a yan ɗe evu n urawa. Ma ciga ta̱ n lyai ilikulya yi n Kupanamere a kuwa ku vunu.’ ” 19 Aku a yain dere tyoku ɗa u tonuko le, a ba a foɓusoi ilikulya yi pini.

20 An kaara ka kotsoi, Yesu n Kupanamere yi a dusuki ulya u ilikulya. 21 Ele pini n a lyayi, aku u tonuko le, “Mayun n tonuko ɗa̱, uza u te a asuvu a ɗe wa neke mu ta̱.”

22 A namgba ta̱ katsuma̱ cika, aku a gita̱ yi keci maten‑maten, “Mpa ma neke vu vi, Asheku?”

23 U wushuki, “Vuma ɗa u daɓai kusan una̱ u te na̱ mpa a kabelu, aya gai wa neke mu vi. 24 U ka̱na̱ ta̱ Mpa Maku ma Vuma n kuwa̱, tyoku ɗa a korongi a kaci ka va̱ aꞌayin ushani a ɗa a wurai. Shegai ter n uza ɗa wa neke mu vi. Aꞌa̱ri a matsa yi baci wa, wa̱ri wa laka yi ta̱ tsulobo.”

25 Yahuza uza ɗa wa neke yi vi u danai, “Kawenishiki, ko mpa ma neke vu vi?”

U wushunku yi, “Nala wa̱ri, aɗa.”

Ulya u Ilikulya i Asheku

(Marku 14:22-26; Luka 22:14-20)

26 Ele pini n a lyayi ilikulya yi, aku Yesu bidyai burodi. U cikpai Kashila̱ aku u jiba̱mgba̱na̱sa̱i u ɗa, u na̱ka̱i atoni a ne u danai, “Wushai burodi na vi i takuma, kpaci ikyamba i va̱ iꞌya.”

27 Aku u bidyai kpam mako, u cikpai Kashila̱ u na̱ka̱i atoni a ne, u danai, “Ya dem u soi. 28 Kpaci mpasa n va̱ n ɗa, iryoci i kazuwamgbani ka Kashila̱ ka yain n ama a ne, n ɗa a wotsongi adama a ɗa Kashila̱ ka cimbusa̱ unyushi u le. 29 N tonuko ɗa̱, ma doku ma so mini ma cinwi wa, she kain ka ma doku ma so ma savu n a̱ɗa̱ a tsugono tsu Tata u va̱.”

30 Aku a shipai ushipa u icikpali, pini nala, a lazai ubana a Masasa ma Zayitum.

Bituru wa nana ta̱ Yesu

(Marku 14:27-31; Luka 22:31-34; Yahaya 13:36-38)

31 Yesu tonukoi atoni a ne, “Ara n kayin ka na gba̱ ɗe ya suma ta̱ i a̱sa̱ka̱ mu utyoku u va̱, tyoku ɗa Zakariya matsumate u korongi,

‘Kashila̱ ka ga̱la̱ ta̱ kaliniki ki,

ncon mi kpam ma wacuwa ta̱.’ ◊

32 “Shegai aꞌayin a ɗa baci n ꞌya̱nga̱ a ukpa̱, ma laza ta̱ ubana a Galili n lasa ɗa̱ urawa.”

33 Bituru danai, “Ko ama gba̱ a ꞌyuwan vu baci, mpa ma ꞌyuwan vu wa!”

34 U tonuko yi, “Mayun n tonuko vu, ara gba̱m kahu kapen ka sala, va nana mu ta̱ vu dana vu reve mu wa hal kutatsu.”

35 Shegai Bituru danai, “Ma nana vu wa! Ma kuwa̱ ta̱ gba̱m kaɓolo n avu!” Nala dem atoni a ɗa a buwai vi a danai.

Yesu yain kavasu a Getisimani

(Marku 14:32-42; Luka 22:39-46)

36 Yesu n atoni a ne a banai a asu u roku u ɗa a ka isa̱ Getisimani, u tonuko le, “Dusuki pini na, ma bana ta̱ niɗe n yain kavasu.” 37 U bidyai Bituru na̱ mmuku n Zabidi n re a banai kaɓolo. U namgba ta̱ katsuma̱ kpam u dambula ta̱ cika. 38 U tonuko le, “Uma u va̱ wa pana ta̱ ikyamba cika yavu ma kuwa̱. Shamgbai pini na i rongo uma na̱ mpa.”

39 U lazai ubana a kapala kenu, aku u kuɗa̱ngi u varai kaci ka ne a iyamba u vasai, “Tata u va̱, wa̱ri wa yan baci, takpa mu mako ma upana u ikyamba ma na mi. Shegai u la ta̱ tsulobo vu yain ili iꞌya va ciga, shegai bamu n iꞌya mpa ma ciga.”

40 Aku u gonoi a asu u atoni a tatsu yi u cina le a ka lavuta. U tonukoi Bituru, “Ndya i zuwai ama a tatsu a ɗe gba̱ bawu i fuɗai i rongoi uma a uwundya ko u ulapa uwule u te ɗa baci? 41 Kotsu i lavuta wa, yanyi kavasu kotsu i tsa̱ra̱ ucira u ɗa ya shamgba a ukonduso. Kulu ku ciga ta̱ ku yain ili iꞌya i gain, shegai ikyamba iꞌa̱ n ucira wa.”

42 Aku u a̱sa̱ka̱ le u vasai, “Tata u va̱! Va takpa mu baci mako ma na mi wa, she aꞌayin a ɗa n soi ma, ma yan ta̱ ili iꞌya va ciga.”

43 U gonoi u cina le a ka lavuta, a kukpa̱ gba̱m aꞌeshi a le wa. 44 Aku Yesu a̱sa̱ka̱ le uꞌa̱sa̱ka̱ utatsu, u ba u yain kavasu tyoku u kavasu ka kagita̱.

45 U gonoi a asu u atoni yi u tonuko le, “Niɗa iꞌa̱ri alavu n i wunvugusi hal n gogo‑na? Aꞌayin a yan ɗe gogo‑na. Mpa Maku ma Vuma ma a ka neke a akere a aza a unyushi u cingi. 46 ꞌYa̱nga̱i tsu walai. Kondonoi, vuma ɗa u neke mu vi, aya wa tuwa̱ la.”

A ka̱na̱i Yesu

(Marku 14:43-50; Luka 22:47-53; Yahaya 18:3-12)

47 Yesu pini a kadyanshi, aku Yahuza, uza u te a asuvu a Kupanamere yi, u rawai kaɓolo n kakuma̱ ka ama n iburundu na̱ mkpa̱ukpa̱u. Aɗara̱kpi a pige na̱ nkoshi alya a suki ama a na yi. 48 Yahuza tonuko le ta̱ kahu a tuwa̱, “Ya reve ta̱ vuma vi aꞌayin a ɗa baci n ba n dana̱sa yi n uwambatsa, i ka̱na̱ yi.” 49 An a rawai, aku Yahuza banai karara she ara Yesu, u dana̱sa yi, u danai, “Uzapige!” Pini nala, u wambatsa yi.

50 Yesu wushunku yi, “Kaje ka va̱, yan ili iꞌya vu tuwa̱i uyan.” Aku ama yi a tuwa̱i a ka̱na̱i Yesu.

51 Uza u te a asuvu a atoni a Yesu u talai burundu, u kapamgbanai kutsuvu ku kagbashi ka Magono ma Aɗara̱kpi. 52 Shegai Yesu tonuko yi, “Gonuko burundu u vunu a ivin i ne. Uza ɗa baci dem u shila̱ka̱na̱i n burundu, n burundu ɗa dem a ka wuna yi. 53 Mayun i reve ta̱ gai ma fuɗa ma wece Tata u va̱, u na̱ka̱ mu aɓolo a atsumate a zuba kupa n a re a ɗa a ka yanka mu kuvon ma ciga baci.† 54 Shegai u ka̱na̱ ta̱ u woko naha, tsa̱ra̱ a shaɗangu ili iꞌya iꞌa̱ri ukorongi.”

55 U tonukoi kakuma̱ ka ama ki, “I tuwa̱ mu uka̱na̱ n iburundu na̱ mkpa̱ukpa̱u yavu uza u maga̱la̱ka̱ ɗa ma̱ri! Kain dem n tsu dusuku ta̱ a Kuwa ku Kashila̱ uwenishike, kpam i ka̱na̱ mu wa. 56 Shegai gba̱ ili i na yi i gita̱ ta̱, tsa̱ra̱ ikorongi i ntsumate i shaɗangu.” Aku atoni a ne gba̱ a sumai a a̱sa̱ka̱ yi.

Yesu a kapala ka Asheshi a Pige

(Marku 14:53-65; Luka 22:54-55, 63-71; Yahaya 18:13-14, 19-24)

57 Aza ɗa a ka̱na̱i Yesu vi a banka yi a kuwa ku Kayafa Magono ma Aɗara̱kpi, a asu u ɗa awenishiki a Mele na̱ nkoshi a ɓolomgbonoi. 58 Bituru tono le a kucina̱ a mɓa̱ri she pini a kuwa ku Magono ma Aɗara̱kpi mi. Aku u dusuki evu n awundi a kuwa yi tsa̱ra̱ u wene ili iꞌya a ka yan n Yesu.

59 Aɗara̱kpi a pige yi n Asheshi a Pige†‡ a ɗa a buwai vi gba̱ a ka ciga a wuna Yesu. Aku a zamai ama roku aza ɗa a ka dansa kadyanshi ka kaɓan a kaci ka ne pini a kuwa ku asheshi ki. 60 Ama ushani a tuwa̱i a dansai kadyanshi ka kaɓan a kaci ka ne, shegai Asheshi a Pige yi a tsa̱ra̱ yi n unyushi u ɗa u rawai a wuna yi wa.

Aku ama a re a tuwa̱i a danai, 61 “Vuma u na vi dana ta̱ ‘Ma wa̱sa̱ ta̱ Kuwa ku Kashila̱ aku n gono n mai kpam ka a asuvu a aꞌayin a tatsu.’ ”

62 Magono ma Aɗara̱kpi mi ma ꞌya̱nga̱i u tonukoi Yesu, “Va̱ n ili iꞌya va dana a ukuna u na vi? 63 Shegai u dana ko ili wa.

Aku Magono ma Aɗara̱kpi mi ma doku ma tonuko yi, “A asuvu a kala ka Kashila̱ Uza u Uma n zuwa ta̱ vu tsina: Tonuko tsu ko aɗa Kawauwi, Maku ma Kashila̱.”

64 Yesu wushunku yi, “Nala wa̱ri tyoku ɗa vu danai vi. Shegai n tonuko ɗa̱ gba̱ ɗe: ili iꞌya i bidyai gogo‑na ubana, ya wene ta̱ Maku ma Vuma ndishi a ulyaki u Kashila̱ Uza u Ucira Gba̱ utuwa̱ a asuvu a kalishi a zuba!”

65 An Magono ma Aɗara̱kpi ma panai nala, aku u karamgbanai aminya a ne adama a unamgbi u asuvu, u danai, “Vuma u na u yanka ta̱ Kashila̱ kadyanshi ka cingi! Tsa ciga kpam aza ɗa a ka dana ukuna u roku a kaci ka ne wa: eɗa̱ dem i pana ta̱ ili iꞌya u danai. 66 Ndya i wenei a ka yan n eyi?”

Aku a wushuki, “U yan ta̱ ili iꞌya i ra̱tsai a wuna yi.”

67 Aku a cikpunka̱ yi ata̱tsa̱ a upetiwaꞌeshi, a sugbusa yi. Aza roku kpam a ɓasa̱sa yi. 68 A danai, “Tonuko tsu ili iꞌya ya gita̱, cinda a ɗa Kawauwi! Ya sugba vu?”

Bituru nanai Yesu

(Marku 14:66-72; Luka 22:56-62; Yahaya 18:15-18, 25-27)

69 Aꞌayin a nala yi, Bituru pini ndishi a kuwa ki a ulanga, aku kagbashi ka ka̱ri makere ka tuwa̱i ka danai, “Avu dem va̱ ta̱ kaɓolo n Yesu uza u Galili.”

70 Pini a kapala ka ama, Bituru danai, “Nala wa! N reve gba̱m ili iꞌya va tono wa!”

71 U wuta̱i a utsutsu u ba u shamgbai a uwotsu, makere ma roku ma wene yi, aku u tonukoi ama ɗa aꞌa̱ri pini vi, “Vuma u na vi wa̱ ta̱ dem n Yesu uza u Nazara.”

72 Bituru doku u nanai, “N tsina ta̱, mpa n reve vuma u na vi wa!”

73 An a tsa̱ra̱i a ɓa̱ra̱kpa̱i kenu, aza ɗa aꞌa̱ri pini kushani, a banai ara Bituru a danai, “Mayun ɗa, va̱ ta̱ kaɓolo n ama ɗa a ka tono Yesu. Kpaci tyoku ɗa va dansa ɗa u wenikei ko ya va̱ri.”

74 Bituru danai, “N tsina ta̱, ukuna u mayun u ɗa ma dansa! A̱sa̱ka̱ Kashila̱ ka yan mu mavura n yanka ɗa̱ baci kaɓan! N reve vuma u na vi wa!”

Kute‑kute, aku kapen ka salai. 75 Bituru ciɓai n ili iꞌya Yesu tonuko yi: “Kahu kapen ka sala, va nana mu ta̱ vu dana vu reve mu wa hal kutatsu.” Pini nala, u wuta̱i u sa̱i cika n unamgbukatsuma̱.

27

A bankai Yesu ara Bilatu

(Marku 15:1; Luka 23:1-2; Yahaya 18:28-32)

1 Kain n ka wansi n kpasani, aku gba̱ aɗara̱kpi a pige na̱ nkoshi a sheshei a kaci ka Yesu tsa̱ra̱ a wuna yi. 2 Aku a sira yi a lazai n eyi ubana ara Bilatu† gomuna.

Ukpa̱ u Yahuza

(Asuki 1:18-19)

3 An Yahuza uza ɗa u nekei Yesu a asu u atokulalu a ne u wenei a kiɗa̱gai Yesu ugana u ukpa̱, aku ukuna vi u gonoi u ɓa̱la̱ yi cika. U bidyai ikebe i azurufa kamankupa vi u gonukoi iꞌya a asu u aɗara̱kpi a pige na̱ nkoshi mi. 4 U danai, “Unyushi u ɗa n yain u ɗa na: N na̱ka̱ ɗa̱ vuma ɗa bawu wa̱ri n unyushi u cingi tsa̱ra̱ i wuna yi.”

Aku a wushuki, “Ndya i birika tsu? Ukuna u vunu u ɗa nala vi.”

5 Yahuza wacangi ikebe yi pini a Kuwa ku Kashila̱ ki, aku u lazai u ba u vuruki kaci ka ne a maɗanga hal u kuwa̱i.

6 Aɗara̱kpi a pige yi a ta̱sa̱i ikebe yi a danai, “U wusha ta̱ ikebe i na yi adama a mpasa n vuma. Mele ma dana ta̱ tsa ɓolomgbono iꞌya n ikebe i Kuwa ku Kashila̱ wa.” 7 Aku a ba a tsilai uyamba u vuma roku kamai ka mgbodo tsa̱ra̱ a ciɗa̱ngusu amoci a ɗa a ka kuwusa̱ a Urishelima. 8 Ili iꞌya i zuwai a ka isa̱ asu vi “Uyamba u Mpasa” ɗa gai la vi hal utuwa̱ aꞌayin a tagara̱da na vi. 9 Ili iꞌya Irimiya matsumate u danai vi i shaɗangu ta̱:

“A bidyai ikebe i azurufa kamankupa,

ikebe iꞌya aza a Isaraꞌila a wushuki a ka tsupa yi iꞌya gai la vi.

10 A tsilai uyamba u kamai ka mgbodo n ikebe yi,

tyoku ɗa Magono ma Zuba ma tonuko mu.” ◊

Yesu a kapala ka Bilatu

(Marku 15:2-5; Luka 23:3-5; Yahaya 18:33-38)

11 A aꞌayin a nala yi, Yesu shamgbai a kapala ka Bilatu gomuna, aku gomuna vi u wece yi, “Aɗa magono ma aza a Yahuda mi?”

Yesu wushunku yi, “Nala wa̱ri tyoku ɗa vu danai vi.”

12 Shegai an aɗara̱kpi a pige na̱ nkoshi aza ɗa a ka zama yi n unyushi vi a ka dansa n eyi, u paɗai bini. 13 Gomuna vi u tonuko yi, “Avu pana ili iꞌya a ka dansa a kaci ka vunu ki wa?” 14 Shegai Yesu dana ili wa, aku gomuna vi u yain majiyan cika.

A kiɗa̱gai Yesu ugana u ukpa̱

(Marku 15:6-15; Luka 23:13-25; Yahaya 18:39–19:16)

15 Kayen dem a aꞌayin a Abiki a Upasamgbana, gomuna vi u tsu a̱sa̱ka̱ ta̱ vuma u te a asuvu a kuwa ku aꞌali, uza ɗa ama yi a ɗanga̱sai. 16 Aꞌayin a nala yi, vuma roku u ɗa pini a kuwa ku aꞌali ki uza ɗa a ka isa̱ Baraba. Ya dem u reve ta̱ vuma vi vuma u cingi u ɗa. 17 An kakuma̱ ka ama ki ka ɓolomgbonoi, aku gomuna vi u wece le, “Vuma u eni u ɗa ya ciga a a̱sa̱nka̱ ɗa̱ a asuvu a kuwa ku aꞌali? Ya ciga a a̱sa̱nka̱ ɗa̱ Baraba ɗa, ko gai Yesu uza ɗa a ka isa̱ Kawauwi.” 18 Gomuna vi u reve ta̱ ama yi a tuko ta̱ Yesu ara ne adama a malyon.

19 Gomuna vi pini ndishi a asu u afada, aku uka u ne sukunku yi akani, u danai: “Kotsu vu yanka vuma u nala vi ili wa, kpaci u yan ili i roku i cingi wa. N yan ta̱ alavutanshi a kaci ka ne ara, kpam a ɗa a foro mu ta̱ cika.”

20 Shegai aɗara̱kpi a pige na̱ nkoshi a leshei kakuma̱ ka ama ki a da a dana u a̱sa̱nka̱ le Baraba aku a dana a wuna Yesu.

21 Gomuna vi u doku u wecei kakuma̱ ki, “A asuvu a ama a re a na yi, ya ya ciga n a̱sa̱nka̱ ɗa̱?”

A wushuki, “Baraba.”

22 U wece le kpam, “Niɗa ma yan n Yesu, uza ɗa a ka isa̱ Kawauwi ki?”

A wushuki, “A wandamgbana yi.”

23 U wecikei, “Ndya i zuwai? Ili i cingi i eni iꞌya u yain?”

A worukpoi cika, “Wandamgbana ni.”

24 An u wenei ili iꞌa̱ la iꞌya wa yan kpam wa, kpam ama a ka ciga ɗe a gita̱ uꞌya̱nga̱sa̱ atakasuvu a ama. Pini nala, u bidyai mini u sawai akere a ne a kapala ka le u danai, “Kabirika mu n uwuna vuma u na wa, eɗa ya yan u ɗa.”

25 Ya dem u wushuki, “A̱tsa na̱ mmuku n tsunu a ka ka̱na̱ n unyushi u ukpa̱ u ne.”

26 Aku Bilatu a̱sa̱nka̱ le Baraba. U zuwai asoje a bawin Yesu, aku u na̱ka̱ le n eyi a ba a wandamgbana.

Asoje a yankai Yesu majari

(Marku 15:16-20; Yahaya 19:2-3)

27 Pini nala, asoje a gomuna yi a bankai Yesu a asuvu a keɓile ku tsugono ku gomuna vi, aku a kyawan yi gba̱ le. 28 A mondo yi aminya a ne a uka yi kunya ku san kpa̱ya̱ya̱. 29 A yain funi† u awana a ukunka yi a kaci. A zuwuka yi kalangu ka tsugono a kukere ku ulyaki ku ne. A kuɗa̱ngi a kapala ka ne a ka yanka yi majari n dansi, “Tsu na̱ka̱ vu ta̱ tsupige Magono ma aza a Yahuda.” 30 Pini nala, a cikpunka̱ yi ata̱tsa̱. A bidyai kalangu ki a lapusa yi n ka a kaci. 31 An a wowo yi uyanka majari, aku a takpa yi kunya ku san ka a uka yi vi a gonoi a uka yi aminya a ne. Pini nala, a wutukpa̱ yi a lazai n eyi ubana a asu u ɗa a ka wandamgbana yi.

A wandamgbanai Yesu

(Marku 15:22-32; Luka 23:27-43; Yahaya 19:17-27)

32 Ele n a wuti, aku a gawunsai n vuma u Sirani roku uza u kala Simo. Asoje a ma̱tsa̱ yi u canga mawandamgbani ma Yesu. 33 Gba̱ le a rawai a asu u ɗa a ka isa̱ Golugota;† (wata, Asu u Mako ma Kaci). 34 Asoje yi a na̱ka̱ yi mini ma cinwi ma a satarai n aguma̱ a akoni.* An u peɗei ma, aku u ꞌyuwain ma uso. 35 Aꞌayin a ɗa a kotso yi uwandamgbana, aku asoje yi a yankai aminya a ne uruta. 36 Asoje a dusuki pini a asu vi a rongo yi a uwundya. 37 Zuba n kaci ka ne, a zuwa ta̱ iryoci i ili iꞌya i zuwai a wandamgbana yi. Ili iꞌya a korongi iꞌya na: “YESU ƊA NA VI, MAGONO MA AZA A YAHUDA.”

38 Asoje yi a wandamgbana ta̱ dem aza a maga̱la̱ka̱ a roku ama a re, uza u te a kukere ku ulyaki ku ne uza u te tani a ku ugula̱ ku ne. 39 Ama ɗa a ka wura pini a asu vi a rongo yi ucira̱kpusa adama a magori. 40 A rongoi udansa, “Vu da va wa̱sa̱ Kuwa ku Kashila̱, aku vu doku vu mai ka a asuvu a aꞌayin a tatsu. Adama a nala, wauwa kaci ka vunu! Avu Maku ma Kashila̱ ma baci, cipa̱ pini a mawandamgbani mi!”

41 Aɗara̱kpi a pige n awenishiki a Mele na̱ nkoshi a yanka yi ta̱ dem majari. 42 A da, “U wauwai aza roku, shegai u fuɗa u wauwa kaci ka ne wa! U da aya magono ma aza a Isaraꞌila! Aya baci magono mi, u cipa̱ pini a mawandamgbani mi wa̱ wa, tsa̱ra̱ tsu pityanangu n eyi. 43 U pityanangu ta̱ n Kashila̱, adama a nala a̱sa̱ka̱ Kashila̱ ka wauwa yi, wa ciga yi baci. U dana ta̱ dem, ‘Mpa Maku ma Kashila̱ ma.’ ” 44 Aza a maga̱la̱ka̱ a ɗa a wandamgbanai kaɓolo n eyi vi ele dem a yanka yi ta̱ kadyanshi ka gbani.

Ukpa̱ u Yesu

(Marku 15:33-41; Luka 23:44-49; Yahaya 19:28-30)

45 An kaara ka rawai a kaci, aku uyamba vi gba̱ u likpa̱mgba̱na̱i n karimbi hal ubana ulapa uwule u tatsu. 46 Pini nala, Yesu salai, “Eloyi, Eloyi, lama sabaka̱tani?” Wata, “Kashila̱ ka va̱, Kashila̱ ka va̱, ndya i zuwai vu varangu mu?”

47 Aza ɗa aꞌa̱ri pini a asu vi kushani a pana̱ka yi, aku a danai, “Iliya ɗa wa isa̱!”

48 Kute‑kute, uza u te u le u sumai u ba u bidyai kashaku, u ukai ka a asuvu a mini ma kalam, aku u sirai ka a kalangu u na̱ka̱i Yesu tsa̱ra̱ u soi. 49 Shegai aza ɗa a buwai vi a danai, “Shamgba ve tsu wene ko Iliya vi wa tuwa̱ u wauwa yi!”

50 Pini nala, u salai, aku uma u ne u wuta̱i.

51 Kute‑kute, kunya ka a ba̱ra̱kpa̱i a asuvu a Kuwa ku Kashila̱ ku karamgbanai kure, ili iꞌya i bidyai a zuba utuwa̱ a iyamba.† Aku likimba u gba̱ɗa̱i, atali a ɓatsa̱sai. 52 Asaun kpam a kukpusa̱i, ama a Kashila̱ ushani aza ɗa a kuwusa̱i a ꞌya̱nga̱sa̱i. 53 A wuta̱i a asaun yi. An Yesu ꞌya̱nga̱i a ukpa̱, a banai a Urishelima ilyuci i uwulukpi, a wenikei kaci ka le a asu u ama ushani.

54 An katigi ka asoje n asoje a ɗa aꞌa̱ri kaɓolo n eyi a wenei iyamba i gba̱ɗa̱i n ili iꞌya i gita̱sa̱i, aku a panai uwonvo, a danai, “Mayun ɗa, Vuma u na Maku ma Kashila̱ ma!”

55 Aka ushani aza ɗa a wuta̱i a Galili a tonoi Yesu tsa̱ra̱ a ɓa̱nga̱ yi a shamgbusai mɓa̱ri a ka wundya mawandamgbani mi. 56 Asuvu a le alya Meri Magadaliya, n Meri (mma u Yakubu n Isuhu), na̱ mma u Yakubu n Yahaya mmuku n Zabidi.

Kaciɗa̱ ka Yesu

(Marku 15:42-47; Luka 23:50-56; Yahaya 19:38-42)

57 Vuma roku u ɗa pini uza ɗa wa̱ri n utsa̱ri cika uza u kala Isuhu u Arimatiya. Eyi katoni ka Yesu ka. N kuvuli ku nala ki ka u tuwa̱i a Urishelima. 58 U banai ara Bilatu u foloi a na̱ka̱ yi ikyamba i Yesu. Bilatu tonukoi asoje a ne a na̱ka̱ yi. 59 U cangai ikyamba yi u ka̱ta̱la̱i iꞌya n kunya ku shinga. 60 U ukai ikyamba yi a kasaun ka savu ka ne ka a saɗarai a katali. U gindala̱kpai katali ka pige u kimba̱i utsutsu u kasaun vi, aku u lazai. 61 Meri Magadaliya n Meri ire vi a dusuki evu n kasaun ki aꞌa̱ri uwundya.

Asoje aza a uwundya a kasaun

62 An kain ka wansai; wata, kain ka Ashibi ka la vi, aɗara̱kpi a pige n Afarishi a banai ara Bilatu. 63 A danai, “Uzapige, tsu ciɓa ta̱ aꞌayin a ɗa uza u kaɓan u nala vi wa̱ri n uma u dana ta̱, ‘A yan baci aꞌayin a tatsu, ma ꞌya̱nga̱ ta̱ a ukpa̱.’ 64 Tonuko aza a uwundya kasaun yi a wundi ka mai hal aꞌayin a tatsu. A yan baci nala wa, atoni a ne a ka tuwa̱ ta̱ a boko ikyamba yi, aku a tonuko ama u ꞌya̱nga̱ ɗe. Kaɓan ka nala ki tani ka la ta̱ ka kagita̱ ugbonguro.”

65 Bilatu danai, “Bidyai asoje ubana a asu u kasaun vi tyoku ɗa ya fuɗa i zuwa a wundi ka mai.” 66 Aku a lazai a ba a kpadai kasaun ki, a paɗarai pini cira̱kpa̱† tsu iryoci i magono a katali ki, kpam a zuwai asoje yi a wundi ka.

28

Uꞌya̱nga̱ u Yesu a ukpa̱

(Marku 16:1-10; Luka 24:1-12; Yahaya 20:1-10)

1 Kain ka kagita̱ ka aꞌayin a shindere; wata, kain ka Aladi n kpasani, Meri Magadaliya n Meri ire vi a banai a kasaun ki tsa̱ra̱ a wene ka.

2 Aꞌayin a nala yi, iyamba i gba̱ɗa̱i n ucira. Pini nala, katsumate ka Magono ma Zuba ka wuta̱i a zuba, ka banai pini a kasaun ki ka gindala̱kpai katali ka ka̱ri a utsutsu u kasaun vi. U dusuki a zuba u katali vi. 3 Wa laɗa yavu ulaɗa u zuba, aminya a ne kpam pun cika. 4 Asoje a ɗa a ka wundya kasaun ki a giruwa̱ ta̱ cika hal a ka jeke ikyamba adama a uwonvo u katsumate ka zuba ki, hal a wokoi yavu akushe.

5 Katsumate ki ka tonukoi aka yi, “Kotsu i pana uwonvo wa. N reve ta̱ Yesu ɗa a wandamgbanai ɗa ya bolo. 6 Wa̱ pini na wa, u ꞌya̱nga̱ ɗe tyoku ɗa u tonuko ɗa̱. Tuwa̱i i wene asu u ɗa aꞌa̱ri a zuwai ikyamba i ne. 7 Walai gogo i ba i tonuko atoni a ne, ‘Yesu ꞌya̱nga̱ ɗe a kukpa̱. U laza ɗe ubana a Galili kpam wa lasa ɗa̱ ta̱ urawa ɗe, nte ya wene yi ɗe.’ Ili iꞌya gai n tuwa̱i n tonuko ɗa̱ iꞌya la vi.”

8 Pini nala, aka yi a a̱sa̱ka̱i kasaun ki n uwonvo gogo, kpam n a yanyi ipeli cika. A sumai tsa̱ra̱ a ba a tonuko atoni yi ili iꞌya i gita̱i. 9 Kute‑kute, Yesu gawunsai n ele aku u dana̱sa le. A raɓai evu n eyi, a wambatsa yi a aꞌene a lyaka yi kayala. 10 Aku u danai, “Kotsu i pana uwonvo wa, tonukoi atoni a va̱ a bana a Galili, nte a ka wene mu ɗe.”

Awundi a kasaun yi a yain kaɓan

11 Aꞌayin a ɗa aka yi a lazai, aku a asoje a roku aza ɗa a ka wundya kasaun ki a gonoi a ilyuci a tonukoi aɗara̱kpi a pige gba̱ ili iꞌya i gita̱i. 12 Aɗara̱kpi a pige a ba a cinai nkoshi a sheshei tyoku ɗa a ka yan. Pini nala, a na̱ka̱i asoje yi ikebe ushani. 13 A tonuko le, “Tonukoi ama i dana atoni a Yesu a ɗa a tuwa̱i a bokoi ikyamba i ne yi n kayin cina eɗa̱ alavu. 14 Gomuna u pana baci ukuna vi, tsa dansa ta̱ n eyi, tsu wauwa ɗa̱ a upana u ikyamba.” 15 Asoje yi a wushai ikebe yi, aku a yain tyoku ɗa a tonuko le a yain. Kadyanshi ka kyawan ta̱ gba̱ uyamba u Yahuda, kpam hal n gogo‑na a ka a tonusuko ta̱ ama alabari a na yi.

Yesu dansai n atoni a ne

(Marku 16:14-18; Luka 24:36-49; Yahaya 20:19-23; Asuki 1:6-8)

16 An atoni kupa n uza u te vi a lazai, a bana ta̱ karara she a masasa a Galili a asu u ɗa Yesu tonuko le a bana. 17 An a rawai a wene yi, aku a lyaka yi kayala, shegai aza roku a le a yan ta̱ mala̱la̱. 18 Pini nala, u banai a asu u ɗa aꞌa̱ri, u danai, “Kashila̱ ka na̱ka̱ mu ɗe gba̱ ucira u ɗa wa̱ri a zuba n likimba. 19 Adama a nala walai i ba i tonuko gba̱ ama a likimba kadyanshi ka va̱ tsa̱ra̱ a woko Atoni a va̱. I lyuɓugu le a asuvu a kala ka Tata, n ka Maku, n ka Kulu Keri. 20 I wenishike le a yain gba̱ iꞌya n tonuko ɗa̱. Ma rongo ta̱ n a̱ɗa̱ kain dem hal ubana a makorishi ma likimba.”

* 1:5 Raha kashankala ka Awulawa ka.

† 1:5 Rutu Kawulawa ka.

‡ 1:6 Dawuda vaku ta̱ n Beteshaba eyi n u woli Uriya, aku u yain ili i roku tsa̱ra̱ vali u ne Uriya u kuwa̱. A ka tsa̱ra̱ ta̱ alabari a na yi a tagara̱da u 2 Samaꞌila 11:1-27.

§ 1:21 Kalen ka kala ka “Yesu” ka “Iwauwi.”

* 2:1 Hiridu Magono aya Hiridu Uzapige. Maku ma ne Hiridu Antiba aya magono an Yesu kuwa̱i.

◊ 2:6 Mik. 5:2.

† 2:11 Ucanga u ɗa arevi a tukoi Yesu vi, ili i magula̱ni yi furankinsen ɗa a tsu isa̱ iꞌya kpam cira̱kpa̱ tsu maɗanga tsa.

◊ 2:15 Hos. 1:1.

◊ 2:18 Iri. 31:15.

‡ 2:22 Hiridu Akilayu magono ma cingi ma aku a loko a karatsu ka tsugono. Pini nala, utoku u ne Hiridu Antiba wokoi magono.

◊ 3:3 Isha. 40:3.

◊ 4:4 U.Ml. 8:3.

◊ 4:6 Ishp. 91:11-12.

◊ 4:7 U.Ml. 6:16.

* 4:10 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

◊ 4:10 U.Ml. 6:13.

◊ 4:16 Isha. 9:1-2.

◊ 5:21 Uwt. 20:13; U.Ml. 5:17.

* 5:22 Asheshi, alya nkoshi n pige m aza a Yahuda. Shegai kalen ka pige ka ne pini na ka, uza ɗa baci u yain upan wa bana ta̱ a asu u afada a Kashila̱ a asu u ɗa Kashila̱ n kaci ka ne wa yanka yi afada n ucira.

◊ 5:27 Uwt. 20:14.

◊ 5:33 Aɗkp. 19:12; Mkc. 30:2; U.Ml. 23:21.

◊ 5:38 Uwt. 21:24.

* 6:13 Akorongi a cau a roku aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Matiyu a korongu ta̱ idani i “Kpaci tsugono n ucira n tsupige tsu vunu tsa ubana. Ami.”

◊ 8:17 Isha. 53:4.

◊ 9:13 Hos. 6:6.

* 10:4 Kalen ka kala ka Ziloti ka uza ɗa wa̱ri n maluwa ma uyan ili cika.

† 10:29 Kondo “Anini” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

◊ 10:36 Mik. 7:6.

◊ 11:10 Mal. 3:1.

* 11:12 Ure u roku u ɗa va reve udani u aza a Heline vi u ɗa: “kpam aza a cingi a ka shila̱ka̱na̱ka̱ tsa tsa̱ra̱ a wushi tsa n ucira.”

◊ 12:4 1 Sam. 21:1-6.

◊ 12:7 Hos. 6:6.

◊ 12:21 Isha. 42:1-4.

* 12:26 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

* 13:3 Icun iꞌya a ka dansa̱ka pini na vi, aza a Yahuda a tsu ce iꞌya n kushe wa, shegai a wacangusu iꞌya.

◊ 13:15 Isha. 6:9-10.

◊ 13:35 Ishp. 78:2.

◊ 15:4 Uwt. 20:12; Uwt. 21:17.

◊ 15:9 Isha. 29:13.

* 16:23 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

* 17:21 Akorongi a cau ushani aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Matiyu a kalatsa ta̱ makpa̱nda̱ ma 21.

† 17:24 Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

‡ 17:27 Kondo “Ikebe i azurufa i pige” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

* 18:11 Akorongi a cau ushani aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Matiyu a kalatsa ta̱ makpa̱nda̱ ma 11.

◊ 18:16 U.Ml. 19:15.

† 18:24 Kondo “Ikebe i zinariya i pige i pige” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

‡ 18:28 Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

◊ 19:5 Kag. 1:27; Kag. 5:2; Kag. 2:24.

◊ 19:19 Uwt. 20.

* 20:2 Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

* 21:5 Sihiyona kala ka dem ka Urishelima.

◊ 21:5 Zak. 9:9.

† 21:9 “Hosana” idyani iꞌya ama a tsu dana̱sa uzapige iꞌya tsa̱ra̱ a na̱ka̱ yi tsupige. Kalen ka ne ka, “Kashila̱ ka wauwa yi!” ko kpam “A cikpala yi.”

◊ 21:16 Ishp. 8:2.

◊ 21:42 Ishp. 118:22-23.

‡ 21:44 Akorongi a cau a roku aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Matiyu a kalatsa ta̱ makpa̱nda̱ ma 44.

* 22:19 Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

◊ 22:24 U.Ml. 25:5-6.

◊ 22:32 Uwt. 3:6.

◊ 22:37 U.Ml. 6:5.

◊ 22:39 Aɗkp. 19:18.

◊ 22:44 Ishp. 110:1.

* 23:14 Akorongi a cau ushani aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Matiyu a kalatsa ta̱ makpa̱nda̱ ma 14.

† 23:24 Yesu dana ɗa u danai, “I dambulai a kaci ka ukuna u kenu, shegai ya yansa inyushi icingi i pige i pige.”

◊ 24:15 Dan. 9:27; Dan. 11:31; Dan. 12:11.

◊ 24:29 Isha. 13:10.

* 24:32 A iyamba i aza a Isaraꞌila, nɗanga n tsu topo ta̱ kahu usuɗugbi u yain.

* 25:15 Kondo “Ikebe i zinariya i pige i pige” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

* 26:15 Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

◊ 26:31 Zak. 13:7.

† 26:53 Kaɓolo dem ka̱ ta̱ n asoje azu a teli (6,000): Yesu danai wa fuɗa ta̱ u isa̱ atsumate a zuba azu amangatatsunkupa n azu a re (72,000) a iyamba a ɓa̱nga̱ yi u ɗanga̱sa baci u yain nala.

‡ 26:59 Roku a tsu isa̱ ta̱ Asheshi a Pige yi Sanhidiren.

◊ 27:10 Iri. 32:6-9.

* 27:34 Aguma̱ a akoni a ɗa a ka dansa̱ka pini na vi, n avuku a ɗa a tsu yan a ɗa tsa̱ra̱ u jebe mɓa̱la̱ ma ikyamba.

† 27:51 Kunya ku na ki pece ɗa ku pecei Asu u Uwulukpi n Asu u ɗa u Lai Uwulukpi a Kuwa ku Kashila̱.

Marku

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Kadyanshi ka Shinga ka

Marku

Ukukpa̱ u kadyanshi

Marku, uza ɗa u korongi tagara̱da u na vi, u reve ta̱ asuki. U rongo ta̱ evu n Bituru cika, aꞌayin a ukpa̱ n uꞌya̱nga̱ u Yesu. Marku yansa ta̱ nwalu asu asu n Bara̱naba, uza roku uza ɗa u tsu tono n ama a asuvu a Atoni. A yansa ta̱ manyan kaɓolo a ꞌya̱nga̱sa̱i aꞌuwa a atoni a asu u ɗa dem a rongoi.

Marku dana ta̱ alabari a Yesu n u ucira. Yesu kotso baci uyan ukunosavu u tsu laza ta̱ ubana a asu u roku u ba u yain kpam u roku ɗe. Marku wenike ta̱ an Yesu yansai ili ushani tsa̱ra̱ u ɓa̱nga̱ ama. U wenike tsu ta̱ tyoku ɗa Yesu wa̱ri kagbashi. Aꞌayin a nala yi, ama a rongo ta̱ a uvana uza ɗa wa̱ri magono ma ucira a likimba uza ɗa a ka isa̱ Kawauwi. Shegai an Yesu tuwa̱i a wene yi tyoku ɗa a zuwai uma a ka wene Kawauwi wa, kpaci Yesu lya ta̱ tsugono tsu ne n ucira u zuba. Ama roku a kovo ta̱ Yesu, aku a foɓusoi tsa̱ra̱ a wuna yi. Marku wenike ta̱ tyoku ɗa na vi wa̱ri a kapashi ka manyan ma Yesu, nala u yain manyan ma ne ma uwauwa ama.

Tagara̱da u na wa tonuko ta̱ Atoni a gogo‑na u da tsu woko agbashi a atoku; wata, tsu ɓa̱nga̱mgba̱na̱i. U wenike ta̱ kpam Yesu pana ta̱ ikyamba adama a ɗa nala Kashila̱ ka ciga yi u gbashika ama. Nala Kashila̱ ka panai kayanyan n ili iꞌya Yesu yain, kpam gogo‑na wa̱ ta̱ a asu u tsupige a kukere ku ulyaki ku Kashila̱. Tsu pana baci ikyamba gogo‑na adama a uyan ili i shinga an tsa tono Kashila̱, Kashila̱ ka pana ta̱ dem kayanyan ka tsunu.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Akani a Yahaya kalyuɓugi (1:1-8)

Ulyuɓugu n ukondo u Yesu (1:9-13)

Yesu a Galili (1:14–9:50)

Yesu banai a Galili n Urishelima (10:1-52)

Aꞌayin a shindere a makorishi a Yesu: Ukondo n ukpa̱ u ne (11:1–15:47)

Yesu wa̱ ta̱ n uma (16:1-8)

Yesu wenikei kaci ka ne a asu u atoni a ne (16:9-20)

1

Kuɓari ku Yahaya Kalyuɓugi

(Matiyu 3:1-12; Luka 3:1-18; Yahaya 1:19-28)

1 Ukuna u Kadyanshi ka Shinga ka Yesu Kirisiti Kawauwi Maku ma Kashila̱ u ɗa na.

2 U gita̱ ta̱ tyoku ɗa wa̱ri ukorongu a tagara̱da u Ishaya matsumate,

“Kashila̱ ka danai, ‘Ma suku ta̱ katsumate ka va̱ a kapala ka vunu, kotsu u lapuluka vu ure.’ ◊

3 Uza roku wa sala̱sa a kakamba,

‘Lapulai ure adama a Asheku, i shamkpa ure vi mai tsa̱ra̱ u wala.’ ” ◊

4 Katsumate ki Yahaya Kalyuɓugi ɗa uza ɗa wa lyuɓugusu ama n mini. Wa rongo a kakamba n u yanyi kuɓari, “Kpatalai i gono a asu u Kashila̱, i a̱sa̱ka̱ tsicingi tsu ɗe. A lyuɓugu ɗa̱, kotsu Kashila̱ ka cimbusa̱ unyushi u ɗe.” 5 Kakuma̱ ka ama ushani ka uyamba u Yahuda n aza a Urishelima a wuta̱i a banai ara Yahaya a dansai unyushi u le, aku u lyuɓugusu le a mini ma Aga̱ta̱ a Urudu.

6 Yahaya u ukai aminya a tsileme tsu karakuma, u sirai kagbawatsu ka ukpan a cuku tsu ne. Kpam ilikulya i ne iꞌya abaruma n ishigi. 7 U tonusukoi ama u danai, “Vuma ɗa wa tuwa̱ a kucina̱ ku va̱ u la mu ta̱ cika. Mpa n ra̱tsa n bana n kuɗa̱ngu n surukpa isirikatsu i akpata i a aꞌene a ne wa. 8 Mpa n mini ma n lyuɓugusu ɗa̱, shegai eyi n Kulu Keri ka wa lyuɓugu ɗa̱.”

Ulyuɓugu n ukondo u Yesu

(Matiyu 3:13-17; Luka 3:21-22)

9 Aꞌayin a nala yi, Yesu wuta̱i a Nazara u uyamba u Galili u tuwa̱i ara Yahaya. An u rawai a Aga̱ta̱ a Urudu, aku Yahaya lyuɓugu yi. 10 Yesu n u wuti a asuvu a mini mi, kute‑kute u wenei zuba u kukpa̱i, aku Kulu Keri ku cipa̱i ara ne yavu kaɗya. 11 Aku a panai kala̱ga̱tsu a zuba, ka danai, “Aɗa Maku ma va̱ ma n lai uciga, n avu ɗa ma pana kayanyan cika.”

12 Kute‑kute Kulu Keri ku tonoi n eyi ubana a kakamba, 13 asu u ɗa u rongoi aꞌayin a amangare, Kanangasi* n ka kondusi yi. Nnama n mete n ɗa dem pini asu vi, shegai atsumate a zuba a bana ta̱ n a yanki yi aga̱nda̱.

Yesu gita̱i uꞌisa̱ atoni a kagita̱

(Matiyu 4:12-22; Luka 4:14-15; Luka 5:1-11)

14 An nala wurai, a ka̱na̱i Yahaya a ukai a kuwa ku aꞌali.† Pini nala, Yesu tuwa̱i a Galili wa dansa Kadyanshi ka Shinga ka Kashila̱. 15 U danai, “Aꞌayin yi a shaɗangu ɗe, kpam tsugono tsu Kashila̱ tsu yan ɗe evu. Kpatalai i a̱sa̱ka̱ unyushi u ɗe, aku i wushuku n kadyanshi ka Kashila̱.”

16 Yesu n u wali a ikengi i Kushiva̱ ku Galili, aku u wenei aka̱ni a adan ama a re, Simo n Andurawu uza n uvangu, n a ka̱na̱si adan n ibilili. 17 Yesu tonuko le, “Tono numu, ma wenike ɗa̱ ta̱ tyoku ɗa ya tukuso ama.” 18 Kute‑kute a a̱sa̱ka̱i ibilili i le, a tono yi.

19 An u walai kenu, u wenei uza n u vangu; wata, Yakubu n Yahaya mmuku n Zabidi a kpatsu n a lapulusi ibilili i le. 20 Kute‑kute u isa̱ le, aku a a̱sa̱ka̱i tata u le n azamaninga, a tono yi.

Uza u ityoni i cingi

(Matiyu 7:28-29; Luka 4:31-37)

21 Yesu n atoni a ne a banai a ilyuci i Kafarnahum. Kain ka Ashibi, u uwai a kagata ka Kashila̱, aku u gita̱i uwenishike. 22 Ama a yan ta̱ majiyan, kpaci tyoku u uza u ucira u ɗa wa wenishike le, kpam tyoku u awenishiki a Mele ɗa wa̱ri wa.

23 Aꞌa̱ri pini asuvu a kagata ka Kashila̱ ka le ki, aku uza u ityoni i cingi u tuwa̱i wa sala̱sa n ucira, 24 “Ndya va ciga n a̱tsu, Yesu uza u Nazara? Tuwa̱ ɗa vu tuwa̱i vu wacinsa tsu? N reve ta̱ ko ya va̱ri, Uza u Uwulukpi u Kashila̱ u ɗa.”

25 Yesu ɓaranai ityoni i cingi yi, u danai, “Paɗa! Vu wuta̱ asuvu a ne.” 26 Ityoni i cingi yi i gba̱ɗa̱ yi n ucira, aku i wura̱ngi yi n ucira i wuta̱i asuvu a vuma vi. 27 Gba̱ ama a yan ta̱ majiyan, hal a ka̱na̱i uwecemgbenishe, “Ndya naha? Uwenishike u savu u ɗa? U ucira? Hal u tsu ɓarana ityoni i cingi kpam i pana̱ka yi!” 28 Kute‑kute kadyanshi ka ne ka tamburai gba̱ uyamba u Galili.

Yesu ta̱na̱sa̱i ama ushani

(Matiyu 8:14-17; Luka 4:38-41)

29 Yesu kaɓolo n Yakubu n Yahaya n atoni a ɗa a buwai, a a̱sa̱ka̱i kagata ka Kashila̱ ki a lazai karara she a kuwa ku an Simo n Andurawu. 30 Mma u uka u Simo wa̱ri nvain n usuɗugbi u ikyamba, an Yesu rawai, kute‑kute a laza a tonuko yi ukuna u ne. 31 U banai ara ne u ka̱na̱ yi kukere u ꞌya̱nga̱sa̱ yi, aku mɓa̱la̱ mi n a̱sa̱ka̱ yi. U gita̱ le upecishike ilikulya.

32 N kuvuli, an kaara ka rukpa̱i, ama a tukoi Yesu gba̱ aza a mɓa̱la̱ n aza a ityoni i cingi. 33 Gba̱ ama a ilyuci yi a ɓolomgbonoi a utsutsu u kuwa vi. 34 Yesu ta̱na̱sa̱i aza a mɓa̱la̱ icun kau‑kau ushani, kpam u lokoi ityoni i cingi ushani. U a̱sa̱ka̱ ityoni i cingi yi i dana ukuna wa, an a revei uza ɗa wa̱ri.

Yesu yain kuɓari a Galili

(Luka 4:42-44)

35 N kpasani, Yesu ꞌya̱nga̱i u a̱sa̱ka̱i kuwa ki u wuta̱i a ilyuci yi u banai asu u ɗa bawu ama aꞌa̱ri, u yain pini kavasu. 36 Simo n aza ɗa aꞌa̱ri n eyi a wuta̱ yi ubolo. 37 An a wene yi a tonuko yi, “Gba̱ ama ɗa pini a ka bolo vu.”

38 U wushuki, “A̱sa̱ka̱ tsu banai ilyuci ilyuci i roku iꞌya iꞌa̱ri evu evu, kotsu dem n yanka le kuɓari ki, kpaci ili iꞌya i zuwai n tuwa̱i iꞌya la vi.” 39 U tambai a Galili gba̱ n u yanki le kuɓari a agata a Kashila̱ a le n u wutukpusi ityoni i cingi.

Yesu ta̱na̱sa̱i makutu

(Matiyu 8:1-4; Luka 5:12-16)

40 Makutu ma roku ma tuwa̱i ara Yesu. U kuɗa̱ngi u folo yi, u danai, “Vu wushuku baci, va fuɗa ta̱ vu ta̱na̱sa̱ mu.” 41 U pana yi asuvayali, aku u ba̱ra̱kpa̱i kukere ku ne u sawa yi. U danai, “N wushuku ta̱. Ta̱na̱!” 42 Kute‑kute tsukutu tsi tsu a̱sa̱ka̱ yi, aku u ta̱na̱i.

43-44 Yesu rono yi atsuvu cika, “Kotsu vu tonuko uza wa, shegai wala ba vu wenike kaci ka vunu a asu u kaɗara̱kpi. Vu na̱ka̱ kune ku Musa danai a na̱ka̱ adama a ɗa vu ta̱na̱i, kpam kotsu a reve n u ɗa.” ◊ Aku u a̱sa̱ka̱ yi u lazai. 45 Shegai vuma vi u gita̱i uyan kadyanshi ki, hal u rawai asu u ɗa Yesu kpa̱ɗa̱i u uwa asuvu a ilyuci a kateshe. U ba wa rongo a asu u ɗa bawu uza wa̱ri, shegai ko n nala ama a ka wutusa̱ ta̱ a asu kau‑kau n a bansi ara ne.

2

Yesu ta̱na̱sa̱i kawunu

(Matiyu 9:1-8; Luka 5:17-26)

1 An a yain aꞌayin a kenu, Yesu doku u gonoi a Kafarnahum. Ama a tsa̱ra̱i alabari a ɗa wa̱ri a kuwa. 2 A ɓolomgbonoi cika hal a nambai kabala a kunu hal kapala ka utsutsu dem. Aku u yanka le kadyanshi. 3 Ama roku, ama a nishi, a cangai kawunu a tuko yi ara ne. (Uza ɗa bawu wa fuɗa wa wala ko u gba̱ɗa̱ aꞌene a ne.) 4 An a nambai ure u ɗa a ka banka yi ara Yesu adama a kakuma̱ ka ama, a ɗapai kukpa̱ derere a asu u ɗa wa̱ri. Aku a zurala̱kpai kajiba ka kawunu ka̱ri nvain mi. 5 An Yesu wenei tyoku ɗa a pityanangi n eyi, u tonukoi kawunu ki, “Maku ma va̱, a cimbusuka̱ vu ɗe unyushi u cingi u vunu.”

6 Awenishiki a Mele a ɗa aꞌa̱ri pini ndishi asu vi, a ka yawunsa a atakasuvu a le. 7 “Ndya i zuwai vuma u na u danai nala? U nusuka ta̱ Kashila̱. Ya wa̱ri n ucira u ɗa wa cimbusa̱ unyushi u cingi bamu n Kashila̱?”

8 Kute‑kute katakasuvu ka ne ka wenike yi ili iꞌya a ka yawunsa a atakasuvu a le iꞌya na. U tonuko le, “Ndya i zuwai ya yawunsa nala? 9 Ndya i lai shana: Va tonuko kawunu, ‘A cimbusa̱ ɗe unyushi u cingi u vunu.’ Ko gai a dana, ‘ꞌYa̱nga̱ vu shamgba, bidya kajiba ka vunu, vu wala.’? 10 Adama i reve an Maku ma Vuma† ma̱ri n ucira a likimba u ɗa wa cimbusa̱ unyushi u cingi.” U tonukoi kawunu ki, 11 “N tonuko vu, ꞌya̱nga̱ vu shamgba, bidya kajiba ka vunu, vu wala a kuwa.”

12 U ꞌya̱nga̱i u bidyai kajiba ka ne u wuta̱i u lazai aꞌeshi a le gba̱. Ya dem yan ta̱ majiyan, aku a cikpalai Kashila̱, a danai, “Tsu taɓa uwene ukuna naha wa!”

Yesu isa̱i Levi

(Matiyu 9:9-13; Luka 5:27-32)

13 U doku u wuta̱i u banai una̱ u kushiva̱. Kakuma̱ ka ama ka banai ara ne. Aku u gita̱ le uwenishike. 14 Eyi n u wali, u wenei Levi maku ma Halfa ndishi a kakinda ka uwusha u utafa. Yesu tonuko yi, “Tono mu.” Aku u ꞌya̱nga̱i u tono yi.

15 Pini nala, Yesu tuwa̱i wa lya ilikulya i kuvuli a kuwa ku Levi.† Awushi a utafa† ushani n aza a unyushi u cingi, a ka lya kaɓolo n eyi, n atoni a ne. Kpaci ama ɗa pini ushani aza ɗa a tono yi. 16 An awenishiki a Mele n Afarishi a wene yi n u lyayi n aza a unyushi u cingi n awushi a utafa, a wecei atoni a ne, “Ndya i zuwai wa lya n awushi a utafa n aza a unyushi u cingi?”

17 An Yesu panai nala, u tonuko le, “Aza ɗa aꞌa̱ri n alafiya a ka ciga uza u aguma̱ wa, she aza a mɓa̱la̱. N tuwa̱ adama a ɗa ma isa̱ aza a maci wa, she aza a unyushi u cingi.”

Keci a kaci ka kakuli

(Matiyu 9:14-17; Luka 5:33-39)

18 Atoni a Yahaya gba̱ n a Afarishi a ka yan kakuli. Ama roku a tuwa̱i a wecei Yesu, “Niɗa atoni a Yahaya n atoni a Afarishi a ka yan kakuli, shegai atoni a vunu a ka yan wa?” 19 U wushuki, “Ya ciga amoci a asu u iyolo a rongo bawu ilikulya? Aꞌa. Wa yan wa! Valisavu wa̱ baci gai n ele a ka yan nala wa. 20 Kain ka a ka bidya yi a mere ma le ka̱ ta̱ a utuwa̱, kain ka nala ki ka a ka yan kakuli.

21 “Vuma wa paɗara kunya ku cau n kakashi ka savu wa. U yan baci nala, kakashi ka savu ki, ka pa̱ɗa̱ ta̱ ka zuwa kunya ku cau ki ku doku ku kara cika. 22 Kpam vuma wa tsungu mini ma cinwi† ma savu a kadele ka ukpan ka cau wa. Kpaci ma shita baci ma ta̱sa̱ ta̱ kadele ki, gba̱ kadele ki n mini ma cinwi mi a ka namba le ta̱. Shegai a tsungu mini ma cinwi ma savu a kadele ka savu.”

Yesu ɗa Asheku a kain ka Ashibi

(Matiyu 12:1-8; Luka 6:1-5)

23 Kain ka te n kain ka Ashibi, Yesu wa wala a mere ma ashina a ilya. Tyoku ɗa atoni a ne a ka wala n eyi a gita̱i ukoɗuso aratu a ilya yi n a yuruwi n a takumi. 24 Afarishi a roku a tonuko yi, “Weɓele, ndya i zuwai a ka yan ili iꞌya i nangasai mele ma tsunu ma Ashibi?”

25 U wushuki, “I yan ka̱neshi u ili iꞌya Dawuda yain, an eyi n aje a nwalu a ne a nambai, kpam a ka pana kambulu wa? 26 Aꞌayin a Abiyata Magono ma Aɗara̱kpi, Dawuda uwai a Kuwa ku Kashila̱,† u takumai iburodi i uwulukpi iꞌya a na̱ka̱i Kashila̱. Ili iꞌya Magono ma Aɗara̱kpi ma koshi a wushunki u takuma. Kpam u na̱ka̱i aje a nwalu a ne i roku.” ◊

27 Aku u tonuko le, “Kashila̱ ka yan ta̱ Ashibi adama a vuma, shegai vuma adama a Ashibi wa. 28 Adama a nala, Maku ma Vuma Asheku a ɗa, hal a kain ka Ashibi dem.”

3

Yesu ta̱na̱sa̱i uza ɗa ili i soi kukere

(Matiyu 12:9-14; Luka 6:6-11)

1 Yesu gonoi a kagata ka Kashila̱, kpam vuma ɗa ili i soi kukere aya pini a asuvu. 2 Aza roku a ɗa pini aza ɗa a ka ciga a tsa̱ra̱ ili iꞌya a ka sapula yi. A zuwuka yi aꞌeshi a wene ko wa ta̱na̱sa̱ vuma vi n kain ka Ashibi. 3 Yesu tonukoi vuma vi, “ꞌYa̱nga̱ vu wuta̱ na a kateshe.”

4 Aku u wece le, “Ndya iꞌa̱ri dere a kain ka Ashibi? Uza u yain ili i shinga ko i cingi? U wauwa uma ko u wuna?” Shegai a paɗai bini. 5 U lingana le na asuvu a upan, u namgbai asuvu adama a ugbami u asuvu u le. U tonukoi vuma vi, “Ra̱ɗa̱gba̱ kukere ku vunu.” An u ra̱ɗa̱gba̱i ka, aku ku ta̱na̱i. 6 Pini nala, Afarishi a wuta̱i n ama a Hiridu a ka sheshe tyoku ɗa a ka wuna Yesu.

Kakuma̱ a una̱ u Kushiva̱ ku Galili

7 Yesu kaɓolo n atoni a ne a a̱sa̱ka̱i ilyuci yi a banai a una̱ u Kushiva̱ ku Galili. Aku kakuma̱ ka pige ka wuta̱i a kaɓon ka Galili, n uyamba u Yahuda ka tono yi, 8 n Idumiya n ilyuci i Urishelima, n upashi u Urudu hal n ama a kaɓon ka Taya n Sida. Kakuma̱ ka pige ka tuwa̱i ara ne an a panai ili iꞌya wa yansa. 9 Adama a kakuma̱ ki u zuwai atoni a ne a lapuluka yi kpatsu ku kenu, kotsu kakuma̱ ki ka gbaɓaryangu yi wa. 10 Kpaci u ta̱na̱sa̱ ta̱ ama ushani, aku aza a mɓa̱la̱ a ka raɓa evu n eyi, kotsu a tsa̱ra̱ a sawa yi. 11 Aꞌayin a ɗa baci ityoni i cingi i wene yi she i rukpa̱ iyamba, a kapala ka ne, i sala, “Avu Maku ma Kashila̱ ma.” 12 Shegai she u ɓarana le kotsu a tonuko uza ko ya wa̱ri wa.

Yesu ɗanga̱sai atoni kupa n ama a re

(Matiyu 10:1-4; Luka 6:12-16)

13 Yesu yuwa̱i a zuba u kaga̱la̱la̱, u ɗanga̱sai aza ɗa eyi wa ciga, a tuwa̱i ara ne. 14 U ɗanga̱sai ama kupa n ama a re, u zuwa le a rongo n eyi, kotsu u suku le a wenishike, 15 kpam a tsa̱ra̱ ucira u ɗa a ka wutukpa̱ ityoni i cingi. 16 Atoni a ɗa u ɗanga̱sai vi a ɗa: Simo (uza ɗa u na̱ka̱i kala Bituru), 17 Yakubu maku ma Zabidi n utoku u ne Yahaya (aza ɗa u na̱ka̱i kala Buwanaji; wata, mmuku m makpankashila̱). 18 U ɗanga̱sai kpam Andurawu, n Filibu, n Batalamawu, n Matiyu, n Toma. U ɗanga̱sa ta̱ dem Yakubu maku ma Halfa, n Tadawu n Simo Ziloti, 19 n Yahuza Isikariyoti, uza ɗa u tuwa̱i u neke yi.

Yesu n Baꞌalzabu

(Matiyu 12:22-32; Luka 11:14-23; Luka 12:10)

20 Yesu uwai a kuwa, kakuma̱ ka doki ka ɓolomgbonoi, hal eyi n atoni a ne a kpa̱ɗa̱i ulya ilikulya. 21 An aza a kuwa a ne a panai nala a banai kotsu a ka̱na̱ yi, an a danai aya pini wa gita̱ ufulukpa.

22 Aku awenishiki a Mele a ɗa a wuta̱i a Urishelima a danai, “Wa̱ ta̱ n Baꞌalzabu magono mi ityoni i cingi, kpam n ucira u ne u ɗa wa wutukpusa̱ ityoni i cingi.”

23 Yesu isa̱ le u yain kadyanshi n ele n agisani, “Niɗa Kanangasi ka loko Kanangasi?* 24 Tsugono tsa baci tsu pecei n tsu shila̱ka̱ni, tsa tsa fuɗa tsa shamgba wa. 25 Kuwa ka baci ku pecei n ku shila̱ka̱ni, kuwa ku nala ka shamgba wa. 26 Kanangasi ka kovo baci kaci ka ne, aku u pecei kure, wa fuɗa wa shamgba wa, makorishi ma ne ma la vi. 27 Uza wa̱ la wa fuɗa u bana a kuwa ku uza u ucira u pura̱ yi ucanga wa, she u gita̱ u sira yi ve, aku u pura̱ yi ucanga vi.

28 “Mayun n tonuko ɗa̱, gba̱ unyushi u cingi, n unyushi u cingi u pige u ɗa ama a ka yansa, a ka cimbusuka̱ le ta̱ u ɗa. 29 Shegai uza ɗa baci dem u nusukai Kulu Keri a ka taɓa yi ucimbusuka̱ wa, u yan ɗe la vi unyushi u ɗa bawu wa̱ri n utyoku.”

30 Dana ɗa u danai nala, an a ka dansa, “Wa̱ ta̱ n ityoni i cingi.”

Mma n aꞌangu a Yesu

(Matiyu 12:46-50; Luka 8:19-21)

31 Mma n aꞌangu a Yesu a rawai. A shamgbai a uwotsu, a suki uza roku a asuvu u isa̱ yi. 32 Kakuma̱ ka ama ka dusuki ka kyawan yi, aku a tonuko yi, “Mma u vunu n aꞌangu a vunu a ɗa ɗe a kateshe a ka bolo vu.” 33 U wecikei, “An ya mma u va̱ n aꞌangu a va̱?”

34 Aku u weɓelei aza ɗa a dusuki a kyawan yi vi, u danai, “Mma u va̱ n aꞌangu a va̱ a ɗa na.” 35 Uza ɗa baci dem wa yan ili iꞌya Kashila̱ ka ciga aya utoku u va̱; vangu n utaku na̱ mma u va̱.

4

Agisani a uza ɗa u wacangusi icun

(Matiyu 13:1-9; Luka 8:4-8)

1 Yesu doku u gita̱i uwenishike a kaɓon ka kushiva̱. Kakuma̱ ka ka ɓolomgbonoi ka ka kyawan yi ka ka̱ wa wa, hal ka zuwai u uwai a kpatsu u dusuki. Kpatsu ki a ikengi i mini iꞌya ka̱ri, ama yi tani a shamgbai a kagiɗa. 2 U wenishike le ili ushani n agisani, u danai, 3 “Panai. Vuma roku ɗa u banai uwacangusu u icun. 4 Tyoku ɗa wa̱ri uwacangusu icun yi, aku i roku i rukpa̱i a ure. Nnu n wuta̱i n ka̱ɗa̱sa̱i iꞌya. 5 I roku tani i rukpa̱i a iyamba i atali bawu kayala ka maci. I lazai i binyai adama a unambi u kayala ushani. 6 An kaara ka yain, ka runukpai iꞌya, aku i lazai i ekpei adama a ukpa̱ɗa̱ uꞌuwa u alu a iyamba. 7 I roku i rukpa̱i a asu u awana, an i gbonguroi, aku awana yi a sapusai iꞌya hal i kpa̱ɗa̱i ilimaci. 8 I roku tani i rukpa̱i a iyamba i shinga i wuta̱i, i gbonguroi, i matsai cika. I roku iꞌa̱ ta̱ n kamankupa‑kamankupa, i roku amangatatsu‑amangatatsu, i roku tani amangatawun‑amangatawun.”

9 Yesu korusoi, “Uza ɗa baci wa̱ri n atsuvu a upana, u pana.”

Kalen ka agisani ki

(Matiyu 13:10-17; Luka 8:9-10)

10 An u wokoi utyoku u ne, ama roku a ɗa aꞌa̱ri pini a asu vi kaɓolo n atoni a ne Kupanamere,† a wece yi u wutumkpa̱ le agisani yi a kateshe. 11 U tonuko le, “Ili iꞌya a sokongi i tsugono tsu Kashila̱ a wenike ɗa̱ iꞌya ɗe. Shegai aza ɗa bawu aꞌa̱ri a asuvu a ɗe n agisani a ɗa a ka pana ko ndya wa, 12 adama

‘A uwene n aꞌeshi a ka wene ta̱, shegai a ka reve ili iꞌya a wenei wa. A upana kpam a ka pana ta̱, shegai a ka reve wa, ka wa a ka yira̱la̱kpa̱ ta̱ Kashila̱ ka cimbusuka̱ le unyushi u le.’ ” ◊

Yesu wutukpa̱i kalen ka agisani ki

(Matiyu 13:18-23; Luka 8:11-15)

13 Yesu wece le, “I reve agisani a naha yi wa, niɗa ya yansa i reve agisani a roku? 14 Kacimbi ka nala ki ukuna u Kashila̱ u ɗa u wacangusi. 15 Ama roku tyoku u icun iꞌya iꞌa̱ri a ure a asu u ɗa a cei ukuna vi ɗa aꞌa̱ri. N upana u le, aku Kanangasi* ka bidyai ukuna u ɗa a cei a asuvu a le yi. 16 Aza roku tyoku u icun iꞌya i rukpa̱i a asu u atali ɗa aꞌa̱ri. N upana ukuna vi a wushai u ɗa n ipeli. 17 Shegai u uwa asuvu a le wa, kpam a ɓa̱ra̱kpa̱ wa. An aꞌayin a upana u ikyamba n a mavura adama a ukuna vi a rawai, a laza a rukpa̱i. 18 Ama roku tani tyoku u icun iꞌya a wacangusi asu u awana ɗa aꞌa̱ri. Ama a na yi alya aza ɗa a panai ukuna vi. 19 Shegai kadambula ka uma n uciga u udukuyan n maluwa ma ili iꞌya i buwai ma gbagbalai ukuna vi a kpa̱ɗa̱i una̱ka̱ mmuku. 20 Aza ɗa a buwai tyoku u icun iꞌya a wacangusi a iyamba i shinga ɗa aꞌa̱ri. A panai ukuna vi, a wushai u ɗa, aku a na̱ka̱i mmuku. Aza roku a na̱ka̱i kamankupa kamankupa, aza roku kpam amangatatsu amangatatsu, aza roku tani amangatawun amangatawun.”

Macikalu ukimbi n kabelu

(Luka 8:16-18)

21 Yesu lyai kapala, u wece le, “Vuma wa̱ la u taɓai u sapa macikalu, aku u kimba̱i ma n kabelu ko u ukai a kere ka ivamkpatsu? A kashamkpatsu ka ne ka wa zuwa ma wa? 22 Ko ndya baci a sokongi a ka wutukpa̱ ta̱ iꞌya a kateshe, kpam ko ndya baci a kimba̱i a ka kukpa̱ ta̱ iꞌya. 23 Adama a nala uza ɗa baci wa̱ri n atsuvu a upana, u pana.”

24 U tonuko le kpam, “Kiranai n ili iꞌya i panai. Ciɓai, kakundatsu ka i kundunki ama ili, ka dem Kashila̱ ka kundunku ɗa̱ ili, hal she u pasa̱ka. 25 Aza ɗa baci aꞌa̱ri n ili, alya a ka na̱ka̱. Aza ɗa baci bawu aꞌa̱ri n ili, i kenu iꞌya aꞌa̱ri n iꞌya vi, a ka wusa le ta̱ iꞌya.”

Agisani a icun iꞌya ya gbonguro

26 Yesu lyai kapala u danai, “Naha ɗa tsugono tsu Kashila̱ tsa̱ri. Vuma roku ɗa u cei icun a kashina. 27 U vaki u ꞌya̱nga̱i kaara n kayin, gba̱ n nala icun yi iꞌa̱ri uwuta̱ n i gbonguri, u reve tyoku ɗa ya gbonguro wa. 28 Iyamba yi n kaci ka ne i zuwai ilya yi i gbonguroi, aku i na̱ka̱i mmuku. I gita̱i n asungu, aku aratu aku mmuku pini aratu yi. 29 An ilya yi i kuwai u kapai iꞌya, kpaci aꞌayin a ukapa a rawa ɗe.”

Agisani a ucun u musta

(Matiyu 13:31-34; Luka 13:18-19)

30 Yesu wece le, “Niɗa tsa dana tsugono tsu Kashila̱ tsa̱ri? Agisani a eni a ɗa tsa yan tsu ra̱tsana̱ka tyoku ɗa tsa̱ri? 31 Tyoku ucun u musta ɗa tsa̱ri, ucun u kenu gbende u ɗa a tsu ce a iyamba. 32 A ce baci u ɗa u tsu gbonguro ta̱ u lai gba̱ iceshi. U yain nsaɓu n pige n pige a asu u ɗa nnu n tsu rukpa̱ pini a kulu ku ne.”

33 N agisani ushani icun i na ɗa Yesu tsu tonusuko ama akani a ne tyoku ɗa a ka reve. 34 U tsu dansa n ele u bawu agisani wa, shegai u woko baci n atoni a ne koshi, aku u wutumkpa̱ le a ɗa a kateshe.

Yesu vakunki aɓali

(Matiyu 8:23-27; Luka 8:22-25)

35 Kain ki n kuvuli, Yesu n atoni a ne pini a ikengi i Kushiva̱ ku Galili ki, u tonuko le, “Tsu pasamgbanai tsu gonoi upashi u niɗe.” 36 Atoni a ne a uwai a kpatsu ku wa̱ri, a a̱sa̱ka̱i kakuma̱ ka ama, a lazai n eyi. Aꞌatsu a roku a tono le. 37 A ɓa̱ra̱kpa̱ wa, uwule u ucira u lapanai, aku aɓali a ka gba̱ɗa̱ kpatsu ki, hal ka ciga ushumbugu. 38 Yesu wa̱ri a kucina̱ ku kpatsu nvain n kaci ka ne a ili i utaɗanku kaci wa lavuta. Atoni a ne a ꞌya̱nga̱sa̱ yi, a danai, “Kawenishiki, tsa shumbugu ɗe, vu dambula wa?”

39 Yesu ꞌya̱nga̱i u ɓaranai uwule vi, “Shamgba!” U tonukoi kpam aɓali yi, “Shamgba shiriri!” Uwule vi u vaki, aku a asu vi u wokoi shiriri.

40 Aku u tonukoi atoni a ne yi, “Ndya i zuwai i giruwa̱i? Hal n ara i pityanangu wa?”

41 Uwonvo u ka̱na̱ le cika, aku a gita̱i uwecemgbene, “Ucun u vuma u eni u ɗa u na vi? Hal uwule n aɓali dem a ka pana̱ka yi.”

5

Yesu ta̱na̱sa̱i uza u ityoni i cingi

(Matiyu 8:28-34; Luka 8:26-39)

1 Yesu n atoni a ne a rawai a upashi u Kushiva̱ ku Galili u uyamba u Garasa. 2 An Yesu wuta̱i a kpatsu, vuma u ityoni i cingi u wuta̱i a asu u asaun kotsu u cina yi. 3 Asu u asaun u ɗa u tsu ronguso. Kpam ko uza wa fuɗa wa sira yi wa, ko n ikani. 4 Kpaci a so yi ta̱ usira̱sa akere n aꞌene, shegai u kiɗa̱sai ikani yi u koɗusoi irim iꞌya iꞌa̱ri aꞌene a ne, kpam ko uza wa̱ n ucira u ɗa wa goso yi wa. 5 Kaara n kayin nte wa genge pini a asu u asaun vi n kaga̱la̱la̱, aku u rongo isali n u kaara̱si ikyamba i ne n atali.

6 Eyi a mɓa̱ri, an u wenei Yesu u sumai u ba u kuɗa̱ngi a kapala ka ne. 7-8 Aku Yesu tonuko yi, “Wuta̱i pini a asu u vuma vi, ityoni i cingi.” Vuma vi u salai cika, “Yesu, Maku ma Kashila̱ ka pige, ndya va ciga na̱ mpa? Tsina n Kashila̱ an va kpa̱ɗa̱ mu uyan mavura.”

9 Pini nala, Yesu wece yi, “Ndya kala ka vunu?” U danai, “Kala ka va̱ ka Katam, kpaci tsa̱ ta̱ ushani.” 10 U foloi Yesu cika kotsu u loko le pini a uyamba vi wa.

11 Ushiga u mburusunu u ɗa pini wa lina a kaga̱la̱la̱ ka masasa ma ma̱ri evu n a asu vi. 12 Ityoni i cingi yi i foloi Yesu, “A̱sa̱ka̱ tsu tsu bana a asu u mburusunu, kpam vu a̱sa̱ka̱ tsu tsu uwa le.” 13 U wushunku le, aku a wuta̱i a ba a uwai a asuvu a mburusunu. Ushiga vi, evu na̱ mburusunu azu a re (2,000) ɗa. A wuranai she a kushiva̱ a uwai pini a shumbugi.

14 Aza ɗa a ka lina̱ka mburusunu mi a sumai a ba danai a ilyuci n une. Aku ama a wuta̱i a wene ili iꞌya i gita̱i. 15 An a tuwa̱i ara Yesu a wenei vuma ɗa wa̱ri n katam ka ityoni i cingi, ndishi n aminya kpam n ugboji u ne, aku uwonvo u ka̱na̱ le. 16 Aza ɗa a wenei ukuna vi, a tonukoi ama ili iꞌya i gita̱i n vuma ɗa wa̱ri n ityoni i cingi na̱ mburusunu mi dem. 17 Aku a foloi Yesu u a̱sa̱ka̱ uyamba vi.

18 An Yesu wa uwa a kpatsu uza ɗa wa̱ri n ityoni i cingi caupa vi u foloi kotsu u toni yi. 19 Yesu a̱sa̱ka̱ yi u toni yi wa, shegai u tonuko yi, “Bana a kuwa asu u ama a vunu vu tonuko le tyoku ɗa Asheku a yanka vu, n tyoku ɗa u pana vu asuvayali.” 20 Vuma vi u kyawunsai gba̱ uyamba u Dikafoli, n u tonusuko le ili iꞌya Yesu yanka yi. Aza ɗa a panai vi gba̱ a yan ta̱ majiyan.

Jayiru banai ara Yesu

(Matiyu 9:18-26; Luka 8:40-56)

21 An Yesu doki u pasamgbanai a kushiva̱ ki a kpatsu u gonoi upashi u niɗe, kakuma̱ ka ama ka ɓolomgbonoi ka kyawan yi eyi pini a asu u kushiva̱ vi. 22 Uza u te a asuvu a azapige a kagata ka Kashila̱ uza u kala Jayiru u tuwa̱i pini. N u wene Yesu, u kuɗa̱ngi a kapala ka ne. 23 U folo yi cika u da, “Maku ma va̱ makere ma pini a una̱ u ukpa̱, ka̱na̱ asuvu vu tuwa̱ vu sawa yi kotsu u ta̱na̱ u yain uma.”

24 Yesu tono yi, kakuma̱ ka ama ushani ka tono yi n ka gbaɓaryangusu yi.

Uka u ɗa u sawai Yesu kunya

25 Uka ɗa pini uza ɗa wa pana ikyamba cika a asu u ula̱la̱ u mpasa hal ayen kupa n a re. 26 U pana ta̱ ikyamba cika a kukere ku aza a aguma̱ kpam u wunai gba̱ ili iꞌya wa̱ri n iꞌya. Ɗa wa yan yi shana, maɓa̱la̱ mi she kapala ka ma̱ri ulya. 27 An u panai ukuna u Yesu, u banai a kucina̱ ku ne a asuvu a kakuma̱ ki, aku u sawa yi kunya. 28 Kpaci u yawunsa ta̱ a katakasuvu ka ne, “N sawa baci kunya ku ne koshi ma ta̱na̱ ta̱.” 29 Kute‑kute ula̱la̱ u mpasa u ne u shamgbai kpam u panai a asuvu a ikyamba i ne u ta̱na̱i, ɗa u wunvugai n upana u ikyamba.

30 Aku Yesu lazai u revei an ucira u wuta̱i a asuvu a ikyamba i ne. U kpatalai a asuvu a kakuma̱ ki, u danai, “Ya sawai kunya ku va̱?” 31 Atoni a ne a wushuki, a danai, “Vu wenei dem kakuma̱ ka gbaɓaryangu vu, aku vu dana ya sawa vu?”

32 Shegai Yesu lyai kapala n uweɓelishe ko wa wene uza ɗa u yain nala vi. 33 Uka vi an u revei ili iꞌya i gita̱i n eyi, u wuta̱i u kuɗa̱ngi a kapala ka ne, n uwonvo n u jeki ikyamba. Aku u tonuko yi gba̱ ili iꞌya i gita̱i. 34 U tonuko yi, “Maku ma va̱, upityanangu u vunu u ta̱na̱sa̱ vu ɗe. Wala ili vunu, kpam upana u ikyamba u nala vi u pecemgbene n avu.”

Yesu ꞌya̱nga̱sa̱i maku ma Jayiru a ukpa̱

35 An Yesu wa̱ri a kadyanshi, ama roku a wuta̱i a kuwa ku Jayiru, uzapige u kagata ka Kashila̱. A danai, “Maku ma vunu ma kuwa̱ ɗe. Ugan kpam vu damgbara̱sa kawenishiki ki wa?”

36 Yesu dambula gba̱m n ili iꞌya a ka tono wa, u tonukoi uzapige vi, “Pana uwonvo wa, avu gai pityanangu.”

37 U a̱sa̱ka̱ ko uza u toni yi wa, she Bituru, n Yakubu n utoku u ne Yahaya. 38 An a rawai a kuwa ku uzapige ki, Yesu panai ama aꞌa̱ri kacan, aꞌa̱ri kushen n isali cika. 39 U uwai a asuvu, u wece le, “Ndya i tukoi kacan n isali naha? Makere mi ma kuwa̱ wa, alavu a ɗa yi.” 40 Shegai a doso yi idyoshi i magori.

Pini nala, u wutukpa̱ le gba̱ le, u bidyai tata na̱ mma makere vi n atoni a ne a ɗa aꞌa̱ri n eyi, a uwai ubana a asu u ɗa makere mi ma̱ri. 41 U ka̱na̱i kukere ku makere ki u tonuko yi n kaletsu ka ne, “Talita kumi.” (“Maku ma makere, n da vu ꞌya̱nga̱.”) 42 Kute‑kute makere mi ma ꞌya̱nga̱i ma gita̱i nwalu, kpaci ayen a ne kupa n a re ɗa. N uwene naha aku a yain majiyan cika. 43 U ɓarana le, kotsu uza u reve ukuna vi wa, aku u tonuko le a nei makere mi ilikulya u lyai.

6

Unamba u tsupige u matsumate

(Matiyu 13:53-58; Luka 4:16-30)

1 Yesu n atoni a ne a a̱sa̱ka̱i a asu vi a lazai ubana a ilyuci i ne Nazara. 2 An Ashibi a yain u gita̱i uwenishike a kagata ka Kashila̱. Ama ushani a pana̱ka yi aku a yain majiyan. A danai, “Nte vuma u naha tsa̱ra̱i ili i na gba̱? Ucun u kakiri ka eni ka a na̱ka̱ yi naha? Weɓelei ukunosavu† u ɗa aꞌa̱ri a uyansa a akere a ne! 3 Kashei ka nala ka naha vi wa, maku ma Meri. Atoku a ne kpam alya an Yakubu, n Isuhu, n Yahuza, n Simo wa? Ataku a ne a ɗa naha kaɓolo n a̱tsu vi wa?” Adama a nala a ꞌyuwan yi.

4 U tonuko le, “Matsumate ma tsu namba tsupige wa, she a ilyuci i ne, n asu u ama a ne, n asuvu a kuwa ku ne.” 5 U fuɗa u yan ukunosavu wa, shegai u tsa̱ra̱i u sawusai aza a mɓa̱la̱ kenu u ta̱na̱sa̱ le. 6 U yain majiyan cika, adama a ukpa̱ɗa̱ u upityanangu u le.

Yesu suki Kupanamere

(Matiyu 10:5-15; Luka 9:1-6)

Yesu kyawain une, n u wenishiki ama. 7 U isa̱i asuki Kupanamere* vi u suku le ama a re ama a re, u na̱ka̱ le ucira a kaci ka ityoni i cingi.

8 U tonuko le, “Kotsu i bidya ili adama a nwalu mi wa, she kalangu koshi. Kotsu i bidya ilikulya, ko katsa̱n, ko kpam ikebe a ijubu i ɗe wa. 9 I uka akpata a aꞌene, shegai kotsu i uka ntogo n re wa. 10 Kuwa ka baci dem i uwai, rongoi pini she kain ka ya a̱sa̱ka̱ ilyuci yi. 11 Gba̱ ko nte baci a ꞌyuwan ɗa̱ ko a kpa̱ɗa̱ ɗa̱ upana̱ka, ya wuta̱ baci, i ka̱pa̱tsa̱ kabuta̱ ka aꞌene a ɗe, adama a iryoci a mere ma le an i wuta̱i uwule u le.”

12 A wuta̱i a ba a yankai ama kuɓari ki, a kpatala a gono a asu u Kashila̱ a a̱sa̱ka̱ tsicingi tsu le. 13 A wutukpusa̱i ityoni i cingi ushani, a sugburuka̱i aza a mɓa̱la̱ ushani manivi kpam a ta̱na̱sa̱ le.

Ukpa̱ u Yahaya Kalyuɓugi

(Matiyu 14:1-12; Luka 9:7-9)

14 Hiridu magono u panai kadyanshi ka Yesu, kpaci kala ka ne ka tambura ta̱ ko nte wa. Aza roku a ka dansa Yahaya kalyuɓugi aya u ꞌya̱nga̱i a ukpa̱, ili iꞌya i zuwai wa yansa ukunosavu ɗa la vi.

15 Aza roku a danai, “Iliya ɗa.” Aza roku tani a danai, “Matsumate ma yavu ntsumate n cau.”

16 Shegai an Hiridu panai nala, u danai, “Yahaya vuma ɗa n kiɗai kaci u ꞌya̱nga̱ ɗe a ukpa̱!” 17 Kpaci aya u zuwai a ka̱na̱ yi, aku u zuwai a sira yi, a uka yi a kuwa ku aꞌali. Yan ɗa u yain nala adama a Hiridiya uka u vangu u ne Filibu, u ɗa u zuwai. 18 An Yahaya tonuko yi, “U gan vu zuwa uka u vangu u vunu wa.”

19 Hiridiya tani u ka̱na̱i Yahaya a katsuma̱, hal wa ciga u wuna yi, shegai u reve tyoku ɗa wa yan wa. 20 Hiridu wa pana ta̱ uwonvo u Yahaya, an u revei vuma u maci ɗa kpam uza u uwulukpi, ɗa i zuwai wa kirana n eyi. U tsu dambula ta̱ cika wa pana̱ka baci Yahaya, shegai ko n nala u tsu ciga ta̱ u pana̱ka yi.

21 A makorishi, Hiridiya tuwa̱i u gawunkai. An kain ka ilimaci ka Hiridu ka kyawain, u libanai ngono m iyamba, n azapige a asoje, n azapige a Galili abiki yi. 22 An makere ma Hiridiya ma uwai ma jei, Hiridu n amoci a ne a panai kayanyan. Pini nala, magono ma tonukoi makere mi, “Folo mu gba̱ ili iꞌya va ciga, ma na̱ka̱ vu ta̱ iꞌya.” 23 U tsinai u danai, “Ko ndya baci vu wecikei ma na̱ka̱ vu ta̱, ko kaɓon ka tsugono tsu va̱ tsa baci.”

24 U wuta̱i u ba u wecei mma u ne, “Ndya ma folo?”

Mma u ne danai, “Kaci ka Yahaya kalyuɓugi.”

25 Kute‑kute u uwai asu u magono n maloko u danai, “Ma ciga ta̱ vu na̱ka̱ mu gogo‑na‑na kaci ka Yahaya kalyuɓugi a mabaluwa.”

26 Asuvu a magono a namgbai cika, shegai adama a utsina u ɗa u tsinai a kapala ka amoci a ɗa aꞌa̱ri pini vi, wa ciga u ɓishinka yi wa. 27 Kute‑kute u zuwai kazoli ka ne ka bana a kuwa ku aꞌali u ba u kiɗa kaci ka Yahaya ki. Vuma vi u ba u kiɗa yi kaci ki. 28 U tukoi ka a mabaluwa u na̱ka̱i makere mi, makere mi ma bankai mma u ne.

29 An atoni a Yahaya a panai nala, a ba bidyai ikyamba yi a ciɗa̱ngi.

Yesu lyatangi ama azu a tawun

(Matiyu 14:13-21; Luka 9:10-17; Yahaya 6:1-14)

30 Asuki a Yesu yi a gonoi ara ne, a tonuko yi gba̱ ili iꞌya a yain n iꞌya a wenishikei. 31 An u wokoi ama a yan le ushani, hal Yesu n asuki a ne a tsa̱ra̱ kabala ka a ka lya ilikulya wa. Pini nala, u tonuko le, “Tuwa̱i tsu banai a asu u ɗa bawu uza wa̱ri tsa̱ra̱ i wunvugusa.” 32 Aku a lazai utyoku u le a asuvu a kpatsu ubana a asu u ɗa bawu uza wa̱ri.

33 Ama ɗa a wene le n a lazi vi a reve le, aku a wuta̱i gba̱ a ilyuci a walai n ilyaɗi a lasa le urawa. 34 N ucipa̱ u Yesu a kpatsu u wenei kakuma̱ ka ama, a yanka yi iyali, kpaci tyoku u ncon n ɗa bawu ma̱ri n kaliniki ɗa aꞌa̱ri. U gita̱ le uwenishike ili ushani.

35 An kaara ka yain evu n urukpa̱, atoni a ne a banai ara ne, a tonuko yi, “Asu u na ɗa na wa̱ n uza wa, kpam kaara ka na ka yan ɗe evu n urukpa̱. 36 Tutsuku le ubana ashina n une une iꞌya iꞌa̱ri evu evu a ba a tsila̱ka kaci ka le ilikulya.”

37 U wushunku le, “Eɗa̱ ne le ilikulya a lyai wa̱wa.”

Aku a tonuko yi, “Ciga ɗa va ciga tsu ba tsu bidya ikebe i manyan ma uwoto kulla̱† tsu tsila̱ka ilikulya tsu na̱ka̱ le a lyai?”

38 U wece le, “Iburodi i yain iꞌya iꞌa̱ri n iꞌya? Walai i ba i kondo.”

An a ba a kondoi, a danai, “I tawun iꞌya n adan a re.”

39 Aku u tonuko le a zuwa ama yi dusukusu aɓolo aɓolo a zuba u mete ma ta̱ku. 40 Ama yi a dusuki n a tonomgboni, aza roku amangatawun‑amangatawun, aza roku amangarenkupa‑amangarenkupa. 41 An u bidyai iburodi i tawun n adan a re yi, u gaɗigbai kaci ka ne a zuba, u cikpai Kashila̱. Pini nala, u jiba̱mgba̱na̱sa̱i iꞌya n u na̱ki atoni a ne a na̱ka̱sa̱ ama, kpam u pecike le dem adan yi. 42 Gba̱ le a lyai hal a cuwa̱i. 43 Aku atoni yi a cira̱ngi abuwi a iburodi n adan yi hal mbana kupa na̱ n re. 44 Asuvu a ama ɗa a takumai iburodi yi, aꞌali ama azu a tawun (5,000) a ɗa.

Yesu walai a zuba u mini

(Matiyu 14:22-33; Yahaya 6:15-21)

45 A ɓa̱ra̱kpa̱ wa, aku Yesu tonukoi atoni a ne a uwa a kpatsu a lasa yi upasamgbana ubana a Besaida, hal n u wacinsi kakuma̱ ki. 46 An u wacinsa le, u banai a masasa kotsu u yain kavasu.

47 An kuvuli ku yain, kpatsu ka̱ri a mere ma kushiva̱, Yesu wa̱ri a kagiɗa utyoku u ne. 48 An u wene le aꞌa̱ri umoɗono n uwantika kpatsu, kpaci uwule u ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ le. N kpasani cika, u tuwa̱i ara le wa wala a zuba u mini ma kushiva̱. U yain yavu wa wura le. 49 Shegai an a wene yi wa tuwa̱ a zuba u mini, a bidyai ko kafofu ka, a salai. 50 Gba̱ uwonvo u ka̱na̱ le an a wene yi vi.

Kute‑kute, u yanka le kadyanshi, u danai, “Gbamai asuvu, ko ili iꞌa̱ la wa, mpa. Panai uwonvo wa.” 51 Aku u uwai a kpatsu ku aꞌa̱ri vi, pini nala, uwule vi u vaki. Atoni yi a yan ta̱ majiyan, 52 kpaci a reve kalen ka burodi ki wa, an atakasuvu a le a gbamai.

Yesu ta̱na̱sa̱i ama a Janisara

(Matiyu 14:34-36)

53 An a pasamgbanai a rawai a Janisara, a sirai kpatsu ki a una̱ u mini. 54 N uwuta̱ u le a kpatsu ama a laza a reve yi. 55 A kotsoi gba̱ kaɓon ki n ilyaɗi, a canga̱sai gba̱ aza a mɓa̱la̱ nvain a ajiba a le ubana a asu u ɗa baci dem a panai wa̱ri.

56 Gba̱ ko nte baci u banai ilyuci ko a une, she a vakunku aza a mɓa̱la̱ a kuden, aku a folo yi u a̱sa̱ka̱ a sawa ko una̱ u kunya ku ne. Aza ɗa a sawa yi a ta̱na̱ ta̱.

7

Agadu a nkoshi n cau

(Matiyu 15:1-9)

1 Afarishi n awenishiki a Mele a roku a ɗa a wuta̱i a Urishelima, a ɓolomgbonoi ara Yesu. 2 A wenei atoni a ne a roku a ka lya ilikulya bawu a sawai akere a le tyoku ɗa u gain.

3 (Kpaci Afarishi n aza a Yahuda a tsu lya ilikulya bawu a sawai akere a le wa, adama a utono u agadu a nkoshi n cau n le. 4 A wuta̱ baci a kuden, a tsu lya ilikulya wa, she a ɓacangusu ve kaci ka le. Agadu a roku a ɗa pini ushani a ɗa a ka kirana n a ɗa, tyoku u uza̱ u nko, na̱ njuju, n adele a irim.)

5 Afarishi n awenishiki a Mele a wece yi, “Ndya i zuwai bawu atoni a vunu a ka tono agadu a nkoshi n cau, aku a tsu rongo ulya ilikulya bawu a sawai akere a le tyoku ɗa u gain?”

6 U wushunku le, “Dere ɗa Ishaya matsumate u danai a kaci ka ɗe, ‘Eɗa̱ aza a maci a kaɓan!’ Tyoku ɗa wa̱ri ukorongi,

‘Ama na yi n una̱ u ɗa a ka na̱ka̱ mu tsupige koshi,

shegai a atakasuvu a yan ɗe mɓa̱ri na̱ mpa.

7 Ugbashika u ɗa a ka gbashika mu vi u gbani u ɗa,

kpaci mele ma a ka wenishike udani u vuma u ɗa.’ ” ◊

8 Yesu danai, “I varangi udani u Kashila̱, aku ya tono uwenishike u ama.”

9 Aku u tonuko le, “Mayun, i reve ta̱ uvarangu udani u Kashila̱ adama i toni agadu a ɗe! 10 Kpaci Musa dana ta̱, ‘Na̱ka̱ tata na̱ mma u vunu tsupige; kpam uza ɗa baci dem u wishai tata u ne ko mma u ne, a ka wuna yi ta̱.’ ◊ 11 Shegai i tsu wenishike ta̱ ama a ɗe naha, vuma wa fuɗa ta̱ u bidya ikebe iꞌya i gain u ɓa̱nga̱ tata u ne na̱ mma u ne, aku u tonuko le ikebe i na yi Korba* ɗa; (wata, kune ubana asu u Kashila̱). 12 I buwa yi kpam uꞌa̱sa̱ka̱ u na̱ka̱ tata u ne ko mma u ne ili i roku wa. 13 N ucun u uwenishike u na vi u ɗa i tsu wuna udani u Kashila̱. Kpam ili iꞌya pini icun i na yi ushani iꞌya i tsu yansa.”

Ili iꞌya i tsu nangasa vuma

(Matiyu 15:10-20)

14 U doku u isa̱i ama, u tonuko le, “Pana̱ka numu gba̱ ɗe kpam i reve. 15 Ili iꞌa̱ la a kateshe iꞌya ya uwa a asuvu a ikyamba i vuma i nangasa yi wa, she ili iꞌya ya wuta̱ a asuvu a ne iꞌya ya nangasa yi. 16 [Uza ɗa baci wa̱ri n atsuvu a upana, u pana.]”†

17 An u pecenei n kaɓolo ki, u uwai a kuwa. Atoni a ne a wece yi kalen ka agisani ki. 18 U tonuko le, “Iꞌa̱ n ubidya u ukuna wa? Ili iꞌa̱ la a kateshe ya uwa vuma i nangasa yi wa vi. 19 Kpaci i bana a asuvu a katakasuvu ka ne wa, shegai a katsuma̱ ka i banai, aku i wuta̱ yi.” Nala Yesu gonukoi gba̱ ilikulya i woko ili i ulya.

20 U danai kpam, “Ili iꞌya i tsu wuta̱ a katakasuvu ka uza iꞌya i tsu nangasa yi. 21 Kpaci a katakasuvu ka ukuna u cingi u tsu wuta̱, tyoku uyawunsa u cingi, n tsishankala, n uboki. Ka tsu tuko ta̱ dem ukuna u mawunuka, na̱ nvain n aka kaberikete. 22 Kurura n tsicingi dem nte a tsu wuta̱ pini. Katakasuvu ka tsu zuwa ta̱ dem ula̱pa̱na̱sa̱ n ukuna u cingi. Malyon dem n kunangasu, n ara̱ɗi n utengeshi a tsu wuta̱ dem pini. 23 Gba̱ ili i cingi i na yi asuvu a ɗa i tsu wuta̱, kpam i tsu nangasa ta̱ vuma.”

Upityanangu u uka ɗa wa̱ri Kawulawa

(Matiyu 15:21-28)

24 Pini nala, Yesu ꞌya̱nga̱i u banai evu n Taya n Sida. U uwai a kuwa ku roku, kpam wa ciga ko uza u reve wa, shegai wa̱ri ukpawan wa. 25 Kute‑kute uka roku, uza ɗa makere ma ne ma̱ri n ityoni i cingi, u panai ukuna u ne, u tuwa̱i u kuɗa̱ngi a kapala ka ne. 26 Uka vi Kawulawa† ka, kagali ka ne kpam Kasurofiniki ka. U foloi Yesu wutukpa̱ maku ma ne mi ityoni yi. 27 Yesu tonuko yi, “A̱sa̱ka̱ ve mmuku n cuwa̱. Kpaci ugan a varanku nshe ilikulya yi mmuku wa.”

28 Shegai u wushunki yi, “Eye nala Asheku, shegai nshe n tsu lya ta̱ agashi a mmuku.”

29 Aku u tonuko yi, “Adama a kadyanshi ka vunu, gono a kuwa. Ityoni yi i pecemgbene ɗe n maku ma vunu.”

30 U gonoi a kuwa u cinai maku mi nvain. Ityoni yi i wuta̱ ɗe a asuvu a ne mayun.

Yesu ta̱na̱sa̱i kabebe

31 Yesu a̱sa̱ka̱i kaɓon ka Taya, u tonoi a ilyuci i Sida u banai a Kushiva̱ ku Galili ku uyamba u Dikafoli. 32 Ama roku a tuko yi kabebe kpam kagulani ka dem, aku a folo yi u taɗanku yi akere. 33 U bidya yi a banai kapashi ka te dangi n kakuma̱ ki, aku u ukai ajubu a ne a atsuvu a vuma yi, u cikpa̱i ata̱tsa̱, aku u sawai kpam kaletsu ka vuma ki. 34 U gaɗigbai kaci ka ne a zuba, u tsukpai kuvi ku pige, aku u tonukoi vuma vi, “Ifata!” (Wata, “Kukpa̱!”)

35 Kute‑kute atsuvu a ne a kukpa̱i, a surukpa yi ili iꞌya i sira yi kaletsu, u ka̱na̱i kadyanshi mai. 36 Aku Yesu ɓarana le kotsu a tonuko uza ukuna vi wa, shegai uɓarana vi u wokoi yavu kakana ɗa u kakana le a ba a dansa kadyanshi ki. 37 Gba̱ aza ɗa a panai nala, a yain majiyan cika. A danai, “Ko ndya wa u yan ta̱ iꞌya mai! Hal n kagulani ka u zuwai ka panai, kabebe kpam ka yain kadyanshi.”

8

Yesu lyatangi ama azu a nishi

(Matiyu 15:32-39)

1 Aꞌayin a nala yi, an kakuma̱ ka doki ka ɓolomgbonoi, aꞌa̱ tani n ilikulya wa. Aku Yesu isa̱i atoni a ne, u tonuko le, 2 “Ma pana ta̱ asuvayali i kakuma̱ ka na ki, kpaci aꞌayin a le a tatsu a ɗa pa vi kaɓolo na̱ mpa bawu ilikulya. 3 N wacinsa le baci a gono a kuwa n kambulu, a ka kpa̱ɗa̱ ta̱ a ure, aza roku tani a mɓa̱ri n ɗa a wuta̱i.”

4 Aku atoni a ne a danai, “Nte vuma wa tsa̱ra̱ ilikulya iꞌya wa lyatangu ama a na a kakamba ka na?”

5 U wece le, “Iburodi i yain iꞌya iꞌa̱ri n iꞌya?”

A danai, “I shindere iꞌya.”

6 Aku u zuwai kakuma̱ ki ka dusuki a iyamba. An u bidyai iburodi yi, u cikpai Kashila̱, u jiba̱mgba̱na̱sa̱i n u na̱ka̱si atoni a ne a bansa̱ka le, a bansa̱ka le tani. 7 Aꞌa̱ ta̱ tani n adan a shawu kenu. An u cikpai Kashila̱, u zuwai a bansa̱ka le a ɗa dem. 8 A lyai, a cuwa̱i hal atoni yi a pura̱i abuwi a iburodi yi mbana n shindere. 9 Ama yi tani a ka rawa ta̱ evu n azu a nishi. Aku u wacinsa le. 10 Kute‑kute u uwai a kpatsu n atoni a ne a banai uyamba u Dalmanuta.

Afarishi a wecikei iryoci

(Matiyu 16:1-4; Luka 12:54-56)

11 Afarishi a tuwa̱i a gita̱i uwecishe Yesu kotsu a kondo yi, a da u wenike le iryoci i zuba. 12 U tsukpai kuvi ku pige, u danai, “Ndya i zuwai ama a gogo‑na a lai uciga uwene iryoci? N tonuko ɗa̱, iryoci iꞌa̱ la a ka wenike ama a gogo‑na wa.”

13 Pini nala, u doku u uwai a kpatsu u pasai upashi u niɗe u a̱sa̱ka̱ le.

Kiranai n yisti u Afarishi

(Matiyu 16:5-12)

14 Atoni a Yesu a ciɓa a bidya burodi wa, she u te u ɗa aꞌa̱ri n u ɗa a kpatsu ki. 15 U rono le atsuvu u danai, “I kirana n yisti u Afarishi n u Hiridu.”

16 A yamgbanai kadyanshi utyoku u le, “An bawu tsa̱ri n burodi ɗa u zuwai u danai nala.”

17 An Yesu revei nala aku u tonuko le, “Ndya i zuwai iꞌa̱ri a kadyanshi iꞌa̱ri n burodi wa? Dana hal n ara i wene wa, kpam i reve wa? Atakasuvu a ɗe ugbami u de ɗa aꞌa̱ri? 18 Eɗa la n aꞌeshi, ya wene wa ɗa? Iꞌa̱ ta̱ n atsuvu, ya pana wa ɗa? Kpam i tsu ciɓa wa ɗa? 19 An n jiba̱mgba̱na̱sa̱ka̱i ama azu a tawun iburodi i tawun, mbana n yain n ɗa i cira̱ngi tipi tipi n abuwi a iburodi?”

A danai, “Kupa na̱ n re.”

20 “Iburodi i shindere iꞌya tani n jiba̱mgba̱na̱sa̱ka̱i ama azu a nishi tani, mbana tipi tipi n yain n ɗa i ta̱sa̱i n abuwi a iburodi?”

A danai, “N shindere.”

21 Aku u wece le, “Hal n gogo‑na i reve wa ɗa?”

Uta̱na̱sa̱ u karumba̱ a Besaida

22 A rawai a ilyuci i Besaida. Ama roku a tukoi Yesu karumba̱, a folo yi u sawa yi. 23 U ka̱na̱i kukere ku karumba̱ ki, u banka yi a uroto u ilyuci. U cikpa̱i ata̱tsa̱ a aꞌeshi a karumba̱ yi, u taɗanki yi akere, aku u wece yi, “Fuɗa vu wene ili?”

24 Karumba̱ ki ka gaɗigbai kaci u danai, “Ma wundya ta̱ ama, shegai tyoku u nɗanga u ɗa ma wundya le a ka tamba.”

25 Aku u doki u taɗanki yi akere a aꞌeshi a ne. Aꞌeshi yi a kukpa̱i u ta̱na̱i, u wenei ko ndya wa mai. 26 Yesu tonuko yi, “Wala vu gono a kuwa, kotsu vu uwa a une wa.”

Kadyanshi ka Bituru a kaci ka Yesu

(Matiyu 16:13-20; Luka 9:18-21)

27 Yesu n atoni a ne a ꞌya̱nga̱i a uwusai a une une u ilyuci i Kasariya Filibi. A ure u wecei atoni a ne, “Ya ama a ka dansa ma̱ri?”

28 A tonuko yi, “Aza roku a danai aɗa Yahaya Kalyuɓugi, aza roku tani Iliya, aza roku tani, uza roku asuvu ntsumate.”

29 Aku u wece le, “Eɗa̱ tani ya ya dansa ma̱ri?”

Bituru wushunki yi, “Avu Kawauwi ka.”

30 Aku u rono le atsuvu kotsu a tonuko uza ukuna u ne wa.

Yesu danai tyoku ɗa wa kuwa̱

(Matiyu 16:21-28; Luka 9:22-27)

31 Yesu gita̱ le uwenishike, “U ka̱na̱ ta̱ Maku ma Vuma ma pana ikyamba cika. Nkoshi n aɗara̱kpi a pige n awenishiki a Mele a ꞌyuwan yi, hal a wuna yi. Aꞌayin a tatsu a wura baci, aku u ꞌya̱nga̱ n uma.” 32 U danai kadyanshi ka nala tani a kateshe. Aku Bituru rono yi a ikengi, u gita̱ yi uɓara. 33 Shegai an Yesu kondonoi u wenei atoni a ne, u gita̱i uɓara Bituru, “Yan mɓa̱ri na̱ mpa, Kanangasi!* Vu yan ukuna u Kashila̱ wa, she u ama.”

34 U isa̱i kakuma̱ ki kaɓolo n atoni a ne, u danai, “Gba̱ uza ɗa baci wa ciga u tono mu she u ꞌyuwan kaci ka ne, u canga mawandamgbani ma ne u tono mu. 35 Gba̱ uza ɗa baci dem wa kirana n uma u ne, wa namba ta̱ u ɗa. Uza ɗa tani baci u nambai uma u ne adama a Kadyanshi ka Shinga ka va̱, wa wauwa ta̱ u ɗa. 36 Nte kalen ka vuma wa tsa̱ra̱ likimba gba̱, aku u namba uma u ne? 37 Ndya kpam vuma wa fuɗa wa na̱ka̱ a una̱ u uma u ne? 38 Ama a gogo‑na aza a unyushi u cingi a ɗa aza ɗa kpatala̱kai Kashila̱ kucina̱. Adama a nala, uza ɗa baci dem wa pana uwono u ɗa wa yan kadyanshi ka va̱ aꞌayin a na, Maku ma Vuma ma pana ta̱ uwono u ne aꞌayin a ɗa baci ma tuwa̱ n tsupige tsu Tata n tsu atsumate a eri.”

9

1 Aku u tonuko le, “Mayun n tonuko ɗa̱, aza roku a ɗa pini kushani asu naha vi, a ka kuwa̱ wa, she a wene utuwa̱ u tsugono tsu Kashila̱ n ucira.”

Uyansa̱ka u Yesu

(Matiyu 17:1-13; Luka 9:28-36)

2 An aꞌayin a teli a wurai, Yesu bidyai Bituru, n Yakubu, n Yahaya, kaɓolo n eyi a banai a masasa ma roku ma ugaɗi, utyoku u le. Aku u yansa̱kai a kapala ka le. 3 Aminya a ne a wa̱ra̱ma̱i pun a ka laɗa, kaza̱i ka̱ la a likimba ka ka fuɗa ka zuwa a woko nala wa. 4 Aku atoni a ne ama a tatsu yi a wenei Musa n Iliya a tuwa̱i ara Yesu a ka yanka yi kadyanshi. 5 Bituru kukpa̱i una̱ u tonukoi Yesu, “Kawenishiki, u lobono ta̱ tsa̱ri pini na. A̱sa̱ka̱ tsu yain atani a tatsu, ka te ka vunu, ka te ka Musa ka te kpam ka Iliya.” 6 Uwonvo u ɗa u ka̱na̱ le cika, ɗa u nambai ili iꞌya wa dana.

7 Aku kalishi ka roku ka wuta̱i ka kimba̱ le. A panai kpam kala̱ga̱tsu ka wuta̱i pini a kalishi ki ka danai, “Maku ma va̱ ma na vi, uza ɗa ma ciga cika, pana̱ka ni.” 8 Kute‑kute a weɓelei n maloko, a doku a wene kpam uza wa, Yesu ɗa a wenei koshi kaɓolo n ele.

9 Aꞌa̱ri ugida̱la̱ a masasa mi, aku Yesu rono le atsuvu u danai, “Kotsu i tonuko uza ili iꞌya i wenei vi wa, she aꞌayin a ɗa mpa Maku ma Vuma n ꞌya̱nga̱i a ukpa̱.”

10 A a̱sa̱ka̱i ukuna vi a atakasuvu a le, a ka wecemgbene kalen ka uꞌya̱nga̱ a ukpa̱. 11 A wece yi, “Ndya i zuwai awenishiki a Mele a danai Iliya ɗa wa gita̱ utuwa̱?”

12 Aku u tonuko le, “Mayun ɗa Iliya wa gita̱ utuwa̱ u lapula ili. Ko n nala ndya i zuwai kadyanshi ka Kashila̱ ka danai, Maku ma Vuma ma pana ta̱ ikyamba cika, aku a ꞌyuwan yi? 13 N tonuko ɗa̱, Iliya tuwa̱ ɗe, kpam a yanka yi ɗe gba̱ ili iꞌya i yan le tyoku ɗa u luwa le, tyoku ɗa wa̱ri ukorongi a tagara̱da u Kashila̱.”

A ta̱na̱sa̱i maku uza u ityoni i cingi i tsubebe

(Matiyu 17:14-21; Luka 9:37-43)

14 An a gonoi a asu u atoni a Yesu a ɗa buwai vi, a wenei kakuma̱ ka pige ka kyawan le. Awenishiki a Mele aꞌa̱ri kananamgbani n ele. 15 N uwene Yesu, kakuma̱ ki gba̱ ka yain majiyan cika, a ɓosoi n ilyaɗi she ara ne, a dana̱sa yi. 16 U wece le, “Kananamgbani ka iyen ka iꞌa̱ri a uyan n ele?”

17 Aku vuma roku a asuvu a kakuma̱ ki u wushunki yi, “Kawenishiki, maku ma va̱ ma n tuko vu, kpaci wa̱ ta̱ n ityoni i cingi i tsubebe. 18 Aꞌayin a ɗa baci dem i yuwa̱ yi she i varangi yi a iyamba, una̱ u ne u rongo kapufu, n u gbori aꞌanga a ne. Kpam she ugbama ko nte wa. N foloi atoni a vunu a wutukpa̱ yi iꞌya, shegai a kpa̱ɗa̱i.”

19 U wushunku le, “Eɗa̱ niɗa ukpa̱ɗa̱ u upityanangu u ɗe wa̱ri! Hal ubana nwere ɗa ma dusuku n a̱ɗa̱ kahu i wushuku? Kpam hal ubana nwere ɗa ma fuɗa n kawunku n a̱ɗa̱? Tuko numu n eyi.” 20 A tuko yi maku mi.

An ityoni i cingi yi i wene yi, kute‑kute i gbashangi maku mi, ikyamba i ne n i jeyi, u rukpa̱i u rongoi uganda, una̱ u ne wa̱ri kapufu. 21 Yesu wecei tata u maku vi, “Aꞌayin a eni a ɗa ili yi i gita̱ yi?”

U danai, “Tun eyi kenu. 22 I so yi ta̱ uvarangusu a asuvu akina n mini kotsu i wuna yi. Shegai va fuɗa baci, pana asuvayali a tsunu vu ɓa̱nga̱ tsu.”

23 Yesu tonuko yi, “Vu da ma fuɗa baci? Uza ɗa baci dem u wushuki, a ka yanka yi ta̱ ko ndya wa.”

24 Kute‑kute tata u maku vi u ꞌya̱nga̱sa̱i kala̱ga̱tsu, u danai, “N wushuku ta̱. Ɓa̱nga̱ mu n ukpa̱ɗa̱ u uwushuku u va̱.”

25 An Yesu wenei kakuma̱ ki ka̱ri utuwa̱ n ilyaɗi a asu vi, u ɓaranai ityoni i cingi yi u tonuko yi, “Avu ityoni i cingi i tsubebe, n tonuko vu pecemgbene n eyi, kotsu vu doku vu uwa yi wa.”

26 Aku ityoni yi i salai, i gbashangi maku mi cika, ikyamba i ne ya je, pini nala i pecemgbenei n eyi. Maku mi ma wokoi yavu kakushe, hal gba̱m ama ushani a danai, “U kuwa̱ ɗe.” 27 Shegai Yesu ka̱na̱i kukere ku ne u ꞌya̱nga̱sa̱ yi, u ꞌya̱nga̱i tani n kushani.

28 An Yesu tuwa̱i u uwai a kuwa, atoni a ne a wece yi ukpawunsi, “Ndya i zuwai a̱tsu tsu kpa̱ɗa̱i iꞌya uwutukpa̱?”

29 Aku u tonuko le, “Ucun u nala u tsu wuta̱ wa, she n kavasu.”

Yesu doku u danai ukuna u ukpa̱ u ne

(Matiyu 17:22-23; Luka 9:43-45)

30 Pini nala, Yesu n atoni a ne a ꞌya̱nga̱i a ɓa̱tsa̱mgba̱na̱i a uyamba u Galili, wa ciga tani uza u reve wa. 31 Kpaci atoni a ne a ɗa wa wenishike, wa tonusuko le, “A ka neke ta̱ Maku ma Vuma akere a ama a wuna yi. A wuna yi baci, aꞌayin a tatsu a wurai, wa ꞌya̱nga̱ ta̱.”

32 Shegai a reve ili iꞌya kadyanshi ki ka tono wa, kpam a panai uwonvo u ɗa a ka wece yi.

Ya lai tsupige?

(Matiyu 18:1-5; Luka 9:46-48)

33 A tuwa̱i a Kafarnahum. An u uwai a kuwa, u wece le, “Kananamgbani ka iyen ka iꞌa̱ri uyan a ure?”

34 A paɗai bini, kpaci a ure vi a nanamgbana ta̱ ko ya uzapige u le. 35 Aku u dusuki u isa̱i Kupanamere vi, u tonuko le, “Uza ɗa baci dem wa ciga u woko uza u kapala, u ka̱na̱ ta̱ she u woko uza u makorishi a asuvu a ama gba̱. Kpam u gbashika ko ya wa.” 36 Aku u bidyai maku ma kenu u zuwa yi a mere ma le, u woɓo yi u tonuko le, 37 “Uza ɗa baci dem u wushai maku ma kenu ucun u na adama a kala ka va̱, mpa u wushai. Uza ɗa kpam u wusha mu, mpa koshi u wushai wa, hal n uza ɗa suku mu ɗa u wushai.”

Ukpa̱ɗa̱ u tsilala n Yesu

(Luka 9:49-50)

38 Aku Yahaya tonuko yi, “Kawenishiki, tsu wene ta̱ vuma roku wa wutukpusa̱ ityoni i cingi n kala ka vunu, aku tsu ɓishinka yi kpaci wa̱ a asuvu a tsunu wa.”

39 Shegai Yesu danai, “Ɓishinka ni wa. Vuma wa̱ la wa yan ukunosavu n kala ka va̱, aku u laza kute‑kute u dana ukuna u gbani kaci ka va̱ wa.

40 “Gba̱ uza ɗa baci dem bawu wa yan tsilala n a̱tsu, uza u tsunu u ɗa. 41 Uza ɗa baci dem u ne ɗa̱ mini ma uso a mako adama a ɗa iꞌa̱ri aza a Kawauwi, n tonuko ɗa̱, maken ma̱ la wa, wa kpa̱ɗa̱ utsa̱ra̱ katsupi ka malen ma manyan ma ne wa.

Panai uwonvo u uyan unyushi

(Matiyu 18:6-9; Luka 17:1-2)

42 Yesu lyai kapala n kadyanshi, “Ɗa vuma roku wa zuwa maku ma te a asuvu a mmuku n kenu n na aza ɗa a pityanangi na̱ mpa u nusa, wa laka ta̱ a sira̱ka yi katali ka kira ka pige a udyoku u ne, a varangi yi a asuvu a kushiva̱. 43 Kukere ku vunu ka zuwusa vu baci unyushi, kiɗa ka. Wa laka vu ta̱ shana vu tsa̱ra̱ uma n kukere ku te, n u ɗa va uwa akina n akere a re, akina a ɗa bawu aꞌa̱ri ucimba̱. 44 [Asu u azun a ɗa a ka takuma a ɗa bawu a ka kuwa̱, kpam a ka cimbusa̱ akina yi wa.] 45 Kune ku vunu ka zuwusa vu baci unyushi, kiɗa ka. Wa laka vu ta̱ shana vu tsa̱ra̱ uma n kune ku te, n u ɗa a ka varangu vu akina n aꞌene a vunu a re. 46 [Asu u azun a ɗa a ka takuma a ɗa bawu a ka kuwa̱, kpam a ka cimbusa̱ akina yi wa.] 47 Keshi ka vunu ka zuwusa vu baci unyushi, foɗo ka. Wa laka vu ta̱ vu uwa a tsugono tsu Kashila̱ n keshi ka te, n u ɗa a ka varangu vu akina n aꞌeshi a re. 48 Asu u azun a ɗa a ka takuma a ɗa bawu a ka kuwa̱, kpam a ka cimbusa̱ akina yi wa.

49 “N akina a ɗa a ka wulukpe ya dem, tyoku ɗa a tsu wulukpe uɗara̱kpa na̱ mkpaɗi.

50 “Mkpaɗi ili iꞌya i shinga, shegai n namgba baci bawu n yankpai kpam, n iyen iꞌya a ka yankpusa n ɗa?

“I rongo tyoku u mkpaɗi a asuvu a ɗe, i dusuku ndishi n shinga n atoku a ɗe.”

10

Uwenishike u Yesu a kaci ka upece u iyolo

(Matiyu 19:1-12; Luka 16:18)

1 Yesu ꞌya̱nga̱i pini a asu vi, u banai a uɓongu u Yahuda a upashi u Aga̱ta̱ a Urudu. Aku kakuma̱ ka ama ka doki ka ɓolomgbonoi a asu u ne, u wenishike le tyoku ɗa u cuwana̱kai.

2 Afarishi a roku a tuwa̱i ara ne a ka ciga a wandi yi, a wece yi, “U gan vuma u a̱sa̱ka̱ uka u ne?”

3 U wushunku le, “Ndya Musa tonuko ɗa̱ i yain?”

4 A danai, “Musa wushuku ta̱ vali wa fuɗa ta̱ u korongu tagara̱da u upece iyolo u a̱sa̱ka̱ uka u ne.” ◊

5 Yesu wushunku le, “Adama a uryagbaji u ɗe ɗa i zuwai Musa koronku ɗa̱ mele ma nala mi. 6 Shegai a kagita̱ Kashila̱ ka yan le ta̱ vali n uka. ◊ 7 Adama a nala, vali u a̱sa̱ka̱ tata u ne na̱ mma u ne, u paɗara n uka u ne. 8 Kpam ama a re a le gba̱ a woko ikyamba i te. A buwa kpam ama a re wa, shegai uza u te. ◊ 9 Adama a nala ili iꞌya baci Kashila̱ ka gawain, kotsu vuma u peci iꞌya wa.”

10 An a gonoi a kuwa, atoni a ne a doku a wece yi ukuna u nala vi. 11 U wushunku le, “Uza ɗa baci dem u a̱sa̱ka̱i uka u ne u zuwai u roku, tsishankala tsa wa yan n eyi. 12 Uka u a̱sa̱ka̱ baci tani vali u ne, aku u banai uza roku iyolo, tsishankala tsa dem wa yan.”

Yesu na̱ mmuku n kenu

(Matiyu 19:13-15; Luka 18:15-17)

13 Ama a ka tukuso mmuku n kenu ara Yesu kotsu u sawa le, aku atoni a ne a ɓarana le. 14 An Yesu wenei nala, u panai upan. U tonuko le, “A̱sa̱ka̱i mmuku n kenu‑kenu n tuwa̱ ara va̱, ɓishinka le wa, kpaci tsugono tsu Kashila̱ tsu icun i le tsa. 15 Mayun n tonuko ɗa̱, uza ɗa baci dem bawu u wushai tsugono tsu Kashila̱ tyoku ɗa maku ma kenu ma tsu yan, wa uꞌuwa tsa wa.” 16 Aku u woɓuso le u taɗanku le akere, u zuwusuka le una̱ u shinga.

Kalobo ka utsa̱ri

(Matiyu 19:16-30; Luka 18:18-30)

17 Gita̱ ɗa u gita̱i nwalu, aku vuma roku u wuranai n ilyaɗi, u kuɗa̱ngi a kapala ka ne u danai, “Kawenishiki ka shinga, ndya ma yan n tsa̱ra̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku?”

18 Yesu wece yi, “Ndya i zuwai vu isa̱ mu uza u shinga? Uza u shinga wa̱ la wa, she Kashila̱ koshi. 19 Vu reve ta̱ gai mele mi. Kotsu vu wuna uma u vuma gbani wa. Kotsu vu vaku n uka ɗa bawu wa̱ri u vunu wa. Kotsu vu boko wa. Kotsu vu sira̱ka kaɓan kaɓetsu wa. Kotsu vu ryafa uza wa. Vu na̱ka̱ tata na̱ mma u vunu tsupige.” ◊

20 U danai, “Kawenishiki, tun mpa kenu ɗa ma tono ili i nala yi.”

21 Yesu weɓele yi n aꞌeshi a uciga, u danai, “Ili i te iꞌya i buwa vu koshi, ba vu denge gba̱ ili iꞌya va̱ri n iꞌya, vu ɓa̱nga̱ aza a unambi, tsa̱ra̱ vu yain n utsa̱ri a zuba. Aku vu tuwa̱ vu tono mu.” 22 N upana kadyanshi ka nala ki, katakasuvu ka ne ka rukpa̱i, aku u lazai n unamgbi u asuvu, kpaci wa̱ ta̱ n utsa̱ri cika.

23 Yesu weɓelei atoni a ne, u tonuko le, “U wuyana tani n ni, uza u utsa̱ri u uwa tsugono tsu Kashila̱?”

24 Atoni a ne yi a yain majiyan ma kadyanshi ka ne. Aku Yesu doku u tonuko le, “Mmuku n va̱, u wuyana tani n ni uza u utsa̱ri u uwa tsugono tsu Kashila̱? 25 Wa la ta̱ shana karakuma ka wura a kpele ka kujulu n u ɗa uza u utsa̱ri wa uwa a tsugono tsu Kashila̱.”

26 Atoni yi a lapulai a yain majiyan cika, aku a ka wecemgbene, “Nala baci ya wa̱ la vi wa tsa̱ra̱ iwauwi?”

27 U wundyana le, u danai, “A asu u ama ili i uyan iꞌya wa, shegai a asu u Kashila̱ ili dem i uyan iꞌya.”

28 Bituru tonuko yi, “A̱tsu wa̱ tani na, aza ɗa tsu a̱sa̱ka̱i gba̱ ili i tsunu tsu tono vu?”

29-30 U wushuki, “Mayun n tonuko ɗa̱, uza ɗa baci dem u a̱sa̱ka̱i kuwa n kashina ka ne adama a va̱ n kadyanshi ka va̱, wa wusha ta̱ ili iꞌya i lai iꞌya u a̱sa̱ka̱i vi kakuma̱ aꞌayin a gogo‑na. Wa tsa̱ ta̱ aꞌuwa amangatawun (100), hal n ashina dem kaɓolo n mavura. Nala kpam dem uza ɗa baci u a̱sa̱ka̱i atoku n ama̱ku na̱ mma n tata na̱ mmuku n ne adama a va̱, wa tsa̱ ta̱ amangatawun u atoku n ama̱ku na̱ mma n tata na̱ mmuku kaɓolo n mavura. Kpam aꞌayin a ɗa a ka tuwa̱ wa tsa̱ ta̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. 31 Shegai aza ɗa aꞌa̱ri a kapala ushani a ka woko ta̱ makorishi, aza a makorishi tani a kapala.”

Yesu doku u danai tyoku ɗa wa kuwa̱

(Matiyu 20:17-19; Luka 18:31-34)

32 Yesu n atoni a ne a lyai kelime na̱ nwalu ubana a Urishelima, kpam aya a kapala. Atoni yi a yain majiyan, aza ɗa a ka tono yi kpam a panai uwonvo. U doku u pura̱i Kupanamere vi paki, u tonuko le ili iꞌya ya ba i rukpa̱ a kaci ka ne. 33 U danai, “A̱tsa na tsa bana a Urishelima. A ka neke ta̱ Maku ma Vuma a akere aɗara̱kpi a pige n awenishiki a Mele. A ka kiɗa̱ga yi ta̱ ugana u ukpa̱, aku a neke yi a akere a Awulawa. 34 A ka yanka yi ta̱ majari, a cikpunka̱ yi ata̱tsa̱, a bawan yi, aku a wuna yi. Aꞌayin a tatsu a wura baci, aku u ꞌya̱nga̱.”

Ufolu u Yakubu n Yahaya

(Matiyu 20:20-28)

35 Aku Yakubu n Yahaya mmuku n Zabidi a tuwa̱i ara Yesu, a danai, “Kawenishiki, tsa ciga ta̱ vu yanka tsu ukuna u roku tsu folo vu baci.”

36 U wece le, “Ndya ya ciga n yanka ɗa̱?”

37 A wushuki, “Kain ka va dusuku a tsugono tsu pige tsu vunu, a̱sa̱ka̱ uza u te u tsunu u dusuku a ulyaki u vunu, uza u ire tani a ugula̱.”

38 U danai, “I reve ili iꞌya ya folo vi wa. Ya fuɗa ya so mako ma upana ikyamba tyoku ɗa mpa ma tuwa̱ n soi ko a lyuɓugu ɗa̱ tyoku ɗa a ka lyuɓugu mu?”

39 A danai, “Tsa fuɗa ta̱.”

U tonuko le, “Ya fuɗa ta̱ ya so mako ma upana ikyamba tyoku ɗa ma so, a lyuɓugu ɗa̱ tyoku ɗa a ka lyuɓugu mu. 40 Shegai ndishi a ulyaki ko a ugula̱ u va̱, mpa ma na̱ka̱ wa. U aza ɗa Kashila̱ ka foɓusukoi u ɗa.”

41 An atoni a ne kupa ɗa a buwai a panai nala, a gita̱i upana upan u Yakubu n Yahaya. 42 Yesu isa̱ le gba̱ a asu u te, u danai, “Aza ɗa a revei n tsugono tsu Awulawa, a tsu wenike le ta̱ ucira, kpam ngono n pige n tsu wenike le ta̱ ucira cika. 43 Shegai ara ɗe nala wa, uza ɗa baci dem wa ciga u woko uzapige a mere ma ɗe, u ka̱na̱ ta̱ u woko kagbashi ka ɗe. 44 Kpam ko ya baci wa ciga u woko a kapala, u ka̱na̱ ta̱ u woko kagbashi ka ama gba̱. 45 Kpaci Maku ma Vuma ma tuwa̱ adama a ɗa a ka gbashika yi wa, shegai u gbasha, u na̱ka̱ kpam uma u ne katsupi adama a ama ushani.”

Batimawu karumba̱ u wenei

(Matiyu 20:29-34; Luka 18:35-43)

46 Yesu n atoni a ne a rawai a ilyuci i Jeriko kaɓolo n kakuma̱ ka ama ushani. An a ka wuta̱ a ilyuci yi, karumba̱ ka roku ndishi a ikengi i ure wa folo. Kala ka ne ka Batimawu maku ma Timawu. 47 An u panai Yesu uza u Nazara ɗa, u gita̱i isali, “Yesu, maku ma Dawuda, pana asuvayali a va̱!”

48 Ama ushani a ɓarana yi a tonuko yi u paɗa, shegai u lapulai u salai cika, “Maku ma Dawuda, pana asuvayali a va̱!”

49 Yesu shamgbai, u danai, “Isa̱ ni.” Aku a ba a isa̱ yi, a tonuko yi, “Pana kayanyan! ꞌYa̱nga̱! Wa isa̱ vu.”

50 Aku u varangi kunya ku uwambana ku ne, u ꞌya̱nga̱i n ucira she ara Yesu.

51 Yesu wece yi, “Ndya va ciga n yanka vu?”

U danai, “Kawenishiki, ma ciga n wene asu.”

52 Yesu danai, “Wala, upityanangu u vunu u ta̱na̱sa̱ vu ɗe.”

Kute‑kute u lazai u wenei asu, aku u tonoi Yesu a lazai.

11

Aza Urishelima a ryabusai Yesu

(Matiyu 21:1-11; Luka 19:28-40; Yahaya 12:12-19)

1 An Yesu n atoni a ne a yain evu n Urishelima, n Betafaji, n Batani a asu u Masasa ma Zayitum, u suki atoni a ne a re. 2 U tonuko le, “Uwai a une u ɗa wa̱ri a kapala ka ɗe nala vi, n uꞌuwa u ɗe ya wene ta̱ maku ma makparyagi ma bawu a taɓai uyuwa̱ usiri. I surukpa ma i tuko. 3 Uza ɗa baci dem u wece ɗa̱ ili iꞌya i zuwai ya tatsukpa ma, i tonuko yi, ‘Asheku a ɗa a ka ciga ma, kpam wa gonuko ta̱ ma gogo‑na.’ ”

4 Aku a lazai a ba a cinai maku ma makparyagi mi usiri a uwotsu u kuwa evu n ure. An a ka surukpa ma, 5 ama ɗa aꞌa̱ri pini kushani a asu vi a wece le, “Ndya i zuwai ya surukpa ma?” 6 A wushunku le tyoku ɗa Yesu tonuko le, aku ama yi a a̱sa̱ka̱ le a lazai.

7 An a tuko yi maku ma makparyagi mi, a polusoi aminya a upala̱ka a le a zuba u ne, aku u yuwa̱i. 8 Ama ushani a polusoi aminya a upala̱ka a le a ure, aza roku tani a polusoi avuku a ɗa a sata̱sai a agbaji. 9 Aza a kapala n aza a kucina̱ a rongoi isali n a dansi, “Hosana,* cikpalai Kashila̱! Kashila̱ ka zuwuka uza ɗa u tuwa̱i n kala ka Magono ma Zuba una̱ u shinga! ◊ 10 Kashila̱ ka zuwuka tsugono tsu tata u tsunu Dawuda tsa tsa tuwa̱ na vi una̱ u shinga! Hosana, cikpalai Kashila̱!”

11 Aku u uwai a Urishelima u uwai a Kuwa ku Kashila̱. An u weɓelishei ko ndya wa, u wenei kaara ka kotsoi, aku u wuta̱i u banai a Batani kaɓolo n Kupanamere vi.

Yesu yankai maɗanga ma kapopi una̱

(Matiyu 21:18-19)

12 An kain ka wansai, a a̱sa̱ka̱i Batani, Yesu panai kambulu. 13 An u wenei maɗanga ma kapopi ma ma̱ri n avuku a mɓa̱ri, u ba u weɓelei ko ma matsa. An u rawai a asu vi, u wene ili wa she avuku, kpaci aꞌayin a ilimaci a kapopi a ɗa wa. 14 Aku u tonukoi kapopi ki, “Uza wa doku wa lya kpam ilimaci i kapopi ara vunu wa.” Kpam atoni a ne a pana̱ka yi ta̱ u danai nala.

Yesu lokoi aza a tsilaga a Kuwa ku Kashila̱

(Matiyu 21:12-17; Luka 19:45-48; Yahaya 2:13-22)

15 N urawa a Urishelima, Yesu uwai a Kuwa ku Kashila̱, aku u gita̱i uloko aza ɗa a ka tsila n a dengi pini. U mutsukpusa̱i iteburu i aza a usavaɗa̱sa ikebe n ikirika i adengi ntambara. 16 Kpam u a̱sa̱ka̱ uza ɗa u cangai ili i roku u wura pini a ulanga u Kuwa ku Kashila̱ ki wa. 17 Aku u wenishike le u danai, “A korongu wa, a da ‘A ka isa̱ kuwa ku va̱ kuwa ku kavasu ka ama a iyamba gba̱ wa.’? ◊ Shegai eɗa̱ i gonukoi ka kaaɓuru ka aza a maga̱la̱ka̱.”

18 An aɗara̱kpi a pige n awenishiki a Mele a panai, a gita̱i ubolo ure u ɗa a ka wuna yi, kpaci a ka pana ta̱ uwonvo u ne an ama gba̱ a yain majiyan n uwenishike u ne.

19 An kuvuli ku yain, aku a a̱sa̱ka̱i ilyuci yi.

Uwenishike a kaci ka uꞌekpe u kapopi

(Matiyu 21:20-22)

20 An a ka wura n usana, aku a wenei maɗanga mi ma ekpei hal n alu. 21 Bituru ciɓai, aku u tonukoi Yesu, “Kawenishiki, weɓele, maɗanga ma vu yankai una̱ vi ma ekpe ɗe.”

22 U wushunku le, “Pityanangi n Kashila̱. 23 Mayun n tonuko ɗa̱, vuma ɗa baci dem u tonukoi masasa ma na, ‘Muɗa̱ ba vu rukpa̱ a kushiva̱,’ kpam bawu u yain mala̱la̱ a katakasuvu ka ne, shegai u pityanangi ili iꞌya u danai, a ka yanka yi ta̱ iꞌya. 24 Adama a nala n tonuko ɗa̱, ili iꞌya baci dem i foloi n kavasu, wushuki i tsa̱ra̱ iꞌya ɗe, kpam ya woko ta̱ i ɗe. 25 Aꞌayin a ɗa baci dem i shamgbai uyan kavasu, iꞌa̱ baci n uza ɗa ya pana upan, cimbusuka̱ ni. Tata u ɗe uza ɗa wa̱ri a zuba wa cimbusuka̱ ɗa̱ ta̱ dem unyushi u cingi u ɗe. 26 [Shegai i cimbusuka̱ baci ama wa, nala dem Tata u ɗe uza ɗa wa̱ri a zuba wa cimbusuka̱ ɗa̱ unyushi u cingi u ɗe wa.]”

Keci a kaci ka ucira u Yesu

(Matiyu 21:23-27; Luka 20:1-8)

27 A doki a gonoi a Urishelima, tyoku ɗa Yesu wa̱ri nwalu a asuvu a Kuwa ku Kashila̱, aɗara̱kpi a pige n awenishiki a Mele na̱ nkoshi n pige a tuwa̱i ara ne. 28 A wece yi, “N ucira u eni u ɗa va yansa ili i naha gba̱? Kpam ya na̱ka̱ vu ucira u ɗa va yansa iꞌya?”

29 U wushunku le, “Ma yan ɗa̱ ta̱ dem keci. I wushunku mu baci, mpa dem ma tonuko ɗa̱ ta̱ ucira u ɗa ma yansa̱ka ili i na yi. 30 Tonuko numu: Ucira u ulyuɓugusu u Yahaya a zuba ɗa u wuta̱i ko a asu u ama?”

31 A dansai utyoku u le a danai, “Tsu dana baci a zuba ɗa u wuta̱i, wa dana ta̱ ndya i ɓishinka tsu uwushuku n eyi? 32 Kpam tsu dana baci a asu u ama ɗa u wuta̱i, kakuma̱ ka na ka pana ta̱ upan u tsunu.” A panai uwonvo u kakuma̱ ki, kpaci ya dem u bidya ta̱ Yahaya matsumate ma. 33 Aku a wushunki yi a danai, “Tsu reve wa.”

Aku u tonuko le, “Mpa dem ma tonuko ɗa̱ ko ucira u eni u ɗa ma yansa̱ka ili i na yi wa.”

12

Agisani a azamaninga a cingi

(Matiyu 21:33-46; Luka 20:9-19)

1 Yesu gita̱ le uyanka kadyanshi n agisani u danai, “Vuma roku u ɗa u yain kashina ka cinwi, u kanzai ka u ga̱va̱i kaɗa̱ka̱ ka ukpokuso ilimaci i cinwi yi. U mai kpam kunukuzuba ku uza u uwundya kashina ki. Aku u na̱ka̱i acimbi a roku haya u lazai nwalu. 2 An aꞌayin a uta a yain, u suki kagbashi ka ne ka te a asu u aza a haya yi u wushika yi a asuvu ucanga u kashina vi. 3 Acimbi yi a ka̱na̱ yi a lapai, aku a loko yi akere a de. 4 Aku u doku u sukunku le kagbashi ka roku, eyi kpam a gbasha yi a kaci, a yanka yi uwono. 5 U doki u suki kpam uza roku, eyi tani a wuna yi. Nala u sukusi ama ushani, a lapusai aza roku, aza roku tani a wunusa le. 6 U buwai n uza u te, maku ma ne ma wa ciga cika. A makorishi u suki yi, u danai, ‘A ka wene ta̱ karinga̱ ka maku ma va̱!’ 7 Shegai aza a haya yi a sheshei utyoku u le, ‘Maku ma kagita̱ ma ne ma gai pa vi. Tuwa̱i tsu wuna ni, tsa̱ra̱ agadu yi a woko a tsunu.’ 8 Aku a ka̱na̱ yi a wunai, a varangi yi a uroto u kashina vi.

9 “Ndya uza u kashina vi wa yan? Wa tuwa̱ ta̱ u wuna aza a haya yi, u na̱ka̱ ka aza roku. 10 I taɓa uyan ka̱neshi a tagara̱da u Kashila̱ naha wa?

‘Katali ka aza a kuma a ꞌyuwain, ka ka lakai kalen cika a asu u kuma. 11 Manyan ma Asheku ma la vi, ara tsunu tani ili i majiyan iꞌya.’ ” ◊

12 Azapige a aza a Yahuda yi a bolo ta̱ kotsu a ka̱na̱ yi, kpaci a reve ta̱ a kaci ka le ka u yain agisani yi. Shegai a ka pana ta̱ uwonvo u ama, adama a nala a a̱sa̱ka̱ yi u lazai.

Utsupa u utafa ara Kaisa Magono

(Matiyu 22:15-22; Luka 20:20-26)

13 An nala wurai, azapige a aza a Yahuda yi a sukunki Yesu Afarishi a roku n ama a Hiridu a wandi yi n keci. 14 An a rawai ara ne, a tonuko yi, “Kawenishiki, tsu reve ta̱ vu tsu dansa ta̱ ukuna u mayun, kpam ya dem una̱ u te ɗa vu bidya yi. Aꞌayin a ɗa dem va wenishike ukuna u Kashila̱, vu tsu dansa ta̱ ukuna u mayun, vu tsu dambula n ukuna u ɗa azapige a tsu dansa a kaci ka vunu wa. Tonuko tsu, ugan tsu tsupa Kaisa magono utafa?” 15 Tsu tsupa ko tsu kpa̱ɗa̱ utsupa?

Eyi tani an u revei wanda ɗa a ka wanda yi, u tonuko le, “Ndya i zuwai ya kondo mu? Tuko numu ukebe u azurufa* n wene.”

16 A tuko yi. Aku u wece le, “Kulu n kala ka yai ka ka̱ri pini a ukebe vi?”

A danai, “Ku Kaisa ka.”

17 Aku u tonuko le, “Na̱ka̱i Kaisa ili iꞌya iꞌa̱ri i Kaisa; Kashila̱ kpam i na̱ka̱ yi ili iꞌya iꞌa̱ri i Kashila̱.”

A yain majiyan cika.

Keci a kaci ka uꞌya̱nga̱ u ukpa̱

(Matiyu 22:23-33; Luka 20:27-40)

18 Aku aza a Sadusi† (aza ɗa bawu a wushuki n uꞌya̱nga̱ u ukpa̱) a tuwa̱i ara Yesu, a wece yi, 19 “Kawenishiki, Musa koronku tsu ta̱ a kaci ka tsira̱na̱. U da uza u kuwa̱ baci u a̱sa̱ka̱i uka bawu mmuku, u ka̱na̱ ta̱ utoku u ne u sotuku uka vi u matsa̱ka yi mmuku. 20 A yan ta̱ aꞌali a roku ama a shindere, uza n utoku u ne. Uza u kagita̱ u zuwai uka, u kuwa̱i u a̱sa̱ka̱ maku wa. 21 Uza u ire (uza ɗa u tono yi) u sotuki mara̱na̱ mi, eyi dem u kuwa̱i u a̱sa̱ka̱ maku wa. Nala dem n uza u tatsu. 22 Gba̱ le gai uza wa̱ la u a̱sa̱ka̱i maku wa. A makorishi uka vi dem u kuwa̱i. 23 Kain ka uꞌya̱nga̱ a ukpa̱, uka u yai u ɗa wa woko, cinda gba̱ le a zuwusa yi?”

24 Yesu wushuki, “An bawu i revei Tagara̱da u Kashila̱,† kpam i reve ucira u Kashila̱ wa, ɗa i zuwai i puwa̱in. 25 Kpaci a ꞌya̱nga̱ baci a ukpa̱ a ka yan iyolo wa, kpam a ka wutukpa̱ iyolo wa. Shegai tyoku u atsumate a zuba a ɗa a ka woko. 26 A ukuna u uꞌya̱nga̱ u akushe, i taɓa uka̱neshi a tagara̱da Musa a asu u alabari a maku ma maɗanga ma ma tasa akina wa, an Kashila̱ ka danai, ‘Mpa Kashila̱ ka Ibirahi, Kashila̱ ka Ishaku, n Kashila̱ ka Yakubu?’ ◊ 27 Eyi Kashila̱ ka akushe ka wa, shegai ka aza a uma. Mayun ɗa i puwa̱in.”

Mele ma ma lai ugbonguro

(Matiyu 22:34-40; Luka 10:25-28)

28 Aku kawenishiki ka Mele ka roku ka tuwa̱i ka pana̱ka le aꞌa̱ri kananamgbani. An u wenei Yesu wushunku le mai, aku u wece yi, “Gba̱ a asuvu a mele, ma eni ma ma lai ugbonguro?”

29 U wushunku yi, “Ma ma lai ugbonguro ma, ‘Panai, aza a Isaraꞌila! Magono ma Zuba Kashila̱ ka tsunu, aya koshi Magono ma Zuba. 30 Ciga Magono ma Zuba Kashila̱ ka vunu n katakasuvu ka vunu n uma u vunu gba̱. Vu cigi yi kpam n kakiri ka vunu n ucira u vunu gba̱.’ ◊ 31 Ma ma tono yi tani ma, ‘Ciga uza u karen u vunu tyoku ɗa va ciga kaci ka vunu.’ ◊ Mele ma roku ma̱ la ma ma lai ma nala mi wa.”

32 Aku kawenishiki ka Mele ka danai, “Mayun ɗa vu, Kashila̱ ka te ka, uza roku wa̱ tani la wa, she eyi. ◊ 33 A cigi yi gba̱ n katakasuvu, gba̱ n kakiri, gba̱ n ucira. Kpam vu cigi uza u karen u vunu tyoku ɗa va ciga kaci ka vunu, ili i na yi i la ta̱ uɗara̱kpa u urunukpa n ukiɗa̱sa a mɓa̱ri.” ◊

34 An Yesu wenei u wushunki yi mai, u tonuko yi, “Va̱ mɓa̱ri n tsugono tsu Kashila̱ wa.”

Pini nala, uza u doku kawan kpam u wece yi wa.

Keci a kaci ka maku ma Dawuda

(Matiyu 22:41-46; Luka 20:41-44)

35 An Yesu wa wenishike a Kuwa ku Kashila̱, u wecikei, “Niɗa awenishiki a Mele a ka dana Kirisiti Kawauwi maku ma Dawuda magono ma? 36 Kulu Keri ku zuwai Dawuda danai,

‘Magono ma Zuba ma tonukoi Asheku a va̱, dusuku a ulyaki u va̱, hal she n taɗangu vu a zuba u atokulalu a vunu.’ ◊

37 “Dawuda n kaci ka ne u isa̱ baci Kawauwi Asheku, niɗa wa yansa u woko maku ma Dawuda?” Kakuma̱ ka pana̱ka yi n ipeli.

Yesu toɗugboi awenishiki a Mele

(Matiyu 23:1-36; Luka 20:45-47)

38 Tyoku ɗa wa wenishike le, u danai, “Kiranai n awenishiki a Mele aza ɗa a ka ciga kutambu n aminya a pige. A tsu la ta̱ uciga a dana̱sa le a kuden n tsupige. 39 Kpam a lai n uciga a asu u ndishi u ɗa u lai tsulobo a agata a Kashila̱, n a asu u shinga a asu u abiki. 40 Shegai a tsu lyasa ta̱ ucanga u nra̱na̱, a rongo kpam uyansa kavasu ka ugaɗi adama a ukimbusa̱ u aꞌeshi. Icun i ama a nala a ka yan le ta̱ mavura cika.”

Kune ku mara̱na̱

(Luka 21:1-4)

41 Yesu dusuki evu a asu u uzuwusa u ikebe u Kuwa ku Kashila̱, wa wundya tyoku ɗa ama a ka zuwusa ikebe a asu u uzuwusa u ikebe vi. Aza a utsa̱ri ushani a tsungi pini ikebe ushani. 42 Aku mara̱na̱ ma roku uza u unambi u tuwa̱ u zuwai irim i re i kenu.† 43 Aku u isa̱i atoni a ne u tonuko le, “Mayun n tonuko ɗa̱, mara̱na̱ ma nala ma la ta̱ gba̱ aza ɗa a zuwai ikebe i le a asu u uzuwusa u ikebe u nala vi. 44 Kpaci ele a asuvu a utsa̱ri u le u ɗa a zuwusai, shegai eyi asuvu a unambi u ne u ɗa u bidyai gba̱, u zuwai ikebe i ulyaka ilikulya i ne.”

13

Kadyanshi ka uwa̱sa̱ u Kuwa ku Kashila̱

(Matiyu 24:1-2; Luka 21:5-6)

1 N uwuta̱ u Yesu a Kuwa ku Kashila̱, katoni ka ne ka te ka tonuko yi, “Kawenishiki, kondo ve icun i atali a nala yi! N icun i kuma ku nala ki!”

2 Yesu wushunki yi, “Vu wene kuma ku pige ku nala? Katali ka̱ la ka a ka a̱sa̱ka̱ utaɗangi a zuba u utoku u ne bawu a wa̱sa̱i ka wa.”

Kagita̱ ka upana u ikyamba

(Matiyu 24:3-14; Luka 21:7-19)

3 Tyoku ɗa Yesu wa̱ri ndishi a Masasa ma Zayitum ma ma wundyamgbana n Kuwa ku Kashila̱, Bituru n Yakubu n Yahaya n Andurawu a wece yi a ikengi, 4 “Tonuko tsu, nwere ɗa a ka yan ili i nala yi? Kpam icun i iryoci i eni iꞌya a ka wene ya ciga baci i gita̱?”

5 U tonuko le, “Kiranai kotsu uza roku u puwunsa̱ ɗa̱ wa. 6 Ama ushani a ka tuwa̱ ta̱ n kala ka va̱, a dana alya Kirisiti Kawauwi, hal a puwunsa̱ ama ushani. 7 I pana baci ukuna u kuvon n alabari a kuvon, kotsu asuvu a ɗe a ꞌya̱nga̱ wa. U ka̱na̱ ta̱ u gita̱ nala, shegai makorishi ma kotsu wa. 8 Kaletsu ka ama ka ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ ta̱ kaletsu ka ama roku. Tsugono kpam tsu ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ tsugono. Iyamba ya gba̱ɗa̱ ta̱ a asu kau‑kau, kpam a ka yan ta̱ kambulu. Shegai gba̱ nala vi kagita̱ ka upana u ikyamba ka ve.

9 “Shegai eɗa̱ she i kirana. A ka ka̱na̱ ɗa̱ ta̱ a banka a asu u Asheshi a Pige, a bawan ɗa̱ a asuvu a agata a Kashila̱. A neke ɗa̱ akere a aza a tsugono na̱ ngono adama a kala ka va̱, an i tonuko le ukuna u va̱. 10 Shegai kahu makorishi ma tuwa̱, she a yanka aletsu a ama gba̱ Kadyanshi ka Shinga ka va̱. 11 Aꞌayin a ɗa baci dem a banka ɗa̱ a asu u afada a neke ɗa̱, kotsu i dambula a ili iꞌya ya dana wa. Shegai gba̱ ili iꞌya baci dem a na̱ka̱ ɗa̱ iꞌya ya dana. Kpaci eɗa ya dansa wa, Kulu Keri ka. 12 Vuma wa neke ta̱ utoku u ne a wuna yi, tata kpam dem nala wa yanka maku ma ne. Mmuku kpam n ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ isheku i le hal a zuwa a wuna le. 13 Ama gba̱ a ka ꞌyuwan ɗa̱ ta̱ adama a kala ka va̱. Shegai gba̱ uza ɗa baci dem u kawunki hal ubana a makorishi, a ka wauwa yi ta̱.

Upana u ikyamba u pige

(Matiyu 24:15-28; Luka 21:20-24)

14 “Aꞌayin aꞌa̱ ta̱ a utuwa̱, aɗa ya wene ili i icaɗi i shamgba a asu u ɗa bawu i gain i shamgba.” (Uza ɗa wa yan ka̱neshi, u reve ili iꞌya asu u na wa tono!) “Aza ɗa aꞌa̱ri a uyamba u Yahuda she a bana a nsasa. 15 Uza ɗa baci dem wa̱ri a zuba u kukpa̱ ku kunu ku ne, kotsu u cipa̱ u uwa a kuwa u bidya ili i roku wa. 16 Uza ɗa wa̱ri a kashina, kotsu u gono a ilyuci u bidya kunya ku upala̱ka ku ne wa. 17 Ter ɗe aka a atsuma̱ n aza a mmuku n shili a aꞌayin a nala yi! 18 Yanyi kavasu kotsu ukuna u nala vi u gita̱ n ilyushi wa. 19 Aꞌayin a nala yi a ka yan ta̱ upana u ikyamba u pige, u ɗa bawu a taɓai uyan tun aꞌayin a ɗa Kashila̱ ka yain likimba hal utuwa̱ ara. A ka doku a ka yan a ɗa kpam wa hal ubana a makorishi. 20 U woko baci Magono ma Zuba ma jebei aꞌayin yi wa, uma wa̱ la wa̱ri wa la wa. Shegai adama a aza ɗa a ɗanga̱sai vi ɗa i zuwai u jebei aꞌayin yi.

21 “Aꞌayin a nala yi ko ya baci tonuko ɗa̱ weɓelei Kawauwi ka na, ko weɓelei aya ɗe! Kotsu i wushuku wa. 22 Kpaci awauwi a kaɓan na̱ ntsumate n kaɓan a ka tuwa̱ ta̱ a yain iryoci n ikunesavu kotsu a puwunsa̱ aza ɗa a ɗanga̱sai, wa yan baci. 23 Kiranai, kpaci n tonuko ɗa̱ ta̱ ko ndya wa ga̱mpa̱.

Utuwa̱ u Maku ma Vuma

(Matiyu 24:29-31; Luka 21:25-28)

24 “Shegai aꞌayin a upana u ikyamba a nala a wura baci,

kaara ka lima̱na̱ ta̱, uwoto tani wa na̱ka̱ katyashi wa.

25 Atala a ka rukpusa̱ ta̱, kpam a gba̱ɗa̱ ili i pige i pige iꞌya iꞌa̱ri a zuba.

26 Aꞌayin a nala a ɗa a ka wene Maku ma Vuma ma tuwa̱ a asuvu a alishi, n ucira u pige u tsugono. 27 Aku u suku atsumate a zuba a ɓolomgbono aza ɗa a ɗanga̱sai a aɓon a nishi a likimba; wata, ili iꞌya i bidyai a mɓa̱ri n likimba n naha ubana a utyoku u zuba u niɗe.

Udani a kaci ka maɗanga ma kapopi

(Matiyu 24:32-35; Luka 21:29-33)

28 “Rotsongusi a iryoci i maɗanga ma kapopi. Aꞌayin a ɗa baci i wenei atyangi a ne a lima̱na̱i, aku a gita̱i utopo avuku, i reve ta̱ an ilyushi i yain evu. 29 Nala kpam dem aꞌayin a ɗa baci dem i wenei ili i nala yi ya gita̱sa̱, ya reve ta̱ an aꞌayin a yain evu n uyan. 30 Mayun n tonuko ɗa̱, ama a gogo‑na a ka kotso wa, she a shaɗangu ili i na yi gba̱. 31 Zuba n likimba wa cimba̱ ta̱, shegai kadyanshi ka va̱ ka cimba̱ wa.

Kain ka ugono u Kawauwi

(Matiyu 24:36-44; Luka 17:26-30, 6)

32 “Shegai ukuna u kain ka nala ki ko ulapa u uwule vi, uza wa̱ la u revei ka wa. Atsumate a zuba ko Maku, a reve ka wa. Tata ɗa koshi u revei ka. 33 Kiranai i rongo n afoɓi n i yanyi kavasu. Kpaci i reve aꞌayin a ɗa ulapa u uwule vi wa yan wa.

34 “Utuwa̱ u Maku ma Vuma wa̱ ta̱ tyoku u vuma ɗa u yain nwalu, u a̱sa̱nka̱i agbashi a ne manyan ma ya dem wa yan, aku u tonukoi uza u uwundya u utsutsu u rongo n afoɓi. 35 Rongoi n afoɓi, kpaci i reve kain ka uza u kuwa wa gono wa, wa fuɗa ta̱ u gono n kuvuli, ko a mere ma kayin, ko n kpasani, ko n usana. 36 Kotsu u tuwa̱ u danda ɗa̱ n i lavuti wa. 37 Ili iꞌya n tonuko ɗa̱ kpam ma tonuko ya dem iꞌya, i rongo n afoɓi.”

14

A boloi ure u ɗa a ka wuna Yesu

(Matiyu 26:1-5; Luka 22:1-2; Yahaya 11:45-53)

1 Aꞌayin a re a ɗa a wokoi, a yain Abiki a Upasamgbana n Abiki a Ilikulya iꞌya i Nambai Yisti. Aku aɗara̱kpi a pige n awenishiki a Mele a boloi ure u ɗa a ka ka̱na̱ Yesu usokongi kotsu a wuna. 2 A danai, “Shegai tsa kawan tsa yan u ɗa a aꞌayin a abiki a na wa, kawa ama a ka ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ tsu ta̱.”

A tsunki Yesu manivi ma magula̱ni

(Matiyu 26:6-13; Yahaya 12:1-8)

3 Aꞌa̱ri pini Yesu wa̱ri a Batani a kuwa ku Simo uza ɗa caupa wa̱ri makutu. Eyi pini n u lyayi ilikulya, uka roku u tuwa̱i n majuju ma manivi. Manivi mi ma magula̱ni* ma kpam ma̱ ta̱ n ikebe cika. U kukpa̱i una̱ u majuju mi, u tsa̱la̱i manivi mi gba̱ a kaci ka Yesu. 4 Ama roku a ɗa aꞌa̱ri pini a asu vi a panai upan. A yamgbanai kadyanshi, “Ndya kalen ka koli ka manivi naha? 5 Ma ra̱tsa ta̱ a denge ma ikebe iꞌya i lai iꞌya uza wa yan manyan ma uwoto kupa n u re,† aku a pecike aza a unambi.” A ka̱na̱ yi uyanka tsali n asuvu a shen.

6 Shegai Yesu danai, “A̱sa̱ka̱ ni shiriri! Ndya i zuwai ya damgbara̱sa yi? Ili i shinga i pige iꞌya u yanka mu. 7 Kain dem iꞌa̱ ta̱ kaɓolo n aza a unambi, kain ka baci dem, ya ciga ya fuɗa ta̱ i yanka le ili i shinga. Shegai mpa ma̱ kaɓolo n a̱ɗa̱ kain dem wa. 8 Eyi gba̱m u dara̱ka ta̱ hal u tsunki ikyamba i va̱ n manivi kahu kaciɗa̱ ka va̱. 9 Mayun n tonuko ɗa̱, gba̱ ko nte baci a ka yan Kadyanshi ka Shinga a likimba, she a yan kadyanshi ka ili i shinga iꞌya uka u naha vi u yain, kpam a ka rongo yi ta̱ uciɓusa.”

Yahuza Isikariyoti u wushuki u neke Yesu

(Matiyu 26:14-16; Luka 22:3-6)

10 Yahuza Isikariyoti uza u te a asuvu Kupanamere yi, u banai a asu u aɗara̱kpi a pige kotsu u neke Yesu ara le. 11 An a panai nala a yain maza̱nga̱ hal a zuwamgbanai a ka na̱ka̱ yi ikebe. Eyi tani u gita̱i uzama tyoku ɗa wa yan u neke yi.

Yesu lyai ilikulya i Abiki a Upasamgbana

(Matiyu 26:17-25; Luka 22:7-14; Luka 22:21-23; Yahaya 13:21-30)

12 Kain ka kagita̱ ka Abiki a Ilikulya iꞌya i Nambai Yisti, kain ka a cuwana̱kai ukiɗa̱sa mmuku ma aꞌondom, kain ka Abiki a Upasamgbana ka la vi. Atoni a ne a wece yi, “Nte va ciga tsu ba tsu foɓusuko vu a asu u ɗa va lya ilikulya i Abiki a Upasamgbana?”

13 Aku u suki atoni a ne a re. U tonuko le, “Uwai a ilyuci, ya bana ta̱ i gawunsa n vuma roku u cangai malanda ma mini, i toni yi, 14 kuwa ka baci dem u uwai, i tonuko uzakuwa vi, kawenishiki ka danai, nte kunu ka wa lya ilikulya i Abiki a Upasamgbana n atoni a ne ka̱ri? 15 Wa wenike ɗa̱ ta̱ kunukuzuba ka a foɓusoi ucanga, nte ya foɓusuko tsu pini.”

16 Atoni yi a ꞌya̱nga̱i a uwai a ilyuci. A cinai tani tyoku ɗa u tonuko le. Aku a foɓusoi Abiki a Upasamgbana.

17 An kuvuli ku yain, aku u tuwa̱i kaɓolo n Kupanamere vi. 18 Aꞌa̱ri ulya ilikulya, Yesu danai, “Mayun n tonuko ɗa̱, vuma u te a asuvu a ɗe wa neke mu ta̱, kpam uza ɗa tsa lya kaɓolo n eyi.”

19 A namgba ta̱ katsuma̱ cika, aku a gita̱ yi uwecishe maten‑maten, “Mpa wa̱?”

20 U wushunku le, “Uza u te ɗa gai a asuvu a Kupanamere, uza ɗa tsa lya kaɓolo a kapara ka te. 21 Maku ma Vuma ma kuwa̱ ta̱ tyoku ɗa a korongi ukuna u ne. Ter! Vuma ɗa wa neke Maku ma Vuma mi, aꞌa̱ri a matsa yi baci wa, wa̱ri u laka yi ta̱.”

Yesu n atoni a ne a lyai ilikulya

(Matiyu 26:26-30; Luka 22:14-20; 1 Korintiya 11:23-25)

22 Aꞌa̱ri pini ulya ilikulya yi, Yesu bidyai burodi u cikpai Kashila̱, aku u jiba̱mgba̱na̱sa̱i u ɗa. U na̱ka̱i atoni a ne u danai, “Wushai na vi ikyamba i va̱ iꞌya.”

23 U bidyai mako ma mini ma cinwi u cikpai Kashila̱. U na̱ka̱ le a soi. 24 Aku u danai, “Naha vi mpasa n va̱ n ɗa n ɗa a wotsongi a adama a ama ushani. Kashila̱ ka yan ta̱ manyan na̱ mpasa n na mi tsa̱ra̱ u yain kazuwamgbani ka savu n ama a ne. 25 Mayun ɗa an bawu ma doku ma so mini ma cinwi she kain ka ma so ma savu a tsugono tsu Kashila̱.

26 An a kotsoi ulya ilikulya yi, a shipai ushipa a cikpalai Kashila̱. Pini nala, a lazai ubana a Masasa ma Zayitum.

Bituru wa nana ta̱ Yesu

(Matiyu 26:31-35; Luka 22:31-34; Yahaya 13:36-38)

27 Yesu tonuko le, “Gba̱ ɗe ya suma ta̱ i a̱sa̱ka̱ mu, kpaci nala wa̱ri ukorongi a tagara̱da u Kashila̱,

‘Ma ga̱la̱ ta̱ kaliniki ki, ncon mi kpam ma wacuwa ta̱.’ ◊ 28 Shegai a ꞌya̱nga̱sa̱ mu baci, ma lasa ɗa̱ ta̱ ubana a asuvu a Galili.”

29 Bituru tonuko yi, “Ko atoku a va̱ a suma baci gba̱ le, mpa ma suma wa.”

30 U danai, “Mayun n tonuko vu, n kayin ka na kahu kapen ka sala isali i ire, va nana mu ta̱ vu dana vu reve mu wa hal kutatsu.”

31 Shegai Bituru lapulai u wushuki n ucira, “Ko wuna ɗa baci a ka wuna mu kaɓolo n avu, ma nana an n reve vu wa.” Gba̱ le dem nala a dansai.

Yesu yain kavasu a Getisimani

(Matiyu 26:36-46; Luka 22:39-46)

32 A rawai a asu u ɗa wa̱ri na̱ nɗanga n zayitum asu u ɗa a ka isa̱ Getisimani. Yesu tonukoi atoni a ne, “Dusuki ve pini na hal n ba n yain kavasu.” 33 Aku u bidyai Bituru n Yakubu n Yahaya. Kpam u gita̱ ɗe upana ikyamba cika n kadambula ushani. 34 Aku u tonuko le, “Uma u va̱ wa pana ta̱ ikyamba cika, yavu ma kuwa̱. Rongoi na n afoɓi.”

35 An u lyai kapala kenu, aku u kuɗa̱ngi u varai kaci a iyamba u yain kavasu, ko wa yan a takpa yi ulapa u uwule vi. 36 Aku u danai, “Tata, ili dem i uyan iꞌya ara vunu. Takpa mu mako ma mɓa̱la̱ mi. Ko n nala ukuna u va̱ u ɗa a ka tono wa, she u vunu.”

37 Aku u gonoi a asu u atoni a ne yi u cina le n a lavuti. U tonukoi Bituru, “Bituru alavu a ɗa va̱ri? Va fuɗa va rongo n vu wundi ulapa u uwule u te wa? 38 Rongoi n afoɓi n kavasu, kotsu i tuwa̱ i rukpa̱ a asuvu a ukondo wa. Kulu ku ɗe ku ciga ta̱ ku yain ili iꞌya i gain, shegai ikyamba iꞌa̱ n ucira wa.”

39 Aku u doku u gonoi uyan kavasu, u rongoi utonusuko kadyanshi ka baci ki. 40 An u gonoi u doku u cina le alavu, kpaci alavu a shaɗangu le ɗe aꞌeshi cika, ele tani a nambai ili iꞌya a ka tonuko yi.

41 An u gonoi u tatsu, u wece le, “Hal n gogo‑na alavu a ɗa i buwai n i wunvugusi? U ra̱tsa ta̱ nala ulapa u uwule u yan ɗe. A neke ɗe Maku ma Vuma a akere a aza a unyushi u cingi. 42 ꞌYa̱nga̱i tsu walai. Kaneki ka va̱ ka la ka tuwa̱.”

A ka̱na̱i Yesu

(Matiyu 26:47-56; Luka 22:47-53; Yahaya 18:3-12)

43 U kimba̱ gba̱m una̱ wa, aku a wenei Yahuza uza u te a asuvu a Kupanamere yi, n kakuma̱ ka ama, n iburundu na̱ mkpa̱ukpa̱u a akere a le. Aɗara̱kpi a pige n awenishiki a Mele na̱ nkoshi a lya a tutsuku le. 44 Kaneki ki ka sheshike le ta̱ kahu a tuwa̱, u danai, “Uza ɗa baci n wambatsai, aya, i ka̱na̱ yi, i laza n eyi.”

45 N urawa u ne, u banai ara Yesu u danai, “Kawenishiki.” Aku u woɓo yi. 46 Ele tani a ka̱na̱ yi. 47 Shegai uza u te a asuvu aza ɗa aꞌa̱ri kushani ki, u talai burundu u ne, aku u kapamgbanai kutsuvu ku kagbashi ka Magono ma Aɗara̱kpi u takpamgbanai ka.

48 Yesu wece le, “Tuwa̱ ɗa i tuwa̱i n iburundu na̱ mkpa̱ukpa̱u i ka̱na̱ mu, yavu uza u maga̱la̱ka̱? 49 Kain dem ma̱ ta̱ kaɓolo n a̱ɗa̱ a Kuwa ku Kashila̱ na̱ n wenishiki, kpam i ka̱na̱ mu wa. Shegai yan ɗa a yain nala tsa̱ra̱ a shaɗangu udani u tagara̱da u Kashila̱.”

50 Pini nala, atoni a ne a sumai a a̱sa̱ka̱ yi. 51 Kalobo ka roku kpam n kunya ku uwambana ku ne koshi, u tono yi. An a za̱ra̱i kotsu a ka̱na̱ yi, 52 u a̱sa̱nka̱ le kunya ki, u sumai kataɓa.

Yesu a kapala ka Asheshi a Pige

(Matiyu 26:57-68; Luka 22:54-71; Yahaya 18:13-24)

53 Pini nala, a bankai Yesu a asu u Magono ma Aɗara̱kpi. Gba̱ aɗara̱kpi a pige na̱ nkoshi n awenishiki a Mele a ɓolomgbonoi ara ne. 54 Bituru tani wa tono yi mɓa̱ri mɓa̱ri, hal she a ulanga u kuwa ku Magono ma Aɗara̱kpi mi. U dusuki a asuvu ada̱ga̱ri a Kuwa ku Kashila̱ ki, wa lyashuku akina.

55 Aɗara̱kpi a pige gba̱ n Asheshi a Pige a boloi unyushi a kaci ka Yesu, kotsu a wuna yi. Shegai a tsa̱ra̱ wa. 56 Ama ushani a shamkpai kadyanshi ka kaɓan a kaci ka ne, shegai una̱ u le u tuwa̱ u te wa.

57 Aza roku kpam a ꞌya̱nga̱i a shamkpai kadyanshi ka kaɓan a danai, 58 “Tsu pana̱ka yi ta̱ u danai wa wa̱sa̱ ta̱ Kuwa ku Kashila̱ ka ama a mai, aku u mai ku roku a asuvu a aꞌayin a tatsu. Kpam kuma ku uza ka wa.” 59 Gba̱ n nala ushamkpa u kaɓan u le u tonomgbono wa.

60 Magono ma Aɗara̱kpi ma shamgbai a mere ma le, u wece yi, “Va̱ n ili iꞌya va wushuku a kaci ka kadyanshi ka ama a ka tukuso a kaci ka vunu wa? Paɗa ɗa va paɗa bini?”

61 Shegai u paɗai ili i ne, u wushuku ko i te wa. Aku Magono ma Aɗara̱kpi ma doku ma wece yi, “Aɗa Kirisiti Maku ma Kashila̱ Uza u Tsupige vi?”

62 U wushuki u danai, “Mpa. Ya wene ta̱ Maku ma Vuma ndishi a ulyaki u Kashila̱ Uza u Ucira Gba̱, kpam i wene yi utuwa̱ a asuvu a alishi.”

63 Aku Magono ma Aɗara̱kpi ma kara̱sai aminya a ne, u danai, “Iryoci i eni iꞌya kpam tsa bolo? 64 I pana ta̱ gai u yankai Kashila̱ kadyanshi ka cingi. Ndya i wenei?”

Gba̱ le a wushuki, “U nusa ta̱, a wuna yi.”

65 Aza roku gba̱m a laza a gita̱ yi ucikpusuka̱ ata̱tsa̱. A sira yi aꞌeshi a sugbusa yi n a tonusuki yi, “Tonuko tsu ili iꞌya ya gita̱. Ya sugba vu.” Ada̱ga̱ri a Kuwa ku Kashila̱ tani a rongo yi uɓasa̱sa.

Bituru nanai an u revei Yesu

(Matiyu 26:69-75; Luka 22:56-62; Yahaya 18:15-27)

66 Bituru wa̱ri a iyamba a ulanga u kuwa vi, kagbashi ka ka̱ri makere ka Magono ma Aɗara̱kpi ka tuwa̱i. 67 An u wenei Bituru wa lyashuku a akina aku u vara yi aꞌeshi, u danai, “Avu dem kaɓolo ka va̱ri n Yesu uza u Nazara nala vi!”

68 U nanai u danai, “Mpa n reve gba̱m iꞌya va tono wa.” Aku u wuta̱i a keɓile ki, kute‑kute kapen ka salai.

69 An kagbashi ka ka̱ri makere mi u wene yi pini, aku u tonukoi aza ɗa aꞌa̱ri pini a asu vi kushani, “Eyi na dem uza u le u ɗa.” 70 Aku u doku u nanai kpam.

An a ɓa̱ra̱kpa̱i kenu, aza ɗa aꞌa̱ri kushani a tonukoi Bituru, “Mala̱la̱ ma̱ la wa, avu dem uza u te u ɗa a asuvu a le, kpaci avu uza u Galili u ɗa.”

71 Aku u ka̱na̱i uyansa̱ka kaci ka ne una̱ n u tsina̱si n u dansi, “N reve ve gba̱m vuma ɗa ya dansa̱ka vi wa.”

72 Kute‑kute, kapen ka salai isali i ire. Aku Bituru ciɓai kadyanshi ka Yesu tonuko yi, “Kahu kapen ka sala isali i ire, va nana mu ta̱ vu dana vu reve mu wa hal kutatsu.” An u ciɓai nala, aku u ta̱sa̱i n kushen.

15

A bankai Yesu ara Bilatu

(Matiyu 27:1-2, 4; Luka 23:1-5; Yahaya 18:28-38)

1 Kain n ka wansi n kpasani ku de, aɗara̱kpi a pige na̱ nkoshi n awenishiki a Mele n Asheshi a Pige gba̱ a sheshei, aku a sirai Yesu a lazai n eyi ubana ara Bilatu gomuna. 2 An a rawai, Bilatu wece yi, “Avu magono ma aza a Yahuda ma?”

U wushunki yi u danai, “Nala wa̱ri tyoku ɗa vu danai vi.”

3 Aɗara̱kpi a pige a lyai kapala n utonusuko Bilatu ukuna u Yesu. 4 U doku u wece yi, “Va̱ n ili i uwushuku wa, vu pana gba̱m ili iꞌya ama a na aꞌa̱ri utono a kaci ka vunu?”

5 Shegai Yesu doku u dana ili wa. Bilatu wenei nala, hal u yain majiyan.

A kiɗa̱gai Yesu ugana u ukpa̱

(Matiyu 27:15-26; Luka 23:13-25; Yahaya 18:39–19:16)

6 Kayen dem a aꞌayin a Abiki a Upasamgbana, Bilatu cuwana̱ka ta̱ u a̱sa̱nka̱ le vuma u te u ɗa ama a foloi u a̱sa̱nka̱ le a asuvu ama ɗa a ukai a kuwa ku aꞌali. 7 Vuma roku ɗa pini uza u kala Baraba. Wa̱ ta̱ usiri adama a uꞌya̱nga̱sa̱sa̱ atakasuvu a ama kaɓolo n atoku a ne aza ɗa a wunai ama, a kain ka a ꞌya̱nga̱sa̱i atakasuvu a ama. 8 Ama a banai ara Bilatu a folo yi u yanka le ili iꞌya u cuwana̱kai.

9 U wushunku le u danai, “Gogo‑na ciga ɗa ya ciga n a̱sa̱nka̱ ɗa magono ma aza a Yahuda mi?” 10 Kpaci u reve ta̱ adama a malyon a ɗa aɗara̱kpi a pige a bankai Yesu ara ne.

11 Aɗara̱kpi a pige a ma̱tsa̱i ama a dana a wutumkpa̱ le Baraba. 12 Aku Bilatu danai, “Ndya ma yan n uza ɗa ya isa̱ magono ma aza a Yahuda mi?”

13 Ama a worukpoi a danai, “A wandamgbana yi.”

14 U wece le, “Adama a iyen, ili i cingi i eni iꞌya u yain?”

Shegai ama yi a lapulai a worukpoi, a danai, “A wandamgbana yi.”

15 An Bilatu wa ciga ama a pana kayanyan ka ne, aku u wutumkpa̱ le Baraba. U zuwai a bawain Yesu, aku u na̱ka̱ le a ba a wandamgbana yi.

Asoje a yankai Yesu majari

(Matiyu 27:27-31; Yahaya 19:2-3)

16 Asoje a banai n Yesu a asuvu a keɓile ku tsugono, aku a ɓolomgbonoi gba̱ kakuma̱ ka asoje. 17 A ukunka yi aminya a ngono a mini ma galura. Aku a yain funi u awana, a zuwuka yi u ɗa a kaci. 18 A gita̱ yi idyani, “Uzapige, uzapige, magono ma aza a Yahuda.” 19 A rongo yi ukuɗusa a kaci n kalangu, n a cikpusuki yi ata̱tsa̱. Aku a kuɗa̱ngi a da a ka na̱ka̱ yi tsupige. 20 An a kotso yi uyanka majari, a mondo yi aminya a ngono yi. A uka yi aminya a ne. Pini nala, a wutukpa̱ yi a kateshe, kotsu a wandamgbana yi.

A wandamgbanai Yesu

(Matiyu 27:32-44; Luka 23:26-43; Yahaya 19:17-27)

21 Vuma roku ɗa pini uza u kala Simo uza u Sirani, tata u Alizanda n Rafu, u wuta̱i a une wa wura. Asoje a shamkpa yi a ma̱tsa̱ yi u canga mawandamgbani ma Yesu. 22 A bankai Yesu a asu u ɗa a ka isa̱ Golugota;† (wata, Asu u Mako ma Kaci). 23 A na̱ka̱ yi mini ma cinwi kaɓolo n aguma̱ a ɗa a ka isa̱ ma̱r, shegai u ꞌyuwain ma uso.

24 Aku a wandamgbana yi. A pecishei aminya a ne utyoku u le. A varangi uruta, tsa̱ra̱ a wene ili iꞌya ya dem wa tsa̱ra̱. 25 N ulapa uwule u kuci u usana u ɗa a wandamgbana yi.

26 Uza ɗa baci a wandamgbanai, a tsu korongu ta̱ unyushi u ne zuba n kaci ka ne. Ili iꞌya a koronki Yesu iꞌya na: MAGONO MA AZA A YAHUDA. 27 A wandamgbanai kpam dem aza a maga̱la̱ka̱ ama a re. Uza u te a ulyaki u ne, uza u te tani a ugula̱. [ 28 Nala a shaɗangi udani u ɗa u danai, “A kece yi a asuvu a aza a unyushi.”]* 29 Aza ɗa a ka wurusa, a rongo yi uyansa̱ka kadyanshi ka gbani, n a gba̱ɗi aꞌaci a le. “Mhm! Avu uza ɗa vu da va wa̱sa̱ Kuwa ku Kashila̱, aku vu mai ka a asuvu aꞌayin a tatsu. 30 Cipa̱ wa̱wa! Vu wauwa kaci ka vunu.”

31 Nala tani kpam dem aɗara̱kpi a pige n awenishiki a Mele a rongo yi uyanka majari. A danai, “U wauwai aza roku, shegai u fuɗa u wauwa kaci ka ne wa. 32 Kawauwi ka na ki, magono ma aza a Isaraꞌila, u cipa̱ pini a mawandamgbani mi tsu wene wa̱wa tsa̱ra̱ tsu pityanangu n eyi.”

Hal n aza a maga̱la̱ka̱ a ɗa a wandamgbanai kaɓolo n eyi dem a yanka yi kadyanshi ka gbani.

Ukpa̱ u Yesu

(Matiyu 27:45-56; Luka 23:44-49; Yahaya 19:28-30)

33 N kaara a kaci, aku uyamba vi gba̱ u likpa̱mgba̱na̱i n karimbi hal ubana ulapa uwule u tatsu. 34 N ulapa uwule u tatsu vi, Yesu salai, “Eloyi, Eloyi, lama sabaka̱tani.” (Wata, “Kashila̱ ka va̱, Kashila̱ ka va̱, ndya i zuwai vu varangu mu?”)

35 An ama ɗa aꞌa̱ri pini kushani a panai nala, a danai, “Panai, wa isa̱ Iliya.” 36 Aku vuma u te u sumai u ba u reki kashaku n mini ma kalam, u sapai ka a kalangu, u sakunki yi kotsu u soi. Aku u danai, “A̱sa̱ka̱i tsu wene ko Iliya wa tuwa̱ u cipuka̱ yi.”

37 Yesu salai cika, aku u uma u ne u wuta̱i.

38 Kute‑kute kunya ka a ba̱ra̱kpa̱i a asuvu a Kuwa ku Kashila̱ ki ku pecemgbenei kure. Ili iꞌya i ka̱na̱i a zuba hal ubana a iyamba. 39 An katigi ka ka shamgbai ka wundya Yesu, u wenei tyoku ɗa u kuwa̱i. U danai, “Mayun vuma u naha vi, Maku ma Kashila̱ ma.”

40 Aka a roku a ɗa pini a shamgbai a ka yan aka̱lu a mɓa̱ri. A asuvu a le alya Meri Magadaliya, n Solomi, n Meri (mma u Yakubu u kenu n Isuhu). 41 Alya a tono yi, tun a Galili n a yanki yi manyan. N aka a ɗa a tuwa̱i kaɓolo n eyi a Urishelima alya dem pini.

Kaciɗa̱ ka Yesu

(Matiyu 27:57-61; Luka 23:50-56; Yahaya 19:38-42)

42 Gba̱ ukuna u na vi u gita̱ ta̱ a Kain ka Afoɓi; wata, kain ka wansa baci aku Ashibi. An kuvuli ka yan, 43 aku Isuhu u Arimatiya u gbamai asuvu u banai ara Bilatu, u folo yi u na̱ka̱ yi ikyamba i Yesu u ciɗa̱ngu. (Isuhu vuma ɗa uza ɗa a ka pana n eyi a asuvu a Asheshi a Pige yi, uza ɗa wa vana utuwa̱ u tsugono tsu Kashila̱ tsu rawa.) 44 Bilatu yan ta̱ majiyan an u panai a da Yesu kuwa̱ ɗe. U isa̱i katigi ka ka wundya Yesu vi. Aku u wece yi ko u ɓa̱ra̱kpa̱ ɗe n ukpa̱. 45 An katigi ki ka tonuko yi u kuwa̱ ɗe, aku u na̱ka̱i Isuhu ikyamba yi. 46 Pini nala, u ba u tsilai kunya, aku u ka̱ta̱la̱i pini ikyamba yi, u ba u ukai iꞌya a kasaun ka a saɗarai a katali. An u kotsoi, aku u gindala̱kpai katali ka pige u kimba̱i utsutsu u kasaun vi. 47 Meri Magadaliya n Meri mma u Isuhu a wene ta̱ a asu u ɗa a ciɗa̱ngi ikyamba i Yesu yi.

16

Uꞌya̱nga̱ u Yesu a ukpa̱

(Matiyu 28:1-8; Luka 24:1-12; Yahaya 20:1-10)

1 An Ashibi a wurai, Meri Magadaliya, n Meri mma u Yakubu, n Solomi a tsilai ucanga u magula̱ni, kotsu a ba a tsunku ikyamba i Yesu. 2-3 N kpasani ku kain ka kagita̱ ka a aꞌayin a shindere a ka̱na̱i ure. Ele a nwalu a ka yawunsa uza ɗa wa ba u gindala̱kpuka le katali ka a kimbuga̱i utsutsu u kasaun vi. Kaara n ka ɓa̱tsi ele n a rawi pini a utsutsu u kasaun vi. 4 A weɓelei na a wenei katali ki a gindala̱kpa ka ɗe, ka la a ikengi ka pige ka tani. 5 An a uwai a wenei kalobo ka roku n aminya a eri ndishi a ulyaki, aku uwonvo u ka̱na̱ le.

6 Pini nala, kalobo ki ka tonuko le, “Panai uwonvo wa. N reve ta̱ Yesu uza u Nazara, uza ɗa a wandamgbanai vi aya ya bolo. Weɓelei asu u ɗa aꞌa̱ri a zuwai ikyamba i ne ɗa na, wa̱ kpam pini wa, u ꞌya̱nga̱ ɗe. 7 Walai i ba i tonuko Bituru n atoni a ne a ɗa a buwai, i tonuko le wa lasa ɗa̱ ta̱ ubana a uyamba u Galili. Nte ya ba i wene yi ɗe tyoku ɗa u tonuko ɗa̱ aꞌayin a ɗa wa̱ri n a̱ɗa̱.”

8 Aku a wuta̱i a wuranai n ilyaɗi ikyamba n i jeyi, kpam alya la ula̱pa̱ni a dana uza ukuna wa adama a uwonvo.

Meri Magadaliya wenei Yesu

9 [N kpasani ku kain ka kagita̱ ka aꞌayin a shindere ka Yesu ꞌya̱nga̱i. Vuma ɗa u gita̱ yi uwene, Meri Magadaliya ɗa, uka ɗa u wutukpa̱i ityoni i cingi i shindere ara ne. 10 U ba u tonukoi atoni a Yesu, u cina le atsuma̱ unamgbi n a sa̱yi. 11 Shegai an u tonuko le Yesu ꞌya̱nga̱ ɗe, hal gba̱m u wene yi ta̱, a ꞌyuwain uwushuku.

Yesu wenikei kaci ka a asu u atoni a re

(Luka 24:13-35)

12 Yesu yansa̱kai tyoku u roku, aku u a̱sa̱ka̱i atoni a ne ama a re aza ɗa a ka bana a ilyuci a wene yi. 13 Aku a gonoi a ba a tonukoi atoku a le. Atoku yi a ꞌyuwain uwushuku n ili a danai.

Yesu a̱sa̱ka̱i kupa n uza u te vi a wene yi

(Matiyu 28:16-20; Luka 24:36-49; Yahaya 20:19-23; Asuki 1:6-8)

14 Pini nala, u a̱sa̱ka̱i atoni a ne kupa n uza u te vi a wene yi, aꞌayin a ɗa a ka lya ilikulya. Aku u ɓongo le adama a ugbama u asuvu a le n ukpa̱ɗa̱ u uwushuku n ili iꞌya ama ɗa a wene yi a tonuko le.

15 Aku u tonuko le, “Walai i bana a asuvu a likimba i yanka ama Kadyanshi ka Shinga ka va̱. 16 Gba̱ uza ɗa baci dem u wushuki n kadyanshi ki hal a lyuɓugi yi, a ka wauwa yi ta̱. Kpam uza ɗa baci u ꞌyuwain ka, a ka varangu yi ta̱. 17 Iryoci i na ya tono ta̱ aza ɗa a wushuki: asuvu a kala ka va̱ a ka wutukpa̱ ta̱ ityoni i cingi a asuvu a ama. A ka yan ta̱ dem kadyanshi n aletsu a roku. 18 A ka bidya ta̱ aꞌali n akere a le, kpam a ka yanka le ili wa. Uza u so baci tsukonu, tsa tsa yan yi ili wa ko kenu. Kpam a ka sawa ta̱ aza a mɓa̱la̱ a ta̱na̱sa̱ le.”

A cangai Yesu ubana a zuba

(Luka 24:50-53; Asuki 1:9-11)

19 An Yesu kotso le uyanka kadyanshi, aku a canga yi ubana a zuba. U ba u dusuki a kukere ku ulyaki ku Kashila̱. 20 Atoni a ne tani a lazai, a rongoi uyan kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga ka Kashila̱, ko nte wa a asuvu a likimba. Asheku n a ɓa̱nga̱ le asu u ɗa u a̱sa̱ka̱ le a ka yansa ikunesavu n i weniki kadyanshi ki mayun ɗa.]

◊ 1:2 Mal. 3:1.

◊ 1:3 Isha. 40:3.

* 1:13 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

† 1:14 Hiridu Antiba aya magono ma aza a Yahuda aꞌayin a ɗa a ka̱na̱i Yahaya a uka yi a kuwa ku aꞌali. Aya u zuwai a ka̱na̱ yi.

◊ 1:43-44 Aɗkp. 14:1-32.

◊ 2:26 1 Sam. 21:1-6.

* 3:23 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

◊ 4:12 Isha. 6:9-10.

* 4:15 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

* 6:7 A asuvu a atoni a ne gba̱, aza roku a ɗa pini kupa n ama a re aza ɗa aꞌa̱ri evu n eyi cika, alya dem u isa̱i “asuki.”

† 6:37 Akorongi a cau a cau a kagita̱ a korongu ta̱ “ikebe i azurufa 200.” Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

◊ 7:7 Isha. 29:13.

◊ 7:10 Uwt. 20:12; U.Ml. 5:16; Uwt. 21:17; Aɗkp. 20:9.

* 7:11 Korba agadu a ɗa a ɗa ama a tsu wenike ikebe i le i ushani tyoku u kune adama a manyan ma Kashila̱. Nala zuwa le ta̱ a wokoi fa̱a̱ a asu u manyan ma le ma uyanka ikebe i le manyan a kirana na̱ nkoshi n le; shegai a una̱ u ɗa a ka na̱ka̱ iꞌya Kashila̱, aku a gonoi a zuwai iꞌya adama a manyan ma kaci ma le.

† 7:16 Akorongi a cau ushani aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Marku a kalatsa ta̱ makpa̱nda̱ ma 16.

* 8:33 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

◊ 10:4 U.Ml. 24:1-4.

◊ 10:6 Kag. 1:27; Kag. 5:2; Kag. 12:36; Ishp. 110:1.

◊ 10:8 Kag. 2:24.

◊ 10:19 Uwt. 20:12-16; U.Ml. 5:16-20.

* 11:9 “Hosana” idyani iꞌya ama a tsu dana̱sa uzapige iꞌya tsa̱ra̱ a na̱ka̱ yi tsupige. Kalen ka ne ka, “Kashila̱ ka wauwa yi!” ko kpam “A cikpala yi.”

◊ 11:9 Ishp. 118:25-26.

◊ 11:17 Isha. 56:7; Iri. 7:11.

◊ 12:11 Ishp. 118:22-23.

* 12:15 Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

◊ 12:26 Uwt. 3:6.

◊ 12:30 U.Ml. 6:4-5.

◊ 12:31 Aɗkp. 19:18.

◊ 12:32 U.Ml. 4:35.

◊ 12:33 Hos. 6:6.

◊ 12:36 Ishp. 110:1.

† 12:42 Kondo “Irim i kenu” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

* 14:3 A yan ta̱ majuju mi n katali ka a ka isa̱ alabasta. Manivi mi kpam a yan ta̱ ma n ili iꞌya a ka isa̱ na̱ra̱di.

† 14:5 Akorongi a cau a cau a kagita̱ a korongu ta̱ “ikebe i azurufa 300.” Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

◊ 14:27 Zak. 13:7.

* 15:28 Akorongi a cau ushani aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Marku a kalatsa ta̱ makpa̱nda̱ ma 28.

Luka

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Kadyanshi ka Shinga ka

Luka

Ukukpa̱ u kadyanshi

Luka, uza ɗa u korongi tagara̱da u na vi, kana̱ki ka aguma̱ ka kahu u woko katoni ka Yesu. Adama a nala, u korongu ta̱ n kakiri kpam u na̱ka̱ ta̱ ikuna i maci a kaci ka Yesu. Aya kpam dem u korongi Tagara̱da u Asuki. Itagara̱da i nala yi i walamgbana ta̱ tsa̱ra̱ i dansa alabari a Yesu n atoni a ne.

A tagara̱da u na vi iwenishike iꞌya pini i pige: Uwenishike u pige u kagita̱ u ɗa uciga u Kashila̱ a asu u ya dem. Uwenishike u pige u ire u ɗa Yesu tuwa̱ ta̱ a likimba u woko Kawauwi ka ama gba̱. Luka korongu ta̱ iwenishike i roku iꞌya ama roku bawu a korongusi. Iryoci i te iꞌya alabari a uza u Samariya u shinga. Luka wenike ta̱ kpam kavasu ka̱ ta̱ n kalen ara Yesu. U korongu ta̱ idani i Yesu an u vasai. U wenike ta̱ kpam tyoku ɗa Kulu Keri ku yain manyan a asuvu a ama a aꞌayin a ɗa Yesu wa̱ri pini naha a likimba. Adama a ɗa wa̱ri kana̱ki ka aguma̱, a yinsa̱ yi a aꞌayin a ukpa̱ a Kawauwi wa hal dem n uꞌya̱nga̱ u ne a ukpa̱. U tonuko tsu Yesu takuma ta̱ kadan aꞌayin a ɗa u ꞌya̱nga̱i a ukpa̱. Nala u wenike ta̱ an mayun ɗa Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱i Yesu a ukpa̱.

Tagara̱da u na u na̱ka̱ ta̱ Atoni a gogo‑na iryoci i shinga iꞌya a ka tono, iryoci i Yesu tyoku ɗa u rongoi n ama. U wenike ta̱ tyoku ɗa tsa ɓa̱nga̱ aza a unambi, n tyoku ɗa tsa yan kavasu. Kpam dem u zuwa ta̱ upityanangu u tsunu u gbama kpaci Luka wushuku ta̱ n eyi u wene ta̱ gba̱ ili iꞌya Yesu yansai, kpam u wenike tsu ta̱ an Yesu ꞌya̱nga̱i a ukpa̱.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Ili iꞌya i zuwai Luka korongi tagara̱da u na vi (1:1-4)

Ilimaci i Yahaya kalyuɓugi n Yesu (1:5–2:52)

Akani a Yahaya kalyuɓugi (3:1-20)

Ulyuɓugu n ukondo u Yesu (3:21–4:13)

Manyan ma Yesu a Galili (4:14–9:50)

Yesu bansai a Galili ubana a Urishelima (9:51–19:27)

Uka̱na̱ n ukpa̱ u Yesu (19:28–23:56)

Yesu wa̱ ta̱ n uma (24:1-12)

Yesu wenikei kaci ka ne n tyoku ɗa kpam a canga yi ubana a zuba (24:13-53)

1

Ikorongi i alabari a Yesu

1 Uzapige Tiyofilu: Ama ushani a bidya ta̱ a korongu ukuna u ɗa u gita̱i a mere ma tsunu. 2 Ama yi a korongu ta̱ dere tyoku u aza ɗa a yain ukuna vi a aꞌeshi a le, alya ayain a manyan ma udani mi, kpam a tonuko tsu. 3 Adama a nala, an u wokoi mpa n kaci ka va̱ n vecei ukuna vi a kagita̱ ben, n wenei u lobono ta̱ n koronku vu ukuna vi tyoku ɗa u tonomgbonoi. 4 Tsa̱ra̱ vu reve ukuna u ɗa a wenishike vu vi mayun ɗa u gita̱i.

Ilimaci i Yahaya

5 Aꞌayin a Hiridu† Magono ma Yahuda, a yan ta̱ kaɗara̱kpi† ka roku, uza u kala Zakariya, uza ɗa wa̱ri a kaɓon ka kaɓolo ka aɗara̱kpi ka Abija. Uka u ne Alisabatu uza u kagali ka Haruna† kaɗara̱kpi ka. 6 Ama a re le a ka wala ta̱ dere a aꞌeshi a Kashila̱, kpam a ka kirana n udani u Kashila̱. 7 Shegai aꞌa̱ri n maku wa, kpaci Alisabatu madari ma, kpam gba̱ le a kutsa ɗe.

8 Kain ka kaɓon ka aɗara̱kpi ka Zakariya ka̱ri a manyan a Kuwa ku Kashila̱,* wa̱ri a uyan tsuɗara̱kpi a kapala ka Kashila̱. 9 Uruta u rukpa̱i a kaci ka ne tyoku u agadu a aɗara̱kpi, u woko uza ɗa wa uwa a asuvu a Asu u Uwulukpi, u runukpa ili i magula̱ni. 10 An aꞌayin a urunukpa a ili i magula̱ni† a yain, kakuma̱ ka ama ka ka lya kayala ka̱ri a ulanga a uyan kavasu.

11 Aku katsumate ka zuba ka Kashila̱ ka wenikei kaci ka ne ara Zakariya a ulyaki u asuɗara̱kpa u ili i magula̱ni vi. 12 An u wenei nala, u giruwa̱i, uwonvo u ka̱na̱ yi cika. 13 Aku katsumate ki ka tonuko yi, “Zakariya, pana uwonvo wa, kpaci a pana ɗe kavasu ka vunu. Uka u vunu Alisabatu wa matsa̱ka vu ta̱ maku ma vali. Vu neke yi kala Yahaya. 14 Wa woko ta̱ ili i ipeli n i kayanyan ara vunu. Ama ushani a ka pele ta̱ adama a ilimaci i ne. 15 Kpaci wa woko ta̱ uzapige a kapala ka Magono ma Zuba. Wa tuwa̱ u soi mini ma cinwi ko ili iꞌya ya zuwa umaka wa. Kpam a ka shaɗangu yi ta̱ n Kulu Keri, eyi pini a katsuma̱ ka mma u ne. 16 Wa gonuko ta̱ aza a Isaraꞌila ushani a asu u Magono ma Zuba Kashila̱ ka le. 17 Kpam wa lasa ta̱ Asheku, n kulu n ucira tyoku u Iliya. U yira̱la̱kpa̱ atakasuvu a asheku ubana a asu u mmuku n le, n uyawunsa u aryagbaji uwoko tyoku u uyawunsa u ama a maci. U foɓuso atakasuvu a ama adama a utuwa̱ u Asheku.”

18 Zakariya wece yi, “Niɗa ma wushuku n ukuna u na vi? Mpa na n yan ɗe makoshi, kpam uka u va̱ dem u yan ɗe mamici.”

19 Katsumate ki ka wushunku yi, “Mpa Jiburaꞌilu, uza ɗa wa̱ri kushani a kapala ka Kashila̱. Suku ɗa a suku mu n tuwa̱ n dana̱sa vu, kpam n tonuko vu ukuna u shinga u na vi. 20 Gogo‑na, adama a ukpa̱ɗa̱ u upityanangu u vunu, va woko ta̱ kabebe. Va doku kpam va dana ukuna wa, she aꞌayin a ɗa a shaɗangi ukuna u na vi, a kain ka a zuwai u ɗa. Kpam nala wa woko.”

21 Ama aꞌa̱ri a ulanga a uvana Zakariya, aꞌa̱ri uyan majiyan ma ili iꞌya i zuwai u ɓa̱ra̱kpa̱i a asuvu a Asu u Uwulukpi vi. 22 An u wuta̱i, u fuɗa u dana ukuna wa. Ama a revei u wene ta̱ pini kuwene. U rongo le u wenishike iryoci n u ra̱ɗa̱gbusi akere.

23 An aꞌayin a manyan a ne a shaɗangi, u lazai u gonoi a kuwa. 24 An aꞌayin a nala a wurai, Alisabatu uka u ne u yain katsuma̱, u ka̱na̱i uronguso a kuwa bawu u wuta̱i hal uwoto u tawun. 25 U danai, “Weɓelei ili iꞌya Magono ma Zuba ma yanka mu. A aꞌayin a ɗa a yan yi, ɗa u takpa mu uwono a aꞌeshi a ama.”

A danai ukuna u ilimaci i Yesu

26 A uwoto u teli u katsuma̱ ka Alisabatu, Kashila̱ ka suki katsumate ka zuba ka ne Jiburaꞌilu a Nazara, ilyuci iꞌya iꞌa̱ri a uyamba u Galili. 27 U bana a asu u makere ma roku ma bawu ma revei vali. Uza ɗa vuma roku uza u kala Isuhu, uza u kagali ka Dawuda magono, u kenei tsumana. Kala ka makere mi ka Meri. 28 Katsumate ka banai ara ne, u danai, “A dana̱sa vu Meri, macigi ma Kashila̱. Magono ma Zuba ma̱ ta̱ n avu.”

29 Shegai Meri dambula ta̱ cika, wa yawunsa icun i idyani i eni iꞌya nala. 30 Katsumate ka tonuko yi, “Pana uwonvo wa, Meri, kpaci Kashila̱ ka bidya ta̱ ka zuwuka vu una̱ u shinga. 31 Va yan ta̱ katsuma̱, vu matsa maku ma vali, kpam vu neke yi kala Yesu. 32 Wa woko ta̱ uzapige. A isa̱ yi kpam Maku ma Kashila̱ ka Zuba. Magono ma Zuba Kashila̱ wa na̱ka̱ yi ta̱ tsugono tsu akaya a ne Dawuda. 33 Wa lya ta̱ tsugono tsu kagali ka Yakubu hal ubana. Tsugono tsu ne tani tsa̱ ta̱ pini hal ubana bawu utyoku.”

34 Meri wece yi, “Niɗa ukuna u na wa gita̱, an u wokoi mpa n reve vali wa?”

35 Katsumate ka wushunku yi, “Kulu Keri ka cipa̱ ta̱ ara vunu, ucira u Kashila̱ ka Zuba wa pala̱sa vu ta̱. Adama a nala uza u uwulukpi u ɗa va matsa vi, a ka isa̱ yi ta̱ Maku ma Kashila̱. 36 Alisabatu dem, kumaci ku vunu wa̱ ta̱ n katsuma̱ n tsumici tsu ne! Uwoto u teli u ɗa yi pa vi. Eyi uza ɗa a danai madari ma. 37 Ili iꞌa̱ la iꞌya Kashila̱ ka kpa̱ɗa̱ uyan wa.”

38 Meri danai, “Mpa kagbashi ka Magono ma Zuba ka. U woko mu tyoku ɗa vu danai.” Aku katsumate ki ka lazai ka a̱sa̱ka̱ yi.

Meri ba u kondoi Alisabatu

39 Aꞌayin a nala yi, Meri yain maloko u foɓusoi u banai a uyamba u Yahuda, a ilyuci i roku, a kaɓon ka nsasa. 40 U uwai a kuwa ku Zakariya u dana̱sai Alisabatu. 41 An u panai idyani i ne, aku maku ma ma̱ri a katsuma̱ ka ne ma gba̱ɗa̱i n ucira. Pini nala, a shaɗangi Alisabatu n Kulu Keri. 42 U ꞌya̱nga̱sa̱i kala̱ga̱tsu ka ne n ucira, u danai, “Avu uza u una̱ u shinga u ɗa a asuvu a aka gba̱. Maku ma kpam va matsa vi, uza u una̱ u shinga u ɗa. 43 Niɗa ukuna u shinga u na u tsa̱ra̱ mu, hal anuku a Asheku a va̱ u tuwa̱i ara va̱? 44 An n panai kala̱ga̱tsu ka idyani i vunu, aku maku ma ma̱ri a katsuma̱ ka va̱ ma gba̱ɗa̱i n ucira adama a ipeli. 45 Uza u una̱ u shinga u ɗa va̱ri Meri, avu uza ɗa vu wushuki n ili iꞌya Magono ma Zuba ma tonuko vu ya shaɗangu.”

Ushipa u Meri

46 Aku Meri danai, “Katakasuvu ka va̱ ka na̱ka̱ ta̱ Magono ma Zuba tsupige. 47 N Kashila̱ Kawauwi ka va̱ ka uma u va̱ wa̱ri a ipeli. 48 Kpaci u weɓelei uvakunku u kaci u kagbashi ka ne. U ɗa na gba̱ ama a ka tuwa̱ a ka isa̱ mu uza u una̱ u shinga. 49 Kpaci Uza u Ucira Gba̱ u yanka mu ta̱ ili i pige. Uwulukpi u ɗa kala ka ne ka̱ri. 50 Upasamgbana̱sa u ɗa upana u iyali u ne u tsu pasamgbana̱sa a agali a ɗa a ka pana uwonvo u Kashila̱ ubana. 51 U yain manyan ma pige n akere a ne, u wacinsai aza a ara̱ɗi n uyawunsa u atakasuvu a le. 52 U takpai ngono a tsugono tsu le, aku u na̱ka̱i aza ɗa a vakunki kaci ka le tsupige. 53 U cuwa̱ta̱ngi aza a kambulu n ili i shinga, aza a utsa̱ri tani u tutsuku le akere a de. 54 U ɓa̱nga̱i kagbashi ka ne Isaraꞌila, kpaci wa ciɓusa ta̱ n asuvayali a ne. 55 Tyoku ɗa u zuwamgbanai wa pana iyali i isheku i tsunu, Ibirahi n kagali ka ne ubana.”

56 Meri dusuki n Alisabatu evu n uwoto u tatsu, aku u gonoi a kuwa.

Ilimaci i Yahaya Kalyuɓugi

57 An aꞌayin a ilimaci a Alisabatu a yain, u matsai maku ma vali. 58 Aza a karen n amaci a ne, a panai tyoku ɗa Magono ma Zuba ma panai iyali i ne, hal a ɓa̱nga̱ yi ipeli.

59 Kain ka kulla̱, a tuwa̱i kotsu a kiɗa maku mi kacombi.† Aꞌa̱ri a ka ciga a neke yi kala ka asheku a ne Zakariya. 60 Shegai mma u ne u danai, “Nala wa, kala ka ne ka Yahaya.”

61 Aku a danai, “Iyen! A kumaci ku vunu uza roku wa̱ la n kala ka nala wa.”

62 A yankai asheku a ne kadyanshi n kukere u tonuko le kala ka wa ciga a isa̱ maku mi. 63 U zamai a tuko yi kagbagala ka ikorongi, aku u korongi, “Kala ka ne ka Yahaya.” Gba̱ le a yain majiyan. 64 Kute‑kute, una̱ u ne u kukpa̱i, kaletsu ka ne kpam ka tatsukpai. Aku u gita̱i kadyanshi u rongoi ucikpala Kashila̱. 65 Uwonvo u ka̱na̱i aza a karen yi gba̱. A rongoi utambura kadyanshi ka ukuna vi gba̱ a kaɓon ka nsasa ka uyamba u Yahuda. 66 Gba̱ aza ɗa a panai ukuna vi a ka̱na̱i u ɗa a atakasuvu a le, a ka tono, “Ndya maku ma na ma tuwa̱ ma woko?” Kpaci ucira u Magono ma Zuba ma̱ ta̱ n eyi.

Ushipa u Zakariya

67 Aku a shaɗangi asheku a ne Zakariya n Kulu Keri, u yain kadyanshi ka ukuna u Kashila̱, u da, 68 “A cikpala Magono ma Zuba, Kashila̱ ka Isaraꞌila, kpaci u tuwa̱ ta̱ a asu u ama a ne u wutukpa̱ le. 69 U ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ tsu Kawauwi ka ucira, a asuvu a kagali ka kagbashi ka ne Dawuda. 70 (Tyoku ɗa caupa u danai a una̱ u ntsumate n ne n ɗa a wulukpei.) 71 U wauwa tsu a akere a atokulalu a tsunu, hal gba̱ n aza ɗa a ꞌyuwan tsu. 72 Tsa̱ra̱ u wenike asuvayali a ne a asu u nkoshi n cau n tsunu. U ciɓa kpam kazuwamgbani ka uwulukpi ka ne. 73 Kazuwamgbani ka u tsina̱kai asheku a tsunu Ibirahi ka la vi. 74 Kpaci u wauwa tsu ta̱ a asu u atokulalu a tsunu, tsu gbashika yi bawu upana uwonvo. 75 Tsu gbashika yi n uwulukpi n ukuna u maci a kapala ka ne, gba̱ aꞌayin a tsunu. 76 Avu kpam maku ma va̱, a ka isa̱ vu ta̱ matsumate ma Kashila̱ Uza u Ucira Gba̱, kpaci va lasa ta̱ Asheku, tsa̱ra̱ vu foɓusuko yi ure. 77 Vu tonuko ama a ne ukuna u iwauwi i utsa̱ra̱ ucimbusa̱ u unyushi u le. 78 Adama a asuvayali a maci a Kashila̱ ka tsunu, a zuba ɗa katyashi ka kpasani ka wuta̱ tsu. 79 Tsa̱ra̱ u wakana aza ɗa aꞌa̱ri ndishi a karimbi, n aza ɗa a ka tuwa̱ a kuwa̱. U toni n a̱tsu a ure u ndishi n shinga.”

80 Aku maku ma gbonguroi a ikyamba n kulu cika. U dusuki a kakamba hal kain ka u wenikei kaci ka ne a asu u Isaraꞌila.

2

Ilimaci i Yesu

(Matiyu 1:18-25)

1 Aꞌayin a nala, Kaisa Agusta magono ma pige ma Roma, u zuwai a keci gba̱ ama ɗa aꞌa̱ri a uyamba† vi. 2 (Makeci ma a gita̱i uyan ma la vi, aꞌayin a tsugono tsu Kiriniyu uza u karatsu ka pige u Suriya.) 3 Ya dem gonoi a ilyuci i ne tsa̱ra̱ a korongu yi.

4 Isuhu dem ꞌya̱nga̱i a ilyuci i Nazara, a uyamba u Galili, u banai a uyamba u Yahuda. U banai a ilyuci i Dawuda iꞌya a ka isa̱ Batalami, kpaci eyi uza u kagali ka Dawuda ɗa. 5 Tsa̱ra̱ a korongu yi n Meri kamana ka ne, uza ɗa kpam wa̱ri n katsuma̱. 6 Ele pini ɗe, aꞌayin a ilimaci a Meri a yain. 7 Aku u matsai maku ma vali ma kapala ma ne, u pala̱sa yi n kunya, aku u vakunku yi a asu u uneshe kuzuwate ilikulya. Kpaci a tsa̱ra̱ kunu ku amoci pini a kuwa ki wa.

Aliniki n atsumate a zuba

8 N kayin ka nala ki, aliniki a roku a ɗa pini a uroto u ilyuci vi, a ka wundya ishiga i nlala n le. 9 Aku katsumate ka zuba ka Magono ma Zuba ka wenikei kaci ka ne ara le. Aku tsupige tsu Magono ma Zuba tsu kyawan le n katyashi, hal uwonvo u ka̱na̱ le. 10 Shegai katsumate ki ka tonuko le, “Panai uwonvo wa, ukuna u shinga u ipeli u ɗa n tuko ɗa̱, u ɗa wa woko u ama gba̱. 11 Ara na a matsa̱ka ɗa̱ ta̱ Kawauwi a Batalami, ilyuci i Dawuda, aya Kirisiti Asheku. 12 Iryoci iꞌya ya wene iꞌya na: Ya cina ta̱ a vakunki maku a asu u uneshe kuzuwate ilikulya, upala̱si n kunya.”

13 Kute‑kute, kaɓolo ka aza a kuvon a zuba a ɓolomgbonoi n katsumate ki, a ka cikpala Kashila̱ n a dansi, 14 “Una̱ka̱ u tsupige ubana a asu u Kashila̱ u shamgba ta̱ a asuvu a zuba a asu u ɗa u lai tsupige. A likimba tani ndishi n shinga n shamgba ta̱ a asu u ama ɗa wa pana kayanyan ka le cika.”

15 An atsumate yi a gonoi a zuba, aliniki yi a tonukoi kaci ka le, “Tsu banai a Batalami tsu wene ili iꞌya Magono ma Zuba ma tonuko tsu i gita̱i vi.”

16 A banai n maloko, a ba a cinai Isuhu, n Meri, n maku mi dem nvain a asu u uneshe kuzuwate ilikulya. 17 Aku aliniki a tonukoi ya dem ili iꞌya i gita̱i n iꞌya katsumate ka zuba ka tonuko le a kaci ka maku ma na mi. 18 Gba̱ ama ɗa a panai ukuna u na vi, a rongoi uyan majiyan ma ukuna u ɗa aliniki yi a tonuko le. 19 Shegai Meri ka̱na̱i ukuna vi n kabini a katsuma̱ ka ne, aku u rongoi u ciɓusa u ɗa. 20 Aliniki yi a gonoi, a rongoi una̱ka̱ Kashila̱ tsupige n a cikpali yi, adama a ili iꞌya katsumate ki ka tonuko le. Kpam n adama a ɗa a wenei maku mi tyoku ɗa katsumate ki ka tonuko le.

A bankai Yesu a Kuwa ku Kashila̱

21 An kain ka kulla̱ ka kyawain, kain ka a ka kiɗa yi kacombi, a neke yi kala Yesu. Kala ka katsumate ka zuba ka na̱ka̱ yi, kahu a yain katsuma̱ ka ne.

22 An aꞌayin a uwulukpe a le a yain, tyoku ɗa u wa̱ri a Mele ma Musa, a matsa baci maku. Aku Isuhu n Meri a bankai Yesu a Urishelima, a na̱ka̱ yi a asu u Magono ma Zuba. 23 (Tyoku ɗa wa̱ri ukorongi, Mele ma Kashila̱ ma danai, “Maku ma uka u gita̱i u matsa kalobo ka baci, u ka̱na̱ ta̱ a na̱ka̱ yi a asu u Magono ma Zuba.”) 24 A yain uɗara̱kpa tyoku ɗa Mele ma Kashila̱ ma danai, “Aꞌaɗya a re ko tani mmuku ma ntambara n re.” ◊

25 Vuma roku u ɗa pini a Urishelima a ka isa̱ Saminu, vuma u maci kpam uza ɗa wa gbashika Kashila̱. Wa̱ ta̱ n Kulu Keri, kpam u ɓa̱ra̱kpa̱i wa vana utuwa̱ u Kirisiti Kawauwi u tuwa̱ u wauwa aza a Isaraꞌila. 26 Kulu Keri ku wenike yi wa kuwa̱ wa, she aꞌayin a ɗa u wenei Kirisiti u Magono ma Zuba. 27 Kain ki, Kulu Keri ku zuwai u uwai a Kuwa ku Kashila̱. Meri n Isuhu a tuwa̱i, kotsu a na̱ka̱ Yesu a asu u Magono ma Zuba, tyoku ɗa Mele ma da a yain. 28 Aku Saminu woɓo yi, u cikpai Kashila̱, u danai, 29 “Gogo‑na, Ashekapige, she vu a̱sa̱ka̱ kagbashi ka vunu ka laza bawu ukuna u roku, tyoku ɗa vu danai. 30 Kpaci n wene ɗe iwauwi i vunu 31 iꞌya vu foɓusoi a kapala ka ama gba̱. 32 Aya katyashi ka ka wenike Awulawa† ure u vunu, aya kpam tsupige tsu ama a vunu Isaraꞌila.”

33 Tata na̱ mma u ne a yain majiyan a ili iꞌya a danai a kaci ka ne. 34 Aku Saminu zuwuka le una̱ u shinga. Aku u tonukoi mma u ne vi, “Vu wene maku ma na mi? Aya a zuwai u woko ure u urukpa̱ u aza roku n u uꞌya̱nga̱ u aza roku ushani a asuvu a Isaraꞌila. Kpam Kashila̱ ka suku yi ta̱ u woko iryoci, shegai aza roku a ka ꞌyuwan yi ta̱. 35 Kotsu a wutukpa̱ uyawunsa u atakasuvu ushani a kateshe. Avu tani burundu wa ɓatsamgbana ta̱ katakasuvu ka vunu.”

36 Matsumate ma ma̱ri uka, uza u kala Hanatu, wa̱ ta̱ dem pini a Kuwa ku Kashila̱ ki, ukere u Fanuyila u ɗa, uza u kagali ka Ashiru. Mara̱na̱ ma, kpam u kutsa ta̱ cika. Iyolo i ayen a shindere a ɗa u yain n vali u ne an u bidya yi n tsikere. 37 Gba̱ ayen a ne hal n a ɗa a tsira̱na̱ tsu ne dem a ɗa yi amanganishi n a nishi.* U a̱sa̱ka̱ Kuwa ku Kashila̱ wa, shegai ulya kayala kaara n kayin, n u yanyi kakuli n kavasu. 38 Tyoku ɗa Saminu wa̱ri a kadyanshi n Isuhu n Meri, eyi dem u tuwa̱i evu n ele, u cikpai Kashila̱. U ka̱na̱i kadyanshi ka maku mi a kapala ka ama ɗa a ka vana uwutukpa̱ u Urishelima.

39 An a kotsoi gba̱ ili iꞌya Mele ma Kashila̱ ma danai, a gonoi a ilyuci i Nazara u uyamba u Galili. 40 Nte maku mi ma gbonguroi u tukoi ucira pini. A shaɗangu yi n ugboji u ɗa u wurai aꞌayin a ne. Kpam Kashila̱ ka zuwuka yi una̱ u shinga.

Yesu uwai a Kuwa ku Kashila̱

41 Kayen dem, isheku i Yesu i tsu bana ta̱ a Urishelima aꞌayin a Abiki a Upasamgbana. 42 An u yain ayen kupa n a re, a banai Abiki yi tyoku ɗa a cuwana̱kai. 43 An a kotsoi Abiki yi, isheku i ne i ka̱na̱i ure u ugono. Yesu shamgbai a Urishelima, bawu a revei. 44 A yain nwalu ma uliva̱, a ka wundya ko wa̱ pini a asuvu a kaɓolo ki, shegai a wene yi wa. Aku a ka̱na̱ yi uzama a asu a amaci† n aje a le.

45 An a kpa̱ɗa̱ yi uwene, a gonoi a Urishelima ubolo u ne. 46 An aꞌayin a tatsu a wurai, a cina yi ndishi a asuvu a Kuwa ku Kashila̱ a mere ma awenishiki. Wa pana̱ka le n u yansi le keci. 47 Gba̱ ama ɗa a pana̱ka yi a yain majiyan n ureve u ne, n tyoku ɗa wa wushukusu. 48 An isheku i ne i wene yi, a yain majiyan, aku mma u ne danai, “Maku ma va̱, ndya i zuwai vu yanka tsu naha? Mpa n asheku a vunu tsa̱ri vu uzama n katsuma̱ unamgbi.”

49 Aku u wece le, “Ndya i zuwai ya zama mu? I reve u ka̱na̱i n rongo a asu u Tata u va̱ wa?” 50 Shegai a reve ili iꞌya u tonuko le wa.

51 Aku u gonoi a Nazara kaɓolo n ele, u rongo le una̱ka̱ tsupige. Mma u ne tani u ka̱na̱i ukuna u nala vi a katakasuvu ka ne. 52 Yesu gbonguroi a ikyamba n kakiri, kpam Kashila̱ n ama ɗa a reve yi a ciga yi.

3

Kuɓari ku Yahaya Kalyuɓugi

(Matiyu 3:1-12; Marku 1:1-8; Yahaya 1:19-28)

1 A kayen ka kupa n u tawun ka tsugono tsu Kaisa Tibariya magono ma pige ma Roma, a yan ta̱ ngono n nishi aza ɗa a lyai tsugono tsu iyamba i Isaraꞌila a kere ka ne, alya: Bontu Bilatu wa̱ri gomuna u Yahuda, Hiridu Antiba wa̱ri magono ma Galili, vangu u ne Filibu wa̱ri magono ma Ituriya n Tarakunita, Lisaniya wa̱ri magono ma Abiliya. 2 Aꞌayin a Hanana n Kayafa ngono m aɗara̱kpi, kadyanshi ka Kashila̱ ka tuwa̱i ara Yahaya maku ma Zakariya a kakamba. 3 U banai gba̱ a iyamba iꞌya iꞌa̱ri uɓongu u Aga̱ta̱ u Urudu n u yanyi kuɓari: ama a kpatala ubana a asu u Kashila̱ a a̱sa̱ka̱ tsicingi tsu le, aku a lyuɓugu le tsa̱ra̱ u wenike an a cimbusuka̱ le. 4 Tyoku ɗa wa̱ri ukorongi a Tagara̱da u Ishaya matsumate a ukuna u Yahaya Kalyuɓugi: “Kala̱ga̱tsu ka uza roku ka sala̱sa a kakamba, ‘Lapulukai Asheku Kawauwi ure, i shamkpa u ɗa mai tsa̱ra̱ u wala. 5 A ka shaɗangu ta̱ gba̱ ara̱ra̱, kpam a betelikpe gba̱ nsasa n aga̱la̱la̱. A shamkpa ire iꞌya i kotolusoi, aku a gbandala iꞌya iꞌa̱ri n aɗa̱ka̱. 6 Kpam ama gba̱ a ka wene ta̱ iwauwi i Kashila̱.’ ” ◊

7 Yahaya tonukoi kakuma̱ ka ama ka ka tuwusa̱ tsa̱ra̱ u lyuɓugusu le vi, “Eɗa̱ aꞌeku! Ya ɓarana ɗa̱ i suma unamgbukatsuma̱ u Kashila̱ u ɗa wa tuwa̱? 8 Yanyi ili iꞌya ya wenike ukpatala u ɗe. Kotsu i bidya a asuvu a atakasuvu a ɗe Ibirahi ɗa asheku a ɗe wa, nala wa ɓa̱nga̱ ɗa̱ wa. N tonuko ɗa̱, Kashila̱ ka fuɗa ta̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ Ibirahi mmuku a asuvu a atali a na yi. 9 N gogo‑na naha a taɗangu ɗe kagovu a ami a nɗanga. Maɗanga ma baci dem ma kpa̱ɗa̱i u na̱ka̱ ilimaci i maci, a ka kapa ta̱ ma, a varangu a asuvu a akina.”

10 Kakuma̱ ka ama ka wece yi, “Ndya wa̱ tsa yan gogo‑na?”

11 U wushuki, “Uza u ntogo n re, u peci n uza ɗa bawu wa̱ri n ma. Uza u ilikulya kpam dem u yain nala.”

12 Awushi a utafa a roku a tuwa̱i tsa̱ra̱ a lyuɓugu le, a wece yi, “Kawenishiki, ndya tsa yan?”

13 U tonuko le, “Kotsu i pasa̱ka a ili iꞌya a da i wushi wa.”

14 Aku asoje a roku a wece yi, “A̱tsu tani, ndya tsa yan?”

U tonuko le, “Kotsu i wusa uza ikebe wa. Ko i dana uza u nusa ta̱, kpam u nusa wa. I kawunku gai n katsupi ka ɗe.”

15 Ama gba̱ aꞌa̱ri a ka vana ta̱ utuwa̱ u Kirisiti Kawauwi, aku aꞌa̱ri a uyawunsa a atakasuvu a le, ko Yahaya ɗa Kawauwi ki. 16 Yahaya wushunku le gba̱, u danai, “Mpa gai n mini ma ma lyuɓugusu ɗa̱, shegai uza ɗa u la mu wa tuwa̱ ta̱. Uza ɗa mpa n ra̱tsa n surukpa isirikatsu i akpata i aꞌene a ne wa. Aya wa lyuɓugu ɗa̱ n Kulu Keri n akina. 17 Kasasu ka uwelimkpe ka ne ka̱ ta̱ a kukere ku ne, wa wujuma̱ ta̱ asu u ulapa ilya vi, aku u cira̱ngu ilya yi u tsungu iꞌya a mapon. Shegai wa runukpa ta̱ kopo ki n akina† a ɗa bawu a ka cimba̱.” 18 N icun i kuɓari ku na ki ushani, ka Yahaya yankai ama Kadyanshi ka Shinga ka Kashila̱.

19 Shegai Yahaya ɓaranai Hiridu Antiba magono a kaci ka Hiridiya, uka u vangu u ne u ɗa u zuwai, n ukuna u cingi u roku u ɗa u yain. 20 Adama a nala u gbagiryai Yahaya a kuwa ku aꞌali, u dokunki kaci ka ne unyushi u cingi u na vi.

A lyuɓugi Yesu

(Matiyu 3:13-17; Marku 1:9-11)

21 An a lyuɓugusi ama gba̱, a lyuɓugi dem Yesu. Tyoku ɗa Yesu wa̱ri a kavasu, zuba u kukpa̱i. 22 Pini nala, Kulu Keri ku cipa̱i ara ne yavu kaɗya. A panai kala̱ga̱tsu ka wuta̱i a zuba, ka danai, “Aɗa Maku ma va̱ ma ma ciga. Ma pana ta̱ kayanyan n avu cika.”

Nkoshi n cau n Yesu

(Matiyu 1:1-17)

23 Aꞌayin a ɗa Yesu gita̱i manyan ma ne, wa̱ ta̱ n ayen evu n kamankupa. Tyoku ɗa kpam ama a bidyai Yesu maku ma Isuhu ma.

Isuhu maku ma Heli ma.

24 Heli maku ma Matat ma.

Matat maku ma Levi ma.

Levi maku ma Mala̱ki ma.

Mala̱ki maku ma Yana ma.

Yana maku Isuhu ma.

25 Isuhu maku ma Matiya ma.

Matiya maku ma Emos ma.

Emos maku ma Nahum ma.

Nahum maku ma Hasa̱li ma.

Hasa̱li maku ma Najaya ma.

26 Najaya maku ma Maꞌata ma.

Maꞌata maku ma Matiya ma.

Matiya maku ma Shimeya ma.

Shimeya maku ma Isuhu ma.

Isuhu maku ma Yahuda ma.

27 Yahuda maku ma Yowana ma.

Yowana maku ma Risa ma.

Risa maku ma Zerubabe ma.

Zerubabe maku ma Shayala̱tiya ma.

Shayala̱tiya maku ma Niri ma.

28 Niri maku ma Mala̱ki ma.

Mala̱ki maku ma Adi ma.

Adi maku ma Kosuma ma.

Kosuma maku ma Alumadama ma.

Alumadama maku ma Iri ma.

29 Iri maku ma Yosi ma.

Yosi maku ma Eliyaza ma.

Eliyaza maku ma Yorima ma.

Yorima maku ma Matat ma.

Matat maku ma Levi ma.

30 Levi maku ma Saminu ma.

Saminu maku ma Yahuza ma.

Yahuza maku ma Isuhu ma.

Isuhu maku ma Yunam ma.

Yunam maku ma Eliyakim ma.

31 Eliyakim maku ma Malaya ma.

Malaya maku ma Mainana ma.

Mainana maku ma Matata ma.

Matata maku ma Natan ma.

Natan maku ma Dawuda ma.

32 Dawuda maku ma Yese ma.

Yese maku ma Ubida ma.

Ubida maku ma Boza ma.

Boza maku ma Salumuna ma.

Salumuna maku ma Nashon ma.

33 Nashon maku ma Aminadabu ma.

Aminadabu maku ma Aram ma.

Aram maku ma Hesuruna ma.

Hesuruna maku ma Farisa ma.

Farisa maku ma Yahuza ma.

34 Yahuza maku ma Yakubu ma.

Yakubu maku ma Ishaku ma.

Ishaku maku ma Ibirahi ma.

Ibirahi maku ma Tera ma.

Tera maku ma Naho ma.

35 Naho maku ma Seru ma.

Seru maku ma Reyu ma.

Reyu maku ma Fele ma.

Fele maku ma Eba ma.

Eba maku ma Shela ma.

36 Shela maku ma Kenan ma.

Kenan maku ma Afaka̱sha ma.

Afaka̱sha maku ma Shem ma.

Shem maku ma Nuhu ma.

Nuhu maku ma Lame ma.

37 Lame maku ma Metusela ma.

Metusela maku ma Anuhu ma.

Anuhu maku ma Jare ma.

Jare maku ma Mahalalel ma.

Mahalalel maku ma Kenan ma.

38 Kenan maku ma Enos ma.

Enos maku ma Shitu ma.

Shitu maku ma Ada̱mu† ma.

Ada̱mu kpam uza ɗa u wuta̱i a asu u Kashila̱ ɗa.

4

Ukondo u Yesu

(Matiyu 4:1-11; Marku 1:12-13)

1 Pini nala, Yesu a̱sa̱ka̱i Aga̱ta̱ a Urudu ushaɗangi n Kulu Keri, aku Kulu Keri ku tonoi n eyi ubana a kakamba. 2 U yan ta̱ aꞌayin a amangare, Kala̱pa̱nsi ka̱ri yi ukonduso. A asuvu a aꞌayin a nala yi u lya ko ili wa, an aꞌayin yi a kotsoi, aku u panai kambulu.

3 Pini nala, Kala̱pa̱nsi ka tonuko yi, “Avu Maku ma Kashila̱ ma baci, yanka katali ka na kadyanshi ka gono burodi.”

4 Yesu wushunku yi, “Ukorongi u ɗa wa̱ri a Tagara̱da u Kashila̱, ‘N burodi ɗa koshi vuma wa yan uma wa.’ ” ◊

5 Kala̱pa̱nsi ki ka banka yi a zuba a asu u roku, u wenishike yi gba̱ tsugono tsu likimba, kahu a yain aꞌeshi rapu. 6 U tonukoi Yesu, “Ma na̱ka̱ vu ta̱ gba̱ tsupige n ucira u le, kpaci mpa a na̱ka̱i. Ma̱ ta̱ n ucira u ɗa ma na̱ka̱ uza ɗa ma ciga. 7 Va lyaka mu baci kayala, ya woko ta̱ i vunu gba̱.”

8 Yesu wushunku yi, “Ukorongi u ɗa wa̱ri a Tagara̱da u Kashila̱, ‘Lyaka Magono ma Zuba Kashila̱ ka vunu kayala, aya koshi va gbashika.’ ” ◊

9 Aku Kala̱pa̱nsi ka banka yi a Urishelima, u zuwa yi u shamgbai a zuba u Kuwa ku Kashila̱ ku ugaɗi bilibili. U tonuko yi, “Avu Maku ma Kashila̱ ma baci, raɗugu a utuwa̱ a iyamba. 10 Kpaci ukorongi u ɗa wa̱ri a Tagara̱da u Kashila̱, ‘Wa yanka ta̱ atsumate a zuba a ne kadyanshi adama a vunu, a kirana n avu. 11 Kpam a ka keɓe vu ta̱ a akere a le, adama a ɗa va gbasha kune a katali.’* ”

12 Yesu wushunku yi, “A korongu ta̱ dem, ‘Va kondo Magono ma Zuba Kashila̱ ka vunu wa.’ ◊ ”

13 An Kala̱pa̱nsi ka kotsoi ukonduso u ne gba̱, aku u a̱sa̱ka̱ yi ve.

Yesu gita̱i manyan a Galili

(Matiyu 4:12-17; Marku 1:14-15)

14 Pini nala, Yesu gonoi a uyamba u Galili, ucira u Kulu Keri wa̱ ta̱ kaɓolo n eyi. Ukuna u ne u kyawain gba̱ a uyamba vi. 15 U rongoi a uwenishike a agata a Kashila̱ a le, gba̱ ama n a na̱ki yi tsupige.

A ꞌyuwain Yesu a Nazara

(Matiyu 13:53-58; Marku 6:1-6)

16 An Yesu tuwa̱i a Nazara (asu u ɗa a wo yi), aku u uwai a kagata ka Kashila̱ kain ka Ashibi, tyoku ɗa u cuwana̱kai. U ꞌya̱nga̱i kushani, kotsu u yain ka̱neshi. 17 A na̱ka̱ yi tagara̱da u Ishaya matsumate, u ba̱ra̱kpa̱i tagara̱da vi, u cinai a asu u ɗa a korongi: 18 “Kulu ku Magono ma Zuba ka̱ ta̱ kaɓolo na̱ mpa, u ɗanga̱sa mu n yanka aza a unambi Kadyanshi ka Shinga ka Kashila̱. U suku mu n tuwa̱ n yain kadyanshi ka utatsukpa a asu u aza ɗa a sirai, n kukpa̱ aꞌeshi a arumba̱, n wauwa aza ɗa a ꞌyanki, 19 n yain kadyanshi ka kayen ka Magono ma Zuba ma yan ili i shinga.” ◊

20 U ka̱ta̱la̱i tagara̱da vi u gonukoi a asu u uza u manyan, aku u dusuki tsa̱ra̱ u wenishike. Gba̱ aza ɗa aꞌa̱ri pini a kagata ka Kashila̱ ki a gita̱ yi aka̱lu. 21 Aku u gita̱ le utonusuko, “Ara, udani naha u shaɗangu ɗe a atsuvu a ɗe.”

22 Gba̱ le a cikpala yi, a yain majiyan ma kadyanshi ka shinga ka u yain, hal a danai, “Eyi na maku ma Isuhu ma wa?”

23 U tonuko le, “Ya yanka mu ta̱ tsizagaɗi tsu na tsi, ‘Kana̱ki ka aguma̱, ta̱na̱sa̱ kaci ka vunu.’ Wata, ‘Gba̱ ikunesavu iꞌya tsu panai vu yansai a Kafarnahum, yan iꞌya dem pini na a ilyuci i vunu.’ 24 Mayun ɗa n tonuko ɗa̱, matsumate ma̱ la ma a wushuki n eyi a ilyuci i ne wa.

25 “Shegai mayun n tonuko ɗa̱, aꞌayin a Iliya, nra̱na̱ n ɗa pini ushani a Isaraꞌila. Aꞌayin a ɗa a shamkpai mini ma zuba hal ayen a tatsu n uwoto u teli, aꞌayin a ɗa kambulu ka pige ka kimba̱i gba̱ uyamba vi. 26 Gba̱ n nala, a suku Iliya a asu ko uza a asuvu a le wa, she a asu u mara̱na̱ ma ma̱ri a Zarafatu a uyamba u Sida. ◊ 27 Aꞌayin a Elisha† matsumate, a yan ta̱ nkutu ushani a uyamba u Isaraꞌila. Uza wa̱ tani la uza ɗa a ta̱na̱sa̱i wa, she Naꞌaman† koshi, vuma u uyamba u Suriya.” ◊

28 Ama ɗa aꞌa̱ri pini a kagata ka Kashila̱ ki a panai upan, an a panai nala vi. 29 Aku a ꞌya̱nga̱i a wutukpa̱ yi a uroto u ilyuci. A banka yi a zuba u masasa ma ma̱ri evu n ilyuci yi, kotsu a varangu yi a iyamba. 30 Shegai u wurai a mere ma le, u yain nwalu n ne.

Yesu wutukpa̱i ityoni i cingi

(Matiyu 7:28-29; Marku 1:21-28)

31 Pini nala, Yesu banai a Kafarnahum, ilyuci i roku a uyamba u Galili, wa̱ri le a uwenishike kain ka Ashibi. 32 A yain majiyan n uwenishike u ne, kpaci kadyanshi ka ne n ucira u ɗa ka̱ri.

33 A kagata ka Kashila̱ ki tani, uza u ityoni i cingi u ɗa pini. Aku u ꞌya̱nga̱sa̱i kala̱ga̱tsu ka ne n ucira, u salai, 34 “Wayai! Ndya i birika vu n a̱tsu, Yesu uza u Nazara? Tuwa̱ ɗa vu tuwa̱i vu wuna tsu? N reve ta̱ uza ɗa va̱ri. Uza u uwulukpi u nala vi u ɗa u Kashila̱.”

35 Aku Yesu ɓarana yi, u da, “Paɗa bini! Pecemgbene n eyi!” Aku ityoni i cingi yi i varangu yi a iyamba a mere ma le, i pecemgbenei n eyi. U yanka yi tani ukuna u cingi wa.

36 A yain majiyan gba̱ le, a ka dansa utyoku u le, “Icun i kadyanshi i eni iꞌya na vi? Ka na n ucira n tsupige, hal u tsu ɓarana ityoni i cingi, aku a wuta̱?” 37 Ukuna u ne tani u tamburai ko nte wa a uyamba vi.

Yesu ta̱na̱sa̱i koku u Bituru

(Matiyu 8:14-17; Marku 1:29-34)

38 Aku Yesu a̱sa̱ka̱i kagata ka Kashila̱ ki, u uwai a kuwa ku Bituru. Mma u uka u Bituru tani wa̱ ta̱ n usuɗugbi u ikyamba, aku a folo yi u ta̱na̱sa̱ yi. 39 U shamgbai evu n kaci ka ne, u ɓaranai maɓa̱la̱ mi, aku ma a̱sa̱ka̱ yi. Kute‑kute, u ꞌya̱nga̱i u gita̱ le uyanka manyan.

40 An kaara ka rukpa̱i, gba̱ aza ɗa aꞌa̱ri n aza a mɓa̱la̱ icun kau‑kau, a tuwusuka̱ le a asu u ne. Aku u taɗangusuku le akere a aꞌaci a le, u ta̱na̱sa̱ le. 41 Ityoni i cingi kpam i wuta̱i a asu u ama ushani, aꞌa̱ri iyoroli n a dansi, “Avu Maku ma Kashila̱ ma!”

Shegai u ɓarana le, u ɓishinka le kadyanshi, kpaci a reve ta̱ eyi Kirisiti Kawauwi ɗa.

Yesu yain kuɓari a Galili

(Marku 1:35-39)

42 An kain ka wansai, Yesu wuta̱i u banai a asu u ɗa bawu uza wa̱ri pini. Aku kakuma̱ ka ama ka̱ri yi uzama, a banai a asu u ɗa wa̱ri. Uciga u le u ɗa a shamkpa yi, kotsu u a̱sa̱ka̱ le wa. 43 Shegai u tonuko le, “U ka̱na̱ ta̱ n yain kadyanshi ka tsugono tsu Kashila̱ a ilyuci iꞌya i buwai, kpaci adama a nala a ɗa a suku mu.” 44 Aku u lyai kapala n u yanyi kuɓari a agata a Kashila̱ a uyamba u Yahuda.†

5

Yesu isa̱i atoni a kagita̱

(Matiyu 4:18-22; Marku 1:16-20)

1 Kain ka te, Yesu wa̱ri kushani a ikengi i Kushiva̱ ku Galili,* kakuma̱ ka ama ka gbaɓaryangu yi, aꞌa̱ri upana kadyanshi ka Kashila̱. 2 U wenei aꞌatsu a re a ɗa aka̱ni a adan a a̱sa̱ka̱i ikengi i kushiva̱ yi. Aꞌa̱ri uɓacangusu ibilili i le. 3 Aku u ba u uwai a asuvu a kpatsu ku Simo. An u uwai a asuvu, u tonukoi Simo jebe u vinga̱ kpatsu ki kenu u a̱sa̱ka̱ ikengi i kushiva̱ yi. Aku u dusuki u ka̱na̱i uwenishike ama, eyi pini a asuvu a kpatsu ki.

4 An u kotsoi kadyanshi, u tonukoi Simo, “Uka kpatsu ki a asu u ɗa wa̱ri n kaɗa̱ka̱, kotsu i vuta̱la̱ ibilili i ɗe i ka̱na̱ adan.”

5 Simo wushunku yi, “Uzakuwa, nte kain ka wansa tsu pini na tsa̱ri uyan manyan, kpam ko i te tsu ka̱na̱ wa. Shegai an u wokoi vu danai nala, ma vuta̱la̱ ta̱ ibilili yi.”

6 An a yain nala, a ka̱na̱i adan ushani, hal ibilili i le i ka̱na̱i ukiɗa̱sa. 7 Adama a nala, a isa̱i atoku a le a ɗa aꞌa̱ri a kpatsu ku ire ki a tuwa̱ a ɓa̱nga̱ le. A tuwa̱i a shaɗangusi aꞌatsu yi a re gba̱ n adan, hal aꞌatsu yi a yain yavu a ka shumbugu.

8 Pini nala, an Simo uza ɗa a ka isa̱ Bituru wenei nala, u kuɗa̱ngi a kapala ka Yesu, u danai, “Asheku, ba̱tsa̱ pini dan na̱ mpa, kpaci mpa uza u unyushi u cingi u ɗa.” 9 Ili iꞌya i zuwai tani, eyi n atoku a ne a yan ta̱ majiyan, an a ka̱na̱i adan nala. 10 Nala tani kpam dem Yakubu n Yahaya, mmuku n Zabidi, atoku a manyan a Simo.

Yesu tonukoi Simo, “Pana uwonvo wa. Ili iꞌya i bidyai gogo‑na naha ubana a kapala, ma gonuko vu ta̱ uza ɗa wa tukuso ama.” 11 A wutukpa̱i aꞌatsu a le a kagiɗa, aku a a̱sa̱ka̱i gba̱ ili iꞌya aꞌa̱ri n iꞌya, a tono yi.

Yesu ta̱na̱sa̱i makutu

(Matiyu 8:1-4; Marku 1:40-45)

12 Kain ka te, Yesu wa̱ri a ilyuci i roku a uyamba u nala vi, aku vuma roku, uza u mɓa̱la̱ n tsukutu, u tuwa̱i ara ne. An u wenei Yesu, u kuɗa̱ngi a kapala ka ne, u folo yi u da, “Asheku, vu wushuku baci, va̱ ta̱ n ucira u ɗa va ta̱na̱sa̱ mu.”

13 Yesu ba̱ra̱kpa̱i kukere, u sawa yi, u da, “N wushuku ta̱, ta̱na̱.” Kute‑kute, tsukutu tsi tsu a̱sa̱ka̱ yi.

14 U ronoi vuma vi atsuvu, u da, “Kotsu vu tonuko uza wa, shegai wala vu ba vu wenike kaci ka vunu a asu u kaɗara̱kpi. Kpam vu na̱ka̱ kune tyoku ɗa Musa danai a yain, adama a ɗa vu ta̱na̱i, tsa̱ra̱ ama a reve n u ɗa.” ◊

15 Shegai gba̱ n nala, kadyanshi ka Yesu ka̱ri a utambura, hal kakuma̱ ka ama ushani ka tuwusa̱i ka pana̱ka yi, tsa̱ra̱ a ta̱na̱sa̱ mɓa̱la̱ n le. 16 Shegai u tsu bana ta̱ a asu u ɗa bawu ama aꞌa̱ri, n u yanyi kavasu.

Yesu ta̱na̱sa̱i kawunu

(Matiyu 9:1-8; Marku 2:1-12)

17 Kain ka te, an Yesu wa̱ri a uwenishike, Afarishi n awenishiki a Mele a roku aꞌa̱ ta̱ pini ndishi. Aza ɗa a wuta̱i gba̱ a ilyuci i uyamba u Galili n aza a Yahuda n Urishelima. Kpam ucira u Magono ma Zuba u uta̱na̱sa̱ u mɓa̱la̱ wa̱ ta̱ n eyi. 18 Ama roku a tuwa̱i n kawunu, a canga yi a kajiba. A ka ciga a uka yi a kunu, tsa̱ra̱ a zuwa yi a kapala ka Yesu. 19 An a kpa̱ɗa̱i utsa̱ra̱ ure u ɗa a ka uka yi, adama a kakuma̱ ka ama, a yuwa̱i a zuba u kukpa̱. A ɗapai kukpa̱ ki, aku a zurala̱kpai vuma vi a mere ma kakuma̱ ki, pini a kapala ka Yesu.

20 An Yesu wenei upityanangu u le, u da, “Uza u va̱, a cimbusuka̱ vu ɗe unyushi u cingi u vunu.”

21 Aku awenishiki a Mele n Afarishi yi a gita̱i uyawunsa a atakasuvu a le, “Ucun u vuma u eni u ɗa na n uyansa̱ka Kashila̱ kadyanshi ka cingi naha? Ya wa fuɗa u cimbusa̱ unyushi u cingi? She Kashila̱ koshi.”

22 Shegai an Yesu revei tyoku ɗa a ka yawunsa, u wece le, “Ndya i zuwai ya yawunsa naha a atakasuvu a ɗe? 23 Ndya i lai shana u ɗa a ka dana, ‘A cimbusa̱ ɗe unyushi u cingi u vunu,’ ko, ‘ꞌYa̱nga̱ vu wala’? 24 Kondoi na, kotsu i reve an mpa Maku ma Vuma ma̱ri n ucira u ɗa ma cimbusa̱ unyushi u cingi a likimba.” U tonukoi kawunu ki, “N tonuko vu, ꞌya̱nga̱ vu bidya kajiba ka vunu vu wala a kuwa.” 25 Kute‑kute a kapala ka le, u ꞌya̱nga̱i u bidyai kajiba ka ne. U lazai a kuwa n u cikpali Kashila̱. 26 A yain majiyan cika, gba̱ kakuma̱ ki ka rongoi ucikpala̱sa Kashila̱, uwonvo kpam u ka̱na̱ le, a danai, “Ara tsu wene ta̱ ukuna u savu.”

Uꞌisa̱ u Levi

(Matiyu 9:9-13; Marku 2:13-17)

27 An nala u wurai, aku Yesu wuta̱i. Pini nala, u wenei kawushi ka utafa ka roku uza u kala Levi. U cina yi ndishi a kakinda ka uwusha u utafa ka ne. Aku u tonuko yi, “Tono mu.” 28 U a̱sa̱ka̱i ko ndya wa, u ꞌya̱nga̱i u tono yi.

29 Levi foɓusuko yi abiki a pige a kuwa ku ne. Kpam awushi a utafa a roku a ɗa dem pini ushani n ama roku a ka lya kaɓolo n ele. 30 Aku Afarishi n awenishiki a Mele a ka yanka atoni a ne tsali, a danai, “Ndya i zuwai ya lya kaɓolo n awushi a utafa n aza a unyushi u cingi?”

31 Yesu wushunku le, “Aza ɗa aꞌa̱ri n alafiya a ka ciga uza u aguma̱ wa, she aza a mɓa̱la̱. 32 N tuwa̱ adama a ɗa ma isa̱ aza a maci wa, shegai adama a aza a unyushi u cingi, tsa̱ra̱ a kpatala.”

Keci a kaci ka kakuli

(Matiyu 9:14-17; Marku 2:18-22)

33 A tonukoi Yesu, “Atoni a Yahaya a tsu yansa ta̱ kakuli n kavasu, nala dem atoni a Afarishi, shegai ndya i zuwai atoni a vunu a ka lya n a soyi?”

34 U wece le, “Amoci a asu u abiki a iyolo a tsu yan kakuli, a ka yan baci abiki kaɓolo n valisavu vi? 35 Aꞌayin aꞌa̱ ta̱ a utuwa̱ a ɗa a ka bidya valisavu vi a mere ma le, aꞌayin a nala a ɗa a ka yan kakuli.”

36 U tonuko le kpam agisani a na yi, u danai, “Uza wa kara kakashi a kunya ku savu, aku u paɗara ka a kunya ku cau wa. U yan baci nala, wa nangasa ta̱ ku savu ki. Kpam kakashi ka savu ka a paɗarai a kunya ku cau ki ka rotso ka wa.

37 “Vuma wa tsungu mini ma cinwi ma savu a kadele ka ukpan ka cau wa. U yan baci nala, ma ta̱sa̱ ta̱ kadele ki ma wotsongu. Kadele ki tani ka namgba. 38 Shegai a tsungu mini ma cinwi ma savu a kadele ka ukpan ka savu. 39 Kpam uza wa̱ la wa so mini ma cinwi ma cau, aku u dana wa ciga ma savu wa. Kpaci wa dana ta̱, ‘Ma cau mi ma la ta̱ ma savu mi tsulobo.’ ”

6

Yesu ɗa Asheku a kain ka Ashibi

(Matiyu 12:1-8; Marku 2:23-28)

1 Kain ka te n kain ka Ashibi, Yesu wa wura ashina a ilya kaɓolo n atoni a ne, pini nala, atoni yi a gita̱i ukoɗuso aratu a ilya n a yuruwi n a takumi. 2 Afarishi a roku a danai, “Ndya i zuwai ya yan ili iꞌya i nangasai mele ma Ashibi?”

3 Yesu wushunku le, “Eɗa̱ kotsu i yan ka̱neshi u ili iꞌya Dawuda yain, aꞌayin a ɗa u panai kambulu, eyi n aje a nwalu a ne wa? 4 An u uwai a Kuwa ku Kashila̱, u bidyai iburodi i uwulukpi u takumai. Ili iꞌya aɗara̱kpi a ɗa koshi a wushunki a takuma. Kpam u na̱ka̱i aje nwalu n ne i roku.” ◊ 5 Pini nala, u tonuko le, “Maku ma Vuma ma Asheku a kain ka Ashibi.”

Uza ɗa ili i soi kukere

(Matiyu 12:9-14; Marku 3:1-6)

6 Kain ka Ashibi ka roku, Yesu uwai a kagata ka Kashila̱ wa̱ri a uwenishike. Pini a asuvu yi, uza roku u ɗa pini uza ɗa ili i soi kukere ku ulyaki ku ne. 7 Aku awenishiki a Mele n Afarishi a ka putsa̱ yi ko wa ta̱na̱sa̱ yi n kain ka Ashibi ki, kotsu a tsa̱ra̱ unyushi u ɗa a ka ba a sapula yi. 8 Eyi tani u revei uyawunsa u le, aku u tonukoi vuma vi, “ꞌYa̱nga̱ vu shamgba a mere.” Aku u ꞌya̱nga̱i u shamgbai.

9 U tonuko le, “Ma wece ɗa̱, ndya iꞌa̱ri dere kain ka Ashibi? A yain ili i shinga, ko a yain i cingi? A wauwa uma, ko a wuna u ɗa?”

10 Aku u lingana le gba̱ le, u tonukoi vuma vi, “Ba̱ra̱kpa̱ kukere ku vunu.” U ba̱ra̱kpa̱i kukere ki, aku ku ta̱na̱i. 11 A panai upan cika, a gita̱i usheshe tyoku ɗa a ka yan n Yesu.

Yesu ɗanga̱sai atoni kupa n ama a re

(Matiyu 10:1-4; Marku 3:13-19)

12 Aꞌayin a nala yi, Yesu wuta̱i u yuwa̱i masasa tsa̱ra̱ u yain kavasu. U rongoi uyan kavasu ubana a asu u Kashila̱ hal kain ka wansai. 13 An kain ka wansai, u isa̱i atoni a ne, aku u ɗanga̱sai kupa n ama a re a asuvu a le, u isa̱ le asuki. 14 Alya Simo (uza ɗa u isa̱i Bituru) n utoku u ne Andurawu n Yakubu, n Yahaya, n Filibu, n Batalamawu. 15 U ɗanga̱sa ta̱ dem Matiyu, n Toma n Yakubu maku ma Halfa, n Simo uza ɗa a ka isa̱ Ziloti. 16 U ɗanga̱sai kpam Yahuza maku ma Yakubu, n Yahuza Isikariyoti uza ɗa u tuwa̱i u neke yi.

Yesu yanka ta̱ ama ushani manyan

(Matiyu 4:23-25)

17 Aku u gida̱la̱i kaɓolo n ele, u shamgbai a asu u ɗa wa̱ri kateshe. Kakuma̱ ka atoni a ne, n kakuma̱ ka ama ushani a tuwa̱i a pana̱ka yi, tsa̱ra̱ a ta̱na̱sa̱ le. A wutusa̱i a uyamba u Yahuda n Urishelima, n aza ɗa aꞌa̱ri a Taya n Sida u una̱ u kushiva̱. 18 N aza ɗa ityoni i cingi ya yan mavura dem, a ta̱na̱sa̱ le. 19 Gba̱ ama yi a ka ciga a sawusa yi, kpaci ucira wa wutusa̱ ta̱ a asuvu a ne, u ta̱na̱sa̱ le gba̱ le.

Una̱ u shinga n u cingi

(Matiyu 5:1-12)

20 Aku Yesu gaɗigbai kaci ka ne, u weɓelei atoni a ne, u danai: “Eɗa̱ aza a una̱ u shinga a ɗa, eɗa̱ aza a unambi, kpaci tsugono tsu Kashila̱ tsu ɗe tsa. 21 Eɗa̱ aza a una̱ u shinga a ɗa, eɗa̱ aza ɗa ya yan kambulu gogo‑na, kpaci a ka cuwa̱ta̱ngu ɗa̱ ta̱. Eɗa̱ aza a una̱ u shinga a ɗa, eɗa̱ aza ɗa ya sa̱ gogo‑na, kpaci ya dosuso ta̱. 22 Eɗa̱ aza a una̱ u shinga ɗa, aꞌayin a ɗa ama a ꞌyuwan ɗa̱, a wutukpa̱ ɗa̱ a asuvu a le, a wisha ɗa̱, a panai icaɗi i ɗe adama a va̱ Maku ma Vuma.

23 “Pelei a kain ki, i raɗugusu n maza̱nga̱, kpaci katsupi ka malen ma manyan ma ɗe ka̱ ta̱ ushani a zuba. Nala dem akaya a le a yankai ntsumate.

24 “Shegai ter ɗe eɗa̱ aza a utsa̱ri, kpaci i wusha ɗe upana u kayanyan u ɗe. 25 Ter ɗe, eɗa̱ aza ɗa iꞌa̱ri n ucuwi gogo‑na, kpaci ya tuwa̱ ta̱ i yain kambulu. Ter ɗe, eɗa̱ aza ɗa ya dosuso gogo‑na, kpaci ya namgba ta̱ katsuma̱, kpam i sa̱i. 26 Ter ɗe, eɗa̱ aza ɗa ama a ka cikpala̱sa, kpaci nala dem akaya a le a cikpala̱sai ntsumate n kaɓan.”

Ciga atokulalu a vunu

(Matiyu 5:38-48; Matiyu 7:12)

27 Yesu doki u danai, “Shegai n tonuko ɗa̱, eɗa̱ aza ɗa ya pana̱ka mu, i cigi atokulalu a ɗe, i yanka aza ɗa a ꞌyuwan ɗa̱ ukuna u shinga. 28 I zuwuka aza ɗa a ka wishisa ɗa̱ una̱ u shinga. Aza ɗa a ka kovo ɗa̱ kpam i yanka le kavasu. 29 Uza ɗa u ɓasa vu a kagbaguzu ka te, kpatala̱ka yi ka ire ki. Uza ɗa u wusa vu kunya, kotsu vu ɓishinka yi matogo ma vunu wa. 30 Gba̱ uza ɗa baci u folo vu ili, vu na̱ka̱ yi. Uza ɗa baci kpam u wusa vu ucanga, kotsu vu boli iꞌya wa. 31 Yankai ama tyoku ɗa ya ciga a yanka ɗa̱.

32 “Aza ɗa a ka ciga ɗa̱ alya baci ya ciga koshi, katsupi ka malen ma manyan ka eni ka ya tsa̱ra̱? Ko aza a unyushi u cingi dem a ka ciga ta̱ aza ɗa a ka ciga le. 33 Aza ɗa baci a ka yansa̱ka ɗa̱ ukuna u shinga a ɗa baci ya yanka ukuna u shinga koshi, katsupi ka malen ma manyan ka eni ka iꞌa̱ri n ka? Ko aza a unyushi u cingi dem nala a ka yansa. 34 Kpam aza ɗa baci i wenei a ka tuwa̱ a tsupa ɗa̱ a ɗa baci ya na̱ka̱ akopi, katsupi ka malen ma manyan ka eni ka iꞌa̱ri n ka? Ko aza a unyushi u cingi dem, a tsu na̱ka̱ ta̱ aza a unyushi u cingi akopi, tsa̱ra̱ a tsupa le dere. 35 Shegai i cigi atokulalu a ɗe, i yanka le ukuna u shinga. Na̱ka̱i akopi, kotsu i zuwa aꞌeshi a tsupa ɗa̱ wa. Katsupi ka malen ma manyan ma ɗe kpam ka yan ta̱ ushani. Ya woko ta̱ kpam mmuku n Kashila̱ ka Zuba, kpaci eyi uza u ukuna u shinga u ɗa a asu u aza ɗa bawu a tsu cikpa n aza a cingi. 36 I woko aza a asuvayali, tyoku ɗa Tata u ɗe wa̱ri uza u asuvayali.”

Kotsu i taɗanku ko uza u unyushi wa

(Matiyu 7:1-5)

37 Yesu doki u danai, “Kotsu i taɗanku uza unyushi wa, adama a ɗa a ka taɗanku ɗa̱ dem. I kiɗa̱ga uza ugana wa, adama a ɗa a ka kiɗa̱ga ɗa̱ dem. I cimbusa̱ unyushi u ɗa a yanka ɗa̱, kotsu a cimbusuka̱ ɗa̱ dem. 38 Na̱ka̱i, kotsu a na̱ka̱ ɗa̱ dem: kakundatsu ka shinga ka a shaɗangi, a sovonoi, a colukpoi hal ka wotsongusu. Aku a tsunku ɗa̱ a matogo. Kakundatsu ka i kundunki ka a ka kundunku ɗa̱.”

39 U yanka le agisani a roku u danai, “Karumba̱ ka fuɗa ka rono utoku u ne karumba̱? Ama a re a le gba̱ she a rukpa̱ a kaɗa̱ka̱ wa? 40 Karotsongishi ka tsu la kawenishiki ka ne wa. Shegai uza ɗa baci a wenishikei mai, she u woko tyoku u kawenishiki ka ne.

41 “Ndya i zuwai va wundya macuku ma kenukulu ma ma̱ri a keshi ka utoku u vunu, aku vu kpa̱ɗa̱i ukirana n kagbukulu ka ka̱ri a keshi ka vunu? 42 Niɗa va fuɗa vu tonuko utoku vunu, ‘Utoku u va̱, a̱sa̱ka̱ n takpa vu macuku ma ma̱ri a keshi ka vunu,’ avu tani vu wene kagbukulu ka ka̱ri a keshi ka vunu wa? Avu uza maci u kaɓan, gita̱ ve vu takpa kagbukulu ka ka̱ri a keshi ka vunu, aku vu wene mai tyoku ɗa va takpa macuku ma ma̱ri a keshi ka utoku u vunu.”

Maɗanga n ilimaci i ne

(Matiyu 7:16-20; Matiyu 12:33-35)

43 Yesu doki u danai, “Maɗanga ma shinga ma̱ la ma ma matsa ilimaci i cingi wa, maɗanga ma cingi ma̱ tani la ma ma matsa ilimaci i shinga wa. 44 Kpaci maɗanga dem, a ilimaci i ne iꞌya a tsu reve ma. A tsu ta ilimaci i kapopi a kawana wa, ko kpam cinwi a kaworo wa. 45 Vuma u maci u tsu wutukpa̱ ta̱ ili iꞌya iꞌa̱ri i shinga a katakasuvu ka shinga ka ne. Vuma u cingi tani a asuvu a katakasuvu ka ne ka u tsu wutukpa̱ ili i cingi. Kpaci ili i ushani iꞌya iꞌa̱ri a katakasuvu ka vuma, iꞌya u tsu dansa.”

Amai a aꞌuwa ama a re

(Matiyu 7:24-27)

46 Yesu doki u danai, “Adama a iyen a ɗa ya isa̱ mu ‘Asheku, Asheku,’ kpam ya yan tani ili iꞌya n tonuko ɗa̱ i yain wa? 47 Gba̱ uza ɗa baci u tuwa̱i ara va̱, wa pana̱ka mu, aku wa tono udani u va̱, ma wenike ɗa̱ ta̱ ucun u ne. 48 Wa̱ ta̱ tyoku u uza ɗa wa ma kuwa, u ga̱va̱i lyungu-lyungu, aku u zuwai cuku tsi a katali ka upeti. An aga̱ta̱ a wayai, mini ma aga̱ta̱ ma lapai ubana a kuwa ki. Shegai ma gba̱ɗa̱ ka wa, kpaci a ma ta̱ ka mai. 49 Shegai uza ɗa u panai kadyanshi ka va̱ u ꞌyuwain ka uyanka manyan, wa̱ ta̱ tyoku u uza ɗa u mai kuwa a kayala, bawu u zuwai cuku tsu maci. Aꞌayin a ɗa mini ma aga̱ta̱ ma lapai ka, kute‑kute aku ku rukpa̱i ku yuruwai yukuyuku.”

7

Upityanangu u katigi

(Matiyu 8:5-13)

1 An Yesu kotsoi udansa ukuna u ɗa wa ciga u dana a kapala ka ama ki, u uwai a Kafarnahum. 2 A ilyuci yi, katigi ka aza a Roma ka roku ka pini, uza ɗa kagbashi ka ne ka̱ri a una̱ u ukpa̱, kpam wa ciga yi wa wa. 3 An u panai ukuna u Yesu, u sukunku yi nkoshi n Yahuda n roku, wa folo yi u tuwa̱ u ta̱na̱sa̱ka̱ yi kagbashi ka ne. 4 Aꞌayin a ɗa a rawai ara ne, a folo yi cika, a da, “Vuma u na u rawa ta̱ vu yanka yi ili i na yi. 5 Kpaci wa ciga ta̱ ukuna u tsunu, hal u maka tsu kagata ka Kashila̱.” 6 An u panai nala, u lazai kaɓolo n ele.

Shegai an a yain evu n kuwa ki, aku katigi ki ka suki aje a ne a ba a tonuko yi, “Asheku, dambula kaci ka vunu vu tuwa̱ a kuwa ku va̱ wa. Kpaci n rawa va uwa a kuwa ku va̱ wa. 7 Nala kpam n wenei n ra̱tsa n tuwa̱ a asu u ɗa va̱ri wa. Shegai dana ukuna koshi, kagbashi ka va̱ ka ta̱na̱ ta̱. 8 N reve ta̱ nala kpaci mpa vuma ɗa wa̱ri a kere ka ucira ka, kpam ma̱ ta̱ n asoje a kere ka va̱. N tsu tonuko ta̱ uza u na, ‘Wala,’ aku tani u wala. N tonuko uza u niɗe, ‘Tuwa̱,’ aku tani u tuwa̱. N tonuko kagbashi ka va̱, ‘Yan naha,’ aku tani u yain.”

9 An Yesu panai nala, u yain majiyan a kaci ka ne. Aku u yira̱la̱kpa̱i u kondoi kakuma̱ ka ama ka ka tono yi vi, aku u tonuko le, “Mayun n tonuko ɗa̱, ko a asuvu a Isaraꞌila n wene ucun u upityanangu u pige naha wa.” 10 An aza ɗa a suki vi a gonoi a kuwa, a cinai kagbashi ki ka ta̱na̱ ɗe.

Yesu ꞌya̱nga̱sa̱i maku ma mara̱na̱

11 An a tsa̱ra̱i a ɓa̱ra̱kpa̱i kenu, u banai a ilyuci i roku iꞌya a ka isa̱ Nayim. Aku atoni a ne n kakuma̱ ka ama ka banai kaɓolo n eyi. 12 An u yain evu n utsutsu u ilyuci vi, u wenei a cangai kalobo ka roku kakushe, aya tani utyoku u ne a asu u mma u ne. Mma u ne kpam mara̱na̱ ma. Ama a ilyuci yi ushani aꞌa̱ ta̱ kaɓolo n mara̱na̱ mi. 13 An Asheku a wene yi, asuvayali a ka̱na̱ yi, u tonuko yi, “Sa̱ wa.”

14 Aku u raɓai u sawai ili iꞌya a cankai kakushe ki, aku aza ɗa a cangai iꞌya vi a shamgbai a asu u te. Aku u danai, “Kalobo, n da vu ꞌya̱nga̱.” 15 Kakushe ki ka ꞌya̱nga̱i ka dusuki ka ka̱na̱i kadyanshi. Aku Yesu na̱ka̱ yi mma u ne.

16 Gba̱ le a panai uwonvo, aku a cikpalai Kashila̱ a ka dansa, “Matsumate ma pige ma wuta̱ ɗe a asuvu a tsunu. Kpam Kashila̱ ka tuwa̱ ɗe ka ɓa̱nga̱ ama a ne.” 17 Ama a rongoi kadyanshi ka ili iꞌya Yesu yain na vi gba̱ uyamba u Yahuda n iyamba iꞌya i kyawain u ɗa.

Yesu n Yahaya Kalyuɓugi

(Matiyu 11:2-19)

18 Aꞌa̱ri pini, atoni a Yahaya a tonuko yi gba̱ ukuna u Yesu. 19 Aku Yahaya isa̱i atoni a ne ama a re, u suku le a asu u Asheku, a wece yi, “Aɗa uza ɗa wa tuwa̱ vi, ko tsu vana uza roku?”

20 An ama yi a tuwa̱i ara Yesu, a tonuko yi, “Yahaya Kalyuɓugi ɗa u suku tsu ara vunu, u da, ‘Aɗa va tuwa̱ vi, ko tsu vana uza roku?’ ”

21 Aꞌayin a nala yi tani, Yesu ta̱na̱sa̱ ta̱ ama ushani aza a mɓa̱la̱ icun kau‑kau n aza a ityoni i cingi. Kpam arumba̱ ushani a wene ta̱ asu. 22 Yesu wushunku le, “Walai i ba i tonuko Yahaya ili iꞌya i wenei, n iꞌya i panai. Arumba̱ a wene ta̱ asu, awunu a wala ta̱, nkutu n ta̱na̱ ta̱, agulani a pana ta̱, akushe a ꞌya̱nga̱ ta̱ n uma. A yanka ta̱ aza a unambi kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga. 23 I tonuko yi kpam, ‘Uza ɗa baci bawu u ta̱ɗa̱tsa̱i adama a va̱, uza u una̱ u shinga u ɗa.’ ”

24 An atsumate a Yahaya yi a lazai, Yesu ka̱na̱i uyanka ama kadyanshi ka Yahaya, “An i banai a kakamba ki, ndya ya ciga i wene? Asomini a ɗa uwule u tsu purusa̱ a asu u ɗa baci dem u lapanai, ko iyen? 25 Ko vuma ɗa u ukai aminya a ikebe, aya ya ciga i wene? Aꞌa. A aꞌeɓile a ngono a ɗa aza ɗa a ka ukusa aminya a shinga, n a pani kayanyan aꞌa̱ri, shegai a kakamba wa. 26 Matsumate ma ya bolo uwene? Eye, kpam u la ta̱ matsumate. 27 Yahaya ɗa gai Tagara̱da u Kashila̱ wa dansa̱ka vi, an a danai, ‘Ma suku ta̱ katsumate ka va̱ a kapala ka vunu, uza ɗa wa lapuluka vu ure.’ ◊ 28 N tonuko ɗa̱ gba̱ a asuvu a ama ɗa aka a matsai, uza wa̱ la u la yi wa. Shegai gba̱ n nala, uza u kenukulu gba̱ a asuvu a tsugono tsu Kashila̱ u la yi ta̱.”

29 (An ama, hal gba̱m n awushi a utafa a ɗa aꞌa̱ri pini a panai nala, a wushuki an uyan u ukuna u Kashila̱ u ɗa ili i maci. An u wokoi a wushuki Yahaya lyuɓugusu le. 30 Shegai Afarishi n arevi a Mele a ꞌyuwain ili iꞌya Kashila̱ ka ciga le n iꞌya; an a ꞌyuwain u lyuɓugusu le.)

31 Yesu danai, “N iyen iꞌya ma ra̱tsana̱ka ama a gogo‑na? Ndya wa̱ a rotsoi? 32 Icun yi mmuku n ɗa ma̱ri a kuden ndishi, n a ika̱mgba̱ni ɗa aꞌa̱ri. N a dani, ‘Tsu fula̱ka̱ ɗa̱ ta̱ ugbali u maza̱nga̱, shegai i ꞌyuwain kuje. Tsu shipai ushipa u ukpa̱, shegai i sa̱ wa.’

33 “Kpaci Yahaya Kalyuɓugi tuwa̱i u laɓa ulya ilikulya wa, u so tani mini ma cinwi wa, aku i danai, ‘Wa̱ ta̱ n ityoni i cingi.’ 34 An mpa Maku ma Vuma† ma lya na̱ n soyi, aku i danai, ‘Kalyai ka n kasoi, kpam kaje ka aza a uwusha utafa n aza a unyushi u cingi ka.’ 35 Shegai ama a ka wene ta̱ tyoku ɗa ugboji u Kashila̱ wa̱ri mai a asu u aza ɗa a ka tono yi.”

Yesu a kuwa ku Simo Kafarishi

36 Kafarishi ka roku uza u kala Simo, u libanai Yesu ulya ilikulya. Aku u banai a dusuki ulya u ilikulya vi. 37 Uka roku, uza u unyushi a ilyuci yi, u panai a da aya pini ɗe wa lya ilikulya a kuwa ku Kafarishi ki. Aku u tukoi majuju ma shinga ma a shaɗangi n manivi ma magula̱ni ma ikebe cika. 38 U kuɗa̱ngi a aꞌene a Yesu wa sa̱, aku u rekpishei aꞌene yi n meshi, u yansa̱sai ma n kenji ka ne. U rongoi a uwoɓuso aꞌene yi, aku u tsunki a ɗa manivi mi.

39 Pini nala, an Kafarishi ka ka libanai Yesu ulya u ilikulya vi u wenei nala, u danai a katakasuvu ka ne, “A da baci vuma u na matsumate ma, wa̱ri wa reve ta̱ ko ucun u uka u eni u ɗa wa sawusa yi vi; kpaci uza u unyushi u cingi u ɗa.”

40 Yesu wushunku yi, “Simo, ma̱ ta̱ n ili iꞌya ma tonuko vu.”

U wushuki, “Kawenishiki, tonuko mu.”

41 Yesu danai, “Vuma roku u ɗa u kopuki ama roku ama a re ikebe, uza u te ikebe iꞌya uza wa yan manyan ma uwoto* kamanga, uza u te tani amangarenkupa. 42 Ama a re a le gba̱ a tsa̱ra̱ ikebe i utsupuka wa. Adama a nala u tonuko le a a̱sa̱nsa̱ n iꞌya. Asuvu a le ya wa laka uciga vuma vi?”

43 U wushuki, “A uwene u va̱, uza ɗa kutan ku ne ku lai ushani.”

Yesu danai, “Vu wushuku ta̱ mai.”

44 U yira̱la̱kpa̱i a asu u uka vi, aku u tonukoi Simo, “Vu wene ili iꞌya uka u na vi wa yanka mu? An n uwai a kuwa ku vunu, vu ne mu mini ma ma ɓacangusu aꞌene a va̱ wa, shegai eyi ɓacangusu mu a ɗa ɗe n meshi ma ne. U yansa̱sai a ɗa kpam n kenji ka ne. 45 Vu ryabusa mu n uwambatsa wa, shegai uka u na an n uwai a kuwa ku vunu, u a̱sa̱ka̱ uwoɓuso aꞌene a va̱ wa. 46 Vu tsunku kaci ka va̱ manivi wa, shegai eyi tani manivi ma magula̱ni ma u tsunki aꞌene a va̱. 47 Adama a nala, n tonuko vu, a cimbusuka̱ yi ɗe unyushi u cingi u ushani u ne, kpaci u wenike ta̱ uciga u pige. Uza ɗa baci a cimbusuka̱i kenu, uciga u kenu u ɗa u wenikei.”

48 Aku Yesu tonukoi uka vi, “A cimbusuka̱ vu ɗe unyushi u cingi u vunu.”

49 Aza ɗa aꞌa̱ri pini a asu u ulya ilikulya kaɓolo n eyi vi, a gita̱i udansa a atakasuvu a le, “Ucun u vuma u eni u ɗa naha, hal wa cimbusuka̱ uza unyushi u cingi?”

50 U tonukoi uka vi, “Upityanangu u vunu, u wauwa vu ɗe. Wala ili i vunu.”

8

Aka a roku a ɗa a tonoi Yesu

1 A ɓa̱ra̱kpa̱ wa, Yesu kyawunsai ilyuci n une n u yanyi kuɓari. Wa yan kadyanshi ka tsugono tsu Kashila̱. Kupanamere† vi aꞌa̱ ta̱ kaɓolo n eyi, 2 n aka a roku aza ɗa a pecei n ityoni i cingi na̱ mɓa̱la̱ n le kpam. Asuvu a le alya Meri, uza ɗa a ka isa̱ Magadaliya, uza ɗa a wutukpa̱i ityoni i cingi i shindere a asuvu a ne. 3 Yuwana uka u Kuza (uza ɗa wa̱ri kaɓa̱ngi ka Hiridu), n Suzana dem a tono yi ta̱, kaɓolo pini n aka a roku ushani. Gba̱ aka a na yi a ɓa̱nga̱ le ta̱ n ili i kukere i le.

Agisani a uza ɗa u wacangusi icun

(Matiyu 13:1-9; Marku 4:1-9)

4 An kakuma̱ ka ama ka ɓolongi, ama aꞌa̱ri u tuwusa̱ ara Yesu ilyuci ilyuci. Aku u tonuko le agisani, 5 “Kacimbi ka ka banai uce. Aꞌayin a ɗa wa̱ri a wacangusu icun yi, aku i roku i rukpusa̱i a ure. A kpatsai iꞌya, nnu kpam n ka̱ɗa̱sa̱i. 6 I roku kpam i rukpa̱i a atali. An i wuta̱i aku i ekpei, kpaci kuta̱nu ka̱ pini wa. 7 I roku kpam i rukpa̱i a awana. An a gbonguroi kaɓolo, awana yi a sapusai iꞌya. 8 I roku kpam i rukpa̱i a iyamba i shinga, i gbonguroi, i yain mmuku amangatawun‑amangatawun hal i lai tyoku ɗa a cei.”

An u danai nala, aku u ꞌya̱nga̱sa̱i kala̱ga̱tsu, u danai, “Gba̱ uza ɗa wa̱ri n atsuvu a upana, u pana.”

Kalen ka agisani ki

(Matiyu 13:10-17; Marku 4:10-12)

9 Atoni a Yesu a wece yi kalen ka agisani ki. 10 Aku u danai, “Eɗa̱ a wushunku ɗa̱ ta̱ i reve ukuna u ɗa wa̱ri a asuvu a tsugono tsu Kashila̱. Shegai aza ɗa a buwai, she n agisani. Kpaci tyoku ɗa wa̱ri ukorongi, ◊ ‘A uwene a ka wene ta̱, shegai a ka reve ili iꞌya a wenei vi wa; a upana kpam a ka pana ta̱, shegai a ka reve ili iꞌya a panai vi wa.’

Yesu wutukpa̱i kalen ka agisani ki

(Matiyu 13:18-23; Marku 4:13-20)

11 “Kalen ka agisani ki ka na: icun yi ukuna u tsugono tsu Kashila̱ u ɗa. 12 Icun iꞌya i rukpa̱i a ure, alya aza ɗa a panai ukuna u tsugono tsu Kashila̱ vi. Aku Kala̱pa̱nsi ka wusai u ɗa a atakasuvu a le, tsa̱ra̱ a pityanangu n Kashila̱ a tsa̱ra̱ iwauwi wa. 13 I atali yi tani, alya aza ɗa a pana baci ukuna vi, aku a wushi u ɗa n ipeli, shegai aꞌa̱ n alu wa. A ɓa̱ra̱kpa̱ n uwushuku wa, an aꞌayin a ukondo a tuwa̱i, aku a lazai a rukpa̱i. 14 Iꞌya i rukpa̱i a asuvu a awana tani, alya aza ɗa a panai ukuna u tsugono tsu Kashila̱ vi. An a yain aꞌayin kenu, aku kadambula ka likimba, n utsa̱ri, n upana kayanyan ka likimba ka gbagbala le, hal a kpa̱ɗa̱i uyan ili i maci. 15 Iꞌya a cei a uyamba u shinga, alya ama a maci, aza ɗa a panai ukuna u tsugono tsu Kashila̱ vi. A ka̱na̱i u ɗa gbam-gbam a atakasuvu a le, a kawunki n u ɗa pini, a gbonguroi, a na̱ka̱i mmuku.”

Macikalu ukimbi n kabelu

(Marku 4:21-25)

16 Yesu doki u danai, “Uza wa̱ la wa sapa macikalu aku u kimba̱ ma n kabelu wa, ko kpam u zuwa ma a kere ka ivamkpatsu wa. Shegai u zuwa ma a kashamkpatsu ka ne, adama a aza ɗa a ka uwa a wene katyashi. 17 Iꞌya baci dem iꞌa̱ri usokongi, a ka kpa̱ɗa̱ iꞌya uwutukpa̱ wa. Ukuna wa̱ kpam la u ɗa wa kpa̱ɗa̱ u wuta̱ a kateshe wa. 18 Kiranai n iꞌya ya pana. Uza ɗa wa̱ri n ili, aya a tsu doku. Uza ɗa bawu wa̱ri n ili, maku ma ili ma wa wundya wa̱ri n ma vi, a ka wusa yi ta̱ iꞌya.”

Mma n aꞌangu Yesu

(Matiyu 12:46-50; Marku 3:31-35)

19 Mma n aꞌangu Yesu a tuwa̱i a asu u ne, shegai a fuɗa a rawa a asu u ne wa, adama a kakuma̱. 20 Aku a tonuko yi, “Mma u vunu n aꞌangu a vunu alya ɗe kushani a uwotsu, a ka ciga a wene vu.”

21 U wushunku le, “Aza ɗa a tsu pana kadyanshi ka Kashila̱ a kirana n ka, alya mma u va̱ n aꞌangu a va̱.”

Yesu vakunki aɓali

(Matiyu 8:23-27; Marku 4:35-41)

22 Kain ka te, Yesu uwai a kpatsu n atoni a ne. U tonuko le, “Tsu pasamgbanai upashi u niɗe.” Aku a uwai a kpatsu ki a lazai. 23 Aꞌa̱ri a asuvu a nwalu, aku alavu a pura̱ yi. Uwule n aɓali a ꞌya̱nga̱i a kushiva̱ ki. Kpatsu ku le ku gita̱i ushaɗangu n mini, hal ka shumbugu.

24 A banai a ba a ꞌya̱nga̱sa̱ yi a danai, “Uzakuwa, uzakuwa, tsa shumbugu ɗe!”

U ꞌya̱nga̱i, u ɓaranai uwule vi n aɓali yi. Aku a vaki, asu vi u wokoi shiriri. 25 Pini nala, u wece le, “Nte upityanangu u ɗe?”

A panai uwonvo a yain majiyan, aku a dansai utyoku u le, “Ya kumbu na vi, hal u tsu ɓarana uwule n aɓali, hal a pana̱ka yi?”

Yesu ta̱na̱sa̱i uza u ityoni i cingi

(Matiyu 8:28-34; Marku 5:1-20)

26 Pini nala, Yesu n atoni a ne a rawai a uyamba u Garasa u ɗa wa̱ri a upashi u Kushiva̱ ku Galili. 27 N uwuta̱ u Yesu a kpatsu ki, uza u ityoni i cingi u roku, uza u ilyuci vi, u tuwa̱i u gawunsai n eyi. U ɓa̱ra̱kpa̱ ta̱ u uka aminya wa kpam u tsu dusuku a kuwa wa, shegai a asu u asaun. 28 An u wenei Yesu, u rukpa̱i a kapala ka ne, aku u ꞌya̱nga̱sa̱i kala̱ga̱tsu u danai, “Ndya i birika vu na̱ mpa, Yesu Maku ma Kashila̱ ka Zuba? Ma folo vu kotsu vu yan mu mavura wa.” 29 Dana ɗa u danai nala, kpaci an a ka gawunsa vi, Yesu ɓarana ta̱ ityoni i cingi yi i wuta̱ a asuvu a vuma vi. I tsu varangusu yi ta̱ aꞌayin ushani. A tsu ka̱na̱ yi ta̱ a sira n ikani n irim, aku u kiɗa̱sa iꞌya. Ityoni i cingi yi i zuwa yi u laza she a mete.

30 Yesu wece yi, “Ndya kala ka vunu?”

U danai, “Katam,” kpaci ityoni i cingi iꞌa̱ ta̱ ushani a asuvu a ne. 31 Aku a rongo yi ufolo, kotsu u tonuko le a uwa a kaɗa̱ka̱ ka bawu ka̱ri n utyoku wa.

32 A asu vi tani, ushiga u pige u mburusunu u ɗa pini wa lina a kaga̱la̱la̱ ka masasa. Aku a folo yi u a̱sa̱ka̱ le a uwa a asuvu a le, aku u a̱sa̱ka̱ le tani a uwa. 33 Ityoni i cingi yi i wuta̱i a asu u vuma vi, a uwai a ushiga u mburusunu vi. Ushiga vi tani u gida̱la̱i n ilyaɗi she a kushiva̱, a kuwa̱i pini a mini mi.

34 An aliniki a mburusunu a wenei ili iꞌya i gita̱i, a sumai a ba a dansai ukuna vi a ilyuci n une. 35 Ama ushani a tuwa̱i a wene ukuna u ɗa u gita̱i. An a tuwa̱i a asu u Yesu, aku a cinai uza ɗa ityoni i cingi i wuta̱i ara ne vi ndishi a kapala ka ne. Uza vi u uka ta̱ aminya, kpam n ugboji u ne. Aku a panai uwonvo. 36 Aza ɗa a wenei ukuna vi, a tonuko le tyoku ɗa a ta̱na̱sa̱i uza u ityoni i cingi vi. 37 Gba̱ aza a uɓongu u uyamba u Garasa a foloi Yesu u a̱sa̱nka̱ le a asu vi. Kpaci uwonvo u ka̱na̱ le ta̱ cika.

An u uwai a kpatsu ki wa laza, 38 uza ɗa ityoni i cingi i wuta̱ yi vi, u folo yi u a̱sa̱ka̱ yi u toni yi. Shegai u tonuko yi u wala, u danai, 39 “Gono a kuwa, vu ba vu dana ukuna u pige u ɗa Kashila̱ ka yanka vu.” Aku u banai a asuvu a ilyuci u danai manyan ma pige ma Yesu yanka yi.

Uta̱na̱sa̱ u makere ma Jayiru n uka u mpasa

(Matiyu 9:18-26; Marku 5:21-43)

40 An Yesu kpatalai u gonoi a upashi u kushiva̱ vi, ama ushani a ryabusa yi, kpaci aya aꞌa̱ri a uvana. 41 Aku vuma roku u rawai, uza u kala Jayiru, uzapige u kagata ka Kashila̱. U kuɗa̱ngi a kapala ka ne, u folo yi u bana a kuwa ku ne, 42 adama a maku ma makere ma ne ma ma̱ri a una̱ u ukpa̱. Aya utyoku u ne a asu u asheku a ne, wa̱ ta̱ n ayen evu n kupa n a re.

An Yesu wa̱ri a nwalu, shegai kakuma̱ ka ama ka̱ri yi a uma̱tsa̱. 43 Aku uka roku, uza ɗa u yain ayen kupa n a re n maɓa̱la̱ ma ula̱la̱ u mpasa. [U wunai gba̱ iꞌya wa̱ri n iꞌya a asu u aguma̱.]* Shegai ko uza u fuɗa u ta̱na̱sa̱ yi wa. 44 U raɓai a kucina̱ ku ne, u sawai kaletsu ka kunya ku ne. Kute‑kute, mpasa mi n a̱sa̱ka̱i ula̱la̱.

45 Aku Yesu danai, “Ya sawa mu?”

An ama yi gba̱ a nanai, Bituru danai, “Uzakuwa, kakuma̱ ka ama ka ka yain ushani ka geɓishe vu.”

46 Shegai u danai, “A sawa mu ta̱. Kpaci n pana ta̱ ucira u wuta̱i a asuvu a va̱.”

47 An uka vi u wenei wa̱ri n tyoku ɗa wa kpawan wa, aku u raɓai evu, n u jeki ikyamba. U kuɗa̱ngi a kapala ka ne, u danai a kapala ka ama gba̱ ili iꞌya i zuwai u sawa yi, n tyoku ɗa kpam u ta̱na̱i kute‑kute. 48 Yesu tonuko yi, “Maku ma va̱, upityanangu u vunu u ta̱na̱sa̱ vu ɗe, wala ili i vunu mai.”

49 Eyi pini a kadyanshi, aku uza roku u wuta̱i a kuwa ku uzapige u kagata ka Kashila̱ ki, u rawai u danai, “Makere mi ma kuwa̱ ɗe, kotsu vu damgbara̱sa kawenishiki ki kpam wa.”

50 An Yesu panai nala, u wushunki Jayiru vi, “Kotsu vu pana uwonvo wa. Avu gai pityanangu, wa ta̱na̱ ta̱.”

51 An u rawai a kuwa ki, u wushuku uza u uwa pini kaɓolo n eyi wa, she Bituru, n Yahaya, n Yakubu, n tata u maku mi na̱ mma u ne. 52 Shegai gba̱ aꞌa̱ri a kushen, hal n a lapi akamba adama a ukpa̱ u makere mi. Yesu danai, “A̱sa̱ka̱i kushen, kuwa̱ ɗa u kuwa̱i wa, alavu a ɗa yi.”

53 Aku a ka dosuso yi idyoshi i magori, an a revei u kuwa̱ ɗe. 54 U ka̱na̱i kukere ku makere ki, u ꞌya̱nga̱sa̱i kala̱ga̱tsu, u danai, “Makere, ꞌya̱nga̱.” 55 Uma u ne u gonoi, kute‑kute u ꞌya̱nga̱i. Aku u danai a ne yi ilikulya. 56 Tata u ne na̱ mma u ne a yain majiyan. Shegai u ɓarana le, kotsu a tonuko uza ili iꞌya i gita̱i wa.

9

Yesu suki Kupanamere vi

(Matiyu 10:5-15; Marku 6:7-13)

1 Kain ka te, Yesu isa̱i Kupanamere vi, aku u na̱ka̱ le gba̱ ucira u ɗa a ka fuɗa a wutukpa̱ ityoni i cingi, a ta̱na̱sa̱ kpam mɓa̱la̱ icun kau‑kau. 2 Aku u suku le a ba a yain kuɓari ku tsugono tsu Kashila̱, a ta̱na̱sa̱ kpam aza a mɓa̱la̱. 3 U tonuko le kpam, “I bidya ili adama a nwalu n ɗe wa, ko kalangu, ko katsa̱n, ko ilikulya wa. Kpam i bidya ikebe ko ntogo n re wa. 4 Kuwa ka baci dem i uwai, rongoi pini she aꞌayin a ɗa ya a̱sa̱ka̱ ilyuci yi. 5 Ama yi a wusha ɗa̱ baci wa, aꞌayin a ɗa baci ya wuta̱ a ilyuci yi i ka̱pa̱tsa̱ kabuta̱ ka aꞌene a ɗe,* kotsu u woko iryoci iꞌya i wuta̱i uwule u le.” 6 A ꞌya̱nga̱i a uwai a ilyuci i pige n une n a yanyi kuɓari n a ta̱na̱si ama ko nte wa.

Ukpa̱ u Yahaya Kalyuɓugi

(Matiyu 14:1-12; Marku 6:14-29)

7 Aꞌayin a nala yi, Hiridu Antiba magono ma Galili u panai ukuna u ili iꞌya a ka yansa, u dambulai cika. Aza roku a danai Yahaya ɗa ꞌya̱nga̱i a ukpa̱. 8 Aza roku a danai Iliya ɗa gonoi. Aza roku a danai matsumate ma cau ma ma ꞌya̱nga̱i a ukpa̱. 9 Hiridu danai, “N kiɗa ta̱ kaci ka Yahaya. Ya kumbu ma̱ri a upana ukuna u ne vi?” U zama yi uwene.

Yesu lyatangi ama azu a tawun

(Matiyu 14:13-21; Marku 6:30-44; Yahaya 6:1-14)

10 An asuki yi a gonoi, a tonukoi Yesu gba̱ ili iꞌya a yain. Aku u bidya le a lazai ubana a ilyuci i roku iꞌya a ka isa̱ Besaida. 11 Shegai an kakuma̱ ka ama ki ka revei a asu u ɗa wa bana, a tono yi. U wusha le u yanka le kadyanshi ka tsugono tsu Kashila̱, u ta̱na̱sa̱i aza a mɓa̱la̱.

12 An kaara ka ciga urukpa̱, aku Kupanamere vi a tuwa̱i ara ne a danai, “Tutsuku kakuma̱ ka ama ki a une n ashina a na, a zamuka kaci ka le ilikulya n asu u nvain, kpaci a asu u ɗa tsa̱ri vi uza wa̱ pini wa.”

13 U tonuko le, “Eɗa̱ na̱ka̱ le ili iꞌya a ka lya.”

Aku a wushuki, “Ili iꞌya tsa̱ri n iꞌya i la iburodi i tawun n adan a re wa. Shegai tsa uwa baci a ilyuci tsu tsila̱ka le ilikulya.” 14 (Kpaci ama evu n azu a tawun a ɗa aꞌa̱ri a asu vi aꞌali.)

U tonukoi atoni a ne yi, “Tonuko le a dusukusu aɓolo aɓolo, kaɓolo dem evu n ama amangarenkupa.” 15 A yain tani nala, a zuwai ama yi gba̱ a dusukusi. 16 Pini nala, u bidyai iburodi i tawun n adan a re yi, aku u gaɗigbai kaci ka ne a zuba, u cikpai Kashila̱. Pini nala, u jiba̱mgba̱na̱sa̱i iꞌya u na̱ka̱i atoni a ne a pecike kakuma̱ ka ama ki. 17 Gba̱ le a cuwusa̱i, aku a cira̱ngi abuwi a iburodi yi hal mbana kupa na̱ n re.

Kadyanshi ka Bituru a kaci ka Yesu

(Matiyu 16:13-19; Marku 8:27-29)

18 Kain ka te, an Yesu wa yan kavasu utyoku u ne, atoni a ne aꞌa̱ri evu n eyi, aku u wece le, “Ya ama a ka dansa ma̱ri?”

19 A wushuki, “Aza roku a danai avu Yahaya Kalyuɓugi ɗa, aza roku tani Iliya. Aza roku a danai matsumate ma cau ma ma ꞌya̱nga̱i a ukpa̱.”

20 U wece le, “Eɗa̱ tani ya ya dansa ma̱ri?”

Aku Bituru wushuki, “Avu Kawauwi ka, uza ɗa Kashila̱ ka suki.” 21 U rono le atsuvu kotsu a tonuko uza ukuna u na vi wa.

Yesu danai tyoku ɗa wa kuwa

(Matiyu 16:21-28; Marku 8:31; 9:1)

22 Pini nala, Yesu lyai kapala n kadyanshi, “U ka̱na̱ ta̱ Maku ma Vuma ma pana ikyamba. Nkoshi n pige, n aɗara̱kpi a pige, n awenishiki a Mele a ꞌyuwan yi hal a wuna yi. Kain ka tatsu kpam u ꞌya̱nga̱ a ukpa̱.”

23 U tonuko le gba̱, “Uza ɗa baci wa ciga u tono mu, u ka̱na̱ ta̱ u ꞌyuwan kaci ka ne, u canga mawandamgbani ma ne kain dem u tono mu. 24 Uza ɗa baci wa kirana n uma u ne, wa namba ta̱ u ɗa. Shegai uza ɗa baci u na̱ka̱i uma u ne adama a va̱, wa wauwa ta̱ u ɗa. 25 Nte kalen ka vuma wa tsa̱ra̱ likimba gba̱, aku u namba uma u ne? 26 Gba̱ uza ɗa baci u panai uwono u va̱ n kadyanshi ka va̱, mpa Maku ma Vuma ma pana ta̱ uwono u ne, n gono baci n tsupige tsu va̱ n tsupige tsu Tata n tsu atsumate a eri a zuba.” 27 Aku u tonuko le, “Mayun n tonuko ɗa̱, aza roku a ɗa pini na vi kushani aza ɗa bawu a ka kuwa̱, she a wene tsugono tsu Kashila̱.”

Uyansa̱ka u Yesu

(Matiyu 17:1-8; Marku 9:2-8)

28 Evu n aꞌayin kulla̱ a wurai, an Yesu yain kadyanshi ka nala ki, u banai a masasa kaɓolo n Bituru n Yahaya n Yakubu, kotsu u yain kavasu. 29 Wa̱ri a uyan kavasu, aku upetiwaꞌeshi u ne u yansa̱kai. Aminya a ne a wa̱ra̱ma̱i pun a ka laɗa. 30 Pini nala, ama a re, Musa n Iliya a wenikei kaci ka le ara ne a ka dansa n eyi. 31 Ama a re a na a wenikei kaci ka le n tsupige, aku a ka yan kadyanshi ka ukpa̱ u ne a Urishelima. Kpaci ili iꞌya i zuwai Kashila̱ ka suku yi iꞌya la vi. 32 Bituru n aza ɗa aꞌa̱ri kaɓolo n eyi, alavu a pura̱ le. An a rikpa̱na̱ka̱i a wenei tsupige tsu ne, n ama a re a ɗa aꞌa̱ri kaɓolo n eyi vi. 33 An ama yi a ka laza a a̱sa̱ka̱ yi, aku Bituru tonuko yi, “Uzakuwa, u lobono ta̱ tsa̱ri pini na. A̱sa̱ka̱ tsu yain atani a kavasu a tatsu, ka te ka vunu, ka te ka Musa, ka te kpam ka Iliya.” U reve tani ili iꞌya wa tono wa.

34 Tyoku ɗa wa̱ri a kadyanshi, kalishi ka kimba̱ le, aku uwonvo u ka̱na̱ le cika. 35 Kala̱ga̱tsu ka wuta̱i pini a kalishi ki ka danai, “Maku ma va̱ ma n ɗanga̱sai ma na vi, pana̱ka ni.” 36 An kala̱ga̱tsu ki ka kotsoi kadyanshi, aku a wenei Yesu utyoku u ne. Aꞌayin a ɗa a wenei ukuna u nala vi, a paɗa ta̱ bini, a tonuko uza ili iꞌya a wenei vi wa.

Yesu ta̱na̱sa̱i maku uza u ityoni i cingi

(Matiyu 17:14-18; Marku 9:14-27)

37 An kain ka wansai, cina a cipa̱ ɗe a masasa mi, kakuma̱ ka ama ka cina yi. 38 Uza roku u isa̱ yi pini a kakuma̱ ki, u danai, “Kawenishiki, n folo vu, kondo maku ma va̱ n aꞌeshi a iyali, kpaci aya mu koshi. 39 Ityoni i cingi i tsu kumba yi ta̱, aku u sala bawu kagita̱. I tsu zuwa ta̱ ikyamba i ne i rongo uje hal una̱ u ne u rongo kapufu. I tsu a̱sa̱ka̱ yi wa, she aꞌayin a ɗa i kpa̱ra̱sa̱ yi cika. 40 N foloi atoni a vunu a wutukpa̱ iꞌya, shegai a kpa̱ɗa̱i.”

41 Yesu wushuki, “Eɗa̱ ama a aꞌayin a na, aza a ukpa̱ɗa̱ u upityanangu n aryagbaji; hal ubana nwere ɗa ma rongo n a̱ɗa̱ na̱ n kawunki n a̱ɗa̱?” U tonukoi vuma vi, “Tuko maku mi na.”

42 An a ka tuko maku mi, aku ityoni i cingi yi i gbashangu yi a iyamba cika, i zuwai ikyamba i ne ya je. Shegai Yesu ɓaranai ityoni i cingi yi, aku u ta̱na̱sa̱i maku mi. U gonuko yi a asu u tata u ne. 43 Gba̱ le a yain majiyan, an a wenei ucira u pige u Kashila̱.

Yesu doku danai ukuna u ukpa̱ u ne

(Matiyu 17:22-23; Marku 9:30-32)

An ama aꞌa̱ri a uyan majiyan ma ili iꞌya Yesu wa yansa, u tonukoi atoni a ne, 44 “Panai mai ili iꞌya ma ciga n tonuko ɗa̱: a ka neke ta̱ Maku ma Vuma a akere a ama a cingi.” 45 Shegai a reve kaci ka ukuna ki wa. Kpam a sokonku le u ɗa, tsa̱ra̱ a reve wa. Ele tani a panai uwonvo u ɗa a ka wece yi ukuna vi.

Ya wa woko uzapige?

(Matiyu 18:1-5; Marku 9:33-40)

46 Kananamgbani ka uwai a mere ma le a kaci ka uza ɗa wa woko uzapige a mere ma le. 47 Shegai an Yesu revei ili iꞌya a ka yawunsa, aku u bidyai maku ma kenu u zuwa yi a kaɓon ka ne. 48 U tonuko le, “Gba̱ uza ɗa baci u wushai maku ma kenu ma na adama a kala ka va̱, mpa u wushai. Kpam uza ɗa baci dem u wusha mu, uza ɗa u suku mu aya u wushai. Kpaci uza u kenukulu a asuvu a ɗe gba̱, aya uzapige.”

49 Yahaya danai, “Uzapige, tsu wene ta̱ uza roku wa wutukpusa̱ ityoni i cingi n kala ka vunu, a̱tsu tani tsu ɓishinka yi, kpaci wa̱ a asuvu a tsunu wa.”

50 Shegai Yesu tonuko yi, “Ɓishinka ni wa. Gba̱ uza ɗa baci bawu wa yan tsilala n a̱ɗa̱, uza u ɗe u ɗa.”

Ama a Samariya a ꞌyuwain Yesu

51 An aꞌayin a ɗa a ka canga Yesu ubana a zuba a yain evu, u zuwai a katakasuvu ka ne u bana a Urishelima. 52 U suki atsumate a re a kapala ka ne, aza ɗa a lazai a ba a uwai a une u aza a Samariya, tsa̱ra̱ a foɓuso urawa u ne. 53 Shegai aza a Samariya a wushuku n eyi wa, an u wokoi a danai a Urishelima ɗa wa bana vi. 54 An atoni a ne aza ɗa a ka isa̱ Yakubu n Yahaya a panai nala, aku a wece yi, “Asheku, va ciga tsu zuwa akina a zuba a tuwa̱ a lya le?” 55 Shegai u yira̱la̱kpa̱i u ɓarana le. 56 Aku a lyai kapala a banai a une u roku.

Aza ɗa a ka ciga a toni Yesu

(Matiyu 8:19-22)

57 Tyoku ɗa aꞌa̱ri a nwalu, aku vuma roku u tonukoi Yesu, “Ma tono vu ta̱ a asu u ɗa dem va bana.”

58 U tonuko yi, “Iryanji iꞌa̱ ta̱ n aꞌele a le, nnu kpam ma̱ ta̱ n ikinda i le. Shegai mpa Maku ma Vuma ma̱ n asu u nvain wa.”

59 U tonukoi vuma roku, “Tono mu.”

Vuma vi u tonuko yi, “Asheku, a̱sa̱ka̱ ve n ba n ciɗa̱ngu tata u va̱.”

60 Yesu tonuko yi, “A̱sa̱ka̱ akushe a ciɗa̱ngu atoku a le akushe. Avu wala vu ba vu yain kadyanshi ka tsugono tsu Kashila̱.”

61 Uza roku kpam u tonuko yi, “Asheku, ma tono vu ta̱, shegai a̱sa̱ka̱ ve n ba n tonuko aza a kuwa a va̱.”

62 Yesu tonuko yi, “Uza ɗa baci dem u ka̱na̱i maberu ma anaka, aku u weɓelei kucina̱, u ra̱tsa u yain manyan a tsugono tsu Kashila̱ wa.”

10

Yesu suki ama amangatatsunkupa n ama a re

1 An nala u wurai, Yesu ɗanga̱sai ama a amangatatsunkupa n ama a re u suku le ama a re ama a re.* A lasa yi urawa a asu u ɗa dem wa ciga u bana. 2 U tonuko le, “Manyan ma ukapa ma̱ ta̱ ushani, shegai ayain a manyan yi kenu ɗa aꞌa̱ri. Adama a nala, foloi Magono ma Zuba ma ukapa u suku ayain a manyan a kapuka yi. 3 Walai, n suku ɗa̱ ta̱ tyoku u mmuku ma̱ ncon a mere ma nleweni. 4 Kotsu i bidya makpaka̱ta ma ikebe wa, ko katsa̱n, ko akpata a roku wa. Kpam kotsu i shamgba idyani i bululu n uza a ure wa.

5 “Kuwa ka baci dem i uwai i gita̱ i dana, ‘Ndishi n shinga n rongo a kuwa ku na ki.’ 6 Uza u ndishi n shinga wa̱ baci pini a kuwa ki, wa wusha ta̱ n ɗa. Wa̱ tani baci pini wa, ma gono ta̱ ara ɗe. 7 I dusuku pini a kuwa ki, i lyai i soi icun i ilikulya iꞌya baci dem a na̱ka̱ ɗa̱, kpaci kayain ka manyan ka gan ta̱ ka wushi katsupi ka ne. Kotsu i rongo a usavaɗa̱sa aꞌuwa wa.

8 “Ilyuci iꞌya baci dem i uwai a wusha ɗa̱, i lyai i soi iꞌya a na̱ka̱ ɗa̱. 9 I ta̱na̱sa̱ aza a mɓa̱la̱ a ɗa aꞌa̱ri pini. I tonuko le, ‘Tsugono tsu Kashila̱ tsa̱ ta̱ evu n a̱ɗa̱.’ 10 Shegai ilyuci iꞌya baci dem i uwai iꞌya bawu a wusha ɗa̱, i kyawan a ure dem n i dansi, 11 ‘Ko kabuta̱ ka ilyuci i ɗe ka ka paɗarai a aꞌene a tsunu, tsu ka̱pa̱tsa̱ka̱ ɗa̱ ka ɗe. Shegai gba̱ n nala, i reve tsugono tsu Kashila̱ tsu yan ɗe evu.’ 12 N tonuko ɗa̱, kain ka nala ki, ilyuci i cingi i Sodom gba̱m ya yan ta̱ shana n ilyuci i nala yi.”

Ilyuci iꞌya i ꞌyuwain uwusha kadyanshi ki

(Matiyu 11:20-24)

13 Yesu doki u danai, “Ter ɗe aza a Korasinu, ter ɗe aza a Besaida. Aꞌa̱ri a da baci ukunosavu u ɗa a yain a asuvu a ɗe u ɗa a yain a Taya n Sida, an aꞌa̱ri a kpatala ɗe caupa. A rongo ta̱ n akashi uꞌuki n a polusi kakomo, adama a katsuma̱ ka lima̱. 14 Shegai kain ka afada, Taya n Sida a ka laka ta̱ utsa̱ra̱ ajebigi kapala n a̱ɗa̱. 15 A̱ɗa̱ kpam aza a Kafarnahum ꞌya̱nga̱sa̱ ɗa a ka ꞌya̱nga̱sa̱ ɗa̱ hal ubana a zuba? Nala wa, shegai a gonuko ɗa̱ hal ubana a asu u ukpa̱ u ama a cingi.

16 “Uza ɗa pana̱ka ɗa̱, mpa u pana̱kai. Uza ɗa kpam u ꞌyuwan ɗa̱, mpa u ꞌyuwain. Uza ɗa u ꞌyuwan mu, mpa u ꞌyuwain wa. Uza ɗa u suku mu, aya u ꞌyuwain.”

Pini nala, aku a lazai.

Ugono u ama amangatatsunkupa n ama a re

(Matiyu 11:25-27; Matiyu 13:16-17)

17 Aku ama amangatatsunkupa n ama a re vi a gonoi n ipeli, a danai, “Asheku, hal ityoni i cingi dem i pana̱ka tsu, adama a kala ka vunu.”

18 U tonuko le, “N wene ta̱ Kanangasi† ka wuta̱i a zuba ka rukpa̱i tyoku u ulaɗa. 19 U ɗa na n na̱ka̱ ɗa̱ ucira u udeshe aꞌali n adaɓu, kpam i lyai ucira u utokulalu vi. Ili iꞌa̱ la iꞌya ya ne ɗa̱ usa̱n wa. 20 Gba̱ n nala, kotsu i yain ipeli an ityoni i cingi i pana̱ka ɗa̱ wa, shegai i yain ipeli an a korongi aꞌala a ɗe a zuba.”

21 Aꞌayin a nala yi, Yesu yan ta̱ ipeli cika n Kulu Keri, u danai, “N cikpa vu ta̱, Tata Magono ma Zuba n likimba, kpaci vu sokongu ta̱ ukuna u na vi a asu u arevi n aza ɗa a rotsongusi. Vu toɗugboi u ɗa a asu u aza ɗa bawu a revei ili. Kpaci nala u yan vu, vu yain ili i shinga.

22 “Gba̱ ili, Tata u va̱ na̱ka̱ mu iꞌya ɗe. Uza wa̱ tani la u revei Maku mi wa, she Tata vi. Uza wa̱ kpam la u revei Tata vi wa, she Maku mi, she kpam aza ɗa Maku mi ma cigai u wenike.”

23 Aku u kpatalai u weɓelei atoni a ne u tonuko le usokongi, “Aza a una̱ u shinga a ɗa aꞌeshi a ɗa a wenei ili i shinga iꞌya i wenei. 24 N tonuko ɗa̱, ntsumate na̱ ngono ushani aza ɗa a cigai a wene ili iꞌya i wenei, shegai a wene wa. A pana kpam ili iꞌya i panai, shegai a pana wa.”

Uza u Samariya u yain ili i shinga

25 Aku uza u te a asuvu a arevi a Mele u ꞌya̱nga̱i kushani wa ciga u kondo Yesu, u danai, “Kawenishiki, ndya ma yan kotsu n tsa̱ra̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku?”

26 Yesu tonuko yi, “Ndya iꞌa̱ri a asuvu a Mele? Niɗa vu tsu yan iꞌya Ka̱neshi?”

27 Aku u danai, “Vu cigi Magono ma Zuba Kashila̱ ka vunu n katakasuvu ka vunu, n uma u vunu gba̱. Vu cigi yi n ucira u vunu n kakiri ka vunu gba̱. Vu cigi kpam uza u karen u vunu tyoku ɗa va ciga kaci ka vunu.” ◊

28 Yesu tonuko yi, “Vu wushuku ta̱ mai. Yansa nala, va tsa̱ra̱ ta̱ uma.” ◊

29 Shegai vuma vi an wa ciga u gonuko kaci ka ne dere, u wecei Yesu, “Ya uza u karen u va̱?”

30 Yesu wushunku yi n agisani, “Vuma roku u ɗa u ꞌya̱nga̱i a Urishelima wa bana a Jeriko. Aku aza a maga̱la̱ka̱ a ka̱ngu yi, a monduso yi aminya, a lapa yi cika. Aku a lazai a a̱sa̱ka̱ yi a una̱ u ukpa̱. 31 Pini nala, kaɗara̱kpi ka roku ka tono pini a ure u nala vi. An u wene yi, aku u katsai a ikengi u lazai ili i ne. 32 Nala kpam uza u Levi u roku, an u rawai pini a asu vi u wene yi, eyi dem u katsai ikengi u lazai u a̱sa̱ka̱ yi. 33 Aꞌa̱ri pini uza u Samariya u roku u wuta̱i nwalu u rawai pini a asu u ɗa wa̱ri vi, an u wene yi, aku asuvayali a ka̱na̱ yi. 34 U banai pini a asu u vuma vi, u sira̱sa yi a asu u ɗa u tsa̱ra̱sa̱i usa̱n vi, u tsungusu yi manivi n mini ma aguma̱. Aku u taɗangu yi a zuba u makparyagi ma ne, u banka yi a kuwa ku amoci, u kiranai n eyi. 35 An kain ka wansai, u bidyai ikebe i azurufa i re,‡ u na̱ka̱i uza u kuwa vi. U danai, ‘Vu kirana n eyi, gba̱ iꞌya baci vu wunai bamu n i na yi, n gono baci ma tsupa vu ta̱.’

36 “A asuvu a ama a tatsu a na yi, ya vu wenei wa̱ri uza u karen u vuma ɗa aza a maga̱la̱ka̱ a lapai vi?”

37 Aku u danai, “Uza ɗa u yanka yi ili i shinga.”

Yesu tonuko yi, “Bana dem vu yansa nala.”

Yesu a kuwa ku Meri n Marta

38 An Yesu n atoni a ne aꞌa̱ri a nwalu, aku a uwai a une u roku. Uka roku uza u kala Marta u cipuka̱ yi a kuwa ku ne. 39 Wa̱ ta̱ n utaku, uza u kala Meri uza ɗa u dusuki a kapala ka Asheku wa pana kadyanshi ka ne. 40 Shegai Marta afoɓi a pura̱ yi ugboji, aku u banai ara ne u danai, “Asheku, avu wene utaku u va̱ u a̱sa̱ka̱ mu ma yan manyan utyoku u va̱ wa? Tonuko yi u tuwa̱ u ɓa̱nga̱ mu wa̱wa.”

41 Shegai Asheku a wushunku yi, “Marta, Marta, vu dambula ta̱, kpam va dambula a kaci ka ili ushani. 42 Shegai ili i te iꞌya a ka ciga, Meri ɗanga̱sa ta̱ ili i shinga. A ka wusa yi tani iꞌya wa.”

11

Uwenishike u Yesu a kaci ka kavasu

(Matiyu 6:9-13; Matiyu 7:7-11)

1 Kain ka te, Yesu wa yan kavasu a asu u roku. An u kotsoi, katoni ka ne ka te ka tonuko yi, “Asheku, wenishike tsu kavasu tyoku ɗa Yahaya wenishikei atoni a ne.”

2 U tonuko le, “Ya yan baci kavasu, i dana, ‘Tata, a na̱ka̱ kala ka vunu tsupige, tsugono tsu vunu tsu tuwa̱. 3 Ne tsu kain dem ilikulya. 4 Cimbusuka̱ tsu unyushi u cingi u tsunu, kpaci a̱tsu n kaci ka tsunu tsu tsu cimbusuka̱ ta̱ aza ɗa a nusuka tsu. Kpam kotsu vu banka tsu a asu u ukondo wa.’ ”*

5 U doki u tonuko le, “A dana uza u te ɗe wa̱ n kaje, aku u banai ara ne n kayin ka pige, u tonuko yi, ‘Kaje ka va̱, kopuku mu iburodi i tatsu. 6 Kaje ka va̱ ka ka cipa̱i nwalu gogo‑na, kpam ma̱ n ili iꞌya ma na̱ka̱ yi u lyai wa.’

7 “Aku u wushuku eyi pini ɗe a asuvu, u dana, ‘Kotsu vu damgbara̱sa mu wa, n gbagirya ɗe utsutsu u kuwa vi. Mpa na̱ mmuku n va̱ tsu vaku ɗe, ma fuɗa ma ꞌya̱nga̱ ma na̱ka̱ vu ili wa.’ 8 A̱sa̱ka̱ n tonuko ɗa̱, ko wa ꞌya̱nga̱ baci wa na̱ka̱ yi ili an wa̱ri kaje ka ne wa, wa ꞌya̱nga̱ ta̱ wa na̱ka̱ yi gba̱ ili iꞌya wa ciga, adama a uma̱tsa̱ u ɗa u ma̱tsa̱i.

9 “Kpam n tonuko ɗa̱, rongoi ufolo, a ka ne ɗa̱ ta̱. Rongoi ubolo, ya tsa̱ra̱ ta̱. Kuɗusai utsutsu, a ka giduwunka̱ ɗa̱ ta̱. 10 Uza ɗa baci dem u foloi, a ka ne yi ta̱. Kpam uza ɗa baci dem u boloi, u tsu tsa̱ra̱ ta̱. A tsu giduwunka̱ ta̱ uza ɗa baci dem u kuɗai utsutsu.

11 “Tata u eni u ɗa a asuvu a ɗe maku ma ne ma [folo yi burodi aku u na̱ka̱ yi katali?]† Ko kpam u foli yi kadan, aku u bidya kali u na̱ka̱ yi? 12 Ko kpam u foli yi kako, aku u bidya kudaɓu u na̱ka̱ yi? 13 Eɗa̱ ama a cingi i reve baci una̱ka̱ mmuku n ɗe ili i shinga, nala dem Tata u ɗe uza ɗa wa̱ri a zuba wa na̱ka̱ aza ɗa a folo yi Kulu Keri.”

Yesu n Baꞌalzabu

(Matiyu 12:22-30; Marku 3:20-27)

14 Kain ka te, Yesu wa wutukpa̱ ityoni i cingi i tsubebe. An ityoni i cingi yi i wuta̱i, aku kabebe ki ka danai ukuna, ama kpam a yain majiyan. 15 Shegai ama roku a danai, “N ucira u Baꞌalzabu† magono ma ityoni i cingi u ɗa wa wutukpusa̱ ityoni i cingi.” 16 Kpam aza roku a ka konduso yi, aku a boloi u wenike le iryoci i roku i zuba.

17 Yesu reve ta̱ ili iꞌya a ka yawunsa, aku u tonuko le, “Tsugono tsa baci dem tsu pecei kaci ka ne kure n tsu shila̱ka̱ni, tsugono tsu nala tsa wacuwa ta̱. Nala dem kuwa ka baci ku pecei kaci ka ne kure n ku shila̱ka̱ni, ka wacuwa ta̱. 18 Kanangasi‡ ka pece baci kaci ka ne kure n u shila̱ka̱ni, niɗa tsugono tsu ne tsa yan tsu shamgba? N dana ta̱ nala an i danai n ucira u Baꞌalzabu u ɗa ma wutukpusa̱ ityoni i cingi. 19 N ucira u Baꞌalzabu u ɗa baci ma wutukpusa̱ ityoni i cingi, n ucira u eni u ɗa wa̱ kpam atoni a ɗe a ka wutukpusa̱ le? Adama a nala a ka woko ta̱ aza a afada a ɗe. 20 N ucira u Kashila̱ u ɗa baci ma wutukpusa̱ ityoni i cingi, tsugono tsu Kashila̱ tsu tuwa̱ ta̱ la vi ara ɗe.

21 “Uza u ucira u bidya baci iwunukatsu wa wundya kuwa ku ne, ko i te ya tsa̱ra̱ udukuyan u ne wa. 22 Shegai uza roku uza ɗa u la yi ucira u ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ yi baci, hal u fuɗai u wusha yi iwunukatsu iꞌya u pityanangi n iꞌya vi, aku u pecike udukuyan u ne.

23 “Uza ɗa baci dem bawu wa̱ri kaɓolo na̱ mpa, tsilala tsa wa yan na̱ mpa. Uza ɗa baci bawu u ɓa̱nga̱ mu ucira̱ngusu, uwacinsa u ɗa yi.

Ugono u ityoni i cingi

(Matiyu 12:43-45)

24 “Ityoni i cingi i wuta̱ baci a asu u uza, i tsu tono ta̱ a asu u ɗa bawu mini ma̱ri ubolo u asu uwunvuga. I tsa̱ra̱ baci wa, aku i dana, ‘Ma gono ta̱ a asu u ɗa n wuta̱i.’ 25 I gono baci i cinai kuwa ki uwujumi sarara kpam a kalai ka, 26 aku i ba i bidya ityoni i cingi i shindere i roku iꞌya i la yi tsicingi, a uwa a dusuku pini. Vuma u nala makorishi ma ndishi n ne ma la ta̱ n kagita̱ unamgba.”

27 Tyoku ɗa wa̱ri a kadyanshi, aku uka roku a asuvu a kaɓolo ki u ꞌya̱nga̱sa̱i kala̱ga̱tsu u danai, “Uza ɗa u matsa vu kpam u comuko vu uza u una̱ u shinga ɗa.”

28 U danai, “Una̱ u shinga u la ta̱ uwoko a asu u aza ɗa a panai kadyanshi ka Kashila̱ a yankai ka manyan.”

Iryoci i Inusa

(Matiyu 12:38-42; Marku 8:11-12)

29 An kakuma̱ ka̱ri a udoku n ka doki, aku Yesu danai, “Ama a aꞌayin a na ama a cingi a ɗa. A ka bolo ta̱ iryoci, shegai iryoci iꞌa̱ la a ka wenike wa, she iryoci i Inusa. 30 Wata, tyoku ɗa Inusa wokoi iryoci i aza a Niniba, nala dem Maku ma Vuma ma woko a aꞌayin a na yi. 31 Magono ma Sheba ma ma̱ri uka ma ꞌya̱nga̱ ta̱ kain ka afada ma sapunku unyushi u ama a aꞌayin a na yi. Kpaci a mɓa̱ri n likimba n ɗa u wuta̱i u pana̱kai ugboji u Solomo. Shegai uza ɗa u lai Solomo aya naha. 32 Ama a Niniba a ka ꞌya̱nga̱ ta̱ kain ka afada n a sapunki unyushi u ama a aꞌayin a na yi, kpaci a kpatalai adama a kuɓari ku Inusa. Gogo‑na uza ɗa u lai Inusa aya naha.

Macikalu ma ikyamba

(Matiyu 5:15; Matiyu 6:22-23)

33 “Uza wa sapa macikalu u sokongu ma a asu u ɗa a tsu sokongu ili wa, ko u kimba̱ ma n kabelu wa, shegai u zuwa ma a zuba u kashamkpatsu ka ne, tsa̱ra̱ ama ɗa a ka uwa a wene katyashi. 34 Aꞌeshi a ɗa macikalu ma ikyamba i vunu. Aꞌeshi a vunu a lobono baci, ikyamba i vunu ya shaɗangu ta̱ n katyashi. Shegai a namgba baci, ikyamba i vunu ya shaɗangu ta̱ n karimbi. 35 Weɓele ko katyashi ka va̱ri n ka vi karimbi ka. 36 Adama a nala, ikyamba i vunu i shaɗangu baci n katyashi gba̱, bawu kaɓon ka ka ka̱ri n karimbi. Gba̱ ya woko ta̱ katyashi, tyoku ɗa macikalu ma tsu na̱ka̱ vu katyashi.”

Una̱ u cingi u teli

(Matiyu 23:1-36; Marku 12:38-40)

37 An Yesu kotsoi kadyanshi, aku Kafarishi ka roku ka libana yi ulya ilikulya. An u uwai, aku u dusuki a asu u ulya ilikulya. 38 An Kafarishi ka wenei Yesu dusuki ulya ilikulya bawu u sawai akere, u yain majiyan.

39 Asheku kpam a tonuko yi, “Eɗa̱ Afarishi i tsu za̱ ta̱ kucina̱ ku mako n ku kapara, shegai a asuvu a ɗe i shaɗangu ta̱ n kurura n tsicingi. 40 Eɗa̱ atengeshi! Uza ɗa u yain kucina̱ ki, aya dem u yain asuvu yi wa? 41 Adama a nala, za̱yi asuvu yi a asu u uneshe aza a unambi ili iꞌya iꞌa̱ri n iꞌya, kotsu a wulukpe ɗa̱ gba̱.

42 “Ter ɗe Afarishi, kpaci i tsu na̱ka̱ ta̱ Kashila̱ u te a asuvu a kupa u icun i kashaun, n tsulu, n icun i ishuwan kau‑kau, shegai i kpa̱ɗa̱i uyanka ama ili iꞌya iꞌa̱ri dere, kpam i ciga Kashila̱ wa. U laka ta̱ iꞌa̱ri i yain u makorishi vi n u kagita̱ vi dem.

43 “Ter ɗe Afarishi, kpaci i la ta̱ uciga u asu u ndishi u shinga a agata a Kashila̱. Kpam ya ciga ama a rongo ɗa̱ udana̱sa̱sa a asuvu a kuden.

44 “Ter ɗe Afarishi, kpaci tyoku u asaun a ɗa a yain bawu uza wa wene a ɗa iꞌa̱ri, a ɗa ama a ka kpatsa bawu a revei.”

45 Karevi ka Mele ka roku ka wushunku yi, “Kawenishiki, ili iꞌya vu danai nala vi, inyashi iꞌya vu taka tsu iꞌya.”

46 Yesu wushuki, “Ter ɗe arevi a Mele, kpaci i tsu taɗangusuku ta̱ ama ucanga u ara̱ji, kpam i tsu zuwa ko majubu i dana ya ɓa̱nga̱ le wa.

47 “Ter ɗe, kpaci asaun a ntsumate n ɗa isheku i ɗe i wunusai a ɗa ya masa̱ka ikali. 48 U woko la vi ɗe an i wushuki n manyan ma isheku i ɗe. Kpaci alya a wunusa le, eɗa̱ kpam ya masa ikali a asaun a le. 49 Ili iꞌya i zuwai Kashila̱ a asuvu a ugboji u ne, u danai, ‘Ma sukunku le ta̱ ntsumate n asuki. A ka wuna ta̱ aza roku, aza roku tani a yan le mavura.’ 50 Adama a nala a ka wecike ta̱ mpasa ma ntsumate n ɗa a wotsongi a likimba. Ili iꞌya i bidyai a kagita̱ ka uyan likimba a kaci ka ama a aꞌayin a na. 51 Ili iꞌya i ka̱na̱i a mpasa n Habila hal ubana a mpasa n Zakariya uza ɗa a wunai a mere ma asuɗara̱kpa n Asu u Uwulukpi.§ Mayun n tonuko ɗa̱, a ka kece ta̱ n ɗa a kaci ka ama a aꞌayin a na.

52 “Ter ɗe arevi a Mele, kpaci i bidyai makukpunki ma ureve. Eɗa̱ i uwa wa, kpam i ɓishinkai aza ɗa a ka ciga uꞌuwa a uwa.”

53 An u wuta̱i pini a asu vi, awenishiki a Mele n Afarishi a gita̱ yi uraga, tsa̱ra̱ u dansa ili ushani. 54 Kpam a ka ciga a ka̱na̱ yi n unyushi a asuvu a kadyanshi ka ne.

12

Kuɓari a kaci ka aza a maci a kaɓan

(Matiyu 10:26-27)

1 Pini nala, an kakuma̱ ka ama ka ɓolomgbonoi ushani* hal ka deshene. Yesu gita̱i u kpatalai a asu u atoni a ne, u ɓarana le u danai, “Kiranai n yisti u Afarishi, wa̱ ta̱ n kusokongi ku gbani. 2 Ili iꞌa̱ la a kimba̱i iꞌya a ka kpa̱ɗa̱ ukukpa̱ wa, ili iꞌa̱ la iꞌya a sokonki iꞌya a ka kpa̱ɗa̱ utoɗugbo wa. 3 Adama a nala iꞌya baci i danai a karimbi a ka pana ta̱ iꞌya a katyashi. Kpam ili iꞌya baci i danai n kabini a kunu ku asuvu, a ka dansa ta̱ dem iꞌya a kateshe.

Uza ɗa u gain a pana uwonvo

(Matiyu 10:28-31)

4 “Eɗa̱ aje a va̱, n tonuko ɗa̱ ta̱, kotsu i pana uwonvo u ama ɗa a ka wuna ikyamba wa. A wuna baci aꞌa̱ n ili iꞌya a ka yan kpam wa. 5 Shegai ma wenike ɗa̱ ta̱ uza ɗa u gain i pana uwonvo. I pana uwonvo u uza ɗa u wuna baci, wa fuɗa wa vuta̱la̱ a asuvu a kaɗa̱ka̱ ka akina. Mayun n tonuko ɗa̱, i pana yi uwonvo. 6 Ma wundya mberikele n tawun n ɗa a tsu denge anini a re† vi? Ko n nala, Kashila̱ ka a̱sa̱nsa̱ ko n ma te wa. 7 Gba̱ kenji ka kaci ka ɗe, ka̱ ta̱ a ukece, adama a nala, panai uwonvo wa. Tsupige tsu ɗe ubana a asu u Kashila̱ tsu la ta̱ tsu mberikele ushani.

Udana u ukuna u maci a kaci ka Yesu

(Matiyu 10:32-33; Matiyu 12:32; Matiyu 10:19-20)

8 “N tonuko ɗa̱, gba̱ uza ɗa baci dem u tonukoi aza roku eyi uza u va̱ u ɗa a kapala ka ama, mpa Maku ma Vuma ma dana ta̱ dem a kapala ka atsumate a zuba a Kashila̱ eyi na katoni ka va̱ ka. 9 Shegai uza ɗa baci u ꞌyuwan mu a kapala ka ama, a ka ꞌyuwan yi ta̱ a kapala ka atsumate a zuba a Kashila̱. 10 Ko n nala, uza u nusuka baci Maku ma Vuma, a ka cimbusuka̱ yi ta̱. Shegai uza ɗa baci dem u wishai Kulu Keri a ka cimbusuka̱ yi unyushi u ne wa.

11 “Kpam a banka ɗa̱ baci a agata a Kashila̱, ko a asu u ngono, ko asu u ukiɗa u ugana, she i dambula a ili iꞌya ya dana kotsu i ɓa̱nga̱ kaci ka ɗe wa. 12 Kpaci Kulu Keri ka wenishike ɗa̱ ta̱ ili iꞌya ya dana pini a asu vi.”

Uza u utsa̱ri u ɗa bawu wa̱ri n ugboji

13 Vuma roku a asuvu a kakuma̱ ka ama ki u tonukoi Yesu, “Kawenishiki, zuwa utoku u va̱ u peci ucanga u ɗa tata u tsunu u kuwa̱i u a̱sa̱ka̱i vi na̱ mpa.”

14 Yesu wushunku yi, “Uza va̱, ya na̱ka̱ mu ucira u ɗa ma woko ɗa̱ uza u afada?” 15 Aku u tonuko le, “Kiranai, i pecemgbene n kurura ku gbani, kpaci kakuma̱ ka ucanga ka uma wa.”

16 U yanka le agisani a na yi, u danai, “Kashina ka uza u utsa̱ri u roku ka matsai cika. 17 U danai a katakasuvu ka ne, ‘Ndya ma yan? Mpa na ma̱ n asu u ɗa ma zuwa ucanga u kashina u va̱ wa. 18 Ili iꞌya ma yan iꞌya, she n ta̱sa̱ mpon n va̱ n mai n pige n pige, aku n tsungu pini ucanga u kashina u va̱ n utsa̱ri u va̱ pini gba̱. 19 Pini nala, n tonuko kaci ka va̱, “Uma u va̱, va̱ ta̱ n utsa̱ri ushani uzuwi u ɗa wa rawa vu ayen ushani. Wunvuga ili i vunu, vu lyai, vu soi, vu pana kayanyan.” ’

20 “Shegai Kashila̱ ka tonuko yi, ‘Katengeshi, n kayin ka na a ka ciga ta̱ uma u vunu. Ucanga u ɗa vu tsa̱ra̱i vi, u yai u ɗa wa woko?’

21 “Nala wa woko n uza ɗa u cira̱nki kaci ka ne udukuyan, shegai wa̱ n udukuyan a asu u Kashila̱ wa.”

Dambulai wa

(Matiyu 6:25-34)

22 Yesu tonukoi atoni a ne, “N tonuko ɗa̱, yanyi kadambula ka uma u ɗe a ili iꞌya ya lya ko kpam ya uka a ikyamba wa. 23 Kpaci uma u la ta̱ ilikulya, ikyamba kpam i la ta̱ aminya. 24 Weɓelei agawun: a tsu ce wa, a tsu kapa tani wa, aꞌa̱ kpam na̱ mpon n kuzuwate ku ucanga wa. Gba̱ n nala Kashila̱ ka tsu lyatangu le ta̱. Eɗa̱ i la ta̱ nnu cika tani. 25 A asuvu a ɗe, ya wa fuɗa wa doku kaci ka ne uma ulapa u uwule u te adama a kadambula? 26 Cinda bawu ya fuɗa ya yan ili i kenu i na, ndya i banka ɗa̱ kadambula ka ili iꞌya i buwai?

27 “Weɓelei tyoku ɗa apa̱lu a tsu gbonguro, a tsu yan manyan ko a jila̱ka̱ kaci ka le aminya wa. Ko Solomo n tsupige tsu ne gba̱ u uka aminya a ikali a ɗa a lobonoi tyoku u a le wa. 28 Kashila̱ ka guɓa baci apa̱lu a mete a ɗa aꞌa̱ri n uma ara, nakpan a vuta̱la̱ le a akina. Aminya a ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ a ka la a naha wa? Eɗa̱ aza ɗa upityanangu u ɗe u gusa̱i. 29 Dambulai a ili iꞌya ya lya ko ya so wa, kpam kotsu i a̱sa̱ka̱ atakasuvu a ɗe a ꞌya̱nga̱ wa. 30 Uyawunsa u ama a likimba nte wa̱ri pini a icun i nala yi, shegai eɗa̱ Tata u reve ta̱ ya ciga iꞌya. 31 I gita̱ i zami ve tsugono tsu Kashila̱, a ka doku ɗa̱ ta̱ ili i nala yi.

Kuzuwate ku ucanga a zuba

(Matiyu 6:19-21)

32 “Eɗa̱ ushiga u kenu, panai uwonvo wa, kpaci Tata u ɗe wa pana ta̱ kayanyan ka wa na̱ka̱ ɗa̱ tsugono tsu ne. 33 Dengei utsa̱ri u ɗe, aku i ɓa̱nga̱ aza a unambi. I zamuka kaci ka ɗe atsa̱n a ikebe a ɗa bawu a ka kutsa; wata, utsa̱ri u ɗa bawu wa kotso a zuba, a asu u ɗa bawu aboki a ka raɓa evu. Ko karan ka̱ la ka ka nangasa u ɗa wa. 34 Kpaci a asu u ɗa utsa̱ri u vunu wa̱ri, nte dem katakasuvu ka vunu ka yan pini ɗe.”

Foɓusoi adama a utuwa̱ u Asheku

35 Yesu doki u danai, “Wampuki aminya a ɗe adama a manyan, kpam i a̱sa̱ka̱ ncikalu n ɗe usapi. 36 I rongo tyoku u ama ɗa a ka vana uzakuwa u le u gono a asu u abiki, kotsu a giduwunka̱ yi utsutsu n ukuɗa u utsutsu u ne. 37 Agbashi a ɗa baci uzakuwa u le u cinai n a vani yi a ka pana ta̱ kayanyan. Mayun n tonuko ɗa̱, wa sira ta̱ kunya a cuku u zuwa le a dusuku a asu u ulya u ilikulya, aku u pecike le ilikulya yi. 38 Agbashi a ɗa baci uzakuwa u le wa gono n kayin ka pige ko kpam ubana kpasani u cina le ufoɓusi, a ka pana ta̱ kayanyan. 39 Ma ciga ta̱ i reve, a da baci uza u kuwa u revei aꞌayin a ɗa kaboki ka tuwa̱, wa̱ri wa a̱sa̱ka̱ kaboki ka uwa yi a kuwa wa. 40 Eɗa̱ dem i gan ta̱ i rongo n afoɓi a ɗa ya wusha Maku ma Vuma, kpaci wa tuwa̱ ta̱ aꞌayin a ɗa bawu i zuwai uma wa tuwa̱.”

Kagbashi ka shinga

(Matiyu 24:45-51)

41 Aku Bituru wece yi, “Asheku, a̱tsa va yanka agisani a na yi, ko gai ya dem ɗa?”

42 Asheku a wushunku yi, “Ya kagbashi ka maci kpam uza u ugboji? Uza ɗa uzakuwa u ne u na̱ka̱ yi u kirana n kuwa ku ne u na̱ka̱sa̱ le ilikulya. 43 Uzakuwa u ne u gono baci u cina yi n u yanyi nala, wa pana ta̱ kayanyan. 44 Mayun n tonuko ɗa̱, uzakuwa vi wa zuwa yi ta̱ u kirana n utsa̱ri u ne gba̱. 45 Shegai kagbashi ki ka yawunsa baci a katakasuvu ka ne u danai, ‘Uzakuwa u va̱ ɗa na u gono gogo wa,’ aku u gita̱i ulapusa agbashi yi aka n aꞌali, n u lyayi n u soyi hal u gutukpa. 46 Uzakuwa u kagbashi u nala wa gono ta̱ a kain n ulapa u uwule u ɗa bawu a zuwai uma wa tuwa̱. Kpam wa yanyi ta̱ mavura cika, aku u varangu yi a asu u ama ɗa a ꞌyuwain uwushuku.

47 “Kagbashi ka baci dem ka revei ili iꞌya uzakuwa u ne wa ciga, aku u ꞌyuwain iꞌya uyan, wa so ta̱ malapa cika. 48 Shegai uza ɗa baci bawu u revei, aku u yain ili i malapa, a ka lapa yi ta̱ kenu. Uza ɗa baci a na̱ka̱i ili ushani, ili ushani iꞌya a ka ciga ara ne. Uza ɗa kpam a na̱ka̱i uga̱na̱ u ili ushani, ili ushani iꞌya a ka ciga ara ne.”

Yesu tukoi upecene

(Matiyu 10:34-36)

49 Yesu doki u danai, “Tuwa̱ ɗa n tuwa̱i n tsungu akina a likimba, uciga u va̱ u ɗa, a dana naha dem a ka tasa ɗe. 50 Shegai ma̱ ta̱ n ulyuɓugu u ɗa a ka lyuɓugu mu, katakasuvu ka va̱ ka dusuku wa, she aꞌayin a ɗa a kotsoi. 51 Ya wundya tuwa̱ ɗa n tuwa̱i n tuko ndishi n shinga a likimba? Nala wa, upecene u ɗa n tuko ɗa̱. 52 Ubana a kapala, kuwa ku ama a tawun ka pece ta̱ kure: ama a tatsu a yain tsilala n ama a re, ama a re kpam a yain tsilala n ama a tatsu. 53 Nala a ka pecene. Tata u yain tsilala n maku ma ne, maku kpam ma yain tsilala n tata u ne. Mma u yain tsilala n makere ma ne, makere kpam ma yain tsilala na̱ mma u ne. Kajene ka yain tsilala n anuku a ne, anuku kpam a yain tsilala n kajene ka ne.”

Ureve u iryoci i aꞌayin

(Matiyu 16:2-3; Marku 8:11-13)

54 Aku Yesu tonukoi kakuma̱ ka ama ki, “I wene baci alishi a ꞌya̱nga̱i a kalivi,‡ kute‑kute she i dana, ‘A ka ro ta̱,’ nala tani u tsu woko. 55 I wene baci uwule u ꞌya̱nga̱i a ɗaka, she i dana, ‘Wa suɗugba ta̱,’ kpam nala. 56 Aza a maci a kaɓan, ya fuɗa ta̱ ya reve iryoci iꞌya iyamba n kubain ku zuba a ka wenike, shegai ndya i ɓishinka ɗa̱ i reve iryoci i aꞌayin a naha?

Sheshei kananamgbani ka ɗe

(Matiyu 5:25-26)

57 “Ndya i ɓishinka ɗa̱ ya bidiga kaci ka ɗe ili i shinga? 58 Ya bana baci a asu u afada n uza ɗa u banka vu, dara̱ka vu sheshi n eyi a ure, kawa u banka vu baci a asu u uza u ukiɗa u ugana. Uza u ukiɗa u ugana vi wa na̱ka̱ngu vu ta̱ a kukere ku katigi, katigi ki tani ka zuwa vu ta̱ a kuwa ku aꞌali. 59 N tonuko vu va wuta̱ wa, she vu tsupa gba̱ ili iꞌya a ka tono vu.”

13

A̱sa̱ka̱i tsicingi tsu ɗe ko a wuna ɗa̱

1 Pini nala, aza ɗa aꞌa̱ri pini a asu vi a yankai Yesu alabari a aza a Galili aza ɗa Bilatu wunai a Kuwa ku Kashila̱, hal mpasa n le n ɓolomgbonoi na̱ n ɗa ma uɗara̱kpa u ɗa a yain. 2 Yesu wushunku le, “Ya wundya aza a Galili a nala yi a la aza a Galili a ɗa a buwai vi unyushi u cingi ɗa, an a panai ikyamba i nala yi? 3 N tonuko ɗa̱, nala wa. I a̱sa̱ka̱ baci tsicingi tsu ɗe wa, gba̱ ɗe dem nala ya kuwa̱. 4 Ko kpam ya wundya ama kupa n kulla̱ aza ɗa a kuwa̱i an kasaga ka ugaɗi ka Sila̱wamu ka rukpa̱i ka vara le vi, a la aza a Urishelima unyushi u cingi ɗa? 5 N tonuko ɗa̱, nala wa. I a̱sa̱ka̱ baci tsicingi tsu ɗe wa, ya kuwa̱ ta̱ gba̱ ɗe tyoku u le.”

6 U tonuko le agisani a na yi, “Vuma roku u ɗa u wa̱ri n maɗanga ma kapopi a kashina ka ne, aku u tuwa̱i n u boli ilimaci i ne, shegai u tsa̱ra̱ wa. 7 Aku u tonukoi uza ɗa wa guɓa kashina ki, ‘Ayen a tatsu a ɗa pa vi ma tuwa̱ na̱ n boli ilimaci i kapopi i na yi, n tsa̱ra̱ tani wa. Kapa ma, niɗa ma ka̱ngu asu gbani?’

8 “U wushunku yi, ‘Uzakuwa, a̱sa̱ka̱ ve ma ma kyawan kayen ka lalu, n za̱ɗa̱gba̱ kami ki, n tsunku ma kayala ka tsishinda̱. 9 Ma matsa baci ilimaci kayen ka ugono, aku a a̱sa̱ka̱ ma. Ma matsa tani baci wa, aku a kapa ma.’ ”

A ta̱na̱sa̱i uka u ukeliki kain ka Ashibi

10 Kain ka te kain ka Ashibi, Yesu wa wenishike a kagata ka Kashila̱ ka roku. 11 Aku uka roku u ɗa wa̱ri n ityoni i cingi i maɓa̱la̱ ma ukeliki hal ayen kupa n kulla̱, uza ɗa u kelikei gba̱ wa fuɗa wa gaɗigba kpam wa. 12 An Yesu wene yi, u isa̱ yi u tonuko yi, “Uka, a pecemgbene vu ɗe n maɓa̱la̱ ma vunu.” 13 U taɗanku yi kukere, kute‑kute u gaɗigbai u cikpai Kashila̱.

14 Shegai uzapige u kagata ka Kashila̱ vi u panai upan, an Yesu ta̱na̱sa̱ yi n kain ka Ashibi. U tonukoi ama yi, “Aꞌayin a ɗa pini ushani hal a teli a ɗa a gain a yain manyan, tuwa̱i a ta̱na̱sa̱ ɗa̱, shegai bamu n kain ka Ashibi.”

15 Asheku a wushunku yi, “Eɗa̱ aza a maci a kaɓan, uza u kanaka ko makparyagi u tsu tatsukpa ma n kain ka Ashibi u ba u ne yi mini wa? 16 U gan uka u naha, kumaci ku Ibirahi, uza ɗa Kanangasi* ka sirai ara ayen kupa n kulla̱ a tatsukpa yi n kain ka Ashibi wa?”

17 An u danai nala, atokulalu a ne a panai uwono, gba̱ kakuma̱ ka ama ka rongoi ipeli adama a ili i shinga iꞌya Yesu wa yansa.

Agisani a ucun u musta n yisti

(Matiyu 13:31-33; Marku 4:30-32)

18 Yesu danai, “Niɗa tsugono tsu Kashila̱ tsa̱ri? Ndya ma ra̱tsana̱ka tsa n iꞌya? 19 Tyoku u ucun u musta ɗa tsa̱ri, u ɗa vuma roku u ba u cei a kashina ka ne. U gbonguroi u wokoi mawurete ma hal nnu n cai pini ikinda a nsaɓu n ne.”

20 U doki u danai, “N iyen iꞌya ma ra̱tsana̱ka tsugono tsu Kashila̱? 21 Tyoku u yisti u ɗa tsa̱ri, u ɗa uka u roku u bidyai u vura̱i u ɗa a akundatsu a pige a tatsu a kira hal ku vura̱i n yisti vi gba̱.”

Utsutsu u kenu

(Matiyu 7:13-23)

22 Yesu ka̱na̱i nwalu n u wenishike a ilyuci n une iꞌya u wurusai, hal wa rawa a Urishelima. 23 Uza roku u wece yi, “Asheku, ama a ɗa a ka tsa̱ra̱ iwauwi† aꞌa̱ gba̱m ushani?”

U tonuko le, 24 “Moɗonoi i uwa a utsutsu u kenu. Kpaci n tonuko ɗa̱, ama ushani a ka zama ta̱ a uwa, shegai a ka fuɗa wa. 25 Uza u kuwa u ꞌya̱nga̱ baci u gida̱ki utsutsu vi, i gita̱ ɗe la vi kushani a uwotsu n i kuɗusi utsutsu, n i dansi, ‘Uza u kuwa, giduwuka̱ tsu.’

“Eyi kpam u wushuku, ‘N reve a asu u ɗa i wuta̱i wa.’

26 “Aku i dana, ‘Tsu lya ta̱ tsu soi kpam n avu, hal vu wenishikei a ire i tsunu.’

27 “Eyi kpam u dana, ‘N tonuko ɗa̱ n reve a asu u ɗa i wuta̱i wa. Banka numu dan aza a unyushi u cingi.’

28 “Aꞌayin a nala yi ya wene ta̱ Ibirahi n Ishaku n Yakubu na̱ ntsumate a tsugono tsu Kashila̱, eɗa̱ kpam she a loko ɗa̱, nte ya sa̱ pini hal n i lumusi aꞌanga. 29 Ama a ka tuwa̱ ta̱ a kasana n kalivi n gaɗi n ɗaka, a dusuku a asu u le a tsugono tsu Kashila̱. 30 Gogo‑na aza a kucina̱ a ka woko ta̱ aza a kapala, aza a kapala kpam a woko aza a kucina̱.”

Yesu panai iyali i Urishelima

(Matiyu 23:37-39)

31 Pini nala, Afarishi a roku a tuwa̱i a tonuko yi, “ꞌYa̱nga̱ vu wuta̱ pini na vi, kpaci Hiridu Antiba magono wa ciga ta̱ u wuna vu.”

32 U tonuko le, “Walai i ba i tonuko mashe ma mete ma nala mi, ‘Ara ma wutukpa̱ ta̱ ityoni i cingi, n ta̱na̱sa̱ kpam ama. Nakpan kpam nala. Kain ka tatsu, aku n kotso manyan ma va̱.’ 33 Gba̱ n nala ma lya ta̱ kapala na̱ nwalu n va̱, ara n nakpan n nakpan kuten. Kpaci u gan a wuna matsumate a asu u roku wa, she a Urishelima.

34 “Eɗa̱ aza a Urishelima, aza a Urishelima, awuni a ntsumate, aza a uvara̱sa aza ɗa a suki ara ɗe. N tsu ciga ta̱ n ɓolongu ɗa̱ tyoku ɗa matoku ma tsu ɓolongu mmuku n ne a ashan a ne, aku i ꞌyuwain. 35 Wundyai, kuwa ku ɗe ka la a a̱sa̱nka̱ ɗa̱ uvarangi. N tonuko ɗa̱ ya doku ya wene mu wa, she kain ka ya tuwa̱ ya dana, ‘Kashila̱ ka zuwuka uza ɗa wa tuwa̱ a asuvu a kala ka Magono ma Zuba una̱ u shinga.’ ”

14

Yesu a kuwa ku Kafarishi

1 Kain ka te n Ashibi, Yesu uwai a kuwa ku uzapige u Afarishi u roku ulya ilikulya, ama kpam a zuwuka yi aꞌeshi. 2 A kapala ka ne tani vuma roku u ɗa pini uza ɗa akere a ne n aꞌene a ne a shita̱sai. 3 Yesu wecei Afarishi n arevi a Mele, “U gan a ta̱na̱sa̱ maɓa̱la̱ n kain ka Ashibi, ko u gan wa?” 4 Shegai a paɗai bini bini. Aku u ka̱na̱i vuma vi u ta̱na̱sa̱ yi, u tonuko yi u wala.

5 U wece le, “A asuvu a ɗe, ya maku* ma ne ko kanaka ka ne ka rukpa̱ a ilyukoi kain ka Ashibi, aku u kpa̱ɗa̱ ka uwutukpa̱ n maloko?” 6 A fuɗa a wushuku keci ku ne wa.

7 An u wenei tyoku ɗa aza ɗa a libanai vi a ɗanga̱sai asu u ndishi u shinga u shinga, u wenishike le uwenishike u na vi: 8 “Kain ka baci uza roku u libana vu abiki a iyolo, kotsu vu yain maloko vu dusuku a karatsu ka shinga wa, gaawan a libana ta̱ uza ɗa u la vu tsupige. 9 Nala baci uza ɗa u libana ɗa̱ ama a re a ɗe yi, wa tuwa̱ ta̱ u tonuko vu, ‘Na̱ka̱ vuma u na a asu u ndishi u vunu.’ Aku vu woko n uwono, vu gono a karatsu ka kenu. 10 Shegai a libana vu baci abiki, dusuku a karatsu ka kenu, tsa̱ra̱ uza ɗa u libana vu vi, u tuwa̱ baci u tonuko vu, ‘Kaje ka va̱, ꞌya̱nga̱ vu gono a asu u shinga.’ She vu tsa̱ra̱ tsupige a asu u aꞌeshi a atoku a vunu amoci. 11 Gba̱ uza ɗa baci u ra̱ɗa̱gba̱i kaci ka ne, a ka vakunku yi ta̱. Uza ɗa kpam u vakunki kaci ka ne, a ka ra̱ɗa̱gba̱ yi ta̱.”

12 Yesu tonukoi uza ɗa u libana yi vi, “Va libana baci uza abiki a ulya ilikulya n kaara ko kayin, kotsu vu libana aje a vunu, ko atoku a vunu, ko aza a kuwa a vunu, ko aza a karen a vunu aza a utsa̱ri wa. Kawa ele dem a ka libana vu ta̱, a tsupa vu. 13 Shegai va libana baci ama abiki a ulya ilikulya, vu libana aza ɗa bawu aꞌa̱ri n ili, n aza a mɓa̱la̱ ma ukeliki, n awunu, n arumba̱. 14 Kpam a ka zuwuka vu ta̱ una̱ u shinga, kpaci a ka tsupa vu wa. Shegai va tsa̱ra̱ ta̱ katsupi ka malen ma manyan ma vunu kain ka aza a maci a ka ꞌya̱nga̱ a ukpa̱.”

Agisani a abiki a pige

(Matiyu 22:1-10)

15 An uza u te a asuvu a aza ɗa a ka lya kaɓolo, u panai nala, u tonukoi Yesu, “Uza ɗa wa lya ilikulya i abiki a tsugono tsu Kashila̱ uza u una̱ u shinga u ɗa.”

16 Yesu wushunku yi, “Vuma roku u ɗa u foɓusoi abiki a ulya ilikulya a pige, aku u libanai ama ushani. 17 An aꞌayin a ulya ilikulya a yain, u suki kagbashi ka ne ka ba ka tonuko amoci a ɗa u libanai vi, ‘Tuwa̱i, kpaci a foɓuso ɗe ko ndya wa.’

18 “Shegai gba̱ le a gita̱i utukuso kadambula. Uza u kagita̱ u danai, ‘N tsila ta̱ kashina, kpam u ka̱na̱ ta̱ n ba n wene ka. Ma folo vu, vu yanka mu ahankuri.’

19 “Uza roku kpam u danai, ‘N tsila ta̱ anaka a kulima kupa, gogo‑na kpam ma ciga ta̱ n ba n kondo a ɗa. Ma folo vu, vu yanka mu ahankuri.’

20 “Uza roku kpam u danai, ‘Gogo‑na-na ɗa n yain iyolo, adama a nala ma fuɗa ma bana wa.’

21 “Kagbashi ki ka gonoi ka tonukoi uzakuwa vi. Katsuma̱ ka namgbai uzakuwa vi, aku u tonukoi kagbashi ki, ‘Wuta̱ gogo a ire na̱ mɓakuru ma ilyuci mi vu tuko aza a unambi, n aza a mɓa̱la̱ ma ukeliki, n arumba̱, n awunu.’

22 “Kagbashi ka danai, ‘N yan ɗe iꞌya vu danai n yain vi, shegai hal n gogo‑na asu u ɗa pini u buwai.’

23 “Aku u uzakuwa vi u tonukoi kagbashi ki, ‘Wala a kateshe ka ilyuci, vu bana a ire i pige n i kenu, vu zuwa ama ɗa aꞌa̱ri pini a tuwa̱ a uwa a kuwa ku va̱, tsa̱ra̱ ku shaɗangu. 24 N tonuko ɗa̱, uza wa̱ la a asuvu a aza ɗa n libanai n kagita̱, wa peɗe ilikulya i abiki a va̱ wa.’ ”

Upana u ikyamba u utono u Yesu

(Matiyu 10:37-38)

25 Pini nala, kakuma̱ ka ama ka tonoi Yesu, aku u kpatalai u tonuko le, 26 “Uza ɗa baci wa ciga u tuwa̱ ara va̱, u ka̱na̱ ta̱ she u ciga mu kapala n tata u ne, na̱ mma u ne, n uka u ne. U cigi mu kpam kapala na̱ mmuku n ne, n atoku a ne aka n aꞌali. U ka̱na̱ ta̱ dem u cigi mu kapala n uma u ne, kawa u ra̱tsa u woko katoni ka va̱ wa. 27 Vu ra̱tsa vu woko katoni ka va̱ wa, vu canga baci mawandamgbani ma vunu vu tono mu wa.

28 “A asuvu a ɗe, ya wa gita̱ kuma ku pige bawu dusuki u kecei iꞌya wa wuna, u wene ko wa̱ n ikebe iꞌya wa kotso kuma ki? 29 Kawa u gita̱ baci aku u kpa̱ɗa̱i ka usala̱kpa, gba̱ uza ɗa baci dem u wenei wa dosuso yi ta̱. 30 A dana, ‘Vuma u na u gita̱i kuma, shegai u kpa̱ɗa̱i ka usala̱kpa.’

31 “Ko kpam magono ma eni ma ma bana kuvon n magono ma roku, aku u kpa̱ɗa̱ u dusuku u yawunsa u wene ko eyi uza u asoje azu kupa wa fuɗa wa yan kuvon n magono uza u asoje azu kamanga? 32 U wene baci ufuɗa wa, she u suku atsumate a ba a cina uza niɗe vi a folo yi ndishi n shinga, cina u buwai ve a mɓa̱ri. 33 Nala dem gba̱ ɗe, uza ɗa baci bawu u fuɗai u a̱sa̱ka̱i gba̱ ili iꞌya wa̱ri n iꞌya, u ra̱tsa u woko katoni ka va̱ wa.

Mkpaɗi n ɗa n namgbai

(Matiyu 5:13; Marku 9:50)

34 “Mkpaɗi ili i shinga iꞌya, shegai n namgba baci bawu n yankpai kpam, n iyen iꞌya a ka yankpusa n ɗa? 35 N ɗa ma̱ n kalen a iyamba wa, ma̱ tani n kalen a ili i tsishinda̱ wa. Wotsongu ɗa a ka wotsongu n ɗa.

“Uza u atsuvu a upana, u pana.”

15

Agisani a macon ma ma puwa̱in

(Matiyu 18:12-14)

1 Aku awushi a utafa n aza a unyushi u cingi a ka raɓusa evu n Yesu tsa̱ra̱ a pana̱ka yi. 2 Adama a nala, Afarishi n awenishiki a Mele aꞌa̱ri uyan tsali a ka dansa, “Vuma u na wa wusha aza a unyushi u cingi, hal wa lya kaɓolo n ele.”

3 U tonuko le agisani a na yi, 4 “Ya asuvu a ɗe wa yan na̱ ncon amangatawun, aku ma te ma karai kakamba ma puwa̱in bawu wa a̱sa̱ka̱ amanganishinkupa n kuci n ɗa n buwai vi a asu u kalina u bana ubolo ma te ma ma puwa̱in vi hal she u wene ma? 5 U wene baci ma, wa canga ta̱ ma a kutanga n u peli. 6 U rawa baci a kuwa, wa ɓolongu ta̱ aje a ne n aza a karen a ne. U tonuko le, ‘Ɓa̱nga̱ numu ipeli, n wene ɗe macon ma ma puwa̱n mu vi.’ 7 N tonuko ɗa̱, nala dem a ka yan ipeli a zuba a kaci ka uza u unyushi u cingi u te ɗa baci u a̱sa̱ka̱i tsicingi tsu ne. Hal i lai i aza a maci a amanganishinkupa n kuci ɗa bawu aꞌa̱ri n unyushi u cingi.

Agisani a ukebe u ɗa u puwa̱in

8 Yesu lyai kapala n kadyanshi, “A dana uka roku wa̱ n ikebe i azurufa kupa.* Aku u te u puwa̱n yi. Ndya wa yan? She u sapa macikalu, u wujuma̱ kuwa ki, u zami u ɗa sawu hal u ba u wene u ɗa. 9 U wene baci u ɗa, she u ɓolongu aje a ne n aza a karen a ne u dana, ‘Ɓa̱nga̱ numu ipeli, n wene ɗe ukebe u ɗa u puwa̱n mu vi.’ 10 N tonuko ɗa̱, ili i ipeli iꞌya a asu u atsumate a zuba a Kashila̱ a kaci ka uza u unyushi u ɗa baci dem u a̱sa̱ka̱i unyushi u cingi u ne.”

Agisani a maku ma ma puwa̱in

11 Yesu doki u danai, “A yan ta̱ vuma roku uza u mmuku ma aꞌali n re. 12 Aku uza u kenu vi u tonukoi tata u ne, ‘Tata, na̱ka̱ mu ucanga u agadu u va̱.’ Aku tata u le, u pecike le ucanga u ne vi.

13 “An a yain aꞌayin kenu, aku uza u kenu vi u pura̱i utsa̱ri u ne vi gba̱ u ka̱na̱i ure ubana a uyamba u roku u mɓa̱ri. Pini nala, ucanga u ne u kotsoi a asu u ure u gbani, aku u rongoi ndishi n gbani. 14 An ucanga u ne u kotsoi gba̱, aku kambulu ka uwai a uyamba vi, u uwai dem kambulu. 15 U ba u ɓolomgbonoi kaci n uza roku uza u uyamba vi, eyi tani u zuwa yi u woko kaliniki ka mburusunu. 16 U tsu ciga ta̱ u lyai ilikulya iꞌya mburusunu n tsu lyasa, shegai ko uza wa na̱ka̱ yi ili wa.

17 “U tuwa̱i u yawunsai, u danai, ‘Agbashi a tata u va̱ a ɗa ɗe aꞌa̱ ta̱ n ilikulya iꞌya i rawa le hal i buwai, mpa tani na ma̱ri a ukuwa̱ n kambulu. 18 A̱sa̱ka̱ n ꞌya̱nga̱ n bana a asu u tata u va̱ n dana, “Tata, n nusuka ta̱ Kashila̱ kpam n nusuka vu ta̱. 19 U gan gba̱m a doku a isa̱ mu maku ma vunu wa. Gonuko mu tyoku u uza u te a asuvu a agbashi a vunu.” ’ 20 Aku u ꞌya̱nga̱i u banai a asu u tata u ne.

“Eyi ubuwi a mɓa̱ri, tata u ne wene yi, aku asuvayali a ka̱na̱ yi, u sumai u wambatsa yi wa̱ri yi a upapurusa.

21 “Aku maku mi ma tonuko yi, ‘Tata, n yanka ta̱ Kashila̱ unyushi, kpam n nusuka vu ta̱. U gan gba̱m a doku a isa̱ mu maku ma vunu wa.’

22 “Shegai tata vi u tonukoi agbashi a ne, ‘Yanyi maloko i tuko yi matogo ma ma lakai tsulobo, i uka yi. I uka yi makawani n akpata. 23 Tukoi madyondyom ma pige ma nala mi i kiɗa ma, tsu takumai, tsu yain ipeli. 24 Kpaci maku ma na ma̱ri ma kuwa̱ ta̱, shegai gogo‑na u gono ɗe n uma. Wa̱ri u puwa̱n ta̱, shegai gogo‑na a wene yi ɗe.’ Pini nala, a gita̱i uyan maza̱nga̱.

25 “Aꞌayin a nala yi, maku ma pige ma ne ma bana ta̱ a kashina. Eyi n u goni, an u yain evu n kuwa, aku u panai a ka keme n a jeyi. 26 U isa̱i kagbashi ka roku ka kuwa ki u wece yi ili iꞌya i tukoi ukuna u nala vi. 27 U tonuko yi, ‘Vangu u vunu u ɗa u gonoi. Tata u ɗe kpam u kiɗai madyondyom ma pige ma nala mi adama a ɗa u tsa̱ra̱ yi bawu usa̱n u roku.’

28 Aku uza u pige vi u yain upan, u ꞌyuwain uꞌuwa a kuwa ki. Tata u ne u wuta̱i u rongo yi uleshe. 29 U wushunki tata u ne u danai, ‘Wundya ve ayen a ushani a ɗa n gbashika vu, n kpa̱ɗa̱ tani ugorimuko udani u vunu wa. Gba̱ n nala, kain ka̱ la ka vu na̱ka̱ mu maku ma malala ma ma yan maza̱nga̱ n aje a va̱ wa. 30 Shegai an maku ma vunu ma tuwa̱i uza ɗa u puwunsa̱i utsa̱ri u vunu a asu u ashankala, aku vu kiɗa̱ga yi madyondyom ma pige ma nala mi.’

31 Aku tata u ne u tonuko yi, ‘Maku ma va̱, kain dem va̱ ta̱ kaɓolo na̱ mpa, kpam iꞌya baci dem iꞌa̱ri i va̱, i vunu iꞌya dem. 32 Dere ɗa a yain maza̱nga̱ n ipeli adama a vangu u vunu ɗa wa̱ri u kuwa̱i, shegai gogo‑na u gonoi n uma. Wa̱ri u puwa̱in, a wene yi kpam.’ ”

16

Agisani a kagbashi ka ugboji

1 Yesu doku u tonukoi atoni a ne, “A yan ta̱ uza u utsa̱ri u roku uza ɗa wa̱ri n uza ɗa wa guɓuga yi utsa̱ri u ne. A tonukoi uza u utsa̱ri vi, uza ɗa wa guɓuga yi utsa̱ri vi wa nangasa yi ta̱ u ɗa. 2 Pini nala, u isa̱ yi u danai, ‘Ndya n panai na a kaci ka vunu? Na̱ka̱ mu tyoku ɗa va tono n utsa̱ri u va̱, kpaci va lya kapala n ukirana n utsa̱ri u va̱ wa.’

3 “Uza ɗa wa guɓa utsa̱ri vi u tonukoi kaci ka ne, ‘Uzakuwa u va̱ u ɗa na wa loko mu a asu u manyan ma va̱. Ndya ma yan? Ma̱ n ucira u ɗa ma cimba wa, kpam ma pana ta̱ uwono u ufolu. 4 N reve ta̱ ili iꞌya ma yan gogo‑na kotsu n tsa̱ra̱ ama ɗa ka wusha mu a aꞌuwa a le, manyan ma va̱ ma kotso baci.’

5 “Adama a nala u isa̱i gba̱ ama ɗa uzakuwa u ne wa tono atan. Aku u wecei uza u kagita̱, ‘I yain iꞌya uzakuwa u va̱ wa tono vu?’

6 “U wushuki, ‘Adele a pige a manivi a amangatawun.’*

“U tonuko yi, ‘Tagara̱da u vunu u ɗa na, dusuku vu shaɗangu amangarenkupa.’

7 “U wecei kpam uza roku, ‘Avu tani i yain iꞌya a ka tono vu?’

“U wushuki u da, ‘Akpakpa a ilya amangatawun.’†

“Uza ɗa wa guɓa utsa̱ri vi u tonuko yi, ‘Tagara̱da u vunu u ɗa na korongu amanganishi.’

8 “Adama a nala uzakuwa u uza ɗa wa guɓa utsa̱ri vi, u cikpala yi adama a ugboji u ne. Kpaci ama a likimba a gawunsa baci n ama a likimba u le, a la ta̱ ama a katyashi ugboji cika.”

9 Yesu lyai kapala u danai, “Adama a nala n tonuko ɗa̱, yankai utsa̱ri u likimba u ɗe manyan i ɓa̱nga̱ aza roku n u ɗa tsa̱ra̱ i yain aje, pini nala, aꞌayin a ɗa baci utsa̱ri vi u kotsoi, a wushi ɗa̱ a aꞌuwa a ɗa bawu a ka kotso.

10 “Uza ɗa baci wa̱ri n ukuna u maci a ukuna u kenu, wa yan ta̱ n ukuna u maci a ukuna u pige. Uza ɗa baci bawu wa̱ri n ukuna u maci a ukuna u kenu, wa yan n ukuna u maci a ukuna u pige wa. 11 I yan baci ukuna u maci a asu u uɓa̱na̱ u icanga i likimba wa, niɗa a ka yan a na̱ka̱ ɗa̱ icanga i maci i zuba? 12 Kpam i yan baci ukuna u maci n icanga i aza roku wa, ya wa na̱ka̱ ɗa̱ ili iꞌya iꞌa̱ri i ɗe?

13 “Kagbashi ka̱ la ka gbashika aza a aꞌuwa a re wa. Ucun u kagbashi u nala wa kovo ta uza u te, aku u cigi uza u te. Ko tani u toni ukuna u uza u te, aku u goro u uza u te. Va fuɗa va gbashika Kashila̱ kaɓolo n utsa̱ri wa.”

Yesu doki u wenishikei

(Matiyu 11:12-13; Matiyu 5:31-32; Marku 10:11-12)

14 An Afarishi a panai nala, ele tani a wokoi acigi a ikebe a ɗa, aku a cira̱kpa yi. 15 U tonuko le, “Eɗa̱ i tsu gonuko ta̱ kaci ka ɗe ama a ɗa aꞌa̱ri dere a aꞌeshi a ama. Shegai Kashila̱ ka reve ta̱ atakasuvu a ɗe. Ili iꞌya ama a bidyai n tsupige cika, ili i icaɗi iꞌya a kapala ka Kashila̱.”

16 Yesu doki u danai, “Mele ma Musa n itagara̱da i Ntsumate, iꞌya awenishiki a ɗe hal ubana a aꞌayin a Yahaya. Aꞌayin a Yahaya a ɗa a gita̱i uyan kuɓari ku tsugono tsu Kashila̱, kpam ya dem wa moɗono tsa̱ra̱ u uwa pini. 17 Gba̱ n nala, wa laka ta̱ shana zuba n iyamba a cimba̱, n u ɗa uɗyani u te u kenu u tagara̱da u Mele wa gusa̱.

18 “Uza ɗa baci u a̱sa̱ka̱i uka u ne, u zuwai uza roku, tsishankala tsa wa yan n eyi. Uza ɗa kpam u zuwai uka u ɗa uza roku u a̱sa̱ka̱i, tsishankala tsa wa yan.”

Uza u utsa̱ri n Liꞌazaru

19 Yesu doki u danai, “A yan ta̱ uza u utsa̱ri u roku, uza ɗa u tsu ukusa aminya a mini ma galura n a ɗa a ka laɗa a pun a shinga, aku u rongo a upana kayanyan ka ne kain dem. 20 A utsutsu u kuwa u ne, kafoloni ka roku ka pini a zuwai uza u kala Liꞌazaru. Ikyamba i ne gba̱ aꞌutsu a ɗa. 21 U tsu ciga ta̱ u lyai ilikulya iꞌya i tsu rukpusa̱ vuma vi wa lya baci ilikulya. Hal gba̱m nshe n tsu tuwusa̱ ta̱ na̱ n peɗishi yi aꞌutsu yi.

22 “Kain ka te kafoloni ki ka kuwa̱i, aku atsumate a zuba a canga yi ubana a asu u Ibirahi. Uza u utsa̱ri vi dem u tuwa̱i u kuwa̱i, aku ciɗa̱ngu yi. 23 Eyi a asuvu a akina a tsukonu wa̱ri a upana ikyamba, u gaɗigbai kaci ka ne u wenei Ibirahi mɓa̱ri n Liꞌazaru a asu u ne. 24 U isa̱ yi u danai, ‘Tata Ibirahi, pana asuvayali a va̱. Suku Liꞌazaru u uka kaci ka majubu ma ne a mini u tuwa̱ u ɗakanku mu a kaletsu ka va̱. Kpaci ikyamba iꞌya ma pana a asuvu a akina a na yi.’

25 “Shegai Ibirahi danai, ‘Maku ma va̱, ciɓa ndishi n vunu a likimba, vu soi kayanyan ka utsa̱ri u vunu. Liꞌazaru tani u panai ikyamba, shegai gogo‑na kayanyan ka a ka neshe yi. Avu tani va pana ikyamba. 26 Bamu n u nala, a mere ma tsunu n a̱ɗa̱, kaɗa̱ka̱ ka pini ka pige ka ka ɓishinka aza ɗa aꞌa̱ri a asu u ɗe utuwa̱ ara tsunu. Nala kpam aza ɗa aꞌa̱ri ara tsunu a ka pasamgbana utuwa̱ ara ɗe wa.’

27 “Uza u utsa̱ri vi u danai, ‘Tata, ma folo vu, vu suku yi a kuwa ku tata u va̱, 28 kpaci ma̱ ta̱ n atoku aꞌali ama a tawun. U ba u rono le atsuvu, kotsu ele dem a tuwa̱ a asu u upana u ikyamba u na vi wa.’

29 “Shegai Ibirahi tonuko yi, ‘Aꞌa̱ ta̱ n itagara̱da i Musa na̱ i Ntsumate, a̱sa̱ka̱ a pana̱ka le.’

30 “Aku u danai, ‘Nala wa, tata Ibirahi, uza roku a asuvu a akushe u bana le baci, a ka kpatala ta̱ a a̱sa̱ka̱ tsicingi tsu le.’

31 “Ibirahi tonuko yi, ‘A pana̱ka baci itagara̱da i Musa na̱ i Ntsumate wa, ko uza roku u ꞌya̱nga̱ baci a asuvu a akushe wa fuɗa wa zuwa le a a̱sa̱ka̱ tsicingi tsu le wa.’ ”

17

Pana uwonvo u uyan unyushi

(Matiyu 18:6-7; Matiyu 18:21-22; Marku 9:42)

1 Yesu tonukoi atoni a ne, “U ka̱na̱ ta̱ ili iꞌya ya zuwa uza u rukpa̱ i tuwa̱, shegai ter n u uza ɗa wa zuwa i tuwa̱. 2 Wa laka ta̱ shana a sira̱ka yi katali ka kira a udyoku u ne a varangu yi a kushiva̱, n u ɗa wa zuwa uza u te a asuvu a mmuku n kenu n na u nusa. 3 Adama a nala, kiranai n kaci ka ɗe.

“Utoku u vunu u nusuka vu baci, ɓarana yi. U folo vu baci, vu cimbusuka̱ yi unyushi u ne. 4 U nusuka vu baci kushindere a kain ka te, aku kpam u tuwa̱i ara vunu kushindere u foloi, vu cimbusuka̱ yi.”

5 Atoni a ne a tonuko yi, “Doku upityanangu u tsunu!”

6 U tonuko le, “A da baci iꞌa̱ri n upityanangu kenukulu tyoku u ucun u musta, she i tonuko makuli ma na mi, ‘Muɗa̱ vu ba vu shigba̱ kaci ka vunu a kushiva̱.’ She tani u toni udani u ɗe.

7 “A dana a asuvu a ɗe, uza roku wa̱ n kagbashi ka ka limusuka yi ko kpam wa lina̱sa̱ka yi ncon. U wuta̱ baci a kakamba u rawai, uzakuwa wa laza wa tonuko yi, ‘Tuwa̱ vu dusuku vu lyai ilikulya.’? Wa yan nala wa. 8 Shegai wa tonuko ta̱ kagbashi ki, ‘Foɓusuko mu ilikulya, aku vu foɓuso kaci ka vunu tsa̱ra̱ vu tuko mu ilikulya. N kotso baci ulya n uso, aku avu lyai.’ 9 Wa cikpa kagbashi ki an u yain ili iꞌya u tonuko yi u yain? Ko kenu. 10 Eɗa̱ dem nala, i yan baci iꞌya a da i yain, she i dana, ‘A̱tsu agbashi a ɗa gai gbani, kpaci iꞌya i gain tsu yain iꞌya tsu yain koshi.’ ”

Uta̱na̱sa̱ u nkutu kupa

11 Kain ka te, Yesu wa bana a Urishelima, wa wala a karen ka Samariya n Galili. 12 Tyoku ɗa wa uwa a une u roku, nkutu n roku ama kupa a shamgbai a mɓa̱ri, 13 aku ꞌya̱nga̱sa̱i ala̱ga̱tsu a le tsa̱ra̱ a shamkpa yi, a danai, “Yesu Asheku, pana asuvayali a tsunu.”

14 An u wene le, u tonuko le, “Walai i ba i wenike kaci ka ɗe a asu u aɗara̱kpi.” Tyoku ɗa aꞌa̱ri a nwalu, aku a ta̱na̱i.

15 An uza u te a asuvu a le u wenei a ta̱na̱sa̱ yi, aku u kpatalai u gonoi n u cikpali Kashila̱ n ucira. 16 U kuɗa̱ngi a kapala ka Yesu wa̱ri a ucikpa. Vuma vi tani uza u Samariya u ɗa.

17 Yesu wece yi, “Ma wundya eɗa ama kupa aza ɗa a ta̱na̱sa̱i vi, ama kuci vi alya te? 18 A tsa̱ra̱ uza ɗa wa gono u cikpala Kashila̱ wa, she kamoci ka na koshi.” 19 Yesu tonuko yi, “ꞌYa̱nga̱ vu yain nwalu n vunu, upityanangu u vunu u ta̱na̱sa̱ vu ɗe.”

Utuwa̱ u tsugono tsu Kashila̱

(Matiyu 24:23-41; Marku 13:32-37)

20 Pini nala, Afarishi a wece yi kain ka tsugono tsu Kashila̱ tsa tuwa̱. U wushunku le, “Utuwa̱ u tsugono tsu Kashila̱ n aꞌeshi a ɗa a ka wene tsa wa. 21 Kpam a ka dana, ‘Tsa naha,’ ko ‘Tsa niɗe,’ wa. Kpaci a asuvu a ɗe a ɗa tsugono tsu Kashila̱ tsa̱ri.”

22 U tonukoi atoni a ne, “Aꞌayin aꞌa̱ ta̱ a utuwa̱ a ɗa ya bolo uwene kain ka te a asuvu a aꞌayin a Maku ma Vuma, shegai ya wene wa. 23 Ama a ka tonuko ɗa̱ ta̱, ‘Aya ɗe,’ ko ‘Aya na.’ Kotsu i bana wa, kpam i tono le wa. 24 Kpaci tyoku ɗa ulaɗa u tsu wuta̱ walu a zuba aku u laɗai a kaɓon ka na ubana a ka niɗe, nala Maku ma Vuma ma woko a kain ka ne. 25 Shegai u ka̱na̱ ta̱ u pana ve ikyamba icun kau‑kau, ama a aꞌayin a na kpam a ꞌyuwan yi.

26 “Tyoku ɗa wa̱ri a aꞌayin a Nuhu, ◊ nala dem wa woko a aꞌayin a Maku ma Vuma. 27 A rongoi a ulya n a soyi, a rongoi uyansa iyolo n a wutukpi iyolo, hal kain ka Nuhu uwai a kpatsu. Aku mini ma pige ma tuwa̱i ma kaɗuwan le gba̱.

28 “Nala dem a yain a aꞌayin a Lutu.† A rongoi a ulya n a soyi, a rongoi a utsila̱sa n a dengi, a rongoi a iceshi n a masi. 29 Shegai kain ka Lutu wuta̱i pini a Sodom vi, a roi akina n ka̱nga̱ ka akina a eri. A kaɗuwan le gba̱. ◊

30 “Nala dem wa woko a kain ka utuwa̱ u Maku ma Vuma. 31 Kain ka nala ki, uza ɗa baci wa̱ri a asu u uwunvugusa,* aku ucanga u ne a asuvu a kuwa, she u dana wa ba wa bidya u ɗa wa. Nala dem uza ɗa wa̱ri a kashina, u gono a kuwa wa. 32 Ciɓai n uka u Lutu! ◊ 33 Uza ɗa baci dem wa ciga u wauwa uma u ne, wa namba ta̱ u ɗa. Shegai uza ɗa baci dem u nekei uma u ne, wa wauwa ta̱ u ɗa. 34 N tonuko ɗa̱, n kayin ka nala ki, ama a re a ka vaku ta̱ a ivamkpatsu i te, a ka a bidya ta̱ uza u te a a̱sa̱ka̱ uza u te. 35 Aka a re a ka wurya ta̱ a katali ka kira ka te, a ka bidya ta̱ uza u te, a a̱sa̱ka̱ uza u te. [ 36 Ama a re a ka bana ta̱ a kashina ka te, a bidya uza u te a a̱sa̱ka̱ uza u te.]”†

37 A wece yi, “Asheku, nte wa̱ la vi?”

U wushunku le, “A asu u ɗa kakushe ka̱ri, nte asakali a tsu ɓolomgbono pini.”

18

Agisani a mara̱na̱ n uza u afada

1 Aꞌa̱ri pini, Yesu yankai atoni a ne agisani tsa̱ra̱ u wenike an u gain a rongo a uyansa kavasu bawu ubula̱. 2 U danai, “A ilyuci i roku a yan ta̱ uza u afada u roku uza ɗa bawu wa pana uwonvo u Kashila̱, kpam u wula̱ uza wa. 3 A ilyuci yi tani, mara̱na̱ ma roku ma pini uza ɗa u rongoi ubansa ara ne n u foli u yanka le afada a ɗa aꞌa̱ri dere a mere ma ne n utokulalu u ne.

4 “Wa̱ri u ꞌyuwan ta̱, shegai u tuwa̱i u danai a katakasuvu ka ne, ‘Ko u wokoi bawu ma pana uwonvo u Kashila̱, kpam ko bawu n wula̱i uza, 5 tyoku ɗa mara̱na̱ ma na ma damgbara̱sa mu ma yanka le ta̱ afada a ɗa aꞌa̱ri dere. Kute wa, wa togboluso mu ta̱ n utuwusa̱ kure kure.’ ”

6 Aku Asheku a danai, “Panai ili iꞌya uza u afada u cingi u na vi u danai. 7 Ya wundya Kashila̱ ka yanka aɗangi a ne a ɗa a ka sa̱ka̱ yi kaara n kayin ukuna u ɗa wa̱ri dere wa? Wa ɓa̱ra̱kpa̱ a asu u uwushunku le ɗa? 8 N tonuko ɗa̱, wa yanka le ta̱ ukuna u ɗa wa̱ri dere gogo. Shegai, aꞌayin a ɗa baci mpa Maku ma Vuma n tuwa̱i, ma cina gba̱m ama ushani n upityanangu a likimba?”

Agisani a Kafarishi n kawushi ka utafa

9 Yesu yanka le agisani a aza roku aza ɗa a bidyai kaci ka le ama a maci a ɗa, aku a goroi aza ɗa a buwai. U da, 10 “Ama a roku ama a re, a uwai a Kuwa ku Kashila̱ uyan kavasu. Uza u te Kafarishi ka, uza u ire tani kawushi ka utafa. 11 Kafarishi ki ka ꞌya̱nga̱i ka shamgbai ka yanka kaci ka ne kavasu ka na ki, u da, ‘Kashila̱, n cikpa vu ta̱ an u wokoi mpa ma̱ tyoku u ama ɗa a buwai wa. Wata, aza a maga̱la̱ka̱, aza ɗa bawu a ka yan dere, ashankala, ko kpam tyoku u kawushi ka utafa ka na ki. 12 N tsu yan ta̱ kakuli kure a asuvu a aꞌayin a shindere. Kpam n tsu wutukpa̱ ta̱ u te a asuvu a kupa a ili iꞌya baci dem n tsa̱ra̱i.’

13 “Kawushi ka utafa ki tani ka̱ri kushani dan. U wushuku gba̱m u gaɗigba kaci ka ne a zuba wa, shegai u shamgbai wa lapa makamba ma ne adama a katsuma̱ ka lima̱, n u dansi, ‘Kashila̱, pana asuvayali a va̱, mpa uza u unyushi u cingi u ɗa.’

14 “N tonuko ɗa̱, kawushi ka utafa ka na ka gono ta̱ a kuwa n katakasuvu ka ne dere a kapala ka Kashila̱. Tyoku uza niɗe u ɗa wa. Kpaci uza ɗa baci u bidyai kaci ka ne ili i roku, a ka vakunku yi ta̱. Uza ɗa baci kpam u vakunki kaci ka ne, a ka ꞌya̱nga̱sa̱ yi ta̱.”

Yesu na̱ mmuku n kenu

(Matiyu 19:13-15; Marku 10:13-16)

15 Aꞌa̱ri pini, ama a ka tukuso Yesu mmuku n kenu n kenu kotsu u sawa le. An atoni a ne a wenei nala, a ɓarana le. 16 Shegai u isa̱i mmuku ara ne u danai, “A̱sa̱ka̱i mmuku n tuwa̱ ara va̱, ɓishinka le wa. Kpaci tsugono tsu Kashila̱ tsu icun i le tsa. 17 Mayun n tonuko ɗa̱, gba̱ uza ɗa baci bawu u wushai tsugono tsu Kashila̱ tyoku u maku ma kenu, wa uwa tsa wa.”

Uzapige uza u utsa̱ri

(Matiyu 19:16-30; Marku 10:17-31)

18 Uzapige u roku u wecei Yesu, “Kawenishiki ka shinga, ndya ma yan n tsa̱ra̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku?”

19 U wushunku yi, “Ndya i zuwai vu isa̱ mu uza u shinga? Uza u shinga wa̱ la wa, she Kashila̱ koshi. 20 Vu reve ta̱ gai Mele ma na mi: ‘Kotsu vu vaku n uka ɗa bawu wa̱ri u vunu wa. Kotsu vu wuna uma u vuma gbani wa. Kotsu vu boko wa. Kotsu vu sira̱ka kaɓan kaɓetsu wa. Vu na̱ka̱ tata na̱ mma u vunu tsupige.’ ” ◊

21 Aku uzapige vi u danai, “Tun mpa kenu ɗa ma̱ri a utono ili i na yi.”

22 An Yesu panai nala, u tonuko yi, “Hal n gogo‑na ili i te iꞌya pini i gusa̱ vu. Denge gba̱ ili iꞌya va̱ri n iꞌya, vu pecike aza a unambi. Va yan ta̱ n utsa̱ri a zuba. Aku vu tuwa̱ vu tono mu.”

23 An u panai nala, ukuna u ɓa̱la̱ yi cika, kpaci uza u utsa̱ri u ɗa cika. 24 Yesu wundyana yi u danai, “U wuyana tani n ni uza u utsa̱ri u uwa a tsugono tsu Kashila̱! 25 U la ta̱ shana karakuma ka wura a kpele ka kujulu, n u ɗa uza u utsa̱ri wa uwa a tsugono tsu Kashila̱.”

26 Aza ɗa a panai kadyanshi ki a danai, “Nala baci, ya wa̱ la vi wa tsa̱ra̱ iwauwi?”

27 Shegai Yesu danai, “Ili iꞌya baci bawu vuma wa fuɗa wa yan, Kashila̱ ka fuɗa ta̱ ka yan iꞌya.”

28 Bituru danai, “A̱tsa na tsu a̱sa̱ka̱ ɗe gba̱ iꞌya tsa̱ri n iꞌya, tsu tono vu.”

29 Yesu tonuko le, “Mayun n tonuko ɗa̱, uza u fuɗa baci u a̱sa̱ka̱i kuwa ku ne, u a̱sa̱ka̱i uka u ne, u a̱sa̱ka̱i atoku a ne, u a̱sa̱ka̱i kpam isheku i ne, wa̱ ta̱ n katsupi. Uza u fuɗa baci dem u a̱sa̱ka̱i mmuku n ne gba̱ adama a tsugono tsu Kashila̱, 30 wa wusha ta̱ ili iꞌya i lai iꞌya u a̱sa̱ka̱i aꞌayin a gogo‑na. Kpam n aꞌayin a ɗa a ka tuwa̱, wa wusha ta̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku.”

Yesu doki u danai tyoku ɗa wa kuwa̱

(Matiyu 20:17-19; Marku 10:32-34)

31 Yesu isa̱i Kupanamere yi paki, u tonuko le, “A̱tsa na tsa bana a Urishelima. Gba̱ ili iꞌya iꞌa̱ri ukorongi a kaci ka Maku ma Vuma a akere a ntsumate ya shaɗangu ta̱. 32 Kpaci a ka neke yi ta̱ a akere a Awulawa, a yanka yi majari, a goruso yi, a cikpunka̱ yi ata̱tsa̱. 33 A ka bawan yi ta̱, a wuna yi, aku u ꞌya̱nga̱ a kain ka tatsu.”

34 Shegai ko ukuna u te a fuɗa a reve a asuvu a ili iꞌya u tonoi vi wa. Kpaci sokongu ɗa a sokongi u ɗa, a reve ili iꞌya u danai wa.

A kukpa̱i aꞌeshi a karumba̱

(Matiyu 20:29-34; Marku 10:46-52)

35 An Yesu yain evu n Jeriko, karumba̱ ka roku ka̱ri a ikengi i ure wa folo. 36 An u panai kakuma̱ ka ama a ka wura, aku u wecikei ko ndya a ka yan. 37 A tonuko yi, “Yesu uza u Nazara ɗa wa wura.”

38 U ꞌya̱nga̱sa̱i kala̱ga̱tsu u danai, “Yesu Maku ma Dawuda, pana asuvayali a va̱!”

39 Aku aza ɗa aꞌa̱ri a kapala a ɓarana yi u paɗa. Shegai u lapulai u salai cika, “Maku ma Dawuda, pana asuvayali a va̱!”

40 Aku Yesu shamgbai, u zuwai a tuko yi ara ne. An u raɓai evu n eyi, u wece yi, 41 “Ndya va ciga n yanka vu?”

U danai, “Asheku, ma ciga n wene asu.”

42 Yesu tonuko yi, “Wene asu, upityanangu u vunu u ta̱na̱sa̱ vu ɗe.” 43 Kute‑kute u wenei asu. U tonoi Yesu n u cikpala̱si Kashila̱. An ama a wenei nala, ele dem a cikpalai Kashila̱.

19

Zaka kawushi ka utafa

1 Kain ka te, Yesu uwai a Jeriko, wa wura pini. 2 Aku uza roku uza u kala Zaka, uzapige u ɗa a asuvu a aza ɗa a ka wusha utafa, kpam uza u utsa̱ri ɗa. 3 Wa ciga u wene Yesu, shegai u fuɗa u wene yi wa, adama a kakuma̱ ka ama, kpaci eyi magbidi ma. 4 Aku u sumai u yuwa̱i makuli, kotsu u wene yi kpaci nte wa tono pini.

5 An Yesu rawai pini a asu vi, u gaɗigbai kaci u tonuko yi, “Zaka, cipa̱ gogo! Ara a kuwa ku vunu ka ma cipa̱.” 6 U yain maloko u cipa̱i, u wusha yi n ipeli.

7 An a wenei nala, gba̱ le a gita̱i tsali, a danai, “A kuwa ku uza u unyushi u cingi u ɗa u cipa̱i.”

8 Zaka ꞌya̱nga̱i kushani, u tonukoi Asheku, “Asheku, ma pece ta̱ utsa̱ri u va̱ kure, ma na̱ka̱ ta̱ aza a unambi kapashi ka te. Uza ɗa baci dem n wusai ili, ma gonuko yi ta̱ iꞌya n wusa yi iꞌya vi hal kunishi.”

9 Yesu tonuko yi, “Ara iwauwi i tuwa̱ ta̱ a kuwa ku na ki, kpaci vuma u na dem maku ma Ibirahi ma. 10 Mpa Maku ma Vuma n tuwa̱ ta̱ n zami iꞌya i puwa̱in, n wauwa kpam iꞌya.”

Agisani a ikebe i irim kupa

(Matiyu 25:14-30)

11 Ele n a pani nala, Yesu lyai kapala n u tonusuko le agisani, kpaci wa̱ ta̱ evu n Urishelima. Kpam a ka wundya yavu tsugono tsu Kashila̱ tsa tuwa̱ kute‑kute. 12 U danai, “Vuma roku u ɗa uza u tsugono, u banai a ilyuci i roku i mɓa̱ri, u wushi tsugono aku u gono. 13 U isa̱i agbashi a ne kupa u na̱ka̱ le ikebe i zinariya i te i te.* U tonuko le, ‘Yankai iꞌya tsilaga hal na̱ n goni.’

14 “Shegai ama a ilyuci i ne a ꞌyuwan yi, hal a sukunku yi azapige a danai ele a ka ciga u lyai tsugono a kaci ka le wa.

15 “Gba̱ n nala, an u tsa̱ra̱i tsugono tsi, aku u gonoi. U zuwai a isa̱ka̱ yi agbashi a ɗa u na̱ka̱i ikebe yi u wene ili iꞌya a tsa̱ra̱i a asu u tsilaga tsu le.

16 “Pini nala, uza u kagita̱ u tuwa̱i ara ne u danai, ‘Ukebe u te u vunu u tuko ta̱ ikebe kupa.’

17 “U tonuko yi, ‘A dana̱sa vu kagbashi ka shinga! An u wokoi a cina vu uza u maci a kaci ka ili i kenu. Wusha tsugono tsu ilyuci kupa i woko katsupi ka malen ma manyan ma vunu.’

18 “Uza ire u tuwa̱i u tonuko yi, ‘Ukebe u te u vunu u tuko ta̱ ikebe i tawun.’

19 “Eyi dem u tonuko yi, ‘A na̱ka̱ vu ta̱ tsugono tsu ilyuci i tawun.’

20 “Uza roku kpam u tuwa̱i u danai, ‘Uzapige, ukebe u te u vunu u ɗa na, a makashi ma n sirai u ɗa n sokongi. 21 Kpaci ma pana ta̱ uwonvo u vunu, adama a ɗa bawu va̱ri yuwu. Vu tsu bidya ta̱ ili iꞌya bawu vu zuwai. Vu cai kpam ili iꞌya bawu vu cei.’

22 “U tonuko yi, ‘Kagbashi ka cingi, ma kiɗa̱ga vu ta̱ ugana a kaci ka ili iꞌya vu danai n una̱ u vunu. Dana vu reve ta̱ bawu ma̱ri yuwu? Uza ɗa n tsu bidya ili iꞌya bawu n zuwai? N cai kpam ili iꞌya bawu n cei? 23 Ndya i zuwai bawu vu bankai ukebe vi a kuwa ku ikebe, tsa̱ra̱ n gono baci n wushi iꞌya hal n apashani?’

24 “U tonukoi aza ɗa aꞌa̱ri pini a asu vi, ‘Wushai ukebe vi a kukere ku ne, i na̱ka̱ uza ɗa wa̱ri n ikebe kupa vi.’

25 “A tonuko yi, ‘Asheku, wa̱ ta̱ tani n ikebe kupa.’

26 “U da, ‘N tonuko ɗa̱, uza ɗa yankai ili iꞌya a na̱ka̱ yi manyan mai, aya a ka doku. Uza ɗa kpam bawu u yain ili, i kenu iꞌya wa̱ri n iꞌya vi, she a wusa yi iꞌya. 27 Atokulalu a va̱ a nala yi aza ɗa bawu a ka ciga n lyai tsugono a kaci ka le ki, tuko le na a kapala ka va̱ a wuna le.’ ”

Aza a Urishelima a ryabusai Yesu

(Matiyu 21:1-11; Marku 11:1-11; Yahaya 12:12-19)

28 An Yesu danai nala, aku u lazai n atoni a ne, wa bana a Urishelima. 29 An u yain evu n Betafaji n Batani a asu u masasa ma a ka isa̱ Masasa ma Zayitum, u suki atoni a ne ama a re. 30 U tonuko le, “Uwai a une u ɗa wa̱ri nala a kapala ka ɗe ki. N uꞌuwa u ɗe, ya wene ta̱ maku ma makparyagi usiri ma bawu kotsu uza u yuwa̱i. I surukpa ma i tuko. 31 Uza ɗa baci dem u wece ɗa̱ ‘Ndya i zuwai ya surukpa ma?’ I tonuko yi, ‘Asheku a ɗa a ka ciga ma.’ ”

32 Aku aza ɗa a suki vi a lazai a ba a cinai tyoku ɗa u tonuko le vi. 33 Aꞌa̱ri pini a usurukpa makparyagi mi, aku aza a ili yi a tonuko le, “Adama a iyen a ɗa ya surukpa makparyagi mi?”

34 A danai, “Asheku a ɗa a ka ciga ma.”

35 Aku a tukoi ma a asu u Yesu. A polusoi aminya a le a zuba u makparyagi mi. A taɗangi Yesu pini a zuba. 36 Wa̱ri a asuvu a nwalu, aku ama a polusoi aminya a le a ure.

37 An u rawai evu n kagida̱li ka Masasa ma Zayitum, gba̱ kakuma̱ ka atoni a ne a gita̱i maza̱nga̱ a ka cikpala Kashila̱ n kala̱ga̱tsu ka ucira adama a ukunosavu u ɗa a wenei. 38 A danai, “Uza u una̱ u shinga ɗa Magono ma ma tuwa̱ a asuvu a kala ka Magono ma Zuba! Ndishi n shinga a zuba, tsupige kpam a asu u Kashila̱!” ◊

39 Afarishi a roku a asuvu a kakuma̱ ki a tonuko yi, “Kawenishiki, ɓarana atoni a vunu!”

40 Aku u danai, “N tonuko ɗa̱, ko ama a paɗa baci bini, she atali a gita̱ isali i maza̱nga̱.”

41 An u rawai evu n Urishelima u wenei ilyuci yi, aku u sa̱ka̱i iꞌya. 42 U danai, “Aꞌa̱ri a dana vu reve ili iꞌya ya tuko ndishi n shinga, shegai gogo‑na iꞌa̱ ta̱ usokongi ara vunu. 43 Aꞌayin a ka tuwa̱ ta̱ a ɗa atokulalu a vunu a ka maka vu aga̱la̱la̱ a kasaga ka vunu ukyawan, a kpada vu ko nte wa. 44 A ka wa̱sa̱ vu ta̱ hal she a iyamba avu n ama a vunu gba̱. A ka a̱sa̱ka̱ katali a zuba u utoku u ne a asuvu a vunu wa, an bawu vu wushai kune ku Kashila̱ aꞌayin a ɗa ku tuwa̱ ɗa̱.”

Yesu lokoi aza a tsilaga a Kuwa ku Kashila̱

(Matiyu 21:12-17; Marku 11:15-19; Yahaya 2:13-22)

45 Aku Yesu uwai a Kuwa ku Kashila̱ u gita̱i uloko aza a tsilaga. 46 U tonuko le, “Ukorongi u ɗa wa̱ri, a danai, ‘Kuwa ku va̱ ka woko ta̱ kuwa ku kavasu,’ shegai i gonukoi ka ‘kaɓuru ka aza a maga̱la̱ka̱.’ ” ◊

47 Kain dem, u tsu wenishike ta̱ a Kuwa ku Kashila̱, shegai aɗara̱kpi a pige, n awenishiki a Mele, n azapige a ama a zamai a wuna yi. 48 A nambai tyoku ɗa a ka yan n eyi, kpaci kadyanshi ka ne ka pura̱ ta̱ ama atakasuvu.

20

Keci a kaci ka ucira u Yesu

(Matiyu 21:23-27; Marku 11:27-33)

1 Kain ka te, tyoku ɗa Yesu wa̱ri a uwenishike ama a Kuwa ku Kashila̱, n u yanyi Kadyanshi ka Shinga ka Kashila̱. Pini nala, aɗara̱kpi a pige n awenishiki a Mele kaɓolo na̱ nkoshi n pige, a tuwa̱i ara ne. 2 A danai, “Tonuko tsu, n ucira u eni u ɗa va yansa ili i na yi, kpam ya na̱ka̱ vu u ɗa?”

3 U wushunku le, “Mpa dem ma yan ɗa̱ ta̱ keci. Tonuko numu, 4 ulyuɓugu u Yahaya, a zuba ɗa u wuta̱i ko a asu u ama?”

5 A dansai utyoku u le, a danai, “Tsu dana baci, ‘A zuba ɗa,’ wa dana ta̱, ndya i zuwai tsu kpa̱ɗa̱i uwushuku n eyi? 6 Tsu dana baci, ‘A asu u ama,’ ama yi a ka vara̱sa tsu ta̱, kpaci a bidya ta̱ Yahaya matsumate ma.”

7 Aku a wushuki, “Tsu reve a asu u ɗa u wuta̱i wa.”

8 Yesu tonuko le, “Nala kpam mpa dem ma tonuko ɗa̱ ko ucira u eni u ɗa ma yansa̱ka ili i na yi wa.”

Agisani a azamaninga a cingi

(Matiyu 21:33-46; Marku 12:1-12)

9 Yesu gita̱i uyanka ama agisani a na yi, u danai, “Vuma roku u ɗa u yain kashina ka cinwi, aku u na̱ka̱i acimbi a roku haya. U lazai a uyamba u roku u ba u ɓa̱ra̱kpa̱i. 10 An aꞌayin a uta a yain, u suki kagbashi ka ne ka roku a asu u aza a haya yi, tsa̱ra̱ a na̱ka̱ yi a asuvu a ucanga u kashina vi. Shegai acimbi yi a lapa yi, a loko yi akere a de. 11 U suki kpam kagbashi ka roku, eyi dem a lapa yi, a yanka yi uwono, a loko yi akere a de. 12 U doki u suki uza u tatsu, eyi tani a zumgbusa̱ yi, aku a loko yi.

13 “Uza kashina vi u danai, ‘Ndya ma yan? Ma suku ta̱ maku ma va̱ ma ma ciga. Gaawan a ka wene ta̱ karinga̱ ka ne.’

14 “Shegai an acimbi yi a wene yi, a tonukoi kaci ka le, ‘Maku ma kagita̱ ma ne ma na vi. Tsu wuna ni tsa̱ra̱ agadu yi a woko a tsunu. 15 Aku a wutukpa̱ yi a uroto u kashina vi a wuna yi.’

“Ndya wa̱ uza u kashina vi wa yan? 16 Wa tuwa̱ ta̱ u wuna acimbi yi, u na̱ka̱ aza roku kashina ki.”

An ama yi a panai nala, a danai, “Kashila̱ ka jebige!”

17 Shegai Yesu weɓele le, u danai, “Ndya kalen ka ili iꞌya iꞌa̱ri ukorongi a tagara̱da u Kashila̱? ◊ ‘Katali ka aza a kuma a ꞌyuwain, ka ka lakai kalen cika a asu u kuma.’ 18 Uza ɗa baci dem u rukpa̱i a zuba u katali ka nala ki, wa koɗuso ta̱. Shegai ka rukpa̱ baci ka varai uza, ka yuruwa yi ta̱.”

Utsupa u utafa ara Kaisa Magono

(Matiyu 22:15-22; Marku 12:13-17)

19 Aku awenishiki a Mele n aɗara̱kpi a pige a zamai ure u ɗa a ka ka̱na̱ Yesu pini a aꞌayin a nala yi, kpaci a reve ta̱ a kaci ka le ka u yain agisani yi. Shegai a panai uwonvo u ama.

20 A gita̱ yi uwanda̱sa, a suki aza a aka̱lu, ele tani a yain yavu aza a mayun a ɗa. A ka ciga a ka̱na̱ yi n kadyanshi ka ne, tsa̱ra̱ a banka yi a asu u uza u tsugono a yan yi mavura. 21 A wece yi, “Kawenishiki, tsu reve ta̱ kadyanshi ka vunu n uwenishike u vunu u maci u ɗa. Ya dem una̱ u te u ɗa vu bidya yi, kpam ure u Kashila̱ u ɗa va wenishike mai. 22 U gan tsu tsupa utafa ara Kaisa magono, ko tsu kpa̱ɗa̱ utsupa?”

23 Eyi tani u revei wanda ɗa a ka wanda yi, aku u tonuko le, 24 “Wenike numu ukebe u azurufa.* Kulu n kala ka yai ka ka̱ri pini a ukebe vi?”

A danai, “Ku Kaisa ka.”

25 Aku u tonuko le, “Na̱ka̱i Kaisa ili iꞌya iꞌa̱ri i Kaisa, Kashila̱ kpam i na̱ka̱ yi ili iꞌya iꞌa̱ri i Kashila̱.”

26 A fuɗa a ka̱na̱ yi n kadyanshi ka u yain a kapala ka ama wa. Adama a majiyan ma uwushuku u ne, a paɗai bini.

Keci a kaci ka uꞌya̱nga̱ u ukpa̱

(Matiyu 22:23-33; Marku 12:18-27)

27 Ama a roku a ɗa pini aza a Sadusi,† a tuwa̱i ara Yesu. Ama a na yi alya aza ɗa a danai uꞌya̱nga̱ u ukpa̱ wa̱ la wa. 28 A wece yi, “Kawenishiki, Musa koronku tsu ta̱, u danai, ‘Uza u kuwa̱ baci u a̱sa̱ka̱i uka bawu mmuku, u ka̱na̱ ta̱ utoku u ne u sotuku uka vi, u matsa̱ka yi mmuku.’ 29 A yan ta̱ ama roku ama a shindere, uza n utoku. Uza u kapala u zuwai uka, u kuwa̱i u a̱sa̱ka̱ maku wa. 30 Uza u ire u sotuki mara̱na̱ mi, eyi dem u kuwa̱i bawu maku. 31 Uza u tatsu kpam u sotuki mara̱na̱ mi, eyi dem u kuwa̱i. Nala gba̱ ama a shindere yi a zuwusai uka vi, hal a kuwusa̱i gba̱ le, uza wa̱ la u a̱sa̱ka̱i maku wa. 32 A makorishi, uka vi dem u kuwa̱i. 33 An u wokoi gba̱ ama a shindere a le a zuwusa yi vi, uka u yai u ɗa wa woko a aꞌayin a uꞌya̱nga̱ a ukpa̱?”

34 Yesu wushuki, “Ama a gogo‑na a ka yansa ta̱ iyolo n a wutukpi iyolo. 35 Shegai aza ɗa baci a wenei a gain a uwa aꞌayin a ɗa a ka tuwa̱, kpam n uꞌya̱nga̱ u ukpa̱ vi, a ka yan iyolo ko a wutukpa̱ iyolo wa. 36 A ka doku a ka kuwa̱ wa, kpaci dere ɗa aꞌa̱ri n atsumate a zuba, kpam mmuku n Kashila̱ n ɗa an a wokoi mmuku ma uꞌya̱nga̱ u ukpa̱ n ɗa. 37 Ukuna u akushe n u uꞌya̱nga̱ u ukpa̱ tani, Musa dem dana ta̱ a ukuna u maku ma maɗanga ma ma tasa akina a asu u ɗa u isa̱i Magono ma Zuba ‘Kashila̱ ka Ibirahi, n Kashila̱ ka Ishaku, n Kashila̱ ka Yakubu.’ ◊ 38 Eyi Kashila̱ ka akushe ka wa, shegai ka aza a uma ka, kpaci ara ne ya dem wa̱ ta̱ n uma.”

39 Aku aza roku a asuvu a awenishiki a Mele yi a danai, “Kawenishiki, vu wushuku ta̱ dere.” 40 Pini nala, uza u doku u kawan u wece yi ukuna wa.

Kawauwi ki Maku ma yai ma?

(Matiyu 22:41-46; Marku 12:35-37)

41 Aku Yesu wece le, “Niɗa a ka a dana Kawauwi Maku ma Dawuda ma? 42 Dawuda n kaci ka ne u danai a Tagara̱da u Ishipa,† ‘Magono ma Zuba ma tonukoi Asheku a va̱, dusuku a ulyaki u va̱, 43 hal she n taɗangu vu a zuba u atokulalu a vunu.’ ◊ 44 Dawuda isa̱ yi baci ‘Asheku’, niɗa wa yansa u gono u woko maku ma ne?”

Yesu ɓaranai ama a kaci ka awenishiki a Mele

(Matiyu 23:1-36; Marku 12:38-40)

45 Yesu tonukoi atoni a ne a kapala ka ama gba̱, 46 “Kiranai n awenishiki a Mele aza ɗa a ka ciga kutambu n aminya a pige, a ka ciga a dana̱sa le a kuden n tsupige. Kpam a lai uciga u asu u ndishi u ɗa u lai tsulobo a agata a Kashila̱, n asu u shinga u asu u abiki. 47 Alya a lyai ucanga u nra̱na̱, n a yanyi kavasu ka ugaɗi adama a ukimbusa̱ u aꞌeshi. Icun i ama a nala yi, a ka yan le ta̱ mavura cika.”

21

Kune ku mara̱na̱

(Marku 12:41-44)

1 Kain ka te, Yesu wa̱ri a Kuwa ku Kashila̱, aku u gaɗigbai kaci ka ne u wenei tyoku ɗa aza a utsa̱ri a ka zuwusa ikebe i le a asu u uzuwusa ikebe. 2 U wenei kpam mara̱na̱ ma roku uza u unambi, ma zuwai pini irim i re i kenu* a asuvu. 3 Pini nala, u da, “Mayun n tonuko ɗa̱, ili iꞌya mara̱na̱ uza u unambi u nala u zuwai, i la ta̱ gba̱ ili iꞌya ele a zuwusai. 4 Kpaci gba̱ le a asuvu a utsa̱ri u le u ɗa a kenei a zuwusai. Shegai eyi a asuvu a unambi u ne u ɗa u bidyai gba̱ ikebe i ulyaka ilikulya i ne.”

Iryoci i aꞌayin a makorishi

(Matiyu 24:1-2; Marku 13:1-2)

5 Aza roku a asuvu a atoni a ne, aꞌa̱ri a kadyanshi tyoku ɗa a kalai Kuwa ku Kashila̱ n atali a shinga, n kune ku a na̱ka̱i Kashila̱. Shegai Yesu danai, 6 “Gba̱ ili iꞌya i wenei pini na, aꞌayin aꞌa̱ ta̱ a utuwa̱ a ɗa ko katali ka te a ka a̱sa̱ka̱ utaɗangi a zuba u utoku u ne, bawu a wa̱sa̱i ka wa.”

Upana u ikyamba u pige u ɗa wa tuwa̱

(Matiyu 24:3-14; Marku 13:3-13)

7 Pini nala, a wece yi, “Kawenishiki, nwere ɗa ukuna u nala vi wa gita̱? Icun i iryoci i eni iꞌya a ka wenike ya ciga baci ugita̱?”

8 U tonuko le, “Kiranai kotsu uza roku u puwunsa̱ ɗa̱ wa. Ama ushani a ka tuwa̱ ta̱ n kala ka va̱ a dana alya Kirisiti Kawauwi. Kpam a dana, ‘Aꞌayin a yan ɗe evu.’ Kotsu i toni le wa. 9 Aꞌayin a ɗa baci i panai ukuna u kuvon n ibili, kotsu i giruwa̱ wa. U ka̱na̱ ta̱ ukuna u nala u gita̱, shegai makorishi ma kotsu wa.”

10 U tonuko le kpam, “Kaletsu ka ama ka ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ ta̱ kaletsu ka ama, tsugono kpam tsu ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ tsugono. 11 Iyamba ya gba̱ɗa̱ ta̱ a asu kau‑kau, n kambulu n usara a asu kau‑kau. A ka yan ta̱ ili i uwonvo n ikunesavu i pige i pige a zuba.

12 “Shegai kahu ukuna u nala u gita̱, a ka ka̱na̱ ɗa̱ ta̱ a yan ɗa̱ mavura. A banka ɗa̱ a agata a Kashila̱ n aꞌuwa a aꞌali. A banka ɗa̱ a asu u azapige na̱ ngono adama a kala ka va̱. 13 Nala wa woko ɗa̱ ta̱ ure u ɗa ya yanka le kadyanshi ka va̱. 14 Shegai i vakunku atakasuvu a ɗe, i dambula n tyoku ɗa ya gonuko kadyanshi wa. 15 Kpaci mpa ma na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ ucira n ugboji u ɗa bawu atokulalu a ɗe a ka fuɗa a nanamgbana, ko a nani u ɗa wa. 16 Hal n isheku i ɗe n atoku a ɗe n kumaci ku ɗe, n aje a ɗe a ka neke ɗa̱ ta̱, hal a wuna gba̱m aza roku a asuvu a ɗe. 17 Ya dem wa ꞌyuwan ɗa̱ ta̱ adama a kala ka va̱. 18 Shegai ko kenji ka kaci ka ɗe ka te ka̱ la ka namgba wa. 19 Akawunki a ɗe a ɗa a ka wauwa ɗa̱.”

Uwacinsa u Urishelima

(Matiyu 24:15-21; Marku 13:14-19)

20 Yesu lyai kapala n kadyanshi, “Aꞌayin a ɗa baci i wenei asoje a kyawain Urishelima, u gan ta̱ i reve an a yain evu n uwacinsa u ɗa. 21 Adama a nala, a̱sa̱ka̱ aza ɗa aꞌa̱ri a uyamba u Yahuda a suma a bana a nsasa. Aza ɗa aꞌa̱ri a ilyuci a wuta̱ a suma, kpam aza ɗa aꞌa̱ri a une kotsu a uwa a asuvu a ilyuci wa. 22 Kpaci aꞌayin a katsupi ka upana u ikyamba a ɗa, tsa̱ra̱ a shaɗangu iꞌya iꞌa̱ri ukorongi. ◊ 23 Ter ɗe aka a atsuma̱ n aza a mmuku n shili a aꞌayin a nala yi! Kpaci a ka yan ta̱ upana u ikyamba u pige a uyamba vi, aku upan u Kashila̱ u rukpa̱ a kaci ka ama ki. 24 A ka wuna ta̱ aza roku n iburundu, a ka̱na̱sa̱ kpam aza roku a bansa̱ka le a asu u tsugbashi a iyamba i likimba. Awulawa kpam a ka kpatsa ta̱ Urishelima hal aꞌayin a Awulawa a shaɗangu.

Utuwa̱ u Maku ma Vuma

(Matiyu 24:29-31; Marku 13:24-27)

25 Yesu doku u danai, “A ka wene ta̱ iryoci a kaara n uwoto n atala. A likimba kpam, aletsu a ama a ka dambula ta̱ cika. A dambula cika adama a mawura̱ ma kushiva̱ n aɓali. 26 Ama a ka limusa̱ ta̱ adama a uwonvo, n a pani uwonvo u ili iꞌya ya gita̱sa̱ a likimba. Kpaci a ka gba̱ɗa̱ ta̱ ili i pige i pige iꞌya iꞌa̱ri a zuba. 27 Aꞌayin a nala a ɗa a ka wene Maku ma Vuma utuwa̱ a asuvu a alishi n ucira n tsupige tsu pige. 28 Aꞌayin a ɗa baci ukuna u nala wa gita̱sa̱, i gaɗigba aꞌaci a ɗe i kondo zuba kpaci uwutukpa̱ u ɗe wa yan ɗe evu.”

Uwenishike a kaci ka kapopi

(Matiyu 24:32-35; Marku 13:28-31)

29 Aku Yesu yanka le agisani a na yi u da, “Weɓelei maɗanga ma kapopi na̱ nɗanga n ɗa n buwai. 30 N gita̱ baci utopo avuku, ya wene ta̱ n kaci ka ɗe kpam i reve an ilyushi i yain evu. 31 Nala dem, aꞌayin a ɗa baci i wenei ukuna u nala wa gita̱sa̱, i reve ta̱ an tsugono tsu Kashila̱ tsu yain evu.

32 “Mayun n tonuko ɗa̱, ama a gogo‑na a ka kotso wa, she a shaɗangu ili i na yi. 33 Zuba n likimba wa cimba̱ ta̱. Shegai kadyanshi ka va̱ ka cimba̱ wa.”

Uwenishike a kaci ka afoɓi

34 Pini nala, Yesu danai, “Kiranai n kaci ka ɗe, kotsu uma u ɗe u laka a asu u kulya ku gbani, n kuso ku umaka wa, n kadambula ka likimba, hal kain ka nala ka danda ɗa̱ tyoku u utyangi wa. 35 Kpaci nala wa woko a kaci ka ama a likimba gba̱. 36 Kain dem i rongo n afoɓi, n i yanyi kavasu, tsa̱ra̱ i tsa̱ra̱ i lai a asuvu a ukuna u ɗa wa ciga u gita̱ vi. Kpam tsa̱ra̱ i fuɗa i shamgba a kapala ka Maku ma Vuma.”

37 Kain dem, u tsu wenishike ta̱ a Kuwa ku Kashila̱. Kaara ka kotso baci aku u wuta̱ u ba u wansa a masasa ma a ka isa̱ Masasa ma Zayitum. 38 Kpam ama a tsu tuwusa̱ ta̱ a Kuwa ku Kashila̱ n usana u de, tsa̱ra̱ a pana̱ka yi.

22

Yahuza Isikariyoti wushuki u neke Yesu

(Matiyu 26:1-5; Marku 14:1-2; Yahaya 11:45-53)

1 Aꞌayin a Abiki a Ulya u Ilikulya iꞌya i Nambai Yisti† a ɗa dem a ka isa̱ Abiki a Upasamgbana a yain evu. 2 Aku aɗara̱kpi a pige n awenishiki a Mele a ka zama tyoku ɗa a ka wuna Yesu, shegai a ka pana ta̱ uwonvo u ama. 3 Kanangasi* ka uwai Yahuza, uza ɗa a ka isa̱ Isikariyoti, uza u te a asuvu a Kupanamere yi. 4 U ba u dansai n aɗara̱kpi a pige n azapige aza a uwundya Kuwa ku Kashila̱ tyoku ɗa wa neke yi ara le. 5 A yain maza̱nga̱ hal a zuwamgbanai a ka tsupa yi n ikebe. 6 Eyi kpam u wushuki u gita̱i uzama tyoku ɗa wa neke yi ara le, kakuma̱ ka ama ka wacuwa baci.

Yesu lyai ilikulya i Abiki a Upasamgbana

(Matiyu 26:17-30; Marku 14:12-26; Yahaya 13:21-30; 1 Korintiya 11:23-25)

7 Kain ka Abiki a Ulya Ilikulya iꞌya i Nambai Yisti ka rawai; wata, kain ka ukiɗa̱sa mmuku ma aꞌondom ma Abiki a Upasamgbana. 8 Aku Yesu suki Bituru n Yahaya, u tonuko le, “Walai i ba i foɓusuko tsu Abiki a Upasamgbana yi, tsa̱ra̱ tsu lyai.”

9 A wece yi, “Nte ɗa va ciga tsu foɓuso?”

10 U tonuko le, “N uꞌuwa u ɗe a ilyuci yi, ya gawunsa ta̱ n vuma roku u cangai malanda ma mini. I toni yi hal a kuwa ka wa uwa. 11 I tonuko uza u kuwa vi, ‘Kawenishiki ka danai: Nte ɗa a asu u ɗa ma lya ilikulya i Abiki a Upasamgbana yi n atoni a va̱?’ 12 Wa wenike ɗa̱ ta̱ kunukuzuba ku pige ka ucanga u ne wa̱ri ufoɓusi. Nte ya foɓusuko tsu pini.”

13 Aku a lazai a ba a cinai tyoku ɗa u tonuko le vi. Pini nala, a foɓusoi ilikulya i Abiki a Upasamgbana yi pini.

14 An aꞌayin a yain, Yesu dusuki ulya ilikulya n asuki yi. 15 U tonuko le, “Ma̱ri ma ciga ta̱ gba̱m n lyai ilikulya i Abiki a Upasamgbana i na yi n a̱ɗa̱, kahu n pana ikyamba. 16 Kpaci n tonuko ɗa̱, ma doku ma lya iꞌya wa, she aꞌayin a ɗa a shaɗangi u ɗa a tsugono tsu Kashila̱.”

17 U bidyai mako ma mini ma cinwi, u cikpai Kashila̱ aku u danai, “Wushai na i soi. 18 N tonuko ɗa̱, ili iꞌya i bidyai n gogo‑na ma doku ma so mini ma cinwi wa, she aꞌayin a ɗa tsugono tsu Kashila̱ tsu tuwa̱i.”

19 U bidyai burodi u cikpai Kashila̱, u jiba̱mgba̱na̱sa̱i u ɗa, u na̱ka̱ le. U danai, “Ikyamba i va̱ iꞌya na vi iꞌya a nekei adama a ɗe. Rongoi uyansa nala tsa̱ra̱ i ciɓusa na̱ mpa.”

20 An a kotsoi ulya u ilikulya vi, u bidyai mako mi, u danai, “Mako ma na mi, kazuwamgbani ka savu ka a asuvu a mpasa n va̱ n ɗa a ka neke adama a ɗe. 21 Shegai uza ɗa wa neke mu vi, aya pini na wa lya kaɓolo na̱ mpa. 22 Mayun ɗa mpa Maku ma Vuma ma laza tyoku ɗa a zuwai, shegai ter n uza ɗa wa neke mu vi.” 23 A gita̱i uwecemgbene ko ya wa neke yi a asuvu a le yi.

Kananamgbani adama a tsupige

24 Kananamgbani ka uwai a mere ma le, ko ya wa woko uzapige u le. 25 U tonuko le, “Ngono ma Awulawa a tsu ciga ta̱ a wenike le ucira. Akiɗi a ugana a le kpam a tsu zama ta̱ a isa̱ le Aɓa̱ngi a Ama. 26 Shegai ara ɗe nala wa. Uza ɗa wa̱ri uzapige a asuvu a ɗe, u woko tyoku u uza u kenu. Uza ɗa wa tono n a̱ɗa̱, u woko tyoku u kagbashi. 27 Ya lai tsupige, uza ɗa u dusuki wa lya ilikulya ko gai kagbashi? Uza ɗa u dusuki wa lya ilikulya ɗa wa? Mpa tyoku u kagbashi ɗa ma̱ri a asuvu a ɗe. 28 Eɗa i shamgbai ara va̱ a ukonduso u ɗa n soi. 29 Tyoku ɗa Tata u va̱ u na̱ka̱ mu tsugono, nala mpa dem ma na̱ka̱ ɗa̱ ucira, 30 tsa̱ra̱ i lyai i soi na̱ mpa a tsugono tsu va̱. I dusuku kpam a aratsu a tsugono, n i lyayi tsugono tsu agali kupa n a re a Isaraꞌila.

Yesu danai Bituru wa nana yi ta̱

(Matiyu 26:31-35; Marku 14:27-31; Yahaya 13:36-38)

31 Ele pini n a lyayi, aku u danai, “Simo, Simo, Kanangasi† ka folo ta̱ u welikpe ɗa̱ tyoku u ilya. 32 Shegai ma yanka vu ta̱ kavasu, tsa̱ra̱ upityanangu u vunu u gusa̱ wa. Avu kpam aꞌayin a ɗa vu gonoi, vu gbamatangu aza a vunu.”

33 Bituru wushunku yi, “Asheku, ufoɓusi u ɗa ma̱ri n bana n avu a kuwa ku aꞌali, ko a ukpa̱.”

34 Yesu danai, “N tonuko vu Bituru, ara gba̱m kahu kapen ka sala, va nana mu ta̱ vu dana vu reve mu wa hal kutatsu.”

35 Yesu wece le, “Aꞌayin a ɗa n suku ɗa̱ bawu makpaka̱ta, bawu katsa̱n, bawu akpata, ili iꞌa̱ la iꞌya i nambai?”

A danai, “Ko i te tsu namba wa.”

36 U da, “Gogo‑na uza ɗa baci wa̱ri n makpaka̱ta u bidya, nala kpam uza ɗa wa̱ri n katsa̱n. Uza ɗa bawu wa̱ri n burundu, u denge kunya ku ne u tsila. 37 N tonuko ɗa̱, mayun ɗa ukuna u ɗa a korongi a kaci ka va̱ u ka̱na̱ ta̱ u shaɗangu, ‘A kece yi ta̱ a asuvu a aza ɗa a ꞌya̱nga̱sa̱ka̱i tsugono.’ ◊ Kpaci ili iꞌya a danai a kaci ka va̱, ushaɗangu u ne u rawa ɗe.”

38 Aku a tonuko yi, “Asheku, iburundu iꞌya na i re.”

U tonuko le, “U rawa ta̱.”

Yesu yain kavasu a Masasa ma Zayitum

(Matiyu 26:36-46; Marku 14:32-42)

39 Yesu wuta̱i u banai a Masasa ma Zayitum tyoku ɗa u cuwana̱kai, atoni a ne dem a tono yi. 40 An u rawai a asu vi, u tonuko le, “Yanyi kavasu kotsu i rukpa̱ a ukondo wa.” 41 U a̱sa̱ka̱ le kenu, tyoku u mɓa̱ri ma uvuta̱la̱ katali, u kuɗa̱ngi u yain kavasu. 42 U danai, “Tata, vu wushuku baci, takpa mu mako ma upana u ikyamba ma na mi, shegai udani u va̱ u ɗa a ka tono wa, she u vunu.” 43 [Aku katsumate ka zuba ka wenikei kaci ka ne ara ne, wa̱ri yi a ugbamatangu asuvu. 44 Kpaci wa pana ta̱ ikyamba cika. U ma̱tsa̱i kavasu cika, hal malen ma ne ma ɗaka yavu mpasa.]

45 An u ꞌya̱nga̱i a asu u kavasu vi, u gonoi a asu u atoni a ne. U cina le n a lavuti adama a uwowi u unamgbukatsuma̱. 46 U wece le, “Ndya i zuwai ya lavuta? ꞌYa̱nga̱i i yain kavasu, kotsu i rukpa̱ a ukondo wa.”

A ka̱na̱i Yesu

(Matiyu 26:47-56; Marku 14:43-50; Yahaya 18:3-11)

47 Yesu pini a kadyanshi, aku u wenei kakuma̱ ka ama ka tuwa̱ yi. Uza ɗa a ka isa̱ Yahuza Isikariyoti, uza u te a asuvu a Kupanamere yi, wa tono n ele kapala. U raɓai evu n Yesu kotsu u wambatsa yi. 48 Aku Yesu wece yi, “Yahuza, n uwambatsa u ɗa va neke Maku ma Vuma?”

49 Aza ɗa aꞌa̱ri evu n eyi, an a wenei ili iꞌya ya gita̱, a wece yi, “Asheku, tsu kapusa n iburundu ɗa?” 50 Aku uza u te u le u kapamgbanai kutsuvu ku ulyaki ku kagbashi ka Magono ma Aɗara̱kpi.

51 Yesu danai, “Kotsu i doku wa.” U sawai kutsuvu ku kagbashi ki, u ta̱na̱sa̱ yi.

52 U tonukoi aza ɗa a ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ yi vi; wata, aɗara̱kpi a pige, n azapige a awundi a Kuwa ku Kashila̱, na̱ nkoshi, “I tuwa̱i n iburundu na̱ mkpa̱ukpa̱u yavu aza a uka̱na̱ aza a maga̱la̱ka̱? 53 Aꞌayin a ɗa ma̱ri n a̱ɗa̱ kain dem a asuvu a Kuwa ku Kashila̱, i ba̱ra̱kpa̱ akere a ɗe i dana ya ka̱na̱ mu wa. Shegai aꞌayin a ɗe a ɗa na vi, n aꞌayin a ucira u karimbi.”

Bituru nanai an u revei Yesu

(Matiyu 26:57-75; Marku 14:53-72; Yahaya 18:12-27)

54 Pini nala, a ka̱na̱i Yesu a lazai n eyi, a banka yi a kuwa ku Magono ma Aɗara̱kpi. Bituru wa̱ri le a utono mɓa̱ri mɓa̱ri. 55 A tasuki akina a mere ma kuwa mi a dusuki. Bituru dem dusuki kaɓolo n ele. 56 Aku kagbashi ka ka̱ri makere ka wene yi aꞌayin a ɗa katyashi ka akina ka wakanai, pini nala, kagbashi ki ka danai, “Vuma u na dem kaɓolo n eyi ɗa wa̱ri.”

57 Shegai u nanai u danai, “Mpa n reve yi wa.”

58 An a ɓa̱ra̱kpa̱i kenu, aku uza roku u wene yi u danai, “Avu dem uza u te u le u ɗa.”

Bituru danai, “Uza u va̱, mpa n reve yi wa.”

59 A doki a ɓa̱ra̱kpa̱i hal ulapa u uwule u te, uza roku u ma̱tsa̱ yi, u danai, “Mala̱la̱ ma̱ la wa, vuma u na kaɓolo ka aꞌa̱ri, kpaci uza u Galili u ɗa.”

60 Bituru danai, “Uza u va̱, n reve gba̱m iꞌya va tono wa.” Kute‑kute kahu u kimba̱ una̱ u ne, kapen ka salai. 61 Asheku a kpatalai a kondonoi Bituru. Aku u ciɓai n kadyanshi ka Asheku, u da, “Ara gba̱m kahu kapen ka sala, va nana mu ta̱ vu dana vu reve mu wa hal kutatsu.” 62 Aku u wuta̱i a ulanga u sa̱i cika.

Asoje a yankai Yesu majari

(Matiyu 26:67-68; Marku 14:65)

63 Ama ɗa a ka wundya Yesu vi a rongo yi uyanka majari n a lapusi yi. 64 A sira yi aꞌeshi, aku a danai, “Tonuko tsu ili iꞌya ya gita̱. Ya lapa vu?” 65 A rongo yi a uyansa̱ka kadyanshi ka gbani ka gbani ushani n a wishisi yi.

A bankai Yesu a asu u Asheshi a Pige

(Matiyu 26:59-66; Marku 14:55-64; Yahaya 18:19-24)

66 An kain ka wansai, aku Asheshi a Pige,† (asuvu a aɗara̱kpi a pige, n awenishiki a Mele) a ɓolomgbonoi a asu u te. A bankai Yesu a asu u Asheshi a Pige a le, a tonuko yi, 67 “Avu Kirisiti Kawauwi ɗa baci, tonuko tsu.”

U danai, “Ko n tonuko ɗa̱ baci, ya wushuku wa. 68 N yan ɗa̱ baci kpam keci, ya wushunku mu wa. 69 Shegai ili iꞌya i bidyai gogo‑na ubana a kapala, Maku ma Vuma ma dusuku ta̱ a ulyaki u Kashila̱ Uza u Ucira.”

70 Gba̱ le a danai, “Dana, avu Maku ma Kashila̱ ma?”

U tonuko le, “I dana ta̱ dere, mpa.”

71 Aku a danai, “Iryoci i eni iꞌya kpam tsa bolo? Tsu pana ta̱ n kaci ka tsunu a una̱ u ne.”

23

A bankai Yesu ara Bilatu

(Matiyu 27:11-14; Marku 15:1-5; Yahaya 18:28-38)

1 Pini nala, gba̱ kaɓolo ka Asheshi a Pige yi a ꞌya̱nga̱i a bankai Yesu ara Bilatu gomuna u Yahuda. 2 A sapula yi, a danai, “Tsu cina ta̱ vuma u na vi wa puwunsa̱ a ama a tsunu. Kpam n u ɓishinki ama a tsupa utafa ara Kaisa. N u dansi kpam aya Kirisiti Kawauwi Magono.”

3 Bilatu wece yi, “Avu magono ma aza a Yahuda ma?”

Aku u wushunku yi, “Nala wa̱ri tyoku ɗa vu danai vi.”

4 Bilatu tonukoi aɗara̱kpi a pige yi n kakuma̱ ka ama ki, “N tsa̱ra̱ vuma u na vi n unyushi wa.”

5 A doki a ma̱tsa̱ yi n a dansi, “Wa ꞌya̱nga̱sa̱sa̱ ta̱ atakasuvu a ama n uwenishike u ne a uyamba u Yahuda. U gita̱i ukuna u nala vi a Galili hal utuwa̱ na.”

A bankai Yesu ara Hiridu

6 An Bilatu panai nala, u wecikei ko vuma vi uza u Galili u ɗa. 7 An u revei Yesu a kaɓon ka tsugono tsu Hiridu Antiba tsa u wuta̱i, u geɓengu yi ara Hiridu uza ɗa wa̱ri dem a Urishelima aꞌayin a nala yi.

8 An Hiridu wenei Yesu, u yain maza̱nga̱ cika kpaci wa ciga ta̱ u wene yi caupa. An u panai ukuna u ne, kpam wa ciga ta̱ u wene ukunosavu u ɗa Yesu wa yansa. 9 U rongo yi a uyansa keci, shegai u wushunku yi ili wa. 10 Aɗara̱kpi a pige n awenishiki a Mele a ɗa pini kushani a rongo yi usapulusa ushani. 11 Hiridu n asoje a ne a yanka yi magori, a yanka yi kpam majari. A uka yi aminya a tsugono, aku a gonuko yi ara Bilatu. 12 Kain ka nala ka tsije tsu Hiridu n Bilatu tsu gita̱i. Kpaci caupa atokulalu a ɗa.

A kiɗa̱gai Yesu ugana u ukpa̱

(Matiyu 27:15-26; Marku 15:6-15; Yahaya 18:39–19:16)

13 Bilatu ɓolomgbonoi aɗara̱kpi a pige, n aza a tsugono, n ama. 14 U tonuko le, “I tuko ta̱ vuma u na i da wa puwunsa̱ ta̱ ama. Kpam an n vece yi a kapala ka ɗe, n tsa̱ra̱ yi n unyushi ko u te a asuvu a ikuna iꞌya i danai vi wa. 15 Nala dem Hiridu u tsa̱ra̱ yi n unyushi wa, kpaci aya u gonuko yi ara tsunu. U yan ili iꞌya i ra̱tsai a ka wuna yi wa. 16 Adama a nala, ma bawan yi ta̱ n a̱sa̱ka̱ yi.” [ 17 U tsu a̱sa̱nka̱ le ta̱ vuma u te a asuvu a ama ɗa aꞌa̱ri a kuwa ku aꞌali a aꞌayin a abiki.]

18 Gba̱ ama a ꞌya̱nga̱sa̱i ala̱ga̱tsu a le, a danai, “Rawuka vuma u na vi! A̱sa̱nka̱ tsu Baraba!” 19 (Baraba aya uza ɗa a zuwai a kuwa ku aꞌali adama a uꞌya̱nga̱sa̱ u atakasuvu a ama u ɗa a yain n mawunuka a ilyuci yi.)

20 Aku Bilatu doku u yanka le kadyanshi, kpaci wa ciga ta̱ u a̱sa̱ka̱ Yesu. 21 Shegai a worukpoi n a dansi, “Wandamgbana yi! Wandamgbana yi!”

22 U doki u tonuko le u tatsu, “Ndya i zuwai? Ili i cingi i eni iꞌya u yain? N tsa̱ra̱ yi n ili iꞌya i ra̱tsai a ka wuna yi wa. Adama a nala ma bawan yi ta̱ n a̱sa̱ka̱ yi.”

23 Shegai a rongo yi a uma̱tsa̱, a ꞌya̱nga̱sa̱i ala̱ga̱tsu a le a danai a wandamgbana yi, hal isali i le i fuɗai Bilatu. 24 Aku Bilatu kiɗa̱ga yi ugana, tsa̱ra̱ a yanka le iꞌya a ka ciga. 25 U a̱sa̱nka̱ le uza ɗa a foloi vi; wata, uza ɗa a zuwai a kuwa ku aꞌali, adama a uꞌya̱nga̱sa̱ atakasuvu a ama n mawunuka. U na̱ka̱ le Yesu tyoku ɗa a ka ciga.

A wandamgbanai Yesu

(Matiyu 27:32-44; Marku 15:21-32; Yahaya 19:17-27)

26 Aꞌa̱ri pini a nwalu n eyi, aku a ka̱na̱i vuma roku uza u kala Simo uza u Sirani, u wuta̱i a une. A taɗanku yi mawandamgbani mi u canga u toni Yesu. 27 Kakuma̱ ka ama ushani ka tono yi hal n aka a roku aza ɗa a rongoi kushen n a pani mɓa̱la̱ ma ulaza u ne. 28 Yesu kpatalai ara le u danai, “Aka a Urishelima, a̱sa̱ka̱i kushen adama a va̱. Shegai, i sa̱ka̱ kaci ka ɗe na̱ mmuku n ɗe. 29 Aꞌayin aꞌa̱ ta̱ a utuwa̱ a ɗa a ya dana, ‘Aza a una̱ u shinga a ɗa ndari, n atsuma̱ a ɗa bawu a matsai mmuku, kpam n mani ma bawu ma comukoi maku.’ 30 Aꞌayin a nala a ɗa a ka gita̱ ufolo nsasa n pige n pige, ‘Rukpa̱i a kaci ka tsunu.’ A foli kpam aga̱la̱la̱ a dana, ‘Ciɗa̱ngu tsu.’ ◊ 31 A yanka baci maɗanga ma ta̱ku ukuna u naha, ndya ya gita̱ ma ekpe baci?”*

32 A banka ta̱ dem ama roku ama a re aza a maga̱la̱ka̱, tsa̱ra̱ a wuna le kaɓolo n eyi. 33 An a rawai a asu u ɗa a ka isa̱ Mako ma Kaci, nte a wandamgbana yi pini n aza a unyushi u cingi a nala yi uza te a ulyaki, uza te a ugula̱. 34 Yesu danai, “Tata, cimbusuka̱ le, kpaci a reve ili iꞌya a ka yan wa.” A varangi uruta a pecishei aminya a ne.

35 Ama a shamgbai aꞌa̱ri a aka̱lu. Azapige tani a ka yanka yi majari a danai, “U wauwai aza roku, u wauwa kaci ka ne wa̱wa, aya baci uza ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai u woko Kirisiti Kawauwi u Kashila̱.”

36 Asoje dem a yansa̱ka yi ta̱ majari. A banai ara ne a na̱ka̱ yi mini ma kalam. 37 A danai, “Aɗa baci magono ma aza a Yahuda, wauwa kaci ka vunu.”

38 Ikorongi iꞌya pini zuba n kaci ka ne, EYI NA MAGONO MA AZA A YAHUDA MA.

39 Uza u te a asuvu a aza ɗa a wandamgbanai kaɓolo n eyi vi, u yanka yi kadyanshi ka gbani, u danai, “Ma wundya a ɗa Kawauwi ki. Wauwa kaci ka vunu n a̱tsu.”

40 Shegai uza u te vi u ɓarana yi u da, “Avu ko uwonvo u Kashila̱ va pana an gba̱ tsunu a kiɗa̱ga tsu ugana u ukpa̱ wa? 41 A̱tsu tani dere ɗa tsa wusha katsupi ka manyan ma tsunu, shegai vuma u na ko ili i cingi i te u yan wa.”

42 U danai, “Yesu, kotsu vu ciɓa na̱ mpa aꞌayin a ɗa baci vu uwai a tsugono tsu vunu.”

43 Yesu tonuko yi, “N tonuko vu, ko ara va̱ ta̱ kaɓolo na̱ mpa a asu u uwunvugusa a zuba.”

Ukpa̱ u Yesu

(Matiyu 27:45-56; Marku 15:33-41; Yahaya 19:28-30)

44 An kaara ka rawai a kaci, aku uyamba vi gba̱ u likpa̱mgba̱na̱i n karimbi hal ubana ulapa u uwule u tatsu. 45 Kaara ka na̱ka̱ kpam katyashi wa. Aku kunya ka a ba̱ra̱kpa̱i a Kuwa ku Kashila̱ ku pecemgbenei kure. 46 Yesu ꞌya̱nga̱sa̱i kala̱ga̱tsu n ucira u danai, “Tata, a akere a vunu a ɗa ma na̱ka̱ kulu ku va̱.” An u danai nala, aku u uma u ne u wuta̱i.

47 An katigi ka wenei ili iꞌya i gita̱i u cikpalai Kashila̱, u da, “Vuma u na, mayun ili i birika yi wa.” 48 Kakuma̱ ka ama ka ka banai aka̱lu a wenei ili iꞌya i gita̱i, a lazai n a lapi akamba a le adama a unamgbi u asuvu. 49 Shegai gba̱ ama ɗa a reve yi, kaɓolo n aka a ɗa a gita̱ yi utono tun a Galili, a shamgbai a mɓa̱ri aꞌa̱ri a uwundya ukuna u nala vi.

Kaciɗa̱ ka Yesu

(Matiyu 27:57-61; Marku 15:42-47; Yahaya 19:38-42)

50 Vuma roku uza ɗa wa̱ri a asuvu a Asheshi a Pige, kala ka ne ka Isuhu vuma u Arimatiya u uyamba u Yahuda, vuma u maci ɗa. 51 U wushuku n tyoku ɗa a sheshei n iꞌya a yain wa. Shegai utuwa̱ u tsugono tsu Kashila̱ u ɗa wa vana. 52 Pini nala, u banai ara Bilatu u foloi a na̱ka̱ yi ikyamba i Yesu. 53 U cipuka̱ yi u pala̱sa yi n aminya a pun u zuwa yi a kasaun ka a shei a katali, a asu u ɗa bawu kotsu a vakunki uza. 54 Kain ka nala ki Kain ka Afoɓi ka, kpaci Ashibi a yan ɗe evu n uyan.

55 Aka a ɗa a wuta̱i a Galili kaɓolo n Yesu, a tonoi Isuhu kucina̱. A wenei kasaun ki n tyoku ɗa a zuwai ikyamba i ne. 56 Aku a gonoi a kuwa a ba a foɓusoi ucanga u awanli n u magula̱ni n manivi. Aku a wunvugai kain ka Ashibi ki tyoku ɗa Mele ma danai a yain.

24

Uꞌya̱nga̱ u Yesu a ukpa̱

(Matiyu 28:1-10; Marku 16:1-8; Yahaya 20:1-10)

1 Kain ka kagita̱ ka aꞌayin a shindere; wata, kain ka Aladi n kpasani, aka a banai a asu u kasaun vi n ucanga u magula̱ni u ɗa a foɓusoi. 2 A cinai a gindala̱kpa ɗe katali ka kasaun ki, 3 shegai an a uwai a wene ikyamba i Yesu Asheku wa. 4 Aꞌa̱ri a uyan majiyan ma ukuna mi, kute‑kute ama a re uꞌuki n aminya a ɗa ka laɗa a shamgbai evu n ele. 5 Adama a uwonvo, aka yi a varai aꞌaci a le, shegai ama yi a tonuko le, “Ndya i zuwai ya bolo uza u uma a asuvu a akushe? 6 Wa̱ pini na wa; u ꞌya̱nga̱ ɗe! Ciɓai ili iꞌya u tonuko ɗa̱, aꞌayin a ɗa wa̱ri kaɓolo n a̱ɗa̱ a Galili. 7 ‘U ka̱na̱ ta̱ a neke Maku ma Vuma a akere a aza a unyushi u cingi, a wandamgbana yi, aku u ꞌya̱nga̱ a kain ka tatsu.’ ” 8 Aku a ciɓai n kadyanshi ka ne.

9 An a wuta̱i a kasaun ki a gonoi a kuwa, a tonukoi atoni kupa n u te n ama ɗa a buwai gba̱ ukuna vi. 10 (Meri Magadaliya n Yuwana n Meri mma u Yakubu n aka a roku a ɗa aꞌa̱ri kaɓolo n ele, alya a tonukoi atoni yi ukuna u na vi.) 11 Shegai a wushuku n ukuna vi wa, a gonukoi u ɗa yavu ukuna u gbani u ɗa. 12 Bituru ꞌya̱nga̱i u sumai ubana a kasaun ki, u kelikei u weɓelei, aku u wenei kunya ka a pala̱ka yi vi koshi. Aku u gonoi a kuwa wa̱ri uyan majiyan ma ukuna vi.

Ama a re a ure u Imawu

(Marku 16:12-13)

13 Kain ka nala ki, ama a re a asuvu a atoni a Yesu, a ka bana a une u roku u ɗa a ka isa̱ Imawu. Mɓa̱ri n ne n ubana a Urishelima, evu na̱ nwalu m ulapa u uwule u re n ɗa.* 14 Aꞌa̱ri a kadyanshi ka ili iꞌya i gita̱i vi. 15 Ele pini a kadyanshi ki n a yawunsi utyoku u le, tyoku ɗa ukuna vi u gita̱i, aku Yesu n kaci ka ne u raɓa le, a lazai kaɓolo. 16 Shegai aꞌeshi a le a kukpa̱ a ka reve yi wa.

17 Yesu wece le, “Ukuna u iyen u ɗa iꞌa̱ri a udansa an ya wala vi?”

A shamgbusai, n a ɓa̱li asuvu n katsuma̱ ka̱ lima̱. 18 Uza ɗa a ka isa̱ Kiliyoba wushunku yi, “Avu kamoci ka a Urishelima? Va ciga vu dana vu reve iꞌya i gita̱i a asuvu a aꞌayin a na yi wa?”

19 U wece le, “Ukuna u eni u ɗa la vi?”

A tonuko yi, “Ukuna u Yesu uza u Nazara, matsumate ma tani ma ucira a asuvu a manyan ma ne n kadyanshi a kapala ka Kashila̱ n ama. 20 Aɗara̱kpi a pige na̱ ngono a neke yi, a kiɗa̱ga yi ugana u ukpa̱ a wandamgbana yi. 21 Tsa̱ra̱ tsu zuwuka yi tani ta̱ aꞌeshi tsu da aya wa wutukpa̱ Isaraꞌila. Ara kain tatsu ɗa pa vi an ukuna u na vi u gita̱i. 22 Ara aka a roku a asuvu a tsunu a yanka tsu ta̱ ukuna u majiyan, a banai pini a kasaun ki n usana u de. 23 An bawu a cinai ikyamba i ne, a gonoi a tonuko tsu a wene ta̱ kuwene ku atsumate a zuba aza ɗa a tonuko le wa̱ ta̱ n uma. 24 Aza roku a tsunu a banai pini a kasaun ki, a ba a cinai tyoku ɗa aka yi a danai vi nala. Shegai eyi kaci ka ne a wene yi wa.”

25 Yesu tonuko le, “Eɗa̱ aza ɗa bawu iꞌa̱ri n ugboji. Aza ɗa atakasuvu a ɗe a ra̱zugba̱i bawu i wushuki gba̱ n ikorongi i ntsumate. 26 U ka̱na̱ Kirisiti Kawauwi u pana ikyamba, aku u tsa̱ra̱ tsupige tsu ne wa?” 27 U gita̱i n tagara̱da u Musa hal ubana a itagara̱da i Ntsumate, wa wutumkpusuka̱ le ukuna u ɗa wa̱ri a kaci ka ne a asuvu a itagara̱da yi.

28 A yain evu n une u ɗa a ka bana vi. U yain yavu wa wura le. 29 A ma̱tsa̱ yi a danai, “Tuwa̱ vu cipa̱ ara tsunu, kpaci kaara ka kotso ɗe, kayin kpam ka yan ɗe.” U wushuki u cipa̱i ara le.

30 An wa̱ri a ulya ilikulya kaɓolo n ele, u bidyai burodi u cikpai Kashila̱, u jiba̱i u na̱ka̱ le. 31 Aꞌeshi a le a kukpa̱i aku a reve yi. Pini nala, u puwunka̱ le. 32 A dansai utyoku u le, “Ipeli i tuwa̱ ta̱ a atakasuvu a tsunu aꞌayin a ɗa wa dansa n a̱tsu a ure vi, wa wutumkpusuka̱ tsu itagara̱da.”

33 Kute‑kute a ꞌya̱nga̱i a gonoi a Urishelima a ba a cinai atoni kupa n u te vi a asu u te kaɓolo n aza ɗa aꞌa̱ri n ele. 34 Atoni yi a danai, “Mayun ɗa! Asheku a ꞌya̱nga̱ ta̱, hal gba̱m u wenike ta̱ kaci ka ne ara Bituru.”

Yesu wenikei kaci ka ne a asu u atoni

(Matiyu 28:16-20; Marku 16:14-18; Yahaya 20:19-23; Asuki 1:6-8)

35 Ama a re yi dem a danai ili iꞌya i gita̱i n ele a ure, hal n tyoku ɗa a reve yi a asu u ɗa u jiba̱i burodi. 36 An aꞌa̱ri pini a udansa ukuna u nala vi, kute‑kute Yesu tuwa̱i u shamgbai a mere ma le u dana̱sa le, “Ndishi n shinga ara ɗe.” 37 Shegai a giruwa̱i cika a panai uwonvo. A ka wundya kafofu ka a wenei.

38 U tonuko le, “Ndya i zuwai i giruwa̱i? Ndya i zuwai ya yan mala̱la̱ a atakasuvu a ɗe? 39 Weɓelei akere a va̱ n aꞌene a va̱. Mpa n kaci ka va̱, sawa numu i pana. Kafofu ka̱ n inyama ko atele tyoku ɗa i wenei ma̱ri n iꞌya wa.”

40 An u danai nala, u wenike le akere n aꞌene a ne. 41 Shegai adama a maza̱nga̱ n majiyan, a fuɗa a wushuku gogo wa. U wece le, “Iꞌa̱ pini na n ilikulya?” 42 A na̱ka̱ yi kaɓirisa ka kadan ka a zungi. 43 U wushai ka u takumai a kapala ka le.

44 U doki u tonuko le, “Kadyanshi ka va̱ ka pa vi ka n tonuko ɗa̱ aꞌayin a ɗa tsa̱ri kaɓolo, “U ka̱na̱ ta̱ a shaɗangu ili iꞌya iꞌa̱ri ukorongi a kaci ka va̱ a asuvu a itagara̱da i Mele ma Musa, n iꞌya i Ntsumate hal n Tagara̱da u Ishipa.”

45 Aku u kukpa̱i atakasuvu a le tsa̱ra̱ a reve itagara̱da yi. 46 U tonuko le, “Nala wa̱ri ukorongi, u ka̱na̱ ta̱ Kirisiti Kawauwi u pana ikyamba, kain ka tatsu aku u ꞌya̱nga̱ a ukpa̱. 47 Kpam a ka yan ta̱ kuɓari ku ukpatala n ku ucimbusa̱ u unyushi u cingi a asuvu a kala ka ne. A ka gita̱ ta̱ a Urishelima ubana a aletsu a ɗa a buwai. 48 Eɗa aza ɗa i wenei ili i nala yi, kpam i dana iꞌya. 49 Ma sukunku ɗa̱ ta̱ Kulu Keri ka Tata u va̱ u yain kazuwamgbani n a̱ɗa̱. Shegai i vana ve a Urishelima, hal n sukunku ɗa̱ ka kpam ku shaɗangu ɗa̱ n ucira u ɗa wa wuta̱ a zuba.”

A cangai Yesu ubana a zuba

(Marku 16:19-20; Asuki 1:9-11)

50 U wuta̱i n ele ubana a kateshe, hal ubana evu n Batani. U ꞌya̱nga̱sa̱i akere a ne u zuwuka le una̱ u shinga. 51 Eyi pini a uzuwusuka le una̱ u shinga vi, aku u pecenei n ele a canga yi ubana a zuba. 52 A lyaka yi kayala, a gonoi a Urishelima n katsuma̱ ka eri cika. 53 A rongoi a ubansa a Kuwa ku Kashila̱ kain dem, n a cikpala̱si Kashila̱.

* 1:8 Kondo kulu ku Kuwa ku Kashila̱ a makukpi ma XX.

◊ 2:24 Aɗkp. 12:6-8; Uwt. 13:2-12.

* 2:37 Kalen ka roku ka: ayen amanganishi n a nishi a ɗa a wurai, an vali u ne u kuwa̱i.

◊ 3:6 Isha. 40:3-5.

◊ 4:4 U.Ml. 8:3.

◊ 4:8 U.Ml. 6:13.

* 4:11 Wanda ɗa Kala̱pa̱nsi ka ciga ka wanda Yesu a asu u na vi. Ishipa 91:11-12 u danai Kashila̱ ka suku ta̱ atsumate a zuba a ne a keɓe vu kotsu vu ta̱ɗa̱tsa̱ wa. Nala wa zuwa a ka̱na̱ vu wa, vu yan baci utengeshi vu raɗugi asu u bilibili.

◊ 4:12 U.Ml. 6:16.

◊ 4:19 Isha. 61:1-2.

◊ 4:26 1 Ngo. 17:1-16.

◊ 4:27 2 Ngo. 5:1-14.

† 4:44 Akorongi a cau a roku aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Luka a korongu ta̱ “Galili.”

* 5:1 N Tsiheline, a korongu ta̱ “Kushiva̱ ku Janisara” a tsu isa̱ ta̱ dem ka “Kushiva̱ ku Galili.”

◊ 5:14 Aɗkp. 14:1-32.

◊ 6:4 1 Sam. 21:6.

◊ 7:27 Mal. 3:1.

* 7:41 Akorongi a cau a cau a kagita̱ a korongu ta̱ “ikebe i azurufa 500.” Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

◊ 8:10 Isha. 6:9.

* 8:43 Akorongi a cau ushani aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Luka a kalatsa ta̱ udani u “U wunai gba̱ iꞌya wa̱ri n iꞌya a asu u aguma̱.”

* 9:5 Ka̱pa̱tsa̱ ɗa a ka̱pa̱tsa̱i kabuta̱ ka aꞌene a le, kotsu a wenike an a ꞌyuwain gba̱ ili i asu yi, hal n kabuta̱ ki dem.

* 10:1 Akorongi a cau a roku aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Luka a korongu ta̱ “70.”

† 10:18 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

◊ 10:27 U.Ml. 6:5; Aɗkp. 19:18.

◊ 10:28 Aɗkp. 18:5.

‡ 10:35 Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

* 11:4 Kavasu ka tagara̱da u Matiyu ka la ta̱ ugaɗi.

† 11:11 Akorongi a cau a ushani aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Luka a korongu ta̱, “U folo yi burodi, aku u na̱ka̱ yi katali?”

‡ 11:18 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

§ 11:51 Kondo kulu ku Kuwa ku Kashila̱ a makukpi ma XX.

* 12:1 Udani “kakuma̱ ka ama ka wura ta̱ azu a re (2,000)” u ɗa Luka yankai manyan.

† 12:6 Kondo “Anini” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

‡ 12:54 A uyamba u ɗa Yesu rongoi, a kalivi ka alishi n uwule u ucira kaɓolo na̱ mkpankashila̱ n mini a tsu ꞌya̱nga̱.

* 13:16 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

* 14:5 Akorongi a cau a roku aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Luka a korongu ta̱ “makparyagi” kpaci n Tsiheline “makparyagi” n “maku” uꞌisa̱ u le u rotsono ta̱.

* 15:8 Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

* 16:6 Yesu yankai kakundatsu ka asu ki manyan, kpam ka wenike ta̱ kakuma̱ ka manivi ki derere ɗa ka̱ri n adele amangatawunkulla̱ (800).

† 16:7 Kakuma̱ ka ilya ki a denge baci iꞌya, ikebe ya rawa ta̱ iꞌya kayain ka manyan ka tsa̱ra̱ a kayen.

◊ 17:26 Kag. 6:5-8.

◊ 17:29 Kag. 18:20–19:25.

* 17:31 Luka korongi, “ama a zuba ukukpa̱.” Asu u ɗa Yesu rongoi, ma ɗa a tsu ma tyoku ɗa uza wa kumba a zuba u kukpa̱ u rongo ko u wunvugusa pini.

◊ 17:32 Kag. 19:26.

† 17:36 Akorongi a cau ushani aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Luka a kalatsa ta̱ makpa̱nda̱ ma 36.

◊ 18:20 Uwt. 20:12-16; U.Ml. 5:16-20.

* 19:13 Kondo “Ikebe i zinariya” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

◊ 19:38 Ishp. 118:26.

◊ 19:46 Isha. 56:7; Iri. 7:11.

◊ 20:17 Ishp. 118:22.

* 20:24 Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

◊ 20:37 Uwt. 3:6.

◊ 20:43 Ishp. 110:1.

* 21:2 Kondo “Irim i kenu” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

◊ 21:22 Hos. 9:7.

* 22:3 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

† 22:31 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

◊ 22:37 Isha. 53:12.

◊ 23:30 Hos. 10:8.

* 23:31 Kalen ka tsizagaɗi tsu Yesu tsa, “A yanka mu baci ili i na gogo‑na, niɗa wa̱ la vi n a̱ɗa̱?”

* 24:13 Mɓa̱ri m mel u shindere ɗa a ka dansa̱ka pini na dere ɗa u wa̱ri n kilomita kupa n u te.

Yahaya

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Kadyanshi ka Shinga ka

Yahaya

Ukukpa̱ u kadyanshi

Yahaya, uza ɗa korongi tagara̱da u na vi u rongo ta̱ evu n Yesu aꞌayin a ɗa Yesu yain manyan ma ne pini na a likimba. An nala u wurai, Yahaya tuwa̱ ta̱ u wokoi uzapige a asuvu a atoni a Yesu. A tagara̱da u na vi, u yan ta̱ kadyanshi ka ili iꞌya i gita̱i an wa̱ri kaɓolo n Yesu.

A tagara̱da u na vi tsa wene ta̱ ili iꞌya Yesu dansai n iꞌya u yansai an wa̱ri kaɓolo n ama. Tsa wene ta̱ alabari a uka u aza a Samariya uza ɗa u wushai mini ma una̱ka̱ uma ma Yesu, uka ɗa a ka̱na̱i n unyushi u cingi, kaje ka ne Liꞌazaru uza ɗa u ꞌya̱nga̱sa̱i a ukpa̱, n ili i roku ushani iꞌya u yansai. Yesu isa̱ ta̱ kaci ka ne “Mpa” kala ka lakai uwulukpi ka Kashila̱ a kaletsu ka aza a Yahuda. U wenike ta̱ iryoci ushani iꞌya ya wenike an eyi kaliniki ka shinga ka, kpam aya katyaci ka mayun. Yahaya wenike ta̱ ikunesavu i shindere iꞌya Yesu yain iꞌya i wenikei tyoku ɗa Yesu wa̱ri. U te a asuvu a le u ɗa, an Yesu ta̱na̱sa̱i kawunu, wa̱ ta̱ tyoku u tata u ne, uza ɗa bawu wa a̱sa̱ka̱ manyan ma ne.

Yahaya korongu ta̱ ili i na yi tsa̱ra̱ ama a pityanangu n Yesu, kpaci aya Kawauwi. A masala ma 3 makpa̱nda̱ ma 16, tsa wene ta̱ kadyanshi ka ucira ka ka wenike tyoku ɗa Kashila̱ ka ciga ama a asuvu a likimba u na. Cinda Yahaya wenei ili i na yi n aꞌeshi a ne, u gan ta̱ tsu wushuku n ili iꞌya u danai vi mayun ɗa.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Ushipa adama a ucikpala udani vi (1:1-18)

Akani a Yahaya Kalyuɓugi (1:19-34)

Yesu ɗanga̱sai atoni a ne a kagita̱ (1:35-51)

Ikunesavu i shindere i Yesu (2:1–12:50)

Aꞌayin a shindere a makorishi a Yesu: Ukondo u ne n ukpa̱ u ne (13:1–19:42)

Yesu wa̱ ta̱ n uma (20:1-10)

Yesu wenikei kaci ka ne a asu u atoni a ne (20:11–21:25)

1

Udani u ɗa u tsu na̱ka̱ uma

1 Kahu a yain likimba, Udani* wa̱ ta̱ pini. Wa̱ ta̱ kaɓolo n Kashila̱, kpam dem Kashila̱ ka. 2 A kagita̱ wa̱ ta̱ kaɓolo n Kashila̱.

3 U yan ta̱ ili iꞌya iꞌa̱ri pini gba̱, ili iꞌa̱ la iꞌya bawu u yain wa.

4 Aya kami ka uma, kpam uma u nala vi u tuko ta̱ ama katyashi. 5 Katyashi ki ka wakana ta̱ a asuvu a karimbi, kpam karimbi ki ka fuɗa ka cimbusa̱ ka wa.

6 Kashila̱ ka suku ta̱ vuma roku, uza ɗa a ka isa̱ Yahaya,† n kadyanshi. 7 U tuwa̱ ta̱ u tonuko ama ukuna u mayun u katyashi vi, tsa̱ra̱ ya dem u pityanangu adama a ili iꞌya u danai vi. 8 Aya katyashi ki wa, shegai u tuwa̱ ta̱ u tonuko ama ukuna u mayun u katyashi vi. 9 Aꞌayin a ɗa baci katyashi ka mayun ki ka tuwa̱i a likimba, ka na̱ka̱ ta̱ ama gba̱ katyashi.

10 Udani vi wa̱ri ta̱ a likimba, kpam Kashila̱ ka yan ta̱ manyan n eyi an u yain likimba, kpam gba̱ n nala ama a likimba a reve yi wa. 11 U tuwa̱ ta̱ a uyamba u ne, shegai ama a ne a wusha yi wa. 12 Ama roku a wusha yi ta̱, kpam a wushuki n eyi. Adama a nala u zuwa le a wokoi mmuku n Kashila̱. 13 Aꞌayin a ɗa isheku i le i matsa le a likimba, ilimaci i nala i zuwa le a woko mmuku n Kashila̱ wa. Kashila̱ ka ka zuwa le a wokoi mmuku n ne.

14 Udani vi u woko ta̱ vuma, kpam u rongoi n a̱tsu. Wa̱ ta̱ ushaɗangi n ukuna n shinga n u mayun. Tsu wene ta̱ tsupige tsu ne; wata, tsupige tsa u wushai vi, kpaci aya koshi Maku ma Tata.

15 Yahaya dana ta̱ ukuna u mayun a kaci ka Udani vi, kpam u tonukoi ama, “Uza ɗa n yanka ɗa̱ kadyanshi a kaci ka ne aya gai na vi, ‘Uza roku ɗa pini wa tuwa̱ a kucina̱ ku va̱, u la mu ta̱ tsupige, kpaci wa̱ ta̱ pini kahu mpa.’ ” 16 Adama a nala, uciga u ɗa wa ciga tsu cika ɗa u tsu yansa̱ka tsu ukuna u shinga,† kpam u tsu zuwusuka tsu ta̱ una̱ u shinga maco. 17 Musa ɗa tukoi ama Mele, Yesu Kawauwi kpam u tukoi ama ukuna u shinga n u mayun. 18 Kotsu uza wa̱ la u wenei Kashila̱ wa. Shegai Maku mi ma zuwa ta̱ ama a revei tyoku ɗa Kashila̱ ka̱ri, kpaci aya koshi Maku ma ma̱ri ili i te n Kashila̱ ki, kpam wa̱ri evu n Tata.

Yahaya Kalyuɓugi danai ukuna u Yesu

(Matiyu 3:1-12; Marku 1:1-8; Luka 3:1-18)

19 Azapige a aza a Yahuda a Urishelima a suki aɗara̱kpi n aza a Levi ubana ara Yahaya a weci yi ko ya wa̱ri.

20 Yahaya kpa̱ɗa̱ le uwushunku wa, shegai u dansai n ele karara, “Mpa Kawauwi ki wa.”

21 Aku a wece yi, “Aɗa baci Kawauwi ki wa, aɗa yai? Aɗa Iliya‡ vi?”

U wushunku le, “Aꞌa, mpa wa.”

A doku a wece yi, “Avu Matsumate§ ma a ɗanga̱sai vi ma?”

U wushuki, “Aꞌa, mpa wa.”

22 Aku a doku a wece yi, “Aɗa yai? Wushunku tsu tyoku ɗa tsa ba tsa tonuko aza ɗa a suku tsu. Ya vu bidyai kaci ka vunu?”

23 Yahaya wushunku le n kadyanshi ka Ishaya matsumate:

“Mpa kala̱ga̱tsu ka ka sala̱sa a kakamba, n ka dansi,

‘Lapulai ure adama a Asheku a ɗa a ka tuwa̱!’ ” ◊

24 Afarishi a ɗa a suki atsumate yi. 25 A wece yi, “Aɗa baci Kawauwi, ko Iliya, ko Matsumate ma a ɗanga̱sai vi wa, niɗa va lyuɓugusu ama naha?”

26 Yahaya wushunku le, “Mpa n mini ma ma lyuɓugusu, shegai n gogo‑na naha uza roku ɗa pini a asuvu a kakuma̱ ka ama uza ɗa bawu i revei. 27 Aya uza ɗa wa tuwa̱ a kucina̱ ku va̱. Mpa n ra̱tsa n surukpa isirikatsu i akpata a ne wa.”

28 Yahaya wa lyuɓugusu ama a ilyuci i Batani, kasana n Aga̱ta̱ a Urudu nte ili i na yi i gita̱i pini gba̱.

Yesu ɗa Maku ma Kondom ma Kashila̱

29 An kain ka wansai, Yahaya wenei Yesu, an wa gawunsa n eyi, aku u tonukoi ama, “Maku ma Kondom ma Kashila̱† ka yankai manyan tsa̱ra̱ u cimbusuka̱ ama a likimba unyushi u cingi u le ma na. 30 Aya gai ma dansa̱ka an n danai, ‘Uza roku ɗa pini wa tuwa̱ a kucina̱ ku va̱, u la mu ta̱ tsupige, kpaci wa̱ ta̱ pini kahu mpa.’ 31 Ma̱ri n reve an aya wa, shegai ma̱ri ulyuɓugusu n mini tsa̱ra̱ n zuwa aza a Yahuda a reve ko aya yai.”

32 Aku Yahaya danai, “N wene ta̱ Kulu Keri ku wuta̱i a zuba ku cipa̱i ara ne yavu kaɗya ku woko yi pini. 33 Ma̱ri n reve an aya wa, shegai an Kashila̱ ka suku mu n lyuɓugu ama n mini, ɗa u tonuko mu, ‘Vu wene baci Kulu Keri ku cipa̱i ara uza roku aku ku woko yi pini, vuma u nala vi aya ya vana vi. Aya wa lyuɓugu ama n Kulu Keri.’ 34 N wene ta̱ ili i nala yi i gita̱i n Yesu. Adama a nala, n tonuko ɗa̱ ukuna u mayun, aya Maku ma Kashila̱ mi.”

Atoni a Yesu a kagita̱

35 An kain ka wansai, Yahaya pini n u lyuɓugusi ama kaɓolo n ama a re a asuvu a atoni a ne, 36 aku u wenei Yesu wa wala, u danai, “Maku ma Kondom ma Kashila̱ ma gai na vi!”

37 An atoni a re yi a panai Yahaya danai nala, a tonoi Yesu. 38 An Yesu kpatalai u wenei a ka tono yi, u wece le, “Ndya ya bolo?”

Aku a wushuki, “Rabbi,† nte va rongo?” (“Rabbi;” wata, “Kawenishiki.”)

39 U wushunku le, “Tuwa̱i i wene.” (Aꞌayin a nala yi evu n ulapa u uwule u nishi u ɗa u kaara.) Aku a lazai n eyi a wenei asu vi, a rongoi pini hal kaara ka rukpa̱i.

40 Uza te a asuvu a atoni a re yi aya Andurawu utoku u Simo Bituru uza ɗa aꞌa̱ri tata u te. 41 Ili iꞌya Andurawu gita̱i uyan iꞌya u zamai utoku u ne vi u tonuko yi, “Tsu wene ta̱ Kawauwi ka a yanka tsu kazuwamgbani ki!” (N Tsiyahuda a yanka ta̱ manyan n “Kawauwi” kpam ili iꞌya i te n udani u “Kirisiti” n Tsiheline.) 42 Aku Andurawu bidyai utoku u ne vi ubana ara Yesu.

Yesu kondono yi u danai, “Aɗa Simo, kala ka tata u vunu ka Yahaya. A ka isa̱ vu ta̱ Kefa.” (“Kefa” ili i te iꞌya n “Bituru.”)*

Yesu ɗanga̱sai Filibu n Nataniya

43 An kain ka wansai, Yesu yawunsai u bana a Galili. Aku u ba u cinai Filibu, u tonuko yi, “Tono mu.”

44 Besaida ɗa ilyuci i Filibu, n ilyuci i Andurawu n Bituru. 45 Filibu ba u boloi Nataniya, aku u tonuko yi, “Tsu wene ta̱ vuma ɗa Musa korongi ukuna u ne a Mele mi. Kpam dem ntsumate n korongu ta̱ ukuna u ne. Aya Yesu maku ma Isuhu, kpam ilyuci i ne iꞌya Nazara.”

46 Shegai Nataniya wece yi, “Ili i shinga iꞌa̱ la ya wuta̱ a Nazara?”

Filibu wushunku yi, “Tuwa̱ vu wene.”

47 An Yesu wenei Nataniya wa raɓa evu n eyi, aku u danai, “Eyi na matsikaya ma aza a Yahuda ma mayun ma. Uza maryafuka ɗa wa.”

48 Nataniya wece yi, “Niɗa vu yansai vu reve mu?”

U wushunku yi, “Kahu Filibu isa̱ vu, n wene vu ta̱ a kulu ku maɗanga ma kapopi.”

49 Aku Nataniya tonuko yi, “Kawenishiki, avu Maku ma Kashila̱ ma. Aɗa Magono ma aza a Yahuda.”

50 Yesu danai, “Wushuku ɗa vu wushuki na̱ mpa an n tonuko vu n wene vu ta̱ a kulu ku maɗanga ma kapopi? Va wene ta̱ ili iꞌya i lai i naha ugbonguro.”

51 U tonuko le kpam, “Mayun n tonuko ɗa̱, Ya wene ta̱ zuba u kukpa̱ kpam atsumate a zuba a Kashila̱ n a yuwi n a cipi a zuba u Maku ma Vuma.”

2

Yesu zuwai mini ma wokoi mini ma cinwi

1 Pini nala, a kain ka tatsu, a ka yan abiki a iyolo a ilyuci i Kanan u Galili. Mma u Yesu wa̱ ta̱ dem pini a asu vi. 2 A libana ta̱ dem Yesu n atoni a ne. 3 An mini ma cinwi mi ma kotsoi, aku mma u Yesu u tonuko yi, “Mini ma cinwi mi ma kotso ɗe.”

4 Yesu wushunku yi, “Mma, ndya i zuwai va damgbara̱sa mu naha? Kotsu aꞌayin a va̱ a yan wa.”

5 Mma u ne u tonukoi agbashi yi, “Yanyi gba̱ ili iꞌya u tonuko ɗa̱ i yain.”

6 Caupa, Kashila̱ ka na̱ka̱ ta̱ aza a Yahuda mele tyoku ɗa a ka yansa kuza̱. Adama a nala, aza a kuwa yi aꞌa̱ ta̱ na̱ mmuru n mini n teli n ɗa a shei a atali. Maru dem ma gbonguro ta̱ hal ma fuɗa ta̱ ma bidya evu na̱ nlanda n mini n teli.

7 Yesu tonukoi agbashi yi, “Shaɗangi mmuru mi n mini.” Aku a shaɗangi n ɗa tipi-tipi.

8 U tonuko le, “Gogo‑na kenei i banka uzapige u abiki vi.”

Aku a yain tyoku ɗa u tonuko le a yain. 9 An uzapige vi u peɗei, aku u wenei ma gono ɗe mini ma cinwi. U reve tani asu u ɗa mini ma cinwi mi ma wuta̱i wa, shegai agbashi a ɗa a tukoi ma vi a reve ta̱. Aku u isa̱i valisavu vi, 10 u tonuko yi, “Mini ma cinwi ma shinga ma a tsu gita̱ a tuko, aꞌayin a ɗa baci ama a sosoi, aku a tuko ma bawu ma cinai ma kagita̱ kayanyan. Shegai avu vu sokongu ta̱ mini ma cinwi ma shinga mi she gogo‑na!”

11 A Kanan u Galili ɗa Yesu yain ukunosavu u kagita̱ u ne. Nte ɗa u wenikei pini tsupige tsu ne, kpam atoni a ne a wushuki n eyi.

12 An nala wurai, aku u lazai ubana a ilyuci i Kafarnahum kaɓolo na̱ mma u ne, n atoku a ne, n atoni a ne. A rongo ta̱ pini aꞌayin kenu.

Yesu lokoi aza a tsilaga a Kuwa ku Kashila̱

(Matiyu 21:12-13; Marku 11:15-17; Luka 19:45-46)

13 Yesu banai a Urishelima, kpaci aꞌayin a Abiki a Upasamgbana a yan ɗe evu. 14 An u uwai a Kuwa ku Kashila̱ ki, aku u cinai aza a udengishe anaka, na̱ nlala, na̱ ntambara. U wenei aza ɗa a tsu dusukusu a asu u iteburu i le n a savaɗa̱si ikebe icun kau‑kau. 15 U zamai aꞌawun u cai kaban u yain kajaɓu. U lokoi ama yi pini a Kuwa ku Kashila̱ ki, kaɓolo na̱ nlala n le n anaka a le dem. U mutsukpusa̱i iteburu i aza ɗa a ka savaɗa̱sa ikebe u wacinsai ikebe yi. 16 U tonukoi aza ɗa a ka dengishe ntambara, “Takpai ili i na yi pini na! Kotsu i gonuko kuwa ku Tata u va̱ kuden wa!”

17 An nala gita̱i, aku atoni yi a ciɓai n ili iꞌya a korongi caupa a asuvu a Tagara̱da u Kashila̱: “Adama a uciga u ɗa ma ciga kuwa ku vunu cika, u ɗa wa zuwa mu n kuwa̱.” ◊

18 Azapige a aza a Yahuda a wecei Yesu, “Ukunosavu u eni u ɗa va yan tsa̱ra̱ u wenike tsu tyoku ɗa vu tsa̱ra̱i ucira u uyan ili i na yi?”

19 U wushunku le, “Wa̱sa̱i kuwa ku Kashila̱ ku na ki, ma ma ta̱ ka kpam a asuvu a aꞌayin a tatsu.”

20 A wushunku yi, “An a gita̱i kuma ku Kuwa ku Kashila̱ ku na ki, a yan ta̱ ayen amangare n a teli kahu a kotso ka! Niɗa va fuɗa va ma ka a asuvu a aꞌayin a tatsu?” 21 Shegai an Yesu danai “kuwa ku Kashila̱ ki,” ikyamba i ne iꞌya wa dansa̱ka. 22 Aꞌayin a ɗa u tuwa̱i u ꞌya̱nga̱i a ukpa̱, ɗa atoni yi a ciɓai u tonuko le ta̱ ukuna vi. Aku a wushuki gba̱ ili iꞌya Yesu dansai n iꞌya a korongusi a Tagara̱da u Kashila̱.

Yesu reve ta̱ tyoku ɗa ama aꞌa̱ri

23 An Yesu wa̱ri a Urishelima adama a Abiki a Upasamgbana yi, ama ushani a wushuku ta̱ n eyi kpaci a wene ta̱ ikunesavu iꞌya u yansai. 24 Yesu reve ta̱ tyoku ɗa atakasuvu a ama aꞌa̱ri, adama a nala u wushuku u a̱sa̱nka̱ le kaci wa. 25 Adama a ɗa u revei atakasuvu a ama gba̱, she kpam uza u tonuko yi ukuna u roku a kaci ka uza wa, kpaci eyi n kaci ka ne u reve ta̱ ili iꞌya iꞌa̱ri a asuvu a vuma.

3

Nikodimu tuwa̱i ara Yesu

1 A asuvu a Asheshi a Pige yi, uza roku ɗa pini uza ɗa a ka isa̱ Nikodimu, Kafarishi ka. 2 Kain ka te n kayin, u banai ara Yesu, u danai, “Uzapige, tsu reve ta̱ Kashila̱ ka ka suku vu ara tsunu vu wenishike tsu. Kpaci ko uza wa fuɗa wa yan ikunesavu tyoku ɗa va yansa wa, shegai Kashila̱ ka̱ baci n eyi.”

3 Yesu wushuki, “Mayun n tonuko vu, uza wa̱ la wa uwa a tsugono tsu Kashila̱ wa, she a doku a matsa yi ilimaci i ire.”

4 Nikodimu wece yi, “Vuma u kutsa baci, niɗa wa̱ kpam a ka doku a matsa yi? Wa doku kpam wa uwa a katsuma̱ ka mma u ne wa. Niɗa a ka yan a matsa vuma ilimaci i ire?”

5 Shegai u wushunku yi, “Mayun n tonuko vu, uza wa̱ la wa uwa a tsugono tsu Kashila̱ wa, she a matsa yi ilimaci i ire n mini n Kulu Keri. 6 Isheku i vuma alya a tsu zuwa ikyamba i vuma i tsa̱ra̱ uma, shegai Kulu Keri ku Kashila̱ ka ku tsu zuwa kulu ku vuma ku tsa̱ra̱ uma. 7 Kotsu vu yain majiyan an n tonuko vu, ‘She a doku a matsa ɗa̱ ilimaci i ire wa.’ 8 Uwule u tsu lapana ta̱ a asu u ɗa dem wa ciga, kpam vu tsu pana ta̱ mawura̱ ma ne, shegai vu tsu reve asu u ɗa u gita̱i ko kpam a asu u ɗa wa bana wa. Nala dem wa̱ri Kulu Keri ku matsa baci vuma.”

9 Nikodimu wece yi, “Niɗa wa yan u gita̱ nala?”

10 U wushunku yi, “Avu kawenishiki ka ka pige a asuvu a Isaraꞌila. Niɗa vu yansai vu kpa̱ɗa̱i ureve ukuna u na? 11 Mayun n tonuko vu, ukuna u ɗa tsu revei u ɗa tsa dansa, kpam tsu yain kadyanshi ka ili iꞌya tsu wenei. Shegai i wushuku n ili iꞌya tsu tonuko ɗa̱ wa. 12 N tonuko ɗa̱ ta̱ ukuna u likimba naha, shegai i wushuku n kadyanshi ka va̱ wa. Adama a nala, ya fuɗa ya wushuku na̱ mpa n tonuko ɗa̱ baci ili iꞌya iꞌa̱ri a zuba wa. 13 Mpa Maku ma Vuma, mpa koshi n wuta̱i a zuba n tuwa̱i a likimba, kpam ma doku ma gono a zuba. 14 Tyoku ɗa Musa saki kali ka urim u shili a kakamba, nala dem a ka saku Maku ma Vuma. 15 Adama a nala, uza ɗa baci dem u wushuki n Maku ma Vuma, wa tsa̱ra̱ ta̱ uma u ɗa bawu wa kotso.

16 “Tyoku ɗa Kashila̱ ka cigai ama a likimba cika u ɗa na: u neke ta̱ Maku ma te ma ne koshi tsa̱ra̱ uza ɗa baci dem u wushuki n eyi kotsu u kuwa̱ wa, shegai u tsa̱ra̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. 17 Kashila̱ ka suku Maku ma ne a likimba tsa̱ra̱ u kiɗa̱ga ama ugana u ukpa̱ wa. Shegai u suku yi ta̱ tsa̱ra̱ u wauwa le. 18 A ka kiɗa̱ga aza ɗa a wushuki n Maku mi ugana wa. Shegai a kiɗa̱ga ɗe aza ɗa bawu a wushuki vi ugana, kpaci a wushuku n Maku ma te ma Kashila̱ mi wa. 19 Ili iꞌya i zuwai a ka kiɗa̱ga le ugana iꞌya na: Katyashi ka tuwa̱ ta̱ a likimba. Shegai a ciga katyashi ki wa, aku a gonoi a ka ciga karimbi, kpaci manyan ma cingi ma a ka yansa. 20 Aza ɗa a ka yansa ukuna u cingi a tsu ciga katyashi wa, kpam a ka tuwa̱ evu n ka wa, kpaci a ka ciga uza u wene manyan ma cingi ma a ka yansa wa. 21 Shegai aza ɗa a ka tono ure u mayun a ka tono ta̱ katyashi, ya dem wa wene ta̱ a ka yansa ili iꞌya Kashila̱ ka ciga le a yain.”

Yahaya Kalyuɓugi cikpalai Yesu

22 An a yain aꞌayin kenu, Yesu n atoni a ne a banai uɓongu u Yahuda, a tsa̱ ta̱ a ɓa̱ra̱kpa̱i pini kenu n a lyuɓugusi ama. 23-24 Aꞌayin a nala yi kotsu a banka Yahaya a kuwa ku aꞌali wa. Yahaya rongo ta̱ ulyuɓugusu ama a Ayino evu n Salima, kpaci asu vi mini ma pini ushani. Ama a rongo ta̱ ubansa ara ne cika tsa̱ra̱ u lyuɓugu le. 25 Kananamgbani ka rukpa̱ ta̱ a mere ma atoni a Yahaya n uza u Yahuda u roku a kaci ka uwulukpe u ikyamba. 26 Aku a banai ara Yahaya, a danai, “Kawenishiki, vuma ɗa vu cinai a kapashi ka Aga̱ta̱ a Urudu vi, uza ɗa vu danai Kawauwi ka vi, aya dem pini wa lyuɓugusu ama. Kpam ya dem nte wa bansa ɗe, n u ɗa a ka tuwa̱ ara tsunu.”

27 Aku Yahaya wushunku le, “Ili iꞌya Kashila̱ ka na̱ka̱i vuma iꞌya koshi wa tsa̱ra̱. 28 I pana̱ka mu ta̱ an n danai, ‘Mpa Kawauwi ki wa, shegai mpa Kashila̱ ka suki n tuwa̱ n lapula ure adama a ne.’ 29 Ukasavu u tsu bana ta̱ a asu u ɗa vali u ne wa̱ri. Kaje ka valisavu ka tsu pana ta̱ kala̱ga̱tsu ka valisavu ki, u yain kpam maza̱nga̱ kaɓolo n eyi. Mpa kaje ka valisavu ka, kpam ma pana ta̱ kayanyan cika an u lyai kaci ka ukuna. 30 U ka̱na̱ ta̱ u lyai kapala n uwoko n tsupige, mpa kpam n woko uza u kenu.”

Uza ɗa u wuta̱i a zuba

31 Yahaya doki u danai, “Uza ɗa u wuta̱i a zuba u la ta̱ ama gba̱ tsupige. Uza ɗa u wuta̱i a likimba uza u likimba u ɗa, kpam ukuna u likimba u ɗa koshi u tsu rongo udansa. Shegai uza ɗa u wuta̱i a zuba vi u la ta̱ ya dem tsupige. 32 U tsu yan ta̱ kadyanshi a kaci ka ili iꞌya u wenei kpam u panai, shegai ko uza u tsu wushuku n iꞌya wa tono wa. 33 Uza ɗa baci dem u wushuki n iꞌya u danai, u wenike ta̱ an u wushuku ta̱ la vi n ili iꞌya Kashila̱ ka danai mayun ɗa. 34 Uza ɗa Kashila̱ ka suki vi, ukuna u Kashila̱ u ɗa u tsu dansa, kpaci Kashila̱ ka na̱ka̱ yi ta̱ ucira u Kulu Keri gbende. 35 Tata vi u ciga ta̱ Maku mi cika, adama a nala u na̱ka̱ yi ta̱ ucira a kaci ka ili gba̱. 36 Aza ɗa a wushuki n Maku mi, aꞌa̱ ta̱ n uma u ɗa bawu wa kotso. Shegai aza ɗa bawu a ka pana̱ka Maku mi, a ka tsa̱ra̱ uma wa. Asuvu a upan a Kashila̱ aꞌa̱ ta̱ a kaci ka le maco.”

4

Yesu dansai n uka u aza a Samariya

1 Afarishi a pana ta̱ alabari an Yesu wa tsa̱ra̱sa̱ atoni ushani hal a lai atoni a Yahaya kakuma̱, kpam n u lyuɓugusi le. 2 (Ko an u wokoi aya n kaci ka ne wa lyuɓugusu ama yi wa, atoni a ne a ɗa.) 3 An u revei Afarishi a pana ta̱ ukuna vi, aku u lazai u a̱sa̱ka̱i Yahuda ugono a Galili.

4 Ure vi u pasamgbana ta̱ a uyamba u Samariya. 5 Eyi pini a nwalu a Samariya vi, aku u rawai a ilyuci i roku iꞌya a ka isa̱ Saika, asu vi u ɓa̱ra̱kpa̱ n kashina ka Yakubu na̱ka̱i maku ma ne Isuhu wa. 6 Ilyukoi i Yakubu iꞌa̱ ta̱ pini. N kaara a kaci, an Yesu wowoi cika, kpaci u yan ta̱ nwalu ma mɓa̱ri, aku u dusuki a ikengi i ilyukoi yi.

7-8 Aꞌayin a ɗa atoni a ne a banai a asuvu a ilyuci tsa̱ra̱ a tsila ilikulya, aku uka u aza a Samariya u roku u tuwa̱i ukene mini. Yesu folo yi, “Ne mu mini n soi.”

9 Uka vi u yan ta̱ majiyan cika, kpaci aza a Yahuda a ꞌyuwan ta̱ ili iꞌya ya gawan le n aza a Samariya. Aku u tonuko yi, “Avu uza u aza a Yahuda ɗa, mpa kpam uka u aza a Samariya ɗa ma̱ri. Ndya i zuwai va folo mu mini?”

10 U wushunku yi, “Vu reve ili iꞌya Kashila̱ ka ciga ka na̱ka̱ vu wa, kpam vu reve uza ɗa wa̱ri vu a ufolo mini ma uso mi wa. A da baci va̱ri vu revei, va̱ri va folo mu ta̱ mini ma ma na̱ka̱ uma.”

11 Uka vi u danai, “Uzapige, va̱ gba̱m n ili i ukenike mini wa, kpam ilyukoi yi iꞌa̱ ta̱ lyungu-lyungu. Nte va tsa̱ra̱ mini ma ma na̱ka̱ uma vi? 12 Akaya a tsunu Yakubu ɗa ga̱vuga̱ tsu ilyukoi i na yi, eyi n aza a kuwa a ne na̱ nnama n kuwa n le a soso ta̱ pini mini. Avu la Yakubu tsupige ɗa?”

13 U wushuki, “Uza ɗa baci dem u soi mini ma na mi, wa doku ta̱ wa pana kakuli. 14 Shegai aza ɗa a ka so mini ma ma na̱ka̱ le vi, a ka doku a ka pana kakuli wa. Mini ma ma na̱ka̱ le vi ma woko ta̱ tyoku u keshi ka mini a asuvu a le. Mini ma nala mi ma na̱ka̱ le ta̱ uma u ɗa bawu wa kotso.”

15 Uka vi u tonuko yi, “Uzapige, ne mu mini ma nala mi n soi, tsa̱ra̱ n doku n pana kakuli wa. Kotsu n doku n gono a asu u ilyukoi i na yi ukene u mini wa.”

16 U tonuko yi, “Wala ba vu isa̱ vali u vunu i tuwa̱ kaɓolo n eyi.”

17 Uka vi u wushuki, “Ma̱ri n vali wa.”

U wushunku yi, “Mayun ɗa an vu danai va̱ri n vali wa. 18 Vu bansa ta̱ aꞌali a tawun iyolo, kpam uza ɗa va̱ri kaɓolo n eyi gogo‑na vi, vu yan iyolo n eyi wa. Ukuna u ɗa vu tonuko mu vi mayun ɗa.”

19 Uka vi u danai, “Uzapige, n reve ta̱ avu matsumate ma. 20 Isheku i va̱ i gbashika ta̱ Kashila̱ a Masasa ma Gerizim, shegai eɗa̱ aza a Yahuda i da Urishelima ɗa koshi asu u ulya kayala.”

21 U tonuko yi, “Uka, wushuku na̱ mpa, aꞌayin a ka tuwa̱ ta̱ a ɗa bawu ama a ka lyaka Tata kayala ko a masasa ko kpam a Urishelima. 22 Eɗa̱ aza a Samariya kenu ɗa i revei a kaci ka uza ɗa ya lyaka kayala. A̱tsu kpam aza a Yahuda tsu reve ta̱ ukuna ushani a uza ɗa tsa lyaka kayala, kpaci Kashila̱ ka sukunku ta̱ ama iwauwi a kukere ku aza a Yahuda. 23 Aꞌayin a ka tuwa̱ ta̱, mayun gba̱m a ɗa a rawa ɗe, a ɗa Kulu Keri ka zuwa ama a lyaka Tata kayala tyoku ɗa wa̱ri mayun. Tyoku ɗa Tata wa ciga ama a lyaka yi kayala ɗa la vi. 24 Kashila̱ kulu ka, kpam u ka̱na̱ ta̱ ama a lyaka yi kayala a asuvu a kulu ku le tsa̱ra̱ a lyaka yi kayala dere.”

25 Uka vi u danai, “N reve ta̱ Kawauwi ka tuwa̱ ta̱, aya a tsu isa̱ Kirisiti. Aꞌayin a ɗa baci u tuwa̱i, wa toɗugbusuko tsu ta̱ ili dem.”

26 U wushunku yi, “Mpa uza ɗa gai ma dansa n avu na vi, mpa vuma u nala vi.”

Atoni a gonoi a asu u ilyukoi

27 Kute‑kute, atoni a Yesu yi a gonoi. A yan ta̱ majiyan cika an a cina yi wa dansa n uka. Shegai ko uza u wece uka vi, “Ndya va ciga?” wa, ko kpam a weci Yesu, “Niɗa va dansa n eyi?” wa.

28 Uka vi u a̱sa̱ka̱i malanda ma mini ma ne, u lazai a ubana a ilyuci yi u tonukoi ama ukuna vi, u danai, 29 “Tuwa̱i i wene vuma ɗa u tonuko mu gba̱ ili iꞌya n yansai! Ko wa yan aya Kawauwi ki?” 30 Aku a wuta̱i a ilyuci yi a ba a cinai Yesu.

31 An aꞌa̱ri pini uyan nala, aku atoni a ne a tonuko yi, “Kawenishiki, yan ahankuri tsa̱ vu lyai ili i roku.”

32 Shegai u tonuko le, “Ma̱ ta̱ n ilikulya iꞌya bawu i revei n iꞌya.”

33 Aku atoni yi a ka wecemgbene n a dansi, “Uza roku u tuko yi ilikulya ɗa?”

34 U wushunku le, “Ilikulya i va̱ iꞌya n yain manyan ma uza ɗa u suku mu wa ciga mu n yain, kpam n kotso ma. 35 Iꞌa̱ ta̱ n tsizagaɗi tsa tsu danai, ‘Iwoto i nishi i wura baci, ɗa ama a tsu kapa ilya.’ Shegai n tonuko ɗa̱ weɓelei mai, ya wene ta̱ ilya i gewe ɗe ya ciga ukapa. 36 N gogo‑na naha, uza ɗa wa kapa vi wa tsa̱ra̱sa̱ ɗe katsupi ka ne, kpam wa cira̱ngusu ɗe ili iꞌya u kapai vi adama a uma u ɗa bawu wa kotso. Uza ɗa u cei n uza ɗa u kapai vi a ka za̱nga̱na̱ ta̱ kaɓolo. 37 Tsizagaɗi tsu na tsi mayun ɗa, ‘Uza u naha u cei, uza u niɗe kpam u kapai.’ 38 N suku ɗa̱ ta̱ i kapi ilya iꞌya bawu i yain manyan ma le. Ama roku a ɗa a gita̱i manyan mi, aku eɗa̱ kpam i koruso ma.”

Aza a Samariya ushani a wushuki

39 Aza a Samariya ushani a ilyuci yi a wushuku ta̱ n Yesu adama a ukuna u na u ɗa uka vi u tonuko le: “U tonuko mu ta̱ gba̱ ili iꞌya n yansai.” 40 An aza a Samariya a tuwa̱i ara Yesu, a folo yi u cipa̱ ara le, aku u doki u dusuki pini aꞌayin a re. 41 Pini nala, aza roku ushani a doku a wushuki adama a ili iꞌya u danai.

42 A tonukoi uka vi, “A kagita̱ tsu wushuku ta̱ n Yesu adama a ili iꞌya vu tonuko tsu, shegai gogo‑na tsu wushuku ta̱ adama a ɗa tsu pana̱ka yi n kaci ka tsunu. Tsu reve ta̱ vuma u na vi aya Kawauwi ka likimba.”

Yesu ta̱na̱sa̱i maku ma uzapige

(Matiyu 8:5-13; Luka 7:1-10)

43 An aꞌayin a re a wurai, aku Yesu lazai ubana a kaɓon ka Galili. 44 (Wa̱ri u dana ta̱ caupa ama a tsu wushuku n matsumate a ilyuci i ne wa.) 45 An u rawai a Galili, ama yi a ryabusa yi. Adama a ɗa a wene ta̱ gba̱ ili iꞌya u yansai ɗe aꞌayin a Abiki a Upasamgbana a Urishelima, kpaci aꞌa̱ ta̱ dem pini a asu vi.

46 Yesu pini a Galili, aku u gonoi a ilyuci i Kanan a asu u ɗa u gonukoi mini ma wokoi mini ma cinwi. A ilyuci i Kafarnahum, uzapige u roku ɗa pini uza ɗa maku ma ne ma̱ri n maɓa̱la̱. 47 An u panai a da Yesu wuta̱ ta̱ a Yahuda u tuwa̱i a Galili, aku u banai ara ne u folo yi u tuwa̱ a Kafarnahum u ta̱na̱sa̱ maku ma ne, kpaci maku mi ma̱ ta̱ a una̱ u ukpa̱.

48 Yesu wushunku yi, “Uza wa̱ la a asuvu a ɗe wa wushuku wa, she u wene iryoci n ikunesavu.”

49 Uzapige vi u danai, “Kawenishiki, tuwa̱ a kuwa ku va̱ kahu maku ma va̱ ma kuwa̱.”

50 U wushuki, “Wala vu gono a kuwa. Maku ma vunu ma yan ta̱ uma.”

Vuma vi u wushuki n ili iꞌya Yesu tonuko yi, aku u lazai ugono a kuwa. 51 Eyi pini a nwalu a ugono, aku u gawunsai n agbashi a ne a roku, a tonuko yi, “Maku ma vunu ma ta̱na̱ ɗe!” 52 U wece le aꞌayin a ɗa maku mi ma ta̱na̱i. A wushunku yi, “Maɓa̱la̱ mi ma a̱sa̱ka̱ yi ta̱ nayain dere u ulapa u uwule u iyan u kaara.”

53 Aku tata vi u revei derere u aꞌayin a nala yi a ɗa Yesu danai, “Maku ma vunu ma yan ta̱ uma.” Pini nala, vuma vi n ama ɗa aꞌa̱ri a kuwa ku ne a wushuki n Yesu.

54 Ukunosavu u ire u ɗa la vi u ɗa Yesu yain an u a̱sa̱ka̱i Yahuda u rawai a Galili.

5

Yesu ta̱na̱sa̱i kawunu

1 An nala wurai, Yesu lazai ubana a Urishelima a asu u abiki a aza a Yahuda. 2 A Urishelima vi, kaɗa̱ka̱ ka mini ka pini evu n Utsutsu u Ncon u ɗa a ka isa̱ Betesida n Tsiꞌarama. A kyawan ta̱ ka n afalaka a tawun. 3 Aza a mɓa̱la̱ ushani a tsu vakusu ta̱ pini evu n mini mi. Aza roku arumba̱ a ɗa, aza roku awunu, n aza ɗa ili i soi. [Aꞌa̱ri a uvana mini mi ma vura̱, 4 kpaci gaawan katsumate ka zuba ka tuwa̱ ta̱ ka vura̱ ma. Uza ɗa baci u gita̱i pini uꞌuwa aꞌayin a ɗa mini mi ma vura̱i vi wa ta̱na̱ ta̱.]* 5 Vuma roku u ɗa pini nvain a asu vi, uza ɗa u yain ayen kamankupa n kulla̱ n maɓa̱la̱. 6 Yesu wene yi nvain, aku u revei vuma vi u ɓa̱ra̱kpa̱ ta̱ nvain n maɓa̱la̱ mi. Aku u wece yi, “Va ciga vu ta̱na̱?”

7 Vuma vi u wushuki, “Uzapige, ma̱ n uza ɗa wa banka mu a mini mi wa, a vura̱ baci ma. Aꞌayin a ɗa baci ma raɓa evu n mini mi, aku uza roku u lasa mu.”

8 Yesu tonuko yi, “ꞌYa̱nga̱ vu bidya kajiba ka vunu vu wala.” 9 Kute‑kute vuma vi u ta̱na̱i. U bidyai kajiba ka ne u gita̱i nwalu.

N kain ka Ashibi ka ukuna vi u gita̱i. 10 An azapige a aza a Yahuda a wenei vuma vi u cangai kajiba ka ne, aku a tonuko yi, “Kain ka Ashibi ka! Mele ma ɓishinka ta̱ a canga kajiba n kain ka Ashibi.”

11 U wushunku le, “Vuma ɗa u ta̱na̱sa̱ mu vi aya u tonuko mu, ‘Bidya kajiba ka vunu vu wala.’ ”

12 A wece yi, “Ya uza ɗa u tonuko vu vu yain nala vi?”

13 Shegai u fuɗa u reve uza ɗa u ta̱na̱sa̱ yi vi wa, kpaci ama ɗa pini ushani a asu vi kpam cina Yesu laza ɗe n kabini.

14 Aꞌa̱ri pini, aku Yesu cinai vuma vi a Kuwa ku Kashila̱, u tonuko yi, “Vu ta̱na̱ ɗe gogo‑na. A̱sa̱ka̱ uyansa unyushi u cingi kotsu ili iꞌya i lai i na i gita̱ n avu wa.” 15 Aku vuma vi u lazai u banai u tonukoi azapige yi Yesu ɗa ta̱na̱sa̱ yi.

16 Adama a nala, azapige a aza a Yahuda a gita̱i uraga Yesu adama a ɗa u yain ili i nala n kain ka Ashibi. 17 Yesu tonuko le, “Manyan ma Tata u va̱ u tsu rongo uyansa maco, nala dem mpa.” 18 Adama a nala, azapige yi a ma̱tsa̱i tsa̱ra̱ a wuna yi adama a ɗa u kpa̱ɗa̱i utono mele ma Ashibi. Hal gai an u korusoi u danai Kashila̱ ka Tata u ne, u ɗa u zuwa yi u wokoi una̱ u te n Kashila̱.

Tata na̱ka̱i Maku mi ucira

19 Yesu danai, “Mayun n tonuko ɗa̱, Maku mi ma yan ukuna utyoku u ne wa. Ili iꞌya u wenei Tata u ne u yain iꞌya koshi u tsu yan. Ili iꞌya dem Tata vi u yain iꞌya Maku mi dem ma tsu yan. 20 Tata vi u ciga ta̱ Maku mi, kpam u wenike yi ta̱ gba̱ ili iꞌya u tsu yansa. U tsu wenike yi ta̱ ili i pige i pige iꞌya i lai i na tsa̱ra̱ i yain majiyan gba̱ ɗe. 21 Maku mi ma tsu na̱ka̱ ta̱ aza ɗa u ɗanga̱sai uma tyoku ɗa Tata vi ꞌya̱nga̱sa̱ le a ukpa̱ u na̱ka̱ le kpam uma.

22 Tata vi u tsu kiɗa̱ga uza ugana wa, shegai u zuwai Maku ma ne ma woko uza ɗa wa kiɗa̱ga ya dem ugana. 23 Tata vi u ciga ta̱ ama a na̱ka̱ Maku mi tsupige tyoku ɗa a tsu na̱ka̱ yi tsupige. Uza u ꞌyuwan baci una̱ka̱ Maku mi tsupige, u ꞌyuwan dem ɗe la vi una̱ka̱ Tata ɗa u suku yi vi tsupige.

24 “Mayun n tonuko ɗa̱, uza ɗa baci dem u panai ili iꞌya n danai, kpam u wushuki n uza ɗa u suku mu, wa̱ ta̱ n uma u ɗa bawu wa kotso. Vuma u nala vi a ka kiɗa̱ga yi ugana wa, shegai u pasa ɗe ukpa̱ ubana uma u ɗa bawu wa kotso. 25 Mayun n tonuko ɗa̱, aꞌayin a ka tuwa̱ ta̱ hal gba̱m a ɗa a rawa ɗe a ɗa akushe a ka pana kala̱ga̱tsu ka va̱, mpa Maku ma Kashila̱, aza ɗa a panai ka vi a ka tsa̱ra̱ ta̱ uma. 26 Tata vi wa̱ ta̱ n ucira u ɗa wa na̱ka̱ uma, kpam u na̱ka̱ ta̱ dem Maku mi ucun u ucira u nala vi. 27 U na̱ka̱ ta̱ dem Maku mi ucira u kiɗa̱ga ya dem ugana, kpaci aya Maku ma Vuma.

28 “Kotsu i yain majiyan adama a ukuna u na vi wa: Aꞌayin a ka tuwa̱ ta̱ a ɗa akushe a ɗa aꞌa̱ri a asaun a le gba̱ a ka pana kala̱ga̱tsu ka ne. 29 Aku a wuta̱ a asuvu a asaun a le. Aza ɗa a yain ili i shinga a ka ꞌya̱nga̱ ta̱ a yain uma, aza ɗa kpam a yain tsicingi a ka ꞌya̱nga̱ ta̱ aku a kiɗa̱ga le ugana.

Yesu Maku ma Kashila̱ ma

30 “N tsu yan ili adama a kaci ka va̱ wa. Tata u ɗa u suku mu aya u tonuko mu tyoku ɗa ma kiɗa ugana. N tsu kiɗa ta̱ ugana derere, kpaci n tsu yan ta̱ ili iꞌya i tsu zuwa yi u pana kayanyan, n tsu yan ili iꞌya ya zuwa mu n pana kayanyan wa.

31 “A da baci mpa koshi n tsu dansa ukuna u kaci u va̱, uza wa̱ri wa wushuku n kadyanshi ka va̱ wa. 32 Shegai uza roku u ɗa pini uza ɗa wa dansa ukuna u va̱, kpam n reve ta̱ gba̱ ili iꞌya u dansai a kaci ka va̱ mayun ɗa. 33 I suku ta̱ atsumate ara Yahaya, kpam u tonuko le ta̱ ukuna u mayun a kaci ka va̱. 34 Shegai udani u vuma u ɗa n pityanangi n u ɗa wa, ko an u wokoi n ciɓuga ɗa̱ ukuna u kadyanshi ka Yahaya tsa̱ra̱ i tsa̱ra̱ iwauwi. 35 Yahaya rongo ta̱ n katyashi tyoku u macikalu ma a sapai, kpam i pana ta̱ kayanyan ka katyashi ka ne a aꞌayin kenu.

36 “Shegai ili i roku iꞌya pini iꞌya i lai i Yahaya ugbonguro iꞌya i wenikei ukuna u maci a kaci ka va̱. Ili iꞌya Tata u na̱ka̱ mu n yain iꞌya ma dansa̱ka! Ili i na yi i wenike ta̱ an Tata u ɗa u suku mu. 37 Tata u ɗa u suku mu vi dem u yan ta̱ kadyanshi a kaci ka va̱, shegai i pana kala̱ga̱tsu ka ne ko kpam i wene yi wa. 38 Udani u ne vi u dusuku a atakasuvu a ɗe wa, kpaci i wushuku n uza ɗa u suki vi wa. 39 I tono ta̱ Tagara̱da u Kashila̱ mai kpaci ya wundya ta̱ nte ya tsa̱ra̱ pini uma u ɗa bawu wa kotso, kpam Tagara̱da u nala vi mpa wa dansa̱ka! 40 Shegai i ꞌyuwan ta̱ utuwa̱ ara va̱ tsa̱ra̱ n na̱ka̱ ɗa̱ uma u ɗa bawu wa kotso vi.

41 “Icikpali i ama iꞌya ma ciga wa. 42 N reve ɗa̱ ta̱, ko uza wa̱ la wa ciga Kashila̱ wa. 43 N tuwa̱ ta̱ a asuvu a kala ka Tata u va̱, i wusha mu wa. Shegai i gonoi ya wusha ama ɗa a ka tuwusa̱ adama a kaci ka le. 44 I tsu ciga ta̱ icikpali a asu u atoku a ɗe, shegai i tsu dambula i zami icikpali i Kashila̱ wa. Niɗa ya wushuku na̱ mpa?

45 “Kotsu i wundi yavu mpa ma sapula ɗa̱ a asu u Tata wa, Musa ɗa wa sapula ɗa̱! Ko an u wokoi aya uza ɗa i zuwai uma wa ɓa̱nga̱ ɗa̱. 46 Musa korongu ta̱ ukuna u maci a kaci ka va̱, i wushuku baci n Musa, u gan ta̱ dem i wushuku na̱ mpa. 47 I wushuku baci n ili iꞌya Musa korongi wa, niɗa ya fuɗa ya wushuku n ili iꞌya n danai?”

6

Yesu lyatangi ama azu a tawun

(Matiyu 14:13-21; Marku 6:30-44; Luka 9:10-17)

1 An ukuna u nala u wurai, Yesu lazai ubana a upashi u Kushiva̱ ku Galili (ka dem a ka isa̱ Kushiva̱ ku Tibariya.) 2 Kakuma̱ ka ama ushani ka tono yi kpaci a wene yi ta̱ wa yansa ikunesavu an wa ta̱na̱sa̱sa̱ aza a mɓa̱la̱.

3-4 Kpam aꞌayin a Abiki a Upasamgbana a aza a Yahuda a yan ɗe evu, aku Yesu banai a masasa n atoni a ne a dusuki. 5 An Yesu wenei kakuma̱ ka ama ka tuwa̱ ara ne, aku u wecei Filibu, “Nte tsa tsa̱ra̱ iburodi iꞌya tsa lyatangu ama a na yi?” 6 (Wece ɗa u wece yi tsa̱ra̱ u kondo yi, kpaci u reve ta̱ ili iꞌya wa ciga u yain.)

7 Filibu wushuki, “Ikebe i manyan ma uwoto kulla̱* ma fuɗa ma tsila iburodi iꞌya ya dem wa tsa̱ra̱ kajibi pini na wa.”

8 Katoni ka ne ka roku uza ɗa a ka isa̱ Andurawu utoku u Simo Bituru, u danai, 9 “Kalobo ka roku ka na ka ka̱ri n iburodi i kenu i kenu† i tawun n adan a re. Shegai a ɗa a ka rawa kakuma̱ ka ama ka na ki wa.”

10 Yesu danai, “Tonukoi ama yi a dusuku.” Asu vi kpam wa̱ ta̱ n mete ushani, kpam ama evu n azu a tawun (5,000) aꞌali a dusuki pini. 11 U bidyai iburodi yi u cikpai Kashila̱. Aku u na̱ka̱i aza ɗa aꞌa̱ri pini ndishi evu n eyi. Nala kpam dem u yain n adan yi, hal ya dem cuwa̱i.

12 An ya dem takumai, aku u tonukoi atoni a ne, “Cira̱ngi abuwi a ɗa a buwai vi. Tsa yanka a ɗa koli wa.” 13 A cira̱ngi abuwi a iburodi a ɗa a buwai vi hal mbana kupa na̱ n re. 14 An ama yi a wenei ukunosavu u ɗa Yesu yain, aku a danai, “Maken ma̱ la wa, aya gai Matsumate ma a ɗanga̱sai ma tuwa̱ a likimba vi.” 15 Yesu reve ta̱ ama a foɓuso ta̱ a tuwa̱ a bidya yi n ucira a gonuko yi magono ma le, aku u lazai n kabini u banai a masasa utyoku u ne.

Yesu walai a zuba u mini

(Matiyu 14:22-33; Marku 6:45-52)

16 An kaara ka rukpa̱i, atoni a Yesu a banai a kushiva̱. 17 A uwai a kpatsu a ka pasa kushiva̱ ubana a Kafarnahum. An karimbi ka yain, Yesu tani kotsu u tuwa̱ a asu u le wa. 18 Kute‑kute uwule u ucira wa lapana hal u ꞌya̱nga̱sa̱i aɓali a pige pini a kushiva̱ ki. 19 An atoni yi a wala̱kai kpatsu ki ubana a mere ma kushiva̱,‡ aku a wenei Yesu utuwa̱ a zuba u mini. U gita̱i uraɓa evu n kpatsu ki, aku a panai uwonvo cika. 20 U tonuko le, “Mpa, kotsu i pana uwonvo wa.” 21 Pini nala, a wushuki a uka yi pini a kpatsu ki. Kute‑kute kpatsu ki ku rawai a asu u ɗa a ka ciga a bana.

22 An kain ka wansai, aza ɗa a buwai a upashi u kushiva̱ vi, a reve ta̱ kpatsu ku te ki ka koshi ku buwai ɗe. A reve ta̱ kpam Yesu uwa ka u tono atoni a ne wa, atoni yi a ɗa a lazai koshi bawu eyi. 23 Aꞌatsu ushani a wuta̱ ta̱ a ilyuci i Tibariya a rawai evu n asu u ɗa Asheku a cikpai Kashila̱ n iburodi iꞌya ama yi a takumai vi. 24 An kakuma̱ ki ka wenei Yesu wa̱ kpam pini a asu vi wa, atoni a ne dem aꞌa̱ pini wa, aku a uwai aꞌatsu ubana a Kafarnahum tsa̱ra̱ a boli le.

Yesu ɗa ilikulya iꞌya i tsu na̱ka̱ uma

25 An a rawai a wene yi, aku a wece yi, “Kawenishiki, nwere ɗa vu tuwa̱i pini na?”

26 Yesu wushunku le, “Mayun n tonuko ɗa̱, iꞌa̱ mu ta̱ uzama adama a ɗa i takumai burodi i cuwa̱i, shegai adama a kalen ka ikunesavu i va̱ iꞌya i wenei wa. 27 Kotsu i zuwa ucira adama a ɗa ya tsa̱ra̱ ilikulya iꞌya ya namgba wa, shegai i zuwa ucira a ilikulya iꞌya ya na̱ka̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. Ilikulya iꞌya Maku ma Vuma ma na̱ka̱ ɗa̱ iꞌya gai na vi, kpaci aya Kashila̱ Tata u wushunki u yain nala.

28 Aku a wece yi, “Ndya Kashila̱ ka ciga tsu tsu yain?”

29 U wushunku le, “Ili iꞌya Kashila̱ ka ciga ɗa̱ i yain iꞌya na: Wushuki n uza ɗa u suki.”

30 Aku a danai, “U ka̱na̱ ta̱ vu wenike tsu ukunosavu, va ciga baci tsu wushuku n avu. Ndya va yanka tsu? 31 Isheku i tsunu a takuma ta̱ mana† a kakamba. A korongu ta̱ ukuna u na vi a Tagara̱da u Kashila̱: ‘Musa na̱ka̱ le ta̱ ilikulya iꞌya i wuta̱i a zuba tsa̱ra̱ a lyai.’ ◊ ”

32 U tonuko le, “Mayun n tonuko ɗa̱, Musa ɗa na̱ka̱ ɗa̱ ilikulya iꞌya i wuta̱i a zuba vi wa. Tata u va̱ u ɗa uza ɗa wa na̱ka̱ ɗa̱ ilikulya i mayun a zuba. 33 Kpam ilikulya iꞌya Kashila̱ ka tsu na̱ka̱ vi iꞌya gai i wuta̱i a zuba i na̱ka̱i ama a likimba uma vi.”

34 Ama yi a danai, “Uzapige, na̱ka̱sa̱ tsu ilikulya i na yi kain dem.”

35 Aku u danai, “Mpa ilikulya iꞌya i tsu na̱ka̱ uma. Uza ɗa baci dem u tuwa̱i ara va̱ wa pana kambulu wa, uza ɗa kpam u wushuki na̱ mpa, wa pana kakuli wa. 36 Ma̱ri n tonuko ɗa̱ ɗe, n da i wene mu ta̱, shegai i wushuku na̱ mpa wa. 37 Tata vi u tsu na̱ka̱ mu ta̱ ama a va̱. Ya dem a asuvu a le wa tuwa̱ ta̱ ara va̱, mpa kpam ma loko yi wa, ko kenu. 38 N wuta̱ ta̱ a zuba n tuwa̱i tsa̱ra̱ n yain ili iꞌya Kashila̱ ka ciga mu n yain, shegai adama a ili iꞌya mpa ma ciga wa. 39 Ili iꞌya uza ɗa u suku mu vi wa ciga n yain iꞌya na: Kotsu ko uza u te a asuvu a aza ɗa u na̱ka̱ mu vi u puwa̱n wa, shegai n ꞌya̱nga̱sa̱ le gba̱ kain ka makorishi. 40 Aza ɗa a wenei Maku mi kpam a wushuki n eyi, a ka tsa̱ra̱ ta̱ uma u ɗa bawu wa kotso, kpam ma ꞌya̱nga̱sa̱ le ta̱ kain ka makorishi. Ili iꞌya Tata u va̱ wa ciga iꞌya gai la vi.”

41 Ama a gita̱i tsali a kaci ka ne, an u danai, “Mpa ilikulya iꞌya i wuta̱i a zuba.”

42 A danai, “Yesu ɗa na vi maku ma Isuhu. Tsu reve ta̱ tata na̱ mma u ne. Niɗa wa dana, ‘A zuba u ɗa n wuta̱i’?”

43 U wushunku le, “A̱sa̱ka̱i uyan tsali. 44 Tata ɗa u suku mu. Uza wa̱ la wa tuwa̱ ara va̱ wa, she Tata vi u tuko yi, kpam ma ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ vuma u nala vi kain ka makorishi. 45 Ntsumate n korongu ta̱, ‘Kashila̱ ka wenishike le ta̱ gba̱ le.’ ◊ Gba̱ uza ɗa baci u pana̱kai Tata kpam u rotsongusi ili iꞌya wa wenishike, wa tuwa̱ ta̱ ara va̱. 46 Uza wa̱ la u wenei Tata vi wa, she mpa uza ɗa Kashila̱ ka suki, mpa koshi n wene yi. 47 Mayun n tonuko ɗa̱, uza ɗa baci u wushuki na̱ mpa wa̱ ta̱ n uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. 48 Mpa ilikulya iꞌya i tsu na̱ka̱ uma. 49 Isheku i ɗe i takuma ta̱ mana a kakamba, gba̱ n nala a kuwusa̱i. 50 Ilikulya iꞌya i wuta̱i a zuba iꞌya na. Uza ɗa baci dem u lyai ilikulya i na yi wa kuwa̱ wa. 51 Mpa gai ilikulya iꞌya i tsu na̱ka̱ uma vi, iꞌya i wuta̱i a zuba. Uza ɗa baci dem u lyai iꞌya, wa tsa̱ra̱ ta̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. Ilikulya iꞌya ma na̱ka̱ ɗa̱ vi ikyamba i va̱ iꞌya, iꞌya ma na̱ka̱ ama a likimba a tsa̱ra̱ uma.”

52 Aku aza a Yahuda a gita̱i kananamgbani utyoku u le, “Niɗa vuma u na wa na̱ka̱ tsu ikyamba i ne tsu takuma?”

53 U tonuko le, “Mayun n tonuko ɗa̱, i takuma baci ikyamba i Maku ma Vuma kpam i soi mpasa n ne wa, ya tsa̱ra̱ uma vi wa. 54 Uza ɗa u takumai ikyamba i va̱ kpam u soi mpasa n va̱, wa tsa̱ra̱ ta̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku, kpam ma ꞌya̱nga̱sa̱ yi ta̱ kain ka makorishi. 55 Ikyamba i va̱ ilikulya i maci iꞌya, mpasa n va̱ kpam ili i uso i maci iꞌya. 56 Uza ɗa u takumai ikyamba i va̱ kpam u soi mpasa n va̱, wa̱ ta̱ kaɓolo na̱ mpa, mpa kpam ma̱ ta̱ kaɓolo n eyi. 57 Tata uza u uma, aya u suku mu, kpam adama a ne a ɗa ma̱ri n uma. Uza ɗa baci dem u takumai ikyamba i va̱, wa tsa̱ra̱ ta̱ uma a adama a va̱. 58 Mpa ilikulya iꞌya i wuta̱i a zuba. Uza ɗa baci dem u lyai iꞌya, wa tsa̱ra̱ ta̱ uma bawu utyoku, kpam wa kuwa̱ tyoku ɗa isheku i ɗe i kuwa̱i wa, ko an u wokoi a takumai mana.” 59 Yesu dansa ta̱ ikuna i na yi eyi n u wenishiki a kagata ka Kashila̱ a Kafarnahum.

Atoni ushani a a̱sa̱ka̱i utono Yesu

60 An atoni a Yesu a panai nala, aku a danai, “Ukuna u na vi u wuyana ta̱ ureve. Ya wa wushuku n u ɗa?”

61 Yesu reve ta̱ atoni a ne a ka yan tsali, aku u wece le, “Ukuna u na vi u ɓa̱la̱ ɗa̱ ɗa? 62 Niɗa ya yawunsa aꞌayin a ɗa baci i wenei mpa Maku ma Vuma ugono a zuba? 63 Kulu ka ku tsu na̱ka̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. Ucira u vuma wa fuɗa wa yan ili wa. Kadyanshi ka n tonuko ɗa̱ ka zuwa ɗa̱ ta̱ i tsa̱ra̱i Kulu Keri ku Kashila̱ ka ku tsu na̱ka̱ uma. 64 Shegai aza roku a asuvu a ɗe a wushuku wa.” (Yesu wa̱ri u gita̱ ta̱ u revei aza ɗa a ka ꞌyuwan uwushuku n uza ɗa wa neke yi.) 65 U danai, “Adama a nala n tonuko ɗa̱, ‘Tata u tuko baci uza ara va̱ wa, wa fuɗa wa tuwa̱ wa.’ ”

66 Adama a kadyanshi ka Yesu yain, atoni a ne ushani a kpatala̱ka yi ta̱ kucina̱ a a̱sa̱ka̱ yi utono.

67 Aku u wecei Kupanamere, u danai, “Eɗa̱ dem ya laza ɗa?”

68 Simo Bituru wushuki, “Asheku, ara yai ɗa tsa laza ubana? Va̱ ta̱ n kadyanshi ka ka na̱ka̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. 69 Tsu wushuku ta̱ kpam tsu reve ta̱ aɗa Uza u Uwulukpi u Kashila̱.”

70 U danai, “N ɗanga̱sa ɗa̱ ta̱ Kupanamere. Shegai uza u te Kala̱pa̱nsi ka!” 71 Yahuza maku ma Simo Isikariyoti ɗa wa dansa̱ka. Aya wa tuwa̱ wa neke yi, ko an u wokoi eyi dem wa̱ ta̱ a asuvu a Kupanamere yi.

7

Aꞌangu a Yesu a wushuku n ili iꞌya u danai wa

1 An nala u wurai, Yesu kyawunsai gba̱ kaɓon ka Galili. Wa ciga u wala a kaɓon ka Yahuda wa, kpaci azapige a aza a Yahuda a ɗa pini a ka ciga a wuna yi.

2 Evu n aꞌayin a Abiki a Atani a aza a Yahuda† a ɗa. 3 Aku aꞌangu a Yesu a banai ara ne a danai, “A̱sa̱ka̱ asu u na vi vu bana a Yahuda tsa̱ra̱ atoni a vunu a niɗe yi dem a wene ikunesavu iꞌya va yansa. 4 Uza ɗa baci dem wa ciga u zuwa ama a reve yi, u tsu sokongu ili iꞌya u tsu yansa wa. Aɗa baci va yansa ili i na yi, wenike kaci ka vunu a likimba.” 5 Ko aꞌangu a ne dem a wushuku n eyi wa.

6 Yesu wushunku le, “Aꞌayin a ɗa ma bana vi kotsu a yan wa, shegai eɗa̱ ya fuɗa ta̱ ya bana ko nwere ɗa baci. 7 Ama a likimba a na a ka kovo ɗa̱ wa, mpa a ka kovo, kpaci n tsu tonuko le ta̱ ikuna i cingi iꞌya a ka yansa. 8 Walai ubana a asu u abiki vi. Mpa kotsu n foɓuso ubana ɗe wa, kpaci aꞌayin a ɗa ma bana ɗe kotsu a yan wa.” 9 An u danai nala, aku u shamgbai pini a Galili.

Yesu wenishikei a Kuwa ku Kashila̱

10 An aꞌangu a Yesu a lazai ubana a asu u abiki vi, aku Yesu banai dem, shegai ukpawunsi u ɗa u banai. 11 Azapige a aza a Yahuda a ka ciga a wene yi pini a asu u abiki vi, a rongoi a uwecishike, “Nte wa̱ri?”

12 Pini a asuvu a kakuma̱ ki, ama ushani a ka dansa n tsubini a kaci ka Yesu, aza roku a danai, “Vuma maci ɗa.”

Aza roku kpam a ka dansa, “Kaɓan ka wa yansa̱ka ama.”

13 Shegai ko uza u dansa n a pani wa, kpaci a ka pana ta̱ uwonvo u azapige a aza a Yahuda.

14 Kain ka nishi ka abiki yi,* Yesu banai a Kuwa ku Kashila̱ ki u gita̱i uwenishike. 15 Aza a Yahuda yi a yain majiyan, a danai, “Vuma u na u vi u dusuku a kukere ku kawenishiki wa, niɗa a yansai u revei ili ushani naha?”

16 U wushunku le, “Ili iꞌya ma wenishike ara va̱ ɗa i wuta̱i wa, shegai Kashila̱ uza ɗa u suku mu, aya u na̱ka̱ mu iꞌya. 17 Ama a ɗanga̱sa baci a yain ili iꞌya Kashila̱ ka ciga, a ka reve ta̱ uwenishike vi a asu u Kashila̱ ɗa u wuta̱i, ara va̱ ɗa wa. 18 Aza ɗa a tsu wenishike n ucira u kaci u le, icikpali i ama iꞌya a tsu bolo. Shegai uza ɗa u tsu ciga a cikpala uza ɗa u suku yi, ukuna u mayun u ɗa u tsu dansa. U tsu yan kaɓan wa. 19 Musa na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ Mele, shegai ko uza u te u ɗe u tono ma wa. Niɗa ya ciga i wuna mu?”

20 Ama yi a wushuki, “Va̱ ta̱ n ityoni i cingi! An ya a ka ciga a wuna vu?”

21 U wushuki, “N yan ta̱ ukunosavu u te, aku i yain majiyan. 22 Musa tonuko ɗa̱ ta̱ i kiɗa mmuku n ɗe acombi. (Shegai isheku i cau i ɗe iꞌya i gita̱i n ukuna vi, Musa ɗa wa.) I tsu kiɗa ta̱ maku kacombi hal n kain ka Ashibi dem.† 23 Ya kiɗa baci maku kacombi n kain ka Ashibi an Mele ma Musa ma wushunku ɗa̱ nala, niɗa ya pana mu upan an n ta̱na̱sa̱i uza u maɓa̱la̱ gba̱ gba̱ n kain ka Ashibi? 24 A̱sa̱ka̱i uyan afada adama a tyoku ɗa i bidyai ukuna wa̱ri, shegai i yain afada n ukuna u maci.”

Yesu ɗa Kawauwi ki?

25 Pini a aꞌayin a nala yi, aza a Urishelima a roku a ka dansa utyoku u le, “Vuma ɗa azapige a ka ciga a wuna ɗa gai na vi. 26 Shegai wa wenishike ta̱ a asu u ɗa ya dem wa wene kpam u pana̱ka yi, kpam azapige yi a shamkpa yi wa. Gaawan a reve ta̱ aya Kawauwi ki. 27 Shegai tsu reve ta̱ ilyuci i vuma u na vi. Kawauwi ka mayun ka tuwa̱ baci, ko uza wa reve ilyuci i ne wa.”

28 Yesu n u wenishiki pini a Kuwa ku Kashila̱ ki, aku u ꞌya̱nga̱sa̱i kala̱ga̱tsu, “Eye, i reve mu ta̱, kpam i reve ta̱ ilyuci i va̱. Mpa n suki kaci ka va̱ wa, uza ɗa u suku mu vi u dansa ta̱ ukuna u mayun, shegai eɗa̱ i reve yi wa. 29 Mpa n reve yi ta̱, kpaci a asu u ɗa wa̱ri u ɗa n wuta̱i, kpam aya u suku mu.”

30 An u danai nala, aku ama yi a ka ciga a ka̱na̱ yi, shegai uza wa̱ la u fuɗai u sawa yi wa, kpaci kotsu aꞌayin a rawa wa. 31 Ama ushani a wushuku ta̱ n Yesu. A ka dansa, “Ko Kawauwi ka tuwa̱ baci, wa la gba̱m vuma u naha vi uyan ikunesavu ushani?”

A suki awundi a Kuwa ku Kashila̱ a ka̱na̱ Yesu

32 An Afarishi a panai kakuma̱ ka ama a ka dansa ikuna i na yi a kaci ka Yesu n tsubini, aku a ɓolomgbonoi kaci n aɗara̱kpi a pige a suki aza a uwundya u Kuwa ku Kashila̱ a ka̱na̱ yi.

33 Yesu danai, “Ma rongo ta̱ kaɓolo n a̱ɗa̱ aꞌayin kenu, aku n laza ubana a asu u uza ɗa u suku mu. 34 Aꞌayin a nala yi ya zama mu ta̱, shegai ya wene mu wa. Kpam ya fuɗa ya tuwa̱ a asu u ɗa ma̱ri wa.”

35 Aku aza a Yahuda a gita̱i uwecishe kaci ka le, “Nte vuma na wa ciga u bana ɗa bawu tsa fuɗa tsa wene yi? A ilyuci ilyuci i Nheline iꞌya wa̱ wa bana a asu u ɗa ama a tsunu aꞌa̱ri na̱ ndishi, tsa̱ra̱ u ba u wenishike le ɗe? 36 Ndya kalen ka kadyanshi ka u yain an u danai, ‘Ya zama mu ta̱ uwene, shegai ya wene mu wa,’ kpam ‘Ya fuɗa ya tuwa̱ a asu u ɗa ma̱ri wa’?”

Mini ma ma tsu na̱ka̱ uma

37 Kain ka makorishi ka abiki yi; wata, kain ka pige ka la vi, Yesu shamgbai a kapala ka ama ki, u ꞌya̱nga̱sa̱i kala̱ga̱tsu u danai, “Gba̱ uza ɗa baci wa pana kakuli, u tuwa̱ ara va̱ u soi. 38 Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, ‘Uza ɗa baci dem u pityanangi na̱ mpa, a asuvu a katakasuvu ka ne ka aga̱ta̱ a mini ma ma tsu na̱ka̱ uma ma rongo uwutusa̱ ushani.’‡ ” 39 Ukuna u Kulu Keri u ɗa wa dansa̱ka. Kotsu Kashila̱ ka na̱ka̱ Kulu ki wa, kpaci kotsu u ra̱ɗa̱gba̱ Yesu u na̱ka̱ yi tsupige wa. Shegai ubana a kapala, ama ɗa a wushuki n Yesu vi a ka wusha ta̱ Kulu Keri.

Ama yi a pecenei

40 An ama yi a pana̱kai Yesu, aku aza roku a danai, “Vuma u na vi Matsumate ma a ɗanga̱sai vi ma mayun.”

41 Aza roku a danai, “Kawauwi ka.”

Shegai aza roku a danai, “Kawauwi ka wuta̱ a asuvu a Galili wa. 42 Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, Kawauwi ki a kumaci ku Dawuda Magono ka wa wuta̱, kpam a Batalami ɗa a ka matsa yi, a ilyuci iꞌya Dawuda rongoi.” ◊ 43 Aku ama yi a pecenei tyoku ɗa a ka yawunsa a kaci ka ne. 44 Aza roku a ka ciga a ka̱na̱ yi, shegai ko uza u sawa yi wa.

Azapige a ꞌyuwain uwushuku n Yesu

45 Aku aza ɗa a ka wundya Kuwa ku Kashila̱ ki a gonoi a asu u aɗara̱kpi a pige n Afarishi yi, aku a wece le, “Ndya i zuwai i kpa̱ɗa̱i utuko Yesu vi pini na?”

46 Aza a uwundya Kuwa ki a wushuki, “Ko uza wa̱ la u dansai tyoku ɗa vuma u na vi u dansai wa.”

47 Afarishi yi a danai, “Eɗa̱ dem u puwunsa̱ ɗa̱ ɗe! 48 Uza wa̱ la a asuvu a tsunu a̱tsu aɗara̱kpi a pige n Afarishi u wushuki n Yesu wa.§ 49 Shegai kakuma̱ ka ama ka bawu ka revei n Mele ma Musa mi, Kashila̱ ka wacinsa le ta̱.”

50 Nikodimu, uza u te a asuvu a Afarishi yi, aya uza ɗa u banai tsa̱ra̱ u wene Yesu caupa. U tonukoi atoku a ne, 51 “Mele ma tsunu ma wushunku tsu tsu wuna uza bawu tsu panai ili iꞌya wa dana wa. U gan tsu kiɗa̱ga le ugana bawu tsu revei ili iꞌya a yain wa.”

52 Aku a wushunku yi, “Avu dem uza u Galili u ɗa? Tono Tagara̱da u Kashila̱ mai, va wene ta̱ matsumate ma̱ la ma wuta̱ a kaɓon ka Galili wa.”

[ 53 Aku ndishi mi n kotsoi, ya dem lazai ugono a kuwa.

8

A ka̱na̱i kashankala

1 Pini nala, Yesu lazai ubana a Masasa ma Zayitum. 2 An kain ka wansai n usana u de, aku u lazai ubana a Kuwa ku Kashila̱. Ama yi a tuwa̱i a asu u ne, aku u dusuki n ele u gita̱ le uwenishike. 3 Awenishiki a Mele n Afarishi a tukoi uka roku uza ɗa a ka̱na̱i n tsishankala, aku a zuwa yi u shamgba a kapala ka kakuma̱ ka ama. 4 A danai, “Kawenishiki, a ka̱na̱ ta̱ uka u na n u yanyi tsishankala. 5 Mele ma Musa ma wenishike tsu ta̱, uza ɗa baci dem a ka̱na̱i n ucun u ili i na yi a vara̱sa yi n atali a wuna yi. Ndya vu danai?”

6 A dana ta̱ ukuna u na vi tsa̱ra̱ a wandi Yesu tsa̱ra̱ a tsa̱ra̱ ili iꞌya a ka sapula yi. Shegai Yesu kelikei a iyamba, u gita̱i uyan ikorongi n majubu ma ne. 7 A ma̱tsa̱ yi n keci a kaci ka uka ki. Aku u tuwa̱i u ꞌya̱nga̱i u danai, “Gba̱ uza ɗa bawu wa̱ri pini na n unyushi, u gita̱ u fuluku katali u vara yi.” 8 Aku Yesu doki u kelikei u yain ikorongi.

9 An a panai nala, aku a laza̱sai maten‑maten. Nkoshi n ɗa a gita̱i a laza̱sai, aku a a̱sa̱ka̱i Yesu n uka vi pini utyoku u le. 10 Yesu ꞌya̱nga̱i u wece yi, “Nte ama yi? Uza wa̱ la u shamgbai u kiɗa̱ga vu ugana wa?”

11 U wushuki, “Uzapige, ko uza u buwa wa.”

Aku Yesu tonuko yi, “Mpa dem ma kiɗa̱ga vu ugana wa. Wala ili i vunu, kotsu vu doku vu yain unyushi u cingi wa.”]*

Yesu ɗa katyashi ka likimba

12 Yesu doki u dansai n ele, “Mpa uza ɗa u tsu na̱ka̱ ama a likimba katyashi. Uza ɗa baci dem u tono mu, wa tsa̱ra̱ ta̱ katyashi ka ka tsu na̱ka̱ uma, kpam wa wala a asuvu a karimbi wa.”

13 Afarishi yi a tonuko yi, “Ama a re a dansa baci a kaci ka ukuna, tsa wushuku ta̱.† Shegai aꞌayin a ɗa baci va dansa̱ka kaci ka vunu, aɗa koshi vu tsu bidya kadyanshi ki mayun ɗa, adama a nala, a̱tsu tsa wushuku n ili iꞌya vu danai wa.”

14 U wushunku le, “Mayun ɗa, a kaci ka va̱ ka ma yan kadyanshi ka na ki, kpam mayun ɗa ka̱ri. N reve ta̱ asu u ɗa n wuta̱i n asu u ɗa ma bana. Shegai eɗa̱ i reve asu u ɗa n wuta̱i n asu u ɗa ma bana wa. 15 Eɗa aza ɗa i tsu yan afada tyoku ɗa ama a tsu yansa. Mpa ma yanka uza u afada wa. 16 Shegai ko ma yan baci afada, a ɗa mpa ma yan a maci a ɗa, kpaci ma̱ri utyoku u va̱ wa. Tata u ɗa u suku mu wa̱ ta̱ kaɓolo na̱ mpa. 17 Mele ma ɗe ma dana ta̱, ama a re a dana baci ili i te a kaci ka ukuna, u ka̱na̱ ta̱ i wushuku n ili iꞌya a danai. 18 Ma̱ ta̱ a asuvu a aza ɗa a ka yan kadyanshi a kaci ka va̱, Tata u ɗa u suku mu vi, aya uza u ire vi.”

19 Aku a wece yi, “Nte tata u vunu vi?”

U wushunku le, “I reve mu wa, kpam i reve Tata u va̱ wa. I reve mu baci, ya reve ta̱ dem Tata u va̱.”

20 U yan ta̱ kadyanshi ka na ki aꞌayin a ɗa wa̱ri a uwenishike a Kuwa ku Kashila̱, evu n asu u ɗa a ka zuwusa ikebe. Shegai ko uza u ka̱na̱ yi wa, kpaci kotsu aꞌayin a ne a yan wa.

Ya fuɗa ya bana a asu u ɗa ma bana wa

21 Yesu doki u tonukoi ama yi, “Ma laza ta̱ n a̱sa̱ka̱ ɗa̱, kpam ya zama mu ta̱, shegai i lya baci kapala n unyushi u cingi u ɗe, ya kuwa̱ ta̱. Ya fuɗa ya bana a asu u ɗa ma bana wa.”

22 Aku azapige a aza a Yahuda a danai, “U da tsa fuɗa tsa bana a asu u ɗa wa bana wa. Wa ciga u dana wa wuna kaci ka ne ɗa?”

23 U danai, “Eɗa̱ aza a likimba u na ɗa a iyamba, shegai mpa a zuba u ɗa n wuta̱i. Eɗa̱ aza a likimba u na ɗa, shegai mpa uza u likimba u ɗa wa. 24 Ɗa gai i zuwai n danai ya kuwa̱ ta̱ kaɓolo n unyushi u cingi u ɗa ya yansa vi. I ꞌyuwan baci uwushuku an mpa uza ɗa n da ma̱ri vi, mayun ya kuwa̱ ta̱ a asuvu a unyushi u cingi u ɗe.”

25 Aku a wece yi, “Aɗa yai?”

U wushunku le, “Mpa gai uza ɗa n tsu tonusuko ɗa̱ ma̱ri vi. 26 Ili iꞌya pini ushani iꞌya ma dansa a kaci ka ɗe, kpam n kiɗa̱ga ɗa̱ ugana. Shegai uza ɗa u suku mu u tsu dansa ta̱ ukuna u maci. Kpam n tonuko aza a likimba ili iꞌya u tonuko mu koshi.”

27 Shegai ama yi a fuɗa a reve an ukuna u Tata u ɗa wa̱ri le utonusuko wa. 28 U danai, “Aꞌayin a ɗa baci i ra̱ɗa̱gba̱i Maku ma Vuma a zuba a mawandamgbani, ya reve ta̱ an mpa gai uza ɗa n tonuko ɗa̱ ma̱ri vi. Kpam ya reve ta̱ an n tsu yan ili adama a kaci ka va̱ wa. Ili iꞌya Tata u va̱ u wenishike mu iꞌya n tsu dansa. 29 Uza ɗa u suku mu wa̱ ta̱ kaɓolo na̱ mpa, u a̱sa̱ka̱ mu utyoku u va̱ wa, kpaci n tsu rongo ta̱ uyansa ili iꞌya u tsu pana kayanyan.”

30 Ama ushani aza ɗa a pana̱kai Yesu n u dansi ikuna i na yi, a wushuku ta̱ n eyi.

Ukuna u mayun wa tuko ɗa̱ ta̱ utsa̱ra̱ u kaci

31 Yesu tonukoi aza ɗa a wushuki n eyi, “I lya baci kapala n utono uwenishike u va̱, eɗa̱ atoni a va̱ a ɗa a mayun. 32 Kpam ya reve ta̱ ukuna u mayun, u tuko ɗa̱ kpam utsa̱ra̱ u kaci.”

33 Aku a wushuki, “A̱tsu mmuku n tsikaya ma Ibirahi n ɗa, kpam kotsu tsu gbashika uza roku wa. Niɗa va dana a ka tuko tsu utsa̱ra̱ u kaci?”

34 U wushunku le, “Mayun n tonuko ɗa̱, gba̱ uza ɗa baci dem u yain unyushi u cingi, kagbashi ka unyushi u cingi ka. 35 Kagbashi ka tsu rongo a kuwa ku uzapige maco wa, shegai maku ma vuma mi ma tsu rongo ta̱ a kuwa ku tata u ne maco. 36 Adama a nala, Maku mi ma tuko ɗa̱ baci utsa̱ra̱ u kaci, ya tsa̱ra̱ ta̱ utsa̱ra̱ u kaci u mayun. 37 N reve ta̱ eɗa̱ mmuku ma Ibirahi n ɗa, shegai ya ciga ta̱ i wuna mu adama a ɗa bawu i wushuki n uwenishike u va̱. 38 Ili iꞌya Tata u va̱ u wenike mu iꞌya ma tonuko ɗa̱, shegai ya yansa ili iꞌya tata u ɗe u tonuko ɗa̱.”

39 A wushuki, “Ibirahi ɗa tata u tsunu.”

U tonuko le, “A da baci eɗa̱ mmuku ma Ibirahi n ɗa mayun, ya yansa ta̱ ili iꞌya Ibirahi yain. 40 N tonuko ɗa̱ ta̱ ukuna u mayun u ɗa n panai a asu u Kashila̱, aku ya ciga i wuna mu. Ibirahi wa yan ucun u ukuna nala wa. 41 Shegai ya yan derere ili iꞌya tata u ɗe wa yansa.”

Aku a wushuki, “A̱tsu ilimaci i kateshe iꞌya wa! Kashila̱ n kaci ka ne aya Tata u tsunu u mayun.”

42 U tonuko le, “Kashila̱ ka baci ka̱ri Tata u ɗe, iꞌa̱ri ya ciga mu ta̱, kpaci a asu u Kashila̱ ɗa n wuta̱i n tuwa̱i ara ɗe. N tuwa̱ adama a kaci ka va̱ wa, shegai aya u suku mu. 43 I reve ili iꞌya n danai wa, kpaci ya wushuku n uwenishike u va̱ wa. 44 Kala̱pa̱nsi ka tata u ɗe, kpam ili iꞌya u tsu ciga iꞌya i tsu yan derere. Eyi uza u nkunu ɗa n uza u kaɓan tun a kagita̱. Ili iꞌa̱ la i mayun a kaci ka ne wa. Kaɓan ka u tsu rongo a uyansa, kpaci eyi uza u kaɓan ɗa. Uza u kaɓan ɗa gba̱m koshi wa, shegai tata u kaɓan u ɗa dem. 45 An u wokoi ma tonusuko ɗa̱ ukuna u mayun ɗa i zuwai bawu i wushuki na̱ mpa. 46 A asuvu a ɗe ya wa fuɗa wa wuta̱ karara u dana mpa uza u unyushi u cingi u ɗa? An u wokoi ma tonusuko ɗa̱ ukuna u mayun, ndya i zuwai i kpa̱ɗa̱i uwushuku na̱ mpa? 47 Maku ma Kashila̱† dem ma tsu pana ta̱ kadyanshi ka Kashila̱. Shegai eɗa̱ mmuku n Kashila̱ n ɗa wa, ɗa gai i zuwai bawu i panai vi.”

Yesu ɗa uzapige n Ibirahi

48 Aza a Yahuda a wushunki Yesu, “Dere ɗa tsu danai avu uza u Samariya u ɗa, kpam va̱ ta̱ n ityoni i cingi!”

49 U danai, “Ma̱ n ityoni i cingi a asuvu a va̱ wa. N na̱ka̱ ta̱ Tata u va̱ tsupige, shegai eɗa̱ i ꞌyuwan mu una̱ka̱ tsupige. 50 Kumoɗu ka ma̱ri tsa̱ra̱ n tsa̱ra̱ka̱ kaci ka va̱ tsupige wa, shegai uza roku u ɗa pini uza ɗa wa ciga mu n wushi tsupige. Aya kpam dem wa yan afada. 51 Mayun n tonuko ɗa̱, uza ɗa baci dem u tonoi uwenishike u va̱, wa kuwa̱ wa.”

52 A danai, “Gogo‑na tsu reve ta̱ an va̱ri n ityoni i cingi a asuvu a vunu! Ko Ibirahi na̱ ntsumate a kuwusa̱ ta̱. Shegai avu vu danai, ‘Gba̱ uza ɗa baci u tonoi uwenishike u va̱, wa kuwa̱ wa.’ 53 Vu la tata u tsunu Ibirahi tsupige ɗa? U kuwa̱ ta̱, nala dem ntsumate. Ya vu bidyai kaci ka vunu?”

54 U wushunku le, “N na̱ka̱ baci kaci ka va̱ tsupige, tsupige tsu va̱ tsa woko ili i roku wa. Uza ɗa u na̱ka̱ mu tsupige aya Tata u va̱, eɗa̱ kpam i danai aya Kashila̱ ka ɗe. 55 Eɗa̱ kotsu i reve yi wa, mpa tani n reve yi ta̱. N da baci kotsu n reve yi wa, ma woko ta̱ uza u kaɓan tyoku u ɗe. Shegai n reve yi ta̱, kpam n tono ta̱ ili iꞌya u danai. 56 Tata u ɗe Ibirahi za̱nga̱na̱ ta̱ u wene utuwa̱ u va̱, kpam u wene ta̱ u yain kpam maza̱nga̱ cika.”

57 Aku a danai, “Niɗa va dana vu wene Ibirahi, aɗa tani na kotsu vu rawa ayen amangarenkupa wa?”

58 Aku u tonuko le, “Mayun n tonuko ɗa̱, kahu a matsa Ibirahi, Mpa† pini.”‡ 59 An Yesu danai nala, aku ama yi a bidisai atali tsa̱ra̱ a wuna yi. Shegai u puwa̱in, u lazai u a̱sa̱ka̱i Kuwa ku Kashila̱ ki.

9

Yesu ta̱na̱sa̱i karumba̱

1 An Yesu wa̱ri a nwalu, aku u wenei vuma roku uza ɗa a matsai karumba̱. 2 Aku atoni a ne a wece yi, “Kawenishiki, ndya i zuwai a matsai vuma u na karumba̱? Nusa ɗa u nusai, ko gai isheku i ne iꞌya i yain unyushi vi?”

3 U wushunku le, “Vuma u na u rumba̱na̱ adama a unyushi u ne, ko kpam u isheku i ne wa. Matsa ɗa a matsa yi nala tsa̱ra̱ Kashila̱ ka wenike ucira u ne ara ne. 4 U ka̱na̱ ta̱ tsu yain manyan ma uza ɗa u suku mu n kaara. Kayin ka yan ta̱ ɗa bawu uza wa yan manyan. 5 Aꞌayin a ɗa ma̱ri pini naha a likimba, mpa n tsu zuwa katyashi a asu u ama a likimba.”

6 An u danai nala, aku u cikpa̱i ata̱tsa̱ a iyamba, u vura̱i kalyon n a ɗa, aku u gbarai kalyon ki a aꞌeshi a vuma yi. 7 Aku u tonukoi vuma vi, “Wala ba vu sawa aꞌeshi a vunu a kaɗa̱ka̱ ka mini ka a ka isa̱ Sila̱wamu.” (Kalen ka “Sila̱wamu” ka “Uza ɗa a Suki.”) Aku vuma vi u banai u sawai aꞌeshi a ne. U gono ta̱ n u weni.

8 Ama a ɗa aꞌa̱ri a asu vi n aza ɗa a revei karumba̱ ki uza ɗa wa̱ri u tsu folo vi, a wecikei, “Vuma ɗa u tsu dusukusu pini n u foli u ɗa na vi wa?”

9 Aza roku a danai, “Aya gai vi.”

Aza roku kpam a danai, “Aya wa, rotsono ɗa gai a rotsonoi.”

Karumba̱ ki ka rongoi gai udansa, “Mpa gai na vi!”

10 Aku a wece yi, “Niɗa vu yansai va wene gogo‑na?”

11 U wushunku le, “Vuma ɗa a ka isa̱ Yesu ɗa u vura̱i kalyon, aku u gbara̱ka mu aꞌeshi. Pini nala, u tonuko mu n bana a Kaɗa̱ka̱ ka Sila̱wamu n sawa aꞌeshi yi. An n ba n sawai, aku n wenei.”

12 Aku a wece yi, “Nte vuma vi?”

U danai, “N reve wa.”

Afarishi a ma̱tsa̱i uvece tyoku ɗa u ta̱na̱i

13 A bidyai vuma ɗa wa̱ri karumba̱ caupa vi, a banka yi a asu u Afarishi. 14 Kain ka Yesu vura̱i kalyon u ta̱na̱sa̱i vuma vi, kain ka Ashibi ka. 15 Pini nala, Afarishi yi a wecei vuma vi, “Niɗa a yain vu tsa̱ra̱i aꞌeshi a vunu?”

U wushunku le, “Aya u gbara̱ka mu kalyon a aꞌeshi, aku n sawai, pini nala, n wenei.”

16 Afarishi a roku a danai, “Yesu na vi a asu u Kashila̱ ɗa u wuta̱i wa, kpaci wa tono mele ma Ashibi wa.”

Shegai aza roku a danai, “Vuma ɗa wa̱ri n unyushi u cingi wa fuɗa wa yan ikunesavu naha wa.” Aku ka kpa̱ɗa̱ le utuwa̱ ka te.

17 A doku a wecei vuma vi, “Ndya va dana a kaci ka vuma ɗa u ta̱na̱sa̱ vu aꞌeshi yi?”

U wushunku le, “Matsumate ma.”

18 Azapige a aza a Yahuda a wushuku an vuma vi karumba̱ ka caupa, kpam gogo‑na wa fuɗa wa wene wa, aku a suki a isa̱ isheku i ne. 19 A wece le, “Maku ma ɗe ma na vi? I da nala i matsa yi n urumba̱, niɗa a yain aku gogo‑na wa wene?”

20 Aku a wushuki, “Tsu reve ta̱ gai maku ma tsunu ma, kpam nala tsu matsa yi n urumba̱. 21 Shegai tsu reve tyoku ɗa a yain wa wene wa. Kpam dem tsu reve uza ɗa u ta̱na̱sa̱ yi wa. Wece ni. U ra̱tsa ta̱ u wushunku ɗa̱ n kaci ka ne.” 22 A dana ta̱ nala adama a ɗa a ka pana uwonvo u azapige yi. Alya a danai gba̱ uza ɗa baci dem a ka̱na̱i u da Yesu Kawauwi ka, wa doku wa uwa a kagata ka Kashila̱ kpam wa. 23 Ɗa gai i zuwai isheku i ne a danai, “Wece ni, u ra̱tsa ta̱ u wushunku ɗa̱ n kaci ka ne.”

24 A doku a isa̱i vuma ɗa a matsai karumba̱ ki, a tonuko yi, “Tsina n Kashila̱ vu tonuko tsu ukuna u mayun! Tsu reve ta̱ vuma ɗa u ta̱na̱sa̱ vu na vi uza u unyushi u cingi ɗa.”

25 U wushuki, “Ko wa̱ n unyushi u cingi, ko wa̱ n u ɗa wa, mpa n reve wa. Ili iꞌya gai n revei iꞌya: Caupa ma̱ri ta̱ n urumba̱, shegai gogo‑na ma wene ta̱.”

26 A wece yi, “Ndya u yanka vu? Niɗa u ta̱na̱sa̱ vu?”

27 U wushunku le, “N tonuko ɗa̱ ɗe, shegai i pana̱ka mu wa. Niɗa ya ciga i doku i pana ukuna vi kpam? Ya ciga i woko atoni a ne a ɗa dem?”

28 Aku a wisha yi a danai, “Aɗa gai katoni ka ne, a̱tsu atoni a Musa a ɗa. 29 Tsu reve ta̱ Kashila̱ ka dansa ta̱ n Musa, shegai tsu reve gba̱m ilyuci iꞌya vuma u na u wuta̱i wa.”

30 Vuma vi u danai, “Ili i majiyan iꞌya! U ta̱na̱sa̱ ta̱ aꞌeshi a va̱, shegai niɗa i kpa̱ɗa̱i ureve a asu u ɗa u wuta̱i? 31 A̱tsu gai tsu reve ta̱ Kashila̱ ka tsu pana̱ka aza a unyushi u cingi wa, shegai u tsu pana̱ka ta̱ uza ɗa baci dem wa lyaka yi kayala kpam wa yansa ili iꞌya u danai. 32 Tun an Kashila̱ ka yain likimba, uza wa̱ la u ta̱na̱sa̱i aꞌeshi a vuma ɗa a matsai karumba̱ wa. 33 A da baci vuma u na Kashila̱ ka ka suku yi wa, wa fuɗa wa yan ko i te wa.”

34 A tonuko yi, “Avu uza u unyushi u cingi u ɗa mayun mayun tun kain ka a matsa vu! Va wundya va fuɗa va wenishike tsu ili i roku ɗa?” Aku a loko yi pini a kagata ka Kashila̱ ki.

Urumba̱ u Afarishi

35 An Yesu panai ili iꞌya i gita̱i, aku u boloi vuma vi u wece yi, “Vu wushuku wa̱ n Maku ma Vuma?”

36 Vuma vi u wushuki, “Uzapige, tonuko mu ko eyi yayi, tsa̱ra̱ n wushuku n eyi!”

37 U tonuko yi, “Vu wene yi ɗe, kpam aya gai wa dansa n avu gogo‑na vi.”

38 Vuma vi u danai, “Asheku, n wushuku ta̱!” Aku vuma vi u lyakai Yesu kayala.

39 Yesu tonuko yi, “N tuwa̱ ta̱ tsa̱ra̱ n pecene ama a likimba. N tuwa̱ ta̱ n zuwa arumba̱ a wene, aza ɗa kpam a ka wundya ele a ka wene n wenike le ele arumba̱ a ɗa.”

40 An Afarishi a ɗa aꞌa̱ri pini vi a pana̱ka yi u danai nala, aku a wece yi, “Va wundya a̱tsu arumba̱ a ɗa?”

41 U wushunku le, “A da baci eɗa̱ arumba̱ a ɗa gma̱m wa, iꞌa̱ri ya yan n unyushi u cingi wa. Shegai an i danai eɗa̱ ya wene ta̱, iꞌa̱ ta̱ pini n unyushi u cingi u ɗe.”

10

Agisani a kaliniki

1 Yesu danai, “Mayun n tonuko ɗa̱, aboki n aza a maga̱la̱ka̱ a ɗa koshi a tsu raɗugu a yuwa̱ kasaga a una̱ u ɗa a ka uwa a utsutsu u asu u ɗa a tsu zuwa ncon. 2 Uza ɗa u tsu uwa a utsutsu aya kaliniki ka ncon ki. 3 Uza ɗa u tsu wundya utsutsu vi, aya u tsu giduwuka̱ yi u ɗa. Kpam ncon n ne mi n tsu pana ta̱ kala̱ga̱tsu ka ne. U tsu isa̱ ta̱ n ne ya dem n kala ka ne, aku u wutukpa̱ le. 4 Aꞌayin a ɗa baci u wutukpa̱ le, aku u uwa a kapala ka le, ele n a toni kpaci a reve ta̱ kala̱ga̱tsu ka ne. 5 A tsu tono vuma roku wa, shegai a suma yi, kpaci a reve kala̱ga̱tsu ka ne wa.” 6 Yesu tonuko le ta̱ agisani a na yi, shegai a reve ili iꞌya wa tono wa.

Yesu ɗa kaliniki ka shinga

7 Yesu doki u danai, “Mayun n tonuko ɗa̱, Mpa utsutsu u asu u ncon vi. 8 Gba̱ aza ɗa a lasa mu utuwa̱, aboki a ɗa n aza a maga̱la̱ka̱. Ncon mi a pana̱ka le wa. 9 Mpa utsutsu vi, kpam uza ɗa u uwai a asu u va̱, wa tsa̱ra̱ ta̱ iwauwi, wa fuɗa ta̱ wa uwa kpam u wuta̱ u zami ijani i utakuma. 10 Kaboki ka tsu tuwa̱ ta̱ uboki, u wuna, kpam u nangasa, shegai mpa n tuwa̱ ta̱ tsa̱ra̱ n na̱ka̱ uma kpam a tsa̱ra̱ u ɗa ushani.

11 “Mpa kaliniki ka shinga. Kaliniki ka shinga ka tsu neke ta̱ uma u ne tsa̱ra̱ u ka̱ngu ncon n ne. 12 Uza ɗa a bidyai manyan ma kalina wa̱ tyoku u kaliniki uza ɗa wa̱ri na̱ ncon mi wa. U wene baci maleweni a utuwa̱, wa suma ta̱ u a̱sa̱ka̱ ncon mi utyoku u le. Aku maleweni mi ma ba ma za̱ra̱ ncon mi ma wacinsa le. 13 Vuma vi u suma ta̱ kpaci bidya ɗa a bidya yi manyan kpam u dambula a kaci ka ncon mi wa.

14-15 “Mpa kaliniki ka shinga. N reve ta̱ ncon n va̱, nala dem Tata u va̱ u reve mu. Ncon n va̱ dem a reve mu ta̱, tyoku ɗa dem n revei Tata vi. N neke ta̱ uma u va̱ tsa̱ra̱ n ɓa̱nga̱ ncon mi. 16 Ma̱ ta̱ na̱ ncon n roku n ɗa bawu ma̱ri a asuvu a ushiga u na vi, kpam u ka̱na̱ ta̱ n tuko le dem. A ka pana ta̱ kala̱ga̱tsu ka va̱, kpam gba̱ a ka woko ta̱ ushiga u te n kaliniki ka te. 17 Tata vi wa ciga mu ta̱ kpaci ma̱ ta̱ ufoɓusi tsa̱ra̱ n na̱ka̱ uma u va̱, kpam n tuwa̱ n wushi u ɗa. 18 Uza wa fuɗa wa wusa uma u va̱ ara va̱ wa. N na̱ka̱ ta̱ u ɗa adama a uciga u kaci u va̱. Ma̱ ta̱ n ucira u ɗa ma neke u ɗa kpam n wushi u ɗa, tyoku ɗa Tata u va̱ u tonuko mu n yain.”

19 Aza a Yahuda a doku a wushuku wa, aku ka kpa̱ɗa̱ le kpam utuwa̱ ka te. 20 Aza roku a le a danai, “Ityoni i cingi iꞌya i uwa yi iꞌya i zuwa yi ijan. Ndya i zuwai ya pana̱ka yi?”

21 Shegai aza roku a danai, “Uza ɗa baci ityoni i cingi i uwai u tsu yan kadyanshi naha wa. Ityoni i cingi ya fuɗa ya kukpa̱ aꞌeshi a karumba̱ ɗa?”

A ꞌyuwain Yesu

22 An aꞌayin a uyolu a rawai, aꞌayin yi a ɗa a tsu yan Abiki a Uciɓusa Una̱ka̱ Kuwa ku Kashila̱† a Urishelima. 23 Kain ka te, Yesu wa wala pini a Kuwa ku Kashila̱ a asu u ɗa a tsu isa̱ Kafalaka ka Solomo. 24 Aku aza a Yahuda yi a ɓolomgbonoi a kyawan yi, a danai, “Hal ku yain ka va zuwa tsu uyan mala̱la̱ ko avu ya va̱ri? Aɗa baci Kawauwi ki, tonuko tsu karara.”

25 Yesu wushunku le, “N tonuko ɗa̱ ɗe caupa, shegai i kpa̱ɗa̱i uwushuku. Ikunesavu iꞌya n yansai a asuvu a kala ka Tata u va̱ i wenike ta̱ ko mpa yayi. 26 Shegai i ꞌyuwain uwushuku, kpaci eɗa̱ ncon n va̱ n ɗa wa. 27 Ncon n va̱ n tsu pana ta̱ kala̱ga̱tsu ka va̱, n reve le ta̱, ele kpam dem a tsu tono mu ta̱. 28 N na̱ka̱ le ta̱ uma u ɗa bawu wa kotso, kpam a ka kuwa̱ wa. Uza wa̱ kpam la wa wusa le a kukere ku va̱ wa. 29 Tata u va̱ u ɗa u na̱ka̱ mu n ele, u la ta̱ ili gba̱ tsupige, kpam uza wa fuɗa wa wusa le a kukere ku Tata u va̱ wa. 30 Tata vi na̱ mpa ili i te iꞌya.”

31 Pini nala, a doki a bidisai atali tsa̱ra̱ a wuna yi. 32 Shegai u tonuko le, “N wenike ɗa̱ ta̱ ili i shinga i shinga iꞌya Tata u va̱ u suku mu n yain. N ukuna u eni u ɗa a asuvu a le ya ciga i vara̱sa mu?”

33 Aku a wushuki, “Adama a ɗa vu yain ili i shinga iꞌya i zuwai tsa ciga tsu vara̱sa vu wa, shegai adama a ɗa vu yankai Kashila̱ kadyanshi ka cingi ɗa. Avu vuma ɗa, shegai vu danai dere ɗa va̱ri n Kashila̱!”

34 U wushunku le, “A korongu ta̱ a Mele ma ɗe ma Kashila̱ ka danai, ‘N da, eɗa̱ ashila̱ a ɗa.’ ◊ 35 Tsu reve ta̱ ili iꞌya Tagara̱da u Kashila̱ u danai mayun ɗa wa̱ri hal ubana a makorishi. Kpam Kashila̱ ka isa̱ ta̱ ama a nala yi ashila̱, aza ɗa u na̱ka̱i udani u ne.* 36 Mpa gai, Tata u ɗanga̱sa mu ta̱ kpam u suku mu a asuvu a likimba. Niɗa ya dana n yanka Kashila̱ kadyanshi ka cingi an n danai, ‘Mpa Maku ma Kashila̱ ma’? 37 Manyan ma Tata u va̱ wa yansa ma baci ma yansa wa, kotsu i wushuku na̱ mpa wa. 38 Shegai ili iꞌya Tata u va̱ wa yansa iꞌya baci ma yansa, u gan ta̱ i wushuku adama a nala, ko i wushuku baci n kadyanshi ka va̱ wa. Aku i reve an Tata vi ili i te iꞌya na̱ mpa, mpa kpam ili i te iꞌya n Tata vi.” 39 A doki a ma̱tsa̱i tsa̱ra̱ a ka̱na̱ yi, shegai u lai.

40 Aku u ba u pasai Aga̱ta̱ a Urudu ubana a asu u ɗa Yahaya gita̱i ulyuɓugusu, u rongoi ɗe. 41 Ama ushani a tuwa̱i ara ne. A ka dansa utyoku u le, “Yahaya yan ukunosavu wa, shegai gba̱ ili iꞌya Yahaya danai a kaci ka vuma u na mayun ɗa.” 42 Pini nala, ama ushani a wushuki n Yesu.

11

Ukpa̱ u Liꞌazaru

1 Kain ka te, maɓa̱la̱ ma ka̱na̱i vuma roku uza ɗa a ka isa̱ Liꞌazaru, uza ɗa wa rongo a ilyuci i Batani n ataku a ne Meri n Marta. 2 Meri na vi, uza ɗa vangu u ne wa̱ri n maɓa̱la̱ mi, aya uza ɗa u tuwa̱i u tsungi manivi ma magula̱ni a aꞌene a Asheku, aku u yansai a ɗa n kenji ka ne. 3 Pini nala, Meri n Marta a suki uza roku u ba u tonuko Yesu, “Asheku, uza ɗa va ciga vi, maɓa̱la̱ ma ka̱na̱ yi ɗe.”

4 An Yesu panai nala, u danai, “Maɓa̱la̱ ma nala ma kotso a ukpa̱ wa. Nala u gita̱ ta̱ tsa̱ra̱ a tuko tsupige a asu u Kashila̱, na̱ mpa Maku ma Kashila̱, n wushi tsupige adama a nala.” 5 Yesu wa ciga ta̱ Marta n aꞌangu a ne. 6 Shegai an u panai a da maɓa̱la̱ ma ka̱na̱ ta̱ Liꞌazaru, aku u doki u shamgbai pini a asu u ɗa wa̱ri vi aꞌayin a re.

7 Aku u tonukoi atoni a ne, “Tsu gonoi a Yahuda.”

8 Atoni yi a danai, “Kawenishiki, kotsu u ɓa̱ra̱kpa̱ an azapige a aza a Yahuda a ka ciga a vara̱sa vu a wuna vu wa. Ndya i zuwai va ciga vu doku vu gono ɗe?”

9 U wushuki, “Uliva̱ dem wa̱ ta̱ n ulapa uwule kupa n ure. Aꞌayin a ɗa baci dem katyashi ka̱ri la, ama a ka wala ta̱ kpam a ka ta̱ɗa̱tsa̱ wa. A ka wene ta̱ kpaci aꞌa̱ ta̱ n katyashi ka likimba u na. 10 Shegai a wala baci n karimbi, a ka ta̱ɗa̱tsa̱ ta̱, kpaci aꞌa̱ n katyashi wa.”

11 Aku u tonuko le, “Kaje ka tsunu Liꞌazaru aya pini wa lavuta, nte ma bana ɗe tsa̱ra̱ n ꞌya̱nga̱sa̱ yi.”

12 Aku atoni yi a danai, “Asheku, alavu a ɗa yi baci, wa ta̱na̱ ta̱!” 13 Ele n a dani ko alavu a maci a ɗa Yesu tonuko le wa lavuta, shegai Yesu tonuko ɗa wa tonuko le Liꞌazaru kuwa̱ ɗe.

14 Aku u wutumkpa̱ le a kateshe, u danai, “Liꞌazaru kuwa̱ ɗe. 15 Shegai n pana ta̱ kayanyan an bawu ma̱ri ɗe. Adama a nala, ya rotsongusu ta̱ i wushuku na̱ mpa. Tuwa̱i tsu banai ara ne gogo‑na.”

16 Aku katoni ka roku Toma (uza ɗa a ka isa̱ “Mapeshe”) u tonukoi aza ɗa a buwai, “Tsu soki kawenishiki ki gba̱ tsunu, tsa̱ra̱ tsu kuwa̱ ɗe kaɓolo n eyi!”

Yesu n Meri n Marta

17 An Yesu rawai evu, u cinai cina a ciɗa̱ngu ɗe Liꞌazaru n aꞌayin a nishi. 18 Batani n Urishelima aꞌa̱ ta̱ evu evu, evu n mel u re ɗa. 19 Adama a nala, aza a Yahuda ushani a bansa ta̱ idyani i ukpa̱ ara Marta n Meri adama a ukpa̱ u vangu u le. 20 An Marta panai a da Yesu wa tuwa̱, aku u banai u gawunsai n eyi, shegai Meri shamgbai pini a kuwa. 21 Marta tonukoi Yesu, “Asheku, a da baci va̱ri pini, vangu u va̱ wa̱ri wa kuwa̱ wa. 22 Shegai ko n gogo‑na n reve ta̱ Kashila̱ ka na̱ka̱ vu ta̱ ili iꞌya baci dem vu folo yi.”

23 U danai, “Vangu u vunu wa ꞌya̱nga̱ ta̱ u yain kpam uma.”

24 Marta wushuki, “N reve ta̱ an wa ꞌya̱nga̱ kain ka makorishi, Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ baci gba̱ akushe.”

25 U wushunku yi, “Mpa n tsu ꞌya̱nga̱sa̱ ukpa̱, mpa kpam uma. Aza ɗa baci a wushuki na̱ mpa, ko a kuwa̱ baci a ka ꞌya̱nga̱ ta̱. 26 Uza ɗa wa̱ri n uma kpam u wushuki na̱ mpa, wa kuwa̱ wa. Marta, vu wushuku wa̱?”

27 U danai, “N wushuku ta̱, Asheku. Aɗa Kawauwi, Maku ma Kashila̱, uza ɗa wa tuwa̱ a likimba vi.”

Yesu sa̱i

28 An Marta danai nala, aku u gonoi u ba u tonukoi vangu u ne Meri koshi, u danai, “Kawenishiki ki ka rawa ɗe, kpam aɗa wa wecike.” 29 An Meri panai nala, aku u ꞌya̱nga̱i gogo wa bana ara Yesu. 30 Kotsu u rawa a ilyuci yi wa, nte u buwai ve ɗe a asu u ɗa Marta gawunsai n eyi.

31 Ama ushani a tuwa̱ le ta̱ uwene, shegai an a wenei Meri wuta̱i a kuwa ki gogo, aku a yawunsai nte wa bana ɗe a asu u kasaun vi tsa̱ra̱ u sa̱i. Aku a tono yi.

32 Meri vi u banai a asu u ɗa Yesu wa̱ri. An u wene yi, aku u kuɗa̱ngi a kapala ka ne u danai, “Asheku, a da baci va̱ri pini na, vangu u va̱ wa̱ri wa kuwa̱ wa.”

33 U wene yi wa sa̱, ama ɗa aꞌa̱ri kaɓolo n eyi dem a ka sa̱, aku u dambulai cika. 34 U wece le, “Nte i ciɗa̱ngu yi?”

A wushunku yi, “Asheku, tuwa̱ vu wene asu vi.”

35 Aku Yesu dem u sa̱i.

36 Ama ɗa aꞌa̱ri kushani pini evu a danai, “I wene ta̱ tyoku ɗa wa ciga Liꞌazaru cika.”

37 Shegai aza roku a le a danai, “U zuwa ta̱ karumba̱ ka wenei. Wa̱ri u gan ta̱ u ɓishinka Liꞌazaru ukuwa̱.”

Yesu ꞌya̱nga̱sa̱i Liꞌazaru a ukpa̱

38 Eyi pini a kadambula ki, aku u banai a asu u kasaun vi. Kasaun ki tani kaaɓuru ka, kpam a kimba̱ ta̱ ka n katali ka roku a utsutsu vi. 39 Aku u tonuko le, “Gindala̱kpai katali ki a ikengi.”

Shegai Marta danai, “Asheku, vu reve ta̱ Liꞌazaru kuwa̱ ɗe aꞌayin a nishi, ka̱wa̱n ka yan ta̱ pini.”

40 Yesu tonuko yi, “Vu a̱sa̱nsa̱ an n tonuko vu, ‘Vu wushuku baci va wene ta̱ tsupige tsu Kashila̱’?”

41 Aku a gindala̱kpai katali ki a ikengi. U weɓelei zuba u danai, “Tata, n cikpa vu ta̱ an vu pana̱ka mu. 42 N reve ta̱ vu tsu pana̱ka mu ta̱ maco, shegai n dana ta̱ nala adama a ama ɗa a kyawan mu na vi. Ma ciga ta̱ a wushuku an aɗa vu suku mu.”

43 An u kotsoi kavasu, aku u salai, “Liꞌazaru, wuta̱!” 44 Aku u wuta̱i. Akere n aꞌene a ne ucaci n aminya a eri, a cacai kpam upetiwaꞌeshi u ne n kunya.

Aku Yesu danai, “Surukpa ni i a̱sa̱ka̱ yi u wala.”

A sheshei tsa̱ra̱ a wuna Yesu

(Matiyu 26:1-5; Marku 14:1-2; Luka 22:1-2)

45 Ama ushani a ɗa a tuwa̱i tsa̱ra̱ a wene Meri vi a wenei ili iꞌya Yesu yain, aku a wushuki n eyi. 46 Aza roku a le a banai a asu u Afarishi a tonuko le ili iꞌya Yesu yain. 47 Aku aɗara̱kpi a pige n Afarishi a ɓolomgbonoi Asheshi a Pige a asu u te, a danai, “Ndya tsa yan? Vuma u na wa yansa ta̱ ikunesavu ushani. 48 Tsu a̱sa̱ka̱ yi baci u lyai kapala n uyansa ili i na yi, ya dem wa wushuku ta̱ n eyi. Aku asoje a aza a Roma a tuwa̱ a wacinsa Kuwa ku Kashila̱ ku tsunu n uyamba u tsunu.”

49 Uza roku a asuvu a Asheshi a Pige yi; wata, Kayafa, uza ɗa wa̱ri Magono ma Aɗara̱kpi a kayen ki, u danai, “Eɗa̱ i reve ili iꞌya iꞌa̱ri pini wa! 50 Niɗa ya a̱sa̱ka̱ uyamba gba̱ u kuwa̱? Wa la ta̱ tsulobo uza u te u na vi u kuwa̱ n u ɗa a ama gba̱ a ka kuwa̱.”

51 Uyawunsa u na vi a katakasuvu ka Kayafa ka u wuta̱i wa. Shegai an wa̱ri Magono ma Aɗara̱kpi a kayen ka nala ki ɗa i zuwai wa yan kadyanshi ka ili iꞌya ya tuwa̱ ya gita̱: Dana ɗa wa dana Yesu wa kuwa̱ ta̱ adama a aza a Yahuda. 52 Adama a unyushi u aza a Yahuda a ɗa koshi Yesu wa kuwa̱ wa. Wa kuwa̱ ta̱ tsa̱ra̱ u ɓolomgbono ama a Kashila̱ a ɗa a wacinsai a asuvu a likimba. 53 Kain ka nala ki ka azapige a aza a Yahuda a gita̱i ufoɓuso tyoku ɗa a ka wuna Yesu.

54 Adama a nala, Yesu doku u wala a kateshe a Yahuda wa, aku u a̱sa̱ka̱i Urishelima. U lazai ubana a ilyuci i Ifuramu, iꞌya iꞌa̱ri a ikengi i kakamba, aku u dusuki ɗe n atoni a ne.

55 An a yain evu n Abiki a Upasamgbana, aku ama ushani aza ɗa aꞌa̱ri a ilyuci i kenu kenu a lazai ubana a Urishelima kahu abiki yi, tsa̱ra̱ a wulukpe kaci ka le tyoku ɗa Mele ma danai a yansa. 56 A ka ciga a wene Yesu, ele pini a Kuwa ku Kashila̱ ki, aku a ka wecemgbene, “Ndya i wenei? Wa tuwa̱ gba̱m a asu u abiki vi?” 57 Aɗara̱kpi a pige n Afarishi yi a tonukoi ama, uza ɗa baci dem u wenei Yesu, u tonuko le, kotsu a ka̱na̱ yi.

12

Meri tsunki Yesu manivi ma magula̱ni

1 An aꞌayin a teli a wokoi kahu Abiki a Upasamgbana yi, Yesu banai a Batani u rawai a kuwa ku Liꞌazaru uza ɗa u ꞌya̱nga̱sa̱i a ukpa̱. 2 A foɓusukoi Yesu ilikulya, Marta aya uza ɗa wa pecike ilikulya, Liꞌazaru kpam wa̱ ta̱ pini ndishi kaɓolo n aza ɗa a ka lya ilikulya n eyi. 3 Aku Meri bidyai kolubo u manivi ma ma̱ri n ikebe cika u pige, u tsunki Yesu a aꞌene. U yansai ma n kenji ka ne. Magula̱ni ma manivi mi ma shaɗangi kuwa ki.

4 Katoni ka a ka isa̱ Yahuza Isikariyoti wa̱ ta̱ dem pini. Aya wa tuwa̱ wa neke Yesu a asu u azapige. U danai, 5 “Manivi ma nala mi ma rawa ta̱ ikebe iꞌya uza wa yan manyan ma kayen ka te.* Wa̱ri u gan ta̱ a denge ma, aku a na̱ka̱ aza a unambi.” 6 Shegai Yahuza vi u dambula gba̱m n aza a unambi yi wa. U dana ta̱ nala kpaci kaboki ka. Aya uza ɗa wa ɓa̱na̱ makpaka̱ta ma ikebe kpam u tsu bidya ta̱ i roku u yanka manyan ma kaci ma ne.

7 Shegai Yesu tonuko yi, “Kotsu vu damgbara̱sa yi wa. U yan ta̱ nala tsa̱ra̱ u foɓuso ikyamba i va̱ adama a kaciɗa̱. 8 Ya rongo ta̱ n aza a unambi maco, shegai ya rongo na̱ mpa maco wa.”

A ka ciga a wuna Liꞌazaru

9 Aꞌa̱ri pini, aku kakuma̱ ka ama ka panai a da Yesu rawa ɗe a Batani. Aku a banai an u wokoi Yesu wa̱ri ɗe, kpam tsa̱ra̱ a wene Liꞌazaru uza ɗa Yesu ꞌya̱nga̱sa̱i a ukpa̱ vi. 10 Aɗara̱kpi a pige yi a foɓusoi dem tsa̱ra̱ a wuna Liꞌazaru. 11 Adama a Liꞌazaru, ama ushani a a̱sa̱ka̱ le utono, aku a ka wushukusu n Yesu.

Yesu uwai a Urishelima

(Matiyu 21:1-11; Marku 11:1-11; Luka 19:28-40)

12 An kain ka wansai, aku kakuma̱ ka ama ka ka tuwa̱i uyan Abiki a Upasamgbana vi, a panai a da Yesu ɗa pini utuwa̱ a Urishelima. 13 Aku a bidisai akere a nshuwan tsa̱ra̱ a ba a gawunsa n eyi, n a sala̱si,

“Hosana,† cikpalai Kashila̱!”

“Kashila̱ ka zuwuka uza ɗa wa̱ri a utuwa̱ a asuvu a kala ka Magono ma Zuba una̱ u shinga!

Kashila̱ ka zuwuka Magono ma aza a Isaraꞌila una̱ u shinga.”

14 An Yesu tsa̱ra̱i maku ma makparyagi ma roku, u yuwa̱i ma. Tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai u ɗa la vi,

15 “Aza a Sihiyona,‡ kotsu i pana uwonvo wa!

Magono ma ɗe ma pini a utuwa̱,

uyuwi a maku ma makparyagi.” ◊

16 A aꞌayin a nala yi, atoni a ne kotsu a reve n ukuna vi wa. Shegai a ubana a kapala, an a tuwa̱i a ꞌya̱nga̱sa̱ yi ubana a tsupige, ɗa a ciɓai an Tagara̱da u Kashila̱ u danai ukuna vi a kaci ka ne, hal gba̱m a yanka yi u ɗa ɗe.

17 Ama ɗa pini ushani kaɓolo n Yesu aꞌayin a ɗa u ꞌya̱nga̱sa̱i Liꞌazaru a ukpa̱, kpam u tonuko yi u wuta̱ a kasaun ki. Gogo‑na alya a ka tonusuko ama ili iꞌya u yain. 18 Ama ushani a bana ta̱ tsa̱ra̱ a cina Yesu, kpaci a pana ta̱ ukuna u ukunosavu vi. 19 Aku Afarishi yi a ka dansa utyoku u le, “Wundyai, tsu rukpa̱ ɗe gba̱ gba̱! Likimba gba̱ aya a ka tono!”

Nheline n roku ma ciga n wene Yesu

20 Nheline n roku n bana ta̱ a Urishelima ulya kayala aꞌayin a Abiki a Upasamgbana. 21 A banai ara Filibu (uza ɗa u wuta̱i a ilyuci i Besaida a Galili) a danai, “Uzapige, tsa ciga ta̱ tsu wene Yesu.” 22 Filibu banai u tonukoi Andurawu, aku a lazai ama a re a le a ba a tonukoi Yesu.

23 Aku u tonuko le, “Aꞌayin a yan ɗe a ɗa Maku ma Vuma ma wusha tsupige tsu ne. 24 Mayun n tonuko ɗa̱, ucun u ulya u te u rukpa̱ baci a iyamba u kuwa̱i wa, wa la u te vi wa. Aꞌayin a ɗa baci u kuwa̱i, aku u woko ushani. 25 Uza ɗa baci wa ciga uma u ne a likimba u naha, wa namba ta̱ u ɗa. Uza ɗa baci u ꞌyuwain uma u ne a likimba u naha, wa tsa̱ra̱ ta̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. 26 Uza ɗa baci wa ciga u gbashika mu u ka̱na̱ ta̱ u tono mu, tsa̱ra̱ kagbashi ka va̱ ka rongo a asu u ɗa baci dem ma̱ri, kpam Tata u va̱ wa na̱ka̱ ta̱ uza ɗa baci dem u gbashika mu tsupige.”

Yesu dansai ukuna u ukpa̱ u ne

27 Yesu lyai kapala n kadyanshi, “Gogo‑na n dambula ta̱ cika. Ndya ma dana? N dana wa̱, ‘Tata, wauwa mu a aꞌayin a na yi’? Nala wa, n tuwa̱ ta̱ aꞌayin a na adama a na, tsa̱ra̱ n pana ikyamba. 28 Tata, wenike ama tsupige tsu vunu!”

Aku kala̱ga̱tsu ka wuta̱i a zuba ka danai, “N wenike ta̱ tyoku ɗa ma̱ri n tsupige kpam ma doku ta̱ ma wenike.”

29 Kakuma̱ ka ama ka ka̱ri pini kushani vi a pana ta̱ kala̱ga̱tsu ki, aku aza roku asuvu a le a danai makpankashila̱ ma. Shegai aza roku a danai, “Katsumate ka zuba ka ka dansai n eyi!”

30 Aku Yesu tonuko le, “Adama a ɗe a ɗa kala̱ga̱tsu ki ka tuwa̱i, adama a va̱ a ɗa wa. 31 Gogo‑na aꞌayin a yan ɗe a ɗa Kashila̱ ka yanka ama a likimba afada. Kpam dem aꞌayin a ɗa, a ɗa wa loko uza ɗa wa lya tsugono tsu likimba u na. 32 A ꞌya̱nga̱sa̱ mu baci a zuba u mawandamgbani, ma zuwa ta̱ ya dem u tuwa̱ ara va̱.” 33 Yesu dana ta̱ nala tsa̱ra̱ u wenike tyoku ɗa wa kuwa̱.

34 Kakuma̱ ki ka danai, “Mele ma tsunu ma tonuko tsu ta̱ Kawauwi ka rongo ta̱ n uma hal ubana. Niɗa va dana a ka ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ Maku ma Vuma a zuba u mawandamgbani? Ya Maku ma Vuma mi?”

35 Yesu wushuki, “Ya tsa̱ra̱ ta̱ katyashi aꞌayin kenu. Rongoi a nwalu aꞌayin a ɗa iꞌa̱ri a katyashi, tsa̱ra̱ i ta̱ɗa̱tsa̱ wa aꞌayin a ɗa baci karimbi ka danda ɗa̱. Shegai ya wala baci a karimbi, ya fuɗa ya reve asu u ɗa ya bana wa. 36 Wushuki n uza ɗa u tsu zuwa katyashi ka tuwa̱ tun wa̱ri kaɓolo n a̱ɗa̱, tsa̱ra̱ i woko aza ɗa a aꞌa̱ri a katyashi.”

Aza roku a ꞌyuwain uwushuku n Yesu

An Yesu danai nala, aku u lazai u ba u kpawain tsa̱ra̱ a wene yi wa. 37 Ko an u wokoi u yansai ikunesavu a kapala ka le, a wushuku n eyi wa. 38 Nala gita̱ ta̱ tsa̱ra̱ ili iꞌya Ishaya matsumate u danai i shaɗangu,

“Magono ma Zuba, ya wushuki n ili iꞌya tsu danai?

Magono ma Zuba, ya vu wenikei ucira u vunu?” ◊

39 Matsumate mi ma doku ta̱ ma danai, ili iꞌya i zuwai a kpa̱ɗa̱i uwushuku iꞌya na:

40 “Magono ma Zuba ma zuwa ta̱ aꞌeshi a ama yi a rumba̱na̱i,

kpam u zuwa le a ryagbajai.

Mpa Magono ma Zuba, n yan ta̱ nala tsa̱ra̱ a wene ko a reve wa,

kpam kotsu a kpatala utuwa̱ ara va̱, tsa̱ra̱ n ta̱na̱sa̱ le wa.” ◊

41 Matsumate mi ma dana ta̱ nala kpaci u wene ta̱ tsupige tsu Yesu, kpam u dansai ukuna u ne.

42 Aꞌayin a nala yi, azapige ushani a wushuku ta̱ n eyi. Shegai an a ka pana uwonvo u Afarishi, a kawan a dansa u ɗa a kateshe wa, kotsu a wutukpa̱ le a asuvu a kagata ka Kashila̱ wa. 43 A tsu la ta̱ uciga icikpali i ama kapala n icikpali i Kashila̱.

Yesu tuwa̱ ta̱ u wauwa likimba

44 Yesu ꞌya̱nga̱sa̱i kala̱ga̱tsu ka ne u danai, “Gba̱ uza ɗa baci dem u wushuki na̱ mpa, na̱ mpa ɗa koshi u wushuku wa, hal dem n uza ɗa u suku mu ɗa u wushuki. 45 Uza ɗa kpam u wene mu, u wene ta̱ dem uza ɗa u suku mu. 46 N tuwa̱ ta̱ a likimba n woko katyashi, tsa̱ra̱ uza ɗa baci dem u wushuki na̱ mpa u rongo a asuvu a karimbi wa.

47 “Uza ɗa u panai kadyanshi ka va̱ aku u ꞌyuwain ka utono, mpa ma kiɗa̱ga yi ugana wa. Kpaci n tuwa̱ tsa̱ra̱ n kiɗa̱ga likimba ugana wa, shegai n wauwa u ɗa. 48 Uza ɗa wa kiɗa̱ga uza ɗa u ꞌyuwan mu ugana aya pini; wata, kadyanshi ka n dansai, ka ka kiɗa̱ga yi ugana kain ka makorishi. 49 Ili iꞌya n wenishikei ara va̱ ɗa i wuta̱i wa. Tata u ɗa u suku mu aya u tonuko mu ili iꞌya ma dana n iꞌya ma wenishike. 50 N reve ta̱ ili iꞌya u danai ama a yain i zuwa ta̱ ama a yain uma hal ubana. Ɗa i zuwai n tonuko ɗa̱ dere ili iꞌya Tata u tonuko mu.”

13

Yesu ɓacangusi aꞌene a atoni a ne

1 Cina u woko kain ka te kahu kain ka Abiki a Upasamgbana ka yain. Yesu reve ta̱ aꞌayin a yan ɗe a ɗa wa a̱sa̱ka̱ likimba u na u gono a asu u Tata. Wa ciga ta̱ ama a ne a ɗa aꞌa̱ri a likimba, kpam gogo‑na pini na u wenike le ta̱ uciga vi gba̱ gba̱ bawu utyoku.

2 Yesu n atoni a ne a ka lya kaɓolo n kuvuli. Cina Kala̱pa̱nsi ka zuwa ɗe Yahuza Isikariyoti maku ma Simo u yawunsa tsa̱ra̱ u neke yi. 3 Yesu reve ta̱ Tata na̱ka̱ yi ta̱ ucira u ili gba̱, u wuta̱ ta̱ a asu u Kashila̱, kpam nte wa gono ɗe ara ne. 4 An aꞌa̱ri a ulya ilikulya, Yesu ꞌya̱nga̱i u mondoi matogo ma pige ma ne, aku u sirai mayaga a cuku tsu ne. 5 U tsungi mini a kabelu u gita̱i uɓacangusa aꞌene a atoni a ne, aku u yansai a ɗa n mayaga ma u sirai a cuku tsu ne tsi.

6 Yesu tuwa̱i ara Simo Bituru, eyi kpam u tonuko yi, “Asheku, aɗa va ciga vu ɓacangusu mu aꞌene?”

7 Yesu wushunku yi, “Vu reve ili iꞌya ma̱ri uyan wa, shegai va tuwa̱ ta̱ va reve.”

8 Bituru danai, “Nala wa, va ɓacangusu aꞌene a va̱ wa.”

Yesu wushuki, “N ɓacangusu baci aꞌene a vunu wa, avu uza u te ɗa a asuvu a ama a va̱ wa.”

9 Simo Bituru danai, “Asheku, ɓacangusu gba̱m aꞌene a va̱ koshi wa! Sawa mu dem akere n kaci.”

10 Yesu danai, “Vuma u sumba̱ baci, ikyamba i ne gba̱ i tsu takpa ta̱ sarara. Aꞌene a ne a ɗa koshi wa ɓacangusu. Eɗa̱ ama iꞌa̱ ta̱ sarara, shegai gba̱ ɗe ɗa wa.” 11 Yesu reve ta̱ uza ɗa wa kpatala̱ka yi, ɗa gai i zuwai u danai, “Gba̱ ɗe ɗa iꞌa̱ri sarara wa.”

12 An u kotsoi uɓacangusu aꞌene a le gba̱, aku u ukai matogo ma ne u gonoi u dusuki. U wece le, “I reve ili iꞌya n yanka ɗa̱ gogo‑na vi? 13 I tsu isa̱ mu ta̱ ‘Kawenishiki’ n ‘Asheku’ kpam dere ɗa wa̱ri, kpaci ili iꞌya ma̱ri iꞌya la vi. 14 Mpa, Asheku n Kawenishiki, n ɓacangusu ta̱ aꞌene a ɗe gogo‑na. Eɗa̱ dem i ɓacangusu aꞌene a atoku a ɗe. 15 N yan ta̱ nala tsa̱ra̱ u woko ɗa̱ iryoci tsa̱ra̱ i yain dem tyoku ɗa n yanka ɗa̱. 16 Mayun n tonuko ɗa̱, kagbashi ka tsu la uzakuwa u ne tsupige wa. Katsumate ka tsu la uza ɗa u suku yi tsupige wa. 17 I reve ta̱ ili i na yi gba̱ kpam Kashila̱ ka zuwuka ɗa̱ ta̱ una̱ u shinga i tono baci iꞌya.

18 “Gba̱ ɗe ɗa ma yanka kadyanshi wa. N reve ta̱ aza ɗa n ɗanga̱sai. Shegai u ka̱na̱ ta̱ ili iꞌya Tagara̱da u Kashila̱ u danai i woko mayun. Kpam a dana ta̱, ‘Vuma ɗa wa lya kaɓolo na̱ mpa u kpatala̱ka mu ta̱ kucina̱!’

19 “Tonuko ɗa ma tonuko ɗa̱ kahu ukuna vi u gita̱, tsa̱ra̱ u gita̱ baci kotsu i wushuku an mpa ma̱ri uza ɗa wa̱ri pini maco. 20 Mayun n tonuko ɗa̱, uza ɗa baci u wushai katsumate ka va̱, mpa u wushai. Uza ɗa baci kpam u wusha mu, u wusha ta̱ uza ɗa u suku mu.”

Yesu danai ili iꞌya ya gita̱ n eyi

(Matiyu 26:20-25; Marku 14:17-21; Luka 22:21-23)

21 An Yesu danai nala, u dambula ta̱ cika. U tonuko le a kateshe, “Mayun n tonuko ɗa̱, uza u te ɗe wa neke mu ta̱.”

22 A fuɗa a reve gba̱m kalen ka kadyanshi ka Yesu yain wa. Aku a ka wundyamgbana. 23 Uza u te a asuvu a atoni yi uza ɗa Yesu wa uciga cika wa̱ ta̱ ndishi evu n eyi. 24 Simo Bituru yanka yi iryoci n kukere u danai, “Wece yi, ya wa dansa̱ka?”

25 Katoni ki ka raɓai evu n Yesu ka wece yi, “Asheku, ya va dansa̱ka a asuvu a tsunu?”

26 Yesu wushuki, “Ma daɓa ta̱ kawon ka na a kusan. Uza ɗa baci n na̱ka̱i ka, aya gai wa kpatala̱ka mu vi.” Aku u daɓai kawon ki a kusan u na̱ka̱i Yahuza maku ma Simo Isikariyoti. 27 An Yahuza wushai kawon ki, aku Kanangasi†* ka uwa yi.

Yesu danai, “Yahuza, wala gogo vu ba vu yain ili iꞌya va yan.” 28 Uza wa̱ la a asuvu a aza ɗa a ka lya kaɓolo n Yesu u revei kalen ka ili iꞌya i zuwai u tonuko yi nala wa. 29 Shegai adama a ɗa wa̱ri kazuwi ka ikebe ka le, aku a yawunsai a da tonuko ɗa Yesu tonuko yi u ba u tsupa ikebe i ilikulya ko kpam u ba u nei aza a unambi ikebe. 30 An u lyuki kawon ka Yesu na̱ka̱ yi vi, aku u wuta̱i n maloko, n kayin ka tani.

Mele ma savu

31 An Yahuza lazai, Yesu danai, “Aꞌayin a tuwa̱ ta̱ a ɗa mpa Maku ma Vuma ma uwa a asuvu a tsupige tsu va̱, kpam Kashila̱ ka wusha ta̱ tsupige adama a ili iꞌya ya gita̱ na̱ mpa. 32 Kashila̱ ka wusha baci tsupige adama a va̱, Kashila̱ n kaci ka ne wa wenike ta̱ ama tyoku ɗa tsupige tsu Maku ma Vuma tsi tsa̱ri gogo.

33 “Mmuku n va̱, ma tsa̱ ta̱ n ɓa̱ra̱kpa̱ n a̱ɗa̱ kenu. Ya tuwa̱ ta̱ ya zama mu, shegai ya wene mu wa. N tonuko ɗa̱ tyoku ɗa n tonukoi ama, ‘Ya bana a asu u ɗa ma bana wa.’

34 “Shegai mele ma savu ma ma na̱ka̱ ɗa̱. I cigi atoku a ɗe dere tyoku ɗa n ciga ɗa̱. 35 Ya cigamgbana baci, ya dem wa reve ta̱ eɗa̱ atoni a va̱ a ɗa.”

Yesu danai Bituru wa nana yi ta̱

(Matiyu 26:31-35; Marku 14:27-31; Luka 22:31-34)

36 Simo Bituru wecei Yesu, “Asheku, nte va bana?”

Yesu wushuki, “Asu u ɗa ma bana ya fuɗa ya bana wa, shegai ya tuwa̱ ta̱ ya bana.”

37 Bituru wece yi, “Asheku, ndya i zuwai bawu ma tono vu gogo‑na? Ma̱ ta̱ ufoɓusi tsa̱ra̱ n kuwa̱ adama a vunu!”

38 Yesu wece yi, “Va̱ri ufoɓusi vu kuwa̱ adama a va̱? Mayun n tonuko vu, kahu kapen ka sala, va nana mu ta̱ hal kutatsu, vu dana vu reve mu wa.”

14

Yesu ɗa ure ubana a asu u Tata

1 Yesu tonukoi atoni a ne, “Kotsu i dambula wa. Wushuki n Kashila̱, i wushuku kpam na̱ mpa. 2 Aꞌunu a ɗa pini ushani a kuwa ku Tata u va̱, kpam nte ma bana ɗe tsa̱ra̱ n foɓusuko ɗa̱ asu. A da baci nala wa̱ri wa, ma̱ri ma tonuko ɗa̱ ta̱. 3 Aꞌayin a ɗa baci n yain nala, aku n gono n bidya ɗa̱ ubana ara va̱, aku tsu rongoi ɗe kaɓolo. 4 I reve ta̱ ure u asu u ɗa ma bana.”

5 Toma tonuko yi, “Asheku, tsu reve asu u ɗa va bana wa. Niɗa tsa reve ure u ubana ɗe?”

6 U wushuki, “Mpa ure u ɗa wa wenike ukuna u maci u Kashila̱, u na̱ka̱ kpam ama uma. Uza wa̱ la wa bana a asu u Tata wa, she u tono mu. 7 I reve mu baci, ya reve ta̱ dem Tata u va̱. Shegai gogo‑na i reve yi ta̱, kpam i wene yi ta̱.”

8 Filibu danai, “Asheku, wenike tsu Tata vi, kpaci ili iꞌya tsa ciga iꞌya la vi koshi.”

9 Yesu wushuki, “Filibu, n rongo ta̱ n a̱ɗa̱ aꞌayin ushani. Ndya i zuwai vu kpa̱ɗa̱i ureve ko ya mpa ma̱ri? Uza ɗa baci dem u wene mu, u wene ta̱ dem Tata vi. Niɗa vu danai ‘Wenike tsu Tata vi’? 10 Vu wushuku an mpa ili i te iꞌya tsa̱ri n Tata vi, kpam Tata vi ili i te na̱ mpa wa? Kadyanshi ka n yanka ɗa̱ ara va̱ ɗa ka wuta̱i wa. Tata ɗa wa̱ri a asuvu a va̱, aya u tsu yan ili iꞌya wa ciga u yain. 11 Wushuki na̱ mpa an n danai Tata vi ili i te iꞌya tsa̱ri, kpam mpa vi ili i te iꞌya tsa̱ri n Tata vi. Ya wushuku baci adama a kadyanshi ka va̱ wa, u gan ta̱ i wushuku adama a ikunesavu i na yi. 12 Mayun n tonuko ɗa̱, uza ɗa baci u wushuki na̱ mpa, wa fuɗa ta̱ wa yan dere ili iꞌya n yansai. Mayun ɗa, aza ɗa a wushuki, a ka yan ta̱ hal gba̱m ili iꞌya i lai la, kpaci ma bana ta̱ ma rongo ɗe n Tata u va̱. 13 Kpam i folo baci ili a asuvu a kala ka va̱, ma yanka ɗa̱ ta̱ iꞌya, tsa̱ra̱ Maku mi ma tuko tsupige a asu u Tata. 14 Ma yan ta̱ ili iꞌya baci dem i foloi a asuvu a kala ka va̱.

Kazuwamgbani ka utuwa̱ u Kulu Keri

15 “Ya ciga mu baci, ya yan ta̱ ili iꞌya n danai i yain. 16 Ma folo ta̱ Tata, eyi kpam wa na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ Kaɓa̱ngi ka roku, uza ɗa wa rongo n a̱ɗa̱ hal ubana. 17 Aya Kulu Keri ka ku tsu wenike ukuna u maci u Kashila̱. Ama a likimba a wusha yi wa, kpaci a wene yi ko a reve yi wa. Shegai i reve yi ta̱, kpaci u rongo ta̱ ara ɗe kpam wa rongo ta̱ a asuvu a ɗe. 18 N laza baci, ma a̱sa̱ka̱ ɗa̱ utyoku u ɗe tyoku u mkpan wa, ma gono ta̱ ara ɗe. 19 Aꞌayin kenu ama a likimba a na a ka fuɗa a wene mu wa, shegai eɗa̱ ya wene mu ta̱. Kpam adama a ɗa ma̱ri n uma, eɗa̱ dem ya yan ta̱ uma. 20 Kain ka nala ka tuwa̱ baci, ya reve ta̱ an ili i te iꞌya ma̱ri n Tata vi. Ya reve ta̱ eɗa̱ dem ili i te iꞌya iꞌa̱ri na̱ mpa, mpa kpam ili i te iꞌya ma̱ri n a̱ɗa̱. 21 Uza ɗa baci dem wa ciga mu, wa yan ta̱ ili iꞌya n danai, kpam Tata u va̱ wa ciga yi ta̱. Mpa dem ma ciga yi ta̱, kpam n wenike yi ko mpa yayi.”

22 Aku Yahuza (shegai Yahuza Isikariyoti wa), u danai, “Asheku, ndya i zuwai vu foɓusoi vu wenike kaci ka vunu ara tsunu, bawu va wenike kaci ka vunu a asu u ama a likimba a ɗa a buwai?”

23 Yesu wushuki, “Ama a ciga mu baci, a ka yan ta̱ ili iꞌya n tonuko le a yain. Tata u va̱ wa ciga le ta̱, aku tsu tuwa̱ ara le tsu dusuku n ele. 24 Shegai uza ɗa baci bawu wa ciga mu, u tsu yan ili iꞌya n danai wa. Ili iꞌya i panai n danai na vi, ara va̱ ɗa i wuta̱i wa, shegai ara Tata ɗa u suku mu.

25 “N tonuko ɗa̱ ta̱ ili i na yi tun ma̱ri kaɓolo n a̱ɗa̱. 26 Kaɓa̱ngi ki ka wenishike ɗa̱ ta̱ ili dem, kpam wa zuwa ɗa̱ ta̱ i ciɓa gba̱ ili iꞌya n tonuko ɗa̱. Kaɓa̱ngi ka nala ki aya Kulu Keri ka Tata wa suku n kala ka va̱. 27 N zuwa ɗa̱ ta̱ i panai maza̱nga̱ a atakasuvu a ɗe. Icun i maza̱nga̱ ma ma̱ri a katakasuvu ka va̱ ka ma zuwa ɗa̱ i tsa̱ra̱. N zuwa ɗa̱ i tsa̱ra̱ ndishi n shinga n na mi dere tyoku ɗa ama a likimba a zuwa ɗa̱ i tsa̱ra̱i wa. Adama a nala kotsu i namgba katsuma̱ ko i pana uwonvo wa.

28 “I pana̱ka mu ta̱ an n danai ma laza ta̱ kpam ma bana ta̱ ma gono ara ɗe. Ya ciga mu baci mayun, u gan ta̱ i yain maza̱nga̱ ma ma gono ara Tata, kpaci u la mu ta̱ tsupige. 29 N tonuko ɗa̱ ta̱ ili i na yi gba̱ gogo‑na kahu i tuwa̱ i gita̱, tsa̱ra̱ i gita̱ baci, i wushuku. 30 Ma ɓa̱ra̱kpa̱ n a̱ɗa̱ na̱ n dansi wa, kpaci uza ɗa wa lya tsugono tsu likimba u naha wa̱ ta̱ a utuwa̱. Shegai wa̱ n ucira a kaci ka va̱ wa. 31 Ili iꞌya Tata u va̱ u tonuko mu n yain iꞌya n tsu yan, tsa̱ra̱ ya dem a likimba u reve ma ciga yi ta̱.

“Gogo‑na tuwa̱i tsu walai.”

15

Katyaci n atyangi

1 Yesu lyai kapala n kadyanshi n atoni a ne, “Mpa kami ka katyaci ka mayun. Tata u va̱ u ɗa kacimbi. 2 Katyangi ka baci ka̱ri a asuvu a va̱ bawu ka matsai, aku u kapa ka. U tsu gyara ta̱ kpam u lapula katyangi ka baci dem ka matsa̱sa tsa̱ra̱ ka doku ka matsa cika. 3 Ili iꞌya n tonuko ɗa̱ i zuwa ta̱ i lapulai. 4 Ya rongo baci kaɓolo na̱ mpa, ma rongo ta̱ dem kaɓolo n a̱ɗa̱. Katyangi ka tsu matsa n kaci ka ne wa. Kafuɗa ta̱ ka matsa ka̱ baci kaɓolo n kami ka ne. Nala dem eɗa̱ ya fuɗa ya yan ili wa, she iꞌa̱ kaɓolo na̱ mpa.

5 “Mpa kami ka katyaci ki, eɗa atyangi. Uza ɗa baci wa rongo kaɓolo na̱ mpa, mpa kpam ma rongo kaɓolo n eyi, wa matsa ta̱ ilimaci cika. Shegai ya fuɗa ya yan ili wa, she n ɓa̱nga̱ ɗa̱. 6 Uza ɗa baci bawu wa̱ri kaɓolo na̱ mpa, wa̱ ta̱ tyoku u katyangi ka a varangi aku ka ekpei. Ama a tsu bidya ta̱ atyangi a ekpi tsa̱ra̱ a varangu a ɗa a akina, a runukpa a ɗa. 7 I rongo baci kaɓolo na̱ mpa kpam i tonoi uwenishike u va̱, ya folo ta̱ Tata ili iꞌya baci dem ya ciga, eyi kpam wa na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ iꞌya. 8 Ya matsa̱sa baci ilimaci ushani, nala wa wenike ta̱ ama eɗa̱ atoni a va̱ a ɗa, kpam ya wenike ta̱ ama tsupige tsu Tata u va̱.

9 “Ma ciga ɗa̱ ta̱ tyoku ɗa dem Tata wa ciga mu. Gogo‑na rongoi a asuvu a ucigi u va̱. 10 I yan baci ili iꞌya n danai, ya rongo ta̱ a asuvu a uciga u va̱. Tyoku ɗa n yain ili iꞌya Tata u va̱ u tonuko mu n yain, kpam ma rongo a asuvu a uciga u ne. 11 N tonuko ɗa̱ ta̱ ili i nala yi tsa̱ra̱ i tsa̱ra̱ maza̱nga̱ ma dem n tsa̱ra̱i, kotsu maza̱nga̱ ma ɗe ma namba ili wa. 12 Ili iꞌya ma tonuko ɗa̱ i yain iꞌya na: Cigai atoku a ɗe tyoku ɗa dem mpa n ciga ɗa̱. 13 Vuma u kuwa̱ baci adama a kaje ka ne, nala wenike ta̱ an wa̱ri n uciga u pige u ɗa u lai u ya dem.

14 Eɗa̱ aje a va̱ a ɗa, i tono baci ili iꞌya n danai. 15 N buwa ɗa̱ kpam uꞌisa̱ agbashi wa, adama a ɗa uzakuwa u tsu tonuko agbashi a ne ili gba̱ wa. Shegai n isa̱ ɗa̱ ta̱ aje kpaci n tonuko ɗa̱ ta̱ gba̱ ili iꞌya Tata u va̱ u tonuko mu. 16 I ɗanga̱sa mu wa, mpa n ɗanga̱sa ɗa̱. Kpam n na̱ka̱ ɗa̱ manyan ma na i yain: walai i ba i matsa ilimaci, icun i ilimaci iꞌya ya ɓa̱ra̱kpa̱. Aku Tata u na̱ka̱ ɗa̱ gba̱ ili iꞌya baci dem i foloi n kala ka va̱. 17 Ili iꞌya n tonuko ɗa̱ i yain iꞌya na: Cigai atoku a ɗe.

Ama a likimba a kovoi atoni

18 “Ama a likimba a na a kovo ɗa̱ baci, ciɓai a gita̱ ta̱ a kovo mu. 19 Eɗa̱ aza a likimba a ɗa baci, wa ciga ɗa̱ ta̱ tyoku ɗa u tsu ciga ama a ne. Shegai n ɗanga̱sa ɗa̱ ta̱ a asuvu a likimba, kotsu i woko ama a ne wa. Ɗa i zuwai likimba u kovo ɗa̱. 20 Ciɓai ili iꞌya n tonuko ɗa̱: Kagbashi ka tsu la uzakuwa u ne tsupige wa. Ama a yanka mu baci mavura, a ka yanka ɗa̱ ta̱ dem. Kpam a yan baci ili iꞌya n wenishike le, a ka yan ta̱ dem ili iꞌya ya tonuko le. 21 Shegai a ka yan ɗa̱ ta̱ mavura adama a ɗa iꞌa̱ri ama a va̱. A ka yan ta̱ nala kpaci a reve uza ɗa u suku mu wa. 22 A da baci n tuwa̱i n dansai n ele wa, aꞌa̱ri a ka yan n unyushi u unyushi u cingi wa. Shegai gogo‑na aꞌa̱ n ure u uwuta̱ a unyushi u cingi u le wa. 23 Uza ɗa baci dem u kovo mu, u kovo ta̱ dem Tata u va̱. 24 N yan ta̱ ikunesavu cika iꞌya bawu uza kotsu u yain. A da baci ma̱ri n yain manyan ma nala wa, aꞌa̱ri a ka yan n unyushi u unyushi u cingi wa. Shegai gogo‑na a wene ta̱ ili iꞌya n yain, gba̱ n nala a kovo mu n Tata u va̱ dem. 25 Nala gita̱ ta̱ tsa̱ra̱ ili iꞌya iꞌa̱ri ukorongi a Mele ma le i woko mayun: ‘A kovo mu bawu kagita̱.’ ◊

26 “Ma sukunku ɗa̱ ta̱ uza ɗa a ka isa̱ Kaɓa̱ngi. Wa wuta̱ ta̱ a asu u Tata, aku u tuwa̱ ara ɗe. Aya Kulu ku mayun. U tuwa̱ baci, wa dansa ta̱ ukuna u va̱. 27 Eɗa̱ dem u ka̱na̱ ta̱ i tonuko ama ukuna u va̱, kpaci i rongo ta̱ kaɓolo na̱ mpa tun aꞌayin a ɗa n gita̱i uwenishike.”

16

1 Yesu lyai kapala n kadyanshi, “N tonuko ɗa̱ ta̱ ukuna u na kotsu i a̱sa̱ka̱ uwushukusu na̱ mpa wa. 2 A ka loko ɗa̱ ta̱ a agata a Kashila̱. Kpam aꞌayin a ka tuwa̱ ta̱ a ɗa ama a ka wunusa ɗa̱, a yan baci nala a ka wene ta̱ yavu Kashila̱ ka a ka gbashika. 3 A ka yansa ta̱ ikuna i nala yi kpaci a reve Tata vi wa, kpam a reve mu wa. 4 Shegai n tonuko ɗa̱ ta̱ ukuna u na vi ga̱mpa̱, tsa̱ra̱ aꞌayin yi a rawa baci a ɗa a ka yan ikuna i nala yi, ya ciɓa ta̱ ili iꞌya n tonuko ɗa̱.

Manyan ma Kulu Keri

“Aꞌayin a ɗa n gita̱i uwenishike, n tonuko ɗa̱ ili i na yi wa, adama a ɗa ma̱ri kaɓolo n a̱ɗa̱. 5 Gogo‑na ugono u ɗa mu a asu u uza ɗa u suku mu. Shegai ko uza a asuvu a ɗe wa̱ la u wece mu, ‘Nte va bana?’ wa. 6 Gogo‑na an n tonuko ɗa̱, atakasuvu a ɗe a shaɗangu ɗe n unamgbukatsuma̱. 7 Shegai ukuna u mayun u ɗa ma tonuko ɗa̱, wa laka ɗa̱ ta̱ tsulobo n laza. N laza baci, ma sukunku ɗa̱ ta̱ Kaɓa̱ngi ki. Shegai n laza baci wa, Kaɓa̱ngi ka nala ki ka tuwa̱ wa. 8 Aꞌayin a ɗa baci Kaɓa̱ngi ki ka tuwa̱i, wa wenike ta̱ ama a likimba an a nusai a udani u ɗa a danai, ‘Tsu reve ta̱ n ukuna u unyushi u cingi, tsu reve ta̱ kpam n ili iꞌya iꞌa̱ri dere, n tyoku ɗa Kashila̱ ka tsu yanka unyushi u cingi afada.’ 9 A nusa ta̱ a ukuna u unyushi u cingi, adama a ɗa bawu a wushuki na̱ mpa. 10 A nusa ta̱ a ukuna u ili iꞌya iꞌa̱ri dere, kpaci a asu u Tata u ɗa ma bana kpam ya doku ya wene mu wa. 11 A nusa ta̱ a ukuna u afada, kpaci Kashila̱ ka kiɗa̱ga ɗe uza ɗa wa lya tsugono tsu likimba u na ugana.

12 Ma̱ ta̱ n ili ushani iꞌya ma ciga n tonuko ɗa̱, shegai gogo‑na i la ta̱ ucira u ɗa ya reve. 13 Aꞌayin a ɗa baci Kulu ka ku tsu wenike ukuna u mayun u Kashila̱ ku tuwa̱i, ka zuwa ɗa̱ ta̱ i reve gba̱ ikuna i mayun iꞌya i tsu wuta̱ a asu u Kashila̱. Wa dansa ili iꞌya i wuta̱i ara ne wa, shegai u dansa ili iꞌya u panai koshi, kpam wa tonuko ɗa̱ ta̱ ili iꞌya ya tuwa̱. 14 Wa na̱ka̱ mu ta̱ tsupige, kpaci wa bidya ta̱ ili iꞌya n danai u tonuko ɗa̱. 15 Gba̱ ili iꞌya Tata wa̱ri n iꞌya, i va̱ iꞌya dem. Ɗa gai i zuwai n danai Kulu ka bidya ta̱ ili iꞌya n danai u tonuko ɗa̱ vi.

Unamgbukatsuma̱ wa woko ta̱ maza̱nga̱

16 “Aꞌayin kenu ya wene mu wa, a yan baci aꞌayin kenu kpam aku i doku i wene mu.”

17 Aza roku a asuvu a atoni a ne a ka dansa utyoku u le, “Ndya kalen ka kadyanshi ka Yesu danai vi, ‘Aꞌayin kenu ya wene mu wa, a yan baci aꞌayin kenu kpam aku i wene mu.’ Kpam ndya kalen ka u danai ‘Adama a ɗa ma gono a asu u Tata’?” 18 A doki a wecikei, “Ndya kalen ka ‘aꞌayin kenu yi’? Tsu reve ili iꞌya wa tono wa.”

19 Yesu reve ta̱ atoni yi a ka ciga ta̱ a yan yi keci a ukuna vi, aku u tonuko le, “Kaci ka ɗe ka ya wecemgbenishe an n danai, ‘Aꞌayin kenu ya wene mu wa, a yan baci aꞌayin kenu kpam aku i wene mu’? 20 Mayun n tonuko ɗa̱, ya sa̱ ta̱ kpam i namgba katsuma̱, shegai likimba wa pele ta̱. Ya namgba ta̱ katsuma̱, shegai unamgbukatsuma̱ u ɗe wa woko ta̱ maza̱nga̱. 21 Aꞌayin a ɗa baci uka wa matsa, u tsu pana ta̱ mɓa̱la̱, kpaci aꞌayin a ilimaci a ne a rawa ɗe. Shegai u kotso baci ilimaci yi, aku u a̱sa̱nsa̱ na̱ mɓa̱la̱ mi, adama a ɗa wa̱ri ipeli an u matsai maku mi a likimba. 22 Nala dem wa̱ri ara ɗe. Gogo‑na i namgba ta̱ katsuma̱, shegai ma doku ta̱ ma wene ɗa̱, kpam i yain maza̱nga̱ ma bawu ko uza wa fuɗa wa shamkpa ɗa̱ ma. 23 Aꞌayin a nala a rawa baci, ya yan mu keci wa. Mayun n tonuko ɗa̱, Tata u va̱ wa na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ gba̱ ili iꞌya baci i foloi n kala ka va̱. 24 Kotsu i folo icun ili i na caupa wa. Rongoi ufoluso, Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ iꞌya, tsa̱ra̱ i shaɗangu n ipeli.

Kawauwi ka lya ta̱ kaci ka likimba

25 “N yan ta̱ kadyanshi ka na ki n agisani, shegai aꞌayin a ka tuwa̱ ta̱ a ɗa bawu ma doku ma yan nala. Aku n tonuko ɗa̱ gba̱ ikuna i Tata karara. 26 Ya folo ta̱ Tata vi n kala ka va̱, shegai u ka̱na̱ mpa n foluko ɗa̱ Tata vi wa. 27 Kashila̱ Tata u ciga ɗa̱ ta̱ adama a ɗa ya ciga mu, kpam i wushuki an ara ne ɗa n wuta̱i. 28 Asu u Tata u ɗa n wuta̱i, aku n tuwa̱i a likimba. Gogo‑na kpam ma a̱sa̱ka̱ likimba n gono a asu u Tata.”

29 Atoni yi a danai, “Gogo‑na ɗa va dansa n a̱tsu karara! N agisani a ɗa kpam va dansa wa. 30 Gogo‑na ɗa tsu revei an vu revei ili gba̱. Va wushunku ta̱ uza keci ku ne tun kahu gba̱m u wecike. Nala u zuwa tsu ta̱ tsu wushuki an a asu u Kashila̱ u ɗa vu wuta̱i.”

31 Yesu wushuki, “Mayun ɗa i wushuki gogo‑na vi? 32 Aꞌayin a ka tuwa̱ ta̱, kpam gba̱m a rawa ɗe, a ɗa a ka wacinsa ɗa̱ gba̱ ɗe, ya dem u gono a kuwa ku ne, aku i a̱sa̱ka̱ mu utyoku u va̱. Shegai Tata wa rongo ta̱ kaɓolo na̱ mpa, adama a nala ma rongo utyoku u va̱ wa.

33 “N tonuko ɗa̱ ta̱ ikuna i na yi tsa̱ra̱ i tsa̱ra̱ ipeli i maci adama a ɗa i wokoi ili i te na̱ mpa! Likimba wa zuwa ɗa̱ ta̱ i pana ikyamba, shegai kotsu i gbama asuvu, kpaci n lya ta̱ kaci ka ucira u likimba.”

17

Yesu yankai atoni a ne kavasu

1 An Yesu kotsoi udansa gba̱ ili i na yi, u weɓelei zuba u danai, “Tata, aꞌayin a yan ɗe. Na̱ka̱ Maku ma vunu tsupige, tsa̱ra̱ Maku mi dem ma na̱ka̱ vu tsupige. 2 Vu na̱ka̱ ta̱ Maku mi ucira a kaci ka ama gba̱, tsa̱ra̱ Maku mi ma na̱ka̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku a asu u aza ɗa vu na̱ka̱ yi gba̱. 3 Ure u utsa̱ra̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku u ɗa na: a reve vu, uza ɗa wa̱ri Kashila̱ ka mayun koshi, kpam a reve Yesu Kawauwi, uza ɗa vu suki. 4 N wenike ta̱ tsupige tsu vunu a likimba an n kotsoi manyan ma vu na̱ka̱ mu n yain. 5 Gogo‑na Tata, doku vu na̱ka̱ mu tsupige tsa ma̱ri n tsa an ma̱ri kaɓolo n avu kahu a yain likimba.

6 “Vu na̱ka̱ mu ta̱ atoni a roku pini a likimba u naha, kpam n wenike le ta̱ tyoku ɗa va̱ri. Aza a vunu a ɗa caupa, shegai vu na̱ka̱ mu n ele, kpam a gorimuko ta̱ kadyanshi ka vunu. 7 A reve ta̱ vu na̱ka̱ mu gba̱ ili iꞌya ma̱ri n iꞌya. 8 Kpaci n tonuko le ta̱ ili iꞌya vu tonuko mu, kpam a wushuku ta̱ n iꞌya. A reve ta̱ n wuta̱i ara vunu, kpam a wushuku ta̱ an aɗa vu suku mu. 9 Ma̱ le ta̱ uyanka kavasu. Aza a likimba a ɗa ma̱ri uyanka kavasu wa, shegai aza ɗa vu na̱ka̱ mu, adama a ɗa aꞌa̱ri aza a vunu. 10 Gba̱ ama a nala yi aza ɗa aꞌa̱ri atoni a va̱ aza a vunu a ɗa, kpam gba̱ aza ɗa aꞌa̱ri atoni a vunu aza a va̱ a ɗa dem. Mayun a wenike ta̱ tyoku ɗa tsupige tsu va̱ tsa̱ri. 11 Ma̱ ta̱ utuwa̱ ara vunu. Ma shamgba a likimba kpam wa. Shegai atoni a va̱ a buwa ta̱ ve pini a likimba. Wenike ucira u kala ka vunu; wata, kala ka vu na̱ka̱ mu, tsa̱ra̱ ko ili i sawa le wa. Aku a ɓolomgbono a woko ili i te n atoku a le, tyoku ɗa mpa n avu tsa̱ri ili i te. 12 N ucira u vunu u ɗa, ucira u ɗa vu na̱ka̱ mu tun ma̱ri a likimba n u ɗa n ɓishinkai ili i sawa le. Ko uza u te u le u puwa̱n wa, shegai uza ɗa u ukai kaci ka ne a asuvu a ukpa̱ vi koshi, tsa̱ra̱ a shaɗangu ili iꞌya Tagara̱da u Kashila̱ u danai.

13 “Gogo‑na mpa la a utuwa̱ ara vunu. Shegai n dansa ta̱ ili i na yi tun ma̱ri a likimba, tsa̱ra̱ atoni a va̱ a shaɗangu n maza̱nga̱ tyoku ɗa dem ma̱ri. 14 N tonuko le ta̱ akani a vunu. Shegai ama a likimba a na a kovo le ta̱, adama a ɗa bawu aꞌa̱ri ili i te n ama a likimba. Tyoku ɗa dem mpa ma̱ri ili i te n likimba wa. 15 Tonuko ɗa ma tonuko vu vu wutukpa̱ le a asuvu a likimba vi wa, shegai vu ɓishinka uza u cingi vi u sawa le. 16 Ma̱ri a asuvu a aza a likimba u na wa, nala dem ele aza a likimba a ɗa wa. 17 Gonuko le sarara vu wulukpe le a asu u uwenishike u akani a vunu a ɗa aꞌa̱ri a mayun. 18 N suku le ta̱ a likimba, tyoku ɗa dem vu suku mu a likimba. 19 N neke ta̱ kaci ka va̱ n gbashika vu kotsu ele dem a neke kaci ka le a gbashika vu.

20 “N yanka ta̱ atoni a nala yi kavasu, kpam dem ma yanka ta̱ aza ɗa a ka tuwa̱ a wushuku na̱ mpa kavasu adama a ili iꞌya atoni a va̱ a ka tonuko le a kaci ka va̱. 21 Ma ciga ta̱ gba̱ le a woko ili i te n atoku, tyoku ɗa ma̱ri ili i te n avu, avu kpam ili i te na̱ mpa. Ma ciga ta̱ dem a woko ili i te n a̱tsu. Ama a likimba kpam a ka wushuku ta̱ an a ɗa vu suku mu. 22 N na̱ka̱ ta̱ ama a na tsupige tsa vu na̱ka̱ mu tsa̱ra̱ a woko ili i te, tyoku ɗa mpa n avu tsa̱ri ili i te. 23 Mpa ili i te iꞌya ma̱ri n ele, avu kpam ili i te iꞌya va̱ri na̱ mpa, tsa̱ra̱ a woko ili i te gba̱. Tsa̱ra̱ ama a likimba a reve an aɗa vu suku mu. A reve kpam an va ciga atoni a va̱ tyoku ɗa va ciga mu.

24 “Tata, vu na̱ka̱ mu ta̱ ama a na yi, kpam ma ciga le ta̱ a rongo a asu u ɗa ma̱ri, tsa̱ra̱ a wene tsupige tsu va̱, tsupige tsa vu na̱ka̱ mu adama a ɗa va ciga mu kahu uyan u likimba.

25 “Tata, aɗa va̱ri uza u shinga. Likimba reve vu wa, shegai n reve vu ta̱, kpam ama a na a reve ta̱ an vu suku mu. 26 N wenike le ta̱ tyoku ɗa va̱ri, kpam ma lya ta̱ kapala n uyansa nala. Kotsu a cigamgbana dere tyoku ɗa vu ciga mu, tsa̱ra̱ n ɓolomgbono n ele.”

18

A ka̱na̱i Yesu

(Matiyu 26:47-56; Marku 14:43-50; Luka 22:47-53)

1 An Yesu kotsoi kavasu, aku a lazai kaɓolo n atoni a ne a pasai Kara̱ra̱ ka Kidiron. A rawai a asu u ɗa wa̱ri na̱ nɗanga n zayitum ushani, aku a uwai pini. 2 A tsu bansa ta̱ pini asu u vi, adama a nala a ɗa i zuwai Yahuza, uza ɗa u nekei Yesu u revei asu u ɗa aꞌa̱ri. 3 Aɗara̱kpi a pige n Afarishi a roku a suki aza a uwundya u Kuwa ku Kashila̱ tsa̱ra̱ a soku Yahuza. Kaɓolo ka asoje ka aza a Roma ka dem pini, ama a na yi aꞌa̱ ta̱ uɓa̱ni n iwunukatsu na̱ ncikalu, n ava̱su. Yahuza ɗa tonoi n ele hal ubana a asu vi.

4 Yesu reve ta̱ gba̱ ili iꞌya ya gita̱ n eyi, aku u raɓai a kapala u wece le, “Ya ya zama?”

5 A wushuki, “Yesu uza u Nazara.”

U wushunku le, “Mpa Yesu!” (Yahuza uza ɗa u kpatala̱kai Yesu vi, wa̱ ta̱ kushani pini n asoje yi.) 6 An u tonuko le, “Mpa gai vi,” aku a ba̱tsa̱i n kucina̱cina̱ hal a rukpusa̱i a iyamba.

7 U doku wece le, “Ya ya zama?”

A danai “Yesu uza u Nazara.”

8 U wushunku le, “N tonuko ɗa̱ ɗe mpa gai Yesu vi. Mpa baci ya zama vi, a̱sa̱ka̱i atoni a va̱ a laza.” 9 Nala gita̱ ta̱ tsa̱ra̱ ili iꞌya u danai caupa i woko mayun: “N puwunsa̱ ko uza u te a asuvu a aza ɗa vu na̱ka̱ mu wa.”

10 Aku Simo Bituru talai burundu u ne u kapamgbanai kutsuvu ku ulyaki ku kagbashi ka Magono ma Aɗara̱kpi. (Kala ka kagbashi ki ka Mala̱ku.) 11 Yesu tonukoi Bituru, “Gonuko burundu vi a ivin i ne. Va wundya ma wushuku n soi mako ma upana ikyamba tyoku ɗa Tata u va̱ u foɓusoi wa?”

A bankai Yesu a asu u Magono ma Aɗara̱kpi

(Matiyu 26:57-58; Marku 14:53-54; Luka 22:54)

12 Uzapige u kuvon† u Roma n asoje a ne, kaɓolo n aza a uwundya u Kuwa ku Kashila̱ a ka̱na̱i Yesu aku a sira yi. 13 A gita̱ a banka yi ara Hanana, koku u Kayafa, uza ɗa wa̱ri Magono ma Aɗara̱kpi a kayen ki. 14 Kayafa ɗa wa̱ri u tonukoi azapige a aza a Yahuda caupa, u da, “Wa la ta̱ tsulobo uza u te u na vi u kuwa̱ n u ɗa a ama gba̱ a ka kuwa̱.”

Bituru nanai Yesu

(Matiyu 26:69-70; Marku 14:66-68; Luka 22:55-57)

15 Simo Bituru n katoni ka roku a tonoi Yesu. Katoni ki n Magono ma Aɗara̱kpi mi a revemgbene ta̱, adama a nala u uwa ta̱ pini a ulanga u kuwa ku Magono ma Aɗara̱kpi mi kaɓolo n Yesu. 16 Shegai Bituru vana yi pini a utsutsu u kuwa vi. Aku katoni ki ka gonoi ka dansai n makere ma ma̱ri kagbashi uza ɗa wa̱ri a utsutsu. Aku u a̱sa̱ka̱i Bituru uwai, 17 makere mi ma wece yi, “Avu dem katoni ka Yesu ka, ko nala wa?”

Bituru wushuki, “Nala wa, mpa wa!”

18 Aꞌayin yi a ka yan ta̱ kuta̱nu, aku agbashi yi n aza a uwundya u Kuwa ku Kashila̱ a tasuki akina a ka lyashuku. Pini nala, Bituru banai dem u shamgbai tsa̱ra̱ u lyashuku.

Magono ma Aɗara̱kpi ma yansai Yesu keci

(Matiyu 26:59-66; Marku 14:55-64; Luka 22:66-71)

19 Magono ma Aɗara̱kpi ma yansai Yesu keci a kaci ka atoni a ne n uwenishike u ne. 20 Yesu wushuki, “N yansa ta̱ kadyanshi tsa̱ra̱ ya dem pana. N rongo ta̱ uwenishike a agata a Kashila̱ n Kuwa ku Kashila̱, a asu u ɗa gba̱ aza a Yahuda a tsu ɓolomgbono. N tsu dana ili ukpawunsi wa. 21 Niɗa va yan mu keci ku na? Wece ama ɗa a panai uwenishike u va̱. A reve ta̱ ili iꞌya n dansai.”

22 An Yesu danai nala, aku uza ɗa wa wundya Kuwa ku Kashila̱ ki u ɓasa yi, u danai, “Ya va̱ri hal va dansa n Magono ma Aɗara̱kpi naha?”

23 Yesu wushuki, “N dana baci ili i roku iꞌya Mele ma danai i gan wa, she i dana iꞌya. Shegai ili iꞌya n danai mayun ɗa baci, niɗa u ɓasa mu?”

24 Yesu pini usiri, aku Hanana tutsuku yi ara Kayafa Magono ma Aɗara̱kpi.

Bituru doki u nanai Yesu

25 Aꞌa̱ri pini, Simo Bituru pini kushani evu n akina n u lyashuki, aku a wece yi, “Avu dem katoni ka Yesu ka, ko nala wa?”

Shegai Bituru nanai u danai, “Nala wa, mpa wa!”

26 Kagbashi ka Magono ma Aɗara̱kpi ka roku ka pini dem a asu vi. Kumaci ku vuma ɗa a kapai kutsuvu. U danai, “Yavu va da n wene vu ta̱ a asu u nɗanga n zayitum kaɓolo n eyi, ko n wene vu wa?”

27 Aku Bituru doki u nanai, kute‑kute kapen ka salai.

A bankai Yesu ara Bilatu

(Matiyu 27:1-2, 4; Marku 15:1-5; Luka 23:1-5)

28 Kayafa kotsu ta̱ uyanka Yesu afada n kpasani. Aku a banka yi ara Bilatu, gomuna a asuvu a tsugono tsu Roma. Shegai ama yi a uwa pini a kuwa ki wa. A da baci uza roku a asuvu a le wa̱ri u uwai pini, wa̱ri wa woko ta̱ n ashinda̱, kpam Mele ma a̱sa̱ka̱ yi u lyai ilikulya i Abiki a Upasamgbana wa. 29 Aku Bilatu wuta̱i a uwotsu vi u wece le, “Kadyanshi ka eni ka i tukoi vuma u na n ka?”

30 A wushuki, “A da baci vuma u na wa̱ri uza u unyushi wa, tsa̱ra̱ tsa tuko yi ara vunu wa.”

31 Bilatu tonuko le, “Bidya ni n kaci ka ɗe i ba i yanka yi afada tyoku ɗa Mele ma ɗe ma danai i yanka yi.”

Aku a wushuki, “Eɗa̱ aza a Roma i tsu a̱sa̱ka̱ tsu tsu zuwa a wuna vuma wa.” 32 Ili iꞌya a danai i wenike ta̱ kadyanshi ka Yesu yain a ukuna u tyoku ɗa wa kuwa̱, wa woko ɗe mayun.

33 Aku Bilatu gonoi a kuwa ku tsugono tsi, u isa̱i Yesu u wece yi, “Avu magono ma aza a Yahuda ma?”

34 U wushunku yi, “Keci ku vunu ka na vi, ko gai aza roku a ɗa a tonuko vu ukuna u va̱?”

35 Bilatu wece yi, “Vu reve ta̱ gai mpa uza u Yahuda ɗa wa! Ama a vunu a ɗa n aɗara̱kpi a pige a vunu alya a na̱ka̱ mu n avu. Ndya vu yain?”

36 U wushuki, “Tsugono tsu va̱ tsu likimba u na tsa wa. A da baci tsu likimba u na tsa, agbashi a va̱ a ka shila̱ka̱na̱ ta̱ tsa̱ra̱ a ɓishinka ama a neke mu a akere a azapige a aza a Yahuda a na. Mpa tyoku u ngono n ɗa ma lya tsugono tsu likimba u na ɗa ma̱ri wa.”

37 Bilatu wece yi, “Dana avu magono ma?”

U wushuki, “Vu dana ta̱ mpa magono ma, kpam vu dana ta̱ mai. Adama a nala a ɗa a matsa mu kpam adama a nala a ɗa n tuwa̱i a likimba tsa̱ra̱ n tonuko ama ukuna u mayun. Kpam gba̱ uza ɗa wa ciga ukuna u mayun u tsu pana̱ka mu ta̱.”

38 Bilatu wece yi, “Ndya ukuna u mayun vi?”

A kiɗa̱gai Yesu ugana u ukpa̱

(Matiyu 27:15-31; Marku 15:6-20; Luka 23:13-25)

An Bilatu danai nala, aku u lazai ubana a asu u aza a Yahuda yi u tonuko le, “Vuma u na u yan ili i roku iꞌya i rawai ma dana, ‘U ka̱na̱ ta̱ u kuwa̱’ wa. 39 I reve ta̱ gai n tsu a̱sa̱ka̱ ta̱ vuma u te a asuvu a kuwa ku aꞌali aꞌayin a Abiki a Upasamgbana dem. Ya ciga n a̱sa̱nka̱ ɗa̱ ‘magono ma aza a Yahuda ɗa’?”

40 A worukpoi, “Aꞌa, eyi na wa! Baraba ɗa tsa ciga.” (Baraba tani uza u maga̱la̱ka̱ ɗa.)

19

1 Pini nala, Bilatu zuwai asoje a ba a bawin Yesu. 2 A cacai funi u awana kakondori aku a ukunkai yi a kaci, a ukunka yi kunya ku mini ma galura.* 3 A tuwusa̱i ara ne n a dansi, “Uma u vunu u ɓa̱ra̱kpa̱, magono ma aza a Yahuda!” A rongo yi kpam u ɓasa̱sa a upetiwaꞌeshi.

4 Bilatu doki u banai a uwotsu vi u tonukoi ama yi, “Panai, ma tuko yi ta̱ pini naha tsa̱ra̱ n wenike an bawu n tsa̱ra̱i unyushi u ɗa u rawai n wuna yi.” 5 Aku Yesu wuta̱i, uꞌuki n funi u awana n kunya ku mini ma galura. Bilatu tonuko le, “Vuma ɗa ɗa̱ na!”

6 An aɗara̱kpi a pige n aza a uwundya u Kuwa ku Kashila̱ a wene yi, aku a salai, “Wandamgbana ni! Wandamgbana ni!”

Shegai Bilatu wushunku le, “Eɗa̱ bidya ni i ba i wandamgbana. N tsa̱ra̱ yi n unyushi u ɗa u rawai n wuna yi wa.”

7 Azapige a aza a Yahuda yi a wushuki, “U da aya Maku ma Kashila̱. Adama a nala, Mele ma tsunu ma dana ta̱ u kuwa̱.”

8 An u panai nala, aku u doki u giruwa̱i cika. 9 U doki u gonoi a asuvu u wecei Yesu, “Nte vu wuta̱i?” Shegai u wushunku yi wa. 10 Bilatu danai, “Va wushunku mu wa? Ciɓa, ma̱ ta̱ n ucira u ɗa ma zuwa a a̱sa̱ka̱ vu ko kpam a wandamgbana vu.”

11 Yesu wushunku yi, “Va fuɗa ta̱ va zuwa ama a yanka mu ili iꞌya vu zuwa le adama a ɗa Kashila̱ ka zuwa vu vu fuɗa vu yain nala. Vuma ɗa u zuwai a tuko mu ara vunu u la vu ta̱ unyushi u cingi.”

12 An Bilatu panai nala, aku wa ciga u a̱sa̱ka̱ Yesu. Shegai azapige a aza a Yahuda yi a rongoi isali, “Vu a̱sa̱ka̱ baci vuma u na, vu buwa kpam kaje ka Kaisa Magono wa! Uza ɗa baci dem u gonukoi kaci ka ne magono, utokulalu u Kaisa ɗa!”

13 An Bilatu panai ili iꞌya aꞌa̱ri utono, aku u wutukpa̱i Yesu a ulanga u ɗa a ka isa̱ Ulanga u ɗa a Kira̱i n Atali (N Tsiꞌarama tani “Gabata”). Eyi kpam u dusuki a karatsu ka afada a ulanga u kuwa ku tsugono. 14 N kaara a kaci ka Kain ka Afoɓi ka Abiki a Upasamgbana ka.

Aku Bilatu tonukoi aza a Yahuda yi, “Magono ma ɗe ma na!”

15 Aku a worukpoi cika, “Wuna ni! Wuna ni! Wandamgbana ni!”

U wece le, “Ya ciga mu n wandamgbana magono ma ɗe ɗa?”

Aɗara̱kpi a pige a wushuki, “Tsa̱ n magono ma roku ma ma wurai Kaisa wa.”

16 Aku Bilatu na̱ka̱ le Yesu tsa̱ra̱ a ba a wandamgbana yi.

A wandamgbanai Yesu

(Matiyu 27:32-44; Marku 15:21-32; Luka 23:26-43)

Pini nala, asoje yi a bidyai Yesu a lazai n eyi. 17 An wa wuta̱ a ilyuci yi, aku u cangai mawandamgbani ma ne ubana a asu u ɗa a ka isa̱ Mako ma Kaci. (Asu vi a tsu isa̱ ta̱ u ɗa dem “Golugota”† n Tsiꞌarama). 18 Nte a varai Yesu pini n ikusa. Nala dem a yankai aza a kuwa ku aꞌali a roku ama a re, ya dem a kapashi ka te, Yesu aya a mere ma le.

19 Bilatu zuwa le a zuwa iryoci a mawandamgbani mi. I danai, “YESU UZA U NAZARA, MAGONO MA AZA A YAHUDA.” 20 A korongu ta̱ iꞌya hal kutatsu: i kagita̱ n Tsiyahuda, n Tsiroma, aku n Tsiheline.† Ama ushani a yan ta̱ iꞌya ka̱neshi, kpaci a asu u ɗa a wandamgbanai Yesu vi, wa̱ri mɓa̱ri n ilyuci yi wa. 21 Aɗara̱kpi a pige a tonukoi Bilatu, “Kotsu vu korongu ‘Magono ma aza a Yahuda wa,’ shegai korongu ‘Vuma u na u danai aya Magono ma aza a Yahuda.’ ”

22 Bilatu wushunku le, “N korongu ta̱ u ɗa nala, kpam nala wa woko.”

23 An asoje yi a varai Yesu ikusa a mawandamgbani, aku a bidyai aminya a ne a pecei a ɗa a asu u kunishi, kasoje dem ka tsa̱ra̱i ka te. A bidyai dem matogo ma bululu ma ne ma ma̱ri kunya ku te ka a cai ili iꞌya i bidyai a zuba ubana a iyamba.

24 Aku asoje yi a dansai utyoku u le, “Tsa kara ka wa. A̱sa̱ka̱ tsu varanki ka uruta tsa̱ra̱ tsu wene uza ɗa wa tsa̱ra̱ ka.” Nala gita̱ ta̱ tsa̱ra̱ udani u Tagara̱da u Kashila̱ u na u woko mayun:

“A pecei aminya a va̱,

aku a varanki matogo ma va̱ uruta.” ◊

Nala tani asoje yi a yain.

25 Mma u Yesu u shamgba ta̱ a ikengi i mawandamgbani mi kaɓolo n anukakenu a ne, n Meri uka u Kulofa. Meri Magadaliya wa̱ ta̱ dem pini kushani. 26 Katoni ka Yesu wa ciga cika ka dem pini kushani evu na̱ mma u Yesu vi. An Yesu wene le gba̱, u tonukoi mma u ne, “Vuma u na aya maku ma vunu gogo‑na.” 27 U tonukoi kpam katoni ki, “Mma u vunu u ɗa na gogo‑na.” Pini nala, katoni ki ka bidyai mma vi ubana a kuwa ku ne.

Ukpa̱ u Yesu

(Matiyu 27:45-56; Marku 15:33-41; Luka 23:44-49)

28 Yesu reve ta̱ gogo‑na u kotso ɗe manyan ma ne. Shegai an wa ciga u shaɗangu udani u Tagara̱da u Kashila̱, aku u danai, “Ma pana ta̱ kakuli!” ◊ 29 Kadele ka pini ushaɗangi n mini ma cinwi ma kalam, aku asoje yi a ukai pini kashaku, a sirai ka a kalangu, a ra̱ɗa̱gba̱i ka ubana a una̱ u ne. 30 An u comoi ma, aku u danai, “A kotso ɗe.” Aku u varai kaci ka ne a iyamba, pini nala, uma u ne u wuta̱i.

A sapai Yesu a maɓele

31 Kain ka Afoɓi ka, kain ka wansa baci Ashibi kpam a doku ta̱ ka kalen kpaci kain ka Abiki a Upasamgbana† ka. An u wokoi aza a Yahuda bawu a ka ciga ikyamba yi i woko pini a mawandamgbani n kain ka Ashibi, a foloi Bilatu tonuko asoje a koɗuso aꞌene a aza ɗa aꞌa̱ri a mawandamgbani mi. Aku kpam a takpusa ikyamba yi a zuba u mawandamgbani mi. 32 Asoje yi a gita̱i a koɗusoi aꞌene a ama a re aza ɗa aꞌa̱ri a apashi a re a Yesu yi. 33 Shegai an a rawai ara Yesu, a cina yi cina u kuwa̱ ɗe, a koɗo aꞌene a ne wa. 34 Uza u te a asuvu a asoje yi u bidyai masari ma ne u sapai yi n ma a maɓele. Aku mpasa n mini ma wuta̱i. 35 Tsu reve ta̱ ukuna vi mayun ɗa, kpaci uza ɗa u wenei u ɗa aꞌayin a ɗa ukuna vi u gita̱i aya u danai. U tonuko tsu ta̱ tsa̱ra̱ i wushuku. 36 Ukuna vi u gita̱ ta̱ tsa̱ra̱ udani u Tagara̱da u Kashila̱ u woko mayun: “Ko katele ka te ka ne ka̱ la ka koɗo wa.” ◊ 37 Tagara̱da u Kashila̱ kpam dem u dana ta̱, “A ka weɓele ta̱ uza ɗa a sapai n masari.” ◊

Kaciɗa̱ ka Yesu

(Matiyu 27:57-61; Marku 15:42-47; Luka 23:50-56)

38 An nala wurai, Isuhu u Arimatiya, u wecei Bilatu ko wa a̱sa̱ka̱ u bidya ikyamba i Yesu. (Isuhu katoni ka Yesu ka shegai a ukpawunsi, kpaci wa pana ta̱ uwonvo u azapige a aza a Yahuda.) Bilatu wushuku ta̱, pini nala, Isuhu vi u lazai u ba u cangai ikyamba yi u lazai n iꞌya. 39 Nikodimu uza ɗa wa̱ri u tuwa̱i ara Yesu n kayin ki u soku yi ta̱. U tukoi ili i magula̱ni i utsunku akushe icun kure iꞌya i rawai evu n ura̱tsana̱ka amangatawun (100). 40 Ama a re a na yi a bidyai ikyamba i Yesu a cacai iꞌya ukyawan n aminya kaɓolo n ili i magula̱ni yi. Tyoku ɗa aza a Yahuda a tsu yan ɗa la vi a ka ciɗa̱ngu baci kakushe. 41 Asu u uwandamgbana̱sa vi wa̱ ta̱ evu n kashina ka nɗanga, a asu u ɗa wa̱ri n kasaun ka savu ka bawu kotsu a zuwai pini uza. 42 An u wokoi Kain ka Afoɓi ka kahu Abiki a Upasamgbana kpam kasaun ki ka̱ri evu, aku a ukai ikyamba i Yesu pini.

20

Uꞌya̱nga̱ u Yesu a ukpa̱

(Matiyu 28:1-8; Marku 16:1-8; Luka 24:1-12)

1 N kpasani ku kain ka kagita̱ ka aꞌayin a shindere; wata, kain ka Aladi, Meri Magadaliya banai a kasaun ki, u wenei a gindala̱kpa ɗe katali ki a giduwa̱i una̱ u kasaun vi. 2 Aku u sumai ugono a asu u Simo Bituru n katoni ka roku, uza ɗa Yesu cigai, u tonuko le, “A bidya ɗe Asheku a kasaun ki, kpam tsu reve a asu u ɗa a zuwa yi wa!”

3 Bituru n katoni ki a lazai ubana a kasaun ki. 4 Aꞌa̱ri ilyaɗi gba̱ le, aku katoni ki ka wurai Bituru u lasa yi urawa pini a kasaun ki. 5 An u kelikei u weɓelei a asuvu, u wenei aminya a kaciɗa̱ yi uzuwi, shegai u uwa pini wa. 6 Aku Simo Bituru rawai u uwai pini a asuvu. U wenei aminya a kaciɗa̱ yi uzuwi. 7 Aku kpam u wenei kakashi ka a pala̱kai upetiwaꞌeshi u Yesu vi, a ka̱ta̱la̱i ka a asu u ne kau. 8 Aku katoni ka ka gita̱i urawa a kasaun ki, eyi dem u uwai. U wenei kpam u wushuki Yesu ꞌya̱nga̱ ɗe a ukpa̱. 9 (Kotsu aꞌa̱ri a reve an Tagara̱da u Kashila̱ u danai u ka̱na̱ ta̱ Yesu ꞌya̱nga̱ a ukpa̱ wa.) 10 Aku atoni yi a gonoi a kuwa.

Meri Magadaliya wenei Yesu

(Matiyu 28:9-10; Marku 16:9-11)

11 Shegai Meri shamgbai a ulanga u kasaun vi, n u sa̱yi. U kelikei u weɓelei a asuvu a kasaun ki. 12 U wenei atsumate a zuba a re pini, a ukai aminya a eri. Aku a dusuki a asu u ɗa ikyamba i Yesu iꞌa̱ri caupa. Uza u te a asu u kaci uza u te kpam a asu u aꞌene.

13 A wece yi, “Ndya i zuwai va sa̱?”

U wushuki, “A bidya ɗe Asheku a va̱, kpam n reve a asu u ɗa a zuwa yi wa.” 14 An Meri danai nala, aku u kpatalai u wenei Yesu kushani pini a asu vi, shegai u reve an aya wa.

15 Yesu wece yi, “Ndya i zuwai va sa̱? Ya va zama?”

Meri n u wundi uza ɗa wa kirana n kashina ka nɗanga ki aya, aku u danai, “Uzapige, vu bidya baci ikyamba i ne, ma folo vu, tonuko mu tsa̱ra̱ n bana n bidya.”

16 Yesu tonuko yi, “Meri.”

Meri kpatalai ara ne u danai, “Rabboni!” (Wata, “kawenishiki ka va̱” n Tsiꞌarama.)

17 Yesu tonuko yi, “Kotsu vu ka̱na̱ mu wa, kpaci kotsu n gono ara Tata wa. Shegai wala vu bana a asu u atoni a va̱ vu tonuko le, ‘Ma gono ta̱ ara Tata u va̱ uza ɗa dem wa̱ri Tata u ɗe. Aya Kashila̱ ka va̱, kpam aya dem Kashila̱ ka ɗe.’ ”

18 Aku Meri Magadaliya gonoi u tonukoi atoni yi u wene ta̱ Asheku. U tonuko le kpam ili iꞌya u tonuko yi.

Atoni a Yesu a wene yi

(Matiyu 28:16-20; Marku 16:14-18; Luka 24:36-49)

19 Pini n kayin ka Aladi ka nala ki, atoni yi a ɓolomgbonoi a kunu aku a gida̱kusi itsutsu yi gba̱, kpaci a ka pana ta̱ uwonvo u aza a Yahuda. Aku Yesu uwai u shamgbai a asuvu a le u dana̱sa le, u danai, “Ndishi n shinga n rongo n a̱ɗa̱.” 20 An u danai nala, aku u wenike le aꞌutsu a ɗa aꞌa̱ri a akere a ne n a maɓele ma ne. Atoni yi a shaɗangu ta̱ n maza̱nga̱ cika an a wenei Asheku. 21 U doki u danai, “Ndishi n shinga n rongo n a̱ɗa̱. Tyoku ɗa Tata u va̱ u suku mu, nala dem ma suku ɗa̱.” 22 Aku u fula̱ka̱ le kuvi ku ne, u danai, “Wushai Kulu Keri. 23 Aza ɗa baci i cimbusuka̱i unyushi u cingi u le, Kashila̱ dem ka cimbusuka̱ le ta̱, kpam a woko ɗe ucimbusuki. Aza ɗa baci kpam bawu i cimbusuka̱i unyushi u cingi u le, Kashila̱ dem ka cimbusuka̱ le wa.”

Yesu n Toma

24 Uza u te a asuvu a Kupanamere yi; wata, Toma (uza ɗa a tsu isa̱ Mapeshe), wa̱ri pini kaɓolo n ele wa, aꞌayin a ɗa Yesu wenikei kaci ka ne vi. 25 An u rawai, atoni a ɗa a buwai vi a ka tonusuko yi, “Tsu wene ta̱ Asheku!”

Shegai Toma danai, “Ma wushuku wa she n wene aꞌutsu a ɗa a vara yi n ikusa yi, n uka pini kujubu ku va̱, kpam n uka kukere ku va̱ a maɓele ma ne.”

26 An a yain aꞌayin a shindere, aku atoni yi a doki a ɓolomgbonoi a kunu ki, Toma pini dem kaɓolo n ele. A gida̱kusu ta̱ dem itsutsu yi tyoku ɗa a yain caupa, pini nala, Yesu tuwa̱i u shamgbai a mere ma le. U dana̱sa le u danai, “Ndishi n shinga n rongo n a̱ɗa̱.” 27 Aku u tonukoi Toma, “Wene akere a va̱, uka kujubu ku vunu a aꞌutsu yi. Uka kukere ku vunu pini a maɓele ma va̱. A̱sa̱ka̱ ukpa̱ɗa̱ u uwushuku vu wushuku.”

28 Toma wushuki, “Aɗa Asheku a va̱ n Kashila̱ ka va̱.”

29 Aku Yesu tonuko yi, “Vu wushuku ta̱ an u wokoi vu wene mu. Aza ɗa a wushuki bawu a wene mu, a ka yan ta̱ ipeli i mayun.”

Ili iꞌya i zuwai Yahaya korongi tagara̱da na

30 Atoni a Yesu a wene yi ta̱ u yansai ikunesavu ushani iꞌya bawu a korongi a asuvu a tagara̱da u na. 31 N korongu ta̱ ikuna i na yi tsa̱ra̱ i wushuku an Yesu aya Kawauwi Maku ma Kashila̱, kpam adama a ɗa i wushuki n eyi, ya tsa̱ra̱ ta̱ uma.

21

Ibilili ushaɗangi n adan

1 Aku Yesu tuwa̱i u doki u wenikei kaci ka ne a asu u atoni a ne a ikengi i Kushiva̱ ku Galili.* Tyoku ɗa ukuna vi u gita̱i ɗa na: 2 Atoni a ne ushani alya a pini: Simo Bituru, n Toma (uza ɗa a tsu isa̱ Mapeshe), n Nataniya u Kanan u Galili, na̱ mmuku n Zabidi, n atoni a re a roku. 3 Simo Bituru tonukoi aza ɗa a buwai vi, “Ma bana ta̱ uka̱na̱sa̱ adan.”

Aku a danai, “Tsa bana ta̱ dem kaɓolo n avu.” Aku a lazai a asuvu a kpatsu ku le. Shegai a ka̱na̱ ko i te wa n kayin ka nala ki.

4 An kain ka wansai n usana u de, aku Yesu shamgbai a ikengi i kushiva̱, shegai atoni yi a reve an Yesu ɗa wa.

5 U isa̱ le u danai, “Ama a va̱, i ka̱na̱ gba̱m adan?”

A wushuki, “Aꞌa.”

6 Aku u tonuko le, “Vuta̱la̱i ibilili i ɗe a kapashi ka ulyaki ka kpatsu ki, ya ka̱na̱ ta̱.” Aku a yain nala, a fuɗa gba̱m a rono ibilili yi wa kpaci adan a ɗa pini ushani.

7 Aku katoni ka Yesu wa ciga vi u tonukoi Bituru, “Asheku a ɗa!” An u panai a danai Asheku a ɗa, aku u ukai matogo ma ne (kpaci wa̱ri u mondo ta̱ ma an wa yan manyan), aku u raɗugi u rukpa̱i pini a mini mi. 8 Atoni a ɗa a buwai vi a rawai a kpatsu ki, aku a ka ɓa̱na̱ ibilili yi ushaɗangi n adan. Aꞌa̱ri mɓa̱ri n kagiɗa wa, evu n iyadi amangatawun (100) iꞌya. 9 An atoni yi a wuta̱i a kpatsu ki, a wenei wa̱ ta̱ n ilikulya, kpam wa zungu adan a akina.

10 Aku Yesu danai, “Tukoi adan a roku a asuvu a ɗa i ka̱na̱i vi.”

11 Aku Simo Bituru gonoi a kpatsu ki u ronoi ibilili yi ubana a kagiɗa. Adan a pige amangatawun n amangarenkupa n a tatsu (153) a ɗa aꞌa̱ri pini, gba̱ n nala ibilili yi i kara wa. 12 Yesu tonuko le, “Tuwa̱i i lyai ilikulya.” Ko uza u te a asuvu a atoni yi u kawan u wece yi, “Aɗa yai?” wa, kpaci a reve ta̱ Asheku a ɗa. 13 Aku Yesu banai u bidyai burodi u na̱ka̱ le. U na̱ka̱ le kpam dem adan yi. 14 Tatsu ɗa la vi an Yesu wenikei kaci ka ne ara le an u ꞌya̱nga̱i a ukpa̱.

Yesu n Bituru

15 An a kotsoi ulya ilikulya, Yesu wecei Simo Bituru, “Simo maku ma Yahaya, va ciga mu kapala n uciga u ɗa atoni a na a ka ciga mu?”

U wushuki, “Eye, Asheku, vu reve ta̱ ma ciga vu.”

Yesu danai, “Lina̱ka mmuku ma ncon n va̱.”

16 Yesu doki u wecikei u ire, “Simo maku ma Yahaya, va ciga mu?”

Bituru wushuki, “Eye, Asheku, vu reve ta̱ ma ciga vu!”

Yesu danai, “Kirana na̱ ncon n va̱.”

17 U doki u wecikei utatsu, “Simo maku ma Yahaya, va ciga mu?”

Aku Bituru namgbai katsuma̱ an Yesu wece yi hal kutatsu u da wa ciga yi. Aku u tonukoi Yesu, “Asheku, vu reve ta̱ ko ndya wa. Vu reve ta̱ ma ciga vu.”

Yesu tonuko yi, “Lina̱ka ncon n va̱. 18 Mayun n tonuko vu, aꞌayin a ɗa va̱ri kalobo, vu tsu uka ta̱ aminya n kaci ka vunu vu bana a asu u ɗa dem va ciga vu bana. Shegai vu kutsa baci, va ba̱ra̱kpa̱ ta̱ akere a vunu uza roku u uka vu, u rono vu ubana a asu u ɗa bawu va ciga vu bana.” 19 (Yesu dana ta̱ nala tsa̱ra̱ u wenike tyoku ɗa Bituru wa kuwa̱ tsa̱ra̱ u na̱ka̱ Kashila̱ tsupige.) Aku Yesu tonukoi Bituru, “Tono mu!”

20 Bituru yira̱la̱kpa̱i aku u wenei katoni ka Yesu wa ciga vi wa tono le, aya kpam dem uza ɗa u raɓai evu n Yesu an a ka lya ilikulya aku u wecikei, “Asheku, ya uza ɗa wa neke vu vi?” 21 An u wene yi, u wecei Yesu, “Asheku, ndya ya tuwa̱ ya gita̱ n eyi?”

22 Yesu wushunku yi, “N da baci ma a̱sa̱ka̱ yi n uma hal aꞌayin a ɗa ma gono, ndya i birika vu? Avu gai tono mu.” 23 Aku alabari a kyawain a asu u atoni a da eyi nala vi wa kuwa̱ wa. Shegai Yesu dana ɗa u danai eyi na wa kpa̱ɗa̱ ukuwa̱ wa. Dana ɗa gai u danai, “N da baci ma a̱sa̱ka̱ yi n uma hal aꞌayin a ɗa ma gono, ndya i birika vu?”

24 Katoni ka nala ki aya u dansai gba̱ ili i na yi. U korongi iꞌya, kpam tsu reve ta̱ ukuna u mayun u ɗa wa dansa.

25 Yesu yansa ta̱ ili i roku ushani. A da baci a ka korongu gba̱ ili i na yi a itagara̱da, a uwene u va̱ kabala ka̱ la a likimba ka ka bidya iꞌya wa.

* 1:1 Aza a Yahuda a bidya ta̱ Udani vi Kashila̱ ka, kpaci caupa ɗe a tsu isa̱ kala ka Kashila̱ karara wa, shegai “Udani” ko “Tata.” A mkpa̱nda̱ n 10 n 14 n wenike tsu ta̱ an Yahaya wa dansa a kaci ka Yesu an u yankai “Udani” manyan.

† 1:6 Yahaya u makpa̱nda̱ ma na mi Yahaya Kalyuɓugi ɗa, Yahaya kasuki uza ɗa korongi tagara̱da u na vi u ɗa wa.

‡ 1:21 Adama a ɗa Kashila̱ ka bidyai Iliya ubana a zuba n uma u ne, ɗa aza a Yahuda aꞌa̱ri a uvana ugono u ne.

§ 1:21 Musa yan ta̱ kazuwamgbani n aza a Isaraꞌila u da Kashila̱ ka sukunku le ta̱ Matsumate tyoku u ne. Pini nala, aza a Yahuda aꞌa̱ri a uvana Matsumate mi.

◊ 1:23 Isha. 40:3.

* 1:42 Kalen ka aꞌala a Kefa n Bituru ka “katali.”

◊ 2:17 Ishp. 69:9.

* 5:4 Akorongi a cau ushani aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Yahaya a kalatsa ta̱ mkpa̱nda̱ n 3a̱-4.

* 6:7 Akorongi a cau a cau a kagita̱ a korongu ta̱ “ikebe i azurufa 200.” Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

† 6:9 Aꞌayin a nala yi aza a unambi a tsu yan ta̱ burodi n ilya iꞌya i rotsoi ityabi.

‡ 6:19 Tagara̱da dana ta̱ “mel u tatsu ko u nishi” cinda Kushiva̱ ku Galili ki upeti u ne mel u shindere ɗa ugaɗi kpam mel kupa n u re, atoni yi a mere ma Kushiva̱ ma aꞌa̱ri. Mel u tatsu ko u nishi, ili iꞌya i te n kilomita u tawun ko u teli.

◊ 6:31 Uwt. 16:4, 15.

◊ 6:45 Isha. 54:13.

* 7:14 Aꞌayin kulla̱ ɗa a tsu yan Abiki a Katani ka Kavasu.

† 7:22 Tun a aꞌayin a Ibirahi, aza a Yahuda a tsu kiɗa ta̱ mmuku n le acombi a kain ka kulla̱. Kagita̱ 17:12.

‡ 7:38 Izikel 47:1; Zakariya 14:8. Ire i re iꞌya a ka fuɗa a ka yawunsa ko ara yai ɗa mini ma wuta̱. 1) Aza ɗa a pityanangi n 2) ara Yesu, kagita̱ ka iwauwi.

◊ 7:42 2 Sam. 7:12; Mik. 5:2.

§ 7:48 Uza u Yahuda u isa̱ baci uza ‘uza u Samariya’ inyashi iꞌya. A reve ta̱ an Yesu wuta̱i a Galili, shegai a Samariya wa.

* 8:11 Akorongi a cau a roku aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Yahaya a kalatsa ta̱ mkpa̱nda̱ n 7:53–8:11.

† 8:13 Udani u na vi ili i te iꞌya n u ɗa wa̱ri a 8:17.

‡ 8:58 An Yesu danai “Mpa,” aza a Yahuda a nala yi a ciɓa ta̱ an Kashila̱ ka tonukoi Musa kala ka ne ka “Mpa.” Uwuta̱ 3:14.

◊ 10:34 Ishp. 82:6.

* 10:35 Aza ɗa a wushai akani a Kashila̱ a Masasa ma Sinai mi, a lya Musa n aza a Isaraꞌila.

* 12:5 Akorongi a cau a cau a kagita̱ a korongu ta̱ “ikebe i azurufa 300.” Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

† 12:13 “Hosana” idyani iꞌya ama a tsu dana̱sa uzapige iꞌya tsa̱ra̱ a na̱ka̱ yi tsupige. Kalen ka ne ka, “Kashila̱ ka wauwa yi!” ko kpam “A cikpala yi.”

‡ 12:15 Sihiyona kala ka dem ka Urishelima.

◊ 12:15 Zak. 9:9.

◊ 12:38 Isha. 53:1.

◊ 12:40 Isha. 6:10.

* 13:27 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

◊ 15:25 Ishp. 35:19; Ishp. 64:4.

* 19:2 Aꞌayin a nala yi, Kaisa Magono u tsu uka ta̱ avuku a ɗa a piyanla̱sai kakondori n a ɗa aꞌa̱ri n mini ma galura. A yanka ta̱ Yesu nala tsa̱ra̱ a yanka yi majari.

◊ 19:24 Ishp. 22:18.

◊ 19:28 Ishp. 69:21; Ishp. 22:15.

† 19:31 Abiki a Upasamgbana a ka fuɗa ta̱ a ka woko ko kain ka eni ka baci a asuvu a aꞌayin a shindere. Adama a nala, Abiki a Upasamgbana yi a ka̱na̱ ta̱ a kain ka Ashibi a kayen ka a wandamgbanai Yesu, pini nala, aku a doki kain ki kalen.

◊ 19:36 Uwt. 12:46; Mkc. 9:12; Ishp. 34:20.

◊ 19:37 Zak. 12:10.

* 21:1 Kushiva̱ ku Tibariya kala ka dem ka Kushiva̱ ku Galili.

Asuki

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Tagara̱da u

Manyan ma Asuki

Ukukpa̱ u kadyanshi

Luka uza ɗa korongi tagara̱da u Luka, aya dem u korongi tagara̱da u Manyan ma Asuki u na vi. Ciga ɗa wa ciga u dana ili iꞌya i gita̱i n ama a ɗa a ka tono Yesu. Tagara̱da u Manyan ma Asuki vi u gita̱ ta̱ alabari a ne a asu u ɗa tagara̱da u Luka u shamgbai.

Tagara̱da u Manyan ma Asuki u yan ta̱ kadyanshi ka ili iꞌya i gita̱i n ama a ɗa a ka tono Yesu cina u kuwa̱ ɗe. U yan ta̱ kadyanshi ka tyoku ɗa a kyawunsai n a yanki ama kadyanshi a kaci ka Yesu, u yain kpam kadyanshi ka tyoku ɗa ama yi a tsu yan a pana baci kadyanshi ki. Kulu Keri ku tsu ka̱ngu ta̱ kpam ku ɓa̱nga̱ ama a na yi. A kagita̱, ama a ɗa aꞌa̱ri kaletsu ka te alya a yankai kadyanshi ka na ki koshi; wata, aza a Yahuda. Ko a asuvu a aza a Yahuda yi, aza roku a wushuku n ili iꞌya a danai wa, kpam a wuna ta̱ aza roku a asuvu a Atoni yi adama a ili iꞌya a ka dansa a kaci ka Yesu. Ubana ɗe, pini a asuvu a tagara̱da vi, Kashila̱ ka yan ta̱ kadyanshi n Atoni yi a yanka aza ɗa bawu aꞌa̱ri a kaletsu ka aza a Yahuda kadyanshi a kaci ka Yesu.

Tagara̱da u Manyan ma Asuki u yan ta̱ alabari a tyoku ɗa akani a Atoni a tamburai hal a wurai uɓongu u Isaraꞌila. U yan ta̱ alabari a tyoku ɗa Bituru yain n Bulus, n ama ushani. U yan ta̱ kadyanshi ka tyoku ɗa aza ɗa a kpatalai usavu, n tyoku ɗa a ɓa̱nga̱mgba̱na̱i pini a kaɓon ka le n tyoku ɗa a sukusuki kune ubana a asu u Atoni a ɗa aꞌa̱ri a asu u roku. Nala aꞌuwa a Atoni a ɗa tsu revei gogo‑na vi a gita̱i.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

A yan ta̱ Kadyanshi ka Shinga a Urishelima (1:1–8:3)

A yan ta̱ Kadyanshi ka Shinga a Yahuda n Samariya (8:4–12:25)

Bulus yain nwalu tsa̱ra̱ u dansa Kadyanshi ka Shinga (13:1–14:28)

Uyawunsa u shinga a Urishelima (15:1-35)

Bulus doku u yain nwalu tsa̱ra̱ u dansa Kadyanshi ka Shinga (15:36–18:22)

Bulus doku u yain nwalu n tatsu tsa̱ra̱ u dansa Kadyanshi ka Shinga (18:23–21:16)

A ka̱na̱i Bulus a Urishelima (21:17–23:22)

A bankai Bulus a Kasariya (23:23–26:32)

A bankai Bulus a Roma (27:1–28:31)

1

Kazuwamgbani ka utuwa̱ u Kulu Keri

1 Uzapige Tiyofilu:

An n koronku vu caupa vi, n korongu ta̱ gba̱ ili iꞌya Yesu yansai kpam u wenishikei, ili iꞌya i bidyai aꞌayin a ɗa u gita̱i manyan ma ne 2-3 hal ubana kain ka a canga yi ubana a zuba.

An u ꞌya̱nga̱i a ukpa̱, u wenishike ta̱ kaci ka ne a asu u asuki a ne a ɗa u ɗanga̱sai hal aꞌayin amangare. U yansa ta̱ ili ushani iꞌya i wenikei an wa̱ri n uma mayun. An aꞌayin a ɗa a ka canga yi ubana a zuba a yain evu, u dansa ta̱ n ele ukuna u tsugono tsu Kashila̱ u tonusuko le kpam ili iꞌya a ka yan. Gba̱ ili i na yi u yansa ta̱ iꞌya a asuvu a ucira u Kulu Keri.

4 Kain ka te an wa̱ri kaɓolo n ele a asu u ulya ilikulya, u tonuko le, “Kotsu i laza pini a Urishelima wa hal she Tata u sukunku ɗa̱ kune ku u zuwamgbanai vi. Ma̱ri n tonuko ɗa̱ ɗe ukuna u na vi caupa. 5 Yahaya lyuɓugusu ta̱ ama n mini, shegai ubana a kapala kenu, a ka lyuɓugu ɗa̱ ta̱ n Kulu Keri.”

A cangai Yesu ubana a zuba

6 Kain ka te, an asuki yi a ɓolomgbonoi a asu u te kaɓolo n Yesu, a wece yi, “Asheku, aꞌayin a ɗa va gonuko aza a Isaraꞌila tsugono tsu le a ɗa na vi?”

7 U tonuko le, “Tata ɗa koshi wa̱ri n ucira u ɗa wa reve aꞌayin a ɗa u foɓusoi vi, eɗa̱ ya reve wa. 8 Shegai ya wusha ta̱ ucira aꞌayin a ɗa Kulu Keri ku cipa̱i asuvu a ɗe. Ya woko ta̱ aza ɗa ya shamkpa mu a Urishelima, n gba̱ a asuvu a Yahuda. I tonuko kpam aza a Samariya hal ubana a asuvu a likimba gba̱.”

9 An u kotsoi kadyanshi ka na ki, ele n a wundi yi, aku a canga yi a mere ma le ubana a zuba. Pini nala, kalishi ka kimba̱ yi, a doku a wene yi kpam wa.

10 Aꞌayin a ɗa aꞌa̱ri pini a uwundya zuba vi, kute‑kute ama a re uꞌuki n aminya a eri a shamgbai evu n ele. 11 A tonuko le, “Aza a Galili, ndya i zuwai iꞌa̱ri kushani ya wundya zuba? Yesu ɗa i wenei a cangai ubana a zuba na vi, nala kpam wa gono.”

A ɗanga̱sai kasuki ka savu

12 Aku asuki yi a lazai pini a Masasa ma Zayitum mi a gonoi a Urishelima, kpam nte masasa mi ma̱ri pini evu n Urishelima vi; wata, kagbidi ka mel u te.* 13 An a rawai a ilyuci yi, aku a yuwa̱i a kunukuzuba a asu u ɗa a tsu cipa̱. Ama ɗa aꞌa̱ri pini vi alya; Bituru, n Yahaya, n Yakubu. Andurawu, n Filibu, n Toma aꞌa̱ ta̱ dem pini. Aza ɗa aꞌa̱ri pini a ɓolomgbono ta̱ dem n Batalamawu, n Matiyu, n Yakubu maku ma Halfa, n Simo uza ɗa a ka isa̱ Ziloti, n Yahuza maku ma Yakubu. 14 A tsu ɓolomgbono ta̱ kpam a na̱ka̱i kaci ka le adama a kavasu n katakasuvu ka te. Aka roku a ɗa dem pini hal n Meri mma u Yesu n aꞌangu a Yesu yi.

15 Aꞌayin a nala yi, kakuma̱ ka ama ka ka rawai ama amangatawun n kamanga (120) aza ɗa a pityanangi ka ka ɓolomgbonoi. Pini nala, Bituru shamgbai a mere ma le u danai, 16 “Ama a va̱, u ka̱na̱ ta̱ a shaɗangu udani u Kashila̱ u ɗa Kulu Keri ku danai caupa a una̱ u Dawuda a kaci ka Yahuza, uza ɗa u tonoi n aza ɗa a ka̱na̱i Yesu. 17 Kpaci caupa uza u te u ɗa a asuvu a tsunu, kpam a na̱ka̱ yi ta̱ kapashi ka manyan ka ne a asuvu a manyan ma na mi.”

18 (U tsila ta̱ uyamba n ikebe iꞌya u tsa̱ra̱i a asu u manyan ma cingi mi. Pini nala, u rukpa̱i kaci uvari, aku katsuma̱ ka ne ka ta̱sa̱i, ucanga u katsuma̱ vi u tsa̱la̱i a iyamba. 19 Gba̱ aza ɗa aꞌa̱ri a Urishelima a pana ta̱ ukuna u na vi, aku a nekei asu vi kala, Akaladama n kaletsu ka le; wata, “Uyamba u Mpasa.”)

20 Bituru lyai kapala n kadyanshi, “Kpaci wa̱ ta̱ ukorongi a asuvu a Tagara̱da u Ishipa,†

‘A̱sa̱ka̱ kuwa ku ne ku woko uvarangi,

kpam kotsu uza u dusuku pini wa.’

“Kpam a dana ta̱,

‘Kapashi ka manyan ka ne ki uza roku u bidya ka.’ ◊

21 “Adama a nala u ka̱na̱ ta̱ a ɗanga̱sa uza roku a asuvu a ama a na yi, uza ɗa wa̱ri kaɓolo n a̱tsu caupa aꞌayin a ɗa Yesu Asheku wa̱ri n a̱tsu. 22 U ka̱na̱ ta̱ vuma vi u woko uza ɗa u rongoi n a̱tsu tun aꞌayin a ɗa Yahaya lyuɓugi Yesu hal ubana aꞌayin a ɗa a canga yi ubana a zuba. U ka̱na̱ ta̱ vuma vi u ɓolomgbono kaci n a̱tsu, u woko uza ɗa wa tonuko ama ukuna u uꞌya̱nga̱ u ne a ukpa̱.”

23 Pini nala, a wutukpa̱i ama a re, Isuhu Bara̱saba uza ɗa a ka isa̱ Yusutu, n Mataya. 24 Asuki yi a yain kavasu a danai, “Asheku, ya dem vu reve ta̱ katakasuvu ka ne. Wenike tsu uza ɗa vu ɗanga̱sai a asuvu a ama a re a na yi, 25 u woko kasuki. U bidya manyan ma Yahuza kasuki u a̱sa̱ka̱i kpaci u bana ɗe asu u ɗa u yain dere n eyi.” 26 A varangi uruta, aku u rukpa̱i a kaci ka Mataya, pini nala, a zuwa yi u woko kasuki kaɓolo n kupa n u te vi.

2

Utuwa̱ u Kulu Keri

1 An kain ka Abiki a Kain ka Amangarenkupa†* ka yain, gba̱ Atoni yi a ɓolomgbonoi a asu u te. 2 Kute‑kute a panai mawura̱ ma uwule u pige u ɗa u wuta̱i a zuba u shaɗangi kuwa ka aꞌa̱ri pini ndishi vi. 3 Aku a wenei ili i roku yavu aletsu a akina a ka pecenishe n a cipusi a zuba u aꞌaci a le. 4 A shaɗangu le n Kulu Keri, aku a gita̱i kadyanshi n aletsu a roku kau‑kau tyoku ɗa Kulu Keri ki ku tonoi n ele.

5 Aꞌayin a nala yi, aza a Yahuda a roku aza ɗa a ka tono Kashila̱ a wuta̱i a iyamba i likimba gba̱ ya dem n kaletsu ka ne a tuwa̱i pini a Urishelima vi na̱ ndishi. 6 An a panai mawura̱ ma uwule mi, aku kakuma̱ ka ama ka sumai ka banai tsa̱ra̱ a wene ili iꞌya ya gita̱. Aku a yain majiyan kpaci gba̱ le ya dem pana ta̱ kaletsu ka ne a asu u Atoni yi a ka dansa ka. 7 A yain majiyan cika, hal a ka wecishike, “Aza ɗa a ka dansa na vi tsa wundya gba̱ le aza a Galili a ɗa vi? 8 Niɗa kpam gba̱ tsunu tsu pana̱ka le a ka dansa aletsu a tsunu? 9 A̱tsa tani na tsu wuta̱ ta̱ iyamba kau‑kau, aza a roku aza a Paratiya a ɗa, n aza a Madaya, n aza a Elam. Tsa̱ ta̱ dem n aza a Masopotamiya, n aza a Yahuda, n aza a Kapadosiya, n aza a Pontu, n aza a Asiya asuvu a tsunu. 10 Aza a Firijiya, n aza a Bamafiliya n aza a Masar a ɗa dem pini. Hal n aza a kaɓon ka kapashi ka Libiya evu n Sirani, n amoci a uyamba u Roma aza ɗa aꞌa̱ri aza a Yahuda n aza ɗa a uwai utono u adini a aza a Yahuda. 11 A̱tsa tani na aza a Kiriti n aza a Arabi, gba̱ tsa pana̱ka le a ka dansa ukuna u manyan ma pige ma Kashila̱ ka yain n aletsu a tsunu.”

12 Gba̱ le a yain majiyan, hal a la̱pa̱na̱i a ka wecemgbene, a da, “Ndya kalen ka ukuna u naha vi?”

13 Shegai aza roku a ka yanka le majari, a danai, “Mini ma cinwi ma a soi hal a gutukpai.”

Bituru yankai kakuma̱ ka ama kuɓari

14 Bituru ꞌya̱nga̱i kushani kaɓolo n asuki kupa n uza u te vi, u danai, “Aza a va̱, aza a Yahuda n aza ɗa aꞌa̱ri ndishi a Urishelima, panai na, kpam i kirana n ili iꞌya ma tonuko ɗa̱. 15 Ama a na yi, so ɗa a soi tyoku ɗa iꞌa̱ri uyawunsa wa. U yan ta̱ usana cika, ama a tsu so a gutukpa n ulapa u uwule u kuci n usana u de naha wa. 16 Ili i na yi, ili iꞌya Juwelu matsumate u danai iꞌya:

17 ‘Kashila̱ ka danai,

Aꞌayin a makorishi a rawa baci, ma na̱ka̱ ta̱ ya dem Kulu Keri.

Mmuku n ɗe aka n aꞌali a ka yan ta̱ kadyanshi ka ili iꞌya ya tuwa̱.

Alobo a ka wene ta̱ kuwene.

Nkoshi kpam ma lavutansa ta̱.

18 Aꞌayin a nala yi ma na̱ka̱ ta̱ agbashi a va̱ aka n aꞌali Kulu Keri,

kpam a ka dansa ta̱ kadyanshi ka va̱.

19 Ma wenike ta̱ ikunesavu a zuba u alishi,

n iryoci i savu a likimba;

wata, mpasa n akina,

n ka̱nga̱ ka alishi.

20 Kaara ka woko ta̱ karimbi,

uwoto kpam u woko san yavu mpasa.

Ili i na yi ya gita̱ ta̱ kahu kain ka tsupige n ka ucira ka Magono ma Zuba ka tuwa̱.

21 Aꞌayin a nala yi, uza ɗa baci dem u yain kavasu a asuvu a kala ka Magono ma Zuba wa tsa̱ra̱ ta̱ iwauwi.’ ◊

22 Eɗa̱ aza a Isaraꞌila panai na! An Yesu uza u Nazara u yansai gba̱ iryoci n ikunesavu yi, i wenike ta̱ an Kashila̱ ka ka suki yi mayun, kpam gba̱ ɗe i reve ta̱ nala iꞌa̱ri. 23 Caupa Kashila̱ ka reve ta̱ ili iꞌya ya gita̱, kpam iꞌya u foɓusoi vi i gita̱ ta̱ an a nekei Yesu ara ɗe. I wandamgbana yi ta̱ a mawandamgbani, i wuna yi a akere a aza a unyushi u cingi. 24 Shegai Kashila̱ ka wutukpa̱ yi ta̱ a asuvu a ucira u ukpa̱, kpaci ukpa̱ wa̱ n ucira u ɗa wa ka̱na̱ yi wa. 25 Dawuda Magono u yan ta̱ kadyanshi ka na a kaci ka Yesu, u danai,

‘Magono ma Zuba ma̱ ta̱ na̱ mpa kain dem,

ili iꞌa̱ la ya ne mu uwonvo wa,

kpaci wa̱ ta̱ a kukere ku ulyaki ku va̱.

26 Adama a nala katakasuvu ka va̱ ka shaɗangu ta̱ n maza̱nga̱,

una̱ u va̱ wa sala ta̱ icikpali i ne,

kpam ikyamba i va̱ ya rongo ta̱ n uzuwa u uma.

27 Kpaci va a̱sa̱ka̱ uma u va̱ a asuvu a kasaun wa,

kpam va a̱sa̱ka̱ ikyamba i Uza u Uwulukpi u vunu i shama wa.

28 Vu wenike mu ta̱ tyoku ɗa ma tsa̱ra̱ uma,

kpam vu shaɗangu mu ta̱ n maza̱nga̱ kpaci va rongo ta̱ kaɓolo na̱ mpa.’ ◊

29 “Ama a va̱ aza a Isaraꞌila, ma fuɗa ta̱ ma dansa ukuna u akaya a tsunu Dawuda n a̱ɗa̱ bawu mala̱la̱. U kuwa̱ ɗe, a ciɗa̱ngu yi, kpam kasaun ka ne ka pini hal n ara. 30 Eyi matsumate ma, kpam Kashila̱ ka yanka yi ta̱ kazuwamgbani, u da wa zuwa ta̱ uza roku a asuvu a kagali ka ne u woko magono, tyoku ɗa u zuwa yi u wokoi magono. 31 An Dawuda wenei nala, aku u yain kadyanshi ka ukuna u uꞌya̱nga̱ u ukpa̱ u Kawauwi, u da,

‘A ka a̱sa̱nsa̱ n ikyamba i ne a kasaun wa,

kpam iꞌya ya shama wa.’

32 “Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ Yesu u na vi a ukpa̱, kpam a̱tsu dem tsu wene ta̱ ukuna vi.

33 “Gogo‑na aya pini ndishi a ulyaki u Kashila̱ a asu u tsupige, kpam Kashila̱ Tata u ne u na̱ka̱ yi ta̱ Kulu Keri tyoku ɗa u zuwamgbanai. Gogo‑na Yesu vi u tsunku tsu ɗe ka a aꞌaci a tsunu, aya u tukoi ili iꞌya tsu wenei kpam tsa pana na vi. 34 Dawuda ɗa yuwa̱i a zuba wa, shegai eyi n kaci ka ne u dana ta̱,

‘Magono ma Zuba ma tonukoi Asheku a va̱,

dusuku a ulyaki u va̱,

35 hal n zuwa vu taɗanku atokulalu a vunu aꞌene.’ ◊

36 “Adama a nala, eɗa̱ aza a Isaraꞌila she i reve an Yesu ɗa i wandamgbanai nala vi, Kashila̱ ka gonuko yi ɗe Asheku n Kawauwi.”

37 An a panai nala, aku kadyanshi ki ka sawa le atakasuvu cika, a wecei Bituru n asuki a ɗa aꞌa̱ri pini vi, “Atoku a tsunu, ndya tsa yan?”

38 Bituru wushunku le, “U ka̱na̱ ta̱ i a̱sa̱ka̱ tsicingi tsu ɗe i kpatala ubana a asu u Kashila̱. A lyuɓugu ɗa̱ a asuvu a kala ka Yesu Kirisiti, kotsu Kashila̱ ka cimbusuka̱ ɗa̱ unyushi u cingi u ɗe, tsa̱ra̱ i tsa̱ra̱ kune ku Kulu Keri. 39 Kazuwamgbani ka Kashila̱ ka na ki adama a ɗe a ɗa na̱ mmuku n ɗe hal gba̱m n aza ɗa aꞌa̱ri a mɓa̱ri: aza ɗa Magono ma Zuba Kashila̱ ka tsunu ka isa̱i ubana ara ne.”

40 Bituru lyai kapala n u yanki le kuɓari cika, n u dansi, “Wauwai kaci ka ɗe a upana u ikyamba u ɗa wa tuwa̱ a kaci ka ama a cingi a aꞌayin a na yi.” 41 Ama ushani a wushuku ta̱ n kadyanshi ka ne, aku a lyuɓugu le. Ama yi a raɓansa ta̱ ama azu a tatsu (3,000) aza ɗa a ɓolomgbonoi n atoni kain ki.

Tyoku ɗa Atoni yi a rongoi

42 A gonukoi ugboji u le a asu u uwenishike u asuki vi, n a rongi kaɓolo, n a lyayi ilikulya, n a yanyi kavasu. 43 Aku ya dem panai uwonvo n majiyan, adama a iryoci n ikunesavu iꞌya Kashila̱ ka yansa a akere a asuki. 44 Gba̱ Atoni yi a ɓolomgbonoi a asu u te, n a yanyi manyan n ili iꞌya a tsa̱ra̱i kaɓolo. 45 A dengishei utsa̱ri u le aku a neshei ama ɗa bawu aꞌa̱ri n ili dere tyoku ɗa a ka ciga. 46 Kain dem a tsu gbashika ta̱ Kashila̱ a Kuwa ku Kashila̱, a gawunsusa a aꞌuwa a le a lyai ilikulya kaɓolo n katakasuvu ka te. 47 N a cikpali Kashila̱ kain dem, kpam gba̱ ama yi a ka na̱ka̱ le ta̱ tsupige. Kain dem Asheku a dokusu le ta̱ ama ushani aza ɗa a ka tsa̱ra̱sa̱ iwauwi.

3

A ta̱na̱sa̱i kawunu

1 Kain ka te, Bituru n Yahaya a ka bana a Kuwa ku Kashila̱ aꞌayin a uyan kavasu, n ulapa u uwule u tatsu u kuvuli. 2 A utsutsu u ɗa a ka isa̱ Utsutsu u Shinga, vuma roku ɗa pini uza ɗa a matsai kawunu. Kain dem a tsu canga yi ta̱ ubana a utsutsu u Kuwa ku Kashila̱ vi tsa̱ra̱ u foli kune a asu u aza ɗa a ka uwusa pini. 3 An u wenei Bituru n Yahaya a ka uwa a Kuwa ki, u folo le kune. 4 Bituru n Yahaya a weɓele yi, aku Bituru tonuko yi, “Kondono tsu.” 5 Kawunu ki ka zuwa ta̱ uma u ne a ara le n u wundi wa tsa̱ra̱ kune.

6 Bituru tonuko yi, “Ma̱ n ikebe wa, shegai ili iꞌya ma̱ri n iꞌya, iꞌya ma na̱ka̱ vu. A asuvu a kala ka Yesu Kawauwi, uza u Nazara, ꞌya̱nga̱ vu wala.” 7 Pini nala, u ka̱na̱ yi kukere ku ulyaki u ra̱ɗa̱gba̱ yi, aku aꞌene n aꞌeshaꞌene a ne a gbamai. 8 Kute‑kute, u zaɗa̱gbai u ꞌya̱nga̱i kushani u gita̱i nwalu, u uwai a Kuwa ku Kashila̱ ki kaɓolo n ele, wa wala hal n u imkpusi n u cikpali Kashila̱. 9 Gba̱ ama yi a wene yi n u wali n u cikpali Kashila̱. 10 A wene ta̱ ukuna u pige a yain kpam majiyan ma ili iꞌya i gita̱i n eyi, kpaci a reve ta̱ an aya wa̱ri u tsu dusukusu a Utsutsu u Shinga u Kuwa ku Kashila̱ n u foli vi.

Kuɓari ku Bituru a Kuwa ku Kashila̱

11 Cina vuma vi buwai kaɓolo n Bituru n Yahaya, ama a wurana̱sai n ilyaɗi a tuwa̱i pini a kafalaka ka Kuwa ku Kashila̱ ka a ka isa̱ Kafalaka ka Solomo n a yanyi majiyan a kaci ka vuma vi. 12 An Bituru wenei nala, u tonukoi ama yi, “Aza a Isaraꞌila, ndya i zuwai ya yan majiyan ma ili i na yi? Ndya i zuwai ya wundya tsu yavu n ucira u kaci u tsunu, ko kpam adama a utono u Kashila̱ u tsunu u ɗa i zuwai vuma na vi u walai? 13 Kashila̱ ka Ibirahi, n Kashila̱ ka Ishaku, n Kashila̱ ka Yakubu, Kashila̱ ka akaya a tsunu ka ka ra̱ɗa̱gba̱i kagbashi ka ne Yesu. Aya uza ɗa i nekei, kpam i ꞌyuwan yi a kapala ka Bilatu gomuna, gba̱ n uciga u ɗa Bilatu wa̱ri wa ciga u a̱sa̱ka̱ yi. 14 Shegai i ꞌyuwain Uza u Shinga vi, uza ɗa wa̱ri bawu unyushi, i foloi a a̱sa̱nka̱ ɗa̱ uza ɗa u wunai ama. 15 I wunai uza ɗa wa̱ri kami ka uma, shegai Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ yi a ukpa̱. A̱tsu tsu wene ta̱ ukuna u nala vi. 16 Kawunu ka na ki ka ta̱na̱ ta̱ adama a ɗa u pityanangi n Yesu. Vuma ɗa gai na vi kpam i reve yi ta̱! U ta̱na̱ ta̱ gba̱ gba̱ an u wushuki n Yesu, gba̱ ɗe i wene ta̱ tyoku ɗa ukuna u na vi u gita̱i.

17 “Ama a va̱, n reve ta̱ a asuvu a unamba u ureve u ɗa i yain ili i nala yi, tyoku ɗa aza ɗa a ka tono n a̱ɗa̱ dem a yain. 18 Kpam nala Kashila̱ ka shaɗangi ili iꞌya u danai a una̱ u ntsumate, ‘Kirisiti u ne wa pana ta̱ ikyamba.’ 19 Adama a nala kpatalai i a̱sa̱ka̱ unyushi u cingi u ɗe, i gono a asu u Kashila̱, tsa̱ra̱ a cimbusuka̱ ɗa̱ unyushi u cingi u ɗe gba̱, Magono ma Zuba kpam ma na̱ka̱ ta̱ atakasuvu a ɗe uwunvuga. 20 Wa sukunku ɗa̱ ta̱ Kirisiti Kawauwi ka u ɗanga̱sai caupa; wata, Yesu. 21 U ka̱na̱ ta̱ Yesu rongo a zuba, hal ubana aꞌayin a ɗa a ka gonuko ili dem i woko i savu, tyoku ɗa Kashila̱ ka danai caupa a una̱ u ntsumate n shinga. 22 Kpaci Musa dana ta̱, ‘Magono ma Zuba Kashila̱ ka ɗe, ma sukunku ɗa̱ ta̱ matsumate a asuvu a aza a ɗe tyoku u va̱. U ka̱na̱ ta̱ i pana ili iꞌya wa tonuko ɗa̱.’ ◊ 23 Kpam, ‘Wa ka̱na̱ ta̱ gba̱ uza ɗa u kpa̱ɗa̱i upana̱ka matsumate ma nala mi, a ka pece yi ta̱ n ama a ne gba̱ a wacinsa yi.’ ◊

24 “Mayun, gba̱ ntsumate n ɗa n yain kadyanshi ki, ili iꞌya i ka̱na̱i tun Samaꞌila hal ubana, a yan ta̱ kadyanshi ka aꞌayin a na yi. 25 Eɗa mmuku ma ntsumate mi, eɗa kpam ya lya agadu a kazuwamgbani ka Kashila̱ ka yankai akaya a ɗe, an u tonukoi Ibirahi, ‘A asu u mmuku n vunu n ɗa a ka zuwuka gba̱ agali a likimba una̱ u shinga.’ ◊ 26 An Kashila̱ ka ɗanga̱sai kagbashi ka ne, u gita̱ ta̱ u suku yi ara ɗe tsa̱ra̱ u zuwuka ɗa̱ una̱ u shinga, u zuwa ya dem a asuvu a ɗe u a̱sa̱ka̱ tsicingi tsu ne.”

4

A ka̱na̱i Bituru n Yahaya

1 Aꞌayin a ɗa Bituru n Yahaya aꞌa̱ri uyanka ama kadyanshi, aku aɗara̱kpi n azapige, n uzapige u ada̱ga̱ri a Kuwa ku Kashila̱, n aza a Sadusi* a tuwa̱i ara le. 2 A yain upan kpaci asuki yi a ka wenishike ta̱ ama, a danai akushe a ka ꞌya̱nga̱ ta̱ a ukpa̱ tyoku ɗa Yesu ꞌya̱nga̱i. 3 A ka̱na̱ le a gbagirya le hal kain ka wansai, kpaci n kuvuli ka. 4 Shegai ama ushani aza ɗa a panai kuɓari ki a pityanangu ta̱, pini nala, kakuma̱ aza ɗa a pityanangi vi ka doki ushani hal ka rawai ama azu a tawun (5,000) aꞌali.†

5 An kain ka wansai, aku azapige a aza a Yahuda yi, na̱ nkoshi n le, n awenishiki a Mele a ɓolomgbonoi a Urishelima. 6 Hanana Magono ma Aɗara̱kpi wa̱ ta̱ kaɓolo n Kayafa n Yahaya n Alizanda n gba̱ aza ɗa aꞌa̱ri kumaci ku te n Magono ma Aɗara̱kpi mi. 7 A zuwai Bituru n Yahaya a mere ma le, a wece le, “N ucira u eni u ɗa ko kpam n kala ka eni ka i yain ili i na yi?”

8 Shegai Bituru an wa̱ri ushaɗangi n Kulu Keri u tonuko le, “Eɗa̱ azapige na̱ nkoshi ma ama, 9 wece ɗa ya wece tsu ara a kaci ka ukuna u shinga u ɗa a yankai vuma na vi, kpam ya ciga i reve uza ɗa u ta̱na̱sa̱ yi vi? 10 Tsa ciga ta̱ gba̱ ɗe i reve hal n aza a Isaraꞌila dem, a asuvu a kala ka Yesu uza u Nazara uza ɗa i wandamgbanai kpam Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ yi a ukpa̱ vi, a asuvu a kala ka nala ka vuma na wa̱ri kushani n alafiya a kapala ka ɗe. 11 Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱ aya

“ ‘Katali ka aza a kuma a ꞌyuwain

ka ka lakai kalen cika a asu u kuma.’ ◊

12 “Yesu nala vi ɗa koshi wa̱ri n ucira u wauwa uma. Gba̱ a asuvu a likimba, kala ka ne ka koshi ama a ka fuɗa a isa̱ aku a tsa̱ra̱ iwauwi.”

13 Azapige yi a yain majiyan cika an a wenei Bituru n Yahaya bawu a panai uwonvo u kadyanshi, kpaci a reve ta̱ ama a na yi aꞌa̱ n ureve u roku wa. Kpam a reve le ta̱ aꞌayin a ɗa aꞌa̱ri kaɓolo n Yesu. 14 An kpam azapige yi a wenei vuma ɗa a ta̱na̱sa̱i vi kaɓolo n asuki yi, aku a nambai ili iꞌya a ka dana. 15 A tonukoi asuki yi a wuta̱ pini a asu u Asheshi a Pige yi, ele kpam a sheshei.

16 A danai, “Ndya tsa yan n ama a na yi? Kpaci gba̱ aza ɗa a ka rongo a Urishelima a reve ta̱ an a yain iryoci i pige a akere a ama a na yi, tsa̱ tani n tyoku ɗa tsa dana nala wa̱ri wa. 17 Shegai tsa̱ra̱ kotsu ukuna vi u tambura a asuvu a ama wa, a̱sa̱ka̱ tsu ɓarana le a doku a tonuko uza ukuna a asuvu a kala ka nala ki wa.”

18 Pini nala, a isa̱i asuki yi, a ɓarana le kotsu a doku a tonuko uza ukuna ko a wenishike a asuvu a kala ka Yesu wa.

19 Shegai Bituru n Yahaya a wushunku le, “Mai ɗa wa̱ wa̱ri a asu u Kashila̱ tsu lai upana kadyanshi ka ɗe n ka ka Kashila̱? Kondoi ve i wene. 20 Kpaci a̱tsu gai tsa fuɗa tsa paɗa bini a kaci ka ili iꞌya tsu panai kpam tsu wenei wa.”

21 An a doki a ɓarana le, aku a a̱sa̱ka̱ le. A nambai tyoku ɗa a ka yan a yan le mavura, kpaci gba̱ ama a ka cikpala ta̱ Kashila̱ adama a ili iꞌya i gita̱i. 22 Vuma ɗa a matsai kawunu ki kpam a ta̱na̱sa̱ yi n ukunosavu vi, ayen a ne a la ta̱ amangare.

Atoni yi a yain kavasu

23 An a a̱sa̱ka̱i Bituru n Yahaya, a banai a asu u aza a le, a yanka le alabari a ili iꞌya aɗara̱kpi a pige n azapige yi a tonuko le. 24 Ele kpam an a panai nala aku a ꞌya̱nga̱sa̱i ala̱ga̱tsu a le ubana a asu u Kashila̱ n katakasuvu ka te a danai, “Ashekapige, uza ɗa u yain zuba n likimba n kushiva̱ n gba̱ ili iꞌya iꞌa̱ri a asuvu a le. 25 A asu u Kulu Keri, vu yain kadyanshi n kagbashi ka vunu; wata, akaya a tsunu Dawuda, vu da,

‘Ndya i zuwai Awulawa a yain upan?

Ndya i zuwai ama a ka yansa afoɓi a gbani?

26 Ngono n likimba kpam a foɓusoi kushulu,

aza ɗa a ka tono n ama kpam dem a ɓolomgbonoi aꞌaci a le,

a ka yan tsilala n Magono ma Zuba n Kawauwi ka u suki.’ ◊

27 “Mayun ɗa ili i na yi i gita̱ ta̱ pini na a Urishelima. Hiridu† magono n Bontu Bilatu a ɓolomgbono ta̱ kaci n Awulawa n aza a Isaraꞌila n a yanyi tsilala n kagbashi ka vunu Yesu Uza u Uwulukpi, uza ɗa vu gonukoi Kawauwi. 28 A ɓolomgbonoi tsa̱ra̱ a yain ili iꞌya vu foɓusoi ya gita̱ a asuvu a ucira u vunu n tyoku ɗa va ciga. 29 Gogo‑na Magono ma Zuba, kondo ve tyoku ɗa a ka ciga a ɓishinka tsu manyan. A̱tsu agbashi a vunu a ɗa, ne tsu ucira u ɗa tsa yan kadyanshi ka vunu bawu uwonvo. 30 Rongo usukusu kukere ku uta̱na̱sa̱, vu yansa iryoci n ikunesavu a asuvu a kala ka kagbashi ka vunu Yesu Uza u Uwulukpi.”

31 An a kotsoi kavasu, aku asu u ɗa a ɓolomgbonoi vi u gba̱ɗa̱i. A shaɗangu le n Kulu Keri, a rongoi udansa kadyanshi ka Kashila̱ bawu uwonvo.

Atoni a nemgbenei ucanga u le

32 Gba̱ kaɓolo ka atoni ki katakasuvu ka te ka le, uyawunsa u ɗa le dem u te, uza wa̱ la u danai ili iꞌya wa̱ri n iꞌya vi i ne iꞌya koshi wa, shegai i gba̱ le. 33 N ucira u pige u ɗa asuki yi a danai ukuna u uꞌya̱nga̱ u Yesu Asheku a ukpa̱. Ukuna u shinga u Kashila̱ ushani wa̱ ta̱ a kaci ka ya dem a asuvu a le. 34 Kpam uza wa̱ la u nambai ili a asuvu a le wa, kpaci gba̱ aza a uyamba ko aꞌuwa a rongo ta̱ udengishe n a tukusi ikebe yi, 35 a ka zuwusa a kapala ka asuki yi. Kpam a ka pecishike iꞌya ko ya wa tyoku ɗa mɓa̱la̱ n le ma̱ri.

36 Nala uza roku uza u kala Isuhu yain, eyi uza u Levi u ɗa, kumaci ku uyamba u Sayipuru, uza ɗa asuki yi a tsu isa̱ Bara̱naba; (wata, Uza ɗa wa Gbamatangu Asuvu.) 37 U denge ta̱ uyamba u ne u roku, u tukoi ikebe yi a kapala ka asuki yi.

5

Ananiya n Sahiratu

1 Vuma roku ɗa pini uza u kala Ananiya n uka u ne Sahiratu, u dengei uyamba u ne u roku. 2 Aku u sokongi ikebe i roku n ureve u uka u ne, u tukoi iꞌya i buwai vi u zuwai a kapala ka asuki u da iꞌya gai la vi gba̱.

3 Bituru wece yi, “Ananiya, niɗa vu a̱sa̱ka̱i Kanangasi* ka uwai a katakasuvu ka vunu? Vu yankai Kulu Keri kaɓan, kpam vu sokongi ikebe i roku a asuvu a iꞌya vu dengei uyamba vi? 4 Uyamba vi u vunu u ɗa ko vu dengei ko bawu vu dengei. Vu denge baci, va fuɗa ta̱ va yanka ikebe yi tyoku ɗa va ciga. Niɗa vu yawunsai vu yain ucun u ukuna u naha? A̱tsa vu yankai kaɓan wa, Kashila̱ ka vu yankai.”

5 N u pani kadyanshi ki, aku u rukpa̱i u kuwa̱i. Ama ɗa kpam a panai ukuna vi uwonvo u ka̱na̱ le cika. 6 Alobo a roku a cacai yi ikyamba yi n aminya a eri a wutukpa̱ yi a kunu ki, a ba a ciɗa̱ngu yi.

7 An ulapa u uwule u tatsu u wurai, aku uka u ne uwai, shegai u reve ili iꞌya i gita̱i wa. 8 Aku Bituru wece yi, “Utyoku u ikebe iꞌya i dengei uyamba u ɗe iꞌya na vi?”

U danai, “Utyoku u ɗa gai la vi.”

9 Bituru wece yi, “Niɗa i ɓolomgbonoi una̱ tsa̱ra̱ i kondo Kulu Keri ku Magono ma Zuba? Pana nwalu ma aza ɗa a ciɗa̱ngi vali u vunu a utsutsu, kpam a ka canga vu ta̱ dem a wutukpa̱ vu.”

10 Kute‑kute u rukpa̱i a kapala ka Bituru u kuwa̱i. An alobo yi a uwai, a cina yi cina u kuwa̱ dem ɗe. Aku a canga yi a ba a ciɗa̱ngi evu n vali u ne. 11 Atoni yi n ama ɗa a panai alabari a ukuna vi a panai uwonvo cika.

Asuki a ta̱na̱sa̱i ama ushani

12 Asuki yi a yain iryoci n ikunesavu i roku ushani a asu u ama. Atoni yi a tsu ɓolomgbono ta̱ a Kafalaka ka Solomo a Kuwa ku Kashila̱. 13 Shegai a asuvu a ama ɗa a buwai, uza wa̱ la u fuɗai u gbamai asuvu u ɓolomgbonoi kaci n ele wa. Gba̱ n nala, ama a ka na̱ka̱sa̱ le ta̱ tsupige.

14 Gba̱ n nala aka n aꞌali ushani a ka wushukusu n Asheku. 15 Hal gba̱m ama aꞌa̱ri a uwutukpusa̱ aza a mɓa̱la̱ a ure n a zuwusi le a zuba u ivamkpatsu n ajiba tsa̱ra̱ Bituru wa wura baci kulu ku ne ku sawa le. 16 Ama ushani a ilyuci iꞌya iꞌa̱ri evu n Urishelima aꞌa̱ri utukuso aza a mɓa̱la̱ n aza ɗa ityoni i cingi ya yan le mavura, kpam gba̱ le a ta̱na̱ ta̱.

A ukai asuki a kuwa ku aꞌali

17 Magono ma Aɗara̱kpi n aza ɗa aꞌa̱ri n eyi; wata, aza a Sadusi a yain malyon cika. 18 Pini nala, a ka̱na̱i asuki yi a ukai a kuwa ku aꞌali. 19 Shegai an kayin ka yain, aku katsumate ka Magono ma Zuba ka kukpusa̱i itsutsu yi u wutukpa̱ le, ka danai, 20 “Banai i shamgba a ulanga u Kuwa ku Kashila̱ i tonuko ama gba̱ ukuna u uma u savu.”

21 N a pani nala, aku a uwai a Kuwa ku Kashila̱ ki n usana u de a gita̱i uwenishike.

Aꞌayin a ɗa Magono ma Aɗara̱kpi n aza ɗa aꞌa̱ri kaɓolo n eyi a ɓolomgbonoi, a isa̱i Asheshi a Pige† na̱ nkoshi n pige m aza a Isaraꞌila gba̱, aku a sukunki aza a kuwa ku aꞌali ki a tuko asuki yi.

22 Shegai an ada̱ga̱ri a Kuwa ku Kashila̱ ki a banai pini a kuwa ku aꞌali ki a cina le pini wa, a gonoi a yain alabari a danai, 23 “Tsu cina ta̱ kuwa ku aꞌali ki ugbagiri, aza ɗa kpam a ka wundya kuwa ki alya pini a itsutsu, shegai an tsu giduwa̱i tsu cina pini uza wa.”

24 An uzapige u ada̱ga̱ri a Kuwa ku Kashila̱ ki n aɗara̱kpi a pige yi a panai nala, aku a dambulai cika n a yanyi kacoco ka ili iꞌya ukuna u na wa tuko.

25 Uza roku u tuwa̱i u tonuko le, “Wundyai, ama ɗa i ukai a kuwa ku aꞌali ki, alya pini kushani a Kuwa ku Kashila̱ a ka wenishike ama.” 26 Uzapige u ada̱ga̱ri vi n aza ɗa a ka tono yi vi a ba a tukoi asuki yi, shegai n ucira wa, kpaci a ka pana ta̱ uwonvo u ama kotsu a vara̱sa le n atali wa.

27 An a tuwa̱i n ele, aku a shamkpa le a kapala ka Asheshi a Pige, Magono ma Aɗara̱kpi ma tonuko le, 28 “Tsu tonuko ɗa̱ ta̱, kotsu i doku i wenishike a asuvu a kala ka nala ki wa, shegai i kyawan ɗe Urishelima n uwenishike u ɗe hal gba̱m ya ciga i takpa tsu ukpa̱ u ne.”

29 Bituru n asuki yi a wushunku le, “U gan ta̱ tsu gorimuko udani u Kashila̱ kapala n u vuma. 30 Kashila̱ ka akaya a tsunu u ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ Yesu uza ɗa i wandamgbanai a mawandamgbani. 31 Aya Kashila̱ ka zuwai a ulyaki u ne, u woko Uzapige n Kawauwi tsa̱ra̱ u kukpunka̱ aza a Isaraꞌila ure u uꞌa̱sa̱ka̱ tsicingi tsu le, kpam a tsa̱ra̱ ucimbusa̱ u unyushi u cingi u le. 32 A̱tsa tsu wenei ukuna vi, nala kpam dem Kulu Keri ku tonukoi ama ukuna u na vi mayun ɗa. Kashila̱ ka suku ta̱ Kulu Keri ku ne a asu u aza ɗa a gorimuko yi.”

33 An a panai nala, aku a panai upan cika hal a ka ciga a wuna le. 34 Shegai a asuvu a Asheshi a Pige yi, Kafarishi ka roku ka pini a ka isa̱ Gamaliya. Kawenishiki ka Mele ka uza ɗa ama a ka na̱ka̱ tsupige. U ꞌya̱nga̱i u danai a wutukpa̱ le ve a ulanga. 35 Pini nala, u tonukoi Asheshi a Pige yi, “Atoku a va̱ aza a Isaraꞌila, kiranai n ili iꞌya ya ciga i yanka ama a na yi. 36 Ayen a ɗa a wurai, a yan ta̱ vuma roku uza u kala Tuda uza ɗa u bidyai kaci ka ne n kalen cika. Ama amangatawanishi (400) a ɗa a ɓolomgbonoi kaci n eyi. Shegai a wuna yi. Aza ɗa kpam a ka tono yi vi a wacuwai, ko i te ukuna u nala u lekeɗe wa. 37 An u ne u kotsoi, vuma roku kpam uza u kala Yahuza uza u Galili u wuta̱i aꞌayin a ɗa a ka yan makeci. Eyi dem tsa̱ra̱i ama ɗa a tono yi ushani. Shegai eyi dem a wuna yi, atoni a ne a wacuwai. 38 Gogo‑na adooki a va̱ a ɗa na a kaci ka ama a na yi, tsu a̱sa̱ka̱ le shiriri. Manyan ma a ka yan na vi n ucira u kaci u le u ɗa baci a ka yan ma, a ka ɓa̱ra̱kpa̱ wa a ka kpa̱ɗa̱ ta̱ ma. 39 N ucira u Kashila̱ u ɗa baci kpam, ya fuɗa ya ɓishinka le wa, shegai i boluko kaci ka ɗe ukuna n Kashila̱ gbani.”

40 A wushuki n adooki a ne, a isa̱i asuki yi a bawan le. Aku a ɓara le kotsu a doku a yain kadyanshi n kala ka Yesu wa. Pini nala, a a̱sa̱ka̱ le a lazai.

41 An asuki yi a lazai pini a kapala ka Asheshi a Pige yi, aku a gita̱i maza̱nga̱, kpaci a wene ta̱ a rawai a yan le mavura adama a kala ka Yesu. 42 Kain dem a tsu bana ta̱ a Kuwa ku Kashila̱ n a wenishiki ama n a dansi Yesu aya Kawauwi, hal n a toni aꞌuwa aꞌuwa a ama.

6

Uɗanga̱sa u ama a shindere

1 A aꞌayin a nala yi an kakuma̱ ka Atoni ka̱ri a udoku, aku aza a kaletsu ka Tsiheline a ka yan tsali a kaci ka aza a kaletsu ka Tsiyahuda, an a kpa̱ɗa̱i ukirana na̱ nra̱na̱ n le a asu u una̱ka̱sa̱ le ilikulya ushani kain dem tyoku u aza ɗa a buwai. 2 Asuki kupa n ama a re yi a ɓolongi gba̱ Atoni yi asu u te a danai, “U gan tsu a̱sa̱ka̱ kuɓari ku kadyanshi ka Kashila̱ tsu uwa kapeci ka ilikulya wa. 3 Adama a nala atoku, ɗanga̱sai ama a shindere asuvu a ɗe aza ɗa aꞌa̱ri n ahali a shinga, ushaɗangi n Kulu Keri n ugboji, kotsu tsu na̱ka̱ le manyan mi. 4 A̱tsu tani tsu tsa̱ra̱ kabala ka kavasu n uwenishike u kadyanshi ka Kashila̱.”

5 Ama yi gba̱ a panai kayanyan ka ili iꞌya a danai. A ɗanga̱sai Isitifanu vuma ɗa u pityanangi cika kpam ushaɗangi n Kulu Keri, n Filibu, n Burukoro. A ɗanga̱sa ta̱ dem Nikana, n Timan, n Baramina, n Nikala vuma u Antakiya uza ɗa u uwai utono u adini a aza a Yahuda. 6 Ama a na a ɗa a bankai a asu u asuki yi, aku a yain kavasu a taɗanku le akere.

7 Kadyanshi ka Kashila̱ ka tamburai, kakuma̱ ka Atoni a uyamba u Urishelima ka doki cika, kpam aɗara̱kpi ushani a pityanangi.

A ka̱na̱i Isitifanu

8 Isitifanu ushaɗangi n kune ku ukuna u shinga u Kashila̱ n ucira, u yain iryoci n ikunesav a mere ma ama. 9 Aku aza a kagata ka Kashila̱ ka a ka isa̱ Kagata ka Uꞌa̱sa̱ka̱ Agbashi, a gita̱i kananamgbani n Isitifanu. Ama a na yi aza a Yahuda a ɗa a wuta̱i a Sirani n Alizandariya nala dem n aza a kaɓon ka Kilikiya n Asiya. 10 Shegai adama a ureve u kadyanshi ka ne kaɓolo n Kulu Keri a fuɗa a nanamgbana n eyi wa.

11 A leshei ama roku usokongi tsa̱ra̱ a yain kaɓan, a dana, “Tsu pana̱ka yi ta̱ n u wishisi Musa n u yanki Kashila̱ kadyanshi ka cingi.”

12 Nala a ꞌya̱nga̱sa̱i atakasuvu a ama n azapige n awenishiki a Mele, aku ele tani a ka̱na̱i Isitifanu a banka yi a kapala ka Asheshi a Pige. 13 Aku aza a kaɓan yi a tonukoi Asheshi a Pige yi, a danai, “Vuma na kain dem ɗa wa yansa kadyanshi ka gbani a kaci ka asu u uwulukpi u na n Mele ma Musa. 14 Tsu pana̱ka yi ta̱ n u dansi, Yesu uza u Nazara nala vi wa wa̱sa̱ ta̱ asu vi aku u savaɗa gba̱ agadu a ɗa Musa a̱sa̱nka̱ tsu.”

15 Gba̱ ama ɗa aꞌa̱ri pini ndishi a asu u usheshe vi a zuwuka yi aꞌeshi, aku a wenei upetiwaꞌeshi u ne u wokoi tyoku u katsumate ka zuba.

7

Isitifanu dansai a kapala ka Asheshi a Pige

1 Magono ma Aɗara̱kpi ma wece yi, “Ikuna i na yi mayun ɗa iꞌa̱ri?”

2 Aku Isitifanu danai, “Eɗa̱ atoku a va̱ n azapige, pana̱ka numu, Kashila̱ uza u tsupige u wenike ta̱ kaci ka ne a asu u akaya a tsunu Ibirahi, aꞌayin a ɗa wa̱ri a uyamba u Masopotamiya kahu u ba u dusuku a Haran. 3 U tonuko yi, ‘ꞌYa̱nga̱ a uyamba u ɗe, vu a̱sa̱ka̱ atoku a vunu, vu bana a uyamba u ɗa ma wenike vu.’ ◊ 4 Aku u ꞌya̱nga̱i a uyamba u aza a Kaldiya u ba u dusuki a uyamba u Haran.

“An tata u ne u kuwa̱i ɗa Kashila̱ ka tuko yi a uyamba u ɗa iꞌa̱ri ndishi gogo‑na vi. 5 Shegai u na̱ka̱ yi agadu a uyamba vi ko udeshe u te wa. U yan ta̱ kazuwamgbani n eyi wa na̱ka̱ yi u ɗa, eyi na̱ mmuku n tsikaya n ɗa ma tuwa̱ a kucina̱ ku ne, ko an u wokoi bawu wa̱ri n maku aꞌayin yi. 6 Kashila̱ ka tonuko yi kpam, ‘Kagali ka vunu ka gbasha ta̱ a uyamba u tsumoci. Aza a uyamba vi kpam a ka foro le ta̱ cika hal ayen amangatawanishi (400). 7 Ma yanka ta̱ aza a uyamba u ɗa a gbashikai vi mavura. Nala u wura baci, aku a tuwa̱ a gbashika mu a asu u na vi.’ ◊

8 “Kashila̱ ka na̱ka̱ yi kazuwamgbani a ukuna u ukiɗa u kacombi. An Ibirahi matsai Ishaku, aku u kiɗa yi kacombi eyi n aꞌayin kulla̱. Ukuna vi u lya ta̱ kelime an Ishaku matsai Yakubu, kpam an Yakubu matsai isheku i tsunu aza ɗa a wokoi aletsu kupa n a re.

9 “Shegai an mmuku n Yakubu mi ma takuma vangu u le Isuhu upan, aku a denge yi ubana a uyamba u Masar. Shegai Kashila̱ ka̱ ta̱ n eyi, 10 kpam u wutukpa̱ yi a asuvu a upana u ikyamba. Kashila̱ ka na̱ka̱ yi ugboji, kpam u na̱ka̱ yi mapasa ma shinga ara Firiꞌauna† magono ma aza a Masar. U zuwa yi u lyai tsugono tsu Masar, u zuwa yi kpam u kirana n kuwa ku tsugono.

11 “Kambulu ka cipa̱i a uyamba u Masar n Kaꞌana kaɓolo n upana u ikyamba u pige, hal isheku i tsunu a nambai ilikulya. 12 An Yakubu panai a da ilya iꞌya pini a Masar, aku u suki isheku i tsunu ɗe, nwalu n kagita̱ n ɗa la vi. 13 Nwalu n le n ire n ɗa Isuhu toɗugboi kaci ka ne ara le, u wenike le kpam ara Firiꞌauna.

14 “Aku Isuhu sukunki tata u ne Yakubu u tuwa̱, n atoku a ne gba̱ ama amangatatsunkupa n ama a tawun. 15 Yakubu gonoi a Masar, nte u kuwa̱i ɗe n isheku i tsunu. 16 Aku a pura̱i ikyamba i le a gonuko le a Shekem, a zuwa le a kasaun ka Ibirahi tsilai n ikebe i azurufa* a asu u mmuku n Hamo pini a Shekem vi.

17 “An aꞌayin a yain evu a ɗa Kashila̱ ka shaɗangu kazuwamgbani ka ne ara Ibirahi, aku kakuma̱ ka ama a tsunu ka doki cika a uyamba u Masar, 18 hal a yain magono ma roku uza ɗa bawu u revei Isuhu. 19 Magono ma nala mi ma ryafa ta̱ isheku i tsunu aku u zuwa le a panai ikyamba, hal gba̱m u zuwai a varangusi mmuku n shili tsa̱ra̱ a yain uma wa.

20 “A aꞌayin a nala yi a ɗa a matsai Musa, aya la tsulobo tsu de, aku a wo yi a kuwa ku tata u ne uwoto u tatsu. 21 U ka̱na̱ ta̱ a wutukpa̱ yi pini a kuwa ki, pini nala, makere ma kuwa ku Firiꞌauna ma tsa̱ra̱ yi u wo yi yavu maku ma ne hal u gbonguroi. 22 A wenishike yi gba̱ ugboji u aza a Masar, eyi tani vuma ɗa uza u ucira a asu u kadyanshi n manyan ma ne.

23 “An Musa yain ayen amangare, aku u da a̱sa̱ka̱ ve u ba u kondo ama a ne aza a Isaraꞌila. 24 An u wenei vuma u Masar u roku wa lapa vuma u ne uza u Isaraꞌila, aku u ba u ɓa̱nga̱ yi u wunai vuma vi. 25 N u dani atoku a ne a ka reve an ara ne ɗa Kashila̱ ka wutukpa̱ le, shegai a reve wa.

26 “An kain ka wansai, u wenei ama a re aza a Isaraꞌila a ka shila̱ka̱na̱, aku u tuwa̱i tsa̱ra̱ u wansa le, u danai, ‘Eɗa̱ ama a na, uza n utoku u ɗa iꞌa̱ri, niɗa ya shila̱ka̱na̱?’

27 “Uza ɗa u gita̱i n kushulu ki u gamai Musa, u danai, ‘Ya zuwa vu vu woko uzapige n uza u afada a tsunu? 28 Wata, wuna ɗa va ciga vu wuna mu tyoku ɗa vu wunai vuma u Masar nala nayain vi?’ ◊ 29 An Musa panai nala, u sumai u gonoi a uyamba u tsumoci a Midiya, nte u matsai pini ɗe mmuku ma aꞌali n re.

30 “An ayen amangare a wurai, aku katsumate ka zuba ka wenikei kaci ka ne ara Musa a kakamba evu n Masasa ma Sinai. U wenei katsumate ki a asuvu a katyashi ka akina a asuvu a maɗanga ma kenu. 31 An u wenei ili i nala yi, uwonvo u ka̱na̱ yi cika, aku u raɓai evu tsa̱ra̱ u wene iꞌya mai. Aku u panai kala̱ga̱tsu ka Magono ma Zuba ka tonuko yi, 32 ‘Mpa Kashila̱ ka isheku i vunu, Kashila̱ ka Ibirahi, n Kashila̱ ka Ishaku, n Kashila̱ ka Yakubu.’ Aku ikyamba i Musa i gita̱i uje, u fuɗa gba̱m kpam u weɓele wa.

33 “Magono ma Zuba ma tonuko yi, ‘Foɗo akpata a vunu, kpaci asu u ɗa va̱ri na vi wa̱ ta̱ uwulukpi. 34 Mayun n wene ta̱ mavura ma a ka yanka ama a va̱ a ɗa aꞌa̱ri a Masar, n pana ta̱ maꞌika ma le, kpam n tuwa̱ ta̱ tsa̱ra̱ n wauwa le. Tuwa̱ gogo n suku vu a Masar.’ ◊

35 “Musa ɗa a ꞌyuwain vi, hal a danai, ‘Ya zuwa vu vu woko uzapige n uza u afada a tsunu vi?’ Aya Kashila̱ ka suki u woko uzapige n kawauwi n uɓa̱nga̱ u katsumate ka zuba ka ka wenikei kaci ka ne ara ne a maɗanga mi. 36 U wutukpa̱ le a asuvu a Masar, u yain kpam iryoci n ikunesavu a uyamba u Masar a Mala ma Shili† hal ayen a amangare a kakamba.

37 “Musa na vi ɗa u tonukoi aza a Isaraꞌila, ‘Kashila̱ ka ɗanga̱sa̱ka ɗa̱ ta̱ matsumate a asuvu a ama a ɗe tyoku u va̱.’ ◊ 38 U ɓolomgbonoi ama yi a kakamba. U rongoi ɗe kaɓolo n isheku i tsunu n katsumate ka zuba ka ka yanka yi kadyanshi a Masasa ma Sinai† mi. Aya kpam u na̱ka̱ yi kadyanshi ka una̱ka̱ uma a asu u Kashila̱, aku u tonuko tsu.

39 “Shegai isheku i tsunu a ꞌyuwan yi upana̱ka, a ꞌyuwan yi. Aꞌa̱ri uyan maluwa a gono a Masar. 40 A tonukoi Haruna, ‘Yanka tsu ameli a ɗa a ka tono n a̱tsu. Kpaci Musa ɗa wuta̱i n a̱tsu a Masar vi tsu reve ili iꞌya i gita̱i n eyi ɗe wa.’ ◊ 41 Aꞌayin a nala yi a ɗa a yain kameli ka ka rotsoi madyondyom. A yanka yi uɗara̱kpa, aꞌa̱ri uyan maza̱nga̱ a adama a ili iꞌya a yain n akere a le. 42 Adama a nala, Kashila̱ ka kpatala̱ka le kucina̱, u a̱sa̱ka̱ le a gbashika atala, tyoku ɗa wa̱ri ukorongi a asuvu a itagara̱da i Ntsumate,

‘Eɗa̱ aza a Isaraꞌila, i kiɗa̱ga mu nnama kpam i yanka mu uɗara̱kpa a aꞌayin a ɗa i rongoi a kakamba ayen amangare wa.

43 I na̱ka̱i asu u ɗa a ka gbashika Meleki kameli tsupige, hal n kameli ka katala ka ɗe Rafani.

I yain ameli a nala yi i gbashika le. Adama a nala ma tutsuku ɗa̱ ta̱ ɗe a kucina̱ ka uyamba u Babila.’ ◊

44 “Caupa isheku i tsunu aꞌa̱ri ta̱ n Katani ka Kavasu ka iryoci a kakamba. A yan ta̱ ka tyoku ɗa Kashila̱ ka tonukoi Musa yain ka. 45 An ayen ushani a wurai, aku Joshuwa† tonoi n kuvon n iyamba i Awulawa, uyamba u ɗa Kashila̱ ka loko le. A cangai Katani ka Kavasu† ki ubana a uyamba u savu vi. Nte ka̱ri pini hal utuwa̱ aꞌayin a Dawuda magono. 46 Kashila̱ ka pana ta̱ kayanyan ka Dawuda. Aku Dawuda folo yi u maka Kashila̱ ka Yakubu Kuwa ku Kashila̱, 47 shegai Solomo ɗa mai ka.

48 “Gba̱ n nala, Kashila̱ Uza u Ucira Gba̱ u dusuku a kuwa ka ama a mai wa. Tyoku ɗa matsumate ma danai, an u yain kadyanshi ka Magono ma Zuba,

49 ‘Zuba ɗa karatsu ka tsugono tsu va̱,

likimba kpam a asu u ɗa aꞌene a va̱ a ka wunvuga.

Icun i kuma ku eni ka kpam ya maka mu?

Ko kpam nte a asu u uwunvuga u va̱?

50 Mpa n yain ili i na yi gba̱ n akere a va̱ wa?’ ◊

51 “Eɗa̱ aryagbaji, aza ɗa bawu iꞌa̱ri n upana̱ka kpam i ꞌyuwain Kulu Keri. Eɗa̱ tyoku u isheku i ɗe u ɗa iꞌa̱ri aza ɗa a tsu rongo kushulu n Kulu Keri kain dem. 52 A asuvu a ntsumate, matsumate ma eni ma isheku i ɗe i kpa̱ɗa̱i uwisha? Hal gba̱m a wunusai aza ɗa a danai Uza u Uwulukpi wa̱ ta̱ utuwa̱. Kpam gogo‑na i neke ɗe Kawauwi i wuna yi kpam. 53 Eɗa i wushai Mele a akere a atsumate a zuba, shegai i kpa̱ɗa̱i ma utono.”

A vara̱sai Isitifanu a wunai

54 An azapige a aza a Yahuda a panai ili iꞌya Isitifanu danai, aku a namgbai katsuma̱ cika hal a lumai ajubu a le. 55 Shegai Isitifanu wa̱ ta̱ ushaɗangi n Kulu Keri, u weɓelei zuba, aku u wenei tsupige tsu Kashila̱ n Yesu kushani a kukere ku ulyaki ku Kashila̱. 56 U danai, “Wundyai, n wene ta̱ zuba u kukpa̱i aku n wenei Maku ma Vuma kushani a kukere ku ulyaki ku Kashila̱!”

57 Aku a salai a palai atsuvu a le, kute‑kute a ka̱na̱ yi. 58 A wutukpa̱ yi a uroto u ilyuci a gita̱ yi uvara̱sa n atali tsa̱ra̱ a wuna yi.

Aza ɗa a wenei ukuna vi a zuwusai aminya a le a kapala ka kalobo ka roku uza u kala Shawulu.†

59 An aꞌa̱ri yi uvara̱sa, aku u yain kavasu, u danai, “Asheku Yesu, wusha kulu ku va̱.” 60 Aku u kuɗa̱ngi u salai, “Asheku, kotsu vu ka̱na̱ unyushi u cingi u na a kaci ka le wa.” An u danai nala, aku uma u ne u wuta̱i.

8

1-2 Shawulu ɗa pini kushani wa wundya kpam u wushuki n uwuna u Isitifanu. Aku ama roku aza ɗa a ka tono Kashila̱ a ciɗa̱ngu yi n a sa̱yi cika.

Shawulu yankai Atoni mavura

A aꞌayin a nala yi mavura ma pige ma rukpa̱i a mere ma Atoni a Yesu a Urishelima, aku gba̱ le a wacuwai a asuvu a uyamba u Yahuda n Samariya. Shegai asuki yi alya koshi a wokoi pini a Urishelima.

3 Shawulu tani u rongoi uyan Atoni yi mavura cika. U uwusai aꞌuwa aꞌuwa wa ronuso aka n aꞌali, wa ukusa le a kuwa ku aꞌali.

Filibu yain kuɓari a Samariya

4 Ama ɗa a sumai a a̱sa̱ka̱i Urishelima vi, a rongoi ukyawunsa n a tonusuki ama ukuna u Yesu. 5 Filibu* dem banai a ilyuci i pige i roku a uyamba u Samariya, wa tonusuko le ukuna u Kawauwi. 6 Aku ama a kyawan yi tsa̱ra̱ a pana ili iꞌya wa dana, kpaci a wene ta̱ iryoci iꞌya u yain. 7 U wutukpa̱ ta̱ ityoni i cingi a asuvu a ama ushani. An ityoni i cingi yi i wuta̱i a asuvu a ama yi, aku i ka̱na̱i isali cika. U ta̱na̱sa̱i kpam aza ɗa ili i soi ikyamba n awunu ushani. 8 Adama a nala ilyuci yi i shaɗangi n ipeli.

Simo kayain ka ada̱bu

9 Vuma roku u ɗa pini uza u kala Simo, uza ɗa wa̱ri wa yansa ada̱bu pini a ilyuci yi. Aza a Samariya† a yain majiyan ma ili iꞌya u tsu yansa, hal u lapai makamba u danai eyi vuma u pige u ɗa. 10 Ama a Samariya azapige na̱ mmuku a danai, “Vuma u na uza u ucira u ɗa, u ɗa a ka isa̱, Ucira u Kashila̱.”

11 Aꞌayin ushani Simo wa̱ri uyansa ada̱bu n u zuwusi le majiyan, adama a nala u wokoi uza u ucira a asuvu a ilyuci yi. 12 Shegai an a wushuki n Kadyanshi ka Shinga ka Filibu yain a kaci ka tsugono tsu Kashila̱ n kala ka Yesu Kawauwi, aku a lyuɓugu le gba̱ le aka n aꞌali. 13 Hal dem Simo vi n kaci ka ne u wushuki dem n kadyanshi ki. An a lyuɓugu yi, aku u ka̱na̱i utono Filibu. An u wenei tyoku ɗa Filibu wa yansa iryoci n ikunesavu, aku u yain majiyan cika.

14 An asuki a ɗa aꞌa̱ri a Urishelima a panai a da aza a Samariya a wushuku ɗe n kadyanshi ki, aku a sukunku le Bituru n Yahaya. 15 An a rawai, aku a yanka le kavasu tsa̱ra̱ a wushi Kulu Keri. 16 Aꞌayin a nala yi a lyuɓugu le ta̱ a asuvu a kala ka Yesu Asheku, shegai ko uza u te u le wa̱ri u wusha Kulu Keri wa. 17 Aku Bituru n Yahaya a taɗanku le akere, aku Kulu Keri ku cipa̱ le.

18 An Simo wenei tyoku ɗa a ka na̱ka̱sa̱ Kulu Keri a asu u utaɗangusu akere, aku wa ciga u na̱ka̱ le ikebe, 19 u danai, “Mpa dem na̱ka̱ numu ucun u ucira u nala vi tsa̱ra̱ uza ɗa baci dem n taɗanki kukere u tsa̱ra̱ Kulu Keri.”

20 Shegai Bituru wushunku yi, “Kashila̱ ka wuna vu ta̱ n ikebe i vunu dem! Va wundya n ikebe iꞌya va tsa̱ra̱ kune ku Kashila̱? 21 Ko ili i paɗa vu n manyan ma na wa, kpaci katakasuvu ka vunu ka̱ dere n Kashila̱ wa. 22 She vu kpatala vu a̱sa̱ka̱ tsicingi tsu vunu, vu foli Asheku a cimbusuka̱ vu unyushi u cingi u ili iꞌya vu foɓusoi a katakasuvu ka vunu. 23 Kpaci n wene ta̱ vu shaɗangi n malyon ma cingi, kpam usiri a asuvu a unyushi u cingi.”

24 Simo wushuki, “Yanka numu kavasu, tsa̱ra̱ ili iꞌya vu danai na vi i gita̱ na̱ mpa wa.”

25 Bituru n Yahaya a yain kuɓari ku kadyanshi ka Asheku a Samariya, an a kotsoi, aku a gonoi a Urishelima. A lyai kapala n kadyanshi ki ele n a goni a une iꞌya a cina̱sai a ure.

Filibu n vuma u Habasha

26 Aꞌayin a nala yi, katsumate ka zuba ka yankai Filibu kadyanshi, “ꞌYa̱nga̱ vu toni ubana a ɗaka, vu toni ure u kakamba u ɗa u wuta̱i a Urishelima ubana a Gaza.” 27 U ka̱na̱i ure, eyi a nwalu, u cinai vuma roku kazuwi ka ikebe ka uyamba u Habasha,† kpam kagbashi ka shegai wa̱ ta̱ n tsupige a tsugono tsu Kandakatu Magono, kpam uka ɗa magono ma Habasha mi. A Urishelima ɗa u banai tsa̱ra̱ u lyai kayala. 28 An wa gono a kuwa, aku u dusuki a maringongo ma adoki ma ne, u kukpa̱i tagara̱da u Ishaya wa yan ka̱neshi.

29 Aku Kulu Keri ku tonukoi Filibu, “Raɓa evu n maringongo ma nala mi.”

30 U sumai u banai asu u ne, u pana̱ka yi wa̱ri a ka̱neshi u tagara̱da u Ishaya matsumate. U wecei vuma vi, “Vu reve ili iꞌya va̱ri a ka̱neshi?”

31 U wushunku yi, “Nte tani, she uza roku u ɓa̱nga̱ mu.” Aku u tonukoi Filibu u yuwa̱ maringongo mi u dusuku kaɓolo n eyi.

32 Kaɓon ka tagara̱da ka wa yan ka̱neshi vi ka na:

“A rono yi yavu macon† ma a ka bana ukiɗa.

Tyoku ɗa maku ma kondom ma tsu paɗa bini a ka kiɗa̱sa yi baci tsileme tsu ikyamba i ne, nala dem u paɗai.‡

33 A yanka yi uwono hal a kiɗa̱ga yi ugana n ukuna u ɗa bawu wa̱ri dere.

Uza wa̱ la wa yan kpam kadyanshi ka mmuku,

na̱ mmuku n tsikaya n ne wa.

Nte tani, kpaci a wuna yi kahu u tsa̱ra̱ le.” ◊

34 Vuma vi u tonuko yi, “N folo vu, tonuko mu kalen ka asu ki. A kaci ka yai ka matsumate mi ma yain kadyanshi ki, n kaci ka ne ka wa yan ka, ko gai uza roku u ɗa kau?”

35 Aku Filibu gita̱i asu u tagara̱da u nala vi, u yanka yi alabari a Yesu. 36 Ele pini a nwalu a cinai asu u roku n mini. Pini nala, vuma vi u danai, “Mini ma na, ndya ya ɓishinka vu vu lyuɓugu mu?”

[ 37 Filibu danai, “Vu wushuku baci n katakasuvu ka te, ma lyuɓugu vu ta̱.”

Vuma vi u wushuki. “N wushuku ta̱ n Yesu Kawauwi, Maku ma Kashila̱.”]§

38 U zuwai a shamkpai maringongo ma adoki mi. Ama a re a le gba̱ a cipa̱i a uwai a asuvu a mini mi, aku u lyuɓugi yi.

39 An a wuta̱i a asuvu a mini mi, Kulu Keri ku Magono ma Zuba ku cangai Filibu. Vuma vi u doku u wene yi wa. Aku u lyai kapala na̱ nwalu n ne ushaɗangi n ipeli. 40 Filibu wenei kaci ka ne a ilyuci i Azatu. U tambai ilyuci ilyuci n u yanyi kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga ka Asheku hal u rawai a Kasariya.

9

Shawulu wokoi Katoni

1 Aꞌayin a ɗa Shawulu wa̱ri pini a uyanka Atoni a Asheku mavura cika, hal n u dani wa wuna le. Aku u banai a asu u Magono ma Aɗara̱kpi, 2 u folo yi u na̱ka̱ yi ukanikorongi u ubana a agata a Kashila̱ a Damasuka. Tsa̱ra̱ u cina baci Atoni a ɗa a wushuki n Ure u Asheku aka ko aꞌali, aku u tuwa̱ n ele usiri a Urishelima. 3 Eyi pini a nwalu, hal u yain evu n Damasuka, kute‑kute u wenei katyashi ka ucira ka wuta̱i a zuba ka wakana yi ukyawan. 4 Aku u rukpa̱i a iyamba u panai kala̱ga̱tsu ka danai, “Shawulu, Shawulu, ndya i zuwai va yan mu mavura?”

5 Shawulu wecikei, “Asheku, aɗa yai?”

Aku kala̱ga̱tsu ki ka wushuki, “Mpa Yesu uza ɗa va̱ri a uyan mavura. 6 ꞌYa̱nga̱ vu uwa a ilyuci yi, a ka tonuko vu ta̱ iꞌya va yan.”

7 Aza ɗa a ka wala̱ka kaɓolo ki a fuɗa a dana ukuna wa, a pana ta̱ kala̱ga̱tsu ki, shegai a wene uza wa. 8 Aku Shawulu ꞌya̱nga̱i, shegai an u kukpa̱i aꞌeshi a ne u wene asu wa. Atoku a ne a ɗa a ka̱na̱ yi kukere a banka yi pini a ilyuci i Damasuka yi. 9 U yan ta̱ aꞌayin a tatsu pini a Damasuka vi bawu u wenei asu, kpam u lya ili wa, u so tani ili wa.

10 A Damasuka vi katoni ka pini uza u kala Ananiya. Asheku a isa̱ yi a asuvu a kuwene, u danai, “Ananiya!”

Aku u wushuki, “Mpa na, Asheku.”

11 Asheku a tonuko yi, “ꞌYa̱nga̱ vu bana a ure u ɗa a ka isa̱ Ure u Karara vu wecike kuwa ku Yahuza. Uza roku ɗa pini uza u Tarsu, uza ɗa a ka isa̱ Shawulu. Aya pini wa yan kavasu. 12 N wenike yi ta̱ gba̱m kuwene. A asuvu a kuwene ki u wene ta̱ vuma ɗa a ka isa̱ Ananiya u taɗanku yi kukere a kaci tsa̱ra̱ u wene asu.”

13 Ananiya wushuki, “Asheku, n so ta̱ upana̱sa alabari a vuma u nala vi a ili i cingi iꞌya wa yansa̱ka aza a uwulukpi a vunu a Urishelima. 14 Kpam aɗara̱kpi a pige a wushunku yi ɗe u ka̱na̱ gba̱ uza ɗa baci dem wa isa̱ asuvu a kala ka vunu.”

15 Asheku a tonuko yi, “Avu gai wala, kpaci aya n ɗanga̱sai u dansa kala ka va̱ a asu u Awulawa, na̱ ngono n le, kpam n a asu u aza a Isaraꞌila. 16 Ma wenike yi ta̱ tyoku ɗa wa pana ikyamba adama a kala ka va̱.”

17 Ananiya ba u uwai a kuwa ki. U ꞌya̱nga̱sa̱i kukere u sawai Shawulu u danai, “Utoku u va̱, Asheku a ɗa a suku mu; wata, Yesu uza ɗa u wenikei kaci ka ne ara vunu a ure u ɗa vu walai vi. Wa ciga ta̱ vu doku vu wene asu, kpam u shaɗangu vu n Kulu Keri.” 18 Kute‑kute aku ili i roku i rukpa̱i a aꞌeshi a Shawulu yavu apici, aku u wenei asu. Pini nala, u ꞌya̱nga̱i a lyuɓugu yi. 19 An u lyai ilikulya, aku ucira u ne u gonoi.

Shawulu yain kuɓari a Damasuka

Shawulu yain aꞌayin pini a asuvu a Damasuka kaɓolo n Atoni a ɗa aꞌa̱ri pini vi. 20 A ɓa̱ra̱kpa̱ wa, aku u gita̱i kuɓari ku kadyanshi ka Kashila̱ a agata a Kashila̱ n u dansi Yesu ɗa Maku ma Kashila̱. 21 Gba̱ aza ɗa a pana̱ka yi a yain majiyan, a danai, “Vuma na vi aya u ꞌya̱nga̱sa̱ka̱i Atoni n u yansa̱ki le mavura a Urishelima vi wa? Tuwa̱ ɗa u tuwa̱i tsa̱ra̱ u ka̱na̱ le u sira̱sa u banka le a asu u aɗara̱kpi a pige wa ko?”

22 Shegai Shawulu doki ucira u kuɓari, wa̱ri a uvurusa̱ atakasuvu a aza a Yahuda aza ɗa aꞌa̱ri a Damasuka, n u dansi Yesu ɗa Kawauwi.

23 An a yain aꞌayin ushani, aza a Yahuda a sheshei a wuna yi. 24 Shegai u panai alabari a ili iꞌya a sheshei. Aꞌa̱ri uwundya itsutsu i ilyuci yi kaara n kayin tsa̱ra̱ a ka̱na̱ yi a wuna. 25 Pini nala, kayin ka pige aɓa̱ngi a ne a zurala̱kpa yi a ilinuku i kasaga ka ilyuci a asuvu a mabana ma pige.

Shawulu banai a Urishelima

26 An Shawulu rawai a Urishelima, u cigai u ɓolomgbono kaci n Atoni yi, shegai a panai uwonvo u ne kpaci a wushuku an eyi katoni ka wa. 27 Shegai Bara̱naba tuko yi a asu u asuki, u tonuko le tyoku ɗa Shawulu wenei Asheku a ure n tyoku ɗa Asheku a dansai n eyi. N tyoku ɗa kpam u yain kuɓari ku kadyanshi ka Kashila̱ n u dansi kala ka Asheku a Damasuka bawu uwonvo.

28 Asuki yi a wushuki n Shawulu. Pini nala, u dusuki n ele a Urishelima n u tambi asu asu, n u yanyi kuɓari n kala ka Asheku bawu uwonvo. 29 U dansa ta̱ n u yanyi kananamgbani n aza a Yahuda a ɗa a ka pana kaletsu ka Tsiheline, adama a nala, aꞌa̱ri uzama ure u ɗa a ka wuna yi. 30 An atoku a ne a panai nala, aku a banka yi a Kasariya a tutsuku yi a kpatsu ubana a Tarsu ilyuci i ne.

31 Gba̱ Atoni a ɗa aꞌa̱ri a uyamba u Yahuda, n u Galili, n u Samariya a tsa̱ra̱i ndishi n shinga. A panai uwonvo u Asheku, a yain ucira, Kulu Keri kpam ka̱ri a ugbamatangusu le hal aꞌa̱ri a udoku kakuma̱.

Bituru ta̱na̱sa̱i Iniyasu

32 Aꞌayin a nala yi, Bituru kyawunsai uyamba vi gba̱, u ba u kondoi ama a Kashila̱ ɗa aꞌa̱ri a ilyuci i Lida. 33 Nte a gawunsai pini n vuma roku uza u kala Iniyasu, uza ɗa wa̱ri nvain na̱ mɓa̱la̱ n tsuwunu hal ayen kulla̱. 34 Aku Bituru tonuko yi, “Iniyasu, Yesu Kawauwi ta̱na̱sa̱ vu ɗe, ꞌya̱nga̱ vu ka̱ta̱la̱ kajiba ka vunu.” Kute‑kute u ꞌya̱nga̱i. 35 Gba̱ aza a Lida n aza a uyamba a Sarana a wenei vuma ɗa a ta̱na̱sa̱i vi, pini nala, a kpatalai a asu u Asheku.

Bituru ꞌya̱nga̱sa̱i Dokas a ukpa̱

36 Uka roku ɗa pini a Japa uza u kala Tabita; wata, Dokas* n Tsiheline, uka vi katoni ka. U na̱ka̱ ta̱ kaci ka ne a asu u manyan ma maci n u ɓa̱ngi aza a unambi. 37 Aꞌayin a nala yi a ɗa u yain maɓa̱la̱ aku u kuwa̱i. Pini nala, a sumba̱ yi a vakunku yi a kunukuzuba. 38 An Atoni yi a panai alabari cina Bituru pini a Lida evu n Japa, aku a suki ama a re a ba a foli yi a danai, “Tuwa̱ gogo.”

39 Bituru lazai kaɓolo n ele. An a rawai, aku a banka yi a kunukuzuba ki. Nra̱na̱ n shamgbai evu n eyi a ka sa̱, kpam a ka wenishike yi ntogo n aminya a ɗa Dokas yanka le cina eyi n uma.

40 Bituru wutukpa̱ le a ulanga, aku u kuɗa̱ngi u yain kavasu. U kpatalai a asu u kakushe ki u danai, “Tabita, ꞌya̱nga̱.” Aku u kukpa̱i aꞌeshi, an u wenei Bituru, u ꞌya̱nga̱i u dusuki. 41 Bituru ka̱na̱ yi kukere u ɓa̱nga̱ yi tsa̱ra̱ u ꞌya̱nga̱. Aku u isa̱i Atoni yi na̱ nra̱na̱ mi gba̱, u na̱ka̱ le n eyi n uma.

42 Alabari yi a tamburai gba̱ a uyamba u Japa, kpam ama a wushuki n Asheku. 43 Bituru dusuki a Japa aꞌayin ushani, a kuwa ku uza u manyan ma ikpan uza u kala Simo.

10

Koniliyu isa̱i Bituru

1 A yan ta̱ vuma roku a ilyuci i Kasariya uza u kala Koniliyu, katigi ka a asuvu a kaɓolo ka asoje ka a ka isa̱ Kaɓolo ka Asoje a Italiya. 2 Vuma u maci u ɗa, u tsu rongo ta̱ ulyasa̱ka Kashila̱ kayala aꞌayin dem. Nala dem aza ɗa aꞌa̱ri a kuwa ku ne. U tsu na̱ka̱sa̱ ta̱ aza a unambi kune, n u yansi kavasu ubana a asu u Kashila̱.

3 Kain ka te, evu n ulapa u uwule u tatsu u kaara, aku u wenei katsumate ka zuba a asuvu a kuwene ka tuwa̱i ka tonuko yi, “Koniliyu.”

4 Koniliyu wa wundya yi tuntu n uwonvo. U wecei katsumate ki, “Ndya yi, Asheku?”

Aku u wushuki, “Kashila̱ ka wushuku ta̱ kavasu ka va yansa ubana ara ne, kpam u reve ta̱ n kune ku va yansa̱ka aza a unambi.” 5 Suku ama roku ubana a ilyuci i Japa a ba a isa̱ vuma roku uza u kala Simo, uza ɗa dem a tsu isa̱ Bituru. 6 Aya pini wa rongo n vuma roku uza ɗa dem a tsu isa̱ Simo, vuma vi manyan ma ikpan ma wa yansa. Kuwa ku ne evu n kushiva̱ ɗa ka̱ri.”

7 An katsumate ki ka lazai, aku Koniliyu isa̱i agbashi a ne a re n kasoje ka roku, uza ɗa wa tono Kashila̱ a asuvu aza ɗa a ka yansa̱ka yi manyan kain dem. 8 Aku u tonuko le gba̱ ili iꞌya i gita̱i, pini nala, u suku le a Japa.

Bituru wenei kuwene

9 An kain ka wansai, n kaara a kaci ele a asuvu a nwalu, cina a yain evu n ilyuci yi, aku Bituru yuwa̱i a zuba u kunu u yain kavasu. 10 Pini nala, kambulu ka ka̱na̱ yi, ele pini a ufoɓuso ilikulya yi, aku u wenei kuwene. 11 U wenei zuba u kukpa̱i aku ili i roku yavu kunya ku pige ku ngan n nishi uba̱ra̱kpi a ka cipuka̱ ka utuwa̱ a iyamba. 12 A kunya ki gba̱ icun i nnama n ɗa ma̱ri n aꞌene a nishi na̱ n ɗa ma ka̱bura̱ na̱ nnu n ɗa ma̱ri pini.* 13 Aku u panai kala̱ga̱tsu ka danai, “Bituru, ꞌya̱nga̱ vu kiɗa vu takuma.”

14 Shegai Bituru wushuki, “Aꞌa, Magono ma Zuba, kotsu n takuma ili iꞌya bawu a wulukpei ko kpam iꞌya iꞌa̱ri n icaɗi iꞌya Mele ma tsunu ma ɓishinka tsu utakuma wa.”

15 Aku u doki u panai kala̱ga̱tsu ki upana u ire, “Kotsu vu isa̱ ili iꞌya Kashila̱ ka wulukpei, ili iꞌya bawu iꞌa̱ri uwulukpi wa.”

16 An ukuna u nala u gita̱i hal kutatsu, kute‑kute aku a bidyai kunya ki ugono a zuba.

17 Bituru pini a kadambula ka kalen ka kuwene ku nala ki, aku ama ɗa Koniliyu suki vi a rawai a utsutsu, cina a wecike ɗe kuwa ku Simo ki. 18 A danai, “Azakuwa,” aku a wecikei ko nte Simo uza ɗa a ka isa̱ Bituru vi wa̱ri pini.

19 Eyi pini a uyawunsa a kaci ka kuwene ka u wenei vi, aku Kulu Keri ku tonuko yi, “Ama a tatsu ɗa la a ka bolo vu. 20 Cipa̱ vu tono le. Kotsu vu yain mala̱la̱ wa, kpaci mpa n suku le.”

21 Bituru cipa̱i u cinai ama yi, u danai, “Mpa ya bolo. Ndya ya boluko mu n iꞌya?”

22 A danai, “Katigi ka aza a Roma, uza u kala Koniliyu aya u suku tsu. Vuma maci u ɗa, uza ɗa u tsu rongo a ulyaka Kashila̱ kayala, uza ɗa kpam gba̱ aza a Yahuda a ka na̱ka̱ karinga̱. Katsumate ka zuba ka ka̱ri uwulukpi ka ka tonuko yi u isa̱ vu vu bana ara ne tsa̱ra̱ u pana iꞌya va dana.” 23 Pini nala, Bituru uwai n ele a asuvu a kuwa, u na̱ka̱ le asu u ɗa a ka wansa.

Bituru banai a kuwa ku Koniliyu

An kain ka wansai, Bituru, kaɓolo n Atoni a roku aza a Japa, a wuta̱i a lazai kaɓolo n aza ɗa Koniliyu suki vi. 24 An kain ka doki ka wansai, aku a uwai a Kasariya. Alya Koniliyu wa̱ri a uvana hal gba̱m u libanai amaci a ne n aje a ne. 25 Bituru n u uwi a kuwa ki, aku Koniliyu ryabusa yi, u rukpa̱i a kapala ka ne u lyaka yi kayala. 26 Aku Bituru ꞌya̱nga̱sa̱ yi u tonuko yi, “ꞌYa̱nga̱, mpa dem vuma ɗa.” 27 An Bituru wa̱ri kadyanshi n eyi, aku u uwai u cinai kakuma̱ ka ama ushani.

28 U tonuko le, “Eɗa̱ n kaci ka ɗe i reve ta̱ u gan uza u Yahuda u gawan kaci ko kpam u ba u kondo Kawulawa wa. Shegai Kashila̱ ka wenike mu ta̱ u da, kotsu n isa̱ uza roku uza u ashinda̱ wa. 29 Adama a nala, an i isa̱ mu n ꞌyuwan utuwa̱ wa. Gogo‑na ma ciga n pana ili iꞌya ya isa̱ka̱ mu vi.”

30 Koniliyu wushuki, “Aꞌayin a nishi a ɗa a wurai dere n gogo‑na naha, a ulapa u uwule u tatsu u kaara an ma̱ri a uyan kavasu, aku vuma roku u tuwa̱ mu n aminya a eri a ulaɗa u shamgbai a kapala ka va̱. 31 U danai, ‘Koniliyu, a wushuku ɗe kavasu ka vunu, kpam kune ku va neshe aza a unambi yi ku woko ɗe ili i uciɓusa a asu u Kashila̱. 32 Adama a nala she vu suku a ubana a Japa a ba a isa̱ Simo uza ɗa a ka isa̱ Bituru. Aya pini u cipa̱i a kuwa ku Simo uza u manyan ma ikpan, uza ɗa wa rongo evu n kushiva̱.’ 33 Ɗa i zuwai n suki ama n maloko a isa̱ vu vi, kpam u gan ta̱ an vu tuwa̱i. Gogo‑na a̱tsa na gba̱ tsunu tsu ɓolomgbonoi a asu u te tsa̱ra̱ tsu pana ili iꞌya Asheku a tonuko vu vu tonuko tsu.”

Bituru dansai a kuwa ku Koniliyu

34 Pini nala, Bituru gita̱i kadyanshi, “Mayun ɗa, n reve ta̱ Kashila̱ ka̱ri n kuɗyangi wa. 35 Shegai u wushi gba̱ ama ɗa a ka pana yi uwonvo, n a yanyi ili iꞌya wa ciga, a asuvu a kaletsu dem. 36 I reve ta̱ n akani a ɗa Kashila̱ ka sukunki aza a Isaraꞌila, n a tonusuki le alabari a kayanyan ka ndishi n shinga a asu u Yesu Kawauwi. Aya kpam Asheku a ama gba̱. 37 I reve ta̱ n ili iꞌya i gita̱i a uyamba u Yahuda, an Yahaya danai a lyuɓugu ko ya wa. Kpam a Galili ɗa ukuna u na vi u gita̱i. 38 I reve ta̱ Kashila̱ ka ka na̱ka̱i Yesu uza u Nazara tsupige, Kulu Keri ka̱ ta̱ n eyi, kpam wa̱ ta̱ n ucira cika. U tamba ta̱ n u yansi ukuna u shinga, n u ta̱na̱si aza ɗa Kala̱pa̱nsi ka ꞌyanki, kpaci Kashila̱ ka̱ ta̱ n eyi.

39 “A̱tsa tsu wenei ukuna u ɗa u gita̱i n eyi a uyamba u Yahuda, n Urishelima. Alya a wuna yi a mawandamgbani. 40 Shegai Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ yi a kain ka tatsu, kpam u zuwa yi u wenike kaci ka ne a asu u ama. 41 U wenike kaci ka ne a asu u ama gba̱ wa, shegai ara tsunu; wata, a̱tsu aza ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai caupa, tsa̱ra̱ tsu woko aza ɗa a wenei ukuna vi. A̱tsa aza ɗa tsu lyai kpam tsu soi kaɓolo n eyi an u ꞌya̱nga̱i a ukpa̱. 42 Kpam u tonuko tsu tsu yanka ama kuɓari, tsu tonuko le Yesu ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai u yanka aza uma n akushe afada. 43 Gba̱ ntsumate n yan ta̱ kadyanshi ka ne a danai, ‘Gba̱ uza ɗa baci u wushuki n kala ka ne, a ka cimbusuka̱ yi ta̱ unyushi u cingi u ne.’ ”

Awulawa a tsa̱ra̱i Kulu Keri

44 Bituru pini a kadyanshi ki, aku Kulu Keri ku cipa̱i a kaci ka aza ɗa a ka pana̱ka yi vi. 45 Aku aza a Yahuda a ɗa aꞌa̱ri Atoni a asuvu a aza ɗa a tuwa̱i n Bituru vi, a yain majiyan an a wenei dem Awulawa a wushai kune ku Kulu Keri ki. 46 Kpaci a pana̱ka le ta̱ a ka dansa n aletsu a roku, n a cikpali Kashila̱.

Pini nala, Bituru danai, 47 “Awulawa a na yi dem a wusha ta̱ Kulu Keri tyoku ɗa a̱tsu tsu wushai. Uza wa̱ la wa ɓishinka a lyuɓugu le wa.” 48 Aku u zuwai a lyuɓugu le a asuvu a kala ka Yesu Kawauwi. Pini nala, a folo yi u doku u yain aꞌayin n ele.

11

Bituru gonoi a Urishelima

1 Asuki yi n Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Yahuda a panai alabari a ɗa Awulawa a wushai kadyanshi ka Kashila̱. 2 Shegai an Bituru gonoi a Urishelima, aku Atoni a roku aza ɗa aꞌa̱ri aza a Yahuda a yanka yi kushulu. 3 A danai, “Ndya i zuwai vu banai a asu u Awulawa, hal vu lyai kaɓolo n ele?”

4 Aku Bituru tonuko le ili iꞌya i gita̱i. 5 U danai, “Kain ka te a Japa, tyoku ɗa ma̱ri a kavasu aku n wenei kuwene. N wenei ili i roku yavu kunya ku pige ku ngan n nishi uba̱ra̱kpi a ka cipuka̱ ka utuwa̱ a iyamba, hal ku rawai evu na̱ mpa. 6 An n weɓelei kunya ki mai n wenei gba̱ icun i nnama n kenu, na̱ nnama n mete, n ili i nka̱buru, na̱ nnu. 7 Aku n panai kala̱ga̱tsu ka danai, ‘Bituru, ꞌya̱nga̱ vu kiɗa vu takuma.’

8 “Pini nala, n wushuki, ‘Ko kenu, Magono ma Zuba, ili iꞌya bawu iꞌa̱ri uwulukpi, ko i icaɗi iꞌya Mele ma tsunu ma ɓishinka tsu utakuma kotsu i uwa a una̱ u va̱ wa.’

9 “Shegai kala̱ga̱tsu ka ka wuta̱i a zuba vi ka doki ka danai ukuna u ire, ‘Kotsu vu isa̱ ili iꞌya Kashila̱ ka wulukpei, ili iꞌya bawu iꞌa̱ri uwulukpi wa.’ 10 Kutatsu ka a yain nala kahu a canga ili yi ubana a zuba.

11 “Derere u ukuna vi u ɗa ama a tatsu a ɗa a suki a Kasariya a rawai a kuwa ka ma̱ri vi. 12 Aku Kulu Keri ku tonuko mu n toni le kpam n dambula an a wokoi Awulawa wa. Atoku a va̱ ama a teli a na yi alya a soku mu, hal tsu uwai a kuwa ku uza ɗa u suku le vi. 13 U tonuko tsu kpam tyoku ɗa u wenei katsumate ka zuba ka shamgbai a kuwa ku ne ka tonuko yi, ‘Suku a ba a isa̱ Simo uza ɗa a ka isa̱ Bituru a Japa. 14 Aya wa tonuko vu tyoku ɗa avu n kuwa ku vunu gba̱ ya tsa̱ra̱ iwauwi.’

15 “Kadyanshi ka n gita̱ le uyanka, aku Kulu Keri ku cipa̱i ara le dere tyoku ɗa ku cipa̱ tsu a kagita̱. 16 Pini nala, aku n ciɓai an kadyanshi ka Kashila̱ ka danai, ‘Yahaya gai n mini ma u lyuɓugusi, shegai eɗa̱ Kashila̱ ka lyuɓugu ɗa̱ ta̱ n Kulu Keri.’ 17 An u wokoi Kashila̱ ka yanka le kune derere tyoku ɗa u yanka tsu aꞌayin a ɗa tsu wushuki n Yesu Asheku Kawauwi, ya mpa n ɓishinka Kashila̱?”

18 An a panai nala aku a nambai ili iꞌya a ka dana, pini nala, a ka̱na̱i ucikpala Kashila̱ a danai, “Gogo‑na dem Kashila̱ ka wushuku ɗe Awulawa a kpatala utuwa̱ ara ne, kpam u ne le ɗe uma.”

Atoni a Antakiya

19 An Isitifanu kuwa̱i, aku a gita̱i uyan Atoni yi mavura, hal a wacuwai ubana a mɓa̱ri. A rawa ta̱ a Finisiya n Sayipuru n Antakiya u Suriya. A yain kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga ka Kashila̱, shegai aza a Yahuda a ɗa a yankai kuɓari ki koshi. 20 Asuvu a Atoni a ɗa a wacuwai vi aza roku a wuta̱i a Sayipuru n Sirani a banai a Antakiya, a ka̱na̱i uyanka Awulawa Kadyanshi ka Shinga ka Yesu Asheku. 21 Ucira u Asheku wa̱ ta̱ kaɓolo n ele, hal ama ushani a wushuki a kpatalai asu u Asheku.

22 An Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Urishelima a panai ili iꞌya i gita̱i a Antakiya, a suki Bara̱naba ubana ɗe. 23-24 Vuma u maci ɗa uza ɗa wa̱ri ushaɗangi n Kulu Keri kpam u pityanangi. An u rawai u wenei ukuna u shinga u ɗa Kashila̱ ka yanka le, u yain ipeli cika. Aku u rono le atsuvu a pityanangu n Asheku n katakasuvu ka le ubana. Ama ushani a doku ta̱ a kpatalai ubana a asu u Asheku.

25 Pini nala, Bara̱naba banai a Tarsu uzama Shawulu. 26 An u wene yi, aku u tuko yi a Antakiya. Ama a re a le gba̱ a shamgbai pini n Atoni yi hal kayen ka te dere, n a wenishiki kakuma̱ ka ama. A Antakiya ɗa a gita̱i uꞌisa̱ atoni a Yesu n kala ka Aza a Kirisiti.†

27 Aꞌayin a na yi a ɗa ntsumate n roku n wuta̱i a Urishelima a banai a Antakiya. 28 Uza u te a asuvu a le uza u kala Agaba u ꞌya̱nga̱i u yain kadyanshi n ucira u Kulu Keri u danai, “A ka tuwa̱ ta̱ a yain kambulu ka pige a likimba gba̱.” (Aꞌayin a ɗa Kaladiyu wa lya tsugono tsu Roma ɗa udani u na vi u shaɗangi.) 29 Aꞌayin a nala yi, Atoni a sukunku ta̱ atoku a le a ɗa aꞌa̱ri a Yahuda kune. Ya dem suki utyoku u ucira u ne. 30 Nala a yain a sukunki nkoshi ma atoni a Yahuda kune a akere a Bara̱naba n Shawulu.

12

Bituru a kuwa ku aꞌali

1 Aꞌayin a nala yi a ɗa Hiridu Agaripa magono u gita̱i uforo ama a Kashila̱. 2 Hal gba̱m u zuwai a kapamgbanai kaci ka Yakubu utoku u Yahaya n burundu. 3 An u wenei aza a Yahuda a panai kayanyan ka ili iꞌya u yain, aku u ka̱na̱i dem Bituru. Aꞌayin a Ulya u Ilikulya iꞌya i Nambai Yisti† ɗa ukuna vi u gita̱i. 4 An u ka̱na̱ yi, aku u gida̱ku yi a kuwa ku aꞌali. U na̱ka̱ngu yi a akere a asoje a nishi a nishi hal asu kunishi a wundi yi, tsa̱ra̱ a kotso baci Abiki yi, u tuko yi a kapala ka ama u yanka yi afada. 5 Aꞌayin a ɗa Bituru wa̱ri pini a kuwa ku aꞌali ki, aku ama a Kashila̱ aꞌa̱ri uyan kavasu adama a ne.

Katsumate ka zuba ka wauwai Bituru

6 N kayin ka Hiridu wa yawunsa kain ka wansa baci u wutukpa̱ yi tsa̱ra̱ u yanka yi afada yi, Bituru wa̱ri alavu a mere ma asoje a re usiri n ikani i re. Kpam asoje a re aza ɗa a ka wundya kuwa ki kushani a utsutsu. 7 Kute‑kute aku katsumate ka zuba ka Magono ma Zuba ka wenikei kaci ka ne ara ne, aku katyashi ka wakanai kunu ki. Aku katsumate ki ka sawai Bituru a ikengi u ꞌya̱nga̱sa̱ yi u danai, “ꞌYa̱nga̱ gogo!” Pini nala, ikani yi i sa̱ruwa̱i.

8 Katsumate ki ka tonuko yi, “Uka matogo n akpata a vunu.” Aku u yain nala. U tonuko yi kpam, “Wambana kunya ku vunu, vu tono mu.”

9 Aku u wuta̱i u tono yi, kpam u reve an ili iꞌya katsumate ki ka yan vi mayun ɗa wa, eyi n u dani kuwene ka a ka wenike yi. 10 An a wurai asoje a ɗa a ka wundya kuwa ki aza a kagita̱ n aza a ire, aku a rawai a utsutsu u urim, utsutsu u uwa a ilyuci yi. Aku utsutsu vi u giduwa̱i n kaci ka ne, aku a wuta̱i. An a rawai a nsandu ma ure, kute‑kute katsumate ki ka a̱sa̱ka̱ yi.

Bituru gonoi asu u aza a ne

11 Pini nala, ugboji u Bituru u gono yi, u danai, “Gogo‑na n reve ta̱ Magono ma Zuba ma ma suki katsumate ka zuba ka ne tsa̱ra̱ u wauwa mu a kukere ku Hiridu, n ukuna u cingi u ɗa aza a Yahuda a foɓusoi a kaci ka va̱.”

12 An u revei nala, aku u banai a kuwa ku Meri mma u Yahaya uza ɗa kpam dem a ka isa̱ Marku, a asu u ɗa ama ushani a ɓolomgbonoi aꞌa̱ri uyan kavasu. 13 An u kuɗai utsutsu u danai aza a kuwa, aku kagbashi ka ka̱ri makere uza u kala Ruda tuwa̱i tsa̱ra̱ u wene ko yayi. 14 An u revei kala̱ga̱tsu ka Bituru ka, u giduwa̱ kpam utsutsu vi wa adama a maza̱nga̱, aku u gonoi a asuvu a kuwa n ilyaɗi, u danai, “Bituru ɗa pini kushani a utsutsu u kuwa.”

15 A danai, “Ijan iꞌya vu?” Eyi tani u ma̱tsa̱i n u dansi aya. Aku a danai, “Yan maken wa, katsumate ka ne ka!”*

16 Bituru gai lyai kapala n ukuɗusa utsutsu vi, aku a giduwa̱i a wene yi, a yain majiyan cika. 17 U yanka le iryoci n kukere u da a paɗa bini. U tonuko le tyoku ɗa Magono ma Zuba ma wutukpa̱ yi a kuwa ku aꞌali. U doki u tonuko le, “Tonukoi Yakubu n Atoni a ɗa a buwai ukuna vi.” Aku u ꞌya̱nga̱i u banai a asu u roku.

18 An kain ka wansai, ugiruwa̱ u kenu u ɗa asoje yi a giruwa̱i wa, adama a ili iꞌya i gita̱i n Bituru. 19 An Hiridu zama yi bawu u wene yi. Aku u wecishei asoje a ɗa a ka wundya yi vi. Pini nala, u zuwai a wuna le.

Ukpa̱ u Hiridu

An nala u wurai, Hiridu ꞌya̱nga̱i a Yahuda ubana a Kasariya u yain aꞌayin ɗe. 20 Aꞌayin a nala yi, Hiridu wa̱ ta̱ n upan u ama a Taya n Sida. Shegai an a ka ciga ilikulya a asu u tsugono tsu Hiridu, aku a tuwa̱i ara ne n katakasuvu ka te. A boloi uɓolomgbono u kaci u Bilasutu kagbashi ka ka kirana n kunu ku magono, a zamai ndishi n shinga.

21 Kain ka te an a foɓusoi, aku Hiridu ukai aminya a tsugono u dusuki a karatsu ka tsugono, u yanka le kadyanshi. 22 An kakuma̱ ka ama ki ka panai, aku a ꞌya̱nga̱sa̱i ala̱ga̱tsu a le a danai, “Kala̱ga̱tsu ka kashila̱ ka roku ka na vi, ka vuma ka wa.” 23 Kute‑kute, aku katsumate ka zuba ka Magono ma Zuba ka gbasha yi, kpaci u bidiga ta̱ kaci ka ne tsupige aku u ꞌyuwain una̱ka̱ Kashila̱ tsupige. Pini nala, azun a katsuma̱ a gita̱ yi utakuma hal u kuwa̱i.

Atoni a doki ushani

24 Kadyanshi ka Kashila̱ kpam ka̱ri a ulya kapala n ka tamburi.

25 An Bara̱naba n Shawulu a kotsoi manyan ma a na̱ka̱ le a Urishelima, aku a gonoi a Antakiya kaɓolo n Yahaya Marku.

13

A suki Bara̱naba n Shawulu

1 A asuvu a Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Antakiya vi, ntsumate n ɗa pini hal n awenishiki; wata, Bara̱naba, n Saminu uza ɗa a ka isa̱ “Uza u Da̱n,” n Lusiya uza ɗa u wuta̱i a Sirani, n Manayan, uza ɗa u gbonguroi kaɓolo n Hiridu Antiba, n Shawulu. 2 Kain ka te, tyoku ɗa ama a na aꞌa̱ri ulyaka Magono ma Zuba kayala n a yanyi kakuli, Kulu Keri ku danai, “Takpa numu Bara̱naba n Shawulu adama a manyan ma n isa̱ le n ma.”

3 An a doki a yain kakuli n kavasu, aku a taɗanki Bara̱naba n Shawulu akere a tutsuku le a ka̱na̱ ure.

Bara̱naba n Shawulu a banai a Sayipuru

4 An Kulu Keri ku suki Bara̱naba n Shawulu a banai a Salusiya, a uwai a kpatsu ubana a uyamba u mere ma mini u Sayipuru. 5 An a rawai a ilyuci i Salami, a yain kuɓari ku kadyanshi ka Kashila̱ a agata a Kashila̱ a aza a Yahuda. Yahaya Marku dem bana ta̱ kaɓolo n ele wa ɓa̱nga̱ le.

6 An a kyawunsai uyamba vi gba̱ hal ubana a ilyuci i Pafasu. Aku a gawunsai n uza u Yahuda u roku uza u ada̱bu uza u kala Bara-Yesu. Eyi matsumate ma kaɓan ma, 7 uza ɗa wa̱ri kaɓolo n gomuna Sarajiya Bulus. Gomuna vi vuma ɗa uza u ugboji. U libana le a bana ara ne, kpaci wa ciga ta̱ u pana kadyanshi ka Kashila̱.

8 Shegai Alimasu uza u ada̱bu vi u ɓolomgbono kaci n ele wa. (Alimasu ɗa a ka isa̱ Bara-Yesu vi n Tsiheline.) Wa ciga a kpatala ugboji u gomuna vi tsa̱ra̱ u pityanangu wa.

9 Shegai Shawulu, uza ɗa a ka isa̱ Bulus, ushaɗangi n Kulu Keri aku ku tonoi n eyi, u wundyanai Alimasu, u danai, 10 “Avu maku ma Kala̱pa̱nsi uza u tsilala n iꞌya iꞌa̱ri i maci! Vu shaɗangu ta̱ n tsukunu n ula̱pa̱na̱sa̱. Va a̱sa̱ka̱ unangasa ire i shinga i Magono ma Zuba wa? 11 Gogo‑na asuvu a upan u Kashila̱ a ka rukpa̱ ta̱ a kaci ka vunu, va rumba̱na̱ ta̱, ubana aꞌayin kenu va wene asu wa.”

Kute‑kute karimbi ka kimba̱ yi aꞌeshi, aku u ka̱na̱i upapa wa bolo uza ɗa wa ka̱na̱ yi kukere. 12 An gomuna wenei ili iꞌya i gita̱i, aku u wushuki, u yain majiyan ma uwenishike u Asheku.

Bulus n Bara̱naba a Antakiya u Bisidiya

13 Bulus n atoku a nwalu a ne a a̱sa̱ka̱i ilyuci i Pafasu a uwai a kpatsu ubana a uyamba u Bamafiliya. An a rawai a ilyuci i Paraga, a wuta̱i a kpatsu ki, aku Yahaya Marku a̱sa̱ka̱ le u gonoi a Urishelima. 14 Shegai Bulus n Bara̱naba a ꞌya̱nga̱i a Paraga a lyai kapala a banai a Antakiya* u uyamba u Bisidiya.

Kain ka Ashibi a uwai a kagata ka Kashila̱ a dusuki. 15 An a yain ka̱neshi a itagara̱da i Mele ma Musa n i Ntsumate, aku azapige a kagata ka Kashila̱ a suki a tonuko le, “Atoku, iꞌa̱ baci n kadyanshi ka kuɓari ku ya doku ama, she i yain.”

16 Bulus ꞌya̱nga̱i u yanka le iryoci n kukere a paɗa bini, u danai, “Aza a Isaraꞌila n Awulawa a ɗa a ka lyaka Kashila̱ kayala, pana̱ka numu! 17 Kashila̱ ka aza a Isaraꞌila ka ɗanga̱sai isheku i tsunu, u zuwai a yain kakuma̱ aꞌayin a ɗa a rongoi a uyamba u Masar. N ucira u pige u ne u ɗa u wutukpa̱ le pini a uyamba vi. 18 U kawunki n ele hal ayen amangare a kakamba.† 19 U wusai uyamba u aletsu a shindere a Kaꞌana, aku u na̱ka̱i u ɗa ama a ne u wokoi agadu a le. 20 Nala gita̱ ta̱ a asuvu a ayen amangatawanishi n amangarenkupa (450).

“U na̱ka̱ le aza a afada, kpam a rongoi pini hal ubana aꞌayin a Samaꞌila† matsumate. 21 Shegai aza a Isaraꞌila a zamai a na̱ka̱ le magono, aku Kashila̱ ka na̱ka̱ le Shawulu maku ma Kishu uza u kagali ka Bayami† u lyai tsugono. 22 An Kashila̱ ka takpa yi tsugono, u zuwai Dawuda. Kashila̱ ka yain kadyanshi a kaci ka Dawuda, u danai, ‘N tsa̱ ɗe Dawuda maku ma Yese, vuma ɗa uza ɗa u tsu zuwa katakasuvu ka va̱ ka rongo n ipeli, kpaci wa yan ta̱ gba̱ ili iꞌya ma ciga yi u yain.’

23 “Kashila̱ ka yain kazuwamgbani a asuvu a kagali ka vuma nala vi u zuwai Kawauwi ka aza a Isaraꞌila ka wuta̱ pini. Kpam Yesu ɗa. 24 Shegai kahu Yesu tuwa̱, Yahaya rongo ta̱ utonusuko ama a kpatala a lyuɓugu le. ◊ 25 An Yahaya yain evu n ukotso manyan ma ne, u wecikei, ‘Ya wundya mpa Kawauwi ki? Mpa Kawauwi ki wa. Kawauwi ki ka̱ ta̱ a utuwa̱, mpa n ra̱tsa gba̱m ma surukpa isirikatsu i akpata a ne wa.’ ◊

26 Ama a va̱, eɗa̱ aza ɗa iꞌa̱ri a kagali ka Ibirahi, n a̱ɗa̱ Awulawa a ɗa a ka na̱ka̱ Kashila̱ karinga̱, panai na! A̱tsa Kashila̱ ka sukunki akani a iwauwi yi. 27 Azapige a aza a Urishelima n ama a le a reve an Yesu ɗa Kawauwi ka mayun ki wa. A reve dem an aya ntsumate n korongi a kaci ka ne kpam a tsu yansa ka̱neshi Ashibi dem vi wa. Shegai kadyanshi ka a yain a kaci ka ne ka shaɗangu ta̱ an a kiɗa̱ga yi ugana u ukpa̱. 28-29 A yan ta̱ dere ili iꞌya tagara̱da u Kashila̱ u danai. Ko an u wokoi a tsa̱ra̱ unyushi u ɗa a ka wuna yi wa, gba̱ n nala a tonukoi Bilatu Gomuna u wandamgbana yi.

“An u kuwa̱i, aku a cipuka̱ yi a mawandamgbani mi a uka yi a kasaun. 30 Shegai Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ yi ta̱ a ukpa̱! 31 Aꞌayin a nala yi, u wenishike ta̱ kaci ka ne a asu u atoni a ne aza ɗa a yansai nwalu kaɓolo a Galili hal ubana a Urishelima. Gogo‑na alya a ka tonusuko ama a tsunu ukuna u ne.

32-33 “Kpam a̱tsa na tsu tuko ɗa̱ Kadyanshi ka Shinga: ili iꞌya Kashila̱ ka yain kazuwamgbani wa yanka akaya a tsunu iꞌya gai la vi. Gogo‑na u yanka tsu ta̱ iꞌya a̱tsu aza ɗa tsa̱ri mmuku n tsikaya n ne aꞌayin a ɗa u ꞌya̱nga̱sa̱i Yesu a ukpa̱. A korongu ta̱ ukuna u na vi a tagara̱da u Ishipa u ire:

“ ‘Aɗa Maku ma va̱,

ara n woko ta̱ Tata u vunu.’ ◊

34 “Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ Yesu a ukpa̱ kpam wa a̱sa̱ka̱ ikyamba i ne i shama wa, dere tyoku ɗa u danai:

‘Ma zuwuka vu ta̱ una̱ u shinga u uwulukpi u ɗa n da ma zuwuka Dawuda.’ ◊

35 “A korongu ta̱ a Ushipa u roku:

‘Va a̱sa̱ka̱ Uza u Uwulukpi u vunu u shama wa.’ ◊

36 “Aꞌayin a ɗa Dawuda wa̱ri n uma, u pana̱ka ta̱ Kashila̱. An u tuwa̱ u kuwa̱i, aku a ciɗa̱ngu yi a asu u asaun a akaya a ne, ikyamba i ne kpam i shamai. 37 Shegai Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ Yesu a ukpa̱ kpam ikyamba i ne i shama wa.

38-39 “Ama a va̱, zuwai atsuvu mai a ili iꞌya tsa tono: adama a ili iꞌya Yesu yain, iꞌya i zuwai tsu tsa̱ra̱i ucimbusa̱ u unyushi u cingi gogo‑na. Mele ma Musa ma fuɗa ma gonuko ɗa̱ i woko dere wa. Shegai adama a Yesu, uza ɗa baci dem u wushuki wa woko ta̱ dere. 40 Kiranai, kawa ili iꞌya ntsumate n korongi ya gita̱ ta̱ n a̱ɗa̱. A dana ta̱:

41 “ ‘Panai na, aza a majari, i shaɗangi n majiyan i kuwa̱!

Kpaci ma yan ta̱ manyan ma roku a aꞌayin a ɗe,

manyan ma ya kpa̱ɗa̱ uwushuku n ma,

ko uza roku u tonuko ɗa̱ baci tani.’ ” ◊

42-43 Wuta̱ ɗa Bulus n Bara̱naba a ka wuta̱ a kagata ka Kashila̱ ki, aku aza a Yahuda n Awulawa ushani aza ɗa a ka lyaka Kashila̱ kayala a tono le. Pini nala, Bulus n Bara̱naba aꞌa̱ri le ugbamatangusu asuvu a lyai kelime n uwushukusu n ukuna u shinga u Kashila̱. Aku ama yi a folo le a doku a yain kadyanshi a kaci ka ili i na yi n Ashibi a ɗa a ka tuwa̱.

Aza a Yahuda a ꞌyuwain Kadyanshi ka Shinga

44 An Ashibi a kyawain, ama a ilyuci yi ushani a tuwa̱ ta̱ a pana kadyanshi ka Kashila̱. 45 An aza a Yahuda a wenei kakuma̱ ka ama ki, a yan ta̱ malyon cika. A wishai Bulus kpam a ꞌyuwain ili iꞌya u danai.

46 Aku Bulus n Bara̱naba a dansai karara bawu uwonvo, a danai, “Eɗa u ka̱na̱i tsu gita̱ uyanka kuɓari ku kadyanshi ka Kashila̱, shegai i ꞌyuwain ka uwusha. Nala u wenike ta̱ an bawu i ra̱tsai i wushi uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. Adama a nala, tsa a̱sa̱ka̱ ɗa̱ ta̱ aku tsu bana a asu u Awulawa. 47 Ili iꞌya Kashila̱ ka tonuko tsu tsu yain iꞌya na:

‘N zuwa ta̱ vu woko katyashi a asu u Awulawa,

tsa̱ra̱ vu tuko iwauwi

hal ubana likimba gba̱.’ ” ◊

48 An Awulawa a panai nala, a pana ta̱ kayanyan aku a cikpalai kadyanshi ka Asheku. Aza ɗa a ɗanga̱sai adama a uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku a wushuku ta̱ n Asheku.

49 Pini nala, kadyanshi ka Asheku ka tamburai ko nte wa a uɓongu vi. 50 Aku aza a Yahuda a banai a asu u azapige a roku a ilyuci yi n aka a ɗa a ka na̱ka̱ tsupige. A zuwa le a ꞌyuwain Bulus n Bara̱naba, aku a gita̱ le mavura hal a loko le a kaɓon ka uyamba ki. 51 Aku Bulus n Bara̱naba a ka̱pa̱tsa̱i kabuta̱ ka aꞌene a le adama u woko iryoci a kaci ka aza a ilyuci yi, pini nala, a lazai ubana a ilyuci i Ikaniya. 52 Shegai atoni a Antakiya yi a woko ta̱ n maza̱nga̱ kpam ushaɗangi n Kulu Keri.

14

Bulus n Bara̱naba a Ikaniya

1 An Bulus n Bara̱naba a rawai a Ikaniya, a uwai a kagata ka Kashila̱ ka aza a Yahuda tyoku ɗa a yain kuɓari a Antakiya. Ama ushani aza a Yahuda n Awulawa a wushuku ta̱ n kadyanshi ka Kashila̱. 2 Shegai aza a Yahuda a ɗa a kpa̱ɗa̱i uwushuku n kadyanshi ki, a vurusa̱i aꞌene a Awulawa a ɗa bawu kotsu a wushuki, a nangasai ndishi n le n ama a Kashila̱ yi. 3 Gba̱ n nala, asuki yi a ɓa̱ra̱kpa̱i pini n ele cika, n a yanyi kuɓari ku kadyanshi ka ukuna u shinga u Asheku bawu uwonvo. Kpam u na̱ka̱ le ucira u uyan iryoci n ikunesavu. 4 Ama a ilyuci yi a pecei kure, aza roku a ka tono aza a Yahuda, aza roku kpam a ka tono asuki.

5 Aku Awulawa a roku n aza a Yahuda n azapige a le a ɓolomgbonoi kaci tsa̱ra̱ a yain asuki yi mavura, kpam a vara̱sa le n atali a wuna. 6 An asuki yi a revei ukuna u ɗa wa̱ri a nwalu, aku a sumai ubana a uyamba u Likiya; wata, ilyuci i Lisitira n Daraba n une iꞌya i kyawan le. 7 Nte a lyai pini kapala n uyan kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga.

Bulus n Bara̱naba a Lisitira n Daraba

8 A Lisitira vi, Bulus n Bara̱naba a cinai vuma roku uza ɗa a matsai kawunu, uza ɗa tun a matsa yi u wala wa. 9 Wa̱ri a upana kuɓari ku Bulus wa̱ri uyan, pini nala, Bulus wenei vuma vi wa̱ ta̱ n upityanangu u ɗa u rawai a ta̱na̱sa̱ yi. 10 Aku u danai, “ꞌYa̱nga̱ vu shamgba n aꞌene a vunu.” Kute‑kute vuma vi u ꞌya̱nga̱i u gita̱i nwalu.

11 An kakuma̱ ka wenei ili iꞌya Bulus yain, aku a ꞌya̱nga̱sa̱i ala̱ga̱tsu n kaletsu ka aza a Likiya, a danai, “Ama a na yi ashila̱ a roku a ɗa a cipa̱ tsu n iryoci i ama!” 12 Aku a na̱ka̱i Bara̱naba kala Zafosa,* Bulus kpam Hamisa kpaci aya kayain ka kadyanshi. 13 Pini nala, kaɗara̱kpi ka katani ka Zafosa kameli ka ka̱ri a uroto u ilyuci vi u kalai anaka n apa̱lu u tukoi a ɗa a utsutsu u ilyuci vi, tsa̱ra̱ eyi n ama a ne a yanka asuki yi uɗara̱kpa.

14 Shegai an asuki yi a panai nala, aku a kara̱sai aminya a le adama a unamgbukatsuma̱, a uwai a asuvu a kakuma̱ ka ama ki n ilyaɗi n a dansi, 15 “Atoku a tsunu, ndya i zuwai ya yan naha? A̱tsu dem ama ɗa tyoku u ɗe. Kadyanshi ka Shinga ka tsu tuko ɗa̱ tsa̱ra̱ i kpatala i a̱sa̱ka̱ ili i gbani i nala yi i gono a asu u Kashila̱ Uza u Uma, uza ɗa u yain zuba n likimba n kushiva̱ n gba̱ ili iꞌya iꞌa̱ri pini a asuvu a le. 16 Caupa u a̱sa̱ka̱ ta̱ gba̱ ama a likimba a yain ili iꞌya i luwa le. 17 Shegai u tsu wenike ta̱ kaci ka ne a asu u ili i shinga iꞌya u tsu yansa. Kashila̱ ka tsu suku ta̱ mini ma zuba, tsa̱ra̱ iceshi i ɗe i yain. U na̱ka̱ ɗa̱ kpam ilikulya kpam u zuwa ɗa̱ ipeli.” 18 Gba̱ n kadyanshi ka a yanka le vi, she na a ma̱tsa̱i aku a fuɗai a ɓishinka le uɗara̱kpa vi adama a le.

19 Shegai aza a Yahuda a roku a wuta̱i a uyamba u Antakiya n Ikaniya a leshei ama yi a vara̱sai Bulus a rono yi ubana a uroto u ilyuci, n a dani u kuwa̱ ɗe. 20 An Atoni a tuwa̱i a kyawan yi, aku u ꞌya̱nga̱i u gonoi pini a ilyuci yi. An kain ka wansai aku a lazai ubana a Daraba kaɓolo n Bara̱naba.

Bulus n Bara̱naba a gonoi a Antakiya

21 An Bulus n Bara̱naba a yain kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga a Daraba, a tsa̱ra̱ ta̱ Atoni ushani. Pini nala, a gonoi a Lisitira n Ikaniya n Antakiya u Bisidiya. 22 A gbamatangusu ta̱ atakasuvu a ama a Kashila̱ n a ɓara le a shamkpa upityanangu u le mai, n a dansi, “She tsu pana ikyamba aku tsu tsa̱ra̱ uꞌuwa a tsugono tsu Kashila̱.”

23 Bulus n Bara̱naba a yain kavasu n kakuli, aku a ɗanga̱sa̱kai kuwa ku Atoni dem nkoshi. A na̱ka̱ le a asu u Asheku uza ɗa nkoshi mi n wushuki n eyi. 24 An a tonoi a Bisidiya aku a rawai a Bamafiliya. 25 An a yain kuɓari a Paraga, aku a lazai ubana a Ataliya. 26 Pini nala, a uwai a kpatsu a banai a Antakiya, a asu u ɗa caupa a yanka le kavasu tsa̱ra̱ Kashila̱ ka kirana n ele a asuvu a manyan ma a kotsoi vi.

27 N urawa u le, aku a ɓolomgbonoi ama a Kashila̱ a asu u te a tonuko le ili iꞌya Kashila̱ ka yain adama a le, n tyoku ɗa kpam u kukpunka̱i Awulawa ure u upityanangu. 28 Aku a ɓa̱ra̱kpa̱i pini n ama a Kashila̱.

15

Asheshi a Atoni a Urishelima

1 An Bulus n Bara̱naba aꞌa̱ri a Antakiya u Suriya, aku ama roku a wuta̱i a Yahuda a tuwa̱i a Antakiya a ka wenishike Atoni. Aku a ka dansa, “A kiɗa ɗa̱ baci acombi tyoku ɗa Mele ma Musa ma danai wa, ya tsa̱ra̱ iwauwi wa.” 2 Pini nala, Bulus n Bara̱naba a yain kananamgbani n ele cika, adama a kadyanshi ka nala ki. Aku Atoni† a zuwai Bulus n Bara̱naba n Atoni a roku a bana a Urishelima a asu u asuki na̱ nkoshi n kuwa ku Atoni, tsa̱ra̱ a dansa kadyanshi ki. 3 Aku a soku le a lazai, a tonoi a uyamba u Finisiya n Samariya, n a na̱ki alabari tyoku ɗa Awulawa a wushuki. Nala zuwa ta̱ Atoni a panai kayanyan cika. 4 An a rawai a Urishelima, Atoni, n asuki, na̱ nkoshi a ryabusa le. Aku Bulus n Atoni a ɗa a banai kaɓolo n eyi, a tonuko le gba̱ ili iꞌya Kashila̱ ka yankai ama ushani a akere a le.

5 Shegai Atoni a roku, aza a kaɓon ka Afarishi, a ꞌya̱nga̱i a danai, “U ka̱na̱ ta̱ Awulawa a kiɗa acombi, a toni kpam ili iꞌya Mele ma Musa ma danai.”

6 Aku asuki yi na̱ nkoshi mi a ɓolomgbonoi, tsa̱ra̱ a weɓele kadyanshi ki. 7 An a ɓa̱ra̱kpa̱i a kananamgbani ki, aku Bituru ꞌya̱nga̱i kushani u tonuko le, “Aza a va̱, i reve ta̱ Kashila̱ ka ɗanga̱sa mu ta̱ caupa a asuvu a ɗe, u da ara va̱ ɗa Awulawa a ka pana kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga, kpam a wushuku. 8 Kashila̱ uza ɗa u revei atakasuvu a ama gba̱, u wenike tsu ta̱ an u wushai Awulawa a asu u ɗa u na̱ka̱ le Kulu Keri tyoku ɗa u na̱ka̱ tsu. 9 U bidya tsu kau‑kau n ele wa, kpaci adama a upityanangu u le u ɗa u wulukpe le. 10 Adama a nala, niɗa ya ciga i kondo Kashila̱ a asu u utaɗanku Awulawa a na ucanga u ɗa bawu a̱tsu n isheku i tsunu tsa fuɗa tsa canga? 11 Wa yan nala wa! Tsu wushuku ta̱ an adama a ukuna u shinga u Yesu Asheku u ɗa tsu tsa̱ra̱i iwauwi, kpam tyoku ɗa ele dem a tsa̱ra̱i iwauwi.”

12 Pini nala, ama yi a paɗai bini, a ka pana̱ka Bara̱naba n Bulus tyoku ɗa a ka dansa iryoci n ikunesavu iꞌya Kashila̱ ka yain a asu u Awulawa a akere a le. 13 An a kotsoi kadyanshi, aku Yakubu* danai, “Atoku a va̱, pana̱ka numu. 14 Simo Bituru tonuko tsu ta̱ tyoku ɗa Kashila̱ ka gita̱i utuwa̱ a asu u Awulawa a roku u gonuko le ama a ne. 15 Nala wa̱ ta̱ dere n kadyanshi ka ntsumate n korongi ili iꞌya Magono ma Zuba ma danai,

16 “ ‘Ma gono ta̱ n lapula n mai kuwa ku Dawuda ka ku wa̱sa̱i.

Ko an u wokoi ku wa̱sa̱i, ma lapula ta̱ n mai ka kpam n shamkpa ka.

17 Nala ma yan, tsa̱ra̱ aza ɗa a buwai vi a kpatala a asu u va̱,

gba̱ n Awulawa dem, n aza ɗa n ɗanga̱sai a woko ama a va̱. Mpa, Magono ma Zuba, mpa n danai nala.

18 N yan ta̱ kazuwamgbani nala tun caupa.’ ” ◊

19 Yakubu lyai kapala n kadyanshi, “Adama a nala, u gan tsu ma̱tsa̱ Awulawa, aza ɗa a ka kpatala̱sa ubana a asu u Kashila̱ wa. 20 Shegai tsu koronku le ukanikorongi tsu tonuko le kotsu a lyai ilikulya iꞌya a ɗara̱mkpai kameli wa, kotsu a yain tsishankala wa, n utakuma u inyama i manama ma a piyanlai udyoku wa, ko kpam inyama iꞌya i buwai na̱ mpasa wa. 21 Kpaci Mele ma Musa ma na mi aꞌa̱ ta̱ ma a uwenishike a agata a Kashila̱ a aza a Yahuda a ilyuci dem n kain ka Ashibi tun a aꞌayin a cau.”

Asheshi a korongi ukanikorongi

22 Aku asuki na̱ nkoshi n kuwa ku Atoni, kaɓolo n aza a kuwa yi gba̱, a wenei u lobono ta̱ a ɗanga̱sa aza roku a asuvu a le a suku le a Antakiya kaɓolo n Bulus n Bara̱naba. Aku a ɗanga̱sai Yahuza, uza ɗa a ka isa̱ Bara̱saba, n Sila, azapige ɗa a asuvu a Atoni.

23 A na̱ka̱ le ukanikorongi u ɗa u danai,

“Idyani a asu u atoku a ɗe asuki na̱ nkoshi n kuwa ku Atoni, ubana a asu u Awulawa aza ɗa aꞌa̱ri Atoni, aza ɗa aꞌa̱ri a ilyuci i Antakiya n iyamba i Suriya n Kilikiya.

24 “Tsu pana ta̱ alabari a da aza roku a asuvu a tsunu a tuwa̱ ta̱ ara ɗe. Tsu pana ta̱ a ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ ɗa̱ atakasuvu n kadyanshi ka le, a damgbara̱sa ɗa̱, ko an u wokoi a̱tsa tsu suku le a yain nala wa. 25 An tsu dansai kadyanshi ki, tsu wenei u lobono ta̱ tsu ɗanga̱sa aza roku a asuvu a tsunu tsu suku le ara ɗe kaɓolo n atoku a tsunu Bara̱naba n Bulus. 26 Ama ɗa a na̱ka̱i uma u le ko a ka kuwa̱ baci adama a kala ka Yesu Kawauwi. 27 Adama a nala a ɗa dem tsu sukunku ɗa̱ Yahuza n Sila, ara le ɗa ya pana ukuna u ili iꞌya tsa koronku ɗa̱ na vi. 28 Kulu Keri ku wenike tsu ta̱ ku da kotsu a zuwuka ɗa̱ ara̱ji wa. 29 Shegai kotsu i lyai ili iꞌya a ɗara̱mkpai kameli wa. Kotsu i takuma unyama u ɗa wa̱ri na̱ mpasa wa, ko kpam unyama u manama ma a piyanlai udyoku. Kpam kotsu i yain tsishankala wa. I kirana baci n ili i na yi, ya rongo ta̱ mai.

“U yan tsu ben.”

30 Aku a lazai ubana a Antakiya. An a rawai a ɓolomgbonoi Atoni yi a asu u te, a na̱ka̱ le ukanikorongi vi. 31 An ama yi a yain u ɗa ka̱neshi, aku a yain maza̱nga̱ cika a adama a ugbami u atakasuvu u ɗa a doku le.

32 Yahuza n Sila tani an u wokoi ele ntsumate n ɗa, aku a dansai cika n a gbamatangu le atakasuvu a shamgba n ucira. 33 An a yain aꞌayin pini kenu, aku Atoni a Antakiya a soku le n katsuma̱ ka eri tsa̱ra̱ a gono a asu u aza ɗa a suku le. [ 34 Shegai Sila wenei ulobono ta̱ u shamgba pini n ele.]†

35 Bulus n Bara̱naba a wokoi a Antakiya, ele n ama roku ushani a ka wenishike n a dansi kadyanshi ka Asheku.

Upecene u Bulus n Bara̱naba

36 An a yain aꞌayin, aku Bulus tonukoi Bara̱naba, “Tuwa̱ tsu bana a ilyuci iꞌya tsu yain kuɓari ku kadyanshi ka Asheku, tsu kondo atoku yi tsa̱ra̱ tsu wene tyoku ɗa aꞌa̱ri.” 37 Bara̱naba ciga ta̱ a bidya Yahaya Marku u bana dem n ele. 38 Shegai Bulus wenei ulobono a bana n eyi wa, kpaci u a̱sa̱ka̱ le ta̱ caupa a ilyuci i Bamafiliya, kpam u ꞌyuwain u lyai kapala n manyan mi kaɓolo n ele.

39 Aku kananamgbani ka uwai a mere ma le, hal ka zuwai a pecenei. Bara̱naba bidyai Yahaya Marku a uwai a kpatsu ubana a ilyuci i Sayipuru. 40 Shegai Bulus ɗanga̱sai Sila. Aku atoku yi a yanka le kavasu ka ndishi n shinga, Asheku a kirana n ele, pini nala, a lazai. 41 Bulus kyawunsai uyamba u Suriya n Kilikiya n u gbamatangusi atakasuvu a aza ɗa aꞌa̱ri a aꞌuwa a Atoni yi.

16

Timoti yain nwalu n Bulus n Sila

1 Bulus banai a Daraba n Lisitira, a asu u ɗa Katoni uza u kala Timoti wa rongo. Mma u ne dem Katoni ka, uza u Yahuda, tata u ne tani uza u Heline† u ɗa. 2 Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Lisitira n Ikaniya a ka cikpala ta̱ Timoti cika. 3 Bulus wa ciga ta̱ Timoti toni le. Adama a nala u zuwai a kiɗa yi kacombi kahu a laza. U yan ta̱ nala adama a aza a Yahuda, kpaci ya dem reve ta̱ tata u ne uza u Heline u ɗa. 4 Tyoku ɗa aꞌa̱ri ukyawunsa a ilyuci ilyuci, a rongoi utonusuko ama ukuna u ɗa asuki na̱ nkoshi a shamkpai a Urishelima, aku a folo le a toni ukuna u nala vi. 5 Nala aza a aꞌuwa a Atoni yi a rongoi udoku upityanangu n ucira n kakuma̱ kain dem.

Bulus wenei kuwene a Taruwasa

6 Bulus n atoku a ne a lazai a tonoi a asuvu a uyamba u Firijiya n Galatiya, kpaci Kulu Keri ku ɓishinka le ta̱ uyan kadyanshi ka Asheku a uyamba u Asiya a aꞌayin a nala yi. 7 An a rawai utyoku u uyamba u Misiya, a cigai a bana a Bitiniya, shegai Kulu ku Yesu ku wushunku le wa. 8 Aku a walai a uyamba u Misiya ubana a ilyuci i Taruwasa a ikengi i kushiva̱.

9 N kayin, Bulus wenei kuwene. A kuwene ki, u wenei uza u Masidaniya kushani wa folo yi, u danai, “Tuwa̱ a Masidaniya vu ɓa̱nga̱ tsu.” 10 An u kotsoi uwene kuwene ki, kute‑kute tsu* ka̱na̱i ure ubana a Masidaniya, kpaci tsu reve ta̱ Kashila̱ ka ka isa̱ tsu tsu yanka le kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga.

Lidiya wokoi Katoni

11 Aku tsu uwai kpatsu a Taruwasa, tsu karai ubana a uyamba u mere u mini u Samutarasu. An kain ka wansai, tsu rawai a ilyuci i Niyapali. 12 Pini nala, tsu wurai ubana a Filibi, ilyuci iꞌya aza a Roma aꞌa̱ri ushani a uyamba u Masidaniya, u ɗa u wa̱ri a kere ka tsugono tsu Roma. Tsu rongoi pini aꞌayin ushani.

13 Kain ka Ashibi tsu wuta̱i a utsutsu u ilyuci vi ubana a una̱ u aga̱ta̱, asu u ɗa tsu wenei yavu a asu u kavasu u aza a Yahuda wa̱ ta̱ pini. Aku tsu dusuki tsu dansai n aka a ɗa a ɓolomgbonoi ukuna u Asheku. 14 Uka roku ɗa pini uza u kala Lidiya, kapani ka uwonvo u Kashila̱ wa pana̱ka tsu. Eyi uza u ilyuci i Tayatira u ɗa, kadengi ka aminya a ikebe a mini ma galura a ɗa. Kashila̱ ka kukpa̱i katakasuvu ka ne, hal u wushuki n ili iꞌya Bulus wa tono. 15 An a lyuɓugu yi kaɓolo n aza a kuwa a ne, aku u folo tsu, u danai, “An u wokoi i wushuki mpa katoni ka Asheku ka, tuwa̱i i cipa̱ a kuwa ku va̱.” U rongo tsu a ufolo hal u fuɗa tsu aku tsu wushuki.

A ukai Bulus n Sila a kuwa ku aꞌali

16 Kain ka te, an tsa bana a asu u kavasu, tsu gawunsai n kagbashi ka ka̱ri makere, uza u ityoni i cingi i udana ili iꞌya ya gita̱. Azakuwa a ne a ka tsa̱ra̱sa̱ ta̱ ikebe cika n manyan ma udana ili iꞌya ya gita̱ iꞌya makere mi ma yansa. 17 Aku u rongo tsu utono n u sala̱si, “Ama a na yi agbashi a Kashila̱ a ɗa, Uza u Ucira Gba̱. Tuwa̱ ɗa a tuwa̱i a tonuko ɗa̱ tyoku ɗa ya tsa̱ra̱ iwauwi.” 18 Nala u rongoi uyan hal aꞌayin ushani, hal asuvu a namgbai Bulus, aku u kpatalai u ɓaranai ityoni i cingi yi, “A asuvu a kala ka Yesu Kawauwi, pecemgbene n eyi.” Kute‑kute i pecemgbenei n eyi.

19 An azakuwa a makere yi a wenei ure u utsa̱ra̱sa̱ u ikebe i le u kimba̱ ɗe, aku a ka̱na̱i Bulus n Sila, a rono le ubana a kuden a kapala ka aza a afada. 20 An a rawai aku a danai, “Aza a Yahuda a na a ka damgbara̱sa ta̱ ilyuci i tsunu. 21 Ili iꞌya bawu i gain a̱tsu aza a Roma tsu wushi, iꞌya a ka wenishike.”

22 Aku ama a lazai a kyawan le a ka dansa, “Mayun ɗa, nala wa̱ri.” Aza a afada yi a zuwai a monduso le aminya n ucira, a bawan le. 23 An a bawan le, aku a uka le a kuwa ku aꞌali, a zuwai uza ɗa wa kirana n kuwa ki u wundi le mai. 24 An u panai nala, u uka le a kunu ku asuvu ku kuwa ki, aku u gbagbalai aꞌene a le a kagbukulu.

25 Ubana kayin a mere, Bulus n Sila a ka yan kavasu n ishipa i ucikpala Kashila̱, aza ɗa aꞌa̱ri dem pini a kuwa ku aꞌali ki a ka pana̱ka le. 26 Kute‑kute iyamba i gba̱ɗa̱i cika, hal kami ka kuwa ku aꞌali ki ka gba̱ɗa̱i. Pini nala, itsutsu yi i giduwa̱i gba̱. Ikani iꞌya a sira̱sai aza ɗa aꞌa̱ri pini a kuwa ku aꞌali ki i sa̱ruwa̱i.

27 An uza ɗa wa kirana n kuwa ki u rikpa̱na̱ka̱i alavu, u wenei itsutsu i kuwa yi gba̱ ugiduwi. Wa wundya aza a kuwa ku aꞌali ki a suma ɗe, aku u talai burundu u ne wa ciga u wuna kaci ka ne. 28 Shegai Bulus ɓarana yi, u danai, “Kotsu vu nei kaci ka vunu usa̱n wa, gba̱ tsunu tsa̱ ta̱ pini.”

29 Aku uza ɗa wa wundya kuwa ki u danai a tuko ncikalu. U wuranai u uwai a asuvu u rukpa̱i a kapala ka Bulus n Sila, n u jeki ikyamba adama a uwonvo. 30 Aku u wutukpa̱ le a kateshe, u danai, “Ndya ma yan tsa̱ra̱ n tsa̱ra̱ iwauwi?”

31 Ele tani a danai, “Pityanangu n Yesu Asheku, avu na aza a kuwa a vunu ya tsa̱ra̱ ta̱ iwauwi.” 32 Aku a yanka yi kadyanshi ka Asheku n aza a kuwa a ne gba̱. 33 N kayin ka nala ki, u za̱sa̱ le usa̱n u le, aku kute a lyuɓugu yi n aza a kuwa a ne dem. 34 Aku u uka le a asuvu a kuwa ku ne u tuko le ilikulya. Eyi n aza a kuwa a ne gba̱ a shaɗangi n ipeli adama a ɗa a pityanangi n Kashila̱.

35 An kain ka wansai, aku aza a afada yi a suki ada̱ga̱ri a ba a dana a a̱sa̱ka̱ ama a nala yi.

36 Aku uza ɗa wa kirana n kuwa ku aꞌali ki u bankai Bulus akani, u danai, “Aza a afada a suku ɗe a a̱sa̱ka̱ ɗa̱, adama a nala, she i wuta̱ i wala alafiya.”

37 Shegai Bulus danai, “A̱tsu aza a Roma a ɗa, kpam a bawan tsu a kapala ka ama bawu afada, a uka tsu a kuwa ku aꞌali. Niɗa a ka yansa a wutukpa̱ tsu usokongi? Wa yan wa! Shegai a tuwa̱ n kaci ka le a wutukpa̱ tsu.”

38 Ada̱ga̱ri yi a ba a tonukoi aza a afada kadyanshi ki. Aku uwonvo u ka̱na̱i aza a afada yi, an a panai a da ele aza a Roma a ɗa. 39 A tuwa̱i a kuwa ku aꞌali ki, a foloi Bulus n Sila a yanka le ahankuri. Aꞌayin a ɗa a wutukpa̱ le, aku a folo le a a̱sa̱ka̱ ilyuci yi. 40 An Bulus n Sila a wuta̱i a kuwa ku aꞌali ki, aku a lazai karara she a kuwa ku Lidiya. An a wenei Atoni, aku a gbamatangusu le atakasuvu cika kahu a a̱sa̱ka̱ a ilyuci yi.

17

Bulus ba u kondoi Tasaloniya

1 An Bulus n Sila a wurai a Amihipali n Apoloni, aku a tuwa̱i a Tasaloniya a asu u ɗa wa̱ri n kagata ka Kashila̱ ka aza a Yahuda. 2 Bulus uwai pini tyoku ɗa u cuwana̱kai, hal Ashibi a tatsu aꞌa̱ri a uyan kadyanshi ka ukuna u Kashila̱ a itagara̱da i Kashila̱, 3 wa̱ri le ukasana̱sa̱ka n u tonusuko le mayun ɗa Kawauwi ka pana ikyamba kpam u ꞌya̱nga̱ a ukpa̱. U tonuko le, “Yesu ɗa ma̱ri ɗa̱ utonusuko na vi, aya gai Kawauwi ki.” 4 Aku ama roku aza a Yahuda, n aza a Heline aza ɗa a ka gbashika Kashila̱, n aka roku ushani, a wushuki n kadyanshi ka Bulus n Sila, kpam a ɓolomgbonoi n ele.

5 Shegai aza a Yahuda a ka yan malyon cika, aku a banai a kuden a ɓolomgbonoi ama aza a ahali a cingi, a ꞌya̱nga̱sa̱i atakasuvu a ama a ilyuci yi gba̱ le. A sumai ubana a kuwa ku Yason, tsa̱ra̱ a tuko Bulus n Sila a kapala ka kakuma̱ ka ama ki. 6 Shegai an bawu a cina le, aku a ronoi Yason n Atoni a roku ubana a asu u azapige a afada. A ka sala̱sa, “Bulus n Sila alya a ka ꞌya̱nga̱sa̱sa̱ atakasuvu a ama a likimba, alya na dem a rawai ara tsunu. 7 Kpam Yason ɗa cipuka̱ le a kuwa ku ne. Kpam gba̱ le a ka tono mele ma Kaisa wa, n a dansi magono ma roku ma pini a ka isa̱ Yesu.”

8 An a panai nala, aku aza a ilyuci yi n azapige a afada yi atakasuvu a le a ꞌya̱nga̱i. 9 A a̱sa̱ka̱ le wa, she na a zuwai Yason n ama yi a tsupai ikebe i uꞌa̱sa̱ka̱, aku a a̱sa̱ka̱ le a lazai.

Bulus n Sila a ba a kondoi Biriya

10 An kayin ka yain, aku Atoni yi a soku le, a lazai ubana a Biriya. An a rawai ɗe, a uwai a kagata ka Kashila̱ ka aza a Yahuda. 11 Shegai aza a naha a la ta̱ aza a Tasaloniya ahali a shinga, kpaci a wusha ta̱ kadyanshi ki n akere a re. Aꞌa̱ri ukonduso Itagara̱da i Ntsumate kain dem, tsa̱ra̱ a wene ko ili iꞌya Bulus wa tonusuko le vi mayun ɗa. 12 Ama ushani a pityanangu ta̱ n Asheku. A asuvu a aza ɗa a wushuki vi, alya aza a Yahuda, kaɓolo n aka a roku ushani aza a Heline aza ɗa aꞌa̱ri n tsupige a ilyuci yi, hal n aꞌali aza a Heline dem.

13 An aza a Yahuda aza ɗa aꞌa̱ri a Tasaloniya, a panai a da Bulus ɗa pini wa yan kuɓari ku kadyanshi ka Kashila̱ a Biriya, a banai ɗe n a la̱pa̱na̱si kakuma̱ ka ama ki n a ꞌya̱nga̱sa̱si le atakasuvu. 14 Kute‑kute Atoni yi a soki Bulus ubana a kushiva̱, shegai Sila n Timoti a shamgbai ve pini. 15 Aza ɗa a soki Bulus vi, a soku yi ta̱ hal ubana a Atina. An a ka gono, aku Bulus na̱ka̱ le akani a tuwa̱ a tonuko Sila n Timoti a tuwa̱ a cina yi pini gogo.

A banai a ilyuci i Atina

16 Aꞌayin a ɗa Bulus wa̱ri a uvana Sila n Timoti a Atina, u namgba ta̱ katsuma̱ an u wenei ilyuci yi i shaɗangi n ameli. 17 U tsu yan ta̱ kadyanshi a kagata ka Kashila̱ n aza a Yahuda n Awulawa aza ɗa a ka tono Kashila̱. Kpam kain dem u tsu yan ta̱ kadyanshi n aza ɗa u tsu cina a kuden. 18 An Bulus wa̱ri a uyan kuɓari ku Yesu n uꞌya̱nga̱ u ukpa̱ vi, aku ayawunshi a Epikuriya* n ayawunshi a Sitokiya a yain kananamgbani n eyi. Aza roku a le a wecikei, “Ndya uza u kacan naha wa tono?”

Aza roku a danai, “Yavu uza u uyan kuɓari ku ameli a roku a ɗa, bamu n a tsunu.”

19 Adama a nala, aku a bidya yi a banka yi a asu u Asheshi a ɗa a ka isa̱ Arasa, a danai, “Ko va tonuko tsu ucun u uwenishike u savu u ɗa va yan na vi? 20 Kpaci kotsu tsu pana ukuna u na vi wa, kpam tsa ciga ta̱ tsu reve kalen ka ne.” 21 Gba̱ aza a Atina n amoci a ɗa aꞌa̱ri pini na̱ ndishi a la ta̱ uciga a ɓa̱ra̱kpa̱ a upana kadyanshi ka savu kpam a dansa ka kapala n ili gba̱.

22 Bulus shamgbai a kapala ka asheshi yi, u danai, “Eɗa̱, aza a Atina, n reve ta̱ eɗa̱ aza a uciga utono adini a ɗa cika. 23 Kpaci an ma kyawunsa a ilyuci yi, ma konduso ili iꞌya ya gbashika. N wene ta̱ asuɗara̱kpa u roku n ikorongi a zuba u ne, i danai, ‘Adama a Kashila̱ ka Bawu a Revei.’ Uza ɗa ya gbashika bawu i reve yi vi, aya Kashila̱ kpam aya ma tonuko ɗa̱ ukuna u ne.

24 “Kashila̱ ka ka yain likimba n ili iꞌya iꞌa̱ri a asuvu a ne. Aya Magono ma Zuba ma zuba n iyamba, u tsu dusuku a Kuwa ku Kashila̱ ka vuma mai wa. 25 Nala dem u tsu ciga vuma u ɓa̱nga̱ yi n ili i kukere i ne wa. U namba ili wa, kpaci aya u na̱ka̱i gba̱ ama uma, n kuvi, n ili iꞌya a ka ciga. 26 Aya kpam u yain gba̱ ama a asu u vuma u te. U ɗanga̱sa̱ka le asu u ɗa a ka dusuku gba̱ a kubain ku likimba. Kpam u foɓusuko le aꞌayin a ɗa gba̱ ama yi a ka rongo.

27 “Kashila̱ ka yan ta̱ nala tsa̱ra̱ a zami yi, kpaci a papura baci a ka tsa̱ra̱ yi ta̱, ko an u wokoi u yan mɓa̱ri n ele wa. 28 Adama a ne a ɗa tsa̱ri n uma, tsa za̱mgba̱na̱sa̱ kpam, adama a ne a ɗa tsu wokoi ili iꞌya tsa̱ri, tyoku ɗa ashipi a ɗe a roku a danai, ‘A̱tsu aza a kagali ka ne a ɗa.’

29 “An u wokoi a̱tsu aza a kagali ka Kashila̱ a ɗa, u gan tsu ra̱tsana̱ka Kashila̱ n ili iꞌya a yain n zinariya ko azurufa ko katali, iꞌya vuma u yain n ugboji u ne wa. 30 Caupa Kashila̱ ka̱ri ka foro ama a unyushi u le wa, adama a ukpa̱ɗa̱ u ureve u le. Shegai gogo‑na u tonuko ta̱ ama ko nte wa a kpatala a a̱sa̱ka̱ tsicingi tsu le tsu ugbashika ameli.

31 “Kpaci u ɗanga̱sa ɗe kain ka wa tuwa̱ u yanka likimba afada a ɗa aꞌa̱ri dere a kukere ku uza ɗa u ɗanga̱sai. Kashila̱ ka a̱sa̱ka̱ tsu ta̱ tsu reve vuma u nala vi a asu u ɗa u ꞌya̱nga̱sa̱ yi a ukpa̱.”

32 An a panai adama a uꞌya̱nga̱ u ukpa̱, aku aza roku a yanka yi majari, shegai aza roku a danai, “Tsa ciga ta̱ tsu doku tsu pana ukuna u ɗa vu danai nala vi.” 33 Pini nala, Bulus a̱sa̱ka̱i asheshi yi. 34 Shegai ama roku a asuvu a le a wushuki n kadyanshi ka Bulus a wokoi Atoni. A asuvu a Atoni a savu yi alya Diyonisiyu uza ɗa wa̱ri asuvu a asheshi, n uka u roku uza ɗa a ka isa̱ Damari, kaɓolo n aza roku kpam.

18

Bulus ba u kondoi Korintiya

1 Aku Bulus a̱sa̱ka̱i Atina u banai a Korintiya, 2 nte u cinai uza u Yahuda u roku ɗe uza ɗa a ka isa̱ Akila, uza ɗa a matsai a ilyuci i Pontu. Akila n uka u ne Bilikisu a ɓa̱ra̱kpa̱ n urawa an a wuta̱i a uyamba u Italiya* wa. Kpaci an u wokoi Kaladiyu magono u zuwa ta̱ mele u da gba̱ aza a Yahuda a a̱sa̱ka̱ ilyuci i Roma. 3 Bulus rongo ta̱ n ele n u yanyi manyan n ele, kpaci ele aza a tsilaga tsa uyan atani a ɗa tyoku u ne.

4 Ashibi dem Bulus wa̱ ta̱ a kagata ka Kashila̱ uyan kadyanshi n aza a Yahuda n aza a Heline. Wa ciga u zuwa le a wushuku n eyi. 5 An Sila n Timoti a wuta̱i a Masidaniya a tuwa̱i a Korintiya, aku Bulus na̱ka̱i kaci ka ne gba̱ a asu u uyan kuɓari n u tonusuki aza a Yahuda, “Kawauwi ka ya bolo vi, Yesu ɗa.” 6 Shegai an aza a Yahuda a ꞌyuwan yi a taka yi n inyashi, Bulus ka̱pa̱tsa̱i kabuta̱ ka aminya a ne,† u danai, “Mpasa n ɗe ma̱ ta̱ a kaci ka ɗe, mpa kabirya mu wa.‡ Ili iꞌya i bidyai n gogo‑na ubana a kapala a asu u Awulawa ɗa ma bana.”

7 Pini nala, u ba u dusuki n Titiyu Yusutu Kawulawa uza u ulyaka Kashila̱ kayala, kpam kuwa ku ne ka̱ ta̱ evu n kagata ka Kashila̱. 8 Kirisibu uzapige u kagata ka Kashila̱ n aza a kuwa a ne gba̱ a pityanangu ta̱ n Asheku. Ama ushani a Korintiya dem a pityanangi, aku a lyuɓugu le.

9 Kain ka te n kayin, Asheku a ka yanka Bulus kadyanshi a kuwene u tonuko yi, “Pana uwonvo wa, yan kuɓari! Kotsu vu paɗa bini wa! 10 Kpaci ma̱ ta̱ n avu, kpam ko uza wa ne vu usa̱n wa. Ma̱ ta̱ n ama ushani pini a ilyuci i na yi.” 11 Bulus dusuki pini a ilyuci yi hal kayen ka te n uwoto u teli, u rongo le uwenishike kadyanshi ka Kashila̱.

12 Shegai a aꞌayin a ɗa Galiya wa̱ri gomuna u uyamba u Akataya, aza a Yahuda a ɓolomgbonoi kaci a ꞌya̱nga̱sa̱ka̱i Bulus, a banka yi a kapala ka aza a afada. 13 A danai, “Vuma na ama ɗa wa ciga a lyaka Kashila̱ kayala a ure u ɗa mele ma ɓishinkai.”

14 Shegai an Bulus wa ciga u gita̱ kadyanshi, aku Galiya kpatalai a asu u aza ɗa a ꞌya̱nga̱sa̱ka̱i Bulus, u danai, “Panai eɗa̱ aza a Yahuda, a da baci nusa ɗa u nusai, ko kpam u yain unyushi u pige u roku, an ma̱ri ma pana̱ka ɗa̱ ta̱. 15 Shegai an u wokoi kananamgbani ki a kaci ka idani, n aꞌala a ɗa n mele ma ɗe koshi, she i yain afada yi n kaci ka ɗe. Mpa ma yan icun i afada a nala yi wa.” 16 Aku u loko le a kunu ku afada ki. 17 Aku kakuma̱ ki ka ka̱na̱i Sasatsani uzapige u kagata ka Kashila̱, a lapa yi a kapala ka kunu ku afada ki. Shegai Galiya kirana n ele wa.

Bulus gonoi a Antakiya n Suriya

18 An ukuna u nala u wurai, Bulus doku rongoi a Korintiya aꞌayin kenu. Aku u tonukoi Atoni yi u da eyi wa laza. U uwai a kpatsu kaɓolo n Bilikisu n Akila a ka̱na̱i ure ubana a Suriya. Shegai kahu a ꞌya̱nga̱, Bulus kuruwa ta̱ kaci ka ne a Kankiriya, tyoku u agadu a aza a Yahuda, an u wokoi u yain kazuwamgbani n Kashila̱.

19 An a rawai a Afisu, (pini a ilyuci yi Bulus a̱sa̱ka̱i Bilikisu n Akila,) aku Bulus uwai a kagata ka Kashila̱ tsa̱ra̱ u dansa n aza a Yahuda. 20 Aku a folo yi u doku u rongo n ele, eyi tani u wushuku wa. 21 Shegai an wa a̱sa̱ka̱ le, u danai, “Kashila̱ ka wushuku baci, ma gono ta̱ a asu u ɗe.”

22 An Bulus a̱sa̱ka̱i Afisu u uwai kpatsu ubana a Kasariya, aku u wurai ubana a Urishelima. U ba u dana̱sai Atoni, pini nala, u lazai ubana a Antakiya. 23 An u ɓa̱ra̱kpa̱i pini kenu, aku u ꞌya̱nga̱i u kyawunsai uyamba u Galatiya n uyamba u Firijiya. U tonoi a ilyuci ilyuci n u gbamatangusi Atoni atakasuvu, tsa̱ra̱ a gbonguro a ure u Asheku.

Apolo yain kuɓari a Afisu

24 Aꞌa̱ri pini, aku uza u Yahuda u roku uza u kala Apolo tuwa̱i a Afisu. Kpam uza u ilyuci i Alizandariya u ɗa, karevi ka kadyanshi. U reve ta̱ tagara̱da u Kashila̱ cika. 25 A wenishike yi ta̱ a asuvu a Ure u Asheku. U bidya ta̱ kadyanshi ka Kashila̱ ki mayun mayun n ucira, kpam wa wenishike ukuna u Yesu u maci vi. Shegai ukuna u ulyuɓugu u Yahaya u ɗa u revei koshi. 26 Aku u ka̱na̱i kuɓari a kagata ka Kashila̱ n ucira u ne gba̱. An Bilikisu n Akila a panai kadyanshi ka ne, a rono yi a banka yi a kuwa, a doku a tonusuko yi ukuna u Kashila̱ cika.

27 An Apolo wa ciga u pasamgbana ubana a uyamba u Akataya, Atoni a ɓa̱nga̱ yi a koronki Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Akataya vi ukanikorongi tsa̱ra̱ a wushi yi n akere a re. An u rawai tani ɗe, u woko ta̱ kaɓa̱ngi ka aza ɗa a pityanangi a asu u ukuna u shinga u Kashila̱, 28 kpaci u varangu ta̱ aza a Yahuda cika a kapala ka ama, u kasana̱sa̱ka le tagara̱da u Kashila̱ an Yesu Kawauwi ka.

19

Bulus a ilyuci i Afisu

1 Aꞌayin a ɗa Apolo wa̱ri a Korintiya, Bulus walai pini a uyamba vi hal ubana a Afisu, a asu u ɗa u cinai Atoni a roku. 2 U wece le, “I wusha Kulu Keri aꞌayin a ɗa i wushuki vi?”

A danai, “Tsu reve gba̱m ili i roku Kulu Keri wa.”

3 U wece le, “Ucun u ulyuɓugu u eni u ɗa a luɓugu ɗa̱?”

A wushunku yi, “Ucun u ulyuɓugu u Yahaya u ɗa.”

4 Bulus danai, “Ulyuɓugu u Yahaya u ukpatala u ɗa. Yahaya tonusuko ta̱ dem ama a pityanangu n uza ɗa wa tuwa̱ a kucina̱ ku ne; wata, Yesu.”

5 An a panai nala, aku a lyuɓugu le a asuvu a kala ka Yesu Asheku. 6 An Bulus taɗanku le akere, aku Kulu Keri ku cipa̱ le. Pini nala, a gita̱i kadyanshi n aletsu a roku n a yanyi kadyanshi ka ukuna u Kashila̱. 7 Gba̱ gba̱ evu n ama kupa n ama a re a ɗa.

8 Bulus uwai a kagata ka Kashila̱ n u yanyi kuɓari bawu uwonvo hal uwoto u tatsu, n u yanyi kadyanshi n ele n u tonusuko le ukuna u tsugono tsu Kashila̱. 9 Shegai aza roku a asuvu a le a gbamai atakasuvu a le. A ꞌyuwain uwushuku, hal a yankai aza ɗa a wushuki vi kadyanshi ka gbani adama a Ure u Asheku vi a kapala ka ama. Aku Bulus a̱sa̱ka̱i kagata ka Kashila̱ ki, u bidyai Atoni yi, n u wenishiki le kain dem a asu u uwenishike u Tiraniyu. 10 Nala a rongoi uyansa hal ayen a re, hal gba̱ aza a Yahuda n aza a Heline a ɗa aꞌa̱ri na̱ ndishi a Asiya a panai kadyanshi ka Asheku.

Mmuku n Siva

11 Kashila̱ ka na̱ka̱ ta̱ Bulus ucira u ɗa wa yansa ikunesavu iꞌya bawu kotsu ama a taɓai uwene. 12 Hal gba̱m a bidya baci mayani ma ne ko aminya a manyan a ne a ɗa wa ukusa a bankai aza a mɓa̱la̱, a tsu ta̱na̱ ta̱. Nala dem ityoni i cingi i tsu pecemgbene ta̱ n ama.

13 Aza a Yahuda a roku aza ɗa aꞌa̱ri ukyawunsa ilyuci ilyuci n a wutukpusi ityoni i cingi. A ma̱tsa̱i tsa̱ra̱ a yain manyan nala n kala ka Yesu Asheku. N a dansi, “N ɓarana ɗa̱ ta̱ n kala ka Yesu ka Bulus wa yansa̱ka kuɓari ku ne ki, i wuta̱.” 14 Mmuku n Siva kaɗara̱kpi ka pige† ka aza a Yahuda, n ɗa dem pini n shindere aꞌali a asuvu a aza ɗa a ka yansa nala vi.

15 Kain ka te, an a kondoi a yain nala a asu u uza u ityoni i cingi u roku, aku ityoni i cingi i wushunku le, “Mpa gai n reve ta̱ Yesu! N reve ta̱ kpam Bulus. Shegai eɗa̱ tani an yayi?”

16 Aku uza u ityoni i cingi vi u imkpai u gita̱ le malapa hal u lyai ucira u le gba̱. Aku a wuta̱i a kuwa ki n ilyaɗi ya dem kataɓa ikyamba i le kpam n aꞌutsu.

17 An aza ɗa aꞌa̱ri ndishi a Afisu, aza a Yahuda n aza a Heline a panai ili iꞌya i gita̱i, aku a panai uwonvo cika, a na̱ka̱i kpam kala ka Asheku tsupige. 18 Ama ɗa kpam a wushuki vi a wuta̱i a kapala ka ama a ka dansa tsicingi tsu le. 19 Ama ushani aza a uyan ada̱bu a ɓolomgbonusoi itagara̱da i le a asu u te a runukpai iꞌya a kapala ka ama. An a kecei ikebe i itagara̱da yi, i rawa ta̱ ikebe iꞌya vuma wa liva̱ manyan ma aꞌayin azu amangarenkupa (50,000.)* 20 Nala kadyanshi ka Asheku ka rongoi utambura kpam ka yain ucira cika.

21 An ukuna u nala u gita̱i, Bulus bidigai kaci ka ne u da u kyawunsa baci uyamba u Masidaniya n u Akataya, aku u bana a Urishelima. U danai kpam, “N bana baci ɗe, u ka̱na̱ mu ta̱ n bana a ilyuci i Roma. 22 Aku u suki aɓa̱ngi a ne a re, Timoti n Erasutu ubana a Masidaniya, eyi kpam u shamgbai ve pini a uyamba u Asiya vi kenu.

A ꞌya̱nga̱sa̱i atakasuvu a ama a Afisu

23 Aꞌayin a nala yi a ɗa a ꞌya̱nga̱sa̱i atakasuvu a ama cika a adama a Ure u Asheku. 24 Uꞌya̱nga̱sa̱ u atakasuvu a nala vi u gita̱ ta̱ n karumi ka roku uza u kala Dimitiriyu, uza ɗa wa yansa manyan n azurufa n u rumi agata a Aritima†† kameli ka ka̱ri uka. Eyi n atoku a manyan a ne a tsu tsa̱ra̱ ta̱ ikebe cika adama a manyan ma nala mi. 25 Aku u ɓolomgbonoi gba̱ atoku a manyan a ne n aza ɗa a ka yan manyan ma ma rotsoi icun i manyan ma nala mi, u danai, “Eɗa̱ ama a va̱, i reve ta̱ n manyan ma na ma tsa tsa̱ra̱sa̱ ikebe. 26 I wene ta̱ kpam i pana ta̱ tyoku ɗa Bulus nala vi wa la̱pa̱na̱sa̱ ama. Nala wa̱ri a uyan pini na a Afisu n a asu u aza a Asiya ushani. U danai ameli a ɗa ama a yain n akere, ashila̱ a ɗa wa. 27 Ukuna u cingi wa gita̱ ta̱, a ka nangasa ta̱ manyan ma tsunu. Bamu gba̱m n nala, hal gba̱m a ka gonuko ta̱ Aritima kameli ili i gbani, kpam a pece yi n tsupige tsu ne. Eyi uza ɗa gba̱ uyamba u Asiya hal gba̱m n likimba gba̱ a ka gbashika.”

28 An a panai nala, aku a yain upan cika, a ꞌya̱nga̱sa̱i ala̱ga̱tsu a le, a danai, “Tsupige she Aritima u aza a Afisu.” 29 Aku ama yi a dambulai, a sumai ubana a kakura̱ a asu u ɗa ama yi a ɓolomgbonoi, aꞌa̱ri urono Gayu n Aristaraku. Ama a na yi atoku a nwalu a Bulus a ɗa aza a Masidaniya.

30 Bulus ciga ta̱ u uwa pini a asuvu a ama yi, shegai Atoni a ɓishinka yi. 31 Azapige a roku aza a uyamba u Asiya aje a ne a sukunku yi akani a folo yi kotsu u kawan u bana a asu u ama a nala yi wa.

32 Ama ɗa aꞌa̱ri pini vi atakasuvu a le gba̱ a shaɗangu ɗe n kadambula, kpaci a reve gba̱m ili iꞌya a ɓolomgbonoi uyan wa. Aza roku a ꞌya̱nga̱sa̱i ala̱ga̱tsu a ka dansa ili i roku, aza roku kpam a ka dansa ili i roku kau. 33 Aza a Yahuda a tutsuki vuma roku uza u kala Alizanda a kapala, a ka ciga yi u kasana̱sa ukuna vi. Pini nala, u ꞌya̱nga̱sa̱i akere a zuba u danai a paɗa, tsa̱ra̱ u sira̱ka ama a ne kaɓetsu. 34 Shegai an a revei eyi uza u Yahuda u ɗa, aku a ꞌya̱nga̱sa̱i ala̱ga̱tsu a danai, “Tsupige she Aritima kameli.” Aꞌa̱ri uyansa nala hal ulapa u uwule u re.

35 An nala u wurai, aku kakorongi ka ilyuci ka zuwai ama yi a paɗai, u danai, “Eɗa̱ ama a Afisu, ama a likimba gba̱ a reve ta̱ an ilyuci i Afisu iꞌya ya kirana n Aritima kameli. Kpam ya dem reve ta̱ an kameli ka pige ka nala ki, ka rukpa̱i a zuba derere a ilyuci i tsunu. 36 An u wokoi ili i na yi a ka nana iꞌya wa, u gan ta̱ i paɗa bini, kotsu i bidya ukuna vi n udagu wa. 37 I tukoi ama a na pini na, a yan uboki a kagata ka kameli ki wa, a wisha tani kameli ki wa. 38 Shegai Dimitiriyu n atoku a manyan a ne aꞌa̱ baci n ukuna u roku a kaci ka uza roku, kunu ku afada ka̱ ta̱ ukukpi. Aza a afada a ɗa kpam pini, she i banka le ɗe. 39 Shegai iꞌa̱ baci n ukuna u roku kau u ɗa ya ciga i reve, she a dansa u ɗa na a asu u asheshi. 40 Mayun tani wa suɗugba tsu ta̱ a kukere ku azapige a Roma, an tsu wushuki n ukuna u uꞌya̱nga̱sa̱ u atakasuvu u ara u na vi, an u wokoi tsa fuɗa tsa na̱ka̱ kalen ka ili iꞌya i gita̱i na vi wa.” 41 An u danai nala, aku u wacinsai ama yi.

20

Bulus gonoi a Masidaniya n Heline

1 An uꞌya̱nga̱sa̱ u atakasuvu vi u kotsoi, aku Bulus isa̱i Atoni u gbamatangu le atakasuvu. Pini nala, u tonuko le, “U yan tsu ben.” Aku u lazai ubana a uyamba Masidaniya. 2 An u kyawunsai aɓon a nala yi gba̱, n u gbamatangusu le atakasuvu cika, aku u lazai she a Heline. 3 U dusuki pini hal uwoto u tatsu.

Afoɓi a ɗa wa̱ri a uwa a kpatsu ubana a uyamba u Suriya, aku u revei aza a Yahuda a yanka yi ta̱ afoɓi a cingi. Adama a nala a ɗa u bidigai kaci ka ne wa gono a ure u Masidaniya. 4 Ama a na ɗa a soku yi: Supata maku ma Puruhu uza u Biriya, kaɓolo n Aristaraku n Sakunda aza a Tasaloniya, kaɓolo n Gayu uza u Daraba, n Timoti, hal dem n Tikiku n Tarafima aza a Asiya.

5 Ama a na yi a lyai kapala na̱ nwalu a ba a vana tsu a Taruwasa. 6 A̱tsu tani an Abiki a Ilikulya iꞌya i Nambai Yisti a wurai, tsu uwai a kpatsu a Filibi. Tsu yan ta̱ nwalu ma aꞌayin a tawun, aku tsu rawai a Taruwasa tsu cina le pini ɗe. Nte tsu rongoi pini hal aꞌayin a shindere.

A ꞌya̱nga̱sa̱i Yutiku a ukpa̱

7 Kain ka Aladi, tsu ɓolomgbonoi tsa̱ra̱ tsu lyai ilikulya. Bulus dansai kadyanshi n ama yi hal kayin ka pige, kpaci wa laza ta̱ kain ka wansa baci. 8 A kunukuzuba ka tsa̱ri vi a sapusa ta̱ pini ncikalu ushani. 9 Kalobo ka roku uza u kala Yutiku u dusuki a zuba u ilinuku i kunukuzuba ku ukumba u tatsu. Aku wa gbaɗiga aꞌayin a ɗa Bulus wa̱ri uyan kuɓari ku ugaɗi, hal alavu a bidya yi gbende-gbende. Aku u fa̱ta̱na̱i u rukpa̱i a kunukuzuba utuwa̱ a iyamba. An a canga yi, a cinai u kuwa̱ ɗe. 10 Pini nala, Bulus cipa̱i a iyamba u woɓo yi, u danai, “Kotsu i dambula wa, wa̱ ta̱ n uma.” 11 An Bulus gonoi a kunukuzuba, aku tsu lyai ilikulya kaɓolo. U lyai kapala n kadyanshi ki hal usana, aku u lazai. 12 Pini nala, a lazai n kalobo ki a kuwa n uma, aku a yain maza̱nga̱ cika.

Bulus banai a Milita

13 Bulus bidiga ta̱ kaci ka ne u wala a aꞌene ubana a Asusu. A̱tsu kpam tsu uwai a kpatsu, tsa̱ra̱ tsu ba tsu gawunsa ɗe.

14 An tsu gawunsai a Asusu, aku u uwai a kpatsu ki tsu lazai ubana a Mitilini. 15 An kain ka wansai, aku tsu lyai kapala na̱ nwalu tsu rawai evu n a asu u ɗa a ka isa̱ Kiyo. An kain ka wansai kpam tsu rawai a uyamba u mere ma mini u ɗa a ka isa̱ Samasu. An kain ka doku ka wansai, aku tsu rawai a Milita. 16 Kpaci Bulus bidiga ta̱ kaci ka ne u da wa shamgba a Afisu wa, adama a ɗa wa ɓa̱ra̱kpa̱ a Asiya. Kpaci wa yan ta̱ maloko u rawa a Urishelima kahu kain ka Abiki a Kain ka Amangarenkupa.†

Bulus dansai n azapige aza a Afisu

17 Shegai an tsu rawai a uyamba u Milita, ɗa Bulus sukunki nkoshi n kuwa ku Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Afisu a tuwa̱ a cina yi. 18 An a rawai, aku u danai, “Eɗa̱ i reve ta̱ gba̱ ili iꞌya n yain aꞌayin a ɗa n gita̱i utuwa̱ a Asiya. 19 N yan ta̱ manyan ma Asheku bawu ara̱ɗi, kpam n meshi. N kawunki kpam n ukonduso u cingi u ɗa aza a Yahuda a tukuso mu. 20 N kpa̱ɗa̱ ɗa̱ utonuko ukuna u mayun wa, na̱ n yansa̱ka ɗa̱ kuɓari a asu u ama n aꞌuwa a ɗe. 21 Kuɓari ku va̱ ku te ka ubana a asu u aza a Yahuda n Awulawa. N tonuko le a reve kalen ka ukpatala a gono a asu u Kashila̱ a a̱sa̱ka̱ tsicingi tsu le kpam a pityanangu n Yesu Asheku.

22 “Gogo‑na Kulu Keri ka na ka zuwa mu ubana a Urishelima, kpam n reve ili iꞌya ya gita̱ na̱ mpa ɗe wa. 23 Ko an u wokoi Kulu Keri ka tonusuko mu ta̱ a ilyuci iꞌya dem n banai, ka danai a ka gida̱ku mu ta̱ a kuwa ku aꞌali kpam n pana ikyamba. 24 Shegai mpa n gonuko uma u va̱ ili i roku wa, ma fuɗa baci ma kotso manyan ma Yesu Asheku u na̱ka̱ mu; wata, n dansa Kadyanshi ka Shinga ka ukuna u shinga u Kashila̱.

25 “Gogo‑na n reve ta̱ aza ɗa n kyawunsai na̱ yansa̱ka le kuɓari ku tsugono tsu Kashila̱ a ka doku a ka wene mu wa. 26 Adama a nala a ɗa ma tonuko ɗa̱ ara, uza ɗa baci dem u tuwa̱ u puwa̱in a asuvu a ɗe a ka wece mu mpasa n ne wa. 27 N tonuko ɗa̱ ta̱ mai ili iꞌya Kashila̱ ka ciga ɗa̱ i reve. 28 I kirana n uma u ɗe n ushiga u ɗa Kulu Keri ku zuwa ɗa̱ i guɓi. Kpam i lyai kapala n ulina̱ka Atoni a ɗa Kashila̱ ka tsila̱kai kaci ka ne na̱ mpasa n Maku ma ne. 29 N reve ta̱ n laza baci, awenishiki a ka tuwa̱ ta̱, aza ɗa bawu a ka wenishike ukuna u mayun. A ka yan ta̱ yavu nleweni, tsa̱ra̱ a wacinsa ncon n Kashila̱. 30 Hal gba̱m aza roku a asuvu a ɗe a ka yan ta̱ kadyanshi ka kaɓan tsa̱ra̱ a roni Atoni ubana ara le. 31 Adama a nala, she i rongo ufoɓusi, i ciɓa ayen a tatsu a ɗa pa vi kaara n kayin ma̱ri n a̱ɗa̱, n a̱sa̱ka̱ ɗa̱ uɓara wa. Hal gba̱m n sa̱i n meshi adama a ɗe.

32 “Gogo‑na n na̱ka̱ngu ɗa̱ ta̱ a kukere ku Kashila̱. A̱sa̱ka̱ kadyanshi ka ukuna u shinga ka ne ka kirana n a̱ɗa̱. Ciɓai n kadyanshi ka pige ka shinga ka nala ki. Kadyanshi ka nala ki ka ka ɓa̱nga̱ ɗa̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ ili iꞌya Kashila̱ ka ciga ka na̱ka̱ ama a ne agadu.

33 “N yan malyon ma ikebe ko aminya a uza roku wa. 34 I reve ta̱ n yan ta̱ manyan n akere a va̱, tsa̱ra̱ n tsupuka kaci ka va̱ ili iꞌya ma ciga, n aza ɗa aꞌa̱ri kaɓolo na̱ mpa. 35 Kain dem n woko ta̱ iryoci ara ɗe tyoku ɗa ya yan manyan cika, tsa̱ra̱ i ɓa̱nga̱ aza a unambi. Ciɓai n kadyanshi ka Yesu Asheku ka u danai, ‘U la ta̱ una̱ u shinga vu na̱ka̱ n u ɗa va wusha.’ ”

36 An Bulus kotsoi kadyanshi, aku u kuɗa̱ngi kaɓolo n ele a yain kavasu. 37-38 Aku a woɓo yi gba̱ le n unamgbukatsuma̱ a ka̱na̱i kushen cika, kpaci u dana ta̱ a ka doku a ka wene yi wa. Pini nala, a soku yi gba̱ le hal u uwai a kpatsu.

21

Nwalu n Bulus ubana a Urishelima

1 An tsu pecemgbenei n ele, aku tsu uwai a kpatsu ubana a uyamba u mere ma mini u Kosso. An kain ka wansai, aku tsu banai a Rodusu, pini nala, she a Patara. 2 An tsu cinai kpatsu ku ka bana a Finisiya, aku tsu uwai tsu lazai. 3 An tsu gita̱i uwene uyamba u mere ma mini u Sayipuru, aku tsu a̱sa̱ka̱i iꞌya a ugula̱ u tsunu, tsu lyai kapala na̱ nwalu ubana a Suriya. Tsu cipa̱i a Taya kpaci nte kpatsu ki ka cipuka̱ pini ucanga. 4 Tsu cina ta̱ pini Atoni, aku tsu dusuki pini n ele hal aꞌayin a shindere. Kulu Keri ku tonuko le a tonuko Bulus kotsu u bana a Urishelima wa. 5 Shegai an aꞌayin a uꞌya̱nga̱ a tsunu a yain, aku tsu lyai kapala na̱ nwalu n tsunu. Atoni yi a soku tsu ta̱ hal gba̱m n aka a le na̱ mmuku n le gba̱ ubana a uroto u ilyuci vi. An tsu rawai a ikengi i aga̱ta̱, aku tsu kuɗa̱ngi tsu yain kavasu. Tsu ꞌya̱nga̱i tsu lyai kapala na̱ nwalu n tsunu. 6 An tsu pecenei, aku tsu uwai a kpatsu, ele kpam a lazai ugono a kuwa.

7 An tsu a̱sa̱ka̱i Taya, tsu lyai kapala na̱ nwalu she a Talamaya. Nte tsu damamgbana̱sai pini n atoku kpam tsu shamgbai pini n ele kain ka te. 8 An kain ka wansai, aku tsu banai a Kasariya, tsu cipa̱i a kuwa ku Filibu uza u uyan kuɓari ku kadyanshi ka Kashila̱, uza u te a asuvu a ama a shindere ◊ a ɗa a ɗanga̱sai a pecike ama ilikulya. 9 Wa̱ ta̱ na̱ mmuku nkere n nishi n ɗa bawu kotsu n yain iyolo, alya aza a udansa kadyanshi ka Kashila̱.

10 An tsu yain aꞌayin pini a asu vi, aku uza u udansa akani a Kashila̱ u roku uza u kala Agaba, ◊ u wuta̱i a Yahuda u tuwa̱i. 11 U bidyai kagbawatsu ka cuku ka Bulus, u sirai akere a ne n aꞌene a ne n ka, u danai, “Ili iꞌya Kulu Keri ku danai iꞌya na, ‘Naha ɗa aza a Yahuda a Urishelima a ka sira uza u kagbawatsu ka na vi, kpam a neke yi a akere a Awulawa.’ ”

12 An tsu panai nala, a̱tsu n aza ɗa aꞌa̱ri pini tsu foloi Bulus kotsu u bana a Urishelima wa. 13 Aku u wushuki, “Ndya i zuwai iꞌa̱ri a kushen ya zuwa mu unamgbukatsuma̱? Ufoɓusi u ɗa ma̱ri a sira mu hal gba̱m a wuna mu a Urishelima adama a kala ka Yesu Asheku.”

14 An tsu dansai n eyi bawu tsu fuɗa yi, aku tsu paɗai bini, tsu danai, “A̱sa̱ka̱ Magono ma Zuba ma yain iꞌya i gan yi.”

15 An nala u wurai, aku tsu foɓusoi tsu banai a Urishelima. 16 Atoni a roku aza ɗa a wuta̱i a Kasariya dem a soku tsu, a banka tsu a kuwa ku Nnasan uza ɗa tsa cipa̱ ara ne. Eyi vuma u Sayipuru u ɗa, uza u te a asuvu a Atoni a kagita̱.

Bulus rawai a Urishelima

17 An tsu rawai a Urishelima, atoku a ryabusa tsu n ipeli cika. 18 An kain ka wansai, aku Bulus n a̱tsu dem tsu banai ara Yakubu, kpam gba̱ nkoshi n kuwa ku Atoni n ɗa pini. 19 An Bulus damamgbanai n ele, aku u tonusuko le ili iꞌya Kashila̱ ka yankai Awulawa a akere a ne. 20 An a panai nala, aku a cikpalai Kashila̱, a tonukoi Bulus, “Utoku u tsunu, wene na tyoku ɗa ama azu ushani a aza a Yahuda a pityanangi. Gba̱ le gogo‑na aꞌa̱ ta̱ n maluwa ma a ka tono Mele ma Musa. 21 Shegai a tonuko ta̱ Atoni a savu yi alabari a vunu a da va wenishike ta̱ aza a Yahuda a ɗa aꞌa̱ri a asuvu a Awulawa vu da a varangu Mele ma Musa. Wata, kotsu a kiɗa mmuku n le acombi wa, ko kpam a toni agadu a tsunu wa.

22 “Gogo‑na niɗa tsa yan? Kpaci u ka̱na̱ ta̱ a reve n utuwa̱ u vunu. 23 Adama a nala, she vu yain ili iꞌya tsa tonuko vu. Tsa̱ ta̱ n ama a nishi pini na aza ɗa a yain kazuwamgbani. 24 Bidya ama a nala yi i ba i wulukpe kaci ka ɗe kaɓolo, kpam vu tsupa ikebe i uwulukpe yi tsa̱ra̱ a kuruwa le. Nala wa zuwa ta̱ a reve an gba̱ ili iꞌya a tonuko le a kaci ka vunu ki kaɓan ka, kpam avu n kaci ka vunu va kirana ta̱ n Mele mi. 25 Shegai ukuna u Awulawa a ɗa a wushuki, tsu koronku le ta̱ ukanikorongi tsu da: kotsu a takuma ili iꞌya a ɗara̱mkpai kameli wa, kotsu a takuma unyama u ɗa wa̱ri na̱ mpasa wa, a takuma unyama u manama ma a piyanlai udyoku wa, kpam kotsu a yain tsishankala wa.”

A ka̱na̱i Bulus a Kuwa ku Kashila̱

26 An kain ka wansai, Bulus bidyai ama yi a banai a wulukpei kaci ka le, aku a uwai a Kuwa ku Kashila̱. Pini nala, u tonukoi ama aꞌayin a ɗa uwulukpe vi wa shaɗangu, n kain ka a ka yanka ya dem uɗara̱kpa.

27 An aꞌayin a shindere yi a yain evu n ushaɗangu, aku aza a Yahuda a roku aza a uyamba u Asiya a wenei Bulus a asuvu a Kuwa ku Kashila̱. Aku a ꞌya̱nga̱sa̱i atakasuvu a ama a ka̱na̱ yi, 28 n a sala̱si n a dansi, “Atoku a tsunu aza a Isaraꞌila, ɓa̱nga̱ tsu! Vuma ɗa wa kyawunsa ko nte wa n u wishisi ama a tsunu, n Mele ma tsunu, kpam n Kuwa ku Kashila̱ ku tsunu ki aya gai na vi. Hal gba̱m u tukoi aza a Heline† a roku a asuvu a Kuwa ku Kashila̱ ki a nangasai Asu u Uwulukpi u na vi.” 29 Ele n a dani ko u uwa pini n Tarafima Kawulawa ka Afisu asuvu a Kuwa ku Kashila̱ ki. Ili iꞌya i zuwai a danai nala, kpaci aꞌa̱ri a wene le ta̱ kaɓolo a asuvu a ilyuci.

30 Aku gba̱ ilyuci yi a dambulai cika, a wuranai n ilyaɗi a ka̱na̱i Bulus. A rono yi ubana a ulanga u Kuwa ku Kashila̱ ki. Kute‑kute a gida̱kusi itsutsu yi. 31 Pini nala, a ka̱na̱ yi malapa a ka ciga a wuna, aku alabari a rawai ara uzapige u kuvon u aza a Roma, a da gba̱ ilyuci i Urishelima iꞌya pini a ka ꞌya̱nga̱sa̱sa̱ atakasuvu a ama. 32 Kute‑kute u bidyai atigi a roku kaɓolo n asoje a banai ɗe a asu u le. An ama yi a wenei uzapige vi utuwa̱ n asoje, aku a a̱sa̱ka̱ yi malapa.

33 Uzapige vi u zuwai a ka̱na̱i Bulus, kpam u zuwai a sira yi n ikani i re. Aku u wecei ama yi ko ya Bulus vi n ili iꞌya kpam u yain. 34 Aku aza roku pini a asuvu a kakuma̱ ki a salai a danai ili i roku, aza roku kpam a danai ili i roku kau. Adama a kacan ka ama ki, hal gba̱m uzapige vi u fuɗa u reve ili iꞌya i gita̱i wa. U zuwai a lazai n Bulus ubana a kuwa ku asoje. 35 An a rawai a asu u adeshikpetsu a uꞌuwa a kuwa ki, she na asoje yi a ra̱ɗa̱gba̱ yi a zuba adama a uꞌya̱nga̱sa̱ u atakasuvu u ama yi. 36 Kakuma̱ ka ama ka ka tono le vi aꞌa̱ri isali n a dansi, “Wuna ni.”

Bulus dansai n kakuma̱ ka ama ki

37 An a yain evu n uꞌuwa a kuwa ku asoje ki, aku Bulus wecei uzapige vi, “Ko va wushuku n yain kadyanshi n avu?”

Aku uzapige vi u wece yi, “Dana vu reve ta̱ Tsiheline? 38 Ma wundya aɗa vuma u Masar u ɗa ayen a ɗa a wurai u ꞌya̱nga̱sa̱i atakasuvu a ama, hal gba̱m u tonoi n ama azu a nishi (4,000) a aza a maga̱la̱ka̱ a mete mi?”

39 Bulus wushunku yi, “Mpa uza u Yahuda u ɗa, u ilyuci i Tarsu a uyamba u Kilikiya. Mpa uza u ilyuci iꞌya iꞌa̱ri n tsupige tsu nala tsi ɗa. Ma folo vu vu a̱sa̱ka̱ mu n yain kadyanshi n ama a na yi.” 40 Aku u a̱sa̱ka̱ yi u yain kadyanshi, u shamgbai a zuba u adeshikpetsu a uꞌuwa a kuwa ki, u ꞌya̱nga̱sa̱ka̱i ama yi kukere a paɗa. An a paɗai bini, aku u yanka le kadyanshi n Tsiꞌarama.

22

1 Bulus yain kadyanshi, u danai, “Atoku a va̱ n isheku i va̱, panai mai n tonuko ɗa̱ ili iꞌya i gita̱i, tsa̱ra̱ n wenike an bawu ma̱ri n unyushi.” 2 An wa dansa n ele n kaletsu ka le, aku kakuma̱ ka ama ka lapulai ka paɗai bini.*

3 Aku u danai, “Mpa uza u Yahuda u ɗa, a matsa mu ta̱ a Tarsu, a uyamba u Kilikiya, shegai nte n gbonguroi pini na. N yan ta̱ ka̱neshi a kukere ku Gamaliya uza ɗa u wenishike mu gba̱ mele ma isheku i tsunu. Ma̱ ta̱ n uciga u ugbashika Kashila̱, tyoku ɗa gba̱ ɗe iꞌa̱ri uyan ara. 4 N foro ta̱ ama ɗa a ka tono Ure u Asheku, hal gba̱m n wunai aza roku. N sira̱sai aka n aꞌali n gbagirya le a asuvu a kuwa ku aꞌali. 5 Magono ma Aɗara̱kpi n azapige a Asheshi a Pige a ka dana ta̱ mayun ɗa. A na̱ka̱ mu ta̱ ukanikorongi ubana a asu u atoku a tsunu aza a Yahuda a ɗa aꞌa̱ri a Damasuka. Ukanikorongi vi u wushunku mu ta̱ n tuko Atoni a ɗa aꞌa̱ri ɗe utuwa̱ a Urishelima usiri n ikani tsa̱ra̱ a yan le mavura.

Bulus danai tyoku ɗa u kpatalai

6 “Kain ka te, evu n ubana kaara a kaci, cina n yan ɗe evu n urawa a Damasuka, aku katyashi ka wuta̱i a zuba ka wakana mu ukyawan. 7 Aku n rukpa̱i a iyamba, n panai kala̱ga̱tsu ka wece mu, ‘Shawulu, Shawulu, ndya i zuwai va yan mu mavura?’

8 “Aku n wushuki, ‘Asheku, aɗa yai?’

“U wushuki, ‘Mpa Yesu uza u Nazara uza ɗa va yan mavura.’ 9 Aza ɗa tsa̱ri kaɓolo a wene ta̱ katyashi ki, shegai a reve ili iꞌya kala̱ga̱tsu ki ka tono wa.

10 “Aku n wece yi, ‘Asheku, ndya va ciga n yain?’

“U wushunku mu, ‘ꞌYa̱nga̱ vu uwa a Damasuka. Vu rawa baci ɗe a ka tonuko vu ta̱ ili iꞌya va yan.’ 11 Katyashi ki ka zuwa mu ta̱ n rumba̱na̱i, aza ɗa tsa̱ri kaɓolo ki alya a rono mu ubana a Damasuka.

12 “Aku vuma roku uza u kala Ananiya tuwa̱i ara va̱. Eyi uza ɗa wa gbashika Kashila̱ tyoku ɗa Mele ma tsunu ma danai ɗa, uza ɗa gba̱ aza a Yahuda a ɗa aꞌa̱ri a Damasuka a ka cikpala̱sa. 13 U tuwa̱i ara va̱, u shamgbai evu na̱ mpa, u danai, ‘Utoku u va̱ Shawulu, wene asu.’ Pini a asu u nala vi ɗa n wene yi!

14 “U tonuko mu, ‘Kashila̱ ka isheku i tsunu ka ɗanga̱sa vu ta̱ vu reve ili iꞌya wa ciga. Kpam vu wene Uza u Uwulukpi u nala vi, vu pana kpam kadyanshi ka ne. 15 Aɗa va bidya kadyanshi ka ne ubana ko nte wa, n vu tonusuko le iꞌya vu wenei n iꞌya kpam vu panai. 16 Kotsu vu nangasa aꞌayin wa. ꞌYa̱nga̱ a lyuɓugu vu tsa̱ra̱ a za̱i unyushi u cingi u vunu. Yan nala n vu isa̱si kala ka Asheku.’

Bulus yain kuɓari a asu u Awulawa

17 “Kain ka te, an n gonoi a Urishelima, mpa a uyan kavasu a Kuwa ku Kashila̱, aku n wenei kuwene, 18 kpam n wenei Asheku a ka dansa, u danai, ‘A̱sa̱ka̱ Urishelima gogo, kpaci a ka wushuku n ili iꞌya va tonuko le a kaci ka va̱ wa.’

19 “Aku n wushuki, ‘Asheku, ele n kaci ka le dem a reve ta̱ an n ka̱na̱sa̱i aza ɗa a wushuki n avu a agata a Kashila̱ n sira̱sa le kpam n lapa le. 20 Aꞌayin a ɗa a wunai Isitifanu, ◊ uza u uyan kadyanshi ka Kashila̱, mpa pini kushani kpam n wushuku ta̱ n ili iꞌya a yain. Hal gba̱m mpa n ɓa̱na̱i aminya a ama ɗa a wuna yi vi.

21 “Aku Asheku a tonuko mu, ‘ꞌYa̱nga̱ vu wala, ma suku vu ta̱ a mɓa̱ri a asu u Awulawa.’ ”

22 Kakuma̱ ka ama ki ka rongo yi upana̱ka hal a asu u ɗa u danai udani u ‘Awulawa,’ aku a salai una̱ u te, ‘Rawukai vuma u na vi! Wuna ni! U gan a a̱sa̱ka̱ yi n uma wa!’ 23 Aku a rongoi iyoroli n a mondusi aminya a le n maloko, a shaɗangusi akere a le n kayala a polusoi ka a uwule.

24 Aku uzapige u kuvon u aza a Roma u zuwai a bidya yi ubana a kuwa ku asoje, tsa̱ra̱ a bawan yi adama a ɗa wa tonuko le ukuna u maci. 25 Tyoku ɗa a sira yi tsa̱ra̱ a bawin yi, aku u tonukoi katigi ka ka̱ri pini vi, “U gan a bawin uza u Roma u ɗa wa̱ri n ucira u uyan ili bawu a yanka yi afada?”

26 An katigi ki ka panai nala, aku u banai a asu u uzapige vi, u danai, “Ndya ya ciga n yain? Vuma u na vi uza u aza uyamba u Roma ɗa.”

27 Aku uzapige vi u banai ara Bulus, u wece yi, “Tonuko mu, avu uza u aza uyamba u Roma ɗa?”

Aku u wushunku yi, “Nala wa̱ri.”

28 Aku uzapige vi u danai, “She na n tsupai ikebe ushani kahu n tsa̱ra̱ ucira u nala vi.”

Bulus danai, “Mpa kpam n u ɗa a matsa mu.”

29 An asoje a ɗa a ka ciga a bawin yi vi kpam a yan yi keci ki a panai nala, aku a wozoi akere a le gogo. Uzapige u kuvon vi u pana ta̱ uwonvo, kpaci u zuwa ta̱ a sira yi.

Bulus dansai n Asheshi a Pige

30 An kain ka wansai, aku uzapige u kuvon vi wa ciga u reve ili iꞌya i zuwai aza a Yahuda a tukoi ukuna u na a kaci ka Bulus. U zuwai a surukpa yi ikani yi, aku u zuwai aɗara̱kpi a pige n Asheshi a Pige yi gba̱ a ɓolomgbonoi. U zuwai a ukai Bulus a asuvu, u zuwa yi u shamgbai a kapala ka le.

23

1 Bulus wundyai azapige a Asheshi a Pige yi mai, aku u danai, “Aza a va̱, n rongo ta̱ mai a kapala ka Kashila̱ a aꞌayin a va̱!” 2 Aku Ananiya* Magono ma Aɗara̱kpi u zuwai aza ɗa aꞌa̱ri evu n Bulus vi a lapa yi a una̱. 3 Aku Bulus danai, “Kashila̱ ka lapa vu ta̱ avu uza u maci u kaɓan u gbani, dusuku ɗa vu dusuki tsa̱ra̱ vu yanka mu afada tyoku ɗa Mele ma danai, shegai avu gonoi vu koɗoi Mele mi, kpaci vu zuwai a lapa mu.”

4 Aza ɗa aꞌa̱ri evu n Bulus vi a danai, “Magono ma Aɗara̱kpi ma Kashila̱ ma va wishisa!”

5 Bulus wushunku le, “Yanka numu ahankuri atoku a va̱, n reve an Magono ma Aɗara̱kpi ma wa. Kpaci a korongu ta̱ a da ‘Kotsu uza u wisha uzapige uza ɗa wa tono n ama wa.’ ” ◊

6 An Bulus wenei Asheshi a Pige yi aza roku aza a Sadusi a ɗa aza roku kpam Afarishi, aku u ꞌya̱nga̱sa̱i kala̱ga̱tsu u danai, “Aje a va̱, mpa Kafarishi ka ilimaci i Kafarishi. An u wokoi n zuwai katakasuvu ka va̱ a asu u uꞌya̱nga̱ u ukpa̱, ɗa i zuwai a ka yanka mu afada.”

7 An u danai nala, aku kananamgbani ka uwai a mere ma aza a Sadusi n Afarishi hal kaɓolo ki ka pecei kure. 8 Aza a Sadusi a wushuku n uꞌya̱nga̱ u ukpa̱, n atsumate a eri, n aꞌulu wa, shegai Afarishi a wushuku ta̱ n ili i nala yi gba̱. 9 Aku kacan ka ꞌya̱nga̱i cika, awenishiki a Mele aza ɗa aꞌa̱ri Afarishi a ꞌya̱nga̱i a ka ɓa̱nga̱ Bulus a danai, “Tsu wene unyushi u vuma u na vi wa, ko kenu. Gaawan kulu ko kpam katsumate ka zuba ka roku ka ka yanka yi kadyanshi.”

10 An kacan ki ka̱ri uyan ushani, aku ama yi aꞌa̱ri uvinga̱sa̱ Bulus apashi a re gba̱. Pini nala, uzapige u kuvon u aza a Roma u zuwai asoje a wushi Bulus a akere a le, kotsu a banka yi a kuwa ku asoje.

11 N kayin ka nala ki, Yesu Asheku u wenikei kaci ka ne ara Bulus, u danai, “Lya kapala n ugbami u asuvu. Tyoku ɗa vu yain kadyanshi ka va̱ pini naha a Urishelima, u ka̱na̱ ta̱ kpam vu yain ka a Roma.”

A sheshei a wuna Bulus

12 An kain ka wansai, aku aza a Yahuda a roku a foɓusoi tsa̱ra̱ a wuna yi. A tsinai a da a ka lya ko a soi wa, she a wuna Bulus. 13 Aza ɗa a yain afoɓi a cingi a nala yi a la ta̱ ama amangare. 14 Aku a banai a asu u aɗara̱kpi a pige n azapige a tonuko le, “Tsu tsina ta̱, tsu da tsa lya ili ko tsu soi wa, she tsu wuna vuma u nala vi. 15 Eɗa̱ n Asheshi a Pige, she i tonuko uzapige u kuvon u aza a Roma u tuko yi pini na a asu u Asheshi, aku i yain yavu ciga ɗa ya ciga i doku i veci ukuna vi sawu. A̱tsu kpam ufoɓusi u ɗa tsa̱ri tsu pite yi a ure tsa̱ra̱ tsu wuna yi.”

16 Kalobo ka utaku u Bulus ka pana ta̱ ukuna u ɗa a sheshei vi, aku u banai a kuwa ku asoje ki u tonuko yi ukuna vi. 17 Pini nala, Bulus isa̱i katigi ka te u tonuko yi, “Banka kalobo ka na a asu u uzapige u kuvon, Wa̱ ta̱ n ukuna u ɗa wa tonuko yi.” 18 Aku vuma vi u wushuki u bankai kalobo ki ara uzapige u kuvon vi. Pini nala, katigi ki ka tonukoi uzapige u kuvon vi u danai, “Vuma ɗa wa̱ri a kuwa ku aꞌali ku nala ki uza u kala Bulus vi, aya u zuwa mu n tuko kalobo ka na ara vunu, u da wa̱ ta̱ n ili iꞌya wa ciga u tonuko vu.”

19 Aku uzapige u kuvon vi u ka̱na̱i kukere ku kalobo ki u banka yi paki, u wece yi, ‘Ndya va ciga vu tonuko mu vi?”

20 Kalobo ki ka danai, “Ama roku a ɗa pini a sheshei a ka ciga a banka le Bulus a asu u Asheshi a Pige a aza a Yahuda nakpan. A ka yan ta̱ yavu a ka ciga a doku a veci ukuna vi mai. 21 Shegai kotsu vu yain nala wa! Kpaci ama ɗa pini a la ta̱ ama amangare a ka pite yi tsa̱ra̱ a wuna yi. A tsina ta̱ a da a ka lya ko a soi wa, she a wuna yi. Gogo‑na alya pini ufoɓusi, a ɗa a ka vana vu wushunku le.”

22 Aku uzapige vi u tonuko yi, “Kotsu vu a̱sa̱ka̱ uza u reve an vu tonuko mu ukuna u na vi wa.” Pini nala, u tonuko yi u wala.

A bankai Bulus a Kasariya

23 Uzapige u kuvon vi u isa̱i atigi a re a tuwa̱, aku u tonuko le, “Tonukoi asoje amangatawanre (200) a foɓuso a bana a Kasariya n ulapa u uwule u kuci u kayin ka ara, n asoje a adoki amangatatsunkupa n asoje a amangatawanre (200) a kuvon na̱ nsari n le. 24 Eɗa̱ kpam i zami kadoki ka Bulus wa yuwa̱. Kotsu i banka yi ara Feli gomuna, bawu ko i te iꞌya ya gita̱ n eyi.” 25 Aku uzapige vi u korongi ukanikorongi u na ubana ara gomuna vi. U danai,

26 “Mpa Kaladiyu Lisiya, ma sukunku uzapige Feli gomuna idyani. 27 Aza a Yahuda a roku a ɗa a ka̱na̱i vuma u na, hal a ka ciga a wuna yi. Shegai an n vecei ukuna vi, n revei an vuma vi uza u uyamba u Roma u ɗa, aku mpa n asoje a va̱ tsu wusa yi. 28 Aku n banka yi a asu u Asheshi a Pige, tsa̱ra̱ a veci unyushi u ɗa u yain vi. 29 Pini nala, n cinai unyushi u ɗa a ka̱na̱ yi n u ɗa vi u Mele ma le u ɗa, u rawa gba̱m a ka sira ko a wuna yi wa. 30 Shegai an vuma roku u tonuko mu ukuna u cingi u ɗa a foɓusoi a kaci ka ne, ɗa i zuwai n sukunku yi ara vunu kute‑kute. Aku n tonukoi aza a kadyanshi yi a tuwa̱ a dana unyushi u ɗa a wenei u yain vi ara vunu.”

31 Asoje yi a yain ili iꞌya a danai a yain. N kayin ka nala ka a bidyai Bulus ubana a ilyuci i Antipatari. 32 An kain ka wansai, aku asoje a ɗa a ka wala a aꞌene yi a gonoi a kuwa ku asoje ku le, a a̱sa̱ka̱i asoje a ɗa a ka wala̱ka adoki yi a lazai n eyi ubana a Kasariya. 33 An a rawai a Kasariya, aku a na̱ka̱i gomuna vi Bulus n ukanikorongi vi. 34 Pini nala, Feli gomuna u yain ka̱neshi u ukanikorongi vi, u wecei Bulus eyi uza u uyamba u eni u ɗa. Aku u wushunku yi, “Kilikiya.”

35 Pini nala, gomuna wushunku yi, “Ma pana̱ka vu ta̱ aꞌayin a ɗa baci dem aza ɗa a sapula vu vi a rawai. An u danai nala, aku u zuwai a kpada yi a asuvu a kuwa ku tsugono ka Hiridu magono u mai.

24

Feli yankai Bulus afada

1 An aꞌayin a tawun a wurai, aku ama roku a rawai a Kasariya, tsa̱ra̱ a dana ili iꞌya Bulus yain. Alya Ananiya Magono ma Aɗara̱kpi kaɓolo n azapige a aza a Yahuda a roku n karevi ka mele ka roku uza u kala Taratulu. 2 An a isa̱i Bulus u uwa a asuvu, aku Taratulu gita̱i utonusuko gomuna vi ili iꞌya Bulus yain, u danai, “Uzapige Feli, adama a ugboji u vunu, ɗa i zuwai ama a tsunu aꞌa̱ri na̱ ndishi n shinga tun ara wa. Adama a ɗa kpam va̱ri n uwene u mɓa̱ri, ɗa i zuwai ama a tsunu a ka pana kayanyan ka ndishi n ulya u kapala. 3 Ama ko nte wa a ka cikpa vu ta̱ bawu utyoku. 4 Shegai adama a ɗa bawu ma ciga n wowotongusu vu, ma folo vu adama a ugboji u ɗa va̱ri n u ɗa, vu pana̱ka tsu a asuvu a aꞌayin a kenu a na yi tsu dana ili iꞌya vuma u naha vi u yain.

5 “Vuma u na vi kashila̱ka̱ni ka, tsu cina yi ta̱ wa ꞌya̱nga̱sa̱ atakasuvu a aza a Yahuda a likimba gba̱, kpam aya wa tono n kaɓolo ka aza ɗa a ka isa̱ Aza a Nazara. 6 Hal gba̱m wa ciga u nangasa Kuwa ku Kashila̱, aku tsu ka̱na̱ yi. [ 7 Tsa ciga tsu yanka yi afada n Mele ma tsunu, shegai Lisiya uzapige u kuvon u aza a Roma u wusa yi ara tsunu. Aku u zuwai tsu tuko kadyanshi ki a kunu ku afada ku vunu.]*

8 “Vu vece yi baci n kaci ka vunu ben, va fuɗa ta̱ va reve an ukuna u ɗa tsu tukoi a kaci ka ne ki mayun ɗa.” 9 Aku aza a Yahuda a ɗa a buwai a wushuki n ili iꞌya Taratulu danai.

Bulus wushunki Feli

10 Aku gomuna vi u yankai Bulus kukere u yain kadyanshi. Pini nala, u gita̱i u danai, “Uzapige, n reve ta̱ vu yanka ta̱ ama ushani aza a uyamba u na afada a ayen ushani, kpam n yan ta̱ maza̱nga̱ an ma wutukpa̱ kaci ka va̱ a kunu ku afada ku vunu. 11 Vu vece baci, va laza ta̱ va reve an kotsu u lai aꞌayin kupa n a re, an n banai a Urishelima ulya u kayala a Kuwa ku Kashila̱ wa. 12 N yan kananamgbani n uza roku a Kuwa ku Kashila̱ wa, ko kpam n ꞌya̱nga̱sa̱ atakasuvu a ama a agata a Kashila̱ ko kpam a asu u roku wa. 13 Ama a naha a ka fuɗa a ka dana ili iꞌya a ka dansa na vi mayun ɗa wa. 14 Ili i te iꞌya n revei iꞌya, an ma tono Kashila̱ ka isheku i tsunu a ure u ɗa a danai kaɓan ka vi, kpam n wushuki an gba̱ ili iꞌya iꞌa̱ri ukorongi a asuvu a tagara̱da u Mele ma Musa na̱ i Ntsumate. 15 N zuwa ta̱ katakasuvu ka va̱ a asu u Kashila̱, tyoku ɗa aza ɗa a sapula mu na vi a zuwai, a da a ka ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ akushe aza a shinga n aza a cingi a ukpa̱. 16 Adama a nala a ɗa ma̱ri a ukirana kain dem tsa̱ra̱ n yain ili iꞌya iꞌa̱ri i maci, kpam katakasuvu ka va̱ ka rongo na̱ ndishi n shinga a asu u Kashila̱ n ama.

17 “N ɓa̱ra̱kpa̱ n ugono a Urishelima wa, ma̱ri ta̱ a kateshe ayen ushani. N gonoi n ikebe tsa̱ra̱ n na̱ka̱ ama a tsunu aza a unambi, kpam n na̱ka̱ kune a asu u Kashila̱. 18 Mpa pini a uyan nala a Kuwa ku Kashila̱ ki, cina n kotso ɗe uwulukpe kaci ka va̱, aku a cina mu pini, kpam kakuma̱ ka ama ka̱ pini wa. 19 Shegai aza a Yahuda a roku a ɗa pini aza a uyamba u Asiya, alya wa̱ri u gain a tuko kadyanshi ka va̱ ara vunu aꞌa̱ baci n ili iꞌya a ka dana a kaci ka va̱. 20 Ko kpam a̱sa̱ka̱ aza ɗa a sapula na vi, a dana unyushi u ɗa Asheshi a Pige a tsa̱ra̱ mu n u ɗa aꞌayin a ɗa a yanka mu afada a Urishelima. 21 Kadyanshi ka a ka fuɗa a dana a kaci ka va̱ ka na koshi, an n salai n danai ukuna u na a kunu ku afada ku le; ‘Adama a kadyanshi ka uꞌya̱nga̱ u ukpa̱ u ɗa a ka yanka mu afada a kapala ka ɗe ara.’ ”

22 Feli gomuna tani u reve ta̱ ili ushani a Ure u Asheku, aku u shamkpa le u danai, “Shamgbai she aꞌayin a ɗa Lisiya Uzapige u Kuvon† u tuwa̱i, aku n kiɗa̱ga ɗa̱ ugana.” 23 Aku u zuwai katigi ka roku ka wundi yi, u tonuko yi kotsu u gida̱ku yi wa, kpam u ɓishinka aje a ne utuwa̱ a ɓa̱nga̱ yi wa.

Bulus dansai n Feli gomuna

24 An a yain aꞌayin, aku Feli tuwa̱i n uka u ne uza u kala Durusila, kpam uza u Yahuda u ɗa. A suki vuma roku u tuko Bulus, pini nala, a zuwuka yi atsuvu a ka pana kadyanshi ka upityanangu n Yesu Kawauwi. 25 Aku Bulus tonuko le ukuna u uyan ili i shinga, n u ka̱na̱ kaci, kpam n kain ka afada ka ka tuwa̱. An u panai nala, aku uwonvo u ka̱na̱ yi cika, u tonukoi Bulus, “Gogo‑na u rawa ta̱ ve. Wala. Shegai n tsa̱ra̱ baci kabala, ma isa̱ vu ta̱ vu tuwa̱.” 26 Feli tsu sukunku ta̱ Bulus tuwa̱ u dansa n eyi, kpaci u zuwa ta̱ uma wa tsa̱ra̱ ta̱ ikebe ara ne.

27 An ayen a re a wurai, aku a takpai Feli gomuna, a na̱ka̱i Posiya Fesutu u wokoi gomuna. Shegai an Feli wa ciga kala ka shinga a asu u aza a Yahuda, aku u a̱sa̱ka̱i Bulus pini a kuwa ku aꞌali.

25

Bulus yain kadyanshi ki ara Fesutu

1 An Fesutu ka̱na̱i manyan ma gomuna ma ne n aꞌayin a tatsu, aku u ꞌya̱nga̱i a Kasariya ubana a Urishelima. 2 Aku aɗara̱kpi a pige n azapige a aza a Yahuda a tuwa̱i n kadyanshi ka Bulus ara ne. A folo yi 3 u zuwa a gono n Bulus a Urishelima, kpaci a foɓuso ta̱ ama a pite yi a ure a wuna yi. 4 Shegai Fesutu wushunku le, “A Kasariya ɗa a ka wundya Bulus, kpam nte ma gono ɗe gogo. 5 U yan baci ukuna u cingi, a̱sa̱ka̱ azapige a ɗe a tono mu a ba a tuko kadyanshi ki ɗe.”

6 Fesutu shamgba ta̱ n ele aꞌayin kulla̱ ubana aꞌayin kupa, aku u lazai ugono a Kasariya. An kain ka wansai, u isa̱i aza a kunu ku afada ki, u tonuko le a tuko Bulus vi. 7 An Bulus tuwa̱i, aza a Yahuda a ɗa a wuta̱i a Urishelima vi a ꞌya̱nga̱i aꞌa̱ri utukuso kadyanshi a kaci ka ne, ka gba̱m bawu a ka fuɗa a shamkpa.

8 Shegai Bulus ꞌyuwain kadyanshi ki, u danai, “Mpa n nusuka Mele ma aza a Yahuda wa, ko Kuwa ku Kashila̱, ko kpam aza a tsugono tsu Roma wa.”

9 Shegai an Fesutu wa ciga atakasuvu a aza a Yahuda a pana kayanyan, aku u wecei Bulus, “Ko va wushuku vu bana a Urishelima n ba n yanka vu afada a ukuna u na vi ɗe?”

10 Bulus wushunku yi, “Wa yan wa, a asuvu a kunu ku afada ku Kaisa ka ma̱ri, kpam nte u gain a yanka mu pini afada. Avu n kaci ka vunu dem vu reve ta̱ mai, n nusuka aza a Yahuda wa. 11 N yan baci ili i roku iꞌya i rawai ukpa̱, ma ꞌyuwan a wuna mu wa. Shegai ukuna u mayun wa̱ baci pini a asuvu a kadyanshi ka na ki wa, uza u ra̱tsa u neke mu a akere a ama a na yi a wuna mu wa. Ma folo ɗa̱ a ꞌya̱nga̱sa̱ kadyanshi ki ubana ara Kaisa magono ma pige.”

12 Fesutu dansai kadyanshi ki n asheshi a ne, aku u danai, “Nala wa̱ri, vu folo ta̱ ubana ara Kaisa, kpam nte va bana ɗe.”

Fesutu n Agaripa magono

13 An a yain aꞌayin kenu, aku Agaripa* magono n uka u ne Baranisi† a tuwa̱i a Kasariya tsa̱ra̱ a ryabusa Fesutu. 14 An u wokoi a ka yan aꞌayin ɗe, aku Fesutu tonukoi Agaripa ukuna u kadyanshi ka Bulus. U danai, “Vuma roku u ɗa pini a asuvu a kuwa ku aꞌali uza ɗa Feli a̱sa̱nka̱ mu n yanka yi afada. 15 An ma̱ri a Urishelima, aɗara̱kpi a pige n azapige a aza a Yahuda a tuko mu kadyanshi ka vuma u nala vi, a folo mu n kiɗa̱ga yi ugana.

16 “Shegai n tonuko le, a mele ma tsunu a̱tsu aza a Roma tsu tsu kiɗa̱ga uza u ugana wa, she a tuwa̱ n eyi a kapala ka aza ɗa a tukoi kadyanshi ki, kpam a tsu a̱sa̱ka̱ yi ta̱ u dansa tsa̱ra̱ u wutukpa̱ kaci ka ne. 17 An a tuwa̱i adama a kadyanshi ki, an kain ka wansai, n zuwai a tukoi Bulus, aku n gita̱i afada. 18 Shegai an ama yi a ꞌya̱nga̱i a dansa kadyanshi ki, a tuko unyushi u ɗa a da u yain u ɗa n zuwai katakasuvu n pana vi wa. 19 Shegai ukuna u adini a le u ɗa, kpam n ukuna u vuma roku uza ɗa a ka isa̱ Yesu uza ɗa u kuwa̱i, shegai Bulus ma̱tsa̱i u da wa̱ ta̱ n uma. 20 Mpa tani ma̱ri n namba ta̱ tyoku ɗa ma vece ukuna u na vi, aku n wecei Bulus ko wa wushuku u bana a Urishelima tsa̱ra̱ n ba n yanka yi afada yi ɗe. 21 Shegai u foloi a a̱sa̱ka̱ Kaisa magono ma pige ma pana ukuna vi, aku n zuwai a zuwa yi ve pini a kuwa ku aꞌali ki, hal ubana aꞌayin a ɗa ma tutsuku yi ubana ara Kaisa vi.”

22 Aku Agaripa tonukoi Fesutu, “Ma ciga ta̱ n pana ili iꞌya vuma na wa dana.”

Aku u wushunku yi, “Va pana̱ka yi ta̱ nakpan.”

23 An kain ka wansai, Agaripa n uka u ne Baranisi a ukai aminya a tsugono, a tuwa̱i kaɓolo n azapige a asoje n azapige a aza a ilyuci yi. Fesutu zuwai a tuko Bulus pini a asuvu a kunu ki. 24 Aku Fesutu danai, “Agaripa magono, n gba̱ azapige aza ɗa aꞌa̱ri pini na kaɓolo n a̱tsu, wundyai vuma u na vi, aza a Yahuda a ɗa aꞌa̱ri a Urishelima n Kasariya a tuwa̱ ta̱ ara va̱ a ka ciga n wuna vuma u na vi. 25 Shegai mpa n wene u yan unyushi u ɗa u rawai a ka wuna yi wa. Kpam an u wokoi u foloi a banka kadyanshi ki a asu u magono ma pige, ɗa i zuwai n yawunsai n banka yi ara ne. 26 U ka̱na̱ ta̱ n korongu ukuna u maci a kaci ka vuma u na ubana a asu u magono. Ɗa i zuwai n tuko yi a kapala ka ɗe gba̱, hal gai avu Agaripa magono, tsa̱ra̱ tsu kotso baci uvece ukuna vi, n tsa̱ra̱ ili iꞌya ma korongu. 27 Kpaci a uwene u va̱, utengeshi u ɗa a tutsuku vuma ɗa wa̱ri a kuwa ku aꞌali ubana a asu u magono bawu a danai ili iꞌya u yain.”

26

Agaripa dansai n Bulus

1 Agaripa tonukoi Bulus, “Gogo‑na dansa n kaci ka vunu.” Aku Bulus ꞌya̱nga̱sa̱i kukere, u gita̱i kadyanshi:

2 “Agaripa magono, n pana ta̱ kayanyan an u wokoi a kapala ka vunu ka ma yan kadyanshi n wutukpa̱ kaci ka va̱ a kadyanshi ka ama a va̱ a tukoi adama a va̱. 3 N revei avu vu reve ta̱ Mele ma aza a Yahuda n gba̱ ili iꞌya a ka nanamgbana̱ka. Adama a nala, ma folo vu vu yain ahankuri vu pana̱ka mu.

4 “A wenishike mu ta̱ uwenishike u aza a Yahuda tun mpa kenu. N rotsongusu ta̱ a asu u ama a va̱ n a asu u aza a Urishelima. Azapige a aza a Yahuda a reve ta̱ n u ɗa. 5 A reve ta̱ na̱ mpa caupa, kpam a ka fuɗa ta̱ a ka dana mpa Kafarishi ka mayun, a kaɓon ka ka̱ri n mele ma awuya a asuvu a adini a tsunu. A ka dana ta̱ mayun ɗa a ka ciga baci a dana.

6 “Gogo‑na ma̱ ta̱ a asu u afada an n wushuki n kazuwamgbani ka Kashila̱ ka yankai ama a tsunu caupa. 7 Kazuwamgbani ka nala ki ka agali kupa n a re a zuwai uma a wene ushaɗangu u ne, ɗa i zuwai a ma̱tsa̱i ugbashika Kashila̱ kaara n kayin. Magono, an u wokoi n zuwai uma u va̱ a kazuwamgbani ka nala, ɗa i zuwai aza a Yahuda a wenei unyushi u va̱. 8 Ndya i zuwai i kpa̱ɗa̱i uwushuku an Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ akushe?

9 “Mpa n kaci ka va̱ caupa ma̱ri n wenei yavu mai ɗa n yain ili iꞌya ya ɓishinka ulya u kapala u kadyanshi ka Yesu uza u Nazara. 10 Aɗara̱kpi a pige† a wushunku mu ta̱ n yain ili i na yi, kpam n canga ta̱ Atoni ushani aza a Urishelima n uka le a kuwa ku aꞌali. Hal gba̱m n uɓolomgbono u kaci u va̱ u ɗa a wunusai aza roku. 11 N tonoi gba̱ agata a Kashila̱ na̱ bawin le, kotsu gai n zuwa a yanka kala ka Kawauwi una̱ u cingi. Adama a ɗa ma pana upan u le cika, aku ma tonuso le a ilyuci i mɓa̱ri i tsumoci na̱ n foruso le ɗe.

Ugawunsa u Bulus n Kawauwi

12 “Magono ma va̱, kain ka te, ma̱ri a asuvu a nwalu ubana a Damasuka uyan manyan mi, n ucira u ɗa aɗara̱kpi a pige a na̱ka̱ mu. 13 N kaara a kaci, katyashi ka wuta̱i a zuba ka wakana mu n ama ɗa a soku mu. Katyashi ki ka la ta̱ ka kaara. 14 An tsu rukpa̱i a iyamba gba̱ tsunu, aku n panai kala̱ga̱tsu ka dansa n Tsiꞌarama, ka tonuko mu, ‘Shawulu, Shawulu, ndya i zuwai va yan mu mavura? Utengeshi u ɗa kanaka ka shila̱ka̱na̱ n magutsu ma kalina.’

15 “Aku n wece yi, ‘Asheku, aɗa yai?’

“Asheku a wushunku mu, ‘Mpa Yesu, uza ɗa va yan mavura. 16 Gogo‑na ꞌya̱nga̱, ili iꞌya i zuwai n tuwa̱i iꞌya n zuwa vu vu woko kagbashi ka va̱ kpam vu dana ili iꞌya vu wenei a kaci ka va̱. Va tonuko ta̱ ama ukuna u ili iꞌya i gita̱i, n ili iꞌya kpam ya tuwa̱ aꞌayin a ɗa ma wenike kaci ka va̱ ara vunu. 17 Ma suku vu ta̱ a asu u aza a Yahuda, n Awulawa. Ma kirana ta̱ n avu aꞌayin a ɗa va bana a asu u ɗa n suku vu. 18 Ma ciga ta̱ vu kukpa̱ aꞌeshi a le, a kpatala a a̱sa̱ka̱ karimbi ubana a katyashi. Kpam a kpatala a a̱sa̱ka̱ ucira u Kanangasi* ubana ucira u Kashila̱. Aku Kashila̱ ka cimbusuka̱ le unyushi u cingi u le. Pini nala, a ka tsa̱ra̱ ta̱ asu a asuvu a ama ɗa Kashila̱ ka wulukpei an a zuwai upityanangu u le ara va̱.’

Bulus dansai ukuna u manyan ma ne

19 “Adama a nala, Agaripa magono, ma ꞌyuwan utono kuwene ka ku tuwa̱i a zuba vi wa. 20 N gita̱ ta̱ n yankai aza a Damasuka kuɓari, aku n banai a Urishelima a uyamba u aza a Yahuda gba̱. Pini nala, n yankai Awulawa n tonuko le a kpatala a a̱sa̱ka̱ tsicingi tsu le a gono a asu u Kashila̱, kpam a yain ili iꞌya ya wenike an a kpatalai.

21 “Ili iꞌya i zuwai aza a Yahuda a ka̱na̱ mu a Kuwa ku Kashila̱ a ka ciga a wuna mu iꞌya gai la vi. 22 Shegai Kashila̱ ka ɓa̱nga̱ mu ta̱, ɗa i zuwai ma̱ri udansa kadyanshi ka na ki a asu u aza a pige na̱ mmuku. Ili i roku iꞌya Musa na̱ ntsumate n ɗa n buwai a danai ya gita̱ vi iꞌya, 23 Kawauwi ka pana ta̱ ikyamba, kpam aya wa woko vuma u kagita̱ u ɗa wa ꞌya̱nga̱ a ukpa̱. Kpam wa woko ta̱ katyashi a asu u aza a Yahuda n Awulawa.”

24 Kute‑kute Fesutu salai, u danai, “Bulus, ijan iꞌya va suma? Uyan ka̱neshi ushani vi u zuwa vu vu woko kashimza ɗa?”

25 Shegai Bulus wushunku yi, “Uzapige Fesutu, ijan iꞌya mu wa. Ili iꞌya ma tono vi mai ɗa iꞌa̱ri, kpam n ugboji. 26 Agaripa magono u reve ta̱ n ili i na yi, kpam n eyi ɗa ma dansa bawu uwonvo. Kpaci ukuna u na u gita̱ ukpawunsi wa. 27 Agaripa magono, vu wushuku na̱ ntsumate? N revei vu wushuku ta̱.”

28 Agaripa wushunku yi, “Va ciga vu gonuko mu Katoni a asuvu a aꞌayin a kenu a na a ɗa?”

29 Bulus wushunku yi, “Ko a asuvu a aꞌayin a kenu ko a ushani, ma yan ta̱ kavasu tsa̱ra̱ Kashila̱ ka zuwa avu n aza ɗa aꞌa̱ri pini na a ka pana̱ka mu gogo‑na a woko tyoku u va̱. Shegai ma ciga i uka ikani i nala yi wa.”

30 Aku Agaripa magono, n Fesutu gomuna, n Baranisi, n aza ɗa aꞌa̱ri kaɓolo n ele a ꞌya̱nga̱i a a̱sa̱ka̱i a asu vi. 31 An a wuta̱i, aku a dansai n atoku a le, “Vuma nala u yan ili iꞌya i rawai a ka wuna yi, ko a uka yi a kuwa ku aꞌali wa.” 32 Agaripa tonukoi Fesutu, “U woko baci vuma u na danai a banka kadyanshi ka ne ara Kaisa wa, she tsa̱ra̱ tsu a̱sa̱ka̱ yi.”

27

A bidyai Bulus ubana a Roma

1 An tsu foɓusoi tsa̱ra̱ tsu uwa a kpatsu ubana a uyamba u Italiya, aku a na̱ka̱i Bulus n aza a kuwa ku aꞌali a kukere ku katigi ka pige ka roku uza u kala Juliyo, uza u te a asuvu a asoje a Kaisa magono. 2 Aristaraku wa̱ ta̱ dem kaɓolo n a̱tsu. Eyi uza u ilyuci i Tasaloniya u ɗa, a uɓongu u Masidaniya. Tsu uwai a kpatsu ku ka tsu rongo uyan manyan a ilyuci i Adaramitiya. Aza a kpatsu yi a foɓuso ta̱ a ka shamgbusa a ilyuci ilyuci iꞌya iꞌa̱ri a ikengi i kushiva̱ i uyamba u Asiya.

3 An kain ka wansai, aku tsu rawai a Sida. Juliyo katigi u yankai Bulus ukuna u shinga, u a̱sa̱ka̱ yi u ba kondoi aje a ne tsa̱ra̱ a na̱ka̱ yi gba̱ ili iꞌya wa ciga. 4 An tsu a̱sa̱ka̱i Sida, aku uwule wa lapana tsu cika, aku tsu tonoi evu n uyamba u mere ma mini u Sayipuru tsa̱ra̱ tsu pana shana n uwule vi. 5 Tsu lyai kapala na̱ nwalu ubana a ɗaka a uɓongu u Kilikiya n Bamafiliya, aku tsu rawai a ilyuci i Mira a uyamba u Likiya. 6 Pini nala, Juliyo katigi u tsa̱ra̱i kpatsu ku roku ka aza a uyamba u Alizandariya kpam ka bana a Italiya, aku u zuwai tsu uwai pini.

7 An tsu yain aꞌayin ushani n tsu wali sawu, she na tsu ma̱tsa̱i cika, aku tsu fuɗai tsu rawai evu n Kinidu. An uwule u ɓishinka tsu ulya kapala, aku tsu kyawain a kapashi ka bawu uwule wa̱ri pini, evu n asu u ɗa a ka isa̱ Sala̱mani a uyamba u mere ma mini u Kiriti. 8 Tsu moɗonoi tsu wurai asu vi n upana u ikyamba, aku tsu rawai a asu u roku u ɗa a ka isa̱ Asu u Uwunvuga u Shinga evu n ilyuci i Lasiya.

9 An u wokoi tsu ɓa̱ra̱kpa̱i cika, nwalu mi n ɗa n buwa kpam mai wa, kpaci aꞌayin a aɓali a ɗa. Kpam aꞌayin a Abiki a Cimbusuka̱ Ama Unyushi u Le† a wura ɗe. 10 Bulus tonukoi atigi a asoje yi, “Azapige, n wenei tsu lya baci kapala na̱ nwalu n na mi, n ɗa ma tuko ta̱ ukuna u cingi u unangasa u kpatsu, n unamba u ucanga cika. Ama kpam a ka pana ta̱ usa̱n, hal gba̱m uma u tsunu wa̱ ta̱ a una̱ u ukpa̱.”

11 Shegai katigi ka ka ɓa̱na̱ ama yi u wushuki n kadyanshi ka uza u kpatsu ki n uza ɗa wa wala̱ka kpatsu ki, u ꞌyuwain uwushuku n kadyanshi ka Bulus. 12 Asu u Uwunvuga u Shinga vi ukukpi u ɗa wa̱ri, kpam asu vi u lobono a lyai pini ilyushi wa, kpaci aɓali a tsu rongo ta̱ ulapusa asu vi. Adama a nala, aku aza a kpatsu yi a ka ciga a bana a ilyuci i Finikiya, tsa̱ra̱ a lyai ilyushi i le ɗe. Finikiya tani asu u ɗa aꞌatsu a tsu shamgbusa pini a uyamba u mere ma mini u Kiriti u ɗa, asu u shinga u ɗa u tsu ka̱ngu ta̱ aɓali, kpaci u ɗa wa wundya ta̱ ɗaka u kalivi n gaɗi u kalivi.

A cinai uwule u pige u ulima̱

13 An uwule vi u gita̱i uꞌya̱nga̱sa̱ kenu‑kenu a ɗaka, aku aza a kpatsu yi a ka yawunsa yavu aꞌayin a ɗa a yain a ɗa a ka yan ili iꞌya a foɓusoi. Aku a takpai kashamkpatsu ka kpatsu ki, tsu tonoi a ikengi i uyamba u Kiriti. 14 A ɓa̱ra̱kpa̱ wa, aku uwule u pige u ɗa a ka isa̱, “Uwule u Gaɗi u Kasana,” u wuta̱i a kagiɗa u lapana tsu. 15 Uwule vi u lapai kpatsu ki, hal gba̱m tsu fuɗa tsu wala pini a asuvu wa. Aku tsu a̱sa̱ka̱i uwule vi u pura̱i kpatsu ki.

16 Tsu tonoi asu u roku u uyamba u mere ma mini u ɗa a ka isa̱ Kawuda, a asu u ɗa uwule u jebei. She na tsu moɗonoi cika, aku tsu fuɗai tsu ronoi kpatsu ku kenu ki utuwa̱ a asu u ku pige ki. 17 An tsu ronoi kpatsu ku kenu ki, aku aza a kpatsu yi a zamai aban a sira̱sai kpatsu ku pige ki, adama a ɗa ka ta̱sa̱. Kpaci a ka pana ta̱ uwonvo u ɗa a ka vuta̱la̱ le a kayala ka ka soɗugusu ili dem u ɗa a ka isa̱ Siriti, aku a cipuka̱i kunya ka ka wala̱ka kpatsu ki tsa̱ra̱ ku jebe nwalu n kpatsu mi. Pini nala, a a̱sa̱ka̱i ka wala ili i ne eyi u de, kpaci a fuɗa a wala̱ka ka kpam wa.

18 An kain ka wansai, aku a gita̱i upurusa̱ ucanga u ɗa wa̱ri pini a kpatsu ki n a vuta̱la̱si a mini, kpaci mini mi ma shila̱ka̱na̱ ta̱ cika ma gba̱ɗa̱ tsu. 19 Kain ka tatsu, ama yi n akere a le a ɗa a vuta̱la̱sa̱i ucanga u manyan ma kpatsu mi pini a mini mi. 20 An tsu yain aꞌayin ushani bawu tsu wenei kaara ko atala, kpam uwule u pige u ulima̱ vi u a̱sa̱ka̱ wa, aku tsu takpai uma u ɗa tsa la.

21 Uza wa̱ la u lyai wa, gba̱ a aꞌayin a nala yi. Aku Bulus isa̱i aza a kpatsu yi, u danai, “Ama a va̱, a da baci iꞌa̱ri i pana̱ka mu tun a kagita̱, tsa̱ra̱ tsa a̱sa̱ka̱ Asu u Uwunvuga u Shinga u Kiriti u nala vi wa, tsa̱ri tsa tsa̱ra̱ usa̱n u na n unamba u ucanga u na vi wa. 22 Gbamai asuvu, uza wa̱ la wa namba uma u ne wa, shegai kpatsu ki ka shumbugu ta̱. 23 I revei gai mpa vuma u Kashila̱ ɗa kpam aya ma gbashika. N kayin ka nayain, u suku ta̱ katsumate ka zuba ka ne. 24 Katsumate ki ka shamgbai evu na̱ mpa, ka danai, ‘Bulus, kotsu vu pana uwonvo wa! Va shamgba ta̱ a asu u afada a kapala ka Kaisa magono ma pige. Kpam adama a tsishinga tsu Kashila̱, wa wauwa ta̱ aza ɗa ya wala̱ka kaɓolo adama a vunu.’ 25 Adama a nala, gbamai asuvu a ɗe. N wushuku ta̱ n Kashila̱. Wa woko ta̱ dere tyoku ɗa u tonuko mu. 26 Shegai u ka̱na̱ ta̱ uwule u vuta̱la̱ tsu a kayala ka uyamba u mere ma mini, kpam kpatsu ku tsunu ku namgba gba̱.”

27 Aꞌayin kupa n a nishi uwule vi wa̱ri ugama kpatsu ki a upashi u na ubana a upashi u niɗe a kushiva̱ a ɗaka u uyamba u Italiya. Shegai a kain ka kupa n ka nishi ki, aza a kpatsu yi a wenei tsa rawa evu n iyamba. 28 A kondoi akumgbi a kaɗa̱ka̱ ka mini ki, a cinai ka rawa ta̱ udeshe amangatawun n kamanga (120). An a tsa̱ra̱i a ɓa̱ra̱kpa̱i kenu, aku a doku a kondoi mini mi, a cinai ma gono ɗe udeshe amanganishinkupa koshi. 29 Aku a gita̱i upana uwonvo kotsu kpatsu ki ku gama atali wa. Aku a vuta̱la̱i ashamkpatsu a kpatsu a nishi a ɗa aꞌa̱ri n ara̱ji a kucina̱ ku kpatsu ki, tsa̱ra̱ a ɓishinka kpatsu ki nwalu. A yain kavasu tsa̱ra̱ kayin ka wansa gogo.

30 Aku aza a manyan ma kpatsu yi a ka ciga a a̱sa̱ka̱ kpatsu ki. A cipuka̱i kpatsu ku kenu ki. A yain yavu a ka cipuka̱ kashamkpatsu ka ara̱ji ka ka̱ri a kapala ka kpatsu ki. 31 Shegai Bulus tonukoi katigi ki n asoje yi, “Ama a na a shamgba baci a kpatsu ku pige ki wa, ya kuwa̱ ta̱ gba̱ ɗe.” 32 Aku asoje yi a kiɗa̱sai aban a kpatsu ku kenu ki a a̱sa̱ka̱i ka ku tonoi mini.

33 N kpasani, aku Bulus foloi ama yi a lyai ilikulya kenu. U tonuko le, “Aꞌayin kupa n a nishi a ɗa pa vi iꞌa̱ri a kadambula bawu i lyai ilikulya. 34 Ma folo ɗa̱ i lyai ili i roku adama a alafiya a ɗe. I yan baci nala, ko kenji ka kaci ka ɗe ka te ka puwa̱n wa.” 35 U shamgbai a kapala ka le, u bidyai burodi u cikpai Kashila̱, aku u jiba̱i u ɗa u gita̱i utakuma. 36 A tsa̱ra̱i ugbami u asuvu, ele dem a lyai ilikulya. 37 A̱tsu ama amangatawanre n amangatatsunkupa n a teli (276) a ɗa tsa̱ri pini a kpatsu ki. 38 An a lyai a cuwa̱i, aku a jebigei kpatsu ki ara̱ji a varangusi icanga i ilya a mini mi.

Kpatsu ki ku ta̱sa̱sa̱i

39 An kain ka wansai, aza a manyan a kpatsu yi a wene ta̱ uyamba, shegai a fuɗa kpam a reve asu u ɗa aꞌa̱ri wa. A wene ta̱ kpam asu u shinga u ɗa wa̱ri n kayala, aku a ka ciga a banka kpatsu ki ɗe. 40 Aku a kiɗa̱sai aban a ɗa a ka ɓa̱na̱ ashamkpatsu yi, a a̱sa̱ka̱i a ɗa a asuvu a mini. A tatsukpai ili iꞌya ya yira̱la̱kpusa̱ kpatsu ki. Pini nala, a ꞌya̱nga̱sa̱i kunya ku uwala̱ka kpatsu ki ka ka̱ri a kapala ka kpatsu ki dere tyoku ɗa uwule wa pura̱ ka ubana a asu u kayala vi. 41 Kpatsu ki ku tsa̱ra̱ urawa a asu u ɗa wa̱ri n kayala ki wa, aku a gbashai kayala ka roku ka ka̱ri a kere ka mini. Kaci ka kpatsu ki ka uwai a asuvu a kayala ka kpa̱ɗa̱i nwalu. Kucina̱ ku kpatsu ki ku gita̱i uta̱sa̱sa̱ adama a aɓali.

42 Aku asoje yi a ka ciga a wunusa aza a kuwa ku aꞌali yi, tsa̱ra̱ a yain tsuwoki a suma wa. 43 Shegai an katigi ki ka ciga ka wauwa Bulus, u ɓishinka le. Aku u zuwai aza ɗa a revei tsuwoki a raɗugusu pini a mini mi a yain tsuwoki ubana a kagiɗa. 44 Aza ɗa a buwai kpam a yuwusa̱i agbagala a upeti, aza roku kpam a yuwusa̱i aɓaci a kpatsu yi. Nala a yain a rawai a kagiɗa gba̱ le.

28

Bulus a uyamba u Malita

1 An tsu lai, aku tsu revei an a uyamba u ɗa wa̱ri a mere ma mini u ɗa tsa̱ri, kpam kala ka asu ki ka Malita. 2 Aza a uyamba vi a ryabusa tsu ta̱ mai, hal a zuwuka tsu akina tsa̱ra̱ tsu lyashuku, kpaci a ka ro ta̱ kpam kuta̱nu ka pini. 3 Bulus cira̱ngi ncaka, aꞌayin a ɗa wa zuwa n ɗa a akina, aku kasuɗugbate ka akina ki ka wutukpa̱i kali ka roku ka tsukonu, cina eyi pini uka̱ni na̱ ncaka mi. Pini nala, kali ki ka kapa yi a kukere bawu ka takpai. 4 An ama a ilyuci yi a wenei nala, aku a dansai utyoku u le, “Gaawan vuma u na kawuni ka ama ka. Ko an u lai a asuvu a aɓali yi, hal n gogo‑na kameli ka ka̱ri uka ka afada a ɗa aꞌa̱ri dere ka buwa yi ta̱ utono ka ciga ka wuna yi.” 5 Bulus vishanai kukere ku ne, aku kali ki ka rukpa̱i pini a akina yi, kpam ko i te ka yanka yi wa. 6 Ama yi n a wundi kukere ki ka shita ko kpam wa rukpa̱ kute‑kute u kuwa̱. Shegai an a ɓa̱ra̱kpa̱i a wenei ili i yan yi wa, aku a savaɗai kadyanshi a da, “Vuma u na, kashila̱ ka roku ka.”

7 Evu n asu vi, uyamba u ɗa pini u ɗa wa̱ri u uzapige u uyamba u mere ma mini mi, uza ɗa a ka isa̱ Pubilu. Aya u wusha tsu u zuwa tsu a kuwa ku ne hal aꞌayin a tatsu. 8 Dana tata u ne ɗa pini nvain n usuɗugbi u ikyamba n kucaru. Pini nala, Bulus ba u dana̱sa yi, u taɗanku yi akere u yanka yi kavasu u ta̱na̱sa̱ yi. 9 An vuma u ta̱na̱i, aku gba̱ aza ɗa aꞌa̱ri a uyamba vi a tukusoi aza a mɓa̱la̱ ara Bulus, kpam u ta̱na̱sa̱ le.

10 Ama yi a na̱ka̱ tsu ta̱ karinga̱, kpam an tsa laza a kpatsu, a na̱ka̱sa̱ tsu ta̱ ili iꞌya tsa ciga.

A rawai a Roma

11 Tsu rongo ta̱ a Malita hal uwoto u tatsu, pini nala, tsu lyai kapala na̱ nwalu mi. Tsu uwai a kpatsu ka ku wuta̱i a ilyuci i Alizandariya ka ka̱ri n iryoci i aꞌulu a mpeshe ma amelia a ɗa a ka isa̱ Kasata n Pololu* a ɗa a shei na̱ nɗanga. Nte dem ku lyai pini ilyushi a ilyuci yi. 12 An tsu rawai a ilyuci i Sirakusa, tsu rongo ta̱ pini aꞌayin a tatsu. 13 Pini nala, tsu uwai kpatsu she a Rigiyun. An kain ka wansai, uwule u ꞌya̱nga̱i a ɗaka, aku tsu lazai she a Putiyoli. 14 Tsu cina ta̱ pini Atoni, aku a folo tsu tsu shamgba n ele. An aꞌayin a shindere a wurai, aku tsu lazai she a Roma. 15 Aza a tsunu aza ɗa aꞌa̱ri a Roma a reve ta̱ an tsa tuwa̱, aku a tuwa̱i a ka̱ngu tsu a Kuden ku Apiyu n asu u ɗa a ka isa̱ Aꞌuwa a Amoci a Tatsu.† An Bulus gawunsai n ele, u cikpai Kashila̱ kpam ikyamba i ne i doki ucira.

Bulus yain kuɓari a Roma

16 An tsu rawai a Roma, aku a zuwai Bulus rongo utyoku u ne, kpam kasoje n ka wundi yi.

17 An tsu yain aꞌayin a tatsu, Bulus isa̱i azapige aza a Yahuda, u tonuko le, “Aza a va̱, n nusuka ama a va̱ wa, ko kpam ukuna u isheku i tsunu wa. Shegai gba̱ n nala a neke mu a akere a aza a Roma a Urishelima a ka̱na̱ mu. 18 Alya n kunu ku afada ki, an a vecei ukuna u va̱ vi, aku a ka ciga a a̱sa̱ka̱ mu, kpaci a ka̱na̱ mu n unyushi u ɗa u rawai a wuna mu wa. 19 Shegai an aza a Yahuda a ꞌyuwain uwushuku, aku u ka̱na̱i n foli a gonuko kadyanshi ki ara Kaisa. Shegai ciga ɗa ma ciga n banka ama a tsunu a asu u afada wa. 20 Isa̱ ɗa n isa̱ ɗa̱ tsa̱ra̱ tsu dansa. A sira mu ta̱ n ikani, kpaci n wushuku ta̱ n uzuwa u uma u aza a Isaraꞌila; wata, Kawauwi uza ɗa tuwa̱i.”

21 Aku a danai, “Tsu pana ili i roku a kaci ka vunu wa. Tsu wene ukanikorongi u ɗa u wuta̱i asu u aza a Yahuda wa, ko uza u tuwa̱ u tonuko tsu ukuna vi wa. 22 Shegai tsa ciga ta̱ tsu pana ili iꞌya iꞌa̱ri a katakasuvu ka vunu, kpaci ili iꞌya tsu revei a kaci ka kaɓolo ka savu ka na ki iꞌya ko nte wa a ka dana ta̱ ukuna u cingi a kaci ka ne.”

23 A zuwai kain ka a ka tuwa̱ a gawunsa n eyi a asu u ɗa u cipa̱i vi. Kain ki a tuwa̱ ta̱ ushani. Ili iꞌya i bidyai usana hal ubana kuvuli, Bulus wa̱ri udansa n ele ukuna u tsugono tsu Kashila̱. U yan ta̱ manyan n Mele ma Musa n Itagara̱da i Ntsumate. Wa moɗono tsa̱ra̱ u rono le utuwa̱ a asu u Yesu. 24 Aza roku a wushuku ta̱ n ili iꞌya u danai, aza roku tani wa. 25 Aku aꞌa̱ri kananamgbani ubana n ugono utyoku u le, aku a gita̱i ulaza̱sa. A makorishi, Bulus danai, “Kulu Keri ku dana ta̱ mai an ku yain kadyanshi a una̱ u Ishaya matsumate, an u tonukoi isheku i tsunu,

26 “ ‘Ba vu tonuko ama a va̱,

Ya pana ta̱ kadyanshi ka va̱,

shegai ya reve wa.

Ya wene ta̱,

shegai ya reve kalen ka ne wa.

27 Kpaci atakasuvu a ɗe a gbama ɗe,

a votsuku ɗe atsuvu a ɗe,

a kimba̱ ɗe aꞌeshi a ɗe.

Tsa̱ra̱ i wene n aꞌeshi a ɗe wa,

i pana n atsuvu a ɗe wa,

kpam i reve n atakasuvu a ɗe wa.

A da baci nala wa, iꞌa̱ri ya kpatala ta̱ utuwa̱ ara va̱ aku n ta̱na̱sa̱ ɗa̱.’ ◊

28 “Adama a nala, ma ciga i reve, alabari a iwauwi a nala yi a asu u Kashila̱ u ɗa a wuta̱i hal utuwa̱ a asu u Awulawa, kpam alya a ka wusha a ɗa.” [ 29 An u danai nala, aku aza a Yahuda a ꞌya̱nga̱i aꞌa̱ri uyan kananamgbani utyoku u le.]‡

30 Bulus dusuku ta̱ a kuwa ka wa tsupusa ikebe hal ayen a re n u wushi gba̱ uza ɗa baci dem u tuwa̱ yi uwene. 31 U yain kuɓari ku tsugono tsu Kashila̱ bawu uwonvo, n u wenishiki ama ukuna u Yesu Kawauwi Asheku, kpam uza u ɓishinka yi wa.

* 1:12 Kaletsu ka aza a Yahuda ka da, mɓa̱ri mi “Nwalu n kain ka Ashibi n ɗa koshi.” Mele ma aza a Yahuda ma wushuku uza u yain nwalu n ɗa n wurai kilomita u te, ko kpam kagbidi ka mel u te n kain ka Ashibi wa. N ɗa ma wura la vi nwalu n minti kupa ko kpam udeshe azu a tatsu wa.

◊ 1:20 Ishp. 69:25; Ishp. 1:20b; Ishp. 109:8.

* 2:1 Abiki a Kain ka Amangarenkupa a ɗa a ka isa̱ “Pentekos,” kpam kala ka abiki a ukapa u ilya ka. A tsu yan ta̱ a ɗa a kotso baci Abiki a Upasamgbana n aꞌayin amangarenkupa. Kain ka amangare n kuci ka la vi an Yesu ꞌya̱nga̱i a ukpa̱.

◊ 2:21 Juw. 2:28-32.

◊ 2:28 Ishp. 16:8-11.

◊ 2:35 Ishp. 110:1; Luk. 20:42.

◊ 3:22 U.Ml. 18:15.

◊ 3:23 U.Ml. 18:19.

◊ 3:25 Kag. 22:18.

* 4:1 Aza a Sadusi yi, azapige a aza a Yahuda a ɗa aza ɗa bawu a wushuki n uꞌya̱nga̱ u ukpa̱.

† 4:4 A kece aka na̱ mmuku aza ɗa aꞌa̱ri atoni wa.

◊ 4:11 Ishp. 118:22; Mak. 12:10; Luk. 20:17.

◊ 4:26 Ishp. 2:1-2.

* 5:3 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

◊ 7:3 Kag. 12:1.

◊ 7:7 Kag. 15:13-14.

* 7:16 Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

◊ 7:28 Kag. 2:11-14.

◊ 7:34 Uwt. 3:5-10.

◊ 7:37 U.Ml. 18:15.

◊ 7:40 Uwt. 32:1.

◊ 7:43 Emo. 5:25-27.

◊ 7:50 Isha. 53:7-8.

† 7:58 Shawulu: Kala ka vuma u na ka tuwa̱ ta̱ ka wokoi Bulus, kpam u woko ta̱ Katoni ka Yesu ka maci.

* 8:5 Filibu ɗa a ka dansa̱ka pini na vi, aya dem a ka dansa̱ka a 6:5.

† 8:27 Kaletsu ka Tsiheline ka yanka ta̱ manyan n ili iꞌya iꞌa̱ri n kalen ka “kagbashi ka a wutukpa̱i asanda.” Caupa ama a tsu yawunsa ta̱ yavu a wutukpa̱ baci agbashi a le asanda a ka yan ta̱ manyan ma le mai.

‡ 8:32 A asu u nala vi, ncon mi ma̱ ta̱ n tsileme ugaɗi ugaɗi. Uza wa fuɗa ta̱ gba̱m wa kiɗa̱sa tsa u yanka kunya bawu u kiɗai macon mi.

◊ 8:33 Isha. 53:7-8.

§ 8:37 Akorongi a cau ushani aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Manyan ma Asuki aꞌa̱ri n makpa̱nda̱ ma 37 wa.

* 9:36 Kala ka Tabita n Tsiꞌarama, n Dokas n Tsiheline gba̱ kalen ka le ka te, kpam ka “maren.”

* 10:12 A asuvu a kunya ki nnama n roku n ɗa pini n ɗa aza a Yahuda a tsu takuma kpam na̱ n ɗa bawu a tsu takuma adama a Mele.

* 12:15 A aꞌayin a nala yi, ama roku a bidya ta̱ Kashila̱ ka tsu suku ta̱ atsumate a ne a kirana n vuma dem, kpam katsumate ki ka tsu tuwa̱ ta̱ a asu u vuma vi yavu vuma ɗa.

* 13:14 Ilyuci i re iꞌya pini iꞌya a ka isa̱ Antakiya. I naha yi a kaɓon ka Bisidiya ka iꞌa̱ri, i ire yi kpam a kaɓon ka Suriya ka iꞌa̱ri a asu u ɗa Bara̱naba n Shawulu aꞌa̱ri a ka rongo. Asuki 11:19–13:1.

† 13:18 Ure u roku u ɗa a ka fuɗa a ka reve udani u Tsiheline pini na u ɗa “Kashila̱ ka kirana ta̱ n ele hal ayen amangare a kakamba.”

◊ 13:24 Mak. 1:4; Luk. 3:3.

◊ 13:25 Mak. 1:7; Luk. 3:16.

◊ 13:32-33 Ishp. 2:7.

◊ 13:34 Isha. 55:3.

◊ 13:35 Ishp. 16:10.

◊ 13:41 Hab. 1:5.

◊ 13:47 Isha. 42:6; Isha. 49:6.

* 14:12 Zafosa kameli ka pige ka aza a Heline ka, Hamisa kameli aya matsumate ma ne.

* 15:13 Yakubu na vi, vangu u Yesu ɗa.

◊ 15:18 Emo. 5:25-27; Isha. 45:21.

† 15:34 Akorongi a cau ushani aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Manyan ma Asuki a kalatsa ta̱ makpa̱nda̱ ma 34.

* 16:10 Kazoli ka kala ka “a̱tsu” pini na vi, yanka ɗa a yankai ka manyan kpaci Luka uza ɗa u korongi tagara̱da vi u tono ta̱ asuki yi a aꞌayin a nala yi.

* 17:18 Aza ɗa a tsu kondonuso ili iꞌya ya gita̱sa̱ a likimba alya a tsu isa̱ “Ayawunshi.” Kpam a tsu sheshishe ta̱ aꞌayin dem tyoku ɗa likimba wa̱ri. Ayawunshi a Epikuriya a tsu rongo ta̱ a usheshe a kaci ka ili iꞌya a ka ciga adama a upana kayanyan ka kaci ka le. Ayawunshi a aza a Sitokiya a tsu rongo ta̱ a usheshe adama a kaci ka le. Ele a tsu ciga ili iꞌya ya tuko upana kayanyan wa.

* 18:2 Aꞌayin a Yesu, ilyuci i Roma iꞌya ilyuci i pige a uyamba u Italiya a asu u ɗa Kaisa Magono wa̱ri, kpam a asu u ɗa azapige azapige ama aꞌa̱ri. Tsugono tsu Roma tsa̱ ta̱ tsu pige, nte dem uyamba u Masar n u Isaraꞌila n u Anasara wa̱ri pini.

† 18:6 Aꞌayin a nala yi, uza u ka̱pa̱tsa̱ baci kabuta̱ ka aꞌene ko ka aminya, wa wenike ta̱ an u ꞌyuwain ama.

‡ 18:6 Ili iꞌya baci dem i tsa̱ra̱ ɗa̱ unyushi u ɗe u ɗa, mpa kabirya mu wa.

* 19:19 Akorongi a cau a cau a kagita̱ a korongu ta̱ “ikebe i azurufa 50,000.” Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

† 19:24 Aritima kala ka kameli ka, kpam urotsoni u uka u ɗa ka̱ri. Ama ushani a kaɓon ka Asiya a tsu gbashika ta̱ ka.

◊ 21:8 Ask. 6:1-7.

◊ 21:10 Ask. 11:28.

* 22:2 Tsiꞌarama tsa aza a Urishelima a tsu dansa, kpam a yan ta̱ majiyan an a wenei Bulus wa dansa n kaletsu ka le.

◊ 22:20 Ask. 7:58.

* 23:2 Tagara̱da u Asuki u yan ta̱ kadyanshi ka ama a tatsu aza ɗa aꞌa̱ri n kala “Ananiya.” 5:1 Ananiya uza ɗa yankai asuki kaɓan, aku u kuwa̱i. 9:10, 22:12 Ananiya uza ɗa kukpa̱i aꞌeshi a Bulus a Damasuka. 23:2 Ananiya uza ɗa wa̱ri Magono ma Aɗara̱kpi.

◊ 23:5 Uwt. 22:28.

* 24:7 Akorongi a cau ushani aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Manyan ma Asuki a kalatsa ta̱ makpa̱nda̱ ma 7.

* 25:13 Vuma na maku ma Hiridu Agaripa ma, uza ɗa a yain kadyanshi ka ne a 12:1-22. Kala ka te ka yi n tata u ne.

† 25:13 Baranisi maku ma Hiridu Agaripa ma uza ɗa a yain kadyanshi ka ne a 12:1-22. U bansa ta̱ azapige a ama iyolo ushani, gogo‑na kpam utaku u ne ɗa wa wolo.

* 26:18 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

* 28:11 Nheline n bidya ta̱ an Kasata n utoku u mapeshe u ne Pololu ashila̱ a ɗa a ka kirana n aza a nwalu a kpatsu ku mini.

† 28:15 Asu u re u na vi, mɓa̱ri n le n Roma n rawa ta̱ mel kamankupa.

◊ 28:27 Isha. 6:9-10.

‡ 28:29 Akorongi a cau ushani aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Manyan ma Asuki a kalatsa ta̱ makpa̱nda̱ ma 29.

Roma

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Ukanikorongi Ubana a Asu u

Aza a Roma

Ukukpa̱ u kadyanshi

Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Roma alya Bulus wa koronku ukanikorongi u na vi. Kotsu wa̱ri u bana a Roma wa an u korongi u ɗa vi. Ilyuci i Roma iꞌya i lai ugbonguro a likimba a aꞌayin a Bulus, kpam gba̱ magono ma baci dem ma lya tsugono a uyamba vi, Kaisa ɗa a tsu isa̱ yi. Arevi a ɗa pini ushani, kpam Bulus korongu ta̱ n u kirani n u toɗugbusi ili iꞌya Kawauwi ka yain a asuvu a ili iꞌya Kashila̱ ka foɓusukoi likimba.

Bulus gita̱ ta̱ u wenikei tyoku ɗa ya dem wa̱ri n unyushi a asu u Kashila̱, adama a nala ya dem pecene ta̱ n Kashila̱. An u wokoi Kashila̱ ka̱ri uza u maci, nala dem uza ɗa dem baci wa ciga u rongo evu n Kashila̱ she u woko uza u maci. Uza wa̱ la wa̱ri uza u maci wa, she Yesu koshi. Ukpa̱ u ne u woko ta̱ uɗara̱kpa a asu u ama gba̱, kpam Kashila̱ ka na̱ka̱ ta̱ ucira u uɗara̱kpa vi a asu u uza ɗa baci dem u wushuki n Yesu.

A tagara̱da u na vi, Atoni a ka fuɗa ta̱ a ka rotsongusu ili ushani a kaci ka tyoku ɗa Yesu yain manyan ma pige u wauwa le. A ka yan ta̱ ucira a asuvu a upityanangu u le kpaci a ka reve ta̱ tyoku ɗa Kashila̱ ka wene le mai. Ureve u nala vi wa zuwa le ta̱ a rongo mai kpam wa ɓa̱nga̱ le ta̱ dem a tonuko aza roku ukuna u Yesu n tyoku ɗa kpam wa ɓa̱nga̱ le.

Ili iꞌya iꞌa̱ri pini a tagara̱da u na vi

Bulus n Kadyanshi ka Shinga ka ne (1:1-17)

Ya dem wa̱ ta̱ n unyushi (1:18–3:20)

Ure u ɗa Kashila̱ ka tsu wusha ama (3:21–4:25)

Uma u savu u ama a Kashila̱ (5:1–8:39)

Aza a Isaraꞌila tani? (9:1–11:36)

Tyoku ɗa uza wa rongo uma u savu u uciga (12:1–15:13)

Afoɓi a Bulus n idyani i ne (15:14–16:27)

1

Ukukpa̱ u kadyanshi

1 Mpa Bulus uza ɗa u korongi ukanikorongi u na vi. Mpa kagbashi ka Yesu† Kirisiti† Kawauwi† ka. Kashila̱ ka ɗanga̱sa mu ta̱ n woko kasuki,† kpam u suku mu n ba n yain kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga† ka ne.

2 Caupa, Kashila̱ ka yan ta̱ kazuwamgbani† ka Kadyanshi ka Shinga ka na a asu u ntsumate n ne, tyoku ɗa a korongi a Tagara̱da u Kashila̱ u Uwulukpi.† 3-4 Kadyanshi ka Shinga ki ukuna u Maku ma ne u ɗa u dansai; wata, Yesu Kawauwi Asheku a tsunu. A matsa yi ta̱ tyoku u vuma, eyi kumaci ku Dawuda† Magono ka wa̱ri. Shegai Kulu ku uwulukpi ku wenike ta̱ n ucira, Yesu Maku ma Kashila̱ ma, kpaci u ꞌya̱nga̱sa̱ yi ta̱ a ukpa̱. 5 A asu u Kawauwi, Kashila̱ ka na̱ka̱ mu ta̱ manyan ma shinga ma kasuki. Manyan ma na mi ma ma tono n ama a iyamba gba̱ a wushuku kpam a pana̱ka yi. Aya ma yanka manyan ma na mi. 6 Iꞌa̱ ta̱ a asuvu a ama a nala yi a ɗa Yesu Kawauwi u ɗanga̱sai.

7 N korongu ta̱ ukanikorongi u na vi ubana ara ɗe gba̱ aza ɗa aꞌa̱ri a ilyuci i Roma.† Kashila̱ ka ciga ɗa̱ ta̱ kpam u isa̱ ɗa̱ i woko ama a uwulukpi a ne.

A̱sa̱ka̱ Kashila̱ Tata u tsunu n Asheku Yesu Kawauwi u na̱ka̱ ɗa̱ ukuna u shinga† na̱ ndishi n shinga.

Bulus yain kavasu n ucikpa

8 A̱sa̱ka̱ n gita̱ n cikpa Kashila̱ a asuvu a kala ka Yesu Kawauwi adama a ɗe gba̱. N yan ta̱ nala adama a ɗa gba̱ ama a asuvu a likimba a ka dansa ta̱ ukuna u upityanangu u ɗe. 9 Kashila̱ ka reve ta̱ n a̱sa̱ka̱ uyansa kavasu adama a ɗe wa, na̱ n gbashiki yi n katakasuvu ka va̱, na̱ n dansi Kadyanshi ka Shinga ka Maku ma ne. 10 Aꞌayin a ɗa baci ma yan kavasu, n tsu folo ta̱ Kashila̱ ka a̱sa̱ka̱ mu n kondo ɗa̱, kpam nala wa woko Kashila̱ ka wushuku baci.

11 Ma ciga ta̱ n wene ɗa̱ tsa̱ra̱ n na̱ka̱ ɗa̱ ucun u una̱ u shinga u ɗa Kulu ku Kashila̱ ku na̱ka̱ mu. Ka ka ɓa̱nga̱ ɗa̱ i gbonguro a asuvu a Asheku. 12 Dana ɗa ma dana ma ciga ta̱ tsu ɓa̱nga̱mgba̱na̱i n upityanangu u ɗa tsu tsa̱ra̱i. Upityanangu u ɗe wa ɓa̱nga̱ mu ta̱, kpam upityanangu u va̱ wa ɓa̱nga̱ ɗa̱ ta̱. 13 Aje a va̱, ma ciga ta̱ i reve an n tsu foɓuso ta̱ n tuwa̱ n kondo ɗa̱. Shegai ili i roku i tsu ka̱ngu mu ta̱ uyan nala. Ma ciga ta̱ n zuwa ama a toni Kawauwi a asuvu a Roma, tyoku ɗa n yain a asu u atoku a ɗe Awulawa.†

14 U ka̱na̱ ta̱ n gbashika ama gba̱: Nheline n aza ɗa bawu aꞌa̱ri Nheline; aza ɗa aꞌa̱ri arevi n aza ɗa bawu a revei ili. 15 Ili iꞌya i zuwai n ma̱tsa̱i cika ma ciga n yanka ɗa̱ kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga a Roma iꞌya gai la vi.

Ucira u uyan Kadyanshi ka Shinga

16 N pana uwono adama a Kadyanshi ka Shinga ka Kawauwi ka na ki wa, kpaci ucira u ɗa Kashila̱ ka yankai manyan u wauwai uza ɗa baci dem u pityanangi u ɗa la vi, ili iꞌya i bidyai aza a Yahuda ubana aza ɗa bawu aꞌa̱ri aza a Yahuda.† 17 Kadyanshi ka Shinga ki ka wenike ta̱ tyoku ɗa Kashila̱ ka gonukoi ama, a woko ama a maci n eyi: a asu u upityanangu u ɗa tun a kagita̱ hal ubana a makorishi. Tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai, “Uza ɗa Kashila̱ ka gonukoi uza u maci† n eyi wa tsa̱ra̱ ta̱ uma adama a ɗa u wushuki n Kashila̱.” ◊

Ama gba̱ a nusa ta̱

18 Kashila̱ uza ɗa wa̱ri a zuba† wa wenike ta̱ tyoku ɗa wa pana upan, a asu u ukiɗa̱ga ama ugana a unyushi u cingi n ikuna i cingi iꞌya a yansai. A ka̱ngu ta̱ ukuna u mayun n tsicingi tsu le. 19 Kashila̱ ka yan le ta̱ mavura, adama a ɗa a reve ta̱ ili iꞌya i gain ama a reve a ukuna u Kashila̱ mai, kpaci Kashila̱ ka wenike le ta̱ iꞌya gba̱. 20 Ama a ka wene ucira u Kashila̱ u ɗa bawu wa̱ri n utyoku n aꞌeshi a le wa, kpam n ure u uyawunsa u ne u uwulukpi. Tun an Kashila̱ ka yain likimba, gba̱ ili iꞌya u yain i wenike ta̱ tyoku ɗa wa̱ri. Adama a nala, ama a ka tsa̱ra̱ ure u kunyani wa. 21 Ko an a revei Kashila̱, a ꞌyuwan yi ta̱ una̱ka̱ tsupige tyoku u Kashila̱ ka mayun, a ꞌyuwan yi kpam ucikpa. A una̱ u nala, aku uyawunsa u le u wokoi u gbani. Atakasuvu a utengeshi a le a shaɗangi n karimbi. 22 A da aꞌa̱ ta̱ n ugboji, shegai a wokoi atengeshi. 23 A lyaka Kashila̱ ka tsupige uza ɗa wa̱ri n uma bawu utyoku kayala wa. Aku a gonoi a lyakai ameli a ɗa a rotsoi ama aza ɗa bawu aꞌa̱ri n uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku, na̱ nnu, na̱ nnama, n aꞌali kayala.

24 Adama a ɗa a yansai ili i nala yi, Kashila̱ ka a̱sa̱ka̱i ama a nala yi a karai ure u le. A yain gba̱ ili iꞌya a ka ciga a yain, kpam maluwa ma cingi ma le ma zuwa le a yamgbanai tsishankala tsu uwono n ikyamba i le. 25 A ꞌyuwain ukuna u mayun u Kashila̱ aku a wushuki n kaɓan. A lyakai ili iꞌya Kashila̱ ka yain kayala a una̱ u ɗa a ka lyaka uza ɗa u yain iꞌya kayala. Aya uza ɗa wa wusha icikpali hal ubana bawu utyoku. Ami.†

26 An u wokoi a yain nala, aku Kashila̱ ka a̱sa̱ka̱ le a tonoi maluwa ma uwono ma le. Aka a ka vakusu n atoku a le aka, kpam nala u gain u woko wa. 27 Nala dem aꞌali a yain. A a̱sa̱ka̱i uciga uvakusu n aka, aku a wokoi n maluwa ma pige ma uyan tsugbani n aꞌali. A yain ili i uwono n atoku a le, kpam ili iꞌya i gita̱i n ele iꞌya mavura adama a ili i utengeshi iꞌya a yain.

28 Ama a yawunsa an wa̱ri n kalen a tsa̱ra̱ ureve u mayun u Kashila̱ wa. Aku Kashila̱ ka lazai ka a̱sa̱ka̱ le n atakasuvu a cingi a le, u a̱sa̱ka̱ le a yain ili iꞌya bawu iꞌa̱ri i gain a yain. 29 A shaɗangi n gba̱ icun i unyushi u cingi n tsicingi. A ka ciga̱ka kaci ka le ili dem. A kovoi ama. A shaɗangi n malyon. A ka ciga mawunuka gbani gbani, n a shila̱ka̱na̱si n atoku, a vurusa̱i aꞌene atoku. Kain dem uyawunsa u le u ili i cingi u ɗa a kaci ka ama. A yain ndyami. 30 A nangasai aꞌala a ama. A kovoi Kashila̱. A wenike ama karinga̱ wa. A yain ara̱ɗi. A cikpala̱sai kaci ka le. A ma̱tsa̱i a yain tsicingi a ire i savu. A na̱ka̱ isheku i le karinga̱ wa. 31 Aꞌa̱ ta̱ n utengeshi. A shaɗangusu kazuwamgbani ka le wa. A wenike ikuna i shinga ko asuvayali wa. 32 A reve ta̱ mele† ma Kashila̱ ma dana ta̱ uza ɗa baci wa̱ri nala u gan ta̱ u kuwa̱. Shegai nala u ɓishinka le a lyai kelime n uyan tsicingi tsu le wa. Hal gba̱m a wushunki aza roku a yain dem nala.

2

Afada a Kashila̱

1 Gaawan ya rongo ta̱ a udansa, “Ama a ɗa va dansa̱ka vi aza a cingi a ɗa!” Shegai eɗa̱ dem ama a cingi a ɗa tyoku ɗa aꞌa̱ri, kpam iꞌa̱ n ili iꞌya ya dana wa! I dana baci ama a cingi a ɗa, kpam a ka kiɗa̱ga le ta̱ ugana, kaci ka ɗe ka ya kiɗa̱ga ugana, kpaci ili i te iꞌya ya yansa. 2 Tsu reve ta̱ Kashila̱ ka yain derere an u kiɗa̱gai aza ɗa a ka yansa ili i nala yi ugana. 3 An wa̱ i wenei unyushi u ama a na yi hal i kiɗa̱ga le ugana, kpam eɗa̱ dem nala ya yansa, niɗa ya wundya ya la a ukiɗa u ugana u Kashila̱? 4 I goro Kashila̱ an wa̱ri uza u shinga, kpam an bawu u yanka ɗa̱ mavura kute‑kute, ko adama ahankuri a ne? Mayun ɗa ili iꞌya i zuwai Kashila̱ ka̱ri uza u shinga ara ɗe iꞌya an wa ciga ɗa̱ i kpatala† utuwa̱ ara ne.

5 Shegai eɗa̱ i ryagbaja ta̱ kpam i ꞌyuwain ukpatala a asu u Kashila̱. Wa zuwa ɗa̱ ta̱ i pana ikyamba cika kain ka wa wenike upan u ne kpam u yain afada dere. 6 Kashila̱ ka tsupa ta̱ ya dem a ili iꞌya u yain. 7 Wa na̱ka̱ ta̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku a asu u aza ɗa a lyai kapala n uyan ili i shinga, aza ɗa kpam a zama yi u na̱ka̱ le tsupige, n icikpali, n uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. 8 Shegai wa tsungu ta̱ upan u ne a asu u aza ɗa a rongoi tsa̱ra̱ a na̱ka̱ kaci ka le upana kayanyan koshi, kpam a ꞌyuwain una̱ka̱ ukuna u mayun karinga̱, kpam a ka yansa ikuna i cingi maco. 9 Kashila̱ ka zuwa ta̱ ya dem uza ɗa wa yansa unyushi u cingi maco u pana ikyamba kpam u pana mɓa̱la̱. Nala wa gita̱ ta̱ ve a asu u aza a Yahuda, aku a asu u Awulawa. 10 Shegai wa na̱ka̱ ta̱ tsupige, n icikpali, na̱ ndishi n shinga a asu u uza ɗa baci dem wa yansa ili i shinga. A asu u aza a Yahuda u ɗa nala wa gita̱, aku a asu u Awulawa. 11 Nala Kashila̱ ka yanka ama gba̱ afada una̱ u te.

12 A ka foro ta̱ Awulawa a yan baci unyushi u cingi, ko an u wokoi a reve Mele ma Kashila̱ ka na̱ka̱i Musa† wa. A ka foro ta̱ aza a Yahuda a yan baci unyushi u cingi, kpaci aꞌa̱ ta̱ n Mele mi. 13 Kashila̱ ka zuwa ama a woko ama a maci a kapala ka ne an a tonoi Mele wa. Shegai a ka woko ta̱ nala a yan baci ili iꞌya Mele ma danai a yain. 14 Ko an u wokoi Awulawa, aza ɗa bawu aꞌa̱ri n Mele, a ɗanga̱sa̱ka ta̱ kaci ka le a toni ili iꞌya Mele ma danai, a wenike ta̱ a atakasuvu a le a reve ta̱ ili iꞌya iꞌa̱ri dere n ili iꞌya iꞌa̱ri i cingi. 15 A wenike ta̱ mele mi ma̱ ta̱ a asuvu a le, adama a ɗa uyawunsa u le u tsu tonusuko le ta̱ ili iꞌya a ka yansa iꞌa̱ mai wa, ko kpam u tsu tonusuko le ta̱ a ka yansa ta̱ ili mai. 16 Gba̱ ili i na yi ya gita̱ ta̱ a kain ka Kashila̱ ka yanka uyawunsa u ama u ɗa wa̱ri usokongi afada a asu u Yesu Kawauwi. Kadyanshi ka Shinga ka ma yansa kuɓari ku ka danai nala.

Aza a Yahuda n Mele

17 Uza u Yahuda ɗa baci va̱ri, n Mele ma vu pityanangi. Va yan ta̱ ara̱ɗi an va̱ri a asuvu a ama a Kashila̱. 18 Vu reve ta̱ ili iꞌya wa ciga vu vu yain, vu reve ta̱ kpam ili iꞌya iꞌa̱ri derere, kpaci vu rotsongusu ta̱ Mele mi. 19 Vu bidiga ta̱ kaci ka vunu vu woko uza ɗa wa rono arumba̱, vu bidigai kpam kaci ka vunu vu woko katyashi ka aza ɗa aꞌa̱ri a asuvu a karimbi. 20 Vu wenei yavu va wenike ta̱ atengeshi ili iꞌya iꞌa̱ri dere, kpam i wenishike aza ɗa bawu a revei ili. Va̱ ta̱ n Mele mi, adama a nala vu wenei yavu vu reve ili dem, kpam va̱ri n ukuna u mayun gba̱. 21 Vu wenishike ta̱ ama, ndya i zuwai bawu vu wenishikei kaci ka vunu? Vu tonusuko ta̱ ama kotsu a yain uboki wa, shegai avu vu gonoi va boko. 22 Vu da u gan a yain tsishankala wa, shegai avu vu gonoi va yan tsa. Vu da u gan a lyaka ameli kayala wa, shegai va tsa̱ra̱sa̱ ta̱ ili iꞌya i tsu uwa vu a ure u ɗa bawu u gain a kuwa ku ameli a le. 23 Vu yan ta̱ ara̱ɗi an va̱ri n Mele, shegai vu zuwa ta̱ ama a goroi Kashila̱, kpaci vu ꞌyuwain ma una̱ka̱ karinga̱. 24 Dere ɗa tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai, “Awulawa a tsu wishisa ta̱ Kashila̱ adama a ɗe.” ◊

25 Uza u Yahuda ɗa baci va̱ri, kpam va yan ili iꞌya Mele ma danai vu yain, a kiɗa vu baci kacombi,† u woko gbani wa. Shegai vu na̱ka̱ baci Mele mi karinga̱ wa, dere ɗa yavu aꞌa̱ri a kiɗa vu kacombi wa. 26 A tsu kiɗa Awulawa acombi wa, shegai a yan baci ili iꞌya Mele ma danai, Kashila̱ ka wene le ta̱ yavu a kiɗa le ta̱ acombi. 27 Kashila̱ ka tuwa̱ ta̱ ka yanka aza a Yahuda afada, kpaci Awulawa n kaci ka le a na̱ka̱ ta̱ Mele mi karinga̱. Va̱ ta̱ n Mele mi kpam a kiɗa vu ta̱ kacombi, shegai vu ꞌyuwain una̱ka̱ Mele mi karinga̱. Awulawa a na̱ka̱ ta̱ Mele mi karinga̱, ko an u wokoi a kiɗa le acombi wa.

28 Adama a ɗa ama a revei an avu uza u Yahuda u ɗa, kpam a kiɗa vu kacombi, nala u gonuko vu uza u Yahuda u mayun wa. 29 Mayun tani, uza u Yahuda u mayun aya uza ɗa katakasuvu ka ne ka̱ri dere n Kashila̱. Kpam ukiɗa u kacombi u mayun u ɗa an a kiɗa vu ikyamba wa, shegai usavaɗa u katakasuvu u ɗa, manyan ma Kulu ku Kashila̱ ma la vi. Usavaɗa u katakasuvu u nala vi, manyan ma Mele ma a korongi ma wa. Ucun u vuma u nala vi wa wusha ta̱ icikpali a asu u Kashila̱, shegai a asu u ama wa.

3

1 Aza a Yahuda aꞌa̱ n ili i roku iꞌya ama ɗa a buwai bawu aꞌa̱ri n iꞌya? Ndya i lobonoi a kiɗa le baci acombi? 2 I lobono ta̱ a ire ushani! Ure u kagita̱ u ɗa, Kashila̱ ka wushunku ta̱ aza a Yahuda n akani a ne.

3 Mayun ɗa aza roku a le a wushuki n akani yi wa. Nala wa ɓishinka Kashila̱ uyan ili iꞌya u zuwamgbanai ɗa? 4 Ko kenu! Ko ya dem u woko baci uza u kaɓan, Kashila̱ ka̱ ta̱ pini uza u mayun. Tagara̱da u Kashila̱ u dansa ta̱ ukuna u ne,

“Ili iꞌya baci dem vu dansai, ya dem wa wene ta̱ mayun ɗa.

Aꞌayin a ɗa a baci dem a banka vu a asu u afada, vu tsu lya ta̱ kaci.” ◊

5 Aza roku a dana ta̱, “Tsu yan baci unyushi, nala u wenike ta̱ a kateshe Kashila̱ uza u maci ɗa. Adama a nala tsu dana ɗe la vi Kashila̱ ka nusa ta̱ u foro tsu baci.” (N pana ta̱ ama a danai nala.) 6 Shegai nala wa̱ri wa! Mayun ɗa baci Kashila̱ ka tsu yansa ili i shinga wa, wa fuɗa wa yanka likimba afada wa. 7 Uza roku u dana ta̱, “N yan baci kaɓan, kpam kaɓan ka va̱ ka wenikei ili iꞌya Kashila̱ ka danai mayun ɗa kpam ka na̱ka̱ yi tsupige, niɗa Kashila̱ ka dana mpa uza u unyushi u cingi u ɗa aku u yan mu mavura?” 8 Nala baci wa̱ri, ya fuɗa ta̱ kpam ya dana, “A̱sa̱ka̱ tsu lyai kapala n uyansa unyushi u cingi tsa̱ra̱ u woko utsa̱ra̱ u tsupige u Kashila̱.” Ama roku a tonuko tsu ta̱ kagbani a da ucun u uwenishike u nala vi u ɗa tsa yansa. Shegai nala wa̱ri wa! Kashila̱ ka yan le ta̱ mavura a ili iꞌya a yansai.

Uza u maci wa̱ la wa

9 Dana ɗa tsa ciga tsu dana a̱tsu aza ɗa tsa̱ri aza a Yahuda tsu la aza ɗa a buwai ɗa? Nala wa! Tsu wenike ɗa̱ ɗe an unyushi u cingi wa tono n ama gba̱; wata, aza a Yahuda n Awulawa. 10 Tagara̱da u Kashila̱ u tonuko tsu ta̱,

“Uza u maci wa̱ la wa,

ko uza u te.

11 Uza u kakiri wa̱ la wa.

Uza wa̱ la wa zama Kashila̱ wa.

12 Gba̱ le a kpatala̱ka ɗe Kashila̱ kucina̱.

Ya dem u woko ɗe uza u gbani.

Uza wa̱ la u yain ili i maci wa.

Ko uza u te.” ◊

13 “Kadyanshi ka le kasaun ka ukukpi.

Kadyanshi ka le ushaɗangi u ɗa ka̱ri n kaɓan.”

“Ili iꞌya a dansai iꞌa̱ ta̱ tyoku u tsukonu tsu kali.” ◊

14 “A tsu rongo ta̱ uyansa una̱ u cingi u ɗa wa̱ri akoni a de.” ◊

15 “Ufoɓusi u ɗa aꞌa̱ri maco tsa̱ra̱ a wuna ama.

16 A asu u ɗa dem a banai a tsu tuko ta̱ uwacinsa n upana u ikyamba.

17 A tsu yan ili iꞌya ya zuwa ama a rongo na̱ ndishi n shinga n atoku wa.” ◊

18 “A tsu pana gba̱m uwonvo u Kashila̱ wa.” ◊

19 Tsu reve ta̱ gai ili iꞌya gba̱ Mele ma danai, ma dana ta̱ iꞌya a kaci ka aza ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱i ma. Nala wa̱ri tsa̱ra̱ ama gba̱ a namba ili i udana, kpam kotsu gba̱ likimba u reve an wa̱ri a kere ka afada a Kashila̱. 20 Uza wa fuɗa wa woko uza u maci n Kashila̱ a asu u utono u Mele wa, kpaci manyan ma Mele ma la wa. Ili iꞌya Mele ma tsu yan iꞌya ma zuwa tsu tsu reve an tsu yain unyushi u cingi.

Uwoko uza u maci a asu u upityanangu

21 Shegai gogo‑na Kashila̱ ka wenike ta̱ ure u roku kau u ugonuko ama a woko ama a maci. Mele mi n ikorongi i ntsumate a yan ta̱ kadyanshi ka ure u na vi, shegai a asu u una̱ka̱ Mele ma Musa karinga̱ ɗa wa. 22 Kashila̱ ka gonuko ta̱ ama a woko ama a maci a wushuku baci n Yesu Kawauwi u takpa le unyushi u cingi u le. Kpam gba̱ ama a ka tsa̱ra̱ ta̱ uwauwa a asu u ure u te u na vi, ko an ya baci aꞌa̱ri ko tani ndya baci a yain. 23 Ya dem yan ta̱ unyushi u cingi, kpam tsu gusa̱ ta̱ a tsupige tsu Kashila̱. 24 Shegai Kashila̱ ka gonuko le ta̱ a wokoi dere a asu u ukuna u shinga u ne u ɗa u nekei gbani. U yan ta̱ nala vi a asu u Yesu Kawauwi, uza ɗa u wutukpa̱ tsu u takpai unyushi u cingi u tsunu. 25 Kpaci Kashila̱ ka neke ta̱ Yesu Kawauwi tsa̱ra̱ u takpa mavura ma unyushi u cingi u ama tsa̱ra̱ Kashila̱ ka pana kpam upan u le wa. Kashila̱ ka gonuko ta̱ ama a woko dere a wushuku baci Kawauwi ka wotsongi mpasa n ne, an u nekei uma u ne uɗara̱kpa† adama a le. Kashila̱ uza u ahankuri ɗa kpam u tsu yansa ta̱ ukuna dere. Nala wa̱ri caupa, an bawu u tsu yan ama mavura adama a unyushi u cingi u le. 26 Kpam Kashila̱ ka neke ta̱ Yesu tsa̱ra̱ u wenike an u yain ili iꞌya iꞌa̱ri dere. Gogo‑na u gonuko ɗe aza a unyushi u cingi a woko dere a kapala ka ne adama a ɗa a wushuki n Yesu.

27 Nala baci, nte kalen ka ara̱ɗi a tsunu? Nte tani ka̱ri! An Kashila̱ ka wusha tsu, adama a ili i shinga iꞌya tsu yain ɗa wa. Adama a upityanangu u tsunu u ɗa. 28 Kashila̱ ka gonuko tsu ta̱ tsu wokoi dere a kapala ka ne adama a ɗa tsu wushuki, shegai adama a ɗa tsu tonoi Mele mi u ɗa wa. 29 Kashila̱ ka̱ adama a aza a Yahuda koshi ɗa? Aꞌa! Kashila̱ ka̱ ta̱ dem adama a Awulawa. Mayun, ka Awulawa ka dem. 30 Kashila̱ ka te ka koshi, kpam ure u te u ɗa koshi u ɗa u tsu wusha ama. U tsu gonuko ta̱ ama a woko dere a kapala ka ne a wushuku baci n eyi. U woko she aza a Yahuda ko Awulawa wa. 31 Gogo‑na an tsu tsa̱ra̱i upityanangu, tsu vuta̱la̱ Mele mi ɗa? Ko kenu! Upityanangu u ɗa u zuwa tsu tsu woko ili iꞌya Mele mi ma ciga tsu tsu woko mayun.

4

Upityanangu u Ibirahi

1 Ndya tsa dana makoshi ma cau ma tsunu Ibirahi† ma rotsongusi a ukuna u upityanangu? 2 Kashila̱ ka gonuko yi baci u wokoi dere adama a ili iꞌya u yain, wa tsa̱ra̱ ta̱ ili iꞌya wa yan ara̱ɗi n iꞌya, shegai ure u Kashila̱ wa̱ adama a uyan ili wa. 3 Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, “Ibirahi wushuku ta̱ n Kashila̱, adama a nala Kashila̱ ka gonuko yi ta̱ u woko vuma u maci.” ◊

4 Vuma u yan baci manyan, u ka̱na̱ ta̱ a tsupa yi adama a ili iꞌya u yain. Katsupi ka malen ma manyan ka nala ki kune ku gbani wa. 5 Shegai va zuwa Kashila̱ ka gonuko vu vu woko dere adama a ili iꞌya vu yain wa. Kashila̱ ka wusha ta̱ aza a unyushi u cingi adama a ɗa a pityanangi n eyi. 6 Dawuda dana ta̱ dem nala an u yain kadyanshi ka ipeli i vuma ɗa Kashila̱ ka wushai tyoku u vuma u maci, ko an u wokoi uwoko u maci u nala vi adama a ili iꞌya vuma u nala vi u yain ɗa wa:

7 “Ama a ɗa a yain ili i cingi iꞌya Kashila̱ ka cimbusa̱i,

a yan ta̱ ipeli i mayun.

Kashila̱ ka takpa le ɗe unyushi u cingi u le.

8 Ama a nala yi a pele ta̱,

aza ɗa Magono ma Zuba bawu ma ciɓa unyushi u cingi u le.” ◊

9 Ipeli iꞌya Dawuda yain kadyanshi ki ya aza ɗa a kiɗai acombi a ɗa koshi? Nala wa, ko kenu! Ya aza ɗa bawu a kiɗai acombi a ɗa dem. Kpaci tsu dana ɗe ili iꞌya Tagara̱da u Kashila̱ u danai, “Ibirahi wushuku ta̱ n Kashila̱, adama a nala Kashila̱ ka gonuko yi ta̱ u woko vuma u maci.” 10 Niɗa na vi gita̱i? Kashila̱ ka wusha Ibirahi kahu a kiɗa yi kacombi ɗa ko cina a kiɗa yi ɗe? Kahu a kiɗa yi kacombi ɗa Kashila̱ ka wusha yi. 11 Ukiɗa u kacombi iryoci iꞌya an Ibirahi wa̱ri n upityanangu kpam Kashila̱ ka wushuku ɗe n eyi, aku u gonuko yi u woko vuma u maci, tun kahu a kiɗa yi kacombi. Adama a nala Ibirahi aya asheku a aza ɗa aꞌa̱ri n upityanangu bawu a kiɗai acombi. A woko ta̱ derere n Kashila̱ adama a ɗa aꞌa̱ri n upityanangu. 12 Ibirahi kpam aya dem asheku a aza ɗa a kiɗai acombi, aꞌa̱ baci gai n ucun u pityanangu u ɗa Ibirahi wa̱ri n u ɗa tun kahu a kiɗa yi kacombi.

Kazuwamgbani a asu u upityanangu

13 Kashila̱ ka yankai Ibirahi na̱ mmuku n tsikaya n ne kazuwamgbani u da wa na̱ka̱ le ta̱ likimba. U yan nala adama a ɗa Ibirahi na̱ka̱i Mele karinga̱ wa, shegai upityanangu u ne n eyi u ɗa u zuwai u wusha yi. 14 Ama a ka wusha baci ili iꞌya Kashila̱ ka zuwamgbanai a asu u utono Mele, upityanangu u woko ɗe la vi u gbani. Kpam kazuwamgbani ka Kashila̱ ka yankai Ibirahi ka woko dem la vi ɗe ka gbani. 15 Kashila̱ ka tsu pana ta̱ upan u ama a kpa̱ɗa̱ baci utono Mele. A da baci mele ma̱ri la wa, vuma wa̱ri wa koɗo ma wa.

16 Adama a nala ama a wusha ta̱ kazuwamgbani ka Kashila̱ an a wushuki. U neke ta̱ ili iꞌya u zuwamgbanai vi gbani, kpam mayun a wusha ta̱ u ɗa. A tono baci Mele ma aza a Yahuda, ko kpam a tono baci ma wa, a ka wusha ta̱ u ɗa aꞌa̱ baci n upityanangu tyoku u Ibirahi. Kpaci Ibirahi aya asheku a aza ɗa a wushuki gba̱. 17 Tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai an Kashila̱ ka tonukoi Ibirahi, “N gonuko vu ta̱ asheku a uyamba ushani.” ◊ Kazuwamgbani ka na ki a yanka ta̱ ka Ibirahi adama a ɗa u wushuki n Kashila̱, uza ɗa u tsu ꞌya̱nga̱sa̱ akushe a gono n uma, kpam u zuwai ili i savu i wuta̱i a asu u ɗa bawu ili iꞌa̱ri.

18 An Kashila̱ ka yankai Ibirahi kazuwamgbani wa woko asheku a uyamba ushani, Ibirahi wushuku ta̱ n eyi. Kashila̱ ka dana ta̱ kpam, “Mmuku n tsikaya n vunu ma yan ta̱ ushani, tyoku u atala,” ◊ ko an u wokoi ucun u kazuwamgbani ka nala yavu ka woko mayun wa! 19 Aku Ibirahi lyai kapala n uwushuku, ko an u wokoi u yan ɗe evu n ayen amangatawun (100) kpam u kutsa ɗe ɗa wa woko asheku. Uka u ne Saratu dem u yan ɗe mamici kpam u matsa wa. 20 Ibirahi yan mala̱la̱ ma Kashila̱ ka kpa̱ɗa̱ uyan ili iꞌya u zuwamgbanai wa, kpam u a̱sa̱ka̱ uwushukusu wa. Upityanangu u ne u shaɗangu yi n ucira, aku u na̱ka̱i Kashila̱ tsupige. 21 U wushuku ta̱ mayun an Kashila̱ ka fuɗa ka shaɗangu ili iꞌya u yain kazuwamgbani. 22 Adama a upityanangu u Ibirahi, “Kashila̱ ka gonuko yi ta̱ u woko vuma u maci.” 23 An Tagara̱da u Kashila̱ u danai, “Kashila̱ ka gonuko yi ta̱ u woko vuma u maci,” Ibirahi ɗa koshi a koronki u ɗa wa. 24 A koronku tsu ta̱ dem nala, tsa̱ra̱ a tonuko tsu Kashila̱ ka gonuko tsu ta̱ dem ama a maci tsu wushuku baci n eyi, uza ɗa u ꞌya̱nga̱sa̱i Yesu Asheku a tsunu a ukpa̱. 25 Kashila̱ ka neke ta̱ Yesu u kuwa̱ adama a unyushi u cingi u tsunu, kpam u ꞌya̱nga̱sa̱ yi ta̱ n uma, tsa̱ra̱ Kashila̱ ka gonuko tsu tsu woko dere.

5

Upityanangu u tuko ta̱ maza̱nga̱

1 Kashila̱ ka gonuko tsu ta̱ tsu wokoi dere ubana a asu u ne adama a upityanangu u tsunu. Gogo‑na tsa̱ ta̱ na̱ ndishi n shinga n Kashila̱ adama a ili iꞌya Yesu Kawauwi Asheku a tsunu a yanka tsu. 2 U yanka tsu ta̱ ure tsa̱ra̱ tsu uwa a tsishinga tsu Kashila̱ adama a ɗa tsu wushuki n Kawauwi. Kpam tsu yan ta̱ maza̱nga̱ adama a ɗa tsa̱ri n kapashi a tsupige tsu Kashila̱. 3 Nala gba̱m koshi wa, tsa̱ ta̱ dem n maza̱nga̱ an tsa̱ri a kadambula, adama a ɗa tsu reve ta̱ kadambula ka nala ki ka zuwa tsu ta̱ akawunki. 4 An tsu rotsongusi tyoku ɗa tsa kawunku, aku Kashila̱ ka wushunku tsu. Adama a nala a ɗa gogo‑na tsa̱ri n uzuwa u uma. 5 Tsa̱ baci n uzuwa u uma ucun u na, a ka varangu tsu a iyamba wa. Gba̱ ili i na yi i gita̱ ta̱ adama a ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱ tsu Kulu Keri,† uza ɗa u shaɗangi atakasuvu a tsunu n uciga u ne.

6 Kawauwi ka kuwa̱ ta̱ adama a tsunu aꞌayin a ɗa bawu tsa fuɗa tsa ɓa̱nga̱ kaci ka tsunu, ko an u wokoi aza a unyushi u cingi a ɗa tsa̱ri. 7 U wuyana ta̱ cika uza roku u kuwa̱ tsa̱ra̱ u wauwa uma u uza roku u ɗa wa tono Mele. Shegai gaawan wa tuwa̱ ta̱ u kuwa̱ tsa̱ra̱ u wauwa uma u uza ɗa u tsu yansa̱ka atoku ikuna i shinga maco. 8 Shegai Kashila̱ ka wenike tsu uciga u pige an u sukunku tsu Kawauwi u kuwa̱ adama a tsunu cina tsu buwai ve aza a unyushi u cingi.

9 Gogo‑na Kashila̱ ka gonuko tsu ɗe tsu wokoi dere a asu u ne adama a mpasa n Kawauwi, adama a nala tsu reve ta̱ maken ma̱ la wa, wa wauwa tsu ta̱ a asuvu a upan u Kashila̱. 10 Tun cina tsu buwai ve atokulalu a Kashila̱ ɗa eyi kaci ka ne u gonuko tsu aje a ne, cinda Maku ma ne ma kuwa̱i adama a tsunu. Gogo‑na cinda tsu wokoi aje a Kashila̱, tsu reve ta̱ an mayun ɗa wa wauwa tsu a asu u uma u Maku ma ne. 11 Nala gba̱m koshi wa, tsa̱ ta̱ n maza̱nga̱ adama a ili iꞌya Kashila̱ ka yanka tsu a asu u Yesu Kawauwi, uza ɗa u gonuko tsu aje a Kashila̱.

Ada̱mu n Kawauwi

12 Unyushi u cingi u uwa ta̱ a likimba adama a ili iꞌya vuma u te u yain, kpam unyushi u tuwa̱ ta̱ kaɓolo n ukpa̱. Ili iꞌya i zuwai u ka̱na̱i ya dem she u kuwa̱ iꞌya gai la vi, kpaci ya dem yan ta̱ unyushi u cingi. 13 Unyushi u cingi wa̱ ta̱ pini a likimba tun kahu Kashila̱ ka na̱ka̱ Mele. Aꞌayin a nala yi Kashila̱ ka tsu ciɓusa unyushi wa, kpaci Mele ma̱ri pini wa. 14 Shegai aꞌayin a Ada̱mu† ubana a aꞌayin a Musa ama a kuwusa̱ ta̱, ko an u wokoi a tsu ꞌyuwan ili iꞌya Kashila̱ ka tsu tonuko le a yain wa, tyoku u Ada̱mu.

A ure u roku, Ada̱mu wa̱ ta̱ yavu Kawauwi uza ɗa u tuwa̱i a kucina̱. 15 Shegai ama a re a le yi una̱ u te u ɗa aꞌa̱ri wa, kpaci kune ku Kashila̱ ka yanka tsu gbani ka̱ tyoku u unyushi u cingi u Ada̱mu wa. Mayun ɗa an ama ushani a kuwa̱i adama a unyushi u vuma u te u nala vi. Shegai ukuna u shinga u Kashila̱ u la ta̱ tsupige, kpam nala ama ushani a tsa̱ra̱ ta̱ kune ku Kashila̱ ki; wata, uma u ɗa la vi a asu u ukuna u shinga u vuma u te u nala vi, Yesu Kawauwi. 16 Ili iꞌya uza wa tsa̱ra̱ a asu u kune ku Kashila̱ ki iꞌa̱ ta̱ kau n ili iꞌya uza wa tsa̱ra̱ a asu u unyushi u cingi u vuma u te u nala vi. An Ada̱mu yain unyushi u cingi u nala vi, Kashila̱ ka yan ta̱ afada, u yain kpam mavura. Shegai u gonuko tsu ta̱ tsu wokoi dere a asu u kune ku shinga ku ne, ko an u wokoi tsu yain unyushi ushani. 17 Unyushi u cingi u vuma u te u na vi; wata, Ada̱mu, u zuwa ta̱ ukpa̱ wa lya tsugono tsu tsunu. Shegai ili iꞌya Yesu Kawauwi u yain i la ta̱ ili i nala yi. Kashila̱ ka yanka tsu ta̱ ili i shinga ushani, kpaci u wushuku ta̱ n a̱tsu adama a Yesu. Adama a nala tsa tsa̱ra̱ ta̱ uma kpam tsu lyai tsugono tsu ukpa̱.

18 Unyushi u te u Ada̱mu vi u tuko ta̱ ama gba̱ mavura ma ukpa̱. Nala kpam, ili i te i maci iꞌya Kawauwi ka yain vi i gonuko ta̱ ama gba̱ a woko dere a asu u Kashila̱. Kpam u tuko ta̱ ama gba̱ uma u mayun. 19 Unyushi u vuma u te u nala vi ubana a asu u Kashila̱, u zuwa ta̱ ama ushani a wokoi aza a unyushi u cingi. Shegai Yesu pana̱ka ta̱ Kashila̱ kpam u zuwai Kashila̱ ka wushi ama ushani.

20 Kashila̱ ka na̱ka̱ ta̱ Mele tsa̱ra̱ ama a wene tyoku ɗa caupa aꞌa̱ri aza a unyushi u cingi. Shegai an ama yi aꞌa̱ri a udokusu unyushi vi, aku Kashila̱ ka doki ka yansa̱ka le ikuna i shinga. 21 Unyushi u cingi u lya ta̱ tsugono tsu ama gba̱ hal u tuko le ukpa̱. Nala dem gogo‑na, ukuna u shinga u Kashila̱ wa lya tsugono, kpam u wushuku ta̱ n a̱tsu adama a Yesu Kawauwi Asheku a tsunu. Kpam nala u tuko tsu ta̱ uma bawu utyoku.

6

Unyushi u cingi wa̱ n ucira wa

1 Ndya tsa dana? Tsu lyai kapala n uyansa unyushi u cingi ɗa, tsa̱ra̱ Kashila̱ ka lyai kapala n u yansa̱ka tsu ikuna i shinga i ne? 2 Aꞌa, ko kenu! A ukuna u unyushi u cingi u ɗa baci, a̱tsu akushe a ɗa, niɗa tsa lya kapala n uyansa unyushi u cingi? 3 I a̱sa̱nsa̱ an gba̱ tsunu tsu wokoi ili i te n Kawauwi an a ulyuɓugu† tsu? An a lyuɓugu tsu, tsu kuwa̱ ta̱ tyoku ɗa u kuwa̱i. 4 An a lyuɓugu tsu, u woko ta̱ yavu n Kawauwi ka a ciɗa̱ngu tsu, kpaci tsu kuwa̱ ta̱ n eyi. Tata yanka ta̱ tsupige n ucira u ne manyan u ꞌya̱nga̱sa̱i Kawauwi a ukpa̱. Nala dem wa zuwa tsu tsu rongo uma u savu.

5 Cinda tsu ɓolomgbonoi n Kawauwi a asu u ukpa̱ u ne, Kashila̱ ka zuwa tsu ta̱ tsu doku tsu ꞌya̱nga̱ n uma tyoku ɗa a ꞌya̱nga̱sa̱i Kawauwi. 6 Tsu reve ta̱ a wuna tsu ta̱ tyoku ɗa tsa̱ri caupa a mawandamgbani† kaɓolo n Yesu, tsa̱ra̱ unyushi u cingi u namba ucira a uma u tsunu. Kashila̱ ka yan ta̱ nala, tsa̱ra̱ ikyamba i unyushi i cingi i tsunu i lyai kapala n uwoko agbashi a unyushi u cingi wa. 7 Nala wa̱ri kpaci aꞌayin a ɗa baci dem ama a kuwa̱i a woko ɗe yaa, unyushi u cingi wa̱ kpam n ucira a kaci ka le wa.

8 Tsu kuwa̱ baci n Kawauwi, tsu reve ta̱ tsa yan ta̱ uma n eyi. 9 A ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ Kawauwi a ukpa̱, adama a nala tsu reve ta̱ wa doku wa kuwa̱ wa. Ukpa̱ wa̱ kpam n ucira a kaci ka ne gogo‑na wa. 10 An Kawauwi ka kuwa̱i, kuten ka u kuwa̱i tsa̱ra̱ u lyai kaci ka unyushi u cingi, kpam u ka̱na̱ u doku u kuwa̱ wa. Gogo‑na wa̱ ta̱ n uma u savu, kpam uma u savu u ne vi wa̱ ta̱ a asu u Kashila̱. 11 Nala dem, u gan ta̱ vu wene kaci ka vunu yavu kakushe ka va̱ri a asu u unyushi u cingi, kpam va̱ri n uma n Kashila̱ a asu u Yesu Kawauwi.

12 Adama a nala kotsu vu a̱sa̱ka̱ unyushi u cingi u toni n uma u vunu pini na a likimba wa. Vu toni kpam ili i cingi iꞌya va ciga vu yain wa. 13 Kotsu i a̱sa̱ka̱ kapashi ka ikyamba ka ɗe ka te ka woko ili i uyanka tsicingi tsa̱ra̱ i yain unyushi u cingi wa. Shegai ɗa ya yan nala, na̱ka̱i kaci ka ɗe kaɓa̱la̱ a asu u Kashila̱, kpaci icun i ama ɗa a kuwa̱i ɗa iꞌa̱ri, shegai gogo‑na Kashila̱ ka gonuko ɗa̱ aza a uma. Na̱ka̱i ikyamba i ɗe kaɓa̱la̱ a asu u Kashila̱ tsa̱ra̱ i yain ili iꞌya iꞌa̱ri dere kpam ya tuko tsupige a asu u Kashila̱. 14 Unyushi u cingi u buwa kpam uwoko uzapige u vunu wa. Tsishinga tsu Kashila̱ tsa tsa lya tsugono a kaci ka vunu, shegai Mele wa.

Agbashi a ɗa pana̱kai Kashila̱

15 An u wokoi tsishinga tsu Kashila̱ tsa tsa lya tsugono a kaci ka tsunu, shegai Mele wa, nala na̱ka̱ tsu ucira u uyansa unyushi ucingi ɗa? Nala wa̱ri wa, ko kenu. 16 I reve ta̱ mayun ɗa, ili iꞌya baci dem i ɗanga̱sai ya pana̱ka i woko ɗe uzapige u ɗe. Ya fuɗa ta̱ ya ɗanga̱sa unyushi u cingi u ɗa wa tono n uza ubana a ukpa̱, ko kpam i ɗanga̱sa upana̱ka Kashila̱ aku i woko aza a maci. 17 Tun caupa, eɗa̱ agbashi a unyushi u cingi a ɗa. Shegai n cikpa ta̱ Kashila̱ an i shamgbai ya pana̱ka uwenishike u ɗa i wushai ara va̱. 18 Kashila̱ ka surukpa ɗa̱ ɗe a ucira u unyushi u cingi, kpam i woko ɗe agbashi a Kashila̱ tsa̱ra̱ i yain ili iꞌya iꞌa̱ri i maci.

19 Dansa ɗa n dansai n iryoci i na yi tsa̱ra̱ i ka̱na̱ ili iꞌya ma tono n maloko. Tun caupa, iꞌa̱ri i a̱sa̱ka̱ ta̱ kaci ka ɗe i woko agbashi a unyushi u cingi n tsicingi. Gogo‑na u ka̱na̱ ta̱ i ɗanga̱sa i woko agbashi a ukuna u maci tsa̱ra̱ i woko uwulukpi.

20 Tun caupa, an iꞌa̱ri agbashi a unyushi u cingi, i dambula n uyan ili iꞌya iꞌa̱ri i maci wa. 21 Katsupi ka eni ka i tsa̱ra̱i aꞌayin a ɗa iꞌa̱ri ya yansa ili i cingi iꞌya ya pana iꞌya uwono gogo‑na vi? Ili i na yi ukpa̱ u ɗa koshi i tsu tuko. 22 Shegai gogo‑na Kashila̱ ka surukpa ɗa̱ ɗe a ucira u unyushi u cingi, kpam i woko ɗe agbashi a Kashila̱. Gogo‑na she i yain ili iꞌya ya tuko ndishi ma uwulukpi kpam i tuko uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. 23 Katsupi ka unyushi u cingi ukpa̱ u ɗa, shegai Kashila̱ ka na̱ka̱ tsu ta̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku gbani a asu Yesu Kawauwi Asheku a tsunu.

7

Iryoci i iyolo

1 Ama a va̱, gba̱ ɗe i reve ta̱ mele. Adama a nala i reve ta̱ mayun ɗa mele mi ma tsu lya ta̱ tsugono tsu ama aꞌayin a ɗa baci aꞌa̱ri n uma koshi. 2 Tyoku u na, uka u yan baci iyolo, mele ma tsu sira yi ta̱ a asu u vali u ne aꞌayin a ɗa wa̱ri n uma. Shegai vali vi u kuwa̱ baci, mele ma iyolo ma sira yi kpam wa. 3 U bana baci vali roku iyolo bawu kotso vali u ne vi u kuwa̱i, mele ma dana ta̱ u yan ta̱ tsishankala. Shegai vali u ne u kuwa̱ baci, wa̱ ta̱ usurukpi a mele ma iyolo, kpam u yan tsishankala wa, ko u bana baci vali roku iyolo.

4 Ama a va̱, nala wa̱ri n a̱ɗa̱. Mele ma buwa kpam ulya tsugono a kaci ka ɗe wa, kpaci i kuwa̱ ta̱ a ucira u ne an i kuwa̱i n Kawauwi a mawandamgbani. Kpam gogo‑na a ɓolomgbono ɗa̱ ɗe n uza ɗa a ꞌya̱nga̱sa̱i a ukpa̱ tsa̱ra̱ tsu gbashika Kashila̱. 5 Tun caupa, kapashi ka uma u tsunu ka ka̱ri n unyushi vi ka ka lya tsugono a kaci ka tsunu. Mele mi ma ma zuwa tsu tsu yain n maluwa ma uyan ili i unyushi iꞌya ya lya tsugono a ikyamba i tsunu. Kpam adama a nala, gba̱ ili iꞌya dem tsu yain ukpa̱ u ɗa i tsu zuwa tsu. 6 Shegai Mele mi ma buwa kpam ulya tsugono a kaci ka tsunu wa. Tsa̱ ta̱ tyoku u akushe, kpam Mele mi ma tsa̱ra̱ ucira a kaci ka tsunu wa. Gogo‑na tsa gbashika ta̱ Kashila̱ a ure u savu a asu u upana̱ka Kulu Keri, shegai a ure u cau u ɗa tsu pana̱kai Mele ma a korongi wa.

Mele n unyushi u cingi

7 Ya wundya yavu n dana Mele unyushi u cingi u ɗa? Nala wa ko kenu. Mele ma ma zuwa mu n reve ili iꞌya a tsu isa̱ unyushi. Tyoku u na, ma̱ri ma reve kalen ka uciga ili iꞌya iꞌa̱ri i uza roku wa, shegai Mele mi ma tonuko mu kotsu n yain iꞌya wa. 8 An unyushi u tsa̱ra̱i ucira a asu u Mele mi, ɗa u zuwa mu n yain n maluwa ma uciga ili iꞌya iꞌa̱ri i uza roku. A da baci Mele ma̱ri la wa, unyushi wa̱ri wa tsa̱ra̱ ucira u nala vi wa. 9 Ma̱ri n dambula n ili i roku wa kahu n reve ili iꞌya Mele ma danai n yain. Shegai an n revei iꞌya, aku n revei n nusa ta̱ kpam mpa uza u unyushi u cingi ɗa uza ɗa wa tuwa̱ u kuwa̱. 10 Mele ma na mi ma̱ri ma gan ta̱ ma zuwa mu n yain n uma, a una̱ u ɗa ma zuwa mu n kuwa̱.

11 Unyushi u cingi u tsa̱ra̱ ta̱ ure u ɗa wa la̱pa̱na̱sa̱ mu, aku u yain manyan n Mele mi tsa̱ra̱ u wuna mu. 12 Adama a nala, Mele mi n kaci ka ne n idani i ne iꞌya Kashila̱ ka na̱ka̱i, a dana ta̱ ili iꞌya iꞌa̱ri derere, kpam a ɓa̱nga̱ ta̱ ama. 13 Dana ɗa ma dana an ili iꞌya iꞌa̱ri i shinga ya zuwa mu ukpa̱? Nala wa, ko kenu! Unyushi u cingi u ɗa u bidyai ili iꞌya iꞌa̱ri i shinga u yain manyan n iꞌya u tukoi ukpa̱ u va̱. Nala u gita̱ ta̱ tsa̱ra̱ n wene tyoku ɗa unyushi u cingi wa̱ri mayun. Ili iꞌya i zuwai mele n udani aꞌa̱ri la iꞌya, tsa̱ra̱ u wenike an unyushi u cingi wa̱ri n tsicingi.

Kumoɗu ka ukpa̱ɗa̱ u uyan unyushi

14 Tsu reve ta̱ Mele ma wuta̱i a asu u Kashila̱ kpam ma lobono ta̱. Shegai mpa vuma ɗa koshi, adama a nala, unyushi u cingi u lya ta̱ tsugono a kaci ka va̱ yavu mpa kagbashi ka ne ka. 15 N reve ili iꞌya i tsu zuwa n yansa ili iꞌya ma yansa wa. N tsu ciga ta̱ n yansa ili iꞌya iꞌa̱ri derere, shegai n tsu yansa iꞌya wa. Aku n gono n yansa ili iꞌya n kovoi. 16 N reve ta̱ ili iꞌya ma yansa i gan wa, kpam nala u wenike ta̱ n wushuku ta̱ an Mele ma̱ri derere. 17 Adama a nala, mpa ma yansa ili i cingi i nala yi wa. Unyushi u cingi u ɗa wa̱ri a asuvu a va̱ u ɗa wa yansa iꞌya. 18 Kapashi ka va̱ ka ka̱ri ka cau ka unyushi vi ka a̱sa̱ka̱ mu n yain ili i shinga wa. Ko ma ciga baci n yain ili iꞌya iꞌa̱ri dere, n tsu fuɗa wa. 19 Ma ciga baci n yain ili i shinga, n tsu yan wa. Kpam n ma̱tsa̱ baci tsa̱ra̱ n kpa̱ɗa̱ uyan unyushi u cingi, aku n gono n yain u ɗa. 20 Shegai ma yansa baci ili iꞌya bawu ma ciga n yain, mpa ma yan iꞌya mayun wa. Unyushi u cingi u ɗa wa̱ri a asuvu a va̱ u ɗa wa yansa iꞌya.

21 Ili iꞌya n wenei a uma u va̱ iꞌya na: aꞌayin a ɗa baci ma ciga n yain ili i shinga aku n cina kaci ka va̱ ili i cingi iꞌya ma yan. 22 Katakasuvu ka va̱ ka za̱nga̱na̱ ta̱ adama a Mele ma ma wuta̱i a asu u Kashila̱. 23 Shegai ko nte wa a asuvu a va̱ n cina ta̱ ili i roku iꞌya ya shila̱ka̱na̱ n ili iꞌya katakasuvu ka va̱ ka ciga uyan. Pini nala, u gonuko mu kagbashi ka unyushi u cingi u ɗa wa lya tsugono a ili iꞌya ma yansa gba̱. 24 Adama a nala, asuvu a va̱ a vaku wa! Ya wa wusa mu a ikyamba i na iꞌya ya zuwa mu ukpa̱? 25 N cikpa ta̱ Kashila̱ adama a ɗa Yesu Kawauwi, aya uza ɗa wa wauwa mu.

Ma̱ ta̱ tyoku u na: a katakasuvu ka va̱, n tsu ciga ta̱ n toni Mele ma Kashila̱, shegai kapashi ka va̱ ka ka tsu ciga ka yain unyushi u cingi, ka gonuko mu kagbashi ka unyushi.

8

A̱sa̱ka̱ Kulu Keri ku lyai tsugono

1 Adama a nala, ama ɗa aꞌa̱ri aza a Yesu Kawauwi, Kashila̱ ka yanka le afada ko kpam u kiɗa̱ga le ugana wa. 2 Kulu Keri, uza ɗa u tsu na̱ka̱sa̱ uma u ɗa u wuta̱i a asu Yesu Kawauwi, u wutukpa̱ mu ɗe asuvu a ucira u unyushi u cingi u ɗa wa tono n ukpa̱. 3 Mele ma Musa ma̱ n ucira u ɗa ma wauwa tsu wa, kpaci gba̱ tsunu aza a unyushi u cingi a ɗa. Shegai Kashila̱ ka yain ili iꞌya bawu Mele ma fuɗa ma yan. U suki Maku ma ne a likimba n ikyamba tyoku i tsunu, shegai i tsunu iꞌa̱ ta̱ n unyushi u cingi. Kashila̱ ka wacinsai tsugono tsu unyushi u cingi tsa tsa lya tsugono a kaci ka tsunu a asu u una̱ka̱ Maku ma ne tyoku u uɗara̱kpa u unyushi u cingi u tsunu. 4 Yan ɗa u yain nala, tsa̱ra̱ tsu yain gba̱ ili iꞌya Mele ma danai aꞌayin a ɗa baci tsu pana̱kai Kulu Keri, n u ɗa tsa yan ili iꞌya a̱tsu tsa ciga n kaci ka tsunu.

5 Aꞌayin a ɗa baci ama a a̱sa̱ka̱i ili iꞌya a lai n uciga i lyai tsugono tsu le, ili i unyushi u cingi iꞌya a tsu rongo uyawunsa maco. Shegai aza ɗa a a̱sa̱ka̱i Kulu Keri ku lyai tsugono a kaci ka le, ili iꞌya ya zuwa Kulu Keri ku pana kayanyan iꞌya a tsu rongo uyawunsa maco. 6 Maluwa ma uyan unyushi u cingi u vuma ma lya baci tsugono tsu ne, wa kuwa̱ ta̱. Shegai Kulu Keri ku lya baci tsugono a kaci ka ne, wa tsa̱ra̱ ta̱ uma na̱ ndishi n shinga. 7 Maluwa ma ili i vuma ma lya yi baci tsugono, n Kashila̱ ka wa shila̱ka̱na̱ maco. U tsu tono ili iꞌya Kashila̱ ka danai u yain wa. Mayun tani u tsu fuɗa u yain nala wa. 8 Aza ɗa a a̱sa̱ka̱i ili i unyushi u cingi iꞌya a ka ciga ya lya tsugono a kaci ka le, a ka fuɗa a ka yan ili iꞌya Kashila̱ ka pana kayanyan wa.

9 Shegai eɗa̱ i a̱sa̱ka̱ uciga u uyan unyushi u cingi u ɗe wa lya tsugono a kaci ka ɗe wa. Kulu Keri ka̱ ta̱ a asuvu a ɗe mayun, kpam ka ka lya tsugono a kaci ka ɗe. (Kpam ko ya baci bawu wa̱ri n Kulu ku Kawauwi a asuvu a ne, eyi katoni† ka wa.) 10 Ikyamba i ɗe ya kuwa̱ ta̱ adama unyushi u cingi. Shegai Kawauwi ka̱ baci asuvu a ɗe, she Kulu ku na̱ka̱ ɗa̱ uma, kpaci Kawauwi ka ka zuwai i wokoi ama a maci asu u Kashila̱. 11 Kulu ku Kashila̱, uza ɗa ꞌya̱nga̱sa̱i Yesu a ukpa̱, ka ka̱ri a asuvu a ɗe. Tsu reve ta̱ Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱i Yesu Kawauwi a ukpa̱, kpam nala dem Kashila̱ ka zuwa ikyamba i ɗe iꞌya ya kuwa̱ i yain uma a asu u Kulu ku ne ka ka̱ri a asuvu a ɗe yi.

12 Adama a nala ama a va̱, u ka̱na̱ ta̱ tsu rongo tyoku ɗa Kulu ku Kashila̱ ku tonuko tsu. U gan tsu rongoi tyoku ɗa u luwa tsu wa, kpaci a̱tsu aza a unyushi u cingi a ɗa. 13 Kpaci i lya baci kapala n utono maluwa ma unyushi u cingi u ɗe, ya kuwa̱ ta̱. Shegai i a̱sa̱ka̱ baci Kulu ku ɓa̱nga̱ ɗa̱ i a̱sa̱ka̱i uyansa ili i cingi, ya tsa̱ra̱ ta̱ uma u mayun. 14 Mmuku n Kashila̱ n mayun alya aza ɗa a a̱sa̱ka̱i Kulu ku Kashila̱ ka tono n ele. 15 Kpaci Kulu ka Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ ka gonuko ɗa̱ agbashi wa, kpam ka zuwa ɗa̱ upana uwonvo wa. Shegai Kulu ki ku gono ku gonuko ɗa̱ mmuku n Kashila̱, kpam ka ku tsu na̱ka̱ tsu ucira tsa̱ra̱ tsu isa̱ Kashila̱, “Tata! Tata u tsunu!” 16 Kulu ku Kashila̱ ku ɓolomgbono ta̱ n kulu ku tsunu, tsa̱ra̱ ku wenike mayun ɗa tsa̱ri mmuku n Kashila̱. 17 Adama a nala, tsa wusha ta̱ ili iꞌya Kashila̱ ka ɓa̱na̱ka̱ ama a ne. Nala dem gba̱ ili iꞌya Kashila̱ ka na̱ka̱i Maku ma ne, Kawauwi, i woko dem i tsunu. Shegai tsa ciga baci tsu tsa̱ra̱ tsupige tyoku ɗa Kawauwi ka tsa̱ra̱i, u ka̱na̱ ta̱ tsu soi mavura tyoku ɗa u soi.

Tsupige tsa tsa tuwa̱

18 Aꞌayin a ɗa baci dem tsu ciɓai n tsupige tsa wa tuwa̱ wa na̱ka̱ tsu a kapala, mavura ma tsa so gogo‑na ili i roku iꞌya wa. 19 Gba̱ ili iꞌya Kashila̱ ka yain iꞌa̱ ta̱ a uma̱tsi a uvana aꞌayin a ɗa Kashila̱ ka wenike a kateshe ama ɗa aꞌa̱ri mmuku n ne n mayun. 20 Kashila̱ ka ka zuwai gba̱ ili iꞌya u yain i woko i una̱ u cingi. Ili iꞌya u yain iꞌya i wushuki i woko nala wa, shegai Kashila̱ ka ka zuwai iꞌya nala. 21 Gba̱ n nala, Kashila̱ ka tuwa̱ ta̱ ka wutukpa̱ ili iꞌya u yain kotsu i shama wa, kpam dem tsa̱ra̱ i woko yaa n tsupige kaɓolo na̱ mmuku n Kashila̱.

22 Kpaci tsu reve ta̱ hal utuwa̱ gogo‑na gba̱ ili iꞌya Kashila̱ ka yain iꞌa̱ ta̱ a maꞌika yavu uka u ilimaci. 23 Ko a̱tsu dem Atoni tsa ika ta̱ adama a mɓa̱la̱, ko an u wokoi tsa̱ri n Kulu Keri, uza ɗa wa̱ri kune ku kagita̱ ku Kashila̱. A̱tsu dem uma̱tsi u ɗa tsa̱ri a uvana kain ka nala ki ka Kashila̱ ka wusha tsu tyoku u mmuku n ne, aku u zuwa ikyamba i tsunu i woko n utsa̱ra̱ u kaci. 24 Aꞌa̱ri a wauwa tsu ɗe, kpam tsa̱ ta̱ n uzuwa u uma u na vi. Shegai tsu wene baci ili iꞌya tsu zuwukai uma vi, u woko kpam uzuwa u uma wa. Ama a tsu zuwa uma a ili iꞌya a tsa̱ra̱i wa. 25 Shegai tsa zuwa ta̱ uma a ili iꞌya bawu kotsu tsu tsa̱ra̱i, kpam tsa vana iꞌya n ahankuri.

26 Nala dem Kulu ka ɓa̱nga̱ tsu, a̱tsu a aza ɗa tsa̱ri bawu ucira. Tsu reve uyan kavasu tyoku ɗa u gain tsu yain wa. Shegai Kulu n kaci ka ne ka ku tsu yansa̱ka ama a ne kadyanshi a asu u Kashila̱, hal gba̱m wa folusuko tsu Kashila̱ n maꞌika ma ma lai ili iꞌya vuma wa fuɗa wa dana. 27 Kashila̱ ka wene ta̱ ili iꞌya iꞌa̱ri a atakasuvu a ama. Kpam u reve ta̱ ili iꞌya iꞌa̱ri a katakasuvu ka Kulu, kpaci Kulu ku tsu yansa̱ka ta̱ ama a ne kadyanshi a asu u Kashila̱ dere tyoku ɗa Kashila̱ ka ciga̱ka le.

28 Kpam tsu reve ta̱ Kashila̱ ka ka zuwusa ili dem i yain manyan kaɓolo, tsa̱ra̱ u tuko ukuna u shinga u ne a asu u ama ɗa a ka ciga yi. Alya ama ɗa u isa̱i, kpaci nala u foɓusoi u yain u ɗa. 29 Kashila̱ ka reve le ta̱ kahu u yain likimba, kpam u ɗanga̱sa le tsa̱ra̱ a woko tyoku u Maku ma ne, tsa̱ra̱ Yesu woko Maku ma kagita̱ kpam u tsa̱ra̱ aꞌangu ushani. 30 An u ɗanga̱sa le, aku u isa̱ le a tuwa̱ ara ne. An u isa̱ le, u gonuko le a woko dere n eyi, aku u yanka le kazuwamgbani ka tsupige tsu ne.

Uciga u Kashila̱

31 Ndya tsa dana adama a ili i na yi gba̱? Kashila̱ ka̱ baci n a̱tsu, ya wa yan tsilala n a̱tsu? 32 Eyi uza ɗa bawu u ɓishinkai Maku ma ne shegai u neke yi adama a tsunu gba̱. Cinda u na̱ka̱ tsu Yesu, mayun ɗa wa na̱ka̱ tsu gba̱ ili gbani. 33 Ya wa takpa ama ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai ukuna? Uza wa̱ la wa, kpaci Kashila̱ ka ka gonuko le a woko dere. 34 Ya wa kiɗa̱ga ama a Kashila̱ ugana? Uza wa̱ la wa, kpaci Yesu Kawauwi u kuwa̱ ta̱, shegai a ꞌya̱nga̱sa̱ yi ta̱ a ukpa̱, kpam gogo‑na wa̱ ta̱ a kukere ku ulyaki ku Kashila̱ wa foluko tsu. 35 Ili iꞌa̱ la ya pece tsu a uciga u ɗa Kawauwi ka ciga tsu wa, ko kadambula, ko tsu so baci mavura. Ko ama a ka foro tsu baci, nala wa pece tsu n uciga u Kawauwi wa. Ko tsu namba baci ili iꞌya tsa lya, ko kpam tsu nambai ili iꞌya tsa uka, gba̱ nala wa pece tsu n uciga vi wa. Ko ama a na̱ka̱ tsu baci uwonvo ko kpam a wuna tsu baci, nala wa pece tsu n uciga u Kawauwi wa.

36 Derere ɗa tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai,

“Kain dem ama a ka dansa ta̱ a ka wuna tsu adama a vunu,

ama a ka yansa̱ka tsu tyoku ɗa a tsu yansa̱ka ncon n ɗa a ka bana ukiɗa.” ◊

37 Shegai gba̱ n ukuna u na vi, tsa̱ ta̱ n ulya u kaci gba̱ gba̱ a asu u uza ɗa u ciga tsu! 38 N reve ta̱ mayun ɗa ili iꞌa̱ la ya pece tsu n uciga u ne wa: Ukpa̱ wa fuɗa wa, uma wa fuɗa wa. Atsumate a zuba ko ityoni i cingi† ko ucira kau‑kau u zuba wa fuɗa wa pece tsu n uciga u ne wa. Ko ndya baci i gita̱i gogo‑na ko kpam ili iꞌya ya tuwa̱ ya gita̱ a kapala i takpana wa. 39 Tsa̱ baci a zuba u alishi, ko tsa̱ baci a lyungu-lyungu a asuvu a kushiva̱ ukuna u wa̱ pini wa, kpaci ili iꞌa̱ la a likimba iꞌya ya fuɗa ya pece tsu n uciga u Kashila̱ u ɗa u wenikei a asu u Yesu Kawauwi Asheku a tsunu wa.

9

Kashila̱ n aza a Yahuda

1 Ukuna u mayun u ɗa ma tonuko ɗa̱. Mpa uza u Kawauwi ɗa kpam kaɓan ma yan wa. Kulu Keri ka ka lya tsugono a katakasuvu ka va̱ kpam u wushuku ta̱ gba̱ ili iꞌya ma dansa mayun ɗa. 2 Katakasuvu ka va̱ ka shaɗangu ta̱ n unamgbukatsuma̱ u pige na̱ mɓa̱la̱ cika, 3 adama a ama a va̱, aza a Yahuda tyoku u va̱. Kashila̱ ka yanka mu baci una̱ u pece mu n Kawauwi tsa̱ra̱ ama a va̱ a tsa̱ra̱ iwauwi, ma wushuku ta̱ gogo Kashila̱ ka yain nala. 4 Alya aza a Isaraꞌila,† aza ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai a woko mmuku n ne. U wenike le ta̱ tsupige tsu ne, u yansa ta̱ kazuwamgbani n ele. U na̱ka̱ le Mele ma Musa. U tonuko le tyoku ɗa a ka lyaka yi kayala mayun. U zuwa le a woko aza ɗa a ka wusha kazuwamgbani ka ne. 5 Isheku i le ama a pige a ɗa a Kashila̱, Kawauwi n kaci ka ne aya maku ma tsikaya ma le. Kpam aya Kashila̱, uza ɗa wa lya tsugono a kaci ka ili gba̱, u wusha ta̱ icikpali hal ubana bawu utyoku! Ami.

6 Dana ɗa ma dana Kashila̱ ka kpa̱ɗa̱ ta̱ ushaɗangu ili iꞌya u danai wa yan vi wa. Shegai mayun ɗa gba̱ aza a Isaraꞌila a ɗa ama a ne wa. 7 Kpam dem gba̱ mmuku n tsikaya ma Ibirahi n ɗa mmuku n ɗa Kashila̱ ka yankai Ibirahi kazuwamgbani wa. Kashila̱ ka tonukoi Ibirahi, “Mmuku n tsikaya ma Ishaku† n ɗa koshi a ka kece mmuku n tsikaya n vunu.” 8 Nala u wenike ta̱ la vi gba̱ mmuku n tsikaya ma Ibirahi n ɗa mmuku n Kashila̱ n mayun wa. Mmuku ma Ibirahi n mayun alya aza ɗa a wokoi mmuku n Kashila̱ adama a kazuwamgbani ka Kashila̱ ka yankai Ibirahi. ◊ 9 Kpam kazuwamgbani ka u yain ka na: “N uma u kayen kahu n gono, Saratu† wa matsa ta̱ maku ma vali.” ◊

10 Maku ma nala mi aya tata u tsunu Ishaku. An u gbonguroi, aku u zuwai Rifikatu,† uza ɗa u matsai mpeshe. 11-12 Shegai kahu u matsa, Kashila̱ ka tonuko ta̱ Rifikatu vi, “Uzapige vi wa gbashika ta̱ uza u kenu.” ◊ Nala vi tun kahu mmuku mi a yain ili i shinga ko i cingi ɗa. Kashila̱ ka yan ta̱ nala tsa̱ra̱ uza ɗa u ɗanga̱sai vi aya uza ɗa wa ciga, adama a tyoku ɗa u foɓusoi shegai adama a ili iꞌya maku mi ma yain wa. 13 Tyoku ɗa wa̱ri ukorongi a Tagara̱da u Kashila̱, “N ciga ta̱ Yakubu,† shegai n ꞌyuwain Isuwa.”† ◊

14 Ndya wa̱ tsa dana a ukuna u na? Kashila̱ ka tsu kpa̱ɗa̱ uyan dere ɗa? Nala wa, ko kenu!

15 Kashila̱ ka tonukoi Musa,

“Ma wenike ta̱ ukuna u shinga a asu u uza ɗa baci dem n ɗanga̱sai,

kpam ma pana ta̱ uza ɗa baci dem n ɗanga̱sai asuvayali.” ◊

16 Kashila̱ ka wenike ta̱ ukuna u shinga a asu u uza ɗa baci dem u ɗanga̱sai, adama a ili iꞌya vuma vi wa ciga ko u yain ɗa wa. 17 Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱ Kashila̱ ka tonuko ta̱ magono ma Masar,† “N zuwa vu ta̱ vu woko magono kpaci ma ciga ta̱ n wenike ucira u va̱ ara vunu, tsa̱ra̱ a dansa kala ka va̱ a likimba gba̱.” 18 Adama a nala, Kashila̱ ka wenike ta̱ ukuna u shinga u ne a asu u aza roku kpaci nala wa ciga, kpam u ɗanga̱sai u zuwa ama roku a woko aryagbaji.

Upan u Kashila̱ n asuvayali

19 Uza roku wa wecike ta̱, “Niɗa Kashila̱ ka dana tsu nusa. Ya wa fuɗa wa ronomgbono n uyawunsa u ne?” 20 Kotsu vu dana nala wa! Kaje ka va̱, ma wece vu, “Ya va bidya kaci ka vunu va̱ri ɗa va nanamgbana n Kashila̱? Magbodo ma tsu wece uza ɗa u ma yi, ‘Niɗa vu ma mu naha?’ ” 21 Kamai ka mgbodo ka tsu ma ta̱ ili iꞌya wa ciga u mai. Wa fuɗa ta̱ wa bidya cin u mai magbodo ma tsulobo adama a kain ka pige, u mai kpam ma roku ma uyansa̱ka manyan maco.

22 Kashila̱ ki dem nala wa̱ri, wa ciga baci u wenike upan u ne kpam u wenike ucira u ne wa fuɗa ta̱. Shegai u yan ta̱ ahankuri a pige a asu u aza ɗa upan u ne wa̱ri; wata, aza ɗa a foɓusukoi ukpa̱.

23 U yan ta̱ nala tsa̱ra̱ u wenike tsupige tsu ne ushani a asu u ama a ɗa u panai iyali; wata, aza ɗa u foɓusukoi tsupige tsu ne tun a kagita̱.

24 Kpam a̱tsa ama a nala yi aza ɗa Kashila̱ ka isa̱i. U ɗanga̱sa tsu a asuvu a aza a Yahuda, nala ɗa gba̱m koshi wa, u ɗanga̱sa tsu ta̱ dem a asuvu a Awulawa. 25 Tyoku ɗa Kashila̱ ka danai a tagara̱da u Hosiya matsumate:†

“Aza ɗa bawu aꞌa̱ri ama a va̱,

gogo‑na ma isa̱ le ta̱ ama a va̱.

Kpam ma wenike ta̱ uciga u va̱

a asu u aza ɗa bawu ma̱ri ma ciga.” ◊

26 U doku ta̱ u danai,

“Pini a asu u ɗa Kashila̱ ka tonuko le,

‘Eɗa̱ ama a va̱ a ɗa wa,’

nte ɗa dem pini Kashila̱ Uza u Uma

wa isa̱ le mmuku n ne.” ◊

27 Ili iꞌya kpam Ishaya† matsumate u danai a kaci ka aza a Isaraꞌila iꞌya na:

“Aza a Isaraꞌila aꞌa̱ ta̱ ushani,

tyoku u kayala ka ikengi i kushiva̱,

shegai aza ɗa a ka tsa̱ra̱ iwauwi a asuvu a le aꞌa̱ gan wa.

28 Magono ma Zuba ma yan ta̱ ama a likimba mavura kpam u kotso ma kuten koshi.” ◊

29 Ishaya doku ta̱ u danai:

“Magono ma Zuba, Uza u Ucira Gba̱

u a̱sa̱ka̱ ta̱ ama kenu a asuvu a mmuku n tsikaya n tsunu a yain uma.

A da baci nala wa,

an aꞌa̱ri a wacinsa tsu ɗe gba̱ gba̱,

tyoku u ilyuci i Sodom n Gomora.”† ◊

Aza a Isaraꞌila n Kadyanshi ka Shinga

30 Ndya wa̱ tsa dana a kaci ka ili i na? Iꞌya na: Awulawa a ma̱tsa̱ a gonuko kaci ka le ama a maci n Kashila̱ wa, shegai Kashila̱ ka gonuko le ama a maci adama a ɗa a wushuki n eyi. 31 Aza a Isaraꞌila a ma̱tsa̱ ta̱ a toni Mele tsa̱ra̱ a gonuko kaci ka le ama a maci n Kashila̱. Shegai a kpa̱ɗa̱i. 32 Ndya i zuwai a kpa̱ɗa̱i? Adama a ɗa a ma̱tsa̱ ta̱ a gonuko kaci ka le ama a maci a asu u ili iꞌya a ka yan, a una̱ u ɗa a ka pityanangu n Kashila̱ u gonuko le ama a maci. A ta̱ɗa̱tsa̱ ta̱ a katali ka pige ka ka̱ri le a ure. 33 Tyoku ɗa Kashila̱ ka danai a Tagara̱da u Kashila̱:

“Ɗa na! Ma zuwa ta̱ katali a Sihiyona*

ka ka zuwa le uta̱ɗa̱tsa̱,

tyoku u katali ka ka zuwa le urukpa̱.

Shegai uza ɗa baci dem u wushuki n eyi wa yan uwono wa.” ◊

10

1 Ama a va̱, ili iꞌya n lakai uciga iꞌya gba̱ aza a Yahuda a tsa̱ra̱ iwauwi. Kavasu ka va̱ ka la ubana a asu u Kashila̱. 2 N reve ta̱ a ka ciga ta̱ a gbashika Kashila̱, shegai a reve 3 ili iꞌya i tsu zuwa yi u wushi ama wa. A una̱ u nala, aku a ka ciga a gonuko kaci ka le ama a maci a ure u le. A ꞌyuwain utono ure u Kashila̱ u ɗa u tsu gonuko ama a woko ama a maci. 4 Kawauwi ka zuwa ta̱ Mele ma gono ma woko bawu ucira, tsa̱ra̱ Kashila̱ ka gonuko gba̱ aza ɗa a wushuki a woko ama a maci.

Gba̱ ama a ka fuɗa ta̱ a tsa̱ra̱ iwauwi

5 Musa korongu ta̱ tyoku ɗa Kashila̱ ka zuwa ama a woko ama a maci adama a ɗa a na̱ka̱i Mele karinga̱. U danai, “Uza ɗa baci dem u yain ili iꞌya Mele ma danai, wa tsa̱ra̱ ta̱ uma.” ◊ 6 Shegai ili iꞌya Tagara̱da u Kashila̱ u wenishikei a kaci ka uwoko ama a maci a asu u upityanangu iꞌya na: “Kotsu vu tonuko kaci ka vunu, ‘Ya wa bana a zuba?’ wa.” (Wata, “Ya wa bana a zuba u ba u cipuka̱ Kawauwi utuwa̱ a likimba?”) 7 “Kpam kotsu vu dana, ‘Ya wa bana a asuvu a iyamba a asu u akushe?’ wa.” (Wata, “Ya wa bana a asuvu a iyamba u ꞌya̱nga̱sa̱ Kawauwi a ukpa̱?”) 8 Ili iꞌya Tagara̱da u Kashila̱ u danai iꞌya na: “Akani yi aꞌa̱ ta̱ evu n avu; aꞌa̱ ta̱ a una̱ u vunu kpam a katakasuvu ka vunu.” Uwenishike u upityanangu u ɗa tsa dansa̱ka u ɗa gai la vi.

9 Vu dana baci bawu uwonvo, “Yesu Asheku a ɗa,” kpam vu wushuku baci a katakasuvu ka vunu Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ yi ta̱ a ukpa̱, Kashila̱ ka wauwa vu ta̱. 10 Tsu wushuku ta̱ n atakasuvu a tsunu, adama a nala a ɗa Kashila̱ ka gonuko tsu tsu woko dere. Kpam tsu dana ta̱ bawu u uwonvo, tsu wushuku ta̱, adama a nala a ɗa kpam tsu tsa̱ra̱i iwauwi. 11 Tyoku ɗa Kashila̱ ka danai a Tagara̱da u ne, “Shegai uza ɗa baci u pityanangi n eyi wa yan uwono wa.” ◊ 12 Na vi u ka̱na̱ ta̱ ya dem, kpaci aza a Yahuda n Awulawa a takpana wa. Asheku a te a ɗa, aya kpam wa lya tsugono tsu ama gba̱. Kpam aya u tsu zuwuka ko ya baci u yain kavasu ubana ara ne una̱ u shinga. 13 Tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai, “Uza ɗa baci dem u yain kavasu a asuvu a kala ka Asheku, wa tsa̱ra̱ ta̱ iwauwi.” ◊

14 Niɗa ama a ka wushuku n Asheku kpam a foli yi u wauwa le, a taɓa baci upana ukuna u ne wa? Kpam niɗa a ka yan a pana bawu uza roku u tonuko le? 15 Niɗa aza roku a ka ba a tonuko le, Asheku a ɗa baci a suku le wa? Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, “Ili i maza̱nga̱ iꞌya i pige an aza ɗa a ka tuko Kadyanshi ka Shinga a ka tuwa̱.” ◊

16 Shegai aza a Yahuda a roku a wushuku n Kadyanshi ka Shinga ki wa. Tyoku u na, Ishaya matsumate u wecike ta̱, “Magono ma Zuba, uza wa̱ gba̱m la wa wushuku n ili iꞌya tsu danai?” 17 Ama a pana ta̱ Kadyanshi ka Shinga an uza roku u tonuko le ukuna u Kawauwi. A tsu gita̱ ta̱ a pana akani yi, aku a wushuku. 18 Shegai aza a Yahuda tani? A pana akani yi? Eye, a pana ta̱! Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱,

“A tonuko ta̱ ya dem akani yi.

A dansa ta̱ a ɗa a asu u mɓa̱ri mɓa̱ri u likimba.” ◊

19 Shegai mayun ɗa aza a Isaraꞌila a revei? Eye, a reve ta̱. Ko a aꞌayin a Musa Kashila̱ ka dana ta̱,

“Ma zuwa vu ta̱ vu yain n malyon, n zuwuka baci iyamba i roku una̱ u shinga.

Ma zuwa vu ta̱ vu pana upan, n zuwuka baci Awulawa a ɗa ya wundya aꞌa̱ n ugboji wa una̱ u shinga.” ◊

20 Ishaya dana ta̱ bawu uwonvo u da Magono ma Zuba ma danai,

“Aza ɗa bawu a zama mu, alya a tsa̱ra̱ mu.

N wenike ta̱ kaci ka va̱ a asu u aza ɗa bawu a foloi a wene mu.” ◊

21 Shegai Kashila̱ ka yan ta̱ kadyanshi a kaci ka aza a Isaraꞌila,

“Gba̱ uliva̱ n tsu ba̱ra̱kpa̱ ta̱ akere a va̱ n wushi aryagbaji aza ɗa a ꞌyuwain mu una̱ka̱ karinga̱.” ◊

11

Kashila̱ ka pana ta̱ iyali i aza a Isaraꞌila

1 Yan n wecike: Kashila̱ ka varangu ama a ne aza a Yahuda ɗa? Ko kenu! Mpa n kaci ka va̱ uza u Yahuda u ɗa. Mpa kumaci ku Ibirahi ka, a kaletsu ka Bayami.† 2 Kashila̱ ka ɗanga̱sa ta̱ aza a Isaraꞌila a woko ama a ne tun caupa, kpam u varangu le wa. I ciɓa n ili iꞌya Tagara̱da u Kashila̱ u danai a ukuna u na vi? Iliya matsumate u banka ta̱ kushen ku ne a kaci ka aza a Isaraꞌila a asu u Kashila̱ u danai, 3 “Magono ma Zuba, a wunusa ta̱ ntsumate n vunu, kpam a wacinsa ta̱ asuɗara̱kpa† u vunu. Mpa koshi matsumate ma ma wokoi, kpam alya dem pini a ka ciga a koruso a wuna mu.” ◊ 4 I ciɓa ili iꞌya Kashila̱ ka wushuki? U da, “Aɗa koshi uza ɗa u buwai wa. Ma̱ ta̱ n ama azu a shindere (7,000) aza ɗa bawu kotsu a kuɗa̱nki Baꞌalu† kameli!” ◊

5 Nala wa̱ri hal n gogo‑na. Ama ɗa pini kenu aza ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai adama a ukuna u shinga u ne. 6 Kpam u ɗanga̱sa le baci, adama a ukuna u shinga u ne u ɗa, shegai adama a ili iꞌya a yain wa. A ka woko baci ama a Kashila̱ adama a ili iꞌya a yain, kune ku shinga ku Kashila̱ ka̱ri ka woko ku mayun wa.

7 Nala wenike ta̱ an gba̱ aza a Isaraꞌila a ka zama ta̱ ili, shegai aza ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai a asuvu a le alya koshi a tsa̱ra̱i iꞌya. Aza ɗa a buwai kpam a ryagbajai. 8 Tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai:

“Kashila̱ ka na̱ka̱ ta̱ ama yi atakasuvu a kula̱la̱.

U kimba̱i aꞌeshi a le tsa̱ra̱ a wene wa,

aku u votsuki atsuvu a le tsa̱ra̱ a pana wa.

Nala a lyai kapala n uyansa hal n ara.” ◊

9 Aku Dawuda danai:

“A̱sa̱ka̱ abiki† a le a woko le utyangi,

tsa̱ra̱ a ta̱ɗa̱tsa̱

a wushi kpam mavura a kaci ka ili iꞌya a yain.

10 A̱sa̱ka̱ aꞌeshi a le a rumba̱na̱ kotsu a wene wa,

zuwa kucina̱ ku le ku kelike

adama a kadambula hal ubana.” ◊

11 Aku n wecikei: An aza a Yahuda a rukpa̱i vi, a rukpa̱ la vi ɗe bawu uꞌya̱nga̱? Ko kenu! Adama a ɗa a yain unyushi u cingi, iwauwi i tuwa̱ ta̱ a asu u Awulawa, kpam nala vi wa zuwa ta̱ aza a Isaraꞌila a yain malyon. 12 Awulawa a wusha baci una̱ u shinga ushani adama a ɗa aza a Yahuda a ꞌyuwain an Kashila̱ ka ciga ka wauwa le, aꞌayin a ɗa aza a Yahuda a gonoi a tuwa̱i a wushi iwauwi yi, una̱ u shinga u le vi wa la ta̱ ushani.

Iwauwi i Awulawa

13 Gogo‑na n a̱ɗa̱ ɗa ma dansa Awulawa. Kashila̱ ka ɗanga̱sa mu ta̱ n woko kasuki ubana a asu u ɗe, kpam ma yan ta̱ agoni adama a manyan ma pige ma u na̱ka̱ mu n yain. 14 Ma ciga ta̱ n zami ure u ɗa ma zuwa aza a Yahuda a cigi ili iꞌya eɗa̱ Awulawa iꞌa̱ri n iꞌya, tsa̱ra̱ a ure u nala vi n wauwa aza roku a le. 15 An Kashila̱ ka kpatala̱kai aza a Yahuda kucina̱, u woko ta̱ kaje ka Awulawa. Adama a nala Kashila̱ ka doku baci ka yan tsije n aza a Yahuda, wa woko ta̱ yavu u gonuko akushe a asuvu a uma. 16 A na̱ka̱ baci Kashila̱ kajibi ka tsuwa ka kagita̱, tsuwa tsi gba̱ tsa woko ta̱ tsu ne. Kpam a na̱ka̱ baci Kashila̱ alu a maɗanga, gba̱ atyangi yi dem a ne a ɗa.

17 Wa̱ ta̱ yavu a kapusa ɗe atyangi a roku a maɗanga ma zayitum.† Eɗa̱ Awulawa iꞌa̱ ta̱ tyoku u katyangi ka maɗanga ma zayitum ma ma gbonguroi a kakamba ma a gbaɓamgbanai a zuba u maɗanga ma shinga ma a kapusai atyangi a ne yi. Gogo‑na i wusha ta̱ ili i shinga iꞌya iꞌa̱ri i aza a Yahuda, tyoku ɗa katyangi ka savu ka tsu tsa̱ra̱ ilikulya i ne a maɗanga mi. 18 Adama a nala kotsu i goro atyangi a ɗa a kapusai vi wa. Ciɓai, eɗa ya ɓa̱na̱ alu a maɗanga ma nala mi wa. Alu a ne a ɗa a ka ɓa̱na̱ ɗa̱. 19 Gaawan ya yawunsa ta̱ i dana kapusa ɗa a kapusai atyangi yi, tsa̱ra̱ a gbaɓamgbana ɗa̱ a asu u le. 20 Nala mayun ɗa. Kapusa ɗa a kapusai a ɗa adama a ɗa a ꞌyuwain uwushuku, eɗa̱ tani adama a ɗa i wushuki ɗa iꞌa̱ri pini ugbaɓamgbani. Kotsu i yain ara̱ɗi wa, shegai i pana uwonvo u ili iꞌya ya fuɗa ya gita̱. 21 Kashila̱ ka kapusa baci atyangi a kagita̱ a nala yi, nala dem wa fuɗa wa kapusa ɗa̱.

22 Gogo‑na i wene wa̱ ɗe tyoku ɗa Kashila̱ ka tsu wenike asuvayali n tyoku ɗa kpam wa̱ri shen. U tsu yanka ta̱ aza ɗa a a̱sa̱ka̱ yi utono mavura. I lya baci kapala n urongo tyoku ɗa wa wenike ɗa̱ ukuna u shinga, wa wenishike ɗa̱ ta̱ ukuna u shinga u ne. I yan baci nala wa, wa kapa ɗa̱ ta̱ a maɗanga mi. 23 Aza a Yahuda a ka gono baci a wushuku n Kashila̱, wa gono ta̱ u zuwa le a asu u ɗa aꞌa̱ri caupa vi. Wa̱ ta̱ n ucira u ɗa wa yan nala. 24 Eɗa̱ Awulawa iꞌa̱ ta̱ tyoku u atyangi a maɗanga ma zayitum ma a kapai a kakamba aku a gbaɓamgbanai a zuba u maɗanga ma zayitum ma shinga ma ma̱ri n kami. Nala a tsu yansa ili wa! Shegai an u wokoi aza a Yahuda aꞌa̱ ta̱ tyoku u atyangi a maɗanga ma shinga mi, kpam a ka doku ta̱ a ka gbaɓamgbana le n maɗanga ma aꞌa̱ri caupa vi.

Kashila̱ ka pana ta̱ ama gba̱ asuvayali

25 Ama a va̱, ma ciga ɗa̱ ta̱ i reve ili i usokongi i na yi, kotsu i reve an bawu i revei ili gba̱, kpam kotsu i yain ara̱ɗi wa. Aza roku aza a Yahuda aryagbaji a ɗa, shegai nala wa lya ta̱ kapala hal she a shaɗangu kakuma̱ ka Awulawa, aza ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai a ka tuwa̱ a asu u Kawauwi. 26 Kpam naha ɗa Kashila̱ ka wauwa gba̱ aza a Isaraꞌila. Tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai:

“Kawauwi ka wuta̱ ta̱ a Sihiyona,*

aku u takpa ikuna i cingi gba̱ a asuvu a amaci a Yakubu.

27 Ma yan ta̱ kazuwamgbani ka na n ele

n takpa baci unyushi u cingi u le.” ◊

28 Aza a Yahuda a ꞌyuwan ta̱ uwusha Kadyanshi ka Shinga ki, adama a nala a wokoi tyoku u atokulalu a Kashila̱. Nala u gita̱ ta̱ tsa̱ra̱ u ɓa̱nga̱ ɗa̱, eɗa̱ aza ɗa bawu iꞌa̱ri aza a Yahuda. Shegai hal n ara aza a Yahuda yi alya Kashila̱ ka ɗanga̱sai, kpam wa ciga le ta̱ adama a kazuwamgbani ka u yain n isheku i le Ibirahi, n Ishaku, n Yakubu. 29 Kashila̱ ka tsu savaɗa katakasuvu ka ne a asu u ama ɗa u isa̱i n ili iꞌya u na̱ka̱ le wa.

30 Caupa, eɗa̱ Awulawa iꞌa̱ri i ꞌyuwan ta̱ upana̱ka Kashila̱. Aku aꞌayin a tuwa̱i a ɗa aza a Isaraꞌila a ꞌyuwain upana̱ka Kashila̱, ɗa u wenike ɗa̱ asuvayali a ne. 31 Nala dem gogo‑na an aza a Isaraꞌila a ꞌyuwain upana̱ka Kashila̱, aku Kashila̱ ka lyai kelime n u weniki ɗa̱ asuvayali a ne. Shegai tyoku ɗa u yanka ɗa̱ vi, aꞌayin aꞌa̱ ta̱ a utuwa̱ a ɗa wa wenike le asuvayali a ne. 32 Kashila̱ ka ciga ta̱ ka wenike asuvayali a ne a asu u ama gba̱, ɗa i zuwai u gonuko le yavu aza a kuwa ku aꞌali, kpaci a ꞌyuwan ta̱ upana̱ka Kashila̱.

Icikpali ubana a asu u Kashila̱

33 Ya wa fuɗa wa ra̱tsana̱ka utsa̱ri n kakiri n ureve u ɗa Kashila̱ ka̱ri n u ɗa?

Ya wa fuɗa wa reve masheshi ma ne?

Ya wa fuɗa wa toɗugbuso ili iꞌya wa yansa?

34 Tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai,

“Ya revei katakasuvu ka Magono ma Zuba?

Ya wa fuɗa wa na̱ka̱ yi adooki?” ◊

35 “Uza roku u kopuku Magono ma Zuba ili i roku iꞌya u ka̱na̱ yi u tsupa ɗa?”

36 Kashila̱ ka ka yain ili gba̱.

Aya uza ɗa u zuwai ili gba̱ i lyai kelime.

Ili gba̱ i woko ta̱ tsa̱ra̱ i na̱ka̱ yi tsupige.

U ka̱na̱ ta̱ tsu cikpala Kashila̱ hal ubana bawu utyoku! Ami.

12

Na̱ka̱i kaci ka ɗe asu u Kashila̱

1 Ama a va̱, an u wokoi Kashila̱ ka̱ri n asuvayali ɗa i zuwai ma folo ɗa̱ i na̱ka̱ kaci ka ɗe a asu u Kashila̱ yavu eɗa̱ uɗara̱kpa u ɗa, shegai uɗara̱kpa u ɗa wa̱ri n uma. Na̱ka̱i kaci ka ɗe i rongo uwulukpi n i zuwusi yi upana kayanyan. Naha ɗa u gain i lyaka Kashila̱ kayala a asuvu a atakasuvu a ɗe. 2 Kotsu i lyai kapala n i yanyi ili iꞌya ama a likimba a na a ka yansa wa, shegai i gono i a̱sa̱ka̱ Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ atakasuvu a savu. Pini nala, ɗa ya reve ili iꞌya Kashila̱ ka ciga ɗa̱ i yain: ya reve ta̱ ili iꞌya i lobonoi, n ili iꞌya u tsu pana kayanyan, n tyoku ɗa ili yi i gain i woko.

3 Kashila̱ ka wenike mu ta̱ ukuna u shinga, adama a nala n tonuko ta̱ ya dem asuvu a ɗe: kotsu vu bidya kaci ka vunu yavu vu la tyoku ɗa va̱ri wa, shegai vu gono vu yawunsa mai, vu zuwa kaci ka vunu a una̱ u upityanangu u ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱ vu. 4 Tsa̱ ta̱ n apashi ushani uɓolomgbonusi a ikyamba i te, kpam ko ka eni ka wa ka̱ ta̱ n manyan ma ne kau. 5 Nala dem, tsa̱ ta̱ ushani, shegai ya dem kapashi ka ikyamba ka Kawauwi ka, kpam a̱tsu dem tsa̱ ta̱ uɓolomgboni n uza n utoku.

6 Kashila̱ ka ne ta̱ ya dem a asuvu a tsunu kune kau‑kau ka wa yanka manyan. U na̱ka̱ tsu baci ucira u ɗa tsa yan kuɓari ku akani a ne, she tsu yansa̱ka u ɗa manyan n gba̱ upityanangu u ɗa tsa̱ri n u ɗa. 7 U na̱ka̱ tsu baci ucira u gbashika, she tsu gbasha. U na̱ka̱ tsu baci ucira u uwenishike, tsu wenishike. 8 U na̱ka̱ tsu baci ucira u ugbamatangusu asuvu a ama, she tsu gbamatangusu asuvu. U na̱ka̱ tsu baci ucira u maneke, she tsu neke n katakasuvu ka te. Kashila̱ ka na̱ka̱ vu baci ucira u utono n ama, she vu ma̱tsa̱ vu yain u ɗa mai. Va pana̱sa baci ama asuvayali, she vu yain u ɗa n ipeli.

Ahali a shinga

9 Ciga atoku n uciga u mayun. Kovo ili i cingi, aku vu ka̱na̱ ili i shinga. 10 Cigamgbanai tyoku ɗa uza n vangu u ne a gain a cigamgbana. Vu ma̱tsa̱ vu wenike atoku karinga̱. 11 Kotsu vu woko kawonvoli wa, shegai vu yain manyan cika. Na̱ka̱ kaci ka vunu gba̱ a asu u ugbashika Asheku. 12 Lya kapala n ipeli kpaci va̱ ta̱ n uzuwa u uma. Va̱ baci n kadambula, she vu yain ahankuri. Vu yansa kavasu maco. 13 Na̱ka̱ ama a Kashila̱ iꞌya a nambai. Vu wushi amoci aza ɗa aꞌa̱ri Atoni a kuwa ku vunu.

14 Ama a zuwa vu baci vu soi mavura an va̱ri Katoni, vu yanka le una̱ u cingi wa, shegai vu gono vu yanka le kavasu Kashila̱ ka zuwuka le una̱ u shinga. 15 Pele n ama ɗa a ka pele, kpam vu sa̱i n ama ɗa a ka sa̱. 16 Dusuku ndishi n shinga n atoku a vunu, yan tsije n aza ɗa bawu aꞌa̱ri ili i roku. Yan n ara̱ɗi wa, ko kpam vu bidya kaci ka vunu uza u ugboji wa.

17 Uza roku u yanka vu baci tsicingi, vu tsupa yi n tsicingi wa. Ma̱tsa̱ vu yain ili iꞌya ya dem bidyai iꞌa̱ri mai. 18 Vu yain tyoku u ufuɗa u vunu vu rongo na̱ ndishi n shinga n ama. 19 Aje a va̱, ama nusuka ɗa̱ baci, kotsu i dana ya yan le mavura wa, shegai i vana Kashila̱ ka yan le mavura n asuvu a upan u ne. Magono ma Zuba ma dana ta̱ a Tagara̱da u Kashila̱,

“Ma yan ta̱ aza ɗa a nusai mavura.

Ma tsupa le ta̱ a kaci ka ili iꞌya a yain.” ◊

20 Shegai i gono i yain ili iꞌya Tagara̱da u Kashila̱ u danai:

“Utokulalu u vunu wa pana baci kambulu, lyatangi yi.

Wa pana baci kakuli, ne yi mini u soi.

Pini nala, ɗa wa pana uwono u ili iꞌya u yanka vu.” ◊

21 Kotsu vu a̱sa̱ka̱ tsicingi tsu lya vu wa, lya kaci ka tsicingi a asu u uyan tsishinga.

13

Pana̱kai aza a tsugono

1 Pana̱kai ngono n ɗa ma lya tsugono a kaci ka ɗe. Kashila̱ ka koshi ka tsu na̱ka̱ uza ucira u tsugono, kpam aya u zuwai ngono n na mi a tsugono. 2 Adama a nala aza ɗa baci a ꞌyuwain utono mele ma gomunati, Kashila̱ ka a ꞌyuwain upana̱ka. Kpam a ka ronuko ta̱ kaci ka le mavura. 3 Aza ɗa a ka yansa manyan ma shinga a ka pana uwonvo u ngono wa, shegai aza ɗa a ka yansa ili i cingi alya a ka pana le uwonvo. Ili iꞌa̱ la iꞌya ya zuwa ɗa̱ i pana le uwonvo wa. Eɗa̱ gai yanyi ili iꞌya iꞌa̱ri dere, kpam a ka cikpala ɗa̱ ta̱ adama a ili i nala yi. 4 Magono kagbashi ka Kashila̱ ka, kpam manyan ma ne ma u ɓa̱nga̱ ɗa̱. Shegai i yan baci tsicingi ɗa ya pana uwonvo u ne, kpaci wa̱ ta̱ n ucira u ɗa wa yan ɗa̱ mavura. Aꞌayin a ɗa baci u zuwai ama a ɗa a yain tsicingi a soi mavura, eyi katsumate ka Kashila̱ ka. 5 Adama a nala u ka̱na̱ ta̱ i toni gomunati, kpaci tyoku ɗa ya katsa mavura u ɗa la vi, kpam dem ili iꞌya iꞌa̱ri dere u uyan iꞌya la vi. 6 Iꞌya dem i zuwai ya tsupusa utafa iꞌya gai la vi. Ngono agbashi a Kashila̱ a ɗa, wushisa ɗa a ka wushisa utafa tsa̱ra̱ a lyai kapala n manyan ma Kashila̱ ka zuwa le a yain. 7 Tsupa le gba̱ ili iꞌya a ka tono ɗa̱: Tsupai gba̱ icun i utafa. Na̱ka̱ le tsupige n karinga̱.

Cigai ama

8 Kotsu i a̱sa̱ka̱ kutan ka i lyai a asu uza roku a kaci ka ɗe wa. Ili i te iꞌya i ka̱na̱i i yain koshi iꞌya i cigamgbana. Kpaci uza ɗa baci wa ciga ama, u tono ta̱ gba̱ Mele. 9 Mele ma da, “Vu yain tsishankala wa. Vu wuna uma u vuma gbani wa. Vu boko wa. Vu zuwuka ili i ama aꞌeshi wa.” Shegai gba̱ ili i naha yi iꞌa̱ ta̱ a asuvu a mele ma te ma ma danai: “Ciga uza u karen u vunu tyoku ɗa va ciga kaci ka vunu.” ◊ 10 Va ciga baci ama, va yanka le tsicingi wa. Adama a nala uciga u ama u ɗa utono Mele mi gba̱.

11 U ka̱na̱ ta̱ i yain ili i na yi kpaci i reve ta̱ icun i aꞌayin a ɗa tsa̱ri. Aꞌayin a ɗa a gain i rikpa̱na̱ka̱ a alavu a ɗe a yan ɗe, kpaci gogo‑na iwauwi i tsunu i la ta̱ evu n aꞌayin a ɗa tsu gita̱i tsu wushuki. 12 U woko ta̱ yavu kayin ka yan ɗe evu n ukotso, kpam kain ka wansa ɗe. Adama a nala u gan ta̱ tsu a̱sa̱ka̱ uyansa ili i karimbi, aku tsu bidya iwunukatsu tsu shila̱ka̱na̱ a katyashi. 13 Adama a nala, tsu rongo a uyansa ili i tsunu dere, tyoku ɗa ama a tsu yansa a katyashi. I rongo n tsicingi a asu u abiki a gbani wa. I soi she ma maka ɗa̱ wa. I yansa tsishankala wa. I shila̱ka̱na̱sa̱ n atoku a ɗe wa. I yamgbana malyon wa. 14 Shegai i a̱sa̱ka̱ Asheku Yesu Kawauwi u toni n a̱ɗa̱, aku i a̱sa̱ka̱ ufoɓuso u ure u utsa̱ra̱ ili i cingi iꞌya ya ciga.

14

Kotsu i yanka ama afada wa

1 Wushai gba̱ Atoni a Asheku, hal dem n aza ɗa upityanangu u le bawu u gbamai. Kotsu i nanamgbana n ele a kaci ka ili iꞌya a ka wundya ko iꞌa̱ i shinga ko i cingi wa. 2 Tyoku u na, a uwushuku u uza roku, wa lya ta̱ ko icun i ilikulya i eni iꞌya baci. Shegai uza ɗa bawu wa̱ri n upityanangu u ugbami u tsu takuma inyama wa, she ili iꞌya a cimbai koshi. 3 Uza ɗa u tsu takuma inyama kotsu u goro uza ɗa bawu u tsu takuma wa. Kpam uza ɗa bawu u tsu takuma kotsu u wundi yavu uza ɗa u tsu takuma u nusa ta̱ wa, kpaci Kashila̱ ka wusha ɗe vuma u nala vi. 4 Va yanka kagbashi ka uza roku afada wa. Uzakuwa u ne u ɗa wa reve ko manyan ma shinga ma wa yan ko ma shinga ma wa. Ucira u Asheku u ɗa wa ɓa̱nga̱ agbashi a ne a yain ili iꞌya i gain a yain.

5 Atoni a Asheku a roku a tsu yawunsa ta̱ a dana kain ka roku ka pini ka ka lai a ɗa a buwai uwulukpi, aza roku kpam a tsu yawunsa ta̱ a dana gba̱ aꞌayin dere ɗa aꞌa̱ri. Ya dem u ɗanga̱sa̱ka kaci ka ne. 6 Aza ɗa a tsu dana an kain ka roku ka lai a ɗa a buwai uwulukpi vi, yan ɗa a tsu yan nala tsa̱ra̱ a na̱ka̱ Asheku tsupige. Aza ɗa a tsu lya ko ndya wa, yan ɗa a tsu yan nala tsa̱ra̱ a na̱ka̱ Asheku tsupige, kpaci a tsu cikpa ta̱ Kashila̱ kahu a lyai. Aza ɗa kpam bawu a ka lya ili dem, a ka ciga ta̱ dem a zuwa Asheku a pana kayanyan kpam a cikpa Kashila̱.

7 Adama a kaci ka tsunu a ɗa tsa̱ri n uma koshi wa, kpam adama a kaci ka tsunu a ɗa tsu kuwa̱i koshi wa. 8 Tsu yan baci uma, adama a Asheku a ɗa tsu yain uma, kpam tsu kuwa̱ baci, adama a Asheku a ɗa tsu kuwa̱i. Adama a nala, ko tsu yain n uma ko tsu kuwa̱, a̱tsu aza a Asheku a ɗa.

9 Ili iꞌya i zuwai Kawauwi ka kuwa̱i kpam u ꞌya̱nga̱i u wokoi n uma iꞌya tsa̱ra̱ u woko Asheku a kaci ka akushe n aza a uma gba̱. 10 Adama a nala, ndya i zuwai ya yansa̱ka Atoni a Asheku afada? Ndya i zuwai vu goroi utoku u vunu? Kain ka tuwa̱ ta̱ ka Kashila̱ ka yanka gba̱ tsunu afada. 11 Kashila̱ ka dana ta̱ a Tagara̱da u ne:

“N yanka ɗa̱ ta̱ kazuwamgbani mpa n kaci ka va̱

n da ya dem wa kuɗa̱ngu ta̱ a kapala ka va̱.

Ya dem wa dana ta̱ a kateshe mpa Kashila̱.” ◊

12 Ya dem wa tonuko ta̱ Kashila̱ ili iꞌya u yain n ili iꞌya i zuwai u yain nala.

Kotsu i zuwa ama a ta̱ɗa̱tsa̱ wa

13 U ka̱na̱ ta̱ tsu a̱sa̱ka̱ ukiɗa̱ga atoku ugana. A una̱ u nala, i gono i yawunsa i doku i yain ili iꞌya ya zuwa uza roku u ta̱ɗa̱tsa̱ ko u rukpa̱ a unyushi u cingi wa. 14 Mpa n ɓolomgbono ta̱ n Yesu Asheku, kpam adama a nala n reve ta̱ ilikulya iꞌa̱ la iꞌya i kpa̱ɗa̱i u gan ulya wa. Shegai uza u wushuku baci ili yi i gan wa, ili i nala yi i gan yi wa. 15 Kpam Katoni ka roku ka namgba baci asuvu adama a ili iꞌya va lya, vu lya baci iꞌya vu wenike uciga wa. Kotsu vu a̱sa̱ka̱ ilikulya iꞌya va lya i nangasa uza ɗa Kawauwi ka kuwa̱i adama a ne wa! 16 Kotsu vu a̱sa̱ka̱ ili iꞌya vu wenei i shinga iꞌya, i woko i cingi a asu u aza roku wa. 17 Uza u yan baci kadyanshi a kaci ka tsugono tsu Kashila̱,† a kaci ka mele ma ulya ko uso u ɗa u yain kadyanshi wa, shegai a kaci ka ukuna u maci u ɗa, na̱ ndishi n shinga, n maza̱nga̱ ma Kulu Keri ku na̱ka̱ ɗa̱. 18 Vu gbashika baci Kawauwi tyoku u nala va zuwa ta̱ Kashila̱ ka pana kayanyan, ama kpam a ka wushunku vu ta̱ n u ɗa.

19 Adama a nala, u ka̱na̱ ta̱ tsu ma̱tsa̱ tsu yain ili iꞌya ya tuko ndishi n shinga kpam iꞌya ya gbamatangu atoku. 20 Kotsu vu nangasa manyan ma Kashila̱ adama a ili iꞌya va lya wa. Gba̱ ilikulya i lobono ta̱ ulya, shegai u gan wa vu zuwa baci uza roku u yain unyushi u cingi adama a ili iꞌya vu lyai. 21 Kotsu vu takuma inyama ko vu soi ili i roku, ko kpam vu yain ili i roku wa, ya zuwa baci Katoni ka roku uta̱ɗa̱tsa̱.

22 Gba̱ ili iꞌya baci vu wushuki n iꞌya a ukuna u na vi aɗa n Kashila̱. Ama a ka za̱nga̱na̱ ta̱ a yawunsa baci ili iꞌya a ka yansa i shinga iꞌya kpam bawu aꞌa̱ri n mala̱la̱, ko kenu. 23 Shegai aꞌa̱ baci n mala̱la̱ a kaci ka ili iꞌya a ka lya, aku a lyai iꞌya Kashila̱ ka wene le ta̱ aza a unyushi, adama a ɗa bawu a wushuki an iꞌa̱ri mai. Vu yan baci ili i roku iꞌya bawu vu wushuki iꞌa̱ri mai, unyushi u cingi u ɗa.

15

Zuwa utoku u vunu u pana kayanyan

1 A̱tsu aza ɗa upityanangu u tsunu wa̱ri n ugbami, she tsu yain ahankuri n Atoni a Asheku a ɗa upityanangu u le bawu u gbamai. Tsu ma̱tsa̱ tsu zuwa le a pana kayanyan n u ɗa tsa zuwa kaci ka tsunu tsu pana kayanyan koshi. 2 Tsu yawunsa a ili iꞌya i lobono le, aku tsu ɓa̱nga̱ le a uyan ili iꞌya a ka pana kayanyan. 3 Ko Kawauwi u yan ili iꞌya eyi wa pana kayanyan utyoku u ne wa. Shegai tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai, “Aza ɗa a wisha vu mpa dem a wishai.” ◊ 4 Gba̱ ili iꞌya a korongi a Tagara̱da u Kashila̱, korongu ɗa a korongi iꞌya tsa̱ra̱ a wenishike tsu. Tagara̱da u Kashila̱ u tsu na̱ka̱ tsu ta̱ akawunki, na̱ ndishi n katakasuvu, tsa̱ra̱ tsu yain n uzuwa u uma.

5 Kashila̱ ka ka tsu na̱ka̱ tsu akawunki na̱ ndishi n katakasuvu. Kavasu ka va̱ ka u zuwa i dusuku ndishi n shinga n atoku a ɗe a asuvu a utono u Kawauwi u ɗe. 6 Aku gba̱ ɗe i ɓolomgbono a asu u te n kala̱ga̱tsu ka te, i yain icikpali n una̱ka̱ tsupige ubana a asu Kashila̱ Tata u Asheku a tsunu Yesu Kawauwi.

Kadyanshi ka Shinga a asu u ama gba̱

7 Wushai atoku a ɗe tyoku ɗa Kawauwi ka wusha ɗa̱. Pini nala, ɗa Kashila̱ ka wusha tsupige. 8 N tonuko ɗa̱ Kawauwi ka woko ta̱ kagbashi ka aza a Yahuda, tsa̱ra̱ u wenike an kazuwamgbani ka Kashila̱ ka yankai akaya a le icun kau‑kau mayun ɗa. 9 Kpam u tuwa̱ ta̱ tsa̱ra̱ Awulawa a na̱ka̱ Kashila̱ tsupige adama a iyali iꞌya u pana le. Dere tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai:

“Ma cikpala vu ta̱ asuvu a Awulawa.

Ma shipa ta̱ ishipa i icikpali i kala ka vunu.” ◊

10 Tagara̱da u Kashila̱ u doku ta̱ u danai:

“Panai kayanyan, eɗa̱ Awulawa,

kaɓolo n ama a ne aza a Yahuda.” ◊

11 Tagara̱da u Kashila̱ u doku ta̱ dem u danai:

“Cikpalai Magono ma Zuba gba̱ ɗe Awulawa.

Cikpala ni, gba̱ ɗe ama a likimba.” ◊

12 Aku Ishaya matsumate u danai:

“Uza roku asuvu a kuwa ku Dawuda Magono wa tuwa̱ ta̱,

wa lya ta̱ tsugono a kaci ka Awulawa gba̱,

kpam a ka zuwa ta̱ uma u le ara ne.” ◊

13 Kavasu ka va̱ ka Kashila̱, uza ɗa u tsu na̱ka̱ uzuwa u uma, u shaɗangu ɗa̱ n upana kayanyan ushani na̱ ndishi n shinga a asu u upityanangu n eyi. Aku uzuwa u uma u ɗe u lyai kapala n ugbonguro a ucira u Kulu Keri.

Bulus dansai a kaci ka manyan ma ne

14 Ama a va̱, n reve ta̱ iꞌa̱ ta̱ ushaɗangi n ukuna u shinga. N reve ta̱ iꞌa̱ ta̱ n ureve u ɗa u gain i yain n u ɗa, n reve ta̱ kpam ya fuɗa ta̱ ya wenishike atoku a ɗe. 15 Shegai n koronku ɗa̱ ta̱ karara a ukuna u ili iꞌya ma ciga ɗa̱ i ciɓa. N yan ta̱ ili i nala yi adama a ɗa Kashila̱ ka yanka mu ta̱ ukuna u shinga, 16 kpam u na̱ka̱ mu manyan ma uwoko kagbashi ka Yesu Kawauwi a asu u Awulawa. N gbashika ta̱ Kashila̱ a asu u uwenishike Kadyanshi ka Shinga ka ne. N woko ta̱ yavu kaɗara̱kpi† tsa̱ra̱ Awulawa a woko uɗara̱kpa u ɗa Kashila̱ ka wusha; wata, uɗara̱kpa u ɗa Kulu Keri ku gonukoi uwulukpi.

17 Adama a nala, n za̱nga̱na̱ ta̱ adama a ili iꞌya n yankai Kashila̱ a asu u Yesu Kawauwi. 18 Ma dansa ukuna u roku wa, she ili iꞌya Kawauwi ka yain a asu u va̱ an n tonoi n Awulawa a pana̱ka Kashila̱ adama a ili iꞌya n danai n iꞌya n yain. 19 Kpam a pana̱ka ta̱ Kashila̱ adama a ucira u iryoci n ikunesavu iꞌya a wenishei, kpam n adama a ucira u Kulu Keri. N yan ta̱ kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga a Urishelima† hal gba̱ ukyawan a kaɓon ka Ilirikun, kpam nala n kotsoi kuɓari ki ko nte wa. 20 N tsu ciga ta̱ n yain kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga a asu u ɗa bawu kotsu ama a panai ukuna u Kawauwi, kpaci ma ciga n mai a asu u ɗa uza roku u gita̱i wa. 21 Tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai ɗa:

“Aza ɗa bawu kotsu a tonukoi ukuna u ne, a ka wene ta̱,

aza ɗa kpam bawu a panai ukuna u ne, a ka reve ta̱.” ◊

Bulus wa ciga u ba u kondo Roma

22 Manyan ma na mi ma tsu rongo mu ta̱ uka̱ngusu n ba n kondo ɗa̱. 23 Gogo‑na n kotso ɗe manyan ma va̱ gba̱ a asu u na vi. Ma̱ri ma ciga ɗa̱ ta̱ uwene caupa. 24 Mpa pini a afoɓi tsa̱ra̱ n bana a kaɓon ka Asa̱baniya, aꞌayin a ɗa baci ma yan nwalu mi, ma ɓatsa ta̱ a Roma. Aꞌayin a ɗa baci n panai kayanyan ka ndishi n a̱ɗa̱ kenu, i ɓa̱nga̱ mu n ka̱na̱ ure. 25 Shegai kahu n wene ɗa̱ vi, she n wala ve a Urishelima tsa̱ra̱ n banka Atoni a ɗa aꞌa̱ri ɗe kune. 26 Aꞌuwa a Atoni a ɗa aꞌa̱ri a kaɓon ka Masidaniya n ka Akataya a na̱ka̱ ɗe ikebe yaa tsa̱ra̱ a ɓa̱nga̱ ama a Kashila̱ aza a unambi a ɗa aꞌa̱ri a Urishelima. 27 A pana ta̱ kayanyan ka uyan nala, shegai wa̱ ta̱ dem yavu a tsupa kutan, kpaci Awulawa a wusha ta̱ ili i shinga i kulu ku Kashila̱ a akere a aza a Yahuda. 28 N kotso le baci una̱ka̱ kune ku na ki, ma kondo ɗa̱ ta̱ aku n wura ubana a Asa̱baniya. 29 N reve ta̱ n rawa baci ara ɗe, Kawauwi ka zuwuka mu ta̱ una̱ u shinga u pige tsa̱ra̱ n zuwuka ɗa̱.

30 Ama a va̱, ma folo ɗa̱ a asuvu a kala ka Asheku a tsunu Yesu Kawauwi i ɓolomgbono na̱ mpa a manyan ma va̱ a asu u uyan kavasu ubana a asu u Kashila̱ adama a va̱. Yanyi nala adama a uciga u ɗe ara va̱ u ɗa Kulu Keri ku na̱ka̱ ɗa̱. 31 Yanyi kavasu tsa̱ra̱ a aza ɗa aꞌa̱ri a kaɓon ka Yahuda, aza ɗa bawu a wushuki n Yesu Kawauwi, kotsu a ne mu usa̱n wa. Yanyi dem kavasu adama a ɗa ama a Kashila̱ a ɗa aꞌa̱ri a Urishelima a yain maza̱nga̱ adama a ili iꞌya n yanka le tsa̱ra̱ n ɓa̱nga̱ le. 32 Kashila̱ ka wushunku mu baci nala, ma tuwa̱ ta̱ ara ɗe n maza̱nga̱, kpam ukondo u va̱ ara ɗe wa zuwa mu ta̱ n pana kayanyan kpam u woko mu uwunvuga. 33 Gogo‑na a̱sa̱ka̱ Kashila̱, uza ɗa u na̱ka̱ tsu ndishi n shinga, u rongo n a̱ɗa̱ gba̱ ɗe. Ami.

16

Bulus dana̱sai aje a ne

1 Ma̱ ta̱ n ukuna u shinga u ɗa ma dansa a kaci ka Fibi, uka u ɗa wa gbasha a kuwa ku Atoni† a Kankiriya. 2 Ma folo ɗa̱ ta̱ i wushi yi a asuvu a Asheku tyoku ɗa ama a Kashila̱ a tsu yan. Ɓa̱nga̱ ni a ure u ɗa dem ya fuɗa ya ɓa̱nga̱ yi, kpaci u ɓa̱nga̱ mu ta̱ u ɓa̱nga̱i kpam ama roku ushani.

3 Dana̱sai Bilikisu n Akila, aza ɗa a yain manyan kaɓolo na̱ mpa tsa̱ra̱ tsu gbashika Yesu Kawauwi. 4 A yan ta̱ gba̱m evu n ukpa̱ tsa̱ra̱ gai a ɓa̱nga̱ mu. N cikpa ta̱ cika, kpam gba̱ aꞌuwa a Atoni a Awulawa a cikpa le ta̱ dem. 5 Dana̱sa̱ka numu dem Atoni a ɗa a tsu gawunsusa a kuwa ku le.

Dana̱sa̱ka numu macigi ma va̱ Abainita. Aya Katoni ka kagita̱ a kaɓon ka Asiya.

6 Dana̱sai Meri,† uza ɗa u yanka ɗa̱ manyan cika.

7 Dana̱sai ama a va̱ Andaraniku n Juniya, aza ɗa a uwai a kuwa ku aꞌali kaɓolo na̱ mpa. A woko ta̱ Atoni kahu mpa, kpam asuki a na̱ka̱ le ta̱ karinga̱.

8 Dana̱sai Ampiliya, macigi ma va̱ ma, uza ɗa wa̱ri uza u Asheku.

9 Dana̱sai Urubana, uza ɗa u gbashikai Kawauwi kaɓolo n a̱tsu.

Dana̱sai macigi ma va̱ Isa̱taki.

10 Dana̱sai Abali, uza ɗa u wenikei mayun ɗa wa tono Kawauwi.

Dana̱sai Aristobulu n aza a kuwa a ne.

11 Dana̱sai Hiridiyon vuma u va̱.

Dana̱sai Narikisa n aza ɗa aꞌa̱ri a kuwa ku ne, aza ɗa aꞌa̱ri aza a Asheku.

12 Dana̱sai Tarafina n Tarafusa, aka ɗa a yankai Asheku manyan cika.

Dana̱sai macigi ma va̱ Bara̱sisa, uka roku uza ɗa u yankai Asheku manyan cika.

13 Dana̱sai Rafu, kagbashi ka Asheku ka ka shinga, kpam i dana̱sa mma u ne, wa̱ ta̱ tyoku u mma ara va̱.

14 Dana̱sai Asinikirita, n Filiguna, n Hamisa, n Baturoba, n Hama, kpam dem i dana̱sa Atoni a ɗa aꞌa̱ri kaɓolo n ele.

15 Dana̱sai Filologus, n Juliya, n Niriya n utaku u ne, n Ulimifa n gba̱ ama a Kashila̱ a ɗa aꞌa̱ri n ele.

16 Damamgbanai n uciga u Kawauwi.

Gba̱ Atoni a aꞌuwa a Atoni a Kawauwi a ka dana̱sa ɗa̱ ta̱.

Kadyanshi ka makorishi

17 Ama a va̱, ma folo ɗa̱ i kirana n ama ɗa a ka tuko upecene n aza a uzuwa ama uta̱ɗa̱tsa̱sa̱, n a wenishiki ili i roku kau a uwenishike u ɗa i wushai. Yanyi dan n ele! 18 Aza ɗa a ka yansa nala Asheku Kawauwi ka tsunu aya a ka gbashika wa, shegai ili iꞌya ya zuwa le upana kayanyan iꞌya koshi a ka yansa. A tsu yinsa̱ ta̱ ama ɗa bawu a revei icun i ikuna i cingi i na a asu u uyansa̱ka le kadyanshi ka shinga ka shinga n icikpali i kaɓan. 19 Gba̱ Atoni a pana ta̱ a da i na̱ka̱ ta̱ Asheku karinga̱, adama a nala n yan ta̱ maza̱nga̱ adama a ɗe. Shegai ma ciga ta̱ i yain ugboji a ili iꞌya iꞌa̱ri i shinga, kpam kotsu i yain ili i roku n ukuna u cingi wa.

20 Kashila̱ uza ɗa u tsu tuko ndishi n shinga, wa ɓa̱ra̱kpa̱ wa, wa lya ta̱ kaci ka Kanangasi.* U na̱ka̱ ɗa̱ ucira a kaci ka ne.

N yan ta̱ kavasu ukuna u shinga u Asheku a tsunu Yesu u rongo n a̱ɗa̱.

21 Timoti uza ɗa wa yan manyan kaɓolo na̱ mpa wa dana̱sa ɗa̱ ta̱. Ama a va̱ Lusiya, n Yason, n Susibita a ka dana̱sa ɗa̱ ta̱ dem.

22 Mpa Taritiya, uza ɗa korongi ili i na yi iꞌya Bulus tonuko mu n korongu vi, ma dana̱sa ɗa̱ ta̱ dem a asuvu a Asheku.

23 Gayu wa dana̱sa ɗa̱ ta̱ dem. U wusha mu ta̱ kpam u wusha ta̱ dem Atoni a kuwa ku ne.

Erasutu kazuwi ka ikebe ka ilyuci, n Kawuta kaje ka tsunu a ka dana̱sa ɗa̱ ta̱ dem.

[ 24 N yan ta̱ kavasu Asheku a tsunu Yesu Kawauwi u wenike gba̱ ɗe ukuna u shinga u ne. Ami.]†

Kavasu ka icikpali

25 A̱sa̱ka̱ tsu na̱ka̱ Kashila̱ tsupige! Wa fuɗa ta̱ wa zuwa ɗa̱ i shamgba n ucira a upityanangu u ɗe, tyoku ɗa Kadyanshi ka Shinga ka danai. Akani yi a ɗa ukuna u Yesu Kawauwi n afoɓi a ɗa Kashila̱ ka sokongi caupa. 26 Shegai gogo‑na ikorongi i ntsumate i zuwa le ta̱ a revei ukuna u mayun vi a kateshe. Kpam Kashila̱, uza ɗa bawu wa kuwa̱, u dana ta̱ a ka zuwa ta̱ gba̱ iyamba a reve n akani a na yi, tsa̱ra̱ a wushuku kpam a gorimuko yi. 27 A̱sa̱ka̱ Kashila̱, uza ɗa aya koshi wa̱ri n kakiri, u wushi tsupige a asu u Yesu Kawauwi hal ubana bawu utyoku. Ami.

◊ 1:17 Hab. 2:4; Gal. 3:11; K.Ib. 10:38.

◊ 2:24 Isha. 52:5; Izk. 36:22.

◊ 3:4 Ishp. 51:4.

◊ 3:12 Ishp. 14:1-3; Ishp. 53:1-3.

◊ 3:13 Ishp. 5:9; Ishp. 140:3.

◊ 3:14 Ishp. 10:7.

◊ 3:17 Isha. 59:7-8.

◊ 3:18 Ishp. 36:1.

◊ 4:3 Kag. 15:6.

◊ 4:8 Ishp. 32:1-2.

◊ 4:17 Kag. 17:5.

◊ 4:18 Kag. 15:5.

◊ 8:36 Ishp. 44:22.

◊ 9:8 Kag. 21:12.

◊ 9:9 Kag. 18:10.

◊ 9:11-12 Kag. 25:23.

◊ 9:13 Mal. 1:2-3.

◊ 9:15 Uwt. 33:19.

◊ 9:25 Hos. 2:23.

◊ 9:26 Hos. 1:10.

◊ 9:28 Isha. 10:22-23.

◊ 9:29 Isha. 1:9.

* 9:33 Sihiyona kala ka dem ka Urishelima.

◊ 9:33 Isha. 8:14; Isha. 28:16.

◊ 10:5 Aɗkp. 18:5.

◊ 10:11 (Ili i te iꞌya n 9:33): Isha. 8:14; Isha. 28:16.

◊ 10:13 Juw. 2:32.

◊ 10:15 Isha. 52:7.

◊ 10:18 Ishp. 19:4.

◊ 10:19 U.Ml. 32:21.

◊ 10:20 Isha. 65:1.

◊ 10:21 Isha. 65:2.

◊ 11:3 1 Ngo. 19:10, 14.

◊ 11:4 1 Ngo. 19:18.

◊ 11:8 U.Ml. 29:4; Isha. 29:10.

◊ 11:10 Ishp. 69:22-23.

* 11:26 Sihiyona kala ka dem ka Urishelima.

◊ 11:27 Isha. 59:20-21; Isha. 27:9.

◊ 11:34 Isha. 40:13; Ayu. 41:11.

◊ 12:19 U.Ml. 32:35.

◊ 12:20 Tzg. 25:21-22.

◊ 13:9 Uwt. 20:13-15, 17; Aɗkp. 19:18.

◊ 14:11 Isha. 45:23.

◊ 15:3 Ishp. 69:9.

◊ 15:9 Ishp. 18:49.

◊ 15:10 U.Ml. 32:43.

◊ 15:11 Ishp. 117:1.

◊ 15:12 Isha. 11:10.

◊ 15:21 Isha. 52:15.

* 16:20 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

† 16:24 Akorongi a cau a roku aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Aza a Roma a kalatsa ta̱ makpa̱nda̱ ma 24.

1 Korintiya

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Ukanikorongi u Kagita̱ Ubana a Asu u

Aza a Korintiya

Ukukpa̱ u kadyanshi

Bulus korongu ta̱ ikanikorongi i re ubana a asu u Atoni a Korintiya. Korintiya ilyuci iꞌya i pige kpam a ikengi i kushiva̱. Ama a ɗa a ka rongo pini a wuta̱ ta̱ a asu kau‑kau. Kala ka ilyuci ki ka̱ri n karinga̱ wa adama a ukuna u cingi u ɗa wa̱ri pini. Kuwa ku kameli ka a ka isa̱ Afurodita ka iryoci i tsicingi tsu ilyuci yi, kpaci a zuwa ta̱ pini ashankala kazu ka te adama a aza ɗa a ka gbashika yi. Bulus bana ta̱ a ilyuci yi u yain manyan ma uyan atani tsa̱ra̱ u tsa̱ra̱ ikebe iꞌya wa lya n u wenishiki ama a ukuna u Yesu. Ama ushani aza a Korintiya yi aza a unambi a ɗa, shegai aza roku azapige a ɗa ama a reve ta̱ n ele.

A ukanikorongi u na vi Bulus wenishike ta̱ tyoku ɗa Atoni a ka rongo a asu u ɗa ama a ka yansa ukuna u cingi cika. U da Atoni a gan ta̱ a rongo na̱ ndishi n shinga, kotsu a rongo aɓolo aɓolo a ɗa a ka shila̱ka̱na̱sa̱ wa. U wenishike ta̱ u da kotsu Atoni a yansa unyushi u tsishankala ko ukuna u cingi u roku wa. U dansa ta̱ tyoku ɗa Kashila̱ ka ciga iyolo i rongo. A ukanikorongi u na vi, Bulus wenishike ta̱ tyoku ɗa uciga u mayun wa̱ri n ucira. U wenishike ta̱ kpam tyoku ɗa ulya u kayala u mayun wa̱ri. A makorishi, u wenishike ta̱ tyoku ɗa a ꞌya̱nga̱sa̱i Yesu a ukpa̱, nala dem atoni a ne a ka tsa̱ra̱ utsa̱ra̱ u kaci.

Utsa̱ra̱ u kaci u Yesu a ukpa̱ u tuko ta̱ Atoni ucira u uma. Tagara̱da u na u tonuko tsu ta̱ an utsa̱ra̱ u kaci u Kirisiti u lai uciga u ili i likimba, kpam nala dem Atoni a ka fuɗa ta̱ a ꞌyuwan ili i likimba a toni Kirisiti.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Idyani n kavasu ka Bulus (1:1-9)

Udani a kaci ka uɓolomgbono kaci (1:10–4:21)

Ukpa̱ɗa̱ u upanamgbana u aza a kuwa a te (5:1–7:40)

Una̱ka̱ Kashila̱ tsupige a una̱ u kameli (8:1–11:1)

Ulya u kayala n ukuna u kuwa ku Atoni (11:2–14:40)

Utsa̱ra̱ u kaci u Kirisiti a ukpa̱ (15:1-58)

Kune ubana a asu u aza a unambi (16:1-4)

Afoɓi a nwalu n Bulus (16:5-12)

Ili iꞌya ya ɓa̱la̱ Bulus n idyani (16:13-24)

1

Ukukpa̱ u kadyanshi

1 Mpa Bulus uza ɗa wa koronku ɗa̱ ukanikorongi u na vi, utoku u tsunu Sasatsani dem wa dana̱sa ɗa̱ ta̱. Kashila̱ ka isa̱ mu ta̱ n woko kasuki ka Yesu Kirisiti Kawauwi adama a ɗa nala Kashila̱ ka cigai u woko.

2 Eɗa̱ Kuwa ku Atoni ku Kashila̱ ka ka̱ri a Korintiya ka ma koronku. Kashila̱ ka isa̱ ɗa̱ ta̱ i woko ama a uwulukpi a ne. U gonuko ɗa̱ ta̱ uwulukpi a asu u Yesu Kawauwi. U yan ta̱ dem nala a asu u ama a ɗa gba̱ a ka lyaka kala ka Yesu Kawauwi kayala a asu kau‑kau. Kawauwi aya Asheku a tsunu kpam dem n Asheku a le.

3 A̱sa̱ka̱ Kashila̱ Tata u tsunu n Asheku Yesu Kawauwi u na̱ka̱ ɗa̱ ukuna u shinga na̱ ndishi n shinga.

Bulus cikpai Kashila̱

4 N tsu cikpa ta̱ Kashila̱ ka va̱ adama a kune ku ushani ka u ne ɗa̱, an i wokoi ama a Yesu Kawauwi gogo‑na. 5 I yan ta̱ utsa̱ri a ili dem, hal n gba̱ kadyanshi n ureve dem adama a ɗa iꞌa̱ri kaɓolo n eyi. 6 Nala u wenike ta̱ la vi ili iꞌya n tonuko ɗa̱ a kaci ka ne mayun ɗa. 7 Adama a nala i wusha ta̱ gba̱ kune ku Kulu ku Kashila̱ ka u gain i tsa̱ra̱ hal n i vani ugono u Yesu Kawauwi Asheku a tsunu. 8 Wa zuwa ɗa̱ ta̱ i gbama hal ubana a makorishi tsa̱ra̱ Kashila̱ ka ka̱na̱ ɗa̱ n unyushi wa kain ka baci Yesu Kawauwi Asheku a tsunu wa gono. 9 Mayun ɗa Kashila̱ ka yanka ɗa̱ nala, kpaci u tsu yansa ta̱ gba̱ ili iꞌya baci dem u danai, kpam u ɗanga̱sa ɗa̱ ta̱ i yain tsije n Maku ma ne; wata, Yesu Kawauwi Asheku a tsunu.

Atoni a pecenei aɓon aɓon

10 Ama a va̱, ma folo ɗa̱, adama a kala ka Yesu Kawauwi Asheku a tsunu, gba̱ ɗe i panamgbana n atoku. Kotsu i pecene kaci ka ɗe aɓon kau‑kau wa, shegai ɓolomgbonoi kaci ka ɗe tsa̱ra̱ i woko n katakasuvu ka te n ure u uyawunsa u te. 11 Ama a va̱, ama roku aza ɗa aꞌa̱ri a kuwa ku Kuluwi* a tonuko mu ta̱ a da eɗa pini ya yamgbana kananamgbani. 12 A da ya dem a asuvu a ɗe wa dansa ili kau‑kau. Uza roku u dana, “Mpa Bulus ɗa ma tono.” Uza roku u dana, “Mpa Apolo ɗa ma tono.” Uza roku u dana, “Mpa Bituru ɗa ma tono.” Uza roku kpam u dana, “Mpa Kirisiti Kawauwi ɗa ma tono.”

13 A ka fuɗa a peci Kawauwi uza ɗa wa̱ri uza u te a asu kau‑kau ɗa? Aꞌa! Bulus kuwa̱ adama a ɗe a mawandamgbani ɗa? Aꞌa! A lyuɓugu ɗa̱ tsa̱ra̱ i woko atoni a Bulus ɗa? Aꞌa! 14 N cikpa ta̱ Kashila̱ an bawu n lyuɓugi ko uza u te u ɗe, shegai Kirisibu n Gayu. 15 Gogo‑na ko uza wa dana a lyuɓugi yi a kala ka va̱ wa. 16 (N ciɓa ta̱ gba̱m, n lyuɓugu ta̱ dem Isitifanu n aza a kuwa a ne gba̱, shegai ma fuɗa ma ciɓa an n lyuɓugi aza roku kpam wa.) 17 Kawauwi ka suku mu n lyuɓugu ama wa. Shegai u suku mu ta̱ n yain Kadyanshi ka Shinga. Kpam aꞌayin a ɗa baci ma yan Kadyanshi ka Shinga ki, n tsu yan ka n ugboji u ama wa, kpaci ma ciga ucira u ukpa̱ u Kawauwi a mawandamgbani u woko u gbani wa.

Kawauwi ka ucira n kakiri ka Kashila̱

18 Ama ɗa aꞌa̱ri a ure u ubana a ukpa̱ a pana baci akani a ukpa̱ u Kawauwi, wa woko ta̱ utengeshi ara le. A̱tsu kpam aza ɗa Kashila̱ ka wauwusa, tsu pana baci, ucira u Kashila̱ u ɗa. 19 A korongu ta̱ a Tagara̱da u Kashila̱:

“Ma wacinsa ta̱ kakiri ka aza ɗa a bidyai kaci ka le aꞌa̱ri n kakiri.

Ma ka̱ngu ta̱ ureve u arevi.” ◊

20 Ndya kalen ka likimba u ayawunshi, n awenishiki a mele, n aza a kananamgbani ka ukuna? Kashila̱ ka zuwa le ta̱ a wokoi ili i gbani kpam u wenikei kakiri ka le ka woko ka gbani. 21 Kashila̱ uza ɗa wa̱ri n kakiri u bidiga ta̱ kaci ka ne wa a̱sa̱ka̱ ama a likimba u na a yain manyan n kakiri ka le a boli yi hal a wene yi wa. A una̱ u nala, aku u gonoi u ɗanga̱sai u wauwa aza ɗa a wushuki n kadyanshi ka tsu yain kuɓari, ka ka̱ri yavu utengeshi. 22 Aza a Yahuda a tsu zama ta̱ a wene ikunesavu tsa̱ra̱ u wenike le Kashila̱ ka yan ta̱ manyan. Awulawa a tsu ciga ta̱ a tsa̱ra̱ kakiri. 23 Adama a nala, an tsu yain kuɓari ku Kawauwi ka kuwa̱i a mawandamgbani, aza a Yahuda a bidya ta̱ u ɗa unyushi u ɗa, Awulawa kpam a bidyai u ɗa ili i gbani. 24 Shegai a asu u aza ɗa Kashila̱ ka isa̱i, gba̱ aza a Yahuda n Awulawa, akani yi a ɗa na: Kawauwi, aya ucira n kakiri ka Kashila̱. 25 Ko Kashila̱ ka̱ baci n utengeshi, u la ta̱ ya dem kakiri, kpam ko wa̱ baci bawu ucira, u la ta̱ ya dem ucira.

26 Ama a va̱, ciɓai tyoku ɗa iꞌa̱ri an Kashila̱ ka ɗanga̱sa ɗa̱. Ama a likimba u naha a yawunsa an ama ushani a asuvu a ɗe aꞌa̱ri n kakiri wa. Ama ɗa aꞌa̱ri azapige a asuvu a ɗe aꞌa̱ gan wa. Ama ɗa aꞌa̱ri aza a kuwa ku tsugono a asuvu a ɗe aꞌa̱ gan wa. 27 A una̱ u nala, Kashila̱ ka ɗanga̱sa ta̱ ili iꞌya likimba danai ili i utengeshi iꞌya tsa̱ra̱ u nei aza ɗa a bidyai kaci ka le aꞌa̱ri n kakiri uwono. U ɗanga̱sai kpam aza ɗa bawu aꞌa̱ri n ucira tsa̱ra̱ u nei aza ɗa aꞌa̱ri n ucira uwono. 28 U ɗanga̱sai ili iꞌya ama a likimba a goroi a yawunsai yavu i maci iꞌya wa ko kpam yavu ili i roku iꞌya wa gba̱ gba̱, aku u yankai ili i nala yi manyan a asu u ili iꞌya a wenei n kalen tsa̱ra̱ i woko i gbani. 29 U yan ta̱ nala tsa̱ra̱ ko uza u yain ara̱ɗi a kapala ka ne wa. 30 Kashila̱ ka ka zuwa ɗa̱ i woko ili i te n Yesu Kawauwi. U zuwai Kawauwi eyi kaci ka ne u woko kakiri adama a ulya u kapala u tsunu. Adama a ne a ɗa Kashila̱ ka wusha tsu. U gonuko tsu uwulukpi, kpam u nekei kaci ka ne tsa̱ra̱ u wutukpa̱ tsu a asu u unyushi u cingi. 31 Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, “Uza ɗa wa ciga u yain ara̱ɗi, u yain a ɗa a ili iꞌya Asheku a yain koshi.”

2

Kadyanshi a kaci ka Kawauwi n ukpa̱ u ne

1 Ama a va̱, an n tuwa̱i n tonuko ɗa̱ akani a ɗa Kashila̱ ka sokongi vi, n dansa n ureve u kadyanshi wa, kpam n wenike ugboji wa. 2 Kpaci tun aꞌayin a ɗa ma̱ri n a̱ɗa̱, n yawunsa ta̱ n a̱sa̱nsa̱ n ko ndya wa, shegai bamu n Yesu Kawauwi koshi, hal gai ukpa̱ u ne a mawandamgbani. 3 Aꞌayin a ɗa n tuwa̱i ara ɗe vi, ikyamba i va̱ i ra̱zugba̱ ta̱ hal gba̱m ya je adama a uwonvo. 4 Kpam an n wenishikei na̱ n yanyi kuɓari ki, n dansa ta̱ karara. N yan ugboji wa, bele n leshi ɗa̱ n kadyanshi. N a̱sa̱ka̱ ta̱ Kulu Keri ku Kashila̱ ku wenike ucira u ne. 5 Yan ɗa n yain nala tsa̱ra̱ i tsa̱ra̱ upityanangu adama a ucira u Kashila̱, shegai adama a ugboji u vuma wa.

Kakiri ka Kashila̱

6 Aꞌayin a ɗa baci dem ma̱ri a asuvu a Atoni a ɗa aꞌa̱ri n ucira, n tsu yan ta̱ kadyanshi n kakiri. Shegai icun i kakiri ka likimba wa̱ri n ka ka wa. Kpam icun i kakiri ka aza a tsugono a likimba a na a ka ciga ka wa, kpaci ele aza ɗa ucira u le wa woko u gbani u ɗa. 7 N dansa ta̱ n kakiri ka Kashila̱ ka ka̱ri usokongi, ka u a̱sa̱ka̱i usokongi hal n gogo‑na. Kahu likimba gita̱, Kashila̱ ka foɓuso ta̱ kakiri ka nala ki tsa̱ra̱ u tuko tsu tsupige. 8 Ko uza u tsugono u te a likimba wa̱ la u revei n ka wa. A da baci aꞌa̱ri a revei n ka, aꞌa̱ri a ka wandamgbana Asheku uza u tsupige wa. 9 Shegai Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱:

“Ili iꞌya Kashila̱ ka foɓusukoi aza ɗa a ka ciga yi

i la ta̱ ili iꞌya a wenei n aꞌeshi a le,

i la ta̱ kpam ili iꞌya a panai n atsuvu a le.

Ko uza kotsu u yawunsa a ukuna u nala vi wa!”

10 Tsu reve ta̱ n ukuna u nala vi kpaci Kulu Keri ku Kashila̱ ku wenike tsu ɗe ko ndya wa. U tsu wene ta̱ ko ndya wa hal dem n ili i usokongi i Kashila̱. 11 Aɗa koshi vu revei ili iꞌya iꞌa̱ri a katakasuvu ka vunu, Kulu Keri ku Kashila̱ kpam aya koshi u revei ili iꞌya iꞌa̱ri a katakasuvu ka Kashila̱. 12 Shegai Kashila̱ ka na̱ka̱ tsu ta̱ Kulu Keri ku ne, ili iꞌya i zuwai bawu tsu tsu yawunsa tyoku ɗa ama a likimba a tsu yawunsa iꞌya gai la vi. Ɗa kpam dem i zuwai tsu tsu reve ili iꞌya Kashila̱ ka na̱ka̱ tsu vi fa̱a̱. 13 Tsu tonuko ɗa̱ baci nala vi, tsu tsu yanka kakiri ka kadyanshi ka vuma manyan wa. Tsu tsu dansa ta̱ kadyanshi ka Kulu ku Kashila̱ ku tonuko tsu tsu dana aꞌayin a ɗa tsa wutumkpusuka̱ aza ɗa aꞌa̱ri n Kulu ku Kashila̱ ukuna u mayun a kateshe. 14 Ɗa gai i zuwai she uza ɗa wa̱ri n Kulu ki aya koshi u tsu reve n una̱ u shinga u Kulu ku Kashila̱ vi. Uza ɗa baci dem bawu wa̱ri n Kulu ku Kashila̱, u tsu yawunsa ta̱ una̱ u shinga u nala vi utengeshi u ɗa. 15 Uza ɗa baci wa̱ri n Kulu ki, wa fuɗa ta̱ wa vece ukuna u na vi, shegai eyi ko uza wa fuɗa wa vece yi wa.

16 Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱:

“Ya revei katakasuvu ka Magono ma Zuba?

Ya wa fuɗa wa na̱ka̱ yi adooki?” ◊

Shegai tsa fuɗa ta̱ tsa reve ukuna u na vi, kpaci tsa̱ ta̱ n katakasuvu ka Kawauwi.

3

Agbashi a Kashila̱

1 Ama a va̱, an n dansai n a̱ɗa̱, n dansa n a̱ɗa̱ tyoku u Atoni a ɗa aꞌa̱ri n ucira wa; u ka̱na̱ ta̱ n dansa n a̱ɗa̱ yavu eɗa̱ aza a likimba na ɗa iꞌa̱ri, ko kpam yavu mmuku n shili n ɗa iꞌa̱ri a asuvu a Kawauwi. 2 N neshe ɗa̱ ilikulya wa adama a ɗa i buwai ve ucomo mani. Ko n gogo‑na kotsu i ra̱tsa ulya ilikulya wa adama a ɗa ya rongo ta̱ tyoku ɗa ama a likimba na a ka rongo. 3 Ya yamgbana malyon n atoku a ɗe kpam n i shila̱ka̱ni. Nala u wenike ta̱ an eɗa̱ aza a likimba na ɗa, kpam ya tono ure u ne. 4 Uza u te u ɗe u dana ta̱, “Mpa Bulus ɗa ma tono.” Uza roku kpam u danai, “Mpa Apolo ɗa ma tono.” Aꞌayin a ɗa ya dansa nala, i yan ta̱ yavu eɗa̱ ama a likimba a ɗa.

5 Ya Apolo wa̱ri? Ya Bulus? A̱tsu agbashi a Kashila̱ a ɗa koshi aza ɗa a ɓa̱nga̱ ɗa̱ i wushuki. Ya dem a asuvu a tsunu manyan ma Asheku a na̱ka̱ tsu ma tsa yan. 6 Mpa icun iꞌya n cei, Apolo kpam tsunki iꞌya mini. Shegai Kashila̱ ka ka zuwai iꞌya i gbonguroi. 7 Uza ɗa u cei n uza ɗa u tsungi mini aꞌa̱ri n kalen wa, shegai Kashila̱ ka ka̱ri n kalen kpaci aya u zuwai iꞌya i gbonguroi. 8 Uza ɗa u cei n uza ɗa u tsungi mini gba̱ ciga ɗa a ka ciga kashina ki ka lobono. Kashila̱ ka tsupa ta̱ ya dem n manyan ma ne. 9 Kpaci a̱tsu atoku a ɗa aza ɗa a ka yan manyan ma Kashila̱ kaɓolo, kpam eɗa kashina ka Kashila̱.

Kuma ku Kashila̱ ka dem iꞌa̱ri. 10 N yan ta̱ manyan ma kamai ka shinga adama a ɗa Kashila̱ ka ka zuwa mu n fuɗa n yain ma, kpam n shigba̱i cuku tsu kuma tsi, uza roku kpam wa ma a zuba u ne. Shegai ya dem a asuvu a ɗe u kirana n tyoku ɗa wa ma. 11 Cuku tsu kuma tsa tsu shigba̱i vi aya Yesu Kawauwi, uza wa̱ kpam la wa shigba̱ tsu roku kau wa. 12 Aꞌayin a ɗa baci ama a ka ma a zuba u cuku tsi, aza roku a ka yan ta̱ manyan n zinariya ko azurufa ko atali a shinga, aza roku kpam a ka yan ta̱ manyan na̱ nɗanga ko aꞌiwa̱ ko kpam ciwa̱. 13 Shegai aꞌayin a ukondo n a afada a ɗa pini utuwa̱ kain ka makorishi ka a ka kondo manyan ma kamai dem ka yain. Manyan dem a ka kondo ta̱ ma n akina tsa̱ra̱ a wene ko akina yi a ka lya ma. 14 Kuma ki ku ra̱na baci wa, kamai ki ka tsa̱ra̱ ta̱ katsupi ka malen ma manyan ma ne. 15 Shegai ku ra̱na baci, kamai ki ka namba ta̱ ili gba̱. Kamai ki ka la ta̱, shegai wa woko ta̱ yavu uza ɗa u lai a akina.

16 N revei i reve ta̱ eɗa̱ kuwa ku Kashila̱ ka, kpam Kulu ku Kashila̱ ka̱ri a asuvu a ɗe. 17 Kashila̱ ka wacinsa ta̱ uza ɗa u wacinsai kuwa ku Kashila̱ ku na ki. Kpaci kuwa ki ka̱ ta̱ uwulukpi, kpam eɗa̱ kaci ka ɗe kuwa ki ka.

18 A̱sa̱ka̱i uyinsa̱ kaci ka ɗe. Uza roku wa wundya baci eyi uza u kakiri u ɗa, tyoku ɗa likimba wa wundya kakiri ka̱ri, she u gonuko kaci ka ne katengeshi a kapala ka le tsa̱ra̱ u woko uza u kakiri u mayun. 19 Ili iꞌya likimba bidyai kakiri ka, iꞌya Kashila̱ ka bidyai i woko utengeshi. Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, “Kashila̱ ka wanda ta̱ aza a ugboji aꞌayin a ɗa a ka yan ugboji u le.” 20 U dana ta̱ kpam, “Magono ma Zuba ma reve ta̱ afoɓi a ɗa aza a kakiri a yain a gbani a ɗa.” 21 Kotsu i yain ara̱ɗi an ya tono vuma u pige u roku wa. Ili dem i ɗe iꞌya: 22 Bulus n Apolo n Bituru aza ɗe a ɗa. Nala dem gba̱ likimba u ɗe u ɗa. Uma n ukpa̱ n aꞌayin a gogo‑na n a ɗa a ka tuwa̱, a ɗe a ɗa. Mayun, ko ndya wa i ɗe iꞌya. 23 Eɗa̱ kpam aza a Yesu Kawauwi a ɗa, Yesu Kawauwi kpam uza u Kashila̱ u ɗa.

4

Manyan ma asuki

1 U gan ta̱ ama a wene tsu tyoku u agbashi a Kirisiti Kawauwi, aza ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱i ukuna u maci u ɗa wa̱ri usokongi. 2 Kpam ama a na̱ka̱ baci agbashi manyan ma uyan, a tsu ciga le ta̱ a yain ma n una̱ka̱ u katakasuvu. 3 Mpa ara va̱, n dambula ko eɗa̱ ko kuwa ku afada ku yanka mu afada wa. Mpa gba̱m n tsu yanka kaci ka va̱ afada wa. 4 N reve n ukuna u cingi u roku u ɗa n yain wa, shegai nala u zuwa n woko uza ɗa bawu wa̱ri n unyushi wa. Asheku a ɗa a tsu yanka mu afada. 5 Adama a nala kotsu i kiɗa̱ga uza ugana bawu kotsu aꞌayin a yain wa, vanai ve hal she aꞌayin a ɗa Asheku a gonoi. Wa wenike ta̱ ukuna u ɗa wa̱ri usokongi gogo‑na a kateshe, wa wenike ta̱ kpam ili iꞌya ama a ka ciga iꞌya iꞌa̱ri usokongi a atakasuvu a le. Aku Kashila̱ ka woko uza ɗa wa cikpala ya dem tyoku ɗa u gain.

6 Ama a va̱, n zuwa ɗa̱ ta̱ i wundyana mu n Apolo tyoku u iryoci a ukuna u ɗa ma dansa vi, tsa̱ra̱ i rotsongusu kalen ka udani u ɗa u danai, “Tonoi iꞌya a korongi a Tagara̱da u Kashila̱ koshi.” Pini nala, ya yan n ara̱ɗi i gorimuko uza u te i goro uza u te wa. 7 Ya va wundya va̱ri? Va wundya vu la Atoni a ɗa a buwai? Ndya va̱ri n iꞌya, iꞌya bawu Kashila̱ ka na̱ka̱ vu? Kashila̱ ka baci ka na̱ka̱ vu gba̱ ili iꞌya va̱ri n iꞌya, ndya i zuwai va yan ara̱ɗi yavu n kaci ka vunu ka vu yain iꞌya?

8 Ya wundya ta̱ yavu gba̱ ili iꞌya ya ciga iꞌa̱ ta̱ n iꞌya. Ya wundya ta̱ yavu aza a utsa̱ri a ɗa iꞌa̱ri. Hal i lyai tsugono bawu a̱tsu. Aꞌa̱ri a dana gba̱m ngono n ɗa iꞌa̱ri kotsu tsu lyai tsugono tsi kaɓolo n a̱ɗa̱. 9 U yan mu ta̱ yavu Kashila̱ ka zuwa tsu ta̱ asuki tsa̱ra̱ tsu woko ama ɗa bawu ama a ka na̱ka̱ tsupige, tsu wokoi yavu aza ɗa aꞌa̱ri a kuwa ku aꞌali aza ɗa a ka ne uwono a kateshe.* Tsu wokoi yavu ama ɗa a pura̱i a bankai a kakura̱ tsa̱ra̱ a wuna le, tsa̱ra̱ gba̱ ama n atsumate a zuba a wundi tyoku ɗa a ka kuwa̱. 10 Ama a likimba a na a ka wundya yavu a̱tsu utengeshi u ɗa tsa yan an tsa yanka Kawauwi manyan. Shegai ara ɗe kpam ya wundya ta̱ yavu iꞌa̱ n kakiri an ya tono Kawauwi. Ya wundya yavu atakasuvu a tsunu aꞌa̱ n ucira wa, a ɗe kpam n ucira. Ya wundya ama a ka na̱ka̱sa̱ ɗa̱ tsupige shegai a̱tsu a ka na̱ka̱sa̱ tsu wa. 11 Hal n gogo‑na gba̱m kambulu n kakuli ka tsa̱ri a upana, tsa̱ kpam n aminya a uꞌuka a shinga wa. Ama kpam a ka yansa tsu mavura cika. Tsa̱ra̱ n kuwa ku kaci ku tsunu wa. 12 Tsu ma̱tsa̱ ta̱ tsu yain manyan n akere a tsunu. Ama a yanka tsu baci una̱ u cingi, tsu tsu zuwuka le ta̱ una̱ u shinga. Ama a ka yansa tsu baci mavura, tsu tsu kawunku ta̱ ma. 13 Ama a ka dansa baci kagbani a kaci ka tsunu, tsu tsu dansa ta̱ ukuna u shinga a kaci ka le. Gogo‑na gba̱m tyoku u kaviri ɗa ama a bidya tsu ili iꞌya a ka wotsongu n tyoku u akama a ɗa a ka za̱ a wotsongu.

14 Ili i na yi korongu ɗa ma korongu iꞌya tsa̱ra̱ i pana uwono wa. Ciga ɗa ma ciga n rono ɗa̱ atsuvu kpaci eɗa̱ mmuku n va̱ n ɗa aza ɗa ma ciga. 15 Ko iꞌa̱ baci n awenishiki azu kupa (10,000) aza ɗa a ka wenishike ɗa̱ a kaci ka Kawauwi, mpa tata u ɗe koshi. I woko ɗe mmuku n va̱ a asuvu Kawauwi an n tonuko ɗa̱ ukuna u ne. 16 Adama a nala, ma folo ɗa̱ i toni iryoci i va̱ i yain tyoku ɗa mpa ma yansa. 17 Ili iꞌya gai i zuwai ma sukunku ɗa̱ maku ma va̱ Timoti iꞌya gai la vi. Aya macigi ma va̱ kpam kagbashi ka maci ka Asheku. Wa ciɓuga ɗa̱ ta̱ ili iꞌya n wenishikei a kaci ka Yesu Kawauwi tyoku ɗa n wenishikei ko nte wa a asuvu a aꞌuwa a Atoni.

18 Aza roku a ɗe a ka yan ara̱ɗi yavu ma tuwa̱ ɗa̱ ukyawan wa. 19 Shegai Asheku a wushuku baci n tuwa̱, wa ɓa̱ra̱kpa̱ wa ya wene mu ta̱. N tuwa̱ baci ma wene ta̱ ili iꞌya aza a ara̱ɗi a nala yi a ka yansa. Kpam ma reve ta̱ mayun ɗa baci aꞌa̱ri n ucira u Kashila̱ ko kpam kadyanshi ka gbani ka aꞌa̱ri a uyansa. 20 Kpaci tsugono tsu Kashila̱ tsa̱ adama a kadyanshi wa, shegai adama a ucira. 21 A asuvu a ili i re i na yi, ndya i ɗanga̱sai, n tuwa̱ n kajaɓu, ko gai n tuwa̱ yuwu n uciga?

5

Afada a kaci ka tsishankala

1 N pana ta̱ a da uza roku a asuvu a ɗe u yan ta̱ tsishankala, a da wa vakusu n uka u tata u ne. Ko aza ɗa gba̱m bawu a revei Kashila̱ a kovo ta̱ ucun u unyushi u nala vi. 2 Ya yan ara̱ɗi, a una̱ u ɗa ya namgba katsuma̱. U gan ta̱ gba̱m i loki yi kpam i wutukpa̱ yi a asuvu a ama a ɗe. 3 Ko an u wokoi ma̱ ta̱ mɓa̱ri n a̱ɗa̱, n tsu ciɓusa ta̱ n a̱ɗa̱. N yan ta̱ afada yavu ma̱ pini kaɓolo n a̱ɗa̱. N ucira u ɗa Yesu Asheku a na̱ka̱ mu, n kiɗa̱ga ta̱ vuma ɗa u yain unyushi u cingi u nala vi ugana yavu ma̱ pini n a̱ɗa̱. 4 Aꞌayin a ɗa baci i isa̱i ndishi a ukuna u na vi, kulu ku va̱ ka̱ ta̱ n a̱ɗa̱, ucira u Yesu Asheku kpam wa rongo ta̱ n a̱ɗa̱ pini a asu vi. 5 U ka̱na̱ ta̱ i neke vuma u nala vi a asu u Kanangasi.†* Kanangasi ka wacinsa ta̱ ikyamba i ne, shegai a ka wauwa ta̱ kulu ku ne kain ka baci Yesu Asheku u gonoi.

6 Ara̱ɗi a ɗe a gan wa. I reve ta̱ kalen ka udani u ɗa u danai, “Maku ma yisti kenukulu ma ma tsu zuwa kira ku akala ku kasasu ku shita.” Wata, i a̱sa̱ka̱ baci vuma ɗa wa yansa tsishankala tsi u lyai kelime n a̱ɗa̱, aza roku a asuvu a ɗe a ka gita̱ ta̱ uyansa unyushi u cingi tyoku ɗa wa yansa. 7 Tyoku ɗa aza a Yahuda a tsu takpa gba̱ yisti ɗa wa̱ri a aꞌuwa a le kahu a yain Abiki a Upasamgbana,† nala dem ya takpa vuma u nala vi a asuvu a ɗe. Kashila̱ ka wulukpe ɗa̱ ta̱ adama a ɗa Kawauwi ka kuwa̱i u wutukpa̱ tsu a unyushi u cingi. Wa̱ ta̱ tyoku u ncon n ɗa aza a Yahuda a tsu kiɗa aꞌayin a Abiki a Upasamgbana caupa. 8 Adama a ɗa wa̱ri mayun nala, u gan ta̱ tsu rongo uciɓusa a̱tsu ama a Kashila̱ a ɗa. Tsu varangu yisti cau vi; wata, kotsu tsu rongoi n ahali a cingi n a malyon n ure u tsicingi tyoku ɗa tsu yansai caupa kahu tsu woko Atoni wa, shegai tsu rongoi n ahali a shinga n ukuna u mayun tyoku u burodi u ɗa bawu wa̱ri n yisti.

9 An n koronku ɗa̱ caupa, n tonuko ɗa̱ ta̱ kotsu i pecemgbene n ama ɗa a ka yansa tsishankala. 10 Aza ɗa bawu aꞌa̱ri Atoni alya ma dansa̱ka wa. Mayun ɗa aza roku a asuvu a le a ka yansa ta̱ tsishankala. Aza roku a le a ka yansa ta̱ kurura, aza roku aza a mawusuka, aza roku kpam aza a ulyasa̱ka ameli kayala a ɗa. Ya ciga baci i pecemgbene n icun i ama a nala yi, u ka̱na̱ ta̱ she i a̱sa̱ka̱ likimba. 11 Ili iꞌya ma tonusuko ɗa̱ iꞌya, i pecemgbene n uza ɗa wa isa̱ kaci ka ne Katoni, shegai wa yansa tsishankala, ko kpam wa yansa kurura, ko kpam uza ɗa wa lyasa̱ka ameli kayala. I pecemgbene n uza ɗa wa wishisa aza roku, ko kasoi, ko kpam uza u mawusuka. Kotsu gba̱m i lyai ilikulya kaɓolo n ucun u vuma u nala vi wa.

12 Ma̱ n ucira u ɗa ma yanka aza ɗa bawu aꞌa̱ri Atoni afada wa. Shegai iꞌa̱ ta̱ n ucira u ɗa ya ɓarana Atoni a ɗa a yain icun i inyushi i nala. 13 Kashila̱ ka ka yanka aza ɗa bawu aꞌa̱ri Atoni afada. Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, “Uza roku wa̱ baci uza u cingi a asuvu a ɗe, loko ni.” ◊

6

Ubansa̱ka atoku a kunu ku afada

1 Uza roku a asuvu a ɗe wa̱ baci n ukuna n Katoni ka roku, kotsu i banka ukuna vi a asu u uza u afada u ɗa bawu wa̱ri Katoni wa. Foloi ama a Kashila̱ a yanka ɗa̱ afada a ukuna vi. 2 I reve an kain ka roku a̱tsu Atoni tsa yanka likimba afada wa? Eɗa baci ya yanka likimba afada, ya fuɗa ya yan afada a ikuna i kenu i na yi wa? 3 I reve an a aꞌayin a ɗa a ka tuwa̱ tsa yanka atsumate a zuba afada wa? Adama a nala ya fuɗa ta̱ ya yanka ikuna i naha afada. 4 Iꞌa̱ baci n ukuna icun i na, niɗa ya bana a asu u aza a afada a kateshe, aza ɗa bawu ama a Kashila̱ a ka na̱ka̱ karinga̱? 5 N dana ta̱ nala tsa̱ra̱ i pana uwono. N reve ta̱ a ka namba uza roku a asuvu a ɗe uza ɗa wa̱ri n kakiri ka wa fuɗa wa yan afada aꞌayin a ɗa baci ukuna u rukpa̱i a mere ma Atoni wa. 6 Shegai a una̱ u ɗa ya yan nala, aku i gonoi ya bansa̱ka atoku a ɗe a kuwa ku afada, ya yansa kananamgbani a kapala ka aza ɗa bawu a revei Kashila̱.

7 I bidya baci ukuna u ɗe ubana a kunu ku afada, i rukpa̱ ɗe. Katoni ka roku ka yanka baci uza u te u ɗe iꞌya bawu i gain, kotsu u banka yi a asu u uza u afada wa. Wa laka yi ta̱ u yanka yi baci ukuna u roku wa. Ko kpam Katoni ka roku ka ryafa baci uza u te u ɗe, kotsu u banka yi a asu u uza u afada wa. Wa laka yi ta̱ u a̱sa̱ka̱ ukuna vi. 8 Shegai eɗa̱ dem i tsu nusa ta̱ i ryafa kpam aza roku, i tsu yan ta̱ dem nala a asu u atoku a ɗe Atoni!

9-10 Kotsu i yinsa̱ kaci ka ɗe wa. Mayun i reve ta̱ ama a cingi a ka tsa̱ra̱ tsugono tsu Kashila̱ wa. Ama a na yi alya, aza ɗa a ka lyasa̱ka ameli kayala. Nala dem aza a uyan tsishankala, n aꞌali a ɗa a ka vakusu n aka a roku, n aka a ɗa a ka vakusu n aꞌali a ɗa bawu aꞌa̱ri a le, icun i ama a na a ka uwa a tsugono tsu Kashila̱ wa. Aꞌali a ɗa a a̱sa̱ka̱i atoku a le aꞌali a ka vakusu n ele a ire kau‑kau. Aza ɗa a ka boko, n aza a kurura, n aza a mawusuka, ele dem a ka uwa a tsugono tsu Kashila̱ wa. Asoi a ɗa a tsu gutukpa, n aza ɗa a wishisai aꞌala a atoku a le, ama ɗa a ka yansa gba̱ ili i na yi a ka tsa̱ra̱ tsugono tsu Kashila̱ wa.

11 Kahu i wushuku n Kawauwi, aza roku a ɗe a yansa ta̱ ili i gbani i nala yi. Shegai Kashila̱ ka za̱ka̱ ɗa̱ ɗe unyushi u cingi u ɗe u gonuko ɗa̱ uwulukpi, kpam u gonuko ɗa̱ i wokoi a asuvu a aza ɗa aꞌa̱ri dere a kapala ka ne. U yan ta̱ gba̱ ili i nala yi a asuvu a kala ka Yesu Kawauwi Asheku kpam n ucira u Kulu ku Kashila̱ ka tsunu.

Na̱ka̱ Kashila̱ tsupige n ikyamba i vunu

12 Aza roku a ɗe a dana ta̱ naha: “Ma fuɗa ta̱ ma yan ili iꞌya baci dem ma ciga, adama a ɗa ma̱ri Katoni.” Aku n wushunku le naha: “Mayun ɗa, uwenishike u nala vi mayun ɗa, shegai nala u wenike la vi ili dem iꞌya iꞌa̱ri n kalen wa.” Ko n dana baci, “Ma fuɗa ta̱ ma yan gba̱ ili iꞌya ma ciga,” ma a̱sa̱ka̱ ili yi i gonuko mu kagbashi ka ne wa. 13 I dana ta̱, “Ilikulya i lobono ta̱ adama a katsuma̱, katsuma̱ kpam ka lobono ta̱ adama a ilikulya.” Nala wa̱ri, shegai kain ka roku Kashila̱ ka kotso ta̱ n ele gba̱. Kashila̱ ka yan ikyamba adama a tsishankala wa. U yan ta̱ iꞌya adama a ɗa a ka gbashika Asheku, kpam Asheku a kirana ta̱ n ikyamba i tsunu. 14 Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ Asheku a ukpa̱, kpam wa ꞌya̱nga̱sa̱ tsu ta̱ dem n ucira u ne. 15 I reve ta̱ ikyamba i ɗe apashi a ikyamba i Kawauwi a ɗa. U gan n ɓolomgbono kapashi ka ikyamba i Kawauwi n kashankala ɗa? Ko kenu! 16 Kpam i reve an uza u ɓolomgbono baci ikyamba i ne n kashankala u woko ɗe ikyamba i te n eyi wa? Kpaci Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, “Ama a re a le a ka woko ta̱ ikyamba i te.” ◊ 17 Shegai uza ɗa wa̱ri uɓolomgboni n Asheku, kulu ku ne n ku Asheku ku woko ta̱ ku te.

18 Adama a nala she i suma uyan tsishankala. Gba̱ icun i unyushi u cingi iꞌya ama a ka yansa a kateshe ka ikyamba ka wa̱ri, shegai bamu n tsishankala. Aza a uyan tsishankala a nusuka ta̱ ikyamba i le. 19 I reve an ikyamba i ɗe asu ɗa Kulu Keri ku tsu dusukusu ɗa wa? Ka̱ ta̱ a asuvu a ɗe. Kashila̱ n kaci ka ne aya u na̱ka̱i Kulu Keri. Eɗa iꞌa̱ri n kaci ka ɗe wa, shegai eɗa̱ aza a Kashila̱ a ɗa. 20 Kashila̱ ka tsila ɗa̱ ɗe. U tsupa ɗe n katsupi ka pige. Adama a nala, u ka̱na̱ ta̱ i yain ili iꞌya ya na̱ka̱ Kashila̱ tsupige n ikyamba i ɗe.

7

Uwenishike a kaci ka iyolo

1 Gogo‑na ma tonuko ɗa̱ ta̱ ili iꞌya n yawunsai a kaci ka ili iꞌya i koronku mu a ukanikorongi u ɗe. I da, “Uza wa ciga baci u zuwa Kashila̱ ka pana kayanyan, u gan ta̱ u rongo bawu u vaki n uka, ko kenu.” 2 Shegai ili iꞌya ma tonuko ɗa̱ iꞌya: aza roku a ka fuɗa a ka ka̱na̱ kaci ka le wa, she a ba a yan tsishankala. Adama a nala a ɗa u gain ya dem u zuwa uka u ne u ɗa wa vakusu n eyi koshi. Uka kpam u gan ta̱ u bana iyolo a asu u vali ɗa wa vakusu n eyi koshi. 3 U gan vali u kpa̱ɗa̱ uvaku n uka u ne wa, nala wa̱ri kpaci aya vali u ne. Nala wa̱ri n uka vi kpaci aya uka u ne. 4 Uka vi wa yan n ucira a kaci ka ikyamba i ne wa, she n vali vi. Nala dem vali vi wa̱ n ucira a kaci ka ikyamba i ne wa, she n uka vi. 5 Kotsu uza u te u le u ɓishinka utoku u ne ikyamba i ne wa, shegai ama a re le a wushuku baci a shamgba ve hal ubana aꞌayin kenu, tsa̱ra̱ a gonuko kaci ka le a asu u kavasu. Pini nala, aku a gono kpam tsa̱ra̱ Kanangasi* ka kondo le adama a ukpa̱ɗa̱ u uka̱na̱ u kaci u le wa. 6 Dana ɗa n danai nala tsa̱ra̱ i tsa̱ra̱ ucira u ɗa ya ka̱na̱ kaci ka ɗe a asuvu a iyolo. Shegai mele ma ma zuwuka ɗa̱ wa. 7 Wa yan mu ta̱, gba̱ Atoni a ka kpa̱ɗa̱ baci uyan iyolo, tyoku ɗa mpa ma̱ri bawu uka, shegai Kashila̱ ka na̱ka̱ ta̱ ya dem kune ku ne, uza u na n kune ku ne kau, uza roku kpam n kune ku ne kau.

8 Gogo‑na eɗa ma dansa̱ka agapa na̱ nra̱na̱ aza ɗa aꞌa̱ri Atoni. Wa lobono ta̱ i rongo nala bawu i yain kpam iyolo tyoku ɗa mpa ma̱ri. 9 Shegai ya fuɗa baci ya ka̱na̱ kaci ka ɗe wa, i yain iyolo. Wa laka ta̱ tsulobo i yain iyolo n u ɗa ya kuwa̱ n maluwa.

10 Ma ciga ta̱ n ɓarana ɗa̱ eɗa̱ aza ɗa i yain iyolo. Shegai mayun mpa ma ɓarana ɗa̱ wa, Yesu Asheku ɗa. Adama a nala mpa ma ɓarana ɗa̱ wa, aya. Avu uka ɗa baci, kotsu vu peci n vali u vunu wa. 11 Kpam ko vu pece baci kotsu vu yain iyolo i roku wa, shegai vu gono pini a asu u vali u cau u vunu. Avu kpam vali ɗa baci, kotsu vu loki uka u vunu wa.

12 Gogo‑na eɗa̱ aza ɗa i zuwai aza ɗa bawu aꞌa̱ri Atoni eɗa ma dansa̱ka. Yesu Asheku u wenishike tsu ko i te a kaci ka nala wa, shegai ma wenishike ɗa̱ ta̱ a kaci ka ukuna vi. Aza roku a ɗe aꞌali a Atoni yi iꞌa̱ ta̱ n aka ɗa bawu aꞌa̱ri Atoni. Uka vi wa ciga baci u rongo n avu, kotsu vu loki yi wa. 13 Avu uka ɗa va̱ri Katoni, kpam vali u vunu bawu wa̱ri Katoni, hal u wushuki u rongo n avu kotsu vu peci n eyi wa. 14 Vali u ɗa bawu wa̱ri Katoni kpam wa̱ri n uka u ɗa wa̱ri Katoni, iyolo yi iꞌa̱ ta̱ uwulukpi adama a uka vi. Nala dem uka u ɗa bawu wa̱ri Katoni wa̱ baci n vali u ɗa wa̱ri Katoni, iyolo yi iꞌa̱ ta̱ uwulukpi adama a vali vi. Nala baci wa, mmuku n ɗe ma̱ri ma woko ta̱ mmuku n ɗa bawu ma̱ri uwulukpi. Shegai gogo‑na mmuku n ɗe ma woko ta̱ uwulukpi adama a uwulukpi u ɗa vu tukoi a asuvu a iyolo yi.

15 Uza ɗa bawu wa̱ri Katoni ki, wa ciga baci u peci n Katoni ki, she Katoni ki ka zuwa yi u shamgba bamu n uciga u ne wa. Nala u gita̱ baci, Katoni ki kabirya yi kpam n iyolo i nala yi wa. Shegai uciga utsa̱ra̱ u ɗa baci, iyolo yi i shamgba le pini n vali ko uka ɗa bawu wa̱ri Katoni ki bawu a pecei, kpaci Kashila̱ ka ciga ta̱ Atoni a rongo ndishi n shinga n ama. 16 N a̱ɗa̱ ɗa ma dansa aka a ɗa aꞌa̱ri Atoni: Gaawan vali u vunu u woko Katoni ka Kawauwi adama a vunu. Nala dem eɗa̱ aꞌali a ɗa iꞌa̱ri Atoni: Gaawan uka u vunu u woko dem Katoni ka Kawauwi adama a vunu.

Tonoi Asheku kain dem

17 A kuwa ku Atoni ka baci dem n banai n tsu tonuko le ta̱ a shamgba pini tyoku ɗa aꞌa̱ri tun aꞌayin a ɗa Yesu Asheku u ɗanga̱sa le, kpam Kashila̱ ka isa̱ le a woko ama a ne. Gogo‑na nala kpam ma tonuko ɗa̱. 18 Tyoku u, uza ɗa baci a kiɗai kacombi kahu u woko Katoni, kotsu u dana wa woko yavu a kiɗa yi kacombi wa. U woko baci Katoni bawu a kiɗa yi kacombi, kotsu u dana she u kiɗa kacombi wa. 19 Ko a kiɗa yi kacombi ko a kiɗa yi wa, gba̱ ili i te iꞌya. Ili iꞌya i lai n kalen iꞌya uyan u ili iꞌya Kashila̱ ka danai a yain. 20 Lyayi kelime n urongo tyoku ɗa iꞌa̱ri aꞌayin a ɗa Kashila̱ ka isa̱ ɗa̱. 21 Avu kagbashi ka? Kotsu u nala u ɓa̱la̱ vu wa, shegai vu tsa̱ra̱ baci kabala ka va tsa̱ra̱ kaci ka vunu, vu lyai kelime, nala wa̱ n ukuna wa. 22 Aza ɗa aꞌa̱ri agbashi aꞌayin a ɗa Asheku a isa̱ le vi, alya a ka woko yaa a asuvu a Asheku. Nala kpam aza ɗa bawu aꞌa̱ri agbashi aꞌayin a ɗa Asheku a isa̱ le vi, a ka woko ta̱ agbashi a Kawauwi. 23 Kashila̱ ka tsila ɗa̱ ɗe. U tsupa ɗe n katsupi ka pige adama a ɗe. Kotsu i woko tyoku u agbashi a ama hal i kpa̱ɗa̱ upana̱ka Kashila̱ wa. 24 Ama a va̱, n doku ta̱ n danai, shamgbai pini tyoku ɗa iꞌa̱ri aꞌayin a ɗa Kashila̱ ka isa̱ ɗa̱, wa ɓa̱nga̱ ɗa̱ ta̱ i yain nala.

Aza ɗa bawu aꞌa̱ri n iyolo

25 Gogo‑na a kaci ka ama ɗa bawu aꞌa̱ri n iyolo ɗa ma korongu. Asheku a dana ukuna u roku tyoku ɗa ama a na yi a gain a ka yan wa, adama a nala a̱sa̱ka̱ n dana ili iꞌya n yawunsai. Ya wushuku ta̱ n ili iꞌya n danai cinda Asheku a pana mu ta̱ iyali. 26 Adama a upana u ikyamba u gogo‑na ɗa i zuwai ma na̱ka̱ adooki a asu u aza ɗa bawu a yain iyolo a rongo pini bawu iyolo. 27 Shegai vu yan baci iyolo, kotsu vu peci wa. Vu yan baci kotsu iyolo wa, kotsu vu boli vu yain iyolo wa. 28 Ko vu zuwa baci uka, vu nusa wa. Nala dem maku ma uka ma yan baci iyolo, u yan unyushi wa. Ma ciga kadambula ka iyolo ka tsa̱ra̱ ɗa̱ wa.

29 Ama a va̱, n tonuko ɗa̱ karara, aꞌayin a tsunu a likimba aꞌa̱ gan wa. Adama a nala aꞌayin a ɗa a woko tsu vi kotsu tsu nangasa a ɗa a asu u kadambula a kaci ka iyolo wa. 30 Kpam ko va̱ baci a kushen adama a unamgbukatsuma̱, vu lyai pini kapala n ugbashika Asheku. Ko va̱ baci a idyoshi n vu pani kayanyan, kotsu vu a̱sa̱ka̱ upana u kayanyan u vunu u zuwa vu vu a̱sa̱nsa̱ n ugbashika Asheku wa. Ko vu tsa̱ra̱ baci ili ushani, kotsu i zuwa vu vu a̱sa̱ka̱ ugbashika Asheku Yesu Kawauwi wa. 31 Aꞌayin a ɗa baci dem vu yain ili i na yi; wata, iꞌya ama a tsu yan a likimba vi, kotsu vu nangasa aꞌayin a vunu a uciɓusa iꞌya wa, kpaci likimba n ili iꞌya iꞌa̱ri pini gba̱ ya kotso ta̱ gogo.

32 Ma ciga i rongo a kadambula a kaci ka ili i likimba wa. Uza ɗa bawu wa̱ri n iyolo, wa fuɗa ta̱ wa wuna aꞌayin a ne a uyanka Asheku manyan, n u ciɓusi tyoku ɗa wa zuwa yi u pana kayanyan. 33 Shegai uza ɗa wa̱ri n uka wa̱ ta̱ n kadambula cika. Wa yan ta̱ kadambula a kaci ka ili i likimba, kpam n iꞌya wa yan tsa̱ra̱ uka u ne u pana kayanyan. 34 Katakasuvu ka ne ka pece ta̱ kure. Maku ma uka ko kpam uka ɗa bawu wa̱ri n vali, wa fuɗa ta̱ wa wuna aꞌayin a ne a uyanka Asheku manyan. U na̱ka̱ Asheku kaci ka ne, ikyamba i ne n kulu ku ne. Shegai uka ɗa baci wa̱ri n vali, u tsu yanka ta̱ aꞌayin a ɗa wa̱ri n a ɗa manyan u yain ili i likimba n iꞌya wa yan tsa̱ra̱ vali u ne u pana kayanyan. 35 Aꞌayin a ɗa baci dem n yain kadyanshi n a̱ɗa̱ naha, ciga ɗa ma ciga n sira ɗa̱ wa, shegai an ma ciga n ɓa̱nga̱ ɗa̱ ɗa. Ma ciga ta̱ i rongo n ahali tyoku ɗa ama a Asheku a gain a rongo tsa̱ra̱ i gbashika Asheku bawu ili iꞌya ya damgbara̱sa ɗa̱.

36 Uza yawunsa baci u yanka kamana ka ne dere wa an bawu a yain iyolo, hal kamana ki ka wura aꞌayin a iyolo. Pini nala, u gonoi u tuwa̱ u yawunsai wa yan ta̱ iyolo yi, wa fuɗa ta̱ wa yan iꞌya. Nala woko unyushi wa. 37 Shegai u shamgba baci n ucira a katakasuvu ka ne wa̱ n ukuna u ɗa wa zuwa yi u yain iyolo wa, kpam hal wa fuɗa wa ka̱na̱ kaci ka ne. U yawunsa baci gai n kaci ka ne bawu wa zuwa kamana ka ne ki. Wa̱ n ukuna wa, u yan ta̱ ili iꞌya iꞌa̱ri dere.† 38 A yan baci iyolo yi ili i shinga iꞌya, a yan baci iyolo yi wa, wa laka ta̱ tsulobo.

39 U ka̱na̱ ta̱ uka u rongo a kuwa ku iyolo hal ukpa̱ u vali vi. Pini nala, wa fuɗa ta̱ u bana iyolo i roku, shegai u bana uza ɗa wa̱ri Katoni iyolo. 40 Ara va̱ wa laka ta̱ upana kayanyan wa rongo baci mara̱na̱. Kpam yavu nala dem Kulu ku Kashila̱ ka tono.

8

Ilikulya iꞌya a ɗara̱mkpai ameli

1 Gogo‑na ma ciga ta̱ n yain kadyanshi a kaci ka inyama iꞌya a ɗara̱mkpai ameli. Gba̱ tsunu tsu reve ta̱ ili i roku a kaci ka ukuna u na vi. Ureve u zuwa tsu ta̱ tsu ꞌya̱nga̱sa̱i avangatsu a tsunu n ara̱ɗi, shegai uciga u zuwa tsu ta̱ tsu ɓa̱nga̱ atoku. 2 Uza ɗa baci u wenei yavu wa̱ n ureve, kotsu u cina ureve u mayun wa. 3 Shegai uza ɗa wa ciga Kashila̱, aya Kashila̱ ka tsu reve kpam ka tsu kirana n eyi.

4 Ili iꞌya n danai iꞌya na a kaci ka utakuma u inyama iꞌya a ɗara̱mkpai ameli: Tsu reve ta̱ gai kameli ili i maci i roku iꞌya a likimba wa, kpam tsu reve ta̱ Kashila̱ ka te ka koshi. 5 A tsu bidya ta̱ ili i zuba n i likimba ushani “ashila̱” n “asheku” ili iꞌya bawu iꞌa̱ri “ashila̱” n “asheku” a mayun. 6 Shegai tsu reve ta̱ tsa̱ ta̱ n Kashila̱ ka te koshi, aya Tata, uza ɗa u yain ili gba̱, u yan tsu kpam tsa̱ra̱ tsu gbashika yi. Yesu Kawauwi aya koshi Asheku a tsunu. Ili iꞌa̱ la iꞌya bawu u yain wa, kpam adama a ne a ɗa tsa̱ri n uma.

7 Shegai ya dem ɗa revei nala vi mayun ɗa wa. Aza roku a cuwana̱ka ɗe n ameli, ɗa i zuwai hal n ara a ka takuma baci icun i inyama i nala yi, a tsu wene ta̱ yavu i kameli iꞌya. A wene ta̱ yavu ya tsunku le ta̱ ashinda̱ a lya baci icun i ilikulya i nala yi. A yawunsa ta̱ nala kpaci u wuyana le ta̱ a takpana ili i shinga n iꞌya bawu iꞌa̱ri i shinga. 8 Mayun ɗa ilikulya i tsu tuko tsu evu n Kashila̱ wa. Tsu lya baci iꞌya wa, ya jebe tsu ili wa. Tsu lya baci iꞌya, ya doku tsu ili wa. 9 Shegai kotsu i kirana, kotsu utsa̱ra̱ u kaci u ulya ilikulya u ɗe u woko ili iꞌya ya zuwa aza ɗa bawu uyawunsa u le u gbamai a ta̱ɗa̱tsa̱ wa. 10 I reve ta̱ an ameli ili i maci i roku iꞌya wa, adama a nala wa woko kadambula wa vu bana baci a kunu ku kameli vu lyai ilikulya. Shegai uza ɗa bawu uyawunsa u ne u gbamai u wene vu baci va lya a kunu ku kameli, eyi dem wa yan ta̱ maluwa ma wa lya. 11 Ili iꞌya vu revei nala vi, i wacinsa ta̱ vuma u nala vi uza ɗa Kawauwi ka kuwa̱i adama a ne. 12 Vu nusuka baci atoku a vunu tyoku u nala hal vu zuwa le a yain ili iꞌya a bidyai i cingi iꞌya, avu dem vu nusuka ta̱ Kawauwi. 13 Ma takuma baci inyama hal i zuwa utoku u va̱ u yain unyushi u cingi, ma doku ma takuma unyama wa gba̱ uma u va̱, kpaci ma ciga yi u ta̱ɗa̱tsa̱ adama a va̱ wa.

9

Bulus ili i te iꞌya n asuki a ɗa a buwai

1 Mpa yaa ɗa ma̱ri. Mpa kasuki ka. N wene ta̱ Yesu Asheku a tsunu, eɗa manyan ma Asheku a yain a akere a va̱. 2 Ko aza roku a bidya mu baci kasuki wa, eɗa̱ i bidya mu ta̱ kasuki. Eɗa̱ n kaci ka ɗe iꞌa̱ ta̱ kaɓolo n Asheku, ili i nala iꞌya i wenikei an mpa kasuki ka.

3 Uwushuku u ɗa n wushunki aza ɗa a ka wecike ucira u va̱ u ɗa na: 4 Tsa̱ ta̱ n ucira u ɗa tsa wusha ilikulya adama a manyan ma tsu yain. 5 Asuki a ɗa a buwai n aꞌangu a Asheku, n Bituru gba̱ aꞌa̱ ta̱ n aka aza ɗa aꞌa̱ri atoni a Kawauwi aza ɗa a soku le a nwalu n le. Tsa̱ ta̱ n ucira u ɗa tsa yan dem nala. 6 U ka̱na̱ mpa n Bara̱naba tsu yain manyan aku tsu tsa̱ra̱ ikebe iꞌya tsa tsila ilikulya wa.

7 Kasoje ka bana baci a asu u kuvon, u tsu tsupa ikebe i ilikulya ɗa? Uza u tsu ce kashina aku u kpa̱ɗa̱ ulya ili i kashina yi? Kaliniki ka lina̱ka ushiga bawu u soi mani ma le? 8 N yan kadyanshi ka na ki n ucira u va̱ wa, shegai Mele ma Kashila̱ ma dana ta̱ dem nala. 9 Tsu yan ta̱ ka̱neshi a Mele ma Musa korongi: “Kotsu i kimba̱ una̱ u kanaka aꞌayin a ɗa wa lapa ilya wa.”* An Kashila̱ ka danai nala, n anaka a ɗa koshi wa yan kadyanshi? Aꞌa! 10 N a̱tsu ɗa wa dansa. Uza ɗa u limai n uza ɗa u lapai a yain manyan ma le n uzuwa u uma u ɗa a ka tsa̱ra̱ kaɓon ka ilya yi. 11 An tsu tonuko ɗa̱ akani yi, u woko ta̱ yavu icun i Kashila̱ iꞌya tsu cei a asuvu a atakasuvu a ɗe. Adama a nala tsa̱ ta̱ n ucira u ɗa tsa wusha ilikulya n ili iꞌya i buwai tyoku u ili iꞌya tsu kapai ara ɗe. 12 I ɓa̱nga̱ baci aza roku aza ɗa a yanka ɗa̱ kuɓari, tsa̱ ta̱ n ucira u ɗa u lai u le.

Shegai a̱tsu tsu taɓa ɗa̱ uzuwa i na̱ka̱ tsu tyoku nala wa. Tsu pelenshike ta̱ ili iꞌya tsa̱ri n iꞌya kotsu tsu ɓishinka Kadyanshi ka Shinga ka Kawauwi utambura wa. 13 I reve ta̱ gai aza ɗa a tsu yan manyan a Kuwa ku Kashila̱ nte a tsu wusha pini ilikulya i le. Aɗara̱kpi a ɗa a tsu yan uɗara̱kpa nte dem a tsu wusha pini kapashi ka le. 14 Nala dem Asheku a wenishikei aza ɗa a tsu yan kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga a wushi ilikulya i le.

15 Shegai n taɓa ɗa̱ uzuwa i na̱ka̱ nala wa. Kpam koronku ɗa ma koronku ɗa̱ adama a ɗa ma ciga i na̱ka̱ mu ili wa. N wene ta̱ yavu da wa laka mu ta̱ shana n kuwa̱ n u ɗa ya yan nala. 16 N yan ara̱ɗi adama a ɗa ma yansa kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga wa. Manyan ma nala mi ma Kashila̱ ka danai n yain ma, kpam u ka̱na̱ ta̱ n yain ma. Ter va̱ n ꞌyuwan baci ma uyan! 17 N yan baci manyan ma na adama a ɗa mpa n kaci ka va̱ n ɗanga̱sai n yain ma, u ka̱na̱ ta̱ i tsupa mu. Shegai n yan ta̱ manyan ma na mayun mayun adama a ɗa Kashila̱ ka ka na̱ka̱ mu ma. 18 Katsupi ka eni ka ma wusha? Kabala ka uyan kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga ka gbani, kpam n tsu zuwa ama a tsupa mu adama a manyan ma nala mi wa.

19 Mpa kagbashi ka uza ka wa. Shegai n gonuko ta̱ kaci ka va̱ kagbashi ka ama gba̱ tsa̱ra̱ n lyai kaci ka ama ushani. 20 Aꞌayin a ɗa baci ma̱ri n aza a Yahuda, n tsu rongo ta̱ tyoku u uza u Yahuda tsa̱ra̱ n lyai kaci ka le. Mele ma Musa ma ma tsu lya tsugono tsu le, ko an u wokoi ma ma lya tsugono tsu va̱ wa. Shegai n tono ta̱ Mele mi derere tsa̱ra̱ n lyai kaci ka le. 21 Nala dem an ma̱ri kaɓolo n Awulawa, n rongo ta̱ tyoku u le, aza ɗa bawu a ka tono Mele, tsa̱ra̱ n lyai kaci ka le. Nala u wenike an n kpa̱ɗa̱i utono Mele ma Kashila̱ wa, shegai n tono ta̱ mele ma Kawauwi. 22 Nala dem, an ma̱ri kaɓolo n aza ɗa bawu aꞌa̱ri n ucira a asuvu a upityanangu, n woko ta̱ dem yavu ma̱ n ucira wa, tsa̱ra̱ n lyai kaci ka le. N woko ta̱ gba̱ ili iꞌya ma woko a asu u ama tsa̱ra̱ gai n lyai kaci ka le. 23 N yan ta̱ ili i nala yi tsa̱ra̱ Kadyanshi ka Shinga ka tambura, kpam n pana kayanyan adama a una̱ u shinga u Kashila̱.

24 Ciɓai, a ka yan baci kalambale, ya dem u tsu suma ta̱, shegai vuma u te u ɗa koshi u tsu tsa̱ra̱ kune. Eɗa̱ dem u ka̱na̱ ta̱ i suma tsa̱ra̱ i lyai kalambale ki.

25 Uza ɗa baci dem u yain kalambale ka nala ki u tsu foɓuso ta̱ kaci ka ne tsa̱ra̱ u tsa̱ra̱ kune ku funi† u ɗa wa namgba gogo.† Shegai a̱tsu tsu tsu foɓuso ta̱ kaci ka tsunu tsa̱ra̱ tsu tsa̱ra̱ kune ku funi ɗa wa rongo pini hal ubana. 26 Ɗa gai i zuwai n sumai she a kabaru ka kulya ki. Ɗa kpam i zuwai n zuwai ucira u va̱ gba̱ tyoku u uza ɗa u tsu shila̱ka̱na̱ n adimbi a ne tsa̱ra̱ u lyai kaci, tyoku u uza ɗa u tsu ra̱ɗa̱gbusa̱ akere a ne gbani gbani wa. 27 N ka̱na̱ ta̱ ikyamba i va̱ n gonukoi iꞌya kagbashi ka va̱, adama a ɗa aꞌayin a ɗa baci n kotsoi uyanka aza roku kuɓari, Kashila̱ ka ɓishinka mu kune ki wa.

10

Kotsu i gbashika ameli wa

1 Ama a va̱, ma ciga ta̱ i ciɓa n ili iꞌya i gita̱i n isheku i tsunu aza ɗa a tonoi Musa. Kashila̱ ka tono ta̱ n ele an u suki kalishi ka walai a kapala ka le, aku u tuko le gba̱ le a upashi u Mala ma Shili† a iyamba i ekpi. 2 Nala Kashila̱ ka lyuɓugu le a wokoi yavu atoni a Musa a asuvu a kalishi n a asuvu a kushiva̱. 3 Gba̱ le a lya ta̱ ilikulya iꞌya i wuta̱i a zuba. 4 Gba̱ le a so ta̱ mini ma ma wuta̱i n ucira u Kashila̱. Mini ma nala mi ma wuta̱ ta̱ a katali a zuba ka ka soku le, kpam katali ka nala ki Kawauwi ka. 5 Shegai gba̱ n nala aza roku a ɗa pini ushani a asuvu a le a yan ili iꞌya Kashila̱ ka panai kayanyan ka le wa. Aku a wunusa le, ikyamba i le kpam a wacinsai iꞌya a asuvu a kakamba.

6 Kpam ili i nala yi i gita̱ ta̱ tsa̱ra̱ u woko tsu iryoci, tsa̱ra̱ i ɓishinka tsu uciga ili i cingi tyoku ɗa ama a nala yi a yain. 7 Kotsu i gbashika ameli tyoku ɗa aza roku a le a yain wa. Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, “Ama yi a yan ta̱ abiki a gbani kpam a dusuki a lyai kpam a soi. Aku a ꞌya̱nga̱i a jei.” 8 Aza roku a le a yain tsishankala, adama a nala, ama azu kamanga n azu a tatsu (23,000) a ɗa a kuwa̱i a asuvu a kain ka te. Kotsu tsu yain unyushi u cingi tyoku ɗa a yain wa. 9 Kotsu tsu kondo Magono ma Zuba tyoku ɗa a aza roku a le a yain wa, aku aꞌali a kapusa le a wunusai. 10 Kpam kotsu i yain tsali tyoku ɗa aza roku a le a yain wa, kpaci ili iꞌya i zuwai Kashila̱ ka suki katsumate ka ukpa̱ ka ne ka wuna le ɗa gai la vi.

11 Gba̱ ili i nala yi i gita̱ ta̱ tsa̱ra̱ u woko tsu iryoci. A korongu ta̱ iꞌya tsa̱ra̱ u woko tsu kuɓari. Kpaci tsa rongo ta̱ a aꞌayin a ɗa aꞌa̱ri evu n ukotso. 12 Va wundya baci va̱ri n ucira, vu kirana kotsu vu rukpa̱ wa. 13 Aꞌayin a ɗa baci Kashila̱ ka kondo vu, kotsu vu ciɓa an nala dem wa konduso ama ɗa buwai. Kashila̱ ka tsu ka̱na̱ ta̱ kazuwamgbani ka ne, kpam u tsu a̱sa̱ka̱ ukondo vi u wura ili iꞌya va kpa̱ɗa̱ ukawunku wa. Aꞌayin a ukondo, wa na̱ka̱ vu ta̱ ucira u ɗa va fuɗa va kawunku u ɗa, kpam Kashila̱ ka na̱ka̱ vu ta̱ ure u ɗa va lya kaci ka ukondo vi.

14 Ama a va̱, adama a nala kotsu i suma ulyaka ameli kayala. 15 Eɗa̱ aza a kakiri a ɗa. Yawunsukai kaci ka ɗe ko ili iꞌya ma ciga n tonuko ɗa̱ vi i mayun iꞌya. 16 Tsu ciɓa baci aꞌayin a ɗa Asheku a lyai ilikulya i makorishi, tsu bidya baci mako tsu cikpai Kashila̱, mpasa n Kawauwi n ɗa tsa pece. Tsu golo baci burodi tsu takumai, ikyamba i Kawauwi iꞌya tsa̱ri upece. 17 Tsu pece baci burodi u te, tsu woko ɗe la vi ikyamba i te, ko an u wokoi tsa̱ ta̱ ushani.

18 Ciɓai n aza a Isaraꞌila, ya dem reve ta̱ an a yain uɗara̱kpa a asuɗara̱kpa, gba̱ aza ɗa a takumai inyama yi a woko ta̱ ili i te n uɗara̱kpa vi.

19 Tonuko ɗa ma tonuko ɗa̱ an kameli ko ilikulya iꞌya a yankai ameli uɗara̱kpa iꞌa̱ri n kalen wa. 20 Shegai tonuko ɗa ma tonuko ɗa̱ ili iꞌya a ɗara̱mkpai ameli, ityoni i cingi iꞌya a na̱ka̱i iꞌya, Kashila̱ wa. Kpam ma ciga i woko ili i te n ityoni i cingi wa. 21 Ya so a mako ma Asheku aku i doku i soi a mako ma ityoni i cingi wa. Ya lya Ilikulya i Asheku aku i doku i lyai ilikulya iꞌya a nekei ityoni i cingi wa. 22 Tsa ciga tsu zuwa Asheku malyon ɗa? Tsa wundya tsa̱ n ucira u ɗa tsa ꞌyuwan Asheku bawu u yan tsu mavura?

Na̱ka̱i Kashila̱ karinga̱ maco

23 Aza roku a ɗe a dana ta̱, “Tsa fuɗa ta̱ tsa yan gba̱ ili iꞌya tsa ciga!” Shegai n tonuko ɗa̱ ili dem ɗa ya lobono uyan wa. I dana ta̱, “Tsa fuɗa ta̱ tsa yan ili iꞌya tsa ciga!” Shegai n tonuko ɗa̱ ili dem ɗa ya ɓa̱nga̱ ɗa̱ wa. 24 Kotsu vu zami ili iꞌya ya lobono vu koshi wa. Vu zami dem ili iꞌya ya lobono ama ɗa a buwai.

25 Takumai inyama iꞌya a ka dengishe a kuden. Kotsu i wecike ko a ɗara̱mkpa iꞌya kameli wa, atakasuvu a ɗe a ka rongo ta̱ na̱ ndishi n shinga, 26 adama a ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, “Likimba u Asheku u ɗa kaɓolo n ili iꞌya iꞌa̱ri pini a asuvu a ne gba̱.” ◊

27 Aza ɗa bawu aꞌa̱ri Atoni a libana vu baci ulya ilikulya n ele, kpam va ciga vu yain nala, wala ba vu lyai ili iꞌya dem a na̱ka̱ vu. Kotsu vu wecike ko iꞌa̱ri n mele wa. 28-29 Shegai uza roku u tonuko vu baci, “Ilikulya i na a neke ta̱ iꞌya a asu u kameli,” kotsu vu lyai ilikulya i nala yi wa, ko vu yawunsa baci unyushi u ɗa wa, vu lyai iꞌya wa. Adama a ɗa uza ɗa u tonuko vu vi u yawunsa ta̱ unyushi u ɗa vu lya baci iꞌya.

Niɗa a ka ka̱ngu mu uyan ili iꞌya ma fuɗa ma yan adama a ɗa ya zuwa uza roku unyushi? 30 Ma cikpa baci Kashila̱ adama a ilikulya aku n lyai iꞌya, niɗa a ka gonuko mu uza u unyushi adama a ɗa n lyai iꞌya?

31 Va lya baci, ko va so, ko kpam va yan ili i roku, yan ili dem a ure ɗa ya na̱ka̱ Kashila̱ tsupige. 32 Kotsu vu yain ili i roku iꞌya ya zuwa aza a Yahuda, ko Awulawa, ko kpam Atoni a Kashila̱ i woko le unyushi wa. 33 Yanyi tyoku ɗa n tsu yan. N ma̱tsa̱ ta̱ n zuwa ya dem pana kayanyan a ili iꞌya n yansai. N zama ili iꞌya ya tuko mu ili i shinga wa, shegai ili iꞌya iꞌa̱ri i shinga a asu u ama, kotsu a tsa̱ra̱ iwauwi.

11

1 U ka̱na̱ ta̱ vu toni iryoci i va̱, tyoku ɗa mpa n tonoi iryoci i Kawauwi.

Uwenishike a kaci ka ulya kayala

2 N cikpala ɗa̱ ta̱ adama a ɗa i tsu ciɓusa ta̱ na̱ mpa maco, kpam n i toni uwenishike u ɗa n tsu yanka ɗa̱.

3 Shegai n ciga ta̱ i reve ili i na: Kawauwi ka̱ ta̱ n ucira a kaci ka vali, vali wa̱ ta̱ n ucira a kaci ka uka, Kashila̱ kpam ka̱ ta̱ n ucira a kaci ka Kawauwi. 4 Vali ɗa baci dem u palai kaci ka ne aꞌayin a ɗa wa yan kavasu ko wa dansa akani a Kashila̱, wa tuko ta̱ Kawauwi uwono. 5 Uka ɗa bawu u palai kaci ka ne aꞌayin a ɗa baci wa yan kavasu ko wa dansa akani a Kashila̱, wa tuko ta̱ vali u ne uwono. Uka u nala vi dere ɗa wa̱ri n uka ɗa a punai kaci adama a iryoci i uwono. 6 Nala wa̱ri, u ꞌyuwan baci ucaca diko she a kuruwa kenji ka ne gba̱. An u wokoi ili i uwono iꞌya a asu u uka a kiɗa̱sa yi baci kenji ko kpam a kuruwa yi ka, she u pala kaci ka ne. 7 Kashila̱ ka yan ta̱ aꞌali tsa̱ra̱ a rotso yi, a na̱ka̱ yi kpam karinga̱. Nala u wenike ta̱ kotsu vali u kimba̱ ili i roku a kaci ka ne wa. Kashila̱ ka yan ta̱ uka tsa̱ra̱ u na̱ka̱ vali u ne karinga̱. 8 Kashila̱ ka zuwa vali u kagita̱ u wuta̱ a asuvu a uka wa, shegai u zuwai uka u kagita̱ u wuta̱ a asuvu a vali. 9 Kashila̱ ka yan vali adama a uka wa, shegai u yan ta̱ uka adama a vali. 10 Adama a nala a ɗa uka wa pala kaci ka ne tsa̱ra̱ u wenike an wa̱ri a kere ka ucira u vali u ne, kpam n adama a atsumate a zuba.

11 Tyoku ɗa tsa̱ri utono Asheku, aka aꞌa̱ri upeci n aꞌali wa, aꞌali kpam aꞌa̱ri upeci n aka wa. 12 Mayun ɗa uka u kagita̱ u wuta̱i a asuvu a vali, aka kpam a matsai aꞌali a ɗa a buwai. Shegai Kashila̱ ka ka yain ili gba̱. 13 Wecei kaci ka ɗe, u gan uka u yain kavasu bawu u cacai diko a kaci ka ne? Ili i uwono iꞌya wa? 14 Eɗa̱ i wene tyoku ɗa Kashila̱ ka yain likimba wa, vali wa̱ baci n kenji za̱ka̱ka̱ u tsu woko ili i uwono wa? 15 Shegai uka wa̱ baci n kenji ka bululu ili i tsulobo iꞌya. Kashila̱ ka ka na̱ka̱ yi kenji nala tsa̱ra̱ ka woko yi ili i upala̱ka. 16 Hal n gogo‑na, ama roku a ka ciga ta̱ a nanamgbana a ukuna u na vi, shegai ma dana ta̱ a̱tsu n aꞌuwa a Atoni a ɗa a buwai kotsu tsu yan ili i roku kau wa.

Ulya u Ilikulya i Asheku

17 Aꞌayin a ɗa i ɓolomgbonoi a asu u te, i tsu yan ili i shinga wa shegai i gono i yain i gbani. Adama a nala ma cikpala ɗa̱ a uwenishike u ɗa ma ciga n yanka ɗa̱ gogo‑na vi wa. 18 A kagita̱, n pana ta̱ a da aꞌayin a ɗa baci i ɓolomgbonoi i tsu pecene ta̱ aɓon aɓon, kpam n wushuku ta̱ n ukuna u roku u ili i na yi. 19 Mala̱la̱ ma̱ la wa, u ka̱na̱ ta̱ i yain n aɓon kau‑kau a asuvu a ɗe, pini nala, ya dem u wene aza ɗa a ka yan ili mai. 20 Aꞌayin a ɗa baci i ɓolomgbonoi, i tsu wundya ta̱ Ilikulya i Asheku iꞌya ya lya, shegai nala wa̱ri wa. 21 Adama a ɗa aꞌayin a ɗa baci ya lya, i tsu yan ta̱ maloko i wusana̱sa gba̱ ilikulya yi, aku aza roku a woko n kambulu. Aza roku gba̱m hal a soi a gutukpa! 22 Iꞌa̱ n aꞌuwa a ɗe asu u ɗa ya lya kpam i soi wa? I goro kuwa ku Atoni ku Kashila̱ ɗa? I ne aza a unambi uwono ɗa? Ndya u gain n tonuko ɗa̱? Ya wundya ma cikpala ɗa̱ an ya yansa nala ɗa? Ma cikpala ɗa̱ wa, ko kenu!

23 Asheku a na̱ka̱ mu ta̱ uwenishike u ɗa n wenishike ɗa̱: N kayin ka a nekei Asheku Yesu vi, u bidya ta̱ burodi. 24 U cikpa ta̱ Kashila̱ adama a burodi vi, aku u jiba̱mgba̱na̱sa̱i u ɗa u danai, “Ikyamba i va̱ iꞌya na vi iꞌya a nekei adama a ɗe. Rongoi a uyansa nala kotsu i ciɓusa na̱ mpa.” 25 Nala dem an a lyai ilikulya, aku u bidyai mako, u danai, “Mako ma na mi kazuwamgbani ka savu ka Kashila̱ ka, nala u wenike ta̱ ukuna u maci u ɗa a shamkpai a mpasa n va̱. Aꞌayin a ɗa baci dem i soi a mako ma na mi, uyansa nala wa zuwa ta̱ i ciɓa na̱ mpa.” 26 I takuma baci burodi na kpam i soi a mako ma na, dansa ɗa iꞌa̱ri udansa Kawauwi ka kuwa̱ ta̱. Rongoi udansa nala hal u gono.

27 Adama a nala uza ɗa baci u takumai burodi u Asheku ko kpam u soi a mako ma ne a ure u ɗa bawu wa na̱ka̱ yi tsupige, u yan ta̱ unyushi u cingi a ikyamba i Asheku na̱ mpasa n ne. 28 Ɗa gai i zuwai u gain i kondo ve kaci ka ɗe kahu i takuma burodi ko kpam i soi a mako ma ne mi. 29 Kpaci i reve baci kalen ka ikyamba i Asheku wa, aku i takumai burodi ko kpam i soi a mako ma ne, kaci ka ɗe ka ya ronuko ukiɗa u ugana. 30 Ili iꞌya i zuwai aza roku a ɗe ushani aꞌa̱ri na̱ mɓa̱la̱ kpam bawu ucira u ikyamba ɗa gai la vi, hal aza roku gba̱m a kuwa̱i. 31 Tsa gita̱ baci ve tsa kondo kaci ka tsunu, Kashila̱ ka yanka tsu afada wa. 32 Shegai Asheku a tsu yan tsu ta̱ mavura u lapula tsu, tsa̱ra̱ a makorishi a wacinsa tsu wa, aꞌayin a ɗa baci a ka wacinsa likimba.

33 Adama a nala ama a va̱, aꞌayin a ɗa baci i ɓolomgbonoi tsa̱ra̱ i lyai Ilikulya i Asheku, kotsu i vanamgbana. 34 Kpam aza roku a ɗe aꞌa̱ baci n kambulu, gita̱i ve i lyai ilikulya a kuwa, tsa̱ra̱ aꞌayin a ɗa baci ya lya kaɓolo i ronuko kaci ka ɗe kadama† a asu u Kashila̱ wa.

Ma tonuko ɗa̱ ta̱ ili iꞌya ya yan a ukuna u roku n tuwa̱ baci.

12

Kune icun kau‑kau ku Kulu Keri

1 Ama a va̱, gogo‑na ma koronku ɗa̱ ta̱ a kaci ka kune ku Kulu Keri ku tsu na̱ka̱sa̱ ya dem icun kau‑kau a asuvu a tsunu.

Ma ciga ɗa̱ ta̱ i reve ukuna u maci a kaci ka le. 2 Ma ciga ta̱ i ciɓa kahu i woko Atoni a Asheku, a tono ta̱ n a̱ɗa̱ a ure u ɗa bawu u gain tsa̱ra̱ i gbashika ameli a ɗa bawu a ka dansa. 3 Ma ciga ta̱ i reve uza u dana baci, “Yesu uza u una̱ u cingi ɗa!” Kulu Keri ku Kashila̱ ku tono n vuma u nala vi wa. Kpam uza u dana baci, “Yesu Asheku a ɗa!” Kulu Keri ka koshi ku zuwa yi u dana nala.

4 Kune ka pini icun kau‑kau, shegai Kulu ku te ka ku tsu neke ka. 5 Ire iꞌya pini ushani i uyan tsugbashi, shegai gba̱ tsunu Asheku a te a ɗa tsa gbashika. 6 Ama a tsu fuɗa ta̱ a yain icun manyan kau‑kau, shegai Kashila̱ ka te ki ka ka tsu na̱ka̱ ya dem ucira u yain manyan nala.

7 Kulu ku tsu wenike ta̱ kaci ka ne a asu u Katoni dem, ku na̱ka̱ yi baci manyan ma ma ɓa̱nga̱ Atoni gba̱. 8 Kulu ku Kashila̱ ku tsu na̱ka̱ ta̱ uza ucira u uyan adooki n kakiri. Kulu ku te ki ka kpam ku tsu na̱ka̱ uza roku ucira u yain kadyanshi ka ka̱ri ushaɗangi n ureve. 9 Kulu ku te ki ka kpam ku tsu na̱ka̱ vuma upityanangu u pige. Ku na̱ka̱ kpam uza roku ucira u ta̱na̱sa̱ ama. 10 Ku na̱ka̱ uza u na ucira u uyan ikunesavu, uza u niɗe kpam u na̱ka̱ yi ucira u kuɓari ku akani a Kashila̱. Ku na̱ka̱ kpam uza roku ucira u utakpana ili iꞌya i wuta̱i a asu u Kashila̱ n iꞌya bawu i wuta̱i a asu u Kashila̱. Kulu Keri ka ku tsu na̱ka̱ uza roku ucira u uyan kadyanshi n aletsu a roku. Ku na̱ka̱ kpam uza roku ucira u toɗugbuso ili iꞌya a dansai n aletsu a roku yi. 11 Kulu Keri ku te ku nala ki ka koshi ku tsu na̱ka̱ kune ku nala ki gba̱. Aya u tsu yawunsa ko kune ku eni ka ya dem wa tsa̱ra̱.

Ikyamba i Kawauwi n apashi a ne

12 Ikyamba i vuma ili i te iꞌya, shegai iꞌa̱ ta̱ n apashi ushani. Ko an u wokoi apashi a ɗa pini ushani a ikyamba a ɗa a ɓolomgbonoi a wokoi ikyamba i te. Ikyamba i Kawauwi dem nala iꞌa̱ri. 13 Aza roku a tsunu aza a Yahuda a ɗa, aza roku kpam Awulawa. Aza roku a tsunu agbashi a ɗa, aza roku kpam agbashi a ɗa wa. Shegai Kulu Keri ku lyuɓugu tsu ta̱ ku gonuko tsu kapashi ka ikyamba i Kawauwi. Gba̱ tsunu Kulu ku te ka tsu wushai.

14 Mayun ɗa, ikyamba iꞌa̱ ta̱ n apashi kau‑kau, kapashi ka te ka wa. 15 Kune ku dana baci, “Mpa ma̱ a kapashi ka ikyamba wa, kpaci mpa kukere ku wa,” nala u ka̱ngu yi u woko a kapashi ka ikyamba ɗa? 16 Kutsuvu ku dana baci, “Mpa ma̱ a kapashi ka ikyamba wa, kpaci kutsuvu ka koshi ma̱ri mpa keshi ka wa,” nala u ka̱ngu yi u woko a kapashi ka ikyamba ɗa? 17 A da baci ikyamba gba̱ keshi ka, niɗa ya pana? Kpam a da baci ikyamba gba̱ kutsuvu ka, niɗa wa tsukpa magula̱ni? 18 Shegai Kashila̱ ka yan ta̱ ikyamba i tsunu n apashi ushani, kpam u zuwa ta̱ kapashi dem asu u ɗa wa ciga ka. 19 Aꞌa̱ri a da baci gba̱ apashi a ikyamba kapashi ka te ka koshi, iꞌa̱ri ya woko ikyamba wa. 20 Mayun ɗa, apashi a ɗa pini ushani, shegai ikyamba i te iꞌya.

21 Wa yan wa keshi ka tonuko kukere, “Va̱ri n kalen wa!” Ko kaci ka tonuko aꞌene, “Iꞌa̱ri n kalen wa!” 22 Wa yan nala wa! Apashi a ikyamba a ɗa tsa wundya yavu aꞌa̱ n ucira wa vi, a ɗa a lakai kalen cika. 23 Apashi a roku a ɗa pini a ikyamba i tsunu a ɗa tsu wenei yavu aꞌa̱ri n kalen cika wa, shegai tsu la ta̱ ukirana n a ɗa cika. Tsu tsu pala ta̱ apashi a ikyamba i tsunu iꞌya bawu tsa ciga a wene, 24 shegai tsu tsu a̱sa̱ka̱ ta̱ a roku bawu tsu palai. Kashila̱ ka foɓuso ta̱ ikyamba i tsunu tyoku ɗa gba̱m apashi a ɗa tsu wenei yavu aꞌa̱ri n kalen wa a ɗa a wokoi n kalen cika. 25 U yan ta̱ nala tsa̱ra̱ u zuwa gba̱ apashi a ikyamba a yain manyan kaɓolo derere, kapashi dem ka kirana n atoku. 26 Kapashi ka ikyamba ka te ka pana baci ikyamba, apashi a ɗa a buwai dem a ka pana ta̱ ikyamba n eyi. A na̱ka̱ baci kapashi ka te tsupige, a ɗa a buwai gba̱ a ka za̱nga̱na̱ ta̱ kaɓolo n eyi.

27 Gba̱ ɗe kaɓolo, ikyamba i Kawauwi iꞌya iꞌa̱ri. Ya dem kapashi ka ikyamba ka ne ka. 28 Aza roku a ɗa na aza ɗa Kashila̱ ka zuwai a ikyamba i Kawauwi: aza a kagita̱ asuki a ɗa, aza a ire ntsumate, aku aza a tatsu awenishiki. Kashila̱ ka zuwai kpam aza a uyansa ikunesavu, n aza ɗa aꞌa̱ri n ucira u uta̱na̱sa̱ ama. U zuwai kpam aza ɗa a tsu ɓa̱nga̱sa̱ atoku, n aza a utono n ama. U zuwa ta̱ kpam dem aza a uyan kadyanshi n aletsu a roku. 29 Ya dem ɗa wa̱ri kasuki? Ya dem ɗa u tsu dansa akani a Kashila̱? Gba̱ ɗa ama aꞌa̱ri awenishiki? Ya dem ɗa wa̱ri n ucira u ɗa wa yan ikunesavu? Mayun tani nala wa. 30 Ya dem ɗa wa̱ri n ucira u ɗa wa ta̱na̱sa̱ ama? Kashila̱ ka na̱ka̱ gba̱ tsunu ucira u ɗa tsa fuɗa tsa dansa n aletsu kau‑kau? Ya dem ɗa wa fuɗa wa toɗugbuso ili iꞌya a dansai n aletsu a roku? Mayun tani nala wa. 31 Shegai i zuwa maluwa i tsa̱ra̱ kune ka ku lai tsulobo.

Gogo‑na ma tonuko ɗa̱ ta̱ ili i roku iꞌya i lakai gba̱.

13

Uciga

1 N dansa baci n aletsu a ama, ko kpam n kaletsu ka atsumate a zuba, shegai bawu ma ciga ama, kadyanshi ka va̱ ka rotso ta̱ mawura̱ ma ulapa u urim,* ko kpam mawura̱ ma kalingi. 2 Kulu ku na̱ka̱ mu baci ucira u ɗa ma dansa akani a Kashila̱, shegai bawu ma ciga ama, mpa ili i roku iꞌya wa. Nala kpam ma fuɗa baci ma reve ili hal dem n ili iꞌya iꞌa̱ri usokongi, kpam bawu ma ciga ama, n woko ili i roku wa. Nala dem wa woko ma̱ baci n upityanangu u ɗa ma tonuko masasa ma ꞌya̱nga̱ ma gono a asu u roku. 3 Ko n na̱ka̱ baci aza a unambi gba̱ ili iꞌya ma̱ri n iꞌya, kpam ko n neke baci ikyamba i va̱ uɗara̱kpa u urunukpa, n ciga baci ama wa, u woko mu ta̱ ili i gbani.

4 Uciga wa̱ ta̱ n ahankuri n tsulobo. Uciga wa̱ri n malyon wa. Uciga u tsu dansa n ara̱ɗi wa. U tsu bidiga kaci ka ne tsupige wa. 5 U tsu dansa tsa̱ra̱ u nusuka ama wa. U tsu ma̱tsa̱ u tsa̱ra̱ka̱ kaci ka ne ili maco wa. U tsu yan maloko ma uyan upan wa. U tsu ciɓa n unyushi u ɗa ama roku a yanka yi wa. 6 U tsu yan maza̱nga̱ aꞌayin a ɗa ukuna u cingi u gita̱i wa, shegai u tsu yan ta̱ maza̱nga̱ aꞌayin a ɗa ukuna u mayun u wuta̱i a kateshe. 7 Uciga u tsu kotso wa, u tsu a̱sa̱ka̱ uwushukusu wa, wa̱ ta̱ n uzuwa u uma maco, kpam u tsu kawunku ta̱ maco.

8 Uciga u tsu ɓa̱ra̱kpa̱ ta̱ hal ubana. Kune ku kadyanshi ka akani a Kashila̱ ka kotso ta̱. Kune ku kadyanshi n aletsu a roku ka kotso ta̱. Kune ku ureve dem ka kotso ta̱. 9-10 Kpaci kune ku tsunu ku ureve n ucira u udansa akani a Kashila̱ ku shaɗangu wa; shegai aꞌayin a ɗa baci u ɗa wa̱ri ushaɗangi u tuwa̱i, pini nala, u ɗa bawu wa̱ri ushaɗangi vi wa woko u gbani. 11 An ma̱ri maku, n dansa ta̱ tyoku u maku, n yawunsa ta̱ tyoku u maku, n yansa ta̱ kaco tyoku u maku. An n gbonguroi, aku n a̱sa̱ka̱i uyansa tyoku ɗa maku ma tsu yansa. 12 Aꞌayin a na, an tsa wenishe ili i Kashila̱, tsu wene iꞌya sarara wa, tyoku ɗa vu tsu wene kaci ka vunu vu weɓele baci madubu ma ma̱ri dusu. Aꞌayin a ka tuwa̱ ta̱ a ɗa tsa wene Kashila̱ aꞌeshi aꞌeshi. Gogo‑na ureve u va̱ kenu ɗa wa̱ri, shegai aꞌayin a nala yi ma koruso ta̱ ma reve ili gba̱, tyoku ɗa Kashila̱ ka reve mu gba̱ gba̱.

13 Ili i tatsu iꞌya pini iꞌya ya ɓa̱ra̱kpa̱: upityanangu, n uzuwa u uma, n uciga, kpam i pige a asuvu a le iꞌya uciga.

14

Kulu Keri n kune

1 Yanyi gba̱ ili iꞌya ya yan i cigi atoku a ɗe. Kpam dem i yain n maluwa ma uwusha kune ushani ka Kulu Keri ku tsu na̱ka̱ ɗa̱, kpam kune ka ku lakai ka ku udansa akani a Kashila̱. 2 Aza ɗa a tsu dansa n aletsu kau‑kau a tsu dansa n ama ɗa bawu a ka pana wa, shegai n Kashila̱ uza ɗa u tsu pana̱ka le. A tsu dansa ta̱ ukuna u maci u ɗa wa̱ri usokongi n ucira u Kulu Keri. 3 Shegai aza ɗa a tsu dansa akani a Kashila̱ a tsu dansa ta̱ n ama tsa̱ra̱ a ɓa̱nga̱ le, a gbamatangu le, kpam a ta̱na̱sa̱ le atakasuvu. 4 Aza ɗa a tsu dansa n aletsu kau‑kau kaci ka le ka koshi a tsu ɓa̱nga̱, shegai aza ɗa a tsu dansa akani a Kashila̱ a tsu ɓa̱nga̱ ta̱ kuwa ku Atoni gba̱. 5 N dana ta̱, wa lobono ɗa̱ ta̱ i dansa n aletsu kau‑kau gba̱ ɗe, kpam wa la ta̱ tsulobo gba̱ ɗe iꞌa̱ri i fuɗa i dansa akani a Kashila̱. Kune ku udansa akani a Kashila̱ ku la ta̱ ka udansa n aletsu kau‑kau kalen. Kune ku aletsu ki she a tsa̱ra̱ uza ɗa wa fuɗa wa toɗugbuso kalen ka aletsu ki ɗa ka ɓa̱nga̱ gba̱ kuwa ku Atoni.

6 Ama a va̱, n tuwa̱ baci ara ɗe n dansai n aletsu kau‑kau, niɗa nala wa ɓa̱nga̱ ɗa̱? Nala wa ɓa̱nga̱ ɗa̱ wa, ko kenu. Shegai n tonuko ɗa̱ baci ili iꞌya Kashila̱ ka wenike mu, ko n tonuko ɗa̱ kpam ili i ureve, ko akani a ɗa Kashila̱ ka ciga mu n dansa, ko uwenishike. 7 Ili iꞌya a tsu fulusa̱ tyoku u ugbali ko kpam iꞌya a tsu keme tyoku u molo ili iꞌya bawu iꞌa̱ri n uma, uza wa reve ushipa vi wa she kakemi ki ka keme karara. 8 Kavana ka ka tsu tono n asoje ka shika̱ baci mai wa, niɗa asoje yi a ka foɓuso? 9 Nala dem uza wa fuɗa wa reve ili iꞌya va dansa wa, she vu dansa karara. Nala baci wa, n uwule u ɗa koshi va dansa. 10 Aletsu a ɗa pini icun kau‑kau a likimba, kpam kaletsu ka̱ la ka bawu ka̱ri n kalen wa. 11 Uza wa dansa baci n kaletsu ka bawu n panai, n tsu woko ta̱ kamoci. 12 Ya ciga baci kune ku Kulu, foloi Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ ka ka ɓa̱nga̱ gba̱ kuwa ku Atoni.

13 Uza ɗa baci wa̱ri n kune ku kadyanshi n aletsu kau‑kau, u yain kavasu ka wa tsa̱ra̱ kune ka wa fuɗa wa toɗugbuso ili iꞌya wa dansa. 14 Kpaci n yan baci kavasu n aletsu kau‑kau, kulu ku va̱ ka ka yan kavasu ki, shegai n reve ili iꞌya ma dansa wa. 15 Ndya ma yan? Ma yan ta̱ iꞌya gba̱. Ma yan ta̱ kavasu a kulu, kpam ma yan ta̱ kavasu n kadyanshi ka n revei. Ma shipa ta̱ a kulu, kpam ma shipa ta̱ n kadyanshi ka n revei. 16 I ɓolomgbono baci ya cikpala Kashila̱ n kulu ku ɗe, ama roku a ka reve wa. A reve baci ili iꞌya ya tono wa, niɗa a ka reve a wushuku, “Ami”? 17 Vu cikpala ta̱ Kashila̱ mai, shegai nala u ɓa̱nga̱ uza roku wa.

18 N cikpa ta̱ Kashila̱ an ma fuɗa ma dansa n aletsu kau‑kau ushani n la ɗa̱. 19 Shegai tsu ɓolomgbono baci ulyaka Kashila̱ kayala, n da u laka ta̱ tsulobo n dansa idani i tawun iꞌya ama a panai, n u ɗa ma dansa idani azu kupa (10,000) n aletsu kau‑kau.

20 Ama a va̱, a̱sa̱ka̱i uyawunsa tyoku ɗa mmuku n tsu yawunsa. Wokoi tyoku u iba̱ba̱ iꞌya bawu a yain ili i cingi. Kpam i woko aza ɗa a kuwai a uyawunsa u ɗe. 21 A korongu ta̱ a Tagara̱da u Kashila̱:

“Magono ma Zuba ma dana ta̱,

‘Ma dansa ta̱ n ama a va̱ n aletsu kau‑kau

a ɗa amoci a ka fuɗa a dansa.

Shegai gba̱ n nala a ka pana̱ka mu wa.’ ”

22 Kune ku kadyanshi n aletsu kau‑kau iryoci iꞌya adama a aza ɗa bawu aꞌa̱ri Atoni, shegai Atoni wa. Kune ku udansa akani a Kashila̱ ka ɓa̱nga̱ ta̱ Atoni, shegai aza ɗa bawu aꞌa̱ri Atoni wa. 23 Ko n nala, aza ɗa bawu aꞌa̱ri Atoni ko kpam aza ɗa bawu a revei ili i na yi, aꞌa̱ baci kaɓolo n a̱ɗa̱ asu u ɗa i ɓolomgbonoi vi, a panai ili iꞌya ya tono n aletsu kau‑kau, a ka yawunsa ta̱ yavu ijan iꞌya ɗa̱. 24 Shegai ama a nala yi a pana baci ya dem wa dansa kadyanshi ka Kashila̱, a ka reve ta̱ ele aza a unyushi a ɗa, kpam iꞌya a panai vi ya yanka le ta̱ afada. 25 A ka dansa ta̱ ili iꞌya iꞌa̱ri usokongi a atakasuvu a le. Aku a kuɗa̱ngu a lyaka Kashila̱ kayala, a dana, “Mayun ɗa Kashila̱ ka̱ ta̱ kaɓolo n ama a na yi.”

Yanyi ikuna mai a aꞌayin a ulya kayala

26 Aje a va̱, aꞌayin a ɗa baci i ɓolomgbonoi ya lya kayala, u ka̱na̱ ta̱ i yain ili adama a ɗa wa lobono uza ɗa baci dem wa̱ri pini. Nala wa̱ri uza roku u shipa baci, ko wa wenishike, ko u dansa ili iꞌya Kashila̱ ka danai, ko u dansa n aletsu kau‑kau, ko u toɗugbo ili iꞌya vuma vi u danai. 27 I ɓolomgbono baci, ya fuɗa ta̱ ya a̱sa̱ka̱ uza roku u dansa n aletsu kau‑kau, ko ama a re, shegai kotsu a lai ama a tatsu wa. A dansa uza u te uza u te, aku uza roku u toɗugbo ili iꞌya a ka dansa. 28 Shegai uza wa̱ baci la wa toɗugbo wa, u ka̱na̱ ta̱ uza ɗa wa dansa n aletsu kau‑kau vi u paɗa, aku u dansa n kaci ka ne n Kashila̱ koshi.

29 A̱sa̱ka̱ ama a re ko ama a tatsu a dansa akani a Kashila̱, aku ama ɗa a buwai a kondo udyanshi vi ko wa̱ mai. 30 Shegai uza roku wa dansa baci akani a Kashila̱, aku Kashila̱ ka wenikei uza roku ili i roku, uza ɗa wa dansa akani yi she u shamgba ve u a̱sa̱ka̱ uza u niɗe vi u dansa. 31 A̱sa̱ka̱i uza u te uza u te u dansa, tsa̱ra̱ gba̱ ɗe i rotsongusu ili i roku i tsa̱ra̱ ugbamatangu. 32 Ama ɗa a tsu dansa akani a Kashila̱ a tsu fuɗa ta̱ a ka̱na̱ kaci ka le a a̱sa̱ka̱ aza roku a dansa. 33 Kashila̱ ka ciga ta̱ ama a yain ili i ndishi n shinga n a tonomgboni, shegai kaberikete wa.

Aꞌayin a ɗa baci ama a Kashila̱ a ɓolomgbonoi ulya kayala, 34 aka she a paɗa bini. Kotsu i a̱sa̱ka̱ le a dansa wa, adama a ɗa Mele ma dana ta̱ aka a ka woko ta̱ aza ɗa a ka gorimuko ama. 35 Ili iꞌa̱ baci pini iꞌya a ka ciga a reve, she a weci aꞌali a le a gono baci kuwa. Ili i uwono iꞌya aka a dansa a asu u kaɓolo.

36 Kadyanshi ka Kashila̱ ara ɗe ɗa ka gita̱i wa, kpam ara ɗe ɗa koshi ka rawai wa. 37 Va wundya baci kaci ka vunu avu uza u udansa akani a Kashila̱ ɗa, ko kpam va̱ri n kune ku Kulu, va reve ta̱ korongu ɗa ma korongu ili iꞌya Asheku a tonuko mu n koronku ɗa̱. 38 Adama a nala, kotsu i pana̱ka uza ɗa bawu u pana̱kai ili iꞌya n korongi wa.

39 Ama a va̱, i yain n maluwa ma udansa akani a Kashila̱, shegai kotsu i ka̱ngu uza ɗa wa dansa n aletsu kau‑kau wa. 40 Gba̱ ili iꞌya baci dem ya yan, i yain iꞌya a ure u ɗa u lobonoi kpam i tonomgbonoi mai.

15

Uꞌya̱nga̱ u Kawauwi a ukpa̱

1 Ama a va̱, gogo‑na ma ciga ta̱ n ciɓuga ɗa̱ n Kadyanshi ka Shinga ka n yanka ɗa̱ kuɓari caupa. I wusha ta̱ ka, n upityanangu u ɗa iꞌa̱ri n u ɗa gogo‑na, i shamkpa ta̱ Kadyanshi ka Shinga ka nala ki. 2 Kpam Kadyanshi ka Shinga ka na ki ka ka wauwa ɗa̱ i lya baci kapala n uwushukusu n ili iꞌya n tonuko ɗa̱. I yan baci nala wa, upityanangu u ɗe u gbani u ɗa.

3 N tonuko ɗa̱ ta̱ ili iꞌya a tonuko mu. Ukuna u ɗa u lai kalen u ɗa na: Kawauwi ka kuwa̱ ta̱ adama a unyushi u cingi u tsunu, tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai. 4 A ciɗa̱ngu yi ta̱, an a yain aꞌayin a tatsu, aku a ꞌya̱nga̱sa̱ yi n uma, tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai. 5 U wenike ta̱ kaci ka ne ara Bituru, aku u wenikei kaci ka ne a asu u Kupanamere. 6 An nala wurai, aku u wenikei kaci ka ne a asu u atoni a ne a ɗa a lai amangatawantawun (500) a asu u te. Ama ushani a asuvu a aza ɗa a wene yi aza roku a buwa ta̱ n uma, shegai aza a roku a kuwusa̱ ɗe. 7 Aku u wenikei kaci ka ne ara Yakubu, pini nala, u wenikei kaci ka ne a asu u asuki yi gba̱. 8 A makorishi, aku u wenikei kaci ka ne ara va̱, mpa uza ɗa gba̱m a matsai a aꞌayin a ɗa bawu a gain a matsa mu.

9 Gba̱ asuki a nala yi a la mu ta̱. Mpa n ra̱tsa a isa̱ mu kasuki wa, kpaci n yanka ta̱ kuwa ku Atoni a Kashila̱ mavura. 10 Shegai ukuna u shinga u Kashila̱ u ɗa u gonuko mu ili iꞌya ma̱ri, kpam ukuna u shinga u ne utuwa̱ ara va̱ ili i gbani iꞌya wa. N ma̱tsa̱i n yain manyan hal n lai gba̱ asuki a ɗa a buwai, shegai mayun ɗa, ukuna u shinga u Kashila̱ u ɗa u yain manyan mi, mpa wa. 11 Adama a nala, n yanka ɗa̱ baci kuɓari ko kpam kasuki ka roku a asuvu a le ka yanka ɗa̱ kuɓari, gba̱ ili i te iꞌya tsu yain, kpam ili iꞌya i wushuki iꞌya.

Uꞌya̱nga̱ u akushe

12 Tsu yan baci kuɓari ku a ꞌya̱nga̱sa̱i Kawauwi a ukpa̱, niɗa aza roku a ɗe a ka dana akushe a ka ꞌya̱nga̱ a gono n uma wa? 13 Nala mayun ɗa baci, wa wenike la vi ɗe a ꞌya̱nga̱sa̱ Kawauwi wa. 14 Kpam a ꞌya̱nga̱sa̱ baci Kawauwi wa, kuɓari ku tsunu ku gbani ka, kpam upityanangu u ɗe u gbani u ɗa. 15-16 A ꞌya̱nga̱sa̱ baci akushe a gonoi n uma wa, Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ Kawauwi wa. Shegai tsu dana ta̱ Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ Kawauwi. Adama a nala a ꞌya̱nga̱sa̱ baci akushe wa, u woko la vi ɗe kaɓan ka tsa yansa. 17 Kpam a ꞌya̱nga̱sa̱ baci Kawauwi wa, upityanangu u ɗe u gbani u ɗa, kpam iꞌa̱ ta̱ a asuvu a unyushi u cingi u ɗe. 18 Nala mayun ɗa baci, ama ɗa a kuwa̱i cina a zuwa ɗe upityanangu u le ara ne, a ka yan le ɗe mavura. 19 Tsu wushuku baci n Kawauwi ka wauwa tsu a uma u naha bamu n uma u ɗa wa tuwa̱, u gan ta̱ ama a pana tsu asuvayali kapala n ama ɗa a buwai.

Tyoku ɗa a ka ꞌya̱nga̱sa̱ akushe

20 Shegai ukuna u mayun vi u ɗa a ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ Kawauwi a ukpa̱, aya gba̱m kagita̱ ka uꞌya̱nga̱ asuvu aza ɗa a ka ꞌya̱nga̱sa̱ a gono n uma. 21-22 Gba̱ ama a kuwa̱ ta̱ adama a ili iꞌya vuma u te u yain, Ada̱mu ɗa tuko tsu ukpa̱ gba̱ tsunu. Nala dem a ꞌya̱nga̱sa̱i ama a ukpa̱ adama a ili iꞌya vuma u te u yain. Kawauwi ka ka tuko tsu uma gba̱ tsunu. 23 Shegai a ka ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ ya dem utonomgboni. Kawauwi ka a gita̱i uꞌya̱nga̱sa̱, aꞌayin a ɗa baci Kawauwi ka gonoi, a ka ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ ama a ne gba̱. 24 Nala u wura baci, aku makorishi ma likimba ma tuwa̱. Kawauwi ka wacinsa ta̱ gba̱ atokulalu a ne icun kau‑kau, aku u gonuko Kashila̱ Tata tsugono. 25 Kpaci u ka̱na̱ ta̱ Kawauwi ka lyai tsugono hal u shila̱ka̱na̱ n atokulalu a ne gba̱, aku u zuwa le a kere ka adeshikpetsu a ne. 26 Kpam utokulalu u makorishi u ɗa wa wacinsa u ɗa ukpa̱. 27 An Tagara̱da u Kashila̱ u danai Kashila̱ ka uka ta̱ ili dem a kere ka ucira u Kawauwi, a isa̱ pini Kashila̱ wa. Kpaci aya u ukai gba̱ ili a ucira u Kawauwi. 28 Aku u lya baci kaci ka ili gba̱, Maku mi ma zuwa ta̱ kaci ka ne a kere ka Kashila̱, uza ɗa u zuwai ili gba̱ a kere ka ne. Aku Kashila̱ ka lyai tsugono tsu ili gba̱.

29 Niɗa ukuna u ama ɗa a lyuɓugi adama a ɗa a ka ɓa̱nga̱ akushe? Ndya kalen ka uyan nala? A ka ꞌya̱nga̱sa̱ baci akushe wa, niɗa a ka lyuɓugusu ama adama a le?

30 A ka ꞌya̱nga̱sa̱ baci akushe wa gba̱ gba̱, niɗa tsa zuwa kaci ka tsunu evu n ukpa̱ aꞌayin dem? 31 Ama a va̱, mayun n tonuko ɗa̱, n tsu yan ta̱ evu n ukpa̱ kain dem. N tsu lapa ta̱ makamba adama a ili iꞌya Yesu Kawauwi Asheku a tsunu u yain ara ɗe, kpam ukuna u na vi dem mayun ɗa. 32 A ka ꞌya̱nga̱sa̱ baci akushe wa, ili i shinga i eni iꞌya mu n shila̱ka̱na̱ baci n aza a Afisu aza ɗa aꞌa̱ri nnama n cingi? Ama a tsu dansa ta̱, cinda nala,

“A̱sa̱ka̱ tsu lyai kpam tsu soi,

kpaci nakpan tsa kuwa̱ ta̱.”

33 Kotsu i a̱sa̱ka̱ ama a yinsa̱ ɗa̱ wa. A dana ta̱, “Aje a cingi a ka nangasa ta̱ ahali a shinga a vunu.” 34 Gonukoi uyawunsa u ɗe a ili iꞌya iꞌa̱ri i shinga, kpam i a̱sa̱ka̱ uyansa unyushi u cingi. Panai uwono an aza roku a ɗe bawu a revei Kashila̱.

Aꞌayin a ɗa a ka ꞌya̱nga̱sa̱ tsu a ukpa̱

35 Uza roku wa wecike ta̱, “Niɗa a ka ꞌya̱nga̱sa̱ akushe a gono n uma? Icun i ikyamba i eni iꞌya a ka yan n iꞌya?” 36 Keci ka utengeshi ka nala vi. Vu ce baci icun a iyamba, i tsu wuta̱ wa she i kuwa̱ ve. 37 Kpam ili iꞌya vu cei a iyamba yi iꞌya avuku a ɗa a ka gbonguro vi wa, shegai icun i ekpi i ilya yi ko kpam icun i roku kau iꞌya vu cei. 38 Kashila̱ ka na̱ka̱ ta̱ icun i nala yi ikyamba iꞌya u ɗanga̱sa̱ka yi. Icun dem i tsu gbonguro ta̱ a icun i avuku a ne. 39 Ikyamba i icun i ili iꞌya iꞌa̱ri n uma iꞌa̱ ta̱ icun kau‑kau. Ama aꞌa̱ ta̱ n icun i ikyamba i le. Nnama kpam n i le. Nnu n adan ya dem n i ne. 40 Ikyamba iꞌya pini a zuba, ikyamba iꞌya kpam pini a likimba. Tsulobo tsu ikyamba i zuba tsa̱ ta̱ kau n tsulobo tsu ikyamba i likimba. 41 Kaara ka̱ ta̱ n tsulobo tsu ne, uwoto wa̱ ta̱ n tsulobo tsu ne, atala kpam n tsulobo tsu le kau; a asuvu a atala yi gba̱m tsulobo tsu takpana ta̱.

42 Nala wa woko a ka ꞌya̱nga̱sa̱ baci akushe a gono n uma. Ikyamba i tsunu iꞌya i kuwa̱i i shamai vi, ya woko ta̱ kau a ꞌya̱nga̱sa̱ baci iꞌya, kpaci aꞌayin a nala yi ya doku ya kuwa̱ wa. 43 A ciɗa̱ngu baci ikyamba i tsunu, i tsu lobono wa kpam bawu ucira. A ka ꞌya̱nga̱sa̱ baci iꞌya ya lobono ta̱ kpam n ucira. 44 Gogo‑na ikyamba i kayala, iꞌya tsa wene iꞌya, shegai a ꞌya̱nga̱sa̱ baci iꞌya, ya woko ta̱ ikyamba iꞌya Kulu Keri ka na̱ka̱ uma.

Mayun ɗa ikyamba i kayala iꞌya pini, kpam ikyamba iꞌya Kulu Keri ka na̱ka̱ uma iꞌya pini. 45 Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, “Vuma u kagita̱ Ada̱mu u wusha ta̱ uma.” Vuma u makorishi; wata, Kawauwi, u woko ta̱ kulu ka ka na̱ka̱ uma. 46 Ili iꞌya i gita̱i utuwa̱ iꞌya ikyamba i kayala, aku ikyamba i kulu i tonoi a kucina̱. 47 Kashila̱ ka kenei kayala a iyamba aku u yain vuma u kagita̱ Ada̱mu. Ucun u vuma u ire vi a zuba ɗa u wuta̱i. 48 Ya dem a likimba wa̱ ta̱ n ikyamba tyoku u Ada̱mu. Kpam ya dem a zuba wa̱ ta̱ n ikyamba tyoku u uza ɗa u wuta̱i a zuba. 49 Gogo‑na naha tyoku ɗa a̱tsu tsa̱ri tyoku u Ada̱mu ɗa, vuma u iyamba, nala dem kain ka roku tsa woko tyoku u Kawauwi, vuma u zuba.

50 Ama a va̱, ma ciga ɗa̱ ta̱ i reve ikyamba i tsunu i na iꞌya iꞌa̱ri n inyama na̱ mpasa ya shama ta̱. Nala u wenike ta̱ ya uwa a tsugono tsu Kashila̱ tsa bawu tsa̱ri n utyoku wa. 51-52 Gogo‑na ma wenike ɗa̱ ta̱ ili i usokongi iꞌya Kashila̱ ka wenike tsu: Aza roku a tsunu a ka kuwa̱ wa, shegai a fula̱ baci kavana ka makorishi, Kashila̱ ka savaɗa tsu ta̱ gba̱ n uyan u aꞌeshi rapu, hal u lai gba̱m uwura u ili bal. Kpaci a fula̱ baci kavana, a ka ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ akushe, kpam a ka doku a ka kuwa̱ wa, pini nala, gba̱ tsunu tsa wusha ta̱ ikyamba i savu. 53 Kpaci ikyamba i kayala i tsunu iꞌya i tsu kuwa̱ kpam i shama, a ka savaɗa ta̱ iꞌya a gonuko iꞌya ikyamba i zuba iꞌya bawu ya kuwa̱. 54 Aꞌayin a ɗa baci nala gita̱i, kpam a savaɗai ikyamba i kayala i tsunu iꞌya ya kuwa̱, a gonukoi iꞌya ikyamba i zuba iꞌya bawu ya kuwa̱, aku a makorishi Tagara̱da u Kashila̱ u woko mayun:

“A wacinsa ɗe ukpa̱! Ulya u kaci a ukpa̱ u shaɗangu ɗe!”

55 “Nte asu u ɗa ukpa̱ u lyai kaci vi?

Nte kpam mataɗatsu ma ukpa̱ ma ma tsu zuwa mɓa̱la̱ mi?”

56 Unyushi u cingi u ɗa u tsu zuwa ukpa̱ u tsa̱ra̱ ucira u utuko mɓa̱la̱, kpam ucira u unyushi u cingi Mele ma. 57 Shegai tsu cikpa ta̱ Kashila̱ an u a̱sa̱ka̱i Asheku a tsunu Yesu Kawauwi u na̱ka̱ tsu ulya u kaci a ukpa̱.

58 Ama a va̱ aza ɗa ma ciga, adama a ɗa Kashila̱ ka yain nala, shamgbai n ucira. Kotsu i a̱sa̱ka̱ ili i roku i gba̱ɗa̱ ɗa̱ hal i loko ɗa̱ wa. Zuwai kaci ka ɗe i woko ayain a manyan maco aꞌayin a ɗa baci ya yan manyan ma Asheku, kpaci i reve ta̱ manyan ma ya yan adama a Asheku ma gbani ma wa.

16

Uwushika ama a Kashila̱ kune

1 Aꞌayin a ɗa baci ya wushika ama a Kashila̱ kune, kotsu i yain tyoku ɗa n tonukoi aꞌuwa a Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Galatiya. 2 Kain ka kagita̱ ka aꞌayin a shindere dem u ka̱na̱ ta̱ i foɓo ikebe i roku a ikengi a ili iꞌya i tsa̱ra̱i. Zuwai iꞌya adama a kune. I yan baci nala, ya rongo ubana n i goni tsa̱ra̱ i wushi iꞌya aꞌayin a ɗa baci n rawai wa. 3 Ɗanga̱sai Atoni a roku a bidya ikebe yi ubana a Urishelima. N rawa baci ma na̱ka̱ le ta̱ ukanikorongi u ɗa wa wenike an i wushuki n ele. 4 U lobono baci n bana dem, tsa yan ta̱ nwalu mi kaɓolo.

Ili iꞌya Bulus wa ciga u yain

5 Ma kyawunsa baci a Masidaniya, ma bana ta̱ n kondo ɗa̱. 6 Gaawan ma dusuku ta̱ n a̱ɗa̱ aꞌayin a re, ko gba̱m hal ubana makorishi ma aꞌayin a kuta̱nu. Aku i ɓa̱nga̱ mu n ka̱na̱ ure ubana asu u ɗa dem ma bana. 7 N rawa baci ara ɗe gogo, ma ɓa̱ra̱kpa̱ wa. Wa̱ri wa laka mu ta̱ n ɓa̱ra̱kpa̱ a ure kahu n rawa ara ɗe, tsa̱ra̱ n tuwa̱ baci n ɓa̱ra̱kpa̱ n a̱ɗa̱ Asheku a wushuku baci. 8 Shegai ma shamgba ta̱ pini na a Afisu hal Abiki a Kain ka Amangarenkupa† a wura. 9 Kpaci a kukpunka̱ mu ta̱ ure u pige u uyan manyan ma shinga, kpam ama ushani a ka na̱ka̱sa̱ ta̱ kaci, ko an u wokoi aza roku ushani a ka yan ta̱ tsilala n a̱tsu.

10 Aꞌayin a ɗa baci Timoti rawai, wusha ni mai. Wa yan ta̱ manyan ma Asheku tyoku u va̱. 11 Kotsu i a̱sa̱ka̱ uza roku u goro yi wa. Na̱ka̱ ni una̱ u shinga u ɗe kpam i ɓa̱nga̱ yi u ka̱na̱ ure wa gono baci utuwa̱ ara va̱. Ma vana yi ta̱ n aza roku a gono.

12 Gogo‑na, a ukuna u utoku u tsunu Apolo. N tonuko yi ta̱ u ɓolomgbono n atoku aꞌayin a ɗa baci a ka tuwa̱ ɗa̱ ukondo, shegai u ciga u yain nala aꞌayin a na wa. U tsa̱ baci kabala, wa bana ta̱.

Bulus kotsoi ukanikorongi u ne

13 Rongoi ufoɓusi. Ka̱na̱i upityanangu u ɗe gbam-gbam. Kotsu i pana uwonvo wa. Yanyi ucira. 14 Yanyi manyan ma ɗe gba̱ n uciga.

15 I reve ta̱ Isitifanu n aza a kuwa a ne alya a gita̱i a wokoi Atoni a Akataya, kpam a neke ta̱ kaci ka le tsa̱ra̱ a gbashika ama a Kashila̱. Ama a va̱ ma folo ɗa̱, 16 i toni ama a na n aza ɗa aꞌa̱ri tyoku u le i yain manyan n ele i pana̱ka le. 17 N pana ta̱ kayanyan an n wenei Isitifanu, n Fara̱tunata, n Akaiku. A ɓa̱nga̱ mu ta̱ adama a ɗa bawu iꞌa̱ri pini. 18 A gbamatangu mu ta̱ cika, n reve ta̱ dem nala a yanka ɗa̱. Kpam u ka̱na̱ ta̱ i na̱ka̱ icun i ama a nala yi tsupige.

19 Aꞌuwa a Atoni a ɗa aꞌa̱ri pini na a uyamba u Asiya a ka sukunku ɗa̱ ta̱ idyani i le.

Akila n Bilikisu kaɓolo n ama a Kashila̱ a ɗa a tsu gawunsusa a kuwa ku le, a ka sukunku ɗa̱ ta̱ idyani i le a asuvu a kala ka Asheku.

20 Gba̱ Atoni a Asheku a ka sukunku ɗa̱ ta̱ idyani i le.

Dana̱sai atoku a ɗe mai.

21 Mpa Bulus uza ɗa korongi idyani i na yi n kukere ku va̱.

22 N yan ta̱ kavasu Kashila̱ ka yanka uza ɗa baci dem bawu wa ciga Asheku una̱. Kpam a̱sa̱ka̱ Asheku a tuwa̱ gogo.

23 A̱sa̱ka̱ ukuna u shinga u Asheku Yesu u rongo n a̱ɗa̱.

24 Ma ciga ta̱ gba̱ uza ɗa wa̱ri uza u Yesu Kawauwi.

* 1:11 Kuluwi uka ɗa, kpam a dana ko ama yi ama a ne a ɗa ko agbashi ko aza ɗa a ka rongo a kuwa ku te wa.

◊ 1:19 Isha. 29:14.

◊ 2:16 Isha. 40:3.

* 4:9 Katigi ka aza a Roma ka lya baci kuvon aku a ka gono a kuwa, a kapala ka wa wala, aku asoje n aza ɗa a ɓa̱nga̱ yi a toni yi a kucina̱. Pini nala, aza ɗa a ka̱na̱i tyoku u agbashi aꞌayin a kuvon yi a toni a makorishi. Bulus ra̱tsana̱ka ta̱ kaci ka ne n agbashi a ɗa aꞌa̱ri a makorishi.

* 5:5 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

◊ 5:13 U.Ml. 17:7.

◊ 6:16 Kag. 2:24.

* 7:5 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

† 7:37 Mkpa̱nda̱ n na mi ma yan ta̱ kpam n kalen: A dana tata wa ka̱ngu makere ma ne ubana iyolo, kpam u wura ɗe ayen a iyolo. Gogo‑na tata vi yawunsa baci ugan u ɓishinka yi wa, kpam makere mi n kaci ka ne wa ciga iyolo, u a̱sa̱ka̱ yi u yain. Unyushi u cingi u ɗa wa. A dana tata vi u yawunsa ta̱ n kaci ka ne bawu uza roku na̱ka̱ yi adooki u da wa a̱sa̱ka̱ makere ma ne ma yain iyolo wa. U toni ili iꞌya u yawunsai a kaci ka makere mi kpam u woko tyoku ɗa wa̱ri. Ili i shinga iꞌya dem.

* 9:9 A aꞌayin a nala yi, a ka ciga baci a lapi ilya, anaka a ɗa a ka rongo ukpatsa ilya yi hal she i gewe.

† 9:25 Aꞌayin a nala yi, uza ɗa baci u lyai kalambale u tsu wusha ta̱ funi ɗa a yain n avuku, kpam u tsu rongo uꞌekpe wa.

◊ 10:26 Ishp. 24:1.

* 13:1 A tsu yan ta̱ manyan n ili i na yi a asu u ulyaka ameli kayala. Kacan ka a tsu rongo uyansa ka tsu na̱ka̱ Kashila̱ ka maci tsupige wa. Nala kpam dem, uza roku u yan baci kadyanshi n aletsu a roku bawu u ɓa̱nga̱i kuwa ku Atoni, ka̱ ta̱ tyoku u kacan ka ulyaka ameli kayala kpaci ka na̱ka̱ Kashila̱ ka maci tsupige wa.

2 Korintiya

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Ukanikorongi u Ire Ubana a Asu u

Aza a Korintiya

Ukukpa̱ u kadyanshi

Bulus korongu ta̱ ukanikorongi u na vi ubana a asu u atoni a ɗa aꞌa̱ri a Korintiya an aza roku a le pini ɗe a ka sapulusa Bulus. U suku ta̱ kaɓa̱ngi ka ne Taitu ba u yanka ama yi kadyanshi a kaci ka ili iꞌya iꞌa̱ri i mayun. An Taitu gonoi u tonuko ta̱ Bulus an ama ushani a wushuki n iꞌya u danai, shegai aza roku a ɗa pini a buwai bawu a wushuki. A ukanikorongi u na vi, Bulus cikpa ta̱ aɓa̱ngi a ne, kpam u yain kadyanshi ka aza ɗa a ꞌyuwan yi vi.

Bulus toɗugbusuko ta̱ ama yi tyoku ɗa wa̱ri wa ciga u yain, kpam n iꞌya i ka̱ngu yi u yain nala vi. A kapala kpam, u yain kadyanshi a kaci ka ugbashika Kashila̱. U yan ta̱ kadyanshi tyoku ɗa Atoni a ka ɓa̱nga̱mgba̱na̱. A makorishi u wenike ta̱ kaci ka ne an wa̱ri kasuki ka maci ka Kawauwi.

Tagara̱da u na wa wenike tsu ta̱ tyoku ɗa Atoni a ka yan manyan gogo‑na, n tyoku ɗa a ka ɓa̱nga̱ nkoshi ma Atoni n awenishiki a ɗa a ka yanka Kawauwi manyan. U yan ta̱ kadyanshi hal gai tyoku ɗa a ka na̱ka̱ ikebe n ili i maci adama a manyan ma Kashila̱. U wenike tsu ta̱ an makoshi ma mayun ma tsu yan manyan adama a ili iꞌya wa tsa̱ra̱ wa, shegai adama a ili iꞌya ama a ka tsa̱ra̱. U dana ta̱, aꞌayin a ɗa baci a yain ukuna bawu pini ucira n uciga u Yesu, ukuna u nala u woko ɗe u gbani. Shegai aꞌayin a ɗa baci a yain ukuna n ucira n uciga u Yesu, ukuna u nala wa zuwa ta̱ Kashila̱ ka pana kayanyan kpam a tsa̱ra̱ ucira u mayun a likimba.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Bulus cikpai Kashila̱ (1:1-11)

Manyan ma kasuki ubana a asu u ama a Kashila̱ (1:12–2:17)

Adooki a asuvu a uciga u Kawauwi (3:1–7:16)

Kune ubana a asu u aza a unambi (8:1–9:15)

Bulus kasuki ka mayun ka (10:1–13:10)

Idyani i makorishi (13:11-13)

1

Idyani i Bulus

1 Mpa Bulus, Kashila̱ ka ka cigai ka ɗanga̱sa mu n woko kasuki ka Yesu Kirisiti Kawauwi. Timoti wa̱ ta̱ pini kaɓolo na̱ mpa aꞌayin a ɗa n korongi ukanikorongi u na vi.

Kuwa ku Atoni ku Kashila̱ ka ka̱ri a ilyuci i Korintiya ka ma koronku, n gba̱ aza ɗa aꞌa̱ri ama a Kashila̱ a kapashi ka Akataya.

2 A̱sa̱ka̱ Kashila̱ Tata u tsunu n Yesu Asheku Kawauwi a na̱ka̱ ɗa̱ ukuna u shinga na̱ ndishi n shinga.

Bulus cikpai Kashila̱

3 Cikpai Kashila̱ eyi uza ɗa wa̱ri Tata u Asheku a tsunu Yesu Kawauwi! Kashila̱ Tata aya uza ɗa wa̱ri n iyali kpam n una̱ka̱ ndishi n katakasuvu. 4 U tsu na̱ka̱ ta̱ ndishi n katakasuvu aꞌayin a ɗa baci tsa̱ri a asuvu a kadambula, tsa̱ra̱ tsu na̱ka̱ aza roku ndishi n katakasuvu. Aꞌayin a ɗa baci aza roku aꞌa̱ri a asuvu a kadambula, tsa fuɗa ta̱ tsa na̱ka̱ le icun i ndishi n katakasuvu n nala n ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱ tsu vi. 5 Mayun ɗa wa̱ri an tsa pana ikyamba cika adama a Kawauwi. Mayun ɗa kpam tsu tsu tsa̱ra̱ ndishi n katakasuvu cika adama a Kawauwi. 6 Tsu pana baci ikyamba, tsa zuwa ta̱ uma u ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ ndishi m atakasuvu n iwauwi adama a upana u ikyamba u nala vi. Aꞌayin a ɗa baci dem Kashila̱ ka na̱ka̱ tsu ndishi n katakasuvu, tsa̱ra̱ tsu gbamatangu ɗa̱ ɗa. Kpam i fuɗa i kawunku n ahankuri a upana u ikyamba vi. 7 Uzuwa u uma u tsunu ubana ara ɗe wa̱ ta̱ n ucira, kpaci tsu reve ta̱ i pana baci ikyamba tyoku ɗa a̱tsu tsu panai, ya wusha ta̱ ndishi n katakasuvu tyoku ɗa a̱tsu tsu wushai.

8 Ama a va̱, tsa ciga ta̱ i reve tyoku ɗa tsu panai ikyamba a uyamba u Asiya. A zuwuka tsu ta̱ ukuna u ɗa u lai ucira u tsunu, hal tsu takpai uma gba̱m tsa yan uma kpam wa. 9 Mayun ɗa, tsu zuwa ta̱ tsa kuwa̱. Shegai ukuna u nala u zuwa tsu ta̱ tsu gita̱ uwushuku n Kashila̱, shegai kaci ka tsunu wa, kpaci aya u tsu ꞌya̱nga̱sa̱ akushe. 10 Kashila̱ ka wauwa tsu ta̱ aꞌayin a ɗa tsu yain evu n ukuwa̱ vi, tsu reve ta̱ kpam wa lya kapala n uwauwusa tsu. 11 Wa wauwa tsu ta̱ kpaci eɗa̱ ya ɓa̱nga̱sa̱ tsu ta̱ an ya yansa̱ka tsu kavasu. Adama a nala, Kashila̱ ka wushuku ta̱ kavasu ka ɗe. Wa zuwuka tsu ta̱ una̱ u shinga, kpam ama ushani a ka cikpa yi ta̱ adama a ili iꞌya u yanka tsu.

Bulus a̱sa̱ka̱i ve nwalu ma ukyawunsa u ne

12 Tsu ciɓa baci n ili iꞌya tsu yain, tsu tsu dana ta̱ tsu yan ta̱ maza̱nga̱ an bawu tsu yain ukuna u gbani. Kain dem tsu tsu rongo ta̱ mai, kpam tsu tsu sokonku ɗa̱ ko ili wa. Ukuna u shinga u Kashila̱ u ɗa u zuwai uyan ili i nala yi gba̱, ugboji u likimba u ɗa wa. Tsu rongo ta̱ mai ko nte wa, hal gai u ka̱na̱ baci n a̱ɗa̱. 13-14 An tsu koronku ɗa̱ vi, tsu yan ta̱ kadyanshi n a̱ɗa̱ karara, tsu sokonku ɗa̱ ko akani a te wa. Adama a nala, n zuwa ta̱ uma ya reve ta̱ gba̱ iꞌya tsu korongi. I tsa̱ ta̱ i revei ili i roku a ili iꞌya tsa tono, shegai tsu zuwa ta̱ uma ubana kapala ya reve ta̱ iꞌya mai mai, tsa̱ra̱ kain ka Yesu Asheku a tsunu ka yan baci, ya yan ta̱ maza̱nga̱ adama a tsunu, a̱tsu kpam tsu yain maza̱nga̱ adama a ɗe.

15 N reve ta̱ ukuna u na vi mai, ɗa gai i zuwai ma̱ri n foɓusoi ma tuwa̱ n kyawan ɗa̱ ve n kagita̱ ki, nala Kashila̱ ka zuwuka ɗa̱ una̱ u shinga kpaci ma̱ri ma tuwa̱ ta̱ ara ɗe kure. 16 Ma̱ri ma ciga ta̱ n ɓatsa n kyawan ɗa̱ aꞌayin a ɗa n wurai ubana a uyamba u Masidaniya n aꞌayin a ɗa kpam ma wura ugono. Aku iꞌa̱ri i ɓa̱nga̱ mu kpam i soku mu a nwalu n va̱ ubana a kaɓon ka Yahuda. 17 N reve ta̱ ya wecike ta̱ ili iꞌya i ɓishinka mu uyan iꞌya n foɓusoi vi. Kadyanshi ka uvurusa̱ aꞌene ka ma yanka ɗa̱ wa. Gogo‑na n woko la vi ɗe tyoku u ama a likimba aza ɗa a ka dana ukuna aku a gono a kpa̱ɗa̱ u ɗa ushaɗangu?

18 I reve ta̱ gai Kashila̱ uza ɗa i wushuku n eyi ɗa, nala dem u gan ta̱ i reve an tsu tsu dana “Eye” aku tsu gono tsu dana “Aꞌa” kute wa. 19 Kpaci Yesu Maku ma Kashila̱ u tsu dana “Eye” aku u gono u dana “Aꞌa” kute wa, shegai u tsu rongo ta̱ n katakasuvu ka te. Aya uza ɗa mpa n Sila n Timoti tsu yanka ɗa̱ kadyanshi a kaci ka ne. 20 Kpaci aya u shaɗangi gba̱ kazuwamgbani ka Kashila̱. Adama a nala a ɗa tsu tsu dana “Ami” tsu na̱ka̱ baci Kashila̱ tsupige a asuvu a kala ka Kawauwi. 21 Ciɓai, Kashila̱ ka ka tsu zuwa ɗa̱ hal n a̱tsu dem tsu yain ucira a asu u Yesu. Kashila̱ ki aya dem u ɗanga̱sa tsu. 22 U kaara tsu ta̱ kugyan tsa̱ra̱ u wenike an a̱tsu ama a ne a ɗa koshi. U zuwuka tsu ta̱ dem Kulu ku ne a asuvu a atakasuvu a tsunu tyoku u uzuwamgbana tsa̱ra̱ u wenike tsu an ili i roku iꞌa̱ri a utuwa̱.

23 Kaɓan ka baci ma yanka ɗa̱ an n danai n ꞌyuwan ugono a Korintiya vi adama a ɗa bawu ma ciga n yan ɗa̱ mavura, a̱sa̱ka̱ Kashila̱ ka yan mu mavura. 24 Ili iꞌya ya wushuku n iꞌya, iꞌya tsa tonusuko ɗa̱ wa. Tsu reve ta̱ iꞌa̱ ta̱ n upityanangu u ucira, adama a nala a ɗa iꞌa̱ri n ucira. Tsa ciga ta̱ tsu yain manyan kaɓolo n a̱ɗa̱ tsa̱ra̱ i shaɗangu n maza̱nga̱.

2

1 N tonuko ta̱ kaci ka va̱, “Ma doku ma tuwa̱ ara ɗe wa, kpaci an n tuwa̱i ara ɗe caupa vi n zuwa ta̱ gba̱ ɗe unamgbukatsuma̱.” 2 Shegai ma zuwa ɗa̱ baci unamgbukatsuma̱, ya wa zuwa mu n pana kayanyan? Eɗa koshi, kpam eɗa aza ɗa n zuwai unamgbukatsuma̱. 3 Iꞌya gai i zuwai n koronku ɗa̱ nala a ukanikorongi u ɗa n sukunku ɗa̱ vi. Ma ciga n kyawan ɗa̱ wa, kpaci ugawunsa n a̱ɗa̱ wa zuwa mu ta̱ ukpa̱ɗa̱ u upana u kayanyan. Kpam eɗa ama ɗa u gain i zuwa mu upana u kayanyan. Ili iꞌya i zuwai ma ciga n pana kayanyan iꞌya tsa̱ra̱ eɗa̱ dem i pana kayanyan. 4 Aꞌayin a ɗa n koronku ɗa̱ caupa vi, ma̱ ta̱ n kadambula n ukpa̱ɗa̱ u upana u kayanyan a asuvu a katakasuvu ka va̱ hal n koronku ɗa̱ n meshi a aꞌeshi a va̱ cika. N koronku ɗa̱ tsa̱ra̱ n zuwa ɗa̱ unamgbukatsuma̱ wa, shegai koronku ɗa n koronku ɗa̱ tsa̱ra̱ i reve an ma ciga ɗa̱ cika.

Cimbusuka̱i atoku unyushi u cingi

5 Uza roku a asuvu a ɗe u zuwa mu baci unamgbukatsuma̱, mpa u zuwai utyoku u va̱ wa. Gba̱ ɗe ɗa u zuwai unamgbukatsuma̱, kpam ya dem wa̱ ta̱ n tyoku ɗa wa pana u ɗa. Ma ciga n dansa cika wa. 6 Uɓolomgbono u kaci u ɗa aza roku a ɗe ushani a yain a yan yi mavura ma ma gain a na̱ka̱ yi vi, ma rawa ta̱. 7 Shegai gogo‑na u gan ta̱ i cimbusuka̱ yi i na̱ka̱ yi ndishi n katakasuvu tsa̱ra̱ kotsu i zuwa yi u rongo n unamgbukatsuma̱ hal upityanangu u ne u rukpa̱ wa. 8 Ma folo ɗa̱, wenike ni an ya ciga yi. 9 Koronku ɗa ma koronku ɗa̱ tsa̱ra̱ n kondo ɗa̱, kpam n wene ko ya pana uwenishike u va̱. 10 I cimbusuka̱ baci vuma nala vi, mpa dem n cimbusuka̱ yi ta̱. N cimbusuka̱ yi baci (an baci unyushi wa̱ri pini), yan ɗa n yain nala tsa̱ra̱ n yanka ɗa̱ ukuna u shinga a ucira u Kawauwi. 11 Tsa̱ra̱ Kanangasi* ka lyai kelime n u la tsu ugboji wa, kpaci tsu reve ta̱ afoɓi a Kanangasi utuwa̱ ara tsunu.

Kuɓari ku Bulus a Taruwasa

12 An n rawai a Taruwasa tsa̱ra̱ n yain kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga ka Kawauwi, n cina ta̱ cina Asheku a foɓuso ɗe ure adama a manyan mi. 13 Shegai n dambula ta̱ cika, kpaci n wene utoku u tsunu Taitu wa. Pini nala, n tonukoi aza ɗa aꞌa̱ri pini vi, “U yan tsu ben.” Aku n lazai ubana a Masidaniya.

Ulya u kaci adama a Kawauwi

14 Tsu cikpa ta̱ Kashila̱ cika! Aya u zuwa tsu tsu woko agbashi a ne kpam u tonoi n a̱tsu a kapala adama a ulya u kaci u Kawauwi. Kashila̱ ka ɓa̱nga̱ tsu ta̱ dem tsu tamburuka ureve u Kawauwi ko nte wa tyoku u ili i magula̱ni.† 15 Uma u tsunu wa̱ ta̱ tyoku u magula̱ni ma Kawauwi ka na̱ka̱ Kashila̱, ma kpam ma tambura a asu u ama ɗa Kashila̱ ka wauwusa hal n ama ɗa a ka kuwusa̱. 16 A asu u aza ɗa a ka kuwusa̱, magula̱ni mi ma woko le ɗe ka̱wa̱n ka ukpa̱. Shegai a asu u aza ɗa aꞌa̱ri n uma, magula̱ni mi ma woko le ɗe magula̱ni ma uma. Ya wa fuɗa wa canga ara̱ji a ukuna u nala vi? 17 Tsa̱ tyoku u ama ɗa a tsu yan kuɓari ku kadyanshi ka Kashila̱ tsa̱ra̱ a tsa̱ra̱ ikebe wa. Nala tsa̱ri wa. Shegai uma̱tsi u ɗa tsa̱ri u uwoko atsumate a Kashila̱, kpam a asuvu a ucira u Kawauwi tsu tsu dansa ta̱ akani yi a kapala ka Kashila̱.

3

Kazuwamgbani ka savu ka Kashila̱

1 Gogo‑na gita̱ ɗa tsa gita̱ ucikpala kaci ka tsunu? Ama roku a rawa ta̱ n ikanikorongi i icikpali ko kpam a zuwa ɗa̱ i koronku le ikanikorongi i icikpali yi. U gan tsu yain n ikanikorongi nala? 2 Shegai eɗa ukanikorongi u tsunu, kpam iꞌa̱ ta̱ a asuvu a atakasuvu a tsunu tsa̱ra̱ ya dem u yain ka̱neshi u reve kpam iꞌya u yain ka̱neshi vi. 3 I wenike ta̱ a kateshe an eɗa ikanikorongi iꞌya Kawauwi ka korongi aku a̱tsu tsu bankai iꞌya. Kulu Keri ku Kashila̱ Uza u Uma ku korongu ɗa̱ ta̱ a asuvu a atakasuvu a tsunu, shegai a iwara̱ka ko agbagala a ɗa a yain n atali wa.

4 Tsa fuɗa ta̱ tsa dana nala adama a ucira u upityanangu u tsunu a kapala ka Kashila̱ adama a Kawauwi. 5 Dana ɗa tsu danai tsa fuɗa tsa yan manyan ma nala mi n kaci ka tsunu wa. Kashila̱ ka ka zuwai tsu fuɗai tsu yain gba̱ iꞌya tsu yain vi. 6 U zuwa tsu ta̱ tsu fuɗa tsu woko agbashi a kazuwamgbani ka savu ka ne ka ka wuta̱i a asu u Kulu Keri. Kazuwamgbani ka savu ki Mele ma a korongi wa, kpaci Mele ma a korongi ma tsu tuko ta̱ ukpa̱, shegai Kulu ku tsu tuko ta̱ uma.

7 Mele ma cau a atali a ɗa a tsu korongu ma, kpam a tsu wene ta̱ tsupige tsu Kashila̱ a aꞌayin a nala yi. Aza a Isaraꞌila a fuɗa a ɓa̱ra̱kpa̱ n a wundi upetiwaꞌeshi u Musa wa, kpaci wa laɗa ta̱ cika, ko an u wokoi ulaɗa vi u ɓa̱ra̱kpa̱ wa. Adama a nala, Mele ma ma wokoi manyan ma ne utuko u ukpa̱ u ɗa, kpam ma̱ri n tsupige nala, 8 tsupige tsu manyan ma Kulu Keri tsu la ta̱ tsupige tsu Mele. Ko nala wa? 9 Manyan ma ma tsu tuko ama ukiɗa̱ga u ugana n mavura ma̱ baci n tsupige, manyan ma ma tsu zuwa ama a woko ama a maci a kapala ka Kashila̱ ma yan ta̱ n tsupige tsa tsa la nala vi. 10 Mayun ɗa an tsupige tsu kazuwamgbani ka cau tsu woko ɗe ili i gbani, kpaci katyashi ka tsupige tsu savu ka la ta̱ ka cau. 11 Mele ma̱ ta̱ n tsupige tsa tsu kporoi. Shegai tsupige tsu kazuwamgbani ka savu tsu la ta̱ ucira, kpaci tsa kporo wa.

12 Tsa dansa ta̱ bawu uwonvo, kpaci adama a nala a ɗa tsa̱ri n uzuwa u uma. 13 Tsa̱ tyoku u Musa wa. Upetiwaꞌeshi ne u laɗa ta̱, shegai u pala ta̱ u ɗa tsa̱ra̱ u zuwa aza a Isaraꞌila a lyai kelime n uwene katyashi ki n ka kpori wa. 14 Ama yi a ryagbaja ta̱, kpam ili i roku i tsu ka̱ngu le ta̱ uwene ukuna u mayun aꞌayin a ɗa baci a yain ka̱neshi u Mele. Kawauwi ka koshi ka fuɗa ka takpa le ili iꞌya i ka̱ngu le uwene vi. 15 Ko n gogo‑na, a yan baci ka̱neshi u Mele ma Musa, ili iꞌya pini i tsu ka̱ngu le atakasuvu. 16 Shegai aꞌayin a ɗa baci dem uza kpatalai ubana a asu u Asheku, she u takpa yi ili iꞌya i ka̱ngu yi vi. 17 Asheku a nala yi aya Kulu. Kpam asu ɗa baci dem Kulu ku Magono ma Zuba ka̱ri, ku tsu na̱ka̱ ta̱ utsa̱ra̱ u kaci. 18 Adama a nala ipetiyaꞌeshi i tsunu iꞌa̱ kpam upali wa, tsa̱ra̱ tsu wenike tsupige tsu Magono ma Zuba. Kpam Kulu ku Magono ma Zuba ka yan baci manyan a asuvu a tsunu, tsa woko ta̱ tyoku u ne aku tsu wenike tsupige tsu ne cika.

4

Kuzuwate ku ucanga a mgbodo n cin

1 Kashila̱ n upana u iyali u ne, u na̱ka̱ tsu ta̱ manyan ma na mi tsa̱ra̱ tsu yain. Ili iꞌya i zuwai bawu tsa wowo iꞌya la vi. 2 Tsu ꞌyuwan ta̱ uyan ili i uwono ko kpam iꞌya iꞌa̱ri usokongi. Tsu tsu yinsa̱ ko uza wa, kpam tsu tsu savaɗa uwenishike u Kashila̱ wa. Ukuna u mayun u ɗa koshi tsu tsu dansa a kapala ka Kashila̱, tsa̱ra̱ ama a wushuku an tsa̱ri ama a maci. 3 Kadyanshi ka Shinga ka tsa yansa kuɓari ka̱ baci ukimbi, a asu u aza ɗa aꞌa̱ri a ure u ukpa̱ ɗa ka̱ri ukimbi. 4 Kanangasi;* wata, uza cingi uza ɗa wa lya tsugono tsu likimba u na u rumba̱na̱sa̱ ta̱ atakasuvu a le, pini nala, a wushuku n akani a ɗa tsa yansa kuɓari a kaci ka tsupige tsu Kawauwi wa. A ka wene katyashi ka pige ka ka wakana ara le wa, kpam a reve an Kawauwi ka rotsoi Kashila̱ wa. 5 Aꞌayin a ɗa tsa kyawunsa n tsu yanyi kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga ka Kashila̱ ki, kuɓari ku kaci ka tsunu ka tsa yansa wa, shegai ku Yesu Kawauwi an wa̱ri Asheku. A̱tsu agbashi a ɗe a ɗa adama a ili iꞌya Yesu yanka tsu. 6 Kashila̱ ka ka danai, “A̱sa̱ka̱ katyashi ka wakana a asuvu a karimbi!” U zuwa tsu ta̱ tsu reve an katyashi ka na ki katyashi ka tsupige tsu Kashila̱ ka, ka tsu tsu wene a upetiwaꞌeshi u Yesu Kawauwi.

7 Kuzuwate ku ucanga ku na ki a asu u Kashila̱ ɗa tsu tsa̱ra̱i ka, shegai tsa̱ri ta̱ tyoku u mgbodo n cin a asu u ɗa kuzuwate ku ucanga ki ka̱ri. Nala u wenike ta̱ an ucira u pige vi a asu u Kashila̱ ɗa u wuta̱i, shegai ara tsunu wa. 8 A uka tsu a asuvu a awuya cika, shegai a fuɗa a minjara tsu wa. Ko tsu reve baci kpam ili iꞌya tsa yan wa, tsu tsu bula̱ uzuwusa uma an ili i shinga i roku ya gita̱ wa. 9 A zuwa tsu ta̱ tsu panai ikyamba cika, shegai Kashila̱ ka a̱sa̱ka̱ tsu wa. A tsu gbashangu tsu ta̱ a iyamba, shegai gba̱ n nala a wacinsa tsu wa. 10 Aꞌayin a ɗa baci tsa pana ikyamba nala, ikyamba i tsunu i tsu wenike ta̱ tyoku ɗa Yesu panai ikyamba aꞌayin a ɗa u kuwa̱i vi. Pini nala, ama a ka wene ta̱ uma u Yesu a asuvu a ikyamba i tsunu. 11 Nala wa̱ri, kain dem tsu tsu reve ta̱ gaawan a ka wuna tsu ta̱ adama a ɗa tsa gbashika Yesu. Pini nala, ama a ka wene ta̱ uma u Yesu a asuvu a ikyamba i tsunu iꞌya ya kuwa̱. 12 Tsu wushuku ta̱ tsu moɗono n ukpa̱, tsa̱ra̱ eɗa̱ i tsa̱ra̱ uma.

13 A korongu ta̱ a Tagara̱da u Kashila̱, “Dansa ɗa ma dansa an u wokoi n wushuki.” Uwushuku u te u ɗa tsa̱ri n u ɗa, kpam dansa ɗa tsa dansa an u wokoi tsu wushuki. 14 Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ Yesu Asheku a asuvu a ukpa̱. Tsu reve ta̱ kpam an Kashila̱ ka tuwa̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ tsu n Yesu. Kashila̱ ka bidya tsu ta̱ kaɓolo n a̱ɗa̱ kpam tsu shamgba a kapala ka ne. 15 Gba̱ ukuna u na vi adama a ukuna u shinga u ɗe u ɗa. Tyoku ɗa ama ushani aꞌa̱ri ulya kelime n uwusha ukuna u shinga u Kashila̱, nala dem aꞌa̱ri ulya kelime n ucikpa Kashila̱, Kashila̱ kpam ka̱ri a udoku uwusha tsupige cika.

Upityanangu a asu u Asheku

16 Ili iꞌya gai i zuwai bawu tsa bula̱ uzuwa uma iꞌya gai la vi. Ko an u wokoi ikyamba i tsunu ya kuwusa̱, kain dem kulu ku tsunu ku tsu tsa̱ra̱ ta̱ ucira u savu. 17 Upana u ikyamba u ɗa tsa pana gogo‑na wa̱ gan wa, kpam wa ɓa̱ra̱kpa̱ wa. Shegai wa ɓa̱nga̱ tsu ta̱ tsu tsa̱ra̱ tsupige tsa tsu lai upana u ikyamba vi cika, kpam tsupige tsi tsa yan n utyoku wa. 18 Tsu zuwa aꞌeshi a tsunu a ili iꞌya tsa wene wa, shegai a ili iꞌya bawu tsa wene. Ili iꞌya tsa wene vi ya ɓa̱ra̱kpa̱ wa, shegai ili iꞌya bawu tsa wene vi ya yan n utyoku wa.

5

1 Tsu reve ta̱ a wa̱sa̱ baci katani ka tsa rongo na vi; wata, tsu kuwa̱ baci tsu a̱sa̱ka̱i ikyamba i na yi, Kashila̱ ka foɓusuko tsu ta̱ kuwa ka tsa rongo a zuba. Asu u ɗa eyi foɓusoi n kaci ka ne kpam bawu wa kotso. 2 Tsu wowo ɗe n ikyamba iꞌya tsa̱ri n iꞌya gogo‑na, adama a nala tsu ma̱tsa̱ ɗe a uka tsu ikyamba i savu a zuba tyoku u aminya a savu. 3 Aꞌayin a nala tsa rongo kpam kataɓa wa, kpaci tsa uka ta̱ ikyamba i savu a zuba. 4 An tsa rongo n ikyamba i na yi tsa̱ ta̱ ushaɗangi n kadambula kpam tsa pana ta̱ ikyamba. Shegai uwowi u tsunu u zuwa tsu tsu cigi ukpa̱ aku tsu a̱sa̱ka̱ ikyamba i na yi wa. Tsa ciga ta̱ tsu a̱sa̱ka̱ ikyamba i cau yi, kpaci tsa wusha ta̱ ikyamba iꞌya bawu ya kuwa̱. 5 Kashila̱ ka n kaci ka ne u foɓuso tsu adama a nala yi, kpam u na̱ka̱ tsu Kulu Keri tsa̱ra̱ ku woko tsu uzuwamgbana u ɗa wa wenike an uma u savu u na vi mayun ɗa.

6 Adama a nala kain dem tsu rongo n atakasuvu a ucira. Tsu reve ta̱ aꞌayin a ɗa baci tsa̱ri n uma a ikyamba i na yi, tsa̱ a kuwa ku te n Asheku wa. 7 Tsa tono ta̱ ili iꞌya tsu wushuki n iꞌya, shegai tsu tono ili iꞌya tsu wenei wa. 8 Adama a nala a ɗa n danai tsa̱ ta̱ n atakasuvu a ucira. Tsu la ta̱ uciga tsu a̱sa̱ka̱ ikyamba i na yi tsa̱ra̱ tsu bana a kuwa a asu u Asheku tsu rongo ɗe. 9 Tsa̱ baci n uma pini na a ikyamba i na yi, ko kpam tsa̱ baci bawu uma, uciga u tsunu tsu yanka yi ili iꞌya wa pana kayanyan u la ta̱ ili iꞌya i buwai gba̱. 10 Ili iꞌya i zuwai iꞌya, kain ka roku gba̱ tsunu tsa shamgba ta̱ a kapala ka Kawauwi kpam u yanka tsu afada. Ya dem a asuvu a tsunu wa wusha ta̱ katsupi ka ili iꞌya u yain aꞌayin a ɗa wa̱ri n uma a ikyamba i na yi, ko iꞌa̱ baci mai ko icingi.

Utuko u ama a asu u Kashila̱

11 Adama a ɗa tsu revei an tsa pana uwonvo u Asheku ɗa i zuwai tsu ma̱tsa̱i tsa̱ra̱ ama a kpatala a gono a asu u ne. Kashila̱ ka reve ta̱ tyoku ɗa tsa̱ri mayun, tsa ciga ɗa̱ ta̱ i reve tyoku ɗa tsa̱ri. 12 Tsa ciga tsu doku tsu wenike ɗa̱ ara̱ɗi a kaci ka ili iꞌya tsa̱ri wa, shegai tonuko ɗa tsa tonuko ɗa̱ ili iꞌya tsa̱ri tsa̱ra̱ i yain maza̱nga̱ adama a tsunu. Pini nala, ɗa ya tsa̱ra̱ ili iꞌya ya dana a kaci ka aza ɗa a tsu wenike ara̱ɗi a kaci ka ili iꞌya ama roku a tsu dansa a kaci ka le, shegai aꞌa̱ ama a maci a kapala ka Kashila̱ wa. 13 U woko baci yavu ijan iꞌya tsa suma, tsa̱ra̱ u tuko Kashila̱ tsupige ɗa. U woko baci kpam yavu tsa̱ n ugboji u tsunu, nala kpam tsa̱ra̱ tsu ɓa̱nga̱ ɗa̱ ɗa.

14 Iꞌya baci dem tsa yan, yan ɗa tsa yan iꞌya kpaci uciga u Kawauwi u ɗa wa tono n a̱tsu. Tsu wushuku ta̱ an uza roku; wata, Kawauwi ka kuwa̱i adama a ko ya wa, adama a nala tsu wushuku ta̱ an gba̱ tsunu tsu kuwa̱i. 15 U kuwa̱ ta̱ tsa̱ra̱ u wauwa ko ya wa, tsa̱ra̱ aza ɗa a wushai uma u savu adama a ne, a rongo kpam uma u ɗa ele a ka pana kayanyan koshi wa. Shegai a rongo uma u ɗa Kawauwi ka pana kayanyan, uza ɗa kuwa̱i kpam a ꞌya̱nga̱sa̱ yi tsa̱ra̱ u wauwa le.

16 Adama a nala a ɗa tsu a̱sa̱ka̱i ubidisa atoku tyoku ɗa likimba u yawunsai a kaci ka le. Caupa, tsu tsu yawunsa ta̱ a kaci ka Kawauwi tyoku ɗa likimba u tsu yan, shegai gogo‑na nala wa̱ri wa. 17 Uza ɗa baci ɓolomgbonoi kaci n Kawauwi, Kashila̱ ka gonuko yi ta̱ vuma u savu. Ukuna u cau a kaci ka ne u kotso ɗe, kpam i puwa̱n ɗe. Ko ndya wa i ne Kashila̱ ka gonuko iꞌya ɗe i savu. 18 Kashila̱ ka ka yain ili i na yi gba̱, u tuko tsu evu n eyi adama a ili iꞌya Kawauwi ka yain. U na̱ka̱ tsu manyan ma utuko ama evu n eyi. 19 Akani a tsunu yi a ɗa, Kashila̱ ka tukuso ta̱ ama evu n eyi a akere a Kawauwi. Kashila̱ ka tsu ciɓusa unyushi u cingi u le wa. U na̱ka̱ tsu ta̱ kpam akani a ndishi n shinga a na yi. 20 Kashila̱ ka zuwa tsu ta̱ tsu woko aza a manyan a una̱ u Kawauwi, kpam u woko ta̱ yavu folo ɗa wa folo ɗa̱ i pana kadyanshi ka tsa tono. Adama a Kawauwi a ɗa tsa dansa, kpam tsa folo ɗa̱ ta̱ i a̱sa̱ka̱ Kashila̱ ka tuko ɗa̱ evu n eyi. 21 Kawauwi ka yan unyushi u cingi wa ko kenu! Shegai Kashila̱ ka gonuko yi uza u unyushi u cingi adama a tsunu, tsa̱ra̱ Kawauwi ka gonuko tsu ama a maci a asu u Kashila̱.

6

1 Tsu yan ta̱ manyan kaɓolo n Kashila̱, kpam tsa folo ɗa̱ ta̱ kotsu i wushi ukuna u shinga u ne gbani wa. 2 U dana ta̱ a Tagara̱da u Kashila̱,

“Aꞌayin a rawa baci a ɗa ma wenike ɗa̱ asuvayali,

ma pana ta̱ kavasu ka ɗe.

Kain ka iwauwi n ɓa̱nga̱ ɗa̱ ta̱.” ◊

Mayun ɗa, Kashila̱ ka̱ ta̱ ufoɓusi u ɓa̱nga̱ ɗa̱ gogo‑na. Ara kain ka iwauwi ka.

Upana u ikyamba u Bulus

3 Tsa ciga aza roku a ꞌyuwan manyan mi wa, adama a nala tsa ciga iꞌya tsa yan i zuwa aza roku a rukpa̱ wa. 4 Iꞌya baci dem tsa yan, tsu tsu ciga ta̱ tsu wenike a̱tsu agbashi a mayun a Kashila̱ a ɗa. Tsu kawunku ta̱ gba̱ upana u ikyamba n ahankuri. 5 A lapa tsu ta̱. A zuwusa tsu ta̱ a kuwa ku aꞌali. Kakuma̱ ka ama ka pana tsu ta̱ upan hal a ꞌya̱nga̱sa̱sa̱i atakasuvu a ama. Tsu yan ta̱ manyan hal tsu ɗukpa̱i. Roku tsu tsu lavuta wa. Roku kpam tsa tsa̱ra̱ ilikulya wa. 6 Tsu wenike ta̱ kaci ka tsunu a̱tsu agbashi a Kashila̱ a ɗa, kpaci tsu nangasa kaci ka tsunu n tsicingi wa, tsa̱ ta̱ n ureve u ɗa Kashila̱ ka tsu na̱ka̱. Tsu tsu yan tsali wa. Tsu tsu yansa̱ka ta̱ ama ukuna u shinga. Tsa̱ ta̱ n ucira u Kulu Keri, kpam tsa ciga ta̱ ama mayun mayun. 7 Kadyanshi ka mayun ka tsa yansa kuɓari, kpam Kashila̱ ka ka na̱ka̱ tsu ucira vi. Tsa̱ ta̱ n ukuna u maci u ɗa u woko tsu yavu burundu n mara̱ga̱ ma tsa ciga adama a kuvon. 8 Kashila̱ ka tsa gbashika ama a ka na̱ka̱sa̱ tsu baci karinga̱, ko a goruso tsu baci. Kashila̱ ka tsa gbashika ama a ka cikpala tsu baci, ko a ka na̱ka̱sa̱ tsu baci aꞌala a cingi. Ama a bidya tsu ta̱ aza a kaɓan, shegai kain dem ukuna u mayun u ɗa tsa dansa. 9 Ya dem reve tsu ta̱, shegai a gonoi a ka yanka tsu yavu a reve tsu wa. Tsa rongo yavu ukpa̱ wa̱ evu, shegai a̱tsa na, hal n gogo‑na tsa̱ ta̱ n uma. Tsu pana ta̱ ikyamba cika, shegai a wuna tsu wa. 10 Kain dem tsu tsu rongo ta̱ n maza̱nga̱, ko a asuvu a aꞌayin a upana u ikyamba. Aza a unambi a ɗa tsa̱ri, shegai tsu zuwai ama ushani a yain utsa̱ri a asuvu a upityanangu. Tsa̱ n ili wa, shegai mayun ɗa wa̱ri an tsa̱ri n ko ndya wa.

11 Eɗa̱ aza a Korintiya, tsu dansa ta̱ n a̱ɗa̱ karara. Atakasuvu a tsunu a shaɗangu ta̱ n uciga u ɗe. 12 Tsu a̱sa̱ka̱ ɗa̱ uciga wa, shegai eɗa̱ i a̱sa̱ka̱ tsu ta̱ uciga. 13 Ma dansa ta̱ n a̱ɗa̱ tyoku ɗa ma dansa na̱ mmuku n va̱. Wenike tsu uciga tyoku ɗa a̱tsu tsu wenike ɗa̱.

Kuwa ku Kashila̱ ka uma

14 Kotsu i yain manyan kaɓolo a asu u te n aza ɗa bawu a wushuki n Kawauwi wa. Ukuna u shinga n u cingi wa rongo kaɓolo wa. Katyashi n karimbi a ka rongo kaɓolo a asu u te wa. 15 Niɗa Kawauwi n Kanangasi* a ka walamgbana? Niɗa uza ɗa wushuki n Kawauwi wa walamgbana n uza ɗa bawu u wushuki? 16 Kuwa ku Kashila̱ ka walamgbana n ameli wa, ko kenu. Kpam a̱tsa kuwa ku Kashila̱ Uza u Uma. Kashila̱ ka dana ta̱, “Ma dusuku ta̱ n ele aku n zuwa kuwa ku va̱ a asu u ɗa aꞌa̱ri. Ma woko ta̱ Kashila̱ ka le, ele kpam a ka woko ta̱ ama a va̱.” ◊

17 Adama a nala, Magono ma Zuba ma dana ta̱,

“Wuta̱i a asuvu a le i peci kaci ɗe n ele.

Kotsu i sawa ili iꞌya Mele ma danai iꞌa̱ n ashinda̱ wa,

tsa̱ra̱ n wushi ɗa̱.” ◊

18 Magono ma Zuba, Uza u Ucira Gba̱ u dana ta̱,

“Ma woko ta̱ Tata u ɗe,

eɗa̱ kpam ya woko ta̱ mmuku n va̱.” ◊

7

1 Aje a va̱, Kashila̱ ka ka yansa̱ka tsu kazuwamgbani ka na ki. Adama a nala tsu sumai ili iꞌya ya zuwa tsu nangasa ikyamba n aꞌulu a tsunu n icaɗi. Tsu na̱ka̱i Kashila̱ tsupige, aku tsu ma̱tsa̱i tsu yain gba̱ iꞌya tsa yan tsu woko tyoku u ne dere.

Ipeli iꞌya Bulus wa̱ri n iꞌya

2 Kukpunka̱ tsu atakasuvu a ɗe! Tsu nusuka ko uza wa. Tsu nangasa kpam upityanangu u uza wa. Tsu ryafa ko uza wa. 3 Dana ɗa n danai nala an ma ciga n zuwuka ɗa̱ unyushi wa. Ma̱ri n tonuko ɗa̱ ta̱ caupa an tsu tsu rongo ɗa̱ uciɓusa, ko ndya baci tani ya gita̱. 4 N wushuku ta̱ n a̱ɗa̱ gba̱ gba̱. Kain dem n tsu rongo ta̱ n maza̱nga̱ adama a ɗe. I gbamatangu mu katakasuvu. Ko an u wokoi ma̱ri ushaɗangi n kadambula, i zuwa mu ta̱ ma pana kayanyan.

5 An tsu rawai a uyamba u Masidaniya, tsu tsa̱ra̱ uwunvuga wa. Tsu cina ta̱ kadambula ukyawin n a̱tsu. Tsu shila̱ka̱na̱sa̱i n atokulalu, kpam tsa moɗono n uwonvo a atakasuvu a tsunu. 6 Shegai Kashila̱ ka ka tsu na̱ka̱ a aza ɗa aꞌa̱ri n kadambula ndishi ma atakasuvu, u na̱ka̱ tsu ta̱ ndishi ma atakasuvu aꞌayin a ɗa Taitu tuwa̱i ara tsunu. 7 Mayun tsu pana ta̱ kayanyan an tsu gawunsai n Taitu, shegai gba̱ ili iꞌya i zuwai tsu panai kayanyan cika iꞌya an i gbamatangu yi katakasuvu. U tonuko tsu ta̱ an ya ciga mu uwene kpam hal ukuna u ɓa̱la̱ ɗa̱ n ukuna u ɗa i yain. U tonuko mu ta̱ tyoku ɗa i ma̱tsa̱i i da ya ciga i ɓa̱nga̱ mu. An n panai nala, n pana ta̱ kayanyan cika.

8 Ko ukanikorongi u va̱ u nangasa ɗa̱ baci katsuma̱, ukuna u ɓa̱la̱ mu an n korongi u ɗa wa. A kagita̱ ukuna wa ɓa̱la̱ mu ta̱ an u nangasa ɗa̱ katsuma̱, shegai unamgbukatsuma̱ u ɗe u ɓa̱ra̱kpa̱ wa. 9 Gogo‑na kpam ma̱ ta̱ n maza̱nga̱. Maza̱nga̱ ma ma yan an n nangasa ɗa̱ katsuma̱ wa, shegai unamgbukatsuma̱ u ɗe u zuwa ɗa̱ ta̱ i savaɗai ahali a ɗe. Adama a nala tsu shita̱ngu ɗa̱ wa, ko kenu. 10 Kpaci Kashila̱ ka fuɗa ta̱ ka yan manyan n unamgbukatsuma̱ u tsunu u ɓa̱nga̱ tsu tsu kpatala tsu a̱sa̱ka̱ unyushi u cingi tsu tsa̱ra̱ iwauwi. Ukuna wa ɓa̱la̱ tsu n unamgbukatsuma̱ u nala vi wa. Shegai unamgbukatsuma̱ vi a kaci ka ukuna u likimba u ɗa baci, wa tuko ta̱ ukpa̱.

11 Zuwai aꞌeshi a asu u unamgbukatsuma̱ u nala vi u ɗa Kashila̱ ka ciga ɗa̱ i pana u yain a asuvu a ɗe. U zuwa ɗa̱ ta̱ i gonuko ugboji. U zuwa ɗa̱ ta̱ ya ciga i wenike an bawu iꞌa̱ri n unyushi. U zuwa ɗa̱ ta̱ upan n uwonvo. U zuwa ɗa̱ ta̱ ya ciga i wene mu. U zuwa ɗa̱ ta̱ i ma̱tsa̱ i ɓa̱nga̱ aza roku. U zuwa ɗa̱ ta̱ uciga u uyan uza ɗa nusai mavura dere. Ukuna u nala u zuwa ɗa̱ ta̱ i wenike kaci ka ɗe kabirya ɗa̱ wa. 12 Korongu ɗa n korongi ukanikorongi u na vi tsa̱ra̱ i wene, a kapala ka Kashila̱, tyoku ɗa iꞌa̱ri ufoɓusi i pana̱ka tsu. Korongu ɗa n korongi adama a uza ɗa nusai wa, ko adama a uza ɗa a nusukai wa. 13 Ili iꞌya gai i zuwai tsu gbamai asuvu iꞌya gai la vi.

Ko an u wokoi tsa̱ri n ugbami u asuvu, tsu la ta̱ upana kayanyan an Taitu wa̱ri dem n upana kayanyan, kpaci i wenike ta̱ an bawu wa̱ri n ili iꞌya ya ɓa̱la̱ yi. 14 Tsu tonuko yi ta̱ tyoku ɗa tsu panai kayanyan adama a ɗe, kpam i wenikei an n yain dere. Gba̱ iꞌya tsu tonuko ɗa̱ vi mayun ɗa, kpam i wenikei Taitu ili iꞌya tsu danai a kaci ka ɗe ki mayun ɗa. 15 Pini nala, uciga u ne ubana ara ɗe u lya ta̱ kelime n ugbonguro, aꞌayin a ɗa baci u ciɓai tyoku ɗa gba̱ ɗe i pana̱kai udani u ne, n tyoku ɗa i wusha yi n uwonvo n uje u ikyamba. 16 Ma̱ ta̱ n maza̱nga̱ an ma fuɗa ma wushuku n a̱ɗa̱ gba̱ gba̱.

8

Atoni a na̱ka̱ kune yaa

1 Aje a va̱, tsa ciga ta̱ i reve tyoku ɗa Kashila̱ ka wenikei ukuna u shinga u ne a aꞌuwa a Atoni a uyamba u Masidaniya. 2 A pana ta̱ ikyamba kpam n unambi cika, shegai maza̱nga̱ ma le ma kotso wa, kpam a na̱ka̱ ta̱ ili iꞌya i lai iꞌya a ka ciga le a na̱ka̱. 3 A̱sa̱ka̱ gai n tonuko ɗa̱, a na̱ka̱ ta̱ tyoku ɗa a ka fuɗa hal gba̱m u lai ushani. Ko uza u tonuko le a yain nala wa. 4 Shegai a rongo tsu ufolo tsu a̱sa̱ka̱ le dem a ɓa̱nga̱ ama a Kashila̱ aza ɗa aꞌa̱ri a Urishelima. 5 Tsu yawunsa gba̱m a ka fuɗa a ka na̱ka̱ nala wa! A gita̱ ta̱ a na̱ka̱i kaci ka le a asu u Asheku, aku ara tsunu. Ili iꞌya Kashila̱ ka ciga iꞌya la vi. 6 Taitu ɗa gita̱ ɗa̱ uwenishike una̱ka̱, adama a nala tsu folo yi u doku u gono ara ɗe u ɓa̱nga̱ ɗa̱ tsa̱ra̱ i koruso ili iꞌya i gita̱i vi. 7 I yan ta̱ ko ndya wa mai hal gba̱m i pasa̱kai cika: Iꞌa̱ ta̱ n upityanangu kpam iꞌa̱ ta̱ uyan u kadyanshi ka shinga. Iꞌa̱ ta̱ dem n ureve, kain dem ya ciga i ɓa̱nga̱, kpam ya ciga tsu cika. Adama a nala, tsa ciga ɗa̱ ta̱ i yain ukuna u shinga vi mai a asu u una̱ka̱ yaa.

8 Shegai dana ɗa n danai she i na̱ka̱ ko bawu ya ciga wa, ko an u wokoi aꞌuwa a Atoni a roku a ka ciga ta̱ a yain nala. Ure u roku u ɗa dem u ɗa ya wenike uciga u maci. 9 I reve ta̱ ukuna u shinga u Yesu Kawauwi Asheku, i reve ta̱ an Kawauwi ka̱ri n utsa̱ri, shegai adama a ɗe u woko ta̱ uza u unambi, tsa̱ra̱ adama a unambi u ne eɗa̱ i tsa̱ra̱ utsa̱ri.

10 Adooki a va̱ a ɗa na: Naɓalu eɗa aza a kagita̱ aza ɗa i cigai i na̱ka̱, kpam eɗa aza a kagita̱ a ɗa i na̱ka̱i vi. 11 Gogo‑na, ma ciga ta̱ i koruso manyan ma i gita̱i uyan vi. Wenikei an ya fuɗa ya koruso manyan mi n maloko tyoku ɗa i gita̱i ma. Na̱ka̱i a asuvu a ili iꞌya iꞌa̱ri n iꞌya. 12 Ya ciga baci i na̱ka̱, wa yan n kalen ko ndya i na̱ka̱i wa, kpaci Kashila̱ ka la ta̱ uciga i na̱ka̱ a asuvu a ili iꞌya iꞌa̱ri n iꞌya, shegai i na̱ka̱ ili iꞌya bawu iꞌa̱ri n iꞌya wa.

13 Ma ciga i na̱ka̱ ili ushani hal i woko bawu ili, aku i rongo a upana ikyamba an bawu iꞌa̱ri n ili wa. Ma ciga ta̱ uza ɗa baci dem wa̱ri pini u zuwa kukere dere. 14 Gogo‑na naha, iꞌa̱ ta̱ n ili ushani. Ili iꞌya iꞌa̱ri n iꞌya ya fuɗa ta̱ ya ɓa̱nga̱ aza ɗa bawu aꞌa̱ri n ili. Aku ubana a kapala a tuwa̱ baci a tsa̱ra̱i, aku a ɓa̱nga̱ ɗa̱ dem aꞌayin a ɗa baci bawu iꞌa̱ri n iꞌya, pini nala, she i woko una̱ u te. 15 Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, “Uza ɗa baci ɓolongi ili ushani, i tsu pasa ili iꞌya wa ciga wa, shegai uza ɗa baci ɓolongi kenu, wa namba ili wa.” ◊

Taitu n aje a ne

16 N cikpa ta̱ Kashila̱ an u zuwai Taitu wa ciga ɗa̱ tyoku ɗa ma ciga ɗa̱. 17 Taitu wushuku ta̱ u yain ili iꞌya tsu tonuko yi u yain. Wa̱ ta̱ n maluwa cika ma wa ciga u tuwa̱ ara ɗe, tun bawu tsu tonuko yi gba̱m nala. 18 Aya la tsa suku kaɓolo n utoku uza ɗa wa̱ri Katoni, uza ɗa kpam gba̱ Atoni a ka cikpala adama a manyan ma ne a asu u uyan kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga. 19 Atoni yi a ɗanga̱sa yi ta̱ dem u bana kaɓolo n a̱tsu tsa na̱ka̱ baci kune ku na ki. Yan ɗa tsa yan manyan ma na mi tsa̱ra̱ tsu na̱ka̱ Asheku tsupige, kpam tsu wenike an tsa ciga tsu ɓa̱nga̱ cika.

20 Kpaci tsa ciga ko uza u ka̱na̱ tsu n unyushi u tyoku ɗa tsu na̱ka̱i kune ku pige ku na ki wa. 21 Shegai tsa ciga ta̱ tsu yain ili iꞌya Asheku a ka pana kayanyan n ili iꞌya iꞌa̱ri dere a aꞌeshi a ama.

22 Tsa suku ta̱ dem vuma roku kaɓolo n ama a re a nala yi. Kain dem vuma na wa̱ ta̱ ufoɓusi adama a uɓa̱nga̱. U wenike tsu ta̱ nala a ure kau‑kau, kpam gogo‑na dem wa la ta̱ uciga uɓa̱nga̱. Kpaci u wushuku ta̱ n a̱ɗa̱ cika. 23 Uza roku u wecike baci Taitu, i dana utoku u va̱ u ɗa uza ɗa wa yan manyan na̱ mpa tsa̱ra̱ u ɓa̱nga̱ ɗa̱. Aꞌuwa a Atoni a suku ta̱ ama a na yi ara ɗe, kpam a tuko ta̱ tsupige a asu u Kawauwi. 24 Wenike le uciga, tsa̱ra̱ gba̱ aꞌuwa a Atoni a reve an tsu yain dere a asu u maza̱nga̱ n iꞌya tsu yain adama a ɗe.

9

Kune adama a aza a unambi

1 N wene ili iꞌya ya zuwa mu n koronku ɗa̱ adama a kune ka i foɓusoi ya na̱ka̱ ama a Kashila̱ yi wa. 2 N reve ta̱ ɓa̱nga̱ ɗa ya ciga i ɓa̱nga̱. Ma̱ ta̱ n maza̱nga̱ adama a nala yi, kpam ma̱ ta̱ a utonusuko ama a asuvu a Masidaniya n da eɗa̱ Atoni a ɗa iꞌa̱ri a Akataya, i foɓuso ta̱ tun naɓalu tsa̱ra̱ i na̱ka̱. Adama a uma̱tsa̱ u ɗa i ma̱tsa̱i ya ciga i na̱ka̱ vi, u zuwa ta̱ aza roku aza a Masidaniya a ka ciga dem a na̱ka̱. 3 Shegai mpa pini ma sukunku ɗa̱ atoku a nala yi tsa̱ra̱ kadyanshi ka tsunu a kaci ka ɗe ka woko ka gbani wa. Ma ciga ta̱ i foɓuso, kpaci n tonuko le ta̱ i foɓuso ɗe. 4 Ma pana ta̱ uwono, eɗa̱ kpam dem ya pana ta̱ uwono, mpa n Atoni a roku a Masidaniya tsu tuwa̱ baci tsu cina ɗa̱ bawu afoɓi, cina n tonuko le tani ɗe i foɓuso ɗe! 5 Ɗa n wenei yavu wa gan ta̱ n suku atoku a nala yi a kapala ka va̱ a wene kune ka i yain kazuwamgbani ki i foɓuso ta̱ ka. Nala wa wenike ta̱ an n ucigi u ɗe u ɗa i na̱ka̱i, shegai mpa n ma̱tsa̱ ɗa̱ wa.

6 Ma ciga ta̱ i reve, uza u ce baci ili kenu, ili kenu iꞌya wa kapa. Uza ɗa baci kpam u cei ili ushani, wa kapa ta̱ ili ushani. 7 Adama a nala ya dem u yawunsa tyoku u kakuma̱ ka ili iꞌya wa na̱ka̱. Kotsu vu na̱ka̱ ili wa, ikyamba i vunu i ꞌya̱nga̱ baci vu na̱ka̱ wa. Kotsu vu na̱ka̱ ili wa, va wene baci yavu ma̱tsa̱ ɗa a ka ma̱tsa̱ vu vu na̱ka̱. Kpaci Kashila̱ ka la ta̱ uciga uza ɗa u na̱ka̱i n ipeli. 8 Kashila̱ kpam ka zuwuka ɗa̱ ta̱ una̱ u shinga u ɗa u lai ili iꞌya i nambai. Pini nala, ɗa kain dem ya yan n ili ushani, kpam i yain n iꞌya kaberikete hal i na̱ka̱sa̱ adama a manyan ma shinga gba̱. 9 Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱:

“Gbani ɗa vuma u maci u tsu na̱ka̱ aza a unambi kune,

kpam ukuna u maci u ne wa̱ ta̱ pini bawu utyoku.” ◊

10 Kpaci Kashila̱ ka ka tsu na̱ka̱ kacimbi icun, u na̱ka̱ kpam ilikulya. Wa doku ta̱ ili iꞌya iꞌa̱ri n iꞌya kakuma̱, tsa̱ra̱ i tsa̱ra̱ iꞌya ya na̱ka̱ ushani a asu u uyan ukuna u shinga. 11 Wa kukpa̱ ta̱ ure kau‑kau u ɗa wa zuwa ɗa̱ i yain utsa̱ri tsa̱ra̱ i yansa kune yaa. Pini nala, ɗa ama ushani a ka cikpa Kashila̱ aꞌayin ɗa baci tsu na̱ka̱ le kune ku ɗe.

12 Pini nala, ili i shinga i re ya gita̱ ta̱, ili iꞌya ama a Kashila̱ a nambai a ka tsa̱ra̱ ta̱ iꞌya, ama a ka cikpa ta̱ kpam Kashila̱ n maza̱nga̱. 13 Ya rongo ta̱ a una̱ka̱ Kashila̱ tsupige kpaci i na̱ka̱ ta̱ yaa. I wushuku ta̱ n akani a kaci ka Kawauwi, kpam i pana̱ka ta̱ a ɗa an i na̱ka̱i Atoni a Urishelima yaa hal n Atoni a ɗa a buwai. 14 Gogo‑na alya pini a ka yanka ɗa̱ kavasu, kpam a ka ciga ɗa̱ uwene, adama a ukuna u shinga u pige u ɗa Kashila̱ ka yanka ɗa̱. 15 A̱sa̱ka̱i tsu cikpai Kashila̱ adama a kune ka u na̱ka̱ tsu gbani.

10

Bulus yain kadyanshi ka manyan ma ne

1 Mpa Bulus uza ɗa wa folo ɗa̱ vi, kpam n mata̱nu n tsishinga tsu Kawauwi tsa ma folo ɗa̱. Aza roku a dana ta̱, aꞌayin a ɗa baci ma̱ri kaɓolo n a̱ɗa̱ n tsu gajara̱kpa ikyamba wa, aku n rongo n asuvu a shen aꞌayin a ɗa baci bawu ma̱ri evu n a̱ɗa̱. 2 Aꞌayin a ɗa n doku n tuwa̱ ɗa̱ ukondo, u ka̱na̱ ta̱ n yanka aza ɗa a ka wundya tsa tono ta̱ ukuna u likimba asuvu a shen. Ma ciga i zuwa mu n yanka ɗa̱ nala wa. 3 A likimba ɗa tsa̱ri, shegai kushulu ku tsunu una̱ u te ɗa ka̱ri n tyoku ɗa aza likimba a ka yansa wa. 4 Tsu tsu shila̱ka̱na̱ n iwunukatsu icun iꞌya aza a likimba a tsu shila̱ka̱na̱ka̱ wa. Iwunukatsu i tsunu iꞌa̱ ta̱ n ucira u ɗa u wuta̱i a asu u Kashila̱ u ɗa wa wacinsa ucira u asu kau‑kau u utokulalu. 5 Tsu tsu wacinsa ta̱ kananamgbani n gba̱ icun i ara̱ɗi a ɗa a ka ɓishinka uza ureve Kashila̱. Tsu tsu ka̱na̱ ta̱ uyawunsa u gbani u ama, aku tsu zuwa le a pana̱ka Kawauwi. 6 Aꞌayin a ɗa baci i wenikei ya pana̱ka ɗe Kawauwi gba̱ gba̱, pini nala, aku tsu rongo ufoɓusi adama a ɗa tsa yanka aza ɗa bawu a ka pana̱ka Kawauwi mavura.

7 Gogo‑na ili iꞌya ya wene n aꞌeshi koshi iꞌya ya wundya. Shegai u gan ta̱ i ciɓa an tsa̱ri aza a Kawauwi tyoku ɗa dem aza a ara̱ɗi a nala a tsu dana ele aza a Kawauwi a ɗa aꞌa̱ri. 8 Mayun ɗa wa̱ri an tsu tsu dansa n agoni a kaci ka ucira u ɗa Asheku a na̱ka̱ tsu tsa̱ra̱ tsu ɓa̱nga̱ ɗa̱, shegai adama a ɗa tsa varangu ɗa̱ wa. N tsu pana uwono adama a ukuna u nala wa. 9 Aꞌayin a ɗa n koronku ɗa̱ vi, ma ciga i yawunsa yavu uwonvo u ɗa ma ciga n zuwa ɗa̱ i pana wa. 10 Aza roku a da, “Ikanikorongi i Bulus iꞌa̱ ta̱ n ucira kpam n kalen cika, shegai wa̱ baci kaɓolo n a̱tsu, u tsu yan n ucira wa. Kpam kadyanshi ka ne ka tsu yan n kalen wa.” 11 Ma ciga ta̱ a reve ukuna u roku: Gogo‑na naha tsa̱ kaɓolo n a̱ɗa̱ wa, ɗa i zuwai tsu korongi ukuna u na vi a ikanikorongi. Shegai aꞌayin a ɗa baci tsa̱ri kaɓolo n a̱ɗa̱, tsa wenike ta̱ ucira vi tyoku ɗa tsu wenikei u ɗa a ikanikorongi yi.

12 Tsa kawan tsu bidya kaci ka tsunu una̱ u te n aza ɗa a tsu yawunsa kaci ka le aꞌa̱ ta̱ n kalen wa. A tsu boluko ta̱ kaci ka le ure u ura̱tsana̱ka aku a ra̱tsana̱ka kaci ka le n u ɗa. A tsu gawuntangu ta̱ kaci ka le n ko ndya wa tyoku ɗa ele aꞌa̱ri. Nala wa wenike ta̱ an bawu a revei ili. 13 Shegai a̱tsu tsa yan ara̱ɗi a kaci ka ili iꞌya iꞌa̱ri a kateshe n manyan ma Kashila̱ ka na̱ka̱ tsu tsu yain wa. Ara̱ɗi a ɗa koshi tsa yan a ɗa a manyan ma Kashila̱ ka suku tsu tsu yain, kpam eɗa̱ dem iꞌa̱ ta̱ a asuvu a manyan ma nala mi. 14 Ara̱ɗi yi a wura tyoku ɗa u gain tsu yain a ɗa wa, a̱tsa gba̱m aza a kagita̱ aza ɗa a tuko ɗa̱ Kadyanshi ka Shinga ka Kawauwi. 15 Tsu tsu yan ara̱ɗi adama a ili iꞌya aza roku a yain i woko yavu a̱tsa tsu yain iꞌya wa. Shegai tsu zuwa ta̱ uma upityanangu u ɗe wa gbama ta̱ hal u zuwa manyan ma tsunu ara ɗe ma lyai kelime cika. 16 Tsa ciga ta̱ tsu ba tsu yain Kadyanshi ka Shinga ki a asu u mɓa̱ri mɓa̱ri. Tsa ciga tsu yain ara̱ɗi n manyan ma aza roku a yain a asu u le wa. 17 Tagara̱da u Kashila̱ dana ta̱, “Va ciga baci vu yain ara̱ɗi, she vu yain a ɗa a ili iꞌya Asheku a yain.” ◊ 18 A kaci ka uza ɗa wa cikpala̱sa kaci ka ne kpam, u tsu tsa̱ra̱ icikpali wa. Shegai Magono ma Zuba ma wushunku baci uza, vuma nala vi aya wa tsa̱ra̱ icikpali i mayun.

11

Bulus n asuki a kaɓan

1 Ma ciga ta̱ i yanka mu ahankuri aꞌayin a ɗa baci n yain maku ma utengeshi. Mayun n folo ɗa̱ ta̱ i yanka mu ahankuri. 2 Ma kirana ta̱ n a̱ɗa̱ cika tyoku ɗa Kashila̱ ka kirana n a̱ɗa̱. Iꞌa̱ ta̱ tyoku u maku ma uka ma bawu ma revei vali, uza ɗa a yankai kazuwamgbani ka iyolo i vali u te koshi; wata, Kawauwi ka la vi n kaci ka ne. 3 Shegai gogo‑na ma pana ta̱ uwonvo u ɗa a ka puwunsa̱ atakasuvu a ɗe tsa̱ra̱ i a̱sa̱ka̱ utono Kawauwi mayun mayun n uwulukpi, tyoku ɗa kali ka yinsa̱i Hawa† n ugboji u cingi u ne. 4 Tsu tonuko ɗa̱ ta̱ ukuna u Yesu, kpam i wushai Kulu Keri, i wushuki kpam n akani a tsunu. Shegai i a̱sa̱ka̱i aza roku a tonuko ɗa̱ ukuna u roku kau n u Yesu. Gogo‑na ufoɓusi u ɗa iꞌa̱ri i wushi kulu ku roku ɗe kau, i wushi kpam akani a roku. 5 N wene aza ɗa a ka isa̱ kaci ka le “asuki a pige” a la mu wa. 6 Gaawan n tsu dansa karkar tyoku u le wa, shegai n reve ta̱ ili iꞌya ma dansa. Tsu yan ta̱ gba̱ iꞌya tsa yan tsu wenike ɗa̱ ili i na yi mai. 7 N zuwa ɗa̱ i tsupa mu adama a Kadyanshi ka Shinga ka n yanka ɗa̱ kuɓari wa. N gonuko ta̱ kaci ka va̱ kenu, aku n na̱ka̱ ɗa̱ tsupige. An n yain nala vi, n nusa? 8 An aꞌuwa a Atoni a roku a ka na̱ka̱sa̱ mu ikebe, u woko ta̱ yavu bokuso ɗa ma bokuso ikebe yi tsa̱ra̱ n gbashika ɗa̱. 9 N namba baci ili aꞌayin a ɗa ma̱ri n a̱ɗa̱, n tsu tonuko ɗa̱ i ɓa̱nga̱ mu wa. Atoku a ɗa a wuta̱i a Masidaniya a tuwa̱i pini na, a na̱ka̱ mu ta̱ gba̱ ili iꞌya ma ciga. N taɓa ɗa̱ ufolo i ɓa̱nga̱ mu wa, kpam ma folo ɗa̱ wa. 10 Ko uza wa̱ la a asuvu a uyamba u Akataya uza ɗa wa ɓishinka mu uyansa kadyanshi a kaci ka ili i nala wa. N dana ta̱ kpam nala adama a ukuna u mayun u Kawauwi u ɗa wa̱ri a asuvu a va̱. 11 N dana baci ma ciga n zuwuka ɗa̱ ara̱ji wa, u woko yavu ma ciga ɗa̱ wa? Nala wa. Ko Kashila̱ ka reve ta̱ ma ciga ɗa̱.

12 Kpam ma lya ta̱ kelime n uyan ili iꞌya ma yan gogo‑na vi, kpaci ma ciga ta̱ n ɓishinka ama a nala utsa̱ra̱ u ili iꞌya a ka yanka ara̱ɗi. A ciga ta̱ a dana manyan ma a ka yanka ara̱ɗi yi ma̱ ta̱ una̱ u te n ma tsunu. 13 Ama a na yi asuki a kaɓan a ɗa. Manyan ma le ma a tsu yanka kaɓan, aku a gonukoi kaci ka le tsa̱ra̱ a rotso asuki a mayun a Kawauwi. 14 Shegai mpa n yan majiyan ma ili i nala wa! Ko Kanangasi* ka gonuko ta̱ kaci ka ne tsa̱ra̱ u rotso katsumate ka zuba† ka katyashi. 15 Adama a nala, tsu yan majiyan an agbashi a Kanangasi a gonukoi kaci ka le a rotso agbashi a ɗa a ka yan manyan ma ukuna u shinga wa. Shegai a makorishi a ka tsa̱ra̱ ta̱ mavura dere n ili iꞌya a yain.

Upana u ikyamba u Bulus

16 A̱sa̱ka̱ n doku n tonuko ɗa̱: Ko uza kotsu u wundi yavu mpa katengeshi ka wa. Shegai nala baci ya wundya, she i pana̱ka mu tyoku ɗa ya pana̱ka katengeshi, mpa dem aku n yain ara̱ɗi kenu. 17 Aꞌayin a ɗa baci ma cikpala kaci ka va̱ nala, tyoku u Asheku u ɗa n tsu dansa wa, shegai tyoku u katengeshi. 18 Ama ushani a ka yan ta̱ ara̱ɗi a kaci ka ili iꞌya a yain a likimba. Adama a nala mpa dem ma yan ta̱ ara̱ɗi. 19 Eɗa̱ aza ɗa ya wundya yavu iꞌa̱ n ugboji, i tsu pana ta̱ kayanyan ka upana kadyanshi ka atengeshi. 20 I tsu yan ta̱ gba̱m ahankuri n aza ɗa a tsu gonuko ɗa̱ agbashi a le, ko a ryafusa ɗa̱, n aza ɗa a tsu yinsa̱sa̱ ɗa̱. I tsu yan ta̱ dem ahankuri n aza ɗa a tsu wundya yavu a la ɗa̱, ko aza ɗa a tsu ɓasa̱sa ɗa̱. 21 N tsu pana ta̱ uwono n dana tsa̱ n ucira u ɗa tsa yan nala wa.

A ka yan baci ara̱ɗi, mpa dem ma yan ta̱, shegai utengeshi u ɗa uyan nala vi. 22 A dana baci ele kagali ka Ibirahi ka, mpa dem uza u kagali ka Ibirahi ka. Ele aza a Isaraꞌila a ɗa baci, mpa dem nala. Ele mmuku n tsikaya m Ibirahi n ɗa baci, mpa dem nala. 23 Ele agbashi a Kawauwi a ɗa baci, wa woko mu ta̱ utengeshi n dansa baci nala. Shegai tyoku ɗa ma gbashika yi u la ta̱ tyoku ɗa ele a ka gbashika yi. N yan ta̱ manyan cika ma ma lai ma le. A zuwusa mu ta̱ a kuwa ku aꞌali hal u lai tyoku ɗa a zuwusa le. Malapa ma a lapusa mu ma la ta̱ ma a lapusai ele. N yansa ta̱ evu n ukpa̱ aꞌayin ushani. 24 Aza a Yahuda a bawan mu ta̱ n kajaɓu hal kamankupa n kuci.† Kutawun ka gba̱m a bawan mu nala. 25 Aza a Roma a lapusa mu ta̱ n alangu, kutatsu ka gba̱m a yanka mu nala. A taɓa mu ta̱ uvara̱sa n atali tsa̱ra̱ a wuna. N so ta̱ nwalu a kpatsu, kpatsu ku ta̱sa̱ ta̱ na̱ mpa hal kutatsu. N taɓa ta̱ urukpa̱ a mini n kuvuli hal ubana kuvuli ku roku. 26 Nwalu n kakuma̱ mi, n tsu zuwa mu ta̱ n yain evu n ukpa̱ adama a uwaya u mini n adama a aza a maga̱la̱ka̱. N yan ta̱ evu n ukpa̱ adama a ama a va̱, aza a Yahuda, kpam hal n Awulawa. N tsu yan ta̱ evu n ukpa̱ a ilyuci ilyuci, n a kakamba, hal n mala dem. N yan ta̱ dem evu n ukpa̱ adama a aza ɗa a danai ele Atoni a ɗa, shegai Atoni a ɗa wa. 27 N yan ta̱ manyan cika hal n togbolukoi, aꞌayin ushani n tsu lavuta gba̱m wa. N tsu ronguso ta̱ n kambulu n kakuli, kpam aꞌayin ushani n tsu tsa̱ra̱ ilikulya wa. N soso ta̱ kuta̱nu kpaci ma̱ n aminya a uꞌuka cika wa. 28 Hal n ara gai, kain dem u tsu woko ta̱ yavu va da n canga ta̱ ucanga u ara̱ji kpaci n tsu ɓa̱la̱ ta̱ asuvu adama a aꞌuwa a Atoni. 29 Aꞌayin a ɗa baci bawu aza roku aꞌa̱ri n ucira, n tsu woko ta̱ dem bawu ucira. Asuvu a tsu suɗugba mu ta̱ aꞌayin a ɗa baci n wenei a yinsa̱i uza roku tsa̱ra̱ u yain unyushi.

30 U ka̱na̱ baci n cikpala kaci ka va̱, ma yan ta̱ nala adama a ili iꞌya i zuwa mu n woko bawu ucira. 31 Kashila̱ ka reve ta̱ kaɓan ka ma yan wa. Aya Kashila̱ n Tata u Yesu Kawauwi Asheku, uza ɗa a ka cikpala hal ubana bawu utyoku. 32 An ma̱ri a Damasuka, uza ɗa wa̱ri gomuna aꞌayin a ɗa Arita wa lya tsugono, wa̱ri u ciga ta̱ u ka̱na̱ mu, adama a nala, u zuwa ta̱ aza a uwundya ukyawan a ilyuci yi. 33 Shegai aje a va̱ a zurala̱kpa mu a asuvu a mabana a ilinuku i kasaga ka ilyuci ki. Tyoku ɗa n lai a akere a gomuna yi ɗa la vi.

12

Asheku a wenikei Bulus kuwene

1 U ka̱na̱ ta̱ n yain ara̱ɗi, ko an u wokoi ko kalen ma lya pini wa, shegai a̱sa̱ka̱ n yain a ɗa adama a kuwene n ili iꞌya Asheku a wenike mu. 2 Ayen kupa n a nishi a ɗa a wurai, Kashila̱ ka wusha ta̱ Katoni ka Kawauwi ka roku a asu u uwunvugusa a zuba u Kashila̱ aꞌayin a roku. N reve wa, ko ikyamba i ne iꞌya i walai, ko kpam kulu ku ne, shegai Kashila̱ ka reve ta̱. 3-4 N doku n dana, n reve ta̱ a bidya ta̱ vuma u na ubana a asu u uwunvugusa a zuba. Shegai ko ikyamba i ne iꞌya i banai a zuba vi ko kulu ku ne ka koshi ku banai n reve wa, Kashila̱ ka ka revei. U pana ta̱ kadyanshi ka roku ka bawu wa fuɗa wa toɗugbo, n ili iꞌya bawu Kashila̱ ka a̱sa̱ka̱ uza dana. 5 Adama a nala ma yan ta̱ ara̱ɗi adama a vuma na vi, shegai ma yan a ɗa adama a kaci ka va̱ wa, she ili iꞌya ya zuwa mu n reve an bawu ma̱ri n ucira. 6 Ma̱ri ma ciga baci n yanka kaci ka va̱ ara̱ɗi, wa woko mu utengeshi wa, kpaci ma̱ri ma dansa ta̱ ukuna u mayun. Ma yan a ɗa adama a kaci ka va̱ wa. Ma ciga ama a na̱ka̱ mu tsupige tsa tsu lai tsu ili iꞌya a wenei ma yan ko n danai wa.

7 U gan n woko n ara̱ɗi a kaci ka ili i pige i pige iꞌya Kashila̱ ka wenike mu wa. Ɗa gai i zuwai u na̱ka̱ mu mɓa̱la̱ n pana ikyamba yi, tyoku ɗa kawana ka tsu sapa ikyamba. U woko yavu katsumate ka Kanangasi* ka ka zuwa mu n pana ikyamba, u ɓishinka mu kpam uyan ara̱ɗi. 8 N folo ta̱ Asheku hal kutatsu tsa̱ra̱ u takpa mu ukuna u na vi. 9 Shegai u tonuko mu, “Ukuna u shinga u va̱ u rawa vu ta̱. Aꞌayin a ɗa baci bawu va̱ri n ucira, ucira u va̱ u tsu shaɗangu ta̱ ara vunu.” Adama a nala, gogo‑na ma̱ ta̱ n maza̱nga̱ ma ma yan ara̱ɗi adama a ɗa bawu ma̱ri n ucira, ucira u Kawauwi u yain manyan ara va̱. 10 Adama a ɗa wa woko ukuna u shinga a asu u Kawauwi u ɗa baci ma namba ucira, ko ama a ka tonusuko mu baci kagbani, ma yan ta̱ maza̱nga̱. Ma namba baci ili adama a ɗa wa woko ukuna u shinga a asu u Kawauwi, ko a ka yansa mu baci mavura, ma yan ta̱ maza̱nga̱. A ka zuwusa mu baci n pana ikyamba adama a ɗa Kawauwi ka tsa̱ra̱ ukuna u shinga, ma yan ta̱ maza̱nga̱. Kpam aꞌayin a ɗa baci dem n nambai ucira, aꞌayin a nala a ɗa ma tsa̱ra̱ ucira cika.

Bulus wa ciga ta̱ aza a Korintiya

11 Tyoku u katengeshi u ɗa ma dansa, shegai eɗa i zuwa mu ma dansa nala. Eɗa i gain ya dansa ukuna u maci a kaci ka va̱. Ko ma̱ baci ili i roku wa, aza ɗa a danai ele “asuki a pige” a ɗa vi a la mu wa. 12 Aꞌayin a ɗa ma̱ri kaɓolo n a̱ɗa̱ vi, n rongo ta̱ n ahankuri kpam n yansa ta̱ manyan ma ucira n iryoci n ili iꞌya ya tuko ikunesavu iꞌya i gain kasuki ka mayun ka yain. 13 Adama a nala, i wusha ta̱ ili iꞌya aꞌuwa a Atoni a ɗa a buwai a wushai. Ili i te iꞌya i takpanai: N gonuko kaci ka va̱ n woko ɗa̱ kala̱nda̱m wa. Yanka numu ahankuri!

14 Mpa pini ma foɓuso tsa̱ra̱ n tuwa̱ n kyawan ɗa̱ ukyawan u tatsu. Shegai hal n ara ma boluko ɗa̱ kala̱nda̱m wa. Eɗa ma ciga, shegai ikebe i ɗe wa. Mmuku n ɗa n gain a foɓo ikebe adama a ubidya ara̱ji a isheku i le wa, shegai isheku i bidya ara̱ji a mmuku n le. 15 Adama a nala, ma̱ ta̱ n maza̱nga̱ ma ma na̱ka̱ ko ndya wa i va̱ adama a ɗe, hal gba̱m n kaci ka va̱ dem. Ya jebe uciga u ɗa ya ciga mu vi an u wokoi n la ɗa̱ uciga?

16 Aza roku a ɗe a wushuku ta̱ an bawu n woko ɗa̱ kala̱nda̱m. Shegai, hal n gogo‑na alya pini a ka yawunsa yavu ugboji u ɗa n yain n yanka ɗa̱ kaɓan tsa̱ra̱ n wanda ɗa̱. 17 Ama ɗa n sukunku ɗa̱ vi, uza roku wa̱ pini uza ɗa ryafa ɗa̱? 18 N folo ta̱ Taitu tuwa̱ ara ɗe, kpam n tutsuku yi ta̱ kaɓolo n Katoni ka roku. Shegai u ryafa ɗa̱ wa. Eɗa̱ dem n kaci ka ɗe i reve ta̱ an mpa n eyi ko ndya wa una̱ u te u ɗa iꞌa̱ri tsu, kpam uyawunsa u ɗa tsu u te.

19 Gaawan ya dana ta̱ dana ɗa tsu danai gba̱ nala tsa̱ra̱ tsu wenike an tsa̱ri ama a maci. Nala wa. Tsu tsu dansa ta̱ tyoku ɗa Kawauwi ka ciga tsu tsu dansa a kapala ka Kashila̱. Eɗa̱ aje a tsunu a ɗa, kpam ko ndya baci tsa yan, yan ɗa tsa yan iꞌya tsa̱ra̱ tsu zuwa ɗa̱ i gbama. 20 Kpaci ma pana ta̱ uwonvo u ɗa n tuwa̱ ɗa̱ baci ukyawan, ahali a ɗe a kpa̱ɗa̱ mu uyankpa, kpam adama a nala, ahali a va̱ dem a ka yankpa ɗa̱ wa. Ma pana ta̱ uwonvo u ɗa ma cina ɗa̱ n i nanamgbani, ko n i yanyi malyon ma ili iꞌya ama aꞌa̱ri n iꞌya. Ma pana ta̱ uwonvo u ɗa ma cina ɗa̱ n asuvu a shen, ko kpam ya ciga̱ka kaci ka ɗe ko ndya wa. Ma pana ta̱ dem uwonvo u ɗa ma cina ɗa̱ n i tonusuki ama kagbani, ko n i yanyi ndyami. Kotsu kpam gai n cina ɗa̱ n i yanyi ara̱ɗi, ko ya rongo kaberikete bawu i ka̱na̱i kaci wa. 21 Mayun ɗa ma pana uwonvo u ɗa n tuwa̱ baci gaawan Kashila̱ ka va̱ ka gonuko mu ta̱ kenu adama a ɗe. Kpam ma sa̱ ta̱ adama a aza ɗa aꞌa̱ri a ka yansa unyushi u cingi bawu a kpatalai a a̱sa̱ka̱i ukuna u ashinda̱ u le, n tsishankala, n ukuna u uwono.

13

Bulus kotsoi una̱ka̱ adooki a ne

1 Ma tuwa̱ ta̱ ara ɗe utuwa̱ u tatsu. Tagara̱da u Kashila̱ da, “U ka̱na̱ ta̱ ama a re ko ama a tatsu a reve n ukuna u ɗa a ka̱na̱i vuma n u ɗa mayun ɗa.” ◊ 2 An n doki n tuwa̱i ara ɗe utuwa̱ u ire, n rono ta̱ aza ɗa a ka yansa unyushi u cingi atsuvu. Gogo‑na dem an bawu ma̱ri evu n a̱ɗa̱, ma doku ta̱ ma dana u ɗa: Aꞌayin a ɗa baci n doku n tuwa̱i ara ɗe, ko uza wa la a asuvu a mavura wa. 3 Ma wenike ɗa̱ ta̱ an mayun ɗa Kawauwi ka dansa a una̱ u va̱. An wa yansa manyan ara ɗe, u yansa ma bawu ucira wa, shegai wa̱ ta̱ n ucira. 4 Mayun ɗa u rongoi bawu ucira aꞌayin a ɗa a wandamgbana yi, shegai gogo‑na n ucira u Kashila̱ u ɗa wa rongo. A̱tsu dem tsa̱ n ucira wa, tyoku ɗa Kawauwi ka rongoi a mawandamgbani. Shegai ya wene ta̱ an tsa tuwa̱ tsu rongo n ucira u Kashila̱, tyoku ɗa Kawauwi ka rongo.

5 Vecei kaci ka ɗe mai, i kondo kaci ka ɗe i wene ko iꞌa̱ pini uka̱ni n iꞌya i wushuki vi. I lya baci ukondo vi, ya reve ta̱ an Yesu Kawauwi wa̱ri a asuvu a ɗe. I reve baci an Yesu wa̱ri a asuvu a ɗe wa, i rukpa̱ ɗe ukondo vi. 6 Ma zuwa ta̱ uma i wene an bawu a̱tsu tsu rukpa̱i ukondo vi. 7 Tsu yan ta̱ kavasu ubana a asu u Kashila̱ kotsu i yain ili i cingi wa. Yan ɗa tsa yan kavasu nala tsa̱ra̱ ama a wene an tsa̱ri mai wa, shegai tsa̱ra̱ u zuwa ɗa̱ i yain ili iꞌya iꞌa̱ri mai, ko u woko baci yavu a̱tsu tsu rukpa̱ ukondo vi. 8 Ili iꞌya koshi tsa yan iꞌya, iꞌya ya zuwa tsu tsu tutsuku ukuna u maci kelime. Tsa yan ili iꞌya ya ka̱ngu u ɗa wa. 9 Ko an u wokoi bawu tsa̱ri n ucira, tsa̱ ta̱ n maza̱nga̱ an eɗa̱ iꞌa̱ri n ucira. Tsu yan ta̱ kavasu adama a ɗa ya lapula i woko mai. 10 Koronku ɗa ma koronku ɗa̱ ili i na yi kahu n rawa la. Yan ɗa n yain nala tsa̱ra̱ n tuwa̱ baci, ili iꞌa̱ la iꞌya ya zuwa mu n ɓarana ɗa̱ n ucira wa ma dansa baci n a̱ɗa̱ n ucira u ɗa Asheku a na̱ka̱ mu. U na̱ka̱ mu ucira vi adama a ɗa ma varangu ɗa̱ wa, shegai adama a ɗa ma ɓa̱nga̱ ɗa̱.

Idyani i makorishi

11 Gogo‑na ama a va̱, ma kotso ɗe ukanikorongi u na vi. N tonuko ɗa̱ ta̱: Yanyi maza̱nga̱! Savaɗai ahali a ɗe. Kiranai n iꞌya n tonuko ɗa̱. Rongoi n katakasuvu ka te n ko ya wa. I rongo kaɓolo na̱ ndishi n shinga. Pini nala, Kashila̱ ka uciga n ka ndishi n shinga ka rongo ta̱ n a̱ɗa̱.

12 Damamgbana̱sai a asuvu a uciga u Atoni. 13 Gba̱ Atoni a ɗa aꞌa̱ri pini na a ka sukunku ɗa̱ ta̱ idyani i le.

14 A̱sa̱ka̱ ukuna u shinga u Yesu Kawauwi Asheku, n uciga u Kashila̱, na̱ ndishi n kaɓolo n Kulu Keri a rongo n a̱ɗa̱ gba̱.

* 2:11 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

* 4:4 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

◊ 6:2 Isha. 49:8.

* 6:15 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

◊ 6:16 Aɗkp. 26:12; Izk. 37:27.

◊ 6:17 Isha. 52:11; Izk. 20:34.

◊ 6:18 2 Sam. 7:14.

◊ 8:15 Uwt. 16:18.

◊ 9:9 Ishp. 112:9.

◊ 10:17 Iri. 9:24.

* 11:14 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

† 11:24 A aꞌayin a nala yi, a bawan baci vuma hal amangare, wa kuwa̱ ta̱ kpaci asoje yi a reve ta̱ tyoku ɗa a ka bawan vuma hal u kuwa̱ ko kpam ukpa̱ɗa̱ ukuwa̱. A bawan yi ta̱ kamankupa n kuci a a̱sa̱ka̱ yi a una̱ u ukpa̱ shegai wa kuwa̱ wa.

* 12:7 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

◊ 13:1 U.Ml. 19:15.

Galatiya

1

2

3

4

5

6

Ukanikorongi Ubana a Asu u

Aza a Galatiya

Ukukpa̱ u kadyanshi

Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Galatiya a ɗa Bulus koronki ukanikorongi u na vi. Galatiya kaɓon ka evu n uyamba u Isaraꞌila, kpam ilyuci iꞌya pini ushani a kaɓon ki. Gba̱ aꞌuwa a Atoni a ɗa aꞌa̱ri a kaɓon ki a ɗa Bulus koronki. Bulus wa̱ri u wala ta̱ pini a kaɓon ki, adama a nala wa̱ ta̱ n aje a asuvu a Atoni a asu vi. Shegai aza roku pini a kaɓon ki a da Bulus kasuki ka mayun ka wa.

Bulus koronku le ta̱ tsa̱ra̱ u wenike le an wa̱ri kasuki ka mayun. An u kotsoi uyan kadyanshi ka nala ki, u wenishike le ta̱ an a wauwa le a ure u maci an aꞌa̱ri n upityanangu n Kawauwi. Ure u utono mele u ɗa wa tuko iwauwi i mayun wa. U wenike le ta̱ an aꞌa̱ri n ucira u ɗa a ka fuɗa a ka tono Kashila̱ bawu a damgbara̱sa le, kpam a cigamgbana.

Gba̱ ili iꞌya Bulus danai a kaci ka Atoni a Galatiya, nala dem wa̱ri a asu u Atoni gogo‑na. Tsa fuɗa ta̱ tsa tono Kashila̱ bawu a damgbara̱sa tsu tsa̱ baci n upityanangu. Mele ma zuwa tsu ta̱ tsu reve tyoku ɗa tsa rongo, shegai upityanangu u ɗa wa zuwa tsu tsu ɓolomgbono n Kawauwi kpam u tuko tsu iwauwi.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Kasuki ka mayun n akani a mayun (1:1-10)

Kashila̱ ka ɗanga̱sa ta̱ Bulus woko kasuki (1:11-24)

Bulus shamkpai akani a ne (2:1-21)

Upityanangu u ɗa koshi ure u utsa̱ra̱ iwauwi (3:1–4:31)

Adooki a asu u kulu n uciga (5:1–6:10)

Urono u atsuvu u makorishi (6:11-18)

1

Idyani

1-2 Mpa Bulus uza ɗa u korongi ukanikorongi u na ubana a asu u aꞌuwa a Atoni a ɗa aꞌa̱ri a kaɓon ka Galatiya. Mpa kasuki ka. Ama ɗa a ɗanga̱sa mu wa, u wuta̱ tani a asu u vuma wa. Yesu Kirisiti Kawauwi ɗa u ɗanga̱sa mu n kaci ka ne. U yan ta̱ nala kaɓolo n Kashila̱ Tata uza ɗa u ꞌya̱nga̱sa̱ yi a ukpa̱. Gba̱ ama a tsunu pini na a ɓolomgbono ta̱ na̱ mpa a asu u usuku idyani i na yi.

3 A̱sa̱ka̱ Kashila̱ Tata u tsunu n Asheku Yesu Kawauwi a na̱ka̱ ɗa̱ ukuna u shinga na̱ ndishi n shinga. 4 Kawauwi ka kuwa̱ ta̱ adama a unyushi u cingi u tsunu, dere tyoku ɗa Kashila̱ Tata u tsunu u foɓusoi, tsa̱ra̱ u wutukpa̱ tsu a likimba u tsicingi u na a asu u ɗa tsa̱ri gogo‑na. 5 Ɗa i zuwai gba̱ tsupige tsu Kashila̱ tsa, gba̱ aꞌayin hal ubana bawu utyoku. Ami.

Kadyanshi ka Shinga ka te ka

6 N yan ta̱ majiyan cika an i lazai i kpatala̱kai Kashila̱ kucina̱. U ɗanga̱sa ɗa̱ ta̱ adama a tsishinga tsu Kawauwi. Shegai gogo‑na ya tono ɗe akani a roku kau. 7 Mayun ɗa akani a roku aꞌa̱ la wa, she Kadyanshi ka Shinga, shegai ama roku a ɗa pini a ka damgbara̱sa ɗa̱. A ka ciga ta̱ a savaɗa Kadyanshi ka Shinga ka Kawauwi ka woko ili i roku ɗe kau. 8 A̱sa̱ka̱ Kashila̱ ka yanka uza ɗa baci dem wa yan kuɓari ku ili i roku kau n akani a tsunu utuwa̱ ara ɗe una̱ u cingi! A̱sa̱ka̱ Kashila̱ ka yain nala, ko a̱tsu n kaci ka tsunu ka baci tsa̱ri n akani a roku kau, ko katsumate ka zuba ka baci ka tuwa̱i n akani a roku kau. 9 N dana ta̱ u ɗa, kpam ma doku ta̱ ma dana: Uza roku u yan baci kuɓari ku kadyanshi ka Kashila̱ kau n ka i gita̱i i wushai, a̱sa̱ka̱ una̱ u cingi u Kashila̱ u rukpa̱ a kaci ka vuma u nala vi.

10 Ama ɗa ma ciga n zuwa a pana kayanyan wa. Kashila̱ ka ma ciga n zuwa u pana kayanyan. Ya wundya ama ɗa ma ciga n zuwa a cigi mu? Nala baci ma̱ri ma yansa, ma woko kagbashi ka Kawauwi wa.

Kashila̱ ka isa̱i Bulus

11 Ama a va̱, ma ciga ta̱ i reve an Kadyanshi ka Shinga ka n yanka ɗa̱ kuɓari ki ka ama a yain ka wa. 12 N tsa̱ ka a asu u uza wa. Uza wa̱ la u wenishike mu ka wa. Yesu Kawauwi ɗa u wenishike mu uwenishike u na vi.

13 I reve ta̱ tyoku ɗa ma̱ri n rongoi an ma tono ure u aza a Yahuda. N zuwa ta̱ Atoni a Kashila̱ a panai ikyamba, kpam ma ciga n wacinsa le. 14 Aza a Yahuda a ɗa pini aza ɗa tsa̱ri usaun u te, shegai n la ta̱ aza roku ushani a utono mele ma nkoshi n cau n tsunu. Ma̱ri n ma̱tsa̱ ta̱ uciga n yain nala.

15 Shegai tun kahu a matsa mu, Kashila̱ ka ɗanga̱sa mu ta̱. U yan ta̱ nala adama a tsishinga tsu ne. 16 Aku aꞌayin a tuwa̱i a ɗa u wenike mu Maku ma ne, tsa̱ra̱ n yain kadyanshi ka ne a asu u Awulawa. Aꞌayin a nala yi, n folo uza u na̱ka̱ mu adooki wa. 17 N bana a Urishelima n cina aza ɗa a gita̱i a wokoi asuki kahu mpa n woko kasuki wa. Ili iꞌya n yain iꞌya n banai a Arabi n dusuki ve ɗe. Aku n gonoi a Damasuka.

18 An ayen a tatsu a wurai, aku n banai a Urishelima tsa̱ra̱ n kondo Bituru, kpam n rongo ta̱ pini aꞌayin kupa n a tawun. 19 N wene ta̱ dem Yakubu, vangu u Asheku, shegai aꞌayin a nala yi n wene asuki a ɗa a buwai vi wa. 20 N tsina ta̱ a kapala ka Kashila̱, kaɓan ka mu wa.

21 An a yain aꞌayin kenu, aku n yain nwalu ubana a uɓongu u Suriya n uɓongu u Kilikiya dem. 22 Aꞌayin a nala yi, Atoni a kaɓon ka Yahuda kotsu a reve mu wa. 23 Kadyanshi ka a ka dansa a kaci ka va̱ ka a panai koshi ama a ka dansa, a da, “Vuma ɗa wa̱ri wa yansa tsu mavura ɗa gai na vi, kpam wa ciga u wacinsa Atoni. Shegai gogo‑na aya wa tonusuko ama a toni akani yi.” 24 Aku a cikpalai Kashila̱ adama a va̱.

2

Asuki a wushai Bulus

1 An ayen kupa n a nishi a wurai, aku n doki n gonoi a Urishelima, Bara̱naba n Taitu a tono mu ta̱. 2 N yan ta̱ nala kpaci Kashila̱ ka wenike mu ta̱ kuwene, u tonuko mu n gono ɗe. Mpa ɗe, n dansa ta̱ n azapige a Atoni utyoku u le. Ma ciga ta̱ n zuwa le a reve akani a ɗa ma̱ri utonusuko Awulawa. Ma ciga ta̱ a kondo manyan ma va̱ ko ma̱ dere. Ma̱ baci dere wa, manyan ma va̱ ma woko ta̱ ma gbani. 3 Kpam an a panai ili iꞌya n tonuko le, a wushuku ta̱. A ma̱tsa̱ gba̱m Taitu uza ɗa soku mu vi u ba u kiɗa kacombi wa, ko an u wokoi Kawulawa ka.*

4 Atoni a kaɓan a roku a uwa ta̱ a asuvu a tsunu ukpawunsi. A tuwa̱ ta̱ tyoku u aza a kakyawunsa tsa̱ra̱ a reve utsa̱ra̱ u kaci u ɗa Yesu Kawauwi u na̱ka̱ tsu. A ka ciga a gonuko tsu agbashi. Ama a nala yi a zuwa ta̱ tsu dansa ukuna u ukiɗa u kacombi. 5 Shegai tsu ꞌyuwain, tsu pana̱ka le wa, ko kenu. Tsa ciga ta̱ ukuna u maci u Kadyanshi ka Shinga u rongo n a̱ɗa̱.

6 (Aza ɗa ama a bidyai ele ili i roku iꞌya, ko ndya baci aꞌa̱ri, ili i te iꞌya ara va̱, kpaci Kashila̱ ka̱ n kuɗyangi wa.) Adama a nala a fuɗa a savaɗa Kadyanshi ka Shinga ka n yain kuɓari wa. 7 A wene ta̱ Kashila̱ ka na̱ka̱ mu ta̱ manyan ma uyan kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga a asu u Awulawa, dere tyoku ɗa u na̱ka̱i Bituru manyan a asu u aza a Yahuda. 8 Kashila̱ ka na̱ka̱ ta̱ Bituru ucira u uyan manyan ma kasuki a asu u aza a Yahuda. Nala dem u na̱ka̱ mu ucira u uyan manyan ma kasuki a asu u Awulawa.

9 Yakubu, n Bituru,† n Yahaya† (aza ɗa ama a revei aꞌa̱ri n kalen cika) a wene ta̱ Kashila̱ ka na̱ka̱ mu ta̱ kune ku pige ku nala ki, kpam a wushai Bara̱naba na̱ mpa tyoku u ayain a manyan kaɓolo n ele. A gbamatangu tsu asuvu tsu lyai kapala n uyan kuɓari a asu u Awulawa, nala kpam ele dem a ka lya kapala n manyan ma le a asu u aza a Yahuda. 10 Ili iꞌya a tonuko tsu tsu yain iꞌya tsu ciɓa n aza a unambi, kpam ili iꞌya ma̱ri n ma̱tsa̱i uyansa iꞌya la vi!

Bulus ɓongoi Bituru

11 Kain ka te, an Bituru tuwa̱i a Antakiya, n ɓongo yi ta̱ a kapala ka Atoni kpaci u yansa ta̱ ili iꞌya bawu i gain. 12 Ili iꞌya i gita̱i iꞌya na: An u gita̱i u rawai, u lyasa ta̱ kaɓolo n Awulawa a ɗa aꞌa̱ri Atoni. Aku Yakubu suki Atoni a ɗa aꞌa̱ri aza a Yahuda a roku a Antakiya. An a rawai, Bituru doku u lya kpam ilikulya kaɓolo n ele wa, kpaci wa pana ta̱ uwonvo u ili iꞌya ama a nala yi a ka dana a kaci ka ne. 13 Nala dem atoku a ne Atoni aza a Yahuda a tono yi n uyansa ili i maci i kaɓan, hal gba̱m n Bara̱naba tono le dem n uyansa ili iꞌya bawu i gain i na yi.

14 An n wenei a ka tono kpam ukuna u mayun u Kadyanshi ka Shinga wa, aku n dansai n Bituru a kapala ka le gba̱. N danai, “Bituru, avu uza u Yahuda u ɗa, shegai vu yain tyoku u Kawulawa, tyoku u uza u Yahuda wa. Nala baci, niɗa va ciga vu zuwa Awulawa a toni Mele ma aza a Yahuda?

15 “Mpa n avu aza a Yahuda a ɗa a ilimaci, shegai aza a unyushi u cingi tyoku u Awulawa wa. 16 Shegai gba̱ n nala, tsu reve ta̱ tsu woko ta̱ dere a kapala ka Kashila̱ a asu u upityanangu n Yesu Kawauwi, shegai a asu u uyansa ili iꞌya Mele ma danai wa, kpaci uza wa̱ la wa woko dere a kapala ka Kashila̱ a asu u utono Mele wa. Adama a nala tsu wushuku ta̱ n Yesu Kawauwi, tsa̱ra̱ Kashila̱ ka gonuko tsu tsu woko dere adama a upityanangu n Kawauwi.

17 “Aza roku a bidya baci a̱tsu aza a unyushi u cingi a ɗa adama a ɗa tsu pityanangi n Kawauwi tsa̱ra̱ u gonuko tsu tsu woko dere a kapala ka Kashila̱, nala u wenike an Kawauwi ka zuwa tsu tsu yain unyushi u cingi an bawu tsu tonoi mele ma roku ɗa? Aꞌa, nala wa̱ri wa! 18 Shegai n gono baci n tonoi Mele ma n ꞌyuwain vi, ma nusuka ta̱ Kashila̱ mayun. 19 N tono ta̱ Mele kpam a asu u utono Mele vi u ɗa n kuwa̱i, kpam nala zuwa mu ta̱ n rongo n Kashila̱. 20 A wandamgbana mu ta̱ kaɓolo n Kawauwi. Gogo‑na mpa kpam ma̱ri n uma wa, Kawauwi ka ka̱ri n uma a asuvu a va̱. Aꞌayin a ɗa ma̱ri a ikyamba pini na a likimba n wushuku ta̱ n Maku ma Kashila̱. U ciga mu ta̱ kpam u nekei kaci ka ne u kuwa̱i tsa̱ra̱ n yain uma. 21 Ma̱ a asuvu a ama ɗa a ꞌyuwain ukuna u shinga u Kashila̱ wa. Kashila̱ ka wusha tsu baci a asu u Mele, ukpa̱ u Kawauwi gbani ɗa la vi.”

3

Zuwai atakasuvu a ɗe

1 Eɗa̱ atengeshi aza a Galatiya! Ya la̱pa̱na̱sa̱ ɗa̱ n ada̱bu a ne? N wenike ɗa̱ ta̱ karara ili iꞌya i zuwai Yesu Kawauwi kuwa̱i a mawandamgbani. 2 Ma yan ɗa̱ ta̱ keci ku te: I wusha Kulu Keri a asu u utono Mele ɗa? Aꞌa, nala wa! Kulu Keri ku cipa̱ ɗa̱ ta̱ adama a ɗa i wushuki n akani a ɗa i panai ukuna u Kawauwi. 3 Iꞌa̱ n ugboji wa ɗa? Iꞌa̱ri i gita̱ ta̱ urongo n Kawauwi a Kulu Keri, shegai gogo‑na ya ciga ta̱ i koruso n ucira u kaci u ɗe. 4 I pana ta̱ ikyamba cika adama a Kadyanshi ka Shinga. Ma ciga u ɗa u woko u gbani wa. 5 An Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ Kulu ku ne kpam aꞌayin a ɗa u yansai ikunesavu i ne a asuvu a ɗe, u yan nala adama a ɗa ya tono Mele ma Musa ɗa? Nala wa! U yan ta̱ nala adama a ɗa i wushuki n akani a Kawauwi a ɗa i panai.

6 Ili iꞌya Tagara̱da u Kashila̱ u danai iꞌya na: “Ibirahi pityanangu ta̱ n Magono ma Zuba, adama a nala a ɗa Kashila̱ ka gonuko yi u woko vuma u maci a kukere ku ne.” 7 Nala u wenike ta̱ mmuku ma Ibirahi n maci alya aza ɗa a pityanangi n Kashila̱. 8 Caupa, Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, Kashila̱ ka gonuko ta̱ Awulawa a woko dere adama a upityanangu u le. Kashila̱ ka zuwamgbana̱ka ta̱ Ibirahi caupa, an u danai, “Gba̱ ama a likimba, Kashila̱ ka yanka le ta̱ una̱ u shinga adama a vunu.” ◊ 9 Nala u wenike ta̱ la vi uza ɗa baci dem wa̱ri n upityanangu, wa tsa̱ra̱ ta̱ kapashi ka ne a una̱ u shinga u ɗa a zuwukai Ibirahi adama a upityanangu u ne.

10 Uza ɗa baci dem wa yawunsa yavu utono u Mele wa zuwa yi u woko mai n Kashila̱, wa wusha ta̱ una̱ u cingi u Kashila̱. Kpaci Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, “Uza ɗa baci dem bawu wa tono gba̱ ili iꞌya iꞌa̱ri a asuvu a Tagara̱da u Mele, wa wusha ta̱ una̱ u cingi u Kashila̱.” ◊ 11 Wa wuyana uwene an uza wa̱ la wa woko dere a kapala ka Kashila̱ a asu u utono Mele wa, kpaci Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, “Kashila̱ ka na̱ka̱ ta̱ uma a asu u uza ɗa wa̱ri n upityanangu.” 12 Ili iꞌa̱ la i gawain utono u Mele n upityanangu wa, kpaci Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, “Uza ɗa baci u wushuki n Mele, u ka̱na̱ ta̱ u yansa tyoku ɗa ma danai.” ◊

13 Shegai Kawauwi ka wutukpa̱ tsu ta̱ a asuvu a una̱ u cingi u ɗa Mele mi ma yain. An a wandamgbana yi, u wusha ta̱ una̱ u cingi u ɗa wa̱ri u gain u tuwa̱ ara tsunu. Kpaci Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱, “Kashila̱ ka yanka ta̱ uza ɗa baci dem a wandamgbanai a maɗanga una̱ u cingi.” ◊ 14 Adama a ɗa Yesu Kawauwi yain nala, Kashila̱ ka zuwuka ta̱ Awulawa una̱ u shinga tyoku ɗa u yankai Ibirahi kazuwamgbani, nala kpam dem a̱tsu Atoni tsu wushai Kulu Keri ka Kashila̱ ka yain kazuwamgbani adama a upityanangu.

Ukuna u Mele

15 Ama a va̱, a̱sa̱ka̱ n wenike ɗa̱ tyoku ɗa tsa rongo: Ama a yan baci kazuwamgbani tyoku ɗa u gain, uza wa̱ la wa cimbusa̱ ko u savaɗa ka wa. Ili i te iꞌya n kazuwamgbani ka Kashila̱ ka na. 16 Kashila̱ ka yan ta̱ kazuwamgbani ka na ki ara Ibirahi n a asu u kumaci ku ne. ◊ U yan ka a asu u amaci ushani wa, shegai a asu u ku te, kpam ka Kawauwi. 17 Ili iꞌya ma dansa̱ka iꞌya na: Kashila̱ ka yan ta̱ kazuwamgbani n Ibirahi kpam u zuwamgbanai wa shamkpa ka. An ayen amangatawanishi n kamankupa (430) a wurai, aku u na̱ka̱i Mele. Mele ma nala mi ma savaɗa kazuwamgbani ki wa. U yan baci nala, ma wacinsa ta̱ kazuwamgbani ka u yain n Ibirahi. 18 Mele mi ma na̱ka̱ tsu baci una̱ u shinga u ɗa Kashila̱ ka zuwamgbana̱kai Ibirahi, ma wura ta̱ la vi kazuwamgbani ki. Shegai ma yan nala wa, kpaci Kashila̱ ka zuwuka ta̱ Ibirahi una̱ u shinga gbani a asu u kazuwamgbani ka u yain.

19 Ndya i zuwai Kashila̱ ka yain Mele? U yan ta̱ ma kpaci ama a ka yansa ta̱ unyushi u cingi. U yan ta̱ Mele hal uza ɗa u danai wa tuwa̱ vi u tuwa̱. U zuwa ta̱ atsumate a zuba a na̱ka̱ Musa Mele ma ne, aku Musa na̱ka̱i aza a Isaraꞌila. Nala Musa wokoi kaꞌuwi ka mere. 20 Kaꞌuwi ka mere ki u tsu dansa ta̱ n aɓon a re gba̱, shegai Kashila̱ aya u yain kazuwamgbani ka nala ki utyoku u ne.

21 Kashila̱ ka kpa̱ɗa̱ la vi ushamkpa kazuwamgbani ka ne an u na̱ka̱i Mele mi? Nala wa, ko kenu! A ka tsa̱ra̱ baci uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku a asu u Mele, aꞌa̱ri a ka woko ta̱ mai n Kashila̱ a asu u utono Mele mi. 22 Shegai Tagara̱da u Kashila̱ u tonuko tsu ta̱ unyushi u cingi u sira ta̱ ya dem, kpaci u kpa̱ɗa̱ ta̱ utono u Mele. Adama a nala, ure u ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱ uza ili iꞌya u zuwamgbanai u ɗa uza u pityanangu baci n Yesu Kawauwi.

23 Mele mi ma ma gbagirya tsu yavu aza a kuwa ku aꞌali, hal ubana aꞌayin a ɗa tsa tsa̱ra̱ upityanangu. 24 Mele mi ma ma̱ri uzapige u tsunu, hal utuwa̱ u Kawauwi. Kpam an Kawauwi ki ka tuwa̱i u gonuko tsu ta̱ tsu wokoi dere a kapala ka Kashila̱ an tsu wushuki n eyi. 25 Gogo‑na an tsu pityanangi n eyi, Mele ma lya kpam tsugono tsu tsunu wa.

Eɗa mmuku n Kashila̱

26 Eɗa̱ mmuku n Kashila̱ n ɗa gba̱ ɗe adama a ɗa i pityanangi n Yesu Kawauwi. 27 Kpam an a lyuɓugu ɗa̱, dere ɗa wa̱ri yavu Kawauwi ka i ukai tyoku ɗa i tsu uka aminya. 28 Upityanangu n Yesu Kawauwi u ɗa u gonukoi ya dem una̱ u te n utoku u ne: ko avu uza u Yahuda ɗa baci ko Kawulawa,† kagbashi ko uza ɗa bawu wa̱ri kagbashi, vali ko uka, ya dem una̱ u te ɗa n utoku u ne. 29 Adama a nala, avu uza Kawauwi ɗa baci, gogo‑na a kaɓon ka kumaci ka Ibirahi ka va̱ri, kpam a ka na̱ka̱ vu ta̱ agadu a ɗa Kashila̱ ka zuwamgbanai.

4

1 Ma wenike ɗa̱ ta̱ iryoci: maku ma kenu ma baci tata u ne u kuwa̱i wa tono n utsa̱ri u ɗa tata u ne u da wa woko u ne vi wa. Wa̱ ta̱ tyoku u kagbashi ko an u wokoi aya n utsa̱ri vi gba̱. 2 Ama ɗa a ka kirana n eyi n utsa̱ri vi alya a ka tono n ili gba̱, hal she maku mi ma gbonguro u rawa tyoku ɗa tata vi danai. 3 Nala dem wa̱ri n a̱tsu. Tyoku u mmuku u ɗa tsa̱ri, kpam ucira kau‑kau u likimba u na wa lya ta̱ tsugono a kaci ka tsunu.

4 Shegai an aꞌayin a yain derere, aku Kashila̱ ka suki Maku ma ne, kpam uka u ɗa u matsa yi. U tono ta̱ Mele mi, 5 tsa̱ra̱ u wutukpa̱ tsu a asuvu a Mele mi, kpam tsa̱ra̱ tsu woko mmuku n Kashila̱. 6 An u wokoi eɗa̱ mmuku n Kashila̱ n ɗa, u suku ta̱ Kulu ku Maku ma ne a atakasuvu a ɗe, kpam Kulu ki ku isa̱i, “Tata, Tata u va̱.” 7 Adama a nala gogo‑na avu kagbashi ka kpam wa; maku ma Kashila̱ ma va̱ri, kpam gba̱ ili iꞌya wa̱ri n iꞌya adama a mmuku n ne, i vunu iꞌya dem.

Bulus ciga ta̱ aza a Galatiya

8 Aꞌayin a ɗa bawu i revei Kashila̱, iꞌa̱ri i woko ta̱ agbashi a ili i ameli, kpam ili i nala yi Kashila̱ ka wa, ko kenu. 9 Shegai gogo‑na an i revei Kashila̱, ko kpam u gan ta̱ n dana an Kashila̱ ka reve ɗa̱. Niɗa ya doku i gono i woko agbashi a ucira kau‑kau u likimba u na iꞌya bawu iꞌa̱ri n ucira, kpam bawu kalen? 10 Hal gba̱m i tsu ciɓusa ta̱ aꞌayin a abiki a ameli, n iwoto i roku, n abiki a aꞌayin a manyan kau‑kau, n ayen a roku. 11 N pana ta̱ uwonvo, an aꞌayin a ɗa n yain manyan ara ɗe a woko ɗe a gbani. 12 Ama a va̱, n folo ɗa̱ ta̱ i rongo n utsa̱ra̱ u kaci, tyoku ɗa ma rongo. Kpaci n woko ta̱ tyoku ɗa eɗa̱ Awulawa iꞌa̱ri; wata, ma̱ ta̱ n utsa̱ra̱ u kaci a Mele.

An n gita̱i n yanka ɗa̱ kuɓari, i nusuka mu wa. 13 I ciɓa ta̱ an bawu ma̱ri n alafiya aꞌayin a ɗa n gita̱i n tuko ɗa̱ Kadyanshi ka Shinga ka Kawauwi. 14 Ko an u wokoi maɓa̱la̱ ma va̱ ma zuwa ɗa̱ ta̱ kadambula, gba̱ n nala i wenike mu magori wa kpam i ꞌyuwan mu wa. A una̱ u nala, i ryabusa mu yavu katsumate ka zuba ka Kashila̱ ka. I ryabusa mu yavu Yesu Kawauwi ɗa n kaci ka ne. 15 Mayun ma fuɗa ta̱ ma dana, a da baci ya fuɗa ya foɗo aꞌeshi a ɗe i na̱ka̱ mu iꞌa̱ri ya foɗo ta̱. Shegai gogo‑na nte kpam kayanyan ka i panai adama a va̱ yi? 16 N gono n woko utokulalu u ɗe ɗa, an n tonuko ɗa̱ ukuna u mayun vi?

17 Awenishiki a kaɓan a nala yi a ka yansa ili i na adama a ukuna u shinga u ɗa ya tsa̱ra̱ wa. Ciga ɗa a ka ciga tsa̱ra̱ a lyai kaci ka ɗe i toni le. Ciga ɗa a ka ciga a peci ɗa̱ na̱ mpa tsa̱ra̱ i gonuko ugboji u ɗe ara le. 18 Gogo‑na u lobono ta̱ an ya ciga i yain ili i shinga, kpam u la ta̱ tsulobo an ya yansa nala aꞌayin a ɗa bawu ma̱ri n a̱ɗa̱. 19 Shegai gba̱ n nala, mmuku n va̱ aza ɗa ma ciga, wa̱ ta̱ yavu mɓa̱la̱ ma ilimaci n ɗa ma pana adama a ɗe tyoku u caupa, mɓa̱la̱ mi kpam ma lya ta̱ kapala hal she ama a wene Kawauwi a asuvu a ɗe. 20 Aꞌa̱ri a dana gba̱m ma̱ pini la n a̱ɗa̱ gogo‑na, tsa̱ra̱ ma̱ri n dansa n a̱ɗa̱ ben. Shegai gogo‑na n dambula ta̱ adama a ukuna u na vi.

Mmuku n re ma Ibirahi

21 Aza roku a ɗe hal n ara a ka ciga ta̱ a woko a kere ka Mele. Tonuko numu, i reve ili iꞌya Mele mi ma danai ɗa? 22 Tagara̱da u Kashila̱† u dana ta̱, Ibirahi wa̱ ta̱ na̱ mmuku ma aꞌali n re. Mma u uza u te kagbashi ka, mma u uza u ire kpam kagbashi ka wa. 23 Maku ma kagbashi mi, a matsa yi ta̱ tyoku ɗa a cuwana̱kai a tsu matsa. Shegai uza ɗa bawu wa̱ri kagbashi ki u matsa ta̱ adama a kazuwamgbani ka Kashila̱ ka yain n Ibirahi.

24 Gba̱ ili i na yi ya wenishike ta̱ ili i roku: Aka a re yi aꞌa̱ ta̱ tyoku u kazuwamgbani ka re a mere ma Kashila̱ n ama a ne. Kazuwamgbani ka te ka Mele ma Kashila̱ ka na̱ka̱i Musa a Masasa ma Sinai, kpam ama ɗa a tonoi kazuwamgbani ki aꞌa̱ ta̱ tyoku u agbashi. Mma ɗa a tsu isa̱ Hajara† kagbashi ki wa̱ ta̱ tyoku u kazuwamgbani ka nala ki. 25 Aya iryoci i Masasa ma Sinai a Arabi. Kpam gogo‑na ilyuci i Urishelima iꞌa̱ ta̱ tyoku u Masasa ma Sinai, kpaci ilyuci yi n ama a ne ndishi n tsugbashi n ɗa a ka yan a asuvu a Mele. 26 Shegai Saratu, uza ɗa bawu wa̱ri kagbashi, aya iryoci i Urishelima u zuba. Kpam aya mma u tsunu. 27 Tagara̱da u Kashila̱ u yan ta̱ kadyanshi a kaci ka ne,

“Za̱nga̱na̱, avu madari ma uka!

Avu uza ɗa bawu kotsu vu panai mɓa̱la̱ ma ilimaci,

gita̱ ishipa vu yain ikeni adama a ipeli.

Kpaci mmuku n madari n la ɗe

mmuku ma uka u ɗa wa̱ri n vali kakuma̱.” ◊

28 Ama a va̱, eɗa̱ mmuku n Kashila̱ n ɗa adama a kazuwamgbani ka ne, tyoku ɗa Ishaku wa̱ri. 29 Aꞌayin a nala yi, Ismaꞌilu,† uza ɗa a matsai tyoku ɗa a cuwana̱kai, u foroi Ishaku, uza ɗa a matsai adama a Kulu ku Kashila̱. Nala dem wa̱ri gogo‑na. 30 Shegai ndya Tagara̱da u Kashila̱ u danai a ukuna u nala? U dana ta̱, “Lokoi kagbashi ka ka̱ri uka vi n maku ma ne dem. Maku ma kagbashi ka ka̱ri uka vi kotsu u wushi kaɓon ka agadu a tata u ne wa. Maku ma uka u ɗa bawu wa̱ri kagbashi aya wa wusha a ɗa gba̱.” ◊ 31 Ama a va̱, a̱tsa mmuku ma uka ɗa bawu wa̱ri kagbashi ki, shegai ma kagbashi ka ka̱ri uka wa.

5

Kawauwi ka na̱ka̱ ta̱ utsa̱ra̱ u kaci

1 Tsa̱ ta̱ n utsa̱ra̱ u kaci gogo‑na, kpaci Kawauwi ka gonuko tsu ta̱ tsu wokoi yaa. Adama a nala, shamgbai n ucira. Kotsu i savaɗa i woko agbashi a Mele kpam wa.

2 Panai! Mpa Bulus, mpa ma tonuko ɗa̱ ukuna u na vi: I a̱sa̱ka̱ le baci a kiɗa ɗa̱ acombi, u woko ta̱ la vi Kawauwi ka̱ kpam n kalen ara ɗe wa, ko kenu. 3 N tonuko ɗa̱ ta̱ n ucira, uza ɗa baci dem a kiɗai kacombi, u ka̱na̱ ta̱ u toni Mele mi gba̱. 4 Kpam vu ma̱tsa̱ baci vu zuwa Kashila̱ ka gonuko vu vu woko dere a asu u utono u Mele mi, vu kasa ɗe la vi kaci ka vunu asu u Kawauwi kpam vu ꞌyuwan ɗe la vi uwusha tsishinga tsu Kashila̱. 5 Kulu ku zuwa tsu ta̱ tsu reve an mayun ɗa Kashila̱ ka wusha tsu tyoku u aza a maci adama a ɗa tsu wushuki n Kawauwi. 6 Avu Katoni ka Yesu Kawauwi ka baci, ko a kiɗa vu kacombi ko bawu a kiɗai u lamgbana wa. Shegai ili iꞌya i lai kalen iꞌya, upityanangu u ɗe u zuwa ɗa̱ ta̱ ya ciga ama.

7 Tyoku ɗa iꞌa̱ri ya tono Kawauwi wa̱ri ta̱ dere, hal ubana aꞌayin a ɗa uza roku u zuwa ɗa̱ i kpatala̱kai ukuna u mayun. 8 Kpam mayun ɗa, vuma nala vi uza u Kashila̱ u ɗa wa, uza ɗa ɗanga̱sa ɗa̱ vi. 9 Maku ma yisti† ma zuwa ta̱ iburodi ushani i shita. Wata, maku ma uwenishike u kaɓan ma ra̱tsa ta̱ ma yinsa̱ ama ushani. 10 Shegai n pityanangu ta̱ n Asheku, ya wushuku n awenishiki a kaɓan a nala yi wa, shegai ya tono ta̱ ili iꞌya n danai. Kashila̱ ka yan ta̱ uza ɗa vurusa̱ ɗa̱ aꞌene mavura, ko ya tani baci wa̱ri.

11 Ama a va̱, n lya baci kapala n kuɓari u ka̱na̱ ta̱ ama a kiɗa acombi, ndya i zuwai aza a Isaraꞌila a ka zuwusa mu upana u ikyamba maco? A da baci kuɓari ki ka ma yansa, a una̱ u ɗa ma yan kuɓari ku ukpa̱ u Kawauwi, ma̱ri ma nususuka le wa. 12 Aꞌa̱ri a dana gba̱m aza ɗa a ka ꞌya̱nga̱sa̱sa̱ ɗa̱ atakasuvu a ukuna u ukiɗa u acombi vi, acombi a de a ɗa a kiɗai wa, aꞌa̱ri a wutukpusa̱ dem asanda a le.

13 Ama a va̱, Kashila̱ ka isa̱ ɗa̱ ta̱ tsa̱ra̱ i woko yaa! Shegai kotsu i a̱sa̱ka̱ utsa̱ra̱ u kaci u nala u woko ɗa̱ kabala ka utono uciga u unyushi u cingi u ɗe wa. A una̱ u nala, cigamgbanai kpam i gbashika atoku. 14 Mele mi gba̱ una̱ u te u ɗa n udani u na vi: “Ciga uza u karen u vunu tyoku ɗa va ciga kaci ka vunu.” ◊ 15 Kotsu i kirana, kawa i lya baci kapala n usukuta̱ atoku, ya wacinsa ta̱ kaci ka ɗe gba̱.

Kulu ku Kashila̱ n uciga u ili i tsunu

16 Adama a nala n tonuko ɗa̱: a̱sa̱ka̱i Kulu ku toni n a̱ɗa̱, kotsu i toni maluwa ma ukuna u cingi u ɗe wa. 17 Kulu ki n uciga u ili i kaci i ɗe atokulalu a ɗa. A tsu rongo ta̱ kushulu maco, adama a nala ya yan ili iꞌya ya ciga i yain wa. 18 Shegai Kulu ka tono baci n a̱ɗa̱, Mele ma lya tsugono a kaci ka ɗe wa.

19 Ya dem reve ta̱ ili iꞌya uciga u unyushi u cingi wa̱ri: U tsu zuwa ta̱ tsishankala, u tsu zuwa ta̱ uyansa ili i uwono, u tsu zuwa ta̱ kpam uyawunsa a kaci ka tsishankala. 20 Uciga u uyan unyushi u cingi u tsu zuwa ta̱ dem ugbashika ameli. U tsu zuwa ta̱ tsukunu. Uciga u uyan unyushi u cingi u tsu zuwa ta̱ dem makovugo. U tsu zuwa ta̱ ama a shila̱ka̱na̱sa̱. U tsu zuwa ta̱ a yamgbana malyon. U tsu zuwa ta̱ uyansa u upan. U tsu zuwa ta̱ uciga u kaci. Uciga u uyan unyushi u cingi u tsu zuwa ta̱ kpam upece a asu u ama. U tsu zuwa ta̱ ama a pecene aɓolo aɓolo. 21 Uciga u uyan unyushi u cingi u tsu zuwa ta̱ uciga u ili i ama. U tsu zuwa ta̱ ama kuso hal she ma maka le. U tsu zuwa ta̱ ama a bansa a asu u abiki a ɗa bawu ama a tsu ka̱na̱ kaci ka le. Kpam u tsu zuwa ta̱ uyansa ili i cingi i roku icun kau‑kau. Ma̱ri n rono ɗa̱ ta̱ atsuvu caupa, kpam ma doku ta̱ ma rono ɗa̱ atsuvu: aza ɗa a ka yansa ili i na yi a ka wusha una̱ u shinga u tsugono tsu Kashila̱ wa.

22 Shegai Kulu ku Kashila̱ ka tono baci n a̱tsu, ku tsu na̱ka̱ ta̱ ilimaci i na: Ku tsu tuko ta̱ macigamgbani. Ku tsu tuko ta̱ ipeli. Ku tsu tuko ta̱ ndishi n shinga. Ku tsu tuko ta̱ kpam ahankuri. Kulu ku Kashila̱ ku tsu tuko ta̱ maɓa̱nga̱mgba̱ni. Ku tsu tuko ta̱ uyansa ukuna u shinga. Ku tsu zuwa ta̱ ama a woko aza ɗa a ka wushuku n ele. 23 Ku tsu zuwa ta̱ ama a woko n uvakunku u kaci, n uka̱na̱ u kaci. Mele ma̱ la ma ma danai ili i na yi i kpa̱ɗa̱ ulobono wa. 24 Aza ɗa aꞌa̱ri aza a Yesu Kawauwi, a a̱sa̱ka̱ ɗe ure u unyushi u cingi u le n u uyawunsa n uciga u ukuna u cingi. 25 Adama a ɗa Kulu ku na̱ka̱ tsu uma u savu, a̱sa̱ka̱ tsu yain ili iꞌya ku danai tsu yain. 26 Kotsu tsu yain ara̱ɗi, ko tsu ragi atoku, ko kpam tsu yamgbana malyon wa.

6

Ɓa̱nga̱mgba̱na̱i

1 Ama a va̱, uza roku a asuvu a ɗe wa yansa baci unyushi u cingi, eɗa̱ aza ɗa iꞌa̱ri n ucira a asuvu a Kulu i gonuko vuma nala vi a ure u shinga. Shegai i yain u ɗa ben. Kotsu i kirana, tsa̱ra̱ eɗa̱ dem i cigi i yain icun i ili i cingi i nala yi wa. 2 Ɓa̱nga̱i atoku aꞌayin a ɗa baci aꞌa̱ri n ucanga u ara̱ji. I yan baci nala, ya yan ɗe la vi ili iꞌya Kawauwi ka ciga ɗa̱ i yain. 3 Uza roku wa wundya baci eyi wa̱ri n kalen kpam nala tani wa̱ri wa, kaci ka ne ka koshi wa yinsa̱. 4 A̱sa̱ka̱ ya dem weɓele nwalu n ne. Dere ɗa baci ma̱ri yi, u lapa makamba n manyan ma ne. Shegai kotsu u ra̱tsana̱ka manyan ma ne n ma ama wa. 5 U ka̱na̱ ta̱ ya dem u canga ucanga u ne.

6 Uza ɗa baci dem wa rotsongusu uwenishike u Kashila̱, u peci gba̱ ili i shinga iꞌya wa̱ri n iꞌya n kawenishiki ka ne.

7 Kotsu i yinsa̱ kaci ka ɗe wa: kotsu i wene yavu ya fuɗa ya yanka Kashila̱ majari wa. Ama a tsu kapa ta̱ ili iꞌya a cei. 8 Uza ɗa baci u cei a asu u uyawunsa u cingi u uciga u kaci u ne, uyawunsa u cingi u ne wa zuwa yi ta̱ u kuwa̱. Shegai uza u ce baci tsa̱ra̱ u zuwa Kulu ku pana kayanyan, ka na̱ka̱ yi ta̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. 9 Kotsu tsu wowo n uyan ili iꞌya iꞌa̱ri i shinga wa, tsa ca ta̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku aꞌayin a ɗa a gain, tsu a̱sa̱ka̱ baci wa. 10 Adama a nala, a̱sa̱ka̱ tsu yanka ya dem ili i shinga aꞌayin a ɗa baci tsa̱ri n kabala, hal gai aza ɗa aꞌa̱ri atoku a tsunu Atoni.

Adooki a Bulus a makorishi

11 I wene ta̱ iɗyani i pige iꞌya n yain an n koronku ɗa̱ n kukere ku va̱.

12 Aza ɗa a tsu ciga a zuwa aza a Yahuda a pana kayanyan, alya a ka ma̱tsa̱ ɗa̱ i kiɗa acombi. A ka pana ta̱ uwonvo u ɗa aza a Yahuda a ka zuwa le upana u ikyamba, mawandamgbani ma Kawauwi ma baci koshi a ka tono. 13 Aza ɗa a kiɗai acombi yi, ele kaci ka le a tono Mele mi wa, shegai a ciga ta̱ a kiɗa ɗa̱ acombi tsa̱ra̱ a yain ara̱ɗi adama a ili iꞌya a ma̱tsa̱ ɗa̱ i yain. 14 Mpa gai, ma ciga n yain ara̱ɗi a ili i roku wa, she ukpa̱ u Asheku a tsunu Yesu Kawauwi a mawandamgbani. Adama a mawandamgbani ma nala mi, n tsu yansa kpam ili tyoku ɗa aza a likimba u na a tsu yansa wa. Kpam a reve ko ndya i zuwai n tsu yansa nala wa. 15 Wa̱ri n kalen wa ko a kiɗa vu kacombi, ko bawu a kiɗa vu. Ili i kalen iꞌya vuma wushi uma u savu a asu u Kashila̱. 16 Kashila̱ ka na̱ka̱ ta̱ ndishi n shinga a asu u aza ɗa a tonoi akani a na, kpam wa zuwuka le ta̱ una̱ u shinga. Wata, ama a nala yi alya ama a maci a Kashila̱.

17 Ili iꞌya i bidyai n gogo‑na, kotsu i a̱sa̱ka̱ ko uza u damgbara̱sa mu n ukuna u nala wa. Alani a ɗa ma̱ri n a ɗa a ikyamba i va̱ a rawa ta̱ a wenike an uza u Yesu u ɗa ma̱ri.

18 Ama a va̱, a̱sa̱ka̱ ukuna u shinga u Asheku Yesu Kawauwi ka tsunu u rongo n a̱ɗa̱ gba̱. Ami.

* 2:3 Taitu Kawulawa ka, kpam a tsu kiɗa uza kacombi wa. Shegai aza a Yahuda a tsu kiɗa ta̱ acombi. Adama a nala, ili i majiyan iꞌya an bawu asuki a danai u ka̱na̱ ta̱ a kiɗa Taitu kacombi.

† 2:9 Pini a makpa̱nda̱ ma na mi, Bulus yanka ta̱ kala ka Bituru ka Tsiꞌarama manyan: “Wata, Kefa.”

◊ 3:8 Kag. 12:3; Kag. 22:18.

◊ 3:10 U.Ml. 27:26.

◊ 3:12 Aɗkp. 18:5.

◊ 3:13 U.Ml. 21:23.

◊ 3:16 Kag. 12:7; Kag. 13:15; Kag. 24:7.

◊ 4:27 Isha. 54:1.

◊ 4:30 Kag. 21:10.

◊ 5:14 Aɗkp. 19:18.

Afisu

1

2

3

4

5

6

Ukanikorongi Ubana a Asu u

Aza a Afisu

Ukukpa̱ u kadyanshi

Bulus korongu ta̱ ukanikorongi u na vi ubana a asu u Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Afisu cina eyi a kuwa ku aꞌali. Wa̱ri u rongo ta̱ a Afisu hal ayen a tatsu n u wenishiki ama ukuna u Yesu. Katani ka Aritima kameli ka pini ka pige a ilyuci yi. Ayain a manyan ma ameli a tsu tsa̱ra̱ ta̱ ikebe ushani a asu u udengishe ameli a kenu a kenu. Uwenishike u Bulus u zuwa ta̱ ama a a̱sa̱ka̱i utsila̱sa ameli yi. Nala zuwa ta̱ ayain a manyan ma ameli yi a yain upan n eyi.

Cina ukuna u nala vi u wura ɗe ɗa Bulus korongi ukanikorongi u na vi. A asuvu a ukanikorongi vi u tonuko ta̱ Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Afisu gba̱ ili i shinga i shinga iꞌya a ka tsa̱ra̱ adama a ɗa aꞌa̱ri kaɓolo n Kawauwi. Ili i nala yi i likimba iꞌya wa, shegai i zuba iꞌya kpam i la ta̱ i likimba. U tonuko le ta̱ gba̱ Atoni ili i te iꞌya aꞌa̱ri a asuvu a Kawauwi, u dambula gba̱m ko avu kaletsu ka eni ka va̱ri wa. U wenishike ta̱ tyoku ɗa vali wa rongo n uka u ne. U wenishike ta̱ dem tyoku ɗa mmuku ma rongo n isheku i le, nala dem agbashi n azakuwa a le.

Gba̱ ili iꞌya Bulus danai a kaci ka Atoni a Afisu, nala dem iꞌa̱ri a asu u Atoni gogo‑na. Gba̱ tsunu tsa̱ ta̱ n ili i shinga i shinga i zuba an tsa̱ri n Kawauwi. Nala kpam, u gan ta̱ tsu rongo mai tyoku ɗa tagara̱da u na vi u wenishikei.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Idyani (1:1-2)

Kawauwi ka tuko ta̱ una̱ u shinga u kulu (1:3–3:21)

Uma u savu kaɓolo n Kawauwi (4:1–6:20)

Idyani i makorishi (6:21-24)

1

Idyani i Bulus

1 Mpa Bulus, uza ɗa wa korongu ukanikorongi u na vi. Kasuki ka Yesu Kirisiti Kawauwi ka ma̱ri, kpaci Kashila̱ ka ka cigai ka ɗanga̱sa mu n woko nala.

Ama a uwulukpi a Kashila̱ a ɗa aꞌa̱ri a Afisu alya ma koronku, aza ɗa kain dem Yesu Kawauwi ɗa aꞌa̱ri a utono.

2 A̱sa̱ka̱ Kashila̱ Tata u tsunu n Asheku Yesu Kawauwi a na̱ka̱ ɗa̱ ukuna u shinga na̱ ndishi n shinga.

Una̱ u shinga a asuvu a Kawauwi

3 Tsu cikpalai Kashila̱ Tata u Asheku a tsunu Yesu Kawauwi. Aya u zuwuka tsu una̱ u shinga a asu u ɗa u na̱ka̱ tsu gba̱ ukuna u shinga u ɗa u wuta̱i a zuba, tsa̱ra̱ u ɓa̱nga̱ uma u tsunu a asuvu a kulu. U yan ta̱ nala an u ɓolomgbono tsu n Kawauwi. 4 Tun kahu Kashila̱ ka yain likimba, u ɗanga̱sa tsu ta̱ tsu woko ama a ne a asu u ɗa u ɓolomgbono tsu n Kawauwi. Yan ɗa u yain nala tsa̱ra̱ tsu rongo sarara bawu ili iꞌya i nangasai atakasuvu a tsunu a kapala ka ne. Kpam tsa̱ra̱ kotsu ili i roku i cingi i rongo a asuvu a tsunu iꞌya ya zuwa yi u ka̱na̱ tsu n unyushi wa. 5 Kpaci Kashila̱ ka ciga tsu ta̱ tun caupa, u yawunsa ta̱ u gonuko tsu mmuku n ne a asu u ili iꞌya Yesu Kawauwi yain. Kashila̱ ka pana ta̱ kayanyan an u yain nala, kpam nala dem wa ciga u yain iꞌya. 6 Adama a nala, tsu cikpala yi ta̱ an u yanka tsu ukuna u shinga u pige. Gbani ɗa u yanka tsu ukuna u shinga vi, a asuvu a Kawauwi uza ɗa wa ciga. 7 A asuvu a Kawauwi tsu woko ta̱ fa̱a̱ adama a mpasa ma ukpa̱ u ne, kpam ɗa gai i zuwai tsu tsa̱ra̱i ucimbusa̱ u unyushi u cingi vi. Nala Kashila̱ ka wenike tsu an ukuna u shinga u ne wa̱ri u pige, 8 kpam u wenike tsu ta̱ u ɗa cika. Kpaci Kashila̱ ka̱ ta̱ n kakiri, kpam n ureve u ili, 9 u yan ta̱ ili iꞌya wa ciga u yain. U wenike tsu ta̱ ili iꞌya u sokongi iꞌya u foɓusoi u yain a akere a Kawauwi. 10 Aꞌayin a yan baci, afoɓi a ne a ɗa u ɓolomgbono ko ndya wa a zuba n likimba kaɓolo n magono ma te mi; wata, Yesu Kawauwi.

11 Kashila̱ ka ɗanga̱sa tsu ta̱ tsu woko ama a ne a asu u ɗa u ɓolomgbono tsu n Kawauwi. Tun caupa ɗa u yawunsai u yain nala, ɗa gai u yain iꞌya vi, kpam u zuwa ta̱ ko ndya wa i woko tyoku ɗa wa ciga. 12 U yan ta̱ nala tsa̱ra̱ a̱tsu aza a Yahuda aza ɗa tsa̱ri aza a kagita̱ ka uzuwa uma ara Kawauwi, tsu zuwa ama a cikpala Kashila̱, kpaci wa̱ ta̱ n tsupige. 13 Kpam nala dem wa̱ri ara ɗe. I pana ta̱ Kadyanshi ka Shinga, kpam Kadyanshi ka Shinga ki ka ka wauwa ɗa̱. I wushuku ta̱ n Kawauwi, kpam a ɓolomgbono ɗa̱ n eyi. Adama a nala, Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ Kulu Keri ka u zuwamgbana̱kai ama a ne. Kulu ka̱ ta̱ yavu kugyan ka ka wenike an eɗa̱ aza a Kashila̱ a ɗa. 14 An u wokoi tsu wushai Kulu Keri, mala̱la̱ ma̱ la wa, tsa reve ta̱ an Kashila̱ ka na̱ka̱ tsu ukuna u shinga u ɗa u zuwamgbanai. Tsu reve ta̱ kpam an Kashila̱ ka na̱ka̱ ama a ɗa aꞌa̱ri ama a ne utsa̱ra̱ u kaci u ɗa u shaɗangi. Nala wa zuwa ta̱ ama a cikpala Kashila̱ kpaci wa̱ ta̱ n tsupige.

Kavasu ka Bulus

15 An u wokoi Kashila̱ ka zuwuka tsu una̱ u shinga naha, kavasu ka ma yan ubana ara ne adama a ɗe. Tun aꞌayin a ɗa n panai alabari a da i wushuku ɗe n Yesu Asheku, kpam ya ciga ama a Kashila̱, 16 tun aꞌayin a nala a ɗa ma̱ri a ucikpa Kashila̱ adama a ɗe maco. Aꞌayin a ɗa baci dem ma yan kavasu, n tsu yan ta̱ kavasu adama a ɗe. 17 Ubana a asu u Tata u tsunu ɗa ma yan kavasu, uza ɗa wa̱ri n tsupige tsu pige. Aya Kashila̱ ka Yesu Kawauwi Asheku a tsunu. N folo yi ta̱ u zuwa ɗa̱ i yain n ugboji, kpam u wenike kaci ka ne ara ɗe, tsa̱ra̱ i lyai kapala n ureve u ne. 18 N yan ta̱ dem kavasu u zuwa ɗa̱ i yain n ureve tsa̱ra̱ i reve ukuna u shinga u ɗa wa̱ri n u ɗa adama a ɗe. Eɗa pini ufoɓusi ya vana tsa̱ra̱ i wushi ukuna u shinga u na vi, kpaci u isa̱ ɗa̱ ta̱ i woko mmuku n ne. N yan ta̱ kpam kavasu tsa̱ra̱ i reve tsupige tsu una̱ u shinga u ɗa u yain kazuwamgbani wa na̱ka̱ ama a ne. 19 N yan ta̱ kpam dem kavasu tsa̱ra̱ i reve ucira u ne, u ɗa u lai ko ndya wa, u ɗa u tsu ɓa̱nga̱ tsu a̱tsu aza ɗa tsu wushuki. U ɗa gai ucira u pige u ɗa 20 u yankai manyan an u zuwai Kawauwi ka gono n uma, aku u zuwa yi u dusuku a asu u tsupige a kukere ku ulyaki ku ne a zuba. 21 Kawauwi ka lya ta̱ tsugono tsu ucira kau‑kau u ɗa wa̱ri pini, ko an u wokoi aꞌa̱ ta̱ n ucira. Kala ka ne ka la ta̱ gba̱ aꞌala a aza a tsugono tsupige. Ukuna u mayun u ɗa na vi gogo‑na, kpam wa woko ta̱ mayun a aꞌayin a utuwa̱. 22 Kashila̱ ka na̱ka̱ ta̱ kpam Kawauwi tsugono a kaci ka ili gba̱, u zuwai kpam u woko Kaci ka Atoni; wata, ikyamba i ne iꞌya la vi. 23 Atoni yi ikyamba i Kawauwi iꞌya, aya u tsu shaɗangu le n ucira u ne kpam u tsu na̱ka̱ ko ndya uma ko nte wa.

2

Gogo‑na tsa̱ ta̱ n uma

1 Caupa iꞌa̱ri ta̱ yavu akushe, kpaci i ꞌyuwain upana̱ka Kashila̱, kpam ya yansa unyushi u cingi. 2 I tsu rongo ta̱ a uyansa tyoku ɗa ama a likimba a tsu yansa. I pana̱kai Kanangasi,* uza ɗa wa lya tsugono tsu ityoni i cingi iꞌya ya rongo a kalishi. Kanangasi ki uwule u cingi u ɗa wa yan manyan u ɗa, kpam wa tono n aza ɗa a ꞌyuwain upana̱ka Kashila̱. 3 Caupa gba̱ tsunu tsa̱ri ta̱ tyoku u le. Gba̱ ili i cingi iꞌya i luwa tsu uyan iꞌya tsa yansa. Tsa tono ili iꞌya uyawunsa n maluwa ma cingi ma tsunu ma tonuko tsu tsu yain. An u wokoi tsa̱ri tsa yansa ili i cingi, dere ɗa wa̱ri Kashila̱ ka yan tsu mavura, tyoku ɗa wa yanka ama ɗa a buwai.

4 Shegai asuvayali a Kashila̱ a gbonguro wa wa, kpam wa ciga tsu ta̱ cika. 5 U ɓolomgbono tsu n Kawauwi, kpam u na̱ka̱ tsu uma u savu. U yan ta̱ nala cina tsu buwai yavu akushe adama a unyushi u cingi u tsunu. Adama a tsishinga tsu ne ɗa koshi Kashila̱ ka wauwa ɗa̱. 6 U ꞌya̱nga̱sa̱ tsu ta̱ a asuvu a ukpa̱ kaɓolo n Kawauwi, kpam u zuwa tsu a zuba tsa̱ra̱ tsu rongo n Kawauwi tsu lyai tsugono n eyi. Kashila̱ ka yan ta̱ nala a asu u ɗa u ɓolomgbono tsu n Yesu Kawauwi. 7 A ure u na u ɗa u wenike tsu ukuna u shinga u ne a asuvu a Yesu Kawauwi, tsa̱ra̱ a asuvu a ayen a ɗa a ka tuwa̱ ama a wene tyoku ɗa ukuna u shinga u ne wa̱ri kpam u lai ko ndya wa. 8 Adama a ukuna u shinga u ne u ɗa u wenike ɗa̱ koshi, ɗa u wauwa ɗa̱ a asu u ɗa i pityanangi n Kawauwi. U wauwa ɗa̱ adama a ili i shinga iꞌya i yain wa, nala kune ku Kashila̱ ka ara ɗe, 9 adama a ili iꞌya i yain ɗa wa. Ɗa gai i zuwai bawu uza wa̱ri la uza ɗa wa fuɗa wa cikpala kaci ka ne ki. 10 Kashila̱ ka ka yan tsu tyoku ɗa tsa̱ri. A asuvu a Yesu Kawauwi, Kashila̱ ka yan tsu ta̱ tsa̱ra̱ tsu yain manyan ma shinga. Nala u foɓusoi u ɗa tun caupa, tsa̱ra̱ tsu rongo nala.

Kawauwi ka ka ɓolomgbono tsu

11 A matsa ɗa̱ aza a Yahuda wa. Eɗa aza a Yahuda a tsu isa̱ “aza ɗa bawu a kiɗai acombi.” Aza ɗa a tsu isa̱ ɗa̱ “aza ɗa bawu a kiɗai acombi” a tsu isa̱ ta̱ kaci ka le “aza ɗa a kiɗai acombi.” (Ukiɗa u acombi u le ili iꞌya a tsu yanka kaci ka le a ikyamba iꞌya koshi.) 12 Ciɓai, aꞌayin a ɗa bawu kotsu iꞌa̱ri i revei Kawauwi, iꞌa̱ aza a uyamba u Isaraꞌila wa. Kashila̱ ka yan ta̱ kazuwamgbani n ele, shegai n a̱ɗa̱ wa. U wushuku ta̱ kpam wa yanka le ili ushani shegai n a̱ɗa̱ wa. A likimba ɗa ya rongo, shegai iꞌa̱ n ili iꞌya i zuwukai uma wa, kpam i reve Kashila̱ wa. 13 Caupa, iꞌa̱ri ta̱ a mɓa̱ri, shegai gogo‑na a ɓolomgbono ɗa̱ ɗe n Yesu Kawauwi, kpam Kashila̱ ka tuko ɗa̱ evu n eyi a asuvu a mpasa n Kawauwi.

14 Kawauwi n kaci ka ne aya u tuko tsu ndishi n shinga. Caupa, tsilala tsa tsa̱ri a mere ma aza a Yahuda n Awulawa tsa̱ri ta̱ yavu kasaga. U takpa ɗe tsilala tsu nala tsi, aku u gonukoi gba̱ ama ili i te. 15 Mele ma aza a Yahuda ma̱ ta̱ n udani ushani u ɗa u gain ama a toni, shegai gogo‑na Kawauwi ka zuwa ma ɗe a ikengi a asu u ukpa̱ u ne. Yan ɗa u yain nala tsa̱ra̱ u tuko aza a Yahuda n Awulawa ara ne u yain kaɓolo ka savu. Nala kpam u zuwai ndishi n shinga a mere ma le. 16 Uciga u Kawauwi u ɗa tsilala tsa tsa̱ri a mere ma aɓolo a re a na yi tsu cina utyoku. U zuwa le a woko ikyamba i te, u gonuko le a asu u Kashila̱. Gba̱ nala vi, Kawauwi ka yan ta̱ iꞌya a asu u ukpa̱ u ne a mawandamgbani. 17 Kawauwi ka tuwa̱ ta̱ a likimba u yain kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga ka ku yain kadyanshi ka ndishi n shinga. U yanka ɗa̱ ta̱ eɗa̱ Awulawa aza ɗa iꞌa̱ri mɓa̱ri, n a̱tsu aza a Yahuda aza ɗa tsa̱ri evu. 18 Gogo‑na gba̱ tsunu aza a Yahuda n Awulawa tsa fuɗa ta̱ tsa tuwa̱ a asu u Tata a asuvu a Kulu Keri ku te adama a ili iꞌya Kawauwi ka yanka tsu.

19 Adama a nala, eɗa̱ Awulawa iꞌa̱ kpam amoci ko kpam aza ɗa a wuta̱i a mɓa̱ri wa. Shegai i woko ɗe aza a uyamba u te n ama a Kashila̱. Gogo‑na eɗa̱ i woko ɗe aza a kuwa ku Kashila̱. 20 I wokoi aɓuku a kuma ka a mai, kpam Asuki na̱ ntsumate alya cuku tsu kuma ki, Kawauwi kpam aya katali ka ka lakai kalen cika a asu u kuma vi. 21 Aya wa ɓolomgbono gba̱ kuma ki. U zuwa ta̱ ka ku ꞌya̱nga̱i hal ku wokoi kuwa ku Kashila̱ ku uwulukpi. 22 Adama a ɗa a ɓolomgbono ɗa̱ n Kawauwi, gogo‑na Kawauwi ki ɓolomgbono ɗa wa ɓolomgbono ɗa̱ n Atoni a ɗa a buwai, tsa̱ra̱ i woko kuwa ku nala ki ka Kashila̱ ka rongo n ucira u Kulu Keri.

3

Manyan ma Bulus

1 Mpa Bulus, ma̱ ta̱ a kuwa ku aꞌali adama a manyan ma Kirisiti Kawauwi u zuwa mu n yanka ɗa̱ eɗa̱ Awulawa. 2 I reve ta̱ an Kashila̱ n ukuna u shinga u ne u na̱ka̱ mu manyan ma na mi n yain tsa̱ra̱ n ɓa̱nga̱ ɗa̱. 3 Kashila̱ ka zuwai n revei afoɓi a ne a ɗa u sokongi. Ma̱ri n koronku ɗa̱ ta̱ kenu a kaci ka ukuna u na vi. 4 I yan baci ka̱neshi u ili iꞌya n korongi, ya reve ta̱ ili iꞌya n revei adama a afoɓi a na yi a kaci ka Kawauwi. 5 Kashila̱ ka wenike afoɓi a na yi a asu u ama a ɗa a rongoi caupa wa. Shegai gogo‑na u wenike a ɗa ɗe a asu u Kulu Keri. U wenikei a ɗa a asu u ama a ɗa u ɗanga̱sai a woko asuki na̱ ntsumate n ne. 6 Afoɓi a Kashila̱ a ɗa na: Eɗa̱ Awulawa ya wusha ta̱ una̱ u shinga u ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱, una̱ u te tyoku ɗa aza a Yahuda a ka wusha u ɗa. Awulawa n aza a Yahuda a woko ɗe ama a te. Eɗa̱ Awulawa ya wusha ta̱ dem ili iꞌya Kashila̱ ka yankai ama a ne kazuwamgbani, kpaci uɓolomgboni u ɗa iꞌa̱ri n Yesu Kawauwi. Ili iꞌya Kadyanshi ka Shinga ka danai iꞌya la vi.

7 Kadyanshi ka Shinga ka na ki ka ma yan kuɓari. An u wokoi Kashila̱ uza u shinga u ɗa, u na̱ka̱ mu manyan ma na mi ma utonusuko ama gba̱ Kadyanshi ka Shinga, kpam u ɓa̱nga̱ mu n yain ili i na yi n ucira u ɗa u na̱ka̱ mu. 8 Mpa gba̱ n lai unamba kalen asuvu a ama a Kashila̱, shegai gba̱ n nala, Kashila̱ ka na̱ka̱ mu manyan ma na mi ma utonusuko Awulawa ili i shinga iꞌya Kawauwi ka na̱ka̱sa̱. Ili i shinga i na yi i wura ta̱ ama a reve. 9 Kpam Kashila̱ uza ɗa u yain ili gba̱, u na̱ka̱ mu manyan ma utonusuko ama gba̱ ukuna u afoɓi a ɗa u sokongi a kagita̱. 10 U yain ili i na tsa̱ra̱ gogo‑na u wenike ucira kau‑kau u zuba tyoku ɗa wa̱ri n ugboji a ili iꞌya wa yansa gba̱. Kashila̱ ka wenikei ili i na yi a asu u ili iꞌya u yankai Atoni a ne. 11 Kashila̱ ka bidiga ta̱ kaci ka ne u yain ili i na tun caupa kahu u yain likimba, kpam gogo‑na u zuwa ɗe iꞌya i gita̱ a ure u ɗa Asheku Yesu Kawauwi ka tsunu u yain. 12 Cinda tsu wushuki n eyi, kpam tsu ɓolomgbonoi n eyi, tsa fuɗa ta̱ tsa tuwa̱ a asu u Kashila̱ karara bawu uwonvo. 13 Adama a nala, ma folo ɗa̱ i namba ugbamatangu an ma so mavura adama a ɗe wa. Mavura ma na mi ma tuko ɗa̱ ta̱ tsupige.

Kawauwi ka ciga tsu ta̱

14 Adama a nala, n kuɗa̱ngu ta̱ a kapala ka Tata n yanka ɗa̱ kavasu. 15 Aya Tata u maci u aꞌuwa gba̱, gba̱ aza ɗa aꞌa̱ri a zuba n aza ɗa aꞌa̱ri a likimba dem. 16 Kashila̱ ka fuɗa ta̱ ka zuwuka ɗa̱ una̱ u shinga ushani. Ɗa n folo yi tsa̱ra̱ Kulu ku ne ku na̱ka̱ ɗa̱ ucira, kotsu atakasuvu a ɗe a gbama. 17 Kpam n folo yi tsa̱ra̱ Kawauwi ka rongo asuvu a atakasuvu a ɗe an i pityanangi n eyi. Kavasu ka va̱ ka i rongo uciga u Kashila̱ kpam i cigamgbana. I yan baci nala ya woko ta̱ tyoku u maɗanga ma alu a ne a uwai asuvu a iyamba, kpam tyoku u kuwa ka a mai n cuku tsu ugbami. 18 Nala eɗa̱ n ama a Kashila̱ gba̱ ya reve ucun u uciga u ɗa Kawauwi ka ciga tsu. Wa ciga tsu ta̱ cika, uciga u ɗa u wurai ura̱tsana̱ka. 19 Ko an u wokoi uza wa̱ la wa fuɗa wa reve gba̱ tyoku ɗa Kawauwi ka ciga tsu wa, ma folo Kashila̱ ka a̱sa̱ka̱ i reve u ɗa, tsa̱ra̱ i woko tyoku ɗa u gain i woko; wata, tyoku ɗa Kashila̱ ka̱ri.

20 Kashila̱ ka̱ ta̱ n ucira u ɗa wa yan ili iꞌya i lai iꞌya tsu folo yi u yain, hal gba̱m n ili iꞌya tsu fuɗai tsu yawunsai. Kpam she u yain iꞌya n ucira u ne; wata, u ɗa wa yansa manyan a atakasuvu a tsunu. 21 A̱sa̱ka̱i tsu cikpala ni hal ubana bawu utyoku adama tsupige tsa u wenikei a ili iꞌya wa yansa a asuvu a kuwa ku Atoni, kpam n a asu u Yesu Kawauwi! Ami.

4

Ikyamba i te

1 Ma̱ ta̱ a kuwa ku aꞌali adama a ɗa ma gbashika Asheku, kpam ma folo ɗa̱ ta̱ i rongo ndishi n ɗa n rotsoi ma aza ɗa Kashila̱ ka isa̱i. 2 Ili iꞌya baci dem ya yan, i vakunku kaci ka ɗe, kpam i toni n ama sawu. I yain n ahankuri, kpam kotsu i yain upan aꞌayin a ɗa baci ama a ka yansa ukuna u gbani wa, kpaci ya ciga le ta̱. 3 Kulu Keri ku gonuko ɗa̱ ɗe ili i te, adama a nala, yanyi gba̱ iꞌya ya yan i rongo na̱ ndishi n shinga, tsa̱ra̱ i rongo pini ili i te. 4 Gba̱ tsunu ikyamba i te iꞌya. Kulu ku Kashila̱ ku te ka. Kpam Kashila̱ ka na̱ka̱ tsu ta̱ uzuwa u uma u te an u ɗanga̱sa tsu tsu woko ama a ne. 5 Gba̱ tsunu Asheku a te a ɗa tsu. Uwenishike u te u ɗa tsu pityanangi n u ɗa. Ulyuɓugu u te u ɗa tsu wushai. 6 Gba̱ tsunu Kashila̱ ka te ka tsa gbashika, kpam aya Tata u tsunu gba̱. Wa lya ta̱ tsugono tsu ko ndya wa. Wa̱ ta̱ ko nte wa. Aya kpam pini a asuvu a tsunu gba̱.

7 Kawauwi ka na̱ka̱ ta̱ ya dem kune tsa̱ra̱ tsu yain manyan ma ne. Yan ɗa u yain nala adama a tsishinga tsupige tsu ne. 8 Tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai,

“Aꞌayin a ɗa u banai a zuba u Kashila̱,

u tono ta̱ n aza a aꞌuwa a aꞌali a ɗa u ka̱na̱i,

kpam u na̱ka̱i ama kune icun kau‑kau.” ◊

9 (Gogo‑na ma ciga ta̱ i yawunsa a kaci ka udani, “U banai a zuba u Kashila̱.” 10 U bana baci a zuba u Kashila̱, u ka̱na̱ ta̱ u yain n kalen; wata, caupa, wa̱ri u cipa̱ ta̱ a iyamba, a likimba u na. Vuma ɗa cipa̱i a likimba u na vi aya dem uza ɗa yuwa̱i a zuba vi, tsa̱ra̱ u gonuko ili i woko tyoku ɗa i gain i woko.) 11 Aya u na̱ka̱i Atoni kune ku na ki icun kau‑kau: u zuwai aza roku a woko asuki. U zuwai aza roku a woko ntsumate, aza roku kpam a dansa kadyanshi ka Kashila̱. U zuwai aza roku a kirana n Atoni, aza roku kpam a woko awenishiki a Atoni. 12 Yan ɗa u yain nala tsa̱ra̱ ama a na yi a foɓuso ama a Kashila̱ a gbashika yi, tsa̱ra̱ Atoni yi, aza ɗa aꞌa̱ri ikyamba i Kawauwi a gbonguro n ucira. 13 Nala gba̱ tsunu tsa ɓolomgbono tsu woko ili i te a asu u uwushuku n Kashila̱ n ureve u Maku ma ne, kpam tsa woko ta̱ aza ɗa a gbonguroi. Wata, tsa woko ta̱ ushaɗangi tyoku u Kawauwi, uza ɗa wa̱ri tyoku ɗa u gain u woko.

14 Tsa woko kpam tyoku u mmuku wa. A ka kpatala̱sa tsu kaberikete tyoku u kpatsu ku aɓali a ka kpatala̱sa kaberikete wa. Tsa pana̱ka ama ɗa a ka ciga a yinsa̱ tsu n uwenishike u kaɓan u gbani wa. 15 A una̱ u nala, tsu dansa ukuna u mayun kpam tsu cigamgbana, tsa̱ra̱ tsu gbonguro kpam tsu woko una̱ u te n Kawauwi gba̱ gba̱, eyi uza ɗa wa̱ri Kaci ka Atoni. 16 Kawauwi ka ɓolomgbono ta̱ ama gba̱, tyoku ɗa karuva ka tsu ɓolomgbono apashi a ikyamba i vuma. Kapashi dem ka yan baci manyan ma ne, ka ɓa̱nga̱ ta̱ apashi a roku a gbonguro, tsa̱ra̱ ikyamba yi gba̱ i woko n alafiya, n ugbonguro, kpam ushaɗangi n uciga.

Uma u savu

17 Adama a nala, n tonuko ɗa̱ ta̱ kpam n rono ɗa̱ atsuvu a asuvu a kala ka Asheku, a̱sa̱ka̱i uyansa tyoku ɗa Awulawa a ka yansa. Ure u uyawunsa u le u gbani u ɗa. 18 Atakasuvu a le aꞌa̱ ta̱ a asuvu a karimbi, a reve ko i te wa, kpaci a pana̱ka Kashila̱ wa. Adama a nala a ka tsa̱ra̱ uma u ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱ wa. 19 Aꞌayin a ɗa baci a yain ili i cingi, a tsu pana kpam uwono wa. A neke ɗe kaci ka le a uyansa ili iꞌya ikyamba ya ciga, kpam a ka yansa ta̱ gba̱ icun i tsishankala, kpam a a̱sa̱ka̱ uyansa ili i nala yi wa.

20 Eɗa̱ tani, an i revei Kawauwi, tyoku ɗa a tonuko ɗa̱ i yansa ɗa la wa. 21 N reve ta̱ i pana ta̱ ukuna u ne, kpam iꞌa̱ ta̱ a asuvu a ne, adama a nala a wenishike ɗa̱ ta̱ ukuna u mayun u Yesu. 22 A wenishike ɗa̱ ta̱ i a̱sa̱ka̱ ili iꞌya iꞌa̱ri i yansai caupa. Aꞌayin a nala yi uma u ɗe u namgba ta̱ adama a ɗa i cigai uyansa gba̱ icun i ikuna i cingi. 23 Gogo‑na a̱sa̱ka̱i Kashila̱ ka savaɗa uma u ɗe tsa̱ra̱ i gita̱ uyawunsa a ure u savu. 24 A̱sa̱ka̱ Kashila̱ ka gonuko ɗa̱ ama a savu. U yan ɗa̱ ta̱ i woko tyoku u ne, adama a nala u ka̱na̱ ta̱ i woko ama a maci kpam uwulukpi n ukuna u mayun.

25 U ka̱na̱ ta̱ i a̱sa̱ka̱ kaɓan. Ya dem tonusuko utoku u ne Katoni ukuna u mayun, kpaci tsa̱ ta̱ tyoku u apashi kau‑kau a ikyamba i te. 26 Aꞌayin a ɗa baci i yain upan, kotsu i yain unyushi u cingi wa, kiranai, kotsu i yain upan hal kaara ka rukpa̱ wa. 27 Kotsu i na̱ka̱ Kala̱pa̱nsi† kabala u lyai kaci ka ɗe wa. 28 Uza ɗa baci wa̱ri kaboki, kotsu u doku u boko wa. A una̱ u nala, she u ma̱tsa̱ uyan manyan, tsa̱ra̱ u tsa̱ra̱ ili iꞌya wa na̱ka̱ aza a unambi.

29 Kotsu i dansa ikuna i cingi wa, shegai i dansa ikuna i shinga iꞌya ya ɓa̱nga̱ ama a gbonguro. Dansai ili iꞌya ya gbamatangu aza ɗa a ka pana̱ka ɗa̱ vi tsa̱ra̱ i yan le n kalen. 30 Kpam kotsu i zuwa Kulu Keri unamgbukatsuma̱ wa, kpaci ka̱ ta̱ tyoku u kugyan ka ku wenikei eɗa̱ ama a ne a ɗa. Kashila̱ ka na̱ka̱ ta̱ Kulu, tsa̱ra̱ u wenike an wa wutukpa̱ ɗa̱ kain ka makorishi ka rawa baci. 31 I a̱sa̱ka̱ unamgbi u asuvu n upan n asuvu a shen. Kotsu i rongo n ibili ko kpam i yain ili iꞌya ya tuko kunangasu wa ko kenu. 32 A una̱ u nala, yamgbanai ili i shinga, kpam i wenike asuvayali. Cimbusuka̱i aza ɗa a nusuka ɗa̱, tyoku ɗa Kashila̱ ka cimbusuka̱ ɗa̱ unyushi u cingi u ɗe a asu u Kawauwi.

5

Rongoi a asuvu a katyashi

1 Adama a nala rongoi tyoku u Kashila̱, kpaci eɗa̱ mmuku n ne n ɗa, aza ɗa wa ciga cika. 2 I cigi ama maco, tyoku ɗa Kawauwi ka ciga tsu, hal u kuwa̱i adama a tsunu. U nekei uma u ne tyoku u uɗara̱kpa ubana a asu u Kashila̱, kpam nala vi wa̱ ta̱ tyoku u ili i magula̱ni a asu u Kashila̱.

3 Kotsu i yain tsishankala, ko ili i uwono, ko kpam kurura a mere ma ɗe wa. Icun i inyushi i cingi i nala yi i lobono a asu u ama a Kashila̱ wa. 4 Kpam dem u lobono i dansa kadyanshi ka icaɗi wa, kpam kotsu i dansa n utengeshi ko majari ma cingi wa. A una̱ u nala, she i cikpi Kashila̱ adama a ili iꞌya wa yansa̱ka ɗa̱. 5 I reve ta̱ na vi mayun ɗa: Uza u yan baci unyushi u tsishankala, ko u yain ili i cingi, ko wa̱ri n kurura, wa uwa a tsugono tsu Kawauwi n tsu Kashila̱ wa. Uza ɗa baci dem wa yansa ili i nala yi, kameli ka wa gbashika. 6 Kotsu i a̱sa̱ka̱ uza roku u yinsa̱ ɗa̱ u tonusuko ɗa̱ ili iꞌya bawu iꞌa̱ri i mayun wa. A ka ɓa̱ra̱kpa̱ wa, Kashila̱ ka yan ta̱ upan n ama a ɗa bawu a na̱ka̱ yi karinga̱, a ka yansa baci icun i ili i cingi i na yi. 7 Adama a nala, kotsu i ɓolomgbono n aza ɗa a ka yansa ikuna i cingi tyoku u nala wa.

8 Caupa, iꞌa̱ri ta̱ a asuvu a karimbi, shegai gogo‑na a ɓolomgbono ɗa̱ ɗe n Asheku, kpam i uwa ɗe a asuvu a katyashi. Adama a nala rongoi tyoku u ama a ɗa aꞌa̱ri aza a katyashi. 9 N dana ta̱ nala kpaci katyashi ka tsu zuwa ta̱ ama a yain ili iꞌya iꞌa̱ri i shinga, n i maci, n i mayun. 10 Adama a nala ma̱tsa̱i i rotsongusu ili iꞌya ya zuwa Asheku a pana kayanyan. 11 Kotsu i ɓolomgbono a asu u uyan ili iꞌya ama a ɗa aꞌa̱ri a karimbi a ka yansa wa. Ili i nala yi i gbani iꞌya. A una̱ u nala, zuwai ama a reve ili i na yi i cingi iꞌya. 12 Ili i uwono iꞌya gba̱m a dansa ikuna iꞌya ama a yain a ukpawunsi. 13 Shegai aꞌayin a ɗa baci katyashi ka wakanai ara le, ya dem wa wene ta̱ ili iꞌya ili yi i rotsoi. 14 Kpaci katyashi ka tsu wenike ta̱ ili dem. Ɗa i zuwai a danai,

“Eɗa̱ aza ɗa ya lavuta, ꞌya̱nga̱i!

ꞌYa̱nga̱i a ukpa̱,

kpam Kawauwi ka wakana ta̱ ara ɗe.”

15 Adama a nala, kiranai n tyoku ɗa ya rongo. Kotsu i rongo tyoku u atengeshi wa, shegai rongoi n kakiri. 16 Yanyi manyan n kabala ka iꞌa̱ri n ka mai, kpaci ama a ka yansa ta̱ tsicingi a aꞌayin a na. 17 Adama a nala kotsu i woko atengeshi wa, shegai i rotsongusu ili iꞌya Asheku a ka ciga ɗa̱ i yain. 18 Kotsu i tamgbala̱ka n uso ma̱ra̱ wa, kpaci nala wa nangasa ɗa̱ ta̱. A una̱ u nala, a̱sa̱ka̱i Kulu ku shaɗangu ɗa̱ n ucira. 19 Shipai icun i ishipa i Kashila̱ gba̱, kpam i gbamatangu atoku a ɗe. Shipai ishipa i ucikpala Asheku n atakasuvu a ɗe gba̱. 20 Cikpai Kashila̱ Tata u tsunu maco a ili gba̱ adama a kala ka Asheku Yesu Kawauwi ka tsunu.

Aka n aꞌali

21 Adama a ɗa ya na̱ka̱ Kawauwi karinga̱, she i gorimuko atoku.

22 Eɗa̱ aka a iyolo, gorimukoi aꞌali a ɗe tyoku ɗa i tsu gorimuko Asheku, 23 adama a ɗa vali aya kaci ka uka, tyoku ɗa Kawauwi ka̱ri Kaci ka Atoni; wata, ikyamba i ne. 24 Adama a nala, uka dem u gorimuko vali u ne a ili dem, tyoku ɗa Atoni a tsu gorimuko Kawauwi.

25 Eɗa̱ aꞌali a ɗa iꞌa̱ri n aka, ya dem cigi uka u ne, tyoku ɗa Kawauwi ka cigai Atoni hal u kuwa̱i adama a le, 26 tsa̱ra̱ u gonuko le uwulukpi, an u za̱ le n mini n udani u ne. 27 U yan ta̱ na vi tsa̱ra̱ u gonuko Atoni yi a woko n tsulobo kpam u tuko le a kapala ka ne tyoku u ukasavu u ɗa bawu wa̱ri n kashinda̱ ko utyacira ko kpam icun i unamgba. Pini nala, a ka woko ta̱ uwulukpi kpam bawu unyushi. 28 Nala kpam dem aꞌali, u ka̱na̱ ta̱ a cigi aka a le, tyoku ɗa a ka ciga ikyamba i le. Uza ɗa baci wa ciga uka u ne, kaci ka ne ka wa ciga. 29 Uza wa̱ la wa kovo ikyamba i ne wa, shegai u lyatangu iꞌya u kirana kpam n iꞌya. Kpam ili iꞌya Kawauwi ka yankai Atoni yi iꞌya gai la vi, 30 kpaci a̱tsa apashi a ikyamba i ne. 31 Tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai, “Vali u a̱sa̱ka̱ tata na̱ mma u ne u paɗara n uka u ne, ama a re a le a ka woko ta̱ ikyamba i te.” ◊ 32 Ukuna u mayun u ɗa pini ukpawin a uwenishike u na vi. Kadyanshi ka Kawauwi n Atoni ka ma yan. 33 Shegai mayun ɗa ara ɗe dem: vali dem u ka̱na̱ ta̱ u cigi uka u ne tyoku ɗa wa ciga kaci ka ne, uka kpam u ka̱na̱ ta̱ u gorimuko vali u ne.

6

Mmuku n isheku i le

1 Eɗa̱ mmuku, gorimukoi isheku i ɗe kpaci eɗa̱ aza a Asheku a ɗa, kpam ili i shinga iꞌya i gain i yain iꞌya gai la vi. 2 Mele ma kagita̱ ma ma̱ri a asuvu a Mele Kupa ma ma korusoi n kazuwamgbani ka ka danai, “Na̱ka̱ tata na̱ mma u vunu tsupige.” 3 Kpam kazuwamgbani ka na: “Vu na̱ka̱ baci tata na̱ mma u vunu tsupige, ili dem ya wala vu ta̱ derere, kpam va ɓa̱ra̱kpa̱ ta̱ a likimba u na.”

4 Isheku, kotsu i zuwa mmuku n ɗe n yain upan wa. A una̱ u nala, kiranai n ele, na̱ka̱ le adooki kpam i wenishike le a ure u ɗa Asheku a ka ciga.

Agbashi n azakuwa a le

5 Eɗa̱ agbashi, gorimukoi azakuwa a ɗe a ɗa aꞌa̱ri pini naha a likimba. Pana le uwonvo i na̱ka̱ le karinga̱ i gbashika le kpam mayun tyoku ɗa ya gbashika Kawauwi. 6 Ma̱tsa̱i manyan cika a aꞌayin dem, shegai kotsu i yain tsa̱ra̱ i zuwa azakuwa a ɗe a pana kayanyan aꞌayin a ɗa a ka wundya ɗa̱ koshi wa. Shegai i yain iꞌya i lai la, i yain manyan ma ɗe n atakasuvu a ɗe gba̱, tyoku ɗa Kashila̱ ka ciga, kpaci eɗa̱ agbashi a Kawauwi a ɗa iꞌa̱ri. 7 Yanyi manyan ma ɗe n maza̱nga̱, yavu Asheku a ɗa ya yanka, shegai ama koshi wa. 8 Ciɓai, Asheku a ka tsupa ta̱ manyan ma shinga ma ya dem u yain, ko kagbashi ko uza ɗa bawu wa̱ri kagbashi.

9 Eɗa̱ azakuwa, kiranai n agbashi a ɗe dem mai. Kotsu i dana ili iꞌya ya zuwa le a pana uwonvo wa. Ciɓai, azakuwa n agbashi gba̱ aꞌa̱ ta̱ n Uzakuwa u te a zuba, kpam u tsu yanka ta̱ ya dem una̱ u te.

Icanga i kuvon i Kashila̱

10 Akani a va̱ a makorishi a ɗa na: gbamai n ucira u Asheku u ɗa wa̱ri n ugbonguro cika kain dem, kpaci iꞌa̱ ta̱ kaɓolo n eyi. 11 Kasoje ka tsu foɓuso ta̱ icanga i kuvon adama a kuvon. Nala dem, u ka̱na̱ ta̱ i foɓuso gba̱ ili iꞌya Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱, tsa̱ra̱ aꞌayin a ɗa baci Kala̱pa̱nsi ka ciga ka la̱pa̱na̱sa̱ ɗa̱, kotsu i fuɗa i shamgba n ucira a uwanda̱sa u ne. 12 Kuvon ku tsunu n ama icun i tsunu ɗa wa, shegai n ityoni i cingi iꞌya na̱ ngono n le n ucira kau‑kau u likimba u karimbi u na, kpam tsa yan ta̱ kuvon n ucira u cingi u ɗa wa̱ri a kalishi. 13 Adama a nala, ukai gba̱ icanga i kuvon iꞌya Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱. Tsa̱ra̱ i suma a kain ka cingi wa. Ya yan ta̱ kuvon hal ubana a makorishi, kpam i rongo kushani n ucira. 14 Adama a nala, foɓusoi kaci ka ɗe! I dansa ukuna u mayun maco. Wa̱ ta̱ tyoku u kagbawatsu ka cuku ka vuma sirai a cuku, tsa̱ra̱ u foɓuso kaci ka ne u yain manyan. Yanyi ili iꞌya iꞌa̱ri derere, kpaci uyan ili iꞌa̱ri derere iꞌa̱ ta̱ tyoku u matogo ma urim ma ma ka̱ngu iꞌya ya sawa ɗa̱. 15 Lyayi kapala n uwushukusu n Kadyanshi ka Shinga ka ka tsu na̱ka̱ ndishi n shinga. Kpam ka woko ta̱ tyoku u akpata a aꞌene a ɗe, kpam ya woko ta̱ ufoɓusi mai. 16 Ili i roku iꞌya kpam na: lyayi kelime n upityanangusu n Yesu Kawauwi. Upityanangu u ɗe wa woko ta̱ tyoku u mara̱ga̱ ma uka̱ngusu aya a akina a ɗa uza u cingi vi wa takusu utuwa̱ ara ɗe. 17 I reve baci bawu mala̱la̱ an Kashila̱ ka wauwa ɗa̱, wa̱ ta̱ tyoku u makun ma kuvon ma ma tsu ka̱ngu kaci ka ɗe. Kpam i foɓuso i yain manyan n Kadyanshi ka Kashila̱. Wa̱ ta̱ tyoku u burundu u ɗa Kulu Keri ku na̱ka̱ ɗa̱. 18 Aꞌayin a ɗa baci i yain ili i na yi, yanyi kavasu i foli Kashila̱ ka ɓa̱nga̱ ɗa̱ a ili dem maco tyoku ɗa Kulu Keri ku tonoi n a̱ɗa̱. Kpam ya yan baci kavasu ki, i rongo ufoɓusi. Rongoi uyansa kavasu maco adama a ama a Kashila̱.

19 Yanka numu dem kavasu, tsa̱ra̱ Kashila̱ ka na̱ka̱ mu idani i maci iꞌya ma dana n gita̱ baci kadyanshi, tsa̱ra̱ n dansa bawu uwonvo kpam n tonuko ama akani a ɗa Kashila̱ ka wenike tsu gogo‑na a Kadyanshi ka Shinga. 20 Yesu Kawauwi u ɗanga̱sa mu ta̱ n woko kasuki ka ne, n yain kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga ka ne, kpam ili iꞌya i zuwai gogo‑na a sira mu n ikani a kuwa ku aꞌali ɗa gai la vi. Yanyi kavasu tsa̱ra̱ aꞌayin a ɗa baci ma yan Kadyanshi ka Shinga ki, n dansa bawu uwonvo tyoku ɗa u gain.

Idyani i makorishi

21-22 Ma ciga ta̱ i reve tyoku ɗa tsa̱ri n ili iꞌya tsa yansa. Ɗa i zuwai ma suku Tikiku ara ɗe. Utoku u tsunu u ɗa uza ɗa tsa ciga, kpam dem u gbashika ta̱ Asheku mai. Wa tonuko ɗa̱ ta̱ ili iꞌya ya gita̱sa̱ n a̱tsu, kpam wa gbamatangusu ɗa̱ ta̱ atakasuvu.

23 N yan ta̱ kavasu tsa̱ra̱ Kashila̱ Tata n Asheku Yesu Kawauwi u na̱ka̱ ɗa̱ ndishi n shinga, n uciga, kpam u na̱ka̱ Katoni dem upityanangu! 24 A̱sa̱ka̱ Kashila̱ ka wenike tsishinga tsu ne a asu u aza ɗa gba̱ a ka ciga Asheku Yesu Kawauwi ka tsunu n uciga u ɗa bawu wa kotso.

* 2:2 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

◊ 4:8 Ishp. 68:18.

◊ 5:31 Kag. 2:24.

Filibi

1

2

3

4

Ukanikorongi Ubana a Asu u

Aza a Filibi

Ukukpa̱ u kadyanshi

A kuwa ku aꞌali ka Bulus wa̱ri an u korongi ukanikorongi u na ubana a asu u Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Filibi. U korongu ta̱ u ɗa tsa̱ra̱ u wenike ucikpa u ne adama a ili iꞌya a yanka yi an wa̱ri a kuwa ku aꞌali ki, kpam u wenishike le tyoku ɗa a ka rongo mai asuvu a Kawauwi.

Bulus tonuko ta̱ Atoni u da a rongo tyoku u Kawauwi aꞌayin dem. U wenike le ta̱ a yain maza̱nga̱ ko aꞌa̱ baci a asuvu a upana u ikyamba. U tonuko le ta̱ kpam u gan ta̱ a yain manyan kaɓolo mai.

Aꞌayin a ɗa baci dem Atoni a ka yan ka̱neshi u ukanikorongi u na vi, a tsu yan ta̱ majiyan cika kpaci wa̱ ta̱ ushaɗangi n maza̱nga̱ kpam a kuwa ku aꞌali ka u korongi u ɗa. Ucira u ɗa u zuwai u ɗa nala u ɗa ucira u ureve u Kawauwi kpam n uyan manyan ma uwoko tyoku u ne. Ucira u nala vi wa̱ ta̱ a asuvu a Atoni gogo‑na, tyoku ɗa u rongoi n Bulus n Atoni a Filibi caupa.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Idyani n kavasu (1:1-11)

Kalen ka uma ara Bulus (1:12-30)

Iryoci i uvakunku kaci u maci u Kawauwi (2:1-18)

Alabari a kaci ka aje a Bulus (2:19-30)

Uwoko uza u maci a asu u Kashila̱ (3:1–4:9)

Bulus cikpai aza a Filibi (4:10-20)

Idyani i makorishi (4:21-23)

1

1 Mpa Bulus, kpam Timoti ɗa pini na kaɓolo na̱ mpa. A̱tsu agbashi a Yesu Kirisiti Kawauwi a ɗa tsa̱ri.

Nkoshi n aɓa̱ngi a kuwa ku Atoni n gba̱ Atoni a aza a Filibi aza ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai alya ma koronku.

2 A̱sa̱ka̱ Kashila̱ Tata u tsunu n Asheku a tsunu Yesu Kawauwi a na̱ka̱ ɗa̱ ukuna u shinga na̱ ndishi n shinga.

Kavasu ka Bulus n ucikpa

3 N tsu cikpa ta̱ Kashila̱ ka va̱ aꞌayin a ɗa baci n ciɓai n a̱ɗa̱. 4 Kain dem n tsu shaɗangu ta̱ n maza̱nga̱ ma yanka ɗa̱ baci kavasu, 5 kpaci i woko ɗe atoku a manyan a va̱ a asu u utamburuka Kadyanshi ka Shinga a kaci ka Kawauwi. I gita̱ ta̱ uyan nala tun aꞌayin a ɗa i gita̱i i panai alabari yi, kpam ya lya kapala n uyan nala hal n gogo‑na. 6 Kashila̱ ka ka gita̱i manyan ma shinga ma na mi ara ɗe, kpam n reve ta̱ wa a̱sa̱ka̱ ma wa, she aꞌayin a ɗa u kotsoi ma kain ka Yesu Kawauwi wa gono.

7 Dere ɗa n pana nala a kaci ka ɗe. Ma ciga ɗa̱ wa wa a asuvu a katakasuvu ka va̱ kpaci tsa yamgbana ta̱ ukuna u shinga u Kashila̱. Tsu yan ta̱ nala aꞌayin a ɗa ma̱ri a kuwa ku aꞌali n aꞌayin a ɗa a a̱sa̱ka̱ mu an n ma̱tsa̱i n yain Kadyanshi ka Shinga. 8 Kashila̱ ka reve ta̱ tyoku ɗa ma ciga ɗa̱ n uciga u Yesu Kawauwi. U reve ta̱ kpam tyoku ɗa ma ciga n rongo n a̱ɗa̱.

9 Kavasu ka va̱ ka macigamgbani ma ya cigamgbana vi ma yain ushani hal gba̱m ma lai tyoku ɗa ma ciga ma yain. Ma yan ta̱ kpam kavasu adama a ɗa ya gbonguro a asuvu a ureve n kakiri ka ɗe. 10 Yan ɗa n yain kavasu ki naha kpaci ma ciga ta̱ i reve ili iꞌya iꞌa̱ri i mayun kpam n kalen, tsa̱ra̱ i rongo n uma u uwulukpi kpam bawu unyushi hal kain ka Kawauwi ka gono. 11 Pini nala, ɗa uma u ɗe wa shaɗangu n ilimaci i nɗanga n ɗa ma zuwa uyan ili iꞌya Kashila̱ ka wushuki a yain, kpam ya tuko ta̱ tsupige n icikpali a asu u Kashila̱. Ili i nala yi iꞌya Yesu Kawauwi zuwai a uma u ɗe.

Kadyanshi ka Shinga a kuwa ku aꞌali

12 Ama a va̱, ma ciga ta̱ i reve n manyan ma a yanka mu vi ma zuwa ta̱ Kadyanshi ka Shinga ka lyai kelime. 13 Ya dem reve ta̱ an a sira mu n ikani adama a ɗa ma gbashika Kawauwi. Kpam ko asoje a ɗa a ka wundya kuwa ku magono a reve ta̱ an n gbashikai Kawauwi. 14 Adama a usira u va̱ a kuwa ku aꞌali, Atoni ushani pini na a tsa̱ra̱ ta̱ ugbamatangu, kpam gogo‑na a gita̱ ɗe utonusuko aza roku ukuna u Kawauwi bawu uwonvo.

15-16 Aza roku a ɗa pini adama a ɗa a ka ciga mu ɗa a ka yansa kuɓari, kpam a ka ciga a yain ukuna u ɗa wa̱ri dere. Ama a na yi a ka yansa ta̱ kuɓari an a revei Asheku a ɗa a tuko mu pini na vi tsa̱ra̱ n moɗono n dana ili iꞌya iꞌa̱ri dere i Kadyanshi ka Shinga. Kpam mayun ɗa wa̱ri aza roku a ɗa pini aza ɗa a ka yansa kuɓari n malyon n tsilala. 17 Ama a nala yi aꞌa̱ n uyawunsa u maci a kaci ka kuɓari ku kadyanshi ka Kawauwi wa. N uciga u kaci u ɗa a ka yansa u ɗa, mayun ɗa le wa. Ciga ɗa a ka ciga a doku a zuwa mu n pana ikyamba an ma̱ri a kuwa ku aꞌali.

18 Shegai ko an uyawunsa u le wa̱ri mai ko bawu wa̱ri mai, cinda a ka yansa kuɓari ku Kawauwi, ma yan ta̱ maza̱nga̱ kpam ma lya ta̱ kelime n uyan maza̱nga̱. 19 Kpaci n reve ta̱ kavasu ka ɗe n uɓa̱nga̱ u ɗa wa wutusa̱ a asu u Kulu Keri ku Yesu Kawauwi wa zuwa le ta̱ a wauwa mu.

20 N ma̱tsa̱ ɗe n wene n yain ili iꞌya bawu ya zuwa mu n yain uwono, shegai kain dem n rongo a uyanka Kawauwi manyan bawu uwonvo. Caupa n pana uwonvo wa, gogo‑na kpam ma ciga ta̱ n rongo pini n ucira ubana tsa̱ra̱ uma u va̱ u rongo a una̱ka̱sa̱ Kawauwi tsupige ko n uma ko bawu uma.

21 Ma̱ baci n uma, adama a Kawauwi a ɗa, shegai n kuwa̱ baci wa laka mu ta̱ kalen. 22 N lya baci kelime n urongo n uma n ikyamba i na yi, ma fuɗa ta̱ ma lya kelime n manyan ma Kawauwi. N reve iꞌya ma ɗanga̱sa wa. 23 Uyawunsa vi u wuyana ta̱. Roku she n wene yavu wa laka mu ta̱ n rongo n uma, roku kpam yavu n gono a asu u Kawauwi. Urongo n Kawauwi wa laka mu ta̱ cika. 24 Shegai n reve ta̱ u la ta̱ kalen ara ɗe n rongo n uma a ikyamba.

25 Adama a ɗa i buwa mu uciga vi, n reve ta̱ ma rongo n uma tsa̱ra̱ i rongo n ugbama a asuvu a upityanangu u ɗe, pini nala, ɗa ya pana kayanyan ka upityanangu vi. 26 Kpam n doku baci n tuwa̱ ɗa̱ ukondo, ya tsa̱ra̱ ta̱ ili i shinga iꞌya ya zuwa i yain agoni n Yesu Kawauwi adama a va̱.

27 Shegai ko ndya baci i gita̱i, i rongo uma u ɗa wa tuko Kadyanshi ka Shinga tsupige a kaci ka Kawauwi. Ko n doku baci n tuwa̱ ɗa̱ uwene, ko kpam n panai alabari a ɗe koshi, ma reve ta̱ an i shamgbai n ucira kpam i ma̱tsa̱i tsa̱ra̱ i zuwa ya dem u wushuku n Kadyanshi ka Shinga ki. 28 Kotsu i pana uwonvo u atokulalu a ɗe wa. Nala wa woko ta̱ iryoci ara le an Kashila̱ n kaci ka ne wa wuna le aku u wauwa ɗa̱. 29 Adama a Yesu Kawauwi, Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ ukuna u shinga u uwushuku n Kawauwi. U na̱ka̱ ɗa̱ kpam ukuna u shinga u upana ikyamba adama a ne. 30 I reve ta̱ tyoku ɗa n panai ikyamba, kpam gogo‑na i pana ta̱ a da hal n ara nala wa̱ri. Eɗa̱ dem nala ya pana ikyamba yi.

2

Tyoku ɗa va woko tyoku u Yesu

1 Iꞌa̱ n ugbamatangu u asuvu an i ɓolomgbonoi kaci n Kawauwi? Asuvu a ɗe a dusuku adama a uciga u ne vi? Kulu Keri ku zuwa ɗa̱ ya rongo kaɓolo? Ya pana iyali i atoku kpam ya tono n ele ben? 2 An u wokoi n revei nala wa̱ri, ma ciga ta̱ i zuwa mu n pana kayanyan cika. Ili iꞌya ma ciga i yain iꞌya na: I panamgbana n atoku a ɗe. I cigi atoku a ɗe. I yansa manyan kaɓolo n uyawunsa u te kpam i yansa ili i te.

3 Kotsu i yain ili adama a uciga u kaci wa, kpam kotsu i yain ili adama a ara̱ɗi wa. Shegai aꞌayin a ɗa baci dem ya yan ili i gonuko kaci ka ɗe kenu, i yawunsa uza roku u ɗa pini uza ɗa u la ɗa̱. 4 Kotsu i rongo uciɓusa ukuna u ɗa u birika ɗa̱ koshi wa, shegai i yain dem n i ciɓusi a kaci ka ukuna u aza roku.

5 A asuvu a uma u ɗe, i yain n i ciɓusi tyoku ɗa Yesu Kawauwi u tsu ciɓusa n u yansi.

6 Kain dem Yesu ili i te iꞌya n Kashila̱,

shegai kain ka̱ la ka u danai a̱sa̱ka̱ u pana kayanyan tyoku ɗa Kashila̱ ka pana wa.

7 Shegai u gonuko ta̱ kaci ka ne kenu,

u wokoi yavu kagbashi.

A matsa yi ta̱ yavu vuma.

8 Kpam u rongoi tyoku ɗa vu revei vuma wa̱ri.

U pana̱ka ta̱ Kashila̱,

u gonukoi kpam kaci ka ne kenukulu,

hal u rawai u kuwa̱ a zuba u mawandamgbani.

9 Adama a nala Kashila̱ ka ra̱ɗa̱gba̱ yi ta̱ a zuba gba̱ gba̱,

hal u neke yi kala ka ka lai gba̱ aꞌala.

10 Adama a nala, ya dem wa kuɗa̱ngu ta̱ u lyai kayala

u pana baci kala ka Yesu.

Gba̱ aza ɗa aꞌa̱ri a zuba n likimba a ka yan ta̱ nala. ◊

11 Nala dem ko una̱ u eni wa

wa dana ta̱ Yesu Kawauwi Asheku a ɗa,

kpam nala wa na̱ka̱ ta̱ Kashila̱ Tata tsupige.

Laɗai tyoku u atala

12 Aje a va̱, aꞌayin a ɗa ma̱ri n a̱ɗa̱, kain dem i tsu pana̱ka ta̱ Kashila̱. Gogo‑na an u wokoi bawu ma̱ri kpam kaɓolo n a̱ɗa̱, i pana̱ka yi hal gba̱m u lai caupa. Lyayi kelime n i yanyi manyan ma ma wenike an a wauwa ɗa̱, kpam i yain nala n una̱ka̱ karinga̱ n upana u uwonvo. 13 Kashila̱ ka yan ta̱ manyan a asuvu a ɗe, wa zuwusa ɗa̱ ya ciga i pana̱ka yi, kpam wa na̱ka̱sa̱ ɗa̱ ucira u ɗa ya yan ili iꞌya wa pana kayanyan.

14 Aꞌayin a ɗa baci ya yan ili i roku, kotsu i yain kananamgbani ko tsali wa. 15 Ya yan baci nala wa, ko uza wa takpa ɗa̱ n ukuna u roku wa, ko kenu. U gan ta̱ i rongo uwulukpi, uma u ɗa bawu wa̱ri n unyushi tyoku u mmuku n Kashila̱ a asuvu a likimba u karimbi u ɗa u shaɗangi n ama a cingi kpam kain dem a tsu rongo a uyansa unyushi u cingi. A̱sa̱ka̱ uma u ɗe u laɗi tyoku u atala a kapala ka ama a na yi. 16 Shamgbai n ugbami a akani a uma, tsa̱ra̱ Kawauwi ka gono baci, n tsa̱ra̱ ucira u ɗa ma dana n kpa̱ɗa̱ ulya kalambale ki wa, kpam manyan ma va̱ ma woko ma gbani wa. 17 Upityanangu u ɗe a asu u Asheku, n tyoku ɗa ya gbashika yi, u woko ta̱ yavu uɗara̱kpa ubana ara ne. Wa woko ta̱ yavu a doku a wotsongu mpasa n va̱ a asuvu a uɗara̱kpa u ɗe vi. Nala baci, ma pana ta̱ kayanyan, kpam ma ɓolomgbono ta̱ kaci ka va̱ n a̱ɗa̱ tsu pana kayanyan. 18 Yanyi maza̱nga̱ adama a nala yi, kpam tsu panai kayanyan kaɓolo.

Bulus suki kaɓa̱ngi

19 Yesu Asheku u wushuku baci, n yawunsa ta̱ n sukunku ɗa̱ Timoti gogo‑na na. Aꞌayin a ɗa baci u gonoi ara va̱, ma pana ta̱ kayanyan n pana baci alabari a ɗe. 20 Ma̱ n uza tyoku u ne wa, u la ta̱ ya dem pini na upana iyali i ɗe. 21 Dana ɗa n danai nala kpaci ya dem pini na ukuna u kaci u ne u ɗa wa ciga u ɗa wa yawunsa, shegai a ka ciɓusa ukuna u ɗa Yesu Kawauwi wa ciga wa. 22 I reve ta̱ tyoku ɗa Timoti wenikei kaci u woko tyoku u maku n tata u ne. U ɓa̱nga̱ mu ta̱ a asu u uyan kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga. 23 Aꞌayin a ɗa baci n tuwa̱i n revei ili iꞌya a ka yanka mu, ma tutsuku yi ta̱ ara ɗe. 24 N zuwa ta̱ uma Asheku a ka a̱sa̱ka̱ mu ta̱ n tuwa̱ ara ɗe na n aꞌayin kenu.

25 I suku ta̱ Abafuradita tsa̱ra̱ u yanka mu ili iꞌya ma ciga. Utoku u va̱ ɗa asuvu a Kawauwi, u yan ta̱ manyan kaɓolo na̱ mpa kpam tsu moɗonoi yavu asoje. Gogo‑na n wene ta̱ wa laka ta̱ tsulobo n a̱sa̱ka̱ yi u gono ara ɗe. 26 Kpam adama a ɗa u ma̱tsa̱i wa ciga u tuwa̱ ara ɗe ɗa. U dambula ta̱ cika kpaci i reve ta̱ an bawu wa̱ri n alafiya. 27 Mayun ɗa bawu wa̱ri n alafiya. Wa̱ri u yan ta̱ gba̱m evu n ukpa̱, shegai Kashila̱ ka pana ta̱ iyali i ne u wauwai uma u ne. U ɓishinka mu dem kushen adama a unamgbukatsuma̱. 28 Ili iꞌya i zuwai gai n lakai uciga n tutsunku ɗa̱ n eyi iꞌya gai la vi. I wene yi baci ya laka ta̱ upana kayanyan, kpam kadambula ka va̱ ka jebe ta̱. 29 Ryabusa ni a asuvu a kala ka Asheku i yain maza̱nga̱ cika. U gan ta̱ i na̱ka̱ icun i ama a nala yi tsupige. 30 Yanka ni nala kpaci wa̱ri u yan ɗe evu n ukpa̱ adama a manyan ma Kawauwi. Tuwa̱ ɗa u tuwa̱i tsa̱ra̱ u shaɗangu uɓa̱nga̱ u ɗa bawu eɗa̱ ya fuɗa ya ɓa̱nga̱ mu.

3

Tyoku ɗa va woko uza maci u mayun

1 Gogo‑na ama a va̱, yanyi ipeli adama a Asheku. N pana ta̱ kayanyan an ma korongu ili iꞌya n tonuko ɗa̱ caupa vi. Ya doku ta̱ gba̱m ya kirana n a̱ɗa̱.

2 Kotsu i a̱sa̱ka̱ ama a cingi a naha a yinsa̱ ɗa̱ wa. Alya aꞌa̱ri n uciga u ukiɗa u acombi† kaberikete, aꞌa̱ ta̱ yavu nshe n ɗa ma̱ri n icaɗi. 3 A̱tsu tsa̱ ta̱ n ukiɗa u acombi u maci kpaci a asuvu a Kulu ku Kashila̱ ka tsa lyasa kayala. Tsupige tsu tsunu tsu tsu tuwa̱ ta̱ adama a Yesu Kawauwi kpam tsu tsu yan ara̱ɗi n ukuna u ikyamba wa.

4 Gaawan mpa ma fuɗa ta̱ ma yan ara̱ɗi n ukuna u ikyamba. Uza roku wene baci yavu wa̱ n ukuna u roku u ɗa wa fuɗa wa lya kaci ka ili i na yi, ma la yi ta̱ a ili i na yi gba̱. 5 Mpa n aꞌayin kulla̱ an a matsa mu ɗa a kiɗa mu kacombi. Mpa uza u aza a Isaraꞌila u ɗa, uza u kagali ka Bayami. Nala wa wenike ta̱ an mpa uza u aza a Ibirahi u mayun u ɗa. Tsu yan baci ukuna u Mele, mpa Kafarishi† ka. 6 Caupa mpa kayain ka manyan ka cika, n tuko ta̱ Atoni upana u ikyamba. Ko uza wa fuɗa wa dana ukuna u dana Mele ma n koɗoi ma na wa.

7 Caupa, n tsu yawunsa ta̱ yavu ukuna u na wa̱ ta̱ n kalen cika, shegai gogo‑na ukuna u gbani u ɗa ma wundya u ɗa adama a ili iꞌya Kawauwi ka yain. 8 Ili iꞌya gba̱ i lakai n kalen iꞌya, n tsu wene ta̱ ko ndya wa bawu kalen n gawuntangu baci iꞌya n ureve u Yesu Kawauwi. Ureve u Kawauwi Asheku u va̱, u la ta̱ ko ndya wa kalen, kpam mayun ɗa. Adama a ne n wotsongu ɗe ko ndya wa i va̱, shegai gba̱ yavu kaviri ka ma a̱sa̱ka̱ ka ma wundya iꞌya tsa̱ra̱ Kirisiti Kawauwi u woko u va̱, 9 kpam kain dem ma rongo ta̱ kaɓolo n eyi. Ma pityanangu kpam n ukuna u maci u kaci u va̱ wa, ko ucira u kaci u va̱ adama a upana̱ka Mele wa, shegai n Kawauwi ka ma pityanangu tsa̱ra̱ u wauwa mu. Yan ɗa ma yan nala kpaci ure u Kashila̱ u ɗa u tsu gonuko aza a maci n kaci ka ne wa̱ ta̱ a asu u upityanangu. 10 Ma ciga ta̱ n reve Kawauwi, ma ciga ta̱ kpam n reve ucira u ɗa u ꞌya̱nga̱sa̱ yi a ukpa̱. Ma ciga ta̱ n ɓolomgbono kaci n eyi, tsa̱ra̱ n reve upana u ikyamba u ne. Ma ciga ta̱ kpam n ɓolomgbono n eyi a asu u ukpa̱ u ne. 11 Adama a nala, ma̱ ta̱ n uzuwa u uma a ka ꞌya̱nga̱sa̱ mu ta̱ a ukpa̱!

Lya kelime n umoɗono

12 Kotsu n yan ili i na yi gba̱ wa, kpam kotsu n kotso uwoko ili iꞌya i gain n woko wa. Shegai n lya ta̱ kelime n manyan hal she ubana a makorishi ma a ka gonuko mu ili iꞌya Kawauwi ka ciga mu n woko. 13 Ama a va̱, dana ɗa n danai n ka̱na̱ ɗe ili gba̱ wa, shegai ili iꞌya n yain iꞌya: n dambula kaci ka va̱ n ili iꞌya i wurai wa, n moɗono ta̱ n ka̱na̱ ili iꞌya iꞌa̱ri a kapala. 14 N lya ta̱ kelime na̱ n yanyi manyan tsa̱ra̱ n rawa a makorishi ma a ka na̱ka̱ mu ili i shinga, aꞌayin a ɗa Kashila̱ ka isa̱ mu ubana a zuba adama a Yesu Kawauwi.

15 U gan ta̱ gba̱ aza ɗa aꞌa̱ri a asuvu a tsunu, aza ɗa a gbonguroi a asuvu a kulu a yawunsa tyoku u na. Kpam ili i roku iꞌa̱ baci pini iꞌya bawu i wushuki n iꞌya, Kashila̱ ka zuwa ɗa̱ ta̱ i wene ili iꞌya iꞌa̱ri i mayun. 16 Ili iꞌya gba̱ i lakai kalen iꞌya, tsu lyai kelime n utono ili iꞌya tsu revei iꞌa̱ri i mayun.

17 Ama a va̱, tonoi tyoku ɗa mpa ma rongo, kpam i rotsongusu a asu u uwundya ili iꞌya aza ɗa a ka rongo a asuvu a iryoci iꞌya tsu na̱ka̱ le. 18 Nala u gain i rongo, kpaci ama ɗa pini ushani aza ɗa a ka rongo tyoku ɗa a ka wenike ele atokulalu a mawandamgbani ma Kawauwi a ɗa. Ma̱ri n tonuko ɗa̱ ɗe ukuna u na vi, kpam hal n gogo‑na kushen ka ma̱ri n meshi kpaci ukuna u na vi mayun ɗa. 19 Ama a na yi a rawa baci a makorishi, a ka cina ta̱ kaci ka le a ukpa̱ u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. Ili iꞌya a ka lyasa̱ka kayala iꞌya ili iꞌya a ka ciga̱ka ikyamba koshi. A tsu tsa̱ra̱ ta̱ tsupige a ili i uwono iꞌya a ka yansa. Gba̱ atakasuvu a le aꞌa̱ ta̱ a ili i likimba u na.

20 Shegai a̱tsu ama a zuba a ɗa, a asu u ɗa Yesu Kawauwi wa rongo. Kpam tsu ma̱tsa̱ ɗe uvana ugono u ne tyoku u Kawauwi ka tsunu. 21 Wa bidya ta̱ ikyamba i tsunu pini a likimba u na vi iꞌya bawu iꞌa̱ri n ucira, u gonuko iꞌya i woko ikyamba i tsupige tyoku u i ne. Wa yan ta̱ nala n ucira u ɗa u tsu zuwa ili dem i pana̱ka yi.

4

1 Ama a va̱, ma ciga ɗa̱ wa wa, kpam ma ciga ta̱ n wene ɗa̱. I zuwa mu ta̱ n pana kayanyan kpam eɗa funi ɗa a na̱ka̱ mu. Adama a nala, i shamgba n ucira a asuvu a utono u Asheku.

Tyoku ɗa uza wa rongo mai

2-3 Utoku u va̱, vu yan ta̱ manyan kaɓolo na̱ mpa mayun, kpam n folo vu ta̱ vu ɓa̱nga̱ aka a re a ɗa aꞌa̱ri pini kaɓolo n avu. N folo ta̱ Afodiya n Sinitiki, aka a re a na yi a doku a panamgbana adama a Asheku. Caupa, a yan ta̱ manyan cika kaɓolo na̱ mpa tsa̱ra̱ tsu tonuko aza roku ukuna u Kadyanshi ka Shinga. A yan ta̱ kpam manyan n Kileme n atoku a manyan a va̱ a roku. Kashila̱ ka korongu ta̱ aꞌala a ama a na yi a Tagara̱da u Aza a Uma.

4 Yanyi maza̱nga̱ kain dem adama a Asheku. A̱sa̱ka̱i gai n doku n dana, yanyi maza̱nga̱! 5 I yain ben n atoku a ɗe. I ciɓa an utuwa̱ u Asheku wa̱ri evu.

6 Kotsu i dambula adama a ili i roku wa, shegai i yain kavasu i foli uɓa̱nga̱ a kaci ka ili dem. Tonukoi Kashila̱ gba̱ ili iꞌya bawu iꞌa̱ri n iꞌya, i na̱ka̱ yi ucikpa. 7 I yan baci nala, i reve ta̱ an Kashila̱ ka fuɗa ka zuwa atakasuvu a ɗe a rongo yuwu. Ili iꞌya i lai tsulobo iꞌya la vi cika, i lai kpam ili iꞌya katakasuvu ka uza ka reve. Pini nala, Kashila̱ ka kirana ta̱ n atakasuvu n uyawunsa u ɗe kpam i rongo n Kawauwi.

8 Ama a va̱, a̱sa̱ka̱ n koruso n kadyanshi ka na: I zuwa atakasuvu a ɗe a asu u ili iꞌya iꞌa̱ri i mayun, n tsupige n i maci. I yawunsa a kaci ka ili iꞌya iꞌa̱ri uwulukpi n i uciga kpam n iꞌya iꞌa̱ri dere. I yawunsa a kaci ka ili iꞌya iꞌa̱ri i shinga cika iꞌya i rawai a cikpala. 9 Ka̱na̱i uyansa ili iꞌya i rotsongusi ara va̱, i ka̱na̱ kpam uyansa ili iꞌya i panai n dansai. I ka̱na̱ uyansa ili iꞌya i wenei n yansai. Uyansa nala wa zuwa ta̱ Kashila̱ ka ndishi n shinga ka rongo n a̱ɗa̱.

Bulus cikpa le

10 Caupa i kirana ta̱ na̱ mpa mai, ko an u wokoi aꞌayin a roku a ɗa pini a ɗa iꞌa̱ri ya ciga i yanka mu nala, shegai i tsa̱ kabala ka ya ɓa̱nga̱ mu wa. Gogo‑na n pana ta̱ kayanyan n Asheku kpaci i gono ɗe ya kirana na̱ mpa. 11 Dana ɗa n danai ili i na yi adama a ɗa n nambai ili wa, n rotsongusu ta̱ n kawunku n ili iꞌya ma̱ri n iꞌya. 12 N reve ta̱ tyoku ɗa u tsu woko uza u namba baci ili, n reve ta̱ kpam tyoku ɗa u tsu woko uza u tsa̱ra̱ baci ili ushani. N reve ta̱ tyoku ɗa uza wa rongo n upana kayanyan kain dem. N reve ta̱ tyoku ɗa uza wa rongo n upana kayanyan wa̱ baci n ilikulya, n tyoku ɗa wa rongo n maza̱nga̱ wa̱ baci n kambulu. N reve ta̱ tyoku ɗa uza wa rongo n upana kayanyan wa̱ baci n ili ushani, n tyoku ɗa wa rongo wa̱ baci bawu ili. 13 Ma fuɗa ta̱ ma yan ko ndya wa adama a ucira u ɗa Yesu Kawauwi u na̱ka̱ mu.

14 Shegai gba̱ n nala, i dara̱ka ta̱ an i wenike mu uciga u ɗe a asuvu a aꞌayin a upana u ikyamba u va̱ a na vi. 15 Kpam eɗa̱ aza a Filibi yi i reve ɗe an eɗa koshi i na̱ka̱i ikebe tsa̱ra̱ i ɓa̱nga̱ mu aꞌayin a ɗa n tuko ɗa̱ Kadyanshi ka Shinga kpam dem an n a̱sa̱ka̱i Masidaniya. Atoni a roku aꞌa̱ la aza ɗa a yain nala wa. 16 Ko aꞌayin a ɗa ma̱ri a Tasaloniya, i na̱ka̱ ta̱ ikebe kuten gba̱m wa.

17 Dana ɗa n danai nala an ma ciga kune ku roku wa, shegai ili iꞌya ma ciga iꞌya, ya wusha ta̱ katsupi ka malen ma manyan ma ɗe kpaci i wenike mu ta̱ upana u iyali u ɗe. 18 Gogo‑na naha, ma̱ ta̱ n gba̱ ili iꞌya ma ciga. I la ta̱ gba̱m iꞌya ma ciga. I suku ta̱ kune cika a akere a Abafuradita, kpam n wusha ta̱ ka. Kune ka ku shinga ku magula̱ni, kpam Kashila̱ ka wusha ta̱ uɗara̱kpa vi, u pana ta̱ kpam kayanyan. 19 Kashila̱ ka va̱, uza ɗa wa kirana na̱ mpa, wa na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ gba̱ ili iꞌya ya ciga n utsa̱ri u ne. Utsa̱ri u ne u ɗa ili iꞌya u na̱ka̱ tsu a akere a Yesu Kawauwi. 20 Adama a nala gba̱, na̱ka̱i Kashila̱ Tata u tsunu tsupige hal ubana bawu utyoku. Ami.

Idyani i makorishi

21 Dana̱sai gba̱ Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Filibi. Atoku a ɗa aꞌa̱ri pini na kaɓolo na̱ mpa a ka suku ta̱ idyani i le. 22 Gba̱ Atoni a ɗa a buwai a ka sukunku ɗa̱ ta̱ dem idyani. Atoni a ɗa aꞌa̱ri a kuwa ku tsugono ku Kaisa† a ka sukunku ɗa̱ ta̱ idyani mai mai.

23 A̱sa̱ka̱ ukuna u shinga u Yesu Kawauwi Asheku u rongo n atakasuvu a ɗe.

◊ 2:10 Isha. 45:23.

Kolosi

1

2

3

4

Ukanikorongi Ubana a Asu u

Aza a Kolosi

Ukukpa̱ u kadyanshi

Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Kolosi a ɗa Bulus koronki ukanikorongi u na vi cina eyi a kuwa ku aꞌali. Bulus ɗa gita̱i kuwa ku Atoni ku na ki wa. U taɓa gba̱m ukyawan asu vi wa. Reve ɗa u revei n Atoni yi an Abafara yanka yi alabari. Abafara Katoni ka ka wuta̱i a Kolosi ka kpam wa̱ri kaɓolo n Bulus a kuwa ku aꞌali.

Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Kolosi aꞌa̱ri a gita̱ ɗe utono uwenishike u ɗa bawu u gain. Aꞌa̱ri a ka ciga a ɓishinka kaci ka le uciga u ili u kateshe, kpam a ka ciga a lyasa̱ka atsumate a zuba kayala n ucira u kulu kau‑kau. Koronku ɗa Bulus koronku le tsa̱ra̱ u tonuko le ukuna u nala vi ugan wa. Ciga ɗa wa ciga u tonuko le ko ndya baci vuma wa ciga, Kawauwi ka na̱ka̱ yi ta̱ iꞌya. U toɗugbuso ta̱ a kaci ka tyoku ɗa Kashila̱ n Kawauwi a ka ɓa̱nga̱ Atoni.

Nala dem gogo‑na, Kawauwi ka na̱ka̱ ta̱ gba̱ ili iꞌya vuma wa ciga adama a ɗa wa lyaka Kashila̱ kayala. Tagara̱da u na u toɗugbuso ta̱ gba̱ ili i na yi.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Idyani (1:1-2)

Kavasu ka ucikpa (1:3-8)

Vuma n manyan ma Kawauwi (1:9–2:19)

Uma u savu n Kawauwi (2:20–4:6)

Idyani i makorishi (4:7-18)

1

1 Mpa Bulus, Kashila̱ ka ka cigai ka ɗanga̱sa mu n woko kasuki ka Yesu Kirisiti Kawauwi. Timoti wa̱ ta̱ pini na kaɓolo na̱ mpa, eyi utoku u tsunu u ɗa.

2 Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Kolosi a ɗa ma koronku. Atoku a tsunu a ɗa kpam a ka tono ta̱ Kawauwi mai.

A̱sa̱ka̱ Kashila̱ Tata u tsunu u na̱ka̱ ɗa̱ ukuna u shinga na̱ ndishi n shinga.

Kavasu ka ucikpa

3 Tsu tsu yansa̱ka ɗa̱ ta̱ kavasu maco, kpam tsu na̱ka̱ Kashila̱ Tata u Asheku a tsunu Yesu Kawauwi ucikpa. 4 Ili iꞌya i zuwai tani iꞌya tsu pana ta̱ a da i pityanangu ta̱ n Yesu Kawauwi kpam tsu pana ta̱ a da ya ciga ta̱ ama a Kashila̱ gba̱. 5 I tsa̱ra̱ ta̱ upityanangu n uciga u nala vi adama a uzuwa u uma u ɗe, kpam Kashila̱ ka zuwuka ɗa̱ ta̱ ili iꞌya i zuwukai uma vi a zuba, a asu u ɗa bawu ya wene iꞌya gogo‑na. I rotsongusu ta̱ uzuwa u uma u nala vi aꞌayin a ɗa i panai akani a ukuna u mayun, Kadyanshi ka Shinga ka a tonuko ɗa̱. 6 Kadyanshi ka Shinga ka nala ki ka savaɗa ta̱ uma u ɗe, tun kain ka i panai ka a kagita̱, ɗa Kashila̱ ka wenikei ukuna u shinga u ne a asu u aza a unyushi u cingi. Gogo‑na Kadyanshi ka Shinga ka nala ki ka tambura ɗe ko nte wa a likimba. Tyoku ɗa ka savaɗai uma u ɗe, nala dem ka savaɗai uma u aza roku.

7 Abafara utoku u manyan u tsunu u ɗa, kpam tsa ciga yi ta̱ cika. Aya uza ɗa u tuko ɗa̱ Kadyanshi ka Shinga. U gbashika ta̱ Kawauwi mai tyoku u katsumate ka tsunu a asu u ɗe. 8 Aya uza ɗa u tonuko tsu tyoku ɗa Kulu Keri ku na̱ka̱ ɗa̱ uciga u pige u ama.

9 Adama a nala tsu tsu rongo ɗa̱ ta̱ uyansa̱ka kavasu. Tsu yan ta̱ nala tun kain ka tsu gita̱i tsu panai ukuna u ɗe, kpam tsu a̱sa̱ka̱ uyanka ɗa̱ kavasu wa. Tsu folo ta̱ Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ gba̱ ureve u ili iꞌya wa ciga i yain a atakasuvu a ɗe, kpam tsu folo yi ta̱ u na̱ka̱ ɗa̱ ugboji a ukuna u kulu. 10 Nala baci ya rongo ya na̱ka̱ ta̱ Asheku tsupige maco, kpam wa yan ta̱ maza̱nga̱ n a̱ɗa̱. I rongo umatsa̱sa ilimaci a asu u uyansa ili i shinga, kpam i rongo uwenike uciga a asu u atoku. Ya yansa baci nala, ya gbonguro ta̱ kpam i rongo ureve u Kashila̱.

11 Tsu yan ta̱ dem kavasu Asheku a na̱ka̱ ɗa̱ ugbami u asuvu n ucira u tsupige u ne tsa̱ra̱ i tsa̱ra̱ ahankuri n akawunki, kotsu i wowo wa. A̱sa̱ka̱ u shaɗangu ɗa̱ n maza̱nga̱. 12 Tsa ciga ɗa̱ ta̱ i rongo ucikpusa Tata maco. U zuwa ɗa̱ ta̱ i wushi kapashi a ili iꞌya iꞌa̱ri i ama a ne a tsugono tsu katyashi tsu ne. 13 U wusa tsu ta̱ a asu u uza ɗa wa lya tsugono tsu karimbi tsu na, aku u tuko tsu a tsugono tsu Maku ma ne uza ɗa wa ciga cika. 14 Kashila̱ ka tsila ta̱ utsa̱ra̱ u kaci u tsunu na̱ mpasa n Maku ma ne, nala kpam u cimbusuka̱ tsu unyushi u cingi u tsunu.

Kawauwi ka la ta̱ ko ya wa

15 Kawauwi ka ka wenike tsu tyoku ɗa Kashila̱ ka̱ri derere, ko an u wokoi ama a ka wene Kashila̱ n aꞌeshi a le wa. Aya Maku ma kagita̱ ma Kashila̱ kpam wa̱ ta̱ n tsugono tsu ili iꞌya Kashila̱ ka yain gba̱. 16 Kpaci Kashila̱ ka yan ta̱ ili gba̱ a asu u ne. Kawauwi ka ka yain ili iꞌya iꞌa̱ri a zuba n gba̱ ili iꞌya iꞌa̱ri a likimba. U yain gba̱ ili iꞌya tsa wene, u yain kpam ili iꞌya bawu tsa fuɗa tsa wene. U yain kpam gba̱ icun i tsugono na̱ ngono n ucira kau‑kau u ɗa bawu tsa fuɗa tsa wene. Mayun ɗa Maku ma Kashila̱ ma yain ili dem gba̱ tsa̱ra̱ ili dem i na̱ka̱ yi tsupige. 17 Wa̱ ta̱ pini tun kahu a yain ili gba̱, kpam aya uza ɗa u zuwai ili dem i rongo mai.

18 Kawauwi aya kaci ka kuwa ku Atoni, Atoni kpam alya ikyamba i ne. Aya uza ɗa u gita̱i kuwa ku Atoni kpam aya uza u kagita̱ u ɗa Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱i a ukpa̱ u gonuko yi n uma. Adama a nala, aya kaci ka ili dem. 19 Kashila̱ ka wenei u lobono ta̱ gba̱ ili iꞌya iꞌa̱ri ara ne, i yain dem a asu u Kawauwi ki, 20 kpam Kashila̱ ka wenei u lobono ta̱ u zuwa ko ndya wa a zuba n likimba i woko ili i maci ara ne a asu u Kawauwi. Mpasa n Yesu n ɗa n tukoi ndishi n shinga n Kashila̱, an a zuwai mpasa mi n tsa̱la̱i aꞌayin a ɗa wa̱ri a mawandamgbani.

21 Kahu nala vi, iꞌa̱ri i yan ta̱ mɓa̱ri n Kashila̱. Eɗa̱ atokulalu a ne a ɗa iꞌa̱ri, kpam uyawunsa u cingi n manyan ma cingi ma ɗe ma pecene ɗa̱ ɗe n eyi. 22 Shegai gogo‑na u gonuko ɗa̱ ɗe aje a ne. U yan ta̱ nala a asu u ikyamba i Maku ma ne, uza ɗa u kuwa̱i a mawandamgbani. Adama a nala, Yesu Kawauwi tuko ɗa̱ ɗe a kapala ka Kashila̱, kpam i woko ɗe uwulukpi bawu ko unyushi u cingi u te, kpam ko uza wa takpa ɗa̱ n unyushi wa aꞌayin a ɗa baci ya tuwa̱ i shamgba a kapala ka ne. 23 Shegai u ka̱na̱ ta̱ i rongo uwushukusu n Kadyanshi ka Shinga kpam i shamkpa ka n ucira. Kotsu i a̱sa̱ka̱ uzuwa u uma u ɗa i wushai aꞌayin a ɗa i panai Kadyanshi ka Shinga ki wa. Kadyanshi ka Shinga ka nala ki a yan ta̱ kuɓari ku ne a likimba gba̱, kpam mpa Bulus n woko ta̱ kagbashi ka ucanga̱sa akani yi.

Manyan ma Bulus

24 N yan ta̱ maza̱nga̱ an a zuwai n panai ikyamba adama a ɗe. Ma pana ta̱ ikyamba i ili iꞌya dem i tuwa̱ mu, kpam ko n nala n cina upana u ikyamba u ɗa Kawauwi ka panai wa. Upana u ikyamba u nala vi u tuko ta̱ ili iꞌya i ɓa̱nga̱i ikyamba i ne; wata, aꞌuwa a Atoni. 25 Mpa gogo‑na kagbashi ka Atoni ka kpaci Kashila̱ ka zuwa mu ta̱ n tonuko ɗa̱ tyoku ɗa kadyanshi ka Kashila̱ ka̱ri mayun. 26 Kashila̱ ka sokongu ta̱ kadyanshi ki a asu u aza ɗa a yain uma caupa, shegai gogo‑na u wenike ɗe afoɓi a ne a asu u ama a ne. 27 Kashila̱ ka wenike ta̱ akani a ne adama a ɗa wa ciga ta̱ eɗa̱ Awulawa i reve ikuna i shinga n i tsupige i ne. Ili iꞌya aꞌa̱ri a sokongi, shegai gogo‑na a toɗugboi vi iꞌya na: Kawauwi ka rongo ta̱ a asuvu a ɗe, kpam adama a nala i reve ta̱ ya dusuku a tsupige tsu ne kaɓolo.

28 Adama a nala a ɗa tsa tonusuko ama ukuna u Kawauwi ko nte baci tsu banai. Tsu rono le ta̱ atsuvu kpam tsu wenishike le ta̱. Tsu yan ta̱ manyan n gba̱ ugboji u ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱ tsu, kpaci tsa ciga ta̱ aza ɗa a ɓolomgbonoi n Kawauwi a woko tyoku ɗa a gain a woko a gawunsa baci n Kashila̱. 29 N yan ta̱ manyan cika tsa̱ra̱ ili i na yi i gita̱, kpam n pityanangu ta̱ n ucira u Kawauwi u ɗa wa yan manyan a asuvu a va̱.

2

1 Ma ciga ta̱ i reve tyoku ɗa ma̱ri kumoɗu adama a ɗe, n adama a Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Lawudukiya, kpam n Atoni a ɗa bawu kotsu a gawunsai na̱ mpa. 2 N yan ta̱ nala tsa̱ra̱ n gbamatangu le kpam n ɓolomgbono le n uciga. Nala wa zuwa le ta̱ a tsa̱ra̱ ili i shinga ushani iꞌya ya tuwa̱ a asu u ureve u ili i usokongi i Kashila̱ i nala yi gba̱. Kadyanshi ka Kawauwi ka ma dansa. 3 Aya uza ɗa wa ɓa̱na̱ gba̱ kuzuwate ku kakiri n ureve u ɗa bawu tsa wene vi. 4 N tonuko ɗa̱ ta̱ ili i na yi tsa̱ra̱ ko uza u fuɗa u yinsa̱ ɗa̱ n ugboji wa kpam u nanamgbana n a̱ɗa̱ wa. 5 Ko an u wokoi ma̱ ta̱ mɓa̱ri n a̱ɗa̱, katakasuvu ka va̱ ka̱ ta̱ ara ɗe. Kpam ma̱ ta̱ n maza̱nga̱ adama a ɗa ya rongo tyoku ɗa u gain i rongo kpam adama a ɗa iꞌa̱ri n upityanangu u ucira n Kawauwi.

Yesu tuko ta̱ uma u maci

6 Gogo‑na an i wushuki n Yesu Kawauwi u wokoi Asheku a ɗe, lyayi kelime n utono u ne. 7 Zuwai alu a ɗe a asu u ne kpam i gbonguro a asuvu a le. Nala upityanangu u ɗe wa tsa̱ra̱ kami ka ugbami, dere tyoku ɗa a wenishike ɗa̱. Kpam adama a nala dem ya cikpa ta̱ cika.

8 Kotsu i a̱sa̱ka̱ ko uza u ka̱na̱ ɗa̱ n kananamgbani ka gbani wa. Kananamgbani ka nala ki ka yan ta̱ yavu ka ugboji ka, shegai uwenishike u vuma ɗa koshi. A ucira u likimba u na u ɗa uwenishike u nala vi u wuta̱i shegai a asu u Kawauwi u ɗa wa. 9 Gba̱ ili i Kashila̱ iꞌa̱ ta̱ a asuvu a Kawauwi. 10 Iꞌa̱ ta̱ kaɓolo n eyi. Adama a nala, gba̱ ili i na yi iꞌa̱ ta̱ a asuvu a ɗe, kpam wa lya ta̱ tsugono tsu ucira kau‑kau n ucira u tsugono gba̱.

11 An i tuwa̱i a asu u Kawauwi u kiɗa ɗa̱ ta̱ acombi a asuvu a kulu, shegai ukiɗa u vuma u ɗa wa. Ili iꞌya Kawauwi ka yain iꞌya u kiɗa ta̱ ahali a unyushi u cingi a ɗe. 12 An a lyuɓugu ɗa̱, a ciɗa̱ngu ɗa̱ ta̱ kaɓolo n Kawauwi. Aku a ꞌya̱nga̱sa̱ ɗa̱ n uma adama a ɗa iꞌa̱ri n upityanangu a asuvu a ucira u Kashila̱, uza ɗa u ꞌya̱nga̱sa̱i Kawauwi a ukpa̱. 13 Akushe a ɗa iꞌa̱ri adama a ɗa iꞌa̱ri n unyushi u cingi, kpam iꞌa̱ n utsa̱ra̱ u kaci a ucira u unyushi u atakasuvu a ɗe wa. Shegai Kashila̱ ka zuwa ɗa̱ ta̱ i rongo a asuvu a Kawauwi. U cimbusuka̱ tsu ɗe unyushi u tsunu gba̱.

14 Unyushi u tsunu u ɗa pini ushani ukorongi, kpam ili iꞌya a korongi vi i shamkpa tsu ta̱. Shegai Kashila̱ ka cimbusa̱ ta̱ iꞌya, u bidyai iꞌya u wacinsai iꞌya a asu u ɗa u zuwai a varai iꞌya a mawandamgbani ma Kawauwi. 15 A ure u nala vi u ɗa Kashila̱ ka takpai ucira u tsugono a asuvu a ucira kau‑kau n ucira u tsugono. U zuwa le a panai uwono a kapala ka ama, kpam u lyai kaci ka le a mawandamgbani ma Kawauwi.

16 Adama a nala, ko uza u tonuko ɗa̱ baci kagbani a ili iꞌya ya lya ko ya so kotsu i dambula wa. Kotsu i dambula ko ama a dansa̱ka ɗa̱ baci an i kpa̱ɗa̱i uyan icun i abiki dem ko kpam abiki a uwoto u savu wa, ko kpam ukpa̱ɗa̱ utono mele ma kain ka Ashibi.† 17 Kpaci ili i nala yi gba̱ iryoci i ili i maci iꞌya ya tuwa̱ ya gita̱ iꞌya. Kawauwi n kaci ka ne aya ili i maci yi. 18 Ama a ɗa pini ushani aza ɗa a tsu yan ipeli a dana baci aꞌa̱ n uka̱na̱ u kaci, shegai nala aꞌa̱ri wa. A tsu gbashika ta̱ atsumate a zuba. Kotsu i a̱sa̱ka̱ ama a nala yi a yanka ɗa̱ kadyanshi ka gbani wa. Icun i ama a nala yi a tsu dana ta̱ gba̱ ili iꞌya a wenei, kpam atakasuvu a le a ɗa bawu aꞌa̱ri uwulukpi a ɗa a tsu zuwa le ta̱ a yain agoni adama a uyawunsa u utengeshi u le. 19 Ama a nala yi a buwa kpam upaɗari n Kawauwi kaci ka ikyamba wa. Kpaci tsa̱ ta̱ upaɗari kaɓolo n ikyamba i ne n akawa a ne, kpam tsa gbonguro ta̱ koshi tsu tsa̱ra̱ baci ilikulya n ucira u tsunu a asu u Kashila̱.

20 I kuwa̱ ta̱ kaɓolo n Kawauwi, kpam u wauwa ɗa̱ ta̱ a ucira kau‑kau u likimba u na. Niɗa ya lya kapala n utono u mele ma likimba na yavu aza a likimba a ɗa iꞌa̱ri? 21 Mele ma na ma dana ta̱, “Kotsu i ka̱na̱ ili i na wa!” ko kpam “Kotsu i lyai ili i na wa!” ko gba̱m “Kotsu i sawa ili i na wa!” 22 Mele ma na mi ma yan ta̱ kadyanshi ka ili iꞌya bawu ya ɓa̱ra̱kpa̱. Aꞌayin a ɗa baci tsu yain manyan n ili yi, aku i wacuwa. Nala dem wa̱ri n mele ma ama a yain. 23 A tsu wene ta̱ yavu mele mi mai ɗa ma̱ri, kpaci a tsu zuwa ta̱ ama a ma̱tsa̱ a zuwa Kashila̱ ka pana kayanyan, ko kpam a wenike uvakunku u kaci u kaɓan. Nala vi kaɓan ka, kpam dem a tsu zuwa ta̱ ama a pana ikyamba a asu u uma̱tsa̱ a zuwa Kashila̱ ka pana kayanyan. Shegai mele ma na mi ma tsu ɓa̱nga̱ uza ɗa wa ciga u a̱sa̱ka̱ uyawunsa u cingi n uciga u ili i cingi wa.

3

Tyoku ɗa uza wa rongo uwulukpi

1 An u wokoi a ꞌya̱nga̱sa̱ ɗa̱ a ukpa̱ kaɓolo n Kawauwi, u ka̱na̱ ta̱ i zuwa atakasuvu a ɗe a ukuna u zuba, a asu u ɗa Kawauwi ka̱ri na̱ ndishi a ulyaki u Kashila̱. 2 Zuwai asuvu a ɗe a yawunsa u ili i zuba, shegai a ili i likimba wa. 3 Yansai nala an i kuwa̱i aꞌayin a ɗa Kawauwi ka kuwa̱i, kpam gogo‑na Kawauwi ka foɓugo ɗa̱ ɗe uma u mayun u ɗe n Kashila̱. 4 Kawauwi ka uma u mayun u ɗe, kpam an Kashila̱ ka wenike yi a likimba gba̱, eɗa̱ dem ya dusuku ta̱ kaɓolo n eyi a tsupige tsu ne.

5 U ka̱na̱ ta̱ i wuna ikuna i likimba i na iꞌa̱ baci a asuvu a ikyamba i ɗe. I wuna tsishankala, ko uyan manyan ma tsishankala icun kau‑kau. U ka̱na̱ ta̱ dem i wuna upana u maluwa ma icun i ili i nala yi. U gan ta̱ dem i a̱sa̱ka̱ upana̱sa icun i maluwa ma ili i cingi i nala yi. I takpa uciga u utsa̱ra̱ u ikebe ili iꞌya iꞌa̱ri ili i te n ulyaka ameli kayala. 6 Upan u Kashila̱ wa̱ ta̱ a utuwa̱ a asu u icun i ama ɗa a ka yansa ili i nala yi.

7 Eɗa̱ dem iꞌa̱ri ya yansa ta̱ nala caupa aꞌayin a ɗa iꞌa̱ri aza a likimba. 8 Shegai gogo‑na u ka̱na̱ ta̱ i a̱sa̱ka̱ uyansa ili i nala yi a asuvu a ɗe. I a̱sa̱ka̱ unamgbi u asuvu n ibili. Kotsu i a̱sa̱ka̱ dem uyansa̱ka atoku tsicingi n kunangasu hal dem n kadyanshi ka gbani. A̱sa̱ka̱i utonusuko ama kadyanshi ka ka ɓa̱la̱ le. 9 Kotsu i yansa̱ka kaci ka ɗe kaɓan wa, an u wokoi i mondoi vuma u cau kpam n tyoku ɗa i rongoi caupa. 10 Gogo‑na i uka ɗe vuma u savu, kpam uza ɗa u yain vuma u savu u nala vi wa rongo ɗa̱ ta̱ una̱ka̱sa̱ ureve kpam u gonuko ɗa̱ tyoku ɗa eyi wa̱ri. 11 A uma u savu u na vi, u dambula ko avu uza u Yahuda u ɗa ko Kawulawa wa. Kpam u dambula ko a kiɗa vu kacombi ko a kiɗa vu wa. U dambula dem ko kamoci ka baci va̱ri, ko a kaɓon ka kaletsu ka uryagbaji ka va̱ri wa. U dambula ko uza ɗa wa gbasha ko uza ɗa bawu wa gbasha wa. Ili iꞌya iꞌa̱ri n kalen iꞌya Kawauwi, kpam wa̱ ta̱ a asuvu a tsunu gba̱.

12 Adama a ili i nala yi, kpam n adama a ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sa ɗa̱ i woko ama a ne kpam u gonuko ɗa̱ uwulukpi, n adama a ɗa wa ciga ɗa̱, kotsu i yain n asuvayali, n uɓa̱nga̱ u atoku. Kpam i vakunku kaci ka ɗe n ahankuri. Ili i na yi iꞌa̱ ta̱ tyoku u aminya a ɗa i tsu uka. 13 Kotsu i pana upan u atoku wa, kpam unyushi wa̱ baci pini, kotsu i cimbusuka̱ atoku. Asheku a cimbusuka̱ ɗa̱ ta̱, adama a nala, nala dem ya cimbusuka̱ atoku a ɗe. 14 Kunya ka ku lakai kalen ka ya uka, ka uciga. Uciga u ɓolomgbono tsu ta̱ gba̱ kpam u zuwa tsu tsu rongo kaɓolo mai.

15 A̱sa̱ka̱ ndishi n shinga n Kawauwi n toni n a̱ɗa̱. Yansai nala adama a ɗa iꞌa̱ri atoku a ikyamba i te kpam Kashila̱ ka isa̱ ɗa̱ i rongo a asuvu a ndishi n shinga. Kpam i cikpa Kashila̱ maco. 16 A̱sa̱ka̱i akani a Kawauwi a shamgba a atakasuvu a ɗe ushani kpam a ka zuwa ɗa̱ ta̱ i yain n ugboji. Yankai akani a ne manyan i ɓa̱nga̱mgba̱na̱ a asu u uwenishike kaci ka ɗe kpam i na̱ka̱ le adooki. I rongo n ucikpa a asuvu a atakasuvu a ɗe, i rongo n i shipi gba̱ icun i ishipa i shinga ubana a asu u Kashila̱. 17 Ko ndya baci ya yan ko tani ya dana, yanyi iꞌya a asuvu a kala ka Yesu Asheku. Kpam aꞌayin a ɗa ya yan ili i nala yi, i cikpi Kashila̱ maco a asu u ne ubana a asu u Kashila̱ Tata.

Tyoku ɗa uza wa rongo a kuwa ku ne

18 Aka, gorimukoi aꞌali a ɗe, kpaci dere ɗa wa̱ri ya tono baci Asheku.

19 Aꞌali, cigai aka a ɗe kotsu i rongo n ele n asuvu a shen wa.

20 Mmuku, gorimukoi isheku i ɗe a ili dem, kpaci nala ya zuwa Asheku a pana kayanyan.

21 Isheku, kotsu i ma̱tsa̱ mmuku n ɗe hal a kpa̱ɗa̱ utsa̱ra̱ ugbama u asuvu wa.

22 Agbashi, u ka̱na̱ ta̱ i gorimuko azakuwa a ɗe pini naha a likimba. I ma̱tsa̱ i zuwa le a pana kayanyan. Aꞌayin a ɗa baci i wenei a ka wundya ɗa̱ a ɗa ya yan nala koshi wa. Yansai nala n atakasuvu a ɗe gba̱ maco aꞌayin a ɗa baci bawu a ka wundya ɗa̱. Nala ya na̱ka̱ Asheku tsupige. 23-24 Ya yanka ta̱ Yesu Asheku manyan aꞌayin gba̱. Vuma ɗa ya yanka manyan wa. Asheku a ɗa a ka na̱ka̱ ɗa̱ agadu a woko katsupi ka malen ma manyan ma i yain. Adama a nala, yanyi manyan n ucira u ɗe gba̱. 25 Kpam i reve ta̱ i yan baci ili iꞌya bawu i gain, a ka tsupa ɗa̱ ta̱ n ili i cingi iꞌya i yain vi. Kpaci Kashila̱ ka wenike kuɗyangi a asu u aza ɗa a yain ili i cingi wa.

4

1 Azakuwa, kiranai n agbashi a ɗe, i bidya le una̱ u te, an u wokoi i reve ta̱ iꞌa̱ri n Uzakuwa u ɗe a zuba.

Yanyi kavasu

2 Rongoi uyansa kavasu n atakasuvu a ɗe ufoɓusi kpam n ucikpa a atakasuvu a ɗe. 3 Yanyi kpam kavasu adama a tsunu. Yanyi dem kavasu tyoku ɗa Kashila̱ ka kukpa̱ ure adama a akani a tsunu, tsa̱ra̱ tsu tonuko ama ili iꞌya iꞌa̱ri usokongi i Kawauwi, ili iꞌya i zuwai ma̱ri usiri n ikani ɗa la vi. 4 Yanyi kavasu tsa̱ra̱ n dansa akani a na yi mai, tyoku ɗa u gain. 5 Rongoi n ugboji aꞌayin a ɗa baci iꞌa̱ri kaɓolo n aza ɗa bawu aꞌa̱ri Atoni. Yanyi manyan n kabala ka i tsa̱ra̱i mai. 6 Kadyanshi ka ɗe ka woko ili i shinga kpam n maluwa ma upana, tyoku u kusan ka ka̱ri na̱ mkpaɗi. Nala wa ɓa̱nga̱ ɗa̱ ta̱ i reve tyoku ɗa ya wushunku uza ɗa baci dem u yan ɗa̱ keci.

Idyani i makorishi

7 Tikiku wa tonuko ɗa̱ ta̱ ukuna u va̱. Utoku u tsunu u ɗa uza ɗa tsa ciga. Kaɓa̱ngi ka ka maci uza ɗa wa gbashika Asheku kaɓolo na̱ mpa. 8 N suku yi ta̱ a nwalu n na mi tsa̱ra̱ u zuwa ɗa̱ i reve tyoku ɗa tsa yansa kpam u gbamatangu ɗa̱. 9 Mpa dem na ma suku Onisima. Eyi dem uza u maci u ɗa kpam utoku u ɗa n lakai uciga. Eyi dem uza u te u ɗa a asuvu a ama a ɗe. A ka tonuko ɗa̱ ta̱ gba̱ ili iꞌya ya gita̱sa̱ pini na.

10 Aristaraku wa̱ ta̱ pini na a kuwa ku aꞌali kaɓolo na̱ mpa. Wa dana̱sa ɗa̱ ta̱, nala dem Marku, uza ɗa akaya a ne aꞌa̱ri a te n Bara̱naba. Tsu tonuko ɗa̱ ta̱ caupa i ryabusa Marku mai u tuwa̱ baci. 11 Joshuwa* uza ɗa dem a tsu isa̱ Yusutu wa sukunku ɗa̱ ta̱ idyani. Alya koshi Atoni a Yesu Asheku a asuvu a aza a Yahuda aza ɗa tsa yan manyan kaɓolo. A ka yan ta̱ manyan na̱ mpa adama a tsugono tsu Kashila̱ kpam alya a vakunku mu asuvu.

12 Abafara vuma u ilyuci i ɗe ɗa, kpam kagbashi ka Yesu Kawauwi. Wa sukunku ɗa̱ ta̱ dem idyani. U tsu yansa̱ka ɗa̱ ta̱ kavasu kain dem. U folo ta̱ Kashila̱ ka zuwa ɗa̱ i yain ugbami kpam kotsu i a̱sa̱ka̱ upityanangu wa, kotsu i shamgba n ucira tyoku ɗa Kashila̱ ka ciga. 13 Ma dana ta̱ u ma̱tsa̱ ta̱ cika adama a ɗe n adama a Atoni a ɗa aꞌa̱ri a ilyuci i Lawudukiya n Hirafoli.

14 Kaje ka maci ka tsunu kana̱ki ka aguma̱ Luka wa sukunku ɗa̱ ta̱ dem idyani, nala dem Dima. 15 Na̱ka̱ngi akani a idyani i tsunu a asu u atoku a ɗa aꞌa̱ri a Lawudukiya, n uka u ɗa a ka isa̱ Nimfa n gba̱ aza ɗa a tsu gawunsusa a kuwa ku ne.

16 Aꞌayin a ɗa baci i kotsoi uyan ka̱neshi u ukanikorongi u na vi, i na̱ka̱ dem Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Lawudukiya tsa̱ra̱ a yain dem ka̱neshi. Eɗa̱ dem i yain ka̱neshi u ukanikorongi u ɗa n koronku le. 17 Tonukoi Arikibu udyanshi u na, “Ma̱tsa̱ vu kotso manyan ma Asheku a na̱ka̱ vu.”

18 Mpa Bulus uza ɗa u korongi idyani i na yi n kukere ku va̱.

Ciɓai n ikani i va̱.

A̱sa̱ka̱ ukuna u shinga u Kashila̱ u toni n a̱ɗa̱.

* 4:11 N Tsiyahuda kala ka “Joshuwa” ka “Yesu” n Tsiheline.

1 Tasaloniya

1

2

3

4

5

Ukanikorongi u Kagita̱ Ubana a Asu u

Aza a Tasaloniya

Ukukpa̱ u kadyanshi

An Bulus kotsoi ukorongu ukanikorongi u na vi, aku u korongi kpam u roku ubana a asu u Atoni a Tasaloniya. Tasaloniya ilyuci i ucira iꞌya a ikengi i kushiva̱ n kuden ku pige. Pini a asu vi, atoni a ameli a ɗa pini ushani. Bulus tuwa̱ ta̱ a Tasaloniya u wenishikei ama ukuna u Yesu. U yan ta̱ dem manyan ma uyan atani tsa̱ra̱ u tsa̱ra̱ ikebe. Atoni a ameli ushani a woko ta̱ Atoni a Yesu. Aza a Yahuda a ɗa aꞌa̱ri pini a woko ta̱ dem Atoni.

An a yain aꞌayin, aza ɗa a ka tono n ama a ilyuci yi a gita̱i malyon, pini nala, a lokoi pini Bulus. An nala u wurai, Bulus tuwa̱ ta̱ u suki kaɓa̱ngi ka ne Timoti u tuko yi alabari a Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Tasaloniya vi. Timoti tuko yi ta̱ alabari a shinga, an u kotsoi upana alabari a shinga yi ɗa Bulus korongi ukanikorongi vi.

Uwenishike u pige u ɗa wa̱ri pini a ukanikorongi u na vi u ɗa aꞌayin a ɗa Yesu wa doku wa gono pini na a likimba. Ili ushani ya gita̱ ta̱ a aꞌayin a nala yi. Tsa reve kain ka ili yi ya gita̱ wa, adama a nala u gan ta̱ tsu rongo mai tyoku ɗa Kashila̱ ka ciga hal n tsu vani kain ki. Gba̱ ili i na yi Bulus dana ta̱ iꞌya pini a ukanikorongi u na vi.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Idyani (1:1-3)

Upityanangu u aza a Tasaloniya n iryoci (1:4–3:13)

Uma u ɗa wa zuwa Kashila̱ ka pana kayanyan (4:1-12)

Ili iꞌya tsa fuɗa tsa wene Asheku a gono baci (4:13–5:11)

Idani i makorishi n idyani (5:12-28)

1

1 A̱tsu an Bulus n Sila n Timoti a̱tsa tsa korongu ukanikorongi u na ubana a asu u Atoni a Tasaloniya. Ele dem aza a Kashila̱ Tata u tsunu a ɗa kpam aza a Asheku Yesu Kawauwi aza ɗa aꞌa̱ri a asu u nala vi. Ma yan ta̱ kavasu na̱ n foli Kashila̱ ka wenike ukuna u shinga u ne ara ɗe kpam u zuwuka ɗa̱ una̱ u shinga na̱ ndishi n shinga.

Upityanangu u aza a Tasaloniya

2 Tsu tsu rongo ta̱ ucikpa Kashila̱ adama a ɗe gba̱. Kpam gba̱ aꞌayin a ɗa baci tsa yan kavasu, tsu tsu ciɓa ɗa̱ ta̱ dem. 3 Aꞌayin a ɗa baci tsa dansa ukuna u ɗe n Kashila̱ Tata u tsunu, tsu tsu dansa ta̱ ukuna u ili iꞌya i tsu yan adama a upityanangu u ɗe, kpam tsu tsu dansa ta̱ manyan ma i tsu yan an ya ciga atoku, tsu tsu dansa ta̱ kpam tyoku ɗa i tsu rongo uzuwa uma a asu u Asheku Yesu Kawauwi aꞌayin a ɗa baci iꞌa̱ri a asuvu a upana u ikyamba.

4 Aje a va̱, Kashila̱ ka ciga ɗa̱ ta̱, kpam tsu reve ta̱ u ɗanga̱sa ɗa̱ ta̱ tsa̱ra̱ i woko ama a ne. 5 An tsu tonuko ɗa̱ Kadyanshi ka Shinga, n udyanshi u ɗa koshi wa, shegai n ucira u ɗa. Kulu Keri ka ku zuwa ɗa̱ i reve ili iꞌya tsu danai vi mayun ɗa. Kpam an tsu rongoi n a̱ɗa̱, i wene ta̱ tyoku ɗa tsu rongoi a uwenike ukuna u maci u akani vi. 6 Nala dem, i rongo ta̱ tyoku ɗa tsu rongoi n tyoku ɗa Asheku a rongoi. A asuvu a upana u ikyamba dem, i wusha ta̱ akani yi kpam Kulu Keri ku zuwa ɗa̱ ta̱ i yain maza̱nga̱.

7 Nala i wokoi iryoci i ama gba̱ aza ɗa a ka tono Asheku a uɓongu u Masidaniya n Akataya. 8 Adama a ɗe, kadyanshi ka Asheku ka kyawan ɗe gba̱ ko nte wa a uɓongu u na vi, hal gba̱m kapala n asu u na vi. Upityanangu u ɗe n Kashila̱ a reve ta̱ n u ɗa ko nte wa. Adama a nala tsa ciga gba̱m tsu yain kadyanshi a kaci ka nala wa. 9 Ama yi n kaci ka le a tsu rongo ta̱ uyan kadyanshi tyoku ɗa i ryabusa tsu. A tsu dansa ta̱ dem tyoku ɗa i kpatala̱kai ameli kucina̱, aku ya gbashika Kashila̱ ka mayun n ka uma. 10 A tsu dansa ta̱ dem tyoku ɗa ya vana Maku ma ne Yesu u tuwa̱ a zuba. Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ Yesu a ukpa̱, gogo‑na kpam Yesu nala vi aya wa wauwa tsu a upana u ikyamba u upan u ne u ɗa wa tuwa̱.

2

Manyan ma Bulus a Tasaloniya

1 Ama a va̱, i reve ta̱ gai utuwa̱ u ɗa tsu tuwa̱i tsu kyawan ɗa̱ u gbani u ɗa wa. ◊ 2 I reve ta̱ an tsa̱ri a Filibi kahu tsu tuwa̱ ara ɗe. ◊ Nte a zuwa tsu tsu panai ikyamba pini kpam a yanka tsu tsilai. Shegai Kashila̱ ka tsunu ka na̱ka̱ tsu ta̱ ugbami u asuvu u ɗa tsa tonusuko ɗa̱ Kadyanshi ka Shinga ka ne a kateshe, ko an u wokoi ama ushani pini a ka ka̱ngusu tsu ta̱. 3 Akani a ɗa tsu tuko ɗa̱, aꞌa̱ri n kaɓan wa. Tsu tuko ɗa̱ a ɗa tsa̱ra̱ tsu yain ugboji wa. Ryafa ɗa tsa ciga tsu ryafa ɗa̱ wa. Nala wa̱ri wa, ko kenu! 4 Kashila̱ ka wene tsu ta̱ tsa̱ri mai ɗa gai i zuwai u na̱ka̱ tsu Kadyanshi ka Shinga ka ne tsa̱ra̱ tsu tonusuko aza ɗa a buwai vi. Ili iꞌya tsa ciga iꞌya, tsu zuwa Kashila̱ ka pana kayanyan, kpaci aya uza ɗa u kondoi atakasuvu a tsunu. Tsu tsu zuwuka kadyanshi ka ama atsuvu wa. 5 I reve ta̱ mai tsu tsu cikpala ɗa̱ n kaɓan wa, kpam Kashila̱ n kaci ka ne wa wenishike ta̱ ili iꞌya tsu yain adama a kurura a ɗa wa. 6 Tsu tsu yan ili adama a ɗa tsa tsa̱ra̱ tsupige ara ɗe, ko ara uza wa.

Kpaci a̱tsu asuki a Kawauwi a ɗa, tsa fuɗa ta̱ tsa yanka ucira u nala manyan tsu zuwa ɗa̱ i na̱ka̱ tsu ili iꞌya tsa ciga. 7 Shegai tsu yan nala wa, aku tsu vakunki kaci utuwa̱ ara ɗe tyoku ɗa mma u tsu comuko kpam u kirana na̱ mmuku n ne. 8 Tsu ciga ɗa̱ ta̱ cika kpam tsu pana ta̱ kayanyan tsu tuko ɗa̱ Kadyanshi ka Shinga ka Kashila̱, kpam dem tsu pana ta̱ kayanyan tsu ɓa̱nga̱ ɗa̱ a ili dem, kpaci i woko ɗe aza ɗa tsa ciga cika.

9 Ama a va̱, i ciɓa ta̱ tyoku ɗa tsu yain manyan cika an tsa̱ri kaɓolo n a̱ɗa̱. Kaara n kayin tsu tsu moɗono ta̱ tsu tsa̱ra̱ ikebe tsa̱ra̱ ili iꞌya baci dem tsa ciga tsu tsila i woko ili kadambula ara uza wa, aꞌayin a ɗa tsa̱ri pini n tsu yanyi kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga ka Kashila̱. 10 Eɗa ama a tsunu aza ɗa i wenei ukuna vi n aꞌeshi a ɗe, nala dem Kashila̱, a̱tsu tsa̱ ta̱ sarara n ukuna u mayun, ko uza wa na̱ka̱ tsu unyushi tyoku ɗa tsu yanka ɗa̱ wa, eɗa aza ɗa i wushuki n Asheku. 11 Kpam i reve ta̱ tsu tono ta̱ n a̱ɗa̱ mai tyoku ɗa tata u tsu tono na̱ mmuku n ne. 12 Tsu folo ɗa̱ ta̱, kpam tsu gbamatangu ɗa̱ ta̱. Tsu zuwa ta̱ ya dem u rongo ure u ɗa wa na̱ka̱ Kashila̱ tsupige, kpaci u isa̱ ɗa̱ ta̱ i uwa a tsugono tsu ne i tsa̱ra̱ kaɓon a tsupige tsu ne.

13 Kain dem tsu tsu cikpa ta̱ Kashila̱ an i wushuki n akani a ɗa tsu tuko ɗa̱. I danai idani i tsunu i ama iꞌya koshi wa. I wushai akani yi dere tyoku ɗa aꞌa̱ri mayun: Akani a Kashila̱ a ɗa. Kpam akani a nala yi a ka rongo ta̱ uyan manyan ara ɗe aza ɗa i wushuki.

14 Ama a va̱, an i wushuki n ili iꞌya tsu danai, ama a ɗe a foro ɗa̱ ta̱. Nala i wokoi tyoku u Atoni a Kashila̱ a ɗa aꞌa̱ri a Yahuda. Ama a nala yi a wushuku ta̱ n Yesu Kawauwi, aku ama a le aza a Yahuda a foro le dem. 15 Aza a Yahuda a nala yi a wuna ta̱ ntsumate n le, hal aza roku a le gba̱m a wunai Yesu Asheku. Gogo‑na a zuwa tsu ta̱ tsu panai ikyamba kpam a loko tsu. Ama a nala yi a yan ili iꞌya Kashila̱ ka pana kayanyan wa, kpam a ɓishinkai gba̱ ama uwusha ukuna u shinga, 16 kpaci a ɓishinka tsu ta̱ tsu dansa n Awulawa tsa̱ra̱ kotsu a tsa̱ra̱ iwauwi wa. Nala a rongoi uyansa n a dokusi unyushi u cingi u le. Aku Kashila̱ ka tuwa̱i ka yain upan, u yan le mavura.

Bulus wa ciga u doku u kyawan le

17 Ama a va̱, an a loko tsu ara ɗe, tsu ɓa̱ra̱kpa̱ wa, she na tsu ma̱tsa̱i cika tsu gono. Tsu a̱sa̱ka̱ uciɓusa n a̱ɗa̱ wa, ko kenu, kpam tsu ciga ta̱ tsu wene ɗa̱ cika. 18 Mayun ɗa tsa ciga ɗa̱ uwene. Mpa Bulus, n ma̱tsa̱ ta̱ aꞌayin ushani tsa̱ra̱ n tuwa̱ ara ɗe, shegai Kanangasi* ka ka̱ngu mu ta̱. 19 Ili iꞌya i zuwai ma ciga n wene ɗa̱ iꞌya, i tuko tsu ta̱ uzuwa u uma, i na̱ka̱ tsu kpam maza̱nga̱, kpam eɗa funi u utsa̱ra̱ u kaci u tsunu. Ya zuwa tsu ta̱ tsu yain maza̱nga̱ a kapala ka Yesu Asheku aꞌayin a ɗa baci u tuwa̱i. 20 Eɗa tsupige tsu tsunu, eɗa kpam maza̱nga̱ ma tsunu.

3

1 Adama a nala, an tsu kpa̱ɗa̱i akawunki a upana alabari a ɗe, aku tsu wushuki tsu da a̱tsu tsa shamgba ta̱ a Atina, 2 aku tsu suki Timoti ubana ara ɗe. U yan ta̱ manyan n a̱tsu tyoku u kagbashi ka Kashila̱, kpam u yain kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga ka Kawauwi. Tsu suku yi ta̱ tsa̱ra̱ u zuwa ɗa̱ i yain ugbami kpam u gbamatangu upityanangu u ɗe. 3 Tsa ciga i dambula adama a upana u ikyamba u ɗa wa tuwusa̱ ɗa̱ wa. I reve ta̱ gai an upana u ikyamba vi wa tuwa̱, cinda Kashila̱ ka ka ɗanga̱sa tsu.

4 Aꞌayin a ɗa tsa̱ri n a̱ɗa̱ vi, tsu tsu ronuso ɗa̱ ta̱ atsuvu tsu da upana u ikyamba wa tuwa̱ tsu ta̱ gba̱ tsunu gogo. Kpam i reve ta̱ mai upana u ikyamba u tuwa̱ ɗe. 5 N pana ta̱ alabari a upana u ikyamba u ɗe hal n kpa̱ɗa̱i ukawunku n alabari a ɗa n panai, ɗa i zuwai n suki Timoti vi. N suku yi ta̱ tsa̱ra̱ u wene ko upityanangu u ɗe u buwa pini n ugbami. Ma̱ri n pana ta̱ uwonvo ma wundya ko Uza u Ukondo u fuɗa ɗa̱ ɗe, manyan ma tsunu kpam gba̱ ma woko ma gbani.

Timoti danai ili iꞌya u wenei

6 Gogo‑na ɗa Timoti gonoi a asu u nwalu n ne utuwa̱ ara tsunu an u wuta̱i ara ɗe. U tuko tsu ta̱ alabari a shinga a ukuna u upityanangu u ɗe n ukuna u uciga u ɗe. U tonuko tsu ta̱ kpam an iꞌa̱ri tsu a uciɓusa n maza̱nga̱ kpam ya ciga tsu uwene, tyoku ɗa a̱tsu dem tsa ciga ɗa̱ uwene.

7 Ama a va̱, a̱tsu n kaci ka tsunu dem tsa̱ ta̱ n upana u ikyamba kpam a ka yan tsu mavura cika, shegai tsa̱ ta̱ na̱ nvain n katakasuvu an i shamgbai n ucira a upityanangu u ɗe. 8 Gogo‑na tsu reve ta̱ an iꞌa̱ri kushani n ucira n Asheku, nala vi u doku ta̱ u gbamatangu tsu. 9 Tsu cikpa ta̱ Kashila̱ adama a ɗe cika! Adama a ɗe tsa̱ ta̱ n maza̱nga̱ ma pige a kapala ka Kashila̱. 10 Kaara n kayin tsu tsu yan ta̱ kavasu cika adama a ɗe. Kpam tsu folo ta̱ Kashila̱ ka a̱sa̱ka̱ tsu tsu doku tsu wene ɗa̱, tsa̱ra̱ tsu shaɗangusu ili iꞌya i gusa̱i a asuvu a upityanangu u ɗe.

11 Kavasu ka tsunu ka Kashila̱ Tata u tsunu n Yesu Asheku a a̱sa̱ka̱ tsu tsu kondo ɗa̱. 12 Tsa ciga ta̱ Asheku a zuwa uciga u ɗe u gbonguro cika hal n i cigamgbani kpam i cigi gba̱ ama, tyoku ɗa dem a̱tsu tsa ciga ɗa̱ cika. 13 Aꞌayin a ɗa baci Asheku a tsunu a ka gono n aza a uwulukpi a ne. Tsu yan ta̱ kavasu u zuwa atakasuvu a ɗe a rongo n ucira cika, tsa̱ra̱ kain ka ugono ka ne i woko uwulukpi a kapala ka Kashila̱ Tata u tsunu kpam ko uza wa takpa ɗa̱ n ukuna u roku wa.

4

Rongoi mai a kapala ka Kashila̱

1 A makorishi ama a va̱, tsa folo ɗa̱ ta̱ adama a kala ka Yesu Asheku i rongo a ure u ɗa Kashila̱ ka pana kayanyan. Tsu wenishike ɗa̱ ɗe nala vi kpam hal n gogo‑na nala iꞌa̱ri uyansa. Tsu gbamatangu ɗa̱ ta̱ i lyai kapala n uyansa nala 2 kpaci i ciɓa ta̱ ili iꞌya tsu wenishike ɗa̱ a asuvu a kala ka Yesu Asheku.

3 Tsa ciga ɗa̱ ta̱ i rongo uwulukpi, kotsu i suma unyushi u cingi u tsishankala. 4 Ya dem u fuɗa u guɓi ikyamba i ne i rongo ure u ɗa wa̱ri uwulukpi n u ɗa kpam ama a ka na̱ka̱ karinga̱. 5 Kotsu i woko agbashi a uciga u atakasuvu a ɗe tyoku ɗa Awulawa a tsu yan wa, kpaci a reve Kashila̱ n ire i ne wa.

6 Kotsu vu ryafa utoku u vunu Katoni vu bidya uka u ne wa, kpaci Asheku a ka foro ta̱ gba̱ aza a icun i unyushi i cingi i nala yi. Tsu rono ɗa̱ ta̱ atsuvu caupa. 7 Kashila̱ ka isa̱ tsu ta̱ tsu woko uwulukpi, u isa̱ tsu tsa̱ra̱ tsu rongo uma u ɗa wa̱ri n ashinda̱ wa. 8 Gba̱ uza ɗa baci u kpa̱ɗa̱i utono ukuna u na vi, ukuna u vuma ɗa u kpa̱ɗa̱i una̱ka̱ karinga̱ wa, shegai Kashila̱ ka wa̱ri uꞌyuwan, uza ɗa u na̱ka̱ ɗa̱ Kulu Keri ku ne.

9 Kashila̱ n kaci ka ne u wenishike ɗa̱ ta̱ i cigi atoku a ɗe, adama a nala ili iꞌa̱ la ya zuwa mu n koronku ɗa̱ ukuna u uciga u Atoni u ɗa ya wenike asu u ama a Kashila̱ wa. 10 Mayun ɗa, ko gogo‑na iꞌa̱ ta̱ n uciga ushani ubana a asu u Atoni a ɗa aꞌa̱ri a uyamba u Masidaniya. Ama a va̱, ko an u wokoi nala, tsu folo ɗa̱ ta̱ i doku i cigi le cika.

11 Ili iꞌya ya ciga cika iꞌya: i rongo n uma u ɗe shiriri, yawunsai a ukuna u manyan ma ɗe koshi, kpam i yain manyan n akere a ɗe, tyoku ɗa tsu tonuko ɗa̱ caupa. 12 Adama a nala, ama ɗa bawu aꞌa̱ri Atoni a ka na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ karinga̱ adama a uma u ɗa ya rongo, kpam ya zuwa ucira u ɗe a asu u ama a na̱ka̱ ɗa̱ ikebe wa.

Tyoku ɗa Asheku a ka gono

13 Ama a va̱, ma ciga ta̱ i reve ili iꞌya ya gita̱ n Atoni a ɗa a kuwa̱i. Kotsu i shaɗangu n unamgbukatsuma̱ adama a le tyoku u ama ɗa bawu aꞌa̱ri n uzuwa u uma wa. 14 Tsu wushuku ta̱ Yesu kuwa̱ ta̱ kpam u ꞌya̱nga̱i n uma. Kpam dem tsu wushuku ta̱ Kashila̱ ka gonuko baci Yesu, wa gonuko yi ta̱ kaɓolo n ama ɗa a pityanangi n eyi kahu a kuwa̱.

15 Yesu Asheku u tonuko tsu ta̱ u gono baci, a̱tsu aza ɗa tsa̱ri n uma aꞌayin a ɗa Asheku a ka gono vi, tsa uwa a kapala ka aza ɗa a lasa tsu wa. 16 Asheku n kaci ka ne wa cipa̱ ta̱ a zuba. Aꞌayin a nala yi ama a ka pana ta̱ kala̱ga̱tsu ka Asheku, kpam a ka pana ta̱ isali i pige a asu u uzapige u atsumate a zuba, a ka pana̱ka le ta̱ a fula̱ kavana ka Kashila̱. Nala gita̱ baci, aku aza ɗa a kuwa̱i a asuvu a Kawauwi a gita̱ a ꞌya̱nga̱. 17 A̱tsu aza ɗa tsa̱ri n uma a likimba, a ka canga tsu ta̱ a asuvu a alishi tsu gawunsa n Asheku a zuba, kpam tsu rongo n eyi ɗe maco. 18 Nala ya gbamatangu atoku n kadyanshi ka nala ki.

5

1 Ama a va̱, ili iꞌa̱ la ya zuwa mu n koronku ɗa̱ ko niɗa ko nwere ɗa ikuna i na yi ya gita̱ wa, 2 kpaci i reve ta̱ mai kain ka Asheku a ka tuwa̱ wa woko ta̱ tyoku ɗa kaboki ka tsu tuwa̱ n kayin. 3 Aꞌayin yi, ama a ka dana ta̱, “Tsa̱ ta̱ na̱ ndishi n shinga kpam tsa̱ n ukuna wa,” kute‑kute aku upana u ikyamba u rukpa̱ le, tyoku ɗa uka u katsuma̱ u tsu pana mɓa̱la̱ ilimaci ya rawa yi baci. Asu wa̱ la u ɗa ama a ka la a upana u ikyamba u nala vi wa.

4 Ama a va̱, iꞌa̱ri a asuvu a karimbi a ikuna i na yi wa, kpam kotsu i yain majiyan ma kain ka baci kain ka Asheku ka tuwa̱ ɗa̱ tyoku u kaboki wa. 5 Kpaci eɗa̱ mmuku n katyashi n ɗa kpam aza kaara. A̱tsu aza a karimbi n kayin a ɗa wa. 6 Adama a nala she i wundi mai, kotsu i lavuta tyoku u aza ɗa a buwai wa. Shegai i rongo n uma kpam n uka̱na̱ u kaci. 7 N kayin ka a tsu lavuta, aza ɗa kpam a tsu so n kayin ka a tsu so hal a tamgbala̱ka. 8 Shegai a̱tsu aza ɗa tsa̱ri a asuvu a katyashi u gan ta̱ tsu ka̱na̱ kaci ka tsunu. Aꞌayin a ɗa baci Kala̱pa̱nsi ka shila̱ka̱na̱ n a̱tsu, tsu lyai kapala n upityanangu n Yesu n uciga u ama, tyoku ɗa kasoje ka tsu uka mara̱ga̱ a makamba. Tsu zuwa uma u ɗa Yesu wa wauwa tsu, tyoku ɗa kasoje ka tsu uka makun ma kuvon. 9 Tsu yain ili i nala yi kpaci Kashila̱ ka bidya ta̱ ka wauwa tsu a akere a Yesu Kawauwi Asheku. U bidiga kaci ka ne u tsungu upan u ne ara tsunu wa. 10 Ko a̱tsu n uma ko a asuvu a ukpa̱ aꞌayin a ɗa baci u gonoi tsa rongo ta̱ n eyi bawu utyoku, kpaci Yesu Asheku u kuwa̱ ta̱ adama a tsunu. 11 Adama a nala, kotsu i gbamatangu atakasuvu a atoku a ɗe, i rongo a una̱ka̱sa̱ atoku a ɗe adooki, dere tyoku ɗa iꞌa̱ri uyansa.

Uwenishike u makorishi

12 Ama a va̱, na̱ka̱i azapige a ɗe tsupige aza ɗa aꞌa̱ri a asuvu a manyan ma Asheku. A yan ta̱ manyan cika a asuvu a ɗe, kpam a tonuko ɗa̱ ta̱ ili iꞌya bawu i gain i yain. 13 Na̱ka̱i ama a na yi karinga̱ cika kpam i cigi le cika adama a manyan ma le. I rongo kpam na̱ ndishi mai n atoku.

14 Ama a va̱, u ka̱na̱ ta̱ i roni atsuvu a awonvoli. Gbamatangi aza a uwonvo. I ɓa̱nga̱ aza ɗa bawu aꞌa̱ri n ucira, ya dem yanyi ahankuri n eyi.

15 I kirana kotsu a tsupa ukuna u cingi n ukuna u cingi wa, shegai aꞌayin dem i ma̱tsa̱ i yain ili i shinga a asu u atoku a ɗe n ama gba̱.

16 Kain dem i yain maza̱nga̱. 17 Rongoi uyan kavasu bawu ubula̱. 18 Ko ndya baci i gita̱i i cikpa Kashila̱, kpaci tyoku ɗa Kashila̱ ka ciga u ɗa la vi, kpam eɗa̱ ama a Yesu Kawauwi a ɗa.

19 Kotsu i ka̱ngu Kulu Keri wa. 20 Kotsu i goro kadyanshi ka Kashila̱ ka ka wutusa̱ a una̱ u Atoni wa, 21 shegai i kondo ili iꞌya a danai gba̱. Shamkpai ili iꞌya iꞌa̱ri i shinga. 22 Sumai gba̱ ili iꞌya iꞌa̱ri i cingi.

23 Tsu reve ta̱ Kashila̱ aya uza ɗa u tsu na̱ka̱ ndishi n shinga. Kavasu ka va̱ ka u wulukpe ɗa̱ a ili dem. A̱sa̱ka̱ u ɓishinka kulu ku ɗe, n uma u ɗe, n ikyamba i ɗe uyan u unyushi u cingi ko a ure u eni u ɗa baci, hal Yesu Kawauwi Asheku u gono. 24 Uza ɗa u ɗanga̱sa ɗa̱ u rawa ta̱ i wushuku n eyi, kpam wa yan ta̱ nala.

25 Ama a va̱, yanka tsu kavasu.

26 Dana̱sai Atoni n uwambatsa u uwulukpi.

27 N tonuko ɗa̱ ta̱ a asuvu a ucira u Asheku i yanka gba̱ Atoni ka̱neshi u ukanikorongi u na vi.

28 Ma ciga ta̱ Asheku a wenike ukuna u shinga u ne a asu u ɗe gba̱.

◊ 2:1 Ask. 17:1-10.

◊ 2:2 Ask. 16:19-24.

* 2:18 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

2 Tasaloniya

1

2

3

Ukanikorongi u Ire Ubana a Asu u

Aza a Tasaloniya

Ukukpa̱ u kadyanshi

Atoni a ɗa aꞌa̱ri a Tasaloniya a ɗa Bulus wa koronku ukanikorongi u na vi. Ukanikorongi u ire u ɗa yi la vi ubana a asu u Atoni a ɗa aꞌa̱ri a kuden ku pige ka ka̱ri a ikengi i kushiva̱. U korongu ta̱ u ɗa kpaci aza roku pini ɗe a ka wenishike ta̱ uwenishike u kaɓan a kaci ka ugono u Yesu. Aza roku a le a da aꞌa̱ ta̱ n ukanikorongi u ɗa u wuta̱i ara Bulus, shegai kaɓan ka.

A ukanikorongi u na vi, Bulus wenishike ta̱ ukuna u mayun a kaci ka kain ka Yesu wa gono. I doku ta̱ a ili iꞌya wa̱ri u korongi a ukuna u na vi. Ili i tatsu iꞌya pini iꞌya iꞌa̱ri n kalen iꞌya Bulus korongi pini a ukanikorongi u na vi. U tonuko le ta̱ ukuna u ugono u Yesu. U tonuko le an upana u ikyamba u ɗa a ka so vi mavura ma a asu u Kashila̱ wa. Upana u ikyamba u na vi wa kotso ta̱, kpam kain ka uwunvuga ka pini. A makorishi, u da a ma̱tsa̱ manyan hal n a vani ugono u Yesu.

Gba̱ ili i na yi gogo‑na i woko tsu ta̱ i mayun, tyoku ɗa iꞌa̱ri i mayun a asu u aza a Tasaloniya a aꞌayin a ɗa Bulus korongi ukanikorongi u na vi.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Idyani (1:1-2)

Ugono u Asheku wa tuko ta̱ ukuna u mayun (1:3-12)

Kotsu Asheku a gono wa (2:1-12)

Rongoi n upityanangu (2:13-17)

Yanyi kavasu n i yanyi manyan (3:1-15)

Kavasu ka makorishi (3:16-18)

1

1 A̱tsu an Bulus n Sila n Timoti a̱tsa tsa korongu ukanikorongi u na vi ubana a asu u Atoni a Tasaloniya aza ɗa aꞌa̱ri ama a Kashila̱ Tata u tsunu, kpam aꞌa̱ri a asuvu a Asheku Yesu Kirisiti Kawauwi.

2 Kavasu ka va̱ ka Kashila̱ Tata n Asheku Yesu Kawauwi a na̱ka̱ ɗa̱ ukuna u shinga na̱ ndishi n shinga!

Kavasu ka ucikpa

3 Ama a va̱, u gan ta̱ an kain dem tsu tsu cikpa Kashila̱ adama a ɗe. Tsu tsu cikpa ta̱ an upityanangu u ɗe wa̱ri a ugbonguro maco kpam ya dem a asuvu a ɗe wa̱ ta̱ a udoku uciga utoku. 4 Ɗa i zuwai tsa yan baci kadyanshi ka ɗe a asu u Atoni a roku, tsu tsu yan ta̱ maza̱nga̱ an iꞌa̱ri n akawunki kpam i shamgbai pini n upityanangu ko an ya pana ikyamba n mavura cika.

5 Upana u ikyamba u nala vi, u wenike ta̱ an Kashila̱ ka yanka ya dem afada dere. Adama a nala Kashila̱ ka kece ɗa̱ ta̱ a asuvu a ama a shinga a ɗa a ka uwa a tsugono tsu Kashila̱, kpam eɗa na a ka yan mavura adama a tsugono tsu nala tsi. 6 Kashila̱ ka tsu yan ta̱ ili dere. Wa yan ta̱ aza ɗa a ka tukuso ɗa̱ upana u ikyamba vi mavura. 7 Wa tuko ɗa̱ ta̱ kpam uwunvuga a asuvu a upana u ikyamba vi hal n a̱tsu dem. Ukuna u na wa gita̱ ta̱ aꞌayin a ɗa Yesu Asheku u wuta̱i a zuba u tuwa̱i n atsumate a zuba a ucira a ne, kpam n aletsu a akina.

8 Asheku a tsunu Yesu wa yan ta̱ aza ɗa bawu a revei Kashila̱ kpam a ꞌyuwain upana̱ka Kadyanshi ka Shinga ka Yesu Asheku mavura. 9 A ka zuwa le ta̱ a upana u ikyamba; wata, ukpa̱ u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. A ka pece le ta̱ n Asheku kpam a asuvu a tsupige tsu ucira tsu ne bawu utyoku. 10 Ukuna u na wa gita̱ ta̱ aꞌayin a ɗa Asheku a ka gono u wushi icikpali n tsupige a asu u aza ɗa aꞌa̱ri n upityanangu ara ne kpam aꞌa̱ri ama a ne. Eɗa̱ iꞌa̱ ta̱ pini a asuvu a le, kpaci i wushuku ta̱ n iꞌya tsu danai.

11 Ukuna u na u ɗa u zuwa tsu tsa lya kelime n uyan kavasu, tsa̱ra̱ u zuwa ɗa̱ i woko ama a ɗa aꞌa̱ri dere tyoku ɗa wa ciga. Tsa yan ta̱ kpam kavasu, ucira u Kashila̱ u ɓa̱nga̱ ɗa̱ i yain gba̱ ikuna i shinga iꞌya ya ciga i yain. Upityanangu u ɗe u ɗa u zuwa ɗa̱ uciga u uyan ukuna u nala vi. 12 Nala wa zuwa ya dem u na̱ka̱ kala ka Asheku a tsunu Yesu tsupige adama a ɗe. Kpam a ka na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ tsupige tsi hal n eyi dem. Kashila̱ ka tsunu ka ka yan ukuna u nala vi a asu u Asheku Yesu Kawauwi, adama a ukuna u shinga u le.

2

Magono ma Uꞌya̱nga̱sa̱ka̱

1 Ama a va̱, tsa tonuko ɗa̱ ta̱ tyoku ɗa Asheku a tsunu Yesu Kawauwi wa tuwa̱ n tyoku ɗa a ka ɓolomgbono tsu a asu u te tsa̱ra̱ tsu gawunsa n eyi. 2 Kotsu vu laza kute vu dambula a kaci ka aza ɗa a tsu ciga a dana kain ka Asheku ka rawa ɗe wa. Gaawan a ka ciga ta̱ a dana a pana̱ka tsu ta̱ an tsa dansa akani a Kashila̱, ko a kadyanshi ka uza roku u danai ko kpam ka a korongi. 3 Kotsu i a̱sa̱ka̱ le a yanka ɗa̱ ugboji n udani u le wa.

Ukuna u maci vi u ɗa, kain ki ka tuwa̱ wa, she a ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ Kashila̱ cika kpam Magono ma Uꞌya̱nga̱sa̱ka̱ ma nala mi ma wenike kaci ka ne, aku a wacinsa yi. 4 Wa gonuko ta̱ kaci ka ne uzapige, aku u bidya kaci ka ne u la ta̱ kameli, ko kpam ili iꞌya a ka lyaka kayala. Hal gba̱m u tsu uwa ta̱ a Kuwa ku Kashila̱, n u dansi karara aya Kashila̱.

5 Ciɓai aꞌayin a ɗa ma̱ri kaɓolo n a̱ɗa̱ n tsu yanka ɗa̱ ta̱ alabari a ili i na yi. 6 Gogo‑na i reve la vi ɗe ili iꞌya ya shamkpa yi, kpaci a asuvu a aꞌayin a ne a ɗa koshi a ka wenike yi. 7 Ucira u cingi u ɗa wa yan tsilala n Kashila̱ u ɗa pini wa yan manyan usokongi, shegai uza ɗa wa ka̱ngu u ɗa vi wa lya ta̱ kelime n uka̱ngu u ɗa hal she kain ka a ka takpa yi. 8 Pini nala, ɗa Magono ma Uꞌya̱nga̱sa̱ka̱ mi ma wenike kaci ka ne, aya uza ɗa Yesu Asheku wa wuna n uwule u una̱ u ne. Wa wacinsa yi ta̱ kpam n tsupige tsu utuwa̱ u ne.

9 Magono ma Uꞌya̱nga̱sa̱ka̱ mi ma tuwa̱ ta̱ ma yain manyan ma Kanangasi* a asu u ucira u kaɓan n iryoci i kaɓan, n ikunesavu iꞌya iꞌa̱ri i kaɓan. 10 Kpam wa yanka ta̱ gba̱ ili i cingi kau‑kau manyan tsa̱ra̱ u yinsa̱ ama ɗa a ka wacinsa. Wacinsa ɗa a ka wacinsa le kpaci a ꞌyuwan ta̱ uciga ili iꞌya iꞌa̱ri i maci, a ꞌyuwan la vi ɗe iwauwi iꞌya i wuta̱i a asu u Kashila̱. 11 Adama a nala, Kashila̱ ka sukunku le ta̱ ili i ucira iꞌya ya yinsa̱ le i zuwa le a wushuku n kaɓan ki. 12 Nala a ka kiɗa̱ga le ugana kpaci a ka pana ta̱ kayanyan ka ili i cingi iꞌya a ka yansa, a una̱ u ɗa a ka wushuku n ukuna u mayun.

Shamgbai n ucira

13 Ama a va̱, u gan ta̱ an kain dem tsu tsu cikpa Kashila̱ adama a ɗe. Asheku a ka ciga ɗa̱ ta̱, kpam u ɗanga̱sa ɗa̱ ta̱ tun caupa a kagita̱ wa wauwa ɗa̱ ta̱. Iwauwi i tuwa̱ ta̱ an Kulu Keri ku zuwa ɗa̱ i wokoi sarara, i tuwa̱ ta̱ kpam an i wushuki n kadyanshi ka ukuna u mayun. 14 U isa̱ ɗa̱ ta̱ utuwa̱ a iwauwi an tsu tonuko ɗa̱ ukuna u Kadyanshi ka Shinga, tsa̱ra̱ i tsa̱ra̱ agadu a asuvu a tsupige tsu Asheku a tsunu Yesu Kawauwi.

15 Ama a va̱, adama a ukuna u na vi, u ka̱na̱ ta̱ i shamgba n ucira, i ka̱na̱ uwenishike u ɗa tsu wenishike ɗa̱ a asu u kadyanshi n ikorongi.

16 Kashila̱ Tata u tsunu wa ciga tsu ta̱. Adama a iyali i na yi ɗa u gbamatangu tsu asuvu kpam u ɗa bawu wa̱ri n utyoku n uzuwuka u uma u pige. 17 Tsu yanka ɗa̱ ta̱ kavasu tsa̱ra̱ Yesu Kawauwi Asheku n Kashila̱ Tata u tsunu u zuwa atakasuvu a ɗe a rongo n ucira, tsu yan ta̱ kpam kavasu tsa̱ra̱ a na̱ka̱ ɗa̱ ucira u uyan u ili i shinga n kadyanshi ka shinga.

3

Yanka tsu kavasu

1 A makorishi, ama a va̱, n folo ɗa̱ ta̱ i yanka tsu kavasu, i gita̱ i yain kavasu tsa̱ra̱ akani a Asheku a tambura gogo kpam a na̱ka̱ a ɗa tsupige a asu u ɗa baci dem a rawai, tyoku ɗa i yain aꞌayin a ɗa akani yi a rawai ara ɗe. 2 I yain kpam kavasu a wauwa tsu a akere a aza a cingi, kpaci ya dem ɗa u wushuki n Asheku wa. 3 Shegai Asheku aꞌa̱ ta̱ n ushamkpa u kazuwamgbani, wa zuwa ɗa̱ ta̱ i gbama kpam u kirana n a̱ɗa̱ a asu u uza u cingi. 4 Tsa̱ ta̱ n uzuwa u uma a asu u Asheku ya yansa ta̱ iꞌya tsu tonuko ɗa̱ i yansa, tsa̱ ta̱ kpam n u uzuwa u uma ya lya ta̱ kapala n uyan iꞌya. 5 A̱sa̱ka̱ Yesu Kawauwi Asheku u wenike ɗa̱ tyoku ɗa Kashila̱ ka ciga ɗa̱. U wenike ɗa̱ kpam akawunki a upana u ikyamba tyoku ɗa eyi u kawunki.

Kotsu i woko awonvoli wa

6 Gogo‑na ama a va̱, na̱ka̱ ɗa tsu na̱ka̱ ɗa̱ udani u na a asuvu a kala ka Asheku a tsunu Yesu Kawauwi. Banai dan n uza ɗa wa̱ri kawonvoli a asuvu a ɗe uza ɗa bawu wa rongo tyoku u uwenishike u ɗa i wushai ara tsunu. 7 Eɗa̱ n kaci ka ɗe i reve ta̱ u ka̱na̱i i toni tyoku ɗa a̱tsu tsa̱ri. Aꞌayin a ɗa tsa̱ri kaɓolo n a̱ɗa̱, tsu yan uwonvoli wa. 8 Tsu tsu lya ilikulya i uza bawu tsu tsupai iꞌya wa. Tsu tsu ma̱tsa̱ ta̱ tsu yain manyan kaara n kayin adama a ɗa kotsu tsu woko kala̱nda̱m a asu u uza wa. 9 Yan ɗa tsu yain nala ko an u wokoi tsa̱ri n ucira u ɗa tsa fuɗa tsu dana i lyatangu tsu. Shegai tsu yan nala wa kpaci tsa ciga ta̱ tsu woko ɗa̱ iryoci iꞌya ya tono. 10 Aꞌayin a ɗa tsa̱ri n a̱ɗa̱, tsu na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ ili iꞌya ya tono: “Uza ɗa baci gai u ꞌyuwain uyan manyan, kotsu a na̱ka̱ yi ilikulya wa.”

11 Tsu reve ta̱ aza roku a ɗe dusuku ɗa a dusuki ndishi n gbani bawu a ka yan ili la, hal a ka̱ngi manyan ma aza roku. 12 Adama a nala a asuvu a kala ka Asheku a tsunu Yesu Kawauwi, tsa folo ta̱ ama a na yi, tsa ɓarana le ta̱ gba̱m a a̱sa̱ka̱ kugengu a ꞌya̱nga̱ a gita̱ manyan a boluko kaci ka le ilikulya.

13 Ama a va̱, kotsu i wowo n uyan ili iꞌya iꞌa̱ri mai wa.

14 Aza ɗa a ꞌyuwain upana ili iꞌya tsu danai a ukanikorongi u na vi, i tonuko ama a kirana n ele. Banai dan i a̱sa̱ka̱ le tsa̱ra̱ a woko n uwono. 15 Kotsu i bidya ama a na yi tyoku u atokulalu a ɗe wa, shegai i dansa n ele tyoku u utoku u ɗe u ɗa wa̱ri a kuwa ku ɗe, uza ɗa ya ɓarana u yan baci ukuna u cingi.

Idyani i makorishi

16 A̱sa̱ka̱ Asheku a ndishi n shinga a na̱ka̱ ɗa̱ ndishi n shinga kain dem ko niɗa baci ukuna wa woko. Asheku a rongo n a̱ɗa̱ gba̱.

17 Gogo‑na idyani i va̱ iꞌya na, n kukere ku va̱ ka ma korongu iꞌya. Mpa Bulus, n tsu yan ta̱ ili i na a makorishi ma ukanikorongi u ɗa baci dem n korongi, kpam i tsu wenike ta̱ an ara va̱ ɗa u wuta̱i mayun.

18 A̱sa̱ka̱ ukuna u shinga u Asheku a tsunu Yesu Kawauwi u rongo n a̱ɗa̱ gba̱ ɗe.

* 2:9 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

1 Timoti

1

2

3

4

5

6

Ukanikorongi u Bulus u Kagita̱ Ubana Ara

Timoti

Ukukpa̱ u kadyanshi

Bulus korongu ta̱ ukanikorongi u na vi ubana ara Timoti. Timoti tsu wala̱sa ta̱ n Bulus maco n a yanyi manyan ma utonusuko ama ukuna u Yesu. Aꞌayin a ukorongu ukanikorongi u na vi, cina Timoti n u yanyi manyan a uɓongu u ilyuci i pige i Afisu.

Bulus koronku ta̱ Timoti u ɓa̱nga̱ yi n manyan ma utono n kuwa ku Atoni ka ka̱ri a asu u nala vi. Adama a nala, ukanikorongi vi wa̱ ta̱ ushaɗangi n udyanshi a kaci ka tyoku ɗa a ka ɗanga̱sa nkoshi, n tyoku ɗa Atoni a ka yan a aꞌayin a ɗa baci dem a ɓolomgbonoi tsa̱ra̱ a yain manyan ma Yesu.

Aꞌuwa a Atoni a tsunu gogo‑na a woko ta̱ asu u ɗa Atoni a ka rotsongusu ukuna u mayun a kaci ka Kashila̱ n tyoku ɗa a ka yan manyan kaɓolo a ɓa̱nga̱mgba̱na̱, kpam n tyoku ɗa a ka ɓa̱nga̱ aza ɗa a ka ciga uɓa̱nga̱. Ukanikorongi u na u wenishike ta̱ nkoshi kpam u wokoi iryoci ubana a asu u Atoni.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Idyani (1:1,2)

Idani a kaci ka uma u kuwa ku Atoni (1:3–3:13)

Ukunosavu a kaci ka ure u utono u Kashila̱ u tsunu (3:14–4:5)

Adooki a Bulus ubana ara Timoti (4:6–6:21)

1

Ukukpa̱ u kadyanshi

1 Mpa Bulus uza ɗa koronku ɗa̱, kasuki ka Yesu Kirisiti Kawauwi, kpaci Kashila̱ ka n Yesu a zuwai u woko nala. Kashila̱ aya uza ɗa wauwa tsu, Kawauwi kpam aya uza ɗa tsu zuwai uma ara ne.

2 Aɗa ma koronku ukuna u na vi Timoti, avu uza ɗa va̱ri maku ma maci ma va̱ adama a upityanangu. Kashila̱ ka Tata u tsunu, Yesu Kawauwi kpam aya Asheku a tsunu. Uciga u va̱ u ɗa, a na̱ka̱ vu ukuna u shinga n asuvayali, kpam n uma u ndishi n shinga.

Kiranai n awenishiki a kaɓan

3 An n banai a asuvu a uyamba u Masidaniya n tonuko vu ta̱ vu shamgba a Afisu, tsa̱ra̱ vu tonuko ama roku a ɗa a ka wenishike uwenishike u kaɓan a a̱sa̱ka̱. 4 Kotsu a rongo utono alabari a itete wa, kpam a nangasa aꞌayin a le a una̱ka̱ alabari a akaya wa. Uyansa nala wa zuwa ta̱ kananamgbani ka gbani, kpam wa ɓa̱nga̱ ama a yain ukuna u Kashila̱ wa. 5 Ili iꞌya i zuwai va tonuko le nala iꞌya, tsa̱ra̱ ko ya baci wa̱ri pini a asuvu vi u yain n uciga u ɗa u tsu wuta̱ a katakasuvu ka shinga n uyawunsa u ndishi n shinga kpam n upityanangu u ɗa wa̱ri u mayun. 6 Shegai aza roku a shamgba pini nala, vi wa, aꞌayin a ɗa a tsu nangasa koshi a asu u ukuna u gbani. 7 A ka ciga ta̱ a woko awenishiki a Mele ma Kashila̱, shegai a reve kalen ka kadyanshi ka le wa, gba̱ n udani u ɗa a danai a reve ta̱.

8 Tsu reve ta̱ an Mele ma Musa ma lobonoi, uza u tono baci ma tyoku ɗa Kashila̱ ka danai. 9 Tsu reve ta̱ kpam an bawu Kashila̱ ka yain Mele adama a aza ɗa a ka wala dere, shegai a adama a aza ɗa bawu a ka pana ukuna, n aryagbaji. U yan ta̱ Mele adama a aza ɗa a ꞌyuwain Kashila̱ n aza ɗa a ka nususa. U yan ta̱ dem ma adama a aza ɗa bawu aꞌa̱ri mai n aza ɗa bawu a ka na̱ka̱ yi karinga̱. Kashila̱ ka yan ta̱ Mele adama a aza ɗa a wunai isheku i le ko anuku a le n aza ɗa a tsu wuna uma u vuma gbani. 10 U yain ma kpam adama a aza ɗa a ka vakusu n aka ko aꞌali a ɗa bawu aꞌa̱ri a le, n aꞌali a ɗa a ka vakusu n atoku a le aꞌali ko aka a ɗa a ka vakusu n atoku a le aka. Kashila̱ ka yan ta̱ Mele adama a aza ɗa a tsu bokuso ama ubana a tsugbashi. Kashila̱ ka yan ta̱ kpam ma adama a aza a kaɓan n aza ɗa a ka yansa kaɓan a asu u afada. U yan ta̱ Mele adama a ili iꞌya ama a ka yansa iꞌya bawu iꞌa̱ri dere n uwenishike u mayun. 11 Uwenishike u na wa̱ ta̱ dere n uwenishike u Kashila̱ u mayun u ɗa u na̱ka̱ mu tsa̱ra̱ n tonuko ama.

Ucikpa u Bulus adama a ili i shinga

12 N cikpa ta̱ Kirisiti Kawauwi, Asheku a tsunu, uza ɗa u na̱ka̱ mu ucira. U yawunsa ta̱ u wushuku na̱ mpa kpam u na̱ka̱ mu manyan ma ma yanka yi. 13 Ko an u wokoi ma̱ri n tsu tonusuko ta̱ Kashila̱ ukuna u cingi kpam ma yansa ama a ne mavura icun kau‑kau. Shegai gba̱ n nala Kashila̱ ka yanka mu ukuna u shinga, kpaci aꞌayin a ɗa n yain ukuna u nala vi, n reve ili i mayun wa, kpam n pityanangu n eyi wa. 14 Asheku a tsunu a yanka mu ta̱ ili i shinga ushani. Adama a ukuna u shinga u ne ara va̱ u zuwa mu n pityanangi, u na̱ka̱ mu kpam uciga u ɗa Kawauwi ka wenikei ama.

15 Yesu Kawauwi u tuwa̱ ta̱ a likimba tsa̱ra̱ u wauwa aza a unyushi u cingi, kpam kadyanshi ka na ki mayun ɗa, u gan ta̱ ya dem u wushuku n ka. Mpa ma̱ri n lai ya dem unyushi gba̱ a asuvu a ama. 16 Adama a nala, Kashila̱ ka pana mu asuvayali u zuwa mu n woko iryoci i ahankuri a Yesu Kawauwi a ɗa bawu aꞌa̱ri n utyoku. Yan ɗa u yain nala tsa̱ra̱ ama a pityanangu n Kawauwi a tsa̱ra̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. 17 Tsu cikpalai Kashila̱ tsu na̱ka̱ yi kpam tsupige, tsu yain nala hal ubana bawu utyoku. Aya Magono ma bawu ma̱ri n utyoku, uza ɗa bawu a ka wene, kpam bawu wa kuwa̱. Aya koshi Kashila̱. Ami.

18 Kahu aꞌayin a na yi, ama roku a dana ta̱ kadyanshi ka ili iꞌya va tuwa̱ va yan. Maku ma va̱ Timoti, kadyanshi ka va̱ ka na kpam ka ka te n kadyanshi ka ama a yain a kaci ka vunu nala vi. Ma ciga ta̱ vu shamgba n ucira, vu shila̱ka̱na̱ ibili i shinga a umoɗono u uyan ili i shinga. 19 Aꞌayin a ɗa baci va yan nala vi, ma ciga ta̱ vu shamkpa upityanangu u vunu vu zuwa katakasuvu ka vunu a asu u ndishi n shinga. Aza roku a wuna ta̱ upityanangu u le a asu u ɗa a ꞌyuwain utono ili iꞌya uyawunsa u le wa tonusuko le. Adama a nala, upityanangu u le u namgba ɗe tyoku ɗa uwule u pige u tsu gbasha kpatsu ku mini ku ta̱sa̱. 20 Aza roku a ɗa a yain nala vi alya Hamanaya n Alizanda aza ɗa n nekei a asu u Kanangasi,* tsa̱ra̱ a reve u gan a tonusuko Kashila̱ ukuna u gbani wa.

2

Uwenishike a kaci ka ulya kayala

1 Ili iꞌya ma ciga n gita̱ vu utonuko iꞌya va yan, vu yanka ya dem kavasu. Aꞌayin a ɗa baci va folo Kashila̱, vu foli Kashila̱ ka pana le asuvayali, kpam vu cikpa Kashila̱. 2 Tyoku ɗa va yanka ngono kavasu n aza ɗa aꞌa̱ri n tsugono u ɗa na. Yan nala tsa̱ra̱ tsu tsa̱ra̱ ndishi n shinga n ukpa̱ɗa̱ u uꞌya̱nga̱sa̱ka̱. Yanyi nala tsa̱ra̱ tsu rongo tyoku ɗa Kashila̱ ka ciga, kpam tsu rongo ugorimuko atoku a tsunu. 3 Uyansa nala u gan ta̱, kpam wa zuwa ta̱ Kashila̱ ka pana kayanyan. 4 Kashila̱ aya uza ɗa u wauwa tsu, kpam wa ciga ta̱ u wauwa ya dem. Wa ciga ta̱ ya dem u reve ili iꞌya iꞌa̱ri i mayun. 5 Kashila̱ ka te ka, kpam uza roku ɗa pini uza ɗa u tsu uwa a mere ma Kashila̱ n ama. Aya Yesu Kawauwi. 6 Aya u nekei kaci ka ne katsupi hal a wuna yi tsa̱ra̱ u wushi ya dem. Aꞌayin a ɗa u gain a na̱ka̱ alabari yi a ɗa a na̱ka̱i a ɗa.* 7 Kadyanshi ka mayun ka gai la n danai vi gba̱, an n danai Kashila̱ ka ɗanga̱sa mu ta̱ n woko kasuki n uza u kuɓari. Kadyanshi ka upityanangu u mayun ka u gain n wenishike Awulawa.

8 Adama a nala, aꞌayin a ɗa baci dem i ɓolomgbonoi tsa̱ra̱ i lyaka Kashila̱ kayala, ma ciga ta̱ aꞌali a saku akere a le a ka yan baci kavasu, kpam ma ciga ta̱ akere yi a yain uwulukpi. Ama a ɗa a ka yan kavasu ki ma ciga a yain n kananamgbani ko kpam asuvu a upan wa.

9-10 U gan ta̱ aka a uka aminya dere a pala ikyamba i le adama a uvakunku u kaci. Tsulobo tsu le tsa̱ ta̱ a asu u ili iꞌya a ka yansa, tsa̱ a kuca ku kenji ko uꞌukusa u ucanga u zinariya wa. Tsa wenike a asu u ityali† ko aminya a ikebe wa. U gan ta̱ a ka̱na̱ kaci ka le a ili i nala yi.†

11 Aka a gan ta̱ a pana mai kpam a dusuku bini, kpam a gorimuko. 12 N na̱ka̱ aka ucira a wenishike aꞌali ko a lyai tsugono tsu aꞌali wa. Aka a gan ta̱ a dusuku bini. 13 Ili iꞌya i zuwai nala iꞌya, Ada̱mu ɗa Kashila̱ ka gita̱i uyan, aku Hawa tonoi a kucina̱. 14 Kala̱pa̱nsi kpam uka ɗa u la̱pa̱na̱sa̱i, aku unyushi u cingi u gita̱i. Kala̱pa̱nsi ka la̱pa̱na̱sa̱ Ada̱mu wa. 15 Gba̱ n nala, Kashila̱ ka wauwa ta̱ aka a asu u ilimaci, kpam u gan ta̱ a pityanangu dem n Kashila̱, a wenike uciga a rongo kpam tyoku ɗa Kashila̱ ka ciga. U gan ta̱ a rongo mai.

3

Tsupige a kuwa ku atoni

1 Kadyanshi ka na ki mayun ɗa, uza u yawunsa baci u woko makoshi† ma Atoni, ukuna u shinga u ɗa wa ciga u yain. 2 Makoshi ma ka̱na̱ ta̱ ma rongo ndishi n ɗa bawu uza roku wa dansa̱ka yi n ukuna u gbani. U ka̱na̱ ta̱ u yain uza u uka u te, kpam u shamgba ara ne koshi. U ka̱na̱ ta̱ u ka̱na̱ kaci ka ne, uza ɗa wa tono n kaci ka ne mai. U ka̱na̱ ta̱ u yain n kala ka shinga. Uza ɗa u tsu kirana n amoci a kuwa ku ne mai. Uza ɗa kpam wa fuɗa wa wenishike. 3 U gan u woko kasoi she ma maka yi wa ko kashila̱ka̱ni wa. U gan ta̱ u woko uza ɗa kabirika yi n ukuna wa, u ka̱na̱ ta̱ kpam u cigi ndishi n shinga. U gan u woko kacigi ka ikebe kaberikete wa. 4 U gan ta̱ u woko uza ɗa wa fuɗa wa tono n kuwa ku ne mai, mmuku n ne kpam n na̱ka̱ yi karinga̱ a pana̱ka yi. 5 Vuma fuɗa baci u tonoi n kuwa ku ne mai wa, niɗa wa fuɗa u toni n Atoni a Kashila̱? 6 U gan makoshi ma woko Katoni ka savu wa, kpaci wa yan ta̱ ara̱ɗi an u lazai u tsa̱ra̱i tsupige, pini nala, Kashila̱ ka kiɗa̱ga yi ugana tyoku ɗa u kiɗa̱gai Kala̱pa̱nsi. 7 Hal n ama a ɗa aꞌa̱ri a kateshe dem u gan ta̱ a dansa̱ka makoshi n kadyanshi ka maci, nala baci wa̱ri, ama a ka fuɗa a ka dana kagbani a kaci ka ne wa kpam Kala̱pa̱nsi ka fuɗa ka wanda yi wa.

8 Nala dem aɓa̱ngi a nkoshi, u gan ta̱ a woko aza ɗa ama a ka pana̱ka, kpam aza ɗa bawu aꞌa̱ri n una̱ u re u re. U gan a woko asoi she ma maka le wa, u gan a woko a cigi a ikebe kaberikete wa. ◊ 9 U ka̱na̱ ta̱ a woko aza ɗa a na̱ka̱i kaci ka le a ukuna u mayun u ɗa Kashila̱ ka wenike tsu a upityanangu u maci. U ka̱na̱ ta̱ a rongo uyansa nala n uyawunsa u ndishi n shinga. 10 Kahu ama a ɗanga̱sa aɓa̱ngi a nkoshi, u ka̱na̱ ta̱ a kondo le n manyan ma roku a kagata ka Atoni, a fuɗa baci a yain mai, aku a ɗanga̱sa le.

11 Nala dem uka u kaɓa̱ngi ka nkoshi,† u ka̱na̱ ta̱ u woko uza ɗa ama a ka pana̱ka, kpam kotsu u woko uza ɗa u tsu dansa̱ka ama n ukuna u cingi wa. U gan ta̱ u woko uza ɗa u ka̱na̱i kaci ka ne kpam ko ndya baci wa yan u yain iꞌya n katakasuvu ka te.

12 Kaɓa̱ngi ka nkoshi† ka gan ta̱ ka yain n uka te, kpam u shamgba ara ne koshi. U ka̱na̱ ta̱ u toni na̱ mmuku n ne mai, kuwa ku ne kpam u fuɗa u kirana n ka. 13 Aɓa̱ngi a nkoshi a ɗa aꞌa̱ri mai, ama a ka na̱ka̱ le ta̱ karinga̱, katsupi ka malen ma manyan ma le ka la vi, kpam ucira u upityanangu u le a asu u Yesu Kawauwi, wa doku ta̱.

14-15 Ma ciga ta̱ n tuwa̱ ara vunu na n aꞌayin kenu, shegai n da a̱sa̱ka̱ ve n koronku vu, tsa̱ra̱ n tsa̱ra̱ baci utuwa̱ kaku wa, vu reve tyoku ɗa ama a Kashila̱ a gain a rongo. Kpam ama a na yi alya aza ɗa a wushuki n Kawauwi kpam a wokoi ama a Kashila̱ Uza u Uma. Alya Atoni, kuwa ki kpam ka adawatsu n kami ka ukuna u mayun.

16 Ukuna u maci u pige u upityanangu u tsunu u ɗa na, u ɗa Kashila̱ ka̱ri ka sokonku tsu hal utuwa̱ gogo‑na:

Kawauwi ka tuwa̱ ta̱ n ikyamba i vuma

kpam Kulu ku Kashila̱ ku dana ta̱ u rongo ta̱ mai.

Atsumate a zuba a wene yi ta̱,

kpam a tonukoi gba̱ aletsu ukuna u ne.

Ama a asu kau‑kau a likimba a pityanangu ta̱ n eyi,

Kashila̱ kpam ka canga yi ubana a zuba. ◊

4

Kuɓari a kaci ka awenishiki a kaɓan

1 Kulu Keri ku dana ta̱ aꞌayin a makorishi, ama a ka a̱sa̱ka̱ ta̱ upityanangu u mayun, aku a gono a toni uwenishike u gbani u uwule u cingi u mayinsa̱ka̱ n uwenishike u ityoni i cingi. 2 Ama ɗa a tsu wenishike ili, aku a gono a toni ukuna u roku ɗe kau, icun i le iꞌya i tsu tuko uwenishike u uwule u cingi vi. Icun i ama a na yi uyawunsa u le u kuwa̱ ɗe tyoku u ikyamba iꞌya urim u shen u runukpai. 3 Icun i awenishiki a na yi a da u gan uza u yain iyolo wa, kpam a da ilikulya i roku iꞌya pini iꞌya a ka wile. Shegai Kashila̱ ka yan ta̱ ilikulya yi adama a aza ɗa a revei ukuna u mayun kpam a wushuki n u ɗa a ka fuɗa ta̱ a lyai iꞌya hal a cikpa Kashila̱. 4 Cinda gba̱ ili iꞌya Kashila̱ ka yain i lobono ta̱, u gan tsu ꞌyuwan ko ili wa, tsu wushi iꞌya n ipeli n katakasuvu ka te. 5 Tsu reve ta̱ an i wokoi uwulukpi a asu u kadyanshi ka Kashila̱ n kavasu.

6 Vu wenishike Atoni ili i na yi, vu yan baci nala, va woko ta̱ kagbashi ka shinga ka Yesu Kawauwi. Avu kpam dem va gbama ta̱ a asuvu a kadyanshi ka mayun ka tsu wushuki n ka n uwenishike u mayun u ɗa va tono. 7 Kotsu vu wushuku n itete iꞌya bawu ya na̱ka̱ Kashila̱ karinga̱ kpam bawu iꞌa̱ri n kalen wa. Ili iꞌya va yan iꞌya na: Ma̱tsa̱ vu yain n ucira a asu u utono u Kashila̱ mai. 8 U gan ta̱ uza u ma̱tsa̱ u sukuta̱ ikyamba i ne tsa̱ra̱ u zuwa i yain n ucira, shegai uza u yain n ucira n ahali a shinga tyoku u Kashila̱, u la ta̱ ko ndya wa kalen. U lobono ta̱ tyoku ɗa va̱ri gogo‑na, wa woko vu ta̱ kpam mai ubana a uma u ɗa wa tuwa̱ a kapala.

9 Kadyanshi ka na ki mayun ɗa kpam u gan ta̱ ya dem u wushuku n ka. 10 Tsu ma̱tsa̱ ta̱ manyan kpam tsu panai ikyamba cika, tsa̱ra̱ ama a wushuku n ukuna u mayun. Yan ɗa tsu yain nala kpaci uzuwa u uma u tsunu wa̱ ta̱ a asu u Kashila̱ Uza u Uma kpam aya u wauwai ama gba̱ hal gai aza ɗa a pityanangi n eyi.

11 Wenishike ili i na yi, kpam vu shamgba vu wene ya dem u yan ta̱ iꞌya. 12 Kotsu vu a̱sa̱ka̱ uza u goro vu an va̱ri maku wa, shegai vu woko iryoci a asu u Atoni gba̱. A asu u kadyanshi ka vunu, n tyoku ɗa va rongo n uma u vunu, n tyoku ɗa va ciga ama, vu woko iryoci. U gan ta̱ vu woko iryoci a asu u upityanangu u vunu, n tyoku ɗa va ka̱na̱ kaci ka vunu n uwulukpi. 13 Yansa̱ka ama ka̱neshi u Tagara̱da u Kashila̱, vu tonusuko le kpam n vu wenishike le hal aꞌayin a ɗa ma tuwa̱ ara vunu. 14 Kotsu vu kpa̱ɗa̱ uyanka kune ku Kashila̱ ka ne vu manyan wa, aꞌayin a ɗa baci nkoshi n kagata ka Atoni n taɗanku vu akere a zuwuka vu una̱ u shinga a dansai akani a Kashila̱ kaci ka vunu.

15 Zuwa aꞌeshi vu yain ili i na yi mai, vu na̱ka̱ kaci ka vunu a asu u manyan vi tsa̱ra̱ ama a wene ulya u kapala u vunu. 16 Zuwa aꞌeshi ara vunu mai hal n uwenishike u vunu dem. Vu ma̱tsa̱ vu wene vu yain ili i maci, Kashila̱ ka wauwa vu ta̱, u wauwa kpam aza ɗa a ka pana̱ka vu.

5

Adooki a kaci ka udansa n ama

1 Kotsu vu ɓarana makoshi n asuvu a shen wa, shegai vu toni n eyi yavu tata u vunu u ɗa. Vu dansa n alobo yavu atoku a vunu a ɗa va dansa n ele. 2 Yanka mmici tyoku ɗa va yanka mma u vunu. Vu yanka nkere tyoku ɗa va yanka ataku a vunu n uwulukpi.

3 Atoni a kirana n mara̱na̱ ma baci dem bawu ma̱ri n uza ɗa wa kirana n eyi. 4 Shegai wa̱ baci na̱ mmuku ko mmuku n tsikaya, u ka̱na̱ ta̱ a rotsongusu tyoku ɗa a ka wenike aza a kuwa a le ukuna u shinga u Kashila̱ a asu u ukirana n isheku i le. Kpaci nala a ka tsupa isheku i le ili iꞌya a yanka le, kpam wa zuwa ta̱ Kashila̱ ka pana kayanyan.

5 Uka ɗa baci wa̱ri mara̱na̱ ma mayun uza ɗa bawu wa̱ri n uza ɗa wa ɓa̱nga̱ yi gba̱ gba̱, icun i ne uzuwa u uma u ne a asu u Kashila̱ ɗa wa̱ri. U tsu rongo ta̱ a ufolu a asu u Kashila̱ kaara n kayin, n u yansi kavasu aꞌayin dem. 6 Shegai mara̱na̱ ma ma ciga upana u kayanyan, kakushe ka asuvu a katakasuvu ka ne, ko an wa̱ri n uma. 7 Wenishike Atoni gba̱ ukuna u na vi tsa̱ra̱ a woko uwulukpi a kapala ka ama. 8 Shegai ama a ɗa a ꞌyuwain ukirana n amaci a le hal gai aꞌuwa a le, a wushuku n iꞌya tsu wushuki wa. Ama a nala a la ta̱ gba̱m aza ɗa bawu a pityanangi unamgba.

9 Mara̱na̱ ma ma gain ma wushi uɓa̱nga̱, u gan ta̱ u yain uza ɗa u rawai ayen a amangatatsu kpam uza ɗa wa̱ri u rongoi n vali u ne mai. 10 Kpam u ka̱na̱ ta̱ u woko uza ɗa ama a ka pana n eyi adama a ili i shinga iꞌya u yain; wata, u rongo na̱ mmuku n ne mai? U tsu wusha amoci mai? U vakunku kaci ka ne a asu u ugbashika Atoni? U ɓa̱nga̱ aza ɗa a ka pana ikyamba? U yansa ili i shinga?

11 Kotsu Atoni a zuwa nra̱na̱ n ɗa bawu n yain mmici a asuvu a aza ɗa a ka ɓa̱nga̱ wa. Kpaci aꞌayin a ɗa baci uciga u vali u ꞌya̱nga̱ le wa pece le ta̱ n uyanka Kawauwi manyan, aku a cigi a yain iyolo. 12 Pini nala, unyushi wa ka̱na̱ le ta̱ cinda a kpa̱ɗa̱i utono kazuwamgbani ka a yain n Kawauwi a kagita̱.* 13 A ka fuɗa ta̱ kpam a woko awonvoli, a woko aza a utono aꞌuwa a ama n a dansa̱ki ama. A ka pana ta̱ maluwa ma ukuna u ama n a dansi kadyanshi ka bawu ka gain a dansa. 14 Adama a nala, adooki a ɗa ma na̱ka̱ nra̱na̱ n kenu n na mi a ɗa a yain iyolo i roku. A matsa mmuku, a kirana n kuwa ku le, pini nala, utokulalu u le wa tsa̱ra̱ asu ɗa wa dansa kadyanshi ka gbani a kaci ka le wa. 15 Aza roku a le gba̱m a a̱sa̱ka̱ ɗe ure u mayun vi a ka̱na̱i utono ure u Kanangasi.†

16 Uka u ɗa wa̱ri Katoni wa̱ baci n amaci aza ɗa aꞌa̱ri nra̱na̱, u ka̱na̱ ta̱ u kirana n ele, shegai u a̱sa̱nka̱ Atoni manyan wa. Atoni kpam a kirana na̱ nra̱na̱ n ɗa bawu ma̱ri n aɓa̱ngi.

17 Nkoshi n kuwa ku Atoni n ɗa n yain manyan ma le mai, u gan ta̱ a na̱ka̱ le tsupige kpam a tsupa le. Hal gai a kaci ka aza ɗa a ka dansa kadyanshi ka Kashila̱ n aza ɗa a ka wenishike ama ukuna u Kashila̱. 18 Ili iꞌya a korongi a kadyanshi ka Kashila̱ ki iꞌya na, “Va kimba̱ una̱ u kanaka aꞌayin a ɗa wa lapa ilya wa.” A doku ta̱ a korongi kpam, “Kayain ka manyan ka gan ta̱ a tsupa yi.”

19 Kotsu vu wushuku n kadyanshi ka a tuko vu a kaci ka makoshi wa, she vu tsa̱ra̱ aza ɗa a ka̱na̱ka̱i uza ɗa tukoi kadyanshi ki hal ama a re ko ama a tatsu. 20 Uza ɗa baci dem u nusai, ɓarana yi a kapala ka Atoni, tsa̱ra̱ aza ɗa a buwai a pana uwonvo u unusa. ◊ 21 A kapala ka Kashila̱ ka n ka Yesu Kawauwi n ka atsumate a zuba aza ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai ka ma yanka vu kadyanshi ka na ki, kpam vu toni udani vi. Kotsu vu cigi uza roku kapala n uza roku wa ko vu yain kuɗyangi wa.

22 Aꞌayin a ɗa baci va ɗanga̱sa azapige, kotsu vu yain maloko vu taɗanku uza akere wa. Kotsu vu ɓolomgbono kaci ka vunu n aza roku a asuvu a unyushi u cingi u le wa, shegai vu takpa kaci ka vunu kau n uwulukpi.

23 Mini ma de ma va rongo uso wa, vu yain n vu ɓolomgbonusi kenu n mini ma cinwi adama a mɓa̱la̱ n katsuma̱ n unambi u alafiya u ɗa va yansa maco vi.

24 Ma ciga ta̱ vu reve, aza roku a tsu yan ta̱ unyushi u cingi kpam ama a reve n u ɗa a kateshe kahu gba̱m a yanka le afada. Shegai aza roku unyushi u cingi u le n kucina̱ ka ama a ka tuwa̱ reve n u ɗa. 25 Nala dem, aza roku a ɗa pini aza ɗa ama a ka reve n manyan ma shinga ma le, shegai ma aza roku n kucina̱ ka ama a ka tuwa̱ a reve n ma.

6

1 Atoni a ɗa aꞌa̱ri agbashi, u ka̱na̱ ta̱ a na̱ka̱ azakuwa a le tsupige, tsa̱ra̱ ama a dansa kadyanshi ka gbani a kaci ka kala ka Kashila̱ ko kpam uwenishike u ne wa. 2 Atoni a ɗa baci aꞌa̱ri agbashi a azakuwa a le dem Atoni, nala wa zuwa kagbashi ki ka kpa̱ɗa̱ una̱ka̱ uzakuwa vi tsupige wa. Shegai u ma̱tsa̱ u yanka uzakuwa vi manyan kpaci uza ɗa wa lya kalen ka manyan ki Katoni ka dem, kpam uza ɗa kagbashi ki ka ciga aya. Iꞌya va wenishike kpam vu tonuko Atoni yi a yain iꞌya la vi.

Utsa̱ri u maci

3 Awenishiki a kaɓan a roku a ka ꞌyuwan ta̱ ukuna u na vi, kpam uwenishike u na vi u ucira u ɗa u Yesu Kawauwi Asheku kpam u ɗa kami ka uza wa rongo tyoku ɗa Kashila̱ ka ciga. 4 Gba̱ uza ɗa baci wa wenishike uwenishike u roku ɗe kau, wa̱ ta̱ n ara̱ɗi, kpam u reve ili wa. Icun i vuma u nala wa̱ ta̱ n katakasuvu ka kananamgbani ka cingi ka kalen ka idani. Nala kpam wa zuwa ta̱ ama malyon, wa zuwa ta̱ kpam ama kushulu. Wa zuwa ta̱ ama a nangasa aza a le a asu u kadyanshi ka gbani. Wa zuwa ta̱ kpam ama a bidya aza a le n ukuna u gbani a atakasuvu a le. 5 Icun i ama a na yi a tsu tuko ta̱ kadambula a asu u ama. Uyawunsa u le wa̱ ta̱ n tsicingi. Aꞌa̱ n ukuna u mayun wa. Utono u Kashila̱ u le u woko le ɗe ubolo u utsa̱ri.

6 Shegai utono u Kashila̱ a ure u maci u tsu zuwa ta̱ ama a yain ipeli n ili iꞌya aꞌa̱ri n iꞌya, utsa̱ri u maci kpam u pige u ɗa gai la vi. 7 Kain ka a matsa tsu, tsu tuwa̱ n ili a likimba na wa. Nala kpam kain ka tsa kuwa̱ tsa laza n ili wa. 8 Tsu tsa̱ra̱ baci ilikulya n aminya a uꞌuka nala dem u ra̱tsa tsu ta̱. 9 Shegai aza roku a tsu ciga ta̱ a yain n utsa̱ri cika, an a ka ciga ili i gbani, pini nala, aku a rukpa̱ a asuvu a ukondo kpam a wanda le n ili iꞌya ya nangasa le hal i banka le a kadambula a nangasai kpam ama n ili i roku. 10 An u wokoi uciga u ikebe u ɗa kagita̱ ka tsicingi, aza roku adama a uciga u utsa̱ri a shamgba a upityanangu u le wa, kpam a ronukoi kaci ka le kadambula cika.

Bulus na̱ka̱i Timoti adooki

11 Shegai avu Timoti vuma u Kashila̱, u ka̱na̱ ta̱ vu suma ukuna u cingi u nala vi, vu toni ili iꞌya iꞌa̱ri dere vu yain kpam i shinga. Vu rongo uma u vunu tyoku ɗa Kashila̱ ka pana kayanyan n upityanangu. Vu wenike uciga n ahankuri vu yain manyan ma vunu n asuvu a ndishi. 12 Vu shila̱ka̱na̱ ibili i shinga adama a upityanangu, vu ka̱na̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku, u ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱ vu. Vu yanka ta̱ ama ushani kadyanshi ka shinga ka na ki.

13 A kapala ka Kashila̱, uza ɗa u tsu na̱ka̱ ili gba̱ uma, ka ma rono vu atsuvu kpam a kapala ka Yesu Kawauwi uza ɗa danai kadyanshi ka shinga a kapala ka Bontu Bilatu.† 14 Vu pana udani u ne n katakasuvu ka vunu sarara tsa̱ra̱ ama a dana ukuna u gbani a kaci ka vunu wa. Kpam ko uza wa ka̱na̱ vu n unyushi wa hal Asheku a tsunu Yesu Kawauwi u gono. 15 Kashila̱ ka wenike ta̱ Yesu aꞌayin a ɗa u gain u wenike yi vi. Kashila̱ aya u rawai a cikpala yi, aya Uzapige u Tsugono, Magono ma ngono, Asheku a isheku. 16 Aya koshi bawu wa kuwa̱, kpam wa rongo a katyashi ka bawu uza wa fuɗa wa raɓa. Ko uza kotsu u wene yi wa, kpam uza wa wene yi wa. Aya tsa na̱ka̱ tsupige kpam ucira u ne wa̱ n utyoku wa. Ami.

17 Tonuko aza a utsa̱ri a likimba kotsu a yain ara̱ɗi ko a pityanangu a utsa̱ri u le wa, kpaci wa ɓa̱ra̱kpa̱ wa. Shegai a pityanangu n Kashila̱ uza u uma, uza ɗa kpam u tsu na̱ka̱ tsu iꞌya tsa ciga gbani tsa̱ra̱ tsu pana kayanyan. 18 Tonuko le a yanka utsa̱ri u le ili i shinga, a yain manyan ma shinga, kpam a neke yaa, a ɓa̱nga̱ kpam aza ɗa bawu aꞌa̱ri n ili. 19 Nala wa zuwa le ta̱ a zuwusuka kaci ka le utsa̱ri a zuba u ɗa wa woko le kami ka uma u le a kapala, kpam a tsa̱ra̱ uma u maci gogo‑na.

20 Timoti, ga̱na̱ iꞌya Kashila̱ ka na̱ka̱ vu vu kirana n iꞌya mai. Vu suma uyansa kadyanshi ka gbani n aza ɗa a tsu goro kadyanshi ka vunu n ureve u roku kau u ɗa a danai aꞌa̱ n u ɗa. Icun i kadyanshi ka nala ki ka tsu tuko Kashila̱ tsupige wa. 21 Aza roku gba̱m a a̱sa̱ka̱ ɗe ure u ɗa a pityanangi vi a adama a utono icun i uwenishike u nala vi.

Ukuna u shinga u Kashila̱ u toni n avu n gba̱ Atoni a ɗa aꞌa̱ri pini a asu vi.

* 1:20 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

* 2:6 Ure u roku u ɗa a ka fuɗa a dana kalen ka roku kau pini na u ɗa: Ukpa̱ u Yesu a una̱ u uɗara̱kpa iryoci iꞌya i wenikei an Kashila̱ ka wauwai ama gba̱ iꞌya. Iryoci i nala i tuwa̱ ta̱ aꞌayin a ɗa i gain i tuwa̱.

† 2:9-10 Udani u Tsiheline “ityali i ikebe cika” icun i ityali iꞌya a tsu tsa̱ra̱ a nnama n mini iꞌya a ka dansa̱ka. Matiyu 7:1.

◊ 3:8 Ask. 6:1-7.

◊ 3:16 Rom. 1:4.

* 5:12 “ukpa̱ɗa̱ utono kazuwamgbani n Yesu” Aꞌayin a nala yi kahu a ɓa̱nga̱ mara̱na̱ n ili ushani, she u yan kazuwamgbani n Atoni wa ya kpam iyolo i roku wa, kpam wa gbashika ta̱ Kawauwi.

† 5:15 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

◊ 5:20 Mat. 18:15-17.

2 Timoti

1

2

3

4

Ukanikorongi u Bulus

u Ire Ubana ara

Timoti

Ukukpa̱ u kadyanshi

Cina Bulus a kuwa ku aꞌali ɗa u koronki Timoti ukanikorongi u na vi. Ukanikorongi u na vi wa̱ ta̱ yavu ukanikorongi u ɗa tata wa koronku maku ma ne ma u lai uciga cika. Bulus tonuko ta̱ gba̱m Timoti u ba u kondo yi a kuwa ku aꞌali ki.

Bulus tonuko ta̱ Timoti tyoku ɗa wa ka̱na̱ kaci ka ne u suma ukondo. U wutumkpusuka̱ yi ta̱ tyoku ɗa kayain ka manyan ma Kirisiti ka maci ka woko. U gbamatangusu ta̱ Timoti u lyai kelime n manyan ma ne ma uwenishike ama a kaci ka Kawauwi.

Gogo‑na Katoni dem ka tsu so ta̱ ukonduso. Tagara̱da u na wa wenishike ta̱ ama tyoku ɗa a ka rongo bawu a rukpa̱i a ukondo u nala vi. Idani i Bulus ubana ara Timoti gogo‑na i woko dem ɗe i Atoni.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Idyani n kavasu adama a Timoti (1:1-2)

Kotsu vu pana uwono u Asheku wa (1:3-18)

Tyoku ɗa va woko kasoje ka shinga ka Kawauwi (2:1-26)

Tyoku ɗa ama a ka woko a aꞌayin a makorishi (3:1-9)

Lya kelime n upityanangu (3:10–4:8)

Idani n idyani i makorishi (4:9-22)

1

Ukukpa̱ u kadyanshi

1 Mpa Bulus, kasuki ka Yesu Kirisiti Kawauwi, kpaci nala Kashila̱ ka cigai u woko. Yan ɗa u yain nala tsa̱ra̱ n tonuko ama an Kashila̱ ka zuwamgbanai ka na̱ka̱ ya dem uma a asu u Yesu Kawauwi.

2 Timoti, koronku ɗa ma koronku vu, avu maku ma ma ciga cika.

Kashila̱ ka Tata u tsunu, Yesu Kawauwi kpam Asheku a tsunu. Kavasu ka va̱ ka, a wenike vu ukuna u shinga u le n u pana u asuvayali, a na̱ka̱ vu kpam uma u ndishi n shinga.

Ulya u kapala n upityanangu

3 Kaara n kayin n tsu ciɓa vu ta̱ a asuvu a kavasu. Ma yan baci kavasu, aku n cikpa Kashila̱ adama a vunu. Kashila̱ ka ma gbashika n uyawunsa u shinga tyoku ɗa isheku i cau i va̱ i yain aꞌayin a ɗa aꞌa̱ri n uma. 4 Ma ma̱tsa̱ ta̱ gai n uciga n doku n wene vu, kpaci n ciɓa ta̱ tyoku ɗa vu sa̱i n meshi an tsu pecemgbenei. Ma yan ta̱ kpam maza̱nga̱ tsu doku baci tsu gawunsai. 5 N reve ta̱ vu wushuku ta̱ n Kashila̱ mayun, kpaci va̱ ta̱ n upityanangu tyoku ɗa mma u vunu Afiniki wa̱ri, tyoku ɗa kpam mma u mma u vunu Loi u wushuki. 6 Adama a nala a ɗa ma tonuko vu, vu fula̱ akina a kune ku Kashila̱ ka na̱ka̱ vu an n taɗanku vu akere. 7 Kpaci Kashila̱ ka yan atakasuvu a tsunu tsa̱ra̱ tsu pana uwonvo u ama wa, shegai u na̱ka̱ tsu ta̱ atakasuvu a ucira a ɗa aꞌa̱ri ushaɗangi n uciga, u tsu ɓa̱nga̱ tsu ta̱ kpam tyoku ɗa tsa fuɗa tsu ka̱na̱ kaci ka tsunu.

8 Vu tonuko ama ukuna u Asheku a tsunu, kpam kotsu vu pana uwonvo u ili iꞌya ama a ka dana an va yan nala wa. Kpam kotsu vu pana uwono u va̱ a kapala ka ama an a ka̱na̱ mu adama a Kirisiti Kawauwi wa. Shegai, adama a ucira u ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱ vu, vu ɓolomgbono kaci na̱ mpa tsu pana ikyamba adama a Kadyanshi ka Shinga ka ne. 9 Kashila̱ ka wauwa tsu ta̱ kpam u ɗanga̱sa tsu tsu rongo n uma u uwulukpi. Tun kahu a yain likimba ɗa u foɓusoi u yain ili i na yi nala. Ciga ɗa u cigai u wenike tsu uciga u ne n ukuna u shinga u ne a akere a Yesu. U ɗanga̱sa tsu adama a ɗa tsu yain ili iꞌya tsu rawai wa. 10 Kashila̱ ka ka yain ili iꞌya ma dansa̱ka na vi a kateshe, aꞌayin a ɗa Yesu Kawauwi tuwa̱i u wacinsai ucira u ukpa̱, u wenike tsu kpam ure u uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. Kawauwi ka tsunu ka, kpam alabari a Kadyanshi ka Shinga a ɗa gai na vi. 11 Gogo‑na, Kashila̱ ka ɗanga̱sa mu ta̱ n dana ili i na yi, u ɗanga̱sa mu kpam n woko kasuki, u zuwa mu n woko kawenishiki ka Kadyanshi ka Shinga. 12 Adama a nala a ɗa ma pana ikyamba pini a kuwa ku aꞌali ku na ki. Shegai ma pana uwono wa kpaci n reve ta̱ uza ɗa n wushuki n eyi, kpam n reve ta̱ wa fuɗa ta̱ wa kirana n iꞌya n na̱ka̱ yi vi, u kirana kpam n iꞌya hal kain ka wa gono.*

13 Ka̱na̱ ili iꞌya n wenishike vu vi mai, i woko iryoci i uwenishike u shinga. Kpam vu ciɓa vu wushuku n Yesu Kawauwi vu cigi ama adama a ne. 14 Vu guɓi ili iꞌya u na̱ka̱ vu. Kulu Keri ka̱ ta̱ asuvu a tsunu kpam ka ɓa̱nga̱ vu ta̱ vu yain ili i na yi.

15 Tyoku ɗa vu revei u ɗa, ama a tsunu a uyamba u Asiya a ꞌyuwan mu ta̱ uɓa̱nga̱, hal n Fijala n Hamajana dem a kpatala̱ka mu kucina̱.

16 Ma ciga ta̱ Asheku a wenike Onisifara n kuwa ku ne asuvayali, kpaci u tsu tuwa̱ ta̱ n u wene mu n u gbamatangusu mu asuvu. U pana uwono u va̱ adama a ɗa ma̱ri a kuwa ku aꞌali wa. 17 An u tuwa̱i a Roma, she na u boloi asu u ɗa ma̱ri u wene mu. 18 Adama a nala, ma ciga ta̱ Magono ma Zuba ma pana yi asuvayali kain ka Kawauwi ka gono. Kpam vu reve ta̱ an Onisifara ɓa̱nga̱ mu cika a Afisu.

2

Kasoje ka shinga ka Yesu Kawauwi

1 Avu maku ma va̱, u gan ta̱ vu gbama a asuvu a ukuna u shinga u Yesu Kawauwi. 2 Vu pana ta̱ gai kuɓari ku va̱, kpam ama ushani a reve ta̱ n kuɓari ki. Gogo‑na she vu wenishike ama a maci aza ɗa a ka fuɗa a wenishike aza roku kuɓari ki. 3 Tono mu tsu pana ikyamba kaɓolo tsa̱ra̱ vu woko kasoje ka shinga ka Yesu Kawauwi. 4 Vuma wa̱ baci a tsusoje, u tsu ɓolomgbono n aza ɗa bawu aꞌa̱ri asoje u yain tyoku u le wa. Nala wa zuwa uzapige u ne u pana kayanyan. 5 Vuma gita̱ baci kalambale, bawu u tonoi mele ma a zuwai, ko u woko baci uza u kelime, wa wusha kune ku funi wa. 6 Kacimbi ka baci ka yain manyan cika aya wa gita̱ ulya ilya i savu. 7 U gan ta̱ vu reve ili iꞌya ma tono. Magono ma Zuba ma ɓa̱nga̱ vu ta̱ vu reve ili i na yi.

8 Kain dem vu ciɓusa Yesu Kawauwi. A matsa yi ta̱ a kuwa ku Dawuda, kpam a ꞌya̱nga̱sa̱ yi ta̱ a ukpa̱. Kadyanshi ka Shinga ka ma yan kuɓari ku la vi. 9 An u wokoi ma dansa Kadyanshi ka Shinga ka nala ki, ɗa i zuwai ma pana ikyamba, hal gba̱m a sira mu n ikani yavu uza ɗa nusai. Shegai a ka sira kadyanshi ka Kashila̱ n ikani wa. 10 N na̱ka̱ ta̱ kaci ka va̱ n kawunku ko ndya baci, ya tuko baci gai iwauwi a asu u ama ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai. Kpam a tsa̱ra̱ tsupige tsa bawu tsa kotso a asuvu a kala ka Yesu Kawauwi.

11 Udani u na vi mayun ɗa.

Tsu kuwa̱ baci n eyi,

tsa yan ta̱ uma n eyi.

12 Tsu kawunku baci n upana u ikyamba,

tsa lya ta̱ tsugono n eyi.

Tsu kpatala̱ka yi baci kucina̱,

wa kpatala̱ka tsu ta̱ dem kucina̱.

13 Tsu kpa̱ɗa̱ baci ushamkpa kazuwamgbani ka tsunu,

eyi wa shamkpa ta̱ kazuwamgbani ka ne.

kpaci wa nana kaci ka ne wa.

Uza manyan ɗa a wushuki n eyi

14 Ciɓuga ya dem ili i na yi, aku vu ɓarana le a asuvu a kala ka Kashila̱ a a̱sa̱ka̱ kananamgbani ka kaberikete. Icun i kananamgbani ka nala ki ka̱ n kalen wa. Ka nangasa ta̱ aza ɗa a ka pana ka. 15 Ma̱tsa̱ vu yain manyan cika tsa̱ra̱ Kashila̱ ka wushuku n avu. Woko kayain ka manyan ka shinga, uza ɗa bawu u gain u yain n uwono, kpam uza ɗa u tsu tonuko ama kadyanshi ka maci derere. 16 Kotsu vu suma aza a kadyanshi ka kpawawa ka bawu ka na̱ka̱ Kashila̱ karinga̱. Icun i nala yi i tsu zuwa ta̱ ama a kpa̱ɗa̱ utono Kashila̱. 17 Icun i kadyanshi ka nala ki ka tsu tambura ta̱ yavu kagala̱ma ka bawu ka̱ri n aguma̱. Hamanaya n Filita alya iryoci i icun i kadyanshi ka na ki. 18 Alya a a̱sa̱ka̱i ure u mayun. Ama a na yi a da Kashila̱ ka kotso tsu ɗe uꞌya̱nga̱sa̱ a ukpa̱ a̱tsu aza ɗa tsu wushuki, nala a yain a puwunsa̱i upityanangu u aza roku. 19 Shegai ukuna u mayun u Kashila̱ wa̱ ta̱ pini yavu cuku tsu kuma ka a mai a katali kpam ka̱ri n ikorongi i na, “Magono ma Zuba ma reve ta̱ ama ɗa aꞌa̱ri ama a ne,” kpam “Aza ɗa a ka wundya ele ama a Kashila̱ a ɗa, a a̱sa̱ka̱ tsicingi tsa a ka yansa.”

20 A kuwa ku aza a utsa̱ri, apara a roku n azurufa ko zinariya ɗa a yain a ɗa, a roku kpam na̱ nɗanga ko cin. Apara a ikebe yi, adama a abiki a pige a pige a ɗa, a ɗa kpam bawu aꞌa̱ri n ikebe a manyan ma kuwa. 21 Vu takpa baci ili i icaɗi iꞌya iꞌa̱ri ara vunu, va woko ta̱ kapara ka Kashila̱ ka yanka manyan tyoku ɗa wa ciga. Uma u vunu wa yan ta̱ sarara, kpam va woko ta̱ ufoɓusi tsa̱ra̱ Uzapige u yanka vu manyan a asu u manyan ma shinga.

22 Suma ili iꞌya ya tuko unangasa u iyakpa, shegai kain dem vu yain iꞌya ya tuko uyan ili iꞌya iꞌa̱ri dere. Ma̱tsa̱ vu yain ili iꞌya ya tuko upityanangu n uciga na̱ ndishi n shinga, vu pana kayanyan ka ndishi n aza ɗa a ka isa̱sa̱ asuvu a kala ka Magono ma Zuba n katakasuvu ka le sarara. 23 N doku n tonuko vu, kotsu vu uka kaci ka vunu a asu u kananamgbani ka gbani wa, kpam kotsu vu uka kaci ka vunu a asu u ama ɗa bawu a revei ili wa. Ili i na ya zuwa ta̱ ama kushulu. 24 Agbashi a Magono ma Zuba a gan a shila̱ka̱na̱sa̱ wa, shegai a rongo upana asuvayali i ama. U gan ta̱ a fuɗa a wenishike aza roku mai, kpam a yain ahankuri n aryagbaji. 25 U gan ta̱ a wenishike aza ɗa a ꞌyuwain ukuna u mayun ben, gaawan Kashila̱ ka savaɗa ta̱ atakasuvu a ama a nala yi hal a gono a wushuku n ukuna u mayun vi. 26 Pini nala, ama a nala yi a ka gono ta̱ a gita̱ uyawunsa ukuna u shinga hal a wusa le a kukere ku Kala̱pa̱nsi. Kpaci hal n gogo‑na Kala̱pa̱nsi ka pini ka gonuko le agbashi, kpam wa fuɗa ta̱ wa zuwa le a yain gba̱ ili iꞌya wa ciga.

3

Aꞌayin a makorishi

1 Kotsu vu reve n ukuna u na. Aꞌayin a makorishi, upana u ikyamba u ɗa pini cika. 2 Kpam ili iꞌya i zuwai iꞌya, ama a ka woko ta̱ aza a uciga u kaci ka le koshi, a woko kpam acigi a ikebe. A ka shaɗangu ta̱ n agoni, a yain kpam n ara̱ɗi. A ka rongo ta̱ uwishisa Kashila̱. A ka na̱ka̱ isheku i le tsupige wa, a ka yan n ucikpa wa. A ka na̱ka̱ ukuna u Kashila̱ tsupige wa. 3 A ka wenike uciga wa, kpam a ka cimbusuka̱ atoku a le wa. A ka woko ta̱ aza a kunangasu, a ka fuɗa a ka ka̱na̱ kaci ka le wa. A ka woko ta̱ aza ɗa bawu a ka pana iyali, n ama ɗa bawu a ka yan n maluwa ma ili i shinga. 4 A ka woko ta̱ aza ɗa a ka neshike aje a le, a ka woko ta̱ aza a uyan ili kaberikete bawu uyawunsa. A ka shaɗangu ta̱ n ara̱ɗi a tsupige. A ka woko ta̱ aza a uciga upana kayanyan hal u lai gba̱m utono u Kashila̱. 5 A ka wenike ta̱ yavu a ka yan ili iꞌya Kashila̱ ka ciga, shegai a ka a̱sa̱ka̱ ucira u ne u savaɗa le wa. Kotsu vu raɓa icun i ama a na yi wa.

6 Ama a na yi a tsu uwa ta̱ a aꞌuwa a bere ama, aku a la̱pa̱na̱sa̱i aka a ɗa bawu aꞌa̱ri n ugbami u asuvu aza ɗa unyushi u cingi u lyai kaci ka le, n aza ɗa kpam a ka tono uyawunsa u ukuna u cingi u le. 7 Icun i aka a nala a tsu la ta̱ utono uwenishike u savu, shegai a reve ukuna u mayun wa. 8 Awenishiki a na yi a tsu ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ ta̱ ukuna u mayun tyoku ɗa Yanisu n Jambure* a ꞌya̱nga̱sa̱ka̱i Musa. Atakasuvu a le a shaɗangu ta̱ n tsicingi, kpam upityanangu u le u maci u ɗa wa. 9 Shegai a ka lya kaci ka ukuna vi wa, kpaci ya dem wa wene ta̱ utengeshi u le. Nala dem u gita̱i n Yanisu n Jambure.

Bulus tonukoi Timoti ili iꞌya wa yan

10 Timoti, vu reve ta̱ gai ili iꞌya ma wenishike, vu reve ta̱ kpam tyoku ɗa ma rongo. Vu reve ta̱ ili iꞌya i gain n yansa a uma u va̱. Vu reve ta̱ n upityanangu u va̱ n tyoku ɗa n panai ikyamba. Vu reve ta̱ n uciga u ɗa ma̱ri n u ɗa, n ahankuri a ɗa ma̱ri n a ɗa n akawunki. 11 Vu reve ta̱ mavura ma n soi, vu reve ta̱ kpam n upana u ikyamba u ɗa n kawunki n u ɗa. Vu reve ta̱ tyoku ɗa a yanka mu mavura a Antakiya n Ikaniya n a Lisitira, shegai Asheku a wutukpa̱ mu gba̱ a ukuna u nala vi. ◊ 12 Ukuna u mayun u ɗa na vi, uza ɗa baci dem u da wa rongo hal u zuwa Kashila̱ ka pana kayanyan a asuvu a kala ka Yesu Kawauwi, she u so mavura. 13 Shegai ama a cingi n aza a ada̱bu a ka lya ta̱ kapala. Aꞌa̱ ta̱ a ula̱pa̱na̱sa̱ ama, kpam a ka rongo le ta̱ dem ula̱pa̱na̱sa̱. 14 U gan ta̱ vu shamkpa ili iꞌya awenishiki a vunu a wenishike vu. Vu reve ta̱ gai uwenishike u mayun u ɗa, kpaci vu reve ta̱ tyoku ɗa awenishiki a vunu aꞌa̱ri. 15 Tun avu kenu, ɗa a wenishike vu Tagara̱da u Kashila̱, ɗa i zuwai vu tsa̱ra̱i ugboji u ɗa va tsa̱ra̱ iwauwi iꞌya ya tuwa̱ ara Yesu Kawauwi vu wushuku baci. 16 Gba̱ ikorongi iꞌya iꞌa̱ri a Tagara̱da u Kashila̱ a una̱ u Kashila̱ u ɗa i wuta̱i, kpam iꞌa̱ ta̱ n kalen a asu u uwenishike tsu ukuna u mayun, u zuwa tsu tsu reve ukuna u ɗa bawu u gain a uma u tsunu. Kadyanshi ka Kashila̱ ka na ki, ka tsu lapula ta̱ uma u tsunu u ɗa tsa rongo u ɗa bawu u gain, kpam ka tsu wenishike tsu ta̱ tsu yain ili iꞌya iꞌa̱ri dere. 17 Kashila̱ ka yanka ta̱ ili i na yi manyan tsa̱ra̱ kagbashi ka ne ka tsa̱ra̱ gba̱ ili iꞌya wa ciga adama a manyan ma shinga ma baci dem wa yan.

4

1 Vu reve ta̱ gai kain ka te Yesu Kawauwi wa tuwa̱ ta̱ u yanka ama ɗa aꞌa̱ri n uma afada, u yanka dem akushe. Kain ka wa tuwa̱ wa lya tsugono tsu ne ka la vi. Adama a nala, adama a Kashila̱ n adama a Yesu Kawauwi, n tonuko vu, ma ciga ta̱ 2 vu yain kuɓari ku kadyanshi ka Kashila̱. Rongo uyansa nala kain dem ko n kabala ko bawu kabala. U ka̱na̱ ta̱ vu rongo kpam ulapulusuka ama a vunu n ahankuri n uwenishike u shinga. Uwenishike u nala vi u ka̱na̱ ta̱ u wenike le unyushi u le, kpam u gbamatangu le asuvu. 3 Yansa nala kpaci aꞌayin a ka tuwa̱ ta̱ a ɗa bawu ama a ka pana kpam uwenishike u maci. Ili iꞌya a ka ciga̱ka kaci ka le iꞌya a ka tono koshi, kpam a ka zama ta̱ awenishiki aza ɗa a ka tonuko le ili iꞌya a ka ciga a pana koshi. 4 Ama a na yi a ka ꞌyuwan ta̱ ukuna u mayun, aku a gonuko ugboji u le a asu u upana alabari a kpawawa. 5 Gba̱ n nala, vu gonuko uyawunsa n ugboji a asu u ɗa dem vu cinai kaci ka vunu. Kotsu vu pana uwonvo u upana ikyamba a adama a Asheku wa. Yan manyan ma utukuso ama a asu u Kawauwi, nala va yan tsa̱ra̱ vu kotso manyan ma Kashila̱ ka na̱ka̱ vu.

Kadyanshi ka makorishi ka Bulus

6 Mpa gai gogo‑na, tsungu ɗa a tsungu mu tyoku u uɗara̱kpa a asu u Kashila̱. Aꞌayin a ukpa̱ a va̱ a yan ɗe evu. ◊ 7 N shila̱ka̱na̱ ta̱ ibili i shinga. N kotso ɗe kalambale, kpam n ukuna u maci u va̱ u ɗa ma̱ri. 8 Ubana a kapala kenu ma tsa̱ra̱ ta̱ kune, Asheku a ka na̱ka̱ mu ta̱ funi u uma u maci. Asheku a ɗa uza u afada a maci kpam wa na̱ka̱ mu ta̱ funi vi kain ka pige ka wa gono. Kune ku nala ki ku va̱ ka koshi wa, shegai ku gba̱ aza ɗa a ka ciga kpam a ka wundya ugono u tsupige u ne.

9 Yan gogo vu tuwa̱. 10 Dima laza ɗe u a̱sa̱ka̱ mu kpaci u la ta̱ uciga ucanga u uma u na. U laza ɗe ubana a Tasaloniya. Karasa̱ka laza ɗe ubana a Galatiya, Taitu kpam laza ɗe ubana a Dalumatiya. 11 Luka ɗa koshi wa̱ri gogo‑na kaɓolo na̱ mpa. Va tuwa̱ baci pini na vu tuwa̱ kaɓolo n Marku kpaci wa ɓa̱nga̱ mu ta̱. 12 N suku ta̱ Tikiku ubana a Afisu. 13 Ya tuwa̱ baci kotsu i ciɓa i tuko mu matogo ma pige ma va̱ ma n a̱sa̱nka̱i Kabu a ilyuci i Taruwasa. Kpam dem kotsu vu tuko mu itagara̱da i va̱, hal gai iwara̱ka.

14 Vuma roku ɗa pini uza kala Alizanda, karumi ka. Vuma nala vi u yanka mu ta̱ tsicingi cika, shegai Asheku a ka na̱ka̱ yi ta̱ katsupi ka ili iꞌya u yain. 15 Kotsu i kirana n eyi, kpaci u tsu shila̱ka̱na̱ ta̱ n ili iꞌya baci dem tsu danai.

16 Ko uza wa̱ pini an a banka mu a asu u afada wa ubanka u kagita̱. Ya dem a̱sa̱ka̱ mu ta̱. N zuwa ta̱ uma unyushi u nala vi a ka kece u ɗa a kaci ka le wa. 17 Shegai Asheku aꞌa̱ ta̱ na̱ mpa, u na̱ka̱ mu ucira tsa̱ra̱ n dansa Kadyanshi ka Shinga a asu u ɗa Awulawa a ka pana. Kpam Asheku a wauwa mu ta̱ a una̱ u igabako i nala yi. 18 Nala wa̱ri, Asheku a ka wutukpa̱ mu ta̱ a akere a gba̱ ili i cingi kpam wa banka mu ta̱ a tsugono tsu zuba tsu ne bawu usa̱n. A̱sa̱ka̱ tsupige tsu rongo n Asheku hal ubana bawu utyoku. Ami.

Idyani i Bulus i makorishi

19 Dana̱sa̱ka mu Bilikisu n Akila n aza a kuwa a Onisifara. 20 Erasutu wa̱ ta̱ a Korintiya. Aꞌayin a ɗa n a̱sa̱ka̱i Tarafima a ilyuci i Milita wa̱ri n alafiya wa.

21 Dara̱ka vu rawa pini na kahu aꞌayin a kuta̱nu a rawa. Awubulu, n Budi, n Lainu n Kalaudiya a ka sukunku ɗa̱ ta̱ idyani, nala dem atoku aka n aꞌali.

22 A̱sa̱ka̱ Asheku a rongo n uma u vunu. Ukuna u shinga u rongo n a̱ɗa̱ gba̱.

* 1:12 Ure u roku u ɗa tsa fuɗa tsa reve idani iꞌya Bulus korongi pini na u ɗa, “wa fuɗa ta̱ wa ka̱ngu ili iꞌya u na̱ka̱ mu.” Wata, Kawauwi ka na̱ka̱ ta̱ Bulus atoni n manyan ma uyan. Shegai gogo‑na an Bulus yain evu n ukpa̱, u reve ta̱ manyan ma u gita̱i ma lya ta̱ kapala kpaci Kawauwi ka kirana ta̱ n ma.

* 3:8 “Yanisu n Jambure” Alabari aza a Yahuda a danai Yanisu n utoku u ne Jambure aza a ada̱bu a Firiꞌauna a ɗa. A kondomgbono ta̱ n Musa a Tagara̱da u Uwuta̱ 7:11. Aꞌala a le aꞌa̱ pini a asuvu a Kazuwamgbani ka Cau wa

◊ 3:11 Ask. 14:1-28.

◊ 4:6 Mkc. 28:7.

Taitu

1

2

3

Ukanikorongi Ubana ara

Taitu

Ukukpa̱ u kadyanshi

Taitu ɗa ɓa̱nga̱i Bulus kasuki a manyan ma ne. Bulus koronku ta̱ Taitu ukanikorongi u na vi kpaci Taitu vi u woko ta̱ a uyamba u Kiriti, Bulus kpam lyai kelime na̱ nwalu n ne.

Bulus yan ta̱ kadyanshi ka tyoku ɗa Atoni a Yesu a gain a rongo. U yan ta̱ dem kadyanshi ka kaɓolo dem a asuvu a kuwa ku Atoni.

Avu makoshi ma Atoni ma baci a kuwa ku atoni, ko kpam makoshi, ko mamici, ko kalobo ko makere, va tsa̱ra̱ ta̱ uwenishike u ɗa u yain dere n avu a asuvu a tagara̱da u na vi.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Idyani n kavasu adama a Taitu (1:1-4)

Idani ubana a asu u nkoshi n kuwa ku atoni (1:5-16)

Idani ubana a asu u Atoni (2:1–3:11)

Adooki n idyani i makorishi (3:12-15)

1

Ukukpa̱ u kadyanshi

1 Mpa Bulus, kagbashi ka Kashila̱, kasuki ka Yesu Kirisiti Kawauwi. Kashila̱ ka suku mu ta̱ n tuko upityanangu a asu u aza ɗa u ɗanga̱sai. U suku mu kpam n wenishike le a reve ukuna u mayun u ɗa wa wenike le, tyoku ɗa a ka rongo hal Kashila̱ ka pana kayanyan. 2 Ukuna u mayun u nala vi u na̱ka̱ le ta̱ uzuwa u uma a asu u uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku u ɗa Kashila̱ ka zuwamgbana̱ka le kahu kagita̱ ka likimba kpam wa yan kaɓan wa. 3 Kpam gogo‑na u wutukpa̱i Kadyanshi ka Shinga a asuvu a aꞌayin a ɗa a gain aku tsa tonusuko gba̱ ama. Kashila̱ Kawauwi ka tsunu aya u wushuki na̱ mpa n yanka yi manyan ma na mi.

4 Taitu, koronku ɗa ma koronku vu kpaci avu maku ma va̱ ma a asuvu a upityanangu u mayun u ɗa tsa̱ri n u ɗa gba̱ tsunu. A̱sa̱ka̱ Kashila̱ Tata n Yesu Kawauwi ka tsunu u na̱ka̱ vu ukuna u shinga na̱ ndishi n shinga.

Manyan ma Taitu a Kiriti

5 N a̱sa̱ka̱ vu ta̱ a uyamba u Kiriti, tsa̱ra̱ vu koruso manyan ma tsunu mi, kpam ilyuci dem vu ɗanga̱sa pini nkoshi tyoku ɗa n tonuko vu vu yain. 6 Makoshi ma̱ la ma ma yan n unyushi a asu u ama wa. U ka̱na̱ ta̱ u yain n uka u te kpam u shamgba ara ne koshi. U ka̱na̱ ta̱ mmuku n ne n woko Atoni, kotsu a woko aza ɗa a ka rongo uma u ɗa bawu u gain wa. A woko kpam aza ɗa a ka pana̱ka ama. 7 U ka̱na̱ ta̱ makoshi ma woko uza ɗa ka̱na̱i kaci ka ne, kpaci aya wa kirana n manyan ma Kashila̱. Kotsu u woko uza u ara̱ɗi wa, ko kpam uza u maloko ma uyan upan wa. Kotsu u woko kasoi she ma maka yi wa,* ko kashila̱ka̱ni wa, ko uza u uciga u ikebe kaberikete wa. 8 U gan ta̱ makoshi ma woko uza u ukirana n amoci a kuwa ku ne, u cigi ili iꞌya iꞌa̱ri i shinga. U gan ta̱ u rongo n kakiri, u woko vuma u maci a aꞌeshi a ama. U woko uza ɗa Kashila̱ ka pana kayanyan ka uma u ne an wa̱ri uwulukpi. U woko uza ɗa u fuɗai kaci ka ne. 9 U ka̱na̱ ta̱ makoshi ma woko uza ɗa u shamkpai uwenishike u mayun u kadyanshi ka Kashila̱ vi mayun. Aku u yanka u ɗa manyan u gbamatangu ama u gonuko aza ɗa a ꞌyuwain kadyanshi ka Kashila̱ ki a ure.

10 Nala u gain u woko, kpaci ama ɗa pini ushani aza ɗa a ꞌya̱nga̱sa̱ka̱i uwenishike u mayun vi. Icun i ama a na yi a tsu rongo ta̱ a uyansa kadyanshi ka gbani hal n a yinsa̱si ama. A asuvu a ama a na yi, aza roku a ɗa pini ushani a ma̱tsa̱i a da ya dem u ka̱na̱ ta̱ a kiɗa yi kacombi. Alya a lakai tsicingi. 11 U ka̱na̱ ta̱ vu ɓishinka le kadyanshi, kpaci a ka nangasa ta̱ ama n aꞌuwa a le a asu u uwenishike u ɗa bawu u gain. Yan ɗa a tsu yan nala, tsa̱ra̱ a tsa̱ra̱ ikebe a ure u ɗa bawu u gain. 12 Matsumate ma te ma pini a asuvu a aza a Kiriti uza ɗa u yain kadyanshi a kaci ka ama a ne, u da, “Gba̱ aza a Kiriti aza a kaɓan a ɗa, nnama n cingi kpam awonvoli, alyai a ilikulya cika.” 13 Kadyanshi ka ne mayun ɗa, rongo le uɓarana̱sa cika tsa̱ra̱ vu zuwa le a yain ucira a asuvu a upityanangu. 14 Kpam a a̱sa̱ka̱ upana̱sa alabari a kaɓan a ɗa aza a Yahuda a ka dansa, kpam a a̱sa̱ka̱ upana̱ka ama ɗa a kpatala̱kai ukuna u mayun vi kucina̱.

15 Ko ndya wa i uwulukpi iꞌya a asu u aza ɗa atakasuvu a le aꞌa̱ri uwulukpi. Shegai ko i te iꞌa̱ la uwulukpi a asu u aza a cingi n aza ɗa a ꞌyuwain uwushuku wa, kpaci atakasuvu a le n uyawunsa u le gba̱ u lobono wa. 16 Icun i ama a nala, a tsu ciga ta̱ a dana a reve Kashila̱, shegai a ꞌyuwan yi adama a uma u cingi u le. A ka pana̱ka yi wa, a gan a asu u uyan ukuna u shinga wa. Ko ya wa u goro le ta̱.

2

Ili iꞌya i gain vu wenishike

1 Shegai u gan ta̱ vu tonuko Atoni a rongo n uma u ɗa u yain dere n uwenishike u maci. 2 Vu wenishike nkoshi n rongo mai a ka̱na̱ kaci ka le a rongo uma u ɗa ama a ka wene karinga̱ ka le, a rongo n kakiri. U ka̱na̱ ta̱ a yain n upityanangu u ucira, a yain n uciga n akawunki.

3 Nala dem va wenishike mmici a rongo n uma u ɗa u yain dere n tyoku u uza ɗa wa gbashika Magono ma Zuba. Kotsu a woko aza a kutambu n a dansa̱ki ama n ukuna u gbani wa. Kotsu a woko asoi hal she ma maka le wa,* shegai a woko aza ɗa a ka wenishike aza roku ukuna u shinga. 4 U ka̱na̱ ta̱ mmici n wenishike aka a kenu tyoku ɗa a ka ciga aꞌali a le a cigi kpam mmuku n le. 5 A wenishike le a rongo n kakiri, kpam a rongo uwulukpi. A wenishike le kpam a kirana n aꞌuwa a le, a yain kpam ili i shinga. A wenishike le a na̱ka̱ aꞌali a le tsupige. A yan baci nala, a ka tuko kugori a asu u kadyanshi ka Kashila̱ wa.

6 Nala kpam vu tonuko alobo a gba̱ra̱ a yain ko ndya baci a ka yan n kakiri. 7 Avu kpam u ka̱na̱ ta̱ vu woko iryoci ara le a asu u ili i shinga iꞌya va yansa. Iꞌya baci dem va yan, a̱sa̱ka̱ i wenike kuryongo ku shinga n uzuwa u kaci a asu u uwenishike u vunu. 8 A̱sa̱ka̱ uwenishike u vunu u wala dere tyoku ɗa bawu uza wa dansa̱ka u ɗa n kagbani. Pini nala, aza ɗa baci dem a ka ciga a nanamgbana̱ka vu a ka yan ta̱ uwono, kpaci a ka tsa̱ra̱ iꞌya a ka tonuko kagbani a kaci ka tsunu wa.

9 U ka̱na̱ ta̱ agbashi a na̱ka̱ azakuwa a le tsupige, a ma̱tsa̱ a yain iꞌya a ka yan, a yanka le kpam ili iꞌya a ka pana kayanyan. Kotsu a yanka le uryagbaji, ko uboku wa. 10 Shegai u ka̱na̱ ta̱ a rongo mai tsa̱ra̱ a wushuku n ele, a wene le kpam mai. Pini nala, ɗa a ka zuwa uwenishike u Kashila̱ Kawauwi ka tsunu u luwa ama.

11 Nala u gain u woko, kpaci Kashila̱ ka wenike ta̱ gba̱ ama ukuna u shinga u ne tsa̱ra̱ a tsa̱ra̱ iwauwi. 12 Ukuna u shinga u Kashila̱ ara tsunu u tsu zuwa tsu ta̱ kain dem tsu rongo n Kashila̱. U zuwa ta̱ kpam tsu a̱sa̱ka̱ uciga ucanga u likimba kaberikete. Likimba namgba ɗe n tsicingi, shegai gogo‑na u ka̱na̱ ta̱ tsu rongo pini mai n uka̱na̱ u kaci. U ka̱na̱ ta̱ tsu rongo n uyansa ukuna u shinga n una̱ka̱ kaci a asu u Kashila̱. 13 U ka̱na̱ ta̱ kpam tsu rongo uwundya utuwa̱ u kain ka pige ka Kashila̱ ka tsunu Uza u Ucira Gba̱ kpam Kawauwi; wata, Yesu Kirisiti. Kain ka nala ki Yesu Kawauwi wa gono ta̱ n tsupige tsu ne. 14 U na̱ka̱ ta̱ uma u ne tsa̱ra̱ u wutukpa̱ tsu a asuvu a unyushi u cingi u ɗa baci dem tsu yain, kpam u gonuko tsu sarara. U na̱ka̱i kpam uma u ne tsa̱ra̱ u gonuko tsu ama a ne kpam adama a nala tsa ma̱tsa̱ ta̱ tsu cigi tsu yain ili i shinga.

15 U ka̱na̱ ta̱ vu wenishike ama ili i na yi, vu tonuko le a yain iꞌya. Aꞌayin a ɗa baci u gain vu lapuluka le, vu lapuluka le. Va̱ ta̱ n ucira u ɗa va yan ili i na yi, adama a nala u gan vu a̱sa̱ka̱ ko uza u goro iꞌya vu danai wa.

3

Yan ili iꞌya i lobonoi

1 Ciɓuga ama yi a pana̱ka ngono n aza a tsupige. U gan ta̱ ama a vunu a yain n karinga̱, kpam kain dem a ma̱tsa̱ a rongo uyansa ili iꞌya i lobonoi. 2 Kotsu a dansa̱ka uza n kagbani wa, kpam a a̱sa̱ka̱ ibili. Ya dem a rongo mai n eyi, a wenike ele ili i roku iꞌya wa.

3 Nala dem tsa̱ri tsu rongoi caupa n utengeshi bawu tsa pana ukuna. Aza roku a ɗa a yinsa̱ tsu, aku tsu wokoi agbashi a uciga uyan ukuna u cingi, tsa̱ri tsu wokoi kpam agbashi a upana kayanyan ka uyan u ili i cingi. Uma u tsunu wa̱ri u shaɗangu ta̱ n tsicingi n malyon, tsa̱ra̱ tsa kovo atoku a tsunu ele kpam dem aꞌa̱ri a ka kovo tsu.

4 Shegai Kashila̱ uza ɗa wa̱ri Kawauwi ka tsunu, u wenike tsu asuvayali a ne, u wenike tsu kpam uciga. 5 Adama a asuvayali a ne a ɗa u wauwa tsu. Adama a ili i shinga iꞌya tsu yain ɗa wa. U za̱ ta̱ unyushi u cingi u tsunu gba̱, u na̱ka̱ tsu uma u savu a asu u Kulu Keri ku ne. 6 U na̱ka̱ tsu Kulu Keri ushani adama a ili iꞌya Yesu Kirisiti Kawauwi ka tsunu u yain. 7 U kece tsu ta̱ a asuvu a aza ɗa aꞌa̱ri dere adama a ukuna u shinga u ne. Adama a nala, gogo‑na tsu reve ta̱ an tsa fuɗa tsa lya agadu a uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. 8 Gba̱ ili iꞌya n tonuko vu na vi mayun ɗa. Ma ciga ta̱ vu ma̱tsa̱ n iꞌya, tsa̱ra̱ gba̱ uza ɗa baci u wushuki n Kashila̱, wa kirana ta̱ u yain ili i shinga aꞌayin dem. Ukuna u na vi u gan ta̱, kpam ya tuko ta̱ ama ukuna u shinga.

9 Kadyanshi ka isheku i cau ka baci a ka yan ka bawu ka lobonoi, kotsu vu uka kaci ka vunu wa. Vu ukusa kaci ka vunu a ibili ko kushulu a kaci ka utono Mele ma aza a Yahuda wa. Ukuna u nala u gan wa, kpam unangasa u aꞌayin u ɗa. 10 Uza roku wa yansa baci ili iꞌya ya zuwa ama a wacuwa, vu ɓarana yi. U ꞌyuwan baci upana uɓarana u kagita̱, vu doku vu ɓarana yi ire. U doku baci u ꞌyuwain upana, aku vu a̱sa̱ka̱ yi. 11 Kpaci icun i ama a nala yi a na̱ka̱ ɗe ukuna u maci kucina̱. Nala a yain unyushi, a varangi kaci ka le.

Idyani i Bulus i makorishi

12 Mpa pini ma ciga n sukunku vu Atima ko Tikiku. Aꞌayin a ɗa baci uza u te u le u rawai ara vunu, aku vu yain gba̱ tyoku ɗa va yan vu cina mu a Nikafoli gogo. Ili iꞌya i zuwai iꞌya, ma ciga ta̱ n gono pini ɗe aꞌayin a kuta̱nu. 13 Yan gba̱ iꞌya va yan vu ɓa̱nga̱ karevi ka mele ka a ka isa̱ Zena n Apolo a nwalu n le. Vu shamgba she vu wene a tsa̱ra̱ gba̱ iꞌya a ka ciga a adama a nwalu mi. 14 U ka̱na̱ ta̱ Atoni a rotsongusu uyan ili i shinga, kpam a yain n a ɓa̱ngi atoku a le aza ɗa a wenei a ka ciga uɓa̱nga̱. Ili iꞌya i zuwai iꞌya, u gan ta̱ uma u ama a tsunu u tukuso ili i shinga.

15 Ko ya wa pini na wa sukunku vu ta̱ idyani. Dana̱sa̱ka mu gba̱ Atoni aza ɗa a ka ciga tsu.

A̱sa̱ka̱ ukuna u shinga u Kashila̱ u rongo n a̱ɗa̱ gba̱ ɗe.

* 1:7 Aꞌayin a nala yi aza a Yahuda a tsu so ta̱ mini ma cinwi kenu a una̱ u aguma̱ uza wa̱ baci a mɓa̱la̱. A tsu so ta̱ kpam kenu a ka lya baci ilikulya. Shegai a aꞌayin a tsunu aza roku a dusuku baci kuso, a tsu so kenu wa, adama a nala wa laka ta̱ shana a ka a̱sa̱ka̱ baci kuso ki gba̱ gba̱.

* 2:3 Kalen ka kadyanshi ka na ka te ka n masala ma 1:7

Filimo

Ukanikorongi u Bulus

Ubana ara

Filimo

Ukukpa̱ u kadyanshi

Aꞌayin a ɗa Bulus kasuki u korongi ukanikorongi u na vi, a kuwa ku aꞌali ka wa̱ri adama a utono u Yesu. U korongu ta̱ ukanikorongi vi ubana a asu u katoni ka Yesu ka a ka isa̱ Filimo.

Bulus n Filimo aje a ɗa aꞌa̱ri kahu aꞌayin a ɗa a uka yi Bulus a kuwa ku aꞌali. Filimo uza u utsa̱ri ɗa kpam wa̱ ta̱ n agbashi. Kagbashi ka a tsu isa̱ Onisima ka sumai ara a Filimo. Pini nala, Onisima gita̱i uɓa̱nga̱ Bulus eyi pini a kuwa ku aꞌali ki, hal u tuwa̱i u wokoi katoni ka Yesu adama a kadyanshi ka Bulus. Gogo‑na Bulus wa ciga ta̱ Onisima gono a asu u uzakuwa u ne Filimo. U ciga ta̱ kpam Filimo wushi kagbashi ka ne tyoku ɗa u gain tyoku ɗa Yesu Kawauwi wa pana kayanyan.

Tagara̱da u na u yan ta̱ kadyanshi cika a kaci ka ucimbusuka̱. U wenishike ta̱ kpam tyoku ɗa uza ɗa wa tono n Atoni wa yan manyan ma ne n uvakunku u kaci, uza ɗa wa gita̱ ve uyan ili i shinga kahu u tonuko aza roku tyoku ɗa a ka rongo.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Idyani ubana ara Filimo (1-3)

Bulus dansai n Filimo ukuna u Onisima (4-22)

Idyani i makorishi n kavasu (23-25)

1

Idyani

1 Mpa Bulus, uza ɗa u korongi ukanikorongi u na vi. A kuwa ku aꞌali ka ma̱ri adama a kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga ka Yesu Kirisiti Kawauwi ka ma yansa. Timoti utoku u va̱ wa̱ ta̱ kaɓolo na̱ mpa.

Filimo ɗa ma koronku, utoku u manyan u tsunu u ɗa kpam tsa ciga yi wa wa. 2 Ma koronku ta̱ dem utoku u tsunu uka uza u kala Awufiya, n Arikibu eyi dem utoku u kumoɗu u tsunu u ɗa a asu u manyan mi. Ma koronku ta̱ dem Atoni a ɗa a tsu gawunsusa a kuwa ku vunu.

3 N folo ta̱ Kashila̱ Tata u tsunu n Yesu Kawauwi Asheku u na̱ka̱ ɗa̱ ukuna u shinga na̱ ndishi n shinga.

Kavasu ka Bulus n ucikpa

4 Filimo, aꞌayin a ɗa baci dem ma yan kavasu adama a vunu, n tsu cikpa ta̱ Kashila̱. 5 Yan ɗa n tsu yan nala, kpaci n pana ta̱ kadyanshi ka shinga ka vunu ka a tonuko mu, vu wushuku ta̱ n Yesu Asheku. N pana ta̱ kpam kadyanshi a da va ciga ama a Kashila̱ wa wa. 6 Ma yanka vu ta̱ kavasu tsa̱ra̱ upityanangu u ɗa iꞌa̱ri n u ɗa kaɓolo n atoku u doku, ya wenishe baci ili i shinga iꞌya Kashila̱ ka na̱ka̱ tsu. A̱sa̱ka̱ nala gita̱ adama a tsupige tsu Kawauwi. 7 Uciga u ɗa va ciga ama a Kashila̱ wa zuwusa mu ta̱ ma pana̱sa kayanyan cika kpam n ugbamatangu u asuvu. Vangu u va̱, vu zuwa ta̱ ama a Kashila̱ ushani a rongo bawu ili iꞌya ya dambula le.

Bulus folukoi Onisima

8 Adama a nala, ma ciga ta̱ n folo vu vu yain ili i roku. A asuvu a kala ka Kawauwi ma̱ ta̱ n ucira u ɗa ma fuɗa n tonuko vu iꞌya va yan, shegai ma yan nala wa. 9 Adama a nala an u wokoi tsa cigamgbana, ma folo vu ta̱ vu yain ili i na yi. Mpa Bulus uza ɗa u yain aꞌayin a re, mpa ma dansa n avu tyoku u uza n kaje ka ne. Kpam a kuwa ku aꞌali ka ma̱ri adama a Yesu Kawauwi.

10 Ili iꞌya ma folo vu vi iꞌya, vu pana iyali i Onisima. Kpaci gogo‑na maku ma va̱ ma, an u wokoi u woko ɗe Katoni cina mpa pini na a kuwa ku aꞌali. 11 Caupa wa̱ri n kalen ara vunu wa, shegai gogo‑na wa̱ ta̱ n kalen ara tsunu cika. 12 Aya la ma tutsunku vu kpam katakasuvu ka va̱ ka̱ ta̱ ara ne.

13 Ma̱ri ma ciga ta̱ n a̱sa̱ka̱ yi pini na kaɓolo na̱ mpa. Mpa pini usiri n ikani a kuwa ku aꞌali ki adama a uyan kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga, u yain manyan ma wa̱ri u gain vu yansa̱ka mu. 14 Shegai ma ciga n yain nala wa, she avu vu wushuku. Kpam ma ciga vu ɓa̱nga̱ mu adama a ɗa a ma̱tsa̱ vu wa, shegai adama a ɗa va ciga n uciga u vunu.

15 Gaawan ili iꞌya i zuwai u sumai ara vunu a aꞌayin a kenu a na yi iꞌya, u gono baci i rongo pini hal ubana. 16 Gogo‑na kagbashi ka kpam koshi wa, u la ta̱ kagbashi, vangu vunu ɗa uza ɗa u gain vu cigi. Ma ciga yi wa wa, avu kpam dem u gan ta̱ vu cigi yi hal uciga vi u lai u va̱. Vu cigi yi tyoku u kagbashi, n tyoku u vangu u vunu a asuvu a Asheku. 17 Vu reve baci mpa utoku u manyan u vunu u ɗa, she vu ryabusa yi tyoku ɗa va ryabusa mu n tuwa̱ baci. 18 Wa̱ri u nusuka vu baci, ko va tono yi ili i roku, ma tsupa ta̱ iꞌya. 19 Mpa Bulus, mpa kpam ma korongu ili i na yi n kaci ka va̱, “Ma tsupa ta̱ iꞌya.” Ma yan gba̱m kadyanshi ka uma u vunu u ɗa n wusuka vu wa.

20 Utoku u va̱, yan iꞌya n foloi vi, yan iꞌya yavu Asheku a ɗa va gbashika. Nala wa zuwa mu ta̱ n doku n gbama asuvu a Kawauwi. 21 Ko n gogo‑na an ma koronku vu na vi, n reve ta̱ va yan iꞌya n foloi vi, hal gba̱m i lai iꞌya n foloi.

22 Foɓusuko mu kunu, kpaci n zuwa ta̱ uma Kashila̱ ka wushuku ta̱ kavasu ka vunu, a a̱sa̱ka̱ mu n tuwa̱ a asu u vunu.

Idyani i Bulus i makorishi

23 Abafara wa dana̱sa vu, kaɓolo ka tsa̱ri a kuwa ku aꞌali adama a Yesu Kawauwi. 24 Atoku a manyan a va̱, Marku, n Aristaraku, n Dima, n Luka a ka dana̱sa vu ta̱ dem.

25 Ukuna u shinga u Yesu Kirisiti Kawauwi u toni n uma u vunu.

Kagali ka Ibirahi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Ukanikorongi Ubana a Asu u

Kagali ka Ibirahi

Ukukpa̱ u kadyanshi

A reve ko ya korongi ukanikorongi ubana a asu u Kagali ka Ibirahi wa. Gaawan Bulus ɗa. A reve ta̱ an wa̱ri a asuvu a Tagara̱da u Kashila̱ adama a uwenishike u ɗa wa̱ri pini. Kpam nkoshi n kuwa ku Atoni n bidya ta̱ u ɗa u wokoi a asuvu a Tagara̱da u Kashila̱ tun caupa. Uza ɗa korongi u ɗa u toɗugbuso ta̱ tyoku ɗa ulya u kayala u aza Yahuda u wokoi iryoci i ulya u kayala u maci u ɗa wa̱ri a asuvu a Kawauwi.

Kakorongi ki ka wenike ta̱ aza a uyan ka̱neshi tyoku ɗa Yesu wa̱ri n kalen. Yesu la ta̱ gba̱ atsumate a zuba a Kashila̱. U la ta̱ dem gba̱ ntsumate, u lai kpam dem Musa. Aya Magono ma Aɗara̱kpi ma maci kpaci u taɓa uyan unyushi wa. An u na̱ka̱i uma u ne, u yan ta̱ uɗara̱kpa u maci adama a unyushi kpam kuten koshi. An u kuwa̱i kpam u gonoi n uma vi, u kukpa̱ ta̱ ure u ɗa ya dem wa tuwa̱ a asu u Kashila̱.

Adama a aza ɗa a revei n ukuna u uɗara̱kpa u atoni, tagara̱da u Kagali ka Ibirahi wa̱ ta̱ n uwenishike u ucira. Yesu gonuko ta̱ gba̱ uɗara̱kpa ili i gbani. Gogo‑na upityanangu n eyi u kukpunka̱ ta̱ ama ure a tuwa̱ evu n Kashila̱.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Tsupige tsu Maku ma Kashila̱ (1:1-4)

Yesu la ta̱ atsumate a zuba (1:5–2:18)

Yesu la ta̱ Musa n Joshuwa (3:1–4:13)

Yesu la ta̱ Magono ma Aɗara̱kpi (4:14–7:28)

Yesu tuko ta̱ kazuwamgbani ka shinga (8:1–9:22)

Uɗara̱kpa u Yesu kuten ka koshi (9:23–10:31)

Ama a Kashila̱ a roku aza ɗa aꞌa̱ri n upityanangu u pige (11:1-40)

Tono iryoci i Yesu (12:1–13:19)

Kavasu ka makorishi n idyani (13:20-25)

1

Yesu Kawauwi Maku ma Kashila̱ ma

1 Caupa, Kashila̱ ka tsu dansa ta̱ na̱ nkoshi n cau n tsunu a una̱ u ntsumate a ure kau‑kau. 2 Shegai gogo‑na aꞌayin a makorishi a na, Kashila̱ ka tsu yanka tsu ta̱ kadyanshi a una̱ u Maku ma ne. Kashila̱ ka yan ta̱ likimba n gba̱ ili iꞌya iꞌa̱ri pini a asuvu a ne a asu u Maku ma ne. Aya Kashila̱ ka ɗanga̱sai u woko uza u ili gba̱. 3 Maku mi u laɗa ta̱ adama a tsupige tsu Kashila̱, kpam u rotso ta̱ Kashila̱ ki derere. U tsu zuwa ta̱ ko ndya wa i lyai kelime adama a akani u ne a ucira. An Maku mi ma zuwai ama a wokoi sarara a asuvu a unyushi u cingi u le, aku u dusuki a kukere ku ulyaki ku Kashila̱ Uza u Ucira Gba̱ a zuba.

Kawauwi ka la ta̱ atsumate a zuba

4 Maku mi ma la ta̱ atsumate a zuba cika, Kashila̱ kpam ka na̱ka̱ yi kala ka ka lai a le cika.

5 Kpaci Kashila̱ ka tonuko atsumate a zuba ili iꞌya u tonukoi Maku mi wa,

“Aɗa Maku ma va̱.

Ara n woko ɗe Tata u vunu.” ◊

U doku ta̱ dem u danai,

“Ma woko ta̱ Tata u ne,

eyi kpam wa woko ta̱ Maku ma va̱.” ◊

6 Kpam aꞌayin a ɗa Kashila̱ ka ciga ka suku maku ma kapala ma ne a likimba, u dana ta̱,

“U ka̱na̱ ta̱ gba̱ atsumate a zuba a lyaka yi kayala.” ◊

7 Ili iꞌya Kashila̱ ka danai a kaci ka atsumate a zuba iꞌya na,

“N zuwa ta̱ atsumate a zuba a va̱ a woko tyoku u uwule.

N zuwa ta̱ agbashi a va̱ a woko tyoku u aletsu a akina.” ◊

8 Shegai Kashila̱ ka tonuko ta̱ Maku mi,

“Avu Kashila̱ ka, kpam tsugono tsu vunu tsa rongo ta̱ hal ubana.

Kalangu ka tsugono ka vunu ka afada a maci ka.

9 Va ciga ta̱ ili iꞌya i lobonoi,

kpam va kovo ili i cingi.

Ɗa gai i zuwai Kashila̱, Kashila̱ ka vunu, u ɗanga̱sa vu vi,

kpam u na̱ka̱ vu tsupige tsa tsa zuwusa vu maza̱nga̱.

Tsupige tsu na tsu la ta̱ tsa u na̱ka̱i aza ɗa a buwai.” ◊

10 U dana ta̱ kpam,

“Asheku, a kagita̱ vu yan ta̱ likimba,

kpam akere a vunu a yain zuba.

11 Aꞌayin aꞌa̱ ta̱ a utuwa̱ a ɗa ko uza bawu wa doku wa wene iꞌya,

shegai avu va rongo ta̱ pini.

Gba̱ a ka kutsa ta̱ tyoku ɗa kunya ku tsu kotso.

12 Va ka̱ta̱la̱ le ta̱ tyoku u kunya ku wambana.

A ka savaɗa ta̱ tyoku u kunya ku cau.

Shegai avu va rongo ta̱ tyoku ɗa va̱ri,

kpam uma u vunu wa kotso wa.” ◊

13 Kashila̱ ka tonuko ko katsumate ka zuba ka te ili iꞌya u tonukoi Maku ma ne wa,

“Dusuku na a ulyaki u va̱,

hal she n zuwa atokulalu a vunu

a woko vu ili i utaɗanku aꞌene.” ◊

14 Gba̱ atsumate a zuba aꞌulu a ɗa a ka gbashika Kashila̱ a ɗa, u tsu suku le ta̱ a woko aɓa̱ngi a aza ɗa a ka wusha iwauwi.

2

Iwauwi i tsunu i gbonguro ta̱

1 U gan ta̱ tsu kirana mai tsu toni ukuna u mayun u ɗa a wenishike tsu. Tsu yan baci nala, tsa woko wasasa wa. 2 A wenike ta̱ akani yi a mayun a ɗa, a ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱i atsumate a zuba a na̱ka̱ nkoshi n cau n tsunu. Kpam gba̱ aza ɗa bawu a tonoi a ɗa, n aza ɗa dem a ꞌyuwain a ɗa vi, a tsa̱ra̱ ta̱ mavura ma ma yain dere n ili iꞌya a yain. 3 Tsu gonuko baci ugboji u tsunu a asu u iwauwi i pige i na yi wa, niɗa tsa yawunsa tsa la a mavura ma na mi? Asheku n kaci ka ne aya uza kagita̱ uza ɗa tukoi ukuna u iwauwi i na, kpam aza ɗa a pana̱ka yi a wenike tsu ta̱ an mayun ɗa. 4 Kashila̱ dem n kaci ka ne u wenike ta̱ an akani yi mayun ɗa a asu u ɗa u yansai gba̱ manyan ma pige n iryoci n ikunesavu i ucira. U na̱ka̱i kpam Kulu Keri ku ne a asu u uza ɗa baci dem u ɗanga̱sai.

Uza ɗa wa tuko tsu iwauwi

5 Kashila̱ ka ɗanga̱sa atsumate a zuba a lyai tsugono tsu likimba u savu u ɗa wa tuwa̱ wa, likimba u nala vi u ɗa tsa dansa̱ka gogo‑na. 6 Tyoku ɗa a korongi a asu u roku a asuvu a Tagara̱da u Kashila̱,

“Ndya i tsu birika vu n ama?

Ndya i zuwai vu lai udambula a kaci ka maku ma vuma?

7 Vu zuwai ucira u ne u kpa̱ɗa̱i urawa u atsumate a zuba a aꞌayin kenu,

vu cacika yi funi a kaci ka ne n tsupige n karinga̱.*

8 Vu zuwa yi u lyai tsugono tsu ili gba̱.” ◊

An Kashila̱ ka zuwa yi u lyai tsugono tsu ili gba̱ vi, ili iꞌa̱ la iꞌya bawu u lyai tsugono tsu ne wa. Shegai kotsu tsu wene ili i na yi i gita̱ wa. 9 Uza ɗa tsu wenei Yesu ɗa, uza ɗa ucira u ne bawu u rawai u atsumate a zuba a asuvu a aꞌayin kenu. Shegai gogo‑na a cacika yi ɗe funi n tsupige n karinga̱, kpaci u pana ta̱ ikyamba iꞌya hal u kuwa̱i adama a tsunu. Mayun ɗa, adama a ukuna u shinga u Kashila̱ u ɗa, ɗa Yesu kuwa̱i adama a ama a likimba gba̱.

10 Kashila̱ ka ka yain ili gba̱, kpam ko ndya wa iꞌa̱ ta̱ pini tsa̱ra̱ i na̱ka̱ yi tsupige. Wa ciga ta̱ u tsa̱ra̱ mmuku ushani n ɗa ma uwa a asu u tsupige tsu ne, adama a nala a ɗa u zuwai Yesu tsa̱ra̱ asu u ndishi u ɗa wa̱ri dere n eyi, adama a tyoku ɗa u panai ikyamba. Yesu ɗa wa tono n ama ubana a iwauwi. 11 Adama a nala, eyi n aza ɗa u wulukpei vi, Tata u ɗa u le u te. Adama a nala a ɗa bawu Yesu wa pana uwono u ɗa wa isa̱ le atoku a ne. 12 U tonuko ta̱ Kashila̱,

“Ma tonuko ta̱ atoku a va̱ ili i va̱ iꞌya vu yain.

Ma cikpala vu ta̱ a ɓolomgbono baci a lyaka vu kayala.” ◊

13 U doku ta̱ u danai,

“Ma wushuku ta̱ n Kashila̱.” ◊

Kpam u danai,

“Mpa na kaɓolo na̱ mmuku n ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱ mu.”

14 Mmuku n Kashila̱ ama ɗa n ikyamba na̱ mpasa, adama a nala Yesu dem n kaci ka ne u woko ta̱ tyoku u le. Yan ɗa u yain nala tsa̱ra̱ ukpa̱ u ne u wacinsa Kala̱pa̱nsi uza ɗa wa̱ri n ucira a kaci ka ukpa̱. 15 Nala u wusai gba̱ aza ɗa aꞌa̱ri a ndishi yavu agbashi gba̱ uma u le adama a uwonvo u ukpa̱. 16 Gba̱ tsunu tsu reve ta̱ an Yesu tuwa̱i tsa̱ra̱ u ɓa̱nga̱ mmuku n tsikaya m Ibirahi, shegai atsumate a zuba wa. 17 Adama a nala, Kashila̱ ka zuwa ta̱ Yesu rotsoi ama a ne a ili gba̱, tsa̱ra̱ u woko Magono ma Aɗara̱kpi ma le, uza ɗa u tsu wenike asuvayali, uza ɗa kpam Kashila̱ ka wushuki n eyi. Nala kpam Yesu ɗa wa fuɗa u na̱ka̱ uɗara̱kpa a asu u Kashila̱, tsa̱ra̱ Kashila̱ ka cimbusuka̱ ama unyushi u cingi u le. 18 Eyi n kaci ka ne u pana ta̱ ikyamba kpam Kala̱pa̱nsi ka moɗono ta̱ tsa̱ra̱ u zuwa yi u nusa. Adama a nala gogo‑na wa fuɗa ta̱ wa ɓa̱nga̱ aza ɗa Kala̱pa̱nsi ka moɗono tsa̱ra̱ u zuwa le a nusa.

3

Yesu la ta̱ Musa

1 Ama a va̱, Kashila̱ ka ɗanga̱sa ɗa̱ ta̱ i woko ama a uwulukpi a ne. Adama a nala u gan ta̱ i rongo a uciɓusa tyoku ɗa Yesu wokoi kasuki ka Kashila̱, kpam u wokoi Magono ma Aɗara̱kpi ma uwushuku u ɗa tsa dansa. 2 U yan ta̱ ko ndya baci Kashila̱ ka tonuko yi u yain. Kashila̱ ka ɗanga̱sa yi ta̱ u yain manyan ma na mi, tyoku ɗa Musa yain manyan ma Kashila̱ ka tonuko yi u yain gba̱ a asuvu a Kuwa ku Kashila̱. 3 Tsupige tsa Yesu tsa̱ra̱i tsu la ta̱ tsa Musa tsa̱ra̱i, tyoku ɗa tsupige tsa kamai ka tsu tsa̱ra̱ tsu tsu la tsu kuma ki. 4 Mayun ɗa an kuwa dem uza roku u ɗa u tsu ma ka, shegai Kashila̱ ka kamai ka ko ndya wa. 5 Musa kagbashi ka Kashila̱ ka wushunki kuwa ku ne ka, kpam manyan ma ne ma woko ta̱ iryoci i ili iꞌya Kashila̱ ka wenike naha a kapala. 6 Shegai Kawauwi Maku ma Kashila̱ ma, kpam aya Kashila̱ ka wushunki kuwa ku ne. A̱tsa kuwa ku ne ki, tsu lya baci kelime n ugbama asuvu, kpam tsu lya baci kelime n uwushuku n ili iꞌya tsu zuwai uma.

U ka̱na̱ ta̱ tsu lyai kelime n utono Kashila̱

7 Tyoku ɗa Kulu Keri ku danai ɗa,

“I pana baci kala̱ga̱tsu ka Kashila̱ ara,

8 kotsu i ryagbaja wa,

tyoku ɗa nkoshi n cau n ɗe n yain.

A kpatala̱ka ta̱ Kashila̱ kucina̱,

an a kondoi Kashila̱ a kakamba.

9 Kashila̱ ka dana ta̱,

‘A ꞌyuwunka mu ta̱ cika

tsa̱ra̱ a kondo mu,

ko an u wokoi a wene ta̱

ili iꞌya n yain a asuvu a ayen a amangare yi.

10 Adama a nala n pana le ta̱ upan, aku n danai:

‘Atakasuvu a le a tsu kpatala̱ka mu ta̱ kucina̱ maco,

a ꞌyuwain uyan ili iꞌya n tonuko le a yain.’

11 N yan ta̱ upan hal n tsinai,

‘A ka uwa a asu u uwunvuga u va̱ wa, ko kenu.’ ” ◊

12 Ama a va̱, kiranai kotsu ko uza a asuvu a ɗe u yain n katakasuvu ka ka̱ri n tsicingi ka kpam bawu ka wushuki wa. Icun i katakasuvu ka nala ka zuwa ɗa̱ ta̱ ukpatala̱ka Kashila̱ Uza u Uma kucina̱.

13 U ka̱na̱ ta̱ i gbamatangu atoku a ɗe kain dem, kpam u ka̱na̱ ta̱ i lyai kelime n uyan nala hal aꞌayin a buwa baci a ɗa a ka isa̱ “Ara.” I yan baci nala wa, unyushi u cingi wa yinsa̱ ta̱ aza roku a ɗe u zuwa le uryagbaji. 14 Tsu woko ta̱ atoku a asuvu a Kawauwi tsu lya baci kelime n upityanangu u ucira u ɗa tsa̱ri n u ɗa tun a kagita̱ hal ubana a makorishi. 15 Tagara̱da u Kashila̱ u dana ta̱,

“I pana baci kala̱ga̱tsu ka Kashila̱ ara,

kotsu i ryagbaja tyoku ɗa nkoshi n cau n ɗe n ryagbajai wa.

A kpatala̱ka ta̱ Kashila̱ kucina̱.”

16 An ya a panai kala̱ga̱tsu ka Kashila̱ aku a kpatala̱ka yi kucina̱? Alya aza ɗa Musa tonoi n ele u wutukpa̱ le a Masar. 17 An ya kpam a zuwai Kashila̱ ka panai upan hal ayen a amangare? Alya aza ɗa a yain unyushi u cingi kpam a kuwa̱i a kakamba, n ele ɗa u yain upan. 18 An ya Kashila̱ ka dansa̱ka an u tsinai u da a ka uwa a asu u uwunvuga u ne wa, ko kenu? Aza ɗa a ꞌyuwan yi upana̱ka, alya wa dansa̱ka. 19 Tsu tuwa̱ ta̱ tsu revei adama a ukpa̱ɗa̱ u uwushuku u le u ɗa a kpa̱ɗa̱i uwa vi.

4

Asu u uwunvuga

1 Kashila̱ ka yanka tsu ta̱ kazuwamgbani ka tsa fuɗa tsa uwa asu u uwunvuga u ne. Adama a nala u ka̱na̱ ta̱ ya dem u kirana, tsa̱ra̱ uza u namba u uwa pini wa. 2 Tsu pana ta̱ akani yi tyoku ɗa aza a Isaraꞌila a panai. Shegai a ꞌyuwain upityanangu a ili iꞌya a panai, akani yi tani a ɓa̱nga̱ le wa. 3 A̱tsa aza ɗa tsu a pityanangi ɗa koshi tsa uwa asu u uwunvuga u ne. Aza ɗa kpam bawu a pityanangi, Kashila̱ ka dana ta̱,

“N yan ta̱ upan kpam n tsinai,

‘A ka uwa asu u uwunvuga u va̱ wa, ko kenu.’ ” ◊

U dana ta̱ nala ko an u wokoi u kotso ɗe ufoɓuso a asu u uwunvuga u ne a aꞌayin a ɗa u yain likimba. 4 A Tagara̱da u Kashila̱ u yan ta̱ kadyanshi a kaci ka kain ka shindere ka aꞌayin a shindere, u da: “Kain ka shindere ka Kashila̱ ka wunvugai a manyan ma ne gba̱.” ◊ 5 Tsu yan ta̱ dem ka̱neshi an u doki u danai a asu u roku, “Ama a na a ka uwa asu u uwunvuga u va̱ wa!” ◊

6 Aza a kagita̱ a ɗa panai akani yi a tsa̱ra̱ asu u uwunvuga vi wa, kpaci a pityanangu wa. Shegai mayun ɗa ama roku a ka uwa ta̱ asu u uwunvuga vi. 7 Adama a nala Kashila̱ ka zuwai aꞌayin a roku a ɗa ama a ka uwa asu u wunvuga u ne, kpam aꞌayin a nala yi a ɗa u isa̱i “Ara.”

A ɓa̱ra̱kpa̱ ta̱ cika an Kashila̱ ka danai nala kahu u tuwa̱ u dansa a una̱ u Dawuda, an u danai,

“Vu pana baci kala̱ga̱tsu ka Kashila̱ ara,

kotsu vu ryagbaja wa.”

8 Uyamba u Kaꞌana† u ɗa Joshuwa† tonoi n ama a uwai vi, u ɗa a asu u uwunvuga u savu u na vi wa. A da baci u ɗa, Kashila̱ ka̱ri ka yan kadyanshi a kaci ka kain ka uwunvuga ka roku ka ka tuwa̱ wa. 9 Nala u wenike ta̱ aꞌayin a uwunvuga u ama a Kashila̱ kotsu a rawa wa. Aꞌayin a uwunvuga a na, aꞌa̱ ta̱ ucun u uwunvuga u ɗa Kashila̱ ka wunvugai a kain ka Ashibi. 10 Uza ɗa baci dem u uwai asu u uwunvuga u Kashila̱, wa wunvuga ta̱ aꞌayin a ɗa baci u kotsoi manyan ma ne tyoku ɗa Kashila̱ ka wunvugai an u kotsoi uyan likimba. 11 A̱sa̱ka̱i tsu ma̱tsa̱i tyoku ufuɗa u tsunu tsa̱ra̱ tsu uwa asu u uwunvuga u ne, kotsu uza u te u tsunu u rukpa̱, tyoku ɗa a yain an a ꞌyuwain upana wa.

12 Akani a Kashila̱ aꞌa̱ ta̱ tyoku u ili iꞌya iꞌa̱ri n uma kpam iꞌa̱ri n ucira. A la ta̱ burundu u kulya u ɗa wa̱ri n una̱ u kulya u re. A tsu ɓatsa ta̱ kapashi ka tsunu ka ka̱ri n uma a ɓatsa kpam kulu ka ka bana a asu u Kashila̱. A tsu ɓatsa ta̱ dem a mere ma ala̱tu n mere ma aꞌungu a atele a tsunu. A tsu wutukpa̱ ta̱ ili iꞌya tsa ciga tsu sokongu a kateshe; wata, ili iꞌya tsu tsu yawunsa n iꞌya tsu tsu ciga. 13 Uza wa̱ la wa sokongu ili a likimba aku Kashila̱ ka kpa̱ɗa̱ iꞌya uwene wa. U tsu wene ta̱ ili tyoku ɗa iꞌa̱ri. Aya Kashila̱ ka u ka̱na̱i tsu tonuko gba̱ ili iꞌya tsu yain.

Kawauwi ka Magono ma Aɗara̱kpi

14 Tsu lyai kapala n uɓa̱na̱ n ugbami ili iꞌya tsu da tsu pityanangi n iꞌya. Tsu yain nala kpaci tsa̱ ta̱ n Magono ma Aɗara̱kpi, Yesu Maku ma Kashila̱, uza ɗa u banai a zuba. 15 U reve ta̱ an tsu sorukpoi. Kala̱pa̱nsi ka ma̱tsa̱i ka zuwa yi unyushi u cingi a ure u ɗa baci dem wa ma̱tsa̱ u zuwa tsu tsu yain unyushi u cingi, shegai Kawauwi ka yan unyushi u cingi wa. 16 Adama a nala a̱sa̱ka̱ tsu tuwa̱i a asu u Kashila̱ bawu uwonvo. Aya uza ɗa u yain ili i shinga ubana a asu u ama. Aꞌayin a ɗa baci dem tsu yain nala, wa yanka tsu ta̱ tsishinga kpam u ɓa̱nga̱ tsu aꞌayin a ɗa tsa ciga u ɓa̱nga̱ tsu.

5

1 Kashila̱ ka tsu ɗanga̱sa ta̱ Magono ma Aɗara̱kpi a asuvu a ama aku u na̱ka̱ yi manyan ma wa bansa a kapala ka Kashila̱ a una̱ u ama aꞌayin a una̱ka̱ kune, u yain kpam uɗara̱kpa adama a unyushi u cingi u ama vi. 2 Magono ma Aɗara̱kpi mi ma̱ ta̱ dem usorukpi tyoku u ama ɗa a buwai. Ili iꞌya i zuwai u tsu tono ben n aza ɗa a ka nususa iꞌya, kpaci a reve an ili iꞌya a ka yansa vi unyushi u ɗa wa. 3 An u wokoi wa̱ri usorukpi, u ka̱na̱ ta̱ u yain uɗara̱kpa adama a unyushi u cingi u ne, aku u yain kpam uɗara̱kpa adama a unyushi u ama a ne.

4 Ko uza wa na̱ka̱ kaci ka ne tsupige tsu uwoko Magono ma Aɗara̱kpi wa. Uza ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai koshi aya u tsu woko Magono ma Aɗara̱kpi, tyoku ɗa u isa̱i Haruna.† 5 Nala dem wa̱ri n Kawauwi. U bidiga kaci ka ne tsupige tsu uwoko Magono ma Aɗara̱kpi wa. Kashila̱ ka ka tonuko yi,

“Aɗa Maku ma va̱.

Ara n woko ɗe Tata u vunu.” ◊

6 A asu u roku kpam, Kashila̱ ka dana ta̱,

“Va woko ta̱ kaɗara̱kpi hal ubana,

tyoku ɗa Malikisada† wa̱ri kaɗara̱kpi.” ◊

7 Aꞌayin a ɗa Yesu wa̱ri a likimba, u folo ta̱ Kashila̱ uza ɗa wa̱ri n ucira u ɗa wa̱ri wa wauwa yi a ukpa̱, u folo yi n kushen cika n meshi. Kashila̱ ka pana̱ka yi ta̱ adama a una̱ka̱ kaci ka ne u ɗa u na̱ka̱i. 8 Ko an u wokoi Yesu Maku ma Kashila̱ ma, u rotsongusu ta̱ upana̱ka adama a upana u ikyamba. 9 An u kotsoi uyan ili iꞌya i gain u yain, u woko ta̱ uza ɗa u tsu zuwa ama a tsa̱ra̱ iwauwi hal ubana, aza ɗa a ka yansa ili iꞌya u tsu tonuko le a yain. 10 Nala Kashila̱ ka zuwa yi u woko Magono ma Aɗara̱kpi tyoku u Malikisada.

Kotsu i a̱sa̱ka̱ utono Kashila̱ wa

11 Tsa̱ ta̱ n ili ushani iꞌya tsa dana a kaci ka ili i na yi, shegai wa wuyana ta̱ ukasana, an u wokoi i tsu bidya ukuna go wa. 12 I ɓa̱ra̱kpa̱ ta̱ an iꞌa̱ri a asuvu a Atoni, kpam u gan ta̱ a dana gogo‑na ya wenishike ta̱ aza roku. Shegai u wokoi eɗa ya ciga a gono a wenishike ɗa̱ uwenishike u kagita̱ u akani a Kashila̱. Tyoku u mmuku n shili n ɗa n buwai kucomu ɗa iꞌa̱ri, n u ɗa ya lya ilikulya. 13 Uza ɗa baci bawu a kasai mani, u reve ili i shinga ko i cingi wa. 14 Shegai aza ɗa a gbojoi, a tsu lya ta̱ ilikulya iꞌya bawu mmuku n shili ma fuɗa ma lya, kpam a tsu rongo ta̱ a urotsongusu a reve ili iꞌya i takpanai ili i shinga n i cingi.

6

1-3 U gan ta̱ a dana i reve ɗe uwenishike u kagita̱ u na vi, u ɗa wa̱ri dere n uwenishike u mmuku n shili. Wata, ukpatala̱ka u ili iꞌya ya tuko ukpa̱ kucina̱, kpam dem n upityanangu n Kashila̱. Uwenishike a kaci ka ukuna u ulyuɓugusu n utaɗangusu u akere. Uwenishike a kaci ka uꞌya̱nga̱ u akushe n ukuna u afada a ɗa bawu a ka kotso, iꞌa̱ ta̱ dem pini a asuvu a uwenishike u kagita̱. Gba̱ u gan ta̱ a dana i reve iꞌya ɗe. Adama a nala, tsa yan kadyanshi a kaci ka le gogo‑na wa, shegai Kashila̱ ka wushuku baci, tsa lya ta̱ kapala tsu yain kadyanshi ka ili iꞌya i yain dere n aza ɗa a gbonguroi.

4 Ama roku a a̱sa̱ka̱ baci upityanangu n Kawauwi, ko uza wa̱ la wa zuwa le a kpatala kpam wa. Caupa, ama a na a wusha ta̱ katyashi ka Kashila̱ kpam a peɗei kune ku ne cika. Ama a na yi dem a wusha ta̱ Kulu Keri ki. 5 A reve ta̱ tyoku ɗa kadyanshi ka Kashila̱ ka yankpai, kpam a wushai ucira aꞌayin a ɗa Kashila̱ ka lya tsugono. 6 An a wushai ili i nala yi gba̱, aku a kpatala̱kai Kawauwi kucina̱. Wa yan a zuwa icun i ama a nala yi a kpatala kpam wa, kpaci Maku ma Kashila̱ ma kpam a doki a ka wuna a mawandamgbani an a ꞌyuwain yi. Uwono u ɗa a ka zuwusa yi a kapala ka ama gba̱.

7 Ama roku tyoku u uyamba u ɗa u tsa̱ra̱i ilyushi ushani u ɗa aꞌa̱ri. U na̱ka̱ ta̱ ama ɗa a cimbai pini vi ilimaci i shinga, aku Kashila̱ ka zuwukai uyamba vi una̱ u shinga. 8 Ama roku tyoku u uyamba u ɗa u tsu wutukpusa̱ awana a ɗa aꞌa̱ri n mete ma cingi, kpam wa matsa ili wa. A ka ɓa̱ra̱kpa̱ wa, Kashila̱ ka yanka ta̱ uyamba u nala vi una̱ kpam akina a kula̱ta̱ngu u ɗa.

9 Ama a va̱ aza ɗa ma ciga, ko an tsu yain kadyanshi ka na, tsa̱ri n kadambula n a̱ɗa̱ wa, kpaci tsu reve ta̱ iꞌa̱ ta̱ a ure u shinga, ure u iwauwi. 10 Kashila̱ ka tsu yan ta̱ afada a ure u ɗa u lobonoi. Wa ciɓa ta̱ manyan ma vu yain, kpam dem wa ciɓa ta̱ uciga u ɗa vu wenike yi an vu ɓa̱nga̱i ama a ne, kpam va lya kapala n vu ɓa̱nga̱ le hal n gogo‑na. 11 Ili iꞌya tsu lai n uciga iꞌya i ma̱tsa̱ ulya kapala nala hal ubana a makorishi, tsa̱ra̱ i tsa̱ra̱ ili iꞌya i zuwukai uma. 12 Tsa ciga i woko awonvoli wa. A una̱ u nala, tonoi iryoci i aza ɗa a ka wusha ili iꞌya Kashila̱ ka zuwamgbanai adama a upityanangu n ahankuri a le.

Kashila̱ ka tsu yan ta̱ iꞌya u zuwamgbanai

13 An Kashila̱ ka yankai Ibirahi kazuwamgbani, u tsinai u yain ili iꞌya u zuwamgbanai. U tsinai n kala ka ne, adama a ɗa uza roku wa̱ la u lai Kashila̱ wa. 14 U danai, “Mpa, Magono ma Zuba ma zuwuka vu ta una̱ u shinga, kpam ma na̱ka̱ vu ta̱ ntsikaya ushani!” ◊ 15 Ibirahi vanai u wene ushaɗangu u ukuna vi n ahankuri, aku u tsa̱ra̱i ili iꞌya Kashila̱ ka zuwamgbanai.

16 Ama a ka tsina baci, n uza ɗa u la le tsupige ɗa a tsu tsina. Utsina u le u wenike ta̱ ili iꞌya a danai vi mayun ɗa, kpam u tsu tuko ta̱ utyoku u kananamgbani. 17 Kashila̱ dem u tsina ta̱ tsa̱ra̱ ama ɗa a ka wusha ili iꞌya u tsina̱kai vi, a reve mayun ɗa bawu wa savaɗa ili iꞌya u foɓusoi. 18 Ili i re i na yi ya savaɗa wa: Kashila̱ ka yan kaɓan wa, u zuwamgbana baci. Kpam u tsina baci, wa yan kaɓan wa. Ili i na yi i tsu gbamatangusu tsu ta̱ a̱tsu aza ɗa tsu sumai ubana a asu u Kashila̱ tsa̱ra̱ u wusa tsu. I tsu na̱ka̱ tsu ta̱ ucira tsu ɓa̱na̱ uzuwa u uma u ɗa u na̱ka̱ tsu. 19-20 Uzuwa u uma u nala wa̱ ta̱ n ugbami a uma u tsunu, tyoku ɗa kashamkpatsu ka kpatsu ka tsu shamkpa kpatsu a asu u te. Uza ɗa tsa̱ri n uzuwa u uma u tsunu ara ne, aya Yesu, uza ɗa walai a asu u kunya ka a ba̱ra̱kpa̱i a utsutsu ubana a Asu u ɗa u Lakai Uwulukpi† a zuba. Adama a tsunu a ɗa u yain nala. U wokoi Magono ma Aɗara̱kpi ubana, kaɗara̱kpi ucun u Malikisada.

7

Malikisada kaɗara̱kpi

1 Malikisada na vi magono ma ilyuci i Salem ma, kpam kaɗara̱kpi ka Kashila̱ ka Zuba ka. Aꞌayin a ɗa Ibirahi lyai kuvon ku ngono n nishi wa gono a kuwa, Malikisada wuta̱ ta̱ u ba u zuwuka yi una̱ u shinga. ◊ 2 Aku Ibirahi na̱ka̱ yi i te a asuvu a ili kupa a asuvu a gba̱ iꞌya dem u tukoi a asu u kuvon vi. Ili i kagita̱ iꞌya tsa ciga tsu dana a kaci ka Malikisada iꞌya, kalen ka kala ka ne ka “magono ma ma yansa ili i maci.” Aya dem “magono ma ndishi n shinga,” kpaci kalen ka Salem ka “ndishi n shinga.” 3 Ko uza u reve tata ko mma u Malikisada wa. Ko uza wa̱ la kpam u revei asu u ɗa a wuta̱i wa, ko aꞌayin a ɗa a matsa yi, ko kpam aꞌayin a ɗa u kuwa̱i wa. Wa̱ ta̱ tyoku u Maku ma Kashila̱ kpam wa woko ta̱ kaɗara̱kpi ubana.

4 Wene ve tyoku ɗa Malikisada wa̱ri n tsupige! Ko Ibirahi, makoshi ma cau ma pige ma aza a Isaraꞌila, u reve ta̱ tyoku ɗa Malikisada wa̱ri n tsupige aꞌayin a ɗa u na̱ka̱ yi i te a asuvu a kupa a ili iꞌya u tsa̱ra̱i a asu u kuvon. 5 Mele ma wenishike ta̱ u ka̱na̱ ta̱ mmuku n tsikaya ma Ibirahi n na̱ka̱ mmuku n tsikaya n Levi† n ɗa ma̱ri aɗara̱kpi ili i te a asuvu a kupa a ili iꞌya a tsa̱ra̱i, ko an u wokoi mmuku n tsikaya m Ibirahi n ɗa dem. 6 Malikisada wa̱ a asuvu a kaletsu ka aza a Levi wa, shegai u wusha ta̱ i te a asuvu a kupa ara Ibirahi. Kpam u zuwuka ta̱ Ibirahi una̱ u shinga, uza ɗa u wushai kazuwamgbani icun kau‑kau ka Kashila̱. 7 Ya dem u reve ta̱ an uza ɗa baci wa̱ri n ucira u ɗa wa zuwuka uza roku una̱ u shinga, u la ta̱ uza ɗa wa wusha una̱ u shinga vi tsupige. 8 Aɗara̱kpi a tsu wusha ta̱ i te a asuvu a kupa a ili iꞌya ama a tsa̱ra̱i, ko an u wokoi ele dem aza ɗa a ka kuwa̱ alya. Shegai gba̱ n nala, Malikisada la le ta̱ tsupige, kpaci Tagara̱da u Kashila̱ u wenishike ta̱ an wa̱ri n uma. 9 Tsa fuɗa ta̱ gba̱m tsa dana an mmuku n tsikaya n Levi, aza ɗa a tsu wusha i te a asuvu a kupa yi, ele dem a na̱ka̱ ta̱ iꞌya an Ibirahi na̱ka̱i vi. 10 Kotsu a matsa Levi wa, shegai aya pini a ikyamba i makoshi ma cau ma ne Ibirahi aꞌayin a ɗa Malikisada gawunsai n Ibirahi vi.

11 Ko an u wokoi Mele ma Musa ma danai, u ka̱na̱ ta̱ kaɗara̱kpi ka woko matsikaya ma Levi, aɗara̱kpi yi a ka fuɗa a ka zuwa ama a woko ama a maci wa. Adama a nala u ka̱na̱ ta̱ a tsa̱ra̱ kaɗara̱kpi tyoku u Malikisada, shegai uza ɗa u wuta̱i a kumaci ku Haruna wa. 12 Icun i kaɗara̱kpi ka roku kau ka wuta̱ baci, u ka̱na̱ ta̱ Mele ma savaɗa dem. 13 A kaci ka Kawauwi ka tsa dansa ukuna u na vi, uza u kaletsu ka roku kau. Ko uza a asuvu a kaletsu ka nala ki kotsu u yan manyan tyoku u kaɗara̱kpi a asuɗara̱kpa wa. 14 Ya dem reve ta̱ an u wuta̱i a asuvu a kaletsu ka Yahuza,† kpam kotsu Musa wa̱ri u dana an ko kaɗara̱kpi ka te ka wuta̱ a kaletsu ka nala ki wa.

Kawauwi ka̱ ta̱ tyoku u Malikisada

15 Na woko ta̱ a kateshe karara an kaɗara̱kpi ka roku ka tuwa̱i tyoku u Malikisada. 16 A isa̱ vuma u nala vi kaɗara̱kpi adama a akaya a ne ko kpam adama a mele wa, shegai adama a ucira u uma u ɗa bawu a ka wacinsa. 17 Tagara̱da u Kashila̱ u yan ta̱ kadyanshi a kaci ka ne,

“Avu kaɗara̱kpi ka hal ubana,

tyoku ɗa Malikisada wa̱ri kaɗara̱kpi.” ◊

18 Gogo‑na a zuwa ɗe mele ma cau a ikengi, kpaci ma̱ n ucira wa, kpam ma wokoi ili i gbani. 19 Mele ma Musa ma zuwa ko ndya wa i woko i maci wa. Shegai gogo‑na Kashila̱ ka na̱ka̱ tsu ta̱ ili i shinga iꞌya tsa zuwuka uma. Nala kpam tsa̱ri a uraɓa evu n Kashila̱.

20 Kashila̱ ka tsinai u da Kawauwi ka woko ta̱ kaɗara̱kpi hal a ubana, shegai u yanka ko kaɗara̱kpi ka te nala wa. 21 A kaci ka Yesu ka koshi u danai,

‘Mpa, Magono ma Zuba, n tsina ta̱,

kpam ma savaɗa katakasuvu ka va̱ wa, ko kenu.

‘Avu kaɗara̱kpi ka hal ubana.’ ” ◊

22 Yesu ɗa zuwai kazuwamgbani ka shinga ka nala ki ka woko mayun, kpam kazuwamgbani ki ka la ta̱ ka Kashila̱ ka yankai Musa.

23 Caupa, kaɗara̱kpi ka kuwa̱ baci, wa lya kelime n uwoko kaɗara̱kpi wa. Adama a nala a ɗa a tsa̱ra̱i aɗara̱kpi ushani. 24 Shegai Yesu woko ta̱ kaɗara̱kpi ubana, tsuɗara̱kpi tsu ne tsa kotso wa. 25 Adama a nala, aya wa̱ri gogo‑na hal n maco, uza ɗa wa fuɗa wa wauwa aza ɗa a ka tuwusa̱ a asu u Kashila̱ a kukere ku ne. Wa̱ ta̱ n uma hal ubana tsa̱ra̱ u folusuko le Kashila̱.

26 Yesu ɗa icun i Magono ma Aɗara̱kpi ma tsa ciga, kpaci u tsu ɓa̱nga̱ tsu ta̱ a ure gba̱. Ili iꞌya u tsu yan i tsu zuwa ta̱ Kashila̱ ka pana kayanyan. Wa̱ n unyushi wa. Kashila̱ ka pecene yi ta̱ n ama a likimba aza a unyushi u cingi. U na̱ka̱ yi asu u ɗa u lakai tsupige gba̱ gba̱ a zuba. 27 Wa̱ tyoku u Ngono ma Aɗara̱kpi n ɗa n buwai wa, aza ɗa kain dem she a yan uɗara̱kpa adama a unyushi u cingi u le n unyushi u cingi u ama ɗa a buwai. Shegai kuten ka koshi Yesu na̱ka̱i kaci ka ne tyoku u uɗara̱kpa a zuba u mawandamgbani adama a ama, kpam u lobono ta̱ hal ubana. 28 Mele ma wushuku ta̱ vuma u woko Magono ma Aɗara̱kpi ko an u wokoi vuma shaɗangu wa. Kashila̱ ka na̱ka̱ ta̱ Musa Mele a kagita̱. An nala u wurai, aku u tsinai u zuwai Maku ma ne uza ɗa wa̱ri ushaɗangi ma woko Magono ma Aɗara̱kpi hal ubana.

8

Kawauwi ka Magono ma Aɗara̱kpi

1 Ili i pige iꞌya tsa dansa iꞌya na: Tsa̱ ta̱ n Magono ma Aɗara̱kpi uza ɗa u dusuki a ulyaki u karatsu ka tsugono ka Kashila̱ Uza u Ucira Gba̱ a zuba. 2 Magono ma Aɗara̱kpi ma tsunu a Asu u ɗa u Lakai Uwulukpi† u ɗa wa gbasha, asu u ulya u kayala u mayun u ɗa Kashila̱ ka yain, ama ɗa a yain asu vi wa.

3 Magono ma Aɗara̱kpi dem ma̱ ta̱ n manyan ma una̱ka̱sa̱ kune n uɗara̱kpusa ubana a asu u Kashila̱. Nala dem Magono ma Aɗara̱kpi ma tsunu u ka̱na̱ ta̱ dem u na̱ka̱ Kashila̱ kune ku ili i roku. 4 Wa̱ri baci na a likimba, wa̱ri wa woko kaɗara̱kpi wa ko kenu, kpaci aɗara̱kpi a ɗa pini na, aza ɗa a ka tono Mele a asu u una̱ka̱ Kashila̱ kune. 5 Manyan ma aɗara̱kpi a ka yan, iryoci iꞌya koshi ko kpam kulu ka ili iꞌya iꞌa̱ri a zuba ka. Ili i te iꞌya dem n Musa. An Musa wa foɓuso uyan Katani ka Kavasu, Kashila̱ ka tonuko yi, “Ciɓa aꞌayin a ɗa va̱ri a masasa, n tonuko vu ta̱ derere tyoku ɗa va yan ka. Vu kirana vu yain ka nala derere.” ◊ 6 Shegai manyan ma tsuɗara̱kpi ma Kashila̱ ka na̱ka̱i Yesu ma la ta̱ ma a na̱ka̱i aɗara̱kpi a ɗa a buwai. Aya kaꞌuwi ka mere ka kazuwamgbani ka savu ka Kashila̱ n ama, kpam kazuwamgbani ka nala ki ka la ta̱ ka cau. Nala u woko ta̱ an ili iꞌya Kashila̱ ka yain a kazuwamgbani ka savu i la ta̱ i ka cau.

7 Kazuwamgbani ka kagita̱ ka̱ri ka fuɗa baci ka yain ili gba̱, ili iꞌa̱ la iꞌya ya zuwa a yain ka ire wa. 8 Shegai Kashila̱ n kaci ka ne u wenei ka̱ tyoku ɗa ka gain ka woko wa, ɗa u danai:

“N tonuko ɗa̱, aꞌayin aꞌa̱ ta̱ a utuwa̱,

a ɗa ma yan kazuwamgbani ka savu

n aza a Isaraꞌila n aza a Yahuza.

9 Kazuwamgbani ka na ka woko icun i kazuwamgbani ka n yain n akaya a le,

an n ka̱na̱ le n akere n wutukpa̱ le a uyamba u Masar wa.

Shegai a tono ka wa,

aku n kpatala̱ka le kucina̱.

10 Aꞌayin a ka tuwa̱ ta̱ a ɗa ma yan kazuwamgbani ka savu

n aza a Isaraꞌila.

Mpa, Magono ma Zuba, ma zuwa ta̱ mele ma va̱

a asuvu a le tsa̱ra̱ a reve ma,

kpam ma korongu ta̱ ma a atakasuvu a le

tsa̱ra̱ a toni ma.

Ma woko ta̱ Kashila̱ ka le,

kpam a ka woko ta̱ ama a va̱.

11 Ama a ka doku kpam a wenishike atoku a le wa, a dana,

‘Revei Magono ma Zuba,’

kpaci gba̱ a ka reve mu ta̱,

ili iꞌya i ka̱na̱i uza u kenu ubana uza ɗa u lakai kalen gba̱.

12 Kpaci ma cimbusuka̱ le ta̱ tsicingi tsu le

kpam ma doku ma ciɓa unyushi u cingi u le wa, ko kenu.” ◊

13 An Kashila̱ ka yain kadyanshi ka kazuwamgbani ka savu ki, ka cau ka ka buwa kpam n manyan wa. Ko ndya baci i kutsai kpam i wowoi, i yan la vi ɗe evu n upuwa̱n.

9

Mele ma cau a kaci ka ulya kayala

1 A kazuwamgbani ka kagita̱ ka Kashila̱ ka yain n aza a Isaraꞌila, u tonuko ta̱ ama derere tyoku ɗa a ka lya kayala, kpam dem u tonuko le ta̱ tyoku ɗa a ka yan Katani ka Kavasu, asu u ɗa a ka lya kayala ki. 2 A yan ta̱ katani ka a pecei apashi a re. A asuvu a kapashi ka kagita̱ a asu u ɗa kashamkpatsu ka macikalu n teburu u ɗa a tsu zuwusa iburodi i uwulukpi iꞌya a tsu tukuso kune a asu u Kashila̱ u ɗa. Kapashi ka na ka a isa̱i Asu u Uwulukpi. 3 Kunya ku uba̱ra̱kpa̱ a utsutsu ka ka pecei aꞌunu ka pini. A isa̱i kapashi ka ire ki Asu u ɗa u Lakai Uwulukpi.† 4 Asuvu a kapashi ka nala ki asuɗara̱kpa u ɗa a gbarai n zinariya u ɗa pini, asu u ɗa a tsu runukpusa ili i magula̱ni. Kpam Akpati u Kazuwamgbani† u maɗanga, u ɗa a kumanai n zinariya gba̱ aɓon a ne wa̱ ta̱ dem pini. Asuvu a Akpati vi ili i tatsu iꞌya pini: I kagita̱, magbodo ma zinariya ma a shaɗangi n mana† ma pini. Kpam kalangu ka Haruna ka ka topoi ka pini. Agbagala a atali a re a ɗa a korongi Mele Kupa a ɗa dem pini. 5 A zuba u Akpati vi a ruma ta̱ pini aꞌulu a ili i uma* i re i ashan iꞌya ya wenike Kashila̱ ka̱ ta̱ pini. A ba̱ra̱kpa̱i ashan a le a zuba u kakimba̱tsu ka Akpati u Kazuwamgbani vi, a asu ɗa Kashila̱ ka tsu cimbusa̱ unyushi u cingi. Shegai tsa fuɗa tsa dana ko ili a kaci ka ukuna u nala vi gogo‑na wa.

6 A kotso baci ufoɓuso ili gba̱ nala, aɗara̱kpi yi a tsu bana ta̱ asuvu a kapashi ka kagita̱ kain dem a yain manyan ma le. 7 Shegai Magono ma Aɗara̱kpi ma koshi ma tsu uwa a asuvu a kapashi ka ire, kpam dem kuten ka u tsu yan nala a kayen. Wa uwa Asu u ɗa u Lakai Uwulukpi bawu u ɓa̱na̱i mpasa wa. U tsu na̱ka̱ ta̱ n ɗa kune ubana a asu u Kashila̱ adama a unyushi u cingi u ne, n u ɗa ama a yain bawu a revei. 8 Nala dem ure u ɗa Kulu Keri ku tsu dana, Katani ka Kavasu ka buwa baci asu u ulya kayala, uza wa̱ la wa uwa Asu u ɗa u Lakai Uwulukpi yaa wa. 9 Naha iryoci i aꞌayin a gogo‑na iꞌya. Nala u wenike ta̱ an kune n uɗara̱kpa u ɗa a na̱ka̱sa̱i wa fuɗa wa zuwa katakasuvu ka uza ɗa wa lya kayala ka woko sarara tyoku ɗa u gain ka woko wa. 10 Ili iꞌya i zuwai nala tani iꞌya, an u wokoi ili i nala yi ukuna u ilikulya n kuso n uɓacangusu u ɗa. Mele ma na mi adama a ikyamba a ɗa, kpam Kashila̱ ka zuwai a toni ma hal utuwa̱ aꞌayin a ure u savu u ne.

Mpasa n Kawauwi

11 Gogo‑na Kawauwi ka woko ɗe Magono ma Aɗara̱kpi a zuba u ili i shinga iꞌya i rawai. U uwai a asu u ulya kayala a zuba u ɗa lai tsulobo. Akere a ama a ɗa a yain u ɗa wa, kpam dem kaɓon ka likimba ka wa. 12 Kuten ka kpam aꞌayin gba̱ u bankai mpasa a Asu u ɗa u Lakai Uwulukpi, shegai mpasa ma nryaɗiga na̱ ndyondyom n ɗa wa. U bidyai mpasa n ne, an u yain nala, u tsa̱ra̱ka̱ tsu uwusa u ɗa bawu wa kotso. 13 Caupa, ama aꞌa̱ baci n ashinda̱, ikyamba i le i tsu woko ta̱ uwulukpi kaɗara̱kpi ka vishana̱sa̱ka le baci mpasa ma nlala n aboburo kpam u polusuko le baci kakomo ka a tsa̱ra̱i a manuku ma kanaka ma a runukpai. 14 Shegai Kawauwi ka yan unyushi u cingi wa ko kenu, aku u na̱ka̱i kaci ka ne kune ubana a asu u Kashila̱ asu Kulu Keri ka ka̱ri n uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. Ili iꞌya i zuwai mpasa n ne n lai ucira cika ɗa la vi, aku u zuwai atakasuvu a tsunu a wokoi uwulukpi a asuvu a ili iꞌya ya tuko ukpa̱. Gogo‑na tsa fuɗa ta̱ tsa gbashika Kashila̱ Uza u Uma!

15 Adama a nala Kawauwi ka kaꞌuwi ka mere ka kazuwamgbani ka savu, tsa̱ra̱ aza ɗa Kashila̱ ka isa̱i a tsa̱ra̱ una̱ u shinga u ɗa bawu wa kotso, u ɗa Kashila̱ ka yain kazuwamgbani. Ili i na yi u yan ta̱ iꞌya an Kawauwi ka kuwa̱i ɗa u wutukpa̱i ama a asuvu a unyushi u ɗa a yain an a ka tono kazuwamgbani ka kagita̱.

16 Ucun u kazuwamgbani ka na, ka̱ ta̱ tyoku ɗa vuma u tsu korongu tagara̱da wa ciga baci a peci udukuyan u ne u tuwa̱ u kuwa̱ baci. Shegai a ka pece u ɗa wa she aꞌayin a ɗa ya dem u revei an vuma vi u kuwa̱i. 17 Tagara̱da vi wa̱ n ucira wa she uza ɗa u korongi u ɗa vi u kuwa̱. Uza wa̱ la wa fuɗa wa wusha ili i vuma vi wa, wa̱ baci n uma. 18 Ili iꞌya i zuwai bawu kazuwamgbani ka kagita̱ ka shamgba iꞌya la vi she na̱ mpasa ma ukpa̱. 19 An Musa tonukoi ama gba̱ Mele mi, aku u kenei mpasa ma ndyondyom na̱ nryaɗiga u ɓolomgbonoi n mini. U bidyai tsileme tsu ncon tsa a gonukoi san kpam u bidyai avuku a maderiweni† u vishanangusuki zuba u tagara̱da u Mele n ama gba̱. 20 U danai, “Mpasa n ɗa n shamkpai kazuwamgbani ka Kashila̱ ka danai i toni n ɗa na.” 21 Nala dem Musa vishanangusi mpasa a Katani ka Kavasu n ili iꞌya gba̱ a tsu yanka manyan a asu u ulya kayala. 22 Mele mi ma danai gba̱ ko ndya wa a vishana̱ka iꞌya mpasa tsa̱ra̱ i woko uwulukpi. Kpam Kashila̱ ka cimbusa̱ unyushi u cingi bawu mpasa ma ukpa̱ wa.

Ukpa̱ u Kawauwi u takpa ta̱ unyushi

23 Ili iꞌya i zuwai a wulukpei Katani ka Kavasu† n ili iꞌya iꞌa̱ri pini na̱ mpasa ma̱ nnama iꞌya gai la vi. Naha gba̱ iryoci i ili iꞌya iꞌa̱ri a zuba iꞌya koshi. Shegai uɗara̱kpa u ɗa u tsu zuwa ili i zuba i woko uwulukpi u la ta̱ uɗara̱kpa u nnama. 24 Kawauwi ka uwa a Asu u ɗa u Lakai Uwulukpi u ɗa ama a yain wa, ili iꞌya iꞌa̱ri iryoci i ili iꞌya iꞌa̱ri a zuba koshi. U banai a zuba vi kpam gogo‑na nte u wa̱ri ɗe n Kashila̱ wa ɓa̱nga̱ tsu. 25 Adama a ɗa wa rongo u na̱ka̱sa̱ kaci ka ne maco ɗa u banai a zuba wa, tyoku ɗa Magono ma Aɗara̱kpi ma likimba ma tsu rongo u uwusa a Asu u ɗa u Lakai Uwulukpi kayen dem tsa̱ra̱ u yain uɗara̱kpa u manama. 26 A da baci wa̱ri u yain uɗara̱kpa u kaci ka ne kayen dem, an wa̱ri u pana ikyamba ushani ili iꞌya i bidyai aꞌayin a ɗa yain likimba. Shegai a una̱ u nala, u tuwa̱i kuten koshi evu n makorishi ma aꞌayin, tsa̱ra̱ u takpa ucira u unyushi u cingi ubana, an u kuwa̱i tyoku u uɗara̱kpa adama a tsunu. 27 U ka̱na̱ ta̱ ya dem u kuwa̱ kuten, aku Kashila̱ ka yanka yi afada. 28 Kuten ka Kawauwi ka kuwa̱i koshi, tsa̱ra̱ u takpa unyushi u ama ushani. Shegai u gono baci, unyushi u cingi u ɗa wa takpa wa. Tuwa̱ ɗa wa tuwa̱ tsa̱ra̱ u wauwa aza ɗa a ka vana yi.

10

Uɗara̱kpa u buwa kpam wa

1 Mele ma Musa tyoku u kulu ku ili i maci iꞌya ya tuwa̱ ɗa ma̱ri. Shegai kulu ku nala ki ka ili i maci yi wa, kpaci ka wutukpa̱ ama asuvu a unyushi u cingi u le wa, ko an u wokoi a tsu yansa uɗara̱kpa kayen dem. 2 Mele ma̱ri ma zuwa le baci a woko sarara tyoku ɗa u gain a woko, she aꞌa̱ri a a̱sa̱ka̱ uyansa uɗara̱kpa. Kashila̱ ka̱ri ka za̱ ta̱ unyushi u cingi u aza ɗa a ka lya kayala kuten kpam aꞌayin gba̱, uyawunsa u atakasuvu a le kpam wa yan n ashinda̱ wa. 3 Shegai nala wa̱ri wa! Uɗara̱kpa u naha vi ciɓusa u ɗa u tsu zuwa a ciɓusa unyushi u le kayen dem. 4 An u wokoi mpasa ma aboburo na̱ nryaɗiga ma fuɗa ma takpa unyushi u cingi wa, ko kenu.

5 An Kawauwi ka tuwa̱i a likimba, u tonukoi Kashila̱,

“Va ciga uɗara̱kpa u nnama n kune ku ilya wa.

Shegai vu na̱ka̱ mu ikyamba tsa̱ra̱ n pana̱ka vu.

6 Nnama n ɗa a runukpai a asuɗara̱kpa

n kune adama unyushi u cingi, vu tsu pana kayanyan ka le wa.

7 Aku n danai, ‘Mpa na,

n tuwa̱ ta̱ n yanka vu ili iꞌya va ciga, Kashila̱,

dere tyoku ɗa a korongi a kaci ka va̱ a Tagara̱da u Kashila̱.’ ” ◊

8 Kawauwi ka̱ri ka dana ta̱ bacipa, “Va ciga uɗara̱kpa n kune wa, kpam vu tsu pana u ɗa kayanyan wa. Va ciga uɗara̱kpa u urunukpa n kune ku takpa unyushi u cingi wa.” (Uɗara̱kpa u na vi gba̱ Mele ma ma zuwai a yain u ɗa.) 9 Aku u danai, “Mpa na Kashila̱, n tuwa̱ ta̱ n yain ili iꞌya va ciga.” Adama a nala, Kashila̱ ka takpai gba̱ uɗara̱kpa u kagita̱, tsa̱ra̱ u zuwa uɗara̱kpa u ire. 10 An Yesu Kawauwi u yain ili iꞌya Kashila̱ ka ciga yi u yain, tsu tsa̱ra̱i uza̱ u unyushi u cingi an u yankai ikyamba i ne uɗara̱kpa kuten koshi kpam gba̱ aꞌayin.

11 Caupa, aɗara̱kpi a yansai manyan ma le kain dem, a lyai kapala n uɗara̱kpusa u ɗa bawu wa takpa unyushi u cingi. 12 Shegai Kawauwi ka na̱ka̱i kaci ka ne u wokoi uɗara̱kpa u shinga kuten koshi u ɗa wa yan manyan bawu utyoku. Gogo‑na wa̱ ta̱ ndishi a ulyaki u Kashila̱. 13 Kpam nte wa rongo ɗe hal she Kashila̱ ka zuwa atokulalu a ne a kere ka adeshikpetsu a ne. 14 N uɗara̱kpa kuten ku nala ki, u zuwai ama a wokoi uwulukpi hal ubana tyoku ɗa u gain a woko, aza ɗa Kashila̱ ka zuwai a woko ama a ne.

15 Kulu Keri ku tonuko tsu ta̱ dem ukuna u na. U gita̱ ta̱ u danai:

16 “Magono ma Zuba ma danai, ‘Aꞌayin a ka tuwa̱ ta̱ a ɗa ma yan kazuwamgbani ka savu n ele.

Mpa, Magono ma Zuba, ma zuwa ta̱ mele ma va̱ a atakasuvu a le

kpam ma korongu ta̱ ma a asuvu a le

tsa̱ra̱ a toni ma.’ ”

17 Aku u doku u danai:

“Ma doku kpam ma ciɓa unyushi u cingi u le

n ili i cingi iꞌya a yansai wa, ko kenu.” ◊

18 Aꞌayin a ɗa baci Kashila̱ ka cimbusa̱i unyushi u cingi, ili iꞌa̱ la ya zuwa kpam a yain uɗara̱kpa wa.

Lya kapala n upityanangu n Kashila̱

19 Ama a va̱, tsa uwa ta̱ a Asu u ɗa u Lakai Uwulukpi* bawu uwonvo adama a mpasa n Yesu. 20 U na̱ka̱ ta̱ ikyamba i ne tsa̱ra̱ i kukpunka̱ tsu ure u savu u ɗa wa banka uza a asu u uma! Kpam ure u na u banka tsu ta̱ asuvu n kunya ka a ba̱ra̱kpa̱i a utsutsu, Kawauwi ka la vi. 21 Tsa̱ ta̱ n Magono ma Aɗara̱kpi ma pige uza ɗa wa lya tsugono tsu kuwa ku Kashila̱ a zuba. 22 Adama a nala, tsa fuɗa ta̱ tsa bana evu n Kashila̱. Tsu yain nala n katakasuvu ka te kpam bamu n mala̱la̱. Mpasa n Kawauwi n za̱ ta̱ atakasuvu a tsunu, kpaci a ɗa a tsu rongo ta̱ uciɓusa n ili i cingi iꞌya tsu yansai, shegai u woko ta̱ yavu a za̱ tsu ta̱ gba̱ gba̱ n mini ma ma̱ri uwulukpi. 23 U ka̱na̱ ta̱ tsu ka̱na̱ uzuwa u uma u ɗa tsu danai u tsunu u ɗa n ugbami, kpaci tsu wushuku ta̱ Kashila̱ ka yan ili iꞌya u zuwamgbanai. 24 A̱sa̱ka̱i tsu yawunsai kaɓolo tyoku ɗa tsa wenike uciga a asu u ama n uyansa ili i shinga. 25 Ama roku a tsu ɓolomgbono a asu u ulya kayala wa, shegai tsu yain tyoku u le wa. Tsu lyai kapala n ugbamatangusu atoku a tsunu, an u wokoi tsu revei kain ka ugono u Asheku ka yan ɗe evu.

26 Tsu lya baci kapala n uyansa unyushi u cingi daun cina tani tsu reve ɗe ukuna u mayun, uɗara̱kpa wa̱ kpam la u ɗa a ka doku a ka yan adama unyushi u cingi wa. 27 A una̱ u nala, ili iꞌya i buwai she tsu vana n uwonvo afada a ɗa a ka tuwa̱ n akina a kasuɗugbate cika a ɗa a ka wacinsa atokulalu a Kashila̱! 28 Ama a re ko ama a tatsu a sapula baci uza an u ꞌyuwain utono Mele ma Musa, she a wuna yi bawu iyali. 29 Uza u ꞌyuwan baci una̱ka̱ Maku ma Kashila̱ karinga̱, nala u la ta̱ uꞌyuwan Mele ma Musa tsicingi. Kpam uza tuko baci mpasa n kazuwamgbani n ɗa ma gonuko tsu uwulukpi uwono, u la ta̱ dem uꞌyuwan Mele ma Musa tsicingi. Kpam hal n gogo‑na, uza wisha baci Kulu Keri uza ɗa u tsu wenike tsu ukuna u shinga, u la ta̱ dem uꞌyuwan Mele ma Musa tsicingi. Icun i ama a nala, mavura ma le ma la ta̱ ma uza ɗa ꞌyuwain utono Mele ma Musa. 30 Tsu reve ta̱ Kashila̱ ka danai, “Ma yan ta̱ aza ɗa a yain ukuna u cingi mavura. Ma tsupa le ta̱.” Kpam dem u dana ta̱, “Magono ma Zuba ma yanka ta̱ ama a ne afada.” ◊ 31 Ili i uwonvo iꞌya cika vuma u rukpa̱ baci a kukere ku Kashila̱ Uza u Uma.

32 Ciɓa n aꞌayin a ɗa a wurai, aꞌayin a ɗa i gita̱i urotsongusu ukuna u mayun u Kashila̱. I kawunki na̱ mmoɗu kaɓolo n upana u ikyamba i lyai kapala n uyan ucira. 33 Roku she a foro ɗa̱ kpam a wishisa ɗa̱ a kapala ka kakuma̱ ka ama. Roku tani i ɓa̱nga̱i aza ɗa a ka so mavura ucun u ɗe. 34 I pana ta̱ iyali i aza ɗa a zuwai a kuwa ku aꞌali. A wusa ɗa̱ baci ili iꞌya iꞌa̱ri n iꞌya, i tsu kawunku ta̱ n ipeli, kpaci i reve ta̱ iꞌa̱ri n ili i shinga iꞌya ya ɓa̱ra̱kpa̱ ubana, ya vana ɗa̱.

35 Adama a nala, kotsu i a̱sa̱ka̱ upityanangu n Asheku wa, ko ndya baci i gita̱i, kpaci i lya baci kapala n ugbama asuvu ya tsa̱ ta̱ katsupi ka pige. 36 Rotsongusi akawunki gogo‑na, tsa̱ra̱ i yain ili iꞌya Kashila̱ ka ciga, kotsu i wushi ili iꞌya u yain kazuwamgbani. 37 Tyoku ɗa Tagara̱da u Kashila̱ u danai,

“A ka ɓa̱ra̱kpa̱ wa, uza ɗa wa tuwa̱ vi wa tuwa̱ ta̱.

Wa ɓa̱ra̱kpa̱ wa.

38 Ama ɗa Kashila̱ ka wushuki n ele a ka yan ta̱ uma

adama upityanangu u le.

Shegai u tsu pele n uza ɗa u kpatala̱ka yi kucina̱ wa.” ◊

39 Shegai a̱tsu aza ɗa a kpatalai kucina̱ a ka kuwa̱ a lya wa. Tsu pityanangu ta̱ n Kashila̱, kpam adama a nala, u wauwa tsu ta̱.

11

Upityanangu

1 Aza ɗa a pityanangi n Kashila̱ aꞌa̱ri n mala̱la̱ an wa na̱ka̱ le ili iꞌya a zuwai uma wa. A reve ta̱ ili iꞌya bawu kotsu a wenei mayun ɗa. 2 Kashila̱ ka wushunku ta̱ ama aꞌayin a cau adama a upityanangu u le.

3 An tsa̱ri n upityanangu, ɗa i zuwa tsu tsu reve an a asu u kadyanshi ɗa Kashila̱ ka yain likimba n ili iꞌya iꞌa̱ri pini gba̱. An u yain nala, u yain manyan n ili iꞌya bawu uza wa wene, tsa̱ra̱ u yain iꞌya tsa wene.

4 An Habila† wa̱ri n upityanangu, ɗa i zuwai u yain uɗara̱kpa a ure u ɗa u lai u Kayinu† tsulobo ubana a asu u Kashila̱. Kashila̱ ka danai u pana ta̱ kayanyan ka kune ku ne, aku u isa̱ yi vuma u maci. Ko an u wokoi Habila kuwa̱i caupa, aya pini wa dansa ara tsunu adama upityanangu u ne.

5 An Anuhu wa̱ri n upityanangu, ɗa i zuwai Kashila̱ ka canga yi ubana a zuba bawu u kuwa̱i. A wene ikyamba i ne wa, an Kashila̱ ka canga yi ka laza̱ga yi vi. Tagara̱da u Kashila̱ u danai, kahu Kashila̱ ka canga yi ubana a zuba, u zuwa ta̱ Kashila̱ ka panai kayanyan ka ne. 6 Upityanangu wa̱ baci la wa, uza wa̱ la wa zuwa Kashila̱ ka pana kayanyan wa. Uza ɗa baci dem wa tuwa̱ a asu u Kashila̱, u ka̱na̱ ta̱ u yain n upityanangu an Kashila̱ ka̱ri n uma, kpam u wushuku an Kashila̱ ka wenike kaci ka ne tyoku u katsupi a asu u uza ɗa baci dem wa bolo yi mayun.

7 An Nuhu† wa̱ri n upityanangu, ɗa i zuwai u panai an Kashila̱ ka rono yi atsuvu a ili iꞌya bawu kotsu u wenei. U pana̱kai Kashila̱ kpam u shei kpatsu ku pige tsa̱ra̱ u wauwa aza a kuwa a ne. Asu u upityanangu u ne u ɗa, u wenikei likimba an a nusai, kpam asu u upityanangu u ne u ɗa u wokoi asuvu a aza ɗa a gonukoi ama a maci a asu u Kashila̱.

8 An Ibirahi wa̱ri n upityanangu, ɗa i zuwai u pana̱kai an Kashila̱ ka isa̱ yi u bana a asu u roku u ɗa Kashila̱ ka yain kazuwamgbani wa na̱ka̱ yi. U a̱sa̱ka̱i uyamba u ne, kpam u reve asu u ɗa wa bana wa. 9 An Ibirahi wa̱ri n upityanangu, ɗa i zuwai u rongoi a iyamba i kazuwamgbani tyoku u kamoci a uyamba u tsumoci. U rongoi pini a katani, nala dem Ishaku n Yakubu aza ɗa a lyai agadu a ne, Kashila̱ ka na̱ka̱ le ucun u kazuwamgbani ka te. 10 Ibirahi yain nala an wa vana u uwa ilyuci i pige iꞌya Kashila̱ ka foɓusoi kpam u mai iꞌya ya rongo ubana.

11 An Saratu† kaɓolo n Ibirahi aꞌa̱ri n upityanangu, ɗa i zuwai a tsa̱ra̱i maku ko an u wokoi a kutsai cika kpam Saratu madari ma. Ibirahi pityanangu ta̱ Kashila̱ ka yan ili iꞌya u yain kazuwamgbani. 12 Vuma u na u kutsa wa wa, eyi n kakushe una̱ u te u ɗa aꞌa̱ri, shegai gba̱ n nala u wokoi makoshi ma cau ma ama ushani. Mayun, aꞌa̱ ta̱ n kakuma̱ ushani tyoku u atala a zuba ko tani kayala ka ikengi i kushiva̱, kpam aꞌa̱ri ukece wa.

13 Gba̱ ama a na a ɗa aꞌa̱ri n upityanangu vi a kuwa̱i bawu a wushai ili iꞌya Kashila̱ ka yanka le kazuwamgbani. A yan ta̱ ipeli an a wenei ili i na yi ya tuwa̱, ko iꞌa̱ri mɓa̱ri. A da ele amoci a ɗa a likimba u na. 14 Ama a dana baci ili icun i nala, wenike ɗa a wenikei a ka bolo uyamba u roku u ɗa wa woko u le. 15 Aꞌa̱ri a ka yawunsa baci a kaci ka uyamba u ɗa a a̱sa̱ka̱i vi, ko i te iꞌa̱ri ya ɓishinka le ugono pini wa. 16 Shegai asu u ɗa u lai tsulobo u ɗa a ka bolo. U ɗa pini a zuba. Ili iꞌya i zuwai bawu Kashila̱ ka tsu pana uwono a isa̱ yi baci Kashila̱ ka le, kpaci u foɓusuko le ta̱ ilyuci i pige.

17 An Ibirahi wa̱ri n upityanangu, ɗa i zuwai wa̱ri ufoɓusi u yain uɗara̱kpa n Ishaku an Kashila̱ ka kondo yi. Ibirahi ɗa Kashila̱ ka yankai kazuwamgbani ki, shegai u foɓuso ta̱ u na̱ka̱ maku ma te ma ne koshi tyoku u uɗara̱kpa. 18 Caupa, Kashila̱ ka tonuko yi ta̱, “Mmuku n tsikaya n ɗa n yanka vu kazuwamgbani ki a asu u Ishaku u ɗa a ka wuta̱.” ◊ 19 Ibirahi bidya ta̱ Ishaku kuwa̱ baci, Kashila̱ ka fuɗa ta̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ yi u woko kpam n uma. U woko ta̱ yavu a asuvu a akushe a ɗa u gonoi u tsa̱ra̱i Ishaku vi.

20 An Ishaku wa̱ri n upityanangu, ɗa u zuwukai mmuku n ne n re, Yakubu n Isuwa una̱ u shinga. U reve ta̱ Kashila̱ ka yanka le ili i shinga a kapala.

21 An Yakubu wa̱ri n upityanangu, ɗa i zuwai an u yain evu n ukpa̱ u pityanangi n kalangu ka ne u lyakai Kashila̱ kayala, kpam dem u zuwukai mmuku n re n Isuhu† una̱ u shinga.

22 An Isuhu wa̱ri n upityanangu, ɗa i zuwai an u yain evu n ukpa̱ u yain kadyanshi ka aꞌayin a ɗa aza a Isaraꞌila a ka a̱sa̱ka̱ Masar. Aku u tonuko le a pura̱ atele a ne a ka laza baci.

23 An isheku i Musa iꞌa̱ri n upityanangu, ɗa a sokongu yi uwoto u tatsu an a matsa yi. A wenei Musa lobono wa wa, kpam a pana uwonvo u ɗa a ka ꞌyuwan utono udani u magono wa.

24 An Musa wa̱ri n upityanangu, ɗa i zuwai an u gbonguroi u ꞌyuwain a isa̱ yi maku ma makere ma magono ma Masar. 25 U ɗanga̱sai u soi mavura n ama a Kashila̱, n u ɗa wa pana kayanyan ka unyushi u cingi ka aꞌayin kenu. 26 U yawunsai, u la ta̱ tsulobo u soi mavura adama a Kawauwi, n u ɗa wa tsa̱ra̱ kuzuwate ku Masar gba̱, kpaci katsupi ka Kashila̱ ka ka tuwa̱ ka wa vana. 27 Adama a upityanangu u ne, u a̱sa̱ka̱i Masar, kpam u pana uwonvo u upan u magono wa. Musa lyai kapala n akawunki yavu wa wene Kashila̱ ka bawu uza wa wene. 28 Adama a upityanangu u ne, u foɓusoi Abiki a Upasamgbana u vishana̱sai mpasa a apashi a re gba̱ n a zuba u utsutsu u kuwa, tsa̱ra̱ kawuni ka ka tuko ukpa̱ u wuna mmuku n kagita̱ ma Isaraꞌila wa.

29 An aza a Isaraꞌila aꞌa̱ri n upityanangu, ɗa a pasai Mala ma Shili a iyamba i ekpi. Shegai an aza a Masar a tonoi, gba̱ le a kuwa̱i asuvu a mini.

30 An ama a Kashila̱ aꞌa̱ri n upityanangu, ɗa a kyawunsai ilyuci i Jeriko aꞌayin a shindere, aku kasaga ki ka wa̱sa̱i.

31 An Raha† kashankala wa̱ri n upityanangu, ɗa i zuwai u wushai aza a ukyawunsa iyamba aza a Isaraꞌila. Ili iꞌya gai i zuwai bawu a wuna yi an a wunai aza ɗa a ꞌyuwain upana̱ka Kashila̱ ɗa la vi.

32 Ndya wa̱ kpam ma doku n dana? Ma̱ n aꞌayin a ɗa ma yan kadyanshi a kaci ka Gidiyo,† n Baraku, n Somso,† n Jafita, n Dawuda, n Samaꞌila† na̱ ntsumate wa. 33 Aza ɗa upityanangu u le u zuwai a lyasai iyamba ushani n kuvon. A yain ili iꞌya iꞌa̱ri dere aku a wushai ili iꞌya Kashila̱ ka yain kazuwamgbani. A kimba̱i ana̱na̱ a igabako. ◊ 34 A cimbusa̱i akina a kasuɗugbate. A lai a akere a aza ɗa a ka ciga a wuna le n iburundu. Ko an u wokoi aꞌa̱ n ucira wa, a wokoi aza a ucira. Acirani a ɗa a asu u kuvon kpam a wacinsai asoje a amoci. 35 A gonunko ta̱ aka a roku akushe a le n uma a ɗa aꞌa̱ri a kuwa̱i. Ama roku a so ta̱ mavura cika, shegai gba̱ n nala a ꞌyuwan ta̱ uwusha utsa̱ra̱ u kaci u ɗa a ka na̱ka̱ le, tsa̱ra̱ a tsa̱ra̱ uꞌya̱nga̱sa̱ u ɗa u lai tsulobo. 36 A yankai aza ɗa a wushuki n Kashila̱ majari a caɗa le, a sira̱sai ama a roku n ikani kpam a ukusa le a kuwa ku aꞌali. 37 Aza roku a kuwa̱i an vara̱sa le n atali. Aza roku a kuwa̱i an a kiɗamgbana le mere-mere. A wunai aza roku n iburundu. Aza roku aꞌa̱ n ili i uka wa, she abaci a ikpan i nlala. A rongoi n unambi, n a sukuta̱si le, n magori. 38 Ama a na a rongo ta̱ mai, hal gba̱m likimba u ra̱tsa a rongo pini wa. A gengei a kakamba na̱ nsasa, a kpawunsai a aꞌaɓuru n aꞌele a iyamba.

39 Ama a na yi gba̱ a zuwai Kashila̱ ka panai kayanyan adama upityanangu u le! Shegai ko n nala a kuwa̱i bawu a wushai ili iꞌya Kashila̱ ka yain kazuwamgbani. 40 Kashila̱ ka foɓusuko tsu ta̱ ili iꞌya i lai i le tsulobo, tsa̱ra̱ a zuwa a woko uwulukpi kaɓolo n a̱tsu tyoku ɗa u gain tsu woko, shegai ele koshi wa.

12

Kuɓari ku Kashila̱

1 Tsa̱ ta̱ n ama ɗa aꞌa̱ri iryoci i upityanangu ushani a ukyawan. Adama a nala a̱sa̱ka̱i tsu sumai kalambale ka ka̱ri a kapala ka tsunu kotsu tsu shamgba wa. Tsu takpa asuvu a uma u tsunu gba̱ ili iꞌya ya ka̱ngu tsu uyan ili iꞌya i gain tsu yain; wata, unyushi u cingi u ɗa wa fuɗa u gonuko tsu a kucina̱. 2 U ka̱na̱ ta̱ tsu zuwa aꞌeshi a tsunu a asu u Yesu, uza ɗa wa̱ri kagita̱ ka upityanangu u tsunu, uza ɗa kpam u gonukoi u ɗa tyoku ɗa u gain u woko. U soi mavura, kpam u kuwa̱i a mawandamgbani. Shegai u wushuki n uwono yavu ili i roku iꞌya wa, adama a maza̱nga̱ ma wa tsa̱ra̱ a kapala. Gogo‑na wa̱ ɗe ndishi a ulyaki u karatsu ka tsugono tsu Kashila̱. 3 Yawunsai n iryoci i Yesu uza ɗa u kawunki an aza a cingi a yanka yi tsicingi. Kotsu i wowo wa, lyayi pini kapala.

4 Kumoɗu ku ɗe n unyushi u cingi ku rawa a wuna ɗa̱ wa. 5 Kotsu i a̱sa̱nsa̱ wa an Tagara̱da u Kashila̱ u tonukoi mmuku n ne tsa̱ra̱ u gbamatangusu le atakasuvu:

“Maku ma va̱, zuwa atsuvu,

Magono ma Zuba ma yanka vu baci kuɓari.

Kotsu vu wutukpa̱ uma wa, wa ɓongo vu baci.

6 Kpaci Magono ma Zuba ma tsu ɓara ta̱ aza ɗa wa ciga,

kpam u yanka gba̱ aza ɗa u wushunki a woko mmuku n ne mavura.” ◊

7 Kawunki n mavura ma ya so, kpaci icun u mavura ma Tata ma. Maku ma̱ la ma tata u ne u kpa̱ɗa̱i uyan mavura wa. Kirana ɗa Kashila̱ ka kirana n a̱ɗa̱ tyoku mmuku n ne. 8 Kashila̱ ka tsu yanka ta̱ gba̱ mmuku n ne kuɓari, kpam u kpa̱ɗa̱ vu baci uɓarana u wenike ta̱ maku ma kateshe ma va̱ri, avu maku ma ne ma wa. 9 Gba̱ tsunu tsa̱ ta̱ n isheku pini na a likimba aza ɗa a tsu ɓara tsu, kpam tsu tsu na̱ka̱ le ta̱ tsupige. U la tsulobo tsu na̱ka̱ Tata u uma u tsunu tsupige tsa̱ra̱ tsu yain uma wa? 10 Isheku i tsunu i likimba a tsu ɓara tsu ta̱ a aꞌayin kenu a ure u ɗa a wenei wa̱ri dere. Shegai Kashila̱ ka tsu ɓara tsu ta̱ tsa̱ra̱ u ɓa̱nga̱ tsu tsu woko uwulukpi tyoku ɗa wa̱ri. 11 Kuɓari ka̱ la ka ku yankpai aꞌayin a ɗa a ka yan ka wa, ka̱ ta̱ na̱ mɓa̱la̱! Aꞌayin a ɗa baci Kashila̱ ka yan le mavura tsa̱ra̱ u wenike le ili iꞌya a yain i gan wa, kotsu a rotsongusu a yain dere kpam a rongo na̱ ndishi n shinga.

Pana̱kai Kashila̱

12 I woko ta̱ usorukpi, adama a nala doki kpam i gbamatangu kaci ka ɗe. 13 Lapulukai kaci ka ɗe ure mai. Tsa̱ra̱ aza ɗa a ka tono ɗa̱ a ta̱ɗa̱tsa̱ wa, ko an u wokoi aꞌa̱ri awunu n usorukpi u ikyamba tsa̱ra̱ a tsa̱ra̱ ucira.

14 I ma̱tsa̱ i rongo na̱ ndishi n shinga n ama gba̱, kpam i ma̱tsa̱ i rongo n uwulukpi. Uza ɗa baci dem bawu uma u ne wa̱ri uwulukpi, wa wene Magono ma Zuba wa. 15 Kiranai tsa̱ra̱ uza u namba ukuna u shinga u Kashila̱ wa. Kiranai kotsu kami ka ahali a cingi ka yain a asuvu a ɗe wa. Icun i nala yi ya nangasa ta̱ ama a asuvu a ɗe ushani. 16 Kiranai kotsu uza u te u ɗe u yain tsishankala wa, ko tani u ꞌyuwan utono Kashila̱ tyoku ɗa Isuwa yain wa. Isuwa ɗa maku ma pige ma Ishaku, kpam wa̱ri wa tsa̱ ta̱ gba̱ ili iꞌya tata u le wa̱ri n iꞌya, shegai u dengei iꞌya a una̱ u kapara ka kpayan. 17 I ciɓa ta̱ an Isuwa yain ili i na yi, wa̱ri wa ciga tata u le u zuwuka yi una̱ u shinga, shegai tata u ne u ꞌyuwain. Kpam ili iꞌa̱ la wa yan u savaɗa ukuna vi wa, ko an u foloi tata u ne n kushen n meshi. ◊

18 Eɗa̱ tyoku u aza a Isaraꞌila aza ɗa a tuwa̱i a Masasa ma Sinai† ɗa iꞌa̱ri wa, a asu u ɗa a ka wene kpam a sawa. Ma̱ri ura̱na n akina, karimbi ka kimba̱i ma da̱n n kabatara̱kpa. 19 A panai mawura̱ ma kavana n kala̱ga̱tsu. An ama a panai kala̱ga̱tsu a foloi Kashila̱ ka a̱sa̱ka̱ kadyanshi, 20 kpaci a fuɗa a kawunku wa, an u danai, “Ko manama ma baci ma sawai masasa mi, u ka̱na̱ ta̱ a vara̱sa ma a wuna.” ◊ 21 Musa n kaci ka ne dem u giruwa̱ ta̱ cika adama a ili iꞌya u wenei an u danai, “N pana ta̱ uwonvo cika kpam ma jeke ikyamba.” ◊

22 Shegai gogo‑na i tuwa̱ ɗe a Masasa ma Sihiyona, ilyuci i pige i Kashila̱ Uza u Uma n Urishelima u ɗa wa̱ri a zuba. Wata, a asu u atsumate a zuba a ɗa kakuma̱ ka le bawu ka̱ri ukece a ɓolomgbonoi a yain ipeli. 23 I tuwa̱ ta̱ a asu u kaɓolo ka mmuku n Kashila̱ yavu gba̱ ɗe mmuku n kagita̱ n ne n ɗa aꞌa̱ri. A korongu ta̱ aꞌala a le gba̱ a zuba. I tuwa̱i a asu u Kashila̱ uza u afada u ama gba̱. Kpam i tuwa̱i a asu u aꞌulu a aza a maci aza ɗa a kuwa̱i caupa, kpam Kashila̱ ka gonuko le tyoku ɗa wa ciga le a woko. 24 I rawa ɗe asu u Yesu, kaꞌuwi ka mere ka kazuwamgbani ka savu a asu u Kashila̱ n ama. Mpasa n Yesu n ɗa a vishana̱sai tyoku u uɗara̱kpa n ɗa ma̱ri n akani a ɗa a lai mpasa n Habila.*

25 Adama a nala, kiranai kpam kotsu i ꞌyuwan upana̱ka Kashila̱ wa, aꞌayin a ɗa baci wa dansa. Aza a Isaraꞌila a ꞌyuwan yi upana̱ka an u rono le atsuvu aꞌayin a ɗa aꞌa̱ri a likimba, kpam a la wa. Adama a nala, u tsunu wa la ta̱ tsu kpatala̱ka baci Kashila̱ uza ɗa wa̱ri a zuba kucina̱ an wa rono tsu atsuvu. 26 An u yain kadyanshi caupa, kala̱ga̱tsu ka ne ka gba̱ɗa̱ ta̱ likimba, shegai gogo‑na u yan ta̱ kazuwamgbani, “Ma doku ta̱ kpam n gba̱ɗa̱ kuten, shegai likimba ɗa koshi wa, hal n zuba dem.” ◊ 27 An u danai nala, ili iꞌya wa tono iꞌya na, wa wacinsa ta̱ gba̱ ili iꞌya u yain. Ili iꞌya bawu a ka gba̱ɗa̱ iꞌya koshi ya woko.

28 Ili iꞌya i zuwai tsa cikpa iꞌya, an tsu tsa̱ra̱i tsugono tsa bawu tsa gba̱ɗa̱ u ɗa. She tsu lyaka Kashila̱ kayala a ure u ɗa wa pana kayanyan kpam n una̱ka̱ karinga̱ u pige n uwonvo, 29 kpaci Kashila̱ ka tsunu ka̱ ta̱ tyoku u akina a kasuɗugbate ɗa a ka wacinsa ili.

13

Tyoku ɗa va zuwa Kashila̱ ka pana kayanyan

1 Lyayi kelime n i cigi atoku n uciga u Kawauwi. 2 Kotsu i ciɓa i wushi amoci mai a aꞌuwa a ɗe. Aza roku a yan ta̱ nala, aku a ryabusai atsumate a zuba bawu a revei. 3 Kotsu i a̱sa̱nsa̱ n aza ɗa aꞌa̱ri a kuwa ku aꞌali wa. Panai ikyamba kaɓolo n ele yavu iꞌa̱ pini a kuwa ku aꞌali ki n ele. Ciɓai n aza roku aza ɗa a ka yansa mavura, yavu eɗa a ka yanka ma.

4 Ya dem u na̱ka̱ iyolo tsupige, vali n uka u ne a ka̱na̱ kaci ka le mai, kpaci Kashila̱ ka yan ta̱ uza ɗa u yain tsishankala ko u kpa̱ɗa̱i ushamkpa iyolo i ne mavura. 5 Kotsu vu a̱sa̱ka̱ uciga u ikebe u pura̱ ugboji u vunu wa. A̱sa̱ka̱ iꞌya va̱ri n iꞌya i ra̱tsa vu. Kashila̱ ka dana ta̱,

“Ma a̱sa̱ka̱ vu wa, ko kenu.

Kpam ma kpatala̱ka vu kucina̱ wa.” ◊

6 Adama a nala, tsa fuɗa ta̱ tsa dana bawu uwonvo,

“Ma pana uwonvo wa, ko kenu,

kpaci Magono ma Zuba ma kaɓa̱ngi ka va̱.

Ko uza wa fuɗa wa yanka mu ko i te wa.” ◊

7 Ciɓai n aza a kelime a ɗe aza ɗa a wenishike ɗa̱ kadyanshi ka Kashila̱. Yawunsai ukuna u shinga u ɗa uma u le u tukoi, kpam i wushuku n Kashila̱ tyoku ɗa a yain. 8 Yesu Kawauwi wa savaɗa wa, ko kenu! Ili i te iꞌya wa̱ri nayain, n ara, hal ubana bawu utyoku.

9 Kotsu i a̱sa̱ka̱ a yinsa̱ ɗa̱, ko kpam uwenishike icun kau‑kau u zuwa ɗa̱ i a̱sa̱ka̱ ure u shinga wa. Ukuna u shinga u Kashila̱ u ɗa u gain u gbamatangusu asuvu a ɗe, shegai utono u mele ma ilikulya ma yan nala wa, ma gba̱m bawu ma tsu ɓa̱nga̱ aza ɗa a ka pana̱ka ma vi. 10 Tsa̱ ta̱ n asuɗara̱kpa u roku kau, shegai aɗara̱kpi a ɗa a ka gbasha a asu u ulya u kayala u aza a Yahuda, aꞌa̱ n ucira u ɗa a ka lya uɗara̱kpa u ɗa tsu yain a asuɗara̱kpa u tsunu wa.

11 Magono ma Aɗara̱kpi aya u tsu bidya mpasa ma nnama ubana a Asu u ɗa u Lakai Uwulukpi a asu u ɗa u tsu na̱ka̱ n ɗa adama a unyushi u cingi. Shegai ikyamba i nnama yi a runukpa iꞌya a uroto u asu ɗa a zuwai agali. 12 Ili iꞌya gai i zuwai Yesu panai ikyamba a uroto u ilyuci i pige vi iꞌya gai la vi, tsa̱ra̱ u zuwa ama a ne a woko uwulukpi na̱ mpasa n ne. 13 A̱sa̱ka̱i tsu banai ara ne a uroto u asu ɗa a zuwai agali yi tsu ba tsu panai uwono tyoku ɗa eyi u panai. 14 Tsa̱ n ilyuci i pige pini na a likimba iꞌya ya rongo hal ubana wa, shegai a̱tsa pini tsa vana icun i ilyuci i pige i nala yi.

15 A̱sa̱ka̱ tsu rongo utonusuko ama maco bawu uwonvo a̱tsu atoni a Yesu a ɗa. Aꞌayin a ɗa baci tsa yansa nala vi u woko ta̱ uɗara̱kpa u icikpali u ɗa u rawai a asu u Kashila̱ a asuvu a kala ka Yesu. 16 Kotsu i a̱sa̱nsa̱ i yanka ama ukuna u shinga ko kpam i kpa̱ɗa̱ uɓa̱nga̱mgba̱na̱ wa, kpaci icun i uɗara̱kpa u ɗa u tsu zuwa Kashila̱ ka pana kayanyan u ɗa gai la vi. 17 Pana̱kai azapige a ɗe i yansa ili iꞌya a danai i yansa. A ka kirana ta̱ n uma u ɗe bawu uwunvuga, kpaci a reve ta̱ an a ka tonuko Kashila̱ tyoku ɗa manyan ma le ma ɓa̱nga̱ ɗa̱. I pana̱ka le baci, a ka yan ta̱ manyan ma le n ipeli. I kpa̱ɗa̱ le baci upana̱ka, a ka yan ta̱ ma n unamgbukatsuma̱, kpam nala wa ɓa̱nga̱ ɗa̱ wa.

18 Kotsu i yansa̱ka tsu kavasu maco. Tsu reve ta̱ atakasuvu a tsunu aꞌa̱ ta̱ sarara, kpam kain dem tsu tsu ciga ta̱ uyan ukuna u maci. 19 Ma folo ɗa̱ ta̱ n gba̱ ucira u ɗa ma̱ri n u ɗa, i yain kavasu tsa̱ra̱ Kashila̱ ka gonuko mu ara ɗe gogo.

Kavasu a makorishi

20-21 N yan ta̱ kavasu Kashila̱ ka ndishi n shinga u na̱ka̱ ɗa̱ gba̱ ili i shinga iꞌya bawu iꞌa̱ri n iꞌya, tsa̱ra̱ i yain ili iꞌya wa ciga. U ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ Asheku a tsunu Yesu Kawauwi a ukpa̱. Gogo‑na Yesu woko ɗe Kaliniki ka Pige uza ɗa a yankai manyan na̱ mpasa n ne tsa̱ra̱ a gbamatangu kazuwamgbani ka Kashila̱ na̱ ncon n ne, ka bawu ka kotso. N yan ta̱ kavasu tsa̱ra̱ Kashila̱ ka yain ili iꞌya i yankpa yi a asuvu a tsunu a akere a Yesu Kawauwi. Tsupige tsu woko ara ne hal ubana bawu utyoku. Ami.

22 Ama a va̱, n folo ɗa̱ ta̱ i zuwa atsuvu a akani a ugbamatangu a na yi. Ukanikorongi u kenu u ɗa koshi.

23 Ma ciga ta̱ i reve an a a̱sa̱ka̱ ɗe utoku u tsunu Timoti, wa̱ kpam a kuwa ku aꞌali wa. U rawa baci gogo, a̱tsu dem tsa tuwa̱ ta̱ kaɓolo tsu wene ɗa̱.

24 Dana̱sai gba̱ azapige a ɗe n gba̱ ama a Kashila̱.

Atoni a Italiya a ɗa aꞌa̱ri kaɓolo na̱ mpa a ka dana̱sa ɗa̱ ta̱ dem.

25 A̱sa̱ka̱ ukuna u shinga u Kashila̱ u rongo n a̱ɗa̱ gba̱.

◊ 1:5 Ishp. 2:7.

◊ 1:5 2 Sam. 7:14.

◊ 1:6 U.Ml. 32:43.

◊ 1:7 Ishp. 104:4.

◊ 1:9 Ishp. 45:6-7.

◊ 1:12 Ishp. 102:25-27.

◊ 1:13 Ishp. 110:1.

* 2:7 Akorongi a cau a roku aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u Kagali ka Ibirahi a kalatsa ta̱: “aꞌayin kenu.”

◊ 2:8 Ishp. 8:4-6.

◊ 2:12 Ishp. 22:22.

◊ 2:13 Isha. 8:17-18.

◊ 3:11 Ishp. 95:7-11.

◊ 4:3 Ishp. 95:11.

◊ 4:4 Kag. 2:2.

◊ 4:5 Ishp. 95:11.

◊ 5:5 Ishp. 2:7.

◊ 5:6 Ishp. 110:4; Kag. 14:17-24.

◊ 6:14 Kag. 22:17.

◊ 7:1 Kag. 14:17-20.

◊ 7:17 Ishp. 110:4.

◊ 7:21 Ishp. 110:4.

◊ 8:5 Uwt. 25:40; Uwt. 26:30.

◊ 8:12 Iri. 31:31-34.

* 9:5 Zinariya ɗa a rumai tsa̱ra̱ u woko ili i na yi hal n ashan. N Tsigana “kerubobin” ɗa a tsu isa̱ iꞌya.

◊ 10:7 Ishp. 40:6-8.

◊ 10:17 Iri. 31:33-34.

* 10:19 Kunya ka a ba̱ra̱kpa̱i a utsutsu vi, ku pecene ta̱ Asu u Uwulukpi n Asu u ɗa u Lakai u Uwulukpi u Kuwa ku Kashila̱. Ku kara ta̱ aꞌayin a ɗa Yesu kuwa̱i tsa̱ra̱ u wenike an Kashila̱ ka wushunki ko ya wa u tuwa̱ ara ne karara.

◊ 10:30 U.Ml. 32:35-36.

◊ 10:38 Hab. 2:3-4.

◊ 11:18 Kag. 21:12.

◊ 11:33 Dan. 6:1-28.

◊ 12:6 Tzg. 3:11-12.

◊ 12:17 Kag. 25:27-34.

◊ 12:20 Uwt. 19:13.

◊ 12:21 U.Ml. 9:19.

* 12:24 An Kayinu wunai vangu u ne Habila, Kashila̱ ka dana ta̱, “Mpasa n vangu u vunu n ɗa ma̱ri a iyamba n tuko ta̱ kushen ara va̱” (Kagita̱ 4:10). Mpasa n Yesu n tuko ta̱ ucimbusa̱ u unyushi u cingi, shegai mpasa n Habila ma̱ri ma ciga ta̱ a yain uza ɗa u wuna yi mavura.

◊ 12:26 Hag. 2:6.

◊ 13:5 U.Ml. 31:6, 8.

◊ 13:6 Ishp. 118:6.

Yakubu

1

2

3

4

5

Ukanikorongi u

Yakubu

Ukukpa̱ u kadyanshi

Yakubu vangu u Yesu Asheku Kawauwi aya u korongi ukanikorongi u na vi. U korongu ta̱ ukanikorongi vi ubana a asu u Atoni a Yesu aza ɗa a wacuwai ubana a iyamba kau‑kau adama a upana u ikyamba u ɗa a ka so adama a utono Yesu Kawauwi.

An upana u ikyamba vi u gbonguroi, ɗa i zuwai a sumai a wacuwusai. Ɗa gai i zuwai Yakubu koronku le ukanikorongi u na vi kpaci wa ciga ta̱ u gbamatangu le kpam a kawunku pini a utono. Ɗa kpam i zuwai tagara̱da u na vi u yain kadyanshi ka upana u ikyamba vi, n awuya, n ahankuri, n kavasu n urongo shiriri a asuvu a utono Kawauwi.

Gogo‑na Atoni ushani a ka pana ta̱ ikyamba a akere a aza ɗa bawu aꞌa̱ri atoni a Kawauwi. Gba̱ n nala u gan ta̱ tsu toni yi mai. Tagara̱da u na u wenike tsu ta̱ an utono u Kawauwi vi urongo mai ɗa kain dem.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Idyani (1:1)

Uma u upityanangu n kakiri (1:2-18)

Upana n upana̱ka akani a Kashila̱ (1:19-27)

Kotsu vu na̱ka̱ aza a utsa̱ri n aza a ucira karinga̱ koshi wa (2:1-13)

Upityanangu n manyan (2:14-26)

Kakiri n Idani (3:1-18)

Kuɓari adama a tsije n likimba (4:1–5:6)

Ahankuri, ben n kavasu (5:7-20)

1

Ukukpa̱ u kadyanshi

1 Mpa Yakubu, kagbashi ka Kashila̱, kpam n ka Asheku Yesu Kirisiti Kawauwi.

Ama ɗa a pityanangi n Kashila̱ alya ma koronku, aza ɗa a wacuwai a asu kau‑kau.*

Ma sukunku ɗa̱ ta̱ idyani.

Uwenishike a kaci ka ukondo

2 Ama a va̱, gba̱ ɗe u gan ta̱ i yain maza̱nga̱ aꞌayin a ɗa awuya a cina ɗa̱. 3 Kpaci ukondo n ukuna u nala u ɗa wa zuwa ɗa̱ i reve an upityanangu u ɗe wa̱ri n ucira, kpam u zuwa ɗa̱ akawunki. 4 I kawunku hal she ukondo vi u wura. Pini nala, ɗa ya gbonguro i shaɗangu, kpam ya namba iꞌya i gain i tsa̱ra̱ wa. 5 Uza ɗa baci wa ciga kakiri a asuvu a ɗe, u foli Kashila̱ wa na̱ka̱ yi ta̱ ka. Kashila̱ uza ɗa u tsu na̱ka̱ ya dem gbani, kpam u tsu na̱ka̱ uza ɗa baci dem u folo yi kakiri, u tsu yan uza ɗa baci u folo yi mavura nala wa. 6 Shegai va folo baci ili, u ka̱na̱ ta̱ vu pityanangu kotsu vu yain mala̱la̱ wa. Ko ya baci dem wa yan mala̱la̱, tyoku u aɓali a kushiva̱ a ɗa uwule u tsu kyawunsuka kaberikete ɗa wa̱ri. 7 Ucun u vuma u nala, kotsu u wundi yavu Kashila̱ ka na̱ka̱ yi ili wa. 8 Uza ɗa bawu u tsu fuɗa u shamkpa katakasuvu ka te, ucun u vuma u nala u tsu shamkpa ukuna u te u yain wa.

9 Katoni ka ka̱ri uza u unambi, u yain maza̱nga̱ an Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ yi. 10 Katoni ka ka̱ri uza u utsa̱ri, u yain maza̱nga̱ an Kashila̱ ka wenike yi tyoku ɗa wa vakunku kaci ka ne. Uza u utsa̱ri wa̱ ta̱ yavu apa̱lu a ɗa a tsu wuta̱ a mete, aku a laza a rukpusa̱. 11 Kaara ka tsu wuta̱ ta̱ shen cika, aku ka ekpetengu apa̱lu yi hal a rukpusa̱ a iyamba, kpam tsulobo tsu le tsu kotso. Nala dem uza u utsa̱ri wa kotso ko wa̱ baci a kumoɗu n manyan ma ne.

12 Kashila̱ ka tsu na̱ka̱ ta̱ maza̱nga̱ a asu u aza ɗa a kawunki n ukondo vi n ahankuri. Ukondo u kotso baci, Kashila̱ ka na̱ka̱ ta̱ uza ɗa u lyai ukondo vi funi u uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. Kashila̱ ka zuwamgbana ta̱ ka yan ili i na a asu u aza ɗa a ka ciga yi.

13 Aꞌayin a ɗa baci uza wa ciga u yain tsicingi, kotsu u dana Kashila̱ ka ciga ta̱ ka kondo yi u yain tsicingi wa. Tsicingi tsa kondo Kashila̱ tsu zuwa yi u yain tsicingi wa. Kashila̱ kpam ka kondo uza adama a ɗa u yain tsicingi wa. 14 Uciga u tsunu adama tsu yain tsicingi u ɗa u tsu zuwa tsu uciga u ili, kpam aku u la̱pa̱na̱sa̱ tsu. 15 Uciga u nala vi u tsu yan ta̱ katsuma̱, aku u matsa unyushi, unyushi kpam u gbonguro baci aku u tuko ukpa̱.

16 Eɗa̱ aza ɗa ma ciga cika, kotsu i toni kaɓan wa. 17 Ko ndya baci i lobonoi, kune ku a asu u Kashila̱. Kpam ko ndya baci bawu iꞌa̱ri n unyushi, i wuta̱ ta̱ a zuba a asu u Tata uza ɗa u yain atyashi n alishi. U tsu savaɗa wa, u tsu savaɗa u gono tyoku ɗa kulu ku maɗanga ku tsu savaɗa̱sa wa. 18 U ɗanga̱sa tsu ta̱ tsu woko ama a ne a ɗa wa ciga, adama a nala, u sukunku tsu akani a mayun a ne, kpam a gonuko tsu mmuku n kagita̱ n ne.

Zuwai atsuvu mai

19 Eɗa̱ aza ɗa ma ciga cika, i yain maloko a asu u upana, shegai kotsu i yain maloko a asu u udana wa, kpam kotsu i yain maloko a asu u uyan upan wa. 20 I yan baci upan, ya fuɗa ya yan ili iꞌya Kashila̱ ka ciga ɗa̱ i yain wa. 21 U ka̱na̱ ta̱ i a̱sa̱ka̱ uyansa ili iꞌya bawu i gain n i cingi. I vakunku kaci ka ɗe, i wushuku n akani a ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ tyoku u icun a atakasuvu a ɗe. Akani a na yi aꞌa̱ ta̱ n ucira u ɗa a ka fuɗa a wauwa ɗa̱.

22 I woko aza ɗa a ka yansa ili iꞌya akani yi a danai. Panai n atsuvu koshi wa, kpaci nala baci ya yansa, ya la̱pa̱na̱sa̱ ta̱ kaci ka ɗe. 23 Uza ɗa baci wa pana udani u Kashila̱, aku bawu u yain ili iꞌya a danai u yain, vuma u nala tyoku u uza ɗa wa wundya kaci ka ne a madubu ɗa wa̱ri. 24 U laza baci u a̱sa̱ka̱i madubu mi, aku u a̱sa̱nsa̱ tyoku ɗa u wenei kaci ka ne. 25 Shegai uza ɗa baci wa wundya mele ma maci ma Kashila̱, kpam wa yan ili iꞌya ma danai, vuma u nala wa tsa̱ra̱ ta̱ una̱ u shinga u utsa̱ra̱ u kaci u ɗa mele mi ma na̱ka̱. Nala wa̱ri n uza ɗa wa wundya n u a̱sa̱nsi wa.

26 Uza ɗa baci wa wundya eyi Kashila̱ ka wa tono, kpam u fuɗa u ka̱na̱ una̱ u ne wa, kaɓan ka wa yan kpam utono u Kashila̱ u ne u gbani u ɗa. 27 Ure u maci n u ɗa u mayun u utono u Kashila̱ Tata u tsunu u ɗa, a kirana na̱ mkpan na̱ nra̱na̱ a asuvu a awuya a le, kpam a kirana n utono u likimba kotsu u nangasa le n ili i icaɗi wa.

2

Kotsu i wenike kuɗyangi wa

1 Ama a va̱, Asheku a tsunu Yesu Kirisiti Kawauwi uzapige u ɗa. Kotsu i takpana una̱ka̱ tsupige wa, iꞌa̱ baci upityanangi n eyi. 2 Tyoku u naha, a dana uza roku u tuwa̱ a asu u kaɓolo ka ɗe n aminya a shinga a ikebe, aku u ukai kpam nkawani n zinariya a ajubu. Pini nala, uza roku kpam u tuwa̱i uza u unambi u ukai aminya a ɗa bawu a gain. 3 Aku i na̱ka̱i vuma ɗa u ukai aminya a shinga yi tsupige i tonuko yi, “Asu u ndishi u ɗa na.” Aku i tonuko uza u unambi vi, “Shamgba dan,” ko kpam, “Dusuku a iyamba evu n aꞌene a va̱.” 4 I yan baci nala, ya wenike ɗe la vi kuɗyangi a asu u ama a re a na yi, kpam i yan ta̱ dere tyoku ɗa uza u afada uza ɗa wa̱ri n uyawunsa u cingi a katakasuvu ka ne.

5 Ama a va̱ aza ɗa ma ciga cika, zuwai atsuvu a ɗe mai. Mayun ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai aza a unambi a woko aza a utsa̱ri a asuvu a upityanangu. Kpam u ɗanga̱sa le a woko aza ɗa a ka lya agadu a tsugono tsa u zuwamgbanai wa na̱ka̱ aza ɗa a ka ciga yi. 6 Gba̱ n nala, i goroi aza a unambi yi! Shegai aza a utsa̱ri yi alya a ka sukuta̱ ɗa̱ a rono ɗa̱ kpam ubana a kuwa ku afada. 7 Alya kpam a tsu dana ukuna u cingi a kala ka Yesu Kirisiti Kawauwi kpam n ka a ka isa̱ ɗa̱.

8 Ya yan ta̱ ili i shinga ya kirana baci n mele ma tsugono ma ma̱ri a Tagara̱da u Kashila̱, “Ciga uza u karen u vunu tyoku ɗa va ciga kaci ka vunu.” 9 Shegai ya tono baci n ama tyoku ɗa i wene le, unyushi u cingi u ɗa ya yan, kpam mele ma varangu ɗa̱ ta̱ aku i woko aza a unyushi. 10 Uza u tono baci Mele ma Kashila̱ ka na̱ka̱i, aku u koɗoi ma te, vuma u nala vi u koɗo ɗe gba̱ Mele mi. 11 Kashila̱ ka ka danai, “Kotsu vu vaku n uka u uza roku wa,” aya dem u danai, “Kotsu vu wuna uma u vuma gbani wa.” Adama a nala, ko vu vaku baci n uka u uza wa, aku vu wunai uma u vuma gbani, vu woko ɗe uza ɗa u koɗoi gba̱ Mele ma Kashila̱.

12 Adama a nala, yanyi kadyanshi n i yanyi yavu a ka ciga a yanka ɗa̱ afada n mele ma ma tuko utsa̱ra̱ u kaci. 13 Ya pana baci iyali i aza roku wa, eɗa̱ dem Kashila̱ ka pana ɗa̱ iyali wa. Shegai ya pana baci iyali i aza roku, Kashila̱ uza u iyali, iyali i ne ya lya ta̱ kaci ka afada.

Upityanangu n uyan ili i shinga

14 Ama a va̱, ndya kalen ka uza wa dana u pityanangu ta̱ bawu u wenikei manyan? Ucun u upityanangu u nala wa wauwa uza wa. 15 A dana vu wene uza roku uza ɗa u ka̱na̱ ta̱ u tsa̱ra̱ ilikulya ko kpam aminya a uꞌuka. 16 Aku vu dana, “U yan tsu ben, Kashila̱ ka zuwuka vu una̱ u shinga,” i tonuko yi kpam Kashila̱ ka tuko vuma u nala vi ilikulya ko aminya, eɗa̱ kpam i na̱ka̱ vuma u nala vi ilikulya ko aminya wa. Ili i shinga i eni iꞌya ukuna u nala wa yanka yi? 17 Nala dem upityanangu utyoku u ne, bawu wa wala̱ka n manyan, upityanangu u nala vi kakushe ka.

18 Uza roku wa fuɗa ta̱ u weci mu, “Avu va̱ n upityanangu?” Aku n wushunku yi, “Ma̱ ta̱ n manyan.” Pini nala, aku n tonuko yi, “Wenike ve upityanangu u vunu vi bawu manyan, mpa kpam n wenike ɗa̱ upityanangu u va̱ n manyan ma ma yan.”

19 I wushuku ta̱ an Kashila̱ ka te ka, u gan ta̱. Shegai ko ityoni i cingi i wushuku ta̱ n ukuna u nala vi, adama a nala a tsu pana ta̱ uwonvo cika hal n a jeki ikyamba.

20 Katengeshi ka vuma, ndya i zuwai va ciga uza roku u wenike vu an upityanangu wa̱ baci manyan wa, upityanangu u nala vi u gbani u ɗa? 21 Pana na, akaya a tsunu Ibirahi, u zuwa ta̱ Kashila̱ ka panai kayanyan an u zuwai maku ma ne Ishaku a asuɗara̱kpa tsa̱ra̱ u yain uɗara̱kpa n eyi. ◊ 22 Gogo‑na vu wene tyoku ɗa upityanangu u Ibirahi n manyan ma u yain a wala̱kai kaɓolo wa. U wenike ta̱ an upityanangu u ne u maci u ɗa a asu u ili iꞌya u yain. 23 A shaɗangu ta̱ udani u ɗa a danai a Tagara̱da u Kashila̱ an a danai, “Ibirahi pityanangu ta̱ n Kashila̱, kpam Kashila̱ ka pana yi kayanyan hal u gonuko yi u woko vuma u maci.” Ili iꞌya i zuwai a ka isa̱ Ibirahi kaje ka Kashila̱ iꞌya gai la vi. ◊ 24 Gogo‑na i wene ta̱ an tsu wokoi dere a kapala ka Kashila̱ adama a ili iꞌya tsa yansa, shegai adama a upityanangu u ɗa koshi wa.

25 Nala dem, Raha kashankala ka, u zuwa ta̱ Kashila̱ ka panai kayanyan an u na̱ka̱i aza a ukyawunsa uyamba a asu u ukpawan, kpam u wutukpa̱ le n kaban a ilinuku. ◊ 26 Ikyamba iꞌa̱ baci bawu kuvi, ikyamba i nala yi kakushe ka, kpam upityanangu u ɗa bawu wa yan ili, u lamgbana n kakushe wa.

3

Uwenishike a kaci ka kaletsu

1 Ama a va̱, gba̱ ɗe ɗa ya bidya iꞌa̱ri awenishiki wa. Kpaci i reve ta̱ Kashila̱ ka yanka tsu afada a pige a ɗa a lai aza ɗa a buwai, an tsa̱ri awenishiki.

2 Gba̱ tsunu tsu tsu nusa ta̱ cika, shegai aza ɗa a tsu fuɗa a ka̱na̱ aletsu a le, a ka fuɗa ta̱ dem a ka̱na̱ kaci ka le a asu u ɗa u buwai. 3 Tsu tsu ukunka ta̱ adoki urim n kawun a una̱ tsa̱ra̱ a pana̱ka tsu. Kpam tsu zuwa le a yain ili iꞌya tsa ciga a yain. 4 Nala dem aꞌatsu a mini, a ɗa la a pige a pige, kpam uwule u ucira u tsu geɓe le ta̱, gba̱ n nala kawantiki ka yan baci manyan n kaza̱ma, she u geɓe ka ubana a asu u ɗa wa ciga. 5 Nala kpam kaletsu kapashi ka ikyamba ka kenu, shegai ka tsu yan ta̱ ili i pige. Kondoi ve tyoku ɗa maku ma kakina ka mazaki ka tsu daɓa kagozo ka pige. 6 Nala dem kaletsu akina a ɗa, ka la ta̱ apashi a ikyamba a ɗa a buwai tsicingi. Ka ka nangasa gba̱ uma u vuma, ka savaɗa ta̱ ure u uma u vunu ubana a akina, kpaci kuwa ku akina ka ku tsu geɓengu ka.

7 Ama a ka fuɗa ta̱ a zuwa gba̱ ko manama ma eni ma baci ma pana̱ka le, hal na̱ nnu n aꞌali n adan. 8 Shegai uza wa fuɗa wa zuwa kaletsu ka ne ka pana̱ka yi wa. Kpaci ili i cingi iꞌya, iꞌya bawu uza wa fuɗa wa ka̱na̱, ka̱ ta̱ n tsukonu tsu cingi.

9 N aletsu a tsunu a ɗa tsu tsu cikpala Kashila̱ Tata u tsunu. N a ɗa kpam tsu tsu tonusuko ama kagbani, aza ɗa Kashila̱ ka yain, kpam a rotso yi. 10 Gba̱ icikpali n kadyanshi ka cingi† a una̱ u te u ɗa a tsu wuta̱, u gan nala gita̱ wa, eɗa̱ ama a va̱! 11 Keshi ka mini ka te ka fuɗa ka wutukpa̱ mini ma shinga n ma akoni? 12 Uza wa fuɗa wa kasa zayitum a maɗanga ma kapopi ko kapopi a katyaci? Wa yan nala wa, kpam keshi ka mini ka te ka fuɗa ka wutukpa̱ mini ma akoni n ma shinga wa.

Kakiri ka likimba n ka zuba

13 Uza roku wa̱ la a asuvu a ɗe uza ɗa u gbojoi kpam u revei ili i Kashila̱? Ama ɗa aꞌa̱ri nala a ka wenike ta̱ u ɗa a asu u urongo uma u shinga, a ka wenike ta̱ u ɗa kpam a asu u uyan ili i maci bawu a ka yan ara̱ɗi. 14 Shegai malyon ma pige ma̱ baci a asuvu a ɗe, kpam ya wenike uciga u kaci, kotsu i yain ara̱ɗi an iꞌa̱ri n kakiri wa. Ara̱ɗi a ɗe ukuna u mayun u ɗa a ka ꞌyanku. 15 Malyon n ara̱ɗi aꞌa̱ri a asuvu a kakiri ka Kashila̱ wa. Ili i nala yi gba̱ i likimba iꞌya, i uciga u katakasuvu iꞌya, kpam Kala̱pa̱nsi ka ka tsu doku iꞌya ucira. 16 Asu u ɗa baci dem malyon ma̱ri n uciga u kaci, nte va cina pini ibili maco n ukuna u cingi kau‑kau.

17 Shegai kakiri ka baci ka wuta̱i a zuba, mai ɗa ka̱ri. Ka ciga ta̱ kpam ndishi n shinga. Kain dem kabirika yi wa, ka tsu ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ kaci wa. Ka tsu pana ta̱ ama iyali ka yanka le ili i shinga. Ka tsu wenike kuɗyangi wa, ka tsu bidya ta̱ kpam ukuna mayun. 18 Aza ɗa a ka tukuso ndishi n shinga a ka ce ta̱ ucun u ndishi n shinga kpam a kapi i shinga.

4

A̱sa̱ka̱ Kashila̱ ka toni n avu

1 Ndya ya tukuso kushulu n ibili a asuvu a ɗe? Gba̱ ili iꞌya ya tukuso ili i na yi iꞌya, kurura ku cingi ka ka yan kuvon a asuvu a ɗe. 2 Ya ciga ɗe ili iꞌya bawu iꞌa̱ri n iꞌya, adama a nala i foɓusoi kpam i wunai uma tsa̱ra̱ i tsa̱ra̱ iꞌya. Ya yan ɗe malyon ma ili iꞌya aza roku a tsa̱ra̱i kpam ya tsa̱ra̱ iꞌya wa, adama a nala i ba i shila̱ka̱na̱i n aza ɗa aꞌa̱ri n iꞌya i wusa le iꞌya. Shegai ili iꞌya i zuwai bawu i tsa̱ra̱i ili iꞌya ya ciga vi iꞌya, i folo Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ wa. 3 Kpam ko i folo baci, i tsu tsa̱ra̱ iꞌya wa, kpaci uyawunsa u ɗe u cingi u ɗa, ili iꞌya ya zuwa ɗa̱ i pana kayanyan ka uma iꞌya i tsu bolo koshi.

4 Eɗa̱ aza a ukpa̱ɗa̱ u upityanangu, i reve an ya ciga likimba u na i woko ɗe atokulalu a Kashila̱ wa? 5 Ko ya yan mala̱la̱ ma kuɓari ku Tagara̱da u Kashila̱, ka ku danai, Kulu ku ne ka ka̱ri a asuvu a tsunu, ka̱ ta̱ n malyon. 6 U tsu wenike tsu ta̱ ukuna u shinga u ne. Wene ve ili iꞌya Tagara̱da u Kashila̱ u danai,

“Kashila̱ ka ꞌyuwan ta̱ aza a ara̱ɗi,

kpam u tsu wenike ta̱ ukuna u shinga a asu u aza ɗa a vakunki kaci ka le.” ◊

7 A̱sa̱ka̱ Kashila̱ ka toni n avu. ꞌYuwan Kala̱pa̱nsi, eyi kpam wa suma ta̱ u a̱sa̱ka̱ vu. 8 Tuwa̱i evu n Kashila̱, eyi dem wa tuwa̱ ta̱ evu n a̱ɗa̱. Sawai akere a ɗe, kpaci eɗa̱ aza a unyushi u cingi a ɗa. Wulukpei atakasuvu a ɗe, eɗa̱ ama ɗa bawu iꞌa̱ri n katakasuvu ka te. 9 Ɓa̱la̱i asuvu adama a ili i cingi iꞌya i yain, panai mɓa̱la̱ i namgba asuvu, namgbai katsuma̱ a una̱ u ɗa ya dosuso, ipeli i ɗe i gono unamgbukatsuma̱. 10 Vakunki kaci ka ɗe a asu u Tata, eyi kpam wa ra̱ɗa̱gba̱ ɗa̱ ta̱ a zuba.

11 Ama a va̱, kotsu i tonusuko atoku a ɗe kadyanshi ka cingi wa. Ya dansa̱ka baci uza roku tyoku ɗa wa yan ukuna u cingi, hal i taɗanku yi unyushi, Mele ma Kashila̱ ma ya taɗanku unyushi kpam i yankai ma afada. Eɗa̱ aza ɗa ya taɗanku Mele unyushi a ɗa wa. Manyan ma ɗe ma i toni ma. 12 Kashila̱ ka yan ta̱ Mele, aya kpam koshi wa yan afada a maci a asuvu a tsunu. Aya koshi wa̱ri n ucira u ɗa wa wauwa ko u wuna. Ucira u eni u ɗa va̱ri n u ɗa, u ɗa va kiɗa̱ga utoku u vunu ugana?

Yan ara̱ɗi adama a nakpan wa

13 Panai na, i tsu dansa ta̱, “Ara ko nakpan tsa bana ta̱ a ilyuci i roku, tsu ba tsu rongo ɗe hal kayen tsu yain tsilaga, tsu yain ikebe.” 14 I tsu dana ta̱ nala, shegai i reve iꞌya ya gita̱ nakpan wa. Uma u ɗe wa̱ ta̱ tyoku u maroli, kaara ka wuta̱ baci aku ma wacuwa. 15 Shegai iꞌa̱ri i dana, “Kashila̱ ka wushuku baci tsa̱ri n uma, tsa yan ta̱ ili i na ko i nala.” 16 Shegai ya yan ara̱ɗi n tsilai tsu gbani. Gba̱ tsilai tsu nala tsi tsicingi tsa. 17 Ciɓai, unyushi u cingi u ɗa uza u reve ili iꞌya i gain u yain, aku u kpa̱ɗa̱i iꞌya uyan.

5

A ɓaranai aza a utsa̱ri

1 Panai na eɗa̱ aza a utsa̱ri, u gan ta̱ i sa̱i n meshi n i sala̱si adama a upana u ikyamba u ɗa wa tuwa̱ ɗa̱. 2 Utsa̱ri u ɗe u shama ɗe, kpam karan ka takuma ɗe aminya a ɗe. 3 Azurufa n zinariya u ɗe u gbani u ɗa. Utsa̱ri u ɗa ya pana n u ɗa vi, wa takuma ta̱ ikyamba i ɗe a akina. Utsa̱ri u ɗa i ɓolomgbonoi vi, wa woko ɗa̱ ta̱ iryoci iꞌya ya varangu ɗa̱ a aꞌayin a afada a makorishi. 4 Panai kushen ka azamaninga a ɗa i zuwai manyan a kashina, aza ɗa i kpa̱ɗa̱i utsupa ikebe i manyan i le. I ꞌyuwan le utsupa katsupi ka le, kpam kushen ku le ku rawa ɗe a asu u Kashila̱ Uza u Ucira Gba̱. 5 I rongoi a likimba bawu i yain manyan, gba̱ n nala ya pana kayanyan ka atakasuvu a ɗe. I ga̱na̱ ta̱ kaci ka ɗe hal i gbonguroi, shegai gogo‑na kain ka a ka kiɗa ɗa̱ ka na. 6 I kiɗa̱gai aza ɗa bawu aꞌa̱ri n unyushi ugana a woko aza a unyushi, i wuna le, kpam a shila̱ka̱na̱ka̱ ɗa̱ wa.

Kawunki n upana u ikyamba

7 Ama a va̱, u ka̱na̱ ta̱ i rongo n ahankuri i vana ugono u Asheku. Kondoi ve tyoku ɗa acimbi a tsu vana mini ma zuba tsa̱ra̱ a cei, kpam a vana mini hal ubana aꞌayin a ukapa u iceshi yi. Kondoi ve tyoku ɗa a tsu yan ahankuri hal aꞌayin a ukapa yi a rawa. 8 Nala dem, u gan ta̱ i yain ahankuri, u gan ta̱ i gbama asuvu kpaci Asheku a ka ɓa̱ra̱kpa̱ wa, wa gono ta̱. 9 Atoku a va̱, kotsu i damgbara̱sa kaci ka ɗe n kakpaɗikukuna wa. Nala baci ya yansa, Kashila̱ ka kiɗa̱ga ɗa̱ ta̱ ugana. Uza u afada wa̱ ta̱ a utsutsu utuwa̱.

10 Atoku a va̱, kondoi ve tyoku ɗa ntsumate aza ɗa a tsu yan kadyanshi ka Kashila̱ n ucira u kala ka ne. Alya iryoci i ama ɗa a panai ikyamba. 11 Tsu cikpala ta̱ aza ɗa a tsu kawunku pini n upana u ikyamba. Ayuba ɗa iryoci i uza ɗa u kawunki n ahankuri. A asu u akawunki a ne, tsu wene ta̱ tyoku ɗa afoɓi a Kashila̱ a shinga a kotsoi mai, tyoku ɗa Tata wa̱ri uza u asuvayali cika.

12 Ama a va̱, wa̱ ta̱ n kalen cika, i ꞌyuwan utsina n i yanyi kazuwamgbani n i isa̱si zuba. Kotsu i yain nala n isa̱si likimba wa, kotsu dem i yain nala n i isa̱si ili i roku wa. Ili iꞌya i gain i yain iꞌya i dana “eye” ko “aꞌa” koshi, i yan baci nala ya yan unyushi u cingi, ko a kiɗa̱ga ɗa̱ ugana wa.

Uwenishike a kaci ka kavasu

13 Ya wa̱ri a asuvu a ɗe uza ɗa wa̱ri n ukuna u ɗa wa ɓa̱la̱ yi? She u lyai kapala n kavasu. Uza roku wa̱ri n maza̱nga̱? She u shipi ishipa i icikpali. 14 Uza roku wa̱ a asuvu a ɗe n maɓa̱la̱? She u isa̱ nkoshi ma Atoni a Yesu a yanka yi kavasu. A ka gbara̱ka yi ta̱ manivi a asuvu a kala ka Asheku. 15 Kpam kavasu ka a ka yan vi, a yan baci ka n upityanangu ka tuko ta̱ uza u maɓa̱la̱ vi alafiya. Kashila̱ ka ta̱na̱sa̱ yi ta̱. Uza vi u yan baci unyushi u cingi u roku, Kashila̱ ka cimbusuka̱ yi ta̱. 16 Adama a nala, tonukoi atoku unyushi u cingi u ɗe, i yanka atoku kavasu tsa̱ra̱ Kashila̱ ka ta̱na̱sa̱ ɗa̱. Vuma ɗa u zuwai Kashila̱ ka panai kayanyan, kavasu ka ne ka̱ ta̱ n ucira, kpam ka tsu tuko ta̱ makorishi ma shinga.

17 Iliya† vuma ɗa tyoku u tsunu, u yain kavasu cika kotsu a roi wa, kpam a ro wa hal ayen a tatsu n uwoto u teli. 18 U doki u yain kavasu, aku zuba na̱ka̱i mini, uyamba kpam u wutukpa̱i ilikulya.

19 Ama a va̱, uza roku u puwa̱n baci bawu wa yan ukuna u mayun, uza roku u gonuko yi a ure. 20 U gan ta̱ i reve mai, uza ɗa baci u gonukoi uza u unyushi u cingi a ure u maci u a̱sa̱ka̱i tsicingi tsu ne, vuma u nala vi u wauwa yi ta̱ a asuvu a ukpa̱, adama a nala a ka cimbusuka̱ yi ta̱ unyushi u cingi ushani.

* 1:1 Idani i Tsiheline pini na iꞌya “Ubana asu u aletsu kupa n a re” adama a aza a Yahuda a ɗa a wokoi Atoni ushani. Yakubu yanka ta̱ ure u ɗa bawu u wuyanai manyan aꞌayin a nala yi tsa̱ra̱ u wenike an ukanikorongi u ne u korongu ta̱ u ɗa a asu u aza ɗa a ka tono Kashila̱.

◊ 2:21 Kag. 22:1-14.

◊ 2:23 Kag. 15:6.

◊ 2:25 Josh. 2:1-21.

◊ 4:6 Tzg. 3:34.

1 Bituru

1

2

3

4

5

Ukanikorongi u Kagita̱ u

Bituru

Ukukpa̱ u kadyanshi

Bituru uza ɗa u korongi Tagara̱da u na vi, kasuki ka. U rongo ta̱ kaɓolo n Yesu. Aꞌayin a ɗa Yesu panai ikyamba u wene ta̱ n aꞌeshi a ne. A ukanikorongi u na vi, u yan ta̱ kadyanshi n Atoni a asu kau‑kau a kaci ka upana u ikyamba.

Bituru tonuko ta̱ Atoni u da, gba̱ a aꞌayin a ɗa baci upana u ikyamba u cina le, a yain maza̱nga̱. Cinda Yesu panai ikyamba aꞌayin a ɗa wa̱ri a likimba, nala dem atoni a ne u ka̱na̱ ta̱ a pana ikyamba. Upana u ikyamba u tsu zuwa ta̱ upityanangu u uza u doku u gbama. U tonuko le ta̱ ukuna u shinga u Kashila̱ wa̱ ta̱ n ele aꞌayin a ɗa baci dem a ka pana ikyamba.

Gogo‑na Atoni a ka pana ta̱ dem ikyamba. Kashila̱ ka̱ ta̱ pini tyoku ɗa wa̱ri. Ukanikorongi u na u na̱ka̱ tsu ta̱ ureve a kaci ka ukuna u mayun u kulu u ɗa wa ɓa̱nga̱ tsu aꞌayin a ɗa baci dem tsa pana ikyamba. U tonuko tsu ta̱ dem ukuna u shinga u shinga u ɗa tsa yan, aꞌayin a ɗa baci tsa pana kayanyan ko tsa pana ikyamba.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a Tagara̱da u na vi

Idyani n kavasu (1:1-2)

Ili i maci i uzuwa u uma (1:3-12)

Kuryongo tyoku u ama a uwulukpi a Kashila̱ (1:13–2:17)

Iryoci i upana u ikyamba u Atoni (2:18-25)

Uwoko u katoni n upana u ikyamba (3:1–4:19)

Adooki ubana a asu u nkoshi n kuwa ku Atoni (5:1-11)

Idyani i makorishi (5:12-14)

1

1 Mpa Bituru kasuki ka Yesu Kirisiti Kawauwi ɗa ma sukunku ɗa̱ ukanikorongi u na vi. Ama ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai alya ma koronku. Alya aza ɗa aꞌa̱ri ndishi yavu amoci a uyamba u Pontu, n Galatiya, n Kapadosiya, n Asiya, n Bitiniya.

2 Kashila̱ Tata u ɗanga̱sa ɗa̱ ta̱ caupa, kpam Kulu Keri ku wulukpe ɗa̱ ɗe. An u wokoi i na̱ka̱i Yesu Kawauwi karinga̱, mpasa n ne kpam n za̱ ɗa̱ ɗe. Kavasu ka va̱ ka i tsa̱ra̱ tsishinga tsu Kashila̱ ushani, na̱ ndishi n shinga n ne a uma u ɗe.

Atoni a yain n uzuwa u uma

3 Cikpalai Kashila̱ Tata u Asheku a tsunu Yesu Kawauwi. Wa̱ ta̱ n asuvayali cika hal u doku u matsa tsu ilimaci i savu. Adama a ilimaci i nala yi ɗa tsa̱ri n uzuwa u uma u ɗa wa̱ri n uma, kpam tsu tsa̱ra̱i ilimaci yi an a ꞌya̱nga̱sa̱i Yesu Kawauwi a ukpa̱. 4 I na̱ka̱ tsu ta̱ dem agadu a ɗa bawu a ka namgba, n a ɗa aꞌa̱ri sarara kpam a ka kporo wa. Kashila̱ ka̱ ta̱ n agadu a ɗe a zuba, kpam wa a̱sa̱ka̱ ko i te i sawa a ɗa wa. 5 I wushuku baci n Kashila̱, agadu a nala yi a ɗe a ɗa, kpam adama a ucira u ne, wa ka̱nku ɗa̱ ta̱ ili i cingi kotsu i sawa ɗa̱ wa, hal she u wenike iwauwi a aꞌayin a makorishi. Gba̱ ama a ka reve ta̱ n ukuna u iwauwi i nala yi.

6 Ili i nala yi mayun ɗa, yanyi maza̱nga̱ adama a ili yi. Shegai gogo‑na ya pana ta̱ ikyamba icun kau‑kau a ukondo aꞌayin kenu. 7 Upana u ikyamba vi wa tuwa̱ ta̱ tsa̱ra̱ u wenike upityanangu u ɗe u mayun u ɗa. Upityanangu u ɗe wa̱ ta̱ n kalen cika, u la ta̱ zinariya kalen. Akina a tsu zuwa ta̱ zinariya u woko sarara, shegai gba̱ n nala u tsu namgba ta̱. Aꞌayin a ɗa baci a ka wenike Yesu Kawauwi a asu u ama, ya tsa̱ra̱ ta̱ icikpali, n tsupige, n karinga̱ adama a ukuna u mayun u upityanangu u ɗe. 8 Ya ciga ta̱ Kawauwi ko an bawu kotsu i wene yi. Ko an u wokoi bawu ya wene yi gogo‑na, i wushuku ta̱ n eyi. Kpam ko gogo‑na ya pana ta̱ kayanyan n i yanyi maza̱nga̱ ma gba̱m bawu ya fuɗa ya dana. 9 Adama a ɗa i wushuki n eyi, ya tsa̱ra̱ ta̱ kune ku iwauwi i uma u ɗe.

10 Ntsumate n yan ta̱ kadyanshi ka tyoku ɗa Kashila̱ ka wenike ukuna u shinga u ne ara ɗe. A vece ta̱ ben tsa̱ra̱ a reve ureve u iwauwi iꞌya wa na̱ka̱ ɗa̱. 11 Kulu ku Kawauwi ka̱ ta̱ a asuvu a le, kpam ku yan ta̱ kadyanshi ka upana u ikyamba u Kawauwi n tsupige tsa tsa tuwa̱ ara ne aꞌayin a ɗa baci u panai ikyamba yi. Ntsumate ma̱ri ma ciga ta̱ n reve ko nwere ɗa, ko kpam niɗa ukuna u na wa gita̱. 12 Kashila̱ ka wenike le ta̱ ili iꞌya a ka yan kadyanshi a kaci ka ili iꞌya ya gita̱, shegai a aꞌayin a le a ɗa ya gita̱ wa. Ukuna u mayun u ɗa a danai vi adama a ɗe a ɗa. Gogo‑na Kashila̱ ka suku ta̱ Kulu Keri tsa̱ra̱ ku ɓa̱nga̱ ama an a yanka ɗa̱ Kadyanshi ka Shinga ka kuɓari. Ko atsumate a zuba a ciga ta̱ dem a reve ikuna i na yi.

U ka̱na̱ ta̱ vuma rongo uwulukpi

13 Adama a ili i na yi gba̱, yawunsai mai i rotsongusu tyoku ɗa ya ka̱na̱ kaci ka ɗe. Yawunsai tyoku ɗa Kashila̱ ka wenike ukuna u shinga u ne ara ɗe aꞌayin a ɗa baci Kawauwi ka gonoi. Aꞌayin a ɗa baci ya yawunsa a ikuna i na yi, ya tsa̱ra̱ ta̱ uzuwa u uma. 14 Na̱ka̱i Kashila̱ karinga̱, kpaci eɗa̱ mmuku n ne ɗa. Kotsu i gono i kpatala i yain ili iꞌya bawu i gain tyoku ɗa i yansai a uma u cau u ɗe wa. A aꞌayin a nala yi, iꞌa̱ri i reve ili iꞌya i gain i yain wa. 15 Kashila̱ ka ɗanga̱sa ɗa̱ ta̱ i woko mmuku n ne. U ka̱na̱ ta̱ i woko uwulukpi a ili iꞌya dem ya yan, tyoku ɗa Kashila̱ ka̱ri uwulukpi. 16 Kpaci Kashila̱ ka dana ta̱ n kaci ka ne, “U ka̱na̱ ta̱ i woko uwulukpi, kpaci mpa ma̱ ta̱ uwulukpi.” ◊

17 Ciɓai i tsu yan ta̱ kavasu a asu u Tata ɗa wa̱ri a zuba. Aya uza u afada, kpam u tsu wenike ukuna u shinga a asu u vuma te kapala n uza roku wa. Wa yanka ɗa̱ ta̱ afada a una̱ u ili iꞌya i yain. U ka̱na̱ ta̱ i na̱ka̱ Kashila̱ karinga̱ aꞌayin a ɗa ya yan tsumoci pini naha a likimba. 18 I reve ta̱ gai Kashila̱ ka tsupa ta̱ ili i pige tsa̱ra̱ u wauwa ɗa̱ a uma u cingi u ɗe, an u wokoi isheku i ɗe i yansai dem nala. Kpam ili iꞌya u tsupukai vi tyoku u zinariya ko azurufa ɗa iꞌa̱ri wa, kpaci zinariya ko azurufa u tsu ɓa̱ra̱kpa̱ wa. 19 U tsupuka ɗa̱ ta̱ na̱ mpasa n Yesu Kawauwi n ɗa ma̱ri n kalen cika. Aya Maku ma Kondom ma Kashila̱† uza ɗa bawu u nusukai ko uza, kpam wa̱ n ashinda̱ wa, ko kenu. 20 Kashila̱ ka ɗanga̱sa yi ta̱ adama a ukuna u nala vi caupa kahu a yain likimba, kpam a aꞌayin a makorishi a na yi Kashila̱ ka suku yi ta̱ a likimba tsa̱ra̱ ya dem wene. Kashila̱ ka yan ta̱ ukuna u nala vi gba̱ adama a ɗe. 21 Gogo‑na i wushuku ta̱ n Kashila̱ adama a Kawauwi. Kpam adama a ɗa Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ yi a ukpa̱ u na̱ka̱ yi kpam tsupige, ya wushuku ta̱ kpam i zuwa uma a asu u Kashila̱.

22 Gogo‑na u gan ta̱ i cigi atoku a ɗe n uciga u mayun, tyoku ɗa aza ɗa aꞌa̱ri ilimaci i te a tsu cigamgbana. A wulukpe ɗa̱ ta̱ an i wushuki n Kadyanshi ka Shinga, ukuna u maci u ɗa. Adama a nala, i cigamgbana cika, n ucira u atakasuvu a ɗe. 23 Kashila̱ ka zuwa ta̱ a doku a matsa ɗa̱ ilimaci i savu. Uma u savu u ɗe a asu u isheku i ɗe u ɗa u wuta̱i wa, kpaci uma u ɗa ele a na̱ka̱ ɗa̱, wa kotso ta̱ a ukpa̱. Shegai uma u savu u na wa rongo ta̱ pini bawu makorishi, kpaci u wuta̱ ta̱ a asuvu a kadyanshi ka uma u Kashila̱, uma u nala vi kpam u ɗa wa kotso wa. 24 Matsumate ma korongu ta̱:

“Ama gba̱ aꞌa̱ ta̱ tyoku u mete ma ma tsu laza ma kuwa̱;

tsulobo tsu le kpam tsu laza tsu kotso

tyoku u tsulobo tsu apa̱lu a kakamba.

Mete mi ma ekpe,

aku apa̱lu a rukpa̱ a iyamba.

25 Shegai kadyanshi ka Magono ma Zuba ka kotso wa.” ◊

Kadyanshi ka Magono ma Zuba ka nala ki, ka gai Kadyanshi ka Shinga ka tsa tonuko ɗa̱ na vi.

2

1 Adama a nala, u ka̱na̱ ta̱ i varangu gba̱ ikuna i cingi iꞌya ya yansa. I a̱sa̱ka̱ uyinsa̱ ama. A̱sa̱ka̱i u dansa̱ka kaci ka ɗe aza a shinga kpam nala iꞌa̱ri wa. Kotsu i yain malyon ko kpam i yain kadyanshi ka ka ɓa̱la̱ aza roku wa. 2 U ka̱na̱ ta̱ i yain maluwa ma uso mani ma ma̱ri uwulukpi ma kulu, tsa̱ra̱ i gbonguro n ucira u maci u iwauwi. Sa̱yi adama a mani mi tyoku ɗa ba̱ba̱ tsu sa̱ka̱ mani, 3 kpaci i peɗe ɗe ukuna u shinga u Yesu Asheku.

Katali ka uma

4 Tuwa̱i ara Yesu Asheku Katali ka uma. Ama ushani a ꞌyuwan yi ta̱, shegai Kashila̱ ka ɗanga̱sa yi kpam wa ciga yi ta̱ cika. 5 Eɗa̱ dem tyoku u ne ɗa iꞌa̱ri. Eɗa atali a uma a ɗa Kashila̱ ka yanka manyan tsa̱ra̱ u mai kuwa ku tsugono tsu ne a asuvu a ɗe. Eɗa̱ dem kaɓolo ka aɗara̱kpi a uwulukpi a ɗa iꞌa̱ri, tsa̱ra̱ i yansa uɗara̱kpa u kulu u ɗa wa zuwa Kashila̱ ka pana kayanyan adama a Yesu Kawauwi. 6 Kadyanshi ka Kashila̱ ka tonuko tsu ta̱ ukuna u na vi:

“Wundyai! Ma zuwuka ɗa̱ ta̱ katali

ka ka lakai kalen cika a asu u kuma a Sihiyona†*

ka n ɗanga̱sai kpam ka n lakai uciga.

Gba̱ uza ɗa baci u wushuki n eyi, wa yan uwono wa.” ◊

7 Mayun ɗa, aya macigi ma ɗe, eɗa̱ aza ɗa i wushuki n eyi. Shegai aza ɗa a ꞌyuwan yi,

“Katali ka aza a kuma a ꞌyuwain

ka ka lakai cika a asu u kuma.” ◊

8 Kadyanshi ka Kashila̱ ka dana ta̱ dem,

“Aya katali ka ka tsu zuwa ama a ta̱ɗa̱tsa̱,

katali ka ka zuwa urukpa̱.” ◊

A tsu ta̱ɗa̱tsa̱ ta̱ kpaci a tsu pana kadyanshi ka Kashila̱ a na̱ka̱ ka karinga̱ wa, kpaci nala Kashila̱ ka foɓusuko le.

9 Shegai eɗa̱ iꞌa̱ tyoku u ama a nala yi wa, kpaci eɗa̱ kaletsu ka ka Kashila̱ ka ɗanga̱sai ka. Eɗa kaɓolo ka aɗara̱kpi a ɗa a gbashikai Kashila̱ yavu Magono, eɗa̱ ama a uwulukpi u ɗa, kpam eɗa̱ kaletsu ka Kashila̱ ka. Kashila̱ ka wutukpa̱ ɗa̱ ta̱ a asuvu a karimbi u tuko ɗa̱ a asu u katyashi ka ne. Gogo‑na u ka̱na̱ ta̱ i dansa gba̱ manyan ma pige ma pige ma u yansai. Kadyanshi ka Kashila̱ ka dana ta̱,

10 “Caupa, eɗa̱ kaletsu ka wa;

shegai gogo‑na eɗa̱ kaletsu ka Kashila̱ ka.

Caupa iꞌa̱ri i wusha asuvayali a Kashila̱ wa; shegai gogo‑na i wusha ta̱ asuvayali a ne.” ◊

11 Ama a va̱, eɗa̱ amoci a ɗa pini na kpam aza a kugengu. N rono ɗa̱ ta̱ atsuvu kotsu i toni uciga u ili i cingi wa, kpaci a tsu shila̱ka̱na̱ ta̱ n uma u mayun u ɗe. 12 Kiranai n tyoku ɗa ya rongo n atoku a ɗe aza ɗa bawu aꞌa̱ri atoni. Ko a takunku ɗa̱ baci unyushi, eɗa̱ gai i wenike le ahali a shinga. A ka wushuku ta̱ kpam a na̱ka̱ Kashila̱ tsupige u tuwa̱ baci u yanka likimba afada.

Gorimukoi azapige a ɗe

13 Kashila̱ ka ciga ɗa̱ ta̱ i gorimuko gba̱ aza a tsupige. Gorimukoi aza a tsugono, 14 n azapige a ɗa dem u tsu suku. Yansai nala kpaci magono ma suku le ta̱ tsa̱ra̱ a foro gba̱ uza ɗa baci u nusai, kpam u suku le ta̱ tsa̱ra̱ a na̱ka̱ uza ɗa yain ili i maci tsupige.

15 Kashila̱ ka ciga ɗa̱ ta̱ i yain ili i shinga, kpam i yan baci, ya zuwa ta̱ atengeshi a ama ɗa a tsu takunkusu ɗa̱ unyushi a paɗa bini. 16 Eɗa̱ agbashi a ɗa wa; i tsa̱ra̱ ɗe kaci ka ɗe. Shegai utsa̱ra̱ u kaci u ɗe u na̱ka̱ ucira u ɗa ya yan ili i cingi wa. I tsa̱ra̱ ta̱ kaci ka ɗe tsa̱ra̱ i woko tyoku u agbashi a Kashila̱. 17 Na̱ka̱i ya dem karinga̱ kpam i wenike uciga u maci a asu u ama a Kashila̱. Na̱ka̱i Kashila̱ tsupige kpam i gorimuko magono.

18 Agbashi, u ka̱na̱ ta̱ i gorimuko azakuwa a ɗe kpam i na̱ka̱ le karinga̱ kain dem. Yanyi nala a asu u aza a shinga n aza a ahali a maci, u ka̱na̱ ta̱ dem i yain nala a asu u aza a asuvu a shen. 19 Uza yan baci unyushi wa, aku u kawunki upana u ikyamba u ili iꞌya bawu u yain adama a ɗa u revei Kashila̱, Kashila̱ ka pana ta̱ kayanyan ka ne. 20 I lekeɗe ili wa a lapa ɗa̱ baci adama a unyushi u ɗa i yain. Shegai Kashila̱ ka zuwuka ɗa̱ ta̱ una̱ u shinga i pana baci ikyamba a asu u uyan ukuna u shinga. 21 Kawauwi ka iryoci i ɗe, u pana ta̱ ikyamba adama a ɗe. Tonoi dem nala. Upana u ikyamba wa̱ ta̱ a asuvu a ili iꞌya Kashila̱ ka zuwa tsu tsu pana. Kadyanshi ka Kashila̱ ka dana ta̱:

22 “Kawauwi ka yan unyushi u cingi wa,

kpam u yinsa̱ uza wa.” ◊

23 An ama a wisha yi, u tsupa wa. An a zuwa yi u pana ikyamba, u dana ele dem a pana ikyamba wa. U zuwa ta̱ kaci ka ne a akere a Kashila̱ uza ɗa u tsu yan afada a maci. 24 Eyi n kaci ka ne u bidya ta̱ unyushi u cingi u tsunu a ikyamba i ne a mawandamgbani tsa̱ra̱ tsu ꞌyuwan uyan unyushi, kpam tsu rongo n ili i shinga. A ta̱na̱sa̱ ɗa̱ ta̱ adama a aꞌutsu a ne! 25 Caupa iꞌa̱ri ta̱ a kugengu tyoku u ncon n ɗa n puwa̱in. Shegai gogo‑na i gono ɗe a asu u Kaliniki ka ɗe, uza ɗa wa guɓa uma u ɗe.

3

Tyoku ɗa a tsu yan a asuvu a iyolo

1 Eɗa̱ aka she i gorimuko aꞌali a ɗe. Ko aꞌali a roku a ꞌyuwain baci uwushuku n Kadyanshi ka Shinga ki, uma u shinga u ɗe wa pura̱ ta̱ ugboji u le kapala n kadyanshi ka roku. 2 Yan ɗa a ka yan nala an a wenei uma u shinga n u maci u ɗa ya rongo.

3 Kotsu i ma̱tsa̱ i lobono a uwene a aꞌeshi a aza roku wa. Kotsu i dambula kaci ka ɗe n kuca ku kenji ushani wa, ko ili i udyoku i ikebe wa, ko aminya a ikebe a shinga wa. 4 Nala wa. U la ta̱ tsulobo a reve vu n tsulobo tsa tsa wuta̱ a katakasuvu ka vunu. Tsulobo tsu nala tsi tsu tsu wuta̱ ta̱ a asu u uvakunku u kaci n uka̱na̱ u kaci n kakirani. Wa̱ ta̱ n kalen cika a asu u Kashila̱ kpam wa kotso wa. 5 Tyoku ɗa gai aka a uwulukpi a caupa a gonukoi kaci ka le n tsulobo u ɗa la vi. A wushuku ta̱ n Kashila̱ kpam a ka gorimuko aꞌali a le. 6 Hal gai Saratu,† u gorimuko ta̱ vali u ne Ibirahi, an u isa̱ yi uzakuwa u ne. Eɗa̱ nkere n ne n ɗa, ya yan baci ukuna u shinga kotsu i a̱sa̱ka̱ uwonvo u ɓishinka ɗa̱ uyan ili wa.

7 Nala dem aꞌali, u gan ta̱ i wundi aka a ɗe n karinga̱. I toni n ele mai tyoku ɗa ya rongo kaɓolo. Kotsu i ciɓa an i la le n ucira. I reve kpam an ele dem a wushai kune ku shinga ku uma u Kashila̱. Ya ciga baci ko i te i ka̱ngu kavasu ka ɗe ubana a asu u Kashila̱ wa, she i yain nala.

Rongoi mai a asuvu a ɗe

8 Gogo‑na gba̱ ɗe she i wushuku n atoku a ɗe, i kirana n iꞌya ya tsa̱ra̱sa̱ atoku a ɗe. I cigamgbana yavu uza n vangu u ɗa iꞌa̱ri. I pana asuvayali a atoku, i vakunku kaci ka ɗe. 9 Uza u yanka ɗa̱ baci ukuna u cingi, kotsu i yanka yi dem ukuna u cingi wa. Uza roku tonuko ɗa̱ baci kagbani, kotsu i gonuko yi n kagbani wa. Nala gita̱ baci, i zuwuka icun i ama a nala yi una̱ u shinga. Yanyi nala kpaci Kashila̱ ka isa̱ ɗa̱ ta̱ tsa̱ra̱ i zuwuka ama una̱ u shinga. Kpam eɗa̱ dem Kashila̱ ka zuwuka ɗa̱ ta̱ una̱ u shinga. 10 Kadyanshi ka Kashila̱ ka dana ta̱,

“Uza wa ciga baci u rongo n maza̱nga̱

n aꞌayin a shinga,

u ka̱na̱ ta̱ u kirana n kaletsu ka ne a asu u udansa kadyanshi ka gbani.

U kirana kpam n una̱ u ne a asu u uyansa kaɓan.

11 U ka̱na̱ ta̱ u suma uyansa ukuna u cingi, u gono u yansa ukuna u maci.

U ma̱tsa̱ u wene u rongo n ya dem na̱ ndishi n shinga.

12 Aꞌeshi a Magono ma Zuba a ka wundya ta̱ aza ɗa a ka yansa ukuna u shinga.

Kpam atsuvu a ne aꞌa̱ ta̱ ukukpi tsa̱ra̱ u pana̱ka le a yan baci kavasu.

Shegai u tsu kpatala̱ka ta̱ aza ɗa a tsu yansa ukuna u cingi kucina̱.” ◊

13-14 Ya wa yanka ɗa̱ ukuna u cingi iꞌa̱ baci ufoɓusi i yanka le ukuna u shinga? Shegai a ka yan ɗa̱ baci mavura an ya yansa ukuna u maci, kotsu i pana uwonvo wa kpam kotsu i namgba asuvu wa. Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ katsupi ka ya yansa ukuna u ɗa wa̱ri u shinga. 15 A una̱ u ɗa ya dambula a asuvu a ɗe, she i lyaka Kawauwi kayala tyoku u Asheku n katakasuvu ka ɗe. I rongo ufoɓusi u ɗa ya wushunku uza ɗa baci dem u wece ɗa̱ i tonuko yi ili iꞌya i zuwai iꞌa̱ri n uzuwa u uma. Kpam u ka̱na̱ ta̱ i yain u ɗa sawu na̱ una̱ka̱ tsupige. 16 I rongo n atakasuvu a ɗe sarara. Pini nala, ama a dansa baci kagbani a kaci ka ɗe, a ka woko ta̱ n uwono a wene baci uma u shinga u ɗa ya rongo an iꞌa̱ri aza a Kawauwi.

17 Ciɓai, u la ta̱ tsulobo i yain ukuna u shinga i pana ikyamba, Kashila̱ ka baci ka cigai u ɗa nala. I pana baci ikyamba nala, u la ta̱ tsulobo n u ɗa ya pana ikyamba an i yain ukuna u cingi. 18 Kawauwi ka pana ta̱ dem ikyamba an u kuwa̱i adama a unyushi u cingi u tsunu, kpam wa doku wa yan nala wa. U yan unyushi u cingi wa, shegai u kuwa̱ ta̱ adama a aza a unyushi u cingi tsa̱ra̱ u tuko tsu a asu u Kashila̱. Ikyamba i ne i kuwa̱ ta̱, shegai a ꞌya̱nga̱sa̱ yi n ucira u Kulu Keri.

19 Aku ku zuwa yi u ba u yankai aꞌulu a akushe a ɗa aꞌa̱ri a kuwa ku aꞌali kuɓari. 20 Ama a na yi a ꞌyuwan ta̱ upana̱ka Kashila̱ aꞌayin a ɗa Nuhu wa yan kpatsu. Shegai Kashila̱ ka yan ta̱ ahankuri n ele. Ama kulla̱ a uwa ta̱ pini a kpatsu ki, aku Kashila̱ ka wauwa le a mini mi.

21 Mini ma nala mi ma woko ta̱ yavu ulyuɓugu u ɗa wa wauwa ɗa̱ gogo‑na. Shegai ulyuɓugu u uza̱ u ashinda̱ a ikyamba u ɗa wa. U ukpatala ubana a asu u Kashila̱ n katakasuvu ka ɗe sarara ɗa, kpaci a ꞌya̱nga̱sa̱ ta̱ Yesu Kawauwi a ukpa̱. 22 Gogo‑na Kawauwi ka̱ ta̱ a zuba ndishi a kukere ku ulyaki ku Kashila̱. Gba̱ atsumate a zuba n ucira kau‑kau u zuba n gba̱ ityoni i cingi u ka̱na̱ ta̱ a pana̱ka yi.

4

Ya dem yain tyoku u Kawauwi

1 An u wokoi Kawauwi ka panai ikyamba n ikyamba i ne, eɗa̱ dem she i foɓuso i yain nala. Ili iꞌya i zuwai tani iꞌya, i wushuku baci ya pana ikyamba adama a Kawauwi, uyan u unyushi u cingi u ɗa la vi ya suma. 2 Nala kpam ya tono upana u kayanyan u cingi u ikyamba i ɗe wa. Shegai ya yanka ta̱ gba̱ uma u ɗe manyan i yain iꞌya Kashila̱ ka ciga. 3 Iꞌa̱ri i ɓa̱ra̱kpa̱ ta̱ n i yanyi ili iꞌya aza ɗa bawu a revei Kashila̱ a ka yansa. Tsishankala tsu kaberikete, uciga u ili i cingi, i rongoi a kuso n i gutukpi, ya yansa kpam abiki a gbani hal n isoshi i kaberikete, i lyakai ameli kayala ili iꞌya Kashila̱ ka kovo.

4 Aje a cau a ɗe a yan ta̱ majiyan an bawu ya bansa kpam n ele a asu u uyansa ukuna u gbani vi. Hal gba̱m a ka yansa kadyanshi ka gbani a kaci ka ɗe adama a ukuna u nala vi. 5 Shegai u ka̱na̱ ta̱ a wushunku uza ɗa wa tuwa̱ u yanka ya dem afada, aza a uma n aza ɗa a kuwa̱i gba̱. 6 Adama a nala, Yesu yanka ta̱ aza ɗa a kuwa̱i vi kuɓari ku Kadyanshi ka Shinga. Ko an u wokoi a ka yanka le dem afada tyoku u ama ɗa a buwai, yanka ɗa u yanka le nala tsa̱ra̱ a tsa̱ra̱ aꞌayin a ɗa a ka kpatala a rongo a asuvu a uma tyoku ɗa Kulu ku Kashila̱ ku tonoi n ele.

7 Ko ndya wa ya kotso ta̱ na n aꞌayin kenu. Adama a nala i vakunku asuvu a ɗe, i ka̱na̱ kaci ka ɗe tsa̱ra̱ i yain kavasu. 8 Gba̱ ili iꞌya gba̱m i lakai kalen iꞌya, i lyai kelime n i weniki atoku a ɗe uciga u maci. Ili iꞌya kpam i zuwai iꞌya, ya cimbusuka̱ ta̱ gba̱ ikuna i cingi i kakuma̱ iꞌya a ka yansa̱ka ɗa̱. 9 U ka̱na̱ ta̱ i wushi ama a aꞌuwa a ɗe, kpam kotsu i yain tsali wa.

10 Kashila̱ ka na̱ka̱ ta̱ ya dem kune icun kau‑kau. U gan ta̱ i yanka ili iꞌya Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ manyan mai, tsa̱ra̱ i wenike ukuna u shinga u Kashila̱ a asu u ama. 11 Avu uza ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱i kune ku kuɓari, vu yain ka yavu Kashila̱ ka ka dansa a asuvu a vunu. Isa̱ ɗa a isa̱ vu vu ɓa̱nga̱ ama? Ɓa̱nga̱ le n gba̱ ucira u ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱ vu. Pini nala, Kashila̱ ka wusha ta̱ tsupige tsu ili gba̱ a asu u Yesu Kawauwi. Tsupige tsu Kashila̱ tsa̱ ta̱ pini hal ubana bawu utyoku, nala kpam dem ucira u ne. Ami.

A ka yan ɗa̱ ta̱ mavura

12 Ama a va̱, kotsu i yain majiyan an a ka konduso ɗa̱ n upana u ikyamba yavu iꞌa̱ri a asuvu a akina wa. Kotsu i wene yavu ukuna u roku u ɗa u savu wa. 13 Wa laka ɗa̱ ta̱ tsulobo i yain maza̱nga̱ an eɗa̱ dem i uwai a asuvu a upana u ikyamba u Kawauwi. Yansai nala ya tsa̱ra̱ ta̱ maza̱nga̱ cika aꞌayin a ɗa baci a wenikei tsupige tsu ne. 14 A yanka ɗa̱ baci kagbani adama a kala ka Kawauwi, i tsa̱ la vi ɗe una̱ u shinga, kpaci u wenike ta̱ an tsupige tsu Kulu Keri ku Kashila̱ tsa̱ri n a̱ɗa̱. 15 Mai ɗa wa̱ri uza u pana ikyamba u wuna baci uma gbani gbani, ko uboku ko kpam ukuna u gbani u roku u ɗa uza u yain. Nala dem wa̱ri, uza wa uwusa baci ukuna u ama kaberikete u gan ta̱ u pana ikyamba. 16 Nala wa̱ri wa, a ka yan ɗa̱ baci mavura an iꞌa̱ri Atoni. Kotsu i pana uwono n upana u ikyamba u nala vi wa. Shegai i cikpala Kashila̱ an iꞌa̱ri n kala ka nala ki.

17 Gogo‑na ɗa aꞌayin a ɗa Kashila̱ ka gita̱ afada a ne, kpam wa gita̱ ta̱ u yanka kuwa ku ne. Pini nala, a gita̱ baci n a̱tsu an tsa̱ri Atoni, ndya ya woko makorishi ma aza ɗa a ꞌyuwain upana Kadyanshi ka Shinga ka ne? 18 Kadyanshi ka Kashila̱ ka da,

“Iwauwi i tsu tuwa̱ ta̱ a asu u ama a shinga n upana u ikyamba, shegai ama ɗa a ꞌyuwain upana̱ka Kashila̱ kpam a tsu nususa, ama a na a ka la ta̱ ama a shinga upana ikyamba.” ◊

19 Ili iꞌya ukuna u na wa tono u ɗa: va pana baci ikyamba tyoku ɗa Kashila̱ ka ciga, vu lyai kelime n una̱ka̱ kaci ka vunu a asu Kashila̱ uza ɗa yan vu. Vu lyai kpam kelime n uyansa ili i shinga, wa ɓa̱nga̱ vu ta̱. Mayun, wa kpa̱ɗa̱ vu uɓa̱nga̱ wa.

5

Uwenishike ubana a asu u nkoshi

1 Gogo‑na nkoshi ma Atoni n ɗa ma dansa̱ka. Mpa dem makoshi ma kpam n wene ta̱ upana u ikyamba u Kirisiti Kawauwi. Ma tono yi ta̱ a tsupige tsu ne n karinga̱ ka ne u gono baci. 2 Tyoku ɗa aliniki a tsu kirana na̱ ncon n le, nala dem u gain i kirana n gba̱ ko ya baci Kashila̱ ka zuwai a akere a ɗe. I yain u ɗa n uciga u ɗe, kotsu i yain tsali an ya yan u ɗa wa. I yain nala an ya pana kayanyan ka ugbashika Kashila̱. Kotsu i yain nala n i zuwi uma a ili i likimba iꞌya ya tuwa̱ ɗa̱ wa. 3 Kotsu i gonuko kaci ka ɗe azapige hal n i ɓarana̱si ama kaberikete wa, shegai i gonuko kaci ka ɗe i woko iryoci i shinga. 4 Nala kpam, Magono ma Aliniki ma tuwa̱ baci, wa na̱ka̱ ɗa̱ ta̱ funi u tsupige u ɗa bawu wa kporo.

Uwenishike ubana a asu u alobo

5 Eɗa̱ alobo, panai karinga̱ ka nkoshi. Gba̱ ɗe kpam she i ɓa̱nga̱mgba̱na̱ yavu agbashi a ɗa a vakunki kaci ka le, kpaci

“Kashila̱ ka ꞌyuwan ta̱ aza ɗa aꞌa̱ri n ara̱ɗi, u na̱ka̱i kpam ukuna u shinga u ne a asu u aza ɗa a vakunki kaci ka le.” ◊

6 Adama a nala, i vakunku kaci ka ɗe a ucira u Kashila̱. Aꞌayin a ɗa baci aꞌayin a ne a tuwa̱i, wa ra̱ɗa̱gba̱ ɗa̱ ta̱ a zuba. 7 Tsunki Kashila̱ gba̱ ili iꞌya ya ɓa̱la̱ ɗa̱, kpaci wa kirana ta̱ n a̱ɗa̱.

8 Kain dem i rongo a uwundya n afoɓi. Kala̱pa̱nsi ka utokulalu u ɗe, kpam aya pini wa genge tyoku u gabako wa bolo uza ɗa wa ka̱na̱ tsa̱ra̱ u takuma. 9 Shamgbai n ucira a ili iꞌya i wushuki n iꞌya, nala ya yan i lyai kaci ka ne n ucira. U gan ta̱ i reve, gba̱ Atoni a Asheku ko nte wa a likimba a ka pana ta̱ icun i upana u ikyamba u na vi.

10 Aꞌayin a ɗa baci i panai ikyamba kenu, Kashila̱ ka kirana ta̱ n a̱ɗa̱, kpam u zuwa atakasuvu a ɗe a gbama, wa zuwa ɗa̱ ta̱ kpam i shamgba n ucira. Yan ɗa Kashila̱ ka tsu yan nala adama a ɗa wa̱ri uza u shinga aꞌayin dem. U zuwa ɗa̱ ta̱ i tsa̱ra̱ tsupige tsu ne bawu utyoku a asu u ɗa u ɓolomgbono ɗa̱ n Kawauwi. 11 Kashila̱ ka lya ta̱ tsugono tsu ko ndya wa hal ubana bawu utyoku. Ami.

Idyani

12 Ma wundya ta̱ Sila tyoku u utoku kpam uza ɗa n wushuki n eyi. U ɓa̱nga̱ mu ta̱ a asu u ukorongu maku ma ukanikorongi u na vi. Ili iꞌya i zuwai n korongi u ɗa iꞌya, tsa̱ra̱ n gbamatangu ɗa̱, kpam n tonuko ɗa̱ tyoku ɗa Kashila̱ ka̱ri uza u shinga, adama a ɗa kain dem i rongo uwushukusu n eyi. 13 Atoni a Babila†* a ka sukunku ɗa̱ ta̱ idyani. Kashila̱ ka ɗanga̱sa le ta̱ dem tyoku ɗa u ɗanga̱sa ɗa̱. Maku ma va̱ dem Marku wa dana̱sa ɗa̱ ta̱. 14 Damamgbanai a asuvu a uciga u Atoni. Kavasu ka va̱ ka Kashila̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ ndishi n shinga, eɗa̱ aza ɗa iꞌa̱ri aza a Kirisiti Kawauwi.

◊ 1:16 Aɗkp. 11:44-45; Aɗkp. 19:2; Aɗkp. 20:7.

◊ 1:25 Isha. 40:6-8.

* 2:6 Sihiyona kala ka dem ka Urishelima.

◊ 2:6 Isha. 28:16.

◊ 2:7 Ishp. 118:22.

◊ 2:8 Isha. 8:14.

◊ 2:10 Hos. 1:6, 9; Hos. 2:23.

◊ 2:22 Isha. 53:9.

◊ 3:12 Ishp. 34:12-16.

◊ 4:18 Tzg. 11:31.

◊ 5:5 Tzg. 3:34.

* 5:13 Arevi a Tagara̱da u Kashila̱ a wushuku ta̱ an Bituru yankai “Babila” manyan tsa̱ra̱ u yain kadyanshi a kaci ka ilyuci i Roma.

2 Bituru

1

2

3

Ukanikorongi u Ire u

Bituru

Ukukpa̱ u kadyanshi

Ukanikorongi u ire u ɗa u wuta̱i ara Bituru ubana a asu u Atoni aza ɗa a wacuwai a asu kau‑kau u ɗa na vi.

A asuvu a ukanikorongi u na vi, Bituru tonuko ta̱ ayain a ka̱neshi, Kashila̱ ka kirana ta̱ n aza ɗa a korongi Tagara̱da u Kashila̱, adama a nala u gan ta̱ Katoni dem ka reve Tagara̱da u Kashila̱ mai. U toɗugbuso ta̱ kpam u da, a ka yan ta̱ awenishiki a kaɓan, u wenikei kpam tyoku ɗa a ka reve ili i maci n i kaɓan. A makorishi u da a zuwa uma a aꞌayin a ɗa Kawauwi ka gono.

Awenishiki a kaɓan n uwenishike u kaɓan u ɗa pini ushani gogo‑na. Adama a nala, u ka̱na̱ ta̱ Atoni a reve Tagara̱da u Kashila̱ mai. Tsu kondo baci a Tagara̱da u Kashila̱, tsa wene ta̱ an Asheku Kawauwi wa gono ta̱, adama a nala a ɗa tsa̱ri n uzuwa u uma u ɗa bawu uza roku wa fuɗa wa wusha tsu u ɗa vi.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Idyani n kavasu (1:1-2)

Tyoku ɗa Atoni a Asheku a gain a rongo (1:3-15)

Tsupige tsu Kawauwi (1:16-21)

Ntsumate n awenishiki a kaɓan (2:1-22)

Ugono u Asheku mayun ɗa (3:1-18)

1

Ukukpa̱ u kadyanshi

1 Mpa Simo Bituru, kagbashi ka Yesu Kirisiti Kawauwi, kasuki ka ne ka dem ma̱ri. Gba̱ ɗe ɗa ma koronku, eɗa̱ aza ɗa iꞌa̱ri n upityanangu tyoku ɗa tsa̱ri n u ɗa. Upityanangu u nala tani wa̱ ta̱ n kalen cika, kpaci Kashila̱ n Yesu Kawauwi alya a na̱ka̱ tsu u ɗa adama a ukuna u maci u le.

2 Ma ciga ta̱ Kashila̱ ka wenike ɗa̱ ukuna u shinga na̱ ndishi n shinga cika aꞌayin a ɗa baci iꞌa̱ri a ureve Yesu n i revi, kpaci aya Kashila̱ n Asheku a tsunu.

Ili iꞌya i zuwai tsa̱ri n uzuwa u uma

3 An ureve u Yesu u tsunu wa̱ri a ulya kapala, u yanka ta̱ ucira u tsugono u ne manyan tsa̱ra̱ u na̱ka̱ tsu gba̱ iꞌya tsa ciga, kpam tsu rongo tyoku ɗa wa yankpa Kashila̱. U isa̱ tsu ta̱ tsu tuwa̱ tsu wushi tsupige tsu ne, tsu wushi kpam ukuna u shinga u ne. 4 N ucira u pige u nala u ɗa kpam u na̱ka̱ tsu kazuwamgbani ka pige ka pige n ka shinga ka shinga. U zuwamgbana ta̱ u da a ka zuwa tsu ta̱ tsu lai a asuvu a ukuna u cingi u ɗa u kyawan tsu u ɗa uyawunsa u ukuna u cingi u tsu tuko. U zuwamgbana ta̱ kpam u da ya woko ta̱ tyoku u Kashila̱.

5 Adama a nala, cinda i wokoi tyoku u Kashila̱, kotsu i ka̱ka̱ tsa̱ra̱ i doku ukuna u shinga a asuvu a upityanangu u ɗe. Uma u ukuna u shinga u tsu zuwa ɗa̱ ta̱ i doku ureve u Kashila̱ cika. 6 Ureve u Kashila̱ u tsu tuko ta̱ uka̱na̱ u kaci. Uka̱na̱ u kaci kpam u tsu tuko ta̱ akawunki. Akawunki yi kpam a tsu zuwa ɗa̱ ta̱ i rongo gba̱ adama a Kashila̱. 7 Ya rongo baci nala, ya yan ta̱ n uciga u atoku. A makorishi kpam ya yan ta̱ n uciga u maci a asu u ama gba̱. 8 I lya baci kelime n udoku u ili i shinga i na yi, ya ɓishinka ɗa̱ ta̱ uwoko aza a gbani n aza a ndishi n gbani, i yain kpam ili i shinga ushani adama a ureve u Asheku Yesu Kawauwi. 9 Shegai aza ɗa a kpa̱ɗa̱i uyan ili i shinga i na yi arumba̱ a ɗa, ko kpam a ka wene mai wa. A a̱sa̱nsa̱ ta̱ an Kashila̱ ka za̱i uma u cau u le u unyushi u cingi.

10 Ama a va̱, adama a nala, u ka̱na̱ ta̱ i doku uyan ili iꞌya ya wenike an Kashila̱ ka isa̱ ɗa̱ mayun, i wenike kpam an u ɗanga̱sa ɗa̱ i woko ama a ne. I yan baci nala ya ta̱ɗa̱tsa̱ wa, ya rukpa̱ tani wa. 11 Kashila̱ kpam ka wusha ɗa̱ ta̱ mai a asuvu a tsugono tsu Yesu Kirisiti Asheku n Kawauwi ka tsunu.

Zuwai atsuvu a asu u akani a Kashila̱

12 I reve ɗe ili i na yi, kpam iꞌa̱ri kushani a ukuna u mayun n ucira. Gba̱ n nala ma ciga ta̱ n rongo ɗa̱ uciɓusuka ili i na yi. 13 Wa lobono ta̱ n rongo ɗa̱ uciɓusuka ili i na yi hal she kain ka n kuwa̱i. 14 Kpam Asheku Yesu Kawauwi u wenike mu ɗe a ka ɓa̱ra̱kpa̱ wa ma kuwa̱ ta̱. 15 Adama a nala, ma ma̱tsa̱ ta̱ n wene n wenishike ɗa̱ ili i na yi mai. Ma ciga ta̱ i ciɓa ko u ɓa̱ra̱kpa̱ baci an n lazai.

16 An tsu tonuko ɗa̱ tyoku ɗa Asheku a tsunu Yesu Kawauwi a ka gono n ucira, itete i ugboji iꞌya uza roku u yain iꞌya tsa dansa wa. Tsu wene ta̱ tsupige tsu ne mayun n aꞌeshi a tsunu. 17 Kashila̱ Tata u na̱ka̱ yi ta̱ tsupige tsa a ra̱ɗa̱gba̱ yi kpam an u isa̱ yi n kala̱ga̱tsu a asu u Ucira n Tsupige, u da, “Maku ma va̱ ma na vi, uza ɗa ma ciga cika, kpam ma pana ta̱ kayanyan n eyi.” ◊ 18 Tsa̱ ta̱ pini a zuba u masasa ma uwulukpi ma nala mi kaɓolo n Yesu aꞌayin yi, kpam tsu pana ta̱ kala̱ga̱tsu ki ka dansai a zuba.

19 Gba̱ ikuna i na yi i zuwa tsu ta̱ tsu doki tsu wushuki ili iꞌya ntsumate n danai vi mayun ɗa. Adama a nala she i gonuko ugboji a asu u kadyanshi ka le ki i woko yavu macikalu ma ma wantukpa a karimbi. Lyayi kelime n i yanyi ili i na yi hal kain ka Kawauwi ka wenikei kaci ka ne kpam katyashi ka ne ka wantukpai a atakasuvu a ɗe.* 20 Ili iꞌya i lakai gba̱, u ka̱na̱ ta̱ i reve aꞌayin a ɗa baci ntsumate n yain kadyanshi a Tagara̱da u Kashila̱, ara le ɗa ka wuta̱i wa.† 21 Ntsumate mi a tsu yan kadyanshi adama a ɗa an ele a ka ciga a dansa wa. Nala wa̱ri wa. Kulu Keri ka ku tsu zuwa le a dansa akani a Kashila̱.

2

Awenishiki a kaɓan

1 Aꞌayin a ɗa a wurai, a yan ta̱ ntsumate n kaɓan aza ɗa a yain kadyanshi a asuvu a Isaraꞌila, nala kpam a asuvu a ɗe ya tsa̱ra̱ awenishiki a kaɓan. A ka yan ta̱ manyan n ugboji a tuko kaɓan ka ka tuko kunangasu a kaci ka Kashila̱. A ka ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ ta̱ Ashekapige, uza ɗa u wauwa le. Ele n kaci ka le dem a ka ɓa̱ra̱kpa̱ n uwusha u ukpa̱ wa. 2 Ama ushani a ka tono ta̱ uwenishike u cingi u le, aku a toni ukuna u gbani u uwono u le. Adama a le ama a ka dansa ta̱ kadyanshi ka gbani a kaci ka Kawauwi n uwenishike u mayun u ne. 3 Awenishiki a na yi aꞌa̱ ta̱ n kurura, kpam a tsu yanka ta̱ ugboji n kaɓan manyan a ryafa ɗa̱. Shegai Kashila̱ ka bidya ta̱ u wacinsa le tun caupa kpam ukpa̱ u le wa̱ ta̱ a ure.

4 Kashila̱ ka jebige atsumate a zuba mavura aꞌayin a ɗa a yain unyushi u cingi wa. U tsu varangu le ta̱ a asu upana u ikyamba kpam a asuvu a aꞌele a lyungu-lyungu a karimbi, nte a ka rongo pini hal aꞌayin a afada. 5 Kashila̱ ka jebige ama mavura a likimba aꞌayin a cau a Nuhu wa. U wauwa ta̱ Nuhu n ama a shindere aza a kuwa a ne. Nuhu rono ta̱ ama atsuvu a kaci ka afada a maci a Kashila̱, pini nala, Kashila̱ ka cimbusa̱i gba̱ likimba n ama a cingi yi n mini ma pige.

6 U doki u yain ilyuci i Sodom n Gomora mavura u daɓai iꞌya u gonukoi iꞌya kakomo. U zuwai a wokoi iryoci a ili iꞌya ya gita̱ n aza ɗa a kpa̱ɗa̱i upana̱ka Kashila̱. 7 Shegai gba̱ n nala, Kashila̱ ka wauwa ta̱ Lutu. Lutu† vuma ɗa rongoi n Kashila̱ mai ɗa, kpam u pana kayanyan ka ukuna u gbani n u cingi u ɗa a ka yansa a asu u ɗa wa̱ri vi wa. 8 An u wokoi vuma ɗa uza ɗa wa pana Kashila̱ karinga̱, u dambula ta̱ a asuvu a ne cika an u wenei tsicingi kpam wa pana̱sa ukuna gbani kain dem.

9 Ili i na i wenike ta̱ an Kashila̱ ka fuɗa ka wauwa ama ɗa a ka tono yi mai a asuvu a upana u ikyamba u ɗa a ka pana̱sa. Ili yi ya wenike ta̱ dem an Kashila̱ ka ka̱na̱ ama ɗa a ꞌyuwan yi una̱ka̱ karinga̱, kpam wa lya ta̱ kelime n uyan le mavura hal ubana kain ka afada.

10 Kashila̱ ka doku ta̱ upana u ikyamba u ama ɗa a ka tono uciga u ili i ikyamba i le kpam a ꞌyuwan yi una̱ka̱ karinga̱. Icun i ama a na yi aꞌa̱ ta̱ n ara̱ɗi kpam a bidya kaci ka le evu wa. Hal gba̱m a tonusukoi tsupige tsu aza a zuba kadyanshi ka gbani, kpam a tsu wece kain ka a ka yan nala wa. 11 Shegai atsumate a zuba a la ta̱ ama a na yi ucira cika, kpam gba̱ n nala atsumate a zuba yi a tsu tonusuko tsupige tsu aza a zuba a nala yi kadyanshi ka gbani a kapala ka Kashila̱ wa.

12 Ama a na a aꞌa̱ ta̱ tyoku u nnama n mete n ɗa bawu n tsu yan majiyan. N ɗa a matsai tsa̱ra̱ a ka̱na̱ a wuna. A tsu tonuko ta̱ ili iꞌya bawu a revei kadyanshi ka gbani. Ahali a cingi a le a ɗa a ka wuna le. 13 A ka wusha ta̱ ukpa̱ u woko katsupi ka malen ma manyan ma le adama a ukuna u cingi u ɗa a ka yansa̱ka ama. A tsu yan ta̱ maza̱nga̱ aꞌayin a ɗa a ka yan ukuna u cingi ko n kaara ka baci. A tsu tuko ta̱ uwono a kaɓolo ka ɗe, a gonuko ɗa̱ aza a ashinda̱. A tsu lya ta̱ kelime n a yanyi ukuna u kaɓan u na vi ko a ka lya baci ilikulya kaɓolo n a̱ɗa̱ a asu u abiki. 14 A tsu yan ta̱ tsishankala n aꞌeshi a le, kpam a tsu cuwa̱ n uyan unyushi wa. A tsu kpatala̱sa ta̱ aza ɗa bawu a shamgbai a asu u te a yain unyushi. A tsu wenishike ta̱ kaci ka le kurura, ele aza ɗa a yankai una̱ a ɗa. 15 A a̱sa̱ka̱ ɗe ure u maci a tonoi ure u matsumate Balaꞌam† maku ma Beyu. Balaꞌam vuma ɗa uza ɗa u lai uciga ikebe a asu uyan ili iꞌya bawu i gain. ◊ 16 Shegai makparyagi ma ɓarana ta̱ Balaꞌam. Manama ma bawu ma tsu dansa, ma dana ta̱ ukuna yavu vuma ma ɓishinkai matsumate mi uyan ijan i ne.

17 Ama a na aꞌa̱ ta̱ yavu aꞌeshi a mini a ɗa a ekpei. Tyoku u alishi a ɗa a tsu kyawunsa a zuba a uwule ɗa aꞌa̱ri. A tsu yan ta̱ kazuwamgbani cika shegai ko i te a tsu shaɗangu wa. Kashila̱ ka zuwa ta̱ icun i ama a na yi a asu u ɗa u lakai karimbi. 18 Ama a na yi a tsu yan ta̱ ara̱ɗi n kadyanshi ka gbani. Vuma wa yan baci evu n uꞌa̱sa̱ka̱ ure u cingi, ama na yi a ka yanka ta̱ kurura ku cingi ku le manyan a gonuko yi a ure u cingi.

19 A yanka ta̱ ya dem kazuwamgbani ka utsa̱ra̱ u kaci, shegai ele dem agbashi a uyansa ukuna u cingi a ɗa, kpaci ama agbashi a ili iꞌya ya tono n ele a ɗa. 20 Ama a ka tsa̱ra̱ ta̱ iwauwi a ili i likimba iꞌya ya nangasa le, a tuwa̱ baci a asu u Asheku a tsunu Yesu Kirisiti Kawauwi. Shegai ili i nala yi i doku baci i ka̱na̱i ama a nala yi pini, hal i lyai kaci ka ama ki, upana u ikyamba u le wa la ta̱ upana u ikyamba u cau. 21 Wa̱ri wa laka ta̱ ama a nala tsulobo aꞌa̱ri a kpa̱ɗa̱ baci ureve ili iꞌya ya zuwa Kashila̱ upana u kayanyan. U lobono wa, ko kenu, uza u reve ili iꞌya i gain u yain, aku u ꞌyuwan kadyanshi ka uwulukpi ka shinga ka Kashila̱ ka na̱ka̱ le a yain. 22 Ili iꞌya iꞌa̱ri i mayun a asuvu a tsizagaɗi tsu na tsi, i mayun iꞌya dem a asu u ama a na yi, “Mashe ma tsu gono ta̱ tsa̱ra̱ ma lyai tsishami tsu ne.” Tsizagaɗi tsu roku kpam tsu dana ta̱, “A sumba̱ baci maburusunu, ma gono ta̱ a asu u icaɗi.”

3

Yesu wa doku ta̱ wa gono

1 Aza ɗa ma ciga, gogo‑na n koronku ɗa̱ ɗe ikanikorongi i re, kpam a asuvu a ikanikorongi yi n ma̱tsa̱ ta̱ tsa̱ra̱ n zuwa ɗa̱ i yawunsa mai kpam i ciɓa dere. 2 Ma ciga ta̱ i ciɓa i reve kpam n akani a ntsumate ma uwulukpi n caupa, ma ciga ta̱ kpam i ciɓa i reve kpam ili iꞌya Asheku n Kawauwi ka tsunu ka zuwai asuki a tonuko ɗa̱ i yain.

3 Wa̱ ta̱ n kalen cika i reve a aꞌayin a makorishi a ka yan ta̱ aza a majari, aza ɗa a ka dosuso ukuna u maci, a yain gba̱ ili i cingi iꞌya a ka ciga a yain. 4 A ka dana ta̱, “Utuwa̱ u ɗa u zuwamgbanai wa tuwa̱ vi u ɗa te? Azapige a kagita̱ a kuwa̱ ɗe gba̱, kpam ko ndya wa iꞌa̱ ta̱ tyoku ɗa iꞌa̱ri tun a kagita̱ ka uyan likimba.”

5 Shegai ama a na yi a zuwa ta̱ kaci ka le a a̱sa̱nsa̱i an tun caupa Kashila̱ ka yain zuba, u wutukpa̱i uyamba a asuvu a mini u zuwai kpam mini ma kyawain uyamba vi n kadyanshi ka ne. 6 An a tsa̱ra̱i a yain aꞌayin, Kashila̱ ka zuwai mini ma nala mi ma wacinsai likimba. 7 Shegai Kashila̱ ka tonuko ta̱ zuba n likimba u gogo‑na a yain pini hal ubana kain ka afada. Pini nala, aku akina a tuwa̱ le, kpam a wacinsa aza ɗa bawu a wushuki n Kashila̱.

8 Aza ɗa ma ciga, kotsu i a̱sa̱nsa̱ an Kashila̱ ka tsu wene kain ka te yavu ayen kazu ka te wa, u wene kpam ayen kazu yavu kain ka te. 9 Aza roku a bidya ta̱ Magono ma Zuba ma ɓa̱ra̱kpa̱ ta̱ kahu u shaɗangu kazuwamgbani ka ne, shegai nala wa̱ri wa, wa ɓa̱ra̱kpa̱ tyoku ɗa a ka yawunsa wa. Wa̱ ta̱ n ahankuri ara ɗe. Wa ciga ko uza u kuwa̱ wa, shegai wa ciga ta̱ ya dem u kpatala ugono ara ne. 10 Kain ka Asheku ka̱ ta̱ a utuwa̱ ka danda ama tyoku ɗa kaboki ka tsu tuwa̱. Zuba kpam wa kotso ta̱ n mawura̱ ma pige, aku akina a runukpa ko ndya wa. Wa wenike ta̱ ya dem tyoku ɗa a ka toɗugbo likimba n gba̱ ili iꞌya iꞌa̱ri pini kpam a kiɗa̱ga u ɗa ugana.*

11 An u wokoi a ka wacinsa ko ndya wa, icun i ama a eni a ɗa ya woko? Adama a nala she i gbashika kpam i na̱ka̱ Kashila̱ tsupige n uma u ɗe. 12 I zuwa aꞌeshi a ɗe a kain ka nala ki i ɓa̱nga̱ ka ka tuwa̱ gogo. Aꞌayin a nala yi a ka wacinsa ta̱ zuba n akina, kpam gba̱ iꞌya iꞌa̱ri pini a akina yi i dara̱kpa. 13 Shegai tsa vana ta̱ zuba u savu n likimba u savu u ɗa Kashila̱ ka zuwamgbanai wa yan, likimba ɗa gba̱ aza ɗa aꞌa̱ri pini a ka yan ili iꞌya Kashila̱ ka danai iꞌa̱ri dere.

Idyani i makorishi

14 Aza ɗa ma ciga, adama a nala, she i rongo na̱ ndishi n shinga n Kashila̱ kpam i yain gba̱ iꞌya ya yan i rongo mai bawu unyushi u cingi a asuvu a aꞌayin a ɗa ya vana ukuna u na u gita̱ vi.

15 Kotsu i ciɓa, Magono ma Zuba uvana u ɗa wa̱ri tsa̱ra̱ ama a tsa̱ra̱ kabala ka a ka tsa̱ra̱ iwauwi. Tyoku ɗa utoku u tsunu Bulus uza ɗa tsa ciga, u koronku ɗa̱ n ureve u ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱ yi. 16 Bulus yan ta̱ kadyanshi ka ili i na ki asuvu a gba̱ ikanikorongi iꞌya u korongusi, shegai ili i roku iꞌya u korongi vi i wuyana ta̱ ureve. Aza roku aza ɗa bawu a revei ili n aza ɗa bawu a shamkpai kaci ka le a asu u te a vura̱ ta̱ ikanikorongi i ne yi tsa̱ra̱ i na̱ka̱ kalen ka roku kau. Nala dem a tsu yan n apashi a roku a Tagara̱da u Kashila̱. Pini na kaci ka le ka a ka ronuko uwacinsa.

17 Aza ɗa ma ciga, a rono ɗa̱ ta̱ atsuvu kaku kahu kain ki, i kirana kotsu unyushi u ama a cingi u na u pura̱ ɗa̱ ugboji wa. Shamgbai a asuvu a uwushuku u ɗe, kotsu i rukpa̱ wa. 18 I lyai kelime n ugbama a asuvu a ukuna u shinga n ureve u Yesu Kirisiti Asheku n Kawauwi ka tsunu. A̱sa̱ka̱ tsupige n karinga̱ u woko ara ne n gogo‑na hal ubana. Ami.

◊ 1:17 Mat. 17:5; Mak. 9:7; Luk. 9:35.

* 1:19 Idani i na n Tsiheline iꞌya, “She aꞌayin a ɗa kain ka wansai kpam katala ka kpasani ka ꞌya̱nga̱i a katakasuvu ka vunu.”

† 1:20 A ka fuɗa ta̱ a ka reve idani i Tsiheline pini na n kalen ka na dem, “U ka̱na̱ ta̱ vu reve an uza wa̱ la wa reve akani a ntsumate n kaci ka ne wa.”

◊ 2:15 Mkc. 22:1.

* 3:10 Akorongi a cau a roku aza ɗa a pura̱i a tagara̱da u 2 Bituru a korongu ta̱ “kpam ili i likimba ya dara̱kpa ta̱ n usuɗugbi u shen cika.”

1 Yahaya

1

2

3

4

5

Ukanikorongi u Kagita̱ u

Yahaya

Ukukpa̱ u kadyanshi

Yahaya korongu ta̱ ikanikorongi i kenu i kenu i tatsu ubana a asu ama kau‑kau. U na vi; wata, u kagita̱, u isa̱ ta̱ aza a uyan ka̱neshi vi mmuku n ne. Cinda Yahaya kasuki ka kpam makoshi ma Atoni a aꞌayin a nala yi, nala wenike ta̱ an ukanikorongi vi u Atoni u ɗa gba̱.

A ukanikorongi u na vi, Yahaya yan ta̱ kadyanshi ka tyoku ɗa uza wa rongo evu n Kashila̱. U yan ta̱ ka tyoku ɗa uza wa rongo evu n Kashila̱ ki icun ku re. Ure u kagita̱ u ɗa uza u rongo a katyashi ka Kashila̱. Ure u ire kpam u ɗa uza u rongo a uciga u Kashila̱.

Tagara̱da u na u yan ta̱ kadyanshi ka urongo a katyashi ka Kashila̱ u ɗa uza u rongo tyoku ɗa Kashila̱ ka ciga. Adama a nala ili iꞌa̱ kpam la iꞌya ya rongo usokongi a asu u ama n Kashila̱ kpam wa. Tagara̱da vi u yan ta̱ kpam kadyanshi ka uza u rongo a uciga u Kashila̱ u ɗa uza u cigi atoku pini na a likimba. A makorishi, u ciɓuga tsu ta̱ an tsa̱ri n utsa̱ra̱ u kaci u pige tsa̱ baci kaɓolo n Kawauwi.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Udani u ɗa wa na̱ka̱ uma (1:1-4)

Kashila̱ ka katyashi, Yesu kpam aya iryoci i tsunu (1:5–2:6)

Kazuwamgbani ka savu (2:7-17)

Atokulalu a Kawauwi na̱ mmuku n Kashila̱ (2:18–3:10)

Uciga u Kashila̱ n uciga u tsunu (3:11–4:21)

Utsa̱ra̱ u kaci n likimba (5:1-21)

1

Akani a uma

1 Uza ɗa tun caupa wa̱ri pini a kagita̱ ki, aya uza ɗa tsu pana̱kai kpam tsu wenei. Tsu wene yi ta̱ n aꞌeshi a tsunu, tsu sawa yi kpam n akere a tsunu. Aya Yesu Kirisiti Kawauwi Udani u uma. 2 Uza ɗa u tsu na̱ka̱ uma, u tuwa̱ ta̱ ara tsunu! Tsu wene yi ta̱, kpam tsa tonuko ɗa̱ ili iꞌya tsu wenei vi. Gogo‑na ukuna u uma u ɗa bawu wa kotso u na u ɗa wa̱ri n Tata vi kpam u tuwa̱ tsu vi, u ɗa tsa tonuko ɗa̱. 3 Iꞌya tsu wenei kpam tsu panai iꞌya tsa tonuko ɗa̱, tsa̱ra̱ eɗa̱ dem i tsa̱ra̱ urongo u kaɓolo n a̱tsu u nala vi. Kaɓolo ka tsa̱ri n u ɗa n Tata n Maku ma ne Yesu Kawauwi. 4 Koronku ɗa tsa koronku ɗa̱ ili i na yi tsa̱ra̱ i shaɗangu n maza̱nga̱ kaɓolo n a̱tsu.

Kashila̱ katyashi ka

5 Udani u ɗa tsu panai ara Yesu Kawauwi u ɗa na, kpam u ɗa tsa tonusuko ɗa̱: Kashila̱ ka katyashi, kpam wa̱ri n karimbi wa, ko kenu. 6 Tsu da baci tsa̱ n uma kaɓolo n eyi, kpam tsu lyai kelime n urongo n uma u tsunu a asuvu a karimbi, aza a kaɓan a ɗa tsa̱ri, tsa tono ukuna u mayun wa. 7 Shegai tsa rongo baci a asuvu a katyashi tyoku ɗa Kashila̱ ka rongo a katyashi, tsa rongo ta̱ la vi kaɓolo n atoku. Kpam mpasa n Maku ma ne Yesu n wulukpe ta̱ unyushi u cingi u tsunu.

8 Tsu da baci tsa̱ n unyushi u cingi wa, kaci ka tsunu ka tsa yinsa̱, kpam ukuna u mayun wa̱ri a asuvu a tsunu wa. 9 Shegai tsu dana baci unyushi u cingi u tsunu, wa cimbusuka̱ tsu ta̱. Kpaci Kashila̱ ka tsu shaɗangu ta̱ kazuwamgbani ka ne, wa yan ta̱ ili iꞌya iꞌa̱ri mai. Wa wulukpe tsu ta̱ a asuvu a ukuna u cingi u ɗa tsu yain. 10 Tsu da baci tsu yan unyushi u cingi wa, Kashila̱ ka tsa isa̱ uza u kaɓan. Kpam tsa wenike kadyanshi ka ne a asuvu a atakasuvu a tsunu wa.

2

Yesu ɗa kaɓa̱ngi ka tsunu

1 Mmuku n va̱ aza ɗa ma ciga, koronku ɗa ma koronku ɗa̱ ili i na yi tsa̱ra̱ i yain unyushi u cingi wa. Shegai i nusa baci, kain dem Yesu Kawauwi uza ɗa wa̱ri uza u maci, wa folo ta̱ Tata a una̱ u tsunu. 2 Aya uɗara̱kpa u unyushi u cingi u tsunu. Unyushi u tsunu u ɗa gba̱m u bidyai koshi wa, shegai hal n unyushi u ama a likimba gba̱.

3 Nala tsa reve an gogo‑na tsu revei Kashila̱, tsa tono baci udani u ne mai. 4 Uza ɗa baci dem u danai, “N reve ta̱ Kashila̱,” shegai bawu wa tono ili iꞌya u danai, vuma nala uza u kaɓan ɗa. Kpam wa̱ n ukuna u mayun a asuvu a ne wa. 5 Shegai tsa yan baci ili iꞌya Kashila̱ ka danai, kpam uciga u ne wa̱ri ara tsunu tyoku ɗa u gain u woko, tsa reve ta̱ an tsa̱ri ama a ne mayun. 6 Tsu da baci a̱tsu ama a ne a ɗa, tsu rongo tyoku ɗa Yesu rongoi.

Kashila̱ ka da tsu cigi atoku a tsunu

7 Aje a va̱ aza ɗa ma ciga, koronku ɗa ma koronku ɗa̱ adama a ɗa ma na̱ka̱ ɗa̱ mele ma savu wa. Ma gai a na̱ka̱ ɗa̱ caupa vi ma, kpam i reve ta̱ n udani vi. 8 Shegai u savu u ɗa dem. Kawauwi ka wenike ta̱ an mele mi mayun ɗa, eɗa̱ kpam dem i wenike ta̱ an mayun ɗa. Kpaci karimbi ki ka̱ ta̱ a ucimba̱, katyashi ki kpam ka̱ri a uwakana.

9 Uza u dana baci, “A katyashi ka ma rongo,” shegai wa kovo utoku u ne, vuma nala vi a karimbi ka wa rongo. 10 Uza ɗa baci wa ciga atoku a ne, a katyashi ka wa rongo kpam wa tuko uta̱ɗa̱tsa̱sa̱ wa. 11 Tsa kovo baci atoku a tsunu, a karimbi ka tsa rongo kpam tsa wala pini. Tsu reve kpam a asu u ɗa tsa bana wa, kpaci tsa wene ure n karimbi wa.

12 Koronku ɗa ma koronku ɗa̱, mmuku n va̱,

kpaci Kashila̱ ka cimbusuka̱ ɗa̱ ɗe unyushi u cingi u ɗe adama a ili iꞌya Yesu yain.

13 Koronku ɗa ma koronku ɗa̱, isheku,

kpaci i reve ta̱ uza ɗa wa̱ri pini tun a kagita̱.

Koronku ɗa ma koronku ɗa̱, alobo na̱ nkere,

kpaci i lya ta̱ kaci ka uza u cingi vi.

Koronku ɗa ma koronku ɗa̱, mmuku,

kpaci i reve ta̱ Tata.

14 Koronku ɗa ma koronku ɗa̱, isheku,

kpaci i reve ta̱ uza ɗa wa̱ri pini tun a kagita̱.

Koronku ɗa ma koronku ɗa̱, alobo na̱ nkere,

kpaci iꞌa̱ ta̱ n ucira.

Udani u Kashila̱ wa̱ ta̱ ara ɗe,

kpam i lya ɗe kaci ka uza u cingi vi.

15 Kotsu i cigi likimba ko kpam ili iꞌya iꞌa̱ri pini a asuvu a ne wa. Ya ciga baci likimba, uciga u Tata wa̱ la vi ara ɗe wa. 16 Tsa rongo baci tyoku ɗa likimba wa ciga, kain dem tsa rongo ta̱ uciga tsu yain ili iꞌya iꞌa̱ri unyushi. Tsu cigi tsu tsa̱ra̱ ili iꞌya baci dem tsu wenei, tsu yain dem ara̱ɗi a ili iꞌya baci dem tsa yan kpam tsa̱ri n iꞌya. Ko an u wokoi ili i nala yi unyushi u ɗa. Gba̱ ili i nala yi i Tata iꞌya wa, shegai i likimba iꞌya. 17 Likimba n gba̱ ili iꞌya iꞌa̱ri pini ya wura ta̱, shegai uza ɗa baci wa yan ili iꞌya Kashila̱ ka ciga, wa yan ta̱ n uma hal ubana.

Utokulalu u Kirisiti Kawauwi

18 Mmuku n va̱ aza ɗa ma ciga, aꞌayin a makorishi a ɗa. I pana ta̱ a da utokulalu u Kawauwi wa̱ ta̱ a utuwa̱, gogo‑na kpam atokulalu a Kawauwi a ɗa pini na ushani. Nala tsu yain tsu revei an aꞌayin a makorishi ɗa na vi. 19 Ama a na yi a a̱sa̱ka̱ ɗe kuwa ku Atoni ku tsunu, kpaci aꞌa̱ri a asuvu a tsunu mayun wa. A da baci mayun ɗa aꞌa̱ri a asuvu a tsunu, aꞌa̱ri a ka shamgba ta̱ n a̱tsu. An a a̱sa̱ka̱ tsu vi, u wenike ta̱ an aꞌa̱ri a asuvu a tsunu wa.

20 Iꞌa̱ ta̱ n kune ka Uza u Uwulukpi u na̱ka̱ ɗa̱, adama a nala gba̱ ɗe i reve ta̱ ukuna u mayun. 21 U ka̱na̱ mu she n koronku ɗa̱ a kaci ka ukuna u mayun vi wa, kpaci i reve ta̱ n u ɗa. I reve ta̱ kpam an aza a kaɓan aꞌa̱ri a asuvu a aza a mayun wa. 22 Ya uza u kaɓan? Uza ɗa baci dem u nanai Yesu Kawauwi, uza u kaɓan ɗa. Uza ɗa baci dem u danai nala, utokulalu u Kawauwi ɗa, kpam u ꞌyuwan ta̱ Tata n Maku mi dem. 23 Uza ɗa baci dem u ꞌyuwain Maku mi, vuma u nala vi u ꞌyuwan ta̱ dem Tata vi. Shegai tsu da baci tsu wushuku n Maku mi, tsa̱ ta̱ dem n Tata vi.

24 Kotsu i ma̱tsa̱ i wene i toni uwenishike u ɗa i tsa̱ra̱i a kagita̱. I lya baci kelime n utono u ili iꞌya i panai a kagita̱, ya rongo ta̱ kaɓolo n Maku mi kpam n Tata vi. 25 Ili iꞌya kpam Kawauwi ka zuwamgbanai wa na̱ka̱ tsu iꞌya na: uma u ɗa bawu wa kotso.

26 Koronku ɗa ma koronku ɗa̱ tsa̱ra̱ n rono ɗa̱ atsuvu a kaci ka ama a nala yi, aza ɗa a ka ciga a yinsa̱ ɗa̱ vi. 27 Shegai eɗa̱, Kawauwi ka tsunku ɗa̱ ɗe Kulu Keri ku ne. Kulu ku ne ka̱ baci ara ɗe, she kpam uza u wenishike ɗa̱ wa. Kpaci Kulu ku ne ka wenishike ɗa̱ ta̱ ko ndya wa, kpam ko ndya baci ku wenishikei mayun ɗa, kaɓan ka wa. Tonoi uwenishike u Kulu vi, i rongo kpam a asuvu a Kawauwi.

28 Mayun mmuku n va̱, lyayi kelime n uwoko ili i te n Kawauwi, tsa̱ra̱ u gono baci tsa pana uwonvo wa, kpam tsa pana uwono a kapala ka ne wa. 29 I reve ta̱ an Kawauwi ka̱ri uza u maci, kotsu kpam i reve uza ɗa baci dem wa yansa ili iꞌya iꞌa̱ri i maci, maku ma Kashila̱ ma.

3

A̱tsu mmuku n Kashila̱ n ɗa

1 Tata wa ciga tsu wa wa, adama a nala a ɗa a ka isa̱ tsu mmuku n Kashila̱. Kpam mayun ɗa tsa̱ri mmuku n Kashila̱ mi. Aza a likimba a reve Tata vi wa, ɗa gai dem i zuwai bawu likimba vi u reve tsu vi. 2 Aje a va̱ aza ɗa ma ciga, gogo‑na a̱tsu mmuku n Kashila̱ n ɗa, kpam kotsu u wenike tsu ve ili iꞌya tsa woko wa, Kawauwi ka gono baci. Shegai tsu reve ta̱ Kawauwi ka gono baci, tsa woko ta̱ tyoku u ne, kpaci tsa wene yi ta̱ tyoku ɗa wa̱ri mayun. 3 Gba̱ aza ɗa a wushuki n ukuna u na vi, a ka zuwa ta̱ kaci ka le a rongo uwulukpi tyoku ɗa Kawauwi ka̱ri uwulukpi.

4 Uza ɗa baci u yain unyushi u cingi, mele ma Kashila̱ ma u pasai, kpaci uyan u unyushi u cingi dere ɗa wa̱ri n kushulu n Kashila̱ n mele ma ne. 5 I reve ta̱ an Kawauwi ka tuwa̱i u takpa unyushi u cingi, kpaci wa̱ n unyushi u cingi wa. 6 Adama a nala, uza ɗa baci wa rongo kaɓolo n eyi, wa lya kelime n uyansa unyushi u cingi wa. Shegai uza ɗa baci u lyai kelime n uyansa u unyushi u cingi, kotsu u wene yi wa kpam u reve yi wa.

7 Mmuku n va̱, kotsu i a̱sa̱ka̱ uza u yinsa̱ ɗa̱ a kaci ka ukuna u na vi wa: ama a ka wenike baci uma u shinga, aza a uma u shinga a ɗa tyoku ɗa Kawauwi ka̱ri. 8 Gba̱ uza ɗa baci wa yansa unyushi u cingi, uza u Kala̱pa̱nsi ɗa, kpaci Kala̱pa̱nsi ka gita̱ ta̱ uyansa u unyushi u cingi tun a kagita̱. Adama a nala a ɗa Maku ma Kashila̱ ma tuwa̱i tsa̱ra̱ u cimbusa̱ manyan ma Kala̱pa̱nsi. 9 Aza ɗa baci aꞌa̱ri mmuku n Kashila̱ a ka fuɗa a ka lya kelime n uyansa u unyushi u cingi wa, kpaci u na̱ka̱ le ta̱ uma u savu. An u wokoi Kashila̱ ka Tata u le, a ka lya kelime n uyansa u unyushi u cingi wa. 10 Adama a nala, tsa wene ta̱ ko ya maku ma Kashila̱, n ko ya kpam maku ma Kala̱pa̱nsi. Uza ɗa baci dem bawu wa rongo n uma u shinga, maku ma Kashila̱ ma wa, nala dem uza ɗa bawu wa ciga utoku u ne.

Cigai atoku a ɗe

11 Udani u na u te u ɗa n u ɗa iꞌa̱ri i gita̱i i panai vi: tsu cigi atoku a tsunu. 12 Kotsu i woko tyoku u Kayinu wa, uza u uza u cingi vi u ɗa, aku u wunai vangu u ne. Ndya i zuwai u wuna yi? Kpaci ili iꞌya Kayinu yain i gan wa, ili iꞌya kpam vangu u ne u yain iꞌya i lobono ta̱. 13 Aje a va̱, kotsu i yain majiyan an ama a likimba a ka kovo ɗa̱ wa. 14 Uciga u atoku a tsunu, wa wenike ta̱ an tsu pasamgbanai ukpa̱ ubana a uma. Uza ɗa baci bawu wa wenike uciga nala, u buwa ta̱ a asuvu a ukpa̱. 15 Uza ɗa baci dem wa kovo utoku u ne, kawuni ka uma u vuma gbani ka. Kpam i reve ta̱ aza ɗa a ka wunusa uma u ama gbani, aꞌa̱ n uma u ɗa bawu wa kotso a asuvu a le wa.

16 Tyoku ɗa tsa reve uciga vi wa̱ri u ɗa na: Kawauwi ka neke ta̱ uma u ne adama a tsunu. Adama a nala a̱tsu dem u ka̱na̱ ta̱ tsu neke uma u tsunu adama a atoku a tsunu. 17 A dana uza roku wa̱ n utsa̱ri, aku u wenei uza roku uza ɗa bawu wa̱ri n ili kpam u ɓa̱nga̱ yi wa. Vuma nala uciga u Kashila̱ wa̱ a asuvu a ne wa. 18 Mmuku, tsu tsu wenike ta̱ atoku uciga mayun a asu u uɓa̱nga̱ le, shegai tsu yain kadyanshi ka uɓa̱nga̱ u le koshi wa. 19 Tsa ciga baci atoku, tsu reve ta̱ an tsa̱ri a asuvu a ukuna u mayun, kpam asuvu a tsunu a ka dusuku ta̱ a asu u Kashila̱. 20 Kpam ko asuvu a tsunu a dusuku baci wa adama a uwono, Kashila̱ ka la ta̱ atakasuvu a tsunu kpam u reve ta̱ ko ndya wa.

21 Aje a va̱, asuvu a tsunu a dusuku baci, tsa fuɗa ta̱ tsa shamgba a kapala ka Kashila̱ bawu uwonvo. 22 Wa na̱ka̱ tsu ta̱ iꞌya baci dem tsu wecikei, kpaci tsa tono yi ta̱ kpam tsa yansa ili iꞌya ya zuwa yi u pana kayanyan. 23 Ili iꞌya Kashila̱ ka danai iꞌya na: Tsu wushuku n Maku ma ne Yesu Kawauwi, kpam tsu cigi atoku a tsunu. Nala dem Yesu wenishike tsu tsu yain. 24 Aza ɗa a ka pana kadyanshi ka Kashila̱, a asuvu a ne a ɗa a ka rongo, eyi kpam a asuvu a le. Tsu reve ta̱ Kashila̱ ka̱ri a asuvu a tsunu adama a Kulu Keri ku ne ka u na̱ka̱ tsu.

4

Awenishiki a kaɓan

1 Aje a va̱ aza ɗa ma ciga, gba̱ uza ɗa danai wa̱ ta̱ n Kulu Keri ku Kashila̱ ɗa ya wushuku n eyi wa. Kondo le i wene ko a asu u Kashila̱ ɗa ku wuta̱i. Ntsumate n kaɓan n uwa ɗe a likimba ushani. 2 Tyoku ɗa ya reve Kulu Keri ku Kashila̱ u ɗa na: uza ɗa baci dem u danai Kawauwi ka tuwa̱ ta̱ a likimba n ikyamba i vuma, vuma u nala vi a asu u Kashila̱ ɗa u wuta̱i. 3 Uza ɗa baci dem bawu u wushuki n ukuna u na vi, wa̱ri n Kulu ku Kashila̱ wa. Kulu ku nala ku utokulalu u Kawauwi ka, uza ɗa i panai wa tuwa̱ a likimba vi kpam gogo‑na u tuwa̱ ɗe.

4 Mmuku n va̱, eɗa̱ aza a Kashila̱ a ɗa, kpam i lya ta̱ kaci ka atokulalu a ne. Kulu Keri ku Kashila̱ ka̱ ta̱ a asuvu a ɗe, kpam u la ta̱ uza ɗa wa̱ri a likimba ucira. 5 Atokulalu a nala yi a tsu yan ta̱ kadyanshi ka ili i likimba, aza a likimba kpam a tsu pana̱ka le ta̱, kpaci ele aza a likimba a ɗa. 6 Shegai a̱tsu aza a Kashila̱ a ɗa, ɗa gai i zuwai aza ɗa a revei Kashila̱ a tsu pana̱ka tsu vi. Ama a Kashila̱ a ɗa baci aꞌa̱ri wa, a ka pana̱ka tsu wa. Nala tsu tsu reve ko uza wa̱ri n kulu ku mayun ko ku kaɓan.

Uciga u Kashila̱ ara tsunu

7 Aje a va̱, a̱sa̱ka̱ tsu cigamgbanai, kpaci uciga a asu u Kashila̱ u ɗa u wuta̱i. Uza ɗa baci dem wa ciga atoku, maku ma Kashila̱ ma, kpam u reve ta̱ Kashila̱. 8 Uza ɗa kpam bawu wa ciga atoku, u reve Kashila̱ wa, kpaci Kashila̱ uciga u ɗa. 9 Kashila̱ ka wenike tsu ta̱ uciga u ne an u suki Maku ma te ma ne koshi a likimba tsa̱ra̱ tsu tsa̱ra̱ uma. 10 Uciga u ukuna u mayun u ɗa la vi. A̱tsa tsa ciga Kashila̱ wa, shegai aya wa ciga tsu hal u suki Maku ma te ma ne ma woko uɗara̱kpa u ɗa wa cimbusa̱ unyushi u cingi u tsunu. 11 Aje a va̱, an u wokoi Kashila̱ ka ciga tsu nala, a̱tsu dem u ka̱na̱ ta̱ tsu cigi atoku a tsunu. 12 Uza wa̱ la kotsu u wenei Kashila̱ wa, shegai tsa ciga baci atoku a tsunu, Kashila̱ ka̱ ta̱ kaɓolo n a̱tsu ubana. Uciga u ne kpam u shaɗangu a asuvu a tsunu tyoku ɗa u gain u woko.

13 Kashila̱ ka na̱ka̱ tsu ta̱ Kulu Keri ku ne. Ɗa gai i zuwai tsu revei an tsa̱ri kaɓolo kpam ili i te n eyi vi, tyoku ɗa eyi wa̱ri kaɓolo kpam ili i te n a̱tsu. 14 Tata suku ta̱ Maku ma ne ma woko uza ɗa wa wauwa likimba, tsu wene yi ta̱ kpam gogo‑na a̱tsa na tsa tonusuko ama ukuna u ne. 15 Uza roku u dana baci Yesu Maku ma Kashila̱ ma, wa̱ ta̱ kaɓolo kpam ili i te n Kashila̱, Kashila̱ kpam ka̱ ta̱ kaɓolo kpam ili i te n eyi. 16 Tsu reve ta̱ tyoku ɗa Kashila̱ ka ciga tsu cika, kpam tsu pityanangu ta̱ n eyi.

Kashila̱ uciga u ɗa. Tsu lya baci kelime n uciga atoku a tsunu, tsa woko ta̱ kaɓolo kpam ili i te n Kashila̱, eyi kpam wa woko ta̱ kaɓolo kpam ili i te n a̱tsu. 17 Tsa ciga baci atoku mayun hal tsa rongo tyoku ɗa Kawauwi ka rongoi a likimba u na, tsa pana uwonvo kain ka afada wa. 18 Uwonvo wa̱ pini a uciga wa, uciga u mayun u tsu takpa ta̱ gba̱ uwonvo. Uza wa pana baci uwonvo, an u wokoi wa yawunsa yavu a ka yan yi mavura ɗa. Uza pana baci uwonvo, uciga u Kashila̱ u shaɗangu asuvu a ne tyoku ɗa u gain wa.

19 Kashila̱ ka ka gita̱i ka ciga tsu, ɗa gai i zuwai tsa wenike dem uciga vi. 20 Ama a ka dansa baci, “Ma ciga ta̱ Kashila̱,” shegai aku a ka kovo atoku a le, a woko ta̱ aza a kaɓan. Aza ɗa bawu a ka ciga ama a le aza ɗa a ka fuɗa a ka wene, a ka fuɗa dem a ka ciga Kashila̱ wa, uza ɗa gba̱m bawu a ka wene. 21 Kashila̱ ka tonuko tsu ta̱ kadyanshi ka na ki: aza ɗa a ka ciga Kashila̱, u ka̱na̱ ta̱ a cigi atoku a le.

5

Ulya u kaci u tsunu n likimba

1 Gba̱ uza ɗa baci wushuki Yesu Kirisiti Kawauwi ka, vuma u nala vi maku ma Kashila̱ ma. Kpam uza ɗa baci wa ciga Tata, wa ciga ta̱ la vi mmuku n ne. 2 Tyoku ɗa tsa reve an tsa ciga mmuku n Kashila̱ u ɗa na: tsu cigi Kashila̱ kpam tsu pana udani u ne. 3 Uciga u Kashila̱ u ɗa tsu pana udani u ne, kpam udani vi u wuyana utono wa. 4 Maku ma Kashila̱ dem ma lya ta̱ kaci ka likimba, kpam upityanangu u tsunu u ɗa u tsu na̱ka̱ tsu ulya u kaci u nala vi. 5 Ya wa lya kaci ka likimba? She uza ɗa u wushuki Yesu Maku ma Kashila̱ ma.

Kadyanshi a kaci ka Yesu Kawauwi

6 Yesu Kawauwi aya u tuwa̱i n mini ma ne na̱ mpasa ma ukpa̱ n ne. N mini ma u tuwa̱i koshi wa, shegai gba̱ n mini mi kaɓolo na̱ mpasa. Kulu ku dana ta̱ dem ukuna u na vi mayun ɗa, kpaci Kulu ki mayun ɗa. 7 Ili i tatsu i na yi i wenike tsu ta̱ ukuna u mayun a kaci ka Yesu, 8 iꞌya: Kulu, n mini, na̱ mpasa, kpam kadyanshi ka te ka a yain. 9 Tsu tsu wushuku ta̱ n ama aꞌayin a ɗa baci a danai ukuna wa̱ ta̱ mayun, shegai ili iꞌya Kashila̱ ka danai i tsu la ta̱ ucira, kpam u yanka tsu ta̱ kadyanshi ka mayun a kaci ka Maku ma ne. 10 Uza ɗa baci u wushuki n Maku ma Kashila̱, u reve ta̱ la vi ili iꞌya Kashila̱ ka danai a kaci ka Maku ma ne mayun ɗa. Shegai uza ɗa baci bawu u wushuki n ili iꞌya Kashila̱ ka danai mayun ɗa, u woko ɗe dere n uꞌisa̱ Kashila̱ uza u kaɓan. 11 Ili iꞌya Kashila̱ ka tonuko tsu iꞌya na: Kashila̱ ka na̱ka̱ tsu ta̱ uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku, Maku ma ne ma kpam ma zuwai uma vi u yain. 12 Uza ɗa baci wa̱ri n Maku mi, wa̱ ta̱ n uma. Uza ɗa baci bawu wa̱ri n Maku ma Kashila̱, wa̱ n uma wa.

Uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku

13 Eɗa̱ aza ɗa i wushuki n Maku ma Kashila̱ eɗa ma koronku, tsa̱ra̱ i reve an iꞌa̱ri n uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku. 14 Tsa fuɗa ta̱ tsa tuwa̱ a asu u Kashila̱ bawu uwonvo, an tsu revei tsu folo yi baci ili iꞌya u wushuki n iꞌya, wa pana̱ka tsu ta̱. 15 U tsu pana̱ka tsu ta̱ aꞌayin a ɗa baci dem tsu folo yi, tsu reve ta̱ kpam u tsu na̱ka̱ tsu ta̱ ili iꞌya baci dem tsu folo yi.

16 Vu wene baci katoni ka ka yan unyushi u cingi u ɗa bawu wa zuwa ukpa̱, vu yanka yi kavasu tsa̱ra̱ Kashila̱ ka na̱ka̱ yi uma. Aza ɗa bawu unyushi u cingi u le wa zuwa ukpa̱, alya ma dansa̱ka pini na vi. Unyushi u cingi u ɗa pini u ɗa wa zuwa ukpa̱, shegai ma zuwa ɗa̱ i yain kavasu ubana a asu u Kashila̱ a kaci ka ama ɗa a ka yansa unyushi u nala vi wa.* 17 Aꞌayin a ɗa baci dem i yain ukuna u cingi, unyushi u ɗa. Shegai gba̱ unyushi u cingi u ɗa u tsu zuwa ukpa̱ wa.

18 Tsu reve ta̱ aza ɗa aꞌa̱ri mmuku n Kashila̱ a tsu lya kelime n uyansa u unyushi u cingi wa. Maku ma Kashila̱ ma tsu kirana ta̱ n ele, adama a nala uza u cingi vi u tsu sawa le wa.

19 Tsu reve ta̱ an tsa̱ri ama a Kashila̱, shegai uza u cingi vi aya wa lya tsugono tsu likimba gba̱.

20 Tsu reve ta̱ an Yesu Kawauwi Maku ma Kashila̱ u tuwa̱i kpam u wenike tsu Kashila̱ ka mayun. Tsa̱ ta̱ kaɓolo n Kashila̱ mayun an tsa̱ri kaɓolo n Maku ma ne Yesu Kawauwi. Aya Kashila̱ ka mayun uza ɗa u tsu na̱ka̱ uma bawu utyoku.

21 Mmuku n va̱, banai dan n ameli.

* 5:16 Unyushi u ɗa u tsu zuwa ukpa̱ wa woko ta̱ ukpa̱ɗa̱ u uwushuku an Yesu Kawauwi ka, kpam n ukpa̱ɗa̱ u uciga atoku. She uza u unyushi vi u kpatala, aku u tsa̱ra̱ ucimbusuka̱ u unyushi vi.

2 Yahaya

Ukanikorongi u ire u

Yahaya

Ukukpa̱ u kadyanshi

Yahaya korongu ta̱ ikanikorongi i kenu i kenu i tatsu ubana a asu u ama kau‑kau. U na vi; wata, ire, u da uka u ɗa na̱ mmuku n ne aza ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai ɗa wa koronku. Aꞌayin a nala yi, atoni a so ta̱ mavura cika, pini nala, ɗa Yahaya yankai idani i na yi manyan a una̱ u kuwa ku Atoni n ama a ɗa aꞌa̱ri pini.

Yahaya da uciga wa̱ ta̱ n kalen cika a asu u Kashila̱, nala kpam dem uciga wa̱ ta̱ n kalen a asu u Atoni. Aꞌayin a nala yi, aza roku a ka dansa ta̱ Kawauwi ka̱ vuma u maci wa, shegai kulu ku ama a ka wundya n aꞌeshi a ne koshi. Yahaya dana ta̱ ukuna u nala kaɓan ka. Ukuna u mayun vi u ɗa, Yesu Kawauwi ɗa vuma u maci. U tonuko ta̱ Atoni a ꞌyuwan awenishiki a kaɓan.

Nala dem gogo‑na, awenishiki a ɗa pini a ɗa bawu a ka wenishike ukuna u mayun. Atoni a gan ta̱ a ꞌyuwan icun i awenishiki a nala yi. U gan ta̱ Atoni a cigi ukuna u mayun, kpam a cigamgbana.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Idyani n kavasu (1-3)

Ukuna u mayun n uciga (4-11)

Idyani i makorishi (12-13)

1

Idyani

1 Mpa Yahaya makoshi, ma korongu ukanikorongi u na ubana a asu u uka u ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai na̱ mmuku n ne.* Ma ciga ɗa̱ ta̱ n ukuna u mayun. Mpa ma ciga ɗa̱ utyoku u va̱ wa. Gba̱ aza ɗa a revei ukuna u mayun a ka ciga ɗa̱ ta̱ dem. 2 Tsa ciga ɗa̱ ta̱ adama a ukuna u mayun u ɗa wa̱ri a asuvu a tsunu, kpam wa rongo ta̱ a asuvu a tsunu bawu utyoku.

3 Kavasu ka va̱ ka, Kashila̱ Tata n Maku ma ne Yesu Kirisiti Kawauwi a ka woko tsu ta̱ ukuna u shinga kpam a pana tsu asuvayali! A̱sa̱ka̱ a na̱ka̱ tsu ndishi n shinga, n ukuna u mayun, n uciga.

Ukuna u mayun n uciga

4 N pana ta̱ kayanyan cika an n panai a da mmuku n vunu n roku ma tono ta̱ ukuna u mayun, tyoku ɗa Tata u danai tsu yain. 5 Uka, n koronku vu tsa̱ra̱ n tonuko vu ili i savu i roku wa. Tonuko ɗa ma tonuko vu i cigi atoku a ɗe. Ili i kagita̱ iꞌya a tonuko tsu tsu yain iꞌya gai la vi. 6 Uciga u ɗa na: tsu pana udani u Kashila̱. Kpam tun a kagita̱ u tonuko tsu ta̱ tsu cigi atoku.

7 Awenishiki a kaɓan a ɗa pini ushani a ka kyawunsa a likimba. Ala̱pa̱nsi a na yi a ka dansa ta̱ mayun ɗa Yesu Kawauwi wa̱ri n ikyamba i vuma wa. Aza a kaɓan a ɗa, kpam atokulalu a Kawauwi. 8 Kotsu vu kirana. Vu kirana baci wa, va namba ta̱ gba̱ iꞌya vu yain manyan a kaci ka ne ki. Shegai vu kirana baci, va wusha ta̱ katsupi ka malen ma manyan ma vunu gba̱. 9 Uza ɗa baci dem u kpa̱ɗa̱i ushamgba a asuvu a uwenishike u Yesu, aku u doki ko u wuta̱i pini, wa̱ri n Kashila̱ wa. Shegai uza ɗa baci shamgbai pini a uwenishike vi, wa̱ ta̱ n Tata vi n Maku mi. 10 Uza roku tuwa̱ ɗa̱ baci wa wenishike ukuna u ɗa bawu wa̱ri u Kawauwi, kotsu i banka yi a kuwa ku ɗe ko i dana̱sa yi wa, ko kenu. 11 I yan baci nala, u woko ɗe yavu i ɓolomgbono ɗe kaci n eyi a asuvu a manyan ma cingi ma ne.

Udani u makorishi

12 Ma̱ ta̱ n ili ushani iꞌya ma ciga n tonuko vu, shegai ma ciga n korongu iꞌya a tagara̱da wa. N zuwa ta̱ uma tsa ɓa̱ra̱kpa̱ wa tsa gawunsa ta̱. Pini nala, aku tsu dansa aꞌeshi aꞌeshi tsa̱ra̱ tsu yain maza̱nga̱.

13 Mmuku ma uma̱ku† u vunu aza ɗa Kashila̱ ka ɗanga̱sai ma sukunku vu idyani.

* 1:1 Makuna ma ‘Uka na̱ mmuku n ne’ pini na, kalen ka ne ka, ‘Kuwa ku Atoni n ama a ɗa aꞌa̱ri pini’.

† 1:13 Uma̱ku pini na kalen ka ne ka, kuwa ku Atoni ka Yahaya wa̱ri aꞌayin a ɗa u korongi ukanikorongi u na vi. Mmuku kpam alya aza ɗa aꞌa̱ri pini a kuwa ku Atoni ki.

3 Yahaya

Ukanikorongi u tatsu u

Yahaya

Ukukpa̱ u kadyanshi

Yahaya korongu ta̱ ikanikorongi i kenu i kenu i tatsu ubana a asu ama kau‑kau. U na vi; wata, u tatsu, u da Gayu ɗa wa koronku, kaje ka ne ka maci. Gayu katoni ka Yesu ka ka shinga uza ɗa u ɓa̱nga̱i awenishiki a Atoni a aꞌayin a nala yi.

Yahaya koronku ta̱ Gayu n icikpali tyoku ɗa u ɓa̱nga̱i awenishiki a mayun. U yan ta̱ kadyanshi ka Diyotirifa, uza ɗa u ꞌyuwain uɓa̱nga̱ aza ɗa a ka wenishike ukuna u ɗa wa̱ri u mayun.

Yahaya yanka tsu ta̱ kadyanshi ka ama a re a na yi, u na̱ka̱ tsu iryoci i ahali a shinga n ahali a cingi. Wa laka tsu ta̱ tsulobo tsu toni ahali a shinga.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Idyani ubana ara Gayu (1-4)

Kalen ka uyan manyan kaɓolo (5-12)

Idyani i makorishi (13-15)

1

Idyani

1 Mpa Yahaya makoshi, ma koronku vu Gayu, kaje ka va̱. Ma ciga vu ta̱ kpaci tsa tono ta̱ ukuna u mayun.

2 Kaje ka va̱, kavasu ka va̱ ka ko ndya wa i vunu ya wala ta̱ mai, kpam ikyamba i vunu iꞌa̱ ta̱ n alafiya tyoku ɗa uma u vunu wa̱ri n alafiya. 3 N pana ta̱ kayanyan cika an Atoni a roku a tuwa̱i a tonuko mu tyoku ɗa vu shamkpai ukuna u mayun a uma u vunu, n tyoku ɗa va tono ukuna u mayun vi. 4 N tsu yan ta̱ maza̱nga̱ n pana baci a da mmuku n va̱ ma tono ukuna u mayun. Ili iꞌa̱ la iꞌya i lai la upana kayanyan wa.

5 Kaje ka va̱, va yansa ta̱ ili i shinga an va ɓa̱nga̱sa̱ awenishiki a maci aꞌayin a ɗa aꞌa̱ri a asuvu a nwalu, ko an u wokoi amoci a ɗa aꞌa̱ri ara vunu. 6 A tonuko ta̱ Atoni ukuna u uciga u vunu. Ma folo vu vu ɓa̱nga̱ le a ure u ɗa wa zuwa Kashila̱ ka pana kayanyan a lya baci kapala na̱ nwalu. 7 A laza ta̱ na̱ nwalu n le adama a ugbashika Kirisiti Kawauwi. A tsu wusha ili i roku a asu u aza ɗa bawu aꞌa̱ri Atoni wa, ko kenu. 8 Adama a nala, she tsu ɓa̱nga̱ le n kaci ka tsunu, tsa̱ra̱ tsu yain manyan ma ukuna u mayun kaɓolo.

9 N koronku ta̱ Atoni maku ma ukanikorongi kenu, shegai Diyotarifa, uza ɗa u tsu ciga u woko uzapige u le u ꞌyuwan tsu ta̱ upana̱ka. 10 N tuwa̱ baci ma tonuko ɗa̱ ta̱ ili i roku iꞌya wa yan, n ukuna u cingi u ɗa wa dansa a kaci ka tsunu. Bamu n nala gba̱m, u ꞌyuwan ta̱ uwusha awenishiki a mayun a ɗa a tuwa̱i vi. Hal gba̱m u ka̱ngi aza ɗa a ka ciga a wushi le, u loko le a wuta̱ a kuwa ku Atoni.

11 Kaje ka va̱, kotsu vu toni ili iꞌya iꞌa̱ri i cingi wa, tono ili iꞌya iꞌa̱ri i shinga. Uza ɗa wa tono ili i shinga uza u Kashila̱ ɗa. Shegai uza ɗa wa yansa ili i cingi u reve Kashila̱ wa. 12 Ya dem wa dansa ta̱ ili i shinga a kaci ka Dimitiriyu, kpam uma u shinga u mayun u ne u zuwa ta̱ ama a revei an wa̱ri uza u shinga. A̱tsu dem tsu tsu dansa̱ka yi ta̱ mai. Kpam vu reve ta̱ ili iꞌya tsu danai mayun ɗa.

Udani u makorishi

13 Ma̱ ta̱ n ili ushani iꞌya ma ciga n tonuko vu, shegai ma ciga n korongu iꞌya a tagara̱da wa. 14 N zuwa ta̱ uma tsa ɓa̱ra̱kpa̱ wa tsa gawunsa ta̱, pini nala, aku tsu dansa aꞌeshi aꞌeshi.

15 Kavasu ka va̱ ka Kashila̱ ka zuwuka vu una̱ u shinga na̱ ndishi n shinga. Aje a vunu a ɗa aꞌa̱ri pini na a ka sukunku vu idyani. Ma folo vu vu dana̱sa ko ya wa.

Yahuza

Ukanikorongi u

Yahuza

Ukukpa̱ u kadyanshi

Yahuza ɗa korongi ukanikorongi u na vi. Vangu u Yesu ɗa. Ili iꞌya tani i zuwai a revei n ukuna u nala vi, an u danai eyi utoku u Yakubu u ɗa, kpam Yakubu vi vangu u Yesu u ɗa.

Korongu ɗa Yahuza korongi tsa̱ra̱ u roni atsuvu a atoni a Yesu a kaci ka awenishiki a kaɓan. Yahuza rono ta̱ atsuvu a Atoni tsa̱ra̱ kotsu a toni uwenishike u kaɓan u ama a nala yi wa. U rono le ta̱ dem atsuvu tsa̱ra̱ kotsu a toni dem ahali a cingi a ama a nala yi wa.

Gogo‑na dem tsa̱ ta̱ n awenishiki a kaɓan. A kagita̱, uza wa wene ta̱ yavu u gan ta̱ a toni ukuna u le. Pini nala, she vu tuwa̱ vu wene ukuna u ɗa bawu u gain u gita̱ vu ucina̱sa. Tagara̱da u Yahuza wa zuwa ta̱ uza u takpana̱sa awenishiki a mayun n awenishiki a kaɓan.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Idyani (1-2)

Uka̱ngu u upityanangu a kaci ka awenishiki a kaɓan (3-23)

Kavasu ka makorishi (24-25)

1

1 Mpa Yahuza, uza ɗa wa korongu ukanikorongi u na vi. Mpa kagbashi ka Yesu Kirisiti Kawauwi ka ma̱ri kpam utoku u Yakubu.

Aza ɗa Kashila̱ Tata u isa̱i a rongo a asuvu a uciga u ne, aku Yesu Kawauwi wa kirana n ele, alya ma koronku.

2 Asuvayali na̱ ndishi n shinga n uciga u Kashila̱ u rongo n a̱ɗa̱.

Ili iꞌya ya gita̱ n aza a unyushi

3 Aje a va̱ aza ɗa ma ciga, ma̱ri ma ciga ta̱ n koronku ɗa̱ a kaci ka ukuna u iwauwi iꞌya tsa̱ri n iꞌya gba̱ tsunu. Shegai gogo‑na u ka̱na̱ ta̱ n koronku ɗa̱ ili i roku kau. U ka̱na̱ ta̱ n korongu n gbamatangu ɗa̱ asuvu, i sira̱ka ukuna u mayun u Kadyanshi ka Shinga kaɓetsu. Kuten ka hal ubana Kashila̱ ka na̱ka̱i ama a ne a ɗa u ɗanga̱sai ukuna u mayun u ɗa bawu wa savaɗa. 4 Kpaci ama ɗa a goroi Kashila̱ a ɓolomgbono ɗe kaci n a̱ɗa̱ ukpawunsi. A tsu wenishike ta̱ a dana, “Kashila̱ ka lobono ta̱, u tsu cimbusuka̱ ta̱ ama unyushi.” Nala mayun ɗa, shegai a lyai kapala n uwenishike a danai, “Adama a nala, tsu yansai unyushi u cingi ushani.” Kashila̱ ka yawunsa ta̱ tun caupa ili iꞌya wa yanka ama a na yi, an u wokoi a ꞌyuwain uza ɗa wa̱ri aya koshi Yesu Kawauwi Ashekapige a tsunu.

5 Ma ciga ta̱ dem n ciɓuga ɗa̱ ukuna u na vi, ko an u wokoi i reve ta̱ n u ɗa. Magono ma Zuba ma wauwa ta̱ ama a ne a uyamba u Masar, shegai an nala u wurai, aku u wunai aza ɗa bawu a wushuki vi. 6 N ciɓuga ɗa̱ kpam ukuna u atsumate a zuba a ɗa a kpa̱ɗa̱i u shamgba n ucira u ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱ le. A a̱sa̱ka̱i asu u ɗa wa̱ri u le, aku Kashila̱ ka sira le n ikani u zuwa le a kuwa ku aꞌali a karimbi. Gogo‑na kain ka afada ka a ka vana. 7 Kotsu i a̱sa̱nsa̱ n ilyuci i Sodom n Gomora n ilyuci iꞌya iꞌa̱ri evu evu n ele wa. Gba̱ ilyuci i nala i shaɗangu ta̱ n tsishankala n tsishankala tsu cingi tsu kaberikete. Akina a ɗa a lyai ilyuci i nala yi gba̱, kpam a woko tsu kuɓari a kaci ka akina a ɗa bawu a ka cimba̱ a ɗa a ka yan aza a cingi mavura.

8 Gba̱ n nala, awenishiki a kaɓan a nala a bidyai ele aꞌa̱ ta̱ n ucira a asuvu a alavutanshi a le. A nangasai ikyamba i le n tsishinda̱ tsu tsishankala. A goroi tsupige, a yankai ucira u tsupige tsa aza a zuba kadyanshi ka majari. 9 Ko katsumate ka zuba ka pige ka a ka isa̱ Mikaꞌilu u kawan u na̱ka̱ Kala̱pa̱nsi unyushi wa. Aꞌayin a ɗa wa nanamgbana n Kala̱pa̱nsi a kaci ka ikyamba i Musa, tonuko ɗa u tonukoi Kala̱pa̱nsi, “Magono ma Zuba ma ɓarana vu.” 10 Shegai ama a na yi a tsu yanka ta̱ ukuna u ɗa bawu a revei una̱ u cingi, a tonuko u ɗa kpam kadyanshi ka gbani. Tyoku u nnama n ɗa aꞌa̱ri. Shegai a yain ili iꞌya uyawunsa u le u tonuko le kaberikete. Nala tani, aku u ronuko le ukpa̱. 11 Ter le, kpaci a ka tono ta̱ tyoku ɗa Kayinu yain, uza ɗa u wunai vangu u ne. Tyoku u Balaꞌam, ko ndya a ka yan a tsa̱ra̱ ikebe iꞌya a ka yan. N tyoku u Kora†* kpam, a ka kuwa̱ ta̱ adama a uꞌya̱nga̱sa̱ka̱ u le. 12 Aꞌayin a ɗa baci icun i ama a na a tuwa̱ ɗa̱, tsa̱ra̱ a lyai kaɓolo n a̱ɗa̱ a asuvu a uciga u Magono ma Zuba. A tsu woko ta̱ tyoku u ili i icaɗi iꞌya ya tuko ɗa̱ kunangasu a ilikulya yi. N kaci ka le ka koshi a tsu kirana, kpam u tsu tuko le ta̱ uwono. Tyoku u ulima̱ u ɗa u tsu lapana uwule bawu mini ɗa aꞌa̱ri. Aꞌa̱ ta̱ kpam tyoku u nɗanga n ɗa bawu n tsu na̱ka̱ ilimaci aꞌayin a uta. Ukpa̱ u de u ɗa a kuwa̱i wa, hal gba̱m kure ka a kuwa̱i kpaci a muɗusa̱ le ta̱ a asuvu a alu a le. 13 Aꞌa̱ ta̱ tyoku u aɓali a kushiva̱ a ɗa a tsu vura̱ ashinda̱ a kapufu, a ɗa a tsu wenike ukuna u uwono u le. Aꞌa̱ ta̱ tyoku u atala a ɗa a ka tamba, nala aꞌa̱ri a uꞌuwa a karimbi ka pige ka bawu ka kotso.

14 Anuhu rongo ta̱ hal uyan kushindere cina Ada̱mu kuwa̱ ɗe, pini nala, Anuhu yain kadyanshi ka ili iꞌya ya tuwa̱ a kaci ka ama a na yi,

“Wenei, Asheku a ɗa pini a ka tuwa̱ n atsumate a zuba a ne ushani a ɗa bawu a ka fuɗa a ka kece.

15 Kpam wa yanka ta̱ ama a likimba afada.

Pini nala, ɗa wa wenike aza ɗa a goroi Kashila̱, unyushi u le an a yain ukuna u cingi a asu u ɗa a ꞌya̱nga̱sa̱ka̱ yi.

Wa wenike le ta̱ kpam alya aza a unyushi u cingi aza ɗa bawu aꞌa̱ri n Kashila̱ kpam a nusa ta̱ an u wokoi a yankai Kashila̱ kadyanshi ka gbani.”

16 Ama a na yi alya aza a tsali kpam kain dem she kakpaɗikukuna. Ukuna u cingi u ɗa baci u luwa le uyan u ɗa a tsu yan. Aꞌa̱ ta̱ n ara̱ɗi cika, kpam a reve ta̱ uyinsa̱ ama n kadyanshi tsa̱ra̱ a tsa̱ra̱ ili.

Ulya kapala n manyan

17 Atoku a va̱, u gan ta̱ i ciɓa n ili iꞌya asuki a Asheku a tsunu Yesu Kirisiti Kawauwi a tonuko ɗa̱. 18 A dana ta̱, “Ubana aꞌayin a makorishi, a ka tsa̱ra̱ ta̱ aza ɗa a ka rongo uyansa̱ka Kashila̱ magori, aku a cigi a toni ukuna u kaci u le u ɗa bawu Kashila̱ ka ciga.” 19 Kpam gogo‑na alya pini, alya kpam a ka pecishe ɗa̱. A tsu la ta̱ uciga a toni ili iꞌya ikyamba i le ya ciga, kpaci aꞌa̱ri n Kulu Keri ku Kashila̱ a atakasuvu a le wa.

20 Shegai aza a va̱, lyayi kapala n i gbonguri a asuvu a upityanangu u uwulukpi cika. I lyai kapala n i yanyi kavasu tyoku ɗa Kulu Keri ka tono n a̱ɗa̱. 21 Rongoi uma u ɗa wa wenike an Kashila̱ ka ciga ɗa̱, hal n i vani uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku u ɗa Asheku a tsunu Yesu Kawauwi adama a asuvayali a ne wa na̱ka̱ ɗa̱. 22 Panai asuvayali a aza ɗa a ka yan mala̱la̱ a kaci ka ili iꞌya a pityanangi. 23 I wusa aza roku a asuvu a akina a mavura i wauwa le. Aza roku a ɗa kpam pini aza ɗa ya pana asuvayali, shegai i yain n i kirani. Hal aminya a le dem a ɗa unyushi u cingi u le u nangasai kotsu i cigi wa.

Kavasu ka ucikpa

24 Gogo‑na i na̱ka̱ Kashila̱ tsupige kpaci aya wa fuɗa wa kirana n a̱ɗa̱ bawu ya ta̱ɗa̱tsa̱. U peci ɗa̱ n unyushi u cingi, u na̱ka̱ ɗa̱ maza̱nga̱ cika. Kpam u tuko ɗa̱ a asu u tsupige tsu ne. 25 Tun caupa hal utuwa̱ gogo‑na n ubana a makorishi, Kashila̱ Kawauwi ka tsunu ka, adama a Yesu Kawauwi uza ɗa wa̱ri Asheku a tsunu. Gba̱ tsupige tsa̱ ta̱ ara ne, gba̱ tsugono tsa̱ ta̱ ara ne, gba̱ ucira wa̱ ta̱ ara ne hal n ucira u afada gba̱ wa̱ ta̱ ara ne. Kpam nala wa̱ri ili iꞌya i bidyai gogo‑na hal ubana. Ami.

* 1:11 A alabari a Balaꞌam asuvu a alabari a ɗa a ɗanga̱sai a Kazuwamgbani ka Cau a Makeci 22:1–23:12, tsu wene ta̱ asu u ɗa Balaꞌam tonukoi Balaku Magono ili iꞌya Kashila̱ ka tonuko yi u dana. Alabari a Balaꞌam a kotso pini na wa. Aꞌayin a roku a ɗa pini Balaꞌam wushai ikebe a asu Balaku asu ɗa u zuwai aza a Isaraꞌila a lyakai ameli kayala, (Makeci 31:16). Alabari a na yi aꞌa̱ pini asuvu a alabari a ɗa a ɗanga̱sai a Kazuwamgbani ka Cau wa.

Kuwene

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Kuwene ku

Yahaya

Ukukpa̱ u kadyanshi

Yahaya kasuki ɗa u korongi tagara̱da u na vi. U dana ta̱ ili iꞌya u wenei a kuwene a kaci ka afoɓi a Kashila̱ n ili iꞌya ya tuwa̱ ya gita̱ a makorishi ma likimba.

Akani yi aꞌa̱ ta̱ n aɓon a tatsu. A dana ta̱ ucira u ityoni i cingi u ɗa pini a uyan manyan a likimba, kpam u ka̱na̱ ta̱ Atoni a pana ikyamba hal a kuwa̱. A dansa ta̱ kpam ukuna u Maku ma Kondom ma Kashila̱, aya Yesu. Wa lya ta̱ kaci ka ama a cingi n ucira le gba̱. A makorishi, Kashila̱ ka̱ ta̱ n katsupi ka shinga ka wa na̱ka̱ aza ɗa a lyai kelime n uwushuku n Kawauwi. Akani a ɗa aꞌa̱ri a makukpi dem a ɗa, Kashila̱ ka̱ ta̱ uwulukpi kpam uza u ulya kaci u ɗa wa̱ri.

Tagara̱da u na vi kuwene ka vuma bawu wa wene ka. Yahaya yanka ta̱ idani i vuma manyan tsa̱ra̱ u ra̱tsana̱ka ili iꞌya iꞌa̱ri a zuba. Ire iꞌya pini ushani i ureve ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi, shegai akani a pige yi aꞌa̱ri upuwin wa kpam a ka savaɗa a ɗa wa. Akani yi a ɗa na: Yesu Kawauwi u lya ta̱ kaci ka ityoni i cingi gba̱ a asu kau‑kau. Kain ka̱ ta̱ a utuwa̱ ka a ka vuta̱la̱ Kanangasi n ityoni i cingi a kushiva̱ ku akina, kpam zuba u savu n likimba u savu a ka tuwa̱ ta̱ a asu u aza ɗa a tonoi Yesu a rongo kaɓolo n eyi na̱ ndishi n shinga n maci.

Ili iꞌya iꞌa̱ri a tagara̱da u na vi

Kadyanshi ka ili iꞌya ya tuwa̱ ka Yahaya (1:1-8)

Kuwene ku Asheku a uma (1:9-20)

Ikanikorongi ubana a Aꞌuwa a Atoni a shindere (2:1–3:22)

Kuwene ku ulya kayala a zuba (4:1-11)

Maku ma tagara̱da n cira̱kpa̱ tsu shindere (5:1–6:17)

Ulya kayala a kapala ka karatsu ka tsugono tsu Kashila̱ (7:1-17)

Avana a shindere (8:1–11:19)

Ubungu n adin a re (12:1–13:18)

Kuwene a kaci ka afada a Kashila̱ n ukirana u ne (14:1–15:8)

Abelu a shindere a upan u Kashila̱ (16:1-21)

A lya ta̱ kaci ka atokulalu a Kashila̱ (17:1–20:10)

Afada a makorishi (20:11-15)

Zuba u savu n likimba u savu (21:1-8)

Urishelima u savu (21:9–22:5)

Ugono u Kawauwi (22:6-21)

1

Ukukpa̱ u kadyanshi

1 Ili iꞌya Kashila̱ ka wenikei Yesu Kirisiti Kawauwi iꞌya na, tsa̱ra̱ Yesu tonuko agbashi a ne ili iꞌya Kashila̱ ka zuwa i gita̱ gogo. Aku Yesu suki katsumate ka zuba ka ne ka wenike kagbashi ka ne Yahaya. 2 Yahaya vi kpam u dansai gba̱ ili iꞌya u wenei a ukuna u kadyanshi ka Kashila̱, n ili iꞌya kpam Yesu Kawauwi u danai n iꞌya u yain. 3 Kashila̱ ka zuwuka ta̱ uza ɗa baci dem u yankai aza roku ka̱neshi u idani i akani a na yi una̱ u shinga; wata, akani a ili iꞌya ya gita̱sa̱ gogo‑na n iꞌya ya tuwa̱ ya gita̱ a kapala. Wa zuwuka ta̱ dem uza ɗa u panai a ɗa kpam u na̱ka̱i a ɗa karinga̱. Kpaci aꞌayin a yan ɗe evu a ɗa gba̱ ili i na yi ya gita̱.

Idyani ubana a aꞌuwa a Atoni a shindere

4 Ukanikorongi u ɗa Yahaya korongi ubana a asu u aꞌuwa a Atoni a shindere a ɗa aꞌa̱ri a Asiya:*

N yan ta̱ kavasu tsa̱ra̱ Kashila̱ ka wenike ɗa̱ ukuna u shinga u ne na̱ ndishi n shinga. Kashila̱ uza ɗa wa̱ri pini caupa, aya dem wa̱ri gogo‑na, kpam aya wa tuwa̱. Kpam dem aꞌulu a shindere a Kashila̱ a ɗa aꞌa̱ri a kapala ka karatsu ka tsugono tsu ne a ka yanka ɗa̱ ta̱ dem nala. 5 Nala dem Yesu Kawauwi, uza ɗa u tsu dansa ukuna u mayun a ukuna u maci u Kashila̱. Aya uza u kagita̱ a asuvu a aza ɗa a ꞌya̱nga̱i a ukpa̱. Aya uza ɗa wa lya tsugono tsu ngono n likimba.

Aya uza ɗa wa ciga tsu, uza ɗa u zuwa tsu tsu lai a ucira u unyushi u cingi u tsunu an u wotsongi mpasa kpam u kuwa̱i adama a tsunu. 6 Adama a nala, tsu woko ɗe kagali ka ne; wata, aɗara̱kpi aza ɗa a ka gbashika Kashila̱ Tata u ne. A̱sa̱ka̱ Yesu Kawauwi u tsa̱ra̱ tsupige n ucira hal ubana bawu utyoku! Ami.

7 Weɓelei, aya la wa tuwa̱ a asuvu a alishi! Ya dem wa wene yi ta̱, hal n aza ɗa dem a zuwai a sapa yi n kasovu. Aletsu a likimba gba̱ a ka sa̱ ta̱ cika n unamgbukatsuma̱ adama a ne. Eye, nala wa gita̱! Ami.

8 Magono ma Zuba Kashila̱ u dana ta̱, “Mpa Alfa† mpa dem Omega.†† Wata, mpa Kagita̱ mpa dem Makorishi. Mpa ma̱ri gogo‑na, mpa uza ɗa wa̱ri pini caupa, mpa kpam ma tuwa̱. Mpa Uza u Ucira Gba̱.”

Kuwene ku Yahaya a kaci ka Kawauwi

9 Mpa Yahaya, mpa dem Katoni ka a asuvu a Kawauwi tyoku u ɗe, a yan mu ta̱ dem mavura tyoku ɗa a yanka ɗa̱. Mpa dem uza u te u ɗa a asuvu a tsugono tsu Kashila̱ tyoku u ɗe, kpam u ka̱na̱ ta̱ n kawunku upana u ikyamba u va̱ tyoku ɗa dem i kawunki. A banka mu ta̱ a Patumo uyamba u mere u mini, a a̱sa̱ka̱ mu ɗe adama a ɗa n yain kuɓari ku kadyanshi ka tsugono tsu Kashila̱, n ukuna u mayun u ɗa Yesu Kawauwi wenikei. 10 Kain ka Asheku, Kulu Keri ku Kashila̱ ku tonoi na̱ mpa, aku n panai kala̱ga̱tsu ka ucira a kucina̱ ku va̱ yavu mawura̱ ma kavana. 11 Kala̱ga̱tsu ki ka danai, “Korongu ili iꞌya va wene vi a asuvu a tagara̱da aku vu suku u ɗa a aꞌuwa a Atoni a ɗa aꞌa̱ri a ilyuci i shindere i na yi: Afisu, n Simira̱na, n Birigama, n Tayatira, n Saridisa, n Filadalifiya, n Lawudukiya.”

12 An n kpatalai tsa̱ra̱ n wene uza ɗa wa dansa na̱ mpa, aku n wenei ashamkpatsu a ncikalu a shindere a ɗa a yain n zinariya. 13 A mere ma ashamkpatsu a ncikalu mi, uza roku u ɗa pini uza ɗa u rotsoi Maku ma Vuma uꞌuki n matogo ma bululu ma ma rawai a makoto ma kune. Wa̱ ta̱ dem n kunya ku uwambana ku kagbodo ka a cai n zinariya uwambani a makamba ma ne. 14 Kenji ka ne kpam pun yavu tsugbere, aꞌeshi a ne yavu kapeli ka akina. 15 Adeshikpetsu a ne kpam a ka laɗa yavu urim u shili u ɗa a gboroi sarara. Mawura̱ ma kala̱ga̱tsu ma ne yavu mawura̱ ma mini ma pige ma ma rukpusa̱. 16 U ɓa̱na̱i atala a shindere a kukere ku ulyaki ku ne, n burundu u kulya u ɗa wa̱ri n una̱ u kulya u re wa̱ri uwuta̱ a una̱ u ne. Upetiwaꞌeshi u ne kpam wa laɗa yavu kaara a kaci.

17 An n wene yi, aku n rukpa̱i a kapala ka ne yavu kuwa̱ ɗa n kuwa̱i. U taɗanku mu kukere ku ulyaki ku ne, u danai, “Kotsu vu pana uwonvo wa. Mpa Kagita̱ mpa dem Makorishi. 18 Mpa uza ɗa u tsu na̱ka̱ uma. Ma̱ri n kuwa̱ ta̱, shegai gogo‑na ma̱ ta̱ n uma hal ubana bawu utyoku. Ma̱ ta̱ na̱ nkukpunki n ɗa n na̱ka̱ mu ucira u ukukpa̱ ko kpam n gbagirya asu u ɗa akushe aꞌa̱ri, aku n gonuko le n uma.

19 “Korongu gba̱ ili iꞌya va̱ri a uwenishe gogo‑na vi a tagara̱da, n ili iꞌya kpam ya tuwa̱ ya gita̱ ubana a kapala. 20 Kalen ka ka̱ri pini usokongi ka atala a shindere a ɗa vu wenei a kukere ku ulyaki ku va̱, n ka ashamkpatsu a ncikalu a zinariya a shindere yi ka na: Ashamkpatsu a ncikalu yi a ɗa aꞌuwa a Atoni a shindere. Atala a shindere kpam a ɗa atsumate a zuba a ɗa a ka wundya aꞌuwa a Atoni a shindere yi.

2

Akani ubana a Afisu

1 Aku u tonuko mu, “Korongu ukanikorongi u na ubana a asu u katsumate ka zuba ka kuwa ku Atoni ka ka̱ri a ilyuci i Afisu. Mpa uza ɗa ma ɓa̱na̱ atala a shindere a kukere ku ulyaki ku va̱ ma wala a asu u ɗa ashamkpatsu a ncikalu a shindere a zinariya aꞌa̱ri vi, mpa ma suku akani a na yi ubana ara vunu: 2 N reve ta̱ gba̱ ili iꞌya va yan. N wene ta̱ manyan ma vunu n akawunki n ahankuri a vunu. N revei vu ꞌyuwan ta̱ ama a cingi. Vu kondoi kpam aza ɗa a danai ele asuki a ɗa, kpam a ɗa tani wa, vu cinai aza a kaɓan a ɗa. 3 Vu kawunku ta̱ upana u ikyamba adama a va̱, kpam katakasuvu ka vunu ka̱ ta̱ pini n ucira tyoku ɗa va̱ri mu utono.

4 “Shegai u ka̱na̱ ta̱ n ɓarana vu a ukuna u roku. Vu buwa kpam n uciga tyoku ɗa va̱ri va yan aꞌayin a ɗa vu gita̱i vu wushuki na̱ mpa wa. 5 Kotsu vu a̱sa̱nsa̱ n tyoku ɗa vu rukpa̱i a asuvu a unyushi u cingi wa! U ka̱na̱ ta̱ vu a̱sa̱ka̱ uyansa unyushi u cingi, vu rongo uma tyoku ɗa va̱ri vu yain aꞌayin a ɗa vu gita̱i vu wushuki na̱ mpa. Vu lya baci kapala n uyansa unyushi u cingi, ma tuwa̱ ta̱ n yan vu mavura a asu u ɗa ma takpa kashamkpatsu ka macikalu ki a asu u ɗa ka̱ri vi. 6 Shegai ili i shinga iꞌya va yan iꞌya na: Vu kovo ta̱ ili iꞌya atoni a aza a Nikala* a ka yansa, tyoku ɗa dem mpa n kovoi ili iꞌya a ka yansa.

7 “Uza ɗa baci wa̱ri n atsuvu a upana, u pana ili iꞌya Kulu Keri ku tonukoi aꞌuwa a Atoni! Ma a̱sa̱ka̱ ta̱ aza ɗa a lyai kaci a lyai maɗanga ma ma na̱ka̱ uma ma ma̱ri a asu u uwunvugusa a zuba.”†

Akani ubana a Simira̱na

8 Aku u tonuko mu, “Korongu ukanikorongi u na ubana a asu u katsumate ka zuba ka kuwa ku Atoni ka ka̱ri a ilyuci i Simira̱na. Uza ɗa wa̱ri a Kagita̱ n Makorishi, kpam wa̱ri u kuwa̱i shegai gogo‑na u ꞌya̱nga̱ ɗe, aya wa suku akani a na yi: 9 N reve ta̱ upana u ikyamba n unambi u vunu, shegai va̱ ta̱ n utsa̱ri! N reve ta̱ kadyanshi ka cingi ka ama a dansai a kaci ka vunu. A da ele ama a Kashila̱ a ɗa, shegai nala aꞌa̱ri wa. Ele aza a Kanangasi† a ɗa aꞌa̱ri. 10 Kotsu vu pana uwonvo wa, vu ciɓa baci n icun i upana u ikyamba u ɗa va tuwa̱ va so. N tonuko vu, Kala̱pa̱nsi ka zuwa ta̱ a zuwa a aza roku a ɗe a kuwa ku aꞌali tsa̱ra̱ a kondo ɗa̱, kpam ya pana ta̱ ikyamba hal aꞌayin kupa. Lya kapala n utono karara, ko u ka̱na̱ baci a wuna vu, ma na̱ka̱ vu ta̱ funi u uma u ɗa bawu wa̱ri n utyoku u woko vu katsupi ka ulya kaci.

11 “Uza ɗa baci wa̱ri n atsuvu a upana, u pana ili iꞌya Kulu Keri ku tonukoi aꞌuwa a Atoni! Aza ɗa baci a lyai kaci ka ucira u cingi, a ka doku a kuwa̱ kpam ire wa.”

Akani ubana a Birigama

12 Aku u tonuko mu, “Korongu ukanikorongi u na ubana a asu u katsumate ka zuba ka kuwa ku Atoni ka ka̱ri a ilyuci i Birigama.‡ Uza ɗa wa̱ri n burundu u kulya u ɗa wa̱ri n una̱ u kulya u re, aya wa suku akani a na yi: 13 N reve ta̱ va̱ ta̱ ndishi a ilyuci iꞌya Kanangasi ka lya tsugono. Avu Katoni ka va̱ ka ka maci, kpam vu a̱sa̱ka̱ mu utono wa. Vu wushuku ta̱ tun aꞌayin a ɗa a zuwai Antiba kuwa̱i pini a ilyuci i ɗe, asu u ɗa Kanangasi ka lya tsugono. U wenishike ta̱ ama maco a asu u kadyanshi ka ne n manyan ma ne, an eyi Katoni ka va̱ ka.

14 “Shegai u ka̱na̱ ta̱ n ɓarana vu a ukuna u na. Ama roku a asuvu a kaɓolo ka vunu a ka tono ta̱ uwenishike u Balaꞌam, uza ɗa u wenikei Balaku tyoku ɗa wa zuwa aza a Isaraꞌila a yain unyushi. Balaku zuwa le ta̱ a takumai inyama iꞌya a yankai ameli a le uɗara̱kpa. U zuwa le ta̱ dem a yain unyushi u tsishankala. ◊ 15 Aza roku a ɗe a ka tono ta̱ uwenishike u aza a Nikala, adama a nala a yan ta̱ unyushi u cingi tyoku ɗa aza a Isaraꞌila a yain. 16 Gogo‑na kpatala a unyushi u vunu! Vu yan baci nala wa, ma tuwa̱ ta̱ ara vunu gogo n shila̱ka̱na̱ n ama a nala yi n burundu u ɗa wa wuta̱ a una̱ u va̱ vi.

17 “Uza ɗa baci wa̱ri n atsuvu a upana, u pana ili iꞌya Kulu Keri ku tonukoi aꞌuwa a Atoni! Aza ɗa a lyai kaci, ma na̱ka̱ le ta̱ a asuvu a mana ɗa aꞌa̱ri a sokongi. Ma na̱ka̱ ta̱ ya dem katali ka pun ka a korongi pini kala ka savu. Uza ɗa u wushai katali ka nala aya koshi wa reve kala ka nala ki.”§

Akani ubana a Tayatira

18 Aku u tonuko mu, “Korongu ukanikorongi u na ubana a asu u katsumate ka zuba ka kuwa ku Atoni ka ka̱ri a ilyuci i Tayatira. Maku ma Kashila̱,† uza ɗa aꞌeshi a ne aꞌa̱ri yavu kapeli ka akina, kpam adeshikpetsu a ne aꞌa̱ri yavu urim u shili u ɗa a gboroi, aya wa suku akani a na yi ubana ara vunu: 19 N reve ta̱ gba̱ ili iꞌya va yansa. N reve ta̱ ya cigamgbana ta̱, kpam eɗa̱ Atoni a va̱ ɗa mayun. N reve ta̱ kpam tyoku ɗa i tsu ɓa̱nga̱ atoku, n reve ta̱ kpam vu kawunki n ahankuri. N reve ta̱ gogo‑na ya yan ta̱ ili iꞌya i lai aꞌayin a ɗa i gita̱i i wokoi Atoni a va̱.

20 Shegai u ka̱na̱ ta̱ n ɓarana vu a ukuna u roku. Avu vu ka̱ngu Jezebe uka u nala vi wa, uza ɗa u yain kaɓan an u danai eyi matsumate ma Kashila̱ ma. An wa wenishike, u puwunsa̱ ta̱ agbashi a va̱ tsa̱ra̱ a yain unyushi u tsishankala a lyai kpam ilikulya iꞌya a ɗara̱mkpai ameli. 21 N na̱ka̱ yi ta̱ kabala tsa̱ra̱ u kpatala u a̱sa̱ka̱ unyushi u cingi u ne, shegai u ꞌyuwan ta̱ u a̱sa̱ka̱ tsishankala tsu ne. 22 Adama a nala ma zuwa yi ta̱ u yain maɓa̱la̱. Ma zuwa ta̱ aza ɗa a yain tsugbani n eyi dem a pana ikyamba cika. Ma yan ta̱ nala gogo‑na a ꞌyuwan baci uꞌa̱sa̱ka̱ tsicingi tsu le tsa a ka yansa. 23 Ma wuna ta̱ aza ɗa a wokoi mmuku n ne. Aku aꞌuwa a Atoni gba̱ a reve an n revei uyawunsa u le kpam n ili iꞌya a ka ciga. Ma yan ta̱ ya dem mavura tyoku ɗa unyushi u ne wa̱ri. 24 Aza roku a asuvu a ɗe aza a Tayatira a tono uwenishike u ne wa. I rotsongusu ili iꞌya aza ɗa a wokoi mmuku n ne mi a isa̱i “ili i usokongi i pige i Kanangasi”* wa. Ma tonuko ɗa̱ i yain ili i roku kpam wa, 25 shegai i lyai kapala n i toni mu mayun mayun hal n tuwa̱.

26-28 “Ma a̱sa̱ka̱ ta̱ aza ɗa a lyai kaci ki a tsa̱ra̱ ucira ucun u te u ulya tsugono tsa Tata u va̱ u na̱ka̱ mu. Ma yan ta̱ nala a asu u aza ɗa a ka lya kapala n uyansa ili iꞌya n tonuko le a yansa, hal ubana makorishi ma likimba. Ma a̱sa̱ka̱ le ta̱ a tsa̱ra̱ ucira u ulya tsugono tsa aletsu gba̱. A ka lya baci tsugono tsu nala tsi, a ka shamgba ta̱ n ucira, kpam a ka gbashangu le ta̱ tyoku ɗa ama a tsu ta̱sa̱sa̱ mgbodo n cin. Ma na̱ka̱ le ta̱ dem katala ka ka tsu wantukpa n kpasani ku de ka woko iryoci i ulya u kaci u le.† 29 Uza ɗa baci wa̱ri n atsuvu a upana, u pana ili iꞌya Kulu Keri ku tonukoi aꞌuwa a Atoni!”

3

Akani ubana a Saridisa

1 Aku u tonuko mu, “Korongu ukanikorongi u na ubana a asu u katsumate ka zuba ka kuwa ku Atoni ka ka̱ri a ilyuci i Saridisa. Uza ɗa wa lya tsugono tsu aꞌulu a shindere a Kashila̱, kpam wa ɓa̱na̱ atala a shindere, aya uza ɗa wa suku akani a na yi: N reve ta̱ ili iꞌya va yansa. Ama a dana ta̱ va̱ ta̱ n uma, shegai avu kakushe ka. 2 ꞌYa̱nga̱! Kenu ɗa ucira u vunu u wokoi, kpam u yan ɗe evu n ukotso. Adama a nala, gbamatangu ili iꞌya i buwa vu vi. N wene ta̱ ili iꞌya va̱ri uyan i cina iꞌya Kashila̱ ka va̱ ka ciga vu vu yain wa. 3 Kotsu vu a̱sa̱nsa̱ n ili iꞌya vu wushai n iꞌya vu panai wa. Tono iꞌya, kpam vu kpatala vu a̱sa̱ka̱ unyushi u cingi u vunu. Vu ꞌya̱nga̱ baci wa, ma tuwa̱ vu ta̱ aꞌayin a ɗa bawu vu zuwai ma tuwa̱, tyoku ɗa kaboki ka tsu tuwa̱. 4 Aza roku a ɗe a asuvu a Saridisa a nangasa aminya a le n ashinda̱ a unyushi u cingi wa. Ama a nala a ka uka ta̱ aminya a pun aku a wala kaɓolo na̱ mpa, adama a ɗa a ra̱tsa ta̱ a yain nala. 5 Uza ɗa baci u fuɗai u lyai kaci ka ucira u tsicingi, wa uka ta̱ aminya a pun tyoku u ama a nala yi. Ma cimbusa̱ kala ka ne a asuvu a Tagara̱da u Aza a Uma wa. Aꞌayin a ɗa baci ma̱ri kushani a kapala ka Tata u va̱ n atsumate a zuba a ɗa a ka gbashika yi, ma dana ta̱ bawu mala̱la̱ n reve ta̱ vuma u na vi.

6 “Uza ɗa baci wa̱ri n atsuvu a upana, u pana ili iꞌya Kulu Keri ku tonukoi aꞌuwa a Atoni!”

Akani ubana a Filadalifiya

7 Aku u tonuko mu, “Korongu ukanikorongi u na ubana a asu u katsumate ka zuba ka kuwa ku Atoni ka ka̱ri a ilyuci i Filadalifiya. Uza ɗa wa̱ri uwulukpi n mayun wa̱ ta̱ uka̱ni n makukpunki ma Dawuda.* U giduwa̱ baci utsutsu, uza wa̱ la wa fuɗa wa gbagirya u ɗa wa. Kpam u gbagirya baci utsutsu, uza wa̱ la wa fuɗa wa giduwa̱ u ɗa wa. Aya uza ɗa wa suku akani a na yi: 8 N reve ta̱ ili iꞌya va yansa. N reve ta̱ ama a bidya vu vu woko uzapige wa. Vu tono ta̱ uwenishike u va̱, kpam kain ka̱ la ka vu danai, “N kpa̱ɗa̱ ureve Yesu wa.” N giduwa̱ ta̱ utsutsu a kapala ka vunu u ɗa bawu uza wa fuɗa wa gbagirya. 9 Gogo‑na va wene ta̱ ili iꞌya ma yan n ama ɗa aꞌa̱ri aza a Kanangasi.† A dana ta̱ ele ama a Kashila̱ a ɗa, shegai ele aza a kaɓan a ɗa. Ma zuwa le ta̱ a tuwa̱ a kuɗa̱ngu a kapala ka vunu. Nala wa wenike le ta̱ an ma ciga vu cika. 10 Vu kawunku ta̱ tyoku ɗa n tonuko vu vu yain. Adama a nala, ma ka̱ngu vu ta̱ aꞌayin a ɗa baci ma tuko ama a likimba ukondo u pige. 11 Ma̱ ta̱ utuwa̱ gogo. Lya kelime n ugbama a asuvu a upityanangu u vunu, kotsu uza roku u wusa vu funi u ɗa va wusha an vu lyai kaci wa. 12 Ma zuwa ta̱ vuma ɗa u lyai kaci ka ucira u cingi u nala vi, u woko kadawatsu ka roku ka ka ɓa̱nga̱ Kuwa ku Kashila̱ ku Kashila̱ ka va̱. Vuma u nala vi wa rongo ta̱ pini maco. Ma korongu ta̱ kpam aꞌala a re a ikyamba i ne: kala ka Kashila̱ ka va̱, n kala ka Urishelima u Savu, u ɗa wa̱ri ilyuci i savu i Kashila̱ ka va̱, u ɗa wa cipa̱ a asu u Kashila̱ a zuba. Ma koronku yi ta̱ kpam kala ka savu ka va̱.

13 “Uza ɗa baci wa̱ri n atsuvu a upana, u pana ili iꞌya Kulu Keri ku tonukoi aꞌuwa a Atoni!”

Akani ubana a Lawudukiya

14 Aku u tonuko mu, “Korongu ukanikorongi u na ubana a asu u katsumate ka zuba ka kuwa ku Atoni ka ka̱ri a ilyuci i Lawudukiya. Aya Nala Wa̱ri, eyi dem uza ɗa u wenei ukuna vi ɗa, kpam uza u maci uza ɗa u tsu dansa ukuna u mayun kain dem. Ara ne ɗa Kashila̱ ka yain ili gba̱. Aya uza ɗa wa suku akani a na yi: 15 N reve ta̱ ili iꞌya va yansa. Kpam va̱ yuwu ko shen‡ wa. Wa̱ri wa la ta̱ tsulobo va̱ri baci ili i te a asuvu a le. 16 An u wokoi avu mere-mere ma va̱ri, avu uza u yuwu u ɗa ko uza u shen wa, ma ꞌyuwan vu ta̱. 17 Vu dana ta̱, ‘Mpa uza u utsa̱ri u ɗa, kpam n cira̱ngusuku ta̱ kaci ka va̱ udukuyan. Ma ciga kpam ili i roku wa, ko kenu.’ Shegai vu reve tyoku ɗa va̱ri mayun wa: Avu ili i uwono iꞌya kpam ili i iyali, uza ɗa u tsu ciga ili dem. Avu karumba̱ ka kpam kataɓa ka va̱ri. 18 Adama a nala, ma na̱ka̱ vu ta̱ adooki vu tsila zinariya u ɗa ma denge. Zinariya ɗa a dara̱kpai kpam a wulukpei u ɗa na. Tsila u ɗa kotsu vu yain utsa̱ri. Vu tsila kpam aminya a pun a ɗa ma denge vu ukunka kaci ka vunu, tsa̱ra̱ vu a̱sa̱ka̱ upana uwono an va̱ri kataɓa. U gan ta̱ dem vu tsila aguma̱ a aꞌeshi a ɗa ma denge tsa̱ra̱ vu gbara a aꞌeshi a vunu, kotsu vu fuɗa vu wene.

19 “Aza ɗa ma ciga alya ma ɓara kpam ma yan mavura. Ma̱tsa̱ vu a̱sa̱ka̱ unyushi u cingi u vunu. 20 Panai! Ma̱ ta̱ kushani a utsutsu ma̱ri uꞌisa̱, “Azakuwa!” Uza ɗa baci u pana̱ka mu, aku u tonuko mu n uwa, ma uwa ta̱, aku n lyai ilikulya kaɓolo n eyi.

21 “Aza ɗa a lyai kaci, a ka dusuku ta̱ na̱ mpa a karatsu ka tsugono tsu va̱, tyoku ɗa mpa dem n lyai kaci n dusuki n Tata u va̱ a karatsu ka tsugono tsu ne.

22 “Uza ɗa baci wa̱ri n atsuvu a upana, u pana ili iꞌya Kulu Keri ku tonukoi aꞌuwa a Atoni!”

4

Yahaya wenei zuba

1 An n kotsoi uwenishe u ili i nala yi gba̱, aku n lyai kapala n uwene kuwene. N wenei utsutsu ukukpi ubana a zuba. Aku uza ɗa wa̱ri n kala̱ga̱tsu tyoku u kavana vi u yain kadyanshi na̱ mpa u danai, “Yuwa̱ utuwa̱ pini na ma wenike vu ta̱ ili iꞌya ya gita̱ bamu n i nala yi.” 2 Kute‑kute Kulu Keri ku Kashila̱ ku tonoi na̱ mpa, aku pini a zuba vi n wenei karatsu ka tsugono n uza roku pini ndishi. 3 Uza ɗa u dusuki pini vi, wa wakana̱sa san n mini ma avuku tyoku u atali a tsulobo. Kasomini ka pini ka laɗa cika ukyawin n karatsu ka tsugono tsi. 4 Aratsu a tsugono kamanga n a nishi a kyawain karatsu ka tsugono tsi. Nkoshi kamanga n ama a nishi a ɗa aꞌa̱ri pini a zuba u le. A ukusa ta̱ aminya a pun n ifuni i zinariya a aꞌaci a le. 5 Ili i na yi iꞌya iꞌa̱ri uwutusa̱ a karatsu ka pige ki: ulaɗa, n mawura̱ ma pige, n makpankashila̱. Ava̱su a shindere yi a ɗa aꞌulu a shindere a Kashila̱ a nala yi aꞌa̱ri a utasa a kapala ka karatsu ki. 6 Nala kpam dem a asu u ɗa a kira̱i a kapala ka karatsu ka tsugono tsi u rotso ta̱ kushiva̱ ka ka̱ri pun cika ka laɗa yavu madubu ma ma wundyamgbana̱ka.

Ili i uma i nishi iꞌya i kyawain karatsu ki, kaɓon dem i te. Ili i nala yi iꞌa̱ ta̱ n aꞌeshi kapala n kucina̱.

7 I kagita̱ iꞌa̱ ta̱ n kaci tyoku u gabako. I ire kpam kaci ka ne tyoku u kagono ka kanaka. I tatsu iꞌa̱ ta̱ n upetiwaꞌeshi tyoku u vuma. I nishi yi kpam i rotso ta̱ kajambu ka ka imkpusa. 8 Ili i uma i nishi yi, ya dem wa̱ ta̱ n ashan a teli, ikyamba i le kpam iꞌa̱ ta̱ upali n aꞌeshi, hal n kere ka ashan ki dem. Kaara n kayin a tsu a̱sa̱ka̱ ushipa wa:

“Magono ma Zuba uza u uwulukpi u ɗa. Uza u uwulukpi u ɗa. Uza u uwulukpi u ɗa.

Aya Kashila̱ Uza u Ucira Gba̱.

Aya uza ɗa wa̱ri caupa, aya dem wa̱ri gogo‑na, kpam aya wa tuwa̱.”

9 Ili i uma i nala yi i lyai kapala n i cikpali uza ɗa wa̱ri ndishi a karatsu ka tsugono ki. I na̱ka̱ yi kpam tsupige n ucikpa. Aya uza ɗa wa̱ri n uma hal ubana bawu utyoku. 10 Nkoshi kamanga n ama a nishi n nala mi dem n kuɗa̱ngi a kapala ka uza ɗa wa̱ri ndishi a karatsu ka tsugono ki. Tyoku ɗa aꞌa̱ri pini ulyaka uza ɗa wa̱ri n uma hal ubana bawu utyoku kayala, aku a zuwusai ifuni i le a kapala ka karatsu ka tsugono ki a danai,

11 “Magono ma Zuba n Kashila̱ ka tsunu,

u lobono ta̱ vu wushi icikpali,

tsupige, n ucira kpaci aɗa vu gain iꞌya.

Aɗa vu yain ili gba̱,

vu yain iꞌya tyoku ɗa iꞌa̱ri

adama a ɗa nala va ciga iꞌya.”

5

Maku ma Kondom ma kukpa̱i tagara̱da

1 Ili i roku iꞌya kpam n wenei a kuwene ku va̱ iꞌya, vuma ɗa wa̱ri ndishi a karatsu ka tsugono ka nala ki wa ɓa̱na̱ tagara̱da u ɗa wa̱ri wara̱ka u bululu n ikorongi* a apashi a re gba̱. Kashila̱ ka ka̱ta̱la̱ ta̱ u ɗa kpam u paɗarai u ɗa mai n cira̱kpa̱† tsu shindere n ili i uzuwa iryoci.† 2 Aku n wenei kpam katsumate ka zuba ka ucira, ka̱ri kadyanshi n kala̱ga̱tsu ka ucira, ka danai: “Ya ra̱tsai u fukpa̱ cira̱kpa̱ tsi aku u ba̱ra̱kpa̱ tagara̱da vi? 3 Shegai uza wa̱ la a zuba ko a likimba ko kpam a kere ka iyamba uza ɗa u ra̱tsai u kukpa̱ tagara̱da vi u yain u ɗa ka̱neshi wa.

4 Aku n rongoi a kushen cika, kpaci ko uza wa̱ la u rawai u kukpa̱ u ɗa u yain ka̱neshi wa. 5 Aku uza u te a asuvu a nkoshi mi u tonuko mu, “Paɗa kushen ki! Wene na, uza roku u ɗa pini uza ɗa u lyai kaci. Aya a tsu isa̱ Gabako, magono ma, uza ɗa u wuta̱i a asuvu a kaletsu ka Yahuza. Aya matsukaya ma pige ma Dawuda Magono. Aya uza ɗa wa fuɗa wa fukpa̱ cira̱kpa̱ tsu shindere tsu nala tsi, aku u ba̱ra̱kpa̱ tagara̱da vi.

6 Aku n wenei Maku ma Kondom kushani a mere ma asu u karatsu ka tsugono ki. Ili i uma i nishi i nala yi na̱ nkoshi mi n kyawan yi. Ikyamba i ne iꞌa̱ ta̱ yavu ama aꞌa̱ri a wuna yi a yankai uɗara̱kpa. Wa̱ ta̱ n avana a shindere n aꞌeshi a shindere, a ɗa aꞌulu a shindere a Kashila̱ a nala yi a ɗa Kashila̱ ka suki ubana a aɓon a likimba gba̱. 7 Maku ma Kondom mi ma banai ma bidyai tagara̱da u ɗa uza ɗa wa̱ri ndishi a karatsu ka tsugono wa ɓa̱na̱ a kukere ku ulyaki ku ne ki. 8 An wa̱ri pini uyan nala, aku ili i uma i nishi na̱ nkoshi kamanga n ama a nishi yi a kuɗa̱ngi a kapala ka ne. Ya dem wa ɓa̱na̱ molo n kabelu ka zinariya. Kabelu ki ka̱ ta̱ ushaɗangi n ili i magula̱ni iꞌya iꞌa̱ri kushani ka kavasu ka ama aza ɗa a ka gbashika Kashila̱. 9 Aku a shipai ushipa u savu u na:

“Vu ra̱tsa ta̱ vu bidya tagara̱da vi

vu fukpa̱ cira̱kpa̱ tsi vu ba̱ra̱kpa̱ u ɗa.

Ili iꞌya i zuwai iꞌya, ama aꞌa̱ri a wuna vu ta̱,

kpam mpasa n vunu n wokoi katsupi

an vu wutukpa̱i ama a agali kau‑kau, n aletsu, n ama, n iyamba,

kpam gogo‑na ama a Kashila̱ a ɗa aꞌa̱ri.

10 Vu zuwa le a woko kagali ka ne; wata,

aɗara̱kpi aza ɗa a ka gbashika Kashila̱.

Kpam a ka lya ta̱ tsugono tsu likimba.”

11 Aku n doki n weɓelei, n panai atsumate a zuba a ka shipa. Kakuma̱ ka le ka ka̱ri ukece wa.‡ A kyawain karatsu ka tsugono ki n ili i uma i nishi na̱ nkoshi mi. 12 Aku a shipai n ala̱ga̱tsu a ucira:

“Tsa cikpala ta̱ Maku ma Kondom

ma aꞌa̱ri a wunai vi,

adama a ucira u pige,

n utsa̱ri, n kakiri n ucira u ne.

Wa wusha ta̱ karinga̱ n tsupige,

n icikpali cika!”

13 Aku n panai gba̱ ili i uma ya shipa; wata, gba̱ iꞌya iꞌa̱ri a zuba, n likimba, n iꞌya iꞌa̱ri a kere ka likimba, n asuvu a kushiva̱. Ushipa u le vi u ɗa na:

“Uza ɗa wa̱ri a karatsu ka tsugono

kaɓolo n Maku ma Kondom mi

wa̱ ta̱ n karinga̱ ka pige

n icikpali, n tsupige, n ucira

hal ubana bawu utyoku.”

14 Aku ili i uma i nishi yi a wushuki, “Nala wa̱ri!” Nkoshi mi kpam n kuɗa̱ngi n lyaka yi kayala.

6

Maku ma Kondom ma fukpa̱i cira̱kpa̱

1 Aku n wenei Maku ma Kondom mi ma fukpa̱i cira̱kpa̱ tsu kagita̱ a asuvu a tsu shindere, pini nala, n panai ili i uma i te a asuvu a i nishi yi i yain kadyanshi n kala̱ga̱tsu ka makpankashila̱, u danai, “Tuwa̱!” 2 An n weɓelei, aku n wenei kadoki ka eri. Uza ɗa kpam u yuwa̱i ka vi wa ɓa̱na̱ utaun, aku u wushai funi. Wa wala ili i ne yavu uza ɗa u lyai kaci ka kuvon ushani, kpam wa doku wa lya.

3 Aku Maku ma Kondom mi ma fukpa̱i cira̱kpa̱ tsu ire, pini nala, n panai ili i uma i ire i danai, “Tuwa̱!” 4 Aku kadoki ka roku ka shili yavu akina ka wuta̱i. Uza ɗa u yuwa̱i ka vi u wusha ta̱ ucira u ɗa wa zuwa ama a likimba a shila̱ka̱na̱ utyoku u le, tsa̱ra̱ a wunamgbana a asu u kuvon. Uza ɗa wa wala̱ka ka vi u wusha ta̱ burundu u pige.

5 Aku Maku ma Kondom mi ma fukpa̱i cira̱kpa̱ tsu tatsu. N panai ili i uma i tatsu yi i danai, “Tuwa̱!” An n weɓelei, aku n wenei kadoki ka lima̱. Uza ɗa kpam u yuwa̱i ka vi wa ɓa̱na̱ ili i ukondugo ara̱ji a kukere ku ne. 6 Aku n panai ili i roku iꞌya kala̱ga̱tsu ka ne ka wutusa̱ a mere ma ili i uma i nishi i nala yi. Ka danai, “Ikebe iꞌya vuma wa tsa̱ra̱ a manyan ma uliva̱,* iꞌya a tsu tsupa ikebe i kakundatsu ka te ka ityabi.† Ikebe yi kpam una̱ u te u ɗa n iꞌya a tsu tsila̱ka akundatsu a tatsu a ilya. Kpam kotsu vu nangasa manivi ko mini ma cinwi mi wa!”

7 Aku Maku ma Kondom mi ma fukpa̱i cira̱kpa̱ tsu nishi, pini nala, n panai ili i uma i nishi yi i danai, “Tuwa̱!” 8 An n weɓelei, aku n wenei kadoki ka ka̱ri dusu. Uza ɗa u yuwa̱i ka vi kala ka ne ka Ukpa̱, uza ɗa a ka isa̱ Asu u Akushe wa̱ri utono uza u kagita̱ vi evu evu. Kashila̱ ka pecei ama a likimba aɓaci a nishi. Ukpa̱ n Asu u Akushe a wushai ucira u ɗa a ka wuna kaɓaci ka te a asu u kuvon, n kambulu n usara kau‑kau, na̱ nnama n kakamba.

9 Aku Maku ma Kondom mi ma fukpa̱i cira̱kpa̱ tsu tawun. N wenei aꞌulu a aza a maci a cuku tsu asuɗara̱kpa. Ama a na yi alya aza ɗa atokulalu a wunusai adama a kadyanshi ka Kashila̱ ka maci ka a dansai. 10 Aꞌulu yi a ꞌya̱nga̱sa̱i ala̱ga̱tsu n ucira a danai, “Ashekapige, avu uza u uwulukpi u ɗa, kpam uza u mayun! Tsa folo vu, kotsu vu ɓa̱ra̱kpa̱ wa vu yanka aza a likimba a ɗa a wunusa tsu afada kpam vu yan le mavura.” 11 Aku Kashila̱ ka na̱ka̱i ili i uma yi ya dem matogo ma pun ma bululu, u tonuko le a wunvuga kenu hal she atokulalu a le a wuna atoku a tsugbashi a le; wata, atoku a le hal she a shaɗangu kakuma̱ ka ama ka Kashila̱ ka zuwuka le.

12 Aku n wenei Maku ma Kondom mi ma fukpa̱i cira̱kpa̱ tsu teli. Likimba gba̱ɗa̱i n ucira. Kaara ka na̱ka̱ kpam katyashi wa, aku karimbi ka kimba̱i asu gba̱. Uwoto u wokoi san yavu mpasa. 13 Atala a rukpusa̱i a zuba utuwa̱ a likimba tyoku ɗa apopi a gburu a tsu rukpusa̱ uwule u ucira u sa̱ka̱ta̱ le baci. 14 Zuba ka̱ta̱la̱i yavu kajiba ka a ka̱ta̱la̱i aku a takpai ka. Nsasa n iyamba i mere ma mini a ꞌya̱nga̱sa̱i a a̱sa̱ka̱i asu u ɗa aꞌa̱ri caupa vi adama a ugba̱ɗa̱ vi.

15 Pini nala, ama hal na̱ ngono a ma̱tsa̱i tsa̱ra̱ a kpawunsa a aꞌaɓuru ko kpam a mere ma atali a ugaɗi a nsasa. Azapige a gomunati, n atigi dem a boloi tsa̱ra̱ a kpawan. N wenei dem aza a utsa̱ri, n aza a ucira a ka kpawunsa. Hal n agbashi n aza ɗa bawu aꞌa̱ri agbashi dem a ka kpawunsa. 16 Aꞌa̱ri uꞌisa̱sa̱ nsasa n atali, a ka dansa, “Tsa folo ɗa̱, tuwa̱i i rukpa̱ tsa̱ra̱ i sokongu tsu kotsu uza ɗa wa̱ri ndishi a karatsu ka tsugono ka nala ki u wene tsu wa, kpam Maku ma Kondom mi ma fuɗa ma yan tsu mavura wa. 17 Mayun ɗa Kain ka upan u Kashila̱ n Maku ma Kondom mi ka a ka yanka ya dem mavura ka rawa ɗe, kpam uza wa̱ la wa la a upana u ikyamba u nala vi wa.”

7

Ili i uzuwa iryoci i aza a Isaraꞌila

1 An nala wurai, aku n wenei atsumate a zuba a nishi kushani a aɓon a nishi a likimba, a ka̱na̱i uwule u nishi tsa̱ra̱ uwule u lapana a likimba ko a kushiva̱ kpam ko a maɗanga wa. 2 Aku n wenei kpam katsumate ka roku ka wuta̱i a kasana, wa ɓa̱na̱ ili i uzuwa iryoci i Kashila̱ Uza u Uma. U yankai atsumate a nishi a ɗa a na̱ka̱i ucira a foro iyamba n kushiva̱ kadyanshi n kala̱ga̱tsu ka ucira. 3 U danai, “Kotsu i a̱sa̱ka̱ uwule u nangasa iyamba, n kushiva̱ ko kpam nɗanga wa, she aꞌayin a ɗa tsu zuwusukai agbashi a Kashila̱ ka tsunu iryoci n ili i uzuwa iryoci i ne a acen a le. 4 Aku n panai kala̱ga̱tsu ka isa̱i kakuma̱ ka lamba u ama ɗa atsumate yi a yankai iryoci n ili i uzuwa iryoci i Kashila̱ a acen a le yi. Kakuma̱ ka ama ki ka azu amangatawun n azu amangare n azu a nishi (144,000). Ama a na yi alya mmuku n tsikaya m aletsu kupa n a re a aza a Isaraꞌila. Aza ɗa atsumate yi a zuwusukai iryoci yi alya:

5-8 A zuwuka ta̱ ama azu kupa n azu a re (12,000) a kagali ka Yahuza, n ama azu kupa n azu a re a kagali ka Roben iryoci.

A zuwuka ta̱ ama azu kupa n azu a re a kagali ka Gadu, n ama azu kupa n azu a re a kagali ka Ashiru iryoci.

A zuwuka ta̱ ama azu kupa n azu a re a kagali ka Nafutali, n ama azu kupa n azu a re a kagali ka Manase iryoci.

A zuwuka ta̱ ama azu kupa n azu a re a kagali ka Saminu, n ama azu kupa n azu a re a kagali ka Levi iryoci.

A zuwuka ta̱ ama azu kupa n azu a re a kagali ka Isaka, n ama azu kupa n azu a re a kagali ka Zebulun iryoci.

A zuwuka ta̱ ama azu kupa n azu a re a kagali ka Isuhu, n ama azu kupa n azu a re a kagali ka Bayami iryoci.

Kakuma̱ ka ama ka lyakai Kashila̱ kayala

9 An nala wurai, aku n weɓelei pini nala, n wenei kakuma̱ ka ama ushani ka ka wurai ukece. A wuta̱ ta̱ a asuvu a iyamba, kagali, ama n aletsu a likimba gba̱, aku a shamgbai a kapala ka karatsu ka tsugono ki n Maku ma Kondom mi. A ukusai aminya a pun cika kpam ya dem wa ɓa̱na̱ avuku a mashuwan a kukere ku ne. 10 A ka sala̱sa n kala̱ga̱tsu ka pige, n a dansi,

“Kashila̱ ka tsunu ka n Maku ma Kondom uza ɗa u wauwa tsu,

Kashila̱ ka tsunu uza ɗa wa̱ri ndishi a karatsu ka tsugono.”

11 Gba̱ atsumate a zuba a shamgbai a kyawain karatsu ka tsugono ki kaɓolo na̱ nkoshi n ili i uma i nishi yi. Aku a kuɗa̱ngusi a varai aꞌaci a le a iyamba a lyakai Kashila̱ kayala. 12 A ka dansa,

“Mayun ɗa,

Kashila̱ ka tsunu

uzapige ɗa, uza u ucira,

n tsupige, n kakiri.

A̱sa̱ka̱ tsu cikpala yi

tsu cikpa yi

tsu na̱ka̱ yi karinga̱

hal ubana bawu utyoku.

Ami!”

13 Uza u te a asuvu a nkoshi mi u wece mu, “Ama ɗa a ukusai aminya a pun yi an yayi? Nte a wutusa̱i?”

14 Aku n wushunku yi, “Uzapige, mpa n reve wa, shegai avu reve ta̱.”

Aku u tonuko mu, “Alya aza ɗa a soi upana u ikyamba u pige u nala vi bawu a kuwusa̱i. A za̱sa̱i aminya a le na̱ mpasa n Maku ma Kondom, aku aminya a le a wokoi pun cika.

15 “Adama a nala a ɗa aꞌa̱ri kushani a kapala ka karatsu ka tsugono tsu Kashila̱. A tsu lyaka yi ta̱ kayala kaara n kayin, a kuwa ku ne ka a tsu gbashika yi. Uza ɗa kpam wa̱ri ndishi a karatsu ki wa rongo ta̱ n ele kpam u kirana n ele.

16 “Ama a nala a ka doku a ka pana kambulu wa, a ka pana kpam kakuli wa. Kaara ka doku ka damgbara̱sa le wa, usuɗugbi kpam wa runukpa le wa, 17 adama a ɗa Maku ma Kondom ma ma̱ri a mere ma asu u karatsu ka tsugono ki aya kaliniki ka le. Wa tono ta̱ n ele ubana a asu u ɗa mini ma ma tsu na̱ka̱ uma ma wutusa̱. Kashila̱ kpam ka yansa̱sa ta̱ gba̱ meshi ma le.”

8

Cira̱kpa̱ tsu makorishi

1 An Maku ma Kondom mi ma fukpa̱i cira̱kpa̱ tsu shindere tsu makorishi tsu wara̱ka u bululu vi, mawura̱ ma̱ la a zuba wa, hal ubana kagbidi ka ulapa u uwule.

2 Aku n wenei atsumate a zuba a pige a shindere a ɗa a shamgbai a kapala ka Kashila̱ ki, a wushai avana.

3 Katsumate ka zuba ka roku kpam kau ka tuwa̱i ka shamgbai a asuɗara̱kpa. Wa ɓa̱na̱ kabelu ka zinariya ka urunukpusa ili i magula̱ni. U wusha ta̱ ili i magula̱ni ushani iꞌya u ɗara̱kpai kaɓolo n kavasu ka ama a Kashila̱. Katsumate ki ka zuwai kune ku na ki a asuɗara̱kpa u ɗa a yain n zinariya u ɗa wa̱ri pini a kapala ka karatsu ka tsugono ki. 4 Aku ka̱nga̱ ka ili i magula̱ni ka katsumate ka ɓa̱na̱ a kabelu ki n kavasu ka ama a Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱i a zuba ubana a asu u ɗa Kashila̱ ka̱ri. 5 Aku katsumate ki ka kenei tsikina pini a asuɗara̱kpa vi u shaɗangi kabelu ki. U vuta̱la̱i ka a likimba, a rongoi uyansa mawura̱ icun kau‑kau, na̱ mkpankashila̱, n ulaɗa, aku likimba gba̱ɗa̱i cika.

Atsumate a zuba a fula̱i avana

6 Aku atsumate a zuba a shindere a ɗa a ka ɓa̱na̱ avana a shindere a foɓusoi tsa̱ra̱ a fula̱.

7 An katsumate ka zuba ka kagita̱ ka fula̱i kavana ka ne, aku atsumate a zuba a vuta̱la̱sa̱i mini ma atala n akina a ɗa aꞌa̱ri kasatari na̱ mpasa a likimba. Akina yi a kula̱ta̱ngi kaɓaci ka te a asuvu a aɓaci a tatsu a likimba, a nangasai gba̱ nɗanga n iceshi iꞌya iꞌa̱ri a kaɓaci ka nala ki.

8 Aku katsumate ka zuba ka ire ka fula̱i kavana ka ne. A vuta̱la̱i ili i roku yavu masasa ma pige ma ma tasa n akina a asuvu a kushiva̱. Kaɓaci ka te a asuvu a aɓaci a tatsu a kushiva̱ yi ka wokoi mpasa. 9 Gba̱ ili iꞌya iꞌa̱ri pini a kaɓaci ka nala ki i kuwa̱i, aꞌatsu a ɗa kpam aꞌa̱ri pini a namgbusai.

10 Katsumate ka zuba ka tatsu ka fula̱i kavana ka ne, katala ka pige ka ka tasa yavu kava̱su ka wuta̱i a zuba ka rukpa̱i. A asuvu a aga̱ta̱ a tatsu dem, ka rukpa̱ ta̱ a asuvu a aga̱ta̱ a te. A asuvu a aꞌeshi a mini a tatsu dem, ka rukpa̱ ta̱ a keshi ka mini ka te. 11 Kala ka katala ki ka Aguma̱ a Akoni, aku kaɓaci ka te a asuvu a aɓaci a tatsu a mini yi ka konikpoi. Ama ushani a kuwa̱ ta̱ adama a akoni a mini yi.

12 Aku katsumate ka nishi ka fula̱i kavana ka ne. Ili i roku i gbashai kaɓaci ka te a asuvu a aɓaci a tatsu a kaara u nangasai ka n uwoto n atala.* Aku kaɓaci ka te asuvu a aɓaci a tatsu ka katyashi ka kain ka wokoi karimbi. Nala dem kaɓaci ka te asuvu a aɓaci a tatsu ka uwoto n ka te asuvu a aɓaci a tatsu ka atala a na̱ka̱ katyashi n kayin wa.

13 An n weɓelei aku n wenei kajambu ka imkpusa a zuba, n panai ka sala̱sa cika, “Upana u ikyamba! Upana u ikyamba! Upana u ikyamba wa tuwa̱ ta̱ a asu u ama a likimba, atsumate a zuba a tatsu a ɗa a buwai vi a fula̱ baci avana a le.”

9

1 Aku katsumate ka tawun ka fula̱i kavana ka ne. N wenei ili i roku yavu katala ka ka rukpa̱i a likimba vi. Katala ki ka wusha ta̱ makukpunki ma ukukpunka̱ kaɗa̱ka̱ ka bawu ka̱ri n utyoku. 2 An ka kukpa̱i, aku ka̱nga̱ ka wuta̱i yavu ka̱nga̱ ka ka̱ri a asuvu a kunu ka ka̱ri n akina walu-walu. Ka̱nga̱ ki ka kimba̱ ta̱ zuba kpam ka ka̱ngi dem kaara, aku asu vi u wokoi n karimbi. 3 Pini nala, abaruma a wuta̱i ushani a asuvu a ka̱nga̱ ki a cipa̱i a likimba. A wuta̱ ta̱ n ucira u ɗa a ka taɗa̱sa ama tyoku ɗa adaɓu a tsu yan. 4 A tonuko le, “Aza ɗa bawu aꞌa̱ri n iryoci i ili i uzuwa iryoci i Kashila̱ a acen a le, alya koshi ya taɗa̱sa. Shegai kotsu i taɗa̱sa nɗanga ko iceshi wa.” 5 Kashila̱ ka wushunku le ta̱ a yanka ama a nala yi mavura cika hal uwoto u tawun, shegai u wushunku le a wuna le wa. Mɓa̱la̱ mi tyoku u mɓa̱la̱ n kudaɓu n ɗa ma̱ri ku taɗa baci uza. 6 A aꞌayin a nala yi, ama a ka bolo ta̱ ukpa̱, shegai a ka tsa̱ra̱ u ɗa wa. A ka ciga ta̱ a kuwa̱, shegai a ka fuɗa wa.

7 Abaruma yi a rotso ta̱ adoki a ɗa a foɓusoi adama a kuvon. Aꞌa̱ ta̱ n ifuni i zinariya a aꞌaci a le, kpam upetiwaꞌeshi u le u rotso ta̱ u ama. 8 Kenji ka le ka̱ ta̱ n akumgbi yavu ka aka, aꞌanga a le kpam tyoku u aꞌanga a gabako ɗa aꞌa̱ri. 9 A ukai ntogo ma urim a akamba a le. Mawura̱ ma ashan a le a ka wura̱, ma̱ ta̱ yavu mawura̱ ma adoki na̱ nringongo n le a ka wura̱ a ka dara̱ka ubana a asu u kuvon. 10 Na̱ ntaɗatsu n ɗa ma̱ri a iwunja i le n ɗa n tsu na̱ka̱ le ucira u ɗa a tsu zuwa ama a pana ikyamba hal uwoto u tawun vi. 11 Magono ma le aya katsumate ka zuba ka ka lya tsugono a kaɗa̱ka̱ ka bawu ka̱ri n utyoku vi. Kala ka ne ka Kawuni (n Tsiyahuda aya Abadon, n Tsiheline† kpam aya Apoliyo).

12 Upana u ikyamba u kagita̱ u kotso ɗe. Shegai upana u ikyamba i re i roku iꞌa̱ ta̱ a utuwa̱.

13 Aku katsumate ka zuba ka teli ka fula̱i kavana ka ne. N panai kala̱ga̱tsu ka yain kadyanshi a asuvu a avana a ɗa aꞌa̱ri a ngan n asuɗara̱kpa u ɗa a yain n zinariya u ɗa wa̱ri kushani a kapala ka Kashila̱. 14 Kala̱ga̱tsu ki ka tonukoi katsumate ka zuba ka teli ka ka ɓa̱na̱ kavana ki, “Surukpa atsumate a zuba a nishi a ɗa Kashila̱ ka zuwai a sira le a Aga̱ta̱ a Yufiriti a pige yi!” 15 Aku katsumate ka zuba ka teli ki ka ba ka surukpai atsumate a zuba a nishi yi a wuta̱i tsa̱ra̱ a ba a wuna kaɓaci ka te a asuvu a aɓaci a tatsu a ama a likimba. Kashila̱ ka foɓuso le ta̱ tsa̱ra̱ a yain nala dere u ulapa u uwule u nala vi n aꞌayin a nala yi hal n uwoto n kayen ka nala ki dem. 16 Atsumate yi a tono ta̱ n asoje a ɗa a ka wala̱ka adoki. N pana ta̱ a da alya pini hal azururu amangatawanre (200,000,000).*

17 A asuvu a kuwene ku va̱, n wene ta̱ adoki n ayuwi a le. Ayuwi yi a ukusa ta̱ ntogo ma irim n ɗa ma̱ri san yavu akina, ulima̱ u le kpam yavu mbucu ma iva̱shi i akaryabi kpam n ulaɗa u mini ma tsulon. Aꞌaci a adoki yi aꞌa̱ ta̱ yavu aꞌaci a igabako, akina n ka̱nga̱ n akina a eri a ka wutusa̱ a ana̱na̱ a le. 18 Usara u tatsu u nala vi, (wata, akina, n ka̱nga̱, n akina a eri a ɗa a ka wutusa̱ a ana̱na̱ a adoki yi,) n u ɗa a wunai kaɓaci ka te a asuvu a aɓaci a tatsu a ama a likimba. 19 Ana̱na̱ a adoki yi a ɗa gba̱m koshi wa, hal dem n iwunja i le iꞌya iꞌa̱ri n ucira u ɗa a ka ne ama usa̱n. Iwunja i le tyoku u aꞌali a ɗa, aꞌa̱ ta̱ n aꞌaci a ɗa a ka kapa ama.

20 Shegai ama ɗa bawu a kuwa̱i n usara u na vi a ꞌyuwan ta̱ ukpatala a a̱sa̱ka̱ tsicingi tsu le. A lyai kelime n ulyasa̱ka ityoni i cingi kayala, a lyasa̱kai kpam ameli kayala a ɗa a rumai n zinariya, n azurufa, n irim i shili, n a ɗa a saɗarai a atali, n a ɗa a shei na̱ nɗanga. Ameli a nala yi a tsu wene ko ili, ko kpam a pana kadyanshi, ko a wala wa! 21 Ama a na yi a a̱sa̱ka̱ uwunusa atoku a le wa, a a̱sa̱ka̱ uyansa tsukunu wa, kpam dem a a̱sa̱ka̱ uyansa tsugbani, n uboki wa.

10

Katsumate ka zuba n maku ma tagara̱da

1 Aku n wenei kpam kuwene, katsumate ka zuba ka ucira ka̱ri ucipa̱ a iyamba. U wambanai kalishi yavu kunya, n kasomini zuba n kaci ka ne. Upetiwaꞌeshi u ne wa laɗa yavu kaara, aꞌene a ne kpam yavu adawatsu a akina. 2 Wa ɓa̱na̱ maku ma tagara̱da ma ma̱ri uba̱ra̱kpi. U shamgbai n kune ku ulyaki ku ne a kushiva̱, ka ugula̱ kpam a kagiɗa. 3 U wura̱ngi yavu gabako. An u wura̱ngi, aku mkpankashila̱ n shindere n wushuki. 4 An mkpankashila̱ mi n wushuki, mpa na̱ n cigi n gita̱ ikorongi, aku n panai kala̱ga̱tsu a zuba ka danai, “Sokongu ili iꞌya mkpankashila̱ n shindere mi n danai vi, kotsu vu korongu iꞌya wa.”

5 Katsumate ka zuba ki ka ra̱ɗa̱gba̱i kukere ku ulyaki ku ne ubana a zuba. 6 Aku u tsinai n kala ka Kashila̱, ka ka̱ri n uma hal ubana bawu utyoku, uza ɗa u yain zuba n ili iꞌya iꞌa̱ri a asuvu a le, n iyamba n ili iꞌya iꞌa̱ri a asuvu a le, n kushiva̱ n ili iꞌya iꞌa̱ri a asuvu a le gba̱, ukuna u maci u ɗa wa tono. U da, “Kashila̱ ka ɓa̱ra̱kpa̱ wa, aku u yain ili iꞌya u foɓusoi. 7 Shegai katsumate ka zuba ka shindere ki ka fula̱ baci kavana ka ne, Kashila̱ ka yan ta̱ ili iꞌya wa̱ri u sokongi hal utuwa̱ gogo‑na vi, tyoku ɗa u tonukoi agbashi a ne, ntsumate.”

8 Kala̱ga̱tsu ka doki ka isa̱ mu: “Wala vu ba vu wushi tagara̱da u ɗa wa̱ri uba̱ra̱kpi vi, u ɗa katsumate ka zuba ka ɓa̱na̱ vi.”

9 Aku n banai a asu u katsumate ka zuba ki, n tonuko yi u na̱ka̱ mu maku ma tagara̱da mi. Aku u tonuko mu, “Wusha tagara̱da vi vu takuma u ɗa. Wa yankpa ta̱ a una̱ u vunu yavu ishigi, shegai wa vura̱ vu ta̱ katsuma̱.” 10 N wushai tagara̱da u ɗa wa ɓa̱na̱ vi n takumai. U yankpa ta̱ cika yavu ishigi a una̱ u va̱, shegai an n soɗugi u ɗa, aku u vura̱ mu katsuma̱. 11 A tonuko mu kpam, “U ka̱na̱ ta̱ vu doku vu tonuko ama ili iꞌya Kashila̱ ka foɓusoi u yanka ama n iyamba n aletsu kau‑kau, na̱ ngono gba̱.”

11

Ama a re aza ɗa a wenei ukuna vi

1 Pini nala, a na̱ka̱ mu kalangu ka ura̱tsana̱ka, aku Kashila̱ ka tonuko mu, “Wala vu ba vu ra̱tsana̱ka Kuwa ku Kashila̱ n asuɗara̱kpa, vu keci kpam ama ɗa aꞌa̱ri ulya kayala pini. 2 Shegai kotsu vu ra̱tsana̱ka ulanga u kuwa vi wa, kpaci n na̱ka̱ u ɗa ɗe Awulawa. A ka lya ta̱ tsugono tsu ilyuci i va̱ hal uwoto amangare n u re.* 3 Ma suku ta̱ ama a va̱ ama a re aza ɗa a revei n kami ka ukuna ki a yain kuɓari ku akani a mayun a va̱. A ka uka ta̱ aminya a ɗa a tsu uka adama a unamgbukatsuma̱, kpam a ka dansa ta̱ akani a va̱ a asuvu a aꞌayin kazu ka te n amangatawanre n amangatatsu (1,260) a nala yi. 4 Ama a re a ɗa a dansai akani a Kashila̱ yi, a shamgba ta̱ a kapala ka Asheku uza ɗa wa lya tsugono tsu likimba gba̱. Alya nɗanga n zayitum n re n ashamkpatsu a ncikalu n re n ɗa ma̱ri pini vi. 5 Uza wa ciga baci u ne le usa̱n, akina a ka wuta̱ ta̱ a ana̱na̱ a le a wuna atokulalu a le yi. Nala Kashila̱ ka wuna uza ɗa baci dem wa ciga u ne le usa̱n. 6 A aꞌayin a ɗa aꞌa̱ri uyan kuɓari ku akani a Kashila̱ yi, u na̱ka̱ le ta̱ ucira u ɗa a ka fuɗa a ka shamkpa mini ma zuba. A wusha ta̱ dem ucira u ɗa a ka savaɗa mini ma woko mpasa, kpam a zuwa usara u ɗa u nei likimba usa̱n. A tsu yan ta̱ nala aꞌayin a ɗa baci dem a ka ciga a yain.

7 An ama a re yi a kotsoi udansa akani yi, aku kadin ka ka wuta̱i a kaɗa̱ka̱ ka bawu ka̱ri n utyoku vi ka yain kuvon n ele. Ka lyai kaci ka le ka wuna le. 8 A ka a̱sa̱ka̱ ta̱ ikyamba i le a ure u pige u ilyuci i pige i nala yi a asu u ɗa a wandamgbanai Asheku a le. U ɗa a yankai tsizagaɗi a isa̱ yi “Sodom”† n “Masar.” 9 Ama n agali n aletsu n iyamba a ka wundya ta̱ ikyamba i le. A ka a̱sa̱ka̱ uza u ciɗa̱ngu le wa hal she a yan aꞌayin a tatsu n kagbidi. 10 Ama a likimba gba̱ a ka yan ta̱ maza̱nga̱ adama a ukpa̱ u ama a re a nala yi. A ka yan ta̱ abiki hal a sukusuku atoku a le kune, kpaci ntsumate n re n nala mi n zuwa ta̱ ama a panai ikyamba cika.

11 Shegai an aꞌayin a tatsu n kagbidi a nala yi a wurai, aku Kashila̱ ka doki ka fula̱ka̱ le kuvi ka uma. Aku a ꞌya̱nga̱i a shamgbai, ama ɗa a wene le vi a panai uwonvo cika. 12 Ntsumate n re mi n panai kala̱ga̱tsu ka ucira ka wuta̱i a zuba, ka danai, “Yuwa̱i utuwa̱ na!” Aku a yuwa̱i ubana a zuba a asuvu a kalishi, atokulalu a le n a wundi le.

13 Kute‑kute iyamba i gba̱ɗa̱i n ucira, pini nala, kuma ku te a asuvu a kuma kupa ku ilyuci ki ku wa̱sa̱sa̱i. Ama azu a shindere (7,000) a ɗa a kuwa̱i adama a ugba̱ɗa̱ u iyamba vi. Aza ɗa kpam a buwai n uma a pana ta̱ uwonvo cika aku a na̱ka̱i Kashila̱ ka ka̱ri ndishi a zuba tsupige. 14 Upana u ikyamba u ire u kotso ɗe, shegai u tatsu wa̱ ta̱ a utuwa̱.

Kavana ka shindere

15 Aku katsumate ka zuba ka shindere ka fula̱i kavana ka ne, n panai ala̱ga̱tsu a ucira a ka dansa,

“Kashila̱ ka tsunu n uza ɗa u ɗanga̱sai u woko Kawauwi ki, wa̱ ta̱ n ucira u ɗa wa lya tsugono tsu likimba gba̱.

Kpam Kashila̱ ka lya ta̱ tsugono hal ubana bawu utyoku.”

16 Nkoshi kamanga n ama a nishi aza ɗa aꞌa̱ri ndishi a aratsu a tsugono a kapala ka Kashila̱, a kuɗa̱ngusi a varai aꞌaci a le a iyamba a lyaka yi kayala. 17 A danai,

“Magono ma Zuba Kashila̱ Uza u Ucira Gba̱,

uza ɗa wa̱ri gogo‑na kpam uza ɗa wa̱ri caupa,

Tsu cikpa vu ta̱ an va wenishike ucira u vunu,

kpam vu gita̱ ɗe ulya tsugono tsi.

18 Ama a likimba aꞌa̱ri a ka pana ta̱ upan u vunu cika,

shegai gogo‑na aꞌayin a upan u vunu a rawa ɗe.

Aꞌayin a yan ɗe a ɗa va yanka akushe afada,

vu na̱ka̱ kpam agbashi a vunu katsupi.

Va na̱ka̱ ta̱ ntsumate n vunu n aza a uwulukpi a vunu katsupi.

Va na̱ka̱ ta̱ gba̱ aza ɗa a panai uwonvo u kala ka vunu katsupi,

ili iꞌya i bidyai uza u kenu hal ubana uza u pige.

Aku vu wuna aza ɗa a tsu zuwa ukpa̱ a likimba.”

19 Pini nala, Kuwa ku Kashila̱ ka ka̱ri a zuba ku kukpa̱i, tsa̱ra̱ a wene Akpati u Kazuwamgbani† u ɗa wa̱ri pini. A rongoi ulaɗa, n mawura̱ ma pige, n makpankashila̱, n ugba̱ɗa̱ u iyamba u pige, n mini ma atala.

12

Uka n ubungu

1 Aku n wenei iryoci i pige i roku a zuba iꞌya i zuwai ya dem u yain majiyan. Uka roku u ɗa pini kpam kunya ka u sirai kaara ka. Aꞌene a ne kpam a uwoto u ɗa aꞌa̱ri utaɗangi. Funi ɗa pini a kaci ka ne u ɗa wa̱ri n atala kupa n a re. 2 U yan ɗe evu n umatsa, kpam mɓa̱la̱ n upana u ikyamba m ilimaci yi i zuwa yi ta̱ isali cika. 3 Kute‑kute n wenei iryoci i roku a zuba. N wenei ubungu u shili u pige u ɗa wa̱ri n aꞌaci a shindere n avana kupa. Kaci dem ka̱ ta̱ n maku ma funi ma ne. 4 Uwunja u ne u rononoi kaɓaci ka te a asuvu a aɓaci a tatsu a atala a zuba, aku u vuta̱la̱i a ɗa a likimba. U shamgbai a kapala ka uka u ilimaci vi tsa̱ra̱ u matsa baci maku mi aku u soɗugu ma. 5 Aku u matsai kalobo, uza ɗa wa̱ri n ucira u ɗa wa lya tsugono tsa ama a likimba gba̱ n kalangu ka urim. Katsumate ka zuba ka fula̱i maku mi u bankai ma a asu u Kashila̱, tsa̱ra̱ u ba u dusuku a karatsu ku tsugono tsu ne. 6 Aku uka vi u sumai u banai a mete a asu u ɗa Kashila̱ ka foɓusuko yi. Nte a ka kirana n eyi ɗe hal aꞌayin kazu ka te n amangatawanre n amangatatsu (1,260).

7 Kute‑kute a gita̱i kuvon a zuba: aku Mikaꞌilu katsumate ka zuba ka pige n atsumate a ne a gita̱i kuvon n ubungu vi, ubungu vi n atsumate a ne a ka̱na̱i dem kuvon n ele. 8 Shegai ubungu vi u lya kaci ka kuvon ki wa, kpam a ka a̱sa̱ka̱ yi n atsumate a ne a shamgba ɗe a zuba kpam wa. 9 Mikaꞌilu n atsumate a ne a vuta̱la̱i ubungu vi a wutukpa̱ yi a zuba ubana a likimba kaɓolo n atsumate a ne. Ubungu u na vi aya gai wa̱ri pini tun caupa vi, aya a tsu isa̱ Kala̱pa̱nsi kpam dem a tsu isa̱ yi ta̱ Kanangasi.* Aya u tsu zuwa ama a yain unyushi u cingi.

10 Aku n panai kala̱ga̱tsu a zuba ka yain kadyanshi n ucira ka danai:

“Gogo‑na Kashila̱ ka tsunu ka wauwa ta̱ ama a ne!

Gogo‑na wa yan ta̱ manyan n ucira u ne,

u lyai tsugono tyoku u magono!

Gogo‑na Kawauwi ka ne ka wenike ta̱ ucira u ne a likimba!

Adama a ɗa Kala̱pa̱nsi ka buwa kpam kushani a zuba a kapala ka Kashila̱ wa,

kpam wa doku wa tuko kadyanshi ka atoku a tsunu agbashi kaara n kayin wa.

A vuta̱la̱ ɗe Kala̱pa̱nsi a wutukpa̱ yi a zuba!

11 Ama a tsunu a lya ta̱ kaci ka ne

adama a mpasa a Maku ma Kondom mi,

n kadyanshi ka Kashila̱ ka a yain kuɓari.

A pana uwonvo u ɗa a ka kuwa̱ wa.

12 Gba̱ eɗa̱ aza ɗa iꞌa̱ri a zuba yanyi maza̱nga̱.

Shegai eɗa̱ aza ɗa iꞌa̱ri a iyamba n a asuvu a mini ya pana ta̱ ikyamba cika.

Kpaci Kala̱pa̱nsi ka bana ta̱ a likimba a asu u ɗa iꞌa̱ri,

kpam upan u de u ɗa wa̱ri,

kpaci u reve ta̱ aꞌayin a ne a buwa ushani wa.”

13 An ubungu vi u wenei a vuta̱la̱ yi ɗe a likimba, aku u gita̱i uloko uka ɗa u matsai maku ma vali mi. 14 A na̱ka̱i uka vi ashan a kajambu ka pige tsa̱ra̱ u imkpa ubana a asu u ɗa wa̱ri a mete. Nte a ka kirana n eyi ɗe hal ayen a tatsu n kagbidi,† ubungu vi kpam wa fuɗa wa yanka yi ili wa. 15 Aku ubungu vi u cikpunka̱i uka vi mini n una̱ u ne yavu aga̱ta̱ tsa̱ra̱ ma pura̱ yi. 16 Shegai iyamba i ɓa̱nga̱i uka vi: i kukpa̱i una̱ u ne i soi mini ma ubungu u cikpa̱i vi. 17 Ubungu vi u panai uka vi upan cika, aku u lazai tsa̱ra̱ u ba u yain kuvon na̱ mmuku n ne n ɗa n buwai. Mmuku n ne mi alya aza ɗa a na̱ka̱i udani u Kashila̱ karinga̱ a tonoi kpam akani a ɗa Yesu wenishikei.

18 Aku ubungu vi u shamgbai a ikengi i kushiva̱.‡

13

Kadin ka ka wuta̱i a asuvu a kushiva̱

1 A kuwene ku va̱ ki, n wene ta̱ kadin ka ꞌya̱nga̱ ka wuta̱ a asuvu a kushiva̱. Ka̱ ta̱ n aꞌaci a shindere n avana kupa. Kavana dem ka̱ ta̱ n maku ma funi ma ne. Kaci dem a korongu ta̱ pini aꞌala a ɗa a wishai Kashila̱. 2 Kadin ki ka rotso ta̱ kanama, shegai adeshikpetsu a ne yavu manama ma a tsu isa̱ biya.* Wa̱ ta̱ kpam n una̱ yavu u gabako. Ubungu vi u na̱ka̱ yi ucira dere n ucira u ne, n karatsu ka tsugono n tsugono. 3 Kaci ka te ka pini a asuvu a aꞌaci a kadin ki ka ka̱ri n kalani ka usa̱n u ɗa wa̱ri u gain u wuna yi, shegai usa̱n vi u ta̱na̱ ɗe gogo‑na. Ya dem a asuvu a likimba u yan ta̱ majiyan ma kadin ki. 4 A lyakai ubungu u ɗa u na̱ka̱i kadin ki ucira vi kayala. A lyakai dem kadin ki kayala a danai, “Uza wa̱ la tyoku u kadin ka na wa! Uza wa̱ la wa shila̱ka̱na̱ n eyi u lyai kaci wa.”

5 Kashila̱ ka a̱sa̱ka̱ ta̱ kadin ki ka yain agoni n ucira u ne nala, kpam dem u wishai Kashila̱. U a̱sa̱ka̱ yi ta̱ u tsa̱ra̱ ucira u nala vi hal uwoto amangare n u re. 6 U gita̱i uwishisa Kashila̱. U yankai kpam kala ka Kashila̱ una̱ u cingi, n a asu u ɗa wa̱ri, n ama ɗa kpam aꞌa̱ri a zuba gba̱. 7 Kashila̱ ka a̱sa̱ka̱ yi ta̱ u yain kuvon n ama a ne kpam u lyai kaci ka le. Kpam dem a na̱ka̱ yi ta̱ ucira a kaci ka agali n ama n aletsu n iyamba gba̱. 8 Ya dem a likimba wa lyaka yi ta̱ kayala, shegai bamu n aza ɗa aꞌala a le aꞌa̱ri ukorongi a Tagara̱da u Aza a Uma tun kahu a yain likimba. Tagara̱da nala vi u Maku ma Kondom ma aꞌa̱ri a wunai vi u ɗa.

9 Uza ɗa wa̱ri n atsuvu a upana, u pana.

10 Uza ɗa baci dem Kashila̱ ka ɗanga̱sai a ka ka̱na̱, a ka ka̱na̱ yi ta̱.

Uza ɗa baci dem Kashila̱ ka danai a ka wuna n burundu, a ka wuna yi ta̱.

Nala wa wenike ta̱ u ka̱na̱ ta̱ ama a Kashila̱ a kawunku kpam a yain n upityanangu.

Kadin ka ire ka ka wuta̱i a uyamba

11 Aku n wenei kadin ka roku ka wuta̱i a asuvu a uyamba. Wa̱ ta̱ n avana a re tyoku u maku ma kondom, u yain kadyanshi n kala̱ga̱tsu ka ubungu. 12 Kadin ka na ki ka shamgbai a kapala ka kadin ka kagita̱ ki, kpam u yain manyan n ucun u ucira u ɗa kadin ka kagita̱ ki ka yankai manyan. N ucira u nala vi u ɗa u zuwai gba̱ uza ɗa baci dem wa̱ri a likimba u lyakai kadin ka kagita̱ ki kayala, uza ɗa wa̱ri n kalani ka usa̱n u ɗa wa̱ri u rawai u wuna yi u ɗa u ta̱na̱i vi. 13 Aku kadin ka ire ki ka yansa ikunesavu i pige i pige. Hal gba̱m u zuwai akina a wuta̱i a zuba utuwa̱ a likimba, ama n a wundi. 14 Kashila̱ ka zuwai kadin ka ire ki ka yain ikunesavu a kapala ka kadin ka kagita̱ ki, hal u yinsa̱i gba̱ ama a likimba n ikunesavu i ne yi. U tonuko le a mai kameli ka ka rotsoi kadin ka kagita̱, uza ɗa aꞌa̱ri a wunai n burundu, shegai u gonoi n uma. 15 Kashila̱ ka a̱sa̱ka̱i kadin ka ire ki ka zuwai kameli ka kadin ka kagita̱ ki ka yain uma, tsa̱ra̱ ka dansa ka zuwa a wuna gba̱ uza ɗa baci bawu u lyaka yi kayala. 16 A ma̱tsa̱i ama a yansai kugyan a akere a ulyaki a le ko kpam a acen a le, ko azapige ko aza a kenu, ko aza a utsa̱ri ko aza a unambi, agbashi ko aza ɗa bawu aꞌa̱ri agbashi. 17 Ama ɗa aꞌa̱ri n kugyan ku na alya koshi a ka tsila kpam a denge. Kugyan ku na ki kala ka kadin ki ka ko kpam lamba ɗa wa̱ri a kushani ku kala ka ne.

18 Ya ciga ta̱ kakiri tsa̱ra̱ i reve lamba u kadin vi! Uza ɗa wa̱ri n kakiri cika wa reve ta̱ u ɗa. Lamba u ne vi u ɗa amangatawanteli n amangatatsu n u teli (666), kpam wa̱ ta̱ a kushani ku vuma u roku.

14

Maku ma Kondom n ama a ne

1 Aku n wenei Maku ma Kondom kushani a Masasa ma Sihiyona.* Ama azu amangatawun n azu amangare n azu a nishi (144,000) aꞌa̱ri kushani n eyi. Ama a nala yi alya aza ɗa aꞌa̱ri n kala ka Maku ma Kondom ki n ka Tata u ne a acen a le. 2 N panai kala̱ga̱tsu ka roku ka dansa a zuba. Kala̱ga̱tsu ki ka̱ ta̱ yavu mawura̱ ma mini ma pige ma ma rukpusa̱ ko kpam yavu mawura̱ ma makpankashila̱. Yavu mawura̱ ma ama ushani aza ɗa a ka keme molo. 3 Ama azu amangatawun n azu amangare n azu a nishi a shamgbai a kapala ka karatsu ka tsugono, kaɓolo n ili i uma i nishi yi, na̱ nkoshi mi. A ka shipa ushipa u savu u ɗa bawu uza wa fuɗa wa rotsongusu, she ele koshi. A asuvu a ama a likimba gba̱, alya aza ɗa a wutukpa̱i koshi. 4 Alya aza ɗa a ka̱na̱i kaci ka le uwulukpi bawu a yain tsishankala; adama a nala yi a ɗa aꞌa̱ri uwulukpi. A tono ta̱ Maku ma Kondom mi a asu u ɗa dem u banai. Ele ama a Kashila̱ a ɗa n Maku ma Kondom mi; aꞌa̱ ta̱ tyoku u ilimaci i kagita̱ iꞌya a na̱ka̱i Kashila̱. 5 A tsu yan kaɓan wa, kpam aꞌa̱ n unyushi wa.

Atsumate a zuba a tatsu

6 Aku kpam n wenei katsumate ka zuba ka imkpusa a zuba bilibili. Wa danasa ta̱ akani a Kadyanshi ka Shinga a ɗa bawu aꞌa̱ri n utyoku a asu u ama ɗa aꞌa̱ri a likimba; wata, iyamba, n agali, n aletsu, n ama. 7 U yain kadyanshi n ucira, “U ka̱na̱ ta̱ i wenike Kashila̱ karinga̱, kpam i dansa tyoku ɗa wa̱ri n tsupige. Kpaci aꞌayin a yan ɗe a ɗa wa yanka ama a likimba afada. Wenike ni karinga̱, adama a ɗa aya u yain zuba n iyamba, n kushiva̱, n aꞌeshi a mini.”

8 Aku katsumate ka zuba ka ire ka imkpai a zuba tyoku ka kagita̱ ki n ka dansi, “Ilyuci i Babila i pige i rukpa̱ ɗe! Ilyuci i na yi tsishankala tsu ne tsu zuwa ta̱ iyamba dem i wokoi n icaɗi. Nala dem u zuwai ama a wokoi yavu asoi n tsishankala tsu ne.”

9-10 Aku katsumate ka tatsu ka tono le, n ka sala̱si, “Gba̱ ama ɗa a lyakai kadin ki kayala n kameli ka ne aꞌa̱ ta̱ n kugyan ku kadin ki a acen a le ko kpam a akere a le. Kashila̱ ka zuwa le ta̱ a soi mini ma cinwi ma mavura ma ne. Mini ma cinwi ma na mi a goso ma n mini wa, Kashila̱ n kaci ka ne aya u tsungi ma n ucira nala a mako ma upan ma ne. Ama a nala yi dem a ka zuwa le ta̱ a pana ikyamba a asuvu a akina a eri a ɗa a ka tasa a kapala ka atsumate a eri n a kapala ka Maku ma Kondom. 11 Akina a ɗa a ka zuwa le a pana ikyamba yi a ka runukpa le ta̱ hal ubana bawu utyoku. Ama a nala yi a ɗa a ka lyaka kadin ki kayala n kameli ka ne kpam aꞌa̱ri n kugyan ku kala ka ne ki, upana u ikyamba u le wa kotso wa, ko kenu.” 12 Gba̱ ili iꞌya ili i na yi ya tono iꞌya, u ka̱na̱ ta̱ ama a Kashila̱ a kawunku. Alya ama ɗa a tonoi udani u Kashila̱ kpam a tonoi Yesu mayun.

13 Aku n panai kala̱ga̱tsu a zuba ka danai, “Korongu na: Eɗa̱ aza a maza̱nga̱ a ɗa, aza ɗa ili iꞌya i bidyai n gogo‑na ubana ya kuwa̱ a asuvu a utono u Asheku!”

Aku Kulu ki ku wushuki, “Mayun ɗa, a ka wunvuga ta̱ a manyan ma a yain, kpam alabari a manyan ma shinga ma le ma tono le ta̱.”

Ukana u likimba

14 Aku n weɓelei n wenei kalishi ka pun. Uza roku uza ɗa u rotsoi vuma ndishi pini a asuvu a kalishi ki. Wa̱ ta̱ n funi u zinariya a kaci ka ne kpam wa ɓa̱na̱ makanatsu ma kulya a kukere ku ne. 15 Aku katsumate ka roku ka wuta̱i a asuvu a Kuwa ku Kashila̱ ka sala̱kai uza ɗa wa̱ri ndishi a kalishi ki n kala̱ga̱tsu ka pige, u danai, “Gita̱ ukana n makanatsu ma vunu. Ili iꞌya a ka kana a likimba i gewe ɗe, kpam aꞌayin a ɗa gai na vi a ɗa a ka ɓolomgbono iꞌya.” 16 Aku uza ɗa wa̱ri ndishi a kalishi ki u koronoi iceshi yi n makanatsu ma ne u kanai iꞌya.

17 N wenei katsumate ka zuba ka ire ka wuta̱i a Kuwa ku Kashila̱ a zuba, ka̱ ta̱ n makanatsu ma kulya cika. 18 Katsumate ka tatsu uza ɗa wa̱ri n ucira a kaci ka akina, u wuta̱i a asuɗara̱kpa. Katsumate ka na ki ka isa̱i katsumate ka ire ki u danai, “Bidya makanatsu ma vunu vu ɓolomgbono ilimaci i atyaci a cinwi† a likimba, kpaci ilimaci i le i gewe ɗe.” 19 Katsumate ki ka bankai makanatsu ma ne a likimba u kanai cinwi vi. U ɓolomgbonoi ilimaci i atyaci a likimba a asu u pige u ɗa a ka pishisa iꞌya. Tyoku ɗa upan u Kashila̱ wa̱ri u ɗa gai la vi. 20 Ilimaci i atyaci yi a pisha ta̱ iꞌya a ulanga u ilyuci, kpam mpasa n wotsongi n wuta̱i a asu u ɗa a ka pishisa vi yavu aga̱ta̱ a ɗa a rawai mel amangatawanre (200) kpam kaɗa̱ka̱ ka aga̱ta̱ ki ka rawa ta̱ udeshe kutawun.

15

Usara u shindere u makorishi

1 Aku n wenei iryoci i pige i roku a zuba iꞌya i zuwai ya dem u yain majiyan. N wenei atsumate a zuba a shindere a ka ɓa̱na̱ usara u shindere u makorishi. Kashila̱ ka kotso baci uyan ama mavura n usara u shindere u na vi, wa a̱sa̱ka̱ ta̱ upana upan. 2 N wenei ili iꞌya i rotsoi kushiva̱ ka ka laɗa yavu madubu kasatari n akina. Kpam n wene ta̱ aza ɗa a lyai kaci ka kadin ki n kameli ka ne; wata, kadin ka lamba wa̱ri kushani ku kala ka ne. Ama yi a shamgbai a ikengi i kushiva̱, ya dem wa ɓa̱na̱ molo u ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱ yi. 3 A shipai ushipa u ɗa Musa kagbashi ka Kashila̱ u shipai n ushipa u ɗa Maku ma Kondom ma shipai, a danai,

“Avu Magono ma Zuba Kashila̱ Uza u Ucira Gba̱,

vu yan ta̱ manyan ma pige ma pige,

ma ma zuwa majiyan.

Vu lyai tsugono tsu ama gba̱.

Ili iꞌya vu yain gba̱ mayun ɗa kpam i lobono ta̱.

4 Ama gba̱ a ka na̱ka̱ vu ta̱ tsupige, Magono ma Zuba!

Ama gba̱ a ka dana ta̱, ‘Vu gbonguro ta̱ cika kpam va̱ ta̱ n ucira.

Vuma wa̱ la uwulukpi wa, she avu.

Ama a likimba gba̱ a tuwa̱ ta̱ a lyaka vu kayala.

Ya dem wene ta̱ manyan ma maci ma vu yain.’ ”

5-6 N wenei kpam pini a zuba, atsumate a zuba a shindere aza ɗa a ka ɓa̱na̱ usara u shindere vi a wuta̱i asuvu Asu u Uwulukpi† a Kuwa ku Kashila̱. Ya dem u ukai kunya ku eri ka ka laɗa, n kunya ku uwambana ku kagbodo ka a cai n zinariya uwambani a makamba ma ne. 7 Aku uza te a asuvu a ili i uma i nishi yi u na̱ka̱sa̱i atsumate a shindere yi abelu a zinariya a ɗa aꞌa̱ri ushaɗangi n mavura ma Kashila̱, uza ɗa wa̱ri n uma hal ubana bawu utyoku. 8 Aku Kuwa ku Kashila̱ ki ku shaɗangi n ka̱nga̱ ka ka wuta̱i asu u tsupige tsu Kashila̱ n ucira u ne. Uza wa̱ la wa fuɗa wa uwa pini wa, she usara u shindere u ɗa atsumate a shindere yi a tukoi u kotso.

16

Abelu a upan u Kashila̱

1 Aku n panai kala̱ga̱tsu ka pige Asu u Uwulukpi ka tonukoi atsumate a zuba a shindere yi, “Walai i ba i tsa̱la̱sa̱ abelu a shindere a upan u Kashila̱ a likimba.” 2 Katsumate ka zuba ka kagita̱ ka ba ka tsa̱la̱i ili iꞌya iꞌa̱ri a kabelu ka ne a likimba. Aku agala̱ma a ta̱ɗa̱sa̱i a ikyamba i aza ɗa aꞌa̱ri n kugyan ku kadin ki, aza ɗa a gbashikai kameli ka ne.

3 Katsumate ka zuba ka ire ka tsa̱la̱i ili iꞌya iꞌa̱ri a kabelu ka ne a kushiva̱, aku mini mi ma wokoi yavu mpasa n kakushe, aku gba̱ ili i uma i kushiva̱ yi i kuwa̱i.

4 Katsumate ka zuba ka tatsu ka tsa̱la̱i ili iꞌya iꞌa̱ri a kabelu ka ne a aga̱ta̱ n aꞌeshi a mini, aku a gonoi mpasa. 5 N panai katsumate ka zuba ka ka kirana n mini ka danai,

“Aɗa Kashila̱ Uza u Uwulukpi.

Aɗa Kashila̱ uza ɗa va̱ri gogo‑na kpam va̱ ta̱ pini tun caupa!

Dere ɗa an va yanka likimba afada naha.

6 Ama a cingi a zuwa ta̱ mpasa m ama na̱ ntsumate n vunu n yeni.

Adama a nala vu na̱ka̱ le ɗe mpasa a soi n ɗa n wokoi katsupi ka malen ma manyan ma le.

Ili iꞌya i gain a tsa̱sa̱ iꞌya a ka tsa̱sa̱.”

7 Aku kpam n panai kala̱ga̱tsu ka wuta̱i a asuɗara̱kpa n ka dansi:

“Eye, Magono ma Zuba Kashila̱ Uza u Ucira Gba̱,

mayun ɗa kpam dere ɗa tyoku ɗa vu yain ama a cingi mavura.”

8 Katsumate ka zuba ka nishi ka tsa̱la̱i ili iꞌya iꞌa̱ri a kabelu ka ne a kaara, aku Kashila̱ ka a̱sa̱ka̱i ka runukpa ama n akina a ne. 9 Usuɗugbi u pige u runukpai ama gba̱, aku a wishai kala ka Kashila̱ uza ɗa suki usara u na vi gba̱. Shegai a ꞌyuwain ukpatala a a̱sa̱ka̱ unyushi u cingi u le a cikpala tsupige tsu ne.

10-11 Katsumate ka zuba ka tawun ka tsa̱la̱i ili iꞌya iꞌa̱ri a kabelu ka ne a karatsu ka tsugono tsu kadin ki, aku uyamba u ɗa wa lya tsugono tsi u wokoi n karimbi. Ama a ka lumusa ajiri a le adama a upana u ikyamba na̱ mɓa̱la̱ ma agala̱ma. Shegai a wishai Kashila̱ ka Zuba a ꞌyuwain ukpatala a a̱sa̱ka̱ unyushi u cingi u le.

12 Katsumate ka zuba ka teli ka tsa̱la̱i ili iꞌya iꞌa̱ri a kabelu ka ne aga̱ta̱ a pige a Yufiriti aku mini mi ma wumkpai. Nala gita̱ ta̱ tsa̱ra̱ a foɓusuko ngono n kasana ure u ɗa a ka tuwa̱ n asoje a le. 13 Aku n wenei pini ityoni i cingi i tatsu iꞌya i rotsoi apoɗo. A ka wuta̱ a una̱ u ubungu, n a una̱ u kadin ka kagita̱, n a una̱ u kadin ka ire ki uza ɗa wa̱ri matsumate ma kaɓan. 14 Ityoni i cingi i na yi iꞌa̱ ta̱ n ucira u ɗa a ka yan ikunesavu. A bana ta̱ a asu u ngono n likimba gba̱ a ɓolomgbono le a yain kuvon n Kashila̱ Uza u Ucira Gba̱ a kain ka pige ka wa yan ama afada.

15 Asheku a danai, “Kiranai ma tuwa̱ ta̱ tyoku ɗa kaboki ka tsu tuwa̱ bawu uza revei. Kashila̱ ka zuwuka ta̱ uza ɗa bawu wa̱ri alavu kpam wa̱ri ufoɓusi n aminya a ne tsa̱ra̱ u rongo ukyawunsa kataɓa wa una̱ u shinga, kpam wa pana uwono u ama wa a ka wundya yi baci.

16 Ityoni yi i ɓolomgbonoi ngono mi asu u te a asu u ɗa a ka isa̱ Ara̱magado n Tsiyahuda.

17 Katsumate ka zuba ka shindere ka tsa̱la̱i ili iꞌya iꞌa̱ri a kabelu ka ne a uwule, aku kala̱ga̱tsu ka pige ka wuta̱i asuvu a Kuwa ku Kashila̱ a karatsu ka tsugono ka danai, “N kotsu ɗe ko ndya wa.” 18 Aku a rongoi ulaɗa, n mawura̱ ma pige, n makpankashila̱, n ugba̱ɗa̱ u iyamba u pige u ɗa u wurai iꞌya aꞌa̱ri a yansai an ama aꞌa̱ri a likimba. 19 Ugba̱ɗa̱ u iyamba vi u pecei ilyuci i pige i Babila aɓon a tatsu. Ilyuci i pige i pige i likimba i wa̱sa̱sa̱i gba̱ gba̱. Kashila̱ ka ciɓai inyushi i Babila gba̱ aku u zuwai Babila vi u soi mini ma cinwi ma mako ma ne; wata, upan u pige u ne. 20 An iyamba i gba̱ɗa̱i nala, aku gba̱ iyamba i mere ma mini na̱ nsasa a puwa̱in. 21 Mini ma atala ma pige* ma ara̱ji a le a rawai ura̱tsana̱ka evu n amangatawun (100) ma rukpusa̱i a zuba u ama. Adama a nala ama a wishai Kashila̱, an u wokoi aya u sukunku le usara vi.

17

Kashankala n kadin

1 Katsumate ka zuba ka te asuvu atsumate a shindere a ɗa aꞌa̱ri n abelu a shindere yi ka tuwa̱i ara va̱ aku ka danai, “Tuwa̱ na n wenike vu tyoku ɗa a ka yanka kashankala ka ya dem u revei vi mavura; wata, ilyuci i pige iꞌya a mai asu u ɗa aga̱ta̱ aꞌa̱ri ushani. 2 Ngono n likimba n vakusu ta̱ n eyi, kpam ire i unamba u uwono u ne tyoku u ma̱ra̱ ma ma makai ya dem a likimba ɗa iꞌa̱ri.”

3 Kpam asuvu a kuwene ka Kulu ku zuwai n wenei vi, katsumate ka pura̱ mu ubana a mete. Pini ɗe n cinai uka ndishi a zuba u kadin ka san kpa̱ya̱ya̱. A korongi inyashi i Kashila̱ a ikyamba i ne gba̱, kpam wa̱ ta̱ n aꞌaci a shindere n avana kupa. 4 Uka vi u ukai aminya a tsugono a ɗa aꞌa̱ri n ushili u galura n san kpa̱ya̱ya̱. Kpam dem u ukai ili i ikali i zinariya, n atali a ikebe† icun kau‑kau. A kukere ku ulyaki ku ne u ɓa̱na̱i mako ma a yain n zinariya ushaɗangi n ili i icaɗi; wata, ili i icaɗi n ashinda̱ a tsishankala tsu ne. 5 A korongi kala ka ka̱ri n kalen usokongi a kucen ku ne. Kala ka danai, “Mpa Babila Kacirani, anuku a ashankala, uza ɗa u gita̱i ili i icaɗi gba̱ a likimba.”

6 Aku n wenei uka vi ugutukpi an u soi mpasa m ama a Kashila̱, aza ɗa a wunai adama a ɗa a dansai ukuna u Yesu.

An n wene yi n yain majiyan. 7 Aku katsumate ka zuba ki ka wece mu, “Ndya i zuwai vu yain majiyan? Ma tonuko vu ta̱ ukuna u usokongi u uka u na vi n kadin ka u yuwa̱i uza u aꞌaci a shindere n avana kupa vi. 8 Kadin ka vu wenei na vi wa̱ri ta̱ n uma caupa, shegai gogo‑na kakushe ka. Ciga ɗa wa ciga u wuta̱ asuvu a kaɗa̱ka̱ ka bawu ka̱ri n utyoku aku u bana asu u ɗa a ka wacinsa yi. Ama ɗa aꞌa̱ri a likimba, aza ɗa bawu Kashila̱ ka korongi aꞌala a le a Tagara̱da u Aza a Uma kahu uyan u likimba, a ka yan ta̱ majiyan a weɓele baci kadin ki. Wa̱ri ta̱ n uma caupa, gogo‑na kakushe, shegai wa gono ta̱ kpam.

9 “Va ciga ta̱ katakasuvu n kakiri tsa̱ra̱ vu reve ili i na yi. Aꞌaci a shindere a nala yi aga̱la̱la̱ a ɗa asu u ɗa uka vi wa̱ri ndishi. Aꞌaci yi ngono n shindere n ɗa dem. 10 Ngono n tawun n rukpa̱ ɗe, gogo‑na ma teli ma ma lya tsugono, kpam ma shindere mi kotsu ma tuwa̱ wa. Shegai tsugono tsu ne tsa ɓa̱ra̱kpa̱ wa. 11 Kadin ka ka̱ri n uma caupa vi kpam gogo‑na u kuwa̱i vi, aya magono ma kulla̱. Wa̱ ta̱ tyoku ngono n shindere mi, kpam a asu u uwacinsa u ɗa wa bana.

12 “Avana kupa a ɗa vu wenei vi, ngono kupa n ɗa bawu n gita̱i ulya tsugono n ɗa, shegai a ka wusha ta̱ ucira u ɗa a ka lya tsugono tyoku u ngono hal ulapa u uwule u te kaɓolo n kadin ki. 13 Gba̱ a ka wushuku ta̱ a na̱ka̱ yi ucira n tsugono tsu le. 14 A ka yan ta̱ kuvon n Maku ma Kondom mi, shegai Maku ma Kondom mi ma lya ta̱ ucira u le, kpaci aya Asheku a zuba u isheku gba̱, kpam Magono ma a zuba u ngono gba̱. Ama a ne a ɗa u isa̱i kpam u ɗanga̱sai a ka tono yi ta̱ kain dem.”

15 Aku katsumate ka zuba ki ka tonuko mu, “Aga̱ta̱ a ɗa vu wenishei nala vi; wata, a asu u ɗa kashankala ki ka̱ri ndishi, ama a ɗa n kakuma̱ ka ama n iyamba n aletsu. 16 Kpam avana kupa n kadin ka vu wenei vi a ka kovo ta̱ kashankala ki. A ka wusa yi ta̱ gba̱ ili iꞌya wa̱ri n iꞌya, aku a a̱sa̱ka̱ yi kataɓa. A ka kara̱sa ta̱ ikyamba i ne, aku akina a koruso a lya yi gba̱. 17 Ngono kupa mi ma yan ta̱ nala kpaci Kashila̱ ka ka zuwai gba̱ afoɓi a ne a shaɗangu. Adama a nala a ka wushuku ta̱ a na̱ka̱ kadin ki ucira n tsugono tsu le. A ka na̱ka̱ ta̱ kadin ki karinga̱ hal she Kashila̱ ka zuwa afoɓi a ne a shaɗangu. 18 Uka ɗa vu wenei vi, ilyuci i pige i ucira iꞌya, iꞌya magono ma ne ma lya tsugono tsu ngono n likimba gba̱.”

18

A wacinsai Babila

1 An kuwene ku uka ɗa u kumbai kadin ki ku wurai, n wene ta̱ katsumate ka zuba ka roku ka cipa̱ a iyamba. Wa̱ ta̱ n ucira cika, aku katyashi ka ka laɗa ka ka wutusa̱ ara ne ka wakanai likimba. 2 U salai n kala̱ga̱tsu ka ucira:

“Ilyuci i pige i Babila i wa̱sa̱ ɗe.

Ama aꞌa̱ kpam pini wa,

shegai ityoni i cingi kau‑kau i ashinda̱ iꞌya iꞌa̱ri pini.

Gba̱ nnu ma ashinda̱ ma̱ ta̱ pini.

3 Gba̱ iyamba i so ta̱ ma̱ra̱ ma ne,

adama a ɗa u lai uciga tsishankala.

Ngono n likimba n yan ta̱ tsishankala n eyi,

kpam gba̱ aza a tsilaga a tsa̱ra̱ ta̱ ikebe ushani

adama a ɗa u la ta̱ uciga ili i shinga i shinga.”

4 Aku n panai kala̱ga̱tsu ka roku a zuba ka danai:

“Wuta̱i pini a ilyuci i nala yi, ama a va̱,

kotsu i yain unyushi u cingi tyoku ɗa u yain wa,

kotsu kpam i wushi mavura ma wa wusha wa.

5 Unyushi u ne u yan ta̱ kazana ka ka rawai a zuba,

Kashila̱ kpam ka a̱sa̱nsa̱ n ili i cingi iꞌya u yansai wa.

6 Yankai Babila dem tyoku ɗa u yankai aza roku.

I tsupuka yi ili i cingi iꞌya u yansai hal kure.

I foɓusuko yi ma̱ra̱ ma ma rawai ucira kure

tyoku ɗa u foɓusukoi aza roku.

7 U na̱ka̱ ta̱ kaci ka ne tsupige cika

u tsa̱ra̱i kpam gba̱ ili iꞌya wa ciga.

I na̱ka̱ yi upana u ikyamba n unamgbukatsuma̱ cika.

U yanka ta̱ kaci ka ne ara̱ɗi, u danai,

‘Mpa na n dusuki,

mpa uka ɗa wa lya tsugono.

Ma̱ri n vali ɗa wa kuwa̱ mu wa,

adama a nala ma sa̱ka̱ yi wa.’

8 Adama a ɗa uka vi u yain ara̱ɗi nala,

wa ɓa̱ra̱kpa̱ wa,

Kashila̱ ka yan yi ta̱ mavura n maɓa̱la̱,

n ukpa̱ u ama a ne, n kambulu.

Akina a ka lya yi ta̱,

kpaci Kashila̱, uza ɗa u yanka yi afada,

wa̱ ta̱ n ucira cika.”

9 “Ngono n ɗa a yain tsishankala kpam a pecei utsa̱ri u ne, a ka wene ta̱ ka̱nga̱ ka uka̱na̱ u akina a ɗa a ka lya yi, aku a sa̱i a namgba katsuma̱ adama a nala yi. 10 A shamgbai a mɓa̱ri, kpaci a ka pana ta̱ uwonvo u upana u ikyamba u ɗa u tsa̱ra̱ yi kotsu u tsa̱ra̱ le dem wa. A danai,

“ ‘Upana u ikyamba!

Upana u ikyamba u ilyuci i pige i nala yi,

ilyuci i pige i Babila,

kpaci mavura ma vunu ma tuwa̱ ta̱

a asuvu a ulapa u uwule u te!’

11 “Kpam aza a tsilaga a likimba a ka sa̱ ta̱ a namgba katsuma̱ adama a ne, kpaci gogo‑na ko uza wa̱ la wa tsila ili iꞌya a ka dengishe wa. 12 Ili iꞌya a ka dengishe vi iꞌya zinariya, n azurufa, n atali a ikebe,† n ityali. A ka tsa̱ra̱ kpam katsili ka aminya a ɗa a lai tsugbere tsulobo, n aminya a mini ma galura n san kpa̱ya̱ya̱ wa. A ka tsa̱ra̱ uza ɗa wa tsila nɗanga n ɗa ma̱ri n magula̱ni ma shinga, n ili iꞌya a yain n aꞌanga a karon, na̱ nɗanga ma ikebe wa. Nala dem n urim u shili, n urim, n katali ka ikebe cika ka kuma. 13 A ka tsa̱ra̱ uza ɗa wa tsila ili i magula̱ni i kusan,* n ili i magula̱ni i urunukpa, n i kusugburu wa. Nala dem n mini ma cinwi, n manivi, n kira, n ilya. Hal n anaka, na̱ ncon, n adoki, na̱ nringongo ma adoki ma ucanka ucanga a ka tsa̱ra̱ katsili wa. Nala dem a ka tsa̱ra̱ katsili ka agbashi, n ama ɗa a ka̱na̱i a asu u kuvon wa.

14 “Aza a tsilaga yi a tonuko yi,

“ ‘Gba̱ ili iꞌya va̱ri vu zuwukai aꞌeshi yi i kotso ɗe,

kpam gba̱ ili iꞌya i lobonuso vu vi i puwa̱n ɗe,

vu buwa kpam utsa̱ra̱ iꞌya wa!’

15 “Aza a tsilaga a ne, aza ɗa a yain utsa̱ri a asu u dengishike yi ili i nala yi, a ka shamgba ta̱ a mɓa̱ri, adama a ɗa a ka pana ta̱ uwonvo u upana u ikyamba u ɗa u tsa̱ra̱ yi kotsu u tsa̱ra̱ le dem wa. A ka sa̱ ta̱ a namgba katsuma̱. 16 A ka dana ta̱,

“Upana u ikyamba!

Upana u ikyamba u ilyuci i pige i nala yi!

Wa̱ri u tsu uka ta̱ aminya a ikebe

a ɗa aꞌa̱ri n mini ma galura n san kpa̱ya̱ya̱.

U uka ta̱ dem ikali i icanga i zinariya,

n atali a ikebe† icun kau‑kau!

17 A asuvu a ulapa u uwule u te u ɗa a nangasai gba̱ utsa̱ri u ne!’

“Atigi† a aꞌatsu a pige n ayain a manyan a le kaɓolo n aza a nwalu a mini yi, n aza a tsilaga tsu ili iꞌya a ka canga̱sa pini a aꞌatsu yi a ka shamgba ta̱ a mɓa̱ri. 18 A ka sa̱ ta̱ cika an a wenei ka̱nga̱ ka uka̱na̱ u akina ka ka̱ri yi ulya vi, ‘Kotsu aꞌa̱ri a yan ilyuci tyoku u ilyuci i ucira i na yi wa!’

19 “A ka polusuko ta̱ aꞌaci a le kabuta̱ tsa̱ra̱ a wenike unamgbukatsuma̱ u le. Kpam a ka dana ta̱:

“ ‘Upana u ikyamba!

Upana u ikyamba u ilyuci i pige i nala yi!

Tsu yan ta̱ utsa̱ri adama a udukuyan u ne.

Kpam gogo‑na a asuvu a ulapa u uwule u te gba̱ u puwa̱n ɗe.’

20 Eɗa̱ aza ɗa iꞌa̱ri a zuba yanyi ipeli,

i yain kpam maza̱nga̱,

kpaci Kashila̱ ka wacinsa ɗe Babila.

Ama a Kashila̱ kaɓolo n asuki

n aza ɗa a tsu dansa akani a Kashila̱

a ka yan ta̱ maza̱nga̱.

Kpaci Kashila̱ ka kiɗa̱ga ɗe Babila ugana

adama a ili i cingi iꞌya u yansa̱ka ɗa̱.”

21 Aku katsumate ka zuba ka ucira ka bidyai katali ka pige, yavu ka a tsu wurika kira, aku u vuta̱la̱i ka a kushiva̱, u salai:

“Babila, avu ilyuci i ucira,

tyoku ɗa Kashila̱ ka wacinsa vu n ucira ɗa na

tyoku ɗa n vuta̱la̱i katali ka na ki!

Avu ilyuci i na yi, ama a ka doku a ka wene vu kpam wa.

22 Ama a ka doku a ka pana a kemi kpam molo wa,

ko ashipi, ko kpam ama a fulusa̱ avula̱ n igbali wa.

Uza wa doku wa yan kpam manyan a asuvu a vunu wa.

Uza wa doku wa pana mawura̱ ma kira kpam wa.

23 Uza wa doku wa wene katyashi ka ncikalu a asuvu a vunu kpam wa.

Uza wa doku wa pana kpam kala̱ga̱tsu ka kalobo n makere a yain iyolo wa.

Aza a tsilaga a vunu alya aꞌa̱ri a lakai ucira a asuvu a likimba naha.

Tsuboci tsu vunu tsu yinsa̱ ta̱ ama a likimba gba̱.

24 Kashila̱ ka yanka ta̱ Babila mavura

kpaci ilyuci yi i wuna ta̱ aza ɗa a dansai akani a Kashila̱,

n aza ɗa aꞌa̱ri ama a Kashila̱.

Mayun ɗa, Babila wuna ta̱ ama a likimba ukyawan.”

19

Ama ɗa aꞌa̱ri a zuba a cikpalai Kashila̱

1 An katsumate ka zuba ka ucira ka nala ka kotsoi kadyanshi, aku n panai mawura̱ ma kakuma̱ ka ama a zuba, a ka sala̱sa:

“Cikpalai Kashila̱!

Iwauwi, n tsupige, n ucira i Kashila̱ ka tsunu iꞌya!

2 Mayun ɗa kpam dere ɗa tyoku ɗa u tsu yan ama a cingi afada.

U yawunsa ɗe tyoku ɗa wa yanka kashankala ka pige ka nala ki mavura,

uza ɗa u zuwai ama a likimba a yain tsicingi a asu u ɗa a yain tsishankala n eyi.

Kashila̱ ka tsupa yi ta̱ kpaci u wuna ta̱ agbashi a ne.”

3 Aku a doki a salai:

“Cikpalai Kashila̱!

Ka̱nga̱ ka uka̱na̱ u akina ka ilyuci i pige yi ka ꞌya̱nga̱ ta̱ a zuba hal ubana bawu utyoku!”

4 Nkoshi kamanga n ama a nishi mi n ili i uma i nishi yi a kuɗa̱ngi a lyakai Kashila̱ kayala, uza ɗa wa̱ri ndishi a karatsu ka tsugono. A danai, “Ami! Cikpalai Kashila̱!”

Abiki a iyolo a Maku ma Kondom

5 Aku n panai uza roku wa isa̱ pini a karatsu ka tsugono ki, u danai,

“Gba̱ ama,

azapige n aza ɗa bawu aꞌa̱ri azapige.

Aza ɗa ya lyaka Kashila̱ kayala, danai,

‘Tsu na̱ka̱ vu ta̱ tsupige.’ ”

6 Aku n panai mawura̱ ma kakuma̱ ka ama a zuba a ka sala̱sa yavu mawura̱ ma mini ma pige ma ma rukpusa̱ kpam yavu mawura̱ ma makpankashila̱ ma pige. N pana̱ka le a ka dansa:

“Cikpalai Kashila̱!

Kpaci Magono ma Zuba Kashila̱

Uza u Ucira Gba̱ aya Magono!

7 Tsu yanyi ipeli n maza̱nga̱.

Tsu cikpalai tsupige tsu ne.

Kpaci aꞌayin a ɗa a ka yan iyolo i

Maku ma Kondom mi a rawa ɗe.

Ukasavu vi u foɓuso ɗe

kaci ka ne adama a iyolo yi.

8 Kashila̱ ka na̱ka̱ yi ta̱ aminya a pun,

a ɗa a lai aminya a tsugbere,

a ɗa aꞌa̱ri sarara kpam a ka laɗa.”

(Aminya yi a ɗa ili i shinga iꞌya ama a Kashila̱ a ka yansa.)

9 Aku katsumate ka zuba ki ka tonuko mu, “Korongu na: Kashila̱ ka zuwuka ta̱ gba̱ uza ɗa baci dem a libanai a asu u abiki a iyolo i Maku ma Kondom mi una̱ u shinga.” Katsumate ka zuba ki ka danai kpam, “Ili iꞌya Kashila̱ ka dansai na vi mayun ɗa.”

10 Aku n kuɗa̱ngi a aꞌene a katsumate ka zuba ki tsa̱ra̱ n lyaka yi kayala, shegai u tonuko mu, “Aꞌa! Kotsu vu lyaka mu kayala wa! Mpa dem kagbashi ka tyoku u vunu n tyoku u Atoni a ɗa a buwai, n gba̱ aza ɗa a ka̱na̱i ukuna u mayun u ɗa Yesu toɗugboi. Cikpalai Kashila̱!”

Ukuna u mayun u ɗa Yesu toɗugboi vi u ɗa u tsu zuwa ama a dansa akani a Kashila̱.

Uza ɗa u yuwa̱i kadoki ka eri

11 Aku n wenei zuba kukpa̱i, n wenei kadoki ka eri ka̱ri kushani pini. Uza ɗa u yuwa̱i ka vi kala ka yi Uza u Maci n Uza u Mayun. U tsu yan ta̱ afada a ne dere, kuvon kpam dere. 12 Aꞌeshi a ne a ka laɗa yavu akina, aku u ukai ifuni ushani a kaci ka ne. A korongu ta̱ kala ka ne a ikyamba i ne, shegai aya koshi u revei ka. 13 U ukai matogo ma a rumbugi a asuvu a mpasa. Kala ka ne ka, “Udani u Kashila̱.” 14 Asoje a zuba a yuwusa̱i adoki a eri a ka tono yi. A ukusai aminya a pun a ɗa a lai aminya a tsugbere, a ɗa aꞌa̱ri sarara. 15 Burundu u kulya u wuta̱i a una̱ u ne, kpam n u ɗa wa yan manyan u yain kuvon n uyamba. Wa lya ta̱ tsugono tsu le n kalangu ka urim. Wa wenike ta̱ upan u pige u Kashila̱ Uza u Ucira Gba̱ a asu u upisha cinwi a kaɗa̱ka̱ ka upishisa mini ma cinwi. 16 A kapashi ka matogo ma ne ma ma palai maguta̱ ma ne a yain ikorongi i na:

MAGONO MA NGONO N ASHEKU A ISHEKU.

17 Aku n wenei katsumate ka zuba ka shamgbai a kaara. U sala̱kai gba̱ asakali a ɗa a ka imkpusa a zuba n kala̱ga̱tsu ka ucira, u danai: “Tuwa̱i! Ɓolomgbonoi i lyai ilikulya i abiki ushani iꞌya Kashila̱ ka tuwa̱ ka foɓusuko ɗa̱! 18 Tuwa̱i! Takumai ikyamba i ngono, n atigi, n asoje, kaɓolo n ikyamba i adoki n ikyamba i ayuwi a le. Tuwa̱i! Takumai ikyamba i ama gba̱: agbashi n aza ɗa bawu aꞌa̱ri agbashi, azapige n aza ɗa bawu aꞌa̱ri azapige!”

19 Aku n wenei kadin na̱ ngono n likimba gba̱, kaɓolo n asoje a le, a ɓolomgbonoi tsa̱ra̱ a yain kuvon n uza ɗa u yuwa̱i a zuba u kadoki ki n asoje a ne dem. 20 Aku a ka̱na̱i kadin ki kaɓolo n matsumate ma kaɓan uza ɗa u yanka yi ikunesavu yi. (U yansa ta̱ ikunesavu i nala yi tsa̱ra̱ u yinsa̱ aza ɗa aꞌa̱ri n kugyan ku kadin ki, aza ɗa kpam a lyakai kameli ka ne kayala.) Kadin ki n matsumate ma kaɓan mi a vuta̱la̱ le ta̱ n uma u le pini a kushiva̱ ku akina ka ka̱ri ura̱na n akina a eri. 21 Uza ɗa u yuwa̱i kadoki ki u wunusai asoje a le gba̱ n burundu ɗa wa̱ri a uwutusa̱ a una̱ u ne. Aku gba̱ asakali yi a takumai ikyamba i le a cuwusa̱i hal ucuwi u leje le.

20

Ayen kazu (1,000)

1 An uza ɗa u yuwa̱i kadoki ki u lyai kaci ka kadin ki, n matsumate ma kaɓan n asoje a le dem, aku n wenei katsumate ka zuba ka roku ka̱ri ucipa̱ a iyamba, uɓa̱ni n makukpunki ma kaɗa̱ka̱ ka bawu ka̱ri n utyoku n ikani i ara̱ji a kukere ku ne. 2-3 Katsumate ka zuba ki ka ka̱na̱i ubungu vi; wata, kali ka nala ka ka̱ri tun caupa vi ka a tsu isa̱ Kala̱pa̱nsi ko kpam Kanangasi.* U bidyai ikani yi u sira yi mai n iꞌya. Aku u vuta̱la̱ yi a kaɗa̱ka̱ ka bawu ka̱ri n utyoku. N makukpunki ma wa ɓa̱na̱ a kukere ku ne ki ma u gbagiryai utsutsu u kaɗa̱ka̱ vi, aku u zuwai iryoci pini a utsutsu vi tsa̱ra̱ ko uza u kukpa̱ wa. Kala̱pa̱nsi ki ka rongo ta̱ pini hal ayen kazu (1,000), adama a nala wa doku wa yinsa̱ kpam ama a likimba wa. Ayen kazu yi a wura baci, katsumate ki ka a̱sa̱ka̱ yi ta̱ ve aꞌayin kenu.

4 Aku n wenei aratsu a tsugono, kpam aza ɗa aꞌa̱ri ndishi pini a zuba le alya ama ɗa Kashila̱ ka na̱ka̱i ucira u ɗa a ka lya tsugono. Alya aꞌulu a aza ɗa atokulalu a kiɗa̱sai aꞌaci a le adama a ɗa a dansai akani a Yesu n kadyanshi ka Kashila̱. Ama a nala yi a lyaka kadin ko kameli ka ne kayala wa, kpam a wusha kugyan ku ne a acen a le ko a akere a le wa. A gonoi a yain uma aku a dusuki a aratsu a tsugono, a lyai tsugono kaɓolo n Kirisiti Kawauwi hal ayen kazu. 5 Aꞌayin a kagita̱ a ɗa pa vi a ɗa Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱ akushe a ukpa̱. (Akushe a ɗa a buwai a gono n uma wa, she aꞌayin a ɗa ayen kazu yi a kotsoi.) 6 Aza ɗa Kashila̱ ka ꞌya̱nga̱sa̱i a ukpa̱ aꞌayin a nala yi a yan ta̱ ipeli cika; alya ama a ne. A ka wuna le a kushiva̱ ku akina wa; wata, ukpa̱ u ire u ɗa la vi. Shegai a ka gbashika ta̱ Kashila̱ n Kawauwi ka u ɗanga̱sai tyoku u aɗara̱kpi, kpam a ka lya ta̱ tsugono kaɓolo n eyi hal ayen kazu.

Kashila̱ ka lyai kaci ka Kanangasi

7-8 An ayen kazu yi a kotsoi, katsumate ka zuba ki ka a̱sa̱ka̱i Kanangasi a asu u ɗa aꞌa̱ri a sira yi caupa vi, wa wuta̱ ta̱ u yinsa̱ iyamba n aza ɗa a wacuwai a asuvu a likimba gba̱. Iyamba i nala yi iꞌya a ka isa̱ Gogu n Magogu. Wa tuko le ta̱ a asu u te a asu u ɗa a ka yan kuvon. A ka yan ta̱ ushani cika hal gba̱m ko uza wa fuɗa wa kece le wa. 9 A wacuwai a asuvu a likimba a kyawain a asu u ɗa ama a Kashila̱ a zuwai agali; wata, ilyuci iꞌya wa ciga. Shegai akina a wuta̱i a zuba a wacinsa le. 10 Aꞌa̱ri a vuta̱la̱ ɗe kadin ki n matsumate ma kaɓan mi a kushiva̱ ku akina ka ka̱ri ura̱na n akina a eri, aku a vuta̱la̱i kpam pini Kala̱pa̱nsi, uza ɗa u yinsa̱i ama a na yi gba̱. Akina yi a ka zuwa le ta̱ a pana ikyamba kaara n kayin hal ubana bawu utyoku.

Afada a makorishi

11 N wenei karatsu ka tsugono ka pun ka pige, aku n wenei uza ɗa wa̱ri ndishi pini vi. An u wenikei kaci ka ne, aku likimba n zuba a puwa̱in kpam ko uza u doku u wene le wa. 12 N wene ta̱ kpam gba̱ ama ɗa a kuwusa̱i aꞌa̱ri kushani a kapala ka karatsu ka tsugono ki, azapige n aza a kenu. Aku a kukpa̱i itagara̱da iꞌya a korongusi ili iꞌya ya dem yansai. A kukpa̱i kpam tagara̱da roku; wata, Tagara̱da u Aza a Uma. A yanka ta̱ akushe yi afada ya dem n ili iꞌya u yain, tyoku ɗa a korongi pini a itagara̱da yi. 13 Aza ɗa a kuwa̱i a kushiva̱ a banai dem tsa̱ra̱ Kashila̱ ka yanka le afada. Ukpa̱ n Asu u Akushe a tukusoi ama ɗa aꞌa̱ri ara le, aku Kashila̱ ka yanka le afada ya dem n ili iꞌya u yain. 14 A vuta̱la̱i Ukpa̱ n Asu u Akushe a kushiva̱ ku akina. (Kushiva̱ ku akina ku nala ki ka ukpa̱ u ire.) 15 Aku a vuta̱la̱i ama a kushiva̱ ku akina ki; wata, uza ɗa baci dem kala ka ne bawu ka̱ri ukorongi a asuvu a Tagara̱da u Aza a Uma.

21

Zuba u savu n likimba u savu

1 An n kotsoi uwene kuwene ka Kashila̱ ka yanka ya dem afada, aku n wenei zuba u savu n likimba u savu. Zuba u kagita̱ n likimba u kagita̱ a puwa̱in, kpam kushiva̱ ku buwa wa, ko kenu. 2 N wenei kpam ilyuci i pige iꞌya a wulukpei iꞌya Kashila̱ ka suki; wata, Urishelima u savu, u wuta̱i a zuba wa cipa̱ a iyamba. Ilyuci i pige yi tyoku u uka ɗa u ukai aminya a iyolo a ne ɗa wa̱ri, kpam u foɓusoi u gawunsa n vali u ne. 3 Aku n panai kala̱ga̱tsu a karatsu ka tsugono, ka danai, “Gogo‑na kuwa ku Kashila̱ ka̱ ta̱ n ama! Wa rongo ta̱ n ele, kpam a ka woko ta̱ ama a ne. Kashila̱ n kaci ka ne wa rongo ta̱ n ele kpam wa woko ta̱ Kashila̱ ka le. 4 Wa yansa̱sa ta̱ meshi ma le gba̱. Ko uza wa kuwa̱ kpam wa. Uza wa namgba kpam katsuma̱ wa, ko u sa̱i ko kpam u doku u pana ikyamba wa. Ili i cau iꞌya i kotso ɗe.

5 Uza ɗa wa̱ri ndishi a karatsu ka tsugono ki u danai, “Weɓelei! Ma gonusuko ko ndya wa i savu!” Aku u tonuko mu, “Korongu na, kpaci idani i na yi mayun ɗa kpam a ka wushuku ta̱ n iꞌya.”

6 Kpam dem u dana ta̱, “N yan ɗe gba̱ ili i na yi! “Mpa Alfa mpa dem Omega.† Wata, mpa Kagita̱ mpa dem Makorishi. Ma na̱ka̱ ta̱ aza ɗa a ka pana kakuli mini ma uso a keshi ka mini ka ka na̱ka̱ uma gbani, bawu a tsupai ko i te. 7 Gba̱ aza ɗa baci dem a lyai kaci a ka wusha ta̱ ili i na yi gba̱: Ma woko ta̱ Kashila̱ ka le, kpam a ka woko ta̱ mmuku n va̱. 8 Shegai gba̱ ama a na yi; wata, aza ɗa a kpa̱ɗa̱i ukawunku adama a uwonvo, n aza ɗa a a̱sa̱ka̱i upityanangu na̱ mpa katsupi ka le ka kushiva̱ ku akina ka ka̱ri ura̱na n akina a eri. A ka tsupa ta̱ dem aza ɗa a nangasai kaci ka le n unyushi u cingi, n aza a mawunuka, n ashankala n akina yi. Aꞌeli, n aza ɗa a ka gbashika ameli, n aza a kaɓan, asu u le u ɗa kushiva̱ ku akina ka ka̱ri ura̱na n akina a eri. Ukpa̱ u ire u ɗa la vi.

Urishelima u Savu

9 Katsumate ka zuba ka tuwa̱i ka tonuko mu, “Tuwa̱ n wenike vu makere ma ma yan iyolo n Maku ma Kondom mi.” (Katsumate ka zuba ka na ki uza u te ɗa a asuvu atsumate a shindere a ɗa aꞌa̱ri n abelu a shindere a usara u shindere u ɗa a yain a makorishi.) 10 Kulu ku Kashila̱ ku tonoi na̱ mpa, aku katsumate ka canga mu ubana a zuba masasa ma ugaɗi. Aku u wenike mu Urishelima ilyuci i pige i uwulukpi iꞌya Kashila̱ ka suki, i wuta̱i a zuba ya cipa̱ a iyamba. 11 I shaɗangi n tsupige tsu Kashila̱ kpam ya laɗa n katyashi ka shili usatari n mini ma avuku tyoku atali a ikebe† cika a ɗa aꞌa̱ri sarara yavu madubu ma ma wundyamgbana̱ka. 12 Kasaga ka ka̱ri n ugbami ka ugaɗi cika ka kyawain iꞌya. Itsutsu kupa n i re iꞌya pini, kpam utsutsu dem katsumate ka zuba ka pini ka wundya u ɗa. A itsutsu yi a korongu ta̱ pini aꞌala a agali a aza a Isaraꞌila kupa n a re, utsutsu dem kala ka te. 13 Kaɓon dem ka̱ ta̱ n itsutsu i tatsu: i tatsu a kasana, i tatsu a gaɗi, itsutsu i tatsu a ɗaka, i tatsu kpam a kalivi. 14 Kasaga ka ilyuci ki ka̱ ta̱ n atali kupa n a re a kami, katali dem a korongu ta̱ pini kala ka kasuki ka te a asuvu a asuki kupa n a re a Maku ma Kondom mi.

15 Katsumate ka zuba ka ka dansa na̱ mpa vi ka ɓa̱na̱i kalangu ka zinariya. Ka wa ra̱tsana̱ka ilyuci i pige, itsutsu, n kasaga ka ilyuci ki. 16 An u ra̱tsana̱kai, u wenei iꞌya yavu akpati ɗa ugaɗi n upeti n akumgbi a ne aꞌa̱ri derere. Ura̱tsana̱ka u akpati vi mel kazu ka te n amangatawantawun (1,500) u ɗa. * 17 Aku katsumate ka zuba ki ka ra̱tsana̱kai kasaga ki, n ura̱tsana̱ka u tsunu, upeti u ne u rawa ta̱ udeshe amangatawanre n kupa n u teli (216). 18 N atali a ɗa a ka laɗa san n mini ma avuku a ɗa a makai kasaga ki. Gba̱ ili iꞌya iꞌa̱ri a ilyuci yi n zinariya ɗa wa̱ri sarara cika hal wa laɗa yavu madubu ma ma wundyamgbana̱ka ɗa a yain iꞌya. 19-20 Asuvu a atali kupa n a re yi katali dem ka̱ ta̱ kau kpam ka ikebe a kami ka kuma ki. A roku a shili a ɗa, a roku tani mini ma tsulon ma le, a roku tani mini ma avuku ma le, a roku kpam mini ma lima̱ icun i mabucu ma iva̱shi i akaryabi.† 21 Itsutsu kupa n i re yi ityali i ikebe† iꞌya cika. Utsutsu dem n utyali u te u ɗa a yankai u ɗa. Ure u pige u ilyuci vi n zinariya u ɗa wa̱ri sarara katyashi ka ne ka laɗa yavu madubu ma ma wundyamgbana̱ka ɗa a yankai u ɗa.

22 N wene kuwa ku ulya kayala pini a ilyuci i pige yi wa, kpaci Magono ma Zuba Kashila̱ Uza u Ucira Gba̱ n Maku ma Kondom alya kuwa ku ulya kayala ku ne. 23 Ilyuci i pige yi ya ciga kaara ko uwoto a na̱ka̱ katyashi pini wa. Kpaci tsupige tsu Kashila̱ tsa tsa laɗa pini aku Maku ma Kondom ma wakanai asu vi yavu macikalu. 24 Gba̱ ama a likimba a rongo ta̱ pini a katyashi ka ka laɗa pini a ilyuci yi. Kpam ngono ma tukuso ta̱ utsa̱ri u le pini. 25 Itsutsu i ilyuci yi ukukpi u ɗa ya rongo kain dem. A ka gida̱ku iꞌya wa, kpaci kayin ka̱ pini asu vi wa. 26 Ama a ka tukuso ta̱ pini gba̱ ili i shinga n i karinga̱ pini a ilyuci i pige yi. 27 Ili i cingi iꞌa̱ la iꞌya a ka a̱sa̱ka̱ i uwa pini asu vi wa. Nala dem uza ɗa baci dem u yain ili i uwono, ko kaɓan a ka a̱sa̱ka̱ yi u uwa pini wa, shegai aza ɗa a korongi aꞌala a le a Tagara̱da u Aza a Uma u ɗa Maku ma Kondom ma̱ri n u ɗa.

22

Aga̱ta̱ a ɗa a tsu na̱ka̱ uma

1 An katsumate ka zuba ki ka wenike mu ilyuci i savu yi, aku kpam u wenike mu aga̱ta̱ a ɗa aꞌa̱ri n mini ma ma tsu na̱ka̱ uma. A ka laɗa cika yavu madubu ma ma wundyamgbana̱ka. A gita̱i uyene a karatsu ka tsugono tsu Kashila̱ n ka Maku ma Kondom a dusuki vi. 2 Ma yenei a mere ma ure u ilyuci vi. Nɗanga n ɗa n tsu matsa mmuku n ɗa n tsu na̱ka̱ uma n gbonguroi pini a apashi a re gba̱ a aga̱ta̱ yi. Kayen dem a tsu matsa ta̱ ilimaci kupa n u re; wata, kuten a uwoto. Ama a likimba a tsu yanka ta̱ avuku a le aguma̱ a ta̱na̱sa̱ mɓa̱la̱. 3 Ili iꞌa̱ la iꞌya Kashila̱ ka yankai una̱ u cingi pini a ilyuci yi wa. Karatsu ka tsugono tsu Kashila̱ n ka Maku ma Kondom a dusuki vi a ilyuci yi iꞌya ka rongo, kpam agbashi a ne a ka gbashika yi ta̱. 4 A ka wene ta̱ upetiwaꞌeshi u Kashila̱ n kala ka ne ukorongi a acen a le. 5 A ka doku a yain kayin kpam wa. A ka ciga kpam katyashi ka macikalu ko ka kaara wa, kpaci Magono ma Zuba Kashila̱ ka na̱ka̱ le ta̱ katyashi. Kpam a ka lya ta̱ tsugono hal ubana bawu utyoku.

Utuwa̱ u Yesu

6 Aku katsumate ka zuba ki ka tonuko mu, “Idani i na yi mayun ɗa, a wushuku kpam n iꞌya. Magono ma Zuba Kashila̱ uza ɗa u na̱ka̱i Kulu Keri ku ne a asu u ntsumate, u suku ta̱ katsumate ka zuba ka ne ka wenike agbashi a ne ili iꞌya ya tuwa̱ ya gita̱ gogo.”

7 Yesu danai, “Panai na! Ma̱ ta̱ a utuwa̱ gogo. Tagara̱da u na u dana ta̱ ili iꞌya ya gita̱ gogo‑na n ubana a kapala. Kashila̱ ka zuwuka ta̱ aza ɗa a tonoi u ɗa una̱ u shinga.”

8 Mpa Yahaya, uza ɗa n panai kpam n wenei gba̱ ili i nala yi. An n kotsoi upana n uwene iꞌya, aku n kuɗa̱ngi a aꞌene a katsumate ka zuba ka ka wenike mu ili yi gba̱ tsa̱ra̱ n lyaka yi kayala. 9 Shegai u tonuko mu, “Aꞌa! Kotsu vu lyaka mu kayala wa! Mpa dem kagbashi ka tyoku u vunu, n atoku a vunu ntsumate, kpam n gba̱ ama ɗa a wenei karinga̱ ka idani i tagara̱da u na vi. Lyaka Kashila̱ kayala!”

10 Aku u tonuko mu kpam, “Kotsu vu kimba̱ ili iꞌya a danai a tagara̱da na vi a kaci ka ili iꞌya ya gita̱sa̱ gogo‑na n iꞌya ya tuwa̱ ya gita̱ a kapala wa. Aꞌayin a ɗa ili i na yi ya gita̱ a ka rawa ɗe gogo. 11 A̱sa̱ka̱ gba̱ aza ɗa a ka yansa tsicingi a rongo uyansa tsicingi hal kain ki ka rawa. Aza ɗa kpam a ka yansa ili i icaɗi a rongo uyansa iꞌya. Aza ɗa kpam a ka yansa ili i shinga, a rongo uyansa ili iꞌya iꞌa̱ri i shinga, aza ɗa kpam aꞌa̱ri uwulukpi a suma uyansa tsicingi.”

12 Yesu doki u danai, “Panai na! Ma̱ ta̱ a utuwa̱ gogo. Ma̱ ta̱ a utuwa̱ n tsupa ko kpam n yanka gba̱ ama mavura a ili iꞌya a yansai. 13 “Mpa Alfa mpa dem Omega.† Wata, mpa Kagita̱ mpa dem Makorishi. Mpa Uza u Iyan mpa kpam Uza u Utyoku.

14 “Kashila̱ ka zuwuka ta̱ aza ɗa a za̱i ntogo n le sarara una̱ shinga, kpam adama a nala, a ka fuɗa ta̱ a ka lya ilimaci i nɗanga n ɗa n tsu na̱ka̱ uma kpam a wura a itsutsu a uwa a asuvu a ilyuci yi. 15 Shegai a ka ɓishinka ta̱ ama a na uꞌuwa a asuvu a ilyuci yi: aza ɗa a gonukoi kaci ka le n ashinda̱ adama a unyushi u le, n aza a uyansa tsukunu, n aza a uyansa tsishankala. A ka ɓishinka ta̱ dem aza a maga̱la̱ka̱, n aza ɗa a ka lyasa̱ka ameli kayala, n gba̱ aza ɗa a tsu dansa kaɓan.

16 “Mpa Yesu, n suku ta̱ katsumate ka zuba ka va̱ ka na̱ka̱ ɗa̱ akani a na yi a aꞌuwa a Atoni. Mpa Kami; wata, Matsikaya ma Dawuda Magono. Mpa Katala ka Kpasani.”

17 Kulu Keri n ukasavu u Maku ma Kondom mi a danai, “Tuwa̱!” Uza ɗa baci u panai akani a na yi a̱sa̱ka̱ u dana, “Tuwa̱!” Uza ɗa baci wa pana kakuli u tuwa̱, uza ɗa baci dem wa ciga, a̱sa̱ka̱ u kene mini ma uma gbani.

Makorishi

18 Mpa Yahaya ɗa ma rono atsuvu a uza ɗa baci dem wa pana akani a kaci ka ili iꞌya ya gita̱sa̱ gogo‑na, kpam n iꞌya ya tuwa̱ ya gita̱ a kapala iꞌya n korongi a tagara̱da u na vi: Uza u doku baci ili a asuvu a akani a na yi, Kashila̱ ka doku yi ta̱ dem mavura ma ne. Wa yanka yi ta̱ mavura n usara u shindere u ɗa n yain kadyanshi ka le pini a tagara̱da u na vi. 19 Kpam uza u takpa baci ili a asuvu akani a na yi, Kashila̱ ka ɓishinka yi ta̱ utsa̱ra̱ una̱ u shinga u ɗa a dansai a tagara̱da na vi. Kashila̱ kpam ka ɓishinka yi ta̱ ulya ilimaci i maɗanga ma una̱ka̱ uma, kpam wa a̱sa̱ka̱ vuma u nala vi u rongo a ilyuci i uwulukpi i nala yi wa.

20 Yesu, uza ɗa u danai ili i na yi mayun ɗa, u dana ta̱, “Mayun ɗa, ma̱ ta̱ a utuwa̱ gogo.”

Ami. Tuwa̱, Yesu Asheku!

21 A̱sa̱ka̱ Yesu Asheku u wenike gba̱ ɗe ukuna u shinga u pige u ne. Ami.

* 1:4 Asiya uyamba u ɗa a Roma u ɗa gogo‑na a ka isa̱ Turukiya.

† 1:8 Alfa n Omega alya iɗyani i kagita̱ n i makorishi a asuvu a iɗyani i Tsiheline. Dana ɗa u danai wa̱ ta̱ pini kahu a yain ko ndya wa, kpam wa yan ta̱ pini hal ubana bawu utyoku.

* 2:6 Atoni a Nikala awenishiki a kaɓan a ɗa, aza ɗa a ka ciga ama a rongo a ulyasa̱ka ameli kayala kpam a yansa tsishankala.

† 2:9 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

‡ 2:12 A ilyuci i Birigama, aꞌuwa a ameli a ɗa pini a asu u ɗa ama a tsu lyasa̱ka magono ma Roma kayala yavu Kashila̱ ka. Asuɗara̱kpa u ɗa pini evu u ɗa a tsu lyaka kameli ka Zeyu kayala. Birigama ɗa kami ka asu u ɗa tsugono tsu Kanangasi tsa̱ri a likimba.

◊ 2:14 Mkc. 25:1.

§ 2:17 Aza a Yahuda a wushuku ta̱ Irimiya matsumate u sokongi magbodo ma mana a Akpati u Kazuwamgbani. Aꞌayin a makorishi, a ka wene ta̱ ma aku a lyatangu ama n u ɗa.

* 2:24 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

† 2:26-28 Katala: An u wokoi aꞌayin a nala yi ama a wushuki an atala a ka yanka le ili i roku a uma u le, a na̱ka̱ uza ucira a kaci ka katala ka ka lakai ucira gba̱ u woko ta̱ yavu ucira u kuyante u Kawauwi, u ɗa a ka pece n eyi.

* 3:7 Makukpunki ma Dawuda ma wenike ta̱ an wa̱ri n ucira u ɗa wa lya tsugono.

† 3:9 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

‡ 3:15 Pini na, “Shen” kalen ka ne ka una̱ka̱ kaci a asu u manyan ma Kashila̱, “Yuwu” kpam ukpa̱ɗa̱ u una̱ka̱ kaci a asu u manyan ma Kashila̱.

* 5:1 Tagara̱da u ɗa wa̱ri wara̱ka u bululu: Aꞌayin a nala a tsu yan ta̱ itagara̱da i le a wara̱ka u te u bululu, aku a ka̱ta̱la̱ u ɗa a mmuku ma alangu.

† 5:1 Aꞌayin a nala yi, a tsu kimba̱ ta̱ ukanikorongi n cira̱kpa̱ aku a zuwa iryoci a kucina̱ iꞌya ya wenike uza u ili. A kukpa̱ baci u ɗa she cira̱kpa̱ tsi tsu fukpa̱ kpam ko uza wa fuɗa kpam wa kimba̱ u ɗa tyoku ɗa wa̱ri caupa wa. Uza ɗa uza u ili u ɗanga̱sai aya koshi wa̱ri n ucira u ɗa wa fukpa̱ iryoci yi.

‡ 5:11 Kakuma̱ ka atsumate a zuba yi ka rawa ta̱ azu azu hal ubana a asu azu azu kupa bawu utyoku.

* 6:6 Kondo “Ikebe i azurufa” a kaci ka idani ka “Ikebe” a Idani i Uɓa̱nga̱.

* 8:12 Kaara ka tsu na̱ka̱ ta̱ katyashi hal ulapa u uwule kupa n u re, shegai aꞌayin a ɗa a korongi makpa̱nda̱ ma na mi, ulapa u uwule kulla̱ u ɗa koshi ka tsu na̱ka̱ katyashi. Nala dem uwoto n atala; ulapa u uwule kulla̱ u ɗa koshi a tsu na̱ka̱ katyashi. Aꞌayin a ɗa baci bawu katyashi ka le ka̱ri pini karimbi ka ka tsu kimba̱ asu.

* 9:16 Kakuma̱ ka asoje ka 200,000,000.

* 11:2 Uwoto amangare n u re ili i te iꞌya n aꞌayin 1,260. Ili i te iꞌya dem n ayen a tatsu n kagbidi a masala ma 12:14.

* 12:9 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

† 12:14 Kondo kadyanshi ka masala ma 11:2

‡ 12:18 Itagara̱da i Kashila̱ i roku i zuwa ta̱ idani i na yi a makpa̱nda̱ ma 17, i roku tani a 18. I roku kpam a masala ma 13:1 ma a zuwai iꞌya.

* 13:2 Adeshikpetsu a biya a gbonguro ta̱, kpam aꞌa̱ ta̱ n tsileme n akulukpa̱tsu a bululu.

* 14:1 Sihiyona kala ka dem ka Urishelima.

* 16:21 Ara̱ji a mini ma atala mi a rawa ta̱ ara̱ji a kakpakpa ka siminti.

* 18:13 A asuvu a ili i magula̱ni yi, a ɓolomgbono ta̱ pini n ma̱r, n furankinsen. Ili i te iꞌya n ili iꞌya arevi a tukoi Yesu kune aꞌayin a ɗa a matsa yi.

* 20:2-3 Kanangasi; wata, “Shetan” kala ka dem ka Kala̱pa̱nsi.

* 21:16 Ugaɗi u kasaga ka ka kyawain ilyuci yi, u rawa ta̱ nwalu ma ukyawan uyamba u Najeriya kure n kagbidi.

† 21:19-20 Atali kupa n a re yi, katali dem ka̱ ta̱ n kala ka ne: ka kagita̱ ka jaspa, aku safiru, n agatu n zumurudu n onis n yakutu n kirisolati n berili n tofazu n kirisofaras n yakinta n ametis.