^

Kaimana'o Tominkaru Paradan

New Testament in Wapishana (GY:wap:Wapishana)

copyright © 2012 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Wapishana
Translation by: Wycliffe Bible Translators, Inc.

Copyright Information

© 2012, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

The New Testament
in Wapishana

© 2012, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2014-04-30

ePub generated by Haiola 22 Feb 2024 from source files dated 29 Jan 2022

198b856d-ac64-5e95-afee-2b1cb3b356c1

MATTHEW

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Matthew

Saadanii Kaimanaꞌo Kuwai

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Diꞌoraz kaarita Matthew saadanii Tominkaru naꞌiki udani Jesus Christ dauaꞌo. Matthew, uruu 12 apostlenao bii ikiꞌo. Uapostle-tinan uaꞌii zii, uruu zaamaapauz tax puraatannaa,* mazan Jesus zaamatan uruu kaudinaꞌo nii paꞌati, uruu idi uwaꞌakan pakaudin-kizi. (Puawunuuta Matthew 9:9-13 idaꞌa.) Mark naꞌiki Luke saadanii kaarita idaꞌa Matthew uu dakota-kao Levi kii.

Pakaaritan idaꞌa kiwiitapa Matthew kowaadan kanom Jesus Christ dokozu-daunnao nii. Ukowaadan uruu King David Takaan-daun, ukauꞌan Matthew dakotan uruu David dani kii. Matthew kowaadan uruu wuruꞌu Christ, Jewnao zaudapaniaz, prophetnao kowaadauzon idi kotuaꞌa naa ĩꞌati Tominkaru dyuudan nii ĩzannaa nii naꞌiki ĩnaobanaa nii. (Hebrew paradan idaꞌan udakota-kao Messiah kii.)

Naꞌiki ukowaada naꞌapam Jesus kaudinan maꞌozakaꞌo idaꞌan, ushaꞌapata umanawun kidaꞌo aimaakan aonaꞌo pidan kaꞌiitan pashaꞌapatan. Ukakuda karinainao pidannao, usoꞌota oiaꞌo doronainao pidannao ai, naꞌiki ukadishita-kida mawakainao.

Iriba Matthew kowaadan Jesus kakinaopan dauꞌu pidannao. Ukakinaopan sakitapaꞌo mashaapa-karu dauaꞌo chapter 5, 6 naꞌiki 7 idaꞌa; ukakinaotan 12 paꞌapostlennao chapter 10 idaꞌa; ukowaadan diꞌitinapa-kinai kuwai kida Tominkaru naobanai-tinan dauaꞌo chapter 13 idaꞌa; utominapa-kidan daꞌanainao paugaru kaimanaꞌo mashaapa-karu dauaꞌo chapter 18, 19 naꞌiki 20 idaꞌa; naꞌiki ukowaadan amazada katokon-tinan dauaꞌo chapter 24 naꞌiki 25 idaꞌa.

Matthew kowaada naꞌapam Jesus zowii-kao, naꞌiki ukadishitan pamawaka-kizi iki. Ukowaada naꞌapam udyuudan apostlenao kakuwaapaꞌanan paꞌati ipai amazada kawanaꞌati, naꞌiki uaipan ĩzaamatan papidanannao nii. (Puawunuuta Matthew 28:16-20 idaꞌa.)

Kaarita buutinpan kida

Jesus dokozu-daunnao 1:1-17

Jesus Christ shakatan 1:18—2:23

John Chikaawunuupauzo kaudin-kizi dauaꞌo 3:1-12

Jesus chikaawunuu-kao naꞌiki utiwaa-kidapa-kao 3:13—4:11

Jesus kaudinan Galilee Baara ii aka 4:12—18:35

Jesus kaudinaanan pamakopan dono Jerusalem iti 19:1—20:34

Jesus shaꞌapatanii kida, pazowii-kao uaꞌii 21:1—26:46

Jesus zaamata-kao, naꞌiki uzowii-kao 26:47—27:66

Jesus kadishitan pamawaka-kizi iki, naꞌiki uaidinan pidannao ati 28:1-20

1

Diꞌoraz Jesus dokozu-daunnao
kainaabatinapa-kinaa

(Luke 3:23-38)

1 Diꞌoraz kuwai idaꞌa kakuwaapa-karu Jesus Christ dokozu-daunnao sakadinan ikiꞌo dauꞌanaꞌo.† Jesus Christ, uruu King David takaan-daun, naꞌiki David, uruu Abraham takaan-daun.

2 Diꞌi naa ĩꞌuu kida sakadinanuꞌu Abraham diꞌikiꞌo atii King David idaꞌati: Abraham dani uu Isaac; Isaac dani uu Jacob; Jacob dani uu Judah naꞌiki kainaꞌa baꞌoran uꞌinawuzunao; 3 Judah dainao uu Perez naꞌiki Zerah (ĩdaro uu Tamar); Perez dani uu Hezron; Hezron dani uu Ram; 4 Ram dani uu Amminadab; Amminadab dani uu Nahshon; Nahshon dani uu Salmon; 5 Salmon dani uu Boaz (Boaz daro uu Rahab); Boaz dani uu Obed (Obed daro uu Ruth); Obed dani uu Jesse; 6 Jesse dani uu King David.

Aizii diꞌi Jesus Christ dokozu-daunnao dauꞌanaꞌo King David diꞌikiꞌo, atii patarubanao naꞌakan idaꞌati Israelitenao pawiizi iki Babylon iti: David dani uu Solomon (Solomon daro Uriah daiaro-daun); 7 Solomon dani uu Rehoboam; Rehoboam dani uu Abijah; Abijah dani uu Asa; 8 Asa dani uu Jehoshaphat; Jehoshaphat dani uu Jehoram; Jehoram dani uu Uzziah; 9 Uzziah dani uu Jotham; Jotham dani uu Ahaz; Ahaz dani uu Hezekiah; 10 Hezekiah dani uu Manasseh; Manasseh dani uu Amon; Amon dani uu Josiah; 11 Josiah dani uu Jehoiachin‡ naꞌiki kainaꞌa baꞌoran uꞌinawuzunao.

12 Aizii patarubanao naꞌakan daunaꞌanaꞌo Israelitenao Babylon iti atii Jesus Christ idaꞌatiꞌi dauꞌanaꞌo: Jehoiachin dani uu Shealtiel; Shealtiel dani uu Zerubbabel; 13 Zerubbabel dani uu Abiud; Abiud dani uu Eliakim; Eliakim dani uu Azor; 14 Azor dani uu Zadok; Zadok dani uu Achim; Achim dani uu Eliud; 15 Eliud dani uu Eleazar; Eleazar dani uu Matthan; Matthan dani uu Jacob; 16 Jacob dani uu Joseph, uruu Mary daiaruz; Mary dani uu Jesus, Jesus uruu wuruꞌu dakota-kariwaiz Christ§ nii. 17 Ukauꞌan 14 ĩtonazinaa aitinpan Abraham diꞌikiꞌo atii David idaꞌati. Naꞌapa uaitinpan iriban koshan 14 David diꞌikiꞌo atii ĩtarubanao naꞌakan donoꞌo idaꞌatiꞌi ĩdyaun Babylon iti; naꞌiki naꞌapa uaitinpan ĩiriban koshan ĩtarubanao naꞌakan daunaꞌan ĩdyaun Babylon iti atii Christ idaꞌati.

Jesus shakatan dauaꞌo

(Luke 2:1-7)

18 Kaikapaꞌo daꞌi Jesus Christ shakatauzonuꞌu. Jesus daro Mary, Joseph taapaniꞌi naa pazaamatan niꞌo paudaiaro nii. Mazan ĩzaamataakan uaꞌii, Mary kaudanin naa. Wuruꞌu okaudaninuz Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌanaꞌo. 19 Aizii Joseph kaimanaꞌo pidan uruu, ukauꞌan aonaa ubaꞌazootin-kidaꞌazon Mary iribaꞌo pidan bii ii, udiꞌitinpan paꞌidaꞌa sodi naꞌapam nii pamarinaꞌatan pamazidaꞌazon otuma.

20 Joseph daꞌawuꞌukan padiꞌitinpan puꞌu tuukii. Sariapa Tominkaru diꞌikiꞌo angel kaawan uꞌidaꞌati uzandaꞌawun ii. Naꞌiki ukian uꞌati, “Joseph, King David takaan-daun, aonaa putariaꞌanaꞌa pumazidan Mary tuma. Aonaa naꞌapaꞌoram idaꞌanaꞌo mani karikaonan wuruꞌu okaudaninuz, mazan Kaimanaꞌo Doronaa maꞌozakan idaꞌanaꞌo wuruꞌu okaudaninuz. 21 Okaudanipan an, daonaioraꞌo nii odani nii. Naꞌiki Jesus* kii paꞌi pudakota uꞌuu, ushaꞌapanum kauꞌan ukazannaatan nii papidanannao ĩꞌoian ai,” ukian uꞌati.

22 Aizii wuruꞌu naꞌapaꞌoraz shaꞌapan, Tominkaru Paradan mishiinan ukianuz paprophetin idaꞌan: 23 “Kainaꞌaꞌo nii baudaꞌapa paꞌinaꞌo zun, aonaꞌo zii okiitauzo-kao kaudanin nii daonaiora idi. Uruu Immanuel kii-karu nii udauꞌan, watumaꞌo Tominkaru kiaꞌo wuruꞌu kii-karuz.”

24 Joseph pokodaꞌakan, sariapa umishidan Tominkaru diꞌikiꞌo angel paradan paꞌati. Uruu idi umazidan Mary tuma. 25 Mazan aonaa naꞌapainim ukiaapauzon Mary, atii naꞌapa okaudanipan. Joseph kaꞌuutan naa wuruꞌu koraidaonaaz Jesus kii.

2

Aitapaabainao pidannao
dorotapaꞌanan Jesus

1 Aizii Jesus shakatan dono Bethlehem ii, Judea Baara iaꞌoraz, naꞌapain Herod king nii naꞌii. Uruu dono munapoꞌo waoko ikiꞌo pidannao kaawan Jerusalem ati. Wuruꞌu ĩnaouz diꞌitapauzonao wizi. 2 Sariapa ĩpishaan naꞌii sannao, ĩkian, “Naꞌiam dii koraidaonaa shakatan king niꞌoraz Jewnao ati? Watukapa ukainaaribinaa wizi aidinan waoko iki. Uruu idiꞌo wawaꞌatin wakodoruꞌukaꞌanan uꞌati unaobanain idi.”

3 Aizii King Herod abata wuruꞌu ĩpishaanuz pidannao naꞌapa, aonaa unaudapanuz, tuukii utoꞌoraꞌakan. Aizii Jerusalem sannao naꞌapa kapam. 4 Ukauꞌan King Herod baokopatan faadaanao zowaunaanao, naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu. Naꞌiaꞌa naa upishaan ĩdyaun, “Naꞌiam nii dii wuruꞌu naobanai niꞌoraz shakatan, Christ kii-kizaiz?”

5 “Bethlehem ii, Judea Baara iaꞌoraz,” ĩkian uꞌati. “Naꞌapa Tominkaru dyuudan paprophetin saadan udauꞌan. Kaikapaꞌa ukianuꞌu:

6 ‘Pugaru Bethlehem, Judah Baara* iaꞌoraz,

umanawunuꞌo nii, baꞌoran wiizainao naꞌan kidaꞌo ai.

Ushaꞌapanum idi puꞌidiꞌikiꞌo nii naobanai niꞌo tominan.

Uruu taapaꞌo nii naꞌiki naꞌakapaꞌo nii kaimanaꞌo idaꞌan

õpidanannao Israelitenaouz kaznizo taapiki kawan.’ ”†

7 Sariapa King Herod dapada-kidan wuruꞌu tawarainao aitapaabainaouz. Aonaa uaitapa-kao ukadakoinpan ĩtuma. Paꞌidiwaru sodi upishautan ĩdyaun, naꞌapaꞌoram naa ukotuꞌan ĩtukapan wuruꞌu wizi aidinan, naobanai shakatan kainaaribanaaz. Ukauꞌan ĩkowaada uꞌatiz. 8 Udaunaꞌan udyuudan naa ĩdyaun Bethlehem iti. Ukian ĩꞌati, “Udorotankaꞌa naa wuruꞌu koraidaonaaz. Aizii uikodan donozu, ukowaada paꞌi õꞌati, õmakonaka kizi õkodoruꞌuka kizi uꞌati kapam unaobanain idi.”

9-10 Paabatapaꞌakan daunaꞌan, naꞌapam King Herod kian paꞌati, ĩdobatan naa. Sariapa wuruꞌu ĩtukapauzoniaz wizi aidinan naa ĩꞌati koshan. Uruu idi ukauꞌan ĩkonaukian tuukii. Naꞌiki wuruꞌu wizi makon ĩꞌuaꞌati atii umashaadinan dokoꞌo koraidaonaa mashaapa-kizi kabaun paꞌinamun. 11 Ĩkaawan kabaun idaꞌati, naꞌiki ĩmorotaꞌakan naa. Uruꞌu naa ĩtukapan naꞌii wuruꞌu koraidaonaaz, padaro Mary tuma. Sariapa ĩkodoruꞌukan ukanaapu ati unaobanain idi. Udaunaꞌan ĩsoꞌotaꞌakan naa panaꞌakapanii kida, gold naꞌiki frankincense naꞌiki myrrh,‡ ĩtaan kidaz mawinipinaa-daun uꞌati. 12 Udaunaꞌan ĩkiwan panaꞌanaꞌa naa pawaꞌati-kizi ai, aonaa ĩmakouaꞌakan King Herod idaꞌan. Ĩshaꞌapainapanuz kaikapaꞌa Tominkaru kakinaowan idiꞌo pazandaꞌawun ii ĩdyaun.

Joseph naꞌiki udaiaro Mary
kidoapa-kidan paudani Jesus

13 Tawarainao kiwaꞌakan daunaꞌan, Tominkaru dyuudan angel kakuwaapaꞌanan Joseph ati uzandaꞌawun ii. Ukian uꞌati, “Pumako kai, punaꞌaka wuruꞌu koraidaonaaz padaro tuma, pukidoapa-kida ĩdyaun Egypt iti. Ushaꞌapanum kauꞌan Herod dorotapa-kidaꞌazon naa wuruꞌu koraidaonaaz naꞌiki uzowii-kidaꞌazoonuz. Punaꞌii paꞌi atii õdapada-kidan an zii pugaru powaa ati.” 14 Joseph pokodaꞌakan, unaꞌakan naa wuruꞌu koraidaonaaz padaro tuma Egypt iti. 15 Naꞌii ĩmashaapan atii Herod mawakan. Wuruꞌu naꞌapaꞌoraz shaꞌapan Tominkaru Paradan mishiinan, ukianuz paprophetin idaꞌan: “Õdapadan õDani Egypt iki.”§

Herod dyuudan
daonaioranao sodi kida zowii-kao

16 Aizii Herod aitapankan naa naꞌapam tawarainao, waoko ikiinaouz mariidan paugaru, ĩmakiwakan idi powaa an paꞌidaꞌan, tuukii utoꞌoran. Uruu idi udyuudan pasoldyaannao zowian ipai daonaioranao sodi kida dyaꞌutam wunu kidainao naꞌiki awutapainao ĩwunun kida, ipai Bethlehem iainao naꞌiki maonapa kidaꞌo ĩmashaapan. Ushaꞌapainpan kaikapaꞌa, ushaꞌapanum kauꞌan aitapaabainao tawarainao waoko ikiinaouz kowaadan kawanaꞌatiꞌo naꞌapam ukotuꞌan naa ĩtukapan wuruꞌu wizi aidinanuz. 17 Wuru idaꞌanaꞌa Tominkaru Paradan mishiinan prophet Jeremiah kiauzonuz.

18 “Ramah* ii, pidannao waꞌidan abata-kao,

ĩzaadinan naꞌiki ĩmuraapan diiwaꞌo idaꞌan.

Rachel† zaadinan paudainao dauꞌan,

aonaa omishidauan pamashaata-kao

paudainao mawakan idi.”‡

Josephnao dyuuda-kaoaꞌa naa
ĩkiwan Egypt iki

19 Aizii King Herod mawakan daunaꞌan, Tominkaru diꞌikiꞌo angel aidinan Joseph ati uzandaꞌawun ii, Egypt ii. 20 Angel kian uꞌati, “Mawakaꞌa naa aizii zowiaꞌazoinaouz wuruꞌu koraidaonaaz. Ukauꞌan punaꞌakaꞌa naazu padaro tuma powaa iti Israel iti.” 21 Joseph pokodaꞌakan, unaꞌakan naa ĩdyaun powaa iti Israel iti. 22 Mazan Joseph abatan idi King Herod dani Archelaus naobanai nii Judea Baara ii, ukauꞌan utarii pamakon naꞌiti. Mazan uzandaꞌawun ii Tominkaru kakinaowanuz, uruu idi ĩmakon Galilee Baara iti, 23 naꞌiaꞌa naa ukauꞌan ĩmashaapan wiizai Nazareth ii. Wuruꞌu naꞌapaꞌoraz shaꞌapan Tominkaru Paradan mishiinan ukianuz paprophetin idaꞌan: “Udakota-kao nii Nazareth san.”

3

John Chikaawunuupauzo
kaudin-kizi dauaꞌo

(Mark 1:1-8; Luke 3:1-18; John 1:19-28)

1 Kotuaꞌiki uruu daunaꞌan John Chikaawunuupauzo sakadan pakaudinan pakakinaopan dauꞌu mapidantakaꞌo amazada ii aka, Judea Baara iaꞌoraz. 2 Kaikapaꞌa ukakinaopauzonuꞌo: “Utanawatinaꞌa naa uꞌoian ai, ushaꞌapanum kauꞌan ataꞌazoo Tominkaru Naobanai-tinan pidannao ati.” 3 Uruu John dauꞌatiꞌo, tawaruꞌu kotuaꞌoraz Tominkaru prophetin Isaiah saadanuz. Ukianuz.

“Pidan kadakoinpan diiwa mapidantakaꞌo amazada ii aka.

‘Usaabaꞌa naa naobanai mako kizi nii,

utoma uaꞌii sakitapaꞌo uponaa nii.’ ”*

4 John kamichan toma-kao camel idi idiꞌo, ukazadawutinpan wuzada-kariwai madai idiꞌo, naꞌiki uwanyukunuu nii manorunao† naꞌiki maaba. 5 Iriba pidannao waꞌatin John idaꞌati ĩabataꞌanan ukakuwaapan. Jerusalem, Judea Baaraꞌaꞌoraz donoi iki, naꞌiki ipai baꞌoran wiizai kida Judea Baaraꞌaꞌoraz diꞌiki, naꞌiki Jordan Waꞌo zaꞌanainao ĩmashaapan kida kaawan uꞌidaꞌati. 6 Ĩkowaadan paꞌoian kida, uruu idi John chikaawunuuan ĩdyaun Jordan Waꞌo ii.

7 Iriba Jewnao, ĩdakota-kao Phariseenao‡ naꞌiki Sadduceenao§ kaawan John chikaawunuuapa-kizi ati. John tukapan ĩdyaun naꞌii, sariapa ukian ĩꞌati, “Unao kowazaznao! Kanom kowaada uꞌati turuu ukazannaatinan Tominkaru patakaꞌutaꞌazon ai unao? 8 Ushaꞌapataꞌa naa kaiman kidaꞌo aimaakan, uaida kizi mishi utanawatinaꞌa uꞌoian ai. 9 Aonaa uzauda-kidaꞌanaꞌa unao Abraham takaan-daunnaoun idaꞌanaꞌo nii mani ukazannaatinan uꞌoian ai. Õkowaadan nii uꞌati aizii, turuu Tominkaru toman Abraham takaan-daunnao nii diꞌoraz kuba kida idiꞌi. 10 Kainaꞌa baro, minziiwapaꞌoraꞌa naa barotaꞌo nii atamun kida. Ipai atamun wuruꞌu aonaꞌoraz ukaakan kaiman naꞌiki wuruꞌu dikauda kidaꞌoraz uꞌaka kida, ipaiꞌo nii ubarota-kao, udaunaꞌan ukaboota-kao nii ipai tikazi wuꞌiti.”

11 Udaunaꞌan John kian pidannao ati, “Õchikaawunuupan unao wunu idi utanawatinan dikin ii uꞌoian ai Tominkaru idaꞌati, mazan wuru daunaꞌanaꞌa, kainiꞌikiꞌo nii chikaawunuupaꞌo nii unao tikazi idi naꞌiki Kaimanaꞌo Doronaa idi paꞌan. Uruu kainaꞌiki uruu powaꞌaꞌo zii umanawunun õꞌai, aonaa õkaꞌiitan ukaudin-kizi. Upuꞌu zii aonaa õturuan õnaꞌakan udazkidi uꞌidaꞌati.* 12 Kainaꞌaꞌa naa unaꞌakapan pawidauapa-kinaa papaoriba aka kida. Ipaiꞌo nii uwidauan kaiman kidaꞌo papaoriba aka, naꞌapa zaishi widau-kao kawan pamada ai. Udaunaꞌan usaabaa-kao niꞌi naa kaiman padapunaa iti. Mazan wuruꞌu dikauda kidaꞌoraz, ipaiꞌo nii paꞌan ukaboota-kao tikazi aonaꞌo umakadauzon wuꞌiti.”

John Chikaawunuuan Jesus
Jordan Waꞌo ii

(Mark 1:9-11; Luke 3:21-22)

13 Uruu dono Jesus kaawan Galilee Baara iki Jordan Waꞌo ati, uchikaawunuu-kidinaꞌanan John ati. 14 Mazan aonaa John kaꞌiitan paabatan pashaꞌapatan naꞌapaꞌo uꞌati, ukauꞌan utiwaan papanaꞌadan Jesus nyukunuu. Ukian uꞌati, “Kanom nii puchikaawunuu-kidinaꞌazon õꞌati? Õgaru mishiꞌoraiman turuu puchikaawunuuan.”

15 Mazan Jesus kian uꞌati, “Naꞌapaꞌo niꞌi naa paꞌan aizii washaꞌapatinan, ushaꞌapanum kauꞌan washaꞌapatinaꞌazon ipai Tominkaru aipan kawanaꞌati.” Uruu zii John naꞌapatan panyukunuu.

16 Jesus koditaꞌakan daunaꞌan wunu diꞌiki pachikaawunuu-kao dono, sariapa aokazi daꞌata-kao uꞌati, naꞌiki utukapa Tominkaru Doronaa waꞌatin orid kawan, aokazi ikinapu. Taau, upakotan uꞌidaꞌati. 17 Mashaꞌapakiaka parada-karu aokazi ikiꞌo kian, “Diꞌi õDaniꞌi, õmarainapanii manawun, shaꞌapatinaꞌo õnyukunuu kawanaꞌati.”

4

Jesus tiwaa-kidapa-kao

(Mark 1:12-13; Luke 4:1-13)

1 Uruu daunaꞌan Kaimanaꞌo Doronaa naꞌakan Jesus mapidantakaꞌo amazada diꞌiti, Satan tiwaa-kidapa kizi uruu naꞌii. 2 Aonaa kanom Jesus nikan 40 kamoo, ukauꞌan tuukii uzamazin. 3 Uruꞌu naa Satan kaawan Jesus idaꞌati. Sariapa ukian uꞌati, “Tominkaru Danin an pugaru, pudyuuda diꞌoraz kuba kida tominan bread nii.”

4 Mazan Jesus kian uꞌati, “Tominkaru Paradan saada-kariwaiz kian, ‘Aonaa pidan mashaapan soo bread idaꞌan mani karikaonan. Mazan aiapa-karu nii Tominkaru diꞌikiꞌoraz parada-karu mashaapa-kinai nii.’ ”*

5 Udaunaꞌan Satan naꞌakan Jesus Jerusalem kaimanaꞌoraz wiizai iti. Ukadishita-kidanuz dokoaꞌo Tominkaru Dapu dokoo-dinpan paawa ii manawun, 6 naꞌiki ukian uꞌati, “Tominkaru Danin an pugaru, puzakaꞌuta diꞌikiꞌi imiꞌi baara iti. Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru Paradan saadinpaꞌoraz kian, ‘Tominkaru awunuutapa-kidan nii pugaru paꞌangelinnao ati, ĩzaamatapan nii pugaru, aonaꞌo nii pukaziwan pukidiba puwaotan an kuba kida diꞌiti.’ ”†

7 Jesus kian uꞌati, “Mazan kaikapaꞌo shaꞌatii Tominkaru Paradan saadinpaꞌo kian kapam, ‘Manaꞌa putiwaa-kidapauzoꞌonaꞌa uNaobanaa Tominkaru.’ ”‡

8 Udaunaꞌan Satan naꞌakan Jesus dokoaꞌo midukuo paawa iti, naꞌiki uaida-kida Jesus ati ipai umanawun naꞌiki konaunam kidaꞌo donoi, ipai amazada tokon iti. 9 Ukian Jesus ati, “Ipaiꞌo nii õtaan puꞌati wuru kidaꞌa putaainan an õꞌati pukodoruꞌukan idaꞌan õkanaapu ati.”

10 Sariapa Jesus kian uꞌati, “Pumako õꞌai, Satan! Tominkaru Paradan saadauzo-kariwaiz kian,

‘Pukodoruꞌuka soo baudaꞌapaꞌo Naobanai puTominkarun ati.

Pushaꞌapatin soo uruu aipan kawanaꞌati.’ ”§

11 Uruu daunaꞌan Satan marinaꞌataꞌakan naa Jesus. Uruꞌu naa angelnao kaawan uꞌidaꞌati ĩkaminkaꞌutan naazu.

Jesus sakadan pakaudin-kizi
Galilee Baara ii

(Mark 1:14-15; Luke 4:14-15)

12 Jesus abatan daunaꞌan John taraa-kao, uruꞌu naa umakon powaa iti Galilee Baara itinapu, Nazareth iti. 13 Mazan naꞌikiꞌo umakon umashaapaꞌanan Capernaum iti, wiizai maonapaꞌo Galilee Karishiiz ati. Naꞌanaꞌoraz Zebulun naꞌiki Naphtali takaan-daunnao wiizi baara an kidaꞌoraz. 14 Aimaakan shaꞌapanuz naꞌapa, parada-karu mishiinan naa tawuruꞌu prophet Isaiah kianuz pakaaritan idaꞌa:

15 “Pidannao mashaapainao Zebulun amazadati an,

naꞌiki Naphtali amazadati an,

naꞌiki dobaapa-kizai karishii an,

atii tarauka Jordan Waꞌo,

Galilee an kidaꞌo Gentilenao mashaapan. Puabata!

16 Puabata pidannao mashaapainao naꞌiiꞌaka marutaꞌo biiꞌi,

ĩtukapan nii umanawunuꞌo kanadaꞌo.

Mashaapainao naꞌan kichanaꞌiki-kiaꞌo marutaꞌo bii ii,

kanada-karu kanadapan nii ĩdyaun.”*

17 Naꞌapainiꞌi naa Jesus sakadan pakakuwaapan. Ukian, “Utanawatin uꞌoian ai, ushaꞌapanum kauꞌan ataꞌazoo Tominkaru naobanai-tinan pidannao ati.”

Jesus zaamatan
4 kopautapauzonao paminaudaꞌunao nii

(Mark 1:16-20; Luke 5:1-11)

18 Jesus makopan puꞌu maonapa Galilee Karishiiz danomata, utukapa dyaꞌutam kopautapauzonao, Simon, uruu Peter kiaꞌo udakotapa-kao, naꞌiki uꞌinawuzu Andrew. Ĩzaamaapan kopau karishii ii pasairon idaꞌan. 19 Jesus kian ĩꞌati, “Uwaꞌati õtuma, õtominapa-kida kizi unao, uzaamaapan dauꞌu pidannao.” 20 Sariapa ĩwaꞌakaꞌakan pasairon kida, naꞌiki ĩdaꞌanan naa uruu.

21 Naꞌikiꞌo udobataꞌakan, utukapa dyaꞌutam pidannao koshan kanawa idaꞌa. Wuruꞌu ĩnaouz Zebedee dainao, James naꞌiki John. Ĩdaru Zebedee naꞌiaꞌo ĩtuma kapam, ĩminziiwatin-kidan pasairon kida. Jesus dapadan ĩdyaun. 22 Sariapa ĩmakon Jesus tuma, ĩwaꞌakaꞌakan naa padaru pakanawan diꞌii.

Jesus kakudan iriba pidannao

(Luke 6:17-19)

23 Jesus makon ipai Galilee Baara an kidaꞌo wiizai kawanaꞌati. Utominapa-kidan pidannao synagogue† kida kawanaꞌati. Ukowaadapan Kaimanaꞌo Kuwai Tominkaru naobanai-tinan dauꞌu, naꞌiki ukakuda pidannao karinaapainao ipai pabiꞌinaaka kidaꞌo rinai idi. 24 Uunamunaa abata-kao ipai Syria Baara ii aka. Uruu idi naꞌikinpuinao pidannao naꞌakan pairibannao karinainao pabiꞌinaakaꞌo ĩrinaa kida: kaziwainao, oiaꞌo doronai morotinniinao, mawakaziitapainao, naꞌiki machiꞌika-kainao; ipai Jesus kakudan ĩdyaun. 25 Iriba pidannao daꞌananuzu Galilee Baara ikiinao, naꞌiki Decapolis‡ Baara ikiinao, Jerusalem ikiinao, Judea Baara ikiinao, naꞌiki Jordon-waꞌo baza ikiinao.

5

Jesus kakinaopan naawazi ii

1 Aizii Jesus tukapan iriba pidannao kasabaꞌukinan paꞌidaꞌati, sariapa uzaidan naawazi daara iti. Naꞌiaꞌa naa usakanatan. Pidannao, utominapa-kidaniinaouz maonapadinan uꞌidaꞌati. 2 Usakadaꞌakan naa patominapa-kidan ĩdyaun.

Mishiꞌo konaukii-karu dauaꞌo

(Luke 6:20-23)

Kaikapaꞌa ukian ĩꞌatiꞌi:

3 “Konaukiaꞌo wunaouꞌu aitapainaouz

aonaꞌo paturuan paaipan ati padoronaa ii,

ĩnao kaduz atiꞌo wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinapanuz.

4 Konaukiaꞌo wunaouꞌu kashaꞌoratinainaouz ĩnyukunuu,

Tominkaru saabaan nii ĩnyukunuu.

5 Konaukiaꞌo wunaouꞌu aonaꞌoraz ĩatadinpauzon,

Tominkaru taan nii ipai imiꞌi baara ĩꞌidiwau nii.

6 Konaukiaꞌo wunaouꞌu tuukiaꞌoraz ĩtaan panyukunuu ati

pashaꞌapataꞌazon Tominkaru aiapanii kida ushaꞌapata-kao,

Tominkaru turuuda-kidan nii ĩdyaun kaimanaiman.

7 Konaukiaꞌo wunaouꞌu kamunanbainaouz,

Tominkaru kamunanun nii ĩꞌati.

8 Konaukiaꞌo wunaouꞌu baudaꞌapatainaouz panyukunuu Tominkaru ati,

ĩtukapan nii Tominkaru.

9 Konaukiaꞌo wunaouꞌu kaudinainaouz pakaimanaaka-kidan dauꞌu pidannao,

Tominkaru daniitan nii ĩdyaun.

10 Konaukiaꞌo wunaouꞌu patakaꞌuta-kariwainaouz

kaimanaꞌo mashaapa-karu Tominkaru atiꞌo dauꞌan,

ĩnao atiꞌo nii wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinapanuz.

11 “Konaukiaꞌo nii unao, pidannao dakoopan an unao, naꞌiki ĩpatakaꞌutan an unao, naꞌiki ĩmariidinan an unao dauꞌu, soo õpidanannaoun idiꞌo unao. 12 Ukonaukii tuukii manawun, ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌa umanawunuꞌu uwinipinaa niꞌo aokazi ii. Kotuaꞌa naa naꞌapaꞌo Tominkaru prophetinnao patakaꞌutauzo-kao kapam.

Mishidainao naꞌapa duwu
naꞌiki kanadaꞌo kawan

(Mark 9:50; Luke 14:34-35)

13 “Duwu kawanuꞌo wuruꞌu unaouz daꞌaꞌa pidannao ati. Mazan duwu manaun anaꞌa naa, aonaꞌa naa naꞌapam ukuzuban powaꞌa. Aonaꞌa naa turuu ukaiwaapa-kao, mazan ukabootaꞌaka-kao niꞌi naa amazada iti. Uruꞌu naa dobaapainao naꞌiiꞌaka dakazatanuz.

14 “Kanadaꞌo kawanuꞌo wuruꞌu unaouz daꞌaꞌa pidannao ati. Aonaa naawazi paawaꞌaꞌo donoi toma-kao dizinpan. 15 Aonaa naꞌiam zii pidan suuauzon lamp, udaunaꞌan utaratanuzu boon waranuꞌu. Mishiꞌoraiman lamp muuda-kao nii kaimanaꞌo pawiizi dokoaꞌo idaꞌa. Naꞌikiꞌo nii ukanadapan ipai kabaun nazo ainao. 16 Naꞌapa paꞌi unao lamp kawan, upuꞌukapan kanada pidannao kanaapu ati, ĩtukapa kizi kaimanaꞌo ushaꞌapatanii. Uruu naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii ĩkonaukii-kidan uDaru Tominkaru aokazi iaꞌo umanawunun.

Jesus tominapa-kidan
kakinaorii dauaꞌo

17 “Aonaa uzauda-kidaꞌanaꞌa, õmarinaꞌata-kidaꞌanan mani kakinaorii Tominkaru taaniaz Moses idaꞌan kida, naꞌiki kotuaꞌo prophetnao saadanii kida, wuruꞌu õwaꞌatinuz daꞌatiꞌi. Õwaꞌatin aonaa õmarinaꞌata-kidaꞌanan mani ĩdyaun, mazan õmishiaꞌanan naa naꞌiki õshaꞌapataꞌanan naa naꞌapaꞌoram ĩkian kidaz. 18 Õkakuwaapan mishiꞌo uꞌati, atii aokazi naꞌiki diꞌoraꞌa imiꞌi baara naꞌan kawanaꞌati, aonaꞌo nii baudaꞌapa kakinaorii paradannaa sodi marinaꞌata-kao, atii kaiman-daun kakinaorii mishiinan. 19 Ukauꞌan kanom dikintapan an masakaudaꞌu sodiꞌo kakinaorii paradannaa, naꞌiki tominapa-kidaꞌo naꞌapa baokoinao, awutapa sodiꞌo nii umanawunun, Tominkaru naobanai-tinan diꞌii. Mazan kanom izoꞌatiꞌo, shaꞌapatatinaꞌo kakinaorii kawanaꞌati, naꞌiki tominapa-kidaꞌo naꞌapa baokoinao kapam, umanawunuꞌo kii-karu nii udauꞌan, Tominkaru naobanai-tinan diꞌii. 20 Ukauꞌan õkian nii uꞌati, aonaꞌo nii umorotan Tominkaru naobanai-tinan diꞌiti, soo umashaapan an kaiman Tominkaru aipan kawanaꞌati powaꞌa zii wunao aiaꞌa, tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu naꞌiki Phariseenao* ai.”

Toꞌoraba-karu dauaꞌo

21 Jesus kian koshan, “Uaitapanii shaꞌatii naꞌapam kiauzo-karu pidannao ati kotuaꞌa naa, ‘Manaꞌa puzowiaꞌanaꞌa pidan.† Naꞌiaꞌoram pidan zowiaꞌo pidan, patakaꞌuta-karu niizu udikin ii.’‡ 22 Mazan aizii õkian nii uꞌati, naꞌiaꞌoram pidan toꞌoran an paꞌinawuzu ati, patakaꞌuta-karu niizu udikin ii. Naꞌiaꞌoram pidan kiaꞌo paꞌinawuzu ati ‘pugaru maturuaukaꞌo,’ naꞌaka-karu niizu kazowautapainao kanaapu ati, marii kizi upatakaꞌuta-kao naꞌii. Naꞌiki naꞌiaꞌoram dakoopaꞌo paꞌinawuzu, ‘yaakaru, maaitapin-kaꞌo!’ kii, kaboota-karu niizu Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti.

23 “Ukauꞌan putaainaꞌanan dono Tominkaru ati, punaꞌakan idaꞌan aimaakan uꞌati altar uzai kawaodapa-kizinao diꞌiti, naꞌiki punyukunuiankan an kainaꞌaꞌo daꞌi pukasharutan puꞌinawuzu nyukunuu, 24 puwaꞌakaꞌa naa zii wuruꞌu putaaꞌazooniaz altar dazabaꞌa, pumako puꞌinawuzu diꞌiti, pusaabaa-kidanaka punyukunuu utuma. Udaunaꞌan putaaꞌanan niꞌi naa wuruꞌu putaaꞌazooniaz Tominkaru ati.

25 “Aizii pukasharutaakapan an pidan tuma. Uruu dikin ii unaꞌakan pugaru kootowapa-kizai iti. Mazan ukaawa-kidan uaꞌii pugaru naꞌiti, putiwaa pusaabaa-kidan puparadan utuma. Aonaan an pushaꞌapatinan naꞌapa, mishiꞌo nii unaꞌakan pugaru kootowapa-kizai iti, naꞌiki utaan nii pugaru kootowapa-kidauzo pidan ati. Udaunaꞌan kootowapa-kidauzo taan niꞌi naa pugaru police kaꞌu iti, uruꞌo niꞌi naa kaboota pugaru taraa-kizai diꞌiti. 26 Õkian puꞌati, punaꞌian nii, aonaꞌo nii pukodita-kida-kao atii pukawinipinaatan anaꞌo nii zii ipai daunuudaꞌu aiapa-kariwai pukodita-kinaa nii.

Baꞌorantapa-karu dauaꞌo

27 “Uaitapanii shaꞌatii naꞌapam Tominkaru kakinaorii kian, ‘Manaꞌa pubaꞌorantapaꞌanaꞌa.’§ 28 Mazan aizii õkian nii uꞌati, kanom awunuutapan zun, naꞌiki unaꞌazootapanuzo, ubaꞌorantapaꞌakan naa wuruꞌu panyukunuu ii. 29 Ukauꞌan pudiwaꞌora antanpuꞌo puawun shaꞌapata-kidan dono puꞌati oiaꞌo, pusoꞌota naꞌiki pukaboota puꞌaiaz. Kaimanaꞌo nii zii puwaziwaan baudaꞌapa karikaonan pushaꞌapauzin punanaa diꞌikiꞌo, pukaboota-kidan ai ipai daunuudaꞌu punanaa manawun Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti. 30 Pudiwaꞌora antanpuꞌo pukaꞌu shaꞌapata-kidan dono puꞌati oiaꞌo, pudukuta naꞌiki pukaboota puꞌaiaz. Kaimanaꞌo nii zii puwaziwaan baudaꞌapaꞌo pukaꞌu karikaonan, pukaboota-kidan ai ipai daunuudaꞌu punanaa manawun Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti.”

Muudaaka-karu dauaꞌo

(Matthew 19:9; Mark 10:11-12; Luke 16:18)

31 Jesus kian koshan, “Uaitapanii shaꞌatii naꞌapam Tominkaru kakinaori kian, ‘Naꞌiaꞌoram pidan muudan an paudaiaro, marii utaan oꞌati saada-kariwai muudaaka-karu kaaritannaa.’* 32 Mazan aizii õkian nii uꞌati, daonaiora muudan dono paudaiaro omashaapan puꞌu kaiman padamata utuma, ukauꞌan ubaꞌorantapa-kidan naa oroo wuruꞌu baꞌoran daonaiora tuma omazidan anaꞌa naa koshan. Naꞌiki arawuꞌu daonaiora mazidaꞌoraz naa otuma, utoman naa oiaꞌo kapam ubaꞌoran-daiarotapan idi.

Mishiꞌo parada-karu shaꞌapata-kao dauaꞌo

33 “Uaitapanii shaꞌatii kapam naꞌapam kiauzo-karu pidannao ati kotuaꞌa naa, ‘Manaꞌa pumarinaꞌataꞌanaꞌa putaanii puparadan pumishiaꞌazoonii, mazan pushaꞌapata puparadan Tominkaru ati wuruꞌu pushaꞌapataꞌazooniaz.’† 34 Mazan aizii õkian nii uꞌati, manaꞌa pudakotaꞌanaꞌa aimaakan uu puparadan mishida-kinao nii. Manaꞌa pudakotaꞌanaꞌa aokazi uu puparadan mishida-kinao nii, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru naobanai-tinapa-kizi wuruꞌu. 35 Manaꞌa pudakotaꞌanaꞌa imiꞌi baara uu, ushaꞌapanum kauꞌan imiꞌi baara Tominkaru kidiba wiizi wuruꞌu. Jerusalem uu naꞌapa kapam, manaꞌa pudakotaꞌanaꞌa puparadan ii, ushaꞌapanum kauꞌan uruu donoi umanawunuꞌo King wiizi wuruꞌu. 36 Manaꞌa pudakotaꞌanaꞌa puzowau puaipan idi puparadan mishida-kao, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa pukaꞌiitan putoman baudaꞌapaꞌo puzowaud baraka oo podidi. 37 Ukauꞌan, turuu pukian ‘Oo’, umishiin dono, naꞌiki ‘Aonaa’, uꞌaonaan dono. Pudobata-kidan an powaꞌa zii puparadan, oiaꞌo diꞌikiꞌo wuruꞌu.

Kaunaaka-karu dauaꞌo

(Luke 6:29-30)

38 “Uaitapanii shaꞌatii naꞌapam Tominkaru kakinaori kian, ‘Pidan zowitan dono pairiban awun, marii ukaunaatinan uawun ati kapam; pidan zowitan dono pairiban dako, marii ukaunaatinan udako ati kapam.’‡ 39 Mazan aizii õkian nii uꞌati, aonaa pukaunaatinaꞌanaꞌa pushaꞌapata-kao an dikaudaꞌo idaꞌan. Pidan taꞌikan an pudiwaꞌora antanpuꞌo pukaozoo, marii putaꞌika-kidan puꞌashabaron antanpuꞌo pukaozoo kapam. 40 Pidan kootowapa-kidaꞌanan dono pugaru naꞌiki uzaamatan pushooton, putaaꞌaka puchaakitan kapam. 41 Aizii umanawunuꞌo pidan dyuudan dono pudowautan padopao baudaꞌapaꞌo naawazi diꞌiti, pudobata-kida udopao baudaꞌapaꞌa naa naawazi diꞌiti. 42 Pidan pishaan an aimaakan puꞌai, putaa uꞌati; ukaiwaaꞌazon an zii karikaonan puaimaakanuta, putaaꞌa naa zii uꞌati.

Tarubaitapa-kariwainao
marainapa-kao dauaꞌo

(Luke 6:27-28, 32-36)

43 “Uaitapanii shaꞌatii naꞌapam Tominkaru kakinaori kian, ‘Pumarainapa puiriban, mazan putoꞌora-kizaitapa putarubaitapaniinao.’ 44 Mazan aizii õkian nii uꞌati, pumarainapa pidan toꞌorainao puꞌati, pukamunan kaiman ĩꞌati; naꞌiki putoriinapa Tominkaru ati kaimanaꞌo idaꞌan wunao dauꞌanaꞌa, patakaꞌutainaouz pugaru. 45 Naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii utukapa-kao mishiꞌo uDaru Tominkaru aokazi iaꞌo dainao unao. Ushaꞌapanum kauꞌan uruu kanada-kida kamoo ipai pidannao ati, kaimanainao naꞌiki dikaudainao ati kapam. Naꞌiki ukaawa-kida wunu pidannao ati, kaimanainao ĩshaꞌapainpan naꞌiki dikaudainao ĩshaꞌapainpan ati kapam.

46 “Aizii kanomaꞌo nii Tominkaru taa uwinipinaa nii ukaimanan an marainpainao ati unao karikaonan? Upuꞌu zii zaamaapauzonao tax puraatannaa§ oiainaouz padamata, ĩmarainapa pairiban kapam. 47 Ukauꞌan ukaimanan dono soo marainpainao ati unao karikaonan, naꞌapa dii upanaꞌan baokoinao pidannao ai? Naꞌapa pidannao mashaapan kapam mamishida-kainaouz Tominkaru. 48 Ukauꞌan aonaa ukasharutinaꞌanaꞌa ukaimanan ai, uDaru aokazi iaꞌo makasharutin-kan kawan pakaimanan ai.

6

Kamunan-karu dauaꞌo

1 “Ushaꞌapatan an kaimanaꞌo aimaakan, manaꞌa ushaꞌapataꞌanaꞌazu iribaꞌo pidan bii ii, utukapa-kidaꞌazon idi ukaduz ukaimanan karikaonan. Ushaꞌapainpan an naꞌapa, aonaꞌo nii uwinipinaa nii uDaru aokazi iaꞌo diꞌiki. 2 Ukauꞌan utaan dono aimaakan patakaꞌutinainao ati, aonaa ukainaabataꞌanaꞌazu diꞌiiꞌaka kidaꞌa tawunao kawanuꞌu taapinpauzonao kaimanainao nii kaikiniꞌi. Ĩnao, paaipan idi pashaꞌapataniaz patakaꞌutinainao ati atadapa-kao, ukauꞌan ĩaidautan pashaꞌapatanii ipai diꞌiiꞌaka kidaꞌa pidannao ati, choochiapa-kizai ii, naꞌiki ipai dunapota pidannao iriba-kizi an. Mishiꞌo õkian uꞌati, wuruꞌu ĩnaouz kaimanaimanaꞌoraꞌa naa ĩkawinipinaatinaꞌakan paꞌatadapa-kao idi. 3 Utaan an aimaakan patakaꞌutinainao ati, manaꞌa putaapadaꞌanaꞌa aonaa naꞌiaꞌoram pidan aitapan putaanii dauꞌan. 4 Utaaꞌazon an aimaakan, aonaa kainaabaꞌo-karuꞌu mani utaanuzu, uDaru tukapan nii ushaꞌapatanii aonaꞌoraz pidan tukapan, naꞌiki ukawinipinaatan nii unao.

Toriinapa-karu dauaꞌo

(Luke 11:2-4)

5 “Utoriinpan dono, manaꞌa paꞌi utoriinpaꞌanaꞌa tawunao kawanuꞌu taapinpauzonao kaimanainao nii kaikiniꞌi. Ĩnaudapa pakadishitaꞌanan naꞌiki patoriinpan choochiapa-kizai ii, naꞌiki dunapota pidannao iriba-kizi an, ĩaipan karikaonan pakaduz tukapa-kao. Õkian mishiꞌo uꞌati, kaimanaimanaꞌoraꞌa naa ĩkawinipinaatinaꞌakan paꞌatadapa-kao idaꞌan. 6 Mazan unao paꞌan, utoriinpaꞌazon dono, umorota udapu nazo iti, utaratinaꞌaka, uruꞌu naa utoriinpan uDaru aonaꞌoraz tukapa-kao ati. UDaru tukapaꞌoraz utoriinpan aonaꞌoraz pidan tukapan, utaan nii uwinipinaa nii.

7 “Utoriinpan dono, aonaa ukiwaꞌanapa-kidaꞌanaꞌa mazanuiman kidaꞌo parada-karu, maaitapa-kainao Tominkaru kawan. Ĩtoriinpan dawuu, naꞌapa ĩzauda-kidan patominkarun abatan nii patoriinpan. 8 Aonaa paꞌi ĩnao kawan mani unao. Utoriinpan uaꞌii zii uDaru aitapaniꞌi naa kanom uaiapanii. 9 Ukauꞌan diꞌoraz kawan utoriinapaꞌa:

‘WaDaru aokazi iaꞌo,

marii ipai pidannao taapan pugaru umanawunuꞌo nii.

10 Marii kizi punaobanai-tinan.

Marii kizi shaꞌapatin-karu puaipan kawanaꞌati

daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa,

naꞌapa aokazi iainao shaꞌapatinan kawanaꞌati.

11 Marii putaan waꞌati aizii wawanyukunuu nii.

12 Pumarinaꞌata ipai wuruꞌu oiaꞌo washaꞌapatanii kidaz,

naꞌapa wamarinaꞌatan kawan ipai oii kidaꞌo shaꞌapata-kariwaiz waꞌati.

13 Aonaa putaapadaꞌanaꞌa wanyukunuu tiwaa-kidapa-kao oiaꞌo diꞌiti,

mazan kaiman putaapa waunao oiaꞌo ai.*

[Karikaonanuꞌo pugaru wuruꞌu naobanaiz,

maꞌozakaꞌoraz, naꞌiki konaunamaꞌoraz.

Amen.]’†

14 “Umarinaꞌatan an pidannao shaꞌapatanii oii kidaꞌo uꞌati, uDaru aokazi iaꞌo marinaꞌatan nii ipai uꞌoian kapam. 15 Mazan aonaan an umarinaꞌatan oii kidaꞌo pidannao shaꞌapatanii uꞌati, aonaꞌo nii uDaru marinaꞌatan uꞌoian kida.

Tominkaru atiꞌo sanadinapa-karu

16 “Usanadinpan‡ an Tominkaru ati, aonaa utaapinpaꞌanaꞌa kashaꞌoraꞌa kawan, tawunao kawanuꞌu taapinpauzonaouz kaimanainao nii kaikiniꞌi. Ĩnao ĩpanaꞌadaꞌakan naꞌapam paaidinpan pataapinpaꞌakan idaꞌan manaunam kashaꞌoraꞌa kawan, ĩaipan karikaonan paaitapa-kao pasanadinpan. Õkowaadan nii mishiꞌo uꞌati, ĩnao naꞌapainpainaouz ĩshaꞌapainpan, kawinipinaatinaꞌa kainaouꞌu naa wuruꞌu paꞌatadapa-kao idaꞌan. 17 Mazan unao, usanadinpan dono Tominkaru ati, uchikaa uawun baara kaiman, uramaudin naꞌiki umaoda uzowaud. 18 Aonaa kizi baokoinao aitapan usanadinpan Tominkaru ati, soo uDaru aonaꞌoraz utukapa-kao aitapan nii paꞌan, naꞌiki uDaru tukapaꞌoraz ushaꞌapatan aimaakan aonaꞌoraz baokoinao aitapan, ukawinipinaatan nii unao.

Shaꞌapauzii aokazi iaꞌo

(Luke 12:33-34; 11:34-36)

19 “Manaꞌa ukashaꞌapauzi-tinaꞌanaꞌa daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, ushaꞌapauz kainin nii, naꞌiki uwuzaaritan nii, naꞌiki koidimikinao koidapan niizu. 20 Mazan usaabaa ushaꞌapauz nii aokazi ii, naꞌii aonaꞌo nii ukainin, aonaꞌo nii uwuzaaritauzon, naꞌiki aonaꞌo nii koidimikinao koidapanuz. 21 Aizii naꞌiam pidan saabaan pashaꞌapauz, karikaonanuꞌo nii utaapan panyukunuu, wuru diꞌitiꞌi utaapa-kiziz pashaꞌapauz.

22 “Wuruꞌu awunuiz naꞌapaꞌo lamp kawan ukanadapan pidan nanaa ati. Aizii puawun kaimanan dono, ipai punanaa mashaapan kanadaꞌo-karuꞌu. 23 Mazan puawun makaimankan an, punanaa mashaapan nii marutaꞌo-karuꞌu. Ukauꞌan kanadaꞌo makadan dono uꞌidaꞌa, marutaꞌo manawun idaꞌaꞌo pugaru.

Baudaꞌapa naobanai

(Luke 16:13; 12:22-31)

24 “Aonaa turuu pidan poitoruitapa-kidinan dyaꞌutamaꞌo naobanainao ati. Panaadon utoꞌora-kizaitapan nii baudaꞌapaꞌo, naꞌiki umarainpan nii baꞌoran; kaimanaꞌo nii uizoꞌatin baudaꞌapaꞌo, naꞌiki ukashadapan nii baꞌoran. Ukauꞌan aonaa turuu pidan naobanaitapan Tominkaru naꞌiki puraata.

Aonaa kizi nyukunui
kaziwadapa-kao

25 “Uruu idi õkian uꞌati. Aonaa ukaziwadapaꞌanaꞌa unyukunuu udiꞌitinpan idaꞌan kanomaꞌo nii unika naꞌiki utuzan niꞌo dauꞌu ukakupa-kinaa nii, oo kamicha ukaiwadan nii dauꞌan. Mishiꞌoraiman kakupa-karu, powaꞌaꞌo umanawunun wanyukunui ai, naꞌiki nanai, powaꞌaꞌo umanawunun kamicha ai.

26 “Utukapa mooko kotuꞌuznao, aonaa ĩpaowinan. Udaunaꞌan ĩsoꞌotan mani papaoriba aka naꞌiki ĩkasabaꞌuan maniz padapunaa iti. Mazan upuꞌaꞌo uDaru aokazi iaꞌo paan ĩdyaun. Aizii mani unao, aonaa umarainapa-kao mooko powaꞌa zii kotuꞌuznao ai? 27 Naꞌiaꞌoram unao turuu umashaapan powaꞌa ukotuaꞌikin ukaziwadapan idaꞌan unyukunuu udauꞌan? Aonaa naꞌiaꞌoram.

28 “Kanom nii ukaziwadapan unyukunuu ukamichan dauꞌan? Utukapa amazada ii akaꞌo soosoi kida sodan, naꞌiki naꞌapam ĩsoosoan. Aonaa ĩkaudinan dadara ĩtomapan mani pakamichan. 29 Mazan õkian uꞌati, King Solomon umanawunuꞌo ushaꞌapauz konaunam kida, upuꞌu aonaa ukakamichantinan konaunam soosoi kida kawan. 30 Tominkaru wuruꞌu konaunamadaꞌoraz pinidi kida sodaꞌoraz amazada ii aka. Aizii kakupa utukapa-kao, udaunaꞌan umawakaꞌakan naa, uruꞌo niꞌi naa ukawaoda-kao. Aonaꞌo nii mooko Tominkaru kakamichantan unao naꞌapa? Kanom nii mooko umishidapan mapasaka sodi?

31 “Ukauꞌan aonaa ukaziwadapaꞌanaꞌa unyukunuu udiꞌitinpan idaꞌan kanomaꞌo nii unika, oo kanomaꞌo nii utuza, oo kanomaꞌo nii ukamichan nii. 32 Naꞌapa kidaꞌo dauꞌanaꞌa maaitapa-kainao Tominkaru kaziwadapauzon panyukunuu. Aokazi iaꞌoraz uDaru aitapanii uaipan aimaakan naꞌapa kidaꞌoraz umashaapa-kinaa nii. 33 Mishiꞌoraiman utaa unyukunuu kiwiitapa zii Tominkaru naobanai-tinan dauꞌan, naꞌiki umashaapa naꞌiki ushaꞌapatin Tominkaru aipan kawanaꞌati. Utaan nii ipai naꞌapa kidaꞌoraz unao idiwau nii. 34 Ukauꞌan aonaa ukaziwadapaꞌanaꞌa unyukunuu waikanaꞌanaꞌo uaiapanii dauꞌan. Ushaꞌapanum idi waikanaꞌanaꞌo aimaakan shaꞌapainpan nii waikanaꞌanaꞌo idaꞌa. Ukauꞌan aonaa ukaziwadapaꞌa naa unyukunuu waikanaꞌanaꞌo aimaakan dauꞌan.

7

Pidan dakotan pairiban
oiaꞌo nii

(Luke 6:37-38, 41-42)

1 “Manaꞌa pudakotaꞌanaꞌa baꞌoran pidannao dikaudaꞌo nii, aonaa kizi Tominkaru dakotan pugaru dikaudaꞌo nii. 2 Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru dakotan nii pugaru dikaudaꞌo nii naꞌapa kapam pudakotan kawan baꞌoran pidannao, naꞌiki naꞌapaꞌoram putaapan baꞌoran pidannao, naꞌapaꞌo nii Tominkaru taapan pugaru kapam. 3 Kanom nii mooko pudiꞌitapan kaunuba sodiꞌo kainaꞌan puiriban awun idaꞌa, pumadiꞌitapakan puꞌu atamun idin kainaꞌan puawun idaꞌa? 4 Pukaꞌiita zii pukian puiriban ati, ‘Õsoꞌota kizi kaunubaꞌo puawun ai’ atamun idin kainaꞌan puꞌu puawun idaꞌa? 5 Pugaru taapinpauzo kaimanaꞌo nii kaikiniꞌi, pusoꞌotaꞌa naa zii kiwiitapa atamun idin puawun ai. Uruu naꞌapa kaimanaꞌo niꞌi naa putukapan pusoꞌotaꞌazoonii kaunubaꞌoraz puiriban awun ai.

6 “Manaꞌa utaaꞌanaꞌa kaimanaꞌo aimaakan Tominkaru diꞌikiꞌo arimarakanao ati, ĩtanawatinaꞌakan nii uꞌati karikaonan, naꞌiki ĩaroautapan nii unao. Manaꞌa ukabootaꞌanaꞌa umanawunuꞌo kawinipinaa kidaꞌo ushaꞌapauz kooshinao bii iti, ĩdakazaabiꞌian nii karikaonan kidaz.”

Pupishaan dono aimaakan taa-karu nii puꞌatiz

(Luke 11:9-13)

7 Jesus kian koshan, “Upishaa aimaakan, taa-karu nii uꞌatiz; udorota aimaakan, uikodan nii wuruꞌu udorotapaniaz; udau-dauapa paniinom, daꞌata-karu nii paniinom uꞌati. 8 Ushaꞌapanum idi ipai pidan pishaaꞌo aimaakan, taa-karu nii uꞌatiz; naꞌiki naꞌiaꞌoram pidan dorotaꞌo aimaakan, uikodan niiz; naꞌiki dau-daupaꞌo paniinom daꞌata-karu nii paniinom uꞌati. 9 Daruinao, udani pishaan an pawanyukunuu nii uꞌai, utaa mani kuba udani ati? 10 Oo upishaan an kopau uꞌai, utaa mani kowazaz uꞌati? 11 Oiaꞌo unao padamata, upuꞌu zii uaitapa utaan kaiman kidaꞌo aimaakan udainao ati, aitaniimanaꞌo nii uDaru aokazi iaꞌoraz, utaan nii kaiman kidaꞌo aimaakan pishainao ati paugaru. 12 Pushaꞌapata kaimanaꞌo aimaakan baꞌoran pidannao ati, naꞌapa puaipan kawan aimaakan shaꞌapata-kao puꞌati kapam. Naꞌapaꞌo dauaꞌo wuruꞌu Moses naꞌiki Tominkaru prophetinnao kakinaori kidaz.

Mazowaꞌo dobaapa-kizai paniinom

(Luke 13:24)

13 “Umorota mazowaꞌo dobaapa-kizai paniinom idaꞌan, ushaꞌapanum kauꞌan kazowaꞌo dobaapa-kizai paniinom Tuubaruꞌo Tikazi patakaꞌutin-kizai diꞌitiꞌo wuruꞌu. Naꞌiki mashaꞌapannaa mako-karu naꞌan, ukauꞌan iriba pidannao makon naꞌan. 14 Mazan dobaapa-kizai paniinom karikaonanuꞌo kakupa-karu diꞌitiꞌo, mazowaꞌo naꞌiki kashaꞌapannaa kapam mako-karu naꞌan. Ukauꞌan aonaa iribaꞌo nii mani pidannao ikodanuzu.

Atamun, paꞌaka idaꞌanaꞌo
uaitapa-kao

(Luke 6:43-44)

15 “Uzaudinpauzo paꞌi wunao aiaꞌa dakotinpainaouz prophetnao nii. Ĩwaꞌatin nii uꞌidaꞌati, naꞌapa mashaꞌapatanuꞌu kaznizo kawan ĩaidinpan, mazan kichanaꞌiki-kiaꞌo ĩkaduz wuruꞌu, naꞌapa baudokoru kawan. 16 Uaitapan nii ĩdyaun naꞌapaꞌoram ĩshaꞌapatanii idaꞌan, naꞌapa paoribai aitapa-kao kawan paꞌaka idaꞌan. Aonaa naꞌapainim puikodan kaiwada-karu idaꞌa grape oo fig aka. 17 Ukauꞌan ziwuꞌo atamun kaakan dono, kaimanaꞌo nii uꞌaka kida, mazan maziwukaꞌo atamun, uꞌaka dikauda kidaꞌo nii. 18 Ziwuꞌo atamun, aonaꞌo nii ukaakan dikauda kidaꞌo idi; naꞌiki maziwukaꞌo atamun, aonaꞌo nii ukaakan kaiman kidaꞌo idi. 19 Naꞌiaꞌoram paoribai dikauda kidaꞌo uꞌaka barota-karu niizu, naꞌiki kaboota-karu niizu tikazi wuꞌiti. 20 Ukauꞌan naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii unao aitapan wunaouꞌu dakotinpainaouz prophetnao nii, ĩshaꞌapatanii kida idaꞌan.

Kanomaꞌo nii morota
Tominkaru naobanai-tinapa-kizi iti

(Luke 13:25-27)

21 “Aonaa ipaiꞌo nii mani pidannao wuruꞌu ‘Naobanai, Naobanai,’ kiaꞌoraz ĩkian õꞌati kawiizin Tominkaru naobanai-tinapa-kizi ii, soo wunaouꞌu shaꞌapatinaꞌoraz õdaru aokazi iaꞌoraz aipan kawanaꞌati. 22 Naꞌapain Tominkaru widauan kamoon donoꞌo naa pidannao, iribaꞌo nii pidannao kian õꞌati, ‘Naobanai, Naobanai, puꞌuu idaꞌanaꞌo wakowaadapauzon Tominkaru paradan. Puꞌuu idaꞌanaꞌo wawaatan oiaꞌo doronai kida, naꞌiki iriba aimaakan umanawunuꞌo ukaimanan kida washaꞌapatan puꞌuu idaꞌan.’ 23 Mazan õkian nii ĩꞌati, ‘Aonaa õaitapauzon unao. Umako õꞌai, unao shaꞌapaapauzonao oii kidaꞌo.’

Dyaꞌutamaꞌo kabaun tomikinao

(Luke 6:47-49)

24 “Naꞌiaꞌoram pidan abataꞌo diꞌoraz õparadan kida, naꞌiki shaꞌapatinaꞌoraz õparadan kawanaꞌati, naꞌapaꞌo nii uruu aitapinaꞌo pidan kawan, tomaꞌoraz padapu nii dadaraꞌo baaraꞌa. 25 Wunu tuukiaꞌo kaawan donoꞌo naa, uwaꞌozi kida paidan naa, utuubarun paida baara ii aka, naꞌiki maꞌozakaꞌo awaru kaawaꞌakan naa kabaun idaꞌati, mazan aonaa kabaun dorautan, utoma-kao idi dadaraꞌo baaraꞌa.

26 “Aizii naꞌiaꞌoram pidan abataꞌo diꞌoraz õparadan kida, naꞌiki aonaa ushaꞌapatinan õparadan kawanaꞌati, naꞌapaꞌo uruu tawuru kawanuꞌo maaitapin-kaꞌoraz pidan, tomaꞌoraz padapu kaatu baaraꞌa. 27 Wunu tuukiaꞌo kaawan donoꞌo naa, waꞌozi kida tuubarun paida baara ii aka, naꞌiki maꞌozakaꞌo awaru kaawaꞌakan naa kabaun idaꞌati, sariapa kabaun dorautan, ipai daunuudaꞌu.”

28 Aizii Jesus ipaian patominapa-kidan naꞌapa kidaꞌo dauꞌan, tuukii pidannao diꞌitinpan naꞌapam utominapa-kidan dauꞌu. 29 Powaꞌa zii umanawunun utominapa-kidan pidannao wunao aiaꞌa tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu.

8

Jesus kakudan
daonaiora kabishopaꞌo

(Mark 1:40-45; Luke 5:12-16)

1 Jesus tokan anaꞌa naa naawazi daara iki, iriba pidannao daꞌanpan udawuꞌati. 2 Mashaꞌapakiaka daonaiora kaawan uꞌidaꞌati baiatinaꞌo kichanaꞌiki-kiaꞌo bishoi* idi. Ukodoruꞌukan ukanaapu ati, naꞌiki ukian uꞌati, “Naobanai, punyukunuu naꞌapan dono, õaitapa pukakudan nii õgaru, kaiman kiziꞌi naa õsaabainan.”

3 Jesus pishatan uruu naꞌiki ukian, “Naꞌapa õnyukunuu, pukakuda, kaiman pusaabain.” Mashaꞌapakiaka ubisho manakaꞌakan naa, naꞌiki kaiman usaabainaꞌakan. 4 Udaunaꞌan Jesus kian uꞌati, “Puabata, manaꞌa paꞌi pukowaadaꞌanaꞌa naꞌiaꞌoram pidan ati, mazan pumako sariapa puawunuuta-kidanaka pumada faadaa diꞌii, naꞌiki putaaꞌa naa taauzo-kariwaiz Tominkaru ati kakuda-kariwainao taauzoniaz Moses kakinaori kawanaꞌati. Naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii pidannao mishidan kaimanaꞌoraꞌa naa pusaabainan.”

Jesus kakudan soldyaanao zowaunaa poitoru

(Luke 7:1-10)

5 Jesus kaawan dono Capernaum iti, Roman soldyaannao zowaunaa kaawan uꞌidaꞌati padopian idi. 6 Ukian, “Naobanai, kainaꞌa õpoitoru karinaan õdapu ii, tuukiaꞌoraꞌa naa, aonaꞌa naa ukaꞌiitan pakiitinan.”

7 Jesus kian uꞌati, “Õmakon nii naꞌiti, õkakudanaka kizi uruu.”

8 Mazan ukian Jesus ati, “Aonaa Naobanai, aonaa umanawunuꞌo mani wuruꞌu õgaruz pumakoꞌozon mani õdapu iti. Turuu paꞌan puparadan karikaonan diꞌikiꞌi, kakudaꞌo nii õpoitoru. 9 Õgaru naꞌapa, õkaudinan doko ainao pidannao õꞌai waranu aꞌo, õgaru naꞌapa kainaꞌa soldyaanao kaudinaꞌo õwaranuꞌu kapam. Õdyuudan dono baudaꞌapa soldyaa, ‘Pumako’ õkian an uꞌati, umakon nii. Aizii õdapadan dono baꞌoran soldyaa, ‘Puwaꞌati’ õkian an uꞌati, uwaꞌatin nii. Naꞌiki õdyuudan dono õpoitoru, ‘Pushaꞌapata wuruꞌu,’ õkian an uꞌati, ushaꞌapatan niizu.”

10 Jesus abatan idi wuruꞌu kaikapaꞌoraz parada-karuꞌu, tuukii udiꞌitinpaꞌakan, naꞌiki ukian wunao atiꞌi kasabaꞌukinpainaouz paꞌidaꞌati, “Õkian mishiꞌo manawun uꞌati, aonaa naꞌapainim zii õikodauzon pidan Jewnao biiꞌi kaikapaꞌa manawun umishidanuꞌu. 11 Uruu idi õkian nii uꞌati, iribaꞌo nii Gentilnao waꞌatin diꞌikinapa kidaꞌa waoko ikinapu naꞌiki wakadapu ikinapu, naꞌiki ĩsakanataꞌanan nii Abraham, Isaac naꞌiki Jacob tuma konaukiaꞌo aroapa-karu idaꞌati, Tominkaru naobanai-tinapa-kizi ii. 12 Mazan unao, Tominkaru pidanannaouz naꞌiaꞌo niꞌoraz padamata Tominkaru naobanai-tinan donoꞌo naa, kaboota-karu nii unao marutaꞌo-karu iti. Naꞌiaꞌo niꞌi naa uzaadan tuukii naꞌiki ukuzowan nii uudako kida udopian idi.”

13 Uruu daunaꞌan Jesus kian naa soldyaanao zowaunaa ati, “Pukiwaꞌa naa pudapu iti, naꞌapaꞌoram pumishidan manawun, shaꞌapata-kao nii naꞌapa puꞌati.” Naꞌapain aka manawun poitorui kakudaꞌakan.

Jesus kakuda iriba pidannao

(Mark 1:29-34; Luke 4:38-41)

14 Aizii Jesus kaawan dono Peter dapu iti, naꞌii utukapan Peter imauzo washatinpan bed paawaꞌa, tuukiaꞌo omada wiichan pakarinaan idi. 15 Uruu idi Jesus zaamatan okaꞌu, sariapa omada wiichan shabataꞌakan, naꞌiki okakudaꞌakan naa. Naꞌikiꞌo okadishitan otaan naa Jesus wanyukunuu nii.

16 Uruu wachuupunin kamoo tipitan daunaꞌan iriba pidannao naꞌakan Jesus idaꞌati pairibannao oiaꞌo doronainao zaamatapaniinao kida. Jesus waata oiaꞌo doronainao pidannao ai paparadan idaꞌan karikaonan. Naꞌiki ukakuda ipai karinainao. 17 Wuruꞌu ushaꞌapatan kaikapa kidaꞌorazuꞌu, uruu umishian naa tawuruꞌu kotuaꞌoraz prophet Isaiah kianuz, “Paꞌidaꞌa uzaamatan waꞌai wabaiatin-kinaa rinai kida, naꞌiki usoꞌota waꞌai wakarinauzo-kinaa kida.”

Daꞌanaꞌazoinao Jesus

(Luke 9:57-62)

18 Jesus tukapan idiꞌi naa iriba pidannao kasabaꞌukinan paꞌidaꞌati, sariapa ukian patominapa-kidaniinao ati, “Aushaa wataraukaꞌa naa karishii baza iti.”

19 Baudaꞌapa pidan tiichaapauzo Moses kakinaori dauꞌu waꞌatin Jesus idaꞌati. Ukian uꞌati, “Tiichaa, õdaꞌanan nii pugaru naꞌitiꞌoram pumako-kizi iti.”

20 Jesus dakoꞌatin naꞌiki ukian uꞌati, “Waruzonao kainaꞌa ĩꞌuun kida, kotuꞌuznao kainaꞌa ĩshimaka kida kapam, mazan Daonaiora Aokazi Ikiꞌo, aonaa uwashatinauzo-kizi nii, naꞌiki aonaa usookapauzo-kizi nii.”

21 Baꞌoran daonaiora tominpaꞌo Jesus diꞌiki kian uꞌati, “Naobanai, õdidanaka kizi zii õdaru mawakan kiwiin, uruu daunaꞌan õdaꞌanan pugaru.”†

22 Mazan Jesus kian uꞌati, “Pudaꞌan õgaru. Marii mawakainao didan pairiban mawakan.”‡

Jesus mashaatan
maꞌozakaꞌo awaru

(Mark 4:35-41; Luke 8:22-25)

23 Jesus paidinan kanawa zoꞌiti, utominapa-kidaniinao makon kapam utuma karishii an. 24 Mashaꞌapakiaka maꞌozakaꞌo awaru kaawan karishii an, naꞌiki kanawa kichanaꞌiti-kiaꞌa naa, udaawadainan wunu paran idi. Mazan Jesus, udaꞌawun. 25 Sariapa utominapa-kidaniinao pokowauanuzu. Ĩkian uꞌati, “Kadiman Naobanai! Kadiman! Pukazannaata waunao! Wanaraan niꞌi naa!”

26 Jesus kian ĩꞌati, “Kanom nii dii utarian? Masakaudaꞌuꞌo shaꞌa karikaonan umishidan?” Udaunaꞌan ukadishitaꞌakan, uruꞌu naa udyuudan maꞌozakaꞌo awaru naꞌiki wunu paran mashaadinan. Sariapa mishi amazada mashaadinaꞌakan mashaa.

27 Tuukii udiꞌitinapa-kidaꞌakan patominapa-kidaniinao. “Kanom kaduzuꞌu naa pidan uruu?” ĩkian. “Atii awaru naꞌiki wunu paran mishida zii uparadan.”

Jesus kakudan oiaꞌo doronainao zaamatapaniinao

(Mark 5:1-20; Luke 8:26-39)

28 Jesus kaawan donoꞌo naa karishii baza iti Gadara Baara itinapu, naꞌii pamakopa-kizi an, dyaꞌutam pidannao ikodapanuzu, koditaꞌakainao pamashaapa-kizi baaranai iaꞌo, kaꞌunaru kida diꞌiki.§ Wuruꞌu ĩnaouz oiaꞌo doronainao zaamatapaniinao, ukauꞌan toꞌorabaꞌo ĩdyaun. Unaꞌapan idi, aonaa kanom makouzon naꞌiiꞌakaꞌo dunapo idaꞌan. 29 Sariapa ĩkadakon uꞌati diiwaꞌo idaꞌan, “Pugaru Tominkaru Dani, kanom puaipan waꞌai? Pupatakaꞌutaꞌanan naa shaꞌa waunao wapatakaꞌuta-kao kamoon uaꞌii zii?”

30 Aonaa munapo manawun mani ĩnao diꞌiki, kainaꞌa iribaꞌo kooshinao aroapatinan. 31 Uruu idi oiaꞌo doronainao pishaan Jesus tuukii. Ĩkian uꞌati, “Puaipan an wamakon diꞌikiꞌi, pudyuuda shoman waunao wamorotaꞌan kizi kooshinao diꞌiti.”

32 “Umako,” Jesus kian ĩꞌati. Uruu idi ĩkoditaꞌakan daonaioranao diꞌiki, naꞌiki ĩmakon ĩmorotaꞌanan naa kooshinao diꞌiti. Sariapa kooshinao dimaꞌakan karishii danoma katawudapuzun diꞌiti, ĩwaotan karishii baoko iti, naꞌiki ipai ĩnaraan. 33 Uruꞌu naa kooshinao taapikinao dimaꞌakan donoi iti. Naꞌiaꞌa naa ĩkakuwaapan ipai naꞌapam aimaakan shaꞌapainpan dauꞌu. Naꞌiki ĩkowaada naꞌapam oiaꞌo doronainao zaamatapaniinao shaꞌapata-kao. 34 Uruu idi ipai donoi sannao makon ĩikodapaꞌanan Jesus. Ĩikodapan donoꞌo naazu, kaziwaꞌo idaꞌan ĩdyuudanuzu ĩaipan umakon pawiizi iki.

9

Jesus chiꞌika-kidan
machiꞌikakaꞌo

(Mark 2:1-12; Luke 5:17-26)

1 Uruu daunaꞌan Jesus paidinan patominapa-kidaniinao tuma kanawa zoꞌiti ĩtaraukan karishii an powaa itiꞌi naa pamashaapa-kizi iti.* 2 Naꞌiaꞌa naa pidannao naꞌakan daonaiora machiꞌikakaꞌo Jesus diꞌiti pawashatinapa-kizi baara idaꞌan. Aizii Jesus tukapan idi ĩmishidan tuukii manawun paugaru, sariapa ukian machiꞌikakaꞌo pidan ati, “Pusaabaa punyukunuu õdani, ipai õsoꞌotan puꞌoian.”

3 Pabiꞌi kida tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu kian panyukunuu ii, “Uwazootapaꞌazon Tominkaru paparadan idaꞌan.”

4 Jesus, uaitapa naꞌapam ĩdiꞌitinpan, uruu idi ukian ĩꞌati, “Kandii nii udiꞌitinpan õdauꞌu oiaꞌo idaꞌan? 5 Naꞌiaꞌoram mashaꞌapannaa: ‘Ipai puꞌoian mainaabata-kao’ kii, oo ‘Pukadishita naꞌiki puchiꞌika’ kii? 6 Mazan õaidan nii uꞌati Daonaiora Aokazi Ikiꞌo, kainaꞌa umaꞌozakan mainaabata-kinaa nii pidannao oian daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa.” Uruꞌu naa ukiaꞌakan machiꞌikakaꞌo pidan ati, “Pukadishita, punaꞌaka puwashatinapa-kizi naꞌiki pumakoꞌo naa pudapu iti.” 7 Machiꞌikakaꞌo pidan kadishitaꞌakan naꞌiki umakon naa padapu iti.

8 Aizii pidannao tukapan idi kaikapaꞌo shaꞌapanuꞌu, tuukii ĩdiꞌitinpan, naꞌiki ĩkonaukii-kidan Tominkaru utaan idi umanawunuꞌo maꞌozaka-karu pidan ati.

Jesus dapadan Matthew

(Mark 2:13-17; Luke 5:27-32)

9 Aizii Jesus makon naa naꞌiki, pamakopa-kizi an utukapa zaamaapauzo tax puraatannaa, Matthew kiaꞌo uꞌuu, usakanatapan kabaun pakaudin-kizi nazo ii. “Puwaꞌati õtuma,” Jesus kian uꞌati. Sariapa Matthew kadishitaꞌakan naꞌiki umakon naa utuma.

10 Jesus aroopan patominapa-kidaniinao tuma Matthew dapu ii. Naꞌii iriba zaamaapauzonao tax puraatannaa naꞌiki baꞌoran oiainao pidannao aroopan ĩtuma. 11 Phariseenao tukapan idi uaroopan naꞌapainao pidannao tuma, sariapa ĩkian Jesus tominapa-kidaniinao ati, “Kanom nii utiichaan aroopan oiainao tuma?”

12 Jesus abata ĩnaꞌapanuz kaikapaꞌa, uruu idi ukian ĩꞌati, “Ziwuinao pidannao, aonaa ĩaipan daakataa, soo karinainao paꞌan. 13 Umako utominapa kizi naꞌapaꞌoram Tominkaru Paradan saada-kariwaiz kian. Ukianuz, ‘Kamunan-karu õaipan uꞌai, aonaa taain-karu kawaoda-kariwai uzai idaꞌan mani.’† Ukauꞌan aonaa kaimanainao mani wuruꞌu õdapadaꞌananiinaouz, mazan oiainao.”

Jesus pishaa-kao sanadin-karu
dauꞌu

(Mark 2:18-22; Luke 5:33-39)

14 Baudaꞌapa kamoo John Chikaawunuupauzo tominapa-kidaniinao kaawan Jesus idaꞌati. Ĩpishaan Jesus, ĩkian uꞌati, “Kanom nii waunao naꞌiki Phariseenao sanadinpauzon‡ Tominkaru ati, mazan putominapa-kidaniinao, aonaa paꞌan ĩsanadinpauzon Tominkaru ati?”

15 Jesus dakoꞌatin ĩdyaun, ukian, “Naꞌapa dii uaitapan mazidaꞌo daonaiora dapadaniinao mashaapan kashaꞌora mazidaꞌo aroapa-kizi ii, mazidaꞌo daonaiora naꞌan puꞌu ĩtuma. Aonaa turuu unaꞌapan. Mazan daonaiora mazidaꞌo zaamata-kao dono ĩꞌai, uruu donoꞌo niꞌi naa paꞌan ĩkashaꞌoran naꞌiki ĩsanadinpan.”

16 Udaunaꞌan Jesus kian koshan, “Aonaa pidan zimindotauzon pakamichan zaam dadotan paꞌinaꞌo kamicha idin idi, ushaꞌapanum kauꞌan shokotaꞌo nii zii wuruꞌu paꞌinaꞌoraz kamicha idin uzaamaꞌo ai, naꞌiki powaꞌaꞌo nii zii umanawutan wuruꞌu udadotanuz.

17 “Naꞌiki aonaa pidan kawazootauzon kaiwauzo-kariwaiꞌi naa wine kinnaa§ paꞌinaꞌo zii wine toma-kao idi. Paꞌinaꞌoraz zii wine poodan nii utadaꞌokan nii wuruꞌu kaiwauzo-kariwaiz naa ukinnaa, uruu wine wakudinan niꞌi naa, naꞌiki ukinnaa patakaꞌuinan niꞌi naa kapam. Uruu idi karikaonan daꞌi pidan tomauzon paꞌinaꞌo wine kinnaa papaida-kizi nii paꞌinaꞌo wine. Utoma-kao dono naꞌapa, aonaꞌo nii ukinnaa shaꞌapan.”

Mawakaiba zunaaba sodi
naꞌiki izaipaꞌo zunaaba

(Mark 5:21-43; Luke 8:40-56)

18 Jesus kadakotinan puꞌu zii, Jewnao zowaunaa kaawan uꞌidaꞌati. Ukodoruꞌukan ukanaapu ati, naꞌiki ukian, “Õdani zunaaba sodi mawakan aizii aka, upuꞌu mazan puwaꞌati pupishata kizi pukaꞌu idi oroo, okakuda kizi.” 19 Sariapa Jesus naꞌiki utominapa-kidaniinao makon naa utuma.

20 Aizii naꞌaꞌo zun baiatinaꞌo 12 wunu paizaipan idi. Okaawan Jesus barau ikinapu naꞌiki opishatan ukamichan danoma karikaonan. 21 Ushaꞌapanum kauꞌan panyukunuu ii okian, “Õpishatan an uchaakitan karikaonan, õkakudan nii.”

22 Jesus padantinaꞌakan, sariapa utukapanuzo, naꞌiki ukian oꞌati, “Maꞌozaka putaapa punyukunuu õdani, pumishidan idiꞌo, pukakudan.” Naꞌikiꞌi naa mishi sariapa okakudan.

23 Uruu daunaꞌan Jesus kaawan Jewnao zowaunaa dapu iti. Naꞌii utukapan iriba taupauzonao naꞌiki muraapainao mawakaꞌo ati. 24 Uruu idi sariapa Jesus kian ĩꞌati, “Ukodita diꞌikiꞌi, aonaa omawakan mani wuruꞌu, odaꞌawun karikaonan.” Ipai pidannao shaazootinan unaꞌapan idi. 25 Pidannao koditan daunaꞌan, uruꞌu naa Jesus makon zunaaba sodi diꞌiti, naꞌiki uzaamatan naa pakaꞌu kaduꞌikizo. Sariapa okakudaꞌakan naꞌiki okadishitaꞌakan. 26 Pidannao kakuwaapan diꞌoraz dauꞌanaꞌa ipai naꞌan kidaꞌo wiizai kawanaꞌati.

Jesus kakudan dyaꞌutam daonaioranao ishaawunnao

27 Udaunaꞌan Jesus makopan puꞌaꞌa naa naꞌiki, dyaꞌutam daonaioranao ishaawunnao daꞌanpan uruu. Ĩkadakoinan diiwaꞌo idaꞌan uꞌati. “David Takaan-daun,* pukamunan-kida waunao,” ĩkian.

28 Jesus morotan donoꞌo naa kabaun nazo iti, uruꞌu naa ishaawunnao kaawan uꞌidaꞌati naꞌiki upishaan ĩdyaun. Ukian ĩꞌati, “Umishida turuu õkakudan unao?”

“Wamishida, Naobanai,” ĩkian uꞌati.

29 Uruꞌu naa Jesus pishatan ĩawun kida, naꞌiki ukian ĩꞌati, “Umishidan idi, naꞌapaꞌo nii ushaꞌapan.” 30 Sariapa ĩtukapaꞌakan naa. Uruꞌu naa Jesus kakinaowan ĩdyaun. Ukian, “Manaꞌa paꞌi ukowaadaꞌanaꞌa pidan ati kanom shaꞌapan uꞌati.” 31 Mazan upuꞌu ĩmakon, ĩkakuwaapaꞌanan udauꞌan, ipai naꞌan kidaꞌo wiizai kawanaꞌati.

Jesus kakudan maparadan-ziiwa

32 Wuruꞌu dyaꞌutamainaouz daonaioranao makoꞌokan puꞌu zii, pidannao naꞌakan Jesus idaꞌati maparadanuꞌo daonaiora, wuruꞌu umaparadanunuz oiaꞌo doronai kainaꞌan idiꞌo uꞌidaꞌa. 33 Aizii Jesus waataꞌakan daunaꞌan oiaꞌo doronai uꞌai, sariapa ukaparadanuꞌukan. Tuukii pidannao, kasabaꞌukinpainao naꞌii, diꞌitinpan, naꞌiki ĩkian, “Aonaa watukapauzon zii kaikapaꞌoraꞌa aimaakan shaꞌapata-kao Israel an.”

34 Mazan Phariseenao kian, “Oiaꞌo doronainao naobanaa taan idiꞌo uꞌati maꞌozaka-karu wuruꞌu uwaatanuz oiaꞌo doronainao.”

Jesus kashaꞌoran pidannao dauꞌan

35 Jesus makon umorowautapan ipai donoi naꞌiki wiizai sodi kida kawanaꞌati. Utominapatin-kidan pidannao synagogue ii kida, naꞌiki ukowaadapan Kaimanaꞌo Kuwai Tominkaru naobanai-tinan dauꞌan, naꞌiki ukakuda pidannao karinainao pabiꞌinaaka kidaꞌo rinai idi. 36 Tuukii ukashaꞌora-kidan ipai wuruꞌu pidannaouz utukapan idi ĩdopian, naꞌiki aonaa ĩaitapan naꞌapam naa pashaꞌapatinan paꞌidaꞌa, naꞌapa kaznizonao kawan, aonaꞌoraz ĩtaapiki nii. 37 Ukauꞌan ukian patominapa-kidaniinao ati, “Udaru paoribai baawu, dyuuaꞌa naa uꞌaka, mazan aonaa kaudinainao iriban kasabaꞌuaꞌo niizu. 38 Utoriinapa kapaoribaꞌo ati, uzaamata kizi kaudinainao nii kasabaꞌuupainao nii wuruꞌu papaoriba aka kidaz.”

10

Jesus zaamatan
12 pidannao
apostlenao nii

(Mark 3:13-19; Luke 6:12-16)

1 Jesus dapadan 12 patominapa-kidaniinao baokopa paꞌidaꞌati, naꞌiki utaan maꞌozaka-karu ĩꞌati ĩwaata-kinaa nii oiaꞌo doronai kida pidannao ai, naꞌiki ĩkakuda kizi pidannao karinaapainao ipai pabiꞌinaaka kidaꞌo rinai ai. 2 Diꞌi ĩꞌuu kidaꞌa 12 pidannao Jesus zaamatan apostlenao* nii: kiwiin Simon, dakotapa-kariwaiz Peter kii, naꞌiki uꞌinawuzu Andrew; James naꞌiki uꞌinawuzu John, ĩnao Zebedee dainao; 3 Philip naꞌiki Bartholomew; Thomas naꞌiki Matthew, Matthew uruu zaamaapauzoz daꞌi tax puraatannaa; James, Alphaeus dani, naꞌiki Thaddaeus; 4 Simon, uruu Patriot;† naꞌiki Judas Iscariot, kaakapaꞌoraz Jesus.

Jesus dyuudan
12 apostlenao

(Mark 6:7-13; Luke 9:1-6)

5 Aizii Jesus dyuudan naa 12 pazaamataniinao apostlenao nii. Ukakinaowaꞌakan ĩdyaun, ukian, “Aonaa umakoꞌonaꞌa Gentilenao‡ diꞌiti, naꞌiki Samaria Baara sannao,§ mashaapa-kizi kida donoi diꞌiti. 6 Mazan umako paꞌan õpidanannao Israelitenao diꞌiti, waziwadinainaouz kaznizo kawan. 7 Umako ukakuwaapaꞌan ukowaada kizi maonapaꞌa naa Tominkaru naobanai-tinan. 8 Ukakuda karinainao, ukadishita-kida mawakainao powaa iti. Ukakuda baiatinainao kichanaꞌiki-kiaꞌo bishoi idi, naꞌiki uwaata oiaꞌo doronainao pidannao ai. Õtaanii maꞌozaka-kinai uꞌati mawinipinaa-daun, ukauꞌan ushaꞌapataꞌa naazu mawinipinaa-daun.

9 “Umakon dono, aonaa unaꞌakapaꞌanaꞌa upuraatan umashaapa-kinaa nii; 10 manaꞌa unaꞌakaꞌanaꞌa umako-kizi iti usaakon oo baꞌoran ukamichan oo baꞌoran udazkidi oo uwadookori nii. Ushaꞌapanum kauꞌan pidan kaudinaꞌo, taa-kao nii uꞌati aimaakan uwinipinii. 11 Ukaawan dono naꞌiaꞌoram donoi oo wiizai diꞌiti, udawata pidan naꞌii. Naꞌiaꞌoram dapaapan an unao, umashaapa ĩdapu ii atii udobatan naꞌiki. 12 Umorowautan dono pidannao dapu iti, ukii ĩꞌati, ‘Marii kaiman-karu Tominkaru diꞌikiꞌo naꞌan utuma.’ 13 Ĩdapaapan dono unao kaiman, marii kaimanaꞌoraz uparadan naꞌian ĩtuma. Mazan ĩmadapaapakan an unao kaiman, ukiwa-kida powaa iti wuruꞌu kaimanaꞌoraz uparadan. 14 Aizii ĩmadapaapakan dono unao kaiman, oo aonaa ĩabataꞌazon ukuwaa, udobata naꞌiki uparaudaꞌaka imiꞌi ukidiba diꞌiki ĩawunuutapan puꞌu.”* 15 Jesus kian, “Õkowaadaꞌazon mishiꞌo aimaakan uꞌati. Tominkaru kootowapa-kidan donoꞌo naa pidannao, Tominkaru patakaꞌutan nii naꞌiainao pidannao donoi ii, powaꞌa zii wunao aiaꞌa Sodom naꞌiki Gomorrah sannaouz.”†

Patakaꞌuta-karu nii kaudinainao Tominkaru ati

(Mark 13:9-13; Luke 21:12-17)

16 Jesus kian koshan, “Uabata, õdyuudan unao naꞌapa kaznizonao dyuuda-kao kawan baudokorunao bii iti. Ukauꞌan uaitapin naꞌapa kowazaz kawan, mazan umashaapa kaiman pidannao tuma orid kawan. 17 Uzaudinpaꞌa naa paꞌi, ushaꞌapanum kauꞌan pidannao zaamatan nii unao naꞌiki ĩnaꞌakan nii unao kootowapa-kizai iti, naꞌiki ĩbaꞌizian nii unao synagogue ii kida. 18 Naꞌiki ĩnaꞌakan nii unao kazowautapainao wiizai kanaapu ati naꞌiki kingnao kanaapu ati õgaru dikin ii. Naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii ukowaadan ĩꞌati, naꞌiki baꞌoran pidannao ati, Kaimanaꞌo Kuwai õdauꞌanaꞌo. 19 Aizii uzaamata-kao dono naꞌiki utiwaa-kidapa-kao dono kootowapa-kizi ii, manaꞌa udopiaꞌanaꞌa udawatan dauꞌu naꞌapam nii ukian. Taa-karu nii uꞌati uaitapa-kinaa nii naꞌapam nii ukian. 20 Ukauꞌan uparadan an naꞌapain, aonaa unaouꞌo niꞌi naa mani parada, mazan uDaru Tominkaru Doronaꞌo nii parada unao idaꞌan.

21 “Uruu dono pidannao zowii-kidan nii paꞌinawuzunao, naꞌiki daruinao naꞌapaꞌo nii ĩzowii-kidan paudainao. Daniinao kashadapan nii padarunao naꞌiki pudaronao, naꞌiki ĩzowii-kidan nii ĩdyaun. 22 Ipai pidannao toꞌora-kizaitapan nii unao õdikin ii. Mazan kanom tuudaꞌo ipai wuru kidaꞌa atii utokon iti, kazannaata-karu nii uruu. 23 Upatakaꞌuta-kao dono umishidapan dauꞌan õgaru baudaꞌapaꞌo wiizai diꞌii, ukidoapa baꞌoran wiizai diꞌiti. Õkian mishiꞌo manawun uꞌati, aonaꞌo nii zii ukaudin-kizi ipain Israel an kidaꞌo wiizai an, Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kaawan uaꞌii powaa ati.

24 “Aonaa tominpaꞌo pidan umanawunun patiichaan ai, naꞌiki aonaa poitorui umanawunun panaobanaa ai. 25 Ukauꞌan turuaꞌo wuruꞌu tominpaꞌo pidan tominapanuz patiichaan kawan, naꞌiki poitorui naꞌapa panaobanaa kawan. Kadapuꞌo dakota-kao an Beelzebul‡ kii, aitaniiman udapu ainao pidannao powaꞌaꞌo nii zii ĩdakoapa-kao.

Kanom ai tarii-karu

(Luke 12:2-9)

26 “Ukauꞌan aonaa utariaꞌanaꞌa pidannao ai. Ipai dizapa-kariwai, aida-kida-kao niizu, naꞌiki ipai taapa-kariwai kida mashaa, ipaiꞌo nii uaitapa-kida-kao. 27 Wuruꞌu aimaakan õkowaadaniaz unao ati karikaonan, ukowaadaꞌa naa paꞌiz ipai pidannao ati. Kanom aimaakan mashaudaꞌuꞌo õkowaadan uꞌati, ukowaadaꞌa naa paꞌiz diiwaꞌo idaꞌan pidannao abata kiziz. 28 Manaꞌa utariaꞌanaꞌa wunao aiaꞌa zowiaꞌoraz pidan, mazan udoronaa, aonaa ĩkaꞌiitan pazowian paꞌan. Mishiꞌoraiman utarii paꞌan Tominkaru ai, kaꞌiitaꞌoraz pakabootan pidan naꞌiki udoronaa Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti. 29 Aonaa mooko dyaꞌutamaꞌo parikowarunao toriauzo-kao masakaudaꞌu sodiꞌo puraata idaꞌan karikaonan, mazan upuꞌu aonaꞌo nii baudaꞌapa udaru Tominkaru kashaapan ĩwaotan imiꞌi baara ati. 30 Naꞌiki Tominkaru aitapanii ipai naꞌapaudaꞌuꞌoran uzowaud kida uzowau idaꞌa. 31 Ukauꞌan aonaa utariaꞌanaꞌa, ushaꞌapanum kauꞌan powaꞌaꞌo zii umarainapa-kao iribaꞌo parikowarunao ai.

32 “Naꞌiaꞌoram pidan kowaadaꞌo õpidanan paugaru ipai pidannao kanaapuꞌu, naꞌapaꞌo nii kapam õkowaadan õpidanan uruu, õdaru aokazi iaꞌo kanaapuꞌu. 33 Mazan naꞌiaꞌoram pidan kowaadaꞌo pamarinaꞌatan õgaru ipai pidannao kanaapuꞌu, naꞌapaꞌo nii kapam õmarinaꞌatan uruu õdaru aokazi iaꞌo kanaapuꞌu.

Aonaa kaimanaaka-karu mani,
mazan mizaataaka-karu

(Luke 12:51-53; 14:26-27)

34 “Aonaa uzauda-kidaꞌanaꞌa õkaimanaaka-kidaꞌanan mani pidannao paꞌatiaaka wuruꞌu õwaꞌatinuz daꞌatiꞌi imiꞌi baara ati. Õwaꞌatin aonaa õkaimanaaka-kidaꞌanan mani pidannao, mazan õmizaataaka-kidaꞌanan ĩdyaun paꞌatiaaka. 35 Õwaꞌatin õpanaꞌadaꞌanan daonaiora nyukunuu padaru ai, zun padaro ai, dinizoi paimauzo ai. 36 Puiribannaouꞌo nii manawun wuruꞌu putarubanao niꞌoraz.§ 37 Naꞌiaꞌoram pidan marainpaꞌo padaru oo padaro powaꞌa zii pamarainpan ai õgaru, aonaa turuu naꞌapaꞌo pidan daꞌanan õgaru. Naꞌiaꞌoram pidan marainpaꞌo paudani powaꞌa zii pamarainpan ai õgaru, aonaa turuu naꞌapaꞌo pidan daꞌanan õgaru. 38 Naꞌiaꞌoram pidan aonaꞌo unaꞌakaꞌazon pacrossannaa,* aonaa turuu naꞌapaꞌo pidan daꞌanan oo ukaudinan õtuma. 39 Naꞌiaꞌoram pidan aipaꞌo pakakupan paꞌidaꞌa, waziwaꞌo nii karikaonanuꞌoraz kakupa-karu paꞌai. Mazan kanom marinaꞌataꞌo pamashaapauzon kaduz pamishidan dikin ii õgaru, uikodan nii karikaonanuꞌoraz kakupa-karu.

Wawinipa kida

(Mark 9:41)

40 “Naꞌiaꞌoram pidan kaimanaꞌo udapaapan unao, kaimanaꞌo udapaapan õgaru kapam wuruꞌu; naꞌiki naꞌiaꞌoram pidan kaimanaꞌo udapaapan õgaru, kaimanaꞌo udapaapan wuruꞌu dyuudaꞌoraz õgaru kapam. 41 Naꞌiaꞌoram pidan dapaapaꞌo prophet, uaitapan idi Tominkaru prophetin uruu, taa-kao nii uwinipa nii naꞌapa prophet kawan. Naꞌiki naꞌiaꞌoram pidan kaimanaꞌo udapaapan kaimanaꞌo pidan, ukaimanan idi, naꞌapaꞌo nii uwinipa nii taa-kao kaimanaꞌo pidan kawan. 42 Naꞌiki naꞌiaꞌoram pidan taaꞌo wunu baudaꞌapaꞌo õpidanan tuzan nii, aonaan puꞌu padamata umanawunun, mazan õpidanan uruu, mishiꞌo nii ukawinipinaata-kao naꞌapaꞌo dikin ii.”

11

John Chikaawunuupauzo dyuudan papoitorunao
Jesus diꞌiti

(Luke 7:18-35)

1 Jesus ipaiaꞌakan daunaꞌan patominapa-kidan 12 patominapa-kidaniinao, uruu daunaꞌan umakon naa, utominapa-kidaꞌanan naꞌiki ukakuwaapatinaꞌanan wiizai kida kawanaꞌati, Galilee Baara an kidaꞌoraz.

2 Taraa-kizai iaꞌo John Chikaawunuupauzo, uabatan dono Christ shaꞌapatanii kida dauꞌu, uruu idi udyuudan patominapa-kidaniinao pishaaꞌanan Jesus. 3 Ĩkaawan donoꞌo naa uꞌidiꞌiti ĩkian uꞌati, “Pukowaada waꞌati, pugaruꞌu naa mishi wuruꞌu waꞌatiꞌo niꞌoraz John kowaadauzoniaz, oo wazaudapa zii baꞌoran?”

4 Jesus dakoꞌatin ĩdyaun, ukian, “Umako powaa iti John diꞌiti, ukowaadaꞌan kanom uabatanii naꞌiki utukapanii õshaꞌapatan: 5 ishaawunuꞌo, turuu utukapan; machiꞌikakaꞌo, chiꞌika; kabishoꞌo kichanaꞌiki-kiaꞌo bishoi idi, kaiman ubisho manakan; makinaꞌo, abata; mawakaꞌo, kakuda-kao powaa iti; patakaꞌutinaꞌo, abata Kaimanaꞌo Kuwai. 6 Konaukiaꞌo nii pidan aonaꞌoraz ukashadan pamishidapan õgaru.”

7 John tominapa-kidaniinao kiwan daunaꞌan, Jesus kakuwaapan naa John dauꞌu iribaꞌo pidannao ati. Ukian ĩꞌati, “Umakonkan donoꞌoraz John diꞌii mapidantakaꞌo baara iaꞌoraz, shaꞌapaꞌoram pidan uzauda-kida utukapan naꞌii uruu dono? Pidan, pinidi saba awaru dawuapa-kidanii kawanuꞌo? 8 Kanom shaꞌa utukapaꞌazon naꞌii umakonkanuz naꞌii? Daonaiora, umanawunuꞌo kamicha kida ukaiwadapanii? Pidan kaiwaadapaꞌoraz naꞌapaꞌo kamicha, mashaapaꞌo umanawunuꞌo kabaun ii. 9 Ukowaada õꞌati, kanom shaꞌa utukapaꞌazon naꞌii umakonkan dono naꞌii? Tominkaru prophetin shaꞌa? Prophet mishi uruu, mazan powaꞌa zii prophet ai. 10 Uruu John dauꞌanaꞌo saada-kariwaiz Tominkaru Paradan idaꞌa. Ukianuz.

‘Puabata, õdyuudan pidan puꞌuaꞌati kakuwaapaꞌo nii õꞌati,

uruꞌo nii saabaa pumako kizi.’ ”*

11 Udaunaꞌan Jesus kian, “Mishiꞌo õkian uꞌati, aonaa naꞌiam pidan shakataꞌo daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa umanawunuꞌo nii John Chikaawunuupauzo ai. Mazan pidan, aonaꞌoraz umanawunun Tominkaru naobanai-tinapa-kiziꞌi, upuꞌu umanawunuꞌo uruu John ai.

12 “John Chikaawunuupauzo sakadan diꞌikiꞌo pakaudinan atii kai, Tominkaru naobanai-tinan tuubarudinan, dikaudaꞌo pidannao tiwaan puꞌu pamashaatanuz. 13 Kiwiitapa John kakuwaapan uaꞌii, ipai kotuaꞌoraz Tominkaru prophetinnao kakuwaapan, naꞌiki kotuaꞌoraz Moses kakinaori kowaadan naꞌapam nii aimaakan shaꞌapan. 14 Aizii umishidan an wuruꞌu ĩkuwaa kidaz, John, uruꞌu naa wuruꞌu Elijahaz, ĩkowaadaniaz Tominkaru dyuudan nii.† 15 Pukakinaon an puabataꞌa naa kakinaorii!

16 “Naꞌapam dii mani õkainaabatan kainao pidannao? Naꞌapaꞌo ĩdyaun koraiziannao kawan sakanatapainaouz pamakinaotin-kizi ii, kadakoinpainaouz paꞌatiaaka. 17 Ĩkian kaikapaꞌa: ‘Watauan puꞌu mazida-karu kunnaa unao ati, mazan upuꞌu aonaa ukonaupan. Wakunuian puꞌu uꞌati baaranai iaꞌo ukunuuauzo-kao, mazan upuꞌu aonaa uzaadan.’ 18 Ukauꞌan naꞌapaꞌo John, sanadinpauzo uruu, naꞌiki aonaa utuzapauzon. Uruu idi pidannao kian udauꞌan, ‘Kainaꞌa oiaꞌo doronai uꞌidaꞌa.’ 19 Aizii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo aroopauzon naꞌiki tuzauzo wine, uruꞌu naa pidannao kian udauꞌan, ‘Aushaa, utukapa arawuꞌu kashabakizi naꞌiki tuzapauzo uruu. Unaudapa pakaminaudaꞌu-tinpan wunao idiꞌi zaamaapauzonaouz tax puraatannaa, naꞌiki baꞌoran oiainao pidannao tuma.’ Tominkaru aitapaaban wuruꞌu tukapa-kida-kariwaiz umishiin wuru idaꞌanaꞌa shaꞌapaapa-kariwaiz.”

Donoi ii kidaꞌo pidannao,
aonaa ĩmishidan Jesus

(Luke 10:13-15)

20 Donoi kida, Jesus shaꞌapata-kiziz iriba umanawun kidaꞌo aimaakan padamata, mazan upuꞌu aonaa naꞌii sannao tanawatinan paꞌoian ai. Uruu idi Jesus aidan paparadan naꞌii sannao mamishidakan dikin ii. 21 Ukian, “Kashaꞌoraꞌo nii manawun pubaiaapan Chorazin! Pugaru Bethsaida, naꞌapaꞌo nii pubaiaapan kashaꞌoraꞌo manawun! Aizii wuruꞌu umanawun kidaꞌoraz aimaakan shaꞌapata-kariwaiz uꞌidaꞌa, ushaꞌapata-kao an mani Tyre naꞌiki Sidon‡ ii, sariapa mani naꞌii sannao morokodan kamicha kashaꞌora-karu daara kida. Naꞌiki sariapa mani ĩkadadainan paritiꞌi idi, ĩtukapa-kida-kinaa nii mishi patanawatinan paꞌoian ai. 22 Mishiꞌo õkian uꞌati, awutapaꞌo nii zii Tominkaru patakaꞌutan Tyre naꞌiki Sidon sannao unao ai, wuru kamoo donoꞌo Tominkaru kootowapa-kidanuz naa pidannao.

23 “Aizii unao Capernaum sannao, uꞌitiiman umanawunuꞌo nii unao aokazi ii? Aonaa, mazan kiiꞌan ukaboota-kao nii Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti. Wuruꞌu umanawun kidaꞌoraz aimaakan, shaꞌapata-kariwaiz uꞌidaꞌa shaꞌapata-kao an mani Sodom§ ii, kainaꞌa zii mani wuruꞌu donoiz kai. 24 Mishiꞌo, ukauꞌan Tominkaru kootowapa-kidan donoꞌo naa pidannao, powaꞌaꞌo nii zii Tominkaru patakaꞌutan unao, Sodom sannao ai.”

Uwaꞌati õꞌidaꞌati
usookapa kizi

(Luke 10:21-22)

25 Naꞌapain uruu dono Jesus toriinpan, ukian, “Õdaru, aokazi iainao naꞌiki imiꞌi baara ainao naobanaa, õkonaukii-kidan pugaru, ushaꞌapanum kauꞌan putukapa-kidan idiꞌi naa paꞌinainao ĩtominpan ati, pumataapadakaniaz umanawunuꞌo aitapainao aitapan. 26 Mishiꞌo õdaru, naꞌapa kidaꞌo shaꞌapan puaipan kawanaꞌatiꞌo.”

27 Aizii Jesus kian ĩꞌati, “Õdaru taanii õꞌati ipai aimaakan paꞌidiꞌiki kidaꞌoraz. Aonaa kanom aitapan õgaru uDaniz, soo õDaru. Naꞌiki aonaa kanom aitapan õDaru, soo õgaru uDani. Naꞌiki pidannao õzaamataniinaouz aitapaꞌo nii uruu.

28 “Uwaꞌati õꞌidaꞌati ipai unao mizainainao kimishaꞌo padowautapanii idi, õtaan nii sookapa-karu uꞌati. 29 Uzaamata õdopawa, unaꞌaka kiziz naꞌiki utominapa õꞌidiꞌiki, ushaꞌapanum kauꞌan kaimanaꞌo õnyukunuu naꞌiki aonaa atadinpaꞌo mani wuruꞌu õgaruz. Uruu idi uikodan nii mishiꞌo manawun sookapa-karu. 30 Wuruꞌu õdopawa õtaan niꞌoraz uꞌati mashaꞌapannaꞌo naꞌiki shaakadaꞌo.”

12

Jesus uruu
Sookapa-karu Kamoon naobanaa

(Mark 2:23-28; Luke 6:1-5)

1 Aizii Sookapa-karu Kamoon dono, Jesus dobatapan patominapa-kidaniinao tuma zakapu an paoribai wheat baawu an. Naꞌapain utominapa-kidaniinao zamazin naa, uruu idi ĩkaraowaanan wheat aka, naꞌiki ĩnikapaanan naazu. 2 Aizii Phariseenao tukapan idi ĩshaꞌapatinanuz naꞌapa, sariapa ĩkian Jesus ati, “Putukapa, putominapa-kidaniinao aonaa ĩizoꞌatin mani wakakinaorinaa wuruꞌu ĩshaꞌapatanuz kaikapaꞌoraꞌa Sookapa-karu Kamoon dono.”*

3 Jesus dakoꞌatin ĩdyaun, ukian, “Aonaa mooko utukapauzon kaarita idaꞌaꞌoraz usaadinpan kanom King David shaꞌapatauzonii, tawuru donoꞌo uruu naꞌiki upidanannao zamazin donoꞌoraz?† 4 Umorotan Tominkaru Dapu nazo iti, naꞌiki unikan papidanannao tuma bread taa-kariwaiz Tominkaru ati. Naꞌapaꞌoraz wazootapa-karu kakinaorii wuruꞌu pidan nikanuz wuruꞌu bread taa-kariwaiz Tominkaru ati. Soo faadaanao karikaonan taapada-kariwaiz ĩnikan wuruꞌu breadiz. 5 Naꞌiki aonaa mooko uaitapan Moses kakinaori idaꞌaꞌoraz usaadinpan, ukowaadanuz faadaanao shaꞌapata pakaudin-kiz, Tominkaru Dapu ii sookapauzo-karu kamoon dono, mazan upuꞌu aonaa ĩtaapa-kao ĩshaꞌapatan oiaꞌo, ĩmaizoꞌatikan puꞌu kakinaorii? 6 Õkowaadan nii uꞌati, diꞌi utumaꞌoraz, powaꞌaꞌo zii umanawunun Tominkaru Dapu ai. 7 Tominkaru Paradan saada-kariwaiz kian, ‘Kamunanuaba-karu wuruꞌu õaipaniaz, aonaa uzai taa-kariwaiz mani.’ Uaitapan an mani kaimanaiman naꞌapaꞌoram wuruꞌu parada-karuz, aonaa mani udakotan pidannao oiainao nii, mashaꞌapata-kainaouz oiaꞌo. 8 Ushaꞌapanum kauꞌan Daonaiora Aokazi Ikiꞌo Sookapa-karu Kamoon naobanaa uruu.”

Jesus kakudan pidan
makiitakaꞌo pakaꞌu

(Mark 3:1-6; Luke 6:6-11)

9 Naꞌikiꞌo Jesus makon synagogue iti. 10 Naꞌii naꞌaꞌo daonaiora, aonaa ukaꞌu kiitinan, mawakaꞌo ukaꞌu. Pabiꞌi kida pidannao naꞌii aipainao pazaamatan Jesus ushaꞌapatinan idaꞌan panaꞌiti kakinaorii ai. Uruu idi ĩpishaanuzu, ĩkian, “Aonaa mani uꞌoian wakakinaorinaa ati pidan kakudan pidan Sookapa-karu Kamoon dono?”

11 Jesus dakoꞌatin, ukian ĩꞌati, “Naꞌapa dii mani unao shaꞌapatinan baudaꞌapaꞌo uꞌuza kaznizo waotan an munapoꞌo kaꞌunaru diꞌiti Sookapa-karu Kamoon dono? Aonaꞌo nii mani usoꞌotankanuz naꞌapain? 12 Aizii pidan mani, powaꞌaꞌo zii umanawunun kaznizo ai. Ukauꞌan aonaa uꞌoian wakakinaorinaa ati, washaꞌapatan kaimanaꞌo Sookapa-karu Kamoon dono.” 13 Uruꞌu naa ukian daonaiora makiitakaꞌo pakaꞌu ati, “Pusawada pukaꞌu.” Sariapa usawadaꞌakanuz, naꞌiki sariapa ukaꞌu kaimanaꞌakan naꞌapa baꞌoran ukaꞌu kawan.

14 Uruu idi naꞌikiꞌo Phariseenao makon ĩkadakotinaꞌanan paꞌidiwaru sodi, ĩaitapaꞌazon naꞌapam kizi pazowian Jesus.

Tominkaru zaamatanii
papoitoru nii

15 Jesus abatan naa naꞌapam pashaꞌapataꞌazoo-kao, sariapa umakon naꞌiki. Naꞌiki iriba pidannao daꞌananuzu. Uruu dono ipai ukakudan karinainao naꞌii. 16 Ukakinaowaꞌakan ĩdyaun, aonaa kizi ĩkakuwaapan udauꞌu baꞌorainao ati. 17 Uruu umishian naa naꞌapaꞌoram Tominkaru kiauzonuz prophet Isaiah idaꞌan.

18 “Diꞌi uruuꞌu õzaamataniaz õpoitoru nii,

uruu wuruꞌu õmarainapanii naꞌiki õnyukunuu-atiꞌoraz.

Õtaan nii õdoronaa uꞌidaꞌa, naꞌiki ukakuwaapan nii

sakitapaꞌo mashaapa-karu Tominkaru tumaꞌo dauꞌu,

ipai pabiꞌinaakaꞌo pidannao ati.

19 Uruu wuruꞌu õzaamataniaz õpoitoru nii,

aonaꞌo nii ukadakowaakapauzon, naꞌiki aonaꞌo nii ukadokouzon diiwa.

Aonaꞌo nii uparadan diiwaꞌo idaꞌan dunapo an kida.

20 Aonaꞌo nii umanawutan ramitapaꞌo,

naꞌiki aonaꞌo nii umakadan suduupaꞌo upuꞌukapan.

Ukauꞌan karikaonanuꞌo nii ukamunanban,

atii udikintan nii oii kidaꞌo aimaakan mishiꞌo kaiman-karu idaꞌan.

21 Naꞌiki uruu atiꞌo nii ipai pidannao donozinaa kida nyukunuu,

ĩzaudapan pakazannaata-kao.”‡

Pidannao kian kainaꞌa oiaꞌo doronainao zowaunaa Jesus idaꞌa

(Mark 3:20-30; Luke 11:14-23)

22 Uruu daunaꞌan pidannao naꞌakan Jesus idaꞌati ishaawun naꞌiki maparadanuꞌo pidan, wuruꞌu unaꞌapaitanuz oiaꞌo doronai kainaꞌan idiꞌo idaꞌa. Ukauꞌan Jesus kakuda uruu. Uruu idi kaimanaꞌa naa uparadan, naꞌiki kaimanaꞌa naa utukapan. 23 Tuukii pidannao diꞌitinpan Jesus shaꞌapatanii kida dauꞌan. Uruu idi ĩkian, “David Takaan-daun§ mani arawuꞌu?”

24 Aizii Phariseenao abatan idi ĩnaꞌapan, sariapa ĩkian paꞌatiaaka, “Oiaꞌo doronainao naobanaa Beelzebul* taan idiꞌo umaꞌozaka-kinaa nii wuruꞌu uwaatanuz oiaꞌo doronainao.”

25 Jesus aitapa naꞌapaꞌoram ĩdiꞌitinpan. Uruu idi ukian ĩꞌati, “Baudaꞌapaꞌo wiizai idaꞌaꞌa pidannao mashaapan, ĩmizaataakapan an paꞌatiaaka, aonaꞌo nii wiizai naꞌan kotuaꞌiki. Naꞌiaꞌoram pidannao donoi ainao, ĩmashaapan an buutaaka pairibannao ai, naꞌiki ĩmizaataakapan an paꞌatiaaka, aonaꞌo nii donoi naꞌan kotuaꞌiki. Naꞌiaꞌoram pidannao mashaapainao baudaꞌapaꞌo kabaun idaꞌa buutaakapan an pairibannao ai, naꞌiki ĩmizaataakapan an paꞌatiaaka, aonaꞌo nii ĩmashaapan baokopa kotuaꞌiki. 26 Aizii Satan waatan an papoitorunao oiaꞌo doronainao, ĩbuutaakapan naꞌiki ĩmizaataakapan paꞌatiaaka wuruꞌu. Ukauꞌan aonaꞌo nii Satan naobanai-tinpan kotuaꞌiki. 27 Unao, ukian õwaatan oiaꞌo doronainao, oiaꞌo doronainao naobanaa Beelzebul taan idaꞌanaꞌo õmaꞌozaka-kinaa nii. Mazan kanom taaꞌoraz mooko unao pidanannao ati ĩmaꞌozakannaa nii, ĩkaboota-kinaa nii oiaꞌo doronainao? Beelzebul? Aonaa. Ukauꞌan uruu naꞌapa kidaꞌoraz kainaabata uꞌati, naꞌapaꞌoram wuruꞌu upozawatapanuz. 28 Mazan wuruꞌu õwaatanuz oiaꞌo doronainao paꞌan Tominkaru taanii idaꞌanaꞌo õꞌati padoronaa õmaꞌozakannaa nii, naꞌapaꞌo kainaabata kainaꞌaꞌa naa Tominkaru naobanai-tinan ubiiꞌi.

29 “Kaikapaꞌo kawanuꞌo wuruꞌu: Aonaa naꞌiaꞌoram pidan kaꞌiitaꞌo nii pamorotinan maꞌozakaꞌo daonaiora dapu, unaꞌakaꞌazon an ushaꞌapauz kida uꞌai udapu iki, soo udodowan nii zii wuruꞌu maꞌozakaꞌoraz pidan kiwiin. Uruu udaunaꞌan turuaꞌo niꞌi naa unaꞌakan ushaꞌapauz kida udapu iki.

30 “Naꞌiaꞌoram pidan aonaa õꞌidaꞌatanpuꞌu mani, õtaruba uruu. Naꞌiaꞌoram pidan aonaꞌo ukasabaꞌuupan õtuma, pararaa-biꞌitaꞌo õkasabaꞌuunii wuruꞌu.

31 “Ukauꞌan õkowaadan uꞌati, shaꞌapaꞌoram pidan shaꞌapatan an oiaꞌo pairiban ati, naꞌiki udakoopan Tominkaru, marinaꞌata-karu nii wuruꞌu uꞌoianuz uꞌai. Mazan udakoopan an Kaimanaꞌo Doronaa, aonaꞌo nii uꞌoian marinaꞌata-kao uꞌai. 32 Naꞌiaꞌoram pidan dikaudaꞌo uparadan Daonaiora Aokazi Ikiꞌo dauꞌan, marinaꞌata-karu nii uꞌoian uꞌai, mazan naꞌiaꞌoram pidan dakoopaꞌo Kaimanaꞌo Doronaa, aonaꞌo nii naꞌapainim uꞌoian marinaꞌata-kao uꞌai, kai oo diinaꞌitiꞌi.

Paoribai aitapa-kao
paꞌaka idaꞌan

(Luke 6:43-45)

33 “Puaipan an kaimanaꞌo paoribai aka, ziwuꞌo uaipan pupaoriba. Paoribai maziwukan dono, dikaudaꞌo nii uꞌaka. Aitapa-kariwai ziwuꞌo paoribai paꞌaka idaꞌan. 34 Unao kichanaꞌiki-kiaꞌo kowazaz, aonaa naꞌitim uparadan kaimanan. Kanom nyukunui iaꞌoraz utaapa-kao kida, uruꞌo nii kodita-kida-kariwaiz. 35 Kaimanaꞌo pidan, ukodita-kidan nii kaiman kidaꞌo aimaakan, pataapanii panyukunuu kaimanan diꞌiki. Dikaudaꞌo pidan, ukodita-kidan nii dikauda kidaꞌo aimaakan, pataapanii panyukunuu dikaudan diꞌiki. 36 Aizii õkowaadan uꞌati, Tominkaru kootowapa-kidan donoꞌo naa pidannao, ĩkootowapa-kida-kao nii ipai dikauda kidaꞌo paparadauzonii dikin ii. 37 Ushaꞌapanum kauꞌan uparadauzonii kida idaꞌanaꞌo nii ukainaabatinan, kaimanaꞌo unao oo oiaꞌo.”

Jesus kaiwaan Jonah
pakainaaribanaa nii

(Mark 8:11-12; Luke 11:29-32)

38 Udaunaꞌan pabiꞌi kida Phariseenao naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu kian Jesus ati, “Tiichaa, watukapaꞌazon pushaꞌapatan umanawunuꞌo aimaakan kainaabataꞌo nii Tominkaru diꞌikiꞌo pugaru.”

39 Jesus dakoꞌatin ĩdyaun, ukian ĩꞌati, “Soo oiaꞌo naꞌiki maizoꞌati-kainao pidannao wuruꞌu tukapaꞌazoꞌoraz aimaakan kainaabata-kao paꞌati. Aonaꞌo nii kanom idaꞌan ukainaabata-kao uꞌati, soo prophet Jonah idaꞌanaꞌo nii. 40 Jonah naꞌian kawan udaruꞌo kopau toba nazo ii idikinaudaꞌu kamoo naꞌiki idikinaudaꞌu marutaꞌo. Naꞌapaꞌo nii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo naꞌian kapam idikinaudaꞌu kamoo naꞌiki idikinaudaꞌu marutaꞌo imiꞌi kaꞌazo ii. 41 Pidannao Nineveh sannao kadishitan nii wuru kamoo donoꞌo, Tominkaru kootowapa-kidanuz ipai pidannao, naꞌiki ĩdakoopan nii kainao pidannao, ushaꞌapanum kauꞌan ĩnao ĩtanawatinanii paꞌoian ai Jonah kowaadan dono ĩꞌati Tominkaru paradan. Mazan diꞌoraꞌa pidan utumaꞌoraz, powaꞌaꞌo zii umanawunun Jonah ai. 42 Sheba ikiꞌo Queen naobanaiaba kadishitan nii wuru kamoo donoꞌo, Tominkaru kootowapa-kidanuz ipai pidannao, naꞌiki odakoopan nii kainao pidannao, ushaꞌapanum kauꞌan owaꞌatinii munapoꞌo amazada tokon ikinapu, oabataꞌazon idi Soloman aitapaaban dauꞌu. Mazan diꞌoraꞌa pidan utumaꞌoraz powaꞌaꞌo zii umanawunun Soloman ai.

Oiaꞌo doronai padantan powaa ati

(Luke 11:24-26)

43 “Naꞌapainim oiaꞌo doronai koditan pidan diꞌiki, umakon nii amazada aradaꞌo diꞌiiꞌaka, udorotapan naa pamashaapa-kizi nii. Aizii aonaan dono uikodan pamashaapa-kizi nii, 44 uruꞌu naa ukian paaipan ati, ‘Õkiwan nii powaa iti õdapu iti.’ Uruu idi ukiwan naa powaa iti, naꞌiki uikoda wuruꞌu padapuz aonaa kanom mashaapaꞌo nii naꞌii, kaiman uparaudapa-kao. 45 Uruu idi umakon unaꞌanan 7 baꞌoran oiaꞌo doronainao powaꞌaꞌo zii manawun ĩdikaudan kida paꞌai. Uruu idi ĩmorotan naꞌiki naꞌiaꞌa naa ĩmashaapan. Uruu daunaꞌan powaꞌaꞌo nii zii pidan dikaudaꞌakan kiwiiniꞌo ai. Ukauꞌan naꞌapaꞌo wuruꞌu oiainaouz pidannao kaiꞌoraz naa ĩmashaapan.”

Jesus daro naꞌiki uꞌinawuzunao

(Mark 3:31-35; Luke 8:19-21)

46 Jesus kadakotinan puꞌu zii pidannao ati, udaro naꞌiki uꞌinawuzunao kaawaꞌakan naꞌiti, ĩkadishitapan paniba ii ĩparadaꞌazon uꞌati. 47 Uruu idi baudaꞌapa pidan naꞌiaꞌo kian Jesus ati, “Putukapa, pudaro naꞌiki puꞌinawuzunao paniba ii, ĩparadaꞌazon puꞌati.”

48 Jesus kian uꞌati, “Kanom õdaro nii, kanom õꞌinawuzunao nii.” 49 Usawadan pakaꞌu patominapa-kidaniinao diꞌiti naꞌiki ukian, “Diꞌi õdaro naꞌiki õꞌinawuzunao. 50 Kanom shaꞌapatinaꞌo õdaru aokazi iaꞌo aipan kawanaꞌati, ĩnao wuruꞌu õdadakoo, õꞌinawuzu naꞌiki õdaro.”

13

Diꞌitinapa-kinai kuwai,
pidan paopaꞌo dauaꞌo

(Mark 4:1-9; Luke 8:4-8)

1 Naꞌapain uruu kamoo dono, Jesus makon naꞌiaꞌo kabaun diꞌiki karishii zaꞌiti, naꞌiki naꞌii usakanatan udanoma ii. 2 Iriba pidannao kasabaꞌukinan uꞌidaꞌati, uruu idi upaidinan kanawa zoꞌiti, naꞌiki usakanatan naꞌii pidannao naꞌian puꞌu karishii zaꞌa. 3 Udaunaꞌan uparadan, ukaiwaa diꞌitinapa-kinai kuwai kida, patominapa-kida-kinaa nii ĩdyaun. Ukian, “Baukapaiman, pidan makon pazakapun iti upaopaꞌanan papaoriba uuda kida. 4 Pabiꞌi kida upaoriba uuda upararaanii kida waotan dobaapa-kizai an, kotuꞌuznao kaawan naꞌiti, sariapa ĩnikanuzu. 5-6 Baꞌoran kida upararaan kubataꞌo imiꞌi idaꞌan. Kadiman usodaꞌakan padamata, mazan kamoo wiichaꞌakan idi, sariapa uzowian wuruꞌu sodaꞌakaꞌoraz zii paoribai sodi kida. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa naꞌitim uꞌishatabaꞌu zaamatinan. 7 Pabiꞌi kida upaoriba uuda waotan kaiwada-karu bii an. Sariapa ukauꞌan kaiwada-karu bazobatanuzu. 8 Mazan pabiꞌi upararaanii papaoriba uuda kida kaimanaꞌo imiꞌi idaꞌan. Uruu idi ukaakan powaꞌa zii ukaꞌuudan diriꞌi kida, baꞌoran kida ukaꞌuudan diriꞌi kida manawun. 9 Pukakinaon an puabataꞌa naa kakinaorii!”

Kanom niꞌo Jesus kaiwaan
diꞌitinapa-kinai kuwai kida

(Mark 4:10-12; Luke 8:9-10)

10 Uruu daunaꞌan patominapa-kidaniinao pishaan Jesus. Ĩkian uꞌati, “Kanom nii pukakuwaapan pidannao ati diꞌitinapa-kinai kuwai kida idaꞌan?”

11 Udakoꞌatin ĩdyaun, ukian, “Unao atiꞌo karikaonan utaa-kao wuruꞌu aitapaaba-karuz Tominkaru naobanai-tinpan dauaꞌoraz aonaꞌoraz uaitapanata-kao, mazan wunao atiꞌi, aonaa utaa-kao wuruꞌu aitapaaba-karuz. 12 Ukauꞌan pidan kainaꞌaꞌo aimaakan uꞌidaꞌa, aimaakan taa-karu nii diriꞌi powaꞌa zii uꞌati. Uruu idi powaꞌaꞌo nii zii udiriꞌin uꞌidaꞌa. Powaꞌa zii manawun udiriꞌin uaiapa-kao ai. Mazan wuruꞌu pidan, aonaꞌoraz kanom uꞌidaꞌa, kanom masakaudaꞌu sodiꞌi uꞌidaꞌa, kazata-karu nii uꞌai. 13 Uruu idiꞌo õkaiwaan wuruꞌu diꞌitinapa-kinai kuwai kidaz õkakuwaapan dono ĩꞌati. Uruu idi awunuutapa padamata ĩdyaun, mazan aonaa ĩtukapan, naꞌiki ĩabatapan padamata, mazan aonaa ĩabatan, naꞌiki aonaa ĩaitapan. 14 Ĩnao ukauꞌan wuruꞌu mishiaꞌoraz Tominkaru poitoru Prophet Isaiah paradan. Ukianuz kaikapaꞌa:

‘Uabatapan nii mazan aonaꞌo nii uaitapan uabatanii,

uawunuutapan nii padamata, mazan aonaꞌo nii utukapanuz.

15 Ushaꞌapanum idi wuruꞌu pidannaouz ĩdadaradan panyukunuu,

aonaa ĩabataꞌazon naꞌiki aonaa ĩtukapaꞌazon.

Mazan ĩtukapaꞌazon an mani,

ĩabataꞌazon an mani,

naꞌiki ĩaitapan an mani kaiman panyukunuu ii,

uruu idi ĩtanawatin mani õꞌidaꞌati,

naꞌiki õkakuda mani ĩdyaun.’ Tominkaru kian.*

16 “Kaiman zii unao ati, utukapan idi uawun idi, naꞌiki uabatan idi ukinao idi. 17 Mishiꞌo õkian uꞌati. Iriba Tominkaru prophetinnao naꞌiki kotuaꞌo kaimanainao pidannao, tuukiaꞌo padamata ĩtukapaꞌazon wuruꞌu utukapaniaz ushaꞌapata-kao, mazan aonaa ĩtukapanuzu. Naꞌiki ĩabataꞌazon uabatanii, mazan aonaa ĩabatauzonuzu.

Jesus kainaabatan pakuwaa paopaꞌo dauaꞌoraz

(Mark 4:13-20; Luke 8:11-15)

18 “Aizii uabatapa uaitapa kizi naꞌapam õkainaabatan paopaꞌo dauaꞌoraz kuwai. 19 Pidannao abatainaouz kuwai, Tominkaru naobanai-tinan dauꞌan, mazan aonaa ĩaitapanuz. Ĩnao naꞌapaꞌo uudai kawan pararaa-kariwaiz dobaapa-kizai an. Satan kaawaꞌakan naꞌan, mashaꞌapannaa uzaamataꞌakan wuruꞌu paowa-kariwaiz naꞌan kida. 20 Uudai kida pararaa-kariwaiz kuba baawu an, kainaabata naꞌapaꞌo pidannao, ĩabatan dono sodiꞌo karikaonan, ĩkonaukii-kidaꞌakan Tominkaru dauaꞌoraz kuwai. 21 Mazan aonaa ĩtaapan kuwai kaimanaiman paꞌidaꞌa, uruu idi aonaa umashaapan kotuaꞌiki ĩꞌidaꞌa. Ukauꞌan naꞌapainim ĩbaiaapan dono oo ĩpatakaꞌuta-kao kuwai dikin ii, sariapa ukaakinpan. 22 Aizii uudai kida pararaa-kariwaiz kaiwada-karu baawu an, kainaabatan naꞌapam pidannao abatainaouz kuwai padamata. Mazan ĩdiꞌitinpan aimaakan aiapa-kao dauꞌu, naꞌiki kashaꞌapauzi-karu dauꞌu. Uruu idi ĩmanyukunuutan naa wuruꞌu kuwaiz. Naꞌiki aonaꞌa naa ĩshaꞌapainpan kaiman kuwai kawanaꞌati. 23 Naꞌiki wuruꞌu uudai kida paowa-kariwaiz kaimanaꞌo imiꞌi idaꞌan, uruu kainaabatan wunaouꞌu abatainaouz kuwai naꞌiki kaiman ĩaitapanuz. Uruu idi ĩmashaapan naa ukawanaꞌati, pakaꞌiitinan kawanaꞌati kida, naꞌapa paoribai kida kawan kaakaꞌoraz kaiman, baꞌoran kaakan powaꞌa zii udiriꞌin kida.”

Diꞌitinapa-kinai kuwai kazamakaꞌo paowanaka-kao dauaꞌo

24 Aizii Jesus kowaadan baꞌoran diꞌitinapa-kinai kuwai ĩꞌati. Ukian, “Kaikapaꞌo wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinapanuz: pidan paowan kawan kaimanaꞌo paoribai uuda kida pazakapun ii. 25 Aiwakaꞌan ipai pidan daꞌawun puꞌu, utaruba kaawan uzakapun ii. Upaowankan kazamakaꞌo uuda kida upaoriba wheat bii an, udaunaꞌan umakoꞌokan naa. 26 Paoribai sodan donoꞌo naa naꞌiki ukaakan donoꞌo naa, kainaꞌa kazamakaꞌo kida sodan ĩbii an kapam. 27 Upoitorunao kaawan uꞌidaꞌati, naꞌiki ĩkian uꞌati, ‘Naobanai, kaimanaꞌo paoribai uuda kida shaꞌatii pupaowanii, mazan diinaꞌaꞌa naa kazamakaꞌo kida aidinanuꞌu.’

28 “ ‘Õtaruba wuruꞌu paowankaꞌoraz naꞌapaꞌo,’ ukian ĩꞌati.

“Upoitorunao kian uꞌati, ‘Puaiapa wasoꞌotan wuruꞌu kazamakaꞌoraz?’

29 “ ‘Aonaa,’ ukian ĩꞌati. ‘Panaadon usoꞌotan dono kazamakaꞌo, usoꞌotan nii paoribai kida kapam. 30 Marii zii paoribai naꞌiki kazamakaꞌo sawatan baokopa atii paoribai dukutapa-kao dono. Aizii udukutapa-kao uaꞌii, õdyuudan nii dukutapainao soꞌotan kazamakaꞌo naꞌiki ĩkasabaꞌuunuzu, naꞌiki udaunaꞌan marii ĩkawaodanuzu. Mazan õpaoriba aka, õdyuudan nii ĩsaabaanuz padapunaa diꞌiti.’ ”

Diꞌitinapa-kinai kuwai, paoribai mustard uuda dauaꞌo

(Mark 4:30-32; Luke 13:18-19)

31 Jesus kowaadan ĩꞌati baꞌoran diꞌitinapa-kinai kuwai. Ukian, “Kaikapaꞌo wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinapanuz: mustard uuda paowa-kao kawan zakapu ii. 32 Wuruꞌu mustard uudaz, uruu duusodiꞌo manawun ipai baꞌoran paoribai uuda kida ai. Mazan usodan dono, udyaupain nii udaru baꞌoran paoribai kida ai. Udaruꞌo paoribai nii utominan, uruu idi kotuꞌuznao kaawan ĩkashimakainpan uwaoda an kida.”

Diꞌitinapa-kinai kuwai,
yeast dauaꞌo

(Luke 13:20-21)

33 Jesus kowaadan ĩꞌati powaꞌa zii baꞌoran diꞌitinapa-kinai kuwai. Ukian, “Kaikapaꞌo wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinapanuz: pidan muudan kawanuꞌo masakaudaꞌu yeast diriꞌiꞌo poroom-biꞌiti, atii upoodadan ipai diriꞌiꞌoraz poroom.”

Kanom niꞌo Jesus kaiwaan tominapa-kinai kuwai kida

(Mark 4:33-34)

34 Jesus kaiwaan diꞌitinapa-kinai kuwai kida pakakuwaapa-kinaa nii iribaꞌo pidannao ati. Aonaa naꞌapainim ukakuwaapauzon ĩꞌati makaiwaaka-daun uruu kaduz kuwai. 35 Ukakuwaapauzon naꞌapa umishii-kinaa Tominkaru prophetin kianuz.

“Õkaiwaan nii diꞌitinapa-kinai kuwai kida

õparadinan dono ĩꞌati.

Õkowaadan nii ĩꞌati aimaakan kida

aonaꞌo ĩaitapauzo-kao kida,

amazada tominan diꞌikiꞌo.”

Jesus kainaabatan kazamakaꞌo dauaꞌoraz diꞌitinapa-kinai kuwai

36 Jesus makoꞌokan daunaꞌan iribainnao pidannao diꞌiki, uruꞌu naa umorotan kabaun nazo iti. Utominapa-kidaniinao kaawan uꞌidaꞌati, naꞌiki ĩkian uꞌati, “Pukowaada waꞌati naꞌapaꞌoram wuruꞌu diꞌitinapa-kinai kuwai kainaabataniaz zakapu iaꞌo kazamakaꞌo dauaꞌoraz.”

37 Jesus kian ĩꞌati, “Wuruꞌu paowaꞌoraz kaimanaꞌo paoriba uuda kida, uruu Daonaiora Aokazi Ikiꞌo. 38 Wuruꞌu zakapuz, uruu imiꞌi baara. Kaimanaꞌo paoribai uuda kida, uruu pidanannao naobanaitapainao niꞌo Tominkaru. Wuruꞌu kazamakaꞌoraz, uruu Satan pidanannao. 39 Naꞌiki wuruꞌu utarubaz paowankaꞌoraz kazamakaꞌo, uruu Satan. Wuruꞌu paoribai soꞌotapa-kao, uruu amazada katokon-tinan dauꞌanaꞌo. Soꞌotapainaouz paoribai, ĩnao angelnao wuruꞌu. 40 Aizii wuruꞌu kazamakaꞌo kasabaꞌuu-kaoaz naꞌiki ukawaoda-kaoaz, naꞌapaꞌo nii aimaakan shaꞌapan diꞌoraꞌa amazada katokon-tinan dono. 41 Daonaiora Aokazi Ikiꞌo dyuudan nii papoitoru angelnao kabootaꞌanan panaobanai-tinapa-kizi ai ipai aimaakan shaꞌapata-kidaꞌoraz oiaꞌo pidannao ati, naꞌiki ipai shaꞌapatainaouz oii kidaꞌo, 42 ĩkabootan nii ĩdyaun Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti. Naꞌiaꞌo nii ĩzaadan tuukii naꞌiki ĩkuzowan nii paudako padopian idi. 43 Mazan kaimanainao, Tominkaru pidanannaouz, ĩkanadapan nii naꞌapa kamoo kawan paDaru naobanai-tinapa-kizi ii. Pukakinaon an puabataꞌa naa kakinaorii!”

Diꞌitinapa-kinai kuwai,
kawinipinaꞌo
aimaakan dizapa-kao dauaꞌo

44 “Kaikapaꞌo wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinapanuz: kawinipinaꞌo aimaakan dizapa-kao kawan zakapu ii. Pidan ikodanuzu, sariapa udidaꞌakan powaa itiz. Tuukii ukonaukian, uruu idi usellian ipai pashaꞌapauz. Udaunaꞌan utorian wuruꞌu zakapuz paꞌidiwau nii.

Diꞌitinapa-kinai kuwai,
pearl dauaꞌo

45 “Kaikapaꞌo kapam wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinapanuz: pidan dorotapaꞌo kawan kawinipinaꞌo aimaakan, pearl kiaꞌo uꞌuu. 46 Aizii uikodan dono baudaꞌapa dobataꞌo uwinipinaa, uruꞌu naa uselliaꞌanan ipai pashaꞌapauz, naꞌiki utorian naa wuruꞌu pearl pashaꞌapauz winipinaa idaꞌan.

Diꞌitinapa-kinai kuwai,
kopautapauzonao dauaꞌo

47 “Kaikapaꞌo kapam wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinapanuz: naꞌapaꞌo kopautapainao sairoopan kawan karishii ii, naꞌiki ĩzaamatan pabiꞌinaaka kopau. 48 Aizii ĩsairon paidan donoꞌo naa, ĩmaaratan naazu unaawa iti, naꞌiki ĩwidauan naa wuruꞌu kopau kidaz. Kaiman kidaꞌo kopau, ipai ĩpaidan pakinnaa kida zoꞌiti. Mazan dikauda kidaꞌo kopau, aonaa ĩaipan, ipai ĩkabootan kidaz. 49 Naꞌapaꞌo nii diꞌoraꞌa amazada katokon-tinan dono. Angelnao makon nii diꞌitinapa kidaꞌa ĩwidauaꞌanan oiainao pidannao kaimanainao pidannao ai. 50 Naꞌiki ĩkabootan nii ĩdyaun Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti, naꞌiaꞌo nii ĩzaadan tuukii naꞌiki ĩkuzowan nii paudako padopian idi.”

Paꞌinaꞌo naꞌiki kotuaꞌo kuwai
dauaꞌo

51 Aizii Jesus kian ĩꞌati, “Uaitapa naꞌapaꞌoram dauꞌatiꞌo kaiwuruꞌu õkuwaa kidaz?”

“Oo,” ĩkian uꞌati.

52 Naꞌiki ukian ĩꞌati, “Ukauꞌan pidan tiichaapauzo Moses kakinaori dauꞌu, aitapaꞌoraz naa kapam Tominkaru naobanai-tinpan dauꞌu, naꞌapaꞌo uruu pidan kawan saabaaꞌo umanawun kidaꞌo aimaakan, kotuꞌu kidaꞌo naꞌiki paꞌinaa kidaꞌo aimaakan pakaiwaan nii.”

Nazareth sannao
manaudapakan Jesus

(Mark 6:1-6; Luke 4:16-30)

53 Jesus makoꞌokan naa paipaian daunaꞌan pakakuwaapan diꞌitinapa-kinai kuwai idaꞌan. 54 Ukiwan padyaupai-kizi donoi iti. Naꞌiaꞌa naa utominapa-kidan pidannao synagogue ii. Aizii abatainaouz ukakuwaapan, tuukii ĩdiꞌitinpan, naꞌiki ĩkian, “Naꞌikiꞌoram uikodan wuruꞌu aitapa-karuz, naꞌiki wuruꞌu umanawun kidaꞌoraz shaꞌapainapa-karu? 55 Aonaa mooko uruu mani carpenter daniz? Aonaa mooko Mary mani udaro nii? Naꞌiki aonaa uꞌinawuzunao mani James, Joseph, Simon naꞌiki Judas? 56 Aonaa udadakoonao mani watumainaouz? Naꞌapa dii mooko ukaꞌiitan pashaꞌapatan ipai kaikapa kidaꞌoraꞌa?” 57 Uruu idi pidannao toꞌora-kizaitapanuz.

Jesus kian ĩꞌati, “Ipai naꞌiaꞌakan prophet taapa-kao umanawunuꞌo nii, mazan pawiiziꞌi naꞌiki pairibannao biiꞌi, aonaa utaapa-kao naꞌapa.”

58 Ĩmamishidakan idi, aonaa Jesus shaꞌapatan iriba umanawun kidaꞌo aimaakan naꞌii.

14

John Chikaawunuupauzo zowii-kao

(Mark 6:14-29; Luke 9:7-9)

1 Naꞌapain uruu dono King Herod abatan kuwai Jesus dauꞌu. 2 Uruu idi ukian paminkaꞌunao ati, “Uruu John Chikaawunuupauzo wuruꞌu kakudaꞌoraz pamawaka-kizi iki. Uruu idiꞌo wuruꞌu ukaꞌiitanuz pashaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan.” 3-4 Ushaꞌapanum idi unaꞌapanuz Herod zaamata-kidauzonii daꞌi John, udodoo-kidanuzu naꞌiki ukaboota-kidanuzu taraa-kizai diꞌiti. Ushaꞌapanum idi John paradauzonii uꞌati uꞌinawuzu Philip daiaro Herodias dauꞌan. Ukian uꞌati, “Kakinaorii kian kawanaꞌati, aonaa ukaimanan pumazidan otuma.” 5 Herod zowii-kidaꞌaka mani padamata John naꞌapain, mazan utarian Jewnao ai, ĩmishidan idi Tominkaru prophetin wuruꞌu uruuz.

6 Mazan Herod shakatan kamoon konaukii-kida-kao donoꞌo naa, Herodias dani zunaaba konaupan ipai pidannao naꞌiainao kanaapu ati. Tuukii Herod konaukii-kidanuzo. 7 Ukauꞌan ukowaadan mishiꞌo nii utaan kanom opishaa nii uꞌai. 8 Uruu idi okian Herod ati padaro dyuudan kawanaꞌati naꞌapam nii okian. “Putaa õꞌati John Chikaawunuupauzo zowau daꞌaꞌa paraapa zoꞌan.” 9 Tuukii king dopiaꞌakan, unyukunuu kashaꞌoran, mazan utaan idi paparadan oꞌati patawaraidanao abatapan puꞌu, uruu idi udyuudan naa opishaaniaz taa-kao oꞌati. 10 Ukauꞌan udyuudan naa John kanau dukuta-kao taraa-kizai ii. 11 Udaunaꞌan uzowau naꞌaka-kao paraapa zoꞌan, naꞌiki utaa-kao oꞌati. Uruꞌu naa onaꞌakanuzu padaro diꞌiti. 12 Udaunaꞌan John tominapa-kidaniinao naꞌakan naa John nanaa, naꞌiki ĩdidaꞌanan naazu. Udaunaꞌan ĩkowaadaꞌanan naa udauꞌan Jesus ati.

Jesus paan 5,000 pidannao

(Mark 6:30-44; Luke 9:10-17; John 6:1-14)

13 Aizii Jesus abatan daunaꞌan John zowii-kao, sariapa umakon naꞌiki kanawa zoꞌan, pidan aonaa-kizi itinapu, patominapa-kidaniinao tumaꞌo paꞌidiwaru uaipinan naꞌii. Mazan pidannao abata Jesus makon, uruu idi ĩmakon pawiizi iki kida, pakidiba idaꞌan ĩdaꞌananuzu unaawa an. 14 Jesus maaratinan kanawa diꞌiki, utukapa iriba pidannao. Tuukii ukashaꞌoran ĩdauꞌan, naꞌiki ukakuda ipai karinainao. 15 Uruu wachuupunin utominapa-kidaniinao waꞌatin uꞌidaꞌati. Ĩkian uꞌati, “Wachuupun naa wuruꞌu, naꞌiki amazadaꞌaꞌo karikaonan wuruꞌu waunaouz. Ukauꞌan pudyuudaꞌa naa shoman pidannao ĩmako kizi wiizai kida diꞌiti ĩtoriiꞌan kizi pawanyukunuu nii.”

16 Mazan Jesus kian ĩꞌati, “Aonaa kanom nii ĩmakon diꞌikiꞌi. Utaa ĩwanyukunuu nii.”

17 “Kainaꞌa waꞌidaꞌa bakaꞌiaudaꞌu breadnao naꞌiki dyaꞌutam kopaunao sodi kida karikaonan,” ĩkian uꞌati.

18 Naꞌiki Jesus kian ĩꞌati, “Ukauꞌan unaꞌaka daꞌatizuꞌu.” 19 Uruꞌu naa Jesus dyuudan pidannao sakanatan pinid paawa an. Udaunaꞌan Jesus zaamatan wuruꞌu bakaꞌiaudaꞌuꞌoraz breadnao naꞌiki dyaꞌutamaꞌoraz kopaunao, uawunuupan aokazi iti utoriinpan. Ukian, “Kaimanaꞌo pugaru Tominkaru, putaan idi wawanyukunuu nii.” Naꞌiki udushowan naa kidaz, utaanuzu patominapa-kidaniinao ati. Ĩnaouꞌu naa taa iribainao pidannao ati kidaz. 20 Ipai pidannao aroopan abaapa kida. Udaunaꞌan Jesus tominapa-kidaniinao zawadan 12 dazowan kida wanyukunui waꞌakun. 21 Naꞌapainiꞌoraz aroopainaouz ikoda mani 5,000 daonaioranao naꞌiki iribaꞌo kapam naꞌii zunnao naꞌiki koraiziannao, mazan aonaa ĩaita-kao.

Jesus chiꞌikan wunu paawa an

(Mark 6:45-52; John 6:15-21)

22 Udaunaꞌan Jesus dyuudan patominapa-kidaniinao taraukan kanawa zoꞌan powaa iti udaruꞌo karishii baza iti, udyuudan puꞌu kapam iribainnaouz pidannao. 23 Udaunaꞌan umakon pabaꞌoran utoriinpaꞌanan naawaz paawa iti. Pabaꞌoran uchuapadan naꞌii.

24 Aizii kanawa idaꞌanainaouz munapoꞌo naa ĩmakoꞌokan udaruꞌo karishii an. Uruꞌu naa awaru maꞌozakaꞌo kaawan, uruu idi udaawadaan ĩkanawan.

25 Wakanadaꞌanan diꞌiti Jesus waꞌatipan chiꞌikapa wunu paawa an patominapa-kidaniinao idaꞌati. 26 Ĩtukapankanuz, tuukii ĩtarian uꞌai uchiꞌikapan idi wunu paawa an. “Waꞌati doronai!” ĩkian. Ĩkadakoꞌokan patarian idi. 27 Upuꞌaꞌa naa mazan Jesus paradaꞌakan ĩꞌati. “Õgaru wuruꞌu, aonaa utariaꞌanaꞌa õꞌai,” ukian ĩꞌati. 28 “Õnaobanaa,” Peter kiaꞌakan. “Pugaru mishi manawun kaiwuruꞌu, ukauꞌan pudapada õgaru, õmako kizi wunu paawa an puꞌidiꞌiti.”

29 “Puwaꞌati,” Jesus kian uꞌati. Uruꞌu naa Peter maaratinaꞌakan kanawa diꞌiki, umakoꞌokan naa chiꞌikapa wunu paawa an Jesus diꞌiti. 30 Mazan Peter tukapankan naa naꞌapam maꞌozakaꞌo awaru toman udaru kida wunu paran, sariapa utariidinaꞌakan. Uruꞌu naa utipitaꞌanaꞌakan. Ukadakon Jesus ati patarian idi. “Kadiman õNaobanaa, pukaminkaꞌuta õgaru,” ukian. 31 Sariapa Jesus zaamatanuz, naꞌiki ukian uꞌati, “Oo pidan, mapasaka mooko pumishidautapan. Kanom nii mooko aonaa pumishidan kaimanaiman?”

32 Jesus naꞌiki Peter paidinaꞌakan naa kanawa zoꞌiti. Sariapa awaru maꞌozakaꞌoraz mashaadaꞌakan. 33 Uruu idi utominapa-kidaniinao taapan uruu umanawunuꞌo nii. Ĩkian uꞌati, “Mishiꞌo mishi pugaru Tominkaru Dani.”

Jesus kakudan karinainao
Gennesaret ii

(Mark 6:53-56)

34 Ĩmaaratinan donoꞌo naa patarauka-kizi iki udaruꞌo karishii, ĩkaawan Gennesaret Baara ii. 35 Naꞌiainao pidannao aitapan idi Jesus kaawan, ĩdyuudan paparadan naꞌan kidaꞌo wiizai kawanaꞌati, marii kizi pidannao naꞌakan ipai karinainao Jesus idaꞌati. 36 Ĩdopian Jesus ati, ĩpishaanuzu marii kizi karinainao pishatan ukamichan danoma karikaonan. Ipai pishatainao ukamichan kakudan.

15

Phariseenao naꞌiki ĩdokozu-daunnao kakinaori dauaꞌo

(Mark 7:1-13)

1 Aizii pabiꞌi kida Phariseenao naꞌiki tiichaapauzonao kakinaori dauꞌu kaawan Jerusalem iki, Jesus idaꞌati. Naꞌiki ĩpishaan uruu. Ĩkian uꞌati, 2 “Kanom nii aonaa putominapa-kidaniinao shaꞌapatan kotuaꞌo wadokozu-daunnao tominapa-kidan kawanaꞌati waunao? Aonaa ĩchikaan pakaꞌu paaroopan uaꞌii wakaduz kawanaꞌati?”

3 Jesus kian ĩꞌati, “Kanom nii mooko umaizoꞌatikan Tominkaru Paradan udaꞌanaꞌazon idi udokozu-daunnao kaduz karikaonan. 4 Tominkaru Paradan kian puꞌu padamata, ‘Pumarainapa pudaru naꞌiki pudaro.’* Aizii ukian koshan, ‘Naꞌiaꞌoram pidan dakoopaꞌo padaru oo padaro, marii uzowii-kao.’† 5 Mazan unao, utominapa-kidan pidannao, turuu pidan kian padaru naꞌiki padaro ati, ‘Kainaꞌa aimaakan õꞌidaꞌa õkaminkaꞌuta-kinaa niꞌo unao padamata, mazan Tominkaru atiꞌo niꞌi naa õtaanuzu.’ 6 Unao aonaa uizoꞌatin Tominkaru kakinaori, ‘Pumarainapa pudaru naꞌiki pudaro,’ kiaꞌoraz, soo utaapaꞌazon pakawan wuruꞌu pidan tomaniaz kida kakinaorii. 7 Unao taapinpauzonao kaimanainao nii kaikiniꞌi! Naꞌapaꞌo manawun tawuruꞌu prophet Isaiah saadaniaz kotuaꞌa naa udauꞌan. Tominkaru kian,

8 ‘Diꞌoraz pidannao, ĩtaapan õgaru umanawunuꞌo nii

paparadan idaꞌan karikaonan,

mazan munapoꞌo ĩtaapan panyukunuu õꞌai.

9 Mazanuꞌo karikaonan wuruꞌu ĩmanawuntapanuz õgaru,

ushaꞌapanum kauꞌan ĩtominapa-kidanii kida

aonaa õkakinaori kidaꞌa naa mani.

Mazan pidannao tomaniꞌi naa karikaonan kakinaorii.’ ”

Kanom manawun oiidaꞌo pidan

(Mark 7:14-23)

10 Uruu daunaꞌan Jesus dapadan pidannao paꞌidaꞌati. Naꞌiki ukian ĩꞌati, “Uabatapa naꞌiki uaitapa paꞌi naꞌapaꞌoram õkian uꞌati. 11 Aonaa pidan dyokorautanii mani wuruꞌu oiidaꞌoraz uruu, mazan kanom pidan kodita-kidanaiz padako iki, uruu paꞌan oiidaꞌoraz pidan, kakinaorii kian kawanaꞌati.”

12 Udaunaꞌan utominapa-kidaniinao kaawan uꞌidaꞌati, naꞌiki ĩkian uꞌati, “Puaitapanii pukasharutaꞌakan Phariseenao nyukunuu puparadan idaꞌanaꞌoraz naꞌapa ĩꞌati?”

13 Jesus kian ĩꞌati, “Ipai paoribai kida aonaa õdaru aokazi iaꞌo paowanii kida mani, soꞌota-karu nii kidaz paꞌishitabaꞌu tuma. 14 Uruu idi ukauꞌan aonaa unyukunuupaꞌanaꞌa ĩdyaun. Ĩnao tominapa-kidainao, aonaa ĩtukapan kaiman patominapa-kidanii, ishaawunnao ĩdyaun. Aizii baudaꞌapaꞌo ishaawun naꞌakapan dono pamin-ishaawunun, dyaꞌutamaa kidaꞌo nii ĩwaotan kaꞌunaru iti.”

15 Mazan Peter kian Jesus ati, “Pukainaabata waꞌati naꞌapaꞌoram wuruꞌu pukuwaaz.”

16 Sariapa Jesus kian uꞌati, “Naꞌapaꞌo zii mooko umaaitapakan baꞌorainao pidannao kawan kapam? 17 Aonaa mooko uaitapan kanom pidan dyokorautanii, utyoodan niizu. 18 Mazan kanom pidan kodita-kidanii padako iki, panyukunuu diꞌikiꞌo wuruꞌu ukodita-kidaniaz, uruu paꞌan oiidaꞌoraz pidan. 19 Ushaꞌapanum kauꞌan pidan nyukunuu diꞌikiꞌo, ipai oii kidaꞌo shaꞌapataꞌzoo-kao: uzowiaꞌazon pidan, ubaꞌorantapaꞌazon, ukaminshuꞌuinpaꞌazon, ukoidapaꞌazon, umariidinaꞌazon pairiban dauꞌu, naꞌiki udakoomikitinaꞌazon. 20 Naꞌapa kidaꞌo aimaakan wuruꞌu oiidaꞌoraz pidan, mazan pidan machikaakan pakaꞌu paaroopan uaꞌii, aonaa uꞌoiidan pidan.”

Zunaaba mishidan

(Mark 7:24-30)

21 Naꞌikiꞌo Jesus makon munapoꞌo wiizai kida diꞌiti, munapoꞌo donoi kida Tyre naꞌiki Sidon kida diꞌitinapa. 22 Canaan sanaaba, naꞌiaꞌo omashaapan kaawan Jesus idaꞌati. Padopian idi okian uꞌati, “Naobanai, King David Takaan-daun,‡ pukamunan-kida õgaru. Oiaꞌo doronai zaamatan õdani zunaaba, tuukiaꞌoraꞌa naa kaiwuruꞌu.” 23 Mazan aonaa naꞌapam Jesus kian oꞌati.

Uruu idi utominapa-kidaniinao kian uꞌati, “Pudyuuda omakon waꞌai, ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌiki okadakoinaanan wadawuꞌati.”

24 Jesus kian, “Õdyuuda-kao Israelitenao idaꞌatiꞌi karikaonan, waziwadinainaouz kaznizonao kawan, aonaa Gentilenao idaꞌatiꞌo mani.”

25 Upuꞌaꞌa mazan okaawan Jesus idaꞌati, sariapa okodoruꞌukan ukanaapu ati, naꞌiki okian uꞌati, “Pukaminkaꞌuta õgaru, Naobanai.”

26 Jesus kian, “Aonaa kaiman koraiziannao wanyukunuu kazata-kao ĩꞌai naꞌiki ukaboota-kao arimarakanao ati.”

27 Sariapa okian uꞌati, “Naꞌapa mishizi, Naobanai, mazan upuꞌu zii pakaꞌuzatiki taapadan arimarakanao nikan wanyukunui unuba waotaꞌo aroapa-kizai baara iki.”

28 Uruu idi Jesus kian oꞌati, “Oo zun, umanawunuꞌo pumishidan. Uruu idi pupishaaniaz, shaꞌapaꞌata-kao nii puꞌati.” Naꞌapain aka odani zunaaba kakudaꞌakan naa.

Jesus kakudan dauꞌanaꞌo
iriba pidannao

29 Naꞌikiꞌo Jesus makoꞌokan naa, umakopan Galilee Karishiiz danomata, atii uzaidan naawaz iti. Naꞌiaꞌa naa usakanatan. 30 Iriba pidannao kaawan uꞌidaꞌati, ĩnaꞌakan pidannao machiꞌika-kainao, ishaawunnao, uꞌachoonnao,§ maparadan-ziiwanao, naꞌiki iriba karinaa-ziiwanao. Ĩmuudan ĩdyaun Jesus kanaapu iti, naꞌiki ipai Jesus kakudan ĩdyaun. 31 Tuukii pidannao diꞌitinpan ĩtukapan idi maparadanuꞌo, paradan naa; achoinao, kaimanaꞌa naa ĩnanaa; machiꞌika-kainao chiꞌikan naa, naꞌiki ishaawunnao tukapan naa. Uruu idi tuukii ĩkonaukii-kidan Israelitenao Tominkarun.

Jesus paan 4,000 pidannao

(Mark 8:1-10)

32 Uruu daunaꞌan Jesus dapadan patominapa-kidaniinao paꞌidaꞌati. Naꞌiki ukian ĩꞌati, “Õkashaꞌora-kida õtukapan wuruꞌu pidannaouz, ĩnaꞌan idi idikinaudaꞌuꞌu naa kamoo õtuma. Aizii aonaa kanom ĩnikan niꞌi naa. Aonaa turuu õdyuudan ĩdyaun ĩzamazin puꞌu manawun. Panaadon ĩdorautan pakapatin idiꞌi naa pamakopa-kizi an padapu iti kida.”

33 Utominapa-kidaniinao kian uꞌati, “Naꞌiam nii dii waikodan diriꞌiꞌo wanyukunui daꞌaꞌa mapidantakaꞌo amazada idaꞌa wapaa-kinaa nii wuruꞌu iribaꞌoraz pidannao?”

34 Jesus pishaan ĩdyaun. “Naꞌapaudaꞌum bread kainaꞌa uꞌidaꞌa?” ukian ĩꞌati.

“7 bread naꞌiki masakaudaꞌu kopaunao sodi kida,” ĩkian uꞌati.

35 Uruꞌu naa Jesus dyuudan iribaꞌoraz pidannao sakanatan imiꞌi baara an kida. 36 Udaunaꞌan uzaamatan 7 bread naꞌiki kopaunao sodi kida naꞌiki utoriinpan udauꞌan Tominkaru ati. “Kaiman” ukian uꞌati. Udushowan kidaz naꞌiki utaanuzu patominapa-kidaniinao ati. Naꞌiki ĩnaouꞌu naa taa iribaꞌo pidannao ati kidaz. 37 Ipai pidannao aroopan kaimanaiman abaapa kida. Udaunaꞌan utominapa-kidaniinao saabaan wanyukunui waꞌakun. Ĩpaidada 7 dazowan kida. 38 Aroopainaouz naꞌapain 4,000 daonaioranao aitaa-kao, iribaꞌo kapam naꞌii zunnao naꞌiki koraiziannao mazan aonaa ĩaitaa-kao. 39 Uruu daunaꞌan Jesus dyuudan naa pidannao. Uruꞌu naa upaidinan kanawa zoꞌiti, naꞌiki umakoꞌokan naa wiizai Magadan itinapu.

16

Jesus umanawunun tukapaꞌazoo-kao

(Mark 8:11-13; Luke 12:54-56)

1 Uruu daunaꞌan Phariseenao naꞌiki Sadduceenao kaawan Jesus idaꞌati ĩtiwaa-kidapaꞌananuzu. Ĩaipan ushaꞌapatan umanawunuꞌo aimaakan paꞌati uaida-kida-kinaa nii ĩꞌati mishiꞌo Tominkaru diꞌikiꞌo wuruꞌu uruuz. 2 Jesus kian ĩꞌati, “Unao, ukian amazada chuupun dono wuza, kaimanaꞌo nii amazada, ukian. 3 Aizii amazada kanadan dono chaapiꞌiki wuza naꞌiki kashaba, uruu ukian aonaꞌo nii amazada kaimanan, tuukiaꞌo nii wunu kainaꞌiki. Uaitapa utukapan amazada shaꞌapanum idaꞌan ukainaabata-kinaa nii naꞌapam nii amazada shaꞌapan. Mazan aonaa uaitapan kaiꞌi kainaabatapanii. 4 Kainaouz oiainao pidannao, maizoꞌati-kainaouz Tominkaru, ĩaipan patukapan umanawunuꞌo aimaakan shaꞌapata-kao, mazan aonaꞌo nii kanom shaꞌapata-kao ĩꞌati, soo wuruꞌu umanawunuꞌoraz shaꞌapan prophet Jonah ati.”

Udaunaꞌan Jesus makoꞌokan naa ĩꞌai.

Pidannao kakinao-kao Phariseenao naꞌiki Sadduceenao kaduz ai

(Mark 8:14-21)

5 Udaunaꞌan, ĩtaraukan karishii baza iti, tominapa-tinainao manyukunuutan panaꞌakan bread panikan nii. 6 Jesus kian ĩꞌati, “Uzaudinapa paꞌi Phariseenao naꞌiki Sadduceenao yeastin ai.”

7 Ĩparadaakan paꞌatiaaka. Ĩkian, “Wamanaꞌakakan idiꞌo bread wanikan nii wuruꞌu ukianuz naꞌapa.”

8 Jesus aitapa naꞌapaꞌoram ĩkian. Uruu idi ukian ĩꞌati, “Unao, masakaudaꞌuꞌo umishidan. Kanom nii ukadakotinan umanaꞌakakan dauꞌan bread uwanyukunuu nii? 9 Aonaa zii uaitapan, aonaa unyukunuitapan tawuruꞌu, bakaꞌiaudaꞌuꞌoraz breadnao õpaa-kinaaz 5,000 daonaioranao? Naꞌiki aonaa unyukunuitapan naꞌapaudaꞌum dazowan uwaꞌakun paidinan? 10 Oo tawuruꞌu 7 bread õpaa-kinaaz 4,000 daonaioranao? Naꞌiki aonaa unyukunuitapan naꞌapaudaꞌum dazowan uwaꞌakun paidinan? 11 Naꞌapa dii manawun aonaa uaitapan, tawuruꞌu õkadakotinanuz, aonaa bread dauaꞌo mani, mazan uzaudin Phariseenao naꞌiki Sadduceenao yeastin ai.”

12 Uruu zii ĩaitapankan aonaa uaipan mani ĩzaudinpan yeast ai, mazan Phariseenao naꞌiki Sadduceenao tominapa-kida-kinaa aiaꞌo.

Peter kowaadan kanom wuruꞌu Jesus

(Mark 8:27-30; Luke 9:18-21)

13 Jesus makon Caesarea Philippi Baara iti. Naꞌii upishaan patominapa-kidaniinao. Ukian ĩꞌati, “Naꞌapa dii pidannao kian Daonaiora Aokazi Ikiꞌo dauꞌan?”

14 Ĩdakoꞌatinuzu, ĩkian, “Pabiꞌi kida pidannao kian John Chikaawunuupauzo. Baꞌorainao kian prophet Elijah. Baꞌorainao kian prophet Jeremiah oo baꞌoran prophet.”

15 “Unao mani?” ukian ĩꞌati. “Naꞌapam ukian õdauꞌan?”

16 Simon Peter dakoꞌatin, ukian, “Pugaru Christ,* Tominkaru Dani, uruu Tominkaru karikaonanuꞌoraz ukakupan.”

17 “Kaiman konaukiaꞌo pugaru, Simon, Jonah dani. Ushaꞌapanum idi wuruꞌu mishiꞌoraz puparadan aonaa naꞌiaꞌoram pidan kainaabatanii mani puꞌati, mazan õdaru aokazi iaꞌo aipan atiꞌo puaitapan. 18 Ukauꞌan õkowaadan nii puꞌati, puꞌuu Peter, kuba kiaꞌo wuruꞌu, naꞌiki uruu idaꞌaꞌo nii õtoman õchoochin, aonaꞌo nii mawaka-karu kaꞌiitan pashaꞌapatanuzu. 19 Õtaan nii puꞌati Tominkaru naobanai-tinapa-kizi daꞌata-kinao kida, kanom aonaa pukashaapan daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, aonaꞌo nii ukashaapa-kao aokazi ii. Kanom pukashaapanii daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, kashaapa-kao niizu aokazi ii.”

20 Udaunaꞌan Jesus kakinaowaꞌakan patominapa-kidaniinao aonaa kizi ĩkowaadan pidan ati uruu wuruꞌu Christ.

Jesus kakuwaapan
pazowiaꞌazoo-kao dauꞌan

(Mark 8:31—9:1; Luke 9:22-27)

21 Uruu naꞌapain niꞌi diꞌikiꞌi naa, Jesus sakadan pakowaadan patominapa-kidaniinao ati kaimanaiman naꞌapam nii pashaꞌapata-kao. Ukowaadan ĩꞌati naꞌapam pamakon nii Jerusalem iti. Naꞌiaꞌo nii kazowautapainao Jewnao, faadaanao zowaunaanao, naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu baiaapa-kidan kaziwaꞌo uꞌati, ĩpatakaꞌutan niizu, naꞌiki ĩzowii-kidan niizu. Mazan idikinaudaꞌu kamoo udaunaꞌan, ukadishita-kida-kao nii, kakupa powaa iti pamawaka-kizi iki.

22 Jesus kowaadan idi kaikapaꞌoraꞌa, sariapa Peter naꞌakaꞌakanuz panaꞌitinapu pairibannao ai, naꞌiki utowaudaꞌuunuz naꞌapaꞌoram ukian kida dauꞌan, “Aonaa Tominkaru taapadan naꞌapa, Naobanai, aonaa turuu naꞌapaꞌo shaꞌapan puꞌati,” ukian Jesus ati.

23 Mazan utanawatinan Peter diꞌiti, naꞌiki ukian uꞌati, “Puꞌati õꞌai, Satan. Puawautapan õgaru õshaꞌapatinan ai Tominkaru aipan kawanaꞌatiꞌo. Aonaa putaan punyukunuu Tominkaru dauꞌu atiꞌi aimaakan kida dauꞌan, mazan punyukunuu pidannao shaꞌapainpan dauꞌatiꞌo karikaonan.”

24 Uruu daunaꞌan Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Kanom daꞌanaꞌazoꞌo õgaru, marii umarinaꞌatan panaudapanii pashaꞌapaapan, unaꞌakan pacrossannaa,† naꞌiki udaꞌanan õgaru. 25 Ushaꞌapanum kauꞌan naꞌiaꞌoram pidan aipaꞌo pamashaapan paaipan kawanaꞌati karikaonan, uwaziwaan nii karikaonanuꞌoraz kakupa-karu paꞌai, mazan naꞌiaꞌoram pidan marinaꞌataꞌo paaipan kawanaꞌatiꞌo pamashaapan padaꞌanaꞌazon idi õgaru, uikodan nii karikaonanuꞌoraz mashaapa-karu. 26 Aonaa kanom pidan ikodan uzaamatan an ipai aimaakan imiꞌi baara an kidaꞌo, uwaziwainan puꞌu karikaonanuꞌo kakupa-karu ai. Oo kainaꞌa shaꞌa aimaakan powaꞌaꞌo uaiapa-kao karikaonanuꞌo kakupa-karu ai? 27 Ushaꞌapanum kauꞌan Daonaiora Aokazi Ikiꞌo waꞌatin nii udaru umanawunun idaꞌan uangelinnao tuma, naꞌiki uruu dono ukawinipinaatan nii ipai pidannao naꞌapaꞌoram ĩshaꞌapainpan kawanaꞌati. 28 Õkowaadan uꞌati mishiꞌo, pabiꞌi kida unao kadishitapainaouz daꞌaꞌa, aonaꞌo nii umawakan utukapan uaꞌii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo waꞌatin unaobanai-tinaꞌanan king nii.”

17

Jesus aidan pamanawunun

(Mark 9:2-13; Luke 9:28-36)

1 Aizii 6 kamoo daunaꞌan, Jesus naꞌakan patuma Peter naꞌiki James naꞌiki uꞌinawuzu John. Ukauꞌan unaꞌakan ĩdyaun dokoaꞌo midukuo paawa iti, paꞌidiwaru sodiꞌi ĩnao naꞌii. 2 Naꞌiaꞌa naa patominapa-kidaniinao awun zaꞌa upanaꞌadinan. Uawun baara naꞌapa kamoo kawan ukanadaꞌakan, naꞌiki ukamichan barakaꞌakan naꞌapa kanadaꞌo kawan. 3 Mashaꞌapakiaka Moses naꞌiki Elijah aidinan ĩꞌati, ĩkadakotinan Jesus tuma. 4 Sariapa Peter kian Jesus ati, “Naobanai, kaimanaꞌo wuruꞌu wanaꞌanuz daꞌaꞌa. Puaipan an, õtoman nii idikinaudaꞌu kabaun sodi kida, baudaꞌapa puꞌati, baꞌoran Moses ati, naꞌiki baꞌoran Elijah ati.”

5 Peter kadakotinan puꞌu zii, kanadaꞌo ishaꞌiz bazobatan ipai ĩdyaun, naꞌiki parada-karu ishaꞌiz bii ikiꞌi kian, “Diꞌi õdaniꞌi, õmarainapanii manawun, shaꞌapatinaꞌo õnyukunuu kawanaꞌati. Uabata naꞌapam ukian uꞌati.”

6 Aizii Jesus tominapa-kidaniinao abatan wuruꞌu parada-karuz, tuukii ĩtarian. Uruu idi ĩkodoruꞌukan naꞌiki ĩpazakodinan, ĩawun baara imiꞌi baara iti kida. 7 Mazan Jesus waꞌatiꞌikan ĩꞌidaꞌati upishatan ĩdyaun, naꞌiki ukian ĩꞌati, “Ukadishita, aonaa utariaꞌanaꞌa.” 8 Sariapa ĩawunuupaꞌakan, ĩtukapa Jesus pabaꞌorantinaꞌa naa uruu. 9 Udaunaꞌan ĩtokapaanan puꞌu midukuo iki, Jesus kakinaowan ĩdyaun. Ukian ĩꞌati, “Aonaa paꞌi ukowaadaꞌanaꞌa pidan ati utukapanii dauꞌan, atii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kadishita-kida-kao daunaꞌan pamawaka-kizi iki.”

10 Udaunaꞌan patominapa-kidaniinao pishaanuzu. Ĩkian uꞌati, “Kanom nii mooko tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu kowaadan Elijahꞌo nii wuruꞌu waꞌatiꞌoraz kiwiitapa Christ uaꞌii?”

11 Jesus dakoꞌatin ĩdyaun, ukian ĩꞌati, “Mishiꞌo mishi, Elijah kaawaꞌo niꞌoraz kiwiin uminziiwataꞌanan ipai aimaakan. 12 Aizii õkowaadan uꞌati, kaawankaꞌa naa wuruꞌu Elijah, mazan aonaa pidannao aitapanaatanuz. Mishiꞌoraiman ĩantamikitanuzu naꞌapam paaipan kawanaꞌati. Naꞌapaꞌo nii ĩantamikitan Daonaiora Aokazi Ikiꞌo.”

13 Uruu daunaꞌan utominapa-kidaniinao aitapankan naa John Chikaawunuupauzo dauꞌanaꞌo wuruꞌu Jesus kadakotinanuz naꞌapa.

Jesus kakudan daonaiora oiaꞌo doronai zaamatapanii

(Mark 9:14-29; Luke 9:37-43a)

14 Ĩkaawan donoꞌo naa midukuo iki powaa ati iribaꞌo pidannao idaꞌati. Naꞌii pidan kaawan Jesus idaꞌati, naꞌiki ukodoruꞌukan ukanaapu ati. 15 Ukian Jesus ati, “Naobanai, pukamunan-kida õdani ukarinaan mawakaziitapa-karu idi, dikaudaꞌoraꞌa naa manawun ubaiatan, panaadon kida daꞌi uwaotan tikazi diꞌiti oo panaadon wunu baoko iti. 16 Õnaꞌakanii wuruꞌu õdaniz padamata putominapa-kidaniinao diꞌiti, mazan aonaa ĩturuan pakakudanuz.”

17 Jesus kian, “Unao, kainao pidannao, mamishida-kaꞌo naꞌiki panaꞌitiꞌo ushaꞌapaapan aimaakan kida. Naꞌapam naa mooko ukotuaꞌikin uaipan õnaꞌan utuma? Naꞌapam naa mooko ukotuaꞌikin uaipan õtiwainan utuma? Unaꞌaka wuruꞌu daonaioraz õꞌidaꞌati.” 18 Udaunaꞌan uruꞌu naa Jesus dyuudan oiaꞌo doronai koditan mawakaziitapaꞌo daonaiora diꞌiki. Sariapa ukoditan daonaiora diꞌiki, naꞌiki sariapa ukakudan.

19 Udaunaꞌan paꞌidiwaruꞌu Jesus tominapa-kidaniinao kaawan Jesus idaꞌati, naꞌiki ĩkian uꞌati, “Kandii niꞌo mooko aonaa wakaꞌiitan wakodita-kidan wuruꞌu oiaꞌo doronaiz?”

20 Uruu idi Jesus kian ĩꞌati, “Umamishidakan idiꞌo wuruꞌu. Aizii õkowaadan nii uꞌati mishiꞌo, umishidan dono mani Tominkaru masakaudaꞌu, duusodiꞌo uudai kawan, aonaa mani kanom kashaꞌapannaꞌo nii ushaꞌapatan. Turuu ukian diꞌoraꞌa midukuo ati, ‘puzikadin diꞌikiꞌi, atii diꞌitiꞌi,’ uzikadinan nii uꞌati wuruꞌu. 21 [Mazan diꞌoraz kaduz oiaꞌo doronaiz, aonaa turuu udyuuda-kao naꞌapa, soo karikaonanuꞌo toriinapa-karu naꞌiki sanadinapa-karu idaꞌan.]”*

Jesus kowaadan koshan
pamawakan dauꞌan

(Mark 9:30-32; Luke 9:43b-45)

22 Uruu daunaꞌan Jesus naꞌiki ipai utominapa-kidaniinao baokopatinpan puꞌu Galilee Baara ii, ukian ĩꞌati, “Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kaakapaa-kao nii pidannao ati. 23 Ĩzowian nii uruu mazan idikinaudaꞌu kamoo daunaꞌan ukadishita-kida-kao nii pamawaka-kizi iki.”

Tuukii utominapa-kidaniinao kashaꞌoran unaꞌapan idi.

Jesus kadakotinan tax dauꞌu

24 Jesus naꞌiki utominapa-kidaniinao kaawan Capernaum iti. Ĩnaꞌian puꞌu pidannao zaamaapauzonao tax puraatannaa Tominkaru Dapu atiꞌi kaawan Peter idaꞌati, naꞌiki ĩpishaan Peter, “Naꞌapa dii punaobanaa, ukawinipinaatauzonii tax Tominkaru Dapu ati?”

25 “Oo, utaa,” Peter kian.

Peter kaawan dono kabaun ati Jesus diꞌiti, Jesus paradaꞌaka kiwiin. Upishaan Peter, ukian uꞌati, “Naꞌapam puꞌitiiman Simon, kanomnao ai diꞌi kingnao zaamaapan tax puraatannaa, papidanannao ai, oo baꞌoran pidannao ai?”

26 “Baꞌoran pidannao ai,” Peter kian uꞌati.

“Ukauꞌan aonaa kandii nii upidanannao taapan tax puraatannaa nii,” Jesus kian uꞌati. 27 “Mazan aonaa kizi wakasharutan ĩnyukunuu, ukauꞌan pukobawuupanaka karishii ii. Aizii naꞌiaꞌoram kopau puzaamatanii kiwiitapa, pudaꞌata udako naꞌiki puikodan nii wiziꞌiꞌo puraata udako idaꞌa. Puzaamata wuruꞌu puraataz naꞌiki putaa zaamaapauzonao tax puraatannaa atiz. Uruu idiꞌo nii wakawinipinaatan tax.”

18

Kanom umanawunuꞌo nii Tominkaru naobanai-tinapa-kizi ii

(Mark 9:33-37, 42-48; Luke 9:46-48; 17:1-2)

1 Naꞌapain uruu dono Jesus tominapa-kidaniinao kaawan uꞌidaꞌati, naꞌiki ĩpishaanuzu. Ĩkian, “Kanomaꞌo nii umanawunuꞌo nii manawun pidan Tominkaru naobanai-tinapa-kizi ii?”

2 Uruu idi Jesus dapadan koraidaonaa naꞌiki ukadishita-kidanuz ĩbiiꞌi. 3 Ukian ĩꞌati, “Õkowaadan uꞌati mishiꞌo, aonaꞌo nii uturuudinan Tominkaru naobanai-tinapa-kizi iti, soo upanaꞌadinan umanawun-tinpan ai, naꞌiki aonaa utaapinpan atadinapa, naꞌapa diꞌoraz koraidaonaa kawanuꞌu. 4 Ukauꞌan naꞌiaꞌoram pidan, diꞌoraz koraidaonaa kawanuꞌo, aonaa uꞌatadinpan, uruu umanawunuꞌo Tominkaru naobanai-tinapa-kizi ii. 5 Naꞌiki naꞌiaꞌoram pidan marainpaꞌo padapaapan kaikapaꞌo koraidaonaꞌa õgaru dikin ii, dapaapaꞌo õgaru wuruꞌu.

6 “Mazan naꞌiaꞌoram pidan shaꞌapata-kidaꞌo oiaꞌo wunao sodi kida atiꞌi, mishidainaouz õgaru, kaiman mani udaruꞌo boodapa-kinai kuba sukuruuta-kao ukanau iki naꞌiki unaraada-kao paran baoko iti. 7 Kashaꞌoraꞌo nii manawun wunao baiaapanuꞌu pidannaouz, ĩshaꞌapata-kidan idi oiaꞌo pidannao ati. Naꞌapaꞌoraz aimaakan kida shaꞌapatinaꞌo nii, mazan kichanaꞌiki-kiaꞌo nii manawun wuruꞌu atizuꞌu pidanaz shaꞌapata-kidaꞌoraz naꞌapa kidaꞌo. 8 Ukauꞌan pukaꞌu oo pukidiba shaꞌapata-kidan dono oiaꞌo puꞌati, pudukuta puꞌai kidaz naꞌiki pukaboota puꞌai kidaz. Kaimanaꞌo nii pumakon karikaonanuꞌo kakupa-karu diꞌiti badaꞌii pukaꞌu naꞌiki badaꞌii pukidiba, pukaboota-kao ai ipai pukaꞌu naꞌiki pukidiba tuma tikazi wuꞌiti. 9 Naꞌiki puawun shaꞌapata-kidan dono oiaꞌo puꞌati, pusoꞌota puꞌaiaz, naꞌiki pukaboota puꞌaiaz. Kaimanaꞌo nii pumakon karikaonanuꞌo kakupa-karu diꞌiti badaꞌii puawun, pukaboota-kao ai ipai dyaꞌutamaꞌo puawun tuma Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti.

Diꞌitinapa-kinai kuwai kaznizo waziwadinaꞌo dauaꞌo

(Luke 15:3-7)

10 “Ukauꞌan mishiiman paꞌi uzaudin, aonaa ukashadaꞌanaꞌa wunao sodi kidaꞌa mishidainaouz õgaru. Õkian uꞌati kaikapaꞌa ushaꞌapanum kauꞌan angelnao awunuutapainaouz ĩdyaun, karikaonanuꞌo daꞌi ĩtukapauzon õdaru aokazi iaꞌoraz. 11 [Daonaiora Aokazi Ikiꞌo waꞌatin ukazannaataꞌanan pidannao waziwadinaꞌo.]*

12 “Naꞌapam mani puꞌitiiman pidan shaꞌapatinan kaꞌuzaꞌo 100 kaznizonao idi, baudaꞌapaꞌo uꞌuza waziwadinan dono pairibannao ai? Aonaꞌo nii mani uwaꞌakan zii wunaouꞌu naꞌainaouz naꞌiki udorotaꞌanan wuruꞌu waziwadinaꞌoraz pairibannao ai? 13 Õkowaadan uꞌati mishiꞌo, uikodan donoꞌo naazu tuukiaꞌo nii ukonaukian wuru dauꞌanaꞌa baudaꞌapaꞌoraz kaznizo, iribaꞌo mawaziwadin-kainao dauꞌatiꞌo ai. 14 Naꞌapaꞌo kapam ukauꞌan õDaru aokazi iaꞌo, aonaa baudaꞌapa uaipan wunao sodi kida waziwadinanuꞌu.”

Umin-mishidan shaꞌapatan an
oiaꞌo uꞌati

15 Jesus kian koshan, “Pumin-mishidan shaꞌapatan dono oiaꞌo puꞌati, puparadanaaka uꞌati, mazan soo unao sodi karikaonan. Puparada kizi uꞌati ushaꞌapatan dauꞌan oiaꞌo puꞌati. Aizii uabatan dono puparadan, punaꞌakan puꞌinawuzu powaꞌa ati kaimanaꞌo idaꞌati wuruꞌu. 16 Mazan aonaan an uabataꞌazon puparadan, puzaamata baudaꞌapaꞌa naa oo dyaꞌutamaꞌa naa pidannao punaꞌakan nii putuma uꞌidiꞌiti. Uruu naꞌapa wuruꞌu dyaꞌutamaꞌo oo idikinaudaꞌuꞌo pidannao aidan nii pakowaadan idaꞌan mishiꞌo wuruꞌu puparadan ushaꞌapatan dauꞌan oiaꞌo puꞌati. 17 Aizii aonaan an uabataꞌazon ĩparadan, pukowaada baokopa pumin-mishidannao ati. Mazan aizii aonaan an uabataꞌazon ĩparadan putaapa uruu naꞌapa putaapan kawan mamishida-kaꞌo Tominkaru oo zaamaapauzonao tax puraatannaa kawan.”

18 “Õkowaadan unao ati mishiꞌo: Kanom aonaꞌo unao kashaapan daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, aonaꞌo nii ukashaapa-kao aokazi ii. Kanom ukashaapanii daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, kashaapa-karu niizu aokazi ii. 19 Õkowaadan uꞌati koshan: Naꞌapainim dyaꞌutamaꞌo unao, unaꞌapatan an unyukunuu naꞌapa kida utoriinapa kizi dauꞌan daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, õdaru Tominkaru shaꞌapatan nii uꞌatizu. 20 Ushaꞌapanum kauꞌan naꞌian dyaꞌutamaꞌo oo idikinaudaꞌuꞌo baokopatinpainao ĩmishidan idi õgaru, naꞌiaꞌo nii Õgaru ĩtuma.”

Pidan mawinipinaatapainao dauaꞌo

21 Udaunaꞌan Peter waꞌatin Jesus idaꞌati, naꞌiki ukian Jesus ati, “Naobanai, naꞌapaudaꞌum nii õpowaꞌatan kida õmarinaꞌatan õꞌinawuzu shaꞌapatanii oii kidaꞌo õꞌati? Atii 7 diꞌiti?”

22 Jesus dakoꞌatinuzu, ukian uꞌati, “Aonaa 7 mani, mazan ipai dono, ushaꞌapata-kao kawanaꞌati.†

23 “Ukauꞌan kaikapaꞌo wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinapanuz: naꞌapa king pishainan kawan papoitorunao ai ĩmawinipinaatapanii kida dauꞌan. 24 Usakadaꞌakan anaꞌa naa papishainpan, baudaꞌapaꞌo upoitoru naꞌaka-kao uꞌidaꞌati dobataꞌo manawun puraata umawinipinaatapanuz. 25 Wuruꞌu upoitoru aonaa upuraatan turuan ukawinipinaatan wuruꞌu umawinipinaatapaniaz. Uruu idi king dyuudan naa usellii-kao paudaiaro naꞌiki paudainao tuma, naꞌiki ipai ushaꞌapauz kida, umawinipinaatapanii kawinipinaata-kinao niꞌi naa. 26 Sariapa udopian kowas wuruꞌu upoitoruz, uruu idi ukodoruꞌukan uawun baara imiꞌi baara iti king kanaapu ati. ‘Puzaudapaꞌa naa zii shoman, õkawinipinaatan nii zii ipai õmawinipinaatapanii kidaz,’ ukian uꞌati. 27 Unaꞌapan idi king kashaꞌora-kidanuz, uruu idi umarinaꞌatan naa umawinipinaatapanii kida, naꞌiki kaiman utaapadan umakon naa padapu iti.

28 “Aizii naꞌikiꞌo umakoꞌokan wuruꞌu upoitoruz, uikoda pamin-kaudinan mawinipinaatapaꞌo paugaru, aonaa dobataꞌo manawun mani. Uzaamatanuz naꞌiki udyukuruutanuzu, ‘Pukawinipinaata õꞌati pumawinipinaatapanuz õgaru,’ ukian uꞌati. 29 Uruu idi umin-kaudinan dopian kowas, ukodoruꞌukan ukanaapu ati. Ukian, ‘Puzaudapaꞌa naa zii shoman, õkawinipinaatan nii pugaru.’ 30 Aonaa mazan arawu nyukunuu naꞌapanuꞌu. Mishiꞌoraiman ukaboota-kidan naa pamin-kaudinan taraa-kizai iti, atii uipaian dono zii pakawinipinaatan pamawinipinaatapanii.

31 “Baꞌorainao poitoruinao tukapan idi ushaꞌapatan naꞌapaꞌo, tuukii ĩnyukunuu kashaꞌoran. Uruu idi ĩmakon King diꞌiti naꞌiki ĩkowaada king ati ipai aimaakan ushaꞌapatanii kida dauꞌan. 32 Udaunaꞌan King dapada-kidan wuruꞌu poitoruiz. King kian uꞌati, ‘Pugaru dikaudaꞌo poitorui. Õmarinaꞌata puꞌai ipai pumawinipinaatapanii õꞌai, pudopian idi puparadan õꞌati. 33 Aonaa mooko pukashaꞌora-kidan pumin-kaudinan kapam, õkashaꞌora-kidan kawan pugaru?’ 34 King toꞌoran tuukii, uruu idi ukaboota-kidan wuruꞌu poitoruiz taraa-kizai iti, naꞌii upatakaꞌuta-kao atii ukawinipinaatan ipai pamawinipinaatapanii.”

35 Udaunaꞌan Jesus kian, “Naꞌapaꞌo nii õdaru aokazi iaꞌoraz shaꞌapatan ipai unao ati, umamarinaꞌatakan dono unyukunuu ii uꞌinawuzu shaꞌapatanii dikaudaꞌo uꞌati.”

19

Jesus kakinaopan muudaaka-karu ai

(Mark 10:1-12)

1 Aizii Jesus ipaian donoꞌo naa pakakuwaapan naꞌii, umakon naa Galilee Baara iki, Judea Baara iti, Jordan Waꞌo baza itinpuꞌu diꞌitinapa. 2 Naꞌii iriba pidannao daꞌananuzu naꞌiki ukakuda karinainao naꞌii. 3 Pabiꞌi kida Phariseenao waꞌatin uꞌidaꞌati ĩtiwaa-kidapaꞌananuz. Ĩpishaanuzu kaikapaꞌa: “Wakakinaorinaa taapada daonaiora muudan paudaiaro naꞌapaꞌoram dikin ii karikaonan?”

4 Jesus dakoꞌatin ĩdyaun, ukian, “Aonaa mooko uaitauzon Tominkaru Paradan saada-kariwaiz tawuruꞌu ukianuz, usakadin-kizi iki Tominkaru toman daonaiora naꞌiki zun. 5 Naꞌiki Tominkaru kian, ‘uruu idi daonaiora muudinan nii padaru naꞌiki padaro ai ubaudaꞌapatinan paudaiaro tuma. Ukauꞌan dyaꞌutamainaouz, baudaꞌapatinan nii.’ 6 Uruu idi aonaa dyaꞌutamaꞌoraꞌa naa mani ĩdyaun, mazan baudaꞌapaꞌoraꞌa naa. Kanom Tominkaru baudaꞌapatanii, aonaa turuu pidan muudaaka-kidan.”

7 Phariseenao pishaan Jesus koshan. Ĩkian, “Kanom nii Moses kakinaori, kashaapan daonaiora muudan paudaiaro pasaadan idaꞌan muudaaka-karu kaaritannaa?”

8 Jesus dakoꞌatin, ukian, “Moses kashaapan umuudan udaiaronao, ushaꞌapanum kauꞌan kashaꞌapannaa uꞌati utominapa-kida-kinao ukashadamikin idi, mazan usakadin-kizi iki, aonaa Tominkaru kashaapan naꞌapaꞌo. 9 Õkowaadan uꞌati, naꞌiaꞌoram unao muudaꞌo paudaiaro omashaapan puꞌu kaiman utuma, udaunaꞌan ukaudaiaron baꞌoran zun idi, utoman oiaꞌo wuruꞌu ubaꞌorantapan idaꞌan.”

10 Jesus tominapa-kidaniinao kian uꞌati, “Unaꞌapan idi kaikapaꞌa daonaiora kaudaiaron dauꞌan, kaiman zii mani aonaa kaudaiaro-karu.”

11 Jesus dakoꞌatin ĩdyaun, ukian, “Aonaa pidan nyukunuu naꞌapan ipai pamashaapaꞌazon dauꞌu naꞌapa, kaiwuruꞌu uparadan kian kawanaꞌati, soo wunaouꞌu Tominkaru taaniaz ĩꞌati ĩturuuda-kinaa nii, pamashaapan maudaiaro-daun. 12 Pabiꞌi kida daonaioranao, aonaa ĩkaudaiarouzon, ushaꞌapanum kauꞌan naꞌapaꞌo karikaonan ĩtominan makuuta-kariwai kawanuꞌo ĩdyaun pashakatan diꞌikiꞌo; baꞌorainao, ĩmakuuta-kao idiꞌo aonaa ĩkaudaiaron; baꞌorainao, ĩkaudinaꞌazon idi paꞌan karikaonan Tominkaru ati. Kanom mashaapaꞌazon naꞌapa, marii umashaapan naꞌapa.”

Jesus naꞌiki koraiziannao dauaꞌo

(Mark 10:13-16; Luke 18:15-17)

13 Udaunaꞌan pidannao naꞌakan duusodi kidainao koraiziannao Jesus idaꞌati ĩaipan upishatan ĩdyaun, naꞌiki utoriinapa-kidan ĩdyaun. Mazan Jesus tominapa-kidaniinao mashaatan pidannao naꞌakainaouz ĩdyaun. 14 Unaꞌapan puꞌu mazan Jesus kian, “Marii koraiziannao waꞌatin õꞌidaꞌati, aonaa umashaataꞌanaꞌa ĩdyaun, ushaꞌapanum kauꞌan ĩnao kawanuꞌo pidan wuruꞌu zaamataꞌoraz Tominkaru panyukunuu naobanaa nii.” 15 Ukauꞌan upishatan naa ĩdyaun, naꞌiki utoriinapa-kidan ĩdyaun. Udaunaꞌan umakon naa naꞌiki.

Jesus kakinaopan dauaꞌo

(Mark 10:17-31; Luke 18:18-30)

16 Baukapaiman paꞌinaꞌo daonaiora kaawan Jesus idaꞌati. Ukian, “Tiichaa, kanom kaimanaꞌo õshaꞌapatan nii õikoda-kinaa nii karikaonanuꞌo kakupa-karu?”

17 Jesus kian uꞌati, “Kanom nii pupishaan õgaru kaimanaꞌo dauꞌan? Kainaꞌa baudaꞌapa kaimanaꞌo, soo Tominkaru. Puaipan dono karikaonanuꞌo kakupa-karu, puizoꞌati Tominkaru kakinaori kida.”

18 “Naꞌiaꞌoram kakinaorii kida,” daonaiora kian.

Jesus dakoꞌatin, ukian uꞌati, “Aonaa puzowiaꞌanaꞌa pidan, manaꞌa pubaꞌorantapaꞌanaꞌa, aonaa pukoidapaꞌanaꞌa, aonaa pumariidinaꞌanaꞌa, 19 pumarainapa pudaru naꞌiki pudaro, naꞌiki pumarainapa baꞌoran pidan naꞌapa pumarainpinan kawan.”

20 “Õkoraidaonaan ikiꞌo ipai õizoꞌatin uruu kida kakinaorii. Kanomaꞌa naa õshaꞌapata powaꞌa?” paꞌinaꞌo daonaiora kian.

21 Jesus kian uꞌati, “Puaipan dono mishiꞌo pukaimanan, pumako puselliinaka ipai pushaꞌapauz putaa kizi upuraatannaa patakaꞌutinainao ati. Naꞌapa kashaꞌapauziꞌo nii pugaru aokazi ii. Naꞌiki pudaꞌanaꞌa naa õgaru.” 22 Aizii wuruꞌu paꞌinaꞌo daonaiora abatan Jesus kian kaikapaꞌa, tuukii ukashaꞌoran umakon naꞌiki, ushaꞌapanum kauꞌan umanawunuꞌo ukashaꞌapauzin wuruꞌu uruuz.

23 Udaunaꞌan Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Õkowaadan uꞌati mishiꞌo: Kashaꞌapannaꞌo nii manawun kapuraatanuꞌo pidan ati Tominkaru naobanaitapa-kao. 24 Õkian powaꞌa koshan uꞌati: Kashaꞌapannaꞌo nii manawun kapuraatanuꞌo pidan ati Tominkaru naobanaitapa-kao, camel kaꞌiitan ai pamorotan akosa awun shaawata.”

25 Aizii Jesus tominapa-kidaniinao abatan idi Jesus kian kaikapaꞌa, tuukii manawun ĩdiꞌitinpan. Uruu idi ĩkian, “Kanomaꞌo nii mooko turuu ukazannaatinan?”

26 Sariapa Jesus awunuupaꞌakan ĩꞌidiꞌiti, naꞌiki ukian ĩꞌati, “Kaiwuruꞌu kashaꞌapannaꞌo pidan ati, mazan Tominkaru ati aonaa naꞌiaꞌoram aimaakan kashaꞌapannaꞌo nii.”

27 Uruu daunaꞌan Peter paradan, ukian, “Putukapa, ipai wawaꞌakan waaimaakanutu kida wadaꞌanan idi pugaru. Aizii kanomaꞌo niꞌi naa waikoda waꞌati?”

28 Jesus kian ĩꞌati, “Õkian uꞌati mishiꞌo: Daonaiora Aokazi Ikiꞌo umanawunuꞌo nii unaobanai-tinan diinaꞌitiꞌi amazada paꞌinaada-kao donoꞌo naa. Naꞌapain uruu dono unao, 12 daꞌanpainaouz õgaru, naobanai-tinaꞌo nii kapam. Naꞌiki ukazowautapan nii 12 Israel dani-daunnao donozinaa kida. 29 Aizii ipai pidannao waꞌakainao padapu, waꞌakainao paꞌinawuzunao oo padadakoonao, waꞌakainao padaru oo padaro oo paudainao oo pazakapun padaꞌanan idi õgaru, taa-karu nii ĩꞌati powaꞌaꞌo zii udiriꞌin, pakashaꞌapauzin ai aka kiwiitapa. Naꞌiki karikaonanuꞌo nii ĩmashaapan Tominkaru tuma. 30 Mazan iriba pidannao umanawunuꞌo ĩtaapa-kao kai, diinaꞌitiꞌi aonaꞌo nii ĩtaapa-kao umanawunuꞌo nii. Naꞌiki pidannao aonaꞌo ĩtaapa-kao umanawunuꞌo nii kai, mazan diinaꞌitiꞌi umanawunuꞌo nii ĩtaapa-kao paꞌan.”

20

Kapaoribaꞌo kawinipinaatan dauaꞌo papoitorunao

1 Jesus kian koshan, “Kaikapaꞌo wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinapanuz: kapaoribaꞌo naobanai kawan, makoꞌoraz chaapiꞌikiiman upidanaapaꞌanan kaudinainao niꞌo dauꞌan paꞌati. 2 Ukowaadan papoitorunao ati pakawinipinaatan nii ĩdyaun baudaꞌapa wiziꞌiꞌo puraata,* baudaꞌapaꞌo kamoo kaudin-karu kawanaꞌati. Ĩnyukunuu naꞌapan idi, uruꞌu naa udyuudan ĩkaudinaꞌanan papaoriba grape baawu iti. 3 Udaunaꞌan 9 oꞌclock umakon koshan, uikoda market ii baokoinao daonaioranao kadishitapan, aonaa kanom ĩshaꞌapaapan. 4 Uruu idi ukian ĩꞌati, ‘Umako ukaudinaꞌan õpaoriba baawu iti. Ukaudinan kawanaꞌatiꞌo nii õkawinipinaatan unao.’ Ukauꞌan ĩkaudinaꞌanan naa uꞌati. 5 Aizii sakitapa kamoo naꞌapa koshan ushaꞌapatan. Udaunaꞌan 3 oꞌclock, naꞌapa koshan. 6 Udaunaꞌan 5 oꞌclock, umakon naa koshan market iti. Kainaꞌa zii uikodan pidannao naꞌii, aonaa kanom ĩshaꞌapaapan. Sariapa upishaan ĩdyaun, ‘Kanom nii unaꞌan daꞌaꞌa baudaꞌapa kamoo? Aonaa ukaudinaꞌanan?’ 7 Ĩkian uꞌati, ‘Aonaa mazan kanom zaamatan waunao kaudinaꞌanaꞌo nii.’ Uruu idi ukian ĩꞌati, ‘Ukauꞌan umako ukaudinaꞌan õꞌati õpaoriba baawu ii.’

8 “Aizii kamoo tipitanin kapaoribaꞌo kian pafoomaanan ati, ‘Pudapadaꞌa naa kaudinainao daꞌatiꞌi wakawinipinaata kiziꞌi naa ĩdyaun. Kiwiitapaꞌo nii wakawinipinaatan dawuꞌitiiniinao ĩsakadan pakaudinan, naꞌiki waipaian nii kiwiitapainao ĩsakadan pakaudinan diꞌiti.’ 9 Aizii kaudinainao 5 oꞌclock diꞌiki, kiwiin ĩkawinipinaata-kao. Baudaꞌapa wiziꞌiꞌo puraata kida ĩzaamatan. 10 Ukauꞌan kiwiitapainao ĩsakadan pakaudinan zauda-kidan dobata-kidaꞌo nii pakawinipinaata-kao makaudin-kainao ai baudaꞌapa kamoo. Mazan naꞌapa kida kapam ĩkawinipinaata-kao, baudaꞌapa wiziꞌiꞌo puraata kida ĩzaamatan.

11 “Pazaamatan daunaꞌan papuraatan, ĩparada-paradaapan ĩtoꞌoradinan kapaoribaꞌo ati. 12 Ĩkian uꞌati, ‘Dawuꞌitiiniinao ĩkaudinan masakaudaꞌuꞌo ĩkaudinankan, baudaꞌapa hour sodi, mazan waunao baudaꞌapa kamoo wakaudinan wabaiaapan wiichaꞌo kamoo, mazan upuꞌu zii pukawinipinaatan ĩdyaun naꞌapa kida manawun waunao kawan.’ 13 Kapaoribaꞌo kian baudaꞌapaꞌo ati, ‘Õpaonaru, aonaa õkoidapan pugaru, punaꞌapatanii punyukunuu õkawinipinaataꞌazon dauꞌan pugaru baudaꞌapa wiziꞌiꞌo puraata baudaꞌapaꞌo kamoo. 14 Pumakoꞌo naa pudapu iti, kainaꞌaꞌa naa puzaamatan pupuraatan. Õaipan kawanaꞌatiꞌo õkawinipinaatanuz dawuꞌitiiniꞌoraz ĩkaudinan, naꞌapa õkawinipinaatan kawan pugaru. 15 Aonaa turuu mooko õshaꞌapatan õpuraatan naꞌapam õaipan kawanaꞌati? Oo pukishauzin õkawinipinaatan idi kaiman wunaouꞌu dawuꞌitiiniinaouz ĩkaudinan?’ ”

16 Jesus katokontan pakuwaa pakian idaꞌan, “Pidannao aonaꞌo ĩtaapa-kao umanawunuꞌo nii kai, mazan diinaꞌitiꞌi umanawunuꞌo nii ĩtaapa-kao. Naꞌiki pidannao umanawunuꞌo ĩtaapa-kao kai, diinaꞌitiꞌi aonaꞌo nii ĩtaapa-kao umanawunuꞌo nii.”

Idikinautan Jesus kowaadan naꞌapam nii pamawakan

(Mark 10:32-34; Luke 18:31-34)

17 Aizii Jesus makon naa Jerusalem iti. Pamakopa-kizi an udapadan wuruꞌu 12 patominapa-kidaniinaouz panaꞌitinapu baꞌorainao pidannao ai, naꞌiki ukian ĩꞌati. 18 “Wamakon wuruꞌu Jerusalem iti, naꞌiaꞌo nii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kaakapaa-kao patarubanao ati, faadaanao zowaunaanaouz, naꞌiki tiichaapauzonaouz Moses kakinaori dauꞌu. Naꞌiki ĩtaan nii uruu zowii-karu nii, 19 naꞌiki udaunaꞌan ĩtaan nii uruu Gentilenao† ati. Ĩnaouꞌo niꞌi naa dakoapa uruu, pabankiitinan idaꞌan udauꞌan naꞌiki ĩbaꞌizian nii tuukii uruu. Udaunaꞌan ĩtaukan nii uruu cross diꞌiti naꞌiki umawakan nii, mazan idikinaudaꞌutan kamoo daunaꞌan, Tominkaru kadishita-kidan nii uruu kakupa powaa iti pamawaka-kizi iki.”

Daroi pishaan Jesus oaipan ushaꞌapatan paaiapanii

(Mark 10:35-45)

20 Uruu daunaꞌan James naꞌiki John daro, Zebedee daiaroz, kaawan paudainao daonaioranao tuma Jesus idaꞌati. Sariapa okodoruꞌukan naꞌiki odawukan ukanaapu ati. Opishaanuzu, oaipan ushaꞌapatan paaiapanii. 21 Jesus kian oꞌati, “Kanom puaipan õshaꞌapatan puꞌati?”

Sariapa okian uꞌati, “Õaipan pusakanata-kidan diꞌoraz õdainaouꞌu naobanai nii punaobanai-tinan dono. Marii pusakanata-kidan baudaꞌapa pudiwaꞌora antanapu, naꞌiki baꞌoran puꞌashabaron antanapu.”

22 Jesus tanawatinan daonaioranao naꞌiki ĩdaro diꞌiti. Ukian ĩꞌati, “Aonaa uaitapanii dauꞌanaꞌo mani wuruꞌu upishaanuz õgaru. Ukaꞌiitan nii mooko wuruꞌu õbaiaapan niꞌoraz?”‡

“Oo, wakaꞌiitan nii,” ĩkian uꞌati.

23 Jesus kian ĩꞌati, “Mishiꞌo nii ubaiaapan õbaiaapan niꞌoraz. Mazan kanomaꞌo nii sakanata õdiwaꞌora antanapu naꞌiki õashabaron antanapu, aonaa turuu õshaꞌapatan, mazan õdaru aokazi iaꞌo minziiwata-kidanii wuruꞌu sakanata-kizaiz pazaamataniinao ati.”

24 Aizii 10 baꞌorainao utominapa-kidaniinao abatan naꞌapaꞌoraz dauꞌu, tuukii ĩtoꞌoran dyaꞌutamainao ati, makonkainaouz padaro tuma. 25 Uruu idi Jesus dapadan baokopa ĩdyaun naꞌiki ukian ĩꞌati, “Uaitapanii naꞌapam baꞌoran pidannao zowaunaanao, mamishida-kainaouz Tominkaru, waranuitapan papidanannao ĩnaobanai-tinpan idaꞌan ĩꞌati. 26 Mazan unao, aonaa umashaapaꞌanaꞌa naꞌapa, mishiꞌoraiman kanom aipaꞌo panaobanai-tinpan, marii ukaudinan unao ati poitorui kawan. 27 Naꞌiki kanom umanawun-tinpaꞌazoꞌo pairibannao ai, marii upoitoruitapa-kidinan ipai pidannao ati. 28 Naꞌapa Daonaiora Aokazi Ikiꞌo, aonaa uwaꞌatin umanawun-tinpaꞌanan mani, mazan upoitoruitapa-kidinaꞌanan ipai pidan ati, naꞌiki ukazannaataꞌanan pidannao paꞌoian ai umawakan idaꞌan.”

Jesus kakudan
dyaꞌutam ishaawunnao

(Mark 10:46-52; Luke 18:35-43)

29 Baꞌoran dono Jesus naꞌiki utominapa-kidaniinao makon donoꞌo naa Jericho iki, iriba pidannao makon Jesus dawuꞌati. 30 Aizii naꞌapain naꞌii dyaꞌutam ishaawunuꞌo daonaioranao sakanatapan dunapo daawa ii. Ĩabatan idi Jesus dobatapan kowaada-kao, uruu idi ĩkadakon. Ĩkian, “David Takaan-daun,§ waNaobanaa, pukamunan-kida waunao.” 31 Sariapa pidannao towaudaꞌuan ĩdyaun, ĩdyuudan ĩmashaadinan, mazan powaꞌa zii manawun ĩkadakon diiwaꞌo idaꞌan. Ĩkian, “David Takaan-daun, wanaobanaa, pukamunan-kida waunao.” 32 Jesus kadishitaꞌakan pamakopa-kiziꞌi, naꞌiki udapadan ĩdyaun paꞌidaꞌati. Upishaan ĩdyaun, ukian, “Kanom uaipan õshaꞌapatan uꞌati?” 33 Ĩkian uꞌati, “Wanaobanaa, waaipan pusaabaan waawun watukapa kizi.” 34 Jesus kamunan-kida ĩdyaun, uruu idi upishatan ĩawun kida. Sariapa ĩtukapaꞌakan amazada, naꞌiki ĩmakon naa Jesus tuma.

21

Jesus konaukii-kida-kao ukaawan dono Jerusalem ati

(Mark 11:1-11; Luke 19:28-40; John 12:12-19)

1 Aizii Jesus naꞌiki utominapa-kidaniinao maonapatan naa Jerusalem iti, ĩkaawan Bethphage iti, wiizai Olive Naawa iaꞌoraz. Naꞌikiꞌi naa udyuudan dyaꞌutam patominapa-kidaniinao paꞌuaꞌati. 2 Ukian ĩꞌati, “Umako wakanaapu iaꞌoraz wiizai diꞌiti. Naꞌiaꞌo nii uikodan koꞌidinpaꞌo chaakashi,* kainaꞌaꞌo nii odani koꞌidinpaꞌo kapam odazabaꞌa. Ubuzuuta ĩdyaun naꞌii, udaunaꞌan unaꞌakan ĩdyaun õꞌidaꞌati. 3 Pidan pishaan an unao kanom nii unaꞌakan ĩdyaun, ‘Naobanai aipan ĩdyaun,’ ukii uꞌati. Sariaapaꞌo nii utaapadan unaꞌakan ĩdyaun.” 4 Naꞌapaꞌoraz Tominkaru prophetin kuwaa mishiin-kinaꞌa naa. Ukianuz:

5 “Pukowaada Zion iainao pidannao† ati.

‘Utukapa king, unaobanaa, waꞌatin uꞌidaꞌati.

Aonaa uꞌatadinpan, chaakashi barau an uwaꞌatin,

paꞌinaꞌo chaakashi uzaidapan.’ ”

6 Udaunaꞌan tominpainao, udyuudaniinaouz makon, naꞌiki ĩshaꞌapata ipai naꞌapa Jesus dyuudan kawanaꞌati. 7 Ĩnaꞌakan chaakashi paudani tuma, naꞌiki ĩtaan pakamichan kida utabanaa nii, uruꞌu naa Jesus zaidanuzu. 8 Iriba pidannao, makopainao Jesus tuma, kadamaradan pakamichan kida dunapota. Baꞌorainao dukutan puꞌu atamun waoda kaanaba sodi kidaꞌa, ĩmuudan kidaz dunapota Jesus mako kizi nii. 9 Iribainaouz pidannao makopainao uꞌuaꞌati, naꞌiki udawuꞌati, kadakoinaanan konaukii diiwaꞌo idaꞌan. Ĩkian,

“Wakonaukii-kida Tominkaru, David Takaan-daun dauꞌan.

Marii Tominkaru kaimanan, diꞌoraz Naobanai atiꞌo,

kaawaꞌoraz uaipan kawanaꞌati.

Wakonaukii-kida Tominkaru aokazi iaꞌoraz.”

10 Jesus morotan donoꞌo naa Jerusalem iti, tuukii naꞌiainao pidannao diꞌitinpan udauꞌu. Uruu idi ĩkian Jesus dauꞌan, “Kanom wuruꞌu uruuz?”

11 Sariapa Jesus tumainao kian ĩꞌati, “Jesus wuruꞌu, uruu Nazareth san, Galilee Baara ikiꞌo prophet.”

Jesus makon Tominkaru Dapu iti

(Mark 11:15-19; Luke 19:45-48; John 2:13-22)

12 Udaunaꞌan Jesus kaawan Tominkaru Dapu iti. Naꞌii uwaataabiꞌian selliipainao kida uzainao naꞌiki toriipainao kida uzainao taa-kariwai niꞌo Tominkaru ati. Udorau-kidan shakataaka-kidauzonao puraata miisan‡ kida, naꞌiki selliipainao wakokoonao taba kida. 13 Ukian ĩꞌati, “Tominkaru Paradan saadinpaꞌo kian, ‘Õdapu dakota-kao nii toriinapa-kizai dapunaa nii, mazan unao ukaiwaapanuzu koidimikinao dizinapa-kizi nii.’ ”

14 Naꞌii Tominkaru Dapu ii, ishaawunnao naꞌiki machiꞌika-kainao kaawan Jesus idaꞌati. Ukakuda ipai ĩdyaun. 15 Faadaanao zowaunaanao naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, tuukii ĩtoꞌoran naꞌiki ĩkashanau-kidan Jesus patukapan idi Jesus shaꞌapatan konaunamaꞌo naꞌiki umanawun kidaꞌo aimaakan, naꞌiki paabatan idi koraiziannao kadakoinpan Tominkaru Dapu ii aka. “Wakonaukii-kida Tominkaru, David Takaan-daun§ dauꞌan,” ĩkian.

16 Uruu idi ĩpishaan Jesus. Ĩkian, “Puabatanii naꞌapaꞌoram koraiziannao kadakoinpan pudauꞌan?”

“Oo, õabata,” Jesus kian ĩꞌati. “Aonaa mooko uaitauzon naꞌapaꞌo dauꞌu Tominkaru Kaaritan idaꞌa? Ukianuz, ‘Putominapa-kidanii koraiziannao sodi kida aitapaꞌo nii pakonaukii-kidanuz.’ ”

17 Uruu daunaꞌan umakon naa ĩꞌai, umakon naꞌiki patominapa-kidaniinao tuma udaꞌawuꞌanan Bethany iti.

Fig kadunaa mawakan

(Mark 11:12-14, 20-24)

18 Baꞌoran chaapiꞌiki Jesus kiwan naa patominapa-kidaniinao tuma Jerusalem iti. Pakiwapa-kizi an uzamazin naa. 19 Utukapa fig kadunaa dunapo daawa ii. Sariapa umakon naꞌiti utukapaꞌazon ukaakan, mazan aonaa baudaꞌapa uikodan uꞌaka, soo uanaba paꞌidiwaru. Uruu idi ukian fig kadunaa ati, “Aizii marii aonaa naꞌapainim pukaakauzon powaꞌa.” Unaꞌapan idi, mashaꞌapakii fig kadunaa maririꞌikan naꞌiki umawakan naa. 20 Kaimanaiman utominapa-kidaniinao tukapan naꞌapam atamun mawakaꞌakan kadimanaꞌo idaꞌan, naꞌiki tuukii ĩdiꞌitinpan udauꞌu. Uruu idi ĩpishaan Jesus. Ĩkian uꞌati, “Naꞌapaꞌoran naa fig kadunaa mawakaꞌakan kadimanaꞌo idaꞌan manawun?”

21 Jesus kian ĩꞌati, “Õkowaadan nii uꞌati mishiꞌo, umishidan an kaimanaiman, aonaa umamishidakan bii an mani, ukaꞌiitan nii ushaꞌapatan powaꞌa zii õshaꞌapataꞌaka nii ai. Turuꞌo nii ukian midukuo ati, ‘Midukuo, puzikadin diꞌikiꞌi paran baoko iti.’ Naꞌapaꞌo nii ushaꞌapatinan uꞌati. 22 Ukauꞌan taa-karu nii uꞌati upishaanii utoriinpan idaꞌan Tominkaru ati, umishidan an õgaru.”

Jesus pishaa-kao kanom aipan atiꞌo ushaꞌapaapan aimaakan kida

(Mark 11:27-33; Luke 20:1-8)

23 Aizii Jesus kaawan naa powaa ati Tominkaru Dapu iti. Utominapa-kidan puꞌu pidannao naꞌii, faadaanao zowaunaanao naꞌiki kazowautapainao Jewnao kaawan naꞌiti uꞌidiꞌiti. Ĩpishaanuzu, ĩkian, “Kanom aipan atiꞌo pushaꞌapatan kaikapaꞌoraz aimaakan kidaꞌa? Kanom dyuudanii pushaꞌapatan naꞌapa kidaꞌo?”

24 Jesus kian ĩꞌati, “Ukowaada õꞌati baudaꞌapaꞌo aimaakan dauꞌu õpishaan an unao. Ukowaadan an õꞌati, õkowaadan nii uꞌati kanom aipan atiꞌi õshaꞌapatanuzu naꞌapa kidaꞌo aimaakan.” 25 Uruꞌu naa Jesus pishaan ĩdyaun. Ukian ĩꞌati, “Kanom aipan atiꞌi John chikaawunuupauzon pidannao? Tominkaru aipan atiꞌo oo pidannao aipan atiꞌo?”

Sariapa ĩparadan paꞌatiaaka kida Jesus pishaanii dauꞌan. Ĩkian, “Wakian dono uꞌati Tominkaru aipan atiꞌo John chikaawunuuapanuz pidannao, sariaapaꞌo nii ukian waꞌati, ‘Kanom nii mooko aonaa umishidanuzu.’ 26 Aizii wakian an ‘pidannao aipan atiꞌo,’ mazan watarii panaadon pidannao shaꞌapatan nii waunao dikaudaꞌo idaꞌan, ushaꞌapanum kauꞌan ipai pidannao mishidanii John, Tominkaru prophetin uruu.” 27 Uruu idi ĩkian Jesus ati, “Aonaa waaitapan,” ĩkian.

Jesus kian ĩꞌati, “Ukauꞌan aonaꞌo nii õkowaadan uꞌati kanom aipan atiꞌo õshaꞌapaapan diꞌoraz aimaakan kidaꞌa.”

Diꞌitinapa-kinai kuwai dyaꞌutamaꞌo daniinao dauaꞌo

28 “Naꞌapam uꞌitiiman,” Jesus kian. “Baukapaiman kainaꞌa pidan, dyaꞌutamaꞌo udainao daonaioranao. Umakon kiwiiniꞌo paudani diꞌiti, naꞌiki ukian uꞌati, ‘Õdani, pumako pukaudinaꞌan aizii õpaoriba grape baawu iti.’ 29 Udani dakoꞌatin uparadan. Ukian, ‘Aonaa õkaudinaꞌazon.’ Mazan udaunaꞌan udiꞌitinpan sariapa upanaꞌadan panyukunuu, uruꞌu naa ukaudinaꞌanan padaru paoriba grape baawu iti. 30 Aizii udaru makon naa udawuꞌichan diꞌitiꞌi naa. Naꞌapa koshan udyuudanuzu. ‘Õmakon nii õkaudinaꞌanan,’ ukian paꞌan padaru ati. Mazan upuꞌu, aonaa umakon ukaudinaꞌanan. 31 Naꞌiaꞌoram udani uꞌitiiman shaꞌapataꞌo padaru aiapanii?”

“Kiwiiniꞌo udani ushaꞌapata padaru aipan kawanaꞌati,” ĩkian uꞌati.

Jesus kian ĩꞌati, “Õkowaadan uꞌati mishiꞌo, zaamaapauzonao tax puraatannaa naꞌiki zunnao kaminshuꞌu-shoronao,* kiwiitaꞌa naa ĩdyaun unao ai Tominkaru naobanai-tinan diꞌiti. 32 Ushaꞌapanum idi John Chikaawunuupauzo kaawankan, utukapa-kidankan naꞌapam tanawatin-karu mashaapa-karu kaimanaꞌo diꞌiti Tominkaru ati, upuꞌu aonaa umishidanuzu. Mazan zaamaapauzonao tax puraatannaa naꞌiki zunnao kaminshuꞌu-shoronao, ĩmishida uruu paꞌan. Unao, utukapan puꞌu zaamaapauzonao tax puraatannaa naꞌiki zunnao kaminshuꞌu-shoronao tanawatinan paꞌoian ai, mazan upuꞌu zii aonaa utanawatinaꞌazon uꞌoian ai.”

Dikaudaꞌo pidannao taapaꞌo
grape baawu

(Mark 12:1-12; Luke 20:9-19)

33 “Uabata baꞌoran diꞌitinapa-kinai kuwai koshan,” Jesus kian. “Baukapaiman kainaꞌa pidan paowan paoribai grape baawu paꞌamazadati diꞌii. Ukorarata awauta wuruꞌu papaoriba baawuz. Udaunaꞌan ukichadan kaꞌunaru dadaraꞌo baaraꞌa, grape uu sararoo-kizinao nii. Udaunaꞌan utoman dokoaꞌo kabaun grape baawu watchmantapa-kizinao nii. Udaunaꞌan utaan naa grape baawu pidannao ati, ĩawunuutapa kizi zii uꞌatizu. Uruꞌu naa umakon naa baꞌoran wiizai iti.

34 “Grape ozokan kawanaꞌatiꞌi naa, udyuudan papoitorunao wunao diꞌitiꞌi awunuutapainaouz papaoriba grape baawu, ĩnaꞌanan naa ukaꞌidiwaun-kinaa nii papaoriba aka winipinaa idi. 35 Mazan uzaamataniinaouz awunuutapaꞌo nii papaoriba grape baawu zaamatan upoitorunao, ĩbaꞌiziautapa baudaꞌapaꞌo, ĩzowii baꞌoran, naꞌiki ĩbowautapa kuba idi baꞌoran. 36 Udaunaꞌan udyuuda papoitorunao naꞌiti ĩꞌidiꞌiti koshan. Powaꞌa zii ĩiriban kiwiitapaꞌo padyuudaniinao ai. Naꞌapa kiwiitapaꞌo kawan koshan awunuutapainao upaoriba baawu shaꞌapatan ĩdyaun.

37 “Dawuꞌitin, udyuudan naa paudani ĩꞌidiꞌiti. Ukian paudani dauꞌan, ‘Ĩmanawuntapan nii paꞌan õdani.’

38 “Mazan awunuutapainao upaoriba baawu tukapan kapaoribaꞌo daniꞌi naa kaawan paꞌidaꞌati. Sariapa ĩkian, ‘Diꞌi naa kapaoribaꞌo dani. Uruꞌo nii wuruꞌu kaidiwauꞌoraz padaru diꞌiki upaoriba baawu idi. Baushaa, wazowii uruu, wazaamata kizi wuruꞌu uꞌidiwau niꞌoraz.’ 39 Uruu idi ĩzaamataꞌakan naꞌiki ĩkozootaꞌakanuz paoribai baawu iki, naꞌiki ĩzowian naazu.

40 “Aizii kapaoribaꞌo kaawan donoꞌo naa powaa ati, naꞌapam nii ushaꞌapatan pazaamataniinao awunuutapaꞌo nii papaoriba baawu?” Jesus kian.

41 Kazowautapainao pidannao dakoꞌatin Jesus paradan. Ĩkian, “Upatakaꞌutan nii naꞌiki uzowian nii wuruꞌu oiainaouz pidannao. Udaunaꞌan utaan nii papaoriba baawu baꞌoran pidannao ati, kaimanaꞌo nii paꞌan ĩawunuutapanuzu. Ĩnaouꞌo niꞌi naa kaiman ĩtaan uꞌidiwau nii upaoriba aka diꞌiki, upaoriba kaakan dono.”

42 Jesus kian ĩꞌati koshan, “Aonaa mooko uaitauzon saada-kariwaiz kida Tominkaru Paradan idaꞌa kaikapaꞌorazuꞌu?

‘Wuruꞌu kuba tomapauzonao kabaun kashadaniaz,

madiwautapa-kaꞌoraz ĩtukapan,

uruꞌu naa mishiꞌoraiman umanawunuꞌo kuba

ipai baꞌoran kubanao ai.

Uruu Tominkaru kaudin-kizi wuruꞌu,

umanawunuꞌoraz utukapa-kao.’†

43 “Ukauꞌan õkowaadan uꞌati, kazata-kao nii uwiizi niꞌo Tominkaru naobanai-tinapa-kizi ii. Naꞌiki utaa-kao nii pidannao ati kaimanainaouz ĩshaꞌapainpan Tominkaru aipan kawanaꞌati. 44 [Pidan kaboinaꞌo diꞌoraz kuba paawa ati, baiainpaꞌo nii tuukii. Naꞌiki uruu kuba waotan dono naꞌiaꞌoram pidan paawa ati, ipaiꞌo nii uꞌidon.”]‡

45 Aizii faadaanao zowaunaanao naꞌiki Phariseenao abatan Jesus kowaadan kuwai kaikapaꞌa, ĩaitapa wuruꞌu kuwai kidaz ĩnao dauꞌanaꞌo wuruꞌu. 46 Uruu idi ĩtiwaan pazaamatanuzu, mazan tuukii ĩtarian pidannao ai, ushaꞌapanum kauꞌan pidannao kian Jesus dauꞌan, Tominkaru prophetin wuruꞌu uruuz.

22

King taapan aroapa-karu paudani mazidan ati

(Luke 14:15-24)

1 Udaunaꞌan Jesus paradan diꞌitinapa-kinai kuwai kida idaꞌan koshan pidannao ati. Ukian. 2 “Kaikapaꞌo wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinapanuz: naꞌapa king minziiwata-kidan kawan umanawunuꞌo aroapa-karu paudani mazidan ati. 3 Aizii aroapa-karu kamoon donoꞌo naa, udyuudan naa papoitorunao dapada-kariwainao pidannao diꞌiti ĩwaꞌati kiziꞌi naa aroapa-karu idaꞌati, mazan aonaa ĩwaꞌatiꞌizon. 4 Uruu idi udyuudan baꞌoran papoitorunao dapada-kariwainao diꞌiti koshan. Ukian papoitorunao ati, ‘Ukowaadankaꞌa naa dapada-kariwainao ati, ipaiꞌi naa õminziiwa-kidan aroapa-karu daꞌaꞌa. Õzowii-kidaꞌa naa kakiwin kidaꞌo õꞌuza tapiꞌizanao, ukauꞌan marinaꞌa naa ĩwaꞌatin kadiman.’ 5 Ukowaada-kaoaꞌa naa dapada-kariwainao ati, mazan aonaa ĩtaan panyukunuu ati padapada-kao. Ushaꞌapanum idi kainaꞌa ĩshaꞌapataꞌazoonii kida paꞌati: baudaꞌapaꞌo makoꞌozon pazakapun iti; baꞌoran papuraataapauzon dauꞌati. 6 Aizii baꞌorainao zaamatan wuruꞌu poitoruinaouz, ĩantamikitan ĩdyaun naꞌiki ĩzowii wuruꞌu king poitorunaouz. 7 King toꞌoran tuukii, uruu idi udyuudan pasoldyaannao naꞌiti ĩzowii ipai zowiainaouz upoitorunao, naꞌiki ĩkawaoda zowii-mikinao mashaapa-kizi donoi.

8 “Uruu daunaꞌan king dapadan baꞌoran papoitorunao naꞌiki ukian ĩꞌati, ‘Aizii mazidaꞌo aroapa-kinaa niꞌo, ipaiꞌi naa uminziiwa-kida-kao, mazan õdapadaniinao, ĩtukapa-kida ĩmawaꞌatiꞌizookan idaꞌan, aonaa ĩturuan pawaꞌatin. 9 Ukauꞌan umako pidan iriba-kizi iti, udapada kizi ipai pidannao uikodan kawanaꞌati, ĩwaꞌati kizi mazida-karu aroapa-kida-kao idaꞌati.’ 10 Uruu idi poitoruinao makon diꞌiti kidaꞌa pidan iriba-kizi iti. Ĩdapada iriba pidannao paikodan kawanaꞌati. Shaꞌapaꞌoram karikaonan pidan, kaimanainao naꞌiki dikaudainao, mazan iriba ĩikodan pidannao, ĩpaidada kabaun nazoo wuruꞌu aroapa-kizaiz.

11 “Aizii King tukapaꞌanan padapada-kidaniinao. Utukapa baudaꞌapa daonaiora naꞌii, aonaꞌa ukaiwadapan mazida-karu diꞌitiꞌo daara. 12 Uruu idi King kian uꞌati, ‘Õpaonaru, naꞌapaꞌoram pumorotan daꞌatiꞌi pumakaiwadapakan puꞌu mazida-karu diꞌitiꞌo daara?’ Aonaa naꞌapam daonaiora kian uꞌati. Umaparadaniitaꞌakan. 13 Udaunaꞌan king kian papoitorunao ati, ‘Udodoo uruu naꞌiki ukaboota uruu paniba iti marutaꞌo-karu iti. Naꞌii zaadin-karu nii tuukii, naꞌiki pidannao kuzowan nii paudako padopian idi.’ ” 14 Jesus katokontan pakuwaa pakian idaꞌan kaikapaꞌa: “Iribaꞌo nii pidannao dapada-kao padamata, mazan masakaudaꞌuꞌo nii ĩzaamata-kao.”

Jesus pishaa-kao tax kawinipinaapa-kao dauꞌu

(Mark 12:13-17; Luke 20:20-26)

15 Uruu daunaꞌan Phariseenao makon naa ĩparadaakaꞌanan paꞌatiaaka. Ĩdiꞌitinpaꞌanan naꞌapam nii pazaamatan Jesus uparadan idaꞌan. 16 Panaꞌapainpan idi ĩdyuudan patominapa-kidaniinao, Herod pidanannao tuma Jesus diꞌiti. Aizii dyuuda-kariwainao kian Jesus ati, “Tiichaa, waaitapa pugaru kaimanaꞌo, mishiꞌo puparadan. Putominapa-kidan pidannao kaiman Tominkaru aipan kawanaꞌati. Naꞌiki naꞌapa kida putaapan pidannao, aonaa naꞌiaꞌoram umanawunuꞌo nii baꞌoran ai. 17 Aizii pukowaada waꞌati, kaimanaꞌo mani wataanuzu tax puraatan naobanai Caesar ati,* oo aonaa ukaimanan?”

18 Mazan Jesus aitapa ĩdiꞌitinpan oii, uruu idi ukian ĩꞌati, “Unao, utaapinpauzonao kaimanainao nii kaikiniꞌi! Kanom nii utiwaan uzaamatan õgaru õparadan dikin ii? 19 Uaida-kida mooko õꞌati puraata ukawinipinaata-kinaaz tax.” Ĩnaꞌaka uꞌidaꞌati wuruꞌu puraataz. 20 Sariapa upishaan ĩdyaun. Ukian, “Kanom dikin wuruꞌu, naꞌiki kanom uu wuruꞌu saada-kariwaiz puraata idaꞌa?”

21 “Naobanai Caesar” ĩkian ĩdakoꞌatinuzu.

Udaunaꞌan ukian ĩꞌati, “Utaa ukauꞌan Caesar ati kanom wuruꞌu Caesar idiwau kidaz. Aizii Tominkaru ati utaa Tominkaru idiwau kida.” 22 Ĩabatan idi Jesus kian kaikapaꞌa, tuukii ĩdiꞌitinpan naꞌiki ĩmakon naa uꞌai.

Jesus pishaa-kao mawakainao kadishitan dauꞌan

(Mark 12:18-27; Luke 20:27-40)

23 Naꞌapain uruu dono pabiꞌi kida Sadduceenao kaawan Jesus idaꞌati. Ĩnao aonaa ĩmishidan kakupa-karu nii mawaka-karu daunaꞌan. 24 Ĩpishaanuzu. Ĩkian uꞌati, “Tiichaa, Moses kian waꞌati, daonaiora mawakan dono, aonaꞌo zii udani nii, marii uꞌinawuzu zaamatan udaiaro-daun paudaiaro nii. Uruu idaꞌanaꞌo nii mawakaꞌo uꞌinawuzu kaudanin. 25 Aizii dii mani kainaꞌa pidan 7 udainao daonaioranao. Ĩtuuniz mazidan, mazan umawakan paudairo ai aonaa zii udani nii, uruu idi udawuꞌitiꞌo uꞌinawuzu daiaroitapan naa oroo. 26 Naꞌapa koshan umawakan oꞌai. Udaunaꞌan baꞌoran uꞌinawuzu mazidan otuma, mawaka koshan oꞌai. Atii naꞌapa ipai ĩmawakan. Ukauꞌan ipai 7 ĩdyaun daiaroitapan oroo. Mazan aonaa baudaꞌapaꞌo kaudanin otuma. 27 Dawuꞌitin uruꞌu naa zunaaba mawakan naa kapam.” 28 Aizii ĩpishaan Jesus, ĩkian uꞌati, “Aizii pidannao kadishita-kida-kao dono pamawaka-kizi iki, naꞌiaꞌoram nii daiaroitapa oroo? Ushaꞌapanum kauꞌan ipai 7 daonaioranao mazidaꞌo õtuma?”

29 Jesus dakoꞌatin ĩdyaun. Ukian, “Upozawatan kaiwuruꞌu umaaitapakan idi saada-kariwaiz Tominkaru Paradan naꞌiki aonaa uaitapan Tominkaru maꞌozakan. 30 Mawakainao kadishitan dono, aonaꞌo niꞌi naa kaudaiaro-karu naꞌapain, mazan naꞌapaꞌo nii angelnao aokazi iainao kawan ĩdyaun. 31 Aonaa mooko uaitapan naꞌapam Tominkaru Paradan kian kadishita-karu dauꞌan mawaka-karu diꞌiki? 32 Tominkaru kian, ‘Õgaru wuruꞌu Abraham, Isaac naꞌiki Jacob Tominkarunuz.’ Ukauꞌan aonaa mawakainao pidannao Tominkarun mani uruu, mazan kakupainao pidannao Tominkarun.”

33 Pidannao abatan idi Jesus tominapa-kidan kaikapaꞌa, tuukii ĩdiꞌitinpan utominapa-kidanii kida dauꞌan.

Umanawunuꞌoraz manawun Tominkaru kakinaori

(Mark 12:28-34; Luke 10:25-28)

34 Aizii Phariseenao abatan idi aonaa Sadduceenao aitapan naꞌapam naa pakian powaꞌa Jesus ati, utominapa-kidan idi kaimanaꞌa naa manawun, sariapa ĩbaokopatinan. 35 Naꞌiki baudaꞌapa ĩiriban tiichaapauzo Moses kakinaori dauꞌu pishaan Jesus, patiwaa-kidapa-kinaa niizu. 36 Ukian uꞌati, “Tiichaa, naꞌiaꞌoram dii manawun umanawunuꞌo kakinaorii?”

37 Jesus kian uꞌati, “ ‘Pumarainapa tuukii Naobanai puTominkarun ipai punyukunuu iki, ipai pudoronaa ii, naꞌiki ipai pudiꞌitinpan idaꞌan.’ 38 Uruu wuruꞌu umanawunuꞌoraz manawun kakinaorii. 39 Baꞌoran kakinaorii, udawuꞌatiꞌo umanawunun, kaikapaꞌoraꞌa: ‘Pumarainapa baꞌoran pidan naꞌapa pumarainpan kawan punanaa.’ 40 Ipai Tominkaru kakinaori kida Moses idaꞌanaꞌoraz utaa-kao, naꞌiki kakinaorii prophetnao tominapa-kidanii kida, zaamatinpan patumaaka wuruꞌu idaꞌatiꞌi dyaꞌutamaꞌoraz kakinaorii.”

Kanom dani wuruꞌu Christ

(Mark 12:35-37; Luke 20:41-44)

41 Phariseenao kasabaꞌukinpan puꞌu, Jesus pishaan ĩdyaun kaikapaꞌa: 42 “Naꞌapam ukian Christ† dauꞌan? Kanom takaan-daun uruu?”

“David takaan-daun,” ĩkian uꞌati.

43 Jesus kian ĩꞌati, “Mazan kanom nii mooko Tominkaru Doronaa aipan ati David dakotan uruu paNaobanaa nii. Ukianuz daꞌi uꞌati:

44 ‘Naobanai Tominkaru kian õnaobanaa ati,

pusakanata daꞌaꞌa õdiwaꞌora antanapu

atii õwaranuita-kidan putarubanao ipai pukidiba waranu ati.’

45 Aizii David dakotan puꞌu uruu paNaobanaa nii, naꞌapam naa mooko utakaan-daun wuruꞌu uruuz?”

46 Aonaa naꞌiaꞌoram aitapaꞌo nii naꞌapam naa pakian powaꞌa Jesus ati. Naꞌiki uruu daunaꞌan aonaa kanom kaꞌiitan naa papishaan powaꞌa uruu.

23

Phariseenao naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu

(Mark 12:38-39; Luke 11:43, 46; 20:45-46)

1 Udaunaꞌan Jesus paradan pidannao ati baokopa patominapa-kidaniinao tuma. 2 Ukian “Wuruꞌu tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu naꞌiki Phariseenao kakinaopan Tominkaru taanii Moses atiꞌo kakinaorii diꞌikiꞌo. 3 Ukauꞌan uizoꞌati naꞌiki ushaꞌapata ĩkowaadapanii kida kawanaꞌati, mazan aonaa utamakapaꞌanaꞌa ĩkaduz kida. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa ĩshaꞌapatinan pakowaadanii kakinaorii kida kawanaꞌati. 4 Ĩdobatadan powaꞌa zii kakinaorii kida, aonaꞌa naa pidannao kaꞌiitan pashaꞌapatinan ukawanaꞌati, mazan upuꞌu aonaa ĩkaminkaꞌutan ĩdyaun, aonaa masakaudaꞌu. 5 Ipai aimaakan ĩshaꞌapatanii kida, soo ĩaipan pidannao tukapan, naꞌiki ĩaipan paꞌatadapa-kao. Naꞌiki udaru kidaꞌa naa ĩtoman saada-kariwai Tominkaru Paradan mashaapa-kizi kida, ĩkaiwadauzonii kidaz patawuꞌu naꞌiki paanoba kida idaꞌa.* Ĩkamichan ziishinaa kida, dawuu ĩtoman kida kapam.† 6 Kaiman ĩꞌati pataapa-kao udaruꞌo pidan nii aroapa-kizai ii aka, naꞌiki ĩnaudapa pasakanatan umanawunuꞌo tabai idaꞌa synagogue kida diꞌii. 7 Kaiman ĩꞌati pataapa-kao umanawunuꞌo nii market ii pidannao iriba-kizi ii aka. Naꞌiki ĩnaudapa padakotapa-kao Tiichaa kii.

8 “Aizii unao, aonaa udakota-kidinaꞌanaꞌa Tiichaa nii, ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌa baudaꞌapa utiichaan, ipai unao naꞌapa kidaꞌo paꞌan uiribannao tuma. 9 Aonaa udakotaꞌanaꞌa pidan daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌaꞌo ‘wadaru’ kii, ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌa baudaꞌapa udaru, uruu aokazi iaꞌoraz paꞌan. 10 Aonaa utaapadaꞌanaꞌa udakota-kao naobanai nii, ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌa baudaꞌapa unaobanaa, uruu Christ. 11 Kanom manawun-tinaꞌo pakazowautapan idaꞌan unao, marii ukaudinan unao ati. 12 Naꞌiaꞌoram pidan umanawun-tinpaꞌo, waranuita-kao nii uruu. Naꞌiki naꞌiaꞌoram pidan waranuitapa-kidinaꞌo, Tominkaru toman nii uruu umanawunuꞌo pidan nii.”

Kashaꞌoraꞌo nii Phariseenao naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu baiaapan

(Mark 12:40; Luke 11:39-52; 20:47)

13 “Kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan, unao tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki unao Phariseenao, taapinpainao kaimanainao nii kaikiniꞌi. Uawautapan pidannao morotaꞌazon Tominkaru naobanai-tinapa-kizi iti. Mazan unao, naꞌapa, aonaa umorotan naꞌiti, naꞌiki aonaa utaapadan pidannao morotan, tiwautinainaouz padamata pamorotan naꞌiti. 14 [Kashaꞌoraꞌo nii ubaiaapan, unao tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki unao Phariseenao, taapinpainao karikaonan kaimanaꞌo nii. Ukashadapan zunnao mawakaꞌo ĩdaiarunao, naꞌiki ukazatan ĩdapu naꞌiki ĩshaꞌapauz kida. Mazan uaipan idi utaapa-kao kaimanainao nii, uruu idi utoriinpauzon tomunuꞌiki kida. Unaꞌapan idi powaꞌaꞌo nii zii upatakaꞌuta-kao.]‡

15 “Kashaꞌoraꞌo nii ubaiaapan, unao tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki unao Phariseenao, taapinpainao kaimanainao nii kaikiniꞌi. Umakon munapo atii utarauka paran uzaamataꞌazon idi baudaꞌapa sabaꞌo pidan mishidapaꞌo nii ukakinaori kida. Udaunaꞌan utominapa-kidan naazu, powaꞌa zii udikaudan unao ai, kaboota-karu nii tikazi wuꞌiti.

16 “Kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan, unao ishaawunnao, naꞌakapaꞌo pidannao. Ukian, ‘Pidan dakotaꞌo Tominkaru Dapu uu paparadan mishida-kinao nii, aonaꞌo nii ushaꞌapan umashaꞌapatakan anaz, mazan naꞌiaꞌoram pidan dakotaꞌo gold, Tominkaru Dapu iaꞌoraz, paparadan mishida-kinao nii, marii ushaꞌapatan pakowaadaniaz mishiꞌo pashaꞌapataꞌazon.’ 17 Unao maaitapin-kaꞌo ishaawunnao, kanom powaꞌaꞌo zii umanawunun, wuruꞌu gold, oo Tominkaru Dapu saabaaꞌoraz gold kaimanaꞌo nii? 18 Unao kian, ‘Naꞌiaꞌoram pidan dakotaꞌo altar paparadan mishida-kinao nii, aonaꞌo nii ushaꞌapan umashaꞌapatakan anaz, mazan naꞌiaꞌoram pidan dakotaꞌo taa-kariwai kawaoda-karu nii altar paawaꞌa paparadan mishida-kinao nii, marii ushaꞌapatan pakowaadaniaz mishiꞌo pashaꞌapataꞌazon.’ 19 Unao ishaawunnao! Kanom powaꞌaꞌo umanawunun, taa-kariwai altar paawaꞌa oo altar, saabaaꞌoraz taa-kariwaiz kida kaimanaꞌo nii? 20 Ukauꞌan pidan dakotaꞌo altar paparadan mishida-kinao nii, udakotan altar naꞌiki ipai upaawaꞌaꞌo kapam wuruꞌu. 21 Aizii pidan dakotaꞌo Tominkaru Dapu papaparadan mishida-kinao nii, udakotan Tominkaru Dapu uu naꞌiki Tominkaru kapam wuruꞌu paparadan mishida-kinao nii, Tominkaru mashaapan idi naꞌii. 22 Pidan dakotaꞌo aokazi paparadan mishida-kinao nii, udakotan Tominkaru taba naꞌiki sakanatapaꞌoraz upaawaꞌa kapam wuruꞌu.

23 “Kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan, unao tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki unao Phariseenao! Unao taapinpainao kaimanainao nii kaikiniꞌi! Utaa 1/10 ipai wanyukunui kaduunuribanaa ziꞌinaba sodi kida diꞌiki. Mazan unao, umarinaꞌatan ushaꞌapatan kaiman-karu, kamunan-karu, naꞌiki mishida-karu. Uruu kida kaimanaꞌo manawun kakinaorii umanyukunuutaniaz. Ushaꞌapatinaꞌoraz mani padamata ipai ukakinaorinaa kida kawanaꞌati. 24 Unao, uꞌishaawunnao naꞌakapan kawanuꞌo papidanannao. Mishi unao uzaudinauzonii udyokorautan ai masakaudaꞌu kaniribaꞌo utuzan niꞌo diꞌiki, upuꞌu zii mazan aonaa uaitapan udyokorautan udaruꞌoraꞌa naa aimaakan kawaro kawanuꞌo uꞌudarun.

25 “Kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan, unao tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki unao Phariseenao, taapinpainao kaimanainao nii kaikiniꞌi. Uchikaan ukoopon naꞌiki uparaapin, aonaa ukaniriban uaidinpan pabarau iki kida, mazan unazoo kida paida kaniribaꞌo idi. Naꞌapaꞌo unao, upaidadinaꞌo dikaudaꞌo idi, uaipan idaꞌan uzaamatan ipai aimaakan uꞌatiꞌo nii karikaonan. 26 Unao ishaawunnao Phariseenao, uchikaa kiwiitapa ukoopon naꞌiki uparaapin nazoo kida, uruu idi ubarau kida, aonaꞌo niꞌi naa ukaniriban kapam.

27 “Kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan, unao tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki unao Phariseenao, taapinpainao kaimanainao nii kaikiniꞌi. Naꞌapa unao mawakaꞌo kinnaa zichida-kao kawan barakaꞌo idi. Konaunam uaidinpan, mazan unazoo paida mawakaꞌo pidannao niwaꞌuz idi, naꞌiki kaniribaꞌo, dyupusha kidaꞌo idi. 28 Naꞌapaꞌo kapam pidannao tukapan unao, kaimanaꞌo kawan, mazan unyukunuu ii, oiaꞌo unao, taapinpainao karikaonan kaimanaꞌo nii.

29 “Kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan, unao tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki unao Phariseenao, taapinpaꞌazoinao kaimanainao nii kaikiniꞌi. Utoman kaiman kida Tominkaru prophetinnao baaranaa nii, naꞌiki kaimanainao pidannao baaranaa nii, kaiman ukonaunamadan kidaz. 30 Aizii ukian, ‘Wamashaapan dono mani kotuaꞌa naa wadokozu-daunnao mashaapankan dono, aonaa mani wazowian Tominkaru prophetinnao ĩnao kawan.’ 31 Ukauꞌan uaipan ati ukainaabainan, unao wuruꞌu zowii-mikinao takaan-daunnaouz. 32 Aushaꞌa naa, uipaidaꞌa naa ushaꞌapatan udokozu-daunnao sakadaniaz naa pashaꞌapatan oii kidaꞌo.”

33 Jesus kian koshan ĩꞌati, “Unao kowazaznao oiaꞌo manawun naꞌiki unao kowazaz dainao. Naꞌapam nii ukazannaatinan ukaboota-kao ai Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti? 34 Ukauꞌan õdyuudan nii uꞌidiꞌiti prophetnao, aitapaabaꞌo pidannao naꞌiki tominapa-kidaꞌo nii pidannao Kaimanaꞌo Kuwai dauꞌu. Mazan uzowian nii pabiꞌi kida ĩdyaun utauka-kidan idaꞌan ĩdyaun cross diꞌiti. Baꞌorainao ubaꞌizian nii synagogue kida diꞌii. Naꞌiki umakon nii uantamikitaꞌanan kidoopainao baꞌoran donoi iti kida. 35 Uruu idi unaouꞌo nii kabaiaapan ipai wunao zannaꞌa Tominkaru pidanannao zowii-kariwainao kidaz. Abel kaimanaꞌoraz pidan zowii-kao diꞌiki, atii Zechariah Berechiah dani zowii-kao diꞌiti. Uruu unao zowianiaz, Tominkaru Dapu naꞌiki altar, uzai kawaodapa-kizinao sakodaꞌa. 36 Õkowaadan uꞌati mishiꞌo, ipai wuruꞌu dikaudaꞌo shaꞌapatauzo-kariwaiz kida, unao kaiꞌoraz pidannaouꞌo niꞌi naa patakaꞌuta-kao udikin ii ĩwinipinaa nii.”

Jesus kashaꞌoran tuukii Jerusalem dauꞌati

(Luke 13:34-35)

37 Jesus kian, “Oo Jerusalem, Jerusalem. Puꞌidaꞌainao pidannao zowiaꞌoraz prophetnao naꞌiki zowiaꞌoraz pabooan idaꞌan kuba idi dyuuda-kariwai pidannao kakuwaapan puꞌidiꞌiti. Karikaonanuꞌu daꞌi padamata õaipan õkazannaatapan puꞌidaꞌainao pidannao, naꞌapa kuruku kazannaatapan kawan paudainao pakutuba kida waranuꞌu. Mazan aonaa putaapadan õkazannaatan ĩdyaun. 38 Putukapa, Tominkaru waꞌakan padapu, aonaꞌo nii kanom puzannaa nii. 39 Aizii õkowaadan puꞌati, aonaꞌo nii powaꞌa putukapan õgaru atii kainaꞌaꞌo nii kamoo kaawan, naꞌapainiꞌo nii pukian ‘Marii Tominkaru kaimanan diꞌoraz Naobanai atiꞌi, kaawaꞌoraz uaipan kawanaꞌati.’ ”

24

Jesus kowaadan naꞌapam nii amazada shaꞌapan

(Mark 13:1-13; Luke 21:5-19)

1 Udaunaꞌan Jesus koditan naa Tominkaru Dapu iki, naꞌiki umakopan puꞌaꞌa naa, utominapa-kidaniinao tukapa-kidan uꞌati wuruꞌu kabaun kidaz Tominkaru Dapu iaꞌoraz, naꞌapam utoma-kao udaru naꞌiki konaunam. 2 Jesus kian, “Utukapa ipai wuruꞌu kabaun kidaz. Õkowaadan uꞌati mishiꞌo, aonaꞌo nii baudaꞌapa kuba mashaapan papaawa atiaaka kida naꞌii, ipaiꞌo nii ukaboobiꞌii-kao.”

3 Udaunaꞌan Jesus sakanatapan puꞌu Olive Naawa ii, utominapa-kidaniinao waꞌatin ĩnao paꞌidiwaru uꞌidaꞌati. Ĩkian uꞌati, “Pukowaada waꞌati naꞌapainim nii kaiwuru shaꞌapanuꞌu. Kanomaꞌo nii shaꞌapa kainaabataꞌo nii puwaꞌatin naꞌiki diꞌoraz amazada ikodan patokon?”

4 Jesus kian ĩꞌati, “Uzaudin paꞌi, aonaa umariidapa-kidinaꞌanaꞌa pidannao ati. 5 Ushaꞌapanum kauꞌan iribaꞌo nii pidannao kaawan, ĩkian nii, ‘õgaru Christ,’* naꞌiki ĩmariidan nii iriba pidannao. 6 Uabatan nii mizaataaka-karu kida dauꞌan naꞌiki kadakotin-karu nii mizaataakaꞌazoo-karu kida dauꞌan, mazan aonaa utariaꞌanaꞌa. Naꞌapa kidaꞌo aimaakan shaꞌapan nii, mazan aonaa amazada ikodan zii mani patokon wuruꞌu. 7 Baudaꞌapaꞌo wiizai ikiꞌo pidannao mizaataakan nii baꞌoran wiizai ikiꞌo pidannao tuma, naꞌiki baudaꞌapaꞌo donoi ikiꞌo pidannao mizaataakan nii baꞌoran donoi ikiꞌo pidannao tuma. Zamazi kaawan nii, naꞌiki ipai amazada kawanaꞌati kainaꞌaꞌo nii kichanaꞌiki-kiaꞌo amazada nakainan. 8 Kaikapa kidaꞌorazuꞌu, kashaꞌoraꞌo baiaapa-kao sakadinan zii karikaonan wuruꞌu.

9 “Udaunaꞌan unao, uzaamata-kao nii, uantamikita-kao nii, naꞌiki uzowii-kao nii. Ipai pidannao toꞌora-kizaitapan nii unao, õgaru dikin ii. 10 Uruu dono iribaꞌo nii pidannao tanawatinan pamishidapan ai õgaru, uruu idi ĩkaakapaakan nii naꞌiki ĩtoꞌora-kizaitapaakan nii. 11 Naꞌiki iribaꞌo nii dakotinpainao prophetnao nii kakuwaapaꞌanan, ĩmariidan nii iriba pidannao. 12 Pidannao oiidinan idi tuukiaꞌa naa manawun, aonaꞌo niꞌi naa marainpaaka-karu. 13 Mazan kanomnao maꞌozakaꞌo ĩmishidapan atii utokon iti, ĩnaouꞌo nii kazannaata-kao. 14 Aizii diꞌoraz Kaimanaꞌo Kuwai Tominkaru naobanai-tinan dauaꞌoraz kowaada-kao nii ipai amazada kawanaꞌati. Marii kizi zii ipai pidannao abatan naꞌiki ĩaitapan udauꞌan. Udaunaꞌan uruꞌo niꞌi naa diꞌoraz amazada ikodan patokon.”

Tariidin-karu dauaꞌo

(Mark 13:14-23; Luke 21:20-24)

15 Jesus kian koshan, “Naꞌapa prophet Daniel kowaadauzoniaz shaꞌapaꞌo nii, utukapan nii aimaakan oiaꞌo Tominkaru Dapu nazo ii, patakaꞌuaꞌo nii Tominkaru Dapu, aonaa kizi naꞌitim choochiapa-karu naꞌii.† (Marii pidan tukapaꞌo kaarita idaꞌa udauꞌanaꞌo, aitapanuz.) 16 Utukapan donoꞌo naazu, marii kizi Judea Baara iainao pidannao kidoopan midukuo baawu iti. 17 Marii naꞌiaꞌoram pidan paniba iaꞌo padapu ai, aonaa kizi umorotan uminziiwa-kidaꞌanan zii mani paaiapanii pashaꞌapauz padapu nazo iti. 18 Naꞌiki pazakapun iaꞌo pidan, aonaa turuu ukiwan padapu iti pakamichan dauꞌati. 19 Uruu dono dikaudaꞌo naꞌiki kashaꞌoraꞌo nii kaꞌazootinpainao naꞌiki dokoba-tinpainao zunnao baiaapan. 20 Utoriinapa Tominkaru ati aonaa kizi ukidoopan amazada wadidiizon dono,‡ oo Sookapa-karu Kamoon dono. 21 Ushaꞌapanum kauꞌan uruu dono tuukiaꞌo nii udikaudan, naꞌiki ukichanaꞌiki-kian pidan baiaapan. Aonaa naꞌapainim naꞌapaꞌo manawun baiaapauzo-kao amazada tominan ikiꞌo atii kai, naꞌiki aonaꞌo nii naꞌapainim pidan baiaapan naꞌapaꞌo koshan.§ 22 Mazan pazaamatanii pidannao dikin ii, Tominkaru awutadan nii uruu donoꞌoraz baiainapa-karu. Aizii aonaan dono uawutadanuz, aonaꞌo nii pidan waꞌakinan kakupa uruu dono.

23 “Uruu dono naꞌiaꞌoram pidan kian an uꞌati, ‘diꞌi wuruꞌu Christ,’ oo ‘kaidiꞌiizuꞌu,’ aonaa umishidaꞌanaꞌa. 24 Ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌaꞌo nii dakotinpainao Christ nii naꞌiki dakotinpainao prophetnao nii. Ĩshaꞌapatan nii umanawun kidaꞌo aimaakan, naꞌapaꞌo idaꞌan ĩtiwaan nii padamata pamariidan Tominkaru zaamataniinaouznaa papidanannao nii.

25 “Ukauꞌan uabata, uꞌuaꞌiaꞌo zii kaiwuruꞌu õkowaadanuz uꞌati. 26 Ukauꞌan naꞌiaꞌoram pidan kian an uꞌati, ‘kaidiꞌiizuꞌu baara ii,’ aonaa umakoꞌo naa naꞌiti. Oo ukian an uꞌati, ‘Kainaꞌa uruu, udizinpan kaidaꞌaꞌa,’ aonaa umishidaꞌanaꞌa. 27 Toroanaru kan-kanan kawan waoko iki, turuu utukapa-kao wakadapu iti kapam. Naꞌapaꞌo nii utukapa-kao kapam wuruꞌu Daonaiora Aokazi Ikiꞌo waꞌatinuz. 28 Naꞌiam aimaakan mawakan, naꞌiaꞌo nii watonao katonainpan tukapa-kao.

Daonaiora Aokazi Ikiꞌo waꞌatin
dauaꞌo

(Mark 13:24-31; Luke 21:25-33)

29 “Kadiman aka dikaudaꞌoraz baiainapa-karu daunaꞌan, kamoo marutan nii, naꞌiki kauzu aonaꞌo nii ukanadapan. Wizinao waotaꞌo nii aokazi iki, naꞌiki ipaiꞌo nii aimaakan wuruꞌu doko ii kidaꞌoraz zikadinan.* 30 Uruu daunaꞌan Daonaiora Aokazi Ikiꞌo aidinan niꞌi naa doko ii. Naꞌiki ipai pabiꞌinaaka kidaꞌo pidannao imiꞌi baara an kidainao zaadan nii tuukii. Udaunaꞌan uruꞌo niꞌi naa ĩtukapan Daonaiora Aokazi Ikiꞌo waꞌatin naa ushaꞌuza kida paawa an doko iki, aokazi iki, umanawunuꞌo pamaꞌozakan naꞌiki umanawunuꞌo pakonaunaman idaꞌan.† 31 Naꞌiki diiwaꞌo kuwudii‡ dapaapa-kinai poota-kao, naꞌiki udyuudan nii paꞌangelinnao dapaapaꞌanan naꞌiki ĩbaokopatan Tominkaru zaamatanii papidanannao nii, ipai diꞌikinapa kidaꞌa imiꞌi baara anaꞌo amazada kawanaꞌati.”

32 Jesus kian koshan, “Aushaa udiꞌitapa fig kadunaa. Naꞌapainim upaꞌinaadinan naꞌiki uanaba paꞌishizo-dinan, uaitapa kamoo donoꞌo maonapatan naa wuruꞌu. 33 Ukauꞌan naꞌapaꞌo nii utukapan dono ipai kaikapa kidaꞌo shaꞌapanuꞌu, ukainaabatan maonapaꞌa naa õwaꞌatin, aonaa tomunuꞌikiꞌo niꞌi naa mani. 34 Õkowaadan nii uꞌati aimaakan mishiꞌo, ipaiꞌo nii aimaakan kida shaꞌapan naꞌapa, kaiꞌo pidannao mawakan uaꞌii ipai. 35 Aokazi naꞌiki imiꞌi baara mainaabatinaꞌo nii, mazan õparadan kidaz aonaꞌo nii umainaabatinan.

Ukaawan kamoon, aonaa uaitapa-kao

(Mark 13:32-37; Luke 17:26-30, 34-36)

36 “Mazan aonaꞌo nii pidan aitapan naꞌapainim nii manawun kaiwuru kida shaꞌapanuꞌu. Angelnao aokazi iainao, aonaꞌo nii ĩaitapan. Õgaru Tominkaru Dani naꞌapa, aonaꞌo nii õaitapan. Soo õdaru karikaonan aitapaꞌo nii udauꞌan. 37 Naꞌapaꞌo nii Noah donoꞌo kawan amazada, Daonaiora Aokazi Ikiꞌo waꞌatin dono.§ 38 Naꞌapain amazada naraan uaꞌii, pidannao aroopan, ĩtuzapan, naꞌiki ĩkaudaiaropan. Ĩmashaapan naꞌapa atii Noah morotan, upaidinan pakanowan zoꞌiti. 39 Mazan upuꞌu aonaa ĩaitapan kanom shaꞌapan atii udaruꞌo wunu kaawan naꞌiki unaraadan ipai ĩdyaun. Naꞌapaꞌo nii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo waꞌatin dono.*

40 “Aizii uruu dono, kainaꞌaꞌo nii dyaꞌutam daonaioranao zakapu ii, baudaꞌapaꞌo nii unaꞌaka-kao, baꞌoran waꞌaka-karu nii. 41 Naꞌiki zunnao, dyaꞌutamaa kidaꞌo ĩboodapan, baudaꞌapaꞌo nii naꞌaka-kao, baꞌoran waꞌaka-kao nii. 42 Ukauꞌan uzaudinapa umashaapa, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa uaitapan naꞌapainim nii uNaobanaa kaawan. 43 Unaꞌapan idi uaitapa paꞌi wuru ĩdaꞌanazuꞌu: Kadapuꞌo aitapan an mani waꞌatiꞌo nii koidimiki, uruu aiwakaꞌan pokodapa mani umashaapan, uawunuutapan padapu. Naꞌiki aonaꞌo nii koidimiki morotinan udapu. 44 Ukauꞌan naꞌapa paꞌi unao, karikaonan uzaudinapa, ushaꞌapanum kauꞌan Daonaiora Aokazi Ikiꞌo waꞌatin nii naꞌapainim karikaonan umazaudinkan puꞌu.

Poitoruinao dauaꞌo

(Luke 12:41-48)

45 “Naꞌiaꞌoram poitorui mishiꞌo ukaudinauzon kaiman naꞌiki aitapaabaꞌo, uruꞌo nii panaobanaa zaamata naꞌiki uwaꞌaka awunuutapaꞌo nii baꞌoran poitoruinao. Naꞌiki kaimanaꞌo nii utaan ĩwanyukunuu, ipai wanyukunui taauzo-kao kawanaꞌati. 46 Kaimanaꞌo nii manawun poitorui nyukunuu, unaobanaa kaawan an naꞌiki uikodan uruu kaiman ukaudinan, ipai ushaꞌapatan wuruꞌu panaobanaa dyuudanii kidaz ushaꞌapatan. 47 Õkowaadan uꞌati mishiꞌo, unaobanaa dyuudan nii uawunuutapan ipai aimaakan wuruꞌu paꞌidiwau kidaz. 48 Mazan aizii poitorui dikaudan an, sariaapaꞌo nii ukian, ‘Aonaꞌo nii õnaobanaa waꞌatin kadiman.’ 49 Ukauꞌan uruꞌu naa ubaꞌizitapan paawunuutapanii pamin-kaudinannao. Uaroapatinan naa naꞌiki utuzapatinan naa poꞌidipauzonao tuma. 50 Baudaꞌapa kamoo kaawaꞌo nii unaobanaa wuruꞌu poitoruiz, aonaa uzauda-kidan donoꞌo nii mani ukaawan. 51 Unaꞌapan idi, tuukiaꞌo nii panaobanaa patakaꞌutanuzu, naꞌiki ukabootan niizu tawunao tumaꞌa taapinpainao kaimanainao nii kaikiniꞌi. Naꞌiaꞌo nii uzaadan naꞌiki ukuzowan paudako padopian idi.”

25

10 paꞌinainao zunnao dauaꞌo

1 Jesus kian koshan, “Uruu dono kaikapaꞌo nii wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinapanuz: naꞌapaꞌo nii 10 paꞌinainao zunnao kawan, naꞌakapainao palampan kida ĩzaudapaꞌanan mazidaꞌo daonaiora. 2 Aizii bakaꞌiaudaꞌu ĩdyaun, aonaa ĩaitapinan, baꞌoran bakaꞌiaudaꞌuinaouz, aitapinaꞌo ĩdyaun paꞌan. 3 Maaitapin-kainao zunnao naꞌakan palampan kida, mazan aonaꞌa naa ĩnaꞌakan palampan uu nii patuma. 4 Aitapinainao zunnao, ĩnaꞌaka paꞌan palampan uu nii powaꞌa zii. 5 Tomunuꞌiki zii aonaa mazidaꞌo daonaiora kaawan, uruu idi zaudapainao zunnao daꞌawununun naa naꞌiki ĩdaꞌawuꞌukan naa.

6 “Tomun-zikon diꞌiti uruꞌu naa pidan kian diiwaꞌo idaꞌan, ‘Waꞌatiꞌi naa mazidaꞌo daonaiora. Uwaꞌatiꞌi naa, uikodapaꞌan kiziꞌi naa uruu.’

7 “Ipai paꞌinainaouz zunnao pokodaꞌakan, naꞌiki ĩkadishitan ĩpuꞌukadan naa palampan kida. 8 Aizii maaitapin-kainao zunnao kian aitapinainao ati, ‘Walampan kida makadaꞌanan naa, ukauꞌan utaa ulampan uu masakaudaꞌu waꞌati, wakaꞌuuta-kinaa nii walampan kida.’

9 “Aitapinainao zunnao kian, ‘Aonaa. Aonaꞌo nii walampan uu turuan wataan an uꞌatiz. Mishiꞌoraiman utoriinaka ulampan uu kida nii.’ 10 Mazan ĩtoriaꞌanan puꞌu zii palampan uu kida nii, mazidaꞌo daonaiora kaawaꞌakan naa. Aitapinainao zunnao zaudapainaouz morotaꞌakan naa paꞌan mazidaꞌo daonaiora tuma aroopaꞌazoo-kizai iti, naꞌiki paniinom tarataꞌaka-kaoaꞌa naa. 11 Udaunaꞌan zii maaitapin-kainaouz zunnao kaawan powaa ati. Sariapa ĩkian mazidaꞌo daonaiora ati, ‘Naobanai, Naobanai, pudaꞌatin waꞌati.’ 12 Mazan ukian, ‘Õkowaadan uꞌati mishiꞌo, aonaa õaitapan unao.’ ”

13 Udaunaꞌan Jesus kian naa patominapa-kidaniinao ati, “Ukauꞌan uzaudinapa umashaapa, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa uaitapan naꞌapainim nii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kaawan.”

Idikinaudaꞌuꞌo poitoruinao
dauaꞌo

(Luke 19:11-27)

14 “Kaikapaꞌo nii koshan Tominkaru naobanai-tinapanuz: naꞌapa umanawunuꞌo daonaiora makon kawan munapoꞌo wiizai diꞌiti. Pamakon uaꞌii udapadan papoitorunao, naꞌiki utaan naa ĩkaudin-kizi nii, marii kizi ĩdiriꞌidan upuraatan pamakon daida. 15 Utaa ĩꞌati papuraatan ĩkaꞌiitan kawanaꞌati kida pashaꞌapatanuzu. Baudaꞌapaꞌo ati utaa bakaꞌiaudaꞌu saako puraata, gold idiꞌo utoma-kao. Baꞌoran ati utaa dyaꞌutam saako puraata, naꞌiki baꞌoran ati utaa baudaꞌapa saako. Uruu daunaꞌan umakon naa. 16 Poitorui zaamataꞌoraz bakaꞌiaudaꞌu saako puraata, makon sariapa ukaudinaꞌanan ukaiwaan naa wuruꞌu puraataz. Uruu idi udiriꞌidan papuraatan ikoda bakaꞌiaudaꞌuꞌa naa saako powaꞌa zii. 17 Baꞌoran poitorui zaamataꞌoraz dyaꞌutam saako puraata, naꞌapa kapam, ukaudinan ukaiwaan puraata taa-kariwaiz, naꞌiki uikoda dyaꞌutamaꞌa naa saako puraata powaꞌa zii. 18 Mazan poitorui zaamataꞌoraz baudaꞌapa saako puraata, umakon sariapa udidan wuruꞌu panaobanaa taaniaz puraata paꞌati, aonaa ukaiwaanuzu.

19 “Kotuaꞌiki udaunaꞌan uruꞌu naa ĩnaobanaa kaawan powaa ati, udapadan ĩdyaun koshan. Naꞌiki upishaan ĩdyaun naꞌapam naa ĩshaꞌapatan papuraatan. 20 Poitorui zaamataꞌoraz bakaꞌiaudaꞌu saako puraata naꞌakan naa 10 saako puraata panaobanaa idaꞌati. Sariapa ukian panaobanaa ati, ‘Õnaobanaa, putaanii shaꞌatii õꞌati bakaꞌiaudaꞌu saako puraata. Putukapa naꞌapam õdiridanuz. Õikoda powaꞌa zii bakaꞌiaudaꞌu saako uꞌidaꞌan.’ 21 Sariapa unaobanaa kian uꞌati, ‘Pugaru, kaimanaꞌo pushaꞌapatinan. Kaiman pushaꞌapatan masakaudaꞌuꞌo aimaakan õtaanii puꞌati, ukauꞌan õtaan nii puꞌati powaꞌa zii aimaakan kida pushaꞌapatan nii. Puwaꞌatiꞌi naa, pukonaukii kiziꞌi naa õtuma.’

22 “Udaunaꞌan poitorui zaamataꞌoraz dyaꞌutam saako puraata kaawan panaobanaa idaꞌati. Ukian, ‘Õnaobanaa, putaanii õꞌati dyaꞌutam saako puraata, putukapa naꞌapam õdiridanuz powaꞌaꞌo zii, õikoda dyaꞌutamaꞌa naa saako uꞌidaꞌan.’ 23 Sariapa unaobanaa kian uꞌati, ‘Pugaru, kaimanaꞌo pushaꞌapatinan. Kaiman pushaꞌapatan masakaudaꞌuꞌo aimaakan õtaanii puꞌati, ukauꞌan õtaan nii puꞌati powaꞌa zii aimaakan kida pushaꞌapatan nii. Puwaꞌatiꞌi naa pukonaukii kiziꞌi naa õtuma.’

24 “Udaunaꞌan poitorui zaamataꞌoraz baudaꞌapa saako puraata kaawan panaobanaa idaꞌati. Ukian panaobanaa ati, ‘Õnaobanaa, õaitapa dadaraꞌo pidan pugaru, pukasabaꞌuan paoribai aka kida aonaa pupaoriba kida mani. 25 Uruu idi õtarian puꞌai, ukauꞌan õdidanaka wuruꞌu pupuraatanuz imiꞌi kaꞌazo ii. Mazan putukapa, diꞌi naa pakawan wuruꞌu pupuraatanuz.’ 26 Sariapa unaobanaa kian uꞌati, ‘Pugaru maturuaukaꞌo, naꞌiki zoonzio poitorui. Puaitapanii padamata õkasabaꞌuan paoribai aka kida aonaa õpaoriba kida diꞌikiꞌo mani. 27 Mazan upuꞌu aonaa putaan õpuraatan puraata dapunaa iti udiriꞌidin kizi naꞌii. Diꞌi õkawanuꞌo diriꞌidinaꞌa naa mani õikodan õpuraatan.’ 28 Uruu idi unaobanaa kian baꞌoran papoitorunao ati. ‘Uzaamata baudaꞌapaꞌoraz saako puraata uꞌai naꞌiki utaa arawu atizuꞌu, kainaꞌaꞌoraz 10 saako uꞌidaꞌa. 29 Ushaꞌapanum kauꞌan ipai pidan kaimanaꞌo ukaiwaan taa-kariwai paꞌati, powaꞌaꞌo nii zii utaa-kao uꞌati, dobataꞌo nii manawun. Mazan pidan aonaꞌoraz ukaiwaan kaiman taa-kariwaiz paꞌati, kanom taa-kariwaiz uꞌati, zaamata-karu nii uꞌai.’ 30 Ukauꞌan ukaboota wuruꞌu maturuaukaꞌoraz poitorui paniba iti, marutaꞌo-karu iti. Naꞌiaꞌo nii uzaadan naꞌiki ukuzowan paudako padopian idi.”

Pidannao buuta-kaoaꞌa naa

31 “Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kaawan dono umanawunuꞌo naobanai nii, ipai paꞌangelinnao tuma. Uruu dono usakanatan nii umanawunuꞌo pataba idaꞌa, king nii. 32 Ipaiꞌo nii pidannao baokopata-kao uꞌidaꞌati. Uruꞌo niꞌi naa ubuutan ĩdyaun, naꞌapa kaznizo taapiki buutan kawan kaznizonao booginao* ai. 33 Umuudan nii kaznizo kawanuꞌo pidannao padiwaꞌora antanapu. Boogi kawanuinao pidannao paꞌashabaron antanapu. 34 Udaunaꞌan king kian niꞌi naa padiwaꞌora antanpuꞌo pidannao ati, ‘Uwaꞌati, õdaru kamunan-kidaniinao, uzaamata kiziꞌi naa kaiman kidaꞌo aimaakan õnaobanaitapa-kizi ii, minziiwa-kida-kariwaiz naa uꞌati amazada toma-kao diꞌikiꞌo. 35 Ushaꞌapanum kauꞌan unao utaauzonii daꞌi õwanyukunuu nii õzamazin dono. Utaauzonii daꞌi õtuzan nii õmaradakon dono, naꞌiki kaiman daꞌi udapaapan õgaru õtawaraitan dono uꞌidiꞌiti. 36 Õmakamichaniitan dono, utaauzonii daꞌi õkamichan nii. Õkarinaan dono, uawunuutapanii õgaru. Naꞌiki utukapa daꞌi õgaru õtaraapa-kao dono.’

37 “Uruu idi kaimanainao kian nii uꞌati, ‘Naobanai, naꞌapainim daꞌi watukapauzon puzamazin naꞌiki wataan puwanyukunuu nii, oo pumaradakon naꞌiki wataan putuzan nii? 38 Naꞌapainim daꞌi watukapan putawaraitan waꞌidaꞌati naꞌiki wadapaapan kaiman pugaru, oo pumakamichaniitan naꞌiki wakakamichantan pugaru? 39 Naꞌapainim daꞌi waawunuutapan pukarinaan, oo watukapaꞌanan pugaru putaraapa-kao dono?’

40 “King kian nii ĩꞌati, ‘Õkowaadan uꞌati mishiꞌo, naꞌapainim ushaꞌapatan naꞌapaꞌo aimaakan baudaꞌapaꞌo õpidanan ati, aonaꞌoraz umanawunun padamata, õgaru atiꞌo wuruꞌu ushaꞌapatanuz aimaakan.’

41 “Udaunaꞌan king kian nii paꞌashabaron antanpuꞌo pidannao ati, ‘Unao Tominkaru dakotanii papatakaꞌutan nii, umako õꞌai mamakadauzoko tikazi wuꞌiti, minziiwa-kida-kariwaiz Satan naꞌiki uangelinnao ati. 42 Ushaꞌapanum kauꞌan unao, aonaa daꞌi utaauzon õwanyukunuu nii õzamazin dono; aonaa daꞌi utaauzon õtuzan nii õmaradakon dono. 43 Naꞌiki aonaa daꞌi udapaapan kaiman õgaru õtawaraitan dono uꞌidiꞌiti; õmakamichaniitan dono, aonaa daꞌi utaauzon õkamichan nii. Õkarinaan dono, aonaa daꞌi uawunuutapan õgaru; naꞌiki aonaa daꞌi utukapaꞌanauzon õgaru õtaraapa-kao dono.’

44 “Udaunaꞌan ĩkian nii uꞌati, ‘Naobanai, naꞌapainim daꞌi watukapauzon puzamazin, pumaradakon oo putawaraitan oo pumakamichaniitan oo pukarinaan oo putaraa-kizai ii, naꞌiki wamanyukunuuapakan pugaru?’

45 “Ukian nii, ‘Õkowaadan uꞌati mishiꞌo, kanom umashaꞌapatakanii baudaꞌapaꞌo õpidanan ati, aonaꞌoraz umanawunun kowas, umashaꞌapatakan aimaakan õꞌati wuruꞌu. 46 Ukauꞌan ĩdyuuda-kao nii karikaonanuꞌo patakaꞌutin-kizai iti. Mazan kaimanaꞌo pidannao, karikaonanuꞌo kakupa-kizai itiꞌo nii paꞌan.’ ”

26

Jesus zowiaꞌazoo-kao

(Mark 14:1-2; Luke 22:1-2; John 11:45-53)

1 Aizii Jesus ipaian naa pakakuwaapan ipai aimaakan kida dauꞌan patominapa-kidaniinao ati. Uruꞌu naa ukian ĩꞌati. 2 “Uaitapanii shaꞌatii dyaꞌutam kamoo daunaꞌanaꞌo niꞌi naa Passover Kamoon. Naꞌiki Daonaiora Aokazi Ikiꞌo taa-kao niꞌi naa tauka-karu nii cross diꞌiti.”

3 Uruu dono Faadaanao zowaunaanao naꞌiki kazowautapainao Jewnao baokopatinan Caiaphas, Umanawunuꞌo Faadaa dapu ii. 4 Ĩkadakotinan naꞌii pazowiaꞌazon dauꞌu Jesus, ĩaitapaꞌazon naꞌapam nii pazaamatan Jesus pidannao daidaꞌan. 5 Ĩkian, “Mazan aonaa washaꞌapataꞌanaꞌa uruu amazada konaukii-kida-kao dono, panaadon watoꞌorataaka-kidan nii pidannao.”

Zunaaba ramaudan Jesus Bethany ii

(Mark 14:3-9; John 12:1-8)

6 Aizii Jesus sookadinpan Bethany ii pidan Simon kiaꞌo uꞌuu dapu ii, kabishopankauzo kichanaꞌiki-kizai bishoi idi. 7 Jesus naꞌian dono zunaaba kaawan uꞌidaꞌati, onaꞌakapan kawinipinaꞌo kaduunuribai pakinnaa zoꞌan, kuba* idiꞌo utoma-kao. Sariapa oshootan ipai wuruꞌu kaduunuribai Jesus zowau an uaroapatinan puꞌu. 8 Jesus tominapa-kidaniinao tukapan wuruꞌu oshootanuz kaduunuribai, uruu idi tuukii ĩtoꞌoran udauꞌan. Sariapa ĩkian, “Ei! Kanom niꞌi naa owakudanuzu. 9 Wuruꞌu kaduunuribaiz, turuaꞌo utaa-kao dobataꞌo puraata dikin ii, naꞌiki upuraatannaa taa-kao mapuraataniinao ati.”

10 Jesus aitapa naꞌapaꞌoram ĩkian, uruu idi ukian ĩꞌati, “Kanom nii ukian aonaa ukaimanan oshaꞌapataniaz? Kaimanaꞌo aimaakan mishiꞌoraiman wuruꞌu oshaꞌapataniazu õꞌati. 11 Karikaonanuꞌo nii ĩnaꞌan utuma wuruꞌu mapuraataniinaouz, mazan õgaru, aonaa karikaonanuꞌo nii mani õnaꞌan utuma. 12 Wuruꞌu oshootanuz õnanaa an kaduunuribai, ominziiwatan naa õnanaa õdida-kao uaꞌii. 13 Mishiꞌo õkowaadan uꞌati, ipai naꞌiaꞌakam amazada kawanaꞌati, diꞌoraz Kaimanaꞌo Kuwai kowaadapa-kao an, ipai wuruꞌu oshaꞌapataniaz õꞌati, ukowaada-kao nii kapam. Naꞌiki karikaonanuꞌo nii onyukunuitapa-kao wuru idaꞌanaꞌa oshaꞌapataniaz õꞌati.”

Judas kaakapaan Jesus

(Mark 14:10-11; Luke 22:3-6)

14 Udaunaꞌan baudaꞌapa pidan 12 Jesus tominapa-kidaniinao bii ikiꞌo, Judas kiaꞌo uꞌuu, makon faadaanao zowaunaanao diꞌiti. 15 Naꞌiki upishaan ĩdyaun, ukian, “Kanomaꞌo nii utaa õꞌati õzaamata-kidan winipinaa nii Jesus uꞌati?” Sariapa ĩaitaan 30 wiziꞌi kidaꞌo puraata, naꞌiki ĩtaan naa uꞌatizu. 16 Uruu naꞌikiꞌo Judas diꞌitinpan naa naꞌapam nii naꞌiki naꞌiam nii pazaamata-kidan Jesus ĩꞌati.

Jesus aroopan patominapa-kidaniinao tuma Passover dono

(Mark 14:12-26; Luke 22:7-23; John 13:21-30; 1 Corinthians 11:23-25)

17 Kiwiitapaꞌo kamoo Mawikiꞌinaꞌo Bread Nikauzo-kao Kamoon kida dono, Jesus tominapa-kidaniinao waꞌatin uꞌidaꞌati, naꞌiki ĩkian uꞌati, “Naꞌiam nii puaipan waminziiwa-kidan Passover Kamoon wanyukunuunaa niꞌo puꞌati?”

18 Jesus kian ĩꞌati, “Umako donoi iti Jerusalem iti. Kainaꞌa pidan naꞌii, naꞌiki ukii uꞌati, ‘Tiichaa kian, Aizii amazada aitinpaꞌo õꞌati kaawan naa, ukauꞌan õtaapan nii Passover Kamoon õtominapa-kidaniinao tuma pudapu ii.’ ” 19 Uruu idi ĩmakon ĩshaꞌapataꞌanan naa Jesus paradan kawanaꞌati. Ĩminiziiwa-kidan naa Passover wanyukunuunaa.

20 Aizii masakaudaꞌu kamoo tipitan daunaꞌan, Jesus sakanatan naa 12 patominapa-kidaniinao tuma ĩaroopaꞌazon naa. 21 Ĩaroopan puꞌaꞌa naa Jesus kian, “Õkowaadan nii uꞌati mishiꞌo, baudaꞌapa pidan unao bii ikiꞌo zaamata-kidan nii õgaru õtarubanao ati.” 22 Tuukii utominapa-kidaniinao kashaꞌoran unaꞌapan idi paꞌati, uruu idi padawuꞌatiaaka kida ĩkian uꞌati, “Aonaa mazan õgaru mani, mishii õnaobanaa?” 23 Sariapa Jesus kian ĩꞌati, “Baudaꞌapa pidan unao bii ikiꞌo, damotaꞌoraz bread patumaaka õtuma, uruu zaamata-kidaꞌo niꞌoraz õgaru. 24 Mishi aimaakan shaꞌapan nii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo ati, wuru kawanaꞌatiꞌo Tominkaru Paradan saada-kariwaiz udauꞌu. Mazan dikaudaꞌo nii manawun wuru baiaapanuꞌu pidan zaamata-kidaꞌoraz Daonaiora Aokazi Ikiꞌoraz. Kaiman zii mani aonaa ushakatauzon.” 25 Udaunaꞌan Judas, zaamata-kidaꞌo niꞌoraz uruu kian, “Kanom mookoz, õgaru shaꞌa, Tiichaa?” Sariapa Jesus kian uꞌati, “Oo, naꞌapaꞌo pukianuz.”

26 Ĩaroopan puꞌaꞌa naa, Jesus zaamatan bread naꞌiki utoriinapa-kidanuz. Udaunaꞌan udushoonuzu, uruꞌu naa utaanuzu ipai patominapa-kidaniinao kawanaꞌati, naꞌiki ukian ĩꞌati, “Unika diꞌi, õnanaa wuruꞌu õtaaniaz uꞌati.”

27 Udaunaꞌan uzaamatan koopo kawazoꞌo wine idi, naꞌiki utoriinapa-kidanuz. Udaunaꞌan utaanuzu ĩꞌati naꞌiki ukian ĩꞌati, “Ipai unao utuza diꞌi. 28 Diꞌoraz õizain kainaabataꞌo mishiꞌo nii Tominkaru shaꞌapatan pashaꞌapataꞌazooniaz pidannao ati.† Uruu õizain shootan idaꞌan Tominkaru marinaꞌatan iriba pidannao oian. 29 Õkowaadan uꞌati aonaꞌo nii õtuzan wine powaꞌa atii õtuzan paꞌinaꞌo wine utuma õdaru Tominkaru naobanai-tinapa-kizi ii.”

30 Aizii ĩipaian daunaꞌan paaroopan, ĩkunuiaꞌakan naa Tominkaru ati. Uruꞌu naa ĩmakon Olive Naawa iti.

Jesus kowaadan Peter taapa-kidan paaitapan paugaru

(Mark 14:27-31; Luke 22:31-34; John 13:36-38)

31 Udaunaꞌan Jesus kian ĩꞌati, “Aizii wuru wamarutan idaꞌa, ipaiꞌo nii uwaꞌakan õgaru. Naꞌapa usaadinpan kawan kotuaꞌoraz Tominkaru Paradan idaꞌa, ukianuz: ‘Õzowian nii kaznizonao taapiki, naꞌiki ipaiꞌo nii kaznizonao makoodanainan.’‡ 32 Mazan õkadishitan daunaꞌan õmawaka-kizi iki õmakon nii uꞌuaꞌati Galilee Baara iti.”

33 Sariapa Peter kian uꞌati, “Baokoinao mani waꞌakan nii pugaru, mazan õgaru, aonaꞌo nii õwaꞌakan pugaru!”

34 Jesus dakoꞌatin Peter, ukian uꞌati, “Õkowaadan puꞌati mishiꞌo, wuru marutaꞌo idaꞌa, kuruku kaꞌaranpan uaꞌii, idikinauꞌo nii pukian pidannao ati, aonaa puaitapan õgaru.”

35 Mazan Peter maꞌozakadinan powaꞌa zii. Ukian, “Aonaa naꞌapainim nii õkian aonaa õaitapan pugaru, atii õzowii-kao putuma!” Ipai baꞌoran tominapa-kida-kariwainao, naꞌapa ĩkian kida kapam.

Jesus toriinpan Gethsemane ii

(Mark 14:32-42; Luke 22:39-46)

36 Udaunaꞌan Jesus naꞌiki utominapa-kidaniinao makon naa Gethsemane§ iti. Naꞌii ukian ĩꞌati, “Daꞌaꞌa naa zii paꞌi usakanatapaꞌa õtoriinpan puꞌu diꞌitanpuꞌu.” 37 Unaꞌaka Peter naꞌiki dyaꞌutam Zebedee dainao, James naꞌiki John patuma. Uruu naꞌiaꞌa naa Jesus kashaꞌoran tuukii, udopian panyukunuu ii. 38 Sariapa ukian patumainao ati, “Õkaikapanuzuꞌu tuukii kashaꞌora-karu dikintan õgaru, mawaka-karu diꞌiti manawun õabatanuz. Unaꞌa daꞌaꞌa upokodapa kizi õtuma.”

39 Jesus makon masakaudaꞌu umunapodinan ĩꞌai, naꞌiaꞌa naa ukodoruꞌukan udawukan uawun imiꞌi baara iti, naꞌiki utoriinpan. Ukian, “Õdaru, turuu mani, udobata-kida-kao õꞌai wuruꞌu diꞌoraz õbaiaapaꞌazooniaz, mazan aonaa õaipan kawanaꞌati mani, soo puaipan kawanaꞌati paꞌan.”

40 Udaunaꞌan ukaawan powaa ati patominapa-kidaniinao idaꞌati, uikodan ĩdyaun daꞌawuꞌu naa. Uruu idi ukian Peter ati, “Aonaa mooko turuu upokodapan uawunuutapan masakaudaꞌu karikaonan õtuma?” 41 Naꞌiki Jesus kian ĩꞌati, “Upokodapa naꞌiki utoriinapa aonaa kizi ukaakinpan oiaꞌo tiwaa-kidapan an unao. Udoronaa minziiwa padamata, mazan unanaa ii aonaa uturuuan.”

42 Udaunaꞌan Jesus makon koshan utoriinpaꞌanan. Ukian, “Õdaru, aizii aonaa naꞌitim dono udobata-kida-kao õꞌai wuruꞌu õbaiaapan niꞌoraz, ukauꞌan marii mooko õbaiaapanuz, ushaꞌapa kizi puaipan kawanaꞌati.” 43 Ukaawan powaa ati ĩꞌidaꞌati, uikodan ĩdyaun daꞌawuꞌu naa koshan, aonaꞌa naa ĩkaꞌiitan papokodapan.

44 Uruu idi umakon koshan baukapaꞌa naa. Uruu idikinautan naa utoriinpaꞌanan. Utoriinpan naꞌapa kiwiitapaꞌo patoriinpan kawan. 45 Udaunaꞌan ukaawan naa powaa ati patominapa-kidaniinao idaꞌati koshan, naꞌiki ukian ĩꞌati, “Ei, pakawan zii udaꞌawupan, usookapan zii? Uabata, kaawaꞌa naa aita-kariwai amazada aizii, naꞌiki Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kaakapaa-kaoaꞌa naa oiainao pidannao ati. 46 Ukauꞌan ukadishitaꞌa naa, wamakoꞌo naa. Kaawaꞌa naa kaakapaꞌoraz õgaru!”

Judas zaamata-kidan Jesus

(Mark 14:43-50; Luke 22:47-53; John 18:3-12)

47 Jesus kadakotinan puꞌu zii, Judas kaawaꞌakan naa. Uruu 12 Jesus tominapa-kidaniinao bii ikiꞌo. Unaꞌaka patuma iriba pidannao kamarian zaꞌabaꞌi kidaꞌo naꞌiki kazowintinapa kidaꞌo atamun idi. Faadaanao zowaunaanao naꞌiki kazowautapainao Jewnao dyuudanii ĩnao zaamataꞌo nii Jesus. 48 Aizii Judas kowaadaꞌakaniꞌi naa naꞌapam nii pakainaabatan Jesus ĩꞌati. Ukian ĩꞌati, “Pidan õkissitaniaz ukaozoo, uruu wuruꞌu uaipaniaz.” 49 Ukauꞌan sariapa Judas makon Jesus diꞌiti, ukian uꞌati, “Kaiman, Tiichaa,” naꞌiki ukissitaꞌakan naa ukaozoo. 50 Uruu idi Jesus kian uꞌati, “Õpaonaru, pushaꞌapataꞌa naa wuruꞌu pushaꞌapataꞌazooniaz.”* Uruuꞌu naa Judas naꞌakapaniinao pidannao kaawaꞌakan naꞌiki ĩzaamataꞌakan naa Jesus. 51 Unaꞌapan idi baudaꞌapa Jesus tominapa-kidaniinao bii ikiꞌo soꞌotaꞌakan pamarian zaꞌabaꞌi naꞌiki usaꞌukan Umanawunuꞌo Faadaa poitoru tain, uwaotaꞌaka. 52 Sariapa Jesus kian uꞌati, “Pupaida pumarian powaa iti, ushaꞌapanum kauꞌan kanomanao mizaataakaꞌo marii idaꞌan, ĩmawakan nii marii idi. 53 Aonaa mooko puaitapan turuu õdaru dyuudan iriba angelnao kaminkaꞌutaꞌo nii õgaru õpishaan an uruu? 54 Mazan unaꞌapan dono, aonaꞌo niꞌi naa kotuaꞌo prophetnao saadanii kidaz Tominkaru Paradan mishiinan, wuruꞌu shaꞌapaꞌo niꞌoraz uaita-kao.”

55 Udaunaꞌan Jesus kian zaamatainao ati paugaru, “Kandii nii uwaꞌatin õdauꞌati kaikapaꞌa, zaamataꞌanaꞌo kawan zowii-miki pidan? Wuruꞌu unaꞌakanuz marii zaꞌabaꞌi kida naꞌiki uzowin kida? Ipai kamoo õgaru Tominkaru Dapu ii õtominapatin-kidan pidannao, mazan aonaa uzaamatan õgaru naꞌapain. 56 Mazan diꞌoraꞌa aimaakan shaꞌapan kaikapaꞌa, Tominkaru prophetinnao saadanii kida mishiin-kinaꞌa naa,” ukian.

Udaunaꞌan utominapa-kidaniinao kidoopan naa, ĩwaꞌakaꞌakan naa uruu.

Jesus kootowapa-kida-kao Jewnao zowaunaanao kanaapu ati

(Mark 14:53-65; Luke 22:54-55, 63-71; John 18:13-14, 19-24)

57 Udaunaꞌan pidannao zaamatainaouz Jesus naꞌakan naa uruu Caiaphas Umanawunuꞌoraz Faadaa dapu iti. Naꞌiaꞌa naa tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu naꞌiki baꞌorainao kazowautapainao Jewnao baokopatinan. 58 Peter naꞌiti udaꞌanan Jesus, mazan munapo uwaꞌakinpan. Umakopaanan atii ukaawan Umanawunuꞌoraz Faadaa panibazoota iti. Umorotan panibazoo ati, naꞌii usakanatan watchmannao tuma, utukapaꞌazon naꞌapam Jesus shaꞌapata-kao.

59 Aizii naꞌiaꞌa naa faadaanao zowaunaanao naꞌiki ipai kootowapa-kidauzonao pidannao tiwaan paikodan pidannao mariidinaꞌo nii Jesus dauꞌu, pazowii-kida-kinaa niiz, 60 mazan aonaa ĩikodan. Iriba padamata pidannao mariidinan Jesus dauꞌu, mazan upuꞌu aonaa ĩikodan naꞌapa kidaꞌo ĩmariidinan. Udaunaꞌan zii dyaꞌutam daonaioranao kadishitan naꞌii ĩkakuwaapan, naꞌapa kida ĩmariidinan Jesus dauꞌu. 61 Ĩkian, “Waabatanii diꞌoraz daonaiora kian, ‘Turuu õmainaabatan Tominkaru Dapu, naꞌiki õkadishita-kidanuz powaa iti idikinaudaꞌu kamoo idaꞌa.’ ”

62 Sariapa Umanawunuꞌoraz Faadaa kadishitaꞌakan naꞌiki ukian Jesus ati, “Aonaꞌo nii karikaonan naꞌapam pukian kaiwuru dauꞌanaꞌa pukaakapaa-kaoaz?” 63 Mazan aonaa Jesus dakoꞌatin uparadan. Udaunaꞌan Umanawunuꞌoraz Faadaa kian uꞌati koshan, “Õpishaan pugaru kakupaꞌoraz Tominkaru awun zaꞌa, pukowaada waꞌati mishiꞌo mishi pugaru Christ,† Tominkaru Dani?” 64 Jesus kian, “Oo, naꞌapaꞌo kaiwuruꞌu pukianuz. Wuru daunaꞌanaꞌa utukapan nii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo sakanatapan Tominkaru diwaꞌora antanapu naꞌiki uwaꞌatin nii aokazi iki ishaꞌiz paawa an.” 65 Sariapa Umanawunuꞌoraz Faadaa kuzuutaꞌakan pakamichan patoꞌoran idi, naꞌiki ukian, “Uabata naꞌapam uwazootapaꞌazon Tominkaru! Ukauꞌan kanom zii wazaudapa kaakapaꞌo nii uruu, waabatan puꞌaꞌa naa naꞌapam uwazootapaꞌazon Tominkaru! 66 Aizii mani naꞌapam ukian udauꞌan?” Pidannao kian, “Turuu uzowii-kao.”

67 Udaunaꞌan ĩsopiautapanuzu paawun baara ati naꞌiki ĩtiniautapanuz, baꞌorainao taꞌianuzu. 68 Ĩkian Jesus ati, “Pugaru Christ, ukauꞌan pokowaada waꞌati naꞌiaꞌoram pidan tinikaꞌoraz pugaru?”

Peter taapa-kidan paaitapan Jesus

(Mark 14:66-72; Luke 22:56-62; John 18:15-18, 25-27)

69 Aizii Peter unaꞌian usakanatapan panibazoo ii. Poitoruiaba waꞌatin uꞌidaꞌati naꞌiki okian uꞌati, “Pugaru kapam Jesus, Galilee Baara san, tumaꞌo daꞌi.” 70 Mazan Peter taapa-kidapa paaitapan Jesus. Ipai naꞌiainao kanaapu ati ukian, “Aonaa õaitapan kanom dauaꞌo kaiwuruꞌu pukadakotinanuz.”

71 Udaunaꞌan umakon panibazoo paniinomizi itinapu. Naꞌii baꞌoran poitoruiaba tukapanuz naꞌiki okian naꞌiainao ati, “Diꞌoraz pidan, Jesus Nazareth san tumaꞌo uruu.” 72 Peter taapa-kida koshan, ukian, “Mishiꞌo õparadan, aonaa õaitapauzon wuruꞌu pidanaz.”

73 Masakaudaꞌu udaunaꞌan pidannao naꞌiainao ĩkadishitapan waꞌatin Peter idaꞌati naꞌiki ĩkian uꞌati, “Mishiꞌo uiriban wuruꞌu pugaruz, ushaꞌapanum kauꞌan naꞌapa pukaduz, puparadan idaꞌan pukainaabatinan.” 74 Udaunaꞌan Peter kian “Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz aonaa õaitapan wuruꞌu uruuzu, aizii aonaa õparadan mishiin dono, marii Tominkaru patakaꞌutan õgaru.” Mashaꞌapakii kuruku kaꞌaranpaꞌakan naa. 75 Sariapa Peter nyukunuuaꞌakan naꞌapam Jesus kiauzon paꞌati, “Kuruku kaꞌaranpan uaꞌii, idikinauꞌo nii putaapa-kidan puaitapan õgaru.” Uruu idi Peter koditaꞌakan naa paniba iti naꞌiki uzaadan tuukii.

27

Jesus naꞌaka-kao Pilate diꞌiti

(Mark 15:1; Luke 23:1-2; John 18:28-32)

1 Uruu chaapiꞌiki, chaapiꞌikiiman ipai faadaanao zowaunaanao naꞌiki ipai kazowautapainao Jewnao miitiniipan naa Jesus dauꞌu, naꞌapam nii pazowii-kidanuzu. 2 Uruu daunaꞌan ĩdodowaꞌakan naa Jesus naꞌiki ĩnaꞌakan naazu naobanai Pilate diꞌiti.

Judas zowiinan

(Acts 1:18-19)

3 Judas kaakapaamikitinaꞌoraz abatan naa Jesus zowiaꞌazoo-kao, udiꞌitinpan naꞌiki tuukii ukashaꞌoran pakaakapaan dauꞌan Jesus. Uruu idi sariapa umakon faadaanao zowaunaanao naꞌiki kazowautapainao Jewnao diꞌiti ukiwa-kidaꞌanan ĩpuraatan. 4 Ukian ĩꞌati, “Õꞌoian, õkaakapan idi kaimanaꞌo pidan, umashaꞌapatakan puꞌu oiaꞌo.”

“Aonaa ushaꞌapan waꞌati, pugaru kiiꞌan, pugaru wuruꞌu shaꞌapaapaꞌoraz naꞌapaꞌo,” ĩkian uꞌati.

5 Judas kabootaꞌakan naa puraata naꞌii Tominkaru Dapu nazo ii. Udaunaꞌan umakon udyuukuruutinaꞌanan naa.

6 Sariapa faadaanao zowaunaanao zawadan wuruꞌu puraataz, naꞌiki ĩkian, “Diꞌoraz puraataꞌa pidan zowii-kinao winipinaa wuruꞌu, ukauꞌan kakinaorii kawanaꞌati, aonaa ukaimanan umuuda-kao Tominkaru Dapuꞌu iaꞌo puraata wiizi ii.” 7 Uruu idi ĩkadakotinan udauꞌan atii ĩnaꞌapatan naꞌapa kida panyukunuu naꞌapam nii pakaiwaan wuruꞌu puraataz. Ĩkian, ĩkaiwaan niizu patorii-kinaa nii kaꞌuz tomiki amazadati, tawarainao baaranaa nii. 8 Unaꞌapan idi udakota-kao Izai Baara kii. Atii kai pakawan udakotapa-kao naꞌapa. 9 Uruu prophet Jeremiah paradan mishiinan naa. Kaikapaꞌoraz ukian: “Ĩzaamata 30 wiziꞌi kidaꞌo puraata, Israelitenao aitan kawanaꞌatiꞌo uwinipinaa niꞌo. 10 Naꞌiki ĩkaiwaanuz patorii-kinaa nii kaꞌuz tomiki amazadati, Tominkaru dyuudan kawanaꞌati õgaru.”

Jesus tiwaa-kidapa-kao Pilate kanaapu ati

(Mark 15:2-15; Luke 23:3-5, 13-25; John 18:33—19:16)

11 Uruu donoꞌo naa Jesus kadishita-kida-kao Pilate, Romannao naobanaa kanaapu iti, naꞌiki upishaan Jesus, ukian, “Pugaru wuruꞌu naobanaiz, King niꞌoraz Jewnao ati?”

“Oo, naꞌapaꞌo kaiwuruꞌu pukianuz,” Jesus kian uꞌati.

12 Mazan faadaanao zowaunaanao naꞌiki kazowautapainao Jewnao kaakapaan dono mazanuiman uruu, aonaa udakoꞌatin ĩdyaun. 13 Uruu idi Pilate kian uꞌati, “Puabata naꞌapam ĩkowaadanii ipai dikauda kidaꞌo pudauꞌan? Upuꞌu zii aonaa pudakoꞌatinuz?” 14 Mazan aonaa Jesus dakoꞌatin naꞌapaꞌoram ĩkian padauꞌan, ukauꞌan tuukii Pilate diꞌitinpan.

15 Ipai wunu Passover Kamoon dono, naobanai kodita-kidauzon baudaꞌapa pidan taraa-kizai iki, pidannao aiapanii ukodita-kida-kao, uruu naobanai kaduz wuruꞌu. 16 Uruu dono ĩtaraapanii pidan, Barabbas kiaꞌo uꞌuu, uruu kaimanaimanaꞌo uaitapa-kao ushaꞌapatan dikauda kidaꞌo aimaakan. 17 Aizii pidannao kasabaꞌukinan donoꞌo naa, Pilate pishaan ĩdyaun, ukian ĩꞌati, “Naꞌiaꞌoram pidan uaipan õkodita-kidan uꞌati, Barabbas oo Jesus dakota-kariwaiz Christ* kii?” 18 Unaꞌapanuz paaitapan idiꞌo kazowautapainao Jewnao naꞌakanuz Jesus paꞌidaꞌati, ĩkishauzin idiꞌo karikaonan Jesus ati.

19 Pilate sakanatapan puꞌu pakootoopauzo-kizi taba idaꞌa, udaiaro dyuudan paradan uꞌidaꞌati, okian, “Aonaa paꞌi pushaꞌapataꞌanaꞌa wuruꞌu pidanaz mashaꞌapata-kaꞌoraz oiaꞌo, kichanaꞌiki-kii shaa õzandaꞌawun uruu dauꞌan, aonaa utaapan õnyukunuu kaiman.”

20 Mazan faadaanao zowaunaanao naꞌiki kazowautapainao Jewnao kakinaowan ipai pidannao, marii kizi ĩpishaan Pilate kodita-kidan Barabbas, naꞌiki marii uzowii-kidan paꞌan Jesus. 21 Udaunaꞌan Pilate pishaan naa mishi pidannao. Ukian ĩꞌati, “Naꞌiaꞌoram pidan uaipan õkodita-kidan uꞌati?”

“Barabbas,” ĩkian uꞌati.

22 “Naꞌapam nii õshaꞌapatan naa Jesus dakota-kariwaiz Christ nii?” Pilate kian koshan ĩꞌati.

“Marii utauka-kao cross diꞌiti,” ĩkian.

23 “Kandii nii, kanom mooko ushaꞌapata dikaudaꞌo nii?” Pilate kian upishaan ĩdyaun.

Mazan powaꞌa zii ĩkadokon diiwaꞌo idaꞌan, ĩkian, “Marii utauka-kao cross diꞌiti.”

24 Aizii Pilate tukapan idi aonaa naꞌitiꞌi naa naꞌapam pakian powaꞌa udauꞌan, mazan mishiꞌoraiman tuukiaꞌa naa manawun pidannao toꞌoradinan, uruu idiꞌi naa uchikaan pakaꞌu wunu idi iribaꞌo pidannao awunuutapan puꞌu, naꞌiki ukian ĩꞌati, “Wuru idaꞌanaꞌa õaidan uꞌati, aonaa õaipan atiꞌo mani wuru diꞌoraz kaimanaꞌoraz pidan zowiaꞌazoo-kaoaz.”

25 Unaꞌapan idi, pidannao kadakon uꞌati, “Marii mooko uzowii-kao winipinaa waotan waꞌati naꞌiki waudainao ati,” ĩkian.

26 Uruꞌu naa Pilate kodita-kidan Barabbas pidannao ati, mazan Jesus ubaꞌizii-kidan naa paꞌan, udaunaꞌan utaaꞌakan naa Jesus tauka-karu nii cross diꞌiti.

Soldyaanao antamikitan Jesus pabanikian bii an

(Mark 15:16-20; John 19:2-3)

27 Udaunaꞌan Pilate soldyaannao zaamatan naa Jesus, ĩnaꞌakanuzu soldyaanao mashaapa-kizi iti. Uruꞌu naa ĩbaokopatan ipai soldyaanao naꞌii Jesus idaꞌati. 28 Naꞌii ĩnarakadan ukamichan, naꞌiki ĩkakamichantanuz wuzaꞌo kamicha, naobanai kamichan kaduz idi. 29 Udaunaꞌan ĩtoman kowamai kaiwada-karu idi, naꞌiki ĩkakowamtan naaz uꞌidi. Ĩtaan naa uꞌati kapam uwadookori nii atamun idi uzaamatapan nii padiwaꞌora antanapu, naꞌapa king zaamatapauzon kawan pawadookori. Uruꞌu naa ĩkodoruꞌukan ukanaapu ati naꞌiki ĩbanikiitan naazu. Ĩkian, “Pugaru King, umanawunuꞌo Jewnao naobanaa!” 30 Udaunaꞌan ĩsopiautapanuzu naꞌiki ĩzaamatan uꞌai atamun pataaniaz uwadookori nii. Uruu idiꞌi naa ĩzowiautapan uzowau. 31 Ĩipaian daunaꞌan paꞌantamikitan uruu, ĩnarakadan naa uꞌai pakaiwaada-kidaniaz kamicha uꞌati, naꞌiki ĩkaiwada-kidan naa ukamichan powaa iti. Udaunaꞌan ĩnaꞌakan naazu, ĩtaukaꞌanan naazu cross diꞌiti.

Jesus tauka-kao cross diꞌiti

(Mark 15:21-32; Luke 23:26-43; John 19:17-27)

32 Aizii ĩkoditan puꞌu donoi iki, pamakopa-kizi an ĩikodapan pidan Cyrene san,† Simon kiaꞌo uꞌuu. Sariapa soldyaanao dyuudan unaꞌakan Jesus crossannaa. 33 Ĩmakon atii ĩkaawan amazada iti dakota-kariwai Golgotha kii, naꞌapaꞌoraz amazada uu Pidan-Zowau-Niwaꞌuz-naawa, kiaꞌo wuruꞌu. 34 Naꞌiaꞌa naa ĩtaan Jesus tuzan nii wine idi, kawikiꞌita-kariwai aimaakan kibiaꞌo idi, mazan patiwaan daunaꞌan masakaudaꞌuzu, aonaa uaipanuzu.

35 Aizii soldyaanao taukan daunaꞌan Jesus cross diꞌiti, ĩbuutan naa ukamichan kida. Udaunaꞌan ĩmakinaotan makinaonii, ĩtukapaꞌazon naꞌiaꞌoram nii zaamata ukamichan buutinpan kida.‡ 36 Udaunaꞌan ĩsakanatapan naa ĩawunuutapan Jesus naꞌii. 37 Doko antanapu uzowau paawaꞌa saada-kariwai atamun munaꞌa ĩkainaabata-kinaa kanom dikiniꞌiaꞌo uzowii-kao. Kaikapaꞌo ĩsaadaniaz: “Diꞌi wuruꞌu Jesus, uruu King Jewnao ati.” 38 Naꞌapain uruu dono dyaꞌutam koidimikinao tauka-kao cross diꞌiti kapam. Ĩmuudan baudaꞌapaꞌo Jesus diwaꞌora antanapu, baꞌoran uwashabaron antanapu.

39 Pidannao dobatapainao naꞌan maonapa Jesus idaꞌan, ĩwaꞌuan pazowau kida, uruu ĩbanikiitan naazu. 40 Ĩkian, “Pugaru mainaabataꞌazoꞌoraz Tominkaru Dapu naꞌiki udaunaꞌan pukadishita-kidaꞌazoonuz idikinaudaꞌutan kamoo idaꞌa, ukauꞌan aizii pukazannaatinaꞌa naa. Umishiin dono pugaru Tominkaru dani, putokaꞌa naa pucrossannaa diꞌiki!”

41 Aizii faadaanao zowaunaanao, naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki kazowautapainao Jewnao, naꞌapa kapam ĩbankiitanuz. 42 Ĩkian, “Ukazannaata baꞌorainao pidannao, mazan aonaa ukaꞌiitan pakazannaatinan paꞌidaꞌa. Uruu King niꞌo kaikiniꞌi Israel ati! Ukauꞌan marii utokan aizii cross diꞌiki, uruu wamishidan niizu! 43 Umishidanii Tominkaru, ukauꞌan marinaꞌa naa Tominkaru aidan pakazannaatan uruu kai, ushaꞌapanum kauꞌan ukiinii ‘Õgaru Tominkaru dani!’ ” 44 Naꞌapa kapam koidimikinao tauka-kariwainaouz cross diꞌiti Jesus dazabaꞌa, naꞌapa kapam ĩbankiitanuz.

Jesus mawakan dauaꞌo

(Mark 15:33-41; Luke 23:44-49; John 19:28-30)

45 Aizii sakitapa kamoo diꞌiki aka amazada marutaꞌakan atii daawadata kamoo 3 oꞌclock diꞌiti. 46 Aizii 3 oꞌclock mani, uruꞌu naa Jesus kadakon diiwa, “Eli, Eli, lama sabachthani?” ukian. “Õtominkarun, õtominkarun, kanom nii aonaa punyukunuupan õgaru?” kiaꞌo wuruꞌu ukianuz.

47 Pabiꞌi kida pidannao maonapaꞌo ĩkadishitapan naꞌii, ĩabata naꞌapam Jesus kian. Uruu idi ĩkian, “Udapadan prophet Elijah.” 48 Sariapa baudaꞌapa pidan dimaꞌakan sponge dauꞌati, naꞌiki udamotanuzu katamaꞌo wine diꞌiti, naꞌiki usawadan naaz atamun idaꞌan Jesus diꞌiti, Jesus tuzan nii. 49 Mazan baokoinao pidannao kian, “Marii unaꞌian paꞌidaꞌa, watukapa kizi Elijah waꞌatin ukaminkaꞌutaꞌananuzu.”

50 Upuꞌaꞌa naa Jesus kadakoꞌokan diiwa koshan, uruu umanizowantaꞌakan, umawakan naa.

51 Naꞌapain aka kamicha mada Tominkaru Dapu nazoo§ buutapa-kinao kida kuzuutaꞌakan ipai pazikon an, doko iki atii apowa ati. 52 Baaranai kida ipai ĩdaꞌatinaꞌakan naꞌiki iriba Tominkaru pidanannao kadishitan ĩkakudan powaa iti. 53 Ĩkoditan baaranai iki kida. Aizii Jesus kadishitan daunaꞌan pamawaka-kizi iki, uruꞌu naa wuruꞌu kadishitainaouz pabaaranaa iki makon Jerusalem iti, naꞌiki iriba pidannao tukapan ĩdyaun naꞌii.

54 Aizii soldyaanao zowaunaa, pasoldyaannao tuma awunuutapainaouz Jesus, ĩtukapa wuruꞌu amazada nakainanuz naꞌiki ipai amazada shaꞌapanuz. Tuukii ĩtarian! Uruu idi ĩkian Jesus dauꞌan, “Wuruꞌu pidanaz, mishiꞌo mishi Tominkaru Dani uruu.”

55 Iriba zunnao awunuutapan Jesus naꞌii, mazan munapo ĩkadishitapan. Wuruꞌu zunnaouz Galilee Baara ikiꞌo ĩwaꞌatin Jesus dawuꞌati kaminkaꞌuupainao uruu, shaꞌapataꞌo kanom uaiapanii kida. 56 Naꞌiainao zunnao bii ii Mary Magdala sanaaba, naꞌiki Mary (oroo James naꞌiki Joseph daro), naꞌiki Zebedee daiaro.

Jesus dida-kao dauaꞌo

(Mark 15:42-47; Luke 23:50-56; John 19:38-42)

57 Aizii kamoo tipitaꞌanan diꞌitiꞌi naa, Arimathea san kaawan, uruu kapuraatanuꞌo pidan, Joseph kiaꞌo uꞌuu naꞌiki tominpaꞌo kapam Jesus diꞌiki. 58 Sariapa umakon upishaaꞌanan Pilate Jesus nanaa dauꞌan, udidaꞌazoonuzu. Pilate dyuuda Jesus nanaa taa-kao uꞌati. 59 Uruu idi Joseph toka-kidan naa Jesus nanaa cross diꞌiki, upapidan naazu kaimanaꞌo, paꞌinaꞌo kamicha mada idi. 60 Udaunaꞌan umuudanuz diikiꞌiꞌo pakichadaꞌakanii kuba pabaaranaa niꞌo nazo iti. Udaunaꞌan ukidaꞌukan udaruꞌo kuba, udorodoraa-kidanuzu, utaratan naa baaranai paniinomizinaa uꞌidi, udaunaꞌan umakoꞌokan naa. 61 Mary Magdala sanaaba naꞌiki baꞌoranuaba Mary, ĩsakanatapan naꞌii maonapa ubaaranaa ii.

Soldyaanao awunuutapan
Jesus baaranaa

62 Baꞌoran kamoo uruu Sookapa-karu Kamoon dono faadaanao zowaunaanao naꞌiki Phariseenao makon Pilate diꞌiti. 63 Ĩkian uꞌati, “Naobanai, wanyukunuian naꞌapam tawuru kianuꞌo mariidinauzoz pakakupan dono zii. Ukian, ‘Idikinaudaꞌu kamoo õmawakan daunaꞌan, õkadishitan nii kakupa koshan.’ 64 Ukauꞌan pudyuuda ubaaranaa awunuutapa-kao kaimanaiman atii idikinaudaꞌu kamoo daunaꞌan. Panaadon utominapa-kidaniinao waꞌatin nii ĩkoidapaꞌananuz. Udaunaꞌan ĩkowaadaꞌanan nii pidannao ati, ĩkian nii kadishitaꞌa naazu pamawaka-kizi iki. Uruu dawuꞌitiiniꞌo mariidin-karu, powaꞌaꞌo nii zii udikaudan kiwiitapaꞌo mariidin-karu ai.”

65 Pilate kian ĩꞌati, “Unaꞌaka mooko soldyaanao, uawunuutapa-kidaꞌa naa wuruꞌu baaranaiz kaimanaiman.” 66 Uruu idi ĩmakon naa baaranai iti. Naꞌii ĩmuudan naa pakainaariba kuba kida ukita-kao ai, naꞌiki ĩwaꞌakan naa soldyaanao awunuutapaꞌo nii wuruꞌu baaranaiz.

28

Jesus kadishitan
pamawaka-kizi iki

(Mark 16:1-10; Luke 24:1-12; John 20:1-10)

1 Aizii Sookapa-karu Kamoon daunaꞌan, naꞌiki Sunday wakanadaꞌanan diꞌiti, Mary Magadalene naꞌiki baꞌoran Mary awunuutaꞌanan naa baaranai. 2 Mashaꞌapakiaka imiꞌi baara nakainan maꞌozakaꞌo idaꞌan naꞌii, Tominkaru angelin kaawan idi aokazi iki naꞌiki umakon baaranai iti, udorodoraa-kida kuba baaranai ai, naꞌii usakanatan uruu kuba paawaꞌa. 3 Aizii angel aidinpan naꞌapa toroanaru kan-kanaapan kawan naꞌiki ukamichan umanawunuꞌo ubarakan. 4 Tuukii soldyaanao awunuutapainao naka-nakaan patarian idi uꞌai, naꞌiki ĩdorautaꞌakan naa mawakauanaka.

5 Aizii angel kian zunnao ati, “Aonaa utariaꞌanaꞌa, õaitapa wuruꞌu uwaꞌatinuz utukapaꞌanan Jesus, tauka-kariwaiz cross diꞌiti. 6 Aonaꞌa naa uruu nii daꞌaꞌa, kadishitaꞌa naazu pamawaka-kizi iki, naꞌapa pakiauzon kawanaꞌati. Uwaꞌati mooko daꞌatiꞌi utukapa diꞌi wuruꞌu umuuda-kizinaoaz. 7 Ukauꞌan umako kadiman, ukowaadaꞌan utominapa-kidaniinao ati kadishitaꞌa naazu pamawaka-kizi iki, naꞌiki makoꞌo naa uruu Galilee Baara iti. Naꞌiaꞌo niꞌi naa utukapanuz. Uruu õkuwaa unao ati,” angel kian.

8 Uruu idi zunnao makon naa dopiaudaꞌuꞌo idaꞌan, ĩtarian mazan ĩkonaukian puꞌu kapam. Aizii ĩmakon dimapa ĩkakuwaapaꞌanan naa Jesus tominapa-kidaniinao ati. 9 Mashaꞌapakii Jesus aidinaꞌakan ĩkanaapu ii, “Kaiman,” ukian ĩꞌati. Sariapa ĩaitapaꞌakanuzu, uruu idi ĩmakoꞌokan uꞌidiꞌiti, ĩkodoruꞌukan naꞌiki ĩzaamatinan ukidiba iki, ĩmanawuntapanuz. 10 Udaunaꞌan Jesus kian ĩꞌati, “Aonaa utariaꞌanaꞌa. Umako, ukowaadaꞌan õꞌinawuzunao ati marii ĩmakon Galilee Baara iti, naꞌiaꞌo nii ĩtukapan õgaru.”

Soldyaanao kakuwaapan paawunuutapankan dauꞌu

11 Aizii zunnao makopan puꞌaꞌa naa, uruꞌu naa soldyaanao awunuutapainaouz baaranai makon naa Jerusalem iti, ĩkakuwaapaꞌanan naa faadaanao zowaunaanao ati ipai aimaakan shaꞌapaꞌo dauꞌan baaranai ii. 12 Sariapa faadaanao zowaunaanao baokopatinan kazowautapainao Jewnao tuma. Uruꞌu naa ĩmiitiniipan ĩaitapaꞌazon naa naꞌapam pashaꞌapatinan. Ĩtaa dobata puraata soldyaanao ati. 13 Ĩkian ĩꞌati, “Kaikapa paꞌi ukakuwaapaꞌa, ‘Upoitorunao koidapankaꞌa naa uruu aiwakaꞌan wadaꞌawun daida.’ 14 Aizii Pilate abatan an udauꞌan, waparadan nii uꞌati unao dikin ii, aonaa kizi ushaꞌapatan unao.” 15 Uruu idi soldyaanao zaamataꞌakan naa puraata, ĩmakon ĩkakuwaapaꞌanan naa padyuuda-kao kawanaꞌati. Unaꞌapan idiꞌo kaikapaꞌoraz kuwai kowaadapa-kaoaꞌa naa ipai Jewnao kawanaꞌati atii kai.

Jesus taan papoiturunao shaꞌapatan niꞌo udaruꞌo kaudin-kizai

(Mark 16:14-18; Luke 24:36-49; John 20:19-23; Acts 1:6-8)

16 Udaunaꞌan 11 Jesus tominapa-kidaniinao makon naa Galilee Baara iaꞌo midukuo iti, Jesus dyuuda kizi iti ĩdyaun. 17 Ĩtukapan donoꞌo naa Jesus naꞌii, sariapa ĩmanawuntapanuz. Mazan pabiꞌi kida ĩdyaun aonaa ĩmishidan Jesus wuruꞌu patukapaniaz. 18 Upuꞌaꞌa naa Jesus waꞌatin ĩꞌidaꞌati, ukian ĩꞌati, “Aizii ipai õmaꞌozakannaa taa-kao õꞌati, turuu õkazowautapan aokazi ii naꞌiki imiꞌi baaraꞌa. 19 Ukauꞌan umako ipai pidannao diꞌiti utominapa-kida kizi ĩdyaun õtominapa-kidanii dauꞌu. Uchikaawunuu ĩdyaun õDaru uu idaꞌan, naꞌiki õgaru uDani uu idaꞌan naꞌiki Kaimanaꞌo Doronaa uu idaꞌan. 20 Utominapa-kida õpidanannao, ĩizoꞌati kizi kaimanaiman ipai wuruꞌu õparadanuz õdyuudaniaz uizoꞌatin. Naꞌiki mishi, karikaonanuꞌo nii õgaru utuma, atii diꞌoraz amazada ikodan diꞌiti patokon.”

* : zaamaapauzo tax puraatannaa: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 1:1 Jewnao kaduz umanawunuꞌo ĩꞌati wuruꞌu kainaabatinapa-karuz padokozu-daunnao diꞌiki.

‡ 1:11 Jehoiachin: baꞌoran uꞌuu Jeconiah

§ 1:16 Christ: Uruu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa Christ dauaꞌo kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 1:21 Jesus: Tominkaru kazannaatan, kiaꞌo wuruꞌu uꞌuuaz.

* 2:6 Judah Baara: uruu Judea Baara

† 2:6 Micah 5:2

‡ 2:11 frankincense naꞌiki myrrh: kawinipinaꞌo kaduunuribai kida.

§ 2:15 Hosea 11:1

* 2:18 Ramah: kotuaꞌo wiizai munapo zaꞌo Bethlehem ai.

† 2:18 Rachel: oroo Israelitenao daro.

‡ 2:18 Jeremiah 31:15

* 3:3 Isaiah 40:3

† 3:4 manorunao: oo chiwao, iribaꞌoraz ĩmashaapan.

‡ 3:7 Pharisee: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

§ 3:7 Sadducee: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 3:11 Poitorui kaudin-kizi wuruꞌu unaꞌakauzonuz panaobanaa dazkidi uꞌidaꞌati.

* 4:4 Deuteronomy 8:3

† 4:6 Psalm 91:11

‡ 4:7 Deuteronomy 6:16

§ 4:10 Deuteronomy 6:13

* 4:16 Isaiah 8:23

† 4:23 synagogue: kabaun Jewnao baokopainapa-kizi. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 4:25 Decapolis: Greek paradan idaꞌan ‘10 wiizainao’ kiaꞌo wuruꞌu.

* 5:20 tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu naꞌiki Phariseenao: Ĩnao Jewnao, kaimanaimanaꞌo ĩaitapan Tominkaru paradan, naꞌiki ĩkakinaopanii uparadan kawanaꞌati. Ukauꞌan kaimanaꞌo pidannao nii ĩtukapa-kao baꞌoran pidannao ai. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 5:21 Exodus 20:13

‡ 5:21 Deuteronomy 17:8, 9

§ 5:27 Exodus 20:14

* 5:31 Deuteronomy 24:1

† 5:33 Leviticus 19:12; Numbers 30:2; Deuteronomy 23:21

‡ 5:38 Exodus 21:23-24

§ 5:46 zaamaapauzonao tax puraatannaa: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 6:13 oiaꞌo ai oo “Satan ai”.

† 6:13 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

‡ 6:16 sanadinpan: Uruu zamazidin-karu. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 8:2 kichanaꞌiki-kiaꞌo bishoi: aonaꞌo ukasaranaa nii, tuzuinbaꞌo kapam baꞌoran pidan diꞌiti. Putukapa kaarita tokon ii Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 8:21 Naobanai, õdidanaka kizi zii õdaru mawakan kiwiin, uruu daunaꞌan õdaꞌanan pugaru. oo “Naobanai, aonaꞌo nii zii õmakon kai. Kainaꞌa õdaru tuukian. Aizii umawakan an, õdidan nii zii uruu. Uruu daunaꞌan õmakon nii pudawuꞌati.”

‡ 8:22 Marii mawakainao didan pairiban mawakan. oo “Marii pidannao wuruꞌu mamishida-kainaouz õgaru didan pairiban mawakan.”

§ 8:28 Uruu dono pidan baaranaa, kuba uun ii kidaꞌo paꞌan.

* 9:1 Jesus mashaapa-kizi wiizai dakota-kao Capernaum.

† 9:13 Hosea 6:6

‡ 9:14 sanadinpauzon: Uruu zamazidin-karu. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

§ 9:17 wine kinnaa: uzai mada idiꞌo utoma-kao. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 9:27 David Takaan-daun: Kotuaꞌo Tominkaru kian udyuudan nii baudaꞌapa David Takaan-daun umanawunuꞌo naobanai nii.

* 10:2 apostlenao: dyuuda-kariwai kakuwaapaꞌanan Tominkaru naobanai-tinan dauꞌu. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 10:4 Patriot: mizaataakapauzoz pawiizi dauꞌan. Baꞌoran udakotapa-kinao Zealot kii.

‡ 10:5 Gentilenao: pidannao panaꞌaꞌo Jewnao ai. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

§ 10:5 Samaria Baara sannao: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 10:14 Kidibai parauda-kao, ukainaabatan Tominkaru marinaꞌatan nii ĩnao.

† 10:15 Sodom naꞌiki Gomorrah: kotuaꞌo donoinao. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 10:25 Beelzebul: baꞌoran kaarita idaꞌa udakota-kao Beelzebub kii. Uruu Satan.

§ 10:36 Micah 7:6

* 10:38 unaꞌakaꞌazon pacrossannaa: ubaiaapan kashaꞌoraꞌo oo uzowii-kao nii padaꞌanpan dikin ii Jesus.

* 11:10 Malachi 3:1

† 11:14 Malachi 4:5

‡ 11:21 Tyre naꞌiki Sidon: donoi kida, aonaa Jewnao mashaapa-kizi mani.

§ 11:23 Sodom: kotuaꞌo donoi mainaabata-kariwaiz pidannao oian idi. (Genesis 19:24-28)

* 12:2 Phariseenao ati, Jesus tominapa-kidaniinao kaudinan wuruꞌu ĩkaraodanuz wheat aka kida Sookapa-karu Kamoon dono.

† 12:3 1 Samuel 21:1-6

‡ 12:21 Isaiah 42:1

§ 12:23 David Takaan-daun: Kotuaꞌo Tominkaru kian udyuudan nii baudaꞌapa David Takaan-daun umanawunuꞌo naobanai nii.

* 12:24 Beelzebul: baꞌoran kaarita idaꞌa udakota-kao Beelzebub kii. Uruu Satan.

* 13:15 Isaiah 6:9-10

* 15:4 Exodus 20:12

† 15:4 Deuteronomy 5:16

‡ 15:22 David Takaan-daun: Kotuaꞌo Tominkaru kian udyuudan nii baudaꞌapa David Takaan-daun umanawunuꞌo naobanai nii.

§ 15:30 uꞌachoonnao: pidan shakataꞌo aonaa unanaa patumaakan, panaadon aonaa uanoba kaimanan, oo utain, oo naꞌiaꞌoram karikaonan ushaꞌapauzin.

* 16:16 Christ: Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 16:24 unaꞌakan pacrossannaa: ubaiaapan kashaꞌoraꞌo oo uzowii-kao nii padaꞌanpan dikin ii Jesus.

* 17:21 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

* 18:11 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

† 18:22 Aonaa 7 mani, mazan ipai dono, ushaꞌapata-kao kawanaꞌati: Greek paradan idaꞌan, 7 times 70 kii.

* 20:2 wiziꞌiꞌo puraata: Greek paradan idaꞌan udakota-kao denarius.

† 20:19 Gentilenao: pidannao panaꞌaꞌo Jewnao ai. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 20:22 Ukaꞌiitan nii mooko wuruꞌu õbaiaapan niꞌoraz? oo “Ukaꞌiitan nii mooko utuzan wuruꞌu õtuzan niꞌoraz baiainapa-karu koopo wazoo?”

§ 20:30 David Takaan-daun: Kotuaꞌo Tominkaru kian udyuudan nii baudaꞌapa David Takaan-daun umanawunuꞌo naobanai nii.

* 21:2 chaakashi: English idaꞌan, donkey.

† 21:5 Zion iainao pidannao: Jerusalem sannao, oo ipai Israelitenao.

‡ 21:12 miisa: English idaꞌan, table.

§ 21:15 David Takaan-daun: Kotuaꞌo Tominkaru kian udyuudan nii baudaꞌapa David Takaan-daun umanawunuꞌo naobanai nii.

* 21:31 zunnao kaminshuꞌu-shoronao: ĩnao zaamaapauzonao puraata pakiaapa-kidinan dikin ii.

† 21:42 Psalm 118:22-23

‡ 21:44 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

* 22:17 Caesar: tuubaruꞌo naobanai Rome iaꞌo.

† 22:42 Christ: Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 23:5 Deuteronomy 6:6-8

† 23:5 Numbers 15:37-41

‡ 23:14 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

* 24:5 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 24:15 Daniel 9:27; 11:31; 12:11

‡ 24:20 amazada wadidiizon dono: kichanaꞌiki-kii manawun chiꞌikapa-karu amazada wadidiizon dono. English idaꞌan udakota-kao ‘winter.’

§ 24:21 Daniel 12:1; Revelation 7:14

* 24:29 Isaiah 13:10; 34:4; Joel 2:10, 31; Joel 3:15; Revelation 6:12-13

† 24:30 Daniel 7:13; Revelation 1:7

‡ 24:31 kuwudii: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

§ 24:37 Genesis 6:5-8

* 24:39 Genesis 7:6-24

* 25:32 boogi: English idaꞌan, goat.

* 26:7 kuba: wuruꞌu kubaz, udakota-kao Alabaster.

† 26:28 Tominkaru shaꞌapatan pashaꞌapataꞌazooniaz pidannao ati: Uruu dakota-kao Paꞌinaꞌo Covenant. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii, ‘covenant’ waranuꞌu.

‡ 26:31 Zechariah 13:7

§ 26:36 Gethsemane: uruu olive baawu dakota-kariwaiz Gethsemane, Olive Naawa iaꞌo. Puawunuuta Luke 22:39 diꞌii.

* 26:50 Õpaonaru, pushaꞌapataꞌa naa wuruꞌu pushaꞌapataꞌazooniaz oo “Õpaonaru, kandii nii puwaꞌatin?”

† 26:63 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 27:17 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 27:32 Cyrene: Africa iaꞌo wiizai.

‡ 27:35 Psalm 22:18

§ 27:51 kamicha mada Tominkaru Dapu nazoo: Putukapa kaarita tokon ii ‘Tominkaru Dapu’ dauꞌan, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

MARK

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Mark

Saadanii Kaimanaꞌo Kuwai

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Diꞌoraz kaarita Mark saadanii. Jesus mawakan naꞌiki ukadishitan dono pamawaka-kizi iki, paꞌinaꞌo zii Mark uruu dono. Apostle Peter minaudaꞌuitapauzonii uruu pakakuwaatinan dono. Wuruꞌu Mark saadaniaz, Peter tukapanii naꞌiki uabatanii kida Jesus diꞌiki. Rome ikiꞌo wuruꞌu usaadanuz pakaaritan mishidainao Gentilenao atiꞌo, patakaꞌuta-kariwainaouz.

Dobata Mark saadan Jesus shaꞌapatanii kida dauꞌan, naꞌiki utominapa-kidan dauꞌu pidannao kapam. Karikaonan daꞌi Mark dakotauzon Jesus Tiichaa kii.

Kiwiitapa, pakaaritan idaꞌa, Mark kowaadan Jesus uruu Tominkaru dani. Udaunaꞌan ukowaadan naꞌapam Jesus shaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan diꞌitinapa-kinai, aonaꞌo turuu pidan shaꞌapatan, soo Tominkaru paꞌan. Naꞌiki ukowaadan Jesus, uruu Jewnao zaudapauzoniaz kazannaataꞌo niꞌoraz paugaru. Uruu Jewnao dakotaniaz Messiah kii Hebrew paradan idaꞌan; Greek paradan idaꞌan udakota-kao Christ kii. Naꞌiki Jesus dakotan paugaru Daonaiora Aokazi Ikiꞌo* kii, utukapa-kidan Tominkaru wuruꞌu dyuudaꞌoraz paugaru aokazi iki. Naꞌiki utukapa-kida mishiꞌo pidan paugaru, naꞌiki Tominkaru kapam.

Mark kowaada kapam naꞌapam pidannao shaꞌapatinan, oo naꞌapam ĩkian Jesus kuwaa naꞌiki ushaꞌapatanii kida dauꞌan. Mark saadan pakaaritan, utukapa-kidaꞌazon idi mishi Jesus aipan ipai pidannao (Jewnao naꞌiki Gentilenao) tominpan paꞌidiꞌiki. Uaipan pidannao aitapan, pidan tominpaꞌo Jesus diꞌiki, umashaapan nii kaimanaaka Jesus tuma, naꞌiki ubaokopatan nii panyukunuu Jesus tuma.

Kainaꞌa Mark dauꞌu kidaꞌo kowaada-kao Tominkaru Paradan (New Testament) idaꞌa. Panaadon udakota-kao John Mark kii. (Puawunuuta Acts 12:12, 25 idaꞌa; Acts 13:5, 13 idaꞌa; Acts 15:37-39 idaꞌa; Colossians 4:10 idaꞌa; 2 Timothy 4:11 idaꞌa; Philemon 1:24 idaꞌa.) Iriba pidan zauda-kidan Mark wuruꞌu dakota-kariwaiz paꞌinaꞌo pidan nii Mark 14:51-52 idaꞌaꞌoraz.

1

John Chikaawunuupauzo kaudin-kizi dauaꞌo

(Matthew 3:1-2; Luke 3:1-18; John 1:19-28)

1 Diꞌi Kaimanaꞌo Kuwai sakadinan Tominkaru Dani Jesus Christ dauaꞌo. 2 Usaadinpan prophet Isaiah kaaritan kawanaꞌati:

“Tominkaru kian,

‘Õdyuudan nii kakuwaapaꞌo nii puꞌuaꞌati,

saabaaꞌo nii dunapo puꞌati.’

3 Kainaꞌaꞌo nii pidan kadakoinpan diiwa,

mapidantakaꞌo amazada ii aka:

‘Putoma dunapo Naobanai ati,

pusaabaa sakitapa uchiꞌika kizi nii!’ ”

4 Mishi John Chikaawunuupauzo aidinan mapidantakaꞌo amazada ii, karikaonan ukadakotinan chikaawunuin-karu dauꞌu. “Utanawatinaꞌa naa uꞌoian ai naꞌiki uchikaawunuinaꞌa naa. Uruu Tominkaru mainaabatan nii uꞌoian,” ukian pidannao ati. 5 Iriba pidannao Judea Baara anainao naꞌiki donoi Jerusalem iki kidaꞌo waꞌatin ĩabatapaꞌanan John kuwaa. Ĩkowaadan paꞌoian kida, naꞌiki John chikaawunuuan ĩdyaun Jordan Waꞌo ii. 6 Ukamichan toma-kao camel idi idiꞌo, kainaꞌa kapam uzadawu wuzada-kariwai madai, naꞌiki uwanyukunuu nii manorunao† naꞌiki maaba.

7 Aizii John kian pidannao ati, “Pidan waꞌatipaꞌo õdawuꞌati kainaꞌiki, uruu powaꞌaꞌo zii umanawunun õꞌai. Aonaa õturuan õbuzuutan udazkidi zunaa.‡ 8 Õchikaawunuuan unao wunu idi, mazan uruu, uchikaawunuuan nii paꞌan unao Kaimanaꞌo Doronaa idi.”

Jesus Chikaawunuu-kao naꞌiki utiwaa-kidapa-kao

(Matthew 3:13—4:11; Luke 3:21, 22; 4:1-13)

9 Aonaa utomunuꞌikin Jesus kaawan daunaꞌan Nazareth iki, Galilee Baara iaꞌoraz wiizai. Naꞌapain John chikaawunuuan uruu Jordan Waꞌo ii. 10 Jesus koditan daunaꞌan wunu diꞌiki, sariapa utukapan aokazi daꞌata-kao, naꞌiki Kaimanaꞌo Doronaa waꞌatin uꞌidaꞌati orid kawan. 11 Parada-karu kian aokazi iki, “Pugaru mishi õdani õmarainapanii; kaiman manawun õnyukunuu puꞌati.”

12 Udaunaꞌan Kaimanaꞌo Doronaa dyuudaꞌakan naa umakon mapidantakaꞌo amazada diꞌiti. 13 Naꞌii umashaapan toꞌora kidaꞌo aimaakannao bii an 40 kamoo. Naꞌii Satan tiwautan patanawatan uruu oiaꞌo diꞌiti, mazan angelnao kaawan idi uꞌidaꞌati, ĩkaminkaꞌutan naazu.

Jesus kaawan ukowaadaꞌanan Kaimanaꞌo Kuwai

(Matthew 4:12-22; Luke 4:14-15; 5:1-11)

14 John taraa-kao daunaꞌan, Jesus makon Galilee Baara iti, ukowaadaꞌanan naa Kaimanaꞌo Kuwai Tominkaru diꞌikiꞌo. 15 Ukian pidannao ati, “Aizii kamoo mishiinan kaawaꞌazon naa, Tominkaru Naobanai-tinan maonapataꞌa naa. Utanawatinaꞌa naa uꞌoian ai kida naꞌiki umishida wuruꞌu Kaimanaꞌoraz Kuwai.”

Kopautapauzonao daꞌanan Jesus

16 Jesus makopaanan puꞌu maonapa Galilee Karishiiz danomata, utukapa dyaꞌutam kopautapauzonao, Simon paꞌinawuzu Andrew tuma. Ĩzaamaapan kopau pasairon idaꞌan karishii baoko iki. 17 Jesus kian ĩꞌati, “Uwaꞌati õtuma õtominapa-kida kizi unao uzaamaapan dauꞌu pidannao.” 18 Sariapa ĩwaꞌakaꞌakan pasairon kida naꞌiki ĩdaꞌanaꞌakan naa uruu.

19 Naꞌikiꞌo udobataꞌakan, sariapa utukapan dyaꞌutam pidannao koshan, James naꞌiki John, ĩnao Zebedee dainao. Ĩminziiwatan pasairon kida pakanawan zoꞌo. 20 Sariapa Jesus dapadan ĩdyaun paminaudaꞌunao nii. Uruꞌu naa ĩwaꞌakaꞌakan naa padaru Zebedeez kanawa zoꞌii poitoruinao tuma, ĩmakoꞌokan naa Jesus tuma.

Maꞌozakaꞌo idaꞌan Jesus tominapatin-kidan pidannao

(Luke 4:31-37)

21 Uruu daunaꞌan Jesus kaawan Capernaum iti patominapa-kidaniinao tuma. Naꞌiki Sookapa-karu Kamoon donoꞌo naa, Jesus makon synagogue§ iti. Naꞌiaꞌa naa ukakinaopan pidannao. 22 Pidannao abatapainaouz uruu, tuukii ĩdiꞌitinpan uparadan dauꞌu, ushaꞌapanum kauꞌan utominapatin-kidan idi ĩdyaun paaitapan idaꞌan paꞌan, aonaa wunao kawan maniꞌi tiichaapauzonaouz Moses kakinaori dauꞌu.

23 Upuꞌu pidan, oiaꞌo doronai zaamatapanii morotan synagogue nazo iti, sariapa ukadakonaakan. 24 Ukian, “Jesus, Nazareth san, kanom dii pushaꞌapataꞌazon watuma? Puwaꞌatin pumainaabataꞌazon shaꞌa waunao? Õaitapanii pugaru Tominkaru diꞌikiꞌo puwaꞌatin.”

25 Sariapa Jesus mashaatan oiaꞌo doronai, ukian, “Pumashaada naꞌiki pukodita wuru aiaꞌa pidanaz.” 26 Sariapa wuruꞌu oiaꞌo doronaiz ziiautapanuzu naꞌiki ukadakoꞌokan diiwa kapam, uruu mazan usoꞌotinaꞌakan naa uꞌidiꞌiki.

27 Uruu daunaꞌan tuukii manawun pidannao diꞌitinpan. Naꞌiki ĩpishautaakan paꞌatiaaka kida, “Shaꞌapaꞌoram kaduz kakinaoriꞌi naa wuruꞌu? Paꞌinaꞌoraꞌa naa kakinaowapa-karu aonaꞌo waabatauzon? Diꞌoraꞌa pidan paradinan pamaꞌozakan idaꞌan, atii oiaꞌo doronainao izoꞌati zii uparadan.”

28 Uruu idi kadiman ukaunamanaata-kao ipai wiizainao kawanaꞌati Galilee Baara ii aka.

Jesus kakudan pidannao

(Matthew 8:14-17; Luke 4:38-41)

29 Jesus ipaian daunaꞌan pachoochiipan synagogue ii, naꞌiki ukoditan paminaudaꞌunao tuma. Ĩmakon sariapa Simon naꞌiki Andrew dapu iti, James naꞌiki John makoꞌo kapam ĩtuma.

30 Uruu dono Simon imauzo karinaꞌo, tuukii omada wiichan pakarinaan idi, aonaa turuu okadishitan. Aizii Jesus kaawan puꞌu naꞌiti, sariapa ĩkowaadan okarinaan uꞌati. 31 Jesus makon oꞌidiꞌiti, sariapa uzaamatanuzo pakaꞌu kadu iki naꞌiki ukadishita-kidanuzo. Uruꞌu naa okakudaꞌakan, udaunaꞌan otaan naa ĩwanyukunuu nii.

32 Uruu wachuupunin, kamoo tipitan daunaꞌan, pidannao kaawa-kidan Jesus idaꞌati, ipai karinainao naꞌiki oiaꞌo doronainao zaamatapaniinao kida kapam. 33 Ipai naꞌii sannao kasabaꞌukinan kida kabaun panibazoota an. 34 Uruu dono Jesus kakudan iriba karinainao naꞌiki iriba ukodita-kidan oiaꞌo doronainao pidannao ai kapam. Aonaa utaapadan oiaꞌo doronainao paradan, ushaꞌapanum kauꞌan ĩaitapan idi uruu.

Jesus kakinaopan Galilee Baara ii

(Luke 4:42-44)

35 Baꞌoran kamoo wakankanaanin, Jesus koditan kabaun iki. Umakon pabaꞌorantin wiizai iki mapidantakaꞌo amazada iti, naꞌiaꞌa naa utoriinpan. 36 Simon naꞌiki uminaudaꞌunao, ĩdawatapan naa uruu, 37 atii ĩikodanuzu. Ĩkian uꞌati, “Ipai pidannao dawatapan pugaru.”

38 Jesus kian ĩꞌati, “Wamako baꞌoran wiizai kida diꞌiti. Naꞌii akaꞌo nii õkakinaopan, ushaꞌapanum kauꞌan naꞌapaꞌo dauꞌatiꞌo õwaꞌatin daꞌatiꞌi.” 39 Uruu idi Jesus chiꞌikapan ipai Galilee Baara an kidaꞌo wiizai kawanaꞌati, ukakuwaapatinan ipai synagogue kida kawanaꞌati, naꞌiki ukodita-kidan ipai oiaꞌo doronainao pidannao ai kida.

Jesus kakudan pidan powaa iti

(Matthew 8:1-4; Luke 5:12-16)

40 Pidan kaawan Jesus idaꞌati baiatinaꞌo kichanaꞌiki-kiaꞌo bishoi* idi. Ukodoruꞌukan ukanaapu itinapu, tuukiaꞌo idaꞌan upishaan, uaipan Jesus kaminkaꞌutan paugaru. Ukian, “Punyukunuu naꞌapan an, pusaabaa wuruꞌu õkabishopanuz.”

41 Jesus kashaꞌora-kida uruu naꞌiki upishatanuzu pakaꞌu idi, “Oo, naꞌapa mishi õnyukunuu, õkaminkaꞌutan nii pugaru.” Naꞌiki ukian, “Pusaabain powaa iti koshan!” 42 Sariapa mishi umada saabainaꞌakan. 43 Udaunaꞌan Jesus kakinaowaꞌakan naa uruu, udyuudaꞌakan naa kapamazu. 44 Upuꞌu ukian uꞌati, “Puabata, aonaa paꞌi pukowaadaꞌanaꞌa pidan ati. Mazan pumako sariapa faadaa diꞌiti utukapa kizi pusaabaa-kao. Naꞌapain putaaꞌa naa uzainao faadaa ati, uzowii kiziꞌi naa ĩdyaun kawaodapa-kizai paawa ii, Moses kakinaori kawanaꞌati,† naꞌiki pidannao tukapa kizi mishi kaimanaꞌa naa pusaabaa-kao.”

45 Uruꞌu naa mazan pidan makoꞌokan naa, naꞌiki ukakuwaapan ipai amazada kawanaꞌati naꞌapam pasaabaa-kao dauꞌu. Kuwai abata-kao idiꞌi naa ipai wiizai kida kawanaꞌati, aonaꞌa naa Jesus kaꞌiitan paꞌaidinan wiizai kida diꞌiti. Ushaꞌapanum kauꞌan uaitapanii iribaꞌo nii manawun pidannao zaudapan paugaru naꞌii. Unaꞌiakapan naa umashaapan mapidantakaꞌo amazada diꞌii. Naꞌitiꞌi naa pidannao makon uꞌidiꞌiti ipai Galilee Baara iki kida.

2

Jesus chiꞌika-kidan
machiꞌikakaꞌo pidan

(Matthew 9:1-8; Luke 5:17-26)

1 Jesus kiwan powaꞌa iti Capernaum iti. Aonaa zii kamoo dobatan iriba, udaunaꞌan, uunamunaa abata-kao kainaꞌa uruu pasookapauzo-kizi kabaun diꞌii. 2 Uruu idi iriba pidannao baokopatinan uꞌidaꞌati, paida kabaun nazoo, atii paniba ii aka. Jesus kowaadautan puꞌu Kaimanaꞌo Kuwai ĩꞌati, 3 uruꞌu naa 4 pidannao kaawa-kidan machiꞌikakaꞌo pidan Jesus idaꞌati, ĩaipan ukakudanuzu. 4 Mazan pidannao iriban idi aonaa ĩaitapan naꞌapam pamorota-kidan uruu Jesus diꞌiti. Uruu idi ĩbadakatan kabaun zowauꞌu, naꞌikiꞌi naa ĩmorota-kidan wuruꞌu machiꞌikakaꞌoraz pawashatinapa-kizi baara an.

5 Jesus tukapan idi mishi ĩmishidan tuukii manawun, ukian machiꞌikakaꞌo ati, “Õdani, puꞌoian mainaabataꞌaka-kaoaꞌa naa.”

6 Naꞌaꞌo kapam tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu ĩbiiꞌi ĩsakanatapan. Sariapa ĩdiꞌitinpan. 7 “Kandii nii uparadan kaikapaꞌa? Uwazootapaꞌazon Tominkaru paparadan idaꞌan! Soo baudaꞌapa Tominkaru turuaꞌo umainaabatan pidan oian.”

8 Jesus aitapa naꞌapam ĩdiꞌitinpan, uruu idi ukian ĩꞌati, “Kandii nii udiꞌitinpan õdauꞌu kaikapaꞌa? 9 Naꞌiaꞌoram mashaꞌapannaa: ‘ipai puꞌoian mainaabata-kao’ kii, oo ‘pukadishita naꞌiki puchiꞌika’ kii?

10 “Ukauꞌan, õaidan nii uꞌati naꞌapam Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kainaꞌa umaꞌozakan daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, turuu umainaabatan oii-karu kida.” Uruꞌu naa ukiaꞌakan machiꞌikakaꞌo pidan ati, 11 “Õkian puꞌati, pukadishita, puzaamata puwashatinapa-kizi, naꞌiki pukiwaꞌa naa pudapu iti.”

12 Ipai awunuutapainao awun zaꞌa, machiꞌikakaꞌo pidan kadishitaꞌakan, uzaamataꞌakan pawashatinapa-kizi, naꞌiki ukiwaꞌakan naa padapu iti. Tuukii ĩdiꞌitinpan naꞌiki ĩkonaukii-kidan Tominkaru. Ĩkian, “Mishiꞌo mishi Tominkaru umanawunun! Aonaa watukapauzon aimaakan shaꞌapata-kao kaikapaꞌa!”

Jesus dapadan Levi

(Matthew 9:9-13; Luke 5:27-32)

13 Jesus makon koshan Galilee Karishiiz danoma iti. Iriba pidannao kaawan uꞌidiꞌiti, naꞌiki ukakinaopan ĩdyaun. 14 Udaunaꞌan udobatapan puꞌu utukapa Levi, Alphaeus dani, zaamaapauzo tax puraatannaa,* sakanatapan pakaudin-kizi kabaun nazo ii. Jesus kian uꞌati, “Puwaꞌati õtuma.” Levi kadishitaꞌakan udaꞌanaꞌakan naazu.

15 Aizii Jesus aroopan donoꞌo naa Levi dapu ii patominapa-kidaniinao tuma, iriba zaamaapauzonao tax puraatannaa naꞌiki baꞌoran oiainao pidannao daꞌanpan Jesus. Naꞌii ĩaroopan utuma kapam. 16 Naꞌaꞌo kapam ĩbiiꞌi tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, zaamatinpainaouz Phariseenao† diꞌiti. Ĩtukapan idi uaroopan wunao tumaꞌa oiainaouz pidannao, naꞌiki zaamaapauzonaouz tax puraatannaa, sariapa ĩpishaan utominapa-kidaniinao, “Kandii nii Jesus aroopan kaikapainao pidannao tumaꞌa?”

17 Jesus abata naꞌapam ĩkian, naꞌiki ukian ĩꞌati, “Ziwuꞌo pidan, aonaa uaipan daakataa, soo karinaꞌo. Õwaꞌatin aonaa õdapadaꞌanan mani kaimanainao, mazan õdapadaꞌanan oiainao paꞌan.”

Sanadinapa-karu

(Matthew 9:14-17; Luke 5:33-39)

18 Baukapaiman John Chikaawunuupauzo kakinaopauzoniinao naꞌiki Phariseenao sanadinpan.‡ Pidannao pishaan Jesus, “Kandii nii wunao sanadinpanuꞌu, mazan putominapa-kidaniinao aonaa ĩsanadinpan?”

19 Jesus kian, “Turuu uaitapan dapada-kariwainao kiwan maaroopaka-daun, mazidaꞌo aroapa-kizi iki? Aonaa! Mazidaꞌo naꞌan puꞌu manawun ĩtuma aonaꞌo nii ĩmaaroapakan. 20 Mazan kamoo kaawan nii, uruu mazidaꞌo naꞌaka-kao niꞌi naa ĩꞌai. Naꞌapainiꞌo nii paꞌan ĩsanadinpan.

21 “Aonaa naꞌiaꞌoram pidan zimindotan pakamichan zaam paꞌinaꞌo kamicha idin idi, uchikaa-kao dono sariaapaꞌo nii paꞌinaꞌo kuzuutanuzu powaꞌa zii manawun. 22 Aonaa paꞌinaꞌo toma-kariwai riwunii paidauzo-kao kaiwapa-kariwaiꞌi naa riwunii kinnaa§ zoꞌiti. Upaida-kao an uzoꞌiti, riwunii kataman dono, sariaapaꞌo nii riwunii tadaꞌokanuzu naꞌiki uwakudinan nii, ukinnaa aonaꞌo niꞌi naa ukaiwaa-kao powaꞌa kapam. Uruu idi paꞌinaꞌo riwunii toma-kao an, paꞌinaꞌo nii ukinnaa toma-kao kapam.”

Sookapa-karu Kamoon naobanaa

(Matthew 12:1-8; Luke 6:1-5)

23 Jesus dobatapan zakapu zoꞌan Sookapa-karu Kamoon dono. Utominapa-kidaniinao makopaanan puꞌu utuma, ĩkaraowaanan paoribai wheat aka ĩnikapaanan naazu. 24 Naꞌaꞌo Phariseenao ĩtuma. Sariapa ĩkian Jesus ati, “Putukapa, putominapa-kidaniinao, aonaa ĩizoꞌatin mani wakakinaorinaa wuruꞌu ĩshaꞌapatanuz kaikapaꞌoraꞌa Sookapa-karu Kamoon dono.”*

25 Jesus dakoꞌatin ĩdyaun, ukian, “Aonaa mooko utukapauzon kaarita idaꞌaꞌoraz usaadinpan kanom King David shaꞌapatauzonii, tawuruꞌu uzamazin donoꞌoraz paminaudaꞌunao tuma? 26 David morotan Tominkaru Dapu iti, naꞌiki unikan bread taa-kariwaiz Tominkaru ati. Faadaa Abiathar kazowautapan donoꞌo Tominkaru Dapu, wuruꞌu ĩnaꞌapainapanuz. Wakakinaorinaa kiauzon puꞌu soo faadaanaouꞌo nii nika wuruꞌu breadiz. Mazan David upuꞌu unikanuz naꞌiki utaa kapamaz paminaudaꞌunao ati.”

27 Udaunaꞌan powaꞌa zii ukian ĩꞌati, “Sookapa-karu Kamoon toma-kao pidan atiꞌo, aonaa pidan toma-kao Sookapa-karu Kamoon ati. 28 Ukauꞌan Daonaiora Aokazi Ikiꞌo, uruu Sookapa-karu Kamoon Naobanaa paꞌan.”

3

Pidan aonaꞌo ukaꞌu kaimanan

(Matthew 12:9-14; Luke 6:6-11)

1 Jesus makon naa powaa iti synagogue iti, naꞌiaꞌo pidan aonaꞌo kanom ushaꞌapatan pakaꞌu mawakan idi. 2 Naꞌaꞌo pidannao Phariseenao biiꞌi, ĩaipan patukapan Jesus shaꞌapatan panaꞌitiꞌo aimaakan pakakinaorinaa ai. Uruu idi ĩaipan naa patukapan ukakudan nii mani wuruꞌu pidanaz Sookapa-karu Kamoon dono oo aonaa. 3 Jesus kian wuru atiꞌi pidanaz aonaꞌoraz ukaꞌu kaimanan, “Puwaꞌati daꞌatiꞌi pidannao kanaapu ati.” 4 Udaunaꞌan Jesus pishaan pidannao kaikapaꞌa: “Naꞌapa dii kakinaorii aipan washaꞌapatinan Sookapa-karu Kamoon dono? Wakaminkaꞌuta oo wapatakaꞌuta wairiban? Wakakuda oo wazowii pidan?” Mazan aonaa karikaonan ĩdakoꞌatin uparadan. 5 Uruu idi Jesus toꞌoran, uawunuudanaan ĩꞌati. Unaꞌapan puꞌu tuukii ukashaꞌora-kidan ĩdyaun, ĩkashadamikin puꞌu. Uruu daunaꞌan ukian pidan ati, “Putunuuta puanoba.” Utunuutaꞌakanuzu, sariapa ukaꞌu saabainaꞌakan. 6 Uruu idiꞌi naa Phariseenao makoꞌokan naa synagogue iki, ĩmiitiniipan Herod pidanannao tuma, naꞌiki ĩbaokopatan padiꞌitinpan ĩaipan pazowian Jesus.

Iribaꞌo pidannao karishii danomaꞌa ĩbaokopatinan

7 Jesus makon patominapa-kidaniinao tuma Galilee Karishiiz danoma iti, naꞌiki iriba pidannao daꞌanpan uruu naꞌiti. Ĩwaꞌatin Galilee Baara iki, Judea Baara iki, 8 naꞌiki Jerusalem iki kida. Naꞌiki baꞌorainao waꞌatin kida Idumea Baara iki, waoko itanpuꞌoraz Jordan Waꞌo ai baara iki, naꞌiki baꞌorainao Tyre naꞌiki Sidon Baara iki kida. Ipai wuruꞌu pidannao kaawanuz naꞌati ĩabatan idiꞌo Jesus shaꞌapatan kaiman kidaꞌo aimaakan. 9 Pidannao iriban idi utukapan, udyuudan patominapa-kidaniinao naꞌakan kanawa paꞌidaꞌati, aonaa uaipan pidannao chakatinan paꞌidaꞌati. 10 Ushaꞌapanum kauꞌan ukakudan daunaꞌan iriba karinainao pidannao, naꞌiki baꞌorainao dikintinan ĩaipan papishatan uruu. 11 Naꞌapainim karikaonan pidan kainaꞌaꞌo oiaꞌo doronai uꞌidaꞌa tukapan Jesus, sariapa udorautaꞌakan ukanaapu ati pakadakoinan tuma, ukian uꞌati, “Pugaru mishi, mishiꞌo Tominkaru Dani!”

12 Mazan Jesus kakinaowan oiaꞌo doronainao maꞌozakaꞌo idaꞌan. Ukian, “Manaꞌa paꞌi ukowaadaꞌanaꞌa kanom kaduz wuruꞌu õgaruz.”

Jesus zaamatan 12 pidannao patominapa-kidaniinao bii iki

(Matthew 10:1-4; Luke 6:12-16)

13 Jesus makon naawazi paawa iti, naꞌikiꞌi naa udapadan paꞌidaꞌati pidannao paaiapaniinao. Uruu idi ĩmakon uꞌidiꞌiti. 14 Ĩbii ikiꞌi naa uzaamatan 12 pidannao. Udakotan ĩdyaun apostlenao* nii. Jesus kian pazaamataniinao ati, “Õzaamatan unao mashaapaꞌo nii õtuma. Õdyuudan nii unao kakuwaapatinaꞌo nii kaimanaꞌo parada-karu dauꞌu, 15 naꞌiki õtaan nii umaꞌozaka-kinaa nii uwaata-kinaa nii oiaꞌo doronainao.”

16 Kaikapaꞌo ĩꞌuu kida wuruꞌu 12 uzaamataniinaouz: Simon (Jesus kaꞌuutaniazu Peter kii), 17 James naꞌiki John, Zebedee dainao (Jesus kaꞌuutan ĩdyaun Boanerges kii, “Toroanaru kawanuinao” kiaꞌo wuruꞌu ĩdakota-kaoaz), 18 Andrew, Philip, Bartholomew, Matthew, Thomas, James Alphaeus daniz, Thaddeus, Simon uruu zaamatinpauzoz pidannao diꞌiti, tiwautauzonaouz pawaatan Romannao, 19 naꞌiki Judas Iscariot, kaakapaꞌoraz Jesus.

Pidannao kian kainaꞌa oiaꞌo doronainao zowaunaa Jesus idaꞌa

(Matthew 12:22-32; Luke 11:14-23; 12:10)

20 Udaunaꞌan Jesus kiwan pasookapauzo-kizi kabaun itiꞌi naa. Naꞌii iriba pidannao kasabaꞌukinan uꞌidaꞌati koshan; uruu idi Jesus, patominapa-kidaniinao tuma, aonaꞌa naa ĩaitapan naꞌapam panikan pawanyukunuu.

21 Uiribannao abatan idi uunamunaa, sariapa ĩmakon ĩnaꞌananuzu, “Madoronaitaꞌa naa uruu, padiꞌitinpan idi tuukii!” pidannao kian idi.

22 Tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, waꞌatiinao Jerusalem iki, kian, “Kainaꞌa Beelzebul† uꞌidaꞌa, oiaꞌo doronainao naobanaaz, uruu taaꞌoraz pamaꞌozakan uꞌati, uwaata-kinaa nii oiaꞌo doronainao.”

23 Jesus dapadan pidannao paꞌidaꞌati, uparadan ĩꞌati diꞌitinapa-kinai kuwai idaꞌan, “Naꞌapam nii mooko Satan kodita-kidan Satan? 24 Aizii wiizai buutinan an mani naꞌiki ĩmizaataakan paꞌatiaaka, aonaꞌo nii ĩmashaapan kaiman. 25 Pidannao mashaapainao baudaꞌapaꞌo kabaun idaꞌa buutaakapan an mani naꞌiki ĩmizaataakan paꞌatiaaka, aonaꞌo nii ĩmashaapan kaiman. 26 Ukauꞌan Satan tonaazinaa mizaataakapan an paꞌatiaaka, katokon-tinaꞌo nii unaobanai-tinpan.

27 “Aonaa turuu pidan morotinan naꞌiki ukoidapan maꞌozakaꞌo pidan dapu iki, soo udodoo-kao an kiwiin zii, udaunaꞌan turuu ushaꞌapauz kida koidapa-kao. 28 Õkowaadan nii puꞌati turuu pidannao shaꞌapatanii oii kidaꞌoraz soꞌota-kao ĩꞌai naꞌiki ipai wuruꞌu ĩdakomikitinanuz. 29 Mazan naꞌiaꞌoram pidan dakoopaꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa, aonaꞌo nii uꞌoian soꞌota-kao uꞌai, karikaonanuꞌo nii uꞌoian naa.” 30 Jesus kian kaikapaꞌa, pidannao kian idi, “Kainaꞌa oiaꞌo doronai uꞌidaꞌa.”

Jesus daro naꞌiki uꞌinawuzunao

(Matthew 12:46-50; Luke 8:19-21)

31 Udaunaꞌan Jesus daro naꞌiki uꞌinawuzunao kaawan, ĩnaꞌian paniba ii ĩkadishitapan. Ĩdyuudan paparadan uꞌidiꞌiti, ĩaipan uwaꞌatin paꞌidaꞌati. 32 Iribaꞌo pidannao sakanatapainaouz udazaba an kian uꞌati, “Kainaꞌa pudaro, puꞌinawuzunao naꞌiki pudadakoonao paniba ii, ĩaipan pugaru.”

33 Jesus dakoꞌatin naꞌiki upishaan ĩdyaun, “Kanom õdaro nii? Kanom õꞌinawuzunao nii?” 34 Uawunuupan padazaba ainao ati, “Dii õdaro naꞌiki õꞌinawuzunao. 35 Kanom shaꞌapataꞌo Tominkaru aiapanii, uruu õꞌinawuzu, õdadakoo, naꞌiki õdaro.”

4

Pidan paopauzo dauaꞌo

(Matthew 13:1-9; Luke 8:4-8)

1 Jesus kakinaopan koshan Galilee Karishiiz danoma ii. Pidannao iriban idi, Jesus paidinan kanawa zoꞌiti, naꞌiaꞌa naa usakanatapan. Kanawa mashaapan munapo zaa karishii danoma ai, naꞌiki iribainao pidannao ipai ĩkadishitapan karishii danomata kida.

2 Jesus tominapatin-kidan pidannao diꞌitinapa-kinao kuwai kida idaꞌan. Ukian ĩꞌati, 3 “Aizii uabata! Kainaꞌa pidan makon upaowinpaꞌanan. 4 Zakapu baara iaꞌa naa upararaan naa uudai kida. Baꞌoran uudai kida waotan dunapota karikaonan. Udaunaꞌan kotuꞌuznao kaawan naꞌiki ĩnikaꞌakan naa kidaz.

5 “Baꞌoran kida waotan kuba baara iti, kainaꞌaꞌo kapam masakaudaꞌu imiꞌi upaawa an. Uruu idi kadiman uudai kida sodan. 6 Mazan udaunaꞌan kamoo wiichan tuukii, sariapa uaradadan paꞌinaꞌo paoribai kida. Kadiman paoribai mawakaꞌakan, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa ĩishatabaꞌu kida morotan munapo imiꞌi kaꞌazo iti.

7 “Naꞌiki baꞌoran kida waotan kaiwada-karu bii an. Soda padamata ĩdyaun, mazan aonaꞌa naa ĩkaakan, kaiwada-karu dikinidan idi ĩdyaun kamoo ai.

8 “Mazan baꞌoran kida waotan kaimanaꞌo imiꞌi baara iti. Uruu idi uudai kida sodan naꞌiki ĩtuubarun atii ĩkaakan: baudaꞌapaꞌo kaakan uꞌaka 30, baꞌoran 60, naꞌiki baꞌoran aka 100.”

9 Jesus kian, “Pukakinaon an puabataꞌa naa kakinaorii!”

Kanom niꞌo Jesus kaiwaan diꞌitinapa-kinai kuwai

(Matthew 13:10-17; Luke 8:9-10)

10 Pidannao kiwan daunaꞌan, Jesus waꞌakinan 12 patominapa-kidaniinao tuma, naꞌaꞌo kapam baokoinao utominapa-kidaniinao. Ĩaipan ukowaadan paꞌati mashaꞌapannaꞌo idaꞌan wuruꞌu diꞌitinapa-kinai kuwai kidaz. 11 Ukian ĩꞌati, “Õkainaabatanii uꞌati wuruꞌu aonaꞌoraz ukowaadauzo-kao, naꞌapam Tominkaru naobanaitapa-kao, mazan baꞌorainao ati õkakuwaapan nii soo diꞌitinapa-kinai kuwai kida idaꞌan paꞌan. 12 Ukauꞌan,

‘Ĩtukapan nii kanom õshaꞌapatanii,

mazan aonaꞌo nii ĩaitapanuz.

Ĩabatan nii õparadan kida,

mazan aonaꞌo nii ĩtaapanuzu.

Ĩaitapan an maniz, ĩtanawatin mani Tominkaru diꞌiti,

naꞌiki usoꞌotan mani ĩꞌoian kida ĩꞌai.’ ”*

Jesus kainaabatan wuruꞌu diꞌitinapa-kinai kuwaiz

(Matthew 13:18-23; Luke 8:11-15)

13 Udaunaꞌan Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Aonaan an uaitapan wuruꞌu diꞌoraꞌa diꞌitinapa-kinai kuwai, naꞌapam nii mooko uaitapan baꞌoran diꞌitinapa-kinai kuwai kida? 14 Paopauzo paowan kaimanaꞌo kuwai Tominkaru diꞌikiꞌo. 15 Pabiꞌi kida pidan naꞌapa wuru kawanuꞌu uudai kida waotaꞌoraz dunapota; ĩabatan puꞌaꞌa naa Kaimanaꞌo Kuwai, Satan kaawaꞌakan ĩꞌidaꞌati, ipai ukazataꞌakan ĩꞌai wuruꞌu kaimanaꞌoraz kuwai paowa-kariwaiz ĩꞌidaꞌa.

16 “Baokoinao pidannao, ĩnao uudai kida kawanuꞌo, waotaꞌoraz imiꞌi diꞌiti, kuba baara paawa anaꞌoraz. Ĩabatan dono Kaimanaꞌo Kuwai, konaukii ĩzaamatanuzu, 17 mazan aonaa ĩtaapan wuruꞌu kakinaorii kotuaꞌiki paꞌidaꞌa kida. Masakaudaꞌu karikaonan ĩtaapanuzu. Naꞌapainim ĩshaꞌapataꞌazoo-kao an oo ĩpatakaꞌutaꞌazoo-kao an Kaimanaꞌo Kuwai dikin ii, sariapa ĩtanawatinan powaa iti pamishidan ai wuruꞌu kaimanaꞌoraz kuwai.

18 “Baokoinao pidannao, ĩnao uudai kida kawanuꞌo, waotaꞌoraz kaiwada-karu kida sakodata. Ĩnao, ĩabata wuruꞌu kuwaiz, 19 mazan ĩdiꞌitinpan aimaakan aiapa-kao dauꞌu, naꞌiki kashaꞌapauzi-karu dauꞌu, naꞌiki ĩaipaa-biꞌian ipai pabiꞌinaaka sodi kidaꞌo aimaakan. Uruu idi ĩmanyukunuutan naa wuruꞌu kuwaiz. Naꞌiki aonaꞌa naa ĩshaꞌapainpan kaiman kuwai kawanaꞌati.

20 “Mazan baokoinao pidannao, ĩnao uudai kida kawanuꞌo waotaꞌoraz kaimanaꞌo imiꞌi baara iti. Ĩabata wuruꞌu kuwaiz naꞌiki ĩmishida, tuukii ĩtaan panyukunuu atiz. Ĩkaakan baudaꞌapaꞌo aka 30, baꞌoran 60, naꞌiki baꞌoran 100 manawun.”

Lampa, boon waranu aꞌo

(Luke 8:16-18)

21 Udaunaꞌan Jesus kian ĩꞌati, “Pidan suuan an lamp kabaun nazo ii, naꞌiam umuuda-kao, boon waranuꞌu oo bed waranu ii? Aonaa dokoꞌo mani umuuda-kao, aimaakan paawaꞌa? 22 Kanom dizinpaꞌo utaapa-kao, naꞌaka-kao nii kanadaꞌo idaꞌati. Naꞌiki kanom taratapa-kariwai, daꞌata-kao niiz. 23 Pukakinaon an puabataꞌa naa kakinaorii!”

24 “Punyukunuuapa pakawan puabatanii; punaꞌapan an, uruu kawanaꞌatiꞌo nii puaitapan. Naꞌiki powaꞌaꞌo nii zii manawun puaitapan taa-kao. 25 Pidan zaamataꞌo õkakinaori, powaꞌaꞌo nii zii uaitapan taa-kao. Mazan pidan aonaꞌoraz uabatan õkakinaori, aonaꞌo nii naꞌapainim uaitapan taa-kao.”

Jesus kowaadan kuwai
uudai sodan dauaꞌo

26 Jesus kakinaopan koshan, ukian, “Tominkaru Naobanai-tinan kaikapaꞌoraꞌa. Wuru kawanuꞌu pidan paowanuz uudai pazakapun ii. 27 Udaunaꞌan udaꞌawun aiwakaꞌan, wakanadan puꞌu upokodapan, mazan uudai sodan naa. Aonaa uaitapan naꞌapam dii usodan. 28 Paaipan atiꞌo imiꞌi soda-kidan uudai, atii ukaakan. Kiwiin shomada sodiꞌo nii zii ukadunaa koditan atii udyaupain, udaunaꞌan ukaakan. 29 Uꞌaka dyuuan donoꞌo naa, pidan dukutan naazu pasooparan idi, ukamoon kaawan idiꞌi naa.”

Kuwai mustard uuda dauaꞌo

(Matthew 13:31-32, 34; Luke 13:18-19)

30 “Kanom kawanuꞌo dii wuruꞌu Tominkaru Naobanai-tinanuz?” Jesus kian. “Kanom kaduz diꞌitinapa-kinai kuwai mani turuu wakaiwaan wakowaada-kinaa niizu? 31 Kaikapaꞌo wuruꞌu: Pidan paowan papaoriba mustard uuda imiꞌi diꞌiti, uruu duusodiꞌo ipai baꞌoran paoribai kida uuda ai. 32 Usodan donoꞌo naa powaꞌa zii utuubarun ipai paoribai paowa-kariwaiz zakapu iaꞌo ai, naꞌiki ukawaodainan iriba. Uruu idi iriba kotuꞌuz toman pashimaka kida naꞌapain ĩdikindinan uwaranuꞌu.”

33 Jesus tominapa-kidan pidannao soo diꞌitinapa-kinai kuwai kida idaꞌan, wuru kida kawanuꞌu. Utominapa-kidan ĩdyaun masakaudaꞌu ĩaitapan kawanaꞌati. 34 Aonaa naꞌapainim umakaiwaakan diꞌitinapa-kinai kuwai pakakinaowapa-kinaa nii, mazan pabaꞌoranin dono patominapa-kidaniinao tuma, naꞌapainiꞌo nii zii ukowaadan ĩꞌati mashaꞌapannaꞌo parada-karu idaꞌan wuruꞌu kuwai kidaz.

Jesus mashaadan maꞌozakaꞌo awaru

(Matthew 8:23-27; Luke 8:22-25)

35 Naꞌapain uruu wachuupunin, Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Wamakoꞌo naa karishii baza iti.” 36 Uruu ĩwaꞌakaꞌakan naa pidannao, ĩpaidinan naa kanawa zoꞌiti, uruu ĩmakon naa. Kainaꞌa kapam baꞌorainao kanawa zoꞌan kida makon ĩtuma. 37 Mashaꞌapakiaka maꞌozakaꞌo awaru kaawan naꞌiki sariapa udaruꞌo wunu paran kida daawadaan kanawa, maonapa kida unaraadanuzu. Atii wunu paidinaꞌaka kanawa zoꞌiti. 38 Jesus, udaꞌawun paꞌan, kaimanaiman ukawiizi-baaratan pazowau kanawa tokon itinapu. Sariapa utominapa-kidaniinao pokowauanuzu, naꞌiki ĩkian uꞌati, “Tiichaa. Aonaa mooko pudopii-kidan waunao? Taaꞌazoꞌo naa wanaraan.”

39 Sariapa Jesus pokodaꞌakan naꞌiki ukian awaru naꞌiki wunu paran ati, “Pumashaadin!” Sariapa awaru mashaadinaꞌakan naꞌiki wunu paran sookaꞌakan naa kapam. 40 Udaunaꞌan sariapa Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Kanom nii dii utarian? Aonaa zii mooko umishidan?” 41 Mazan tuukii ĩtarian manawun, naꞌiki sariapa ĩkian paꞌatiaaka kida, “Kandii kaduz dii pidan uruu? Atii awaru naꞌiki wunu paran izoꞌati zii uparadan.”

5

Jesus kodita-kidan oiaꞌo doronainao pidan diꞌiki

(Matthew 8:28-34; Luke 8:26-39)

1 Jesus naꞌiki utominapa-kidaniinao kaawan baza iaꞌo karishii danoma iti, Gerasa Baara itinapu. 2 Jesus maratinan puꞌu kanawa zoꞌiki, pidan ikodapan uruu, koditaꞌakaꞌo baaranai iki, kaꞌunaru kida diꞌiki.* 3 Wuruꞌu pidanaz oiaꞌo doronainao zaamatapanii. Unaꞌauzon umashaapan baaranai an. Aonaꞌa naa kanom kaꞌiitan padodotan uruu powaꞌa. 4 Iribaꞌa naa pidannao tiwaan pawatudan uanoba naꞌiki utabaꞌu, mazan ipai ubiditaꞌakan chain, wuruꞌu pawatudapa-kinao kidaz. Umaꞌozakan idi manawun aonaꞌa naa turuu uzaamata-kao. 5 Unaꞌiakapan baaranai ii aka naꞌiki midukuo ii aka, wakanadan puꞌu naꞌiki aiwakaꞌan ukadakoinpan naꞌiki ipai utazaubiꞌian pamada kuba idi.

6 Munapo zii utukapan Jesus, sariapa udiman uꞌidaꞌati naꞌiki ukodoruꞌukan ukanaapu ati, 7 naꞌiki ukadakon diiwaꞌo idaꞌan, “Jesus, Tominkaru Umanawunuꞌo Dani! Kanom dii puaipan õꞌai? Tominkaru uu idaꞌan, õpishaan pugaru aonaa shoman pupatakaꞌutaꞌanaꞌa õgaru,” ukian. 8 Wuruꞌu uparadanuz kaikapaꞌa, Jesus dyuudan idiꞌo oiaꞌo doronainao soꞌotinan uꞌai.

9 Jesus pishaanuzu, “Naꞌapam puꞌuu?”

Pidan kian, “Õꞌuu Iribainao, iribaꞌo wuruꞌu waunaouz!” 10 Tuukii upishaan Jesus aonaa kizi udyuudan oiaꞌo doronainao naꞌiaꞌo amazada ai.

11 Naꞌiaꞌo iribaꞌo kooshinao kasabaꞌukinpan naawazi zaꞌan, ĩaroapatinan. 12 Uruu idi oiaꞌo doronainao pishaan Jesus tuukii, “Turuu shoman pudyuudan wamorotan kooshinao diꞌiti.”

13 “Turuu!” Jesus kian. Uruꞌu naa ĩkoditaꞌakan pidan diꞌiki, ĩmorotaꞌakan naa kooshinao diꞌiti. Iribaꞌo wuruꞌu kooshinaouz ikoda mani 2000 ĩdyaun. Naꞌikiꞌo ĩdimaꞌakan atii tawudapu an, atii ĩwaotan karishii baoko iti. Uruu idi ipai ĩnaraan.

14 Uruꞌu naa kooshinao taapikinao dimaꞌakan naa, ĩkakuwaapaꞌanaꞌakan naa donoi iaꞌo pidannao ati, naꞌiki baokoinao ati kawiizi-tinpainaouz donoi dawun ii kida. Sariapa pidannao makon naꞌiti ĩtukapa ipai wuruꞌu shaꞌapaꞌoraz naꞌii. 15 Ĩkaawan Jesus idaꞌati, ĩtukapa wuruꞌu pidanaz iribaꞌoraz daꞌi oiaꞌo doronainao uꞌidaꞌa. Naꞌa usakanatapan kakamichantinpaꞌa naa, aitapinaꞌa naa kapam. Tuukii ĩtarian. 16 Pidannao tukapainaouz kanom shaꞌapan, ĩkakuwaapan naa baꞌoran pidannao ati wuru dauꞌanaꞌa oiaꞌo doronainao zaamatapauzoniaz daꞌi pidan, naꞌiki kooshinao dauꞌu. 17 Uruu idi tuukiaꞌo idaꞌan ĩpishaan Jesus, ĩaipan umakon pawiizi iki.

18 Jesus paidinaꞌazon puꞌaꞌa naa kanawa zoꞌiti, pidan soꞌota-kariwaiz oiaꞌo doronainao uꞌidiꞌiki, kian Jesus ati tuukiaꞌo idaꞌan, “Õmako kizi putuma!”

19 Aonaa Jesus taapadan umakon patuma. Mazan ukian uꞌati, “Pukiwaꞌa naa puiribannao diꞌiti, pukowaadaꞌan kizi kanom Naobanai shaꞌapata puꞌati, ukaimanan idi ukaminkaꞌutan pugaru.”

20 Uruu idi pidan kiwaꞌakan naa, naꞌiki ukakuwaapaanan 10 wiizainao Decapolis Baara an kidainao pidannao ati. Ipai ukowaadan pidannao ati Jesus shaꞌapatanii kida paꞌati. Naꞌiki ipai abatainao ukuwaa, tuukii ĩdiꞌitinpan udauꞌu.

Jesus kakudan zun sodi naꞌiki maskonnao izaipaiba

(Matthew 9:18-26; Luke 8:40-56)

21 Jesus kiwan patominapa-kidaniinao tuma powaa iti karishii baza iti kanawa idaꞌan. Naꞌii iriba pidannao kasabaꞌukinan udazaba an awauta. 22 Udaunaꞌan pidan Jairus kiaꞌo uꞌuu kaawan Jesus idaꞌati, uruu kazowautapauzo synagogue pawiizi ii. Utukapan Jesus, sariapa ukodoruꞌukan, udawukan Jesus kanaapu iti ukidiba idaꞌa. 23 Naꞌiki tuukiaꞌo idaꞌan manawun upishaanuzu uaipan pakaminkaꞌuta-kao. Ukian Jesus ati, “Õdani sodi zun maonapaꞌa naa omawakan. Turuu pumakon naꞌiti pupishata kizi pukaꞌu idi oroo, okakuda kizi naꞌiki oziwu kizi powaa iti.”

24 Udaunaꞌan Jesus makon naa utuma. Iriba pidannao makon kapam ĩtuma, atii chakata ĩmashaapan udazaba an kida.

25 Naꞌaꞌo zun izaipaiba pidannao biiꞌi. 12 wunu obaiatinan. 26 Omakoniꞌi naa kiwiin bakadun kida daakataanao diꞌiti, naꞌiki ipaiꞌi naa otaan papuraatan ĩꞌati. Oaipan pakakudan padamata, mazan kiiꞌan oizain tuukiidinan naa powaꞌa zii manawun. 27 Oabatauzon idi Jesus shaꞌapatan umanawunuꞌo aimaakan, omakon naa pidannao bii an Jesus dawuꞌati. 28 Okian paꞌidaꞌa, “Õpishatan an ukamichan karikaonan, kaimanaꞌo nii õkakudan.”

29 Opishataꞌakan naa uchaakitan zaꞌabaꞌi, sariapa oizaipan shabataꞌakan; naꞌiki kaiman oabatinaꞌakan pakaꞌazo ii, pasaabaa-kao idi pabaiatinan ai. 30 Sariapa Jesus aitapan pamaꞌozakan shaꞌapatan aimaakan umanawunuꞌo. Utanawatinaꞌakan powaa iti iribaꞌo pidannao zikonuꞌu, upishaan ĩdyaun, “Kanom pishataꞌoraz õkamichan?”

31 Utominapa-kidaniinao dakoꞌatin uruu, “Puaitapanii iriba pidannao pudazaba an kasabaꞌukinpan. Kanom nii mooko pupishaan kanom pishataꞌoraz pugaru?”

32 Mazan upuꞌu Jesus awunuudanaan utukapaꞌazon kanom pishataꞌoraz paugaru. 33 Wuruꞌu zunaz oaitapanii kanom shaꞌapan paꞌati, sariapa owaꞌatin panaka-nakaan naꞌiki patarian biiꞌi Jesus idaꞌati. Okodoruꞌukan maonapa ukanaapuꞌu, naꞌiki okowaadan Jesus ati ipai kanom shaꞌapan paꞌati. 34 Jesus kian oꞌati, “Pumishidan idiꞌo pukakudan. Pumakoꞌo naa, punyukunuu kaimanan tuma, pukakuda-kaoaꞌa naa shaa pubaiatinan ai.”

35 Jesus kadakotinan puꞌu zii, pidannao kaawan Jairus dapu iki kuwaitaꞌanainao uꞌidaꞌati. Sariapa ĩkian, “Marinaꞌa naa Tiichaa, mawakaꞌakaꞌa naa pudani!”

36 Mazan Jesus aonaa utauan panyukunuu ati naꞌapaꞌoram ĩparadan, naꞌiki sariapa ukian Jairus ati, “Manaꞌa putariaꞌa naa, mazan pumishida paꞌan.” 37 Udaunaꞌan aonaa utaapadan ipai pidannao makon patuma, soo unaꞌaka Peter, James naꞌiki John James inawuzuz patuma karikaonan.

38 Ĩkaawan Jairus dapu iti, naꞌii Jesus tukapan iriba pidannao kasabaꞌukinpan naꞌiki ĩzaadinan diiwaꞌo idaꞌan. 39 Jesus morotan kabaun nazo iti naꞌiki sariapa ukian pidannao ati, “Kandii nii mooko uzaadinan kaikapaꞌa? Manaꞌa ukashaꞌoraꞌanaꞌa! Aonaa koraidaonaa mawakan mani wuruꞌu. Soo odaꞌawupan karikaonan.”

40 Mazan ĩshaazootinan udauꞌu, pamamishidakan idi uparadan. Sariapa udyuudan ĩkoditan kabaun nazo iki; unaꞌakan soo koraidaonaa daronao naꞌiki paminaudaꞌunao, umorota-kidan ĩdyaun koraidaonaa washatinpan diꞌiti.

41 Jesus zaamatanuzo pakaꞌu kadu iki naꞌiki ukian oꞌati, “Talitha koum.” Kaikapaꞌo wuruꞌu parada-karuz: “Zuna sodi, õkian, pukadishita,” kiaꞌo wuruꞌu. 42 Sariapa okadishitaꞌakan naꞌiki ochiꞌikaꞌakan naa. (12 owunun wuruꞌu zun sodiz.) Okakudan idi, tuukii ĩdiꞌitinpan. 43 Mazan Jesus kian ĩꞌati, “Manaꞌa paꞌi ukowaadaꞌanaꞌa udauꞌan.” Naꞌiki ukian kapam ĩꞌati, “Utaaꞌa naa owanyukunuu nii.”

6

Aonaa Jesus aiapa-kao Nazareth ii

(Matthew 13:53-58; Luke 4:16-30)

1 Udaunaꞌan Jesus makon padyaupai-kizi wiizai iti patominapa-kidaniinao tuma. 2 Sookapa-karu Kamoon dono utominapa-kidan pidannao synagogue ii. Iriba pidannao naꞌiainao abatan ukuwaa, tuukiaꞌo idaꞌan manawun ĩdiꞌitinpan. “Naꞌiki dii uaitapan ipai wuruꞌu?” ĩkian. “Kanom taanii uꞌati uaitapa-kinaa nii? Naꞌapa dii ushaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan, aonaꞌo watukapauzon? 3 Aonaa carpenter mani uruu, Mary daniz? Aonaa James, Joseph, Judas naꞌiki Simon inawuzu mani wuruꞌu uruuz? Aonaa mooko udadakoonao mashaapan daꞌaꞌa?” Aonaa ĩmishidan, naꞌiki aonaa ĩnyukunuu-atin wuruꞌu ushaꞌapaapanii kidaz. 4 Jesus kian ĩꞌati, “Tominkaru prophetinnao naubaa-kao baꞌoran wiizai ii kida, mazan pawiiziꞌi, aonaa uiribannao naꞌiki baꞌoran pidannao naubaan uruu!” 5 Uruu idi aonaa Jesus shaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan naꞌii, soo masakaudaꞌu karikaonan, upishatan karinainao pakaꞌu idi naꞌapain ukakuda ĩdyaun. 6 Tuukii manawun udiꞌitinpan ĩdauꞌu ĩmamishidakan idi paugaru.

Jesus dyuudan
12 patominapa-kidaniinao

(Matthew 10:5-15; Luke 9:1-6)

Udaunaꞌan Jesus makon naa ipai wiizai kida kawanaꞌati; naꞌii ukakinaopan ipai pidannao. 7 Udapadan 12 patominapa-kidaniinao baokopa paꞌidaꞌati. Udaunaꞌan udyuudan naa ĩmakon dyaꞌutam kida. Utaan maꞌozaka-karu ĩꞌati, ĩkodita-kida-kinaa nii oiaꞌo doronai kida.

8 Udaunaꞌan ukian ĩꞌati, “Manaꞌa paꞌi unaꞌakaꞌanaꞌa aimaakan kida utuma umakon an, soo uwadookori paꞌan. Aonaa unaꞌakaꞌanaꞌa wanyukunui, oo usaakon, oo upuraatan kida. 9 Pukaiwada pudazkidi. Aonaa punaꞌakaꞌa naa baꞌoran pushooton.” 10 Jesus kian ĩꞌati kapam, “Naꞌiam udapaapa-kao kaiman, naꞌii usookadin uruu kabaun diꞌii atii udobataꞌazon kawanaꞌati baꞌoran wiizai iti. 11 Ukaawan an naꞌiaꞌoram wiizai diꞌiti, ĩmadapaapakan an unao kaiman oo ĩmaabataꞌazookan an ukuwaa, udobata naꞌiki uparaudaꞌaka imiꞌi ukidiba iki kida, ĩaitapa kizi papatakaꞌuta-kao nii.” 12 Uruu idi ĩmakoꞌokan kidaꞌa naa ĩkakinaopaanan pidannao ĩtanawatin kiziꞌi naa paꞌoian kida ai.

13 Ĩkodita-kidan iriba oiaꞌo doronainao kida pidannao ai, naꞌapain iriba ĩramaudan pidannao olive oil* idi naꞌiki ĩkakudan ĩdyaun.

John Chikaawunuupauzo
mawakan dauaꞌo

(Matthew 14:1-12; Luke 9:7-9)

14 King Herod abatan Jesus kaunamanaan ipai amazada kawanaꞌati. Pabiꞌi kida pidannao kian, “John Chikaawunuupauzo kakudaꞌoraz powaa iti! Uruu idiꞌo wuruꞌu kainaꞌa umaꞌozakan ushaꞌapata-kinaa nii umanawun kidaꞌo aimaakan.” 15 Baꞌorainao kian, “Uruu Elijah!” Baꞌoran kian, “Uruu prophet, kotuaꞌo Tominkaru prophetin kawanuꞌo.” 16 Herod abatan idizu, ukian, “Uruu John Chikaawunuupauzo! Õdukuta-kidaniꞌi naa shaꞌatii ukanau, mazan kainaꞌa ukakudan powaa iti.”

17 Kaikapaꞌo daꞌi wuruꞌu John zowiauzo-kaoaz. Herod dyuudan John zaamata-kao, udodota-kao naꞌapain utaraa-kao. Herod shaꞌapatan wuruꞌu kaikapaꞌa Herodias aipan atiꞌo, uzaamataniaz paudaiaro nii, paꞌinawuzu Philip daiaroz. 18 John Chikaawunuupauzo aonaa umashaadan pakadakotinan Herod ati kaikapaꞌa: “Aonaa Tominkaru kashaapan pidan zaamatan paꞌinawuzu daiaro!” 19 Uruu idiꞌi naa Herodias toꞌora-kizaitapan John, oaipan pazowii-kidanuzu. Mazan Herod kazannaatapa uruu. 20 Herod tarian John ai, uaitapan idi kaimanaꞌo naꞌiki umanawunuꞌo pidan uruu. Unaꞌapan idi utaapan uruu kaiman. Unaudapa paabatapan John paradan paꞌati, panyukunuu kasharutinpan puꞌu padamata tuukii, ipai John paradan kawanaꞌati paꞌati.

21 Herod shakatan kamoo kaawan donoꞌo naa, Herodias kian, “Aizii turuaꞌo nii õkaunaatinan John ati.” Naꞌapain, Herod dapadan ipai umanawun-tinpainao pidannao, soldyaa zowaunaanao kida naꞌiki kazowautapainao pairibannao Galilee Baara ii. 22 Herodias dani mawuusa morotan naꞌiki okonaupan naa. Tuukii Herod naꞌiki upidanannao konaukii-kidanuzo. Uruu idiꞌi naa King Herod kian oꞌati, “Naꞌiaꞌoram aimaakan puaipan, õtaan nii puꞌati. Pupishaa õꞌai! 23 Mishiꞌo õparadan, õtaan nii puꞌati kanom puaiapanii, turuu õtaan puꞌati pazikon an õshaꞌapauz.”

24 Naꞌikiꞌo mawuusaba koditan opishaaꞌanan padaro kaikapaꞌa: “Kanom turuu õpishaan uꞌai?” Odaro kian, “John Chikaawunuupauzo zowau, pukii.” 25 Kadimanaꞌo idaꞌan okiwaꞌakan king diꞌiti. Okian, “Õaiapa putaan õꞌati aizii daꞌaꞌa John zowau paraapi nazoꞌo.” 26 Uruu idi tuukii king kashaꞌoran, mazan aonaꞌa naa turuu upanaꞌadan paparadan: ipai pidannao abatan wuruꞌu upishaanuz oroo. 27 Sariapa udyuudaꞌakan soldyaa naꞌanan John zowau taraa-kizai iki. Soldyaa makoꞌokan udukutaꞌakan naa John kanau. 28 Udaunaꞌan ukaawa-kidan naa paraapi idaꞌanaz utaan naa zun atiz. Udaunaꞌan zun taan naazu padaro ati.

29 John tominapa-kidaniinao abatan idiꞌi naa uzowii-kao, ĩnankan naa John nanaa, ĩdidan naa kapamazu.

Jesus paan 5000 pidannao

(Matthew 14:13-21; Luke 9:10-17; John 6:1-14)

30 Jesus dyuudaniinao kaawan uꞌidaꞌati powaa ati, naꞌapain ipai ĩkowaadan pakakinaopan dauꞌu pidannao, naꞌiki kanom pashaꞌapata. 31 Iriba pidannao kaawa-kaawan Jesus idaꞌati, baokoinao kiwa-kiwan puꞌu kapam, aonaa kowas naꞌapam naa ĩaroopan. Uruu idi Jesus kian ĩꞌati, “Wamako amazada iti pidannao ai, usookapa kizi masakaudaꞌu naꞌii.” 32 Uruu ĩmakoꞌokan naa baza iti kanawa idaꞌan pidan aonaa-kizi itinapu. 33 Upuꞌu iriba pidannao tukapan ĩmakon, naꞌapain ĩaitapa ĩdyaun. Uruu idi ipai pidannao makon kadimanaꞌo idaꞌan wiizai kida iki unaawa an. Ĩkaawan kiwiin Jesus makopa-kizi iti.

34 Jesus maaratinan kanawa diꞌiki, utukapa iriba pidannao, tuukii ukashaꞌoran ĩdauꞌan, utukapan idi kaznizonao kawan ĩdyaun, aonaꞌoraz ĩkataapikin. Uruu idi dobata ukakinaotan ĩdyaun. 35 Wachuupun idiꞌi naa, utominapa-kidaniinao kian uꞌati, “Wachuupuꞌunan naa wuruꞌu, naꞌiki daꞌaꞌorazu amazadaꞌaꞌo karikaonan wuruꞌu waunaouz. 36 Pudyuudaꞌa naa shoman wuruꞌu pidannaouz, maonapaꞌo zakapu oo wiizai kida diꞌiti ĩtoriiꞌan kizi pawanyukunuu nii.”

37 “Unao mishiꞌoraiman taa ĩwanyukunuu nii.” Jesus kian.

Ĩpishaan uruu, “Puaiapa shaꞌa watoriankan ĩwanyukunuu nii 8 kauzu kaudin-karu winipinaa idaꞌan?”†

38 Uruu idi Jesus pishaan ĩdyaun, “Naꞌapaudaꞌum bread kainaꞌa uꞌidaꞌa? Utukapanaka.”

Ĩawunuutankan daunaꞌan, ĩkian uꞌati, “Kainaꞌa bakaꞌiaudaꞌu breadnao naꞌiki dyaꞌutam kopaunao sodi kida.”

39 Udaunaꞌan Jesus dyuudan patominapa-kidaniinao sakanata-kidan pidannao, katoontinapa kida koꞌoriꞌo pinidi paawa an. 40 Uruu idi pidannao sakanatan katoontinapa kida, baudaꞌapaꞌo idaꞌa 100, baꞌoran idaꞌa 50. 41 Jesus zaamatan wuruꞌu bakaꞌiaudaꞌuꞌoraz breadnao naꞌiki dyaꞌutamaꞌoraz kopaunao, uawunuupan aokazi iti patoriinpan tuma, “Kaimanaꞌo pugaru Tominkaru, putaan idi wawanyukunuu nii.” Udushowan naa wuruꞌu bread kidaz, udyuudan naa patominapa-kidaniinao taanuzu ipai pidan kawanaꞌati. Naꞌapa kapam ubuutan wuruꞌu kopau kidaz ipai ĩkawanaꞌati. 42 Ipai pidannao aroopan abaapa kida. 43 Udaunaꞌan Jesus tominapa-kidaniinao zawadan 12 dazowan kida wanyukunui waꞌakun. 44 Daonaioranao paa-kariwaiz naꞌapain, uikoda mani 5000 ĩdyaun.

Jesus chiꞌikan wunu paawa an

(Matthew 14:22-33; John 6:15-21)

45 Sariapa uruu daunaꞌan aka Jesus dyuudan patominapa-kidaniinao kiwiitan paꞌuaꞌati baza itinapu kanawa idaꞌan Bethsaida iti. Uruu unaꞌan zii, udyuudaꞌazon idi pidannao kiwan padapu iti kida. 46 Pidannao kiwan daunaꞌan, umakon naawazi paawa iti. Naꞌiaꞌa naa utoriinpan. 47 Kamoo tipitanin, karishii zikon iaꞌa naa kanawa, Jesus naꞌian zii paꞌan unaawa ii pabaꞌorantin. 48 Utukapa aonaa patominapa-kidaniinao kaꞌiitan papooratan kanawa kadiman, awaru pootan idi ĩdyaun pakanaapu iki.

Aizii wakankanaanin ukaawan ĩꞌidaꞌati, chiꞌikapa wunu paawa an. Uwazoo-wazooan puꞌu ĩdyaun, 49 ĩtukapa uchiꞌikapan wunu paawa an. “Maꞌachai!” ĩkian patarian biiꞌi.

50 Ipai ĩtarian tuukii ĩtukapan idi uruu. Sariapa Jesus paradan, ukian ĩꞌati, “Manaꞌa utariaꞌanaꞌa. Õgaru wuruꞌu!” 51 Udaunaꞌan upaidinaꞌakan naa ĩtuma kanawa zoꞌiti. Sariapa awaru mashaadaꞌakan, tuukii manawun ĩdiꞌitinpan udauꞌu. 52 Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa zii ĩaitapan manawun kanom shaꞌapaꞌo 5000 pidannao paa-kao donoꞌoraz, dadara ĩzaamatan aimaakan panyukunuu iti.

Jesus kakudan karinainao
Gennesaret ii

(Matthew 14:34-36)

53 Ĩtaraukan karishii wakadapu itinapu Gennesaret Baara iti. Naꞌii ĩkoꞌidan pakanawan karishii danomaꞌa. 54 Ĩmaaratinan kanawa diꞌiki, sariapa pidannao aitapaꞌakan Jesus. 55 Uruu idi ipai pidannao makoodanaan wiizai kawanaꞌati kida, ĩnaꞌakan karinainao pawiizi baara idaꞌan kida paabata-kizi iti naꞌiam Jesus kaawan.

56 Jesus makon an naꞌitim karikaonan, wiizai, donoi, oo zakapu kida iti, pidannao naꞌakan nii karinainao uꞌidaꞌati, naꞌapain ĩpishaan uruu tuukiaꞌo idaꞌan ĩaipan upishata-kidan pakamichan danoma karikaonan karinainao ati. Ipai pishatainao ukamichan kakudan powaa iti.

7

Pidan tomanii kakinaorii kida

(Matthew 15:1-9)

1 Phariseenao naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, Jerusalem ikiꞌo ĩwaꞌatin, kaawan Jesus idaꞌati. 2 Ĩtukapa pabiꞌi kida Jesus tominapa-kidaniinao, aonaa ĩchikaan pakaꞌu paaroopan uaꞌii pakakinaorinaa kawanaꞌati. 3 (Phariseenao naꞌiki ipai baꞌorainao Jewnao taapa zii pakawan kakinaorii kotuaꞌoraz ĩdokozu-daunnao taapan, aonaa ĩaroopan machikaaka-daun pakaꞌu kakinaorii kawanaꞌati. 4 Ĩtorian dono aimaakan, aonaꞌo nii ĩnikan sariaapazu, mazan kiwiin ĩchikaan niizu. Naꞌapain iriba ĩtaapan baꞌoran kakinaorii kida, wuru kawanuꞌu ĩchikaakapauzon kaduzuz pakoopon kida, kaꞌuz kin kida, boon kida, aroapa-kizai baara kida kapam.) 5 Uruu idi Phariseenao naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu pishaan Jesus, “Kanom niꞌo aonaa putominapa-kidaniinao taapan kakinaorii wadokozu-daunnao diꞌikiꞌoraz, mazan ĩaroopan aonaa ĩchikaan pakaꞌu wakakinaorinaa kawanaꞌati.”

6 Jesus dakoꞌatin ĩdyaun, “Mishiꞌo tawuruꞌu Isaiah paradan kiauzonuz unao dauꞌan kotuaꞌa naa! Mishiꞌo wuruꞌu, unao taapinpainao kaimanainao nii kaikiniꞌi, naꞌapa usaadinpan kawan:

‘Diꞌoraz pidannao, ĩtaapan õgaru umanawunuꞌo nii

paparadan idaꞌan karikaonan,

mazan munapoꞌo ĩtaapan panyukunuu õꞌai.

7 Aonaa mishiꞌo mani ĩmanawuntapan õgaru,

mazan ĩtaapan pidan tomanii kakinaorii karikaonan,

aonaa õkakinaori kida mani!’*

8 Unao, aonaa uaipan Tominkaru kakinaori, mazan umishidan pidan tomanii kakinaorii karikaonan.”

9 Jesus kian ĩꞌati powaꞌa zii, “Uaitapa mishi udiꞌitinpan aonaa uaipan Tominkaru kakinaori, mazan uaipan utaapan umishidauzonii kaduz kakinaorii paꞌan. 10 Moses kakinaori kian, ‘Pumarainapa pudaru naꞌiki pudaro,’ naꞌiki ‘kanom dakoopaꞌo padaru oo padaro zowii-karu nii.’ 11 Mazan unao kakinaopan, turuu pidan kian padaru oo padaro ati kaikapaꞌa: ‘Kanom õtaaꞌazooniꞌi naa puꞌati padamata, aonaꞌo nii õtaan puꞌatizu, ushaꞌapanum kauꞌan õtaaniꞌi naazu “Corban” nii (taa-kariwai Tominkaru ati, kiaꞌo wuruꞌu).’ 12 Naꞌapaꞌo idaꞌan aonaa utaapadan ukaminkaꞌutan padaru oo padaro. 13 Unao, aonaa uizoꞌatin Tominkaru kakinaori, soo utaapaꞌazon pakawan wuruꞌu pidan tomaniaz kida kakinaorii. Naꞌapain iriba kainaꞌa baꞌoran kida naꞌapaꞌo ushaꞌapaapan.”

Kanom tomaꞌo pidan oian

(Matthew 15:10-20)

14 Udaunaꞌan Jesus dapadan kasabaꞌukinpainaouz pidannao paꞌidaꞌati, baukapaꞌa naa ukian ĩꞌati, “Uabatapa kaimanaiman, uaitapa kizi naꞌapam õkian. 15 Kanom pidan nikanii, aonaa uꞌoiidan pidan. Mazan, kanom koditaꞌo pidan nyukunuu iki, uruu paꞌan oiidaꞌoraz pidan. 16 [Pukakinaon an puabataꞌa naa kakinaorii!]”†

17 Jesus makoꞌokan naa uwaꞌakaꞌakan naa pidannao kasabaꞌukinpainaouz, umorotan kabaun nazo iti. Utominapa-kidaniinao pishaan naa uruu naꞌii, ĩaipan ukowaadan wuruꞌu diꞌitinapa-kinai kidaz kuwai mashaꞌapannaꞌo idaꞌan. 18 Jesus kian ĩꞌati, “Aonaa zii mooko uaitapan kapam? Kanom pidan nikanii, aonaa uꞌoiidan uruu. 19 Ushaꞌapanum kauꞌan, aonaa umorotan unyukunuu iti, soo utoba nazo iti karikaonan. Udaunaꞌan ukoditaꞌakan niꞌi naa uꞌidiꞌiki.” (Kaikapaꞌo kadakotin-karu idaꞌanaꞌo, Jesus kowaadan ipai shaꞌapaꞌoram wanyukunui turuu unika-kao.)

20 Powaꞌa zii ukian, “Kanom koditaꞌo pidan diꞌiki, wuruꞌu oiidaꞌoraz pidan paꞌan. 21 Ushaꞌapanum kauꞌan kanom koditaꞌo pidan nyukunuu iki, uruu wuruꞌu oiidaꞌoraz pidan diꞌitinpan, ushaꞌapata-kinaa nii oii kidaꞌoraz aimaakan kaikapaꞌoraz kidaꞌa: pidan kaminshuꞌuinpan, pidan koidimikin, pidan zowian baꞌoran pidan, 22 pidan baꞌorantapan, pidan mishaꞌorarun, naꞌiki pabiꞌinaaka kidaꞌo oiaꞌo shaꞌapata-kao; wuru kawanuꞌu umariidinauzon, aonaa ukibaꞌazoo-kidan pashaꞌapaapan oii kidaꞌo aimaakan, ukishauzi-shorin, udakoomikin, unaudapa paꞌatadinpan, naꞌiki ĩmashaapan maaitapinaka-daun karikaonan. 23 Ipai wuruꞌu oii kidaꞌoraz shaꞌapata-kao, pidan nyukunuu ikiꞌo ukoditan naꞌiki uruu kida oiidaꞌo pidan.”

Gentileaba mishidaꞌo

(Matthew 15:21-28)

24 Udaunaꞌan Jesus makon munapoꞌo amazada diꞌiti, maonapaꞌoraz donoi Tyre Baara antanapu. Umorotan kabaun nazo iti, aonaa uaipan pidannao aitapan panaꞌan, mazan aonaa turuu udizinan. 25 Zuna, kainaꞌaꞌo oiaꞌo doronai odani sodi zun idaꞌa, abata Jesus kainaꞌan naꞌapain okaawan Jesus idaꞌati, odazabadinan oawun imiꞌi baara iti. 26 Wuruꞌu zunaz, Gentile‡ oroo, oshakatan Phoenicia Baara ii Syria iaꞌoraz. Tuukiaꞌo idaꞌan opishaan Jesus, oaipan ukodita-kidan oiaꞌo doronai paudani sodi zun ai.

27 Mazan Jesus dakoꞌatin oroo, “Wapaa zii kiwiin koraiziannao. Aonaa turuu koraiziannao wanyukunuu taa-kao arimarakanao ati.”

28 Okian, “Mishiꞌo, Naobanai, upuꞌu arimarakanao nikan koraiziannao wanyukunuu unuba miisa§ waranuꞌu.”

29 Ukauꞌan Jesus kian oꞌati, “Pudakoꞌatin idi õparadan naꞌapa, pukiwaꞌa naa pudapu iti puikodan nii pudani sodi koditaꞌakaꞌa naa oiaꞌo doronai oꞌai!”

30 Okiwan padapu iti, oikoda paudani washatinpan bed paawaꞌa, oiaꞌo doronai koditaꞌakaꞌa naa oꞌai.

Jesus kakudan makinaꞌo naꞌiki maparadanuꞌo daonaiora

31 Udaunaꞌan Jesus makon Tyre Baara iki, umakon Sidon an atii Galilee Karishiiz iti. Naꞌikiꞌo udobatan maonapa Decapolis Baara an. 32 Pidannao kaawa-kidan Jesus idaꞌati daonaiora makinaꞌo naꞌiki aonaꞌo maparadanuꞌo kapam. Ĩpishaan Jesus tuukiaꞌo idaꞌan, ĩaipan upishatanuzu pakaꞌu idi. 33 Uruꞌu naa Jesus naꞌakanuzu pabaꞌorantin munapo pidannao ai; naꞌii umuudan pakaꞌu shuwu kida ukinao kida diꞌiti, udaunaꞌan usopitan pazaadako, uruu idi upishatan uninoba. 34 Udaunaꞌan Jesus awunuupan aokazi iti naꞌiki utoꞌotaꞌakan panizowan naꞌiki ukian, “Effatha.” “Pudaꞌatin,” kiaꞌo wuruꞌu. 35 Uruꞌu naa mishi ukinao daꞌatinaꞌakan naꞌiki uninoba kiitinaꞌakan; uruu idi kaimanaꞌa naa uparadaꞌakan.

36 Udaunaꞌan Jesus kian ipai pidannao ati, “Manaꞌa paꞌi ukowaadaꞌa naa baꞌorainao pidannao ati wuruꞌu.” Ukakinaowan puꞌu ĩdyaun powaꞌan kida padamata, powaꞌa zii manawun ĩkowaadaabiꞌian baokoinao ati udauꞌu. 37 Ipai abatainaouz udauꞌu, tuukii manawun ĩdiꞌitinpan. Naꞌiki sariapa ĩkian, “Ipai kanom ushaꞌapatanii kida kaiman zii manawun ushaꞌapatanuzu. Ukakinaoda zii makinao-ziiwa naꞌiki ukaparadanuta zii maparadanuꞌo.”

8

Jesus paan 4000 pidannao

(Matthew 15:32-39)

1 Masakaudaꞌu uruu daunaꞌan, iribaꞌo pidannao kaawan Jesus idaꞌati koshan. Naꞌapain uruu dono, aonaꞌoraꞌa naa ĩwanyukunuu nii. Uruu idi Jesus dapadan patominapa-kidaniinao paꞌidaꞌati. 2 Ukian ĩꞌati, “Õkashaꞌora-kida, õtukapan wuruꞌu pidannaouz, ĩnaꞌan idi idikinaudaꞌu kamoꞌo naa õtuma naꞌapain aonaa kanomaꞌa naa ĩnikan. 3 Aonaa turuu õdyuudan ĩdyaun maaroopaka-daun, panaadon ĩmadoronaitan pazamazin idi pamakopa-kizi an, ushaꞌapanum kauꞌan pabiꞌi kida munapoꞌo ĩmashaapan.”

4 Utominapa-kidaniinao pishaan uruu, “Naꞌapam nii dii mooko pidan ikodan wanyukunui daꞌaꞌa, baaraꞌa karikaonan, papaa-kinaa nii ipai wuruꞌu iribaꞌoraz pidannao?”

5 “Naꞌapaudaꞌum bread kainaꞌa uꞌidaꞌa,” Jesus kian ĩꞌati.

“Kainaꞌa 7 bread,” ĩkian.

6 Jesus dyuudan ipai pidannao sakanatan imiꞌi baaraꞌa. Udaunaꞌan uzaamatan bread kidaz, utoriinapa-kidanuzu. “Kaiman,” ukian Tominkaru ati udauꞌan. Udushowanuzu, udaunaꞌan utaanuzu patominapa-kidaniinao ati, ĩnao kiziꞌi naa kataanuzu ipai pidannao kawanaꞌati. Ipai ĩshaꞌapatan padyuuda-kizinao. 7 Naꞌaꞌo kapam masakaudaꞌu kopaunao. Utoriinapa-kidanuzu. “Kaiman,” ukian Tominkaru ati udauꞌan. Udaunaꞌan utaan naa kidaz patominapa-kidaniinao ati, ĩnao kizi kataanuzu koshan pidannao ati.

8-9 Ipai pidannao aroopan abaapa, ikoda mani 4000 pidannao. Jesus tominapa-kidaniinao zawadan 7 dazowan kida wanyukunui waꞌakun. Udaunaꞌan Jesus dyuudan naa pidannao kiwan padapu iti kida. 10 Sariapa upaidinan kanawa zoꞌiti patominapa-kidaniinao tuma, ĩmakon munapoꞌo wiizai Dalmanutha Baara iti.

Phariseenao aipan Jesus aidan umanawunuꞌo aimaakan paꞌati

(Matthew 16:1-4)

11 Phariseenao kaawan Jesus idaꞌati. Ĩtiwaa-kidapaꞌazon uruu, uruu idi ĩkian uꞌati, “Puaida waꞌati, naꞌapam turuu pushaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan, puaida-kida kizi waꞌati kainaꞌa mishi mishiꞌo Tominkaru maꞌozakan kainaꞌan puꞌidaꞌa.” 12 Mazan Jesus nyukunuu kashaꞌoran, naꞌiki ukian, “Kanom nii mooko utukapaꞌazon umanawun kidaꞌo aimaakan shaꞌapata-kao? Õkowaadan nii uꞌati, aonaa turuu õaidan umanawun kidaꞌo aimaakan uꞌati!” 13 Udaunaꞌan uwaꞌakaꞌakan naa ĩdyaun. Upaidinan koshan kanawa zoꞌiti patominapa-kidaniinao tuma, ĩmakon naa karishii baza iti.

Phariseenao naꞌiki Herod
yeastin kida

(Matthew 16:5-12)

14 Jesus tominapa-kidaniinao manyukunuutan panaꞌakan iriba bread kida; ĩnaꞌakapanii baudaꞌapa sodi karikaonan patuma kanawa zoꞌo. 15 Jesus kakinaotan ĩdyaun, “Uzaudin paꞌi Phariseenao yeastin ai naꞌiki Herod yeastin ai kapam.”

16 Uruu idi ĩkian paꞌatiaaka, “Ukian kaikapaꞌa uaitapan idiꞌo aonaa bread nii waꞌidaꞌa.”

17 Jesus aitapa naꞌapaꞌoram wuruꞌu ĩkianuz. Uruu idi upishaan ĩdyaun, “Kanom nii ukadakoinapa-kidan bread aonaan uꞌidaꞌa? Aonaa mooko uaitapan? Dadaraꞌo mooko manawun uzowau? 18 Ishaꞌo mooko uawun naꞌiki aonaa ukakinaon? Aonaa mooko uaitapan 19 tawuru donoꞌo õdushowauzonuz bakaꞌiaudaꞌu breadnao õpaa-kinaaz 5000 pidannao? Naꞌapaudaꞌum dazowan kida wanyukunui waꞌakun uzawadan naꞌapain?”

Utominapa-kidaniinao kian uꞌati, “Naꞌaꞌo shaꞌatii 12 dazowan kida wanyukunui waꞌakun.”

20 “Tawuru donoꞌo maniꞌi õdushowauzonuz 7 bread 4000 pidannao ati, naꞌapaudaꞌum dazowan wanyukunui waꞌakun uzawadan naꞌapain?”

“7 dazowan shaꞌatii,” ĩkian. 21 “Upuꞌu zii, aonaa uaitapan?” ukian ĩꞌati.

Jesus saabaan pidan awun ishaꞌo Bethsaida ii

22 Udaunaꞌan ĩkaawan naa Bethsaida iti. Naꞌiaꞌa naa pidannao kaawa-kidan ishaawun pidan Jesus idaꞌati, tuukiaꞌo idaꞌan ĩaipan upishatanuzu. 23 Jesus zaamatan wuruꞌu ishaawunuz pakaꞌu diꞌiki, unaꞌakaꞌakanuzu munapo wiizai ai. Udaunaꞌan usopitan pazaadako uawun kida diꞌiti, naꞌiki upishatan uawun kida pakaꞌu kida idi. Udaunaꞌan upishaanuzu, “Putukapaꞌa naa aimaakan?”

24 Daonaiora awunuudanaan, naꞌiki ukian, “Õtukapa pidannao, mazan õtukapan ĩdyaun ikoda tawuruꞌu atamunnao chiꞌikapan kawanuꞌo.”

25 Udaunaꞌan Jesus pishatan powaꞌa zii koshan uawun kida pakaꞌu idi. Uruu uawun kida saabainaꞌakan naa, kaimanaimanaꞌa naa utukapan koshan. 26 Udaunaꞌan Jesus dyuudaꞌakan naazu sariapa padapu iti. Ukian kapam uꞌati, “Manaꞌa paꞌi pumakoꞌonaꞌa wiizai iti powaa iti.”

Kanom dii Jesus?

(Matthew 16:13-20; Luke 9:18-21)

27 Udaunaꞌan Jesus makon patominapa-kidaniinao tuma wiizai kida diꞌiti, maonapainaouz Caesarea Philippi itinapu. Ĩmakopaanan puꞌu upishautaanan patominapa-kidaniinao, “Naꞌapa dii pidannao kian õdauꞌan?” 28 Ĩdakoꞌatin uparadan kaikapaꞌa: “Pidannao kian pugaru John Chikaawunuupauzoz, naꞌiki baokoinao kian pugaru prophet Elijah, naꞌiki baokoinao kian pugaru kotuaꞌoraz prophetnao bii ikiꞌo kaawan powaa ati koshan.”

29 Udaunaꞌan upishaan ĩdyaun, “Unao mani. Naꞌapa dii ukian õdauꞌan?”

Sariapa Peter dakoꞌatinuzu, “Pugaru Christ.”*

30 Udaunaꞌan Jesus kiaꞌakan ĩꞌati, “Manaꞌa paꞌi ukowaadaꞌanaꞌa kanom wuruꞌu õgaruz.”

Jesus kowaadan naꞌapam nii
pamawakan

(Matthew 16:21-28; Luke 9:22-27)

31 Uruu daunaꞌan Jesus kakuwaapan naa pazowiaꞌazoo-kao dauꞌu. Ukian, “Daonaiora Aokazi Ikiꞌo ubaiaapan nii kashaꞌoraꞌo manawun. Kazowautapainao Jewnao, naꞌiki faadaanao zowaunaanao, naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, aonaꞌo nii ĩaipanuzu. Uzowii-kao nii kapam, mazan idikinaudaꞌu kamoo daunaꞌan ukadishitan nii powaa iti koshan.”

32 Jesus kakuwaapan idi kaimanaiman manawun ĩꞌati, Peter dapadanuzu panaꞌitinapu naꞌiki utoꞌorauanuz. 33 Sariapa Jesus tanawatinan naꞌiki uawunuupan baꞌoran patominapa-kidaniinao diꞌiti, naꞌiki sariapa utoꞌorauan Peter. Ukian uꞌati, “Pumako õꞌai, Satan. Aonaa pudiꞌitinpan Tominkaru diꞌitinpan kawan, mazan pudiꞌitinpan pidan diꞌitinpan kawanuꞌo karikaonan.”

Jesus pidanan baiaapaꞌo nii oiaꞌo

34 Udaunaꞌan Jesus dapadan iribainaouz pidannao naꞌiki patominapa-kidaniinao paꞌidaꞌati. Ukian ĩꞌati, “Kanom daꞌanaꞌazoꞌo õgaru, marii umarinaꞌatan panaudapanii pashaꞌapaapan, naꞌiki unaꞌakan pacrossannaa,† naꞌiki udaꞌanan õgaru. 35 Kanom kazannaataꞌazoꞌo pananaa, uwaziwadan niizu; mazan kanom waziwadaꞌo pananaa õdikin ii, naꞌiki Kaimanaꞌo Kuwai dikin ii, mishiꞌo nii uikodan karikaonanuꞌo kakupa-karu paꞌati. 36 Aonaa kanom pidan ikodan uzaamatan an ipai aimaakan imiꞌi baara an kidaꞌo, uwaziwainan puꞌu karikaonanuꞌo kakupa-karu ai. 37 Oo kainaꞌa shaꞌa aimaakan powaꞌaꞌo uaiapa-kao karikaonanuꞌo kakupa-karu ai? 38 Naꞌiaꞌoram pidan kibaꞌazoo-kidaꞌo padaꞌanan õgaru, naꞌiki pakakuwaapan õkakinaori kida dauꞌu wunao atiꞌi, oiainaouz naꞌiki mamishida-kainaouz; naꞌapaꞌo nii kapam Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kibaꞌazoo-kidan uruu, ukaawan dono udaru umanawunun tuma naꞌiki kaimanainao Angelnao tuma.”

9

1 Udaunaꞌan ukian, “Õkowaadan nii mishiꞌo uꞌati, pabiꞌi kida unao kaidaꞌaꞌa, aonaꞌo nii zii umawakan utukapan uaꞌii Tominkaru Naobanai-tinan kamoon kaawan umanawunuꞌo idaꞌan.”

Jesus panaꞌadinan patominapa-kidaniinao awun zaꞌa

(Matthew 17:1-13; Luke 9:28-36)

2 Aizii 7 kamoo daunaꞌan Jesus naꞌakan patuma, Peter, James naꞌiki John dokoaꞌo midukuo paawa iti. Naꞌii ĩnaꞌian naꞌapaudaꞌu sodi karikaonan. Utominapa-kidaniinao awun zaꞌa upanaꞌadinaꞌakan. 3 Ukamichan tanawatinan wiziꞌi naꞌiki baraka, ubarakan powaꞌa zii ipai pidannao chikaapauzonao chikaan nii ai. 4 Udaunaꞌan ĩtukapa Elijah, Moses tuma, kadakotinan Jesus ati.

5 Peter kian Jesus ati, “Tiichaa, kaimanaꞌo wuruꞌu wanaꞌanuz daꞌaꞌa. Turuu watoman idikinaudaꞌu kabaunnao sodi kida, baudaꞌapa puꞌati, baꞌoran Moses ati naꞌiki baudaꞌapa Elijah ati.” 6 Tuukii Peter tarian baokoinao tuma, aonaa uaitapanaatan naꞌapam pakiaꞌakan.

7 Udaunaꞌan ishaꞌiz kaawan udikindaꞌakan naa ĩdyaun, naꞌiki parada-karu kian ishaꞌiz bii iki, “Diꞌoraꞌa õdani õmarainapanii, uabata naꞌapam ukian!” 8 Ĩawunuudanaaꞌakan kadimanaꞌo idaꞌan, aonaꞌa naa baꞌoran pidannao nii ĩtuma, soo Jesus karikaonan.

9 Ĩtokapaanan puꞌaꞌa naa midukuo iki, Jesus kian ĩꞌati, “Manaꞌa paꞌi ukowaadaꞌanaꞌa wuruꞌu utukapaniaz, atii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kadishitan daunaꞌan pamawaka-kizi iki.” 10 Ĩmishida uparadan, mazan paꞌatiaaka ĩpishautaakapaanan naꞌapaꞌoram atiꞌo wuruꞌu ukianuz, “ukadishitan nii pamawaka-kizi iki,” kiaꞌoraz, ĩaipan paaitapanuzu.

11 Uruu daunaꞌan ĩpishaan Jesus, “Kanom niꞌo tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu kian, ‘Elijahꞌo nii waꞌati kiwiin.’ ”?

12 Ukian ĩꞌati, “Elijahꞌo nii mishi waꞌati kiwiin uminziiwataꞌanan ipai aimaakan. Naꞌapa kotuaꞌo usaadauzo-kao Tominkaru Paradan idaꞌa Daonaiora Aokazi Ikiꞌo dauꞌan, upatakaꞌuta-kao nii tuukii naꞌiki aonaꞌo nii uaiapa-kao. 13 Õkowaadan nii uꞌati, mishi, Elijah kaawankaꞌa naa naꞌiki pidannao patakaꞌutauzonii uruu, naꞌapa usaadinpauzon kawanaꞌati Kaarita idaꞌa kotuaꞌa naa.”

Jesus kodita-kidan oiaꞌo doronai daonaiora diꞌiki

(Matthew 17:14-21; Luke 9:37-43a)

14 Uruu daunaꞌan ĩkaawan naa powaa ati baokoinao tominapa-kida-kariwainao idaꞌati, ĩtukapa iriba pidannao kasabaꞌukinpan ĩtuma. Naꞌaꞌo kapam tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu kadakotinan ĩtuma. 15 Iribainao pidannao tukapan idi Jesus waꞌatin, tuukii ĩkonaukiaꞌakan, naꞌiki ĩdimaꞌakan uꞌidiꞌiti, ĩdapaapan naa uruu kaiman kapam.

16 Jesus pishaan patominapa-kidaniinao, “Kanom dauꞌanaꞌo ukadakoinpan wunao tumaꞌa?”

17 Baudaꞌapa pidan tunarunao dakoꞌatin uparadan iribaꞌo pidannao bii iki. Ukian, “Tiichaa, kainaꞌa õnaꞌakan õdani daonaiora puꞌidaꞌati. Kainaꞌa oiaꞌo doronai uꞌidaꞌa, naꞌiki aonaa ukaparadanun. 18 Naꞌapainim oiaꞌo doronai tuukiidaꞌakan an uruu, ukabootaꞌakan nii uruu imiꞌi baara iti, udaunaꞌan bozowaꞌo koditan udako iki, ukuzowaꞌakan paudako kida, udaunaꞌan udadaraꞌakan, dadara, dadara. Õpishaanii padamata putominapa-kidaniinao, õaipan ĩkodita-kidan wuruꞌu oiaꞌo doronaiz uꞌai, mazan aonaa ĩturuan.”

19 Jesus kian, “Naꞌapa dii aonaa zii umishidan? Kotuaꞌikiꞌi naa õmashaapan utuma? Kotuaꞌikiꞌi naa õnaꞌan õbaiatinan utuma? Punaꞌaka naꞌiki wuruꞌu daonaioraz õꞌidaꞌati.”

20 Uruu idi ĩnaꞌakan naa uruu Jesus idaꞌati. Aizii oiaꞌo doronai tukapaꞌakan idi Jesus, sariapa udorauta-kidan naꞌiki uziiaꞌakan wuruꞌu daonaioraz. Uwazainan naa naꞌa imiꞌi baaraꞌa, udako bozowaꞌakan naa kapam. 21 Jesus pishaan daonaiora daru, “Naꞌapam dii ukotuaꞌikin naa pudani kaikapanuꞌu?” Daonaiora daru kian, “Kotuꞌu uduusodin iki. 22 Panaadon kida, maonapa daꞌi oiaꞌo doronai zowiinuzu ukabootan idaꞌan uruu tikazi diꞌiti naꞌiki wunu baoko iti. Pukamunan-kida shoman waunao, naꞌiki pukaminkaꞌuta waunao, puturuan an pukaminkaꞌutan!”

23 Jesus kian uꞌati, “Kanom nii pukian ‘puturuan an pukaminkaꞌutan’? Ipai aimaakan shaꞌapan nii pidan ati, umishidan an.”

24 Daonaiora daru kian diiwaꞌo idaꞌan, “Õgaru, õmishida padamata, mazan õaipan pukaminkaꞌutan õgaru, õmishida kizi kaimanaiman manawun.”

25 Jesus tukapan idi iribaꞌa naa pidannao kasabaꞌukinan padazaba ati, ukian oiaꞌo doronai ati, “Makinaꞌo naꞌiki maparadanuꞌo doronai, õaipan pukoditan wuru diꞌikiꞌi daonaioraz, aonaa õaipan pumorotan uꞌidiꞌiti powaꞌa!”

26 Uruu oiaꞌo doronai kadakoꞌokan, uziiautapaꞌakan daonaiora, udaunaꞌan ukoditaꞌakan naa uꞌai. Mawakaꞌo kawanuꞌo daonaiora tukapa-kao, naꞌiki ipai pidan kian, “Ei, umawakan!” 27 Mazan Jesus zaamatan uruu pakaꞌu diꞌiki, ukadishita-kidan naazu.

28 Uruu daunaꞌan Jesus makon umorotan pasookapa-kizi kabaun nazo iti patominapa-kidaniinao tuma, naꞌii ĩnaꞌian naꞌapaudaꞌu sodi karikaonan. Ĩpishaan Jesus, “Kanom niꞌo aonaa waturuan wakodita-kidan oiaꞌo doronai?”

29 Jesus dakoꞌatin ĩdyaun, “Soo toriinapa-karu idaꞌan turuu naꞌapainao oiaꞌo doronainao kodita-kida-kao.”

Jesus paradan koshan
pamawakan dauꞌu

(Matthew 17:22-23; Luke 9:43b-45)

30 Uruu daunaꞌan Jesus makon patominapa-kidaniinao tuma, ĩmakon Galilee Baara an. Aonaa Jesus aipan pidannao aitapan naꞌiam paugaru, 31 utominapatin-kidaꞌazon idi patominapa-kidaniinao. Ukian ĩꞌati, “Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kaakapaa-kao nii pidannao ati, ĩnaouꞌu nii zowii uruu. Mazan idikinaudaꞌu kamoo daunaꞌan, ukadishitan nii powaa iti.” 32 Aonaa ĩaitapanaatan naꞌapaꞌoram atiꞌo wuruꞌu ukianuz, naꞌiki ĩtarii papishaanuzu.

Kanom tuubaruꞌo nii manawun
baokoinao ai

(Matthew 18:1-5; Luke 9:46-48)

33 Naꞌapain ĩkaawan Capernaum iti, ĩmorotan kabaun nazo iti. Naꞌiaꞌa naa Jesus pishaan ĩdyaun. Ukian ĩꞌati, “Kanom dauꞌanaꞌo ukadakotinan dunapota?” 34 Mazan aonaa ĩdakoꞌatin uparadan, ushaꞌapanum kauꞌan dunapota ĩkadakotinaanan idi paꞌatiaaka, kanom tuubaruꞌo nii manawun dauꞌu.

35 Udaunaꞌan Jesus sakanatan naꞌiki sariapa udapadan 12 patominapa-kidaniinao. Ukian ĩꞌati, “Kanom aipinaꞌo kiwiiniꞌo nii, marii uruu dawuꞌitintinan naꞌiki poitorui nii kapam ipai pidannao ati.” 36 Udaunaꞌan ukadishita-kidan koraidaonaa ĩkanaapuꞌu, udokobatanuzu naꞌiki sariapa ukian ĩꞌati, 37 “Kanom dapaapaꞌo baudaꞌapa kaikapa sodiꞌo koraidaonaa õꞌuu idaꞌan, udapaapan õgaru wuruꞌu. Naꞌiki kanom dapaapaꞌo õgaru, udapaapan wuruꞌu dyuudaꞌoraz õgaru kapam.”

Pidan aonaꞌo utoꞌora-kizaitapan unao, upaonaru wuruꞌu

(Luke 9:49-50)

38 John kian uꞌati, “Tiichaa, watukapanii pidan kodita-kidan oiaꞌo doronainao puꞌuu idaꞌan, naꞌiki wamashaata uruu, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa uzaamatinpan waꞌidaꞌati.”

39 “Aonaa umashaataꞌanaꞌazu,” Jesus kian ĩꞌati. “Pidan shaꞌapataꞌo umanawun kidaꞌo aimaakan õꞌuu idaꞌan, aonaꞌo nii uparadan dikaudan õdauꞌan. 40 Kanom aonaa unyukunuu oian waꞌati, uruu waunao idaꞌantanpuꞌo wuruꞌu. 41 Õkowaadan nii uꞌati naꞌiaꞌoram pidan taaꞌo wunu tuza-karu nii õpidanannao ati õꞌuu idaꞌan, naꞌiki uaitapan idi ĩnao zaamatinpan õꞌidiꞌiti, taa-kao nii uwinipinaa uꞌati.

Kaimanaꞌo duwu naꞌiki
manauꞌo duwu

(Matthew 18:6-9; Luke 17:1-2)

42 “Aizii pidan dyuudan an wunao kawan sodi kidainao shaꞌapatan oiaꞌo, naꞌiki aonaa utaapadan ĩmishidan õgaru, kichanaꞌiki-kiaꞌo manawun wuruꞌu pidan shaꞌapataniaz, wuru aiaꞌa udaruꞌo boodapa-kinai kuba sukuruuta-kaoaz ukanau kaduꞌiki. Udaunaꞌan ukaboota-kao paran baoko iti. 43-44 Aizii õkowaadan uꞌati, kaawaꞌa naa wuruꞌu Elijah, mazan aonaa pidannao aitapanaatanuzu. Ukauꞌan pukaꞌu oii-kidan an pugaru, pudukutazu! Kaimanaꞌo nii zii pumakon kakupa-karu diꞌiti baudaꞌapaꞌo pukaꞌu tuma, putaapan ai dyaꞌutam ĩdyaun, udaunaꞌan pukaboota-kao nii Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti, aonaꞌoraz umakadauzon. 45-47 Baudaꞌapaꞌo pukidiba oii-kidan an pugaru, pudukutazu! Kaimanaꞌo nii zii pumakon kakupa-karu diꞌiti baudaꞌapaꞌo pukidiba tuma, putaapan ai dyaꞌutam ĩdyaun, udaunaꞌan pukaboota-kao nii Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti. Baudaꞌapaꞌo puawun oii-kidan an pugaru, pusoꞌotazu! Kaimanaꞌo nii zii pumakon kakupa-karu diꞌiti baudaꞌapaꞌo puawun tuma, putaapan ai dyaꞌutam ĩdyaun, udaunaꞌan pukaboota-kao nii Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti.

48 ‘Naꞌii tarabaro dainao nikapaꞌoraz pidan nanaa,

aonaꞌo nii ĩmawakauzon.

Naꞌiki wuruꞌu tikaziz

aonaa naꞌapainim nii umakada-kao.’*

49 “Naꞌapa wanyukunui kuzubada-kao kawan duwu idi, naꞌapa pidannao maꞌozakadinan ubaiainpan an kai kaimanaꞌo dauꞌati.†

50 “Kaimanaꞌo wuruꞌu duwuz, mazan duwu manaun anaꞌa naa, naꞌapam nii ukuzubaa-kao powaa iti? Marii duwu kuzubaꞌo kawan unao, umashaapa kizi kaiman uiribannao tuma.”

10

Jesus kakinaopan muudaaka-karu ai

(Matthew 19:1-12; Luke 16:18)

1 Naꞌikiꞌo Jesus waꞌakan amazada Galilee Baara, umakon Judea Baara an, atii Jordan Waꞌo baza iti. Iriba kida pidannao kaawa-kaawan uꞌidaꞌati koshan, naꞌiki utominapa-kidan ĩdyaun patominapatin-kidauzon kawan daꞌi ĩdyaun.

2 Phariseenao kaawan uꞌidaꞌati ĩtiwaa-kidapaꞌazon uruu. Ĩkian uꞌati, “Pukowaada waꞌati, wakakinaorinaa taapada pidan muudan paudaiaro?”

3 Jesus kian ĩꞌati, “Shaꞌapaꞌoram kakinaorii Moses taa uꞌati?”

4 Ĩkian Jesus ati, “Moses taapadanii pidan saadan muudaaka-karu kaaritannaa, udaunaꞌan turuu umuudan paudaiaro.”

5 Jesus kian ĩꞌati, “Moses saadan wuruꞌu kakinaorii uꞌati unyukunuu dadaran idiꞌo. 6 Mazan Tominkaru sakadan dono patoman amazada naꞌiki pidan, utoman daonaiora naꞌiki zun. 7 Unaꞌapan idi, daonaiora muudinan padaru naꞌiki padaro ai naꞌiki ubaudaꞌapatinan paudaiaro tuma, 8 naꞌiki uruu idi dyaꞌutamainao pidannao baudaꞌapatinan. Ukauꞌan aonaa powaꞌa ĩpanaꞌa-kidan, soo baudaꞌapa. 9 Kanom Tominkaru baudaꞌapatanii, aonaa turuu pidan muudaaka-kidan.”

10 Udaunaꞌan ĩmorotan kabaun nazo iti koshan, Jesus tominapa-kidaniinao pishaan uruu wuru dauꞌanaꞌa ukadakotin kiziz. 11 Ukian ĩꞌati, “Pidan muudan dono paudaiaro, udaunaꞌan umazidan baꞌoran zun tuma, oiaꞌo wuruꞌu ushaꞌapataniaz paudaiaro ati ubaꞌorantapan idi. 12 Naꞌapa kapam zun muudan dono paudaiaru, udaunaꞌan omazidan baꞌoran daonaiora tuma, oiaꞌo wuruꞌu oshaꞌapataniaz paudaiaru ati obaꞌorantapan idi.”

Jesus naꞌiki koraiziannao

(Matthew 19:13-15; Luke 18:15-17)

13 Pidannao kaawa-kidan koraiziannao Jesus idaꞌati. Ĩaipan upishatan ĩdyaun. Mazan utominapa-kidaniinao kashadakowauan pidannao.

14 Jesus aitapan idi ĩnaꞌapan, sariapa utoꞌorauan patominapa-kidaniinao. Ukian ĩꞌati, “Marii koraiziannao waꞌatin õꞌidaꞌati. Aonaa umashaataꞌanaꞌa ĩdyaun, ushaꞌapanum kauꞌan ĩnao kawanuꞌo wuruꞌu zaamataꞌo niꞌoraz Tominkaru panaobanaa nii. 15 Õkowaadanii uꞌati, kanom aonaꞌo uzaamatinan Tominkaru naobanai-tinapa-kizi iti koraidaonaa zaamatan kawanuzu, aonaꞌo nii umorotan naꞌiti.” 16 Udaunaꞌan udokobatan ipai koraiziannao baudaꞌapa kida, upishatan ĩdyaun pakaꞌu idi, naꞌiki upishaan Tominkaru kaimanan ĩꞌati.

Kashaꞌapauziꞌo pidan

(Matthew 19:16-30; Luke 18:18-30)

17 Jesus makopaanan puꞌu koshan dunapota, sariapa pidan waꞌatin uꞌidaꞌati zaka-zakaapa. Sariapa ukodoruꞌukan ukanaapu ikinapu, naꞌiki ukian uꞌati, “Kaimanaꞌo Tiichaa, kanom dii õshaꞌapata õikodin-kinaa nii karikaonanuꞌo kakupa-karu?”

18 Jesus dakoꞌatinuzu, “Kandii nii pudakotan õgaru kaimanaꞌo nii? Aonaa kanom kaimanaꞌo nii, soo Tominkaru baudaꞌapa. 19 Puaitapanii Tominkaru kakinaori kidaz. Manaꞌa puzowiaꞌanaꞌa pidan; manaꞌa pubaꞌorantapaꞌanaꞌa; naꞌiki manaꞌa pukoidapaꞌanaꞌa; manaꞌa pumariidinauzoꞌonaꞌa puiriban dauꞌu; manaꞌa pumariidapaꞌanaꞌa puiriban puzaamata-kinaa nii ushaꞌapauzi; pumarainapa pudaru naꞌiki pudaro.” 20 “Tiichaa,” pidan kian uꞌati, “Naꞌapa õmashaapan kotuaꞌikiꞌi naa, õkoraidaonaan iki õizoꞌati wuruꞌu kakinaorii kidaz.”

21 Udaunaꞌan Jesus awunuupan uꞌidiꞌiti unaudapa patukapanuzu. Ukian uꞌati, “Kainaꞌa baudaꞌapaꞌa naa aimaakan pushaꞌapatan nii zii. Aizii pumako, pusellian ipai pushaꞌapauz kida, naꞌiki puraata puikodanii pushaꞌapauz kida idaꞌan, putaaꞌa naa patakaꞌutinainao atiz. Pushaꞌapatin an naꞌapa, pukapuraatanun nii aokazi ii. Udaunaꞌan puwaꞌati õꞌidaꞌati, pudaꞌan kizi õgaru.” 22 Mazan daonaiora abatan idi unaꞌapan paꞌati, sariapa unyukunuu kashaꞌoraꞌakan, ukiwan manaunam, ukashaꞌapauzin idi manawun.

23 Jesus awunuupan patominapa-kidaniinao kawanaꞌati, naꞌiki ukian, “Dadaraꞌo nii kapuraataniinao pidannao morotan Tominkaru naobanai-tinapa-kizi iti.” 24 Sariapa utominapa-kidaniinao diꞌitinpan uparadan dauꞌu.

Mazan Jesus kian koshan ĩꞌati, “Õdainao, naꞌapa dii manawun dadara pidan morotan Tominkaru naobanai-tinapa-kizi iti. 25 Kashaꞌapannaꞌo nii manawun kapuraatanuꞌo pidan morotan Tominkaru naobanai-tinapa-kizi iti, camel podotan ai akosa awun shaawata.”

26 Udaunaꞌan powaꞌa zii ĩdiꞌitinpan, naꞌiki ĩkian uꞌati, “Kanom mooko turuu ukazannaata-kao?” 27 Jesus awunuupan ĩꞌidiꞌiti, naꞌiki sariapa udakoꞌatin ĩdyaun. Ukian ĩꞌati, “Pidannao aonaa turuu ĩshaꞌapatan wuruꞌu, soo Tominkaru paꞌan turuu ushaꞌapatan ipai aimaakan.”

28 Udaunaꞌan Peter kian uꞌati, “Putukapa waunao, wawaꞌakaꞌa naa ipai washaꞌapauz naꞌiki aizii wadaꞌanpan naa pugaru.” 29 Sariapa Jesus kian, “Mishiꞌo wuruꞌu. Naꞌiaꞌoram pidan waꞌakaꞌo padapu, oo paꞌinawuzunao, padadakoonao, padaro, padaru, paudainao, oo pazakapun õgaru dikin ii, naꞌiki Kaimanaꞌo Kuwai dikin ii, 30 taa-karu nii uꞌati 100 powaꞌa zii kabaun kida, naꞌiki uꞌinawuzunao nii, naꞌiki udadakoonao nii, naꞌiki udaronao nii, naꞌiki udainao nii, naꞌiki uzakapun nii, naꞌiki unaꞌapan puꞌu upatakaꞌuta-kao nii kapam. Naꞌiki diinaꞌitiꞌi uikodinan nii karikaonanuꞌo kakupa-karu. 31 Mazan iriba pidannao kiwiiniinao kai, dawuꞌitintinaꞌo nii. Naꞌiki iriba dawuꞌitiiniinao kai, kiwiita-kida-kao nii.”

Jesus kakuwaapan koshan
pamawakan dauꞌu

(Matthew 20:17-19; Luke 18:31-34)

32 Aizii udaunaꞌan Jesus tominapa-kidaniinao, tuukii ĩdiꞌitinpan udauꞌu, ukiwiitan idi paꞌuaꞌati Jerusalem iti. Naꞌiki naꞌaꞌo baokoinao pidannao, daꞌanpainao ĩdyaun, sariapa ĩtarian kapam. Udaunaꞌan Jesus dapadan koshan 12 patominapa-kidaniinao panaꞌitinapu baokoinao ai. Uruꞌu naa ukakuwaapan naꞌapam nii pashaꞌapata-kao dauꞌu. 33 Ukian ĩꞌati, “Uabata. Aizii wamakon Jerusalem iti, naꞌiaꞌo nii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo, kaakapaa-kao nii faadaanao zowaunaanao ati, naꞌiki tiichaapauzonao ati Moses kakinaori dauꞌu. Naꞌiki ĩtaan nii uruu zowii-karu nii, naꞌiki ĩtaan nii uruu Gentilenao kaꞌu iti. 34 Uruu idi Gentilenao banikiitan niizu, naꞌiki ĩsopiautapan niizu, naꞌiki ĩbaꞌizian nii uruu. Udaunaꞌan ĩzowian nii uruu. Mazan idikinaudaꞌu kamootan idaꞌa, ukadishitan nii powaa iti.”

James naꞌiki John pishaan Jesus manawun-tinapa-karu dauꞌan

(Matthew 20:20-28)

35 Uruu daunaꞌan James naꞌiki John, Zebedee dainao, kaawan Jesus idaꞌati. Ĩkian uꞌati, “Tiichaa, kainaꞌa waaipan pushaꞌapatan aimaakan waꞌati.”

36 “Kanom dii mooko?” ukian.

37 Ĩkian uꞌati, “Pusakanatan dono putaba diꞌii punaobanai-tinan dono, pusakanata-kida paꞌi waunao putuma. Baudaꞌapa pudiwaꞌora antanapu, baꞌoran puꞌashabaron antanapu.”

38 Jesus kian ĩꞌati, “Aonaa uaitapan kanom wuruꞌu upishaaniaz. Turuu mooko uaitapan utuzan õtuzaꞌazooniaz baiatin-karu kooponnaa diꞌiki, õgaru kawan?* Turuu mooko uaitapan uchikaawunuu-kidinan õchikaawunuuaꞌazoo-kao kawan?

39 “Turuu,” James naꞌiki John kian.

Jesus kian ĩꞌati, “Mishi, utuzan nii wuruꞌu õtuzaꞌazooniaz, naꞌiki uchikaawunuu-kao nii õchikaawunuuaꞌazoo-kao kawanaꞌati. 40 Mazan aonaa turuu õsakanata-kidan unao õdazabaꞌa, õdiwaꞌora antanapu oo õashabaron antanapu. Soo Tominkaruꞌo nii paꞌan taazu, paminziiwataniinao ati.”

41 Aizii 10 Jesus tominapa-kidaniinao abatan idi kaikapaꞌo parada-karuꞌu, sariapa ĩtoꞌoran James naꞌiki John ati. 42 Uruu idi Jesus dapadan baokopa ĩdyaun paꞌidaꞌati, ukian ĩꞌati, “Uaitapanii mamishida-kainao Tominkaru, dakotinpaꞌo naobanainao nii, ĩnaudapa pawaranuitapan ipai pidan naꞌiki pamanawun-tinpan idaꞌan ĩkazowautapan ĩdyaun. 43 Mazan aonaa õaipan unaꞌapan. Naꞌiaꞌoram unao biiꞌi aipaꞌo pamanawunun, marii upoitoruitapa-kidinan ipai baokoinao ati. 44 Naꞌiki kanom umanawun-tinpaꞌazoꞌo pairibannao ai, marii upoitoruitapa-kidinan ipai pidannao ati. 45 Upuꞌu zii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo, aonaa uwaꞌatin umanawun-tinpaꞌanan mani, mazan upoitoruitapa-kidinaꞌanan ipai pidan ati, naꞌiki ukazannaataꞌanan pidannao paꞌoian ai umawakan idaꞌan.”

Jesus saabaan Bartimaeus awun

(Matthew 20:29-34; Luke 18:35-43)

46 Jesus kaawan patominapa-kidaniinao tuma Jericho ati. Udaunaꞌan ĩdobatapan puꞌaꞌa naa naꞌiki, iriba pidannao daꞌanpan ĩdyaun. Kainaꞌa pidan ishaꞌo uawun pishautauzo daꞌi puraata, naꞌa usakanatapan dunapoꞌo, Bartimaeus kiaꞌo uꞌuu. Uruu Timaeus dani. 47 Uabatan idi Jesus Nazareth san dobatapan, uruu idi ukadakoꞌokan diiwaꞌo idaꞌan. Ukian, “Jesus, David Takaan-daun!† Pukamunan-kida õgaru!”

48 Iriba pidannao toꞌorauanuzu ĩaipan umashaadan. Mazan powaꞌa zii manawun ukadakon diiwaꞌo idaꞌan. Ukian, “David Takaan-daun! Pukamunan-kida õgaru!”

49 Sariapa Jesus kadishitaꞌakan pamakopa-kiziꞌi. Ukian, “Udapada uruu daꞌatiꞌi.”

Sariapa ĩkian uꞌati, “Pumaꞌozakada punyukunuu! Pukadishita, udapadan naa pugaru.” 50 Uruꞌu naa ukabootaꞌakan pachaakitan, uzakaꞌutaꞌakan, uwaꞌatiꞌikan naa Jesus idaꞌati.

51 Jesus pishaanuzu, “Kanom puaipan õshaꞌapatan puꞌati?”

Ishaawun kian Jesus ati, “Tiichaa, õaipan pusaabaan õawun.”

52 Jesus kian uꞌati, “Pukiwaꞌa naa! Pumishidan idi õgaru, puawun saabainan.” Sariapa mishi utukapaꞌakan kaiman, naꞌikiꞌo udaꞌanan naa Jesus.

11

Jesus morotan Jerusalem iti

(Matthew 21:1-11; Luke 19:28-40; John 12:12-19)

1 Ĩmaonapatapaanan puꞌaꞌa naa Jerusalem iti, wiizai kida Bethphage naꞌiki Bethany paꞌinamun, ĩkaawan Olive Naawa iti. Jesus dyuudan dyaꞌutam patominapa-kidaniinao, 2 ukian ĩꞌati, “Umako wiizai upaꞌinamunuꞌo diꞌiti. Ukaawan dono naꞌiti uikodan nii chaakashi* dani koꞌidinpan, aonaꞌo zii uzaida-kao. Ubuzuutazu, naꞌiki unaꞌaka uruu daꞌatiꞌi. 3 Naꞌiki naꞌiaꞌoram pidan pishaan an unao ushaꞌapatanii dauꞌan, ukii uꞌati, ‘Naobanai aipanuzu, naꞌiki kadimanaꞌo nii udyuudan powaa atiz.’ ”

4 Uruu ĩmakoꞌokan naa ĩikoda chaakashi dani dunapoꞌo, ukoꞌidinpan dobaapa-kizai paniinomizinaa diꞌiki. Ĩbuzuupan puꞌu uzunaa, 5 kadishitapainao maonapa naꞌa kian ĩꞌati, “Kanom nii ubuzuupan chaakashi dani zunaa?” 6 Ĩdakoꞌatin ĩdyaun naꞌapa Jesus dyuudan kawanaꞌati paugaru, uruu daunaꞌan zii ĩtaapadan ĩnaꞌakanuzu. 7 Ĩkaawa-kidan naa chaakashi dani Jesus idaꞌati, ĩmuudan pachaakitan kida ubarau paawa ati, uruu Jesus zaidan naazu.

8 Iriba pidannao kadamaradan pakamichan kida dunapota. Baokoinao dukuan puꞌu anabai kida, pokoridi anaba kawan kidaꞌo, maonapa kidaꞌo dunapo an, ĩmuudan naa dunapota kidaz Jesus uaꞌati. 9 Pidannao kiwiitapainao Jesus ai, naꞌiki baokoinao udawuꞌitiinao ĩwaꞌatipan kadakoinaanan diiwaꞌo idaꞌan. Ĩkian, “Marii Tominkaru konaukii-kida-kao! Marii Tominkaru kaimanan diꞌoraz Naobanai atiꞌi, kaawaꞌoraz uaipan kawanaꞌati!† 10 Marii Tominkaru kaimanan wuru atiꞌi King-tinaꞌo niꞌoraz King David wadaun nii. Marii Tominkaru aokazi iaꞌo konaukii-kida-kao!”

11 Jesus kaawan daunaꞌan Jerusalem iti, umorotan Tominkaru Dapu iti, uawunuutan ipai aimaakan kida. Mazan wachuupun idiꞌi naa ukiwan powaa iti Bethany iti patominapa-kidaniinao tuma.

Jesus paradan fig kadunaa ati

(Matthew 21:18-19)

12 Baꞌoran kamoo, ĩwaꞌatipan puꞌu powaa ati Bethany iki Jerusalem ati, Jesus zamazin naa. 13 Munapo zii utukapan fig kadunaa kaanabaꞌo. Uruu idi umakon naꞌiti utukapaꞌazon kaaka maniz. Mazan ukaawan dono naꞌiti, aonaa uꞌaka nii, soo uanaba paꞌidiwaru. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa ukaakapauzon donoꞌo zii mani wuruꞌu. 14 Jesus kian fig kadunaa ati, “Aonaꞌo nii puꞌaka dizoowauzo-kao powaꞌa!” Utominapa-kidaniinao abatanii wuruꞌu unaꞌapanuz.

Jesus waatan selliipainao Tominkaru Dapu iki

(Matthew 21:12-17, 20-22; Luke 19:45-48; John 2:13-22)

15 Ĩkaawan donoꞌo naa Jerusalem iti, Jesus makon Tominkaru Dapu iti, naꞌiki uwaataabiꞌian ipai toriipainao kida uzainao, naꞌiki selliipainao kida uzainao taa-kariwai niꞌo Tominkaru ati. Ipai udorau-kidan shakataaka-kidauzonao puraata miisan‡ kida, naꞌiki ipai selliipainao wakokoonao taba kida, 16 naꞌiki aonaa utaapadan pidannao dobata-kidan patoriinii kida Tominkaru Dapu baara an.

17 Uruu daunaꞌan ukakinaotan pidannao, “Tominkaru Paradan saadinpaꞌo kian: ‘Õdapu dakota-kao nii ipai pidannao toriinapa-kizi dapunaa nii.’ Mazan unao ukaiwaapanuzu koidimikinao dizinapa-kizi nii.”§

18 Faadaanao zowaunaanao naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu abatan idi kaikapaꞌoraꞌa, ĩtiwaan paikodan pazowii-kinaa nii Jesus. Ushaꞌapanum kauꞌan ĩtarian Jesus ai, ĩtukapan idi tuukii manawun ipai pidannao diꞌitinpan ukakinaopan dauꞌu.

19 Wachuupun idiꞌi naa Jesus kiwan donoi iki patominapa-kidaniinao tuma.

Jesus parada kiziz fig kadunaa mawakan naa

20 Chaapiꞌiki baꞌoran kamoo, ĩdobatapan puꞌu dunapota koshan, ĩtukapa wuruꞌu fig kadunaa mawakaꞌakaꞌa naa atii paoroda iti. 21 Peter nyukunuuꞌaka naꞌapam Jesus kiauzon daꞌi, uruu idi ukian, “Tiichaa! Putukapa, puparada kiziz fig kadunaa mawakaꞌakaꞌa naa.”

22 Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Umishida Tominkaru. 23 Mishi õkowaadan nii uꞌati, shaꞌapaꞌoram pidan turuu udyuudan naawazi soꞌotinan naꞌiki ukabootinan paran baoko iti, pamishidan idaꞌan. Aonaan an umishidan, aonaꞌo nii ushaꞌapan uaipan kawanaꞌati. 24 Ukauꞌan, õkian ipai unao ati, ipai kanom upishaanii utoriinpan idaꞌan, taa-kao nii uꞌati. Soo umishidan idaꞌan karikaonan. 25 Naꞌiki naꞌapainim ukadishitan utoriinpan dono, umarinaꞌata unyukunuu oian baꞌoran pidan ati; naꞌapaꞌo nii udaru Tominkaru aokazi iaꞌoraz marinaꞌatan ipai uꞌoian kapam. 26 [Mazan aonaan an umarinaꞌatan oii kidaꞌo pidannao shaꞌapatanii uꞌati, aonaꞌo nii unao Daru marinaꞌatan uꞌoian kida.”]*

Jesus pishaa-kao kanom aipan atiꞌo ushaꞌapaapan aimaakan kida

(Matthew 21:23-27; Luke 20:1-8)

27 Ĩkaawan koshan Jerusalem ati, Jesus chiꞌikaꞌanpan puꞌu Tominkaru Dapu ii, faadaa zowaunaanao, tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki Jewnao zowaunaanao kaawan uꞌidaꞌati. 28 Naꞌiki ĩpishaanuzu, “Kanom dyuudanii pushaꞌapatan ipai wuruꞌu aimaakan kidaz? Oo kanom taapadanii pushaꞌapatan ipai wuru kidaꞌa?”

29 Jesus dakoꞌatin ĩdyaun, “Õpishaan nii baudaꞌapa aimaakan karikaonan uꞌai, naꞌiki udakoꞌatin an õgaru, õkowaadan nii uꞌati kanom aipan atiꞌo õshaꞌapatan wuru kidaꞌa. 30 Ukowaada õꞌati, naꞌikiꞌoram dii John chikaawunuupan taa-kao uꞌati: aokazi ikiꞌo oo pidan diꞌikiꞌo?”

31 Ĩpishautaakapan paꞌatiaaka kida, “Wakian an aokazi ikiꞌo, ukian nii waꞌati, ‘Kanom niꞌo mooko aonaa umishidan uruu?’ 32 Mazan wakian an pidan diꞌikiꞌo, pidannao toꞌoran nii waꞌati.” (Aonaa ĩkaꞌiitan panaꞌapan, ĩtarian idi pidannao ai, ipai pidannao aitapan idi mishi John Tominkaru prophetin.) 33 Uruu idi ĩkian Jesus ati, “Aonaa waaitapan.”

Jesus kian ĩꞌati, “Õgaru aonaꞌo nii õkowaadan uꞌati kapam, kanom taanii õshaꞌapata-kinaa ipai aimaakan kida.”

12

Awunuutapainao grape baawu
dauaꞌo

(Matthew 21:33-46; Luke 20:9-19)

1 Udaunaꞌan Jesus paradan ĩꞌati diꞌitinapa-kinai kuwai idaꞌan, “Kainaꞌa daꞌi pidan paowaꞌo grape baawu, ukoraratanuzu, ukichadan kaꞌunaru kuba idaꞌa pasararoo-kizi nii grape uu, naꞌiki utoman dokoaꞌo kabaun watchmantapa-kizai niꞌo. Udaunaꞌan uzaamatan pidannao awunuutapainao nii grape baawu. Uruu umakon naa baꞌoran wiizai iti. 2 Grape karaoda-kao donoꞌo naa, udyuudan naa baudaꞌapa papoitoru awunuutapainao grape baawu diꞌiti, paꞌidiwau grape dauꞌati. 3 Mazan naꞌiaꞌa naa awunuutapainao grape baawu zaamatan wuruꞌu poitoruiz, ĩbaꞌizian naa kapamazu, udaunaꞌan ĩdyuudan powaa itizu kanaꞌapan. 4 Udaunaꞌan udyuudan naa baꞌoran poitorui ĩꞌidiꞌiti koshan. Awunuutapainao grape baawu baꞌiziinuzu pazowau an kida tuukii, powaꞌa zii manawun kiwiitapaꞌo ai. 5 Udaunaꞌan udyuudan naa baꞌoran papoitoru, uruu ĩzowii aka sariapa. Naꞌapa ĩshaꞌapatan baokoinao kida, ĩbaꞌiziautapan ĩdyaun naꞌiki baꞌorainao ĩzowii. 6 Baudaꞌapaꞌa naa pidan kainaꞌa dyuuda-karu nii, naobanai dani umarainpaniaz manawun. Dawuꞌitiiniꞌi naa udyuudan baudaꞌapaꞌo paudani daonaiora awunuutapainao grape baawu diꞌiti. ‘Aonaꞌo nii ĩkaꞌiitan pashaꞌapatanuzu,’ ukian.

7 “Mazan awunuutapainao grape baawu kian, ‘Aizii diꞌi naa kapaoribaꞌo daniꞌi. Kadiman, wazowiazu, wazaamata kizi grape baawu uꞌai waꞌidiwau nii!’ 8 Uruꞌu naa ĩzaamataꞌakan naaz, ĩzowian naaz, udaunaꞌan ĩkabootan naa unanaa munapo grape baawu ai.”

9 Udaunaꞌan Jesus pishaan pidannao, ukian, “Naꞌapam nii uzauda-kidan kapaoribaꞌo shaꞌapatan ĩdyaun? Ipaiꞌo nii uzowiankan wuruꞌu awunuutapainaouz grape baawu, udaunaꞌan utaan nii baokoinao atiz. 10 Mishi, unao aitauzoniꞌi naa saada-kariwaiz kida Tominkaru Paradan idaꞌa kaikapaꞌa?

‘Wuruꞌu kuba tomapauzonao kabaun kashadaniaz,

madiwautapa-kaꞌoraz ĩtukapan,

uruꞌu naa mishiꞌoraiman umanawunuꞌo kuba

ipai baꞌoran kubanao ai.

11 Uruu Tominkaru kaudin-kizi wuruꞌu,

umanawunuꞌoraz utukapa-kao.’ ”*

12 Jewnao naobanaanao aitapa Jesus kadakotinan padauꞌu wuruꞌu ukaiwaanuz diꞌitinapa-kinai kuwai. Uruu idi ĩaipan padamata pazaamatan uruu, mazan ĩtarian iribaꞌo pidannao ai, uruu idi ĩmakon uꞌai ĩwaꞌakaꞌakan naazu.

Tax kawinipinaapa-kao
dauaꞌo

(Matthew 22:15-22; Luke 20:20-26)

13 Uruu daunaꞌan Jewnao naobanaanao dyuudan Phariseenao naꞌiki Herod pidanannao Jesus diꞌiti, ĩtiwaa-kidapaꞌananuzu, ĩabataꞌazon uparadan panaꞌitin. 14 Uruu ĩkaawan naa ĩkian Jesus ati, “Tiichaa, waaitapanii pugaru mishiꞌo puparadan, aonaa turuu pidan tanawatan pudiꞌitinpan. Umanawun-tinpainao paradan, aonaa punyukunuupan. Mazan mishiꞌo paꞌan pukakinaopan Tominkaru aipan kawanaꞌati. Naꞌapa dii mooko wakakinaorinaa kian? Utaapada wataan tax puraatannaa kida naobanai Caesar ati, oo aonaa?”

15 Mazan Jesus aitapa ĩzaamikipaꞌazon karikaonan, ukian ĩꞌati, “Kandii nii utiwaa-kidapaꞌazon õgaru? Punaꞌaka õꞌati wiziꞌiꞌo puraata sodi, õtukapa kiziz.” 16 Sariapa ĩnaꞌakan baudaꞌapa puraata uꞌidaꞌati. Upishaan naa ĩdyaun, “Kanom dikin, oo kanom uu kida diidaꞌaꞌorazuꞌu?”

“Naobanai Caesar wuruꞌu,” ĩkian.

17 Uruu idi Jesus kian, “Ukauꞌan utaa naobanai Caesar ati uꞌidiwau, naꞌiki utaa Tominkaru ati uꞌidiwau kapam.”

Tuukii manawun ĩdiꞌitinpan Jesus dauꞌu naꞌapain.

Pishauta-karu kadishita-karu dauꞌu mawaka-kizai iki

(Matthew 22:23-33; Luke 20:27-40)

18 Kainaꞌa Sadduceenao,† aonaa ĩmishidan pidan kadishita-kida-kao nii pamawaka-kizi iki diinaꞌitiꞌi. Ĩnao kaawan Jesus idaꞌati, ĩpishaanuzu kaikapaꞌa: 19 “Tiichaa, Moses saadanii diꞌoraꞌa kakinaorii waꞌati. ‘Aizii pidan mawakan an, uwaꞌakan paudaiaro maudani-daun, marii pidan mawakaꞌoraz inawuzu mazidan otuma, ĩkaudani kizi mawakaꞌo dani nii.’‡ 20 Kainaꞌa 7 inawuzuinao. Kiwiin ĩtuuniz mazidan, mazan aonaa zii puꞌu udaiaro kaudanin umawakan naa. 21 Uruu idi uꞌinawuzu udawuꞌitiꞌo zaamatan naꞌiki umazidan paꞌinawuzu daiaro-daun tuma, mazan naꞌapa koshan umawakan, aonaa zii okaudanin puꞌu. Udaunaꞌan baꞌoran uꞌinawuzu mazidan otuma, mazan naꞌapa koshan umawakan, aonaa zii okaudanin puꞌu. 22 Baꞌoran mazidan otuma naꞌapa koshan umawakan, udaunaꞌan baꞌoran, atii ipai uꞌinawuzunao mazidan otuma. Mazan ipai daunuudaꞌu ĩmawakan, naꞌiki aonaa baudaꞌapa ĩnao waꞌakaꞌo nii paudani otuma. Atii baꞌoran dono, omawakan naa kapam wuruꞌu ĩdaiaro daunuz. 23 Aizii pidannao kadishita-kida-kao dono pamawaka-kizi iki. Naꞌiaꞌoram nii daiaroitapa oroo? Ushaꞌapanum kauꞌan ipai 7 daonaioranao mazidan otuma,” ĩkian.

24 Jesus dakoꞌatin ĩdyaun, ukian, “Pakawan zii mooko aonaa uaitapan! Umaaitapakan idiꞌo saadauzo-kariwaiz Tominkaru Paradan, naꞌiki wuruꞌu Tominkaru maꞌozakanuz. 25 Mawakainao kadishitan dono kakupa-karu diꞌiti, Angelnao kawanuꞌo nii ĩdyaun aokazi ii. Aonaꞌo nii powaꞌa mazida-karu naꞌii. 26 Õkowaadan nii unao ati aizii, mishi mawakainao kadishita-kida-kao nii. Aonaa mooko utukapauzon usaadinpan Moses kaaritan idaꞌa, tikazi tominan donoꞌoraz koꞌoriꞌo kazamakaꞌo diꞌiki? Naꞌapa shaꞌatii usaadinpan Tominkaru paradauzon donoꞌoraz Moses ati, ukianuz, ‘Õgaru Abraham Tominkarun, Isaac Tominkarun, Jacob Tominkarun kapam.’ 27 Uruu kakupainao Tominkarun, aonaa mawakainao Tominkarun mani. Tuubaruꞌo idaꞌan manawun upozawatapan!”

Umanawunuꞌo manawun kakinaorii

(Matthew 22:34-40; Luke 10:25-28)

28 Kainaꞌa tiichaapauzo Moses kakinaori dauꞌu, uabata wuruꞌu ĩkadakotinanuz. Utukapan idi kaiman Jesus dakoꞌatin wuruꞌu Sadduceenao, sariapa uwaꞌatin Jesus idaꞌati upishaanuzu, “Naꞌiaꞌoram dii umanawunuꞌo manawun kakinaorii ipai baꞌorainao ai?”

29 Jesus kian, “Umanawunuꞌo manawun diꞌorazuꞌu, ‘Puabata, Israelitenao! Wuruꞌu Naobanai waTominkarunuz, soo uruu baudaꞌapa, Tominkaru. 30 Pumarainapa tuukii Naobanai wuruꞌu puTominkarunuz ipai punyukunuu iki, ipai pudoronaa ii, ipai pudiꞌitinpan idaꞌan, ipai pumaꞌozakan idaꞌan kapam.’ 31 Baꞌoran udawuꞌatiꞌo umanawunuꞌo kakinaorii kaikapaꞌoraꞌa: ‘Pumarainapa baꞌoran pidannao naꞌapa pumarainpan kawan punanaa.’§ Aonaa baꞌoran umanawunuꞌo nii manawun kakinaorii wuru kida aiaꞌa.”

32 Tiichaapauzo Moses kakinaori dauꞌu kian Jesus ati, “Kaiman Tiichaa! Mishiꞌo kaiwuruꞌu pukianuz. Uruu mishi baudaꞌapaꞌo Naobanai Tominkaru, aonaa baꞌoran Tominkaru nii. 33 Naꞌapaꞌo mishi kaiwuruꞌu. Pumarainapa paꞌi tuukii Tominkaru ipai punyukunuu iki, ipai pudiꞌitinpan idaꞌan, ipai pumaꞌozakan idaꞌan. Marii kizi kapam pumarainpan baꞌoran pidan naꞌapa pumarainpan kawan punanaa. Uruu dyaꞌutamaꞌoraz kakinaorii, powaꞌaꞌo zii umanawunun, pidan taan ai kawaoda-kariwai uzai naꞌiki baꞌoran kida aimaakan taa-kariwaiz Tominkaru atiꞌo ai,” ukian.

34 Jesus aitapa kaiman tiichaapauzo Moses kakinaori dauꞌu dakoꞌatin paugaru, uruu idi ukian, “Aonaa pumunapon Tominkaru Naobanai-tinpan ai.” Uruu daunaꞌan ipai baꞌorainao tarian papishautan ai uruu.

Kanom kaduz dii
wuruꞌu Christ kii-kizaiz

(Matthew 22:41-46; 23:1-36; Luke 20:41-47)

35 Jesus kakinaopan dono Tominkaru Dapu ii, ukian, “Kandii nii mooko tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu kian wuruꞌu Christ dyuudaꞌazoo-kariwaiz, David takaan-daunuꞌo nii wuruꞌu uruuz? 36 Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌanaꞌo tawuruꞌu David kiauzonuz kaikapaꞌa: Naobanai Tominkaru kian õNaobanaa ati, ‘Pusakanata daꞌaꞌa õdiwaꞌora antanapu atii õmuudan putarubanao puwaranuꞌu.’*

37 “David dakotan puꞌu uruu panaobanaa nii, naꞌapa diꞌi naa mooko udani-daun wuruꞌu uruuz?”

Iriba pidannao kasabaꞌukinpainaouz, konaukii ĩabatapan Jesus kuwaa. 38 Ukian naa koshan ĩꞌati, “Uzaudin paꞌi wunao aiaꞌa tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu. Ĩnaudapa pakaiwadapan pachiꞌikapa-kizi kawanaꞌati dawuu zaꞌabaꞌi kidaꞌo kamicha. Naꞌiki ĩaipan pataapa-kao umanawun kidaꞌo pidannao nii kasabaꞌuinapa-kizai ii kida. 39 Ĩaipan pasakanatan taapa-kariwai umanawun-tinpainao pidannao taba kida idaꞌa synagoguenao ii, naꞌiki ĩsakanataꞌazon kiwiin manawun kidaꞌo tabai idaꞌa aroapa-karu dono. 40 Mazan upuꞌu ĩpatakaꞌutan zunnao mawakainao ĩdaiarunao, ĩzaamatan idaꞌan ĩshaꞌapauz ĩdapu iki. Uruu daunaꞌan ĩaipan patukapa-kao kaimanainao nii patoriinpan idaꞌan dawuu kida. Naꞌapainao pidannao patakaꞌuta-kao nii tuukii manawun.”

Zuna, mawakaꞌo odaiaru
taan puraata

(Luke 21:1-4)

41 Jesus sakanatan Tominkaru Dapu ii maonapa puraata taapa-kizinao dazabaꞌa, uawunuutapan ipai pidannao paidan papuraatan unazo iti. Iriba kapuraataniinao taan dobata kida puraata. 42 Udaunaꞌan mapuraatan-ziiwa maudaiaruiba taan dyaꞌutam sodi ishaꞌo puraata. Aonaa dobataꞌo mani wuruꞌu. 43 Udapadan patominapa-kidaniinao baokopa paꞌidaꞌati, ukian ĩꞌati, “Õkowaadan nii uꞌati diꞌoraꞌa mapuraatanuꞌo zun taan puraata kinnaa zoꞌiti powaꞌa zii manawun ipai baꞌorainao ai. 44 Ushaꞌapanum kauꞌan baokoinao taan, aonaa paaiapaniꞌi naa mani puraata, mazan oroo pamapuraatanun puꞌu, ipai otaan pataapanii sodi puraata pamashaapa-kinaa niꞌo padamata.”

13

Jesus kian Tominkaru Dapu kaboobiꞌii-karu nii

(Matthew 24:1-2; Luke 21:5, 6)

1 Jesus koditan puꞌaꞌa naa Tominkaru Dapu iki, baudaꞌapa utominapa-kidanii kian uꞌati, “Putukapa Tiichaa! Konaunam mishi kabaun naꞌiki ukorarannaa toma-kao, kaiman mishi ĩtomanuzu udaru kidaꞌo kuba idi!”

2 Sariapa Jesus kian uꞌati, “Putukapa wuruꞌu udaruꞌoraz kabaun naꞌiki ukorarannaa kidaz? Aonaꞌo nii baudaꞌapa kuba mashaapan pamuuda-kizinaoaꞌa, ipaiꞌo nii ĩkaboobiꞌii-kao kida.”

Jesus tominapa-kidaniinao baiaapan nii oiaꞌo

(Matthew 24:3-14; Luke 21:7-19)

3 Uruu daunaꞌan Jesus sakanatapan Olive Naawa ii Tominkaru Dapu paꞌinamun, sariapa Peter, James, John naꞌiki Andrew pishaan uruu pairibannao daidaꞌan, 4 “Pukowaada waꞌati naꞌapainim nii zii diꞌoraꞌa shaꞌapanuꞌu. Kanomaꞌo nii shaꞌapa, waaitapa-kinaa nii ushaꞌapaꞌazon naa.”

5 Jesus kian ĩꞌati, “Uzaudin paꞌi, aonaa utaapadaꞌanaꞌa pidan mariidan unao. 6 Iriba pidannao kaiwaan nii õꞌuu, ‘Õgaru uruu!’ ĩkian nii, ĩmariidan nii kapam iriba baꞌoran pidannao kida. 7 Manaꞌa utariaꞌanaꞌa uabatan dono tarubainao mizaataakapan, naꞌiki uabatan dono kadakotin-karu munapoꞌo tarubainao mizaataakatinan dauꞌu. Naꞌapa kidaꞌo aimaakan shaꞌapan nii, mazan aonaa zii amazada ikodaꞌazon patokon mani wuruꞌu. 8 Wiizai kida mizaataakan nii paꞌatiaaka; donoi kida mizaataakan nii paꞌatiaaka. Kainaꞌaꞌo nii imiꞌi nakainan ipai amazada kawanaꞌati, kainaꞌaꞌo nii zamazi-karu kida kapam. Mazan baiatin-karu kida sakadinan zii karikaonan wuruꞌu. Shakataꞌazoꞌo koraidaonaa kaziwan sakadinan kawanuꞌu zii wuruꞌu.

9 “Ukauꞌan uzaudinpaꞌa naa paꞌi. Ushaꞌapanum kauꞌan uzaamata-kao nii, naꞌiki unaꞌaka-kao nii kootowapa-kizai iti. Ubaꞌizii-kao nii synagogue ii kida; ukadishitan nii kazowautapainao wiizai kida naꞌiki kingnao kanaapu ati õgaru dikin ii; ukowaada kizi kapam Kaimanaꞌo Kuwai õdauꞌanaꞌo. 10 Mazan amazada tokon kaawan uaꞌii, marii kizi kiwiin Kaimanaꞌo Kuwai kowaada-kao ipai wiizai kawanaꞌati.

11 “Aizii uzaamata-kao dono, naꞌiki ukootowapa-kida-kao dono, manaꞌa udiꞌitinpaꞌanaꞌa upishaa-kao uaꞌii naꞌapam nii ukian. Mazan upishaa-kao donoꞌo naa, ukowaadaꞌaka kanom dyuuda-kariwai ukowaadan. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa unaouꞌo nii mani parada, mazan Kaimanaꞌo Doronaa taan nii uaitapa-kinaa nii naꞌapam nii ukian.

12 “Uruu dono pidannao zowii-kidan nii paꞌinawuzunao. Daruinao naꞌapaꞌo nii ĩzowii-kidan paudainao. Daniinao kashadapan nii padarunao naꞌiki padaronao, naꞌiki ĩzowii-kidan nii ĩdyaun. 13 Ipaiꞌo nii pidannao toꞌora-kizaitapan unao õgaru dikin ii. Mazan kanom tuudaꞌo ipai wuru kidaꞌa atii utokon iti, kazannaata-karu nii uruu.

Kichanaꞌiki-kiaꞌo aimaakan
shaꞌapan nii

(Matthew 24:15-28; Luke 21:20-24)

14 “Mazan utukapan donoꞌo naa kachamaꞌidiikiaꞌo aimaakan muuda-kao aonaa uaiapa-kizinaouꞌu mani, naꞌiki umanaꞌidii-kidan amazada pidan ai.” (Marii awunuutapaꞌo kaarita diꞌitapan naꞌapaꞌoram saada-kariwaiz.) “Ukauꞌan marii mashaapainao Judea Baara ii kidoopan naa midukuo kida iti.* 15 Pidan sookapaꞌo paniba ii, marii kizi aonaa umorotan padapu nazo iti powaa iti aimaakan panaꞌakaꞌazoonii dauꞌati. 16 Pidan kaudinaꞌo pazakapun ii, marii kizi aonaa ukiwan padapu iti pachaakitan dauꞌati. 17 Kashaꞌoraꞌo nii manawun aimaakan shaꞌapan kiꞌiwi-ziiwanao ati uruu dono, naꞌiki daroinao biidapainaouz zii ĩdainao ati, uruu kamoon kida kaawan dono. 18 Utoriinapa Tominkaru ati aonaa kizi ushaꞌapan amazada wadidiizon dono!† 19 Ushaꞌapanum kauꞌan wuruꞌu kichanaꞌiki-kii kidaꞌoraz aimaakan shaꞌapan dono, powaꞌaꞌo nii zii manawun ukichanaꞌiki-kian aimaakan shaꞌapaꞌo, amazada sakadin-kizi ikiꞌo ai, naꞌiki kaiꞌi aimaakan shaꞌapan ai. Naꞌiki aonaꞌo nii aimaakan shaꞌapan naꞌapa powaꞌa koshan. 20 Mazan Naobanai awutapadan nii wuruꞌu ushaꞌapan kamoon kidaz, aonaan an mani, aonaꞌo nii baudaꞌapa pidan kakupan. Upidanannao kainaꞌan idiꞌo wuruꞌu uawutapadanuz kamoo kida. 21 Uruu dono, naꞌiaꞌoram pidan kian an puꞌati, ‘Putukapa, diꞌi Christ!’‡ oo ‘Putukapa, kindiꞌii zuꞌu!’ manaꞌa paꞌi pumishidaꞌanaꞌa uruu. Aonaa mishiꞌo mani wuruꞌu. 22 Dakotinpainao Christ nii naꞌiki dakotinpainao prophetnao nii kaawan nii, ĩmariidapaꞌanan pidannao karikaonan. Ĩshaꞌapatan nii umanawun kidaꞌo aimaakan diꞌitinapa-kidaꞌo nii pidan ĩtanawata-kinaa nii Tominkaru pidanannao panaꞌiti, ĩturuan an mazan. 23 Uzaudin kizi paꞌi! Õkowaadan uꞌati ipai wuru kidaꞌa, ushaꞌapan uaꞌiaꞌo zii wuruꞌu.

Daonaiora Aokazi Ikiꞌo waꞌatin
dauaꞌo

(Matthew 24:29-35; Luke 21:25-33)

24 “Naꞌapain uruu dono kichanaꞌiki-kiaꞌo aimaakan shaꞌapan daunaꞌan, kamoo marutan nii naꞌiki kauzu aonaꞌo nii ukanadan powaꞌa. 25 Wizinao kida waotaꞌo nii aokazi iki, naꞌiki ipaiꞌo nii aimaakan wuruꞌu doko ii kidaꞌoraz zikadinan. 26 Uruu daunaꞌan Daonaiora Aokazi Ikiꞌo aidinan niꞌi naa, uwaꞌatin nii ishaꞌiz bii an, umanawunuꞌo maꞌozaka-karu naꞌiki umanawunuꞌo konaunama-karu idaꞌan. 27 Udyuudan nii paꞌangelinnao ipai amazada shakaru ii aka, imiꞌi baara anaꞌoraz, ĩkasabaꞌuka kizi ipai Tominkaru zaamatanii papidanannao nii.

28 “Marii kizi fig kadunaa tominapa-kidan pugaru. Putukapan dono ukadunaa paꞌishizo-dinan naꞌiki paꞌinaꞌo uanaba sodi kida koditan, puaitapa pidan paowinpan kamoo maonapatan wuruꞌu. 29 Naꞌapa kapam kichanaꞌiki-kiaꞌo aimaakan kida shaꞌapan dono, puaitapan nii õkaawaꞌazon kamoon maonapatan naa wuruꞌu. 30 Õkowaadan nii uꞌati aimaakan mishiꞌo, ipaiꞌo nii aimaakan kida shaꞌapan naꞌapa, kaiꞌo pidannao mawakan uaꞌii ipai. 31 Aokazi naꞌiki imiꞌi baara mainaabatinan nii, mazan õparadan kida aonaꞌo nii naꞌapainim umainaabatinan.

Ukaawan kamoon, aonaa uaitapa-kao

(Matthew 24:36-44)

32 “Aonaꞌo nii baudaꞌapa pidan aitapan naꞌapainim nii oo naꞌiam nii kamoo wuru shaꞌapanuꞌu, aonaꞌo nii Angelnao aokazi iaꞌo oo Tominkaru Dani aitapan, soo Tominkaruꞌo nii aitapa paꞌanaz. 33 Puawunuutapa, puzaudin, ushaꞌapanum kauꞌan aonaꞌo nii puaitapan naꞌapainim nii wuru shaꞌapanuꞌu. 34 Pidan makon kawanuꞌo padapu iki naꞌiki uwaꞌakan papoitorunao awunuutapaꞌo niizu, ipai ukakaudin-kizitan ĩdyaun, naꞌiki udyuudan taapaꞌo nii paniinom mashaapan zaudinapa. 35 Puawunuutapa, ukauꞌan, aonaꞌo nii puaitapan naꞌapainim nii kadapuꞌo kaawan powaa ati, panaadon wachuupunin oo tomun-zikon, oo kuruku kaꞌaranpanin, oo kamoo koditanin. 36 Ukaawan dono mashaꞌapakiaka, aonaa kizi paꞌi uikodan pudaꞌawupan. 37 Naꞌapam õkian uꞌati aizii, õparadan ipai pidan atiꞌo wuruꞌu: ‘Uzaudinapa!’ õkianuz.”

14

Jesus zowau kaduunuu-kao
Bethany ii

(Matthew 26:1-16; Luke 22:1-6; John 11:45-53; 12:1-8)

1 Uruu dono dyaꞌutam kamoo baokopainpauzo-karu kamoo kaawan uaꞌii, naꞌapain Jewnao nyukunuitapauzon pakazannaatauzo-kao kamoon, Egypt Baara sannao ai, naꞌiki naꞌapain bread nikauzo-kao mawikiꞌinaꞌo. Faadaanao zowaunaanao naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu dawatan naꞌapam kizi pazaamatan Jesus pidannao daidaꞌan, ĩaipan pazowiinuzu. 2 Mazan ĩkian, “Aonaa kizi paꞌi washaꞌapatanuzu baokopainapa-karu dono, panaadon watoꞌorataaka-kidan pidannao paꞌatiaaka naꞌiki waꞌati kapam.”

3 Naꞌapain Bethany iaꞌo Jesus, Simon, kabishopankauzo kichanaꞌiki-kizai bishoi idi dapu ii. Jesus aroapatinan puꞌu, zun morotan onaꞌakapanii moto sodi, kuba idiꞌo utoma-kao, paidaꞌo kaduunuribai kawinipinaꞌo idi, nard kiaꞌo udakota-kao. Odaꞌatan moto sodi, udaunaꞌan oshootan naa wuruꞌu kaduunuribai Jesus zowau diꞌiti. 4 Pabiꞌi kida pidannao naꞌaꞌo toꞌoran, ĩkian paꞌatiaaka, “Kandii niꞌo kaduunuribai wakuda-kao? 5 Turuaꞌo padamata usellii-kao dobata 300 wiziꞌi kidaꞌo puraata* ai, udaunaꞌan uwinipinaa taa-kao patakaꞌutinainao ati!” Ĩdakoopan kapam oroo wuruꞌu ĩnaꞌapanuz.

6 Mazan Jesus kian ĩꞌati, “Marinaꞌa oroo! Kanom nii unyukunuitapanuzo? Kaimanaꞌo wuruꞌu oshaꞌapataniaz õꞌati. 7 Karikaonanuꞌo nii patakaꞌutinainao pidannao naꞌan unao tuma, turuaꞌo nii ukaminkaꞌutan ĩdyaun uaipan kawanaꞌati. Mazan õgaru aonaꞌo nii õnaꞌan utuma karikaonan. 8 Oshaꞌapatan pashaꞌapataꞌazoonii; oshootan kaduunuribai õmada diꞌiti, ominziiwatan õnanaa õdida-kao uaꞌii. 9 Aizii mishiꞌo õkian uꞌati, naꞌiam dono Kaimanaꞌo Kuwai kowaada-kao ipai amazada kawanaꞌati, wuruꞌu oshaꞌapataniaz õꞌati kowaada-kao nii onyukunuitapa-kinao nii.”

10 Udaunaꞌan Judas Iscariot, uruu 12 Jesus tominapa-kidaniinao bii ikiꞌo makon faadaanao zowaunaanao diꞌiti, ukaakapaꞌanan Jesus ĩꞌati. 11 Ĩabatan idi unaꞌapan, sariapa ĩkonaukian. Naꞌiki ĩkian ĩtaan nii puraata uꞌati. Uruu daunaꞌan udiꞌitinpan naa naꞌapam kizi pakaakapaan Jesus ĩꞌati.

Ubaukapan naa Jesus aroopan Passover Kamoon dono

(Matthew 26:17-30; Luke 22:7-23; John 13:21-30; 1 Corinthians 11:23-25)

12 Aizii kiwiitapaꞌo kamoo Bread Mawikiꞌinaꞌo Nikauzo-kao Kamoon kida dono, naꞌapain kapam kaznizonao zowiauzo-kao Passover wanyukunuunaa nii. Uruu idi Jesus tominapa-kidaniinao pishaanuzu. Ĩkian uꞌati, “Naꞌiam nii puaipan waminziiwa-kidan Passover wanyukunuunaa?”

13 Uruu dono udyuudan dyaꞌutam patominapa-kidaniinao, ukian ĩꞌati, “Umako donoi iti, naꞌii uikodapan nii daonaiora kapowankaꞌo wunu moto zoꞌan. 14 Udaꞌan uruu atii kabaun iti, umorota-kiziz. Naꞌii upishaa kadapuꞌo, naꞌiki ukii paꞌi uꞌati, ‘Watiichaan kian, naꞌiaꞌoram dii kabaun nazoo putaan nii uꞌati, unika-kizi niꞌoraz Passover wanyukunuunaa patominapa-kidaniinao tuma?’ 15 Udaunaꞌan kadapuꞌo tukapa-kidan uꞌati udaruꞌo kabaun nazoo naꞌiki dokoaꞌo kapam, minziiwata-kariwaiꞌi naa unazoo aroapa-karu uaꞌii. Naꞌiaꞌa naa paꞌi uminziiwata ipai aimaakan waꞌati.”

16 Udaunaꞌan wunaouꞌu dyaꞌutamainaouz makoꞌokan naa donoi iti. Ĩkaawan naꞌiti, naꞌapa mishi ipai aimaakan shaꞌapan Jesus paradan kawanaꞌati. Uruu idi naꞌiaꞌa naa ĩminziiwatan Passover wanyukunuunaa.

17 Aizii kamoo tipitan daunaꞌan, uruꞌu naa Jesus kaawan 12 patominapa-kidaniinao tuma. 18 Ĩaroapatinan puꞌaꞌa naa miisa† idaꞌa, Jesus kian ĩꞌati, “Mishiꞌo õkian, baudaꞌapa pidan unao bii ikiꞌo aroapatinaꞌo õtuma zaamata-kidan nii õgaru õtarubanao ati.”

19 Sariapa ĩmanaunamaꞌakan kida naꞌiki ĩpishaanuzu padawuꞌatiaaka kida. Ĩkian uꞌati, “Aonaa mazan õgaru mani, mishii?”

20 Sariapa Jesus kian ĩꞌati, “Baudaꞌapa pidan unao bii ikiꞌo, damotaꞌoraz bread patumaaka õtuma. 21 Daonaiora Aokazi Ikiꞌo mawakaꞌo nii naꞌapa Tominkaru Paradan saada-kariwaiz kian kawanaꞌati. Mazan kashaꞌoraꞌo nii manawun wuru pidan baiaapanuꞌu zaamata-kidaꞌo niꞌoraz Daonaiora Aokazi Ikiꞌo patarubanao ati. Kaiman zii mani aonaa ushakatauzon.”

22 Ĩaroapatinan puꞌu, uzaamatan bread naꞌiki utoriinpan Tominkaru ati udauꞌan. Udaunaꞌan uduꞌuubiꞌian bread naꞌiki utaanuzu ĩkawanaꞌati, naꞌiki ukian ĩꞌati, “Unika, õnanaa wuruꞌu.”

23 Udaunaꞌan uzaamatan koopo kawazoꞌo wine idi, naꞌiki utoriinapa-kidanuz Tominkaru ati. Udaunaꞌan utaanuzu koshan ĩꞌati naꞌiki ipai ĩtuzan koopo diꞌiki. 24 Jesus kian, “Diꞌoraꞌa õizain shootaꞌo niꞌoraz iriba pidannao ati, uruu wuruꞌu kainaabataꞌo niꞌoraz mishiꞌo nii Tominkaru shaꞌapatan pashaꞌapataꞌazooniaz pidannao ati.‡ 25 Õkowaadan uꞌati, aonaꞌo nii powaꞌa õtuzan wine, atii diinaꞌitiꞌo nii zii õtuzan paꞌinaꞌo wine paꞌan Tominkaru Naobanai-tinapa-kizi ii!”

26 Uruu daunaꞌan ĩkunuian kunui Tominkaru ati, udaunaꞌan ĩmakon Olive Naawa iti.

Jesus kowaadan Peter ati, utaapa-kidan nii paaitapan paugaru

(Matthew 26:31-35; Luke 22:31-34; John 13:36-38)

27 Jesus kian ĩꞌati, “Ipaiꞌo nii uwaꞌakan õgaru, naꞌapa usaadinpan kawan Tominkaru Paradan idaꞌa kaikapaꞌa:

‘Õzowian nii kaznizonao taapiki,

naꞌiki ipaiꞌo nii kaznizonao

makoodanainan panaꞌiti kida,’ kiaꞌoraz.§

28 Mazan õkadishita-kida-kao daunaꞌan õmawaka-kizi iki, õmakon nii uꞌuaꞌati Galilee Baara iti.”

29 Peter kian uꞌati, “Baokoinao mani waꞌakan nii pugaru, mazan õgaru, aonaꞌo nii õwaꞌakan pugaru!”

30 Jesus kian Peter ati, “Õkowaadan nii puꞌati, kuruku kaꞌaranpan uaꞌii itamau aizii aiwakaꞌan, idikinauꞌo nii pukian pidannao ati aonaa puaitapan õgaru.”

31 Powaꞌa zii Peter maꞌozakadinan, ukian, “Aonaa naꞌapainim nii õkian aonaa õaitapan pugaru, atii õzowii-kao putuma!” Ipai baꞌoran tominapa-kida-kariwainao, naꞌapa kida ĩkian kapam.

Jesus toriinpan Gethsemane ii

(Matthew 26:36-46; Luke 22:39-46)

32 Udaunaꞌan ĩkaawan amazada Gethsemane kiaꞌo udakota-kao diꞌiti, naꞌii Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Usakanatapa zii daꞌaꞌa õtoriinpaꞌanan puꞌu diꞌitanpuꞌu.” 33 Unaꞌaka Peter, James, naꞌiki John patuma. Udaunaꞌan tuukii ukashaꞌoran, udopian panyukunuu ii. 34 Ukian ĩꞌati, “Tuukii manawun õnyukunuu kashaꞌoran dikintan õgaru, mawaka-karu diꞌiti manawun õabatanuz. Unaꞌa daꞌaꞌa, upokodapa paꞌi.”

35 Masakaudaꞌu umunapon umakoꞌokan ĩꞌai, uwashatinan paawun baara ikinapu, imiꞌi baara iti, naꞌaꞌa naa utoriinpan, aonaa padamata uaipan pabaiaapan patakaꞌutin-karu. 36 “Paapaa, Õdaru, ipai aimaakan mashaꞌapannaa puꞌati. Turuu pudobata-kidan wuruꞌu õbaiaapaꞌazooniaz õꞌai. Mazan aonaa õaipan kawanaꞌati mani, soo puaipan kawanaꞌati paꞌan.”

37 Udaunaꞌan ukaawan powaa ati patominapa-kidaniinao idaꞌati, uikodan ĩdyaun daꞌawuꞌu naa. Ukian Peter ati, “Simon, pudaꞌawun wuruꞌu? Aonaa pukaꞌiitan pupokodapan masakaudaꞌu karikaonan?” 38 Jesus kian ĩꞌati, “Upokodapa naꞌiki utoriinapa aonaa kizi oiaꞌo tiwaa-kidapan unao. Udoronaa minziiwa padamata, mazan unanaa ii aonaa uturuuan.”

39 Udaunaꞌan ukiwan koshan patoriinapa-kizi iti, naꞌapa koshan utoriinpan kiwiitapaꞌo kawan. 40 Uruu daunaꞌan ukaawan koshan patominapa-kidaniinao idaꞌati, uikodan ĩdyaun daꞌawuꞌu naa; aonaa ĩkaꞌiitan papokodapan. Naꞌiki aonaa ĩaitapan naꞌapam pakian uꞌati.

41 Ukaawan dono ĩꞌidaꞌati idikinautan idaꞌa, ukian ĩꞌati, “Pakawan zii udaꞌawupan usookapan zii? Turuaꞌa naa! Aizii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kaakapaa-kaoaꞌa naa oiainao pidannao ati. 42 Ukadishitaꞌa naa, wamakoꞌo naa. Utukapa kaawaꞌa naa kaakapaꞌoraz õgaru!”

Jesus zaamata-kao dauaꞌo

(Matthew 26:47-56; Luke 22:47-53; John 18:3-12)

43 Jesus kadakotinan puꞌu zii, Judas kaawaꞌakan naa. Uruu 12 utominapa-kidaniinao bii ikiꞌo. Utuma iriba pidannao kamarian-tinpainao naꞌiki kaꞌutapainao pazowiin kida kaawan. Wunao dyuudaniinaouꞌu faadaanao zowaunaanao, tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki kazowautapainao Jewnao. 44 Aizii wuruꞌu kaakapaamikitinaꞌoraz kakinaotaniꞌi naa wuruꞌu tarubainaouz. Ukian ĩꞌati, “Pidan õkissitaniaz, uruu wuruꞌu uaipaniaz. Uruu paꞌi uzaamata naꞌiki unaꞌakaꞌa naazu.”

45 Judas makon sariapa Jesus diꞌiti, ukian uꞌati, “Tiichaa.” Naꞌiki ukissitaꞌakan naazu. 46 Uruꞌu naa ĩzaamataꞌakan Jesus.

47 Mazan baudaꞌapa pidan naꞌaꞌo ukadishitapan soꞌotan pamarian usaꞌukan Umanawunuꞌo Faadaa poitoru tain. 48 Sariapa Jesus paradan ĩꞌati, ukian, “Kandii nii uwaꞌatin õdauꞌati, unaꞌakan umarian naꞌiki uzowiin kida, uzaamata-kinaa nii õgaru; zowii-miki nii utaapan õgaru? 49 Ipai kamoo õkakinaopauzon unao Tominkaru Dapu ii, naꞌiki aonaa uzaamatan õgaru. Mazan marii saada-kariwaiz kida Tominkaru Paradan idaꞌaꞌoraz mishiinan.” 50 Udaunaꞌan ipai utominapa-kidaniinao kidoopan, ĩwaꞌakaꞌakan naa uruu.

51 Paꞌinaꞌo zii daonaiora daꞌanapatinan Jesus dawuꞌati, aonaꞌo ukaiwadapan kamicha, soo ushibatapan pamada kamicha idin idi karikaonan. Tarubainao tiwaan pazaamatanuzu, 52 mazan udimaꞌakan ĩꞌai makamichan-daun, uwaꞌakaꞌakan naa pashibirinaa kamicha idin ĩtuma.

Jesus tiwaa-kidapa-kao

(Matthew 26:57-68; Luke 22:54-55, 63-71; John 18:13-14, 19-24)

53 Naꞌikiꞌo ĩnaꞌakan Jesus Umanawunuꞌo Faadaa dapu iti. Naꞌii ipai faadaanao zowaunaanao, ipai kazowautapainao Jewnao, naꞌiki ipai tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu baokopatinan. 54 Peter naꞌiti umakon udawuꞌati munapo uwaꞌakinpan, udaunaꞌan umorotaꞌakan naa Umanawunuꞌo Faadaa dapu panibazooti iti. Naꞌiaꞌa naa usakanatapan awunuutapainao kabaun tuma uwiichadinpan tikazi diꞌiti.

55 Uruꞌu naa faadaanao zowaunaanao naꞌiki ipai baꞌorainao kootowapa-kidauzonao pidannao tiwaan paikodan kowaada-karu nii dikaudaꞌo Jesus shaꞌapatan pazowii-kida-kinaa niizu, mazan aonaa ĩikodan. 56 Iriba pidannao mariidinan Jesus dauꞌu, mazan panaꞌa kida ĩparadan karikaonan. 57 Udaunaꞌan baꞌoran pidannao kadishitan ĩmariidinan Jesus dauꞌu, ĩkian, 58 “Waabatanii ukian kaikapaꞌa: ‘Õkaboobiꞌian nii wuruꞌu Tominkaru Dapuz pidannao tomaniaz, idikinaudaꞌu kamoo daunaꞌan õkadishita-kidan nii baꞌoran, aonaa pidan tomanii mani.’ ” 59 Ĩnao kapam panaꞌa kida ĩparadan karikaonan.

60 Umanawunuꞌo Faadaa kadishitan ĩkanaapu ati, upishaan Jesus kaikapaꞌa: “Aonaꞌo nii pudakoꞌatin kaiwuruꞌu ĩparadan pudauꞌoraz?” 61 Mazan Jesus mashaapan mashaa, aonaa uparadan. Powaꞌa koshan Umanawunuꞌo Faadaa pishaan uruu, “Pugaru mishi Christ, Kaimanaꞌo Tominkaru Daniz?”

62 Jesus kian, “Mishi õgaru wuruꞌu. Utukapan nii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo sakanatan Tominkaru umanawunuꞌoraz diwaꞌora antanapu; utukapan nii kapam uwaꞌatin ishaꞌiz tuma aokazi iki!”

63 Jesus naꞌapan idi, sariapa Umanawunuꞌo Faadaa kuzuutaꞌakan pakamichan patoꞌoran idi, “Aonaꞌa naa waaipan baꞌoran paradan powaꞌa! 64 Uabata naꞌapam uwazootapaꞌazon Tominkaru. Ukauꞌan naꞌapam ukian?” Ipai ĩkian, ushaꞌapatan idi naꞌapaꞌoraz oiaꞌo, marii uzowii-kao.

65 Pabiꞌi kida pidannao naꞌainao sopitan pazaadako Jesus diꞌiti. Ĩshibatan uawun, udaunaꞌan ĩzowitanuzu. Ĩkian uꞌati, “Kanom zowitaꞌoraz pugaru?” Naꞌiki watchmantapainao naꞌakaꞌakan naaz, ĩtaꞌiautapaanan naa uruu kapam.

Peter kian aonaa uaitapan Jesus

(Matthew 26:69-75; Luke 22:56-62; John 18:15-18, 25-27)

66 Peter naꞌian puꞌu Umanawunuꞌo Faadaa panibazooti baara ii, baudaꞌapa poitoruiaba kaawan naꞌati. 67 Otukapan dono Peter tanaapatinan tikazi idaꞌa, sariapa oawunuupaꞌakan uꞌati. Okian, “Pugaru naꞌiaꞌo kapam Jesus Nazareth san tuma. Mishii?”

68 Sariapa umariidinaꞌakan. Ukian oꞌati, “Aonaa õaitapan kanom dauꞌanaꞌo wuruꞌu pukadakotinanuz.” Uruu idi umakon paniinom iti. Uruꞌu naa kuruku kaꞌaranpaꞌakan naa.

69 Poitoruiaba tukapan uruu naꞌii, sariapa okian koshan naꞌainao kadishitapan ati, “Mishiꞌo uruu ĩminaudaꞌu!”

70 Mazan Peter mariidan ĩdyaun koshan.

Masakaudaꞌu uruu daunaꞌan kadishitapainao naꞌa pishaan naa Peter koshan. Ĩkian, “Mishiꞌo pugaru ĩminaudaꞌu, pugaru kapam Galilee Baara san.”

71 Udaunaꞌan Peter kian, “Naꞌapam õkian mishiꞌo wuruꞌu! Marii Tominkaru patakaꞌutan õgaru õmariidinan an! Õkian, aonaa õaitapan kanom dauꞌanaꞌo wuruꞌu ukadakotinanuz!”

72 Uruꞌu naa kuruku kaꞌaranpan naa koshan itamautannaa; sariapa Peter nyukunuuan naꞌapam Jesus kiauzon daꞌi paꞌati, “Kuruku kaꞌaranpan uaꞌii itamau, idikinauꞌo nii pukian aonaa puaitapan õgaru.” Naꞌikiꞌoraꞌa naa uzaadaꞌakan tuukii.

15

Jesus naꞌaka-kao Pilate diꞌiti

(Matthew 27:1-2, 11-14; Luke 23:1-5; John 18:28-38)

1 Chaapiꞌikiiman, faadaanao zowaunaanao baokopatinan kazowautapainao Jewnao tuma, naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki ipai kootowapa-kidauzonao pidannao tuma. Ĩnaouꞌu naa baokopatan padiꞌitinpan kadimanaꞌo idaꞌan naꞌapam kizi pashaꞌapatan uruu. Uruu daunaꞌan ĩdodotan Jesus anoba kida chain idi, naꞌikiꞌo ĩnaꞌakan naazu Pilate diꞌiti. 2 Naꞌiaꞌa naa Pilate pishaanuzu, ukian Jesus ati, “Pugaru mishi Jewnao naobanaa king?”

Jesus kian uꞌati, “Naꞌapaꞌo kaiwuruꞌu pukianuz.”

3 Udaunaꞌan faadaanao zowaunaanao kian Jesus dauꞌan, “Ushaꞌapatauzonii iriba oii kidaꞌo aimaakan.” 4 Udaunaꞌan Pilate pishaan koshan Jesus, ukian uꞌati, “Aonaa naꞌapam pukian pukazannaatin-kinaa nii? Puabata naꞌapam ĩparadan kida pudauꞌan.” 5 Mazan aonaa naꞌapam Jesus kian powaꞌa. Uruu idi Pilate diꞌitinpan tuukii.

Pilate dyuudan Jesus zowii-kao

(Matthew 27:15-26; Luke 23:13-25; John 18:39—19:16)

6 Ipai wunu, wuru kaawan donoꞌo baokopainapa-karuz (ĩnyukunuitapauzonuz daꞌi pakazannaatauzo-kao kamoon), Pilate kodita-kidauzonii baudaꞌapa pidan taraa-kizai iki, pidannao aipan kawanaꞌati daꞌi. 7 Uruu dono kainaꞌaꞌo pidannao mizaataakapauzonao tiwautauzo pawaatan Romannao pawiizi ai, naꞌiki ĩzowiinii pidannao; uruu idi ĩtaraa-kao. Ĩbiiꞌi kainaꞌa pidan Barabbas kiaꞌo uꞌuu. 8 Ipai kasabaꞌukinpainao pidannao waꞌatin Pilate kanaapu ati, ĩpishaan uruu ĩaipan ukodita-kidan baudaꞌapa taraapa-kariwai pidan, naꞌapa ushaꞌapatauzonii kawanaꞌati ipai wunu. 9 Pilate pishaan ĩnao, “Uaiapa shaꞌa õmuudan naꞌiki õkodita-kidan wuruꞌu Jewnao naobanaaz?” 10 Uaitapan idiꞌo wuruꞌu faadaanao zowaunaanao kishauzin wuruꞌu ĩkaakapaanuz Jesus uꞌati. 11 Mazan faadaanao zowaunaanao dyuudan ipai pidannao pishaan Pilate, ĩaipan Barabbas kodita-kida-kao. 12 Pilate kian koshan kasabaꞌukinpainao pidannao ati, “Naꞌapam mooko uaipan õshaꞌapatan wuruꞌu Jewnao naobanaa, king ukii kiziz?”

13 Ipai ĩparadan diiwaꞌo idaꞌan koshan Pilate ati, ĩkian, “Marii utauka-kao Cross diꞌiti!”

14 “Kanom mooko oiaꞌo nii ushaꞌapatan?” Pilate kian.

Powaꞌa zii manawun ĩdiwadan paparadan, ĩkian, “Marii utauka-kao Cross diꞌiti!”

15 Pilate aipan idi pakaimandan wuruꞌu iribaꞌoraz pidannao nyukunuu, uruu idi ukodita-kidan naa Barabbas ĩꞌati taraa-kizai iki. Uruu daunaꞌan udyuudan soldyaanao baꞌizian Jesus atii shashota umada, naꞌiki udyuudan naa kapam ĩtaukanuzu Cross diꞌiti.

Soldyaanao banikiitan Jesus

(Matthew 27:27-31; John 19:2-3)

16 Naꞌikiꞌo soldyaanao morota-kidan Jesus Romannao dapunaa nazo iti, naꞌii ĩdapadan ipai baokopa baꞌoran soldyaanao. 17 Ĩkaiwada-kidan wuzaꞌo chaakita Jesus ati, udaunaꞌan ĩtoman kowamai kawanuꞌo kaiwada-karu kadunaa idi, udaunaꞌan ĩmuudan naazu uzowau paawa ati. 18 Ĩbanikiitan Jesus kaikapaꞌa, ĩkian, “Pugaru King, umanawunuꞌo Jewnao naobanaa!” 19 Ĩbaꞌiziinuzu pazowau an kida atamun idi, ĩsopiautapanuzu, ĩkodoruꞌukan naꞌiki ĩdawukan ukanaapu ati. 20 Ĩipaian daunaꞌan pabanikiitan Jesus, ĩsoꞌotan naa wuruꞌu wuza-zaꞌoraz chaakita uꞌai, ĩkaiwada-kidan ukamichan powaa iti uꞌati. Uruu daunaꞌan ĩnaꞌakan naa uruu, ĩtaukaꞌanan naazu cross diꞌiti.

Jesus tauka-kao Cross diꞌiti

(Matthew 27:32-44; Luke 23:26-43; John 19:17-27)

21 Ĩmakopa-kizi an ĩikodapan pidan Simon kiaꞌo uꞌuu, Cyrene san, uruu Alexander naꞌiki Rufus daru. Soldyaanao dyuudan unaꞌakan Jesus crossannaa. 22 Ĩnaꞌakan Jesus Golgotha iti, (amazada Pidan-Zowau-Niwaꞌuz-naawa, kiaꞌo wuruꞌu udakota-kao). 23 Naꞌiaꞌa naa ĩtiwaan patuza-kidan uꞌati wine, kawikiꞌita-kariwai kibiaꞌo myrrh aiba idi, mazan aonaa Jesus tuzanuzu. 24 Udaunaꞌan ĩtaukan naa Jesus cross diꞌiti. Udaunaꞌan ĩbuutan naa ukamichan pakawanaꞌati kida, ĩmakinaotan makinaonii ĩtukapaꞌazon naꞌiaꞌoram nii kida, baudaꞌapaꞌo pidan zaamatan.* 25 Dokoꞌo zaꞌoraꞌa naa kamoo chaapiꞌiki wuruꞌu ĩtaukanuz Jesus cross diꞌiti. 26 Kainaꞌa saada-kariwai ĩmanamikitin-kinaa, “Dii wuruꞌu King, Jewnao ati,” kii. 27 Naꞌa udazabaꞌa ĩtaukan kapam dyaꞌutam koidimikinao, baudaꞌapa udiwaꞌoran antanapu naꞌiki baꞌoran uwashabaron antanapu. 28 [Kaikapaꞌo idaꞌanaꞌa saada-kariwai kaarita idaꞌaꞌoraz mishiinan, “Oiaꞌo pidan kawanuꞌo utukapa-kao,”† kiaꞌoraz.]‡

29 Pidannao dobaapainao kida udazaba an banikiitanuzu, ĩwaꞌuan pazowau, “Kashaꞌa!” ĩkian. “Pukian pukaboobiꞌian nii Tominkaru Dapu, udaunaꞌan pukadishita-kidan niizu idikinautan kamoo daunaꞌan. 30 Aizii putokaꞌa naa pucrossannaa diꞌiki pukazannaatinaꞌa naa puaipan ati!”

31 Naꞌapa kapam faadaanao zowaunaanao, naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu banikiitan Jesus, ĩkiitaakapan paꞌatiaaka kida, “Ukazannaata baꞌoran pidannao, mazan aonaa turuu ukazannaatinan paaipan ati. 32 Watukapa kizi Christ, wuruꞌu king, Israelitenao naobanaaz tokan aizii Cross diꞌiki, uruu idaꞌan kizi wamishidan uruu!” Upuꞌu zii kapam wunao dakoopan uruuꞌu, tauka-kariwainaouz udazabaꞌa.

Jesus mawakan

(Matthew 27:45-56; Luke 23:44-49; John 19:28-30)

33 Sakitapa kamoo diꞌiki, ipai amazada marutaꞌakan, atii daawadata kamoo. 34 Udaunaꞌan aka, uruꞌu naa Jesus kadakon diiwaꞌo idaꞌan. Ukian, “Eloi, Eloi, lema sabachthani?” Kaikapaꞌo wuruꞌu ukianuz: “ÕTominkarun, õTominkarun, kanom nii aonaa punyukunuupan õgaru?”

35 Baꞌorainao pidannao kadishitapainao udazabaꞌa abata wuruꞌu uparadanuz. Sariapa ĩkian, “Aushaa uabata, udapadan paꞌidaꞌati prophet Elijah.” 36 Sariapa baudaꞌapa pidan dimaꞌakan, udamotan sponge katamaꞌo riwunii diꞌiti. Udaunaꞌan usawadan naa Jesus dako itiz atamun saba idaꞌan. Sariapa ukian, “Mashaapa zii! Watukapa kizi panaadon Elijah waꞌatin nii utoka-kidaꞌananuzu.”

37 Udaunaꞌan Jesus kadakon maꞌozakaꞌo idaꞌan, uruu mawakaꞌakan naa. 38 Naꞌapain naꞌaꞌo udaruꞌo kamicha mada kazadinpaꞌo Tominkaru Dapu nazo ii, § sariapa ukuzuutaꞌakan pazikon an doko iki atii apowa iti.

39 Naꞌaꞌo soldyaanao zowaunaa kadishitapan Jesus kanaapuꞌu. Utukapan idi naꞌapam Jesus mawakan, sariapa ukian, “Mishiꞌo mishi Tominkaru Danin wuruꞌu diꞌoraꞌa pidanaꞌa.”

40 Naꞌaꞌo kapam zunnao munapo zaa ĩawunuutapan. Ĩbii iainao naꞌii Mary, Magdala sanaaba; naꞌiki baꞌoran Mary, oroo James naꞌiki Joseph daro; naꞌiki Salome. 41 Ĩnao daꞌanapatinainaouz Jesus ukaudinankan donoꞌoraz Galilee Baara ii, naꞌiki ĩnao kaminkaꞌuupauzoz daꞌi uruu. Naꞌiki iriba kapam baokoinao zunnao naꞌii, waꞌatiinao utuma Jerusalem ati.

Jesus dida-kao

(Matthew 27:57-61; Luke 23:50-56; John 19:38-42)

42 Wachuupun diꞌitiꞌi naa, uruu dono minziiwatin-karu kamoo kapam wuruꞌu, baꞌoran kamoo tannaa, uruu Sookapa-karu Kamoon. 43 Kainaꞌa Joseph Arimathea san, naꞌiki uruu umanawunuꞌo nii pidannao taapan, naꞌiki uruu zaudapaꞌo kapam Tominkaru Naobanai-tinan kamoon kaawan. Kamoo tipitan uaꞌii umaꞌozakadaꞌakan panyukunuu naꞌiki umakon, upishaaꞌanan Pilate Jesus nanaa dauꞌan.

44 Sariapa Pilate diꞌitinpan, uabatan idi Jesus mawakaꞌakaꞌa naa. Sariapa udapadan soldyaanao zowaunaa naꞌiki upishaanuzu, ukian uꞌati, “Mawakaꞌakaꞌa naa mishi Jesus?”

45 “Oo, mawakaꞌakaꞌa naazu,” ukian uꞌati. Uruu idiꞌi naa Pilate taapada Joseph naꞌakan Jesus nanaa.

46 Uruu idi Joseph torian naa kawinipinaꞌo kamicha mada, naꞌiki utoka-kidan naa Jesus nanaa. Udaunaꞌan upapidan naazu kamicha mada idi, naꞌiki umuudan naazu kichada-kariwai kuba nazo ii. Udaunaꞌan utarataꞌakan naaz udaruꞌo kuba idi. 47 Mary Magdala sanaaba naꞌiki Mary Joseph daro tukapanii naꞌiaꞌoram Jesus nanaa muuda-kao.

16

Jesus kadishitan
pamawaka-kizi iki

(Matthew 28:1-8; Luke 24:1-12; John 20:1-10)

1 Sookapa-karu Kamoo daunaꞌan, Mary Magdala sanaaba, naꞌiki Mary James daro, naꞌiki Salome torian kaduunuribai ĩkaduunuu-kinaa nii Jesus nanaa. 2 Udaunaꞌan chaapiꞌikiiman, Sunday dono kamoo koditanin, uruꞌu naa ĩmakon baaranai iti. 3 Ĩmakopaanan puꞌu dunapota, ĩpishautaakaanan paꞌatiaaka kida, ĩkian, “Kanomaꞌo nii kiduꞌuka kuba waꞌati paniinom iki?” 4 Ushaꞌapanum kauꞌan udaruꞌo wuruꞌu kubaz. Udaunaꞌan ĩmaonapatapaanan puꞌaꞌa naa naꞌiti, ĩtukapa wuruꞌu kuba tuuꞌuzuz kidaꞌukaꞌaka-kaoaꞌa naa.

5 Ĩmorotanaakan puꞌu kaꞌunaru nazo iti, sariapa ĩtukapan paꞌinaꞌo zii pidan sakanatapan padiwaꞌora antanapu, ukaiwadapanii barakaꞌo kamicha zaꞌabaꞌi, naꞌiki sariapa ĩtarian. 6 Mazan ukian ĩꞌati, “Manaꞌa utariaꞌanaꞌa. Õaitapa udorotapan Jesus Nazareth ikiꞌoraz, tauka-kariwaiz cross diꞌiti. Uruu kakudaꞌakaꞌa naa, aonaꞌa naa uruu nii daꞌaꞌa. Utukapa, daꞌaꞌa tawuruꞌu umuudauzo-kaoaz.

7 “Aizii ukowaadaꞌanaꞌa naa diꞌoraꞌa kuwai, Peter naꞌiki baꞌoran utominapa-kidaniinao ati. Ukowaada ĩꞌati kiwiitaꞌo niꞌi naazu Galilee Baara iti. Naꞌiaꞌo nii ĩtukapan uruu tawuru kawanaꞌatiꞌi uparadauzonuz daꞌi ĩꞌati,” ukian. 8 Udaunaꞌan ĩkoditaꞌakan baaranai iki ĩdimaꞌakan naa powaa iti. Tuukii ĩtariidinan atii naka-nakaa ĩdyaun, aonaꞌa naa ĩkaꞌiitan pakakuwaapan patarian idi.

[Kotuaꞌo saada-kariwai Mark kaaritan ipain kaikapaꞌa]

Jesus aidinan Mary
Magdala sanaaba ati

(Matthew 28:9-10; John 20:11-18)

9 [Jesus kadishitan daunaꞌan pamawaka-kizi iki Sunday chaapiꞌiki, kiwiin uaidinan Mary Magdala sanaaba ati; oroo diꞌikiꞌo ukodita-kidauzon daꞌi 7 oiaꞌo doronainao. 10 Udaunaꞌan omakon okakuwaapaꞌanan uminaudaꞌuitapaniinao ati, pakawan zii ĩzaadinan pakashaꞌoran idi. 11 Mary kowaadan naa ĩꞌati patukapan Jesus, kakudaꞌa naa uruu, mazan upuꞌu aonaa ĩmishidan oroo.

Jesus aidinan dyaꞌutam padaꞌanpikinao ati

(Matthew 28:16-20; Luke 24:13-49; John 20:19-23; Acts 1:6-8)

12 Uruu daunaꞌan, Jesus aidinan dyaꞌutamainao ati, ĩmakopan puꞌu baꞌoran wiizainao sodi kida diꞌiti, mazan aonaa ĩaitapanaatanuzu. 13 Naꞌikiꞌo sariapa ĩkiwan powaa iti ĩkakuwaapan baokoinao ati, mazan aonaa ĩmishidan ĩkuwaa.

14 Uruu daunaꞌan Jesus aidinan 11 patominapa-kidaniinao ati, ĩaroapatinan puꞌu. Utoꞌorauauzon ĩdyaun ĩmamishidakan naꞌiki ĩdadaradan idi panyukunuu tuukii manawun, aonaan idi ĩmishidan utukapikinao paradan. 15 Naꞌapain ukian ĩꞌati, “Umako ipai amazada kawanaꞌati ukakuwaapaꞌan kizi Kaimanaꞌo Kuwai dauꞌu ipai pidannao ati. 16 Kanom mishidaꞌo naꞌiki chikaawunuinaꞌo kazannaata-karu nii; kanom aonaꞌo umishidan patakaꞌuta-kaouꞌo nii. 17 Mishidainao taa-kao nii ĩmaꞌozakan ĩshaꞌapata-kinaa nii umanawun kidaꞌo aimaakan; ĩkodita-kidan nii pidannao ai oiaꞌo doronainao kida õꞌuu idaꞌan; ĩaitapan nii paparadan bakadun parada-karu kida; 18 ĩzaamatan an kowazaz oo ĩtuzan an mawaka-kinai riwunii, aonaꞌo nii ĩshaꞌapan; ĩpishatan nii karinainao pakaꞌu idi, kakudaꞌo nii ĩdyaun.”

Jesus makon Aokazi iti

(Luke 24:50-53; Acts 1:9-11)

19 Jesus ipaian daunaꞌan pakadakotinan ĩꞌati, unaꞌaka-kaoaꞌa naa aokazi iti. Naꞌii usakanatan Tominkaru diwaꞌora antanapu. 20 Uruu daunaꞌan tominapa-kida-kariwainao makon naa, ĩkakuwaapaꞌanan naa Kaimanaꞌo Kuwai dauꞌu ipai amazada kawanaꞌati. Uruu dono Naobanai kaudinan idi ĩtuma, mishiꞌi naa mishi ĩshaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan pidannao mishida-kinaa nii.]*

[Baꞌoran saada-kariwai Mark kaaritan ipain kaikapaꞌa]

(9-10) [Sariapa zunnao makon ĩkowaadaꞌanan kuwai dyuuda-kariwaiz ĩkowaadan, mazan aonaa ĩkowaadan ipaiz. Uruu daunaꞌan Jesus dyuudan patominapa-kidaniinao ipai amazada kawanaꞌati ĩkowaadaꞌan kizi kaimanaꞌo naꞌiki karikaonanuꞌo kuwai, wuruꞌu karikaonanuꞌo kazannaatin-kinai dauaꞌoraz.]†

* : Daonaiora Aokazi Ikiꞌo: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 1:6 manorunao: oo chiwao, iribaꞌoraz ĩmashaapan.

‡ 1:7 Poitorui kaudin-kizi wuruꞌu ubuzuutanuz panaobanaa dazkidi zunaa.

§ 1:21 synagogue: kabaun Jewnao baokopainapa-kizi. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 1:40 kichanaꞌiki-kiaꞌo bishoi: aonaꞌo ukasaranaa nii, tuzuinbaꞌo kapam baꞌoran pidan diꞌiti. Putukapa kaarita tokon ii Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 1:44 Leviticus 14:1-18

* 2:14 zaamaapauzo tax puraatannaa: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 2:16 Pharisee: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 2:18 sanadinpan: Uruu zamazidin-karu. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

§ 2:22 riwunii kinnaa: wine kinnaa. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 2:24 Phariseenao ati, Jesus tominapa-kidaniinao kaudinan wuruꞌu ĩkaraodanuz wheat aka kida Sookapa-karu Kamoon dono.

* 3:14 apostlenao: dyuuda-kariwai kakuwaapaꞌanan Tominkaru naobanai-tinan dauꞌu.

† 3:22 Beelzebul: baꞌoran kaarita idaꞌa udakota-kao Beelzebub kii. Uruu Satan.

* 4:12 Isaiah 6:9-10

* 5:2 Uruu dono pidan baaranaa, aonaa imiꞌi idaꞌaꞌa mani. Kuba uun ii kidaꞌo paꞌan.

* 6:13 olive oil: oil toma-kariwai olive aka diꞌiki. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 6:37 8 kauzu kaudin-karu winipinaa: Greek paradan idaꞌan 200 denarius atiꞌo.

* 7:7 Isaiah 29:13

† 7:16 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

‡ 7:26 Gentile: pidan panaꞌaꞌo Jewnao ai. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

§ 7:28 miisa: English idaꞌan, table.

* 8:29 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 8:34 unaꞌakan pacrossannaa: ubaiaapan kashaꞌoraꞌo oo uzowii-kao nii padaꞌanpan dikin ii Jesus.

* 9:48 Isaiah 66:24

† 9:49 Naꞌapa wanyukunui kuzubada-kao kawan duwu idi, naꞌapa pidannao maꞌozakadinan ubaiainpan an kai kaimanaꞌo dauꞌati Greek paradan idaꞌan: “Ipai pidan duwuda-karu nii tikazi idi.” Tikazi kii-karu, baiatin-karu atiꞌo kai imiꞌi baaraꞌa.

* 10:38 Turuu mooko uaitapan utuzan õtuzaꞌazooniaz baiatin-karu kooponnaa diꞌiki, õgaru kawan? oo “Ukaꞌiitan nii mooko wuruꞌu õbaiaapan niꞌoraz?”

† 10:47 David Takaan-daun: Kotuaꞌo Tominkaru kian udyuudan nii baudaꞌapa David Takaan-daun umanawunuꞌo naobanai nii.

* 11:2 chaakashi: English idaꞌan, donkey.

† 11:9 Psalm 118:25-26

‡ 11:15 miisa: English idaꞌan, table.

§ 11:17 Isaiah 56:7

* 11:26 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

* 12:11 Psalm 118:22-23

† 12:18 Sadducee: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 12:19 Deuteronomy 25:5-6

§ 12:31 Leviticus 19:18

* 12:36 Psalm 110:1

* 13:14 Daniel 11:31

† 13:18 amazada wadidiizon dono: kichanaꞌiki-kii manawun chiꞌikapa-karu amazada wadidiizon dono. English idaꞌan udakota-kao ‘winter.’

‡ 13:21 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 14:5 300 wiziꞌi kidaꞌo puraata: baudaꞌapaꞌo wunu kaudin-karu winipinaa.

† 14:18 miisa: English idaꞌan, table.

‡ 14:24 Tominkaru shaꞌapatan pashaꞌapataꞌazooniaz pidannao ati: uruu dakota-kao Paꞌinaꞌo Covenant. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii, ‘covenant’ waranuꞌu.

§ 14:27 Zechariah 13:7

* 15:24 Psalm 22:18

† 15:28 Isaiah 56:12

‡ 15:28 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

§ 15:38 udaruꞌo kamicha mada kazadinpaꞌo Tominkaru Dapu nazo ii: Putukapa kaarita tokon ii ‘Tominkaru Dapu’ dauꞌan, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao idaꞌa.

* 16:20 Aonaa ipaiꞌo mani saadapauzonao diꞌoraꞌa kaarita, totokadan Mark saadan daunaꞌan diꞌoraꞌa kaaritaꞌa, wuruꞌu verse 9-20 idaꞌaꞌoraz.

† 16:20 Aonaa ipaiꞌo mani saadapauzonao diꞌoraꞌa kaarita, totokadan Mark saadan daunaꞌan diꞌoraꞌa masakaudaꞌuꞌoraz saada-kariwai.

LUKE

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Luke

Saadanii Kaimanaꞌo Kuwai

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Diꞌoraz kaarita Luke saadanii. Wuruꞌu Luke, uruu Gentile naꞌiki daakataa kapam. Aitapaꞌo pidan uruu, dobataꞌo utominpan, naꞌiki uparada Greek paradan kaimanaiman. Uchiꞌikapauzonii daꞌi apostle Paul tuma ukakuwaatinan dono.

Luke saadan kaarita Theophilus atiꞌo, naꞌiki baꞌoran Gentilenao atiꞌo mishidainaouznaa Jesus. Luke aipan mishidainao aitapan mishiꞌo wuruꞌu ĩtominapa-kida-kaoaz. Tominkaru aipan kawanaꞌatiꞌo wuruꞌu Jesus kaawanuz imiꞌi baara ati kazannaataꞌo nii ipai pidannao oiaꞌo ai, Jewnao naꞌiki Gentilenao kapam.

Kainaꞌa iriba Luke kowaadan aimaakan kida dauꞌan. Soo Luke kaaritan idaꞌa karikaonan usaadinpan: angelnao kunuupan dauꞌu, naꞌiki taapainao kaznizonao tukapankan dauꞌu Jesus, ushakatan daunaꞌan; Jesus makon dauꞌu Tominkaru Dapu iti Upaꞌinan dono zii; Samaria san kamunanun dauaꞌo; naꞌiki daonaiora padantan dauaꞌo padaru idaꞌati.

Tuukii Luke paradan toriinapa-karu dauꞌan; Kaimanaꞌo Kuwai konaukii-kida-kao dauꞌan; zunnao kakuda-kao dauꞌan, Jesus naꞌiki apostlenao kaminkaꞌuapa-kao dauꞌan; mapuraataniinao dauꞌan; oiainao pidannao dauꞌan, naꞌiki Kaimanaꞌo Doronaa dauꞌan.

Paul saadanii kapam masakaudaꞌu Luke dauꞌan pakaaritan idaꞌa, 2 Timothy 4:11 naꞌiki Philemon 24 idaꞌa.

Kaarita buutinpan kida

Kaarita sakadinan 1:1-4

Jesus naꞌiki John Chikaawunuupauzo shakatan atii ĩtuubarun 1:5—2:52

John Chikaawunuupauzo kaudin-kizi dauaꞌo 3:1-20

Jesus chikaawunuu-kao naꞌiki utiwaa-kidapa-kao 3:21—4:13

Jesus kaudinan Galilee Baara ii aka 4:14—9:50

Jesus kaudinaanan pamakopan dono Jerusalem iti 9:51—19:27

Jesus shaꞌapatanii kida pazowii-kao uaꞌii 19:28—22:46

Jesus zaamata-kao, naꞌiki uzowii-kao 22:47—23:56

Jesus kadishitan pamawaka-kizi iki, naꞌiki uaidinan pidannao ati 24:1-49

Jesus naꞌaka-kao aokazi iti 24:50-53

1

1 Naobanai Theophilus,

Kainaꞌa iriba pidannao, saadainao ipai Jesus shaꞌapatanii kida aimaakan dauꞌu, naꞌiki ipai Jesus shaꞌapata-kao dauꞌan. 2 Ĩsaada ipai aimaakan, naꞌapa pakawan waabatan kawan ukowaada-kao utukapikinao diꞌiki, ĩnao tukapainao kidaz ipai aimaakan shaꞌapan usakadin-kizi iki, naꞌiki baꞌorainao diꞌiki, kowaadainao kidaz ipai kaiman kidaꞌo ushaꞌapatanii dauꞌu. 3 Ukauꞌan naobanai Theophilus, õdiꞌitapa kaiman-daun aimaakan wuruꞌu shaꞌapata-kariwai kidaz usakadin-kizi iki, naꞌiki õabata kaiman-daun ipai wuru dauꞌanaꞌa aimaakan kida shaꞌapata-kariwaiz. Uruu idi õaipan õsaadan puꞌatizu kaiman-daun ushaꞌapan kawanaꞌati manawun. Ipai usakadin-kizi iki, atii utokon iti. 4 Õsaadan puꞌatizu kaimanaiman, ushaꞌapanum kauꞌan õaipan idi puaitapan kaimanaiman, ipai wuru dauꞌanaꞌa puabatanii kidaz aimaakan shaꞌapan.

Angel aidinan Zechariah ati

5 Aizii Herod king-tinpan dono naꞌiki ukazowautapan dono, ipai amazada Judea Baara ii aka. Kainaꞌa faadaa naꞌiaꞌo umashaapan, Zechariah kiaꞌo uꞌuu. Aizii Zechariah dokozu-daunnao, naꞌapa kapam faadaa-tinpauzonao paꞌidiwaru. Kainaꞌa faadaa, Abijah kiaꞌo uꞌuu, uruu tumaꞌo Zechariah dokozu-daunnao kaudinauzon kotuaꞌa naa. Aizii Zechariah daiaro Elizabeth, faadaa-tinpauzonao kapam oiribannao. 6 Kaiman Zechariah naꞌiki Elizabeth mashaapan Tominkaru awun zaꞌa. Ipai ĩizoꞌatin Tominkaru dyuuza naꞌiki ukakinaori kida. 7 Mazan aonaa Elizabeth kaudanin, ushaꞌapanum kauꞌan maudanich oroo. Aizii naꞌapain maskonnaouꞌu naa oroo, naꞌiki uruu tunarunaouꞌu naa kapam.

8 Baudaꞌapa kamoo Zechariah naꞌiki umin-kaudinannao, wuruꞌu faadaa-tinpainao kidaz zaamata-kao kaudinaꞌo nii Tominkaru Dapu nazo ii. Ushaꞌapanum kauꞌan Abijah idaꞌatanpuinao paꞌidiwaru faadaanao wuruꞌu kaudinaꞌoraz uruu dono. * Uruu idi Zechariah naꞌiki umin-kaudinannao shaꞌapataꞌo nii ipai aimaakan, wuruꞌu faadaanao shaꞌapatauzonii kidaz Tominkaru ati. 9 Aizii faadaanao, kainaꞌa ĩshaꞌapatauzonii aimaakan, patukapa-kinaa nii kanomaꞌo nii aizii kaudin, kawaodaꞌo nii kaduunuꞌo Tominkaru ati. Uruu dono Zechariah zaamata-kao. Uruu idi Zechariah morotan naa Tominkaru Dapu iti ukawaodaꞌanan kaduunuꞌo shanaribai altar paawa iti, Tominkaru ati. 10 Aizii kaduunuribai kawaodapa-kao puꞌu, pidannao kasabaꞌukinan paniba itinapu, naꞌiki ĩtoriinpan naa kapam.

11 Upuꞌaꞌa naa angel, Tominkaru diꞌikiꞌo kaawaꞌakan Zechariah diꞌii. Angel kadishitan altar wuruꞌu kaduunuꞌo kawaodapa-kizinaoaz diwaꞌora antanapu. 12 Tuukii Zechariah tariaꞌakan patukapan idi angel. 13 Mazan angel kian uꞌati, “Zechariah, manaꞌa putariaꞌanaꞌa, Tominkaru abata putoriinpan. Kaudaniꞌo nii pudaiaro, okaudanipan dono daonaioraꞌo nii odani nii. Pudakota paꞌi uꞌuu John kii. 14 Aizii ushakatan dono tuukiaꞌo nii pukonaukii-kidanuz naꞌiki ipai baꞌorainao pidannao tuukiaꞌo nii kapam ĩkonaukii-kidanuz. 15 Naꞌiki umanawunuꞌo nii pidan uruu, Tominkaru awun zaꞌa. Aonaa kizi paꞌi utuzan wine naꞌiki maꞌozakaꞌo riwunii. Sariaapaꞌo nii Kaimanaꞌo Doronaa zaamatan uruu ushakatan dono. 16 Naꞌiki uruꞌo nii padanata-kida iriba Israelitenao† powaa ati, Naobanai Tominkaru idaꞌati. 17 Naꞌiki uruꞌo nii kiwiita Naobanai uaꞌati, maꞌozakaꞌo nii uruu, naꞌapaꞌo nii manawun umaꞌozakan Elijah kawan, Tominkaru prophetiniz. Naꞌiki ukaimanadan nii daruinao nyukunuu ĩdainao tuma kida. Naꞌiki pidannao wuruꞌu dikintapainao kidaz, utanawatan nii ĩnyukunuu, kaiman kiziꞌi naa ĩaitapan padiꞌitinpan, naꞌapa izoꞌatiinao kawan Tominkaru. Naꞌiki uminziiwa-kidan niꞌi naa Tominkaru pidanannao nyukunuu, ĩizoꞌati kizi uparadan.”

18 Sariapa Zechariah kian angel ati, “Kandii idaꞌanaꞌo nii mooko õaitapan umishiin wuruꞌu pukowaadaniaz aimaakan õꞌati? Ushaꞌapanum kauꞌan õgaru tunarunaouꞌu naa naꞌiki õdaiaro naꞌapa maskonnaouꞌu naa kapam.”

19 Sariapa angel kian uꞌati, “Õgaru Gabriel, Tominkaru diꞌikiꞌo õwaꞌatiꞌikan. Udyuudanii õgaru kowaadaꞌo nii paparadan puꞌati, wuruꞌu kaimanaꞌoraz kuwai. 20 Mazan aonaa pumishidan õkuwaa, wuruꞌu mishiꞌoraz nii ushaꞌapan paainaa kawanaꞌati. Pumamishidakan idi õkuwaa, pumaparadanun nii aizii. Ukauꞌan aonaꞌo nii pukaparadanun, atii õkuwaa mishiinan dauꞌanaꞌo nii zii pukaparadanun koshan.”

21 Upuꞌaꞌa naa pidannao zaudapan Zechariah koditan. Ĩaitapaꞌazon ushaꞌapanum naa wuruꞌu umakoditakanuz kadiman. 22 Udaunaꞌan zii ukoditan ĩꞌidaꞌati. Mazan aonaꞌa naa uparadan nii. Ĩaitapaꞌaka sariapa, Tominkaru tukapa-kidan aimaakan uꞌati. Pamaparadanun idi Zechariah tiwaan naa pakakuwaapan ĩꞌati pakaꞌu idaꞌanaꞌa naa karikaonan.

23 Uipaian daunaꞌan ipai pakaudinkiz, ukiwan naa padapu iti. 24 Aonaa ukotuaꞌikin uruu daunaꞌan Elizabeth kaudanin naa mishi. Mazan aonaa okoditan padapu iki, atii bakaꞌiaudaꞌu kauzu daunaꞌan zii okoditan. 25 Uruu idi okian, “Aizii Tominkaru kamunan-kida mishi õgaru. Uruu idi aonaꞌo nii powaꞌa pidannao dakoopanun.”

Jesus shakatan kowaada-kida-kao

26 Aizii 6 kauzu Elizabeth kaudanin daunaꞌan, uruꞌu naa Tominkaru dyuudan angel, Gabriel kiaꞌoraz uꞌuu, wiizai Nazareth iti, Galilee Baara iaꞌoraz. 27 Udyuudanuzu naꞌakaꞌo nii parada-karu paꞌinaiba zun diꞌiti, Mary kiaꞌo oꞌuu. Joseph, King David takaan-daunuz, aiapanii oroo naꞌiki upishaaniꞌi naa oroo padaronao ati pamin-mazidan nii.

28 Aizii angel kaawan oꞌidaꞌati, sariapa ukian oꞌati, “Kaiman pugaru? Kainaꞌa Tominkaru putuma, naꞌiki tuukii ukamunanun puꞌati,” ukian oꞌati. 29 Tuukii Mary tarian, naꞌiki tuukii odiꞌitinpan ukuwaa dauꞌu, naꞌiki tuukii oaitapaꞌazon naꞌapaꞌoram manawun wuruꞌu ukianuz paꞌati. 30 Mazan angel kian oꞌati, “Mary, manaꞌa putariaꞌanaꞌa, aizii Tominkaru kamunanuꞌuzon puꞌati. 31 Ukauꞌan pukaudanin nii daonaiora idi. Aizii pukaudanipan dono, pudakota paꞌi uꞌuu Jesus kii. 32 Uruu tuubaruꞌo nii, naꞌiki umanawunuꞌo nii pidan, naꞌiki udakota-kao nii Tominkaru umanawunuꞌoraz Dani nii. Naꞌiki Naobanai Tominkaru zaamatan nii uruu king nii, naꞌapa kotuaꞌo udokozu-daun King David kawan. 33 Karikaonanuꞌo nii uking-tinpan Israelitenao ati, wuruꞌu Jacob takaan-daunnaouz, naꞌiki unaobanai-tinapanuz, aonaa naꞌapainim nii ukatokon-tinan.”

34 Udaunaꞌan Mary kian angel ati, “Õgaru paꞌinaꞌo zii zun, aonaꞌo zii daonaiora kiitauzon. Naꞌapam nii mooko õkaudanin?”

35 Angel kian oꞌati, “Kaimanaꞌo Doronaꞌo nii wuruꞌu kaawaꞌoraz puꞌidaꞌati, naꞌiki Tominkaru taan idaꞌanaꞌo nii karikaonan pamaꞌozakan puꞌidaꞌati, wuruꞌu pukaudaninuz. Ukauꞌan pudani, wuruꞌu kaimanaꞌoraz manawun koraidaonaa, aonaꞌoraz oiaꞌo nii uꞌidaꞌa, udakota-kao nii Tominkaru Dani. 36 Puaitapa puiriban taoroꞌo Elizabeth. Pidannao kian aonaa naꞌapainim nii okaudaniizon. Mazan kai oroo kaudaniꞌi naa, 6 kauzuꞌu naa. Omaskonnaoun puꞌaꞌa naa padamata, mazan upuꞌu zii okaudanin. 37 Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru ati, aonaa aimaakan kashaꞌapannan, turuu ushaꞌapatan shaꞌapaꞌoram aimaakan, aonaꞌoraz turuu puabatan ushaꞌapata-kao.”

38 Sariapa Mary kian, “Õgaru Tominkaru poitoruaba. Marii mooko aimaakan shaꞌapan õꞌati, puparadan kawanaꞌati,” okian. Udaunaꞌan angel makoꞌokan naa oꞌai.

Mary makon Elizabeth diꞌiti

39-40 Kadiman aka udaunaꞌan, uruꞌu naa Mary makon munapo, midukuo-taꞌo wiizai diꞌiti, Judea Baara iaꞌoraz. Omakon atii Zechariah dapu iti. Aizii okaawan sariapa onaubaan Elizabeth. 41 Mary naubaan puꞌu oroo, sariapa Elizabeth abatan paudani dakazatinan patoba nazo ii. Upuꞌaꞌa naa Kaimanaꞌo Doronaa kaawan Elizabeth idaꞌati. 42 Uruu idi Kaimanaꞌo Doronaa aipan ati okian Mary ati diiwaꞌo idaꞌan. “Tuukii manawun Tominkaru kaimanan puꞌati, ipai baꞌoran zunnao ai. Naꞌiki kaiman manawun Tominkaru pudani ati, putoba nazo iaꞌoraz.” 43 Okian koshan, “Kandii niꞌo paꞌan wuruꞌu kaimanaꞌo manawun aimaakan shaꞌapanuz õꞌati, wuruꞌu õnaobanaa daro morowautapanuz õꞌidaꞌati? 44 Punaubaan puꞌu õgaru, sariapa õabatan õdani dakazatinan õtoba nazo ii, ukonaukian idi. 45 Konaukiaꞌo nii manawun pugaru, ushaꞌapanum kauꞌan pumishidan idi wuruꞌu parada-karuz, naꞌiki pumishidan idi mishiꞌo nii umishii-kao wuruꞌu wanaobanaa kowaada-kidaniaz puꞌati,” okian Mary ati.

Mary konaukii-kidan Tominkaru

46 Uruu idi Mary kian.

“Tuukii manawun õkonaukii-kidan wanaobanaa.

47-48 Tuukii manawun õnyukunuu konaukian,

Tominkaru õkazannaatapiki nyukunuitapan idi õgaru,

naꞌiki ukamunan-kidan idi kowas õgaru, papoitoruaba.

Aizii ipaiꞌo nii pidannao diinaꞌitiꞌi, ĩdakotan õgaru konaukiaiba nii.

49 Ushaꞌapanum kauꞌan, Tominkaru maꞌozakaꞌoraz

shaꞌapatan idi kaimanaꞌoraz manawun aimaakan õꞌati.

Mishi uruu umanawunuꞌo ukaimanan.

50 Ipai pidannao taapainaouz Tominkaru umanawunuꞌo nii,

ĩdokozu-daunnao diꞌiki atii ĩwadaunnao diꞌiti, utukapa-kida pakamunanun ĩꞌati.

51 Mishi uruu maꞌozakaꞌo manawun,

pamaꞌozakan idaꞌan ipai uwaataabiꞌian pidannao,

wuruꞌu tuukiaꞌoraz ĩatadinpauzon.

52 Tuubaru kidainao naobanainao, naꞌiki umanawun-tinpainao kidaz,

ipai uwaota-kidan ĩdyaun panaobanai-tinpan ai.

Aizii pidannao waranuitapa-kariwainao,

uzaamata paꞌan ĩdyaun tuubaru kidainao nii.

53 Aizii zamazi-tinainao utaa ipai aimaakan ĩꞌati,

abaapa utaapan ĩdyaun.

Mazan kapuraataniinao, aonaa kanom utaan ĩꞌati.

54 Mishi pakiauzon kawan wadokozu-daunnao ati kotuaꞌa naa,

aizii ukawanaꞌati mishi ukaminkaꞌutan papoitorunao Israelitenaouz.

55 Aonaa mishi umanyukunuutan kotuaꞌo paparadan, ukiauzonuz,

karikaonanuꞌo nii ukamunan-kidan Abraham naꞌiki udainao diinaꞌitiꞌi,”

kiaꞌo Mary kian.

56 Mary naꞌian idikinaudaꞌu kauzu Elizabeth tuma. Udaunaꞌan okiwan naa padapu iti.

John Chikaawunuupauzo
shakatan dauaꞌo

57 Aizii Elizabeth kaudanipan donoꞌo naa, uruꞌu naa okaudanipan, daonaiora mishi odani nii. 58 Aizii omin-dazabazinao, naꞌiki oiribannao abatan naꞌapam Tominkaru kamunanun naꞌiki utukapa-kidan tuukii pakaimanan oꞌati. Tuukii ĩkonaukian paabatan idi okaudanipan, uruu idi baokopa ĩkonaukian otuma.

59 Aizii baudaꞌapa sondii Elizabeth kaudanipan daunaꞌan, uruꞌu naa pidannao kaawan ĩtukapaꞌanan naa ĩdani choota-kao‡ Jewnao kaduz kawanaꞌati.§ Aizii wuruꞌu pidannaouz aipan naa padakotan uꞌuu Zechariah kii, padaru uu kawan. 60 Mazan udaro kian ĩꞌati, “Aonaa, aonaa naꞌapaꞌo nii mani uꞌuu, John kiaꞌo nii paꞌan uꞌuu.”

61 Sariapa ĩkian oꞌati, “Mazan aonaa baudaꞌapa uiribannao naꞌapaꞌo nii ĩꞌuu.” 62 Udaunaꞌan ĩpishaan udaru pakaꞌu idaꞌan, ĩaipan ukowaadan naꞌapam uaipan paudani uu dakota-kao.

63 Sariapa Zechariah pishaan ĩꞌati kaarita, udaunaꞌan usaadan kaarita idaꞌa kaikapaꞌa: “John kiaꞌo nii uꞌuu.” Tuukii pidannao diꞌitinpan, aonaa ĩzauda-kidan udakotan uꞌuu naꞌapa. 64 Upuꞌaꞌa naa mazan Zechariah kaparadanuꞌukan. Uruu idi tuukii ukonaukii-kidan Tominkaru.

65 Ipai ĩmin-dazabazinao, tuukii ĩdiꞌitinpan. Udaunaꞌan ĩkowaadaabiꞌiaꞌakan naa baꞌorainao ati, ipai wuru dauꞌan kidaꞌa patukapanii kidaz ushaꞌapan. Uruu idi kuwai makon naꞌiki unaꞌaka-kao ipai wiizai kawanaꞌati, wuruꞌu midukuo baawu an kidaꞌoraz wiizainao, Judea Baara ii aka kidaꞌoraz. 66 Uruu idi ipai pidannao wuruꞌu abatainao kidaz kuwai, tuukii manawun ĩdiꞌitinpan, naꞌiki ĩkian, “Ei, kanom kaduzuꞌo nii wuruꞌu koraidaonaaz diinaꞌitiꞌi?” Ushaꞌapanum kauꞌan ĩaitapan idi Tominkaru kainaꞌan utuma.

Zechariah konaukii-kidan
Tominkaru

67 Uruu dono Kaimanaꞌo Doronaa kaawan Zechariah idaꞌati. Kaimanaꞌo Doronaa aipan ati ukowaadan naa Tominkaru paradan pidannao ati. Kaikapaꞌo wuruꞌu ukianuz ĩꞌati:

68 “Wakonaukii-kida wanaobanaa, Israelitenao Tominkarunuz,

ukaawan idi naꞌiki ukaminkaꞌutaꞌanan idi papidanannao,

naꞌiki usoꞌotaꞌanan idi ĩdyaun ĩpatakaꞌuta-kao ai.

69 Utaa zii mishi ipai waunao ati, maꞌozakaꞌo kazannaatin-kinai nii,

papoitoru David takaan-daun idi.

70 Naꞌapa pakiauzon kawanaꞌati kotuaꞌa naa,

kaimanaꞌo paprophetinnao idaꞌan.

71 Ĩkowaadan ukazannaatan nii waunao,

naꞌiki usoꞌotan nii waunao watarubanao ai,

wunao aiaꞌa tuukiaꞌoraz manawun ĩtoꞌora-kizaitapan waunao.

72 Mishi Tominkaru kowaadanii kotuaꞌa naa wadokozu-daunnao ati,

ukamunan-kidan nii ĩdyaun.

Naꞌiki aonaꞌo nii umanyukunuutan

wuruꞌu ukowaadauzoniaz pashaꞌapatan nii ĩꞌati.*

73 Kaimanaiman uwaꞌakan mishiꞌoraz paparadan

wadokozu-daun Abraham ati kotuaꞌa naa,

aonaꞌoraz turuu upanaꞌada-kao.

74 Ukowaadauzon uꞌati diinaꞌitiꞌi, ukazannaatan nii waunao watarubanao ai.

Kaiman kizi wamashaapan uꞌati aonaa wataritan biiꞌi mani.

75 Naꞌiki kaiman kizi manawun wamashaapan soo uruu ati baudaꞌapa

naꞌiki waizoꞌati kizi uparadan karikaonan.”

76 Udaunaꞌan ukian.

“Pugaru õdani, pudakota-kao nii

umanawunuꞌo manawun Tominkaru prophetin nii.

Pukiwiitan nii Naobanai uaꞌati,

pusaabaꞌanan naa dunapo umako kizi nii.

77 Naꞌiki pukowaada kiziꞌi naa upidanannao ati,

ĩaitapa kizi ukazannaatan nii ĩdyaun,

umainaabatan niꞌi naa ipai ĩꞌoian.

78 Mishi kaimanaꞌo naꞌiki kamunanuꞌo manawun wuruꞌu waTominkarunuz.

Uruu aipan atiꞌo nii wuruꞌu kazannaatin-kinai waꞌatinuz kainaꞌiki.

Uwaꞌatin nii kainaꞌiki kamoo koditan kawanuꞌo nii.

79 Naꞌiki ukanadapan nii ipai waunao mashaapainaouz marutaꞌo-karuꞌu,

naꞌiki kichanaꞌikitinainaouz pamawakan ai.

Naꞌiki kaimanaꞌo nii unaꞌakapan waunao,

utukapa-kidan nii waꞌati kaimanaꞌo mashaapa-karu,” Zechariah kian.

80 Uruu idi John dyaupain naa, atii utuubarun. Aizii unyukunuu maꞌozaka kapam udyaupain Tominkaru dauꞌati. Aizii umashaapan mapidantakaꞌo amazada ii aka. Atii baudaꞌapa kamoo, ukaudinan kamoon kaawan naa. Uruu dono ukakuwaapatinan naa pidannao ati, wuruꞌu Israelitenao kidaz.

2

Naꞌapam Jesus shakatan

(Matthew 1:18-25)

1-3 Uruu dono kainaꞌa tuubaruꞌo king, Caesar Augustus kiaꞌo udakotapa-kao. Ukazowautapan idi ipai amazada atii amazada tokon iti, udyuuda-kidan paparadan ipai pidannao ati, ipai amazada kawanaꞌati. Uaipan ipai daunuudaꞌu pidannao saada-kidan paꞌuu padokozu-daunnao shakata-kizi ii paꞌidiwaru. Uruu ziꞌo pidannao uu saadapauzo-kao naꞌapa. Uruu dono, Quirinius kazowautapaꞌo ipai wiizainao Syria ii. Uruu dono ipai pidannao makon padokozu-daunnao shakata-kizi iti kida, king paradan kawanaꞌati.

4-5 Aizii Joseph, mashaapan idi Nazareth ii, sariapa umakon Bethlehem iti, Judea Baara iaꞌoraz. Naꞌiaꞌo King David shakatauzon kotuaꞌa naa. Aizii wuruꞌu King Davidiz, uruu kotuaꞌo Joseph dokozu-daunuꞌu naa manawun. Uruu shakata-kizi itiꞌo wuruꞌu Joseph naꞌiki Mary saada-kidaꞌananuz paꞌuu, oroo upishaaniaz pamin-mazidan nii. Naꞌapain pidannao uu saadapaꞌazoo-kao dono, kaudaniꞌoraꞌa naa Mary patoba ii.

6-7 Aizii Joseph naꞌiki Mary kaawan dono Bethlehem iti, ipai kabaun nazoo sookapa-kizai paidan. Uruu idi ĩsookapa-kida-kao tapiꞌizanao dapu nazo ii. Uruu daunaꞌan Mary kaziwapan naa, atii okaudanipan naꞌii, tapiꞌizanao dapu nazo ii. Uruu baukapan zii Mary kaudanipan, daonaiora odani nii. Okaudanipan daunaꞌan osaabaan naa paudani sodi naꞌiki obazobatanuzu kamicha idi. Udaunaꞌan opaidanuzu tapiꞌizanao wanyukunuu kinnaa zoꞌiti.

Angel kakuwaapan taapauzonao kaznizonao ati

8 Kainaꞌa pidannao taapauzonao kaznizonao. Uruu dono ĩnaꞌian baara ii aiwakaꞌan, ĩawunuutapan paꞌuzanao ĩshaꞌapata-kao ai. 9 Ĩawunuutapan puꞌu paꞌuzanao, mashaꞌapakiaka angel Tominkaru diꞌikiꞌo kaawan ĩꞌidaꞌati. Ipai Tominkaru umanawunun kanadaꞌakan amazada ĩdazaba an kidaꞌo, kanada, kanada kamoo ai. Uruu idi tuukii ĩtarian. 10 Mazan angel kian ĩꞌati, “Manaꞌa utariaꞌanaꞌa. Õwaꞌatin daꞌatiꞌi, õkakuwaapaꞌanan idi uꞌati. Aizii õkowaadan nii uꞌati kaimanaꞌo kuwai, naꞌiki ipai pidannao konaukii-kinaa niꞌo. 11 Aizii kai, kainaꞌa koraidaonaa shakatan Bethlehem ii, kotuaꞌoraz King, David kiaꞌoraz uꞌuu shakatauzo-kizi ii. Wuruꞌu koraidaonaa shakataꞌoraz, uruꞌu naa Christ, tuubaruꞌo manawun Naobanai, Tominkaru kowaadauzoniaz padyuudaꞌazon kazannaataꞌo nii ipai pidannao. 12 Kaikapaꞌo nii uaitapan wuruꞌu koraidaonaaz. Aizii umakon dono naꞌiti, utukapan nii koraidaonaa bazobatapa-kao kamicha idi, naꞌiki uwashatapa-kao nii tapiꞌizanao wanyukunuu kinnaa zoꞌii. Uruu idaꞌanaꞌo nii uaitapanuzu,” ukian ĩꞌati.

13 Upuꞌaꞌa naa mazan ĩtukapaꞌakan baꞌoran angelnao, aonaa masakaudaꞌu mani, ĩkaawaꞌakan pairiban idaꞌati. Ĩabatan angelnao konaukii-kidan Tominkaru pakunuipan idaꞌan. Kaikapaꞌo wuruꞌu ĩabatanuz ĩkunuipan:

14 “Oo Tominkaru aokazi iaꞌo,

umanawunuꞌo manawun.

Kaimanaꞌo nii manawun mashaapa-karu daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa,

ipai pidannao ati,

Tominkaru naudapaniinaouz.”

15 Udaunaꞌan angelnao makoꞌokan naa powaa iti, aokazi iti. Aizii ĩmakon daunaꞌan, uruꞌu naa wuruꞌu uzai taapikinao kian paꞌatiaaka kida, “Aushaa wamako Bethlehem iti, watukapanaka kizi kaiwuruꞌu Tominkaru kowaada-kidaniaz waꞌati.”

16 Uruu daunaꞌan ĩmakoꞌokan naa naꞌiti kadimanaꞌo idaꞌan. Ĩkaawan naꞌiti, ĩtukapa Mary, Joseph, naꞌiki wuruꞌu koraidaonaaz, uwashatapa-kao tapiꞌizanao wanyukunuu kinnaa zoꞌii. 17 Patukapan idi koraidaonaa, uruꞌu naa ĩkakuwaapan pidannao ati, naꞌiki ipai ĩkowaadan wuruꞌu angel kowaadanii kidaz paꞌati koraidaonaa dauꞌan. 18 Ipai pidannao wuruꞌu abatainaouz ĩkakuwaapan, tuukii ĩdiꞌitinpan ĩkuwaa dauꞌu. 19 Aizii Mary tuukii odiꞌitapan, naꞌiki ipai otaan panyukunuu iti wuruꞌu parada-karu kidaz. 20 Udaunaꞌan uzai taapikinao kiwan naa koshan pataapa-kizi iti paꞌuzanao. Mazan ĩkiwan konaukii, tuukii manawun ĩkonaukii-kidan Tominkaru, paabatan idi kaimanaꞌo manawun kuwai angel diꞌiki, naꞌiki patukapan idi wuruꞌu koraidaonaaz paawun idi manawun. Uruu idi pamakopa-kizi an ĩkunuian aonaa masakaudaꞌu mani, ĩkonaukii-kidan Tominkaru patukapan idi ipai aimaakan, naꞌapa angel kowaadan kawanaꞌati manawun paꞌati.

Jesus uu dakota-kao

21 Aizii baudaꞌapa sondii Mary kaudanipan daunaꞌan, uruꞌu naa odani choota-kao* Jewnao kaduz kawanaꞌati.† Naꞌiki uꞌuu dakota-kaoaꞌa naa Jesus kii, naꞌapa angel kiauzon kawanaꞌati oꞌati okaudanin uaꞌiaꞌoraz zii.

Jesus taa-kao dauaꞌo
Tominkaru ati

22-24 Aizii baudaꞌapa kauzu naꞌiki baudaꞌapa sondii powaꞌa Mary kaudanipan daunaꞌan, uruꞌu naa omakon Joseph tuma Jerusalem iti Moses kakinaori kawanaꞌati. Ĩnaꞌaka dyaꞌutam wakokoonao pataan nii naꞌiki zowii-karu nii Tominkaru ati, pasaabainan pakaudanipan daunaꞌan tannaa nii, naꞌapa kakinaorii kawanaꞌati. Naꞌapainiꞌi naa kapam ĩnaꞌakan Jesus naꞌiti, uruu ĩtaaꞌanan naaz Tominkaru ati, kakinaorii kawanaꞌati. Kaikapaꞌa shaꞌatii tawuruꞌu kakinaorii kiauzonuz: “Marii ipai daonaioranao, kiwiin kidainaouz ĩshakatan taa-kao Tominkaru ati.”‡

25 Uruu dono kainaꞌa tunarunao, Simeon kiaꞌo uꞌuu, Jerusalem iaꞌo umashaapan. Uruu kaimanaꞌo pidan, izoꞌatiꞌo naꞌiki mashaapaꞌo Tominkaru ati. Naꞌiki kotuaꞌikiꞌoraꞌa naa uzaudapan naꞌiki tuukiaꞌoraꞌa naa utukapaꞌazon Tominkaru kazannaatan Israelitenao ĩpatakaꞌuta-kao ai. Karikaonan kapam Tominkaru Doronaa mashaapan utuma. 26 Uruu idi Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌan Tominkaru kowaada-kidan uꞌati, uaitapa patukapan nii zii Christ pamawakan uaꞌii, wuruꞌu Tominkaru kowaadauzoniaz padyuudaꞌazon. 27 Kaimanaꞌo Doronaa aipan ati Simeon morotan Tominkaru Dapu iti. Naꞌapain kapam Joseph naꞌiki Mary naꞌakan Jesus naꞌiti, uruu ĩtaaꞌanan naaz Tominkaru ati, kakinaorii dyuudan kawanaꞌati. 28 Uruu idi naꞌiaꞌa naa Simeon dokobatan Jesus, naꞌiki tuukii ukonaukii-kidan Tominkaru. 29 Ukian.

“Õnaobanaa, aizii õgaru pupoitoru mawakan nii konaukii,

ushaꞌapanum kauꞌan aizii puparadan mishiinan,

30 õtukapa mishi aizii õawun idi wuruꞌu kazannaatin-kinai niꞌoraz,

31 pudyuudaniaz naꞌiki puaipaniaz ipai pidannao aitapan.

32 Uruu idaꞌanaꞌo nii pupidanannao Israelitenao konaukii-kida-kao.

Naꞌiki uruu kanadaꞌo, tukapa-kidaꞌo nii mishiꞌo parada-karu

ipai baꞌoran kaduz pidannao ati,

wuruꞌu Gentilenao kii-kizaiz.”§

33 Tuukii Mary naꞌiki Joseph diꞌitinpan Simeon paradan idi naꞌapa, Jesus dauꞌan. 34 Naꞌiaꞌa naa Simeon toriinapa-kidan naa ĩdyaun, udaunaꞌan ukian Mary ati, “Diꞌoraz koraidaonaa Tominkaru diꞌikiꞌo, udyuuda-kao waota-kidaꞌo nii Israelitenao ĩmamishidakan idi, mazan baꞌoran Israelitenao ukadishita-kidan nii paꞌan paꞌidaꞌati ĩmishidan idi uruu. Uruu kainaaribai niꞌo Tominkaru dyuudan, iribaꞌo nii pidannao kashadanuz naꞌiki dakoopanuz. 35 Padakoopan idaꞌanaꞌo nii uruu, ĩkainaabainan naꞌiki ĩaidan paꞌoian, wuruꞌu ĩdizapauzonii kidaz panyukunuu ii. Uruu idi tuukiaꞌo nii pubaiaapan kashaꞌoraꞌo naꞌiki kaziwaꞌo nii punyukunuu iti, naꞌapaꞌo nii punyukunuu dakata-kao kawan marii idi.”

Prophetiaba dauaꞌo

36 Uruu dono kainaꞌa maskonnao, Anna kiaꞌo oꞌuu. Aizii odaru uu Phanuel, Asher takaan-daun. Naꞌiki oroo Tominkaru prophetiniaba. 7 wunu zii ĩmazidan daunaꞌan odaiaru mawakan. 37 Aizii uruu dono, 84 owunun. Naꞌiki aonaa naꞌapainim oaonauzon Tominkaru Dapu ai. Ipai kamoo naꞌiki ipai marutaꞌo otoriinpauzon Tominkaru ati, naꞌiki osanadinpan patoriinpan dono Tominkaru ati. 38 Aizii omorotan naa koshan Tominkaru Dapu iti, okaawan naꞌiti Jesus kaawa-kida-kao kawanaꞌati manawun. Uruu idi tuukii okonaukii-kidan Tominkaru. Udaunaꞌan okowaadan naa koraidaonaa dauꞌan ipai pidannao ati, wuruꞌu Jerusalem sannaouz, zaudapainaouznaa pakazannaata-kao.

Joseph, Mary naꞌiki Jesus kiwan naa Nazareth iti

39 Aizii Joseph naꞌiki Mary ipaian naa pashaꞌapaapan ipai wuruꞌu Tominkaru kakinaori kawanaꞌatiꞌoraz ushaꞌapata-kao. Uruu daunaꞌan ĩkiwan naa Nazareth iti, Galilee Baara iaꞌoraz. 40 Naꞌiaꞌa naa Jesus dyaupain, utominan maꞌozaka naꞌiki aitapinaꞌo manawun pidan nii. Naꞌiki powaꞌa zii Tominkaru kaimanan uꞌati.

Jesus waꞌakinan Jerusalem ii

41 Ipai wunu Joseph naꞌiki Mary makouzon Jerusalem iti, Passover Kamoon dauꞌati. 42 Aizii Jesus ikodan donoꞌo naa 12 wunu, ĩmakon naa koshan Jesus tuma Jerusalem iti, Passover Kamoon dauꞌati. 43 Ĩnaꞌian atii ĩipaian wuruꞌu pashaꞌapaapaniaz. Aizii paipaian daunaꞌan pashaꞌapainpan, pidannao kiwan naa ipai daunuudaꞌu pawiizi iti kida. Aizii Joseph naꞌiki Mary ĩkiwan naa kapam. Aizii Jesus, unaꞌian naa uwaꞌakinan Jerusalem ii. Mazan aonaa Joseph naꞌiki Mary aitapan wuruꞌu uwaꞌakinanuz naꞌii. 44 Ĩꞌitiiman kainaꞌaꞌa naa uwaꞌatin pairibannao biiꞌi. Uruu idi ĩmakon naa atii wachuupun, uruu zii ĩsookapan. Aizii pasookapa-kizi ii, uruꞌu naa ĩdorotan Jesus pidannao bii an, 45 mazan aonaa ĩikodanuzu. Sariapa ĩpadantan powaa iti Jerusalem iti. Uruu idi ĩdorotinan naa udauꞌu naꞌiiꞌaka. 46 Atii idikinaudaꞌu kamoo daunaꞌan zii ĩikodanuzu. Ĩikodan uruu Tominkaru Dapu nazo ii, usakanatapan Jewnao tiichaanao biiꞌi, uabatapan ĩkadakotinan Tominkaru Paradan dauꞌu naꞌiki upishautan ĩdyaun. 47 Tuukii ĩdiꞌitinpan Jesus dauꞌu, aonaa naꞌiam zii ĩikodauzon koraidaonaa aitapaꞌo manawun uruu kawan naꞌiki aitapaꞌo padakoꞌatin parada-karu.

48 Aizii Joseph naꞌiki Mary tukapan idi Jesus naꞌii tuukii ĩdiꞌitinpan. Sariapa Mary kian uꞌati, “Õdani, kandii nii pushaꞌapatan aimaakan waꞌati kaikapaꞌa? Tuukii wadopian, naꞌiki tuukii pudorotin-kidan waunao ipai diꞌiiꞌakaꞌa.”

49 Sariapa Jesus kian padaro ati, “Kandii nii mooko wuruꞌu udorotapanuz õgaru diꞌiiꞌakaꞌa? Aonaa mooko uaitapan daꞌa õgaruꞌu, õdaru dapuꞌu?” 50 Mazan aonaa ĩaitapan naꞌapaꞌoram atiꞌo wuruꞌu unaꞌapanuz.

51 Udaunaꞌan Jesus makon naa ĩtuma Nazareth iti. Naꞌiaꞌa naa ipai ushaꞌapatan aimaakan padaronao dyuudan kawanaꞌati, aonaa udikintapan ĩdyaun. Mazan ipai Mary taapan panyukunuu ii wuruꞌu aimaakan kida shaꞌapanuz. 52 Aizii Jesus tominan maꞌozakaꞌo nii, naꞌiki aitapaabaꞌo nii. Uruu idi ipai pidannao marainapanuz naꞌiki Tominkaru tuukii kapam umarainapanuzu.

3

John chikaawunuupan pidannao

(Matthew 3:1-12; Mark 1:1-8; John 1:19-28)

1 Aizii 15 wunu, Tiberius kazowautapan ipai daunuudaꞌu amazada, atii utokon iti. Uruu dono Pontius Pilate tuubaruꞌo naobanai nii Judea Baara ii. Naꞌiki Herod kazowautapaꞌo nii amazada Galilee Baara ii aka. Aizii uꞌinawuzu Philip kazowautapaꞌo nii kapam amazada Iturea ii aka, naꞌiki Trachonitis ii aka. Naꞌiki uruu dono Lysanias kazowautapaꞌo nii amazada Abilene ii aka. 2 Naꞌiki Annas naꞌiki Caiaphas Umanawunuꞌo Faadaanao uruu dono. Aizii naꞌapain wunao naobanai-tinpan dono kidaꞌa, Tominkaru dyuudan paparadan John diꞌiti, Zechariah daniz. Udyuudan paparadan umashaapa-kizi iti, wuruꞌu mapidantakaꞌoraz amazada diꞌiti. 3 Uruu idi John makon naꞌiki ukakuwaatinan naa ipai amazada kawanaꞌati, wuruꞌu Jordan Waꞌo itinapu kidaꞌoraz. Naꞌii ukakinaopan pidannao kaikapaꞌa: “Utanawatinaꞌa naa uꞌoian ai, naꞌiki uchikaawunuinaꞌa naa, Tominkaru mainaabata kizi uꞌoian.” 4 Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu kotuaꞌo Tominkaru prophetin Isaiah kiauzonuz.

“Kainaꞌa pidan kadakoinpan diiwa

mapidantakaꞌo amazada ii aka kaikapaꞌa:

‘Usaabaꞌa naa dunapo kaimanaiman Naobanai ati,

ukaawan uaꞌii,

naꞌiki usakitapadaꞌa naa dunapo uꞌati,

umako kizi nii.

5 Marii ipai kasakodaz-tinapa kidaꞌoraz amazada,

naꞌiki baawuz kida dida-kao,

naꞌiki marii ipai naawazi naꞌiki midukuonao patumaakada-kao,

naꞌiki marii ipai dunapo koraudapa kidaꞌo sakitapada-kao,

naꞌiki marii ipai dunapo dikauda kidaꞌo naꞌiki kichadin kidaꞌo

patumaakada-kao kaimanaiman.

6 Ipaiꞌo nii pidannao tukapan naꞌiki ĩaitapan

wuruꞌu Tominkaru kazannaatanuz pidannao.’ ”*

7 Aizii John chikaawunuupan dono, iriba pidannao kaawan ĩchikaawunuu-kidinaꞌanan uꞌati. Sariapa John kian ĩꞌati, “Kowazazunao, kandii kowaadan uꞌati turuu ukazannaatinan Tominkaru patakaꞌutaꞌazon ai unao? 8 Ushaꞌapataꞌa naa kaiman kidaꞌo aimaakan, utukapa-kida kizi mishi utanawatinan uꞌoian ai. Naꞌiki aonaa ukiaꞌanaꞌa uꞌatiaaka kida, ‘Mazan waunao Abraham takaan-daunnao paꞌan.’ Õkowaadan nii unao ati aizii, turuu Tominkaru toman Abraham takaan-daunnao nii diꞌoraz kuba kida idiꞌi. 9 Kainaꞌa baro, minziiwapaꞌoraꞌa naa barotaꞌo nii atamun kida. Ipai atamun wuruꞌu aonaꞌoraz ukaakan kaiman naꞌiki wuruꞌu dikauda kidaꞌoraz uꞌaka kida, ipaiꞌo nii ubarota-kao, udaunaꞌan ukaboota-kao nii ipai tikazi wuꞌiti.”

10 Sariapa pidannao pishaan John, ĩkian uꞌati, “Aizii mani, naꞌapam nii washaꞌapatinan?”

11 Ukian ĩꞌati, “Kanom kainaꞌa dyaꞌutamaꞌo ushooton oo uchaakitan, marii utaan baudaꞌapa mashootonuꞌo pidan ati. Naꞌiki kanom kawanyukunuꞌo, marii ukaꞌidiwatan mawanyukunuꞌo pidan.”

12 Kainaꞌa pidannao zaamaapauzonao tax puraatannaa,† ĩnao kapam kaawan, ĩchikaawunuu-kidinaꞌanan John ati. Naꞌiki ĩkian uꞌati, “Tiichaa, waunao mani, naꞌapam nii washaꞌapatinan?”

13 “Manaꞌa naa uzaamaapaꞌanaꞌa puraata pidannao ai dobata manawun udyuuda-kao ai.”

14 Kainaꞌa kapam soldyaanao kaawan John idaꞌati. “Waunao mani, naꞌapam nii washaꞌapatinan?” ĩkian uꞌati.

“Manaꞌa naa ukazaapaꞌanaꞌa puraata pidannao ai, naꞌiki manaꞌa naa utomaꞌanaꞌa mariidin-karu ĩdauꞌan, uaipan idi karikaonan ukazatan ĩpuraatan. Turuaꞌo wuruꞌu ukawinipinaapa-kaoaz,” ukian ĩꞌati.

15 Tuukii pidannao diꞌitinpan John dauꞌu, naꞌiki tuukii ĩtukapaꞌazon aimaakan umanawunuꞌo shaꞌapata-kao. Ĩkian panyukunuu ii, “Uruꞌu naa õaitapan Christ, tawuruꞌu Tominkaru kowaadauzoniaz padyuudaꞌazon.”

16 Aizii John kian ipai ĩnao ati, “Õgaru, õchikaawunuupan unao wunu idi karikaonan. Mazan kainiꞌikiꞌo nii pidan kaawan powaꞌaꞌo zii umanawun õꞌai. Õgaru aonaa õturuan õbuzuutan udazkidi zunaa.‡ Uruu, uchikaawunuuan nii paꞌan unao Kaimanaꞌo Doronaa idi naꞌiki tikazi idi. 17 Kainaꞌaꞌa naa unaꞌakapan pawidauapa-kinaa papaoriba aka kida. Ipaiꞌo nii uwidauan kaiman kidaꞌo papaoriba aka, naꞌapa zaishi widau-kao kawan pamada ai. Udaunaꞌan usaabaa-kao niꞌi naa kaiman padapunaa iti. Mazan wuruꞌu dikauda kidaꞌoraz, ipaiꞌo nii paꞌan ukaboota-kao tikazi wuꞌiti, wuruꞌu aonaꞌoraz umakadauzon.”

18 Iriba sodi kida John paradan, utiwaan pakowaadan kaimanaiman pidannao ati Kaimanaꞌoraz Kuwai. Naꞌiki ukakinaowan ĩdyaun tuukii, uaipan idi ĩpanaꞌadan pakaduz kida.

19 Aizii Herod naobanai-tinpaꞌoraz Galilee Baara ii, tuukii John kakinaowanuz, ukazatan idi paꞌinawuzu daiaro Herodias, naꞌiki ushaꞌapatan idi baꞌoran dikauda kidaꞌo aimaakan. 20 Naꞌiki powaꞌa zii Herod toman aimaakan dikaudaꞌo, ukaboota-kidan idi John taraa-kizai iti.

Jesus chikaawunuu-kao dauaꞌo

(Matthew 3:13-17; Mark 1:9-11)

21 Aizii John kaboota-kao uaꞌii taraa-kizai iti, uchikaawunuupan ipai pidannao, wuruꞌu kaawainao kidaz uꞌidaꞌati. Uruu daunaꞌan uchikaawunuuan naa kapam Jesus. Jesus toriinpan puꞌu, sariapa aokazi daꞌata-kao. 22 Naꞌiki Kaimanaꞌo Doronaa kaawan uꞌidaꞌati aokazi iki, ukaawan orid nii. Naꞌiki parada-karu kian Jesus ati aokazi iki, “Pugaru õdani õmarainapanii, kaiman manawun õnyukunuu puꞌati.”

Jesus dokozu-daunnao uu

(Matthew 1:1-17)

23 Aizii Jesus sakadan dono pakaudinan, 30 uwunun naꞌapain.

Aizii pidannao dakotan Jesus Joseph dani nii.

Joseph uruu Heli dani,

24 aizii Heli uruu Matthat dani,

aizii Matthat uruu Levi dani,

aizii Levi uruu Melchi dani,

aizii Melchi uruu Jannai dani,

aizii Jannai uruu Joseph dani,

25 aizii Joseph uruu Mattathias dani,

aizii Mattathias uruu Amos dani,

aizii Amos uruu Nahum dani,

aizii Nahum uruu Esli dani,

aizii Esli uruu Naggai dani, 26 aizii Naggai uruu Maath dani, aizii Maath uruu Mattathias dani, aizii Mattathias uruu Semein dani, aizii Semein uruu Josech dani, aizii Josech uruu Joda dani, 27 aizii Joda uruu Joanan dani, aizii Joanan uruu Rhesa dani, aizii Rhesa uruu Zerubbabel dani, aizii Zerubbabel uruu Shealtiel dani, aizii Shealtiel uruu Neri dani, 28 aizii Neri uruu Melchi dani, aizii Melchi uruu Addi dani, aizii Addi uruu Cosam dani, aizii Cosam uruu Elmadam dani, aizii Elmadam uruu Er dani, 29 aizii Er uruu Joshua dani, aizii Joshua uruu Eliezer dani, aizii Eliezer uruu Jorim dani, aizii Jorim uruu Matthat dani, aizii Matthat uruu Levi dani, 30 aizii Levi uruu Simeon dani, aizii Simeon uruu Judah dani, aizii Judah uruu Joseph dani, aizii Joseph uruu Jonam dani, aizii Jonam uruu Eliakim dani, 31 aizii Eliakim uruu Melea dani, aizii Melea uruu Menna dani, aizii Menna uruu Mattatha dani, aizii Mattatha uruu Nathan dani, aizii Nathan uruu David dani, 32 aizii David uruu Jesse dani, aizii Jesse uruu Obed dani, aizii Obed uruu Boaz dani, aizii Boaz uruu Salmon dani, aizii Salmon uruu Nahshon dani, 33 aizii Nahshon uruu Amminadab dani, aizii Amminadab uruu Admin dani, aizii Admin uruu Arni dani, aizii Arni uruu Hezron dani, aizii Hezron uruu Perez dani, aizii Perez uruu Judah dani, 34 aizii Judah uruu Jacob dani, aizii Jacob uruu Isaac dani, aizii Isaac uruu Abraham dani, aizii Abraham uruu Terah dani, aizii Terah uruu Nahor dani, 35 aizii Nahor uruu Serug dani, aizii Serug uruu Reu dani, aizii Reu uruu Peleg dani, aizii Peleg uruu Eber dani, aizii Eber uruu Shelah dani, 36 aizii Shelah uruu Cainan dani, aizii Cainan uruu Arphaxad dani, aizii Arphaxad uruu Shem dani, aizii Shem uruu Noah dani, aizii Noah uruu Lamech dani, 37 aizii Lamech uruu Methuselah dani, aizii Methuselah uruu Enoch dani, aizii Enoch uruu Jared dani, aizii Jared uruu Mahalaleel dani, aizii Mahalaleel uruu Kenan dani, 38 aizii Kenan uruu Enosh dani, aizii Enosh uruu Seth dani, aizii Seth uruu Adam dani, aizii Adam uruu Tominkaru dani.

4

Satan tiwaa-kidautan
Jesus nyukunuu

(Matthew 4:1-11; Mark 1:12-13)

1 Udaunaꞌan Jesus kiwan naa Jordan Waꞌo iki, pachikaawunuu-kao daunaꞌan, maꞌozaka Kaimanaꞌo Doronaa taapan unyukunuu. Uruu dono Kaimanaꞌo Doronaa naꞌakan naa Jesus atii mapidantakaꞌo amazada diꞌiti. 2 Jesus naꞌian 40 kamoo. Naꞌiaꞌa naa Satan tiwaa-kidapan Jesus nyukunuu maꞌozakan. Aizii wuruꞌu Jesus naꞌianuz aonaa kanom unikan, atii 40 kamoo. Uruu idi tuukiaꞌa naa manawun uzamazin.

3 Sariapa Satan kian Jesus ati, “Tominkaru danin an pugaru, pudyuuda diꞌoraz kubaꞌa tominan bread nii.”

4 Mazan Jesus kian uꞌati, “Tominkaru Paradan tawuruꞌu kotuaꞌoraz usaadauzo-kao kian: ‘Aonaa pidan mashaapan soo bread idaꞌan karikaonan.’ ”*

5 Udaunaꞌan Satan zaida-kidan Jesus dokoaꞌo amazada diꞌiti, naꞌiki uaida-kida Jesus ati ipai daunuudaꞌu wuruꞌu umanawun kidaꞌoraz donoinao, ipai amazada tokon iti. Mazan masakaudaꞌuꞌo karikaonan wuruꞌu utukapa-kidankanuz uꞌati amazada. 6 Ukian Jesus ati, “Õzaamatan nii pugaru kazowautapaꞌo nii ipai wuruꞌu amazada putukapanii kidaz, naꞌiki õtaan nii ipai wuruꞌu konaunam kidaꞌoraz naꞌiki umanawun kidaꞌoraz aimaakan utaapan. Ipai daunuꞌo utaa-kao õꞌati wuruꞌu amazadaz naꞌiki ipai wuruꞌu utaapaniinao kidaz aimaakan. Ukauꞌan turuu õtaanuzu naꞌiaꞌoram pidan ati. 7 Aizii pukodoruꞌukan an õꞌati, õtaan nii puꞌati ipai daunuudaꞌu wuruꞌu amazadaz, naꞌiki ipai wuruꞌu aimaakan kidaz kainaꞌaꞌoraz naꞌa.”

8 Sariapa Jesus kian uꞌati, “Tominkaru Paradan saadauzo-kariwaiz kian:

‘Pukodoruꞌuka soo baudaꞌapa Naobanai puTominkarun ati.

Pushaꞌapatin soo uruu aipan kawanaꞌati.’ ”†

9 Udaunaꞌan Satan naꞌakan naa Jesus Jerusalem iti. Uruu idi ĩkaawaꞌakan naa Tominkaru Dapu zowau paawa iti, udokoodinpan diꞌiti manawun. Naꞌiaꞌa naa ukian Jesus ati, “Tominkaru danin an pugaru, puzakaꞌuta kai diꞌikiꞌi imiꞌi baara iti. 10 Tominkaru Paradan saadinpaꞌoraz kian:

‘Udyuudan nii paꞌangelinnao kazannaatapan pugaru,

naꞌiki ĩtaapan nii pugaru kaiman.

11 Ĩzaamatapan nii pugaru

naꞌiki aonaꞌo nii pukaziwan pukidiba

puwaotan an kuba kida diꞌiti.’ ”‡

12 Mazan Jesus kian uꞌati, “Tominkaru Paradan saadinpauzo kian: ‘Manaꞌa putiwaa-kidapauzoꞌonaꞌa uNaobanaa Tominkaru paradan mishiin.’ ”§

13 Aizii ipaiꞌi naa Satan tiwaan Jesus nyukunuu. Uipaian daunaꞌan patiwautanuz, umakoꞌokan naa, atii baꞌoran donoꞌo nii zii koshan utiwaan Jesus.

Jesus sakadan pakaudinan
Galilee Baara ii

(Matthew 4:12-17; Mark 1:14-15)

14 Uruu daunaꞌan Jesus kiwan naa Galilee Baara iti, naꞌiki maꞌozaka Kaimanaꞌo Doronaa taapan unyukunuu. Kuwai Jesus dauꞌu kidaꞌo abata-kaoaꞌa naa ipai wiizai kawanaꞌati wuruꞌu Galilee Baara ii aka kidaꞌoraz. 15 Naꞌii akaꞌa naa Jesus tominapa-kidan pidannao Tominkaru Paradan dauꞌu synagogue* kida kawanaꞌati. Tuukii pidannao konaukii-kidanuzu.

Jesus kashanau-kao padyaupai-kizi Nazareth ii

(Matthew 13:53-58; Mark 6:1-6)

16 Udaunaꞌan Jesus makon Nazareth iti, padyaupai-kizi iti. Aizii Sookapa-karu Kamoon dono, umakon naꞌiki umorotan naa synagogue iti. Ukaduz umorotauzonuz naꞌapa ĩsookapan kamoon dono. Umorotan idi, naꞌiaꞌa naa pidannao dyuudan uaitan Tominkaru Paradan tawuruꞌu saada-kariwai kidaz kotuaꞌa naa. 17 Uruu idi ĩtaan naa uꞌati kaarita,† tawuruꞌu Tominkaru prophetin, Isaiah saadanii kidaz kotuaꞌa naa. Sariapa Jesus buzuutan wuruꞌu papidapa-kariwaiz kaarita, udaꞌatanuzu atii uikodan wuruꞌu paaitaꞌazooniaz. Kaikapaꞌa usaadinapanuꞌu:

18 “Kainaꞌa Kaimanaꞌo Doronaa Tominkaru diꞌikiꞌo mashaapan õtuma.

Uzaamatanii õgaru ushaꞌapanum kauꞌan uaipan idi

õkowaadapan Kaimanaꞌo Kuwai patakaꞌutinainao ati.

Udyuudan õkowaadan soꞌota-kao nii ipai pidannao

wuruꞌu pataruba zaamatapaniinao kidaz,

naꞌiki udyuudan õgaru ishaawunnao idaꞌati,

õkowaada kizi ĩꞌati kaimanaꞌo niꞌi naa ĩtukapan, ĩawun saabaa-kao idi.

Naꞌiki udyuudan õgaru kaminkaꞌutaꞌo nii,

ipai wuruꞌu patakaꞌuta-kariwainaouz.

19 Naꞌiki kowaadaꞌo nii Naobanai kamunanun niꞌi naa paꞌan aizii,

papidanannao ati.”‡

20 Udaunaꞌan Jesus papidaꞌakan naa wuruꞌu kaaritaz powaa iti, naꞌiki utaaꞌakan naa powaa itiz pidan ati, wuruꞌu taaꞌoraz uꞌati kaarita. Udaunaꞌan usakanataꞌakan naa. Ipai pidannao, wuruꞌu synagogue iainao kidaz, awunuupaꞌakan soo Jesus ati. 21 Naꞌiki ukian ĩꞌati, “Aizii wuruꞌu uabataniaz Tominkaru Paradan aita-kao, uruu umishiinan naa wuruꞌu.”

22 Ipai pidannao, abatapainao naꞌii, tuukii ĩdiꞌitinpan uparadan dauꞌu. Kaiman ĩabatan ukakuwaapan, aitapaꞌo pidan kawan manawun. Mazan ĩkian paꞌatiaaka kida, “Kanom dii mooko uruu, aonaa Joseph dani mani karikaonan?”

23 Sariapa Jesus kian ĩꞌati, “Õaitapa naꞌapam ukiaꞌazon õꞌati, uparadaꞌazon õꞌati tawuru kawanuꞌu parada-karu kiauzonuz. ‘Daakataa, pukasarain puaipan ati pukakuda kizi,’ kii-karuz. Naꞌiki õaitapa ukiaꞌazon õꞌati. ‘Pushaꞌapata kapam daꞌaꞌa puwiiziꞌi, tawuruꞌu kowaada-kariwaiz waꞌati pushaꞌapatan Capernaum ii.’ ”

24 Udaunaꞌan Jesus kian koshan ĩꞌati, “Mishi, aonaa naꞌapainim Tominkaru prophetin naubauzo-kao, ukaawan an pawiizi ati. 25 Aizii uabata naꞌapam õkian. Elijah, kowaadapauzoz Tominkaru Paradan, kakupan dono zii, kainaꞌa iriba zunnao mawakaꞌo ĩdaiarunao, mashaapan Israel ii. Uruu dono idikinaudaꞌu wunu pazikon an powaꞌa aonaa wunu kaawan Israel ii, uruu idi aonaa wanyukunui nii, zamazi kaawan ipai wiizai kawanaꞌati. 26 Mazan upuꞌu zii aonaa Elijah dyuuda-kao kaminkaꞌutaꞌo nii zunnao Israelitenaouz, wuruꞌu mawakainaouznaa ĩdaiarunao. Mazan udyuuda-kao soo baudaꞌapa zun diꞌiti mawakaibaꞌa naa odaiaru, baꞌoran wiizai iaꞌoraz omashaapan, Zarephath kiaꞌoraz udakota-kao, Sidon iaꞌoraz.§ 27 Naꞌiki Elisha, Tominkaru prophetin kakupan dono zii, kainaꞌa iriba pidannao Israel ii, kabishopauzonao kichanaꞌiki-kiaꞌo bishoi idi. Mazan upuꞌu aonaa baudaꞌapa pidan Elisha kakudan Israel iaꞌo ĩmashaapan. Soo ukakuda baudaꞌapa pidan Naaman kiaꞌo uꞌuu, mashaapaꞌo baꞌoran wiizai ii, Syria kiaꞌoraz udakota-kao.”*

28 Ipai pidannao wuruꞌu abatapainaouz Jesus paradan synagogue ii, tuukii ĩtoꞌoran uꞌati, uparadan idi naꞌapa ĩꞌati. 29 Uruu idi ĩkadishiaꞌakan kidaꞌa naa, udaunaꞌan ĩzaamataꞌakan naa Jesus paanoba kaduꞌiki kida, naꞌiki ĩnaꞌakaꞌakan naaz atii pawiizi tokon iti, dokoaꞌo ukatawudapuz-tinpan diꞌiti. Naꞌikiꞌo niꞌi naa ĩaipan pakidaꞌukan Jesus. 30 Mazan upuꞌaꞌa naa Jesus makoꞌokan, upodowaanaꞌakan pidannao bii an, atii naꞌapa umakon ĩꞌai.

Oiaꞌo doronai zaamatapanii
daonaiora

(Mark 1:21-28)

31 Udaunaꞌan Jesus makoꞌokan naa Capernaum iti, wiizai Galilee Baara iaꞌoraz. Naꞌii utominapa-kidan pidannao Tominkaru Paradan dauꞌu, Sookapa-karu Kamoon dono synagogue ii. 32 Tuukii pidannao diꞌitinpan paabatan idi Jesus paradan kaimanaiman manawun, ushaꞌapanum kauꞌan ĩabatan maꞌozaka manawun ukakuwaapan paꞌati.

33 Kainaꞌa daonaiora naꞌii synagogue ii, oiaꞌo doronai zaamatapanii. Sariapa ukadakon diiwaꞌo idaꞌan Jesus ati. 34 Ukian, “Ei, Jesus Nazareth san. Kandii dauꞌati puwaꞌatin waꞌidaꞌati, kanom puaipan waꞌai? Oo pumainaabataꞌanan waunao? Õaitapa pugaru, kaimanaꞌo manawun, Tominkaru diꞌikiꞌo puwaꞌatin.”

35 Sariapa Jesus kian uꞌati, “Pumashaadautapa, pukodita uꞌai!” Sariapa oiaꞌo doronai kabootaꞌakan wuruꞌu daonaioraz pidannao awun zaꞌa, mazan umuudaꞌakan naa naꞌiki ukoditaꞌakan naa uꞌai wuruꞌu ukabootaꞌakanuz uruu. Mazan aonaa ushaꞌapatan daonaiora kaziwaꞌo idaꞌan.

36 Tuukii pidannao diꞌitinpan, naꞌiki ĩkian pairibannao ati, “Ei, naꞌapa dii paꞌan uparadan maꞌozakan manawun? Ukaꞌiita, naꞌiki maꞌozaka mishi uparadan oiaꞌo doronainao ati, atii udyuuda zii mishi ĩkoditan pidan diꞌiki.” 37 Uruu idi ipai kuwai makon Jesus shaꞌapatanii dauꞌu, uruu wiizai diꞌiiꞌaka.

Jesus kakudan iriba pidannao

(Matthew 8:14-17; Mark 1:29-34)

38 Aizii Jesus koditan daunaꞌan synagogue iki, umakon sariapa Simon dapu iti. Naꞌapain tuukiaꞌo Simon imauzo karinaan, omada wiichan wiicha, wiicha. Sariapa ĩkowaadan Jesus ati odauꞌan. 39 Uruu idi umakon oꞌidiꞌiti. Ukaawan, ukadishitan maonapa owashatinapa-kizi bed idaꞌa. Sariapa udyuudan orinaa, wuruꞌu omada wiichanuz koditan oꞌai. Sariapa mishi omada wiichan shabataꞌakan, naꞌiki okakudaꞌakan naa. Udaunaꞌan okadishitan naa, naꞌiki otaan naa ĩwanyukunuu nii.

40 Aizii kamoo tipitan daunaꞌan iriba pidannao kaawa-kidan karinainao pairibannao, pabiꞌinaaka kidaꞌo ĩrinaa, ipai ĩnaꞌakan ĩdyaun Jesus idaꞌati. Uruu idi ipai Jesus pishatan ĩdyaun, naꞌiki ipai ukakudan ĩdyaun. 41 Aizii oiaꞌo doronainao, ipai ukodita-kidan pidannao ai kapam. Diiwa ĩkadakon kida ĩkoditan dono pidannao diꞌiki. “Pugaru Tominkaru Dani manawun,” ĩkian Jesus ati. Mazan tuukii Jesus mashaatan ĩdyaun, aonaa ukashaapan ĩparadan. Ushaꞌapanum kauꞌan ĩaitapan idi uruu Christ.†

Jesus tominapa-kidan pidannao synagogue kida kawanaꞌati

(Mark 1:35-39)

42 Aizii baꞌoran chaapiꞌiki ushaawaka zii Jesus makon naa donoi iki, naꞌiki umakon mapidantakaꞌo amazada iti. Uruu idi pidannao dorotapanuz atii ĩikodanuzu. Aonaa padamata ĩtaapadan umakon, tuukii ĩtiwaan pamashaatanuz. 43 Mazan Jesus kian ĩꞌati, “Kainaꞌa zii õkowaadaꞌazon Kaimanaꞌo Kuwai Tominkaru naobanai-tinan dauꞌu, baꞌoran wiizainao kida kawanaꞌati. Ushaꞌapanum kauꞌan uruu wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz õkowaadaꞌanan,” ukian.

44 Uruu idi Jesus makon, naꞌiki ukakuwaatinan naa synagogue kida kawanaꞌati.

5

Jesus zaamatan
pamin-kaudinannao nii

(Matthew 4:18-22; Mark 1:16-20)

1 Baudaꞌapa kamoo Jesus kadishitapan, Gennesaret Karishiiz* danomaꞌa. Uruu dono iriba, iriba pidannao kaawan uꞌidaꞌati. Naꞌiaꞌa naa ĩkasabaꞌuinan naꞌiki chakataꞌa naa ĩkaawan uꞌidaꞌati, ĩabataꞌazon idi ukowaadan Tominkaru paradan. 2 Upuꞌu Jesus tukapan dyaꞌutam kanawanao muudapa-kao karishii danoma ii. Kopautapauzonao muudapanii wuruꞌu pakanawan kidaz. Aizii wuruꞌu pidannaouz, ĩchikaapan naa pasaironnao naꞌii wunu danomaꞌa. 3 Sariapa Jesus makon naꞌiki upaidinan Simon kanawan zoꞌiti, naꞌiki udyuuda ukidaꞌukan wuruꞌu kanawaz masakaudaꞌu karishii danoma ai. Uruu idi Jesus sakanatan naa kanawa zoꞌii, naꞌikiꞌi naa utominapa-kidan pidannao Tominkaru paradan dauꞌu.

4 Aizii uipaian daunaꞌan pakakuwaatinan, sariapa ukian Simon ati, “Ukidaꞌuka kanawa baukapaꞌa naa kaanaꞌo-karu iti, utunuuta kizi usaironnao naꞌii, uzaamata kizi kopaunao.”

5 Sariapa Simon kian Jesus ati, “Õnaobanaa, baudaꞌapa marutaꞌo watiwautan wazaamatan kopau daꞌaꞌa, mazan aonaa kanom wazaamatan. Mazan aizii pudyuudan idi õgaru, õtunuutan nii wuruꞌu wasaironnaouz, puparadan kawanaꞌati,” ukian. 6 Uruu idi naꞌiaꞌa naa ĩtunuutan pasaironnao. Naꞌiki sariapa ĩsaironnao zaamatan diriꞌi, diriꞌi kopaunao, aonaa ukaꞌiita-kao kawanaꞌati. Atii ĩsairon kida aonaa ukaꞌiitan naa pawazoo, maonapa kida ĩsairon dadotan, pawazoo kimishan idi manawun. 7 Sariapa ĩawarian pairibannao, wuruꞌu baꞌoran kanawa zoꞌiainaouz kaminkaꞌutaꞌo nii paugaru. Uruu idi baokopaꞌa naa ĩtoꞌotan wuruꞌu sairo kidaz, ĩzaamata kopau diriꞌi, diriꞌi, ipai ĩpaidadan pakanawannao, maonapa kida ĩkanawan tipitan, uwazoo diriꞌin idi manawun.

8 Aizii Simon tukapan idi aimaakan shaꞌapan kaikapaꞌa, sariapa ukodoruꞌukan Jesus kanaapu iti, naꞌiki ukian uꞌati, “Marinaꞌa shoman õgaru, õnaobanaa, ushaꞌapanum kauꞌan oiaꞌo paꞌi manawun pidan wuruꞌu õgaruz.” 9 Tuukii Simon naꞌiki wuruꞌu baꞌorainaouz diꞌitinpan, patukapan idi pazaamatan diriꞌi manawun kopaunao. 10 James naꞌiki John wuruꞌu Zebedee dainaouz naꞌapa kapam, tuukii kapam ĩdiꞌitinpan.

Sariapa Jesus kian Simon ati, “Manaꞌa putariaꞌanaꞌa, aizii puzaamaapan niꞌi naa paꞌan pidannao.” 11 Udaunaꞌan ĩkozootan naa pakanawan kida karishii danoma ati, naꞌiki ĩwaꞌakaꞌakan naa ipai paꞌaimaakanutu kida, naꞌiki ĩmakoꞌokan naa Jesus dawuꞌati.

Jesus kakudan pidan kabishopaꞌo

(Matthew 8:1-4; Mark 1:40-45)

12 Aizii Jesus kaawan wiizai iti, naꞌii kainaꞌaꞌo pidan baiatinaꞌo kichanaꞌiki-kiaꞌo bishoi idi. Utukapan idi Jesus, sariapa ukodoruꞌukan ukanaapu iti, uawun baara imiꞌi baara iti. Naꞌiki ukian Jesus ati, “Õnaobanaa, õpishaan pugaru tuukii manawun, punyukunuu naꞌapan an, pukakuda shoman õgaru, pusoꞌota wuruꞌu bishoizi õꞌai.”

13 Sariapa Jesus pishatanuz naꞌiki ukian uꞌati, “Naꞌapa mishi õnyukunuu, aizii marii pumada saabainan.” Sariapa mishi pidan mada saabainaꞌakan. 14 Udaunaꞌan Jesus kakinaowan uruu. Ukian uꞌati, “Manaꞌa zii paꞌi pukowaadaꞌanaꞌa pidan ati, wuru dauꞌanaꞌa õshaꞌapataniaz puꞌati. Mazan pumako paꞌan kai, faadaa diꞌiti, marii kizi uawunuutan pumada, utukapa kizi mishi pumada saabainan. Uruu daunaꞌan putaaꞌa naa paꞌi puꞌuza faadaa ati, utaa kiziz naꞌiki ukawaoda kiziz Tominkaru ati, Moses kakinaori kawanaꞌati. Uruu idaꞌanaꞌo nii pidannao mishidan kaimanaꞌa naa pumada saabainan powaa iti.”

15 Mazan kiiꞌan kuwai Jesus dauꞌanaꞌo iribaaꞌaka-kaoaꞌa naa manawun ipai diꞌiiꞌaka kidaꞌa. Uruu idi pidannao kaawan aonaa masakaudaꞌu mani Jesus idaꞌati, ĩabataꞌazon idi ukuwaa. Baꞌorainao ĩkaawan ĩaipan idi kapam pakakuda-kao, parinaa kida ai. Uruu idi ipai ukakudan ĩdyaun. 16 Mazan panaadon Jesus makon nii daꞌi, utoriinpaꞌanan mapidantakaꞌo amazada iti.

Jesus chiꞌika-kidan machiꞌikakaꞌo daonaiora

(Matthew 9:1-8; Mark 2:1-12)

17 Aizii baudaꞌapa kamoo, Jesus tominapa-kidan dono pidannao, kainaꞌa pabiꞌi kida Phariseenao† sakanatapan naꞌii, naꞌiki naꞌii kapam tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu. Baꞌoran wiizai iki kidaꞌo ĩwaꞌatin wuruꞌu ĩnaouz, tawuruꞌu Galilee Baara naꞌiki Judea Baara ii aka kidaꞌoraz wiizainao, naꞌiki Jerusalem ikiinao kida naꞌii kapam. Ĩnao kida wuruꞌu sakanatapaꞌoraz naꞌii. Mazan Tominkaru taaniꞌi naa pamaꞌozakan Jesus ati, ukakuda-kinaa nii karinainao pabiꞌinaaka kidaꞌo rinai ai. 18 Naꞌapain pidannao kaawan Jesus idaꞌati, ĩnaꞌakan pairiban machiꞌikakaꞌo. Ĩnaꞌakanuzu pawashatinapa-kizi baara an. Ĩaipan pamorota-kidanuz kabaun nazo iti, Jesus kanaapu iti. 19 Mazan pidannao iriban idi manawun, aonaa naꞌitim ĩmorota-kidanuzu. Uruu idi sariapa ĩzaida-kidanuz kabaun zowau iti. Udaunaꞌan ĩsoꞌowan naa kabaun zowau, naꞌikiꞌi naa ĩtoka-kidanuz pawashatinapa-kizi baara an, atii pidannao sakoda iti, naꞌiki ĩmuudanuzu Jesus kanaapuꞌu. 20 Aizii Jesus tukapan idi ĩmishidan tuukii manawun, sariapa ukian machiꞌikakaꞌoraz pidan ati, “Õpaonaru, aizii ipai puꞌoian mainaabata-kao puꞌai.”

21 Sariapa tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki Phariseenao kian paꞌatiaaka kida, “Kandii mooko arawuꞌu, uwazootapaꞌazon Tominkaru paparadan idaꞌan? Soo baudaꞌapa Tominkaru turuaꞌo umainaabatan pidan oian.”

22 Mazan Jesus aitapa naꞌapam ĩdiꞌitinpan. Uruu idi ukian ĩꞌati, “Kandii nii udiꞌitinpan õdauꞌu kaikapaꞌa? 23 Naꞌiaꞌoram mashaꞌapannaa: ‘ipai puꞌoian mainaabata-kao’ kii, oo ‘pukadishita naꞌiki puchiꞌika’ kii? 24 Mazan õaidan nii uꞌati wuruꞌu Daonaiora Aokazi Ikiꞌo, kainaꞌa umaꞌozakan umainaabata-kinaa nii pidannao oian daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa.” Uruꞌu naa Jesus kiaꞌakan naa machiꞌikakaꞌo pidan ati, “Õkian puꞌati pukadishita, puzaamata wuruꞌu puwashatinapa-kiziz naꞌiki pumakoꞌo naa pudapu iti.” 25 Sariapa mishi pidan kadishitaꞌakan ipai awunuutapainao awun zaꞌa, uzaamataꞌakan naa pawashatinapa-kizi baara, naꞌiki umakoꞌokan naa padapu iti konaukii. Tuukii ukonaukii-kidan Tominkaru.

26 Aizii wuruꞌu awunuutapainao kidaz, tuukii ĩdiꞌitinpan, naꞌiki tuukii kapam ĩtarian, naꞌiki tuukii ĩkonaukii-kidan Tominkaru. “Ei, watukapa zii aizii konaunam kidaꞌo naꞌiki umanawunuꞌo aimaakan shaꞌapata-kao, wuruꞌu aonaꞌoraz watukapauzon ushaꞌapata-kao kida,” ĩkian.

Jesus dapadan Levi

(Matthew 9:9-13; Mark 2:13-17)

27 Udaunaꞌan Jesus koditan naa kabaun iki naꞌiki umakoꞌokan naa. Pamakopa-kizi an utukapa pidan Levi kiaꞌo uꞌuu, uruu zaamaapauzo tax puraatannaa. Jesus ikodan usakanatapan pazaamaapa-kizi ii puraata. Sariapa ukian uꞌati, “Puwaꞌati õtuma, õtominapa-kida kizi pugaru.” 28 Sariapa Levi waꞌakan wuruꞌu pakaudinkiz naꞌiki umakoꞌokan naa Jesus dawuꞌati.

29 Aizii padapu ii Levi toman naa udaruꞌo aroapa-karu Jesus ati. Kainaꞌa iriba baꞌorainao zaamaapauzonao kapam tax puraatannaa aroopaꞌazon ĩtuma, naꞌiki kainaꞌa iriba kapam baꞌoran pidannao kida aroopaꞌazon ĩtuma. 30 Kainaꞌa naꞌii pabiꞌi kida Phariseenao awunuutapan, naꞌiki naꞌii kapam ĩiribannao tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu awunuutapan. Sariapa ĩkian utominapa-kidaniinao ati, “Kandii nii arawu aroopaꞌazon naꞌiki utuzaꞌazon wunao tumaꞌa oiainaouz, zaamaapauzonao kidaz tax puraatannaa, naꞌiki wuruꞌu oiainao kidaz pidannao?” Kiaꞌo wuruꞌu ĩkiainapanuz.

31 Sariapa Jesus kian ĩꞌati, “Pidannao ziwuinao, aonaa kanom nii ĩaipan daakataa, soo karinainao paꞌan tuukii ĩaipan daakataa. 32 Ukauꞌan naꞌapaꞌo kapam wuruꞌu õwaꞌatinuz daꞌatiꞌi, aonaa kaimanainao idaꞌatiꞌo mani, soo oiainao idaꞌatiꞌo paꞌan wuruꞌu õwaꞌatinuz ĩtanawatin kizi paꞌoian ai.”

Pidannao pishautan Jesus sanadinapa-karu dauꞌu

(Matthew 9:14-17; Mark 2:18-22)

33 Pabiꞌi kida pidannao, kaawainao kidaz Jesus idaꞌati, kian uꞌati, “John Chikaawunuupauzoz tominapa-kidaniinao mapuda paꞌan ĩsanadinpauzon,‡ naꞌiki ĩtoriinpauzon Tominkaru aipan kawanaꞌati. Naꞌiki wuruꞌu tominpauzonao kidaz Phariseenao diꞌiki, naꞌapa kapam ĩsanadinpan naꞌiki ĩtoriinpan. Mazan aizii wuruꞌu putominapa-kidaniinaouz, aonaa ĩsanadinpauzon, mazan ĩaroopan nii naꞌiki ĩtuzan nii atii ĩshiitan.”

34 Sariapa Jesus kian ĩꞌati, “Turuu mani uꞌitiiman pidannao waꞌatiinao mazida-karu dauꞌati baiatan pazamazin mazidaꞌo daonaiora naꞌan puꞌu ĩtuma? Aonaa turuu ĩbaiatan pazamazin. 35 Mazan baudaꞌapa kamoo naꞌaka-karu nii wuruꞌu mazidaꞌoraz daonaiora ĩꞌai, uruu donoꞌo niꞌi naa paꞌan ĩsanadinpan naꞌiki ĩbaiatan pazamazin.”

36 Udaunaꞌan Jesus kowaadan naa diꞌitinapa-kinai kuwai. Ukian ĩꞌati, “Aonaa naꞌiam zii pidan kuzuutauzon paꞌinaꞌo chaakita pazimindota-kinaa nii uzaamaꞌoraꞌa naa chaakita. Mazan aizii pidan kuzuuan an paꞌinaꞌo chaakita pazimindoapa-kinaa nii, upatakaꞌuan paꞌinaꞌo chaakita, naꞌiki panaꞌaꞌo nii uaidinpan uzaamaꞌo ai. 37 Naꞌiki aonaa naꞌapainim pidan paidauzon, paꞌinaꞌo zii wine toma-kao, uzaamaꞌoraꞌa naa wine kinnaa§ zoꞌiti. Ushaꞌapanum kauꞌan paꞌinaꞌo wine paida-kao an, upoodan nii umaꞌozakan anaꞌa naa, naꞌiki utadaꞌokan nii wuruꞌu uzaamaꞌoraz naa riwunii kinnaaz. Uruu idi ipaiꞌo nii riwunii wakudinan. Aizii wuruꞌu ukinnaaz ukabootaꞌaka-kao niꞌi naa. 38 Mishiꞌoraiman paꞌinaꞌo wine paida-kao paꞌinaꞌo ukinnaa zoꞌiti. 39 Naꞌiki aonaa kanom tuzaꞌazon paꞌinaꞌo zii wine toma-kao, patuzaꞌakan daunaꞌan maꞌozakaꞌoraꞌa naa wine. Aizii pidan tuzan an wuruꞌu maꞌozakaꞌoraz wine, ‘Kaiman paꞌan wuruꞌu maꞌozakaꞌoraz wine, paꞌinaꞌo utomaꞌaka-kao ai,’ ukian nii.” Uruu kiaꞌo wuruꞌu Jesus kowaadaniaz kuwai.

6

Sookapa-karu Kamoon dauaꞌo

(Matthew 12:1-8; Mark 2:23-28)

1 Baudaꞌapa kamoo Sookapa-karu Kamoon dono, Jesus dobatapan zakapu an patominapa-kidaniinao tuma, paoribai wheat baawu an. Naꞌapain Jesus tominapa-kidaniinao karaowaanan wheat aka. Uruu idi ĩzuꞌuan naa wuruꞌu wheat aka kidaz pakaꞌu baara iti, ĩaipan idi umada soꞌoinan, udaunaꞌan ĩnikan naaz. 2 Pabiꞌi kida Phariseenao pishaan ĩdyaun, “Kandii niꞌo udikintapan wuruꞌu aonaꞌoraz wakakinaorinaa kashaapan ushaꞌapata-kao, Sookapa-karu Kamoon dono?”*

3 Jesus kian ĩꞌati, “Aonaa mooko utukapauzon kaarita idaꞌaꞌoraz usaadinpan kanom King David naꞌiki uminaudaꞌunao shaꞌapatauzonii ĩzamazin donoꞌoraz? 4 Umorotan Tominkaru Dapu nazo iti, naꞌii uzaamatan bread taa-kariwaiz Tominkaru ati. Udaunaꞌan unikan naaz naꞌiki utaan naa paminaudaꞌunao atiz. Aonaa ukashaapa-kao padamata baꞌoran pidan nikan wuruꞌu bread kidaz, soo faadaanao.” 5 Powaꞌa zii Jesus kian ĩꞌati, “Daonaiora Aokazi Ikiꞌo, uruu paꞌan kazowautapaꞌoraz Sookapa-karu Kamoon.”

Jesus kakudan pidan
dadaraꞌo uanoba

(Matthew 12:9-14; Mark 3:1-6)

6 Baꞌoran dono koshan, Sookapa-karu Kamoon dono, Jesus morotan synagogue iti. Naꞌii utominapa-kidan pidannao Tominkaru paradan dauꞌu. Kainaꞌa baudaꞌapa pidan naꞌii dadaraꞌo uanoba badaꞌii, udiwaꞌoran atanapa naꞌiki aonaa naꞌapam ukaiwaanuzu. 7 Kainaꞌa wunaouꞌu tiichaapauzonaouz Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki Phariseenao naꞌii kapam. Ĩnao tuukii ĩaipan patukapan Jesus shaꞌapatan aimaakan, ĩaipan panaꞌapaunuz, ushaꞌapatan an aimaakan, Sookapa-karu Kamoon dono. Uruu idi kaimanaiman ĩawunuutapan uruu, ĩtukapaꞌazon usaabaan wuruꞌu pidan anobaz. 8 Mazan Jesus aitapa ipai ĩdiꞌitinpan, uruu idi ukian wuru atiꞌi daonaiora dadaraꞌoraz uanoba, “Pukadishita, naꞌiki puwaꞌati daꞌatiꞌi pidannao kanaapu ati.” Sariapa ukadishitan naꞌiki umakoꞌokan naa pidannao kanaapu iti. 9 Udaunaꞌan Jesus kian pidannao ati, “Õpishaan nii unao aizii, naꞌapa dii kakinaorii taa-kariwaiz waꞌati aipan washaꞌapatinan, Sookapa-karu Kamoon dono? Uaipan washaꞌapatan oiaꞌo oo kaimanaꞌo? Udyuuda wakakudan pidan oo wazowianuzu?” 10 Jesus awunuupan ipai pidannao kawanaꞌati, naꞌiki sariapa ukian pidan dadaraꞌo uanoba ati, “Pusawada puanoba.” Sariapa usawadaꞌakan paanoba, naꞌiki uanoba saabainaꞌakan naa. 11 Mazan tuukii wunao toꞌoranuꞌu, zaudapainaouz Jesus shaꞌapatan aimaakan. Uruu daunaꞌan ĩmiitiniipan naa, ĩaitapaꞌazon naꞌapam nii pashaꞌapatan Jesus.

Jesus zaamatan 12 pidannao
padyuudan nii

(Matthew 10:1-4; Mark 3:13-19)

12 Uruu dono Jesus makon naawazi paawa iti utoriinpaꞌanan, uruu idi unaꞌian utoriinpan baudaꞌapa marutaꞌo Tominkaru ati. 13 Aizii baꞌoran chaapiꞌiki, uruꞌu naa udapadan patominapa-kidaniinao. Aizii ĩbii iki, uzaamata 12 daonaioranao padyuudan nii kowaadapaꞌo nii ipai kuwai wuruꞌu uaiapanii kidaz ukowaada-kao naꞌiki ushaꞌapata-kao. Udakotan wuruꞌu pazaamataniinaouz apostlenao.† 14-16 Kaikapaudaꞌuꞌo wuruꞌu uzaamataniinaouz: Simon, Peter kiaꞌoraz udakotapa-kao, naꞌiki uꞌinawuzu Andrew, naꞌiki kainaꞌa James, John, Philip, Bartholomew, Matthew, Thomas, naꞌiki James, Alphaeus daniz, naꞌiki Simon, uruu Patriot,‡ Judas, James daniz naꞌiki Judas Iscariot zaamata-kidaꞌoraz Jesus.

Jesus tominapatin-kidan naꞌiki ukaminkaꞌuupan pidannao

(Matthew 4:23-25)

17 Udaunaꞌan Jesus tokan naa naawazi paawa iki, apowaꞌaꞌo baara ati, wunao tumaꞌa pazaamataniinaouz daonaioranao. Naꞌiaꞌa naa iriba pidannao wuruꞌu tominpauzonao kidaz uꞌidiꞌiki kasabaꞌuinan, naꞌiki iriba kapam baꞌoran pidannao kaawan naꞌiti. Pidannao waꞌatin pabiꞌinaaka kidaꞌo wiizai iki, ipai Judea Baara ii aka kidainaouz wiizainao, Jerusalem ikiinao naꞌii kapam. Aizii kainaꞌa baꞌorainao kida kaawan waꞌatiinao Tyre naꞌiki Sidon iki, munapoꞌo paran danoma itinapu kidaꞌo wiizainao. 18 Ĩwaꞌatin ĩabataꞌazon idi Jesus kuwaa. Baꞌorainao, ĩkaawan ĩaipan idi kapam pakakuda-kao parinaa ai. Naꞌiki kainaꞌa baꞌorainao oiaꞌo doronai zaamatapaniinao kida. Uruu dono ipai ukakudan karinainao. 19 Tuukii pidannao aipan papishatan Jesus, ushaꞌapanum kauꞌan ĩtukapan idi maꞌozaka Tominkaru kaudinan uꞌidaꞌa, usoꞌota pabiꞌinaaka kidaꞌo rinai pidannao ai. Uruu idi ukakuda ipai pidannao parinaa kida ai.

Konaukii-karu naꞌiki
kashaꞌora-karu

(Matthew 5:1-12)

20 Sariapa Jesus awunuupan wunao diꞌitiꞌi tominpainao kidaz uꞌidiꞌiki. Ukian ĩꞌati.

“Konaukiaꞌo paꞌan unao,

mapuraataniinaouz,

ushaꞌapanum kauꞌan unao atiꞌo paꞌan

wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinanuz.

21 Konaukiaꞌo paꞌan unao

baiatainaouz pazamazin kai.

Ushaꞌapanum kauꞌan, diinaꞌitiꞌi abaapaꞌo nii paꞌan unao.

Konaukiaꞌo paꞌan unao,

kashaꞌoratinainao kidaz kai,

ushaꞌapanum kauꞌan diinaꞌitiꞌi

karikaonanuꞌo nii paꞌan ukonaukiitinan.

22 “Konaukiaꞌo paꞌan unao, utoꞌora-kizaitapa-kao an, naꞌiki ukashanaukii-kida-kao an, naꞌiki udakowautapa-kao an, naꞌiki udakota-kao an oiainao nii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo dikin ii. 23 Ukonaukii naꞌapa kidaꞌo aimaakan shaꞌapan dono uꞌati. Ukonaukii tuukii, ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌa paꞌan umanawunuꞌo uwinipinaa niꞌo taapa-kao aokazi ii. Wuruꞌu pidannao toꞌora-kizaitapaꞌoraz unao kai, naꞌapaꞌo kapam ĩdokozu-daunnao taapauzon Tominkaru prophetinnao kotuaꞌa naa.

24 Kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan diinaꞌitiꞌi, unao kapuraataniinao,

kai kaiman manawun uabatinpan.

25 Kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan diinaꞌitiꞌi, unao kawanyukunuinao,

mazan diinaꞌitiꞌi uzamazin nii.

Kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan diinaꞌitiꞌi,

unao konaukiaꞌoraz umashaapan,

konaukii ushaazootinan kai,

mazan diinaꞌitiꞌi ukashaꞌoratinan nii tuukii, uzaadinan nii naꞌiki

umuraapatinan nii.

26 “Kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan diinaꞌitiꞌi, kai tuukii uatadapa-kao. Naꞌapa kotuaꞌa naa ĩdokozu-daunnao atadapauzon pidannao dakotinpauzonaouz prophetnao nii.

Umarainapa toꞌoratinainao uꞌati

(Matthew 5:38-48; 7:12a)

27 “Mazan aizii õkiaꞌazon unao abatapainao ati. Umarainapa ipai utarubanao. Kaiman utaapa naꞌiki ushaꞌapata kaiman aimaakan wunao atiꞌi toꞌora-kizaitapaꞌoraz unao. 28 Upishaa Tominkaru marii kizi ukaimanan wunao atiꞌi, aipainaouz dikaudaꞌo shaꞌapan uꞌati. Naꞌiki utoriinapa Tominkaru ati kaimanaꞌo idaꞌan wunao dauꞌanaꞌa antamikiipauzonaouz unao. 29 Aizii pidan tinikan an pugaru pukaozoo ati, marii putinika-kidan baꞌoran pukaozoo uꞌati. Aizii pidan kazatan an puchaakitan, marii uzaamatan pushooton kapam. 30 Naꞌiaꞌoram pidan pishaan an aimaakan puꞌai, putaa uꞌati. Aizii pidan kazatan an pushaꞌapauzi, manaꞌa pupishaaꞌanaꞌa powaa itiz. 31 Pushaꞌapata kaimanaꞌo aimaakan baꞌoran pidannao ati, naꞌapa puaipan kawan ĩshaꞌapatan aimaakan puꞌati.

32 “Aizii pumarainpan an soo wunaouꞌu marainpainaouz karikaonan pugaru, kandii dikin ii puaitapan pukonaukii-kida-kao? Upuꞌu zii oiainao pidannao ĩmarainapa pamarainpikinao. 33 Aizii pushaꞌapatan an kaiman aimaakan soo wunao ati karikaonanuꞌu, shaꞌapatainao kidaz kaiman aimaakan puꞌati, kandii dikin ii puaitapan kaimanaꞌo aimaakan taa-kao puꞌati? Upuꞌu zii oiainao pidannao, ĩshaꞌapata kaiman aimaakan wunao atiꞌi shaꞌapatainaouz kaimanaꞌo aimaakan ĩꞌati. 34 Aizii putaan an aimaakan oo puraata pidan ati, puaitapan idi ukawadauntan niiz, kandii dikin ii puaitapan pukonaukii-kida-kao? Upuꞌu zii oiainao taan puraata baꞌoran oiainao ati, ĩaitapa kawadaunita-karu nii wuruꞌu papuraatanuz. 35 Ukauꞌan umarainapa utarubanao, ushaꞌapata kaiman kidaꞌo aimaakan ĩꞌati. Utaa kapam aimaakan kanaꞌapan ĩꞌati, aonaa uzaudapaꞌanaꞌa ukawadaunuta-kao powaa iti. Kainaꞌaꞌo paꞌan umanawun kida aimaakan taapa-kao unao ati, ushaꞌapatanii kida winipinaa nii. Uruu idi mishiꞌo nii Tominkaru umanawunuꞌoraz daniitan ipai unao. Tominkaru, uruu ipai ukaimanan pidannao ati. Utukapa-kida pakaimanan wunao atiꞌi, aonaꞌoraz ĩkonaukii-kidauzon uruu, utaan puꞌu aimaakan ĩꞌati, naꞌiki wunao atiꞌi oiainaouz manawun pidannao. 36 Ukauꞌan ukamunan kapam naꞌapa udaru Tominkaru kamunanuuzon kawan.

Manaꞌa uzaudauzoꞌonaꞌa pidan madiwautapaka

(Matthew 7:1-5)

37 “Manaꞌa udakotauzoꞌonaꞌa pidan dikaudaꞌo nii, aonaa kizi Tominkaru dakotan unao dikaudaꞌo nii. Manaꞌa ukaboota-kidaꞌanaꞌa pidan patakaꞌuta-karu nii, aonaa kizi kapam uboota-kao. Naꞌiki umarinaꞌata wuruꞌu dikauda kidaꞌoraz shaꞌapatauzo-kao uꞌati, Tominkaru marinaꞌatan nii wuruꞌu oii kidaꞌoraz ushaꞌapatauzon. 38 Utaa aimaakan baꞌorainao ati, Tominkaru taan nii aimaakan unao ati. Naꞌiki diriꞌiꞌo nii manawun aimaakan taa-kao uꞌati, atii aonaꞌo niꞌi naa naꞌitim upaidinan. Naꞌapam udiriꞌin putaauzon aimaakan baꞌorainao ati, naꞌapaꞌo nii udiriꞌin Tominkaru taan puꞌati.”

39 Udaunaꞌan Jesus kakuwaapan naa, diꞌitinapa-kinai kuwai idaꞌan. Kaikapaꞌo wuruꞌu ukianuz: “Aonaa turuu pidan ushaawun naꞌakan pamin-ushaawunun, ushaꞌapanum kauꞌan ipai daunuudaꞌuꞌo nii ĩwaotan kichada-kariwai nazo iti. 40 Aonaa naꞌiam pidan tominpauz umanawunun patiichaan ai, mazan ipai wuruꞌu tominpauzonaouz ĩipaian daunaꞌan patominpan, naꞌapaꞌo niꞌi naa ĩaitapan patiichaan kawan.

41 “Kandii nii mooko wuruꞌu pudiꞌitapanuz kaunubaꞌo puiriban awun idaꞌa, pumadiꞌitapakan puꞌu wuruꞌu atamun taramtinpaꞌoraz puawun idaꞌa? 42 Pukaꞌiita zii pukian puiriban ati. ‘Daꞌatiꞌi õsoꞌota kizi kaunubaꞌoraz puawun ai,’ pumatukapakan puꞌu kainaꞌa udaruꞌo atamun idin puawun idaꞌa? Pugaru taapinpaꞌoraz kaimanaꞌo nii kaikiniꞌi, mishiꞌoraiman pusoꞌotaꞌa naa zii kiwiin atamun idin puawun ai. Uruu daunaꞌan kaimanaꞌo niꞌi naa putukapan pusoꞌotaꞌazoonii kaunubaꞌoraz puiriban awun ai.

Paoribai naꞌiki uꞌaka dauaꞌo

(Matthew 7:16-20; 12:33-35)

43 “Paoribai ziwuꞌo usodan, aonaa uꞌaka dikaudaꞌo nii. Mazan aizii paoribai maziwukaꞌo, ukaakan dono dikaudaꞌo nii kapam uꞌaka. 44 Ipai kaimanaꞌo dizoo-karu kadunaa aitapa-kao paꞌaka idaꞌan kida, naꞌiki aonaa naꞌiam zii pidan karaodauzon dizoo-karu fig oo grape kaiwada-karu kadunaa diꞌiki. 45 Aizii kaimanaꞌo pidan, ukodita-kida kaiman kidaꞌo paꞌidiwaru aimaakan, utaapan idi kaiman kidaꞌo aimaakan panyukunuu ii. Mazan aizii dikaudaꞌo pidan, ukodita-kida dikauda kidaꞌo paꞌidiwaru aimaakan, utaapan idi oii kidaꞌo aimaakan panyukunuu ii. Ukauꞌan shaꞌapaꞌoram aimaakan pidan taapanii kida panyukunuu ii, uruu kida wuruꞌu ukodita-kidaniaz paparadan idaꞌan.

Dyaꞌutamaꞌo kabaun tomikinao

(Matthew 7:24-27)

46 “Kandii nii udakotan õgaru unaobanaa nii, umashaꞌapatakan puꞌu õdyuudanii ushaꞌapatan? 47 Naꞌiaꞌoram pidan waꞌatiꞌo õꞌidaꞌati, naꞌiki mishiꞌo uabataꞌazon õkuwaa, naꞌiki izoꞌatiꞌo õparadan, õkowaadan nii kanom kawanuꞌo uruu. 48 Uruu naꞌapa pidan kawan, tomaꞌo padapu dadaraꞌo baaraꞌa, naꞌiki kichadaꞌo patoron uun nii munapo. Aizii naꞌapainim wunu tuubarun naꞌiki udapu naraan, aonaꞌo nii wunu paran kabootanuz, ushaꞌapanum kauꞌan dadaraꞌo baaraꞌaꞌo wuruꞌu udapuz. 49 Aizii naꞌiaꞌoram pidan abataꞌo õkuwaa mazan aonaa uizoꞌatinuz, naꞌapaꞌo uruu tawuru kawanuꞌu maaitapin-kaꞌoraz pidan, tomaꞌoraz padapu shomadaꞌo imiꞌi idaꞌa. Aizii naꞌapainim wunu tuubarun, baukapaꞌo nii wunu paran kidaꞌukaꞌakan wuruꞌu kabaunuz, uruu idi sariapa kabaun dorautan ipai daunuudaꞌu.”

7

Jesus kakudan
soldyaa zowaunaa poitoru

(Matthew 8:5-13)

1 Aizii Jesus ipaian daunaꞌan pakadakotinan pidannao ati, uruꞌu naa umakon Capernaum iti. 2 Aizii naꞌii kainaꞌa Roman soldyaannao zowaunaa. Uruu dono upoitoru umarainapanii manawun karinaan tuukii, maonapaꞌoraꞌa naa umawakan. 3 Uabatan idi Jesus kaawan wuru wiizai idaꞌatiꞌi pamashaapa-kiziz, sariapa udyuudan kazowautapainao Jewnao Jesus diꞌiti. Uaipan ĩdapadankan Jesus, uwaꞌati kizi padapu ati, ukakudanaka kizi upoitoru. Aizii uruu aonaa Jew mani. 4 Udaunaꞌan ĩmakon naa Jesus diꞌiti, atii ĩikodanuzu. Naꞌiaꞌa naa ĩkowaadan uꞌati parada-karu, naꞌiki tuukii ĩpishaan umakon patuma. Ĩkian uꞌati, “Tuukii manawun waaipan pukaminkaꞌutan wuruꞌu pidanaz, waaitapanii uruu kaimanaꞌo naobanai. 5 Ushaꞌapanum kauꞌan uruu umarainapanii tuukii wairibannao Jewnao, naꞌiki uruu tomanii waꞌati wuruꞌu synagogue. Uruu idi tuukii wapishaan pugaru pumako kizi uꞌidiꞌiti,” ĩkian. 6 Uruu idi Jesus makon ĩtuma.

Aizii ĩmaonapatapaanan puꞌaꞌa naa, uruꞌu naa naobanai dyuudan papaonarunao ikodapaꞌanan Jesus. Naꞌiki udyuudan ĩnaꞌakan paparadan uꞌidiꞌiti, kaikapaꞌa: “Naobanai, aonaa õaipan pumizidinan, aonaa õaipan puwaꞌatin õdapu ati. 7 Naꞌiki aonaa umanawunuꞌo mani pidan õgaru, naꞌiki aonaa õturuan õparadaꞌanan naꞌiki õmakon puꞌidiꞌiti manawun. Turuu paꞌan puparadan, naꞌiki karikaonan õpoitoru kakuda kizi. 8 Õgaru naꞌapa, õkaudinan doko ainao pidannao õꞌai waranu aꞌo. Õgaru naꞌapa, kainaꞌa soldyaanao kaudinaꞌo õwaranuꞌu kapam. Aizii õkian dono baudaꞌapa soldyaa ati, ‘Pumako,’ umakon nii. Aizii õdapadan dono baꞌoran soldyaa, ‘Puwaꞌati,’ õkian an uꞌati, uwaꞌatin nii. Naꞌiki õdyuudan dono õpoitoru, ‘Pushaꞌapata wuruꞌu,’ õkian an uꞌati, ushaꞌapatan niiz.”

9 Tuukii Jesus diꞌitinpan uabatan idi wuruꞌu kaikapaꞌoraz parada-karuꞌu. Sariapa utanawatinan pidannao diꞌiti, wuruꞌu waꞌatipainao kidaz udawuꞌati. Naꞌiki ukian ĩꞌati, “Aizii õkowaadan nii uꞌati: aonaa naꞌiam zii õikodauzon mishida-karu manawun wuru kawanuꞌoraꞌa Israelitenao bii an.” 10 Udaunaꞌan wunaouꞌu naꞌakainaouz parada-karu kiwaꞌakan naa powaa iti, naobanai dapu iti. Aizii ĩkaawan ĩabatan poitorui kakudaꞌakaꞌa naa.

Jesus kakudan daonaiora
mawakaꞌoraꞌa naa

11 Kadiman aka uruu daunaꞌan Jesus makon wiizai diꞌiti, Nain kiaꞌo uꞌuu. Aizii pidannao, tominpauzonao uꞌidiꞌiki naꞌiti kapam ĩmakon utuma. Naꞌiki iriba kapam baꞌorainao pidannao makon udawuꞌati.

12 Aizii Jesus kaawan puꞌu wiizai koraratapa-kinao paniinomizinaa idaꞌati, upuꞌu daonaiora mawakaꞌo naꞌaka-kao baaranai iti. Zuna mawakaibaꞌa naa odaiaru, odani wuruꞌu mawakaꞌoraz, ubaudaꞌapan odani wuruꞌu uruuz. Naꞌiki kainaꞌa iriba, iriba pidannao makon otuma.

13 Aizii Jesus tukapan oroo tuukii ukamunan-kidanuzo, sariapa ukian oꞌati, “Manaꞌa puzaadaꞌanaꞌa.” 14 Udaunaꞌan umakon naꞌiki upishatan naa wuruꞌu mawakaꞌo naꞌakapa-kinaoaz, sariapa wunaouꞌu naꞌakapainaouz mawakaꞌo mashaadinaꞌakan. Udaunaꞌan ukian mawakaꞌo ati, “Paꞌinaꞌo daonaiora, õkian puꞌati, pukadishita.” 15 Sariapa daonaiora sakanataꞌakan naꞌiki uparadan. Udaunaꞌan ukadishitan naꞌiki Jesus naꞌakan naaz padaro dazaba iti.

16 Tuukii pidannao tarian naꞌiki tuukii ĩdiꞌitinpan. Naꞌiki tuukii kapam ĩkonaukii-kidan Tominkaru. Uruu idi ĩkian, “Ei! Kaawa zii mishi wabii ati umanawunuꞌo Tominkaru prophetin. Mishi Tominkaru kaawan ukaminkaꞌutaꞌanan waunao Jewnao, upidanannaouz,” ĩkian. 17 Aizii kuwai, Jesus shaꞌapatanii dauaꞌo kowaadaabiꞌii-kaoaꞌa naa ipai Jewnao wiizi kida kawanaꞌati, naꞌiki ĩwiizi dawun itinapu kidaꞌo pidannao mashaapan, ipai kapam ĩabatan wuruꞌu kuwaiz.

John Chikaawunuupauzo dyuuda-kidan paparadan Jesus diꞌiti

(Matthew 11:2-19)

18 Aizii John abatan idi patominapa-kidaniinao pidannao kakuwaapan ipai wuru dauꞌaꞌa Jesus shaꞌapatanii kidaz aimaakan, sariapa udapadan dyaꞌutam pidannao ĩbii iki. 19 Udaunaꞌan udyuudan naa ĩdyaun Naobanai Jesus diꞌiti, naꞌiki udyuuda ĩpishaan Jesus kaikapaꞌa: “Pugaruꞌu naa waꞌatiꞌo niꞌoraz kowaadapa-kao? Oo marii zii wazaudapan baꞌoran waꞌatin?”

20 Udaunaꞌan ĩmakon naa Jesus diꞌiti, atii ĩkaawan uꞌidiꞌiti, naꞌiaꞌa naa ĩkian uꞌati, “John Chikaawunuupauzoz dyuudan waunao puꞌidaꞌati, upishaa-kidan naꞌiki uaitapaꞌazon pugaruꞌu naa tawuruꞌu waꞌatiꞌo niꞌoraz kowaadapa-kao? Oo marii zii wazaudapan baꞌoran waꞌatin kainaꞌiki?”

21 Aizii wuruꞌu ĩkaawanuz naꞌiti, Jesus kaudinan puꞌu karinainao dauꞌu. Ukakudan puꞌaꞌo iriba, iriba pidannao pabiꞌinaaka kidaꞌo ĩrinaa ai, oiaꞌo doronai zaamatapaniinao, ipai ukakudan ĩdyaun, naꞌiki ishaawunnao kida, ipai udaꞌatan naꞌiki usaabaan ĩawun. 22 Uruu idi Jesus dakoꞌatin wunao paradanuꞌu John dyuudaniinaouz. Ukian ĩꞌati, “Aizii ukiwa John diꞌiti, ukowaada kizi uꞌati ipai daunuudaꞌu wuruꞌu utukapanii kidaz õshaꞌapatan, naꞌiki ukowaada uꞌati ipai wuruꞌu uabatanii kidaz kuwai. Ukowaada uꞌati iribaꞌa naa ishaawunnao awun daꞌata-kao, naꞌiki saabaa-kao; aizii machiꞌika-kainao, chiꞌika-kida-kao; naꞌiki kabishopauzonao kichanaꞌiki-kiaꞌo bishoi idi, ipai ĩkakuda-kao. Aizii makinao-ziiwanao, kaimanaꞌa naa ĩabatan; naꞌiki mawakainao kida, kakuda-kao powaa iti; aizii patakaꞌutinainao, kowaada-kaoaꞌa naa ĩꞌati Kaimanaꞌo Kuwai.* 23 Konaukiaꞌo nii manawun wunaouꞌu sariaapaꞌoraz ĩmishidan õgaru, aonaꞌoraz ĩdiꞌitinpan panaꞌiti kida õdauꞌu,” ukian ĩꞌati.

24 Aizii John diꞌikiinao pidannao kiwan daunaꞌan, sariapa Jesus kian wunao atiꞌi iribainaouz pidannao, kasabaꞌukinpainaouz utuma. Ukian ĩꞌati, “Kandii dauꞌatiꞌo tawuruꞌu unao makouzonuz John diꞌiti mapidantakaꞌo amazada diꞌiti? Kandii wuruꞌu utukapaꞌazooniaz naꞌii? Utukapaꞌazon pidan kakataimanaꞌo unyukunuu, awaru dawuu-kidan kawan pinidi? 25 Kanom dii shaꞌa wuruꞌu utukapaꞌazooniaz naꞌii? Oo utukapaꞌazon pidan konaunamaꞌo oo umanawunuꞌo ukaiwadinpan? Pidan umanawunuꞌo, naꞌiki kaiwadinpaꞌo kaimanaiman, umashaapan kabaun umanawunuꞌo diꞌii? 26 Oo kanom shaꞌa wuruꞌu utukapaꞌazooniaz naꞌii? Tominkaru prophetin? Mishiꞌo wuruꞌu, pidan utukapaniaz naꞌii, powaꞌaꞌo zii umanawunun baꞌoran prophetnao ai. 27 Uruu John, dauꞌanaꞌo tawuruꞌu kotuaꞌo Tominkaru Paradan saadauzo-kaoaz kaikapaꞌa: ‘Õdyuudan nii õprophetin kiwiin, saabaaꞌo nii dunapo puꞌuaꞌati,’ ” ukianuz.

28 Udaunaꞌan Jesus kian koshan ĩꞌati, “Õkowaadan nii uꞌati aizii aimaakan, John uruu uwazootapanii ipai, ipai pidannao, aonaa baudaꞌapa pidan kainaꞌa shakatainao wuru baaraꞌaꞌa, uruu kawanuꞌo nii. Mazan pidan, aonaꞌoraz umanawunun Tominkaru naobanai-tinapa-kiziꞌi, upuꞌu umanawunuꞌo uruu John ai,” Jesus kian ĩꞌati.

29 Ipai pidannao naꞌiki wuruꞌu zaamaapauzonao kidaz tax puraatannaa, abatan Jesus paradan, naꞌiki ĩnao tuukii paꞌan ĩmishidan, naꞌiki ĩaitapa mishiꞌo naꞌiki sakitapaꞌo wuruꞌu Tominkaru paradan kidaz. Uruu idiꞌo paꞌan ĩchikaawunuu-kidinan John ati. 30 Mazan kainaꞌa baꞌorainao pidannao, ĩdakotapa-kao Phariseenao naꞌiki kainaꞌa baꞌorainao tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu. Ĩnao aonaa paꞌan ĩshaꞌapatan wuruꞌu Tominkaru aiapanii kidaz ushaꞌapata-kao. Uruu idi aonaa ĩchikaawunuu-kidinan John ati.

31 Powaꞌa zii koshan Jesus kian pidannao ati, “Naꞌapa dii mani õkian wunao dauꞌanaꞌa kainaouz pidannao mashaapan? Naꞌapa dii mani õkowaadan oo õdakotan ĩdyaun? Õkian nii. 32 Ĩnao mashaapan koraiziannao makinaotinan kawanuꞌo, aonaa ĩnyukunuu kaimanaꞌazon baꞌorainao ati. Aizii pamakinaotin kizi iki, koraiziannao kadakoinpauzon paꞌatiaaka kida kaikapaꞌa: ‘Wakunuian mazida-karu kunnaa unao ati kuwudii idaꞌan, mazan aonaa ukonaupan. Aizii Wakunuian mawaka-karu kunnaa uꞌati, aonaa uzaadan,’ ĩkiitaakapan. 33 Aizii John Chikaawunuupauzo kaawan dono daꞌatiꞌi, aonaa unikauzon kaimanaꞌo wanyukunui wuruꞌu baꞌoran pidannao nikauzonii kaduz kidaz, naꞌiki aonaa utuzan wine. Uruu idi unao kian udauꞌan. ‘Kainaꞌa oiaꞌo doronai uꞌidaꞌa.’ 34 Aizii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo, ukaawan daꞌatiꞌi, ipai paꞌan uaroopan, naꞌiki utuzan bishoaꞌo wine. Uruu idi unao kian udauꞌan. ‘Aushaa utukapa, kashabakizi paꞌan arawuꞌu, naꞌiki tuzapa-shori kapam. Naꞌiki unaudapa kapam pakaminaudaꞌu-tinpan wunao idiꞌi zaamaapauzonaouz tax puraatannaa, naꞌiki oiainao pidannao tuma.’ 35 Mazan ipai pidannao wuruꞌu daꞌanainao kidaz Tominkaru paradan, ĩnao tukapa-kidan mishiꞌo wuruꞌu Tominkaru aitapanii kidaz oo wuruꞌu ushaꞌapaapanii kidaz aimaakan.”

Oiaꞌo zunaaba shaꞌapatanii
dauaꞌo

36 Aizii kainaꞌa Pharisee, unaꞌakan Jesus, uaroapa-kidaꞌazoonuzu padapu ii. Uruu idi Jesus makon utuma udapu iti, naꞌiaꞌa naa usakanatan naꞌiki uaroopan naa. 37 Uruu wiizai diꞌii kainaꞌa zunaaba madoronaa-daunuꞌo omashaapauzon. Aizii oabatan idi Jesus aroopaꞌazon Pharisee dapu ii, sariapa omakon naꞌiti, onaꞌakan kaduunuribai pakinnaa zoꞌan kuba idiꞌi utoma-kao.† 38 Okaawan Jesus kidiba diꞌiti ubarau itinapu. Ozaadan tuukii, uruu idi ipai ozabian Jesus kidiba paawun uu idi. Udaunaꞌan oaradan naa ukidiba padizo idi naꞌiki sariapa okissitan wuruꞌu ukidiba kidaz, udaunaꞌan oramaudan naa ukidiba kaduunuꞌoraz ramau idi. 39 Aizii Pharisee, wuruꞌu naꞌakaꞌoraz Jesus padapu ati, tukapan wuruꞌu zun shaꞌapatanuz aimaakan naꞌapa Jesus ati. Sariapa ukian panyukunuu ii, “Umishiin an mani diꞌoraz daonaiora Tominkaru prophetin, uaitapa mani naꞌapaꞌoram okaduz wuruꞌu zunaz pishataꞌoraz paugaru. Naꞌiki uaitapa mani ipai naꞌapam omashaapauzon naꞌiki wuruꞌu oii kidaꞌoraz aimaakan oshaꞌapaapauzon.”

40 Sariapa Jesus paradan, naꞌiki ukian uꞌati, “Simon, kainaꞌa aimaakan õkowaadaꞌazon puꞌati.”

“Tiichaa, naꞌapaꞌoram aimaakan wuruꞌu pukowaadaꞌazooniaz õꞌati?” Simon kian.

41 Jesus kian uꞌati, “Kainaꞌa dyaꞌutam pidannao mawinipinaatapainao pidan. Baudaꞌapa mawinipinaatapan 500 wiziꞌi kidaꞌo puraata, baꞌoran mawinipinaatapan 50 wiziꞌi kidaꞌo puraata.‡ 42 Aonaa baudaꞌapa ĩnao kaꞌiitan pakawadauntan powaa iti wuruꞌu pamawinipinaatapaniaz puraata. Uruu idi pidan wuruꞌu taaꞌoraz zii puraata ĩꞌati, umarinaꞌataꞌakan naa wuruꞌu ĩmawinipinaatapaniaz. Aonaꞌo niꞌi naa uaipan uwadaun oo unyukunuupaꞌakan powaꞌa wuruꞌu ĩmawinipinaatapaniaz. Ukauꞌan, naꞌiaꞌoram nii puaitapan marainapa tuukii wuruꞌu marinaꞌataꞌoraz pamawinipinaatapa-kao?”

43 Simon dakoꞌatin, naꞌiki ukian, “Õzauda-kidan wuruꞌu mawinipinaatapaꞌo uruu dobata manawun, uruꞌo nii marainapa uruu tuukii.”

“Naꞌapa mishizi, sakitapaꞌo kaiwuruꞌu pudiꞌitinapanuz,” Jesus kian Simon ati. 44 Udaunaꞌan Jesus tanawatinan zunaaba diꞌiti, naꞌiki ukian Simon ati, “Putukapa diꞌoraz zunaabaꞌa, mishii? Õmorotan pudapu ati, aonaa putaan wunu õꞌati õchikaa-kinaa nii õkidiba. Mazan oroo, okaawan daꞌatiꞌi, ozaadan atii ochikaan õkidiba paawun uu idi. Udaunaꞌan oaradan õkidiba padizo idi. 45-46 Naꞌiki aonaa pukissitan õgaru, mazan oroo pakaawan diꞌikiꞌo aonaa osookadan pakissiipan õkidiba. Naꞌiki aonaa putaan õramauda-kinaa nii õzowau, mazan oroo oramauda zii õkidiba. 47 Aizii õkowaadan nii puꞌati aimaakan,” Jesus kian. “Wuruꞌu oshaꞌapatanuz aimaakan kaikapaꞌa, otukapa-kidan naꞌapam pamarainpan õgaru tuukii. Ushaꞌapanum kauꞌan oꞌoian wuruꞌu tuubaruꞌoraz manawun mainaabata-kao idi ipai daunuudaꞌu oꞌai. Mazan aizii pidan masakaudaꞌuꞌo uꞌoian, aizii uꞌoian mainaabata-kao an, masakaudaꞌuꞌo nii kapam umarainpan õgaru.”

48 Udaunaꞌan Jesus kian zunaaba ati, “Aizii ipai daunuudaꞌuꞌu naa puꞌoian mainaabataꞌaka-kao, aonaꞌo nii powaꞌa unyukunuuapa-kao.”

49 Sariapa pidannao wuruꞌu sakanatapainao kidaz utuma kiitaakapan paꞌatiaaka kida, “Kandii mooko arawuꞌu turuu mooko uaitapan pamainaabatan pidan oian?”

50 Mazan Jesus kian zun ati, “Pumishidan idiꞌo wuruꞌu, pukazannaatinanuz puꞌoian ai. Aizii pukiwaꞌa naa, kaiman punyukunuu aizii, naꞌiki aonaa kanom powaꞌa kasharutapaꞌo nii pugaru.”

8

Zunnao kaminkaꞌuupauzonao Jesus

1 Udaunaꞌan Jesus makon naa, uchiꞌikapan ipai donoi naꞌiki wiizai kida kawanaꞌati. Wuruꞌu uchiꞌikapanuz ukowaadapan Kaimanaꞌo Kuwai, Tominkaru naobanai-tinan dauaꞌo. Aizii 12 utominapa-kidaniinaouz, naꞌiiꞌaka kapam ĩchiꞌikapan utuma. 2 Naꞌiki zunnao, tawuruꞌu ukakudaniinao kidaz parinaa ai, naꞌiki baꞌorainao ukakudaniinao oiaꞌo doronai zaamatapan ai ĩdyaun, naꞌiti kapam pabiꞌi kida ĩnao makon, ĩkaminkaꞌuupan Jesus naꞌiki wuruꞌu utominapa-kidaniinaouz. Mary, Magdala sanaaba, Jesus soꞌotaniaz 7 oiaꞌo doronainao oꞌai, oroo wuruꞌu kaminkaꞌuupaꞌoraz ĩdyaun, 3 naꞌiki Joanna oroo Chuza kiaꞌoraz odaiaru uu, kazowautapaꞌoraz pabiꞌi kida Herod poitorunao. Naꞌiki Susanna naꞌii kapam, naꞌiki iriba baꞌoran zunnao kida naꞌii ĩtuma. Ipai ĩshaꞌapatan aimaakan, ĩtaan papuraatan, naꞌiki aimaakan sodi kida paaipan ati, pakaminkaꞌuta-kinaa nii Jesus naꞌiki utominapa-kidaniinao.

Jesus kowaadan
uudai paowa-kao dauꞌu

(Matthew 13:1-9; Mark 4:1-9)

4 Pidannao kaawan iriba, iriba Jesus idaꞌati, naꞌiki iriba kapam baꞌoran wiizai ikiinao kida kaawan. Aizii pidannao baokopatinan daunaꞌan, uruꞌu naa Jesus kakuwaapan naa ĩꞌati diꞌitinapa-kinai kuwai idaꞌan. 5 Ukian, “Baudaꞌapa kamoo pidan makon pazakapun iti upaowaꞌanan poroom uuda kida. Aizii kawiizii-kariwai baara an, uruꞌu naa upararaan poroom uuda. Pabiꞌi kida poroom uuda waotan chiꞌikapa-kizai an, uruu idi ipai udakazaabiꞌii-kao. Udaunaꞌan kotuꞌuznao waꞌatin naꞌiki ipai ĩnikan wuruꞌu uudai kidaz.

6 “Baꞌoran uudai kida waotan kubataꞌo baawu an. Mishi kaiman padamata uudai sodaꞌakan mazan aonaa naꞌitim uꞌishatabaꞌu zaamatinan, udaunaꞌan kamoo wiichaꞌakan naa, uruu idi sariapa uaradan atii umaririn.

7 “Baꞌoran uudai kida waotan kaiwada-karu taꞌo baara an. Mishi kaiman padamata usodaꞌakan, mazan udaunaꞌan, kaiwada-karu watudaꞌakan naa wuruꞌu paꞌinaꞌoraz usodan kida. Uruu idi aonaa naꞌitim naa ĩdyaupain.

8 “Baꞌoran uudai kida, kaiman paꞌan ĩwaotan kawiizii-kariwai baara an. Uruu idi ziwu ĩsodan, udaunaꞌan ĩkaakaꞌakan naa madowaaka kida paꞌidiwaru, naꞌiki diriꞌi shinibaba kida uꞌaka. Baudaꞌapaꞌo ukadunaa diꞌiki, uikoda 100 uꞌaka diriꞌin.”

Udaunaꞌan Jesus kian naa pidannao ati, “Pukakinaon an puabataꞌa naa kakinaorii!”

Kanom niꞌo Jesus kaiwaan diꞌitinapa-kinai kuwai kida

(Matthew 13:10-17; Mark 4:10-12)

9 Udaunaꞌan Jesus tominapa-kidaniinao pishaan naa uruu, naꞌapaꞌoram manawun wuruꞌu diꞌitinapa-kinai kuwaiz, ukowaadaniaz ĩꞌati. 10 Uruu idi ukian ĩꞌati, “Soo unao atiꞌo nii ukainaabata-kao wuruꞌu diꞌitinapa-kinai kuwaiz, Tominkaru naobanai-tinan dauaꞌoraz. Mazan wunao atiꞌi baꞌorainao kidaz ukowaada-kao nii soo diꞌitinapa-kinai kuwai idaꞌan. Uruu idi ĩtukapan puꞌu padamata wuruꞌu kadakotin-kizaiz, mazan upuꞌu aonaꞌo nii ĩtukapanuzu. Ĩabatan puꞌu padamatazu, mazan upuꞌu, aonaꞌo nii ĩaitapan naꞌapaꞌoram wuruꞌu parada-karu kianuz.

Jesus kowaadan naꞌapaꞌoram wuruꞌu diꞌitinapa-kinai kuwai

(Matthew 13:18-23; Mark 4:13-20)

11 “Kaikapaꞌa wuruꞌu diꞌitinapa-kinai kuwaiz,” Jesus kian ĩꞌati, “Aizii wuruꞌu uudai kidaz, Tominkaru paradan kida wuruꞌu. 12 Aizii wuruꞌu uudai kida waotaꞌoraz chiꞌikapa-kizai an, uruu pidannao dauꞌanaꞌo, wuruꞌu abatainao kidaz Kaimanaꞌo Kuwai. Mazan udaunaꞌan Satan kaawan ĩꞌidaꞌati, uruu idi sariapa umainaabatan ipai daunuudaꞌu ĩnyukunuu iki wuruꞌu Kaimanaꞌoraz Kuwai kida. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa uaipan ĩmishidan, naꞌiki aonaa uaipan ĩkazannaatinan paꞌoian ai.

13 “Aizii uudai kida wuruꞌu waotaꞌoraz kubataꞌo baawu an, uruu pidannao dauꞌanaꞌo, wuruꞌu konaukiaꞌoraz ĩabatan naꞌiki ĩzaamatan padamata Kaimanaꞌo Kuwai. Mazan aonaa ĩzaamatan tuukii panyukunuu iti wuruꞌu parada-karu kidaz. Uruu idi masakaudaꞌu aimaakan dikaudaꞌo shaꞌapaꞌakan ĩꞌati, uruꞌu naa ĩkashadinaꞌakan, aonaꞌa naa powaꞌa ĩmishidapaꞌakan.

14 “Aizii uudai kida wuruꞌu waotaꞌoraz kaiwada-karu baawu an kida, uruu pidannao dauꞌanaꞌo, wuruꞌu abatainao naꞌiki mishidainao kidaz Kaimanaꞌo Kuwai. Mazan ĩdiꞌitinpan aimaakan aiapa-kao dauꞌu, naꞌiki kashaꞌapauzi-karu dauꞌu, naꞌiki ĩaipaa-biꞌian ipai pabiꞌinaaka sodi kidaꞌo aimaakan. Uruu idi ĩmanyukunuutan naa wuruꞌu kuwaiz. Naꞌiki aonaꞌa naa ĩshaꞌapainpan kaiman kuwai kawanaꞌati.

15 “Aizii uudai kida wuruꞌu waotaꞌoraz kaiman, kawiizii-kariwai baara an, uruu pidannao wuruꞌu abatainao naꞌiki zaamatainao kidaz parada-karu kaimanaiman manawun panyukunuu iti. Ĩizoꞌati ipai parada-karu, uruu idi aonaa ĩkashadinan. Ushaꞌapanum kauꞌan kaiman ĩnyukunuu dyaupain Tominkaru ati. Uruu idi kaiman mishi ĩmashaapan tukapa-kao.

Aonaa lamp taratapauzo-kao

(Mark 4:21-25)

16 “Aonaa naꞌiaꞌoram pidan suuauzon lamp, udaunaꞌan utaratanuzu boon idi, oo umuudanuz bed waranu iti. Mishiꞌoraiman lamp suu-kao dono, umuuda-kao dokoꞌo ukanadapa kizi kaiman. Aizii pidannao morotan an, kaimanaꞌo nii ukanadapan ĩꞌati. 17 Naꞌiki ipai aimaakan dizapa-kariwai ushaꞌapaapa-kao, ipaiꞌo nii ukodita-kida-kao kainaabanaꞌo-karu ati. Naꞌiki ipai aimaakan dizapa-kariwai ipaiꞌo nii ukodita-kida-kao kanadaꞌo-karu ati. 18 Ukauꞌan udiꞌitapa naꞌiki uzaamata unyukunuu iti wuruꞌu uabatanii kidaz parada-karu. Ushaꞌapanum kauꞌan pidan kainaꞌaꞌo utaapan aimaakan panyukunuu ii, taa-karu nii uꞌati powaꞌa zii. Aizii wuruꞌu pidan, aonaꞌoraz utaan aimaakan panyukunuu iti, zaamata-karu nii uꞌai ipai daunuudaꞌu wuruꞌu masakaudaꞌuꞌoraz aimaakan utaapan panyukunuu idaꞌa.”

Jesus daro naꞌiki uꞌinawuzunao
dauaꞌo

(Matthew 12:46-50; Mark 3:31-35)

19 Udaunaꞌan Jesus daro naꞌiki uꞌinawuzunao kaawan ĩtukapaꞌazon uruu. Mazan aonaa naꞌitim ĩmaonapadinan udazaba iti, ushaꞌapanum kauꞌan iriba manawun pidannao kasabaꞌukinpan udazaba an kida. 20 Uruu idi baudaꞌapa pidan kian Jesus ati, “Kainaꞌa pudaro naꞌiki puꞌinawuzunao kadishitapan paniba ii, ĩtukapaꞌazon pugaru.”

21 Sariapa Jesus kian ipai pidannao ati, “Õdaro naꞌiki õꞌinawuzunao paꞌan wuruꞌu abatainaouz naꞌiki izoꞌatiinaouz Tominkaru paradan.”

Jesus paradan awaru naꞌiki wunu paran ati

(Matthew 8:23-27; Mark 4:35-41)

22 Baudaꞌapa kamoo Jesus paidinan kanawa zoꞌiti patominapa-kidaniinao tuma. Naꞌiki ukian ĩꞌati, “Aushaa wamakoꞌo naa karishii baza iti.” Uruu idi ĩmakoꞌokan naa. 23 Aizii ĩmakopaanan puꞌu, Jesus daꞌawuꞌukan naa kanawa zoꞌii. Mashaꞌapakiaka maꞌozakaꞌo awaru kaawan. Sariapa wunu paran kida daawadaan ĩkanawan, atii wunu paidinaꞌakan naa ĩkanawan zoꞌiti. Maonapaꞌa naa kanawa tipitan.

24 Sariapa Jesus tominapa-kidaniinao makon uꞌidiꞌiti, ĩpokowauanuzu. Naꞌiki ĩkian uꞌati, “Wanaobanaa! Wanaobanaa! Kadiman! Taaꞌazoꞌo naa wanaraan,” ĩkian. Udaunaꞌan Jesus kadishitaꞌakan, naꞌiki udyuudan awaru naꞌiki wunu paran mashaadinan. Sariapa mishi awaru naꞌiki wunu paran mashaadinaꞌakan. 25 Udaunaꞌan Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Naꞌapaꞌoram mooko wuruꞌu umishidanuz?”

Mazan tuukii ĩtarian, naꞌiki tuukii ĩdiꞌitinpan. Ĩkian paꞌatiaaka kida, “Ei! Kanom kaduz pidan uruu? Udyuuda zii awaru naꞌiki wunu paran mashaadan, atii ĩizoꞌati zii uparadan,” ĩkian.

Jesus kakudan oiaꞌo doronai zaamatapanii pidan

(Matthew 8:28-34; Mark 5:1-20)

26 Jesus naꞌiki utominapa-kidaniinao makopaanan karishii baoko an, atii ĩkaawan baza itinapu wiizai diꞌiti, Gerasa Baara kiaꞌo uꞌuu, Galilee Baara paꞌinamunuꞌoraz. 27 Aizii Jesus maratinaꞌakan zii kanawa zoꞌiki, uruꞌu naa pidan, donoi ikiꞌo, oiaꞌo doronainao zaamatapanii kaawaꞌakan Jesus idaꞌati. Kotuaꞌikiꞌoraꞌa naa aonaa ukaiwadan kamicha, naꞌiki aonaa umashaapauzon kabaun ii. Umashaapan baaranai ii aka, kuba uun ii aka karikaonan. 28 Aizii utukapan Jesus, sariapa ukadakoꞌokan, udaunaꞌan ukodoruꞌukan naꞌiki umapotinan Jesus kanaapu iti. Naꞌiki ukian diiwaꞌo idaꞌan, “Jesus, Tominkaru umanawunuꞌo dani, kanom puaipan õꞌai, naꞌapa dii pushaꞌapataꞌazon õgaru? Aonaa shoman pupatakaꞌutaꞌanaꞌa õgaru,” ukian. 29 Wuruꞌu uparadanuz kaikapaꞌa Jesus dyuudan idiꞌo oiaꞌo doronainao koditan uꞌai.

Kiwiin, mapuduꞌo daꞌi oiaꞌo doronainao tuukiidauzonuzu. Pidannao tiwaan puꞌu padamata padodowan ipai uanoba naꞌiki utabaꞌu chain idi, mazan sariaapaꞌo nii ubiditaꞌakanuzu. Uruu daunaꞌan oiaꞌo doronainao naꞌakaꞌakan niꞌi naa uruu, mapidantakaꞌo amazada baara iti. Uruu wuruꞌu paradaꞌoraz Jesus ati.

30 Jesus pishaanuzu, “Naꞌapa dii puꞌuu?” “Õꞌuu Iribainao,” ukian. Ukowaadan paꞌuu naꞌapa ushaꞌapanum kauꞌan iriba, iriba manawun oiaꞌo doronainao morotan naa uꞌidiꞌiti. 31 Naꞌapain tuukii oiaꞌo doronainao pishaan Jesus, aonaa kizi udyuudan ĩdyaun kaꞌunaru nazo iti, aonaꞌoraz utokon nii.

32 Naꞌiaꞌo iriba kooshinao aroapatinan naawazi zaꞌan. Uruu idi oiaꞌo doronainao pishaan Jesus tuukii. “Pukashaapa shoman wamorotan kooshinao diꞌiti,” ĩkian. Jesus kashaapa ĩmorotan kooshinao diꞌiti. 33 Uruu idi ĩkoditaꞌakan naa pidan diꞌiki naꞌiki ĩmorotaꞌakan naa kooshinao diꞌiti. Sariapa kooshinao dimaꞌakan naa tawudapu an, naꞌiki ipai ĩwaotan karishii baoko iti. Uruu idi ipai ĩmawakan panaraan idi.

34 Aizii pidannao, wuruꞌu taapainaouz kooshinao tukapan idi wuruꞌu aimaakan shaꞌapanuz kaikapaꞌa, sariapa ĩdiman ĩkakuwaapaꞌanan. Uruu idi ĩkakuwaapan pidannao ati ipai donoi ii aka, naꞌiki kazakapuntinpainao ati donoi dawun ii aka. Ipai ĩkowaadan patukapan kawanaꞌati ushaꞌapan. 35 Uruu idi iriba pidannao makon naꞌiti ĩtukapaꞌanan wuruꞌu kowaada-kariwaiz aimaakan shaꞌapan. Aizii ĩkaawan Jesus idaꞌati, ĩtukapa pidan wuruꞌu soꞌota-kariwaiz oiaꞌo doronainao uꞌidiꞌiki, aonaꞌa naa ushaꞌapan, naꞌiki kainaꞌaꞌa naa ukaiwadapan kamicha. Kaiman usakanatapan Jesus dazabaꞌa, aitapinaꞌa naaz, naꞌiki kaimanaꞌa naa udiꞌitinpan. Uruu idi tuukii pidannao tarian. 36 Pidannao wuruꞌu tukapainaouz aimaakan shaꞌapan, ĩkakuwaapan naa baꞌoran pidannao ati. Ĩkowaadan ĩꞌati naꞌapaꞌoram ukakuda-kao wuruꞌu oiaꞌo doronai zaamatapaniaz pidan. 37 Uruu idi ipai pidannao kawiizi-tinpainao kidaz donoi Gerasa Baara an kida, tuukii ĩpishaan Jesus makon pawiizi iki. Ushaꞌapanum kauꞌan tuukii manawun ĩtarian.

Uruu idi Jesus paidinan naa kanawa zoꞌiti naꞌiki umakoꞌokan naa. 38 Wuruꞌu pidan soꞌota-kariwaiz oiaꞌo doronainao uꞌidiꞌiki, tuukii upishaan Jesus. “Õmako kizi putuma,” ukian. Mazan Jesus kian uꞌati, 39 “Pukiwaꞌa naa shoman pudapu iti, pukowaadaꞌan kiziꞌi naa naꞌapam Tominkaru shaꞌapatan kaimanaꞌo manawun aimaakan puꞌati.” Uruu daunaꞌan pidan makoꞌokan naa. Aizii pamakopa-kizi donoi ii aka, ipai ukowaadan pidannao ati wuruꞌu Jesus shaꞌapataniaz paꞌati.

Jesus kakudan Jairus dani naꞌiki izaipaiba zunaaba kapam

(Matthew 9:18-26; Mark 5:21-43)

40 Aizii Jesus naꞌiki utominapa-kidaniinao kiwan karishii baza itinapu. Naꞌii iriba pidannao dapaapan uruu, ushaꞌapanum kauꞌan tomunuꞌoraꞌa naa ĩzaudapanuzu. 41 Udaunaꞌan pidan Jairus kiaꞌo uꞌuu kaawan Jesus idaꞌati, uruu kazowautapauzo synagogue Jewnao ati pawiizi ii. Ukaawan, sariapa ukodoruꞌukan, naꞌiki udawukan Jesus kanaapu iti ukidiba idaꞌa. Tuukii unaꞌakan uruu padapu iti. 42 Ushaꞌapanum kauꞌan, udani zun baudaꞌapauzo, 7 owunun, karinaan tuukii, maonapaꞌoraꞌa naa omawakan.

Aizii Jesus makopaanan puꞌaꞌa naa, iriba pidannao kasabaꞌuinan udazaba an. 43 Aizii pidannao biiꞌi kainaꞌa zunaaba, izaipaiba, 12 wunuꞌoraꞌa naa obaiatinan. Iribaꞌa naa omakon daakataanao diꞌiti. Mazan aonaa baudaꞌapa daakataa kakudaꞌo nii oroo. Naꞌiki ipaiꞌi naa otaan papuraatan ĩꞌati. 44 Uruu dono owaꞌatin pidannao bii an Jesus barau ikinapa. Sariapa opishatan uchaakitan danoma karikaonan. Sariapa oizaipan shabataꞌakan. 45 Mashaꞌapakiaka Jesus kian, “Kanom pishataꞌoraz õgaru?”

Mazan ipai pidannao wuruꞌu udazaba an kidainaouz kian, “Aonaa wapishatan pugaru.”

Uruu idi Peter kian, “Wanaobanaa, kainaꞌa iriba pidannao pudazaba an.”

46 “Mazan kainaꞌa pidan pishataꞌo õgaru, õaitapa, ushaꞌapanum kauꞌan soꞌotinanaaka maꞌozaka-karu õꞌidiꞌiki,” Jesus kian ĩꞌati. 47 Aizii zun aitapan idiꞌi naa paaitapaꞌaka-kao, sariapa omaonapadinan panaka-nakaan biiꞌi Jesus dazaba iti, atii okodoruꞌukan naꞌiki odawukan ukanaapu iti, oawun imiꞌi baara iti. Ipai pidannao abatapan puꞌu, uruꞌu naa okowaadan kanom niꞌo wuruꞌu opishatanuz Jesus kamichan. Okowaadan papishatan idi ukamichan karikaonan sariapa oabatan izai dukutaꞌakan. 48 Udaunaꞌan Jesus kian oꞌati, “Õdadakoo, pumishidan idiꞌo pukakudan. Aizii pukiwaꞌa naa, kaiman punyukunuu aizii, naꞌiki aonaa kanom powaꞌa kasharutapaꞌo nii pugaru.”

49 Jesus kadakotinan puꞌu zii oꞌati, uruꞌu naa pidan kaawaꞌakan kakuwaapaꞌanaꞌo Jairus idaꞌati, udapuꞌu ikiꞌo uwaꞌatiꞌikan wuruꞌu pidanaz. Ukian uꞌati, “Marinaꞌa naa Tiichaa, mawakaꞌakaꞌa naa pudani.” 50 Mazan Jesus abata wuruꞌu pidan kakuwaapanuz Jairus ati. Uruu idi ukian uꞌati, “Manaꞌa putariaꞌanaꞌa, mazan pumishida paꞌan õgaru, kakudaꞌo nii powaa iti wuruꞌu pudaniz.”

51-53 Udaunaꞌan ĩmakoꞌokan naa naꞌiti atii ĩkaawan kabaun iti. Naꞌii ĩikoda iriba pidannao zaadinainao, diiwa ĩkadakoinan, uruu ĩmuraapan naa wuruꞌu mawakaibazo. Uruu idi Jesus kian ĩꞌati, “Manaꞌa uzaadaꞌanaꞌa, aonaa omawakan mani wuruꞌu, soo odaꞌawun karikaonan.” Ĩshaazootinan mazan udauꞌu, pabanikian nii ĩtaapan wuruꞌu uparadanuz, ushaꞌapanum kauꞌan ĩaitapa mawakaꞌakaꞌoraꞌa naa wuruꞌu zunaabaz. Udaunaꞌan Jesus morotan naa mawakaiba diꞌiti, mazan aonaa utaapadan baꞌoran pidannao kida morotan patuma. Soo umorota-kida patuma Peter, John, James naꞌiki mawakaiba daru naꞌiki odaro. 54 Aizii ĩkaawan mawakaiba diꞌiti, sariapa Jesus zaamatan okaꞌu naꞌiki uparadan oꞌati. “Pukadishita koraidaonaa,” ukian oꞌati. 55 Sariapa okakudaꞌakan powaa iti, udaunaꞌan okadishitaꞌakan. “Utaa owanyukunuu nii,” Jesus kian odaronao ati. 56 Tuukii odaronao diꞌitinpan. Uruu idi Jesus kian ĩꞌati, “Manaꞌa paꞌi ukowaadaꞌanaꞌa wuru dauꞌanaꞌa õshaꞌapatanuz aimaakan kaikapaꞌa.”

9

Jesus dyuudan
12 patominapa-kidaniinao

(Matthew 10:5-15; Mark 6:7-13)

1 Jesus dapadan 12 patominapa-kidaniinao baokopa paꞌidaꞌati. Naꞌiki utaa ĩꞌati maꞌozaka-karu, ĩkaꞌiita-kinaa nii pasoꞌotan oiaꞌo doronai kida pidannao ai, naꞌiki turuu kizi ĩsoꞌotan pabiꞌinaaka kidaꞌo rinai pidannao diꞌiki. 2 Udaunaꞌan udyuudan naa ĩmakon ĩkowaadaꞌan kiziꞌi naa kuwai Tominkaru naobanai-tinan dauꞌu, naꞌiki ĩkakudaꞌan kizi ipai karinaapainao kida pidannao.

3 Aizii padyuudan uaꞌii ĩdyaun, ukian ĩꞌati, “Manaꞌa paꞌi unaꞌakaꞌanaꞌa aimaakan kida utuma umakon an. Manaꞌa unaꞌakaꞌanaꞌa uwadookori, oo usaakon, oo uwanyukunuu, naꞌiki aonaa unaꞌakaꞌanaꞌa upuraatan kida, naꞌiki aonaa unaꞌakaꞌanaꞌa baꞌoran ushootan. 4 Naꞌiam udapaapa-kao kaiman, naꞌii usookadin uruu kabaun diꞌii, atii udobataꞌazon kawanaꞌati baꞌoran wiizai iti. 5 Mazan naꞌiaꞌoram pidannao aonaꞌo ĩnaubaan oo ĩaipan ukaawan pawiizi ati, manaꞌa usookadinaꞌanaꞌa naꞌii, mazan uparaudaꞌaka imiꞌi ukidiba iki kida umakon uaꞌii ĩwiizi iki. Uruu idaꞌan utukapa-kidan ĩꞌati ĩpatakaꞌuta-kao nii.”

6 Jesus ipaian daunaꞌan pakakinaopan ĩdyaun, ĩmakon naa. Naꞌiki ĩkowaadapan naa Kaimanaꞌo Kuwai Jesus dauꞌu ipai wiizai kida kawanaꞌati, naꞌiki iriba ĩkakudan karinainao pidannao ipai amazada kawanaꞌati.

Herod nyukunuu kasharutinpan

(Matthew 14:1-12; Mark 6:14-29)

7 Aizii naobanai Herod kazowautapaꞌoraz ipai amazada Galilee Baara ii aka, uabatan naa kadakotin-karu ipai wuru dauꞌanaꞌa Jesus shaꞌapaapanii kidaz aimaakan. Tuukii kowaadapa-kariwaiz kida kasharutapan unyukunuu. Ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌa pabiꞌi kida uabatan pidannao kian, “John tawuruꞌu chikaawunuupauzoz, uruu wuruꞌu kakudaꞌoraz powaa iti.” 8 Aizii uabatan baꞌorainao kian, “Elijah wuruꞌu kakudaꞌoraz powaa iti.” Baꞌorainao kian, “Kotuaꞌo Tominkaru prophetin wuruꞌu kakudaꞌoraz powaa iti,” ĩkian. 9 Uruu idi Herod kian, “Ei, õdukuta-kidaꞌa naa shaꞌatii John kanau. Kandiꞌi naa mooko pidannao kadakotin-kidaniaz?” Uruu idi tuukii Herod aipan patukapan Jesus.

Jesus paan iribaꞌo pidannao

(Matthew 14:13-21; Mark 6:30-44; John 6:1-14)

10 Aizii wuruꞌu 12 Jeusu tominapa-kidaniinaouz, udyuudaniinaouz kaawan naa powaa ati. Uruu idi ĩkakuwaapan naa Jesus ati. Ipai ĩkowaadan uꞌati pashaꞌapatanii kida aimaakan dauꞌan, pachiꞌikapa kizi wiizai kida kawanaꞌati. Uruu daunaꞌan Jesus naꞌakan ĩdyaun, ĩmakon naa baꞌoran pidannao ai. Unaꞌakan ĩdyaun munapoꞌo wiizai diꞌiti, Bethsaida kiaꞌo udakotapa-kao wiizai dawun itinapu. 11 Iriba pidannao abatan wuruꞌu Jesus makonuz naꞌiti. Uruu idi iriba, iriba pidannao daꞌanan Jesus naꞌiti. Aizii ĩkaawan naꞌiti tuukii Jesus konaukii-kidan ĩdyaun. Naꞌiaꞌa naa ukakuwaatinan ĩꞌati, ukowaadapan naa ipai daunuudaꞌu Tominkaru naobanai-tinan dauꞌu. Naꞌiki ukakuda ipai daunuudaꞌu pidannao wuruꞌu aipainao kidaz pakakuda-kao parinaa ai. 12 Ĩnaꞌian utuma atii wachuupun.

Aizii 12 Jesus tominapa-kidaniinaouz, tuukiaꞌa naa ĩdopian ĩtukapan idiꞌi naa wachuupun. Sariapa ĩwaꞌatin Jesus idaꞌati, naꞌiki ĩkian uꞌati, “Pudyuudaꞌa naa shoman wuruꞌu pidannaouz marii kiziꞌi naa ĩmakon ĩdawataꞌan kizi padaꞌawu-kizi nii naꞌiki pawanyukunuu nii wunao diꞌitiꞌi kawiizi-tinpainao kidaz kaidaꞌanaꞌa, naꞌiki baꞌorainao mako kizi maonapa zaa kidaꞌo wiizai diꞌiti. Ushaꞌapanum kauꞌan daꞌaꞌorazuꞌu amazadaꞌaꞌo karikaonan wuruꞌu waunaouz,” ĩkian uꞌati.

13 Mazan Jesus kian ĩꞌati, “Unao mishiꞌoraiman taa ĩwanyukunuu nii.”

Mazan ĩkian uꞌati, “Kainaꞌa bakaꞌiaudaꞌu sodi karikaonan bread, naꞌiki dyaꞌutam kopaunao sodi kida. Oo puaiapa shaꞌa watoriankan wanyukunui wapaa-kinaa nii ipai daunuudaꞌu wuruꞌu iribaꞌoraz pidannao?” ĩkian. 14 Uruu dono iriba, iriba pidannao kaawan, aonaa ĩaita-kao kawanaꞌati. Daonaioranao paꞌidiwaru ikoda mani 5000 ĩdyaun.

Udaunaꞌan Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Udyuuda ipai pidannao katontinan panaꞌa kida, marii 50 kida ĩkasabaꞌukinan. Naꞌiki marinaꞌa naa ĩsakanatan kida naꞌii.”

15 Aizii ĩipaian daunaꞌan pakatontin-kidan pidannao, 16 uruꞌu naa Jesus zaamatan wuruꞌu bakaꞌiaudaꞌuꞌoraz breadnao naꞌiki wuruꞌu dyaꞌutamaꞌoraz kopaunao sodi kida. Uzaamatan daunaꞌanazu, sariapa uawunuupan aokazi iti patoriinpan tuma, “Kaimanaꞌo pugaru Tominkaru, putaan idi wanyukunui.” Udaunaꞌan udushowan naa wuruꞌu bread naꞌiki kopaunao kidaz, naꞌiki utaan naaz patominapa-kidaniinao ati, marii kiziꞌi naa ĩtaanuzu ipai pidannao kawanaꞌati kida. 17 Uruu dono ipai pidannao aroopan abaapa kida, atii 12 dazowan udiriꞌin zii Jesus tominapa-kidaniinao zawadan wanyukunui waꞌakun.

Peter kowaadan kanom kaduz Jesus

(Matthew 16:13-28; Mark 8:27—9:1)

18 Baudaꞌapa kamoo Jesus toriinpan puꞌu pabaꞌoran, utominapa-kidaniinao kaawan uꞌidaꞌati, sariapa upishaan ĩdyaun kaikapaꞌa: “Naꞌapa dii pidannao kian õdauꞌan, kanom ĩkowaadan õgaru?”

19 Aizii ĩkian uꞌati, “Pabiꞌi kida pidannao kian pugaru, John Chikaawunuupauzo. Baꞌorainao kian pugaru Elijah. Baꞌorainao kian pugaru kotuaꞌo Tominkaru prophetin wuruꞌu, kadishitaꞌoraz pamawaka-kizi iki.”

20 “Aizii unao mani, kanom uaitapan õgaru?” ukian ĩꞌati.

Sariapa Peter dakoꞌatin uparadan, “Pugaru Christ,* Tominkaru diꞌikiꞌo,” ukian uꞌati.

21 Mazan Jesus kian, “Manaꞌa paꞌi ukowaadaꞌanaꞌa pidannao ati õgaru dauꞌan.” 22 Naꞌiki ukian ĩꞌati, “Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan. Naꞌiki tuukiaꞌo nii ukashada-kao, aonaꞌo nii uaiapa-kao. Kazowautapainao Jewnao, faadaanao zowaunaanao, naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, ĩnaouꞌo nii wuruꞌu kashadaꞌoraz uruu. Atii uzowii-kao nii, mazan idikinaudaꞌutan kamoo idaꞌa ukadishitan nii ubaaranaa iki,” ukian ĩꞌati.

23 Uruu daunaꞌan Jesus kian ipai ĩnao ati, “Kanom daꞌanaꞌazoꞌo õgaru, marii umarinaꞌatan panaudapanii pashaꞌapaapan, naꞌiki marii unaꞌakan pacrossannaa,† naꞌiki marii udaꞌanan õgaru. 24 Ushaꞌapanum kauꞌan naꞌiaꞌoram pidan mamuudaꞌazoo-kaꞌo wuruꞌu pamashaapanuz panyukunuu aipan kawanaꞌati kai, mazan upuꞌaꞌo nii uwaziwadan ipai wuruꞌu pamamuudaꞌazookanii. Mazan pidan marinaꞌataꞌo wuruꞌu pamashaapanuz panyukunuu aipan kawanaꞌati kai, naꞌiki kashaapaꞌo pazowii-kao õdikin ii. Mishiꞌo nii paꞌan udoronaa kazannaata-kao, naꞌiki karikaonanuꞌo nii paꞌan umashaapan Tominkaru tuma. 25 Aonaa kanom pidan ikodan uzaamatan an ipai aimaakan imiꞌi baara an kidaꞌo, uwaziwainan puꞌu karikaonanuꞌo kakupa-karu ai. 26 Naꞌiaꞌoram pidan kibaꞌazoo-kidaꞌo padaꞌanan õgaru, naꞌiki kibaꞌazoo-kidaꞌo õkakinaori kida, naꞌapaꞌo nii kapam Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kibaꞌazoo-kidan uruu, ukaawan dono pamanawunun tuma, naꞌiki udaru umanawunun tuma, naꞌiki kaimanainao angelnao tuma. 27 Mishi õkowaadan nii uꞌati aimaakan mishiꞌo. Kainaꞌa pabiꞌi kida pidannao kaidaꞌaꞌa, aonaꞌo nii zii ĩmawakan, atii ĩtukapan nii zii Tominkaru naobanai-tinan.”

Jesus kadakotinan Moses naꞌiki Elijah tuma

(Matthew 17:1-8; Mark 9:2-8)

28 Aizii baudaꞌapaꞌa naa sondii dobatan Jesus kadakotinan daunaꞌan, uruꞌu naa unaꞌakan Peter, John naꞌiki James patuma. Unaꞌakan ĩdyaun naawazi paawa iti, utoriinpaꞌanan. 29 Aizii utoriinpan puꞌaꞌa naa mashaꞌapakiaka uawun baara panaꞌadinaꞌakan, naꞌiki ukamichan wiziꞌi, wiziꞌi. 30 Mashaꞌapakiaka dyaꞌutam daonaioranao kaawaꞌakan uꞌidaꞌati, udaunaꞌan ĩkadakotinan naa utuma. Moses naꞌiki Elijah wuruꞌu kaawaꞌoraz. 31 Ĩkaawaꞌakan aokazi iki, konaunam naꞌiki kanada ĩaidinpan. Naꞌiaꞌa naa ĩkadakotin-kidan naꞌapam nii Jesus mawakan Jerusalem ii, maonapaꞌo niꞌi naa umishian wuruꞌu Tominkaru aipaniaz ushaꞌapata-kao.

32 Aizii Peter naꞌiki uminaudaꞌunao ipai daunuudaꞌu ĩdaꞌawun. Aizii ĩpokodaꞌakan ĩtukapa kanada Jesus umanawunun kanadapan, naꞌiki ĩtukapa dyaꞌutam pidannao kadishitapan utuma. 33 Aizii ĩtukapan naa pidannao makoꞌozon. Sariapa Peter kian Jesus ati, “Wanaobanaa, kaiman zii wuruꞌu wanaꞌanuz putuma. Turuaꞌo nii watoman idikinaudaꞌu sookapa-kizai, baudaꞌapa pugaru ati, baꞌoran Moses ati, naꞌiki baꞌoran Elijah ati,” ukian. Mazan aonaa Peter aitapan naꞌapaꞌoram aimaakan wuruꞌu pakadakotin kiziz.

34 Ukadakotinan puꞌu zii, ishaꞌiz kaawaꞌakan, naꞌiki sariapa ushibatan Jesus, Moses naꞌiki Elijah. Tuukii Peter naꞌiki uminaudaꞌunao tarian ĩtukapan idi ishaꞌiz shibatan ĩdyaun. 35 Udaunaꞌan ĩabatan parada-karu kian ishaꞌiz biiꞌi, “Diꞌoraz õdani õzaamatanii, ukauꞌan uizoꞌati uparadan.”

36 Aizii parada-karu mashaadan daunaꞌan, ĩtukapa Jesus pabaꞌorantinaꞌa naa. Mazan mashaa ĩtaapan wuruꞌu patukapaniaz aimaakan, aonaa kanom ati ĩkowaadan wuruꞌu patukapaniaz naꞌapain.

Jesus soꞌotan oiaꞌo doronai daonaiora ai

(Matthew 17:14-18; Mark 9:14-27)

37 Baꞌoran kamoo Jesus, Peter, John naꞌiki James tokapaanan zii naawazi paawa iki. Naꞌiaꞌa naa ĩikodan iriba pidannao. Sariapa ĩikodapan Jesus, 38 naꞌiki mashaꞌapakiaka pidan kadakoꞌokan pidannao bii iki, “Tiichaa, tuukii manawun õaipan putukapan õdani, ubaudaꞌapan õdani daonaiora wuruꞌu. 39 Mashaꞌapakiikaꞌo daꞌi oiaꞌo doronai zaamataꞌakauzonuz, naꞌiki ukadakoin-kidaꞌakan niiz diiwa. Udaunaꞌan ukabootaꞌakan niiz imiꞌi baara iti, naꞌiki umawakaziitaꞌakan naa, atii ipaiꞌo nii daꞌi udako bozowan. Karikaonan ubaiata-kidauzon kaziwaꞌo uꞌati, umuudan niiz, atii ukapatin anaꞌo nii zii tuukii. 40 Tuukiaꞌo daꞌi õpishaan wuruꞌu putominapa-kidaniinaouz, õaipan idi ĩsoꞌotan uꞌaiaz, ĩtiwaa padamata pasoꞌotanuz mazan aonaa usoꞌotinaꞌazon uꞌai.”

41 Sariapa Jesus dakoꞌatin uparadan naꞌiki ukian ipai pidannao ati, “Maam, pakawan zii mooko umamishidakan, pakawan umashaapaꞌazon oiaꞌo ati. Naꞌapam nii zii ukotuaꞌikin õnaꞌan utuma, õbaiatan unao? Punaꞌaka wuruꞌu pudaniz daꞌatiꞌi,” ukian pidan ati.

42 Aizii udani waꞌatin puꞌaꞌa naa, uruꞌu naa koshan oiaꞌo doronai zaamataꞌakanuzu, ukabootaꞌakanuzu daam kii imiꞌi baara iti, mazan umawakaziitaꞌakan naa. Mazan upuꞌaꞌa naa Jesus dyuudan oiaꞌo doronai soꞌotinan uꞌai. Uruu idi kaiman ukakudaꞌakan wuruꞌu daonaioraz. Udaunaꞌan utaan padaru atiz kaimanaꞌa naa. 43 Ipai pidannao, wuruꞌu naꞌiainaouz, tuukii ĩdiꞌitinpan, Tominkaru tukapa-kidan idi ĩꞌati mishi pamaꞌozakan, ushaꞌapatan idaꞌan aimaakan kaikapaꞌa.

Jesus kakuwaapan pamawakan dauꞌu

(Matthew 17:22-23; Mark 9:30-32)

Pidannao kadakoinapa-kidan puꞌu zii wuruꞌu Jesus shaꞌapataniaz aimaakan, uruꞌu naa Jesus kian patominapa-kidaniinao ati. 44 “Õaiapa uabatan õparadan kaimanaiman aizii, aonaa kizi umanyukunuutanuz. Aizii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo, uzaamata-kida-kao nii, atii utaa-kao nii naobanainao kaꞌu iti, maꞌozaka-tinpainao kidaz.” 45 Mazan aonaa utominapa-kidaniinao aitapan naꞌapaꞌoram dauaꞌo manawun wuruꞌu ukadakotinanuz. Ushaꞌapanum kauꞌan dizapa-kariwai ĩaitapan ai wuruꞌu aimaakanuz, aonaa kizi ĩaitapan kanom dauaꞌo wuruꞌu ukadakotinanuz. Naꞌiki tuukii ĩtarian papishaan uruu naꞌapaꞌoram manawun wuruꞌu ukadakotinanuz.

Naꞌapa dii pidan
umanawunuꞌo aitapa-kao

(Matthew 18:1-5; Mark 9:33-37)

46 Baukapaiman Jesus tominapa-kidaniinao kashadaakapan, ĩnao paꞌidiwaru paꞌatiaaka kida. Ĩkadakoinapa-kidan naꞌiaꞌoram pidan kainaꞌa ĩbiiꞌi, umanawunuꞌo ipai baꞌorainao ai. 47 Mazan Jesus, uaitapa ipai ĩdiꞌitinpan. Aizii ĩbaokopatinpan puꞌaꞌa naa utuma, sariapa unaꞌakan koraidaonaa naꞌiki ukadishita-kidanuz padazabaꞌa. 48 Udaunaꞌan ukian patominapa-kidaniinao ati, “Naꞌiaꞌoram pidan konaukiaꞌo udapaapan wuruꞌu diꞌoraz koraidaonaꞌa õꞌuu idaꞌan, konaukiaꞌo kapam udapaapan õgaru wuruꞌu. Aizii naꞌiaꞌoram pidan konaukiaꞌo udapaapan õgaru, konaukiaꞌo kapam udapaapan wuruꞌu dyuudaꞌoraz õgaru. Aizii naꞌiaꞌoram pidan unao biiꞌi waranuitapa-kariwai, mazan Tominkaru ati umanawunuꞌo paꞌan wuruꞌu uruuz.”

Pidan aonaꞌo utoꞌora-kizaitapan unao, upaonaru wuruꞌu

(Mark 9:38-40)

49 Sariapa John kian Jesus ati, “Wanaobanaa watukapanii pidan soꞌoopan oiaꞌo doronainao pidannao diꞌiki pugaru uu idaꞌan. Naꞌiki wadyuuda usookadan wuruꞌu unaꞌapainapanuz, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa waunao bii ikiꞌo mani wuruꞌu uruuz.”

50 “Manaꞌa umashaataꞌanaꞌa uruu,” Jesus kian John naꞌiki baꞌoran patominapa-kidaniinao ati. “Naꞌiaꞌoram pidan aonaꞌa utoꞌora-kizaitapan unao, upaonaru wuruꞌu,” Jesus kian ĩꞌati.

Pidannao maaiapakan Jesus kaawan pawiizi ati

51 Aizii maonapataꞌa naa kamoo wuruꞌu Jesus makon aita-kaoaz aokazi iti. Uruu idi Jesus diꞌitinpan pamakon dauꞌu Jerusalem iti. 52 Naꞌiki udyuuda pidannao kiwiitan paꞌuaꞌati kakuwaapaꞌanaꞌo nii pidannao diꞌiti, pawaꞌatipan dauꞌu kainaꞌiki. Uruu idi pidannao kiwiitaꞌakan naa wiizai iti, Samaria iaꞌoraz. Aizii naꞌiiꞌakaꞌa naa ĩkowaadan pidannao ati wuruꞌu Jesus waꞌatinuz kainaꞌiki, naꞌiki marii kizi ĩsaabaan usookapa kizi nii. 53 Mazan aonaa naꞌiainao pidannao taaꞌazon usookapa kizi nii, ushaꞌapanum kauꞌan ĩaitapa umakopan Tominkaru Dapu iti wuruꞌu Jerusalem iaꞌoraz. 54 Aizii utominapa-kidaniinao James naꞌiki John abatan idiꞌi naa wuruꞌu pidannao mataaꞌazookanuz Jesus sookapa kizi nii. Sariapa ĩkian uꞌati, “Wanaobanaa, puaiapa watoriinpan Tominkaru ati, marii kizi uwaota-kidan tikazi aokazi iki, umainaabata kizi wuruꞌu pidannaouz?” 55 Mazan Jesus tanawatinan ĩꞌidiꞌiti sariapa ukashadakowauan ĩdyaun. 56 Udaunaꞌan Jesus naꞌiki utominapa-kidaniinao koraꞌukaꞌakan naa baꞌoran wiizai iti.

Daꞌanaꞌazoinao Jesus dauaꞌo

(Matthew 8:19-22)

57 Aizii Jesus makopaanan puꞌaꞌa naa patominapa-kidaniinao tuma, baudaꞌapa pidan kian Jesus ati, “Õdaꞌanan nii pugaru naꞌitiꞌoram pumako-kizi iti,” ukian.

58 Sariapa Jesus kian uꞌati, “Waruzonao kainaꞌa ĩꞌuun kida, kotuꞌuznao kainaꞌa ĩshimaka kida kapam, mazan Daonaiora Aokazi Ikiꞌo, aonaa naꞌiam uwashatin kizi nii, naꞌiki aonaa usookapaka-kizi nii.”

59 Jesus kian baꞌoran pidan ati, “Pumako õtuma.”

Mazan pidan kian, “Naobanai, õdidanaka kizi zii õdaru mawakan kiwiin.”‡

60 Mazan Jesus kian uꞌati, “Marii mawakainao didan pairiban mawakan,§ mazan pugaru pumako paꞌan, pukakuwaapaꞌan kiziꞌi naa Tominkaru naobanai-tinan dauꞌu,” ukian uꞌati.

61 Baꞌoran kian Jesus ati, “Naobanai, õgaru õmakon nii putuma, mazan õmakon uaꞌii, õkowaadinankan nii zii kiwiin õiribannao diꞌii,” ukian.

62 Uruu idi Jesus kian uꞌati, “Pidan sakadaꞌo pakawiiziipan, udaunaꞌan awunuupaꞌo powaa iti, madiwautapa-kaꞌo karikaonan uruu wunao bii iaꞌa naobanaitapainaouz Tominkaru.”

10

Jesus dyuudan 72 pidannao

1 Aizii uruu daunaꞌan Jesus zaamatan powaꞌa zii koshan pidannao, tominapa-tinainao bii iki. 72 pidannao uzaamatan. Wuruꞌu uzaamataniinaouz pidannao, padyuudan niꞌo, kiwiitainao nii paꞌuaꞌati. Dyaꞌutam kidaꞌo nii uaipan ĩmakon ipai amazada naꞌiki wiizai kida kawanaꞌati, wuruꞌu Jesus makoꞌozoo-kizi kidaz.

2 Aizii Jesus kian ĩꞌati, “Kainaꞌa kai diriꞌi paoribai aka karaoda-karu nii. Mazan kainaꞌa masakaudaꞌu kaudinainao. Ukauꞌan utoriinapa, kapaoribaꞌo ati, udyuuda kizi kaudinainao nii, kasabaꞌuaꞌo niꞌi naa upaoriba aka. 3 Ukauꞌan umakoꞌo naa. Aizii õdyuudan unao naꞌapa kaznizo dainao dyuuda-kao kawan baudokorunao bii iti. 4 Mazan aonaa paꞌi unaꞌakaꞌanaꞌa upuraatan, naꞌiki usaakon, naꞌiki baꞌoran udazkidi. Naꞌiki manaꞌa paꞌi utomunuꞌikinpaꞌanaꞌa oo uzaamaakaꞌuupaꞌanaꞌa pidannao uikodapaniinao kida dunapota.

5 “Aizii ukaawan an kabaun iti, ukian nii. ‘Tosh, kaiman unao? Marii Tominkaru taan kaimanaꞌo mashaapa-karu unao ati.’ 6 Aizii kadapuꞌo nyukunuu kaimanan an, marii Tominkaru diꞌikiꞌo kaiman-karu mashaapan utuma. Mazan aizii pidan nyukunuu makaimankan an, ukiwa-kidaꞌaka powaa iti wuruꞌu uparadanuz. 7 Ukauꞌan usookadinan nii, pidan konaukii-kidaꞌo unao dapu ii. Naꞌiaꞌo nii unikan uwanyukunuu naꞌiki utuzan nii kanom karikaonan taa-kariwai uꞌati. Ushaꞌapanum kauꞌan pidan kaudinaꞌo, taa-kao nii uꞌati aimaakan uwinipinii. Ukauꞌan naꞌiaꞌo nii usookadinan atii uipaian ukakuwaatinan naꞌiiꞌaka.

8 “Aizii ukaawan an naꞌiaꞌoram wiizai diꞌiti, naꞌiki kawiiziinao konaukii-kidan an unao, naꞌiki ĩmorota-kidan an unao padapu iti, unika shaꞌapaꞌoram wanyukunui maokoda-kariwai uꞌati naꞌii. 9 Naꞌiki ukakuda ipai karinainao naꞌii uruu wiizai diꞌii. Naꞌiki ukii naꞌiainao pidannao ati. ‘Aizii taaꞌazoꞌo naa Tominkaru naobanai-tinan kamoon kaawan unao idaꞌati.’

10 “Mazan aizii ukaawan an naꞌiaꞌoram wiizai diꞌii, aonaa uaiapa-kao naꞌiki aonaa ukuwaa abataꞌazoo-kao naꞌii. Ukiwa powaa iti dunapo iti, naꞌikiꞌi naa ukii ĩꞌati. 11 ‘Imiꞌi, wuruꞌu uwiizi ikiꞌoraz, zaamatinaꞌoraz wadazkida idaꞌati, ipaiꞌo nii wawao-kidanuz unao diꞌiti. Aizii uzaudinaꞌa naa paꞌi, maonapaꞌoraꞌa naa Tominkaru naobanai-tinan kaawan unao idaꞌati,’ ukii ĩꞌati.”

12 Jesus kian, “Õkowaadaꞌazon mishiꞌo aimaakan uꞌati. Diinaꞌitiꞌi Tominkaru kootowapa-kidan donoꞌo naa pidannao, awutapaꞌo nii zii upatakaꞌutan pidannao Sodom* iainao kidaz wunao aiaꞌa, aonaꞌoraz ĩabataꞌazon unao kuwaa.”

Mamishida-kainao pidannao dauaꞌo

(Matthew 11:20-24)

13 “Kashaꞌoraꞌo nii manawun pubaiaapan Chorazin! Kashaꞌoraꞌo nii manawun pubaiaapan Bethsaida. Aizii wuruꞌu umanawun kidaꞌoraz shaꞌapata-kariwaiz uꞌidaꞌa, ushaꞌapata-kao an mani Tyre naꞌiki Sidon† ii, sariapa mani naꞌiainao pidannao morokodan kamicha kashaꞌora-karu daara kida, naꞌiki sariapa mani ĩparitiꞌian pazowau. Ĩtukapa-kida-kinaa nii mishi patanawatinan paꞌoian ai. 14 Mazan, awutapaꞌo nii zii Tominkaru patakaꞌutan Tyre naꞌiki Sidon sannao unao ai, ukootowapa-kidan donoꞌo naa pidannao diinaꞌitiꞌi. 15 Naꞌiki unao Capernaum sannao, uꞌitiiman umanawunuꞌo nii unao aokazi ii? Aonaa. Mazan kiiꞌan ukaboota-kao nii Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti.”

16 Udaunaꞌan Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Naꞌiaꞌoram pidannao mishidaꞌo unao kuwaa, ĩmishidan kapam õgaru wuruꞌu. Aizii naꞌiaꞌoram pidannao mamishida-kaꞌo unao kuwaa, aonaa ĩmishidan mani õgaru wuruꞌu. Naꞌiki kanomanao mamishida-kaꞌo õgaru, aonaa ĩmishidan mani kapam wuruꞌu dyuudaꞌoraz õgaru.”

Jesus dyuudaniinao kaawan naa
powaa ati

17 Aizii tawuruꞌu 72 pidannao Jesus dyuudaniinaouz kaawan naa powaa ati, konaukii ĩkakuwaapan. Ĩkian Jesus ati, “Wanaobanaa, oiaꞌo doronainao izoꞌati waparadan. Sariapa mishi ĩkoditan pidannao diꞌiki, wadyuudan idi ĩkoditan puꞌuu idaꞌan.”

18 Jesus kian ĩꞌati, “Õtukapanii Satan waotan doko iki, naꞌapa toroanaru pizo-pizowankan kawan doko ii. 19 Uabata naꞌapam õkian unao ati aizii. Õtaaniꞌi naa õmaꞌozakan unao ati, ukaꞌiita-kinaa nii udakazatinan kowazaznao paawa an naꞌiki kankoorunnao paawa an kapam. Naꞌiki õtaan idi umaꞌozaka-kinaa nii, aonaꞌo nii Satan kaꞌiitan pashaꞌapatan unao. Naꞌiki aonaꞌo nii kanom shaꞌapatan unao kaziwaꞌo idaꞌan. 20 Mazan manaꞌa ukonaukii-kidaꞌanaꞌa wuruꞌu oiaꞌo doronainao izoꞌatinuz uparadan. Mishiꞌoraiman ukonaukii paꞌan Tominkaru saadan idiꞌi naa uꞌuu pakaaritan idaꞌa aokazi ii.”

Jesus konaukii-kidan Tominkaru

(Matthew 11:25-27; 13:16-17)

21 Uruu dono Kaimanaꞌo Doronaa taan tuukii konaukii-karu Jesus nyukunuu iti. Uruu idi tuukii ukonaukian, naꞌiki ukian, “Õdaru, Naobanai-tinpaꞌo ipai aokazi ii, naꞌiki ipai imiꞌi baara an, õkonaukii-kidan pugaru tuukii, ushaꞌapanum kauꞌan puaida-kidan idi wuruꞌu pudizapauzonii kidaz aimaakan aitapainao pidannao ai, naꞌiki wunao aiaꞌa tominpauzonao kidaz pidannao. Mazan aizii puaida-kidanuz maaitapa-kainao pidannao ati, aonaꞌoraz ĩtominpauzon. Mishi õdaru, naꞌapa puaitan kawanaꞌatiꞌo mishi wuruꞌu aimaakan shaꞌapanuz naa aizii.”

22 Udaunaꞌan ukian patominapa-kidaniinao ati, “ÕDaru taaꞌakaniꞌi naa õꞌati kaiman-daun aimaakan, utaa õmaꞌozaka-kinaa nii, maꞌozaka kizi õkazowautapan pidannao naꞌiki utaa õaitapa-kinaa nii. Aonaa kanom aitapan õgaru, Tominkaru Danin, soo õDaru baudaꞌapa aitapa õgaru kaimanaiman. Naꞌiki aonaa kanom aitapan õDaru, soo õgaru uDani, õaitapa paꞌan uruu kaimanaiman. Naꞌiki wunaouꞌu õzaamataniinaouz, ĩnao aitapa õDaru kaimanaiman.”

23 Udaunaꞌan Jesus tanawatinan patominapa-kidaniinao diꞌiti, naꞌiki ukian soo ĩnao ati karikaonan, “Kaiman zii unao ati, utukapan idi uawun idi ipai aimaakan kida shaꞌapan. 24 Õkowaadan nii unao ati, kotuaꞌa naa iriba pidannao Tominkaru prophetinnao, naꞌiki kingnao, ĩnao tuukiaꞌo ĩaipan patukapan wuruꞌu unao tukapanii kidaz kai, mazan aonaa ĩtukapanuzu, pamawakan idiꞌi naa. Naꞌiki tuukiaꞌo kapam ĩabataꞌazon wuruꞌu unao abatanii kidaz kai aimaakan, mazan aonaa ĩabatanuz.”

Kuwai Samaria san
kamunanun dauaꞌo

25 Baukapaiman pidan tiichaapauzo Moses kakinaori dauꞌu waꞌatin Jesus idaꞌati, uaipan patiwaa-kidapanuz. Ukian uꞌati, “Tiichaa, naꞌapa dii õshaꞌapatinan, õzaamata-kinaa nii wuruꞌu karikaonanuꞌoraz kakupa-karu diinaꞌitiꞌi?”

26 Sariapa Jesus kian uꞌati, “Naꞌapa dii mooko tawuruꞌu kotuaꞌoraz Tominkaru kakinaori saadauzo-kariwaiz kian Moses ati? Naꞌapaꞌoram puaitapan wuruꞌu kakinaorii kianuz?”

27 Aizii pidan kian Jesus ati, “Kakinaorii kian, pumarainapa tuukii Naobanai wuruꞌu puTominkarunuz manawun ipai punyukunuu iki, ipai pudoronaa ii, ipai pudiꞌitinpan idaꞌan, naꞌiki ipai pumaꞌozakan idaꞌan. Naꞌiki pumarainapa puiriban, naꞌapa pumarainpan kawan punanaa.”

28 Jesus kian uꞌati, “Sakitapaꞌo kaiwuruꞌu pudakoꞌatinuz parada-karu. Ukauꞌan aizii pushaꞌapatinaꞌa naa ipai ukawanaꞌati, naꞌiki pukakupa kizi karikaonan.”

29 Mazan wuruꞌu pidanaz tuukii uaipan patukapa-kao kaimanaꞌo pidan nii. Uruu idi upishaan Jesus. Ukian, “Kanom wuruꞌu õiriban õmarainpan niꞌoraz?”

30 Sariapa Jesus kian uꞌati, “Baudaꞌapa kamoo Jew waꞌatipaanan Jerusalem iki, umakon Jericho iti. Aizii umakopaanan puꞌu, koidimikinao ikodan uruu, sariapa ĩzaamatanuzu, naꞌiaꞌa naa ĩnarakaꞌakan naa ukamichan. Uruu daunaꞌan ĩzowiautapaꞌakan naaz tuukii, naꞌiki mawakanaka. Naꞌikiꞌo ĩwaꞌakaꞌakan naaz.

31 “Upuꞌu faadaa waꞌatipaanan naꞌan dunapota. Aizii utukapankan naa pidan zowiautapa-kariwaiz, sariapa ukoraꞌukaꞌakan uꞌai dunapo daawa ii aka. 32 Kainaꞌiki koshan baꞌoran Jew waꞌatipaanan uruu dunapota, uruu Levite, kaudinauzoz Tominkaru Dapu ii. Aizii umaonapatan naꞌati, uruꞌu naa utukapan pidan wuruꞌu zowiautapa-kariwaiz. Uruu idi umako-makowan udazaba iti, uawunuutaa-kidanuz, udaunaꞌan ukoraꞌukaꞌakan naa uꞌai dunapo daawa ii aka.

33 “Kainaꞌiki mazan koshan baꞌoran pidan waꞌatin, uruu Samaria san‡ paꞌan, uruu dunapota koshan uwaꞌatin. Aizii naꞌapaꞌa naa kapam utukapankan pidan wuruꞌu zowiautapa-kariwaiz. Mazan tuukii paꞌan utukapan pakamunan-kidan wuruꞌu pidanaz. 34 Uruu idi sariapa umakon uꞌidiꞌiti, udaunaꞌan uchikaan naa wine idi ipai wuruꞌu izai baꞌizi-daun kidaz. Uipaian daunaꞌan pachikaanuz, uruꞌu naa uzichian wuruꞌu baꞌizi-daun kidaz kiwinii idi. Udaunaꞌan uruu ubazobatan naa wuruꞌu baꞌizi-daun kidaz. Uipaian daunaꞌan pasaabaanuzu, uruꞌu naa uzaida-kidanuzu pakawaron chaakashi§ barau iti. Unaꞌakan naaz atii ĩkaawan wiizai diꞌiti. Naꞌiaꞌa naa kaiman usaabaanuz, atii ukawinipinaata sookapa-kizai kabaun nazoo uꞌati, naꞌiki ipai utorian uwanyukunuu nii.

35 “Baꞌoran kamoo Samaria san dobatan naa, uruu idi sariapa usoꞌotan dyaꞌutam wiziꞌi kidainao papuraatan, naꞌiki utaan naazu sookapa-kizai kabaun taapiki ati. Ukian uꞌati. ‘Õaiapa putaapan uruu kaiman, daꞌanaꞌo nii koshan õkiwanuꞌu, aizii naꞌapaudaꞌum puraata pukabootan udauꞌati, õkawadauntan nii ipai daunuudaꞌu puꞌati õkaawan an powaa ati,’ ukian.”

36 Uruu idi Jesus kian naa koshan tiichaapauzo Moses kakinaori ati, “Naꞌiaꞌoram dii pidan tukapa-kidaꞌo mishi pamarainpan wuruꞌu koidimikinao zowiautapaniaz pidan?”

37 Ukian Jesus ati, “Wuruꞌu kamunan-kidaꞌoraz uruu.”

Uruu idi Jesus kian uꞌati, “Ukauꞌan pushaꞌapatinaꞌa naa paꞌi kapam naꞌapa.”

Jesus morowautapan Martha naꞌiki Mary dapu iti

38 Aizii Jesus naꞌiki utominapa-kidaniinao makon atii ĩkaawan wiizai diꞌiti. Uruu wiizai diꞌii kainaꞌa zunaaba Martha kiaꞌo oꞌuu. Tuukii okonaukii-kidan Jesus kaawan padapu ati. 39 Naꞌiki kainaꞌa oꞌinaozo Mary kiaꞌo oꞌuu. Aizii Mary, onaꞌian naa osakanatapan Jesus dazaba ii oabatapan ukakuwaa. 40 Mazan Martha tuukii paꞌan odopiidinan pashaꞌapataꞌazoonii sodi kida aimaakan dauꞌati. Uruu idi owaꞌatin Jesus idaꞌati, naꞌiki okian uꞌati, “Naobanai, aonaa pukashaꞌora-kidan putukapan wuruꞌu õꞌinaozo waꞌakanuz õgaru õbaꞌoran, shaꞌapataꞌo nii ipai aimaakan wuruꞌu shaꞌapataꞌazoo-kariwai kidaz? Pudyuuda oroo, okaminkaꞌuta kiziꞌi naa õgaru.”

41 Sariapa Jesus kian oꞌati, “Martha, kandii nii pudopiidinan pushaꞌapataꞌazoonii kida dauꞌan? 42 Kainaꞌa soo baudaꞌapa aimaakan tuukiaꞌo uaiapa-kao. Aizii wuruꞌu Mary shaꞌapaapaniaz aimaakan, kaimanaꞌo manawun wuruꞌu, aonaꞌo nii naꞌapainim ukazata-kao oꞌai.”

11

Jesus tominapa-kidan patominapa-kidaniinao toriinapa-karu dauꞌu

(Matthew 6:9-13; 7:7-11)

1 Baudaꞌapa kamoo Jesus toriinpan. Aizii uipaian daunaꞌan patoriinpan, baudaꞌapa pidan utominapa-kidaniinao bii iki kian uꞌati, “Wanaobanaa, putominapa-kida waunao toriinapa-karu dauꞌu, naꞌapa John tominapa-kidauzon kawan patominapa-kidaniinao.”

2 Jesus kian ĩꞌati, “Naꞌapainim utoriinpan an, kaikapa paꞌi ukiaꞌa.

‘Wadaru,

marii ipai pidannao taapan pugaru umanawunuꞌo nii manawun.

Naꞌiki marii kizi punaobanai-tinan.

3 Marii kizi putaan waꞌati aizii wawanyukunuu nii.

4 Pumarinaꞌata ipai wuruꞌu oiaꞌo washaꞌapaapanii kidaz.

Naꞌapa wamarinaꞌatan kawan

wuruꞌu oii kidaꞌoraz pidannao shaꞌapaapan waꞌati.

Aonaa putaapadaꞌanaꞌa wanyukunuu tiwaa-kidapa-kao oiaꞌo diꞌiti.’ ”

5 Udaunaꞌan Jesus kian koshan patominapa-kidaniinao ati, “Dii mani baudaꞌapa unao makon tomun-zikon pupaonaru dapu iti, naꞌiki pukian uꞌati. ‘Tosh õpaonaru. Õaipan zii idikinaudaꞌu bread puꞌai. 6 Kainaꞌa õpaonaru dobatapaꞌo kaawaꞌakan õdapu ii. Naꞌiki aonaa kanom õtaan nii uꞌati.’ 7 Aizii pupaonaru kian an mani puꞌati padapu nazo iki. ‘Manaꞌa putowaudaꞌutaꞌanaꞌa õgaru. Ipaiꞌi naa paniinom dadaradinaꞌakan. Naꞌiki õgaru naꞌiki õdainao wasookapan naa wuruꞌu. Aonaꞌa naa turuu õkadishitan naꞌiki õtaan aimaakan puꞌati.’ 8 Aizii naꞌapa dii mani pushaꞌapatinan? Õkowaadan nii unao ati. Aonaan puꞌu pupaonaru kadishitaꞌazon, utaaꞌanan bread puꞌati, mazan upuꞌaꞌo nii ukadishitan naꞌiki utaan ipai aimaakan puaiapanii, ushaꞌapanum kauꞌan aonaan idi pusookadan pupishautan wuruꞌu paaipaniaz aimaakan uꞌai. 9 Ukauꞌan õkian uꞌati, upishaa aimaakan dauꞌan, taa-karu nii uꞌatiz. Udorota aimaakan, uikodan nii wuruꞌu udorotapaniaz. Udau-dauapa paniinom, daꞌata-karu nii paniinom uꞌati. 10 Pidan wuruꞌu pishaaꞌoraz aimaakan, taa-karu nii uꞌatiz. Naꞌiki naꞌiaꞌoram pidan dorotaꞌo aimaakan, uikodan niiz. Naꞌiki kanom dau-daupaꞌo paniinom, daꞌata-karu nii paniinom uꞌati.

11 “Unao daruinao, utaa mani udani ati kowazaz, upishaan an kopau uꞌati? 12 Oo utaa mani uꞌati kankoorun upishaan an kuruku dani uꞌati? 13 Oiaꞌo unao padamata, mazan upuꞌu zii uaitapa utaan kaiman kidaꞌo aimaakan udainao ati. Aitaniiman uDaru aokazi iaꞌoraz, utaan nii Kaimanaꞌo Doronaa, wunao atiꞌi pishainaouz uruu udauꞌan.”

Pidannao kian kainaꞌa oiaꞌo doronainao zowaunaa Jesus idaꞌa

(Matthew 12:22-30; Mark 3:20-27)

14 Baꞌoran dono Jesus waatan oiaꞌo doronai maparadanuꞌo pidan diꞌiki. Aizii oiaꞌo doronai waata-kao daunaꞌan, sariapa ukaparadanuꞌukan. Tuukii pidannao kasabaꞌukinpainao naꞌii diꞌitinpan aimaakan shaꞌapata-kao idi naꞌapa. 15 Mazan pabiꞌi kida ĩkian, “Beelzebul,* oiaꞌo doronainao naobanaa idaꞌanaꞌo karikaonan wuruꞌu ukodita-kidanuz oiaꞌo doronainao. Utaan idaꞌanaꞌo pamaꞌozakan uꞌati wuruꞌu ukaudinanuz,” ĩkian.

16 Kainaꞌa baꞌorainao tiwaa-kidapaꞌazoinao karikaonan Jesus. Uruu idi ĩpishaan Jesus shaꞌapatan paꞌati umanawun kidaꞌo aimaakan, uruu idaꞌan kizi utukapa-kidan mishiꞌo wuruꞌu ukaudinanuz Tominkaru idaꞌan. 17 Mazan Jesus aitapa naꞌapaꞌoram ĩdiꞌitinpan. Uruu idi ukian ĩꞌati, “Aizii pidannao mashaapainao udaruꞌo wiizai diꞌii, mizaataakapan an paꞌatiaaka, naꞌapam niꞌi naa mooko uaitapan ĩmaꞌozakadan pawiizi? Aizii pidannao mashaapainao baudaꞌapaꞌo kabaun idaꞌa, mizaataakapan an paꞌatiaaka, naꞌapam niꞌi naa mooko ĩmaꞌozakadinan? 18 Aizii Satan poitorunao wuruꞌu oiaꞌo doronainaouz mizaataakapan an paꞌatiaaka, naꞌapam niꞌi naa mooko uaitapan Satan kaudin-kizi maꞌozakadinan? Aizii unao kian õdauꞌan, õkodita-kidan oiaꞌo doronainao, Beelzebul taan idaꞌanaꞌo õmaꞌozaka-kinaa nii. 19 Kanom idaꞌanaꞌo mooko paꞌan upidanannao, wuruꞌu daꞌanainaouz unao kodita-kidauzon oiaꞌo doronainao? Beelzebul idaꞌanaꞌo shaꞌa? Aitapa-kariwai ĩnao naꞌapa kapam ĩkaudinan õgaru kaudinan kawan. Ukauꞌan kaimanaiman ĩtukapa-kidan naꞌapam unao pozawatan. Upozawatan wuruꞌu uparadanuz õdauꞌan kaikapaꞌa. 20 Aonaa Beelzebul maꞌozakan idaꞌanaꞌo mani wuruꞌu õkaudinanuz, õkaudinan Tominkaru maꞌozakan idaꞌanaꞌo, uruu taan idaꞌanaꞌo pamaꞌozakan õꞌati wuruꞌu õkodita-kidanuz oiaꞌo doronainao pidannao diꞌiki. Ukauꞌan wuruꞌu õshaꞌapataniaz Tominkaru maꞌozakan idaꞌan tukapa-kida unao ati kainaꞌaꞌa naa Tominkaru naobanai-tinan unao biiꞌi.

21 “Aizii naꞌapainim pidan maꞌozakaꞌo, kazannaatapan an padapu pabairi tuma oo pamarian tuma, ushaꞌapata-kao ai. Aonaꞌo nii ushaꞌapauz koidapa-kao udapu nazo ii. 22 Mazan aizii pidan, powaꞌaꞌo zii manawun umaꞌozakan uꞌai, kaawaꞌakan an uꞌidaꞌati, ipaiꞌo nii ukazataꞌakan uꞌai, ubairi naꞌiki umarian naꞌiki ipai baꞌoran aimaakan kida wuruꞌu umaꞌozakatinapa-kinaa kidaz. Udaunaꞌan maꞌozakaꞌoraz manawun pidan buutan niꞌi naa baꞌorainao ati ipai wuruꞌu pakoidanuu kidaz, baꞌoran pidan shaꞌapauziz.

23 “Naꞌiaꞌoram pidan aonaꞌo uaipan õgaru paminaudaꞌu nii, utoꞌora-kizaitapan õgaru wuruꞌu. Naꞌiki pidan wuruꞌu aonaꞌoraz ukaminkaꞌutan õkasabaꞌuupan pidannao, uruu waataabiꞌiaꞌo pidannao õꞌai wuruꞌu uruuz.

Oiaꞌo doronai padantan padapu ati

(Matthew 12:43-45)

24 “Naꞌapainim oiaꞌo doronai koditan pidan diꞌiki, umakon nii amazada aradaꞌo diꞌiiꞌaka, udorotapan naa pamashaapa-kizi nii. Aizii aonaan dono uikodan pamashaapa-kizi nii, uruꞌu naa ukian paaipan ati. ‘Õkiwan nii powaa iti õmashaapauzo-kizi iti.’ 25 Uruu idi ukiwan naa powaa iti, naꞌiki uikoda padapu nazoo kaiman usaabaa-kao, aonaa ukaniriban. 26 Udaunaꞌan umakon, unaꞌanan naa 7 baꞌoran oiaꞌo doronainao, powaꞌaꞌo zii manawun ĩdikaudan kida uꞌai. Uruu idi ĩmorotan, naꞌiki naꞌiaꞌa naa ĩmashaapan. Uruu daunaꞌan powaꞌaꞌo niꞌi naa manawun pidan dikaudaꞌakan kiwiitapaꞌo ai.”

Jesus kadakotinan
konaukii-karu dauꞌu

27 Aizii Jesus kadakotinan idi naꞌapa, sariapa zun kadakon uꞌati iribaꞌo pidannao bii iki. Okian, “Konaukiaꞌo manawun pudaro, wuruꞌu shakata-kidaꞌoraz pugaru, naꞌiki biida-kidaꞌoraz pugaru.”

28 Mazan Jesus dakoꞌatin oparadan kaikapaꞌa: “Wunao paꞌan wuruꞌu konaukiaꞌoraz, abatainaouz naꞌiki izoꞌatiinaouz Tominkaru Paradan.”

Pidannao tukapaꞌazoꞌo aimaakan shaꞌapata-kao

(Matthew 12:38-42)

29 Aizii pidannao kasabaꞌukinan puꞌaꞌa naa iriba Jesus idaꞌati, uruꞌu naa ukian koshan ĩꞌati, “Pidannao wuruꞌu mashaapainao kidaz kai, oiaꞌo manawun ĩdyaun. Atii ĩaiapa zii aimaakan tukapa-kida-kao paꞌati kiwiin, pamishida-kinaa nii. Mazan aonaꞌo nii baudaꞌapa aimaakan tukapa-kida-kao ĩꞌati. Soo wuruꞌu aimaakan, Jonah shaꞌapatauzoniaz kotuaꞌa naa. 30 Mishi kotuaꞌa naa Tominkaru kainaatinan Prophet Jonah idaꞌan Nineveh sannao ati, ukowaada-kidan uꞌidaꞌan naꞌapam pashaꞌapataꞌazon ĩdyaun. Ukauꞌan naꞌapaꞌo kapam wuruꞌu Tominkaru kainaatinanuz Daonaiora Aokazi Ikiꞌo idaꞌan. Naꞌapaꞌo kapam wuruꞌu ukowaadapanuz kuwai kainao pidannao ati. 31 Aizii wuru kamoo donoꞌo, Tominkaru kootowapa-kidanuz ipai pidannao, uruu dono Queen, Sheba sanaaba baꞌazootin-kidan nii Tominkaru kanaapu ati wuruꞌu pidannao mashaapainaouz kai. Ushaꞌapanum kauꞌan owaꞌatin pawiizi iki munapo, munapo, amazada tokon ikinapa, oabataꞌazon idi naꞌiki otominpaꞌazon idi kaiman kidaꞌo aimaakan dauꞌu King Solomon diꞌiki. Mazan kainaꞌa pidan kaidaꞌaꞌa, powaꞌaꞌo zii umanawunun Solomon ai. 32 Aizii diinaꞌitiꞌi Tominkaru kootowapa-kidan donoꞌo naa ipai pidannao. Uruu dono Nineveh sannao baꞌazootin-kidan nii unao Tominkaru kanaapu ati. Ushaꞌapanum kauꞌan kotuaꞌa naa ĩabatan dono Jonah kuwaa, sariapa paꞌan ĩtanawatinan paꞌoian ai. Mazan kainaꞌa pidan kaidaꞌaꞌa, powaꞌaꞌo zii umanawunun Jonah ai.

Naꞌapam nii wananaa kanadapan

(Matthew 5:15; 6:22-23)

33 “Aonaa naꞌiam zii pidan suuauzon lamp, udaunaꞌan utaratanuzu boon idi. Mishiꞌoraiman, lamp suu-kao daunaꞌan, umuuda-kao nii dokoꞌo lamp wiizi idaꞌa. Aizii pidannao morotan an, kaimanaꞌo nii ĩtukapan ukanadapan kabaun nazoo. 34 Aizii wuruꞌu puawun kidaz, naꞌapaꞌo lamp kawan, ukanadapan punanaa ati. Aizii puawun kanadapan an kaiman, ipaiꞌo nii punanaa mashaapan kanadaꞌo-karuꞌu. Mazan aizii puawun ishaan anaꞌa naa, punanaa mashaapan nii marutaꞌo kaꞌazoꞌo. 35 Ukauꞌan puaitapa kizi paꞌi, panaadon aonaa kanadaꞌo nii puꞌidaꞌa, soo marutaꞌo karikaonan. 36 Aizii punanaa kanadapan an ipai daunuudaꞌu, aonaa masakaudaꞌu marutaꞌo nii naꞌii, kaimanaimanaꞌo nii manawun ukanadapan punanaa ipai daunuudaꞌu. Naꞌapaꞌo nii ukanadapan lamp kawan, tawuruꞌu kaimanaꞌoraz manawun ukanadapan puꞌidaꞌati.”

Jesus kashadakowauan
Jewnao zowaunaanao

(Matthew 23:1-36; Mark 12:38-40)

37 Aizii Jesus ipaian daunaꞌan pakadakotinan, Pharisee naꞌakan uruu padapu iti, uaroapanaka kizi patuma. Uruu idi Jesus makon utuma udapu iti. Naꞌiaꞌa naa ĩsakanatan naꞌiki ĩaroopaꞌazon naa. 38 Mazan tuukii Pharisee diꞌitinpan Jesus dauꞌu. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa Jesus chikaan pakaꞌu paaroopan uaꞌii, ĩnao chikauzon kawan pakaꞌu. 39 Mazan sariapa Jesus kian Pharisee ati, “Aizii unao Phariseenao, kaiman uchikauzon ukoopon naꞌiki uparaapin barau. Mazan unyukunuu kaꞌazo ii, tuukii utaapan mishaꞌoraru-karu, naꞌiki tuukii uaipan ushaꞌapatan oii kidaꞌo aimaakan. 40 Mishi unao maaitapin-kainao manawun, uaitapa Tominkaru tomanii ipai wuruꞌu koopo naꞌiki paraapi barau kidaz. Kanom tomanii mooko uaitapan wuruꞌu unazoo kidaz kapam, aonaa Tominkaru mani? 41 Ukauꞌan utaa mishiꞌoraiman ukoopon wazoo naꞌiki uparaapin wazoo kida, mapuraataniinao ati. Ushaꞌapatan an aimaakan kida naꞌapa, mishiꞌo paꞌan wuruꞌu uchikainanuz kaiman-daun oiaꞌo ai.

42 “Kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan Phariseenao! Mishi minziiwa ubuutan Tominkaru ati 1/10† wanyukunui kaduunuribanaa ziꞌinaba sodi kida. Mazan upuꞌu zii umarinaꞌatan ushaꞌapatan kaimanaꞌo, naꞌiki sakitapaꞌo aimaakan baꞌoran pidannao ati. Naꞌiki aonaa kapam umarainpan Tominkaru. Ipaiꞌo nii padamata ushaꞌapatan kapam wuruꞌu kaikapa kidaꞌoraz aimaakanuꞌu. Mazan, aonaa õkian mani uꞌati kaiwuruꞌu, umarinaꞌataꞌa naa ubuutan 1/10.

43 “Kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan Phariseenao! Ushaꞌapanum kauꞌan synagogue ii, unaudapa usakanatauzon umanawun kidaꞌo tabai paawaꞌa, baꞌorainao ai. Naꞌiki pidannao iribainapa kizi ii aka, tuukii uaipan utaapa-kao umanawun kidaꞌo pidannao nii. 44 Kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan, ushaꞌapanum kauꞌan unyukunuu ikodanii tawuruꞌu baaranai aonaꞌoraz ukainaabanan. Uruu idi pidannao chiꞌikaꞌanpan baaranai paawa an, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa ĩaitapan ubaaranain.”

45 Uruu idi baudaꞌapa pidan, tiichaapauzo Moses kakinaori dauꞌu bii ikiꞌo kian Jesus ati, “Tiichaa, puparadan idi kaikapaꞌa, pudakoopan kapam waunao dikaudaꞌo idaꞌan wuruꞌu, puparadanuz naꞌapa.”

46 Jesus kian uꞌati, “Kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan kapam, unao tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu! Ushaꞌapanum kauꞌan, utoman kakinaorii dobataꞌa naa manawun, atii aonaꞌa naa pidannao kaꞌiitanuz. Kainaꞌa unao padamata, mazan aonaa naꞌapainim zoobaba ukaminkaꞌutan ĩdyaun. 47 Kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan, ushaꞌapanum kauꞌan kaiman kida utoman Tominkaru prophetinnao baaranaa kotuaꞌa naa. Ĩnao tawuruꞌu udokozu-daunnao zowiauzoniinao kidaz kotuaꞌa naa. 48 Utoman idaꞌan ĩbaaranaa, ukainaabainan naꞌapa unyukunuu kapam udokozu-daunnao kawan, tuukii unaubaapan wuruꞌu ĩzowiinuz Tominkaru prophetinnao kotuaꞌa naa. 49 Tominkaru, paaitapaaban idaꞌan manawun, uaitapa ipai daunuudaꞌu ĩshaꞌapatan nii aimaakan kaikapaꞌa. Uruu idiꞌo tawuruꞌu ukianuz. ‘Õdyuudan nii ĩꞌidiꞌiti prophetnao, naꞌiki apostlenao. Pabiꞌi kida zowii-karu nii naꞌiki patakaꞌuta-karu nii wuruꞌu õdyuudaniinao kidaz,’ kii ukiauzon kotuaꞌa naa. 50 Ukauꞌan wuruꞌu kainaouz pidannao mashaapan, ĩnaouꞌo niꞌi naa kabaiaapan wunao zannaꞌa Tominkaru prophetinnaouz, zowii-kariwainao kidaz kotuaꞌa naa, amazada sakadinan diꞌiki. 51 Abel zowiauzo-kao diꞌiki, atii Zechariah diꞌiti. Uruu Zechariah zowii-kariwaiz Tominkaru Dapu naꞌiki altar, uzai kawaodapa-kizinao sakodaꞌa. Ipai ĩnao kida zannaꞌo nii wuruꞌu kainaouz pidannao baiaapan. Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz.

52 “Kashaꞌoraꞌo nii manawun ubaiaapan, unao tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu. Ushaꞌapanum kauꞌan unao taapanii padamata key, wuruꞌu aitapa-kinai diꞌitiꞌoraz. Unao naꞌapa aonaꞌo nii kapam umorotan. Tuukii manawun uawautapan pidannao, wuruꞌu morotaꞌazoinaouz padamata naꞌiti.”

53-54 Aizii Jesus koditan daunaꞌan Pharisee dapu iki, uruꞌu naa tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki Phariseenao, dakoopan uruu tuukii, naꞌiki tuukii kapam ĩkashadan wuruꞌu ukuwaa kidaz. Uruu idi ĩpishaan naa Jesus pabiꞌinaaka kidaꞌo aimaakan dauꞌan. Wuruꞌu ĩpishautanuz uruu naꞌapa, ĩkimudinan karikaonan ĩabataꞌazon naꞌapam nii udakoꞌatin ipai wuruꞌu paparadan kidaz. Ĩaipan pazaamatan uruu naꞌiki pakaakapaan uruu, udakoꞌatin an ĩparadan panaꞌiti.

12

Pidannao kakinao-kao Phariseenao kaduz ai

(Matthew 10:26-27)

1 Aizii pidannao kaawan ĩkasabaꞌuinan Jesus idaꞌati iriba, iriba, atii ĩkidaꞌuaakapan. Pidannao kasabaꞌuinpan puꞌu, Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Uzaudin paꞌi, aonaa kizi utamakapan wuruꞌu Phariseenao kaduz kidaz, kadimanaꞌoraz uiribainan naꞌiki utuubarudinan, naꞌapa yeast tuubarudaꞌakan kawan poroom-biꞌi. Ĩaipan karikaonan patukapa-kao kaimanainao pidannao kawan, mazan aonaa mishiꞌo mani wuruꞌu. 2 Mazan ipai dizapa-kariwai kidaz, ipaiꞌo nii uaida-kida-kao. Naꞌiki ipai wuruꞌu taapa-kariwaiz mashaa, ipaiꞌo nii uaitapa-kida-kao. 3 Ukauꞌan naꞌapam pukiauzon marutaꞌo-karuꞌu, ipaiꞌo nii uabata-kida-kao kanadaꞌo-karuꞌu. Naꞌiki kanom mashaudaꞌuꞌo pukowaadan kabaun nazo ii, diiwaꞌo nii ukowaada-kao pidannao baokopainapa-kizi ii.

Marii kizi kichanaꞌiki-karu
Tominkaru ai

(Matthew 10:28-31)

4 “Aizii õkian unao ati õpaonarunao. Manaꞌa utariaꞌanaꞌa wunao aiaꞌa, zowiaꞌoraz pidan. Ĩzowian daunaꞌan pidan, uruu ukaduz ĩshaꞌapatanii. 5 Mazan õkian uꞌati, utarii paꞌan Tominkaru ai, uruu mishiꞌo paꞌan umaꞌozakan. Uzowian daunaꞌan pidan, ukabootan niizu Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti. Ukauꞌan õkian unao ati, uruu ai paꞌan utarii. 6 Aonaa mooko bakaꞌiaudaꞌu parikowarunao selliauzo-kao dono, ĩwinipinaa soo dyaꞌutam puraata sodi kida karikaonan? Mazan upuꞌu zii aonaa baudaꞌapa Tominkaru manyukunuutan ĩdyaun. 7 Naꞌiki atii uaitapa zii naꞌapaudaꞌum uzowauda kida uzowau idaꞌa. Ukauꞌan manaꞌa utariaꞌanaꞌa. Aitaniiman unao, powaꞌaꞌo zii manawun umarainapa-kao, iribaꞌo parikowarunao ai.”

Pidan mabaaꞌazoꞌo ukakuwaapan
Jesus dauꞌu

(Matthew 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 “Õkowaadan nii uꞌati aimaakan mishiꞌo. Naꞌiaꞌoram pidan kowaadaꞌo õpidanan paugaru ipai pidannao kanaapuꞌu, naꞌapaꞌo nii kapam Daonaiora Aokazi Ikiꞌo, kowaadan upidanan uruu, ipai Tominkaru angelinnao abatapan puꞌu. 9 Mazan naꞌiaꞌoram pidan kowaadaꞌo pidannao kanaapuꞌu pamarinaꞌatan õgaru, naꞌapaꞌo nii kapam õmarinaꞌatan uruu Tominkaru angelinnao kanaapuꞌu.

10 “Naꞌiaꞌoram pidan dakoopaꞌo Daonaiora Aokazi Ikiꞌo, upuꞌaꞌo nii mazan uDaru mainaabatan wuruꞌu dikauda kidaꞌoraz uparadan udauꞌan. Mazan aizii pidan wuruꞌu dakoopaꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa, aonaa naꞌapainim nii umainaabata-kao wuruꞌu uparadanuz.

11 “Aizii, uzaamata-kao dono, naꞌiki unaꞌaka-kao dono synagogue iti kida, naꞌii kizi upishaa-kao. Oo unaꞌaka-kao dono naobanainao kanaapu iti. Aizii ĩpishaan donoꞌo naa unao naꞌii, manaꞌa utariaꞌanaꞌa, oo udopiidinaꞌanaꞌa udawatan dauꞌu naꞌapam nii udakoꞌatin ĩparadan. 12 Ushaꞌapanum kauꞌan Kaimanaꞌo Doronaa kaminkaꞌutan nii pugaru. Uruu idaꞌanaꞌo nii puaitapan naꞌapam nii pudakoꞌatin pidannao paradan uruu dono.”

Pidan diꞌitinpaꞌo
pakapuraatanun dauꞌu

13 Aizii pidannao bii iki, baudaꞌapa pidan kian Jesus ati, “Tiichaa, pudyuuda õꞌinawuzu buutan kapam õidiwau nii, wuru diꞌikiꞌi aimaakan kida wadaru waꞌakaniaz pamawakan idi.”

14 Mazan Jesus kian pidan ati, “Kanom zaamatanii mooko õgaru buutaꞌo nii aimaakan patumaaka pugaru naꞌiki puꞌinawuzu ati?” 15 Uruu idi powaꞌa zii koshan Jesus kian ipai pidannao ati, “Asakiꞌi, uzaudinapa paꞌi. Aonaa kizi uaipaabiꞌian naꞌiki unaꞌazootapan pabiꞌinaaka sodi kida aimaakan. Ushaꞌapanum kauꞌan kashaꞌapauzi-karu idaꞌan aonaa pidan ikodan konaukii-karu naꞌiki kaimanaꞌo mashaapa-karu,” ukian ĩꞌati.

16 Udaunaꞌan Jesus kowaadan naa ĩꞌati diꞌitinapa-kinai kuwai. Kaikapaꞌo wuruꞌu kuwai ukowaadaniaz ĩꞌati: “Kainaꞌa pidan kapuraatanuꞌo, naꞌiki kainaꞌa utaapanii udaruꞌo amazada, uzakapun wiizi kida. Uruu dono ipai upaoriba kida kaakan madowaaka kida paꞌidiwaru. 17 Uruu idi udiꞌitinpan, naꞌiki ukian panyukunuu ii. ‘Naꞌapa dii paꞌi õshaꞌapatinan, aonaa naꞌiam nii õkasabaꞌuan õpaoriba aka kida.’ 18 Udaunaꞌan ukian panyukunuu ii. ‘Õaitapa naꞌapam nii õshaꞌapatinan. Õsoꞌoobiꞌian nii ipai wuruꞌu õshaꞌapauz dapunaa kidaz, õtoma kizi powaꞌa zii udaru kidaꞌo manawun uwadaun nii. Uruu kaimanaꞌo niꞌi naa naꞌii õkasabaꞌuan ipai õpaoriba aka, naꞌiki ipai baꞌoran kaduz kida aimaakan. 19 Uruu daunaꞌan õkian nii õnyukunuu ii. Aizii kainaꞌaꞌa naa diriꞌi, diriꞌi wanyukunui, naꞌiki aimaakan kida kasabaꞌuu-kao. Turuaꞌo nii õmashaapan uꞌidaꞌan kotuaꞌiki, iribaꞌo nii wunu õdobatan uꞌidaꞌan. Aizii aonaꞌo niꞌi naa kanom dauꞌati õdopian. Õnaꞌan niꞌi naa kabaunuꞌu, soo õaroapatinan naa, naꞌiki õtuzapatinan naa naꞌiki õkonaukiitinan niꞌi naa karikaonan.’

20 “Mazan uruu dono Tominkaru kian uꞌati. ‘Mishi pugaru maaitapin-kaꞌo pidan. Aizii wuru wamarutan idaꞌaꞌa õsoꞌotan nii punizowan naꞌiki pumawakan nii. Aizii ipai pupaoriba aka naꞌiki ipai aimaakan wuruꞌu pukasabaꞌuunii kidaz, kanomaꞌo niꞌi naa zaamataz?’ ”

21 Udaunaꞌan Jesus kian naa koshan pidannao ati, “Naꞌapa kapam wuruꞌu pidannao, diꞌitinpainaouz soo pakapuraatanun dauꞌu. Kainaꞌa diriꞌiꞌi naa ĩkasabaꞌuan papuraatan naꞌiki pashaꞌapauz kida diinaꞌitiꞌo tannaa niꞌi. Mazan Tominkaru tukapan ĩdyaun mapuraatan ziwunao nii, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa ĩshaꞌapatinan Tominkaru aipan kawanaꞌati.”

Manaꞌa udopiidinauzoꞌo naꞌa, Tominkaru taan nii aimaakan uꞌati

(Matthew 6:25-34)

22 Udaunaꞌan Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Aonaa ukaziwadapaꞌanaꞌa uzowau udiꞌitinpan idaꞌan kanomaꞌo nii unika naꞌiki utuza ukakupa-kinaa nii, oo kamicha ukaiwadan nii dauꞌan. 23 Mishiꞌoraiman kakupa-karu, powaꞌaꞌo umanawunun wanyukunui ai, naꞌiki nanai, powaꞌaꞌo umanawunun kamicha ai. 24 Aushaa udiꞌitapa watonao. Aonaa ĩpaowinan, aonaa ĩkasabaꞌuan papaoriba aka, aonaa ĩdapu nii oo aonaa ĩtoman kabaun kida pakasabaꞌuu kizi nii papaoriba aka. Mazan Tominkaru taapanii, naꞌiki upaapanii paꞌan ipai ĩdyaun. Aitaniiman unao, powaꞌaꞌo zii umanawunun kotuꞌuznao ai.

25 “Turuu mani pidan ikodan pakakupa-kinaa nii kotuaꞌiki zaa, padiꞌitinpan idaꞌan tuukii wuru dauꞌaꞌa aimaakan kidaz? 26 Aizii pumaturuukan an puikodan masakaudaꞌu pukakupa-kinaa nii, pudiꞌitinpan idaꞌan kaziwa. Kandii nii mooko pukaziwadapaꞌazon zii puzowau baꞌoran aimaakan kida dauꞌati?

27 “Aushaa udiꞌitapa amazada ii akaꞌo soosoi, konaunam kida utukapa-kao. Padamata aonaa ĩkaudinan, aonaa ĩtoman pakamichan nii. Mazan õkowaadan nii unao ati, upuꞌu zii King Solomon, umanawun kidaꞌo ushaꞌapauz, umanawunuꞌo umashaapan. Mazan upuꞌu zii aonaa ukamichan konaunaman wuru kawanuꞌu konaunam kidaꞌoraz soosoi. 28 Tominkaru taapanii naꞌiki ukakamichantapanii konaunam pinidi kida baara ii akaꞌo. Aiziꞌo putukapaꞌakan baara ii akaꞌo pinidi, kaiman naꞌiki ziwu. Mazan waikanaꞌan ipaiꞌo nii ukawaoda-kao, tikazi sharawaa-kao nii uꞌidi. Aonaꞌo nii mooko Tominkaru saabaan naꞌiki ukakamichantan unao powaꞌa zii? Mishi unao masakaudaꞌu sodiꞌo karikaonan umishidan. 29 Ukauꞌan aonaa ukaziwadaꞌanaꞌa uzowau, udiꞌitinpan idi tuukii, uaitapaꞌazon idi kanomaꞌo nii unika, oo kanomaꞌo nii utuza. 30 Soo wunaouꞌu maaitapa-kaꞌoraz mishiꞌo Tominkaru, ĩnao paꞌan kaziwadapauzonao pazowau naꞌapa. Udaru Tominkaru, ipai uaitapan wuruꞌu uaipanuz naꞌapa kidaꞌo aimaakan. 31 Mishiꞌoraiman udiꞌitinapa tuukii Tominkaru naobanai-tinan dauꞌu, naꞌiki umashaapa kaiman uparadan kawanaꞌati. Uruu idi utaan nii uꞌati wuruꞌu naꞌapa kidaꞌoraz aimaakan.

Naꞌapam kashaꞌapauzi-karu
aokazi ii

(Matthew 6:19-21)

32 “Õdainao, aonaa utariaꞌanaꞌa unaꞌapaudaꞌu sodin idi karikaonan. Konaukiaꞌo nii paꞌan udaru Tominkaru taan kaiman kidaꞌo aimaakan unao ati, wuruꞌu zaamatainaouz uruu panaobanaa nii. 33 Uselliaꞌa naa ushaꞌapauz kida, utaa kizi puraata patakaꞌutinainao ati. Ukapuraatan kizi naꞌiki ukashaꞌapauz kizi aokazi ii paꞌan. Naꞌii aonaꞌo nii paꞌan uipaiuzon, naꞌiki aonaꞌo paꞌan koidimikinao koidapan wuruꞌu ushaꞌapauz kidaz. Naꞌiki aonaꞌo nii paꞌan mazinao nikan wuruꞌu ushaꞌapauziz. 34 Aizii naꞌiam an pidan taapan pashaꞌapauz, karikaonanuꞌo nii utaapan panyukunuu wuru diꞌitiꞌi, utaapa-kiziz pashaꞌapauz.

Zaudinaꞌo poitorui

35 “Zaudinpaꞌa naa paꞌi pumashaapa, pukaiwadapaꞌa naa pukamichan, naꞌiki tuudinpaꞌa naa putaapa puzadao. Naꞌiki maodapaꞌa naa putaapa pulampan. Panaadon mashaꞌapakiikaꞌo nii aimaakan shaꞌapaꞌakan. 36 Naꞌapa puzaudapatin, poitoruinao zaudapauzon kawan panaobanaa kaawan, mazidainao aroapa-kizi iki. Aizii ĩnaobanaa kaawan, udau-dauan paniinom, kadiman ĩdaꞌataꞌakan paniinom uꞌati. 37 Kaimanaꞌo nii manawun wunao nyukunuuꞌu poitoruinaouz, ĩnaobanaa ikodan idi ĩdyaun pokodapa, naꞌiki zaudinapa. Õkowaadan nii unao ati naꞌapam nii ĩnaobanaa shaꞌapatinan. Usoꞌotan daunaꞌan pachaakitan, udyuudan nii ĩsakanatan. Udaunaꞌan umaokodan niꞌi naa poitoruinao wanyukunuu nii miisa* baaraꞌa. Naꞌiki udyuudan niꞌi naa ĩaroopan. 38 Kaimanaꞌo nii manawun poitoruinao nyukunuu, panaobanaa ikodan idi ĩdyaun zaudinapa, naꞌiki pokodapa, ukaawan puꞌu tomun-zikon oo tomun-zikon daunaꞌan.

39 “Aizii pidan kadapuꞌo aitapan an mani naꞌapainim koidimiki morotinaꞌazon padapu, aonaꞌo nii uwaꞌakan padapu. Mazan unaꞌian nii uzaudapan oo uawunuutapan, naꞌiki aonaꞌo nii ukashaapan koidimiki shaazoan papaniinomiz naꞌiki aonaꞌo nii ukashaapan umorotan padapu nazo iti. 40 Aizii unao, naꞌapaꞌa naa paꞌi kapam umashaapa zaudinapa. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaꞌo nii uaitapan naꞌapainim nii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kaawan. Ukaawan nii umazaudinapakan puꞌu.”

Poitoruinao dauaꞌo

(Matthew 24:45-51)

41 Sariapa Peter kian Jesus ati, “Wanaobanaa, kaiwuruꞌu pukakuwaatinanuz diꞌitinapa-kinai kuwai idaꞌan, soo waunao atiꞌo kaiwuruꞌu? Oo ipaiꞌo baokopa waunao naꞌiki pidannao atiꞌo kapam?”

42 Jesus kian uꞌati, “Naꞌiaꞌoram poitorui zowaunaa kainaꞌa mishiꞌo ukaudinauzon kaiman, izoꞌatiaabaꞌo, naꞌiki aitapaabaꞌo kapam. Uruuꞌo nii naobanai zaamata kazowautapaꞌo nii ipai aimaakan, naꞌiki pidannao wuruꞌu mashaapainao kidaz udapu ii. Taapaꞌo nii kaiman baꞌoran poitoruinao naꞌiki taaꞌo nii ĩwanyukunuu nii kaiman naꞌiki patumaaka, wanyukunui maokodauzo-kao kawanaꞌati, naꞌapa panaobanaa aitan kawanaꞌati uꞌati. 43 Kaimanaꞌo nii manawun poitorui nyukunuu, unaobanaa kaawan an naꞌiki uikodan uruu kaiman ukaudinan, ipai ushaꞌapatan wuruꞌu panaobanaa dyuudanii kidaz ushaꞌapatan. 44 Õkowaadan uꞌati mishiꞌo, unaobanaa dyuudan nii uawunuutapan ipai aimaakan wuruꞌu paꞌidiwau kidaz.

45 “Mazan aizii wuruꞌu poitoruiz, zaamata-kariwaiz poitoruinao naobanaa nii, kian an panyukunuu ii, ‘Ei, kotuaꞌa naa õnaobanaa makon, atii diꞌi aonaa zii ukaawan.’ Uruu daunaꞌan upatakaꞌutan naa naꞌiki ubaꞌizitapan naa wuruꞌu baꞌoran poitoruinaouz, daonaioranao naꞌiki zunnao. Aizii uruu, umashaapan uaroapatinan naa, utuzapatinan naa, naꞌiki upoꞌidipan naa karikaonan. 46 Mazan baudaꞌapa kamoo unaobanaa kaawan nii. Ukaawaꞌakan nii mashaꞌapakiaka, poitoruinao naobanaa mazaudinapakan puꞌu, aonaꞌo nii uaitapan panaobanaa kaawan. Uruu dono upatakaꞌutan nii wuruꞌu poitoruinao naobanaaz tuukiaꞌo idaꞌan manawun. Naꞌapaꞌo nii upatakaꞌuta-kao pidannao dikintapainao kawan, aonaꞌoraz ĩmishidaꞌazon.

47 “Aizii poitorui, wuruꞌu aitapaꞌoraz padamata ipai kanom panaobanaa aiapanii, oo dyuudanii kida ushaꞌapatan paꞌati. Mazan upuꞌu aonaa ushaꞌapatinan sakita, padyuuda-kao kawanaꞌati. Uruu dikin ii ubaꞌizii-kao nii tuukii. 48 Mazan aizii poitorui, aonaꞌo uaitapan kanom panaobanaa aiapanii shaꞌapata-kao paꞌati, mazan upuꞌu kowas utiwaan pashaꞌapatan aimaakan, mazan ushaꞌapatanuzu panaꞌiti karikaonan. Aizii ushaꞌapatan idi aimaakan panaꞌiti, ubaꞌizii-kao nii udikin ii masakaudaꞌu. Aizii naꞌapam udiriꞌin aimaakan taa-kao pidan shaꞌapatan nii, naꞌapaꞌo nii kapam uaiapa-kao ushaꞌapatan aimaakan, utaa-kao kawanaꞌati uꞌati. Aizii pidan wuruꞌu taa-kariwaiz uꞌati powaꞌa zii aimaakan ushaꞌapatan nii, powaꞌaꞌo nii zii kapam uaiapa-kao ushaꞌapatan aimaakan, utaa-kao kawanaꞌati uꞌati.”

Jesus kaawan ubuutaaka-kidaꞌanan pidannao

(Matthew 10:34-36)

49 Jesus kian, “Õwaꞌatin daꞌatiꞌi, õdyuuda-kao idi õpuꞌukadaꞌanan tikazi imiꞌi baara an. Kadimanaꞌoraꞌa naa padamata õaipan õmaoda-kidanuz. 50 Naꞌiki kainaꞌa zii kapam kashaꞌoraꞌo baiaapa-kidaꞌazoo-kao õꞌati. Naꞌiki õapichauta-kida-kao nii ubaoko iti, pidan apichauta-kida-kao kawan wunu baoko iti uchikaawunuu-kao dono. Kashaꞌora utaapan õnyukunuu, kadimanaꞌoraꞌa naa padamata õaipan ushaꞌapataꞌaka-kao, uipai aka kiziꞌi naa. 51 Kanom uzauda-kidan õshaꞌapataꞌanan wuruꞌu õkaawanuz daꞌatiꞌi? Õnaꞌakan kaimanaꞌo mashaapa-karu, pidannao mashaapa kizi kaiman baokopa wuru amazada baara anaꞌa? Õkowaadan nii unao ati kanom dauꞌatiꞌo wuruꞌu õwaꞌatinuz. Õwaꞌatin daꞌatiꞌi imiꞌi baara ati, aonaa õbaokopataꞌanan mani pidannao, mishiꞌoraiman õbuutaaka-kidaꞌanan paꞌan pidannao pairibannao kida ai. 52 Uruu idi pidannao buutaakapan niꞌi naa pairibannao kida ai. Panaadon kainaꞌa bakaꞌiaudaꞌu pidannao mashaapainao baokopa paudainao tuma baudaꞌapaꞌo kabaun idaꞌa. Panaadon idikinaudaꞌuꞌo nii pidannao ĩnao bii iki zaamatan õgaru panaobanaa nii, uruu dikin ii wuruꞌu dyaꞌutamainaouz toꞌoran niꞌi naa ĩꞌati. Panaadon dyaꞌutamaꞌo nii ĩzaamatan õgaru panaobanaa nii, uruu dikin ii wuruꞌu idikinaudaꞌuinaouz toꞌoran nii ĩꞌati. 53 Naꞌiki daruinao toꞌora-kizaitapan nii paudainao daonaioranao, õgaru dikin ii, panaadon ĩdainao kidaꞌo nii toꞌora-kizaitapa padarunao õgaru dikin ii. Naꞌiki daroinao toꞌora-kizaitapan nii paudainao zunnao õgaru dikin ii. Panaadon ĩdainao zunnaouꞌo nii toꞌora-kizaitapa padaronao. Naꞌiki zunnao toꞌora-kizaitapan nii padinizonao õgaru dikin ii, panaadon ĩdinizonaouꞌo nii toꞌora-kizaitapa paimauzonao, õgaru dikin ii.”

Jesus kakinaowan pidannao, abatapainao ukuwaa

(Matthew 16:2-3)

54 Udaunaꞌan Jesus kian ipai pidannao abatapainao ati, “Aizii naꞌapainim utukapan ishaꞌiz marutadinan wakadapu iki, sariapa ukian. ‘Akaa waꞌati wunu.’ Atii kaawa mishi wunu. 55 Aizii naꞌapainim utukapan an awaru waꞌatin udaba ikinapa. Uruu idi ukian nii, ‘Akaa wiichaꞌo nii amazada aizii.’ Atii wiicha mishi amazada naꞌapain. 56 Unao taapinpainao kaimanaꞌo kaikiniꞌi! Uaitapa ukowaadan aimaakan shaꞌapaꞌazon. Aizii utukapan idaꞌan ishaꞌiz marutan uaitapa wunu waꞌatin. Naꞌiki awaru idaꞌan, uaitapa amazada wiichan nii. Mazan kanom niꞌo mooko aonaa uaitapan ukowaadan, kanom niꞌo wuruꞌu õshaꞌapaapanuz aimaakan kida kai, daꞌanaꞌa imiꞌi baara an?”

Pidan saabaa-kidan
pakasharutaakapan

(Matthew 5:25-26)

57 Jesus kian koshan, “Kandii nii mooko aonaa uaitapan uaipan ati, naꞌapam aimaakan shaꞌapata-kao kaiman naꞌiki sakitapa? 58 Aizii pukasharutaakapan an pidan tuma. Uruu dikin ii unaꞌakan pugaru kootowapa-kizai iti. Mazan ukaawa-kidan uaꞌii pugaru naꞌiti, putiwaa pusaabaa-kidan punyukunuu utuma. Aonaan an pushaꞌapatinan naꞌapa, mishiꞌo nii uawautan pugaru kootowapa-kidauzo pidan kanaapu iti. Udaunaꞌan kootowapa-kidauzo pidan taan niꞌi naa pugaru police kaꞌu iti, uruꞌo niꞌi naa kaboota pugaru taraa-kizai iti. 59 Õkian puꞌati, punaꞌian nii, atii pukawinipinaatan ipai daunuudaꞌu aiapa-kariwai pukodita-kinaa nii.”

13

Pidannao zowii-kao

1 Uruu dono pidannao kaawan Jesus idaꞌati, naꞌiki ĩkowaadan uꞌati, naꞌapam Pilate zowii-kidauzon Galilee Baara ikiinao pidannao Tominkaru Dapu ii, ĩkawaodapan puꞌu paꞌuza Tominkaru ati. 2 Sariapa Jesus kian ĩꞌati, “Kaiwuruꞌu ukakuwaapanuz õꞌati kaikapaꞌa, utiwaan ukowaadan õꞌati ĩmawakan kaikapaꞌa, paꞌoian idiꞌo manawun tuukii, baꞌoran Galilee Baara sannao ai? 3 Aonaa paꞌoian idiꞌo mani tuukii baꞌorainao ai, wuruꞌu ĩmawakanuz kaikapaꞌa. Aizii unao, umatanawatinkan an uꞌoian ai, umawakan nii kapam. 4 Aizii mani mooko taonawuꞌu, 18 pidannao mawakainaouz, dokoaꞌo kabaun dikian idi ĩdyaun Siloam ii, Jerusalem iaꞌoraz. Ĩꞌoian idiꞌo manawun tuukii puaitapan ipai baꞌoran Jerusalem sannao ai? 5 Õgaru, õkian aonaa paꞌoian idiꞌo mani tuukii baꞌorainao ai wuruꞌu kabaun zowianuz ĩdyaun. Aizii unao, umatanawatinkan an uꞌoian ai, umawakan nii kapam,” Jesus kian ĩꞌati.

Paoribai makaakaꞌazoo-kaꞌo dauaꞌo

6 Jesus kowaadan diꞌitinapa-kinai kuwai. Kaikapaꞌo wuruꞌu kuwaiz: “Kainaꞌa pidan paowaꞌo dizoo-karu uuda pazakapun ii. Fig kiaꞌo udakota-kao. Atii baꞌoran dono zii kapaoribaꞌo makon naꞌiti, utukapaꞌanan naa papaoriba kaakan, mazan aonaa baudaꞌapa uikodan papaoriba aka. Baꞌoran dono umakon koshan. Atii naꞌapa umakoꞌanpan aonaa baudaꞌapa uikodan papaoriba aka. 7 Uruu idi ukian papaoriba taapiki ati. ‘Aizii idikinaudaꞌuꞌu naa wunu õawunuutaꞌanpan õpaoriba kaakan, mazan aonaa baudaꞌapa zii õikodauzon uꞌaka. Ukauꞌan, aizii pubarotaꞌa naa paꞌi ukadunaa. Aonaa kanom niꞌi naa utaapa-kao, madiwautapakaꞌa naa manawun uzaamatapan zakapu baara.’ 8 Mazan paoribai taapiki kian. ‘Marinaꞌa zii shoman unaꞌan baudaꞌapaꞌa naa wunu. Õsaabaan niiz kaiman, naꞌiki õkichadan nii uoroda an õkaboota kizi nii tapiꞌiza diki, uziwu-kinaa nii, panaadon uruu daunaꞌan kaakaꞌo niiz. 9 Aizii ukaakan an baꞌoran wunu kaimanaꞌo nii unaꞌan. Mazan aizii, umakaakakan an uruu turuaꞌa naa paꞌan ubarotaꞌaka-kao,’ ukian.”

Jesus saabaanii zun dauaꞌo

10 Baudaꞌapa kamoo Jesus kakuwaapatinan Jewnao ati, synagogue ii, Sookapa-karu Kamoon dono. 11 Uruu dono naꞌiaꞌo zun, oiaꞌo doronai zaamatapanii. 18 wunu odawuꞌu koraudinpan, aonaa naꞌapam kowas osakitapadinan. 12 Aizii Jesus tukapan oroo, sariapa ukian oꞌati, “Õdadakoo, aizii õsoꞌotan purinaa puꞌai.” 13 Udaunaꞌan upishataꞌakan naa oroo, sariapa kowas odawuꞌu sakitapadinaꞌakan. Tuukii okonaukii-kidan Tominkaru.

14 Uruu idi tuukii kazowautapaꞌo synagogue toꞌoran, patukapan idi Jesus kakudan wuruꞌu zunaz Sookapa-karu Kamoon dono. Udaunaꞌan wuruꞌu kazowautapaꞌo choochiapa-karu kian ipai pidannao ati, “Kainaꞌa 6 kamoo taa-kao, pidan kaudin-kinaa nii. Ukauꞌan uwaꞌati uruu dono uaipan an ukakuda-kao urinaa ai. Mazan Sookapa-karu Kamoon dono aonaa turuu uwaꞌatin,” ukian.

15 Sariapa Jesus dakoꞌatin uparadan, naꞌiki ukian ĩꞌati, “Unao taapinpainao kaimanainao nii kaikiniꞌi! Aonaa mooko ubuzuutauzon naꞌiki uawautauzon ubooin, oo ukawaron wunu diꞌiti, ĩtuzaꞌazon an wunu Sookapa-karu Kamoon dono? 16 Aizii mani mooko aoroꞌo Abraham takaan-daunuzo, Satan watudapaniaz 18 wunu? Aonaa mooko kapam turuu obuzuuta-kao Sookapa-karu Kamoon dono?” 17 Tuukii pidannao dakoopainao Jesus baꞌazoinpan, paabatan idi uparadan naꞌapa. Aizii baꞌorainao tuukii paꞌan ĩkonaukii-kidan patukapan ipai wuruꞌu Jesus shaꞌapatanuz kaiman kidaꞌo manawun aimaakan.

Jesus kowaadan dyaꞌutam kuwai Tominkaru naobanai-tinan dauꞌu

(Matthew 13:31-33; Mark 4:30-32)

18 Jesus kian pidannao ati, “Kanom kawan dii Tominkaru naobanai-tinan, naꞌapa dii paꞌi õkowaadanuz?”

19 Uruu idi ukian, “Kaikapaꞌo kawanuꞌo wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinanuz. Aizii pidan paowan duusodiꞌo mustard uuda pazakapun ii. Udaunaꞌan usodaꞌakan naa udaru naꞌapa zakapu ii akaꞌo paoribai kida dokoꞌan kawan, atii kotuꞌuznao waꞌatin ĩtomaꞌanan naa pashimaka nii uwaoda kaduꞌan kida.”

20 Udaunaꞌan ukian koshan ĩꞌati, “Kanom kawan dii õkainaabatan Tominkaru naobanai-tinan. Naꞌapa dii paꞌi õkowaadanuz?” 21 Uruu idi ukian, “Kaikapaꞌo kawanuꞌo wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinanuz. Naꞌapa zun tomauzon kawanuꞌo bread. Ozaamatan masakaudaꞌu poroom basii zoꞌati, udaunaꞌan omuudan masakaudaꞌu yeast upooda-kinaa nii, masakaudaꞌu daunaꞌan upoodaꞌakan naa udaru.”

Mazowaꞌo paniinom dauaꞌo

(Matthew 7:13-14, 21-23)

22 Aizii Jesus makopaanan dono Jerusalem iti, utominapa-kidaanan pidannao wuruꞌu udaru kidaꞌo naꞌiki duusodi kidaꞌo wiizainao kawanaꞌati. 23 Baudaꞌapa pidan naꞌii pishaan Jesus, “Naobanai, naꞌapaudaꞌum sodiꞌo nii karikaonan pidannao kazannaatinan papatakaꞌuta-kao ai paꞌoian dikin ii?” ukian.

Sariapa Jesus kian ipai abatapainao ati. 24 “Maꞌozakaꞌa naa paꞌi utiwain, umorota kizi wuru idaꞌanaꞌa mazowaꞌoraz paniinom. Ushaꞌapanum kauꞌan iribaꞌo nii pidannao tiwaan pamorotan naꞌan, mazan aonaꞌo nii ĩturuan ĩmorotan. 25 Ushaꞌapanum kauꞌan ukaawan nii naꞌiti, kadapuꞌo tarataꞌakan puꞌaꞌa naa papaniinomiz. Uruu idi unaꞌian niꞌi naa ukadishitapan paniba ii, udau-daupan naa paniinom, naꞌiki ukian nii, ‘Naobanai, pudaꞌata paniinom waꞌati.’ Mazan naobanai kian nii uꞌati. ‘Aonaa õaitapan unao, aonaa õaitapan naꞌikiꞌoram uwaꞌatin.’ 26 Uruu idi unao kian nii uꞌati. ‘Waaroopauzonii naꞌiki watuzauzonii shaꞌatii putuma. Naꞌii aka shaꞌatii pukakuwaapatinauzon wawiizi ii aka.’ 27 Mazan ukian nii koshan unao ati. ‘Õkii shaꞌatii uꞌati, aonaa õaitapan unao, aonaa õaitapan naꞌikiꞌoram uwaꞌatin. Ukauꞌan umako õꞌai diꞌikiꞌi, ipai unao shaꞌapaapauzonao oiaꞌo.’ 28 Tuukiaꞌo nii udopian, uzaadan nii tuukii naꞌiki ukuzowan nii uudako, utukapan an Abraham, Isaac, Jacob, naꞌiki ipai kotuaꞌo Tominkaru prophetinnao, mashaapan kaiman Tominkaru naobanai-tinapa-kizi ii, uwaꞌaka-kao puꞌaꞌa naa paniba ii. 29 Uruu dono iribaꞌo nii baꞌoran kaduz pidannao waꞌatin waoko iki, wakadapu iki, naꞌiki wadabaazi iki kanaapu kida. Naꞌiki ĩsakanatan nii konaukiaꞌo aroapa-karu idaꞌati, wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinapa-kizi iaꞌoraz. 30 Uruu dono, pidannao aonaꞌo ĩtaapa-kao umanawunuꞌo nii kai, mazan diinaꞌitiꞌi umanawunuꞌo nii ĩtaapa-kao. Naꞌiki pidannao umanawunuꞌo ĩtaapa-kao kai, diinaꞌitiꞌi aonaꞌo nii ĩtaapa-kao umanawunuꞌo nii paꞌan,” Jesus kian ĩꞌati.

Jesus kashaꞌora-kidan
Jerusalem sannao

(Matthew 23:37-39)

31 Naꞌapain Jesus kakuwaapatinan dono, pabiꞌi kida Phariseenao waꞌatin Jesus idaꞌati, naꞌiki ĩkian uꞌati, “Pumako paꞌi diꞌikiꞌi wawiizi iki. Pumako baꞌoran wiizai iti, ushaꞌapanum kauꞌan naobanai Herod dakotan pazowii-kidan pugaru.”

32 Mazan Jesus kian ĩꞌati, “Umako Herod diꞌiti, taapinaꞌoraz aitapaꞌo nii. Ukowaada uꞌati õkian, õsoꞌoopan nii oiaꞌo doronainao pidannao diꞌiki, naꞌiki õkakudan nii pidannao kida parinaa ai. Õkaudinan nii aizii, waikanaꞌan, naꞌiki idikinaudaꞌutan kamoo idaꞌa, uruu õkaꞌiitaꞌakan naa õkaudin-kizi. Kii paꞌi ukowaada uꞌati õparadan. 33 Upuꞌaꞌo nii mazan õdobatapaanan aizii, waikanaꞌan, naꞌiki baꞌoran kamoo. Aonaa turuu Tominkaru prophetin zowii-kao naꞌiam karikaonan, mazan uzowii-kao nii soo Jerusalem ii.”

34 Aizii diꞌi kaikapa Jesus paradan wiizai Jerusalem atiꞌi. Ukian, “Jerusalem, Jerusalem, pugaru diꞌikiinao pidannao zowiipauzonii Tominkaru prophetinnao. Naꞌiki ĩnao zowiauzonii paboori idi pidannao dyuuda-kariwainaouz kakuwaapaꞌanan ĩꞌati. Tuukiaꞌo padamata õaipauzon õdokobatan ipai baokopa pidannao, wuruꞌu mashaapainaouz puꞌidaꞌa, naꞌapa kuruku kasabaꞌukan kawan paudainao pakutuba waranuꞌu. Mazan aonaa ĩkashaapinaꞌazon õꞌati. 35 Uruu idi Tominkaru muudan naa ĩdyaun naꞌiki aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa unyukunuupan wuruꞌu kabaun ĩtoriinapa kiziz. Naꞌiki õkowaadan nii aimaakan mishiꞌo, aonaꞌo nii powaꞌa ĩtukapan õgaru, atii diinaꞌitiꞌi, ĩkian donoꞌo nii zii õdauꞌan, ‘Marii Tominkaru kaimanan, wuru atiꞌi Naobanaiz, kaawaꞌoraz uaipan kawanaꞌati.’ ”

14

Jesus kakudan pidan Sookapa-karu Kamoon dono

1 Baudaꞌapa kamoo Jesus makon uaroopaꞌanan Pharisee dapu iti, uruu kazowautapaꞌo pamin-Phariseennao. Aizii wuruꞌu uaroopaꞌananuz Sookapa-karu Kamoon donoꞌo. Uruu idi naꞌiaꞌa naa pidannao diꞌitapan Jesus kaimanaiman, ĩtukapaꞌazon ushaꞌapatan aimaakan. 2 Upuꞌaꞌa naa pidan poodapaꞌo utabaꞌu, naꞌiki uanoba waꞌatin Jesus idaꞌati. 3 Sariapa Jesus kian wunao atiꞌi, tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki Phariseenao ati. Ukian ĩꞌati, “Naꞌapa dii kakinaorii taa-kariwaiz waꞌati dyuudan shaꞌapatin-karu? Ukashaapa wakakudan karinaꞌo pidan Sookapa-karu Kamoon dono, oo aonaa?” 4 Mazan aonaa baudaꞌapa pidan dakoꞌatin Jesus paradan. Udaunaꞌan upishataꞌakan naa wuruꞌu pidanaz, sariapa ukakudaꞌakan. Udaunaꞌan udyuudan naa umakon.

5 Uruu daunaꞌan ukian naa koshan pidannao ati, “Aizii mani diꞌi unao dani, oo utapiꞌizan waotan an munapoꞌo mowaꞌun shaawata, aonaa mani usoꞌotanuzu Sookapa-karu Kamoon dono?” 6 Mazan aonaa ĩaitapan naꞌapam padakoꞌatin Jesus paradan.

Pidan morowautapaꞌo naꞌiki kadapuꞌo dauaꞌo

7 Jesus tukapan pabiꞌi kida pidannao tuukii ĩaipan pasakanatan umanawun kidaꞌo tabai idaꞌa. Uruu idi uparadan ĩꞌati diꞌitinapa-kinai kuwai idaꞌan, kaikapaꞌo wuruꞌu ukianuz ĩꞌati: 8 “Naꞌapainim udapada-kao dono aroopaꞌo nii mazidainao diꞌiti, manaꞌa usakanataꞌanaꞌa umanawun kidaꞌo tabai idaꞌa. Panaadon kainaꞌa kadapuꞌo dapadan umanawun kidainao pidannao powaꞌaꞌo zii uꞌai. 9 Udaunaꞌan kadapuꞌo, wuruꞌu dapadaꞌoraz unao waꞌatin nii uꞌidaꞌati naꞌiki ukian nii uꞌati, ‘Marii paꞌan arawu sakanatan daꞌaꞌa,’ ukian nii. Uruu idi usakanatan niꞌi naa naꞌiam karikaonan. Uruu idaꞌan ubaꞌazootin-kida-kao. 10 Ukauꞌan naꞌapainim udapada-kao dono, manaꞌa usakanataꞌanaꞌa umanawun kidaꞌo tabai idaꞌa, mishiꞌoraiman usakanata panaꞌitinapu. Aizii kadapuꞌo wuruꞌu dapadaꞌoraz unao, utukapan idi usakanatapan naꞌii, ukian nii uꞌati. ‘Daꞌati paꞌan puwaꞌatiꞌi õpaonaru, pusakanata kizi umanawunuꞌo tabai idaꞌa.’ Uruu idi ipaiꞌo nii pidannao tukapan putaapa-kao umanawunuꞌo nii. 11 Naꞌiaꞌoram pidan tuukiaꞌo uaipan pakazowautapan pidannao, baudaꞌapa kamoo Tominkaru waranuitapa-kidan nii uruu baꞌorainao ati. Naꞌiki naꞌiaꞌoram pidan waranuitapa-kidinaꞌo, mazan baudaꞌapa kamoo Tominkaru zaamatan nii uruu kazowautapaꞌo nii baꞌorainao.”

12 Udaunaꞌan Jesus kian aroapa-kidaꞌo ati paugaru, “Naꞌapainim putoman an aroapa-karu, aonaa pudapadaꞌanaꞌa pupaonarunao, naꞌiki puꞌinawuzunao, oo puiribannao, naꞌiki kapuraatan kidainao pidannao wuruꞌu pudapu dazaba an kidainaouz. Ushaꞌapanum kauꞌan ĩnao naꞌapaꞌo nii kapam ĩaroapa-kidan pugaru, uruu naꞌapaꞌo idaꞌan ĩkawinipinaatan wuruꞌu paaroopauzonuz puꞌidaꞌa. 13 Mazan naꞌapainim putoman an aroapa-karu, pudapada mapuraataniinao, uꞌachoonnao,* naꞌiki machiꞌika-kainao, naꞌiki ushaawunnao. 14 Unaꞌapan dono, konaukiaꞌo nii pugaru. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaꞌo nii kowas ĩkaꞌiitan pakawadauntan wuruꞌu paaroapa-kida-kaoaz. Mazan Tominkaru kawinipinaatan nii paꞌan pugaru diinaꞌitiꞌi, ukadishita-kidan dono mawakainao pidannao, wuruꞌu izoꞌatiinao kidaz uparadan.”

Jesus kakuwaapan tuubaruꞌo aroapa-karu dauꞌu

(Matthew 22:1-10)

15 Aizii baudaꞌapa pidan Jesus min-aroapatinan, uabatan idi wuruꞌu Jesus paradanuz kaikapaꞌa, sariapa ukian Jesus ati, “Konaukiaꞌo nii zii manawun pidannao, ĩaroapa-kida-kao dono Tominkaru naobanai-tinapa-kizi ii.”

16 Mazan Jesus kian uꞌati, “Baukapaiman pidan toman udaruꞌo aroapa-karu, udapada iriba pidannao. 17 Aizii aroapa-karu kamoon donoꞌo naa, udyuudan naa papoitoru dapadankan dapada-kariwainao pidannao, marii kiziꞌi naa ipai ĩwaꞌatin, ĩaroapanaka kiziꞌi naa. 18 Mazan ipai dapada-kariwainao pidannao, kainaꞌa ĩparadan kida.

“Kiwiiniꞌo kian poitorui ati, ‘Akarachii, aonaa õturuudinan. Kainaꞌa paꞌi õtorian zakapu, ukauꞌan õmakoꞌozon naꞌiti wuruꞌu õawunuutankaꞌazoonuz. Ukauꞌan aonaꞌo nii õmakon aroapa-karu diꞌiti. Pukowaada kizi naꞌapa punaobanaa ati.’

19 “Baꞌoran kian uꞌati, ‘Akarachii, aonaa õturuudinan. Kainaꞌa paꞌi õtorian 10 boinao, kaudinainao nii zakapu ii. Ukauꞌan õmakon wuruꞌu õtiwaaꞌanan naa ĩkaudinaaban. Ukauꞌan aonaꞌo nii õmakon aroapa-karu diꞌiti. Pukowaada kizi naꞌapa punaobanaa ati.’

20 “Baꞌoran kian, ‘Akarachii, aonaa õturuudinan. Diikiꞌi zii paꞌi õmazidaꞌakanuꞌu. Uruu idi aonaa õturuudinan õmakon aroapa-karu diꞌiti. Pukowaada kizi naꞌapa punaobanaa ati.’

21 “Udaunaꞌan poitorui kiwaꞌakan naa, naꞌiki ukowaada ipai panaobanaa ati wuruꞌu parada-karu kidaz. Uruu idi tuukii unaobanaa toꞌoran. Udaunaꞌan ukian papoitoru ati. ‘Kadiman, aizii õaiapa pumakon ipai kazoo kidaꞌo dunapo kawanaꞌati naꞌiki mazoo kidaꞌo dunapo kawanaꞌati wuruꞌu donoi an kidaꞌoraz. Punanaka kizi daꞌati wuruꞌu mapuraataniinao kida pidannao, machiꞌika-kainao, ushaawunnao, naꞌiki tokoozaꞌuupainao kida.’

22 “Uruu idi poitorui makon padyuuda-kao kawanaꞌati. Udaunaꞌan ukaawan naa, naꞌiki ukian panaobanaa ati. ‘Kainaꞌaꞌa naa õkaawa-kidan pidannao puparadan kawanaꞌati, mazan kainaꞌa zii tabai mawazoo kidaꞌo.’

23 “Uruu idi naobanai kian papoitoru ati. ‘Aizii pumako naꞌiki pukoraꞌuu donoi tokon ii aka, naꞌiki donoi dawun ii aka punaꞌaka kizi pidannao daꞌatiꞌi wuruꞌu mashaapainao kidaz naꞌiiꞌaka. Marii ĩkawazootan õdapu paida.’

24 “Pidannao kaawan daunaꞌan, naobanai kian. ‘Aizii õkian nii unao ati, aonaꞌo nii baudaꞌapa pidan, wuruꞌu dapada-kariwainaouz padamata mawaꞌatiꞌizoo-kainaouz, tiwaan õwanyukunuu idionaa, aonaa masakaudaꞌu,’ ukian ĩꞌati.”

Diꞌitinapa-karu kiwiin kaudin-karu uaꞌii Jesus ati

(Matthew 5:13; 10:37-38; Mark 9:50)

25 Baudaꞌapa kamoo, iriba pidannao makon kasabaꞌu-kasabaꞌuan Jesus dawuꞌati. Pamakopa-kizi an, Jesus mashaadinaanan, naꞌiki ukian ĩꞌati. 26 “Naꞌiaꞌoram pidan tominpaꞌo naꞌiki aipinaꞌo õpoitoru nii, mazan tuukiaꞌo manawun umarainpan pairibannao, padaro, paudaiaro, paudainao, paꞌinawuzunao naꞌiki padadakoonao pamarainpan ai õgaru, naꞌiki tuukiaꞌo umarainpan pamashaapan kaiman oo tuukiaꞌo ukarodinpan, aonaa turuu udaꞌanan õgaru, naꞌiki ukaudinan õtuma. 27 Naꞌiaꞌoram pidan aonaꞌo unaꞌakaꞌazon pacrossannaa,† aonaa turuu udaꞌanan naꞌiki ukaudinan õtuma. Aizii naꞌiaꞌoram pidan aonaꞌo uaipan pazowii-kao õgaru dikin ii, aonaa turuu udaꞌanan õgaru, naꞌiki ukaudinan õtuma.

28 “Naꞌiaꞌoram baudaꞌapa pidan unao biiꞌi kaidaꞌaꞌa, tomaꞌo udaruꞌo kabaun, pamadiꞌitapakan puꞌu naꞌapaudaꞌum nii puraata pakaiwaan patoma-kinaa nii naꞌiki paipai-kinaa nii wuruꞌu padapuz? 29 Mazan pamadiꞌitinapakan puꞌu, upuꞌu zii utoman kabaun wiizi nii, naꞌiki usakitaꞌakan naa kabaun toronnaa kida nii. Mazan aonaꞌa naa ukaꞌiitan paipaian wuruꞌu kabaun patomaꞌazooniaz. Aizii ipai pidannao dobaapainao kida naꞌan, pakawan zii ĩtukapan utoron kida sakitinpan. Uruu idi ĩbanikiitan niizu, naꞌiki ĩshaazootinan nii wuru dauꞌaꞌa pidan tomaꞌazoꞌoraz padamata kabaun. 30 Naꞌiki ĩkian nii udauꞌan. ‘Akaa, kotuaꞌa naa arawu sakitan padapu toronnaꞌa, atii diꞌi aonaa zii ushaꞌapatauanuz, aonaa naꞌapainim nii uipaianuz’ ĩkian nii udauꞌan.

31 “Aizii mani, king dakotan an pamizaataakapan, naꞌiki kainaꞌa 10,000 usoldyaannao. Umizaataakapaꞌazon baꞌoran king tuma. Aizii wuruꞌu baꞌoran king idaꞌa 20,000 soldyaanao, powaꞌaꞌo zii manawun ĩiriban usoldyaannao ai. Aonaꞌo nii mani mooko usakanatan naꞌiki udiꞌitinpan kiwiin pamizaataakapan uaꞌii, utukapa kizi paturuan naꞌiki pakaꞌiitan pamizaataakapan baꞌoran king tuma, dobataꞌo zii usoldyaannao paꞌai? 32 Aizii uaitapan an pamaturuukan utuma, sariaapaꞌo nii udyuuda-kidan paparadan baꞌoran king diꞌiti umunapon puꞌu zii, ukowaada-kidan uꞌati aonaꞌa naa umizaataakapaꞌazon, mazan ĩkaimanaaka kiziꞌi naa powaa iti.”

33 Udaunaꞌan Jesus kian koshan ĩꞌati, “Naꞌapa kapam pidan kaudinaꞌazon an õꞌati. Marii udiꞌitinpan kiwiin. Aizii uwaꞌakaꞌazon an mishi wuruꞌu pamarainapanii kidaz, pairibannao naꞌiki ipai aimaakan kida. Naꞌapaꞌo pidan turuu paꞌan ukaudinan õꞌati.

34 “Kaimanaꞌo wuruꞌu duwuz, mazan duwu manaun anaꞌa naa, aonaa naꞌapam ukuzubaa-kao powaa iti. 35 Uruu idi aonaa powaꞌa ukaimanan, atii paoribai diꞌiti, aonaa ukaimanan. Uruu idi ukabootaꞌaka-kao niꞌi naa. Pukakinaon an puabataꞌa naa kakinaorii!”

15

Waziwadinaꞌo kaznizo dauaꞌo

(Matthew 18:12-14)

1 Baudaꞌapa kamoo, iriba pidannao zaamaapauzonao tax puraatannaa naꞌiki baꞌoran oiainao pidannao kaawan ĩabataꞌanan Jesus kuwaa. 2 Uruu idi Phariseenao, naꞌiki kainaꞌa baꞌorainao tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, ĩnao kadakoinpan paꞌatiaaka kida Jesus dauꞌu. Kaikapaꞌo wuruꞌu ĩkianuz: “Arawu naubaa zii pidannao kaawan paꞌidaꞌatiꞌi, wuruꞌu aitapa-kariwainao kidaz ĩshaꞌapaapan dikauda kidaꞌo aimaakan, atii uaroapa zii ĩtuma,” ĩkian.

3 Sariapa Jesus paradan diꞌitinapa-kinai kuwai idaꞌan ĩꞌati. Kaikapaꞌo wuruꞌu ukianuz. 4 “Dii mani unao aroapatin-kidan an 100 uꞌuza kaznizonao baara ii aka, aizii mani baudaꞌapa kaznizo waziwadinan pairibannao ai. Naꞌapa dii mani pushaꞌapatinan? Aonaa mani puwaꞌakaꞌakan naꞌii ipai daunuudaꞌu wuruꞌu iribainaouz kaznizonao, pudawataꞌanan idi wuruꞌu baudaꞌapaꞌoraz kaznizo waziwadinan? Mishi pudawatinan nii udauꞌu diꞌiiꞌakaꞌa atii puikodanuzu. 5 Aizii puikodan idi wuruꞌu waziwadinaꞌoraz kaznizo, tuukii pukonaukii-kidanuz naꞌiki sariapa pudokobatanuz. 6 Udaunaꞌan pudokobatan naaz atii pudapu iti. Aizii pukaawan sariapa pudapada-kidan pupaonarunao, naꞌiki pudapu dazaba an kidainao pidannao, naꞌiki pukian ĩꞌati. ‘Tuukii manawun õkonaukian aizii, ushaꞌapanum kauꞌan õikodan idi õꞌuza waziwadinaꞌo pairibannao ai. Ukauꞌan õaipan aizii wakonaukian baokopa.’

7 “Aizii õkowaadaꞌazon aimaakan unao ati. Tuukiaꞌo nii manawun konaukii-karu aokazi ii, baudaꞌapaꞌo pidan tanawatinan an paꞌoian ai. Wunao konaukii-kida-kao aiaꞌa, iribainaouz pidannao, aonaꞌoraz naa ĩꞌitiiman kanom ai patanawatinan powaꞌa.”

Zuna waziwadaꞌo papuraatan

8 Jesus kian koshan, “Aizii mani zun tiwaꞌo padiriꞌidan papuraatan sodi kida. Kainaꞌaꞌa naa okasabaꞌukan 10 wiziꞌi kidaꞌo puraata.* Baudaꞌapa kamoo odobaa-kidan naꞌiki owaziwadan baudaꞌapa papuraatan. Naꞌapam nii puaitapan oshaꞌapatinan? Sariaapaꞌo nii osuuan palampan odorotan wuruꞌu puraataz, udaunaꞌan oparauan nii ipai padapu nazoo, odorotan papuraatan kaimanaiman ipai kabaun nazo an, atii oikodanuzu. 9 Aizii oikodan daunaꞌanazu, sariapa odapadan baokopa papaonarunao, naꞌiki pidannao wuruꞌu padapu dazaba an kidaꞌoraz ĩmashaapan. Uruu idi okian ĩꞌati. ‘Tuukii manawun õkonaukian aizii, õikodan idi õwaziwada nii õpuraatan. Õaiapa baokopa ukonaukian õtuma aizii.’ ” 10 Udaunaꞌan Jesus kian ĩꞌati, “Aizii õkowaadan nii uꞌati aimaakan. Naꞌapaꞌo nii kapam Tominkaru angelinnao konaukian tuukii aokazi ii, baudaꞌapaꞌo pidan tanawatinan an paꞌoian ai.”

Pidan konaukii-kidan paudani kaawan powaa ati

11 Udaunaꞌan powaꞌa zii koshan Jesus kian ĩꞌati, “Kainaꞌa pidan dyaꞌutamaꞌo udainao daonaioranao. 12 Aizii dawuꞌichan kian padaru ati. ‘Paapaa, kaiꞌi naa õaipan putaan õꞌati aimaakan kida, naꞌiki pushaꞌapauz kida, wuruꞌu õzaamatan niꞌoraz kida pumawakan daunaꞌan.’ Uruu idi ĩdaru buutan naa ĩkawanaꞌati ipai wuruꞌu pazaamatapanii kidaz amazada, naꞌiki uzainao, naꞌiki ipai baꞌoran aimaakan kida, ubuutan naaz ĩkawanaꞌati. 13 Aonaa zii naꞌapaudaꞌum kamoo dobatan, uruꞌu naa udani wuruꞌu udawuꞌichanuz selliaꞌakan naa ipai amazada, naꞌiki baꞌoran aimaakan kida, wuruꞌu buuta-kariwaiz paꞌati. Uruu daunaꞌan, umakon naa munapo, munapo baꞌoran wiizai iti. Unaꞌaka ipai daunuudaꞌu papuraatan wuruꞌu taa-kariwai kidaz ushaꞌapauz winipinaa nii. Naꞌii akaꞌa naa umashaapan, ukaiwaan naa naꞌiki ukabootan naa papuraatan madoronaa-daun. 14 Aizii uipaian daunaꞌan kaiman-daun papuraatan, uruꞌu naa zamazi kaawan tuukii, uruu wiizai diꞌiiꞌaka. Aizii uruu udopian naa, aonaꞌa naa uikodan pawanyukunuu nii. 15 Uruu idi umakon pidan naꞌii san diꞌiti, naꞌiki upishaan naa pakaudin-kizi nii uꞌati. Uruu idi pidan zaamatan naa uruu taapaꞌo nii paꞌuza kooshinao. 16 Naꞌiaꞌa naa ukaudinan, naꞌiki unaꞌazootapan naa kooshinao wanyukunuu idionaa kida. Kiaꞌazoo uaipan panikan abaapa wuruꞌu kooshinao wanyukunuu idionaa kidaz. Mazan aonaa kanom taan uwanyukunuu nii.

17 “Baudaꞌapa kamoo udiꞌitinpan, uruu idi ukian paaipan ati, ‘Naꞌapaudaꞌum kainaꞌa õdaru poitorunao? Ĩnao karikaonan paꞌan ĩwanyukunuu taa-kao, naꞌiki ĩaroopan nii abaapa, atii kainaꞌaꞌo nii zii ĩwanyukunuu waꞌakun kida. Aizii kainaꞌa õgaru daꞌanaꞌa õpatakaꞌutinan atii naꞌapaꞌo nii õmawakan õzamazin idi. 18 Õkiwan niꞌi naa mooko powaa iti õdaru diꞌiti, naꞌiki õkian nii uꞌati, “Paapaa, õshaꞌapata zii mishi oiaꞌo aimaakan Tominkaru ati, naꞌiki pugaru ati. 19 Aonaa turuu powaꞌa aizii pudakotan õgaru pudani nii, mazan aizii putaapaꞌa naa õgaru, naꞌapa putaapauzon kawan pupoitorunao.” Õkian nii õdaru ati,’ ukian. 20 Uruu idi ukadishitan, mazan umakoꞌokan naa. Naꞌikiꞌi naa umakon atii umaonapatan. Munapo zii udaru tukapan uwaꞌatin dunapota. Tuukii ukamunan-kidanuzu. Uruu idi sariapa umakon uꞌidiꞌiti, kadimanaꞌo idaꞌan. Ukaawan paudani diꞌiti, sariapa udokobatanuzu naꞌiki ukissitanuzu pakaozoo ati. 21 Aizii udani kian uꞌati. ‘Paapaa, õshaꞌapata zii mishi oiaꞌo aimaakan Tominkaru ati, naꞌiki pugaru ati. Aonaa turuu powaꞌa aizii pudakotan õgaru pudani nii.’ 22 Mazan sariapa udaru dapadan papoitorunao naꞌiki ukian ĩꞌati. ‘Kadiman, unaꞌaka umanawunuꞌo kamicha ukaiwadan nii, naꞌiki unaꞌaka kaꞌusabai uꞌati, naꞌiki unaꞌaka kapam dazkidii ukaiwadan nii. 23 Udaunaꞌan umako paꞌi uzowiinaka kizi kakiwiniꞌo tapiꞌiza, waaroapa kizi aizii, naꞌiki wakonaukii kizi baokopa. 24 Ushaꞌapanum kauꞌan, diꞌoraz õdani mainaabatinaꞌoraꞌa naa, mazan diꞌi uaidinan aizii kakupa, naꞌiki uruu pozawataꞌo waꞌai, mazan mashaꞌapakiaka ukaawan naꞌiki uikodin waunao powaa ati.’ Aizii poitoruinao shaꞌapatan daunaꞌan ipai aimaakan, uruꞌu naa ĩaroopan.

25 “Aizii baꞌoran udani, wuruꞌu tunarunaouz, makoꞌo zakapu iti uruu naꞌapain. Udaunaꞌan upadantan naa, aizii umaonapatan puꞌaꞌa naa padapu ati, uabata shamoro aran, naꞌiki pidannao konaupan. 26 Uruu idi udapadan baudaꞌapa poitorui naꞌiki upishaan uruu. ‘Kanom kaiwuruꞌu kainao shaꞌapaapaniazuꞌu?’ ukian uꞌati. 27 Poitorui kian uꞌati. ‘Kainaꞌa puꞌinawuzu kaawan powaa ati. Uruu idi pudaru zowii-kidan tapiꞌiza ukakiwinidapaniaz aroapa-kinai nii. Ushaꞌapanum kauꞌan ukonaukii-kidan idi ukaawan kaiman powaa ati, aonaa kanom shaꞌapan uꞌati.’ 28 Mazan tuukii utoꞌoran, uruu idi aonaa umorotan kabaun nazo iti. Sariapa udaru makon uꞌidiꞌiti, naꞌiki tuukii uaipan pamorota-kidanuz kabaun nazo iti. 29 Mazan sariapa udani dakoꞌatiautapaꞌakan uparadan. Ukian padaru ati. ‘Kotuaꞌikiꞌi naa õkaudinan puꞌati, naꞌapa poitorui kawan, naꞌiki aonaa naꞌapainim zii õdikintapauzon puparadan, oo õmashaꞌapatakan pudyuudanii õshaꞌapatan. Mazan upuꞌu zii aonaa zoobaba puzowiauzon boogi† õꞌati, õkonaunamadin-kinaa nii õpaonarunao tuma. 30 Mazan aizii dii pudani kaawan, mainaabataꞌo kaiman-daun aimaakan wuruꞌu putaanii kidaz uꞌati. Ukabootan puraata soo madoronaa-ziiwanao zunnao‡ dauꞌati. Mazan aizii diꞌi ukaawan idi, puzowii-kidan kakiwiniꞌo tapiꞌiza.’

31 “ ‘Õdani,’ udaru kian uꞌati. ‘Mishi pugaru karikaonan punaꞌan õtuma, ukauꞌan ipai daunuudaꞌu wuruꞌu aimaakan õtaapanii kidaz, puꞌidiwau paꞌidiwaru wuruꞌu. 32 Mazan aonaa turuu wamakonaukii-kidakan wuruꞌu puꞌinawuzu kaawanuz. Ushaꞌapanum kauꞌan mainaabatinaꞌo uruu, mazan diꞌi uaidinan aizii kakupa, naꞌiki uruu pozawataꞌo, mazan mashaꞌapakiaka ukaawan powaa ati waꞌidaꞌati.’ ”

16

Poitorui aitapaꞌo pashaꞌapatinan diinaꞌitiꞌo tannaa nii

1 Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Kainaꞌa baudaꞌapa pidan kapuraatanuꞌo, naꞌiki kainaꞌa upoitoru awunuutapaꞌo ipai utaapanii kida aimaakan, naꞌiki uruu atiꞌo nii aimaakan kida kawinipinaata-kao. Baudaꞌapa kamoo, naobanai abatan papoitoru kaiwaapan, puraata mainaaba-daun. 2 Uruu idi udapada-kidanuzu naꞌiki ukian uꞌati. ‘Mishii, naꞌapaꞌoram kuwai kaiwuruꞌu õabataniaz pudauꞌan. Naꞌapa dii pushaꞌapaapan õpuraatan? Aizii õaiapa õtukapan kaiman-daun pusaadanii kida aimaakan pukaaritan idaꞌa. Naꞌiki ipai õaipan pusaadan naꞌapaudaꞌum kainaꞌa aimaakan kida, naꞌiki õpuraatan. Õaiapa õtukapan ipai aimaakan patumaaka. Ushaꞌapanum kauꞌan uruu daunaꞌan, aonaa powaꞌa õaipan pukaudinan õꞌati oo aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa pukazowautapan aimaakan wuruꞌu õtaapanii kidaz.’

3 “Uruu idi poitorui diꞌitinpan, naꞌiki ukian paaipan ati. ‘Akarachii, aizii õnaobanaa muuda-kidaꞌazon õgaru õkaudin-kizi ai. Naꞌapa dii paꞌi õshaꞌapatinan? Asakiꞌi. Aonaa paꞌi õturuan õkaudinan dadaraꞌo kaudin-kizai dauꞌu, aonaa õkaꞌiitan õkichadan imiꞌi. Naꞌiki õgaru naobanai-tinpauzo, aonaa õkaꞌiitan õpishautan aimaakan pidannao ai, kakibaꞌazonnaꞌo niꞌi naa õnaꞌapainpan an.’ 4 Uruu idi udiꞌitinpan tuukii. Udaunaꞌan ukian, ‘Aizii õaitapa naꞌapam nii õshaꞌapatinan. Õkapaonarutinan nii kai, aizii paꞌi õnaobanaa kabootan donoꞌo naa õgaru õkaudin-kizi ai, kainaꞌaꞌo nii õpaonarunao, kamunanuꞌo nii õꞌati, naꞌiki morota-kidaꞌo nii õgaru padapu iti,’ ukian.

5 “Udaunaꞌan udapadan naa baudaꞌapa kida pidannao wuruꞌu mawinipinaatapainao kidaz unaobanaa, naꞌiki upishaan naa ĩdyaun. Kiwiiniꞌo pidan ati ukian. ‘Naꞌapaudaꞌum dii pumawinipinaatapan õnaobanaa?’ 6 ‘100 moto kiwinii õmawinipinaatapan uꞌai,’ ukian uꞌati. Uruu idi usoꞌotan uadowanchin kaaritannaa. Naꞌiki ukian uꞌati. ‘Dii kaarita idaꞌa usaadinpan wuruꞌu pumawinipinaatapaniaz. Mazan aizii õapowaadan nii puadowanchin puꞌati, ukauꞌan pukawinipinaatan nii soo 50 karikaonan. Ukauꞌan naꞌapaꞌa naa aizii pusaada kai daꞌaꞌa, naobanai tukapan nii.’

7 “Udaunaꞌan upishaan naa baꞌoran. ‘Pugaru mani, naꞌapaudaꞌum pumawinipinaatapan õnaobanaa?’ Ukian, ‘Õgaru, 100 saako poroom, õmawinipinaatapan uꞌai.’ Uruu idi usoꞌotan koshan uadowanchin kaaritannaa naꞌiki ukian. ‘Dii kaarita idaꞌa usaadinpan wuruꞌu pumawinipinaatapaniaz, mazan aizii õapowaadan nii puadowanchin puꞌati, ukauꞌan pukawinipinaatan nii soo 80 saako karikaonan. Ukauꞌan naꞌapaꞌa naa aizii pusaada kai daꞌaꞌa kaarita idaꞌa, naobanai tukapan nii.’

8 “Uruu idi naobanai kian dikaudaꞌo papoitoru dauꞌan. ‘Uaitapa mishi naꞌapam padiꞌitinpan naꞌiki uaitapa naꞌapam pakaiwainan diinaꞌitiꞌo tannaa nii.’ ” Jesus kian koshan, “Pidannao diꞌitinpauzonao soo pakapuraatanun dauꞌu, ĩaitapa paꞌan naꞌapam pakaiwainan, ĩaitapa naꞌapam pashaꞌapatan aimaakan pairibannao ati pakaimandin-kinaa nii. Ĩaitapa paꞌan naꞌapam pashaꞌapatan aimaakan, wunao aiaꞌa pidannao mashaapainaouz Tominkaru ati.”

9 Powaꞌa zii koshan Jesus kian ĩꞌati, “Marii kiziꞌi naa unao aitapan aizii naꞌapam ukaiwaan wuruꞌu uikodanii kidaz aimaakan. Uaitapa kizi naꞌapam ukaimandinan, naꞌiki ukapaonarutin utaapanii kida aimaakan idaꞌan. Naꞌiki diinaꞌitiꞌi aonaan donoꞌo naa aimaakan kida naꞌiki puraata kaiwaa-kao, mazan kainaꞌaꞌo nii paꞌan kamunanuꞌo nii puꞌati naꞌiki morota-kidaꞌo nii pugaru karikaonanuꞌo mashaapa-kizai iti.

10 “Naꞌiaꞌoram pidan kaimanaꞌo utaapan masakaudaꞌuꞌo aimaakan taapa-kida-kao paꞌati, naꞌapaꞌo nii kapam kaimanaꞌo nii utaapan diriꞌiꞌo aimaakan taapa-kida-kao an paꞌati. Mazan aizii pidan aonaꞌoraz utaapan kaiman aimaakan wuruꞌu masakaudaꞌuꞌoraz taapa-kida-kao paꞌati, naꞌapaꞌo nii kapam aonaꞌo nii utaapan kaiman udaruꞌo aimaakan, wuruꞌu taapa-kida-kao an paꞌati. 11 Aizii unao, umaaitapakan an ukaiwaan oo utaapan kaiman shaꞌapauzii kai, ukauꞌan aonaꞌo nii uturuan utaapan wuruꞌu kaimanaꞌo, oo umanawun kidaꞌo aimaakan taapa-kida-kariwai niꞌoraz uꞌati, diinaꞌitiꞌi aokazi ii. 12 Aizii umataapakan idi kaiman baꞌoran pidan shaꞌapauz kai, aonaa turuu kaimanaꞌo oo umanawunuꞌo aimaakan taa-kao uꞌati diinaꞌitiꞌi, wuruꞌu uꞌidiwau niꞌoraz padamata aokazi ii.

13 “Aonaa turuu poitorui kaudinan dyaꞌutamaꞌo naobanainao ati. Panaadon utoꞌora-kizaitapan nii baudaꞌapa, naꞌiki umarainpan nii baꞌoran. Kaimanaꞌo nii uizoꞌatin baudaꞌapa, naꞌiki ukashadapan nii baꞌoran. Ukauꞌan naꞌapa kapam kai, aonaa turuu pidan naobanaitapan Tominkaru naꞌiki puraata.”

Baꞌoran kida Jesus kakinaori

(Matthew 11:12-13; 5:31-32; Mark 10:11-12)

14 Aizii Phariseenao abatan idi wuruꞌu Jesus kakuwaapatinanuz kaikapaꞌa, tuukii ĩbanikiitan wuruꞌu ukuwaa kidaz. Ushaꞌapanum kauꞌan, ĩnao tuukii ĩmarainpan kapuraatan-karu. 15 Uruu idi Jesus kian ĩꞌati, “Unao manawun, kaimanainao pidannao kawanuꞌo uaipan utukapa-kao. Mazan Tominkaru aitapanii kaiman-daun unyukunuu. Aizii ipai aimaakan kida wuruꞌu umanawunuꞌoraz pidannao tukapan kai, mazan Tominkaru tukapan uruu kida aimaakan, madiwautapa-kaꞌo karikaonan.

16 “Aizii kakinaorii, wuruꞌu Moses saadauzonii kidaz kotuaꞌa naa, naꞌiki wuruꞌu kotuaꞌo Tominkaru prophetinnao saadauzonii kidaz, kaimanaꞌo mashaapa-karu dauaꞌo Tominkaru tuma. Uruu kida kuwai maꞌozaka ukowaadapauzo-kao, atii John Chikaawunuupauzo kaudinan diꞌiti. Uruu daunaꞌan Kaimanaꞌo Kuwai Tominkaru naobanai-tinan dauaꞌo kowaadapa-kaoaꞌa naa ipai pidannao ati. Uruu idi tuukii padamata pidannao tiwaan pamorotan Tominkaru naobanai-tinapa-kizi iti. 17 Mashaꞌapannaꞌo nii paꞌan aokazi naꞌiki imiꞌi baara mainaabatinan, mazan wuruꞌu kakinaorii paradannaa sodi kidaz, aonaꞌo nii baudaꞌapa umainaabata-kao.

18 “Naꞌiaꞌoram pidan muudan dono paudaiaro, udaunaꞌan umazidan baꞌoran zun tuma, utoman oiaꞌo wuruꞌu ubaꞌorantapan idi. Naꞌiki naꞌiaꞌoram daonaiora zaamatan paudaiaro nii wuruꞌu muuda-kariwaiz zun, utoman kapam oiaꞌo pabaꞌorantapan idaꞌan.”

Pidan kapuraatanuꞌo naꞌiki Lazarus dauaꞌo

19 Udaunaꞌan Jesus kian naa koshan, “Baukapaiman kainaꞌa pidan kapuraatanuꞌo, naꞌiki umanawunuꞌo umashaapan. Ukamichan umanawun kida naꞌiki kawinipinaa kidaꞌo paꞌidiwaru. Naꞌiki uwanyukunuu nii toma-kao umanawun kidaꞌo kapam.

20 “Aizii udapu korarannaa paniinomizinaa ii, kainaꞌa patakaꞌutinaꞌo pidan sakanatapauzo naꞌii. Aizii wuruꞌu pidanaz ipaiꞌo umada kabishon, Lazarus kiaꞌo uꞌuu. Ipai kamoo daꞌi unaꞌakauzo-kao naꞌati. 21 Unaꞌazootinaꞌanan kowas kapuraatanuꞌo wanyukunuu unuba kida dauꞌan. Atii unaꞌian nii usakanatapan, arimarakanao pizoodapan naa ubisho kida umada idaꞌan.

22 “Baudaꞌapa kamoo Lazarus mawakan naa kowas. Mazan sariapa angelnao naꞌakan uruu aokazi iti. Uruu idi naꞌiaꞌa naa kaiman usakanatapan Abraham dazabaꞌa. Kadiman aka uruu daunaꞌan, kapuraatanuꞌo pidan mawakan naa kapam, naꞌiki udida-kao. 23 Uruu idi sariapa paꞌan unaꞌaka-kao oiainao pidannao mashaapa-kizi iti. Naꞌiaꞌa naa kapuraatanuꞌo pidan baiatan tuukii kaziwaꞌo.

“Aizii uawunuupan aokazi iti. Sariapa utukapan Abraham munapo, naꞌiki utukapa Lazarus sakanatapan udazabaꞌa. 24 Uruu idi ukadakon. ‘Õdaru Abraham, pukamunan-kida õgaru, pudyuuda Lazarus damotan pakaꞌu shuwu wunu diꞌiti, naꞌiki marii uwaꞌatin õꞌidaꞌati, uwadidii kizi õninoba. Ushaꞌapanum kauꞌan tuukii manawun õbaiatan wiichaꞌo, õmashaapan idi tikazi wuꞌu.’

25 “Mazan Abraham kian uꞌati. ‘Õdani, pukakupan dono puaitapa naꞌapam pumashaapan kaiman konaukii, naꞌiki ipai aimaakan puꞌidaꞌa. Mazan Lazarus uruu dono upatakaꞌutinan, aonaa kanom nii uꞌidaꞌa. Mazan aizii kaimanaꞌa naa naꞌiki konaukii paꞌan umashaapan daꞌaꞌa, pupatakaꞌutinan puꞌu, naꞌiki pubaiatan puꞌu kaziwaꞌo naꞌii. 26 Naꞌiki aonaa naꞌapam wakaminkaꞌutan pugaru, diinaꞌa kazowaꞌo, naꞌiki munapoꞌo manawun kaꞌunaru awautapaꞌo pugaru waꞌai. Aonaa naꞌapam pidan makon diꞌikiꞌi, pugaru diꞌiti. Naꞌiki aonaa naꞌapam kapam pidan waꞌatin daꞌatiꞌi pugaru diꞌiki,’ ukian uꞌati.

27 “Uruu idi kapuraatanuꞌo kian, ‘Õdaru Abraham, pudyuuda mooko paꞌi Lazarus õdaru dapu iti, õiribannao diꞌiti. 28 Kainaꞌii kai bakaꞌiaudaꞌu õꞌinawuzunao. Marii kizi ukakinaowankan ĩdyaun ĩtanawatin kizi paꞌoian ai, aonaa kizi ĩwaꞌatin pamawakan daunaꞌan daꞌatiꞌi, patakaꞌutin-kizai idaꞌati.’

29 “Mazan Abraham kian uꞌati. ‘Kainaꞌa Moses saadanii naꞌiki kotuaꞌo Tominkaru prophetinnao saadanii kakinaorii kida kaarita idaꞌa. Marii ĩabatan naꞌiki ĩizoꞌatin wuruꞌu parada-karu kidaz.’

30 “Mazan kapuraatanuꞌo pidan kian. ‘Õdaru Abraham, upuꞌu aonaꞌo nii ĩabataꞌazon wuruꞌu parada-karu kidaz. Mazan aizii pidan mawakaꞌo naꞌiki tukapaꞌo wuruꞌu patakaꞌutin-kizaiz kadishita-kida-kao an, kakuwaapaꞌanaꞌo nii ĩꞌidiꞌiti, sariaapaꞌo nii paꞌan ĩmishidan ukuwaa, naꞌiki ĩtanawatinan nii paꞌoian ai.’

31 “Mazan Abraham kian uꞌati. ‘Aizii ĩmaabataꞌazookan an kakinaorii wuruꞌu Moses, naꞌiki kotuaꞌo Tominkaru prophetinnao saadanii kidaz, ukauꞌan naꞌapaꞌo nii kapam, aonaꞌo nii ĩabataꞌazon pidan kadishitaꞌo pamawaka-kizi iki kuwaa.’ ”

17

Pidan shaꞌapatan dauaꞌo
oiaꞌo aimaakan

(Matthew 18:6-7, 21-22; Mark 9:42)

1-2 Jesus kian patominapa-kidaniinao ati. “Kainaꞌaꞌo nii oiaꞌo aimaakan kida shaꞌapata-kida-kao pidannao ati. Mazan kashaꞌoraꞌo nii manawun pidan baiaapan, ushaꞌapata-kidan dikin ii oiaꞌo aimaakan baꞌoran pidan ati. Kaiman zii mani padamata udaruꞌo boodapa-kinai kuba sukuruuta-kao an ukanau kadu iki, udaunaꞌan ukaboota-kao paran baoko iti, ushaꞌapata-kidan ai oiaꞌo aimaakan baꞌorainao ati. 3 Ukauꞌan uaitapa kizi paꞌi naꞌapam ushaꞌapatinan.

“Aizii naꞌapainim puꞌinawuzu shaꞌapatan oiaꞌo, pukakinao uruu maꞌozakaꞌo idaꞌan. Aizii ukian an puꞌati, ‘Aka, mishiꞌo mishi wuruꞌu õshaꞌapatanuz oiaꞌo aimaakan.’ Uruu daunaꞌan pumarinaꞌataꞌa naa wuruꞌu ushaꞌapataniaz oiaꞌo. 4 Aizii ushaꞌapatan an 7 oiaꞌo aimaakan puꞌati, baudaꞌapaꞌo kamoo idaꞌa. Mazan karikaonan pashaꞌapatan kawanaꞌati oiaꞌo puꞌati, uwaꞌatin naꞌiki ukian puꞌati. ‘Kashaꞌora õꞌati õshaꞌapatan oiaꞌo aimaakan puꞌati.’ Pumishida uparadan, naꞌiki aonaa putoꞌora-kizaitapaꞌanaꞌa uruu, naꞌiki pumarinaꞌata wuruꞌu ushaꞌapataniaz oiaꞌo.”

Mishida-karu dauaꞌo powaꞌa zii

5 Aizii 12 Jesus tominapa-kidaniinaouz kian uꞌati, “Putaa shoman wamishida-kinaa nii powaꞌa zii.”

6 Jesus kian ĩꞌati, “Umishidan an masakaudaꞌu, naꞌapa mani mustard uuda sodi kawan, turuu ukian udaruꞌo atamun kadunaa ati, ‘Pusoꞌotin diꞌiki, naꞌiki pusakitin paran baoko ii.’ Turuu umishidan puparadan.

Poitorui dauaꞌo

7 “Aizii mani kainaꞌa pupoitoru kaudinaꞌo puꞌati zakapu ii, naꞌiki awunuutapauzo puꞌuza kaznizonao, naꞌiki warakinpauzo puꞌati, naꞌiki maokodauzo kapam puwanyukunuu nii. Aizii mani uruu kaawan zakapu iki, pudyuuda mani sariapa unikan pawanyukunuu? 8 Aonaa, mishii? Mishiꞌoraiman pudyuudan nii zii uwarakinan puꞌati, udaunaꞌan pudyuudan nii zii umaokodan puwanyukunuu nii. Uruu daunaꞌan puaroopan nii naꞌiki putuzan nii puriwun. Uruu daunaꞌanaꞌo nii zii pudyuudan uaroopan. 9 Aonaa turuu poitorui zaudapan panaobanaa naubaan paugaru, pashaꞌapatan dikin ii ipai aimaakan panaobanaa paradan kawanaꞌati. 10 Ukauꞌan naꞌapa paꞌi unao kapam, ushaꞌapatan daunaꞌan ipai aimaakan udyuuda-kao kawanaꞌati. Turuu ukian, ‘Waunao poitoruinao karikaonan. Washaꞌapata ipai aimaakan kida wadyuuda-kao kawanaꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan wakaudin-kizi niꞌo karikaonan utaa-kao wuruꞌu.’ ”

Jesus kakudan 10 pidannao

11 Aizii Jesus makopaanan dono Jerusalem iti, udobatapaanan Samaria Baara naꞌiki Galilee Baara sakodata, wuruꞌu uwiizai-tinpan kida diꞌiiꞌaka. 12 Umaonapatapaanan puꞌu wiizai diꞌiti, sariapa 10 daonaioranao, kabishopauzonao kichanaꞌiki-kiaꞌo bishoi idi ikodapan uruu. Mazan munapo ĩkadishitapan uꞌai. 13 Uruu idi ĩkadakon uꞌati kaikapaꞌa: “Jesus, Naobanai, pukamunan-kida waunao.”

14 Jesus awunuupan, sariapa utukapan ĩdyaun. Uruu idi ukian ĩꞌati, “Umako faadaa diꞌiti, marii kizi uawunuutan umada, utukapa kizi mishi umada saabainan kaiman.” Udaunaꞌan ĩmakoꞌokan naa, aizii ĩmakopaanan puꞌu mashaꞌapakiaka ĩtukapan pamada saabainaꞌakan naa.

15 Uruu idi baudaꞌapa daonaiora padantan Jesus diꞌiti. “Kaiman manawun pugaru Tominkaru,” ukian diiwaꞌo idaꞌan. 16 Ukaawan Jesus diꞌiti, sariapa ukodoruꞌukan maonapa ukidiba idaꞌa, ukanaapu iti, udaunaꞌan udawukan, uawun imiꞌi baara iti. “Kaiman manawun õꞌati, pukakudan õgaru,” ukian Jesus ati. Aizii wuruꞌu pidanaz, aonaa Jew mani uruu, mazan Samaria san paꞌan.

17 Sariapa Jesus kian, “10 shaꞌatii pidannao õkakudan. Naꞌiam naa wuruꞌu baꞌorainaouz? 18 Soo baudaꞌapa karikaonan pidan waꞌatin powaa ati ukonaukii-kidaꞌanan Tominkaru, naꞌiki uruu baꞌoran kaduz pidan padamata.” 19 Udaunaꞌan ukian pidan ati, “Pukadishita, pumako kiziꞌi naa, pumishidan idiꞌo õgaru wuruꞌu pukakudanuz,” ukian.

Tominkaru naobanai-tinan dauaꞌo

(Matthew 24:23-28, 37-41)

20 Phariseenao pishaan Jesus, “Naꞌapainim nii wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinanuz?”

Jesus kian ĩꞌati, “Tominkaru naobanai-tinan dono, aonaꞌo nii utukapa-kao. 21 Aonaꞌo nii pidan kian, putukapa diꞌi naa ukaawanuꞌu, oo kindiꞌiaꞌa naa ukaawanuꞌu. Ushaꞌapanum kauꞌan unao bii aꞌo wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinapanuz.”

22 Udaunaꞌan ukian patominapa-kidaniinao ati, “Kainaꞌaꞌo nii baudaꞌapa kamoo, tuukiaꞌo nii utukapaꞌazon Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kaawan. Mazan aonaꞌo nii zii ukaawan naꞌapain. 23 Uruu dono kainaꞌaꞌo nii pidannao kian unao ati, ‘Putukapa. Kindiꞌiaꞌa naa uruꞌu,’ oo ‘diꞌi naa uruꞌu.’ Mazan aonaa paꞌi pudimaꞌanaꞌa, oo aonaa paꞌi pumakoꞌonaꞌa ĩdawuꞌati, ĩdapada kizi iti pugaru. 24 Ushaꞌapanum kauꞌan õkaawan dono, ipaiꞌo nii pidannao tukapan õgaru. Naꞌapa toroanaru pizo-pizowankan kawan diꞌitanapu kidaꞌa, ipai utukapa-kao. Ukauꞌan naꞌapaꞌo nii kapam wuruꞌu õkaawanuz. 25 Mazan kai, õpatakaꞌuta-kao nii zii naꞌiki õbaiaapan nii zii tuukii kaziwaꞌo. Naꞌiki tuukiaꞌo nii pidannao, wuruꞌu mashaapainao kidaz kai, kashadan õgaru. 26 Aizii diinaꞌitiꞌi Noah donoꞌo kawanuꞌo nii amazada, Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kaawan dono. 27 Naꞌapa kotuaꞌa naa, Noah dono kaiman pidannao abatinpan, ĩtoman aroapa-karu, ĩtuzapan, zunnao naꞌiki daonaioranao kida mazidapan. Atii naꞌapa Noah paidinan pakanawan zoꞌiti, pakawan pidannao mashaapan naꞌapa. Aizii naꞌapain umorotan dono kanawa zoꞌiti, wunu kaawan tuukii, tuukii. Uruu idi ipai, ipai pidannao mawakan panaraan idi.

28 “Naꞌiki Lot donoꞌo kawanuꞌo nii kapam amazada, wuruꞌu õkaawanuz diinaꞌitiꞌi. Lot kakupan dono, kaiman pidannao abatinpan, ĩtoman aroapa-karu, ĩtuzapan, baꞌorainao torian diriꞌi kida aimaakan, baꞌorainao selliipan. Baꞌorainao kaudinan ĩpaopan pazakapun kida. Baꞌorainao kida toman kabaun. 29 Atii naꞌapa Lot kodita-kida-kao Sodom iki, pakawan pidannao mashaapan naꞌapa. Aizii Lot koditan dono manawun, Tominkaru wao-kidan tikazi-tinapa kidaꞌo kuba shorauz aokazi iki, naꞌapa wunu kaawan kawan. Uruu idi kaiman-daun pidannao mawakan. 30 Ukauꞌan Daonaiora Aokazi Ikiꞌo, naꞌapaꞌo nii kapam amazada ukaawan dono diinaꞌitiꞌi.

31 “Aizii naꞌapain, õkaawan kamoon dono, kanom sakanatapan an paniba ii, aonaa turuu umorotankan zii padapu nazo iti pashaꞌapauz dauꞌati. Naꞌiki pidan pazakapun iaꞌo ukaudinan, naꞌapain õkaawan kamoon dono, aonaa turuu upadantankan zii padapu ati. 32 Puaitapa naꞌapam Lot daiaro shaꞌapatauzo-kao opadantinan idi.

33 “Aizii naꞌiaꞌoram pidan mamuudaꞌazoo-kaꞌo wuruꞌu pamashaapanuz panyukunuu aipan kawanaꞌati kai, upuꞌaꞌo nii uwaziwaan ipai wuruꞌu pamarainapanii kidaz. Mazan aizii naꞌiaꞌoram pidan marinaꞌataꞌo pamashaapanuz panyukunuu aipan kawanaꞌati kai, naꞌiki kashaapaꞌo nii pazowii-kao õdikin ii. Mishiꞌo nii paꞌan udoronaa kazannaata-kao, naꞌiki karikaonanuꞌo nii paꞌan umashaapan Tominkaru tuma.

34 “Õkowaadan nii uꞌati mishiꞌo aimaakan. Naꞌapain õkaawan dono kainaꞌaꞌo nii dyaꞌutam pidannao daꞌawupan pashimaka wuꞌu. Baudaꞌapaꞌo nii pidan naꞌaka-kao, baꞌoran unaꞌan nii uwaꞌaka-kao. 35 Naꞌiki kainaꞌaꞌo nii naꞌapain dyaꞌutam zunnao boodapan maziki. Uruu dono baudaꞌapaꞌo nii zun naꞌaka-kao, baꞌoran onaꞌan nii owaꞌaka-kao. 36 [Naꞌiki kainaꞌaꞌo nii dyaꞌutam daonaioranao kaudinan pazakapun ii. Uruu dono baudaꞌapaꞌo nii naꞌaka-kao, baꞌoran unaꞌan nii uwaꞌaka-kao.]”*

37 Sariapa Jesus tominapa-kidaniinao kian uꞌati, “Naobanai. Naꞌiam nii wuruꞌu aimaakan shaꞌapanuz kaikapaꞌa?”

Jesus kian ĩꞌati, “Uaitapan nii, aonaꞌo nii umainaabanan. Naꞌiam utukapan an watonao kasabaꞌuinpan, sariapa uaitapan kainaꞌa aimaakan mawakan. Ukauꞌan uaitapan nii kapam amazada kaawan an, aonaꞌo nii umainaabanan.”

18

Zuna mawakaꞌo odaiaru pishaan pakaminkaꞌuta-kao

1 Uruu daunaꞌan Jesus kowaadan naa diꞌitinapa-kinai kuwai patominapa-kidaniinao ati. Aizii wuruꞌu ukowaadanuz kuwai, ĩtominapa-kinaa niꞌo toriinapa-karu dauꞌu. Aonaa kizi ĩsookadan patoriinpan Tominkaru ati. 2 Kaikapaꞌa wuruꞌu Jesus kuwaaz: “Baudaꞌapa wiizai diꞌii, kainaꞌa pidan kootowapa-kidauzo pidannao. Wuruꞌu pidanaz aonaa ukichanaꞌikin Tominkaru ai, naꞌiki aonaa ukarodapan pidan. 3 Aizii uruu wiizai diꞌii, kainaꞌa zun mawakaibaꞌa naa odaiaru. Madukutaka owaꞌatiꞌanpan uꞌidaꞌati, oaipan idi ukaminkaꞌutan paugaru. Kaikapaꞌo wuruꞌu okianuz uꞌati: ‘Kainaꞌa pidan kashadapautan õgaru aimaakan dauꞌan. Turuu mani pukaminkaꞌutan õgaru, pusakitapadan idaꞌan wuruꞌu aimaakanuz?’ 4 Aonaa mazan unyukunuupan oo ukaminkaꞌutan oroo sariapa. Uruu idi owaꞌatiꞌanpan atii ukashadinan oꞌai. Uruu idi ukian paaipan ati, ‘Õgaru aonaa õkichanaꞌikin Tominkaru ai, naꞌiki aonaa õniinawiitan pidan. 5 Mazan upuꞌaꞌo nii õkaminkaꞌutan wuruꞌu zunaabaz, õshaꞌapatan nii wuruꞌu oaipaniaz õshaꞌapatan. Õmashaꞌapatakan an oꞌatiz, aonaꞌo nii osookapan owaꞌatiꞌanpan. Panaadon okarinaadan õgaru pawaꞌatiꞌanpan idi.’ ”

6 Uruu idi Jesus kian koshan, “Aizii uabata naꞌapam dikaudaꞌo padamata kootowapa-kidauzo pidannao kian. 7 Aizii Tominkaru mani, aonaa mani turuu ukaminkaꞌutan papidanannao, ĩpishautan an uruu ipai kamoo naꞌiki ipai marutaꞌo, ĩaipan idi pakaminkaꞌuta-kao? Uabatapa mani kotuaꞌiki, aimaakan pishauta-kao an paꞌati? 8 Õgaru kian, mishi kadimanaꞌo nii ukaminkaꞌutan oo ushaꞌapatan aimaakan upishaa-kao kawanaꞌati. Mazan Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kaawan dono koshan uikodan nii mani mishidaꞌo manawun pidannao wuru imiꞌi baaraꞌaꞌa?”

Pharisee naꞌiki zaamaapauzo tax puraatannaa dauaꞌo

9 Udaunaꞌan Jesus kowaadan naa diꞌitinapa-kinai kuwai, wunao atiꞌi dakotinpainaouz kaikin kaimanainao nii, naꞌiki dakotinpainaouz kaikin mishidainao nii Tominkaru, ipai baꞌoran pidannao ai. 10 Kaikapaꞌo wuruꞌu ukuwaaz: “Baukapaiman, dyaꞌutam pidannao makon Tominkaru Dapu iti, ĩtoriinpaꞌanan Tominkaru ati. Baudaꞌapa pidan, uruu Pharisee. Baꞌoran, uruu zaamaapauzo tax puraatannaa. 11 Pharisee toriinpan ukadishitapan diꞌitanpuꞌu. Kaikapaꞌa wuruꞌu utoriinapanuz mashaudaꞌu panyukunuu ii: ‘Kaiman manawun pugaru õꞌati Tominkaru. Ushaꞌapanum kauꞌan õgaru, aonaa baꞌorainao kawanuꞌo mani, aonaa mishaꞌoraru mani õgaru, aonaa naꞌapainim õdikintapauzon kakinaorii oo õshaꞌapatan dikauda kidaꞌo aimaakan. Naꞌiki aonaa baꞌorainao kawan mani õbaꞌorantapauzon. Kaiman zii õꞌati, aonaa arawu kawanuꞌo mani õgaruꞌu, zaamaapauzoz tax puraatannaa. 12 Õgaru, baudaꞌapa sondii idaꞌa, dyaꞌutam kamoꞌo nii õmanikakan õwanyukunuu õsanadinpan idi puꞌati. Naꞌiki karikaonan daꞌi õbuutauzon 1/10 õpuraatan naꞌiki õpaoriba aka puꞌati.’

13 “Mazan aizii wuruꞌu zaamaapauzoz tax puraatannaa, munapo ukadishitapan, utoriinpan diꞌitanpuꞌu. Aonaa baupapa uawunuupankan aokazi iti. Mazan utoriinpan, uzowian padokoriꞌi naꞌiki ukian, ‘Tominkaru, õgaru oiaꞌo pidan, pukamunan-kida shoman õgaru.’ ”

14 Uruu idi Jesus kian ĩꞌati, “Õkowaadan nii uꞌati mishiꞌo aimaakan, soo zaamaapauzo tax puraatannaa paꞌan, Tominkaru mainaabata uꞌoian. Naꞌiaꞌoram pidan tuukiaꞌo uaipan pakazowautapan pidannao, baudaꞌapa kamoo Tominkaru waranuitapa-kidan nii uruu baꞌorainao ati. Naꞌiki naꞌiaꞌoram pidan waranuitapa-kidinaꞌo, mazan baudaꞌapa kamoo Tominkaru zaamatan nii uruu kazowautapaꞌo nii baꞌorainao.”

Jesus naꞌiki koraiziannao sodi kida dauaꞌo

(Matthew 19:13-15; Mark 10:13-16)

15 Baudaꞌapa kamoo pidannao kaawan Jesus idaꞌati ĩnaꞌakan paudainao sodi kida. Ĩaipan upishatan naꞌiki utoriinapa-kidan paudainao. Aizii Jesus tominapa-kidaniinao tukapan wuruꞌu ĩnaꞌakanuz paudainao uꞌidaꞌati, sariapa ĩtoꞌorauan ĩdyaun. 16 Mazan sariapa Jesus dapadan koraiziannao paꞌidaꞌati. Naꞌiki ukian patominapa-kidaniinao ati, “Marii koraiziannao waꞌatin, aonaa umashaataꞌanaꞌa ĩwaꞌatin õꞌidaꞌati. Ushaꞌapanum kauꞌan, koraiziannao kawanuꞌo pidan wuruꞌu zaamataꞌoraz Tominkaru panaobanaa nii. 17 Mishi, õkian nii uꞌati: Naꞌiaꞌoram pidan aonaꞌo uzaamatan Tominkaru panaobanaa nii diꞌoraz koraidaonaa kawan, aonaꞌo nii utukapan wuruꞌu kaiman kidaꞌoraz aimaakan Tominkaru shaꞌapatanii wunao atiꞌi, zaamatainaouz uruu panaobanaa nii.”

Pidan kapuraatanuꞌo naꞌiki mako-karu dauaꞌo aokazi iti

(Matthew 19:16-30; Mark 10:17-31)

18 Kainaꞌa pidan, kazowautapaꞌo pamin-Jewnao pawiizi ii. Uruu kian Jesus ati, “Kaimanaꞌo tiichaa, naꞌapa dii õshaꞌapatinan, Tominkaru taa-kinaa nii õꞌati wuruꞌu karikaonanuꞌoraz kakupa-karu?”

19 “Kandii nii pudakotan õgaru kaimanaꞌo nii?” Jesus kian uꞌati, “Mazan mishi aonaa kanom baꞌoran kaimanaꞌo nii, soo baudaꞌapa Tominkaru. 20 Puaitapa naꞌapam kakinaorii kian, tawuruꞌu Tominkaru taauzonii kidaz Moses ati? Ukian. ‘Manaꞌa pubaꞌorantapaꞌanaꞌa, manaꞌa puzowiaꞌanaꞌa pidan, manaꞌa pukoidapaꞌanaꞌa, manaꞌa pumariidinaꞌanaꞌa puiriban dauꞌu, naꞌiki pumarainapa pudaru naꞌiki pudaro.’ ”

21 Aizii pidan kian Jesus ati, “Õkoraidaonaan diꞌiki õizoꞌatin ipai daunuudaꞌu wuruꞌu kakinaorii kidaz.”

22 Uruu idi Jesus kian uꞌati, “Kainaꞌa baudaꞌapaꞌa naa aimaakan pushaꞌapatan nii. Pusellii ipai pushaꞌapauzi, putaa kizi wuruꞌu puraataz patakaꞌutinainao ati. Pushaꞌapatan an aimaakan naꞌapa, kainaꞌaꞌo nii umanawun kidaꞌo aimaakan taapa-kao puꞌati aokazi ii. Uruu daunaꞌan turuaꞌa naa puwaꞌatin õdawuꞌati, putominapa kizi õꞌidiꞌiki.” 23 Aizii pidan abatan idi wuruꞌu Jesus naꞌapanuz, aonaa unaudapan paabatanuz, tuukii unyukunuu kashaꞌoran. Ushaꞌapanum kauꞌan kapuraatanuꞌo wuruꞌu uruuz.

24 Jesus tukapan idi wuruꞌu unyukunuu kashaꞌoranuz, sariapa ukian, “Kashaꞌapannaa naꞌiki dadara manawun kapuraataniinao ati Tominkaru naobanaita-kao. 25 Mashaꞌapannaꞌo nii paꞌan camel podotan akosa awun shaawata, kapuraatanuꞌo zaamataꞌazon ai Tominkaru panaobanaa nii.”

26 Sariapa abatapainao pidannao kian Jesus ati, “Ukauꞌan aonaꞌo nii baudaꞌapa pidan kazannaatinan?”

27 Jesus kian, “Naꞌiaꞌoram aimaakan kashaꞌapannaꞌo oo aonaꞌo turuu pidan kaꞌiitan pashaꞌapatan, mazan Tominkaru mashaꞌapannaa ushaꞌapataꞌakan paꞌan aimaakan, wuruꞌu aonaꞌoraz turuu pidan kaꞌiitan pashaꞌapatan,” ukian ĩꞌati.

28 Sariapa Peter kian Jesus ati, “Putukapa naꞌapam waunao, ipai daunuudaꞌu wawaꞌakan aimaakan, naꞌiki wadapu, wadaꞌanpan idi pugaru, oo watominpaꞌazon idi puꞌidiꞌiki.”

29 Uruu idi Jesus kian uꞌati, “Õkowaadan nii aimaakan mishiꞌo unao ati. Naꞌiaꞌoram pidan waꞌakaꞌo padapu, paudaiaro, paꞌinawuzunao, padaru, padaro, oo paudainao, pakaudinaꞌazon idi manawun Tominkaru ati, 30 dobataꞌo nii zii manawun Tominkaru taan uꞌati kaiman kidaꞌo aimaakan kai, naꞌiki utaan nii uꞌati karikaonanuꞌo kakupa-kinai diinaꞌitiꞌi.”

Idikinautan naa Jesus kakuwaapan pamawakan dauꞌu

(Matthew 20:17-19; Mark 10:32-34)

31 Jesus dapadan paꞌidaꞌati soo wunao karikaonanuꞌu patominapa-kidaniinaouz. Ukian ĩꞌati, “Uabata õparadan aizii. Aizii wuruꞌu wamakonuz Jerusalem iti. Naꞌiaꞌo niꞌi naa ipai aimaakan shaꞌapata-kao naꞌapa tawuru kawanaꞌatiꞌi kotuaꞌo Tominkaru prophetinnao saadauzonii kidaz Daonaiora Aokazi Ikiꞌo dauꞌanaꞌoraz. 32 Uzaamata-kao nii, udaunaꞌan utaa-kao nii Gentilenao* ati. Ĩbanikiitan nii naꞌiki ĩdakoopan nii uruu, naꞌiki ĩdakoopan nii kapam wuruꞌu ukuwaa kidaz. Naꞌiki ĩsopiautapan nii uruu. 33 Naꞌiki ĩbaꞌizian nii uruu, udaunaꞌan ĩzowian nii uruu. Mazan idikinaudaꞌu kamoo daunaꞌan, ukadishitan nii pabaaranaa iki.”

34 Mazan aonaa utominapa-kidaniinao aitapan naꞌapaꞌoram dauaꞌo wuruꞌu ukadakotinanuz. Ushaꞌapanum kauꞌan dizapa-kariwai ĩaitapan ai wuruꞌu ukuwaaz, uzowii-kao dauaꞌoraz.

Jesus saabaan ishaꞌo pidan awun

(Matthew 20:29-34; Mark 10:46-52)

35 Jesus maonapatapaanan puꞌu Jericho iti, kainaꞌa pidan ishaawun sakanatapan maonapa dunapo daawaꞌa, upishautan puraata pidannao ai. 36 Aizii uabatan idi iriba manawun pidannao dobaapan kida padazaba an, sariapa upishaan ĩdyaun. “Kanom kaiwuruꞌu pidannao shaꞌapaapaniaz?” ukian.

37 “Jesus, Nazareth san dobatapan diidaꞌanaꞌa,” ĩkian uꞌati.

38 Sariapa ishaawun kadakon Jesus ati. “Jesus, David Takaan-daun,† pukamunan-kida õgaru,” ukian.

39 Sariapa pidannao kiwiitapainao kida makopaanan toꞌorauanuzu, ĩaipan umashaadan. Mazan powaꞌa zii manawun ukadakon diiwaꞌo idaꞌan. Ukian, “David Takaan-daun, pukamunan-kida õgaru,” kiaꞌo wuruꞌu ukadakoinanuz.

40 Sariapa Jesus kadishitaꞌakan pamakopa-kizi an, naꞌiki udyuudan pidannao naꞌakan paꞌidaꞌati wuruꞌu ishaawunuz. Aizii ukaawa-kida-kao daunaꞌan Jesus dazaba ati, sariapa upishaan uruu. 41 “Kanom puaipan õshaꞌapatan puꞌati?”

“Õnaobanaa, õtukapaꞌazon amazada,” ukian Jesus ati.

42 Uruu idi Jesus kian uꞌati, “Marii mooko putukapan. Pumishidan idiꞌo õgaru, wuruꞌu putukapanuz naa,” ukian. 43 Sariapa mishi utukapaꞌakan kaiman. Naꞌikiꞌo udaꞌanan naa Jesus, naꞌiki tuukii ukonaukii-kidan Tominkaru. Aizii ipai pidannao tukapainao wuruꞌu ishaawun awun saabaa-kaoaz, tuukii kapam ĩkonaukii-kidan Tominkaru.

19

Zacchaeus tukapaꞌazon Jesus

1 Aizii Jesus dobatapaanan puꞌu Jericho an, 2 kainaꞌa pidan naꞌii kapuraatanuꞌo, Zacchaeus kiaꞌo uꞌuu. Uruu kazowautapauzo zaamaapauzonao tax puraatannaa. 3 Uruu dono tuukii Zacchaeus aipan patukapan Jesus. Mazan uruu madiwauꞌo pidan, aonaa kowas naꞌapam utukapan Jesus, ushaꞌapanum kauꞌan iriba manawun pidannao kasabaꞌuinan Jesus daawata. 4 Uruu idi udiman Jesus naꞌiki pidannao uaꞌati, naꞌiki uzaidan dokoaꞌo atamun kadu iti, Sycamore kiaꞌo uꞌuu. Ushaꞌapanum kauꞌan naꞌanaꞌo nii wuruꞌu Jesus dobatanuz, naꞌikiꞌi naa uawunuutapan.

5 Aizii Jesus kaawan uzaidapa kizi paꞌinamun, sariapa uawunuupan naꞌiki ukian uꞌati, “Zacchaeus, putoka kadiman, ushaꞌapanum kauꞌan õsookadinan nii pudapu ii aizii.”

6 Uruu idi kadiman Zacchaeus tokaꞌakan, naꞌiki unaꞌakan naa Jesus padapu iti. Kaiman uꞌati, naꞌiki tuukii unaubaan Jesus sookadinan padapu ii. Uruu idi tuukii manawun ukonaukian. 7 Mazan pidannao, tuukii ĩdakoopan wuruꞌu Jesus sookadinanuz naꞌii. Kaikapaꞌo wuruꞌu ĩkianuz udauꞌan: “Aushaa utukapa, usookadinan oiaꞌo pidan dapu ii.”

8 Aizii padapu iaꞌa naa, Zacchaeus kadishitan pidannao kanaapuꞌu, naꞌiki ukian Jesus ati, “Naobanai, puabata naꞌapam õkian aizii: Õbuutan nii pazikon an õpuraatan, naꞌiki pazikon an õshaꞌapauz õtaan nii mapuraataniinao pidannao ati. Aizii naꞌiaꞌoram pidan ai õzaamatauzonii dobataꞌa naa manawun puraata õdyuuda-kao ai, mazan aizii õtaan nii ĩꞌati powaa iti wuruꞌu õzaamatauzonii kidaz ĩꞌai. Mazan õtaan nii ĩꞌati dobata õzaamatauzon ai. Õzaamatan an 10, õtaan nii uꞌati 40,” ukian.

9 Sariapa Jesus kian uꞌati, “Aizii Tominkaru kazannaatan pidannao paꞌoian ai, wuruꞌu mashaapainao kidaz wuru kabaun idaꞌaꞌa. Ukauꞌan wuruꞌu pidan kadapuꞌoraz, Abraham takaan-daun, naꞌapa ipai waunao kawan. 10 Aizii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo naꞌapaꞌo dauꞌatiꞌo udyuuda-kao, dorotaꞌo nii, naꞌiki kazannaataꞌo nii pozawatainao pidannao.”

Naꞌapam poitoruinao shaꞌapatan puraata taa-kariwai ĩꞌati

(Matthew 25:14-30)

11 Ipai pidannao abatapan wuruꞌu Jesus kakuwaapatinanuz. Naꞌiki uruu dono maonapa zaꞌoraꞌa naa Jesus Jerusalem iti. Aizii pidannao zauda-kidan Jesus kaawan dono Jerusalem iti, uruꞌo niꞌi naa ĩzauda-kidan patukapan Tominkaru naobanai-tinan kamoon kaawan. Mazan Jesus aitapa ĩdiꞌitinpan. Uruu idi ukakuwaapan naa koshan ĩꞌati, naꞌiki ukowaadan naa ĩꞌati diꞌitinapa-kinai kuwai. 12 Kaikapaꞌo wuruꞌu kuwai ukowaadaniaz ĩꞌati: “Kainaꞌa umanawunuꞌo pidan, umakoꞌozon munapo, baꞌoran wiizai iti, ushaꞌapanum kauꞌan uzaamataꞌazoo-kao idi tuubaruꞌo naobanai nii, kazowautapaꞌo nii pawiizi sannao. Aizii panaobanaita-kao daunaꞌan, uaipan papadantan powaa ati pawiizi ati. 13 Pamakon uaꞌii udapadan 10 papoitorunao paꞌidaꞌati. Naꞌiki utaa ĩkawanaꞌati baudaꞌapa kida ĩpuraatan nii, gold idiꞌo utoma-kao.* Udaunaꞌan ukian naa ĩꞌati. ‘Utiwaa paꞌi ushaꞌapatan aimaakan wuru idaꞌanaꞌa upuraatan kidaz, atii õkaawan powaa ati,’ ukian. Uruu daunaꞌan umakon naa.

14 “Mazan tuukii uwiizi sannao toꞌoran uꞌati. Uruu idi ĩdyuuda-kidan paparadan udawuꞌati, tuubaru kidainao pidannao diꞌiti wuruꞌu naobanaitaꞌo niꞌoraz uruu naꞌii. Kaikapaꞌa wuruꞌu ĩdyuudanuz paparadan: ‘Aonaa waaipan ukazowautapan waunao,’ ĩkian. 15 Mazan upuꞌu uzaamata-kao kazowautapaꞌo nii pawiizi sannao.

“Panaobanaita-kao daunaꞌan ukiwan naa pawiizi iti. Aizii ukaawan daunaꞌan, udapada-kidan naa papoitorunao, uabataꞌazon naa kanom ĩshaꞌapata, naꞌiki naꞌapaudaꞌum naa ĩikodan papuraatan kida idaꞌan. 16 Kiwiiniꞌo upoitoru kaawan, ukian uꞌati. ‘Naobanai, õikoda 10 goldtinapa kidaꞌo puraata, tawuru idaꞌanaꞌa baudaꞌapaꞌoraz putaan õꞌati.’ 17 ‘Kaiman, puaitapa mishi pukaiwaan puraata. Kaimanaꞌo manawun poitorui pugaru. Puaitapan idi pushaꞌapatinan kaiman naꞌiki puikodan idi dobata aimaakan masakaudaꞌuꞌo aimaakan taa-kao idaꞌan, ukauꞌan aizii õzaamatan nii pugaru kazowautapaꞌo nii 10 wiizainao,’ ukian uꞌati.

18 “Udaunaꞌan baꞌoran poitorui waꞌatin naobanai idaꞌati. ‘Naobanai, õgaru õikoda bakaꞌiaudaꞌu goldtinapa kidaꞌo puraata wuru idaꞌanaꞌa baudaꞌapaꞌoraz putaan õꞌati,’ ukian. 19 Uruu idi naobanai kian uꞌati. ‘Kaiman, õzaamatan nii pugaru kazowautapaꞌo nii bakaꞌiaudaꞌu wiizainao,’ ukian.

20 “Udaunaꞌan baꞌoran poitorui waꞌatin naobanai idaꞌati. Naꞌiki ukian. ‘Naobanai, dii õkiwa-kidan puꞌati pakawan pupuraatan tawuruꞌu putaaniaz õꞌati. Unaꞌan õsaabatapanuz, naꞌiki kaimanaꞌo õbazobatapanuzu õlinson idi. 21 Õtarian idiꞌo puꞌai wuruꞌu õtaapanuz pupuraatan. Ushaꞌapanum kauꞌan pugaru aonaa pukarodapauzon pidan. Punaudapa puzaamatauzon pidan ai aimaakan aonaa pumizidin kizi mani. Naꞌiki puikodauzon paoribai aka, aonaa pupaowanii diꞌikiꞌo mani,’ ukian naobanai ati.

22 “Uruu idi naobanai kian uꞌati. ‘Pugaru, aonaa pushaꞌapatinan pudyuuda-kao kawanaꞌati. Ukauꞌan õpatakaꞌutan nii pugaru puparadan kawanaꞌati. Puaitapan puꞌu õmakarodapakan pidan, naꞌiki õzaamatan aimaakan aonaa õidiwau mani, naꞌiki õikodan paoribai aka, aonaa õpaonii diꞌikiꞌo mani. 23 Mazan kandii nii mooko wuruꞌu, aonaa zoobaba pumuudan õpuraatan puraata taapa-kizinao ii? Aizii dii mani wuruꞌu õkaawanuz, dobata zaꞌa naa mani padamata õikodan õpuraatan.’

24 “Udaunaꞌan naobanai kian wunao atiꞌi kadishitapainao kidaz udazabaꞌa. ‘Uzaamata uꞌai wuruꞌu puraataz, utaa kiziz arawu atiꞌi ikodaꞌoraz 10 goldtinapa kidaꞌo puraata.’

25 “Mazan ĩkian uꞌati. ‘Naobanai, kainaꞌaꞌa naa 10 goldtinapa kidaꞌo puraata uꞌidaꞌa.’

26 “Uruu idi naobanai kian ĩꞌati, ‘Õkowaadan nii aimaakan uꞌati: naꞌiaꞌoram pidan kainaꞌaꞌo aimaakan uꞌidaꞌa, taa-karu nii powaꞌa zii aimaakan uꞌati. Mazan aizii pidan wuruꞌu aonaꞌoraz aimaakan nii uꞌidaꞌa, zaamata-karu nii uꞌai ipai wuruꞌu masakaudaꞌuꞌoraz aimaakan uꞌidaꞌaꞌoraz.’ 27 Udaunaꞌan ukian. ‘Aizii pidannao wuruꞌu aonaꞌoraz ĩaipan õgaru panaobanaa nii, unaꞌaka ĩdyaun daꞌatiꞌi, uzowii kizi ĩdyaun õkanaapuꞌu.’ ”

Jesus maonapatan dauaꞌo
Jerusalem iti

(Matthew 21:1-11; Mark 11:1-11; John 12:12-19)

28 Aizii Jesus ipaian daunaꞌan pakadakotinan ĩꞌati, uruꞌu naa ĩmakon Jerusalem iti. Jesus kiwiitapaꞌo nii pidannao uaꞌati. 29 Naꞌikiꞌi naa ĩmakon, ĩmakon atii ĩmaonapatan naawazi diꞌiti, dakotapa-kariwaiz Olive Naawa kii. Upaꞌinamun, kainaꞌa dyaꞌutam wiizainao, Bethphage kiaꞌo udakotapa-kao, baꞌoran Bethany kiaꞌo udakotapa-kao. Sariapa Jesus dyuudan dyaꞌutam patominapa-kidaniinao wiizai diꞌiti. 30 Ukian ĩꞌati, “Umako wiizai diꞌiti. Aizii ukaawan dono naꞌiti, uikodan nii naꞌii chaakashi† dani, koꞌidinpan, aonaꞌo zii uzaidauzo-kao. Ubuzuutanaka uruu, naꞌiki unaꞌaka uruu daꞌatiꞌi. 31 Aizii pidan kian an uꞌati, ‘Kanom niꞌo wuruꞌu ubuzuutanuz õꞌuza?’ Ukii uꞌati. ‘Wanaobanaa wuruꞌu aipaꞌoraz zii uruu.’ ”

32 Uruu idi ĩmakon naa, atii ĩkaawan naꞌiti. Ĩikoda ipai aimaakan naꞌapa ukowaada-kao kawanaꞌati ĩꞌati. 33 Udaunaꞌan ĩbuzuutan naa chaakashi dani. Sariapa ukaꞌuzatiki kian ĩꞌati, “Kandii niꞌo wuruꞌu ubuzuutanuz õꞌuza?”

34 “Wanaobanaa wuruꞌu aipaꞌoraz zii uruu,” ĩkian uꞌati. 35 Udaunaꞌan ĩnaꞌakan naaz atii ĩkaawa-kidanuzu Jesus diꞌiti. Uruu daunaꞌan ĩkadaaradan naa pachaakitan kida ubarau iti, Jesus sakanata kizi nii, naꞌiki ĩzaida-kidan naa Jesus ubarau iti. 36 Aizii umakopaanan puꞌaꞌa naa ubarau an, uruꞌu naa pidannao kadaaradan naa pakamichan kida dunapota Jesus uaꞌati.

37 Aizii ĩmaonapatan naa Jerusalem iti, ĩdaporotapaanan puꞌaꞌa naa dunapota, wuruꞌu Olive Naawa ikiꞌoraz. Uruꞌu naa iriba pidannao, wuruꞌu tominapatinauzonao kidaz Jesus diꞌiki, tuukii ĩkonaukian. Naꞌiki tuukii ĩkonaukii-kidan Tominkaru diiwaꞌo idaꞌan, patukapan idi ipai wuruꞌu pabiꞌinaaka kidaꞌoraz naꞌiki umanawun kidaꞌoraz aimaakan Jesus shaꞌapatauzon pachiꞌikapa kizi kawanaꞌati. 38 Naꞌiki ĩkian, “Marii Tominkaru kaimanan manawun diꞌoraz King atiꞌi, kaawaꞌoraz uaipan kawanaꞌati. Uruu idaꞌanaꞌo nii wakaimanaakan Tominkaru tuma, marii Tominkaru aokazi iaꞌoraz konaukii-kida-kao tuukii manawun, umanawunun idi,” ĩkian.

39 Kainaꞌa pabiꞌi kida Phariseenao pidannao biiꞌi, ĩnao kian Jesus ati, “Tiichaa, pudyuuda shoman putominapa-kidaniinao mashaadan kaiwuruꞌu pakadakoinapanuz.”

40 Jesus kian ĩꞌati, “Õkowaadan nii uꞌati mishiꞌo aimaakan, pidannao mashaata-kao an pakadakoinpan ai, kubanaouꞌo niꞌi naa kadakoin.”

Jesus zaadan Jerusalem dauꞌan

41 Aizii padaporotapaanan puꞌu naawazi iki, Jesus awunuupan Jerusalem iti. Utukapa kaimanaiman wuruꞌu donoiz. Sariapa uzaadan, ukamunan-kidan idi naꞌiainao pidannao. 42 Naꞌiki ukian, “Kaiman zii mani padamata uaitapan an, kai wuruꞌu pidan kaimanaaka-kinaaz Tominkaru tuma. Mazan aonaa utukapanuz, naꞌiki dizapa-kariwai uꞌaiaz. 43 Mazan kainaꞌaꞌo nii baudaꞌapa kamoo, utarubanao kaawan ĩmizaataakapaꞌanan utuma. Ipaiꞌo nii ĩkoraratan uwiizi naꞌiki aonaꞌo nii naꞌitim ukazannaatinan. 44 Ĩmainaabatan nii kaiman-daun uwiizi, aonaꞌo nii kanom waꞌaka-kao uꞌidaꞌa. Naꞌiki ipai unao mashaapainao naꞌa, umainaabata-kao nii kapam. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa uaitapaꞌazon naꞌiki uzaamataꞌazon wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz uꞌidaꞌati, ukazannaatin-kinaa niꞌoraz padamata.”

Jesus morotan naa Tominkaru Dapu nazo iti

(Matthew 21:12-17; Mark 11:15-19; John 2:13-22)

45 Aizii Jesus kaawan dono Jerusalem iti, umorotan naa Tominkaru Dapu nazo iti. Naꞌii uikoda iriba pidannao selliipainao kida uzainao, taa-karu niꞌo Tominkaru ati. Uruu idi uwaataabiꞌian naa pidannao paselliapa-kizi kida diꞌiki. 46 Ukian ĩꞌati, “Kaikapa shaꞌatii Tominkaru paradan saadinpaꞌo kian: ‘Õdapu dakota-kao nii toriinapa-kizai dapunaa nii.’ Mazan unao ukaiwaapanuzu koidimikinao dizinapa-kizi nii,” ukian ĩꞌati.

47 Ipai kamoo Jesus tominapa-kidan pidannao Tominkaru Dapu ii. Aizii faadaanao zowaunaanao, naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki wuruꞌu kazowautapainao kidaz pidannao. Ipai ĩnao, tuukii ĩaipan pazowian Jesus. 48 Mazan aonaa ĩaitapan naꞌapam pazowian uruu. Ushaꞌapanum kauꞌan iriba manawun pidannao abatapan ukakuwaatinan, naꞌiki wuruꞌu pidannao kidaz karikaonan ĩnaꞌian Jesus tuma, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa ĩaipan padobaa-kidan ukuwaa, ĩaipan paabatan ukuwaa ipai daunuudaꞌu.

20

Jesus pishaa-kao kanom aipan atiꞌo ushaꞌapaapan aimaakan kida

(Matthew 21:23-27; Mark 11:27-33)

1 Baudaꞌapa kamoo Jesus tominapa-kidan dono pidannao naꞌiki ukowaadapan dono ĩꞌati Kaimanaꞌo Kuwai Tominkaru Dapu ii. Naꞌiaꞌo faadaanao zowaunaanao, naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki kazowautapainao Jewnao naꞌiaꞌo kapam. Baokopa ĩnao waꞌatin Jesus idaꞌati. 2 Naꞌiki ĩkian uꞌati, “Pukowaada waꞌati kanom dyuudanii naꞌiki kanom aipan atiꞌo wuruꞌu pukowaadapanuz kuwai naꞌiki wuruꞌu pushaꞌapatanuz aimaakan kaikapaꞌa?”

3 Sariapa Jesus kian ĩꞌati, “Õpishaan nii unao baudaꞌapa aimaakan dauꞌan, õaiapa udakoꞌatin õparadan. 4 Kanom dyuudanii John naꞌiki kanom aipan atiꞌo wuruꞌu uchikaawunuupanuz pidannao? Tominkaru aipan atiꞌo oo pidan aipan atiꞌo?”

5 Hãĩ, aonaa ĩaitapan padakoꞌatin uparadan. Sariapa ĩpishaan pairibannao kida. “Naꞌapam nii wadakoꞌatin kaiwuruꞌu uparadanuz?” ĩkiitaakapan. “Aizii wakian an Tominkaru aipan atiꞌo wuruꞌu uchikaawunuupanuz, ukian nii waꞌati upuꞌu zii mooko aonaa umishidan John? 6 Mazan aizii wakian an uꞌati, pidan aipan atiꞌo karikaonan wuruꞌu uchikaawunuupanuz. Tuukiaꞌo nii pidannao wuruꞌu diinaouzuꞌu, toꞌoran waꞌati, naꞌiki ĩzowian nii waunao paboori idi. Ushaꞌapanum kauꞌan ipai ĩnao, tuukii ĩmishidan Tominkaru prophetin wuruꞌu Johnaz.” 7 Uruu idi ĩkian Jesus ati, “Aonaa waaitapan kanom dyuudanii uruu.”

8 Jesus kian ĩꞌati, “Õgaru naꞌapa, aonaꞌo nii kapam õkowaadan unao ati kanom aipan atiꞌo wuruꞌu õshaꞌapaapanuz aimaakan kaikapaꞌa.”

Awunuutapainao zakapu dauaꞌo

(Matthew 21:33-46; Mark 12:1-12)

9 Udaunaꞌan Jesus kowaadan naa pidannao ati diꞌitinapa-kinai kuwai. Kaikapaꞌo wuruꞌu ukowaadaniaz: “Baukapaiman pidan paowan dizoo-karu kadunaa paꞌidiwaru pazakapun ii, grape kiaꞌoraz udakota-kao. Aizii wuruꞌu pidan upaopan naa pazakapun ii, atii uipaian. Uruu daunaꞌan uzaamatan naa pidannao awunuutapainao niꞌi naa pazakapun paꞌaonaan daida. Uruu daunaꞌan umakon naa. Kotuaꞌikiꞌo wuruꞌu umakoꞌonanuz baꞌoran wiizai iti. 10 Aizii unaꞌian puꞌu zii baꞌoran wiizai ii, upaoriba aka kida dyuuan naa. Uruu idi udyuudan naa papoitoru naꞌiti, unanaka kiziꞌi naa wuruꞌu upaoriba aka buuta-kariwaiz naa uꞌidiwau nii. Mazan poitorui kaawan naꞌiti, sariapa taapainao paoribai baꞌiziautapan uruu, naꞌiki ĩdyuudan ukiwan powaa iti kanaꞌapan. 11 Udaunaꞌan naobanai dyuudan baꞌoran papoitoru ĩꞌidiꞌiti. Mazan naꞌapa koshan ĩbaꞌiziinuzu, naꞌiki ĩantamikitanuzu kakibaꞌazonnaꞌo idaꞌan, naꞌiki ĩdyuudan uruu kanaꞌapan koshan. 12 Udyuuda koshan baꞌoran papoitoru ĩꞌidiꞌiti. Mazan ĩbaꞌizian uruu, aonaa masakaudaꞌu mani, izai umada ĩbaꞌizin-daun kida. Pabaꞌizian daunaꞌan uruu, ĩkabootankan naazu zakapu dawun ii. 13 Udaunaꞌan kapaoribaꞌo kian. ‘Naꞌapam nii õshaꞌapatinan aizii? Õdyuudan nii aizii ĩꞌidiꞌiti õdani, wuruꞌu õmarainpaniaz manawun. Õaitapa aonaꞌo nii paꞌan ĩkashadapan uruu.’ Uruu idi udyuudan paudani. 14 Aizii ĩtukapan naa kapaoribaꞌo dani waꞌatin sariapa ĩkian paꞌatiaaka kida. ‘Aizii waꞌatiꞌi naa kapaoribaꞌo dani diinaꞌikiꞌi. Aushaa, wazowii paꞌi uruu wazaamata kizi wuruꞌu uꞌidiwau nii kidaꞌoraz aimaakan.’ 15 Uruu idi sariapa ĩzaamatan uruu, naꞌiki ĩnaꞌakan naaz zakapu dawun iti. Naꞌiaꞌa naa ĩzowianuzu.

“Aizii mani,” Jesus kian pidannao ati. “Naꞌapam niꞌi naa uaitapan kapaoribaꞌo shaꞌapatan wuruꞌu taapainaouz upaoriba? 16 Uwaꞌatin nii ĩꞌidaꞌati, naꞌiki uzowian nii ĩdyaun kaiman-daun. Udaunaꞌan uzaamatan nii baꞌorainao taapaꞌo niꞌi naa zakapu naꞌiki upaoriba kida.”

Aizii pidannao abatan idi wuruꞌu unaꞌapanuz sariapa ĩkian, “Kandii nii? Aonaa turuu aimaakan shaꞌapata-kao naꞌapa.”

17 Uruu idi Jesus awunuupan ĩꞌati, naꞌiki ukian, “Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu Tominkaru paradan saadinpaꞌo kianuz.

‘Wuruꞌu kuba tomapauzonao kabaun kashadaniaz,

madiwautapa-kaꞌoraz ĩtukapan,

uruꞌu naa mishiꞌoraiman umanawunuꞌo kuba

ipai baꞌoran kubanao ai.’

Kanom dauꞌanaꞌo uzauda-kidan wuruꞌu Tominkaru paradanuz naꞌapa? 18 Pidan kaboinaꞌo diꞌoraz kuba paawa ati, baiainpaꞌo nii tuukii. Naꞌiki uruu kuba waotan dono naꞌiaꞌoram pidan paawa ati, ipaiꞌo nii uꞌidoꞌokan.”

Tax kawinipinaapa-kao dauaꞌo

(Matthew 22:15-22; Mark 12:13-17)

19 Tuukii tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, naꞌiki faadaanao zowaunaanao, toꞌoran Jesus ati. Tuukiaꞌo padamata ĩaipan pazaamata-kidan uruu naꞌii pakakuwaatin kizi ii. Ushaꞌapanum kauꞌan ĩaitapa padauaꞌo wuruꞌu ukadakotinanuz diꞌitinapa-kinai kuwai idaꞌan. Mazan tuukii ĩtarian pidannao ai. 20 Mazan upuꞌu ĩdorotan pazaamata-kida-kinaa nii Jesus. Ĩaipan pazaamatan uruu, udaunaꞌan ĩaipan papatakaꞌuta-kidanuz tuubaruꞌo naobanai ati, wuruꞌu Rome ikiꞌoraz uwaꞌatin. Uruu idi ĩkawinipinaatan naa pidannao makoinao nii Jesus kakuwaatin kizi iti, naꞌapa abataꞌazoinao kawan ukuwaa. Uruu idi masakaudaꞌuꞌo nii ĩabatan uparadan dikauda shaꞌapaꞌoram aimaakan dauꞌan, uruꞌo niꞌi naa ĩkowaadankanuz. 21 Aizii wuruꞌu pidannao dyuuda-kariwainaouz, kian naa Jesus ati, “Tiichaa, waaitapa mishiꞌo kaiwuruꞌu puparadan kidaz naꞌiki pukuwaa kidaz, naꞌiki sakitapaꞌo wuruꞌu putominapa-kidanuz pidannao. Aonaa pudiꞌitapan shaꞌapaꞌoram pidan, kaimanan, oo umanawunun. Mazan mishi paꞌan putominapa-kidan pidannao naꞌapa Tominkaru aipan kawanaꞌati. 22 Naꞌapa dii pukian waunao Jewnao taan dauꞌan tax puraatannaa tuubaruꞌo naobanai Rome iaꞌo ati? Wadikintapan Tominkaru diꞌikiꞌo kakinaorii wuruꞌu, oo aonaa?”

23 Mazan Jesus aitapa ĩtiwaꞌazon karikaonan pazaamatan uruu naꞌapa kidaꞌo idaꞌan. Uruu idi ukian ĩꞌati. 24 “Aushaa unanaꞌiki mooko wiziꞌiꞌo puraata.” Ĩtaan daunaꞌan puraata ukian naa koshan ĩꞌati, “Kanom awun baara, naꞌiki kanom uu utukapan saadinpan puraata baaraꞌa?”

“Rome iaꞌo naobanai,” ĩkian.

25 Uruu idi Jesus kian ĩꞌati, “Ukauꞌan utaa Rome iaꞌo naobanai ati wuruꞌu uꞌidiwau kidaz. Naꞌiki utaa Tominkaru ati wuruꞌu Tominkaru idiwau kidaz,” ukian. 26 Aizii wuruꞌu Jesus dakoꞌatinuz parada-karu, iribaꞌo pidannao kanaapuaꞌo. Mazan wuruꞌu pidannao kaakapaꞌazoinaowuz Jesus, aonaa baudaꞌapa ĩikodan pazaamata-kinaa nii uruu. Mazan mashaa ĩabatapan, naꞌiki tuukii ĩdiꞌitinpan wuru dauꞌaꞌa udakoꞌatinuz paparadan naꞌapa.

Mishiꞌo nii mani kakupa-karu mawaka-karu daunaꞌan?

(Matthew 22:23-33; Mark 12:18-27)

27 Kainaꞌa pabiꞌi kida Sadduceenao,* aonaꞌoraz ĩmishidan kadishita-kida-kao nii pidannao pamawaka-kizi iki diinaꞌitiꞌi. Ĩnao waꞌatin Jesus idaꞌati, naꞌiki ĩpishaanuzu kaikapaꞌa. 28 “Tiichaa, kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu kakinaorii Moses saadauzonii kianuz waꞌati. ‘Naꞌapainim daonaiora mawakan dono, uwaꞌakan paudaiaro aonaa zii puꞌu okaudanin, marii uꞌinawuzu mazidan otuma. Aizii kiwiiniꞌo ĩdani daonaiora, taa-karu nii mawakaꞌo dani nii,’ kii tawuruꞌu parada-karu kiauzonuz. 29 Kainaꞌa 7 inawuzuinao. Kiwiin ĩtuuniz mazidan, mazan aonaa zii puꞌu udaiaro kaudanin umawakan naa. 30 Uruu idi uꞌinawuzu udawuꞌitiꞌo zaamatan naꞌiki umazidan paꞌinawuzu daiaro-daun tuma, mazan naꞌapa koshan umawakan. 31 Udaunaꞌan baꞌoran uꞌinawuzu mazidan otuma, mazan naꞌapa koshan umawakan aonaa zii okaudanin puꞌu, baꞌoran mazidan otuma naꞌapa koshan umawakan, udaunaꞌan baꞌoran, atii ipai uꞌinawuzunao mazidan otuma, mazan ipai daunuudaꞌu ĩmawakan, naꞌiki aonaa baudaꞌapa ĩnao waꞌakaꞌo nii paudani otuma. 32 Atii baꞌoran dono, omawakan naa kapam wuruꞌu ĩdaiaro daunuz. 33 Aizii pidannao kadishita-kida-kao dono pamawaka-kizi iki. Naꞌiaꞌoram nii daiaroitapa oroo? Ushaꞌapanum kauꞌan ipai 7 daonaioranao mazidan otuma,” ĩkian.

34 Jesus dakoꞌatin ĩdyaun, ukian, “Daonaioranao naꞌiki zunnao wuruꞌu mashaapainao kidaz imiꞌi baara an, mazidaꞌo nii paꞌan ĩdyaun. 35 Mazan aizii wuruꞌu daonaioranao naꞌiki zunnao Tominkaru widauniinaouz, naꞌiki ukadishita-kidan niꞌoraz pamawaka-kizi iki, aonaꞌo nii paꞌan ĩkaudaiarun oo ĩmazidan. 36 Ushaꞌapanum kauꞌan naꞌapaꞌo niꞌi naa ĩdyaun angelnao kawan. Aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa ĩmawakauzon. Ipai ĩdyaun Tominkaru dainaouꞌu naa paꞌidiwaru. Ushaꞌapanum kauꞌan ukadishita-kidan idi ĩdyaun pamawaka-kizi iki. 37 Moses kuwaa tukapa-kida kaimanaiman mishiꞌo wuruꞌu mawakainao kadishita-kida-kaoaz pamawaka-kizi iki. Naꞌapa watukapan usaadinpan Moses dauꞌan, ukowaadanuz udaruꞌo tikazi puꞌukapan kaiwada-karu kadunaa idaꞌa, mazan aonaa baudaꞌapa uanaba kaꞌawan. Uruu idaꞌa watukapan naꞌapam Moses dakotan Tominkaru, Abraham, Isaac naꞌiki Jacob Tominkarun nii. 38 Wuruꞌu Tominkaruz kakupainao Tominkarun, aonaa mawakainao Tominkarun mani, uruu idi Tominkaru tukapan pidannao kakupainao paꞌidiwaru,” ukian ĩꞌati.

39 Uruu idi pabiꞌi kida tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu kian Jesus ati. “Kaimanaꞌo naꞌiki sakitapaꞌo kaiwuruꞌu pudakoꞌatinuz ĩparadan Tiichaa,” ĩkian uꞌati. 40 Uruu daunaꞌan aonaꞌa naa powaꞌa Sadduceenao pishaan uruu, ushaꞌapanum kauꞌan ĩtariaꞌakan naa udakoꞌatin ai paparadan koshan.

Kanom kaduz wuruꞌu
Christ kii-kizaiz

(Matthew 22:41-46; Mark 12:35-37)

41 Jesus kian wunao atiꞌi tiichaapauzonaouz Moses kakinaori dauꞌu, “Naꞌapa dii mooko wuruꞌu Christ,† dakota-kaoaz David Takaan-daun nii? 42-43 David kian puꞌu pasaadanii kaarita Psalms idaꞌa, ‘Naobanai Tominkaru kian õNaobanaa ati, pusakanata õdiwaꞌora antanapu, atii õwaranuitapa-kidan putarubanao puꞌati.’ ”‡

44 Udaunaꞌan Jesus kian koshan ĩꞌati, “David dakotan puꞌu uruu panaobanaa nii, naꞌapa diꞌi naa mooko wuruꞌu udaniitanuz uruu?”

Jesus aipan zaudinapa-karu tiichaapauzonao ai Moses kakinaori

(Matthew 23:1-36; Mark 12:38-40)

45 Ipai pidannao abatapan puꞌu, Jesus kian patominapa-kidaniinao ati. 46 “Uzaudinapa paꞌi wunao aiaꞌa tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu. Ĩnaudapa pachiꞌikaꞌanpan dawuu zaꞌabaꞌi kidaꞌo kamicha daara an. Naꞌiki tuukiaꞌoraz ĩaipan pataapa-kao umanawun kidaꞌo pidannao nii, pidannao iribainapa kizi ii aka. Aonaa udaꞌanaꞌanaꞌa wuruꞌu ĩkaduz kidaz. Naꞌiki naudapainaouz pasakanatan umanawun kidaꞌo tabai idaꞌa, synagogue kida ii. Naꞌiki ĩnaudapa kapam pasakanatan, umanawunuinao taba idaꞌa aroapa-kizai ii. 47 Naꞌiki ĩnaudapa payaakaratapan zunnao, mawakainao ĩdaiarunao, pazaamatan idaꞌan ĩshaꞌapauz kida. Naꞌiki ĩnaudapa paabata-kidan patoriinpan tomunuꞌiki. Ĩnao Tominkaru patakaꞌutan nii tuukii manawun.”

21

Zuna taan dauaꞌo puraata sodi

(Mark 12:41-44)

1 Aizii Tominkaru Dapu nazo ii, Jesus awunuutapan, kapuraatan kidainao pidannao taan puraata taa-karu nii Tominkaru ati. 2 Naꞌiki utukapa kapam zun mapuraatanuꞌo, naꞌiki mawakaibaꞌa naa odaiaru, taan naꞌiki opaidan dyaꞌutam wiziꞌi sodi kidainao puraata. 3 Sariapa Jesus kian pidannao ati, “Õkowaadan nii unao ati, diꞌoraz zunaꞌa, dobata otaan puraata baꞌorainao ai. 4 Ushaꞌapanum kauꞌan baꞌorainao taaniaz papuraatan, kainaꞌa diriꞌiꞌo zii ukawaꞌakun. Mazan aizii oroo kowas, pamapuraatanun puꞌu, otaan kaiman-daun papuraatan pamashaapa-kinaa sodiꞌi naa.”

Jesus kowaadan naꞌapam nii Tominkaru Dapu kaboobiꞌii-kao

(Matthew 24:1-2; Mark 13:1-2)

5 Pabiꞌi kida Jesus tominapa-kidaniinao, kadakotin-kidan konaunam patukapan Tominkaru Dapu toma-kao. Utoma-kao umanawun kidaꞌo naꞌiki konaunam kidaꞌo kuba idi. Naꞌiki kainaꞌa kapam konaunam kidaꞌo aimaakan pidannao taanii kida Tominkaru ati, udapu konaunamada-kinao nii. Jesus kian ĩꞌati. 6 “Ipai wuruꞌu konaunam kidaꞌoraz aimaakan utukapan daꞌaꞌa. Mazan kainaꞌaꞌo nii baudaꞌapa kamoo, kaiman-daunuꞌo nii ukaboobiꞌii-kao, ipai wuruꞌu kuba kidaz kadishitapa kidaꞌoraz kabaun.”

Kichanaꞌiki-kiaꞌo amazada waꞌatin dauaꞌo

(Matthew 24:3-14; Mark 13:3-13)

7 Sariapa Jesus tominapa-kidaniinao kian, “Tiichaa, naꞌapainim nii wuruꞌu aimaakan shaꞌapanuz kaikapaꞌa? Kanom idaꞌanaꞌo nii waaitapan wuruꞌu amazada shaꞌapanuz naa naꞌapa?” ĩkian.

8 Jesus kian ĩꞌati, “Uzaudinapa paꞌi aonaa kizi umariida-kao. Kainaꞌa iriba pidannao dakotinpan õgaru nii. Ĩwaꞌatin nii unao idaꞌati naꞌiki ĩkian nii, ‘Õgaru Christ, tawuruꞌu Tominkaru kowaadauzoniaz padyuudaꞌazon kazannaataꞌo nii papidanannao.’ Baꞌorainao kian nii unao ati. ‘Aizii amazada ikodan naa patokon.’ Mazan aonaa paꞌi umakoꞌonaꞌa ĩdawuꞌati. 9 Naꞌiki aonaa paꞌi utariidinaꞌanaꞌa uabatan dono wiizainao mizaataakapan baꞌoran wiizai kida tuma, naꞌiki uabatan dono pidannao kashadaakapan, ĩtoꞌorataakapan atii ĩzowiaakapan paꞌatiaaka kida. Ushaꞌapanum kauꞌan ipaiꞌo nii zii naꞌapa kidaꞌo shaꞌapan kiwiin. Mazan aonaa kadimanaꞌo nii mani wuruꞌu amazada ikodanuzu patokon uruu daunaꞌan.”

10 Udaunaꞌan ukian ĩꞌati, “Kainaꞌaꞌo nii zii pidannao mizaataakapan baꞌoran wiizai ii kidaꞌo pidannao tuma. 11 Naꞌiki kainaꞌaꞌo nii zii kichanaꞌiki-kiaꞌo imiꞌi baara nakainan, naꞌiki imiꞌi baara tadaꞌokan nii. Naꞌiki kainaꞌaꞌo nii zii zamazi kaawan, naꞌiki kainaꞌaꞌo nii zii pabiꞌinaaka kidaꞌo, kichanaꞌiki-kiaꞌo naꞌiki zaamainbaꞌo rinai kaawan. Naꞌiki kainaꞌaꞌo nii zii utukapan aimaakan kichanaꞌiki-kiaꞌo aidinan aokazi iki.

12 “Mazan ipai wuruꞌu aimaakan kida shaꞌapan uaꞌii kaikapaꞌa, uzaamata-kao nii naꞌiki uantamikita-kao nii unaobanaitapan dikin ii õgaru. Panaadon pabiꞌi kida unao naꞌaka-kao nii synagogue iti kida, utiwaa-kidapa-kao nii, naꞌiki ukaboota-kao nii taraa-kizai iti. Naꞌiki pabiꞌi kida unao kadishita-kida-kao nii oo utiwaa-kidapa-kao nii tuubaru kidainao naobanainao kanaapuꞌu. Ipaiꞌo nii ubaiaapan dikauda kidaꞌo aimaakan naꞌapa õgaru dikin ii.

13 “Uruu dono turuaꞌo nii ukowaadan Kaimanaꞌo Kuwai õdauꞌanaꞌo. 14 Ukauꞌan uaitapa kiziꞌi naa paꞌi, diinaꞌitiꞌi upishaa-kao an, aonaa kizi udopiidinan uaitapaꞌazon idi naꞌapam nii udakoꞌatin pidannao paradan. 15 Ushaꞌapanum kauꞌan õtaan nii uaitapa-kinaa nii uparadan, uaitapa kizi naꞌapam nii udakoꞌatin ĩparadan ĩpishaan dono unao. Uruu idaꞌanaꞌo nii ĩkaakinpan, aonaꞌo nii ĩaitapan naꞌapam nii powaꞌa pakian uꞌati.

16 “Uruu dono udarunao naꞌiki udaronao, naꞌiki uꞌinawuzunao naꞌiki baꞌoran uiribannao, naꞌiki upaonarunao zaamata-kidan nii unao, atii pabiꞌi kida unao ĩzowii-kidan nii. 17 Naꞌiki ipaiꞌo nii pidannao toꞌora-kizaitapan unao õgaru dikin ii. 18 Mazan aonaꞌo nii baudaꞌapa uwaziwaan uzowaud. 19 Ukauꞌan maꞌozaka utaapa unyukunuu. Aonaa utariaꞌanaꞌa ushaꞌapata-kao ai. Uruu idaꞌan mishiꞌo nii paꞌan ukakupan diinaꞌitiꞌi.

Jesus kowaadan naꞌapam nii Jerusalem kaboobiꞌii-kao

(Matthew 24:15-21; Mark 13:14-19)

20 “Aizii naꞌapainim paꞌi utukapan anaꞌa naa soldyaanao koraratan Jerusalem. Uruu idaꞌan sariaapaꞌo nii uaitapan Jerusalem kaboobiꞌii-kao kamoon kaawan naa wuruꞌu. 21 Marii kizi paꞌi pidannao kawiizi-tinpainao Judea Baara ii aka kidoopan midukuo iti. Aizii pidannao wuruꞌu mashaapainaouz donoi ii, marii paꞌi ĩkidoopan. Aizii wunaouꞌu mashaapainaouz donoi dawun itinapu kida, aonaa paꞌi ĩwaꞌatiꞌinaꞌa donoi ati. 22 Ushaꞌapanum kauꞌan Jerusalem sannao patakaꞌuta-kao kamoon naa wuruꞌu kaawaꞌoraz. Uruu idi Tominkaru paradan tawuruꞌu saada-kariwaiz kotuaꞌa naa mishiinan naa wuruꞌu. 23 Uruu dono kashaꞌoraꞌo nii manawun aimaakan shaꞌapan zunnao ati wuruꞌu kaudaniinaouz patoba ii. Naꞌiki wunao atiꞌi biidapainaouz zii ĩdainao. Naꞌiki uruu kamoo dono kashaꞌoraꞌo nii aimaakan baiaapa-kao diꞌoraꞌa amazada baaraꞌaꞌa. Uruu donoꞌo niꞌi naa Tominkaru patakaꞌutan wuruꞌu pidannaouz. 24 Pabiꞌi kida pidannao zowii-kao nii mizaataaka-kinai marii idi. Baꞌorainao zaamata-kao nii, naꞌiki ĩnaꞌaka-kao nii poitoruinao nii baꞌoran wiizai kida kawanaꞌati, naꞌiki ĩkaudinan nii dadara, mawinipinaa-daun. Uruu dono Gentilenaouꞌo niꞌi naa kazowautapa naꞌiki waranuitapa Jerusalem sannao. Ĩkazowautapan nii ĩdyaun atii Tominkaru aipan kawanaꞌati naꞌapam ukotuaꞌikin ĩkazowautapan naꞌii.

Naꞌapam nii amazada Tominkaru dani waꞌatin dono

(Matthew 24:29-35; Mark 13:24-31)

25 “Kainaꞌaꞌo nii zii panaꞌaꞌo naꞌiki kichanaꞌiki-kiaꞌo aimaakan tukapa-kao, aonaꞌo utukapauzo-kao ushaꞌapauzon kamoo ati, kauzu ati naꞌiki wizinao ati. Ipai pidannao mashaapainaouz imiꞌi baara an, tuukiaꞌo nii ĩtarian ĩabatan dono kichanaꞌiki-kiaꞌo wunu paran tururuinan, naꞌiki ĩtukapan nii udaru kidaꞌo wunu paran tominan. 26 Tuukiaꞌo nii ĩtarian, pidannao dorautaꞌo nii patarian idi, ushaꞌapanum kauꞌan ĩaitapa kainaꞌaꞌo nii zii kichanaꞌiki-kii kidaꞌo manawun aimaakan shaꞌapan daꞌanaꞌa imiꞌi baara an. Naꞌiki ipaiꞌo nii amazada nakainan doko ii, uruu idi ipaiꞌo nii aimaakan wuruꞌu doko ii kidaꞌoraz zikadinan. 27 Uruu daunaꞌan Daonaiora Aokazi Ikiꞌo aidinaꞌakan niꞌi naa, uwaꞌatin aokazi iki ishaꞌiz bii an, umanawunuꞌo pamaꞌozakan naꞌiki umanawunuꞌo pakonaunaman tuma. 28 Aizii utukapan anaꞌa naa naꞌapa kidaꞌo aimaakan shaꞌapan, aonaa utariaꞌanaꞌa, mishiꞌoraiman ukadishitapa maꞌozaka, naꞌiki doko iti uawunuutapa. Ushaꞌapanum kauꞌan ukazannaata-kao kamoon maonapatan naa wuruꞌu.”

29 Udaunaꞌan Jesus kowaadan naa ĩꞌati diꞌitinapa-kinai kuwai. Kaikapaꞌo wuruꞌu ukianuz ĩꞌati: “Aushaa udiꞌitapa fig kadunaa kida naꞌiki baꞌoran atamun kadunaa kida. 30 Naꞌapainim utukapan an ukaanaban oo uanaba kida paꞌinaadinan, sariapa uaitapan uruu idaꞌan wawunu donon maonapatan naa wuruꞌu. 31 Ukauꞌan naꞌapaꞌo nii kapam uaitapan wuruꞌu Tominkaru Naobanai-tinan kamoon maonapatanuz, utukapan anaꞌa naa wuruꞌu aimaakan kida shaꞌapanuz kaikapaꞌa. 32 Õkowaadan nii uꞌati aimaakan mishiꞌo, ipaiꞌo nii aimaakan kida shaꞌapan naꞌapa, kaiꞌo pidannao mawakan uaꞌii ipai. 33 Mishi mainaabatinaꞌo nii ipai daunuudaꞌu aokazi naꞌiki imiꞌi baara, mazan wuruꞌu õparadan kidaz aonaꞌo nii naꞌapainim umainaabatinan.

Zaudinapa-karu

34 “Uruu idi zaudinpaꞌa naa umashaapa. Aonaa umashaapaꞌanaꞌa utomapan dauꞌu karikaonan aroapa-karu naꞌiki tuzapa-karu. Naꞌiki aonaa udiꞌitinpaꞌanaꞌa soo ushaꞌapaapaꞌazon dauꞌati karikaonan aimaakan uꞌati. Panaadon upadaidaꞌanata-kao, naꞌapa basakara zaamatan kawan kotuꞌuz. 35 Ushaꞌapanum kauꞌan wuruꞌu aimaakan shaꞌapaꞌo niꞌoraz shaꞌapan nii ipai amazada kawanaꞌati. 36 Uruu idi uzaudinpaꞌa naa umashaapa. Naꞌiki karikaonan paꞌi utoriinapa Tominkaru ati, maꞌozaka kizi utaapan unyukunuu, utukapan donoꞌo naa aimaakan kida wuruꞌu shaꞌapaꞌo niꞌoraz ubii an, naꞌiki maꞌozaka kizi kapam unyukunuu ukadishita-kida-kao dono diinaꞌitiꞌi, Daonaiora Aokazi Ikiꞌo kanaapuꞌu.”

37-38 Uruu kiaꞌo wuruꞌu Jesus tominapa-kidauzonuz pidannao ipai kamoo, Tominkaru Dapu ii. Naꞌiki ipai chaapiꞌiki pidannao makouzon daꞌi Tominkaru Dapu iti, uruu ĩabataꞌanan naa Jesus kakuwaapatinan. Aizii Jesus, ipai wachuupun daꞌi umakouzon Olive Naawa iti, naꞌiki unaꞌian nii baudaꞌapa marutaꞌo.

22

Jesus zowiaꞌazoo-kao dauaꞌo

(Matthew 26:1-5; Mark 14:1-2; John 11:45-53)

1 Aizii maonapaꞌa naa Bread Mawikiꞌinaꞌo Nikauzo-kao Kamoon kaawan. Uruu Passover Kamoon kiaꞌoraz udakota-kao. 2 Faadaanao zowaunaanao naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, tuukii ĩtarian pashaꞌapatan Jesus pidannao awun zaꞌa. Uruu idi ĩkadakotin-kidan naꞌapam nii pazaamata-kidan Jesus, ĩaipan pazowii-kidanuzu pidannao daidaꞌan.

Judas kaakapaan Jesus

(Matthew 26:14-16; Mark 14:10-11)

3 Sariapa Satan morotinan Judas, Iscariot kiaꞌoraz udakotapa-kao. Uruu tawuruꞌu 12 Jesus tominapa-kidaniinao bii ikiꞌoraz. 4 Sariapa Judas makon faadaanao zowaunaanao diꞌiti, naꞌiki kazannaatapauzonao Tominkaru Dapu zowaunaanao diꞌiti. Naꞌiaꞌa naa Judas kadakotinan ĩtuma, naꞌiki ukowaadan naa ĩꞌati naꞌapam nii pazaamata-kidan Jesus. 5 Tuukii ĩkonaukian, uruu idi ĩkian Judas ati, “Wakawinipinaatan nii pugaru.” 6 Kaiman Judas ati puraata taaꞌazoo-kao paꞌati. Uruu daunaꞌan uabatapan naa naꞌitim nii Jesus makon. Uruu naꞌiaꞌo niꞌi naa uaipan pazaamata-kidan Jesus, iribainao pidannao daidaꞌan.

Passover wanyukunuunaa
minziiwa-kida-kao

(Matthew 26:17-25; Mark 14:12-21; John 13:21-30)

7 Aizii kaawaꞌa naa Bread Mawikiꞌinaꞌo Nikauzo-kao Kamoon, naꞌapain kapam kaznizonao zowiauzo-kao Passover wanyukunuunaa nii. 8 Uruu idi Jesus dyuudan Peter naꞌiki John. Ukian ĩꞌati, “Unao paꞌi minziiwa-kida Passover wanyukunuunaa wanikan nii.”

9 “Naꞌiam nii puaipan waminziiwa-kidanuzu?” ĩkian Jesus ati.

10 Jesus kian ĩꞌati, “Umako donoi iti. Aizii ukaawan an naꞌiti, daonaiora kapowankaꞌo wunu moto zoꞌan ikodapan nii unao. Udaꞌan uruu padawuꞌati, naꞌiki umorota udawuꞌati kabaun nazo iti. 11 Naꞌiki ukii kadapuꞌo ati naꞌii. ‘Tiichaa pishaa-kidan naꞌiam dii kabaun nazoo wuruꞌu aroapa-kizaiz unika kizi niꞌoraz Passover wanyukunuunaa baokopa patominapa-kidaniinao tuma?’ 12 Sariaapaꞌo nii kadapuꞌo tukapa-kidan uꞌati udaruꞌo kabaun nazoo doko iaꞌo kapam, naꞌiki ipaiꞌoraꞌa naa uminziiwa-kida-kao aroapa-kizai nii. Ukauꞌan naꞌii usaabaa ipai wanyukunui,” Jesus kian ĩꞌati. 13 Udaunaꞌan ĩmakoꞌokan naa donoi iti. Ĩkaawan naꞌiti naꞌapa mishi ipai aimaakan shaꞌapan Jesus paradan kawanaꞌati. Uruu idi naꞌiaꞌa naa ĩminziiwa-kidan Passover wanyukunuunaa.

Ubaukapan naa Jesus aroopan Passover Kamoon dono

(Matthew 26:26-30; Mark 14:22-26; 1 Corinthians 11:23-25)

14 Aizii kamoo tipitan daunaꞌan, Jesus naꞌiki 12 utominapa-kidaniinao sakanatan naa baokopa miisa* idaꞌa. 15 Naꞌiaꞌa naa Jesus kian ĩꞌati, “Tuukiaꞌo õnikaꞌazon unao tuma wuruꞌu diꞌoraz Passover wanyukunuunaa õzowii-kao uaꞌii. 16 Ushaꞌapanum kauꞌan aonaꞌo nii powaꞌa õnikauzon unao tumazu, atii diinaꞌiti ziiꞌi, Tominkaru tukapa-kidan donoꞌo naa panaobanai-tinan ipai pidannao ati, naꞌiki uipaian anaꞌa naa pashaꞌapatan ipai wuruꞌu pashaꞌapataꞌazoonii kidaz.”

17 Udaunaꞌan uzaamatan koopo kawazoꞌo wine idi, naꞌiki utoriinapa-kidanuz Tominkaru ati. Udaunaꞌan utaan, naꞌiki udobata-kidan naa wine wuruꞌu koopo zoꞌaꞌoraz ipai wunao kawanaꞌatiꞌi 12 utominapa-kidaniinaouz. Naꞌiki ukian ĩꞌati, “Marii ipai unao tuzan diꞌoraz wine. 18 Aizii õgaru, aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa õtuzan wuruꞌu diꞌoraz wine, toma-kariwaiz Passover riwunnaa nii, atii diinaꞌitiꞌo nii zii koshan õtuzan wine, Tominkaru tukapa-kidan donoꞌo naa panaobanai-tinan ipai pidannao ati.”

19 Udaunaꞌan uzaamatan naa bread, naꞌiki utoriinapa-kidanuz Tominkaru ati. Udaunaꞌan udushowan naa bread naꞌiki utaan naazu patominapa-kidaniinao kawanaꞌati kida. Naꞌiki ukian ĩꞌati, “Aizii diꞌi õnanaa wuruꞌu, õtaaniaz unao dikin ii. Marii kizi paꞌi karikaonan unikan bread kaikapaꞌa, unyukunuitapa-kinaa nii õgaru.”

20 Paaroopan daunaꞌan uzaamatan koshan wuruꞌu koopoz, paidaꞌo wine idi, naꞌiki udobata-kidan naa ĩkawanaꞌatiz. Ukian ĩꞌati, “Diꞌoraz wine koopo idaꞌaꞌoraz kainaabataꞌo mishiꞌo nii Tominkaru shaꞌapatan paꞌinaꞌo pashaꞌapataꞌazooniaz unao ati† õizain idaꞌan, umishiinan nii õizain shootan idaꞌan unao ati.” 21 Jesus kian, “Mazan wuruꞌu pidan zaamata-kidaꞌo niꞌoraz õgaru õmin-aroopan, kainaꞌa uruu kaidaꞌaꞌa. 22 Mazan mishi, Daonaiora Aokazi Ikiꞌo mawakan nii kaikapaꞌa, naꞌapa Tominkaru aipan kawanaꞌati. Mazan kashaꞌoraꞌo nii manawun pidan baiaapan uzaamata-kidan dikin ii uruu.” 23 Sariapa Jesus tominapa-kidaniinao paradan paꞌatiaaka kida. Ĩaitapaꞌazon naꞌiaꞌoram pidan pabiꞌi wuruꞌu zaamata-kidaꞌo niꞌoraz uruu.

Jesus kadakotinan naobanai-tinapa-karu dauꞌu

24 Uruu daunaꞌan, Jesus tominapa-kidaniinao kashadaakapan naa paꞌatiaaka kida. Ushaꞌapanum kauꞌan ipai ĩdyaun ĩaipinan tuubaruꞌo pidan nii pamin-kaudinannao ai. 25 Uruu idi Jesus kian ĩꞌati, “Aizii kingnao wuruꞌu kazowautapainaouz ipai pidannao, ipai amazada kawanaꞌati, maꞌozaka ĩkazowautapan wuruꞌu pidannaouz. Naꞌiki wuruꞌu naobanai-tinpainao kidaz pidannao, tuukii ĩaipan pidannao dakotan paugaru kamarainpanuꞌo naobanai nii. 26 Mazan unao, aonaa unaꞌapaꞌanaꞌa ĩnao kawan. Mishiꞌoraiman, naꞌiaꞌoram pidan unao biiꞌi, tuubaruꞌo utaapinpan, marii utaapinan pidan waranuitapa-kidinaꞌo kawan. Naꞌiaꞌoram pidan naobanai-tinpaꞌo, marii utaapinan poitorui kawan. 27 Kanom kainaꞌa tuubaruꞌo nii pidan? Wuruꞌu sakanatapaꞌoraz, zaudapaꞌoraz aimaakan shaꞌapata-kao paꞌati? Oo wuruꞌu kaudinaꞌoraz uꞌati? Mishi tuubaruꞌo pidan wuruꞌu sakanatapauzoz. Mazan õgaru kian aonaa unaꞌapan. Ushaꞌapanum kauꞌan õgaru naꞌapa poitorui kawan õmashaapan, õkaudinan unao biiꞌi. 28 Atii diꞌi aonaa uwaꞌakan õgaru õbaiatan puꞌu kashaꞌora kidaꞌo aimaakan. 29 Mazan õzaamatan unao kazowautapaꞌo nii pidannao diinaꞌitiꞌi. Naꞌapa õdaru zaamatan kawan õgaru kazowautapaꞌo nii ipai papidanannao. 30 Uaroopan nii naꞌiki utuzan nii õtuma õnaobanai-tinapa-kizi ii. Naꞌiki usakanatan nii umanawunuꞌo tabai kida idaꞌa. Naꞌiki naꞌiaꞌo niꞌi naa unao kazowautapan ipai daunuudaꞌu Israel takaan-daunnao,‡ wuruꞌu 12 udainao diꞌikiꞌoraz naa ĩiribainan.”

Jesus kowaadan Peter ati, utaapa-kidan nii paaitapan paugaru

(Matthew 26:31-35; Mark 14:27-31; John 13:36-38)

31 Jesus kian koshan, “Simon, puabata õparadan. Satan pishaaniꞌi naa Tominkaru unao dauꞌan, ukauꞌan utiwaa-kidapan nii unao, naꞌapa pidan manaruan kawan zaishi padyukuo ai. 32 Mazan õtoriinapaniꞌi naa pugaru ati Simon, punyukunuu maꞌozaka kizi, aonaa kizi pumuudan pumishidapan õgaru. Naꞌiki pumaꞌozakadaꞌa naa paꞌi baꞌoran mishidainao nyukunuu, pupadantan dono õꞌidaꞌati.”

33 Sariapa Peter kian uꞌati, “Naobanai, õgaru, turuu õtaraa-kidinan naꞌiki õmawakan putuma.”

34 Jesus kian uꞌati, “Peter, aizii wuru wamarutan idaꞌa, kuruku kaꞌaranpan uaꞌii, pumariidinan nii idikinau õdauꞌan. ‘Aonaa õaitapan uruu,’ pukian nii õdauꞌan pidannao ati.”

Jesus kakinaowan
patominapa-kidaniinao

35 Jesus kian 12 patominapa-kidaniinao ati, “Tawuru donoꞌo, õdyuudauzonuz umakon mapuraatan-daun, masaakon-daun, naꞌiki aonaa unaꞌakan baꞌoran udazkidi kida. Kanom baꞌoran tuukiaꞌo uaipan uruu dono?”

“Aonaa kanom,” ĩkian.

36 Uruu idi Jesus kian ĩꞌati, “Mazan aizii kanom kainaꞌaꞌo upuraatan, naꞌiki usaakon, marii unaꞌakanuzu. Aizii kanom aonaꞌo mizaataaka-kinai marii nii uꞌidaꞌa, marii usellian pachaakitan patorii-kinaa nii pamarian nii. 37 Ushaꞌapanum kauꞌan, saada-kariwaiz Tominkaru paradan wuruꞌu õdauaꞌoraz mishiinan niꞌi naa wuruꞌu,” ukian ĩꞌati. “ ‘Uzowii-kao nii naꞌapa pidannao shaꞌapaapainao kawan oiaꞌo.’ Aiziꞌo niꞌi naa paꞌan wuruꞌu saada-kariwaiz Tominkaru paradan, õdauaꞌoraz mishii-kao,” Jesus kian.

38 Sariapa Jesus poitorunao kian, “Wanaobanaa, putukapa diꞌi kainaꞌa dyaꞌutam mizaataaka-kinai marii waꞌidaꞌa.”

“Turuaꞌo nii wuruꞌu,” Jesus kian ĩꞌati.

Jesus toriinpaꞌanan
Olive Naawa iti

(Matthew 26:36-46; Mark 14:32-42)

39 Jesus makon naa Olive Naawa iti patominapa-kidaniinao tuma. Ukaduz umakoꞌanpauzon naꞌiti. 40 Aizii ĩkaawan naꞌiti, Jesus kian ĩꞌati, “Utoriinapa paꞌi aonaa kizi ukaakinpan unyukunuu tiwaa-kidapa-kao an.”

41 Udaunaꞌan umakoꞌokan naa ĩꞌai, naꞌapa mani umunapon pidan kaꞌiitan kawanaꞌati kabootan kuba. Naꞌiaꞌa naa Jesus kodoruꞌukan naꞌiki utoriinpan naa. 42 Ukian kaikapaꞌa: “Õdaru, punyukunuu naꞌapan an, puzikada shoman õꞌai wuruꞌu kaziwaꞌoraz aimaakan baiaapa-kidaꞌazoo-kao õꞌati. Mazan aonaa õaipan kawanaꞌati mani, soo puaipan kawanaꞌati paꞌan.” 43 Sariapa angel aokazi ikiꞌo kaawan Jesus idaꞌati, umaꞌozakadaꞌanan unyukunuu. 44 Tuukii Jesus dopian panyukunuu ii, naꞌiki kaziwa utaapan unyukunuu. Uruu idi tuukii utoriinpan padaru ati. Atii umashikan sabian naꞌapa izai kawan.

45 Uipaian daunaꞌan patoriinpan, uruꞌu naa umakon patominapa-kidaniinao diꞌiti. Uikoda ĩdyaun ipai ĩdaꞌawun, panyukunuu kashaꞌoran idi. 46 Ukian ĩꞌati, “Kandii nii udaꞌawupan? Upokoda, naꞌiki utoriinapa mishiꞌoraiman, aonaa kizi ukaakinpan utiwaa-kidapa-kao an,” ukian ĩꞌati.

Jesus zaamata-kao dauaꞌo

(Matthew 26:47-56; Mark 14:43-50; John 18:3-11)

47 Jesus kadakotinan puꞌu zii patominapa-kidaniinao ati, uruꞌu naa pidannao waꞌatin kasabaꞌu, kasabaꞌuan Judas dawuꞌati. Uruu 12, Jesus tominapa-kidaniinao bii ikiꞌo. Aizii ĩkaawan, sariapa Judas kissitan Jesus. 48 Mazan Jesus kian uꞌati, “Judas, pukissitan idaꞌan pukaakapaan Daonaiora Aokazi Ikiꞌo?”

49 Aizii Jesus tominapa-kidaniinao tukapan idi wuruꞌu aimaakan shaꞌapanuz naꞌapa, sariapa ĩkian, “Wanaobanaa, turuaꞌa naa wakaiwaan wamarian aizii?” 50 Upuꞌaꞌa naa mazan baudaꞌapa pidan Jesus tominapa-kidaniinao bii ikiꞌo, soꞌotaꞌakan naa marii zaꞌabaꞌi, naꞌiki usaꞌukan Umanawunuꞌo Faadaa poitoru tain.

51 Mazan Jesus kian ĩꞌati, “Turuaꞌa naa!” Udaunaꞌan upishataꞌakan naa pidan tain naꞌiki kaiman usaabaꞌakan powaa itiz.

52 Udaunaꞌan Jesus kian naa faadaanao zowaunaanao ati, naꞌiki kazannaatapauzonao Tominkaru Dapu zowaunaanao ati, naꞌiki kazowautapauzonao Jewnao ati, “Kaikapa uwaꞌatin õꞌidaꞌatiꞌi, unaꞌakan marii naꞌiki chipirari zaꞌabaꞌi kida, zaamataꞌanaꞌo kawan zowii-miki pidan? 53 Ipai kamoo shaꞌatii õtominapa-kidan pidannao Tominkaru Dapu ii, upuꞌu aonaa uzaamatan õgaru naꞌii. Mazan mishi aizii wuru wamarutan idaꞌa õkashaapa-kao naꞌiki õtaa-kao unao kaꞌu iti. Ushaꞌapanum kauꞌan aiziꞌi naa Satan maꞌozakatinpan kamoon kaawan.”

Peter mariidinan dauaꞌo

(Matthew 26:57-58, 69-75; Mark 14:53-54, 66-72; John 18:12-18, 25-27)

54 Udaunaꞌan ĩzaamataꞌakan naa Jesus, naꞌiki ĩnaꞌakan naaz umanawunuꞌo faadaa dapu iti. Peter naꞌiti kapam umakon ĩdawuꞌati, mazan munapo uwaꞌakinpaanan ĩꞌai. 55 Uruu idi naꞌiaꞌa naa tikazi puꞌukada-kao panibazoo ii. Naꞌiki naꞌiaꞌa naa pidannao sakanatapan awauta tikazi dazaba an. Peter naꞌii kapam usakanatapan ĩbii ii. 56 Udaunaꞌan poitoruiaba tukapankan naa uruu, tikazi maodapan puꞌu. Uruu idi sariapa oawunuupan uawun baara iti, naꞌiki okian, “Diꞌoraz daonaioraꞌa, uminaudaꞌuitapauzonii kapam Jesus.”

57 Mazan sariapa Peter mariidinan, naꞌiki ukian oꞌati, “Aonaa õaitapauzon uruu.”

58 Masakaudaꞌu uruu daunaꞌan, daonaiora tukapankan naa kapam Peter. “Pugaru uminaudaꞌu kaduz kapam,” ukian.

Mazan Peter kian uꞌati, “Aonaa õgaru mani.”

59 Atii tomunuꞌiki zaa uruu daunaꞌan, baꞌoran daonaiora paradan maꞌozaka Peter dauꞌan. “Mishiꞌo wuruꞌu Jesus minaudaꞌu kaduz arawuꞌu, naꞌiki uruu Galilee Baara san kapam, aonaa umainaabanan,” ukian pidannao ati.

60 Mazan Peter kian koshan uꞌati, “Aonaa õaitapan kanom dauaꞌo kaiwuruꞌu pukadakotinanuz.” Aonaa zii Peter ipaian pakadakotinan, uruꞌu naa kuruku kaꞌaranpan. 61 Upuꞌaꞌa naa Jesus tanawatinan, naꞌiki sariapa uawunuupan Peter diꞌiti. Uruu idi sariapa Peter nyukunuuaꞌakan uparadan, tawuruꞌu ukianuz, “Aizii wuru marutan idaꞌa pumariidinan nii idikinau õdauꞌan kuruku kaꞌaranpan uaꞌii. ‘Aonaa õaitapan uruu,’ pukian nii õdauꞌan.” 62 Uruu idi sariapa Peter koditan pidannao bii iki, naꞌiki umakon paniba itinapu. Naꞌiaꞌa naa uzaadan tuukii, tuukii.

Jesus banikiita-kao
naꞌiki ubaꞌizii-kao

(Matthew 26:67-68; Mark 14:65)

63 Aizii pidannao wuruꞌu watchmantapainao kidaz Jesus, ĩbanikiitan naa uruu. Udaunaꞌan ĩtiniautapan naꞌiki ĩtaꞌiautapan naa uruu. 64 Udaunaꞌan ĩshibatan naꞌiki ĩdoꞌotan naa uawun baara kamicha idi, naꞌiki ĩkian uꞌati, “Aushaa, pukowaada waꞌati naꞌiaꞌoram pidan wuruꞌu tinikaꞌoraz pugaru?” 65 Naꞌiki dikauda kida manawun ĩmanamiki uꞌati.

Jesus naꞌaka-kao Jewnao kootowapa-kizi iti

(Matthew 26:59-66; Mark 14:55-64; John 18:19-24)

66 Atii wakanadan. Aizii uruu chaapiꞌiki, chaapiꞌikiiman uruꞌu naa kazowautapainao Jewnao, naꞌiki faadaanao zowaunaanao, naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, ipai ĩnao baokopatinan. Udaunaꞌan ĩdapada-kidan naa Jesus pakootowapa-kizi iti. 67 Naꞌiaꞌa naa ĩkian uꞌati, “Aizii pukowaadaꞌa naa waꞌati mishiꞌo wuruꞌu pugaru Christ?”§

Mazan Jesus kian ĩꞌati, “Õkowaadan an uꞌati, aonaꞌo nii umishidan õparadan. 68 Naꞌiki õpishaan an unao, aonaꞌo nii udakoꞌatin õparadan. 69 Mazan kadimanaꞌo niꞌi naa paꞌan Daonaiora Aokazi Ikiꞌo sakanatan Tominkaru maꞌozakaꞌo diwaꞌora antanapu.”

70 Uruu idi ipai ĩnao kian uꞌati, “Ukauꞌan mishiꞌo wuruꞌu pugaru Tominkaru Dani?”

“Unaꞌapan shaꞌatii kaiwuruꞌu upishaanuz õgaru naꞌapa,” ukian ĩꞌati.

71 Udakoꞌatin idi ĩparadan naꞌapa, sariapa ĩkian, “Kandii nii waaipan zii dikaudaꞌo aimaakan kowaada-kao udauꞌu, waabatan puꞌu kaimanaiman udako iki naꞌapam ukian padauꞌan.”

23

Pilate pishaan dauaꞌo Jesus

(Matthew 27:1-2, 11-14; Mark 15:1-5; John 18:28-38)

1 Uruu idi ipai pidannao, wuruꞌu abatapainao kidaz naꞌii kadishiaꞌakan. Udaunaꞌan ĩnaꞌakan naa Jesus Pilate diꞌiti. Atii ĩkaawa-kidan naꞌitizu. 2 Naꞌiaꞌa naa ĩkaakapaan Jesus Pilate ati. “Aushaa puabata wakuwaa diꞌoraz pidan dauꞌanaꞌa, waabatan ukakinaopan pidannao panaꞌiti karikaonan. Naꞌiki aonaa uaipan ĩkawinipinaatan tax Rome iaꞌo naobanai ati. Naꞌiki tuukii udakotinpan Christ nii. Naꞌiki udakotinpan king nii Jewnao ati,” ĩkian Pilate ati.

3 Udaunaꞌan Pilate pishaan naa Jesus, “Mishi pugaru wuruꞌu king niꞌoraz Jewnao ati?”

“Unaꞌapan shaꞌatii kaiwuruꞌu punaꞌapanuz,” Jesus kian uꞌati.

4 Udaunaꞌan Pilate kian naa faadaanao zowaunaanao ati, naꞌiki ipai kasabaꞌukinpainao pidannao ati, “Aonaa kanom õikodan dikaudaꞌo nii aimaakan ushaꞌapatan. Uruu idi aonaa kanom dikin ii ushaꞌapata-kao.”

5 Mazan maꞌozaka pidannao dakoꞌatin uparadan, naꞌiki ĩkian uꞌati, “Aizii ipaiꞌi naa ukakinaowan pidannao, wuruꞌu kawiizi-tinpainao kidaz wawiizi Judea Baara an. Uruu idi tuukiaꞌa naa pidannao kashadaakapan, naꞌiki aonaꞌa naa powaꞌa ĩmishidan oo ĩshaꞌapatinaꞌazon wuru kawanaꞌatiꞌo Rome ikiꞌo naobanai kakinaori kidaz. Galilee Baara ikiꞌo wuruꞌu usakadanuz pakakinaopan pidannao, atii diꞌi, aizii kaawaꞌa naa uruu daꞌatiꞌi,” ĩkian Pilate ati.

Herod pishaan dauaꞌo Jesus

6 Pilate abatan idi ĩnaꞌapan, sariapa ukian ĩꞌati, “Kanom san uruu, Galilee Baara san?” 7 Aizii uaitapan idi Jesus waꞌatin Herod kazowautapanii wiizai diꞌiki, sariapa udyuudan unaꞌaka-kao Herod diꞌiti. Ushaꞌapanum kauꞌan uruu dono, naꞌiaꞌo Herod Jerusalem ii. Uruu daunaꞌan ĩnaꞌakan naa Jesus Herod diꞌiti. 8 Tuukii Herod konaukii-kidan patukapan Jesus, ushaꞌapanum kauꞌan kotuaꞌikiꞌoraꞌa naa uabatautan Jesus dauꞌan. Naꞌiki tuukiaꞌo utukapaꞌazon aimaakan wuruꞌu pabiꞌinaaka kidaꞌoraz Jesus shaꞌapaapauzon. 9 Uruu idi, iriba sodi kida upishaan Jesus, mazan aonaa baudaꞌapa udakoꞌatin uparadan. 10 Mazan upuꞌaꞌa naa faadaanao zowaunaanao, naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu maonapadinan Herod dazaba ati, naꞌiki ĩkowaada iriba dikauda kidaꞌo aimaakan uꞌati, Jesus dauꞌan. 11 Udaunaꞌan Herod naꞌiki baokopa pasoldyaannao tuma, ĩmakinaotan naꞌiki ĩbanikiitan naa Jesus kakibaꞌazonnaa kidaꞌo idaꞌan. Udaunaꞌan ĩkaiwada-kidan naa uꞌati naobanainao kamichan kaduz. Uruu daunaꞌan Herod dyuudan naa koshan uruu powaa iti Pilate diꞌiti. 12 Uruu kamoo dono Herod naꞌiki Pilate kaimanaakan. Uruu uaꞌii aonaa ĩkaimanaakauzon.

Pidannao aipan Jesus zowii-kao

(Matthew 27:15-26; Mark 15:6-15; John 18:39—19:16)

13 Udaunaꞌan Pilate dapadan naa faadaanao zowaunaanao, naꞌiki naobanai-tinpainao kida pidannao, naꞌiki baꞌoran pidannao kida. 14 Aizii ĩbaokopatinan daunaꞌan, uruꞌu naa ukian ĩꞌati, “Unao zaamatanii, naꞌiki ukaawa-kidanii wuruꞌu diꞌoraz daonaioraꞌa. Naꞌiki ipai unao ukowaadan õꞌati, ukakinaopan pidannao panaꞌiti. Naꞌiki ipaiꞌi naa amazada kawanaꞌati pidannao toꞌoran naobanai Rome ikiꞌo ati. Aizii diꞌi utukapa naꞌapam õkootowapa-kidanuz, unao abatapan puꞌu. Mazan aonaa õikodan dikaudaꞌo nii aimaakan ushaꞌapatan, unao kowaadan kawan õꞌati. 15 Aizii Herod naꞌapa kapam, aonaa kanom uikodan dikaudaꞌo nii ushaꞌapatan. Uruu idiꞌo wuruꞌu udyuudanuz uruu powaa ati daꞌatiꞌi. Aonaa kanom dikaudaꞌo nii wuru daonaiora shaꞌapatanuꞌu. Ukauꞌan aonaa kanom dikin ii uzowii-kao. 16 Uruu idi õbaꞌizii-kidan nii karikaonan uruu, udaunaꞌan marinaꞌa naa umuuda-kao.” 17 [Passover Kamoon dono, karikaonan daꞌi Pilate kodita-kidauzon ĩꞌati baudaꞌapa pidan, taraa-kizai iki.]*

18 Mazan pidannao kadakoinan uꞌati aonaa masakaudaꞌu mani. “Marii uzowii-kao, pukodita-kida paꞌan Barabbas waꞌati,” ĩkiainan uꞌati. 19 Aizii Barabbas, wuruꞌu utaratapa-kaoaz, uzauda-kao idiꞌo utoman toꞌorataaka-karu pidannao ati, ĩtoꞌora-kinaa nii Rome ikiꞌo naobanainao ati, wuruꞌu Jerusalem iainao kidaz. Uruu dono baudaꞌapa pidan zowii-kao. Uruu idi Barabbas zauda-kao udikin ii.

20 Tuukii padamata Pilate tiwaan pakodita-kidan Jesus, uruu idi naꞌapa koshan ukian ĩꞌati kiwiiniꞌo kawan. 21 Mazan maꞌozaka ĩkadakoinan uꞌati. “Marii utauka-kao cross diꞌiti! Marii utauka-kao cross diꞌiti!” ĩkiainan uꞌati.

22 Upuꞌu Pilate tiwaan paparadan ĩꞌati. Uruu idikinautan naa uparadan naꞌapa ĩꞌati. “Kanom mooko dikaudaꞌo nii ushaꞌapata? Aonaa kanom õikodan dikaudaꞌo nii ushaꞌapatan. Ukauꞌan aonaa kanom dikin ii uzowii-kao. Uruu idi õbaꞌizii-kidan nii karikaonan uruu naꞌiki udaunaꞌan marinaꞌa naa umuuda-kao,” ukian pidannao ati.

23 Mazan powaꞌa zii ĩkadakoinan uꞌati diiwaꞌo idaꞌan. “Marii utauka-kao cross diꞌiti,” ĩkiainan uꞌati. Ĩkadakoinan uꞌati, atii ĩdikintan uruu. 24 Uruu idi naꞌapaꞌa naa Pilate dyuudan Jesus shaꞌapata-kao, pidannao aipan kawanaꞌati. 25 Naꞌiki ukodita-kidan naa ĩꞌati pidan wuruꞌu zauda-kariwaiz umizaataakapa-kidan pidannao, naꞌiki uzowian pidan. Udaunaꞌan utaaꞌakan naa Jesus pidannao kaꞌu iti, marii kiziꞌi naa ĩshaꞌapatan uruu Jewnao aipan kawanaꞌati.

Jesus tauka-kao cross diꞌiti

(Matthew 27:32-44; Mark 15:21-32; John 19:17-27)

26 Udaunaꞌan soldyaanao naꞌakaꞌakan naa Jesus. Aizii ĩmakopa-kizi an ĩikodan pidan kaawaꞌakaꞌo zii Jerusalem ati. Simon kiaꞌo uꞌuu, Cyrene san wuruꞌu pidanaz. Sariapa soldyaanao zaamatan Simon naꞌiki ĩdyuudan naa uwaodatan Jesus dawuꞌati wuruꞌu cross niꞌoraz atamun tuꞌuz. 27 Naꞌiki iriba, iriba pidannao makon tazatappan Jesus dawuꞌati. Aizii zunnao naꞌii kapam ĩbii ii, tuukii ĩmuraan Jesus. 28 Mazan Jesus kian ĩꞌati, “Zunnao, Jerusalem sanaabanao, aonaa uzaadaꞌanaꞌa õdauꞌan. Mishiꞌoraiman uzaada paꞌan unao dauꞌan, naꞌiki udainao dauꞌan. 29 Ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌaꞌo nii kamoo kaawan, uruu dono pidannao kian nii. ‘Konaukiaꞌo nii paꞌan zunnao aonaꞌoraz naꞌapainim ĩkaudaniizon, aonaꞌoraz ĩbiida-kidauzon koraidaonaa.’ 30 Uruu dono tuukiaꞌo nii pidannao aipan midukuonao dikitan paugaru, naꞌiki tuukiaꞌo nii ĩaipan naawazi dizan paugaru. 31 Aizii diꞌi wuruꞌu utukapaniaz dikaudaꞌo aimaakan shaꞌapata-kao õꞌati kaikapaꞌa, aonaa kanom dikin iaꞌo mani, aitaniimanaꞌo nii manawun dikaudaꞌo aimaakan baiaapa-kida-kao Jerusalem sannao ati, ĩshaꞌapaapan dikin ii oii kidaꞌo aimaakan.”

32 Kainaꞌa kapam soldyaanao naꞌakan dyaꞌutam daonaioranao zowii-karu nii, ĩnao zaamata-kao ĩshaꞌapatan idi dikauda kidaꞌo aimaakan. 33 Udaunaꞌan ĩkaawan naa wuru diꞌitiꞌi amazada dakotapa-kariwaiz Pidan-Zowau-Niwaꞌuz-naawa kii. Naꞌiaꞌa naa ĩtaukan Jesus cross diꞌiti. Naꞌiki dyaꞌutam daonaioranao tauka-kao udazabaꞌa. Baudaꞌapa udiwaꞌora antanapu, baꞌoran uwashabaron antanapu. 34 Pataukinapa kizi iki Jesus kian padaru ati, “Õdaru, pumainaabata wuruꞌu dikaudaꞌo aimaakan ĩshaꞌapataniaz õꞌati kaikapaꞌa, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa ĩaitapan kanom niꞌo wuruꞌu pashaꞌapaapanuz aimaakan kaikapaꞌa.” Udaunaꞌan soldyaanao makinaotinan naa, patukapa-kinaa nii naꞌiaꞌoram nii pidan zaamata Jesus kamichan paꞌidiwau nii.

35 Uruu dono iriba pidannao awunuutapan Jesus tauka-kao. Aizii Jewnao naobanaanao, tuukii paꞌan ĩbanikiitan uruu. Kaikapaꞌa wuruꞌu ĩkianuz. “Uruu kazannaapaꞌo baꞌoran pidannao. Aizii watukapa kiziꞌi naa mooko, umishiin an uruu Christ, Tominkaru zaamataniaz, naꞌiki udyuudaniaz kazannaataꞌo nii papidanannao, marii aizii ukazannaatinan paaipan ati,” ĩkian udauꞌan.

36 Aizii soldyaanao naꞌapa kapam ĩbanikiitan uruu. Udaunaꞌan ĩtaan naa uriwun nii mawinipinaꞌo wine idi. 37 Naꞌiki ĩkian uꞌati, “Umishiin an mishi pugaru wuruꞌu king niꞌoraz Jewnao ati, pukazannaatinan nii puaipan ati.” 38 Aizii atamun idaꞌa, uzowau paawaꞌa ĩtaukan pasaadanii. Kaikapaꞌa wuruꞌu ĩsaadaniaz: “Dii wuruꞌu King, Jewnao ati.”

39 Aizii baudaꞌapa wuruꞌu tauka-kariwainaouz Jesus dazabaꞌa, uparadan dikaudaꞌo idaꞌan Jesus ati. “Umishiin an pugaru Christ,† pukazannaatinaꞌa naa aizii puaipan ati, naꞌiki pukazannaata waunao kapam,” ukian.

40 Mazan sariapa uiriban toꞌorauanuzu. Naꞌiki ukian uꞌati, “Aonaa mooko pukichanaꞌikin puparadan Tominkaru dauꞌan kaikapaꞌa? Aonaa mooko pudiꞌitapan naꞌapam pupatakaꞌuta-kao naꞌiki pumawakan nii naꞌapa uruu kawan. 41 Mazan aonaa kanom dikin iaꞌo mani upatakaꞌuta-kao, aonaa kanom oiaꞌo nii ushaꞌapatan. Mazan waunao, wapatakaꞌuta-kaoaz kaikapaꞌa, washaꞌapatan idiꞌo oiaꞌo.” 42 Udaunaꞌan ukian Jesus ati, “Jesus, punyukunuuapa paꞌi õgaru punaobanaita-kao anaꞌa naa.”

43 Jesus kian uꞌati, “Õkowaadan nii puꞌati mishiꞌo: aizii naꞌiaꞌo nii kapam pugaru õtuma konaukii-kizai aokazi ii.”

Jesus mawakan dauaꞌo

(Matthew 27:45-56; Mark 15:33-41; John 19:28-30)

44 Aizii sakitapa kamoo, ipai amazada marutaꞌakan uruu wiizai diꞌii, atii daawadata kamoo. Uruu daunaꞌan zii koshan amazada kanadan. 45 Aizii Tominkaru Dapu nazo ii mashaꞌapakiaka kamicha mada wuruꞌu awautapaꞌoraz unazoo kida,‡ kuzuutaꞌakan pazikon an, doko iki atii uwaranu iti. 46 Upuꞌaꞌa naa Jesus kadakoꞌokan naa diiwaꞌo idaꞌan. “Õdaru, pukaꞌu iti õtaan õdoronaa,” ukian. Mazan umawakaꞌakan naa.

47 Naꞌiaꞌo soldyaanao zowaunaa awunuutapan, uruu idi ipai uabatan, naꞌiki utukapan naꞌapam aimaakan shaꞌapan. Uruu idi tuukii ukonaukii-kidan Tominkaru naꞌiki ukian, “Mishiꞌo mishi kaimanaꞌo pidan arawuꞌu,” ukian. 48 Naꞌiki ipai pidannao wuruꞌu awunuutapainao kidaz naꞌii, ipai kapam ĩtukapan wuruꞌu aimaakan kida shaꞌapanuz. Tuukii ĩdiꞌitinpan naꞌiki ĩkashaꞌoran aimaakan shaꞌapata-kao idi naꞌapa. Udaunaꞌan ĩkiwan naa. 49 Aizii pidannao wuruꞌu aitapainao kidaz Jesus, naꞌiki wuruꞌu tominpauzonao kidaz uꞌidiꞌiki, naꞌii kapam ĩawunuutapan. Naꞌiki zunnao wuruꞌu waꞌatiinaouz utuma Galilee Baara iki, naꞌii kapam baokopa ĩtuma, munapo ĩkadishitapan naꞌiki ĩawunuutapan.

Naꞌapam Jesus dida-kao

(Matthew 27:57-61; Mark 15:42-47; John 19:38-42)

50-51 Uruu dono naꞌiaꞌo pidan, Joseph kiaꞌo uꞌuu. Arimathea ikiꞌo, Judea Baara iaꞌoraz wiizai. Kaimanaꞌo pidan uruu, naꞌiki shaꞌapataꞌo ipai aimaakan Tominkaru aipan kawanaꞌati. Naꞌiki tuukiaꞌo uzaudapan Tominkaru naobanai-tinan kamoon kaawan. Padamata Jewnao, kazowautapaniinao pidannao tumaꞌo uzaamatinpan, mazan upuꞌu aonaa unyukunuu naꞌapan ĩparadan kawanaꞌati, naꞌiki aonaa unyukunuu naꞌapan wuru dauꞌanaꞌa ĩshaꞌapatanuz Jesus kaikapaꞌa. 52 Sariapa umakon upishaaꞌanan Pilate Jesus nanaa dauꞌan. Naꞌapa Pilate nyukunuu. 53 Uruu idi umakon naa Jesus tauka-kizinao iti, naꞌiki naꞌaꞌa naa utoka-kidan unanaa. Naꞌiki upapidan naazu barakaꞌo kamicha mada idi. Kainaꞌa ukichadanii kuba, mawakainao uun nii, naꞌiki aonaꞌo zii kapam ukaiwauzo-kao. Naꞌitiꞌi naa unaꞌakan Jesus nanaa naꞌiki naꞌiaꞌa naa umuudanuz. 54 Friday wachuupunin wuruꞌu udida-kaoaz, Jewnao sookapauzon kamoon maonapatan puꞌaꞌa naa.§

55 Aizii zunnao waꞌatiinaouz Jesus tuma Galilee Baara iki, naꞌiti ĩmakon baaranai iti. Uruu idi ĩtukapa naꞌiam naa unanaa muuda-kao. 56 Uruu daunaꞌan ĩkiwan naa pamashaadinapa kizi iti, ĩtomaꞌanan naa kaduunuribai pakaduunuu-kinaa nii Jesus nanaa. Baꞌoran kamoo uruu Sookapa-karu Kamoon wuruꞌu, uruu idi aonaa kanom ĩshaꞌapatan uruu kamoo dono, Moses kakinaori kian kawanaꞌati.

24

Jesus kadishitan dauaꞌo pamawaka-kizi iki

(Matthew 28:1-10; Mark 16:1-8; John 20:1-10)

1 Aizii chaapiꞌikiiman Sunday dono, zunnao makon baaranai iti. Ĩnaꞌakan kaduunuribai, ĩtomanii pakaduunuu-kinaa nii Jesus nanaa. 2 Aizii ĩkaawan baaranai paniinomizinaa diꞌiti, aonaꞌa naa utaratinpan, zikadaꞌaka-kaoaꞌa naa udaruꞌo kuba, baaranai taratapa-kinaoaz. 3 Uruu idi sariapa zunnao morotaꞌakan baaranai paniinomizinaa shaawata. Mazan aonaꞌakaꞌa naa Naobanai Jesus nanaa nii. 4 Tuukii ĩdiꞌitinpan, uruu idi ĩkadishitapan naa naꞌii, aonaa ĩaitapan naꞌapam pashaꞌapatinan. Upuꞌaꞌa naa ĩtukapan dyaꞌutam daonaioranao, wiziꞌi kidaꞌo ĩkamichan kadishitapan naꞌa padazabaꞌa.

5 Tuukii ĩtarian, upuꞌu mazan ĩmapotinan ĩꞌati patarian biiꞌi. Naꞌiki daonaioranao kian ĩꞌati, “Kandii nii udorotan kakupaꞌo pidan mawakainao pidannao bii an? 6 Aonaꞌa naa uruu nii daꞌaꞌa, kadishitaꞌakaꞌa naazu. Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu ukiauzonuz unao ati, tawuruꞌu Galilee Baara iaꞌoraz zii. 7 ‘Daonaiora Aokazi Ikiꞌo zaamata-kao nii, udaunaꞌan utaa-kao nii oiainao pidannao kaꞌu iti, udaunaꞌan utauka-kao nii cross diꞌiti, atii umawakan. Mazan idikinaudaꞌu kamoo daunaꞌan ukadishitan nii pamawaka-kizi iki,’ kii shaꞌatii tawuruꞌu ukiauzonuz,” ĩkian ĩꞌati.

8 Sariapa mishi zunnao nyukunuuaꞌakan Jesus paradan. 9 Udaunaꞌan ĩkiwaꞌakan naa atii ĩkaawan 11 Jesus tominapa-kidaniinao diꞌiti. Ipai daunuudaꞌu ĩkowaadan ĩꞌati naꞌiki baꞌorainao ati naꞌapa patukapan kawanaꞌati aimaakan shaꞌapan. 10 Kaikapaudaꞌuꞌo wuruꞌu zunnaouz, Mary Magdala sanaaba, Joanna, Mary, James daroz, naꞌiki kainaꞌa baꞌoran zunnao ĩtuma. Ipai baokopa ĩnao wuruꞌu kakuwaapainaouz Jesus tominapa-kidaniinao ati. 11 Mazan aonaa ĩmishidan zunnao paradan, ushaꞌapanum kauꞌan ĩabatanuz mariidin-karu kawan karikaonan. 12 Mazan Peter sariapa paꞌan udimaꞌakan baaranai iti. Ukaawan naꞌiti sariapa uawunuupan baaranai paniinomizinaa shaawata, mazan utukapa soo kamicha mada karikaonan, wuruꞌu Jesus nanaa shibata-kinaoaz. Udaunaꞌan ukiwan naa, tuukii udiꞌitinpan patukapan idi aimaakan naꞌapa.

Jesus chiꞌikapan patominapa-kidaniinao daawata

(Mark 16:12-13)

13 Uruu kamoo dono dyaꞌutam daonaioranao tominpauzonao Jesus diꞌiki makopaanan wiizai Emmaus iti. Munapo zaꞌo wuruꞌu wiizaiz Jerusalem iki. 14 Aizii wuruꞌu daonaioranaouz ĩkadakotinaanan pamakopa-kizi an, ipai wuru dauꞌaꞌa aimaakan shaꞌapata-kariwaiz naꞌiki kowaada-kariwai kidaz Jesus dauꞌan. 15 Aizii ĩkadakotinaanan puꞌu, mashaꞌapakiaka Jesus kaawaꞌakan naꞌiki uchiꞌikapaanan naa ĩdaawata. 16 Ĩtukapa padamata Jesus, mazan aonaa ĩaitapan uruun. Ushaꞌapanum kauꞌan dizapa-kariwai ĩaitapan ai uruu. 17 Sariapa upishaan ĩdyaun. Ukian, “Kanom dauaꞌo kaiwuruꞌu ukadakotinaananuz umakopan puꞌu?”

Sariapa ĩmashaadaꞌakan, naꞌiki utukapa ĩawun baara kashaꞌora paꞌidiwaru. 18 Baudaꞌapa dakoꞌatin uparadan, Cleopas kiaꞌo uꞌuu, ukian uꞌati, “Soo baudaꞌapa pugaru Jerusalem idaꞌa maaitapa-kaꞌo wuru dauꞌanaꞌa aimaakan shaꞌapata-kariwai kidaz diikiꞌiꞌi?”

19 “Naꞌapaꞌoram wuruꞌu aimaakan kida shaꞌapata-kariwaiz?” ukian ĩꞌati.

“Tawuruꞌu kashaꞌora kidaꞌoraz aimaakan shaꞌapata-kao Jesus ati, Nazareth sanaz. Tominkaru prophetin uruu. Mishi Tominkaru tukapa-kidan uruu kaimanaꞌo, naꞌiki umanawunuꞌo pidan, ipai wuru idaꞌanaꞌa ushaꞌapatanii kidaz aimaakan naꞌiki ukakuwaatinan idaꞌan maꞌozaka. Ipai pidannao naꞌapa kapam ĩtukapan uruu, kaimanaꞌo, naꞌiki umanawunuꞌo mishi pidan. 20 Wafaadaannao zowaunaanao, naꞌiki kazowautapainao Jewnao wuruꞌu zaamata-kidaꞌoraz uruu. Udaunaꞌan ĩtaan naa uruu Rome ikiꞌo naobanai kaꞌu iti, ĩzowii-kidan naaz cross paawaꞌa. 21 Waꞌitiiman shaa uruꞌo nii wuruꞌu kazannaataꞌoraz Israelitenao patarubanao ai. Aizii diꞌi uikodaꞌakaꞌa naa idikinaudaꞌu kamoo umawakan daunaꞌan. 22 Naꞌiki powaꞌa zii kainaꞌa aimaakan diꞌitinapa-kidan waunao tuukii. Aizii chaapiꞌiki, waunao bii ikiinao zunnao makonkan ubaaranaa ii. 23 Aonaꞌa naa ĩikodan unanaa naꞌii. Mazan ĩkaawan powaa ati ĩkowaadan waꞌati, patukapan dyaꞌutam angelnao. Naꞌiki angelnao kowaadan ĩꞌati kadishitaꞌakaꞌa naa Jesus powaa iti. 24 Zunnao kaawan daunaꞌan, sariapa waunao bii ikiꞌo daonaioranao makon kapam baaranai iti. Naꞌiki ipai ĩtukapan aimaakan naꞌapa zunnao kowaadan kawan. Mazan aonaa ĩikodan Jesus naꞌii.”

25 Udaunaꞌan Jesus dakoꞌatin ĩparadan naꞌiki ukian ĩꞌati, “Maam, naꞌapa dii manawun umaaitapakan aimaakan, naꞌiki kashaꞌapannaa umishidan tawuruꞌu kotuaꞌo Tominkaru prophetinnao saadauzonii kidaz? 26 Aonaa mooko uaitapan wuruꞌu Christ, Tominkaru dyuudaniaz kazannaataꞌo nii papidanannao, baiaapan nii ipai wuruꞌu naꞌapa kidaꞌoraz aimaakan? Uruu daunaꞌan umakon nii aokazi iti, naꞌiki karikaonanuꞌo niꞌi naa ukonaukiitin-kida-kao naꞌii,” ukian ĩꞌati. 27 Udaunaꞌan ukowaadan naꞌiki unyukunuu-kidan ĩꞌati ipai naꞌapaꞌoram manawun tawuruꞌu Moses naꞌiki prophetnao saadanii kidaz padauꞌan, Tominkaru Paradan idaꞌaꞌoraz.

28 Ukadakotinaanan ĩꞌati, atii naꞌapa ĩmaonapatan wuru diꞌitiꞌi pamakopa-kiziz wiizai. Mazan ĩtukapan Jesus sariapa paꞌan udobatan. 29 Uruu idi tuukii ĩmashaatan uruu. “Punaꞌaꞌa naa zii shoman pudaꞌawu aka watuma, wachuupun naa paꞌi wuruꞌu, naꞌiki taaꞌazoꞌo naa wamarutan,” ĩkian uꞌati. Uruu idi umakon ĩtuma. 30 Aizii kabaunuꞌiaꞌa naa, uruu ĩaroopaꞌazon naa. Uruu idi Jesus sakanatan ĩtuma. Naꞌiki sariapa uzaamatan bread, udaunaꞌan utoriinapa-kidan naaz. Uruu daunaꞌan udushowan naa bread ĩkawanaꞌati. 31 Uruu idaꞌa zii ĩawun daꞌata-kao ĩaitapa-kinaa nii Jesus. Ĩawunuupan uꞌidiꞌiti sariapa ĩaitapaꞌakan uruu. Mazan upuꞌaꞌa naa umainaabatinaꞌakan ĩawun zaꞌa. 32 Sariapa ĩkian paꞌatiaaka kida, “Ei, uruu idiꞌo tawuruꞌu kaimanaiman uparadan pishatan wanyukunuu, ukadakotinaananuz waꞌati dunapota. Naꞌiki unyukunuu-kidanuzu waꞌati ipai daunuudaꞌu naꞌapam saadauzo-kariwaiz Tominkaru paradan kian.”

33 Udaunaꞌan ĩminziiwaꞌakan naa, naꞌiki ĩpadantaꞌakan naa koshan Jerusalem iti. Aizii ĩkaawan naꞌiti ĩikoda wuruꞌu 11 Jesus tominapa-kidaniinao, kasabaꞌukinpan baokopa, baꞌorainao kida tuma. 34 Naꞌiki ĩabatan ĩkadakotinan. “Mishiꞌo wuruꞌu wanaobanaa kadishitan, naꞌiki ukakudanuz naa powaa iti. Simon Peter tukapaꞌakaꞌa naa kapam uruu,” ĩkian.

35 Udaunaꞌan ĩnao kowaadan naa kapam ipai daunuudaꞌu naꞌapam Jesus chiꞌikapaanan patuma dunapota. Ĩkowaadan ĩꞌati aonaa ĩaitapanuz, atii udushowan idaꞌan zii bread ĩꞌati, ĩaitapan uruu.

Jesus aidinan
patominapa-kidaniinao ati

(Matthew 28:16-20; Mark 16:14-18; John 20:19-23; Acts 1:6-8)

36 Aizii wuruꞌu dyaꞌutamainaouz daonaioranao kakuwaapatinan puꞌu zii pairibannao ati, upuꞌaꞌa naa Jesus kaawaꞌakan ĩꞌidaꞌati mashaꞌapakiaka. Naꞌiki ukian ĩꞌati, “Marii kaiman-karu mashaapan unao tuma.” 37 Mazan tuukii ĩtarian, ĩꞌitiiman shaa udoronaa nii karikaonan wuruꞌu patukapaniaz. 38 Mazan Jesus kian ĩꞌati, “Kandii nii utarian? Naꞌiki kandii nii aonaa umishidan utukapan õgaru? 39 Aushaa utukapa mooko õkaꞌu diꞌi, utukapa õkidiba, mishi õgaru wuruꞌu. Uwaꞌati daꞌatiꞌi upishata kizi õgaru, upishata õmada, utukapa kizi mishi õgaru wuruꞌu. Aizii doronai aonaa udunaa nii oo uniwaꞌuz nii, wuru kawanuꞌu upishatanuz õgaru,” ukian ĩꞌati. 40 Uruu idi utukapa-kidan naa ĩꞌati pakaꞌu naꞌiki pakidiba.

41 Tuukii ĩkonaukian naꞌiki tuukii ĩdiꞌitinpan, aonaa ĩmishidan wuruꞌu patukapanuz Jesus. Uruu idi ukian ĩꞌati, “Kainaꞌa aimaakan daꞌaꞌa nika-karu nii?” 42 Sariapa ĩtaan uꞌati kopau waraka-kariwaiꞌi naa. 43 Uruu idi uzaamatanuz naꞌiki uaroopan naa ĩawun zaꞌa.

44 Udaunaꞌan Jesus kian naa ĩꞌati, “Aizii diꞌi wuruꞌu utukapaniaz ipai aimaakan kida shaꞌapan kaikapaꞌa. Uruꞌu naa tawuruꞌu õkowaadauzoniaz unao ati, wachiꞌikapauzon donoꞌoraz baokopa. Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu õkiauzonuz unao ati. ‘Ipai wuruꞌu Moses saadanii kidaz õdauꞌan, naꞌiki wuruꞌu Tominkaru prophetinnao saadanii kidaz, naꞌiki wuruꞌu saada-kariwai kidaz õdauꞌan Psalms idaꞌa, ipaiꞌo nii zii uruu kida mishii-kao,’ kii shaꞌatii tawuruꞌu õkiauzonuz uꞌati,” Jesus kian ĩꞌati. 45 Naꞌiki utaan naa ĩaitapa-kinaa nii naꞌapaꞌoram manawun wuruꞌu saada-kariwaiz Tominkaru paradan idaꞌa. 46 Udaunaꞌan ukian naa ĩꞌati, “Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu Tominkaru paradan saada-kariwai kida kianuz. ‘Zowii-karu nii wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz kazannaataꞌo nii papidanannao, mazan idikinaudaꞌu kamoo umawakan daunaꞌan ukakudan nii powaa iti, naꞌiki ukadishita-kida-kao nii pabaaranaa iki. 47 Marii paꞌi kuwai kowaadapa-kao uꞌuu idaꞌan ipai pidannao ati, ipai imiꞌi baara an, marii ukowaada-kao Jerusalem sannao ati kiwiin. Kaikapaꞌo wuruꞌu kuwaiz: pidan tanawatinan an paꞌoian ai, Tominkaru mainaabatan nii ĩꞌoian.’ 48 Ukauꞌan õdyuudan ukakuwaapan ipai wuru dauꞌaꞌa utukapanii kidaz shaꞌapan õꞌati. 49 Naꞌiki õdyuudan nii unao idaꞌati tawuruꞌu õdaru kowaadauzoniaz pataaꞌazon unao ati. Mazan unaꞌaꞌa naa zii paꞌi uzaudapa daꞌaꞌa Jerusalem idaꞌa, atii õdyuudan aokazi iki wuruꞌu õdaru dyuudaꞌazooniaz unyukunuu maꞌozaka-kinaa nii.”

Jesus naꞌaka-kao aokazi iti

(Mark 16:19-20; Acts 1:9-11)

50 Udaunaꞌan Jesus naꞌakan naa ĩdyaun Jerusalem iki atii Bethany iti. Naꞌiaꞌa naa usawadan pakaꞌu ĩꞌidiꞌiti, naꞌiki utoriinpan Tominkaru ati, marii kizi utaan kaimanaꞌo mashaapa-karu ĩnyukunuu iti. 51 Utoriinapa-kidan puꞌu ĩdyaun, uruꞌu naa usawatinaꞌakan, naꞌiki unaꞌakaꞌaka-kaoaꞌa naa aokazi iti. 52 Sariapa ĩkodoruꞌukan uꞌati, ĩawun doko iti. Uruu idi tuukii ĩkonaukian, udaunaꞌan ĩkiwaꞌakan naa konaukii Jerusalem iti. 53 Aizii Jerusalem iaꞌa naa, ipai kamoo ĩmakoꞌanpan Tominkaru Dapu iti, ĩtoriinpan naꞌiki ĩkonaukii-kidan Tominkaru.

* 1:8 Kainaꞌa iriba faadaanao kaudinauzonao Tominkaru Dapu ii. Ĩkaudinan nii batonapa kida. Naꞌiki ĩkaudinan nii baudaꞌapa sondii. Uruu daunaꞌan baꞌorainaouꞌu niꞌi naa kaudin.

† 1:16 Israelitenao: ĩnao dakota-kariwaiz kapam Jewnao nii.

‡ 1:59 choota-kao: Putukapa ‘chootin-karu’ dauaꞌo, kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

§ 1:59 Leviticus 12:3

* 1:72 ukowaadauzoniaz pashaꞌapatan nii ĩꞌati: uruu dakota-kao covenant. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 2:21 choota-kao: Putukapa ‘chootin-karu’ dauaꞌo, kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 2:21 Leviticus 12:3

‡ 2:22-24 Leviticus 12:6-8

§ 2:32 Isaiah 42:6; 49:6; 52:10

* 3:6 Isaiah 40:3-5

† 3:12 zaamaapauzonao tax puraatannaa: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 3:16 Poitorui kaudin-kizi wuruꞌu ubuzuutanuz panaobanaa dazkidi zunaa.

* 4:4 Deuteronomy 8:3

† 4:8 Deuteronomy 6:13

‡ 4:11 Psalm 91:11-12

§ 4:12 Deuteronomy 6:16

* 4:15 synagogue: kabaun Jewnao baokopainapa-kizi. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 4:17 kaarita: Diꞌoraz kaaritaꞌa dakota-kao scroll. Putukapa kaarita tokon ii ‘scroll’ waranuꞌu, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 4:19 Isaiah 61:1-2

§ 4:26 1 Kings 17:1-16

* 4:27 2 Kings 5:1-14

† 4:41 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa Christ kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 5:1 Gennesaret Karishiiz: Galilee Karishiiz kiaꞌo kapam udakota-kao.

† 5:17 Pharisee: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 5:33 sanadinpauzon: Uruu zamazidin-karu. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

§ 5:37 wine kinnaa: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 6:2 Phariseenao ati, Jesus tominapa-kidaniinao kaudinan wuruꞌu ĩkaraodanuz wheat aka kida Sookapa-karu Kamoon dono.

† 6:13 apostlenao: dyuuda-kariwai kakuwaapaꞌanan Tominkaru naobanai-tinan dauꞌu.

‡ 6:14-16 Patriot: mizaataakapauzoz pawiizi dauꞌan. Baꞌoran udakotapa-kinao Zealot kii.

* 7:22 Naꞌapa tawuru idaꞌa usaadinapanuꞌu Isaiah saadanii kidaz. (Isaiah 29:18-19; 35:5-6; 61:1-2)

† 7:37 kuba idiꞌi utoma-kao: Wuruꞌu kubaz, udakota-kao Alabaster.

‡ 7:41 wiziꞌi kidaꞌo puraata: Greek paradan idaꞌan, denarius wuruꞌu. Baudaꞌapa denarius, baudaꞌapaꞌo kamoo kaudin-karu winipinaa.

* 9:20 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 9:23 unaꞌakan pacrossannaa: ubaiaapan kashaꞌoraꞌo oo uzowii-kao nii padaꞌanpan dikin ii Jesus.

‡ 9:59 Naobanai, õdidanaka kizi zii õdaru mawakan kiwiin oo “Naobanai, kainaꞌa õdaru tuukian. Umawakan naꞌiki udida-kao daunaꞌanaꞌo nii zii, õmakon pudawuꞌati.”

§ 9:60 Marii mawakainao didan pairiban mawakan oo “Marii pidannao wuruꞌu mamishida-kainaouz õgaru didan pairiban mawakan”

* 10:12 Sodom: kotuaꞌo donoi mainaabata-kariwai pidannao oian idi naꞌii. (Genesis 19:24-28)

† 10:13 Tyre naꞌiki Sidon: donoi kida, aonaa Jewnao mashaapa-kizi mani.

‡ 10:33 Samaria san: ĩnao kaduz pidannao, aonaa ĩnaudapaakan Jewnao tuma.

§ 10:34 chaakashi: English idaꞌan, donkey.

* 11:15 Beelzebul: baꞌoran kaarita idaꞌa udakota-kao Beelzebub kii. Uruu Satan.

† 11:42 ubuutan Tominkaru ati 1/10: Udakota-kao “tithe” English idaꞌan. Pubuutan baudaꞌapa pupaoriba aka 10 niꞌo pupaoriba aka diꞌiki Tominkaru ati. Numbers 18:25-32; Deuteronomy 14:22-29.

* 12:37 miisa: English idaꞌan, table.

* 14:13 uꞌachoonnao: pidan shakataꞌo aonaa unanaa patumaakan, panaadon aonaa uanoba kaimanan, oo utain, oo naꞌiaꞌoram karikaonan ushaꞌapauzin.

† 14:27 unaꞌakaꞌazon pacrossannaa: ubaiaapan kashaꞌoraꞌo oo uzowii-kao nii padaꞌanpan dikin ii Jesus.

* 15:8 10 wiziꞌi kidaꞌo puraata: Greek paradan idaꞌan drachmas. Baudaꞌapa drachma, baudaꞌapaꞌo kamoo kaudin-karu winipinaa.

† 15:29 boogi: English idaꞌan, goat.

‡ 15:30 madoronaa-ziiwanao zunnao: ĩnao zaamaapauzonao puraata pakiaapa-kidinan dikin ii.

* 17:36 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

* 18:32 Gentilenao: pidannao panaꞌaꞌo Jewnao ai. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 18:38 David Takaan-daun: Kotuaꞌo Tominkaru kian udyuudan nii baudaꞌapa David Takaan-daun umanawunuꞌo naobanai nii.

* 19:13 puraata, gold idiꞌo utoma-kao: Greek idaꞌan udakota-kao mina. Baudaꞌapa puraata, idikinaudaꞌu kauzu kaudin-karu winipinaa wuruꞌu.

† 19:30 chaakashi: English idaꞌan, donkey.

* 20:27 Sadducee: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 20:41 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa Christ dauaꞌo kaarita tokon ii.

‡ 20:42-43 Psalm 110:1

* 22:14 miisa: English idaꞌan, table.

† 22:20 Tominkaru shaꞌapatan paꞌinaꞌo pashaꞌapataꞌazooniaz unao ati: uruu dakota-kao Paꞌinaꞌo Covenant. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii, ‘covenant’ waranuꞌu.

‡ 22:30 Israel takaan-daunnao: ĩnao dauꞌatiꞌo Jewnao kii-karu kapam.

§ 22:67 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 23:17 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

† 23:39 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 23:45 kamicha mada wuruꞌu awautapaꞌoraz unazoo kida: Putukapa kaarita tokon ii ‘Tominkaru Dapu’ dauꞌan, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao idaꞌa.

§ 23:54 Jewnao aitauzon pakamoon sakadinan, kamoo tipitan diꞌiki, naꞌiki uipain nii baꞌoran kamoo tipitan diꞌiti.

JOHN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

John

Saadanii Kaimanaꞌo Kuwai

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Diꞌoraꞌa kaarita John saadanii. Uruu Jesus tominapa-kidanii, naꞌiki apostle kapam uruu. Karikaonan unaꞌauzon Jesus dazabaꞌa umanawun kidaꞌo aimaakan shaꞌapan dono. Panaadon aka aonaa Jesus taapadan baꞌorainao patominapa-kidaniinao waꞌatin patuma, mazan John utaapada paꞌan umakon patuma.

John kakuwaapan dono pidannao dauꞌu ukainaabatan ĩdyaun ĩꞌuu idaꞌan kida. Mazan ukakuwaapan dono padauꞌu, aonaa uaipan patukapa-kao umanawunuꞌo nii. Uruu idi aonaa usaadan paꞌuu ukakuwaapan dono padauꞌu, mazan udakotinan baꞌoran tominapa-kida-kariwaiz, kii daꞌi. (Putukapa John 18:15 idaꞌa.) Panaadon udakotinan Jesus marainpaniaz patominapa-kidanii, kii. (Putukapa John 13:21 idaꞌa.) Usaadan dono John kiaꞌo pidan uu, baꞌoran John dauaꞌo wuruꞌu ukakuwaapanuz, Chikaawunuupauzo dauꞌatiꞌo wuruꞌu.

John saadan diꞌoraꞌa kaarita uaipan pidannao aitapan naꞌiki ĩmishidan Jesus uruu Christ (Jewnao atiꞌoraz ukaunamunaatauzo-kao), uruu Tominkaru Dani. Pidannao mishidan dono uruu, naꞌiki ĩzaamatinan idi upidanannao nii, ĩikodan nii karikaonanuꞌo kakupa-karu. (Putukapa John 20:31 idaꞌa.)

John kowaada Jesus karikaonanuꞌo ukakupan. Amazada tominan uaꞌii zii kakupaꞌoraꞌa naa uruu. (Putukapa John 1:1 idaꞌa.) Naꞌiki pabiꞌinaakaꞌo idaꞌan, Tominkaru kainaabatan waꞌati kanom wuruꞌu Jesus. (Putukapa John 14:9-11 idaꞌa.) Ukowaada kaimanaiman naꞌapam pidan mishidan, uikoda kizi karikaonanuꞌo kakupa-karu. Naꞌiki ukowaada pidan mishida-kinaa niꞌo wuruꞌu Jesus shaꞌapatanuz iriba umanawun kidaꞌo aimaakan. (Putukapa John 3:2 idaꞌa, naꞌiki John 10:38 idaꞌa.) Kainaꞌa Jesus dauaꞌo baꞌoran kaarita kida: Matthew, Mark naꞌiki Luke. Tuukii ĩkakuwaapan ushaꞌapatanii kida dauꞌu. Naꞌiki ĩkowaada naꞌapam utominapa-kidan pidannao mashaapa-karu dauꞌu Tominkaru ati. Mazan John, aonaa ukakuwaapan ipai Jesus shaꞌapatanii dauꞌu. Ukowaada aonaꞌoraz baꞌoran kaarita kida kowaadan.

John kowaada iriba umanawun kidaꞌo Jesus paradan naꞌiki ushaꞌapatanii kida, kainaabataꞌo uruu mishiꞌo Tominkaru dani, uruu kakupa-kinai, uruu dunapo, uruu mishiꞌo, uruu kanadaꞌo, uruu wunu, uruu bread, uruu paoribai kadunaa, naꞌiki kaznizonao kaꞌuzatiki.

Kaarita buutinpan kida

Parada-karu tominan pidan nii 1:1-18

John Chikaawunuupauzo kakuwaapan Jesus dauꞌu 1:19-34

Jesus kakinaopan, naꞌiki ushaꞌapatanii kida dauaꞌo 1:35—12:50

Jesus shaꞌapatanii kida pazowii-kao uaꞌii 13:1—17:26

Jesus zaamata-kao atii uzowii-kao 18:1—19:42

Jesus kadishitan pamawaka-kizi iki, naꞌiki uaidinan pidannao ati 20:1-31

Jesus aidinan patominapa-kidaniinao ati Galilee Baara ii 21:1-25

1

Parada-karu Pidantinan

1 Amazada toma-kao uaꞌii naꞌaꞌoraꞌa naa Parada-karu, uruu Tominkaru tumaꞌo, naꞌiki uruu Tominkaru. 2 Uruu naꞌaꞌoraꞌa naa Tominkaru tuma amazada toma-kao uaꞌii.

3 Uruu idaꞌanaꞌo Tominkaru toman ipai aimaakan. Aonaa aimaakan tominan shaꞌapaꞌoram idaꞌan karikaonan, soo Uruu idaꞌan. 4 Uruu idaꞌa kakupa-kinai, naꞌiki wuruꞌu kakupa-kinaiz uruu kanadapaꞌoraz pidannao ati. 5 Kanadaꞌo kanadapan marutaꞌo-karuꞌu, aonaa turuu marutaꞌo makadanuzu.

6 Kainaꞌaꞌo daꞌi pidan, John kiaꞌo uꞌuu, Tominkaru dyuudanii. 7 Ukaawan ukakuwaapaꞌanan pidannao ati kanadaꞌo dauꞌu, ukuwaa idaꞌan kizi ipai ĩabatan naꞌiki ĩmishidan kanadaꞌo dauꞌu. 8 Aonaa John mani wuruꞌu kanadaꞌoraz, mazan ukaawan, ukakuwaapaꞌanan kanadaꞌo dauꞌu. 9 Wuruꞌu kanadaꞌoraz, kainaꞌiki uwaꞌatipan imiꞌi baara ati, uruu paꞌan kanadapaꞌoraz ipai pidannao.

10 Kaawankaꞌo Parada-karu imiꞌi baara ati. Uruu idaꞌanaꞌo Tominkaru toman imiꞌi baara naꞌiki pidannao, mazan upuꞌu aonaa ĩaitapan kanom wuru uruuz. 11 Ukaawan pawiizi idaꞌatiꞌo padamata, mazan uiribannao, aonaa ĩnaubaan uruu. 12 Mazan naꞌiaꞌoram pidan naubaꞌo naꞌiki mishidaꞌo uruu, utaapada ĩtominan Tominkaru dainao nii. 13 Aonaa ĩtominan Tominkaru dainao nii koraidaonaa shakatan kawan, oo pidan aipan kawanaꞌati mani, soo Tominkaru aipan kawanaꞌati paꞌan.

14 Aizii wuruꞌu Parada-karuz, utominan pidan nii naꞌiki umashaapankan wabii an. Watukapa naꞌapam uruu mishiꞌo umanawunun. Ushaꞌapanum kauꞌan baudaꞌapauzon Tominkaru dani wuruꞌu uruuz. Uruu idaꞌanaꞌo Tominkaru kainaabatan kaimanaiman pakamunanban naꞌiki uruu idaꞌanaꞌo mishiꞌo kuwai kainaabata-kao waꞌati.

15 John kakuwaapan udauꞌan pidannao ati, ukian diiwaꞌo idaꞌan ĩꞌati: “Diꞌi naa tawuruꞌu õkaunamunaataniaz: Kainiꞌikiꞌo nii uwaꞌatin õdawuꞌati, mazan uruu powaꞌaꞌo zii umanawunun õꞌai, ushaꞌapanum kauꞌan uruu naꞌaꞌoraꞌa naa õshakatan uaꞌii, õkii-kiziz.”

16 Ukamunanun idi manawun, powaꞌan kida ushaꞌapatan kaiman kidaꞌo aimaakan waꞌati. 17 Tominkaru taa-kidan Moses idaꞌan pakakinaori; mazan utaan mishiꞌo kuwai naꞌiki utukapa-kidan pakamunanun Jesus Christ idaꞌan paꞌan. 18 Aonaa pidan tukapauzon Tominkaru. Soo Udani baudaꞌapauzoz, karikaonanuꞌoraz unaꞌan Tominkaru tuma, uruu kaimanaiman ukainaabatan Tominkaru.

John Chikaawunuupauzo kowaadan kanom niꞌo pakaawan

(Matthew 3:1-12; Mark 1:1-8; Luke 3:1-18)

19-20 Jewnao zowaunaanao Jerusalem iainaouz dyuudan faadaanao naꞌiki ĩminkaꞌu Levitenao* pishaaꞌanan John kanom kaduz manawun wuruꞌu uruuz. Ukowaada ĩꞌati kaimanaiman, ipai kizi pidannao aitapan, “Õgaru, aonaa Christ† mani,” ukian ĩꞌati.

21 Aizii ĩkian uꞌati, “Ukauꞌan kanom mooko pugaru? Elijah shaꞌa pugaru?”

“Aonaa!” John kian ĩꞌati.

“Pugaru shaꞌa Prophet, tawuruꞌu kaawaꞌo niꞌoraz?”‡ ĩkian uꞌati.

“Aonaa,” ukian koshan ĩꞌati.

22 Uruu idi ĩkian uꞌati, “Ukauꞌan kanom kaduz mooko manawun wuruꞌu pugaruz? Waaipan wakuwaa nii, wunao atiꞌo niꞌi dyuudainaouz waunao. Pukowaadaꞌakaꞌa naa kanom kaduz wuruꞌu pugaruz!”

23 John kian ĩꞌati, “Õgaru dauꞌanaꞌo tawuruꞌu prophet Isaiah saadauzonuz kaikapaꞌa:

‘Kainaꞌaꞌo pidan kadakoinpan diiwa mapidantakaꞌo amazada ii aka:

Usaabaꞌa naa dunapo Naobanai mako kizi nii.’ ”§

24 Phariseenao* kapam wuruꞌu dyuuda-kariwai ĩpishaaꞌanan John. 25 Uruꞌu naa ĩkian John ati, “Pukian puꞌu aonaa Christ mani pugaru, aonaa Elijah mani, naꞌiki aonaa Tominkaru Prophetin mani, tawuruꞌu wazaudapaniaz, mazan kandii nii mooko puchikaawunuupan?”

26 Aizii John kian ĩꞌati, “Õgaru, õchikaawunuupan wunu idi. Mazan kainaꞌa ubiiꞌi baꞌoran pidan, aonaꞌo uaitapan kanom kaduz uruu. 27 Uruuꞌo niꞌi naa tukapa-kao umanawunuꞌo nii õnaꞌan puꞌu zii. Õgaru aonaa õturuan õbuzuutan udazkidi zunaa.”†

28 John kakuwaapatinanuz kaikapaꞌa, Bethany iaꞌo, waoko iaꞌoraz Jordan Waꞌo ai, uchikaawunuupauzo-kiziz.

Soꞌotaꞌo pidannao oian

29 Baꞌoran kamoo John tukapan Jesus waꞌatin paꞌidaꞌati, naꞌiki ukian pidannao ati: “Diꞌi naa wuruꞌu Tominkaru taaniaz Kaznizo-dani kawanuꞌo niꞌoraz, soꞌotaꞌoraz pidannao oian! 30 Uruu dauꞌatiꞌo tawuruꞌu õkianuz, ‘Utukapa-kao niꞌi naa umanawunuꞌo nii õnaꞌan puꞌu zii, mazan uruu powaꞌaꞌo umanawunun õꞌai, ushaꞌapanum kauꞌan uruu kiwiitapaꞌo õꞌai.’ 31 Õgaru, aonaa õaitapan kanom kaduz uruu, mazan õchikaawunuupan wunu idi, Israelitenao aitapa-kinaa niꞌo kanom kaduz uruu.”

32 John kowaadan kaimanaiman patukapanii dauꞌu: “Õtukapanii Kaimanaꞌo Doronaa waꞌatin aokazi iki orid kawan, naꞌiki upakotan uruu idaꞌa. 33 Kiwiin zii, aonaa õaitapan kanom kaduz uruu. Mazan dyuudaꞌoraz õchikaawunuupan wunu idi kian õꞌati, ‘Putukapan an Kaimanaꞌo Doronaa waꞌatin doko iki naꞌiki umashaadinan dono pidan idaꞌa, uruꞌu naa wuruꞌu chikaawunuupaꞌo niꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa idi.’ 34 Õtukapan idi ushaꞌapan naꞌapa, ukauꞌan, õkian uꞌati, Tominkaru Dani wuruꞌu diꞌorazuꞌu.”

Jesus ikodan kiwiiniꞌo patominapa-kidaniinao

35 Baꞌoran kamoo naꞌiaꞌo koshan John naꞌiki naꞌiaꞌo utuma, dyaꞌutam utominapa-kidaniinao. 36 Utukapan Jesus dobatapan naꞌiki, ukian udauꞌan, “Diꞌi naa wuruꞌu Tominkaru taaniaz Kaznizo-dani kawanuꞌo niꞌoraz!”

37 Aizii dyaꞌutamainaouz John tominapa-kidaniinao, ĩabatanii uparadan naꞌapa, uruꞌu naa ĩdaꞌanpaꞌakan Jesus. 38 Jesus awunuuankan powaa iti, utukapa ĩwaꞌatin padawuꞌati. Uruꞌu naa upishaan ĩdyaun, “Kanom udawatapan?”

Ĩkian uꞌati, “Tiichaa. Naꞌiaꞌo dii pumashaadinpan?”

39 “Uwaꞌati, utukapa kizi,” ukian ĩꞌati. Uruꞌu naa ĩmakon utuma naꞌiki ĩtukapa naꞌiam umashaadinpan, (4 oꞌclock wachuupunin wuruꞌu) uruu naꞌiaꞌa naa ĩchuupudinan utuma.

40 Aizii wuruꞌu daꞌanpaꞌakainaouz Jesus, paabatan daunaꞌan John paradan, baudaꞌapaꞌo uu Andrew, uruu Simon Peter inawuzu. 41 Kiwiin zii chaapiꞌiki, Andrew tukapan paꞌinawuzu Simon naꞌiki ukakuwaapan uꞌati, “Waikodaꞌa naa Messiah!” ukian. (Messiah, kii-karu Christ kiaꞌo kapam wuruꞌu.)‡ 42 Uruꞌu naa unaꞌakan Simon, Jesus diꞌiti.

Jesus awunuupan uꞌidiꞌiti, ukian uꞌati, “Pugaru Simon, John dani. Aizii puꞌuu Cephas kiaꞌo nii.” (Peter kiaꞌo kapam wuruꞌu, naꞌiki kuba kiaꞌo wuruꞌu.)

Jesus dapadan
Philip naꞌiki Nathanael

43 Baꞌoran chaapiꞌiki Jesus diꞌitinpan umakoꞌozon Galilee Baara iti. Uikodapan Philip naꞌiki ukian uꞌati, “Puwaꞌati õtuma, putominapa kizi.” 44 (Philip, uruu Bethsaida san, naꞌiaꞌo Andrew naꞌiki Peter mashaapan kapam.)

45 Uruu daunaꞌan Philip ikodan Nathanael naꞌiki ukian uꞌati, “Waikodaꞌa naa tawuruꞌu Moses naꞌiki prophetnao saadauzoniaz Kakinaorii Kaaritannaa idaꞌa udauꞌan. Uruu Jesus, Joseph dani, Nazareth sanaz.”

46 “Nazareth san!” Nathanael kian, “Naꞌapa diꞌi naa aimaakan kaimanaꞌo shaꞌapan uruu wiizai diꞌiki paꞌan?”

“Puwaꞌati putukapa kizi,” Philip kian uꞌati.

47 Aizii Jesus tukapan Nathanael waꞌatin paꞌidaꞌati, sariapa ukian udauꞌan, “Arawuꞌu mishiꞌo Israelite, aonaa naꞌitim umariidinan.”

48 Nathanael pishaan uruu, “Naꞌapa dii puaitapan õdauꞌan?”

Jesus kian uꞌati, “Philip dapadan uaꞌii pugaru, õtukapanii pugaru paoribai fig waranu ii.”

49 “Tiichaa,” Nathanael kian uꞌati, “Pugaru Tominkaru Dani! Pugaru King Israelitenao ati.”

50 Jesus kian uꞌati, “Õkowaadan idiꞌo puꞌati, ‘Õtukapan pugaru paoribai fig waranu ii,’ uruu idiꞌo pumishidaꞌakan? Putukapan nii zii umanawun kidaꞌo aimaakan shaꞌapan wuru aiaꞌa!” 51 Naꞌiki ukian ĩꞌati, “Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Utukapan nii aokazi daꞌatinan, naꞌiki Tominkaru angelinnao makoꞌanpan doko iti, naꞌiki ĩwaꞌatiꞌanpan apowa ati Daonaiora Aokazi Ikiꞌo idaꞌan!”

2

Jesus panaꞌadan wunu wine nii

1 Dyaꞌutam kamoo daunaꞌan kainaꞌa mazidainao aroopaꞌazon Cana ii, Galilee Baara iaꞌoraz donoi. Jesus daro naꞌiaꞌo oroo. 2 Jesus naꞌiki utominapa-kidaniinao, naꞌitiꞌo ĩdapada-kao kapam. 3 Aizii riwunii wine ipain idiꞌi naa, sariapa Jesus daro kian uꞌati, “Ipaiꞌi naa ĩriwun.”

4 “Kanom nii punyukunuupaꞌazon õgaru?” Jesus kian oꞌati. “Aonaa zii amazada kaawan õshaꞌapata-kinaa nii aimaakan.”

5 Sariapa udaro kian naꞌiaꞌo poitoruinao ati, “Ushaꞌapata paꞌi naꞌapam dono ukian uꞌati!”

6 Naꞌii kainaꞌa 6 dowada kida, kuba idiꞌo ĩtoma-kao. Uruu kaduz dowada kida Jewnao kaiwauzonii wunu kinnaa nii pachikain-kinaa nii, ĩchoochin kakinaorinaa kawanaꞌati. Uwazoo kida tuubarun 20 oo 30 gallon kida. 7 Jesus kian naa poitoruinao ati, “Upaidada wuruꞌu dowada kidaz wunu idi.” Uruꞌu naa ĩkapowan wunu naꞌiki ĩkawazootan naa dowada kida atii ĩpaidan. 8 Udaunaꞌan Jesus kian ĩꞌati, “Aizii ukapotaꞌa naa dowada wazoo, utaa kizi kazowautapaꞌo aroapa-karu atiz.” Uruꞌu naa ĩnaꞌakan uꞌidiꞌiti wuruꞌu wunuz, 9 panaꞌadinaꞌakaꞌoraz naa wine nii, naꞌiki uruꞌu naa utiwaanuz. Mazan aonaa uaitapan naꞌikiꞌoram ukaawa-kida-kao. (Soo poitoruinao kapotainaouz wunu, ĩaitapa paꞌan.) Sariapa udapadan wuruꞌu mazidaꞌoraz 10 naꞌiki ukian uꞌati, “Kiwiiniꞌo padamata kaimanaꞌoraz wine maokodauzo-kao. Aizii morowautapainao tuzan donoꞌo naa kaimanaiman, udaunaꞌan zii turuu shaꞌapaꞌoram karikaonan wine maokoda-kao. Mazan pugaru pakawan zii putaapan wuruꞌu kaimanaꞌoraz wine, atii kai!”

11 Cana iaꞌo wuruꞌu kiwiiniꞌoraz Jesus shaꞌapatan umanawunuꞌo aimaakan. Naꞌii uaida-kidan naꞌapam paugaru umanawunun. Uruu idi kaimanaimanaꞌa naa utominapa-kidaniinao mishidapan uruu.

12 Uruu daunaꞌan umakon naa donoi Capernaum iti padaro naꞌiki paꞌinawuzunao tuma, naꞌiki patominapa-kidaniinao tuma kapam. Mazan aonaa ĩnaꞌian kotuaꞌiki.

Jesus kodita-kidan Tominkaru Dapu iki puraataapainao

(Matthew 21:12-13; Mark 11:15-17; Luke 19:45-46)

13 Aizii maonapaꞌa naa Passover Kamoon sakadinan, uruꞌu naa Jesus makon Jerusalem iti. 14 Uikoda Tominkaru Dapu ii, selliipainao tapiꞌiza, kaznizo, naꞌiki wakokoonao. Uikoda kapam naꞌii pidannao shakataaka-kidauzo puraata.

15 Uzaamataꞌakan doꞌooribai pabaꞌizin nii, uruꞌu naa uwaatan Tominkaru Dapu iki ipai ĩꞌuzanao, kaznizonao naꞌiki tapiꞌizanao. Aizii shakataaka-kidauzonao puraatan miisan* kida, udorau-kidaꞌakan, ĩpuraatan zokotaꞌakan kidaꞌa naa ubaaraꞌa kidaꞌo. 16 Jesus kian selliipainao ati wakokoonao, “Ukodita-kida wuru kidaꞌa diꞌikiꞌi! Aonaa turuu utaapan õdaru dapu puraataapa-kizai nii.” 17 Sariapa utominapa-kidaniinao nyukunuuan Tominkaru Paradan saada-kariwaiz kian, “Tuukii manawun õkaziwadapan õnyukunuu, õmarainpan idi pudapu.”†

18 Jewnao zowaunaanao kian uꞌati, “Turuu mooko pushaꞌapatan waawun zaꞌa umanawunuꞌo aimaakan, wamishida-kinaa nii Tominkaru aipan atiꞌo wuruꞌu pushaꞌapatanuz aimaakan kaikapaꞌa?”

19 Jesus kian ĩꞌati, “Umainaabata wuruꞌu Tominkaru Dapuz, naꞌiki idikinaudaꞌu kamoo idaꞌa õkadishita-kidan nii powaa itiz.”

20 Aizii ĩkian uꞌati, “Diꞌoraꞌa Tominkaru Dapu 46 wunu utomapa-kao. Aizii turuu mooko puzauda-kidan pukadishita-kidaꞌakanuzu idikinaudaꞌu kamoo idaꞌa?” 21 Mazan Tominkaru Dapu Jesus kianuz, pananaa dauꞌatiꞌo wuruꞌu.

22 Tominkaru kadishita-kidan daunaꞌan Jesus mawaka-karu diꞌiki, utominapa-kidaniinao nyukunuitapan wuruꞌu uparadanuz. Ĩmishida wuruꞌu saada-kariwaiz kida Tominkaru Paradan, naꞌiki ĩmishida Jesus paradan kapam.

23 Unaꞌian puꞌu Jerusalem ii Passover Kamoon dono, iriba pidannao mishidan uruu ĩtukapan idi ushaꞌapaapan umanawun kidaꞌo aimaakan. 24 Mazan Jesus aitapan idi ipai pidan kaduz, aonaa ukainaabatinan kaimanaiman ĩꞌati. 25 Aonaa kanom nii uaipan pidan kakuwaapan paꞌati pamin-pidanan dauꞌu, ushaꞌapanum kauꞌan uaitapanii ipai pidan nyukunuu.

3

Jesus ikodaakan Nicodemus tuma

1 Kainaꞌa pidan, Nicodemus kiaꞌo daꞌi uꞌuu, kazowautapaꞌo Jewnao, naꞌiki Phariseenao tonaazinaa diꞌitiꞌo uzaamatinpan. 2 Ukaawan aiwakaꞌan Jesus idaꞌati naꞌiki ukian uꞌati, “Tiichaa, waaitapa Tominkaru diꞌikiꞌo pukaawan putominapa-kidaꞌanan waunao. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa kanom kaꞌiitan pashaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan wuruꞌu pushaꞌapaapaniaz, soo Tominkaru kainaꞌan dono utuma.”

3 Jesus kian uꞌati, “Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Aonaa turuu pidan tukapan Tominkaru Naobanai-tinapa-kizi, soo ushakatan an koshan.”

4 Nicodemus kian uꞌati, “Naꞌapa dii mooko pidan tunarunao shakatan koshan? Aonaa turuu umorotan padaro toba nazo iti ushakata kizi itamau!”

5 Jesus kian uꞌati, “Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Aonaa turuu pidan morotan Tominkaru Naobanai-tinapa-kizi iti, soo ushakatan an wunu idaꞌan naꞌiki Doronai idaꞌan. 6 Padaronao diꞌikiꞌo pidan shakatan pananaa zoꞌo, mazan Doronai idaꞌanaꞌo pidan shakatan padoronaa iaꞌo. 7 Aonaa pumaaitapakaꞌanaꞌa kaiwuruꞌu, ‘Unao shakata paꞌi powaꞌa koshan,’ õkianuz puꞌati. 8 Awaru makon pamakoꞌozoo-kizi iti. Puabata mishi uwaꞌidan, mazan aonaa puaitapan naꞌikiꞌoram uwaꞌatin oo naꞌitiꞌoram umakon. Naꞌapaꞌo kapam wuruꞌu pidan Kaimanaꞌo Doronaa diꞌikiꞌoraz ushakatan.”

9 Nicodemus pishaan Jesus, ukian, “Naꞌapa dii mooko turuu naꞌapa kidaꞌo aimaakan shaꞌapan?”

10 Jesus kian uꞌati, “Pugaru aitapa-kariwai putiichaa-tinpan Israelitenao ati, mazan naꞌapa dii pumaaitapakan naꞌapa kidaꞌo aimaakan? 11 Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Waparadan waaitapanii dauaꞌo, naꞌiki wakowaadan watukapanii dauaꞌo, mazan upuꞌu aonaa pumishidaꞌazon wakuwaa. 12 Õkowaadan puꞌati imiꞌi baaraꞌaꞌo aimaakan kida shaꞌapan dauꞌu, mazan aonaa pumishidan. Naꞌapam nii mooko pumishidan õgaru, õkowaadan an puꞌati aokazi ii kidaꞌo aimaakan dauꞌu? 13 Aonaa kanom makouzon aokazi iti, soo Daonaiora Aokazi Ikiꞌo, uruu waꞌatiꞌoraz aokazi iki.

14 “Kotuaꞌa naa mapidantakaꞌo amazada diꞌii, Moses sawatauzon tooro munaꞌa kowazaz toma-kariwai chipirari idi.* Naꞌapaꞌo nii manawun Daonaiora Aokazi Ikiꞌo sawata-kao. 15 Ukauꞌan, naꞌiaꞌoram pidan mishidan dono uruu, mishiꞌo nii uikodan karikaonanuꞌo kakupa-karu.

16 “Tominkaru marainpan idi manawun pidannao, utaa paudani baudaꞌapauzon. Ukauꞌan naꞌiaꞌoram pidan mishidan dono uruu, aonaꞌo nii umawakauzon, mazan uikodan nii karikaonanuꞌo kakupa-karu. 17 Tominkaru dyuudan pauDani imiꞌi baara ati, aonaa patakaꞌutaꞌo niꞌo mani pidannao paꞌoian dikin ii, mazan ĩkazannaatin-kinaa niꞌo paꞌan.

18 “Aonaꞌo nii Tominkaru patakaꞌutan mishidainaouz uDani. Soo upatakaꞌutan nii wunao paꞌanaꞌa, aonaꞌoraz ĩmishidan ubaudaꞌapauzon udani. 19 Kaikapaꞌo wuruꞌu, Tominkaru dakota-kinaaz pidannao oiaꞌo nii: Kaawaꞌoraꞌa naa kanadaꞌo imiꞌi baara ati, mazan pidannao tuukii ĩmarainpan marutaꞌo wuru aiaꞌa kanadaꞌoraz, Tominkaru diꞌikiꞌoraz ukaawan. Ĩshaꞌapaapan idi soo oiaꞌo paꞌidiwaru. 20 Pidan shaꞌapaapaꞌo oiaꞌo aimaakan kida, aonaa unaudapan kanadaꞌo naꞌiki aonaꞌo nii uwaꞌatin kanadaꞌo idaꞌati. Ushaꞌapanum kauꞌan naꞌapaꞌo pidan aonaa uaipan paꞌoian kida kainaabata-kao. 21 Mazan pidan mishiꞌo umashaapan Tominkaru ati, utaapada paꞌan kanadaꞌo kanadapan paugaru, kanadaꞌo kainaabata kizi wuruꞌu ushaꞌapaapanuz aimaakan kida uizoꞌatin idiꞌo paꞌan Tominkaru.”

John Chikaawunuupauzo kakuwaapan Jesus dauꞌu

22 Uruu daunaꞌan, Jesus makon Judea Baara iti patominapa-kidaniinao tuma. Tomunuꞌiki unaꞌian ĩtuma, naꞌiki naꞌii uchikaawunuu-kidaꞌakan pidannao. 23 John chikaawunuupaꞌo kapam pidannao Aenon ii maonapa Salim iti, wunu baoko tuubarun idi kida naꞌii. Pidannao kaawa-kaawan kida ĩchikaawunuinaꞌanan naꞌati. 24 (Uruu shaꞌapan John taraa-kao uaꞌiaꞌo zii.)

25 John tominapa-kidanii bii ikiinao kashadaakapan baꞌoran Jew tuma chikain-karu dauꞌan choochi kakinaopan kawanaꞌatiꞌoraz. 26 Aizii ĩkaawan naa John diꞌiti, ĩkian uꞌati, “Tiichaa, puaitapa tawuruꞌu pidan putumaꞌoraz Jordan baza ii, tawuruꞌu pukowaadapaniaz pidannao ati? Mazan aizii kainaꞌaꞌa naa uchikaawunuuapa-kidan pidannao, naꞌiki iriba, iriba pidannao makon uꞌidiꞌiti!”

27 John kian ĩꞌati, “Aonaa kanom kaꞌiitan pashaꞌapatan aimaakan paaipan ati, soo Tominkaru dyuudan an uruu. 28 Unao abata shaꞌatii tawuruꞌu õkianuz, ‘Õgaru aonaa Christ† mani, õgaru dyuuda-kariwai karikaonan uruu uaꞌati.’ 29 Mazida-kizai ii, mazidaꞌakaiba paꞌan makoꞌoraz pamin-mazidan tuma. Mazan upuꞌu zii mazidaꞌakaꞌo paonaru konaukian uabatan idi mazidaꞌo imodapan, ukonaukian idi paudaiaro dauꞌan. Naꞌapaꞌo manawun wuruꞌu õkonaukianuz, naꞌiki aizii õturuuda õkonaukian. 30 Uruu mishiꞌo niꞌi naa umanawun-dinan, mazan õgaru, õawutapaanan naa wuruꞌu.”

Kanom nii Tominkaru
dyuudan paudani

31 Kaawaꞌoraz doko iki uruu umanawunuꞌo ipai pidan ai. Aizii wuruꞌu imiꞌi baaraꞌaꞌoraz, uruu imiꞌi baara san, naꞌiki ukakuwaapan imiꞌi baaraꞌaꞌo dauꞌu. Wuruꞌu kaawaꞌoraz aokazi iki, 32 ukakuwaapan patukapanii naꞌiki paabatapanii dauꞌu aokazi ii, mazan aonaa pidan mishidan zoobaba ukuwaa. 33 Kanom mishidan an ukuwaa, naꞌapaꞌo idaꞌan ukainaabatan Tominkaru kuwaa mishiin. 34 Wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz, ukowaada Tominkaru paradan, ushaꞌapanum kauꞌan kaimanaimanaꞌo Tominkaru taan uꞌati Kaimanaꞌo Doronaa. 35 WaDaru Tominkaru marainapanii pauDani, naꞌiki utaa ipai daunuudaꞌu aimaakan ukaꞌu iti. 36 Pidan mishidaꞌo uDani, kainaꞌaꞌo karikaonanuꞌo kakupa-karu uꞌidaꞌa. Aizii pidan aonaꞌoraz umishidan uDani, aonaa naꞌapainim nii uikodan karikaonanuꞌo kakupa-karu, mazan karikaonanuꞌo nii ubaiatan Tominkaru toꞌoran.

4

Jesus paradinan
Samaria sanaaba tuma

1 Phariseenao abataꞌa naa kuwai Jesus zaamatin-kidan dauaꞌo pidannao paꞌidaꞌati, naꞌiki uchikaawunuuan iriba pidannao, powaꞌa zii ĩiriban John diꞌitiꞌo zaamatinan ai. 2 (Jesus mishi aonaa uchikaawunuupan padamata, soo utominapa-kidaniinao.) 3 Aizii Jesus abatan idi naꞌapam pidannao kakuwaapan padauꞌu, uruꞌu naa ukiwan Judea Baara iki, Galilee Baara iti. 4 Umakopan puꞌu naꞌiti, Samaria Baara anaꞌo nii udobatan.

5 Aizii udobatapan puꞌu Samaria Baara an, ukaawan donoi iti, Sychar kiaꞌo uꞌuu. Maonapaꞌo naꞌii Jacob taauzonii zakapu paudani Joseph ati. 6 Naꞌiaꞌo Jacob kichada-kidauzon pakapoo-kizi nii.

Sakitapa kamoo, Jesus mizainan naa kowas pachiꞌikapa-kinaa. Usakanatan maonapa kapoo-kizai ii. 7-8 Utominapa-kidaniinao mako aka donoi iti ĩtoriaꞌanaꞌakan wanyukunui. Upuꞌaꞌa naa Samaria sanaaba waꞌatin okapowaꞌanan naꞌati kapoo-kizai idaꞌati.

“Õtuzaꞌazoo wunu,” Jesus kian oꞌati.

9 “Pugaru Jew, aizii õgaru Samaria sanaaba, mazan kandii nii pupishaan wunu õꞌai?” okian uꞌati. (Onaꞌapan uꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan aonaꞌo turuu Jewnao kaiwaan aimaakan Samaria Baara sannao kaiwaanii.)*

10 Jesus kian oꞌati, “Puaitapan an mani kanom Tominkaru taaꞌazoonii, naꞌiki kanom wuruꞌu pishaaꞌoraz pugaru wunu dauꞌati, pupishaa mani uruu padamata naꞌiki utaa mani puꞌati wunu kakupa-kinai, aonaꞌo umaarauzon paꞌan.”

11 Okian uꞌati, “Aonaa kanom idaꞌan mazan pukapotan wunu, ushaꞌapanum kauꞌan kapoo-kizai idaꞌa munapo wunu. Naꞌikim nii puꞌitiiman puikodan wunu aonaꞌo umaarauzon? 12 Wadokozu-daun Jacob kichadanii wuruꞌu wakapoo-kizi niꞌoraz. Uruu, udainao naꞌiki ĩꞌuzanao, naꞌikiꞌo ĩtuzan wunu kapam. Powaꞌaꞌo zii mooko pugaru umanawunun Jacob ai?”

13 Jesus kian, “Pidan tuzaꞌo wunu diꞌoraꞌa kapoo-kizai diꞌikiꞌi, maaradakoꞌo nii uruu koshan; 14 mazan pidan tuzaꞌo paꞌan õtaan niꞌoraz wunu, aonaa naꞌapainim nii umaaradakouzon. Õtaan niꞌoraz wunu, unaꞌan niꞌi naa uꞌidaꞌa, ikodaꞌo nii wunu maꞌozakaꞌoraz ununudapan, taaꞌo niꞌoraz karikaonanuꞌo kakupa-karu.”

15 Aizii okian uꞌati, “Aushaa putaa mooko uruu wunu õꞌati, aonaa kizi õmaaradakouzon, naꞌiki aonaa kizi õkapowaꞌanan powaꞌa daꞌatiꞌi.”

16 Jesus kian oꞌati, “Pudapadanaka pudaiaru naꞌiki puwaꞌati utuma daꞌatiꞌi.”

17 “Aonaꞌo mazan õkaudaiarun,” okian uꞌati.

Jesus kian oꞌati, “Mishiꞌo kaiwuruꞌu, ‘aonaꞌo õkaudaiarun,’ pukianuz. 18 Pugaru, bakaꞌiauꞌoraꞌa naa pumazidan. Aizii kaiꞌoraz pumin-mashaapan, aonaa mishi pudaiaru mani uruu, ukauꞌan mishiꞌo kaiwuruꞌu puparadanuz.”

19 Okian uꞌati, “Aizii õaitapa! Pugaru Tominkaru prophetin! 20 Waunao Samaria Baara sannao dokozu-daunnao, diꞌoraꞌa midukuo idaꞌaꞌo ĩaida-kidauzon pataapan Tominkaru umanawunuꞌo nii. Mazan unao Jewnao kian, Jerusalem ii paꞌan Tominkaru aipan pidannao aida-kidan ĩtaapan uruu umanawunuꞌo nii.”

21 Aizii Jesus kian oꞌati, “Pumishida õparadan, kainaꞌiki kamoo waꞌatin, uruu dono aonaꞌo nii pidannao nyukunuitapan diꞌoraꞌa midukuo oo Jerusalem, ĩaida-kidaꞌazon an pataapan Tominkaru umanawunuꞌo nii. 22 Unao Samaria Baara sannao, aonaa uaitapan kaimanaiman kanom wuruꞌu utaapaniaz umanawunuꞌo nii; waunao Jewnao, waaitapa paꞌan kanom wuruꞌu wataapaniaz umanawunuꞌo nii. Ushaꞌapanum kauꞌan Jewnao atiꞌo wuruꞌu pidan kazannaatin-kinaa kainaabata-kaoaz. 23 Mazan kainaꞌiki paꞌinaꞌo kamoo waꞌatin, aizii uruu kamoꞌo naa wuruꞌu kaawaꞌoraz! Uruu dono, pidannao mishiꞌoraz manawun ĩtaapan Tominkaru umanawunuꞌo nii, ĩtaainan nii uꞌati padoronaa ii, naꞌiki mishiꞌo idaꞌanaꞌo nii. Naꞌapainao wuruꞌu Tominkaru aipaniaz papidanannao nii. 24 Tominkaru uruu Doronai. Pidan taapaꞌoraz uruu umanawunuꞌo nii, marii utukapa-kidanuz Tominkaru ati, pataainan idaꞌan padoronaa ii naꞌiki mishiꞌo idaꞌan.”

25 Aizii Samaria sanaaba kian Jesus ati, “Õaitapanii kainaꞌiki Messiah waꞌatin. (Christ† kiaꞌo kapam wuruꞌu.) Ukaawan dono, ukainaabatan nii ipai aimaakan waꞌati.”

26 Udaunaꞌan Jesus kian, “Õgaru uruu. Uruu paradinaꞌoraz puꞌati.”

27 Upuꞌaꞌa naa Jesus tominapa-kidaniinao kaawaꞌakan donoi iki; tuukii ĩdiꞌitinpan ĩtukapan idi ukadakotinan zunaaba tuma. Mazan aonaa naꞌiaꞌoram kian oꞌati, “Kanom puaipan uꞌai?” oo “Kandii niꞌo pukadakotinan otuma?” aonaa ukian uꞌati.

28 Uruꞌu naa owaꞌakaꞌakan pawunun kinnaa, okiwaꞌakan naa donoi iti. Naꞌiaꞌa naa okakuwaapan pidannao ati. 29 “Aushaa uwaꞌati, utukapanaka pidan kaidiꞌiaꞌa, ukowaadaꞌaka õꞌati ipai õshaꞌapatauzonii kida. Uruꞌu naa shaꞌa Christ?” okian. 30 Uruꞌu naa pidannao makon donoi iki, ĩtukapaꞌanan Jesus.

31 Upuꞌu Jesus tominapa-kidaniinao dapadautan uruu, “Tiichaa, puaroopaꞌa naa zii!” ĩkian.

32 Mazan Jesus kian ĩꞌati, “Õgaru kainaꞌa wanyukunui õnikan niꞌo, aonaꞌoraz unao aitapan udauꞌu.”

33 Uruu idi utominapa-kidaniinao pishautaakan, “Pidan naꞌakaniꞌi naa shaꞌa uwanyukunuu nii?” ĩkian.

34 Jesus kian ĩꞌati, “Õwanyukunuu paꞌan wuruꞌu õshaꞌapatanuz dyuudaꞌo õgaru aiapanii õshaꞌapatan, atii õipaianuzu. 35 Karikaonan daꞌi puabatan pidan kian: ‘Kainaꞌiki 4 kauzu, udaunaꞌan paoribai aka karaoda-kao.’ Mazan õkian uꞌati, uawunuapa kaimanaiman zakapu kawanaꞌati kida. Dyuuaꞌa naa paoribai aka, turuaꞌa naa ukaraoda-kao! 36 Aizii wuruꞌu karaodapainaouz kawinipinaata-kaoaꞌa naa ĩdyaun. Ĩkaraodapaniinao baokopata-kao karikaonanuꞌo kakupa-karu diꞌiti. Paowaꞌoraz paoribai uuda, naꞌiki karaodaꞌoraz paoribai aka baokopaꞌo nii ĩkonaukian.

37 “Mishiꞌo wuruꞌu kiauzo-karuz kaikapaꞌa: ‘Baudaꞌapaꞌo pidan paowan, baꞌoran pidan karaodan.’ 38 Õdyuudan ukaraodapaꞌanan paoribai aka zakapu kawanaꞌati, aonaa ukaudinauzon naꞌii padamata; baꞌorainao kowas baiaapanii unao uaꞌii dadaraꞌo kaudin-kizai, aizii unaouꞌu naa naubaapa ĩkaudin-kizi.”

39 Iriba Samaria Baara sannao, mashaapainaouz donoi ii mishidan Jesus, zunaaba kian idi, “Ukowaada õꞌati ipai aimaakan õshaꞌapatauzonii.”

40 Aizii Samaria Baara sannao kaawainaouz uꞌidaꞌati, ĩpishaan uruu tuukii, “Waaipan punaꞌaꞌakan watuma,” ĩkian uꞌati. Uruu idi dyaꞌutam kamoo Jesus naꞌiaꞌakan ĩtuma.

41 Iriba baokoinao mishidan ĩabatan idi Jesus kuwaa, 42 naꞌiki ĩkian zunaaba ati, “Aizii wamishida, aonaa pukowaadan idi mani waꞌati, mazan waabatan idi sariapa uruu diꞌiki. Aizii waaitapa uruu mishi wuruꞌu kazannaataꞌo niꞌoraz ipai pidannao.”

Jesus kakudan naobanai dani munapoꞌo paꞌai

43 Unaꞌiaꞌakan daunaꞌan dyaꞌutam kamoo, uruꞌu naa Jesus dobatan Galilee Baara iti. 44 Jesus kian: “Tominkaru prophetin, aonaa utaapauzo-kao umanawunuꞌo nii pawiizi ii.” 45 Galilee Baara ikiꞌo pidannao, makonkaꞌo Passover Kamoon dauꞌati Jerusalem ii, ipai ĩtukapan Jesus shaꞌapatanii kida baokopainapa-karu dono naꞌii. Ukauꞌan, Jesus kaawan dono Galilee Baara iti, konaukii pidannao dapaapan uruu.

46 Jesus kaawan naa koshan donoi Cana ati, Galilee Baara iaꞌoraz, (naꞌiaꞌo tawuruꞌu upanaꞌadan wunu wine nii, kiwiiniꞌo dono.)

Aizii uruu dono Capernaum ii, kainaꞌaꞌo wiizai zowaunaa karinaꞌo udani daonaiora. 47 Uabatan idi kainaꞌa Jesus kaawan Judea Baara iki Galilee ati, uruꞌu naa umakon Jesus diꞌiti. Tuukiaꞌo idaꞌan upishaan Jesus, “Pumako õtuma Capernaum iti pukakuda kizi õdani; maonapaꞌoraꞌa naa umawakan kowas kaiwuruꞌu!”

48 Jesus kian uꞌati, “Aonaan an unao tukapan umanawun kidaꞌo aimaakan shaꞌapata-kao, aonaꞌo nii umishidan.”

49 Aizii pidan karinaꞌoraz udani kian Jesus ati, “Puwaꞌati kadiman õtuma Naobanai, mawakaꞌo niꞌi naa õdani.”

50 Jesus kian uꞌati, “Pukiwaꞌa naa powaa iti, kakudaꞌa naa pudani!” Umishida Jesus paradan, uruu idi ukiwaꞌakan naa powaa iti. 51 Dunapo ii zii upoitorunao ikodapan uruu. Ĩkian uꞌati, “Kakudaꞌakaꞌa naa pudani.”

52 Uruꞌu naa upishaan ĩdyaun, “Naꞌiam dii kamoo ukakudan?” “Munumun, masakaudaꞌu kamoo daawadatan, uruu umada wadidin,” ĩkian uꞌati. 53 Udaru aitapa naꞌaꞌo kamoo wuruꞌu, “Kakudaꞌa naa pudani!” Jesus kianuz uꞌati. Ukauꞌan tuukii umishidan Jesus, naꞌiki baokopa udapu ainao pidannao mishidan kapam.

54 Uruu itamautannaa Jesus shaꞌapatan umanawunuꞌo aimaakan, pakaawan dono Galilee Baara ati koshan, Judea Baara iki.

5

Jesus kakudan karinaapaꞌo pidan wunu baoko danoma ii

1 Udaunaꞌan Jesus makon Jerusalem iti Jewnao baokopainpauzon kamoo dauꞌati. 2 Jerusalem awauribanaa idaꞌa, kainaꞌa paniinom, Kaznizo Paniinomizinaa kiaꞌo udakota-kao. Maonapa udazabaꞌa kainaꞌa wunu baoko, Bethzatha kiaꞌo udakota-kao Jewnao paradan idaꞌan. Maonapa wunu baoko danoma an, kainaꞌa bakaꞌiaudaꞌu kabaun dikin-dinapa-kizai kida. 3 Aizii dikin-dinapa-kizai kida nazo ii, kainaꞌa iriba karinainao washatinpan kida, ishaawunnao naꞌiki pabiꞌinaaka machiꞌika-kainao kaduz kida. [Ipai ĩdyaun ĩzaudapan wunu koboinan. 4 Panaadon kidaꞌo daꞌi angel kaawauzon, naꞌiki ukoboan nii wuruꞌu wunuz. Karinaa-ziiwa kiwiiniꞌo udamotinan ubaoko iti, ukoboo-kao daunaꞌan aka, uruu kakudaꞌo nii shaꞌapaꞌoram karikaonan parinaa ai.]*

5 Kainaꞌa karinaapaꞌo pidan naꞌii kapatiꞌoraꞌa naa, ubaiatinan 38 wunu. 6 Jesus tukapan uruu, uaitapa kotuaꞌoraꞌa naa ukarinaapan. Jesus kian uꞌati, “Puaiapa pukakudan?”

7 Karinaapaꞌo kian uꞌati, “Aonaa pidan kaminkaꞌutaꞌo nii õgaru, õkaawa kizi wunu baoko iti ukoboo-kao dono. Õtiwainaꞌakan donoꞌo naa õmakon naꞌiti, baꞌoran pidan kaawaꞌakaꞌa naa kiwiin õꞌai.”

8 Sariapa Jesus kian uꞌati, “Aushaa, pukadishita! Pumakoꞌo naa, punaꞌakaꞌa naa puwashatinapa-kizi.” 9 Sariapa umaꞌozakaꞌakan. Ukadishitaꞌakan, uzaamataꞌakan pawashatinapa-kizi, naꞌiki uchiꞌikaꞌakan naa.

Aizii uruu dono, Sookapa-karu Kamoon wuruꞌu. 10 Uruu idi Jewnao zowaunaanao kian pidan kakuda-kariwai ati, “Aizii Sookapa-karu Kamoon. Pudikintapan wakakinaorinaa wuruꞌu punaꞌakanuz puwashatinapa-kizi.”

11 Mazan ukian ĩꞌati, “Pidan kakudaꞌoraz õgaru, ukian õꞌati, ‘Pumako, punaꞌakaꞌa naa puwashatinapa-kizi.’ ”

12 Naꞌiki ĩpishaan uruu, “Kanom mooko wuruꞌu dyuudaꞌoraz pumakon naꞌiki punaꞌakan puwashatinapa-kizi?”

13 Mazan aonaa uaitapan kanom wuruꞌu kakudaꞌoraz paugaru, ushaꞌapanum kauꞌan iribaꞌo pidannao uruu dono naꞌii, naꞌiki kadiman kapam Jesus makoꞌokan ĩbii an.

14 Uruu daunaꞌan, Jesus ikodan naa uruu Tominkaru Dapu ii. Ukian uꞌati, “Puabata, aizii maꞌozakaꞌa naa pugaru; ukauꞌan marinaꞌa naa oiaꞌo, panaadon kashaꞌoraꞌo aimaakan shaꞌapan powaꞌa zii puꞌati.”

15 Uruꞌu naa umakoꞌokan, ukakuwaapaꞌanaꞌakan naa Jewnao zowaunaanao ati. Ukian ĩꞌati, “Jesus karikaonan tawuruꞌu kakudaꞌoraz õgaru.”

16 Jesus shaꞌapatan idi naꞌapaꞌo aimaakan Sookapa-karu Kamoon dono, uruu dikin ii Jewnao dadaradan naa amazada uꞌati. 17 Uruu idi Jesus kian ĩꞌati, “Õdaru, ipai kamoo ukaminkaꞌuupan pidannao. Õgaru naꞌapaꞌo kapam uruu kawan.”

Jesus mishiꞌo Tominkaru Dani

18 Jesus kian dikin ii naꞌapa, powaꞌa zii Jewnao zowaunaanao dawatan naꞌapam pazowii-kida-kinaa nii uruu. Aonaa soo uwazootapan idi mani ĩsookapauzon kamoon kakinaorinaa, mazan udakotan idi kapam Tominkaru paDaru nii, uruu idaꞌan upatumaakadinan Tominkaru tuma.

19 Uruu idi Jesus kian ĩꞌati, “Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz, aonaa Tominkaru Dani shaꞌapatan aimaakan paaipan ati, soo ushaꞌapata patukapanii paDaru shaꞌapatan. Kanom uDaru shaꞌapatanii, naꞌapa kapam uDani shaꞌapatan. 20 ÕDaru marainapanii pauDani naꞌiki utukapa-kida uꞌati ipai pashaꞌapaapanii. Naꞌiki utukapa-kidan nii uꞌati aimaakan powaꞌaꞌo zii umanawunun kida, unao diꞌitinapa-kinaa nii. 21 Naꞌapa õDaru kadishita-kidan kawan mawakainao naꞌiki utaan kakupa-karu ĩꞌati, naꞌapaꞌo manawun uDani taan kakupa-karu naꞌiaꞌoram ati utaaꞌazon. 22 ÕDaru, aonaa ukabootan pidan oiaꞌo diꞌiti oo kaimanaꞌo diꞌiti. PauDani ati paꞌan utaan ipai wuruꞌu naꞌapaꞌoraz shaꞌapatin-karu, 23 ipai kizi pidannao taapan uDani umanawunuꞌo nii, naꞌapa ĩtaapan kawan uDaru. Mazan pidannao aonaꞌoraz ĩtaapan Tominkaru Dani umanawunuꞌo nii, naꞌapa kapam aonaa ĩtaapan mani uDaru umanawunuꞌo nii wuruꞌu, dyuudaꞌoraz uruu.

24 “Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz uꞌati: Pidan abataꞌo naꞌiki izoꞌatiꞌo õkuwaa, naꞌiki mishidaꞌo dyuudaꞌoraz õgaru, kainaꞌaꞌoraꞌa naa karikaonanuꞌo kakupa-karu uꞌidaꞌa wuruꞌu. Aonaꞌo nii upatakaꞌuta-kao paꞌoian dikin ii. Aonaa powaꞌa mawakapa-karu diꞌitanpuꞌoraꞌa naa mani uruu, mazan kainaꞌaꞌoraꞌa naa uruu idaꞌa karikaonanuꞌo kakupa-karu. 25 Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz uꞌati: Kainaꞌiki kamoo waꞌatin, aizii uruꞌu naa wuruꞌu kaawaꞌoraz. Uruu donoꞌo niꞌi naa mawakainao abatan Tominkaru Dani paradan. Pidan abataꞌo naꞌiki izoꞌatiꞌo Ukuwaa uruu kakupaꞌo nii. 26 WaDaru diꞌikiꞌo kakupa-karu ikoda-kao. Naꞌapaꞌo manawun waDaru toman pauDani, uruu diꞌiki kapam kakupa-karu ikoda-kao.

27 “WaDaru kiiniꞌi naa pauDani ati, ‘Turuaꞌa naa aizii pubuutan pidannao,’ ushaꞌapanum kauꞌan uruu paꞌan wuruꞌu Daonaiora Aokazi Ikiꞌo. 28 Aonaa umaaitapakaꞌanaꞌa õkuwaa! Mishiꞌo, kainaꞌaꞌo nii kamoo kaawan, naꞌiki uruu dono ipaiꞌo nii pabaaranaa iki kida mawakainao abatan Uparadan. 29 Pidannao shaꞌapataꞌo kaimanaꞌo, ĩkadishitan nii naꞌiki karikaonanuꞌo nii ĩkakupan; mazan pidannao shaꞌapataꞌo oiaꞌo, ĩkadishitan nii naꞌiki patakaꞌuta-kao nii ĩdyaun.

Kakuwaapainao Jesus dauꞌu

30 “Aonaa turuu õshaꞌapatan aimaakan õaipan ati karikaonan. Õbuutan pidannao soo Tominkaru aipan kawanaꞌati manawun. Ukauꞌan sakitapaꞌo paꞌan wuruꞌu õbuutanuz pidannao ĩshaꞌapainpan kawanaꞌati. Ushaꞌapanum kauꞌan, aonaa õtiwaan õshaꞌapatan aimaakan õaipan ati karikaonan, soo dyuudaꞌoraz õgaru aipan kawanaꞌati õshaꞌapatinan.

31 “Õkakuwaapan an mani õdauꞌu, õꞌidaꞌa karikaonan, aonaa turuu õparadan mishida-kao. 32 Mazan kainaꞌa baꞌoran kakuwaapaꞌo õdauꞌu, õaitapa mishiꞌo wuruꞌu uparadanuz õdauꞌan.

33 “Unao, udyuudan pidannao John Chikaawunuupauzo diꞌiti. Uruu dono ukowaada mishiꞌo õdauꞌan. 34 Aonaa õaipan manawun mani pidan kakuwaapan õdauꞌan kaiwuruꞌu; mazan õkowaadan unao ati kaikapa kidaꞌoraꞌa, turuu kizi ukazannaatinan. 35 John uruu lamp kawanuꞌo, maꞌozakaꞌoraz ukanadapan; aizii unao masakaudaꞌu karikaonan ukonaukii-kidan ukanadapanuzu.

36 “Powaꞌa zii John kuwaa ai umanawunun wuruꞌu kakuwaapaꞌoraz õdauꞌu: wuruꞌu õshaꞌapatanii kidaz õdaru aipan kawanaꞌati, naꞌiki wuruꞌu Uaipaniaz zii õshaꞌapatan, ĩnao wuruꞌu kakuwaapaꞌoraz õdauꞌu. Naꞌiki õshaꞌapatanii kida ukainaabata õdaru wuruꞌu dyuudaꞌoraz õgaru. 37 Naꞌiki õdaru kapam kakuwaapaꞌo õdauꞌu. Unao, aonaa uabatauzon uparadan oo utukapauzon uruu. 38 Aonaa uzaamatan Ukuwaa, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa unao mishidan õgaru wuruꞌu Udyuudaniaz. 39 Utominpan padamata kaimanaiman saada-kariwaiz kida Tominkaru Paradan dauꞌu, uzauda-kidan uruu idaꞌaꞌo nii unao ikodan karikaonanuꞌo kakupa-karu, mazan uruu kida kakuwaapaꞌoraz õdauꞌu! 40 Mazan upuꞌu aonaa uzaamatinaꞌazon õꞌidaꞌati, turuu kizi uzaamatan karikaonanuꞌo kakupa-karu.

41 “Õshaꞌapatan aimaakan aonaa õaipan idiꞌo mani pidannao dakotan õgaru umanawunuꞌo nii. 42 Mazan õaitapa unao, aonaa naꞌiaꞌoram marainpan Tominkaru kaimanaiman. 43 Õgaru, õkaawan õdaru uu idaꞌanaꞌo, mazan unao, aonaa unaubaan õgaru. Mazan baꞌorainao kaawan an paaipan ati karikaonan, ĩnaouꞌo nii paꞌan unaubaapa. 44 Upaonarunao naubaan an unao, tuukii ukonaukian, mazan aonaa zoobaba ushaꞌapatan aimaakan Tominkaru baudaꞌapauzon naubaa-kinaa nii unao. Ukauꞌan, naꞌapam nii mooko umishidan uruu?

45 “Aonaa õgaruꞌo nii mani wuruꞌu kiaꞌo niꞌoraz õdaru ati, ‘oiaꞌo ĩnao,’ unao dauꞌan. Kainaꞌa Moses saadauzonii, uruꞌo nii paꞌan wuruꞌu ‘oiaꞌo ĩnao,’ kiaꞌo niꞌoraz, unyukunuu Moses saadanii dauꞌatin puꞌu padamata. 46 Umishidan an mani mishi manawun Moses saadanii, umishida mani padamata õgaru. Ushaꞌapanum kauꞌan, õgaru dauaꞌo wuruꞌu usaadaniaz. 47 Mazan umamishidakan puꞌu Moses saadauzonii kakinaorii, naꞌapam nii dii umishidan õparadan?”

6

Jesus paan 5000 pidannao

(Matthew 14:13-21; Mark 6:30-44; Luke 9:10-17)

1 Aizii udaunaꞌan Jesus taraukan Galilee Karishiiz baza iti, (Tiberias Karishiiz, kiaꞌo udakota-kao kapam.) 2 Iriba pidannao daꞌanpan uruu ĩtukapan idi ushaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan, ukakudanuz karinainao. 3 Jesus makon patominapa-kidaniinao tuma naawazi paawa iti, naꞌii usakanatan ĩtuma. 4 Aizii udono, maonapataꞌo Jewnao Passover Kamoon.

5 Jesus awunuudanaan, utukapa iriba pidannao waꞌatin paꞌidaꞌati. Sariapa ukian Philip ati, “Naꞌikim nii watorian wanyukunui wapaa-kinaa nii ipai wunaouꞌa?” 6 Jesus pishaanuz Philip, utiwaa-kidapan karikaonan uruu, mazan Jesus, uaitapaniꞌi naa naꞌapam nii pashaꞌapainpan.

7 Philip kian uꞌati, “8 kauzu pidan kaudinan winipinaa, aonaa turuu utorian wunao aroapa-kinaa niꞌi, utaa-kao puꞌu mani masakaudaꞌu sodi kida.”

8 Andrew, Simon Peter inawuzuz, uruu kapam Jesus tominapa-kidanii. Ukian Jesus ati, 9 “Kainaꞌa koraidaonaa diidaꞌaꞌa, kainaꞌa uꞌidaꞌa bakaꞌiaudaꞌu barley-baꞌi* naꞌiki dyaꞌutam kopaunao sodi kida. Mazan naꞌapam nii mooko masakaudaꞌu sodiꞌo wanyukunui turuan iribaꞌo manawun pidannao ati?”

10 Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Marii pidannao sakanatan.” Uruꞌu naa ĩdyuudan pidannao sakanatan naa. Pinidi baawu wuruꞌu naꞌiaꞌoraz amazada. Aizii daonaioranao uikoda mani 5000 ĩdyaun. 11 Uruꞌu naa Jesus zaamatan bread naꞌiki utoriinapa-kidan naaz Tominkaru ati, “Kaimanaꞌo pugaru Tominkaru, putaan idi wanyukunui.” Uruu daunaꞌan udyuudan naa utaabiꞌii-kao sakanatapainao ati, aizii kopau naꞌapa kapam unaꞌapatan. Ipai pidan aroopan abaapa kida. 12 Aizii ĩturuudan daunaꞌan paaroopan, Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Aizii uzawada wanyukunui waꞌakun, aonaa uwakudaꞌanaꞌaz.” 13 Uruu idi bakaꞌiaudaꞌuꞌoraz barley-baꞌi waꞌakun diꞌiki, ĩpaidada 12 dazowan kida.

14 Aizii pidannao tukapan idi Jesus shaꞌapatan umanawunuꞌo aimaakan, sariapa ĩkian, “Diꞌi naa wuruꞌu Prophet, saada-kariwai Tominkaru paradan kaunamunaataniaz uwaꞌatin nii.”† 15 Jesus aitapan idi pidannao zaamataꞌazon naa paugaru King nii aonaan puꞌu unyukunuu naꞌapan, uruu idi umakoꞌokan ĩꞌai pabaꞌorantin koshan midukuo iti.

Jesus chiꞌikan wunu paawa an

(Matthew 14:22-33; Mark 6:45-52)

16 Uruu wachuupunin, Jesus tominapa-kidaniinao makon naa Galilee Karishiiz iti. 17 Ĩzaamatan kanawa naꞌiki uruꞌu naa ĩtaraukan Capernaum iti. Marutaꞌakaꞌa naa amazada, aonaa zii Jesus kaawan ĩꞌidaꞌati.

18 Aizii uruu wamarutan idaꞌa, maꞌozakaꞌo awaru kaawan naꞌiki kichanaꞌiki-kii utoman wunu paran. 19 Jesus tominapa-kidaniinao pooratan pakanawan naꞌapaꞌo bii an, 3 oo 4 mile umunapon. Uruꞌu naa ĩtukapan Jesus waꞌatin, wunu paawa an uchiꞌikapan. Uwaꞌatin, atii umaonapatan ĩkanawan idaꞌati. Tuukii ĩtarian uꞌai. 20 Mazan upuꞌaꞌa naa uparadan ĩꞌati, “Manaꞌa utariaꞌanaꞌa! Õgaru wuruꞌu!” 21 Uparadan daunaꞌan, ĩaipan naa upaidinan patuma kanawa zoꞌiti, mazan mashaꞌapakiaka ĩkaawaꞌakan naa pamako-kizi iti.

Pidannao dawatinan Jesus dauꞌu

22 Baꞌoran chaapiꞌiki, pidannao karishii danoma iaꞌoraz ĩwaꞌakinan, ĩaitapanii naꞌaꞌo soo baudaꞌapa kanawa karikaonan. Naꞌiki ĩaitapa kapam aonaa Jesus makon patominapa-kidaniinao tuma uruu kanawa zoꞌan, soo ĩnao karikaonan mako. 23 Mazan kainaꞌa baꞌoran kanawa kida kaawan Tiberias iki, maonapa Naobanai paa-kizi ii pidannao, utoriinapa-kidan daunaꞌan wanyukunui. 24 Aizii pidannao tukapan idi aonaa Jesus nii, naꞌiki aonaa utominapa-kidaniinao nii kapam, uruꞌu naa ĩpaidinan kanawa kida zoꞌiti, naꞌiki ĩmakon naa Capernaum iti, ĩdawatinaꞌanan naa Jesus dauꞌu.

Jesus, uruu wanyukunui aokazi ikiꞌo

25 Ĩikoda Jesus karishii baza iaꞌa naa. Uruꞌu naa ĩkian uꞌati, “Tiichaa, naꞌapainim diꞌi naa pukaawan daꞌatiꞌi?”

26 Jesus kian ĩꞌati, “Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Udawatinan õdauꞌu soo uaroopan idiꞌo abaapa karikaonan, aonaa utukapan idiꞌo mani õshaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan. 27 Aonaa ukaudinaꞌanaꞌa patakaꞌuinauzo wanyukunui dauꞌati. Ukaudin paꞌan wanyukunui dauꞌati karikaonanuꞌoraz kakupa-karu uꞌidaꞌan. Uruu wuruꞌu Daonaiora Aokazi Ikiꞌo taan niꞌoraz unao ati, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru tukapa-kida mishi panyukunuu kaimanan uꞌati.”

28 Aizii ĩkian uꞌati, “Kanom mooko manawun Tominkaru aiapanii washaꞌapatan?”

29 Jesus kian ĩꞌati, “Tominkaru aipan soo umishidan õgaru, padyuudaniaz.”

30 Naꞌiki ĩkian uꞌati, “Kandii mooko umanawunuꞌo aimaakan puaida-kidan nii waꞌati, wamishida-kinaa nii wuruꞌu puparadanuz? 31 Wadokozu-daunnao, ĩnikauzonii wanyukunui, ‘manna’ kiaꞌoraz udakota-kao, mapidantakaꞌo amazada ii. Naꞌapa usaadinpan Tominkaru Paradan idaꞌa, ‘Utaanii ĩꞌati ĩnikan nii aokazi ikiꞌo wanyukunui.’ ”‡

32 Jesus kian ĩꞌati, “Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Aonaa Moses mani wuruꞌu taaꞌoraz aokazi ikiꞌo wanyukunui uꞌati. Õdaru paꞌan wuruꞌu taaꞌoraz aokazi ikiꞌo wanyukunui, mishiꞌoraz kakupa-kinai. 33 Wanyukunui, Tominkaru dyuudaniaz aokazi iki, uruu paꞌan taaꞌoraz kakupa-kinai manawun, pidannao ati.”

34 Sariapa pidannao kian uꞌati, “Naobanai! Putaa mooko waꞌati uruu wanyukunui, naꞌiki ipai kamoo paꞌi putaa waꞌatiz!”

35 Jesus kian ĩꞌati, “Õgaru wuruꞌu wanyukunui kakupa-kinaiz. Naꞌiaꞌoram pidan zaamatinaꞌo õꞌidaꞌati naꞌiki mishidaꞌo õgaru, aonaꞌo nii uzamaziizon naꞌiki aonaꞌo nii umaaradakouzon.

36 “Mazan õkii shaꞌatii uꞌati, utukapaꞌa naa padamata õgaru, mazan upuꞌu aonaa umishidan õgaru. 37 Ipai pidan õdaru taaniaz õꞌati, zaamatinaꞌo nii õꞌidaꞌati. Naꞌiki pidan wuruꞌu zaamatinaꞌoraz õꞌidaꞌati aonaa naꞌapainim nii õkashanauan. 38 Ushaꞌapanum kauꞌan õwaꞌatin daꞌatiꞌi aokazi iki, õshaꞌapataꞌanan dyuudaꞌoraz õgaru aipan kawanaꞌati õshaꞌapatan. Aonaa õwaꞌatin õshaꞌapataꞌanan aimaakan õnyukunuu aipan kawanaꞌati. 39 Naꞌiki dyuudaꞌoraz õgaru, aonaa baudaꞌapa uaipan õwaziwaan pidan pataaniinaouz õꞌati. Mazan uaipan paꞌan õkadishita-kidan ĩdyaun naꞌiki õtaan ĩkakupa-kinaa nii, Tominkaru Ainaa dono. 40 ÕDaru aipan ipai pidan tukapaꞌoraz naꞌiki mishidaꞌoraz uDani, zaamatan karikaonanuꞌo kakupa-karu; naꞌiki õkadishita-kidan nii ĩdyaun karikaonanuꞌo kakupa-karu diꞌiti Tominkaru Ainaa dono.”

41 Uruꞌu naa Jewnao kadakotin-kidan uruu naꞌiki ĩtoꞌoran naa uꞌati, ukian idi, “Õgaru wuruꞌu wanyukunui aokazi ikiꞌoraz kaawan.” 42 Ukauꞌan ĩkian paꞌatiaaka, “Aonaa mooko Jesus mani uruu, Joseph daniz? Waaitapanii naꞌapain udaronao! Naꞌapa diꞌi naa mooko kaiwuruꞌu ukianuz, ‘Õgaru aokazi ikiꞌo õwaꞌatin?’ ”

43 Jesus kian ĩꞌati, “Aonaꞌa naa ukadakoinpaꞌanaꞌa naꞌapa. 44 Õdaru wuruꞌu dyuudaꞌoraz õgaru; naꞌiki aonaa turuu pidan zaamatinan õꞌidaꞌati, soo õdaru minziiwatan dono uruu uzaamatin-kinaa nii õꞌidaꞌati. Naꞌiki õkadishita-kidan nii uruu Tominkaru Ainaa dono. 45 Naꞌapa kotuaꞌo prophet saadauzonii kian, ‘Ipaiꞌo nii Tominkaru tominapa-kidan pidannao.’§ Ukauꞌan kanom dyautaꞌo unyukunuu õdaru paradan dauꞌati, naꞌiki tominpaꞌo uruu diꞌiki, zaamatinaꞌo nii õꞌidaꞌati.

46 “Mazan aonaa naꞌiaꞌoram pidan tukapauzon õdaru, soo wuruꞌu waꞌatiꞌoraz Tominkaru diꞌiki, uruu paꞌan tukapaꞌoraz õdaru. 47 Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Naꞌiaꞌoram pidan mishidaꞌo, zaamataꞌoraꞌa naa karikaonanuꞌo kakupa-karu wuruꞌu. 48 Õgaru wuruꞌu wanyukunui kakupa-kinaiz. 49 Udokozu-daunnao nikauzon puꞌu ‘manna’ mapidantakaꞌo amazada diꞌii, upuꞌu ĩmawakan. 50 Mazan diꞌi naa paꞌan wuruꞌu wanyukunuiz, kaawaꞌoraz aokazi iki, pidan nikaꞌoraz uruu, karikaonanuꞌo nii ukakupan. 51 Õgaru paꞌan wuruꞌu wanyukunui, kaawaꞌoraz aokazi iki, taaꞌoraz kakupa-kinai. Pidan nikan an wuruꞌu wanyukunuiz, uruu karikaonanuꞌo nii ukakupan. Wanyukunui õtaan niꞌoraz uꞌati, uruu õdunaa. Uruu õtaaniaz pidannao kakupa-kinaa nii.”

52 Uruꞌu naa Jewnao shokorodinan uꞌati naꞌiki ĩkian paꞌatiaaka, “Naꞌapam nii mooko arawu itiiman pataan waꞌati padunaa, wanyukunui nii?”

53 Jesus kian ĩꞌati, “Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Umanikakan an Daonaiora Aokazi Ikiꞌo dunaa naꞌiki umatuzakan an uizain, aonaꞌo kakupa-karu nii uꞌidaꞌa. 54 Mazan kanom aroopaꞌo õdunaa dauꞌu naꞌiki tuzaꞌo õizain, uruu karikaonanuꞌo nii paꞌan ukakupan naꞌiki õkadishita-kidan nii uruu Tominkaru Ainaa dono. 55 Õdunaa, uruu mishiꞌo wanyukunui naꞌiki õizain mishiꞌo riwunii. 56 Naꞌiaꞌoram pidan aroopaꞌo õdunaa dauꞌu naꞌiki tuzaꞌo õizain, uruu zaamatinpaꞌo õꞌidaꞌati, naꞌiki õgaru zaamatinpaꞌo uruu idaꞌati kapam. 57 Õdaru Tominkaru taapaꞌoraz kakupa-karu, uruu wuruꞌu dyuudaꞌoraz õgaru. Uruu diꞌikiꞌo õikodan kakupa-karu. Ukauꞌan pidan aroopaꞌoraz õdauꞌu, uikodan nii kakupa-karu õgaru diꞌiki. 58 Ukauꞌan diꞌoraꞌa wuruꞌu wanyukunui kaawaꞌoraz paꞌan aokazi iki, aonaa udokozu-daunnao nikauzonii manna kawanuꞌo mani. Ĩnikauzon puꞌu padamata manna, mazan upuꞌu zii ĩmawakan. Mazan pidan aroopaꞌo diꞌoraꞌa wanyukunui dauꞌu, karikaonanuꞌo nii paꞌan ukakupan.”

59 Jesus kakuwaatinanuz kaikapaꞌa, utominapatin-kidan donoꞌo pidannao synagogue* ii.

Jesus kuwaa taaꞌoraz karikaonanuꞌo kakupa-karu

60 Aizii ĩabatan idi naꞌapaꞌo kuwai, iriba daꞌanapatinainaouz uruu, kian, “Dadaraꞌo manawun ukuwaa. Kanom turuu uabatapan kaiwuruꞌu ukuwaaz?”

61 Mazan Jesus, uaitapa naꞌapam patominapa-kidaniinao kadakotin-kidan pakuwaa. Sariapa ukian ĩꞌati, “Ukaziwaa-kida zii õparadan? 62 Naꞌapam dii mani ukian utukapan an Daonaiora Aokazi Ikiꞌo sawatinan powaa iti pawaꞌati-kizi iti? 63 Pudiꞌitapan an soo nanai dauaꞌo karikaonan, uruu mazanuꞌo karikaonan wuruꞌu. Kaimanaꞌo Doronaa paꞌan wuruꞌu kaawa-kidaꞌoraz kakupa-karu. Wuruꞌu õparadan kidaz, unao atiꞌoraz, aonaa nanai dauaꞌo mani, mazan doronai dauaꞌo, naꞌiki ukakupa-kinaa niꞌo. 64 Mazan upuꞌu zii kainaꞌa pabiꞌi kida unao aonaa umishidan.” (Jesus aitapanii sariapa patominapa-kidan diꞌikiꞌo ĩdyaun, naꞌiaꞌoram aonaꞌo nii ĩmishidan. Naꞌiki uaitapa naꞌiaꞌoram nii kaakapaa paugaru tarubainao ati.) 65 Naꞌiki Jesus kian koshan, “Kaikapaꞌo atiꞌo tawuruꞌu õkianuz uꞌati, aonaa turuu pidan zaamatinan õꞌidaꞌati, soo õdaru Tominkaru naꞌakan dono õꞌidaꞌati ĩdyaun.”

66 Naꞌikiꞌoraꞌa naa iriba utominapa-kidaniinao muudinan naa uꞌai, aonaa powaꞌa ĩmakon utuma. 67 Uruu idi Jesus kian wunao atiꞌi 12 patominapa-kidaniinaouz, “Unao mani, umuudinan niꞌi naa kapam õꞌai?”

68 Simon Peter kian uꞌati, “Naobanai, kanom diꞌitiꞌo nii mooko wamakon? Pugaru idaꞌa paꞌan parada-karu kida taaꞌoraz karikaonanuꞌo kakupa-karu. 69 Naꞌiki, aizii wamishida naꞌiki waaitapa pugaru umanawunuꞌo, Tominkaru diꞌikiꞌo puwaꞌatin!”

70 Jesus kian ĩꞌati, “Õgaru zaamataꞌoraz 12 unao. Mazan baudaꞌapa unao, Satan!” 71 Unaꞌapanuz Judas Iscariot dauaꞌo wuruꞌu (Simon Iscariot daniz); uruu 12 tumaꞌo uaitinpan, uruꞌo nii zaamata-kida Jesus.

7

Paꞌinawuzunao dyuudan Jesus makon Judea Baara iti

1 Uruu daunaꞌan, Jesus morowautapan naꞌiiꞌaka wiizai kawanaꞌati, Galilee Baara ii kidaꞌoraz. Aonaa uaipan pachiꞌikinan Judea Baara ii aka, ushaꞌapanum kauꞌan Jewnao zowaunaanao zaudapanii uruu naꞌii, ĩaipan pazowiinuzu. 2 Naꞌiki uruu dono maonapataꞌo Jewnao baokopainpauzon kamoon, ĩkawiizibatinauzon.* 3 Uruu idi Jesus inawuzunao kian uꞌati, “Pugaru mani? Kanom nii aonaꞌa naa pumakon Judea Baara iti, abatauzonao pukuwaa tukapa kizi wuruꞌu pushaꞌapaapanii kidaz? 4 Aonaa naꞌiaꞌoram pidan dizapaꞌo pashaꞌapaapan aimaakan, uaipan an pidannao aitapan kaimanaiman kanom kaduz paugaru. Pushaꞌapaapan an aimaakan, marinaꞌa naa ipai pidannao aitapan!” 5 (Aizii wuruꞌu uꞌinawuzunaouz, aonaa ĩmishidan uruu.)

6 Jesus kian ĩꞌati, “Aonaa zii mazan amazada kaawan õꞌati õmako-kinaa nii naꞌiti. Mazan unao, turuu umakon naꞌapainim karikaonan, uaipan kawanaꞌati. 7 Aonaa kanom dikin ii pidannao toꞌora-kizaitapan unao. Mazan õgaru ĩtoꞌora-kizaitapanii, õkakuwaapan idi ĩꞌoian dauꞌu. 8 Umakoꞌo naa baokopainapa-kizai iti. Mazan õgaru, aonaꞌo nii zii õmakon, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa zii amazada kaawan õꞌati.” 9 Jesus paradan daunaꞌan naꞌapa, unaꞌian zii Galilee Baara ii.

Jesus Jerusalem ii

10 Mazan uꞌinawuzunao makon daunaꞌan baokopainapa-kizai iti, uruꞌu naa Jesus makon kapam. Umakon naꞌiti dizinapa, aonaa kizi pidannao aitapan naꞌiam uruu. 11 Naꞌii, baokopainapa-kizai ii, Jewnao zowaunaanao dawatinan udauꞌu pidannao bii an, “Aonaa utukapan tawuruꞌu pidanaz?” ĩkian pidannao ati.

12 Aizii uruu dono, iriba pidannao paradinan mashaudaꞌu kida Jesus dauꞌu. Baꞌorainao kian, “Kaimanaꞌo pidan uruu.” Mazan baꞌorainao kian, “Aonaa kaimanaꞌo pidan mani uruu, soo umariidapan karikaonan pidannao.” 13 Mazan aonaa naꞌiaꞌoram pidan diwadan paparadan, ĩtarian idi Jewnao zowaunaanao ai.

14 Aizii 4 kamoꞌo naa baokopainapa-karu, uruu zii Jesus makon Tominkaru Dapu iti. Naꞌiaꞌa naa utominapa-kidan pidannao. 15 Aizii Jewnao zowaunaanao abatan idi utominapa-kidan pidannao kaimanaiman manawun, tuukii ĩdiꞌitinpan uaitapan dauꞌan. Sariapa ĩkian udauꞌati, “Naꞌapam dii mooko arawu aitapan kaikapaꞌa naa manawunuꞌu? Aonaa naꞌapainim padamata tiichaanao tominapa-kidauzon uruu!”

16 Jesus kian ĩꞌati, “Wuruꞌu õkuwaa kidaz aonaa õtomanii mani. Tominkaru, dyuudaꞌoraz õgaru, uruu diꞌikiꞌo wuruꞌu õkuwaa kidaz. 17 Pidan minziiwataꞌo panyukunuu Tominkaru kaudin-kizi dauꞌati, uruꞌo nii paꞌan aitapa õkuwaa, Tominkaru diꞌikiꞌo, oo õtomanii karikaonan. 18 Pidan kakuwaapan an paaipan ati karikaonan, utiwaan pamanawun-tinan wuruꞌu. Mazan pidan kakuwaapaꞌo pamanawunutapaꞌazon idi dyuudaꞌo paugaru; uruu kaimanaꞌo pidan, naꞌiki mishiꞌo uparadan. 19 Mishi, Moses taanii unao ati ukakinaorinaa. Mazan aonaa naꞌiaꞌoram unao mishiꞌo utaapan wuruꞌu kakinaoriiz. Mazan kandii nii uzowiaꞌazon õgaru?”

20 Aizii pidannao kian uꞌati, “Kainaꞌa oiaꞌo doronai puꞌidaꞌa! Kanom mooko puꞌitiiman zowiaꞌazoo pugaru?”

21 Jesus kian ĩꞌati, “Kainaꞌa baudaꞌapa õshaꞌapatanii umanawunuꞌo aimaakan Sookapa-karu Kamoon dono, naꞌiki tuukii unao diꞌitinpan udauꞌu. 22 Mazan upuꞌu zii, utaapadan udani daonaioranao choota-kao† sookapauzo-karu kamoo dono, ĩkainaabatin-kinaa Jewnao nii, Moses taan idi naꞌapaꞌo kakinaorii. (Mazan aonaa Moses diꞌikiꞌo mani wuruꞌu naꞌapaꞌo sakadinanuz, uruu dokozu-daunnao paꞌan wuruꞌu sakadaꞌoraz naꞌapaꞌo.) 23 Aizii utaapadan puꞌu udani choota-kao Sookapa-karu Kamoon dono, uruu aonaa kizi unao dikintapan Moses taaniaz kakinaorii. Kandii nii mooko utoꞌoran õꞌati õsaabaan idi paꞌan kaimanaiman pidan nanaa Sookapa-karu Kamoon dono? 24 Aonaꞌa udiꞌitapaꞌanaꞌa õshaꞌapataniaz aimaakan oiaꞌo nii. Mazan udiꞌitapa wuruꞌu õshaꞌapataniaz aimaakan kaimanaꞌo nii paꞌan.”

Christ mani wuruꞌu Jesus?

25 Kainaꞌa Jerusalem sannao bii ikiinao pidannao, ĩkian Jesus dauꞌati paꞌatiaaka, “Aonaa mooko arawuꞌu mani tawuruꞌu ĩtiwautaniaz pazowii-kidan? 26 Aizii diꞌi naa uparadinan iribaꞌo pidan ati. Naꞌiki aonaa kanom waꞌatin ĩtowaudaꞌuaꞌanan uruu! Jewnao zowaunaanao aitapaniꞌi naa shaꞌa uruu Christ‡ kii-kizaiz? 27 Mazan Christ kaawan dono, aonaꞌo nii pidan aitapan naꞌikiꞌoram uwaꞌatin. Mazan arawuꞌu, waaitapa naꞌikiꞌoram uwaꞌatin.”

28 Aizii Jesus tominapatin-kidan puꞌu pidannao Tominkaru Dapu ii, ukian diiwaꞌo idaꞌan, “Uaitapanii mooko õgaru naꞌiki naꞌikiꞌoram õwaꞌatin? Aonaa õꞌidaꞌaꞌo mani õwaꞌatin! Dyuudaꞌoraz õgaru, uruu mishiꞌo, naꞌiki uruu diꞌikiꞌo õwaꞌatin. Unao aonaa uaitapauzon uruu. 29 Mazan õgaru õaitapanii uruu, ushaꞌapanum kauꞌan uruu diꞌikiꞌo õwaꞌatin, naꞌiki uruu paꞌan wuruꞌu dyuudaꞌoraz õgaru.”

30 Uruꞌu naa ĩaipan pazaamataꞌakan Jesus sariapa naꞌii, mazan aonaa kanom zaamatan uruu, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa zii amazada kaawan uzaamata-kinao nii. 31 Mazan iriba naꞌiainao pidannao mishidan uruu, naꞌiki ĩkian, “Baꞌoran kaawan an, dakotinaꞌo Christ nii, turuu mani mooko ushaꞌapatan powaꞌa zii umanawun kidaꞌo aimaakan arawuꞌu shaꞌapatanii kida aiaꞌa?”

Jewnao zowaunaanao aipan pazaamata-kidan Jesus

32 Aizii Phariseenao abatankan naa naꞌapam pidannao kian paꞌatiaaka, mashaudaꞌu padamata Jesus dauꞌan. Uruꞌu naa ĩbaokopatinan faadaanao zowaunaanao tuma, udaunaꞌan ĩdyuudan naa watchmantapainao Tominkaru Dapu ĩzaamatanaka kizi Jesus.

33 Jesus kian, “Õnaꞌan nii zii utuma baukapaꞌa naa, udaunaꞌan õkiwan niꞌi naa dyuudaꞌoraz õgaru diꞌiti. 34 Udawatinan nii õdauꞌu mazan aonaꞌo nii uikodan õgaru. Aonaa turuu unao makon õmakoꞌozoo-kizi iti.”

35 Uruꞌu naa Jewnao zowaunaanao kian paꞌatiaaka, “Naꞌitiꞌoram mani umakoꞌozon, aonaa kizi turuu waikodan uruu? Umakoꞌozon shaꞌa Jewnao diꞌiti, mashaapainaouz Greeknao wiizi ii aka, utominapa-kidaꞌanan Greeknao?§ 36 Naꞌapaꞌoram dauꞌatiꞌo dii wuruꞌu, ‘Udawatinan nii õdauꞌu, mazan aonaꞌo nii uikodan õgaru,’ naꞌiki ‘Aonaa turuu umakon õmakoꞌozoo-kizi iti,’ ukianuz?” ĩkian.

Wunu kakupa-kinai

37 Dawuꞌitiiniꞌo kamoo baokopainapa-karuz, uruu umanawunuꞌo manawun kamoo. Uruu kamoo idaꞌa Jesus kadishitan naꞌiki uparadan diiwaꞌo idaꞌan, “Kanom maaradakoꞌo marii uwaꞌatin õꞌidaꞌati, õtaa kizi uꞌati utuzan nii. 38 Saada-kariwaiz Tominkaru Paradan kian kawanaꞌati, ‘Kanom mishidaꞌo õgaru, uruu diꞌikiꞌo nii wunu taaꞌoraz kakupa-kinaa shootapan.’ ” 39 Jesus kadakotinanuz, Kaimanaꞌo Doronaa dauaꞌo wuruꞌu. Uruu wuruꞌu taa-karu niꞌoraz mishidainao ati. Uruu dono aonaa zii Kaimanaꞌo Doronaa taa-kao mishidainao ati, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa zii Jesus sawata-kao umanawunuꞌo idaꞌan.

Panaꞌa kida parada-karu
Jesus dauꞌan

40 Jesus paradan daunaꞌan, iriba abatainaouz uparadan, ĩkian udauꞌan, “Diꞌoraꞌa pidan uruꞌu naa Prophet, uruꞌu naa wazaudapaniaz!”

41 Baꞌorainao kian, “Uruꞌu naa Christ!” Mazan baꞌorainao kian, “Aonaa uruu mani wuruꞌu! Galilee Baara ikiꞌo nii mooko Christ waꞌatin? 42 Aonaa mooko saada-kariwaiz kida Tominkaru Paradan kian, David Takaan-daunuꞌo nii Christ, naꞌiki ushakatan nii Bethlehem ii, David mashaapauzo-kizi ii?”

43 Uruu panaꞌa kida pidannao paradan Jesus dauꞌan. 44 Aizii baꞌorainao, ĩaipan naa padamata pazaamataꞌakan Jesus, marii kizi utaraa-kao, mazan aonaa kanom zaamatan zii uruu.

Jewnao zowaunaanao
aonaa ĩmishidan Jesus

45 Uruu daunaꞌan watchmantapainao Tominkaru Dapu (tawuruꞌu dyuuda-kariwainaouz ĩzaamataꞌanan Jesus) ĩkaawan naa powaa ati faadaanao zowaunaanao naꞌiki Phariseenao idaꞌati. Uruꞌu naa ĩkian, “Kandii nii aonaa unaꞌakan uruu waꞌidaꞌati?”

46 Aizii watchmantapainao kian ĩꞌati, “Aonaa naꞌiaꞌoram pidan paradauzon naꞌapa uruu kawan!”

47 Uruꞌu naa Phariseenao kian ĩꞌati, “Upozawata-kidan naa mooko kapam unao kaiwuruꞌu? 48 Uabatauzo mooko faadaanao zowaunaanao bii ikiꞌo, oo baudaꞌapa Pharisee mishidaꞌo uruu? 49 Mazan wuruꞌu daꞌanpainaouz uruu, aonaa ĩaitapan Moses taauzonii kakinaorii dauꞌu. Ukauꞌan Tominkaru patakaꞌutan nii ĩdyaun!”

50 Naꞌaꞌo ĩtuma Nicodemus, uruu Pharisee kapam; uruu makonkaꞌoraz Jesus diꞌii kiwiiniꞌo dono zii. Ukian patumainao ati, 51 “Wakakinaorinaa kian kawanaꞌati, aonaa turuu wakabootan pidan oiaꞌo diꞌiti, wamaabatakan uaꞌii zii naꞌapam ukian naꞌiki wamaaitapakan uaꞌii zii kanom manawun wuruꞌu ushaꞌapaapanuz.”

52 Aizii ĩkian uꞌati, “Pugaru kapam Galilee Baara san, mishii? Putominpan an Tominkaru Paradan saada-kariwai dauꞌu, putukapan nii, aonaa naꞌapainim nii prophet waꞌatin Galilee Baara iki.”

53 [Uruu daunaꞌan ipai pidannao kiwaꞌakan kidaꞌa naa padapu iti.

8

Zuna kootowapa-kida-kao obaꞌorantapan idi

1 Aizii Jesus, umakon naa Olive Naawa iti. 2 Baꞌoran kamoo, wakanadaꞌakan zii ukaawaꞌakan naa powaa ati Tominkaru Dapu ati. Pidannao kaawa-kaawan kidaꞌa naa uꞌidaꞌati. Jesus sakanatan naꞌiki uruꞌu naa utominapa-kidan koshan pidannao. 3 Upuꞌu tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu naꞌiki Phariseenao kaawa-kidaꞌakan zun, zaamata-kariwai obaꞌorantapan idi. Orooꞌo naa ĩkadishita-kidan pidannao kanaapu ii.

4 Udaunaꞌan ĩkian Jesus ati, “Tiichaa. Diꞌoraꞌa zun ikoda-kariwai odaꞌawupan baꞌoran daiaru tuma. 5 Moses taanii kakinaorii kian, zun naꞌapaꞌo, marii ozowii-kao, oboo-kao idaꞌan kuba idi. Aizii pugaru mani, naꞌapam dii pukian naꞌapaꞌo dauꞌati?”

6 Ĩnaꞌapanuz uꞌati, ĩabataꞌazon karikaonan naꞌiam uparadan panaꞌitin kakinaorii ai, ĩdakoapa-kinaa nii uruu naobanainao kanaapu ii. Mazan Jesus dawukaꞌakan pasakanatapa-kiziꞌi, usaadapaꞌakan pakaꞌu shuwu idi kaatu idaꞌa. 7 Ĩpishautan puꞌu zii uruu, Jesus saabainaꞌakan koshan pasakanatapa-kiziꞌi. Uruꞌu naa ukian ĩꞌati, “Naꞌiaꞌoram pidan unao bii aꞌo aonaa naꞌapainiꞌoram ushaꞌapatan oiaꞌo. Marii uruu kiwiiniꞌo nii boowan oroo.” 8 Udaunaꞌan udawukaꞌakan koshan. Naꞌapa koshan usaadapan pakaꞌu shuwu idi.

9 Ĩabatan idi naꞌapam Jesus kian paꞌati, baudaꞌapa kida ĩmakon Jesus ai, atii ipai ĩmakon. Tunarunaonao kiwiin ĩmakoꞌokan, udaunaꞌan paꞌinainao, ĩwaꞌakaꞌakan naa Jesus. Aizii wuruꞌu zunaabaz, pakawan zii okadishitapan naꞌii. 10 Jesus saabainan pasakanatapa-kiziꞌi koshan. Uruꞌu naa ukian oꞌati, “Naꞌiam naa ĩdyaun? Aonaa kanom waꞌakinan, kabootaꞌo nii pugaru oiaꞌo diꞌiti?”

11 “Aonaa,” okian uꞌati.

Naꞌiki Jesus kian oꞌati, “Õgaru, aonaꞌo nii kapam õkabootan oiaꞌo diꞌiti pugaru. Pumakoꞌo naa, mazan aonaꞌa naa pushaꞌapataꞌanaꞌa oiaꞌo koshan.”]*

Jesus kanadaꞌo kawanuꞌo imiꞌi baara sannao ati

12 Baudaꞌapa kamoo, Jesus kakinaopan koshan pidannao, ukian ĩꞌati, “Õgaru wuruꞌu kanadapaꞌoraz imiꞌi baara sannao ati. Pidan zaamatinan an õꞌidaꞌati, kanadaꞌo-karuaꞌo nii umashaapan, naꞌiki aonaa naꞌapainim nii ubaiaapan marutaꞌo. Wuruꞌu kanadaꞌoraz, uruu kakupa-kinai manawun.”

13 Phariseenao kian uꞌati, “Pugaru, puꞌidaꞌaꞌoraꞌa naa karikaonan pukakuwaapan, aonaa turuu puparadan mishida-kao.”

14 Jesus kian ĩꞌati, “Mishi õꞌidaꞌaꞌo õkakuwaapan, mazan upuꞌu turuu õkuwaa mishida-kao! Ushaꞌapanum kauꞌan õaitapa naꞌikiꞌoram õwaꞌatin naꞌiki naꞌitiꞌoram õmakopan. Unao, aonaa uaitapan naꞌikiꞌoram õwaꞌatin oo naꞌitiꞌoram õmakopan. 15 Unao, udakotan pidan oiaꞌo nii, soo uzauda-kidan karikaonan. Õgaru, aonaa naꞌapa mani õdakotan pidan oiaꞌo nii. 16 Mazan ‘oiaꞌo uruu,’ oo, ‘kaimanaꞌo uruu,’ õkian an pidan dauꞌati, uruu mishiꞌo paꞌan wuruꞌu õnaꞌapanuz, ushaꞌapanum kauꞌan, aonaa õbaꞌorantinaꞌo mani wuruꞌu õnaꞌapanuz. Õdaru dyuudaꞌoraz õgaru, tumaꞌo wuruꞌu õgaruz. 17 Ukakinaorinaa kian, ‘Dyaꞌutamaꞌo pidannao kakuwaapan an naꞌapa kida manawun baudaꞌapaꞌo aimaakan dauꞌu, uruu aitapa-kao mishiꞌo wuruꞌu ĩkuwaaz.’ 18 Õkakuwaapan õdauꞌu, naꞌapa manawun õdaru, dyuudaꞌoraz õgaru kakuwaapan kawan õdauꞌu.”

19 Ĩkian uꞌati, “Naꞌiam dii mooko puDaru?”

Jesus kian ĩꞌati, “Unao, aonaa uaitapan kanom õgaru, ukauꞌan aonaa uaitapan õDaru! Uaitapan an mani õgaru, uaitapa mani õDaru kapam.”

20 Jesus paradan naꞌapa utominapa-kidan donoꞌo pidannao Tominkaru Dapu ii, maonapa puraata tauzo-kizinao ii, (Tominkaru Dapu tannaa niꞌoraz). Mazan aonaa naꞌiaꞌoram pidan zaamatan uruu, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa zii amazada kaawan uzaamata-kinao nii.

Jesus kakinaopan mamishida-kainao paugaru

21 Aizii Jesus kian ĩꞌati koshan, “Õmakon niꞌi naa diꞌikiꞌi. Udawatan nii õgaru, mazan umawakan nii uꞌoian biiꞌi. Õmakoꞌozoo-kizi iti, aonaa unao kaꞌiitan umakon.”

22 Ukauꞌan, Jewnao zowaunaanao kian paꞌatiaaka. “Pazowiinaꞌazon dauꞌatiꞌo õaitapan wuruꞌu ukianuz, ‘Õmakoꞌozoo-kizi iti, aonaa unao kaꞌiitan umakon,’ ukianuz?”

23 Jesus kian, “Unao, daꞌa sannao karikaonanuꞌu; õgaru, doko ikiꞌo paꞌan õwaꞌatin. Unao imiꞌi baara sannao! Õgaru, aonaa imiꞌi baara san mani. 24 Uruu idiꞌo tawuruꞌu õkianuz uꞌati, umawakan nii uꞌoian biiꞌi. Mishiꞌo nii umawakan uꞌoian biiꞌi, umamishidakan idi õgaruꞌu naa wuruꞌu.”

25 “Kanom mooko pugaru?” ĩkian uꞌati.

Jesus kian, “Õgaru wuruꞌu, õkowaadaniaz uꞌati kiwiin zii. 26 ‘Oiaꞌo,’ turuaꞌo õkian unao dauꞌati, mazan aonaꞌo nii õnaꞌapan, ushaꞌapanum kauꞌan, õparadan soo dyuudaꞌoraz õgaru dyuudan kawanaꞌati, naꞌiki õaitapa uruu sakitapaꞌo uparadan. Kanom õabatanii uruu diꞌiki, uruu õkowaada pidannao ati daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa.”

27 Aonaa ĩaitapan uparadinan paDaru aokazi iaꞌo dauaꞌo wuruꞌu. 28 Uruu idi Jesus kian ĩꞌati, “Usawatan donoꞌo naa Daonaiora Aokazi Ikiꞌo, uaitapan niꞌi naa mishi õgaruꞌu naa wuruꞌu. Uruu dono uaitapan nii, õshaꞌapatan aimaakan aonaa õaipan atiꞌo mani, mazan õparadan naꞌapa manawun õdaru tominapa-kidan kawanaꞌati õgaru. 29 Aizii dyuudaꞌoraz õgaru, karikaonanuꞌo unaꞌauzon õtuma, aonaꞌo nii uwaꞌakauzon õgaru õbaꞌorantin, ushaꞌapanum kauꞌan ukonaukii-kidanii ipai aimaakan õshaꞌapatanii.”

30 Iriba pidannao mishidan Jesus, ĩabatan idi naꞌapam ukian.

Abraham dainao

31 Ukauꞌan Jesus kian Jewnao ati mishidainaouz uruu, “Karikaonanun an uizoꞌatipan õkakinaori, uruu mishiꞌo õpidanannao unao. 32 Uaitapan nii mishiꞌo kuwai Tominkaru diꞌikiꞌo. Naꞌiki mishiꞌo kuwai muudin-kidan nii unao upoitoruitapa-kao ai.”

33 Ĩkian Jesus ati, “Abraham takaan-daunnao mazan waunao, naꞌiki aonaa naꞌapainiꞌoram baꞌoran naobanai poitoruitapauzon waunao. Naꞌapaꞌoram atiꞌo dii kaiwuruꞌu, ‘mishiꞌo kuwai muudin-kidan nii unao upoitoruitapa-kao ai,’ pukianuz?”

34 Jesus kian ĩꞌati, “Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz uꞌati: Pidan shaꞌapataꞌo oiaꞌo, uruu oiaꞌo poitoru wuruꞌu. 35 Aonaa karikaonanuꞌo nii mani naobanai taapan papoitoru padapuꞌu. Mazan udani, karikaonanuꞌo nii paꞌan utaapa-kao naobanai dani nii. 36 Ukauꞌan Tominkaru Dani muudin-kidan an unao upoitoruitapa-kao ai, mishiꞌo nii manawun aonaa poitoruiꞌi naa mani unao. 37 Õaitapa Abraham takaan-daunnao unao. Mazan upuꞌu zii uzowiaꞌazon õgaru, ushaꞌapanum kauꞌan, aonaa utaapan kaimanaiman õkuwaa unyukunuu ii. 38 Õgaru, õkakuwaapan õDaru tukapa-kidanii dauaꞌo õꞌati. Unao, ushaꞌapatan aimaakan udaru kian kawanaꞌati.”

39 Aizii ĩkian uꞌati, “Abraham mazan wadaru nii.”

Jesus kian ĩꞌati, “Umishiin an mani Abraham dainao unao, naꞌapa mani umashaapan uruu mashaapauzon kawan. 40 Õabatan kawanaꞌati mishiꞌo kuwai Tominkaru diꞌiki, uruu õkowaada unao ati. Mazan upuꞌu zii uzowiaꞌazon õgaru. Abraham, aonaa naꞌapaꞌo mani ukaduz! 41 Unao shaꞌapaapanii kidaz, udaru kaudin-kizi paꞌan wuruꞌu.”

Naꞌiki ĩkian uꞌati, “Tominkaru, uruu mazan baudaꞌapa wadaru. Aonaa baꞌoran wadaru nii.”

Satan dainao

42 Jesus kian ĩꞌati, “Umishiin an mani udaru Tominkaru, umarainapa mani õgaru, ushaꞌapanum kauꞌan uruu diꞌikiꞌo õwaꞌatin. Uruu dyuudanii õgaru, aonaa õaipanaꞌatiꞌo mani wuruꞌu õwaꞌatinuz. 43 Kandii nii aonaa uaitapan zoobaba kaiwuruꞌu õparadanuz? Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa uzaamataꞌazon õkuwaa. 44 Unao Satan dainao, uruu idiꞌo ushaꞌapataꞌazon aimaakan udaru aipan kawanaꞌati. Uruu, sakadin-kizai ikiꞌo uzowian pidan, naꞌiki aonaa naꞌapainim ukonaukii-kidan mishiꞌo kuwai, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa naꞌapainim uparadan mishiin. Uruu mariidinauzo naꞌiki ipai mariidinauzonao tomin-kizi!

45 “Õgaru, mishiꞌo paꞌan õkuwaa, mazan uruu idiꞌo aonaa unao mishidan õparadan. 46 Naꞌiaꞌoram dii pidan kaidaꞌaꞌa, turuaꞌo ukainaabatan õꞌoian? Õkowaadan puꞌu mishiꞌo, mazan kandii nii aonaa umishidan õparadan? 47 Tominkaru pidanan, uruu abata Tominkaru paradan. Unao, aonaa uzaamatan Tominkaru paradan kida, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa upidanannao mani unao.”

Jesus paradan padauꞌan

48 Aizii Jewnao kian Jesus ati, “Waaitapa shaꞌatii, wakianuz pudauꞌati, Samaria san pugaru, naꞌiki oiaꞌo doronai zaamatapanii.”

49 Jesus kian ĩꞌati, “Aonaa oiaꞌo doronai zaamatapan õgaru, aonaa masakaudaꞌu. Õgaru, umanawunuꞌo nii õtaapan õDaru, mazan unao, aonaa utaapan õgaru umanawunuꞌo nii. 50 Õgaru, aonaa õaipinan umanawunuꞌo nii. Mazan kainaꞌa baudaꞌapa paꞌan, aipaꞌo õtaapa-kao umanawunuꞌo nii, naꞌiki uruꞌo nii aitapa naꞌapam pashaꞌapatan õgaru. 51 Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Pidan izoꞌatipan an õkakinaori, aonaa naꞌapainim nii umawakauzon.”

52 Uruꞌu naa Jewnao kian uꞌati, “Aizii waaitapa, kainaꞌa mishi oiaꞌo doronai puꞌidaꞌa! Abraham mawaka uruu, prophetnao mawaka ĩnao kapam. Mazan upuꞌu zii pukian, ‘Pidan izoꞌatipan an õkakinaori, aonaa naꞌapainim nii umawakauzon.’ 53 Oo puwazootapanii shaꞌa wadaru Abraham umanawunun? Uruu mawakaꞌa naa, prophetnao naꞌapa kapam. Kanom kaduz mooko puꞌitiiman pugaru?”

54 Aizii Jesus kian ĩꞌati, “Õdakotinan an õꞌidaꞌa umanawunuꞌo nii, madiwautapa-kaꞌo wuruꞌu. ÕDaru paꞌan wuruꞌu umanawunutapaꞌoraz õgaru. Uruu unao dakotaniaz uTominkarun nii. 55 Unao, aonaa uaitapauzon uruu, mazan õgaru, õaitapa paꞌan uruu. Aizii ‘Aonaa õaitapauzon uruu,’ õkian an, mariidinauzo õgaru, naꞌapa unao kawan. Mazan õgaru, õaitapanii paꞌan uruu, ukauꞌan õizoꞌati uparadan. 56 Udaru Abraham, tuukii ukonaukian uaitapan idi patukapan nii zii õkaawan. Naꞌiki utukapa mishi õkaawan, uruu idi tuukii ukonaukian.”

57 Jewnao kian uꞌati, “Aonaa zii putunarunaoun,† mazan naꞌapa dii mooko putukapan Abraham?”

58 Jesus kian ĩꞌati, “Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Õgaru naꞌaꞌoraꞌa naa Abraham tominan uaꞌii.”

59 Uruꞌu naa ĩzaamataꞌakan kuba kida paboori nii, ĩzowiaꞌakaꞌazon naa uruu. Mazan Jesus dizinaꞌakan ĩꞌai, umakoꞌokan pidannao bii an aka, naꞌiki umakoꞌokan naa Tominkaru Dapu iki.

9

Jesus saabaan ishaawunuꞌo awun

1 Pamakopan puꞌu, Jesus tukapan pidan pashakatan ikiꞌo uꞌishaawunun. 2 Sariapa utominapa-kidaniinao pishaanuzu, “Tiichaa, kanom oian idiꞌo arawu shakatan ishaawun nii, paꞌoian idiꞌo oo udaronao oian idiꞌo?”

3 Jesus kian ĩꞌati, “Ushakatan ishaawun nii, aonaa paꞌoian, oo udaronao oian idiꞌo mani, mazan uꞌishaawunun idaꞌanaꞌo nii Tominkaru maꞌozakan kainaabata-kao. 4 Wakanadan puꞌu zii, marii washaꞌapaapa dyuudaꞌoraz õgaru aiapanii washaꞌapatan; kainaꞌiki marutaꞌo waꞌatin, uruu dono aonaa naꞌitim niꞌi naa kaudin-karu. 5 Õnaꞌan kawanaꞌati daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, õgaru wuruꞌu kanadaꞌoraz imiꞌi baara idaꞌa.”

6 Jesus kian daunaꞌan naꞌapa, usopitan pazaadako imiꞌi baara ati. Udaunaꞌan urauaꞌakanuz imiꞌi tuma, naꞌiki uruu idi uzichian naa ishaawun awun. 7 Ukian uꞌati, “Aizii puchikaanaka daari puawun ai Siloam Baoko ii.” (Siloam, kii-karu dyuuda-kariwai kiaꞌo Jewnao paradan idaꞌan.) Uruꞌu naa umakon uchikaankan naa paawun. Ukiwan powaa ati kaimanaꞌa naa utukapaꞌakan.

8 Aizii umin-dazabazinao, naꞌiki baꞌoran pidannao naudinaꞌoraz naa ĩtukapauzon upishautan aimaakan pidannao ai, ĩkian paꞌatiaaka, “Aonaa mooko arawu mani tawuruꞌu sakanatapauzoz naꞌiki pishautauzoz pidannao aimaakan kida dauꞌati?”

9 Baꞌorainao kian, “Uruu wuruꞌu,” mazan baꞌorainao kian, “Aonaa uruu mani, soo uaidinpan karikaonan naꞌapa uruu kawan.”

Mazan uruu kian ĩꞌati, “Õgaru daꞌi tawuruꞌu pishautauzoz pidannao aimaakan dauꞌati.”

10 Ĩkian uꞌati, “Mazan naꞌapa diꞌi naa puawun saabainaꞌakan, putukapa-kinaa nii?”

11 Ukian ĩꞌati, “Pidan Jesus kiaꞌo uꞌuu, utomaꞌakan daari naꞌiki udaunaꞌan uzichian õawun uꞌidi, udaunaꞌan udyuudan õchikaankan õawun Siloam Baoko ii. Õchikaan daunaꞌan daari õawun ai, kaimanaꞌa naa õtukapaꞌakan.”

12 Ĩpishaan uruu, “Naꞌiam dii uruu?” ĩkian.

“Aonaa õaitapan,” ukian ĩꞌati.

Phariseenao aitapaꞌazon kanom tukapa-kidanii ishaawun

13 Udaunaꞌan ĩꞌuaꞌatiitan naa uruu Phariseenao diꞌiti. 14 Jesus tomanuz daari naꞌiki usaabaanuz pidan awun, Sookapa-karu Kamoon donoꞌo. 15 Uruꞌu naa Phariseenao pishaan koshan uruu, naꞌapaꞌoram naa uikodan patukapa-kinaa nii. Ukian ĩꞌati, “Uzichiaꞌakan daari õawun idaꞌan, udaunaꞌan õchikaan õawun baara, naꞌikiꞌo kaimanaꞌa naa õtukapaꞌakan.”

16 Baokoinao Phariseenao kian, “Pidan shaꞌapataꞌoraz aimaakan kaikapaꞌa, aonaa Tominkaru diꞌikiꞌo mani uwaꞌatin wuruꞌu, ushaꞌapanum kauꞌan, kaudin uruu Sookapa-karu Kamoon dono.” Baokoinao kian, “Mazan naꞌapa dii mooko oiaꞌo pidan turuan pashaꞌapatan umanawunuꞌo aimaakan kida kaikapaꞌa?” Uruu panaꞌa sodi kida ĩdiꞌitinpan.

17 Uruꞌu naa Phariseenao pishaan uruu koshan, “Pukian usaabaanii puawun, ukauꞌan naꞌapam dii pukian udauꞌan?”

Ukian ĩꞌati, “Tominkaru prophetin uruu.”

18 Jewnao zowaunaanao, aonaa ĩmishidaꞌazon ishaawunuꞌo daꞌi uruu, uruu idi ĩdapada-kidan naa udaronao. 19 Uruꞌu naa ĩpishaan ĩdyaun, “Udani mishi arawuꞌu? Ishaawunuꞌo daꞌi mishi uruu pashakatan diꞌiki? Mazan naꞌapa diꞌi naa wuruꞌu utukapanuz aizii?”

20 Aizii udaronao kian ĩꞌati, “Waudani mishi uruu, naꞌiki ishaawunuꞌo ushakatan. 21 Mazan wuruꞌu utukapanuz naa, aonaa waaitapan naꞌapaꞌoram, naꞌiki aonaa waaitapan kanom aipan atiꞌo. Upishaaꞌa naa uruu, aonaa duusodiꞌo zii mani uruu, turuaꞌo nii ukowaadan paaipan ati.” 22 Aizii udaronao kianuz naꞌapa, ĩtarian idiꞌo Jewnao zowaunaanao ai. Ushaꞌapanum kauꞌan, Jewnao baokopatanii panyukunuu, kanom kian an, “Jesus, uruu Christ,”* aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa utaapada-kao ubaokopatinan synagogue ii, choochiipauzonao tuma. 23 Uruu idiꞌo udaronao kian, “Aonaa duusodiꞌo zii mani uruu, upishaaꞌa naa uruu.”

24 Powaꞌa koshan, itamautannaa aizii ĩdapada-kidan wuruꞌu ishaawunuz daꞌi. Ĩkian uꞌati, “Pukowaada Tominkaru awun zaꞌa mishiꞌo wuruꞌu puparadanuz! Ushaꞌapanum kauꞌan waaitapa Jesus kakudaꞌoraz pugaru, oiaꞌo pidan uruu.”

25 Ukian ĩꞌati, “Aonaa õaitapan, oiaꞌo mani uruu oo aonaa. Mazan baudaꞌapa aimaakan õaitapanii paꞌan: kiwiin ishaawunuꞌo daꞌi õgaru, mazan aizii kaimanaꞌa naa õtukapan.”

26 “Naꞌapa dii mooko ushaꞌapatan pugaru putukapa-kinaa nii?” ĩkian uꞌati.

27 “Õkowaadaꞌa naa shaꞌatii uꞌati, mazan aonaa umishidan õkuwaa,” ukian ĩꞌati. “Kandii niꞌi naa uabataꞌazon powaꞌa zii koshan daꞌi? Oo uaipan shaꞌa unao kapam utominapa-kidaniinao nii?”

28 Uruꞌu naa ĩdakoopaꞌakan uruu, ĩkian uꞌati, “Pugaru paꞌan wuruꞌu pumin-naꞌapaimanan tominapa-kidanii, mazan waunao Moses tominapa-kidaniinao paꞌan. 29 Waaitapa Tominkaru paradanii Moses ati paꞌan, mazan arawuꞌu Jesus kii-kizaiz, aonaa waaitapan naꞌikiꞌoram uwaꞌatin!”

30 Ukian ĩꞌati, “Mazan naꞌapam dii mooko? Aonaa mishi uaitapan naꞌikiꞌoram uwaꞌatin, mazan usaabaa õawun! 31 Waaitapa aonaa Tominkaru nyukunuupan pidan oiaꞌo paradan an paꞌati. Mazan pidan marainpaꞌo uruu naꞌiki shaꞌapatinaꞌo uaipan kawanaꞌati, uruu mishiꞌo nii paꞌan Tominkaru nyukunuupan uparadan. 32 Naꞌiki aonaa naꞌapainim zii uabatauzo-kao, pidan pashakatan diꞌikiꞌo uawun ishaan, ikodan patukapa-kinaa nii baꞌoran pidan diꞌiki. 33 Soo mishi uruu pidan waꞌatin an Tominkaru diꞌiki, turuu paꞌan ushaꞌapatan naꞌapaꞌo aimaakan.”

34 Ĩkian uꞌati, “Pugaru oiaꞌo manawun pushakatan, mazan upuꞌu zii kaikin putominapa-kidaꞌazon waunao?” Naꞌikiꞌoraꞌa naa aonaꞌa naa ĩkashaapan ubaokopatinan powaꞌa pidannao tuma synagogue ii.

Pidannao ishaawunnao kawanuꞌo

35 Aizii Jesus abatan donoꞌo naa, aonaa ĩkashaapan umorotan synagogue iti powaꞌa, uruꞌu naa umakon uꞌidiꞌiti. Ukian uꞌati, “Pumishida wuruꞌu Daonaiora Aokazi Ikiꞌoraz?”

36 Ukian uꞌati, “Pukowaadan dono naꞌiaꞌoram uruu, õmishidan nii uruu!”

37 Naꞌiki Jesus kian uꞌati, “Putukapaniꞌi naa uruu, naꞌiki kaiꞌoraz uruu wuruꞌu paradinaꞌoraz putuma.”

38 Sariapa pidan kian uꞌati, “Õmishida, õNaobanaa!” Ukodoruꞌukan uꞌati naꞌiki utaan ipai padiꞌitinpan uꞌati.

39 Jesus kian, “Õkaawan daꞌatiꞌi õtukapa-kidaꞌanan naꞌapam pidannao oian. Ukauꞌan ishaawun kawanuinaouz, ĩtukapan nii. Naꞌiki dakotinpainaouz aitapainao nii, ishaawunnao kawanuꞌo nii.”

40 Kainaꞌa Phariseenao udazabaꞌa, ĩabata wuruꞌu uparadanuz naꞌapa, uruꞌu naa ĩpishaan uruu, “Waunao mani, ishaawunnao mooko kapam?”

41 Jesus kian ĩꞌati, “Uꞌishaawunun dono mani, aonaa mani naꞌapam kii-karu uꞌoian dikin ii padamata. Mazan ukian idi aonaa uꞌishaawunun, ukauꞌan uꞌoian naꞌauzon nii karikaonan uꞌidaꞌa wuruꞌu.”

10

Kaznizo dauaꞌo kuwai

1 Jesus kian, “Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Soo koidimikinao naꞌiki antamikinao wuruꞌu zaidaꞌoraz kaznizo korarannaa paawa an aka. Aonaa ĩmorotan paniinom idaꞌan korara nazo iti. 2 Mazan pidan morotaꞌoraz paniinom idaꞌan, uruu paꞌan kaznizonao kaꞌuzatiki. 3 Uruu atiꞌo paꞌan korara paniinomizinaa taapiki daꞌatan paniinom. Kaznizonao aitapaniꞌi naa uparadan. Udapadan ĩdyaun udakotan idaꞌan ĩꞌuu baudaꞌapa kida, naꞌiki ukiwiitan naa ĩꞌuaꞌati ukodita-kidan dono ĩdyaun.

4 “Aizii ukodita-kidan donoꞌo naa ĩdyaun, uruꞌu naa umakon ĩꞌuaꞌati. Kaznizonao daꞌanan naa uruu ĩaitapan idiꞌi naa uparadan. 5 Mazan tawarai aonaꞌo nii ĩdaꞌanan, ĩkidoopaꞌakan nii paꞌan uꞌai, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa ĩaitapan uparadan.”

6 Jesus kowaadan wuruꞌu kuwaiz, mazan aonaa Phariseenao aitapan naꞌapaꞌoram manawun wuruꞌu ukuwaaz.

Kamarainpanuꞌo
kaznizo kaꞌuzatiki

7 Ukauꞌan Jesus kian ĩꞌati koshan, “Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Õgaru wuruꞌu paniinom, kaznizonao dobaapa-kiziz. 8 Ipai baokoinao kaawainaouz kiwiitapa õꞌai, ĩnao koidimikinao naꞌiki antamikinao. Mazan aonaa kaznizonao nyukunuu-atin ĩdyaun. 9 Õgaru wuruꞌu paniinomizi. Kanom morotan an õgaru idaꞌan, uruu kazannaatapa-karu nii. Õgaru idaꞌanaꞌo nii umorotan naꞌiki ukoditan, naꞌiki uikodan nii paaroapa-kizi nii. 10 Koidimiki kaawan soo ukoidapaꞌanan, uzowiibiꞌiaꞌanan naꞌiki umainaabataꞌanan kaznizonao. Õgaru, õkaawan paꞌan turuu kizi ĩkakupan, naꞌiki kaimanaiman kizi manawun ĩkakupan.

11 “Õgaru wuruꞌu kamarainpanuꞌoraz kaznizonao kaꞌuzatiki. Aizii wuruꞌu kamarainpanuꞌoraz kaznizonao kaꞌuzatiki, turuu paꞌan umawakan pakaznizonnao dikin ii ukazannaata kizi ĩdyaun. 12 Pidan kawinipinaapa-kariwaiz utaapan baꞌoran pidan uzanao, aonaa kaznizonao kaꞌuzatiki kawanuꞌo mani wuruꞌu, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa uꞌuzanao mani wuruꞌu utaapaniaz. Utukapan an baudokoru waꞌatin, ukidoopaꞌakan nii, uwaꞌakaꞌakan naa wuruꞌu kaznizonaouz. Uruꞌu naa mishi baudokoru zaamataꞌakan naa kaznizo, aizii baꞌorainao dimaadanaaꞌakan naa. 13 Kawinipinaapa-kariwaiz kidoopaꞌakan, ukaudinan idiꞌo soo puraata dikin ii karikaonan, aonaꞌo umarainpan kaznizonao.

14-15 “Õgaru kamarainpanuꞌo kaznizonao kaꞌuzatiki. Õdaru aitapanii õgaru naꞌiki õaitapanii õdaru, naꞌapaꞌo manawun wuruꞌu õaitapanuz õkaznizonnao naꞌiki ĩaitapanuz õgaru kapam; naꞌiki turuu õmawakan ĩꞌati õkazannaata kizi ĩdyaun. 16 Kainaꞌa baꞌoran õkaznizonnao, aonaa diꞌoraꞌa tonaazinaa diꞌikiꞌo mani. Ĩnao, õnaꞌakan nii naꞌiki ĩmishidan nii õparadan kapam, naꞌiki uruu dono soo baudaꞌapaꞌo nii kaznizonao tonaazinaa, naꞌiki baudaꞌapaꞌo nii ĩkaꞌuzatiki.

17 “Õdaru marainpan õgaru, ushaꞌapanum kauꞌan õkashaapinan idi mawaka-karu ati, turuu kizi õkakupan powaꞌa iti koshan 18 Aonaa kanom turuaꞌo uzowian õgaru paaipan kawanaꞌati. Soo õꞌidaꞌaꞌo karikaonan wuruꞌu õkashaapinanuz! Õkaꞌiita õtaainan naꞌiki turuu õkakudan powaa iti õdaru aipan kawanaꞌati.”

19 Ĩabatan idi naꞌapaꞌo Jesus kuwaaz, sariapa koshan Jewnao diꞌitinpan panaꞌa kida pairiban ai. 20 Iriba ĩkian udauꞌan, “Kainaꞌaꞌo oiaꞌo doronai uꞌidaꞌa, uruu idiꞌo umadoronaa-ziiwan! Kandii nii uabataꞌazon ukuwaa.”

21 Mazan baꞌorainao kian, “Turuu mooko pidan kainaꞌaꞌo oiaꞌo doronai uꞌidaꞌa kakuwaapan kaikapaꞌa? Aonaa turuu naꞌapaꞌo tukapa-kidan ishaawunuꞌo pidan.”

Jewnao mamishidakan

22 Amazada wadidiizon dono,* Jesus naꞌiaꞌo Jerusalem ii, Tominkaru Dapu Saabauzo-kao Kamoon† konaukii-kida-kao dauꞌati. 23 Jesus chiꞌikaꞌanpan waoko itinapu, Solomonꞌs Porch‡ kiaꞌoraz udakotapa-kao diꞌiiꞌaka, Tominkaru Dapu iaꞌoraz. 24 Pidannao waꞌatin ĩkasabaꞌukinan naa udazaba ati. Naꞌiki ĩkian uꞌati, “Naꞌapam nii dii ukotuaꞌikin wazaudapan pukowaadan waꞌati kanom wuruꞌu pugaruz? Pugarun dono Christ,§ pukowaadaꞌakaꞌa naa waꞌati kai.”

25 Jesus kian ĩꞌati, “Õkowaadaniꞌi naa shaꞌatii uꞌatizu, mazan aonaa umishidan. Õshaꞌapataniaz umanawun kidaꞌo aimaakan, õdaru dyuudan kawanaꞌatiꞌo wuruꞌu, kainaabataꞌo nii kanom õgaru. 26 Mazan unao aonaa umishidan, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa õkaznizonnao mani unao. 27 Mazan õkaznizonnao, ĩaitapa paꞌan õparadan naꞌiki õaitapa ĩdyaun kapam, naꞌiki uruu idi ĩdaꞌanan õgaru. 28 Aizii daꞌanpainaouz õgaru, õtaa ĩꞌati karikaonanuꞌo kakupa-karu aonaa kizi ĩmawakauzon. Aonaa turuu ĩkazata-kao õkaꞌu iki. 29 ÕDaru taanii ĩdyaun õꞌati, naꞌiki uruu umanawunuꞌo ipai baꞌorainao ai. Aonaa turuu ĩkazata-kao õdaru kaꞌu iki. 30 ÕDaru naꞌiki õgaruz baudaꞌapaꞌo.”

31 Uruꞌu naa koshan Jewnao zaamataꞌakan kuba paboori kida nii, ĩzowiaꞌakaꞌazon naa uruu. 32 Jesus kian ĩꞌati, “Õshaꞌapata iriba kaiman kidaꞌo aimaakan unao awun zaꞌa, õDaru dyuudan kawanaꞌati. Naꞌiaꞌoram dikin iaꞌo wuruꞌu uzowiaꞌazoonuz õgaru kuba idi?”

33 Ĩkian uꞌati, “Aonaa pushaꞌapatan idiꞌo mani kaiman kidaꞌo aimaakan waboowaꞌazon pugaru, mazan puwazootapaꞌazon idiꞌo Tominkaru. Pugaru pidan karikaonan, mazan upuꞌu zii pudakotinpan Tominkaru nii!”

34 Jesus kian ĩꞌati, “Aonaa mooko Tominkaru kian unao kakinaorinaa saada-kariwai idaꞌa, ‘Unao tominkarunao’ kii?* 35 Tominkaru dakotan wuruꞌu pakuwaa kaawa-kizinaouz pidannao, ‘tominkarunao’ kii, naꞌiki waaitapa, saada-kariwaiz kida Tominkaru paradan karikaonanuꞌo nii umishiin. 36 Mazan kandii nii ukian, ‘puwazootapaꞌazon Tominkaru pudakotinpan idaꞌan Tominkaru dani nii’? Õgaru, Tominkaru saabaaniꞌi naa naꞌiki udyuudanii imiꞌi baara ati. Ukauꞌan turuu paꞌan õdakota-kao Tominkaru Dani nii. 37 Õmashaꞌapatakan an mani õdaru dyuudanii õshaꞌapatan, aonaa kanom nii umishidan õgaru; 38 mazan õshaꞌapatan dono õdaru kaudin-kizi, umamishidakan puꞌu padamata õgaru, turuaꞌo padamata umishidan wuru idaꞌanaꞌa õshaꞌapatanii kidaz. Uruu idaꞌanaꞌo nii uaitapan kaimanaiman õgaru naꞌiki õdaru baudaꞌapaꞌo, naꞌiki naꞌapa kidaꞌo waunao.”

39 Ĩaipan naa koshan pazaamataꞌakan uruu, mazan sariapa Jesus kidoopaꞌakan ĩꞌai.

40 Udaunaꞌan Jesus makon powaa iti Jordan baza iti, John Chikaawunuupauzo-kizi iti. Unaꞌiaꞌakan puꞌu, 41 iriba pidannao kaawan uꞌidaꞌati, naꞌiki ĩkian paꞌatiaaka, “Aonaa mishi John shaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan, mazan ipai ukuwaa mishiin diꞌoraꞌa pidan dauꞌaꞌa!” 42 Naꞌiki iriba naꞌiainao pidannao mishidan uruu.

11

Lazarus mawakan

1 Kainaꞌaꞌo daꞌi pidan Lazarus kiaꞌo uꞌuu, ukarinauzon. Bethany iaꞌo umashaapan. Dyaꞌutam udadakoonao Mary naꞌiki Martha kiaꞌo ĩꞌuu, naꞌiaꞌo ĩmashaapan kapam. 2 (Mary ramaudaꞌoraz daꞌi Naobanai Jesus kidiba kaduunuꞌo ramau idi, naꞌiki oꞌinoonuzu padizo idi. Oroo azu Lazarus wuruꞌu karinaꞌoraz.) 3 Uruu idi udadakoonao dyuudan paparadan Jesus diꞌiti. Ĩkian, “Naobanai, pumarainpaniaz pupaonaru, tuukii ukarinaan kai.”

4 Mazan Jesus abatan dono wuruꞌu kuwaiz, ukian, “Lazarus karinaanuz, aonaa umawaka-kinaa niꞌo mani wuruꞌu; mazan Tominkaru maꞌozakan umanawunuꞌo, kainaabata-kinao niꞌo, naꞌiki naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii pidannao aitapan Tominkaru Dani umanawunun.”

5 Aizii Jesus, umarainapanii Martha, Mary, naꞌiki Lazarus. 6 Mazan uabatan puꞌaꞌa naa kuwai Lazarus karinaan dauꞌu, unaꞌian zii dyaꞌutam kamoo. 7 Uruu daunaꞌan Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Aizii, wamako powaa iti Judea Baara iti.”

8 “Tiichaa,” ĩkian uꞌati, “Diikiꞌi shaꞌatii Jewnao zowiaꞌazon pugaru naꞌii kuba idi, mazan upuꞌu zii pumakoꞌozon powaa iti?”

9 Jesus kian ĩꞌati, “Kainaꞌa 12 hours wakandan baudaꞌapaꞌo kamoo idaꞌa. Mishii naꞌapa? Pidan chiꞌikapan an wakandan puꞌu aonaꞌo nii ukaboinan, ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌa zii kanadapaꞌo imiꞌi baara. 10 Mazan pidan chiꞌikapan an wamarutan puꞌu, ukaboinan nii, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa kanadaꞌo nii uꞌidaꞌa.”

11 Ukakuwaapan daunaꞌan, ukian ĩꞌati, “Daꞌawuꞌukaꞌa naa wapaonaru Lazarus, mazan õmakon nii naꞌiti õpokowauaꞌanan uruu.”

12 Utominapa-kidaniinao kian uꞌati, “Naobanai, kaimanaꞌo wuruꞌu udaꞌawunuz, ukakudan nii wuruꞌu.” 13 Jesus paradanuz Lazarus mawakan dauaꞌo, mazan ĩꞌitiiman mishiꞌo nii manawun Lazarus daꞌawun.

14 Uruꞌu naa Jesus kowaadan ĩꞌati kaimanaiman, “Mawakaꞌa naa Lazarus. 15 Mazan kaiman zii, aonaa õgaru nii naꞌii, ushaꞌapanum kauꞌan naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii unao mishidan kanom wuruꞌu õgaruz. Aizii wamakoꞌo naa uꞌidiꞌiti.”

16 Thomas (Shamaan kiaꞌoraz udakotapa-kao) kian pamin-tominpannao ati, “Aushaa, wamako wanaobanaa tuma, marii wazowii-kao utuma.”

Jesus uruu kakupa-kinai

17 Aizii, Jesus kaawan donoꞌo naa Bethany iti, ukowaada-kao uꞌati 4 kamoo dobatan naa Lazarus nanaa naꞌian baaranai ii. 18 Bethany maonapaꞌo Jerusalem iti, aonaa uikodan dyaꞌutam mile. 19 Aizii Lazarus mawakan daunaꞌan, iriba pidannao kaawan Judea Baara ikiꞌo, ĩmorowautaꞌanan Martha naꞌiki Mary idaꞌati, ĩkonaukiidaꞌanan ĩnyukunuu kowas, ĩꞌazu mawakan idi.

20 Martha abatan donoꞌo naa pidannao kian, “Waꞌatiꞌi naa Jesus!” Uruꞌu naa oikodapaꞌanaꞌakan uruu, mazan Mary onaꞌian kabaun ii.

21 Martha kian Jesus ati, “Naobanai, punaꞌan dono mani daꞌaꞌa, aonaa mani õꞌazu mawakan padamata! 22 Mazan õaitapa, pupishaan an Tominkaru kai kanom dauꞌati karikaonan, ukawanaꞌatiꞌo nii ushaꞌapan.”

23 Jesus kian oꞌati, “Puꞌazu kadishitan nii powaa iti.”

24 Martha kian uꞌati, “Õaitapa, ukadishitan nii koshan, kadishita-karu kamoo dono.”

25 Jesus kian oꞌati, “Õgaru wuruꞌu kadishita-kinaiz, naꞌiki õgaru wuruꞌu kakupa-kinaiz. Pidan mishidaꞌoraz õgaru, kakudaꞌo nii umawakan puꞌu padamata. 26 Aizii kanom mishiꞌo ukakupan, naꞌiki mishidaꞌo õgaru, aonaa naꞌapainim nii umawakauzon. Pumishida?”

27 “Oo, Naobanai!” okian uꞌati. “Õmishida kaimanaiman, pugaru wuruꞌu Christ, Tominkaru Dani, kaawaꞌo niꞌoraz imiꞌi baara ati.”

Jesus kashaꞌora-kidan mawaka-karu

28 Martha paradan daunaꞌan Jesus ati, okiwaꞌakan naa powaa iti. Uruꞌu naa oparadan paꞌinaozo Mary ati karikaonan. “Kainaꞌaꞌoraꞌa naa mishi watiichaan, utukapaꞌazon pugaru,” okian oꞌati. 29 Mary abatan idi kaikapaꞌoraꞌa, uruꞌu naa omakoꞌokan, oikodapaꞌanan uruu. 30 (Aizii Jesus, aonaa zii ukaawan wiizai ati, pakawan zii naꞌii Martha ikodapanaka-kizi ii uruu.) 31 Aizii kabaun nazo iainaouz pidannao, konaukiidaꞌanainaouz onyukunuu, ĩtukapan idi Mary koditaꞌakan dopiaudaꞌu kabaun nazo iki, ĩꞌitiiman omuraapaꞌanan nii baaranai iti kowas, uruu idi ĩmakon odawuꞌati.

32 Aizii Mary ikodapan donoꞌo naa Jesus, sariapa okodoruꞌukan uꞌati ukanaapuꞌu naꞌiki okian uꞌati, “Naobanai, punaꞌan dono mani daꞌaꞌa, aonaa zii mani õꞌazu mawakan padamata!”

33 Jesus tukapan idi Mary naꞌiki pidannao otumainaouz zaadinan, sariapa utoꞌoran panyukunuu ii mazan tuukii ukashaꞌoran kapam. 34 Ukian ĩꞌati, “Naꞌiam dii ubaaranaa?”

Ĩkian uꞌati, “Puwaꞌati daꞌatiꞌi, Naobanai, putukapa kizi.” 35 Jesus zaadaꞌakan naa. 36 Pidannao kian paꞌatiaaka, “Aushaa utukapa, tuukiaꞌo umarainpan Lazarus!”

37 Mazan baokoinao kian, “Utukapa-kidanii shaꞌatii ishaawun, mishii? Ukauꞌan, ukaawan dono mani Lazarus karinaapan puꞌu zii, ukakuda mani uruu padamata.”

Jesus kakudan Lazarus

38 Powaꞌa zii koshan Jesus nyukunuu kashaꞌoran tuukiaꞌo idaꞌan, uruꞌu naa umakon naꞌiki ukaawan naa baaranai idaꞌati. Kuba uun idaꞌaꞌo wuruꞌu ubaaranaaz, naꞌiki taratapa-kariwai udaruꞌo kuba idi. 39 Uruꞌu naa Jesus dyuudan pidannao zikadan wuruꞌu kuba, baaranai taratapa-kinaoaz. Martha kian uꞌati, “Naobanai, dyupushaꞌoraꞌa naa wuruꞌu, puaitapanii 4 kamoꞌo naa udida-kao daunaꞌan.”

40 Naꞌiki Jesus kian oꞌati, “Aonaa mooko õkian, pumishidan an, putukapan nii naꞌapam Tominkaru umanawunun kainaabatinan?” 41 Uruꞌu naa pidannao kiduꞌukan naa wuruꞌu kubaz. Udaunaꞌan Jesus awunuupan doko iti naꞌiki ukian, “Õdaru, kaiman mishi manawun pugaru õꞌati, puabata daꞌi õparadauzon an puꞌati. 42 Õaitapa karikaonan daꞌi puabatauzon õparadan. Mazan õparadan puꞌati kaikapaꞌa, diꞌoraz pidannao naꞌan idiꞌo, marii kizi ĩmishidan pudyuudanii õgaru.” 43 Utoriinpan daunaꞌan, ukian diiwaꞌo idaꞌan, “Lazarus, pukodita daꞌatiꞌi!” 44 Mawakaꞌoraz pidan koditaꞌakan naa. Ukaꞌu naꞌiki ukidiba watudinapa kida kamicha idi, naꞌiki uawun baara kamicha idi ubazobatinpan. Jesus kian pidannao ati, “Ubuzuuta kamicha uꞌai, marii kiziꞌi naa umakon.”

Jesus zowiaꞌazoo-kao dauaꞌo

(Matthew 26:1-5; Mark 14:1-2; Luke 22:1-2)

45 Iriba morowautankainaouz Mary idaꞌati, tukapainaouz Jesus shaꞌapatan aimaakan, mishidan uruu. 46 Mazan baokoinao kiwan naꞌiki ĩkakuwaapan naa Phariseenao ati, Jesus shaꞌapatanii dauꞌu. 47 Uruu idiꞌi naa Phariseenao naꞌiki faadaanao zowaunaanao miitiniipan baokoinao Jewnao zowaunaanao tuma. “Naꞌapa dii washaꞌapatan uruu?” ĩkian. “Aushaa udiꞌitapa, wuruꞌu pidanaz, iribaꞌa naa ushaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan! 48 Wataapadan dono ushaꞌapaapan naꞌapa kidaꞌo aimaakan, ipaiꞌo niꞌi naa pidannao zaamatinan uꞌidiꞌiti, naꞌiki udaunaꞌan Romannao waꞌatin nii ĩkaboobiꞌian nii Tominkaru Dapu naꞌiki ĩzowiaꞌanan wawiizi sannao!”

49 Baudaꞌapa ĩbii iaꞌo, Caiaphas kiaꞌo uꞌuu. Uruu Umanawunuꞌo Faadaa uruu wunu idaꞌa. Ukian, “Unao pidannao, maaitapin-kainao karikaonan! 50 Aonaꞌa mooko uaitapan, powaꞌaꞌo nii ukaimanan baudaꞌapaꞌo pidan mawakan an pidannao dikin ii, wawiizi sannao mainaabata-kao ai manawun?” 51 Caiaphas naꞌapanuz aonaa paaipan kawanaꞌatiꞌo mani. Uruu wuruꞌu Umanawunuꞌo Faadaa uruu wunu idaꞌa. Ukauꞌan uparadaꞌakanuz naꞌapa ukowaadaꞌakan naa Jesus wuruꞌu mawakaꞌo niꞌoraz Jewnao donozinaa ati. 52 Mazan aonaa soo ĩnao atiꞌo nii mani karikaonan. Umawakan nii Tominkaru pidanannao baokopatin-kinaa nii, mashaapainaouz baꞌoran wiizai ii aka kida kapam.

53 Ĩbaokopatinankan diꞌikiꞌoraꞌa naa, Jewnao zowaunaanao sakadan pakadakotinan pazowiaꞌazon dauꞌu Jesus. 54 Uruu idi aonaꞌa naa Jesus chiꞌikaꞌanpan kainaabatinapa Jewnao bii an powaꞌa. Naꞌikiꞌoraꞌa naa umakon Ephraim iti, amazada mapidantakaꞌo diꞌitanpuꞌoraz, naꞌiaꞌa naa uruu patominapa-kidaniinao tuma.

55 Maonapaꞌa naa Passover Kamoo kaawan, naꞌiki iriba pidannao munapo kidaꞌo ĩmashaapan makon Jerusalem iti, ĩchikainaꞌanan naa Jewnao kakinaorinaa kawanaꞌati, turuu kizi ĩbaokopainpan pidannao tuma Passover Kamoon dono. 56 Ĩzaudapan Jesus naꞌiki ĩkian paꞌatiaaka udauꞌan pabaokopatinpan puꞌu Tominkaru Dapu ii, “Waꞌatiꞌo nii puzauda-kidan uruu daꞌatiꞌi baokopainapa-kizai ati?” 57 Aizii faadaanao zowaunaanao naꞌiki Phariseenao kii akaniꞌi naa pidannao ati, “Kanom aitapan dono naꞌiam Jesus, marii paꞌi ukowaadan sariapa waꞌati, wazaamata kizi naꞌiki wakootowapa-kida kizi uruu.”

12

Mary ramaudan Jesus kidiba

(Matthew 26:6-13; Mark 14:3-9)

1 Aizii 6 kamoo Passover Kamoon uaꞌii Jesus makon Bethany iti, Lazarus mashaapa-kiziz, tawuruꞌu ukakudaniaz pidan. 2 Jesus paonarunao konaukii-kidan naꞌiki ĩaroapa-kidan wuruꞌu ukaawanuz. Martha maokodaꞌo nii wanyukunui udono, Lazarus naꞌiki Jesus sakanatapan puꞌu miisa* diꞌii baokoinao tuma. 3 Mary zaamatankan pootozu zoꞌaꞌo kawinipinaꞌo ramau, paoribai nard kiwin idiꞌo paꞌidiwaru utoma-kao, uruꞌu naa oshootanuz Jesus kidiba iti, udaunaꞌan oꞌinoan ukidiba padizo idi. Ipai ukaduunuaꞌakan kabaun nazoo.

4 Sariapa Judas Iscariot, Jesus tominapa-kidaniinao bii ikiꞌo, kaakapaꞌo niꞌoraz Jesus, uruu kian, 5 “Kandii nii ramau wakuda-kao? Turuaꞌo usellii-kao padamata 300 wiziꞌi kidaꞌo puraata† dikin ii. Udaunaꞌan uwinipinaa taa-kao patakaꞌutinainao ati.” 6 Ukianuz kaikapaꞌa pakoidimikin idiꞌo, aonaa umarainpan idiꞌo mani patakaꞌutinainao. Uruu wuruꞌu taapaꞌoraz puraata, ĩꞌatiꞌoraz taauzo-kao kida, naꞌikiꞌo daꞌi ukaiwaꞌakauzon patorii-kinaa nii aimaakan paꞌidiwau nii.

7 Jesus kian, “Manaꞌa putowaudaꞌuaꞌanaꞌa oroo! Kaiman zii otaapan ramau, ominziiwata-kinaa nii õnanaa õdida-kao uaꞌii. 8 Patakaꞌutinainaouz karikaonanuꞌo nii ĩnaꞌan unao tuma, mazan õgaru aonaa karikaonanuꞌo nii mani õnaꞌan utuma.”

9 Iriba Jewnao abatan kainaꞌa Jesus Bethany ii; uruu idi ĩmakon naꞌiti. Ĩmakonuz naꞌiti Jesus naꞌian idiꞌo, naꞌiki ĩtukapaꞌazon idiꞌo kapam Lazarus, wuruꞌu Jesus kakudaniaz pamawaka-kizi iki. 10 Uruu idiꞌi naa faadaanao zowaunaanao diꞌitinpan naꞌiki ĩtoman panyukunuu ĩzowii kizi Lazarus kapam. 11 Ushaꞌapanum kauꞌan iribaꞌa naa Jewnao muudinan ĩꞌai naꞌiki ĩmishidan naa Jesus, ukakudan idi Lazarus.

Pidannao dapaapan Jesus
Jerusalem ii

(Matthew 21:1-11; Mark 11:1-11; Luke 19:28-40)

12 Aizii baꞌoran kamoo donoꞌo naa, wuruꞌu iribaꞌoraz pidannao, kaawainaouz Passover Kamoon dauꞌati, ĩabata kainaꞌiki Jesus waꞌatin Jerusalem ati. 13 Uruu idi ĩdukuan pokoridi anaba kaduz kida naꞌiki ĩnaꞌakan kidaꞌa naazu, ĩikodapaꞌanan naa Jesus. Ĩkian paimori bii an, “Kaiman manawun wakazannaatiki! Marii Tominkaru kaimanan Naobanai ati, kaawaꞌoraz uaipan kawanaꞌati, King niꞌoraz Israelitenao ati.”

14 Jesus zaidan chaakashi‡ paꞌinaꞌo zii, naꞌiki uruu barau anaꞌa naa umakon. Ushaꞌapan naꞌapa Tominkaru Paradan saadauzo-kariwaiz kawanaꞌati:

15 “Manaꞌa utariaꞌanaꞌa, Jerusalem sannao!

Diinaꞌiki unaobanaa King waꞌatiniꞌi,

uzaidapa paꞌinaꞌo chaakashi.”

16 Uruu dono aonaa utominapa-kidaniinao aitapan naꞌapaꞌoram wuruꞌu kaikapaꞌoraz aimaakan shaꞌapan kidaꞌa. Mazan Jesus kadishitan daunaꞌan pamawaka-kizi iki, uruu zii ĩnyukunuuan wuruꞌu saadauzo-kariwai udauꞌan, naꞌiki ĩnyukunuuan wuruꞌu pashaꞌapatanuz kaikapaꞌo aimaakan uꞌatiꞌi.

17 Jesus tumainaouz pidannao ukadishita-kidan donoꞌoraz Lazarus pabaaranaa iki, ĩnao kakuwaapan naa baokoinao ati aimaakan shaꞌapaꞌo dauꞌu. 18 Ĩabatan idi Jesus shaꞌapatan umanawunuꞌo aimaakan, uruu idi iriba pidannao ikodapaꞌanan uruu. 19 Uruu idi Phariseenao kian naa paꞌatiaaka, “Aonaa naꞌitim washaꞌapatinan! Aushaa utukapa, ipaiꞌi naa pidannao daꞌanpan uruu!”

Jesus kowaadan pazowii-kao nii

20 Aizii naꞌiaꞌo Greeknao wunao bii iaꞌa makoinaouz Jerusalem iti konaukii-kidaꞌanan Tominkaru baokopainapa-karu dono. 21 Ĩwaꞌatin Philip idaꞌati (Philip Bethsaida san uruu, Galilee Baara iaꞌoraz). Ĩkian uꞌati, “Kainaꞌaꞌo watukapaꞌazon Jesus, waparadaꞌazon utuma.” 22 Philip kowaadanuz Andrew ati, uruꞌu naa ĩmakoꞌokan naꞌiki ĩkowaadan naa Jesus ati Greeknao paradaꞌazon utuma.

23 Jesus kian ĩꞌati, “Aizii kaawaꞌa naa amazada, Daonaiora Aokazi Ikiꞌo tukapa-kinao niꞌi naa umanawunuꞌo nii. 24 Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Aonaa naꞌapainim nii baudaꞌapaꞌo maziki dako waotaꞌoraz imiꞌi baara ati iribainan, soo umawakan an. Mazan umawakan idi, uruꞌo nii zii ukaakan madowaaka. 25 Pidan marainpaꞌoraz pakakupan, uwaziwaan niiz; mazan pidan aonaꞌoraz umarainpan pakakupan diꞌoraꞌa amazada idaꞌaꞌa, uruu ati taa-kao nii karikaonanuꞌo kakupa-karu. 26 Naꞌiaꞌoram pidan aipan an õgaru panaobanaa nii, marii udaꞌanan õgaru; naꞌiam dono õgaru, õpoitorunao õtumaꞌo nii ĩnao kapam. Wuruꞌu pidan naobanaitapaꞌoraz õgaru, õdaru aida-kidan nii naꞌapam pamarainpan uruu.”

Jesus sawata-kao nii

27 Jesus kian, “Aizii kiiꞌan! Naꞌapa dii õkian? Turuu mani õkian, ‘Õdaru, aonaa putaapadaꞌanaꞌa dadaraꞌo manawun kamoo kaawan õꞌati?’ Mazan aonaa turuu õnaꞌapan. Naꞌapaꞌo niꞌo wuruꞌu õkaawanuz imiꞌi baara ati, baiaapaꞌo niꞌo kashaꞌoraꞌo. 28 Õdaru, putukapa-kida pumanawunun pidannao ati!”

Udaunaꞌan Parada-karu aokazi ikiꞌo kian, “Õtukapa-kidaniꞌi naa õmanawunun, naꞌiki õtukapa-kidan nii õmanawunun powaꞌa koshan.”

29 Pidannao, naꞌaꞌoraz ĩkadishitapan abata wuruꞌu parada-karuz. “Toroanaru!” ĩkian udauꞌati. Baokoinao kian, “Angel paradan uꞌati!”

30 Mazan Jesus kian ĩꞌati, “Aonaa õmishida-kinaa niꞌo mani wuruꞌu parada-karu abata-kaoaz, mazan unao mishida-kinaa niꞌo paꞌan. 31 Aizii kaawaꞌa naa kamoo Tominkaru tiwaa-kinaa niꞌi naa imiꞌi baara sannao. Aiziꞌo niꞌi naa diꞌoraꞌa amazada baaraꞌaꞌo naobanai kaboota-kao. 32 Õsawata-kao donoꞌo naa, naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii õdapadan ipai pidannao õꞌidaꞌati.” 33 Jesus kianuz kaikapaꞌa, ukowaadan naꞌapam nii pamawakan wuruꞌu.

34 Pidannao kian uꞌati, “Wakakinaorinaa saada-kariwai kowaadan waꞌati, Christ karikaonanuꞌo nii ukakupan. Mazan naꞌapaꞌo dii kaiwuruꞌu, sawata-karu nii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo pukianuz? Kanom mooko wuruꞌu Daonaiora Aokazi Ikiꞌoraz?”

35 Jesus kian ĩꞌati, “Kanadaꞌo nii zii amazada masakaudaꞌuꞌu naa. Umakoꞌo naa zii sariapa, amazada kanadan puꞌu, aonaa kizi ubaiaapan marutaꞌo. Ushaꞌapanum kauꞌan, pidan chiꞌikapaꞌo amazada marutan puꞌu, aonaa uaitapan naꞌitiꞌoram naa pamakon. 36 Ukaiwaa wuruꞌu kanadaꞌoraz, ukainaꞌan puꞌu zii, unao kizi kanadaꞌo sannao nii.”

Iriba Jewnao
mamishidaꞌazookan Jesus

Aizii Jesus paradan daunaꞌan ĩꞌati kaikapaꞌa umakoꞌokan naa ĩꞌai, aonaa kizi ĩaitapan naꞌiam uruu. 37 Jesus shaꞌapatan puꞌu padamata iriba umanawun kidaꞌo aimaakan ĩawun zaꞌa, mazan upuꞌu zii aonaa ĩmishidan uruu. 38 Ipai ushaꞌapan kaikapaꞌa, Prophet Isaiah kuwaa mishiinan naa wuruꞌu:

“Naobanai, kanom mishida paabatanii wakuwaa?

Kanom ati dii Naobanai aida-kidan pamaꞌozakan?”§

39 Mazan aonaa ĩmishidaꞌazon, ushaꞌapanum kauꞌan, kaikapaꞌo koshan daꞌi Isaiah kiauzon ĩdauꞌanaꞌa:

40 “Tominkaru ishadaꞌakan ĩawun kida,

aonaa kizi ĩtukapan.

Naꞌiki udadaradan ĩnyukunuu kida,

aonaa kizi ĩaitapan.

Aonaa zoobaba ĩwaꞌatin Tominkaru idaꞌati,

usaabaa kizi ĩdyaun.”*

41 Isaiah kian kaikapaꞌa, ushaꞌapanum kauꞌan aida-kida-kariwai uꞌati naꞌapam nii Jesus umanawunun diinaꞌitiꞌo, naꞌiki uruꞌu naa ukakuwaapan udauꞌu.

42 Mazan upuꞌu iriba kainaꞌa Jewnao zowaunaanao mishidaꞌo Jesus. Mazan ĩtarian idi Phariseenao ai, aonaa kanom nii ĩkowaadan baokoinao ati pamishidan dauꞌu, aonaa kizi ĩkashanau-kao pabaokopainpan ai synagogue† ii. 43 Tuukii manawun ĩnaudapan pidannao naubaan paugaru, Tominkaru naubaan ai paugaru.

Jesus kaawan ukazannaataꞌanan pidannao

44 Diiwaꞌo idaꞌan Jesus kian, “Ipai pidan mishidaꞌoraz õgaru, aonaa õgaru karikaonan mani wuruꞌu umishidaniaz, dyuudaꞌoraz õgaru kapam wuruꞌu umishidaniaz. 45 Naꞌiki ipai pidan tukapaꞌoraz õgaru, uruu tukapaꞌo kapam dyuudaꞌoraz õgaru. 46 Õgaru, õkaawan kanadapaꞌo nii imiꞌi baara sannao idaꞌati. Pidan mishidan an õgaru, aonaꞌo nii unaꞌian marutaꞌo diꞌii. 47 Naꞌiaꞌoram pidan abatan an õkuwaa, mazan aonaa uizoꞌatin, aonaa õgaruꞌo nii mani kabootaꞌoraz uruu oiaꞌo diꞌiti. Õkaawan daꞌatiꞌi aonaa õkabootaꞌanan mani pidannao oiaꞌo diꞌiti mazan õkazannaataꞌanan paꞌan ĩdyaun. 48 Pidan kashadaꞌo õgaru naꞌiki dikintapaꞌo õparadan, kainaꞌaꞌoraꞌa naa kaboota-kidaꞌo nii uruu oiaꞌo diꞌiti. Õparadanuꞌo nii wuruꞌu kabootaꞌoraz uruu patakaꞌutin-karu diꞌiti, amazada tokon donoꞌo naa! 49 Ushaꞌapanum kauꞌan, aonaa õaipan atiꞌo mani wuruꞌu õparadanuz, soo õdaru dyuudaꞌoraz õgaru, dyuudan kawanaꞌatiꞌo. 50 Naꞌiki õaitapa, wuruꞌu ukakinaori kidaz uruu karikaonanuꞌo kakupa-kinai. Õkakuwaapan uꞌati, kaikapaꞌa õdaru dyuudan kawanaꞌatiꞌo.”

13

Jesus chikaan patominapa-kidaniinao kidiba

1 Aizii baokopainpauzo-karu Passover Kamoon uaꞌii zii. Jesus aitapa kamoo kaawaꞌakan naa aizii wuruꞌu, umako-kinaa niꞌi naa padaru diꞌiti, diꞌoraꞌa amazada diꞌikiꞌi. Karikaonan umarainpan papidanannao, umarainapa ĩdyaun tuukii, atii naꞌapa umawakan.

2 Wachuupun dono Jesus aroopan patominapa-kidaniinao tuma. Satan diꞌitinapa-kidaniꞌi naa Judas, Simon Iscariot daniz, marii kizi ukaakapan Jesus. 3 Jesus aitapanii kaimanaiman Tominkaru taanii paꞌati panyukunuu maꞌozaka-kinaa nii, pakaꞌiita-kinaa nii pashaꞌapatan ipai daunuudaꞌu aimaakan. Uaitapa pawaꞌatin Tominkaru diꞌikiꞌo naꞌiki ukiwan nii powaa iti Tominkaru diꞌiti koshan. 4 Uruu idi Jesus kadishitaꞌakan paaroapa-kizi miisa diꞌiki, udaunaꞌan unarakadan pachaakitan.* Udaunaꞌan uzaamatan towel naꞌiki upapidanuz pakonoon an. 5 Uruu daunaꞌan ukapotan wunu basii zoꞌati, naꞌiki uchikaan naa patominapa-kidaniinao kidiba. Udaunaꞌan uinoan ĩkidiba kida towel idi, upapidapaniaz pakonoon an.

6 Mazan ukaawan Simon Peter idaꞌati, sariapa Peter kian uꞌati, “õNaobanaa, puchikaan nii õkidiba?”

7 Jesus kian uꞌati, “Pugaru, aonaa puaitapan kai kanom wuruꞌu õshaꞌapaapaniaz, mazan puaitapan nii zii diinaꞌitiꞌi.”

8 Peter kian uꞌati, “Õgaru, aonaa naꞌapainim nii puchikaan õkidiba!”

Mazan Jesus kian uꞌati, “Aonaan an õchikaan pukidiba, aonaꞌo nii puzaamatinpan powaꞌa õꞌidaꞌati.”

9 Simon Peter kian uꞌati, “Naobanai, ukauꞌan aonaa puchikaꞌanaꞌa õkidiba karikaonan! Mazan puchikaa mooko õkaꞌu, naꞌiki õzowau kapam!”

10 Jesus kian, “Pidan kaokopaꞌoraꞌa naa, aonaꞌoraꞌa naa ukaniriban wuruꞌu. Ukauꞌan aonaa kanom nii uchikainan powaꞌa zii, soo uchikaan nii pakidibaꞌa naa karikaonan. Ipai unao, aonaꞌoraꞌa naa ukaniriban. Soo kainaꞌa baudaꞌapa unao biiꞌi kaniribaꞌo.” 11 (Jesus aitapaniꞌi naa kanomaꞌo nii kaakapaa paugaru. Uruu idiꞌo ukianuz, “Ipai unao, soo kainaꞌa baudaꞌapa unao biiꞌi kaniribaꞌo.”)

12 Uipaian daunaꞌan pachikaan ĩkidiba kida, Jesus morokodan naa pakamichan, naꞌiki usakanatan powaa iti miisa diꞌiti. Uruꞌu naa upishaan ĩdyaun, “Uaitapa kanom wuruꞌu õshaꞌapataꞌakaniaz uꞌati?” ukian. 13 “Unao dakotan õgaru, ‘Tiichaa’ oo ‘Naobanai’ kii. Naꞌapaꞌo mishi manawun wuruꞌu õgaruz. 14 Õgaru uNaobanaa naꞌiki uTiichaan. Mazan upuꞌu õchikaan ukidiba kida. Ukauꞌan, naꞌapaꞌa naa paꞌi uchikaa uiriban kidiba kida kapam. 15 Õshaꞌapatan aimaakan, unao tamakapan niꞌo. Naꞌapaꞌa naa ushaꞌapata õshaꞌapatan kawan unao ati. 16 Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Aonaa naꞌiaꞌoram poitorui umanawunun panaobanaa ai. Aonaa naꞌiaꞌoram pidan dyuuda-kariwaiz ukakuwaapaꞌanan, umanawunun dyuudaꞌo ai paugaru. 17 Aizii uaitapan an kaikapa kidaꞌoraꞌa, konaukiaꞌo nii manawun unao, ushaꞌapatinan an ukawanaꞌati.

18 “Mazan õkadakotinanuz aonaa ipai unao dauaꞌo mani. Õaitapanii shaꞌapaꞌoram kaduz kida pidannao õzaamatanii. Mazan kainaꞌa saada-kariwaiz kida Tominkaru Paradan idaꞌa kaikapaꞌa: ‘Õmin-aroopan tominan õtaruba nii.’ Uruu mishiin-kinaa niꞌo wuruꞌu ushaꞌapanuz naꞌapa. 19 Õkowaadan uꞌati kanomaꞌo nii shaꞌapa, ushaꞌapan uaꞌii zii. Aizii ushaꞌapaꞌakan donoꞌo naa, umishidan nii ‘Õgaru wuruꞌu.’ 20 Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Naꞌiaꞌoram pidan konaukiaꞌo udapaapan õdyuudanii, õgaru kapam wuruꞌu udapaapaniaz; naꞌiki naꞌiaꞌoram pidan konaukiaꞌo udapaapan õgaru, dyuudaꞌoraz õgaru kapam wuruꞌu udapaapaniaz.”

Jesus kowaadan kanomaꞌo nii shaꞌapan paꞌati

(Matthew 26:20-25; Mark 14:17-21; Luke 22:21-23)

21 Jesus kian daunaꞌan naꞌapa, tuukii udopian panyukunuu ii, uruu idi aonaꞌa naa udizapaꞌakan paparadan, ukian ĩꞌati, “Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Baudaꞌapa pidan unao bii ikiꞌo zaamata-kidan nii õgaru õtarubanao ati.”

22 Utominapa-kidaniinao awunuuaakan paꞌatiaaka, aonaa ĩaitapan kanom dauꞌatiꞌo wuruꞌu unaꞌapanuz. 23 Baudaꞌapa Jesus tominapa-kidanii, tawuruꞌu umarainpaniaz, Jesus dazaba aꞌo usakanatapan udono. 24 Ukauꞌan Simon Peter sawaan pakaꞌu uꞌati. “Pupishaa uruu kanom wuruꞌu shaꞌapataꞌo niꞌoraz dikaudaꞌo aimaakan kaikapaꞌa,” ukian.

25 Uruꞌu naa umaonapadan pazowau Jesus idaꞌati, naꞌiki ukian, “Naobanai, kanom dauaꞌo manawun wuruꞌu puparadanuz?”

26 Jesus kian, “Õdamotan nii bread kaꞌuz uu diꞌiti, udaunaꞌan kanom ati õtaanuzu, uruu wuruꞌu zaamata-kidaꞌo niꞌoraz õgaru.” Uruꞌu naa Jesus zaamatan bread naꞌiki udamotanuzu kaꞌuz uu diꞌiti, utaanuzu Judas ati, Simon Iscariot daniz. 27 Sariapa Judas zaamatan dono wuruꞌu bread, Satan morotinaꞌakan naa uruu. Uruꞌu naa Jesus kian Judas ati, “Kadiman zoobaba pushaꞌapata wuruꞌu pushaꞌapataꞌazooniaz!”

28 Aizii aroopainaouz utuma, aonaa ĩaitapan kanom niꞌo Jesus naꞌapanuz uꞌati. 29 Judas taapan idi ĩpuraatan, baꞌorainao zauda-kidan Jesus dyuudanii utorian aimaakan ĩkaiwaan nii Baokopainapa-kizai ii. Baꞌorainao itiiman, Jesus dyuudanii utaan aimaakan patakaꞌutinainao ati.

30 Judas zaamatan daunaꞌan bread, ukoditaꞌakan naa ĩꞌai paniba iti. Uruu dono amazada marutaꞌakaꞌoraꞌa naa.

31 Judas makoꞌokan daunaꞌan, Jesus kian, “Aizii Daonaiora Aokazi Ikiꞌo umanawunun aida-kaoaꞌa naa wuruꞌu, naꞌiki uruu idaꞌanaꞌo nii Tominkaru umanawunun aidinan. 32 Aizii Tominkaru umanawunun aidinan an Uruu idaꞌan, ukauꞌan Tominkaru aidan nii pidannao ati naꞌapam Daonaiora Aokazi Ikiꞌo umanawunun. Naꞌiki kaiꞌo niꞌi naa uaidanuz.

33 “Õdainao, aonaꞌo niꞌi naa õnaꞌan tomunuꞌiki unao tuma. Õkiauzon kawan Jewnao ati, naꞌapa õkian uꞌati aizii: udawatan nii õgaru, mazan aonaa turuu umakon õmakopa-kizi iti. 34 Ukauꞌan õtaan unao ati paꞌinaꞌo kakinaorii: umarainpaaka. Naꞌapa õmarainpauzon kawan unao, naꞌapa paꞌi manawun umarainpaaka. 35 Umarainpaakan an, ipaiꞌo nii pidannao aitapan unao mishiꞌo õpidanannao.”

Jesus kowaadan Peter ati, utaapa-kidan nii paaitapan paugaru

(Matthew 26:31-35; Mark 14:27-31; Luke 22:31-34)

36 Simon Peter pishaan uruu, “Naobanai, naꞌitiꞌoram pumakoꞌozon?”

Jesus kian uꞌati, “Naꞌitiꞌoram õmakon, aonaa turuu pudaꞌanpan õgaru aizii, mazan pudaꞌanpan nii zii diinaꞌitiꞌi.”

37 Peter kian uꞌati, “Naobanai, kandii nii mazan aonaa turuu õdaꞌanpan pugaru kai? Õgaru turuu õmawakan pugaru dikin ii!”

38 Jesus kian uꞌati, “Pukaꞌiita mooko puꞌitiiman pumawakan õgaru dikin ii? Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz puꞌati: Kuruku kaꞌaranpan uaꞌii, idikinauꞌo nii pukian pidannao ati aonaa puaitapan õgaru.”

14

Jesus uruu dunapo
Tominkaru diꞌitiꞌo

1 Jesus kian patominapa-kidaniinao ati, “Aonaa paꞌi unyukunuu ukashaꞌoraꞌanaꞌa! Umishidapa Tominkaru; umishida õgaru kapam. 2 Kainaꞌa iriba kabaun nazoo kida õdaru dapu ii. Ukauꞌan õmakon naa wuruꞌu õsaabaꞌanan naa uwiizi nii. Aonaan an mani unaꞌapan, aonaa mani õkowaadan uꞌati naꞌapa. 3 Aizii õsaabaan daunaꞌan uwiizi nii, õwaꞌatin nii koshan unao dauꞌati, turuu kizi unaꞌian õtuma kapam õnaꞌii-kizi ii. 4 Unao, uaitapanii dunapo õmako-kizi itiꞌoraz.”

5 Aizii Thomas kian uꞌati, “Wanaobanaa, aonaa waaitapan naꞌitiꞌoram pumakoꞌozon. Naꞌapam nii mooko waaitapan dunapo naꞌitiꞌo?”

6 Jesus kian, “Õgaru wuruꞌu dunapoz, õgaru wuruꞌu mishiꞌoraz, naꞌiki õgaru wuruꞌu kakupa-kinaiz. Soo õgaru idaꞌan turuu kaawa-karu õdaru diꞌiti. 7 Aizii unao, uaitapan an õgaru, uaitapan nii õdaru kapam. Aizii wuru diꞌikiꞌi uaitapaꞌa naa naꞌiki utukapaꞌa naa uruu.”

8 Philip kian uꞌati, “Wanaobanaa, putukapa-kida waꞌati puDaru, uruu turuaꞌo nii waꞌati.”

9 Jesus kian, “Kotuaꞌiki õmashaapan unao tuma, mazan upuꞌu zii mooko aonaa puaitapan õgaru, mishii Philip? Ipai pidan tukapaꞌoraz õgaru, uruu tukapaꞌo kapam õdaru wuruꞌu. Mazan naꞌapa diꞌi naa kaiwuruꞌu, ‘Putukapa-kida waꞌati puDaru,’ pukianuz? 10 Aonaa mooko pumishidan, õgaru naꞌiki õDaru, baudaꞌapaꞌo waunao? Kuwai kida õkowaadaniaz unao ati, aonaa õꞌidaꞌaꞌo mani õtoman. ÕDaru, mashaapaꞌoraz õꞌidaꞌa, uruu paꞌan wuruꞌu shaꞌapaapaꞌoraz pakaudin-kizi kida õgaru idaꞌan. 11 Umishida õgaru naꞌiki õDaru, baudaꞌapaꞌo waunao õkianuz. Oo, umishida paꞌi õDaru shaꞌapataniaz umanawun kidaꞌo aimaakan õgaru idaꞌan. 12 Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Ipai pidan mishidaꞌo õgaru, ushaꞌapatan nii õshaꞌapaapanii kaduz kida kapam. Naꞌiki ushaꞌapatan nii powaꞌaꞌo zii umanawunun kida, ushaꞌapanum kauꞌan õmakon naa õDaru diꞌiti wuruꞌu. 13 Upishaan an õgaru kanom dauꞌati karikaonan, õpidanannaoun idi unao, õshaꞌapatan nii uꞌati. Naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii uDani aida-kidan pidannao ati paDaru umanawunun. 14 Upishaan an õgaru kanom dauꞌati karikaonan, õpidanannaoun idi unao; õshaꞌapatan nii uꞌati.

Jesus taan nii Kaimanaꞌo Doronaa

15 “Umarainpan an õgaru, uizoꞌatipan nii õkakinaori kida. 16 Õpishaan nii õDaru naꞌiki utaan nii unao ati baꞌoran Minkaꞌui kakinaotaꞌo nii unao, naꞌiki karikaonanuꞌo nii unaꞌauzon unao tuma. 17 Uruu Kaimanaꞌo Doronaa tominapa-kidaꞌo nii unao mishiꞌo Tominkaru dauaꞌo. Mazan mamishida-kainao pidannao, aonaa turuu ĩzaamatan uruu paminkaꞌu nii, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa ĩtukapan naꞌiki aonaa ĩaitapan uruu. Mazan unao, uaitapa paꞌan uruu, ushaꞌapanum kauꞌan, kainaꞌaꞌo uruu unao tuma, naꞌiki karikaonanuꞌo nii unaꞌauzon unao idaꞌa.

18 “Aonaꞌo nii õwaꞌakan unao, maudaniiwai waꞌaka-kao kawan; õkaawan nii powaa ati uꞌidaꞌati. 19 Kadimanaꞌo niꞌi naa pidannao matukapakan õgaru. Mazan unao utukapan nii paꞌan, ushaꞌapanum kauꞌan õkakupan nii powaa iti koshan, ukauꞌan unao ukakupan nii kapam õkakupan idi. 20 Aizii uruu dono, uaitapan nii õgaru naꞌiki õdaru baudaꞌapaꞌo waunao. Aizii unao naꞌiki õgaru, naꞌapaꞌo manawun baudaꞌapaꞌo pidan kawan.

21 “Naꞌiaꞌoram pidan abataꞌo naꞌiki izoꞌatipaꞌo õkakinaori kida, uruu wuruꞌu marainpaꞌoraz õgaru. Õdaru marainpan nii pidan marainpaꞌoraz õgaru; aizii õgaru, õmarainpan nii uruu kapam naꞌiki õaitapa-kidinan nii uꞌati.”

22 Judas kian uꞌati (aonaa Judas Iscariot mani), “Naobanai, naꞌapam nii puaidan pumanawunun waunao ati karikaonan, baꞌorainao ati aonaꞌo nii mooko puaida-kidan?”

23 Jesus kian uꞌati, “Pidan marainpaꞌo õgaru, uizoꞌatipan nii õparadan, naꞌiki õDaru marainpan nii uruu. Wawaꞌatin nii uruu idaꞌati naꞌiki wamashaapan nii utuma. 24 Mazan naꞌiaꞌoram pidan aonaꞌo umarainpan õgaru, aonaa uizoꞌatin õparadan kida. Wuruꞌu kuwai kidaz, unao abataniaz, aonaa õtomanii mani karikaonan, õDaru paꞌan wuruꞌu dyuudaꞌoraz õkakuwaapan naꞌapa.

25 “Õkowaadan uꞌati kaikapa kidaꞌoraꞌa õnaꞌan puꞌu zii utuma. 26 Wuruꞌu Minkaꞌui, Kaimanaꞌo Doronaaz, õDaru dyuudan niꞌoraz uꞌidaꞌati õgaru aipan ati; uruꞌo nii paꞌan tominapa-kida unao ipai õkuwaa kida dauꞌu, naꞌiki unyukunuu-kidan nii unao ati ipai daunuudaꞌu wuruꞌu õkuwaa kidaz.

27 “Õwaꞌakan unao tuma kaimanaꞌo nyukunui; soo õgaru turuu õtaan naꞌapaꞌo. Aonaa daꞌi sannao taan kawanuꞌo mani õtaan nyukunui kaimanan. Aonaa paꞌi unyukunuu kashaꞌoraꞌanaꞌa oo utariidinaꞌanaꞌa. 28 Õkowaadanii shaꞌatii uꞌati, ‘Õmakon niꞌi naa õdaru diꞌiti, mazan õkaawan nii koshan powaa ati.’ Umishiin an mani umarainpan õgaru, ukonaukii mani õmakon idiꞌi naa õDaru diꞌiti, ushaꞌapanum kauꞌan umanawunuꞌo õgaru ai wuruꞌu uruuz. 29 Õkowaadan naa uꞌati kai kanomaꞌo nii shaꞌapa, ushaꞌapan uaꞌii zii; aizii ushaꞌapan donoꞌo naa uaitapan nii õkuwaa mishiin. 30 Aonaꞌo niꞌi naa õparadinan tomunuꞌiki utuma, ushaꞌapanum kauꞌan waꞌatiꞌi naa wuruꞌu diꞌoraꞌa amazada baaraꞌaꞌoraz naobanai. Mazan aonaa ukaꞌiitan pamashaatan õgaru. 31 Mazan õshaꞌapata paꞌan ipai aimaakan õdaru dyuudan kawanaꞌati õgaru, pidannao aitapa-kinaa nii mishiꞌo õmarainpan uruu.

“Aizii, wamakoꞌo naa.”

15

Paoribai kadunaa manawun

1 “Õgaru wuruꞌu mishiꞌoraz paoribai kadunaa, naꞌiki õDaru saabaapauzo paoribai baawu. 2 Ipaiꞌo nii udukutan paoribai waoda kida aonaꞌoraz ĩkaakan. Mazan kaakaꞌoraz kida usaabaan nii paꞌan, aonaa kizi kazamakaꞌo nii ukaduꞌu, naꞌiki madowaaka kizi koshan ukaakan. 3 Unao, saabaaꞌaka-kariwaiꞌi naa õkuwaa idaꞌan. 4 Pakawan paꞌi uzaamatinapa õꞌidaꞌati, õzaamatinpan nii uꞌidiꞌiti kapam. Aonaa paoribai waoda kaakan paaipan ati karikaonan, soo uzaamatinpan an pakadunaa idaꞌati. Unao naꞌapaꞌo kapam, aonaa ukaꞌiitan ushaꞌapatan kaimanaꞌo aimaakan uaipan ati karikaonan. Soo uzaamatinpan an õꞌidaꞌati.

5 “Õgaru wuruꞌu paoribai kadunaaz. Aizii unao, uwaoda kida kawanuꞌo. Pidannao, karikaonanuꞌoraz ĩnaꞌan õꞌidaꞌa, õgaru naꞌapa õnaꞌan nii ĩꞌidaꞌa, ĩnao shaꞌapatan niꞌi naa dobata kaiman kidaꞌo aimaakan. Unao, aonaa ukaꞌiitan ushaꞌapatan aimaakan uꞌidaꞌa karikaonan, soo õkaminkaꞌutan an unao. 6 Mazan pidan aonaꞌoraz unaꞌan õꞌidaꞌa, uawuꞌuta-kao niꞌi naa, naꞌiki umaririn niꞌi naa amazada ii, naꞌapa paoribai waoda awuꞌuta-kariwai maririn kawan. Udaunaꞌan ukasabaꞌuka-kao naꞌiki ukaboota-kaoaꞌa naa tikazi wuꞌiti. 7 Mazan unao, unaꞌan an pakawan õꞌidaꞌa, naꞌiki umishidapan an õparadan kida, turuu utoriinpan kanom dauꞌati karikaonan, naꞌiki utaa-kao nii uꞌati. 8 Kaikapaꞌo idaꞌanaꞌo wuruꞌu õDaru umanawunun aida-kida-kaoaz: Unao shaꞌapaapan idaꞌan dobata kaiman kidaꞌo aimaakan, naꞌiki naꞌapaꞌo idaꞌan utukapa-kidinan õpidanannao unao. 9 Naꞌapa õDaru marainpan kawan õgaru, naꞌapa õmarainpan kapam unao. Uzaamatinapa pakawan õꞌidaꞌati, õmarainapa kizi unao. 10 Uizoꞌatipan an õkakinaori kida, pakawanuꞌo nii õmarainpan unao, naꞌapa õizoꞌatipan kawan õDaru kakinaori kida, naꞌiki pakawan umarainpan õgaru.

11 “Õkowaadan uꞌati ipai kaikapa kidaꞌoraꞌa, unao konaukii kizi naꞌapa manawun õgaru konaukian kawan, naꞌiki aonaa kizi kanom towaudaꞌuan ukonaukian.

12 “Aizii kaikapa õkakinaoriꞌi, umarainpaaka, naꞌapa manawun õmarainpan kawan unao. 13 Aonaa naꞌiaꞌoram pidan kamarainpanuꞌo powaꞌa zii wuru aiaꞌa, pidan kashaapaꞌoraz pazowii-kao papaonarunao kazannaatin-kinaa nii. 14 Õpaonarunao unao, uizoꞌatipan an õkakinaori kida. 15 Aonaꞌa naa õdakotan unao õpoitorunao nii, ushaꞌapanum kauꞌan poitorui, aonaa uaitapan naꞌapaꞌoram panaobanaa shaꞌapainpan. Mazan õdakotan unao õpaonarunao nii, ushaꞌapanum kauꞌan ipai õkowaadan uꞌati õabatanii kida õDaru diꞌiki. 16 Aonaa uaipan atiꞌo mani uzaamatinan õꞌidaꞌati; õgaru aipan atiꞌo paꞌan unao zaamatinan. Ukauꞌan õgaru aipan atiꞌo unao makon ushaꞌapataꞌanan dobata kaiman kidaꞌo aimaakan. Naꞌiki karikaonan kizi ushaꞌapaapan naꞌapaꞌo aimaakan. Uzaamatinpan idi õꞌidaꞌati, õDaru taan nii unao ati kanom karikaonan upishaan an uꞌati. 17 Ukauꞌan kaikapa õkakinaori unao atiꞌi: ‘Umarainpaaka.’

Jesus diꞌitiinao zaamatinpan toꞌora-kizaitapa-kao

18 “Pidannao toꞌora-kizaitapan an unao, unyukunuitapa naꞌapaꞌo ĩtoꞌora-kizaitapauzon õgaru. 19 Umashaapan an mani naꞌapa imiꞌi baara sannao mashaapan kawan, ĩmarainapa mani unao pairibannao nii. Mazan õaipanaꞌatiꞌo uzaamatinan õꞌidaꞌati. Ukauꞌan, aonaa imiꞌi baara sannaouꞌu naa mani unao; uruu idiꞌo pidannao toꞌora-kizaitapan unao. 20 Udiꞌitapa õkianuz uꞌati kaikapaꞌa: ‘Aonaa naꞌiaꞌoram poitorui umanawunun panaobanaa ai.’ Kainaꞌa antamikitainao õgaru, naꞌapaꞌo nii ĩantamikitan unao kapam; mazan kainaꞌa baꞌorainao izoꞌatiꞌo õparadan, ukauꞌan naꞌapaꞌo nii ĩizoꞌatin uparadan kapam.

21 “Pidannao shaꞌapatan nii unao naꞌapa, ushaꞌapanum kauꞌan uzaamatinpan idiꞌo õꞌidaꞌati. Mazan ĩnao, aonaa ĩaitapauzon wuruꞌu dyuudaꞌoraz õgaru. 22 Aonaan an mani õkaawan daꞌatiꞌi naꞌiki aonaan an mani õkakuwaapan ĩꞌati, aonaa mani ĩꞌoian kainaabatinan padamata. Mazan aizii, ‘aonaa waaitapan oiaꞌo wuruꞌu naꞌapaꞌoraz,’ aonaa turuu ĩkian. 23 Pidan toꞌora-kizaitapaꞌo õgaru, ĩtoꞌora-kizaitapan õDaru kapam wuruꞌu. 24 Aonaan an mani õshaꞌapatan ĩawun zaꞌa ĩmatukapauzokanii pidan shaꞌapatan kida, aonaa mani padamata ĩꞌoian kainaabatinan. Mazan aizii, ĩtukapaniꞌi naa õshaꞌapatan naꞌapaꞌo, mazan upuꞌu zii ĩtoꞌora-kizaitapan baokopa waunao, õgaru naꞌiki õDaru. 25 Mazan naꞌapaꞌo idaꞌan, ĩkakinaorinaa mishiinan: ‘Ĩtoꞌora-kizaitapan õgaru madiwautapaka karikaonan,’ kiaꞌoraz usaadinpan.

26 “Kaawaꞌo nii Minkaꞌui, uruu Kaimanaꞌo Doronaa, uruu kainaabataꞌo mishiꞌo kuwai Tominkaru dauaꞌo. Õdyuudan nii uwaꞌatin õDaru diꞌiki unao idaꞌati, naꞌiki uruꞌo nii kakuwaapa õdauꞌan. 27 Aizii unao, ukakuwaapan nii õdauꞌu kapam, ushaꞌapanum kauꞌan unao naꞌaꞌo õtuma õsakadinan diꞌiki õtominapatin-kidan pidannao.

16

1 “Õkowaadaniꞌi naa uꞌati kaikapa kidaꞌoraꞌa, uruu aonaa kizi umuudinaꞌakan umishidapan ai. 2 Uiribannao kashanauan nii unao synagogue kida iki, uchoochiipan ai ĩtuma. Naꞌiki kainaꞌaꞌo niꞌi naa kamoo kaawan, uruu dono pidannao zowian an unao, ĩꞌitiiman kaimanaꞌo nii aimaakan wuruꞌu pashaꞌapataniaz Tominkaru ati. 3 Pidannao shaꞌapatan nii unao naꞌapa, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa ĩaitapauzon õDaru, oo õgaru. 4 Mazan õkowaadaniꞌi naa uꞌati kaikapa kidaꞌoraꞌa. Ukauꞌan uruu kamoo kaawan donoꞌo naa, unyukunuitapan nii õkuwaa naꞌapa kidaꞌo dauaꞌoraz. Õsakadinan diꞌiki õtominapa-kidan unao, aonaa õkowaadauzon uꞌati naꞌapa kidaꞌo, ushaꞌapanum kauꞌan õnaꞌan idi zii utuma.

Kaimanaꞌo Doronaa kaudin-kizi

5 “Mazan aizii õkiwan niꞌi naa powaa iti dyuudaꞌoraz õgaru diꞌiti. Mazan aonaa naꞌiaꞌoram zoobaba unao pishaan õgaru naꞌitiꞌoram wuruꞌu õmakoꞌozoonuz. 6 Õkowaadan idi zii uꞌati kaikapaꞌoraꞌa, uruu idi unyukunuu kashaꞌoran naa. 7 Mazan mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Aonaꞌo nii Minkaꞌui kaawan uꞌidaꞌati, soo õmakon an. Ukauꞌan kaimanaꞌo nii manawun unao ati wuruꞌu õmakonuz. Mazan õmakon an, õdyuudan niꞌi naa uruu unao idaꞌati. 8 Aizii ukaawan dono, ukainaabatan nii pidannao ati naꞌapaꞌoram manawun oiaꞌo; naꞌiki, naꞌapaꞌoram manawun ĩdiꞌitapan kaimanaꞌo; naꞌiki naꞌapaꞌoram manawun ĩdiꞌitapan Tominkaru kowaadan oiaꞌo patakaꞌuta-kao. 9 Panaꞌiti karikaonan ĩdiꞌitapan oiaꞌo, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa ĩmishidaꞌazon õgaru. 10 Panaꞌiti karikaonan ĩdiꞌitapan kaimanaꞌo, ushaꞌapanum kauꞌan õmakon nii powaa iti õDaru diꞌiti, naꞌiki aonaꞌo nii powaꞌa utukapan õgaru. 11 Naꞌiki panaꞌiti karikaonan ĩdiꞌitapan patakaꞌutin-karu, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru patakaꞌutaniꞌi naa naobanai diꞌoraꞌa amazada baaraꞌaꞌoraz.

12 “Kainaꞌa dobata zii õkowaadaꞌazoonii uꞌati padamata, mazan dobataꞌo niꞌi naa manawun wuruꞌu õkuwaaz, aonaꞌo nii ukaꞌiitanuz. 13 Mazan Kaimanaꞌo Doronaa kaawan nii, uruu mishiꞌo ukuwaa Tominkaru dauaꞌo. Uruu aipan atiꞌo niꞌi naa uaitapan mishiꞌo kuwai Tominkaru diꞌikiꞌo. Aonaꞌo nii ukakuwaapan paꞌidaꞌa karikaonan, mazan ukakuwaapan nii paabatanii dauꞌu, naꞌiki ukowaadan nii unao ati kanom kidaꞌo nii shaꞌapa diinaꞌitiꞌi. 14 Uruꞌo nii kainaabata õmanawunun, ukowaadan idaꞌan kanom dii õgaru, naꞌiki naꞌapaꞌoram wuruꞌu õkuwaaz. 15 Õkowaadauzon ipai aimaakan õDaru dauꞌu, aizii naꞌapaꞌo nii kapam Kaimanaꞌo Doronaa kowaadan uꞌati ipai õgaru dauꞌan, naꞌiki naꞌapam õkiauzon.”

Kashaꞌora-karu
konaukii-karu uaꞌii

16 Jesus kian, “Masakaudaꞌu daunaꞌan aonaꞌo niꞌi naa utukapan õgaru powaꞌa, mazan masakaudaꞌu uruu daunaꞌan utukapan nii õgaru koshan.”

17 Aizii kainaꞌa utominapa-kidaniinao bii ikiꞌo, ĩkian pairiban ati kida, “Naꞌapaꞌoram dauꞌatiꞌo ukianuz, ‘Masakaudaꞌu daunaꞌan aonaꞌo niꞌi naa utukapan õgaru powaꞌa, mazan masakaudaꞌu uruu daunaꞌan utukapan nii õgaru koshan;’ naꞌiki naꞌapaꞌoram dauꞌatiꞌo dii, ‘ushaꞌapanum kauꞌan õmakon naa powaa iti wuruꞌu õDaru diꞌiti,’ ukianuz?” 18 Aonaa ĩmashaadan ĩpishautaakan, “Naꞌapaꞌoram dauꞌatiꞌo dii wuruꞌu, ‘Masakaudaꞌu daunaꞌan,’ ukianuz? Aonaa waaitapan kanom dauaꞌo ukadakotinan,” ĩkian.

19 Jesus aitapa ĩpishaaꞌazon paugaru, uruu idi ukian ĩꞌati, “Õkian kaikapaꞌa: ‘Masakaudaꞌu daunaꞌan aonaꞌo niꞌi naa utukapan õgaru, mazan masakaudaꞌu uruu daunaꞌan utukapan nii õgaru koshan.’ Mishii, uruu dauꞌatiꞌo upishautaakan? 20 Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz uꞌati: Uzaadan nii naꞌiki diiwaꞌo nii umuraapan, baꞌorainao konaukian puꞌu. Kiwiin zii ukashaꞌoran nii, mazan uruu daunaꞌan ukonaukian nii. 21 Zuna kaudanipaꞌazon dono, kashaꞌora kowas onyukunuu okaziwapan kamoo kaawan idiꞌi naa, mazan okaudanipan daunaꞌan, aonaꞌa naa onyukunuitapan pakaziwapauzon. Soo okonaukian naa paꞌan, ushaꞌapanum kauꞌan koraidaonaa sodi shakatan idi. 22 Naꞌapaꞌo kawanuꞌo wuruꞌu unao baiaapaniaz: kai unyukunuu kashaꞌora-kida, mazan õtukapan nii koshan daꞌi unao, naꞌiki uruu dono ukonaukian nii, naꞌiki aonaꞌo nii kanom mashaatan ukonaukiitinan.

23 “Aizii uruu dono, aonaꞌo niꞌi naa kanom nii upishaan zii õgaru aimaakan dauꞌati. Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz uꞌati: Upishaan an õDaru kanom karikaonan dauꞌati, utaan nii uꞌati õpidanannaoun idi unao. 24 Aonaa zoobaba upishaan uruu kanom karikaonan dauꞌati, õpidanannaoun idi unao. Upishaa, Tominkaru taan nii uꞌati upishaanii. Uruu kaimanaiman kizi ukonaukiitinan.

25 “Õkakuwaapauzon uꞌati diꞌitinapa-kinai kuwai idaꞌan diꞌoraꞌa aimaakan kida dauꞌaꞌa. Mazan kainaꞌaꞌo niꞌi naa kamoo kaawan, aizii uruu dono aonaꞌo niꞌi naa õkakuwaapan powaꞌa diꞌitinapa-kinai kuwai idaꞌan, mazan õparadan nii sariapa kizi pidannao uaitapan õkuwaa õdaru dauaꞌo. 26 Uruu dono, turuaꞌo niꞌi naa upishaan uruu aimaakan dauꞌati, õꞌuu idaꞌan, õpidanannaoun idi unao; aonaa kanom nii õpishaan zii õDaru unao ati, 27 ushaꞌapanum kauꞌan, õDaru marainapanii unao. Umarainpan unao, ushaꞌapanum kauꞌan unao marainpan idiꞌo õgaru, naꞌiki unao mishidan idi uruu diꞌikiꞌo õwaꞌatin. 28 Mishi, õwaꞌatin õDaru diꞌikiꞌo, imiꞌi baara ati. Aizii õmakon niꞌi naa imiꞌi baara iki, õkiwan naa õDaru diꞌiti.”

29 Uruꞌu naa utominapa-kidaniinao kian uꞌati, “Aizii, uruu zii puparadan kainaabatinan, aonaa pukaiwaan diꞌitinapa-kinai kuwai. 30 Aizii watukapa, puaitapa mishi ipai aimaakan; turuu pudakoꞌatin pupishaa-kao uaꞌii zii aimaakan dauꞌati. Ukauꞌan aizii wamishida puwaꞌatin Tominkaru diꞌiki.”

31 Jesus kian ĩꞌati, “Uruu zii umishidan? 32 Kainaꞌiki kamoo waꞌatin, aizii uruu kamoꞌo naa wuruꞌu kaawaꞌoraz, uruu dono panaꞌitinapu kidaꞌo nii umakoodanainan, ukidoopan nii õꞌai udapu iti kida, uwaꞌakan nii õgaru õbaꞌorantin. Mazan aonaa õbaꞌorantinaꞌo manawun mani õgaru, ushaꞌapanum kauꞌan õDaru karikaonanuꞌo unaꞌauzon õtuma. 33 Õkowaadan unao ati aimaakan kaikapa kidaꞌoraꞌa, unyukunuu konaukii-kinaa nii, uzaamatinpan idi õꞌidaꞌati. Diꞌoraꞌa amazada baaraꞌaꞌa, ubaiaapan nii kashaꞌoraꞌo. Mazan umaꞌozakadapa unyukunuu! Õgaru, õwazootaniꞌi naa diꞌoraꞌa amazada baaraꞌaꞌo kashaꞌora kidaꞌo aimaakan!”

17

Jesus toriinpan papidanannao ati

1 Jesus kakuwaapan daunaꞌan patominapa-kidaniinao ati, uawunuupan doko iti naꞌiki uruꞌu naa utoriinpan.

“ÕDaru, aizii kaawaꞌa naa kamoo. Putukapa-kida pidannao ati puDani umanawunun, utukapa-kida kizi ĩꞌati pumanawunun kapam. 2 Pugaru aipan atiꞌo ukazowautapan ipai pidannao, utaa kizi karikaonanuꞌo kakupa-karu ipai wunao atiꞌi, puzaamatin-kidaniinaouz uꞌidaꞌati. 3 Kaikapaꞌo wuruꞌu karikaonanuꞌoraz kakupa-karu ikoda-kao: pidannao aitapan idaꞌan soo baudaꞌapa pugaru mishiꞌo Tominkaru, naꞌiki ĩaitapan idaꞌan õgaru, Jesus Christ, pudyuudaniaz imiꞌi baara ati. 4 Õtukapa-kidaꞌa naa imiꞌi baaraꞌaꞌo pidannao ati pugaru umanawunun, õshaꞌapatan idaꞌan ipai pudyuudanii õshaꞌapatan. 5 Õdaru, marii õtukapa-kao umanawunuꞌo nii aizii, naꞌapa õtukapauzo-kao kawan pugaru tuma amazada tominan uaꞌii zii.

6 “Õaitapa-kidaniꞌi naa pukaduz wunao atiꞌi, putaaniinaouz õꞌati diꞌoraꞌa amazada baara ainao bii iki. Pupidanannao ĩdyaun naꞌiki putaaniinao õꞌati ĩdyaun, naꞌiki ĩizoꞌatipa pukakinaori. 7 Aizii ĩaitapaꞌa naa, ipai aimaakan putaanii õꞌati, pugaru diꞌikiꞌo wuruꞌu. 8 Õkowaadaꞌa naa pukuwaa ĩꞌati, naꞌiki ĩzaamata kaimanaiman panyukunuu itiz. Ĩaitapa õwaꞌatin pugaru diꞌikiꞌo naꞌiki ĩmishida pudyuudanii õgaru.

9 “Aonaa õtoriinpan ipai pidannao ati, mazan õtoriinpan wunao atiꞌi putaaniinaouz õꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan pupidanannao paꞌan ĩdyaun. 10 Ipai õpidanannao, pupidanannao kapam ĩdyaun. Ukauꞌan ipai pupidanannao õpidanannao kapam ĩdyaun. Ĩnao idaꞌanaꞌo nii õmanawunun aitapa-kao. 11 Aizii, aonaꞌo niꞌi naa õnaꞌan imiꞌi baaraꞌa, kadimanaꞌo niꞌi naa õmakon puꞌidiꞌiti. Mazan õpidanannao, ĩnaꞌan nii zii imiꞌi baaraꞌa. ÕDaru, kaimanaꞌo manawun, pukazannaatapa paꞌi wunaouꞌu putaapa-kidaniinaouz õꞌati. Ĩnyukunuu patumaaka kizi paꞌatiaaka, pugaru naꞌiki õgaru nyukunuu patumaakan kawan. 12 Õnaꞌan dono zii ĩtuma imiꞌi baaraꞌa, õkazannaatapa ĩdyaun, pakawan kizi ĩmashaapan pupidanannao nii. Õkazannaatapa ĩdyaun, aonaa naꞌiaꞌoram waziwadinan, soo baudaꞌapa pidan waziwadinaꞌo niꞌoraz aita-kao, naꞌapaꞌo idaꞌan kizi saada-kariwaiz kida puparadan mishiinan.

13 “Aizii kadimanaꞌo niꞌi naa õmakon puꞌidiꞌiti. Õtoriinpan ĩꞌati kaikapaꞌa õnaꞌan puꞌu zii ĩtuma imiꞌi baaraꞌa, ĩnyukunuu konaukii kizi kaimanaiman naꞌapa õnyukunuu konaukian kawan manawun. 14 Õkowaadaꞌa naa pukuwaa ĩꞌati, naꞌiki uruu idi baꞌoran pidannao kashanau-kidan ĩdyaun. Ĩkashanau-kida-kao, ushaꞌapanum kauꞌan õgaru kawanuꞌo ĩdyaun, aonaa ĩdiꞌitinpan baꞌorainao diꞌitinpan kawan. 15 Õtoriinpan, aonaa õaipan mani pusoꞌotan ĩdyaun diꞌoraz amazada baara ikiꞌi, mazan õpishaan paꞌan pukazannaatapan ĩdyaun Satan ai. 16 Õgaru, aonaa õdiꞌitinpan imiꞌi baara sannao diꞌitinpan kawan. Ĩnao naꞌapa kapam ĩdiꞌitinpan õgaru kawan, aonaa imiꞌi baara sannao kawan mani. 17 Pusaabaa ĩdyaun puꞌidiwaunao nii, puaitapa-kidan idaꞌan ĩꞌati mishiꞌo manawun puparadan. Puparadan, uruu mishiꞌo manawun. 18 Pudyuudan kawan õgaru imiꞌi baara ati, naꞌapa õdyuudan ĩnao kapam amazada kawanaꞌati. 19 Kaimanaiman õtaainan puꞌati ĩnao dikin ii, turuu kizi ĩnao kapam taainan kaimanaiman puꞌati.

20 “Aonaa ĩnao ati mani karikaonan õtoriinpan, mazan õtoriinpan baꞌorainao ati kapam, mishidainao niꞌoraz õgaru, paabatan idaꞌan õdauaꞌo kuwai õpidanannao idaꞌan. 21 Õtoriinpan ĩꞌati, marii kizi ĩbaudaꞌapatan panyukunuu, naꞌapa pugaru naꞌiki õgaru baudaꞌapatapan kawan wanyukunuu. ÕDaru, naꞌapa pugaru baudaꞌapatinpan õgaru idaꞌati, naꞌiki õgaru baudaꞌapatinpan pugaru idaꞌati, naꞌapa kizi ĩnao baudaꞌapatinpan waunao idaꞌati, pidannao mishida kizi pugaru wuruꞌu dyuudaꞌoraz õgaru. 22 Õtaanii umanawun-karu ĩꞌati naꞌapa putaan kawan õꞌatiz, marii kizi ĩbaudaꞌapatapan panyukunuu, naꞌapa pugaru naꞌiki õgaru baudaꞌapatapan kawan wanyukunuu. 23 Kainaꞌa ĩnyukunuu ii õgaru; naꞌiki kainaꞌa õnyukunuu ii pugaru. Marii kizi kaimanaiman ĩbaudaꞌapatapan panyukunuu, baꞌoran pidannao aitapa-kinaa nii, pugaru wuruꞌu dyuudaꞌoraz õgaru. Naꞌiki pumarainapanii mishidainaouz õgaru naꞌapa pumarainpan kawan õgaru.

24 “ÕDaru, naꞌiam õgaru, naꞌii õaipan õtuma wuruꞌu putaaniinaouz õꞌati, ĩtukapa kizi õmanawunun, wuruꞌu putauzoniaz õꞌati pumarainpan idi õgaru amazada tominan uaꞌii. 25 Kaimanaꞌo manawun õdaru, aonaa pidannao aitapauzon pugaru. Mazan õgaru, õaitapanii pugaru, naꞌiki õtominapa-kidaniinao ĩaitapa pudyuudanii õgaru. 26 Õkainaabataniꞌi naa ĩꞌati kanom kaduz pugaru, naꞌiki karikaonanuꞌo nii õkainaabaapan ĩꞌati kanom kaduz pugaru. Ĩmarainpaaka kizi naꞌapa pumarainpan kawan õgaru, turuu kizi õzaamatinpan ĩnao diꞌiti kapam.”

18

Soldyaanao zaamataꞌanan Jesus

(Matthew 26:47-56; Mark 14:43-50; Luke 22:47-53)

1 Jesus toriinpan daunaꞌan paDaru ati, umakon naa patominapa-kidaniinao tuma Kidron Waꞌo baza itinapu. Kainaꞌaꞌo daꞌi paoribai baawu naꞌii, naꞌitiꞌi naa Jesus morotan patominapa-kidaniinao tuma. 2 Judas, kaakapaꞌo niꞌoraz uruu tarubainao ati, uaitapanii kapam uruu amazada, ushaꞌapanum kauꞌan, naꞌitiꞌo Jesus makouzon patominapa-kidaniinao tuma. 3 Ukauꞌan naꞌitiꞌi naa Judas makon, unaꞌakan baudaꞌapa utonazinaa soldyaanao. Naꞌiki watchmantapainao Tominkaru Dapu bii ikiinao kapam, ĩnao faadaanao zowaunaanao naꞌiki Phariseenao dyuudaniinao. Ĩnaꞌakapanii mizaataaka-kinai kida. Aizii baꞌorainao ĩnaꞌakapanii palampan kida.

4 Jesus aitapaniꞌi naa naꞌapam nii ĩshaꞌapaapan paugaru. Uruu idi uwaꞌatiꞌikan ĩꞌidaꞌati, naꞌiki ukian ĩꞌati, “Kanom uaipan?”

5 “Jesus, Nazareth san,” ĩkian uꞌati.

“Õgaru uruu,” Jesus kian ĩꞌati.

(Judas, kaakapaꞌoraz uruu, naꞌiaꞌa naa ĩtuma.) 6 “Õgaru uruu,” Jesus kian idi ĩꞌati, sariapa ĩdandanaaꞌakan, naꞌiki ĩdorautan imiꞌi baara iti.

7 Powaꞌa koshan Jesus pishaan ĩdyaun, “Kanom uaipan?”

“Jesus, Nazareth san,” ĩkian uꞌati koshan.

8 Jesus kian ĩꞌati, “Õkii shaꞌatii uꞌati, ‘Õgaru uruu.’ Umishiin an õgaru udawatapan, ukauꞌan marinaꞌa wunaouꞌu õtumainaouz.” 9 (Ukian ĩꞌati naꞌapa, uparadan mishiin-kinaa niꞌo utoriinpan donoꞌoraz. “Õdaru, aonaa baudaꞌapa õwaziwaan wuruꞌu putaaniinaouz õꞌati,” ukianuz.)

10 Aizii Simon Peter, unaꞌakapanii marii. Usoꞌotaꞌakan pakinnaa aiazu, naꞌiki saꞌukan Umanawunuꞌo Faadaa poitoru tain diwaꞌora antanpuꞌo, waotaꞌaka. Malchus kiaꞌo uꞌuu wuruꞌu poitoruiz. 11 Jesus kian Peter ati, “Pushakada pumarian powaa iti pakinnaa zoꞌiti! Puꞌitiiman aonaꞌo nii õbaiaapaꞌazon kashaꞌoraꞌo, õdaru taaniaz õbaiaapan nii?”

Jesus naꞌaka-kao Annas diꞌiti

12 Aizii, soldyaanaouz naꞌiki ĩzowaunaa, naꞌiki watchmantapainao Tominkaru Dapu, ĩzaamataꞌakan naa Jesus naꞌiki ĩdoꞌotaꞌakan naa ukaꞌu kida. 13 Ĩnaꞌakan uruu Annas diꞌiti kiwiin zii. Annas, uruu Caiaphas imadokozu. Aizii Caiaphas, uruu Umanawunuꞌo Faadaa uruu dono, 14 naꞌiki uruu kiaꞌoraz kiwiin zii Jewnao zowaunaanao ati kaikapaꞌa: “Kaimanaꞌo nii manawun baudaꞌapaꞌo pidan mawakan an ipai pidannao dikin ii.”

Peter kian
aonaa uaitapauzon Jesus

(Matthew 26:69-70; Mark 14:66-68; Luke 22:55-57)

15 Simon Peter, naꞌiki baꞌoran Jesus tominapa-kidanii, ĩdaꞌanpan Jesus. Aizii baꞌoraniz, uruu kaimanaimanaꞌo Umanawunuꞌo Faadaa aitapan. Ukauꞌan morota kootowapa-kizai iti uruu Jesus tuma, Umanawunuꞌo Faadaa dapu iti. 16 Mazan Peter, unaꞌian paniinom ii, aonaa umorotan. Aizii, baꞌoraniz Jesus tominapa-kidanii, kaimanaimanaꞌoraz Umanawunuꞌo Faadaa aitapan, umakoꞌokan powaa iti naꞌiki uparadaꞌakan zunaaba ati, awunuutapaibaz paniinom, naꞌiki uruꞌu naa umorota-kidan Peter. 17 Aizii zunaaba, awunuutapaibaz paniinom, okian Peter ati, “Pugaru õaitapan diidiꞌiaꞌoraꞌa pidan tominapa-kidanii kapam?”

“Aonaa,” Peter kian oꞌati.

18 Aizii poitoruinao naꞌiki watchmantapainao, ĩpuꞌukada niꞌi naa tikazi naꞌii, amazada wadidin idi, uruu naꞌiaꞌa naa ĩkadishitapan ĩtanaapan kida. Peter naꞌii kapam ukadishitapan utanaapan ĩtuma.

Umanawunuꞌo Faadaa
pishautan Jesus

(Matthew 26:59-66; Mark 14:55-64; Luke 22:66-71)

19 Uruꞌu naa Umanawunuꞌo Faadaa pishaan Jesus, “Kanomnao putominapa-kida nii? Kanom dauaꞌo putominapa-kidan ĩdyaun?”

20 Jesus kian uꞌati, “Karikaonan õkakuwaapan, turuu kizi ipai pidannao abatan õkuwaa. Karikaonan õtominapa-kidan pidannao synagogue ii, naꞌiki Tominkaru Dapu ii. Aonaa naꞌapainim õdizapan õkuwaa pidannao ai. 21 Kanom nii pupishaan õgaru? Pupishaa pidannao abatainao naꞌapam õkian. Ĩnao, ĩaitapa naꞌapaꞌoram õkiauzon.”

22 Jesus paradan idi naꞌapa, baudaꞌapa watchman udazaba aꞌo kadishitapan, utaꞌikaꞌakan naa Jesus paawun baara ati. Ukian Jesus ati, “Kanom dyuudan pudakoꞌatin Umanawunuꞌo Faadaa paradan naꞌapa.”

23 Jesus kian uꞌati, “Puaitapan an õparadan pozawatan, pukowaada ipai daꞌainao pidannao atiꞌi. Mazan puaitapan an õparadan sakitapan, kanom niꞌi naa putaꞌikaꞌakan õgaru?”

24 Udaunaꞌan Annas dyuudan unaꞌaka-kao Caiaphas diꞌiti, Umanawunuꞌo Faadaa, pakawan ukaꞌu kida doꞌotinpan.

Peter powaꞌatan pakian pidannao ati, aonaa uaitapauzon Jesus

(Matthew 26:71-75; Mark 14:69-72; Luke 22:58-62)

25 Aizii Peter, pakawan zii ukadishitapan naꞌii utanaapan, uruꞌu naa upishaa-kao koshan, “Aonaa pugaru mani kapam utominapa-kidaniinao tumaꞌoraz, mishii?”

“Aonaa,” Peter kian.

26 Naꞌaꞌo pidan, uruu kapam Umanawunuꞌo Faadaa poitoru, naꞌiki uruu iriban tawuruꞌu Peter saꞌukaniaz utain; ukian Peter ati, “Aonaa mooko pugaru mani tawuruꞌu õtukapaniaz utuma paoribai baawu ii, mishii?”

27 “Aonaa,” Peter kian koshan. Unaꞌapan daunaꞌan, uruꞌu naa kuruku kaꞌaranpaꞌakan.

Jesus naꞌaka-kao
Pilate kanaapu iti

(Matthew 27:1-2, 11-31; Mark 15:1-20; Luke 23:1-5; 13:25)

28 Wakankanaanin Jesus naꞌaka-kaoaꞌa naa Caiaphas diꞌiki, Romannao dapunaa itiꞌi naa. Aizii Jewnao, aonaa ĩmorotan Romannao dapunaa iti, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa ĩkaniribainaꞌazon pakakinaorinaa kian kawanaꞌati, turuu kizi ĩaroopan Passover Kamoon dono.* 29 Uruu idi, Pilate† koditan ĩꞌidaꞌati naꞌiki upishaan ĩdyaun, “Kanom mooko oiaꞌo nii diꞌoraꞌa pidan shaꞌapatan, ukootowapa-kida-kinaa niizu?”

30 Aizii ĩkian uꞌati, “Uruu dikintapauzo kakinaorii, unaꞌapan idiꞌo wanaꞌakan uruu puꞌidaꞌati.”

31 Pilate kian ĩꞌati, “Ushaꞌapataꞌa naa uruu uaipan kawanaꞌati, ukakinaorinaa kawanaꞌati.”

Jewnao kian uꞌati, “Waunao, aonaa Rome ikiꞌo kakinaorii taapadan wazowian pidan.” 32 Ushaꞌapan naꞌapa, Jesus paradan mishiin-kinaa niꞌo, tawuruꞌu ukowaadanuz naꞌapam nii pamawakan.

33 Pilate morotan powaa iti Romannao dapunaa iti. Uruꞌu naa udapada-kidan Jesus naꞌiki upishaanuzu, “Pugaru mishi Jewnao naobanaa king?” ukian.

34 Jesus kian uꞌati, “Puaipan atiꞌo kaiwuruꞌu pupishaanuz õgaru naꞌapa? Oo baꞌoran pidannao kakuwaapan idiꞌo puꞌati õdauꞌan?”

35 Pilate kian uꞌati, “Õgaru, aonaa Jew mani. Pumin-Jewnnao naꞌiki faadaanao zowaunaanao paꞌan wuruꞌu naꞌakaꞌoraz pugaru õꞌidaꞌati. Kanom mooko wuruꞌu pushaꞌapataniaz, putoꞌorada-kinaa nii ĩdyaun?”

36 Jesus, kian, “Õnaobanai-tinapanuz, aonaa imiꞌi baaraꞌaꞌo kingnao naobanai-tinpan kaduz mani. Daꞌainao naobanai-tinpan kawanun an mani wuruꞌu õnaobanai-tinapanuz, mizaataaka mani õpidanannao, aonaa kizi Jewnao zowaunaanao zaamatan õgaru. Mazan aonaa daꞌaꞌo nii mani wuruꞌu õnaobanai-tinapanuz!”

37 Pilate kian uꞌati, “Ukauꞌan, king wuruꞌu pugaruz?”

Jesus kian, “Pugaru, pudakotan õgaru king nii. Naꞌapaꞌo niꞌo õshakatan, naꞌiki õkaawan imiꞌi baara ati, õkakuwaapaꞌanan mishiꞌo dauꞌu. Naꞌiaꞌoram pidan mishiꞌo idaꞌantanpuꞌo, uruꞌo nii zaamata õparadan.”

38 Pilate kian uꞌati, “Kanom mooko mishiꞌo nii?” Udaunaꞌan Pilate koditan koshan Jewnao idaꞌati, naꞌiki ukian ĩꞌati, “Aonaa kanom dikaudaꞌo nii arawu shaꞌapatanuꞌu, õkaboota-kinaa nii uruu oiaꞌo diꞌiti. 39 Mazan ipai wunu Passover Kamoon dono õkodita-kidauzo nii unao aipan kawanaꞌati baudaꞌapa taraapa-kariwai pidan. Ukauꞌan, turuu õmuudan unao aipan ati, Jewnao naobanaa king kii-kizaiz?” ukian ĩꞌati.

40 Uruꞌu naa ĩkadakoꞌokan diiwaꞌo idaꞌan, naꞌiki ĩkian uꞌati, “Aonaa arawu maniꞌi! Mazan waaiapan Barabbas paꞌan!” Aizii Barabbas uruu antamiki.

19

Pilate kashaapa Jesus zowii-kao

1 Uruꞌu naa Pilate dyuudan soldyaanao baꞌizian tuukii Jesus. 2 Soldyaanao tinokan kaiwada-karu, uruu idiꞌi naa ĩkakowamtan uruu. Udaunaꞌan ĩkakamichantan uruu, wuzaꞌo kamicha idi,* 3 naꞌiki uruꞌu naa ĩwaꞌatiꞌanpan uꞌidaꞌati, ĩtaꞌiiꞌanpan uruu paawun baara ati, naꞌiki ĩkian uꞌati, “Pugaru King, umanawunuꞌo Jewnao naobanaa!”

4 Pilate koditan koshan, Jewnao kasabaꞌukinapa-kizi iti naꞌiki ukian ĩꞌati, “Aushaa uabata! Aizii õkodita-kidan niꞌi naa uruu unao idaꞌati, mazan õaipan uaitapan kaimanaiman, aonaa kanom õikodan oiaꞌo nii ushaꞌapatan.” 5 Uruꞌu naa Jesus kodita-kida-kao, umorokodapa wuruꞌu kowamaiz kaiwada-karu idiꞌoraz utoma-kao, naꞌiki wuzaꞌoraz kamicha. Uruꞌu naa Pilate kian ĩꞌati, “Aizii, diꞌi naa wuruꞌu pidanaz!”

6 Aizii, faadaanao zowaunaanao, naꞌiki watchmantapainao tukapaꞌakan naa uruu, sariapa ĩkadakon diiwaꞌo idaꞌan, “Marii utauka-kao cross diꞌiti! Marii utauka-kao cross diꞌiti!”

Naꞌiki Pilate kian ĩꞌati, “Unaꞌakaꞌa naa uruu, utauka kiziꞌi naazu cross diꞌiti. Õgaru, aonaa kanom õikodan oiaꞌo nii ushaꞌapatan.”

7 Jewnao kian uꞌati, “Waunao, kainaꞌa wakakinaorinaa, pidan naꞌapaꞌo marii uzowii-kao, udakotinpan idi Tominkaru Dani nii.”

8 Aizii Pilate abatan idi naꞌapam Jewnao kian, tuukii utarian. 9 Udaunaꞌan umorota-kidan koshan Jesus Romannao dapunaa iti. Naꞌiaꞌa naa upishaan uruu, “Naꞌikim san mooko pugaru?” ukian uꞌati. Mazan aonaa Jesus dakoꞌatin uparadan. 10 Aizii Pilate kian uꞌati, “Kanom nii aonaa pudakoꞌatin õparadan? Õgaru, turuu õkazannaatan pugaru puzowii-kao ai, naꞌiki turuu õtauka-kidan pugaru cross diꞌiti.”

11 Jesus kian uꞌati, “Aonaa turuu pushaꞌapata-kidan õgaru, soo Tominkaru taapadan an. Ukauꞌan, wuruꞌu pidan naꞌaka-kidaꞌoraz õgaru puꞌidaꞌati, powaꞌaꞌo zii manawun ushaꞌapatan oiaꞌo puꞌai.”

12 Pilate abatan idi naꞌapam ukian, utiwaan padamata naꞌapam pakazannaatan uruu. Mazan Jewnao kadakon uꞌati, “Pukazannaatan an uruu, aonaa Caesar paonaru mani wuruꞌu pugaruz! Pidan dakotinpaꞌo king nii, Caesar taruba wuruꞌu uruuz!”

13 Pilate abatan idi naꞌapam Jewnao kian, uruꞌu naa ukodita-kidan koshan Jesus ĩꞌidaꞌati, naꞌiki uruu daunaꞌan usakanatan pakootoopauzo-kizi tabai idaꞌa,† panibazoo diꞌii, Kuba Baara‡ kiaꞌoraz udakota-kao. (Gabbatha, kiaꞌo udakota-kao Hebrew idaꞌan.) 14 Aizii uruu dono maonapaꞌa naa sakitapa kamoo, naꞌiki uruu dono minziiwatin-karu kamoo§ wuruꞌu Passover dauꞌati.

Uruꞌu naa Pilate kian Jewnao ati, “Diꞌi naa unaobanaa king!”

15 Uruꞌu naa ĩkadakoꞌokan, “Marii uzowii-kao! Marii uzowii-kao! Marii utauka-kao cross diꞌiti!” ĩkian.

Naꞌiki Pilate kian ĩꞌati, “Uaiapa mooko õtauka-kidan unaobanaa king cross diꞌiti?”

Aizii faadaanao zowaunaanao kian uꞌati, “Soo Caesar, uruu baudaꞌapa wanaobanaa king!”

16 Uruꞌu naa Pilate taan Jesus ĩꞌati, marii kiziꞌi naa soldyaanao taukan uruu cross diꞌiti.

Jesus tauka-kao cross diꞌiti

(Matthew 27:32-44; Mark 15:21-32; Luke 23:26-43)

Uruꞌu naa soldyaanao naꞌakaꞌakan naa Jesus, 17 Ukodita-kida-kao donoi iki uwaodatapaꞌa naa pacrossannaa, naꞌiki unaꞌaka-kao Pidan-Zowau-Niwaꞌuz-naawa kiaꞌo amazada dakota-kao diꞌiti. (Golgotha, kiaꞌo udakota-kao Hebrew idaꞌan.) 18 Naꞌiaꞌa naa ĩtaukan Jesus cross diꞌiti. Naꞌiki dyaꞌutam pidannao tauka-kao udazabaꞌa, baꞌoran cross kida diꞌiti. Baudaꞌapa tauka-kao udiwaꞌora antanapu, baꞌoran tauka-kao uwashabaron antanapu. 19 Pilate saada-kidanii Jesus dauaꞌo paranka daaraꞌa, naꞌiki utauka-kidanuzu cross paawaꞌa, doko atanapa Jesus zowau ai. “Jesus, Nazareth San, uruu King, Jewnao ati,” kiaꞌo wuruꞌu saada-kariwaiz. 20 Iriba pidannao aitaan wuruꞌu saada-kariwaiz, umaonapan idi donoi ati. Wuruꞌu usaada-kaoaz idikinaudaꞌuꞌo parada-karu idaꞌanaꞌo, Hebrew idaꞌan, Latin idaꞌan, naꞌiki Greek idaꞌan. 21 Jewnao faadaannao zowaunaanao kian Pilate ati, “Aonaa pusaadaꞌanaꞌa, ‘uruu King, Jewnao ati’ kii; mazan pusaada kaikapaꞌa: ‘Diꞌoraꞌa pidan kian, Õgaru King, Jewnao ati’ kii paꞌan.”

22 Mazan Pilate kian ĩꞌati, “Kanom õsaadanii, aonaa turuu upanaꞌadan.”

23 Aizii soldyaanao taukan daunaꞌan Jesus cross diꞌiti, ĩzaamataꞌakan naa ukamichan naꞌiki ĩbuutanuzu paminaꞌutamkida, soldyaanao zaamata kizi pakawanaꞌati kida. Ĩzaamata kapam ushooton zaꞌabaꞌi; aizii uruu toma-kao aonaa naꞌiam ukanotinpan. 24 Aizii ĩkian paꞌatiaaka, “Diꞌoraꞌa shooto, aonaa washushuudaꞌanaꞌa. Wamakinaotin aka, watukapa kizi kanomaꞌo nii zaamata paꞌanazu.” Ĩshaꞌapatanuz aimaakan naꞌapa, saada-kariwaiz Tominkaru Paradan mishiin-kinaa niꞌo wuruꞌu:

“Ĩbuutan õkamichan kida pakawanaꞌati

naꞌiki ĩmakinaotinaꞌakan õshooton dikin ii.”*

Naꞌapa soldyaanao shaꞌapatan aimaakan.

25 Naꞌiaꞌo Jesus crossannaa dazaba ii, udaro kadishitapan paꞌinaozo tuma. Naꞌiaꞌo kapam ĩtuma Clopas daiaro Mary, naꞌiki Mary Magdala sanaabaz. 26 Jesus tukapan padaro, naꞌiki umarainpaniaz patominapa-kidanii kadishitapan odazabaꞌa. Ukian padaro ati, “Pudani niꞌi naa uruu!”

27 Udaunaꞌan ukian patominapa-kidani ati, “Pudaro niꞌi naa oroo!” Naꞌikiꞌoraꞌa naa utaapan oroo.

Jesus mawakan

(Matthew 27:45-56; Mark 15:33-41; Luke 23:44-49)

28 Jesus aitapan idi ipaiꞌi naa pashaꞌapatan wuruꞌu Tominkaru aipaniaz pashaꞌapatan; saada-kariwaiz Tominkaru Paradan mishiin-kinaa nii, ukian, “Õmaradako.”

29 Aizii uruu dono naꞌaꞌo boon zoꞌo pasaata-kariwai kibiaꞌo riwunii. Uruu baoko iti ĩdamotan sponge, naꞌiki ĩsawadanuz Jesus dako iti, hyssop kadunaa saba idaꞌan. 30 Usoosokanuzu naꞌiki ukian, “Aizii ipaiꞌi naa õshaꞌapatinan!” Aizii unaꞌapaꞌakan daunaꞌan, uruꞌu naa usawiki-kidaꞌakan pazowau, naꞌiki umanizowantaꞌakan naa.

Jesus araduꞌu dakata-kao

31 Aizii Jewnao zowaunaanao, aonaa ĩaipan tauka-kariwainao naꞌian cross paawa ii atii kamoo tipitan diꞌiti, ushaꞌapanum kauꞌan uruu diꞌiki Sookapa-karu Kamoo sakadinan. Naꞌiki umanawunuꞌo Sookapa-karu Kamoo, Passover Kamoon wuruꞌu udonoꞌoraz. Uruu idi ĩpishaan Pilate marii kizi udyuudan cross paawa iainao tabaꞌu kida ramita-kao ĩmawaka kizi kadiman, uruu daunaꞌan turuu kizi ĩnanaa kida toka-kida-kao. 32 Uruꞌu naa soldyaanao makon, naꞌiki ĩramitaꞌakan naa Jesus dazaba ainao ĩtauka-kao tabaꞌu kida. 33 Mazan ĩkaawan Jesus idaꞌati ĩtukapan uruu mawakaꞌa naa, uruu idi aonaa ĩramitan utabaꞌu. 34 Mazan baudaꞌapa soldyaa dakataꞌakan uruu paaraduꞌu ati dimanaꞌo pachipararin idi, sariapa izai naꞌiki wunu shootaꞌakan udakata-kizinao iki. 35 (Pidan tukapaꞌoraz kaikapaꞌo shaꞌapan, uruu wuruꞌu kakuwaapaꞌoraz. Ukauꞌan turuu ukuwaa mishida-kao. Ukowaadan wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai turuu kizi unao mishidan kapam.) 36 Diꞌoraꞌa aimaakan kida shaꞌapan, saada-kariwaiz Tominkaru Paradan mishiin-kinaa niꞌo wuruꞌu: “Aonaꞌo nii baudaꞌapa uniwaꞌuz ramita-kao,” kiaꞌoraz usaadinpan. 37 Naꞌiki kainaꞌa koshan saada-kariwai Tominkaru Paradan idaꞌa kaikapaꞌoraꞌa: “Pidannao awunuupan nii padakatanii diꞌiti,” kii.

Jesus dida-kao dauaꞌo

(Matthew 27:57-61; Mark 15:42-47; Luke 23:50-56)

38 Aizii naꞌapa kidaꞌo shaꞌapan daunaꞌan, Joseph, Arimathea san pishaan naa Pilate Jesus nanaa dauꞌati, turuu kizi unaꞌakanuzu naꞌiki udida-kiziꞌi naazu. (Wuruꞌu Joseph, uruu mishidaꞌo Jesus, mazan aonaa ukowaadan baꞌoran pidan ati, utarian idi Jewnao zowaunaanao ai.) “Turuu punaꞌakanuzu,” Pilate kian daunaꞌan uꞌati; uruꞌu naa umakon naꞌiki unaꞌakan naa Jesus nanaa. 39 Aizii, Nicodemus, tawuruꞌu makonkauzoz aiwakaꞌan Jesus diꞌii, uruu kapam mako Joseph tuma. Unaꞌaka 30 kilogram kasarai,† myrrh naꞌiki aloes idiꞌo ukawikiꞌita-kao. 40 Ĩnaouꞌu naa naꞌaka Jesus nanaa naꞌiki ĩpapidan naaz barakaꞌo kamicha mada‡ kasarai-tinpaꞌo idi. Naꞌapaꞌo Jewnao saabauzon mawakaꞌo, unaꞌaka-kao uaꞌii baaranai iti. 41 Aizii, Jesus zowii-kizinao ii kainaꞌaꞌo daꞌi paoribai baawu. Naꞌiki kainaꞌaꞌo naꞌa paꞌinaꞌo kichada-kariwai baaranai, aonaꞌo zii ukaiwauzo-kao. 42 Jewnao minziiwauzon idi Passover Kamoon dauꞌati uruu dono, naꞌiki baaranai kainaꞌan idi naꞌii, naꞌiaꞌa naa ĩpaidaꞌakan Jesus nanaa.

20

Jesus kadishitan pamawaka-kizi iki

(Matthew 28:1-8; Mark 16:1-8; Luke 24:1-12)

1 Ishawaka zii amazada Sunday chaapiꞌiki, Mary Magdala sanaabaz kaawaꞌakan naa Jesus baaranaa ati. Otukapa zikadaꞌaka-kaoaꞌa naa kuba baaranai tarataꞌaka-kinaoaz. 2 Uruꞌu naa odimaꞌakan, okowaadaꞌanan Simon Peter naꞌiki Jesus marainpaniaz patominapa-kidanii ati. Okian ĩꞌati, “Naꞌaka-kaoaꞌa naa wanaobanaa nanaa pabaaranaa iki, aizii aonaa waaitapan naꞌiam naa ĩshaꞌapatanuzu!”

3 Uruꞌu naa Peter naꞌiki baꞌoran Jesus tominapa-kidaniaz makon, ĩtukapaꞌanan Jesus baaranaa. 4 Baokopa dyaꞌutam ĩdyaun dimapa ĩmakon naꞌiti. Mazan wuruꞌu baꞌoraniz, ukadimandinaꞌakan naa naꞌiki ukiwiitaꞌakan Peter ai, ukauꞌan kiwiin ukaawan Peter ai baaranai iti. 5 Udawukan, uawunuutaa-kidan kaꞌunaru nazo iti, utukapa mawakaꞌo watuu-kinao kamicha mada unazo ii; mazan aonaa umorotan naꞌiti. 6 Mazan Simon Peter kaawaꞌakan udawuꞌati, sariapa umorotanaakan unazo iti. Utukapa wuruꞌu nanai watuu-kinaoaz kida kamicha mada naꞌii, 7 naꞌiki utukapa kapam wuruꞌu kamichaz Jesus zowau watuu-kinaoaz. Pakawan uwatudinpan naꞌiki panaꞌitinapu wuru aiaꞌa baꞌoran kamicha mada kidaz. 8 Udaunaꞌan, tominapa-kida-kariwai, kiwiiniꞌoraz ukaawan baaranai ati, umorotan naa kapam kaꞌunaru nazo iti. Ukauꞌan utukapa naꞌiki umishida. 9 (Uruu dono aonaa zii ĩaitapan naꞌapaꞌoram saada-kariwaiz Tominkaru Paradan idaꞌaꞌoraz, kadishitaꞌo nii uruu pamawaka-kizi iki, kiaꞌoraz.)

Jesus aidinan Mary
Magdala sanaaba ati

(Matthew 28:9-10; Mark 16:9-11)

10 Uruu daunaꞌan ĩkiwan naa powaa iti pamashaapa-kizi iti, wuruꞌu tominapa-kida-kariwainaouz. 11 Mazan Mary, onaꞌian zii okadishitapan, ozaadinan Jesus baaranaa ii. Pazaadan puꞌu, odawukan naꞌiki omorota-kidan pazowau kaꞌunaru iti, oawunuutaa-kidan unazoo. 12 Otukapa dyaꞌutam angelnao naꞌii, baraka kidaꞌo ĩkamichan. Ĩsakanatapan Jesus nanaa-daunuz idaꞌa. Baudaꞌapaꞌo sakanatapan uzowau antanapu, naꞌiki baꞌoran sakanatapan ukidiba antanapu. 13 Ĩkian Mary ati, “Kandii nii puzaadinan?”

Okian ĩꞌati, “Ĩnaꞌakan idi õNaobanaa diꞌikiꞌi, aizii aonaa õaitapan naꞌiam naa ĩshaꞌapatanuzu!”

14 Oparadaꞌakan daunaꞌan, okiwa-kiwaaꞌakan padikin iti, otukapa pidan padazabaꞌa. Jesus padamata wuruꞌu kadishitapaꞌoraz, mazan aonaa oaitapanuzu. 15 Jesus kian oꞌati, “Kandii nii puzaadinan? Kanom pudawatapan?”

Ozauda-kidan saabaapauzo paoribai baawu wuruꞌu uruuz. Okian uꞌati, “Pugarun an wuruꞌu zikadaꞌoraz uruu diꞌikiꞌi, pukowaada õꞌati naꞌiam pushaꞌapatanuzu, õnanaka kizi uruu powaa ati.”

16 Upuꞌaꞌa naa Jesus dakotan oꞌuu, “Mary!” ukian oꞌati.

Uruꞌu naa otanawatinaꞌakan uꞌidaꞌati, naꞌiki okian uꞌati, “Rabboni!” (Hebrew idaꞌan, “Tiichaa,” kiaꞌo wuruꞌu.)

17 Jesus kian oꞌati, “Manaꞌa puzaamatinaꞌanaꞌa õꞌidaꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa zii õkiwan õdaru diꞌiti. Mazan pumako õꞌinawuzunao diꞌiti, pukowaadaꞌan õparadan ĩꞌati. Pukii ĩꞌati, ‘Õkiwan naa õDaru naꞌiki õTominkarun diꞌiti wuruꞌu. Uruu ĩDaru naꞌiki ĩTominkarun kapam.’ ”

18 Uruꞌu naa Mary Magdala sanaaba makon Jesus tominapa-kidaniinao diꞌiti naꞌiki okowaadan naa ĩꞌati patukapan Naobanai, naꞌiki okowaadan naa ĩꞌati naꞌapam ukian.

Jesus aidinan
patominapa-kidaniinao ati

(Matthew 28:16-20; Mark 16:14-18; Luke 24:36-49)

19 Uruu Sunday wachuupunin, Jesus tominapa-kidaniinao baokopatinan kabaun nazo ii. Ĩtarian idi Jewnao zowaunaanao ai ipai ĩdadaradapan paniinom kida. Mashaꞌapakiaka Jesus aidinan ĩbii ii, naꞌiki ukian ĩꞌati, “Kaiman utaapa unyukunuu.” 20 Uparadan daunaꞌan naꞌapa, utukapa-kidan ĩꞌati potopotori daunizi pakaꞌu kida idaꞌaꞌo, naꞌiki paaraduꞌu dakata-kizinao. Ĩtukapan idi wuruꞌu Naobanaiz, tuukii, tuukii utominapa-kidaniinao konaukian. 21 Udaunaꞌan Jesus kian ĩꞌati koshan, “Kaiman utaapa unyukunuu. Õdaru dyuudan kawan õgaru imiꞌi baara ati, ukauꞌan naꞌapa õdyuudan kapam unao amazada kawanaꞌati.” 22 Uipaian daunaꞌan paparadan, upootan panizowan ĩꞌidaꞌati naꞌiki ukian ĩꞌati, “Õtaan Kaimanaꞌo Doronaa uꞌati. 23 Ukauꞌan turuu ukian pidan ati, ‘Marinaꞌata-kaoaꞌa naa uꞌoian,’ Tominkaru marinaꞌataꞌakaniꞌi naa kapam wuruꞌu pidan oianuz. Aonaan an umarinaꞌatan pidan oian, aonaꞌo nii Tominkaru marinaꞌatan kapamazu.”

Jesus aidinan Thomas ati

24 Thomas (Shamaan kiaꞌo baꞌoran uꞌuu), uruu kapam 12, Jesus tominapa-kidanii bii ikiꞌo, aonaꞌo uruu nii ĩtuma Jesus aidinan dono ĩꞌati. 25 Ĩkian uꞌati, “Watukapanii Naobanai!”

Thomas kian ĩꞌati, “Aonaꞌo nii õmishidan utukapan Naobanai, soo õtukapan an zii potopotori daunizi ukaꞌu kida idaꞌa, naꞌiki õshakadan an zii õkaꞌu shuwu naꞌiti, naꞌiki õshakadan an zii õkaꞌu uaraduꞌu dakata-kizinao shaawa iti.”

26 Baudaꞌapa soondii daunaꞌan, baokopaꞌo koshan Jesus tominapa-kidaniinao kabaun nazo ii. Uruu dono, naꞌaꞌa Thomas ĩtuma. Paniinom kida dadaradinpan puꞌu padamata, Jesus naꞌiaꞌa naa uaidinan ĩbii ii. Ukian ĩꞌati, “Kaiman utaapa unyukunuu.” 27 Udaunaꞌan ukian Thomas ati, “Putukapa potopotori daunizi õkaꞌu kida idaꞌa, putaa pukaꞌu shuwu naꞌati; pushakada pukaꞌu õaraduꞌu dakata-kizinao shaawa iti. Aonaꞌa naa pumamishidakaꞌanaꞌa, mazan pumishidapaꞌa naa paꞌan!”

28 Thomas kian uꞌati, “Pugaru õNaobanaa naꞌiki õTominkarun!”

29 Jesus kian uꞌati, “Thomas, pumishida aizii, putukapan idi õgaru? Konaukiaꞌo manawun pidan mishidaꞌoraz pamatukapakan puꞌu.”

Kanom niꞌo diꞌoraꞌa Kaarita
Saada-kao

30 Jesus shaꞌapatanii iriba umanawun kidaꞌo aimaakan patominapa-kidaniinao awun zaꞌa, aonaa usaadinpan diꞌoraꞌa kaarita idaꞌa. 31 Mazan diꞌoraꞌa saada-kao, turuu kizi unao mishidan Jesus, uruu wuruꞌu Christ, Tominkaru Dani; naꞌiki uruu maꞌozakan idaꞌanaꞌo nii unao kakupan, umishidan idaꞌan uruu.

21

Jesus aidinan Galilee Baara ii patominapa-kidaniinao ati

1 Aizii uruu daunaꞌan, Jesus aidinan koshan patominapa-kidaniinao ati Tiberius Karishiiz* danoma ii. Kaikapa aizii uaidinan ĩꞌatiꞌi. 2 Aizii 7 utominapa-kidaniinao baokopaꞌo udono: Simon Peter, Thomas (Shamaan kiaꞌoraz baꞌoran uꞌuu), Nathanael (Galilee Baara iaꞌo Cana sanaz), Zebedee dainao, naꞌiki dyaꞌutam baꞌorainao Jesus tominapa-kidaniinao. 3 Simon Peter kian ĩꞌati, “Õmakoꞌozon wuruꞌu, õsairoopaꞌanan.”

Ĩkian uꞌati, “Wamakon nii putuma.” Uruꞌu naa ĩmakon utuma kanawa zoꞌan; mazan uruu aiwakaꞌan aonaa kanom ĩsairotan.

4 Chaapiꞌiki, kamoo koditan uaꞌii, naꞌiaꞌa naa Jesus kadishitapan unaawa ii, wunu danomaꞌa. Mazan utominapa-kidaniinao aonaa ĩaitapan Jesus wuruꞌu kadishitapaꞌoraz. 5 Jesus kian ĩꞌati, “Õpaonarunao, usairota kopau?”

Ĩkian uꞌati, “Aonaa kanom wasairotan.”

6 Mazan Jesus kian ĩꞌati, “Ukaboota usairon ukanawan diwaꞌora antanapu, usairotan nii kopau.” Uruꞌu naa ĩkabootan pasairon, ĩsairota iriba, iriba kopau. Naꞌiki aonaꞌa naa ĩkaꞌiitan pasawatan pasairon kanawa zoꞌati.

7 Aizii Jesus tominapa-kidaniaz, tawuruꞌu umarainpaniaz, ukian Peter ati, “Naobanai uruu!” Simon Peter abatan idi Naobanai uruu kii-karu, sariapa umorokadaꞌakan pakamichan (unarakadaꞌakanii pakamichan pasairoopan idi), naꞌiki uzakaꞌutaꞌakan naa wunu baoko iti, umakoꞌozon idi kadiman Jesus diꞌiti. 8 Baꞌorainao utumainao kanawa idaꞌan zii ĩwaꞌatin, ĩkozootapaanan pasairon paidaꞌoraz kopau idi. Aonaa munapoꞌoraꞌa naa mani ĩdyaun wuruꞌu wunu danoma ai, 100 meters mani umunapon. 9 Ĩmaaratinan donoꞌo naa, ĩtukapa wiziꞌiꞌo tikazi tiriizi naꞌii naꞌiki kainaꞌa upaawaꞌa kopau kazimata-kariwai, naꞌiki kainaꞌa bread udazabaꞌa. 10 Jesus kian ĩꞌati, “Unaꞌaka daꞌatiꞌi naꞌapaudaꞌum karikaonan kopau, aiziꞌoraz uzaamataꞌakan.”

11 Simon Peter kiwaꞌakan powaa iti, naꞌiki upaidinan kanawa zoꞌiti. Uruꞌu naa ukaminkaꞌutan pairibannao kozootan sairo unaawa ati. Paida wuruꞌu sairoz kopau tuꞌuz kida idi, 153 ipaiꞌikaꞌo sairota-kariwai kopau: mazan sairo aonaa udadoobiꞌiinan, kopau iriban puꞌu padamata. 12 Jesus kian ĩꞌati, “Waaroopaꞌa naa.” Aonaa naꞌiaꞌoram utominapa-kidaniinao papishaanuzu kanom uruu. Ushaꞌapanum kauꞌan ĩaitapa kaimanaiman Naobanai Jesus wuruꞌu. 13 Jesus zaamatan bread naꞌiki uruꞌu naa utaabiꞌian ĩkawanaꞌatiz; kopau naꞌapa kapam utaan ĩkawanaꞌati.

14 Ukauꞌan, idikinautan naa aizii wuruꞌu Jesus aidinanuz patominapa-kidaniinao ati, pakadishitan daunaꞌan mawaka-karu diꞌiki.

Jesus pishaan Peter

15 Aizii ĩaroopan daunaꞌan, Jesus kian Simon Peter ati, “Simon, John dani, mishiꞌo pumarainpan õgaru powaꞌa zii wunao aiꞌi?”

Peter kian uꞌati, “Oo, Naobanai; puaitapanii õmarainpan pugaru.”

Jesus kian uꞌati, “Puawunuutapa õpidanannao, naꞌapa kaznizo dainao awunuutapa-kao kawan.”

16 Powaꞌa koshan Jesus kian uꞌati, “Simon, John dani, mishiꞌo pumarainpan õgaru?”

Peter kian uꞌati, “Oo, Naobanai; puaitapanii õmarainpan pugaru.”

Jesus kian uꞌati, “Putaapa õpidanannao, naꞌapa kaznizonao taapa-kao kawan.”

17 Aizii idikinautan naa Jesus pishaan Peter, “Simon, John dani, mishiꞌo pumarainpan õgaru?”

Sariapa Peter nyukunuu kashaꞌoran, Jesus pishaan idi paugaru idikinauꞌu naa manawun, “Mishiꞌo pumarainpan õgaru?” kii.

Ukauꞌan Peter kian uꞌati, “Naobanai, pugaru puaitapanii ipai aimaakan; puaitapanii õmarainpan pugaru!”

Jesus kian uꞌati, “Puawunuutapa õpidanannao, naꞌapa kaznizonao awunuutapa-kao kawan. 18 Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Pupaꞌinan dono zii puaipan ati puminziiwauzon, naꞌiki pumakon pumakoꞌozoo-kizi iti; mazan putunarunaoun donoꞌo naa, pusawadan nii pukaꞌu naꞌiki baꞌoran pidannaouꞌo nii minziiwa-kida pugaru naꞌiki punaꞌaka-kao nii, aonaa pumakoꞌozoo-kizi iti mani.” 19 (Jesus paradanuz naꞌapa, ukainaabatan naꞌapam nii Peter mawakan. Naꞌiki naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii uaida-kidan Tominkaru umanawunun.) Udaunaꞌan Jesus kian uꞌati, “Pudaꞌan õgaru!”

20 Peter awunuuankan powaꞌa iti, utukapa Jesus tominapa-kidanii umarainpaniaz waꞌatin ĩdawuꞌati. (Uruu tawuruꞌu sakanatapaꞌoraz Jesus dazabaꞌa aroapa-karu dono, Passover Kamoon donoꞌoraz, pishaaꞌoraz Jesus kaikapaꞌa: “Naobanai, kanomaꞌo nii mooko manawun wuruꞌu kaakapaꞌo niꞌoraz pugaru putarubanao ati?”) 21 Peter tukapan idi uwaꞌatin, uruꞌu naa upishaan Jesus, “Naobanai, arawu maniꞌi, naꞌapam nii ushaꞌapata-kao?”

22 Jesus kian uꞌati, “Naꞌapa dii puꞌati õaipan an ukakupan zii atii õkaawan powaa ati? Pugaru, pudaꞌan õgaru!” 23 Naꞌikiꞌi naa parada-karu iribainan mishidainao kawanaꞌati, naꞌiki ĩabatan ukowaada-kao aonaꞌo nii umawakauzon, wuruꞌu utominapa-kidaniaz. Mazan, “aonaꞌo nii umawakauzon,” aonaa Jesus kian udauꞌati. Mazan, “Naꞌapa dii puꞌati õaipan an ukakupan zii atii õkaawan powaa ati?” kiaꞌo ukian.

24 Wuruꞌu Jesus tominapa-kidaniaz, uruꞌu naa kakuwaapaꞌoraz diꞌoraꞌa aimaakan kida dauꞌaꞌa, naꞌiki uruu kapam saadaꞌoraz diꞌoraꞌa kaarita. Naꞌiki waaitapa mishiꞌo wuruꞌu ukuwaa kidaz.

25 Kainaꞌa iriba baꞌoran kida aimaakan Jesus shaꞌapatanii, aonaa usaada-kao. Usaada-kao an mani ipai daunuudaꞌu, aonaa mani udauaꞌo saada-kariwai kida kaarita wiizi nii diꞌoraꞌa amazada idaꞌaꞌa.

* 1:19-20 Levitenao: Israel dani, Levi takaan-daunnao, kaminkaꞌuupauzonao Tominkaru Dapu ii.

† 1:19-20 Christ: Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 1:21 Deuteronomy 18:18-19

§ 1:23 Isaiah 40:5

* 1:24 Pharisee: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 1:27 Poitorui kaudin-kizi wuruꞌu ubuzuutanuz panaobanaa dazkidi zunaa.

‡ 1:41 Hebrew paradan idaꞌan udakota-kao Messiah kii, naꞌiki Greek paradan idaꞌan udakota-kao Christ kii.

* 2:15 miisa: English idaꞌan, table.

† 2:17 Psalm 69:9

* 3:14 Numbers 21:4-9

† 3:28 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 4:9 Samaria Baara sannao: ĩnao kaduz pidannao, aonaa ĩnaudapaakan Jewnao tuma.

† 4:25 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 5:4 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

* 6:9 barley-baꞌi: barley aka, poroom kawanuꞌo.

† 6:14 Deuteronomy 18:18-19

‡ 6:31 Psalm 78:24

§ 6:45 Isaiah 54:13

* 6:59 synagogue: kabaun Jewnao baokopainapa-kizi. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 7:2 ĩkawiizibatinauzon: Putukapa kaarita tokon ii, Jewnao baokopainpauzon kamoon waranuꞌu, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 7:22 choota-kao: Putukapa ‘chootin-karu’ dauaꞌo, kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 7:26 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

§ 7:35 Greeknao: panaꞌainao pidannao Jewnao ai.

* 8:11 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

† 8:57 Aonaa zii putunarunaoun oo “Aonaa zii puikodan 50 puwunun?”

* 9:22 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 10:22 amazada wadidiizon dono: English idaꞌan udakota-kao ‘winter.’

† 10:22 Tominkaru Dapu Saabauzo-kao Kamoon: Putukapa kaarita tokon ii Jewnao baokopainpauzon kamoon dauaꞌo waranu ii.

‡ 10:23 Solomonꞌs Porch: dikin-dinapa-kizai kamoo ai.

§ 10:24 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 10:34 Psalm 82:6

* 12:2 miisa: English idaꞌan, table.

† 12:5 300 wiziꞌi kidaꞌo puraata: baudaꞌapaꞌo wunu pidan kaudinan winipinaa kawanaꞌatiꞌo wuruꞌu.

‡ 12:14 chaakashi: English idaꞌan, donkey.

§ 12:38 Isaiah 53:1

* 12:40 Isaiah 6:10

† 12:42 synagogue: kabaun Jewnao baokopainapa-kizi. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 13:4 pachaakitan: kamicha kaudauzo-kariwai, baꞌoran paawa ati.

* 18:28 Numbers 9:9-11

† 18:29 Pilate: uruu Judea Baara iaꞌo naobanai udono (uruu Rome ikiꞌoraz)

* 19:2 wuzaꞌo kamicha: naobanai kamichan kaduz wuruꞌu naꞌapaꞌoraz uwuzan.

† 19:13 tabai: naobanainao sakanatauzo-kizi ĩkootoopan dono. (Pilate sakanatan naꞌa, udiꞌitapan panaadon powaꞌa zii naꞌapam nii pashaꞌapatan Jesus.)

‡ 19:13 Kuba Baara: panibazoo, kuba idiꞌo utoma-kao.

§ 19:14 minziiwatin-karu kamoo: Uruu donoꞌo Jewnao minziiwatauzon panikan niꞌo Passover Kamoon dono. Wachuupunin, kamoo tipitaꞌakan daunaꞌan, ĩnikauzonuzu.

* 19:24 Psalm 22:18

† 19:39 kasarai: pidan mawakaꞌo kasarannaa.

‡ 19:40 kamicha mada: linen kiaꞌo udakota-kao, kawinipinaꞌo. Uruu idiꞌo Jewnao watudauzon pidan mawakaꞌo.

* 21:1 Tiberius Karishiiz: Galilee Karishiiz kiaꞌo kapam udakota-kao.

ACTS

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Apostlenao Shaꞌapaapanii Kida Dauaꞌo

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Diꞌoraz kaarita Luke saadanii. Utotokadan powaꞌa zii pakuwaa tawuruꞌu usaadaniaz Theophilus ati baꞌoran kaarita idaꞌa, Luke kiaꞌoraz udakota-kao.

Luke saadan pakaaritan Theophilus atiꞌo, uaipan idi uaitapan kaimanaiman naꞌapaꞌoram wuruꞌu mishidainao iribainanuz naa Jesus naꞌaka-kao daunaꞌan aokazi iti. Kainaꞌa baudaꞌapa umanawunuꞌo parada-karu Acts 1:8 idaꞌa. Jesus kian, “Mazan Kaimanaꞌo Doronaa morotinan dono unao, maꞌozakaꞌo nii utaapan unyukunuu, ukauꞌan maꞌozakaꞌo nii ukakuwaapan õdauꞌu Jerusalem ii aka, naꞌiki ipai Judea Baara ii aka, naꞌiki Samaria Baara ii aka, atii ipai amazada kawanaꞌati.”

Luke kowaada kapam naꞌapam Kaimanaꞌo Doronaa morotinan naꞌiki utaan pamaꞌozakan mishidainao ati, naꞌiki ĩzowaunaanao ati Jerusalem ii, Pentecost Kamoon dono. Uruu idi maꞌozaka mishi Peter naꞌiki baꞌoran mishidainao kakuwaapan pamin-Jewnao ati Jerusalem ii aka, naꞌiki ipai Judea Baara ii aka. Ĩkakuwaapa kapam Samaria Baara sannao ati, wuruꞌu maonapaꞌoraz ĩwiizi Jewnao wiizi dazaba an. Kadiman mishidainao iribainan Kaimanaꞌo Doronaa kaminkaꞌutan idi ĩdyaun.

Kainaꞌa iriba Luke saadan kapam papaonaru Paul dauaꞌo: Paul kowaadapan dauaꞌo kuwai Jesus dauaꞌo ipai amazada kawanaꞌati, baꞌoran kaduz pidannao mashaapa-kizi ii aka. Wuruꞌu baꞌoran kaduz pidannaouz, ĩnao Jewnao dakotaniaz Gentilenao nii. Mazan iriba ĩnao, ĩmishidan kuwai Jesus dauaꞌo.

Panaadon Luke chiꞌikapan naꞌiki ukaudinan baokopa Paul tuma. Aizii naꞌapainim Luke ikodaakan an Paul tuma, mashaꞌapakiaka watukapan usaadinpan waunao kii. Waikodan niizu Acts 16:10, 20:5 naꞌiki 27:2 idaꞌa.

Kaarita buutinpan kida

Minziiwatin-karu kakuwaapa-karu uaꞌii 1:1-26

Kaimanaꞌo Kuwai kowaadapa-kao Jerusalem ii aka 2:1—8:3

Kaimanaꞌo Kuwai kowaadapa-kao Judea naꞌiki Samaria Baara ii aka 8:4—12:25

Kiwiitapaꞌo Paul kakuwaatin-kizi 13:1—14:28

Choochi zowaunaanao miitiniipan Jerusalem ii 15:1-35

Itamautan Paul kakuwaatin-kizi 15:36—18:22

Idikinautan Paul kakuwaatin-kizi 18:23—21:16

Paul zaamata-kao naꞌiki utaraapa-kao 21:17—26:32

Paul dyuuda-kao Rome iti 27:1—28:31

1

1 Õpaonaru Theophilus: Kiwiiniꞌo õkaaritan idaꞌa,* õkowaadaniꞌi naa shaꞌatii puꞌati ipai Jesus kaudin-kizi kida dauꞌu, naꞌiki õkowaada ukuwaa, utominapatin-kida-kinaaz pidannao. 2 Ipai õkowaadanuz usakadin-kizi iki atii Tominkaru naꞌakauzon diꞌiti uruu aokazi iti.

Mazan Jesus naꞌaka-kao uaꞌii aokazi iti, ukakinaowan apostlenao Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌan, ĩnao uzaamataniinaouz kakuwaapatinainao nii.

3 Aizii 40 kamoo pazowii-kao daunaꞌan, Jesus aidinan mapuda apostlenao ati, ukauꞌan ĩtukapa uruu, naꞌiki ushaꞌapata pabiꞌinaaka aimaakan, utukapa-kida-kinaa nii ĩꞌati mishiꞌo pakakupan, naꞌiki ipai ukowaadan ĩꞌati naꞌapam Tominkaru naobanai-tinan.

4 Baudaꞌapa kamoo apostlenao baokopatinpan dono, Jesus kakinaowan ĩdyaun, kaikapaꞌa: “Manaꞌa zii paꞌi umakoꞌonaꞌa Jerusalem iki, uzaudapa kizi Kaimanaꞌo Doronaa, tawuruꞌu õDaru kowaadauzoniaz pataaꞌazon unao ati, naꞌapa shaꞌatii tawuruꞌu õkiauzonuz uꞌati. 5 John Chikaawunuupauzon soo wunu idi karikaonan, mazan aonaꞌo nii zii kamoo dobatan iriba, Tominkaru chikaawunuuan nii unao Kaimanaꞌo Doronaa idi paꞌan,” ukian apostlenao ati.

Tominkaru naꞌakan Jesus
aokazi iti

6 Aizii apostlenao baokopatinan dono Jesus tuma Olive Naawa ii, sariapa ĩkian uꞌati, “Naobanai, aiziꞌo niꞌi naa puzaamatan powaa iti pidan king nii Israelitenao bii iki, kazowautapaꞌo niꞌi naa waunao Israelitenao?”

7 Mazan Jesus kian ĩꞌati, “Soo õDaruꞌo nii karikaonan aitapa naꞌapainim nii pashaꞌapatan ipai aimaakan paaipan kawanaꞌati. Unao aonaa turuu uaitapan. 8 Mazan Kaimanaꞌo Doronaa morotinan dono unao, maꞌozakaꞌo nii utaapan unyukunuu. Ukauꞌan maꞌozakaꞌo nii ukakuwaapan õdauꞌu Jerusalem ii aka, naꞌiki ipai Judea Baara ii aka, naꞌiki Samaria Baara ii aka, atii ipai amazada kawanaꞌati.”

9 Jesus ipaian daunaꞌan paparadinan ĩꞌati naꞌapa, uruꞌu naa Tominkaru naꞌakaꞌakan naazu aokazi iti. Apostlenao awunuutapan udawuꞌati, atii ishaꞌiz dikinidaꞌakan naazu.

10 Ĩawunuutapan puꞌu zii udawuꞌati, mashaꞌapakiaka dyaꞌutam daonaioranao, barakaꞌo ĩkamichan kida, aidinaꞌakan naꞌiki ĩkadishitan ĩdazabaꞌa. 11 Sariapa ĩparadan apostlenao ati kaikapaꞌa: “Galilee Baara sannao. Kandii nii uawunuutapan aokazi iti? Wuruꞌu Jesus, Tominkaru naꞌakaniaz aokazi iti, naꞌapaꞌo nii uwaꞌatin koshan, utukapan kawan umakon aokazi iti,” ĩkian.

Judas wadaun zaamata-kao

12 Udaunaꞌan apostlenao padantan naa Olive Naawa iki, Jerusalem itiꞌi naa. Munapo zaꞌo wuruꞌu naawazi ĩmakonaka kiziz. 13 Aizii ĩkaawan naa donoi iti, sariapa ĩmakon pasookadinpauzo-kizi iti, kabaun dokoaꞌo uparanka baara-tinpan. Kaikapaudaꞌu ĩdyaunuꞌu: Peter, John, James, Andrew, Philip, Thomas, Bartholomew, Matthew, James (Alphaeus daniz), naꞌiki Simon (uruu Patriot),† naꞌiki Judas (James daniz). 14 Naꞌiaꞌa naa apostlenao baokopainpan, naꞌiki mapuda daꞌi ĩtoriinpan Tominkaru ati. Mary, Jesus daroz, naꞌiaꞌo kapam ĩtuma, naꞌiki baꞌoran zunnao, naꞌiki Jesus inawuzunao.

15 Baudaꞌapa kamoo uruu dono, mishidainao baokopatinan, 120 wuruꞌu baokopatinpainaouz. Naꞌiki Peter kadishitan ĩnao kanaapu iti, naꞌiki ukian ĩꞌati, 16 “Õiribannao, õkiaꞌazon ipai unao ati, marii aizii saada-kariwaiz Tominkaru paradan mishii-kao, tawuruꞌu Kaimanaꞌo Doronaa kowaada-kidauzoniaz kotuaꞌa naa David idaꞌan. Judas dauꞌanaꞌo wuruꞌu unaꞌapanuz, uruu naꞌakaꞌoraz pidannao, zaamataꞌo nii Jesus. 17 Judas wabii ikiꞌo uruu, Jesus zaamatauzonii, kaudinaꞌo nii baokopa watuma.” 18 (Taa-kariwai puraata Judas ati, uzaamata-kidan winipinaa Jesus patarubanao ati. Uruu puraata idaꞌan zakapu torii-kao. Naꞌiki uruu zakapu baara iaꞌo Judas waotauzon mawaka aka, naꞌiki tadaꞌoka aka utoba, naꞌiki ipai uokori kodiaꞌakan. 19 Ipai pidannao mashaapainao Jerusalem ii aka, abatan wuruꞌu aimaakan shaꞌapanuz uꞌati naꞌapa. Uruu idi ĩdakotan paparadan idaꞌan wuruꞌu zakapu uu, Akeldama kii, “Izaitaꞌo Zakapu,” kiaꞌo wuruꞌu.)

20 “Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu David saadauzoniaz udauꞌu Psalms idaꞌa.

‘Marii udapu waꞌakinan mawazoo-daun;

Aonaa kizi pidan mashaapan udapu ii.’‡

Baꞌoran koshan David saadanii Psalms idaꞌa, ukian,

‘Marii kizi baꞌoran pidan zaamatan wuruꞌu ukaudin-kiziz.’§

21 “Ukauꞌan marii wazaamatan baudaꞌapa pidan wabii iki, chiꞌikapauzo daꞌi baokopa watuma wakaudinan dono Naobanai Jesus tuma, 22 John chikaawunuuan diꞌikiꞌo uruu, atii unaꞌaka-kao diꞌiti waꞌai aokazi iti. Ukauꞌan naꞌiaꞌoram pidan zaamata-kao, uruꞌo niꞌi naa kakuwaapatin waunao tuma Jesus kadishita-kida-kao dauꞌu pamawaka-kizi iki.” 23 Uruu idi dyaꞌutam pidannao zaamata-kao, Joseph Barsabbas (Justus kiaꞌoraz kapam udakotapauzo-kao), naꞌiki Matthias. 24-25 Aizii ĩtukapaꞌazon naꞌiaꞌoram nii zaamata-kao. Uruu idi ĩtoriinpan Tominkaru ati kaikapaꞌa: “Naobanai, ipai puaitapan pidannao nyukunuu, putukapa-kida waꞌati naꞌiaꞌoram nii baudaꞌapa pidan zaamata-kao kaudinaꞌo nii puꞌati Judas wadaun nii, makoꞌoraz naa pamashaapa-kizi itiꞌi naa,” ĩkian. 26 Uruu daunaꞌan ĩmakinaotan makinaonii, ĩtukapaꞌazon kanom diꞌiti uwaotan. Matthias diꞌiti uwaotan. Uruꞌu naa ĩzaamata apostle nii, kaudinaꞌo nii Jesus ati, baꞌoran 11 apostlenao tuma.

2

Kaimanaꞌo Doronaa kaawan dauaꞌo

1 Aizii Pentecost kamoon kaawan donoꞌo naa, ipai mishidainao kasabaꞌukinan baokopa, baudaꞌapaꞌo kabaun nazo ii. 2 Mashaꞌapakiaka ĩabata aimaakan waꞌatin diiwa aokazi iki, maꞌozakaꞌo awaru waꞌatin kawanuꞌo. Ipai pidannao, sakanatapainao kabaun nazo ii abatanuz. 3 Upuꞌaꞌa naa ĩtukapaꞌakan iriba tikazi puꞌukapan kawan sodi kidaꞌo aimaakan, naꞌiki ĩtukapan naa ĩbuutinan ipai pidannao kawanaꞌati kida. 4 Uruꞌu dono Kaimanaꞌo Doronaa morotinan naꞌiki umaꞌozakadan naa ipai ĩdyaun. Sariapa ĩparadan pabiꞌinaakaꞌo parada-karu kida idaꞌan, Kaimanaꞌo Doronaa aipan kawanaꞌati.

5 Uruu dono iribaꞌo Jewnao, Tominkaru-tapainao, kasabaꞌuinpan Jerusalem ii. Ĩnao waꞌatin munapo kidaꞌo wiizai diꞌiki. 6 Ipai ĩnao, mashaꞌapakiaka ĩabatan diiwaꞌo aimaakan wuru diꞌiaꞌa mishidainao kasabaꞌukinapa-kizi ii. Uruu idi iriba ĩdiman naꞌiti, ĩtukapaꞌananuzu. Uruꞌu naa mazan ĩabatan mishidainao paradan paparadan kaduz kida idaꞌan. 7 Tuukii ĩdiꞌitinpan ĩdauꞌu. Sariapa ĩkian paꞌatiaaka kida, “Ei, ipai shaꞌatii wunaouꞌu pidannaouz Galilee Baara sannao paꞌidiwaru, 8-9 mazan naꞌapa diꞌi naa mooko waabatan ĩparadan kaiman, waparadan kaduz idaꞌan kida? Ipai waunao diꞌi panaꞌa kidaꞌo waparadan, naꞌiki baꞌoran wiizai iki kidaꞌo paꞌidiwaru wawaꞌatin. Kainaꞌa waꞌatiinao Parthia Baara iki, baꞌorainao Media Baara iki, naꞌiki Elam Baara iki, baꞌorainao Mesopotamia Baara iki, Judea Baara iki, Cappadocia Baara iki, baꞌorainao kida Pontus Baara naꞌiki Asia Baara iki. 10 Kainaꞌa baꞌorainao kida waꞌatiinao Phrygia Baara iki naꞌiki Pamphylia Baara iki, baꞌorainao kida Egypt Baara iki, pabiꞌi kida pidannao waꞌatin Libya Baara iki, maonapaꞌoraz donoi Cyrene itinapu. Kainaꞌa kapam Rome ikiinao, 11 Jewnao kaawan naꞌiki baꞌoran kaduz pidannao, zaamatinainaouznaa Jewnao kaduz diꞌiti. Naꞌiki kainaꞌa kapam Crete Baara naꞌiki Arabia Baara ikiinao. Ipai waunao wawaꞌatin baꞌoran amazada iki kidaꞌo, mazan upuꞌu zii waabatan kaimanaiman ĩkowaadan Tominkaru shaꞌapatanii, umanawun kidaꞌo aimaakan, waparadan kida idaꞌan.”

12 Tuukii, tuukii ĩdiꞌitinpan, aonaa ĩsookadan papishaan pairibannao kida. “Kandii niꞌo wuruꞌu aimaakan shaꞌapanuz naꞌapa?” ĩkian.

13 Mazan baꞌorainao, ĩbankiitan mishidainao, kaikapaꞌa: “Ashu, ĩpoꞌidin karikaonan wuruꞌu,” ĩkian.

Peter kuwaa

14 Udaunaꞌan Peter kadishitan naa baokopa wunao tumaꞌa, 11 apostlenaouz. Naꞌiki ukian naa ĩꞌati, maꞌozakaꞌo idaꞌan, “Õiribannao Jewnao, tawarainao, naꞌiki Jerusalem sannao. Uabata õparadan. Õkowaadaꞌazon uꞌati wuru dauꞌanaꞌa aimaakan uabataniaz aizii. 15 Unao kian, ‘Wunao poꞌidin wuruꞌu.’ Aonaa wapoꞌidin, aizii zii wakanadaꞌakan, naꞌiki waoko ii zii kamoo. 16 Õaipan uaitapan wuru dauꞌanaꞌa utukapaniaz shaꞌapan aizii, tawuruꞌu naa wuruꞌu mishiinaꞌoraz, prophet Joel saadauzoniaz kotuaꞌa naa. Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu ukiauzonuz.

17 Tominkaru kian pidannao ati:

‘Kaikapaꞌo nii õshaꞌapatan aimaakan diinaꞌitiꞌi,

amazada tokon uaꞌii,

õtaan nii õDoronaa ipai pidannao ati.

Naꞌiki udainao daonaioranao naꞌiki zunnao,

kowaadapan nii õparadan;

naꞌiki tominnarunao ati,

õtukapa-kidan nii mishiꞌo aimaakan zandaꞌawunii iaꞌo kawanuꞌo nii.

Aizii tunarunaonao ati,

õtukapa-kidan nii mishiꞌo aimaakan ĩzandaꞌawun ii.

18 Uruu dono õtaan nii õdoronaa õpoitorunao nyukunuu iti,

daonaioranao naꞌiki zunnaouz.

Naꞌiki ĩkowaadan nii õparadan kida.

19 Uruu dono õaidan nii umanawun kidaꞌo aimaakan diꞌitinapa-kinai niꞌo,

doko ii naꞌiki imiꞌi baaraꞌa.

Uruu dono pidannao tukapan nii izai, tikazi, naꞌiki podidiꞌo tikazi shan.

20 Uruu dono marutaꞌo nii kamoo, naꞌiki kauzu wuzaꞌo nii izai kawan.

Wuruꞌu aimaakan kida shaꞌapan nii kaikapaꞌa, umanawunuꞌo kamoo,

õgaru Naobanai Kamoon kaawan uaꞌiaꞌo nii.

21 Naꞌiaꞌoram pidan pishaaꞌo Naobanai kazannaatan paugaru,

kazannaata-karu niiz.’ Kiaꞌo wuruꞌu Joel saadauzoniaz.*

22 “Õiribannao Israelitenao, uabata õparadan. Kaimanaiman Tominkaru kainaabatan unao ati mishiꞌo udyuudanii wuruꞌu Jesus Nazareth sanaz, ushaꞌapata-kidan idaꞌan uꞌati umanawun kidaꞌo aimaakan. Unao, uaitapa mishiꞌo kaiwuruꞌu õparadanuz, ushaꞌapanum kauꞌan utukapaniꞌi naa ushaꞌapatan naꞌapa kidaꞌo aimaakan, daꞌanaꞌa uwiizi an. 23 Paaipan kawanaꞌatiꞌo wuruꞌu Tominkaru zaamata-kidanuz Jesus unao ati. Uaitapanii kotuaꞌa naa, unao zaamatan niizu naꞌiki uzowii-kidan niizu, udyuudan idaꞌan oiaꞌo pidannao taukanuzu cross diꞌiti. 24 Mazan Tominkaru kadishita-kida uruu mawaka-kizai iki. Ukakuda uruu powaa iti, aonaa mawaka-karu kaꞌiitan pataratapan uruu mawakainao bii ii. 25 Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu David saadauzoniaz Christ paradan.

‘Õaitapa karikaonan kainaꞌa Naobanai Tominkaru õtuma,

maonapa umashaapan õdazabaꞌa.

Uruu idi aonaꞌo nii kanom ai õtarian.

26 Ukauꞌan tuukii manawun õkonaukian,

naꞌiki karikaonanuꞌo nii õkonaukii-kidan Naobanai.

Õaitapa naꞌiki õmishida

pukadishita-kidan nii õnanaa powaa iti.

27 Aonaꞌo nii pukashaapan õnaꞌian karikaonan mawaka-kizai ii.

Naꞌiki aonaꞌo nii putaapadan kaimanaꞌo manawun pupoitoru nanaa

dyupushan baaranai ii.

28 Pukowaadauzonii õꞌati,

pukadishita-kidan nii õgaru powaa iti õmawakan daunaꞌan.

Õkonaukian nii manawun putaapan idi õgaru pudazabaꞌa,’

kiaꞌo David saadauzon.†

29 “Õꞌinawuzunao, õkowaadaꞌazon uꞌati kaimanaiman, wadokozu-daun King David dauꞌan. Uruu kotuaꞌa naa umawakan, kainaꞌa watukapan ubaaranaa kaidaꞌaꞌa, atii kai. 30 Mazan prophet uruu. Uruu idi uaitapa naꞌiki umishida wuruꞌu Tominkaru kowaadauzoniaz pashaꞌapataꞌazon uꞌati. Ukiauzonuz, uzaamatan nii baudaꞌapa David takaan-daun king nii, naꞌapaꞌo nii uruu kawan. 31 Tominkaru aipan ati, David aitapa naꞌapam nii aimaakan shaꞌapan diinaꞌitiꞌi. Uruu idiꞌo ukowaadanuz Tominkaru kakudan nii Christ powaa iti pamawaka-kizi iki. Aonaꞌo nii ukashaapan unaꞌian mawakainao bii ii, naꞌiki aonaꞌo nii ukashaapan udyupushan baaranai ii. 32 Ukauꞌan uruꞌu naa wuruꞌu Jesus, Tominkaru kadishita-kidaniaz pamawaka-kizi iki. Mishiꞌo wuruꞌu ukakudanuz powaa iti, ipai waunao apostlenao tukapanuz. 33 Tuukii Tominkaru naubaan Jesus, uruu idi usakanata-kidanuz padiwaꞌora antanapu Naobanai nii. Naꞌiki Tominkaru taaꞌa naa Kaimanaꞌo Doronaa Jesus ati, ukowaadauzoniaz pataaꞌazon uꞌati. Uruu Kaimanaꞌo Doronaꞌa naa wuruꞌu Jesus taaniaz waunao mishidainao ati aizii, wuruꞌu unao tukapanii kidaz, naꞌiki unao abataniaz kapam. 34 Aonaa David sawatauzo-kao aokazi iti. Mazan upuꞌu zii ukian.

‘Naobanai Tominkaru kian õNaobanaa ati.

Pusakanata õdiwaꞌora antanapu,

35 atii õwaranuita-kidan putarubanao puꞌati.’‡

36 “Ukauꞌan, marii ipai unao naꞌiki ipai baꞌoran Israelitenao aitapan kaimanaiman, tawuruꞌu Jesus, unao tauka-kidaniaz cross diꞌiti, uruꞌu naa Christ, Tominkaru zaamataniaz Naobanai nii, kazannaataꞌo nii papidanannao.”

37 Pidannao abatan daunaꞌan ipai wuruꞌu Peter paradanuz paꞌati kaikapaꞌa, tuukii ĩnyukunuu kashaꞌoran. Sariapa ĩpishaan Peter, naꞌiki baꞌoran apostlenao kapam. “Wairibannao, naꞌapam nii dii washaꞌapatinan aizii?” ĩkian.

38 Peter kian ĩꞌati, “Õiribannao, ipai unao, utanawatin uꞌoian ai naꞌiki uchikaawunuu-kidinaꞌa naa umishidan idiꞌi naa Jesus Christ, Tominkaru mainaabata kizi ipai uꞌoian. Naꞌiki Tominkaru taa kiziꞌi naa uꞌati Kaimanaꞌo Doronaa. 39 Uruu wuruꞌu Tominkaru kowaadauzoniaz pataaꞌazon unao ati, naꞌiki utakaannao ati, naꞌiki Gentilenao ati. Mazan soo padapadaniinao pidannao atiꞌo nii wuruꞌu Naobanai waTominkarun taanuz Kaimanaꞌo Doronaa.” 40 Peter kakinaowan ĩdyaun kaimanaiman, naꞌiki powaꞌa zii koshan uparadan ĩꞌati, kaikapaꞌa: “Umuudaꞌa naa oiaꞌo kai, aonaa kizi upatakaꞌuta-kao diinaꞌitiꞌi oiainao pidannao patakaꞌuta-kao donoꞌo naa.”

41 Uruu idi iriba, iriba pidannao mishidan ukuwaa, naꞌiki ĩchikaawunuinan naa kapam. Uruu dono 3,000 pidannao mishidan Jesus, naꞌiki ĩbaokopatinan naa wunao bii itiꞌi mishidapainaouznaa. 42 Uruu daunaꞌan karikaonan daꞌi ĩbaokopainpauzon. Minziiwa ĩtominpan apostlenao diꞌiki, naꞌiki ipai ĩbaudaꞌapatan panyukunuu Tominkaru dauꞌati. Ĩnikan bread baokopa, ĩnyukunuitapa-kinaa nii Jesus mawakan, naꞌiki ĩtoriinpan baokopa kapam Tominkaru ati.

Mishidainao mashaapan kaiman

43 Uruu dono, Tominkaru aipan ati apostlenao shaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan, aonaꞌoraz turuu ushaꞌapatauzo-kao. Tuukii pidannao diꞌitinpan wuru dauꞌaꞌa ĩshaꞌapatanii kidaz. 44 Naꞌiki mapuda ĩbaokopainpan baꞌoran mishidainao kida tuma. Naꞌiki karikaonan daꞌi ĩkaꞌidiwaakapan paꞌatiaaka kida. 45 Naꞌiaꞌoram pidan sellian dono pashaꞌapauz, utaan nii wuruꞌu pashaꞌapauz winipinaaz ipai mishidainao kawanaꞌati, ĩtorii-kinaa nii paaiapanii manawun aimaakan. 46 Ipai kamoo mishidainao baokopatinauzon Tominkaru Dapu ii. Panaadon ĩbaokopatinan nii mishidainao dapu ii kapam, konaukii ĩaroopan baokopa, naꞌiki ĩnikan nii kapam bread panyukunuitapa-kinaa nii Jesus mawakan. 47 Karikaonan ĩkonaukiitin-kidan Tominkaru. Uruu idi tuukii pidannao naudapan wuruꞌu mishidainaouz. Ipai kamoo Jesus kazannaatan pidannao ĩꞌoian ai. Uruu idi powaꞌa zii manawun mishidainao iribainan.

3

Machiꞌikakaꞌo daonaiora

1 Baudaꞌapa kamoo wachuupun uaꞌii, Peter naꞌiki John makon koshan Tominkaru Dapu iti, ĩtoriinpaꞌanan Tominkaru ati, Jewnao toriinpauzon kawanaꞌati. 2 Aizii kainaꞌa daonaiora kaawa-kida-kariwai Tominkaru Dapu paniinomizinaa diꞌii, dakota-kariwaiz Konaunamaꞌo Paniinom kii. Wuruꞌu daonaioraz aonaꞌo uchiꞌikauzon pashakatan ikiꞌo. Ipai kamoo pairibannao naꞌakauzonuzu Tominkaru Dapu paniinomizinaa diꞌiti, upishaa kizi puraata pidannao ai, ĩmorotaꞌanan puꞌu Tominkaru Dapu iti.

3 Aizii wuruꞌu daonaioraz, utukapa Peter naꞌiki John morotaꞌanan Tominkaru Dapu iti. Sariapa ukian ĩꞌati, “Utaa shoman õpuraatan sodi nii.” 4 Sariapa ĩawunuupaꞌakan uꞌidiꞌiti, naꞌiki Peter kian, “Puabata.” 5 Sariapa daonaiora awunuupaꞌakan ĩꞌidiꞌiti, aonaa upanadankan paawun ĩꞌai, uzauda-kidan ĩtaaꞌazon puraata paꞌati. 6 Mazan Peter kian uꞌati, “Aonaa õpuraatan nii, mazan õtaan nii aimaakan kainaꞌaꞌo õꞌidaꞌa. Õkian puꞌati, puchiꞌika Jesus Christ, Nazareth san uu idaꞌan.” 7 Uzaamatanuzu pakaꞌu kadu iki ukadishita-kidanuz. Mashaꞌapakiaka daonaiora kidiba naꞌiki utabaꞌu kida maꞌozakaꞌakan, 8 uruꞌu naa ukadishitan, naꞌiki uchiꞌikaꞌakan naa kapam. Sariapa umorotan Peter naꞌiki John tuma Tominkaru Dapu iti. Naꞌii uchiꞌikaadanaan naꞌiki uzakaꞌuudanaan, ukonaukii-kidan Tominkaru. 9 Aizii pidannao tukapan idi naꞌiki ĩabatan idi wuruꞌu ukonaukii-kidanuz Tominkaru kaimanan paꞌati, 10 sariapa ĩaitapaꞌakan uruꞌu naa tawuruꞌu sakanatapauzoz Tominkaru Dapu paniinomizinaa ii, pishautauzoz puraata pidannao ai. Tuukii pidannao diꞌitinpan patukapan idi aimaakan shaꞌapan uꞌati.

11 Aizii wuruꞌu daonaioraz, naꞌa uzaamatinpan Peter naꞌiki John kadu iki, Solomonꞌs Porch* diꞌii. Iriba pidannao diman ĩꞌidaꞌati, ĩtukapaꞌanan ĩdyaun. Tuukii ĩdiꞌitinpan udauꞌu.

Peter kakuwaapan
Tominkaru Dapu ii

12 Peter tukapan idi iriba pidannao, sariapa uparadan ĩꞌati, kaikapaꞌa: “Õiribannao, Israelitenao, kanom niꞌo uawunuutapan naꞌiki udiꞌitinpan wadauꞌu? Uꞌitiiman wakaimanan idaꞌanaꞌo manawun oo wamaꞌozakan idaꞌanaꞌo karikaonan wuruꞌu wachiꞌika-kidanuz diꞌoraꞌa daonaiora? Aonaa turuu washaꞌapatan aimaakan kaikapaꞌa waꞌidaꞌa! 13 Mishi wadokozu-daunnao Abraham, Isaac, naꞌiki Jacob, naꞌiki ipai wairiban-daunnao Tominkarun. Uruu tuukii paꞌan ukonaukii-kidan naꞌiki unaubaan papoitoru Jesus. Mazan unao, tuukii uaipan uzowii-kao, naꞌiki tuukii ukashadan, naꞌiki udakoopan uruu Pilate kanaapuꞌu, umuudaꞌazon puꞌu padamatazu. 14 Mazan aonaa unao nyukunuu naꞌapan, aonaa uaipan wuruꞌu kaimanaꞌoraz pidan aonaꞌoraz ushaꞌapatan oiaꞌo muuda-kao. Soo uaipan paꞌan Pilate muuda-kidan zowii-miki pidan. 15 Uruu idi uzowii-kidan wuruꞌu taaꞌoraz kakupa-kinai. Mazan Tominkaru kakuda naꞌiki ukadishita-kida uruu pamawaka-kizi iki. Ipai waunao watukapa uruu, ukadishitan daunaꞌan. 16 Uruu Jesus uu idaꞌanaꞌo wuruꞌu wachiꞌika-kidanuz machiꞌikakaꞌo, wamishidan idi Jesus tuukii manawun, naꞌiki machiꞌikakaꞌo mishidan idi kapam uruu tuukii. Ipai unao utukapa aizii diꞌi ukadishitapanuꞌu.

17 “Uabata õiribannao! Õaitapa unao naꞌiki uzowaunaanao shaꞌapatan Jesus kaikapaꞌa, ushaꞌapanum kauꞌan umaaitapakan idi Tominkaru dyuudanii wuruꞌu uruuz. 18 Tominkaru kowaada-kidaniꞌi naa shaꞌatii kotuaꞌa naa prophetnao idaꞌan, wuruꞌu padyuudan nii Christ, mazan pidannao patakaꞌutan niizu naꞌiki ĩzowian niizu. Aizii watukapa naꞌapaꞌa naa mishi Tominkaru mishii-kidan paparadan.

19-20 “Ukauꞌan umuudaꞌa naa naꞌiki utanawatinaꞌa naa ushaꞌapaapan ai oiaꞌo, umashaapa kiziꞌi naa paꞌan Tominkaru aipan kawanaꞌati, umainaabata kizi ipai uꞌoian uꞌai. Naꞌiki Tominkaru tiwaa-kida kizi unao ati kaimanaꞌo naꞌiki konaunamaꞌo mashaapa-karu unyukunuu ii. Naꞌiki udyuudan nii koshan Christ daꞌatiꞌi unao naꞌiki waunao idaꞌati. Ushaꞌapanum kauꞌan uruu Jesus, Tominkaru zaamataniaz kazannaataꞌo nii naꞌiki kazowautapaꞌo nii ipai daunuudaꞌu waunao.

21 “Jesus naꞌian nii zii aokazi ii, atii Tominkaru paꞌinaadan ipai wuruꞌu patomanii kidaz aimaakan. Naꞌapa shaꞌatii ukowaada-kidauzon kotuaꞌa naa kaimanainao prophetnao idaꞌan. 22 Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu Moses kiauzonuz Christ dauꞌan, ‘Naobanai waTominkarun zaamatan nii pidan unao bii iki prophet nii, ukowaadapan nii Tominkaru paradan naꞌapa õgaru kawan. Uabata kizi paꞌi ipai aimaakan ukowaadanii uꞌati, uizoꞌati kizi naꞌiki ushaꞌapatin kizi uparadan kawanaꞌati. 23 Naꞌiaꞌoram pidan aonaꞌo uabataꞌazon naꞌiki aonaꞌo uizoꞌatin uparadan, Tominkaru mainaabatan niizu papidanannao bii iki.’†

24 “Naꞌapa shaꞌatii Prophet Samuel kowaadauzon, naꞌiki ipai baꞌoran udawuꞌati kidainao prophetnao, ĩkowaadapauzonii kapam ipai wuru kida dauꞌanaꞌa, watukapanii kidaz naa ushaꞌapaapa-kao daꞌanaꞌa. 25 Uruꞌu naa tawuruꞌu prophetnao idaꞌanaꞌoraz Tominkaru kowaada-kidan pashaꞌapataꞌazon naꞌiki pataaꞌazon wadarunnao ati.‡ Ipai waunao Jewnao atiꞌo kapam wuruꞌu utaa-kaoaz, ushaꞌapanum kauꞌan ĩdani-daunnao wuruꞌu waunaouz. Ukiauzon Abraham ati, ‘Õkamunan-kidan nii ipai pidannao imiꞌi baara anainao, baudaꞌapaꞌo putakaan-daun idaꞌan.’§

26 “Aizii Tominkaru dyuudan donoꞌo naa papoitoru, udyuudan uruu kiwiin waunao Jewnao idaꞌati kaminkaꞌutaꞌo nii waunao, utanawatin-kidan idaꞌan waunao, washaꞌapaapan ai oii kidaꞌo aimaakan,” Peter kian ĩꞌati.

4

Peter naꞌiki John
kootowapa-kida-kao

1 Peter naꞌiki John kadakotinan puꞌu zii pidannao ati, upuꞌaꞌa naa faadaanao, naꞌiki kazowautapaꞌo watchmantapainao Tominkaru Dapu, naꞌiki Sadduceenao* kaawaꞌakan ĩbii ati. Naꞌiki ĩabata ĩkowaadapan 2 mishiꞌo wuruꞌu Jesus kadishitanuz pamawaka-kizi iki. Ukauꞌan mishiꞌo nii kapam pidannao, mawakainao kidaz kadishitan pamawaka-kizi iki. Uruu dikin ii ĩtoꞌoran tuukii apostlenao ati. 3 Sariapa ĩzaamata-kidan ĩdyaun. Mazan wachuupun idiꞌi naa ĩnaꞌakaꞌakan naa ĩdyaun taraa-kizai iti, naꞌiaꞌa naa ĩtaraa-kidan ĩdyaun. 4 Mazan iriba, iriba pidannao mishidan, wuruꞌu abatainaouz apostlenao kuwaa. Uruu idi powaꞌa zii mishidainao iribadinan, 5000, soo daonaioranao karikaonan aita-kao.

5 Aizii baꞌoran kamoo ipai kootowapa-kidauzonao pidannao baokopatinan Jerusalem ii: faadaanao zowaunaanaouz, kazowautapainaouz Jewnao, naꞌiki tiichaapauzonaouz Moses kakinaori dauꞌu. 6 Annas, Umanawunuꞌoraz Faadaa, naꞌiaꞌo kapam uruu baokopa Caiphas, John, naꞌiki Alexander tuma. Naꞌiki naꞌiaꞌo kapam baꞌoran faadaanao ĩtuma, Annas iribannao kida. 7 Ipai ĩnao baokopatinan, udaunaꞌan ĩdyuudan naa apostlenao kadishitan pakanaapuꞌu. Ĩpishaan naa ĩdyaun kaikapaꞌa: “Kanom aipan atiꞌo, oo kanom taanii umaꞌozaka-kinaa nii, wuruꞌu uchiꞌika-kidanuz diꞌoraz daonaioraꞌa?” ĩkian.

8 Sariapa Kaimanaꞌo Doronaa maꞌozakadan Peter nyukunuu, naꞌiki ukian ĩꞌati, “Õiribannao, wanaobanaanao, naꞌiki kazowautapainao waunao Israelitenao. 9 Ukadishita-kidan waunao aizii ukanaapuꞌu, soo wakamunanun idi naꞌiki wakaminkaꞌutan idi machiꞌikakaꞌo pidan. Naꞌiki unao, uaitapaꞌazon naꞌapaꞌoram wuruꞌu wachiꞌika-kidanuz uruu. 10 Aizii õaiapa ipai unao, naꞌiki ipai Israelitenao aitapan. Jesus Christ, tawuruꞌu Nazareth sanaz, uruu maꞌozakan idaꞌanaꞌo wuruꞌu wachiꞌika-kidanuz diꞌoraz daonaioraꞌa. Uruu idi utukapan kaimanaꞌa naa aizii ukadishitapan diꞌi. Uruu Jesus Christ, unao zowii-kidaniaz, utauka-kidaniaz cross diꞌiti. Mazan Tominkaru kakuda naꞌiki ukadishita-kida uruu pamawaka-kizi iki. 11 Uruu Jesus dauꞌanaꞌo tawuruꞌu kotuaꞌoraz usaadauzo-kao, Tominkaru Paradan kianuz kaikapaꞌa:

‘Wuruꞌu kuba unao tomapauzonao kabaun kashadaniaz.

Kaimanaꞌo, naꞌiki umanawunuꞌo kabaun toma-kinao wuruꞌu,

ipai baꞌoran kubanao ai.’†

12 “Aonaa baꞌoran pidan nii, kazannaataꞌo nii waunao, diꞌoraz imiꞌi baara an, soo baudaꞌapa Jesus. Uruu Tominkaru dyuudanii, pidannao kazannaatin-kinaa nii, aonaa baꞌoran uruu kawanuꞌo nii.”

13 Tuukii kootowapa-kidauzonao pidannao diꞌitinpan Peter naꞌiki John dauꞌu, ushaꞌapanum kauꞌan ĩtukapa maꞌozaka ĩkakuwaapan, aonaa ĩtarian. Naꞌiki ĩaitapa aonaa aitapainao pidannao manawun mani ĩnao. Udaunaꞌan ĩaitapankan naa, Jesus minaudaꞌuitapauzonii ĩnao. 14 Mazan ĩtukapan idi kainaꞌa wuruꞌu daonaiora chiꞌika-kida-kariwaiz kadishitapan naꞌa Peter naꞌiki John tuma, aonaa ĩaitapan naꞌapam naa pakian ĩꞌati. 15 Uruu idi ĩdyuudan zii ĩkodita-kida-kao miitiniapa-kizai nazo iki. Udaunaꞌan kootowapa-kidauzonao pidannao kadakotinan naa paꞌatiaaka. 16 Ĩkian, “Naꞌapam nii dii washaꞌapatan ĩdyaun? Ipai pidannao mashaapainao Jerusalem an aitapan wuruꞌu ĩshaꞌapatanuz umanawunuꞌo aimaakan, naꞌiki aonaa naꞌitim wamariidin udauꞌan. 17 Mazan turuu paꞌan wamashaatan ĩkakuwaapatinan, ĩkuwaa iribainan ai baꞌoran pidannao diꞌiti. Wakakinao shoman ĩdyaun, aonaa kiziꞌi naa ĩkakuwaapatinan powaꞌa Jesus dauꞌu pidannao ati.” 18 Uruu idi ĩdapadan ĩdyaun powaꞌa ati. Naꞌiki ĩkian ĩꞌati, “Wakakinaowan nii unao, aonaa waabataꞌazon powaꞌa ukakuwaapatinan pidannao ati Jesus dauꞌu. Aonaa masakaudaꞌu.”

19 Sariapa Peter naꞌiki John kian ĩꞌati, “Õiribannao, kanom paradan uaitapan Tominkaru aiapa izoꞌati-kao? Unao paradan, oo uruu paradan? 20 Aonaa turuu wasookadan wakowaadapan wuruꞌu watukapanii, naꞌiki waabatanii kida aimaakan dauaꞌoraz.”

21 Powaꞌa zii koshan kootowapa-kidauzonao pidannao kakinaowan ĩdyaun maꞌozakaꞌo idaꞌan. Udaunaꞌan ĩmuudaꞌakan naa ĩdyaun. Aonaa ĩaitapan naꞌapam pashaꞌapatan ĩdyaun. Ushaꞌapanum kauꞌan ipai pidannao, tuukii ĩkonaukii-kidan Tominkaru, ĩtukapan idi wuruꞌu umanawunuꞌo aimaakan shaꞌapata-kaoaz machiꞌikakaꞌo ati. 22 Wuruꞌu pidan chiꞌika-kida-kariwaiz, uwazootaniꞌi naa 40 uwunun.

Mishidainao toriinpan Tominkaru ati, utaa kizi ĩmaꞌozaka-kinaa nii

23 Kootowapa-kidauzonao pidannao muudan daunaꞌan Peter naꞌiki John, sariapa ĩkiwan pamin-mishidannao diꞌiti. Naꞌiki ipai ĩkowaadan ĩꞌati naꞌapam faadaanao zowaunaanao naꞌiki kazowautapainao Jewnao kian paꞌati. Naꞌiki ĩkowaadan ĩkakinaowan paugaru maꞌozakaꞌo idaꞌan. 24 Mishidainao abatan idi naꞌapaꞌo parada-karu, sariapa ĩtoriinpan Tominkaru ati, kaikapaꞌa: “Oo Naobanai umanawunuꞌo, tomaꞌo aokazi, imiꞌi baara, paran naꞌiki ipai wuruꞌu mashaapainaouz aokazi ii, imiꞌi baaraꞌa, naꞌiki paran baoko ii. 25 Kotuaꞌa naa mishi pukaiwaan wadarun, King David, kowaadaꞌo nii puparadan Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌan. Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu King David kiauzonuz,

‘Kanom dikin iaꞌo wuruꞌu Gentilenao‡ toꞌoranuz?

Naꞌiki kandii nii pidannao dakotautan pashaꞌapatan õgaru madiwautapaka?

26 Kingnao minziiwan, ĩmizaataakapaꞌazon,

naꞌiki baꞌoran naobanai-tinpainao kida baokopatinan ĩtuma,

ĩaipan pamashaatan Naobanai Tominkaru naꞌiki Christ,

wuruꞌu puzaamataniaz kazannaataꞌo nii papidanannao.’§

27 “Aizii, naꞌapaꞌa naa mishi, ukawanaꞌati watukapan aimaakan kida shaꞌapaapa-kao. Pontius Pilate naꞌiki King Herod baokopatinan Gentilenao naꞌiki Israelitenao tuma, Jerusalem idaꞌa, ĩtoꞌoran donoꞌoraz Jesus ati. Uruu kaimanaꞌo pupoitoru Christ, uruu puzaamataniaz kazannaataꞌo nii pupidanannao. 28 Mishi pugaru, puwazoota pidan maꞌozakan, mazan soo puaipan kawanaꞌatiꞌo, naꞌiki pukashaapan idiꞌo karikaonan wuruꞌu pidannao shaꞌapatanuz Jesus kaikapaꞌa. Naꞌiki kotuaꞌoraꞌa naa pudiꞌitapan wuruꞌu pushaꞌapata-kidaꞌazoonuz uruu kaikapaꞌa. 29 Oo, waNaobanaa, puabata naꞌapam pidannao dakotan pashaꞌapatan waunao. Mazan waunao pupoitorunao naꞌiki pupidanannao, pukaminkaꞌuta waunao, maꞌozaka kizi wakowaadapan puparadan pidannao ati. 30 Pukashaapa wakakudan karinainao, kaimanaꞌo pupoitoru, Jesus idaꞌan. Naꞌiki marii kapam washaꞌapatan Jesus idaꞌan, umanawun kidaꞌo aimaakan, aonaꞌoraz turuu pidan shaꞌapatan,” ĩkian.

31 Ĩipaian daunaꞌan patoriinpan Tominkaru ati, sariapa amazada nakainan ĩbaokopatinapa kizi ii, naꞌiki ipai Kaimanaꞌo Doronaa maꞌozakadan ĩnyukunuu. Uruu idi maꞌozakaꞌa naa ĩkowaadapan Tominkaru paradan.

Mishidainao kaꞌidiwaakapan

32 Ipai wuruꞌu mishidainaouz, ĩmashaapan patumaaka ĩtaapan panyukunuu, naꞌiki naꞌapa kida ĩdiꞌitinpan. Aizii pashaꞌapauz kida, aonaa ĩtaapan soo paꞌatiꞌo nii mani karikaonan. Mazan ĩkaꞌidiwatan nii ipai pamin-mishidannao kida uꞌidi. 33 Kaimanaꞌo Doronaa maꞌozakadapan idi apostlenao, maꞌozaka ĩkakuwaapan Naobanai Jesus kadishitan dauꞌu pamawaka-kizi iki. Naꞌiki kaimanaiman Tominkaru kaminkaꞌutan ipai wuruꞌu mishidainaouz. 34-35 Aonaa kanom aimaakan awutaꞌo nii ĩꞌai. Ushaꞌapanum kauꞌan pabiꞌi kida mishidainao, kainaꞌa ĩzakapun wiizi kida, naꞌiki ĩdapu kida. Aizii ĩsellian an baꞌoran pazakapun oo padapu, ĩnaꞌakan nii wuruꞌu uwinipinaa kidaz apostlenao diꞌiti. Apostlenaouꞌo niꞌi naa buuta wuruꞌu puraataz mishidainao kawanaꞌati, wuruꞌu patakaꞌutinainaouz. Uruu idi aonaa ĩbaiaapan pazamazin.

36 Aizii mishidainao biiꞌi kainaꞌa daonaiora Cyprus san, Joseph kiaꞌo uꞌuu, mazan apostlenao dakotan naazu Barnabas kii, (maꞌozakadapaꞌo pidannao nyukunuu, kiaꞌo wuruꞌu uꞌuuaz).

37 Baudaꞌapa kamoo, Barnabas sellian pazakapun baꞌoran pidan ati. Uzakapun kawinipinaata-kao daunaꞌan, unaꞌakan naa wuruꞌu puraataz apostlenao diꞌiti. Naꞌapa kiziꞌi naa koshan ĩbuutan puraata, mishidainao kawanaꞌati.

5

Ananias naꞌiki udaiaro Sapphira

1 Kainaꞌa daonaiora Ananias kiaꞌo uꞌuu. Udaiaro uu Sapphira kiaꞌo. Ĩaipan kapam pataan puraata mishidainao atiꞌo nii. Uruu idi ĩbuutan paꞌamazadati, naꞌiki ĩselliinuz. 2 Mazan Ananias naꞌiki udaiaro baudaꞌapatan panyukunuu aonaa kizi ĩtaan ipai daunuudaꞌu wuruꞌu puraataz. Udaunaꞌan Ananias makon naa apostlenao diꞌiti, utaan naa wuruꞌu puraataz ipaiꞌo kawan mishi. 3 Sariapa Peter kian uꞌati, “Ananias, kandii nii pukashaapan Satan kaiwaan pugaru? Satan aipan ati pubuutan puraata puꞌidiwau nii, wuru diꞌikiꞌi puraata taa-kariwaiz puꞌati puamazadati winipinaa nii. Kandii nii putiwaan pumariidan Kaimanaꞌo Doronaa? 4 Pusellian uaꞌii wuruꞌu amazadaz, puꞌidiwau wuruꞌu, naꞌiki pusellian daunaꞌanazu, puꞌidiwau padamata wuruꞌu puraataz. Mazan kandii niꞌi naa mooko wuruꞌu pushaꞌapatanuz aimaakan kaikapaꞌa naa manawunuꞌu? Aonaa waunao mani wuruꞌu pumariidaniaz, mazan putiwaan pumariidautan Tominkaru paꞌan.” 5 Ananias abatan idi Peter paradan naꞌapa, sariapa udorautaꞌakan, naꞌiki umawakaꞌakan naa. Aizii pidannao, tukapainao naꞌiki abatainao kida kuwai Ananias mawakan dauꞌu, tuukii, tuukii ĩtarian. 6 Sariapa daonaioranao waꞌatin, naꞌiki ĩbazoobatan naa unanaa kamicha mada idi. Udaunaꞌan ĩnaꞌakan naazu naꞌiki ĩdidaꞌanaꞌakan naa uruu.

7 Tomunuꞌiki zaa uruu daunaꞌan, Ananias daiaro kaawaꞌakan naa apostlenao idaꞌati, aonaa oaitapan wuruꞌu paudaiaru mawakanuz. 8 Sariapa Peter kian oꞌati, “Pukowaada õꞌati, patumaakaꞌo wuruꞌu diꞌoraz puraataꞌa? Kaikapaudaꞌuꞌo wuruꞌu uamazadati kawinipinaata-kaoaz?”

“Oo, naꞌapaꞌo wuruꞌu,” okian uꞌati.

9 Uruu idi Peter kian oꞌati, “Kandii nii pugaru naꞌiki pudaiaru tiwaa-kidapan Tominkaru Doronaa? Uꞌitiiman aonaꞌo nii Tominkaru aitapan? Puabata! Kaikin ikiꞌi naa daonaioranao didankainao pudaiaru waꞌatiniꞌi. Aizii pugaruꞌo niꞌi naa kapam ĩdidaꞌan.” 10 Sariapa odorautaꞌakan naꞌiki omawakaꞌakan naa kapam. Aizii daonaioranao kaawan padidanaka-kizi iki Ananias, ĩtukapan udaiaro mawakaꞌakaꞌa naa kapam. Uruu idi ĩnaꞌakan naa onanaa naꞌiki ĩdidan naazo paudaiaru dazabaꞌa.

11 Uruu idi tuukii mishidainao, Jerusalem iainaouz tarian. Naꞌiki tuukii kapam baꞌorainao pidannao kida tarian, ĩabatan idi wuruꞌu ĩmawakanuz naꞌapa.

Umanawun kidaꞌo aimaakan
shaꞌapata-kao

12 Tominkaru maꞌozakan idaꞌan, apostlenao shaꞌapata umanawun kidaꞌo aimaakan pidannao awun zaꞌa, aonaꞌoraz turuu pidan shaꞌapatan. Mapuda daꞌi mishidainao baokopainpauzon Solomonꞌs Porch* diꞌii, Tominkaru Dapu iaꞌoraz. 13 Mazan mamishida-kainao pidannao, tuukii ĩtarian pakaawan mishidainao idaꞌati, mazan upuꞌu ĩnaudapan wuruꞌu ĩshaꞌapaapanii kidaz aimaakan, naꞌiki ipai ĩparadan kaiman ĩdauꞌan. 14 Mazan unaꞌapan puꞌu iriba daonaioranao naꞌiki zunnao mishidan naa Naobanai Jesus. Uruu idi baokopaꞌa naa ĩbaokopatinan kiwiiniꞌo mishidainao tuma. 15 Apostlenao shaꞌapaapan idi umanawun kidaꞌo aimaakan, sariapa pidannao naꞌakan karinainao pairibannao, naꞌiki ĩmuudan ĩdyaun dunapo daawa an, padaꞌawupa-kizi baaraꞌa kida. Aizii Peter dobatan an naꞌan ĩdazaba an, ĩaipan udikin dobatan ĩpaawa an, ĩkakuda kizi. 16 Iriba pidannao kasabaꞌukinan apostlenao idaꞌati, waꞌatiinaouz donoi sodi kida diꞌiki, wuruꞌu Jerusalem dazaba an kidaꞌoraz wiizainao. Ĩnaꞌakan karinainao, naꞌiki oiaꞌo doronai zaamatapaniinao kida, naꞌiki ipai ĩrinaa kida soꞌota-kao ĩꞌai.

Apostlenao kodita-kida-kao taraa-kizai iki

17 Aizii Umanawunuꞌo Faadaa naꞌiki uminkaꞌunao, wuruꞌu Sadduceenaouz,† tuukii ĩkashauzin apostlenao ati. 18 Uruu idi ĩzaamatan ĩdyaun, naꞌiki ĩtaraa-kidan naa ĩdyaun. 19 Mazan uruu aiwakaꞌan, angel, Tominkaru diꞌikiꞌo daꞌatan taraa-kizai paniinomizinaa kida ĩꞌati, naꞌiki ukodita-kidaꞌakan naa ĩdyaun. Ukian ĩꞌati, 20 “Umako Tominkaru Dapu iti, ukowaada kizi pidannao ati wuru dauꞌaꞌa paꞌinaꞌoraz naa mashaapa-karu.” 21 Apostlenao izoꞌati Angel paradan. Ishawaka zii amazada, ĩnao makoꞌokaꞌa naa Tominkaru Dapu iti. Naꞌiaꞌa naa koshan ĩtominapatin-kidan pidannao.

Aizii Umanawunuꞌo Faadaa baokopatinan naa paminkaꞌunao tuma, naꞌiki ĩdapadan naa ipai kootowapa-kidauzonao pidannao miitiniapa-kizai iti. Udaunaꞌan ĩdyuudan naa pidannao taraa-kizai iti, ĩnanaka kiziꞌi naa apostlenao paꞌidaꞌati. 22 Mazan dyuuda-kariwainao kaawan taraa-kizai iti, aonaa ĩikodan apostlenao naꞌii, uruu idi ĩkiwaꞌakan naa powaa iti. Ĩkaawan, sariapa ĩkian kootowapa-kidauzonao pidannao ati, 23 “Wakaawan taraa-kizai iti waikoda ipai paniinom kida dadaradinapa paꞌidiwaru, naꞌiki watchmantapainao taraa-kizai, ipai ĩkadishitapan paniinom kawanaꞌati kida. Mazan wamorotan taraa-kizai nazo iti, aonaa waikodan pidannao naꞌii.”

24 Faadaanao zowaunaanao, naꞌiki kazowautapaꞌo watchmantapainao Tominkaru Dapu abatan idi wuruꞌu ĩkowaaz, tuukii ĩdiꞌitinpan. 25 Upuꞌaꞌa naa pidan kaawaꞌakan, kakuwaapaꞌanaꞌo ĩꞌidaꞌati. Ukian ĩꞌati, “Uabata õkuwaa! Tawuruꞌu daonaioranao utaraa-kidaniinaouz, kainiꞌiaꞌa naa ĩdyaun Tominkaru Dapu ii, ĩtominapatin-kidan naa pidannao.” 26 Sariapa watchmantapainnao zowaunaa makon paminkaꞌunao tuma, ĩnaꞌanan wuruꞌu apostlenaouz, ĩkootowapa-kidaꞌazon ĩdyaun. Mazan kaiman ĩzaamatan ĩdyaun, ushaꞌapanum kauꞌan tuukii ĩtarian wunao aiaꞌa abatapainao kidaz ĩkowaa. Ĩzauda-kidan pazowii-kao paboo-kao idaꞌan kuba idi, apostlenao dikin ii.

27 Apostlenao kaawa-kida-kao daunaꞌan, ĩkadishita-kida-kaoaꞌa naa kootowapa-kidauzonao pidannao kanaapu ati. Naꞌiki Umanawunuꞌo Faadaa kian naa ĩꞌati kaikapaꞌa: 28 “Tuukii shaꞌatii wakakinaowan unao, wakii shaꞌatii ‘aonaꞌa naa waaipan powaꞌa utominapa-kidan pidannao Jesus dauꞌu.’ Mazan upuꞌu zii utominapatin-kidan pidannao. Aizii ipaiꞌi naa Jerusalem ii aka ukuwaa iribainan. Naꞌiki ipai ukowaadan pidannao ati, waunao wuruꞌu zowii-kidaꞌoraz Jesus.”

29 Sariapa Peter naꞌiki baꞌoran apostlenao kian, kaikapaꞌa: “Waizoꞌatin nii soo Tominkaru paradan, mazan pidan paradan, aonaꞌo nii waizoꞌatin. 30 Tominkaru, wadokozu-daunnao mishidauzoniaz, uruu kadishita-kidanii Jesus pamawaka-kizi iki, unao zowii-kidaniaz naꞌiki utauka-kidaniaz cross diꞌiti. 31 Mazan Tominkaru zaamatan naꞌiki umuudan uruu padiwaꞌora antanapu, umanawunuꞌo Naobanai nii, kazannaataꞌo nii ipai pidannao. Naꞌiki uruu idaꞌan kizi waunao Israelitenao tanawatinan waꞌoian ai, naꞌiki uruu idaꞌan kizi waꞌoian mainaabata-kao waꞌai. 32 Mishiꞌo wuruꞌu kuwaiz, waunao waaitapa naꞌiki watukapa uruu kakupa. Uruu idiꞌo wakakuwaatinan udauꞌu. Naꞌiki Kaimanaꞌo Doronaa, Tominkaru taaniaz ipai mishidainao kawanaꞌati, uruu kapam kainaabataꞌo pidannao ati mishiꞌo wuruꞌu kuwai Jesus dauꞌu kidaꞌoraz.”

33 Kootowapa-kidauzonao pidannao abatan idi wuruꞌu ĩparadanuz kaikapaꞌa, tuukii ĩtoꞌoraꞌakan. Ĩaipan naa apostlenao zowiaka-kao 34 Mazan kainaꞌa pidan Phariseenao‡ bii ikiꞌo, Gamaliel kiaꞌo uꞌuu, naꞌiki uruu tiichaapauzo Moses kakinaorii dauꞌu. Ipai pidannao naudapan uruu. Sariapa ukadishitan naꞌiki udyuudan apostlenao kodita-kida-kao zii miitiniapa-kizai iki. 35 Udaunaꞌan ukian naa ipai kootowapa-kidauzonao pidannao ati, “Õiribannao Israelitenao, uabata õparadan. Udiꞌitinapa zii shoman kiwiin ushaꞌapatan uaꞌii diꞌoraz daonaioranaouꞌu. 36 Kotuaꞌa naa naꞌapa shaꞌatii tawuruꞌu Theudas kaawauzonuz. Uruu dono udakotinpan umanawunuꞌo pidan nii, naꞌiki iriba shaꞌatii uzaamatan papidanannao nii. Uikoda 400 pidannao zaamatinan uꞌidiꞌiti. Mazan baudaꞌapa kamoo uzowii-kao, uruu idi ipai upidanannao makoobiꞌiinan, atii naꞌapa karikaonan ĩmainaabatinan.

37 “Uruu daunaꞌan Judas, Galilee Baara san, uaipan pamizaataakapan Rome sannao tuma, ĩsaadapan dono ipai pidannao uu.§ Iriba shaꞌatii uzaamatauzon papidanannao nii. Mazan naꞌapa koshan uzowii-kao. Aizii upidanannao, ipai ĩmakoobiꞌiinan kapam.

38 “Ukauꞌan õkiaꞌazon uꞌati, wunao dauꞌanaꞌa diꞌoraz pidannaouꞌu, aonaa umashaataꞌanaꞌa ĩdyaun pakaudin-kizi ai. Umuuda mishiꞌoraiman ĩdyaun, marii ĩmakon. Aizii ĩshaꞌapaapan an wuruꞌu aimaakan kidaz paaipan kawanaꞌati karikaonan, naꞌapaꞌo nii kapam ĩmainaabatinan. 39 Mazan aizii umishiin an mishi ĩshaꞌapaapan wuruꞌu aimaakan kidaz Tominkaru aipan kawanaꞌati, aonaꞌo nii ukaꞌiitan umashaatan ĩdyaun. Naꞌiki utarubai-tinpan niꞌi naa Tominkaru ati,” ukian ĩꞌati.

40 Sariapa mishi uparadan naꞌapatan ĩnyukunuu. Udaunaꞌan ĩdapadan naa apostlenao powaꞌa ati koshan, naꞌiki ĩbaꞌizii-kidan naa ĩdyaun. Ĩbaꞌizii-kao daunaꞌan kootowapa-kidauzonao pidannao kakinaowan naa ĩdyaun tuukii. “Aonaa waaipan ukakuwaatinan powaꞌa Jesus dauꞌu,” ĩkian apostlenao ati, mazan ĩmuudaꞌakan naa ĩdyaun.

41 Uruu idi apostlenao koditaꞌakan naa kootowapa-kidauzonao pidannao bii iki, tuukii ĩkonaukian. Ushaꞌapanum kauꞌan ĩaitapa Tominkaru wuruꞌu kashaapaꞌoraz ĩantamikita-kao Jesus dikin ii. 42 Ipai kamoo apostlenao tominapa-kidan pidannao, naꞌiki ĩkowaadapan Kaimanaꞌo Kuwai Tominkaru Dapu ii, naꞌiki ĩdapu kawanaꞌati kida. Ĩkowaadapan ĩꞌati, mishiꞌo wuruꞌu Jesus, uruu Christ.*

6

Pidannao zaamata-kao
kaudinainao nii

1 Uruu daunaꞌan iribaꞌa naa Jewnao, Israel anainaouz, mishidan. Iriba kapam baokoinao Jewnao mishidan, waꞌatiinao kidaz baꞌoran amazada iki, ĩparadaniitaniꞌi naa Greek paradan. Ĩnao toꞌorainpan, naꞌiki ĩkaakapautan pamin-Jewnao, wuruꞌu Israel an kidaꞌoraz ĩmashaapan. Ushaꞌapanum kauꞌan ipai kamoo wanyukunui oo puraata buutauzo-kao zunnao ati, wuruꞌu mawakainao kidaz naa ĩdaiarunao. Mazan ĩkian aonaa ĩtaan patumaaka wanyukunui oo puraata wunao atiꞌi Jewabanao paradaniitaꞌoraz naa Greek paradan. 2 Uruu idi 12 apostlenaouz, baokopatin-kidan ipai mishidainao, naꞌiki ĩkian ĩꞌati, “Aonaa turuu wasookadan wakowaadapan Tominkaru paradan, soo wabuutan dikin ii karikaonan puraata oo wanyukunui. 3 Uabata õiribannao, uikoda mishiꞌoraiman 7 daonaioranao unao bii iki, Kaimanaꞌo Doronaa maꞌozakadapaniinao ĩnyukunuu, naꞌiki aitapaabainao. Marii kizi ĩnao buutaꞌo nii puraata naꞌiki wanyukunui. Uruꞌo niꞌi naa ĩkaudin-kizi nii. 4 Aizii waunao pakawanuꞌo nii paꞌan wakaudinan, watoriinpan nii Tominkaru ati, naꞌiki watominapa-kidan nii pidannao uparadan dauꞌu.”

5 Ipai pidannao nyukunuu naꞌapan apostlenao paradan kawanaꞌati. Uruu idi ĩzaamatan Stephen, mishidaꞌo manawun Tominkaru uruu, naꞌiki Kaimanaꞌo Doronaa maꞌozakadapanii unyukunuu. Ĩzaamata kapam Philip, Prochorus, Nicanor, Timon, Parmenas naꞌiki Nicolas Antioch san, uruu Gentile, mishidaꞌo Tominkaru naꞌapa Jewnao kawan, naꞌiki uruu mishidaꞌoraꞌa naa kapam Jesus. 6 Udaunaꞌan mishidainao naꞌakan naa wuruꞌu pidannao pazaamataniinaouz, apostlenao diꞌiti. Uruu idi apostlenao muudan pakaꞌu ĩꞌidaꞌa, naꞌiki ĩtoriinpan Tominkaru ati, ukaminkaꞌuta kizi ĩdyaun.

7 Udaunaꞌan powaꞌa zii Tominkaru Paradan abata-kao naꞌiki uiribainan naa. Uruu idi Jerusalem iaꞌo mishidainao iribainan powaꞌa zii manawun, naꞌiki iriba kapam naꞌiainao faadaanao izoꞌatin Tominkaru paradan, pamishidan idaꞌan Jesus.

Stephen kootowapa-kida-kao

8 Tuukii Tominkaru kaminkaꞌutan Stephen, utaa umaꞌozaka-kinaa nii. Uruu idaꞌan ushaꞌapata pabiꞌinaaka umanawun kidaꞌo aimaakan, iribaꞌo pidannao awun zaꞌa. 9 Mazan kainaꞌa pabiꞌi kida Jewnao kashadaakapan Stephen tuma, ukuwaa kida dauꞌan. Ĩnao wuruꞌu zaamatinpainaouz wuru diꞌitiꞌi, dakota-kariwaiz, Poitorui-daunnao* Synagoguegan kii. Ĩnao waꞌatinaouz Cyrene iki, baꞌorainao Alexandria iki. Pabiꞌi kida baꞌoran pidannao waꞌatin wiizai kida diꞌiki Cilicia naꞌiki Asia Baara iki kidaꞌo.

10 Mazan Stephen aitapa powaꞌa zii manawun ĩꞌai, ushaꞌapanum kauꞌan Kaimanaꞌo Doronaa kainaꞌan idi utuma. Uruu idi aonaꞌa naa ĩaitapan naꞌapam naa padakoꞌatin uparadan. 11 Uruu idi ĩzaamatan daonaioranao mariidinaꞌo nii Stephen dauꞌu. Kaikapaꞌa wuruꞌu ĩdyuudanuz ĩmariidinan: “Waabatanii Stephen dakoopan Moses naꞌiki Tominkaru dikaudaꞌo idaꞌan.” 12 Sariapa mishi pidannao toꞌoraꞌakan, naꞌiki kazowautapainao Jewnao, naꞌiki tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, tuukii ĩtoꞌoran Stephen ati. Udaunaꞌan ĩzaamataꞌakan naazu naꞌiki ĩnaꞌakaꞌakan naazu ipai Jewnao zowaunaanao kanaapu iti. 13 Naꞌiki naꞌiaꞌa naa koshan ĩdyuudan pidannao mariidinan Stephen dauꞌu kootowapa-kidauzonao kanaapuꞌu. Kaikapaꞌa wuruꞌu pidannao mariidinanuz: “Diꞌoraz pidanaꞌa, karikaonan daꞌi udakoopan Tominkaru Dapu, naꞌiki wakakinaorinaa Moses taanii kidaz waꞌati. 14 Waabatanii ukian, Jesus Nazareth san kaboobiꞌian nii Tominkaru Dapu, naꞌiki upanaꞌadan nii ipai waunao kaduz, Moses taanii kidaz waꞌati wamashaapa-kinaa nii.” 15 Sariapa pidannao, abatapainao, awunuupaꞌakan Stephen awun baara iti, naꞌiki ĩtukapan uawun baara kanada, ikodanii angel awun baara.

7

Stephen kakuwaapan Jewnao zowaunaanao ati

1 Sariapa Umanawunuꞌo Faadaa kian Stephen ati, “Mishiꞌo kaiwuruꞌu ĩparadan pudauꞌu kidaꞌoraz?”

2 Stephen dakoꞌatin ĩparadan kaikapaꞌa: “Õꞌinawuzunao, uabatan nii õparadan õdako iki aizii. Kotuaꞌa naa, Tominkaru umanawunuꞌoraz manawun aidinauzon wadarun Abraham ati, umashaapan donoꞌoraz zii Mesopotamia ii. 3 Uruu dono shaꞌatii ukian Abraham ati, ‘Pumako diꞌoraz puwiizi diꞌikiꞌi, naꞌiki puwaꞌaka puiribannao. Õnaꞌakan nii pugaru baꞌoran amazada iti.’*

4 “Uruu idi Abraham makon, naꞌiki uwaꞌakan pamashaapa-kizi tawuruꞌu Chaldiannao wiizaitapaniaz. Utuzutinan naa Haran iti, naꞌii zii ukawiizitinan, naꞌiaꞌa naa udaru mawakauzon. Uruu daunaꞌan shaꞌatii Tominkaru dyuudan naa koshan utuzutinan wuru idaꞌatiꞌi diꞌoraz amazadaꞌa unao mashaapa-kiziz naa. 5 Mazan uruu dono aonaꞌo zii shaꞌatii Tominkaru taan amazada Abraham idiwau nii. Mazan ukowaadan Abraham ati, pataan nii uꞌati naꞌiki ipai udainao ati, wuruꞌu diꞌoraz amazadaꞌa. Uruu dono aonaꞌo zii Abraham dani nii.

6 “Baꞌoran dono Tominkaru kian uꞌati, ‘Pudainao kawiizi-tinpan nii zii baꞌoran kaduz pidannao wiizi ii aka. Naꞌiaꞌo niꞌi naa ĩpoitoruitapa-kao, naꞌiki tuukiaꞌo nii ĩpatakaꞌuta-kao atii 400 wunu. 7 Mazan õpatakaꞌutan nii pidannao wuruꞌu poitoruitapainaouz ĩdyaun. Uruu daunaꞌan õkodita-kidan nii ipai pudani-daunnao Egypt iki, naꞌiki ĩwaꞌatin nii daꞌatiꞌi diꞌoraz amazada idaꞌati. Naꞌaꞌo niꞌi naa paꞌan ĩmanawuntapan õgaru,’ kiaꞌo wuruꞌu Tominkaru kiauzon uꞌati.† 8 Naꞌiki kaikapaꞌo koshan Tominkaru kiauzon Abraham atiꞌi:‡ ‘Õaipan nii pugaru naꞌiki ipai pudainao daonaioranao choota-kidinan,§ naꞌiki ipai ĩdainao diinaꞌitiꞌi, naꞌapaꞌo nii paꞌidiwaru ĩnaꞌapata-kao. Uruu idaꞌanaꞌo nii utukapa-kidan õpidanannao unao, naꞌiki mishi uizoꞌatin õparadan.’* Naꞌapaꞌa naa mishi Abraham shaꞌapatan aimaakan. 8 kamoo udani Isaac shakatan daunaꞌan, uruꞌu naa uchoota-kidanuzu Tominkaru dyuudan kawanaꞌati. Aizii Isaac dani Jacob, naꞌapa kapam uchoota-kidanuzu. Aizii Jacob dainao 12 shaꞌatii daonaioranao, ipai ĩnao naꞌapa kapam ĩchoota-kao. Ĩnao diꞌikiꞌo shaꞌatii wadarunnao tominan.

9 “Uruu Jacob dainao shaꞌatii tawuruꞌu selliauzoz padawuꞌichan Joseph Egypt iti poitorui nii ĩkishauzin idi uꞌati.† Mazan karikaonan daꞌi Tominkaru kaminkaꞌutauzon uruu, 10 dikaudaꞌo aimaakan shaꞌapan an uꞌati. Aizii tawuruꞌu king, Egypt san dapada-kidauzon donoꞌoraz Joseph paꞌidaꞌati, Tominkaru tukapa-kida king‡ ati wuruꞌu Joseph, kaimanaꞌo naꞌiki aitapaabaꞌo pidan. Sariapa king zaamatan Joseph udaruꞌo naobanai nii, kazowautapaꞌo nii ipai Egypt Baara sannao, naꞌiki awunuutapaꞌo nii ipai ushaꞌapauz kida.

11 “Udaunaꞌan shaꞌatii zamazi kaawan ipai Egypt ii aka, naꞌiki ipai Canaan§ ii aka. Tuukii shaꞌatii pidannao dopian. Naꞌiki wadarunnao, tuukii ĩdopian kapam, aonaꞌa naa ĩikodan pawanyukunuu nii. 12 Mazan Jacob abata kainaꞌa paꞌan wanyukunui, zaishi kaduz kida selliapa-kao Egypt ii. Uruu idi Jacob dyuudan paudainao, Joseph tuunizinao toriaꞌanan wanyukunui Egypt iti. 13 Baꞌoran dono ĩmakon koshan, uruu uꞌitamautannaa ĩtoriinaꞌanan naꞌiti. Uruu donoꞌo naa shaꞌatii Joseph kowaadan paꞌinawuzunao ati kanom wuruꞌu paugaruz. Naꞌiki naꞌapainiꞌi naa king abatan Joseph iribannao dauꞌan. 14-15 Uruu donoꞌo tawuruꞌu Joseph dapada-kidauzonuz padaru naꞌiki ipai pairibannao. 75 uiribannao baokopatinan, ipai ĩmakon Jacob tuma Egypt iti. Naꞌiaꞌa naa shaꞌatii Jacob mawakauzon, naꞌiki udainao ipai kapam ĩmawakan naꞌii. Ĩnao wuruꞌu wadarunnaouz. 16 Mazan ipai shaꞌatii ĩdani-daunnao naꞌakan ĩnanaa kida, daꞌatiꞌi wawiizi Shechem ati. Wuru idaꞌatiꞌi baaranaiz, Abraham toriauzoniaz Shechem ii, Hamor dainao ai, puraata idiꞌoraz ukawinipinaatauzon.

17 “Aizii wuruꞌu kamoo maonapatan donoꞌo naa, Tominkaru mishiaꞌazoonuz naa paparadan utauzoniaz Abraham ati, uruu dono iribaꞌoraꞌa naa utakaan-daunnao Egypt ii. 18 Naꞌiki naꞌapain baꞌoraniꞌi naa King-tinan Egypt ii, aonaꞌa naa uaitapan Joseph dauꞌan. 19 Uruu idi udorotan naa paꞌantamikita-kinaa nii wadarunnao. Uruu donoꞌo naa upatakaꞌutan naa ĩdyaun tuukiaꞌo idaꞌan, udyuudauzonuz ĩkabootan paudainao amazada iti shakatainaouz zii, ĩmawaka kizi.

20 “Uruu donoꞌo Moses shakatauzonuz, konaunam sodiꞌo koraidaonaa. Idikinaudaꞌu kauzu shaꞌatii padaronao taapan naꞌiki ĩdizapan uruu padapu ii, udaunaꞌan aonaa naꞌitim naa udiza-kao. 21 Uruu idi ĩkodita-kidan naazu padapu iki, mazan king dani zunaaba ikoda shaꞌatii wuruꞌu koraidaonaaz. Uruu idi ozaamatanuzu naꞌiki odyaupaitanuzu kaiman, naꞌapa paudani kawan manawun. 22 Kaimanaiman shaꞌatii tiichaanao tominapa-kidan Moses, ukauꞌan kaiman-daun uaitapan wuruꞌu Egypt Baara sannao aitapanii kidaz. Naꞌiki uruu paraabaꞌo manawun, naꞌiki uaitapa pashaꞌapatan pabiꞌinaaka kida aimaakan.

23 “Baudaꞌapa kamoo, Moses makon uawunuutaꞌanan pairibannao Israelitenaouz. Uruu dono uikodaniꞌi naa 40 uwunun. 24 Ukaawan ĩkaudin-kizi iti, utukapa Egypt san baꞌiziautapan Israelite. Sariapa Moses kaunaatan wuruꞌu pairiban baꞌizii-kaoaz, uruu idi ubaꞌiziaꞌakan naa Egypt san atii umawakan. 25 Moses itiiman shaa pairibannao aitapan nii Tominkaru wuruꞌu dyuudaꞌoraz paugaru kazannaataꞌo nii ĩdyaun, mazan aonaa ĩdiꞌitinpan naꞌapa.

26 “Baꞌoran kamoo, Moses tukapan dyaꞌutam Israelitenao mizaataakapan. Sariapa umakon ĩꞌidiꞌiti utiwaan pakaimanaaka-kidan ĩdyaun. Ukian ĩꞌati, ‘Uabata õiribannao, aonaa umizaataakapaꞌanaꞌa, oo umashaapaꞌanaꞌa uiriban atiaaka kaikapaꞌa.’

27 “Mazan wuruꞌu baꞌiziautapaꞌoraz pairiban, sariapa ukidaꞌukaꞌakan Moses naꞌiki ukian uꞌati, ‘Aonaa puzaamata-kao kazowautapaꞌo nii waunao oo dyuudaꞌo nii naꞌapam washaꞌapatinan. 28 Puzowiaꞌazon shaꞌa õgaru, puzowian kawan Egypt san munumun?’* 29 Moses abatan idi unaꞌapan, sariapa utariaꞌakan. Uaitapa baꞌoran pidannao aitapaꞌakaniꞌi naa wuruꞌu uzowiinuz pidan. Sariapa Moses kidoopan Egypt iki, umakon atii Midian iti. Naꞌiaꞌa naa umashaapan, tawarai nii, atii umazidan naa naꞌii sanaaba tuma. Dyaꞌutam shaꞌatii ĩdainao daonaioranao.

30 “40 wunu daunaꞌan shaꞌatii, angel aidinauzon Moses ati, tikazi maodapan kazamakaꞌo koꞌoriꞌo diꞌiki, mapidantakaꞌo amazada baara ii, maonapaꞌoraz midukuo Sinai ii. 31 Tuukii shaꞌatii Moses diꞌitinpan, utukapan idi kazamakaꞌo maodapan udaru. Sariapa umaonapadinan naꞌiti, utukapaꞌazoonuzu kaimanaiman. Upuꞌu uabatan Naobanai Tominkaru paradan paꞌati. 32 ‘Õgaru pudarunnao Abraham, Isaac, naꞌiki Jacob Tominkarun,’ ukian. Tuukii Moses naka-nakaan patarian idi, naꞌiki aonaꞌa naa ukaꞌiitan paawunuupaꞌakan tikazi diꞌiti.†

33 “Udaunaꞌan Naobanai kian naa Moses ati, ‘Pusoꞌota pudazkida, umanawunuꞌo baaraꞌaꞌo wuruꞌu pukadishitapanuz, õkainaꞌan idi daꞌaꞌa. 34 Mishi õtukapa naꞌapam Egypt Baara sannao patakaꞌutan õpidanannao udawunuꞌiti manawun. Õabata ĩdopian tuukii õꞌati, uruu idiꞌo õaidinan puꞌati, õkazannaataꞌazon idi ĩdyaun. Aizii õdyuudan nii pumakon Egypt iti,’ kiaꞌo wuruꞌu Tominkaru kiauzon Moses ati.”‡

35 Stephen kian koshan ĩꞌati, “Uruu Moses tawuruꞌu kaminkaꞌutaꞌazoꞌoraz pairibannao Israelitenao. Mazan ĩkian shaꞌatii uꞌati, ‘Aonaa puzaamata-kao kazowautapaꞌo nii waunao oo dyuudaꞌo nii naꞌapam washaꞌapatinan.’ Mazan paaipan ati Tominkaru dyuudan Moses kazowautapaꞌo nii, naꞌiki kazannaataꞌo nii ĩdyaun ĩpatakaꞌuta-kao ai. Tominkaru zaamatan uruu, angel aidinan idaꞌan uꞌati tikazi maodapaꞌo diꞌii. 36 Ukauꞌan uruu Moses tawuruꞌu kodita-kidaꞌoraz wadarunnao Egypt iki. Tominkaru idaꞌan maꞌozaka shaꞌatii, Moses shaꞌapatan pabiꞌinaaka umanawun kidaꞌo aimaakan pakodita-kida-kinaa nii ĩdyaun Egypt iki, atii utarauka-kidan paran ĩꞌati, dakota-kariwaiz Red Sea kii. Naꞌikiꞌi naa shaꞌatii unaꞌakapan ĩdyaun mapidantakaꞌo amazada baara an. Ushaꞌapata umanawun kidaꞌo aimaakan naꞌiiꞌaka, atii 40 wunu. 37 Uruu Moses tawuruꞌu kiauzoz ipai Israelitenao ati kaikapaꞌa: ‘Tominkaru zaamatan nii pidan unao bii iki prophet nii, naꞌapa õgaru kawan.’§ 38 Naꞌiki uruu Moses tumaꞌo shaꞌatii tawuruꞌu wairibannao Israelite kasabaꞌukinauzonuz mapidantakaꞌo amazada baara ii. Uruu donoꞌo shaꞌatii angel Tominkaru diꞌikiꞌo paradauzonuz Moses ati midukuo Sinai paawa ii. Utaan donoꞌoraz Moses ati kakinaorii, kaimanaꞌo mashaapa-kinai niꞌo, udobata-kidan niꞌo wadarunnao ati, naꞌiki waunao atiꞌo kapam. 39 Mazan upuꞌu aonaꞌa naa ĩaipan Moses pazowaunaa nii, uruu idi aonaꞌa naa ĩizoꞌatiꞌizon uparadan. Mazan ĩnyukunuu Egypt iti paꞌidiwaru, tuukii ĩkiwaꞌazon powaa iti.

40 “Moses naꞌian puꞌu zii midukuo Sinai ii Tominkaru tuma, uruꞌu naa pidannao kian Aaron ati, ‘Putomaꞌa naa watominkarunnao nii, kazowautapaꞌo niꞌi naa waunao. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa waaitapan naꞌiam naa Moses kodita-kidaꞌoraz waunao Egypt iki,’ ĩkian.* 41 Uruu donoꞌoraꞌa naa tawuruꞌu ĩtomauzonuz patominkarun nii, ĩtomanuzu naꞌapa tapiꞌiza kawan. Udaunaꞌan ĩkawaodan naa kaznizo, pataan niꞌi naa patominkarun ati. Udaunaꞌan ĩkasabaꞌukinan naa udazaba an, uruu ĩkonaukiitin-kidan naa wuruꞌu patomaniaz patominkarun nii.

42 “Tuukii Tominkaru toꞌoran ĩꞌati. Uruu idi umarinaꞌataꞌakan naa ĩdyaun. Marii kiziꞌi naa ĩtoriinpan patominkarunnao ati kidaꞌa naa karikaonan, wuruꞌu doko ii kidaꞌoraz, kamoo, kauzu, naꞌiki wizinao kidaz. Uruu kawanaꞌatiꞌo tawuruꞌu Tominkaru prophetinnao saadauzoniaz. Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu usaadauzonii kianuz:

‘Unao Israelitenao,

karikaonan daꞌi utaan naꞌiki ukawaodauzon uzainao,

uchiꞌikapauzon donoꞌoraz 40 wunu,

mapidantakaꞌo amazada ii aka.

Mazan aonaa õgaru atiꞌo mani daꞌi tawuruꞌu ukawaodauzonuz uzainao,

43 soo utominkarun Molech atiꞌo karikaonan.

Uruu unao naꞌakapauzonii padapunaa tuma.

Naꞌiki unaꞌakapauzonii kapam baꞌoran utominkarun Rephan,

wizi kawanuꞌoraz utoman.

Ĩnao utomanii kidaz utominkarunnao nii,

ĩnao atiꞌo karikaonan, tawuruꞌu utoriinpauzonuz.

Uruu idi õkashaapan nii utarubanao zaamatan unao,

marii kizi ĩnaꞌakan unao munapo, munapo baꞌoran amazada iti,

Babylon dawun itinapu.’ ”†

44 Stephen kian koshan, “Kotuaꞌa naa, wadokozu-daunnao chiꞌikapauzon donoꞌoraz mapidantakaꞌo amazada diꞌiiꞌaka, ĩnaꞌakapauzonii patuma Tominkaru kakinaori pakarannaa, padapunaa tuma. Uruu ĩnyukunuitapa-kinaa Tominkaru kainaꞌan patuma. Utoma-kao naꞌapa Tominkaru kowaadauzon kawanaꞌatiꞌo, naꞌiki uaida-kidan kawanaꞌatiꞌo Moses ati wuruꞌu ukakinaori pakarannaa dapunaa toma-kaoaz. 45 Kotuaꞌiki uruu daunaꞌan, Joshua naꞌakan naꞌiki ukazowautapan donoꞌo naa wadokozu-daunnao, taa-kariwaiꞌi naa shaꞌatii ĩꞌati Tominkaru kakinaori pakarannaa padapunaa tuma, ĩdarunnao dobata-kidaniꞌi naa ĩꞌati. Naꞌiki uruu donoꞌoraꞌa naa shaꞌatii tawuruꞌu Tominkaru waatauzonuz pawiizi ai Gentilenao. Uruu amazadaꞌa naa shaꞌatii wadarunnao zaamata pawiizi nii. Naꞌiki naꞌitiꞌi naa ĩnaꞌakauzon Tominkaru kakinaori pakarannaa, padapunaa tuma. Naꞌiaꞌa naa shaꞌatii utaapa-kao atii David king-tinan diꞌiti. 46 Kaiman shaꞌatii Tominkaru nyukunuu David ati, naꞌiki uruu pishauzoz Tominkaru, uaipan patoman kabaun uꞌati, Israelitenao Tominkarunuz. 47 Mazan David dani, Solomon atiꞌi naa paꞌan Tominkaru toma-kidauzon padapu nii.

48 “Mazan waaitapa, aonaa Tominkaru umanawunuꞌoraz mashaapan kabaun pidan tomanii nazoꞌo. Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu prophet saadanii kian:

49 ‘Aokazi, uruu õnaobanai-tinapa-kizi tabanaa.

Aizii imiꞌi baara, uruu õsaabatapa-kizi karikaonan õkidiba.

Shaꞌapaꞌoram nii mooko kabaun putoma õꞌati?’

Naobanai kian.

‘Turuu mooko puaitapan putoman kabaun õsookapa-kizi nii?

50 Aonaa mooko õtomanii mani õkaꞌu idi

ipai wuruꞌu aimaakan kidaz?’ ”‡

51 Udaunaꞌan Stephen kian koshan kootowapa-kidauzonao pidannao ati, “Mishi unao dadara unyukunuu. Aonaa umishidaꞌazon Tominkaru, naꞌiki aonaa uabataꞌazon uparadan. Naꞌiki tuukii udikintapan Kaimanaꞌo Doronaa, naꞌapa manawun unao, udarunnao kawan. 52 Ĩnao ipai ĩantamikitan Tominkaru prophetinnao. Atii ĩzowiauzo nii wunaouꞌu kowaadapauzonaouz Tominkaru dyuudaꞌazon dauꞌan Kaimanaꞌo Papoitoru. Udyuudaꞌa naa mishi wuruꞌu papoitoruz, uruꞌu naa tawuruꞌu unao zaamata-kidaniaz naꞌiki uzowii-kidaniaz. 53 Unao atiꞌo padamata ipai kakinaorii taa-kao, tawuruꞌu Tominkaru dyuudauzoniaz angelnao kowaada-kidan udokozu-daunnao ati. Mazan upuꞌu aonaa uizoꞌatiꞌizon wuruꞌu kakinaorii kidaz,” ukian.

Stephen zowii-kao

54 Ĩabatan idi Stephen paradan naꞌapa, tuukii ĩtoꞌoraꞌakan uꞌati naꞌiki ĩkuzowan paudako. 55 Mazan maꞌozaka Stephen nyukunuu Kaimanaꞌo Doronaa aipan ati. Uawunuupan doko iti aokazi iti, utukapa kanada Tominkaru umanawunun kanadapan naꞌii, naꞌiki utukapa Jesus kadishitapan Tominkaru diwaꞌora antanapu. 56 Uruꞌu naa ukian kootowapa-kidauzonao pidannao ati, “Utukapa! Aokazi daꞌatinan, naꞌiki õtukapa Daonaiora Aokazi Ikiꞌo§ kadishitapan Tominkaru diwaꞌora antanapu.”

57 Sariapa kootowapa-kidauzonao pidannao kadakoinaꞌakan, ĩtaratan pakinao kida uparadan ai. Naꞌiki ĩzaamataꞌakan naa uruu. 58 Udaunaꞌan ĩkozootaꞌakan naa uruu wiizai dawun iti. Naꞌiaꞌa naa ĩnarakaꞌakan naa pashooton kida. Kainaꞌa pidan, Saul kiaꞌo uꞌuu. Uruu atiꞌi naa ĩawunuutapa-kidan pashooton kida. Naꞌiaꞌa naa ĩboowautapan Stephen kuba idi, aonaa masakaudaꞌu mani.

59 Mazan upuꞌu Stephen toriinpan. Ukian, “Õnaobanaa Jesus, puzaamata õdoronaa.” 60 Udaunaꞌan ukodoruꞌukan naꞌiki uparadan diiwaꞌo idaꞌan. “Õnaobanaa, manaꞌa pupatakaꞌutaꞌanaꞌa ĩdyaun paꞌoian dikin ii,” ukian. Uruꞌu naa mazan umawakaꞌakan naa.

8

1 Kaiman Saul ati Stephen zowii-kao.

Saul patakaꞌutan mishidainao

Stephen zowii-kao daunaꞌan, powaꞌa zii manawun mishidainao patakaꞌuta-kao Jerusalem ii. Uruu idi mishidainao kidoopaabiꞌiinan Judea Baara iti kida, naꞌiki Samaria Baara iti kida. Mazan apostlenao aonaa ĩkidoopan paꞌan. Ĩnaꞌian zii Jerusalem ii. 2 Kainaꞌa pidannao naꞌii mishidainao Tominkaru. Tuukii ĩnyukunuu kashaꞌoran Stephen zowii-kao idi. Udaunaꞌan ĩdidan naazu, naꞌiki ĩmuraan uruu tuukii. 3 Mazan Saul, tuukii uaipan pamainaabatan mishidainao. Uruu idi umakon ĩdapu kawanaꞌati kida. Uikodan dono mishidainao, daonaioranao naꞌiki zunnao, ukozootan nii ĩdyaun padapu iki, naꞌiki utaraa-kidan niꞌi naa ĩdyaun.

Philip kakuwaapatinan dauaꞌo Samaria ii aka

4 Aizii mishidainao wuruꞌu kidoopainaouz Jerusalem iki, ĩkowaadapan naa Kaimanaꞌo Kuwai Jesus dauꞌu pidannao ati pamakopa-kizi kawanaꞌati. 5 Aizii Philip, umakon donoi Samaria iti, naꞌiiꞌakaꞌa naa ukowaadapan Kaimanaꞌo Kuwai pidannao ati Christ* dauꞌu. 6 Iriba daꞌi pidannao kasabaꞌukinan, naꞌiki tuukii ĩabataꞌazon Philip kuwaa kaimanaiman. Ushaꞌapanum kauꞌan ĩtukapan idi Philip shaꞌapatan iriba umanawun kidaꞌo aimaakan, aonaꞌoraz turuu pidan shaꞌapatauzon. 7 Iriba ukodita-kidan oiaꞌo doronainao pidannao diꞌiki. Naꞌiki diiwa ĩkadakoinan wuruꞌu ĩkoditanuz pidannao diꞌiki. Naꞌiki iriba uchiꞌika-kidan pidannao machiꞌika-kainao naꞌiki tokoozaꞌuupainao. 8 Uruu dono tuukii pidannao konaukian naꞌii.

9 Aizii Samaria ii kainaꞌa marunao, Simon kiaꞌo uꞌuu. Kotuaꞌikiꞌoraꞌa naa udiꞌitinapa-kidan pidannao pamarunaowiinpan idaꞌan. Naꞌiki uruu tuukiaꞌo uꞌatadinpan naꞌiki udakotinpan aitapaꞌo pidan nii. 10 Ipai pidannao Samaria ii, waranuitapa-kariwainao, naꞌiki umanawun-tinpainao, tuukii ĩmishidan Simon. Uruu idi ĩkian udauꞌan, “Tominkaru diꞌikiꞌo uikodan wuruꞌu umanawunuꞌoraz maꞌozaka-kinai.” 11 Tuukii ĩmishidan marunao, ushaꞌapanum kauꞌan kotuaꞌikiꞌoraꞌa naa udiꞌitinapa-kidan pidannao pashaꞌapaapanii kida aimaakan dauꞌu pamarunaowiinpan idaꞌan.

12 Aizii Philip, ukowaadapan idiꞌi naa ĩꞌati Kaimanaꞌo Kuwai Tominkaru naobanai-tinan dauꞌu, naꞌiki Jesus uruu mishiꞌo Christ. Uruu idi zunnao naꞌiki daonaioranao mishidan Philip kuwaa, naꞌiki ĩchikaawunuinan naa. 13 Aizii Simon, umishida Philip kuwaa, uruu idi uchikaawunuinan naa kapam. Uruu daunaꞌan karikaonan umakon naꞌiki uchiꞌikapan Philip dawuꞌati. Naꞌiki tuukii udiꞌitinpan, utukapan idi naꞌapam Philip shaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan.

Kaimanaꞌo Doronaa morotinan Samaria Baara sannao

14 Aizii apostlenao Jerusalem iainao abataꞌa naa wuruꞌu Samaria Baara sannao mishidanuz Tominkaru Paradan, uruu idi ĩdyuudan Peter naꞌiki John ĩꞌidiꞌiti. 15 Ĩkaawan daunaꞌan, uruꞌu naa Peter naꞌiki John toriinapa-kidan mishidainao Tominkaru ati, Kaimanaꞌo Doronaa morotin kizi ĩdyaun. 16 Ushaꞌapanum kauꞌan Philip chikaawunuuniꞌi naa ĩdyaun, ĩmishidan idi Naobanai Jesus, mazan aonaa zii Kaimanaꞌo Doronaa nii ĩꞌidaꞌa. 17 Uruꞌu naa Peter naꞌiki John muudan pakaꞌu ipai wunao idaꞌatiꞌi mishidainaouz, sariapa Kaimanaꞌo Doronaa morotinan ipai ĩdyaun.

Simon toriaꞌazon maꞌozaka-kinai

18 Aizii Simon, wuruꞌu marunao-tinpauzoz, udiꞌitapan wuruꞌu Kaimanaꞌo Doronaa morotinanuz mishidainao, apostlenao muudan idaꞌan pakaꞌu ĩꞌidaꞌa. Sariapa utaaꞌazon puraata apostlenao ati. 19 Ukian ĩꞌati, “Utaa kapam õꞌati wuruꞌu maꞌozaka-kinaiz, naꞌapa kizi kapam Kaimanaꞌo Doronaa morotinan ipai õpishatanii pidannao.”

20 Mazan Peter kian uꞌati, “Marii Tominkaru mainaabatan pupuraatan putuma. Puꞌitiiman toriauzo-kariwai puraata idaꞌan wuruꞌu maꞌozaka-kinai, mawinipinaa-daunuꞌoraz Tominkaru taan? 21 Aonaa turuu pukaudinan watuma Tominkaru paradan dauꞌu. Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru aitapa punyukunuu, uaitapa pudiꞌitinpan panaꞌiti karikaonan. 22 Ukauꞌan pumarinaꞌataꞌa naa wuruꞌu pudiꞌitinapanuz oiaꞌo dauꞌu, putoriinapa naꞌiki pupishaa Tominkaru, panaadon usoꞌotan nii wuruꞌu oiaꞌoraz naꞌiki dikaudaꞌoraz aimaakan pudiꞌitapan. 23 Ushaꞌapanum kauꞌan õtukapa tuukii manawun pukishauzin waunao ati, naꞌiki tuukii manawun pushaꞌapataꞌazon oiaꞌo, oiaꞌo zaamatapan idi pugaru kaimanaiman,” ukian.

24 Sariapa Simon kian ĩꞌati, “Õaiapa utoriinpan Naobanai ati õdauꞌan, aonaa kizi dikaudaꞌo aimaakan shaꞌapan õꞌati, pukian kawan.”

25 Aizii Peter naꞌiki John ipaian daunaꞌan pakowaadapan ipai paabatanii, naꞌiki patukapanii kida Naobanai Jesus shaꞌapaapauzon, naꞌiki ĩkowaadapan daunaꞌan uparadan kida, ĩkiwan naa Jerusalem iti. Mazan pakiwapa-kizi an ĩkowaadapaanan naa Kaimanaꞌo Kuwai pidannao ati, iriba wiizainao kawanaꞌati, Samaria ii aka kidaꞌoraz.

Philip naꞌiki Ethiopia san
dauaꞌo

26 Baudaꞌapa kamoo, angel, Tominkaru diꞌikiꞌo, kian Philip ati, “Pumako Jerusalem ikiꞌo dunapo diꞌiti, Gaza itiꞌoraz makoꞌoraz mapidantakaꞌo amazada an.” 27 Sariapa Philip minziiwan naꞌiki umakon naa padyuuda-kizinao iti.

Kainaꞌa umanawunuꞌo Ethiopia san, ukiwapaanan patararan idaꞌan padapu iti. Uruu taapaꞌo Ethiopia iaꞌo naobanaiaba puraatan.† Umakonkan Jerusalem ii, uchoochiipankan Jewnao tuma. 28 Pakiwapaanan puꞌu, uaitaapaanan kaarita idaꞌa kotuaꞌo kuwai prophet Isaiah saadan.

29 Aizii Philip kaawan naa dunapo iti, padyuuda-kizinao iti. Naꞌii Kaimanaꞌo Doronaa kian uꞌati, “Pumaonapadin kindiꞌiaꞌoraz tarara diꞌitiꞌi, pumako kizi udaawata.”

30 Uruꞌu naa Philip makoꞌokan naa kadimanaꞌo idaꞌan. Ukaawan tarara diꞌiti, uabatan Ethiopia san aitaapan wuruꞌu prophet Isaiah saadaniaz. Sariapa Philip pishaanuzu. Ukian uꞌati, “Puaitapanii naꞌapaꞌoram dauꞌatiꞌo wuruꞌu puaitaapaananiazu?”

31 Sariapa ukian uꞌati, “Aonaa õaitapan. Õaitapa mani soo pidan kowaadan an kaimanaiman õꞌati.” Udaunaꞌan udapadan naa Philip, upaidin kizi patuma patararan zoꞌati. Uruu idi Philip zaidan naꞌiki usakanataꞌakan naa udazabaꞌa. 32 Aizii wuruꞌu saada-kariwaiz Tominkaru paradan uaitaapaananiaz kaikapaꞌoraꞌa:

“Unaꞌaka-kao naꞌapa kaznizo naꞌaka-kao kawanuꞌo

pazowiaꞌazoo-kizinao iti.

Pidan sokozoan dono kaznizo dani, aonaꞌo nii uzaadan,

naꞌapaꞌo uruu kapam.

Pidannao shaꞌapatan puꞌu uruu, aonaꞌo nii naꞌapam ukian.

33 Tuukii ĩbaꞌazootin-kidanuzu.

Naꞌiki aonaa ukootowapa-kida-kao sakitapaꞌo idaꞌan.

Uruu daunaꞌan uzowii-kao.

Ukauꞌan aonaa uwaꞌakan paudani oo pawadaun daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa.”

34 Udaunaꞌan Ethiopia san pishaan naa Philip, “Turuu mani pukowaadan õꞌati kanom dauaꞌo wuruꞌu prophet Isaiah saadaniaz? Padauaꞌo oo baꞌoran dauaꞌo?” 35 Uruꞌu naa Philip kowaadan uꞌati Tominkaru paradan saadinpaꞌoraz, naꞌiki ukowaadan naa uꞌati Kaimanaꞌo Kuwai, Jesus dauaꞌoraz.

36 Ĩmakopaanan puꞌu dunapota tarara idaꞌan, ĩkaawan wunu diꞌiti. Sariapa Ethiopia san kian Philip ati, “Diꞌi naa wunu aiziꞌi. Turuu mani puchikaawunuuan naa õgaru?” 37 [Philip kian uꞌati, “Turuu, mazan soo pumishidan an tuukii.” Sariapa ukian Philip ati, “Õmishida Jesus Christ, uruu Tominkaru dani.”]‡ 38 Uruꞌu naa umashaadin-kidan patararan wunu danomaꞌa. Udaunaꞌan ĩtokaꞌakan naa tarara diꞌiki ĩmakoꞌokan naa wunu baoko iti. Naꞌiaꞌa naa Philip chikaawunuuan naazu. 39 Ĩmaaratinan daunaꞌan wunu baoko iki, mashaꞌapakiaka Tominkaru Doronaa naꞌakaꞌakan naa Philip baꞌoran wiizai iti. Aonaꞌa naa Ethiopia san tukapan Philip powaꞌa. Pamatukapakan puꞌazu, upuꞌu udobatan konaukii.

40 Mashaꞌapakiaka Philip kaawaꞌakan naa Azotus§ iti. Naꞌikiꞌi naa udobatan Caesarea iti. Umakopaanan puꞌu naꞌiti, ukowaadapaanan Kaimanaꞌo Kuwai ipai wiizai kawanaꞌati.

9

Jesus zaamatan Saul

(Acts 22:6-16; 26:12-18)

1 Aizii Saul pakawan zii udakotautan pazowian wuruꞌu mishidapainaouz Jesus. Uruu idi umakon Umanawunuꞌo Faadaa diꞌiti. 2 Ukian uꞌati, “Õmakoꞌozon Damascus iti õdorotaꞌanan pidannao wuruꞌu daꞌanainaouz ‘Jesus Kaduz’. Uruu idi õaipan usaadan kaarita õnaꞌakan nii synagogue kawanaꞌati kida, Jewnao naobanaanao diꞌiti, ĩkaminkaꞌuta kizi õzaamatan ipai daonaioranao naꞌiki zunnao, wuruꞌu Jesus pidanannaouz, õnaꞌaka kizi ĩdyaun daꞌatiꞌi Jerusalem ati, naꞌa kizi ĩtaraa-kao.”

3 Aizii Saul makon naa Damascus iti, unaꞌakaꞌa naa wuruꞌu saada-kariwaiz kaarita. Mazan umakopaanan puꞌu zii naꞌiti, naꞌiki umaonapatapaanan puꞌaꞌa naa kapam, mashaꞌapakiaka aimaakan kanadaꞌakan aokazi iki. Ipai amazada kanadaꞌakan Saul dazaba an kida. 4 Sariapa Saul waotaꞌakan imiꞌi baara iti, naꞌiki uabata parada-karu kian paꞌati, “Saul, Saul, kandii nii pupatakaꞌutan õgaru?”

5 Sariapa Saul dakoꞌatinuzu. Ukian, “Õnaobanaa, kanom dii pugaru?”

Sariapa parada-karu kian uꞌati, “Õgaru Jesus, õgaru wuruꞌu pupatakaꞌutaniaz. 6 Aizii pukadishita, pumakoꞌo naa wuru donoi diꞌitiꞌi, pumako-kiziz. Naꞌiaꞌo nii õpoitoru kowaadan puꞌati kanom pushaꞌapatan nii.”

7 Daonaioranao makopainaouz Saul tuma, naꞌa ĩkadishitapan, aonaa ĩkaꞌiitaꞌakan paparadan, ĩabata wuruꞌu parada-karuz, mazan aonaa kanom ĩtukapan. 8 Udaunaꞌan Saul kadishitaꞌakan naa imiꞌi baara iki. Udaꞌataꞌakan padamata paawun, mazan aonaꞌa naa utukapaꞌakan amazada. Udaunaꞌan uminaudaꞌunao kaꞌutan naazu, atii ĩkaawan Damascus iti. 9 Idikinaudaꞌu kamoo uꞌishaawununkan, naꞌiki aonaa uaroopan, naꞌiki aonaa kanom utuzan kapam.

10 Naꞌii Damascus ii kainaꞌa mishidapaꞌo Jesus, uꞌuu Ananias. Uruu dono Naobanai Jesus aida-kidinan naꞌiki uparadan uꞌati, kaikapaꞌa: “Ananias.”

“Diꞌi õgaruꞌu, õNaobanaa,” ukian.

11 Naobanai kian koshan uꞌati, “Aizii puminziiwa, pumako kizi Judas dapu iti. Kainaꞌa udapu tawuru diꞌiaꞌa dunapo dakota-kariwaiz ‘Sakitapaꞌo Dunapo,’ kii. Pukaawan dono naꞌiti, pupishaa paꞌi Saul dauꞌan, Tarsus sanaz. Kaiꞌoraz, utoriinpan õꞌati. 12 Õtukapa-kidaniꞌi naa daonaiora uꞌati, uꞌuu Ananias. Utukapa ukaawan paꞌidaꞌati, naꞌiki upishatanuz utukapa kizi koshan.”

13 Sariapa Ananias kian, “Õnaobanaa, iribaꞌo pidannao kowaadautan aimaakan uruu daonaiora dauꞌu, ĩkowaada naꞌapam upatakaꞌutan tuukii pupidanannao Jerusalem ii. 14 Naꞌiki ĩkowaadan wuruꞌu ukaawanuz daꞌatiꞌi Damascus ati, uzaamataꞌanan ipai pidannao naobanaitapainaouz pugaru. Naꞌiki kainaꞌa unaꞌakapan kaarita faadaanao zowaunaanao saadanii uꞌati uzaamata-kinaa nii wuruꞌu mishidainaouz pugaru.”

15 Sariapa Naobanai kian, “Pumako upuꞌu uꞌidiꞌiti, ushaꞌapanum kauꞌan õzaamataniꞌi naa uruu õpoitoru nii. Õdyuudan nii ukakuwaapan õdauꞌu Gentilenao ati, naꞌiki ĩzowaunaanao ati, naꞌiki Israelitenao ati kapam. 16 Naꞌiki õkowaadan nii uꞌati tuukiaꞌo nii pidannao patakaꞌutan uruu õdauꞌan,” ukian.

17 Uruu idi sariapa Ananias makon Saul mashaapa-kizi iti. Umorotan daunaꞌan kabaun nazo iti, sariapa umakoꞌokan Saul diꞌiti, naꞌiki upishataꞌakan naazu, naꞌiki ukian uꞌati, “Õꞌinawuzu Saul. Wanaobanaa dyuudanii õgaru puꞌidaꞌati. Uruu Jesus, aida-kidinaꞌoraz puꞌati, puwaꞌatipaanan donoꞌoraz daꞌatiꞌi. Uruu wuruꞌu dyuudaꞌoraz õgaru puꞌidaꞌati, kaiman kizi putukapan koshan daꞌi, naꞌiki Kaimanaꞌo Doronaa maꞌozakada kizi pugaru.” 18 Sariapa aimaakan kopau mada kawan kidaꞌo waowaꞌakan Saul awun diꞌiki. Uruu daunaꞌan, kaimanaꞌa naa utukapaꞌakan koshan. Udaunaꞌan ukadishitaꞌakan naa, naꞌiki uchikaawunuu-kaoaꞌa naa. 19 Saul nikan daunaꞌan pawanyukunuu, sariapa umaꞌozakaꞌakan powaa iti.

Saul naꞌian zii Damascus Ii

Saul naꞌian zii mishidainao tuma Damascus ii. 20 Uruu dono umorotan synagogue kida diꞌiti. Naꞌii ukakuwaapan Jesus dauꞌu. Ukowaadan mishiꞌo wuruꞌu Jesus, Tominkaru Dani uruu. 21 Ipai abatainaouz Saul paradan, tuukii ĩdiꞌitinpan ukuwaa dauꞌu. Ĩkian paꞌatiaaka kida, “Aonaa uruu mani mooko tawuruꞌu zowiipauzoz Jerusalem iainao pidannao zaamatinpainao kidaz Jesus diꞌiti? Aizii ukowaada-kao wuruꞌu ukaawanuz daꞌatiꞌi, uzaamataꞌanan mishidainao, naꞌiki uaipan panaꞌakan ĩdyaun dodotinapa kida Jerusalem iti, faadaanao zowaunaanao diꞌiti,” ĩkian. 22 Mazan maꞌozaka manawun Saul kakuwaapan, aonaa Jewnao wuruꞌu Damascus sannaouz aitapan naꞌapam pakian uꞌati. Ushaꞌapanum kauꞌan kaimanaiman ukowaadan ĩꞌati mishiꞌo wuruꞌu Jesus uruu Christ.*

23 Uruu daunaꞌan Jewnao zowaunaanao baokopatinan naa, uruu ĩaipan naa pazowiaꞌakan Saul. 24 Uruu idi ĩzaudapanuzu ipai donoi awautapa-kinao paniinomizinaa kawanaꞌati, aiwakaꞌan naꞌiki wakanadan puꞌu. Mazan kowaada-kao uꞌati wuruꞌu ĩzaudapanuz uruu. 25 Baudaꞌapa marutaꞌo, pidannao mishidainaouz Saul kuwaa, ĩpaidan uruu udaruꞌo dazowan zoꞌiti, udaunaꞌan ĩkodita-kidanuzu, donoi awautapa-kinao kuduan shaawata. Ĩtoka-kidanuzu atii imiꞌi baara iti, uruu naꞌapa ukidoopan patarubanao ai.

Saul kaawan Jerusalem Iti

26 Aizii Saul kaawan donoꞌo naa Jerusalem iti, uaipan naa padamata pabaokopatinan wunao bii itiꞌi mishidainaouz Jesus, mazan tuukii ĩtarian uꞌai. Aonaa ĩmishidan wuruꞌu umishidanuz naa Jesus. 27 Udaunaꞌan Barnabas naꞌakan naazu apostlenao diꞌiti, naꞌiki ukowaadan naa ĩꞌati naꞌapam Naobanai Jesus aidinan naꞌiki uparadan kapam Saul ati dunapo ii. Naꞌiki ukowaadan kapam ĩꞌati naꞌapam Saul kakuwaapan maꞌozaka Jesus dauꞌu Damascus ii. 28 Uruu daunaꞌan zii ĩkashaapan Saul baokopatinan patuma. Naꞌiki karikaonanuꞌu naa ukakuwaapatinan maꞌozaka Jesus dauꞌu pidannao ati Jerusalem ii. 29 Naꞌiaꞌa naa koshan ukashadaakapan Jewnao tuma, wuruꞌu paradaniitaꞌoraz naa Greeknao paradan. Sariapa ĩtoꞌoran uꞌati, naꞌiki ĩaipan naa pazowiaꞌakanuzu. 30 Mazan mishidainao aitapaꞌakaꞌa naa wuruꞌu ĩzowiaꞌazoonuz Saul, sariapa ĩnaꞌakanuzu Caesarea iti, naꞌikiꞌi naa ĩdyuudan naazu pawiizi Tarsus iti, kanawa idaꞌan.

31 Uruu daunaꞌan kaimanaꞌa naa naꞌiki konaukiaꞌa naa mishidainao mashaapan, wuruꞌu Judea Baara ii aka kidainaouz, naꞌiki Galilee Baara ii aka kidainaouz, naꞌiki Samaria Baara ii aka kidainaouz. Aonaꞌa naa kanom patakaꞌutan ĩdyaun. Kaimanaꞌo Doronaa kaminkaꞌutan idi ĩdyaun, powaꞌa zii ĩmaꞌozakadinan, naꞌiki powaꞌa zii mishidainao Jesus iribainan, naꞌiki aonaꞌa naa powaꞌa ĩshaꞌapataꞌazon dikauda kidaꞌo aimaakan panaobanaitan idiꞌi naa Jesus.

Peter makon dauaꞌo Lydda iti, naꞌiki Joppa Iti

32 Peter chiꞌikapan naꞌiki umorowautapan ipai wiizai kawanaꞌati. Aizii ukaawan donoꞌo naa Lydda iti, naꞌii umorowautapan mishidainao diꞌii. 33 Naꞌii uikodan daonaiora machiꞌikakaꞌo, uꞌuu Aeneas. Wuruꞌu pidanaz aonaꞌo uzikadinan padaꞌawupa-kizi baara diꞌiki, 8 wunu. 34 Peter kian uꞌati, “Aeneas, Jesus Christ chiꞌika-kidan nii pugaru. Pukadishita, pusaabaa wuruꞌu pudaꞌawupa-kizi baaraz.” Sariapa mishi Aeneas kadishitaꞌakan. 35 Iriba pidannao, wuruꞌu mashaapainao kidaz Lydda ii, naꞌiki ipai wuruꞌu Sharon Baara ii aka kidaꞌoraz ĩmashaapan tukapan wuruꞌu machiꞌikakaꞌo pidan chiꞌika-kida-kaoaz. Uruu idi tuukii ĩmishidan, naꞌiki ĩzaamatan naa kapam Jesus panaobanaa nii.

36 Uruu dono kainaꞌa zun mashaapaꞌo Joppa ii. Oroo mishidapaꞌo Jesus; oꞌuu Tabitha, Dorcas kiaꞌo kaiwuruꞌu Greek paradan idaꞌan. Karikaonan daꞌi okaminkaꞌutauzon naꞌiki okamunanuuzon ipai mapuraatanuꞌo pidannao ati. 37 Naꞌapainiꞌi naa okarinaan tuukii, atii omawakan. Onanaa chikaanaa-kao daunaꞌan, omuuda-kaoaꞌa naa dokoꞌo ii, paranka baara-tinpaꞌo, kabaun nazo ii. 38 Maonapaꞌo wuruꞌu wiizai Lydda, Joppa iti. Uruu idi mishidainao Joppa sannaouz abatan kainaꞌa Peter Lydda ii. Sariapa ĩdyuudan dyaꞌutam daonaioranao dapadaꞌanan Peter. Ĩkaawan uꞌidiꞌiti, ĩkian uꞌati, “Kadiman, pumako watuma Joppa iti.”

39 Sariapa Peter minziiwaꞌakan, naꞌiki umakoꞌokan naa ĩtuma. Ukaawan naa ĩꞌidiꞌiti, sariapa ĩmorota-kidanuzu doko iaꞌo kabaun nazo iti, mawakaiba nanaa muuda-kizinao iti. Iriba zunnao, mawakainao kidaꞌa naa ĩdaiarunao kasabaꞌuinan Peter dazaba an, ĩzaadan uꞌati naꞌiki ĩtukapa-kidan uꞌati ipai kamicha kida, wuruꞌu Dorcas kanoonii kidaz paziwun donoꞌoraz zii. 40 Udaunaꞌan Peter dyuudan ipai pidannao koditan mawakaiba muuda-kizinao nazo iki. Ĩkoditan daunaꞌan, sariapa ukodoruꞌukan naꞌiki utoriinpaꞌakan naa Tominkaru ati. Udaunaꞌan ukian mawakaiba ati, “Tabitha, pukadishita!” Sariapa odaꞌataꞌakan paawun, naꞌiki otukapa Peter. Uruu idi osakanataꞌakan naa. 41 Peter zaamatan okaꞌu, naꞌiki ukadishita-kidanuzo. Udaunaꞌan umorota-kidan naa powaꞌa ati ipai mishidainao, naꞌiki mawakainao kidaz naa ĩdaiarunao. Ĩkaawan naꞌiti, ĩtukapa oroo kakupaꞌa naa.

42 Uruu dono ipai pidannao mashaapainao Joppa ii abatan kuwai Tabitha kakuda-kao dauꞌu. Uruu idi iriba pidannao mishidan Naobanai Jesus. 43 Uruu daunaꞌan iriba kamoo Peter naꞌian zii Joppa ii, Simon dapu ii, wuzadapauzoz madai kida.

10

Peter naꞌiki Cornelius

1 Kainaꞌa daonaiora mashaapauzo Caesarea ii, uꞌuu Cornelius. Uruu Rome soldyaannao zowaunaa, Italy ikiinaouz. 2 Wuruꞌu Cornelius aonaa Jew mani, mazan upuꞌu zii uruu, naꞌiki udapu ainao, naꞌiki ipai uiribannao kida, Tominkaru-tapauzonao paꞌidiwaru, naꞌiki ipai ĩshaꞌapatinauzon Tominkaru aipan kawanaꞌati. Karikaonan ukaminkaꞌutauzon kapam patakaꞌutinainao kida Jewnao. Naꞌiki karikaonan utoriinpauzon Tominkaru ati.

3 Baudaꞌapa kamoo wachuupun uaꞌii, Tominkaru tukapa-kidan paꞌangelin Cornelius ati. Kaimanaiman Cornelius tukapanuz. Angel kian uꞌati, “Cornelius!”

4 Sariapa uawunuupaꞌakan angel diꞌiti, patarian biiꞌi. Ukian uꞌati, “Kanom puaipan õꞌai, õnaobanaa?”

Angel kian uꞌati, “Tuukii Tominkaru naudapan putoriinpauzon paꞌati, naꞌiki utukapa naꞌapam pukaminkaꞌutauzon patakaꞌutinainao. Uruu idaꞌan putukapa-kidan mishi putaainan uꞌati. 5 Aizii pudyuuda paꞌi pidannao Joppa iti ĩdapadanaka kizi pidan, Simon Peter kiaꞌoraz uꞌuu. 6 Kainaꞌa uruu tawarai nii Simon dapu ii, wuzadapauzoz madai kida. Maonapaꞌo udapu paran danoma ii.”

7 Angel makoꞌokan daunaꞌan, uruꞌu naa Cornelius dapadaꞌakan dyaꞌutam papoitorunao naꞌiki baudaꞌapa soldyaa karikaonanuꞌoraz ukaudinauzon utuma, naꞌiki uruu Tominkaru-tapauzo kapam. 8 Ukowaada ĩꞌati ipai aimaakan patukapaniaz aidinan. Udaunaꞌan udyuudaꞌakan naa ĩdyaun Joppa iti.

9 Atii baꞌoran kamoo ĩmaonapatapaanan naa Joppa iti. Upuꞌu Peter zaidan kabaun paawa iti, utoriinpaꞌanan Tominkaru ati. Naꞌapain sakitapa kamoꞌoraꞌa naa wuruꞌu. 10 Uruu idi uabatan pazamaziꞌi naa. Mazan Simon poitorunao, ĩwarakinpan zii. Aizii Peter toriinpan puꞌaꞌa naa, mashaꞌapakiaka Tominkaru aida-kidan aimaakan uꞌati. 11 Peter tukapan aokazi daꞌatinan naꞌiki aimaakan waꞌatin imiꞌi baara ati aokazi iki, naꞌapa kazoaꞌo kamicha madanaa zaamatapa-kao kawanuꞌo padanoma tokon iki kida. 12 Wuruꞌu kamicha madanaa zoꞌo, Peter tukapan pabiꞌinaakaꞌo aimaakan, uzainao, naꞌiki wuniinao kaduz kida, naꞌiki ipai wuruꞌu kozootinainao kidaz ĩchiꞌikapan, naꞌiki pabiꞌinaaka kotuꞌuznao. 13 Sariapa parada-karu kian uꞌati, “Peter! Aushaa puzowii punikan nii.”

14 Peter kian, “Aonaa turuu, õNaobanaa. Aonaa naꞌapainim zii õnikauzon ĩnao kaduz aimaakan, wuruꞌu aonaꞌoraz waunao kakinaorinaa taapadan wanikan.”*

15 Powaꞌa koshan aokazi ikiꞌo parada-karu kian uꞌati, “Manaꞌa pudakotaꞌanaꞌa aimaakan kaniribaꞌo nii, wuruꞌu õgaru Tominkaru saabaaniaz naa naꞌiki õtomaniaz naa kaimanaꞌo nii.” 16 Idikinau parada-karu naꞌapan uꞌati. Udaunaꞌan ukiwa-kidaꞌaka-kaoaꞌa naa aokazi iti.

17 Aizii Peter diꞌitinpan tuukii, uaitapaꞌazon kanom manawun wuruꞌu tukapa-kida-kariwaiz paꞌati. Udiꞌitinpan puꞌu zii kabaun zowau ii, upuꞌaꞌa naa Cornelius dyuudaniinao pidannao pishautan naa naꞌiam Simon dapu, atii ĩkaawan kabaun korarannaa paniinomizinaa ati. 18 “Tosh,” ĩkian. “Kainaꞌa tawarai daꞌaꞌa, Simon Peter kiaꞌo uꞌuu?”

19 Peter pakawan zii utiwaan paaitapan kanom manawun wuruꞌu aimaakan aida-kida-kariwaiz paꞌati. Sariapa Kaimanaꞌo Doronaa kian uꞌati, “Puabata, kainaꞌa idikinaudaꞌu daonaioranao kaidaꞌaꞌa ĩdawatapan pugaru. 20 Putoka, putukapaꞌan kizi ĩdyaun, naꞌiki pumako paꞌi ĩtuma, manaꞌa putariaꞌanaꞌa. Õgaru wuruꞌu dyuudaꞌoraz ĩdyaun.”

21 Uruu idi Peter tokaꞌakan naa, sariapa utukapan daonaioranao naꞌiki ukian ĩꞌati, “Õgaru wuruꞌu unao dawatapaniaz. Naꞌapaꞌoram ukuwaa wuruꞌu uwaꞌatinuz?”

22 Ĩkian uꞌati, “Wanaobanaa Cornelius, soldyaanao zowaunaaz, dyuudan waunao puꞌidaꞌati. Uruu kaimanaꞌo pidan, izoꞌatiꞌo Tominkaru. Uruu aonaa Jew mani padamata, mazan ipai Jewnao naudapan uruu. Tominkaru dyuudan paꞌangelin uꞌidaꞌati naꞌiki udyuudan udapada-kidan pugaru padapu iti, uabata kizi pukuwaa,” ĩkian. 23 Udaunaꞌan Peter morota-kidan naa ĩdyaun. Baudaꞌapa marutaꞌo ĩdaꞌawuꞌukan naꞌii.

Baꞌoran kamoo Peter minziiwan, naꞌiki umakoꞌokan naa Caesarea iti Cornelius poitorunao tuma. Naꞌiki pabiꞌi kida mishidainao Joppa sannaouz mako kapam ĩtuma. 24 Baꞌoran kamoo ĩkaawan naa Caesarea iti. Aizii Cornelius, uzaudapaniꞌi naa ĩdyaun. Kainaꞌaꞌa naa uiribannao, naꞌiki upaonarunao, udapadaniinao padapu ati. 25 Peter kaawan donoꞌo naa, sariapa Cornelius ikodapanuzu, udawukan naꞌiki ukodoruꞌukan ukanaapu iti. 26 Mazan Peter kadishita-kidanuzu. Ukian uꞌati, “Õgaru, soo pidan karikaonan naꞌapaꞌo pugaru kawan.” 27 Upuꞌaꞌa naa Peter morotan udawuꞌati kabaun nazo iti, pakadakotinaanan puꞌu utuma. Naꞌiaꞌa naa utukapa iriba pidannao baokopatinpan. 28 Sariapa ukian ĩꞌati, “Ipai unao, uaitapanii waunao Jewnao kaduz, aonaa wakakinaorinaa kashaapan wamorowautan oo wabaokopatinan unao Gentilenao bii iti. Mazan kaimanaiman Tominkaru kainaabatan õꞌati, aonaa kizi õdakoopan oo õdakotan shaꞌapaꞌoram pidan dikaudaꞌo nii. 29 Aizii diꞌi pudapada-kidan õgaru, sariapa õnyukunuu naꞌapaꞌakan, minziiwa õwaꞌatin pugaru idaꞌati. Aizii Cornelius, pukowaadaꞌa naa kanom niꞌo pudapada-kidan õgaru daꞌatiꞌi.”

30 Cornelius kian uꞌati, “Kotuꞌikiꞌi donoiman kaikapaimanaꞌa, õtoriinpan õdapu nazo ii Tominkaru ati. Mashaꞌapakiaka daonaiora kadishitan õkanaapuꞌu, wiziꞌiꞌo ukamichan. 31 Ukian õꞌati. ‘Cornelius! Ipai Tominkaru abatan puparadan putoriinpauzon kawanaꞌati, naꞌiki utukapa naꞌapam pukamunanuuzon patakaꞌutinainao ati. 32 Pudyuuda paꞌi pupoitorunao Joppa iti ĩdapadanaka kizi pidan, Simon Peter kiaꞌo uꞌuu. Kainaꞌa uruu tawarai nii Simon wuzadapauzoz madai dapu ii, maonapaꞌo udapu paran danoma ii,’ ukian. 33 Uruu idi kadiman õdapada-kidan pugaru. Kaiman manawun waꞌati puwaꞌatin daꞌatiꞌi. Ukauꞌan ipai waunao diꞌi, wazaudapan naa pugaru Tominkaru awun zaꞌa. Waabataꞌazon ipai naꞌapaꞌoram kuwai kida, wuruꞌu waNaobanaa dyuudaniaz pukowaadan waꞌati.”

Peter kakuwaapan naa

34 Peter kian ĩꞌati, “Aizii õaitapaꞌakaꞌa naa, aonaa Tominkaru manaꞌidiipan shaꞌapaꞌoram kaduz pidan, umarainapa ipai pidannao patumaaka. 35 Uzaamata shaꞌapaꞌoram kaduz pidan, ĩizoꞌatin idi uruu, naꞌiki ĩmashaapan idi kaiman uaipan kawanaꞌati. 36 Unao, uaitapaniꞌi naa kuwai tawuruꞌu Tominkaru dyuudauzoniaz waunao Israelitenao ati. Kaimanaꞌo Kuwai, pidannao ikoda-kinaa niꞌo kaimanaaka-karu Tominkaru tuma, Jesus Christ idaꞌan, dyuuda-kariwaiz ipai pidannao naobanaa nii.

37 “Unao, uaitapaniꞌi naa ipai aimaakan Jesus shaꞌapatanii waunao Jewnao wiizi Israel Baara an. Usakadinan Galilee Baara iki, John kakinaopan daunaꞌan pidannao ĩtanawatin kizi paꞌoian ai naꞌiki ĩchikaawunuin kizi. 38 Uabataniꞌi naa naꞌapam Tominkaru taan Jesus Nazareth san ati Kaimanaꞌo Doronaa naꞌiki maꞌozaka-karu. Uruu idaꞌan maꞌozaka ukaudinan, ushaꞌapata kaiman kidaꞌo aimaakan, ukakuda ipai karinainao pidannao. Aizii wuruꞌu Satan zaamatapaniinaouz, naꞌiki uantamikitaniinao kidaz, ipai ukakudan ĩdyaun, Tominkaru kainaꞌan idi utuma. 39 Waunao apostlenao, watukapanii ipai aimaakan wuruꞌu ushaꞌapatanii kidaz ipai Jewnao wiizi Jerusalem ii aka naꞌiki baꞌoran ĩwiizi kida diꞌiiꞌaka. Jewnao tukapanii padamata ushaꞌapatan naꞌapa kidaꞌo aimaakan, mazan upuꞌu ĩtaukanuzu cross diꞌiti, atii ĩzowianuzu. 40 Mazan Tominkaru kadishita-kida uruu pamawaka-kizi iki, idikinaudaꞌutan kamoo idaꞌa. Naꞌiki utukapa-kida uruu pabiꞌi kida pidannao ati. 41 Aonaa ipai pidannao ati mani, soo wunao atiꞌi uzaamataniinaouznaa kakuwaapatinaꞌo nii pashaꞌapatanii kida dauꞌu. Ukauꞌan waunao watukapanii uruu, waaroapanii naꞌiki watuzanii baokopa utuma, ukadishitan daunaꞌan pamawaka-kizi iki. 42 Uruu idi udyuudan wakakuwaapan ipai pidannao ati, naꞌiki wakowaada kizi kapam, uruu Tominkaru zaamataniaz kootowapa-kidaꞌo nii ipai pidannao, mawakainao naꞌiki kakupainao. 43 Ipai Tominkaru prophetinnao kowaadaniꞌi naa udauꞌan pakaaritan kida idaꞌa. Kaikapaꞌo ĩkianuꞌu: ‘Ipai pidannao mishidainao uruu naꞌiki izoꞌatiinao uparadan, Tominkaru mainaabatan nii ĩꞌoian ĩmishidan idi Jesus.’ ”

Kaimanaꞌo Doronaa
naꞌiki Gentilenao

44 Peter paradinan puꞌu zii, Kaimanaꞌo Doronaa morotinaꞌakan naa ipai pidannao, abatapainaouz ukuwaa. 45 Mishidainao Jewnao wuruꞌu kaawainaouz Joppa iki Peter tuma, tuukii ĩdiꞌitinpan patukapan idi Tominkaru taan Kaimanaꞌo Doronaa Gentilenao ati kapam. 46 Ĩaitapa Tominkaru diꞌikiꞌo wuruꞌu, ushaꞌapanum kauꞌan ĩabatan idi ĩparadan panaꞌa kidaꞌo parada-karu idaꞌan. Naꞌiki ĩabatan idi ĩkonaukii-kidan Tominkaru shaꞌapatan kaiman kidaꞌo aimaakan. Sariapa Peter kian baꞌoran mishidainao ati, 47 “Kanom kainaꞌa mashaataꞌo nii diꞌoraz pidannaouꞌu, ĩchikaawunuu-kao ai wunu idi? Kainaꞌaꞌa naa Kaimanaꞌo Doronaa taa-kao ĩꞌati, naꞌapa utaa-kao kawan waunao Jewnao ati,” ukian ĩꞌati. 48 Udaunaꞌan udyuudan naa ĩchikaawunuu-kao ĩmishidan idiꞌi naa Jesus Christ. Pachikaawunuu-kao daunaꞌan, ĩpishaan naa Peter marii kizi unaꞌaꞌakan ĩtuma naꞌapaudaꞌum kamoo zoobaba.

11

Peter kakuwaapan Jerusalem ii mishidainao ati

1 Aizii apostlenao naꞌiki mishidainao Judea Baara ii akainaouz abataꞌakaꞌa naa wuruꞌu Gentilenao mishidanuz naa kapam Tominkaru paradan. 2 Aizii Peter kiwan donoꞌo naa Jerusalem iti Judea Baara iaꞌoraz, sariapa Jewnao, wuruꞌu mishidainaouz, dakoopan uruu. Ĩkian uꞌati. 3 “Pumorowautapankan Gentilenao bii ii, atii puaroapa zii kapam ĩtuma.”

4 Uruu idi Peter kowaadan naa ĩꞌati kaimanaiman, ipai naꞌapaꞌoram wuruꞌu aimaakan shaꞌapanuz paꞌati. Ukian ĩꞌati. 5 “Õtoriinpan puꞌu Joppa ii, Tominkaru aidan aimaakan õꞌati. Õtukapa aimaakan waꞌatin aokazi iki imiꞌi baara ati, naꞌapa kazoaꞌo kamicha madanaa zaamatapa-kao padanoma tokon iki kidaꞌo kawanuꞌo. Umashaadan naꞌa õdazabaꞌa. 6 Õawunuupan unazo iti õtukapa pabiꞌinaaka aimaakannao: uzainao, naꞌiki wuniinao kaduz kida, naꞌiki ipai wuruꞌu kozootinainao kidaz ĩchiꞌikapan, naꞌiki pabiꞌinaaka kotuꞌuznao. 7 Upuꞌu õabatan parada-karu kian õꞌati. ‘Peter! Aushaa puzowii punikan nii.’ 8 Mazan õdakoꞌatinuzu. ‘Aonaa turuu, õNaobanaa! Aonaa naꞌapainim zii õnikauzon ĩnao kaduz kaniribaꞌo aimaakan, wuruꞌu aonaꞌoraz waunao Jewnao kakinaorinaa taapadan wanikan.’ 9 Powaꞌa koshan aokazi ikiꞌo parada-karu kian õꞌati. ‘Manaꞌa pudakotaꞌanaꞌa aimaakan kaniribaꞌo nii, wuruꞌu Õgaru Tominkaru saabaaniaz naa naꞌiki õtomaniaz naa kaimanaꞌo nii!’ 10 Idikinau wuruꞌu parada-karu naꞌapanuz õꞌati. Udaunaꞌan ukiwa-kidaꞌaka-kaoaꞌa naa powaa iti aokazi iti.

11 “Upuꞌaꞌa naa idikinaudaꞌu daonaioranao kaawan kabaun õmashaapa-kizi iti, ĩnao dyuuda-kariwainao õdauꞌati Caesarea iki. 12 Sariapa Kaimanaꞌo Doronaa kian õꞌati. ‘Pumako paꞌi ĩtuma. Manaꞌa putariaꞌanaꞌa.’ Uruu idi õmakon ĩdawuꞌati. 6 mishidainao makonkan õtuma. Diꞌi ĩdyaunuꞌu, wuruꞌu makonkainaouz õtuma. Ipai baokopa wamorotan Gentile, Cornelius dapu iti. 13 Uruꞌu naa ukowaadan waꞌati naꞌapam angel kaawankan paꞌidaꞌati. Angel kian uꞌati. ‘Pudyuuda pupoitorunao Joppa iti, ĩdapadanaka kizi Simon Peter. 14 Ushaꞌapanum kauꞌan ukowaadan nii Kaimanaꞌo Kuwai, Tominkaru kazannaata-kinaa nii pugaru naꞌiki ipai puiribannao, pudapu ainao kidaz.’ 15 Uruu daunaꞌan õkakuwaapan naa ĩꞌati, sariapa Kaimanaꞌo Doronaa morotan ĩnyukunuu iti, naꞌapa umorotinauzon kawan waunao kiwiitapaꞌo donoꞌoraz. 16 Sariapa õnyukunuuaꞌakan wanaobanaa Jesus kiauzon waꞌati. ‘John, uchikaawunuupan wunu idi karikaonan, mazan Tominkaru, uchikaawunuuan nii unao Kaimanaꞌo Doronaa idi paꞌan.’ 17 Ukauꞌan waaitapa Tominkaru wuruꞌu taaꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa Gentilenao nyukunuu iti, naꞌapa utaan kawan Kaimanaꞌo Doronaa waunao Jewnao nyukunuu iti, wamishidan idi Naobanai Jesus Christ. Ukauꞌan aonaa turuu õmashaatan Tominkaru shaꞌapatan kaimanaꞌo aimaakan ĩꞌati!”

18 Aizii Jewnao, wuruꞌu mishidainao kidaz abatapan daunaꞌan ipai wuruꞌu Peter kuwaa kidaz, sariapa ĩsookadan padakomikitinan, mazan uruu daunaꞌan, tuukii ĩkonaukii-kidan Tominkaru. Ĩkian kaikapaꞌa: “Aizii waaitapa kaimanaiman, Tominkaru aipan kawanaꞌatiꞌo wuruꞌu Gentilenao, tanawatinanuz paꞌoian ai, uaipan idi ĩmashaapan karikaonan patuma.”

Antioch sannao dauaꞌo

19 Aizii mishidainao, tawuruꞌu kidoopainaouz papatakaꞌuta-kao ai, Stephen zowii-kao donoꞌoraz, ĩmakon munapoꞌo wiizai kida diꞌiti, atii Phoenicia iti, baꞌorainao Cyprus iti, naꞌiki baꞌorainao Antioch iti. Naꞌiaꞌa naa ĩkakuwaapan Jesus dauꞌu, mazan soo Jewnao ati karikaonan. 20 Pabiꞌi kida kainaꞌa daonaioranao mishidainao, Cyprus Baara sannao naꞌiki Cyrene sannao, ĩnao makon donoi Antioch iti. Naꞌii ĩkakuwaapan Jewnao ati naꞌiki Gentilenao ati kapam. Ĩkowaadan naa Kaimanaꞌo Kuwai Naobanai Jesus dauaꞌo. 21 Tominkaru taan idi pamaꞌozakan ĩꞌati, maꞌozaka ĩkakuwaapan, uruu idi iriba Gentilenao mishidan ĩkuwaa Jesus dauꞌu kidaꞌoraz.

22 Aizii mishidainao, Jerusalem iainaouz abatan naa iriba Antioch sannao mishidan naa Jesus, sariapa ĩdyuudan Barnabas makon Antioch iti. 23 Ukaawan naꞌiti, tuukii ukonaukian, ushaꞌapanum kauꞌan uaitapa naꞌapam Tominkaru taan kaimanaꞌo mishida-karu ĩnyukunuu iti. Uruu idi umaꞌozakadan naa ĩnyukunuu powaꞌa zii, karikaonan kizi ĩizoꞌatin Naobanai Jesus, naꞌiki aonaa kizi ĩtanawatinan uꞌai. 24 Barnabas uruu kaimanaꞌo pidan, maꞌozakaꞌo Kaimanaꞌo Doronaa kaudinan uꞌidaꞌa. Naꞌiki uruu mishidaꞌo Tominkaru. Iriba, iriba pidannao mishidan Naobanai Jesus, ukakuwaapan idi ĩꞌati udauꞌan.

25 Uruu daunaꞌan Barnabas makon naa Tarsus iti, udorotaꞌanan Saul. 26 Uikodan daunaꞌan Saul, unaꞌakan naazu patuma powaa iti Antioch ati. Baudaꞌapa wunu Barnabas naꞌiki Saul naꞌian mishidainao tuma. Karikaonan ĩbaokopainpan mishidainao tuma naꞌii, ĩtominapa-kidan naa iriba, iriba pidannao Tominkaru paradan dauꞌu. Uruu dono Antioch ii, uruꞌo zii mishidainao Jesus dakotauzo-kao Christian kii.

27 Uruu dono prophetnao, Jerusalem ikiinao, kaawan Antioch ati. 28 Kainaꞌa baudaꞌapa Agabus kiaꞌo uꞌuu. Uruu kadishitan pidannao kanaapu ati, Kaimanaꞌo Doronaa aipan ati, ukowaadan kainaꞌiki zamazi waꞌatin ipai amazada kawanaꞌatiꞌo nii. (Claudius kazowautapan donoꞌo Rome ii akaꞌo amazada wuruꞌu zamazi kaawanuz.) 29 Sariapa mishidainao diꞌitinpan, ĩbaudaꞌapatan panyukunuu ĩaipan pakaminkaꞌutan ipai mishidainao. Uruu idi ipai mishidainao Antioch sannaouz taaꞌazon puraata sodi kida pakaꞌiitan kawanaꞌati, pakaminkaꞌuta-kinaa nii baꞌoran mishidainao, wuruꞌu kawiizi-tinpainao kidaz Judea Baara ii aka. 30 Ĩdyuudaꞌa naa wuruꞌu pabaokopataniaz puraata Barnabas naꞌiki Saul idaꞌan, choochi zowaunaanao diꞌiti Jerusalem iainaouz.

12

Peter kodita-kida-kao
taraa-kizai iki

1 Uruu dono naobanai Herod zaamata-kidan naꞌiki utaraa-kidan pabiꞌi kida mishidainao zowaunaanao Jerusalem ii. Uaipan papatakaꞌutan ĩdyaun tuukii. 2 Sariapa udyuudan soldyaanao zowian apostle James marii zaꞌabaꞌi idi, John inawuzu uruu. 3 Herod tukapan idi tuukii Jewnao konaukian James zowii-kao idi, uruꞌu naa uzaamata-kidan kapam Peter. Bread Mawikiꞌinaꞌo Nikauzo-kao Kamoon donoꞌo wuruꞌu uzaamata-kidanuz Peter.

4 Peter zaamata-kao daunaꞌan, utaraa-kaoaꞌa naa. Naꞌii 4 soldyaanao tonaazinaa muuda-kao awunuutapaꞌo nii uruu. Kiwiin 4 soldyaanao awunuutapan nii uruu. Uruu daunaꞌan 4 baꞌorainao awunuutapan nii koshan, udaunaꞌan naꞌapaꞌo nii koshan, udaunaꞌan naꞌapa koshan.

Aizii Herod, uaipan nii pakootowapa-kidan Peter ipai pidan kanaapuꞌu, Passover Kamoon ipain daunaꞌan. 5 Uruu idi Peter taapa-kaoaꞌa naa taraa-kizai ii. Mazan mishidainao toriinpan tuukii, ĩaipan Tominkaru kaminkaꞌutan Peter.

6 Baudaꞌapaꞌa naa kamoo, Peter kootowapa-kida-kao uaꞌii, udaꞌawun dyaꞌutam soldyaanao sakodaꞌa. Watudinpaꞌo Peter anoba chain idi, soldyaanao anoba diꞌiti. Naꞌiki kainaꞌa baꞌoran soldyaanao watchmantapainao paniinom kida, taraa-kizai nazo ii. 7 Mazan mashaꞌapakiaka angel Tominkaru diꞌikiꞌo kaawaꞌakan Peter idaꞌati, naꞌiki ipai taraa-kizai nazoo Peter daꞌawupa-kiziz kanadaꞌakan. Sariapa angel pokowauanuzu, upishatan Peter maꞌozakaꞌo idaꞌan. “Pupokoda! Kadiman naꞌiki pukadishita,” angel kian. Sariapa chain kida waotaꞌakan Peter anoba diꞌiki.

8 Udaunaꞌan angel kian uꞌati, “Pukaiwada pukamichan, naꞌiki pukaiwada pudazkidi.” Kadiman Peter kaiwadinaꞌakan. “Pukaiwada puchaakitan zaꞌabaꞌi, naꞌiki puwaꞌati õdawuꞌati,” angel kian uꞌati. 9 Uruu idi Peter daꞌanaꞌakan naa angel. Mazan aonaa Peter aitapan mishiꞌo wuruꞌu angel shaꞌapatanuz aimaakan naꞌapa. Uꞌitiiman shaa aimaakan tukapa-kida-kao nii paꞌati pazandaꞌawun ii. 10 Sariapa ĩdobataꞌakan soldyaanao watchmantapainao dazaba an, udaunaꞌan ĩdobatan baꞌoran soldyaanao watchmantapainaouz dazaba an. Atii ĩkaawan paniba itinpuꞌo paniinom diꞌiti, chipirari idiꞌo paꞌidiwaru utoma-kao. Mazan sariapa paniinom daꞌatinaꞌakan ĩꞌati paaipan ati, uruu idi ĩkoditaꞌakan naa taraa-kizai iki. Naꞌikiꞌi naa ĩmakoꞌokan naa dunapota, udaunaꞌan angel mainaabatinaꞌakan naa uꞌai.

11 Uruu zii Peter aitapaꞌakan mishiꞌo pakoditan taraa-kizai iki. Uruu idi ukian, “Aizii õaitapa kaimanaiman, Tominkaru dyuudankan paꞌangelin kodita-kidankan õgaru. Mishi ukazannaatanun, Herod antamikitan ai õgaru, naꞌiki wuru aiaꞌa tuukiaꞌoraz Jewnao tukapaꞌazon õshaꞌapata-kao.”

12 Uaitapaꞌakan idiꞌi naa wuruꞌu pakodita-kida-kaoaz, sariapa umakon Mary dapu iti, John daroz, Mark kiaꞌoraz kapam uꞌuu. Iribaꞌo mishidainao baokopatinpan naꞌii uruu dono, ĩtoriinpan, ĩaipan Tominkaru kaminkaꞌutan Peter. 13 Sariapa Peter dau-dauan paniinom. Kainaꞌa ĩpoitoruiaba Rhoda kiaꞌo oꞌuu. Sariapa omakon naꞌiti, opishaan kanom wuruꞌu kaawaꞌoraz. 14 Oabatankan Peter paradan, tuukii okonaukiaꞌakan. Mazan odimaꞌakan naa powaa iti, “Kainaꞌa Peter paniba ii, ukadishitapan paniinom diꞌii,” okian.

15 “Pumariidinan,” ĩkian oꞌati.

Mazan okian ĩꞌati, “Mishiꞌo kaiwuruꞌu õparadanuz.”

“Panaadon uangelin mani karikaonan,” ĩkian oꞌati.

16 Mazan Peter kainaꞌa kowas udau-daupan paniinom. Udaunaꞌan zii ĩdaꞌatinan uꞌati. Ĩtukapa Peter mishi naꞌa ukadishitapan, tuukii ĩdiꞌitinpan. 17 Sariapa usawadan pakaꞌu uaipan idi ĩparadan mashaudaꞌu. Udaunaꞌan ukowaadan naa ipai naꞌapaꞌoram Tominkaru ĩNaobanaaz kodita-kidan uruu taraa-kizai iki. Udaunaꞌan ukian ĩꞌati, “Ukowaada paꞌi James ati, tawuruꞌu choochi zowaunaaz, naꞌiki baꞌorainao mishidainao kida ati wuruꞌu õkodita-kida-kaoaz taraa-kizai iki.” Udaunaꞌan udobataꞌakan naa.

18 Baꞌoran chaapiꞌikiꞌi naa, soldyaanao wuruꞌu awunuutapainaouz Peter, tuukii ĩdopian, naꞌiki ĩtarian, aonaa ĩaitapan naꞌapam pashaꞌapatinan. “Naꞌiam naa Peter? Naꞌapa dii ukidoopan?” ĩkian. 19 Aizii Herod abataꞌakaꞌa naa Peter kidoopan, sariapa udyuudan udawata-kao ipai amazada kawanaꞌati. Mazan aonaa ĩikodanuzu. Uruu idi Herod pishaan naa koshan soldyaanao powaꞌa zii, uaitapaꞌazon naꞌapaꞌoram wuruꞌu ukidoopanuz. Tuukii Herod toꞌoran, uruu idi sariapa uzowii-kidan ĩdyaun.

King Herod mawakan dauaꞌo

Uruu daunaꞌan Herod makon naa Judea Baara iki, umorowautapaꞌanan Caesarea iti, unaꞌian kotuaꞌiki zaa. 20 Tuukiaꞌo daꞌi King Herod toꞌorataakapauzon Tyre naꞌiki Sidon sannao tuma. Mazan uruu dono sariapa Tyre naꞌiki Sidon sannao baokopatan pidannao, naꞌakaꞌo nii paparadan king diꞌiti. Ĩaipan pasaabaa-kidan pamashaapan utuma, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa baꞌoran wiizai nii ĩtorii-kizi nii pawanyukunuu, soo baudaꞌapa King Herod wiizi iki.

Aizii pidannao, wuruꞌu dyuuda-kariwainaouz kaawan Blastus diꞌiti, upoitoru, utumaꞌoraz manawun ukaudinan. Ĩparadan uꞌati kaimanaiman, atii mishi ukowaadan Herod ati ĩparadan. Uruu idi Herod kowaadaꞌakan naa ĩꞌati naꞌapainim nii pamiitiniipan ĩtuma.

21 Aizii pakainaataniaz kamoo donoꞌo naa, ukaiwadan umanawunuꞌo pakamichan naꞌiki usakanatan umanawunuꞌo pataba idaꞌa. Naꞌikiꞌi naa uparadan ipai pidannao ati. 22 Tuukii pidannao konaukii-kidan uparadan. Sariapa ĩkadakoinan kaikapaꞌa: “Aizii tominkaru paradan waꞌati, aonaa pidan paradan mani kaiwuruꞌu,” kiaꞌo wuruꞌu ĩkadakoinanuz. 23 Mazan aonaa zoobaba udyuudan ĩkonaukii-kidan paꞌan Tominkaru umanawunun. Uruu idi sariapa angel Tominkaru diꞌikiꞌo karinaadaꞌakan naazu mashaꞌapakiaka, tuukiaꞌo idaꞌan. Upazaroitaꞌakan naa atii umawakan uꞌidi.

24 Mazan unaꞌapan puꞌu powaꞌa zii manawun Tominkaru Paradan kowaadapa-kao naꞌiki uabata-kao, uruu idi powaꞌa zii baꞌoran pidannao mishidan naꞌiki powaꞌa zii mishidainao iribainan.

25 Aizii Barnabas naꞌiki Saul ĩtaaꞌa naa puraata wuruꞌu dyuuda-kariwaiz ĩnaꞌakan mishidainao diꞌiti, Jerusalem iainaouz. Uruu daunaꞌan ĩkiwan naa powaa iti Antioch iti. Ĩnaꞌaka patuma John, Mark kiaꞌoraz uꞌuu kapam.

13

Barnabas naꞌiki Saul zaamata-kao kaudinaꞌo nii

1 Kainaꞌa mishidainao mashaapainao Antioch ii, Syria Baara iaꞌoraz. Ĩnao mishidainao biiꞌi kainaꞌa prophetnao,* naꞌiki baꞌorainao kida tominapa-kidauzo mishidainao. Kaikapaudaꞌuꞌo wuruꞌu kaudinainaouz: kainaꞌa Barnabas, Simeon miikoroz, Lucius Cyrene sanaz, Manaen, Herod dyaupaitaniaz, naꞌiki Saul.

2 Baudaꞌapa kamoo ĩchoochiapatinan puꞌu naꞌiki ĩsanadinpan† puꞌu Tominkaru ati, Kaimanaꞌo Doronaa kian ĩꞌati, “Uzaamata shoman Barnabas naꞌiki Saul kaudinaꞌo nii õꞌati. Kainaꞌa kaudin-kizai õaiapanii ĩshaꞌapatan õꞌati.” 3 Uruu idi ĩsanadinpan naꞌiki ĩtoriinpan naa koshan. Udaunaꞌan ĩtoriinapa-kidan naa Saul naꞌiki Barnabas, naꞌiki ĩmuudan pakaꞌu ĩꞌidaꞌa. Udaunaꞌan ĩdyuudan naa ĩdyaun.

Saul makon ukowaadapaꞌanan Kaimanaꞌo Kuwai

4 Aizii Kaimanaꞌo Doronaa dyuudan kawanaꞌati ĩdyaun, ĩmakon naa wiizai Seleucia iti paran danoma iaꞌoraz. Naꞌikiꞌi naa ĩzaamatan udaruꞌo kanawa, makoꞌozoꞌo Cyprus iti, uruu udaruꞌo katonaru, paran zikon iaꞌo. 5 John Mark makon kapam ĩminkaꞌu nii. Ĩkaawan donoꞌo naa wiizai Salamis iti, naꞌiaꞌa naa ĩkowaadapan Tominkaru Paradan Jewnao ati, synagogue kawanaꞌati kida.

6 Uruu daunaꞌan ĩdobatan pakidiba idaꞌanaꞌa naa. Ĩmakon atii ĩkaawan baꞌoran wiizai diꞌiti, Paphos kiaꞌoraz uꞌuu, uruu katonaru danoma iaꞌoraz mazan. Naꞌiaꞌa naa ĩikodan pidan marunao-tinpaꞌo Bar-Jesus kiaꞌo udakotapa-kao, uruu Jew, dakotinpauzo prophet nii kaikiniꞌi. 7 Aizii wuruꞌu marunaouz, upaonaruitapanii naobanai wuruꞌu kazowautapaꞌoraz ipai amazada naꞌii, Sergius Paulus kiaꞌo uꞌuu. Aitapaꞌo naꞌiki kaimanaꞌo udiꞌitinpauzon wuruꞌu naobanaiz. Sariapa udapada-kidan paꞌidaꞌati Barnabas naꞌiki Saul, uabataꞌazon idi Tominkaru Paradan. 8 Tuukii mazan marunao towaudaꞌutan naobanai abatapan ĩkuwaa, aonaa uaipan umishidan ĩkuwaa, wuruꞌu Jesus dauꞌu kidaꞌoraz. (Elymas kiaꞌo kapam udakotapa-kao Greek idaꞌan wuruꞌu marunaouz.) 9 Kaimanaꞌo Doronaa maꞌozakadan idi Saul, Paul kiaꞌoraz naa uꞌuu, sariapa uawunuupaꞌakan maꞌozakaꞌo idaꞌan marunao ati. Ukian uꞌati, 10 “Pugaru naꞌapa Satan kawan manawun, ushaꞌapanum kauꞌan tuukii puawautaꞌazon ipai wuruꞌu kaiman kidaꞌoraz kuwai naꞌiki kaiman kidaꞌoraz mashaapa-kinai. Pugaru mariidinauzo, puaitapa naꞌapam pupanaꞌadan naꞌiki putanawatan Tominkaru paradan dikaudaꞌo nii. 11 Mazan Tominkaru shaꞌapatan nii naꞌiki upatakaꞌutan nii pugaru aizii, ishaawun-karu idaꞌan, aonaꞌo nii kanom putukapan, aonaa kanadaꞌo atii diinaꞌiti ziiꞌi.” Sariapa mishi Elymas awun marutaꞌakan, uruu idi aonaꞌa naa powaꞌa utukapaꞌakan aimaakan. Sariapa uchiꞌikaadanaan naa udorotan pidan kaꞌutaꞌo nii paugaru. 12 Naobanai tukapan idi aimaakan shaꞌapata-kao naꞌapa, tuukii umishidan, naꞌiki tuukii udiꞌitinpan wuru dauꞌaꞌa paabataniaz kaiman kidaꞌo kuwai, Naobanai Jesus dauaꞌoraz.

Paul kakuwaapan Antioch ii Pisidia Baara iaꞌoraz

13 Uruu daunaꞌan Paul naꞌiki uminaudaꞌunao dobatan naa Paphos iki, wuruꞌu katonaru iaꞌoraz wiizai. Naꞌikiꞌi naa ĩmakon kanawa idaꞌan atii ĩkaawan Perga iti, Pamphylia Baara iaꞌoraz. Naꞌiaꞌa naa John Mark waꞌakan ĩdyaun. Upadantan naa powaa iti Jerusalem iti.

14 Uruu daunaꞌan ĩdobatan naa pakidiba idaꞌan atii ĩkaawan Antioch iti, Pisidia Baara iaꞌoraz. Naꞌii Paulnao morotan naa synagogue nazo iti, Sookapa-karu Kamoon dono, naꞌiki ĩsakanatan naa naꞌii. 15 Upuꞌaꞌa naa synagogue zowaunaanao aitaapan wuruꞌu kakinaorii Moses saadanii kidaz, naꞌiki Tominkaru prophetinnao saadauzonii kidaz kapam. Uruu daunaꞌan ĩpishaa-kidan naa Paul naꞌiki Barnabas. Ukian, “Waꞌinawuzunao, ukuwaa kainaꞌan dono maꞌozakadaꞌo nii wairibannao nyukunuu, turuu ukakuwaapan.”

16 Sariapa Paul kadishitaꞌakan naꞌiki usawadan pakaꞌu ĩꞌati, uaipan idi mashaa pidannao abatapan. Kaikapaꞌa wuruꞌu ukianuz ĩꞌati: “Ipai unao Israelitenao naꞌiki unao kapam Gentilenao taapainaouz Tominkaru umanawunuꞌo nii, uabata õparadan aizii. 17 Wuruꞌu Israelitenao Tominkarunuz, uruu tawuruꞌu zaamataꞌoraz wadokozu-daunnao kotuaꞌa naa ĩmashaapauzon dono zii Egypt ii. Uruu aipan atiꞌo kapam tawuruꞌu kadiman ĩiribainan naꞌiki maꞌozaka utaapan ĩnyukunuu, ĩkaudin-kida-kao puꞌu baꞌizi idaꞌan naꞌii. Mishiꞌo wuruꞌu Israelitenao Tominkarun maꞌozakanuz manawun. Ushaꞌapanum kauꞌan pamaꞌozakan idaꞌan mashaꞌapannaa usoꞌotan ĩdyaun Egypt iki.

18 “Udaunaꞌan unaꞌakapan naa ĩdyaun 40 wunu mapidantakaꞌo amazada baara ii aka. Aonaa ukashadinan ĩꞌai ĩdikintapan puꞌu padamata uruu.

19 “Naꞌiki Tominkaru zowii-kida ĩꞌati ipai daunuudaꞌu 7 pidannao tonaazinaa, panaꞌa kidaꞌo ĩparadan, Canaan Baara ii aka kidaꞌoraz ĩmashaapan. Ukauꞌan ipai utaan wuruꞌu amazadaz papidanannao ati ĩwiizi niꞌi naa. 20 Aizii wuruꞌu aimaakan kida shaꞌapaapa-kaoaz kaikapaꞌa, 450 wunu ukotuaꞌikin.

“Uruu daunaꞌan, Tominkaru zaamatan naa pidannao kazowautapaꞌo nii papidanannao, ĩdakota-kao Judges kii.

“Uruu daunaꞌan ĩkazowautapan atii Tominkaru zaamatan prophet Samuel kazowautapaꞌo nii ĩdyaun. 21 Uruu dono tuukii ĩpishaan Samuel, marii kizi uikodan king nii paꞌati. Uruu idi Tominkaru taan naa ĩꞌati Saul, Kish daniz, Benjamin diꞌikiinao kidaz ĩiribainan. Saul kazowautapan ĩdyaun 40 wunu. 22 Naꞌapain niꞌi naa Tominkaru muudan uruu.

“Uruu daunaꞌan Tominkaru zaamatan baꞌoran king, uꞌuu David, Jesse dani uruu. Tominkaru kian David dauꞌan. ‘Aizii õikoda pidan õnaudapanii, naꞌiki õnyukunuu kawanaꞌatiꞌo. Ushaꞌapanum kauꞌan ushaꞌapatan nii ipai aimaakan naꞌapa õaipan kawanaꞌati.’

23 “Kotuaꞌiki uruu daunaꞌan Jesus shakatan, uruu King David Takaan-daunuꞌu naa. Uruꞌu naa tawuruꞌu Tominkaru kowaadauzoniaz padyuudaꞌazon kazannaataꞌo nii papidanannao Israelitenaouz. 24 Jesus sakadan uaꞌii pakaudinan, John chiꞌikapan naꞌiki ukakuwaapatinan ipai Israelitenao ati. Udyuudan ĩtanawatinan ipai oiaꞌo ai, naꞌiki ĩchikaawunuin kizi. 25 John ipaian uaꞌii pakaudin-kizi, ukian pidannao ati. ‘Kanom uzauda-kidan õgaru? Õgaru uꞌitiiman tawuruꞌu Tominkaru kowaadauzoniaz padyuudaꞌazon? Aonaa uruu mani õgaru, mazan kainiꞌikiꞌo niꞌi naa paꞌan uwaꞌatin. Uruu umanawunuꞌo manawun pidan. Õgaru aonaa manawun õturuan õsoꞌotan udazkidi uꞌati.’

26 “Uabata õkuwaa õiribannao, ipai unao Abraham dani-daunnao! Naꞌiki unao Gentilenao, taapainaouz Tominkaru umanawunuꞌo nii, uabata õkuwaa kapam! Diꞌoraz kuwai kazannaatin-karu dauaꞌoraz, ipai waunao atiꞌo udyuuda-kao. 27 Jerusalem sannao, naꞌiki ĩzowaunaanao aonaa ĩaitapan Jesus wuruꞌu kazannaatin-kinaiz. Naꞌiki aonaa ĩaitapan naꞌapaꞌoram dauaꞌo tawuruꞌu Tominkaru prophetin saadanii kida kianuz, tawuruꞌu ĩabatautaniaz padamata uaita-kao ipai Sookapa-karu Kamoon dono. Mazan upuꞌu zii ĩmishian naa tawuruꞌu prophetnao saadauzonii kidaz, pazowii-kidan idaꞌan Jesus. 28 Aonaan puꞌu ĩikodan dikaudaꞌo nii aimaakan ushaꞌapatan, pazowii-kida-kinaa niizu. Mazan upuꞌu zii tuukii ĩdyuudan Pilate zowii-kidan Jesus, atii mishi uzowii-kao. 29 Ĩipaian daunaꞌan pashaꞌapaapan ipai aimaakan wuruꞌu Tominkaru paradan kowaadauzoniaz udauꞌan. Uruꞌu naa ĩtoka-kidan naa unanaa cross paawa iki, naꞌiki ĩmuudan naazu pabaaranaa iti. 30 Mazan Tominkaru kakuda uruu powaa iti, naꞌiki ukadishita uruu pabaaranaa iki. 31 Jesus kadishitan daunaꞌan, mapuda utukapa-kidinan pidannao ati wuruꞌu waꞌatiinaouz utuma Galilee Baara iki Jerusalem ati. Ĩnaouꞌu naa kai kakuwaatinaꞌo nii udauꞌu ipai Jewnao ati.

32 “Aizii diꞌi õgaru, naꞌiki Barnabas kaawan, wakaawa-kidan Kaimanaꞌo Kuwai unao idaꞌati: Tawuruꞌu Tominkaru kowaada-kidauzoniaz pashaꞌapataꞌazon wadokozu-daunnao ati, aizii kaiꞌi naa umishian wuruꞌu pashaꞌapataꞌazooniaz. 33 Waunao ĩdani-daunnaouꞌu naa, uruu idi aizii watukapaꞌa naa mishi umishian paparadan, ukadishita-kidan idaꞌan Jesus pabaaranaa iki. Kainaꞌa shaꞌatii saada-kariwai Jesus dauaꞌo Psalm 2 idaꞌa, kaikapaꞌa:

‘Pugaru õdani,

pudaruitan õgaru aizii.’‡

34 “Naꞌiki Tominkaru kian koshan ukadishita-kidan daunaꞌan uruu pabaaranaa iki, aonaa naꞌapainim nii umawakauzon powaꞌa. Kainaꞌa usaadinpan udauꞌu kaikapaꞌa:

‘Mishiꞌo nii õtaan puꞌati wuruꞌu kaimanaꞌoraz manawun aimaakan,

õkowaadauzoniaz õtaaꞌazon King David ati.’

35 “Naꞌapa shaꞌatii tawuruꞌu saadapaꞌo Psalms kianuz pasaadanii idaꞌa:

‘Aonaꞌo nii pukashaapan wuruꞌu kaimanaꞌoraz manawun pupoitoru

dyupushan pabaaranaa ii.’

36 “Mishi David kaimanaꞌo ukazowautapan papidanannao naꞌapa Tominkaru aipan kawanaꞌati. Mazan baudaꞌapa kamoo umawakan. Naꞌiki unanaa muuda-kao padarunnao baaranaa ii. Atii udyupushan naꞌii. 37 Mazan Jesus, wuruꞌu ukadishita-kidaniaz pabaaranaa iki, aonaa paꞌan ukashaapan udyupushan pabaaranaa ii. 38 Õiribannao, õaipan ipai unao aitapan, Jesus idaꞌanaꞌo pidan oian mainaabata-kao. 39 Aonaa turuu puꞌoian kida mainaabata-kao pumishidan idaꞌan Moses kakinaori kida. Mazan soo pumishidan idaꞌan Jesus puꞌoian mainaabata-kao, naꞌiki Tominkaru dakotan pugaru kaimanaꞌo pidan nii. 40 Uzaudinpaꞌa naa paꞌi, umamishidakan an mishiꞌo nii aimaakan shaꞌapan uꞌati naꞌapa Tominkaru prophetinnao saadauzonii kawanaꞌati. 41 Tawuruꞌu ĩkianuz.

‘Uabata, unao dakoopainao Tominkaru,

Tuukiaꞌo nii udiꞌitinpan.

Kai õshaꞌapatan nii umanawunuꞌo aimaakan.

Pidan tiwaan an pakowaadanuzu,

upuꞌu aonaꞌo nii umishidanuzu,

atii naꞌapaꞌo nii umawakan.’ ”§

42 Udaunaꞌan Paul naꞌiki Barnabas ipaian naa pakakuwaapan. Ĩkoditan puꞌu synagogue iki, pidannao pishaan ĩdyaun, marii kizi ĩwaꞌatin koshan baꞌoran Sookapa-karu Kamoon dono, ushaꞌapanum kauꞌan ĩabataꞌazon powaꞌa zii wuruꞌu ĩkuwaa kidaz. 43 Ĩkoditan daunaꞌan iriba Jewnao daꞌanan Paulnao, naꞌiki iriba kapam Gentilenao wuruꞌu mishidainaouznaa Tominkaru Jewnao kawan, ĩnao daꞌanan kapam Paulnao. Naꞌiaꞌa naa Paulnao paradan pidannao ati naꞌiki ĩkakinaowan naa ĩdyaun. Marii kizi maꞌozaka ĩtaapan panyukunuu, panyukunuitapan idaꞌan Tominkaru kamunanun paꞌati.

44 Baꞌoran Sookapa-karu Kamoon dono iriba, iriba kawiiziinao waꞌatin synagogue ati, ĩabataꞌanan Naobanai Tominkaru Paradan. 45 Kainaꞌa pabiꞌi kida Jewnao, ĩtukapan idi wuruꞌu iriba, iriba pidannao kaawan, sariapa ĩkishauzin Paulnao ati. Uruu idi tuukii ĩdakoopan Paulnao kuwaa naꞌiki tuukii kapam ĩdakoautapan Paulnao kakibaꞌazonnaꞌo idaꞌan. 46 Mazan maꞌozaka Paul naꞌiki Barnabas paradan ĩꞌati kaikapaꞌa: “Unao atiꞌo mishiꞌoraiman wakowaadaꞌazon kiwiin wuruꞌu Tominkaru Paradanuz, mazan tuukii ukashadanuzu. Ukauꞌan uaipan atiꞌo karikaonan wuruꞌu umaaiapakanuz karikaonanuꞌo kakupa-kinai. Ukauꞌan wamakon niꞌi naa unao ai, naꞌiki watuzutinan niꞌi naa aizii Gentilenao diꞌiti. 47 Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu Naobanai Tominkaru paradan kiauzonuz padamata ipai waunao ati. Ukian,

‘Õzaamatan pugaru kanadapaꞌo nii Gentilenao ati,

pugaru kizi tukapa-kida kazannaatin-kinai ipai pidannao ati,

ĩkazannaatin-kinaa nii paꞌoian ai.’ ”

48 Gentilenao abatan idi wuruꞌu parada-karuz naꞌapa, tuukii ĩkonaukian naꞌiki tuukii ĩnaubaan wuruꞌu Naobanai Tominkaru Paradanuz. Naꞌiki wunaouꞌu zaamata-kariwainaouz karikaonanuꞌo kakupa-karu diꞌiti, ĩnao paꞌan tuukii ĩmishidan. 49 Uruu idi kuwai Naobanai dauaꞌo iribainan uruu wiizai baara ii aka.

50 Mazan Jewnao, wuruꞌu mamishida-kainaouz kuwai, tuukii ĩtoꞌoran. Uruu idi ĩkimudan naa naꞌii sannao, daonaioranao umanawun-tinpainao kidaz, naꞌiki zunnao, kapuraataniinao kidaz naꞌiki toriinpauzonaouz Tominkaru ati. Ĩkimudan ĩdyaun tuukii, ĩtoꞌora kizi Paul naꞌiki Barnabas ati. Mishiꞌi naa mishi pidannao toꞌoradinan Paulnao ati, atii ĩkashanauan ĩdyaun pawiizi iki. 51 Uruu idi Paul naꞌiki Barnabas wao-kidan kaiman-daun imiꞌi padazkidi diꞌiki. Uruu idaꞌan ĩtukapa-kidan aonaa mishi pidannao aipan naꞌiki aonaa ĩabataꞌazon ĩkuwaa. Udaunaꞌan ĩmakoꞌokan naa Iconium iti. 52 Mazan konaukii paꞌan ĩwaꞌakan wuruꞌu mishidainaouz naꞌiki wuruꞌu zaamatainao kidaz Kaimanaꞌo Kuwai panyukunuu iti. Ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌaꞌa naa paꞌan Kaimanaꞌo Doronaa ĩnyukunuu ii.

14

Paul naꞌiki Barnabas kakuwaapatinan donoꞌo Iconium ii

1 Paul naꞌiki Barnabas kaawan Iconium iti. Naꞌapa koshan aimaakan shaꞌapan Antioch iaꞌo kawan. Ĩmorotan synagogue iti Sookapa-karu Kamoon dono. Maꞌozaka ĩkowaadapan Kaimanaꞌo Kuwai Jesus dauꞌu. Uruu dono iriba, iriba Jewnao naꞌiki Gentilenao mishidan wuruꞌu kaimanaꞌoraz kuwai. 2 Mazan kainaꞌa pabiꞌi kida Jewnao, aonaꞌo paꞌan ĩmishidan. Uruu idi ĩtoꞌoradan tuukii Gentilenao Paul naꞌiki Barnabas ati. 3 Upuꞌu mazan Paulnao naꞌian kotuaꞌiki zaa pidannao tuma. Aonaa ĩtarian, mazan maꞌozaka ĩkakuwaapan, ipai ĩkowaadan ĩꞌati Naobanai kamunanun, naꞌiki ukamarainapanun dauꞌan. Naobanai Tominkaru aipan idi pidannao aitapan mishiꞌo wuruꞌu Paulnao kuwaa kidaz, sariapa umaꞌozakadan ĩdyaun. Uruu idi ĩshaꞌapata umanawun kidaꞌo aimaakan wuruꞌu aonaꞌoraz pidan kaꞌiitan pashaꞌapatan.

4 Uruu dono, uruu wiizai diꞌii aonaa pidannao mishidan patumaaka. Baꞌorainao naꞌapa ĩnyukunuu Jewnao paradan kawanaꞌati, baꞌorainao apostlenao paradan kawanaꞌati. 5 Udaunaꞌan pabiꞌi kida Gentilenao naꞌiki Jewnao wuruꞌu toꞌorainaouz, miitiniipan naa ipai pazowaunaanao tuma. Ĩaipan paꞌantamikitan naꞌiki pazowian Paulnao, paboowan idaꞌan ĩdyaun kuba idi. 6 Mazan Paul naꞌiki Barnabas abatan idi naꞌapam pashaꞌapataꞌazoo-kao, sariapa ĩmakon atii Lystra naꞌiki Derbe iti, Lycaonia Baara ii akaꞌoraz wiizainao, naꞌiki ĩmakon kapam baꞌoran wiizainao sodi kida diꞌiti, maonapainaouz udazaba an kida. 7 Naꞌii akaꞌa naa ĩkowaadapan Kaimanaꞌo Kuwai.

Naꞌapam Paulnao taapa-kao
Lystra ii

8 Lystra ii, kainaꞌa daonaiora aonaa naꞌapainim uchiꞌikauzon pashakatan diꞌikiꞌo. 9 Aizii Paul kakuwaapatinan dono, naꞌiaꞌo wuruꞌu machiꞌikakaꞌoraz daonaiora sakanatapan, uabatapan wuruꞌu kaimanaꞌoraz kuwai. Paul tukapa, naꞌiki uaitapa tuukii umishidan wuruꞌu kuwaiz, naꞌiki uaitapa, umishidan idi turuaꞌo nii uchiꞌikan. Uruu idi Paul awunuupan sariapa uawun iti. 10 Naꞌapain ukian uꞌati maꞌozakaꞌo idaꞌan, “Pukadishita!” Sariapa mishi ukadishitaꞌakan naꞌiki uchiꞌikaadanaaꞌakan naa.

11 Pidannao tukapan idi Paul shaꞌapatan aimaakan naꞌapa, tuukii ĩdiꞌitinpan naꞌiki ĩparadan diiwa paꞌatiaaka kida, paparadan Lycaonian idaꞌan. Kaikapaꞌa wuruꞌu ĩkianuz: “Aaa, watominkarunnao wuruꞌu kaawaꞌoraz waꞌidaꞌati aokazi iki, naꞌapa pidan kawan ĩaidinpan.” 12 Uruu idi ĩdakotan Barnabas Zeus kii, patominkarun uu kawan. Aizii Paul Hermes kii ĩdakotan, baꞌoran patominkarun uu kawan. Ushaꞌapanum kauꞌan Paul uruu wuruꞌu kakuwaapatinaꞌoraz manawun. 13 Kainaꞌa faadaa, uruu tominkaruniitapaꞌo Zeus. Kainaꞌa utominkarun dapu paniba itinapu wiizai ai. Uruu faadaa baokopa pidannao tuma, ĩnaꞌakan naa kazotinao naꞌiki soosoi kida wiizai awautapa-kinao paniinomizinaa diꞌiti. Uruu ĩkawaodaꞌazon naa kazotinao Paulnao ati, naꞌapa pashaꞌapatauzon kawan patominkarunnao ati.

14 Paul naꞌiki Barnabas abatan idi wuruꞌu ĩshaꞌapataꞌazoonuz aimaakan kaikapaꞌa, sariapa ĩkuzuuan pakamichan pakashaꞌoran idi. Udaunaꞌan kadimanaꞌo idaꞌan ĩmakoꞌokan pidannao bii iti. Naꞌiaꞌa naa ĩkian pidannao ati maꞌozakaꞌo idaꞌan. 15 “Kandii nii ushaꞌapataꞌazon aimaakan waꞌati kaikapaꞌa? Waunao pidannao kapam naꞌapaꞌo unao kawan. Wakaawan daꞌatiꞌi wanaꞌakan Kaimanaꞌo Kuwai, umarinaꞌata kizi naꞌiki umuuda kiziꞌi naa oiaꞌo, naꞌiki wuruꞌu mazan-kidaꞌoraz karikaonan aimaakan ushaꞌapaapan. Utanawatin kiziꞌi naa paꞌan mishiꞌo Tominkaru diꞌiti, uruu karikaonanuꞌoraz ukakupan. Uruu tomaꞌoraz aokazi naꞌiki imiꞌi baara, paran naꞌiki ipai aimaakannao wuruꞌu mashaapainaouz wunu baokoꞌo, naꞌiki imiꞌi baara an kidaꞌoraz. 16 Kotuaꞌa naa Tominkaru kashaapa pidannao mashaapan naꞌapam karikaonan paaipan kawanaꞌati, 17 mazan karikaonan utukapa-kidan pakainaꞌan ĩꞌati pakamunan-kidan idaꞌan ĩdyaun.

“Atii diꞌi, udyuuda wunu unao paoriba kida kaaka-kinaa nii, naꞌiki utaa pabiꞌinaaka kida uwanyukunuu nii. Naꞌiki utaa konaukii-kinai unyukunuu iti,” ukian ĩꞌati. 18 Paul kowaadan puꞌu kaikapa kidaꞌo aimaakanuꞌu, mazan upuꞌu kashaꞌapannaa pidannao sookadan wuruꞌu pakawaodaꞌazoonuz kazoti Paulnao ati.

19 Kainaꞌa Jewnao waꞌatiinao Antioch iki, Pisidia Baara iaꞌoraz naꞌiki baꞌorainao waꞌatin Iconium iki. Ĩnao kaawan naa Lystra ati, naꞌiaꞌa naa ĩkakinaowan pidannao ĩtoꞌora kizi Paulnao ati. Atii mishi pidannao naꞌapatan panyukunuu ĩparadan kawanaꞌati. Uruu idi ipai baokopa pidannao toꞌoradinan, naꞌiki ĩboowautapan naa Paul tuukii kuba kida idi. Udaunaꞌan ĩkozootaꞌakan naazu naꞌiki ĩkabootankan naazu donoi dawun itinapu ĩꞌitiiman mawakaꞌoraꞌa naa uruu. 20 Sariapa mishidainao makon ĩtukapaꞌananuzu naꞌiki ĩkasabaꞌukinan naa uꞌidaꞌati, upuꞌaꞌa naa mazan ukadishitan koshan. Udaunaꞌan ukiwan naa powaa iti donoi iti. Baꞌoran kamoo Paulnao makon naa Derbe iti.

Paul naꞌiki Barnabas kiwan
Antioch iti

21 Derbe ii ĩkowaadapaꞌakan Kaimanaꞌo Kuwai, naꞌiki iriba, iriba pidannao mishidan ĩkuwaa Jesus dauꞌu. Udaunaꞌan ĩkiwan naa koshan Lystra iti, udaunaꞌan Iconium iti, udaunaꞌan Antioch iti wuruꞌu Pisidia Baara iaꞌoraz wiizai. 22 Ipai uruu wiizai kida diꞌii, ĩmaꞌozakadan mishidainao kida nyukunuu, maꞌozaka kizi ĩmishidapan. Kaikapaꞌo wuruꞌu ĩkianuz ĩꞌati: “Ipai waunao wabaiaapan nii kashaꞌora kidaꞌo aimaakan, naꞌiki wapatakaꞌuta-kao nii kaimanaꞌo dikin ii karikaonan. Wabaiatan bii aꞌo nii kashaꞌoraꞌo wuruꞌu wamoro-tinanuz Tominkaru naobanai-tinapa-kizi.”

23 Ipai mishidainao wiizi kida kawanaꞌati, Paulnao zaamatan naa pabiꞌi kida mishidainao choochi zowaunaanao nii. Ĩzaamatan daunaꞌan wuruꞌu kazowautapainao nii, ĩtoriinpan naa Naobanai Tominkaru ati, marii kizi utaapan ĩdyaun naꞌiki ukazannaatapa kizi ipai wuruꞌu mishidainaouz. Uruu dono ĩsanadinpan Tominkaru ati patoriinpan puꞌu.

24 Ĩipaian daunaꞌan pakakuwaapatinan wiizai kida kawanaꞌati wuruꞌu Pisidia Baara ii akaꞌoraz, ĩmakon naa baꞌoran amazada iti dakota-kariwaiz Pamphylia kii. 25 Uruu amazada baara diꞌii kainaꞌa wiizai dakotapa-kariwai Perga kii. Naꞌii akaꞌa naa koshan ĩkowaadapaꞌakan kuwai Jesus dauꞌu. Uruu daunaꞌan ĩdobatan naa koshan atii paran danoma itinpuꞌu wiizai diꞌiti, dakota-kariwaiz Attalia kii. 26 Naꞌikiꞌi naa ĩzaamatan udaruꞌo kanawa, naꞌiki ĩkiwan naa koshan Antioch iti, wuruꞌu Syria Baara iaꞌoraz. Naꞌiaꞌo shaꞌatii tawuruꞌu pidannao toriinapanuz naꞌiki ĩpishaanuz Tominkaru, marii kizi ukamunanun naꞌiki ukaminkaꞌutan Paulnao. Uruu kaudin-kizaiꞌi naa wuruꞌu ĩipaianiaz.

27 Ĩkaawan donoꞌo naa Antioch iti, ĩbaokopatin-kidan naa ipai wuruꞌu mishidainaouz, ĩkowaadan naa ĩꞌati ipai daunuudaꞌu naꞌapam Tominkaru kaiwaan ĩdyaun naꞌiki naꞌapam ushaꞌapatan aimaakan kida ĩnao idaꞌan. Ĩkowaada kapam naꞌapam Naobanai Tominkaru taaꞌa naa aizii Gentilenao mishida-kinaa nii Kaimanaꞌo Kuwai, uruu idi iriba ĩmishidan. 28 Kotuaꞌiki Paulnao naꞌian mishidainao tuma.

15

Miitiniapa-karu Jerusalem ii

1 Uruu daunaꞌan Judea Baara ikiꞌo daonaioranao waꞌatin atii Antioch ati. Naꞌiaꞌa naa ĩtominapa-kidan mishidainao. Ĩkian ĩꞌati, “Aonaa turuu ukazannaatinan uꞌoian ai, soo uchoota-kidinan* an Moses kakinaori kawanaꞌati,” ĩkian ĩꞌati. 2 Uruu dikin ii tuukii Paul naꞌiki Barnabas kashadaakapan ĩtuma. Sariapa mishidainao diꞌitinpan, naꞌiki ĩbaudaꞌapatan panyukunuu marii kizi Paul, Barnabas naꞌiki Antioch ikiinaouz pidannao makon baokopa Jerusalem iti, ĩpishaanaka kizi apostlenao naꞌiki choochi zowaunaanao naꞌii. Ĩabata kizi naꞌapam ĩkian naꞌapa kidaꞌo aimaakan dauꞌan.

3 Uruu idi naꞌapaꞌa naa mishi mishidainao dyuudan ĩdyaun Jerusalem iti. Aizii pamakopa-kizi an ĩkakuwaapaꞌakan mishidainao wiizi kawanaꞌati kida, Phoenicia Baara ii, naꞌiki Samaria Baara ii kapam, ĩkowaadapaꞌakan ĩꞌati naꞌapam Gentilenao zaamatan naa mishiꞌo Tominkaru panaobanaa nii kapam. Tuukii mishidainao konaukii-kidan wuruꞌu ĩkuwaa kidaz.

4 Naꞌikiꞌi naa koshan ĩmakon atii ĩkaawan Jerusalem iti. Tuukii mishidainao naꞌiki apostlenao, naꞌiki choochi zowaunaanao, konaukii-kidan ĩkaawan. Ipai ĩnao ati, ĩkowaadan naa naꞌapam Tominkaru kaiwaan ĩdyaun naꞌiki ushaꞌapata-kidan aimaakan kida ĩnao idaꞌan. 5 Mazan kainaꞌa kapam Phariseenao mishidainaouꞌu naa Jesus. Ĩnao kadishitan naꞌiki ĩkian, “Marii mooko paꞌi Gentilenao chootinan Moses kakinaori kawanaꞌati.”

6 Uruu idi apostlenao baokopa choochi zowaunaanao tuma, ĩkadakotinan naꞌiki ĩdiꞌitapan tuukii wuruꞌu naꞌapa kidaꞌoraz aimaakan dauꞌan. 7 Atii tomunuꞌiki ĩkashadaakapan. Udaunaꞌan Peter kadishitan naꞌiki ukian ĩꞌati, “Õiribannao, unao uaitapa naꞌapam Tominkaru zaamatan õgaru kiwiin unao bii iki, kowaadapaꞌo nii Kaimanaꞌo Kuwai Jesus dauꞌu Gentilenao ati. Uaipan idi ĩabatan wuruꞌu kaimanaꞌoraz kuwai, naꞌiki ĩmishida kiziꞌi naa. 8 Tominkaru, aitapaꞌoraz ipai pidannao nyukunuu, uruu wuruꞌu zaamataꞌoraz Gentilenao. Utukapa-kidan pazaamatan ĩdyaun, utaan idaꞌan Kaimanaꞌo Doronaa ĩꞌati, naꞌapa pataan kawan waunao Jewnao ati. 9 Tominkaru ati, aonaa ĩnao pidannao panaꞌan waunao ai. Ĩmishidan idi uruu, uchikaan ĩꞌoian. 10 Mazan kandii nii mooko ukashadan wuruꞌu Tominkaru shaꞌapatanii kidaz, wuruꞌu utomanuz aimaakan dadaraꞌo manawun Gentilenao ati, wuruꞌu mishidainaouznaa? Mishi waunao aonaa wakaꞌiitan washaꞌapatan naꞌapa kidaꞌo aimaakan, atii wadokozu-daunnao ati dadara kapamaz. 11 Aonaa wakazannaatinan naꞌapa kidaꞌo idaꞌan. Wamishida wakazannaatinan soo Jesus wanaobanaa kamunanun idaꞌan, naꞌapa kapam ĩnao mishidan kawan.”

12 Ipai wuruꞌu kasabaꞌukinpainaouz pidannao naꞌii, mashaa ĩabatapan Barnabas naꞌiki Paul kowaadautan naꞌapam Tominkaru kaiwaan ĩdyaun ushaꞌapata-kidan idi umanawun kidaꞌo aimaakan, aonaꞌoraz turuu pidan kaꞌiitan pashaꞌapatan. Ĩshaꞌapata pabiꞌinaaka kida aimaakan Gentilenao ati ĩwiizi ii aka. 13 Ĩipaian daunaꞌan pakadakotinan, uruꞌu naa James kadishitaꞌakan naꞌiki ukian, “Uabata õparadan õiribannao! 14 Aizii waabata Simon Peter kowaadan naꞌapam Tominkaru tukapa-kidan pakamunanun uruu ziꞌo Gentilenao ati, uzaamatan idaꞌan ĩbii iki papidanannao nii. 15 Naꞌapa kotuꞌu Tominkaru prophetinnao saadauzonii kawanaꞌati manawun, waabatan wuruꞌu aimaakan kida shaꞌapanuz naa kai. Kaikapaꞌa tawuruꞌu Tominkaru paradan saadauzo-kaoaz:

16 ‘Uruu daunaꞌan õwaꞌatin nii koshan,’ Naobanai kian.

‘Õsaabaan nii powaa iti King David naobanai-tinapa-kizi,

kaboobiꞌii-kariwaiz naꞌapa kabaun kawan.

Mazan õsaabaan niiz naꞌiki õkadishita-kidan niizu maꞌozaka powaa iti.

17 Uruu dono ipai pabiꞌinaaka kidaꞌo nii pidannao waꞌatin õꞌidaꞌati.

Pabiꞌi kida Gentilenao, wuruꞌu õzaamataniinaouznaa õpidanannao nii,

ipaiꞌo nii ĩikodinan õgaru.’

18 Kii Tominkaru kiauzon,

kotuaꞌoraꞌa naa ukowaada-kidan pashaꞌapataꞌazon

wuruꞌu naꞌapa kidaꞌoraz aimaakan.”†

19 Powaꞌa zii James kian, “Ukauꞌan õiribannao õdiꞌitinpan kaikapaꞌa, aonaa õꞌitiiman turuu washaꞌapata-kidan dadaraꞌo manawun aimaakan wunao atiꞌi Gentilenao, tanawatinainaouznaa Tominkaru idaꞌati. 20 Mishiꞌoraiman wasaada paꞌan kaarita ĩꞌidiꞌiti, aonaa kizi ĩnikan wanyukunui taa-kariwaiz baꞌoran kaduz tominkaru ati. Naꞌiki aonaa kizi daonaiora naꞌiki zun kiaapaakan pamamazidakan puꞌu. Naꞌiki aonaa kizi ĩnikan izai, oo aimaakan dunaa wuruꞌu dyukuruuta-kariwaiz uzowii-kao. 21 Ushaꞌapanum kauꞌan kotuaꞌoraꞌa naa wuruꞌu Moses kakinaori kida aitaapauzo-kao ipai Jewnao ati synagogue ii, Sookapa-karu Kamoon kawanaꞌati. Ipaiꞌoraꞌa naa uruu kakinaorii kida kowaada-kao, ipai Jewnao wiizi kawanaꞌati.”

Kaarita saada-kao
Gentilenao atiꞌo

22 Uruu daunaꞌan apostlenao, choochi zowaunaanao, naꞌiki ipai mishidainao wuruꞌu Jerusalem iainaouz baokopa ĩmiitiniipan, ĩaipan padyuudan daonaioranao makoꞌo nii Paulnao tuma Antioch iti, ĩnaꞌaka kizi kuwai mishidainao diꞌiti. Uruu idi ĩzaamatan Judas, Barsabbas kiaꞌoraz udakotapa-kao naꞌiki Silas, ĩnao ipai mishidainao aitapanii kaimanaꞌo ĩkaduz kida. 23 Ĩnaouꞌo nii naꞌaka kaarita, kaikapaꞌo usaada-kaoaꞌa:

“Tosh wairibannao. Diꞌoraz kaarita waunao apostlenao naꞌiki choochi zowaunaanao diꞌikiꞌo. Wasaadan kaarita unao wairibannao Gentilenao atiꞌo, mishidainaouznaa Jesus, mashaapainaouz Antioch ii, Syria Baara ii aka naꞌiki Cilicia Baara ii akaꞌoraz.

24 “Waabata kainaꞌa daonaioranao waunao bii ikiꞌo makon unao bii iti naꞌiki waabatan tuukii ĩtowaudaꞌutan unao pakuwaa idaꞌan. Aonaa wadyuudan ĩnaꞌakan naꞌapaꞌo kuwai unao diꞌiti. 25 Uruu idi wabaokopatinan daꞌaꞌa, naꞌiki wakadakotinan naꞌapa kidaꞌo aimaakan dauꞌan. Atii mishi ipai wabaudaꞌapatan wanyukunuu, wadyuuda kizi pidannao, kakuwaapaꞌanaꞌo nii unao ati. Ukauꞌan ĩmakon nii Paul naꞌiki Barnabas tuma wamarainapaniinaouz tuukii. 26 Ĩnao baitaꞌoraz kichanaꞌiki-kii kidaꞌo wanaobanaa Jesus Christ kaudin-kizi dauꞌan. 27 Ukauꞌan uabatan nii kaimanaiman Judas naꞌiki Silas dako iki naꞌapam wanyukunuu unao dauꞌan, naꞌapaꞌo nii uabatan wakaaritan idaꞌaꞌo kawan.

28 “Kaimanaꞌo Doronaa aipan kawanaꞌati, naꞌapa kapam wanyukunuu, aonaa turuu washaꞌapata-kidan dadaraꞌo manawun aimaakan unao ati. Mazan diꞌi paꞌan aimaakan kida wakowaadan aonaꞌo nii turuu unao shaꞌapatan: 29 Manaꞌa unikaꞌanaꞌa wanyukunui taa-kariwaiz baꞌoran kaduz tominkaru ati. Naꞌiki aonaa unikaꞌanaꞌa izai oo aimaakan dunaa dyukuruuta-kariwai uzowii-kao. Naꞌiki aonaa turuu daonaiora naꞌiki zun kiaapaakan pamamazidakan puꞌu. Uizoꞌatin an ipai wuruꞌu kakinaoriiz, kaimanaꞌo wuruꞌu. Uruu ukaduz, atii baꞌoran dono,”

kiaꞌo wuruꞌu ĩsaadanuz kaarita.

30 Udaunaꞌan Paulnao naꞌiki wuruꞌu dyuuda-kariwainaouz ĩtuma, makon naa atii ĩkaawan Antioch iti. Ĩkaawan daunaꞌan ĩbaokopatin-kidan naa ipai mishidainao naꞌiki ĩtaan naa wuruꞌu saada-kariwaiz kaarita ĩꞌati. 31 Naꞌiaꞌa naa mishidainao ĩaitaan wuruꞌu kaaritaz. Tuukii mishidainao konaukian, naꞌiki ĩnyukunuu maꞌozakadinan powaꞌa zii paabatan idi wuruꞌu kaimanaꞌoraz kakinaorii.

32 Aizii Judas naꞌiki Silas, prophetnaouz, ĩkakuwaapan naa ĩꞌati naꞌii. Tomunuꞌiki ĩkadakotinan ĩꞌati, ĩmaꞌozakadan ĩnyukunuu, maꞌozaka kizi ĩtaapan pamishidan Tominkaru. 33 Ĩnaꞌian zii ĩtuma atii kotuaꞌiki zaa, baꞌoran dono zii ĩkiwan. Ĩkiwan donoꞌo naa konaukii mishidainao dyuudan ĩdyaun powaa iti, wunao diꞌitiꞌi ĩiribannao, dyuudainaouz ĩdyaun. 34 [Mazan Silas, unaꞌian zii paꞌan.]‡ 35 Aizii Paul naꞌiki Barnabas naꞌii zii paꞌan ĩwaꞌakinan. Uruu idi baokopaꞌa naa mishidainao kida tuma ĩkaudinan naꞌii, ĩkakinaopan naꞌiki ĩkowaadapan naa Tominkaru paradan pidannao ati. Atii kotuaꞌiki zaa ĩnaꞌian mishidainao tuma.

Paul naꞌiki Barnabas buutaakapan

36 Uruu daunaꞌan, Paul kian Barnabas ati, “Wamako koshan ipai wiizai kida kawanaꞌati, wakowaadapa-kiziz Tominkaru paradan. Watukapa kizi naꞌapam naa mishidainao kida mashaapan.” 37 Uruu idi Barnabas naꞌakaꞌazon John Mark. 38 Mazan Paul aonaa unyukunuu naꞌapan, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa John Mark ipaian pakaudin-kizi utokon iti, ĩkakuwaatinan donoꞌoraz amazada kawanaꞌati kida. Pamphylia ii shaꞌatii uwaꞌakan ĩdyaun, upadantanuz naa powaa iti Jerusalem iti. 39 Uruu dikin ii tuukii ĩkashadaakapan, atii ĩbuutaakapan. Upuꞌu mazan Barnabas naꞌakan John Mark naꞌiki ĩmakon sariapa Cyprus iti. 40 Mazan Paul, uzaamata paꞌan Silas pamin-makon nii. Uruu dono mishidainao, wuruꞌu Antioch iainaouz toriinpan naa Tominkaru ati, marii kizi ukamunan-kidan Paul naꞌiki Silas. Uruu daunaꞌan ĩmakon naa. 41 Naꞌikiꞌi naa ĩmorowautapan ipai mishidainao wiizi kida kawanaꞌati, wuruꞌu Syria Baara an kidaꞌoraz atii Cilicia Baara ii aka. Ipai ĩmaꞌozakadan mishidainao.

16

Timothy makon
Paul naꞌiki Silas tuma

1 Naꞌikiꞌi naa koshan Paulnao dobatan atii Derbe iti, udaunaꞌan Lystra iti. Lystra ii kainaꞌa mishidaꞌo daonaiora mashaapan, Timothy kiaꞌo uꞌuu. Udaro Jewaba naꞌiki mishidaꞌo kapam oroo. Udaru, Greek paꞌan uruu. 2 Ipai mishidainao Lystra iainao naꞌiki Iconium iainao kida, kaiman paꞌidiwaru ĩparadan Timothy dauꞌan. 3 Paul naꞌakaꞌazon Timothy kakuwaapatinaꞌo nii patuma. Mazan ipai Jewnao mashaapainao naꞌii aitapanii Timothy daru aonaa Jew mani. Uruu idi Paul choota-kidan* Timothy kakinaorii kawanaꞌati Moses taaniaz Jewnao ati. 4 Uruu daunaꞌan ĩmakon naa naꞌiki ĩkakuwaapatinan naa mishidainao ati donoi kida kawanaꞌati. Kaiman-daun ĩkowaadan kakinaorii kida dauꞌan, tawuruꞌu Jerusalem iaꞌoraz apostlenao, naꞌiki choochi zowaunaanao aipaniaz ipai mishidainao kida izoꞌatin. 5 Uruu idi tuukii mishidainao maꞌozakadan pamishidan naꞌiki kadiman kapam ĩiribainan.

Paul dapada-kao Macedonia iti

6 Uruu daunaꞌan ĩmakon naa koshan. Mazan sariapa ĩdobatan Phrygia naꞌiki Galatia Baara an. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa Kaimanaꞌo Doronaa kashaapan ĩkakuwaapan Asia Baara ii aka. 7 Naꞌikiꞌo ĩdobatan atii ĩkaawan Mysia Baara sakadin-kizi iti. Naꞌikiꞌo ĩtiwaan pamakon Bithynia Baara iti. Mazan Kaimanaꞌo Doronaa, Jesus diꞌikiꞌo, mashaatan koshan ĩdyaun, aonaa turuu ĩkakuwaapan naꞌiiꞌaka. 8 Uruu idi ĩdobatan naa sariapa Mysia Baara an, atii ĩkaawan wiizai Troas iti, paran danoma iaꞌoraz. 9 Uruu marutan idaꞌa Paul tukapan pazandaꞌawun ii Macedonia san kadishitapan baza itinapu naꞌiki tuukii upishaan Paul marii kizi utaraukan pawiizi ati. Kaikapaꞌa wuruꞌu pidan kianuz: “Puwaꞌati daꞌatiꞌi Macedonia ati, tuukii waaipan pukaminkaꞌutan waunao!” 10 Paul kowaadan daunaꞌan pazandaꞌawun, uruꞌu naa waminziiwaꞌakan naa. Ushaꞌapanum kauꞌan waaitapa Tominkaru aipan wanaꞌakan Kaimanaꞌo Kuwai Macedonia Baara sannao diꞌiti.†

Lydia, Philippi sanaaba zaamatan Jesus panaobanaa nii

11 Wazaamatan daunaꞌan kanawa Troas iki, wamakon naa. Uruu dono wasookadin-kida-kao Samothrace ii. Baꞌoran kamoo wadobatan naa koshan atii wakaawan Neapolis iti, Macedonia Baara sakadin-kizi iaꞌoraz. 12 Udaunaꞌan wadobatan Macedonia Baara an wakidiba idaꞌan, atii wakaawan umanawunuꞌo donoi, Philipi iti. Naꞌiki uruu wiizai diꞌii, Rome ikiinao pidannao kazowautapaꞌo naꞌii. Iriba kamoo wanaꞌiipaꞌakan pidannao tuma.

13 Sookapa-karu Kamoon dono, wamakonkan donoi dawun ii, waꞌozi danoma itinapu. Waaipan watukapan naꞌiam Jewnao toriinpauzon. Waikoda zunnao kasabaꞌukinpan toriinpaꞌanainao Tominkaru ati. Uruu idi naꞌiaꞌa naa wasakanatan, naꞌiki wakakuwaapan naa ĩꞌati. 14 Kainaꞌa zunaaba abatapainao biiꞌi, Lydia kiaꞌo oꞌuu, Thyatira ikiꞌo owaꞌatin. Oroo selliipauzo kawinipinaꞌo kamicha mada kida. Naꞌiki oroo toriinpauzo Tominkaru ati. Uruu dono kaimanaiman Tominkaru daꞌatan onyukunuu, ozaamata kizi ipai wuruꞌu Paul kuwaa kidaz panyukunuu iti. 15 Naꞌiki uruu dono oroo, naꞌiki ipai pidannao mashaapainao otuma odapu ii chikaawunuinan. Ochikaawunuinan daunaꞌan, onaꞌakan waunao padapu iti. Okian waꞌati, “Õaipan usookadinankan õdapu ii. Umishidan an wuruꞌu õmishidanuz naa Naobanai Jesus, umakon nii õdapu iti,” okian. Atii mishi onaꞌapatan wanyukunuu. Uruu idi wamakon odapu iti.

Paulnao taraa-kao Philippi ii

16 Baudaꞌapa kamoo, wamakopan puꞌu toriinapa-kizai iti, waikodapan poitoruiaba. Oroo oiaꞌo doronai zaamatapanii. Uruu aipan ati oaitapa pakowaadapan kanomaꞌo nii shaꞌapan pidan ati diinaꞌitiꞌi. Dobata puraata oikodan panaobanaanao ati pakowaadapan idaꞌan naꞌapa kidaꞌo aimaakan. 17 Karikaonan odaꞌanapatinan waunao naꞌiki okadakoinpan kaikapaꞌa: “Diꞌoraz daonaioranaouꞌu, ĩnao mishiꞌoraz naꞌiki umanawunuꞌo Tominkaru poitorunao, ĩkowaadapan unao ati naꞌapam nii kazannaatin-karu oiaꞌo ai.” 18 Iriba kamoo wuruꞌu onaꞌapainapanuz wadawuꞌati atii Paul kashadinan. Sariapa utanawatinan oꞌidiꞌiti naꞌiki ukian oiaꞌo doronai ati, “Jesus Christ maꞌozakan idaꞌan õkian, pukodita oꞌidiꞌiki.” Sariapa mishi oiaꞌo doronai koditaꞌakan oꞌai.

19 Aizii onaobanaanao wuruꞌu kaiwaapainaouz oroo aitapaꞌakan naa wuruꞌu oiaꞌo doronai soꞌotaꞌaka-kaoaz naa oꞌai naꞌiki ĩaitapa aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa paikodan puraata oꞌidaꞌan. Uruu idi tuukii ĩtoꞌoran, sariapa ĩzaamatan Paul naꞌiki Silas, naꞌiki ĩkozootan naa ĩdyaun kootowapa-kizai iti. 20 Naꞌiki ĩdyuudan naa ĩkadishitan Rome ikiꞌo naobanainao kanaapu iti. Naꞌiaꞌa naa ĩkaakapaan ĩdyaun kaikapaꞌa: “Diꞌoraz daonaioranaouꞌu Jewnao. Aonaa ĩkaimanan, ĩtomapan dikauda kidaꞌo aimaakan ipai pidannao ati daꞌanaꞌa wawiizi an kida. 21 Ĩkowaadapan panaꞌa kidaꞌo kakinaorii wakakinaorinaa ai. Waunao Rome diꞌitiꞌo wazaamatinpan naꞌiki waizoꞌati ipai Rome iki kidaꞌo kakinaorii, uruu idi aonaa turuu wadaꞌanan wuruꞌu ĩnao kaduz kidaz,” ĩkiainan. 22 Udaunaꞌan ipai baokopa pidannao toꞌoraꞌakan naa Paulnao ati naꞌiki ĩzowiautapaꞌakan naa ĩdyaun. Sariapa naobanainao dyuudan soldyaanao zaamatan Paulnao, naꞌiki ĩdyuudan ĩkuzuuan ĩkamichan, naꞌiki marii kizi ĩbaꞌizii-kao tuukii. 23 Uruu idi soldyaanao baꞌizian ĩdyaun tuukii, tuukii. Uruu daunaꞌan ĩnaꞌakan naa ĩdyaun taraa-kizai iti, naꞌiki ĩdyuudan naa taraa-kizai taapiki taratan ĩdyaun naꞌiki udadarada kizi paniinom kaimanaiman. 24 Padyuuda-kao kawanaꞌati, taraa-kizai taapiki kabootan naa ĩdyaun taraa-kizai nazo iti, uzikonuꞌiaꞌo diꞌii umuudan ĩdyaun. Naꞌiaꞌa naa umuudan ĩtabaꞌu kida udaruꞌo naꞌiki kimishaꞌo atamun kida sakoda iti.

25 Tomun-zikon dono Paul naꞌiki Silas toriinpan naꞌiki ĩkunuitinan Tominkaru ati. Ipai baꞌoran taratapa-kariwainao pidannao abatapan ĩdyaun. 26 Udaunaꞌan mashaꞌapakiaka imiꞌi baara nakainaꞌakan tuukii, ipai unakaaꞌakan taraa-kizai dapunaa. Uruu idi sariapa taraa-kizai paniinomizinaa kida daꞌatinaꞌakan kaiman-daun. Naꞌiki ipai chain wuruꞌu taraa-kariwainao watudapa-kinao kidaz buzuutinaꞌakan. 27 Sariapa taraa-kizai taapiki pokodaꞌakan naa. Utukapa ipai paniinom kida daꞌatinapa paꞌidiwaru, tuukii utariaꞌakan naꞌiki uꞌitiiman ipaiꞌi naa taraapa-kariwainao kida kidoopaꞌakan. Uruu idi uzaamataꞌakan naa pamarian zaꞌabaꞌi uzowiinaꞌakaꞌazon naa. 28 Mazan Paul kadakoꞌokan uꞌati diiwaꞌo idaꞌan. “Aonaa puzowiinaꞌanaꞌa, kainaꞌa ipai daunuudaꞌu waunao!” ukian uꞌati.

29 Sariapa taraa-kizai taapiki dyuudan lamp naꞌaka-kao paꞌidaꞌati. Udaunaꞌan uwaꞌatin Paulnao idaꞌati panaka-nakaan biiꞌi, naꞌiki ukodoruꞌukan Paulnao kanaapu iti. 30 Udaunaꞌan ukodita-kidaꞌakan naa ĩdyaun. Naꞌiki sariapa upishaan ĩdyaun kaikapaꞌa. “Naꞌapa dii õshaꞌapatinan õkazannaatin-kinaa nii õꞌoian ai?”

31 Ĩdakoꞌatin uparadan kaikapaꞌa: “Pumishida Naobanai Jesus dauaꞌo kuwai, uruu idaꞌanaꞌo nii pugaru naꞌiki ipai pudapu iainao pidannao kazannaatinan.” 32 Udaunaꞌan Paul naꞌiki Silas kakuwaapan naa ĩkowaadan Kaimanaꞌo Kuwai Naobanai Jesus dauꞌu taraa-kizai taapiki ati, naꞌiki ipai pidannao mashaapainao kida udapu ii, ipai ĩabatan wuruꞌu kaimanaꞌoraz kuwai. 33 Naꞌapain uruu wamarutan idaꞌa taraa-kizai taapiki chikaan naa baꞌizi-daun kida Paulnao mada idaꞌa kidaꞌoraz. Uruu marutan idaꞌa ipai daunuudaꞌu ĩchikaawunuinan. 34 Udaunaꞌan taraa-kizai taapiki naꞌakan naa Paulnao padapu nazo iti naꞌiki utaan naa ĩwanyukunuu nii. Uruu dono tuukii taraa-kizai taapiki naꞌiki wuruꞌu udapu iainaouz pidannao konaukian pazaamatan idi Tominkaru panaobanaa nii.

35 Chaapiꞌikiꞌi naa Rome ikiꞌo naobanainao dyuudan naa paminkaꞌunao naꞌakan paparadan taraa-kizai taapiki diꞌiti kaikapaꞌa: “Pubuzuutaꞌa naa naꞌiki pukodita-kidaꞌa naa wuruꞌu daonaioranaouz naꞌiki marinaꞌa naa ĩmakon,” kiaꞌo wuruꞌu ĩdyuudanuz paparadan. 36 Parada-karu kowaada-kao daunaꞌan uꞌati ukian naa Paulnao ati, “Rome ikiꞌo naobanaanao dyuudan paparadan õꞌati diꞌoraz paminkaꞌunao idaꞌan. Ĩaipan naa õkodita-kidan unao taraa-kizai iki, aonaa kizi upatakaꞌuta-kao powaꞌa. Ukauꞌan umakoꞌo naa mashaudaꞌu diꞌikiꞌi,” ukian ĩꞌati.

37 Mazan Paul kian dyuuda-kariwainao pidannao ati, “Aonaa kanom ĩikodan dikaudaꞌo nii aimaakan washaꞌapatan. Waunao Rome diꞌitiꞌo kapam wazaamatinpan, ukauꞌan naꞌapaꞌo kapam waunao Rome sannao kawan. Mazan kandii nii mooko ĩbaꞌizii-kidan waunao madiwautapaka ipai pidannao awun zaꞌa? Naꞌiki kandii nii ĩkaboota-kidan waunao taraa-kizai iti? Aizii kandii nii ĩaipan padyuudan waunao mashaudaꞌu? Aonaa turuu ĩkodita-kidan waunao mashaudaꞌu. Marii mishiꞌoraiman ĩwaꞌatin daꞌatiꞌi ĩkodita-kidanaka kizi waunao.”

38 Udaunaꞌan dyuuda-kariwainao pidannao kiwan naa Rome ikiꞌo naobanainao diꞌiti. Aizii ĩkaawan naꞌiti ĩkowaadan naa ĩꞌati ipai Paulnao paradan. Aizii ĩabatan idi wuruꞌu Paulnao kianuz, Rome diꞌitiꞌo kapam ĩzaamatinpan, tuukii ĩtarian. 39 Uruu idi sariapa ĩwaꞌatin Paulnao idaꞌati naꞌiki ĩkian ĩꞌati, “Tuukii wanyukunuu kashaꞌoran waꞌantamikita-kidan idi unao kaikapaꞌa,” ĩkian. Udaunaꞌan ĩkodita-kidan naa Paulnao taraa-kizai nazo iki. Naꞌiki ĩkian ĩꞌati, “Aizii turuaꞌa naa umakon diꞌoraz donoi diꞌikiꞌi.” 40 Mazan Paul naꞌiki Silas makon sariapa Lydia dapu iti. Naꞌii zii ĩkakuwaapatinaꞌakan, ĩmaꞌozakadan mishidainao kida nyukunuu powaꞌa zii. Uruu daunaꞌan ĩmakon naa uruu donoi iki.

17

Paul kakuwaapan Thessalonica ii

1 Paul naꞌiki Silas dobatapaanan wiizai Amphipolis naꞌiki Apollonia ii aka, udaunaꞌan ĩkaawan naa Thessalonica ati. Naꞌii kainaꞌa synagogue Jewnao idiwau. 2-3 Paul kaduz umorotauzon synagogue iti. Uruu idi idikinauꞌu naa umorotan synagogue iti, Sookapa-karu Kamoon dono kida. Uruu dono Paul daꞌatan naꞌiki uaitaan naa ipai wuruꞌu saadinpaꞌoraz Tominkaru paradan, Christ dauaꞌoraz. Kaimanaiman ukowaadan ĩꞌati mishiꞌo wuruꞌu Christ patakaꞌuta-kaoaz naꞌiki uzowii-kaoaz, naꞌiki ukadishitanuzu pabaaranaa iki. “Ukauꞌan diꞌoraz Jesus õkowaadapaniaz uꞌati, uruu wuruꞌu Christ kii-kizaiz,” ukian ĩꞌati. 4 Pabiꞌi kida Jewnao tuukii ĩmishidan naꞌiki ĩnaꞌapata panyukunuu Paul kuwaa kida dauꞌati. Naꞌiki iriba Greeknao toriinpauzonao Tominkaru ati, mishidan kuwai Jesus dauꞌu, naꞌiki iriba kapam umanawun-tinpainao Greek-abanao mishidan.

5 Aizii Jewnao wuruꞌu mamishida-kainaouz Jesus, tuukii paꞌan ĩkishauzin Paulnao ati. Uruu idi ĩbaokopatan naa zoonzionao pidannao, wuruꞌu chiꞌikinauzonaouz dunapota karikaonan. Naꞌiki ĩtoꞌoradan ĩdyaun tuukii Paulnao ati. Sariapa mishi ĩtoꞌoraꞌakan mapidankiaka. Uruu idi ĩkadakoinaꞌakan naa tuukii, aonaa masakaudaꞌu mani atii ĩtoꞌoradan iriba pidannao. Udaunaꞌan ĩnaꞌakaꞌakan naa ĩdyaun sariapa Jason dapu iti. Ĩkaawan naꞌiti baupapa ĩshaazodaꞌakan Jason paniinomizi. Uruu ĩaipan naa pakodita-kidaꞌakan Paulnao ipai pidannao kanaapu iti. 6 Mazan aonaa ĩikodan ĩdyaun naꞌii, uruu idi ĩzaamataꞌakan naa kowas Jason naꞌiki baꞌoran mishidainao naꞌiainao utuma. Udaunaꞌan ĩkozootaꞌakan naa ĩdyaun atii wiizai zowaunaanao kanaapu iti. Ĩkaawan naꞌiti pakadakoinan tuma. Ĩkian, “Diꞌoraz pidannaouꞌu dikaudaapauzonao wiizai ipai amazada kawanaꞌati. Aizii kaawaꞌa naa ĩdyaun wawiizi ati, 7 naꞌiki kaiman Jason taapan ĩdyaun padapu ii. Aizii ĩnao tuukii ĩdikintapan tuubaruꞌo naobanai Caesar kakinaori. Ĩkian kainaꞌa baꞌoran king Jesus kiaꞌo uꞌuu.” 8 Sariapa naobanai-tinpainao kida naꞌiki naꞌiainao pidannao toꞌoraꞌakan tuukii, paabatan idi wuruꞌu naꞌapaꞌoraz parada-karu. 9 Uruu idi naobanainao kian Jasonnao ati, “Wamuudan nii unao soo utaan an zii ipai puraata wadakotan kawanaꞌati.” Ĩtaan daunaꞌan puraata ĩdakotan kawanaꞌati, uruu zii ĩmuuda-kao.

Paul kakuwaapan Berea ii

10 Aizii wamarutaꞌakan, uruꞌu naa mishidainao dyuudan Paul naꞌiki Silas makon Berea iti. Uruu idi ĩmakon, atii ĩkaawan naꞌiti. Naꞌapaꞌa naa koshan ĩmorotan naꞌii synagogue iti, Jewnao idiwauz, 11 naꞌiki ĩkakuwaapan naa Jewnao ati. Mazan tuukii paꞌan Jewnao wuruꞌu, Berea sannaouz aipan patominapa-kida-kao Thessalonica iainao ai. Uruu idi minziiwa ĩwaꞌatin ĩabataꞌazon idi kaimanaiman Paul kuwaa. Naꞌiki ipai kamoo ĩawunuutan saada-kariwaiz kida Tominkaru paradan, ĩtukapaꞌazon Paul naꞌiki Silas kuwaa mishiin naꞌiki ĩtukapaꞌazon unaꞌapan ukawanaꞌati. 12 Uruu dono iriba Jewnao mishidan kuwai Jesus dauꞌu, naꞌiki iriba Greeknao daonaioranao mishidan, naꞌiki iriba kapam umanawun kidaꞌo Greek-abanao mishidan ĩkuwaa. 13 Aizii Jewnao wuruꞌu Thessalonica sannaouz abatankan naa Paulnao kowaadapan koshan Tominkaru Paradan Berea ii, sariapa ĩmakon naꞌiti. Aizii ĩkaawan naꞌiti sariapa ĩtoꞌoradan pabiꞌi kida naꞌiainao pidannao. Uruu idi baokopa ĩtoꞌoradinan Paulnao ati. 14 Sariapa mishidainao wuruꞌu Berea sannaouz dyuudan pidannao waꞌanpaꞌanan Paul kadimanaꞌo idaꞌan paran danoma itinapu. Mazan Silas naꞌiki Timothy aonaa paꞌan ĩmakon. 15 Uruu idi Paul makon naa paminaudaꞌunao tuma, atii ĩkaawan Athens iti. Naꞌikiꞌi naa uminaudaꞌunao padantan powaa iti. Aizii ĩkaawan powaa iti ĩkowaadan naa Silas naꞌiki Timothy ati Paul aipan ĩmakon kadiman paꞌidiꞌiti.

Paul kakuwaapan Athens ii

16 Uruu idi Paul naꞌian naa uzaudapan Silas naꞌiki Timothy kaawan Athens iti. Mazan aonaa Paul nyukunuu kaimanan patukapan idi iriba manawun naꞌii toma-kariwainao paꞌidiwaru tominkarunao nii. 17 Naꞌiaꞌa naa koshan Paul morotan synagogue iti. Uruu idi ukakuwaapan kaimanaiman Jewnao ati, naꞌiki Gentilenao ati wuruꞌu toriinpauzonaouz Tominkaru ati. Naꞌiki ipai kamoo umakon pidannao dobaapauzo-kizi an. Naꞌii ukakuwaapan pidannao ati, dobatainao kida padazaba an. 18 Kainaꞌa pidannao diꞌitapauzonao panaꞌa kidaꞌo kuwai. Epicurean kiaꞌo ĩdakota-kao, baꞌorainao dakota-kao Stoic kii. Ĩnao kashadaakapan tuukii Paul tuma ukuwaa kida dauꞌan. Sariapa ĩkian kaikapaꞌa: “Naꞌapaꞌo dii kaiwuruꞌu pidan maaitapin-kaꞌo kuwaa kidaz kaikiniꞌi?” Baꞌorainao kian, “Utominapa-kidan pidannao baꞌoran kaduz tominkarunao dauaꞌo.” Ushaꞌapanum kauꞌan ĩnaꞌapan, Paul kakuwaapatinan idi Jesus dauꞌu, naꞌiki ukadishitan dauꞌu pamawaka-kizi iki. 19 Sariapa ĩnaꞌakan Paul pidannao diꞌiti, wuruꞌu tominpauzonao naꞌiki diꞌitapauzonaouz panaꞌa kidaꞌo kuwai. Areopagus iaꞌo wuruꞌu ĩbaokopatinpauzonuz. Naꞌiaꞌa naa ĩkian Paul ati, “Waaitapaꞌazon kanom dauaꞌo naꞌiki naꞌapaꞌoram manawun kuwai wuruꞌu paꞌinaa kidaꞌoraz, pukowaadapan. 20 Pabiꞌi kida pukuwaa, aonaa waabatauzon zii. Uruu idi waabataꞌazon powaꞌa naꞌiki waaitapaꞌazon naꞌapaꞌoram manawun wuruꞌu pukuwaa kidaz.” 21 (Ipai wuruꞌu Athens sannaouz naꞌiki baꞌorainao mashaapainao kida naꞌii, ĩmashaapan soo pakadakotin-kidan dauꞌu karikaonan paꞌinaa kidaꞌo parada-karu oo kuwai uruu ziꞌo uabata-kao.)

22 Uruu idi naꞌiaꞌa naa Paul kadishitan pidannao kasabaꞌukinpainao kanaapu iti. Naꞌiki ukian ĩꞌati, “Unao Athens sannao, mishi unao karikaonan daꞌi utoriinpauzon utominkarunnao ati. 23 Ushaꞌapanum kauꞌan ipai õchiꞌikaadanaan naꞌiki õawunuutan uwiizi. Kainaꞌa õtukapan iriba utoman altar kida utominkarunnao ati. Mazan kainaꞌa kapam õtukapan utomanii altar, kaikapaꞌa usaadinpan udaaraꞌa: Tominkaru Atiꞌo Aonaꞌoraz Uaitapauzo-kao. Mishi utoriinpauzonii Tominkaru ati wuruꞌu aonaꞌoraz uaitapauzo-kao. Aizii uruu Tominkaru dauaꞌo nii õkakuwaapan unao ati! 24 Uruu Tominkaru tomaꞌo ipai amazada naꞌiki utomanii ipai aimaakannao mashaapainao kida imiꞌi baara an. Uruu kazowautapanii ipai aimaakan aokazi ii naꞌiki imiꞌi baara an kidaꞌo. Aonaa umashaapan wuru idaꞌaꞌa pidan tomaniaz toriinapa-kizai nii. 25 Aonaa kanom uaipan pidannao ai, naꞌiki aonaa uaipan pakaminkaꞌuta-kao. Ushaꞌapanum kauꞌan uruu paꞌan taaꞌo kakupa-karu ipai pidannao ati, naꞌiki utaa ipai aimaakan ĩaiapanii kida.

26 “Kotuaꞌa naa Tominkaru toman baudaꞌapa daonaiora. Baudaꞌapaꞌo pidan diꞌiki pabiꞌinaaka kida pidannao tominan ipai wuruꞌu mashaapainao kidaz naa imiꞌi baara an. Patoman uaꞌii pidannao, ipai ubuutan amazada, uaitapanii naꞌapainim nii pataan naꞌiki uaitapa kanomanaouꞌo nii pamuuda uruu amazada kida idaꞌa. 27 Tominkaru toman pidannao naꞌiki ushaꞌapatan aimaakan ĩꞌati kaikapaꞌa. Uaipan idi tuukii ĩdorotan paugaru, ĩpishaadanaatan nii diꞌiiꞌakaꞌa atii panaadon naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii ĩikodanuzu. Aonaa Tominkaru munapon puꞌu mani ai. 28 Pidan kiauzon kawanaꞌati: ‘Uruu aipan atiꞌo wakakupan, wazikadinan naꞌiki wanizoinpan.’ Naꞌapa shaꞌatii unao iriban, aitaapauzo kiauzonuz, ‘Waunao naꞌapa udainao kapam.’

29 “Mishi Tominkaru dainao waunao, ukauꞌan waaitapa, aonaa wuru kawanuꞌo mani uruꞌu, toma-kariwai kidaz gold idi, silver idi oo kuba kida idi. 30 Kotuaꞌa naa aonaa Tominkaru shaꞌapatan pidannao, ĩshaꞌapaapan puꞌu naꞌapa kidaꞌo aimaakan. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa ĩaitapan uruu. Mazan aizii Tominkaru dyuudan naꞌiki uaipan ipai, ipai pidannao tanawatinan wuruꞌu aiaꞌa oii kidaꞌoraz aimaakan pashaꞌapaapan. 31 Ushaꞌapanum kauꞌan uaitapa naꞌiaꞌoram kamoo donoꞌo niꞌi naa ukootowapa-kidan ipai, ipai pidannao, mashaapainao wuru amazada baara an kidaꞌa. Kainaꞌaꞌa naa uzaamatanii pidan, kootowapa-kidaꞌo nii ĩdyaun sakitapa, ĩshaꞌapatan kawanaꞌati shaꞌapaꞌoram kida aimaakan. Umishiian pazaamatan wuruꞌu pidanaz, ukadishita-kidan idaꞌan uruu pamawaka-kizi iki,” ukian.

32 Aizii ĩabatankan Paul paradan mawakaꞌo kadishita-kida-kao dauꞌan, pabiꞌi kida pidannao tuukii ĩshaazootin-kidan Paul kuwaa. Mazan baꞌorainao kian uꞌati, “Waabataꞌazon powaꞌa zii kaiwuruꞌu pukuwaa kidaz.” 33 Uruu daunaꞌan, uipaian naa pakakuwaapan naꞌiki umakon naa wuru diꞌikiꞌi miitiniapa-kizaiz. 34 Mazan kainaꞌa pabiꞌi kida pidannao daꞌanan Paul, tuukii ĩmishidan paꞌan.

Kainaꞌa pidan mishidaꞌo Dionysius kiaꞌo uꞌuu. Uruu zaamatinpauzo wunao diꞌitiꞌi, tominpauzonao naꞌiki diꞌitapauzonaouz paꞌinaa kidaꞌo kuwai. Naꞌiki kainaꞌa zunaaba Damaris kiaꞌo oꞌuu. Oroo omishidan kapam, naꞌiki kainaꞌa kapam baꞌorainao kida mishidainao.

18

Paul kakuwaapan Corinth ii

1 Udaunaꞌan Paul dobatan naa Athens iki, naꞌiki umakon atii Corinth iti. 2 Aizii Corinth ii kainaꞌa pidan paudaiaro tuma, Aquila kiaꞌo uꞌuu, Pontus iaꞌo ushakatauzon, udaiaro uu Priscilla. Diikiꞌiꞌo zii ĩkaawaꞌakanuꞌu Italy iki. Ushaꞌapanum kauꞌan tuubaruꞌo naobanai Claudius dyuudan idi ipai Jewnao koditan Rome iki, donoi Italy iaꞌoraz. 3 Paul sookadinpan Aquilanao tuma. Ushaꞌapanum kauꞌan ĩkaudin-kizi soo ĩtomapan naꞌiki ĩkanoopan madai tent dapunaa kida nii, uruu kaduz dauaꞌo kapam Paul kaudinauzon. Uruu idi naꞌiaꞌa naa ukaudinan ĩtuma. 4 Aizii ipai Sookapa-karu Kamoon dono, Paul morotauzon naꞌiki ukakuwaapan ĩꞌati synagogue ii. Tuukii uaipan panaꞌapatan ĩnyukunuu pakuwaa dauꞌati. Uruu idi ukakuwaapan kaimanaiman Jewnao ati naꞌiki Greeknao ati kapam.

5 Aizii Silas naꞌiki Timothy kaawan daunaꞌan Macedonia iki, Paul kaudinan soo pakakuwaapatinan dauꞌaꞌa naa karikaonan. Kaimanaiman ukakuwaapan Jewnao ati Jesus dauꞌan. Ukian, “Mishiꞌo uruu Christ, Tominkaru kowaadauzoniaz padyuudan nii kazannaataꞌo nii ipai pidannao.” 6 Mazan aonaa ĩmishidaꞌazon, tuukii ĩdakoopan Paul kuwaa dikauda kidaꞌo idaꞌan. Uruu idi sariapa usoꞌotan pashooton, naꞌiki uziianuzu ĩkanaapu iti, naꞌiki ukian ĩꞌati, “Tominkaru patakaꞌutan dono unao uꞌoian dikin ii, uaipan atiꞌo wuruꞌu. Aonaa õgaru aipan atiꞌo mani. Mazan aizii õmuudan nii unao, naꞌiki õmakon niꞌi naa Gentilenao diꞌiti, ĩnao atiꞌo niꞌi naa paꞌan aizii õkakuwaapan.”

7 Udaunaꞌan umakon naa, usookadinaꞌanan Gentile dapu iti, Titius Justus kiaꞌo uꞌuu. Uruu toriinpauzo Tominkaru ati. Naꞌiki maonapaꞌo udapu synagogue dazabaꞌa. 8 Mazan kainaꞌa Jew, Crispus kiaꞌo uꞌuu. Uruu kazowautapaꞌo synagogue dapunaa. Uruu tuukii paꞌan umishidan Paul kuwaa Jesus dauaꞌo. Naꞌiki ipai pidannao, mashaapainao kida udapu ii, ĩmishida kapam wuruꞌu kuwai kidaz. Naꞌiki iriba kapam Corinth sannao abatan Paul kuwaa naꞌiki tuukii ĩmishidanuzu. Uruu idi ĩchikaawunuinan.

9 Baukapaiman, aiwakaꞌan Tominkaru paradan Paul ati, uzandaꞌawun ii. Kaikapaꞌa wuruꞌu kii-karuz uꞌati: “Manaꞌa putariaꞌanaꞌa, naꞌiki manaꞌa pusookadaꞌanaꞌa wuruꞌu pukakuwaapatinanuz pidannao ati. 10 Aonaꞌo nii õmuudapan pugaru, naꞌiki aonaꞌo nii kanom shaꞌapatan pugaru. Ushaꞌapanum kauꞌan diꞌoraz donoi idaꞌa kainaꞌa iriba õpidanannao.” 11 Uruu idi Paul naꞌian Corinth ii utominapa-kidan pidannao Tominkaru Paradan dauꞌu, baudaꞌapa wunu pazikon an powaꞌa.

12 Naꞌapainiꞌi naa Gallio zaamata-kao tuubaruꞌo naobanai nii pidannao ati, wuruꞌu mashaapainao kidaz ipai Achaia ii aka. Uruu dono Jewnao baokopatinan naꞌiki ĩzaamatan Paul. Udaunaꞌan ĩnaꞌakan naa uruu tuubaruꞌo naobanai kanaapu iti, marii kizi ukootowapa-kida-kao naꞌii. 13 Ĩkian Paul dauꞌan, “Diꞌoraz pidanaꞌa, uaipan papanaꞌadan pidannao nyukunuu, ĩtoriinapa kizi Tominkaru ati, panaꞌaꞌo wakakinaorinaa ai.”

14 Paul paradaꞌakaꞌazon padamata, upuꞌaꞌa naa mazan naobanai Gallio paradaꞌakan Jewnao ati. Ukian, “Diꞌoraz pidan shaꞌapatan an mani dikauda kidaꞌo aimaakan, minziiwa mani õabatapan ukuwaa. 15 Mazan õabatan kaiwuruꞌu, soo ukashadaakapan parada-karu dauꞌan, pidan uu dauꞌan, naꞌiki unao kakinaorinaa sodi kida dauꞌanaꞌo karikaonan. Marii unao sakitapadan uaipan ati wuruꞌu aimaakan kidaz. Õgaru aonaa turuu õkootowapatin-kidan pidan kaikapaꞌo dikin ii karikaonanuꞌu!” 16 Uruꞌu naa mazan uwaataꞌakan naa pidannao kootowapa-kizai iki. 17 Sariapa naꞌiainao Greeknao zaamataꞌakan naa Sosthenes, kazowautapauzo synagogue. Naꞌiki ĩbaꞌiziautapaꞌakan naa kowas uruu naꞌii, maonapa kootowapa-kizai paniinomizinaa idaꞌa. Mazan aonaa Gallio nyukunuupan wuruꞌu ĩbaꞌizimikipanuzu.

Paul kiwapaanan naa koshan
Antioch iti

18 Mazan upuꞌu Paul naꞌian zii kotuaꞌiki zaa Corinth ii, mishidainao tuma. Uruu daunaꞌan umakon naa udaruꞌo kanawa idaꞌan, makoꞌo Syria iti, Aquila naꞌiki Priscilla makoꞌo kapam kanawa idaꞌan. Cenchreae ikiꞌo wuruꞌu ĩzaamatanuz kanawa. Mazan pamakon uaꞌii Paul madii-kidaꞌakan pazowaud, paipaian idiꞌi naa wuruꞌu pakowaadauzoniaz pashaꞌapataꞌazon Tominkaru ati.* 19-21 Ephesus ii kanawa sannao mashaadinaꞌakan. Uruu idi naꞌii Paul maaratinaꞌakan zii kanawa diꞌiki. Aizii Priscilla naꞌiki Aquila naꞌiaꞌo niꞌi naa paꞌan ĩmaaratinan. Uruu idi naꞌii Paul miitiniipaꞌakan Jewnao tuma, synagogue ii. Tuukii padamata ĩaipan Paul naꞌiaꞌakan zii tomunuꞌiki zaa patuma, mazan aonaa Paul nyukunuu naꞌapan. Uruu idi ukian ĩꞌati, “Tominkaru aipan an õwaꞌatin daꞌatiꞌi, õwaꞌatin nii koshan unao idaꞌati,” ukian ĩꞌati. Naꞌiaꞌa naa paꞌan Priscilla naꞌiki odaiaru waꞌakinan. Aizii Paul udobatan naa koshan kanawa idaꞌan. 22 Naꞌikiꞌo umakon atii ukaawan Caesarea iti. Naꞌiaꞌa naa umaaratinan kanawa diꞌiki. Naꞌikiꞌi naa umakon pakidiba idaꞌan Jerusalem iti, utukapaꞌanan mishidainao.

Uruu daunaꞌan udobatan naa koshan atii ukaawan powaa iti Antioch iti. 23 Masakaudaꞌu unaꞌiaꞌakan, udaunaꞌan umakon naa koshan. Umakon ipai pakakuwaapatin-kizi kida amazada kawanaꞌati, Galatia Baara ii aka naꞌiki Phrygia Baara ii aka. Umaꞌozakadan ipai mishidainao nyukunuu naꞌiiꞌaka.

Apollos kakuwaapan Ephesus naꞌiki Corinth ii

24 Uruu dono Jew, Apollos kiaꞌo uꞌuu, Alexandria iaꞌo ushakatan, kaawan Ephesus ati. Uruu paraabaꞌo manawun pidan. Naꞌiki kaiman-daunuꞌo uaitapan saada-kariwaiz kida Tominkaru paradan. 25 Naꞌiki kaimanaiman kapam utominapa-kida-kao Naobanai Jesus kaduz kida dauꞌu. Uruu idi maꞌozaka ukakuwaapan naꞌiki kaiman utominapa-kidan pidannao Jesus dauꞌu, naꞌiki ushaꞌapaapanii kida dauꞌan. Mazan chikaawunuuapa-karu dauꞌu, uaitapa soo baudaꞌapa John chikaawunuupan dauꞌu karikaonan. 26 Mazan maꞌozaka ukakuwaapan Jewnao ati synagogue ii. Priscilla naꞌiki Aquila abata wuruꞌu ukakuwaapanuz. Uipaian daunaꞌan pakakuwaapan, sariapa ĩnaꞌakan uruu padapu iti. Naꞌiaꞌa naa ĩkakuwaapan uꞌati kaimanaiman uaitapa-kinaa nii powaꞌa zii naꞌapam Tominkaru aipan pamishida-kao.

27 Uruu daunaꞌan Apollos diꞌitinpan, ukakuwaapatinaꞌanaꞌazon Achaia iti. Uruu idi Ephesus ikiinao mishidainao kaminkaꞌutan Apollos, pasaadan idaꞌan kaarita baꞌoran mishidainao diꞌiti, Achaia iainaouz, marii kizi ĩdapaapan uruu ukaawan an. Aizii ukaawan daunaꞌan naꞌiti, kaiman mishi ukaminkaꞌutan mishidainao, wuruꞌu Tominkaru kamunanun idaꞌanaꞌoraz ĩzaamatan Jesus panaobanaa nii. 28 Naꞌiki maꞌozaka Apollos kashadaakapan Jewnao tuma naꞌii. Iribaꞌo pidannao abatapan puꞌu, utukapa-kidan ĩꞌati Tominkaru paradan diꞌiki, mishiꞌo wuruꞌu Jesus, uruu Christ.†

19

Paul kakuwaapan Ephesus ii

1 Aizii Apollos kakuwaapatinan puꞌu Corinth ii, Achaia Baara iaꞌoraz, Paul unaꞌian zii paꞌan baza antanapu Asia Baara an. Uwaꞌatin atii ukaawan Ephesus ati. Naꞌii uikodan mishidainao Jesus, 2 naꞌiki upishaan ĩdyaun kaikapaꞌa: “Kaimanaꞌo Doronaa morotanii unyukunuu iti umishidan dono?”

“Aonaa naꞌapainim zii waabatauzon Kaimanaꞌo Doronaa dauꞌan,” ĩkian uꞌati.

3 “Naꞌapaꞌoram mooko uchikaawunuu-kaoaz?” ukian ĩꞌati.

“Naꞌapa John Chikaawunuupauzon kawan, utominapa-kidan kawanaꞌati pidannao,” ĩkian.

4 “Mazan John chikaawunuuan pidannao tanawatinainaouꞌu naa paꞌoian ai, udyuudan idi ĩmishidan wuruꞌu kainaꞌikiꞌoraz uwaꞌatin padawuꞌati. Uruu Jesus, dauꞌanaꞌo wuruꞌu unaꞌapanuz,” ukian ĩꞌati.

5 Pidannao abatan idi uparadan naꞌapa, sariapa ĩchikaawunuu-kidinan Naobanai Jesus uu idaꞌan. 6 Uruu daunaꞌan Paul muudan naa pakaꞌu ĩꞌidaꞌa, sariapa Kaimanaꞌo Doronaa morotan ĩnyukunuu kida diꞌiti.* Naꞌiki ĩparadan naa baꞌoran kaduz parada-karu kida idaꞌan. Naꞌiki ĩkowaadan naa kuwai Tominkaru diꞌiki kidaꞌo. 7 Uikoda mani 12 wuruꞌu pidannaouz.

8 Idikinaudaꞌu kauzu Paul naꞌian, ukakuwaapatinan pidannao ati synagogue† ii. Uaipan idi ĩmishidan, maꞌozaka ukakuwaapan, naꞌiki kaimanaiman ukowaadan ĩꞌati wuruꞌu Tominkaru naobanai-tinapanuz dauꞌu. 9 Mazan kainaꞌa pabiꞌi kida pidannao dikintapa, aonaa ĩmishidaꞌazon Paul kuwaa. Naꞌiki iribaꞌo pidannao abatapan puꞌu dikauda sodi kida ĩparadan, wuru dauꞌanaꞌa daꞌanainaouz “Jesus Kaduz.” Uruu idi Paul naꞌakan mishidainao paꞌidiwaru patuma, tominpauzo-kizai dapunaa iti, Tyrannus idiwauz. 10 Naꞌiaꞌa naa utominapatin-kidan pidannao ipai kamoo, atii dyaꞌutam wunu. Uruu idi ipai, ipai pidannao, Jewnao naꞌiki Gentilenao, wuruꞌu mashaapainao kidaz Asia Baara ii aka abatan wuruꞌu Paul kowaadanii kidaz Tominkaru paradan, Naobanai Jesus dauꞌu kidaꞌoraz.

Sceva dainao tiwaan pasoꞌotan oiaꞌo doronainao Jesus uu idaꞌan

11 Tominkaru aipan ati Paul shaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan aonaꞌoraz pidan kaꞌiitan pashaꞌapatan. 12 Atii Paul linson, naꞌiki kamicha pishatapaꞌo umada, naꞌaka-kao karinainao diꞌiti, naꞌiki ĩpishata-kao uꞌidi sariapa ĩkakudan. Naꞌiki sariaapaꞌo nii kapam oiaꞌo doronainao koditan pidannao diꞌiki.

13 Kainaꞌa kapam pabiꞌi kida Jewnao, chiꞌikapan naꞌiki ĩsoꞌoopan oiaꞌo doronai kida pidannao ai. Sariapa ĩtamakapan ĩtiwaan kapam pasoꞌotan oiaꞌo doronai Naobanai Jesus uu idaꞌan. Ĩkian oiaꞌo doronai ati, “Wakian pukodita Jesus tawuruꞌu Paul kowaadapaniaz uu idaꞌan,” ĩkian. 14 Sceva dainao wuruꞌu naꞌapainpainaouz. Aizii wuruꞌu ĩdaru Jewnao faadaan zowaunaa uruu, 7 wuruꞌu udainaouz.

15 Mazan oiaꞌo doronai kian ĩꞌati, “Õaitapanii Jesus naꞌiki Paul. Mazan unao, aonaa õaitapan,” ukian. 16 Upuꞌaꞌa naa mazan pidan, wuruꞌu oiaꞌo doronai zaamatapaniaz, zakaꞌutinaꞌakan naa ĩdyaun naꞌiki uzoꞌii biꞌiaꞌakan naa ipai ĩdyaun tuukiaꞌo idaꞌan, ipai ĩmada izain, naꞌiki ipai kapam ukuzuuaꞌakan ĩkamichan kida ĩmada iki. Uruu idi ĩkidoopan naa udapu iki, naꞌiki pamada kaziwan biiꞌi, ĩdimaꞌakan naa uꞌai kadimanaꞌo idaꞌan. 17 Ipai Jewnao naꞌiki ipai Gentilenao, mashaapainao kidaz Ephesus ii abatan ipai wuruꞌu aimaakan shaꞌapanuz kaikapaꞌa. Uruu idi tuukii pidannao tarian, naꞌiki tuukii ĩdiꞌitinpan. Naꞌiki kaiman paꞌidiwaru pidannao paradan Naobanai Jesus dauꞌan. “Ei, maꞌozakaꞌo mishi manawun uruu,” ĩkian. 18 Uruu dono iriba mishidainao kowaadan ipai oii kidaꞌo pashaꞌapaapauzonii iribaꞌo pidannao abatapan puꞌu. 19 Baꞌorainao kida kowaadan naꞌapam pamarunao-tinpauzon. Mazan uruu dono ipai ĩnaꞌakan naa pamarunao-tinpan kaaritannaa kida. Uruu idi pidannao kanaapuꞌu ipai ĩkawaodan wuruꞌu pakaaritan kidaz. Aizii ĩaitaan ipai wuruꞌu kaarita kida winipinaaz, dobata, dobata, ubaokopatinan uikoda fifty thousand wiziꞌi kidaꞌo puraata.‡ 20 Aizii mishidainao tukapan idi maꞌozaka kuwai pishatan pidannao nyukunuu, powaꞌa zii ĩmaꞌozakadinan pakakuwaatinan dauꞌati. Uruu idi powaꞌa zii mishidainao iribainan.

Pidannao toꞌoradinan Ephesus ii

21 Aizii ipai wuruꞌu aimaakan kida shaꞌapan daunaꞌan kaikapaꞌa, Paul diꞌitinpan, naꞌiki uaipan pamorowautapan wiizai kawanaꞌati kida wuruꞌu Macedonia naꞌiki Achaia Baara ii aka kidaꞌoraz. Naꞌikiꞌo niꞌi naa uaitan padobatan atii Jerusalem iti. Paul kian, “Õkaawan daunaꞌan Jerusalem iti, õmakon nii naꞌiki õmorowautapaꞌanan nii kapam Rome iti.” 22 Uruu idi udyuudan pamin-kaudinannao, Timothy naꞌiki Erastus kiwiitan Macedonia iti. Aizii Paul unaꞌiaꞌakan zii paꞌan Ephesus ii, Asia iaꞌoraz.

23 Mazan uruu donoꞌo naa pidannao toꞌoradinan Ephesus ii tuukii manawun, ushaꞌapanum kauꞌan iribaꞌa naa ĩtukapan pidannao daꞌanan “Jesus Kaduz.” 24 Kainaꞌa pidan Ephesus ii, Demetrius kiaꞌo uꞌuu. Uruu tomapauzo iriba, iriba, tominkaruaba Artemis dapunaa dikin kida silver idi. Utomanuzu duusodi kidaꞌa. Naꞌapaꞌo idaꞌan dobata, dobata uikodan puraata paꞌati, naꞌiki pidannao ati, wuruꞌu kaudinainao kidaz utuma. 25 Uruu idi udapadan naꞌiki ubaokopatan ipai pidannao kaudinainao patuma naꞌiki baꞌorainao kida naꞌapaꞌo kapam ĩkaudinan ĩnao kawan. Naꞌiaꞌa naa ukian ipai ĩnao ati, “Õpaonarunao, aizii õparadaꞌazon uꞌati. Ipai unao uaitapa kanom kaduz wakaudin-kizi nii. Naꞌiki uaitapa dobata, dobata waikodan puraata watomanii kida idaꞌan. 26 Aizii utukapa, naꞌiki uabata ukinao idi naꞌapam Paul dikauda kian wuru dauꞌanaꞌa watomanii kidaz aimaakan. Ukian, ‘Wuruꞌu toma-kariwai kidaz tominkaru nii kaꞌui idiꞌoraz, mazanuꞌo karikaonan, aonaa mishiꞌo mani.’ Uruu idi ipaiꞌi naa unaꞌapatan daꞌainao pidannao nyukunuu, paparadan kawanaꞌati, atii ipai diꞌiiꞌakaꞌa Asia Baara kawanaꞌati kida, iribaꞌa naa ĩmishidan uparadan. 27 Aizii pidannao dakoopan niꞌi naa watomapanii kidaz. Naꞌiki umanawunuꞌoraz watominkarunuaba Artemis, odapu tukapa-kao niꞌi naa madiwautapa-kaꞌo nii karikaonan. Naꞌiki aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa pidannao dyautan oroo, atii naꞌapaꞌo niꞌi naa karikaonan omanyukunuuta-kao. Ipai unao, uaitapa ipai pidannao toriinpauzon oꞌati, daꞌaꞌa Ephesus an, naꞌiki ipai Asia Baara ii aka, naꞌiki ipai baꞌoran amazada kawanaꞌati kida.”

28 Aizii pidannao abatankan idi unaꞌapan, sariapa mishi ĩtoꞌoraꞌakan, naꞌiki ĩkadakoinaꞌakan naa diiwa, diiwa. “Maꞌozakaꞌo, naꞌiki umanawunuꞌo watominkaruaban Artemis, daꞌaꞌa Ephesus idaꞌa,” kiaꞌo wuruꞌu ĩkadakoinanuz. 29 Uruu idi iriba, iriba pidannao kadakoinan diiwaꞌo idaꞌan, ĩtoꞌoradinan naa mapidankiaka uruu wiizai diꞌiiꞌaka. Upuꞌaꞌa naa ĩikodaꞌakan Gaius naꞌiki Aristarchus. Sariapa ĩzaamatan ĩdyaun. Ĩnao Paul minaudaꞌunao Macedonia ikiꞌo ĩwaꞌatin. Ĩnaꞌakaꞌakan naa kowas ĩnao pidannao baokopainpauzo-kizi iti. 30 Tuukii padamata Paul makoꞌozon naꞌiti, pidannao kanaapu iti. Mazan aonaa mishidainao kashaapan umakon naꞌiti. 31 Kainaꞌiaꞌo kapam Paul paonarunao naꞌii, tuubaru kidainao pidannao. Ĩnao dyuudan paparadan uꞌidiꞌiti, aonaa kizi umakon pidannao baokopainapa-kizi iti. 32 Aizii naꞌiaꞌa naa pidannao toꞌoradinan tuukii, baꞌorainao kadakoinan panaꞌiti sodi kidaꞌa naa karikaonan, ushaꞌapanum kauꞌan, kainaꞌa pabiꞌi kida pidannao aonaa ĩaitapan kanom dauꞌatiꞌo manawun wuruꞌu pawaꞌatinuz. 33 Aizii Jewnao aipan idi pakazannaatinan, sariapa ĩzaamatan pabii iki Alexander paradaꞌo nii pidannao kanaapu iti, marii kizi ukowaadan ĩꞌati aonaa ipaiꞌo mani wuruꞌu Jewnao shaꞌapaapanuz aimaakan kaikapaꞌa. Soo Paul paꞌan wuruꞌu naꞌapainpaꞌoraz. Sariapa Alexander sawadan pakaꞌu, uaipan pidannao mashaadinan naꞌiki ĩabata kizi uparadan. 34 Aizii pidannao tukapankan naa uruu Jew, ipai baokopa ĩkadakoꞌokan patumaaka kaikapaꞌa: “Maꞌozakaꞌo, naꞌiki umanawunuꞌo watominkaruaban Artemis daꞌaꞌa Ephesus idaꞌa,” kiaꞌo wuruꞌu ĩkadakoinanuz atii tomunuꞌiki.

35 Upuꞌu mazan donoi zowaunaa kaawan ĩꞌidaꞌati, sariapa umashaatan wuruꞌu ĩkadakoinapanuz. Ukian ĩꞌati kaikapaꞌa: “Uabata õparadan Ephesus sannao. Ipai pidannao aitapan soo wawiizi Ephesus taapaꞌo wuruꞌu umanawunuꞌoraz tominkaruaba Artemis dapunaa. Naꞌiki ipai pidannao aitapan kainaꞌa kapam wataapan umanawunuꞌo kuba, oroo kawanuꞌoraz utoma-kao, tawuruꞌu waotauzoz aokazi iki. 36 Aonaa turuu pidan kashadan naꞌiki udakoopan watominkaruaban Artemis. Ukauꞌan usookadaꞌa naa wuruꞌu ukaikapainpanuzuꞌu. Manaꞌa ushaꞌapaapaꞌanaꞌa aimaakan madoronaa-daun. 37 Unao kaawa-kidanii wuruꞌu pidannaouz daꞌatiꞌi, ĩmashaꞌapatakan puꞌu dikaudaꞌo aimaakan, aonaa kanom ĩkoidapan watominkaruaban dapu iki, naꞌiki aonaa ĩdakoopan watominkaruaban dikaudaꞌo idaꞌan. 38 Aizii Demetrius naꞌiki ipai umin-kaudinannao, ĩkaakapaaꞌazon an pidannao, marii paꞌan ĩkaakapaan, naꞌiki ĩnaꞌakan ĩdyaun Rome ikiꞌo naobanai diꞌiti, naꞌii kizi ĩkootowapa-kida-kao, kootowapa-karu kamoon dono. 39 Aizii unao mani, kainaꞌa zii uparadaꞌazon aimaakan dauꞌan? Uparadaꞌazon an, marii uabata-kidan wuruꞌu uparadan kidaz, wuru diꞌiaꞌa kabaun toma-kariwaiz kawiiziinao miitiniapa-kizi nii. 40 Aizii diꞌi wuruꞌu washaꞌapatanuz aimaakan kaikapaꞌa, kichanaꞌiki-kiaꞌo wuruꞌu, watoꞌoradinan mapidankiaka manawun. Aizii Rome ikiꞌo naobanai abatan anaꞌa naa paꞌi wuruꞌu wadikaudainapanuz, sariaapaꞌo nii upishaa-kidan waunao kanom dikin iaꞌo wuruꞌu watoꞌoradinanuz kaikapaꞌa. Aonaꞌo nii waaitapan naꞌapam wakazannaatinan.” 41 Donoi zowaunaa ipaian daunaꞌan paparadan kaikapaꞌa, usookadaꞌakan naa miitiniapa-karu.

20

Paul morowautapankan donoꞌo Macedonia naꞌiki Achaia Baara ii

1 Pidannao sookadan daunaꞌan patoꞌorainpan, Paul dapada-kidan naꞌiki ubaokopatan naa ipai mishidainao. Uruu ukowaadinaꞌazon naa ĩꞌati, naꞌiki umaꞌozakadan ĩnyukunuu, maꞌozaka kizi kapam ĩtaapan pamishidan. Pazaamaakaꞌuan daunaꞌan mishidainao, umakon naa Macedonia iti. 2 Aizii pamakopa-kizi donoi kawanaꞌati kida, Paul maꞌozakadan pidannao nyukunuu pakowaadapan idaꞌan kaiman kidaꞌo kuwai ĩꞌati. Atii ukaawan Achaia Baara iti. 3 Idikinaudaꞌu kauzu unaꞌiaꞌakan. Udaunaꞌan uminziiwan naa koshan uruu umakoꞌozon naa atii Syria iti. Upuꞌu mazan pidannao kowaadan Paul ati, kainaꞌa Jewnao zaudapan uruu ĩaipan pazowianuzu. Uruu idi ukiwan powaꞌa an koshan Macedonia an. 4 Naꞌiki kaikapaudaꞌu pidannao makon utuma. Berea iki Sopater, Pyrrhus daniz; Thessalonica iki Aristarchus naꞌiki Secundus; Derbe iki Gaius; Asia Baara iki Tychicus naꞌiki Trophimus; naꞌiki Timothy mako kapam. 5 Ĩnaouꞌu naa kiwiita Troas iti, naꞌiaꞌo niꞌi naa ĩzaudapan waunao.* 6 Mawikiꞌinaꞌo Bread Nikauzo-kao Kamoon daunaꞌan, wamakon naa kapam kanawa idaꞌan Philippi iki. Atii bakaꞌiaudaꞌu kamoo daunaꞌan waikodan zii wairibannao Troas iaꞌa naa. Baudaꞌapa sondii wanaꞌiaꞌakan Troas ii.

Ubaukapan naa Paul morowautapan Troas ati

7 Saturday dono, kamoo tipitan daunaꞌan, ipai wabaokopatinan, waaroopaꞌazon idi baokopa, naꞌiki wanikaꞌazon idi bread wanyukunuitapa-kinaa nii Jesus mawakan waꞌati. Paul aitapan idi uwaꞌakaꞌazon mishidainao baꞌoran kamoo, ukakuwaapatinan ĩꞌati atii tomun-zikon diꞌiti. 8 Kabaun nazoo dokoaꞌo diꞌiaꞌo wuruꞌu wabaokopatinanuz, naꞌiki naꞌii iribaꞌo lamp kida maodapan. 9 Kainaꞌa paꞌinaꞌo zii daonaiora Eutychus kiaꞌo uꞌuu, usakanatapan windoo paawaꞌa. Aizii Paul kakuwaapatinan atii Eutychus daꞌawununun. Udaunaꞌan udaꞌawuꞌukan naa, atii mashaꞌapakiaka uwaotaꞌakan naa imiꞌi baara iti. Idikinaudaꞌuꞌo utaraꞌapaawatinpan paawa ikiꞌo wuruꞌu uwaotaꞌakanuz. Pidannao dokobatanuzu, mazan mawakaꞌakaꞌa naa uruu. 10 Mazan upuꞌu Paul kaawaꞌakan uꞌidaꞌati, naꞌiki udokobataꞌakan naazu. “Manaꞌa ukashaꞌoraꞌanaꞌa, kakudaꞌakaꞌa naa uruu powaa iti,” ukian ĩꞌati. 11 Uruu daunaꞌan ĩzaidan naa powaa iti kabaun nazo iti, uruꞌu naa ĩaroopan naa naꞌiki ĩnikan naa bread baokopa. Uruu daunaꞌan powaꞌa zii Paul kakuwaapatinan pidannao ati, atii wakankanaanin. Uruu kii uwaꞌakauzon ĩdyaun. 12 Aizii wuruꞌu waotaꞌoraz daonaiora, ukiwan naa padapu iti pairibannao tuma, aonaa ushaꞌapan. Aizii uiribannao kaiman ĩnyukunuu ĩkiwan.

Paul kowaadinan mishidainao ati Ephesus iainaouz

13 Troas iki pakidiba idaꞌan Paul makon Assos iti. Mazan waunao, kanawa idaꞌan paꞌan wamakon naꞌiti. Naꞌiaꞌo niꞌi naa Paul aitan paikodan waunao. 14 Atii naꞌapaꞌa naa mishi. Ukaawan daunaꞌan naꞌiti, upaidinan naa watuma kanawa zoꞌiti, naꞌikiꞌi naa wamakon atii wakaawan Mitylene iti. 15 Baꞌoran kamoo wadobatapaꞌakan wiizai dazaba an, Chios kiaꞌo uꞌuu. Baꞌoran kamoo idaꞌa wakaawan Samos iti. Baꞌoran kamoo wadobatan koshan atii wakaawan Miletus iti. 16 Aonaꞌa naa Paul aipan patomunuꞌikinpan Asia Baara an. Mazan kadimanaꞌa naa paꞌan uaipan pakaawan Jerusalem iti, Pentecost uaꞌii. Uruu idi aonaa umakon Ephesus iti. 17 Soo udyuuda-kidan paꞌan paparadan naꞌiti, marii kizi choochi zowaunaanao waꞌatin uꞌidaꞌati Miletus ati.

18 Aizii ĩkaawan daunaꞌan uꞌidaꞌati, ukian naa ĩꞌati, “Ipai unao utukapauzonii naꞌapam õkaudinan, naꞌiki utukapa naꞌapam õmashaapauzon kiwiin daꞌanaꞌa Asia Baara an kida. Õsakadan diꞌikiꞌo õkaudinan daꞌanaꞌa, atii diꞌi, uaitapa naꞌiki utukapa ipai õkaduz. 19 Õbaiatan biiꞌi tuukii kashaꞌoraꞌo, Jewnao dakotautan puꞌu pashaꞌapatan õgaru, mazan upuꞌu mashaa, naꞌiki minziiwa õshaꞌapatan õkaudin-kizi, õnyukunuu kashaꞌoran biiꞌi. Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru poitorun idi õgaru. 20 Naꞌiki aonaa kanom õdizapan naꞌiki õtaapa-kidan unao ai, ipai õkowaadan uꞌati kaiman kidaꞌo kakinaorii tawuru donoꞌo õkakuwaapatinan donoꞌoraz uꞌati, udapu ii kida, naꞌiki iribaꞌo pidan bii ii. 21 Aizii Jewnao ati naꞌiki Gentilenao ati naꞌapa paꞌidiwaru õparadan, õkakinaowan ĩdyaun tuukii, ĩtanawatin kiziꞌi naa paꞌoian ai Tominkaru idaꞌati, naꞌiki ĩzaamata kiziꞌi naa wanaobanaa Jesus Christ panyukunuu naobanaa nii.

22 “Mazan aizii õmakon niꞌi naa Jerusalem iti, õizoꞌatin nii Kaimanaꞌo Doronaa paradan. Aonaa õaitapan naꞌapam nii õshaꞌapata-kao naꞌii. 23 Ushaꞌapanum kauꞌan ipai donoi, õkakuwaatin-kizi kawanaꞌati, Kaimanaꞌo Doronaa kowaadan õꞌati, kainaꞌaꞌo nii dikaudaꞌo aimaakan shaꞌapan õꞌati, naꞌiki õtaraa-kida-kao nii naꞌii. 24 Mazan aonaa ushaꞌapan õzowii-kao. Kanom tuukiaꞌo õshaꞌapataꞌazon, õaipan paꞌan õipaian õkaudin-kizi wuruꞌu Naobanai Jesus dyuudaniaz õshaꞌapatan. Udyuudan õkowaadan Kaimanaꞌo Kuwai ipai pidannao ati, Tominkaru kaimanan naꞌiki ukamunanun dauꞌu.

25 “Aizii ipaiꞌi naa õkowaadan uꞌati Tominkaru naobanai-tinan dauꞌu. Aizii wuru daunaꞌanaꞌa, aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa utukapan õgaru. 26-27 Mazan aizii õkiaꞌazon unao ati, naꞌapainim unao oo baꞌorainao mawakan, pakawan paꞌoian biiꞌi zii, aonaa õgaru aipan atiꞌo mani wuruꞌu. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa kanom õdizapan unao ai. 28 Ukauꞌan uzaudinpaꞌa naa paꞌi kaiman kiziꞌi naa utaapan udoronaa, naꞌiki kaiman paꞌi kapam ukazannaatapa mishidainao wuruꞌu Kaimanaꞌo Doronaa taaniaz uawunuutapan nii. Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru zaamatanii wuruꞌu ĩnaouz paꞌidiwau nii pauDani izain idaꞌan naꞌiki umawakan idaꞌan. 29 Õaitapa diꞌi õwaꞌakan daunaꞌan unao, kainiꞌikiꞌo nii pidannao kaawan ubii ati, ĩmariidan nii naꞌiki ĩpozawaabiꞌii-kidan nii unao atii ĩtanawatin-kidan nii unao umishidan ai Jesus. Ĩkaawan nii maꞌozaka, naꞌapaꞌo nii toꞌorabaꞌo baudokoru pozawaabiꞌii-kidan kawan kaznizonao atii uzowian ĩdyaun. 30 Naꞌiki kainaꞌaꞌo nii kapam pidannao unao bii ikiꞌo, ĩmariidan nii naꞌiki ĩbuutan nii pabiꞌi kida mishidainao paꞌidaꞌati. 31 Ukauꞌan uzaudinpaꞌa naa paꞌi, unyukunuitapa naꞌapam õtominapa-kidan unao, õbaiatan biiꞌi kashaꞌoraꞌo naꞌiki toꞌora-karu biiꞌi. Mazan upuꞌu õkakinaotan ipai unao, wakanadan puꞌu naꞌiki aiwakaꞌan kida atii idikinaudaꞌu wunu.

32 “Aizii õwaꞌakan niꞌi naa unao Tominkaru kaꞌu idaꞌa. Uruꞌo nii kazannaatapa unao. Naꞌiki õwaꞌakan Kaimanaꞌo Kuwai utuma, Tominkaru kamunanun dauaꞌo, uruu kidaꞌo nii maꞌozakadapa unyukunuu. Naꞌiki uruu kida kuwai idaꞌanaꞌo nii uikodan kaimanaꞌo manawun aimaakan, wuruꞌu Tominkaru aipaniaz pataan diinaꞌitiꞌi ipai pidannao ati, ubuutaniinaouz paꞌati.

33 “Ipai unao, utukapa naꞌiki uaitapa õkaduz, aonaa naꞌapainim õnaꞌazootapan wuruꞌu konaunam kidaꞌoraz pidannao kamichan, oo wuruꞌu ĩtaapanii kidaz gold oo silver. 34 Aonaa õnaꞌazootapan ushaꞌapauz, mazan utukapa naꞌapam õkaudinan dadara õkaꞌu idaꞌan, õikoda-kinaa nii aimaakan õmashaapa-kinaa nii, naꞌiki õmin-kaudinannao atiꞌo nii kapam. 35 Õmashaapan idaꞌan kaikapaꞌa, naꞌiki õkaudinan idaꞌan dadara, õtominapa-kidan unao. Naꞌapa kizi ukaudinan, naꞌiki ukaminkaꞌuta kizi kapam pidannao, wuruꞌu aonaꞌoraz manawun ĩkaꞌiitan pakaudinan. Karikaonan kizi kapam unyukunuitapan tawuruꞌu Naobanai Jesus kiauzonuz: ‘konaukiaꞌo nii pidan minziiwaꞌoraz utaan aimaakan baꞌoran pidan ati, aimaakan taa-kao ai paꞌati.’ ”

36 Paipaian daunaꞌan pakadakoinpan, Paul kodoruꞌukan naa pakakinaotaniinao tuma. Naꞌiki ĩtoriinpan naa Tominkaru ati. 37 Uruu daunaꞌan Paul kowaadinan naa, ipai ĩdokobatan uruu, ĩzaadan naa mazan uꞌati. 38 Ĩnyukunuu kashaꞌoran tuukii ushaꞌapanum kauꞌan “Aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa utukapan õgaru,” ukian idi ĩꞌati. Udaunaꞌan ĩwaꞌanpankan naa uruu, atii kanawa diꞌii.

21

Paul makon naa Jerusalem iti

1 Wazaamaakaꞌuan daunaꞌan mishidainao zowaunaanao, wamakoꞌokan naa udaruꞌo kanawa idaꞌan. Naꞌikiꞌo wamakon sariapa Cos iti. Baꞌoran kamoo wadobatan naa koshan, Rhodes ii wakaawaꞌakan, naꞌikiꞌi naa wamakon atii wakaawan Patara iti. 2 Naꞌiaꞌa naa wazaamatan baꞌoran kanawa tuꞌuz makoꞌo Phoenicia iti, Syria iaꞌoraz. Wapaidinan daunaꞌan, wamakon naa koshan. 3 Maonapa wadobatan paran baoko aꞌo katonaru Cyprus danoma an, waꞌashabaron antanapu wataapanuzu. Wamakon atii wakaawan Tyre iti, Syria iaꞌoraz. Naꞌii wamaaratinaꞌakan zii kanawa diꞌiki. Ushaꞌapanum kauꞌan naꞌiaꞌo nii zii kanawa wazoo kida maaraa-kao. 4 Uruu wiizai diꞌii, waikoda mishidainao Jesus. Uruu idi baudaꞌapa sondii wanaꞌiaꞌakan ĩtuma, kanawa sannao tomunuꞌikinpan kawanaꞌati. Uruu dono Kaimanaꞌo Doronaa kowaada-kidan mishidainao ati, naꞌapam nii Paul shaꞌapata-kao Jerusalem ii. Uruu idi tuukii ĩmashaatanuzu, aonaa kizi umakon naꞌiti. 5 Mazan naꞌapainiꞌo niꞌi naa wadobatan kamoon aita-kao. Uruu idi wamakon naa koshan kanawa diꞌiti. Ipai mishidainao, paudaiaro naꞌiki paudainao tuma kida ĩdaꞌanan waunao atii paran danoma iti. Naꞌiaꞌa naa paran danoma ii wakodoruꞌukan baokopa naꞌiki watoriinpan naa Tominkaru ati. 6 Ĩzaamaakaꞌuan daunaꞌan waunao, wapaidinan naa kanawa zoꞌiti. Aizii mishidainao, ĩkiwan naa kapam padapu iti kida.

7 Naꞌikiꞌi naa koshan wadobatan, atii Ptolemais ii kanawa mashaadinan. Uruu idi naꞌii wamorowautapaꞌakan mishidainao kida diꞌii. 8 Baꞌoran kamoo wadobatan, atii wakaawan Caesarea iti, wasookadinan Philip dapu ii. Uruu Philip kowaadapauzoz Kaimanaꞌo Kuwai Jesus dauꞌu pidannao ati. Naꞌiki uruu tawuruꞌu zaamata-kariwaiz Jerusalem ii, 7 shaꞌatii ĩzaamata-kao buutaꞌo nii wanyukunui patumaaka kida.* 9 Kainaꞌa 4 Philip dainao zunnao, aonaꞌo zii ĩkaudaiarun kida. Ĩnao prophetiabanao.† 10 Aizii dobata zaa kamoo wanaꞌaꞌakan daunaꞌan, uruꞌu naa prophet, Agabus kiaꞌo uꞌuu, kaawan Judea Baara iki. 11 Ukaawan waꞌidaꞌati, sariapa usoꞌotan Paul zadawu ukonon iki, naꞌiki uwatudan patabaꞌu, naꞌiki paanoba uzadawu idi. Ukian, “Kaimanaꞌo Doronaa kian, kaikapaꞌo nii Jewnao watudan wuruꞌu kazadawuꞌoraz Jerusalem ii, naꞌiki ĩtaan niizu Gentilenao ati.”

12 Aizii waabatan idi kaikapaꞌa parada-karuꞌu, tuukii waunao naꞌiki baꞌorainao kida tiwaan pamashaatan Paul, aonaa padamata wataapadan umakon Jerusalem iti. 13 Mazan ukian, “Kandii nii uzaadan õdauꞌati kaikapaꞌa, ukashaꞌoradaꞌazon õnyukunuu? Õwatuda-kao an oo õzowii-kao an naꞌii, Naobanai Jesus dikin ii, aonaa ushaꞌapan, mazan upuꞌaꞌo nii õmakon,” ukian. 14 Atii aonaa wakaꞌiitan wamashaatanuz. Uruu idi wakian uꞌati, “Marii mooko pushaꞌapata-kao Tominkaru aipan kawanaꞌati.”

15 Uruu daunaꞌan waminziiwan naa, naꞌiki wamakon naa Jerusalem iti wakidiba idaꞌan. 16 Pabiꞌi kida mishidainao Caesarea iki mako kapam watuma. Uruu idi baokopaꞌa naa wamakon, atii wakaawan Jerusalem iti. Ĩnaouꞌu naa naꞌaka waunao Mnason dapu iti, wasookapaꞌazoo-kizi iti. Uruu kotuaꞌo uwaꞌatin Cyprus iki, naꞌiki kotuaꞌoraꞌa naa paꞌan uzaamatan Jesus panaobanaa nii. 17 Wakaawan dono Jerusalem iti tuukii mishidainao konaukii-kidan waunao.

Paul morowautapan James diꞌiti

18 Baꞌoran kamoo Paul makon baokopa watuma, utukapaꞌanan James. Wakaawan naꞌiti, waikoda ipai choochi zowaunaanao naꞌii. 19 Uruu idi tuukii Paul konaukii-kidan ĩdyaun. Udaunaꞌan ukowaadan naa ĩꞌati ipai aimaakan Tominkaru shaꞌapatanii kida Gentilenao ati, pakaudinan dono ĩbii ii aka.

20 Ipai wuruꞌu abatainaouz Paul kuwaa, tuukii ĩkonaukian. “Kaimanaꞌo manawun mishi pugaru,” ĩkian Tominkaru ati. Udaunaꞌan ĩkian Paul ati. “Waꞌinawuzu Paul, mishi putukapa naꞌapam iriba, iriba Jewnao ipai amazada kawanaꞌati mishidan naa naobanai Jesus. Mazan ĩnao, tuukii ĩmarainpan naꞌiki ĩizoꞌatin tawuruꞌu Moses kakinaori kidaz. 21 Aizii kainaꞌa ĩabatan dikauda kidaꞌo parada-karu pudauꞌu. Ĩabatan putominapa-kidan naꞌiki pukakinaotan Jewnao wuruꞌu mashaapainaouz Gentilenao wiizi ii aka kida, aonaꞌa naa kaikin puaipan ĩshaꞌapatinan Moses kakinaori kida kawanaꞌati. Naꞌiki aonaꞌa naa kaikin puaipan ĩchoota-kidan‡ paudani daonaioranao, Moses kakinaori kawanaꞌati, naꞌiki aonaꞌa naa kaikin puaipan wuru shaꞌapata-kaoaꞌa waunao Jewnao kaduz kidaz. 22 Masakaudaꞌu daunaꞌan, ĩabatan niꞌi naa wuruꞌu pukaawanuz. Aizii mani, naꞌapam nii washaꞌapatinan? 23 Wadiꞌitinpan kaikapaꞌa, waaipan pushaꞌapatinan waparadan kawanaꞌati. Kainaꞌa 4 daonaioranao kowaadauzo pamishiaꞌazon paparadan Tominkaru ati.§ Kainaꞌaꞌa naa ĩdyaun kaidaꞌaꞌa, ĩipaiaꞌa naa pashaꞌapatan wuruꞌu ĩkowaadauzoniaz pashaꞌapataꞌazon. 24 Ukauꞌan turuu pumakon baokopa ĩtuma, puchikainaꞌan kizi ĩtuma Tominkaru ati, Jewnao kakinaori kawanaꞌati. Naꞌiki pukowaada kiziꞌi naa pugaruꞌo nii kawinipinaata uzainao ĩtaan nii faadaanao ati. Ĩipaian daunaꞌan pachikainan, ĩsokozoo-kao niꞌi naa ĩtukapa-kida-kinaa niꞌi naa pamishian paparadan Tominkaru ati. Uruu idaꞌanaꞌo nii Jewnao tukapan aonaa mishiꞌo mani wuruꞌu pumashaatanuz pidannao shaꞌapatan aimaakan wakakinaorinaa ai. Ushaꞌapanum kauꞌan, pugaru naꞌapa kapam pushaꞌapatan wuruꞌu wakakinaorinaa aiapanii kidaz ushaꞌapata-kao.

25 “Mazan Gentilenao ati, wuruꞌu mishidainaouznaa, waunao choochi zowaunaanao saadaniꞌi naa paꞌan wakaaritan ĩꞌati, naꞌiki wataa ĩꞌati idikinaudaꞌu karikaonan kakinaorii waaipaniaz ĩizoꞌatin. Kaikapaꞌa wuruꞌu wakianuz wakaaritan idaꞌa: ‘Aonaa unikaꞌanaꞌa wanyukunui taa-kariwaiz baꞌoran kaduz tominkarunao ati. Naꞌiki aonaa unikaꞌanaꞌa izai, naꞌiki aimaakan dunaa wuruꞌu dyukuruuta-kariwaiz uzowii-kao. Naꞌiki aonaa ukashaapaꞌanaꞌa daonaiora naꞌiki zun kiaapaakan pamamazidakan puꞌu,’ ” kiaꞌo wuruꞌu ĩkianuz Paul ati.

26 Baꞌoran kamoo naꞌapaꞌa naa Paul shaꞌapatinan padyuuda-kao kawanaꞌati. Unaꞌakan naa wuruꞌu daonaioranaouz, naꞌiki naꞌiaꞌa naa ĩchikainan utuma Moses kakinaori dyuudauzon kawanaꞌati. Uruu daunaꞌan Paul makon Tominkaru Dapu iti, ukowaadankan naa faadaanao ati 7 kamoo idaꞌa ĩipaian niꞌi naa pachikainan Tominkaru ati. Uruu donoꞌo niꞌi naa uzainao kawaoda-kao ĩkawanaꞌati kida.

Paul zaamata-kao
Tominkaru Dapu ii

27 Mazan 7 kamoo ĩshaꞌapaapan wuruꞌu pashaꞌapaapanii kidaz, naꞌiki ĩipaian puꞌaꞌa naa kapam. Upuꞌu Jewnao waꞌatiinao Asia iki, tukapan Paul Tominkaru Dapu ii. Sariapa ĩkimudan naꞌiki ĩtoꞌoradan pidannao kasabaꞌukinpainao naꞌii. Unaꞌapan puꞌu ĩzaamataꞌakan naa Paul, 28 naꞌiki ĩkadakoinan naa kaikapaꞌa: “Unao Israelitenao, ukaminkaꞌuta wazaamatan diꞌoraz pidanaꞌa. Uruu tawuruꞌu chiꞌikapaꞌoraz ipai amazada kawanaꞌati, dakoopaꞌitaꞌoraz Israelitenao, naꞌiki dakoopaꞌo wakakinaorinaa Moses taauzonii kidaz waꞌati, naꞌiki udakoopan kapam wuruꞌu diꞌoraz Tominkaru Dapuꞌu. Aizii diꞌi, ukaniribaa-kidan Tominkaru Dapu, unaꞌakan idi Gentilenao unazo ati.” 29 (Ĩtoꞌoran naꞌapa ushaꞌapanum kauꞌan ĩtukapanii Trophimus, Ephesus san, Paul tuma donoi ii. Ĩꞌitiiman mani kainaꞌa Paul morota-kidan uruu patuma Tominkaru Dapu iti.)

30 Uruu dono tuukii, tuukii pidannao toꞌoradinan uruu wiizai diꞌii. Ĩdiman naa diꞌiki kidaꞌa kasabaꞌu, kasabaꞌuan Tominkaru Dapu iti. Ĩmorotan sariapa ĩzaamatan Paul, naꞌiki ĩkozootaꞌakan naazu Tominkaru Dapu iki. Udaunaꞌan ĩtarataꞌakan naa paniinom. 31 Aizii wuruꞌu pidannaouz, ĩaipan naa pazowiaꞌakan uruu. Upuꞌu mazan parada-karu kaawan Rome ikiꞌo soldyaanao zowaunaa idaꞌati. Kaikapaꞌa wuruꞌu parada-karu dyuuda-kaoaz: “Ipai, ipai pidannao toꞌoradinan kai Jerusalem ii, tuukiaꞌo kaiwuruꞌu ĩtoꞌoradinanuz.” 32 Soldyaanao zowaunaa abatankan idi naꞌapaꞌo kuwai, sariapa unaꞌakan soldyaanao, panaobanaanao tuma kida. Kadimanaꞌo idaꞌan ĩmakoꞌokan naa pidannao toꞌoradinainao diꞌiti. Aizii pidannao tukapankan soldyaanao zowaunaa, pasoldyaannao tuma, sariapa ĩsookadaꞌakan pazowiautapan Paul.

33 Soldyaanao zowaunaa kaawan naꞌiti, sariapa uzaamatan Paul ĩꞌai. Udaunaꞌan udyuudan naa uwatuda-kao dyaꞌutamtinpaꞌo chain idi. Naꞌiki upishaan naa pidannao kaikapaꞌa: “Kanom kaduz wuruꞌu diꞌoraz pidanaꞌa? Kanom mooko ushaꞌapata?” 34 Mazan panaꞌa sodi kida pidannao kadakoinan. Baꞌorainao kian, “uruu kaikapaꞌoraꞌa,” baꞌorainao kian, “kaikapaꞌo uruꞌu.” Atii aonaa soldyaanao zowaunaa aitapan kanom dikin iaꞌo wuruꞌu ĩtoꞌoradinanuz uꞌati. Uruu idi udyuudan naa Paul naꞌaka-kao soldyaanao mashaapa-kizi nazo iti. 35 Mazan ĩmorotan uaꞌii kabaun nazo iti, pozai idaꞌa zii, uruꞌu naa soldyaanao sawataꞌakan naa Paul, ushaꞌapanum kauꞌan tuukiaꞌa naa manawun pidannao toꞌoradinan. 36 Ĩwaꞌatin baokopa udawuꞌati kasabaꞌu, kasabaꞌuan, pakadakoinan tuma. “Uzowii uruu, uzowii uruu,” kiaꞌo wuruꞌu ĩkadakoinanuz.

Paul kakuwaapan naa padauꞌu

37 Soldyaanao kaawa-kidaꞌanan puꞌaꞌa naa uruu padapu nazo iti. Sariapa Paul kian soldyaanao zowaunaa ati Greek idaꞌan, “Turuu õparadan puꞌati?”

“Kaa! Puaitapanii shaꞌa Greek?” ukian Paul ati. 38 “Õꞌitiiman shaa pugaru Egypt san, tawuruꞌu tomaꞌoraz mizaataaka-karu diikiꞌi zaꞌa Rome ikiinao tuma, naꞌiki taazata-kidaꞌoraz 4000 zowii-mikinao pidannao mapidantakaꞌo amazada diꞌiti.”

39 “Aonaa. Õgaru Jew, Tarsus iaꞌo õshakatan, umanawunuꞌoraz manawun wiizai Cilicia Baara ii. Pukashaapa shoman õparadan pidannao ati,” Paul kian.

40 “Kaiman, turuu puparadan,” ukian. Pozai paawa iaꞌa naa Paul kadishitan naꞌiki usawadan pakaꞌu, pidannao mashaada-kizi. Sariapa mishi pidannao mashaadaꞌakan. Udaunaꞌan uparadan naa Jewnao ati ĩparadan Hebrew idaꞌan.

22

1 Kaikapaꞌa wuruꞌu ukianuz ĩꞌati: “Õiribannao Jewnao, uabata õparadan, õkowaadaꞌazon uꞌati, aonaa mishiꞌo mani wuruꞌu aimaakan uabataniaz õdauꞌu,” ukian ĩꞌati. 2 Ĩabatan idi Paul paradan Hebrew idaꞌan, powaꞌa zii ĩmashaadaꞌakan. Uruꞌu naa ukian ĩꞌati: 3 “Õgaru Jew, õshakatan Tarsus ii, Cilicia Baara iaꞌoraz. Mazan õdyaupain daꞌaꞌa, Jerusalemiꞌi. Gamaliel tominapa-kidauzonii õgaru, naꞌiki kaimanaiman ukakinaotan õgaru, õizoꞌati kizi ipai Tominkaru kakinaori wuruꞌu wadokozu-daunnao atiꞌoraz utaa-kao kida. Uruu idi tuukii õizoꞌatin wuruꞌu kakinaorii kidaz, naꞌiki tuukii õtaainan Tominkaru ati kapam, naꞌapa unao kawan. 4 Õgaru, õzowiapa-kidauzonii naꞌiki õantamikitauzonii pidannao, wuruꞌu daꞌanpainaouz Jesus Kaduz. Naꞌiki õwatuda-kidauzonii naꞌiki õkaboota-kidauzonii taraa-kizai iti zunnao naꞌiki daonaioranao. 5 Umanawunuꞌo Faadaa naꞌiki ipai kootowapa-kidauzonao pidannao aitapa kaiman-daun wuruꞌu õshaꞌapatauzonuz aimaakan kida naꞌapa. Ĩnao turuu ĩkowaadan unao ati mishiꞌo kaiwuruꞌu õparadanuz. Ushaꞌapanum kauꞌan õgaru idaꞌanaꞌo ĩdyuudauzon pasaadanii kaarita kida Damascus iainao Jewnao atiꞌo. Ĩkowaadan pakaaritan idaꞌa õwaꞌatin, õzaamataꞌanan pidannao mishidainaouz Jesus. Udaunaꞌan õnaꞌaka kizi ĩdyaun watudinapa Jerusalem ati, marii kizi kazowautapainao Jewnao antamikitan ĩdyaun.

Paul kowaadan naꞌapam pazaamatan Jesus panaobanaa nii

(Acts 9:1-19; 26:12-18)

6 “Uruu dono õmakopaanan puꞌu Damascus iti, sakitapa kamoo õmaonapatan naa naꞌiti, mazan mashaꞌapakiaka doko ikiꞌo kanadaꞌo manawun kanadapaꞌakan õgaru. 7 Sariapa õwaotaꞌakan imiꞌi baara iti. Naꞌiki õabata parada-karu kian õꞌati, ‘Saul! Saul! Kandii nii puantamikitan õgaru?’

8 “ ‘Naobanai, kanom pugaru?’ õkian.

“ ‘Õgaru Jesus, Nazareth ikiꞌoraz, õgaru wuruꞌu puantamikitaniaz,’ ukian õꞌati. 9 Pidannao, wuruꞌu õtumainaouz, ĩtukapa kapam wuruꞌu kanadaꞌoraz. Mazan aonaa paꞌan ĩabatan wuruꞌu parada-karuz õꞌati.

10 “Uruu idi õpishaanuzu kaikapaꞌa: ‘Õnaobanaa, kanom puaipan õshaꞌapata?’

“Naobanai kian, ‘Pukadishita, naꞌiki pumako Damascus iti. Naꞌiaꞌo nii ipai ukowaada-kao puꞌati, naꞌapam nii Tominkaru aipan pushaꞌapatinan.’ 11 Amazada kanadan idi manawun, sariapa uꞌishadaꞌakan õawun. Naꞌiki aonaꞌa naa kanom õtukapan. Uruu idi õminaudaꞌunao kaꞌutan naa õgaru Damascus iti.

12 “Aizii naꞌii kainaꞌa pidan Ananias kiaꞌo uꞌuu. Uruu mishidaꞌo Tominkaru, naꞌiki izoꞌatiꞌo ipai kakinaorii wuruꞌu taa-kariwai kidaz waꞌati. Naꞌiki ipai naꞌiainao Jewnao naudapan uruu. 13 Uruu kaawan õꞌidaꞌati. Ukian õꞌati, ‘Õꞌinawuzu Saul, marii putukapan koshan!’ Sariapa mishi õawun saabainaꞌakan naꞌiki kaiman õtukapaꞌakan uruu.

14 “Udaunaꞌan ukian õꞌati, ‘Tominkaru, wuruꞌu wadokozu-daunnao mishidaniaz, uzaamatan pugaru, utukapa-kidaꞌazon idi puꞌati kanom uaiapanii pushaꞌapatan paꞌati. Naꞌiki uaipan idi kapam putukapan wuruꞌu kaimanaꞌoraz manawun papoitoru. Naꞌiki uaipan puabatan uparadan udako iki manawun. 15 Ukauꞌan pugaruꞌo niꞌi naa kakuwaapatin udauꞌu, naꞌiki naꞌakaꞌo nii uparadan. Pukowaadan nii ipai pidannao ati, ipai wuruꞌu putukapaniaz naꞌiki puabatanii kidaz aimaakan. 16 Aizii kanom zii puzaudapan? Kadiman naa, puchikaawunuin kiziꞌi naa, naꞌiki puparadaꞌa naa Naobanai ati kai, marii kizi uchikaan ipai puꞌoian puꞌai,’ ukian õꞌati.”

Paul zaamata-kao kakuwaapatinaꞌo nii Gentilenao ati

17-18 Uruu daunaꞌan õwaꞌatin naa Jerusalem ati. Naꞌiaꞌa naa õmorotan Tominkaru Dapu iti õtoriinpaꞌanan uꞌati. Õtoriinapatinan puꞌu õtukapan Naobanai. Ukian õꞌati, “Puminziiwa kadiman, pumako kizi Jerusalem iki, kai, kai. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaꞌo nii daꞌainao pidannao mishidaꞌazon pukuwaa õdauꞌu.”

19 Mazan õkian, “Naobanai, ipai ĩnao, ĩaitapanii õgaru kaimanaiman. Ĩaitapanii wuruꞌu õmakouzonuz synagogue kawanaꞌati kida, õzaamataꞌanan ipai pidannao mishidainao kidaz pugaru. Udaunaꞌan õtaraa-kidan naꞌiki õbaꞌizii-kidan daꞌi ĩdyaun. 20 Aizii tawuruꞌu Stephen, kakuwaapatinauzoz pudauꞌu, uruu zowii-kao dono, naꞌiaꞌo kapam õgaru. Patumaakaꞌo õnyukunuu zowii-mikinao tuma. Õgaru taapanii ĩchaakitan kida ĩzowian dono Stephen paboori kuba kida idi.”

21 Mazan Naobanai kian, “Pumako diꞌikiꞌi, õdyuudan nii pugaru munapo Gentilenao diꞌiti.”

22 Mashaa pidannao abatapan Paul kadakotinan. Mazan aizii ĩabatankan ukowaadan wuruꞌu padyuuda-kaoaz Gentilenao diꞌiti, sariapa ĩkadakoinaꞌakan diiwaꞌo idaꞌan. “Unaꞌaka uruu diꞌikiꞌi! Marii uzowii-kao! Aonaa turuu utaapa-kao kakupa,” ĩkiainan. 23 Ĩtoꞌoran naꞌiki ĩkadakoinan tuukii. Uruu idi ĩkaboowan pashooton kida doko iti, baꞌorainao kida kaboowan imiꞌi doko iti kapam. 24 Sariapa soldyaanao zowaunaa dyuudan Paul naꞌaka-kao soldyaanao mashaapa-kizi nazo iti. Naꞌiki udyuudan naa pasoldyaannao baꞌiziinuzu, marii kizi ukowaadan ĩꞌati, kanom dikin iaꞌo manawun wuruꞌu Jewnao toꞌoradinanuz uꞌati kaikapaꞌa. 25 Uruu idi ĩdodowan naa Paul naꞌiki ĩbaꞌiziaꞌazon naazu. Mazan upuꞌu Paul kian soldyaanao zowaunaa ati, wuruꞌu maonapaꞌoraz ukadishitapan udazabaꞌa, “Puaitapanii Rome diꞌitiꞌo õꞌuu saadinpan? Naꞌapa dii Rome ikiꞌo kakinaorii kiauzon, ukashaapa mani õbaꞌizii-kao madiwautapaka, õmakootowapa-kida-kanao puꞌu?”

26 Aizii soldyaanao zowaunaa abatan idi wuruꞌu Paul naꞌapanuz, sariapa umakon pazowaunaa diꞌiti, naꞌiki ukian uꞌati, “Naꞌapam nii pushaꞌapatinan aizii? Tawuruꞌu pidan pudyuudaniaz baꞌizii-kao, Rome diꞌitiꞌo uꞌuu saadinpan.”

27 Uruu idi soldyaanao zowaunaa waꞌatin Paul idaꞌati, naꞌiki ukian uꞌati, “Pukowaada õꞌati, mishiꞌo Rome diꞌitiꞌo puꞌuu saadinpan?”

“Oo,” ukian uꞌati.

28 Soldyaanao zowaunaa kian Paul ati, “Õgaru õsaada-kidan õꞌuu Rome diꞌiti, õkawinipinaatan idi dobata puraata wiizai zowaunaanao ati.”

“Mazan õgaru, õꞌuu saadinan Rome diꞌiti õshakatan diꞌikiꞌo,” Paul kian uꞌati.

29 Sariapa soldyaanao, wuruꞌu baꞌiziaꞌazoinaouz Paul, munapodinaꞌakan uꞌai. Naꞌiki soldyaanao zowaunaa, tuukii utariaꞌakan, uabatan idi kanom kaduz wuruꞌu Paul, naꞌiki uwatuda-kidan idi kapamazu chain idi.

Paul kootowapa-kida-kao

30 Tuukii soldyaanao zowaunaa aipan paaitapan kanom dauꞌanaꞌo wuruꞌu Jewnao toꞌorainapanuz Paul ati. Baꞌoran kamoo udyuudan naa Paul, buzuuta-kao. Naꞌiki udyuudan naa kapam faadaanao zowaunaanao naꞌiki ipai kootowapa-kidauzonao pidannao baokopatinan. Udaunaꞌan unaꞌakan naa Paul ĩꞌidiꞌiti, naꞌiki udyuudan naa ukadishitan ĩkanaapu iti.

23

1 Uruu idi Paul awunuupaꞌakan sakitapa kootowapa-kidauzonao pidannao diꞌiti. Naꞌiki ukian ĩꞌati, “Õꞌinawuzunao, karikaonan õmashaapan kaiman Tominkaru ati, naꞌiki õaitapa aonaa kanom oiaꞌo nii aimaakan õshaꞌapatan, baꞌazootin-kidaꞌo nii õgaru. Õmashaapa kaiman atii kai.” 2 Sariapa Umanawunuꞌo Faadaa, Ananias kiaꞌo uꞌuu, dyuudan Paul dazaba iainao pidannao taꞌikan uruu padako idaꞌati. 3 Sariapa Paul kian uꞌati, “Pugaru kaniribaꞌo kabaun daarazi kawanuꞌo, zichida-kariwaiz barakaꞌo idi. Mishiꞌoraiman pudakoꞌo nii paꞌan Tominkaru taꞌika. Pusakanatapan diꞌi, putiwaa-kidapan õgaru, kakinaorii aipan kawanaꞌati. Mazan upuꞌu zii pudikintapan wuruꞌu kakinaoriiz pudyuudan idaꞌan wunao taꞌikan õdakoꞌo.”

4 Pidannao maonapainao Paul dazabaꞌa kian uꞌati, “Kandii nii puparadan arawu ati kaikapaꞌa, Tominkaru zaamataniaz Umanawunuꞌo Faadaa nii?”

5 Paul kian, “Õꞌinawuzunao, kashaꞌora õꞌati õnaꞌapan, aonaa paꞌan õaitapan Umanawunuꞌo Faadaa uruu. Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru paradan kian, ‘Manaꞌa udakoopaꞌanaꞌa pidan kazowautapaꞌo unao.’ ”

6-8 Sariapa Paul diꞌitapan wuruꞌu kootowapa-kidauzonaouz pidannao. Pabiꞌi kida utukapa kainaꞌa zaamatinpainao Sadduceenao diꞌiti, kainaꞌa kapam utukapan zaamatinpainao Phariseenao diꞌiti. (Sadduceenao, aonaa ĩmishidan pidan kadishitan nii pamawaka-kizi iki. Naꞌiki aonaa ĩmishidan angel kainaꞌan, naꞌiki aonaa kapam ĩmishidan doronai kainaꞌan. Mazan Phariseenao ipai paꞌan ĩmishidan wuruꞌu naꞌapa kidaꞌoraz.) Uruu idi Paul kian diiwaꞌo idaꞌan, “Õꞌinawuzunao, õgaru Pharisee naꞌapa õdarunao kawan. Õkootowapa-kida-kao, naꞌiki õkadishita-kida-kao unao kanaapuꞌu, õmishidan idi kadishitaꞌo nii mawakainao diinaꞌitiꞌi.” Aizii ĩabatankan wuruꞌu Paul naꞌapanuz, sariapa Phariseenao naꞌiki Sadduceenao kashadaakapan tuukii. Uruu idi ĩkadakowaakapan naa atii ĩbuutaakapan. 9 Naꞌiki powaꞌa zii pidannao diwadan pakadakowaakapan. Kainaꞌa tiichaapauzonao Moses kakinaori dauꞌu, zaamatinpainaouz Phariseenao diꞌiti, ĩnao kadishitan naꞌiki maꞌozaka ĩparadan Paul dauꞌan. “Aonaa kanom waikodan dikaudaꞌo nii arawu shaꞌapatanuꞌu. Panaadon mishiꞌo doronai oo angel paradan uꞌati,” ĩkian. 10 Mazan kichanaꞌiki-kiaꞌa naa manawun ĩkashadaakapan. Uruu idi soldyaanao zowaunaa dyuudan naa pasoldyaannao makon pidannao bii iti, ĩkazata kizi Paul ĩꞌai, marii kizi ĩnaꞌakan uruu soldyaanao dapunaa nazoo iti.

11 Uruu wamarutan idaꞌa Tominkaru paradan Paul ati uzandaꞌawun ii. “Manaꞌa putariaꞌanaꞌa. Ipai wuruꞌu pukowaadaniaz pidannao ati õdauꞌan daꞌanaꞌa Jerusalem an, ipai õaipan kapam pukowaadanuz Rome ii aka,” ukian uꞌati.

Pidannao dakotan pazowian Paul

12 Baꞌoran chaapiꞌiki, pabiꞌi kida Jewnao baokopatinan naꞌiki ĩkadakotinan. Uruu dono ĩbaudaꞌapatan panyukunuu naꞌiki ĩtaan paparadan Tominkaru ati. Ĩkian, “Aonaꞌo nii wanikan wawanyukunuu naꞌiki aonaꞌo nii watuzan wariwun, atii wazowian daunaꞌan zii Paul. Marii Tominkaru patakaꞌutan waunao wamazowiikan an Paul.” 13 Uwazoota 40 daonaioranao baokopatinan, wuruꞌu naꞌapatainaouz panyukunuu. 14 Ĩnao waꞌatin faadaanao zowaunaanao idaꞌati, naꞌiki Jewnao zowaunaanao idaꞌati. Ĩkian ĩꞌati, “Waunao, wakiinii Tominkaru ati aonaꞌo nii wanikan wawanyukunuu, naꞌiki aonaꞌo nii watuzan wariwun atii wazowian daunaꞌan zii Paul. 15 Uruu idi waaipan ipai unao dyuuda-kidan uparadan soldyaanao zowaunaa diꞌiti. Umariida kizi uruu, marii kizi udyuudan Paul unao idaꞌati. Ukii kizi uꞌati. ‘Waabataꞌazon powaꞌa zii kanom niꞌo manawun wuruꞌu Paul zaamatapa-kaoaz.’ Aizii waunao, wadizinpan niꞌi naa, wazowian nii uruu ukaawan uaꞌii daꞌatiꞌi unao idaꞌati,” ĩkian.

16 Mazan Paul chaonain abata ipai wuruꞌu ĩkadakotinanuz. Uruu idi sariapa umakon soldyaanao dapunaa iti, ukowaadankan Paul ati wuruꞌu ĩparadan kidaz ĩzowiaꞌazoonuz uruu. 17 Sariapa Paul dapadan baudaꞌapa soldyaanao zowaunaa, naꞌiki ukian uꞌati, “Punaꞌaka wuruꞌu diꞌoraz daonaioraꞌa unao zowaunaa diꞌiti, kainaꞌa ukakuwaapaꞌazon uꞌati.” 18 Uruu idi soldyaanao zowaunaa naꞌakan naazu pazowaunaa diꞌiti, naꞌiki ukian uꞌati, “Paul, taraapa-kariwaiz, dyuudan õnaꞌakan diꞌoraz daonaioraꞌa puꞌidaꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌa ukakuwaapaꞌazon puꞌati.”

19 Sariapa soldyaanao zowaunaa naꞌakaꞌakan wuruꞌu daonaioraz panaꞌitinapu pidannao ai. Naꞌiaꞌa naa upishaan uruu kaikapaꞌa: “Naꞌapaꞌoram wuruꞌu pukakuwaapaꞌazoonuz õꞌati?”

20 Ukian naobanai ati, “Kainaꞌa Jewnao baokopainpan, pazowaunaanao tuma, ipai ĩnaꞌapatan panyukunuu ĩaipan pamariidan pugaru. Uruu idi kainiꞌikiꞌo nii ĩdyuudan paparadan puꞌidaꞌati, ĩaipan pudyuudan Paul waikanaꞌan Jewnao kootowapa-kizi dapunaa iti. Ĩkian nii puꞌati, ‘Kootowapa-kidauzonao pidannao aitapaꞌazon powaꞌa zii kanom niꞌo manawun wuruꞌu Paul zaamata-kaoaz.’ 21 Mazan manaꞌa paꞌi pumishidaꞌanaꞌa ĩparadan, aonaa pudyuudaꞌanaꞌa Paul ĩꞌidiꞌiti. Ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌaꞌo nii Jewnao dizinpan ĩzowiaꞌazoonuzu ukaawa-kida-kao uaꞌii. Uwazootanii 40 daonaioranao wuruꞌu dizinaꞌazoinaouz. Ipai ĩnao, ĩtaan paparadan Tominkaru ati. Ĩkian, ‘Aonaꞌo nii wanikan wawanyukunuu naꞌiki aonaꞌo nii watuzan wariwun atii wazowian daunaꞌan zii Paul.’ Taaꞌazoꞌo naa kainaꞌiki ĩdyaun, soo pugaruꞌu naa ĩzaudapan, ĩabataꞌazon naꞌapam pukian.”

22 Udaunaꞌan soldyaanao zowaunaa kian daonaiora ati, “Manaꞌa paꞌi pukowaadaꞌanaꞌa pidan ati wuruꞌu pukakuwaapanuz õꞌati.” Udaunaꞌan udyuudaꞌakan naa ukiwan powaa iti.

Paul dyuuda-kao
naobanai Felix diꞌiti

23 Uruu daunaꞌan soldyaanao zowaunaa, dapada-kidan dyaꞌutam pasoldyaannao naobanaanao, naꞌiki ukian ĩꞌati, “Udyuuda 200 soldyaanao minziiwan, ĩmako kizi Caesarea iti aizii 9 oꞌclock, aiwakaꞌan. Naꞌiki marii 70 soldyaanao makon kapam kawaro barau an kida. Naꞌiki marii powaꞌa zii 200 soldyaanao makon kapam pachipararin zaꞌabaꞌi kida tuma. 24 Naꞌiki uminziiwa-kida paꞌi kapam Paul kawaronnao nii. Kaiman mazan paꞌi õaipan unaꞌakan uruu, aonaa õaipan ushaꞌapata-kao, kaiman õaipan ukaawa-kidan uruu naobanai Felix diꞌiti, wiizainao zowaunaaz,” ukian ĩꞌati. 25 Udaunaꞌan utaan naa ĩꞌati pasaadanii kaarita naobanai Felix diꞌitiꞌoraz. Kaikapaꞌa wuruꞌu usaadaniaz:

26 “Diꞌoraz kaarita õgaru Claudius Lysias diꞌikiꞌo. Pugaru umanawunuꞌo naobanai Felix atiꞌo. Tuukii õnaubaan pugaru õkaaritan idaꞌan. 27 Jewnao zaamatan wuruꞌu diꞌoraz daonaioraꞌa, naꞌiki maonapaꞌoraꞌanaꞌa padamata ĩzowianuzu. Õabatan idi uꞌuu saadinpan Rome diꞌiti, sariapa õkazannaatan uruu õsoldyaannao tuma.

28 “Õaitapaꞌazon kanom dikin iaꞌo wuruꞌu ĩtoꞌoradinanuz uꞌati, uruu idi õnaꞌakan uruu Jewnao kootowapa-kidauzonao pidannao diꞌiti. 29 Naꞌapainiꞌi naa õabatan wuruꞌu ĩtoꞌoranuz uꞌati soo pakakinaorinaa sodi kida dauꞌanaꞌo karikaonan. Aonaa turuu pidan zowii-kao oo taraa-kao, soo naꞌapaꞌo dikin ii karikaonan. 30 Mazan ukowaada-kao idi õꞌati ĩzowiaꞌazon naa uruu, sariapa õdyuudan uruu puꞌidiꞌiti kadimanaꞌo idaꞌan. Naꞌiki õdyuuda Jewnao kowaadan puꞌati, kanom dikin iaꞌo oo kanom wuruꞌu ushaꞌapataniaz, ĩtoꞌora-kinaaz uꞌati. Uruu kaduz. Atii baꞌoran dono.”

31 Naꞌapaꞌa naa mishi soldyaanao naꞌakan Paul padyuuda-kao kawanaꞌati. Atii ĩkaawa-kidanuzu aiwakaꞌan wiizai Antipatris iti. 32 Baꞌoran chaapiꞌiki, soldyaanao, wuruꞌu pakidiba idaꞌan kidainaouz, ĩpadantan naa powaa iti pawaꞌati-kizi iki, atii padapunaa diꞌiti. Mazan kawaro barau an kidainaouz, ĩnaouꞌu naa paꞌan dobata Paul tuma, 33 atii ĩkaawan Caesarea iti. Naꞌiaꞌa naa ĩtaan kaarita naobanai Felix ati. Naꞌiki ĩtaan naa kapam Paul uꞌati. 34 Uipaian daunaꞌan paaitaan wuruꞌu kaaritaz, uruꞌu naa upishaan Paul, naꞌikiꞌoram amazada diꞌikiꞌo uwaꞌatin. Ukowaadan pawaꞌatin wiizai Cilicia Baara iaꞌo diꞌiki. 35 Uruu idi ukian Paul ati, “Õzaudapan nii zii wuruꞌu zowiaꞌazoinaouz pugaru kaawan. Õabatan daunaꞌan naꞌapam ĩkian pudauꞌan, uruu õaitapan niꞌi naa naꞌapam õshaꞌapatan pugaru.” Uruu idi udyuudan naa soldyaanao taratan Paul, umanawunuꞌo kabaun diꞌii, naobanai Herod tomauzoniaz, naꞌiki ĩawunuutapa-kizi uruu naꞌii.

24

Jewnao kaakapaan Paul Felix ati

1 Aizii bakaꞌiaudaꞌu kamoo daunaꞌan, Ananias, Umanawunuꞌo Faadaa makon naa Caesarea iti kazowautapainao Jewnao tuma naꞌiki lawyer* tuma, Tertullas kiaꞌo uꞌuu. Ĩnao makon naa naobanai Felix diꞌiti ĩkaakapaaꞌanan Paul uꞌati. 2 Ĩkaawan naꞌiti, udaunaꞌan Paul naꞌaka-kaoaꞌa naa ĩꞌidaꞌati. Naꞌiaꞌa naa Tertullas kaakapaan naa uruu kaikapaꞌa:

“Õnaobanaa Felix, pugaru umanawunuꞌo naobanai. Konaukii pidannao mashaapan pukazowautapan idi wawiizi kaiman. Naꞌiki ipai pusakitapadan waꞌati wuruꞌu aimaakan kida kasharutapaꞌoraz waunao wawiizi idaꞌa. 3 Uruu idi kaiman pidannao nyukunuu puꞌati ipai wiizai kawanaꞌati pukazowautapanii kidaz. 4 Aonaa õmashaatapaꞌazon pugaru tomunuꞌiki manawun, mazan õaipan puabatan waparadan masakaudaꞌu. 5 Diꞌoraz daonaioraꞌa aonaa ukaimanan, kichanaꞌiki-kiaꞌo uruu. Ipai, ipai amazada kawanaꞌati ukimudautan naꞌiki utoꞌorataaka-kidan Jewnao. Naꞌiki uruu kazowautapaꞌo Nazareth san pidanannao. 6 Naꞌiki uaipan kapam pakaniribaa-kidan Tominkaru Dapu pawazootapan idaꞌan kakinaorii. Uruu dikin iaꞌo wazaamatanuzu. [Wakootowapa-kidaꞌazoo nii padamata uruu wakakinaorinaa kawanaꞌati, 7 mazan Lysias, soldyaanao zowaunaa kaawan, sariapa unaꞌakan uruu waꞌai. 8 Naꞌiki ukian kanom kaakapaaꞌazon an Paul, marii uwaꞌatin puꞌidaꞌati.]† Aushaa, pupishaa mooko uruu, puabatan nii kanom dikin iaꞌo wuruꞌu watoꞌoranuz uꞌati.” 9 Ipai wuruꞌu abatapainaouz Jewnao, naꞌapa ĩnyukunuu uparadan kawanaꞌati. “Mishiꞌo kaiwuruꞌu uparadanuz,” ĩkian.

Paul kazannaatinan
Felix kanaapuꞌu

10 Uruu idi naobanai Felix sawadan pakaꞌu Paul diꞌiti. “Pugaruꞌu naa parada aizii,” ukian. Sariapa Paul kian naobanai ati, “Õaitapa kotuaꞌo mishi pukazowautapan wairibannao Jewnao, ipai wuru idaꞌaꞌa amazada ĩwiizaitapaniaz. Pugaru puaitapanii ipai ĩkaduz. Uruu idi tuukii õkonaukian, ushaꞌapanum kauꞌan aizii õkakuwaapan nii puꞌati. 11 Aizii diꞌi 12 kamoo dobatan õkaawan daunaꞌan Jerusalem iti, õtoriinpaꞌanan idi Tominkaru ati. Turuu pupishaan pidannao pumishidaꞌazon an. 12 Aonaa Jewnao ikodauzon õkashadakowaakapan pidan tuma Tominkaru Dapu ii, naꞌiki aonaa naꞌiam zii ĩikodan õtoꞌorataaka-kidan pidannao synagogue ii oo pawiizi an kida. 13 Ukauꞌan aonaa mishiꞌo mani kaiwuruꞌu ĩparadanuz. Aonaa kanom ĩikodan pamishii-kinaa nii kaiwuruꞌu ĩkaakapaanuz õgaru puꞌati. 14 Mazan õkowaadan nii puꞌati aimaakan õshaꞌapatauzonii. Mishi karikaonan õtoriinpauzon wadarunnao Tominkarun ati, soo Jesus tominapa-kidan kawanaꞌati. Mazan ĩkian panaꞌitiꞌo karikaonan wuruꞌu naꞌapaꞌoraz. Mazan ipai õmishidan wuruꞌu kakinaorii Tominkaru taaniaz Moses ati. Naꞌiki ipai õmishidan wuruꞌu Tominkaru prophetinnao saadauzonii kidaz. 15 Naꞌapa õmishidan Tominkaru, wunao mishidan kawanuꞌu diinaouzuꞌu, naꞌiki õmishida kapam baudaꞌapa kamoo ipaiꞌo nii pidannao, kaimanainao naꞌiki oiainao kadishita-kida-kao nii pabaaranaa iki. 16 Uruu idi karikaonan õtiwautinan, kaiman õaipan õtaapinan, aonaa õaipan õnyukunuu kasharutinpan pidannao tuma oo Tominkaru tuma.

17 “Dobata wunu õꞌaonaankan Jerusalem iki. Õkaawan powaꞌa ati õwaꞌanan idiꞌo puraata õiribannao Jewnao idaꞌati. Naꞌiki õkawaoda-kidaꞌazon idi kapam uzai Tominkaru Dapu ii. 18 Õipaian puꞌaꞌoraꞌa naa õshaꞌapaapan uruu kida aimaakan, naꞌiki õipaian kapam õchikainan Tominkaru ati, wuruꞌu ĩikodanuz õgaru Tominkaru Dapu ii. Aonaa pidannao kasabaꞌuinpan õtuma uruu dono, naꞌiki aonaa pidannao kasharutaakapan uruu dono. 19 Mazan naꞌiaꞌo pabiꞌi kida Jewnao Asia ikiꞌo ĩwaꞌatin. Ĩnao paꞌan turuu ĩnaꞌaka-kao daꞌatiꞌi pukanaapu ati, ĩkowaada kizi kanom dikaudaꞌo aimaakan õshaꞌapatan, turuu ĩkaakapaan õgaru puꞌati. 20 Aushaa pupishaa mooko wunaouꞌu diꞌoraz Jewnaouꞌu. Kanom dii ĩikoda dikauda kidaꞌo nii aimaakan õshaꞌapaapan, tuubaru kidaꞌo Jewnao kootowapa-kidan dono õgaru Jerusalem ii? 21 Soo kainaꞌa baudaꞌapa aimaakan dikin ii õtoꞌoradan ĩdyaun, õdakoꞌatin idi ĩparadan maꞌozaka kaikapaꞌa: ‘Ukootowapa-kidan õgaru soo õmishidan idi baudaꞌapa kamoo mawakainao kadishita-kida-kao nii pamawaka-kizi iki,’ õkian idi ĩꞌati.”

22 Felix, uaitapaniꞌi naa “Jesus Kaduz” dauꞌu. Uruu idi ukian, “Turuaꞌa naa shoman. Õzaudapan nii zii Lysias, soldyaanao zowaunaa kaawan. Uruu daunaꞌan õaitapan nii naꞌapam õshaꞌapatan pugaru,” ukian. Udaunaꞌan usookadaꞌakan naa wuruꞌu kootowapa-karuz, 23 naꞌiki Felix kian naa soldyaanao zowaunaa ati, “Aonaa õaipan utaratapa-kao, marii uawunuutapa-kao karikaonan. Uiribannao kamunanuꞌuzon an uꞌati, turuu ĩnaꞌakan aimaakan uaiapanii kida,” ukian.

Paul paradan Felix
naꞌiki udaiaro ati

24 Atii dobata kamoo, uruu daunaꞌan Felix kaawan naa powaꞌa ati paudaiaro Drusilla tuma. Jewaba wuruꞌu Felix daiaroz. Ĩkaawan naꞌiti, sariapa Felix dyuudan Paul naꞌaka-kao paꞌidaꞌati, uabataꞌazon ukakinaopan. Uruu idi ipai Paul kowaadan uꞌati naꞌapaꞌoram wuruꞌu pidan mishidanuz Christ Jesus. 25 Naꞌiki ukowaada kapam uꞌati kaiman kidaꞌo mashaapa-karu dauꞌu, naꞌiki ukowaada naꞌapam pidan maꞌozakadan panyukunuu oiaꞌo shaꞌapata-kao ai. Naꞌiki ukowaada kapam uꞌati diinaꞌitiꞌi Tominkaru kootowapa-kidan nii ipai pidannao. Mazan sariapa Felix tariaꞌakan paabatan idi naꞌapa kidaꞌo kakinaorii. Uruu idi ukian, “Turuaꞌa naa zii shoman. Baꞌoran dono õturuudinan dono õdapada-kidan nii koshan pugaru.” 26 Felix itiiman shaa Paul taan nii puraata paꞌati, pakodita-kinaa nii. Uruu idi mapuda udapada-kidan Paul, naꞌiki ukadakotinan nii daꞌi utuma. 27 Mazan dyaꞌutam wunu daunaꞌan Porcius Festus zaamata-kao tuubaruꞌo naobanai nii Felix wadaun nii. Uruu idi Felix muudinan naa. Mazan Paul unaꞌian naa kowas uwaꞌakan uruu taraa-kizai ii, uaipan idi Jewnao kaimanan paꞌati.

25

Paul aipan padyuuda-kao naobanai Caesar diꞌiti

1 Aizii Festus zaamata-kao daunaꞌan tuubaruꞌo naobanai nii, ukaawan naa Caesarea ati. Idikinaudaꞌu kamoo pakaawan daunaꞌan, umakon Jerusalem iti. 2 Aizii Jerusalem iaꞌa naa, faadaanao zowaunaanao, naꞌiki Jewnao naobanaanao kaakapaan naa Paul, Festus ati. 3 Naꞌiki tuukii ĩpishaan Festus kaikapaꞌa: “Turuu shoman pudyuudan Paul naꞌaka-kao Caesarea iki, Jerusalem ati, marii kizi ukootowapa-kida-kao daꞌaꞌa.” Wuruꞌu ĩaipanuz Paul naꞌaka-kao, ĩaipan pazowii-kidan uruu dunapo ii ukaawan uaꞌii Jerusalem ati. 4 Mazan Festus kian ĩꞌati, “Aonaa! Marii Paul taapa-kao naꞌii, Caesarea ii, ushaꞌapanum kauꞌan kadimanaꞌo nii õkiwan powaa iti. 5 Marii uzowaunaanao makon õtuma diꞌikiꞌi, umishiin an ĩaitapan Paul shaꞌapatan dikauda kidaꞌo aimaakan, marii ĩkowaadan naꞌii kanom wuruꞌu dikauda kidaꞌoraz ushaꞌapatan.”

6 Festus naꞌian 8 oo 10 kamoo Jerusalem ii. Uruu daunaꞌan zii ukiwan powaa iti Caesarea iti. Baꞌoran kamoo pakaawan daunaꞌan, uruꞌu naa usakanatan kootowapa-kizai dapunaa nazo ii. Naꞌiki udyuudan naa Paul naꞌaka-kao paꞌidaꞌati. 7 Uruu unaꞌaka-kaoaꞌa naa ĩꞌidaꞌati. Sariapa Jewnao, waꞌatiinao kidaz Jerusalem iki, kasabaꞌukinan naa Paul dazaba an. Naꞌiki ĩkowaadan naa iriba dikauda kidaꞌo aimaakan ushaꞌapaapan. Aizii ĩpishaa-kaoaꞌa naa, mazan aonaꞌa naa zoobaba ĩmishian wuruꞌu paparadan udauꞌan kidaꞌoraz. 8 Udaunaꞌan Paul paradan kaikapaꞌa pakazannaatin-kinaa nii: “Aonaa õkashadan oo õdakoopan kakinaorii wuruꞌu taa-kariwaiz waunao Jewnao ati. Naꞌiki aonaa õshaꞌapatan Tominkaru Dapu, oo õshaꞌapaapan dikauda kidaꞌo aimaakan naꞌii. Naꞌiki aonaa kanom dikaudaꞌo nii õshaꞌapatan udaruꞌo naobanai Caesar* tuma naꞌiki aonaa õdikintapan ukakinaori kida,” ukian.

9 Mazan Festus aipan pakaimandan Jewnao nyukunuu paꞌati. Uruu idi upishaan Paul kaikapaꞌa: “Naꞌapa punyukunuu, turuu mani pumakon Jerusalem iti, naꞌii kizi pukootowapa-kida-kao õkanaapuꞌu wuru dauꞌanaꞌa Jewnao kowaadanii kidaz pushaꞌapatan?”

10 Paul kian uꞌati, “Mazan dii õkadishitapa-kida-kao pugaru kanaapuꞌu, naobanai Caesar kabootaniaz kaudinaꞌo nii daꞌaꞌa. Ukauꞌan turuu õkootowapa-kida-kao diꞌoraz kootowapa-kizai idaꞌa. Puaitapa aonaa kanom dikaudaꞌo nii aimaakan õshaꞌapatan Jewnao ati. 11 Dii mani õshaꞌapatan an dikaudaꞌo aimaakan, turuu mani õzowii-kao udikin ii, aonaa mani õmarainan õzowii-kao. Mazan aizii puabatan puꞌu aonaa õshaꞌapatan dikaudaꞌo aimaakan, aonaa turuu pudyuudan õgaru ĩꞌidiꞌiti. Mazan õzaamatinpan idi Rome diꞌiti, turuu paꞌan pudyuudan õgaru Rome iti, naꞌii kizi õkootowapa-kida-kao naobanai Caesar kanaapuꞌu,” ukian.

12 Sariapa Festus tanawatinan, naꞌiki ukadakotinan pidannao tuma, wuruꞌu kaudinainao kidaz patuma. Udaunaꞌan utanawatinan koshan Paul idaꞌati, naꞌiki ukian uꞌati, “Mishi tuukii puaipan pudyuuda-kao naobanai Caesar diꞌiti, ukauꞌan naꞌitiꞌo niꞌi naa pudyuuda-kao,” ukian.

Festus paradan King Agrippa ati Paul dauꞌan

13 Udaunaꞌan King Agrippa naꞌiki udadakoo Bernice kaawan Caesarea ati, ĩmorowautapaꞌanan Festus idaꞌati, naꞌiki ĩkonaukii-kidaꞌanan unaobanai-tinan. 14 Naꞌapain ĩmorowautapan dono, Festus kowaadan naa King ati ipai daunuudaꞌu Paul taratapa-kao dauꞌan. Ukian, “Kainaꞌa pidan taratapa-kao kaidaꞌaꞌa, unaꞌan Felix waꞌakan. 15 Aizii õmakonkan dono Jerusalem ii, Jewnao faadaanao zowaunaanao, naꞌiki kazowautapaꞌo Jewnao kaakapaan uruu õꞌati, ĩkowaadan ushaꞌapaapan dikauda kidaꞌo aimaakan, naꞌiki ĩdyuuda õzowii-kidan uruu. 16 Mazan õkian ĩꞌati, ‘Waunao Rome sannao, aonaa paꞌan wakashaapan pidan shaꞌapata-kao, oo uzowii-kao sariapa. Waunao, wakaduz kaikapaꞌa, waaipan nii zii paꞌan ukadishita-kida-kao kiwiin wunao kanaapu itiꞌi kaakapainaouz uruu. Waabata kizi naꞌapam ukian padauꞌan, ukazannaatin-kinaa nii.’

17 “Ĩnao Jewnao kaawankan dono daꞌatiꞌi, aonaa õtomunuꞌikinpan ĩdyaun. Baꞌoran kamoo idaꞌa õdapada-kidaꞌakan naa Paul naꞌiki õkootowapa-kidaꞌakan naaz. 18 Aizii wuruꞌu Jewnaouz, ĩkaakapaan naazu, mazan aonaa zoobaba kanom õabatan ĩkowaadan ushaꞌapatan dikaudaꞌo nii aimaakan. Õꞌitiiman shaꞌa dikaudaꞌo aimaakan nii wuruꞌu ushaꞌapataniaz. Ukauꞌan aonaa kanom dikin ii uzowii-kao. 19 Kanom dikin ii õabatan ĩkashadaakapan utuma, soo paTominkarun kakinaori kida dauꞌan karikaonan. Naꞌiki pidan mawakaꞌoraꞌa naa dauꞌan, Jesus kiaꞌoraz uꞌuu, uruu dauꞌanaꞌo kapam wuruꞌu ĩtoꞌoranuz uꞌati. Mazan Paul kian, ‘Kakupa uruu!’ 20 Aonaa õaitapan naꞌapam õshaꞌapatan wuruꞌu kaikapaꞌoraz aimaakan kidaꞌa. Uruu idi õpishaan Paul, ‘Turuu mani pumakon Jerusalem iti, naꞌii kizi paꞌan õkootowapa-kidan pugaru, wuru dauꞌanaꞌa aimaakan kida kowaada-kariwaiz pudauꞌan?’ 21 Mazan ukian, uaiapan soo naobanai Caesar kootowapa-kidaꞌo nii paugaru. Uruu idi õdyuudan utarata-kao powaa iti, atii kainaꞌaꞌo nii naꞌapainim õdyuudan uruu, naobanai Caesar diꞌiti.”

22 King Agrippa kian, “Õgaru, õabataꞌazoo kapam kaiwuruꞌu ukuwaa kidaz.” “Waikanaꞌanaꞌo nii puabatan ukuwaa,” Festus kian.

23 Baꞌoran kamoo King Agrippa naꞌiki udadakoo Bernice waꞌatin naa, umanawun kidaꞌo pakamichan ĩkaiwadan. Baokopa ĩmorotan kabaun kasabaꞌuinapa-kizai nazo iti, soldyaanao zowaunaanao tuma, naꞌiki umanawun kidaꞌo pidannao tuma. Udaunaꞌan Festus dyuudan naa Paul nanaka-kao.

24 Ukaawa-kida-kao daunaꞌan, Festus kian naa, “King Agrippa, naꞌiki ipai unao pidannao. Dii wuruꞌu daonaiora daꞌainao Jewnao, naꞌiki Jerusalem ii akainao Jewnao kaakapautaniaz, naꞌiki tuukiaꞌoraz ĩaipan uzowii-kao. 25 Mazan aonaa zoobaba õabatan dikaudaꞌo nii aimaakan ushaꞌapatan uzowii-kida-kinao nii. Naꞌiki paaipan ati paꞌan upishaan padyuuda-kao Rome iti, naobanai Caesar diꞌiti. Uruu idi õdyuudan nii uruu Rome iti. 26 Mazan aonaa kanom õikodan, õsaadan nii naobanai Caesar diꞌiti udauꞌan. Aizii diꞌi õkadishita-kidan uruu ipai unao kanaapu iti, naꞌiki pugaru kanaapu atiꞌo manawun King Agrippa. Puabatan daunaꞌan uparadan, panaadon puabatan nii kanom dikin iaꞌo Jewnao toꞌoratinan uꞌati. 27 Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa turuu õdyuudan tarainpaꞌo pidan, õmasaadakan puꞌu kanom dikin iaꞌo wuruꞌu utarainpanuz,” ukian.

26

Paul kazannaatinan King Agrippa kanaapuꞌu

1 Uruu idi King Agrippa kian Paul ati, “Puparadaꞌazon an pudauꞌan, turuu puparadan.” Sariapa Paul sawadan pakaꞌu naꞌiki uparadan kaikapaꞌa: 2 “Naobanai Agrippa! Kaiman manawun õꞌati pukashaapan õparadan. Aizii õkazannaatinan nii pukanaapuꞌu Jewnao toꞌorainpan ai õꞌati, õmashaꞌapatakan puꞌu dikaudaꞌo aimaakan. 3 Pugaru, puaitapanii kaiman-daun Jewnao kaduz kida, naꞌiki puaitapa ipai kanom dauꞌanaꞌo ĩkashadaakapauzon kapam. Uruu idi õaipan puabatapan õkuwaa kaimanaiman.

4 “Ipai Jewnao ĩaitapanii õgaru, ĩaitapa õkaduz kida õkoraidaonaan ikiꞌo atii kai. Ĩaitapanii naꞌapam õmashaapauzon õwiizi ii, udaunaꞌan Jerusalem ii. 5 Ĩnyukunuu naꞌapan an, marii ĩkowaadan puꞌati kai naꞌapam ĩtukapauzon õmashaapan kiwiin, naꞌiki marii ĩkowaadan kanom õmishidanii. Õgaru Phariseenao diꞌitiꞌi daꞌi õzaamatinpauzon. Ĩnao tuukiaꞌoraz manawun ĩizoꞌatin Jewnao kakinaori kida. 6 Aizii diꞌi õkadishitan daꞌaꞌa, õkootowapa-kida-kao soo õmishidan idi tuukii, wuruꞌu Tominkaru kowaadauzoniaz daꞌi pashaꞌapataꞌazon wadokozu-daunnao ati. 7 Uruu idiꞌo tawuruꞌu wairibannao, 12 Jacob dainaouz, naꞌiki ĩnao takaan-daunnao, karikaonan daꞌi ĩtoriinpan naꞌiki ĩtaainan Tominkaru ati, ipai kamoo naꞌiki marutaꞌo. Ĩzaudapan idiꞌi naa kaimanaꞌo taaꞌazoo-kariwaiz paꞌati. King Agrippa, uruu kapam wuruꞌu õzaudapaniaz naa, naꞌiki uruu dikin iaꞌo wuruꞌu Jewnao toꞌorainapanuz õꞌati. 8 Ukauꞌan ipai unao daꞌainaouꞌu, kandii nii mooko aonaa umishidaꞌazon wuruꞌu Tominkaru kadishita-kidanuz pidan mawakaꞌo?

9 “Õgaru naꞌapaꞌo zii daꞌi kiwiin, tuukiaꞌo õaipan õmashaatan wuruꞌu pidannao daꞌananuz Jesus, Nazareth sanaz. 10 Õkowaadan nii naꞌapam õshaꞌapaapauzon daꞌi aimaakan kida Jerusalem ii. Faadaanao zowaunaanao dyuudan kawanaꞌati õkaboota-kidauzon mishidainao Jesus taraa-kizai iti. Aizii ĩzowii-kao an, kaiman õꞌati naꞌapa õnyukunuu ĩkawan. 11 Õmakon nii daꞌi ipai synagogue kawanaꞌati, õdorotan wuruꞌu mishidainaouz Jesus, marii kizi ĩpatakaꞌuta-kao. Naꞌiki tuukii õdyuudan ĩdakoopan wuruꞌu pamishidanuz Jesus. Õtoꞌoran idi ĩꞌati tuukii, õmakouzon daꞌi baꞌoran donoi kawanaꞌati kida õdorotan ĩdyaun.

Paul kowaadan naꞌapam pazaamatan Jesus panaobanaa nii

(Acts 9:1-19; 22:6-16)

12 “Baudaꞌapa kamoo õmakopaanan Damascus iti, õnaꞌakapanii kaarita faadaanao zowaunaanao saadanii, maꞌozaka kizi naꞌiki mabaaꞌazoo kizi õshaꞌapatan pidannao uruu idaꞌan. 13 King Agrippa, dunapo ii sakitapa kamoo õtukapan aimaakan kanadaꞌo, ukanadapan õgaru naꞌiki õminaudaꞌunao. Ukanadapan aokazi iki kanada, kanada powaꞌa zii manawun kamoo ai. 14 Ipai wawaotaꞌakan imiꞌi baara iti, naꞌiki õabata parada-karu kian õꞌati Hebrew* paradan idaꞌan, ‘Saul! Saul! Kandii nii puantamikitan õgaru kaikapaꞌa? Puantamikitan idi õgaru naꞌapa, puikodan kaziwaꞌo manawun puꞌati.’

15 “ ‘Õnaobanaa, kanom pugaru?’ õkian.

“Sariapa udakoꞌatin õparadan, ‘Õgaru Jesus! Õgaru wuruꞌu puantamikitaniaz,’ ukian õꞌati. 16 ‘Pukadishita! Õaidinan puꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan õzaamatan idi pugaru aizii õpoitoru nii. Aizii pukowaadaꞌa naa paꞌi pidannao ati ipai, ipai wuruꞌu putukapaniaz õshaꞌapatan puꞌati. Naꞌiki kainaꞌaꞌo nii zii õaidan powaꞌa aimaakan kida puꞌati pukowaadan nii pidannao ati kapam. 17 Õdyuudan nii pugaru Jewnao naꞌiki Gentilenao bii iti, naꞌiki õkazannaatan nii ĩshaꞌapatan an pugaru. 18 Pugaru õaipan tukapa-kidaꞌo nii ĩꞌati mishiꞌo kuwai õdauꞌan. Marii kizi ĩkoditan marutaꞌo-karu iki, kanadaꞌo-karu ati. Naꞌiki ĩmuudin kiziꞌi naa panaobanaitapan ai Satan, ĩzaamata kiziꞌi naa paꞌan Tominkaru panaobanaa nii. Aizii ĩmishidan an õgaru, mainaabata-karu nii ĩꞌoian, naꞌiki Tominkaru buutan niꞌi naa ĩdyaun papidanannao nii,’ kiaꞌo wuruꞌu ukiauzonuz õꞌati.

Paul kakuwaapan pakaudinan dauꞌu

19 “Naobanai Agrippa, õizoꞌati wuruꞌu aokazi ikiꞌoraz parada-karu. 20 Kiwiin õkakuwaapan Damascus ii aka, udaunaꞌan Jerusalem ii aka, naꞌiki ipai Judea Baara ii aka õkakuwaapan. Uruu daunaꞌan õmakon Gentilenao bii ii aka kapam. Õkakuwaapan naꞌiki õkakinaopan ĩdyaun, ĩmuuda kiziꞌi naa pashaꞌapaapan oii kidaꞌo aimaakan. Ĩtanawatin kiziꞌi naa paꞌan Tominkaru idaꞌati, naꞌiki ĩtukapa-kida kiziꞌi naa mishi patanawatinan paꞌoian ai, pamashaapan idaꞌan kaimanaꞌa naa. 21 Kaikapaꞌo dikin iaꞌo wuruꞌu Jewnao toꞌorainapanuz õꞌati. Tominkaru Dapu iaꞌo wuruꞌu ĩzaamatanuz õgaru. Naꞌiki naꞌapain ĩaipan pazowiaꞌakan õgaru. 22 Mazan Tominkaru kazannaatapa õgaru ĩꞌai, atii diꞌi õkadishitapanuꞌu. Ukauꞌan ipai õkowaadan naa wuruꞌu õtukapanii kidaz aimaakan ipai pabiꞌinaaka pidannao ati, naꞌiki naobanainao ati. Mazan aonaa paꞌinaa kidaꞌo aimaakan mani wuruꞌu õkowaadapaniaz Tominkaru prophetinnao naꞌiki Moses saadauzonii kida ai. Mishiꞌoraiman uruu dauꞌanaꞌo paꞌan tawuruꞌu ĩsaadanii kidaz. 23 Ĩkian Christ patakaꞌuta-kao nii, atii uzowii-kao nii. Mazan uruꞌo nii kiwiin kadishita pamawaka-kizi iki, kowaadaꞌo nii, naꞌiki tukapa-kidaꞌo nii kanadaꞌo Jewnao ati naꞌiki Gentilenao ati.”

24 Paul paradan idi naꞌapa, sariapa Festus kadakoꞌokan Paul ati kaikapaꞌa: “Paul! Madoronaꞌa naa puzowau, putominapatin-kinaa.”

25 Paul kian, “Naobanai, aonaa õzowau madoronan, mishiꞌo naꞌiki sakitapaꞌo kaiwuruꞌu õparadanuz. 26 King Agrippa! Aonaa õkibaꞌazon õparadan puꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan pugaru, puaitapanii ipai kanom dauaꞌo kaiwuruꞌu õkadakotinanuz. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa dizinpaꞌo mani Jesus shaꞌapata-kao, ipai uaitapa-kao. 27 King Agrippa! Pumishida wuruꞌu Tominkaru prophetinnao saadauzonii kidaz udauꞌan? Õaitapa ipai pumishidanuzu, mishii?”

28 Naobanai Agrippa kian Paul ati, “Puꞌitiiman pupanaꞌadan nii õnyukunuu aiziꞌikaꞌo pukuwaa idaꞌan?”

29 Paul kian, “Aonaa ushaꞌapan puabatan parada-karu aiziꞌikaꞌo, naꞌiki kotuaꞌikiꞌoraꞌa naa puabatautan, mazan õtoriinpan nii Tominkaru ati, marii kizi pugaru naꞌiki ipai wuruꞌu abatapainaouz kai, naꞌapa kizi umishidan õgaru kawan, mazan aonaꞌo nii paꞌan uwatudapa-kao õgaru kawan.”

30 Udaunaꞌan King Agrippa, naꞌiki naobanai Festus, naꞌiki Bernice, naꞌiki ipai baꞌorainao pidannao kadishitaꞌakan naꞌiki ĩkodiaꞌakan naa. 31 Pakoditan daunaꞌan, ĩkian paꞌatiaaka kida, “Aonaa kanom dikaudaꞌo nii ushaꞌapatan, aonaa kanom dikin ii uzowii-kao oo utaratapa-kao.” 32 Sariapa King Agrippa kian Festus ati, “Aonaa mani upishauzon padyuuda-kao naobanai Caesar diꞌiti, umuuda-kaoaꞌa naa mani padamata aizii wuruꞌu,” ukian.

27

Paul dyuuda-kao Rome iti

1 Aizii Paul naꞌiki baꞌoran taraapa-kariwainao pidannao dyuudaꞌazoo-kao donoꞌo naa Rome iti, Italy Baaraꞌa iaꞌoraz, uruꞌu naa ĩtaa-kaoaꞌa naa Julius kaꞌu iti. Uruu kaudinaꞌo tuubaru kidainao soldyaanao tuma, Caesar soldyaannaouz. 2 Wapaidin-kida-kaoaꞌa naa* udaruꞌo kanawa zoꞌiti, waꞌatiꞌo Adramyttium iki, unaꞌakapikinao kiwapaanan naa powaa iti Asia iti. Naꞌiki ĩmashaadinpaanan nii kanawa mashaadin-kizi kida kawanaꞌati Asia ii aka kidaꞌoraz. Naꞌaꞌo kapam Aristarchus watuma, Thessalonica san, Macedonia iaꞌoraz. 3 Baꞌoran kamoo wakaawan Sidon iti. Kaiman mazan Julius kamunanun Paul ati, ukashaapa umorowautapan naꞌii papaonarunao diꞌiiꞌaka, ĩtaa kizi uꞌati aimaakan uaiapanii kida. 4 Naꞌikiꞌi naa koshan wamakon, mazan maꞌozaka manawun awaru wakanaapu iki. Uruu idi wakoraꞌukan katonaru Cyprus diꞌiti, wadikindinaꞌazon idi awaru ai ubarau ii aka. 5 Udaunaꞌan kanawa koraꞌuka-kida-kao baza iti, Cilicia naꞌiki Pamphylia itinapu, naꞌiiꞌakaꞌa naa wamakon atii wakaawan Myra iti, Lycia iaꞌoraz. Naꞌii wamaaratin-kida-kao kanawa diꞌiki. 6 Naꞌiaꞌa naa Julius, soldyaanao zowaunaaz pishaan pamakon baꞌoran pidannao kanawan idaꞌan, Alexandria ikiꞌo ĩwaꞌatin, naꞌiki Italy itiꞌo ĩmakoꞌonan. Uruu idi wapaidin-kida-kaoaꞌa naa koshan uruu kanawa zoꞌiti.

7 Naꞌikiꞌi naa wamakon konaꞌii, konaꞌii, ushaꞌapanum kauꞌan maꞌozaka manawun awaru wakanaapu iki. Atii iriba kamoo daunaꞌan, kashaꞌapannaꞌo idaꞌan wamaonapatan padamata donoi Cnidus iti, mazan aonaꞌa naa kanawa zikadinaꞌazon, maꞌozaka manawun awaru wakanaapu iki. Uruu idi wakoraꞌukan wadaba itinapu, paran baoko aꞌo katonaru diꞌiti, Crete kiaꞌo udakotapa-kao. Waaipan wadikindinan awaru ai ubarau ii aka. Maonapa wadobataꞌakan Solmone an, katonaru dyuo aꞌoraz. 8 Mazan kashaꞌapannaa wamakon katonaru zaꞌan atii wakaawan “Kaimanaꞌo Mashaadin-kizai” diꞌii, maonapaꞌoraz donoi Lasea iti, naꞌii mazan uruu katonaru diꞌiaꞌoraz.

9 Aata, iribaꞌa naa kamoo wawaziwaꞌakan. Aizii dobataꞌakaꞌa naa amazada Jewnao Sanadinpauzon Kamoon, naꞌiki kichanaꞌiki-kiaꞌo niꞌi naa chiꞌikapa-karu paran baoko an awaru maꞌozakan idiꞌi naa. Uruu idi Paul kakinaowan kanawa naꞌakapikinao. 10 “Aonaa turuu wadobatan kai. Wamakon dono, dikaudaꞌo nii aimaakan shaꞌapan waꞌati. Panaadon wawaziwaan nii kanawa naꞌiki uwazoo kida naꞌiki pidannao kapam.” 11 Mazan tuukii paꞌan kanawa naꞌakapikinao zowaunaa, naꞌiki kakanawanuꞌo dobataꞌazon. Uruu idi tuukii ĩnaꞌapatan soldyaanao zowaunaa nyukunuu paparadan kawanaꞌati. Aonaa umishidaꞌazon Paul paradan. 12 Naꞌii wuruꞌu kanawa mashaadin-kiziz, aonaa sookapa-kizai kaimanan amazada wadidiizon dono.† Uruu idi iriba pidannao kanawa zoꞌainao naꞌapatan panyukunuu. Tuukii ĩaipan padobatan, kanawa naꞌakapikinao zowaunaa paradan kawanaꞌati. Kainaꞌa baꞌoran wiizibai naꞌii, uruu katonaru tokon itinapu, maonapaꞌoraz donoi Phoenix iti. Naꞌii paꞌan ĩaipan patoman pawiiziba nii, atii amazada wadidiizon ipain. Naꞌiki uruu diꞌii aonaa awaru zowiauzon tuukii manawun amazada, ukashakarutinpan idi.

Maꞌozakaꞌo awaru dauaꞌo

13 Upuꞌaꞌa naa awaru kaawan konaꞌii wadaba iki, paran baoko ikinapu. Tuukii ĩkonaukian, naꞌiki ĩkian, “Turuaꞌo nii wamakon.” Uruꞌu naa mazan ĩkosotan kimishaꞌo aimaakan wuruꞌu mashaadinapa-kidaꞌoraz kanawa. Udaunaꞌan ĩkidaꞌukinaꞌakan naa, maonapa zii kanawa makopaanan Crete danoma an. 14 Kadiman aka uruu daunaꞌan maꞌozakaꞌo manawun awaru kaawaꞌakan naa wadaba iki, katonaru diꞌikinapa. 15 Sariapa awaru zowitan kanawa padaba iki. Aka, watiwaan naa padamata wasakitapadan kanawa zowau, mazan aonaꞌa naa wakaꞌiitan wanaꞌakan kanawa wamakoꞌozoo-kizi an. Uruu idi wamuudaꞌakan naa kanawa, naꞌikiꞌi naa awaru kidaꞌukaꞌakan naazu atii wadaba iti paran zikon iti.

16 Uruu idi kanawa makon atii maonapa baꞌoran katonaru sodi, paran zikon iaꞌo dazaba an, Cauda kiaꞌoraz udakota-kao. Naꞌii wadikindaꞌaka-kao masakaudaꞌu awaru ai. Udaunaꞌan kanawa naꞌakapikinao saabatan naa kanawa sodi, paminaudaꞌu udaruꞌo paawa iti, atii kashaꞌapannaa ĩipaian pawatudanuz.

17 Uruu daunaꞌan kanawa naꞌakapikinao watuan naa kaimanaiman pakanawan tuꞌuz ushazodan ai. Tuukii ĩtarian, ĩzauda-kidan paikodan maanaabaꞌo, Libya danoma an. Uruu idi ĩapowaꞌadan naꞌiki ĩtoka-kidan naa kamicha mada kidaꞌukapaꞌoraz udaruꞌo kanawa, mazan upuꞌu zii awaru kiduꞌukan wuruꞌu kanawaz.

18 Aonaa awaru mashaadan, pakawan maꞌozaka utoꞌoradinan. Baꞌoran kamoo ĩkaboowan naa kanawa wazoo kida wunu baoko iti. 19 Baꞌoran kamoo idaꞌa uruu ĩkaboowaꞌakan naa kanawa shaꞌapauzinaa kida wunu baoko iti. 20 Iriba kamoo aonaa watukapan kamoo oo wizinao. Pakawan awaru maꞌozaka, naꞌiki kichanaꞌiki kii manawun, aonaꞌa naa waaitapan naꞌapam naa washaꞌapatinan powaꞌa. Waꞌitiiman shaa wamawakan naa wuruꞌu.

21 Dobataꞌa naa kamoo, aonaa pidannao nikan pawanyukunuu. Uruu idi, Paul kadishitan ĩkanaapu iti naꞌiki ukian ĩꞌati, “Uabata õparadan. Uizoꞌatiizon an mani õparadan, kainaꞌii zii mani padamata waunao kai Crete ii, aonaa mani dikaudaꞌo aimaakan shaꞌapan waꞌati kaikapaꞌa, naꞌiki aonaa mani padamata wawaziwaan aimaakan kida. 22 Mazan aizii õkiaꞌazon ipai unao ati! Umaꞌozakada unyukunuu, aonaꞌo nii baudaꞌapa pidan mawakan. Soo kanawaꞌo nii karikaonan wawaziwada. 23 Ushaꞌapanum kauꞌan aiwakaꞌan angel kaawankan õꞌidaꞌati Tominkaru õtaapiki naꞌiki õnaobanaa diꞌikiꞌo. Udyuudan paꞌangelin paradan õꞌati kaikapaꞌa: 24 ‘Paul, aonaa putariaꞌanaꞌa, aonaꞌo nii pushaꞌapan. Mishiꞌo nii pukadishita-kida-kao naobanai Caesar kanaapu iti Rome ii. Tominkaru kaimanan idi manawun, ukazannaatan nii ipai wuruꞌu putumainaouz pidannao.’ ” 25 Uruu idi Paul kian ĩꞌati, “Ukauꞌan umaꞌozakada unyukunuu. Õmishida Tominkaru kazannaatan nii waunao, paparadan kawanaꞌati õꞌati. 26 Mazan wauaꞌii, awaru kiduꞌukan nii wakanawan maanaꞌo-karu iti, katonaru danoma iti,” ukian ĩꞌati.

Kanawa zoꞌainao tarian panaraan ai

27 Uruu daunaꞌan awaru kidaꞌukapan naa kanawa ipai kamoo naꞌiki ipai marutaꞌo Mediterranian baoko ii aka. Aizii tomun-zikon, dyaꞌutam sondiitan idaꞌaꞌa naa, kanawa naꞌakapikinao kian, “Maonapaꞌo kawanuꞌoraꞌa naa aizii wakaawan paran danoma iti.” 28 Sariapa ĩwaota-kidan aimaakan kimishaꞌo paran baoko iti ĩtukapaꞌazon idi naꞌapam wunu kaanan. Uruu idi ĩtukapan wunu kaanan 120 feet. Masakaudaꞌu daunaꞌan ĩwaota-kidan naa koshaniz. Uruu idi ĩtukapan powaꞌaꞌa naa umaanan, 90 feet. 29 Uruu idi tuukii ĩtarian, ĩzauda-kidan naa pakanawan zowiitinan kuba kida diꞌiti. Sariapa ĩmashaadin-kidan pakanawan, ĩwaota-kidan wunu baoko iti 4 kimisha kidaꞌo manawun chipirari, sukuruu-tinapa kidaꞌoraz kanawa dikapo itinapu. Kadimanaꞌoraꞌa naa padamata ĩaipan wakanadaꞌakan. 30 Aizii pidannao kaudinainao kanawa zoꞌii, ĩtiwaan naa pakidoopan kanawa udaruꞌo diꞌiki. Sariapa ĩwaota-kidan duusodiꞌo kanawa wunu baoko iti. Ĩtukapa-kao ikodanii mishi tawuruꞌu ĩwaota-kidanuzu kimishaꞌo chipirari kanawa zowau iki. 31 Mazan Paul aitapa, uruu idi ukian soldyaanao ati naꞌiki ĩzowaunaa ati, “Wuruꞌu pidannao, kaudinainaouz kanawa zoꞌo, ĩkidoopan an wuru kanawa diꞌikiꞌi, kaiman-daunuꞌo nii pidan mawakan.” 32 Sariapa soldyaanao dukutan wuru zunaꞌa, kanawa sodi pidannao toka-kidaniaz, uruu idi uamaraꞌakan naa.

33 Aizii wakanadaꞌanan diꞌitiꞌi naa Paul kian ipai pidannao ati, “Akarachii! Dyaꞌutam sondii aonaa kanom unikan, udiꞌitinpan naꞌiki utarian idi. 34 Mazan aizii õaiapa ipai unao nikan uwanyukunuu umaꞌozaka-kinaa nii, naꞌiki ukakupa-kinaa nii, ushaꞌapanum kauꞌan ipai waunao, aonaꞌo nii kanom shaꞌapan waꞌati. Naꞌiki aonaꞌo nii baudaꞌapa wawaziwadan wazowaud,” ukian. 35 Paparadan daunaꞌan ĩꞌati, Paul zaamatan naa bread naꞌiki utoriinapa-kidan naaz Tominkaru ati. “Kaiman manawun wakian puꞌati diꞌoraz bread dauꞌati,” ukian ipai pidannao kanaapuꞌu. Udaunaꞌan udushotan naa pawanyukunuu nii naꞌiki uaroopan naa. 36 Uruu idi ipai pidannao maꞌozakadan panyukunuu, naꞌiki ĩnikan naa pawanyukunuu kapam. 37 Iribaꞌo pidannao wuruꞌu kanawa zoꞌainaouz, kaikapaudaꞌuꞌo wabaokopatinanuꞌu 276. 38 Pidannao nikan daunaꞌan pawanyukunuu, uruꞌu naa ĩkaboowaꞌakan naa ipai poroom kida paran baoko iti, ĩaipan idi kanawa shaakadinan.

Kanawa shaazoobiꞌiinan dauaꞌo

39 Udaunaꞌan amazada kanadan naa, sariapa pidannao tukapan maonapa paran danoma. Mazan aonaa ĩaitapan naꞌiaꞌoram wuruꞌu amazadaz. Naꞌiki ĩtukapa kapam kashakarutinpaꞌo amazada, naꞌiki kaatu baara-tinpaꞌo paran danoma. “Aushaa, watiwaa wanaꞌakan kanawa naꞌiti, panaadon turuaꞌo nii usakanatan maanaꞌo-karu ii,” ĩkian. 40 Uruu idi ĩdukutaꞌakan naa wuruꞌu kimisha kidaꞌo sukuruutapa-kariwaiz kanawa kaduꞌiki kida, unaꞌian naa ĩwaꞌakaꞌakan kidaz wunu baoko ii. Upuꞌaꞌa naa ĩwaota-kidan powaa iti udaruꞌo poora wunu baoko iti, kanawa kadikapotapa-kinaoaz. Udaunaꞌan ĩkazadan naa powaa iti udaruꞌo kamicha mada dokoꞌo kanawa zowau idaꞌa, kaiman kizi ĩaipan awaru pootan wuruꞌu kanawaz udanoma iti. 41 Aonaa zii ĩkaawan udanoma iti, mazan kanawa kaawaꞌakan naa maanaꞌo-karu ati, uruu unaꞌian naa uwaziwainan kaatu baara ii. Aizii wunu paran maꞌozakan idi manawun, sariapa uzowitan kanawa dikapo maꞌozakaꞌo idaꞌan. Uruu idi ipai ushazoo-biꞌiaꞌakan kanawa.

42 Sariapa soldyaanao zowii-biꞌiaꞌakaꞌazon naa ipai daunuudaꞌu wuruꞌu taraapa-kariwainaouz pidannao. Ĩzauda-kidan ĩnyootan unaawa iti naꞌiki ĩkidoopan paꞌai. 43 Mazan tuukii paꞌan ĩzowaunaa aipan pakazannaatan Paul, uzowii-kao ai. Uruu idi umashaatan ĩdyaun. Naꞌiki udyuudan naa paꞌan nyoobainao kida pidannao zakaꞌutan kiwiin, marii kizi ĩnyootan unaawa iti. 44 Udaunaꞌan marii baꞌorainao wuruꞌu aonaꞌoraz ĩnyooban, ikodan atamun oo paranka idin kida, uruu idaꞌan kiziꞌi naa ĩnyootan paran danoma iti. Uruu naꞌapaꞌo wanyootauzon unaawa iti, aonaa kanom shaꞌapan waꞌati.

28

Paran baoko iaꞌo katonaru, Malta kiaꞌo uꞌuu

1 Wamaaratinan daunaꞌan unaawa ati, ukowaada-kao waꞌati, katonaru Malta Baaraꞌaꞌo wuruꞌu wamaaratinanuz. 2 Tuukii kawiiziinao konaukii-kidan patukapan waunao. Upuꞌaꞌa naa wunu kaawan, naꞌiki wadidi amazada. Sariapa ĩpuꞌukadan tikazi waꞌati. 3 Paul zowaidan naa zowaakaru naꞌiki udokobatan naazu, naꞌiki usharawaan naa tikazi. Tikazi wiichan idi, sariapa kowazaz mawaka-kinai, koditan zowaakaru bii iki, naꞌiki sariapa uarotan Paul pakaꞌu idaꞌa, aonaa umuudinan unaꞌan ukazadinpan ukaꞌu kadu iki. 4 Aizii kawiiziinao tukapan idi wuruꞌu kowazaz arotanuz Paul kaꞌu, sariapa ĩdiꞌitinpan udauꞌu, naꞌiki ĩkian paꞌatiaaka kida, “Ei, zowiaꞌo pidan arawuꞌu! Aonaa umawakan oo unaraan paran baokoꞌo, mazan watominkarun, wuruꞌu shaꞌapataꞌoraz paꞌan pidan paꞌoian dikin ii, mishiꞌo nii uzowii-kidan uruu kowazaz arotan idaꞌanazu.” 5 Sariapa Paul raꞌokaꞌakan kowazaz tikazi wuꞌiti, mazan aonaa ushaꞌapan paarota-kao puꞌu. 6 Ĩzaudapan naa Paul poodan, naꞌiki ĩtukapaꞌazon naa udorautan mashaꞌapakiaka oo umawakaꞌakan naa, mazan tomunuꞌu naa uarota-kao daunaꞌan, aonaa kanom shaꞌapan uꞌati. Uruu idi ĩpanaꞌadan naa padiꞌitinpan, naꞌiki ĩkian, “Ei, tominkaru paꞌi uruu!”

7 Maonapa wamaaratin kizi amazada iki, kainaꞌa udaru kidaꞌo zakapu baara, Publius paoriba baawu kida, uruu kazowautapaꞌo wiizai uruu katonaru baara ii. Wamorowautapankan dono udapu ii, tuukii ukonaukii-kidan waunao, idikinaudaꞌu kamoo utaapan waunao padapu ii. 8 Uruu dono tuukiaꞌo Publius daru karinaan, umada wiichan naꞌiki utyoodapan izai. Uruu idi Paul morotan udaꞌawupa-kizi iti, naꞌiki umuudan pakaꞌu uꞌidaꞌa, naꞌiki utoriinpan, upishaan Tominkaru marii kizi karinaꞌo kakudan, sariapa mishi ukakudaꞌakan. 9 Ipai pidannao kawiizi-tinpainaouz katonaru diꞌii abatan wuruꞌu ushaꞌapatanuz aimaakan naꞌapa, uruu idi naꞌapainim ĩiribannao karinaan dono, ĩnaꞌakan nii ĩdyaun Paul idaꞌati, naꞌiki ipai ukakudan ĩdyaun. 10 Idikinaudaꞌu kauzu wanaꞌian ĩtuma, kaiman ĩtaapan waunao, ĩtaa waꞌati aimaakan mawinipinaa-daun kida. Aizii wadobataꞌazon donoꞌo naa, iriba pidannao naꞌakan aimaakan kida waꞌati wakaiwaan nii, naꞌiki wanikan nii wamakopa-kizi an.

Malta ikiꞌo wamakon Rome iti

11 Idikinaudaꞌu kauzu daunaꞌan, wamakon naa baꞌoran kanawa idaꞌan, “Shamaannao Tominkarunao”* kiaꞌo uꞌuu. Wuruꞌu wiizaiz wamaratin-kiziz, diꞌiaꞌa naa kanawa naꞌakapikinao mashaadinan amazada wadidiizon dono. Alexandria ikiꞌo wuruꞌu kanawa naꞌakapikinao waꞌatipaanuz. 12 Uruu idi baokopaꞌa naa wamakon ĩtuma atii wakaawan Syracuse iti, idikinaudaꞌu kamoo wanaꞌiaꞌakan. 13 Naꞌikiꞌi naa koshan wamakopaanan atii wakaawan kanawa sookadinauzo-kizi iti, Rhegium iaꞌoraz. Baꞌoran kamoo wadobatan koshan, uruu dono awaru kaawan wabarau ikinapu. Uruu idi dyaꞌutam kamoo idaꞌa wakaawaꞌakan naa donoi Puteoli iti, Italy Baara iaꞌoraz naa. 14 Uruu wiizai diꞌii waikoda mishidainao Jesus. Ĩpishaan waunao ĩaipan wanaꞌaꞌakan zii patuma baudaꞌapa soondii sakodaz. Uruu idi wanaꞌiaꞌakan zii ĩtuma. Uruu wiizai diꞌiki wakidiba idaꞌanaꞌa naa wamakopaanan Rome iti. 15 Aizii mishidainao Rome iainaouz abataꞌakaꞌa naa wuruꞌu wawaꞌatipanuz, sariapa ĩwaꞌatin ĩikodapaꞌanan waunao. Waikoda pabiꞌi kida mishidainao zaudapan waunao market ii, Appius iaꞌoraz. Naꞌikiꞌi naa wadobatan baokopa ĩtuma, atii wakaawan wiizai diꞌiti dakotapa-kariwaiz Idikinaudaꞌu Sookapa-kizai kii. Naꞌii baꞌoran mishidainao zaudapan waunao. Paul tukapan idi ĩdyaun, tuukii ukonaukii-kidan Tominkaru. Uruu idi powaꞌa zii umaꞌozakadan panyukunuu Tominkaru ati. Atii baokopaꞌa naa wakaawan ĩtuma donoi Rome iti.

Paul kakuwaapan Rome ii

16 Aizii wakaawan donoꞌo naa Rome iti, aonaa Paul taratapa-kao naꞌii. Kashaapa-kao umashaapan paꞌidaꞌa, mazan kainaꞌa soldyaa muuda-kao awunuutapaꞌo nii uruu. 17 Idikinaudaꞌu kamoo Paul kaawan daunaꞌan, udapada-kidan naa kazowautapainao Jewnao Rome ainao kidaz. Aizii ĩbaokopatinan daunaꞌan uꞌidaꞌati, ukadakotinan naa ĩtuma. Ukian, “Õꞌinawuzunao, Jewnao, õkiaꞌazon unao ati, aonaa õshaꞌapatan dikaudaꞌo aimaakan wairibannao Jewnao ati, naꞌiki aonaa õpanaꞌadan oo õdakoopan waunao Jewnao kaduz kida, wuruꞌu wadokozu-daunnao dyuudauzonii kidaz washaꞌapatan. Mazan upuꞌu Jewnao zaamatan õgaru Jerusalem ii, atii ĩtaraa-kidan õgaru Rome ikiꞌo naobanainao ati. 18 Aizii õkootowapa-kida-kao donoꞌo naa, aonaa kanom Rome ikiinao ikodan dikaudaꞌo nii õshaꞌapatan, õzowii-kida-kinao nii. Uruu idi ĩaipan padamata õmuuda-kao. 19 Mazan aonaa Jewnao aipan õmuuda-kao. Uruu idi õpishaan õdyuuda-kao daꞌatiꞌi Rome ati. Mazan aonaa õkadakotinaꞌanan mani dikauda õiribannao Jewnao dauꞌan, soo õparadaꞌazon idi õdauꞌan naobanai Caesar kanaapuꞌu, daꞌaꞌa õkootowapa-kida-kao dono. 20 Uruu idiꞌo õdapada-kidan unao, õkakuwaapaꞌazon naꞌiki õkowaadaꞌazon idi uꞌati kanom dikin iaꞌo wuruꞌu õzaamata-kaoaz. Utukapa diꞌi, õanoba sukuruutapa-kao chain idi, aonaa kanom dikin iaꞌo mani, soo õmishidan idiꞌo Christ, tawuruꞌu tuukiaꞌoraz naa Israelitenao zaudapan.”

21 Sariapa ĩkian Paul ati, “Aonaa zoobaba kaarita dyuuda-kao waꞌati, Judea Baara iki pudauꞌan. Naꞌiki aonaa kapam wairibannao kaawainao kida naꞌiki kakuwaapan pudauꞌan. Uruu idi aonaa kanom dikaudaꞌo nii waabatan pudauꞌan. 22 Waunao, waabataꞌazoo kapam naꞌapaꞌoram wuruꞌu pumishidanii kidaz. Ushaꞌapanum kauꞌan ipai amazada kawanaꞌati waabatan dikauda kida paꞌidiwaru pidannao kadakotinan wuru dauꞌanaꞌa pumishidaniaz.” 23 Uruu idi ĩkainaabatan naa kanom donoꞌo nii ĩabataꞌazon wuruꞌu ukuwaa kidaz.

Paainaa kamoo donoꞌo naa, iriba pidannao kaawan Paul mashaapa-kizi ati. Uruu idi ukakuwaapan ĩꞌati chaapiꞌiki, atii wachuupun diꞌiti. Kaimanaiman ukowaadan ĩꞌati naꞌapaꞌoram manawun wuruꞌu Tominkaru naobanaita-kaoaz naa. Naꞌiki kaimanaiman ukowaadan ĩꞌati, ipai aimaakan tawuruꞌu Jesus shaꞌapatanii kidaz, naꞌiki kashaꞌora kidaꞌoraz ubaiaapauzon naꞌapa manawun tawuru kawanaꞌatiꞌi, Moses naꞌiki Tominkaru prophetinnao saadauzonii kidaz Christ dauꞌu. 24 Pabiꞌi kida pidannao tuukii ĩmishidan wuruꞌu ukuwaa kidaz, baꞌorainao aonaa ĩmishidauan. 25 Uruu dikin ii tuukii ĩkashadaakapan paꞌatiaaka kida. Mazan ĩkoditan uaꞌii paniba iti, Paul kian ĩꞌati, “Mishiꞌo mishi tawuruꞌu Kaimanaꞌo Doronaa kiauzonuz wadokozu-daunnao ati, prophet Isaiah idaꞌanaꞌoraz ukowaada-kidauzon. 26 Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu ukianuz:

‘Pumako diꞌoraz pidannao diꞌiti, naꞌiki pukii ĩꞌati:

Uabatautan nii kuwai powaꞌan kida,

mazan aonaa naꞌapainim nii uaitapan wuruꞌu parada-karuz.

Utukapautan nii aimaakan kida shaꞌapaapa-kao,

mazan aonaa naꞌapainim nii uaitapanuzu.

27 Ushaꞌapanum kauꞌan, tuukii manawun unyukunuu dadaran.

Naꞌiki tuukii uꞌinidan ukinao umaabataꞌazookan idi parada-karu.

Naꞌiki uawun utarata umatukapaꞌazookan idi.

Aata utukapa mani, naꞌiki uaitapa mani padamata

wuruꞌu utukapaꞌazooniaz.

Naꞌiki sariapa mani padamata utanawatinan powaꞌa ati õꞌidaꞌati.

Uruu idi õkakuda mani naꞌiki õsaabaa mani padamata unao,

kiaꞌo wuruꞌu Tominkaru kiauzonuz.’ ”†

28 Uruꞌu naa Paul katokontaꞌakan naa paparadan kaikapaꞌa: “Ukauꞌan, õaipan unao Jewnao aitapan, Tominkaru dyuuda-kidan parada-karu wuruꞌu kazannaatin-karu dauꞌu kidaꞌoraz, Gentilenao atiꞌo. Ushaꞌapanum kauꞌan ĩnao, ĩabata naꞌiki ĩmishida paꞌan wuruꞌu kuwai kidaz!” 29 [Sariapa Jewnao koditaꞌakan ĩabatan idi Paul paradan naꞌapa, tuukii naꞌiki maꞌozaka ĩkashadaakapan naa paꞌatiaaka kida.]‡

30 Dyaꞌutam wunu Paul mashaapan kabaun pakawinipinaapanii diꞌii. Ipai umorota-kidan, naꞌiki unaubaan pidannao morowautapainao kida paꞌidaꞌati. 31 Kaimanaiman ukowaadan ĩꞌati naꞌapaꞌoram manawun wuruꞌu Tominkaru naobanaita-kaoaz, naꞌiki ipai ukowaadapan pidannao ati Naobanai Jesus Christ dauꞌan. Mabaaꞌazoo ukakuwaapan naꞌiki maꞌozaka kapam. Naꞌiki aonaa kanom mashaatan ukakuwaapatinan.

* 1:1 Diꞌoraz kaarita Luke saadanii koshan.

† 1:13 Patriot: mizaataakapauzoz pawiizi dauꞌan. Baꞌoran udakotapa-kinao Zealot kii.

‡ 1:20 Psalm 69:25

§ 1:20 Psalm 109:8

* 2:21 Joel 2:28-32

† 2:28 Psalm 16:8-11

‡ 2:35 Psalm 110:1

* 3:11 Solomonꞌs Porch: dikin-dinapa-kizai kamoo ai.

† 3:23 Deuteronomy 18:15, 18-19

‡ 3:25 Tominkaru kowaada-kidan pashaꞌapataꞌazon naꞌiki pataaꞌazon wadarunnao ati: uruu dakota-kao covenant. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao idaꞌa.

§ 3:25 Genesis 22:18; 26:4

* 4:1 Sadducee: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 4:11 Psalm 118:22

‡ 4:25 Gentilenao: pidannao panaꞌaꞌo Jewnao ai. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

§ 4:26 Psalm 2:1-2

* 5:12 Solomonꞌs Porch: dikin-dinapa-kizai kamoo ai.

† 5:17 Sadducee: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 5:34 Pharisee: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

§ 5:37 Rome sannao saadan ipai pidannao uu tax puraatannaa zaamataꞌazoo-kao idi.

* 5:42 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 6:9 Poitorui-daunnao: Pidannao toriauzo-kariwainao poitorui nii, udaunaꞌan ĩmuuda-kaoaꞌa naa powaa iti.

* 7:3 Genesis 12:1

† 7:7 Genesis 15:13-14

‡ 7:8 Tominkaru kiauzon Abraham atiꞌi: uruu dakota-kao covenant. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao idaꞌa.

§ 7:8 choota-kidinan: Putukapa ‘chootin-karu’ dauaꞌo, kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao idaꞌa.

* 7:8 Genesis 17:10-14

† 7:9 Genesis 37—50

‡ 7:10 king: ipai pidannao zaamata-kariwai king nii Egypt ii, ĩdakota-kao Pharoah kii.

§ 7:11 Canaan: uruu dakota-kariwaiz Israel kii.

* 7:28 Exodus 2:14

† 7:32 Exodus 3:6

‡ 7:34 Exodus 3:5, 7-8, 10

§ 7:37 Deuteronomy 18:15

* 7:40 Exodus 32:1

† 7:43 Amos 5:25-27

‡ 7:50 Isaiah 66:1-2

§ 7:56 Daonaiora Aokazi Ikiꞌo: Naꞌapaꞌo Jesus kiauzon padauꞌan. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu mashaꞌapannaada-kinao idaꞌa.

* 8:5 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 8:27 Ethiopia ii, udaruꞌo naobanaiaba oo Queen, odakota-kao Candace kii.

‡ 8:37 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

§ 8:40 Azotus: baꞌoran uꞌuu Ashdod kii.

* 9:22 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa Christ dauaꞌo kaarita tokon ii.

* 10:14 Leviticus 11:1-23

* 13:1 prophet: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 13:2 sanadinpan: Uruu zamazidin-karu. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 13:33 Psalm 2:7

§ 13:41 Habakkuk 1:5

* 15:1 choota-kidinan: Putukapa ‘chootin-karu’ dauaꞌo, kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 15:18 Aonaa kabaun dauꞌanaꞌo mani wuruꞌu kadakotin-karuz daꞌaꞌa, mazan King David takaan-daun naobanai-tinan dauꞌanaꞌo paꞌan. Uruu maꞌozakaꞌo nii ukazowautapan powaa iti.

‡ 15:34 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

* 16:3 choota-kidan: Putukapa ‘chootin-karu’ dauaꞌo, kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 16:10 Troas iki Luke baokopatinan Paulnao tuma. Uruu Luke saadanii wuruꞌu diꞌoraz kaaritaꞌa. Uruu idi mashaꞌapakiaka watukapan verse 10 idaꞌa “wa” oo “waunao” kaiwaa-kao.

* 18:18 Naꞌapaꞌo paꞌan Jewnao kaduz ĩmadii-kidan nii pazowaud ĩipaian an pashaꞌapatan wuruꞌu pakowaadauzoniaz pashaꞌapataꞌazon Tominkaru ati.

† 18:28 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 19:6 Kaimanaꞌo Doronaa morotan ĩnyukunuu kida diꞌiti oo “Kaimanaꞌo Doronaa kaawan ĩꞌidaꞌati.”

† 19:8 synagogue: kabaun Jewnao baokopainapa-kizi. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 19:19 wiziꞌi kidaꞌo puraata: Greek paradan idaꞌan drachmas. Baudaꞌapa drachma, baudaꞌapaꞌo kamoo kaudin-karu winipinaa.

* 20:5 Verse 5 idaꞌa watukapan Luke saadaꞌoraz diꞌoraz kaaritaꞌa baokopatinan koshan Paulnao tuma.

* 21:8 Acts 6:1-6

† 21:9 prophetiabanao: kowaadapaꞌo Tominkaru paradan.

‡ 21:21 choota-kidan: Putukapa ‘chootin-karu’ dauaꞌo, kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

§ 21:23 Numbers 6:1-20

* 24:1 lawyer: uruu kashadaakapauzo kootowapa-karu dono Rome ikiꞌo kakinaorii kawanaꞌati.

† 24:8 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

* 25:8 Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 26:14 Hebrew: uruu Jewnao mashaapainao Israel ii paradan.

* 27:2 Daꞌaꞌa watukapan Luke, saadaꞌoraz diꞌoraz kaaritaꞌa, baokopatinan koshan Paulnao tuma.

† 27:12 amazada wadidiizon dono: English idaꞌan udakota-kao ‘winter.’ Kashaꞌapannaa chiꞌikapa-karu kanawa idaꞌan paran baoko ii aka. Ushaꞌapanum kauꞌan maꞌozaka manawun awaru amazada wadidiizon dono. Turuu wuruꞌu maꞌozakaꞌoraz awaru zowian udaruꞌo kanawa, naꞌiki unaraadanuz pidannao tuma.

* 28:11 Shamaannao Tominkarunao: wuruꞌu kanawa uu, naꞌiki naꞌakapikinao tominkarunnaouz, Castor naꞌiki Pollus kiaꞌo ĩꞌuu kida. Ĩnao kawanuꞌo utoma-kao wuruꞌu ĩmuudaniaz pakanawan zowau idaꞌa.

† 28:27 Isaiah 6:9-10

‡ 28:29 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

ROMANS

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Paul Kaaritan

Rome Iainao Atiꞌo

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Paul saadan diꞌoraꞌa kaarita mishidainao Jesus Christ atiꞌo, Rome iainaouz ĩmashaapan. Aonaa naꞌapainim zii Paul makouzon Rome iti, mazan kainaꞌa uaitapanii mishidainao mashaapan naꞌii. Naꞌiki udakotan pamorowautan ĩnao diꞌiti. (Romans 15:22; 16:21)

Diꞌoraꞌa pakaaritan idaꞌa, kaimanaiman Paul kainaabatan Kaimanaꞌo Kuwai dauꞌan. Naꞌiki ukowaadan naꞌapaꞌoram wuruꞌu Tominkaru dakotanuz pidan kaimanaꞌo nii. Paul kowaadan, aonaa baudaꞌapa pidan kaimanaꞌo nii. Soo Jesus Christ, uruu baudaꞌapa kaimanaꞌo manawun. Wamishidan dono Jesus, wasoꞌota-kao oiaꞌo kazowautapan ai waunao, naꞌiki paꞌinaꞌo mashaapa-karu taa-kao waꞌati. Uruu idi kaimanaꞌo niꞌi naa wamashaapan Tominkaru tuma.

Paul nyukunuu-kidan pakaaritan idaꞌan, ipai pidan oiaꞌo paꞌidiwaru, aonaa kanom ikodinan Tominkaru umanawunun. (Romans 3:23) Soo Tominkaru taaꞌo kazannaatin-kinai, Jesus Christ mawakan idaꞌan cross paawaꞌa. Kainaꞌa baudaꞌapa aimaakan idaꞌan, turuu Jewnao (Abraham takaan-daunnaouz), naꞌiki Gentilenao (panaꞌainaouz pidannao Jewnao ai) ikodan kazannaatin-karu. Ipai ĩnao, ĩikodan nii pakazannaatin-kinaa nii soo pamishidan idaꞌan Jesus Christ.

Kaarita buutinpan kida

Paul sakadan pakakuwaapan Kaimanaꞌo Kuwai dauꞌu 1:1-17

Ipai pidan oiaꞌo, aipaꞌo pakazannaata-kao 1:18—3:20

Naꞌapam Tominkaru kazannaatan pidan 3:21—4:25

Kakupa-karu ikoda-kao Jesus Christ idaꞌan 5:1—8:39

Jewnao naꞌiki Gentilenao aiapa-kao ĩmishidan Jesus Christ 9:1—11:36

Naꞌapam pidan kaduz zaamatinpaꞌoraz Jesus Christ idaꞌati 12:1—15:13

Paul katokontan pakakuwaapan 15:14—16:27

1

1 Diꞌoraꞌa kaarita, õgaru Paul diꞌikiꞌo, Christ Jesus poitoruz. Tominkaru zaamatan õgaru Christ Jesus apostlen nii, naꞌiki ubuutan õgaru kowaadapaꞌo nii pidannao ati uruu diꞌikiꞌo Kaimanaꞌo Kuwai. 2 Kotuaꞌoraꞌa naa Tominkaru kowaada-kidan Kaimanaꞌo Kuwai dauꞌu. Naꞌapa prophetnao saadan Tominkaru Paradan idaꞌa. 3 UDani dauaꞌo wuruꞌu Kaimanaꞌoraz Kuwai. Wuruꞌu udaniz, uruu wanaobanaa Jesus Christ. Ukaawankan dono pidan nii, King David takaan-daun uruu. 4 Mazan uruu mishiꞌo Tominkaru, naꞌiki aonaa ushaꞌapatan oiaꞌo. Umanawunuꞌo pamaꞌozakan idaꞌan Tominkaru kainaabatan pauDani manawun uruu, pakadishita-kidan idaꞌan uruu mawaka-karu diꞌiki. 5 Tominkaru aipan idi ipai pidannao taapan umanawun nii Jesus Christ, uaidan pakamunanun õꞌati Christ idaꞌan. Uzaamatan õgaru kakuwaapaꞌo nii manawun ipai Gentilenao* ati, ĩizoꞌati kizi Christ pamishidan idaꞌan Tominkaru diꞌikiꞌo Kaimanaꞌo Kuwai. 6 Aizii unao Tominkaru zaamataniinao kapam, Jesus Christ pidanannaouꞌu naa unao.

7 Ukauꞌan õsaadan diꞌoraꞌa õkaaritan ipai unao mishidainao ati, Rome iainaouz, Tominkaru marainapanii unao naꞌiki uzaamatanii unao papidanannao nii manawun. Õtoriinpan waDaru Tominkaru ati, naꞌiki waNaobanaa Jesus Christ ati, marii kizi ukamunanun uꞌati naꞌiki utaa kizi unyukunuu kaiman-kinaa nii.

Paul morowautaꞌazon Rome iainao mishidainao diꞌiti

8 Aizii kiwiin, kaiman manawun pugaru, õkian Tominkaru ati, Jesus Christ idaꞌan, ipai unao dauꞌan. Ushaꞌapanum kauꞌan ipaiꞌi naa wiizai kawanaꞌati pidannao kaunamunaatan umishidan Christ. 9-10 Tominkaru atiꞌo õkaudinan kaimanaiman õnyukunuu iki, õkowaadapan pidannao ati Kaimanaꞌo Kuwai, uDani dauaꞌo. Tominkaru aitapanii mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz kaikapaꞌa: Karikaonan õtoriinpan Tominkaru ati õpishaan ukaminkaꞌutan unao, naꞌiki utaapada kiziꞌi naa aizii õmorowautan unao diꞌiti.

11 Tuukii manawun õtukapaꞌazon unao, õkakuwaapa kizi uꞌati kaiman kidaꞌo dauꞌu, Tominkaru shaꞌapataniaz ipai waunao ati. Õkaminkaꞌutaꞌazon unao powaꞌa kizi utaan kaimanaiman unyukunuu Christ ati. 12 Kaikapaꞌo dauꞌatiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: õkaminkaꞌutan nii unao, naꞌiki unao kaminkaꞌutan nii kapam õgaru, wamaꞌozakadaaka kizi, wakowaadan idaꞌan wamishidan dauaꞌo Christ.

13 Õmin-mishidannao, õaipan uaitapan, karikaonan daꞌi õdakotautan õmorowautan unao diꞌiti, mazan kainaꞌa daꞌi aimaakan kida towaudaꞌuan õgaru. Õmorowautaꞌazon uꞌidiꞌiti turuu kizi õtominapa-kidan unao, maꞌozaka kizi umishidapan Christ, naꞌapa õtominapa-kidan kawan baꞌoran Gentilenao, baꞌoran donoi ii kida kapam, maꞌozaka kizi ĩmishidapan Christ.

14 Õshaꞌapatan niꞌo Tominkaru aitan wuruꞌu õkowaadapanuz Kaimanaꞌo Kuwai ipai pidannao ati, donoi sannao ati naꞌiki wunao atiꞌi panaꞌii kidaꞌoraz ĩmashaapan donoi ai. Aitapaabainao ati naꞌiki maaitapa-kainao ati. 15 Ukauꞌan tuukii õkowaadaꞌazon Kaimanaꞌo Kuwai unao ati kapam, Rome iainao.

16 Õgaru aonaa õkibaꞌazoo-kidan Kaimanaꞌoraz Kuwai, ushaꞌapanum kauꞌan uruu idaꞌanaꞌo Tominkaru aidan pamaꞌozakan, ukazannaatan ipai pidan mishidaꞌoraz Kaimanaꞌo Kuwai. Kiwiitapa, Jewnao bii ikiꞌo pidannao, naꞌiki aizii ukazannaatan naa kapam Gentilenao. 17 Aizii wuruꞌu Kaimanaꞌo Kuwaiz, ukainaabata naꞌapaꞌoram idaꞌan Tominkaru dakotan waunao kaimanaꞌo pidannao nii, soo mishida-karu idaꞌan karikaonan. Naꞌapa kotuaꞌo usaadauzo-kao Tominkaru Paradan idaꞌa: “Wuruꞌu pidan Tominkaru dakotaniaz kaimanaꞌo pidan nii pamishidan idaꞌan, uruu karikaonanuꞌo nii ukakupan.”†

Tominkaru patakaꞌutan pidannao oiaꞌo dikin ii

18 Tominkaru aokazi iaꞌo kainaabatanii patoꞌoran pidannao ati, shaꞌapaapainaouz oiaꞌo, aonaꞌoraz kawanuꞌo Tominkaru nii ĩꞌati. Ĩshaꞌapaapan idaꞌan oiaꞌo, ĩtowaudaꞌuu baꞌorainao pidannao aitapan Tominkaru dauaꞌo. 19 Tominkaru patakaꞌutan shaꞌapatainao oiaꞌo, ushaꞌapanum kauꞌan ĩaitapanii Tominkaru dauꞌan, kaimanaimanaꞌo ukainaabatan ĩꞌati padauaꞌo. 20 Tominkaru toman diꞌikiꞌo amazada, turuaꞌo pidannao aitapan kaimanaiman uruu, ĩtukapan idaꞌan utomanii kida, ĩmatukapauzokan puꞌu padamata uruu. Uruu maꞌozakaꞌo manawun, naꞌiki uruu umanawunuꞌo Tominkaru ipai patomaniinao ai. Ukauꞌan aonaa turuu pidan kian: Aonaa õaitapan Tominkaru, kii.

21 Ĩaitapan puꞌu padamata Tominkaru, mazan upuꞌu aonaa ĩtaapan uruu umanawunuꞌo nii, naꞌiki aonaa ĩkonaukii-kidan umanawunun. Maaitapinaka karikaonan ĩdiꞌitinpan. Aonaꞌa naa ĩkaꞌiitan padiꞌitinpan sakitapa Tominkaru dauꞌu, ukauꞌan panyukunuu naꞌakan naa ĩdyaun oiaꞌo dauꞌati. 22 Ĩtaapinan aitapaabainao nii, mazan maaitapin-kainao karikaonan ĩdyaun. 23 Aonaꞌa naa ĩtaapan umanawun nii Tominkaru, wuruꞌu karikaonanuꞌoraz ukakupan, mazan ĩtominkaruniitan naa kaꞌui idiꞌo aimaakan kida toma-kao. Ĩtoman patominkarun nii pidan kawan, kotuꞌuz kawan, wuniinao kaduz kida kawan, naꞌiki kowazaznao kawan.

24 Uruu idiꞌo Tominkaru marinaꞌatan ĩdyaun, ĩshaꞌapata kizi oiaꞌo aimaakan kida panyukunuu aipan kawanaꞌati, naꞌiki madoronaa-daun kiziꞌi naa ĩkiaapaakan. 25 Ĩmuudan naa pamishidan wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai Tominkaru dauaꞌo, aizii ĩmishidan naa mariidin-karu. Ĩtaapan umanawun nii toma-kariwai kida aimaakan, naꞌiki ĩtukapa-kida pamarainpan ĩdyaun. Mazan aonaꞌa naa ĩtaapan Tominkaru umanawun nii, tomaꞌoraz ĩdyaun. Uruu paꞌan turuaꞌo ukonaukii-kida-kao ipai dono. Amen.

26 Naꞌapaꞌo dikin iaꞌo Tominkaru marinaꞌatan ĩdyaun, marii kiziꞌi naa ĩkiaapaakan madoronaa-daun, padiꞌitinpan kawanaꞌati kakibaꞌazonnaꞌo aimaakan dauꞌu. Ukauꞌan, zunnao upuꞌu ĩnaꞌapan, aonaꞌa naa ĩaipan paudaiaru Tominkaru aitan kawanaꞌati, mazan ĩkiaapan pamin-zunan kidaꞌa naa. 27 Aizii daonaioranao naꞌapa kapam ĩdyaun, aonaa ĩaipan paudaiaro Tominkaru aitan kawanaꞌati, mazan tuukii ĩaipan pakiaapan pamin-daonaioran. Ukauꞌan, daonaioranao shaꞌapaapan idi kakibaꞌazonnaꞌo aimaakan pamin-daonaioran tuma kida, Tominkaru kawinipinaatan ĩdyaun patakaꞌutin-karu idi.

28 Naꞌiki powaꞌa zii, ĩtaapan idi madiwautapa-kaꞌo kawan Tominkaru aitapa-kidaniaz padauaꞌo ĩꞌati. Uruu idiꞌo umarinaꞌatan ĩdyaun, ĩshaꞌapata kiziꞌi naa kakibaꞌazonnaa kidaꞌo aimaakan padiꞌitinpan kawanaꞌati. Uruu idiꞌo ĩshaꞌapatan naa oiaꞌo aimaakan kida, aonaꞌoraz ukaimanan pidan shaꞌapatan. 29 Ĩkaduz ĩshaꞌapaapan oiaꞌo aimaakan paꞌidiwaru: ĩantamikitinan; ĩaipan pashaꞌapauz nii powaꞌa zii; ĩnaudapa pakaziwan baꞌorainao pidannao; ĩkishauzin, ĩzowian pidan. Aizii naꞌapam nii ĩparadaakan, soo ĩzunaapaakan; ĩmariidinan; ĩkadakotinan pairiban dauꞌu; ĩdakoopan baꞌoran pidan mashaudaꞌu. 30 Ĩmariidinan pairiban dauꞌu ĩaipan idi uunamunaa abata-kao dikauda. Ĩtoꞌora-kizaitapan Tominkaru; ĩdakomikitinan; ĩatadinpan, naꞌiki umanawun nii ĩkakuwaapan padauꞌan. Ĩdiꞌitinpan paꞌinaꞌo aimaakan dauꞌu pashaꞌapata-kinaa nii oiaꞌo. Ĩdikintapan padaronao. 31 Ĩdiꞌitinpan maaitapinaka karikaonan, aonaa ĩmishian paparadan. Aonaa ĩkaminkaꞌutan pairiban, ĩaitapan puꞌu ubaiaapan kashaꞌoraꞌo. 32 Tominkaru aitapa-kidaniꞌi naa ĩꞌati sakitapaꞌo pakakinaori: pidannao naꞌapaꞌoraz ĩmashaapan, marii ĩmawakan, kiaꞌoraz. Ĩaitapan puꞌu naꞌapaꞌo kakinaorii, mazan upuꞌu zii ĩshaꞌapaapan oiaꞌo aimaakan kida. Naꞌiki ĩkonaukii-kida kapam baokoinao shaꞌapatan naꞌapa kidaꞌo oiaꞌo.

2

Tominkaru diꞌitapa aimaakan
sakitapa

1 Aizii pugaru, dakotaꞌoraz baꞌoran pidan oiaꞌo nii, naꞌiki pukian an udauꞌan: sakitapaꞌo wuruꞌu Tominkaru patakaꞌutanuz uruu. Pudauꞌatiꞌo kapam wuruꞌu punaꞌapanuz. Ushaꞌapanum kauꞌan, naꞌapaꞌo kapam pugaru uruu kawan, pushaꞌapaapanii oiaꞌo. 2 Naꞌiki waaitapa Tominkaru patakaꞌutan nii sakitapaꞌo idaꞌan ipai shaꞌapaapainao naꞌapaꞌo aimaakan. 3 Aizii pugaru, pudakotan baꞌoran pidan oiaꞌo nii, mazan upuꞌu pushaꞌapaapan uruu kaduz oiaꞌo aimaakan kida. Puꞌitiiman aonaꞌo nii Tominkaru patakaꞌutan pugaru, upatakaꞌutan dono shaꞌapaapainao oiaꞌo? 4 Aonaa mooko pudiꞌitapan naꞌapam Tominkaru kamunanun manawun puꞌati? Pushaꞌapaapan puꞌu oiaꞌo, aonaa upatakaꞌutan pugaru sariapa, naꞌiki utaan dobata amazada puꞌati, upatakaꞌutan uaꞌii pugaru? Aonaa mooko puaitapan Tominkaru kamunanunuz manawun puꞌati uaipan idiꞌo putanawatinan puꞌoian ai?

5 Mazan dikintapa pugaru, aonaa pumuudaꞌazon pushaꞌapaapan oiaꞌo. Ukauꞌan, puaipan atiꞌo wuruꞌu putoꞌoradanuz Tominkaru powaꞌa zii puꞌati, upatakaꞌuta-kinaa nii pugaru wuru kamoo donoꞌo upatakaꞌutanuz naa shaꞌapaapainao oiaꞌo. Uruu dono, ipaiꞌo nii pidannao aitapan sakitapaꞌo idaꞌanaꞌo Tominkaru dakotan pidan, oiaꞌo pidan nii, oo kaimanaꞌo pidan nii. 6 Tominkaru kawinipinaatan nii ipai waunao, washaꞌapatan kawanaꞌati aimaakan.

7 Kainaꞌa pidannao, aonaa ĩkashadinan pashaꞌapaapan kaimanaꞌo aimaakan. Naꞌapaꞌo idaꞌan ĩkainaabatan mishiꞌo ĩaipan Tominkaru naubaan naꞌiki utaapan ĩdyaun umanawunnao nii, naꞌiki utaa kizi ĩꞌati karikaonanuꞌo kakupa-karu. Ĩnao atiꞌo nii Tominkaru taan karikaonanuꞌo kakupa-karu. 8 Mazan pidannao shaꞌapaapainaouz aimaakan panyukunuu aipan kawanaꞌati, dikintapainaouz mishiꞌo kakinaorii, naꞌiki shaꞌapaapainaouz paꞌatiaaka oiaꞌo aimaakan. Ĩnao atiꞌo nii tuukii Tominkaru toꞌoran, naꞌiki tuukiaꞌo nii upatakaꞌutan ĩdyaun.

9 Ipai pidannao shaꞌapaapaꞌoraz oiaꞌo aimaakan kida, ĩbaiaapan nii kashaꞌoraꞌo naꞌiki kaziwaꞌo. Aitaniimanaꞌo nii Jewnao baiaapan kashaꞌoraꞌo, naꞌiki Gentilenao, naꞌapaꞌo nii ĩbaiaapan kapam. 10 Mazan pidannao shaꞌapaapaꞌoraz kaimanaꞌo aimaakan, ĩnaouꞌo nii Tominkaru naubaa. Utukapan nii ĩdyaun umanawunnao nii, naꞌiki utaan nii ĩnyukunuu kaiman-kinaa nii. Aitaniimanaꞌo utaan Jewnao nyukunuu kaiman-kinaa nii, naꞌiki Gentilenao, naꞌapaꞌo nii utaan ĩꞌati kapam. 11 Ushaꞌapanum kauꞌan, Tominkaru ati aonaa naꞌiaꞌoram pidan powaꞌaꞌo umanawunun pairiban ai.

12 Aizii Gentilenao, aonaan puꞌu ĩaitapan kakinaorii Tominkaru dyuudaniaz Moses idaꞌan. Mazan ĩshaꞌapatan an oiaꞌo, upuꞌaꞌo nii Tominkaru patakaꞌutan ĩdyaun. Aizii Jewnao, ĩaitapanii paꞌan wuruꞌu kakinaoriiz, ukauꞌan, ĩshaꞌapatan an oiaꞌo, Tominkaru patakaꞌutan nii ĩdyaun ĩdikintapan idi paaitapanii kakinaorii. 13 Ushaꞌapanum kauꞌan, aonaa Tominkaru dakotan pidan kaimanaꞌo pidan nii, ĩaitapan idi kakinaorii, mazan ĩizoꞌatin idi paꞌan kakinaorii. 14 Aizii Gentilenao, aonaꞌoraz ĩaitapan Tominkaru kakinaori. Mazan ĩshaꞌapatan an sakitapa aimaakan panyukunuu kowaadan kawanaꞌati, naꞌapaꞌo kainaabata ĩaitapan panyukunuu ii kaimanaꞌo aimaakan, naꞌiki oiaꞌo aimaakan. 15 Pidannao naꞌapaꞌoraz ĩkaduz, kainaꞌaꞌo kawanuꞌo Tominkaru kakinaori saadinpan ĩnyukunuu ii. Ĩnyukunuu kowaada kapam mishiꞌo wuruꞌu naꞌapaꞌoraz. Ushaꞌapanum kauꞌan, panaadon ĩnyukunuu kowaada ĩꞌati ĩshaꞌapatan kaimanaꞌo aimaakan, naꞌiki panaadon, oiaꞌo aimaakan. 16 Ukauꞌan, ipaiꞌo nii kaikapa kidaꞌo aimaakan shaꞌapan wuru kamoo donoꞌo, Tominkaru dyuudanuzu naa Jesus Christ tiwaa-kidapan naꞌiki upatakaꞌutan pidannao, ĩdizapanii kida padiꞌitinpan kawanaꞌati. Kaikapaꞌo wuruꞌu Kaimanaꞌo Kuwai õkowaadapaniaz.

Jewnao naꞌiki Tominkaru kakinaori

17 Aizii pugaru, pudakotinpan Jew nii, tuukii punyukunuu kakinaorii dauꞌati. Puꞌatadinpan, naꞌiki pukian: waunao Tominkaru pidanannao manawun. 18 Puaitapa kanom Tominkaru aiapanii pushaꞌapatan. Naꞌiki tominapa-kida-kariwai pugaru kakinaorii dauꞌu, pushaꞌapata kizi sakitapa aimaakan. 19 Puzauda-kidan turuu pukainaabatan naꞌapam Tominkaru aipan mashaapa-karu, wunao atiꞌi ishaawun kawanuinaouz. Naꞌiki puzauda-kidan kanadaꞌo kawanuꞌo pugaru wunao atiꞌi marutaꞌo idaꞌaꞌo kawanuꞌoraz ĩmashaapan. 20 Naꞌiki puzauda-kidan turuu pukakinaotan pidannao, maaitapin-kainao kawanuꞌoraz. Naꞌiki puzauda-kidan turuu putominapa-kidan koraiziannao kawanuinaouz pidannao. Ushaꞌapanum kauꞌan, kakinaorii diꞌikiꞌo puaitapan ipai wuruꞌu aitapaꞌazoo-kariwaiz Tominkaru dauꞌu, naꞌiki mishiꞌo dauꞌu.

21 Mishi putominapa-kida pidannao Tominkaru kakinaori dauꞌu. Kandii nii mooko aonaa putominpan puizoꞌatin wuruꞌu kakinaoriiz? Pukian pidannao ati: Aonaa ukoidapaꞌanaꞌa. Aizii pugaru, aonaa mooko pukoidapan? 22 Pukian pidannao ati: Aonaa ubaꞌorantapaꞌanaꞌa umin-mazidan kainaꞌan puꞌu. Aizii pugaru, aonaa mooko pubaꞌorantapan? Pukachamaꞌidin baꞌoran kaduz pidannao tomanii ai patominkarun nii. Aonaa mooko pukoidapan kawinipinaa kidaꞌo aimaakan ĩtoriinpauz-kizi dapunaa iki? 23 Puꞌatadinpan, Tominkaru taan idi unao ati pakakinaori Moses idaꞌan. Aonaa mooko pidannao paradan dikauda Tominkaru dauꞌan, pudikintapan idi ukakinaori? 24 Naꞌapa usaadinpan Jewnao dauꞌan Tominkaru Paradan idaꞌa: “Unao shaꞌapatan idiꞌo oiaꞌo aimaakan, Gentilenao dakoopan Tominkaru.”

25 Kaimanaꞌo wuruꞌu chootin-karuz,* puizoꞌatin an Tominkaru kakinaori. Mazan pudikintapan an kakinaorii, naꞌapaꞌo pugaru Gentilenao kawan, aonaꞌoraz ĩchoota-kao. 26 Ukauꞌan naꞌapa kapam Gentilenao, aonaꞌoraz ĩchoota-kao padamata, ĩizoꞌatin an kakinaorii. Tominkaru tukapan nii ĩdyaun papidanannao nii naꞌapa choota-kariwainao kawan. 27 Pidan aonaꞌoraz padamata uchoota-kao, mazan upuꞌu uizoꞌatin Moses saadanii kakinaorii. Ĩdakotan nii Jewnao oiainao nii, ĩdikintapan idi wuruꞌu kakinaoriiz, usaada-kao puꞌu ĩnao ati, naꞌiki ĩchoota-kao puꞌu padamata. 28 Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa mishiꞌo mani Jew uruu, udaru naꞌiki udaro Jewnaoun idi, oo uchootinpan idi Jewnao kakinaorinaa kawanaꞌati. 29 Mazan pidan mishiꞌoraz manawun Jew, uruu wuruꞌu sakitapaꞌoraz paꞌan udiꞌitinpan. Ukauꞌan, mishiꞌoraz manawun chootin-karu, ushaꞌapata-kao pidan nyukunuu ii, aonaa unanaa idaꞌa mani. Saada-kariwaiz kakinaorii, aonaa upanaꞌadan pidan nyukunuu. Kaimanaꞌo Doronaa wuruꞌu panaꞌadaꞌoraz pidan nyukunuu, naꞌiki Tominkaru wuruꞌu naubaꞌo niꞌoraz uruu, aonaa pidan mani.

3

Tominkaru kaduz
umishiauzon paparadan

1 Ukauꞌan, naꞌapaꞌoram idaꞌan mooko waunao Jewnao wazootapan Gentilenao? Oo naꞌapam dii mooko ukaimanan wuruꞌu pidan chootinanuz?* 2 Kainaꞌa iriba. Umanawunuꞌo shaꞌapaꞌo: Tominkaru tauzonuz pakakinaori waunao Jewnao ati, wataapan niꞌo. 3 Aonaan idi Jewnao shaꞌapatan wuruꞌu “washaꞌapatan nii,” ĩkii kiziz Tominkaru ati, ukauꞌan naꞌapam niꞌi naa aizii? Turuaꞌo nii shaꞌa Tominkaru marinaꞌatan wuruꞌu ukowaadaniaz pashaꞌapatan nii, aonaan idi Jewnao shaꞌapatan wuruꞌu “washaꞌapatan nii” ĩkii-kiziz? 4 Aonaa turuu unaꞌapan! Tominkaru, ukaduz umishiauzon paparadan, ipai pidan mariidinauzon puꞌu padamata. Kaikapa usaadinpan Tominkaru paradan idaꞌa: “Pugaru Tominkaru, kainaabata-kao nii sakitapaꞌo puparadan. Aizii pidan dakotan dono pumariidinan kootowapa-kizai ii, mazan upuꞌu aonaꞌo nii naꞌiam pumariidinan ikoda-kao.”†

5 Mazan washaꞌapataniaz oiaꞌo kainaabatan an Tominkaru ukaduz ushaꞌapatauzon sakitapa aimaakan, naꞌapam nii wakian aizii udauꞌan? Turuu mooko wakian kaikapaꞌa: “Aonaa usakitapan wuruꞌu Tominkaru patakaꞌutanuz waunao, washaꞌapatan dikin ii oiaꞌo.” (Kainaꞌa pidannao naꞌapaꞌo ĩdiꞌitinpan.) 6 Aonaa turuu unaꞌapan! Aonaan dono mani Tominkaru shaꞌapatan sakitapa aimaakan, ukauꞌan aonaa mani turuu ukootowapa-kidan ipai pidannao.

7 Mazan kainaꞌaꞌo nii panaadon pidan kian kaikapaꞌa: “Tominkaru patakaꞌutan waunao, aonaan idi washaꞌapatan udyuudanii washaꞌapatan. Naꞌapaꞌo idaꞌan, kaimanaiman uaitapa-kao Tominkaru, ukaduz umishiauzon paparadan. Uruu idi utaapa-kao umanawunuꞌo nii. Mazan kandii nii mooko upuꞌu zii upatakaꞌutan waunao waꞌoian dikin ii?” 8 Putamakapan an naꞌapaꞌo diꞌitinapa-karu, kaikapaꞌo nii panaadon pukianuꞌu: “Kaimanaꞌo wuruꞌu washaꞌapatanuz oiaꞌo, pidannao konaukii-kida kizi Tominkaru, ushaꞌapatan idi sakitapa aimaakan,” kii. Tominkaru patakaꞌutan nii ĩdyaun, pidan naꞌapaꞌoraz udiꞌitinpan. Mazan upuꞌu kainaꞌa pidannao mariidinan õdauꞌu. Ĩkian, naꞌapaꞌo kaikin õtominapa-kidan pidannao.

Ipai pidan shaꞌapataꞌo oiaꞌo

9 Ukauꞌan, kaimanaꞌo mooko waunao powaꞌa zii Gentilenao ai? Aonaa! Õkainaabata shaꞌatii uꞌati, ipai pidan, Jewnao oo Gentilenao, oiaꞌo poitoruitapanii paꞌidiwaru. 10 Kaikapa usaadinpan Tominkaru Paradan idaꞌaꞌa:

“Aonaa naꞌiaꞌoram pidan kaimanaꞌo Tominkaru awun zaꞌa,

aonaa baudaꞌapa.

11 Aonaa naꞌiaꞌoram pidan kaimanaimanaꞌo uaitapan Tominkaru kaduz;

aonaa ĩaipan paaitapan Tominkaru dauꞌu.

12 Ipaiꞌi naa pidannao padantan Tominkaru ai;

ipai ĩdyaun madiwautapa-kaꞌo karikaonan.

Aonaa kanom sakitapaꞌo ushaꞌapatan aimaakan,

aonaa baudaꞌapa.”‡

13 “Ĩparadan kachamaꞌidiikii, naꞌapa baaranai dyupushan kawan.

Ĩmariidapan pairiban.”§

“Ĩkaziwaa pidan paparadan idi,

naꞌapa kowazaz arotanii kawan.”*

14 “Ĩparadan kashaudaꞌu naꞌiki pamanamiki tuma.”†

15 “Kadiman ĩmakon ĩzowiaꞌanan pairiban.

16 Naꞌitim karikaonan ĩmakon, ĩpatakaꞌuan

naꞌiki ĩkashaꞌoradan pidannao nyukunuu.

17 Aonaa ĩaitapan naꞌapam mashaapa-karu kaiman baꞌorainao tuma.”‡

18 “Aonaa ĩtarian Tominkaru umanawunuꞌo ai.”§

19 Aizii waaitapa, naꞌapam Tominkaru kakinaori kian, mashaapainao atiꞌo kakinaorii waranuꞌu. Aonaa kizi naꞌitim pidan paradan pakazannaatin-kinaa nii. Naꞌiki ipai kizi pidannao kadishitan Tominkaru kanaapuꞌu patakaꞌuta-karu nii paꞌidiwaru, paꞌoian dikin ii. 20 Ushaꞌapanum kauꞌan, aonaa naꞌiaꞌoram pidan Tominkaru dakotan kaimanaꞌo pidan nii, ushaꞌapatan idaꞌan aimaakan kakinaorii kawanaꞌati. Mazan kiiꞌan wuruꞌu kakinaoriiz, soo ukainaabatan waꞌati, ipai waunao oiainao paꞌidiwaru.

Naꞌapam wadakota-kao
kaimanaꞌo pidan nii

21 Mazan aizii Tominkaru kainaabataꞌa naa naꞌapaꞌoram idaꞌanaꞌo udakotan waunao kaimanaꞌo pidan nii. Aonaa kakinaorii izoꞌati-kao idaꞌan mani. Kotuaꞌoraꞌa naa Moses naꞌiki Tominkaru prophetinnao saadauzon naꞌapaꞌo dauꞌu. 22 Tominkaru dakotanuz pidan, kaimanaꞌo pidan nii, umishidan idaꞌan Jesus Christ. Ipai shaꞌapaꞌoram pidan mishidaꞌo, aonaa kanom panaꞌaꞌo nii. 23 Ushaꞌapanum kauꞌan ipai pidan oiaꞌo paꞌidiwaru, aonaa kanom ikodinan Tominkaru umanawunun. 24 Mazan Tominkaru dakotan pidan, kaimanaꞌo pidan nii, soo ukamunanun idi manawun. Christ Jesus mawakan idaꞌan, usoꞌotan waunao wapatakaꞌuta-kao ai waꞌoian dikin ii. 25 Tominkaru taan Jesus Christ mawakaꞌo nii naꞌiki shootaꞌo nii paizain pidannao oian mainaabata-kinao nii, ĩmishidan idi umawakan ĩꞌoian dikin ii. Naꞌapaꞌo idaꞌan Tominkaru kainaabatan, ukaduz ushaꞌapatauzon sakitapa aimaakan. Kotuaꞌa naa, Jesus Christ kaawan uaꞌii, aonaa zii upatakaꞌutan pidannao ĩꞌoian dikin ii. 26 Mazan aizii, Tominkaru kainaabatan, ukaduz ushaꞌapatauzon aimaakan sakitapa, udakotan idaꞌan ipai mishidainao Jesus, kaimanaꞌo pidannao nii.

27 Unaꞌapan kauꞌan, kandii mooko zoobaba waꞌatadinapa-kinaa nii? Aonaa kanom! Waizoꞌatin idaꞌan shaꞌa Tominkaru kakinaori? Aonaa! Soo wamishidan idaꞌan paꞌan. 28 Ukauꞌan, Tominkaru dakotan waunao kaimanaꞌo pidan nii, wamishidan idaꞌan Jesus, aonaa washaꞌapatan idaꞌan mani aimaakan kakinaorii kawanaꞌati.

29 Jewnao paꞌidiwaru Tominkarun mooko wuruꞌu Tominkaruz? Aonaa mooko Gentilenao Tominkarun mani kapam uruu? Gentilenao Tominkarun kapam wuruꞌu uruuz. 30 Wamishida kainaꞌa baudaꞌapa Tominkaru, uruꞌo nii dakota Jewnao kaimanaꞌo pidannao nii, ĩmishidan idaꞌan Christ. Naꞌiki uruꞌo nii dakota Gentilenao kaimanaꞌo pidannao nii, ĩmishidan idaꞌan kapam Christ. 31 Ukauꞌan turuu mooko wamarinaꞌatan wuruꞌu kakinaoriiz mishida-karu idaꞌan? Aonaa turuu! Mishiꞌoraiman, wataapa wuruꞌu kakinaoriiz umanawunuꞌo nii.

4

Tominkaru dakotan Abraham kaimanaꞌo pidan nii

1 Ukauꞌan, naꞌapam wakian Abraham dauꞌan, waunao Jewnao dokozu-daunuz? Naꞌapaꞌoram idaꞌan Tominkaru dakotan uruu kaimanaꞌo pidan nii? 2 Umishiin an mani Tominkaru dakotan uruu kaimanaꞌo pidan nii, ushaꞌapatan idi kaimanaꞌo aimaakan, turuu mani uꞌatadinpan. Mazan aonaa turuu uꞌatadinpan Tominkaru ati, ushaꞌapatan idaꞌan aimaakan. 3 Tominkaru Paradan saada-kariwai kian, “Abraham mishida Tominkaru, uruu idi Tominkaru dakotan uruu kaimanaꞌo pidan nii.”

4 Pidan kaudinaꞌo kanaobanaatinapa, puraata taa-kao dono uꞌati, ukaudinan winipinaa wuruꞌu, aonaa naꞌapaniꞌo mani. 5 Mazan Tominkaru dakotan pidan kaimanaꞌo pidan nii, aonaa pidan shaꞌapatan idiꞌo mani aimaakan, soo umishidan idiꞌo Tominkaru, turuaꞌoraz udakotan oiaꞌo pidan, kaimanaꞌo pidan nii. 6 Naꞌapa King David kian pidan konaukian dauꞌan, Tominkaru dakotan idi uruu kaimanaꞌo pidan nii, aonaa ushaꞌapatan idi mani aimaakan. Ukian:

7 “Konaukiaꞌo pidan wuruꞌu Tominkaru mainaabataniaz uꞌoian kida,

aonaꞌoraz powaꞌa Tominkaru nyukunuitapan uꞌoian!

8 Konaukiaꞌo pidan wuruꞌu,

Tominkaru tukapaniaz aonaꞌo kawan uꞌoian.”*

9 Aizii wuruꞌu konaukii-karu David kii-kiziz, choota-kariwainao† atiꞌo mooko karikaonan utaa-kao, oo aonaꞌoraz ĩchoota-kao atiꞌo kapam? Wakian shaꞌatii, Abraham mishidan idi Tominkaru, udakotan uruu, kaimanaꞌo pidan nii. 10 Ukauꞌan, naꞌapainiꞌoram mooko Tominkaru dakotan Abraham, kaimanaꞌo pidan nii? Uchootinan daunaꞌanaꞌo, oo uchootinan uaꞌiaꞌo zii? Uchootinan uaꞌiaꞌo zii! 11 Abraham chootinan kainaabata waꞌati Tominkaru dakotan uruu, kaimanaꞌo pidan nii, umishidan idi, pachootinan uaꞌii zii. Ukauꞌan ipai mishidainao Tominkaru, aonaꞌoraz padamata ĩchoota-kao, Tominkaru dakotan ĩdyaun kaimanaꞌo pidannao nii, ĩmishidan idi. Ukauꞌan ipai mishidainao, ĩdaru wuruꞌu Abraham, ĩmishidan idi uruu kawan, aonaan puꞌu padamata ĩchootinan. 12 Naꞌiki uruu kapam choota-kariwainao daru, naꞌapaꞌoraz kapam ĩmishidan Tominkaru, Abraham mishidan kawan pachootinan uaꞌii zii.

13 Kotuaꞌa naa, Tominkaru kowaadan dono pataan nii ipai imiꞌi baara Abraham ati naꞌiki utakaan-daunnao ati, ĩꞌidiwau nii, aonaa Abraham izoꞌatin idiꞌo mani kakinaorii, mazan Abraham mishidan idiꞌo paꞌan Tominkaru. Umishidan idi, Tominkaru dakotan uruu, kaimanaꞌo pidan nii. 14 Tominkaru kowaadaniaz pataan nii zaamata-kao an mani pidan izoꞌatin idi kakinaorii, madiwautapaka mani pidan mishidan Tominkaru. Ukauꞌan madiwautapaka mani kapam Tominkaru kowaadanuz pataan nii aimaakan Abraham ati. 15 Ushaꞌapanum kauꞌan wuruꞌu Tominkaru kakinaoriiz, utoꞌorada Tominkaru pidannao ati ĩmaizoꞌatikan idiz. Mazan aonaan dono mani kakinaorii nii, aonaa kanom mani pidan dikintapa.

16 Ukauꞌan, wazaamatan nii Tominkaru kowaadaniaz pataan nii, soo wamishidan idi Tominkaru. Unaꞌapan kauꞌan, ipai Abraham dainao, mishiꞌo nii ĩzaamatan Tominkaru kowaadaniaz pataan nii ĩꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan mawinipinaa-daunuꞌo Tominkaru taaꞌazon ĩꞌati wuruꞌu. Utaaꞌazoo-kao, aonaa soo taapainao kakinaorii atiꞌo mani karikaonan, mazan baꞌoran kaduz pidannao atiꞌo kapam, mishidainaouz Tominkaru naꞌapa Abraham mishidan kawan. Ushaꞌapanum kauꞌan, Abraham uruu ipai mishidainao daru. 17 Naꞌapa usaadinpan Tominkaru Paradan idaꞌa Abraham dauꞌan: “Iribaꞌo nii baꞌoran kaduz pidannao dakotan pugaru padaru nii,”‡ kiaꞌo usaadinpan. Ukauꞌan, Tominkaru kowaadaniaz pashaꞌapatan nii, turuu umishida-kao, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru wuruꞌu naꞌapaꞌoraz. Uruu Abraham mishidaniaz. Uruu turuaꞌo ukakudan mawakaꞌo pidan, naꞌiki turuaꞌo uparadan idaꞌan aimaakan kida tominan aonaꞌoraz zii utukapauzo-kao.

18 Abraham mishida naꞌapam Tominkaru kian patakaannao niꞌo dauꞌan. Aonaa ukashadinan pazaudapan Tominkaru shaꞌapatan ukowaadaniaz pashaꞌapatan nii, uaitapan puꞌu aonaꞌa naa turuu patoman paudani nii. Uruu idiꞌo baꞌoran kaduz pidannao dakotan uruu padaru nii, naꞌapa Tominkaru kian kawanaꞌati Abraham ati, “Iribaꞌo nii putakaannao, naꞌapa wizinao kawan, aonaꞌo nii kanom kaꞌiitan paaitaan ĩdyaun,” kiaꞌo ukian. 19 Pakawan umishidan Tominkaru shaꞌapatan nii wuruꞌu ukowaadaniaz pashaꞌapatan nii uꞌati, uaitapan puꞌu aonaa pakaꞌiitan naa patoman paudani nii. Ushaꞌapanum kauꞌan uruu dono maonapaꞌoraꞌa naa 100 uwunun. Naꞌiki udaiaro Sarah, maskonnaouꞌu naa kapam, aonaꞌoraꞌa naa turuu okaudanin. 20 Mazan upuꞌu aonaa Abraham panaꞌadan panyukunuu pamishidapan ai Tominkaru kowaadanuz pataan nii iriba utakaannao nii. Mazan mishiꞌoraiman, powaꞌa zii umaꞌozakadan pamishidapan, ukauꞌan ukonaukii-kida Tominkaru umanawunun ushaꞌapataꞌazoonii dauꞌan paꞌati. 21 Abraham aitapa kaimanaiman, turuu Tominkaru shaꞌapatan wuruꞌu ukowaadaniaz pashaꞌapatan nii. 22 Ukauꞌan Abraham mishidan idiꞌo, Tominkaru dakotan uruu kaimanaꞌo pidan nii.

23 “Tominkaru dakotan uruu kaimanaꞌo pidan nii,” kiaꞌoraz usaadinpan, aonaa Abraham dauꞌanaꞌo mani karikaonan. 24 Mazan usaada-kao naꞌapa, waaitapa-kinaa niꞌo Tominkaru dakotan nii waunao, kaimanaꞌo pidan nii kapam, wamishidan idi Tominkaru, kakudaꞌoraz waNaobanaa Jesus mawaka-karu diꞌiki. 25 Tominkaru taapadan pidannao zowian Jesus Christ waꞌoian dikin ii. Naꞌiki ukakudan powaꞌa iti uruu, turuu kizi udakotan waunao, kaimanaꞌo pidannao nii.

5

Tominkaru dakotan waunao, kaimanaꞌo pidannao nii

1 Ukauꞌan, Tominkaru dakotan idi waunao kaimanaꞌo pidannao nii wamishidan idi, aizii kaimanaakaꞌa naa waunao Tominkaru tuma, wanaobanaa Jesus Christ idaꞌan. 2 Wamishidan idi Christ, unaꞌakan waunao Tominkaru kamunanun idaꞌati, naꞌapaꞌo idaꞌaꞌo wamashaapan kai. Naꞌiki tuukii wakonaukian, waaitapan idi mishiꞌo nii Tominkaru taan waꞌati diinaꞌitiꞌi paugaru kaduz umanawun-karu.

3 Mazan turuu kapam wakonaukian wabaiatinan dono, ushaꞌapanum kauꞌan wabaiatinan tominapa-kida waunao aonaa kizi wakashadinan. 4 Aizii aonaan idi wakashadinan, kaiman Tominkaru ati. Ukaimanan idi waꞌati, aizii wazaudapan naa utaan ukowaadauzoniaz pataan nii waꞌati. 5 Wuruꞌu wazaudapaniaz, aonaꞌo nii ukasharutan wanyukunuu. Ushaꞌapanum kauꞌan mishiꞌo Tominkaru marainpan waunao. Naꞌapa ukowaada-kidan waꞌati Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌan, uruu utaaniaz naa waꞌati.

6 Tominkaru aitanii kamoo kawanaꞌati, Christ mawakan oiainao pidannao dikin ii, aonaan puꞌu wakaꞌiitan wamuudan oiaꞌo. 7 Aonaa kanom kaꞌiitan pazowii-kidinan pidan kaimanaꞌo umashaapan dikin ii. Kainaꞌa mani baꞌoran pidan turuaꞌo uzowii-kidinan pidan kaimanaꞌo manawun dikin ii. 8 Mazan Tominkaru, ukainaabata pamarainpan manawun waunao, waꞌoian puꞌu, udyuuda zii Christ mawakan waunao dikin ii. 9 Tominkaru dakotan idi waunao, kaimanaꞌo pidannao nii, Christ mawakan idaꞌan, ukauꞌan waaitapa mishiꞌo nii Christ kazannaatan waunao wabaiaapan ai Tominkaru toꞌoran diinaꞌitiꞌi, upatakaꞌutan donoꞌo naa oiainao. 10 Tominkaru tarubanao zii daꞌi waunao, mazan upaonaruitan waunao pauDani mawakan idaꞌan. Upaonaruitan idi waunao, waaitapa mishiꞌo nii ukazannaatan waunao, Christ kakupan idaꞌan. 11 Aonaa uruu mani karikaonan, mazan wakonaukian kapam Tominkaru shaꞌapatan idi aimaakan wanaobanaa Jesus Christ idaꞌan. Uruu tomaꞌoraz waunao Tominkaru paonarunao nii.

Adam idaꞌan mawaka-karu, mazan Christ idaꞌan kakupa-karu

12 Baudaꞌapaꞌo pidan, Adam, dikintapan idi Tominkaru, ipai pidannao oian. Naꞌiki ushaꞌapatan idi oiaꞌo, ipai pidan mawakauzo paꞌidiwaru. Ushaꞌapanum kauꞌan, Adam shaꞌapatan dono oiaꞌo, ikodaꞌo nii ipai utakaan-daunnao wuruꞌu shaꞌapataꞌoraz oiaꞌo. 13 Pidannao shaꞌapaapanii oiaꞌo, Tominkaru taan uaꞌii pakakinaori kida Moses idaꞌan, mazan aonaa udakotan ĩdyaun dikintapainao nii kakinaorii, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa zii utaan pakakinaori uruu dono. 14 Mazan upuꞌu, Adam dikintapan diꞌikiꞌo Tominkaru, atii Tominkaru taan idaꞌati pakakinaori Moses idaꞌan, ipai pidan mawakauzo paꞌidiwaru, aonaan puꞌu padamata ĩdikintapan sariaapaꞌo Tominkaru diꞌikiꞌo kakinaorii, Adam kawan.

Aizii Adam, Christ kawanuꞌo wuruꞌu, kaawaꞌo niꞌoraz udawuꞌati zii. 15 Mazan Christ shaꞌapataniaz kaimanaꞌo aimaakan waꞌati, panaꞌaꞌo Adam shaꞌapatanii oiaꞌo aimaakan ai. Ipai pidan mawakauzon, baudaꞌapaꞌo pidan, Adam, dikintapan idi Tominkaru. Mazan wuruꞌu Tominkaru kamunanunuz, powaꞌaꞌo zii umanawunun, iriba udakotan pidannao, kaimanaꞌo pidannao nii, baudaꞌapaꞌo pidan, Jesus Christ, kamunanun idaꞌan. 16 Tominkaru shaꞌapatan kaimanaꞌo aimaakan, panaꞌaꞌo wuru aiaꞌa dikaudaꞌoraz aimaakan shaꞌapan, baudaꞌapaꞌo pidan oian idaꞌanaꞌoraz. Baudaꞌapaꞌo pidan, Adam, shaꞌapatan idi oiaꞌo, Tominkaru dakotan ipai pidan, oiaꞌo pidannao nii. Mazan Christ shaꞌapatan idi kaimanaꞌo aimaakan, Tominkaru dakotan pidannao, kaimanaꞌo pidannao nii, ĩshaꞌapatan puꞌu iriba oiaꞌo aimaakan kida. 17 Mishi, baudaꞌapaꞌo pidan Adam, dikintapan idaꞌan, ipai pidan mawakauzo paꞌidiwaru. Mazan baudaꞌapaꞌo pidan, Jesus Christ, shaꞌapatanii idaꞌan, Tominkaru kamunanun manawun pidannao ati, udakotan ĩdyaun, kaimanaꞌo pidannao nii. Naꞌiki maꞌozakaꞌo nii ĩmashaapan oiaꞌo ai.

18 Baudaꞌapaꞌo pidan, Adam, shaꞌapatanii idaꞌan kiwiiniꞌo oiaꞌo, Tominkaru dakotan ipai pidannao, oiaꞌo pidannao nii paꞌidiwaru. Ukauꞌan naꞌapa kapam, baudaꞌapaꞌo pidan, Jesus Christ, shaꞌapatanii kaimanaꞌo aimaakan idaꞌan, Tominkaru dakotan ipai pidannao mishidainaouz Christ, kaimanaꞌo pidannao nii, naꞌiki utaan ĩꞌati karikaonanuꞌo kakupa-karu. 19 Tominkaru dakotan kawan ipai pidannao, oiaꞌo pidannao nii, baudaꞌapaꞌo pidan dikintapan idi, ukauꞌan naꞌapa kapam udakotan iriba pidannao, kaimanaꞌo pidannao nii, baudaꞌapaꞌo pidan izoꞌatin idi paugaru.

20 Tominkaru taanuznaa kakinaorii, pidannao aitapa-kinaa niꞌo oiaꞌo wuruꞌu ĩshaꞌapaapaniaz. Pidannao shaꞌapaapan puꞌu powaꞌa zii oiaꞌo, mazan Tominkaru, utukapa-kida powaꞌa zii pakamunanun tuukii manawun. 21 Kiwiin zii oiaꞌo kazowautapanii ipai pidannao, uruu idiꞌo ĩmawakauzon. Mazan aizii Tominkaru kamunan-kidan idi tuukii waunao, uruu idi udakotan waunao, kaimanaꞌo pidannao nii, naꞌiki utaan waꞌati karikaonanuꞌo kakupa-karu, waNaobanaa Jesus Christ idaꞌan.

6

Karikaonanuꞌo kakupa-karu zaamatinapa-karu idi Christ idaꞌati

1 Ukauꞌan, marii mooko pakawan washaꞌapaapan oiaꞌo, Tominkaru aida kizi powaꞌan kida waꞌati pakamunanun? 2 Aonaa turuu! Waunao mawakaꞌo pidan kawanuꞌoraꞌa naa oiaꞌo ati. Ukauꞌan aonaa turuu washaꞌapaapan pakawan zii oiaꞌo. 3 Uaitapanii waunao, chikaawunuu-kariwainaouz, Tominkaru zaamatin-kidanii Christ Jesus idaꞌati. Ukauꞌan, mawakaꞌo kawanuꞌo waunao uruu tuma. 4 Wachikaawunuu-kao dono, wamawakan naꞌiki wadida-kao kawanuꞌo Christ tuma. Ukauꞌan waDaru Tominkaru kadishita-kidan kawan Christ mawaka-karu diꞌiki, umanawunuꞌo pamaꞌozakan idaꞌan, naꞌapaꞌo nii kapam ukadishita-kidan waunao, paꞌinaꞌo mashaapa-karu diꞌiti.

5 Tominkaru baudaꞌapatan idi waunao Jesus Christ idaꞌati wamawakan idaꞌan uruu kawan, ukadishita-kidan nii kapam waunao ukadishita-kidan kawan Jesus Christ. 6 Naꞌiki waaitapanii, kiwiiniꞌoraz wakaduz mawakan naa Christ tuma cross diꞌii, turuu kizi oiaꞌo maꞌozakaꞌoraz ukaudinan waꞌidaꞌa mainaabata-kao. Uruu aonaa kizi powaꞌa oiaꞌo poitoruitapan waunao. 7 Ushaꞌapanum kauꞌan pidan mawakaꞌo, aonaa powaꞌa oiaꞌo poitoruitapan uruu. 8 Wamawakan idi Christ tuma, wamishida karikaonanuꞌo nii kapam wakakupan utuma. 9 Waaitapanii Jesus Christ kadishita-kida-kao mawaka-karu diꞌiki, naꞌiki aonaa naꞌapainim nii umawakauzon koshan. Aonaa naꞌapainim nii powaꞌa mawaka-karu zaamatan uruu. 10 Umawakan baukapa uwazoota-kinaa nii oiaꞌo aimaakan. Aizii kai kakupa uruu, naꞌiki umashaapan soo Tominkaru atiꞌi naa. 11 Ukauꞌan naꞌapa kapam udiꞌitinapa udauꞌu. Unao mawakaꞌo kawanuꞌoraꞌa naa oiaꞌo ati, mazan kakupaꞌoraꞌa naa paꞌan Tominkaru ati, uzaamatinpan idi Christ Jesus idaꞌati.

12 Ukauꞌan, aonaa utaapadaꞌanaꞌa oiaꞌo kazowautapan unanaa, wuruꞌu mawakauzoz. Aonaa ushaꞌapata-kidaꞌanaꞌa uꞌati ushaꞌapataꞌazoonii oiaꞌo aimaakan. 13 Naꞌiki aonaa ukashaapaꞌanaꞌa ushaꞌapauzin kida oiaꞌo ati, aimaakan dikaudaꞌo shaꞌapata-kinao nii. Mishiꞌoraiman, utaainaꞌa naa Tominkaru ati shaꞌapataꞌo nii kaimanaꞌo aimaakan. Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru kakudaniꞌi naa unao mawaka-karu diꞌiki, paꞌinaꞌo kakupa-karu idaꞌati. 14 Aonaꞌa naa unaobanaitapaꞌanaꞌa oiaꞌo. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa umashaapan naa kakinaorii waranuꞌu, mazan Tominkaru kamunanun idaꞌaꞌoraꞌa naa umashaapan.

Poitoruinao, shaꞌapataꞌo niꞌo kaimanaꞌo aimaakan

15 Ukauꞌan, marii mooko washaꞌapaapan oiaꞌo, aonaan idi wamashaapan naa kakinaorii waranuꞌu, naꞌiki wamashaapan idiꞌi naa paꞌan Tominkaru kamunanun idaꞌa? Aonaa turuu! 16 Uaitapanii kaimanaiman, pidan taainan dono poitorui nii, upoitoruitapa-kidinan wuru atiꞌi uizoꞌatiniaz panaobanaa. Naꞌapaꞌo kawanuꞌo unao, unaobanaitapan dono oiaꞌo, ubuuta-kao karikaonanuꞌo mawaka-karu diꞌiti; oo, uizoꞌatipan dono Tominkaru, udakotan unao, kaimanaꞌo pidannao nii. 17 Mishi, kiwiin zii upoitoruitapa-kidinan oiaꞌo ati, mazan aizii, kaimanaiman unyukunuu iki uizoꞌatin utominapa-kida-kinao. Uruu idi õkonaukii-kidan Tominkaru udauꞌan. 18 Tominkaru muudin-kidaniꞌi naa unao oiaꞌo ai, aizii Tominkaru poitoruꞌu naa unao, kaiman kidaꞌoraꞌa naa paꞌan aimaakan ushaꞌapaapan.

19 Õkaiwaan parada-karu ipai kamoꞌo ukaiwauzo-kao, õkainaabata-kinaa nii Tominkaru dauaꞌo kuwai, udadaran idi uꞌati. Kiwiitapa, ukaiwaapan unanaa madoronaa-daun naꞌiki ushaꞌapatan iriba oiaꞌo aimaakan. Aizii naꞌapaꞌa naa utaa unanaa ipai daunuudaꞌu shaꞌapataꞌo nii kaimanaꞌo naꞌiki sakitapaꞌo aimaakan, Tominkaru aipan kawanaꞌati.

20 Oiaꞌo poitoruitapan dono zii unao, aonaa ushaꞌapataꞌazon kaimanaꞌo aimaakan. 21 Kanom mooko kaimanaꞌo nii uikoda ushaꞌapaapauzonii kida idaꞌan, ukibaꞌazoo-kidaniaz naa kai? Naꞌapa kidaꞌo aimaakan shaꞌapaapa-kao idaꞌan pidan ikoda karikaonanuꞌo mawaka-karu. 22 Mazan unao, Tominkaru muudin-kidaniꞌi naa oiaꞌo poitoruitapan ai, aizii Tominkaru poitoruꞌu naa unao. Uruu idiꞌo ukaminkaꞌutan unao, umashaapa-kinaa nii kaiman naꞌiki sakitapa, naꞌiki utaan uꞌati karikaonanuꞌo kakupa-karu. 23 Ushaꞌapanum kauꞌan oiaꞌo shaꞌapata-kao winipinaa karikaonanuꞌo mawaka-karu. Mazan Tominkaru taanii mawinipinaa-daun karikaonanuꞌo kakupa-karu, wazaamatinpan idaꞌan Christ Jesus wanaobanaa idaꞌati.

7

Kakinaorii dauaꞌo

1 Aizii unao, õmin-mishidannao, uaitapanii kakinaorii dauaꞌo. Kakinaorii kazowautapan pidan soo ukakupan dono zii. 2 Kaikapaꞌo kawanuꞌo kaiwuruꞌu: kakinaorii kian, zun mazidaꞌo, aonaa turuu omazidan baꞌoran daonaiora tuma odaiaru kakupan dono zii. Mazan odaiaru mawakan an, aonaa powaꞌa kakinaorii marainan omazidan. 3 Ukauꞌan, omashaapan an baꞌoran daonaiora tuma, paudaiaru kakupan puꞌu zii, “baꞌorantapaꞌo,” kiaꞌo nii kii-karu odauꞌan. Mazan odaiaru mawakan an, aonaa powaꞌa kakinaorii marainan omazidan. Turuu omazidan baꞌoran daonaiora tuma, aonaꞌo nii “baꞌorantapaꞌo” kii-karu odauꞌan.

4 Ukauꞌan õiribannao, naꞌapaꞌo kawanuꞌo kakinaorii taapauzon unao. Mazan uzaamatinpan kauꞌan Christ idaꞌati, mawakaꞌo kawanuꞌo unao utuma kakinaorii ai. Aizii, Christ kakuda-kariwaiz mawaka-karu diꞌiki, tumaꞌoraꞌa naa waunao, shaꞌapataꞌo nii kaiman kidaꞌo aimaakan Tominkaru ati. 5 Wamashaapan dono zii wanyukunuu aipan kawanaꞌati, kakinaorii maꞌozakada wanyukunuu iaꞌo oiaꞌo shaꞌapataꞌazoo-kao, naꞌiki washaꞌapatan naa oiaꞌo, buutaꞌo niꞌoraz waunao karikaonanuꞌo mawaka-karu diꞌiti. 6 Mazan aizii, wamawakan idiꞌi naa Moses kakinaori ai, aonaa powaꞌa ukazowautapan waunao. Ukauꞌan aonaa powaꞌa washaꞌapaapan aimaakan Tominkaru ati, Moses kakinaorii izoꞌati-kao idaꞌan. Mazan paꞌinaꞌo mashaapa-karu idaꞌanaꞌoraꞌa naa, Kaimanaꞌo Doronaa kaminkaꞌutan idaꞌan waunao.

Oiaꞌo kaiwaan kakinaorii

7 Ukauꞌan oiaꞌo mooko wuruꞌu Tominkaru kakinaoriz? Aonaa naꞌapaꞌo mani kaiwuruꞌu! Mazan mishiꞌoraiman, kakinaorii wuruꞌu kainaabataꞌoraz õꞌati oiaꞌo. Aonaa mani õaitapan oiaꞌo wuruꞌu baꞌoran pidan idiwau naꞌazootapa-kaoaz, aonaan an kakinaorii kian: “Aonaa punaꞌazootapaꞌanaꞌa,” kii. 8 Mazan oiaꞌo kaiwaan wuruꞌu kakinaoriiz, umaꞌozakada-kinaa nii õnyukunuu iaꞌoraz oiaꞌo shaꞌapataꞌazoo-kao. Aonaan dono mani kakinaorii nii, aonaa mani oiaꞌo maꞌozakadinan.

9 Kiwiin, õmaaitapakan dono zii Tominkaru kakinaori, kaimanaꞌo kawan õꞌitiiman õmashaapan. Mazan õaitapan diꞌiki kakinaorii, uruꞌu naa õaitapan oiaꞌo õgaru, karikaonanuꞌo mawaka-karu idaꞌatanpuꞌo. 10 Aizii wuruꞌu kakinaoriiz, kainaabataꞌo niꞌoraz padamata, naꞌapam õikodan karikaonanuꞌo kakupa-karu, uruꞌu naa mishiꞌoraiman buuta õgaru karikaonanuꞌo mawaka-karu diꞌiti. 11 Oiaꞌo kaiwaan wuruꞌu kakinaoriiz pamariida-kinaa nii õgaru, naꞌiki buutaꞌo nii õgaru karikaonanuꞌo mawaka-karu diꞌiti.

12 Mazan wuruꞌu kakinaoriiz, kaimanaꞌo naꞌiki Tominkaru diꞌikiꞌo, sakitapaꞌo naꞌiki kaminkaꞌutaꞌo nii pidan mashaapan kaiman 13 Mazan kaimanaꞌo aimaakan buuta mooko õgaru karikaonanuꞌo mawaka-karu diꞌiti? Aonaa naꞌapaꞌo mani kaiwuruꞌu! Oiaꞌo wuruꞌu kaiwaꞌoraz kaimanaꞌo aimaakan pabuuta-kinaa nii õgaru karikaonan mawaka-karu diꞌiti. Aizii, watukapa naꞌapam ukichanaꞌiki-kian manawun wuruꞌu oiaꞌoraz. Ukaiwaan kaimanaꞌoraz Tominkaru kakinaori pashaꞌapata-kida-kinaa nii dikaudaꞌo aimaakan.

Nyukunui iaꞌo mizaataaka-karu

14 Waaitapa, Tominkaru diꞌikiꞌo wuruꞌu kakinaorii. Mazan õgaru, pidan karikaonan, kapatiꞌo oiaꞌo ati. Oiaꞌo toriinii kawanuꞌo õgaru papoitoru nii. 15 Aonaa õaitapan kandii nii õshaꞌapaapan oiaꞌo aimaakan. Õaipaniaz õshaꞌapatan kaimanaꞌo aimaakan, aonaa õshaꞌapatan. Mazan aonaꞌoraz õaipan õshaꞌapatan, uruu naꞌapain õshaꞌapaapa. 16 Õshaꞌapaapan kauꞌan wuruꞌu aonaꞌoraz õshaꞌapataꞌazon, naꞌapaꞌo kainaabata Tominkaru kakinaori kaimanan õꞌati. 17 Ukauꞌan, aonaa õgaru manawun mani wuruꞌu shaꞌapaapaꞌoraz oiaꞌo aimaakan. Mazan õnyukunuu idaꞌaꞌoraz oiaꞌo, uruu wuruꞌu shaꞌapaapaꞌoraz oiaꞌo aimaakan. 18 Aizii õaitapa, aonaa kaimanaꞌo nii õꞌidaꞌa, õgaru pidan karikaonan, kapatiꞌo õnyukunuu oiaꞌo ati. Õaipan puꞌu õshaꞌapatan kaimanaꞌo aimaakan, mazan aonaa õkaꞌiitan õshaꞌapatan. 19 Aonaa õshaꞌapatan wuruꞌu kaimanaꞌoraz aimaakan õaipaniaz õshaꞌapatan. Mazan õshaꞌapata oiaꞌo aimaakan, wuruꞌu aonaꞌoraz õaipan õshaꞌapatan. 20 Aizii, õshaꞌapatan kauꞌan wuruꞌu aonaꞌoraz õaipan õshaꞌapatan, ukauꞌan aonaa õgaru manawun mani wuruꞌu shaꞌapaapaꞌoraz oiaꞌo aimaakan. Mazan õnyukunuu idaꞌaꞌoraz oiaꞌo, uruu wuruꞌu shaꞌapataꞌoraz oiaꞌo aimaakan.

21 Õkowaadan nii karikaonanuꞌo ushaꞌapauzon: õaipan puꞌu õshaꞌapatan kaimanaꞌo aimaakan, õshaꞌapata soo oiaꞌo aimaakan. 22 Õgaru, õnyukunuu ii, tuukii õkonaukii-kidan Tominkaru kakinaori. 23 Mazan kainaꞌa panaꞌaꞌo aimaakan õnyukunuu ii, shaꞌapaapa-kidaꞌo õꞌati oiaꞌo aimaakan. Tuukii umizaapan wuruꞌu õshaꞌapataꞌazoonuz kaimanaꞌo aimaakan. Utaapan õgaru taraa-kariwai kawan ushaꞌapaapa-kidan oiaꞌo õꞌati, uruu idi aonaa õkaꞌiitan õizoꞌatin Tominkaru kakinaorii. 24 Kashaꞌoraꞌo õbaiaapan, tuukii õdopian! Kanomaꞌo nii kazannaata õgaru wuru aiaꞌa õshaꞌapataꞌazoonuz oiaꞌo aimaakan, buutin-kidaꞌoraz õgaru karikaonanuꞌo mawaka-karu diꞌiti? 25 “Kaiman,” õkian Tominkaru ati, turuaꞌoraz ukazannaatan õgaru Jesus Christ wanaobanaa idaꞌan!

Ukauꞌan, kaiman õꞌati Tominkaru kakinaori, tuukii õaipan õizoꞌatinuz, mazan upuꞌu õnyukunuu idaꞌaꞌo oiaꞌo, shaꞌapata-kidan õꞌati oiaꞌo aimaakan, aonaꞌoraz padamata õaipan õshaꞌapatan.

8

Kaimanaꞌo Doronaa maꞌozakan idaꞌanaꞌo mashaapa-karu

1 Ukauꞌan aizii, aonaa kanom nii Tominkaru papatakaꞌutan zaamatinpainao Christ Jesus idaꞌati. 2 Kaimanaꞌo Doronaa taaniꞌi naa waꞌati paꞌinaꞌo kakupa-karu wazaamatinpan idi Christ Jesus idaꞌati. Ukauꞌan aizii, aonaa powaꞌa wanyukunuu idaꞌaꞌo oiaꞌo poitoruitapan waunao, naꞌakaꞌo niꞌoraz waunao karikaonanuꞌo mawaka-karu diꞌiti. 3 Moses saadanii kakinaorii, aonaa ukaꞌiitan pakazannaatan waunao oiaꞌo ai, wanyukunuu kapatin idi oiaꞌo ati, mazan Tominkaru ukaꞌiita. Ukazannaata waunao, wanyukunuu idaꞌaꞌo oiaꞌo kazowautapan ai, udyuudan idaꞌan paudani Christ Jesus imiꞌi baara ati, patakaꞌuta-karu nii waꞌoian dikin ii. Pidan nii ukaawan, waunao kawan unanaa, mazan aonaꞌo uꞌoian. 4 Tominkaru shaꞌapatan naꞌapa aimaakan, turuu kizi mashaapainao Kaimanaꞌo Doronaa aipan kawanaꞌati, shaꞌapatan ipai kakinaorii aiapanii shaꞌapata-kao, aonaa oiaꞌo nyukunui aipan kawanaꞌati mani.

5 Pidan mashaapaꞌoraz oiaꞌo panyukunuu aipan kawanaꞌati, udiꞌitinpan soo panyukunuu shaꞌapataꞌazoonii dauꞌu paꞌidiwaru. Mazan pidan mashaapaꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa aipan kawanaꞌati, udiꞌitinpan soo Kaimanaꞌo Doronaa aiapanii shaꞌapata-kao dauꞌu. 6 Pidan diꞌitinpaꞌoraz oiaꞌo panyukunuu shaꞌapataꞌazoonii dauꞌu paꞌidiwaru, uikodan nii karikaonanuꞌo mawaka-karu. Mazan pidan diꞌitinpaꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa aipan kawanaꞌati, uikodan nii karikaonanuꞌo kakupa-karu naꞌiki nyukunui kaimanan. 7 Ukauꞌan, pidan diꞌitinpan dono oiaꞌo panyukunuu shaꞌapataꞌazoonii kawanaꞌati, Tominkaru taruba wuruꞌu uruuz. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa uizoꞌatin Tominkaru kakinaori, naꞌiki aonaa ukaꞌiitan paizoꞌatinuz. 8 Pidan mashaapaꞌoraz oiaꞌo panyukunuu aipan kawanaꞌati, aonaa turuu Tominkaru konaukii-kidan ushaꞌapatanii.

9 Mazan unao, aonaa ushaꞌapaapan oiaꞌo unyukunuu aipan kawanaꞌati. Ushaꞌapaapan aimaakan Kaimanaꞌo Doronaa aipan kawanaꞌatiꞌo, mashaapaꞌoraz unao idaꞌa. Pidan aonaꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa mashaapan uꞌidaꞌa, aonaa Christ pidanan mani uruu. 10 Mazan Christ mashaapan an unao idaꞌa, unanaa mawakan nii mishi padamata diinaꞌitiꞌi uꞌoian idi, mazan upuꞌaꞌo nii udoronaa kakupan, Tominkaru dakotan idiꞌi naa unao kaimanaꞌo pidannao nii. 11 Tominkaru kakudan kawan Christ Jesus mawaka-karu diꞌiki paDoronaa idaꞌan, mashaapaꞌoraz unao idaꞌa. Naꞌapaꞌo nii kapam utaan mawakauzoz unanaa kakupa-kinaa nii, paDoronaa idaꞌan, mashaapaꞌoraz unao idaꞌa.

12 Ukauꞌan, õmin-mishidannao, kainaꞌa paꞌi washaꞌapatan niꞌo, mazan aonaa wamashaapan mani oiaꞌo wanyukunuu shaꞌapataꞌazoonii kawanaꞌati. 13 Umashaapan an pakawan zii oiaꞌo unyukunuu aipan kawanaꞌati, Tominkaru buutan nii unao karikaonanuꞌo mawaka-karu diꞌiti. Mazan umashaadan an ushaꞌapaapan oiaꞌo, Kaimanaꞌo Doronaa kaminkaꞌutan idaꞌan unao, uikodan nii karikaonanuꞌo kakupa-karu. 14 Ipai pidannao Kaimanaꞌo Doronaa kazowautapaniinaouz, ĩnao Tominkaru dainao.

15 Wuruꞌu Kaimanaꞌo Doronaa taa-kariwaiz unao ati, aonaa utoman unao poitoruinao nii, tariaꞌo nii koshan Tominkaru ai. Mazan utoman unao Tominkaru dainao nii paꞌan, naꞌiki turuu ukian Tominkaru ati aizii: “Pugaru waDaru,” kii. 16 Tominkaru Doronaa zaamatinan wadoronaa idaꞌati, kainaabataꞌo nii mishiꞌo Tominkaru dainao waunao. 17 Tominkaru dainaoun idi waunao, wazaamatan nii kaiman kidaꞌo aimaakan utaapaniaz naa papidanannao ati. Naꞌiki wazaamatan nii kapam Christ tuma Tominkaru taapaniaz uruu ati. Wabaiaapan kauꞌan kashaꞌoraꞌo Christ kawan, naꞌapaꞌo nii Christ umanawunun kaduz taa-kao waꞌati.

Tominkaru umanawuntan nii paudainao diinaꞌitiꞌi

18 Aizii kaiꞌoraz wabaiatinan, õaitapa aonaa uikodinan wuruꞌu Tominkaru umanawuntaꞌazoonuz waunao diinaꞌitiꞌi. 19 Ipai aimaakan Tominkaru tomaniinao, tuukiaꞌa naa ĩzaudapan Tominkaru kainaabatan naꞌiaꞌoram manawun wuruꞌu paudainaouz. 20 Ipai utomaniinao aimaakan mawakauzo naꞌiki zaamauzo, aonaa paaipan atiꞌo mani ĩtominan naꞌapa, mazan Tominkaru aipan kawanaꞌatiꞌo. Mazan upuꞌu kainaꞌa ĩzaudapan 21 Tominkaru soꞌotaꞌazoonuz ĩdyaun diinaꞌitiꞌi mawakauzo-karu naꞌiki zaamauzo-karu ai. Naꞌiki uzaamataꞌazoonuz ĩdyaun umanawunuꞌo mashaapa-karu diꞌiti paudainao tuma. 22 Waaitapa ipai Tominkaru tomaniinao dopitan, atii kai, naꞌapa zun dopian kawan okaudanipaꞌazon dono. 23 Mazan aonaa Tominkaru tomaniinao aimaakan mani karikaonan wuruꞌu dopitaꞌoraz. Waunao kapam, kainaꞌaꞌoraz naa Kaimanaꞌo Doronaa, kiwiiniꞌoraz naa utaa-kao waꞌati. Mishi kai wadopitan wazaudapatinan puꞌaꞌa naa Tominkaru kowaadan diinaꞌitiꞌi ipai patomaniinao ati, udainao wuruꞌu waunaouz. Naꞌiki utaan naa wananaa nii mamawakauzoka idi. 24 Uruꞌu naa wuruꞌu wazaudapaniaz Tominkaru shaꞌapatan waꞌati, ukazannaatan diꞌiki waunao. Pidan zaamataꞌoraz naa aimaakan kowaada-kariwaiz taa-karu nii uꞌati, aonaa kanom niꞌi naa uzaudapatinan. Aonaa naꞌiaꞌoram pidan pakawanuꞌo zii uzaudapan pazaamataniꞌi naa aimaakan, kowaada-kariwaiz taa-karu nii uꞌati. 25 Mazan wazaudapan an aimaakan taa-kao waꞌati aonaꞌoraz zii wazaamatan, aonaa kandii nii wakashadinan wazaudapan.

26 Naꞌapaꞌo kapam, Kaimanaꞌo Doronaa kaminkaꞌuta waunao wadopian dono. Wamaaitapakan puꞌu kanom dauꞌan watoriinpan, uruu paꞌan pishaa Tominkaru kaminkaꞌutan waunao. Upishaan Tominkaru tuukiaꞌo idaꞌan, aonaa pidan kaꞌiitan pakowaadan kaimanaiman parada-karu idaꞌan. 27 Aizii Tominkaru, aitapaꞌoraz naꞌapam wadiꞌitinpan, uaitapa kaimanaiman kanom Kaimanaꞌo Doronaa aiapanii shaꞌapata-kao waꞌati. Ushaꞌapanum kauꞌan, Tominkaru aipan kawanaꞌatiꞌo manawun wuruꞌu utoriinapanuz Tominkaru pidanannao ati.

28 Waaitapa ipai aimaakan, kaimanaꞌo oo kashaꞌoraꞌo shaꞌapan an, Tominkaru kaiwaan niiz kaimanaꞌo nii wunao atiꞌi marainpainaouz uruu. Ĩnao wuruꞌu uzaamataniinaouz papidanannao nii, ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌaꞌo udiꞌitapan pashaꞌapatan niꞌo ĩꞌati. 29 Tominkaru aitapaniinaouz amazada tominan uaꞌii, pazaamatan nii papidanannao nii, ĩnao wuruꞌu udiꞌitapan patoman nii pauDani kawan, uruu kizi ĩtuuniz nii. 30 Pidannao, kotuaꞌoraz naa udiꞌitapan patoman paudani kawan, ĩnao wuruꞌu udapadaniinaouz. Aizii udapadaniinaouz, ĩnao udakota kaimanaꞌo pidannao nii. Aizii udakotaniinaouz kaimanaꞌo pidannao nii, ĩnaouꞌo nii utoma umanawunnao nii, paudani kawan.

Aonaa turuu kanom mashaatan
Tominkaru marainpan ai waunao

31 Unaꞌapan kauꞌan, naꞌapam wakian aizii? Tominkaru kaminkaꞌutan kauꞌan waunao, kanom kaꞌiita padikintan waunao? 32 Aonaa Tominkaru marainan paudani patakaꞌuta-kao, mazan utaapada pidannao zowian uruu ipai waunao dikin ii. Utaan idi pauDani, waaitapa konaukiaꞌo nii utaan waꞌati ipai aimaakan.

33 Kanom turuu udakoopan Tominkaru pidanannao? Tominkaru paꞌan wuruꞌu dakotaꞌoraz ĩdyaun kaimanaꞌo pidannao nii. 34 Kanom turuu ukian wadauꞌan: “oiaꞌo ĩnao, marii ĩpatakaꞌuta-kao”? Aonaa kanom. Ushaꞌapanum kauꞌan, Christ Jesus paꞌan wuruꞌu mawakaꞌoraz waunao oian dikin ii, oo powaꞌa zii manawun, Tominkaru kakudaniaz umawakan daunaꞌan. Kai umashaapan umanawun nii Tominkaru diwaꞌora antanapu, utoriinpan Tominkaru ati waunao dauꞌan.

35 Ukauꞌan kandii turuu ubuutan waunao Christ kamarainapanun ai? Aonaa kanom. Wapatakaꞌuta-kao puꞌu, oo wabaiaapan puꞌu dadaraꞌo mashaapa-karu, oo waꞌantamikita-kao puꞌu wamishidan dikin ii, oo wabaiaapan puꞌu zamazi-karu, oo aonaan puꞌu baꞌoran wakamichan nii. Wamashaapan puꞌu kichanaꞌiki-kiaꞌo biiꞌi, oo pidannao zowian puꞌu waunao, upuꞌu umarainpan waunao. 36 Naꞌapa usaadinpan kotuaꞌo Tominkaru paradan idaꞌa:

“Pupidanannaoun idi waunao,

ipai kamoo pidannao aipan pazowian waunao.

Wadiꞌitapa-kao, kaznizonao kawan, zowii-kariwainao niꞌoraz.”*

37 Mazan naꞌapa kidaꞌo aimaakan shaꞌapan puꞌu waꞌati, ipaiꞌo nii wawazootan kidaz Jesus Christ, marainpaꞌoraz waunao kaminkaꞌutan idaꞌan waunao.

38 Õgaru, õaitapa kaimanaiman, aonaa kanom kaꞌiitan pabuutan waunao Tominkaru kamarainapanun ai: kakupa-karu oo mawaka-karu, angelnao oo oiaꞌo doronainao, aimaakan shaꞌapaꞌo kai oo shaꞌapaꞌo nii diinaꞌitiꞌi, 39 maꞌozaka-tinpainao doko ii oo imiꞌi baara an. Aonaa naꞌiaꞌoram toma-kariwai kaꞌiitaꞌo pabuutan waunao Tominkaru kamarainapanun ai, uaidaniaz Christ Jesus wanaobanaa shaꞌapatanii idaꞌan.

9

Paaipan atiꞌo
Tominkaru zaamatan pidan

1 Õgaru, Christ idaꞌatiꞌo õzaamatinpan, õkowaadan mishiꞌo aonaa õmariidinan mani. Õnyukunuu, Kaimanaꞌo Doronaa kazowautapaniaz kainaabata kapam aonaa õmariidinan mani kaiwuruꞌu. 2 Tuukiaꞌo õnyukunuu kashaꞌoratinan, naꞌiki karikaonan õdopitan õnyukunuu ii, 3 õmin-Jewnnao dauꞌan, aonaꞌoraz ĩmishidan Christ. Õpishaa mani Tominkaru soꞌotan õgaru Christ diꞌiki, naꞌiki õkaboota-kao patakaꞌutin-kizai iti ĩwadaun nii, naꞌapaꞌo turuan an mani ukaminkaꞌutan ĩmishidan Christ. 4 Ĩnao Israelitenao,* Tominkaru zaamatanii paudainao nii pidannao bii iki. Ĩnao atiꞌo utukapa-kidan pamanawunun. Ĩnao atiꞌo utaan paparadan mishiꞌo niꞌo ushaꞌapan.† Ĩnao atiꞌo utaan pakakinaori kida. Ĩnao atiꞌo ukainaabatan naꞌapam mishiꞌo choochiapa-karu paꞌati. Ĩnao atiꞌo ukowaadan pashaꞌapatan nii kaiman kidaꞌo aimaakan. 5 Kotuaꞌo ĩdokozu-daunnao, umanawun kidainao.‡ Ĩnao donozinaa diꞌikiꞌo Christ shakatauzonuz. Uruu Tominkaru, kazowautapaꞌoraz ipai aimaakan, marii karikaonan ukonaukii-kida-kao. Amen.

6 Aonaa uzauda-kidaꞌanaꞌa, aonaꞌo niꞌi naa Tominkaru mishian wuruꞌu ukowaadaniaz pashaꞌapatan nii papidanannao ati. Ushaꞌapanum kauꞌan, aonaa ipaiꞌo mani Israelitenao Tominkaru pidanannaoun. 7 Naꞌiki, aonaa ipaiꞌo mani Abraham takaan-daunnao Tominkaru pidanannaoun. Tominkaru kian Abraham ati: “Soo Isaac takaan-daunnao õdakotan niꞌoraz pudainao nii.”§ 8 Ukauꞌan, aonaa ipaiꞌo mani Abraham takaan-daunnao, Tominkaru dakotan paudainao nii. Soo ukowaadaniinaouz pataan nii Abraham dani nii, uruu dainao paꞌan mishiꞌo Abraham dainao. 9 Kaikapaꞌo Tominkaru kian Abraham ati ukowaadan dono pashaꞌapataꞌazoonii: “Õkaawan nii powaa ati õaitanii amazada kawanaꞌati. Uruu dono kaudanipaꞌo niꞌi naa pudaiaro Sarah, daonaioraꞌo nii odani nii.”*

10 Aizii wuruꞌu ĩdaniz, uruu wadokozu-daun Isaac. Umazidan Rebecca tuma, naꞌiki okaudanin shamaannao† idi. 11-12 Mazan ĩshakatan uaꞌii zii, naꞌiki ĩshaꞌapatan uaꞌii zii oiaꞌo, oo, kaimanaꞌo aimaakan, Tominkaru kian Rebecca ati: “Kiwiiniꞌo ushakatan, uruꞌo nii kaudin padawuꞌichan ati.”‡ Ukauꞌan Tominkaru zaamatan pidan padiꞌitapan kawanaꞌati pashaꞌapataꞌazoonii. Aonaa uzaamatan pidan ushaꞌapatan idi aimaakan. 13 Naꞌapa baꞌoran Tominkaru paradan kotuaꞌo saada-kao kian: “Õzaamatanii Jacob, mazan Esau, aonaa õnyukunuu-atin.”§

14 Ukauꞌan, turuu mooko wakian: “Aonaa Tominkaru shaꞌapatan sakitapa aimaakan,” kii? Aonaa turuu. 15 Tominkaru kian kotuaꞌa naa Moses ati:

“Õkamunan-kidan nii pidan, õkamunan-kidaꞌazoonii,

naꞌiki õkashaꞌora-kidan nii pidan, õkashaꞌora-kidaꞌazoonii.”*

16 Ukauꞌan Tominkaru zaamatan pidan, aonaa pidan aipan atiꞌo mani, oo ushaꞌapatan idiꞌo mani aimaakan, mazan Tominkaru kamunanun idiꞌo paꞌan. 17 Kotuaꞌo saada-kariwai Tominkaru paradan kowaadan Tominkaru kian Egypt iaꞌo naobanai ati: “Õgaru aipan atiꞌo punaobanai-tinan, õkaiwaa kizi pugaru, õtukapa-kida-kinaa nii õmaꞌozakan, naꞌiki õkainaabata-kinaa nii pidannao ati ipai amazada kawanaꞌati, õgaru paꞌan mishiꞌo manawun Tominkaru.”† 18 Ukauꞌan Tominkaru kamunan-kida pidan, pakamunan-kidaꞌazoonii. Naꞌiki udikintapada baꞌoran pidan, udikintapadaꞌazoonii.

Tominkaru shaꞌapata
pashaꞌapataꞌazoonii

19 Kainaꞌaꞌo nii panaadon pidan kian: “Mazan kandii nii mooko Tominkaru dakotan pidan shaꞌapatan oiaꞌo? Kanom mooko kaꞌiita aonaa pashaꞌapatan Tominkaru aiapanii ushaꞌapatan?”

20 Mazan õgaru kian, aonaa turuu pidan dakoꞌatin Tominkaru naꞌapa. Turuu mooko kubai idiꞌo aimaakan toma-kao kian tomaꞌo ati paugaru: “Kandii nii putoman õgaru kaikapaꞌa?” kii. 21 Pidan tomapauzo aimaakan kubai idi, turuu ukaiwaan kubai paaipan kawanaꞌati. Pakaiwaapanii kubai diꞌiki, panaadon dyaꞌutam utoman aimaakan. Baudaꞌapa utoman dowada sodi, kabaun konaunam-kinaa nii, baꞌoran utoman kaiwaa-karu nii ipai kamoo.

22 Naꞌapaꞌo Tominkaru, turuu ushaꞌapatan aimaakan paaipan kawanaꞌati, utukapa-kida-kinaa nii patoꞌoran, naꞌiki pamaꞌozakan manawun. Mazan upuꞌu aonaa upatakaꞌutan sariapa aka patoꞌora-kizinao, patakaꞌuta-karu niꞌoraz ĩaitinpan. 23 Naꞌiki uaitapa-kidaꞌazon idi kapam umanawunuꞌo paugaru pakamunan-kidaniinao ati, uminziiwa-kidaniinaouznaa kaꞌidiwainaꞌo nii diinaꞌitiꞌi pamanawunun idi. 24 Waunao wuruꞌu Tominkaru dapadaniinaouz, aonaa soo Jewnao bii ikiꞌo mani karikaonan, mazan Gentilenao bii ikiꞌo kapam. 25 Kaikapaꞌo Tominkaru kian, prophet Hosea saadanii idaꞌa:

“Pidannao aonaꞌoraz õpidanannao mani kiwiin zii,

õdakotan nii ĩdyaun õpidanannao nii.

Pidannao aonaꞌoraz õmarainpan kiwiin zii,

õdakotan nii ĩdyaun õmarainapaniinao nii.”‡

26 Naꞌiki ukian koshan:

“Wuru diꞌiaꞌa amazada Tominkaru parada-kiziz pidannao ati,

‘Aonaa õpidanannao mani unao,’ ukianuz,

naꞌiaꞌo nii ĩdakota-kao,

‘Tominkaru maꞌozakaꞌo manawun dainao nii.’ ”§

27 Mazan prophet Isaiah kian Israelitenao dauꞌan:

“Israel takaan-daunnao iriban puꞌu padamata iriba, iriba,

aonaa kanom kaꞌiitan paaitaan ĩdyaun,

mazan ĩwaꞌakun sodiꞌo nii karikaonan Tominkaru kazannaatan.

28 Ushaꞌapanum kauꞌan kadimanaꞌakaꞌo nii

naꞌiki baukapaꞌakaꞌo nii

wanaobanaa patakaꞌutan pidannao pakian kawanaꞌati.”*

29 Naꞌapa Isaiah kian kiwiin zii:

“Aonaan dono mani maꞌozakaꞌo manawun Naobanai

kawaꞌakuntan masakaudaꞌu watakaan-daunnao,

kaimanaiman mani wamainaabata-kao

Sodom naꞌiki Gomorrah sannao† kawan.”‡

Aonaa Israelitenao mishidan Kaimanaꞌo Kuwai

30 Ukauꞌan naꞌapam dii wakian aizii? Aonaan puꞌu Gentilenao dawatan Tominkaru dakota-kinaa nii paugaru kaimanaꞌo pidannao nii, upuꞌu Tominkaru dakotan ĩdyaun kaimanaꞌo pidannao nii, ĩmishidan idi Jesus. 31 Mazan Israelitenao, aonaa Tominkaru dakotan ĩdyaun kaimanaꞌo pidannao nii, ĩtiwaan puꞌu paizoꞌatin ipai kakinaorii, Tominkaru dakota-kinaa nii ĩdyaun kaimanaꞌo pidannao nii. 32 Mazan kandii nii? Ĩtiwaan idi pashaꞌapainpan kakinaorii kawanaꞌati, Tominkaru dakota-kinaa nii ĩdyaun kaimanaꞌo pidannao nii, aonaa mishida-karu idaꞌan mani. Uruu idiꞌo ĩkaboinan paponapoꞌaꞌo kuba diꞌiki. 33 Kaikapaꞌo prophet Isaiah saadan Tominkaru paradan, Christ dauaꞌo:

“Aushaa uabata: õmuudan nii kuba Zion§ ii,

kasharutapaꞌo nii pidannao nyukunuu,

naꞌiki uruu diꞌikiꞌo nii ĩtukurinpan naꞌiki ĩkaboinan.

Mazan pidan mishidaꞌoraz uruu,

aonaa naꞌapainim nii ubaꞌazootin-kida-kao umishidan dikin ii uruu.”*

10

1 Õmin-mishidannao, tuukii õaipan Tominkaru kazannaatan õmin-Israelitenaoun. Naꞌapaꞌo õtoriinpan Tominkaru ati ĩdauꞌan! 2 Õgaru, õaitapanii ĩdyaun naꞌiki turuu õkakuwaapan ĩdauꞌu. Tuukiaꞌo ĩtiwainan pashaꞌapatan aimaakan kaimanaꞌo nii Tominkaru ati. Mazan ĩshaꞌapaapaniaz, panaꞌitiꞌoraꞌa naa ĩmaaitapakan idi naꞌapam Tominkaru kazannaatan pidan. 3 Aonaa ĩnyukunuu-atin naꞌapaꞌoram idaꞌanaꞌo Tominkaru dakotan pidan, kaimanaꞌo pidan nii. Ĩtiwaan pashaꞌapatan aimaakan Kakinaorii kawanaꞌati, ĩkashadan idi wuruꞌu Tominkaru dakota-kinaaz pidan, kaimanaꞌo pidan nii. 4 Mazan Christ wuruꞌu shaꞌapataꞌoraz paꞌan ipai kakinaorii aiapanii shaꞌapata-kao. Ukauꞌan ipai mishidainaouz Christ, Tominkaru dakotan ĩdyaun kaimanaꞌo pidannao nii.

Turuu Tominkaru kazannaatan
ipai pidan

5 Kaikapa Moses saadanuꞌu, Tominkaru dakotan dauꞌan pidan, kaimanaꞌo pidan nii, kakinaorii izoꞌati-kao idaꞌan: “Pidan shaꞌapatan an ipai, ipai aimaakan kakinaorii kawanaꞌati, karikaonanuꞌo nii ukakupan.”* 6 Mazan kaikapa kii-karu Tominkaru dakotan dauꞌan pidan, kaimanaꞌo pidan nii, umishidan idaꞌanaꞌoraz Christ: “Aonaa pukiaꞌanaꞌa punyukunuu ii, kanomaꞌo nii mako aokazi iti?” (nankaꞌo nii Christ imiꞌi baara ati). 7 “Naꞌiki aonaa pukiaꞌanaꞌa, kanomaꞌo nii mako mawakainao pidannao wiizi iti?” (nankaꞌo nii Christ powaa ati).† 8 Mazan saada-kariwai Tominkaru Paradan kian koshan: “Tominkaru diꞌikiꞌoraz kuwai, aonaa kashaꞌapannaꞌo mani uaitapa-kao, turuaꞌo pukakuwaapan naꞌiki pudiꞌitinpan udauꞌu.”‡ Uruu wuruꞌu kuwai wakowaadapaniaz, Tominkaru dakotanuz pidan, kaimanaꞌo pidan nii, pamishidan idaꞌan Christ. 9 Pukian an pidannao ati: “Jesus, uruu umanawunuꞌo õNaobanaa,” naꞌiki pumishidan an punyukunuu iki Tominkaru kakudan uruu umawakan daunaꞌan, Tominkaru kazannaatan nii pugaru. 10 Wamishidan idiꞌo wanyukunuu ii, Tominkaru dakotan waunao kaimanaꞌo pidannao nii. Naꞌiki wakowaadan idiꞌo Jesus, uruu umanawunuꞌo waNaobanaa, Tominkaru kazannaatan waunao. 11 Tominkaru Paradan saadinpaꞌo kian: “Naꞌiaꞌoram pidan mishidaꞌo uruu, aonaa naꞌapainim nii ubaꞌazootinan pamishidan dikin ii uruu.”§ 12 Ipai pidan dauꞌatiꞌo kaiwuruꞌu, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa Jewnao panaꞌan Gentilenao ai. Tominkaru, uruu ipai pidannao Naobanaa, naꞌiki utaa kaiman kidaꞌo aimaakan ipai pidan ati pishaaꞌoraz ukaminkaꞌutan paugaru. 13 Tominkaru Paradan saadinpaꞌo kian: “Ipai pidan pishaaꞌoraz Naobanai Tominkaru kaminkaꞌutan paugaru, ukazannaatan nii.”*

14 Mazan naꞌapam nii mooko ĩpishaan wuruꞌu pamamishidakaniaz kaminkaꞌutan paugaru? Naꞌiki naꞌapam nii mooko ĩmishidan uruu, ĩmaabatakan puꞌu udauaꞌo? Naꞌiki naꞌapam nii mooko ĩabatan udauaꞌo, aonaan puꞌu kuwai kowaada-kao ĩꞌati? 15 Naꞌiki naꞌapam nii mooko kuwai kowaada-kao, aonaan puꞌu kakuwaapauzonao dyuuda-kao? Tominkaru Paradan saadinpaꞌo kian: “Kaiman manawun waꞌati pidannao waꞌatin ĩkowaadapan kaimanaꞌo kuwai.”†

16 Mazan aonaa ipai pidannao nyukunuu-atin Kaimanaꞌo Kuwai. Isaiah kian Israelitenao dauꞌan: “Naobanai Tominkaru, aonaa iriba mani pidannao mishidan wakowaadapaniaz kuwai.”‡ 17 Ukauꞌan pidan mishidan, uabatan idiꞌo Kaimanaꞌo Kuwai. Naꞌiki uabatan Kaimanaꞌo Kuwai, kakuwaatin-karu idiꞌo Christ dauꞌu.

18 Mazan mishiꞌo mooko aonaa Israelitenao abatan wuruꞌu Christ dauaꞌoraz kuwai? Ĩabatanii padamata! Tominkaru Paradan saadinpaꞌo kian:

“Ipai naꞌiaꞌakam pidannao abataꞌa naa kuwai.

Naꞌiki kuwai kowaada-kao ipai amazada kawanaꞌati.”§

19 Mazan mishiꞌo mooko aonaa Israelitenao aitapan Tominkaru diꞌikiꞌoraz kuwai? Ĩaitapanii padamata! Kiwiin, Moses saadan Tominkaru paradan ĩdauꞌan kaikapaꞌa:

“Õkishauzidan nii unao,

õshaꞌapatan idaꞌan kaimanaꞌo aimaakan

baꞌoran kaduz pidannao ati.

Õtoꞌoradan nii unao

õshaꞌapatan idaꞌan kaimanaꞌo aimaakan pidannao ati,

maaitapin-kainaouz.”*

20 Isaiah, aonaa utarian usaadan Tominkaru Paradan kaikapaꞌa:

“Pidannao aonaꞌoraz ĩdawatan õgaru,

upuꞌaꞌo nii ĩikodan õgaru.

Pidannao aonaꞌoraz ĩaitapaꞌazon õdauꞌan,

upuꞌaꞌo nii õaitapa-kidinan ĩꞌati.”†

21 Mazan Isaiah saadanii idaꞌa, Tominkaru kian Israelitenao dauꞌan:

“Ipai kamoo õdapadautan õpidanannao

ĩpadanata kizi õꞌidaꞌati,

mazan dikintapa ĩdyaun,

aonaa ĩabataꞌazon õgaru.”‡

11

Aonaa Tominkaru marinaꞌatan
Israelitenao

1 Ukauꞌan, Tominkaru marinaꞌatan naa mooko papidanannao Israelitenao wuruꞌu? Aonaa! Ushaꞌapanum kauꞌan, õgaru Israelite kapam, Abraham takaan-daun, Benjamin donozinaa diꞌikiꞌo. 2 Aonaa Tominkaru marinaꞌatan papidanannao kotuaꞌoraz uzaamatan. Naꞌapa shaꞌatii Tominkaru paradan saada-kariwai kian Elijah dauꞌan, ukaakapan dono Israelitenao: 3 “Naobanai Tominkaru, ĩzowiaꞌa naa prophetnao pudyuudaniinao ĩꞌidiꞌiti. Naꞌiki ĩkaboobiꞌiaꞌa naa altar kida, pidannao kawaodapa-kiziz uzai kida puꞌati. Õbaꞌorantinaꞌa naa õwaꞌakinan. Aizii ĩtiwaan naa pazowian õgaru kapam!”*

4 Mazan Tominkaru kian uꞌati: “Kainaꞌa õtaapaniꞌi naa õpidanannao 7,000 daonaioranao. Aonaa naꞌiaꞌoram ĩdyaun taapaꞌo Baal umanawun nii, baꞌoran pidannao taapaniaz patominkarun nii.”†

5 Naꞌapa kapam kai, kainaꞌa masakaudaꞌu Israelitenao Tominkaru zaamatanii papidanannao niꞌo, soo pakamunanun idi manawun. 6 Ukauꞌan aonaa ĩshaꞌapatan idiꞌo mani kaimanaꞌo aimaakan Tominkaru zaamatan ĩdyaun papidanannao nii. Mazan uzaamatan an mani ĩdyaun ĩshaꞌapatan idi kaimanaꞌo aimaakan, aonaa mani umishiin wuruꞌu uzaamatanuz ĩdyaun pakamunanun idi karikaonan.

7 Ukauꞌan, aonaa ipai mani Israelitenao ikodan wuruꞌu tuukiaꞌoraz ĩaipan paikodan. Mazan masakaudaꞌuꞌoraz ĩbii iki Tominkaru zaamatan, ĩnao paꞌan ikodazu. Mazan baokoinao, Tominkaru dadarada ĩnyukunuu. 8 Naꞌapa usaadinpan Tominkaru Paradan idaꞌa:

“Tominkaru aipan atiꞌo ĩmaaitapinkan.

Atii kai pakawan utaratapan ĩawun,

aonaa kizi ĩaitapan kanom patukapanii,

naꞌiki uꞌinidapan ĩkinao kida,

aonaa kizi ĩaitapan kanom paabatanii.”‡

9 Naꞌapa kapam king David kian Tominkaru ati Israelitenao dauꞌan:

“Marii ĩzaamata-kao mashaꞌapakiaka ĩkonaukiitinan puꞌu,

Marii ĩpatakaꞌuta-kao pashaꞌapaapanii winipinaa nii!

10 Marii ĩꞌishaawunun, aonaa kizi ĩtukapan.

Marii karikaonan ĩbaiatan kashaꞌoraꞌo.”§

11 Aizii, Israelitenao kasharutinan naꞌiki ĩwaotanuz ĩmamishidakan idiꞌi naa Christ, aonaa naꞌitim mooko ĩsaabaa-kao? Aonaa turuu unaꞌapan! Mishiꞌoraiman, ĩmamishidakan idi, Tominkaru kazannaatan naa Gentilenao, Israelitenao kishauzi-kinaa nii ĩꞌati. 12 Israelitenao mamishidakan idi, umanawun kidaꞌo aimaakan shaꞌapan ipai pidannao ati. Naꞌiki ĩwaziwaan idi Tominkaru kamunanun, Gentilenao zaamatan naa umanawun kidaꞌo aimaakan. Aitaniimanaꞌo nii ukauꞌan umanawun kidaꞌo aimaakan shaꞌapan ipai pidannao ati, Israelitenao mishidan donoꞌo naa Christ.

Tominkaru kazannaatan Gentilenao

13 Aizii õparadan uꞌati Gentilenao, mishidainaouz Christ. Tominkaru dyuudan õgaru kakuwaapaꞌo nii uꞌati, naꞌiki õatadapa wuruꞌu õkaudin-kizi niꞌoraz, 14 õaipan idi õiribannao Israelitenao kishauzin unao ati, turuu kizi Tominkaru kazannaatan ĩnao bii iki pidannao. 15 Tominkaru marinaꞌatan idi Israelitenao, ukaimanaaka-kidan naa baꞌoran kaduz pidannao patuma. Aitaniimanaꞌo nii kaimanaꞌo aimaakan shaꞌapan ipai pidannao ati, Tominkaru zaamatan donoꞌo naa Israelitenao powaa iti. Naꞌapaꞌo nii ukaimanan pidan mawakaꞌo kakudan kawan powaa iti.

16 Pidan taan dono Tominkaru ati kiwiiniꞌo patomanii bread baudaꞌapaꞌo poroom-biꞌi diꞌiki, ipai wuruꞌu poroom-biꞌinaaz Tominkaru idiwauꞌukaꞌa naa wuruꞌu. Naꞌiki pidan taan dono Tominkaru ati papaoriba kadunaa, ipai uwaoda kida uidiwauꞌukaꞌa naa wuruꞌu. Naꞌapaꞌo kawanuꞌo wuruꞌu Israelitenaouz. Tominkaru zaamatan idi kotuaꞌa naa ĩdokozu-daunnao papidanannao nii, ipai ĩtakaan-daunnao Tominkaru zaamataniꞌi naa papidanannao nii wuruꞌu. 17 Paowa-kariwai atamun kawanuꞌo wuruꞌu Israelitenaouz. Pidan dukutan kawan paoribai waoda kida, udaunaꞌan usakadan ĩwadaun nii baꞌoran atamun waoda idi, amazada ii akaꞌoraz usodan. Unao Gentilenao atamun waoda kawanuꞌo, amazada ii akaꞌoraz ukadunaa sodan. Aizii uzaamatan naa kaimanaꞌo aimaakan Israelitenao zaamatan kawan. Naꞌapa atamun waoda amazada ii akaꞌoraz ukadunaa sodan zaamatan kawan paoribai aiba paziwu-kinaa nii, uishitabaꞌu diꞌikiꞌoraz uwaꞌatin. 18 Mazan aonaa paꞌi utaapinpaꞌanaꞌa umanawun nii Israelitenao ai, dukuta-kariwai paoribai waoda kida kawanuꞌoraz. Udiꞌitapa, unao atamun waoda kawanuꞌo karikaonan. Aonaa atamun waoda idaꞌanaꞌo mani atamun ishitabaꞌu kakupan. Mazan uishitabaꞌu idaꞌanaꞌo paꞌan uwaoda kakupan.

19 Mazan kainaꞌaꞌo nii panaadon ukian: “Mazan paoribai waoda kida dukuta-kao, turuu kizi waunao sakada-kao ĩwadaun nii.” 20 Naꞌapaꞌo mishi kaiwuruꞌu: mazan ĩdukuta-kao ĩmamishidakan idiꞌo Christ. Aizii unao Gentilenao, usakada-kao ĩwadaun nii umishidan idiꞌo. Ukauꞌan aonaa uꞌatadinpaꞌa naa, mazan uzaudinaꞌa naa udukuta-kao ai. 21 Aonaa Tominkaru karodapaꞌakan papatakaꞌutan Israelitenao, paoribai waoda kida kawanuꞌoraz padamata. Aizii unao mani, uꞌitiiman ukarodapaꞌakan nii papatakaꞌutan unao?

22 Ukauꞌan udiꞌitapa kaimanaiman naꞌapam Tominkaru kamunanban, naꞌiki utoꞌoraban. Utoꞌoraban wunao atiꞌi mamishida-kainaouz. Mazan unao ati, ukamunanun, karikaonanun an mazan umishidapan. Aonaan donoꞌo naa umishidapan, naꞌapaꞌo nii kapam udukuta-kao. 23 Aizii Israelitenao kapam, ĩsakadan anaꞌa naa pamishidan, ĩsakada-kao nii powaa ati paoribai idaꞌati. Ushaꞌapanum kauꞌan, Tominkaru turuaꞌo usakadan ĩdyaun powaa ati. 24 Unao Gentilenao, atamun waoda kawanuꞌo, dukuta-kariwaiz amazada ii akaꞌo usodan diꞌiki, udaunaꞌan usakada-kao paoribai waoda nii, aonaꞌoraz turuu uzauda-kida-kao unaꞌapata-kao. Aizii Israelitenao, paoribai waoda manawun kawanuꞌo ĩdyaun, ukauꞌan powaꞌaꞌo nii umashaꞌapannan Tominkaru sakadan ĩdyaun powaꞌa ati pakadunaa idaꞌati.

Tominkaru kamunanun
ipai pidan ati

25 Aizii, õmin-mishidannao, õaipan uaitapan kaimanaiman mashaaꞌoraz utaapauzo-kao zii kiwiin, aonaa kizi uꞌatadinpan. Tominkaru aipan atiꞌo Israelitenao bii ikiꞌo pidannao dikintapadinan. Mazan ĩdikintapan katokon-tinan nii, Gentilenao mishidan donoꞌo naa Tominkaru aitan kawanaꞌati. 26 Uruu daunaꞌan, ipaiꞌo niꞌi naa Israelitenao kazannaata-kao, naꞌapa usaadinpan Tominkaru paradan idaꞌa:

“Zion* ikiꞌo nii Tominkaru pidanannao kazannaatiki waꞌatin,

uruꞌo nii soꞌota ipai Jacob takaan-daunnao ĩshaꞌapaapan ai oiaꞌo.

27 Õmishian nii wuruꞌu õparadanuz, õshaꞌapataꞌazooniaz ĩꞌati,†

õsoꞌotan donoꞌo naa ĩꞌoian.”‡

28 Israelitenao kashadan idi Kaimanaꞌo Kuwai, ukauꞌan Tominkaru taruba ĩdyaun, Kaimanaꞌo Kuwai kaawa-kinaa nii unao Gentilenao idaꞌati. Mazan Tominkaru zaamatan idi ĩdyaun kotuaꞌa naa papidanannao nii, pakawan umarainpan ĩdyaun. Ushaꞌapanum kauꞌan, naꞌapaꞌo ukowaadan ĩdokozu-daunnao ati, pashaꞌapatan nii. 29 Ushaꞌapanum kauꞌan, Tominkaru zaamatan an papidanannao nii, naꞌiki ukian dono ukaminkaꞌutan nii ĩdyaun, aonaa naꞌapainim nii upanaꞌadan panyukunuu. 30 Kiwiin zii unao Gentilenao, tuukii udikintapan Tominkaru. Mazan aizii, Tominkaru kamunan-kidan unao, Israelitenao dikintapan idiꞌi naa uruu. 31 Aizii kai, ĩnaouꞌu naa dikintapa Tominkaru, naꞌapaꞌo nii kapam ukamunan-kidan ĩdyaun diinaꞌitiꞌi, ukamunan-kidan kawan unao Gentilenao. 32 Ukauꞌan ipai Jewnao naꞌiki Gentilenao dikintapainaouz, Tominkaru taratapanii kawanuꞌo ĩdyaun, aonaa kizi ĩkidoopan padikintapan ai uruu, naꞌapaꞌo idaꞌan kizi utukapa-kidan pakamunanun ĩꞌati.

Tominkaru konaukii-kida-kao

33 Umanawunuꞌo mishi Tominkaru kamunanun! Ukaꞌiita mishi padiꞌitapan pashaꞌapataꞌazoonii, naꞌiki uaitapa kaimanaiman naꞌapam pashaꞌapatan pashaꞌapataꞌazoonii! Kanom aitapa Tominkaru diꞌitinpan naꞌiki ushaꞌapataꞌazoonii? Kandii aitapa naꞌapam nii Tominkaru shaꞌapatan wuruꞌu pashaꞌapataꞌazooniaz? 34 Kotuaꞌo saada-kariwai Tominkaru Paradan kian:

“Aonaa kanom aitapan naꞌapaꞌoram waNaobanaa Tominkaru diꞌitapan aimaakan.

Naꞌiki aonaa kanom kakinaotan uruu ushaꞌapata kizi aimaakan.§

35 Aonaa naꞌiaꞌoram pidan taaꞌo aimaakan Tominkaru ati,

marii kizi ukawadauntanuz.”

36 Ipai aimaakan utomanii naꞌiki utaapanii paꞌidiwaru, naꞌiki uaipan kawanaꞌatiꞌo ipai aimaakan shaꞌapan. Marii karikaonan Tominkaru taapa-kao umanawunuꞌo nii. Amen.

12

Marii mishidainao taainan kaimanaiman Tominkaru ati

1 Ukauꞌan õmin-mishidannao, Tominkaru kamunan-kidan idi dobata unao, õpishaan tuukii unao: utaain kaimanaiman Tominkaru ati, zowii-kariwai aimaakan taa-kao kawan, mazan unao kakupan puꞌu paꞌan, ushaꞌapata kaiman aimaakan Tominkaru konaukii-kidan nii. Naꞌapaꞌo wuruꞌu utaapa-kaoaz umanawun nii.

2 Aonaa utamakapaꞌanaꞌa udazaba anainao pidannao kaduz, maaitapa-kainaouz Tominkaru. Mazan ukashaapaꞌa naa Tominkaru panaꞌadan udiꞌitinpan, paꞌinaa kiziꞌi naa ukaduz. Naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii uaitapan naꞌapam Tominkaru aipan mashaapa-karu, wuruꞌu kaimanaꞌoraz naꞌiki ukonaukii-kidaniaz naꞌiki sakitapaꞌoraz.

3 Tominkaru kamunanun idi õꞌati, naꞌiki uzaamatan idi õgaru, kowaadapaꞌo nii paparadan, õkian ipai unao ati mishidainao: Manaꞌa utaapinpaꞌanaꞌa umanawun nii powaꞌa zii ukaꞌiitan ai ushaꞌapatan aimaakan, mazan udiꞌitapa ushaꞌapatan aimaakan patumaaka wuru kawanaꞌatiꞌi Tominkaru aipan atiꞌoraz ukaꞌiitan ushaꞌapatan, umishidan idaꞌanaꞌoraz uruu. 4 Pidan nanaa baudaꞌapa, mazan iriba ushaꞌapauzin, naꞌiki panaꞌa kida ĩkaminkaꞌutan unanaa. 5 Ukauꞌan naꞌapaꞌo kapam waunao mishidainaouz. Mishi iriba waunao padamata, mazan Tominkaru baokopatan idi waunao Jesus Christ idaꞌati, baudaꞌapaꞌo kawanuꞌo wananaa, naꞌiki ipai washaꞌapauzin kida, panaꞌa kida ĩkaminkaꞌuaakan.

6 Panaꞌa kida Tominkaru taan waꞌati wakaꞌiitanii washaꞌapatan. Ukauꞌan marii washaꞌapata wuruꞌu wakaꞌiitaniaz washaꞌapatan. Pukaꞌiitan an pukowaadan Tominkaru diꞌikiꞌo kuwai, marii pukowaadan wuruꞌu pumishidaniaz. 7 Pukaꞌiitan an pukaminkaꞌutan pidannao, pukaminkaꞌuta ĩdyaun. Pukaꞌiitan an putominapa-kidan pidannao Tominkaru paradan dauꞌu, marii putominapa-kidan ĩdyaun. 8 Pukaꞌiitan an pumaꞌozakadan mishidainao nyukunuu, marii pumaꞌozakadan ĩdyaun. Pukaꞌiitan an pukaꞌidiwatan pidan pushaꞌapauz idi, marii pukaꞌidiwatan kaimanaiman naꞌiki konaukiaꞌo idaꞌan. Pukaꞌiitan an pukazowautapan puiribannao, marii pukazowautapan kaimanaiman. Pukaꞌiitan an pukamunan-kidan pidan baiaapaꞌo kashaꞌoraꞌa, pushaꞌapata punyukunuu konaukian idaꞌan.

9 Mishiiman paꞌi umarainpaaka. Umuuda oiaꞌo aimaakan. Kaimanaiman uzaamatinapa kaimanaꞌo idaꞌati. 10 Umarainpaaka tuukii naꞌapa inawuzuinao manawun kawan. Unao kiwiin uaida-kidaꞌa utaapan uiribannao umanawun nii. 11 Manaꞌa uzoonoꞌo naꞌa, mazan minziiwa naꞌiki konaukii ukaudin waNaobanaa ati. 12 Konaukii umashaapa, uzaudapan idiꞌi naa Tominkaru shaꞌapataꞌazoonii uꞌati. Manaꞌa ukashadinaꞌanaꞌa aimaakan kashaꞌoraꞌo shaꞌapan dono uꞌati. Karikaonan utoriinapa Tominkaru ati. 13 Kainaꞌan dono unao biiꞌi aipaꞌo pakaminkaꞌuta-kao, utaa ĩꞌati aimaakan kainaꞌaꞌo uꞌidaꞌa. Konaukii udapaapa udapu ati tawarainao.

14 Pidannao antamikitan dono unao, utoriinapa Tominkaru ati, ushaꞌapata kizi kaimanaꞌo aimaakan ĩꞌati, aonaa upishaaꞌanaꞌa ushaꞌapatan dikaudaꞌo aimaakan ĩꞌati. 15 Pidannao konaukian dono, ukonaukii ĩtuma. Baꞌorainao nyukunuu kashaꞌoran dono, ukashaꞌora ĩtuma. 16 Patumaaka utaapa unyukunuu umin-mishidannao tuma. Manaꞌa uꞌatadinpaꞌanaꞌa, mazan ukaudin shaꞌapaꞌoram karikaonan pidannao tuma. Manaꞌa utaapinpaꞌanaꞌa aitapaꞌo nii baꞌorainao ai.

17 Ushaꞌapata-kao dono oiaꞌo idaꞌan, manaꞌa ukaunaꞌanaꞌa. Udiꞌitapa paꞌan ushaꞌapatan kaimanaꞌo aimaakan ipai pidannao ati. 18 Uturuan an, umashaapa kaiman ipai pidan tuma.

19 Aizii õmin-mishidannao, pidan shaꞌapatan dono dikaudaꞌo aimaakan uꞌati, manaꞌa ukaunaꞌanaꞌa, marii Tominkaru paꞌan kaunaata unao. Ushaꞌapanum kauꞌan kaikapaꞌo usaadinpan kotuaꞌo Tominkaru Paradan idaꞌa:

“Õgaruꞌo nii kaunaata;

õgaruꞌo nii kawinipinaata powaa iti,”*

Naobanai kian.

20 Mazan kaikapaꞌo paꞌan usaadinpan koshan Tominkaru Paradan idaꞌa:

“Pidan toꞌora-kizaitapaꞌo pugaru zamazin dono,

putaa uꞌati aimaakan unikan nii;

umaradakon dono, putaa uꞌati utuzan nii.

Pushaꞌapatan an naꞌapaꞌo uꞌati,

ubaꞌazoinpan nii paꞌidaꞌa pashaꞌapatanii aimaakan dauꞌan.”†

21 Manaꞌa putaapadaꞌanaꞌa dikaudaꞌo aimaakan shaꞌapata-kariwai puꞌati shaꞌapata-kidan puꞌati dikaudaꞌo aimaakan. Mazan pushaꞌapata mishiꞌoraiman kaimanaꞌo aimaakan, naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii pudikintan.

13

Mishidainao
naꞌiki wiizai zowaunaanao

1 Marii paꞌi ipai pidannao izoꞌatin wiizai zowaunaanao, ushaꞌapanum kauꞌan, Tominkaru aipan atiꞌo wuruꞌu ĩkazowautapanuz wiizai. Kaiꞌoraz wiizai zowaunaanao, Tominkaru wuruꞌu zaamataꞌoraz ĩdyaun kazowautapaꞌo nii wiizai. 2 Ukauꞌan, pidan dikintapan dono ĩdyaun, udikintapan Tominkaru zaamatanii wiizai zowaunaanao niꞌo wuruꞌu. Naꞌiki pidan dikintapaꞌoraz ĩdyaun, paaipan atiꞌo nii upatakaꞌuta-kidinan. 3 Pidan shaꞌapataꞌo kaiman aimaakan, aonaa kanom nii utarian wiizai zowaunaanao ai. Mazan pidan shaꞌapataꞌo dikaudaꞌo aimaakan, tariaꞌo nii umashaapan. Ukauꞌan, aonaan dono puaipan pumashaapan tarii wiizai zowaunaanao ai, pushaꞌapata kaimanaꞌo aimaakan, uruu kaimanaꞌo nii ĩꞌati. 4 Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru poitorunao wuruꞌu ĩnaouz, shaꞌapataꞌo nii kaimanaꞌo aimaakan unao ati. Mazan pidan shaꞌapatan an dikaudaꞌo aimaakan, tariaꞌo nii umashaapan. Ushaꞌapanum kauꞌan, ĩpatakaꞌutan nii pidan ushaꞌapatan dono dikaudaꞌo aimaakan. Tominkaru atiꞌo wuruꞌu ĩkaudinanuz, ĩpatakaꞌutan dono pidan shaꞌapataꞌoraz dikaudaꞌo aimaakan. 5 Uruu idi, marii uizoꞌatin wiizai zowaunaanao, aonaa soo ĩpatakaꞌutan ai mani unao, mazan uaitapan idi kaimanaꞌo wuruꞌu naꞌapaꞌoraz.

6 Uruu idiꞌo marii kapam ukawinipinaatan tax, wiizai zowaunaanao ati. Ushaꞌapanum kauꞌan, Tominkaru atiꞌo ĩkaudinan wuruꞌu, ĩkazowautapanuz wiizai. 7 Ukauꞌan ushaꞌapata wuruꞌu ĩaipaniaz ushaꞌapatan. Ĩaipan dono ukawinipinaatan tax, ukawinipinaata ĩꞌatiz. Kainaꞌan dono baꞌoran tax ĩaiapanii kawinipinaata-kao, marii ukawinipinaatan kapamaz. Utaapa ipai ĩdyaun umanawunuꞌo nii.

Wamarainpaaka

8 Manaꞌa umawinipinaatapaꞌanaꞌa pidan. Soo marainpaaka-karu paꞌan umawinipinaatapa uiriban ai. Pidan shaꞌapatinaꞌo naꞌapa, izoꞌatiꞌo ipai Kakinaorii wuruꞌu. 9 Kaikapaꞌoraz Tominkaru kakinaori kidaꞌa: Manaꞌa pubaꞌorantapaꞌanaꞌa. Manaꞌa puzowiaꞌanaꞌa pidan. Manaꞌa pukoidapaꞌanaꞌa. Manaꞌa punaꞌazootapaꞌanaꞌa baꞌoran pidan idiwau. Naꞌiki ipai baꞌoran kakinaorii kida, ĩbaokopatinan kaikapaꞌa: “Pumarainapa ipai pidan naꞌapa pumarainpan kawan punanaa.” 10 Pidan marainpaꞌo pairiban, aonaꞌo nii ushaꞌapatan dikaudaꞌo aimaakan pairiban ati. Ukauꞌan pidan marainpaꞌo pairiban, shaꞌapatinaꞌo ipai kakinaorii aipan kawanaꞌati.

11 Aizii naꞌapaꞌa naa paꞌi umashaapa, uaitapan idi umanawunuꞌo aimaakan shaꞌapaꞌazon donoꞌoraꞌa naa wuruꞌu wamashaapanuz kai. Ukauꞌan, uzaudinpaꞌa naa paꞌi, ushaꞌapanum kauꞌan, wakazannaata-kao kamoon, powaꞌaꞌoraꞌa naa umaonapatan wasakadinan donoꞌo wamishidan ai. 12 Maonapaꞌa naa marutaꞌo dobatan, naꞌiki aizii wakanadaꞌakan naa wuruꞌu. Manaꞌa naa washaꞌapaapaꞌanaꞌa aimaakan kida marutaꞌo donoꞌoraz ushaꞌapaapauzo-kao. Washaꞌapataꞌa naa aizii kaiman kidaꞌo aimaakan wakandan puꞌu. 13 Kaimanaꞌa naa washaꞌapainapa, kanadaꞌo-karuaꞌoraz pidannao mashaapan kawan. Aonaa wamakoꞌonaꞌa mapidankiikaꞌo baokopainapa-karu diꞌiti, oo wapoꞌidiꞌi naꞌa. Manaꞌa naa wabaꞌorantapaꞌanaꞌa, oo wakaiwaaꞌanaꞌa wananaa madoronaa-daun naꞌiki kakibaꞌazonnaꞌo idaꞌan. Manaꞌa naa wazunaapaakaꞌanaꞌa, oo wakishauziaakaꞌanaꞌa. 14 Naꞌiki manaꞌa naa wadiꞌitinpaꞌanaꞌa washaꞌapataꞌazon dauꞌu oiaꞌo aimaakan, tuukiaꞌoraz wananaa shaꞌapataꞌazon. Mazan mishiꞌoraiman, watamakapaꞌa naa paꞌan Naobanai Jesus Christ kaduz.

14

Manaꞌa wadakotaꞌanaꞌa wamin-mishidan oiaꞌo pidan nii

1 Konaukii udapaapa mishidainao aonaꞌoraz zii ĩmishidapan maꞌozakan. Manaꞌa ukashadaakapaꞌanaꞌa ĩtuma, ĩmishidapan idi panaꞌa unao ai. 2 Panaadon kainaꞌa pidannao, aonaꞌoraz zii ĩmishidapan maꞌozakan, ĩꞌitiiman aonaa Tominkaru taapadan dunai nika-kao, uruu idi ĩnikan soo paowa-kariwai karikaonan. Naꞌiki kainaꞌa baꞌoran mishidainao, ĩaitapa turuu panikan kanom kaduz karikaonan wanyukunui. 3 Pidan nikaꞌoraz kanom kaduz karikaonan wanyukunui, aonaa kizi paꞌi udakoopan wuruꞌu aonaꞌoraz unikan dunai. Naꞌiki pidan aonaꞌoraz unikan dunai, aonaa kizi paꞌi udakotan oiaꞌo pidan nii, nikaꞌoraz kanom kaduz karikaonan wanyukunui. Ushaꞌapanum kauꞌan, Tominkaru zaamatanii uruu papidanan nii. 4 Kandii nii pudakotan baꞌoran pidan poitoru oiaꞌo nii? Unaobanaꞌo nii paꞌan kowaada ushaꞌapatan kaiman aimaakan, oo aonaa. Kaimanaꞌo nii ushaꞌapatan aimaakan, ushaꞌapanum kauꞌan maꞌozakaꞌo wuruꞌu wanaobanaa Tominkaruz, turuaꞌo ukaminkaꞌutan ushaꞌapatan kaiman pakaudin-kizi.

5 Naꞌapa kapam, kainaꞌa panaadon mishidaꞌo, utaapan pabiꞌi kida kamoo umanawunuꞌo nii baꞌoran kamoo kida ai. Mazan baꞌoran pidan ati, ipai kamoo naꞌapa kida paꞌidiwaru umanawunun. Marii ipai pidan aitapan kanom kaimanaꞌo aimaakan pashaꞌapatan nii. 6 Pidan taapaꞌoraz pabiꞌi kida kamoo umanawun nii, utaapan idiꞌo Tominkaru umanawun nii wuruꞌu. Aizii pidan nikaꞌoraz kanom kaduz karikaonan wanyukunui, unikanuz, utaapan idiꞌo kapam Tominkaru umanawun nii wuruꞌu. Ushaꞌapanum kauꞌan utoriinapanii Tominkaru ati panikanii dauꞌan. Naꞌapa kapam, pidan aonaꞌoraz unikan pabiꞌi kida wanyukunui, aonaa unikanuz, utaapan idiꞌo Tominkaru umanawun nii wuruꞌu, naꞌiki utoriinapanii kapam Tominkaru ati panikanii dauꞌan. 7 Aonaa naꞌiaꞌoram waunao mashaapan waꞌatiꞌo karikaonan. Naꞌiki aonaa naꞌiaꞌoram waunao mawakan waꞌatiꞌo karikaonan. 8 Wakakupan an, wanaobanaa Jesus Christ atiꞌo wuruꞌu wakakupanuz. Naꞌiki wamawakan an, waNaobanaa atiꞌo wuruꞌu wamawakanuz. Ukauꞌan, wakakupan an, oo wamawakan an, waNaobanaa idiwau waunao. 9 Uruu idiꞌo Jesus Christ mawakan naꞌiki ukakudan powaa iti, uruu kizi ipai pidannao, mawakainao naꞌiki kakupainao Naobanaa nii.

10 Aizii pugaru, nikaꞌoraz paowa-kariwai karikaonan, kanom nii pudakotan pumin-mishidan oiaꞌo pidan nii, unikan idi kanom kaduz karikaonan wanyukunui? Aizii pugaru kapam, nikaꞌoraz kanom kaduz karikaonan wanyukunui, kanom nii pudakoopan pumin-mishidan, umanikakan idi pabiꞌi kida wanyukunui? Ipaiꞌo nii waunao kadishitan Tominkaru kanaapu ii diinaꞌitiꞌi. Uruuꞌo nii paꞌan: “kaiman,” oo, “aonaa ukaimanan,” kii, washaꞌapatanii kida dauꞌan. 11 Tominkaru Paradan saadinpaꞌo kian:

“ ‘Mishi õkakupan idi,’ Naobanaa kian,

‘mishiꞌo nii ipai pidannao dawukan õkanaapu ati,

naꞌiki ipaiꞌo nii pidannao kowaadan, õgaru wuruꞌu Tominkaruz.’ ”*

12 Ukauꞌan ipai waunao, wakowaadan nii washaꞌapatanii dauꞌu Tominkaru ati.

Aonaa wawaota-kidaꞌanaꞌa
wamin-mishidan

13 Ukauꞌan aonaꞌa naa wadakotaꞌanaꞌa wamin-mishidan oiaꞌo pidan nii. Mazan mishiꞌoraiman, watomaꞌa naa wanyukunuu aonaa kizi washaꞌapatan aimaakan pozawata-kidaꞌo nii ĩdyaun oiaꞌo diꞌiti. 14 Õzaamatinpan idi waNaobanaa Jesus Christ idaꞌati, õaitapa kaimanaiman aonaa naꞌiaꞌoram wanyukunui oiaꞌo Tominkaru ati unika-kao an. Mazan pidan zauda-kidan an oiaꞌo Tominkaru ati unika-kao wuruꞌu wanyukunuiz, aizii unikan anaz, oiaꞌo wuruꞌu ushaꞌapataniaz. 15 Pukashaꞌoradan an pumin-mishidan nyukunuu punikan idi wanyukunui, aonaꞌoraz uzauda-kidan ukaimanan unika-kao, aonaa pumarainpan mani uruu wuruꞌu. Aonaa puꞌoiaꞌanaꞌa pumin-mishidan nyukunuu punikan idaꞌan wanyukunui aonaꞌoraz uzauda-kidan ukaimanan unika-kao, uruu dikin iaꞌo Christ Jesus mawakan. 16 Aonaa putaapadaꞌanaꞌa kaimanaꞌoraz puꞌitiiman pushaꞌapatan aimaakan, kaunamanaata-kao dikaudaꞌo nii. 17 Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru naobanaitapa-kao, aonaa aimaakan nika-kao, oo tuza-kao diꞌiiꞌakaꞌo mani. Mazan mashaapa-karu sakitapa, kaiman, naꞌiki konaukii, Kaimanaꞌo Doronaa kaminkaꞌutan idaꞌan waunao. 18 Pidan kaudinan an naꞌapa Christ ati, kaimanaꞌo nii Tominkaru ati. Naꞌiki kaimanaꞌo nii pidannao paradan udauꞌan.

19 Ukauꞌan, marii karikaonan watiwaa washaꞌapatan kaimanaꞌo aimaakan, wamashaapa kizi kaiman wamin-mishidannao tuma, naꞌiki wamaꞌozakada kizi ĩnyukunuu. 20 Aonaa pupatakaꞌuaꞌanaꞌa Tominkaru shaꞌapataniaz mishidaꞌo nyukunuu ii, punikan idaꞌan wanyukunui. Ipai wanyukunui turuaꞌo unika-kao. Mazan dikaudaꞌo wuruꞌu pidan nikanuz wanyukunui pawaota-kida-kinaa nii pamin-mishidan oiaꞌo diꞌiti. 21 Ukauꞌan sakitapaꞌo aimaakan shaꞌapata-kao: aonaa punikaꞌanaꞌa wanyukunui, oo putuzaꞌanaꞌa maꞌozakaꞌo riwunii, oo pushaꞌapataꞌanaꞌa aimaakan pumin-mishidan waota-kinaa nii oiaꞌo diꞌiti. 22 Ukauꞌan naꞌapaꞌoram pumishidanii, soo Tominkaru ati puparada udauꞌan. Pidan shaꞌapatan an paaitapanii kaimanaꞌo aimaakan, naꞌiki unyukunuu kowaadan an uꞌati aonaa oiaꞌo mani wuruꞌu ushaꞌapataniaz, konaukiaꞌo pidan uruu. 23 Mazan pidan zauda-kidan an aonaa ukaimanan unika-kao wuruꞌu wanyukunuiz, mazan upuꞌu zii unikanuz, oiaꞌo Tominkaru ati wuruꞌu naꞌapaꞌoraz, unikan idi wanyukunui aonaꞌoraz uzauda-kidan ukaimanan. Ushaꞌapanum kauꞌan, oiaꞌo wuruꞌu pidan shaꞌapatanuz aimaakan aonaꞌoraz uaitapan kaimanaiman, kaimanaꞌo oo oiaꞌo wuruꞌu pashaꞌapataniaz.

15

Marii washaꞌapatan aimaakan baꞌorainao konaukii-kinaa nii

1 Waunao, maꞌozakaꞌoraz wamishidapan, marii wamaꞌozakadan wunao nyukunuuꞌu aonaꞌoraz zii ĩmishidapan maꞌozakan. Aonaa wadiꞌitapaꞌanaꞌa washaꞌapatan aimaakan soo waunao konaukii-kinaa nii karikaonan. 2 Mazan mishiꞌoraiman, marii washaꞌapatan aimaakan wairibannao konaukii-kinaa nii, wamaꞌozakada kizi ĩmishidapan. 3 Ushaꞌapanum kauꞌan, Jesus Christ shaꞌapatan aimaakan aonaa paugaru konaukii-kinaa niꞌo mani. Mazan usaadinpan kawan Tominkaru Paradan idaꞌa: “Pidannao dakoopan dono pugaru, õgaru Tominkaru baiaapa ĩparadan kida.”* 4 Ipai kotuaꞌo saada-kariwai kida Tominkaru paradan, usaada-kao watominapa-kinaa niꞌo. Naꞌiki kaminkaꞌutaꞌo nii waunao, aonaa kizi wadopiidinan kashaꞌoraꞌo shaꞌapan dono waꞌati. Naꞌiki maꞌozakadaꞌo nii wanyukunuu, aonaa kizi wakashadinan wazaudapan Tominkaru kowaadaniaz pataan nii waꞌati.

5 Õtoriinpan Tominkaru ati, kaminkaꞌutaꞌoraz waunao wadopiidinan ai, naꞌiki maꞌozakadaꞌoraz wanyukunuu. Marii kizi ukaminkaꞌutan udiꞌitinpan patumaaka umin-mishidannao tuma, utamakapan idaꞌan Christ Jesus mashaapan kaduz. 6 Baokopa kizi unao, baudaꞌapaꞌo pidan kawan ukonaukii-kidan Tominkaru, waNaobanaa Jesus Christ Daruz.

7 Ukauꞌan, konaukii udapaapa umin-mishidannao, naꞌapa Jesus Christ dapaapan kawan konaukii unao, pidannao konaukii-kida kizi Tominkaru. 8 Õkowaada shaꞌatii uꞌati, Jesus Christ kaawan Jewnao minkaꞌu niꞌo, kainaabataꞌo nii Tominkaru mishian paparadan, ĩdokozu-daunnao atiꞌoraz ukowaadan pashaꞌapatan nii. 9 Naꞌiki turuu kizi kapam Gentilenao konaukii-kidan Tominkaru, ukamunan-kidan idi ĩdyaun. Naꞌapa usaadinpan kawan kotuaꞌo Tominkaru Paradan idaꞌa:

“Uruu idi, õkonaukii-kidan nii pugaru,

Gentilenao tuma;

õkonaukii-kidan nii pugaru,

õkunuian idaꞌan kunui.”†

10 Naꞌiki kainaꞌa koshan saadinpaꞌo kaikapaꞌa:

“Unao, Gentilenao,

ukonaukii baokopa Tominkaru pidanannao tuma.”‡

11 Naꞌiki kainaꞌa koshan saadinpaꞌo kaikapaꞌa:

“Ukonaukii-kida Naobanai, ipai unao Gentilenao,

ipai unao pidannao ukonaukii-kida uruu.”§

12 Kainaꞌa Prophet Isaiah saadanii kapam kaikapaꞌa:

“Kaawaꞌo nii Jesse* takaan-daun diinaꞌitiꞌi,

naꞌiki uruꞌo niꞌi naa kazowautapa Gentilenao.

Uruu idaꞌanaꞌo nii Gentilenao zaudapan Tominkaru shaꞌapatan

wuruꞌu ukowaadauzoniaz pashaꞌapatan nii.”†

13 Õtoriinpan Tominkaru ati, tomaꞌoraz wanyukunuu kazaudapanuꞌo nii, marii kizi utaan unao ati kaimanaiman konaukii-karu naꞌiki kaimanaaka-karu, umishidan idaꞌan uruu. Uzaudapatinan maꞌozakadin kizi, Kaimanaꞌo Doronaa maꞌozakan idaꞌan.

Kanom niꞌo Paul saadan
diꞌoraz kaaritaꞌa

14 Õmin-mishidannao, tuukii õmishidan ushaꞌapaapan kaiman aimaakan uꞌatiaaka. Kaimanaiman uaitapan Tominkaru aipaniaz uaitapan, naꞌiki uaitapa utominapa-kidaakan udauꞌu. 15 Mazan diꞌoraꞌa õkaaritan idaꞌa, maꞌozaka õparadan pabiꞌi kida aimaakan dauꞌan, õnyukunuu-kidan uꞌati utominapa-kida-kinao. Õsaadan naꞌapa, Tominkaru kamunanun idi õꞌati. 16 Uzaamatan õgaru kaudinaꞌo nii Christ Jesus ati, kowaadapaꞌo nii Tominkaru diꞌikiꞌo Kaimanaꞌo Kuwai Gentilenao ati, faadaa kaudinan kawan. Õtaa kizi ĩdyaun kaduunuꞌo aimaakan kawan, ukonaukii-kidan niꞌoraz, Kaimanaꞌo Doronaa saabaan idaꞌan ĩdyaun. 17 Ukauꞌan õatadapa wuruꞌu kaudin-kizai Tominkaru atiꞌoraz õshaꞌapaapan, õzaamatinpan idaꞌanaꞌoraz Christ Jesus idaꞌati. 18 Õparadan nii soo Christ shaꞌapatanii dauꞌu õgaru idaꞌan, Gentilenao izoꞌati-kinaa niꞌoraz Tominkaru, õkowaadanii naꞌiki õshaꞌapatanii kida idaꞌanaꞌoraz. 19 Kaimanaꞌo Doronaa maꞌozakan idaꞌan, iriba õshaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan. Ukauꞌan, Jerusalem ikiꞌo atii Illyricum iti, ipai õmorotinan donoi kida. Aizii ipaiꞌi naa õkowaadan naꞌiiꞌaka Christ dauaꞌo Kaimanaꞌo Kuwai.

20 Tuukiaꞌo õkakuwaapaꞌazon donoi kawanaꞌati, aonaꞌoraz zii kanom kowaadauzon naꞌii Christ dauaꞌo Kaimanaꞌo Kuwai, uruu aonaa kizi õkaudinan baꞌoran pidan sakadanii kaudin-kizai idaꞌa. 21 Naꞌapa usaadinpan kawan Tominkaru Paradan idaꞌa:

“Wunaouꞌu, aonaꞌoraz kakuwaapauzo-karu ĩꞌati udauꞌan,

ĩaitapan nii uruu.

Naꞌiki wunaouꞌu, aonaꞌoraz ĩabatauzon udauaꞌo kuwai,

ĩaitapan nii uruu.”‡

Paul morowautaꞌazon Rome iainao mishidainao diꞌiti

22 Kotuaꞌikiꞌi naa õdakotautan õmorowautan unao diꞌiti, mazan aonaa õturuudinan. 23 Mazan aizii, õipaiaꞌa naa õkaudin-kizi ipai wiizai kawanaꞌati daꞌanaꞌa. Ukotuaꞌikin idiꞌi naa õdakotautan õmorowautan unao diꞌiti, 24 naꞌanaꞌo nii õaipan õmorowautapaꞌakan õmakopan dono Spain iti. Õkonaukii-tinaꞌakan daunaꞌan utuma, õdobatan niꞌi naa, naꞌiki õaipan nii paꞌi ukaminkaꞌutan õgaru, õkaawa kizi Spain iti.

25 Mazan kiwiin õmakon nii zii Jerusalem iti õwanakaꞌanan taa-kariwai aimaakan kida naꞌiainao mishidainao ati. 26 Macedonia naꞌiki Achaia Baara ii akaꞌo mishidainao, tuukii ĩkaꞌidiwataꞌazon Tominkaru pidanannao, dadaraꞌoraz ĩbaiatan mashaapa-karu Jerusalem ii. 27 Panyukunuu aipan atiꞌo wuruꞌu ĩkaminkaꞌutaꞌazoonuz ĩdyaun. Mazan mishi ĩshaꞌapatan niꞌo wuruꞌu naꞌapaꞌoraz, ĩmawinipinaatapanii kawanuꞌo Jerusalem iaꞌo mishidainao. Ushaꞌapanum kauꞌan, ĩnao Jewnao diꞌikiꞌo Gentilenao kaꞌidiwainan kaimanaꞌo idi, Jewnao kowaadan idaꞌan ĩꞌati Kaimanaꞌo Kuwai Jesus dauaꞌoraz. Ukauꞌan, naꞌapaꞌo kapam Gentilenao kaꞌidiwatanuz Jewnao kaimanaꞌo idi, pataan idaꞌan pashaꞌapauz ĩꞌati. 28 Aizii õtaankan daunaꞌan ĩꞌati dyuuda-kariwai ĩꞌati, õmakon niꞌi naa Spain iti. Naꞌanaꞌo niꞌi naa õmorowautaanaꞌakan Rome an unao idaꞌan. 29 Naꞌiki õaitapa, õkaawan dono unao diꞌiti, õkaawa-kidan nii kaimanaꞌo aimaakan Christ diꞌikiꞌo, maꞌozakadaꞌo nii wamishidapan.

30 Aizii õmin-mishidannao, wazaamatinpan idi waNaobanaa Jesus Christ idaꞌati, naꞌiki wamarainpaakan idi Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌan, õpishaan tuukii utoriinpan õtuma Tominkaru ati, õgaru dauꞌan. 31 Upishaa Tominkaru, marii kizi ukazannaatan õgaru mamishida-kainao ai, Judea Baara ii akainaouz. Naꞌiki upishaa uruu, Jerusalem iainao mishidainao konaukii-kida kizi aimaakan õnaꞌakaniaz ĩꞌidiꞌiti. 32 Utoriinapa naꞌapa, konaukii kizi õkaawan unao diꞌiti, Tominkaru aipan an unaꞌapan, wamaꞌozakadaaka kizi õnaꞌiaꞌakan dono unao tuma.

33 Õtoriinpan Tominkaru ati, unaꞌa kizi ipai unao tuma, uruu taaꞌoraz wanyukunuu kaiman-kinaa. Amen.

16

Paulnao dyuudan paparadan mishidainao ati

1 Õkiaꞌazon unao ati wadadakoo Phoebe dauꞌan, kaimanaꞌo pidan oroo, kaminkaꞌuupaꞌo mishidainao Cenchreae ii. 2 Okaawan dono unao diꞌiti, konaukii udapaapa oroo, naꞌapa mishidainao aiapa-kao kawan ĩnaubaan pamin-mishidan, ushaꞌapanum kauꞌan mishidaꞌo Jesus wuruꞌu orooz. Oaipan an ukaminkaꞌutan paugaru kanom dauꞌan karikaonan, ukaminkaꞌuta paꞌi oroo. Ushaꞌapanum kauꞌan, iribaꞌo okaminkaꞌutauzon pidannao, õgaru okaminkaꞌutauzonii kapam.

3 Õparadan paꞌi Priscilla naꞌiki odaiaru Aquila ati, õmin-kaudinannaouz Christ Jesus ati. 4 Ĩnao kazannaatauzonii õgaru, ĩaitapan puꞌu kichanaꞌiki-kiaꞌo wuruꞌu pashaꞌapataniaz. Uruu idi kaiman õnyukunuu ĩꞌati, naꞌiki ipai mishidainao Gentilenao kaiman ĩꞌati kapam ĩkazannaatan õgaru. 5 Õparadan paꞌi kapam mishidainao ati, ĩdapu iaꞌoraz ĩbaokopainpauzon.

Õparadan paꞌi Epenetus ati, õmarainpaniaz. Uruu kiwiiniꞌo umishidan Jesus Christ Asia Baara ii.

6 Õparadan paꞌi Mary ati, dadaraꞌoraz okaudinan okaminkaꞌuupan unao. 7 Õparadan paꞌi Adronicus naꞌiki Junia ati, õmin-Jewnnaouz, õgaru tumaꞌoraz ĩtarauzo-kao. Ĩnao kowaadapaꞌo Kaimanaꞌo Kuwai, naꞌiki kaimanaimanaꞌo mishidainao aitapan ĩdyaun. Ĩnao kiwiiniꞌo ĩmishidan Jesus Christ õgaru ai. 8 Õparadan paꞌi Ampliatus ati, õmarainpaniaz uzaamatinpan idi waNaobanaa Jesus Christ idaꞌati. 9 Õparadan paꞌi Urbanus ati, wamin-kaudinanuz Jesus Christ ati.

Õparadan paꞌi kapam Stachys ati, õmarainpaniaz kapam.

10 Õparadan paꞌi Apelles ati, tiwaa-kariwaiz naꞌiki tukapa-kidaꞌoraz mishiꞌo pamarainpan Christ. Õparadan paꞌi mishidainao ati mashaapainaouz Aristobulus dapu ii. 11 Õparadan paꞌi Herodian ati, uruu Jew õgaru kawan.

Õparadan paꞌi mishidainao ati, mashaapainaouz Narcissus dapu ii. 12 Õparadan paꞌi Tryphena naꞌiki Tryphosa ati. Ĩnao zunnao dadaraꞌo ĩkaudinan waNaobanaa Jesus ati. Õparadan paꞌi Persis ati, õmarainpaniaz, naꞌiki dadaraꞌoraz okaudinan waNaobanaa ati. 13 Õparadan paꞌi Rufus ati, kaimanaꞌoraz manawun ukaudinan waNaobanaa Jesus ati. Naꞌiki õparadan paꞌi kapam udaro ati, taapaꞌoraz daꞌi õgaru paudani kawan.

14 Õparadan paꞌi Asyncritus, Phlegon, Hermes, Patrobas naꞌiki Hermas ati, naꞌiki ipai ĩtumainaouz mishidainao ati. 15 Õparadan paꞌi Philologus, Julia, Nereus naꞌiki udadakoo ati, naꞌiki Olympas ati. Naꞌiki ipai baꞌorainao ĩtumainaouz mishidainao ati.

16 Konaukii unaubaa umin-mishidannao ubaokopatinan dono.* Ipai daꞌainao mishidainao Jesus Christ, ĩdyuudan paparadan unao ati.

17 Õpishaan tuukii unao õmin-mishidannao: uzaudinpaꞌa naa wunao aiaꞌa, buutaaka-kidaꞌoraz pidannao, naꞌiki toꞌorataaka-kidaꞌoraz ĩdyaun paꞌatiaaka, naꞌiki pozawaabiꞌita-kidaꞌoraz ĩmishidapan Christ. Naꞌiki panaꞌitiꞌoraz ĩkuwaa unao tominapa-kida-kao ai. Manaꞌa unyukunuupaꞌanaꞌa ĩdyaun! 18 Pidannao naꞌapaꞌoraz ĩshaꞌapatan aimaakan, aonaa waNaobanaa Jesus Christ atiꞌo mani ĩkaudinan wuruꞌu, mazan soo panyukunuu aipan kawanaꞌatiꞌo karikaonan. Konaunam ĩtoman pakuwaa naꞌiki ĩkonaukii-kida nii kawanuꞌo pidan, naꞌapaꞌo idaꞌan ĩmariidan pidan. Aonaꞌoraz uzaudinan naꞌapaꞌo mariidin-karu ai!

19 Ipaiꞌi naa pidannao abatan unao izoꞌatipan dauꞌu Kaimanaꞌo Kuwai, ukauꞌan tuukii õkonaukian unao dauꞌan. Mazan unaꞌapan puꞌu, õaipan uaitapan kaimanaiman kanom kaimanaꞌo ushaꞌapata-kao, naꞌiki aonaa kizi uturukadinan oiaꞌo aimaakan dauꞌati. 20 Tominkaru, taaꞌoraz wanyukunuu kaiman-kinaa wamin-mishidannao tuma, kadimanaꞌo niꞌi naa umainaabatan Satan, aonaa kizi powaꞌa udikintan unao. Õtoriinpan Tominkaru ati, marii kizi pakawan waNaobanaa Jesus Christ kamunanun manawun unao ati.

21 Timothy, õmin-kaudinan Jesus Christ ati, udyuudan paparadan unao ati. Lucius, Jason, naꞌiki Sosipater, ĩnao Jewnaouz õgaru kawan, ĩdyuudan kapam paparadan unao ati.

22 Aizii õgaru Tertius, kaminkaꞌutaꞌoraz Paul saadan diꞌoraꞌa kaaritaꞌa. Õdyuudan kapam õparadan unao ati, õmin-mishidannaouz Jesus Christ.

23 Gaius, uruu dapu iaꞌo õgaru Paul mashaapan, naꞌiki uruu dapu iaꞌo mishidainao choochiipauzon, uruu dyuudan kapam paparadan unao ati. Erastus, awunuutapaꞌoraz wiizai puraatan daꞌaꞌa, udyuudan kapam paparadan unao ati. Waꞌinawuzu Quartus, udyuudan kapam paparadan unao ati. 24 [Õtoriinpan Tominkaru ati, marii kizi pakawan waNaobanaa Jesus Christ kamunanun tuukii unao ati. Amen.]†

Paul katokontan pakaaritan

25 Marii wakonaukii-kidan Tominkaru! Uruu turuaꞌo umaꞌozakadan wamishidapan õkowaadanii Kaimanaꞌo Kuwai idaꞌan, Jesus Christ dauaꞌoraz. Kotuꞌu, kotuꞌu, amazada tominan diꞌikiꞌo, dizinapa Tominkaru taapan wuruꞌu Kaimanaꞌoraz Kuwai. 26 Mazan aizii, Tominkaru prophetinnao saadauzonii kida Tominkaru paradan idaꞌan uaida-kida kaawaꞌa naa, Tominkaru karikaonanuꞌo ukakupan dyuudan kawanaꞌati. Ipai kizi pidannao, ipai amazada kawanaꞌati ĩmishidan naꞌiki ĩizoꞌatin Christ.

27 Uruu baudaꞌapa Tominkaru, naꞌiki uruu pabaꞌorantin aitapaꞌo ipai aimaakan. Marii kizi ipai waunao, karikaonan wakonaukii-kidan uruu, Jesus Christ kaminkaꞌutan idaꞌan waunao. Amen.

* 1:5 Gentilenao: pidannao panaꞌaꞌo Jewnao ai. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 1:17 Habakkuk 2:4

* 2:25 chootin-karu: Putukapa ‘chootin-karu’ dauaꞌo kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 3:1 chootinanuz: Putukapa ‘chootin-karu’ dauaꞌo, kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 3:4 Psalm 51:4

‡ 3:12 Psalm 14:1; Psalm 53:1-3

§ 3:13 Psalm 5:9

* 3:13 Psalm 140:3

† 3:14 Psalm 10:7

‡ 3:17 Isaiah 59:7

§ 3:18 Psalm 36:1

* 4:8 Psalm 32:1-2

† 4:9 choota-kariwainao: Putukapa ‘chootin-karu’ dauaꞌo, kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 4:17 Genesis 17:5

* 8:36 Psalm 44:22

* 9:4 Israelitenao: ĩnao dauꞌatiꞌo Jewnao kii-karu kapam.

† 9:4 utaan paparadan mishiꞌo niꞌo ushaꞌapan: uruu dakota-kao covenant. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 9:5 Kotuaꞌo ĩdokozu-daunnao uu, Abraham, Isaac, naꞌiki Jacob. Uruu Jacob, Israel kiaꞌoraz kapam uꞌuu.

§ 9:7 Genesis 21:12

* 9:9 Genesis 18:10, 14

† 9:10 shamaannao: ĩꞌuu Esau naꞌiki Jacob.

‡ 9:11-12 Genesis 25:23

§ 9:13 Malachi 1:2-3

* 9:15 Exodus 33:19

† 9:17 Exodus 9:13-19

‡ 9:25 Hosea 2:23

§ 9:26 Hosea 1:10

* 9:28 Isaiah 10:22-23

† 9:29 Sodom naꞌiki Gomorrah: Putukapa kaarita tokon ii Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 9:29 Isaiah 1:9

§ 9:33 Zion, oo Jerusalem.

* 9:33 Isaiah 28:16

* 10:5 Leviticus 18:5

† 10:7 Deuteronomy 30:13

‡ 10:8 Deuteronomy 30:14

§ 10:11 Isaiah 28:16

* 10:13 Joel 2:32

† 10:15 Isaiah 52:7

‡ 10:16 Isaiah 53:1

§ 10:18 Psalm 19:4

* 10:19 Deuteronomy 32:21

† 10:20 Isaiah 65:1

‡ 10:21 Isaiah 65:2

* 11:3 1 Kings 19:10, 14

† 11:4 1 Kings 10:18

‡ 11:8 Deuteronomy 29:4; Isaiah 29:10

§ 11:10 Psalm 69:22-23

* 11:26 Zion, oo Jerusalem.

† 11:27 õshaꞌapataꞌazooniaz ĩꞌati: uruu dakota-kao Paꞌinaꞌo Covenant. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii, ‘covenant’ waranuꞌu.

‡ 11:27 Isaiah 59:20-21; 27:9

§ 11:34 Isaiah 40:13

* 12:19 Deuteronomy 32:35

† 12:20 Proverbs 25:21-22

* 14:11 Isaiah 45:23

* 15:3 Psalm 69:9

† 15:9 2 Samuel 22:50; Psalm 18:49

‡ 15:10 Deuteronomy 32:43

§ 15:11 Psalm 117:1

* 15:12 Jesse: uruu King David daru.

† 15:12 Isaiah 11:10

‡ 15:21 Isaiah 52:15

* 16:16 Paul donoꞌo mishidainao baokopatinan dono, ĩtukapa-kidan panaubaan oo pakonaukii-kidan pamin-mishidannao pakissitan idaꞌan ĩdyaun pakaozoo ati, oo pataawu ati, oo panaadon pakaꞌu ati.

† 16:24 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

1 CORINTHIANS

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Kiwiiniꞌo Paul Kaaritan

Corinth Sannao Atiꞌo

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Diꞌoraz kaarita apostle Paul wuruꞌu saadaꞌoraz. Usaadan diꞌoraꞌa kiwiitapaꞌo pakaaritan Corinth sannao ati, unaꞌian donoꞌo donoi Ephesus ii.

Diꞌoraz kaarita saada-kao mishidainao atiꞌo, mashaapainaouz Corinth ii. Wuruꞌu Corinth kii-kizaiz, udaruꞌo donoi. Naꞌii kainaꞌa pabiꞌinaaka pidannao mashaapan, naꞌiki pabiꞌinaakaꞌo ĩkaduz kida kapam. Pidannao mashaapainao naꞌii pabiꞌinaaka ĩshaꞌapatan aimaakan pamashaapa-kinaa nii naꞌiki ĩikoda-kinaa nii papuraatan.

Wuruꞌu pidannao, mashaapainaouz donoi Corinth ii iribaꞌo ĩtominkarunnao. Naꞌiki pabiꞌinaaka oii kidaꞌo aimaakan shaꞌapaapa-kao naꞌii kapam. Aonaa ĩmashaapan Tominkaru aipan kawanaꞌati.

Aizii Paul saadanuz pakaaritan mishidainao ati, mashaapainaouz naꞌii, uabatan idi naꞌapam mishidainao aonaa ĩmashaapan kaiman. Uabata naꞌapam ĩbuutaakapan, naꞌapam ĩkaakapaakan naꞌiki ĩnaꞌakan pamin-mishidannao kootoopauzonao diꞌiti. Kainaꞌa mishidainao taapan pidan kaminshuꞌuinpaꞌo pabiꞌi, aonaa ĩkakinaotan wuruꞌu pidanuz. Uruu idi Paul kakinaotan naꞌiki utominapa-kidan ĩdyaun naꞌapam mishidainao aiapa-kao ĩmashaapan. Naꞌiki ukian ĩꞌati marii kizi ĩkonaukii-kidan Tominkaru ipai aimaakan ĩshaꞌapatanii idaꞌan. Naꞌiki ĩshaꞌapata kizi ipai aimaakan kamarainpan-karu idaꞌan, ĩmaꞌozakada-kinaa nii pamin-mishidannao. Utukapa-kidan kapam ĩꞌati aimaakan umanawunuꞌo. Ukian, “Aizii diꞌi kainaꞌa idikinaudaꞌu aimaakan karikaonanuꞌo nii unaꞌan: uruu wuruꞌu mishida-karu, naꞌiki wataapanuz wanyukunuu maꞌozaka Tominkaru shaꞌapatan niꞌo dauꞌan waꞌati, naꞌiki kamarainpan-karu. Mazan wuruꞌu aimaakan umanawunuꞌoraz wunao idikinaudaꞌuinao bii ikiꞌoraz, uruu wuruꞌu kamarainpan-karuz paꞌan.” (1 Corinthians 13:13)

Paul kakinaotan ĩdyaun kapam naꞌapam kizi ĩnaꞌakinan ĩbaokopatinan dono choochi ii. Ĩshaꞌapata kizi ipai aimaakan kaiman naꞌiki sakitapa. Marii kizi mishidainao taapan umanawunuꞌo nii wuruꞌu panikanuz bread naꞌiki ĩtuzanuz wine panyukunuitapa-kinaaz Naobanai Jesus mawakan. Naꞌiki powaꞌa zii Paul kowaadan ĩꞌati Kaimanaꞌo Doronaa taanii kida dauꞌu, pidan kaꞌiita-kinaa pashaꞌapatan kaudin-kizai Tominkaru ati. Naꞌiki ukakuwaapan kadishita-karu dauꞌu diinaꞌitiꞌi. Ukowaadan ĩꞌati Christ mishiꞌo ukadishita-kida-kao mawaka-karu diꞌiki, ukauꞌan mishidainao mawakainaouznaa kadishita-kida-kao nii kapam diinaꞌitiꞌi. Naꞌiki ukowaadan naꞌapam nii wananaa wakadishitan dono diinaꞌitiꞌi.

Paul kowaada-kidan kapam mishidainao ati, Corinth sannaouz, pamorowautaꞌazon dauꞌan ĩꞌidiꞌiti.

Paul wuruꞌu kiwiitapaꞌoraz ukakuwaapan Kaimanaꞌo Kuwai dauꞌu naꞌii sannao ati. Ĩabatan idaꞌanaꞌo ukuwaa Christ Jesus dauaꞌo, wuruꞌu ĩmishidanuz.

Kaarita buutinpan kida

Kaarita Dauaꞌo 1:1-9

Mishidainao buutaakapan dauaꞌo 1:10—4:21

Kaminshuꞌuinapa-karu naꞌiki mazida-karu dauaꞌo 5:1—7:40

Toma-kariwai tominkarunao 8:1—11:1

Mishidainao baokopatinan dono 11:2—11:34

Tominkaru taan mishidainao kaudin-kinaa nii 12:1—14:40

Mishidainao kadishita-kida-kao dauaꞌo 15:1-58

Puraata zaamata-kao dauaꞌo patakaꞌutinainao ati 16:1-4

Paul katokontan pakaaritan 16:5-24

1

1 Diꞌoraz kaarita õgaru Paul diꞌikiꞌo, zaamata-kariwaiz Tominkaru aipan kawanaꞌati apostle nii Christ Jesus ati, naꞌiki waꞌinawuzu Sosthenes diꞌikiꞌo kapam. 2 Mishidainao Tominkaru atiꞌo Corinth iainaouz, Tominkaru buutaniinaouz papidanannao nii, naꞌiki usaabaaniinaouz kaiman paꞌati, papidanannao nii Christ Jesus idaꞌan. Naꞌapa uzaamatan kawan ipai pidannao ipai amazada kawanaꞌati, dopiaꞌoraz waNaobanaa Jesus Christ ati, uruu ĩnao Naobanaa kapam.

3 Õtoriinpan Tominkaru waDaru naꞌiki Naobanai Jesus Christ ati, marii kizi ukamunanun unao ati naꞌiki utaan unyukunuu kaiman-kinaa nii.

Paul konaukii-kidan Tominkaru

4 Karikaonan õkowaadauzon õTominkarun ati naꞌapam õkonaukian unao dauꞌan, ushaꞌapanum kauꞌan ushaꞌapatan idi kaiman kidaꞌo aimaakan unao ati Christ Jesus idaꞌan. 5 Ubaudaꞌapatinpan idaꞌan Christ tuma, Tominkaru taa unao ati ukaꞌiita-kinaa nii kida ushaꞌapatan iriba aimaakan paꞌati: unao aitapa-kinaa nii kaimanaiman wuruꞌu kuwaiz udauaꞌo naꞌiki ukowaada kiziz baokoinao ati. 6 Uruu idaꞌanaꞌo wuruꞌu Tominkaru aida-kidan unao ati mishiꞌo wuruꞌu kuwaiz Christ dauaꞌoraz, wakowaadaniaz unao ati. 7 Unaꞌapan kauꞌan, Tominkaru Doronaa taa unao kaꞌiita-kinaa nii ushaꞌapatan ipai kaudin-kizai, uzaudapan puꞌu kapam waNaobanaa Jesus Christ aidinan, uwaꞌatin dono powaꞌa ati imiꞌi baara ati. 8 Tominkaru taapan nii kapam unao mishidanuzu maꞌozaka atii utokon iti, uruu idi unao, aonaꞌo nii oiaꞌo ikoda-kao uꞌidaꞌa wuru kamoo donoꞌo, waNaobanaa Jesus Christ kaawanuz powaꞌa ati. 9 Tominkaru, mishiꞌo nii ushaꞌapatan aimaakan naꞌapa pakian kawanaꞌati, uruu wuruꞌu zaamataꞌoraz unao ubaokopatinapa-kizi uDani Jesus Christ tuma, waNaobanaaz.

Mishidainao Corinth iaꞌoraz buutaakapan dauaꞌo

10 Õiribannao, waNaobanaa Jesus Christ dyuudan õparadan uꞌati, naꞌiki tuukii õaipan uabatan õparadan. Patumaaka utaapa unyukunuu umin-mishidannao tuma, uruu aonaa kizi buutaaka-karu unao bii an. Kaimanaiman ubaudaꞌapatin, naꞌapa kida udiꞌitinapa aimaakan dauꞌu, naꞌiki ushaꞌapataꞌazoonii aimaakan kida dauꞌan. 11 Õiribannao, pabiꞌi pidannao Chloe dapu ikiinaouz kowaadan õꞌati kainaꞌa pidannao kashadaakapan unao bii an. 12 Kaikapaꞌo atiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: pabiꞌi kida unao, panaꞌa kida udiꞌitinpan umin-mishidannao ai. Baudaꞌapaꞌo kian, “Õgaru Paul pidanan,” baꞌoran kian, “Õgaru Apollos pidanan;” baꞌoran kian, “Õgaru Peter pidanan;” naꞌiki baꞌoran kian, “Õgaru Christ pidanan.”

13 Ubuutaakapan idaꞌan kaikapaꞌa, ubuutan kawanuꞌo Christ wuruꞌu. Paul mooko mawakaꞌoraz cross idaꞌa unao ati? Paul uu idaꞌanaꞌo mooko wuruꞌu unao chikaawunuu-kaoaz? 14 Kaiman manawun õꞌati, aonaan idi õchikaawunuuan pidannao unao bii iki, soo Crispus naꞌiki Gaius õchikaawunuunii. 15 Ukauꞌan aonaa turuu naꞌiaꞌoram pidan kian õgaru uu idaꞌanaꞌo uchikaawunuinan. 16 (Oo õaitapa, õchikaawunuunii mishi kapam Stephanas naꞌiki uiribannao, mashaapainaouz udapuꞌu; mazan aonaa õꞌitiiman õchikaawunuuan kainaꞌa baꞌoran pidan.) 17 Christ aonaa udyuudan õgaru chikaawunuupaꞌo nii, mazan kowaadapaꞌo nii paꞌan Kaimanaꞌoraz Kuwai, Christ mawakan dauaꞌoraz. Naꞌiki õkowaada kiziz mashaꞌapannaꞌo parada-karu idaꞌan. Õkaiwaan an mani parada-karu kida pidan aitapaaban kawanaꞌatiꞌo, konaunam mani õkuwaa ĩꞌati, mazan aonaꞌa naa mani kuwai Christ mawakan dauaꞌoraz cross idaꞌa kaiwainan maꞌozakaꞌo idaꞌan.

Tominkaru aitapaaban naꞌiki pidan aitapaaban dauaꞌo

18 Kuwai Christ mawakan dauaꞌoraz Cross paawaꞌa, madiwautapa-kaꞌo wunao pidannao tukapanuz, waziwadinpainaouz Tominkaru ai. Mazan waunao ati kazannaatapa-kariwainaouz, uruu paꞌan waaitapa-kinaa Tominkaru maꞌozakan. 19 Kotuaꞌoraz Tominkaru Paradan Saada-kariwaiz kian,

“Õtukapa-kidan nii naꞌapam aitapaabaꞌo pidannao

kakinaori kida madiwautapa-kaꞌo.

Naꞌiki õtukapa-kidan nii aonaa mishiꞌo manawun mani ĩaitapan

naꞌapam padiꞌitinpan aimaakan kida dauꞌan.”*

20 Ukauꞌan, naꞌapam wakian pidannao aitapaabainao dauꞌan? Naꞌapam wakian kaaritapauzonao dauꞌan Jewnao kakinaori dauꞌu? Naꞌiki naꞌapam wakian wuruꞌu imiꞌi baara ainao pidannao dauꞌan, aitapainaouz panaꞌapatan pidannao nyukunuu paparadan idaꞌan? Tominkaru aida-kida naꞌapam pidannao aitapaabanuz, madiwautapa-kaꞌo karikaonan. 21 Tominkaru aitapaabaꞌo manawun, uruu idi aonaa utaapadan pidannao aitapan paugaru, wuru idaꞌanaꞌa ĩaitapaabanuz. Mazan kiiꞌan, paaipan ati paꞌan ukazannaatan pidannao mishidaꞌoraz Christ, wakowaadaniaz kuwai idaꞌan. Uruu kuwai pidannao aitapaabainao dakotaniaz madiwautapa-kaꞌo nii. 22 Jewnao, ĩaiapa Tominkaru shaꞌapatan naꞌiki uaida-kidan aimaakan umanawunuꞌo paꞌati, pamishida-kinaa nii wuruꞌu kuwaiz; naꞌiki Greeknao, ĩabataꞌazon kakuwaapa-karu aitapaaba-karu idaꞌan. 23 Aizii waunao, wakowaada Christ mawakanuz Cross idaꞌa; uruu kuwai aonaꞌo manawun Jewnao naudapan paabatan, naꞌiki Gentilenao† abatan uruu kuwai madiwautapa-kaꞌo karikaonan. 24 Mazan paꞌan wunao atiꞌi pidannao, Tominkaru zaamataniinaouz papidanannao nii, Jewnao naꞌiki Gentilenao, ipai ĩnao ati diꞌoraz kuwai Christ dauaꞌoraz, aida-kidaꞌo paꞌan naꞌapam Tominkaru maꞌozakan manawun, naꞌiki uaitapaaban manawun. 25 Pidannao kian wuruꞌu kuwai Tominkaru diꞌikiꞌoraz madiwautapa-kaꞌo, mazan uruu kuwai aida-kida Tominkaru powaꞌaꞌo zii uaitapaaban ĩnao aitapaaban ai. Naꞌiki ĩkian puꞌu wuruꞌu Tominkaru shaꞌapataniaz kapatiꞌo, mazan kiiꞌan wuruꞌu Tominkaru shaꞌapatanii kidaz, powaꞌaꞌo zii umaꞌozakan ĩnao maꞌozakan ai.

26 Aizii unyukunuitapa kanom daꞌi unao, õmin-mishidannao, Tominkaru zaamatan donoꞌoraz unao: aonaa iriba mani unao aitapaabaꞌo, pidan aitapaaban kaduz kawanaꞌati; aonaa iriba mani unao umanawunuꞌo; aonaa iriba mani unao dokozunnao umanawunuꞌo naobanainao. 27 Mazan Tominkaru zaamata paꞌan “maaitapin-kainao” pidannao kii-kiziz. Ĩnao idaꞌan uaida-kidan aonaa pidan zaamata-kao paaitapaaban dikin ii mani. Naꞌiki Tominkaru zaamatan pidannao aonaꞌoraz ĩmanawunun, aida-kidaꞌo nii aonaa pidan zaamata-kao umanawunun dikin ii mani. 28 Tominkaru zaamatan kashada-kariwai naꞌiki dakota-kariwainaouz aonaꞌo ĩmanawunun, soo aida-kidaꞌo nii paꞌan wunaouꞌu dakota-kariwainaouz umanawuniinao nii, aonaa mishiꞌo manawun mani ĩnao umanawunun. 29 Uruu idi aonaa turuu pidan atadinpan Tominkaru awun zaꞌa. 30 Mazan Tominkaru idaꞌanaꞌo karikaonan unao baudaꞌapatinapanuz Christ Jesus tuma; naꞌiki Tominkaru aitapaaban idaꞌan Christ kazannaatan waunao. Uruu Christ idaꞌanaꞌo Tominkaru dakotan waunao kaimanaꞌo nii, usaabaan waunao kaiman Tominkaru pidanannao nii, naꞌiki ukazannaatan waunao waꞌoian ai. 31 Ukauꞌan marii washaꞌapatinan Tominkaru Paradan Saadinpaꞌoraz kian kawanaꞌati, “Kanom atadinpaꞌazon an, marii uꞌatadinpan Naobanai shaꞌapaapanii dauꞌan.”

2

Paul aonaa ukaiwaan parada-karu umanawun kidaꞌo

1 Õiribannao, uruꞌoraz zii daꞌi õkaawan unao diꞌiti, õkowaadaꞌananuz Tominkaru paradan unao ati, aonaa õkaiwaan dadara kidaꞌo parada-karu naꞌiki umanawunuꞌo aitapa-karu. 2 Õnaꞌiankan donoꞌoraz unao diꞌii, õtoman õnyukunuu aonaa kizi õnyukunuupan aimaakan, soo Jesus Christ naꞌiki wuruꞌu umawakanuz cross idaꞌa. 3 Ukauꞌan õmakonkan donoꞌoraz unao diꞌii, õkapatin bii aꞌo, naꞌiki õtarian bii aꞌo, naꞌiki tuukii õnaka-nakaan. 4 Naꞌiki õkuwaa, aonaa õkowaadanuzu parada-karu kida idaꞌan pidan aitapaaban kaduz diꞌikiꞌoraz, sariaapaꞌoraz unaꞌapatan pidan nyukunuu. Mazan Tominkaru Doronaa, pamaꞌozakan idaꞌan aida-kida mishiꞌo wuruꞌu õkuwaaz. 5 Ukauꞌan unao mishidapanuz aonaa pidan aitapaaban kaduz idaꞌanaꞌo mani, mazan umishidanuzu Tominkaru maꞌozakan idaꞌanaꞌo paꞌan.

Kaimanaꞌo Doronaa aitapaaban
dauaꞌo

6 Õgaru, õkowaada aitapaaba-karu dauꞌu, wunao atiꞌi maꞌozakaꞌoraz naa ĩtaapan panyukunuu pamishidapan idaꞌa. Mazan wuruꞌu aitapaaba-karuz õkowaadaniaz, aonaa pidannao oo ĩnaobanaanao diꞌikiꞌo kaduz mani, katokon-tinaꞌo niꞌoraz ĩnaobanai-tinpan. 7 Wuruꞌu aitapaaba-karu õkowaadaniaz, uruu wuruꞌu Tominkaru diꞌitapanuz pashaꞌapatan umanawunuꞌo aimaakan aonaꞌoraz pidannao aitapan. Amazada toma-kao uaꞌii, Tominkaru diꞌitapaniꞌi naa naꞌapam kizi ukazannaatan waunao, turuu kizi utaan waꞌati umanawunuꞌo aimaakan.

8 Aonaa naꞌiaꞌoram naobanainao kazowautapaꞌoraz daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa aitapan diꞌoraz aitapaaba-karu dauꞌan. Ĩaitapan an maniz, aonaa mani ĩtaukan Jesus cross diꞌiti, waNaobanaa umanawunuꞌoraz. 9 Mazan Tominkaru Paradan Saadinpaꞌoraz kian,

“Wuruꞌu umanawunuꞌo aimaakan Tominkaru shaꞌapataꞌazooniaz pidannao ati,

marainpainaouz uruu;

aimaakan aonaꞌo pidan tukapauzon oo abatauzon,

aimaakan aonaꞌo pidan zauda-kidan shaꞌapauzon nii.”*

10 Mazan waunao atiꞌo wuruꞌu Tominkaru aitapa-kidanuz aimaakan kida paDoronaa idaꞌan.

Kaimanaꞌo Doronaa aitapa ipai aimaakan, uaitapa dadara kidaꞌo aimaakan aonaꞌoraz naꞌapainim Tominkaru aitapa-kidauzon pidan ati. 11 Pidan doronaa, uruu karikaonan aitapaꞌo ipai aimaakan pidan nyukunuu ii. Naꞌapa ukauꞌan, Tominkaru Doronaa karikaonan aitapaꞌo ipai naꞌapam Tominkaru diꞌitinpan. 12 Waunao, aonaa wadiꞌitinpan naꞌapa pidannao diꞌitinpan kawan, mazan taa-kao waꞌati Doronai Tominkaru diꞌikiꞌoraz paꞌan, tominapa-kidaꞌo nii waunao waaitapa-kinaa nii kaiman kidaꞌo aimaakan Tominkaru taanii waꞌati.

13 Ukauꞌan, aonaa wakakuwaapan parada-karu kida idaꞌan tominapa-kida-kariwai pidan aitapaaban kawanaꞌatiꞌoraz. Mazan wakakuwaapan Kaimanaꞌo Doronaa tominapa-kidan kawanaꞌatiꞌo waunao, watominapa-kidan pidannao Kaimanaꞌo Doronaa kuwaa dauꞌu naꞌapa uaipan kawanaꞌati.

14 Pidan aonaꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa nii uꞌidaꞌa, aonaa umishidan kuwai Tominkaru Doronaa diꞌikiꞌo, utaapanuzu madiwautapa-kaꞌo nii. Naꞌiki aonaa naꞌitim uaitapanuzu, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru Doronaa idaꞌanaꞌo paꞌan wuruꞌu pidan aitapanuz Tominkaru dauꞌu kidaꞌo aimaakan. 15 Mazan pidan, kainaꞌaꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa uꞌidaꞌa, turuu uaitapan ipai aimaakan Kaimanaꞌo Doronaa tominapa-kidanii. Mazan pidan, aonaꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa nii uꞌidaꞌa, aonaa naꞌitim uaitapan pidan dauꞌu kainaꞌaꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa uꞌidaꞌa. 16 Tominkaru Paradan saada-kariwai kian kawan,

“Aonaa kanom aitapan naꞌapam Tominkaru diꞌitinpan,

Aonaa kanom turuu kakinaopan uruu.”†

Mazan waunao kainaꞌaꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa waꞌidaꞌa, naꞌapa wadiꞌitinpan Christ diꞌitinpan kawan.

3

Waunao apostlenao
Tominkaru poitorunao

1 Õmin-mishidannao, õmorowautapankauzon donoꞌoraz unao diꞌii, aonaa turuu õparadan uꞌati, õparadauzon kawan pidannao ati, mashaapaꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa aipan kawanaꞌati. Mazan õparadan uꞌati, õparadauzon kawan mamishida-kainao pidannao ati, mashaapaꞌoraz paaipan kawanaꞌati. Ushaꞌapanum kauꞌan uruu dono, unao koraidaonaa kawanuꞌo zii, wuru idaꞌaꞌa umishidapanuz Christ. 2 Õtaanii dunui uꞌati, aonaa õtaan dunai uꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan aonaꞌo zii ukaꞌiitan unikan dunai. Naꞌiki upuꞌu zii kai, aonaa ukaꞌiitan unikanuzu. 3 Pakawan zii umashaapan pidannao kawan mashaapaꞌoraz paaipan kawanaꞌati. Ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌa kishauziaaka-karu ubii an naꞌiki ukashadaakapan. Naꞌapaꞌo aida-kida umashaapan pidannao kawan mashaapainaouz paaipan kawanaꞌati, naꞌiki aonaꞌoraz ĩaitapan Tominkaru.

4 Aizii baudaꞌapaꞌo unao kian, “Õgaru Paul pidanan,” baꞌoran kian, “Õgaru Apollos pidanan.”* Ukian idi naꞌapa, uaida-kidan umashaapan pidannao kawan aonaꞌoraz ĩaitapan Tominkaru. 5 Kanom mooko õgaru, naꞌiki kanom mooko Apollos? Waunao Tominkaru poitorunao karikaonan, wakaminkaꞌutan idaꞌanaꞌo unao umishidanuz Jesus Christ. Ipai waunao, washaꞌapata wuruꞌu kaudin-kizai Naobanai taaniaz waꞌati. 6 Õgaru wuruꞌu paowaꞌoraz uudai, naꞌiki Apollos wuruꞌu zabiaꞌoraz uudai, mazan Tominkaru paꞌan wuruꞌu taaꞌoraz usoda-kinaa nii. 7 Ukauꞌan pidan paowaꞌoraz uudai naꞌiki pidan zabiaꞌoraz, aonaa ĩmanawunun. Soo Tominkaru paꞌan wuruꞌu umanawunuꞌoraz, uruu taaꞌoraz usoda-kinaa nii. 8 Pidan paowaꞌoraz, naꞌiki baꞌoran pidan zabiaꞌoraz, aonaa naꞌiaꞌoram ĩnao awutapan baꞌoran ai, naꞌiki ipai ĩdyaun Tominkaru kawinipinaatan nii, wuru kawanaꞌatiꞌi kaudin-kizai ĩshaꞌapataniaz kida. 9 Waunao kaudinainao Tominkaru ati, wakaudinan baokopa; naꞌiki unao Tominkaru zakapun kawanuꞌo, naꞌiki unao Tominkaru Dapu kapam.

10 Tominkaru taan idaꞌan õkaꞌiita-kinaa nii õshaꞌapatan ukaudin-kizi, õgaru wuruꞌu kiwiiniꞌoraz õsakadan õkakuwaapan unao ati Jesus Christ dauꞌu, naꞌapa pidan kawan sakadaꞌoraz patoman kabaun pasakitan idaꞌan utoronnaa kida kiwiin, naꞌikiꞌi naa baꞌorainao kaudinan naa wuruꞌu kabaun dauꞌu. Aizii ipai pidan kaudinaꞌoraz naꞌa marii utoman kaimanaiman wuruꞌu kabaunuz. 11 Ushaꞌapanum kauꞌan, aonaa turuu pidan sakitan baꞌoran tooro, panaꞌaꞌo wuru aiaꞌa sakita-kariwaiz naa kiwiin. Wuruꞌu kabaun toronnaa sakita-kariwaiz, uruu Jesus Christ. 12 Aizii pabiꞌi kida pidannao, ĩkaiwaan nii gold, silver, oo kawinipinaꞌo kuba kida patoma-kinaa nii wuruꞌu kabaunuz; baokoinao, ĩkaiwaan nii atamun, pinidi, oo ziꞌinaba. 13 Naꞌiki kaudin-kizai, ipai pidan shaꞌapataniaz kaimanaimanaꞌo nii utukapa-kao Christ kootoopan kamoon donoꞌo naa. Tikaziꞌo nii wuruꞌu aida-kidaꞌo niꞌoraz shaꞌapaꞌoram aimaakan wakaiwaanii wakaudin-kizi idaꞌa. Ukauꞌan tikazi kawaodan donoz, uruꞌo nii paꞌan aida-kida naꞌapam umaꞌozakan naꞌiki ukaimanan. 14 Aizii kaudin-kizai pidan shaꞌapataniaz tuudan an tikazi, ukawinipinaata-kao nii wuruꞌu pidanaz. 15 Mazan ukaudin-kizi kaꞌawan an kaiman-daun, aonaꞌo nii ukawinipinaata-kao wuruꞌu pidanaz; mazan upuꞌaꞌo nii ukazannaata-kao, naꞌapa pidan kawan kidoopaꞌoraz tikazi maodapaꞌo bii an.

16 Mishi unao, uaitapanii Tominkaru Dapu wuruꞌu unaouz, naꞌiki kainaꞌa Tominkaru Doronaa mashaapan uꞌidaꞌa. 17 Ukauꞌan naꞌiaꞌoram pidan patakaꞌutan an Tominkaru Dapu, Tominkaru patakaꞌutan nii uruu tuukiaꞌo idaꞌan, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru Dapu kaimanaꞌo, saabaa-kariwai Tominkaru ati, naꞌiki unao ukauꞌan wuruꞌu Tominkaru Dapuz.

18 Aonaa umariidautinaꞌanaꞌa. Naꞌiaꞌoram pidan unao biiꞌi zauda-kidan an aitapaabaꞌo pidan wuruꞌu paugaruz, imiꞌi baara anaꞌo aitapaaba-karu kaduz kawanaꞌati, marii mishiꞌoraiman utaapinan maaitapin-kaꞌo nii, uruu mishi kizi paꞌan uaitapaaban Tominkaru diꞌikiꞌoraz aitapaaba-karu kawanaꞌati. 19 Ushaꞌapanum kauꞌan wuruꞌu aitapaaba-karu diꞌoraz amazada diꞌikiꞌoraz, madiwautapa-kaꞌo karikaonan Tominkaru awun zaꞌa. Tominkaru paradan saadinpaꞌoraz kian kawan, “Pidannao taapinan aitapaabaꞌo nii manawun, mazan Tominkaru kaiwaan ĩaitapaabanuz pakaakinapa-kida-kinaa nii ĩdyaun.”† 20 Naꞌiki kainaꞌa baꞌoran Tominkaru paradan saadinpaꞌoraz kian, “Naobanai ati, pidan aitapaabaꞌoraz diꞌitinpan kida madiwautapa-kaꞌo karikaonan.”‡ 21 Ukauꞌan aonaa kizi naꞌiaꞌoram pidan atadinpan pidan dauꞌan padaꞌanpaniaz. Ipai diꞌoraz aimaakan Tominkaru taanii unao ati kaminkaꞌutaꞌo nii unao: 22 õgaru, Apollos, naꞌiki Peter; diꞌoraz amazada; kakupa-karu naꞌiki mawaka-karu; kai naꞌiki diinaꞌitiꞌo, ipai wuru kidaꞌa unao idiwau paꞌidiwaru, 23 naꞌiki unao Christ idiwau, naꞌiki Christ Tominkaru idiwau.

4

Waunao apostlenao
kaudinaꞌo Christ ati

1 Udiꞌitapa Apollos naꞌiki õgaru, waunao Christ poitorunao karikaonan. Tominkaru taanii wakaudin-kizi nii, wakowaada kizi pidannao ati naꞌapam Tominkaru diꞌitapanuz pashaꞌapatan aimaakan, wuruꞌu aonaꞌoraz uaitapa-kidauzon pidannao ati kotuaꞌa naa. 2 Aizii pidan taa-kariwaiz ukaudin-kizi nii, marii ushaꞌapatanuzu mishiiman, panaobanaa aipan kawanaꞌati. 3 Aizii õgaru ati, aonaa ushaꞌapan pabiꞌi kida unao oo baꞌorainao diꞌitapan an naꞌiki kadakotin-kidan wuruꞌu õkaudinanuz Tominkaru ati. Upuꞌu õgaru, aonaa naꞌapam õkian õkaudin-kizi dauꞌan. 4 Õgaru, õaitapan kawanaꞌati, kaiman õshaꞌapatan wuruꞌu taa-kariwaiz õkaudin-kizi nii, mazan aonaa õkian mani kaiwuruꞌu õshaꞌapata wuruꞌu õkaudin-kizi kaiman manawun. Mazan Naobanaiꞌo nii paꞌan wuruꞌu kowaadaꞌoraz kaiman õshaꞌapatan õkaudin-kizi oo aonaa. 5 Ukauꞌan, manaꞌa udiꞌitapaꞌanaꞌa naꞌiki ukadakotin-kidaꞌanaꞌa naꞌapam pidan shaꞌapatan pakaudin-kizi, wuruꞌu kamoo aita-kariwaiz kaawan uaꞌii. Mishiꞌoraiman uzaudapa Naobanai Jesus kaawan. Aizii ukaawan donoꞌo naa, ukanadapan nii aimaakan kida dizinpaꞌoraz marutaꞌo-karu ii. Naꞌiki uaitapa-kidan nii kaimanaiman kandii niꞌo pidannao shaꞌapatan aimaakan kida. Naꞌiki uruu dono Tominkaru naubaan nii ipai pidan wuru kawanaꞌatiꞌi ĩkaudinanuz paꞌati.

6 Õmin-mishidannao, õkaiwaa Apollos naꞌiki õgaru, õtukapa-kida-kinaa nii naꞌiki õtominapa-kida-kinaa nii unao, naꞌapaꞌoram atiꞌo manawun tawuruꞌu kii-karuz, “Ushaꞌapata aimaakan soo kakinaorii kida kawanaꞌati.” Uruu aonaꞌo nii uatadapan baudaꞌapaꞌo pidan naꞌiki ukashadan baꞌoran. 7 Kanom tomanii pugaru umanawunuꞌo nii baokoinao ai? Kanom kainaꞌa puꞌidaꞌa aonaꞌo Tominkaru taanii mani puꞌati? Ipai aimaakan kida puꞌidaꞌaꞌoraz Tominkaru diꞌikin an, kandii nii puꞌatadinpan, utaa-kao puꞌu puꞌati mawinipinaa-daun?

8 Unao, kainaꞌaꞌa naa mooko uzauda-kidan uꞌidaꞌa ipai aimaakan uaiapanii? Unao, kainaꞌaꞌa naa mooko uzauda-kidan uꞌidaꞌa ipai aimaakan Kaimanaꞌo Doronaa taaniaz ukaꞌiita-kinaa nii ushaꞌapatan kaudin-kizai Tominkaru ati? Unao, naobanainaouꞌu naa mooko uzauda-kidan aonaan puꞌu zii waunao naobanai-tinan? Kaiman manawun mani õꞌati umishiin an unao naobanainaouꞌu naa, uruu turuu kizi waunao kapam naobanai-tinpan baokopa unao tuma. 9 Mazan õtukapanuz, Tominkaru toman waunao apostlenao awutapa manawun ipai pidannao ai. Waunao naꞌapaꞌo pidannao kawan naꞌaka-kariwaiz zowii-karu nii iribaꞌo pidannao kanaapuꞌu, ipai pidannao naꞌiki angelnao awunuutapan puꞌu. 10 Waunao, watukapa-kao maaitapin-kainao nii, ushaꞌapanum kauꞌan waunao Christ poitorunao. Mazan unao, utaapinan aitapaabaꞌo nii paꞌan, uzaamatinpan idi Christ idaꞌati. Waunao, aonaa wataapa-kao umanawunnao nii, mazan unao, utaapinan umanawunnao nii paꞌan. Unao naubaapa-kao, mazan waunao aonaa wanaubaapa-kao. 11 Pakawan kai waunao wazamazi naꞌiki maradako; aonaa wakakamichanun; waunao, wabaꞌizii-kao; aonaa wadapu nii wamashaapa-kizi nii. 12 Waunao, dadara wakaudinan wamashaapa-kinaa nii. Aizii pidannao paradan dono waꞌati kaziwa-kidaꞌo parada-karu idaꞌan, watoriinpan nii, kaiman kizi paꞌan aimaakan shaꞌapan ĩꞌati. Pidannao patakaꞌutan dono waunao, wataapada ĩshaꞌapatan waunao, aonaa watiwaan wakaunan. 13 Pidannao kadakotin-kidan dono waunao dikaudaꞌo idaꞌan, waunao kaimanaꞌo nii paꞌan waparadan ĩdauꞌan. Pakawan kai, pidannao taapan waunao naꞌapa aimaakan kawan aonaꞌoraz naa uaipa-kao.

14 Õsaadan diꞌoraz unao ati, aonaa õbaꞌazootin-kidaꞌazon idiꞌo mani unao, mazan õtominapa-kida-kinaa niꞌo naꞌiki õkakinaota-kinaa niꞌo unao paꞌan, ushaꞌapanum kauꞌan unao, õdainao kawanuꞌo õmarainpan. 15 Utiichaannao kainaꞌan puꞌu mani iriba padamata, tominapa-kidaꞌo unao mashaapa-karu dauꞌu Christ ati, mazan kainaꞌa baudaꞌapa pidan unao daru kawanuꞌo. Õgaru wuruꞌu unao daru, ushaꞌapanum kauꞌan õgaru kiwiitapaꞌoraz õkowaadan uꞌati Kaimanaꞌo Kuwai, naꞌiki uruu idiꞌo umishidanuz Christ Jesus. 16 Ukauꞌan õpishaan unao umashaapa kizi paꞌi naꞌiki udiꞌitinapa kizi naꞌapa õgaru kawan. 17 Uruu idiꞌo õdyuudan Timothy unao diꞌiti, uruu õdani kawanuꞌo õtaapan naꞌiki õmarainapanii. Uruu mishiꞌo ushaꞌapatan kaudin-kizai Naobanai atiꞌo. Uruꞌo nii nyukunuu-kida unao ati naꞌapam õdaꞌanan Christ Jesus, naꞌapa õtominapa-kidan naꞌiki õkakinaopan kawan mishidainao ipai choochi õmorowauta-kizi kawanaꞌati.

18 Pabiꞌi kida unao umanawun nii uabatinpan, uzauda-kidan aonaꞌo nii õwaꞌatin õmorowautaꞌanan uꞌidaꞌati koshan. 19 Mazan Naobanai aipan an unaꞌapan, õwaꞌatin nii uꞌidaꞌati kadiman. Uruu donoꞌo nii õaitapan wuruꞌu atadinpainao pidannao umanawun-tinpan pakadakotinan idaꞌanaꞌo karikaonan, oo mishiꞌo wuruꞌu kainaꞌa maꞌozaka-karu ĩꞌidaꞌa, Tominkaru diꞌikiꞌoraz. 20 Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru kazowautapan dono pidannao, upanaꞌada ĩkaduz pamaꞌozakan idaꞌan. Pidannao kian an kainaꞌa ĩꞌidaꞌa Tominkaru maꞌozakan mazan ĩkaduz aonaa ukaimanan, aonaa Tominkaru kazowautapanii mani wuruꞌu ĩnaouz. 21 Aizii õwaꞌatin dono, shaꞌapaꞌoram kaduz idaꞌan uaipan õwaꞌatin uꞌidaꞌati? Uaiapa õwaꞌatin baꞌizi tuma, oo uaiapa shaꞌa õwaꞌatin kamarainpanuꞌo naꞌiki kaimanaꞌo nyukunui idaꞌan?

5

Pidan kaminshuꞌuinpaꞌo dauaꞌo

1 Ukowaada-kao õꞌati kainaꞌa kaminshuꞌuinapa-karu unao biiꞌi, wuruꞌu naꞌapaꞌoraz aimaakan shaꞌapaapa-kao oiaꞌo manawun wuruꞌu. Upuꞌu zii pidannao aonaꞌoraz ĩaitapan Tominkaru, aonaa ĩkashaapan uruu kaduz aimaakan shaꞌapaapa-kao pabii an. Ukowaada-kao õꞌati kainaꞌa daonaiora unao bii aꞌo, udaiaroitapan padaroaba. 2 Mazan upuꞌu unao, utaapinan umanawunuꞌo nii! Ukashaꞌoraꞌoraz mani mishiꞌoraiman, naꞌiki wuruꞌu daonaiora shaꞌapataꞌoraz aimaakan naꞌapaꞌo, aonaꞌoraꞌa naa turuu unao taapadan ubaokopatinan unao tuma uchoochiipan dono. 3 Õgaru, õꞌaonaan puꞌu padamata unao ai, mazan kainaꞌa õgaru unao tuma õdiꞌitinpan ii. Naꞌiki õaitapaꞌakaꞌa naa naꞌapam nii õpatakaꞌutan wuruꞌu pidanaz shaꞌapataꞌoraz oiaꞌo manawun, naꞌiaꞌo kawanuꞌo manawun õgaru unao tuma. 4 Aizii ubaokopatinan donoꞌo naa wanaobanaa Jesus uu idaꞌan, naꞌiki õgaru, õbaokopatinan kapam unao tuma õdiꞌitinpan ii, waNaobanaa Jesus maꞌozakan idaꞌan, 5 marii paꞌi utaan wuruꞌu pidanaz Satan ati, unanaa oiaꞌoraz patakaꞌuta-kizinao kizi. Mazan udoronaa kazannaata-kao nii wuru donoꞌo Naobanai Jesus kaawanuz powaa ati.

6 Ukauꞌan unao atadinapanuz, aonaa kaimanaꞌo mani wuruꞌu. Uaitapanii tawuruꞌu kii-karuz kaikapaꞌa: “Masakaudaꞌu sodiꞌo yeast, upoodada ipai wuruꞌu poroom-biꞌi.”* 7 Ukauꞌan marii uzikadan wuruꞌu kaminshuꞌuinpaꞌoraz pidan unao bii iki. Naꞌapa Israelitenao zikadauzon kawan ipai yeast padapu iki kida, ĩtaapan uaꞌii Passover Kamoon. Uruu unao paꞌinaꞌo poroom-biꞌi ukawanuꞌo nii, aonaꞌoraz ukawikiꞌita-kao yeast idi. Mishi õaitapa unao, Tominkaru soꞌotaniꞌi naa uꞌoian, naꞌiki utomanii unao kaiman. Christ zowii-kao waꞌati wakazannaata-kinao niꞌo waꞌoian kida ai, naꞌapa kaznizo dani kawan Israelitenao zowiauzoniaz Passover Kamoon dono. 8 Unaꞌapan kauꞌan, wamarinaꞌataꞌa naa kiwiitapaꞌo wamashaapauzon kaduz, wuruꞌu oiaꞌoraz naꞌiki dikaudaꞌoraz. Mishiꞌoraiman, waizoꞌatiꞌi naa Tominkaru wanyukunuu iki, aonaa wadakotinpan idaꞌan mani karikaonan, naꞌapa kiziꞌi naa paꞌan waunao bread kawan, aonaꞌoraz ukawikiꞌita-kao yeast idi, Israelitenao nikauzonii kawan Passover Kamoon dono.

9 Õsaadanii shaꞌatii kiwiitapaꞌoraz õkaaritan idaꞌa, õkiinii unao ati aonaa kizi ubaokopatinpan naꞌiki uminaudaꞌuitapan pidannao kaminshuꞌu-shoronao tuma. 10 Aizii õsaadan donoꞌoraz naꞌapa, aonaa pidannao mamishida-kainao dauꞌanaꞌo mani tawuruꞌu õnaꞌapanuz, naꞌiki pidannao oiainpainaouz pakaminshuꞌuinpan idaꞌan, oo naꞌazootinauzonaouz, oo koidimikinaouz, oo tominkarunitapainaouz toma-kariwai tominkarunao. Mazan aonaa naꞌitim umashaapan panaꞌitinapa ĩꞌai, umashaapan puꞌu daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa. 11 Mazan õsaadanii unao ati, aonaa kizi ubaokopatinpan naꞌiki uminaudaꞌuitapan pidan dakotinaꞌoraz pumin-mishidan nii, mazan upuꞌaꞌoraz zii ukaminshuꞌuinpan, oo naꞌazootinauzo, oo tominkaruniitapaꞌo toma-kariwai tominkarunao, oo paradaꞌo dikauda kidaꞌo aimaakan baꞌorainao dauꞌan, oo poꞌidipauzo, oo koidimiki. Aonaa shaa paꞌi uaroopaꞌanaꞌa naꞌapaꞌo pidan tuma.

12-13 Õgaru aonaa õkaudin-kizi mani wuruꞌu õdiꞌitapa kizi naꞌapam õshaꞌapatan naꞌiki õkakinaotan pidannao mamishida-kainao. Tominkaruꞌo nii patakaꞌuta ĩnao ĩꞌoian kida dikin ii. Mazan unao, ukaudin-kizi paꞌan wuruꞌu ukakinaotanuz umin-mishidannao, shaꞌapaapainaouz oiaꞌo. Naꞌapa Tominkaru paradan saadauzo-kariwaiz kian kawan, “Aonaa utaapadaꞌanaꞌa wuruꞌu pidan shaꞌapataꞌoraz oiaꞌo naꞌan unao biiꞌi.”†

6

Mishidainao sakitapadan
pakasharutaakan

1 Aizii naꞌiaꞌoram an unao kasharutaakan pumin-mishidan tuma, manaꞌa pumakoꞌonaꞌa pukaakapaꞌanan pumin-mishidan kootoopauzonao ati, aonaꞌoraz ĩmishidan Tominkaru. Mishiꞌoraiman, pupishaa paꞌan mishidainao puchoochin ainaouz sakitapadan wuruꞌu ukasharutaakanuz. 2 Mishi, unao uaitapanii diinaꞌitiꞌi Tominkaru pidanannaouꞌo nii wuruꞌu kootowaꞌo niꞌoraz pidannao mashaapaꞌoraz ipai naꞌiaꞌakan. Ukauꞌan, unao turuu kapam usakitapadan mashaꞌapannaa kidaꞌoraz kasharutaaka-karu kida unao bii anaꞌoraz. 3 Mishi, uaitapanii waunaouꞌo nii wuruꞌu kootowaꞌo niꞌoraz angelnao diinaꞌitiꞌi. Ukauꞌan, unao turuu kapam udiꞌitapan naꞌiki usakitapadan wuruꞌu kasharutaaka-karu kida kaiꞌoraz mashaapa-karu idaꞌa. 4 Unaꞌapan kauꞌan, naꞌapainim an pukasharutaakan pumin-mishidan tuma, manaꞌa pumakoꞌonaꞌa kootoopauzonao diꞌiti, aonaꞌoraz ĩmishidan Tominkaru. Ĩnao aonaꞌo turuu ĩsakitapadan ukasharutaakanuz. 5 Õkian uꞌati kaikapaꞌa õbaꞌazoo-kidaꞌazon unao. Aonaa mooko zoobaba baudaꞌapa pidan nii unao biiꞌi aitapaabaꞌo, kaꞌiitaꞌo padiꞌitapan naꞌiki pasakitapadan mishidainao kasharutaakanuz? Mishi kainaꞌaꞌo wuruꞌu. 6 Mazan unao, umakon mamishida-kainao diꞌiti, naꞌiki ukaakapan umin-mishidan ĩꞌati, naꞌiki uaipan ĩsakitapadan ukasharutaakanuz.

7 Aizii wuruꞌu ukaakapaakanuz, naꞌiki unaꞌakanuzu umin-mishidannao kootowapa-kizai iti, naꞌapaꞌo aida-kida unao aonaa umashaapan mishidainao kawan. Pumin-mishidan shaꞌapatan an aimaakan dikaudaꞌo puꞌati, oo uzaamatan an pushaꞌapauzi, kaimanaꞌo nii zii putuudan an punyukunuu pukaakapaan ai paꞌan uruu kootoopauzo ati. 8 Mazan unao, aonaa ukashaapan unaꞌapata-kao. Mishiꞌoraiman unaouꞌu naa shaꞌapataꞌoraz dikaudaꞌo aimaakan, naꞌiki uzaamatan baokoinao shaꞌapauz ĩꞌai, naꞌiki ushaꞌapatan diꞌoraz aimaakan umin-mishidannao atiꞌo.

9 Mishi, uaitapanii wuruꞌu pidannao shaꞌapatainaouz dikauda kidaꞌo aimaakan, aonaꞌo nii ĩwiizi nii Tominkaru naobanai-tinapa-kizi ii. Aonaa umariidautinaꞌanaꞌa. Pidannao kaminshuꞌuinpainao, pidannao tominkaruniitapainao aimaakan karikaonan, pidannao kiaapainaouz aonaa pamin-mazidan mani, daonaioranao kiaapaakauzonaouz paꞌatiaaka, 10 pidannao koidimikinao, pidannao naꞌazootinauzonao, pidannao poꞌidipauzonao, pidannao paradaꞌo dikauda kidaꞌo aimaakan baꞌorainao dauꞌan, pidannao kazatainao pairiban shaꞌapauz; wuruꞌu pidannao shaꞌapatainaouz naꞌapa kidaꞌoraz aimaakan, ĩnao aonaꞌo nii ĩwiizi nii Tominkaru naobanai-tinapa-kizi ii. 11 Kiwiitapa, naꞌapaꞌo daꞌi pabiꞌi unao mashaapauzon. Mazan unao chikaa-kariwaiꞌi naa uꞌoian ai, Tominkaru buutaniꞌi naa paꞌidiwau nii. Naꞌiki udakotaniꞌi naa unao kaimanaꞌo pidannao nii Naobanai Jesus Christ maꞌozakan idaꞌan, naꞌiki waTominkarun Doronaa idaꞌan.

Ukonaukii-kida Tominkaru umashaapan idaꞌan uꞌati

12 Aizii pabiꞌi unao mishidainao kian, “Õgaru, kashaapa-kao õshaꞌapatan kanom karikaonan õaiapanii.” Mishiꞌo wuruꞌu, mazan aonaa ipai mani aimaakan õshaꞌapatanii kaimanaꞌo õꞌati wuruꞌu. Pabiꞌi unao kian, “Õgaru, kashaapa-kao õshaꞌapatan kanom karikaonan õaiapanii,” mazan õgaru aonaꞌo nii õkashaapan naꞌiaꞌoram aimaakan kazowautapan õgaru. 13 Mazan baꞌoran kian nii, “Wanyukunui toma-kao watoba atiꞌo naꞌiki watoba toma-kao wanyukunui atiꞌo.” Mishiꞌo wuruꞌu, mazan diinaꞌitiꞌi waꞌaokaziꞌian donoꞌo naa, aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa wanyukunui nii, ushaꞌapanum kauꞌan aonaꞌo niꞌi naa wananaa aipan wanyukunui. Mazan aonaa kaimanaꞌo mani wuruꞌu wakaiwaan wananaa kaminshuꞌuinapa-karu dauꞌati. Mishiꞌoraiman marii washaꞌapatan aimaakan kida wananaa idaꞌan, Naobanai Jesus aipan kawanaꞌati. Naꞌiki Naobanai Jesus wuruꞌu kazowautapaꞌoraz wananaa. 14 Pamaꞌozakan idaꞌan Tominkaru kadishita-kidan Naobanai Jesus mawaka-karu diꞌiki, naꞌiki ukadishita-kidan nii kapam waunao mawaka-karu diꞌiki pamaꞌozakan idaꞌan.

15 Mishi, unao uaitapanii unanaa zaamatinpaꞌo Christ nanaa diꞌiti. Ukauꞌan aonaa turuu õzaamatan Christ nanaa naꞌiki õbaudaꞌapatanuz kaminshuꞌu-shoroaba nanaa diꞌiti. Aonaa turuu, aonaa masakaudaꞌu! 16 Aonaa mooko uaitapan pidan kiaapaꞌoraz kaminshuꞌu-shoroaba, ubaudaꞌapatinan otuma wuruꞌu? Usaadinpan kawan Tominkaru kaaritan idaꞌa, ukian, “Daonaiora kiaapan dono zun, wuruꞌu daonaiora naꞌiki zun baudaꞌapaꞌo kawanuꞌo ĩnanaa.” 17 Mazan pidan zaamatinaꞌoraz Naobanai Jesus diꞌiti, uruu ubaudaꞌapatinan utuma wuruꞌu panyukunuu ii.

18 Manaꞌa ukaminshuꞌuinpaꞌanaꞌa. Ipai baꞌoran aimaakan oii kidaꞌo pidan shaꞌapatanii, aonaa ushaꞌapatan unanaa. Mazan pidan kiaapaꞌoraz aonaa pamin-mazidan mani, ushaꞌapatan aimaakan dikaudaꞌo manawun pananaa ati wuruꞌu. 19 Mishi, unao uaitapanii unanaa Kaimanaꞌo Doronaa mashaapa-kizi wuruꞌu. Uruu mashaapaꞌoraz unao idaꞌa naꞌiki uruu Tominkaru taaniaz unao ati. Ukauꞌan unao aonaa turuu ushaꞌapainpan uaipan kawanaꞌati, mazan Tominkaru idiwau unao, 20 ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru toriiniꞌi naa unao. Ukauꞌan, ipai aimaakan ushaꞌapatanii unanaa kida idaꞌan aida-kida kizi naꞌapam ukonaukii-kidan Tominkaru.

7

Kakinaorii kaudaiaruinao naꞌiki kaudaiaroinao atiꞌo

1 Aizii, õkowaadan nii naꞌapam õdiꞌitinpan tawuru kida dauꞌanaꞌa upishaanuz õgaru, usaadaniaz ukaaritan idaꞌa. Mishi kaimanaꞌo wuruꞌu daonaiora mashaapan an maudaiaro-daun. 2 Mazan ukainaꞌan idi iriba manawun kaminshuꞌuinapa-karu, marii daonaiora mazidan naꞌiki ukiaapan soo paudaiaro. Zuna naꞌapa kapam. Marii omazidan naꞌiki okiainpan soo paudaiaru tuma. 3 Naꞌiki daonaiora, aonaa kizi umaaiapakan paudaiaro oaipan an uruu, ushaꞌapanum kauꞌan odaiaru uruu. Zuna naꞌapa kapam, aonaa kizi omaaiapakan paudaiaru uaipan an oroo, ushaꞌapanum kauꞌan udaiaro oroo. 4 Naꞌiki aonaa pabaꞌoraniꞌo mani okazowautapan pananaa, mazan odaiaru wuruꞌu kazowautapaꞌo onanaa kapam. Naꞌapa kapam daonaiora, aonaa pabaꞌoraniꞌo mani ukazowautapan pananaa, mazan udaiaro wuruꞌu kazowautapaꞌo unanaa kapam. 5 Manaꞌa umarainaꞌanaꞌa unanaa udaiaru ai oo udaiaro ai. Soo mishi unyukunuu naꞌapa kidaakan an, uruu aonaa kizi ukiaapaakan naꞌapaudaꞌum kamoo sodi karikaonan, uruu turuu kizi utaan amazada utoriinapa-tin-kinaa nii. Mazan udaunaꞌan, turuaꞌa naa koshan ukiaapaakan. Aonaa kizi Satan tiwaa-kidapan unao, ushaꞌapanum kauꞌan unao mazidainao aonaa ukaꞌiitan utuudan unyukunuu tomunuꞌiki manawun ukiaapaakan ai. 6 Mazan kaiwuruꞌu õnaꞌapanuz, aonaa õtaan mani kakinaorii wuruꞌu aonaa kizi ukiaapaakan naꞌapaudaꞌum kamoo karikaonan. 7 Tuukii zii mani ukaimanan õꞌati ipai unao mishidainao mashaapan an pabaꞌoran, õgaru kawan. Mazan Tominkaru taa pabiꞌi mishidainao ati ĩkaꞌiita-kinaa nii pamashaapan mazidaꞌo pidan nii, naꞌiki baꞌorainao mishidainao ati utaa ĩkaꞌiita-kinaa nii pamashaapan pabaꞌoran, aonaa ĩmazidan.

8 Aizii, õparadaꞌazon wunao atiꞌi, aonaꞌoraz naa ĩkaudaiarun oo ĩkaudaiaron, naꞌiki zunnao ati mawakainaouznaa ĩdaiarunao. Kaimanaꞌo wuruꞌu umashaapanuz ubaꞌoran, õgaru kawan. 9 Mazan aonaan an ukaꞌiitan udadaradapan unyukunuu zun ai oo daonaiora ai, ukauꞌan kaiman paꞌan umazidan koshan, unaꞌazootapan ai zun oo daonaiora tuukii manawun.

10 Aizii, õparadan unao ati mishidainao mazidainaouznaa. (Wuruꞌu kakinaorii aonaa õgaru diꞌikiꞌo mani, mazan Naobanai Jesus diꞌikiꞌo paꞌan wuruꞌu kakinaoriiz.) Õparadan unao daiaroinao ati, manaꞌa pumuudaꞌanaꞌa pudaiaru. 11 Mazan pumuudan an pudaiaru, ukauꞌan pubaꞌorantinaꞌa naa pumashaapa, oo puaipan an pumashaapan pidan mazidaꞌo nii, pukiwa pudaiaru diꞌiti powaꞌa iti, pukaimanaaka utuma koshan. Naꞌiki õparadan unao daiaruinao ati kapam, manaꞌa pumuudaꞌanaꞌa pudaiaro.

12 Aizii, õparadan unao baokoinao mishidainao ati, mazidainaouz pidan mamishida-kaꞌo tuma, (wuruꞌu kakinaorii õgaru diꞌikiꞌo, aonaa Naobanai Jesus diꞌikiꞌo mani). Naꞌiaꞌoram unao daonaioranao mazidaꞌo zun tuma aonaꞌoraz omishidan Jesus, naꞌiki pakawan oaipan pamashaapan pumin-mazidan nii, aonaa pumuudaꞌanaꞌa oroo. 13 Naꞌiki pugaru zun mishidapaꞌo Jesus, mazidaꞌo daonaiora tuma aonaꞌoraz umishidan Jesus, naꞌiki pakawan uaipan pamashaapan pumin-mazidan nii, aonaa pumuudaꞌanaꞌa uruu. 14 Ushaꞌapanum kauꞌan wuruꞌu daonaiora aonaꞌoraz umishidan Jesus, kaiman Tominkaru saabaan uruu ubaudaꞌapatinan idaꞌan paudaiaro diꞌiti, mishidapaꞌoraz Jesus. Naꞌiki zun aonaꞌoraz omishidan Jesus, kaiman Tominkaru saabaan oroo obaudaꞌapatinan idaꞌan paudaiaru diꞌiti, mishidapaꞌoraz Jesus. Aonaan an mani umishiin Tominkaru saabaan kaiman pudaiaro, oo pudaiaru aonaꞌoraz zii umishidan, unao dainao aonaa mani Tominkaru saabaan kaiman paꞌati. Mazan umishiin idi, kaiman Tominkaru saabaan unao dainao kapam. 15 Mazan wuruꞌu pidan aonaꞌoraz umishidapan oo omishidapan Jesus muudaꞌazon an pamin-mazidan mishidapaꞌoraz Jesus, marii umakon oo omakon. Naꞌapaꞌo shaꞌapan an, pidan mishidapaꞌoraz, aonaꞌa naa powaꞌa uruu oo oroo mashaapan mazidaꞌo pidan nii. Mazan Tominkaru zaamatan waunao mishidainaouz Jesus, wamashaapa-kizi konaukii naꞌiki kaiman ipai pidannao tuma. 16 Panaadon unao daiaroinao mishidapainaouz Jesus, unao idaꞌanaꞌo nii udaiarunao mishidan Jesus, naꞌapa unao kawan. Naꞌapa kapam unao daiaruinao, mishidapainaouz Jesus, panaadon unao idaꞌanaꞌo nii udaiaronao mishidan Jesus naꞌapa unao kawan.

Umashaapa uwaꞌatin donoꞌo kawan Tominkaru idaꞌati

17 Diꞌoraz kakinaorii õtaanii baꞌoran mishidainao ati baꞌoran wiizai iainao kidaz. Marii ipai unao mashaapan pakawan wuruꞌu mashaapa-karu kaduz idaꞌa Naobanai Tominkaru muuda-kiziz pugaru, uzaamatan uaꞌiaꞌoraz pugaru mishidapaꞌo nii Jesus. 18 Kaikapaꞌo atiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Aizii pidan choota-kariwaiz* Jewnao kakinaorinaa kawanaꞌati, Tominkaru zaamatan uaꞌii uruu, aonaa kizi utiwaan papanaꞌadan pachoota-kaoaz. Naꞌapa kapam, Tominkaru zaamatan dono pidan aonaꞌoraz uchoota-kao Jewnao kakinaorinaa kawanaꞌati, aonaa kiziꞌi naa uaipan pachoota-kao. 19 Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa umanawunuꞌo aimaakan mani wuruꞌu pidan choota-kaoaz oo aonaa uchoota-kao. Mazan kanom paꞌan umanawunuꞌo nii, washaꞌapatan paꞌan aimaakan kida Tominkaru aipaniaz washaꞌapatan. 20 Ukauꞌan ipai unao, pakawan unaꞌa, umashaapauzonuz kaduz idaꞌa, Tominkaru zaamatan uaꞌiaꞌoraz unao mishidapainao nii Jesus.

21 Aizii pugaru torii-kariwai poitorui† nii Tominkaru zaamatan uaꞌii pugaru, manaꞌa putaapadaꞌanaꞌa pupoitoruitapa-kaoaz kasharutapan punyukunuu. Mazan naꞌapainim an pidan toriaꞌoraz pugaru kian puꞌati, “aizii turuaꞌa naa pumakon,” pumakoꞌo naa, uruu aonaa kizi pupoitoruitapa-kao. 22 Pugaru poitoruitapa-kariwaiz Tominkaru zaamatan uaꞌii pugaru, naꞌapaꞌo pugaru pidan kawan muuda-kariwaiz naa upoitoruitapa-kao ai, ushaꞌapanum kauꞌan Naobanai Jesus muudin-kidaniꞌi naa pugaru oiaꞌo poitoruitapan ai. Aizii pugaru naꞌapa kapam, aonaꞌoraz pidan torian papoitoru nii Tominkaru zaamatan uaꞌii pugaru, mazan aizii Christ poitoruꞌu naa paꞌan pugaru. 23 Unao Tominkaru toriiniꞌi naa. Ukauꞌan manaꞌa naa upoitoruitapa-kidinaꞌanaꞌa pidannao ati. 24 Õmin-mishidannao, pakawan umashaapa naꞌapa Tominkaru zaamatan diꞌikiꞌo kawan unao, mishidapainao nii Jesus.

Pidannao aonaꞌoraz zii ĩkaudaiarun oo ĩkaudaiaron

25 Aizii, õparadan nii wuru dauꞌanaꞌa upishaanuzu pidannao dauꞌan aonaꞌoraz zii ĩkaudaiarun oo ĩkaudaiaron. Aonaa Naobanai Jesus taan kakinaorii uruu dauꞌan. Mazan Naobanai Jesus, dobata ukaminkaꞌutan õgaru, ukauꞌan õmishida unao turuu umishidan õparadan. Uruu idi kaikapaꞌa õdiꞌitinpan kaimanaꞌo aimaakan dauꞌan unao shaꞌapatan niꞌo. 26 Amazada dadaradinan idiꞌi naa kai, õꞌitiiman powaꞌa zii ukaimanan paꞌan mishidainao, aonaꞌoraz zii ĩkaudaiaron oo ĩkaudaiarun mashaapan pabaꞌoran. 27 Mazan aizii pugaru kainaꞌaꞌoraꞌa naa pudaiaro, aonaa pudorotaꞌanaꞌa naꞌapam kizi pumuudan oroo. Aizii aonaan an zii pudaiaro nii, aonaa pudorotaꞌanaꞌa pudaiaro nii. 28 Mazan aizii putoman an punyukunuu naꞌiki pumazidan naa, aonaa oiaꞌo mani wuruꞌu pushaꞌapataniaz. Naꞌiki zun aonaꞌoraz zii okaudaiarun, otoman panyukunuu naꞌiki omazidan naa, aonaa oiaꞌo mani wuruꞌu oshaꞌapataniaz. Mazan wuruꞌu pidannao kaudaiaruinao oo kaudaiaroinao, ĩbaiaapan nii dadaraꞌo mashaapa-karu naꞌiki kashaꞌora kidaꞌa aimaakan kaiꞌoraz mashaapa-karu idaꞌa, naꞌiki aonaa õaipan ubaiaapan naꞌapa kidaꞌoraz aimaakan.

29 Õmin-mishidannao, õaipan uaitapan wuru dauꞌanaꞌa. Wuruꞌu wamashaapanuz kai diꞌoraz amazada idaꞌa, aonaꞌo niꞌi naa utomunuꞌikin, uruu uikodan naa patokon. Uruu idiꞌo õkian daonaioranao ati kaudaiaroinaouz: Aonaa utaapadaꞌanaꞌa ukaudaiaronuz awautapan udiꞌitinpan ushaꞌapataꞌazon ai kaudin-kizai Naobanai Jesus ati. 30 Naꞌiki naꞌapa kapam unao mishidainao zaadinainaouz, aonaa udiꞌitinpaꞌanaꞌa tuukiaꞌa naa manawun ukashaꞌoran dauꞌu. Naꞌiki unao mishidainao konaukii-tinainaouz, aonaa udiꞌitinpaꞌanaꞌa soo ukonaukiitinan dauꞌu karikaonan. Naꞌapa kapam unao mishidainao toriainaouz aimaakan kida, aonaa udiꞌitinpaꞌanaꞌa tuukiaꞌa naa manawun ushaꞌapauz kida dauꞌu. 31 Naꞌiki unao mishidainao shaꞌapaapainaouz aimaakan kida pamashaapa-kinaa nii wuru amazada idaꞌaꞌa, aonaa udiꞌitinpaꞌanaꞌa tuukiaꞌa naa manawun ushaꞌapaapaniaz kida dauꞌu. Ushaꞌapanum kauꞌan wuruꞌu mashaapa-karu kaduz diꞌoraz amazada idaꞌa kai, naꞌiki ipai aimaakan kida pidan shaꞌapaapaniaz pamashaapa-kinaa nii daꞌaꞌa, kadimanaꞌo niꞌi naa uikodan patokon.

32 Aonaa õaipan udiꞌitinpan tuukiaꞌa naa manawun naꞌapam kizi umashaapan. Daonaiora aonaꞌoraz zii udaiaro nii, unyukunuu pashaꞌapatan dauꞌan kaudin-kizai Naobanai Jesus ati, uaipan pashaꞌapatinan Tominkaru aipan kawanaꞌati. 33 Mazan daonaiora mazidaꞌoraz, unyukunuu pashaꞌapatan dauꞌan aimaakan kida ĩmashaapa-kinaa nii diꞌoraz amazada idaꞌa, ushaꞌapanum kauꞌan uaipan idi pataapan paudaiaro kaiman. 34 Uruu idi dyaꞌutam udiꞌitinpan, uaipan pashaꞌapatinan Naobanai aipan kawanaꞌati, mazan ukonaukii-kidaꞌazon paudaiaro kapam. Naꞌapa kapam, zun mawakaꞌoraz naa odaiaru oo zun aonaꞌoraz zii odaiaru nii, onyukunuu tuukii oshaꞌapatan dauꞌan kaudin-kizai Tominkaru ati. Oaipan ipai aimaakan pashaꞌapatanii pananaa idaꞌan naꞌiki padiꞌitinpan idaꞌan Tominkaru ati paꞌidiwara. Mazan zun mazidaꞌoraz, odiꞌitinpan pashaꞌapatan dauꞌan aimaakan kida ĩmashaapa-kinaa nii, ushaꞌapanum kauꞌan oaipan idi pashaꞌapatan aimaakan kida paudaiaru nyukunuu kawanaꞌati. 35 Õkianuz unao ati kaikapaꞌa, õkaminkaꞌuta-kinaa niꞌo unao, udiꞌitapa kizi kanom kaimanaꞌo aimaakan ushaꞌapatan nii. Aonaa õtiwaan mani õtaan kakinaorii uꞌati wuruꞌu. Mishiꞌoraiman õkaminkaꞌutaꞌazon unao umashaapa-kizi kaiman, Naobanai pidanannao mashaapan aiapa-kao kawanaꞌati. Uruu turuu kizi ushaꞌapatan kaudin-kizai soo Naobanai Jesus ati karikaonan, naꞌiki aonaa kizi udiꞌitinpan ushaꞌapatan dauꞌu baꞌoran aimaakan.

36 Mazan aizii dii mani pugaru kainaꞌa zun pudaiaro niꞌo, maskonnao-tinpaꞌoraꞌa naa, naꞌiki tuukii puaipan oroo, pudiꞌitinpan soo pumazidan dauꞌu otuma. Ukauꞌan turuu pamazidan, naꞌiki aonaa oiaꞌo mani wuruꞌu. 37 Mazan aizii putoman punyukunuu aonaꞌo nii pukaudaiaron, naꞌiki aonaa pidan dyuudan idaꞌanaꞌo mani wuruꞌu pushaꞌapatanuz aimaakan, naꞌiki pukaꞌiita pudadaradan punyukunuu puaipan ai zun, kaimanaꞌo aimaakan wuruꞌu pushaꞌapataniaz. 38 Ukauꞌan wuruꞌu pidan mazidaꞌoraz paudaiaro niꞌo tuma, kaimanaꞌo aimaakan wuruꞌu ushaꞌapataniaz, naꞌiki pidan aonaꞌoraz ukaudaiaron, aimaakan powaꞌaꞌo zii ukaimanan wuruꞌu ushaꞌapataniaz.

Zunnao mishidainao, mawakainaouznaa ĩdaiarunao

39 Aizii zun baudaꞌapatinaꞌo paudaiaru diꞌiti ukakupan puꞌu. Mazan odaiaru mawakan an, turuu omazidan naꞌiaꞌoram pidan tuma oaiapanii. Mazan marii omazidan pidan mishidaꞌo tuma. 40 Mazan õgaru õdiꞌitinpan, powaꞌaꞌo nii zii paꞌan ukaimanan omashaapan an pabaꞌoran, aonaa okaudaiarun koshan. Mazan õꞌitiiman kaiman paꞌan unao abatan naꞌapam õkian, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru Doronaa kazowautapanii õgaru, unao kawan.

8

Uzai dunaa taa-kao toma-kariwai tominkarunao ati

1 Aizii õdakoꞌatin nii upishaanuz, waunao mishidainao nikan dauaꞌoraz dunai, wuruꞌu taa-kariwaiz toma-kariwai tominkarunao ati. Waaitapa ipai waunao idaꞌa kainaꞌa aitapa-karu. Aitapa-karu toman waunao atadinapa, mazan wakamarainapanun idaꞌan wamaꞌozakadan nii wamin-mishidannao paꞌan. 2 Pidan zauda-kidaꞌoraz paaitapa aimaakan dobata manawun, aonaꞌo zii uaitapan aimaakan wuruꞌu. 3 Mazan mishi, Tominkaru aitapa paꞌan pidan marainpaꞌoraz paugaru.

4 Ukauꞌan, kaikapaꞌa õkianuꞌu dunai nika-kao dauꞌan, taa-kariwaiz toma-kariwai tominkarunao ati: waaitapa aimaakan toma-kariwaiz tominkarunao nii, aonaa mishiꞌo Tominkaru mani wuruꞌu, mazan waaitapa kainaꞌa baudaꞌapa Tominkaru paꞌan. 5 Mishi, ukainaꞌan puꞌu aimaakan kida dakota-kariwaiz tominkarunao nii aokazi ii, oo imiꞌi baaraꞌa, (naꞌiki kainaꞌa iriba pidan dakotanii tominkarunao nii naꞌiki naobanainao nii), 6 waunao ati kainaꞌa baudaꞌapa Tominkaru karikaonan, waDaru. Uruu tomaꞌoraz ipai aimaakan kida, naꞌiki wamashaapan uruu atiꞌo. Naꞌiki kainaꞌa baudaꞌapa Naobanai karikaonan, Jesus Christ. Ipai aimaakan kida toma-kao uruu idaꞌanaꞌo paꞌidiwara, naꞌiki wamashaapan uruu idaꞌanaꞌo.

7 Mazan aonaa ipai mani pidannao aitapan, aonaa kakupaꞌo mani wuruꞌu toma-kariwaiz tominkarunao. Pabiꞌi pidannao naudinaꞌoraꞌa naa ĩꞌati pamishidan wuruꞌu toma-kariwaiz tominkarunao naꞌiki ĩtaapan ĩdyaun kakupainao nii. Ukauꞌan ĩnikan dono dunai, pakawan ĩdiꞌitinpan udauꞌu, taa-kariwai kawan toma-kariwai tominkaru ati. Uruu idi aonaa ĩabatinan kaiman panyukunuu ii, ĩabatinan ĩshaꞌapata aimaakan oiaꞌo. 8 Mazan wanikan dono wanyukunui, aonaꞌo nii umaonapadan waunao Tominkaru idaꞌati. Aizii aonaan dono wanikanuz, aonaa uawutapadan Tominkaru nyukunuu kaimanan waꞌati. Naꞌiki wanikan dono kapamaz, aonaa utoman waunao kaiman powaꞌa zii Tominkaru ati.

9 Mazan pabiꞌi kida unao, uaitapa aonaa shaꞌapaꞌo mani wuruꞌu dunai nika-kao taa-kariwaiz toma-kariwai tominkarunao ati. Mazan uaitapin paꞌi, aonaa kizi uwaota-kidan umin-mishidan aonaꞌoraz zii umishidan maꞌozaka, unikan idaꞌan wuruꞌu wanyukunui unao kawan. 10 Aizii dii mani pumin-mishidan aonaꞌoraz zii umishidan maꞌozaka, utukapan uaroopan tominkarunao dapunaa ii, uruu idi unaꞌapatan panyukunuu, unikan naa dunai taa-kariwaiz tominkarunao ati, ukian puꞌu panyukunuu ii “oiaꞌo wuruꞌu õshaꞌapataniaz.” 11 Ukauꞌan, pugaru aitapan idaꞌan aonaa kakupaꞌo mani wuruꞌu toma-kariwaiz tominkarunao, pupatakaꞌuin-kidan pumin-mishidan aonaꞌoraz zii umishidan maꞌozaka, uruu atiꞌoraz kapam Christ mawakan. 12 Ukauꞌan puꞌoian wuruꞌu, pushaꞌapata-kidan idaꞌan pumin-mishidan ati aimaakan uzauda-kidaniaz panyukunuu ii, aonaa kaimanaꞌo mani. Naꞌiki naꞌapaꞌo idaꞌan, oiaꞌo aimaakan wuruꞌu pushaꞌapataniaz Christ ati. 13 Ukauꞌan, õwaota-kidan an õmin-mishidan oiaꞌo diꞌiti õnikan idaꞌan dunai, aonaꞌo nii õnikauzon dunai powaꞌa.

9

Aimaakan kida turuaꞌo apostle zaamatan naꞌiki shaꞌapatan

1 Õgaru turuu õshaꞌapainpan õaipan kawanaꞌati. Apostle wuruꞌu õgaru, ushaꞌapanum kauꞌan õtukapanii Jesus wanaobanaa, naꞌiki õkaudinan idiꞌo uruu ati wuruꞌu unao mishidanuz Naobanai Jesus. 2 Baokoinao pidannao mataapakan puꞌu õgaru apostle nii, mazan unao uaitapa apostle paꞌan wuruꞌu õgaruz. Naꞌiki unao mishidapanuz Naobanai Jesus, uruu kainaabataꞌo kaimanaiman apostle wuruꞌu õgaruz, Naobanai Jesus ati.

3 Aizii pidannao dakoopan dono õgaru õkaudinan dauꞌan apostle nii, kaikapaꞌa õdakoꞌatin ĩdyaun: 4 Waunao turuu wanaꞌan unao tuma udapuꞌu naꞌiki wanikan kapam uwanyukunuu baokopa utuma. 5 Waunao turuu wanaꞌakan kapam waudaiaronao mishidainaouz, watuma wamakon dono baꞌoran wiizai iti kida, naꞌapa baꞌoran apostlenao kawan, naꞌiki Naobanai Jesus inawuzunao kawan, naꞌiki Peter kawan. 6 Oo Barnabas naꞌiki õgaruꞌo nii shaꞌa karikaonan kaudin waikoda-kinaa nii wapuraatan, watorii-kinaa nii wawanyukunuu?

7 Aonaa naꞌiaꞌoram soldyaa kaudinaꞌo pawiizi ati kawinipinaatan pawanyukunuu papuraatan idi. Naꞌiki aonaa naꞌiaꞌoram pidan paowaꞌoraz grape baawu, madizookan papaoriba grape aka. Naꞌiki aonaa naꞌiaꞌoram pidan kaꞌuzaꞌo kaznizonao oo tapiꞌiza idi matuzakan paꞌuza dunuu.

8 Wuruꞌu kuwai kida õkainaabata-kinaaz naꞌapaꞌoram atiꞌo õkian pidannao aitapanii kida, mazan aonaa pidan mani karikaonan wuruꞌu diꞌitinpaꞌoraz naꞌapa. Kakinaorii naꞌapa ukian kapam. 9 Wuruꞌu Kakinaorii Tominkaru taaniaz Moses ati kian, “Aonaa puwatudapaꞌanaꞌa tapiꞌiza dako poroom aka udakazaapa-kida-kao dono uꞌati.”* Aizii Tominkaru naꞌapanuz, aonaa tapiꞌiza dauꞌanaꞌo mani karikaonan. 10 Mazan unaꞌapanuz waunao dauꞌanaꞌo naꞌiki usaada-kao waunao dikin iaꞌo. Ushaꞌapanum kauꞌan pidan kawiiziipaꞌoraz naꞌiki pidan karaodapaꞌoraz paoribai aka, ĩaitapa panyukunuu ii ĩkaꞌidiwainan nii kapam wuruꞌu paoribai aka idi.

11 Wakowaadanuz Kaimanaꞌo Kuwai unao ati, uruu wapaopan kawanuꞌo paoribai uuda wuruꞌu. Ukauꞌan turuu wapishaan unao taan wawanyukunuu nii. 12 Aizii baokoinao turuu ĩpishaan unao kaminkaꞌutan ĩdyaun, ĩkowaadapan idi Kaimanaꞌo Kuwai, waunao aitaniiman, turuu manawun wapishaan ukaminkaꞌutan waunao.

Mishi waunao turuaꞌo padamata wapishaan aimaakan kida unao ai, wakowaadapan idi kaimanaꞌo kuwai. Mazan waunao, watuuda wabaiaapan ipai shaꞌapaꞌoram aimaakan kida, upuꞌu aonaa wapishaan aimaakan kida uꞌai. Uruu aonaa kizi washaꞌapatan aimaakan awautaꞌo nii pidan umishidan ai Kaimanaꞌo Kuwai, Christ dauaꞌoraz. 13 Mishi unao, uaitapanii pidannao kaudinainaouz Tominkaru Dapu ii, ĩikodan pawanyukunuu nii pakaudinan idaꞌan naꞌii. Naꞌiki faadaanao kaudinainaouz altar, uzai kawaodapa-kizinao diꞌii, ĩikodan panikan nii dunai idi wuru diꞌikiꞌi, uzai pidannao naꞌakaniaz pataan nii Tominkaru ati naꞌii. 14 Ukauꞌan naꞌapaꞌo kapam Naobanai Jesus kian pidan kowaadapaꞌoraz Kaimanaꞌo Kuwai, marii kizi pidannao abatainaouz ukuwaa taan uwanyukunuu nii.

15 Mazan õgaru, turuaꞌo padamata õpishaan õwanyukunuu nii õkowaadapan idi kaimanaꞌo kuwai, upuꞌu aonaa naꞌapainim õpishaan utaan aimaakan õꞌati. Aizii õsaadanuz unao ati, aonaa õaipan idiꞌo mani usakadan naa utaan aimaakan kida õꞌati. Kaiman zii paꞌan õꞌati õmawakan an, aonaa õkazata-kidan õꞌatadinapanuz, õmazaamatakanuz õkakuwaapan winipinaa. 16 Upuꞌu zii õkowaadapan dono Kaimanaꞌo Kuwai, aonaa turuu õatadinpan uruu idaꞌan, ushaꞌapanum kauꞌan õgaru, Tominkaru dyuudanii kowaadapaꞌo nii Kaimanaꞌo Kuwai. Naꞌiki aonaan an õkowaadan wuruꞌu Kaimanaꞌo Kuwai, upatakaꞌutan nii õgaru. 17 Õkakuwaapan an mani kaimanaꞌo kuwai dauꞌu õaipan ati karikaonan, õpishaa mani pidannao kawinipinaatan õgaru. Mazan õkowaadapanuz kaimanaꞌo kuwai aonaa õaipan atiꞌo mani, uruu idiꞌo paꞌan õshaꞌapatan kaudin-kizai Tominkaru taaniaz õshaꞌapatan nii. 18 Ukauꞌan kanom õwinipinaa nii? Soo wuruꞌu õkowaadapanuz kaimanaꞌo kuwai, naꞌiki aonaa õdakotan uwinipinaa. Unaꞌapan idiꞌo aonaa õpishauzon aimaakan taa-kao õꞌati, õkowaadapan dono Kaimanaꞌo Kuwai õturuuan puꞌu õpishaan.

19 Aonaan puꞌu pidan poitoru mani õgaru, mazan upuꞌu õtaapinan ipai pidan poitoru kawan. Uruu turuu kizi õkaꞌiitan kawanaꞌati õnaꞌapatan iriba pidannao nyukunuu ĩmishida kizi Jesus Christ. 20 Õkaudinan dono Jewnao bii an, naꞌapa õmashaapan Jew kawan, turuu kizi õnaꞌapatan ĩnyukunuu ĩmishida kizi Jesus Christ. Naꞌiki õgaru pidannao tuman dono, daꞌanainaouznaa Jewnao kakinaorinaa, õgaru naꞌapa kapam ĩnao kawan, õizoꞌati wuruꞌu kakinaorii ĩizoꞌatipaniaz, turuu kizi õnaꞌapatan ĩnyukunuu ĩmishida kizi Jesus Christ, aonaan puꞌaꞌa naa padamata õtaapan uruu kakinaorii. 21 Aizii õgaru Gentilenao tuman dono, mataapa-kainaouz Jewnao kakinaorinaa, õgaru naꞌapa kapam õmashaapan Gentile kawan, turuu kizi õnaꞌapatan ĩnyukunuu ĩmishida kizi Jesus Christ. Mazan aonaa õkian mani kaiwuruꞌu aonaa õizoꞌatin Tominkaru kakinaori. Mishiꞌoraiman, õgaru, õizoꞌati Christ kakinaori. 22 Õgaru mishidainao tuman dono, aonaꞌoraz ĩmishidapan maꞌozaka, naꞌapa kapam õtaapinan ĩnao kawan, turuu kizi õmaꞌozakadan ĩmishidapan powaꞌa zii Jesus Christ. Õkowaadapan dono kaimanaꞌo kuwai ipai shaꞌapaꞌoram kaduz pidannao ati, naꞌapa õtiwaan õtaapinan ipai ĩnao kawan. Uruu naꞌapaꞌo idaꞌan turuu kizi õkaminkaꞌutan pabiꞌi ĩdyaun ĩmishida kizi Christ. 23 Õshaꞌapatan ipai naꞌapa kidaꞌoraz aimaakan, pidannao abata kizi Kaimanaꞌo Kuwai. Uruu baokopa kizi mishidainao tuma õkaꞌiidiwainan kaiman kidaꞌo aimaakan idi, Tominkaru kowaadaniaz pataan nii mishidainao ati.

24 Unao, uaitapanii dimatin-karu dono ipai pidannao dimainao niꞌoraz tiwaakan padimaban idaꞌan, mazan baudaꞌapaꞌo nii pidan ĩnao bii ikiꞌo winian nii, naꞌiki uzaamatan taaꞌazoo-kariwaiz aimaakan uwinian idi paꞌan. Ukauꞌan naꞌapa kizi kapam unao pidan dimabaꞌo kawan, uzaamata kizi Tominkaru taaꞌazooniaz aimaakan.

25 Ipai pidannao dimainao niꞌoraz ĩshaꞌapatinan soo patominapa-kida-kao kawanaꞌati. Aizii wuruꞌu ĩshaꞌapatanuz naꞌapa kidaꞌoraz aimaakan, ĩaipan idi aimaakan taa-kao paꞌati, aonaꞌo niꞌoraz unaꞌan karikaonan. Mazan waunao mishidainao, washaꞌapatinan watominapa-kida-kao kawanaꞌati waaipan idi aimaakan taa-kao waꞌati karikaonanuꞌo niꞌoraz unaꞌan paꞌan. 26 Uruu idiꞌo õdiman sariapa õdima-kizi tokon iti. Naꞌiki õgaru, naꞌapa pidan kawan makinaotinaꞌoraz tiniaaka-karu idaꞌan, aonaꞌoraz udobaa-kidan patinikan pamin-tiniaakan. 27 Õgaru õtominapa-kida õnanaa shaꞌapataꞌo nii aimaakan sakitapaꞌo, naꞌapa pidan tominapa-kidan kawan pananaa pashaꞌapatan idaꞌan dadara kidaꞌo aimaakan dimatin-karu uaꞌii. Mishi, õgaru õkowaadapaniꞌi naa kaimanaꞌo kuwai baokoinao ati. Aizii aonaan an õmashaapan wuru kawanaꞌatiꞌi kaimanaꞌo kuwai õkowaadapaniaz, aonaꞌo nii Tominkaru taan õꞌati utaaꞌazooniaz.

10

Wakakinao-kao toma-kariwai tominkarunao ai

1 Õmin-mishidannao, õaipan unyukunuuan aimaakan kida shaꞌapaꞌoraz daꞌi wadokozu-daunnao ati, daꞌanpainaouz Moses. Tominkaru naꞌakapan ĩnao padyuudan idaꞌan ishaꞌiz kazannaatapaꞌo nii ĩdyaun. Ipai ĩnao taraukan Red Sea pakidiba idaꞌan.* 2 Ipai ĩnao chikaawunuinan Moses pidanannao nii, wuru idaꞌanaꞌa ĩmakonuz ishaꞌiz waranu an naꞌiki ĩtaraukan idaꞌan paran. 3 Ipai ĩnao, ĩnika wanyukunui Tominkaru taaniaz ĩꞌati aokazi iki.† 4 Naꞌiki ipai ĩnao, ĩtuza kapam wunu Tominkaru taaniaz ĩꞌati kuba diꞌiki. Ĩtuzan wuruꞌu kuba diꞌiki Tominkaru aidaniaz ĩꞌati, ĩchiꞌikapa-kizi mapidantakaꞌo amazada diꞌiiꞌaka. Aizii wuruꞌu kubaz, uruu Christ wuruꞌu.‡ 5 Tominkaru shaꞌapatan puꞌu ĩꞌati naꞌapa kidaꞌo aimaakan, upuꞌu zii ipai zaa wadokozu-daunnao, aonaa ĩshaꞌapatinan Tominkaru nyukunuu kawanaꞌati. Uruu idi ĩmawakan ipai mapidantakaꞌo amazada baara ii aka.§

6 Aizii ipai diꞌoraz aimaakan kida shaꞌapanuz, watominapa-kinaa niꞌo wuruꞌu. Naꞌiki wakakinaorinaa niꞌo, aonaa kizi wanaꞌazootapan oiaꞌo aimaakan kida naꞌapa ĩnao kawan.* 7 Manaꞌa watominkaruniitapaꞌanaꞌa toma-kariwai tominkarunao, pabiꞌi kidaꞌo wadokozu-daunnao kawan. Usaadinpan kawan ĩdauꞌan Tominkaru kaaritan idaꞌa. Ukian, “Wuruꞌu pidannao aroopan naa naꞌiki ĩtuzapan naa, naꞌiki udaunaꞌan ĩkonaupan naa madoronaa-daun.”† 8 Manaꞌa wakaminshuꞌuinpaꞌanaꞌa naꞌiki aonaa wakiainpaꞌanaꞌa baꞌoran min-mazidan tuma, pabiꞌi kida ĩnao shaꞌapatauzonii kawan. Uruu idi Tominkaru toꞌoran ĩꞌati naꞌiki 23,000 ĩmawakan baudaꞌapaꞌo kamoo idaꞌa.‡ 9 Manaꞌa watiwaa-kidapaꞌanaꞌa Naobanai Tominkaru,§ pabiꞌi kidaꞌo wadokozu-daunnao tiwaa-kidapauzon kawan uruu. Uruu idi Naobanai Tominkaru toꞌoran ĩꞌati naꞌiki uzowian ĩdyaun, udyuudan idaꞌan kowazaznao aroaꞌo nii ĩdyaun.* 10 Naꞌiki aonaa ukashadaꞌanaꞌa naꞌapam Tominkaru taapan unao, pabiꞌi kida ĩnao naꞌapauzon kawan. Uruu idi Tominkaru dyuudan paꞌangelin zowian ĩdyaun.†

11 Aizii ipai diꞌoraz aimaakan kida shaꞌapanuz ĩꞌati, uruu tukapa-kidaꞌo nii kanom turuu shaꞌapan waꞌati, washaꞌapatan an aimaakan oii kidaꞌo ĩnao shaꞌapatan kawan. Naꞌiki usaada-kao kakinaowaꞌo nii waunao, aonaa kizi washaꞌapatan naꞌapa kidaꞌo aimaakan, ushaꞌapanum kauꞌan waunao wamashaapan maonapaꞌoraꞌa naa amazada katokon-tinaꞌazon idaꞌati.

12 Ukauꞌan, naꞌiaꞌoram pidan itiiman maꞌozakaꞌo pamishidapan, marii uzaudinpan, ushaꞌapanum kauꞌan aonaan an uzaudinpan, uwaotinan nii oiaꞌo. 13 Aizii naꞌapainim an putiwaa-kidapa-kao aimaakan oiaꞌo dauꞌati, punyukunuitapa baokoinao pidannao naꞌapaꞌo kapam ĩtiwaa-kidapa-kao. Mazan Tominkaru mishiꞌo utaapan paparadan papidanannao ati. Aonaꞌo nii utaapadan putiwaa-kidapa-kao tuukiaꞌa naa manawun, pumakaꞌiitakan ai. Aizii wuru donoꞌo putiwaa-kidapa-kaoaz, Tominkaru toman nii pugaru maꞌozaka, uruu turuaꞌo nii putuudan putiwaa-kidapa-kaoaz naꞌiki aonaꞌo nii putaainan oiaꞌo ati.

14 Ukauꞌan õmin-mishidannao, õmarainapaniinao, manaꞌa utominkaruniitapaꞌanaꞌa toma-kariwai tominkarunao. 15 Õparadan unao ati, õparadan kawan aitapinainao pidannao ati. Ukauꞌan udiꞌitapa kizi naꞌapaꞌoram kaiwuruꞌu õparadanuz uꞌati. 16 Watuzan dono wine wuruꞌu watoriinapa-kidaniaz Tominkaru ati, wanyukunuitapan donoꞌoraz Jesus mawakan waꞌati, baokopa waunao mishidainao, wabaudaꞌapatinan Christ tuma uizain idaꞌan. Naꞌiki wanikan dono bread wadushowaniaz, baokopa wakaꞌiidiwainan Christ nanaa idi.‡ 17 Wanikan idaꞌan wuruꞌu baudaꞌapaꞌoraz bread diꞌiki, ipai waunao wairiban puꞌu padamata, baokopa wabaudaꞌapatinan wamin-mishidannao tuma naꞌiki Christ tuma.

18 Aushaa udiꞌitapa mooko tawuruꞌu Israelitenao. Ĩbaudaꞌapatinan, ĩnikan idaꞌan dunai, uzai zowii-kariwai diꞌikiꞌo, taa-kariwaiz altar paawaꞌa Tominkaru ati.§ 19 Aonaa õkian mani kaiwuruꞌu, wuruꞌu wanyukunui taa-kariwaiz toma-kariwai tominkaru ati powaꞌaꞌo zii paꞌan umanawunun baꞌoran wanyukunui ai. Naꞌiki aonaa õkian mani kaiwuruꞌu, toma-kariwaiz tominkaru mishiꞌo ukakupan. 20 Mazan õkian, wuruꞌu pidannao tominkarunitapainaouz toma-kariwai, ĩzowian paꞌuzanao naꞌiki ĩtaanuzu oiaꞌo doronainao atiꞌo karikaonan, aonaa Tominkaru atiꞌo mani. Naꞌiki aonaa õaipan unao baudaꞌapatinan oiaꞌo doronainao tuma.* 21 Aonaa turuu utuzan wine wuruꞌu koopo diꞌiki, unyukunuitapa-kinaaz Naobanai Jesus mawakan, uaida-kinaa nii ubaudaꞌapatinpan Naobanai Jesus tuma, naꞌiki utuzan kapam wine baꞌoran koopo diꞌiki, uaida-kinaa nii ubaudaꞌapatinpan oiaꞌo doronainao tuma. Naꞌiki aonaa turuu unikan bread, Naobanai Jesus mawakan nyukunuitapa-kinao niꞌoraz, naꞌiki unikan kapam wuruꞌu wanyukunui oiaꞌo doronainao atiꞌoraz utaa-kao. 22 Washaꞌapatan an naꞌapaꞌo aimaakan wakishauzidan nii Tominkaru, uruu utoꞌoran nii waꞌati. Waunao aonaa wamaꞌozakan uꞌai.†

23 Pabiꞌi unao kian, “Õgaru kashaapa-kao õshaꞌapatan kanom karikaonan õaiapanii.” Mishiꞌo wuruꞌu, mazan aonaa ipai mani aimaakan washaꞌapatanii kaimanan waꞌati. Pabiꞌi unao kian, “Õgaru kashaapa-kao õshaꞌapatan kanom karikaonan õaiapanii.” Mishiꞌo wuruꞌu, mazan aonaa ipai mani aimaakan washaꞌapatanii maꞌozakadan baokoinao mishidainao.‡ 24 Ukauꞌan, aonaa kizi naꞌiaꞌoram pidan diꞌitapan naꞌiki shaꞌapatan aimaakan paaiapanii karikaonan. Mishiꞌoraiman, udiꞌitapa naꞌiki ushaꞌapata aimaakan kaminkaꞌutaꞌo nii baꞌoran mishidainao.

25 Turuu punikan shaꞌapaꞌoram karikaonan dunai putoriinii dunai selliapa-kizinao iki. Aonaa pupishaaꞌanaꞌa naꞌikiꞌoram wuruꞌu dunaiz. 26 Ushaꞌapanum kauꞌan, Tominkaru paradan saadinpaꞌoraz kian, “Imiꞌi baara naꞌiki ipai aimaakan kida naꞌaꞌoraz Tominkaru idiwau.”§

27 Aizii dii mani pidan mamishida-kaꞌo naꞌakan pugaru, aroopaꞌanaꞌo nii, pumako pumakoꞌozon an. Naꞌiki punika kanom karikaonan umaokodanii puꞌati. Aonaa pupishaaꞌanaꞌa naꞌikiꞌoram uikodan wuruꞌu wanyukunuiz. 28 Mazan naꞌiaꞌoram pidan kian an puꞌati, “Diꞌoraz wanyukunui taa-kariwai toma-kariwai tominkarunao ati.” Ukauꞌan aonaa punikaꞌanaꞌazu, naꞌiki naꞌapaꞌo idaꞌan, aonaꞌo nii pushaꞌapatan aimaakan panaꞌitiꞌo wuruꞌu pidan nyukunuu ai. 29 Pugaru panaadon pukian punyukunuu ii, aonaa shaꞌapaꞌo mani wuruꞌu unika-kao, mazan wuruꞌu baꞌoran pidanaz, panaadon ukian panyukunuu ii, aonaa kaimanaꞌo mani wuruꞌu naꞌapaꞌo nika-kao.

Ukauꞌan pidan mishidaꞌo pishaan nii, “Naꞌapam aizii, naꞌiki kandii nii mooko aonaa õtaapada-kao õshaꞌapatinan õnyukunuu kian kawanaꞌati, baꞌoran pidan kian idi panyukunuu ii aonaa kaimanaꞌo mani wuruꞌu?” 30 “Kaiman pugaru,” õkian an Tominkaru ati õwanyukunuu dikin ii, kandii nii mooko baꞌoran pidan kian õdauꞌan õshaꞌapatan oiaꞌo õnikan idiz?

31 Ukauꞌan, puaroopan dono oo putuzan dono, oo kanom karikaonan pushaꞌapatan, pushaꞌapata kiziz pukonaukii-kida-kinaa nii Tominkaru umanawunun. 32 Aonaa pushaꞌapataꞌanaꞌa aimaakan waota-kidaꞌo nii naꞌiaꞌoram pidan uizoꞌatipan ai Tominkaru. Panaadon wuruꞌu pidanaz, uruu Jew, oo uruu aonaa Jew mani, oo uruu mishidapaꞌo Tominkaru. 33 Õgaru naꞌapa õtiwainan, õtiwaa õshaꞌapatan aimaakan pidannao nyukunuu kaiman-kinaa nii, aonaa õkasharuta-kinaa nii mani ĩnyukunuu. Õgaru, aonaa õdiꞌitapan õshaꞌapatan aimaakan õꞌati karikaonan. Mazan õdiꞌitapan õshaꞌapatan aimaakan õkaminkaꞌuta-kinaa nii iriba baokoinao pidannao, uruu idaꞌan kizi õkaminkaꞌutan ĩnao ĩmishida kizi Jesus naꞌiki ĩkazannaatin kizi.

11

1 Udaꞌan õkaduz naꞌapa õdaꞌanan kawan Christ kaduz.

Zunnao shibatan dauaꞌo pazowau

2 Tuukii õkonaukii-kidan unao, ushaꞌapanum kauꞌan karikaonan unyukunuitapan õgaru, naꞌiki ushaꞌapatinan idi õdobata-kidaniaz kakinaorii kida kawanaꞌati. 3 Mazan õaipan uaitapan Christ kazowautapaꞌo daonaiora. Naꞌiki daonaiora kazowautapaꞌo paudaiaro, naꞌiki Tominkaru kazowautapaꞌo Christ. 4 Ukauꞌan daonaiora shibatapaꞌo pazowau patoriinpan dono Tominkaru ati, oo pakowaadapan dono Tominkaru paradan baokopatin-karu dono choochi ii, kakibaꞌazonnaꞌo wuruꞌu ushaꞌapataniaz Christ ati, wuruꞌu pazowaunaaz.

5 Naꞌiki zun, aonaꞌoraz oshibatapan pazowau patoriinpan dono Tominkaru ati, oo pakowaadapan dono Tominkaru paradan baokopatin-karu dono choochi ii, kakibaꞌazonnaꞌo wuruꞌu oshaꞌapataniaz paudaiaru ati, wuruꞌu pazowaunaaz. Oroo naꞌapaꞌo zun kawan ziida-kariwaiz ozowauda. 6 Aonaan an zun shibatan pazowau, marii ozowauda dukuta-kao. Mazan ukakibaꞌazonnan idi zun ati wuruꞌu pazowaud dukuta-kao, oo pazowaud ziida-kao, ukauꞌan marii oshibatan pazowau.

7 Daonaiora aonaa kanom nii uaiapa-kao ushibatan pazowau, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru toman daonaiora paugaru kawan. Naꞌiki daonaiora idaꞌa Tominkaru umanawunun tukapa-kao. Mazan zun, oroo idaꞌa daonaiora umanawunun tukapa-kao. 8 Ushaꞌapanum kauꞌan daonaiora, aonaa utoma-kao zun diꞌiki, mazan zun toma-kao daonaiora diꞌiki. 9 Naꞌiki daonaiora, aonaa utoma-kao zun ati, mazan zun toma-kao daonaiora atiꞌo. 10 Ukauꞌan, marii zun shibatan pazowau, otukapa-kida-kinaa nii paudaiaru kazowautapan paugaru, ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌa kapam angelnao awunuutapan.

11 Mazan waunao mishidainao, wamashaapanuz baudaꞌapatinapa Naobanai Jesus idaꞌan, aonaa turuu zun shaꞌapainpan paꞌidaꞌa karikaonan, naꞌiki daonaiora aonaa turuu ushaꞌapainpan paꞌidaꞌa karikaonan. 12 Mishi zun toma-kao kawan daonaiora diꞌiki, naꞌapa kapam daonaiora shakatan zun diꞌiki. Mazan ipai ĩdyaun Tominkaru diꞌikiꞌo paꞌan.

13 Unao, udiꞌitapa diꞌoraz aimaakan: Kaimanaꞌo mani wuruꞌu zun toriinapanuz Tominkaru ati, aonaa oshibatapan pazowau baokopatin-karu dono choochi ii? 14 Kainaabatinapaꞌo naꞌapaꞌoram pidan kaduz toma-kao, ukauꞌan daonaiora kadizo-tinpan an, kakibaꞌazonnaꞌo aimaakan wuruꞌu. 15 Mazan zun dizo dawuaꞌoraz, uruu aimaakan konaunamaꞌo wuruꞌu. Ushaꞌapanum kauꞌan odizo dawuaꞌoraz taa-kao, ozowau shibarinaa niꞌo. 16 Mazan naꞌiaꞌoram pidan kashadaakapaꞌazoꞌo wuru dauꞌanaꞌa, aonaa naꞌapam õkian powaꞌa, soo kaikapaꞌa: Aonaa waunao oo baꞌoran mishidapainao Tominkaru taapan baꞌoran kaduz kakinaorii wuru aiaꞌa, ĩbaokopatinan dono pachoochin ii kida.

Naobanai Jesus mawakan nyukunuitapa-kinao

(Matthew 26:26-29; Mark 14:22-25; Luke 22:14-20)

17 Aizii diꞌi õkakinaotaꞌazoonuzu unao, aonaa õkonaukii-kidan unao. Ushaꞌapanum kauꞌan ubaokopatinan dono uchoochiapa-kizi ii, soo ukaziwan naꞌiki ukashaꞌoradan karikaonan umin-mishidannao nyukunuu. Aonaa ushaꞌapatan aimaakan kaimanaꞌo. 18 Kiwiitapa õkiaꞌazon, ukowaada-kao õꞌati kainaꞌa buutaaka-karu unao bii an uchoochiipan dono, naꞌiki õmishida zaa kaiwuruꞌu kuwaiz. 19 Mazan mishi, wuruꞌu buutaaka-karuz unao bii an, uruu idaꞌan turuu pidannao aitapa-kao mishiꞌoraz paꞌan ĩshaꞌapatan aimaakan sakitapa Tominkaru aipan kawanaꞌati.

20 Aizii uaroopaꞌanan dono baokopa, unyukunuitapaꞌanan Naobanai Jesus mawakan, aonaa mishiꞌo mani utaapanuzu umanawunuꞌo nii. 21 Ushaꞌapanum kauꞌan, aroapa-karu dono, pabiꞌi kida unao kiwiitaꞌakan naa naꞌiki uaroopaꞌakan naa wanyukunui dauꞌu,* aonaa uzaudapan umin-mishidannao. Uruu idi baꞌorainao zamazi ĩdyaun, baokoinao poꞌidi ĩdyaun. 22 Aonaa mooko udapu nii uaroapa-kizi nii naꞌiki utuza-kizi nii? Oo kaimanaꞌo shaꞌa uꞌati wuruꞌu utaapanuz madiwautapa-kaꞌo nii Tominkaru pidanannao, naꞌiki ubaꞌazootin-kidan umin-mishidannao wuruꞌu patakaꞌutinainaouz? Naꞌapam uaipan õkian uꞌati? Upuꞌu shaꞌa õkonaukii-kida unao? Õgaru aonaa õkonaukii-kidan unao, ushaꞌapatan idi naꞌapaꞌo!

23 Wuruꞌu kakinaorii õdobata-kidaniaz unao ati, uruu kakinaorii Naobanai Jesus taaniaz õꞌati. Tawuru aiwakaꞌanaꞌa Naobanai Jesus zaamata-kida-kao uaꞌii patarubanao ati, uzaamatan bread, 24 naꞌiki utoriinpan Tominkaru ati udauꞌan. Udaunaꞌan udushoonuzu, naꞌiki ukian, “Aizii diꞌi õnanaa taa-kariwai unao dikin ii. Naꞌapa paꞌi ushaꞌapata unyukunuitapa-kinaa nii õmawakauzon.” 25 Ĩaroopan daunaꞌan, naꞌapa kapam Jesus zaamataꞌakan koopo kainaꞌaꞌoraz wine naꞌa, naꞌiki ukian, “Diꞌoraz wine koopo idaꞌaꞌoraz, kainaabataꞌo mishiꞌo nii Tominkaru shaꞌapatan paꞌinaꞌo pashaꞌapataꞌazooniaz pidannao ati† õizain idaꞌan. Naꞌiki naꞌapainim dono utuzanuzu, unyukunuitapa õmawakauzon.” 26 Aizii karikaonan unikan kawanaꞌati diꞌoraz bread, naꞌiki utuzan wine diꞌoraz koopo diꞌiki, ukowaadapan Naobanai Jesus mawakan dauaꞌo wuruꞌu, atii ukaawan powaa ati.

27 Ukauꞌan, naꞌiaꞌoram pidan nikan dono bread naꞌiki utuzan wine, aonaan puꞌu udiꞌitapan panyukunuu ii aimaakan umanawunuꞌo wuruꞌu Naobanai Jesus mawakanuz, oiaꞌo wuruꞌu ushaꞌapataniaz, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa utaapan umanawunuꞌo nii wuruꞌu Naobanai Jesus mawakanuz. 28 Ukauꞌan, marii uawunuutinan kaimanaiman unyukunuu ii kiwiitapa zii, udaunaꞌan turuu unikan wuruꞌu bread, naꞌiki utuzan wine wuruꞌu koopo idaꞌaꞌoraz. 29 Aizii aonaan an udiꞌitapan unyukunuu ii kanom wuruꞌu Naobanai nanaa kainaabatapanii, ukauꞌan unikan dono wuruꞌu bread naꞌiki utuzan dono wine, Tominkaru patakaꞌutan nii unao. 30 Uruu idiꞌo iriba unao karinaan naꞌiki ukapatin, naꞌiki pabiꞌi kida umin-mishidannao mawakan. 31 Mazan waawunuutinan an kaimanaiman wanyukunuu ii kiwiitapa zii, aonaa kandii nii Tominkaru patakaꞌutan waunao. 32 Mazan Naobanai Tominkaru patakaꞌutan dono waunao, ukakinaotan waunao wuruꞌu, aonaa kizi wakaboota-kao patakaꞌutin-kizai iti pidannao tuma mamishida-kainaouz Tominkaru.

33 Uruu idi õmin-mishidannao, ubaokopatinan dono, uaroopaꞌanan wuruꞌu wanyukunui dauꞌu, unyukunuitapaꞌanan Naobanai Jesus mawakan, uzaudapaaka zii uaroapa kizi baokopa umin-mishidannao tuma. 34 Aizii naꞌiaꞌoram unao zamazin an, unikaꞌaka uwanyukunuu udapu ii zii. Uruu aonaa kizi Tominkaru patakaꞌutan unao ubaokopatinan dono.

Aizii upishaaniaz baꞌoran aimaakan kida dauꞌan, õsakitapadan niizu õkaawan dono.

12

Kaimanaꞌo Doronaa taanii wakaꞌiita-kinaa wakaudinan

1 Aizii õmin-mishidannao, õparadaꞌazon tawuru dauꞌanaꞌa Kaimanaꞌo Doronaa taanii kidaz, wakaꞌiita-kinaa nii washaꞌapatan kaudin-kizai Tominkaru ati. Õaipan uaitapan aimaakan mishiꞌo udauꞌan. 2 Unao, uaitapanii naꞌapam daꞌi umashaapauzon aonaan puꞌu zii umishidan Tominkaru. Unao pozawatapa-kida-kariwai daꞌi, utominkaruniitapan idaꞌan toma-kariwai tominkarunao, aonaꞌoraz ĩkakupan. 3 Ukauꞌan, õaipan uaitapan aonaa naꞌiaꞌoram pidan Tominkaru Doronaa kazowautapanii kaꞌiitan padakoopan Jesus, naꞌiki aonaa naꞌiaꞌoram pidan kaꞌiitan pakian “Jesus uruu Naobanai,” soo Kaimanaꞌo Doronaa* kazowautapan idaꞌan uruu.

4 Kainaꞌa pabiꞌinaaka Kaimanaꞌo Doronaa taanii pidan kaꞌiita-kinaa pashaꞌapatan kaudin-kizai, mazan uruu Kaimanaꞌo Doronaa wuruꞌu taaꞌoraz ipai ĩdyaun. 5 Kainaꞌa pabiꞌinaaka kida naꞌapam pidannao kaudinan, mazan baudaꞌapaꞌo Naobanai Tominkaru atiꞌo wuruꞌu kaudin-karuz. 6 Naꞌiki ipai waunao pabiꞌinaaka kida washaꞌapatan kaudin-kizai, mazan uruu baudaꞌapaꞌoraz Tominkaru kaudinaꞌoraz waꞌidaꞌan naꞌiki ukaminkaꞌutan waunao ipai aimaakan washaꞌapatanii idaꞌa.

7 Aizii Kaimanaꞌo Doronaa taanuzu maꞌozaka-kinai waꞌati, wakaꞌiita-kinaa niꞌo washaꞌapatan kaudin-kizai, uruu turuu kizi wakaminkaꞌutan wamin-mishidannao. 8 Baudaꞌapa pidan ati, Kaimanaꞌo Doronaa taa ukaꞌiita-kinaa nii pataan kaimanaꞌo kakinaorii aitapaaba-karu idaꞌan. Baꞌoran ati, utaa uaitapa-kinaa nii dadaraꞌo kuwai Tominkaru diꞌikiꞌo. 9 Baꞌoran ati, Kaimanaꞌo Doronaa taa umanawunuꞌo mishida-karu. Naꞌiki baꞌoran pidan ati, uruu Kaimanaꞌo Doronaa koshan taaꞌo ukaꞌiita-kinaa nii pakakudan karinainao pidannao. 10 Baꞌoran ati, Kaimanaꞌo Doronaa taa ukaꞌiita-kinaa nii pashaꞌapatan umanawunuꞌo aimaakan kida. Naꞌiki baꞌoran pidan ati, utaa ukaꞌiita-kinaa nii pakowaadan kuwai Tominkaru diꞌikiꞌo. Naꞌiki baꞌoran ati, utaa uaitapa-kinaa nii wuruꞌu kuwaiz Tominkaru Doronaa diꞌikiꞌo oo baꞌoran doronai diꞌikiꞌo karikaonan. Upuꞌu baꞌoran ati, Kaimanaꞌo Doronaa taa ukaꞌiita-kinaa nii paparadan panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan, aonaꞌoraz kanom aitapan. Naꞌiki baꞌoran ati, Kaimanaꞌo Doronaa taa ukaꞌiita-kinaa nii pakowaadan naꞌapaꞌoram wuruꞌu kii-karu panaꞌaꞌoraz parada-karu idaꞌan. 11 Mazan uruu baudaꞌapa Kaimanaꞌo Doronaa wuruꞌu shaꞌapataꞌoraz ipai diꞌoraz aimaakan kida; paaipan kawanaꞌati utaan pidannao ati ĩkaꞌiita-kinaa nii pashaꞌapatan kaudin-kizai Tominkaru ati.

Baudaꞌapaꞌo nanai mazan iribaꞌo ushaꞌapauzin kida

12 Waunao baudaꞌapaꞌo wananaa, utoma-kao puꞌu padamata pabiꞌinaakaꞌo wananaa shaꞌapauzin idi kida. Naꞌapaꞌo kapam Christ baudaꞌapaꞌo unanaa, naꞌiki waunao wuruꞌu unanaa shaꞌapauzin kidaz. 13 Pabiꞌi kida waunao Jewnao, naꞌiki baokoinao Gentilenao. Pabiꞌi kida waunao poitoruinao, naꞌiki baꞌorainao aonaa poitoruinao mani. Mazan ipai waunao chikaawunuu-kariwai baudaꞌapaꞌo nanai diꞌiti, uruu baudaꞌapaꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌan, naꞌiki ipai waunao ati taa-kao wuruꞌu Kaimanaꞌo Doronaa wanyukunuu iti.

14 Wuruꞌu pidan nanaa iribaꞌo ushaꞌapauzin. 15 Aizii dii mani kidibai kian an, “Õgaru aonaa kaꞌui mani, aonaa õzaamatinpan nanai idaꞌati.” Ukian puꞌu padamata naꞌapa, mazan upuꞌu aonaa naꞌapam umazaamatinapakan nanai idaꞌati. 16 Naꞌiki tainii kian an mani, “Õgaru aonaa awunui mani, aonaa õzaamatinpan nanai idaꞌati.” Ukian puꞌu padamata naꞌapa, mazan upuꞌu aonaa naꞌapam umazaamatinapakan nanai idaꞌati. 17 Aizii ipai mani pidan nanaa, soo pidan awun karikaonan, aonaa naꞌapam uabatan aimaakan. Naꞌiki ipai mani pidan nanaa, soo pidan tain karikaonan, aonaa naꞌapam udamaan aimaakan. 18 Mazan wananaa kainaꞌa iriba ushaꞌapauzin kida, naꞌiki Tominkaru muudan ipai wuruꞌu wananaa shaꞌapauzin kidaz paaiapa-kizi idaꞌa paꞌan. 19 Pidan nanaa shaꞌapauzin baudaꞌapan an mani karikaonan, aonaa mani pidan nanaa nii. 20 Pidan nanaa kainaꞌa iriba ushaꞌapauzin kida, mazan pidan nanaa baudaꞌapa.

21 Ukauꞌan, waawun, aonaa turuu ukian wakaꞌu ati, “Aonaa õaipan pugaru!” Naꞌiki wazowau, aonaa turuu ukian wakidiba ati, “Aonaa õaipan pugaru!” 22 Mishiꞌoraiman, tuukii paꞌan waaipan wananaa shaꞌapauzin kida kapatiꞌoraz kawan ĩtukapa-kao. 23 Naꞌiki wananaa shaꞌapauzin kida wataapaniaz awutapaꞌo nii ĩmanawunun, ĩnao mishiꞌoraiman wataapanii kaimanaꞌo idaꞌan manawun. Naꞌiki wuruꞌu wananaa shaꞌapauzin kidaz aonaꞌoraz waaipan utukapa-kao, kaiman wakakamichantan, 24 mazan baꞌoran wananaa shaꞌapauzin kida, aonaa wataapan naꞌapa wataapan kawan wananaa shaꞌapauzin kida awutapaꞌoraz ĩmanawunun. Tominkaru baokopatan ipai wananaa shaꞌapauzin kida, uruu wananaa shaꞌapauzin kida aonaꞌoraz ĩmanawunun, ĩnao paꞌan kaimanaꞌo idaꞌanaꞌoraz manawun wataapan. 25 Ukauꞌan, naꞌapaꞌo idaꞌan kizi aonaa buutaaka-karu nii wananaa idaꞌa, mazan ipai kizi panaꞌa kidaꞌoraz wananaa shaꞌapauzin kida patumaaka ĩtaapaakan. 26 Baudaꞌapaꞌo wananaa shaꞌapauzin kaziwan an, ipai baꞌoran wananaa shaꞌapauzin kida kaziwan kapam. Naꞌiki baudaꞌapaꞌo wananaa shaꞌapauzin konaukii-kida-kao an, ipai baꞌoran wananaa shaꞌapauzin kida konaukian utuma.

27 Aizii ipai unao Christ nanaa wuruꞌu, naꞌiki unanaa shaꞌapauzin kida wuruꞌu ipai unao. 28 Naꞌiki Tominkaru choochin idaꞌa, wuruꞌu upidanannaouz: kiwiitapa uzaamata pidannao apostlenao nii, udaunaꞌan prophetnao nii, udaunaꞌan tiichaanao nii. Udaunaꞌan pidannao shaꞌapatainao nii umanawun kidaꞌo aimaakan. Baꞌorainao pidannao kakudapauzonao nii karinainao pidannao; baꞌorainao pidannao kaminkaꞌuupauzonao; baꞌorainao kazowautapainao nii pamin-mishidannao; baꞌorainao pidannao kaꞌiitaꞌo nii paparadan panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan aonaꞌoraz pidan aitapan. 29 Ukauꞌan aonaa ipaiꞌo mani pidan zaamata-kao apostlenao nii, oo prophetnao nii, oo tiichaanao nii. Aonaa ipai mani pidan kaꞌiitan pashaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan. 30 Aonaa ipai mani pidan kaꞌiitan pakakudan karinainao pidannao. Aonaa ipai mani pidan kaꞌiitan paparadan panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan aonaꞌoraz pidan aitapan. Aonaa ipai mani pidan kaꞌiitan pakowaadan naꞌapaꞌoram wuruꞌu kii-karu panaꞌaꞌoraz parada-karu idaꞌan. 31 Ukauꞌan utaa unyukunuu diꞌoraz kaiman kidaꞌo aimaakan dauꞌati, umaꞌozakada-kinaa nii umin-mishidannao.

Mazan aizii õtukapa-kidan nii aimaakan unao ati powaꞌaꞌo zii paꞌan umanawunun ipai baꞌoran kida ai.

13

Kamarainpan-karu

1 Õaitapan puꞌu mani õparadan ipai shaꞌapaꞌoram kaduz pidannao paradan idaꞌan, naꞌiki angelnao paradan idaꞌan, mazan aonaan an kamarainpan-karu nii õꞌidaꞌa, õparadan ikodaꞌo nii tinin dara-daraapa-kao kawanuꞌo karikaonan. 2 Naꞌiki õkaꞌiitan puꞌu mani õkakuwaapan Tominkaru diꞌikiꞌo kuwai dauꞌu, naꞌiki õaitapan puꞌu mani ipai dadara kidaꞌo kuwai Tominkaru diꞌikiꞌo, naꞌiki õaitapan puꞌu mani mishiꞌo kuwai kida Tominkaru diꞌikiꞌo aonaꞌoraz pidan aitapan, naꞌiki mishida-karu kainaꞌan puꞌu mani õꞌidaꞌa, õkaꞌiita-kinaa nii õzikadan midukuo kida, mazan aonaan an kamarainpan-karu nii õꞌidaꞌa, madiwautapa-kaꞌo karikaonan wuruꞌu õgaruz. 3 Õtaan puꞌu mani ipai õshaꞌapauz patakaꞌutinainao ati, naꞌiki õkashaapan puꞌu mani õkawaoda-kao õkakupan puꞌu, mazan aonaan an kamarainpan-karu nii õꞌidaꞌa, madiwautapa-kaꞌo wuruꞌu õshaꞌapatanuz naꞌapa kidaꞌoraz aimaakan.

4 Pidan kamarainpanuꞌo, utuuda panyukunuu patoꞌoran ai pairibannao ati, naꞌiki uruu kamunanbaꞌo; aonaa ukishauzin, aonaa uꞌatadinpan, aonaa utaapinpan umanawunuꞌo nii pashaꞌapatanii idaꞌan. 5 Pidan kamarainpanuꞌo, aonaa umaniinawiikatinan pairibannao ati. Aonaa udiꞌitapan pashaꞌapatan aimaakan soo paꞌati karikaonan. Aonaa utoꞌoraꞌakauzon kadiman. Aonaa unyukunuitapan aimaakan dikaudaꞌo shaꞌapata-kao paꞌati. 6 Pidan kamarainpanuꞌo, aonaa ukonaukii-kidan aimaakan oiaꞌo shaꞌapata-kao, mazan ukonaukii-kida paꞌan aimaakan mishiꞌo naꞌiki sakitapaꞌo ushaꞌapata-kao. 7 Pidan kamarainpanuꞌo, aonaa ukashadinan pabaiatinan puꞌu. Naꞌiki karikaonan umishidapan pairiban shaꞌapatan kaimanaꞌo aimaakan. Naꞌiki uaitapa pairiban shaꞌapatan nii aimaakan kaimanaꞌo. Naꞌiki aonaa naꞌapainim ukashadinan aimaakan dikaudaꞌo shaꞌapan puꞌu paꞌati.

8 Kamarainpan-karu, aonaa naꞌapainim ukatokonon. Mazan wuruꞌu taa-kariwaiz pidan kaꞌiita-kinaa nii pakowaadapan Tominkaru diꞌikiꞌo kuwai, naꞌiki wuruꞌu taa-kariwaiz pidan kaꞌiita-kinaa nii paparadan parada-karu idaꞌan aonaꞌoraz pidan aitapan, naꞌiki wuruꞌu taa-kariwaiz pidan aitapa-kinaa nii, ipaiꞌo nii ĩkatokon-tinan. 9 Wuruꞌu aitapa-karu taa-kariwaiz waꞌati, naꞌiki wakaꞌiitanuz wakowaadan Tominkaru kuwaa, masakaudaꞌuꞌo karikaonan, aonaa ipaiꞌo mani wuruꞌu. 10 Mazan diinaꞌitiꞌi, aitapa-karu taa-kao donoꞌo naa waꞌati, waaitapa-kinaa nii ipai aimaakan, wuruꞌu masakaudaꞌu sodiꞌoraz waaitapan, aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa uaiapa-kao.

11 Õkoraidaonaan dono zii daꞌi, õparadan naꞌiki õdiꞌitinpan koraidaonaa diꞌitinpan kawan. Mazan aizii wuruꞌu õdyaupainiz naa, aonaꞌa naa powaꞌa õdiꞌitinpan naꞌiki õparadan koraidaonaa kawan. 12 Kai waaitapanuz Tominkaru dauꞌu, naꞌapaꞌo watukapan kawan wadikin ishazaba wanamari idaꞌa wuruꞌu, mazan diinaꞌitiꞌi watukapan nii Tominkaru paꞌan. Aimaakan õaitapanii kai masakaudaꞌu sodiꞌo karikaonan. Mazan diinaꞌitiꞌi õaitapan nii ipai aimaakan kaimanaiman, Tominkaru aitapan kawan õgaru kaimanaiman.

13 Aizii diꞌi kainaꞌa idikinaudaꞌu aimaakan karikaonanuꞌo nii ĩnaꞌan: mishida-karu, naꞌiki waaitapanuz mishiꞌo nii Tominkaru shaꞌapatan kaimanaꞌo aimaakan waꞌati, naꞌiki kamarainpan-karu. Mazan umanawunuꞌoraz manawun, uruu wuruꞌu kamarainpan-karuz.

14

Kadakotin-karu Kaimanaꞌo Doronaa taanii kida dauꞌu

1 Ukauꞌan utaa unyukunuu tuukii manawun kamarainpan-karu dauꞌati. Naꞌiki tuukii kapam utaa unyukunuu wuru dauꞌatiꞌi Kaimanaꞌo Doronaa taaniaz pidan kaꞌiita-kinaa pashaꞌapatan kaudin-kizai. Tuukii manawun utaa unyukunuu wuru dauꞌatiꞌi, ukaꞌiita-kinaa nii ukowaadan Tominkaru diꞌikiꞌo kuwai. 2 Ushaꞌapanum kauꞌan pidan paradaꞌoraz panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan, aonaꞌoraz kanom aitapan, Tominkaru atiꞌo wuruꞌu uparadanuz, aonaa pidannao atiꞌo mani, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa naꞌiaꞌoram pidan aitapan naꞌapaꞌoram ukian. Kaimanaꞌo Doronaa maꞌozakan idaꞌan ukowaadan aimaakan mishi kidaꞌo, mazan aonaꞌo nii kanom aitapan. 3 Mazan pidan kowaadapaꞌoraz Tominkaru diꞌikiꞌo kuwai pidannao aitapanii parada-karu idaꞌan, ukaminkaꞌutan paꞌan pamin-mishidannao, umaꞌozakadan ĩnyukunuu, naꞌiki ukonaukiitan ĩdyaun ĩbaiatinan biiꞌi. 4 Ukauꞌan pidan paradaꞌoraz panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan, aonaꞌoraz kanom aitapan, soo paꞌidaꞌa karikaonan umaꞌozakadinan. Mazan pidan kowaadapaꞌoraz Tominkaru diꞌikiꞌo kuwai, pidannao aitapanii parada-karu idaꞌan, umaꞌozakadan paꞌan naꞌiki ukaminkaꞌutan baokopa pamin-mishidannao.

5 Õnaudapa mani ipai unao paradan panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan, aonaꞌoraz kanom aitapan. Mazan tuukii paꞌan õaipan unao kowaadan Tominkaru diꞌikiꞌo kuwai pidannao aitapanii parada-karu idaꞌan. Ushaꞌapanum kauꞌan pidan kowaadapaꞌoraz Tominkaru diꞌikiꞌo kuwai, powaꞌa umanawunun pidan paradaꞌoraz ai panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan, aonaꞌoraz kanom aitapan. Soo mishi pidan kainaꞌan an kowaadaꞌo nii naꞌapaꞌoram wuruꞌu kii-karuz, uruu naꞌapaꞌo idaꞌan mishidapainao maꞌozakada-kao nii.

6 Õmin-mishidannao, aizii dii mani õkaawan uꞌidaꞌati, õparadan uꞌati panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan, aonaꞌoraz kanom aitapan, naꞌapam nii dii õkaminkaꞌutan naꞌiki õmaꞌozakadan unao? Mazan aizii dii mani õkaawan uꞌidaꞌati õnaꞌakan kuwai Tominkaru aitapa-kidanii õꞌati, oo õtominapa-kidan unao Tominkaru paradan dauꞌu, mishi naꞌapaꞌo idaꞌan õkaminkaꞌutan nii naꞌiki õmaꞌozakadan nii paꞌan unao. 7 Aushaa udiꞌitapa mooko kuwudii oo shamoro,* aonaꞌo nii pidannao aitapan shaꞌapaꞌoram uaran wuruꞌu tau-kariwaiz, soo utau-kao an kaimanaiman. 8 Naꞌiki kuwudii poota-kao an, aonaan an uaran kainaabanan, aonaꞌo nii naꞌapam soldyaanao minziiwan mizaataaka-karu dauꞌati. 9 Ukauꞌan naꞌapaꞌo nii pukakuwaapan an panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan. Aonaꞌo nii pidannao aitapan kanom dauaꞌo wuruꞌu pukakuwaapanuz. Ukauꞌan pukakuwaapan amazada atiꞌo karikaonan. 10 Kainaꞌa iriba panaꞌa kidaꞌo parada-karu daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, naꞌiki ipai wuruꞌu parada-karu kidaz, kainaꞌa pidannao aitapaꞌo paparadanuz. 11 Mazan õmaaitapakan an pidan paradan, tawarai wuruꞌu õgaruz uꞌati, naꞌiki uruu tawarai kapam õꞌati. 12 Unao, uaipan idi tuukii manawun wuruꞌu Kaimanaꞌo Doronaa taanii kidaz pidan kaꞌiita-kinaaz pashaꞌapatan kaudin-kizai, ukauꞌan utaa unyukunuu powaꞌa zii wuru kida dauꞌatiꞌi, umaꞌozakada-kinaa niꞌoraz umin-mishidannao.

13 Ukauꞌan pidan paradaꞌoraz panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan, aonaꞌoraz kanom aitapan, marii upishaan Tominkaru paaitapa-kinaa nii pakowaadan naꞌapaꞌoram wuruꞌu pakianuz. 14 Õtoriinpan an panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan aonaꞌoraz kanom aitapan, mishi õdoronaa idaꞌanaꞌo karikaonan õtoriinapanuz, mazan aonaa õaitapan naꞌapaꞌoram wuruꞌu õkian. 15 Ukauꞌan, naꞌapam dii õshaꞌapatinan? Õtoriinpan nii panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan aonaꞌoraz kanom aitapan, naꞌiki õtoriinpan nii õaitapanii parada-karu idaꞌan kapam. Õkunuitan nii panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan, aonaꞌoraz kanom aitapan, naꞌiki õkunuitan nii õaitapanii parada-karu idaꞌan kapam. 16 Pukonaukii-kidan an Tominkaru putoriinpan idaꞌan panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan, aonaꞌoraz kanom aitapan, aonaa naꞌapam pidannao kian “naꞌapa mishizi,” wuruꞌu dauꞌatiꞌi putoriinapanuz, ĩmaaitapakan idi naꞌapaꞌoram pukian. 17 Pukonaukii-kidan puꞌu padamata Tominkaru kaimanaꞌo putoriinpan idaꞌan, mazan aonaa putoriinapanuz maꞌozakadauan wuruꞌu pidannao abatapainaouz putoriinpan.

18 “Kaiman,” õkian Tominkaru ati, õaitapan idi õparadan powaꞌa zii unao ai panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan, aonaꞌoraz kanom aitapan. 19 Mazan mishidapainao baokopatinpan dono pachoochin ii, kaiman zii paꞌan õꞌati õparadan an bakaꞌiaudaꞌu sodi parada-karu pidannao aitapanii idaꞌan, õtominapa-kida-kinaa nii õmin-mishidannao, õparadan ai dobataꞌa naa manawun parada-karu idaꞌan aonaꞌoraz pidan aitapan.

20 Õmin-mishidannao, aonaa udiꞌitinpaꞌanaꞌa koraiziannao diꞌitinpan kawan. Naꞌiki naꞌapa kizi paꞌan unao paꞌishizoinao kawan, aonaꞌoraz ĩaitapan oiaꞌo. Mazan udiꞌitinapa kizi pidan dyaupaiꞌo diꞌitinpan kawan. 21 Kainaꞌa usaadinpan Tominkaru kaaritan idaꞌa, ukian,

“Õparadan nii õpidanannao ati

baꞌoran kaduz parada-karu kida idaꞌan,

naꞌiki õparadan nii ĩꞌati

baꞌoran kaduz pidannao paradan idaꞌan.

Mazan unaꞌapan puꞌu,

aonaꞌo nii ĩmishidan õgaru.”†

Naobanai kian.

22 Ukauꞌan, utukapa aizii, wuruꞌu pidan paradanuz panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan aonaꞌoraz kanom aitapan, tukapa-kidaꞌo nii Tominkaru maꞌozakan pidannao ati aonaꞌoraz ĩmishidan Christ. Aonaa mishidainao Christ atiꞌo mani wuruꞌu parada-karuz panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan. Mazan Tominkaru diꞌikiꞌo kuwai kowaadapa-kaoaz, mishidainao atiꞌo paꞌan, aonaa pidannao mamishida-kainao atiꞌo mani.

23 Aizii dii mani, ipai unao mishidapainao baokopatinan uchoochiipan dono, naꞌiki wuruꞌu pidannao aitapainaouz paparadan panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan aonaꞌoraz kanom aitapan, ĩparadan naa, naꞌiki kainaꞌa pabiꞌi mishidainao kaawan aonaꞌoraz ĩaitapan panaꞌaꞌoraz parada-karu, oo pidannao mamishida-kainao kaawan unao choochiipan idaꞌati. Aizii ĩabatan idi unao paradan naꞌapaꞌo parada-karu idaꞌan, “Madoronaa-ziiwa wunaouꞌu,” ĩkian nii unao dauꞌan. 24 Mazan ipai unao ukowaadapan an Tominkaru diꞌikiꞌo kuwai, wuruꞌu pidannao mamishida-kainaouz naꞌiki wuruꞌu mishidainao, aonaꞌoraz ĩaitapan panaꞌaꞌo parada-karu, aizii ĩabatan idi naꞌiki ĩaitapan idi unao kuwaa, ĩnyukunuu pishaata-kao nii paꞌoian kida dauꞌan. Wuruꞌu kuwai ĩabataniaz tukapa-kidan nii naꞌapaꞌoram ĩkaduz. 25 Naꞌiki aimaakan kida ĩdizapaniaz panyukunuu ii, ipaiꞌo nii uaitapa-kida-kao. Uruu idi ĩkodoruꞌukan nii naꞌiki ĩtoriinpan nii Tominkaru ati, ĩkian nii, “Mishiꞌo, kainaꞌa Tominkaru daꞌaꞌa unao tuma!”

Shaꞌapatin-karu sakitapa
baokopatin-karu dono choochi ii

26 Kaikapaꞌo atiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz õmin-mishidannao: Aizii ubaokopatinan dono uchoochin ii, marii ukaiwaan wuruꞌu Kaimanaꞌo Doronaa taaniaz ukaꞌiita-kinaa nii ushaꞌapatan kaudin-kizai. Kainaꞌaꞌo nii pidannao kunuitaꞌo nii, baꞌorainao tominapa-kidan unao, baꞌorainao kowaadapan kuwai Tominkaru aitapa-kidaniaz ĩꞌati, baꞌorainao paradan panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan aonaꞌoraz kanom aitapan, naꞌiki baꞌorainao, marii ĩkowaadan naꞌapaꞌoram wuruꞌu ĩkianuz. Marii ipai aimaakan shaꞌapata-kariwaiz, maꞌozakadaꞌo nii ipai mishidapainao. 27 Aizii pidannao paradaꞌazoꞌo panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan, aonaꞌoraz kanom aitapan, soo dyaꞌutam oo idikinaudaꞌu pidannao paradan taapada-kao, aonaa powaꞌa zii mani wuru aiaꞌa. Ĩparadan dono, marii ĩparadan baudaꞌapa kida. Aizii baꞌoran pidan, marii ukowaadan naꞌapaꞌoram wuruꞌu ĩkianuz. 28 Mazan aonaan an pidan nii aitapaꞌo pakowaadan naꞌapaꞌoram wuruꞌu ĩkianuz, pidannao paradainaouz panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan aonaꞌoraz kanom aitapan, aonaa kizi ĩparadan. Marii ĩparadan paꞌidaꞌa naꞌiki Tominkaru ati.

29 Marii dyaꞌutam oo idikinaudaꞌu pidannao kowaadapan Tominkaru aitapa-kidaniaz kuwai, naꞌiki baꞌorainao, marii ĩabatapan naꞌiki ĩdiꞌitapan wuruꞌu kuwai, mishiꞌo wuruꞌu kuwai Tominkaru diꞌikiꞌo oo aonaa. 30 Mazan naꞌiaꞌoram an pidan abatapaꞌoraz naꞌii, Tominkaru aitapa-kidan an aimaakan uꞌati, marii wuruꞌu pidan kakuwaapatinaꞌoraz mashaadan, turuu kizi pidan abatapaꞌoraz kowaadan Tominkaru aitapa-kidaniaz aimaakan uꞌati. 31 Marii baudaꞌapa pidan paradan kiwiin, udaunaꞌan baꞌoran paradan udawuꞌati. Naꞌapa ipai abatapainaouz tominpan nii naꞌiki maꞌozakada-kao nii. 32 Pidannao kowaadapaꞌo Tominkaru diꞌikiꞌo kuwai, turuaꞌo ĩzaudapan baꞌoran ipaian paparadan, udaunaꞌan uruu, turuu uparadan naa kapam. 33 Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru, aonaa uaipan washaꞌapatan aimaakan naꞌapam karikaonan wabaokopatinan dono choochi ii, mazan uaipan ipai aimaakan shaꞌapata-kao kaiman paꞌan.

Ukauꞌan, marii kizi zunnao mashaa ĩdyaun ubaokopatinan dono uchoochin ii. 34 Naꞌapa ipai Tominkaru pidanannao shaꞌapainpan kawan ĩbaokopatinan dono pachoochin diꞌii kida, aonaa zunnao taapada-kao ĩparadan. Jewnao kakinaorinaa kian kawanaꞌati, aonaa kizi ĩkazowautapan baokopatin-karu. 35 Ĩaitapaꞌazon an aimaakan dauꞌan, marii ĩpishaan paudaiarunao padapu ii. Ushaꞌapanum kauꞌan kakibaꞌazonnaꞌo wuruꞌu zun paradan baokopatin-karu dono.

36 Unao Corinth sannao itiiman Tominkaru Paradan waꞌatin soo unao diꞌikiꞌo naꞌiki unao atiꞌo karikaonan? 37 Naꞌiki naꞌiaꞌoram pidan dakotinaꞌo kowaadapaꞌo nii Tominkaru diꞌikiꞌo kuwai, oo Kaimanaꞌo Doronaa taanii uꞌati ukaꞌiita-kinaa nii pashaꞌapatan kaudin-kizai, marii uaitapan wuruꞌu õsaadanii kidaz unao ati, Naobanai Jesus kakinaori wuruꞌu. 38 Mazan aonaan an utaan panyukunuu ati wuruꞌu kakinaoriiz, marinaꞌa uruu.

39 Ukauꞌan õmin-mishidannao, utaa unyukunuu tuukii ukowaadapan dauꞌati Tominkaru diꞌikiꞌo kuwai. Mazan aonaa umashaataꞌanaꞌa umin-mishidannao paradan panaꞌaꞌo parada-karu idaꞌan aonaꞌoraz kanom aitapan. 40 Marii ipai aimaakan shaꞌapata-kao kaimanaꞌo idaꞌan naꞌiki sakitapaꞌo idaꞌan.

15

Kaimanaꞌo kuwai Christ kadishitan dauaꞌo

1 Aizii õmin-mishidannao, õnyukunuu-kidaꞌazon uꞌati tawuruꞌu Kaimanaꞌo Kuwai õkowaadauzoniaz uꞌati. Uruu shaꞌatii umishidaniaz naꞌiki pakawanuꞌoraz umishidapan umanawunuꞌo idaꞌan. 2 Uruu Kaimanaꞌo Kuwai kazannaataꞌo unao, upakawanun an umishidapan õkowaadan kawan uꞌati. Soo mani umamishidakan an, mazanuꞌo karikaonan wuruꞌu umishidapanuz.

3 Õdobata-kidan kuwai unao ati, uruu dobata-kida-kariwaiz õꞌati. Wuruꞌu kuwai umanawunuꞌo manawun: Christ mawakan dauꞌanaꞌoraz waꞌoian dikin ii, naꞌapa usaadinpan kawanaꞌati saada-kariwai Tominkaru Paradan idaꞌa: 4 udida-kao, naꞌiki idikinaudaꞌutan kamoo idaꞌa ukadishita-kida-kao kakupa-karu idaꞌati, naꞌapa usaadinpan kawan saada-kariwai Tominkaru paradan idaꞌa. 5 Christ aidinan Peter ati, udaunaꞌan 12 patominapa-kidaniinao ati. 6 Udaunaꞌan, uaidinan uwazoota 500 baokopatinpaꞌo mishidainao ati. Iriba ĩnao kakupa zii kai, baokoinao mawakaꞌa naa. 7 Naꞌiki udaunaꞌan uaidinan James ati kapam, naꞌiki udaunaꞌan ipai apostlenao ati.

8 Udaunaꞌan, dawuꞌitin zii uaidinan õꞌati kapam, õgaru naꞌapaꞌo koraidaonaa kawan shakataꞌoraz pakamoon uaꞌii.* 9 Õgaru, awutapaꞌo õmanawunun ipai baꞌoran apostlenao ai. Mishi, õgaru, aonaa kanom dikin ii turuu õdakota-kao apostle nii, ushaꞌapanum kauꞌan õgaru patakaꞌutaꞌoraz daꞌi Tominkaru pidanannao. 10 Mazan õapostle-tinan, soo Tominkaru kamunanun idiꞌo õꞌati, naꞌiki ukamunanunuz õꞌati, aonaa madiwautapa-kaꞌo mani. Ushaꞌapanum kauꞌan powaꞌa zii udadaran õkaudinan baꞌorainao apostlenao ai. Mishi aonaa õgaru mani wuruꞌu shaꞌapataꞌoraz aimaakan, mazan Tominkaru paꞌan wuruꞌu kaudinaꞌoraz õgaru idaꞌan pakamunanun idaꞌan. 11 Ukauꞌan, aonaa ushaꞌapan õꞌati, õgaru kakuwaapan oo baꞌoran apostlenao kakuwaapan, ipai waunao, wakakuwaapan uruu baudaꞌapaꞌoraz kuwai dauꞌu, naꞌiki uruꞌu naa wuruꞌu unao mishidapaniaz.

Kadishita-kida-kao nii mawakainao

12 Aizii waunao wakakuwaapan puꞌu Christ kadishita-kida-kao dauꞌu mawaka-karu diꞌiki, naꞌapa dii mooko pabiꞌi unao kian mawakainao, aonaꞌo nii ĩkadishita-kida-kao? 13 Umishiin an mani aonaꞌo nii mawakainao kadishita-kida-kao mawaka-karu diꞌiki, ukauꞌan Christ, aonaa ukadishita-kida-kao. 14 Naꞌiki aonaan an mani Christ kadishita-kida-kao mawaka-karu diꞌiki, ukauꞌan madiwautapa-kaꞌo wuruꞌu wakakuwaapatinanuz, naꞌiki unao mishidapanuz madiwautapa-kaꞌo kapam. 15 Naꞌiki waunao apostlenao, wamariidinan naa karikaonan Tominkaru dauꞌu, ushaꞌapanum kauꞌan wakian idi Tominkaru kadishita-kida Christ mawaka-karu diꞌiki. Aizii umishiin an mani aonaꞌo nii mawakainao kadishita-kida-kao mawaka-karu diꞌiki, ukauꞌan aonaꞌo Tominkaru kadishita-kidan Christ. 16 Ukauꞌan umishiin an mani aonaꞌo nii mawakainao kadishita-kida-kao, Christ aonaꞌo ukadishita-kida-kao kapam. 17 Naꞌiki aonaan an mani Christ kadishita-kida-kao, ukauꞌan unao mishidapanuz Christ madiwautapa-kaꞌo karikaonan, naꞌiki aonaa zii unao oian kida soꞌota-kao. 18 Naꞌiki aonaan an mani Christ kadishita-kida-kao, ukauꞌan pidannao mishidainaouz Christ mawakainaouznaa, aonaa ĩkazannaata-kao. 19 Aizii umishiin an mani aonaꞌo nii wakadishita-kida-kao, ukauꞌan wuruꞌu wabaiatinanuz Christ dikin ii, madiwautapa-kaꞌo karikaonan. Naꞌiki waunao, turuu mani wakashaꞌora-kida-kao ipai pidannao ai, wamishidan idi mariidin-karuꞌu naa karikaonan.

20 Mazan Christ, mishiꞌo ukadishita-kida-kao mawaka-karu diꞌiki. Uruu kiwiiniꞌo ukadishitan pidannao mawakainao bii iki. Ukauꞌan, uruu idaꞌanaꞌo waaitapan mishiꞌo nii mawakainao kadishita-kida-kao mawaka-karu diꞌiki. 21 Pidannao mawakan baudaꞌapaꞌo pidan shaꞌapatan idiꞌo oiaꞌo aimaakan, naꞌapa kapam pidannao mawakainao kadishitan nii baꞌoran pidan shaꞌapatan idi kaimanaꞌo aimaakan. 22 Ipai pidan mawakauzon, ushaꞌapanum kauꞌan Adam kaduz ĩnao. Naꞌapaꞌo nii kapam ipai mishidainaouz Christ kadishita-kida-kao. 23 Mazan Christ, uruu kiwiiniꞌo ukadishitan. Aizii uwaꞌatin dono koshan, pidannao mishidainaouz uruu, ĩkadishitan nii pamawaka-kizi iki.

24 Uruu daunaꞌan amazada katokon-tinan nii, Christ katokontan nii ipai oiaꞌo doronainao naobanai-tinpainaouz. Naꞌiki utaan nii padaru Tominkaru ati, wuruꞌu pakazowautapanuz. 25 Ushaꞌapanum kauꞌan Christ kazowautapan nii atii Tominkaru waranuita-kidan ipai utarubanao. 26 Mawaka-karu, uruu ukaduzun naa tarubai Christ mainaabatan niꞌo. 27 Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru paradan kotuaꞌo usaadauzo-kao kian, “Tominkaru kazowautapa-kida ipai aimaakan uꞌati.”† Mazan aitapa-kao wuruꞌu parada-karuz “ipai aimaakan” kiaꞌoraz, aonaa Tominkaru tumaꞌo atiꞌo mani wuruꞌu naꞌapa-karuz, mazan uruu paꞌan kazowautapa-kidaꞌoraz ipai aimaakan Christ ati. 28 Aizii ipaiꞌi naa aimaakan kida muuda-kao dono Christ kazowautapan nii, udaunaꞌan uruu, Tominkaru Daniz, ukazowautapa-kidinan niꞌi naa Tominkaru ati. Uruu taaꞌoraz ipai aimaakan kida Christ kazowautapan nii. Ukauꞌan Tominkaru, uruꞌo niꞌi naa kazowautapa ipai aimaakan.

29 Aizii umishiin an mani pidannao mawakainao, aonaꞌo nii ĩkadishita-kida-kao kakupa-karu diꞌiti, kandii nii mooko pidannao chikaawunuinan mawakainao pidannao dikin ii? Kanom wuruꞌu ĩtiwaaniaz pashaꞌapatan naꞌapaꞌo idaꞌan? 30 Aizii waunao mani? Aonaan an mani umishiin wakadishita-kida-kao nii wamawakan daunaꞌan, kandii niꞌo mooko wuruꞌu wabaiatan aimaakan kichanaꞌiki-kiaꞌo kida ipai kamoo? 31 Õmin-mishidannao, ipai kamoo õbaiatan aimaakan kichanaꞌiki-kiaꞌo manawun! Mishiꞌo kaiwuruꞌu õnaꞌapanuz, naꞌapa wuru mishiin kawan õꞌatadinapanuz unao dauꞌan, wabaudaꞌapatinpan idi Christ Jesus waNaobanaa idaꞌati. 32 Daꞌaꞌa, Ephesus idaꞌa, kainaꞌa pidannao õtarubanao. Tuukii ĩkashadaakapan õtuma naꞌiki ĩdakota pazowian õgaru. Naꞌapa ĩkichanaꞌiki-kian õꞌati baudokoru kawan. Ukauꞌan kandii niꞌo mooko õbaiatan naꞌapa kidaꞌo aimaakan umishiin an aonaꞌo nii pidannao mawakainao kadishita-kida-kao? Umishiin an mawakainao aonaꞌo nii ĩkadishita-kida-kao, ukauꞌan kii-karu kawanaꞌati: “Wakonaukiitinaꞌa naa ipai kamoo. Waaroopaꞌa naa naꞌiki watuzapaꞌa naa, ushaꞌapanum kauꞌan waikanaꞌan wamawakan niꞌi naa naꞌiki aonaꞌo nii powaꞌa wakadishita-kida-kao.”‡

33 Aonaa umariida-kidinaꞌanaꞌa pidannao ati kiainaouz aonaꞌo nii mawakainao kadishita-kida-kao. Ushaꞌapanum kauꞌan pukaminaꞌutinpan dono pidannao idi, aonaꞌoraz ĩkaduz kida kaimanan, ĩpatakaꞌuan nii kaimanaꞌoraz pukaduz. 34 Usakitapada udiꞌitinpan, naꞌiki aonaꞌa naa uꞌoipaꞌanaꞌa. Õkian naꞌapa õbaꞌazoo-kidaꞌazon unao, ushaꞌapanum kauꞌan pabiꞌi unao, aonaa manawun uaitapan Tominkaru.

Nanai kadishita-kida-karu niꞌoraz diinaꞌitiꞌi

35 Pidan pishaan nii, “Naꞌapam nii wuruꞌu pidannao mawakainao kadishita-kida-kao? Shaꞌapaꞌoram kaduzuꞌo nii ĩnanaa kida?” 36 Pugaru madiwautapa-kaꞌo pidan. Kandii nii pupishaan kaikapaꞌo aimaakan? Aushaa, putukapa mooko, pupaowan dono uudai, aonaa usodaꞌakan sariapa, soo udida-kao an kiwiin. 37 Naꞌiki aimaakan pupaowaniaz soo uudai karikaonan, panaadon poroom aka oo baꞌoran kaduz paoribai uuda. Aonaa pupaowan paoribai udaruꞌoraꞌa naa. 38 Mazan Tominkaru taan ukadunaa nii paaipan kawanaꞌati, naꞌiki ipai shaꞌapaꞌoram uudai ati utaa ĩkadunaa nii, ĩkaduz kida kawanaꞌati.

39 Naꞌiki aimaakan kida kakupainaouz, panaꞌaꞌo ĩnanaa kida. Pidannao panaꞌa ĩnanaa, uzainao panaꞌa ĩnanaa, kotuꞌuz panaꞌa ĩnanaa, naꞌiki kopau panaꞌa ĩnanaa.

40 Naꞌiki aokazi ii aka, kainaꞌa aimaakan kida, naꞌiki imiꞌi baara an, kainaꞌa kapam aimaakan kida; wuruꞌu aokazi ii akaꞌoraz aimaakan kida, panaꞌaꞌo ĩkonaunaman wuruꞌu imiꞌi baara anaꞌoraz aimaakan kida konaunaman ai. 41 Kamoo panaꞌa ukonaunaman, kauzu panaꞌa ukonaunaman, naꞌiki wizinao panaꞌa ĩkonaunaman; naꞌiki wizinao, upuꞌu zii panaꞌa kida ĩkonaunaman baꞌoran wizinao ai kapam.

42 Ukauꞌan, naꞌapaꞌo nii wuruꞌu pidannao mawakainao kadishita-kida-kao dono kakupa-karu diꞌiti. Pidan mawakaꞌo dida-kao dono, wuruꞌu unanaa toma-kariwaiz mawakauzo karikaonan, mazan ukadishita-kida-kao donoꞌo naa, aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa umawakauzon. 43 Pidan mawakan dono, unanaa dida-kariwaiz, aonaa ukonaunaman, naꞌiki kapatiꞌo wuruꞌu unanaaz. Mazan ukadishita-kida-kao donoꞌo naa, konaunamaꞌo nii naꞌiki maꞌozakaꞌo nii unanaa.

44 Wuruꞌu pidan nanaa dida-kariwaiz, uruu nanai imiꞌi baara anaꞌo kaduz, mawakauzo karikaonan. Mazan ukadishita-kida-kao donoꞌo naa, karikaonanuꞌo niꞌi naa ukakupan, kakupa-karu Kaimanaꞌo Doronaa taaniaz. Mishi kainaꞌa nanai mawakauzo karikaonan, naꞌiki kainaꞌa nanai Kaimanaꞌo Doronaa taaniaz kakupa-karu uꞌati.

45 Naꞌapa saadauzo-kariwai Tominkaru paradan kian, “Kiwiitapaꞌoraz Adam, utoma-kao kakupaꞌo pidan nii”; mazan dawuꞌitiiniꞌoraz Adam, uruu Christ. Naꞌiki Christ, uruu Doronai taaꞌoraz karikaonanuꞌo kakupa-karu paꞌan. 46 Ukauꞌan wuruꞌu nanaiz Kaimanaꞌo Doronaa taaniaz kakupa-karu uꞌati, aonaa uruu mani wuruꞌu kiwiiniꞌoraz. Mazan wuru paꞌanaꞌa nanai imiꞌi baara anaꞌoraz kaduz, uruu kiwiiniꞌoraz paꞌan. Dawuꞌitin zii paꞌan wuruꞌu nanai Kaimanaꞌo Doronaa taaniaz kakupa-karu uꞌati.

47 Kiwiitapaꞌoraz Adam, imiꞌi idiꞌo utoma-kao, mazan dawuꞌitiiniꞌoraz Adam, uruu aokazi ikiꞌo uwaꞌatin paꞌan. 48 Ipai pidannao imiꞌi baara ainaouz, naꞌapaꞌo ĩnanaa wuruꞌu pidan kawan, toma-kariwaiz imiꞌi idi. Mazan pidannao makoinao niꞌoraz aokazi iti, naꞌapaꞌo nii ĩnanaa wuruꞌu pidan kawan aokazi ikiꞌoraz uwaꞌatin. 49 Wananaa toma-kao kawan wuruꞌu pidan nanaa kaduz kawan imiꞌi idi, diinaꞌitiꞌi naꞌapaꞌo nii wananaa wuruꞌu pidan nanaa kaduz kaawan aokazi ikiꞌoraz.

50 Õmin-mishidannao, kaikapaꞌo atiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Wuruꞌu wananaa, imiꞌi baara anaꞌoraz kaduz karikaonan, aonaa turuu umashaapan Tominkaru naobanai-tinapa-kizi ii; naꞌiki wananaa mawakauzoz, aonaa turuu ukakupan karikaonanuꞌo nii.

51-52 Aushaa uabata, õkowaadan aimaakan aonaꞌoraz uaitapauzo-kao: aonaa ipaiꞌo nii mani wamawakan, mazan dawuꞌitiiniꞌo kuwudii§ poota-kao dono, ipaiꞌo nii wapanaꞌadinaꞌakan kadiman aka, pidan samuruuankan kawan paawun. Aizii wuru donoꞌo kuwudii poota-kaoaz, pidannao mishidainao Christ mawakainaouznaa, ĩkadishitan nii, aonaꞌo niꞌi naa ĩmawakauzon powaꞌa. Naꞌiki ipai waunao kakupainao, wapanaꞌadinaꞌakan nii kapam. 53 Wuruꞌu wananaa mawakauzoz panaꞌada-kao nii nanai kida diꞌiti, aonaꞌo niꞌoraz umawakauzon. 54 Ukauꞌan wananaa mawakauzoz panaꞌada-kao donoꞌo naa nanai kida diꞌiti karikaonanuꞌo niꞌoraz ukakupan paꞌan, uruu Tominkaru paradan kotuaꞌoraz usaadauzo-kao mishiinan niꞌi naa:

“Mawaka-karu mainaabata-kaoaꞌa naaz kaiman-daun!”*

55 “Mawaka-karu, naꞌii dii pukaꞌiitanuz puzowian pidan?

Mawaka-karu, naꞌii dii pumaꞌozakan pukaziwaa-kinaa nii pidan?”†

56 Mawaka-karu ikodan pamaꞌozakan pakaziwaa-kinaa nii pidannao, ĩꞌoian idaꞌanaꞌo, naꞌiki oiaꞌo ikodan pamaꞌozakan wadikintapan idaꞌan kakinaorii, Moses atiꞌoraz utaa-kao. 57 Mazan “kaiman manawun,” wakian Tominkaru ati, uruu taaꞌoraz waꞌati turuu-kinaa nii wadikintan oiaꞌo naꞌiki mawaka-karu, waNaobanaa Jesus Christ shaꞌapatanii idaꞌan.

58 Ukauꞌan õmin-mishidannao, õmarainapaniinao, maꞌozaka ukadishitapa umishidapan idaꞌa, naꞌiki aonaa utaapadaꞌanaꞌa aimaakan zikadan unao umishidapanii ai. Karikaonan ushaꞌapaapa ukaudin-kizi Naobanai Jesus ati, ushaꞌapanum kauꞌan uaitapa wuruꞌu ukaudinanuz Naobanai ati, aonaa madiwautapa-kaꞌo mani wuruꞌu.

16

Puraata zaamata-kao
mishidainao ati

1 Aizii õparadan nii tawuruꞌu puraata zaamataꞌazoo-kaoaz dauꞌan, Jerusalem iaꞌoraz Tominkaru pidanannao ati, patakaꞌutinainaouz, ĩkaminkaꞌuta-kinao nii. Ushaꞌapata paꞌi õdyuudan kawan Galatia iaꞌo mishidapainao shaꞌapatan. 2 Ipai Sunday kawanaꞌati, ipai unao, ubuuta paꞌi puraata sodi wuruꞌu diꞌikiꞌi puraata uikodaniaz, naꞌiki utaapaꞌa naazu. Aonaa uzaudapaꞌanaꞌa atii õkaawan zii, uruu zii utiwaan uzaamatan puraata ipai baukapa aka. 3 Aizii õkaawan dono, õsaadan nii kaarita wuruꞌu pidannao dauꞌan, unao zaamataniinaouz naꞌakaꞌo nii puraata Jerusalem iti, unao diꞌikiꞌoraz, naꞌiki õdyuudan nii ĩdyaun. 4 Aizii õdiꞌitinpan an kaimanaꞌo nii zii õmakon an kapam, ukauꞌan õmakoꞌokan niꞌi naa baokopa ĩtuma.

Paul morowautaꞌazon

5 Õwaꞌatin nii õmorowautaanan unao idaꞌan, õmakon daunaꞌan Macedonia ii aka. 6 Panaadon õnaꞌaꞌakan nii unao tuma naꞌapaudaꞌum sondii karikaonan, oo panaadon õnaꞌian nii unao tuma atii amazada wadidin ipain diꞌiti. Udaunaꞌan turuu ukaminkaꞌutan õgaru, õdobatapaꞌazon donoꞌo naa wuruꞌu amazada diꞌiti naꞌitiꞌoram nii õmakan naꞌikiꞌo daunaꞌan. 7 Aonaa õmorowautaꞌazon uꞌidaꞌati õdobatapan tuma karikaonan. Tomunuꞌikiꞌo õaipan õnaꞌaꞌakan unao tuma, Naobanai Tominkaru taapadan an unaꞌapan.

8 Õnaꞌan nii daꞌaꞌa Ephesus idaꞌa atii Pentecost* taapauzo-kao kamoon diꞌiti. 9 Ushaꞌapanum kauꞌan, kainaꞌa iriba pidannao daꞌaꞌa abataꞌazoꞌo Kaimanaꞌo Kuwai, naꞌiki kaimanaꞌo nii manawun õnaꞌan an zii õkakuwaapan ĩꞌati, ukainaꞌan puꞌu padamata iriba pidannao aonaꞌo manawun ĩnyukunuu-atin õgaru õkowaadapan idi Kaimanaꞌo Kuwai, naꞌiki tuukii ĩtoꞌoran õꞌati.

10 Aizii Timothy kaawan an unao idaꞌati, kaiman paꞌi udapaapa uruu. Uruu kaudinaꞌo Naobanai Jesus ati naꞌapa õgaru kawan. 11 Aonaa kizi naꞌiaꞌoram pidan kashadan uruu, mazan ukaminkaꞌuta paꞌan uruu, udobata kizi kaiman, ukaawa kizi õꞌidaꞌati. Õzaudapan ukaawan wuruꞌu, baꞌorainao mishidainao tuma.

12 Aizii, wamin-mishidan Apollos dauꞌan. Tuukii õpishaan umakon unao diꞌiti, wuruꞌu baꞌoran mishidainao tuma. Mazan aonaa unyukunuu naꞌapazan pamorowautapan dauꞌu kai unao diꞌiti. Mazan naꞌapainim dono uikodan amazada pamorowauta-kinaa nii, uruu naꞌapainiꞌo nii umakon umorowautan.

Paul katokontan paparadan

13 Karikaonan uzaudinapa, naꞌiki maꞌozaka ukadishitapa umishidapan idaꞌa; maꞌozaka utaapin unyukunuu ii, naꞌiki aonaa utariaꞌa naa. 14 Ushaꞌapata ipai aimaakan unyukunuu kamarainpanun idaꞌan.

15 Uaitapanii shaꞌatii Stephanas naꞌiki uiribannao dauꞌan mashaapainaouz udapuꞌu. Ĩnao kiwiniinao ĩmishidan wakuwaa Jesus dauaꞌo wiizai baara Achaia ii, naꞌiki tuukii ĩtaainan pakaminkaꞌutan idaꞌan Tominkaru pidanannao. Õmin-mishidannao, õpishaan unao, 16 uizoꞌati kizi pidannao naꞌapainao ĩkazowautapan, naꞌiki pidan naꞌapaꞌo ukaudinan naꞌiki ukazowautapan ĩnao kawan.

17 Tuukii õkonaukian Stephanas, Fortunatus, naꞌiki Achaicus kaawan dauꞌan õꞌidaꞌati; unao aonaan puꞌu padamata õꞌai, mazan kainaꞌa ĩnao õtuma. 18 Naꞌiki ĩkonaukiida õnyukunuu, naꞌapa ĩkonaukiidan kawan unao nyukunuu. Utukapa-kida paꞌi naꞌapam unaubaapan, naꞌiki unyukunuu-atin pidannao ĩnao kaduz.

19 Mishidapainao mashaapainaouz daꞌaꞌa Asia Baara an, ĩdyuudan paparadan kida unao ati; Aquila naꞌiki udaiaro Priscilla dyuudan kapam paparadan unao ati, naꞌiki mishidainao choochiipauzonaouz ĩdapu ii, ĩdyuudan kapam paparadan ĩbaudaꞌapatinpan idi unao tuma Naobanai Jesus idaꞌan. 20 Ipai mishidainao mashaapainaouz daꞌaꞌa dyuudan paparadan unao ati. Konaukii unaubaa umin-mishidannao ubaokopatinan dono.†

21 Aizii diꞌi õparadan sodi õgaru Paul saadanii õkaꞌu idaꞌan, õnaubaa-kinaa nii unao.‡

22 Naꞌiaꞌoram pidan aonaa umarainpan Naobanai Jesus, marii upatakaꞌuta-kao. Kaiꞌi naa puwaꞌati, waNaobanaa!

23 Marii Naobanai Jesus kamunanun unao ati.

24 Õmarainapa ipai unao wabaudaꞌapatinpan idi Christ Jesus idaꞌan. Amen

* 1:19 Isaiah 29:4

† 1:23 Gentilenao: pidannao panaꞌaꞌo Jewnao ai. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 2:9 Isaiah 64:4

† 2:16 Isaiah 40:13

* 3:4 Putukapa Acts 18:17—19:1 idaꞌa, Apollos dauaꞌo kapam.

† 3:19 Job 5:13

‡ 3:20 Psalm 94:11

* 5:6 Galatians 5:9

† 5:12-13 Deuteronomy 17:7

* 7:18 choota-kariwaiz: Putukapa ‘chootin-karu’ dauaꞌo, kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 7:21 torii-kariwai poitorui: Putukapa kaarita tokon ii Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 9:9 Deuteronomy 25:4

* 10:1 Exodus 13:21-22; Exodus 14:22-29

† 10:3 Exodus 16:35

‡ 10:4 Exodus 17:6; Numbers 20:11

§ 10:5 Numbers 14:29-30

* 10:6 Numbers 11:4

† 10:7 Exodus 32:6

‡ 10:8 Numbers 25:1-18

§ 10:9 Baꞌoran kaarita diꞌii kida usaada-kao Christ kii.

* 10:9 Numbers 21:5-6

† 10:10 Numbers 16:41-49

‡ 10:16 Matthew 26:26-28; Mark 14:22-24; Luke 22:19-20

§ 10:18 Leviticus 7:6

* 10:20 Deuteronomy 32:17

† 10:22 Deuteronomy 32:21

‡ 10:23 1 Corinthians 6:12

§ 10:26 Psalm 24:1

* 11:21 Uruu dono mishidainao aroopauzon baokopa wanyukunui dauꞌu ĩnaꞌakaniaz kida, ĩnikan nii kapam poroom-baꞌi naꞌiki ĩtuzan nii wine ĩnyukunuitapa-kinaa nii Naobanai Jesus mawakan.

† 11:25 Tominkaru shaꞌapatan paꞌinaꞌo pashaꞌapataꞌazooniaz pidannao ati: uruu dakota-kao Paꞌinaꞌo Covenant. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii, ‘covenant’ waranuꞌu.

* 12:3 Kaimanaꞌo Doronaa: uruu Tominkaru Doronaa kapam.

* 14:7 shamoro: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 14:21 Isaiah 28:11

* 15:8 koraidaonaa kawan shakataꞌoraz pakamoon uaꞌii oo “koraidaonaa kawan mashakata-kaꞌoraz kaiman.”

† 15:27 Psalm 8:6

‡ 15:32 Isaiah 22:13

§ 15:51-52 kuwudii: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 15:54 Isaiah 25:8

† 15:55 Hosea 13:14

* 16:8 Pentecost: umanawunuꞌo kamoo Jewnao ati.

† 16:20 Paul donoꞌo mishidainao baokopatinan dono, ĩtukapa-kidan panaubaan oo pakonaukii-kidan pamin-mishidannao pakissitan idaꞌan ĩdyaun pakaozoo ati oo pataawu ati oo panaadon pakaꞌu ati.

‡ 16:21 Kainaꞌaꞌo daꞌi Paul minkaꞌu saadapauzo kaarita uꞌati. Uruu saadanii wuruꞌu kaaritaz Paul ati. Mazan verse 21 idaꞌa, paaipan atiꞌo paꞌan, Paul saadan pakaꞌu idaꞌan Corinth sannao aitapa kizi mishiꞌo ukaaritan wuruꞌu.

2 CORINTHIANS

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Itamautan Paul Kaaritan

Corinth Sannao Atiꞌo

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Paul saadan koshan kaarita mishidainao ati, Corinth iainaouz.

Usaadan kaarita ĩꞌati ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌa baꞌoran pidannao kowaadapainao kaikin Tominkaru paradan, mazan dakotinpainao karikaonan Christ apostlen nii. Ĩnao kakinaotan mishidainao apostle Paul ai. Ĩkian udauꞌan, “Aonaa mishiꞌo mani wuruꞌu uparadan maꞌozakanuz, soo pamunapon idiꞌo karikaonan umaꞌozakatinpan. Mazan ukaawan an daꞌatiꞌi, aonaa ukaꞌiitauan paparadan naꞌapa wakanaapu ati.” (Putukapa 2 Corinthians 10:1)

Uruu idi apostle Paul saadan pakaaritan, ukakinaowan mishidainao maꞌozakaꞌo idaꞌan. Unyukunuu-kida ĩꞌati pamakonkauzon dauꞌan ĩꞌidiꞌii. Ĩaitapa naꞌiki ĩtukapanii ukaduz umakonkauzon dono ĩwiizi ii. Aonaa kanom dikaudaꞌo nii ushaꞌapatan naꞌii. Aonaa umizidin-kidan ĩdyaun, aonaa udakotan pakaudinan winipinaa ĩꞌati, ukaudin dadara paikoda-kinaa nii aimaakan sodi kida pamashaapa-kinaa nii. Ukian aonaa puraata mani wuruꞌu uaipaniaz ĩꞌai, mazan uaipan paꞌan pakaminkaꞌutan ĩdyaun, ĩaitapa kizi naꞌapam Tominkaru aipan mishidainao mashaapan, naꞌiki ĩtaapaakan pamin-mishidannao tuma.

Unyukunuu-kida ĩꞌati puraata taa-kao dauꞌan mishidainao ati Jerusalem iainaouz. Mishi kizi ĩsaabaan naa puraata wuruꞌu ĩkowaadauzoniaz pataaꞌazon mawanyukunui-tainao ati.

Ukakinao kapam mishidainao, ĩtanawatin kizi pashaꞌapaapan ai oii kidaꞌo. Ĩmatanawatinkan an mishiꞌo nii ukakinaowan ĩdyaun maꞌozakaꞌo idaꞌan naꞌapa pakian kawan pakaaritan idaꞌa.

Utokon ii Paul kowaadinan naa mishidainao ati, naꞌiki ukakinaowan ĩdyaun kaimanaꞌo idaꞌan. Uaipan mishi ĩmashaapan kaiman naꞌiki konaukii Tominkaru tuma naꞌiki pamin-mishidannaoun tuma. (Putukapa 2 Corinthians 13:11)

Kaarita buutinpan kida

Paul kaaritan dauaꞌo 1:1-11

Paul kaudin-kizi dauaꞌo 1:12—7:16

Puraata zaamata-kao dauaꞌo patakaꞌutinainao ati 8:1—9:15

Maꞌozaka Paul kakinaowan pidannao 10:1—13:10

Paul katokontan pakaaritan 13:11-113

1

1 Diꞌoraz kaarita õgaru Paul diꞌikiꞌo, Tominkaru zaamataniaz Christ Jesus apostlen nii, naꞌiki waꞌinawuzu Timothy diꞌikiꞌo kapam. Wasaadan kaarita unao atiꞌo Tominkaru pidanannao baokopatinpainaouz Corinth ii, naꞌiki baꞌoran upidanannao atiꞌo mashaapainao kidaz Achaia Baara ii aka. 2 Marii Tominkaru waDaru naꞌiki Naobanai Jesus Christ kamunanun unao ati naꞌiki utaa kizi unyukunuu kaiman-kinaa nii.

Marii “kaiman,” wakian
Tominkaru ati

3 Marii “kaiman,” wakian Tominkaru ati, uruu wanaobanaa Jesus Christ Tominkarun naꞌiki udaru. Kamunanbaꞌo darui wuruꞌu Tominkaruz, naꞌiki uruu karikaonanuꞌo umaꞌozakadapan nyukunui. 4 Uruu maꞌozakadaꞌoraz wanyukunuu wabaiatan dono aimaakan kashaꞌora kidaꞌo. Ukauꞌan wamaꞌozakadaꞌa naa pidannao nyukunuu kapam ĩbaiatan an kashaꞌora kidaꞌo, naꞌapa Tominkaru maꞌozakadan kawan wanyukunuu. 5 Kaiꞌoraz tuukii wabaiatan toꞌora-karu Christ dikin ii; mazan Christ idaꞌanaꞌo wuruꞌu Tominkaru maꞌozakadanuz wanyukunuu tuukii manawun. 6 Aizii wabaiatanuz dobata kashaꞌora kidaꞌo toꞌora-karu, unao atiꞌo wuruꞌu, ushaꞌapanum kauꞌan waaipan idi umaꞌozakadinan naꞌiki ukazannaatinan. Waunao, naꞌapaꞌo wanyukunuu maꞌozakadauzo-kao wabaiatan dono toꞌora-karu. Naꞌapaꞌo kapam wuruꞌu wamaꞌozakadanuz unyukunuu ubaiatan idi kashaꞌora kidaꞌo aimaakan. Ukauꞌan waaitapa aonaꞌo nii ukashadinan, mazan maꞌozakaꞌo nii utaapan wuruꞌu umishidapanuz Christ, naꞌapa waunao kawan. 7 Waaitapa upatakaꞌuta-kao dono waunao kawan, mazan Tominkaru maꞌozakadan nii unyukunuu, naꞌapa umaꞌozakadan kawan wanyukunuu.

8 Waꞌinawuzunao naꞌiki wadadakoonao, waaipan unao aitapan naꞌapam wabaiatan kashaꞌoraꞌo, toꞌora-karu waꞌati wakakuwaatinankan dono Asia Baara ii aka. Mishi tuukii wabaiaapan dadaraꞌo naꞌiki kashaꞌoraꞌo aimaakan kida, waꞌitiiman shaa wamawakan niꞌi naa. 9 Ipai waunao wakian wanyukunuu ii “aizii wamawakan naa wuruꞌu.” Mazan aimaakan shaꞌapanuz waꞌati kaikapaꞌa, aonaa kizi wadopian waꞌidaꞌa karikaonan, mazan wadopii kizi paꞌan Tominkaru ati, kadishita-kidaꞌoraz mawakaꞌo pidan. 10 Mishi Tominkaru kaminkaꞌuta naꞌiki ukazannaata waunao wazowii-kao ai, uruu idi waaitapa karikaonanuꞌo nii ukazannaatan waunao naꞌapa. Naꞌiki wamishida naꞌiki waaitapa Tominkaru kazannaatan nii koshan waunao, 11 unao kaminkaꞌutan idi waunao utoriinpan idaꞌan. Tominkaru dakoꞌatin nii wuruꞌu iribaꞌoraz toriinapa-karu wadauꞌan, naꞌiki ukaminkaꞌutan nii naꞌiki ukazannaatan nii waunao. Uruu dikin ii iribaꞌo nii pidannao naubaan naꞌiki ĩkonaukii-kidan Tominkaru.

Paul panaꞌadan panyukunuu pashaꞌapataꞌazoonii ai

12 Aizii waꞌatadinpaꞌazon: aonaa kanom washaꞌapatan baꞌazootin-kidaꞌo nii waunao, kaiman wamashaapan naꞌiki washaꞌapata aimaakan kaiman, ipai pidannao tuma wachiꞌikapa-kizi kawanaꞌati. Unao tuma powaꞌa zii wamashaapan kaiman. Ipai washaꞌapatan aimaakan sakitapa Tominkaru aipan kawanaꞌati, aonaa kanom wadizinpan unao ai. Washaꞌapatinan kaikapaꞌa aonaa pidan aitapaaban kaduz idaꞌanaꞌo mani, mazan Tominkaru kaminkaꞌutan idaꞌanaꞌo paꞌan waunao. 13-14 Wasaadan dono wakaaritan unao diꞌiti, aonaa wakaiwaan kashaꞌapannaa kidaꞌo parada-karu, mazan wasaadanuz mashaꞌapannaꞌo naꞌiki kainaabanaꞌo idaꞌan. Uruu idi aizii masakaudaꞌu uaitapan wadauꞌan, mazan waaitapa powaꞌaꞌo nii zii uaitapan wadauꞌan naꞌiki wakaduz dauꞌan kaimanaiman. Aizii diinaꞌitiꞌi, Naobanai Jesus kaawan dono, tuukiaꞌo nii unao atadapan waunao, naꞌapaꞌo nii waꞌatadapan kapam unao.

15-16 Õaitapa naꞌapaꞌo nii unao nyukunuu kapam, umishidan nii kaiwuru õparadan kidaz. Uruu idiꞌo õdakotanuz padamata õmorowautapaꞌakan unao diꞌii õmakopaanan dono Macedonia iti. Aizii õkiwan dono powaa ati õaipan koshan õmorowautapaꞌakan unao diꞌii, itamau kizi ukonaukian uabatan idi kaimanaꞌo õkuwaa. Aizii õdobatapan donoꞌo naa unao diꞌiki, õaiapanii padamata ukaminkaꞌutan õgaru utaan idaꞌan õaiapanii kida õkiwa-kinaa niꞌi naa Judea Baara iti.

17 Mazan aonaꞌa naa õmorowautapaꞌakan unao diꞌii õkian kawanaꞌati. Aizii mani, naꞌapam ukian õpanaꞌadan dauꞌan õnyukunuu, naꞌapa dii uabatanuz, mariidin-karu kawan? Oo pidan kawan tomaꞌakaꞌoraz padiꞌitinpan aizii sodiꞌikaꞌo karikaonan? “Oo,” pakian puꞌu, mazan udaunaꞌan “Aonaa” ukiaꞌakan naa. Aonaa naꞌapaꞌo mani õgaru. 18 Tominkaru karikaonan uparadan mishiin. Naꞌapaꞌo kauꞌan wuruꞌu wakuwaa mishiniz, “Oo” õkian dono, mishiꞌo wuruꞌu “Oo” õkianuz. 19 Tominkaru Dani Jesus Christ karikaonan daꞌi uparadan mishiin, aonaa upanaꞌadan panyukunuu. “Oo” ukian dono, mishiꞌo wuruꞌu “Oo” ukianuz. Uruu Jesus dauaꞌo wuruꞌu Silas, Timothy naꞌiki õgaru kakuwaapatinanuz.

20 Õkian kaikapaꞌa ushaꞌapanum kauꞌan ipai tawuruꞌu Tominkaru kowaadanii kidaz pataaꞌazon naꞌiki pashaꞌapataꞌazon, mishiꞌi naa ushaꞌapatanuzu Christ idaꞌan naꞌapa pakiauzon kawan. Uruu idiꞌo wakian, “Amen.” Wakian kaikapaꞌa aimaakan shaꞌapan idi naꞌapa Tominkaru paradan kawanaꞌati, naꞌiki Christ idaꞌan tuukii wakonaukii-kidan Tominkaru umanawunun.

21 Tominkaru idaꞌanaꞌo wuruꞌu maꞌozaka waunao naꞌiki unao mishidapan Christ, uruu wuruꞌu zaamataꞌoraz ipai waunao kaudinaꞌo nii paꞌati. 22 Naꞌiki kainaꞌa utaan Kaimanaꞌo Doronaa waꞌidaꞌa. Uruu ukainaabata-kinaa paꞌidiwauꞌu naa wuruꞌu waunaouz. Naꞌiki wuruꞌu utaanuz Kaimanaꞌo Doronaa wanyukunuu iti, waaitapa-kinaa nii mishiꞌo nii utaan waꞌati ipai wuruꞌu ukowaadanii kidaz pataaꞌazon diinaꞌitiꞌi.

23 Aizii õkowaadan nii unao ati Tominkaru abatapan puꞌu kanom niꞌo aonaa õdobatan unao idaꞌan õparadan kawanaꞌati. Wuruꞌu õmamakokanuz õkarodapan idiꞌo unao, õkakinaowan ai unao kaziwaꞌo idaꞌan. 24 Mazan aonaa wadyuudan mani umishidapan waparadan kawanaꞌati. Waaitapa unao tuukii umishidan Christ. Waaipan paꞌan wakaudinan baokopa unao tuma, ukonaukii-kinaa nii.

2

1 Ukauꞌan õdiꞌitinpan, aonaꞌo nii õmakon unao diꞌiti kai, aonaa kashaꞌora-karu bii aꞌo mani wuruꞌu õmorowautapaꞌazoonuz. 2 Aizii õkashaꞌoradan an unyukunuu, kanomanao kainaꞌa konaukiidaꞌo nii õgaru? Soo unao õkashaꞌoradaniinaouz. 3 Uruu idiꞌo tawuruꞌu maꞌozaka õparadan uꞌati, õsaadanii õkaaritan idaꞌa, õaipan idiꞌo udiꞌitinpan ushaꞌapaapanii kida dauꞌu. Aonaa kizi ukashaꞌoradan õnyukunuu koshan õmakon dono unao diꞌiti, ushaꞌapanum kauꞌan unao wuruꞌu konaukiidaꞌo niꞌoraz õgaru. Mazan õaitapa ushaꞌapatinan nii õparadan kawanaꞌati. Uruu idi baokopaꞌo nii wakonaukian. 4 Tawuru donoꞌo õsaadanuz kaarita unao ati, õzaadan bii aꞌo õsaadan, tuukii õdopian unao dauꞌan naꞌiki kaziwa õdiꞌitinpan udauꞌu. Õsaadanuz õkaaritan aonaa õkashaꞌoradaꞌazon mani unyukunuu, mishiꞌoraiman õaipan paꞌan uaitapan naꞌiki utukapan mishiꞌo õmarainpan unao tuukii.

Pidan shaꞌapatanii oiaꞌo
marinaꞌata-kao

5 Aizii pidan wuruꞌu tomaꞌoraz kashaꞌora-karu pashaꞌapatanii idaꞌan, ukashaꞌoradaꞌaka mishi õnyukunuu, mazan unao udawunuꞌiti ukashaꞌoradan unyukunuu, panaadon powaꞌa zii ukashaꞌoran õꞌai. Mazan aonaa õꞌitiiman ukaziwan waunao tuukiaꞌo idaꞌan manawun. 6 Aizii turuaꞌa naa upatakaꞌutazu. Aata, upatakaꞌutaꞌakaꞌa naazu mishidainao aitan kawanaꞌati. 7 Ukauꞌan aizii umarinaꞌataꞌa naa wuruꞌu ushaꞌapataniaz, kaimanaꞌa naa uparada uꞌati. Panaadon unyukunuu kashaꞌoran niꞌi naa tuukii manawun naꞌiki uꞌitiiman aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa kaiman-karu paꞌati. 8 Uruu idi tuukii õaipan utukapa-kidan ipai umin-mishidannao kanaapuꞌu mishi umarainpan uruu. 9 Tawuruꞌu õsaadanuz õkaaritan unao diꞌiti, õtukapaꞌazon umishidan naꞌiki uizoꞌatin ipai wuruꞌu õdyuudanii kidaz ushaꞌapatan. 10 Aizii umarinaꞌatan an wuruꞌu kashaꞌoraꞌoraz aimaakan pidan shaꞌapataniaz, õgaru naꞌapa, õmarinaꞌatan nii kapamaz, aonaa udaruꞌo aimaakan mani wuruꞌu ushaꞌapataniaz. Christ aitapa naꞌiki utukapa mishi õmarinaꞌataꞌa naa wuruꞌu kashaꞌoraꞌoraz pidan shaꞌapatan. Naꞌiki unao atiꞌo õshaꞌapatanuz aimaakan naꞌapa. 11 Aonaa kizi Satan waota-kidan waunao, ushaꞌapanum kauꞌan waaitapaniꞌi naa tuukii Satan tiwautan pawaota-kidan waunao.

Paul dopian dauꞌanaꞌo

12 Aizii õmakonkan dono Troas ii, õkowaadapaꞌakan donoꞌoraz Kaimanaꞌo Kuwai Christ dauꞌu, Naobanai Tominkaru daꞌata padamata kaudin-kizai õꞌati, ukashaapa õkowaadapan Kaimanaꞌo Kuwai. 13 Mazan aonaa õnyukunuu kaimanan, tuukii õdopian ushaꞌapanum kauꞌan aonaa zii Titus kaawan unao diꞌiki. Uruu idi õkowaadinan naꞌiainao ati, udaunaꞌan õdobatan naa Macedonia iti.

Maꞌozaka-karu Christ idaꞌan

14 Mazan “kaiman,” õkian Tominkaru ati, ushaꞌapanum kauꞌan uzaamatanii waunao Christ idaꞌati papoitorunao nii. Uruu idiꞌo Tominkaru kaiwaan waunao naꞌakapaꞌo nii naꞌiki kowaadapaꞌo nii Kaimanaꞌo Kuwai, pidannao aitapa-kinaa nii Christ. Kaduunuꞌo kawanuꞌo nii pidannao ati wuruꞌu kaimanaꞌoraz kuwai. 15 Ukauꞌan wuruꞌu wakaudinanuz, wakowaadapanuz kaimanaꞌo kuwai, kaduunuꞌo Tominkaru ati wuruꞌu. Uruu kuwai kida poꞌokinan ipai pidannao kawanaꞌati, wuruꞌu kazannaatinainaouz paꞌoian ai naꞌiki makazannaatin-kainaouz paꞌoian ai. 16 Mazan pidannao makazannaatin-kainaouz, ĩdamaan wuruꞌu wakuwaa kidaz aimaakan mawakaꞌo dyupushan kawan, ushaꞌapanum kauꞌan mawaka-kizai itiꞌoraꞌa naa ĩmakopan. Mazan wunaouꞌu kazannaatinainaouz paꞌoian ai, kaduunuꞌo kawan ĩdamaan wuruꞌu wakuwaa kidaz, ushaꞌapanum kauꞌan karikaonanuꞌo nii ĩmashaapan Tominkaru tuma. Naꞌiaꞌoram pidan turuaꞌo ushaꞌapatan naꞌapa kidaꞌo kaudin-kizai? 17 Waunao aonaa baꞌoran pidannao kawan mani wakaiwaapan Tominkaru paradan wazaamaapa-kinaa nii puraata pidannao ai. Mazan Tominkaru zaamatanii waunao kowaadapaꞌo nii paparadan. Uruu idi uawun zaꞌa ipai wakowaadan uparadan kaiman naꞌiki sakitapa, Christ poitorun idi waunao.

3

Paꞌinaꞌo mashaapa-karu Tominkaru aipan kawanaꞌati

1 Naꞌapa dii unao kian kaiwuru kida dauꞌanaꞌa, udakota shaꞌa waꞌatadinpan karikaonan? Oo uaiapa zii shaꞌa kaarita saada-kao wadauꞌan, wanaꞌakan nii unao diꞌiti baꞌoran pidannao kawan, oo kaarita saada-kao unao diꞌiki wanaꞌakan nii wamako kizi kawanaꞌati? 2 Mazan unao paꞌan wakaaritan wanaꞌakapaniaz watuma, saadinpaꞌo wanyukunuu ii. Pidannao tukapan idi kaimanaꞌa naa unao kaduz, uruu idaꞌan ĩaitapa mishiꞌo wuruꞌu wakaudinanuz Tominkaru ati. 3 Christ kaaritan kawanuꞌo paꞌan wuruꞌu unaouz, umashaapan idi panaꞌaꞌa naa, pidannao tukapa naꞌiki ĩaitapa watominapa-kidan idiꞌo unao wuruꞌu upanaꞌadinanuz. Aonaa saaribai naꞌiki kaꞌui idaꞌanaꞌo mani usaada-kao wuruꞌu Christ kaaritanuz, mazan Tominkaru karikaonanuꞌoraz ukakupan saadanii paꞌan padoronaa idaꞌan. Aonaa kuba baaraꞌaꞌo mani usaada-kao, mazan usaada-kao pidannao nyukunuu iaꞌo paꞌan.

4 Aizii kaiwuruꞌu õkianuz unao ati kaikapaꞌa õaitapan idi turuu Tominkaru shaꞌapatan aimaakan naꞌapa Christ idaꞌan. 5 Mishi waaitapa aonaa waturuan washaꞌapatan waꞌidaꞌa wuruꞌu kaudin-kizaiz, kaimanaꞌo kuwai kowaadapa-kaoaz. Mazan Tominkaru taan idaꞌanaꞌo paꞌan pamaꞌozakan waꞌati wuruꞌu wakowaadapanuz kaimanaꞌo kuwai. 6 Tominkaru wuruꞌu zaamataꞌoraz waunao, kowaadapaꞌo nii paparadan, uruu wuruꞌu taaꞌoraz wakaꞌiita-kinaa nii wakowaadan pidannao ati wuruꞌu paꞌinaꞌoraz aimaakan Tominkaru shaꞌapataniaz naa ĩꞌati.* Wuruꞌu paꞌinaꞌoraz aimaakan Tominkaru shaꞌapatan, aonaa kotuaꞌo Moses saadauzonii kakinaorii kawanuꞌo mani, mazan padoronaa idaꞌanaꞌo paꞌan. Ushaꞌapanum kauꞌan wuruꞌu kotuaꞌoraz kakinaorii naꞌakaꞌo pidan mawaka-karu diꞌiti; mazan wuruꞌu Tominkaru shaꞌapataniaz padoronaa idaꞌan, pidan ikoda-kinaa paꞌan karikaonanuꞌo kakupa-karu.

7 Wuruꞌu kotuaꞌoraz kakinaorii, saada-kariwaiz kuba kataidaꞌuꞌo idaꞌa, ukaawa-kidan puꞌu mawaka-karu, mazan umanawun uwiziꞌidaꞌakan Moses awun baara utaa-kao dono uꞌati. Aonaa Israelitenao kaꞌiitan paawunuupaꞌakan uawun baara iti, uwiziꞌin idi manawun. Padamata umainaabatinpaanan puꞌaꞌoraꞌa naa ĩtukapanuzu. 8 Aitaniimanaꞌo wuruꞌu Tominkaru Doronaa kaudin-kiziz, powaꞌaꞌo zii umanawunun uꞌai. 9 Upuꞌu zii kotuaꞌo kakinaorii wuruꞌu patakaꞌuta-kidaꞌoraz pidan paꞌoian dikin ii, umanawun uwiziꞌin, aitaniimanaꞌo umanawunun wuruꞌu kaimanaaka-kidaꞌoraz pidannao Tominkaru tuma. 10 Wuruꞌu kotuaꞌoraz kakinaorii umanawunuꞌo naꞌiki wiziꞌiꞌoraz utukapauzo-kao kiwiin, aizii aonaꞌa naa powaꞌa umanawunun, ushaꞌapanum kauꞌan wuruꞌu paꞌinaꞌoraz Tominkaru kowaadaniaz pashaꞌapataꞌazon papidanannao ati, powaꞌaꞌo zii umanawunun uꞌai. 11 Wiziꞌi naꞌiki umanawun mishi wuruꞌu kotuaꞌoraz kakinaorii, mazan udaunaꞌan uwiziꞌin mainaabatinan naa. Aitaniimanaꞌo umanawunun wuruꞌu paꞌinaꞌoraz Tominkaru kowaadaniaz pashaꞌapataꞌazon papidanannao ati, karikaonanuꞌoraz nii paꞌan unaꞌan.

12 Wamishidan idi tuukii wuruꞌu paꞌinaꞌo aimaakan, Tominkaru kowaadaniaz pashaꞌapataꞌazon, maꞌozaka ukauꞌan wakakuwaapan udauꞌu. 13 Aonaa Moses kawanuꞌo mani waunao, uruu ushibatanii paawun baara umaaiapakan idi Israelitenao tukapan wiziꞌiꞌo mainaabatinan paawun baara iki. 14 Mazan tuukii ĩnyukunuu dadaran, atii kai ĩnyukunuu shibatapa-kariwai kawanuꞌo, naꞌapa kotuaꞌo kakinaorii aitauzo-kao donoꞌo kawan. Uzikada-kao nii soo pidan zaamatinan idaꞌan Christ idaꞌati. 15 Mishiꞌo wuruꞌu, atii kai naꞌapainim kotuaꞌo Moses kakinaori aita-kao dono, pakawanuꞌo kawan zii ĩnyukunuu taratapa-kao ĩaitapan aiazu. 16 Mazan pidan zaamatinan an Naobanai Jesus idaꞌati, uruu donoꞌo nii zii shibatapaꞌoraz unyukunuu zikada-kao.

17 Aizii wuruꞌu Kaimanaꞌo Doronaaz, Naobanai Doronaa wuruꞌu. Naꞌiki pidan kainaꞌaꞌoraz Naobanai Doronaa uꞌidaꞌa, aonaꞌa naa powaꞌa kotuaꞌo kakinaorii kazowautapan uruu. 18 Aizii waunao zikada-kariwaiꞌi naa waꞌai wuruꞌu shibatapauzoz waawun baara. Kaiman kiziꞌi naa watukapa-kidan Naobanai Jesus umanawunun, Kaimanaꞌo Doronaa kaudinan idaꞌan waꞌidaꞌa. Aonaꞌo nii usookadan pakaudinan usaabaapan waunao naꞌapa Naobanai Jesus kawan, pidannao tukapa kizi powaꞌaꞌo zii Jesus umanawunun.

4

Umanawunuꞌo kaudin-kizai taa-kao waꞌati, wakakataimanan puꞌu

1 Tominkaru kamunan-kidan idiꞌo waunao wuruꞌu, uzaamatanuz waunao kaudinaꞌo nii paꞌati, kowaadapaꞌo nii umanawunuꞌo kuwai. Uruu idi aonaa wakashadinan naꞌiki aonaa wadakotan wamuudan wuruꞌu kaudin-kizaiz. 2 Mishiꞌoraiman õgaru naꞌiki õmin-kaudinannao naꞌapa kida wadiꞌitinpan, aonaa waaipan wadizapan aimaakan uꞌai oo washaꞌapatan mani aimaakan kakibaꞌazonnaa kidaꞌo, naꞌiki aonaa waaipan wamariidapan pidannao wakuwaa idaꞌan. Tominkaru awun zaꞌa mishi wakowaadapan uparadan sakitapa pidannao ati. Ipai pidannao abatainao kida wakuwaa, ĩaitapa naꞌiki ĩtukapa mishiꞌo wuruꞌu wakowaadapaniaz kuwai. 3 Mazan aizii Kaimanaꞌo Kuwai wuruꞌu wakowaadapaniaz, umainaabanan an, mazan umainaabanan soo wunao atiꞌi mamishida-kainaouz, maabataꞌazoo-kainaouz Kaimanaꞌo Kuwai, uruu idi ĩpatakaꞌuta-kao nii. 4 Satan, tominkaru-tinpaꞌoraz imiꞌi baaraꞌa, uruu wuruꞌu awautapaꞌoraz Kaimanaꞌo Kuwai mamishida-kainao aitapan aiazu. Uruu idi aonaa ĩtukapan, naꞌiki aonaa ĩaitapan umanawunuꞌo ukanadapan ĩꞌidaꞌati, wuruꞌu Kaimanaꞌo Kuwai Christ dauaꞌoraz. Naꞌiki aonaa ĩaitapan naꞌapa kidaꞌo Christ umanawunun Tominkaru tuma. 5 Aonaa wadauaꞌo mani karikaonan wuruꞌu wakakuwaatinanuz, mazan Jesus Christ dauaꞌo paꞌan, uruu Tominkaru taaniaz ipai pidannao naobanaa nii. Ukauꞌan waunao poitoruinaouꞌu naa karikaonan wakaudinan idi Christ ati. 6 Aizii Tominkaru, dyuudauzoz kanadaꞌo tominan marutaꞌo-karu iki, uruu wuruꞌu kanadapaꞌoraz wanyukunuu iti, waaitapa-kinaa nii Tominkaru umanawunun kandapaꞌoraz Christ idaꞌa.

7 Ukauꞌan kainaꞌa waꞌidaꞌa wuruꞌu umanawunuꞌoraz aitapa-kinai Tominkaru diꞌikiꞌoraz, wananaa kakataimanan puꞌu, naꞌapa kaꞌuz kin kawan toma-kariwai kidaz kubai idi. Uruu idaꞌan pidannao aitapan nii aonaa wamaꞌozakan idaꞌanaꞌo mani washaꞌapatinan oo wakowaadapan wuruꞌu umanawunuꞌoraz kuwai, mazan Tominkaru paꞌan wuruꞌu taaꞌoraz wanyukunuu iti umanawunuꞌo maꞌozaka-kinai. 8 Mishi tuukii wapatakaꞌuta-kao ipai wamako kizi kawanaꞌati kida, mazan upuꞌu aonaa naꞌapa kidaꞌo mashaatan waunao. Panaadon aonaa waaitapan naꞌapam naa washaꞌapatinan, mazan upuꞌu aonaa wadakotan Tominkaru manyukunuutan waunao. 9 Waꞌantamikita-kao puꞌu dikauda kidaꞌo idaꞌan, mazan upuꞌu aonaa wawaꞌakauzo-kao wabaꞌoran. Washaꞌapata-kao puꞌu kaziwaꞌo idaꞌan, mazan upuꞌu aonaa wazowii-kao. 10 Ipai wakakuwaapatin-kizi kawanaꞌati waaitapa daꞌi washaꞌapataꞌazoo-kao dikaudaꞌo idaꞌan. Naꞌapa kidaꞌo idaꞌan watiwaa wuruꞌu Jesus baitauzonii kidaz atii naꞌapa uzowii-kao. Mazan aonaa watarian washaꞌapataꞌazoo-kao ai, pidannao aitapa kizi kainaꞌa Jesus mashaapan waꞌidaꞌa, uruu maꞌozakadapaꞌoraz waunao. 11 Wakakuwaapatinan dikin ii Jesus dauꞌu, maonapa kida daꞌi wamawakan, mazan uruu idaꞌan kizi pidannao aitapan kainaꞌa Jesus mashaapan waꞌidaꞌa. 12 Ukauꞌan kainaꞌa maonapa mawaka-karu waꞌidaꞌa, tuukii wazowiaꞌazoo-kao mazan aonaa watarian wamawakan ai, waaipan idi unao zaamatan wuruꞌu karikaonanuꞌoraz paꞌan kakupa-karu.

13 Naꞌapa tawuruꞌu usaadinapanuz Tominkaru kaaritan idaꞌa, “õmishidan idiꞌo Tominkaru wuruꞌu õkakuwaapatinanuz” Waunao naꞌapa kapam wamishida Tominkaru, uruu idiꞌo wuruꞌu wakakuwaapatinanuz. 14 Waaitapa naꞌiki wamishida Tominkaru kadishita-kidanii wanaobanaa Jesus pamawaka-kizi iki. Ukauꞌan wamishida naꞌapaꞌo nii kapam ukadishita-kidan waunao wamawaka-kizi iki wazaamatinan idiꞌi naa Jesus diꞌiti. Naꞌiki ukadishita-kidan niꞌi naa waunao baokopa unao tuma pakanaapu iti. 15 Ipai wuruꞌu aimaakan wabaiatanii kidaz kaikapaꞌa unao dikin iaꞌo, wakaminkaꞌutaꞌazon idiꞌo unao. Uruu idaꞌan kizi powaꞌaꞌo zii iriba pidannao aitapan mishi Tominkaru kaimanan, ĩkonaukii-kida kizi uruu, naꞌiki ĩmanawuntapa kizi uruu.

Mishi kizi mishidapa-karu

16 Uruu idi aonaa wakashadinan wakaudinan wananaa mizainan puꞌu naꞌiki ukaakinpan puꞌaꞌa naa. Mazan wadoronaa ii ipai kamoꞌo wamaꞌozakadapa-kao. 17 Aizii wadiꞌitapan an wuruꞌu wabaiatanii kidaz aimaakan kai, masakaudaꞌuꞌo karikaonan wuruꞌu, aonaa karikaonanuꞌo nii mani, mazan wabaiatinan winipinaa nii kainaꞌa aimaakan umanawunuꞌo Tominkaru taapanii waꞌati. 18 Ushaꞌapanum kauꞌan waunao wataapan wanyukunuu aonaa tukapa-kariwai kida aimaakan dauꞌatiꞌo mani, mazan soo wuru dauꞌatiꞌo aonaꞌoraz utukapa-kao. Wuruꞌu aimaakan wabaiatanii kidaz kai, aonaꞌo nii unaꞌan kotuaꞌiki, mazan wuruꞌu aimaakan Tominkaru taaꞌazooniaz aonaꞌoraz utukapa-kao, karikaonanuꞌo nii paꞌan unaꞌan.

5

Paꞌinaꞌo nanai

1 Uruu idi wananaa wiizibai kawanuꞌoraz, mashaapa-kizaiz kai, umainaabata-kao dono, waaitapa Tominkaru taan nii waꞌati wamashaapa-kizi nii aokazi ii, karikaonanuꞌo paꞌan mashaapa-kizai, aonaa pidan tomanii mani. 2 Mazan kai, wanaꞌan idi zii wananaa zoꞌo, tuukii wadopitan, naꞌiki tuukiaꞌa naa wazaudapan, wakananaata-kao wuru idiꞌi paꞌinaꞌoraz nanai aokazi ikiꞌoraz. 3 Ushaꞌapanum kauꞌan wakananaata-kao donoꞌo naa paꞌinaꞌo nanai idi, aonaa mananaa-daunuꞌo nii mani wadoronaa. 4 Mishiꞌo wuruꞌu, wanaꞌan idi zii daꞌaꞌa wananaa zoꞌo, tuukii wadopitan. Mazan aonaa wamawakaꞌazon dauꞌatiꞌo mani kaiwuruꞌu wadopitanuz, mazan waaipan naa paꞌan wananaa wuruꞌu baiatinaꞌoraz panaꞌada-kao paꞌinaꞌo nanai diꞌiti aonaꞌoraz umawakauzon. 5 Mishi naꞌapaꞌo wuruꞌu Tominkaru aipanuz papaꞌinaadan wananaa. Uruu idiꞌo uzaamatan naꞌiki usaabaan waunao. Naꞌiki Tominkaru taa paDoronaa waꞌati, uruu idaꞌan kizi waaitapan mishiꞌo nii wuruꞌu ushaꞌapatanuz waꞌati aimaakan naꞌapa pakian kawanaꞌati.

6 Ukauꞌan maꞌozaka wataapan wanyukunuu, waaitapan idi mishiꞌo nii utaan paꞌinaꞌo wananaa nii, mazan wamashaapan idi zii wananaa zoꞌo, aonaꞌo nii zii wamashaapan wanaobanaa Jesus tuma. 7 Mazan tuukii wamishidapan uruu, wamatukapakan puꞌu padamatazu. 8 Mazan õkian kawan, waaitapa mishiꞌo nii utaan paꞌinaꞌo wananaa nii, uruu idi kaimanaꞌo nii zii waꞌati wasoꞌotinan diꞌoraz wananaa aiaꞌa, wamashaapa an kiziꞌi naa paꞌan Jesus tuma aokazi iti. 9 Ukauꞌan powaꞌa zii ipai baꞌoran kida ai, waaipan wamashaapan kaimanaꞌa naa uꞌati, karikaonan kizi ukonaukiitinan wadauꞌan, wakakupan puꞌu zii kai wananaa idaꞌa, oo waꞌaonaan puꞌaꞌa naa wananaa ai, waꞌaokaziꞌian puꞌaꞌa naa. 10 Ushaꞌapanum kauꞌan ipai waunao mishidainao, wakadishita-kida-kao nii Christ kanaapu iti ukootowapa-kizi ii. Naꞌiki ipaiꞌo nii wakawinipinaata-kao washaꞌapatanii kida kawanaꞌati daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, kaimanaꞌo oo dikaudaꞌo.*

Kaimanaaka-karu Tominkaru tuma Christ idaꞌan

11 Tuukii wakichanaꞌikin washaꞌapatan dikauda kidaꞌo aimaakan Tominkaru awun zaꞌa. Uruu idiꞌo wakakinaotan pidannao tuukii, ĩmishida kizi Tominkaru paradan. Tominkaru, uaitapanii mishiꞌo wuruꞌu wakowaadapanuz paparadan unao ati. Naꞌiki naꞌapa kapam õaipan uaitapan, mishiꞌo wuruꞌu wakaudinanuz Tominkaru ati. 12 Mazan aonaa waꞌatadinpan mani oo wamanawun-tinpan mani unao ati kaiwuruꞌu wanaꞌapanuz. Mazan waaipan paꞌan uaitapan naꞌiki umishidan wakuwaa, uꞌatadinapa kizi wadauꞌan, naꞌiki uaitapa kizi naꞌapam udakoꞌatin pidannao paradan dakoopainaouz waunao. Tuukiaꞌoraz ĩatadinpan pashaꞌapaapanii aimaakan kida idaꞌan, mazan ĩnyukunuu ii aonaa mishiꞌo mani ĩmarainpan Tominkaru. 13 Pabiꞌi kida ĩnao, ĩkian wadauꞌan wazowau madoronaꞌo. Unaꞌapan an mishi, aonaa ushaꞌapan, watukapa-kao madoronaꞌo kawan, mazan waaipan idiꞌo paꞌan Tominkaru konaukii-kida-kao. Mazan unao tukapan an aonaa wamadoronan, kaimanaꞌo wuruꞌu, unao atiꞌo mishi wuruꞌu wakaudinanuz, wakaminkaꞌutaꞌazon idi unao. 14 Mishiꞌo wuruꞌu Christ marainpan waunao udawun iti, uruu idiꞌo wuruꞌu wakaudinanuz kaikapaꞌa. Ushaꞌapanum kauꞌan waaitapa mishi Christ mawakan ipai pidannao oian dikin ii. Uruu idi Tominkaru tukapan ipai waunao mawakainaouꞌu naa oii-karu ai. 15 Jesus mawakan idi ipai pidannao ati, ukauꞌan pidannao mishidainaouz uruu, aonaꞌa naa turuu ĩmashaapan paaipan kawanaꞌati. Mazan ĩshaꞌapatin kizi soo Christ aipan kawanaꞌati, uruu mawakaꞌoraz naꞌiki kadishitaꞌoraz pamawaka-kizi iki ĩdikin ii.

16 Ukauꞌan aizii aonaꞌa naa powaꞌa wadiꞌitapan pidan, pidannao mamishida-kainaouz Christ diꞌitapan kawan pidan. Mishi naꞌapa kowas wataapauzon Christ kiwiin. Mazan aizii aonaa powaꞌa wataapan uruu naꞌapa. 17 Ushaꞌapanum kauꞌan pidan zaamatinaꞌo Christ idaꞌati, paꞌinaada-kariwaiꞌi naa ukaduz, naꞌiki wuruꞌu kiwiitapa kidaꞌoraz ukaduz mainaabata-kaoaꞌa naa. Mazan paꞌinaꞌoraꞌa naa paꞌan kaduzui taa-kao uꞌati. 18 Soo Tominkaru wuruꞌu paꞌinaadaꞌoraz pidannao naꞌapa. Uruu Tominkaru wuruꞌu kaimanaaka-kidaꞌoraz waunao patuma Christ mawakan idaꞌan. Naꞌiki uruu zaamatanii waunao kaudinaꞌo nii, kowaadapaꞌo nii pidannao ati, kaimanaaka-karu dauꞌan Tominkaru tuma. 19 Naꞌiki wakowaada kizi pidannao ati Tominkaru kaimanaaka-kidaꞌazon ipai pidannao patuma, Christ mawakan idaꞌan. Aizii ĩnyukunuu naꞌapan an, ipaiꞌo nii umarinaꞌatan ĩꞌoian, naꞌiki ukaimanaakan nii ĩtuma. Uruu kuwai wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz wakowaadapan pidannao ati. 20 Ukauꞌan waunao wuruꞌu kadishitaꞌoraz Christ ati, paradaꞌo nii pidannao kanaapu ati. Mishi Tominkaru kaiwaan waunao paparada-kinaa nii maꞌozaka unao ati. Uruu idi Christ aipan kawanaꞌati, wakiaꞌazon uꞌati maꞌozakaꞌo idaꞌan umishida wuruꞌu wakuwaaz, ukaimanaaka kiziꞌi naa powaa iti Tominkaru tuma. 21 Tominkaru aipan ati, ipai waꞌoian kaboota-kao Christ diꞌiti, uruu idi Tominkaru tukapan Christ oiaꞌo kawan, umashaꞌapatakan puꞌu oiaꞌo. Upatakaꞌuta-kao atii uzowii-kao, waꞌoian dikin ii. Uruu idi Tominkaru tukapan waunao kaimanainao kawan Christ idaꞌan.

6

1 Wakaudinan idi baokopa Tominkaru tuma, wakakinaowan unao maꞌozakaꞌo idaꞌan. Aonaa umanyukunuutaꞌanaꞌa Tominkaru kaimananuz uꞌati. 2 Kaikapa shaꞌatii Tominkaru paradan saadinpaꞌo kiauzonuꞌu,

“Kainaꞌaꞌo nii zii kamoo kaawan.

Uruu dono upishaan an ukaminkaꞌuta-kao utoriinpan idaꞌan õꞌati,

õdakoꞌatin nii unao

naꞌiki uruu dono õkazannaatan nii unao.”

Uabata, aizii kaawaꞌa naa wuruꞌu kamooz, kaiꞌi naa Tominkaru kaminkaꞌutaꞌazon unao, kaiꞌi naa paꞌan ukazannaapan.

3 Aonaa waaipan waawautapan pidannao ĩmishidan ai kaimanaꞌo kuwai, washaꞌapaapan idaꞌan dikauda kidaꞌo aimaakan. Aonaa wadakoapa-kidaꞌazon kaimanaꞌo kuwai wuruꞌu wakowaadapaniaz. 4 Mazan waaipan paꞌan watukapa-kidan mishiꞌo Tominkaru poitorunao waunao, ipai waparadan naꞌiki washaꞌapatanii kida idaꞌan: wabaiatan idaꞌan dadara kidaꞌo aimaakan wakaudin-kizi ii aka, naꞌiki wabaiatan idaꞌan kashaꞌora kidaꞌo wakaudin-kizi dikin ii, mazan upuꞌu aonaa wamarinaꞌatan wakaudin-kizi.

5 Panaadon wabaꞌizii-kao, naꞌiki wakaboota-kao taraa-kizai iti; panaadon pidannao toꞌoradinan waꞌati kichanaꞌiki-kiaꞌo idaꞌan. Naꞌiki wakaudinan dadara wazamazin biiꞌi. Panaadon aonaa wadaꞌawun wakaudinan wamizainan puꞌu. 6 Watukapa-kida mishiꞌo Tominkaru poitorunao waunao: wataapinan idaꞌan kaiman ipai oiaꞌo ai. Naꞌiki waaitapan idaꞌan mishiꞌo kuwai wuruꞌu Tominkaru diꞌikiꞌoraz; naꞌiki wamadopiidakan idaꞌan wanyukunuu; naꞌiki wakaimanan idaꞌan pidannao ati; naꞌiki watukapa-kidan idaꞌan wakamarainapanun tuukii. Naꞌiki Kaimanaꞌo Doronaa kaminkaꞌutan idaꞌan waunao; 7 naꞌiki wakowaadapan idaꞌan mishiꞌo kuwai; naꞌiki Tominkaru maꞌozakadan idaꞌan wanyukunuu. Washaꞌapata ipai aimaakan kaiman, naꞌapa Tominkaru aipan kawanaꞌati, uruu wakaiwaa waawautinapa-kinaa nii watarubanao ai, naꞌiki wamizaataaka-kinaa nii ĩtuma. 8 Mazan upuꞌu wakaudinan wanaubaa-kao puꞌu oo wazon-kida-kao puꞌu; waunamunaa abata-kao puꞌu dikauda oo kaiman; wakuwaa mishiin puꞌu naꞌiki usakitapan puꞌu, mazan upuꞌu wadakota-kao mariidinauzonao nii. 9 Aitapa-kariwai waunao naꞌiki wakuwaa kaimanaiman, mazan upuꞌu aonaa waunao naꞌiki wakuwaa kida umishida-kao. Wazowiaꞌazoo-kao puꞌu, mazan upuꞌu zii wakakupan; wabaꞌizii-kao puꞌu tuukii mazan upuꞌu aonaa wazowii-kao.

10 Wakashaꞌoradauta-kao puꞌu, mazan upuꞌu wakonaukiitinan. Mapuraatanuꞌo mishi waunao, mazan upuꞌu waunao idaꞌan iribaꞌo nii pidannao kashaꞌapauzin Tominkaru diꞌiki. Aonaa mishi washaꞌapauzinii daꞌaꞌa, mazan upuꞌu ipai aimaakan Tominkaru diꞌikiꞌo waꞌidiwau wuruꞌu.

Umarainapa kizi waunao naꞌapa wamarainpan kawan unao

11 Mishidainao õmarainapaniinao, Corinth sannao, mishiꞌo tawuruꞌu waparadan kida unao atiꞌoraz. Wakowaadan unao ati tuukii wamarainpan unao. 12 Aonaa naꞌapainim zii wamanaudapakan unao, mazan unao paꞌan wuruꞌu manaudapa-kaꞌoraz waunao. 13 Aizii õparadaꞌazon unao ati naꞌapa õdainao atiꞌo kawan, udaꞌataꞌa naa unyukunuu waꞌati, umarainapa kiziꞌi naa kapam waunao.

Aonaa kizi mamishida-kainao kaduz tamakapa-kao

14 Manaꞌa ukaminaudaꞌutinaꞌanaꞌa wunao idiꞌi mamishida-kainaouz Jesus. Turuu mooko mishidainao Jesus mashaapainaouznaa kaiman patumaakadinan oiaꞌo pidannao tuma, wuruꞌu naudapainaouz pashaꞌapaapan oii kidaꞌo aimaakan? Oo turuu mooko kanadaꞌo baokopatinpan marutaꞌo tuma? 15 Naꞌapa mooko Christ nyukunuu Satan shaꞌapaapanii kida dauꞌati? Turuu mooko mishidainao nyukunuu naꞌapataakan mamishida-kainao shaꞌapaapanii dauꞌati? 16 Turuu mooko toma-kariwai tominkaru taapa-kao oo naꞌaka-kao Tominkaru umanawunuꞌoraz dapu iti? Aizii wuruꞌu waunaouz, Tominkaru karikaonanuꞌoraz ukakupan, udapu wuruꞌu wananaaz, umashaapan idi wanyukunuu ii. Kaikapa shaꞌatii Tominkaru paradan saadinpaꞌo kiauzon:

“Õmashaapan nii õpidanannao idaꞌa

naꞌiki aonaꞌo nii õmuudinpan ĩꞌai.

Õgaruꞌo nii ĩTominkarun nii

naꞌiki ĩnaouꞌo nii õpidanannao nii.”*

17 Uruu idi Naobanai Tominkaru kian ĩꞌati,

“Umuudinaꞌa naa naꞌiki ubuutinaꞌa naa oiainao ai.

Manaꞌa upishataꞌanaꞌa oo ushaꞌapaapaꞌanaꞌa oiaꞌo

naꞌiki dikauda kidaꞌo aimaakan,

umashaꞌapatakan an naꞌapa kidaꞌo, õdapaapan nii unao.”†

18 “Õgaruꞌo nii unao daru nii,

naꞌiki ipai unao daonaioranao naꞌiki zunnao, õdainaouꞌo nii unao,

Naobanai umanawunuꞌoraz kian.”‡

7

1 Mishidainao õmarainapaniinao, uabata naꞌapam Tominkaru kowaadan pazaamataꞌazon waunao paudainao nii. Ukauꞌan aizii wamuudaꞌa naa ipai oiaꞌo wuruꞌu patakaꞌuaꞌoraz wananaa oo wadoronaa. Mishi kiziꞌi naa paꞌan wamashaapan kaiman, naꞌiki wakichanaꞌiki washaꞌapaapan ai oiaꞌo, Tominkaru awun zaꞌa, wamashaapa kiziꞌi naa maꞌoiaka-daun uaipan kawanaꞌati.

Paul konaukian

2 Ukaimandaꞌa naa shoman unyukunuu waꞌati. Aonaa kanom washaꞌapatan dikaudaꞌo nii unao ati. Aonaa wapatakaꞌuan wuruꞌu umashaapanuz kaiman Christ ati, naꞌiki aonaa wakazaapan puraata oo aimaakan kida uꞌai. 3 Aonaa õbaꞌazootin-kidaꞌazon mani unao kaiwuruꞌu õnaꞌapanuz uꞌati. Naꞌapa õkiauzon kawan uꞌati, tuukii wamarainpan unao, naꞌiki karikaonanuꞌo nii wataapan unao wanyukunuu ii, wakakupan puꞌu oo wamawakan puꞌu. 4 Õaitapa mishiꞌo wuruꞌu unao mishidanuz Christ, uruu idi õkakuwaapan umanawunuꞌo idaꞌan umishidapan dauꞌu. Uruu idaꞌan tuukii umaꞌozakadan õnyukunuu. Aizii tuukii õkonaukian wabaiatan puꞌu kashaꞌora kidaꞌo naꞌiki toꞌora-karu, mazan upuꞌu tuukii õkonaukian.

5 Aizii wakaawan donoꞌo naa Macedonia ati, aonaa wasookapan kaiman. Ipai wamako-kizi kawanaꞌati wabaiatan toꞌora-karu naꞌiki wakakuwaatinan towaudaꞌuta-kao. Wanyukunuu kasharuapa-kao puꞌu, kainaꞌa zii kaziwa wadiꞌitinpan ipai unao dauꞌan. 6 Mazan Tominkaru konaukiidauzoz pidannao nyukunuu ĩkashaꞌoran dono, ukonaukiida waunao Titus kaawan idi waꞌidaꞌati. 7 Tuukii manawun wakonaukian Titus kaawan idi. Mazan powaꞌa zii wakonaukian waabatan idi Titus kowaadan kaiman utaapan naꞌiki udapaapan uruu. Naꞌiki ukowaada õꞌati tuukii unao tukapaꞌazon õgaru. Naꞌiki tuukii unao kashaꞌoran ukashaꞌoradan dikin ii õnyukunuu. Naꞌiki ukowaada kapam tuukii udiꞌitinpan ukaminkaꞌutaꞌazon dauꞌan õgaru. Uruu idi õkonaukian udawun iti manawun.

8 Õkashaꞌorada mani mishi unao õsaadanii kida õparadan idaꞌan, mazan aizii kaiman õꞌati õsaadanuz. Õgaru naꞌapa kashaꞌoraꞌakaꞌo kapam õnyukunuu õsaadan idi naꞌapa unao ati. Aizii ukowaada-kao idi õꞌati mishi unyukunuu kashaꞌoraꞌakan masakaudaꞌu õkaaritan aitaa-kao dono uꞌati. 9 Uruu idi aizii tuukii õkonaukian, mazan aonaa õkashaꞌoradan idiꞌo mani, mazan õkonaukian ukashaꞌora-kidan idi ushaꞌapatan wuruꞌu oiaꞌoraz aimaakan, naꞌiki umarinaꞌatan idi wuruꞌu ushaꞌapaapanii kidaz. Naꞌapaꞌo kashaꞌora-karu wuruꞌu Tominkaru aipaniaz, uaipan idi waꞌati-karu paꞌidaꞌati. Ukauꞌan aonaa wakaziwan unyukunuu wasaadanii wakaaritan idaꞌan, mazan wakaminkaꞌuta paꞌan unao. 10 Pidan mishiꞌo ukashaꞌoran pashaꞌapatanii oiaꞌo dikin ii Tominkaru aipan kawanaꞌati, mishiꞌo nii umuudan naꞌiki utanawatinan pashaꞌapaapan ai oiaꞌo. Uruu idi Tominkaru mainaabatan nii uꞌoian uꞌai, naꞌiki ukazannaatan niizu. Ukauꞌan aonaa turuu wakashaꞌora-kidan wuruꞌu naꞌapaꞌoraz kashaꞌora-karu. Mazan pidan kashaꞌoraꞌo padamata paꞌoian dikin ii, mazan upuꞌu aonaa uwaꞌatin oo utukapa-kidan zoobaba panyukunuu kashaꞌoran Tominkaru ati pashaꞌapaapan dikin ii oiaꞌo, aonaꞌo nii Tominkaru kazannaatanuz, mazan ukaboota-kao nii karikaonanuꞌo patakaꞌutin-kizai iti paꞌoian dikin ii.

11 Mazan wuruꞌu kashaꞌora-karu Tominkaru aipan kawanaꞌatiꞌoraz, pidan ikoda uruu idaꞌan panyukunuu maꞌozaka-kinaa nii. Uruu idiꞌo wuruꞌu sariapa unao diꞌitinpaꞌakan, naꞌiki tuukii uaipaꞌakan usakitapadan wuruꞌu pidan oiainapanuz. Naꞌiki sariapa utoꞌoraꞌakan umamashaatakan idi wuruꞌu oiaꞌo shaꞌapaapa-kaoaz. Sariapa utarian, uaitapaꞌakan idiꞌi naa Tominkaru patakaꞌutan nii pidan umamuudakan an pashaꞌapaapan oiaꞌo. Sariapa uaipaꞌakan õmorowautapan oo õmakon uꞌidiꞌiti. Sariapa uaipaꞌakan õaitapan tuukii unyukunuitapan õgaru. Uruu idi sariapa mishi upatakaꞌutan pidannao wuruꞌu shaꞌapatainaouz oiaꞌo, naꞌapa õparadan kawanaꞌati. Wuruꞌu ushaꞌapatanii kidaz idaꞌan utukapa-kida mishiꞌo aonaa ubaokopatinan oiaꞌo shaꞌapaapa-kao dauꞌati. 12 Aizii tawuruꞌu õsaadanuz kaarita unao ati, aonaa õaipan mani upatakaꞌutan wuruꞌu shaꞌapataꞌoraz dikaudaꞌo aimaakan, oo õsaabaa-kinaa niꞌo mani pidan nyukunuu wuruꞌu kashaꞌorada-kariwaiz. Mazan õsaadan õkaaritan naꞌapa, õaipan idiꞌo udiꞌitinpan naꞌiki utukapa-kida kizi Tominkaru ati mishi umarainpan naꞌiki uizoꞌatin waparadan. 13 Uruu idi tuukii wanyukunuu maꞌozakadinan.

Powaꞌa zii wakonaukian watukapan idi Titus kaawan konaukii unao diꞌiki. Kaiman unyukunuu ukaawan daunaꞌan unao diꞌiki, aonaa powaꞌa ukaziwadapan panyukunuu unao dauꞌan. 14 Umanawunuꞌo daꞌi õkowaadapauzon unao dauꞌan Titus ati. Kaiman õꞌati aonaa ubaꞌazootin-kidan õgaru uꞌati. Naꞌapa wakowaadapauzon kawan mishiꞌo kuwai unao ati. Naꞌapaꞌo daꞌi wakowaadauzon Titus ati mishiꞌo kuwai unao daunaꞌan. Aizii utukapankaꞌa naa unao kaduz, naꞌapa mishi wakowaadan kawan uꞌatiz. 15 Tuukii Titus marainpan unao, pakawan unyukunuitapan pataapa-kao kaiman umanawunuꞌo Tominkaru poitoru nii, naꞌiki ipai uizoꞌatin uparadan naꞌiki kaiman utaapan uruu umakonkan dono unao diꞌii. Uruu idi powaꞌa zii manawun umarainpan unao. 16 Õgaru naꞌapa, tuukii õkonaukian ushaꞌapanum kauꞌan õaitapa naꞌiki õmishida kaimanaꞌo nii unao shaꞌapatinan Tominkaru aipan kawanaꞌati.

8

Mishidainao taan puraata

1 Wamin-mishidannao, wakowaadaꞌazon unao ati naꞌapam mishidainao Macedonia iainao shaꞌapatinan, Tominkaru kamunanun idi tuukii ĩꞌati. 2 Mamishida-kainao toꞌorainpan puꞌu ĩꞌati, mazan upuꞌu konaukii ĩmashaapan. Naꞌiki ĩikodan puꞌu masakaudaꞌu puraata mazan upuꞌu tuukii ĩkataanuꞌuzon. 3 Õaitapa naꞌiki õtukapa dobata kida ĩtaan puraata masakaudaꞌuꞌo papuraatan kida diꞌiki. Aonaa dyuuda-kariwai mani ĩtaan naꞌapa, soo panyukunuu aipan kawanaꞌatiꞌo. 4 Kaziwa ĩpishaan waunao powaꞌan kida, ushaꞌapanum kauꞌan tuukii ĩaipan pataan puraata pakaminkaꞌuta-kinaa nii mishidainao wuruꞌu Jerusalem iainaouz. 5 Naꞌiki aonaa wazauda-kidan ĩtaan dobata kida puraata masakaudaꞌuꞌo papuraatan kida diꞌiki. Mishiꞌoraiman kiwiin pataan uaꞌii puraata, ĩtaainan Naobanai Jesus ati. “Kanom puaiapanii washaꞌapatan, washaꞌapatan nii,” ĩkian. Udaunaꞌan ĩwaꞌatin waꞌidaꞌati, naꞌapa kapam ĩtaainan waꞌati. Ĩkian, “Kanom uaiapanii washaꞌapatan, washaꞌapatan nii.” Ushaꞌapanum kauꞌan ĩaitapa Tominkaru wuruꞌu aipaꞌoraz ĩshaꞌapatinan naꞌapa.

6 Tuukii wapishaan Titus makon unao diꞌiti. Uruu kiwiiniꞌo usakadan patominapa-kidan unao puraata taa-kao dauꞌan. Ukauꞌan marii kiziꞌi naa ukaminkaꞌutankan unao baokopatan puraata, tawuruꞌu unao kowaadaniaz kiwiiniꞌo dono utaaꞌazon ukaminkaꞌuta-kinaa nii baꞌoran mishidainao. 7 Aizii unao, ipaiꞌi naa uaitapan kaiman kidaꞌo aimaakan shaꞌapata-kao dauꞌu. Tominkaru aipan ati tuukii umishidapan, uaitapa ukakuwaapan kaiman. Naꞌiki kainaꞌa aitapa-kinai Tominkaru diꞌikiꞌo unao idaꞌa. Naꞌiki tuukii unyukunuu dyautan ushaꞌapataꞌazon dauꞌati kaiman kidaꞌo aimaakan. Naꞌiki tuukii umarainpan waunao. Ukauꞌan naꞌapa kizi minziiwa naꞌiki konaukii utaan puraata dyuuda-karu nii mishidainao diꞌiti.

8 Aonaa õdyuudan mani utaan puraata kaiwuruꞌu õnaꞌapanuz uꞌati. Mazan õtukapaꞌazon mishiꞌo wuruꞌu ukamarainapanuz, baꞌoran mishidainao kawan, konaukiaꞌoraz ĩtaan puraata pakaminkaꞌuta-kinaa nii mishidainao Jerusalem iainaouz. 9 Unao, uaitapa naꞌapam wanaobanaa Jesus Christ tuukii ukamunanban naꞌiki ukamarainapanun, naꞌiki kainaꞌa umanawun aimaakan kida uꞌidaꞌa aokazi ii, mazan upuꞌu uwaꞌakanuz, umashaapaꞌanan imiꞌi baara ati, upatakaꞌutinan uaipan idi pakaminkaꞌutan waunao, wazaamata-kinaa nii wuruꞌu umanawunuꞌoraz taaꞌazoo-kao waꞌati.

10 Ukauꞌan, õkiaꞌazon unao ati puraata taa-kao dauꞌan: kiwiitapaꞌo wunu diꞌii, unao shaꞌatii kiwiiniꞌo usakadan utaan naꞌiki uzaamaapan puraata taa-karu niꞌo baꞌoran mishidainao ati, uruu dono tuukiaꞌo shaꞌatii ukataanuꞌuzon. 11 Ukauꞌan aizii, ubaokopataꞌa naa ipai wuruꞌu utaanii kidaz puraata, uipaida kiziꞌi naa wuruꞌu usakadaniaz ushaꞌapaapan kiwiitapaꞌo wunu diꞌii. Utukapa-kida kizi mishi konaukii naꞌiki minziiwa utaan upuraatan usakadinan ikiꞌo atii utokon iti. Utaa kizi puraata upuraatan diriꞌin kawanaꞌati kida. 12 Aizii utaan an aimaakan konaukii naꞌiki minziiwa, diriꞌiꞌo diꞌiki oo masakaudaꞌuꞌo diꞌiki, naꞌapaꞌo wuruꞌu Tominkaru naubaaniaz. Aonaa Tominkaru zaamatan aimaakan pidan ai uꞌaonaan puꞌu manawun uꞌidaꞌa.

13 Kaiwuruꞌu õkianuz naꞌapa, aonaa õdyuudan mani utaan dobata puraata, uruu idi ubaiatan naa mani uzamazin baꞌorainao kawanyukunun puꞌu. Mazan marii kizi patumaaka oo naꞌapa kida kizi pidan kawanyukunun. 14 Unao idaꞌa kai kainaꞌa dobata aimaakan oo puraata. Ukauꞌan turuu ukaminkaꞌutan baꞌoran mishidainao. Aizii naꞌapainim umawanyukunuitan dono, naꞌapaꞌo nii kapam ĩkaminkaꞌutan unao. Ukauꞌan naꞌapa kidaꞌo nii ukaminkaꞌuaakan. 15 Naꞌapa shaꞌatii tawuruꞌu usaadinapanuz Tominkaru kaaritan idaꞌa kaikapaꞌa: “Pidannao kasabaꞌukaꞌo diriꞌi wanyukunui, aonaa ĩtaapan diriꞌi manawun wanyukunui. Pidannao kasabaꞌukaꞌo masakaudaꞌu wanyukunui, aonaa wanyukunui awutan ipai manawun ĩꞌai.”*

Titus naꞌiki uminaudaꞌunao

16 “Kaiman manawun,” õkian Tominkaru ati Titus dauꞌan, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru aipan ati tuukii umakoꞌozon naꞌiki ukaminkaꞌutaꞌazon unao naꞌapa õgaru kawan. 17 Uruu idi wadyuudan nii uruu, mazan aonaa wadyuudan idiꞌo mani karikaonan wuruꞌu umakoꞌozoonuz, mazan tuukiaꞌo udiꞌitinpan pamakoꞌozon dauꞌan koshan unao diꞌiti. Uruu idi tuukii ukonaukian padyuudaꞌazoo-kao idi.

18 Wadyuudan nii baudaꞌapa mishidaꞌo daonaiora utuma, ipai mishidainao aitapa uruu kaimanaꞌo utominapa-kidan naꞌiki ukowaadan Kaimanaꞌo Kuwai. 19 Naꞌiki uruu mishidainao zaamata makoꞌo nii watuma Jerusalem iti, wanaꞌakan donoꞌo naa puraata wuruꞌu unao taanii kidaz. Kaiman waaipan wanaꞌakapan wuruꞌu puraataz, wakawa-kida-kiziz pakawan naꞌiki patumaaka mishidainao diꞌiti, Jerusalem iainaouz. Marii kizi ĩkonaukii-kidan Naobanai Tominkaru, naꞌiki ĩtukapa kizi mishi tuukii wakaminkaꞌutaꞌazon ĩdyaun. 20 Aonaa wabaꞌazootinaꞌazon wanaꞌakan dono wuruꞌu dobataꞌoraz puraata unao diꞌiki. 21 Wadiꞌitapa nii kaimanaiman naꞌapam nii wanaꞌakan wuruꞌu puraataz. Kaiman waaipan washaꞌapatan aimaakan Tominkaru awun zaꞌa naꞌiki pidannao awun zaꞌa kapam.

22 Kainaꞌa zii baꞌoran wakowaadaꞌazon uꞌati. Wadyuudan nii baudaꞌapaꞌa naa daonaiora mishidaꞌo Titusnao tuma. Ipai waunao waaitapanii uruu kaimanaꞌo, naꞌiki dyautaꞌo pashaꞌapatan dauꞌati kaiman kidaꞌo aimaakan Tominkaru ati. Tuukii unyukunuu maꞌozakadinan uabatan idi unao dyuudaꞌazon puraata baꞌoran mishidainao diꞌiti. 23 Aizii kanom pishaan an Titus dauꞌan, ukowaada ĩꞌati uruu kaimanaꞌo pidan naꞌiki õmin-kaudinan, kowaadapaꞌo kaimanaꞌo kuwai õtuma ipai amazada kawanaꞌati naꞌiki unao diꞌiiꞌaka. Aizii paꞌi ĩpishaan dono unao wunao dauꞌanaꞌa baꞌoran daonaioranaouz, ukowaada ĩꞌati mishidainao zaamatanii ĩdyaun makoꞌo nii Titus tuma. Ushaꞌapanum kauꞌan ĩkaudin-kizi kawanaꞌati ipai pidannao konaukii-kidan Christ ĩdauꞌan. 24 Ukauꞌan, utukapa-kida ukamarainpanun wunao atiꞌi dyuuda-kariwainaouz. Marii kizi baꞌoran mishidainao, baꞌoran wiizai iki kidainao abatan mishiꞌo mishi wuruꞌu unao kamarainapanuz naꞌapa wakowaadan kawan ĩꞌati.

9

Puraata zaamata-kao mishidainao atiꞌo Jerusalem ii

1 Aizii puraata zaamaapa-kao dauꞌan Jerusalem iaꞌo mishidainao kaminkaꞌuta-kinao niꞌoraz, aonaa kanom niꞌi naa õsaadan uꞌati udauꞌan. 2 Ushaꞌapanum kauꞌan õaitapa unao tuukii daꞌi ukamunanuꞌuzon, utaaꞌazon idaꞌan puraata. Uruu idaꞌanaꞌo daꞌi tuukiaꞌo õꞌatadinpauzon unao dauꞌan, karikaonan õkowaadapan mishidainao ati, wuruꞌu Macedonia ainaouz, unao taaꞌazon dauꞌan puraata. Õkowaada ĩꞌati unao Achaia iainao mishidainao, usakadaꞌa naa paꞌan uzaamaapan puraata kiwiiniꞌo wunu diꞌiaꞌa naa. Ĩabatan idi unao zaamaapan naa puraata udyuudan nii, sariapa ĩnaꞌapatan panyukunuu kapam puraata taa-kao dauꞌan. 3 Mazan upuꞌaꞌo nii õdyuudan Titusnao wamin-mishidannaouz unao diꞌiti. Panaadon aonaa zii uturuudinan uzaamaapan puraata, õkowaadapan puꞌaꞌa naa udauꞌan baꞌorainao ati umanawunuꞌo idaꞌan, õkowaadan kainaꞌaꞌa naa paꞌan uzaamatanii puraata kida kiwiiniꞌo wunu diꞌii. Ukauꞌan mishi kiziꞌi naa uipaian usaabaan wuruꞌu puraata kidaz naꞌii, naꞌapa õkowaadan kawan baꞌoran mishidainao ati. 4 Tuukiaꞌo nii õbaꞌazoipan, unao naꞌapa kapam powaꞌaꞌo nii zii ubaꞌazoinpan, mishidainao Macedonia ikiinao kaawan an õtuma unao diꞌiti, aonaan dono zii uipaian uzaamatan puraata ukowaadaniaz utaaꞌazon mishidainao Jerusalem iainao ati. 5 Uruu idiꞌo wuruꞌu õdyuudaꞌazoonuz wamin-mishidannao kiwiitan waꞌuaꞌati, ĩsaabaa an kiziꞌi naa ipai puraata wuruꞌu unao taanii kidaz naa. Uruu idaꞌan kizi baꞌoran mishidainao tukapan mishiꞌo wuruꞌu minziiwa utaan puraata, aonaa upishauta-kao idiꞌo mani karikaonan.

6 Unyukunuitapa kizi paꞌi diꞌoraz parada-karuꞌu: Pidan paowaꞌo masakaudaꞌu uudai, masakaudaꞌuꞌo nii kapam upaoriba aka. Mazan pidan paowaꞌo diriꞌi uudai, diriꞌiꞌo nii kapam upaoriba aka. 7 Ukauꞌan ipai unao, uaitapa kizi naꞌiki udiꞌitinapa kizi uaipan ati kida naꞌapam nii utaan puraata, aonaa kizi utaanuzu umarainan bii an oo udyuuda-kao idi mani karikaonan. Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru marainapa pidan wuruꞌu konaukiaꞌoraz utaauzon aimaakan. 8 Naꞌiki Tominkaru turuu utaan dobata aimaakan uꞌati. Uruu idi karikaonanuꞌo nii aimaakan kainaꞌan uꞌidaꞌa, atii kainaꞌaꞌo nii zii uwaꞌakun kida utaan nii naꞌiki ukaꞌidiwauta-kinaa nii baꞌoran mishidainao, wuruꞌu aonaꞌoraz aimaakan nii ĩꞌidaꞌa. 9 Naꞌapa usaadinpan pidan kataanuꞌo dauꞌan Tominkaru kaaritan idaꞌa:

“Karikaonanuꞌo nii utaan aimaakan dobata patakaꞌutinainao ati,

naꞌiki karikaonanuꞌo nii ukaimanan naꞌiki ukamunanun nyukunuitapa-kao.”

10 Aizii Tominkaru taaꞌoraz paoribai uuda pidan paopauzo ati naꞌiki wanyukunui kida ipai pidannao ati. Naꞌapaꞌo nii kapam utaan aimaakan unao ati, naꞌiki powaꞌaꞌo nii zii utaan dobata aimaakan kida unao ati. Naꞌapa kizi kapam unao dobata kizi ukaminkaꞌutan pidannao, naꞌiki powaꞌaꞌo nii Tominkaru tuubarudan wuruꞌu kaimanaꞌoraz aimaakan ushaꞌapaapan. 11 Karikaonanuꞌo nii Tominkaru taan diriꞌi aimaakan oo wanyukunui unao ati, karikaonan kizi kapam ukamunanun utaan idaꞌan aimaakan, wunao atiꞌo aonaꞌoraz kanom ĩꞌidaꞌa. Aizii wakaawa-kidan dono wuruꞌu utaanii kidaz puraata, iribaꞌo nii pidannao konaukii-kidan Tominkaru udauꞌan.

12 Aizii wuruꞌu ushaꞌapatanuz aimaakan kaikapaꞌa, wuruꞌu udyuudanuz puraata, dyaꞌutam aimaakan shaꞌapan: ukaminkaꞌutan Tominkaru pidanannao, naꞌiki tuukiaꞌo nii manawun Tominkaru konaukii-kida-kao. 13 Ushaꞌapatan idaꞌan aimaakan kaikapaꞌa, utukapa-kida mishiꞌo ukamarainpanun naꞌiki mishiꞌi uizoꞌatin Kaimanaꞌo Kuwai Christ dauaꞌoraz. Uruu dikin ii tuukiaꞌo nii mishidainao konaukii-kidan Tominkaru unao dauꞌan. 14 Uruu idi konaukiaꞌo nii ĩtoriinpan Tominkaru ati unao dauꞌan, ukaminkaꞌutan idi dobata ĩdyaun, Tominkaru kamunanun idi unao ati, utaan idi kamunanuaba-karu unyukunuu iti. 15 Naꞌiki marii kizi wakonaukii-kidan Tominkaru tuukii, ushaꞌapatan idi umanawunuꞌo aimaakan waꞌati. Aonaa waaitapan naꞌapam naa wakian umanawunun dauꞌan.

10

Paul paꞌan Tominkaru zaamatanii kakuwaapatinaꞌo nii

1 Õgaru Paul, tuukii õparadaꞌazon unao ati kaimanaꞌo idaꞌan, naꞌapa Christ paradauzon kawan. Aonaa õtoꞌoran bii aꞌo mani õparadaꞌazon unao ati. Mishi kainaꞌa pabiꞌi kida unao kian õdauꞌan, “Aonaa mishiꞌo mani wuruꞌu uparadan maꞌozakanuz, soo pamunapon idiꞌo karikaonan umaꞌozakatinpan. Mazan ukaawan an daꞌatiꞌi, aonaa ukaꞌiitauan paparadan naꞌapa wakanaapu ati,” ĩkian.

2 Aizii õkiaꞌazon unao ati maꞌozakaꞌo idaꞌan, upanaꞌadaꞌa naa wuruꞌu udiꞌitinapanuz dikauda kidaꞌo dauꞌu, aonaa kizi õparadan unao ati maꞌozakaꞌo idaꞌan õkaawan dono uꞌidiꞌiti. Mazan naꞌapaꞌo õdiꞌitinpan õparadaꞌazon dauꞌan maꞌozakaꞌo idaꞌan wunao atiꞌi dakotainaouz wamashaapan naꞌiki washaꞌapatinan mamishida-kainao kawan. 3 Naꞌapa mishi waunao mashaapan daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa ipai baꞌoran pidannao kawan, mazan aonaa wamizaataakapan kadakotin-kidainaouz waunao tuma, mamishida-kainao mizaataakapan kawan. 4 Wuruꞌu mizaataaka-kinai wakaiwaapanii kidaz aonaa pidannao imiꞌi baara sannao kaiwauzonii kawanuꞌo mani, mazan umanawunuꞌo mizaataaka-kinai Tominkaru diꞌikiꞌo. Uruu idaꞌan turuu wamainaabata-kidan Tominkaru taruba maꞌozakatinapa-kizi. Naꞌiki uruu idaꞌan turuu wamashaatan panaꞌitiꞌo kadakotin-karu Tominkaru paradan ai, 5 naꞌiki turuu wamainaabatan uꞌidaꞌan wuruꞌu pidannao atadinapa-kinaa kidaz, ĩawautapa-kinaa kidaz pidannao ĩaitapaꞌazon Tominkaru dauꞌanaꞌo kuwai. Naꞌiki uruu idaꞌan turuu kapam watanawatan pidannao nyukunuu kashadamikinao, ĩizoꞌati kizi Christ paradan. 6 Aizii unao tukapa-kidan daunaꞌan mishiꞌo uizoꞌatin naꞌiki udaꞌanaꞌazon Christ, uruu daunaꞌan wakakinaowan nii maꞌozakaꞌo idaꞌan wunaouꞌu aonaꞌoraz ĩizoꞌatiꞌizon Christ kakinaori.

7 Unao tuukii umishidaꞌakauzon shaꞌapaꞌoram pidan paradan, aonaa udiꞌitapan kiwiin wuruꞌu ĩparadan kidaz. Unao biiꞌi kainaꞌa pidannao, ĩkian ĩnao mishiꞌo paꞌan Christ poitoru manawun. Marii ĩdiꞌitapan wuruꞌu pamishidapanuz, ĩtukapa kizi, naꞌiki ĩaitapa kizi waunao mishiꞌo kapam Christ poitoru, naꞌapa ĩnao kawan. 8 Dobata mishi õatadinpan Tominkaru taan dauꞌan umanawunuꞌo kaudin-kizai õꞌati, mazan aonaa õkibaꞌazoo-kidan õatadinpan. Ushaꞌapanum kauꞌan utaan õꞌatizu õkaminkaꞌuta-kinaa niꞌo unao, umishidapa kizi powaꞌa zii, aonaa õwaota-kida-kinaa niꞌo mani unao umishidapan ai Christ.

9 Mazan aonaa õtarii-kidaꞌazon mani unao kaiwuruꞌu õsaadanuz õparadan kaikapaꞌa. 10 Kainaꞌa pabiꞌi kida unao, ukian õdauꞌan, “Tuukii umaꞌozakatinpan pakaaritan idaꞌan, mazan ukaawaꞌakan dono wabii ati, aonaꞌo nii ukaꞌiitauan paparadan waꞌati maꞌozakaꞌo idaꞌan.” 11 Mazan õaiapa wuruꞌu pidan naꞌapaꞌoraz uparadan aitapan ipai wuruꞌu wasaadanii kidaz waparadan wakaaritan idaꞌa, naꞌapainim wakaawan dono unao diꞌiti mishiꞌo nii washaꞌapatinan naꞌapa wakian kawan wakaaritan idaꞌa.

12 Waunao aonaa wapatumaaka-dinaꞌazon wakaudin-kizi idaꞌan wunao tumaꞌa dakotinpainaouz umanawunuꞌo Christ poitorunao nii ipai baꞌorainao ai. Mazan wuruꞌu ĩdakotinapanuz umanawunuꞌo Christ poitoru nii, paꞌidaꞌaꞌo karikaonan, uruu idi ĩabatinpan umanawun nii. Mishiꞌoraiman maaitapin-kaꞌo pidannao wuruꞌu naꞌapaꞌoraz ĩdiꞌitinpan.

13 Waunao, aonaa turuu waꞌatadinpan naꞌapa. Aonaa waꞌidaꞌaꞌo mani wuruꞌu wakaudinanuz, mazan wamakon soo wadyuuda-kizinao diꞌiti kidaꞌo paꞌan. Ushaꞌapanum kauꞌan wakaudinanuz ipai unao wiizi idaꞌan Tominkaru aitanii kawanaꞌatiꞌo. 14 Uruu idi aonaꞌo nii wamakon unao wiizi dawun iti, aonaa waꞌatadinpaꞌazon. Aonaan an mani waikodinauzon unao atii uwiizi iti kotuaꞌa naa, turuu mani wadakota-kao atadinpainao nii. Mazan waunao shaꞌatii kiwiiniꞌo wakaawa-kidauzon unao diꞌiti, Kaimanaꞌo Kuwai Christ dauaꞌoraz.

15 Naꞌiki aonaa waꞌatadinpauzon baꞌorainao sakadanii kaudin-kizai kida idaꞌan. Mazan waaitapa naꞌiki wamishida unao mishidan nii powaꞌa zii wuruꞌu Christ dauaꞌoraz kuwai. Unaꞌapan an udarudinaꞌo nii wuruꞌu wakaudin-kizi. 16 Ukauꞌan turuaꞌo niꞌi naa wamakon uwiizi dawun itinapu kidaꞌo wiizai diꞌiiꞌaka wanaꞌakan Kaimanaꞌo Kuwai, marii kizi naꞌiiꞌakainao pidannao abatanuz. Mazan aonaa pidannao kakuwaapatin kizi diꞌiiꞌakaꞌo nii mani wuruꞌu wakakuwaapatinanuz. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa waꞌatadapaꞌazon wakaudinan baꞌoran pidan kaudin-kizi ii aka.

17 Naꞌapa usaadinpan kawan Tominkaru paradan idaꞌa: “Naꞌiaꞌoram pidan atadinpaꞌazoꞌo pakaudin-kizi dauꞌan, marii paꞌan uꞌatadinpan Naobanai Tominkaru shaꞌapatanii kida dauꞌan.” 18 Pidan paꞌidaꞌaꞌo karikaonan udakotinpan umanawunuꞌo nii, madiwautapa-kaꞌo wuruꞌu, aonaa turuu ukuwaa mishida-kao. Mazan pidan wuruꞌu Tominkaru tukapa-kidaniaz umanawunuꞌo nii, turuu paꞌan ukuwaa mishida-kao.

11

Dakotinpainao apostlenao nii,
mazan panaꞌaꞌo ĩkuwaa
Jesus dauꞌu

1 Ukashaapa shoman õparadan uꞌati õdauꞌan kapam, naꞌapa ukashaapan kawan baꞌoran pidannao paradan padauꞌan. Uabatan puꞌu õparadan maaitapin-kaꞌo kawan karikaonan, mazan upuꞌu õaipan uabatan õkuwaa, aonaa uzon-kidaꞌanaꞌa õgaru. 2 Tuukii õmarainan unao, naꞌapa Tominkaru marainan kawan unao. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa õaipan upatakaꞌuinan, kaimanaꞌo wuruꞌu õtaaꞌazoonuz unao Christ ati. Naꞌapa darui awunuutapan kawan paudani mawuusa, uaipan idi pataan oroo pakawan kaiman wuru atiꞌi omin-mazidan niꞌoraz. 3 Mazan tuukii õdopian unao dauꞌan, õzauda-kidan umariida-kao nii, naꞌapa Satan kowazaz-tinpauzoz, mariidan kawan Eve kotuaꞌa naa. Õzauda-kidan upozawata-kida-kao nii naꞌapa, naꞌiki unyukunuu tanawata-kao kaimanaꞌoraz umishidapan ai, naꞌiki uizoꞌatin ai Jesus dauaꞌo kuwai. 4 Ushaꞌapanum kauꞌan unao, aonaa ukashanaukii-kidan pidannao kuwaa, panaꞌaꞌoraz naa ĩkowaadapan Jesus dauꞌu, aonaa wakowaadapan kawanuꞌo mani. Naꞌiki sariapa uaipan uzaamataꞌakan doronai panaꞌaꞌo wakowaadapaniaz Kaimanaꞌo Doronaa ai. Naꞌiki sariapa umishidaꞌakan ĩkuwaa kida ĩdakotaniaz kaimanaꞌo kuwai nii, mazan panaꞌaꞌo karikaonan wuruꞌu ĩkuwaa kidaz, wuru aiaꞌa wakowaadapanii kidaz Kaimanaꞌo Kuwai, Jesus dauaꞌoraz. 5 Mazan aonaa õꞌitiiman umanawunuꞌo mani õꞌai wunaouꞌu dakotinpainaouz umanawunuꞌo apostlenao nii. 6 Õgaru, aonaa mishi õaitapan õparadan umanawunuꞌo naꞌiki konaunamaꞌo idaꞌan, mazan õaitapa kaimanaiman wuruꞌu kuwai õkowaadapaniaz. Unao naꞌapa uaitapaniꞌi naa kapam wuruꞌu kuwaiz, ushaꞌapanum kauꞌan wakowaadapaniꞌi naa unao atiz powaꞌan kida.

7 Aonaa õpishautan õwinipinaa unao ai õkowaadapan dono Kaimanaꞌo Kuwai. Uruu idaꞌan mishi aonaa õtaapinpan umanawunuꞌo nii, õaipan idi paꞌan unao tukapa-kao umanawunuinao nii. Oiaꞌo shaꞌa wuruꞌu õshaꞌapatinanuz naꞌapa? 8 Panaadon õdakota-kao nii õkazaapan puraata baꞌoran wiizai ikiꞌo mishidainao ai, õmakaudinkan puꞌu ĩꞌati. Mishi õzaamata ĩdyuudanii puraata õꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan õkaudinaꞌazon idi unao ati mawinipinaa-daun. 9 Naꞌiki õnaꞌiankan dono unao diꞌii, õpuraatan awutauzon, aonaa kanom idaꞌan õtorian õaiapanii kida. Mazan upuꞌu aonaa õpishautan puraata uꞌai, mazan wamin-mishidannao Macedonia ikiinao paꞌan kaawa-kidauzo puraata õꞌati. Aonaa õmizidin-kidan unao õpishautan idaꞌan mani puraata unao ai, naꞌiki aonaꞌo nii õpishaan puraata unao ai. 10 Christ mishiꞌoraz uparadan, kainaꞌa udoronaa mashaapan õꞌidaꞌa õnyukunuu ii. Ukauꞌan mishiꞌo kaiwuruꞌu õparadanuz. Aizii wuruꞌu õꞌatadinapanuz õparadan idaꞌan kaikapaꞌa, aonaꞌo nii õzaamatan puraata uꞌai õkianuz, aonaa turuu pidannao mashaapainao Achaia ii aka mashaatan kaiwuruꞌu õparadanuz naꞌapa. 11 Panaadon uzauda-kidan õnaꞌapainpan õmamarainapakan idiꞌo unao. Aonaa, Tominkaru aitapa õmarainapa unao tuukii.

12 Mazan upuꞌu aonaꞌo nii õzaamatan puraata unao ai. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa õaipan pidannao dakotinpainaouz apostlenao nii atadinpan pakian idaꞌan, “Naꞌapa wakaudinan ĩnao kaudinan kawan.” 13 Mazan ĩnao, aonaa Christ dyuudaniinao mani ĩkakuwaatinan. Soo ĩmariidapan karikaonan pidannao. Ĩmainaabainpan, ĩtukapa-kao Christ apostlennao kawan, mazan aonaa mishiꞌo mani. 14 Naꞌapaꞌo manawun ĩnao Satan kawan. Naꞌapa shaꞌatii Satan mainaabainpauzon, upanaꞌadinan naꞌapa kanadaꞌo angel, Tominkaru diꞌikiꞌo kawan. 15 Ukauꞌan naꞌapaꞌo kapam wuruꞌu upoitorunao mainaabainapanuz, mishiꞌo kawanuꞌo ĩdyuuda-kao kaminkaꞌutaꞌo nii pidannao mashaapan Tominkaru aipan kawanaꞌati, mazan aonaa mishiꞌo mani wuruꞌu. Mazan diinaꞌitiꞌi, ĩpatakaꞌuta-kao nii panaꞌapainpan dikin ii.

Paul patakaꞌuta-kao pakakuwaatinan dikin ii Christ dauꞌu

16 Õkiaꞌazon koshan uꞌati, aonaa õaipan utaapan õgaru maaitapin-kaꞌo kawan. Mazan utaapan dono õgaru naꞌapa, upuꞌu õaipan uabatan õparadan, naꞌapa uabatapauzon kawan maaitapin-kaꞌo pidannao paradan ĩatadinpan dono. Aizii õatadinpaꞌazon kapam masakaudaꞌu õdauꞌan. 17 Wuruꞌu õꞌatadinpaꞌazoonuz õshaꞌapaapanii kida dauꞌan, aonaa Naobanai Jesus paradauzon kawanuꞌo mani, soo pidan maaitapin-kaꞌo paꞌan paradauzoz naꞌapa. 18 Mishi kainaꞌa iriba pidannao atadinpan, soo pashaꞌapatanii kida dauꞌan karikaonan. Õgaru naꞌapa, õatadinpan nii kapam õshaꞌapaapanii kida idaꞌan. 19 Aitapaꞌo mani mishi unao, uruu idi konaukii uabatapan maaitapin-kainao kuwaa kida. 20 Aonaa ukashanauan ĩnao, ĩtaapan puꞌu unao naꞌapa poitorui kawan, ĩzaamaapan puꞌu puraata unao ai pakaudinan winipinaa nii unao bii an, ĩdyuudautan puꞌu ushaꞌapatan soo paaiapanii kida karikaonan, ĩtaapinpan puꞌu umanawun kidainao nii unao ai. Turuu mani ĩtaꞌikan unao uawun baara iti, aonaa naꞌapam ukian ĩꞌati. 21 Õgaru tuukii õkibaꞌazon, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa mishi õkaꞌiitan õtaapan unao naꞌapa ĩtaapan kawan unao.

Aizii õparadan nii õdauꞌan, maaitapin-kaꞌo paradauzon kawan. Aizii wuruꞌu apostle-tinpainaouz, ĩdakotinpan umanawunuꞌo nii. Õgaru naꞌapa, õmanawun-tinpan nii kapam ĩnao kawan. 22 Ĩkian ĩnao Hebrewnao, õgaru naꞌapa Hebrew kapam. Ĩkian ĩnao Israelitenao, õgaru naꞌapa Israel san kapam. Ĩkian ĩnao Abraham dani-daunnao, õgaru naꞌapa Abraham dani-daun kapam. 23 Ĩkian ĩnao Christ poitorunao, õgaru naꞌapa mazan powaꞌaꞌo zii ĩnao ai.

Mishi õparadan kaikapaꞌa madoronaa-ziiwa paradan kawan. Mazan mishiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz, õgaru powaꞌaꞌo zii õkaudinan dadara Christ ati; mapuda daꞌi õkabootauzo-kao taraa-kizai iti ĩnao ai, uruu dikin ii. Baꞌoran dono õbaꞌizii-kao daꞌi tuukii kidaꞌo idaꞌan ĩꞌai. Naꞌiki iriba õbaiaapan kichanaꞌiki-kiaꞌo õkaudin-kizi ii aka, maonapa kida õmawakauzon. 24 Iribaꞌa naa õbaiaapan baꞌizi, bakaꞌiau Jewnao baꞌizian õgaru, 39 baꞌizi õbaiaapan baukapaꞌo ĩbaꞌizian dono õgaru. 25 Idikinau Rome ikiinao baꞌizii-kidan õgaru atamun idi. Baukapaiman pidannao zowian padamata õgaru, ĩboowautapan idaꞌan õgaru kuba kida idi. Idikinau õnaraan paran baoko ii, kanawa zowiitinan naꞌiki sariapa ushazodan. Baukapaiman kanawa shaazodan, uruu dono õnaꞌian paran baokoꞌo baudaꞌapa marutaꞌo naꞌiki baudaꞌapa kamoo.

26 Ipai õkakuwaatin-kizi kawanaꞌati, õbaiatan kichanaꞌiki-kiaꞌo: õbaiaapa kichanaꞌiki-kiaꞌo wunu tuubarun; naꞌiki õdobata kichanaꞌiki-kiaꞌo pidannao koidimikinao bii an kida; naꞌiki õbaiaapa kichanaꞌiki-kii õmin-Jewnnao toꞌoran naꞌiki Gentilenao naꞌapa kapam. Õdobatan kichanaꞌiki-kiaꞌo bii an donoi ii aka; naꞌiki õdobatan kichanaꞌiki-kiaꞌo mapidantakaꞌo amazada ii aka; naꞌiki kichanaꞌiki-kiaꞌo paran baoko an. Baꞌoran dono õkaawan pidannao diꞌiti, mazanuꞌoraz ĩdakotinpan mishidainao nii Christ, mazan kichanaꞌiki-kii ĩtoꞌoran õꞌati. 27 Panaadon dadara õkaudinan aonaa õdaꞌawuuzon, õikoda-kinaa nii aimaakan õꞌati. Baꞌoran dono õbaiaapa õzamazin, õbaiaapa õmaradakon, aonaa daꞌi kanom õnikan. Baꞌoran dono õbaiaapa wadidiꞌo, aonaa õkamichan midi kidaꞌo nii. 28 Õbaiatan puꞌu naꞌapa kidaꞌo, kainaꞌa zii kaziwa õdiꞌitinpan ipai mishidainao Christ dauꞌan, wuruꞌu õtominapa-kidaniinaouz pawiizi kawanaꞌati kida. 29 Aizii naꞌapainim õikodan dono mishidaꞌo pidan, aonaꞌo zii unyukunuu maꞌozakan mishidapa-karu dauꞌati, kashaꞌora utaapan õnyukunuu. Aizii õtukapan dono oiaꞌo shaꞌapata-kida-kao mishidaꞌo pidan ati, tuukiaꞌo nii õtoꞌoran wuru atiꞌi shaꞌapata-kidaꞌoraz oiaꞌo.

30 Aizii õatadinpaꞌazon an, õatadinpan nii aimaakan kida dauꞌan tukapa-kidaꞌoraz õkakataimanan. 31 Tominkaru, wanaobanaa Jesus Daruz, uaitapa naꞌiki utukapa aonaa õmariidinan mani kaiwuruꞌu, uruu karikaonanuꞌo nii unaubaa-kao. 32 Baukapaiman õnaꞌian dono Damascus ii, kainaꞌa King Arestas muudanii pidan udaruꞌo naobanai kazowautapaꞌo nii amazada naꞌii. Uruu aipan pazaamata-kidan õgaru. Uruu idi udyuudan pidannao zaudapan, ĩawunuutapa kizi õkoditan wiizai korarannaa paniinomizinaa an. 33 Mazan mishidainao kidoapa-kida õgaru ĩꞌai, ĩpaidan õgaru udaruꞌo dazowan zoꞌiti, naꞌiki ĩtoka-kidan naa õgaru, donoi awautapa-kinao kuduan shaawataꞌo atii imiꞌi baara iti. Uruu naꞌapa kowas õkidoopan.*

12

Paul kowaadan patukapanii dauaꞌo

1 Aizii koshan õatadinpaꞌazon aimaakan kida shaꞌapan dauꞌan õꞌati. Õaitapan puꞌu aonaꞌo nii naꞌapa kidaꞌo kaminkaꞌutan unao, mazan upuꞌaꞌo nii õkowaadan umanawunuꞌo aimaakan dauꞌu, Tominkaru aida-kidauzonii naꞌiki utukapa-kidauzonii. 2 Õaitapa daꞌi baudaꞌapa pidan mishidapaꞌo Christ, kainaꞌaꞌo daꞌi aimaakan shaꞌapan uꞌati. Aizii 14 wunu dobatan naa, unaꞌakankauzo-kao daunaꞌan aokazi iti Tominkaru diꞌii. (Pananaa zoꞌaꞌo mani unaꞌakanaka-kao, oo padoronaa iaꞌo mani, aonaa õaitapan, soo Tominkaru aitapa.) 3-4 Õkian nii koshan, mishiꞌo unaꞌakankauzo-kao umanawunuꞌo Tominkaru wiizi diꞌii, pananaa zoꞌaꞌo oo padoronaa iaꞌo mani, soo Tominkaru aitapa. Naꞌii uabatan Tominkaru kowaadan umanawun kidaꞌo aimaakan aonaꞌo ukaꞌiita-kao ukainaabata-kao parada-karu idaꞌan, naꞌiki aonaꞌo turuu ukowaada-kao baꞌoran pidannao ati. 5 Naꞌapaꞌo pidan dauꞌan, turuu paꞌan õatadinpan. Mazan õdauꞌan aonaꞌo nii õatadinpan, soo aimaakan kida dauꞌan tukapa-kidaꞌoraz õkakataimanan. 6 Mazan õatadinpan an aimaakan kida shaꞌapan dauꞌan õꞌati, aonaa turuu õdakota-kao maaitapin-kaꞌo nii, ushaꞌapanum kauꞌan mishiꞌo aimaakan kida wuruꞌu õkowaadaniaz. Mazan aonaꞌo nii õatadinpan naꞌapa kidaꞌo dauꞌan, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa õaipan õtaapa-kao oo õtukapa-kao umanawunuꞌo pidan nii. Mazan õaipan paꞌan udiꞌitapan õgaru uaipan ati, utukapan idaꞌan õkaduz, naꞌiki uabatan idaꞌan õkuwaa kida.

7 Mazan aonaa õaiapa-kao õatadinpan wuru dauꞌanaꞌa umanawun kidaꞌoraz Tominkaru tukapa-kidan naꞌiki uabata-kidanii kidaz õꞌati, uruu idi kaziwaꞌo kaboota-kao õnanaa idaꞌa. Ikodanii Satan dyuudanii kawanuꞌo papoitoru antamikitan õgaru. 8 Idikinau õtoriinpan Naobanai Jesus ati, õpishaanuzu tuukiaꞌo idaꞌan usoꞌota kizi wuruꞌu kaziwaꞌoraz õbaiatan. 9 Mazan ukian õꞌati, “Aonaa. Turuaꞌo nii õkaminkaꞌutan pugaru õkamunanun idaꞌan puꞌati, uruu paꞌan wuruꞌu tuukiaꞌo niꞌoraz puaipan. Ushaꞌapanum kauꞌan pukakataimanan idi, tuukiaꞌo nii paꞌan õkaminkaꞌutan pugaru, õtaan nii õmaꞌozakan puꞌati.” Ukauꞌan kaiman õꞌati wuruꞌu õkakataimananuz, powaꞌaꞌo nii zii õatadinpan uꞌidaꞌan, Christ taa kizi powaꞌa zii pamaꞌozakan õꞌati. 10 Ukauꞌan aonaa ushaꞌapan õꞌati wuruꞌu õkakataimananuz, naꞌiki õdakowaapa-kaoaz, naꞌiki õbaiatanuz dadara kidaꞌo aimaakan õkaudin-kizi ii aka, naꞌiki õbaiatanuz kichanaꞌiki-kii kidaꞌo toꞌora-karu, naꞌiki wuruꞌu õbaiatanuz kaziwaꞌo naꞌiki kashaꞌoraꞌo õkaudinan dikin ii Christ ati. Õgaru aonaa mishi õmaꞌozakan, mazan kakataimanaꞌo karikaonan, mazan unaꞌapan idi Christ taan pamaꞌozakan powaꞌa zii õꞌati.

Tuukii Paul nyukunuitapan mishidainao Corinth iainaouz

11 Aizii õbaꞌazootinaꞌakaꞌa naa õkadakotinan idaꞌan õdauꞌan madoronaa-ziiwa kawan. Mazan unao aipan atiꞌo wuruꞌu õkadakotinanuz madoronaa-ziiwa kawan. Aonaa utiwaan zoobaba ukaminkaꞌutan õgaru, ukowaadan idaꞌan pidannao ati, õgaru mishiꞌo apostle. Aonaa umanawunuꞌo mani õꞌai pidannao wuruꞌu uatadapaniinaouz, dakotinpainaouz umanawunuꞌo apostlenao nii. Aonaa mani Christ kaminkaꞌutan õgaru, turuu mani mishi õdakota-kao madiwautapa-kaꞌo nii. 12 Uaitapan puꞌu naꞌiki utukapan puꞌu padamata õshaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan shaꞌapatauzo-kariwaiz soo Tominkaru maꞌozakan idaꞌan. Ipai wuruꞌu õshaꞌapatanii kidaz tukapa-kida mishiꞌo Christ apostlen õgaru. 13 Panaꞌa mooko õtaapan unao baꞌoran mishidainao ai, wuruꞌu baꞌoran wiizai iainao kidaz? Panaadon uzauda-kidan panaꞌa utaapa-kao õmazaamatakan idi puraata uꞌai. Õkashaꞌorada shaꞌa unyukunuu naꞌapaꞌo idaꞌan? Unaꞌapan an, umarinaꞌata shoman wuruꞌu õshaꞌapatanuz aimaakan naꞌapa uꞌati.

14 Aizii turuaꞌa naa õmakon unao diꞌiti. Uruu idikinautan niꞌi naa õmorowautapan uwiizi iti. Mazan aonaa õmizidin-kidaꞌazon unao, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa upuraatan naꞌiki ushaꞌapauz mani wuruꞌu õaipaniaz, soo õaipan paꞌan ukonaukii-kidan õgaru naꞌii. Aonaa koraiziannao mani ikodaꞌo aimaakan padarunao ati, soo daruinao paꞌan ikodaꞌo aimaakan paudainao ati. 15 Ukauꞌan õgaru, naꞌapa konaukiaꞌo nii õtaan ipai unao ati aimaakan kainaꞌaꞌo õꞌidaꞌa. Naꞌiki konaukiaꞌo nii õtaainan õkaminkaꞌutan idaꞌan unao, utaain kizi Tominkaru ati kaimanaiman. Aizii wuruꞌu õmarainapanuz unao tuukii. Aizii unao mani, masakaudaꞌuꞌo nii karikaonan umarainpan õgaru?

16 Aizii unao, uaitapa mishiꞌo aonaa õzaamatan puraata uꞌai õkaudinan winipinaa nii. Mazan pabiꞌi kida unao, ukian “Uzaamaapanii wapuraatan, mazan uaitapa naꞌapam pamariidan waunao.” 17 Aonaa naꞌapainim zii õkoidapan aimaakan uꞌai, oo õkazatan mani puraata udyuudaniaz mishidainao idaꞌan õdyuudaniinaouz uꞌidiꞌiti. 18 Õdyuuda shaꞌatii Titus unao diꞌiti baꞌoran mishidainao tuma. Titus kaiwauzonii shaꞌa upuraatan udyuudaniaz uꞌidaꞌan? Aonaa, mishii? Mazan unao uaitapanii Titus naꞌiki õgaru, naꞌapa kidaꞌo wanyukunuu, kaiman wadiꞌitinpan unao dauꞌan, naꞌiki tuukiaꞌo washaꞌapataꞌazon kaiman aimaakan unao ati.

19 Panaadon uzauda-kidan wuruꞌu wasaadanuz waparadan kaikapaꞌa wakazannaatin-kinaa niꞌo karikaonan dakoopainao ai waunao. Mazan aonaa naꞌapaꞌo mani wuruꞌu. Tominkaru abata mishiꞌo wuruꞌu waparadan kidaz unao ati, naꞌiki Christ aipan kawanaꞌatiꞌo wuruꞌu waparadanuz unao ati kaikapaꞌa. Ukauꞌan õkiaꞌazon unao õmarainapaniinao ati, wuruꞌu washaꞌapaapanuz ipai aimaakan kaikapaꞌa, waaipan paꞌan wakaminkaꞌutan naꞌiki wamaꞌozakadan unyukunuu. 20 Mazan tuukii õdiꞌitinpan, õzauda-kidan õkaawan dono unao diꞌiti, aonaꞌo nii õnyukunuu kaimanan, aonaan an umashaapan kaiman õparadan kawanaꞌati. Unao naꞌapa, panaadon aonaꞌo nii unyukunuu kaimanan, aonaꞌo nii unaudapan naꞌapam õkian ushaꞌapainpan dauꞌan. Õzauda-kidan õikodan nii unao, ukashadaakapan nii uꞌatiaaka, ukishauziaakapan nii, kichanaꞌiki-kiaꞌo nii utoꞌoradinan, baꞌorainao aipan nii aimaakan soo paꞌati karikaonan, udakowaakapan nii dikauda kidaꞌo idaꞌan, ukadakotin-kidan nii uiribannao madiwautapaka, udakotinpan nii umanawunuꞌo nii, naꞌiki utoꞌorataakapan nii. 21 Tuukii õdopian õnyukunuu ii, õzauda-kidan õkaawan dono unao diꞌiti, tuukiaꞌo nii õbaꞌazootinan Tominkaru ati unao dikin ii. Naꞌiki tuukiaꞌo nii õnyukunuu kashaꞌoran, õzaadan nii õikodan dono pakawan zii mishidainao shaꞌapaapan oiaꞌo, wuruꞌu pashaꞌapaapauzonii kidaz kiwiin. Naꞌiki aonaan an zii ĩtanawatinan pashaꞌapaapan ai kakibaꞌazonnaa kidaꞌo aimaakan, wuruꞌu daonaioranao daꞌawupanuz zunnao tuma pamamazidakan puꞌu ĩtuma, naꞌiki ĩmashaapan an pakawan madoronaa-daun.

13

Baukapan naa Paul kakinaowan
mishidainao

1 Aizii diꞌi õmakon, õmorowautapan koshan unao diꞌiti, uruu idikinautan niꞌi naa. Ipaiꞌo nii aimaakan shaꞌapata-kao naꞌapa Tominkaru paradan kawanaꞌati: Naꞌiaꞌoram pidan dakota-kariwai ushaꞌapaapan dikaudaꞌo aimaakan, marii kiwiin uunamunaa abata-kao zii dyaꞌutam oo idikinaudaꞌuꞌo pidannao dako iki, wuruꞌu tukapainaouz ushaꞌapatan dikaudaꞌo aimaakan. 2 Õkakinaoniꞌi naa shaꞌatii unao, naꞌiki õkowaada shaꞌatii ipai unao ati naꞌiki wunao atiꞌi shaꞌapaapainaouz oiaꞌo, itamautan idaꞌaꞌoraz õmorowautapankan unao diꞌii. Aizii õmunapon puꞌu õnaꞌapaꞌazon koshan powaꞌa zii. Aizii diꞌoraz õmorowautapaꞌanan idaꞌa õpatakaꞌutan nii unao biiꞌi naꞌiaꞌoram pidannao, aonaꞌo ĩmuudan pashaꞌapaapan oiaꞌo. 3 Mishi, unao tuukii uaitapaꞌazon, mishiꞌo mani mooko wuruꞌu Christ kaudinanuz õꞌidaꞌan. Mazan õpatakaꞌutan dono unao uꞌoiipan dikin ii, uruu idaꞌanaꞌo nii utukapan aonaa kakataimanaꞌo mani Christ, mazan maꞌozakaꞌo nii ukaudinan unao bii an. 4 Mishi kakataimanaꞌo kawan utaapinpan utauka-kao dono cross diꞌiti, mazan kai kakupa uruu, Tominkaru kadishita-kidan idi uruu powaa iti pamaꞌozakan idaꞌan. Naꞌapaꞌo kauꞌan wuruꞌu õgaruz, kakataimanaꞌo Christ kawan. Mazan kakupa õgaru Christ tuma, Tominkaru taan idi pamaꞌozakan õꞌati. Ukauꞌan maꞌozakaꞌo nii Tominkaru kakinaowan unao õgaru idaꞌan.

5 Ukauꞌan udiꞌitapa wuruꞌu umishidapanuz, uaitapa kizi mishiꞌo wuruꞌu umishidapanuz Christ. Uawunuutin kaimanaiman naꞌiki uaitapan nii mishi kainaꞌa Jesus Christ mashaapanuz uꞌidaꞌa. Soo mishi pidan mamishida-kaꞌo, aonaa Christ nii uꞌidaꞌa. 6 Aizii udiꞌitapan dono waunao kaimanaiman, utukapan nii naꞌiki uaitapan nii kapam mishiꞌo wamishidan Christ, naꞌiki mishiꞌo uapostlen waunao.

7 Mazan aizii watoriinpan nii Tominkaru ati ukaminkaꞌuta kizi unao, aonaa kizi ushaꞌapatan dikaudaꞌo aimaakan. Aonaa watoriinpan waaipan idi mani pidannao tukapan õkakinaowan unao maꞌozakaꞌo idaꞌan õkiauzon kawan uꞌati. Mazan watoriinpan nii Tominkaru ati, unao shaꞌapata kizi paꞌan kaiman kidaꞌo aimaakan. Waaitapan puꞌu kainaꞌaꞌo wunaouꞌu dakoopainaouz waunao, ĩdakotan nii wamaturuukan aonaan an wapatakaꞌutan unao. 8 Aizii umishidan an mishiꞌo kuwai Tominkaru diꞌikiꞌoraz, aonaꞌo nii õpatakaꞌutan unao uruu dikin ii. Soo õkaminkaꞌutan nii paꞌan unao uaitapa kizi wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai Tominkaru diꞌikiꞌoraz. 9 Kaimanaꞌo nii waꞌati umaꞌozakadan an umishidapan powaꞌa zii, aonaꞌo nii ushaꞌapan pidannao dakotan an waunao maturuu-kainao nii. Naꞌapa kidaꞌo dauꞌanaꞌo paꞌan watoriinpan Tominkaru ati, tuukii waaipan unao sakitapadan umashaapan Tominkaru ati. 10 Uruu idi õsaadan diꞌoraz kaarita unao ati õkaawan uaꞌii, aonaa kizi õkakinaowan unao maꞌozakaꞌo idaꞌan õkaawan dono uꞌidiꞌiti. Naobanai Jesus aipan atiꞌo mishi wuruꞌu wakaudinanuz, uruu idiꞌo waaipan wamaꞌozakadan unao, umishida kizi uruu powaꞌa zii, aonaa waaipan mani wawaota-kidan unao umishidapan ai, uruu kaiwuruꞌu wanaꞌapanuz.

Baukapan naa Paul kowaadinan mishidainao ati

11 Aizii õkowaadinan naa unao ati. Ukauꞌan õmin-mishidannao, mishiꞌi naa paꞌi umashaapa konaukii, naꞌiki utiwaaꞌa naa usaabaan umashaapan Tominkaru tuma naꞌiki umin-mishidannao tuma. Ushaꞌapata aimaakan õkakinaori kawanaꞌati, ubaudaꞌapataꞌa naa unyukunuu kida aimaakan dauꞌan, umashaapa kaiman konaukii umin-mishidannao tuma. Unaꞌapan an, Tominkaru taaꞌoraz marainpaaka-kinai naꞌiki kaimanaaka-kinai, kaminkaꞌutan nii unao.

12 Konaukii unaubaa umin-mishidannao ubaokopatinan dono.*

Ipai mishidainao daꞌainaouꞌu dyuuda-kidan kapam paparadan unao diꞌiti.

13 Marii Naobanai Jesus Christ kamunanun tuukii ipai unao ati, naꞌiki marii karikaonan Tominkaru marainpan unao, naꞌiki marii Kaimanaꞌo Doronaa mashaapaꞌoraz unao idaꞌa, taan umashaapa-kinaa nii konaukii umin-mishidannao tuma.

* 3:6 paꞌinaꞌoraz aimaakan Tominkaru shaꞌapataniaz naa ĩꞌati: uruu dakota-kao Paꞌinaꞌo Covenant. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii, ‘covenant’ waranuꞌu.

* 5:10 Putukapa 1 Corinthians 3:13-15.

* 6:16 Leviticus 26:12; Ezekiel 37:27

† 6:17 Isaiah 52:11

‡ 6:18 2 Samuel 7:14; 1 Chronicles 17:13

* 8:15 Exodus 16:18

* 11:33 Acts 9:20-25

* 13:12 Paul donoꞌo mishidainao baokopatinan dono, ĩtukapa-kidan panaubaan oo pakonaukii-kidan pamin-mishidannao pakissitan idaꞌan ĩdyaun pakaozoo ati oo pataawu ati oo panaadon pakaꞌu ati.

GALATIANS

1

2

3

4

5

6

Paul Kaaritan

Galatia Baara Sannao Atiꞌo

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Diꞌoraz kaarita, apostle Paul saadanii Galatia Baara sannao mishidainao ati. Aizii wuruꞌu Galatia, udaruꞌo wiizai baara, naꞌiiꞌakaꞌo wuruꞌu mishidainao mashaapanuz. Paul, uruu Jew, mazan ĩnao, Gentilenao.* Aizii ĩnao mishidainaouꞌu naa Kaimanaꞌo Kuwai, Jesus Christ dauaꞌoraz.

Mazan kainaꞌa pabiꞌi kida Jewnao kaawan mishidainao idaꞌati. Ĩnaouꞌu naa aipan ipai mishidainao shaꞌapatinan Moses kakinaori kawanaꞌati, Tominkaru dakota-kinaa nii ĩdyaun kaimanaꞌo pidannao nii.

Mazan apostle Paul saadan diꞌoraz kaarita mishidainao ati, ukakinaotan ĩdyaun Jewnao ai, aipainaouz mishidainao chootinan† Moses kakinaori kawanaꞌati. Uaipan mishidainao aitapan kaimanaiman, aonaa Tominkaru dakotan pidan kaimanaꞌo pidan nii uizoꞌatin idaꞌan Moses kakinaori kida. Mazan udakotan pidan kaimanaꞌo pidan nii soo umishidan idaꞌan Jesus Christ, aonaa pidan izoꞌatin idaꞌan mani Moses kakinaori. (Galatians 2:16)

Ukauꞌan Paul saadan diꞌoraz kaarita mishidainao ati, aonaan idi uaipan ĩmishidan pidannao kuwaa panaꞌitiꞌoraz karikaonan. Ukian pakaaritan idaꞌa, “Aizii dii mani, waunao oo angel aokazi ikiꞌo kowaadapan an unao ati kuwai panaꞌaꞌo wuru aiaꞌa wakowaadaniaz unao ati, naꞌapaꞌo pidan, marii ukaboota-kao Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti.” (Galatians 1:8)

Aizii wuruꞌu pidannao aipainaouz mishidainao taapan Moses kakinaori, ĩkian Paul dauꞌan, uruu aonaa mishiꞌo apostle mani, naꞌiki kuwai kapam ukowaadapaniaz aonaa mishiꞌo mani. Mazan Paul kian padauꞌan, “Jesus Christ naꞌiki Tominkaru waDaru kadishita-kidaꞌoraz Jesus pamawaka-kizi iki, uruu wuruꞌu zaamataꞌoraz õgaru paꞌan.” (Galatians 1:1)

Kaarita buutinpan kida

Paul mishiꞌo apostle 1:1-24

Paul maꞌozaka uparadan kaimanaꞌo kuwai dikin ii 2:1-21

Kazannaatin-karu soo mishida-karu idaꞌan 3:1—4:31

Mashaapa-karu Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌan 5:1—6:10

Paul katokontan pakakinaopan 6:11-18

1

1 Diꞌoraz kaarita, õgaru apostle Paul diꞌikiꞌo. Õgaru, aonaa pidannao zaamatanii mani apostle nii, naꞌiki aonaa ĩdyuudanii mani õapostle-tinan. Mazan Jesus Christ naꞌiki Tominkaru waDaru kadishita-kidaꞌoraz Jesus pamawaka-kizi iki, ĩnao wuruꞌu zaamataꞌoraz õgaru paꞌan. 2 Ipai daꞌainao mishidainao, ĩdyuudan kapam paparadan ipai unao mishidainao ati, mashaapainaouz Galatia Baara ii aka.

3 Õtoriinpan marii kizi waDaru Tominkaru naꞌiki Naobanai Jesus Christ kamunanun naꞌiki utaa kizi unao nyukunuu kaiman-kinaa nii. 4 Aizii wuruꞌu Jesus, utaapada pazowii-kao waꞌoian dikin ii, naꞌapa waDaru Tominkaru aipan kawanaꞌati, naꞌiki ukazannaata-kinaa nii waunao wuru aiaꞌa kaiꞌoraz oiaꞌo mashaapa-karu. 5 Ukauꞌan marii karikaonan Tominkaru taapa-kao umanawunuꞌo nii. Amen.

Soo kainaꞌa baudaꞌapa
Kaimanaꞌo Kuwai

6 Tuukii õdiꞌitinpan unao dauꞌan, utanawatinan idi kadiman aka Tominkaru ai. Uruu zaamataꞌoraz unao paꞌidaꞌati Christ kamarainapanun naꞌiki kamunanun idaꞌan, mazan aizii, udaꞌanan naa panaꞌaꞌo kuwai pabiꞌi kida pidannao dakotaniaz kaimanaꞌo kuwai nii. 7 Aonaa baꞌoran kaimanaꞌo kuwai nii, soo pidannao mariidapan karikaonan unao, naꞌiki ĩtanawataꞌazon mishiꞌo kuwai Christ dauaꞌo panaꞌitiꞌi naa karikaonan. 8 Aizii dii mani, waunao oo angel aokazi ikiꞌo kowaadapan an unao ati kuwai panaꞌaꞌo wuru aiaꞌa wakowaadaniaz unao ati, naꞌapaꞌo pidan, marii ukaboota-kao Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti. 9 Wakiiniꞌi naa shaꞌatii kiwiitapa, naꞌiki õkian nii koshan: naꞌiaꞌoram pidan kowaadan an unao ati kuwai panaꞌaꞌo wuru aiaꞌa uabataniaz naꞌiki umishidaniaz, naꞌapaꞌo pidan, marii ukaboota-kao Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti.

10 Kaiwuruꞌu õkianuz kaikapaꞌa, õkaimanadaꞌazon idiꞌo pidan nyukunuu? Aonaa! Mazan õaipan paꞌan Tominkaru nyukunuu kaimanan õꞌati. Õaipan an mani pidan nyukunuu kaimanan õꞌati, aonaa mishiꞌo mani Christ poitorun õgaru.

Paul apostle-tinan dauaꞌo

11 Õmin-mishidannao, õaipan uaitapan wuruꞌu Kaimanaꞌo Kuwai õkowaadaniaz unao ati, aonaa pidannao diꞌikiꞌo mani oo pidan tomanii mani. 12 Aonaa õikodanuzu pidan diꞌiki oo aonaa pidan tominapa-kidanii mani õgaru udauꞌu. Mazan wuruꞌu õkuwaaz Jesus Christ diꞌikiꞌo naꞌiki uaida-kidanii paꞌan õꞌati.

13 Unao, uabatanii naꞌapam daꞌi õmashaapauzon Jewnao kakinaorinaa kida kawanaꞌati. Uaitapa tuukiaꞌo õpatakaꞌutauzon mishidainao Jesus. Naꞌiki õdakota õmainaabatan ĩdyaun ipai daunuudaꞌu. 14 Naꞌiki uruu dono ipai õwazootapan õmin-daonaiorannao naꞌapa kidaꞌo ĩtunarunawun õkawan, õdaꞌanan idaꞌan naꞌiki õizoꞌatin idaꞌan wuruꞌu õdokozu-daunnao mishidapanii kidaz. 15 Mazan Tominkaru kamunanun idi õꞌati, uzaamatan kowas õgaru kaudinaꞌo nii paꞌati. Uzaamatan õgaru õshakatan uaꞌii. Paaipan kawanaꞌati 16 utukapa-kidan pauDani õꞌati, uaipan idi õmakon õkowaadapaꞌanan Kaimanaꞌo Kuwai udauꞌu Gentilenao diꞌiti. Aizii uruu aimaakan shaꞌapan daunaꞌanaꞌoraz õꞌati, aonaa õmakon pidan diꞌiti õaipan idi mani ukowaadan kanomaꞌo nii õshaꞌapata. 17 Naꞌiki aonaa õmakon Jerusalem iti, õabataꞌanan mani naꞌapam kiwiitapainaouz ĩapostle-tinan kian õꞌati. Mazan baꞌoran amazada iti paꞌan õmakon, Arabia kiaꞌo udakota-kao. Uruu daunaꞌan zii õkiwan Damascus iti.

18 Idikinaudaꞌu wunu õtukapan daunaꞌan Jesus, uruu zii õmakon Jerusalem iti õmorowautapaꞌanan Peter diꞌiti. Õnaꞌian utuma dyaꞌutam soondii sakodaz. 19 Aonaa õtukapan baꞌoran apostle naꞌii, soo James karikaonan, wanaobanaa Jesus inawuzuz. 20 Tominkaru aitapa ipai wuruꞌu õsaadanii kidaz mishiꞌo, aonaa õmariidinan mani. 21 Uruu daunaꞌan õmakon naa Syria Baara naꞌiki Cilicia Baara ii akaꞌo wiizai kida kawanaꞌati. 22 Mazan wuruꞌu mishidainao Judea Baara iainao kidaz, aonaa zii ĩtukapauzon õgaru. 23 Soo ĩabatan karikaonan pidannao kadakotinan õdauꞌu. Ĩkian, “Tawuruꞌu pidan patakaꞌutauzoz daꞌi waunao, uruꞌu naa aizii kowaadapa pidannao ati kaimanaꞌo kuwai Christ dauaꞌoraz, utiwaniaz pamashaadan.” 24 Uruu idi tuukii ĩkonaukii-kidan Tominkaru õgaru dikin ii.

2

Baꞌoran apostlenao kashaapa Paul kaudinan apostle nii

1 Aizii 14 wunu daunaꞌan õmakon koshan Jerusalem iti, Barnabas makoꞌo õtuma, naꞌiki õnaꞌaka Titus kapam. 2 Wuruꞌu õmakonuz naꞌiti Tominkaru dyuudan idiꞌo õgaru. Õnaꞌian puꞌu, õmiitiniipan soo choochi zowaunaanao tuma karikaonan. Õaipan ĩaitapan wuru dauaꞌa õkowaadapankaniaz Kaimanaꞌo Kuwai Gentilenao ati, naꞌiki õabataꞌazon kaiman ĩꞌati oo aonaa. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa õaipan õkaudin-kizi wuruꞌu õshaꞌapataniaz naa naꞌiki õshaꞌapaapaniaz kai makon madiwautapaka. 3 Mishi, ĩnaꞌapata panyukunuu. Uruu idi aonaa ĩdyuudan õminaudaꞌu Titus choota-kao* Jewnao kakinaori kawanaꞌati, Gentile puꞌu padamata uruu. 4 Wakadakotinan wuru dauꞌanaꞌa, ushaꞌapanum kauꞌan pabiꞌi kida pidannao taapinpainao mishidaꞌo kawan Jesus, morotan idiꞌo wabii ati. Ĩtukapaꞌazon idi karikaonan pakawan mani wadaꞌanan Jewnao kakinaorinaa, wazaamatinpan puꞌaꞌa naa Christ Jesus diꞌiti. Ushaꞌapanum kauꞌan ĩnao, tuukii ĩaipan wamashaapan pakawan Jewnao kakinaorinaa waranuꞌu. 5 Mazan aonaa wakashaapinan ĩꞌati, aonaa masakaudaꞌu. Ushaꞌapanum kauꞌan waaipan idi wakazannaatapan unao ati wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai, Kaimanaꞌo Kuwai idaꞌaꞌoraz.

6 Naꞌiki choochi zowaunaanaouz, aonaa naꞌiam ĩikodan õkuwaa kasharutinpan, uruu idi aonaa ĩpanaꞌadanuzu naꞌiki aonaa ĩtotokadanuzu. (Aizii wuruꞌu ĩtaapa-kaoaz umanawunuinao choochi zowaunaanao nii, aonaa ushaꞌapan õꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru aonaa unaubaan baudaꞌapaꞌo pidan powaꞌa zii baꞌoran ai.) 7 Mazan ĩaitapa Tominkaru wuruꞌu taaꞌoraz õkaudin-kizi nii, kowaadapaꞌo nii Kaimanaꞌo Kuwai Gentilenao ati, naꞌapa utaan kawan kapam Peter ati kaudin-kizai, ukowaadapanuz Kaimanaꞌo Kuwai Jewnao ati. 8 Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru maꞌozakan idaꞌan õzaamata-kao apostle nii Gentilenao ati, naꞌapa Peter zaamata-kao kawan apostle nii Jewnao ati. 9 Aizii James, Peter, naꞌiki John, umanawunuinao choochi zowaunaanao, ĩaitapa Tominkaru wuruꞌu taaꞌoraz kaudin-kizai õꞌati. Uruu idi kaiman ĩnyukunuu Barnabas naꞌiki õgaru kaudinan dauꞌan naꞌapa ĩnao kawan. Naꞌiki powaꞌa zii ĩmaꞌozakadan waunao wakowaadapa-kizi kaimanaꞌo kuwai Gentilenao ati. Aizii ĩnao ĩkakuwaapatinan nii Jewnao ati. 10 Kainaꞌa baudaꞌapa aimaakan ĩaipan washaꞌapatan, pakawan kizi wakaminkaꞌuupan patakaꞌutinainao, ĩchoochin idaꞌa ainaouz. Uruu manawun aimaakan tuukiaꞌoraz õshaꞌapataꞌazon.

Paul kakinaowan Peter

11 Aizii Peter morowautapankan dono Antioch ii, naꞌii õparadan uꞌati maꞌozakaꞌo idaꞌan, õkakinaota-kinaa nii uruu sakitapaꞌo diꞌiti. Õparadan uꞌati pidannao kanaapuꞌu, ushaꞌapanum kauꞌan ushaꞌapataniaz aimaakan tuukiaꞌo upanaꞌitin. 12 Uruu ziꞌo Peter kaawan dono Antioch ati, karikaonan daꞌi uaroopauzon Gentilenao tuma, mishidapainaouz Jesus. Mazan Jewnao, James diꞌikiinaouz kaawan donoꞌo naa, aonaꞌa naa powaꞌa uaroopan ĩtuma utariaꞌakan idiꞌi naa ĩnao ai, aipainaouz Gentilenao choota-kao. 13 Uruu idi baokoinao Jewnao mishidainaouz Jesus, ĩtamakapaꞌakan naa Peter, aonaꞌa naa kapam ĩaroopan Gentilenao tuma. Naꞌiki Barnabas, upuꞌu zii unaꞌapan kapam ĩnao kawan, ĩaitapan puꞌu padamata aonaa shaꞌapaꞌo mani wuruꞌu aroapa-karuz Gentilenao tuma.

14 Õtukapan idiꞌi naa aonaa ĩshaꞌapatinan Kaimanaꞌo Kuwai kawanaꞌati, wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai. Uruꞌu naa õparadan Peter ati ipai baꞌorainao kanaapuꞌu. Õkian uꞌati, “Jew pugaru, mazan upuꞌu pumashaapan Gentile kawan, aonaa pushaꞌapatinan Jew kawan. Kandii niꞌi naa mooko aizii puaipan Gentilenao mashaapan Jewnao kawan? 15 Mishi, pugaru naꞌiki õgaru, Jewnao wadaru naꞌiki wadaro nii, aonaa Gentilenao mani, dakota-kariwainaouz ‘oiainao’ nii. 16 Mazan waaitapa Tominkaru dakotan waunao kaimanaꞌo pidan nii wamishidan idaꞌan Jesus Christ, aonaa waizoꞌatin idaꞌan mani Moses kakinaori. Ukauꞌan waunao, wamishidapanii Christ Jesus, Tominkaru dakota-kizi waunao kaimanaꞌo pidan nii wamishidan idaꞌan Christ, aonaa waizoꞌatin idaꞌan mani Moses kakinaori. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa naꞌapainim nii Tominkaru dakotan pidan kaimanaꞌo pidan nii uizoꞌatipan idaꞌan Moses kakinaori.”

17 Aizii waunao, wadawatan puꞌu Tominkaru dakota-kinaa nii waunao kaimanaꞌo pidan nii wamishidan idaꞌan Christ, mazan upuꞌu Jewnao dakotan waunao oiainao nii kapam, Gentilenao kawan. Ukauꞌan Christ aipan atiꞌo mooko wuruꞌu waꞌoipanuz? Aonaa! 18 Mazan õkiwinan an powaa iti wuruꞌu kakinaorii õmuudaniaz naa, uruu idaꞌan õtukapa-kidan õdikintapan kakinaorii. 19 Õgaru mawakaꞌo kawanuꞌoraꞌa naa kakinaorii ai. Ukauꞌan aonaꞌa naa powaꞌa õmashaapan kakinaorii waranuꞌu, õmashaapa-kiziꞌi naa paꞌan Tominkaru ati. 20 Õgaru, õmishidan idi Christ, mawakaꞌo kawanuꞌoraꞌa naa õgaru Christ tuma cross idaꞌa. Aonaa õgaruꞌu naa mani kakupaꞌoraz, mazan Christ paꞌan wuruꞌu mashaapaꞌoraz õꞌidaꞌa, naꞌiki uruꞌu naa kazowautapaꞌoraz õgaru. Õmashaapanuz naa, õmishidapan idaꞌanaꞌoraꞌa naa Tominkaru Dani, marainpaꞌoraz õgaru naꞌiki mawakaꞌoraz õꞌati. 21 Õgaru aonaa õkashadan Tominkaru kazannaatan waunao pakamunanun idi karikaonan. Ushaꞌapanum kauꞌan umishiin an mani Tominkaru dakotan waunao kaimanaꞌo pidan nii waizoꞌatipan idaꞌan Moses kakinaori, madiwautapa-kaꞌo karikaonan wuruꞌu Christ mawakanuz.

3

Tominkaru taan Kaimanaꞌo Doronaa mishida-karu idi

1 Maam Galatia Baara sannao, maaitapin-kaꞌo manawun mooko unao! Kanom wuruꞌu madoronaadaꞌoraz unao? Kaimanaiman shaꞌatii õkakuwaapan uꞌati Jesus Christ tauka-kao naꞌiki umawakan dauꞌu cross idaꞌa. 2 Õpishaa kizi unao: uizoꞌatin idiꞌo mooko Moses kakinaori uzaamatanuz Kaimanaꞌo Doronaa, oo umishidan idiꞌo uabataniaz kaimanaꞌo kuwai? 3 Naꞌapa dii manawun umaaitapinkan! Usakadan puꞌu umishidan Jesus, Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌan. Mazan aizii kandii niꞌi naa utiwaan umashaapan Jesus ati ushaꞌapaapanii kida idaꞌanaꞌa naa karikaonan? 4 Madiwautapa-kaꞌo mooko karikaonan ubaiaapanuz tuukii kashaꞌora kidaꞌo aimaakan? Õꞌitiiman aonaa madiwautapa-kaꞌo mani! 5 Aizii Tominkaru taanuz Kaimanaꞌo Doronaa unao ati, naꞌiki ushaꞌapatanuzu umanawun kidaꞌo aimaakan unao bii an, aonaa uizoꞌatin idiꞌo mani Moses kakinaori, mazan umishidan idiꞌo paꞌan uabataniaz kaimanaꞌo kuwai, Christ dauaꞌoraz.

6 Udiꞌitapa naꞌapam kii-karu Abraham dauꞌan: “Uruu mishidaꞌo Tominkaru, naꞌiki umishidan idi, Tominkaru dakotan uruu kaimanaꞌo pidan nii.”* 7 Ukauꞌan uaitapa kizi, pidannao mishidainaouz Christ, ĩnao paꞌan wuruꞌu mishiꞌoraz Abraham dainao. 8 Saadauzo-kariwai Tominkaru Paradan kowaadaniꞌi naa kotuaꞌa naa, Tominkaru dakotan nii Gentilenao kaimanainao nii ĩmishidan idi. Ushaꞌapatan uaꞌii zii naꞌapa kidaꞌo, ukowadauzonii Kaimanaꞌo Kuwai Abraham ati. Ukianuz “Pugaru idaꞌanaꞌo nii õtaan kaiman kidaꞌo aimaakan ipai pidannao ati.”† 9 Ukauꞌan ipai mishidainaouz, ĩzaamata kaiman kidaꞌo aimaakan naꞌapa Abraham zaamatan kawan aimaakan pamishidan idi.

10 Mazan pidannao tiwaꞌoraz padamata paizoꞌatin Moses kakinaori pakazannaatin-kinaa nii, upuꞌaꞌo nii Tominkaru patakaꞌutan ĩdyaun. Ushaꞌapanum kauꞌan kaikapaꞌo usaadinapanuꞌu Tominkaru paradan idaꞌa: “Ipaiꞌo nii Tominkaru patakaꞌutan pidannao ĩmaizoꞌatikan idi ipai daunuudaꞌu saadinpaꞌo Tominkaru kakinaori kaaritannaa idaꞌa.”‡ 11 Ukauꞌan aonaa Tominkaru dakotan pidan kaimanaꞌo pidan nii utiwaan idaꞌan paizoꞌatin Moses kakinaori. Ushaꞌapanum kauꞌan kaikapaꞌo usaadinapanuꞌu Tominkaru Paradan idaꞌa: “Tominkaru dakotaniinaouz pidannao kaimanainao nii ĩmishidan idaꞌan paꞌan, ĩnao karikaonanuꞌo nii ĩkakupan.”§ 12 Moses kakinaori, aonaa mishida-karu diꞌiiꞌakaꞌo mani, soo udaꞌan-kao karikaonan. Tominkaru Paradan saada-kariwai kian: “Pidan izoꞌatipan an kakinaorii, marinaꞌa naa ushaꞌapatanuzu ipai daunuudaꞌu naꞌiki umashaapan niꞌi naa uꞌidaꞌan.”*

13 Kaikapaꞌo kapam Tominkaru Paradan saada-kariwai kianuꞌu: “Pidan kazada-kariwai atamun kadu iti, Tominkaru patakaꞌutan uruu wuruꞌu.”† Naꞌapaꞌo Christ patakaꞌuta-kidinanuz atamun kadu iti waunao dikin ii. Uruu idaꞌan ukazannaatan waunao wuru aiaꞌa Tominkaru dakotanuz papatakaꞌutan waunao, maizoꞌati-kainaouz ipai kakinaorii. 14 Uruu Christ Jesus patakaꞌuta-kidinan idaꞌan kizi, Gentilenao zaamatan kaimanaꞌo aimaakan, Tominkaru kowaadauzoniaz pataan nii Abraham ati. Naꞌiki wamishidan idiꞌo Jesus Christ, wazaamatan Kaimanaꞌo Doronaa, Tominkaru kowaadauzoniaz pataan nii waꞌati.

Kakinaorii naꞌiki Tominkaru taaꞌazoonii dauaꞌo

15 Aizii õꞌinawuzunao naꞌiki õdadakoonao, õkainaabata kizi mooko uꞌati pidannao shaꞌapatauzonii aimaakan idaꞌan: Dyaꞌutamainao pidannao naꞌapataakan dono panyukunuu aimaakan dauꞌan, ĩsaadan nii paꞌuu kida kaarita idaꞌa kainaabataꞌo nii ĩnyukunuu naꞌapa kidaakan. Uruu daunaꞌan aonaa turuu umarinaꞌata-kao oo utotokada-kao. Naꞌapaꞌo wuruꞌu Tominkaru kowaadauzoniaz pataaꞌazoonii. 16 Tominkaru kowaadanii kidaz pataaꞌazon, Abraham naꞌiki utakaan-daun atiꞌo. “Utakaan-daunnao atiꞌo,” aonaa kiaꞌo mani usaadinpan Tominkaru paradan idaꞌa, iribaꞌo pidannao dauꞌatiꞌo kawan. Mazan, “utakaan-daun atiꞌo,” kii usaadinpan, baudaꞌapaꞌo pidan dauꞌanaꞌo, uruu wuruꞌu Jesus Christ, Abraham takaan-daunuz. 17 Kaikapaꞌo dauꞌatiꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Kiwiiniꞌo zii wuruꞌu Tominkaru kowaadauzonuz pataan nii aimaakan Abraham ati,‡ naꞌiki ukian mishiꞌo nii utaapan paparadanuz. Ukauꞌan, Tominkaru taaniaz kakinaorii Moses idaꞌan 430 wunu daunaꞌanaꞌoraz naa, aonaa naꞌitim upanaꞌadan wuruꞌu Tominkaru kowaadauzonuz pataan nii aimaakan Abraham ati, naꞌiki aonaa turuu umainaabatan wuruꞌu Tominkaru paradanuz. 18 Tominkaru taaꞌazooniaz kaimanaꞌo aimaakan zaamata-kao an mani kakinaorii izoꞌatipa-kao idaꞌan, ukauꞌan aonaꞌa naa mani turuu wazaudapan Tominkaru taan aimaakan waꞌati pakiauzon kawanaꞌati. Mazan Tominkaru taanuzu kaimanaꞌo aimaakan Abraham ati, ukowaadan idiꞌo paꞌan pataan nii uꞌatiz.

19 Kanom niꞌo mooko wuruꞌu kakinaorii taa-kaoaz? Utaa-kao pidannao shaꞌapaapauzon idiꞌo oiaꞌo paꞌidiwaru. Kakinaorii kaiwainpan nii atii Abraham takaan-daun kaawan, uruu tawuruꞌu Tominkaru kowaadauzoniaz pataan nii utakaan-daun nii. Aizii wuruꞌu kakinaoriiz, angelnao taanii Moses ati, naꞌiki uruu idaꞌanaꞌo udobata-kida-kao Israelitenao ati. 20 Mazan aonaa Tominkaru zaamatan pidan dobata-kidaꞌo nii paparadan Abraham ati, mazan sariapa paꞌan uparadan uꞌati, ukowaadan dono wuruꞌu pataaꞌazooniaz uꞌati.

21 Aizii kakinaorii taa-kao idi, upanaꞌadan niꞌi naa mooko wuruꞌu Tominkaru kowaadanii kidaz pataaꞌazon? Aonaa! Ukauꞌan umishiin an mani pidan ikodan karikaonanuꞌo kakupa-karu kakinaorii izoꞌati-kao idaꞌan, kakinaorii idaꞌan mani Tominkaru dakotan pidan kaimanaꞌo nii. 22 Mazan saada-kariwai Tominkaru paradan kowaadan waꞌati, ipai pidannao oiaꞌo kazowautapanii paꞌidiwaru. Ukauꞌan, wazaamatan nii wuruꞌu Tominkaru kowaadauzoniaz pataaꞌazon, soo wamishidan idaꞌan Jesus Christ.

23 Christ mishidapa-kao uaꞌii zii, waunao taapa-kao kakinaorii waranuꞌu, taraa-kariwainao kawan, atii wuru idaꞌatiꞌi Christ mishida-kao kainaabata-kaoaz naa. 24-25 Ukauꞌan kakinaorii taa-kao, kazowautapaꞌo nii waunao, atii Christ kaawan diꞌiti. Mazan aizii Tominkaru dakotan waunao kaimanaꞌo pidannao nii wamishidan idiꞌoraꞌa naa Christ. Aonaa kanom niꞌi naa aizii kakinaorii kazowautapan waunao powaꞌa.

Pidan mishidaꞌoraz Jesus Christ, uruu Tominkaru dani

26 Ipai unao Tominkaru dainao umishidan idaꞌan Christ Jesus. 27 Ukauꞌan, ipai unao chikaawunuinaꞌoraz naꞌiki zaamatinaꞌoraz Christ Jesus idaꞌati, umorokodan naa Christ kaduz wuruꞌu. 28 Ukauꞌan aonaa ushaꞌapan pugaru Jew oo aonaa Jew mani; poitorui oo aonaa poitorui mani; daonaiora oo zun, ipai unao naꞌapa kidaꞌo paꞌidiwaru, uzaamatinpan idi Christ Jesus idaꞌati. 29 Aizii uzaamatinpan kauꞌan Christ Jesus idaꞌati, unao wuruꞌu mishiꞌoraz Abraham takaan-daunnao. Naꞌiki unao wuruꞌu zaamataꞌo niꞌoraz kaimanaꞌo aimaakan, Tominkaru kowaadauzoniaz pataan nii Abraham ati.

4

1 Kaikapaꞌo kaiwuruꞌu õkianuz: Koraidaonaa zaamataꞌo niꞌoraz padaru shaꞌapauz kida, naꞌapa utaapa-kao poitoruinao taapa-kao kawan, ukoraidaonaan dono zii. Mishi ukaꞌidiwaun puꞌaꞌa naa padamata padaru shaꞌapauz kida idi. 2 Mazan umashaapan nii zii pakazowautapikinao waranuꞌu naꞌiki pashaꞌapauz taapikinao waranuꞌu zii, atii udaru aitanii kamoo kaawan diꞌiti. 3 Naꞌapaꞌo daꞌi waunao kiwiin koraidaonaa kawan, wapoitoruitapa-kidinan waizoꞌatin idaꞌan kakinaorii kida doronainao diꞌikiꞌoraz, kazowautapainaouz imiꞌi baara sannao. 4 Mazan Tominkaru aitanii kamoo kaawan donoꞌo naa, udyuudan paudani, ushakatan zun diꞌiki. Umashaapan Jewnao kakinaorinaa waranuꞌu, 5 ukazannaata kizi waunao, mashaapainaouz kakinaorii waranuꞌu, turuu kizi Tominkaru zaamatan waunao paudainao nii. 6 Tominkaru zaamatan idi unao paudainao nii, udyuudan pauDani Doronaa mashaapan unyukunuu idaꞌa. Uruu Doronai idaꞌanaꞌo wuruꞌu ukianuz Tominkaru ati, “õdaru Tominkaru,” kii. 7 Ukauꞌan, aonaa powaꞌa poitoruinao mani unao, mazan Tominkaru dainaouꞌu naa paꞌan. Udainaoun idi unao, ukauꞌan utaan nii uꞌati ipai wuruꞌu ukowaadauzoniaz pataaꞌazon.

Paul dopii-kidan Galatia Baara sannao

8 Kiwiin umaaitapakan dono zii Tominkaru, upoitoruitapa-kidinan tominkarunao ati aonaa mishiinao mani. 9 Mazan aizii unao, uaitapaꞌa naa Tominkaru, oo turuu õkian, Tominkaru paꞌan aitapaꞌoraz unao. Kandii niꞌi naa mooko ukiwaꞌazon powaa iti, upoitoruitapa-kidinaꞌazon koshan mazanuꞌo tominkarunao ati, aonaꞌoraz kanom ĩshaꞌapatan? 10 Aizii unao, utamakapan naa Jewnao kaduz utaapan idaꞌan kamoo, kauzu, naꞌiki wunu ĩtaapanii kidaz. 11 Tuukii õdopian unao dauꞌan, ukauꞌan madiwautapa-kaꞌo mooko karikaonan wuruꞌu õkaudinuz unao bii an?

12 Õmin-mishidannao, tuukii õaipan umashaapan õgaru kawan, aonaa Jewnao kakinaorinaa waranuꞌu mani. Õgaru naꞌapaꞌoraꞌa naa unao Gentilenao kawan, aonaꞌa naa õmashaapan Jewnao kakinaorinaa waranuꞌu. Kaiman shaꞌatii daꞌi utaapauzon õgaru, aonaa unyukunuu oian õꞌati. 13 Uaitapanii õkarinauzon idiꞌo õkowaadauzonuz Kaimanaꞌo Kuwai unao ati kiwiin. 14 Õkarinaan idi, dobata õmizidin-kidan unao, mazan upuꞌu aonaa uzon-kidan oo ukachamaꞌidin õꞌai. Mazan udapaapan õgaru kaiman, ikoda Tominkaru angelin oo ikoda Christ Jesus dapaapa-kao kawan utaapan õgaru. 15 Mazan aizii ushaꞌapanum naa wuruꞌu, aonaꞌa naa powaꞌa ukonaukiaꞌazon õtuma? Õaitapa mishi, õkarinauzon donoꞌoraz, turuu mani usoꞌotan uawun kida, naꞌiki utaanuzu õawun nii. 16 Aizii mani, utoꞌoran naa shaꞌa õꞌati wuruꞌu, õkowaadan idi mishiꞌo kuwai uꞌati?

17 Pidannao wuruꞌu aipainaouz umashaapan Jewnao kakinaorinaa waranuꞌu.* Tuukii ĩaipan uzaamatinan paꞌidiꞌiti, mazan aonaa ĩkaminkaꞌutaꞌazon mani unao wuruꞌu, soo ĩaipan karikaonan pabuutan unao õꞌai, ĩnao ati kiziꞌi naa unyukunuu. 18 Mishi, kaimanaꞌo wuruꞌu pidan nyukunuu dyautanuz pashaꞌapatan dauꞌati aimaakan, kaimanaꞌoraz mazan aimaakan. Marii karikaonanuꞌu naa ushaꞌapatan aimaakan naꞌapa, aonaa soo õnaꞌan dono mani karikaonan utuma. 19 Õdainao õmarainapaniinao, daroi dopian kawan kaziwaꞌo idi okaudanipan dono, naꞌapaꞌo kawanuꞌo õbaiatan kaziwaꞌo unao dauꞌati. Õdopitan nii udauꞌan atii umashaapan an zii kaimanaiman Christ kaduz kawanaꞌati. 20 Kaiman zii mani õgaru naꞌii unao tuma kai. Uruu idi kaiman zii mani waabataakan waparadan, naꞌiki õaitapa mani naꞌapam õkian uꞌati. Ushaꞌapanum kauꞌan õmunapon idi, aonaa õaitapan naꞌapam õkian uꞌati.

Hagar poitoruiaba, naꞌiki Sarah aonaa poitoruiaba mani

21 Õpishaꞌazon unao aipainaouz pamashaapan kakinaorii waranuꞌu, aonaa zii mooko uaitapan naꞌapam kakinaorii kian? 22 Kainaꞌa saada-kariwai dyaꞌutamaꞌo Abraham dainao daonaioranao dauꞌan. Baudaꞌapa utoman paudani papoitoruaba tuma,† baꞌoran utoman paudaiaro tuma,‡ aonaa poitorui mani oroo. 23 Udani poitoruiaba tumaꞌoraz, ushakatan naꞌapa koraidaonaa shakatauzon kawan. Mazan baꞌoran udani, udaiaro diꞌikiꞌo. Oroo aonaa poitoruiaba mani, ushakatan naꞌapa Tominkaru kiauzon kawanaꞌati paꞌan, Abraham ati.

24 Diꞌoraꞌa dyaꞌutamaꞌoraz zunnao kainaabatan dyaꞌutamaꞌoraz Tominkaru shaꞌapataniaz kida papidanannao ati.§ Hagar, poitoruiabaz, oroo kainaabataꞌo wuruꞌu kakinaorii Tominkaru taaniaz Moses ati midukuo Sinai ii. Ipai pidannao oroo diꞌikiꞌoraz, poitoruinao paꞌidiwaru, ĩmashaapan idi kakinaorii waranuꞌu. 25 Naꞌiki midukuo Sinai, Arabia iaꞌoraz, ukainaabata-kao Hagar diꞌiti. Naꞌiki kaiꞌoraz donoi Jerusalem, oroo diꞌiti koshan ukainaabata-kao, naꞌii sannao mashaapan idi poitoruinao kawan kakinaorii waranuꞌu. 26 Mazan Sarah, oroo aonaa poitoruiaba mani paꞌan, oroo diꞌiti aokazi iaꞌoraz Jerusalem kainaabata-kao, naꞌiki oroo wadaro kawanuꞌo. 27 Kaikapaꞌa Tominkaru paradan kotuaꞌoraz kiauzonuꞌu odauꞌan:

“Pukonaukii maudaniichiaba,

Pukadako diiwaꞌo idaꞌan pukonaukian idi,

aonaan puꞌu pukaudanipauzon.

Mazan aizii powaꞌaꞌo nii zii pudainao iriban,

aoro aiaꞌa, mazidaibazo.”*

28 Õmin-mishidannao, unao, naꞌapa Isaac kawan, Tominkaru dainaouꞌu naa, naꞌapa Tominkaru kiauzon kawan. 29 Mazan uruu dono wuruꞌu koraidaonaa shakataꞌoraz koraidaonaa shakatauzon kawan, wuruꞌu poitoruiaba daniz, uantamikitauzonii Isaac, shakataꞌoraz Tominkaru Doronaa idaꞌan. Naꞌapa kai aimaakan shaꞌapaapa-kao waꞌati kotuaꞌo kawan. 30 Mazan naꞌapa dii saada-kariwai Tominkaru paradan kian? “Puwaata wuruꞌu poitoruiabaz paudani tuma! Ushaꞌapanum kauꞌan aonaꞌo nii odani zaamatan padaru shaꞌapauz kida, wuruꞌu taaꞌazoo-kariwaiz, aoro dani atiꞌi aonaꞌoraz poitoruiaba mani.”† 31 Ukauꞌan õmin-mishidannao, waunao aonaa poitoruiaba dainao mani, mazan aoro dainao paꞌan, aonaꞌoraz poitoruiaba mani.

5

Christ soꞌotan kakinaorii kazowautapan ai waunao

1 Mishi Christ soꞌotaniꞌi naa Jewnao kakinaorinaa kida ai waunao, aonaꞌa naa powaꞌa kakinaorii kazowautapan waunao. Ukauꞌan maꞌozakaꞌa naa utaapa unyukunuu, naꞌiki aonaꞌa naa utaapadaꞌanaꞌa kakinaorii kazowautapan unao powaa iti.

2 Uabata õgaru Paul paradan, aonaa Tominkaru dakotan pidan kaimanaꞌo pidan nii pachoota-kidinan* idaꞌan Jewnao kakinaorinaa kawanaꞌati. Unaꞌapan an, madiwautapa-kaꞌo wuruꞌu Christ mawakanuz uꞌati. 3 Õkakinaowan nii unao koshan, ukashaapan an uchoota-kao Jewnao kakinaorinaa kawanaꞌati, ukauꞌan marinaꞌa naa uizoꞌatin ipai daunuudaꞌu wuruꞌu kakinaorii kidaz. 4 Aizii naꞌiaꞌoram pidan unao bii iki aipan an Tominkaru dakotan paugaru kaimanaꞌo pidan nii paizoꞌatin idaꞌan wuruꞌu kakinaoriiz, ubuutinan naa mishiꞌoraiman Christ ai wuruꞌu, naꞌiki ubuutinan naa kapam Tominkaru kaimanan ai uꞌati. 5 Mazan waunao, waaitapa Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌan mishiꞌo nii Tominkaru zaamatan waunao naꞌiki udakotan nii waunao kaimanainao pidannao nii, wamishidan idaꞌan Christ paꞌan. 6 Aizii wuruꞌu wazaamatinanuz naa Christ Jesus idaꞌati, pidan choota-kariwai oo aonaa choota-kariwai mani, aonaa ĩtukapa-kao panaꞌa kida, aonaa naꞌapa kidaꞌo diꞌitapa-kao umanawunuꞌo nii. Soo kanom paꞌan diꞌitapa-kariwai, pidan mishidan Christ. Naꞌiki mishidapa-karu idaꞌanaꞌo wuruꞌu marainpaaka-karuz.

7 Kaiman shaꞌatii umishidapan padamata. Kanom wuruꞌu mashaataꞌoraz unao udaꞌanan ai mishiꞌo kuwai? 8 Mazan waaitapa Tominkaru, zaamataꞌoraz unao paꞌidaꞌati, aonaa uruu mani wuruꞌu tanawatin-kidaꞌoraz unao mishiꞌo kuwai ai. 9 Masakaudaꞌuꞌo panaꞌitiꞌo kuwai kowaada-kao, ipaiꞌo nii pidannao mishidaꞌakanuzu. Naꞌapa masakaudaꞌuꞌo yeast pooda-kidan kawan ipai poroom-biꞌi. 10 Mazan õaitapa naꞌiki õmishida Naobanai aipan ati, aonaꞌo nii utanawatinan, mazan udaꞌanan nii paꞌan wuruꞌu õkuwaa kidaz. Aizii pidan wuruꞌu tanawatin-kidaꞌoraz unao mishiꞌo kuwai ai, upatakaꞌuta-kao nii tuukiaꞌo idaꞌan.

11 Õmin-mishidannao, õkakinaotan naꞌiki õdyuudautan an mani pidannao choota-kidinan Jewnao kakinaorinaa kawanaꞌati ĩkazannaatin-kinaa nii, aonaa mani õpatakaꞌuta-kao. Mazan wuruꞌu Jewnao patakaꞌutanuz õgaru, õkowaadapan idiꞌo pidannao kazannaata-kao soo Jesus mawakan idaꞌanaꞌo paꞌan. 12 Aizii wunaouꞌu tanawatin-kidaꞌoraz unao, tuukiaꞌoraz ĩaipan chootin-karu, kaiman zii manawun mani õꞌati ĩmakuutaꞌaka-kao an kaiman-daun, aonaa soo ĩchootan mani karikaonan pamada.

13 Unao õmin-mishidannao, Tominkaru zaamatanii unao, usoꞌotaniꞌi naa unao kakinaorii kazowautapan ai. Mazan aonaa ukaiwaꞌanaꞌa wuruꞌu usoꞌota-kaoaz kakinaorii ai, ushaꞌapaapa-kinaa nii dikauda kidaꞌo aimaakan, unyukunuu aipan kawanaꞌati. Mishiꞌoraiman ukaminkaꞌuaaka umin-mishidannao tuma umarainpaakan idaꞌan. 14 Mishi waizoꞌati ipai daunuudaꞌu kakinaorii taa-kariwaiz Jewnao ati, waizoꞌatin idaꞌan wuruꞌu diꞌoraz kakinaoriꞌi: “Umarainapa ipai pidan naꞌapa umarainpan kawan unanaa,” kii-karuz. 15 Mazan utoꞌorataakapan an naꞌiki udakowaakapan an, utukapa paꞌi uwaatan umin-mishidannao naꞌapaꞌo idaꞌan.

Marii Tominkaru Doronaa kazowautapan unao

16 Uruu idi õkian, aizii umashaapaꞌa naa Kaimanaꞌo Doronaa aipan kawanaꞌati. Unaꞌapan an aonaꞌo niꞌi naa ushaꞌapataꞌazon oiaꞌo, wuruꞌu unyukunuu shaꞌapataꞌazoonii kidaz. 17 Ushaꞌapanum kauꞌan wuruꞌu wanyukunuu, tuukii uaipan washaꞌapatan oiaꞌo aimaakan, aonaꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa aipan ushaꞌapata-kao. Mazan Kaimanaꞌo Doronaa, uaipan washaꞌapatan soo kaiman kidaꞌo paꞌidiwaru, wuruꞌu aonaꞌoraz wanyukunuu aipan ushaꞌapata-kao. Ukauꞌan kainaꞌa dyaꞌutam aimaakan mizaataakapan wanyukunuu ii. Uruu idi dadara waꞌati washaꞌapatan kaimanaꞌo aimaakan. 18 Mazan aizii pushaꞌapatinan naꞌiki pumashaapan idiꞌi naa Tominkaru Doronaa aipan kawanaꞌati, aonaꞌa naa powaꞌa Jewnao kakinaorinaa kida kazowautapan unao.

19 Kanom pidan nyukunuu aiapanii, aonaa umainaabanan. Unaudapa pashaꞌapaapan diꞌoraz kaduz kidaꞌa: pakiaapaakan madoronaa-daun; pashaꞌapaapan kakibaꞌazonnaa kidaꞌo aimaakan pakiaapan idaꞌan paminshuꞌunao; pashaꞌapataꞌazon kakibaꞌazonnaa kidaꞌo ushaꞌapata-kao madoronaa-daun; 20 patominkaruniitapan toma-kariwai kida; pamakon marunao diꞌiti; patoꞌora-kizaitapan tuukii pairibannao; pazunaapaakan; naꞌiki pakishauzin; kichanaꞌiki-kii daꞌi utoꞌoraꞌakauzon; tuukii uaipan pawazoomikipan naꞌiki padikintinan; pakashadaakapan naꞌiki pabuutaaka-kidan pidannao; 21 panaꞌazootapan pairiban shaꞌapauz; papoꞌidipan; pashaꞌapaapan kakibaꞌazonnaa kidaꞌo aimaakan tuzapa-kizai ii aka; naꞌiki pashaꞌapaapan iriba baꞌoran oii kidaꞌo aimaakan. Õkiaꞌazon koshan powaꞌa zii, naꞌapa õkian kawan uꞌati kiwiin, wuruꞌu pidannao shaꞌapaapainaouz naꞌapa kidaꞌo aimaakan, aonaꞌo nii ĩwiizi nii Tominkaru naobanai-tinapa-kizi ii.

22 Mazan Kaimanaꞌo Doronaa kazowautapan idi waunao, utaan nii wanyukunuu kamarainpanuꞌo nii, konaukii-tinaꞌo nii, kaiman-kinaa nii, tuuda-kinaa nii wabaiatanii kida, kaminkaꞌuaba-kinaa nii, kamunanuaba-kinaa nii, mishidinaabaꞌo nii, 23 kakarodapanuꞌo nii, naꞌiki watuudapa-kinaa nii wanyukunuu washaꞌapataꞌazon ai oiaꞌo. Umashaapan an kaikapaꞌa, wuru kida kawanuꞌu, aonaa kakinaorii nii mashaataꞌo nii unao. 24 Pidannao wuruꞌu zaamatinainaouz Christ Jesus idaꞌati, ĩmarinaꞌataniꞌi naa oiaꞌo, ĩnyukunuu naudapauzoniaz pashaꞌapaapan, tauka-kariwai kawanuꞌoraꞌa naa oiaꞌo ĩkaduz kida Christ mawakan dono cross idaꞌa. 25 Kaimanaꞌo Doronaa taan idiꞌi naa paꞌinaꞌo mashaapa-kinai waꞌati, ukauꞌan wamashaapaꞌa naa uaipan kawanaꞌati. 26 Aonaa wamanawun-tinpaꞌanaꞌa, naꞌiki aonaa watoꞌorataakapaꞌanaꞌa, naꞌiki aonaa wakishauziaakapaꞌanaꞌa waꞌatiaaka.

6

Kaminkaꞌuaaka-karu dauaꞌo

1 Õiribannao, umin-mishidan waotinan dono oiaꞌo, marii unao mashaapainaouznaa Kaimanaꞌo Doronaa aipan kawanaꞌati kaminkaꞌutanuz, uparadan idaꞌan uꞌati kaimanaꞌo idaꞌan, usakitapada kizi pamashaapan powaa iti Tominkaru aipan kawanaꞌati. Unao, uzaudinaꞌa naa mazan paꞌi uwaotan ai oiaꞌo diꞌiti kapam. 2 Ukaminkaꞌuta umin-mishidannao ĩbaiatan an kashaꞌora kidaꞌo aimaakan. Naꞌapaꞌo idaꞌan uizoꞌatin Christ kakinaori wuruꞌu. 3 Naꞌiaꞌoram pidan taapinpaꞌo umanawunuꞌo nii paꞌaonaimanan puꞌu, umariidapan karikaonan panyukunuu wuruꞌu. 4 Marii ipai pidan diꞌitapan pashaꞌapatanii aimaakan, ushaꞌapatanii kaimanan an, turuu ukonaukii-kidan pashaꞌapatanii. Mazan aonaa kizi uatadapan wuruꞌu pashaꞌapataniaz baꞌoran pidan shaꞌapatanii ai. 5 Ushaꞌapanum kauꞌan ipai waunao, waaipan atiꞌo nii washaꞌapatan wuruꞌu taa-kariwai kidaz washaꞌapatan nii.

6 Marii naꞌiaꞌoram pidan tominapa-kida-kariwai Tominkaru paradan dauꞌu kaminkaꞌutan patiichaan, utaan idaꞌan kaiman kidaꞌo aimaakan uꞌati.

7 Manaꞌa umariidapaꞌanaꞌa unyukunuu, Tominkaru aonaa turuu umariida-kao. Kanom pidan shaꞌapatanii, naꞌapaꞌo nii kapam uwinipinaa. 8 Aizii pidan shaꞌapaapaꞌo oiaꞌo, panyukunuu aipan kawanaꞌati, patakaꞌutin-karuꞌo nii uwinipinaa nii. Mazan pidan mashaapaꞌo Kaimanaꞌo Doronaa aipan kawanaꞌati, uzaamatan nii karikaonanuꞌo kakupa-karu Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌan. 9 Manaꞌa wakashadinaꞌanaꞌa washaꞌapaapan kaiman kidaꞌo aimaakan, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru aitanii kamoo kaawan dono, wazaamatan nii kaimanaꞌo aimaakan aonaan an wakashadinan. 10 Ukauꞌan, washaꞌapata kaiman kidaꞌo aimaakan ipai pidannao ati, naꞌapainim dono watukapan kaimanaꞌo aimaakan shaꞌapata-karu niꞌo, aitaniiman wamin-mishidannao ati.

Ubaukapan naa Paul kakinaowan mishidainao

11 Aizii utukapa naꞌapam õsaadan udaru diidaꞌaꞌa, õkaꞌu idaꞌan. 12 Wuruꞌu pidannao tuukiaꞌoraz ĩaipan unao choota-kao* Jewnao kakinaori kawanaꞌati, ĩaipan karikaonan pidan nyukunuu-atin paugaru. Ĩshaꞌapatanuzu naꞌapaꞌo ĩmaaiapakan idiꞌo pamin-Jewnao patakaꞌutan paugaru, patominapatin-kidan dikin ii pidannao wuru dauꞌanaꞌa Christ mawakanuz cross paawaꞌa ipai pidannao oian dikin ii. 13 Mazan upuꞌu zii pidannao choota-kariwainaouz, aonaa ĩizoꞌatin ipai wuruꞌu Jewnao kakinaori kidaz. Wuruꞌu ĩaipanuz unao choota-kao soo paꞌatadinapa-kinaa niꞌo karikaonan, ĩaipan patukapa-kidan iriba papidanannao. 14 Mazan õgaru, õatadinpan nii soo wanaobanaa Jesus Christ mawakan dauꞌu cross idaꞌa. Christ mawakan idi õꞌati, aonaꞌanaꞌa powaꞌa õdyautan wuruꞌu pidannao taapaniaz umanawunuꞌo nii, mawakaꞌo kawanuꞌu naa õtaapanuzu. Naꞌiki õgaru, mawakaꞌo kawanuꞌu naa ĩtaapan. 15 Aonaa umanawunuꞌo aimaakan mani wuruꞌu pidan choota-kaoaz oo aonaa uchoota-kao. Mazan kanom paꞌan umanawunuꞌo aiapa-kao, soo Tominkaru paꞌinaadan pidan nyukunuu. 16 Marii Tominkaru taan nyukunui kaiman-kinaa naꞌiki ukamunan-kidan ipai pidan wuruꞌu izoꞌatiinaouz õkuwaa. Ĩnao wuruꞌu mishiꞌoraz Tominkaru pidanannao.

17 Aizii aonaꞌa naa powaꞌa õaipan pidan towaudaꞌutan oo kimudautan õgaru õkuwaa dauꞌan, ushaꞌapanum kauꞌan ipai baꞌizi-daun õmada idaꞌan kidaꞌoraz aida-kidan mishiꞌo õgaru Jesus poitoru.

18 Õiribannao, õtoriinpan marii kizi wanaobanaa Jesus Christ maꞌozakadan unyukunuu pakamunanun idaꞌan. Amen.

* : Gentilenao: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao idaꞌa.

† : chootinan: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii, ‘chootin-karu’ dauaꞌo.

* 2:3 uchoota-kao: Putukapa ‘chootin-karu’ dauaꞌo, kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao idaꞌa.

* 3:6 Genesis 15:6

† 3:8 Genesis 12:3; 18:18; 22:18

‡ 3:10 Deuteronomy 27:26

§ 3:11 Habakkuk 2:4

* 3:12 Leviticus 18:5

† 3:13 Deuteronomy 21:23

‡ 3:17 Tominkaru kowaadauzon pataan nii aimaakan Abraham ati: uruu dakota-kao covenant. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 4:17 Putukapa Galatians 1:7

† 4:22 Genesis 16:15

‡ 4:22 Genesis 21:2

§ 4:24 Tominkaru shaꞌapataniaz kida papidanannao ati: uruu dakota-kao covenant. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 4:27 Isaiah 54:1

† 4:30 Genesis 21:10

* 5:2 pachoota-kidinan: Putukapa ‘chootin-karu’ kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 6:12 choota-kao: Putukapa ‘chootin-karu’ dauaꞌo, kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

EPHESIANS

1

2

3

4

5

6

Paul Kaaritan

Ephesus Sannao Atiꞌo

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Diꞌoraz kaarita saada-kao mishidainao atiꞌo Ephesus iainaouz. Paul saadanii wuruꞌu kaaritaz, utaapa-kao donoꞌo taraa-kizai ii, Rome iaꞌoraz.

Ukowaadan ĩꞌati Tominkaru shaꞌapataꞌazoonii kida dauꞌan. Ukowaadan naꞌapam Tominkaru aipan pabaokopatan ipai patomaniinao, aokazi iainao naꞌiki imiꞌi baara ainao. Ubaokopataꞌazon ĩdyaun Christ idaꞌan baudaꞌapaꞌo choochi nii, uruꞌo nii ĩzowaunaa nii.

Naꞌiki Paul kowaadan mishidainao ati kainaꞌa umanawunuꞌo aimaakan Tominkaru taaꞌazon naꞌiki ushaꞌapataꞌazon ĩꞌati Christ idaꞌan; Christ idaꞌanaꞌo ĩꞌoian kida soꞌota-kao ĩꞌai, naꞌiki uruu idaꞌanaꞌo Tominkaru zaamatan naa ĩdyaun, paudainao niꞌi naa.

Diꞌoraꞌa kaarita idaꞌa kaimanaiman Christ kainaabata-kao pidannao ati. Ĩtukapa-kinaa nii ukamarainpanun; ĩtukapa-kinaa nii naꞌapam umarinaꞌatan oiaꞌo pidan ai; ĩtukapa-kinaa nii umanawunuꞌo ukamunanun, naꞌiki ukaimanan.

Kaarita buutinpan kida

Paul kowaadan pasaadan dauꞌan kaarita 1:1-2

Christ naꞌiki mishidainao dauaꞌo 1:3—3:21

Paꞌinaꞌo mashaapa-karu Christ idaꞌa 4:1—6:20

Paul katokontan paparadan 6:21-24

1

1 Diꞌoraz kaarita õgaru Paul diꞌikiꞌo Tominkaru aipan kawanaꞌatiꞌoraz õapostle-tinan Christ Jesus ati. Õsaadan õkaaritan ipai unao ati, Tominkaru pidanannao, Ephesus iainaouz, mishidainaouz manawun Christ Jesus. 2 Marii waDaru Tominkaru naꞌiki Naobanai Jesus Christ kamunanun uꞌati naꞌiki utaa kizi unyukunuu kaiman-kinaa nii.

Kaimanaꞌo aimaakan ikoda-kao Christ idaꞌan

3 Tuukii wakonaukii-kidan Tominkaru, wanaobanaa Jesus Christ Tominkarunuz naꞌiki uDaruz. Uruu wuruꞌu kamunanuꞌoraz waꞌati, utaan idaꞌan kaiman kidaꞌo aimaakan aokazi iki kidaꞌoraz wadoronaa ati, wamashaapa-kinaa nii, naꞌiki washaꞌapatin-kinaa nii kaiman. Wuruꞌu ushaꞌapatanuz waꞌati aimaakan kida kaikapaꞌa, uzaamatin-kidan idiꞌo waunao Christ idaꞌati.

4 Patoman uaꞌiaꞌo zii amazada, Tominkaru zaamatan waunao Christ idaꞌati; uzaamatan waunao uaipan idi waunao kaimanainao nii manawun paawun zaꞌa, aonaa kizi oiaꞌo ikoda-kao waꞌidaꞌa. Umarainpan idi waunao, 5 kotuaꞌoraꞌa naa udiꞌitapan wuruꞌu pazaamataꞌazoonuz waunao paudainao nii Jesus Christ shaꞌapatanii idaꞌan. Tuukii ukaimanan uꞌati wuruꞌu ushaꞌapatanuz aimaakan naꞌapa, panyukunuu kawanaꞌatiꞌo naꞌiki paaipan kawanaꞌatiꞌo. 6 Ukauꞌan wakonaukii-kidan Tominkaru ukamunanun idi manawun waꞌati. Mishi tuukii manawun utukapa-kidan pakamunanun waꞌati, wuru idaꞌanaꞌa udani umarainapanii shaꞌapataniaz.

7 Utorian waunao paudani izain shootan idaꞌan umawakan dono. Naꞌiki uizain idaꞌan waꞌoian mainaabata-kao. Naꞌapaꞌo idaꞌan Tominkaru tukapa-kidan waꞌati umanawunuꞌo pakamunanun, 8 naꞌiki dobata utukapa-kidan pakamunanun waꞌati, paaitapaaban idaꞌan naꞌiki paaitapan idaꞌan ipai aimaakan.

9 Aizii paaipan kawanaꞌatiꞌoraꞌa naa Tominkaru aida-kidan waꞌati aimaakan wuruꞌu kotuaꞌoraz utaapa-kidan mashaa panyukunuu ii, ushaꞌapataꞌazooniaz waꞌati, wuruꞌu Christ idaꞌanaꞌoraz naa ushaꞌapatan. 10 Kaikapaꞌo wuruꞌu uaipanuz pashaꞌapatan aimaakan: Pakainaatanii kamoo kaawan dono ubaokopataꞌazon ipai daunuudaꞌu aimaakannao wuruꞌu aokazi iainao naꞌiki imiꞌi baara anainao kidaz baudaꞌapaꞌo naobanai waranuꞌu, uruu wuruꞌu Christ.

11 Aizii ipai aimaakan kida shaꞌapata-kaoaz naꞌapa Tominkaru aitan kawanaꞌatiꞌo, naꞌiki uzaamatanii waunao papidanannao nii uzaamatin-kidan idaꞌan waunao Christ idaꞌati. Ushaꞌapanum kauꞌan kotuaꞌoraꞌa naa Tominkaru diꞌitapan wuruꞌu pazaamataꞌazoonuz waunao. Aizii umishiaꞌa naa wuruꞌu pashaꞌapataꞌazoonii kidaz naꞌapa paaipan kawanaꞌati. 12 Ushaꞌapatan aimaakan kaikapaꞌa waunao Jewnao ati, mishidainaouznaa Christ kiwiin, uaipan idi wakonaukii-kidan pamanawunun. 13 Naꞌiki unao panaꞌainaouz pidannao Jewnao ai, Tominkaru zaamataniꞌi naa kapam unao Christ idaꞌati, uabatan naꞌiki umishidan donoꞌoraz mishiꞌo kuwai, tawuruꞌu Kaimanaꞌoraz Kuwai Tominkaru kazannaatan dauaꞌoraz unao. Aizii ukainaabatan wuruꞌu pazaamatanuz unao, utaan idaꞌan Kaimanaꞌo Doronaa unao ati, ukowaadauzoniaz padyuudaꞌazon papidanannao idaꞌati. 14 Uruu Kaimanaꞌo Doronaa, Tominkaru kainaabata-kinaa mishiꞌo nii utaan wuruꞌu ukowaadaniaz pataaꞌazon diinaꞌitiꞌi. Wazaamatan nii wuruꞌu utaaꞌazooniaz aimaakan usoꞌotan donoꞌo naa waunao kaimanaiman papidanannao nii. Uruu idaꞌanaꞌo nii tuukii pidannao konaukii-kidan Tominkaru umanawunun.

Paul toriinpan Tominkaru ati mishidainao dauꞌan

15-16 Tominkaru kamunanun idi waunao ati, aonaa õsookadan õtoriinpan uꞌati unao dauꞌan, naꞌiki karikaonan daꞌi kapam õkonaukii-kidan uruu unao dauꞌan, sariapa õabatan diꞌikiꞌo unao unamunaa. Õabata tuukii umishidan Naobanai Jesus, naꞌiki õabata kapam ipai umarainpan Tominkaru pidanannao. Uruu idi õtoriinpan kawanaꞌati, õtoriinpan Tominkaru ati unao dauꞌan.

17 Karikaonan daꞌi õtoriinpan Tominkaru ati, wanaobanaa Jesus Christ Tominkarunuz, uruu waDaru umanawunuꞌo. Õtoriinpan marii kizi utaan unao ati uaitapaaba-kinaa nii manawun, marii kizi ukainaabatinan unao ati uaitapa kizi uruu kaimanaiman. 18 Naꞌiki õtoriinpan, marii kizi Tominkaru daꞌatan unyukunuu kaimanaiman, uaitapa kizi naꞌapam ukaimanan naꞌiki umanawunuꞌo wuruꞌu aimaakan ukowaadaniaz pataaꞌazon papidanannao ati. Uruu idaꞌatiꞌo wuruꞌu udapadanuz unao naꞌiki uzaamatanuz unao papidanannao nii.

19 Naꞌiki õtoriinpan uaitapa kizi wuruꞌu umanawunuꞌoraz maꞌozaka-karu wazootapaꞌoraz ipai aimaakan kida maꞌozakan; uruu maꞌozaka-karu idaꞌanaꞌo Tominkaru kaminkaꞌutan naꞌiki umaꞌozakadan waunao mishidainaouz. Naꞌiki uruu maꞌozaka-karu ukaiwaanii 20 pakakuda-kinaa nii naꞌiki pakadishita-kida-kinaa nii Christ pamawaka-kizi iki, naꞌiki usakanata-kidanuz padiwaꞌora antanapu* aokazi ii.

21 Christ, uruu umanawunuꞌo naobanai naꞌii, uwazootapa ipai daunuudaꞌu wuruꞌu umanawunuinao naꞌiki maꞌozakainao kidaz doronainao, kai, diinaꞌitiꞌi naꞌiki karikaonanuꞌo nii. 22 Tominkaru aipan ati, Christ waranuitapan nii ipai aimaakannao. Naꞌiki Tominkaru zaamatan Christ kazowautapaꞌo nii wuruꞌu papidanannao mishidainaouz. 23 Christ uruu mishidainao zowauz, aizii ĩnao unanaa. Christ idaꞌanaꞌo wuruꞌu mishidainao ikodanuz pakakupa-kinaa nii naꞌiki pamaꞌozaka-kinaa nii. Naꞌiki uruu wuruꞌu taaꞌoraz kakupa-kinai ipai aimaakannao ati, ipai amazada kawanaꞌati.

2

Tominkaru kazannaatan waunao pakamunanun idaꞌan

1 Aizii kotuaꞌa naa umamishidakan dono zii Christ, naꞌapa unao mawakaꞌo pidannao kawan umaizoꞌatikan idi Tominkaru paradan, naꞌiki ushaꞌapaapan idi oii kidaꞌo aimaakan. 2 Tuukii daꞌi ushaꞌapatauzon dikauda kidaꞌo aimaakan, udaꞌanan idi oiainao pidannao kaduz. Naꞌiki tuukii uizoꞌatiizon Satan paradan, kazowautapaꞌoraz oiaꞌo doronainao doko ii aka, kaudinaꞌoraz pidannao nyukunuu ii dikintapainaouz Tominkaru.

3 Ipai waunao naꞌapaꞌo kapam wamashaapauzon kiwiin; tuukii daꞌi waaipan washaꞌapatan oiaꞌo aimaakan, naꞌiki ipai washaꞌapatan oiaꞌo wanyukunuu aiapanii kidaz washaꞌapatan. Ukauꞌan naꞌapaꞌo nii padamata wapatakaꞌuta-kao waꞌoian dikin ii baꞌoran oiainao kawan.

4-5 Mazan Tominkaru tuukii ukamunan-kidan waunao, utukapan puꞌu waunao mawakainao pidannao kawan waꞌoian idi naꞌiki wadikintapan idi manawun uruu. Mazan umarainpan idi waunao tuukii, utaa waꞌati kakupa-karu Christ tuma. Soo Tominkaru kamunanun idiꞌo manawun wuruꞌu ukazannaatanuz waunao. 6 Naꞌiki Tominkaru kadishita-kidan waunao wamawaka-kizi iki Christ tuma, naꞌiki usakanata-kidan waunao baokopa Christ tuma aokazi ii. Tominkaru shaꞌapatan aimaakan waꞌati kaikapaꞌa uzaamatan idi waunao Christ idaꞌati. 7 Naꞌiki Tominkaru shaꞌapatan aimaakan kaikapaꞌa, uaipan diinaꞌitiinao pidannao tukapan wuruꞌu pakaimannuz manawun naꞌiki pakamunanun waꞌati, Christ Jesus idaꞌanaꞌoraz ushaꞌapatan. Mishi ukaimanan ipai uwazootapan baꞌoran aimaakan kida kaimanan.

8 Tominkaru kamunanun idi manawun, ukazannaatan unao umishidan idi Christ. Aonaa unao kaimanan idiꞌo mani wuruꞌu ukazannaatanuz unao, mazan kanaꞌapaniꞌo karikaonan utaan. 9 Naꞌiki aonaa unao shaꞌapatan dikin iaꞌo mani kaiman kidaꞌo aimaakan, uruu idi aonaa turuu pidan kian “Õkaimanan idiꞌo manawun wuruꞌu õkazannaata-kaoaz.” 10 Tominkaru paꞌan wuruꞌu tomaꞌoraz waunao paꞌinaꞌo pidannao nii, shaꞌapataꞌo nii kaiman kidaꞌo aimaakan, wuruꞌu kotuaꞌoraz naa utaapan washaꞌapatan nii. Wazaamata-kao idi Christ Jesus idaꞌati, turuu washaꞌapatan kaikapa kidaꞌo aimaakan.

Tominkaru kaimanaaka-kidan Jewnao naꞌiki Gentilenao

11-12 Unao Gentilenao panaꞌaꞌo pidannao udokuzunnao idaꞌan, Jewnao ai. Naꞌiki Jewnao dakotan unao machootin-kainao nii, ushaꞌapanum kauꞌan ĩnao choota-kariwainao* paꞌan. Mazan wuruꞌu ĩchoota-kaoaz pidan shaꞌapatanii karikaonan pakaꞌu idaꞌan. Mazan uruu dono aonaꞌo zii uzaamatinan Christ idaꞌati, naꞌiki tawarainao zii unao, naꞌiki aonaꞌo zii ukawiizin Tominkaru pidanannao kawan. Naꞌiki uruu dono aonaa unao atiꞌo mani wuruꞌu Tominkaru kowaadaniaz pashaꞌapataꞌazon papidanannao ati,† naꞌiki uruu dono aonaa kanom uzaudapan shaꞌapaꞌo nii uꞌati, naꞌiki aonaa uTominkarun nii. 13 Mishi kiwiin munapo ubuutapa-kao Tominkaru ai. Mazan aizii unao baudaꞌapatinaꞌoraz Christ Jesus idaꞌati, maonapada-kariwaiꞌi naa unao Tominkaru idaꞌati Christ izain shootan idaꞌan umawakan donoꞌoraz.

14 Christ wuruꞌu wakaimanaaka-kinaaz, uruu kaimanaaka-kidaꞌo Jewnao naꞌiki Gentilenao naꞌiki baudaꞌapatinaꞌa naa ĩdyaun. Kiwiitapa ĩmashaapan kashanau-kidaaka, mazan aizii Jesus zikadaꞌa naa wuruꞌu awautapaꞌoraz Jewnao naꞌiki Gentilenao ĩkaimanaakan ai. 15 Ushaꞌapata aimaakan naꞌapa pamarinaꞌata-kidan idaꞌan ipai wuruꞌu Jewnao kakinaorinaa kidaz pamawakan idaꞌan. Ushaꞌapatan aimaakan kaikapaꞌa ubaudaꞌapataꞌazon idi naꞌiki ubaokopataꞌazon idi Jewnao naꞌiki Gentilenao paꞌidaꞌati. Uruu idi aizii utukapan ĩdyaun baudaꞌapaꞌo pidan kaduz nii. Uruu idi aizii kaimanaakaꞌa naa ĩdyaun. 16 Pamawakan idaꞌanaꞌo wuruꞌu Christ kaimanaaka-kidanuz dyaꞌutamaꞌo pidannao tonaazinaa, ubaudaꞌapatan ĩdyaun naꞌiki ukaimanaaka-kidan naa ĩdyaun Tominkaru tuma. Ukauꞌan aonaa powaꞌa ĩzoono-kidaakan. 17 Christ kaawanuz imiꞌi baara ati, ukowaadapaꞌanan Kaimanaꞌo Kuwai kaimanaaka-karu dauꞌu, ipai pidan ati naꞌiki unao Gentilenao ati munapoinaouz Tominkaru ai, naꞌiki waunao Jewnao atiꞌo kapam, maonapainaouz Tominkaru idaꞌa. 18 Uruu Christ idaꞌan turuaꞌa naa aizii waunao Jewnao naꞌiki unao Gentilenao waꞌatin waDaru Tominkaru kanaapu ati, Kaimanaꞌo Doronaa maꞌozakan idaꞌan.

19 Ukauꞌan unao Gentilenao aonaa tawarainaouꞌu naa mani oo baꞌoran kaduz pidannaouꞌu naa mani, mazan unao baudaꞌapata-kariwaiꞌi naa Jewnao tuma. Baudaꞌapaꞌo wiizai diꞌitiꞌoraꞌa naa aizii uzaamatinpan baokopa Jewnao tuma, Tominkaru pidanannaouz. Uruu idi aizii baokopatinainaouꞌu naa unao Tominkaru pidanannao bii iti. 20 Ipai unao mishidainao, naꞌapa kabaun toma-kao kawanuꞌo unao. Aizii wuruꞌu apostlenao naꞌiki Tominkaru prophetinnaouz, kabaun orodanaa ĩnao. Aizii Christ Jesus uruu kuba, maꞌozakaꞌo udiridapan kabaun toronnaa kida. 21 Uruu wuruꞌu dadaraꞌoraz uzaamatapan naꞌiki ukadishitapa-kidan kabaun, uruu diꞌikiꞌo kabaun tominan udaru kaimanaꞌo naꞌiki umanawunuꞌo kabaun, soo Naobanai Tominkaru kaiwaapan niꞌo. 22 Unao Gentilenao uzaamatinan idiꞌi naa Christ idaꞌati, baokopaꞌoraꞌa naa uzaamatinpan baꞌoran mishidainao tuma. Ukauꞌan unao wuruꞌu umanawuꞌoraz kabaun Tominkaru mashaapa-kiziz paDoronaa idaꞌan.

3

Paul kakuwaapatinan Gentilenao ati

1 Ukauꞌan õgaru Paul, õtoriinpan Tominkaru ati unao Gentilenao* dauꞌan. Diꞌi õgaruꞌu taraa-kizaiꞌi õtaraapa-kao, õkowaadapan dikin ii kaimanaꞌo kuwai, Christ Jesus dyuudaniaz õkowaadan unao ati. 2 Õaitapa uabataniꞌi naa naꞌapam Tominkaru kaimanan manawun õꞌati, utaan idaꞌan õkaudin-kizi nii, õkaminkaꞌuta kizi unao. 3 Mishi Tominkaru tukapa-kida õꞌati pashaꞌapataꞌazoo nii aimaakan wuruꞌu mashaaꞌoraz utaapauzon. Uruu õkowaadazaaniaz masakaudaꞌu uꞌati õkaaritan idaꞌa. 4 Aizii utukapan daunaꞌan wuruꞌu õkaaritanuz, uaitapan nii mishiꞌo wuruꞌu Tominkaru tukapa-kidanuz õꞌati pashaꞌapataꞌazoonii aimaakan, Christ idaꞌanaꞌoraz. 5 Mazan kotuꞌu, kiwiitapainao pidannao ati, aonaa Tominkaru kowaadan naꞌiki aonaa utukapa-kidan wuruꞌu pashaꞌapataꞌazooniaz aimaakan. Mazan kaiꞌi naa paꞌan ukowaadan naꞌiki utukapa-kidan naazu wunao atiꞌi pazaamataniinaouz apostlenao nii, naꞌiki prophetnao nii. Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌanaꞌo wuruꞌu utukapa-kidanuz pashaꞌapataꞌazon aimaakan waꞌati. 6 Kaikapaꞌo wuruꞌu mashaaꞌoraz utaapauzon: unao Gentilenao mishidan idaꞌan Kaimanaꞌo Kuwai Jesus dauaꞌo, naꞌapaꞌo nii uzaamatan kapam wuruꞌu kaimanaꞌo aimaakan Tominkaru taaꞌazooniaz mishidainao Jewnao ati. Naꞌiki unao Gentilenao baudaꞌapatinaꞌoraꞌa naa aizii Jewnao tuma; ukauꞌan ipai wuruꞌu Tominkaru kowaadaniaz pataaꞌazon papidanannao ati Christ Jesus idaꞌan, unao ipaiꞌo nii kapam uzaamatanuz.

7 Tominkaru kamunanun idi õꞌati tuukii, utaa õkaudin-kizi nii naꞌiki utaa pamaꞌozakan õꞌati õkowaadapa-kinaa nii Kaimanaꞌo Kuwai. 8 Padamata õgaru awutapaꞌo umanawun-karu õꞌidaꞌa, ipai baꞌoran Tominkaru poitorunao ai, mazan upuꞌu utaan umanawunuꞌo kaudin-kizai õꞌati, õkowaada kizi Gentilnao ati Kaimanaꞌo Kuwai, umanawun kidaꞌo aimaakan ikoda-kao dauꞌu Christ idaꞌan. 9 Naꞌiki Tominkaru zaamatan õgaru kowaadaꞌo nii naꞌiki kainaabataꞌo nii kaimanaiman pidannao ati naꞌapam nii umishii-kao wuruꞌu ushaꞌapataꞌazooniaz aimaakan, mashaaꞌoraz utaapauzon panyukunuu ii. Patoman diꞌikiꞌo ipai aimaakan, mashaa Tominkaru taapan wuruꞌu pashaꞌapataꞌazooniaz, aonaa baudaꞌapa pidan ati utukapa-kidanuz oo ukowaadanuz. 10 Aizii Tominkaru kaiwaa papidanannao, mishidainaouz, tukapa-kidaꞌo nii mishiꞌo manawun paaitapaaban, maꞌozaka-tinpainao doronainao ati naꞌiki ĩzowaunaanao doko ii akaꞌoraz ĩmashaapan ati. 11 Kotuaꞌoraꞌa naa patoman uaꞌii amazada udiꞌitapan wuruꞌu pashaꞌapataꞌazoonuz aimaakan kaikapaꞌa, aizii ukawanaꞌatiꞌi naa mishi ushaꞌapatan naꞌapa aimaakan kida Christ Jesus, wanaobanaa idaꞌan. 12 Wazaamatinan idi Christ idaꞌati naꞌiki wamishidan idi uruu, mabaaꞌazoo wawaꞌatin Tominkaru kanaapu ati, waaitapa unaubaan nii waunao. 13 Ukauꞌan õkiaꞌazon unao ati, aonaa õaipan ukashaꞌoradapan unyukunuu õpatakaꞌuta-kao idi taraa-kizaiꞌi õkowaadapan dikin ii Kaimanaꞌo Kuwai unao ati. Mishiꞌoraiman ukonaukii-kidaꞌa naa õtaraapa-kao Kaimanaꞌo Kuwai dikin ii.

Paul toriinpan mishidainao ati Ephesus iainaouz

14 Uruu idi karikaonan õkodoruꞌukan waDaru Tominkaru kanaapu ati õtoriinpan dono. 15 Uruu wuruꞌu pabiꞌinaaka kidaꞌoraz pidannao daru, ipai aokazi iainao naꞌiki imiꞌi baara anainao kidaz. 16 Tominkaru umanawunun idi õtoriinpan marii kizi utaan umanawunuꞌo maꞌozaka-kinai unao ati paDoronaa idaꞌan, maꞌozaka kizi utaapan unyukunuu. 17 Naꞌiki marii kizi karikaonan Christ mashaapan unao nyukunuu ii, umishidan idi manawun uruu. Naꞌiki õtoriinpan marii kizi unao kamarainapanun tuukii, uruu idaꞌan kizi umaꞌozakadinpan, aonaa kizi ukaakinpan. 18 Uruu idaꞌan kizi, ipai baokopa Tominkaru pidanannao tuma, uaitapa kizi kaimanaiman naꞌapaꞌoram wuruꞌu Christ marainapanuz waunao udawun iti manawun. Mishi kainaꞌa utaapan dobata umanawunuꞌo marainpaaka-kinai, aonaa utokon nii. 19 Aonaa mishi pidan aitapan naꞌapaꞌoram wuruꞌu Christ marainapanuz waunao udawun iti manawun, mazan õtoriinpan marii kizi ipai unao aitapan wuruꞌu Christ taapaniaz marainpaaka-kinai. Naꞌiki marii kiziꞌi naa unao dyaupain kaimanaiman Tominkaru kaduz diꞌitiꞌi naa.

20 Tominkaru, turuu ushaꞌapatan umanawun kidaꞌo aimaakan wanyukunuu ii pamaꞌozakan idaꞌan, powaꞌaꞌo zii umanawunun waaiapanii ai oo watukapanii ai. 21 Tominkaru shaꞌapatan idi umanawun kidaꞌo aimaakan mishidainao idaꞌan naꞌiki Christ Jesus idaꞌan, marii karikaonan utaapa-kao umanawunuꞌo nii. Amen.

4

Mishidainao baudaꞌapatinan Christ idaꞌati

1 Tominkaru shaꞌapatan idi kaiman kidaꞌo unao ati Christ idaꞌan, ukauꞌan õgaru taraapa-kariwaiz õkaudinan dikin ii Naobanai ati, õkiaꞌazon uꞌati, õaipan umashaapan kaiman zoobaba naꞌapa Tominkaru aipan kawan papidannao mashaapan. Naꞌapaꞌo nii wuruꞌu udapadanuz unao Christ idaꞌan. 2 Naꞌiki aonaa uꞌatadinpaꞌanaꞌa, utaapa uiribannao kaiman naꞌiki ukarodapa ĩdyaun, naꞌiki aonaa ukashadinaꞌanaꞌa ĩꞌai ĩmashaꞌapatinkan dono kaiman. Umarainapa ĩdyaun unaꞌapan puꞌu. 3 Naꞌiki maꞌozakaꞌa naa utiwain karikaonan kizi utaapaakan kaiman, utaapa unyukunuu kaiman Kaimanaꞌo Doronaa baudaꞌapatapan idi unao. 4 Ipai waunao mishidainaouz baokopa wazaamatinpan baudaꞌapaꞌo nanai diꞌiti, naꞌiki kainaꞌa baudaꞌapa Kaimanaꞌo Doronaa mashaapaꞌo ipai wakawanaꞌati kida. Kainaꞌa baudaꞌapa wazaudapanii, tawuruꞌu Tominkaru kowaadaniaz pataaꞌazon diinaꞌitiꞌi pazaamataniinao ati. 5 Kainaꞌa baudaꞌapa waNaobanaa, baudaꞌapa kaimanaꞌo kuwai wamishidapanii, naꞌiki ipai waunao baudaꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo wachikaawunuinan. 6 Kainaꞌa baudaꞌapa Tominkaru naꞌiki uruu baudaꞌapa ipai waunao Daru. Uruu kazowautapaꞌo ipai waunao, uruu kaudinaꞌo ipai waunao idaꞌan, naꞌiki uruu mashaapaꞌo ipai waꞌidaꞌa oo wanyukunuu ii.

7 Aizii Christ kamunanun idi, wakawanaꞌati kida ubuutan wakakaꞌiita-kinaa nii washaꞌapatan kaudin-kizai. 8 Kainaꞌa shaꞌatii usaadinpan naꞌapa Tominkaru kaaritan idaꞌa, tawuruꞌu ukianuz:

“Uzaidan donoꞌoraz doko iti,

utaazata-kida patarubanao, ĩnao kaakinpainaouz uꞌati.

Naꞌiki utaa kaiman kidaꞌo aimaakan papidanannao ati.”*

9 Naꞌapaꞌoram atiꞌo wuruꞌu “uzaidan doko iti” kii-karuz? Uwaꞌatin doko iki naꞌiki ukaawan apowa ati, imiꞌi baara ati. 10 Ukauꞌan wuruꞌu kaawankaꞌoraz imiꞌi baara ati, uruꞌu naa wuruꞌu kiwaꞌoraz powaa iti doko iti aokazi dawun iti manawun. Uruu idi turuu ukazowautapan ipai amazada aokazi iaꞌo naꞌiki imiꞌi baara anaꞌo.

11 Uruu Christ taaꞌoraz panaꞌa kidaꞌo kaudin-kizai papidanannao ati. Pabiꞌi kida papidanannao uzaamata apostlenao nii, baꞌorainao uzaamata prophetnao nii, baꞌorainao uzaamata kowaadapaꞌo nii kaimanaꞌo kuwai, baꞌorainao uzaamata taapaꞌo nii papidanannao naꞌiki tominapa-kidaꞌo nii ĩdyaun. 12 Uzaamatan ĩdyaun, ĩtominapa-kida kizi Tominkaru pidanannao ĩaitapa kizi pashaꞌapatan pakaudin-kizi Tominkaru ati. Uruu idaꞌan kizi Christ nanaa, wuruꞌu mishidainaouz, maꞌozakadinan uꞌati naꞌiki ĩmaꞌozakada kizi pamishidapan powaꞌa zii. 13 Atii naꞌapaꞌo nii wabaudaꞌapatan wamishidapan naꞌiki kaimanaimanaꞌo nii waaitapan Tominkaru Dani. Naꞌiki maꞌozakaꞌo mishidainaouꞌo nii waunao. Wadyaupain nii kaimanaꞌo mishidainao nii, atii naꞌapaꞌo nii waunao Christ kawan, uruu mishiꞌo ukaimanan manawun.

14 Ukauꞌan aonaa koraiziannao kawanuꞌo nii mani waunao. Aonaa turuu pidannao tanawatan wanyukunuu panaꞌiti kidaꞌo pakuwaa idaꞌan, naꞌapa awaru kiduꞌukan kawan kanawa wunu baoko an diꞌitinapa kidaꞌa. 15 Mishiꞌoraiman, marii kiziꞌi naa paꞌan wakowaadapan mishiꞌo kuwai wamarainpaakan idaꞌan, uruu idaꞌan kizi wadyaupain, naꞌiki wabaudaꞌapatin kaimanaiman Christ idaꞌati, uruu wuruꞌu wazowauz. 16 Aizii ipai waunao mishidainaouz, unanaa wuruꞌu waunaouz. Uruu wuruꞌu zaamataaka-kidaꞌoraz waunao baudaꞌapaꞌo nanai idaꞌati, naꞌapa pidan nanaa kawan, ipai udyukoinpan kida kaiman ĩzaamataakan naꞌiki ĩzaamatinpan uzowau diꞌiti. Ukauꞌan naꞌapaꞌo wuruꞌu waunaouz, wamarainpaakan an naꞌiki washaꞌapatan an wuruꞌu taa-kariwai kidaz waꞌati washaꞌapatan nii, baokopaꞌo nii wadyaupain, Christ maꞌozakan idaꞌan.

Wapanaꞌada kiziꞌi naa wakaduz

17 Aizii õkakinaowaꞌazon unao Naobanai aipan kawanaꞌati. Aonaꞌa naa umashaapaꞌanaꞌa powaꞌa Gentilenao kawan, maaitapa-kainaouz Tominkaru, wuruꞌu ĩdiꞌitapanii kidaz aimaakan mazanuꞌo naꞌiki madiwautapa-kaꞌo karikaonan. 18 Aonaa ĩaitapanaatan wuruꞌu mishiꞌo kuwai Tominkaru diꞌiki kidaꞌoraz, aonaa ĩzaamatan wuruꞌu paꞌinaꞌo mashaapa-karu Tominkaru taaniaz, ushaꞌapanum kauꞌan tuukii ĩdadaradapan panyukunuu uꞌai, naꞌiki aonaa ĩaitapaꞌazon naꞌapa kidaꞌo aimaakan dauꞌan. 19 Uruu idi aonaꞌa naa ĩkibaꞌazoo-kidan pashaꞌapaapan oii kidaꞌo aimaakan. Ĩmashaapan soo pashaꞌapaapan dauꞌu wuruꞌu pananaa naꞌiki panyukunuu aiapanii kidaz ĩshaꞌapatan. Ĩmashaapan pakaminshuꞌuinpan dauꞌu, ĩshaꞌapata ipai kakibaꞌazonnaa kidaꞌo aimaakan, aonaa ĩsokodaꞌazon panaꞌapainpan, mazan kiiꞌan powaꞌa zii ĩaipan pashaꞌapatan oiaꞌo.

20 Unao, aonaa utominapa-kida-kao naꞌapa kidaꞌo aimaakan dauꞌu umishidan dono naꞌiki uzaamatan donoꞌoraz Christ unaobanaa nii. 21 Mazan uabata paꞌan Christ dauꞌan, naꞌiki uabata kapam mishiꞌo kuwai, Christ kaduz kida dauaꞌoraz. 22 Utominapa-kida-kao dono, udyuuda-kao umarinaꞌatan naꞌiki umuudan kiwiiniꞌo umashaapauzon kaduz, wuruꞌu unaudapaniaz ushaꞌapaapan dikauda kidaꞌoraz aimaakan. Wuruꞌu naꞌapaꞌoraz pidan kaduz, soo patakaꞌuta-kidaꞌo naꞌiki antamikita-kidaꞌo karikaonan pidan. 23 Ukauꞌan marinaꞌa naa Tominkaru paꞌinaadan unyukunuu, udiꞌitinapa kiziꞌi naa paꞌan kaimanaꞌo dauꞌu paꞌidiwaru. 24 Mishi Tominkaru paꞌinaadan unao kaduz naꞌapa pakaduz kawan, ukauꞌan ukaiwaꞌa naa wuruꞌu paꞌinaꞌoraz kaduzui taa-kao uꞌati, mishi kiziꞌi naa ushaꞌapatinan kaiman, naꞌapa Tominkaru aipan kawanaꞌati.

25 Ukauꞌan, aonaꞌa naa powaꞌa umariidinaꞌanaꞌa. Marii ipai pidan paradan mishiꞌo idaꞌan ipai pidannao ati. Ushaꞌapanum kauꞌan ipai baokopa waunao baudaꞌapaꞌo nanai diꞌitiꞌo wazaamatinpan. 26 Aizii utoꞌoran dono, aonaa ushaꞌapataꞌanaꞌa oiaꞌo aimaakan, naꞌiki usookada utoꞌorainpan naꞌiki usaabaa-kida unyukunuu kamoo tipitan uaꞌii, 27 aonaa ukashaapaꞌanaꞌa Satan kaiwaan unao, ushaꞌapatan idaꞌan oiaꞌo aimaakan.

28 Aizii koidimiki pidan, marinaꞌa naa umuudan pakoidimikin. Marii paꞌan ukaudinan naa dadara, uikoda kizi aimaakan paꞌati pamashaapa-kinaa nii, naꞌiki kainaꞌa kizi aimaakan utaan nii kapam patakaꞌutinainao pidannao ati. 29 Manaꞌa ukodita-kidaꞌanaꞌa dikaudaꞌo naꞌiki kaziwaꞌo parada-karu udako iki. Mazan marii paꞌan uparadan kaimanaꞌo idaꞌan, naꞌapaꞌo wuruꞌu pidannao abataꞌazoo nii kidaz, uruu idaꞌanaꞌo nii ukaminkaꞌutan naꞌiki umaꞌozakadan pidannao nyukunuu. 30 Naꞌiki aonaa ukashaꞌoradautaꞌanaꞌa Kaimanaꞌo Doronaa Tominkaru diꞌikiꞌoraz. Tominkaru taanii wuruꞌu Kaimanaꞌo Doronaaz waꞌati, uruu idaꞌanaꞌo nii waaitapan mishiꞌo nii Tominkaru soꞌotan naꞌiki ukazannaatan waunao ipai oiaꞌo ai diinaꞌitiꞌi. 31 Aizii aonaꞌa naa powaꞌa utoꞌoradinpauzoꞌo naꞌa, naꞌiki aonaꞌa naa powaꞌa utoꞌorabaꞌanaꞌa, naꞌiki aonaꞌa naa utoꞌoraꞌakauzoꞌo naꞌa. Naꞌiki aonaꞌa naa powaꞌa uzunaapaakaꞌanaꞌa oo udakoopaakaꞌanaꞌa dikauda sodi kidaꞌo idaꞌan. Naꞌiki aonaꞌa naa udiꞌitinpaꞌanaꞌa powaꞌa uantamikitaꞌazon dauꞌu uiribannao. 32 Mazan ushaꞌapata paꞌan kaiman kidaꞌo aimaakan uiribannao ati naꞌiki ukamunan-kida ĩdyaun. Naꞌiki umarinaꞌataꞌa naa wuruꞌu dikauda kidaꞌoraz uiribannao shaꞌapatauzonii kidaz uꞌati, naꞌapa Tominkaru marinaꞌatan kawan waꞌoian Christ idaꞌan.

5

Mashaapa-karu kanadaꞌo idaꞌa

1 Aizii udaꞌanaꞌa naa Tominkaru kaduz, ushaꞌapanum kauꞌan udainao unao, naꞌiki umarainapanii unao tuukii. 2 Naꞌiki karikaonanuꞌu naa umashaapa marainpaaka, naꞌapa Christ marainpan kawan waunao, utaainan atii umawakan waunao dikin ii. Kaiman manawun kaduunuꞌo kawan udamainan Tominkaru ati umawakan dono. Naꞌapa uzai kawaoda-kao kawan Tominkaru ati, kaduun udamaanuz.

3 Aizii Tominkaru dainaouꞌu naa unao, ukauꞌan aonaꞌa naa turuu uunamunaa abatauta-kao ukaminshuꞌuinpan. Naꞌiki aonaꞌa naa turuu ushaꞌapaapan kakibaꞌazonnaa kidaꞌo aimaakan, naꞌiki aonaa turuu umishaꞌorarun. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa turuu naꞌapa kidaꞌo abata-kao Tominkaru pidanannao dauꞌan. 4 Naꞌiki aonaꞌa naa turuu ukadakotinan kakibaꞌazonnaa kidaꞌo dauꞌu, naꞌiki maaitapin-kainao paradan kawan, oo banikii-tin-karu mani oiaꞌo naꞌiki dikauda sodi kidaꞌo diꞌiiꞌaka. Mishiꞌoraiman ukonaukii-kida paꞌan Tominkaru ipai aimaakan kida dauꞌan, wuruꞌu ushaꞌapatanii kidaz unao ati. 5 Uaitapa kizi mishiꞌo nii wuruꞌu, pidan kaminshuꞌuinpaꞌo, naꞌiki shaꞌapaapaꞌo kakibaꞌazonnaa kidaꞌo aimaakan, naꞌiki mishaꞌoraru, aonaꞌo nii naꞌapainao pidannao zaamata-kao Christ naꞌiki Tominkaru naobanai-tinapa-kizi iti, naꞌiki aonaꞌo nii ĩzaamatan wuruꞌu Tominkaru taaꞌazooniaz. Aizii pidan aipaabiꞌiaꞌo aimaakan soo paꞌati karikaonan, utominkaruniitapan aimaakan kida wuruꞌu.

6 Manaꞌa umariida-kidinaꞌanaꞌa pidannao ati ĩkowaadapan an mazanuꞌoraz karikaonan kuwai kida. Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru patakaꞌutan nii ipai pidannao, wuru dikin iaꞌa ĩshaꞌapaapanii kidaz, naꞌiki ĩdikintapan idi Tominkaru. 7 Ukauꞌan manaꞌa ukaminaudaꞌu-tinpaꞌanaꞌa naꞌapainao pidannao idi.

8 Mishi kiwiin umashaapan marutaꞌo-karuꞌu, mazan aizii uzaamatinan idiꞌi naa Naobanai diꞌiti, umorotan kanadaꞌo-karu iti; ukauꞌan umashaapaꞌa naa kaiman naꞌapa pidannao kanadaꞌo-karuaꞌo mashaapauzon kawan. 9 Aizii pidannao mishiꞌo ĩmashaapan kanadaꞌo idaꞌa, aitapa-kao ĩdyaun, ĩmashaapan idaꞌan kaiman naꞌiki ĩshaꞌapatinan idaꞌan sakitapa, naꞌiki ĩmashaapan idaꞌan mishi paparadan kawanaꞌati. 10 Ukauꞌan utominpaꞌa naa, uaitapa kiziꞌi naa naꞌapam mashaapa-karu Tominkaru aipan kawanaꞌati. 11 Aonaa ushaꞌapaapaꞌanaꞌa oiaꞌo aimaakan kida wuruꞌu pidannao shaꞌapaapauzonii kidaz marutaꞌo-karuꞌu. Mishiꞌoraiman ukowaada ĩꞌati aonaa ukaimanan wuruꞌu naꞌapa kidaꞌo aimaakan ĩshaꞌapaapaniaz. 12 Tuukii ukakibaꞌazonnan kadakotin-karu wuru dauꞌaꞌa dikintapainao shaꞌapaapanii kidaz aimaakan marutaꞌo-karuꞌu. 13 Mazan kanadaꞌo kanadapan dono ĩdyaun ipaiꞌo nii ĩkaduz tukapa-kao naꞌiki aitapa-kao. 14 Naꞌiaꞌoram kanadaꞌo kanadapanii kainaabanaꞌo niꞌi naaz. Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu saada-kariwai Tominkaru kaaritan idaꞌaꞌo kianuz:

“Pugaru daꞌawupauzo, pupokodaꞌa naa,

mawakaꞌo kawanuꞌoraꞌa naa pugaru, ukauꞌan pukadishita

Christ taa kizi kanadaꞌo punyukunuu iti.”

15 Ukauꞌan umashaapaꞌa naa kaiman naꞌiki aitapin. Aonaa umashaapaꞌanaꞌa maaitapin-kainao pidannao mashaapan kawan, mazan aitapinainao mashaapan kawan paꞌan. 16 Naꞌapainim utukapan an kainaꞌa kaimanaꞌo aimaakan shaꞌapata-karu nii, ushaꞌapataꞌaka sariapa, ushaꞌapanum kauꞌan kai pidannao mashaapan oiaꞌo dauꞌu paꞌidiwaru. 17 Ukauꞌan aonaa umaaitapinkaꞌanaꞌa, mazan uaitapa kizi paꞌan kanom wuruꞌu Naobanai aipaniaz ushaꞌapatan, ukawanaꞌati kiziꞌi naa ushaꞌapatinan. 18 Aonaa upoꞌidiꞌi naꞌa, ushaꞌapanum kauꞌan pidan poꞌidin an, aonaa uaitapan pashaꞌapaapan dikauda kidaꞌo aimaakan. Mishiꞌoraiman marii paꞌan Kaimanaꞌo Doronaa maꞌozakadapan naꞌiki kazowautapan unao, umashaapa kizi paꞌan uaipan kawanaꞌati. 19 Umaꞌozakada umin-mishidannao nyukunuu kida ukunuian idaꞌan Psalms idaꞌa kidaꞌo kunui naꞌiki Tominkaru dauꞌu kidaꞌo kunui; konaukii ukunuiapa unyukunuu iki Tominkaru ati. 20 Karikaonan ukonaukii-kida waDaru Tominkaru ipai aimaakan kida dauꞌan, wanaobanaa Jesus Christ idaꞌan.

Daiaroinao naꞌiki daiaruinao
atiꞌo

21 Aizii minziiwaꞌa naa ushaꞌapatin umin-mishidannao paradan kawanaꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan unaobanaa Christ umanawunuꞌo uruu.

22 Unao daiaroinao uizoꞌati udaiaru paradan naꞌapa uizoꞌatin kawan Naobanai paradan. 23 Ushaꞌapanum kauꞌan uzowaunaa wuruꞌu udaiaruz. Naꞌapa Christ kazowautapan kawan mishidainaouz, wuruꞌu unanaaz. Ĩnao ukazannaataniinaouz oiaꞌo ai. 24 Ukauꞌan naꞌapa mishidainao izoꞌatin kawan Christ paradan, naꞌapaꞌo nii kapam wuruꞌu daiaroinao kida izoꞌatinuz paudaiaru paradan.

25 Daiaruinao, umarainapa udaiaro, naꞌapa Christ marainpan kawan tuukii mishidainao, atii ukashaapa zii pazowii-kao pakazannaata-kinaa nii ĩdyaun, 26 uaipan idi pachikaan ĩdyaun kaiman ĩꞌoian ai. Uchikaan ĩdyaun wunu idi naꞌiki paparadan idaꞌan. 27 Ushaꞌapanum kauꞌan uaipan idi patukapa-kidan mishidainao konaunam manawun, ĩkadishitan dono ukanaapu ati diinaꞌitiꞌi. Aonaa uaipan patukapan kaniribaꞌo oo dikaudaꞌo nii ĩꞌidaꞌa. Mazan uaipan ĩdyaun kaimanainao nii naꞌiki aonaa kizi oiaꞌo ikoda-kao ĩꞌidaꞌa. 28 Naꞌapa kizi kapam daiaruinao marainpan paudaiaro, ĩmarainpan kawan pananaa. Naꞌiaꞌoram pidan marainpaꞌo paudaiaro marainpaꞌo pananaa wuruꞌu uruuz. 29 Mishi aonaa naꞌiam zii pidan toꞌora-kizaitapan pananaa. Mishiꞌoraiman kaiman paꞌan utaapanuzu, kaiman upaanuzu. Naꞌapa Christ taapan kawan mishidainao kaiman. 30 Ushaꞌapanum kauꞌan Christ nanaa wuruꞌu waunaouz. 31 Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu usaadinapanuz Tominkaru kaaritan idaꞌa: “Uruu idi daonaiora muudinan nii padaru naꞌiki padaro ai, naꞌiki ubaudaꞌapatinan paudaiaro tuma. Uruu idi ĩbaudaꞌapatan naa pananaa, aonaa dyaꞌutamaꞌoraꞌa naa mani ĩdyaun.”* 32 Kainaꞌa mishiꞌo naꞌiki umanawunuꞌo kakinaorii diꞌoraz parada-karu idaꞌa. Christ naꞌiki mishidainao dauꞌanaꞌo wuruꞌu õkadakotinanuz daꞌaꞌa. 33 Ukauꞌan naꞌapa kizi kapam unao, marii kizi ipai daonaioranao marainpan paudaiaro naꞌapa ĩmarainpan kawan pananaa. Naꞌiki marii kizi ipai daiaroinao taapan umanawunuꞌo nii paudaiarunao.

6

Koraiziannao, daruinao naꞌiki ĩdaronao atiꞌo

1 Koraiziannao, uizoꞌati udaru naꞌiki udaro paradan, ushaꞌapanum kauꞌan unao mishidainao Jesus, naꞌiki sakitapaꞌo wuruꞌu shaꞌapatin-karuz naꞌapa. 2 Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu usaadinapanuz Tominkaru kaaritan idaꞌa. “Umarainapa udaru naꞌiki udaro.” Uruu kiwiitapaꞌo kakinaorii kainaꞌaꞌo aimaakan taaꞌazoo-kao utuma uizoꞌati-kao an. 3 Kaikapaꞌo wuruꞌu aimaakan taaꞌazoo-kariwaiz. “Kaimanaꞌo nii puikodan mashaapa-karu, karikaonanuꞌo nii pukonaukiitinan naꞌiki kotuaꞌikiꞌo nii pumashaapan diꞌoraz imiꞌi baaraꞌa puizoꞌatin an pudaru naꞌiki pudaro paradan.”*

4 Aizii unao daruinao, aonaa utoꞌoradaꞌanaꞌa udainao, mishiꞌoraiman kaiman utaapa ĩdyaun, ukakinaota ĩdyaun kaimanaꞌo idaꞌan naꞌiki utominapa-kida ĩdyaun Tominkaru aipan kawanaꞌati.

Poitoruinao naꞌiki naobanainao atiꞌo

5 Aizii unao torii-kariwaiz poitoruinao,† uizoꞌati unaobanaanao paradan mashaapainaouz daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa. Aonaa udikintapaꞌanaꞌa ĩdyaun. Konaukii ushaꞌapata ĩkaudin-kiz, uizoꞌati ĩparadan naꞌapa uizoꞌatin kawan Christ. 6 Uizoꞌati unaobanaanao paradan, aonaa ĩawunuutapan idi mani karikaonan ushaꞌapatan ukaudin-kizi oo uaipan idi karikaonan ĩnaudapan unao. Mazan Christ poitorun idi unao, ushaꞌapatin kaiman, unyukunuu kaimanan idaꞌan naꞌapa Tominkaru aipan kawanaꞌati. 7 Ushaꞌapata ipai ukaudin-kizi kaiman naꞌiki konaukii, aonaa pidan atiꞌo kawan mani, mazan Naobanai Jesus atiꞌo kawan paꞌan. 8 Ushaꞌapanum kauꞌan uaitapa Naobanai Tominkaruꞌo nii wuruꞌu kawinipinaataꞌoraz ipai pidannao, poitoruinao naꞌiki wuruꞌu aonaꞌoraz ĩpoitoruinao mani. Ukawinipinaatan nii ĩdyaun ĩshaꞌapatan idi kaiman kidaꞌo aimaakan.

9 Aizii unao kapoitoru-tinpainao, kaiman kapam utaapa upoitorunao, aonaa udakotaꞌanaꞌa ushaꞌapatan oo ubaꞌizian ĩdyaun. Ushaꞌapanum kauꞌan ipai unao naꞌiki upoitorunao, baudaꞌapaꞌo uNaobanaa, uruu aokazi iaꞌoraz. Uruu, utukapa ipai pidannao naꞌapa kida paꞌidiwaru, aonaa naꞌiaꞌoram utaapan panaꞌa kidaꞌo nii.

Mishidainao mizaataakapan daara niꞌo

10 Aizii daꞌaꞌa ubaukapan naa õkiaꞌazon unao ati, tuukii õaipan umaꞌozakadinan Naobanai Tominkaru maꞌozakan umanawunuꞌoraz idaꞌan. 11 Umorokodaꞌa naa ipai wuruꞌu Tominkaru taanii kidaz mizaataaka-karu daara‡ nii, maꞌozaka kizi ukadishitapan, naꞌiki aonaa kizi ukaakinpan Satan tiwaan an pawaota-kidan unao pabiꞌinaaka kidaꞌo aimaakan idaꞌan. 12 Aizii wuruꞌu wamizaataakanuz, aonaa pidannao tumaꞌo mani, mazan wamizaataakapan oiaꞌo doronainao tumaꞌo. Ĩnao maꞌozakaꞌoraz ĩkazowautapan pidannao mashaapainaouz kai marutaꞌo-karuꞌu, wuru amazada baara anaꞌa. Naꞌiki wamizaataakapan oiainao manawun doronainao tumaꞌo, wuruꞌu maꞌozaka-tinpainao kidaz doko ii aka.

13 Ukauꞌan umorokodaꞌa naa aizii ipai wuruꞌu Tominkaru taanii kidaz mizaataaka-karu daara nii naꞌiki ukaiwaꞌa naazu. Aizii naꞌapainim oiaꞌo naꞌiki dikaudaꞌo aimaakan shaꞌapan uꞌati, aonaꞌo nii ukaakinpan uꞌati, mazan udikintan nii wuruꞌu oiaꞌoraz. Aizii uipaian daunaꞌan umizaataakapan, pakawanuꞌo nii maꞌozaka ukadishitapan. 14 Ukauꞌan, maꞌozakaꞌa naa paꞌi ukadishitapa. Umishidapa wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai. Ukauꞌan, umorokoda wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai uzadawu nii. Naꞌiki umashaapa kaiman Tominkaru aipan kawan, uruu kizi ukaiwaa udokoriꞌi dikiniribanaa nii. 15 Naꞌiki uminziiwanuz ukowaadapan Kaimanaꞌoraz Kuwai, kaimanaaka-karu dauaꞌoraz Tominkaru tuma, uruu kizi umorokoda udazkidi nii. 16 Kainaꞌa zii baꞌoran: umishidapanuz Christ, uruu kizi ukaiwaa uawautinapa-kinaa nii, Satan baꞌitan an pabairi tikazi-tinapa kidaꞌo. 17 Naꞌiki wuruꞌu Tominkaru kazannaatanuz naa unao, uruu kizi umorokoda ukowam nii. Aizii wuruꞌu Tominkaru Paradanuz, uruu ukaiwaa umarian nii, Kaimanaꞌo Doronaa taaniaz uꞌati. 18 Naꞌiki karikaonan utoriinapa Kaimanaꞌo Doronaa kaminkaꞌutan idaꞌan unao. Utoriinpan an Tominkaru ati ukowaada ipai aimaakan dauꞌan; upishaa uꞌati wuruꞌu tuukiaꞌoraz manawun uaipan ukaminkaꞌuta kizi unao. Ukauꞌan dyauta utaapa unyukunuu toriinapa-karu dauꞌati, naꞌiki karikaonan utoriinapa ipai Tominkaru pidanannao ati.

19 Karikaonan paꞌi utoriinapa Tominkaru ati ukaminkaꞌuta kizi õgaru õkakuwaapan an, mabaaꞌazoo kizi õkowaadan Kaimanaꞌo Kuwai wuruꞌu mashaaꞌoraz utaapauzo-kao kotuaꞌa naa. 20 Jesus zaamatanii õgaru kowaadapaꞌo nii Kaimanaꞌo Kuwai; uruꞌu naa wuruꞌu õkowaadapaniaz naꞌiki uruu dikin iaꞌo wuruꞌu õtaraapa-kaoaz daꞌaꞌa. Ukauꞌan, utoriinapa Tominkaru ati õdauꞌan, aonaa kizi õtarian õkowaadapan wuruꞌu Kaimanaꞌoraz Kuwai dyuuda-kariwaiz õkowaadapan.

Paul katokontan pakaaritan

21 Tychicus, uruu waꞌinawuzuitapanii umishidan idi Christ, naꞌiki uruu wamarainapanii naꞌiki kaimanaꞌo ukaudinauzon Naobanai ati. Uruꞌo nii kowaada unao ati ipai õdauꞌan, naꞌiki õshaꞌapatanii kida dauꞌan. 22 Õdyuudan nii uruu unao diꞌiti ukowaada kizi ipai daunuudaꞌu waunao dauꞌu, naꞌiki umaꞌozakada kizi unao nyukunuu.

23 Marii waDaru Tominkaru naꞌiki Naobanai Jesus Christ taan kaimanaꞌo mashaapa-karu naꞌiki marainpaaka-karu ipai unao mishidainao ati, naꞌiki karikaonan kizi umishidapan Christ. 24 Marii Tominkaru kaimanan ipai wunao atiꞌi karikaonanuꞌoraz ĩmarainpan manawun Naobanai Jesus Christ.

* 1:20 usakanata-kidanuz padiwaꞌora antanapu: Jewnao taapan pidan sakanataꞌo Naobanai diwaꞌora antanapu, umanawunuꞌo uruu ipai baꞌorainao ai.

* 2:11-12 choota-kariwainao: Putukapa ‘chootin-karu’ dauaꞌo kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao idaꞌa.

† 2:11-12 Tominkaru kowaadaniaz pashaꞌapataꞌazon papidanannao ati: uruu dakota-kao covenant. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 3:1 Gentilenao: pidannao panaꞌaꞌo Jewnao ai. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 4:8 Psalm 68:18

* 5:31 Genesis 2:24

* 6:3 Exodus 20:12; Deuteronomy 5:16

† 6:5 torii-kariwai poitorui: Putukapa kaarita tokon ii Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 6:11 mizaataaka-karu daara: Kotuaꞌo soldyaanao morokodanii kida pamizaataakaꞌazon dono: zadawii, pidan dokoriꞌi dikiniribanaa, dazkidii, awautinapa-kinai, kowamai, naꞌiki mizaataaka-kinai marii. English idaꞌan udakota-kao ‘armour’ kii.

PHILIPPIANS

1

2

3

4

Paul Kaaritan

Philippi Sannao Atiꞌo

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Apostle Paul saadan diꞌoraz kaarita pataraa-kao donoꞌo Kaimanaꞌo Kuwai dikin ii. (Philippians 1:17) Timothy umin-kaudinan naꞌian puꞌaꞌo utuma usaadan wuruꞌu kaaritaz.

Baukapaꞌo Paul morowautapankauzon Silas tuma Philippi ii. Uruu donoꞌo wuruꞌu pidannao abatanuz naꞌiki ĩmishidanuz Paul kowaadanii Kaimanaꞌo Kuwai. (Acts 16:11-40) 10 wunu ĩmorowautapankan daunaꞌan, usaadan wuruꞌu pakaaritanuz.

Aizii usaadan wuruꞌu kaaritaz mishidainao atiꞌo Philippi iainaouz. Ukowaadan ĩꞌati tuukii ukonaukian ĩkaminkaꞌutan idi paugaru ĩdyuudan idaꞌan aimaakan paꞌati naꞌiki ĩtoriinpan idi Tominkaru ati udauꞌan.

Paul kowaadan tuukii pakonaukian papatakaꞌuta-kao puꞌu taraa-kizai ii. Mazan ukian, wuruꞌu naꞌapa kidaꞌoraz kaiwainan kaimanaꞌo nii, iriba kaiman kidaꞌo aimaakan shaꞌapan unaꞌian puꞌu. Naꞌiki ukowaadan tuukii pakonaukian panyukunuitapan idi mishidainao Philippi iainaouz kamunanun paꞌati.

Pakaaritan idaꞌa, Paul kakinaowan mishidainao aonaa kizi ĩkashadinan oo ĩkaakinpan papatakaꞌuta-kao an pamishidan dikin ii Christ. Mazan marii kiziꞌi naa paꞌan ĩkonaukiitinan karikaonan. Naꞌiki maꞌozaka kizi ĩtaapan pamishidan naꞌiki karikaonan kizi ĩkaminkaꞌuaakan naꞌiki ĩmashaapan konaukii pamin-mishidannao tuma. Naꞌiki ukakinaowan ĩdyaun ĩzaudinapa kizi pidannao ai, taapinpaꞌazoinaouz kaimanaꞌo nii, tuukiaꞌoraz ĩaipan shaꞌapatin-karu Jewnao kakinaorinaa kawanaꞌati.

Tuukii Paul kakinaowan wuruꞌu mishidainaouz uaipan ĩmashaapan kaiman naꞌiki ĩdiꞌitinapa kizi kaiman naꞌapa Christ kawan.

Kaarita buutinpan kida

Kaarita dauaꞌo 1:1-11

Paul dauaꞌo utaraapa-kao donoꞌoraz 1:12-30

Paul kakinaotan mishidainao kaimanaꞌo mashaapa-karu dauꞌu 2:1-18

Paul shaꞌapatinaꞌazon dauaꞌo 2:19-30

Kaimanaꞌo kakinaorii naꞌiki kaduzui tukapa-kida-kao 3:1—4:1

Mishidainao nyukunuu maꞌozakada-kao 4:2-20

Paul katokontan pakaaritan 4:21-23

1

1 Diꞌoraz kaarita õgaru Paul naꞌiki Timothy diꞌikiꞌo, Christ Jesus poitorunaouz. Õgaru Paul, õsaadan diꞌoraz kaarita ipai unao Tominkaru pidanannao atiꞌo, Philippi sannao, mishidainaouz Christ Jesus, naꞌiki mishidainao zowaunaanao atiꞌo kapam, naꞌiki ipai wunao atiꞌi kaminkaꞌuupainaouz unao. 2 Marii waDaru Tominkaru, naꞌiki Naobanai Jesus Christ kamunanun unao ati, naꞌiki utaa kizi unyukunuu kaiman-kinaa nii.

Paul toriinpan Philippi sannao ati

3 Naꞌapainim õnyukunuuan dono unao, tuukii daꞌi õkonaukii-kidan Tominkaru unao dauꞌan. 4 Naꞌiki karikaonan daꞌi õtoriinpauzon konaukiaꞌo idaꞌan Tominkaru ati unao dauꞌan. 5 Ushaꞌapanum kauꞌan unao kowaadapaꞌo kapam Kaimanaꞌo Kuwai, Jesus Christ dauaꞌoraz. Sariapa umishidan diꞌikiꞌo usakadan ukakuwaapatinan, atii kai pakawan. 6 Mishi Tominkaru sakadaniꞌi naa pasaabaan unao. Aizii õkian nii unao ati, õaitapa naꞌiki õmishida pakawanuꞌo nii wuruꞌu Tominkaru kaudinanuz naꞌapa, atii Christ Jesus kaawan donoꞌo nii zii uipaian pasaabaan unao. 7 Õdiꞌitinpan unao dauꞌu kaikapaꞌa õmarainpan idiꞌo unao tuukii manawun. Mishi Tominkaru tukapa-kida pakaimanan ipai baokopa unao ati naꞌiki õgaru ati, utaapada ukaminkaꞌutan õgaru õkaudin-kizi dauꞌu, õtaraapa-kao puꞌu oo õkashadaakapan dono pidannao tuma Kaimanaꞌo Kuwai dauꞌan õtukapa-kidaꞌazon idi umishiin. 8 Tominkaru tukapa naꞌiki uaitapa mishiꞌo wuruꞌu õtukapaꞌazoonuz unao, õmarainpan idiꞌo unao tuukii, naꞌapa Christ Jesus marainpan kawan unao.

9 Õtoriinpan Tominkaru ati unao dauꞌan, marii kizi powaꞌa zii ukamarainapanun, naꞌiki utaa kizi uaitapa-kinaa nii powaꞌa zii, naꞌiki uaitapaaba-kinaa nii manawun. 10 Uruu idaꞌan kizi uaitapan naꞌiaꞌoram kaimanaꞌo naꞌiki sakitapaꞌo aimaakan ushaꞌapatan nii naꞌiki umishidan nii. Uruu idaꞌan kizi karikaonan ukaimanan, aonaa kizi oiaꞌo ikoda-kao uꞌidaꞌa atii naꞌapa Christ kaawan diꞌiti. 11 Marii kizi karikaonan ushaꞌapatan kaiman kidaꞌo paꞌidiwaru aimaakan, Jesus Christ taan idaꞌan pamaꞌozakan uꞌati. Naꞌapaꞌo idaꞌan kizi Tominkaru naubaa-kao naꞌiki ukonaukii-kida-kao.

Kaimanaꞌo Kuwai abata-kao Paul taraapa-kao puꞌu

12 Aizii õmin-mishidannao, õaipan uaitapan, wuruꞌu dikauda kidaꞌo aimaakan shaꞌapaapa-kao puꞌu õꞌati kaikapaꞌa, mazan ukaiwainan kaimanaꞌo nii, naꞌapa kidaꞌo idaꞌan mishiꞌoraiman powaꞌa zii manawun Kaimanaꞌo Kuwai abata-kao. 13 Ushaꞌapanum kauꞌan ipaiꞌi naa daꞌainao pidannao naꞌiki ipai soldyaanao wunaouꞌu watchmantapainao kidaz udaruꞌo naobanai dapu, kaimanaiman ĩaitapan wuruꞌu õtaraapa-kaoaz soo õkakuwaapatinan dikin iaꞌo Christ dauꞌu. 14 Aizii õtaraapa-kao idi, powaꞌa zii mishidainao Christ maꞌozakadinan, uruu idi maꞌozaka ĩkowaadapan Tominkaru Paradan, aonaa ĩtarian.

15 Kainaꞌa pabiꞌi kida mishidainao, ĩkowaadapan kuwai Christ dauꞌu padamata mazan soo pakishauzin idiꞌo karikaonan õꞌati, ĩaipan karikaonan padaꞌan-kao. Mazan kainaꞌa baꞌoran mishidainao, ĩkowaadapan wuruꞌu kuwaiz ĩkaminkaꞌutaꞌazon idiꞌo paꞌan õgaru. 16 Naꞌiki wuruꞌu ĩkakuwaapatinanuz pamarainpan idiꞌo õgaru, ĩaitapa õtaraapa-kao daꞌaꞌa õkowaadapan idiꞌo pidannao ati wuruꞌu kaimanaꞌo naꞌiki mishiꞌo kuwai Christ dauaꞌoraz. 17 Mazan wuruꞌu baꞌorainaouz ĩkakuwaatinan Christ dauꞌan soo ĩaipan karikaonan pawazoomikipan, aonaa panyukunuu kaimanan puꞌaꞌo mani õꞌati, mazan soo ĩatadinpaꞌazon karikaonan. Naꞌiki ĩaipan karikaonan pakashaꞌoradan õnyukunuu wuru puꞌaꞌa õtaratapa-kaoaz. 18 Mazan aonaa ĩshaꞌapaapanii kida kashaꞌoradauan õnyukunuu. Mishiꞌoraiman kaiman õꞌati wuruꞌu ĩkakuwaapatinanuz Christ dauꞌu. Naꞌapaꞌoram idaꞌan kakuwaatin-karu kishauzi-karu puꞌu oo kaimanaꞌo nyukunui diꞌikiꞌo, mazan naꞌapaꞌo idaꞌan ĩabata-kidan naa pidannao ati Kaimanaꞌo Kuwai Christ dauaꞌoraz. Uruu idi tuukii õkonaukian.

Naꞌiki powaꞌaꞌo nii zii õkonaukiitinan. 19 Ushaꞌapanum kauꞌan utoriinpan idi õdauꞌan Tominkaru ati, naꞌiki Kaimanaꞌo Doronaa, Jesus Christ diꞌikiꞌoraz kaminkaꞌutan idaꞌan õgaru, õaitapa õkodita-kida-kao nii diꞌikiꞌi. 20 Ukauꞌan tuukii õaipan õtukapa-kidan mishi, aonaꞌo nii õkasharutinan naꞌiki õbaꞌazootinan õshaꞌapainpan idaꞌan. Mazan pakawan õtaapan õnyukunuu maꞌozaka, pakawan kizi õtukapa-kidan mishi Christ umanawunun õshaꞌapatanii kida aimaakan idaꞌan, kai õkakupan puꞌu, oo õmawakan idaꞌan. 21 Ushaꞌapanum kauꞌan õgaru ati, wuruꞌu kakupa-karuz mishiꞌo mashaapa-karuꞌu naa paꞌan kaimanaiman Christ ati. Aizii õmawakan an, powaꞌaꞌo nii zii manawun ukaimanan õꞌati. 22 Aizii õtaapa-kao an kakupa, dobataꞌo nii õshaꞌapatan kaudin-kizai Christ ati zii. Uruu idi aonaa õaitapan naꞌiaꞌoram õaipan, kakupa-karu oo mawaka-karu. 23 Aonaa õaitapan naꞌiaꞌoram manawun õzaamata. Tuukii õwaꞌakaꞌazon wuruꞌu diꞌoraz amazada baaraꞌa, õmashaapaꞌanaꞌazon idiꞌi naa Christ tuma, naꞌii powaꞌaꞌo zii paꞌan ukaimanan mashaapa-karu ai daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa. 24 Mazan õaitapa kaimanaꞌo nii paꞌan unao ati õtaapa-kao an zii kakupa. 25 Ukauꞌan unaꞌapan an, õaitapa õtaapa-kao nii zii kakupa, uruu idi pakawanuꞌo nii õkaudinan. Õmaꞌozakada kizi powaꞌa zii wuruꞌu umishidapanuz Tominkaru, naꞌiki konaukii kizi umashaapan umishidan idi Christ. 26 Ukauꞌan tuukiaꞌo nii manawun ukonaukii-kidan Christ Jesus, õkodita-kida-kao an naꞌiki õkaawan an koshan unao diꞌiti.

Mishiꞌo mashaapa-karu Tominkaru aipan kawanaꞌati

27 Ukauꞌan kanom shaꞌapan an õꞌati, kaimanaꞌa naa umashaapa, Kaimanaꞌo Kuwai kawanaꞌati Christ diꞌikiꞌoraz. Aizii naꞌapainim õmakon an unao diꞌiti oo õmamakokan an, mazan upuꞌaꞌo nii õabatan, mishi maꞌozaka umishidapan naꞌiki baudaꞌapa utaapan unyukunuu. Naꞌiki õabatan nii baokopa ukazannaatapan wuruꞌu Kaimanaꞌoraz Kuwai Christ dauaꞌoraz. 28 Naꞌiki aonaa utarian utarubanao shaꞌapaapan ai unao; uruu idaꞌan utukapa-kidan ĩꞌati mishiꞌo nii Tominkaru patakaꞌutan ĩdyaun, mazan unao ukazannaatan nii paꞌan. Tominkaruꞌo nii wuruꞌu shaꞌapataꞌoraz aimaakan naꞌapa. 29 Mishi Tominkaru kaimanan unao ati ukashaapa umishidan Christ, naꞌiki ukashaapa kapam unao baiaapan kashaꞌoraꞌo umishidan dikin ii uruu. 30 Ubaiatan kashaꞌoraꞌo, naꞌapa utukapan kawan tawuruꞌu õbaiaapanuz kashaꞌora kidaꞌo naꞌii, Philippi ii. Atii diꞌi pakawan zii õbaiatan kashaꞌoraꞌo.

2

Mishidainao diꞌitinapa kizi Christ Jesus diꞌitinpan kawan

1 Aizii uaitapan idi unyukunuu maꞌozakadinan uzaamatinpan idi Christ idaꞌati; naꞌiki uaitapan idi unyukunuu saabainan Christ kamarainapanun idaꞌan; naꞌiki uaitapan idi ubaudaꞌapatapan unyukunuu Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌan; naꞌiki uaitapan idi marainpaaka-karu naꞌiki kamunanuaaka-karu kainaꞌan uꞌidaꞌa; 2 ukauꞌan umashaapaꞌa naa naꞌapa ukawanaꞌati, õkonaukii-kinaa nii. Utaapaꞌa naa unyukunuu patumaaka, naꞌapa kida udiꞌitinapa; naꞌapa kida kapam umarainpaaka; naꞌiki ubaudaꞌapata unyukunuu ushaꞌapataꞌazoonii aimaakan dauꞌati. 3 Aonaa ushaꞌapataꞌanaꞌa aimaakan uꞌatadinpaꞌazon idi karikaonan, oo uaipan idi mani karikaonan utukapa-kao umanawunuꞌo kawan. Aonaa umanawun-tinpaꞌanaꞌa, mishiꞌoraiman utaapa paꞌan uiribannao umanawunuꞌo nii uꞌai. 4 Aonaa udiꞌitinpaꞌanaꞌa soo uaiapanii naꞌiki ushaꞌapaapanii kida aimaakan dauꞌu karikaonan, mazan udiꞌitinapa ukaminkaꞌutaꞌazon dauꞌu uiribannao kapam. 5 Ukauꞌan naꞌapaꞌa naa udiꞌitinapa Christ Jesus diꞌitinpauzon kawan, ushaꞌapata aimaakan unyukunuu kaimanan idaꞌan naꞌapa Christ Jesus kawan.

6 Christ patumaakan puꞌu padamata Tominkaru tuma

naꞌiki ĩkaduz naꞌapa kidaakan puꞌu,

mazan upuꞌu aonaa utiwaan papatumaakadinpan Tominkaru tuma.

7 Mishiꞌoraiman minziiwa uwaꞌakan umanawun-karu aokazi ii.

Utaapinpan apowaꞌa naꞌapa poitorui taapinpauzon kawan.

Ushakatan naꞌapa pidan kawan.

8 Uruu dono apowaꞌa utaapinpan,

uizoꞌati Tominkaru pazowii-kidinan idaꞌan cross paawaꞌa.

9 Uruu idi Tominkaru kadishita-kidan uruu,

naꞌiki uzaamatan uruu umanawunuꞌo nii,

naꞌiki udakotan uꞌuu umanawunuꞌo nii ipai baꞌorainao kida uuai ai.

10 Soo uruu ati baudaꞌapa Tominkaru aipan, ipai pidannao kodoruꞌukan,

ipai aokazi iainaouz, imiꞌi baara anainaouz naꞌiki ipai mawakainaouznaa.

11 Naꞌiki ipaiꞌo nii pidannao kian,

“Jesus Christ uruu umanawunuꞌo manawun Naobanai.”

Uruu idaꞌan ipaiꞌo nii pidannao naubaan

naꞌiki konaukii-kidan waDaru Tominkaru.

Mishidainao mashaapa kizi Tominkaru Paradan kawanaꞌati

12 Õmin-mishidannao, õmarainapaniinao, karikaonan daꞌi uizoꞌatiizon Tominkaru paradan õnaꞌian dono utuma. Powaꞌa zii paꞌi uizoꞌati Tominkaru paradan õꞌaonaan puꞌu utuma. Utaapa Tominkaru umanawunuꞌo nii naꞌiki ukichanaꞌiki ushaꞌapaapan oiaꞌo uawun zaꞌa, utiwautinaꞌa naa maꞌozaka umashaapa kaiman, naꞌapa Tominkaru aipan kawan pakazannaataniinao mashaapan. 13 Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru wuruꞌu kaudinaꞌoraz unao idaꞌa, uruu aipan ati minziiwa ushaꞌapatan wuruꞌu udyuudanii kidaz shaꞌapata-kao paꞌati, naꞌiki utaan idaꞌanaꞌo umaꞌozaka-kinaa nii wuruꞌu ushaꞌapatanuz kaiman kidaꞌo aimaakan naꞌapa uaipan kawanaꞌati.

14 Aizii ushaꞌapatan an aimaakan, kaiman ushaꞌapatazu, aonaa ukadakoinpaꞌanaꞌa udauꞌu. Naꞌiki aonaa ukashadaakapaꞌanaꞌa baꞌorainao tuma ushaꞌapaapanii kida dikin ii. 15 Aonaa kizi ukadakotin-kida-kao naꞌiki uunamunaa abata-kao dikauda sodi kida, mazan kaiman kizi paꞌan unao. Tominkaru dainaoun idi unao, umashaapa kaiman paꞌan oiaꞌo pidannao biiꞌi, wuruꞌu shaꞌapaapainaouz dikaudaꞌo naꞌiki kakibaꞌazonnaa kidaꞌo manawun aimaakan. Mazan unao, ĩbii anaꞌo nii paꞌan ukanadapan, naꞌapa wizinao kanadapan kawan marutaꞌo-karuꞌu. 16 Ukowaadauta kiziꞌi naa kaimanaꞌo kuwai, karikaonanuꞌo kakupa-karu ikoda-kinao dauaꞌoraz. Aizii ushaꞌapatinan an naꞌiki umashaapan dono naꞌapa, tuukiaꞌo nii õatadinpan unao idaꞌan, Christ kaawan dono pakamoon donoꞌo naa. Ushaꞌapanum kauꞌan uruu idaꞌanaꞌo nii õaitapan aonaa madiwautapa-kaꞌo mani wuruꞌu õkaudinanuz dadara unao bii an. 17 Ushaꞌapanum kauꞌan tuukii utaainan umishidan idaꞌan Tominkaru. Panaadon õtaainan nii Tominkaru ati õzowii-kao idaꞌan, naꞌiki õizain shootan idaꞌan, õipaida kiziꞌi naa Tominkaru ati wuruꞌu unao taainanuz uꞌati. Mazan upuꞌu õkonaukian naꞌiki õkonaukiitinan nii ipai unao tuma. 18 Ukauꞌan naꞌapa kizi kapam ukonaukian baokopa õtuma.

Timothy naꞌiki Epaphroditus dyuuda-kao dauaꞌo

19 Kainaꞌaꞌo nii õaipan õdyuudan Timothy unao diꞌiti wanaobanaa Jesus Christ kashaapan an mazan. Tuukiaꞌo nii õkonaukian ukaawa-kidan dono kuwai unao dauꞌan. 20 Aonaa õikodan baꞌoran pidan Timothy kawanuꞌo, tuukiaꞌo manawun udiꞌitinpan unao dauꞌu. 21 Kainaꞌa mishi baꞌorainao, mazan ĩdiꞌitinpan soo pashaꞌapataꞌazoonii kida aimaakan dauꞌu, aonaa Jesus Christ aiapanii kida dauaꞌo mani. 22 Mazan Timothy, ipai unao utukapanii naꞌiki uaitapaniꞌi naa ukaduz. Utukapa naꞌapam ukaudinan õtuma, baokopa wakowaadapan Kaimanaꞌo Kuwai, naꞌapa pidan kaudinan kawan padaru tuma. 23 Ukauꞌan õaipan õdyuudan uruu unao diꞌiti, õaitapaꞌakan donoꞌo naa naꞌapam nii õshaꞌapata-kao daꞌaꞌa. 24 Mazan õaitapa naꞌiki õmishida wanaobanaa taapadan nii õmorowautan kadiman unao diꞌiti.

25 Mazan kai õdyuudan nii powaa iti Epaphroditus unao diꞌiti, uruu shaꞌatii udyuudauzoniaz õꞌidaꞌati, naꞌakaꞌo nii aimaakan kida ukaminkaꞌuta-kinaa niꞌoraz õgaru. Uruu õꞌinawuzu kawanuꞌo õtaapan, baokopa ukaudinan õtuma naꞌiki maꞌozaka ukazannaatapan kaimanaꞌo kuwai õtuma. 26 Õdyuudan nii uruu utukapaꞌazon idi unao tuukii, naꞌiki kashaꞌoraꞌo unyukunuu, ushaꞌapanum kauꞌan uaitapa tuukiaꞌo unao dopian oo ukashaꞌoran uabatan idi ukarinaan. 27 Mishiꞌo wuruꞌu ukarinaankanuz tuukii, maonapa umawakan, mazan tuukii Tominkaru kaimanan uꞌati, ukakuda uruu. Mazan aonaa uruu ati mani pabaꞌoran Tominkaru kaimanan, õgaru ati kapam. Aonaa Epaphroditus mawakan, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa Tominkaru aipan õkashaꞌoradan õnyukunuu powaꞌa zii, õbaiatan puꞌu kashaꞌora kidaꞌo aimaakan. 28 Uruu idiꞌo tuukii manawun õdyuudaꞌazon uruu unao diꞌiti, õaipan idi unao konaukian utukapan dono ukaawan koshan powaa iti. Naꞌiki õgaru tuukiaꞌo nii kapam õkonaukian õaitapan idi aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa unao nyukunuu kashaꞌoratinan udauꞌati. 29 Aizii ukaawan an unao diꞌiti konaukii udapaapa uruu, naꞌapa udapaapauzon kawan umin-mishidannao. Naꞌiki naꞌapa kizi unaubaan uruu kawanuinao pidannao, 30 ushaꞌapanum kauꞌan minziiwa umakon kichanaꞌiki-kiaꞌo bii iti, naꞌiki maonapa umawakan pakaudinan dikin ii Christ ati. Ubaiatan wuruꞌu kaudin-kizaiz, uaipan idi pashaꞌapatan wuruꞌu unao shaꞌapataꞌazooniaz padamata õꞌati, mazan unao, aonaa uturuudinan, umunapon idi õꞌai.

3

Paul aipan Philippi sannao daꞌanan pakaduz

1 Aizii õmin-mishidannao, ukonaukiitinaꞌa naa karikaonan, uzaamatinpan idiꞌi naa wanaobanaa Christ idaꞌati. Aonaa õkashadinan õkakinaotan unao powaꞌa an kida. Wuruꞌu õkakinaori kidaz kaminkaꞌutan nii naꞌiki ukazannaatapan nii unao upozawata-kida-kao ai. 2 Uzaudinapa paꞌi oiainaouz pidannao ai, arimaraka kawanuinaouz. Ĩnao tuukii ĩaipan mishidainao daonaioranao choota-kidan pamada Jewnao kaduz kawan. 3 Waunao, mishiꞌo paꞌan Tominkaru pidanannao manawun. Karikaonan paꞌan watoriinpan Tominkaru ati Kaimanaꞌo Doronaa kaminkaꞌutan idaꞌan waunao. Naꞌiki wataapa paꞌan Christ Jesus umanawunuꞌo nii. Aonaa waꞌatadapan pidan shaꞌapaapanii kida aimaakan. 4 Õgaru, turuaꞌo padamata õmashaapan atadinapa õshaꞌapatanii kida aimaakan idaꞌan. Aizii ukainaꞌan an pidannao atadinpaꞌo pashaꞌapatanii kida aimaakan idaꞌan, õgaru paꞌan turuu õatadinpan powaꞌa zii ĩꞌai. 5 Ushaꞌapanum kauꞌan õgaru choota-kariwai baudaꞌapa soondii õshakatan daunaꞌan Jewnao kakinaorinaa kawanaꞌati. Naꞌiki õgaru Israelite manawun, Benjamin takaan-daun. Õgaru Hebrew manawun naꞌapa õdarunnao kawan. Naꞌiki õgaru Pharisee,* uruu idi tuukii õizoꞌatiizon Moses taanii kida kakinaorii. 6 Naꞌiki tuukii õaipan õmashaapan kaimanaiman Tominkaru aipan kawanaꞌati, uruu idiꞌo daꞌi õpatakaꞌutauzon mishidainao Jesus. Aizii õizoꞌatin idi tuukii wuruꞌu Jewnao kakinaori kidaz, ipai pidannao tukapan õgaru kaimanaꞌo manawun pidan kawan.

7 Mazan aizii õatadapanii kidaz kotuaꞌa naa, ipai õtukapan kidaz madiwautapa-kaꞌo karikaonan, õzaamatinan idiꞌi naa Christ diꞌiti. 8 Powaꞌa zii õtukapan ipai wuruꞌu õatadapanii kidaz õkazannaatin-kinaa nii mazanuꞌo karikaonan, wuru aiaꞌa umanawun kidaꞌoraz õikodan, õaitapaakanuz õnaobanaa Christ Jesus tuma. Uruu Christ dikin ii õmarinaꞌatan ipai daunuudaꞌu wuruꞌu mazanuꞌoraz karikaonan õmishidapauzon kiwiin. Mazan aizii õtukapanuz aimaakan kaboota-kariwai kawanuꞌu naa karikaonan, õaipan idi õzaamatinpan kaimanaiman Christ diꞌiti, 9 naꞌiki õbaudaꞌapatinaꞌazon idi utuma. Aonaa õshaꞌapatan idaꞌanaꞌo mani Moses taanii kakinaorii kida wuruꞌu õkaimananuz, mazan õmishidan idiꞌo paꞌan Christ. Ukauꞌan Tominkaru tukapan õgaru kaimanaꞌo nii soo õmishidan idiꞌo paꞌan Christ. 10 Powaꞌa zii mishi õaitapaꞌazon Christ kaimanaiman, naꞌiki õtiwaaꞌazon kapam wuruꞌu Tominkaru maꞌozakan utaaniaz Christ ati ukadishita-kidan donoꞌoraz uruu pamawaka-kizi iki. Naꞌiki õaipan õkaminaudaꞌutan uruu õpatakaꞌuta-kidinan idaꞌan uruu kawan, naꞌiki naꞌapa õaipan õmawakan uruu kawan. 11 Naꞌapa kapam õaipan Tominkaru kadishita-kidan õgaru õmawaka-kizi iki diinaꞌitiꞌi.

Pidan dimatinauzo diman
atii utokon iti

12 Mazan aonaa õkian mani kaiwuruꞌu, turuudinaꞌoraꞌa naa õgaru oo kaimanaꞌoraꞌa naa õgaru õshaꞌapatan idi naꞌapa kidaꞌo aimaakan. Mishiꞌoraiman uruu idiꞌo paꞌan dadara õtiwautinan, õaipan õzaamatan wuruꞌu Christ Jesus taaꞌazooniaz; naꞌapaꞌo niꞌo wuruꞌu uzaamatanuz õgaru paꞌidiwau nii. 13 Õmin-mishidannao, õaitapa aonaa zii õkaꞌiitinan. Mazan kainaꞌa baudaꞌapa aimaakan tuukiaꞌo õaipan õshaꞌapatan. Aonaꞌo nii õnyukunuupan powaꞌa wuruꞌu õmarinaꞌataniaz naa õkaduz kida. Mazan õtaapan nii õnyukunuu soo baudaꞌapa wuru dauꞌatiꞌi õꞌuaꞌiaꞌoraz, tuukiaꞌoraz õaipan õikodinan. 14 Naꞌapa pidan dimabaꞌo kawan, õdiman nii atii õkaawan utokon iti, õzaamata kizi wuruꞌu taaꞌazoo-kariwaiz õꞌati. Naꞌapaꞌo dauꞌatiꞌo wuruꞌu Tominkaru dapadanuz õgaru aokazi iti, Christ Jesus mawakan idaꞌan õꞌati.

15 Ipai waunao maꞌozakaꞌoraz naa wataapan wanyukunuu wamishidapan dauꞌati; naꞌapa kizi kapam wataapan wanyukunuu wuru dauꞌatiꞌi õkadakotin-kizi kidaz. Mazan unyukunuu manaꞌapakan an, turuu Tominkaru taan kapam unao ati kaimanaꞌo diꞌitinapa-karu uaitapa-kinaa nii. 16 Ukauꞌan pakawan wamashaapa wuruꞌu kawanaꞌatiꞌi, wamishidapaniaz mishiꞌoraz kuwai.

17 Õmin-mishidannao, udaꞌanaꞌa naa kaimanaꞌo õkaduz kida baokopa umin-mishidannao tuma. Naꞌiki udiꞌitapa kaimanaiman wunaouꞌu shaꞌapatinainaouznaa kaiman, watominapa-kidan kawanaꞌati ĩdyaun. 18 Mazan kainaꞌa iriba pidannao, ĩshaꞌapaapan idaꞌan oii kidaꞌo aimaakan, ĩtukapa-kida patarubai-tinpan Kaimanaꞌo Kuwai ati, wuruꞌu Christ mawakan dauaꞌoraz cross paawaꞌa. Õkowaadauzoniꞌi naa shaꞌatii uꞌati kiwiin naꞌapaꞌo pidannao dauꞌan; naꞌiki powaꞌaꞌo nii zii koshan õkowaadan uꞌatizu õnyukunuu kashaꞌoran biiꞌi. 19 Diinaꞌitiꞌi ĩkaboota-kao nii Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti, ushaꞌapanum kauꞌan ĩtaapan idi pananaa patominkarun nii, ĩshaꞌapatinan soo panyukunuu aipan kawanaꞌati karikaonan. Umanawunuꞌo nii ĩtaapinpan wuru idaꞌanaꞌa kakibaꞌazonnaa kidaꞌoraz ĩshaꞌapaapan. Ĩdiꞌitinpan soo wuru dauꞌatiꞌi pidannao naudapanii kidaz pashaꞌapaapan imiꞌi baaraꞌa.

20 Mazan waunao, aonaꞌa naa turuu wamashaapan naꞌapa, ushaꞌapanum kauꞌan aokazi iaꞌo diꞌitiꞌo paꞌan wazaamatinpan. Uruu idi tuukiaꞌa naa wazaudapan wakazannaatiki Naobanai Jesus Christ waꞌatin aokazi iki. 21 Pamaꞌozakan idaꞌan uzaamatapan naꞌiki ukazowautapan ipai daunuudaꞌu wuruꞌu toma-kariwai kidaz, aokazi ii naꞌiki imiꞌi baara an kidaꞌoraz. Uruu maꞌozaka-karu idaꞌan upanaꞌadan nii wananaa wuruꞌu kakataimanaꞌoraz, paꞌinaꞌo naꞌiki umanawunuꞌo nanai nii, naꞌapa pananaa umanawunun kawan.

4

1 Ukauꞌan õmin-mishidannao, õmarainapaniinao, tuukii õtukapaꞌazon unao. Unao idaꞌanaꞌo õkonaukiitinan, naꞌiki õkaudinan winipinaa wuruꞌu unaouz. Pakawan paꞌi naꞌapa umashaapa naꞌiki maꞌozaka umishidapa Naobanai Tominkaru.

Kaimanaꞌo mashaapa-karu dauaꞌo

2 Aizii daꞌaꞌa õkiaꞌazon õdadakoonao Euodia naꞌiki Syntyche ati, tuukii õaipan ukaimanaakan, usakitapadaꞌa naa unyukunuu, ushaꞌapanum kauꞌan ipai unao mishidainaouꞌu naa Naobanai Jesus. 3 Naꞌiki pugaru õꞌinawuzu, õmin-kaudinan manawun, õaipan pukaimanaaka-kidan wuruꞌu zunnaouz powaa iti. Ushaꞌapanum kauꞌan ĩnao dadaraꞌo ĩkaudinauzon naꞌapa õgaru kawan wakowaadapan Kaimanaꞌo Kuwai. Clement naꞌapa kapam naꞌiki baꞌorainao naꞌapa ĩkaudinauzon õtuma. Tominkaru saadaniꞌi naa ipai ĩnao uu kakupa-karu kaaritannaa* daaraꞌa.

4 Aizii õkian uꞌati, ukonaukiitinaꞌa naa karikaonan, uzaamatinpan idiꞌi naa Naobanai Jesus idaꞌati. Powaꞌa õkiaꞌazon koshan, ukonaukiitinaꞌa naa. 5 Marii kizi ipai pidannao tukapan unao kaimanainao naꞌiki kakarodapaniinao nii. Unyukunuitapa kizi maonapaꞌa naa Naobanai Jesus waꞌatin powaꞌa ati. 6 Aonaa kizi udopiidinan kanom sodi kida dauꞌati karikaonan. Mishiꞌoraiman ukowaada Tominkaru ati kaziwadapaꞌoraz unyukunuu, naꞌiki upishaa uꞌati aimaakan uaiapanii. Naꞌiki karikaonan “kaiman,” ukii uꞌati ukamunanun idi unao ati. 7 Aizii unaꞌapan an, Tominkaru kaimanan umanawunuꞌoraz naꞌiki wazootapaꞌoraz pidan aitapan, uruꞌo nii kazannaatapa unyukunuu naꞌiki udiꞌitinpan, dopii-karu ai, uzaamatinan idiꞌi naa Christ Jesus idaꞌati.

8 Aizii õmin-mishidannao, õkiaꞌazon uꞌati karikaonan udiꞌitinapa kaiman kidaꞌo aimaakan dauꞌu, naꞌiki aimaakan kida tuukiaꞌoraz unaudapa-kao naꞌiki umarainapa-kao. Diꞌi wuruꞌu aimaakan kidaz: udiꞌitapa mishiꞌo aimaakan; naꞌiki aimaakan wuruꞌu naubaapa-kariwai kidaz; naꞌiki aimaakan wuruꞌu sakitapaꞌoraz; naꞌiki aimaakan wuruꞌu kaimanaꞌoraz paꞌidiwaru; naꞌiki aimaakan konaunamaꞌo; naꞌiki aimaakan umanawun kidaꞌoraz utukapa-kao. Marii kizi udiꞌitinpan naꞌapa kidaꞌo dauꞌu karikaonan. 9 Aizii ushaꞌapatinaꞌa naa õtominapa-kidan kawanaꞌati unao, ipai wuru kawanaꞌatiꞌi uabatanii kidaz õꞌidiꞌiki uzaamatanii kidaz naa unyukunuu iti, naꞌiki ipai utukapan kawanaꞌati õshaꞌapatinan, naꞌapaꞌa naa ushaꞌapatin. Unaꞌapan an, Tominkaru taan nii pakaimanan unao nyukunuu iti, ukaimanaaka-kinaa nii.

Paul konaukii-kidan
Philippi sannao

10 Naobanai Jesus idaꞌan, tuukii õkonaukian, unyukunuitapan idi õgaru koshan kotuaꞌo daunaꞌan. Mazan mishi õaitapa karikaonanuꞌo daꞌi unyukunuitapauzon õgaru, mazan aonaa uaitapan naꞌapam utukapa-kidan õꞌatizu. 11 Mazan aonaa aimaakan aonaan idiꞌo mani õꞌidaꞌa kaiwuruꞌu õnaꞌapanuz unao ati. Ushaꞌapanum kauꞌan õaitapaniꞌi naa naꞌapam õkaiwainan naꞌapaꞌoram aimaakan shaꞌapan an, aonaa õdopian. 12 Õaitapanii naꞌiki õtiwaaniꞌi naa mashaapa-karu masakaudaꞌuꞌo aimaakan idaꞌan. Naꞌiki õtiwaaniꞌi naa kapam mashaapa-karu diriꞌiꞌo aimaakan idaꞌan. Aonaa õdopian, õkaꞌiita õmashaapan naꞌapaꞌoram aimaakan shaꞌapan biiꞌi, õkawanyukunun puꞌu oo õmawanyukunun puꞌu, aimaakan diriꞌin puꞌu oo aimaakan masakaudaꞌun puꞌu. 13 Õkaꞌiita naꞌiki õaitapa õshaꞌapatinan naꞌapaꞌoram aimaakan shaꞌapan an, Christ maꞌozakadapan idaꞌan õgaru.

14 Kaiman mazan ukamunanun õꞌati, tuukii õkonaukian udyuudan idi aimaakan õꞌati daꞌatiꞌi õpatakaꞌuta-kao puꞌu. 15 Mishi unao Philippi sannao uaitapa shaꞌatii, tawuru donoꞌo uruꞌoraz zii uabatan Kaimanaꞌo Kuwai Jesus Christ dauꞌu. Õmakon daunaꞌan shaꞌatii unao wiizi iki, Macedonia Baara iaꞌoraz, aonaa mishidainao baꞌoran wiizai diꞌikiꞌo dyuudan puraata õꞌati, soo unao karikaonan. 16 Aizii õnaꞌian dono zii Thessalonica ii, itamau shaꞌatii ukaminkaꞌutan õgaru udyuudan idaꞌan puraata õꞌati. 17 Aonaa õaipan idiꞌo mani karikaonan udyuudapan aimaakan õꞌati kaiwuruꞌu õnaꞌapanuz uꞌati, mazan õaipan paꞌan Tominkaru taan uwinipinaa nii, ukaminkaꞌuupan idi dobata õgaru. 18 Mishi dobata ukaminkaꞌutan õgaru, õaipan ai manawun, Epaphroditus kaawa-kidan donoꞌoraz aimaakan kida unao diꞌiki. Ipai wuruꞌu utaanii kidaz aimaakan, kaduunuꞌo kawanuꞌo Tominkaru ati wuruꞌu, naꞌapa uzai kawaoda-kao kawan uꞌati, kaduun udamainan naꞌiki kaiman uꞌati, naꞌiki tuukii ukonaukii-kidanuzu. 19 Naꞌiki Christ Jesus idaꞌan, Tominkaru õmishidaniaz taan nii unao ati ipai wuruꞌu uaiapanii kidaz aimaakan, umanawunuꞌoraz pashaꞌapauz diꞌiki.

20 Marii karikaonan wataapan Tominkaru waDaru umanawunuꞌo nii. Amen.

Paul katokontan pakaaritan

21 Õdyuudan õparadan ipai Tominkaru pidanannao ati, mishidainaouz Christ Jesus. Aizii waꞌinawuzunao, õmin-mishidannaouz, naꞌapa kapam ĩdyuudan paparadan. 22 Naꞌiki ipai mishidainao mashaapainao kidaz daꞌaꞌa, ĩdyuudan kapam paparadan uꞌati. Aitaniiman wunaouꞌu kaudinainaouz Naobanai Caesar dapu ii, ĩdyuudan kapam paparadan uꞌati.

23 Marii Naobanai Jesus Christ kamunanun manawun ipai unao ati.

* 3:5 Pharisee: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 4:3 kakupa-karu kaaritannaa: Tominkaru pidanannao uu saada-kizinao, mashaapainao niꞌoraz karikaonan Tominkaru tuma.

COLOSSIANS

1

2

3

4

Paul Kaaritan

Colosse Sannao Atiꞌo

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Diꞌoraz kaarita saada-kao Colosse sannao atiꞌo, mishidainaouznaa Jesus. Paul diꞌikiꞌo wuruꞌu kaaritaz, utaraapa-kao donoꞌo Rome ii. Tychicus naꞌiki Onesimus idaꞌanaꞌo Paul dyuudan pakaaritan Colosse iti.

Wuruꞌu Colosse, udaruꞌo wiizai Asia ii, waoko iaꞌo Ephesus ai. Aonaꞌo Paul makouzon zii Colosse iti, mazan ukowaadapankauzonii Kaimanaꞌo Kuwai Christ dauꞌu Ephesus ii aka. Uruu donoꞌo udyuudauzon patominapa-kidaniinao makon baꞌoran wiizai kida kawanaꞌati, ĩnaꞌaka kizi Kaimanaꞌo Kuwai naꞌiki ĩkowaada kiziz pidannao ati naꞌiiꞌaka. Uruu donoꞌoraꞌa naa ĩkakuwaapauzon Colosse ii aka, uruu idi iriba pidannao mishidan naꞌii. Uruu idiꞌo, karikaonan daꞌi Paul nyukunuitapan ĩdyaun, naꞌiki karikaonan utoriinpan Tominkaru ati ĩdauꞌan.

Paul abata kainaꞌa pidannao tominapa-kidan mishidainao Colosse ii panaꞌitiꞌo kuwai dauꞌu. Tuukii Paul aipan naꞌiainaouz mishidainao aitapan naꞌiki ĩmishidan wuruꞌu mishiꞌoraz paꞌan kuwai, Christ dauaꞌoraz. Aonaa uaipan baꞌoran pidannao pozawata-kidan oo tanawatin-kidan ĩdyaun wuru idaꞌatiꞌi panaꞌitiꞌoraz karikaonan kuwai. Naꞌiki aonaa uaipan mishidainao daꞌanan ĩkuwaa kida. Ushaꞌapanum kauꞌan ĩnao pidannao, tuukii ĩaipan pidan izoꞌatin angel oo oiaꞌo doronainao kakinaori, naꞌiki ĩaipan nii pidan izoꞌatin kakinaorii wuruꞌu pidannao tomanii kidaz naa karikaonan. Mazan Paul kowaadan pasaadanii idaꞌa, Jesus Christ idaꞌanaꞌo paꞌan wuruꞌu kazannaatin-karuz oiaꞌo ai. Aizii wunaouꞌu panaꞌitiꞌoraz ĩtominapa-kidan pidannao, ĩpanaꞌaapan naa karikaonan pidannao nyukunuu Jesus Christ ai. Mazan kaimanaiman Tominkaru paradan kowaadan soo Jesus Christ idaꞌanaꞌo paꞌidiwaru wuruꞌu Tominkaru tomanuz ipai amazada, aokazi naꞌiki imiꞌi baara. Jesus Christ idaꞌanaꞌo kapam wuruꞌu Tominkaru kaimanaakanuz pidannao tuma naꞌiki wuruꞌu uzaamatanuz ĩdyaun papidanannao nii.

Kaarita buutinpan kida

Kaarita sakadinan 1:1-8

Christ idaꞌanaꞌo Tominkaru toman ipai aimaakan 1:9—2:19

Paꞌinaꞌo mashaapa-karu Christ idaꞌan 2:20—4:6

Kaarita katokonota-kao 4:7-18

1

1 Diꞌoraz kaarita õgaru Paul diꞌikiꞌo, Tominkaru zaamataniaz Christ Jesus apostlen nii, naꞌiki Timothy, waꞌinawuzuitapaniaz diꞌikiꞌo kapam. 2 Unao atiꞌo wasaadan, Colosse sannao, buutinainaouznaa Tominkaru ati, maꞌozakaꞌoraz umishidapan Christ, naꞌiki wairibaniitapaniinaouz Christ idaꞌan. Watoriinpan marii kizi waDaru Tominkaru kamunanun ipai unao ati, naꞌiki utaa kizi unyukunuu kaiman-kinaa nii.

Paul konaukii-kidan Tominkaru Colosse sannao dauꞌan

3 Naꞌapainim watoriinpan an Tominkaru ati, wanaobanaa Jesus Christ daruz, karikaonan daꞌi wakonaukii-kidanuz unao dauꞌan. 4 Ushaꞌapanum kauꞌan waabatan idi umishidan Christ Jesus, naꞌiki waabata kapam naꞌapam umarainpan umin-mishidannao. 5 Aizii wuruꞌu umishidanuz Christ Jesus, naꞌiki wuruꞌu umarainpaakanuz, uaitapan idi mishiꞌo nii Tominkaru taan uꞌati wuruꞌu pataaꞌazooniaz, kainaꞌaꞌoraz utaapan aokazi ii. Aizii uaitapan wuru dauꞌanaꞌa taaꞌazoo-kariwaiz, Kaimanaꞌo Kuwai diꞌikiꞌo, uabatan donoꞌoraz ukowaada-kao. 6 Uruu kuwai wuruꞌu kowaada-kariwaiz naa ipai amazada kawanaꞌati, naꞌiki maꞌozaka ukaiwainan. Uruu idi iriba, iriba pidannao mishidan, naꞌiki tuukii ĩmishidaꞌazon kaimanaimanaꞌa naa. Naꞌapa tawuru kawanuꞌu, uruꞌoraz zii unao abatauzon mishiꞌo kuwai Tominkaru kamunanun dauꞌu, tuukii umishidanuzu. 7 Unao abatan wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai Tominkaru kamunanun dauaꞌoraz, Epaphras kakuwaapan idiꞌo uꞌati. Uruu wamarainapanii, naꞌiki kaudinaꞌo Tominkaru ati waunao kawan. Minziiwa ukaminkaꞌuupan waunao, ukowaadapan idaꞌan kaimanaꞌo kuwai, Christ dauꞌu unao diꞌiiꞌaka. 8 Uruu kowaadaꞌoraz waꞌati naꞌapam Kaimanaꞌo Doronaa taan marainpaaka-kinai unao ati.

9 Sariapa waabatan diꞌikiꞌo kuwai unao dauꞌu, aonaa wasookadan watoriinpan Tominkaru ati. Karikaonan wapishaan Tominkaru utukapa-kida kizi unao ati kanom manawun wuruꞌu uaipaniaz ushaꞌapatan paꞌati. Utaa kizi uaitapaaba-kinaa nii, uruu idaꞌan kizi uaitapan wuruꞌu udauꞌu kidaꞌoraz aimaakan. 10 Watoriinpan Tominkaru ati unao dauꞌan, ushaꞌapanum kauꞌan waaipan idi umashaapan kaiman manawun Naobanai aipan kawanaꞌati. Umashaapan an naꞌapa, kaimanaꞌo nii manawun Naobanai ati. Waaipan ushaꞌapatinan kaiman ukaminkaꞌuta kiziꞌi naa pidannao, naꞌiki uaitapa kiziꞌi naa Tominkaru dauꞌu powaꞌa zii manawun. 11 Naꞌiki wapishaan Tominkaru marii kizi utaan umanawunuꞌo pamaꞌozakan unao nyukunuu iti. Ukauꞌan pakawan paꞌi umishidapa Christ, maꞌozaka kizi utaapan unyukunuu udauꞌati, aonaa kizi ukashadinan upatakaꞌuta-kao dono. Mishiꞌoraiman pakawan kizi ukonaukiitinan, 12 naꞌiki karikaonan “kaiman,” ukii waDaru Tominkaru ati. Ushaꞌapanum kauꞌan uruu wuruꞌu saabaaꞌoraz unao, uaipan idiꞌi naa uzaamatan wuruꞌu umanawunuꞌoraz aimaakan usaabaaniaz naa papidanannao ati, kanadaꞌo-karu iaꞌoraz.

13 Kiwiin wamashaapan marutaꞌo-karuꞌu, Satan kazowautapan idi waunao. Mazan aizii Tominkaru soꞌotaniꞌi naa waunao uꞌai, naꞌiki uzaamatan naa waunao paudani Jesus Christ pidanannao nii, uruu udani umarainpaniazu. 14 Uruu idaꞌanaꞌo usoꞌotan waunao Satan ai, naꞌiki uruu idaꞌan umainaabatan waꞌoian waꞌai.

Christ umanawunun dauaꞌo

15 Aonaa naꞌapainim zii pidan tukapauzon Tominkaru, mazan paudani Christ idaꞌan paꞌan utukapa-kidinan. Uruu udani kiwiitapaꞌo, naꞌiki uwazootapa ipai, ipai wuruꞌu toma-kariwainao kidaz aimaakannao. 16 Ushaꞌapanum idi uruu Christ idaꞌanaꞌo Tominkaru toman ipai aimaakan, aokazi ii kidaꞌo, naꞌiki imiꞌi baara an kidaꞌo, ipai wuruꞌu tukapa-kariwai kidaz naꞌiki ipai wuruꞌu matukapa-kariwaika kidaz, ipai maꞌozaka kidainaouz angelnao, naꞌiki doronainao, oiainao naꞌiki kaimanainao, ipai ĩnaobanaanao naꞌiki ĩzowaunaanao kapam. Ipai wuruꞌu aimaakan kida toma-kaoaz Christ idaꞌanaꞌo, naꞌiki uꞌatiꞌo kapam ĩtoma-kao.

17 Ipai aimaakannao, pidannao naꞌiki amazada kida toma-kao uaꞌii, Christ unaꞌan naa karikaonan. Uruu idaꞌanaꞌo wuruꞌu pakawan toma-kariwainao mashaapan naꞌiki ĩzikadinan Tominkaru toman kawanaꞌati ĩdyaun. 18 Naꞌiki uruu wuruꞌu kazowautapaꞌoraz pananaa, mishidainaouz. Christ wuruꞌu mishidainao sakadin-kiziz, uruu diꞌikiꞌo ĩikodanuzu karikaonanuꞌo kakupa-karu. Naꞌiki uruu kiwiitapaꞌo Tominkaru kadishita-kidan mawaka-kizai iki, aonaa naꞌapainim nii umawakan powaꞌa. Ushaꞌapanum kauꞌan uaipan idi soo uruu baudaꞌapa, umanawunuꞌo naꞌiki wazootapaꞌo nii ipai wuruꞌu patomaniinao kidaz.

19 Uruu idi kaiman Tominkaru ati naꞌiki paaipan kawanaꞌatiꞌo wuruꞌu umashaapanuz kaiman-daun pauDani idaꞌa. 20 Naꞌiki Tominkaru muuda wuruꞌu pauDaniz kaimanaaka-kidaꞌo nii patuma ipai patomaniinao. Uruu idaꞌanaꞌo wuruꞌu ipai toma-kariwainao, pidannao naꞌiki ipai aimaakannao imiꞌi baara an kidainaouz, naꞌiki aokazi ii kidainaouz kaimanaakan Tominkaru tuma. Aizii wuruꞌu Tominkaru kaimanaakanuz ipai patomaniinao tuma, ukashaapan idaꞌanaꞌo paudani Jesus Christ mawakan cross paawaꞌa, naꞌiki uizain shootan idaꞌanaꞌo.

21 Mishi kiwiin aonaa karikaonan unao aitapauzon Tominkaru. Tuukii utarubaitapanuz, ushaꞌapaapan idaꞌan oii kidaꞌo aimaakan, naꞌiki udiꞌitinpan idi oii kidaꞌo dauꞌu paꞌidiwaru. 22 Mazan aizii Tominkaru kaimanaaka-kidan naa paꞌan unao patuma, pauDani Jesus Christ mawakan idaꞌan. Tominkaru shaꞌapatan aimaakan kaikapaꞌa uaipan idi patukapan unao pakanaapuꞌu kaimanainao nii manawun, naꞌiki soꞌotinainao oiaꞌo ai utiwaa-kidapa-kao dono diinaꞌitiꞌi, naꞌiki aonaa kizi oiaꞌo ikoda-kao unao idaꞌa. 23 Mishiꞌo nii kaimanaꞌo aimaakan shaꞌapan unao ati kaikapaꞌa, utaapan an maꞌozakaiman wuruꞌu umishidapanuz Christ, naꞌiki umaꞌozakadan an umishidan kaimanaiman, naꞌiki karikaonan kiziꞌi naa uzaudapan wuruꞌu Tominkaru kowaadanii kidaz pataaꞌazon, Kaimanaꞌo Kuwai idaꞌanaꞌoraz ukowaada-kidan. Unao ipaiꞌi naa uabatan wuruꞌu Kaimanaꞌoraz Kuwai. Uruu kapam kowaadapa-kariwaiz naa ipai pidannao ati ipai amazada kawanaꞌati. Õgaru Paul kaudinaꞌo kapam wunao tumaꞌa kowaadapainaouz kaimanaꞌo kuwai Jesus Christ dauꞌu.

Paul kaudinan mishidainao ati

24 Aizii konaukii õnyukunuu ushaꞌapanum kauꞌan õpatakaꞌuta-kao kaikapaꞌa õkakuwaapatinan dikin iaꞌo unao Gentilenao ati. Minziiwa õkashaapan õpatakaꞌuta-kao Christ aipan kawanaꞌati, õkaminkaꞌuta-kinaa nii mishidainao, wuruꞌu udakotapaniinaouz pananaa nii. 25 Õgaru, Christ pidanannao poitoru. Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru zaamatanii õgaru, kaudinaꞌo nii, kowaadaꞌo nii kaimanaiman paparadan unao Gentilenao ati. 26 Wuruꞌu kuwai oo uparadan udyuudaniaz õkowaadan, umanawunuꞌo aimaakan shaꞌapataꞌazoo-kao dauaꞌo. Kotuꞌu, kotuꞌu mashaa Tominkaru taapan ipai pidannao ai wuruꞌu kuwaiz. Mazan aizii kaiman-daunuꞌu naa ukowaada-kao Tominkaru pidanannao ati, wuruꞌu mishidainaouznaa. 27 Konaukii Tominkaru kowaadan pataaꞌazon papidanannao ati wuruꞌu umanawun-karu Christ idaꞌaꞌoraz, uaipan papidanannao aitapan unao Gentilenao mishidainaouznaa atiꞌo kapam utaaꞌazon. Aizii wuruꞌu umanawun kidaꞌoraz aimaakan ukowaadaniaz pataaꞌazon, Christ mashaapan dauꞌatiꞌo unao nyukunuu ii wuruꞌu unaꞌapanuz. Uruu idaꞌan uaitapan mishiꞌo nii ubaokopatinan Tominkaru tuma umanawunuꞌo-karu ii diinaꞌitiꞌi. 28 Uruu Christ dauaꞌo wuruꞌu wakakuwaapatinanuz ipai pidannao ati. Kaimanaꞌo idaꞌan wakakinaowan oo watominapa-kidan pidannao, waaipan idi Tominkaru tukapan ĩdyaun diinaꞌitiꞌi turuudinainaouꞌu naa paꞌidiwaru Christ ati. 29 Uruu idiꞌo dadara õkaudinan, atii kai. Christ taan idi pamaꞌozakan õꞌati õkaudin-kinaa nii, maꞌozaka õkowaadapan naa wuruꞌu kaimanaꞌoraz kuwai.

2

1 Aizii õaipan uaitapan naꞌapam õtiwautinan dadara, õkaminkaꞌutaꞌazon idi unao, naꞌiki wunaouꞌu mishidainao Laodicea iainaouz, naꞌiki ipai baꞌoran mishidainao aonaꞌoraz zii ĩtukapauzon õgaru. 2 Õtiwautinan dadara, õmaꞌozakadaꞌazon idi ipai unao nyukunuu, umarainpaaka kizi umin-mishidannao tuma, naꞌapaꞌo idaꞌan kizi baudaꞌapa utaapan unyukunuu. Õaipan uaitapan kaimanaiman kuwai tawuruꞌu mashaaꞌoraz Tominkaru taapauzon kiwiin. Christ dauaꞌo wuruꞌu kuwaiz. 3 Uruu Christ idaꞌaꞌo wuruꞌu umanawun kidaꞌo aitapaaba-kinai naꞌiki aitapa-karu ikoda-kaoaz.

4 Õkowaadan uꞌati kaikapaꞌa, aonaa kizi pidannao mariidan unao panaꞌitiꞌo pakuwaa idaꞌan, ĩkakuwaapan an kaimanaiman padamata, mishiꞌo kawan. 5 Mazan karikaonanuꞌo nii kainaꞌa õgaru utuma õdoronaa ii, õmunapon puꞌu padamata unao ai. Naꞌiki pakawan õkonaukiitinan õabatan idi kaiman umashaapan baudaꞌapa utaapan unyukunuu, naꞌiki õabatan idi maꞌozaka utaapan umishidapan Christ.

Christ mishidainao zowaunaaz

6 Aizii unao uzaamataniꞌi naa Christ Jesus unaobanaa nii, ukauꞌan kaimanaꞌa naa umashaapa upidanannaoun idiꞌi naa unao. 7 Maꞌozaka utaapa wuruꞌu umishidapanuz Christ, naꞌiki utominpaꞌa naa kaimanaiman udauꞌu uikoda kizi umaꞌozaka-kinaa nii uꞌidiꞌiki, naꞌapa paoribai ikodan kawan pamaꞌozaka-kinaa nii paꞌishitabaꞌu kida diꞌiki. Pakawan kizi umishidan tuukii wuruꞌu utominapa-kida-kinaoaz Christ dauaꞌoraz. Karikaonan kiziꞌi naa “kaiman manawun pugaru” ukian Tominkaru ati ukamunanun idi uꞌati.

8 Uzaudinapa paꞌi, aonaa kizi pidannao mariidan naꞌiki zaamatan unao, pakowaadapan idaꞌan wuruꞌu pamishidanii kidaz kuwai, pidan diꞌitinpan kawanaꞌati kidaꞌoraz karikaonan, naꞌiki aimaakan kida dauaꞌo, aonaa Christ dauaꞌo mani wuruꞌu ĩkuwaa kidaz. 9 Christ kaawankan dono imiꞌi baara ati, pidan nii ukaawan, mazan upuꞌu Tominkaru mashaapan kaiman-daun uruu idaꞌa. 10 Naꞌiki kaimanaimanaꞌoraꞌa naa Christ mashaapan unao idaꞌa. Uruu idi aonaꞌa naa kanom unao aipan powaꞌa. Uruu paꞌan wuruꞌu Naobanaiz manawun, kazowautapaꞌo ipai umanawun-tinpainao naꞌiki maꞌozaka-tinpainao naobanainao.

11 Christ mashaapan idiꞌi naa unao idaꞌa, naꞌapaꞌoraꞌa naa unao pidannao kawan, kainaabatinainaouznaa Tominkaru ati pachoota-kidan* idaꞌan. Mazan waunao, aonaa kaꞌui idaꞌanaꞌo mani paꞌan wuruꞌu wakainaabatinanuz, soo Christ paꞌan chootanii naꞌiki usoꞌotanii waꞌai, wuruꞌu wakaduz oiaꞌoraz mashaapan waꞌidaꞌa. 12 Pudida-kao kawanuꞌo Christ tuma wuruꞌu puchikaawunuu-kaoaz. Naꞌiki pukadishita-kida-kao kawanuꞌo utuma, pumishidan idi manawun Tominkaru kadishita-kidan Christ pamawaka-kizi iki pamaꞌozakan idaꞌan.

13 Tominkaru tukapan puꞌu unao mawakaꞌo pidan kawan uꞌoian idi, naꞌiki umasoꞌotakan puꞌu zii uꞌai wuruꞌu oiaꞌoraz ukaduz, mazan upuꞌu Tominkaru kadishita-kidan unao mashaapaꞌo nii Christ tuma. Ukauꞌan Tominkaru mainaabataniꞌi naa ipai waꞌoian. 14 Ipai umainaabatan saadinpaꞌo waꞌoian, wuruꞌu patakaꞌuta-kidaꞌo niꞌoraz padamata waunao, ipai utauka-kao cross paawaꞌa Jesus mawakan dono. 15 Uruu donoꞌo Tominkaru soꞌotan maꞌozakatinapa-karu oiaꞌo doronainao ai, naobanai-tinpainao kidaz naꞌiki maꞌozaka-tinpainao kidaz. Utukapa-kida iriba pidannao ati naꞌapam pawinian ĩdyaun, Jesus mawakan idaꞌan cross paawaꞌa.

16 Ukauꞌan manaꞌa ukashaapaꞌanaꞌa pidannao kazowautapan unao, unikanii oo utuzanii dauꞌan, oo ubaokopainpauzon dauꞌan ipai wunu, oo ubaokopainpauzon dauꞌan kauzu koraudan dono, oo Sookapa-karu Kamoon dauꞌan. 17 Uruu kida idaꞌan ishazaba karikaonan Tominkaru tukapa-kidan Christ waꞌati. Mazan aizii kaimanaimanaꞌa naa Tominkaru tukapa-kidan Christ waꞌati. 18 Manaꞌa ukashaapinaꞌa naa pidan dyuudan dono usanadinpan† naꞌiki ĩaipan an utoriinpan angelnao ati naꞌapa ĩnao kawan. Aizii ĩkian an “Tominkaru tukapa-kidanii waꞌati naꞌapa kidaꞌo dauꞌan,” mazanuꞌo karikaonan wuruꞌu ĩnaꞌapanuz. Aizii ushaꞌapatan an wuruꞌu ĩshaꞌapaapanii kidaz, uwaziwaan nii wuruꞌu Tominkaru kowaadauzoniaz pataaꞌazon uꞌati. Pidannao naꞌapainao, pabiꞌinaaka sodi kida ĩdiꞌitapan aimaakan panyukunuu kawanaꞌati karikaonan, uruu idaꞌan tuukii ĩatadinpan. 19 Pidannao naꞌapainao, aonaꞌa naa ĩaipan Christ pazowaunaa nii. Mazan Christ, uruu mishidainao zowauz manawun, uruu taapaꞌoraz ĩdyaun baokopa naꞌiki baudaꞌapatinapa. Naꞌapa pidan zowau taapan kawan pananaa, baudaꞌapatinapa nanai, uaziuzon zaamataaka-kidan idizu. Ukauꞌan naꞌapa kapam Christ nanaa, wuruꞌu mishidainaouz, uzaamatapan idi ĩdyaun, ĩdyaupain kaiman Tominkaru aipan kawanaꞌati.

20 Aizii unao, mawakainaouꞌu naa paꞌan Christ tuma, naꞌiki soꞌota-kariwaiꞌi naa unao, uizoꞌatin ai wuruꞌu toma-kariwai kidaz karikaonan kakinaorii. Mazan upuꞌu zii mooko uizoꞌatiꞌizon wuruꞌu kakinaorii kidaz, naꞌapa wunao kawanuꞌu mamishida-kainaouz? 21 Kaikapaꞌo wuruꞌu ĩkakinaotanuz pidannao: “Aonaa puzaamataꞌanaꞌa naꞌapa kidaꞌo aimaakan,” “Aonaa punikaꞌanaꞌa uruu kaduz wanyukunui,” naꞌiki “Aonaa pupishataꞌanaꞌa naꞌapa kidaꞌo aimaakan.” 22 Aizii wuruꞌu kaikapa kidaꞌoraz aimaakan shaꞌapata-kaoaꞌa, ipaiꞌo nii umainaabatinan ukaiwaa-kao daunaꞌan. Ushaꞌapanum kauꞌan paaipan atiꞌo karikaonan pidannao toman, wuruꞌu kakinaorii kidaz. 23 Wuruꞌu naꞌapa kidaꞌoraz kakinaorii, uabata-kao kaimanaꞌo oo mishiꞌo kawanuꞌo. Kainaꞌa iriba ĩkakinaorinaa toma-kao pidan shaꞌapatan niꞌo, patukapa-kida-kinaa niꞌo kaikin pataainan Tominkaru ati. Uruu kakinaorii dyuuda kapam, pidan patakaꞌutan pananaa, naꞌiki sanadinapa-karu dadaraꞌo idaꞌan. Mazan madiwautapa-kaꞌo karikaonan wuruꞌu, aonaa naꞌapaꞌo kaꞌiitan pamashaatan pidannao nyukunuu ĩshaꞌapaapan ai oiaꞌo.

3

Paꞌinaꞌo mashaapa-karu Tominkaru aipan kawanaꞌati

1 Aizii unao, kadishita-kida-kariwainaouꞌu naa Christ tuma paꞌinaꞌo mashaapa-karu idaꞌati. Ukauꞌan udyautadaꞌa naa unyukunuu, utiwautinaꞌa naa aokazi ii kidaꞌo aimaakan dauꞌati, Christ sakanatapa-kizi iaꞌoraz Tominkaru diwaꞌora antanapu. 2 Ukauꞌan udiꞌitinpaꞌa naa aokazi ii kidaꞌo aimaakan dauꞌati. Aonaꞌa naa udiꞌitinpaꞌanaꞌa karikaonan soo imiꞌi baara an kidaꞌo aimaakan dauꞌu. 3 Ushaꞌapanum kauꞌan unao mawakainaouꞌu naa Christ tuma. Ukauꞌan paꞌinaꞌoraꞌa naa unao, mazan aonaa pidan tukapanuzu, udikindapa-kao idi Christ idaꞌa Tominkaru kanaapuꞌu. 4 Aizii diinaꞌitiꞌi Christ kaawan donoꞌo naa daꞌatiꞌi imiꞌi baara ati, naꞌapainiꞌo niꞌi naa paꞌan unao tukapa-kao utuma umanawunuꞌo naꞌiki konaunamaꞌo-karu ii. Uruu wuruꞌu taaꞌoraz paꞌinaꞌo mashaapa-karu.

5 Ukauꞌan marinaꞌa naa ukaduz mawakan, wuruꞌu naudapaꞌoraz pashaꞌapaapan oiaꞌo kiwiin; aonaꞌa naa ukaminshuꞌu-tinpaꞌanaꞌa oo aonaꞌa naa udaꞌawupaꞌanaꞌa zun oo daonaiora tuma umamazidakan puꞌu ĩtuma; aonaꞌa naa powaꞌa ushaꞌapaapaꞌanaꞌa kakibaꞌazonnaa kidaꞌo aimaakan uminshuꞌunao tuma; aonaꞌa naa unaꞌazootapaakaꞌanaꞌa, naꞌiki aonaꞌa naa udiꞌitinpaꞌanaꞌa ushaꞌapaapaꞌazon dauꞌu oii kidaꞌo aimaakan. Naꞌiki aonaa uaipaabiꞌiaꞌanaꞌa powaꞌa zii manawun puraata oo shaꞌapauzii, ukainaꞌan puꞌaꞌa naa dobata uꞌidaꞌa. Unaꞌapan an utominkaruniitapan kawanuꞌo wuruzuꞌu. 6 Naꞌapaꞌo dikin ii Tominkaru patakaꞌutan nii udawun iti pidannao wuruꞌu dikintapainaouz uruu.

7 Unao, ushaꞌapaapauzonii uruu kaduz oii kidaꞌo aimaakan kiwiin, umamishidakan dono zii Christ. 8 Mazan aizii, aonaꞌa naa turuu ushaꞌapaapan powaꞌa diꞌoraz kaduz kida aimaakanuꞌu: utoꞌorauzon oo utoꞌoraꞌakauzon kanom sodi dikin ii karikaonan. Aonaa kizi ushaꞌapatan oiaꞌo aimaakan uiribannao ati, soo utoꞌoran idi karikaonan ĩꞌati. Aonaa kizi ukadakotin-kidan oo udakoopan pidan. Aonaa kizi powaꞌa ukaiwaan mapidankiikaꞌo parada-karu, aonaꞌa naa turuu naꞌapa kidaꞌo koditan unao dako iki. 9 Manaꞌa naa umariidapaakaꞌanaꞌa powaꞌa. Ushaꞌapanum kauꞌan unao umuudaniꞌi naa wuruꞌu kiwiiniꞌo ukaduz, naudapauzoz pashaꞌapaapan oii kidaꞌo aimaakan.

10 Mazan aizii paꞌinaada-kariwaiꞌi naa unao. Tominkaru watomiki, wuruꞌu saabaapaꞌoraz naꞌiki paꞌinaadaꞌoraz ukaduz, uaipan idi unao paugaru kawan, naꞌiki mishi kiziꞌi naa uaitapan uruu kaimanaiman. 11 Uruu idi aonaa naꞌiaꞌoram pidan panaꞌaꞌo nii ĩtukapa-kao, ipai pidan tukapa-kao naꞌapa paꞌidiwaru: Jewnao, wuruꞌu choota-kariwainaouz,* naꞌiki Gentilenao, aonaꞌoraz ĩchoota-kao, naꞌiki munapoꞌo wiizai sannao, naꞌiki toꞌorabaꞌo pidannao, naꞌiki torii-kariwai poitoruinao,† naꞌiki wunaouꞌu aonaꞌoraz poitoruinao mani, ipai ĩdyaun naꞌapa paꞌidiwaru ĩtukapa-kao. Kanom paꞌan wuruꞌu umanawunuꞌoraz utukapa-kao, soo Christ. Uruu wuruꞌu mashaapaꞌoraz ipai unao idaꞌa.

12 Aizii Tominkaru pidanannaouꞌu naa unao, uzaamataniꞌi naa unao, kaimanaꞌo pidannao nii, pamarainpan niꞌo. Ukauꞌan kaikapaꞌa naa paꞌi umashaapa aiziꞌi: ukashaꞌora-kida patakaꞌutinainao, naꞌiki kaiman utaapaaka, aonaa uꞌatadinpaꞌanaꞌa, ukarodapa uiribannao naꞌiki utuudapa unyukunuu ushaꞌapataꞌazon ai dikaudaꞌo aimaakan; 13 naꞌiki udadarada utoꞌoran ukasharuta-kao an; naꞌiki umarinaꞌataꞌa naa kashaꞌora kidaꞌo aimaakan shaꞌapatauzo-kariwaiz uꞌati, naꞌapa waNaobanaa Jesus marinaꞌatan kawan washaꞌapatanii kida oiaꞌo. 14 Ipaiꞌo nii unao shaꞌapatan wuruꞌu kaikapa kidaꞌorazuꞌu. Mazan marainpaaka-karu, uruu paꞌan wuru powaꞌaꞌo zii manawun uaiapa-kao utukapa-kidan. Ushaꞌapanum kauꞌan marainpaaka-karu idaꞌanaꞌo wuruꞌu pidan baudaꞌapatanuz naꞌiki baokopatanuz panyukunuu pamashaapa-kinaa nii kaiman.

15 Marii kaimanaaka-karu Christ diꞌikiꞌoraz maꞌozakadapan unyukunuu, naꞌiki uruu idaꞌan kizi udiꞌitinpan kaiman. Ushaꞌapanum idi Tominkaru zaamataniꞌi naa baokopa unao baudaꞌapaꞌo nanai idaꞌati, mashaapaꞌo nii kaimanaakaꞌa naa umin-mishidannao tuma. Naꞌiki karikaonan “kaiman pukamunanun waꞌati” ukii Tominkaru ati. 16 Marii Christ dauaꞌo kuwai mashaapan kaimanaiman unyukunuu idaꞌa. Uruu idaꞌan kizi uaitapan utominapa-kidaakan, naꞌiki ukakinaotaakan kaimanaiman. Naꞌiki uruu idaꞌan kizi mishi ukonaukii-kidan Tominkaru unyukunuu kaimanan idaꞌan, ukunuian idaꞌan wuruꞌu Psalms diꞌiki kidaꞌoraz kunui, naꞌiki baꞌoran kunui Tominkaru dauꞌu kidaꞌoraz.

17 Naꞌiki kanom ushaꞌapatanii, uparadan idaꞌan oo ushaꞌapatinan idaꞌan, marii ipai ushaꞌapatanuzu Naobanai Jesus uu idaꞌan. Naꞌiki karikaonan ukonaukii-kida Tominkaru waDaru, “Kaiman pukamunanun waꞌati” ukii kizi uꞌati, Naobanaa Jesus idaꞌan.

Paul kakinaori
ipai mishidainao atiꞌo

18 Unao daiaroinao, manaꞌa uwazootapaꞌanaꞌa udaiarunao, uizoꞌati ĩparadan, Naobanai Jesus pidanannao mashaapan aita-kao kawanaꞌati.

19 Unao daiaruinao, umarainapa udaiaronao, manaꞌa utoꞌorainpaꞌanaꞌa ĩꞌati.

20 Unao koraiziannao, uizoꞌati udaru naꞌiki udaro paradan, ĩdyuudan an ushaꞌapatan aimaakan. Kaimanaꞌo nii Naobanai ati ushaꞌapatinan an naꞌapa.

21 Unao daruinao, manaꞌa utoꞌoradaꞌanaꞌa oo ukashaꞌoradaꞌanaꞌa udainao; utaapan an ĩdyaun naꞌapa, ĩkashadinan niꞌi naa patiwautinan ai.

22 Unao poitoruinao, uizoꞌati ipai unaobanaanao paradan, ushaꞌapata kaiman wuruꞌu ĩdyuudanii kidaz ushaꞌapatan, mazan aonaa ĩawunuutapan idi mani karikaonan naꞌiki uaipan idi mani karikaonan ĩnaudapan unao. Mazan minziiwa ushaꞌapata ukaudin-kizi, umarainpan naꞌiki uizoꞌatin idaꞌan Naobanai Jesus. 23 Kanom ushaꞌapatan an, utiwaa ushaꞌapatanuzu kaiman, unyukunuu kaimanan idaꞌan; naꞌapa pidan aipan kawan pashaꞌapatan kaimanaꞌo aimaakan Naobanai Jesus ati, aonaa pidan atiꞌo kawan mani karikaonan. 24 Ukauꞌan ushaꞌapataꞌa naa ukaudin-kizi kaiman, ushaꞌapanum kauꞌan uaitapaniꞌi naa Naobanai Jesus taan nii ukaudinan winipinaa nii, wuru idiꞌi umanawunuꞌoraz aimaakan usaabaaniaz naa papidanannao idiwau nii. Ukauꞌan Naobanai Jesus paꞌan wuruꞌu uNaobanaaz, uruu atiꞌo paꞌan wuruꞌu ukaudinanuz. 25 Mazan aizii pidannao shaꞌapaapan an oii kidaꞌo aimaakan, Tominkaru patakaꞌutan nii ĩdyaun udikin ii, ipaiꞌo nii pidannao patakaꞌuta-kao naꞌapa paꞌidiwaru. Aonaa Tominkaru tukapan pidannao panaꞌa kida upatakaꞌutan an ĩdyaun oiaꞌo dikin ii.

4

1 Aizii unao, naobanainao kapoitoru-tinpainao, kaiman utaapa upoitorunao. Ushaꞌapanum kauꞌan uaitapa kainaꞌa kapam uNaobanaa aokazi ii.

2 Naꞌiki zaudinpaꞌa naa paꞌi umashaapa. Karikaonan utoriinapa Tominkaru ati naꞌiki “kaiman pukamunanun waꞌati,” ukii uꞌati. 3 Naꞌiki utoriinapa paꞌi kapam waunao ati, Tominkaru kashaapa kizi wakowaadan naa wuruꞌu kuwai Christ dauaꞌoraz, aonaꞌoraz uaitapauzo-kao kiwiin. Uruu dauꞌanaꞌo wuruꞌu õtaraapa-kaoaz. 4 Utoriinapa paꞌi õꞌati, õkowaada kizi naꞌiki õkainaabata kizi wuruꞌu kuwaiz kaimanaiman õdyuuda-kao kawanaꞌati.

5 Uaitapin paꞌi umashaapa, naꞌiki uaitapa kizi naꞌapam utaapinan wunao awun zaꞌaꞌa, pidannao mamishida-kainaouz Jesus. Naꞌapainim uikodan pidannao mamishida-kaꞌo, utiwaa ukaminkaꞌutan ĩdyaun, naꞌiki ukakuwaapa ĩꞌati ĩnaꞌapata kizi kapam panyukunuu Jesus dauꞌati. 6 Marii kizi karikaonan ĩabatan ukadakotinan kaiman naꞌiki konaukii. Naꞌiki uaitapa kizi paꞌi naꞌapam udakoꞌatin ĩparadan, ĩpishaan an unao.

Paul katokontan pakuwaa

7 Tychicus kowaadan nii unao ati kaiman-daun õdauꞌan. Uruu wamarainapanii, naꞌiki waꞌinawuzu Christ idaꞌan, uruu karikaonanuꞌo daꞌi ukaudinauzon kaiman watuma waNaobanaa ati. 8 Õdyuudanii wuruꞌu uruuz unao diꞌiti, õaipan idi unao aitapan ipai wadauꞌan, naꞌiki wuruꞌu washaꞌapaapanii kida dauꞌu daꞌaꞌa. Naꞌiki õaipan idi umaꞌozakadan unao nyukunuu. 9 Õdyuudan kapam Onesimus utuma, aizii uruu karikaonanuꞌu daꞌi ukaudinauzon kaiman; wamarainapanii uruu, naꞌiki waꞌinawuzu uruu Christ idaꞌan. Unao iriban shaꞌatii wuruꞌu uruuz, naꞌikiꞌo uwaꞌatiizon unao wiizi iki. Ĩkowaadan niꞌi naa unao ati, ipai naꞌapam aimaakan kida shaꞌapan daꞌaꞌa watuma.

10 Õmin-tarainpan Aristarchus dyuudan paparadan unao diꞌiti. Naꞌiki Mark, Barnabas iribanuz, udyuuda-kidan kapam paparadan unao diꞌiti, naꞌiki unaubaan kapam unao. (Wakowaadaniꞌi naa shaꞌatii unao ati, naꞌitiꞌo nii zii Mark makon naꞌapainim karikaonan, unaubaa paꞌiz ukaawan an naꞌiti.) 11 Naꞌiki Joshua, Justus kiaꞌoraz udakotapa-kao,* uruu kapam dyuudan paparadan unao diꞌiti. Soo ĩnao idikinaudaꞌu Jewnao kaudinainao õmin-kaudinannao biiꞌi. Ipai baokopa wakaudinan wakowaadapan kuwai, Tominkaru naobanaita-kao dauꞌan. Wuruꞌu Jewnaouz, tuukii manawun ĩmaꞌozakadan õnyukunuu.

12 Aizii Epaphras, unao iriban, uwiizi ikiꞌoraz uwaꞌatin, kaudinaꞌo Christ Jesus ati uruu, udyuudan paparadan kapam unao diꞌiti. Uruu karikaonanuꞌo daꞌi utoriinpauzon unao ati, upishaan Tominkaru marii kizi umaꞌozakadan unao nyukunuu, naꞌiki udyaupai kizi Tominkaru ati, uaitapa kizi kanom manawun wuruꞌu Tominkaru aipaniaz ushaꞌapatan paꞌati. 13 Õgaru õtukapa, mishi uruu kaudinan dadara unao ati, naꞌiki Laodicea iainao ati, naꞌiki Hierapolis iainao ati kapam. 14 Aizii wapaonaru Daakataa Luke, wamarainpaniaz, naꞌiki Demas, ĩnao dyuudan kapam paparadan unao diꞌiti. 15 Naꞌiki õdyuudan kapam õparadan mishidainao ati, Laodicea iainaouz, naꞌiki Nympha ati, naꞌiki ipai mishidainao ati choochiipauzonaouz odapu ii.

16 Uabatan daunaꞌan paꞌi õkaaritan aita-kao, udobata-kidaꞌa naa paꞌizu mishidainao diꞌiti wuruꞌu Laodicea iainaouz, marii kizi uaita-kao ĩꞌati naꞌii kapam. Aizii unao, utukapa paꞌi oo uaita paꞌi kapam õkaaritan, wuruꞌu õsaadaniaz mishidainao diꞌiti Laodicea iainaouz. 17 Naꞌiki ukii paꞌi Archippus ati naꞌii, “Mishiꞌi naa paꞌi pushaꞌapata naꞌiki puipai kiziꞌi naa kaudin-kizai wuruꞌu Naobanai taaniaz pushaꞌapatan nii.”

18 Aizii diꞌi õparadan sodi õgaru Paul saadanii õkaꞌu idaꞌan, õnaubaa-kinaa nii unao.† Unyukunuitapa paꞌi õdiidaꞌanuꞌu taraa-kizaiꞌi utoriinpan an Tominkaru ati. Õgaru naꞌapaꞌo nii õtoriinpan, marii kizi Tominkaru kamunanun unao ati.

* 2:11 pachoota-kidan: Putukapa ‘chootin-karu’ dauaꞌo kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao idaꞌa.

† 2:18 sanadinpan: Uruu zamazidin-karu. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 3:11 Choota-kariwainaouz: Putukapa ‘chootin-karu’ dauaꞌo kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao idaꞌa.

† 3:11 torii-kariwai poitorui: Putukapa kaarita tokon ii Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 4:11 Joshua kiaꞌo uꞌuu Hebrew paradan idaꞌan, mazan Greek paradan idaꞌan Jesus kiaꞌo udakotapa-kao, naꞌiki Romannao paradan idaꞌan Justus kiaꞌo udakotapa-kao.

† 4:18 Kainaꞌaꞌo daꞌi Paul minkaꞌu saadapauzo kaarita uꞌati. Uruu saadanii wuruꞌu kaaritaz Paul ati. Mazan verse 18 idaꞌa, paaipan atiꞌo paꞌan, Paul saadan pakaꞌu idaꞌan Colosse sannao aitapa kizi mishiꞌo ukaaritan wuruꞌu.

1 THESSALONIANS

1

2

3

4

5

Kiwiiniꞌo Paul Kaaritan

Thessalonica Sannao Atiꞌo

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Paul kakuwaatinankauzon dono Thessalonica ii, iriba pidannao mishidan Kaimanaꞌo Kuwai Jesus dauꞌu. Uruu idi iriba pidannao zaamatan Jesus panaobanaa nii. Gentilenao, wuruꞌu panaꞌainaouz Jewnao ai, ĩnao manawun iriba ĩmishidan. Sariapa Jewnao mamishida-kainaouz kuwai Jesus dauꞌu toꞌoran atii ĩwaatan Paul pawiizi iki. (Putukapa Acts 17:1-9 idaꞌa.) Mazan karikaonan daꞌi Paul diꞌitinpan naꞌiki tuukii unyukunuu kashaꞌoran pawaꞌakaniinaouz pidannao dauꞌan, paꞌinainao kidaz zii manawun ĩmishidan. Uruu idi udyuudan paminaudaꞌu Timothy, utukapanaka kizi naꞌapam mishidainao naꞌii. Uruu idiꞌo Timothy makonkauzon naꞌii.

Aizii ukaawan ĩnao diꞌiki, ukaawa-kida kaimanaꞌo kuwai ĩnao mishidainao dauꞌu. Uruu idi Paul saadan kaarita ĩꞌati, ĩtominapa-kinaa nii naꞌiki ĩmaꞌozakadin-kinaa nii. Naꞌiki pakaaritan idaꞌa ukowaada ĩꞌati naꞌapam pakonaukii-kidan Tominkaru tuukii manawun, ĩmishidapan idi naꞌiki ĩmarainpaakan idi pakawan. Naꞌiki unyukunuu-kida kapam ĩꞌati pakaduz dauꞌu naꞌapam umashaapauzon ĩtuma, umakonkauzon dono naꞌii. Naꞌiki ukowaada kapam ĩꞌati naꞌapam nii mishidainao mashaapan.

Naꞌiki pakaaritan idaꞌa udakoꞌatin mishidainao pishaanii kidaz Jesus waꞌatin dauꞌan. Naꞌiki ukakinaowan ĩdyaun pakaaritan idaꞌa, marii kizi pakawan ĩmashaapan kaiman, Tominkaru aipan kawanaꞌati. Ĩzaudinapa kiziꞌi naa Jesus Christ waꞌatin uaꞌii.

Kaarita buutinpan kida

Kaarita sakadinan 1:1

Konaukii-karu 1:2—3:13

Mashaapa-karu kaiman Tominkaru aipan kawanaꞌati 4:1-12

Zaudinapa-karu Naobanai Christ kaawan uaꞌii 4:13—5:11

Kakinaorii taa-kao 5:12-22

Kaarita katokonota-kao 5:23-28

1

1 Diꞌoraz kaarita õgaru Paul, Silas naꞌiki Timothy diꞌikiꞌo, ipai mishidainao atiꞌo, Thessalonica iainaouz, zaamatinpainaouz waDaru Tominkaru diꞌiti naꞌiki Naobanai Jesus Christ diꞌiti. Watoriinpan marii kizi Tominkaru kamunanun unao ati, naꞌiki utaa kizi unyukunuu kaiman-kinaa nii.

Mishidainao Thessalonica sannao
dauaꞌo

2-3 Karikaonan daꞌi, “Kaiman pugaru” wakian Tominkaru ati unao dauꞌan, naꞌiki karikaonan kapam watoriinpan waDaru Tominkaru ati unao dauꞌan. Aizii watoriinpan an, karikaonan wanyukunuitapan ipai wuruꞌu ushaꞌapatanii kidaz. Umishidan idi Tominkaru, minziiwa ukaudinan uꞌati. Naꞌiki dadara mishi ukaudinan ukaminkaꞌuaakan ukamarainapanun idi manawun. Naꞌiki maꞌozaka mishi utaapan unyukunuu, ubaiatan puꞌu kashaꞌoraꞌo naꞌiki dadara kidaꞌo aimaakan, ushaꞌapanum kauꞌan uaitapan idi naꞌiki umishidan idi kainiꞌikiꞌo nii waNaobanaa Jesus Christ waꞌatin.

4 Wairibannao, waaitapa tuukii Tominkaru marainpan unao, naꞌiki mishiꞌo uzaamatan unao paꞌidiwau nii. 5 Ushaꞌapanum kauꞌan tawuru donoꞌo, uruꞌoraz zii wanaꞌakauzon Kaimanaꞌo Kuwai unao diꞌiti, tuukii umishidanuzu. Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru maꞌozakadapan idiꞌo waparadan Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌan, naꞌiki waaitapa mishiꞌo wuruꞌu wakowaadapaniaz kuwai, aonaa waparadan mani karikaonan. Watukapa-kida naꞌapam wamashaapauzon kaduz wanaꞌiankan dono utuma, waaipan idi kapam umashaapan kaiman.

6 Aizii naꞌapaꞌa naa mishi udaꞌanan wakaduz utukapan kawanaꞌati wamashaapan, naꞌiki ipai kapam udaꞌanan waNaobanaa kaduz. Umishidan idi wakuwaa, ubaiatan udikauda kidaꞌo naꞌiki dadara kidaꞌo aimaakan, mazan upuꞌu konaukii uzaamatan wakuwaa Kaimanaꞌo Doronaa taan idi konaukii-kinai unyukunuu iti.

7 Umashaapan idaꞌan kaiman, utukapa-kidan kaimanaꞌo ukaduz ipai mishidainao ati, Macedonia naꞌiki Achaia Baara ii aka kidainaouz. 8 Mazan aonaa baudaꞌapa mani kaimanaꞌo kuwai Tominkaru dauꞌu abata-kao unao diꞌiki Macedonia naꞌiki Achaia Baara ii aka. Mazan abata-kao kapam ipai amazada kawanaꞌati mishi umishidan Tominkaru manawun. Uruu idi aonaꞌa naa wakuwaa nii unao dauꞌu powaꞌa, ushaꞌapanum kauꞌan ipaiꞌi naa manawun pidannao aitapan kaiman kidaꞌo ukaduz.

9 Naꞌiki ipai kapam ĩkowaadan naꞌapam utaapan waunao kaiman, naꞌiki tuukii ukonaukii-kidan waunao wamakonkan dono naꞌii. Naꞌiki ipai ĩkowaadan kapam naꞌapam utanawatinan wuru aiaꞌa toma-kariwaiz karikaonan tominkarunao nii. Naꞌiki ĩkowaadan aizii uzaamataꞌa naa unaobanaa nii Tominkaru, wuruꞌu mishiꞌoraz manawun, karikaonanuꞌoraz paꞌan ukakupan. 10 Naꞌiki ĩkowaada kapam naꞌapam uzaudapan naa uDani Jesus kaawan aokazi iki, uruu Tominkaru kadishita-kidauzoniaz pabaaranaa iki, naꞌiki uruu kazannaataꞌo niꞌoraz waunao wapatakaꞌuta-kao ai, diinaꞌitiꞌi.

2

Paul morowautapankan dauaꞌo Thessalonica ii

1 Ukauꞌan wairibannao, ipai unao, uaitapa aonaa madiwautapa-kaꞌo mani karikaonan tawuruꞌu wamorowautapankauzonuz unao diꞌii. 2 Naꞌiki uaitapa naꞌapam wabaꞌazootin-kida-kao, naꞌiki wapatakaꞌuta-kao tuukii manawun Philippi ii, wakaawan uaꞌii unao wiizi Thessalonica iti. Mazan Tominkaru kaminkaꞌuta waunao, uruu idi maꞌozaka wakakuwaapan, wakowaadan Kaimanaꞌo Kuwai Tominkaru diꞌikiꞌo unao ati. Pidannao, naꞌii sannao maaiapakan puꞌu, naꞌiki ĩmaabataꞌazookan puꞌu wakuwaa. 3 Mazan ipai waparadan kida sakitapaꞌo, aonaa panaꞌitiꞌo mani. Aonaa wamariidapan mani karikaonan unao. Naꞌiki aonaa waaipan idiꞌo mani karikaonan aimaakan uꞌai. 4 Mazan wakowaada Kaimanaꞌo Kuwai, naꞌapa Tominkaru aipan kawanaꞌati. Uzaamatanii waunao kowaadapaꞌo nii paparadan, naꞌiki uaitapa wakowaadan nii paparadan sakitapa. Wawaꞌatin, aonaa wakaimandaꞌazon idiꞌo mani karikaonan pidannao nyukunuu waꞌati. Mazan soo wakaimandaꞌazon paꞌan Tominkaru nyukunuu waꞌati, uruu paꞌan aitapa ipai wadiꞌitinpan.

5 Mishi unao, uaitapa aonaa naꞌapainim wakaiman-dakoipauzon unao ati, waaipan idi mani ukaimanan waꞌati. Naꞌiki aonaa naꞌapainim wakaimandinpaꞌanan unao ati, waaipan idi mani karikaonan puraata unao ai. Kainaꞌa Tominkaru awunuutapaꞌo waunao. 6 Mishi wachiꞌikapan naꞌiki wakowaadapan kaimanaꞌo kuwai, ipai amazada kawanaꞌati. Mazan aonaa wanaubaa-kidinaꞌazon idiꞌo mani karikaonan pidannao ati oo unao ati mani, aonaa. 7 Waaitapan puꞌu padamata, Christ dyuudanii waunao kaudinaꞌo nii paꞌati, mazan upuꞌu aonaa waꞌatadinpan. Aonaa wapishautan unao ai aimaakan, oo wanyukunui mani, aonaa. Mazan kaiman paꞌan wataapan unao naꞌapa waudainao kawan manawun. Naꞌapa daroi taapan kawan paudainao.

8 Wamarainpan idi unao, minziiwa wakakuwaapan uꞌati. Mazan aonaa baudaꞌapa mani karikaonan wanaꞌakan Kaimanaꞌo Kuwai Tominkaru diꞌikiꞌo unao ati, mazan waunao kapam, tuukii wataainaꞌazon naꞌiki wakaminkaꞌutaꞌazon unao. Ushaꞌapanum kauꞌan wamarainpan idi unao tuukii. 9 Utukapa shaꞌatii wakaduz wamakonkauzon dono naꞌii, naꞌiki utukapa naꞌapam wakaudinan dadara. Wakowaadapan puꞌu Kaimanaꞌo Kuwai Tominkaru diꞌikiꞌo unao ati, upuꞌu wakaudinan ipai kamoo naꞌiki ipai marutaꞌo, watorii-kinaa nii wawanyukunuu. Ushaꞌapanum kauꞌan wamaaiapakan idi wamizidin-kidan unao puraata dauꞌan.

10 Ipai unao, naꞌiki Tominkaru naꞌapa kapam, utukapa naꞌapam wamashaapan unao mishidainao bii an. Wamashaapan kaiman, sakitapa washaꞌapatinan, naꞌiki aonaa wakasharutaakan unao tuma. 11 Uaitapa ipai naꞌapam wataapan unao naꞌapa paꞌidiwaru kida, naꞌapa darui taapauzon kawan paudainao manawun. 12 Tuukii wamaꞌozakadan unao nyukunuu waaipan idi umishidan powaꞌa zii. Naꞌiki tuukii wakamunankii-kidan naꞌiki wakaminkaꞌutan unao, ubaiatan puꞌu kashaꞌoraꞌo naꞌiki toꞌora-karu, naꞌiki tuukii waaipan umashaapan kaiman powaꞌa zii Tominkaru aipan kawanaꞌati. Uruu Tominkaru dapadautaꞌoraz unao mashaapaꞌo nii patuma panaobanai-tinapa-kizi ii, konaunamaꞌoraz manawun ukanadapan.

13 Karikaonan watoriinpan kawanaꞌati, “Kaiman,” wakian Tominkaru ati unao dauꞌan. Ushaꞌapanum kauꞌan, konaukii naꞌiki kaimanaiman uzaamatan unyukunuu iti wuruꞌu Tominkaru paradanuz wakowaadaniaz unao ati. Umishida wuruꞌu uabataniaz wakuwaa, aonaa pidan diꞌikiꞌo kawan mani, mazan uabatanuz Tominkaru diꞌikiꞌo kawan paꞌan, mazan mishiꞌo Tominkaru paradan wuruꞌu. Naꞌiki mishiꞌo wuruꞌu Tominkaru kaudinanuz maꞌozaka paparadan idaꞌan ipai unao nyukunuu ii, zaamatainaouz Jesus Christ panaobanaa nii. 14 Mishi unao mishidainaouz Jesus Christ, aonaa uwiizi sannao naudapan unao, tuukii manawun ĩpatakaꞌutan unao. Naꞌapa utaapa-kao mishidainao Judea Baara iainao kawan. Tuukii pairibannao Jewnao patakaꞌutan ĩdyaun ĩzaamatan idi Christ Jesus panaobanaa nii. 15 Kotuaꞌa naa Jewnao zowiipauzonii Tominkaru prophetinnao. Uruu daunaꞌan Jewnao koshan zowiaꞌo wanaobanaa Jesus. Naꞌiki kai Jewnao koshan patakaꞌutaꞌo waunao tuukii manawun. Tuukii manawun ĩtoꞌoradan Tominkaru. Aizii ĩtoꞌoradinan ipai pidannao ati. 16 Tuukii ĩtiwaan pamashaatan waunao, wakowaadapan ai kaimanaꞌo kuwai Gentilenao* ati. Aonaa ĩaipan wakowaadan ĩꞌati, wuru dauꞌanaꞌa Tominkaru kazannaataꞌazoonuz pidannao paꞌoian ai. Uruu idi kainaꞌa ĩtaapan tuubaru oiaꞌo, panaꞌapainpan idi. Mazan aizii ĩbaiaapan niꞌi naa Tominkaru toꞌoran.

Tuukii Paul tiwautan pamakon koshan mishidainao diꞌiti

17 Wairibannao, diikiꞌi wawaꞌakan unao, wawaata-kao idi uꞌai. Tuukii wanyukunuu kashaꞌoran, naꞌiki tuukii wadiꞌitinpan watukapaꞌazon idi koshan unao. Mishi munapo unao waꞌai, mazan wanyukunuu ii, karikaonan wataapan unao watuma. 18 Tuukii padamata watiwautan wakiwan koshan unao diꞌiti. Õgaruz manawun, Paul, powaꞌan kidaꞌo padamata õaipan õmakon naꞌiti. Mazan tuukii manawun Satan awautapan waponaa. 19 Wamakoꞌozon naꞌiti, ushaꞌapanum kauꞌan unao wuruꞌu wanyukunuu wiizi niꞌoraz manawun. Diinaꞌitiꞌi, wanaobanaa Jesus kaawan dono, waaitapa ipai unao naꞌiaꞌo nii kapam ukadishitan baokopa baꞌorainao tuma. Unao idaꞌanaꞌo nii wuruꞌu watukapanuz konaukii-karu. Naꞌiki unao idaꞌanaꞌo nii wamaꞌozakadinan. Uruu idi mabaaꞌazoꞌo nii wakian wanaobanaa ati, “Waunao idaꞌanaꞌo wuruꞌu wunao daꞌanzuꞌu, wakowaadan idi ĩꞌati Kaimanaꞌo Kuwai,” wakian nii. 20 Mishi unao wuruꞌu wamaꞌozaka-kinaaz naꞌiki wakonaukii-kinaaz.

3

1 Aizii wamakaꞌiitakan idiꞌi naa manawun wanaꞌan daꞌaꞌa, maabataka-daun unao diꞌiki oo unao dauꞌan, tuukii wadopian. Wamakoꞌozon padamata unao diꞌiti, mazan aonaa turuu wamakon ipai daunuudaꞌu. Uruu idi dyaꞌutam wawaꞌakinan daꞌaꞌa Athens idaꞌa. 2 Mazan wadyuuda soo pabaꞌoran karikaonan Timothy, wamin-kaudinan, kaminkaꞌuupauzoz wakaudinan Tominkaru ati, naꞌiki kaminkaꞌuupauzoz wakowaadapan Kaimanaꞌo Kuwai Christ dauꞌu. Wadyuudan uruu, maꞌozakadaꞌo nii unao nyukunuu, umishida-kinaa nii Christ powaꞌa zii manawun. 3 Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa waaipan aonaa baudaꞌapa unao kashadinan oo padantan powaa iti, upatakaꞌuta-kao idi. Mazan aonaa umaaitapakanii mani wuruꞌu, ipai unao, uaitapa Tominkaru aipan kawanaꞌatiꞌo wuruꞌu, ipai waunao mishidainao baiatan dikauda kidaꞌo aimaakan Christ dikin ii. 4 Naꞌapa shaꞌatii tawuruꞌu wakuwaaz kiwiitapa, wamakonkan dono unao diꞌii. Wakowaada shaꞌatii uꞌati ipai waunao mishidainao, wabaiatan nii dikauda kidaꞌo aimaakan Christ dikin ii. Aizii mishi utukapan ipai aimaakan shaꞌapan, naꞌapa manawun waparadan kawanaꞌati. 5 Uruu idiꞌo õdyuudan Timothy unao diꞌiti. Õmakaꞌiitakan idiꞌi naa manawun õnaꞌan daꞌaꞌa maabataka-daun unao dauꞌu, naꞌiki õabataꞌazon idi naꞌapam unao nyukunuu, pakawan zii umishidan oo aonaꞌa naa. Õzauda-kidan Satan, wuruꞌu mariidapauzoz pidannao nyukunuu, tanawatin-kidan unao umishidapan ai Christ. Naꞌiki õzauda-kidan utanawatin-kidan unao powaa iti. Umishiin an utanawatinan, ukauꞌan madiwautapa-kaꞌo karikaonan wuruꞌu wakaudinanuz.

6 Mazan Timothy kaawan daunaꞌan zii unao diꞌiki, wanyukunuu saabainan, ukowaadan idi waꞌati, pakawan umishidapan Jesus Christ, naꞌiki pakawan umarainpaakan. Naꞌiki ukowaadan waꞌati, karikaonan kapam unyukunuitapan waunao kaimanaꞌo idaꞌan. Naꞌiki ukowaadan kapam waꞌati tuukii utukapaꞌazon waunao, naꞌapa watukapaꞌazon kawan unao. 7 Wairibannao, wabaiatan puꞌaꞌo manawun dikauda kidaꞌo aimaakan wuruꞌu waabatanuz uunamunaa pakawan umishidapan, naꞌiki sariapa mishi wanyukunuu wamaꞌozakadinan. 8 Aizii sookaꞌa naa wanyukunuu, waabatan idi pakawan zii maꞌozaka umishidapan Christ. 9 Tuukii manawun wakonaukii-kidan Tominkaru, “kaiman” wakian uꞌati unao dauꞌan. Naꞌiki Tominkaru aitapa naꞌapam ukonaukiidan wanyukunuu, waabatan idi kuwai unao dauꞌu. 10 Ipai kamoo naꞌiki ipai marutaꞌo wapishautan Tominkaru watoriinpan idaꞌan uꞌati, marii kizi udaꞌatan waponaa nii, wamako-kinaa nii unao diꞌiti, waipaidaꞌan kiziꞌi naa wakuwaa aonaꞌoraz zii wakowaadan uꞌati, unyukunuu maꞌozaka-kinaa nii, naꞌiki umishida-kinaa nii Christ powaꞌa zii manawun.

11 Marii Tominkaru, waDaruz naꞌiki wanaobanaa Jesus daꞌatan waponaa, wamako-kinaa nii unao diꞌiti. 12 Marii wanaobanaa taan marainpaaka-karu unyukunuu iti, umarainapa kizi ipai uiribannao, naꞌiki ipai baꞌoran pidannao powaꞌa zii kiwiiniꞌo ai, naꞌapa wamarainpauzon kawan unao. 13 Aizii umarainpaakan an mishi powaꞌa zii, wanaobanaa maꞌozakadan nii unyukunuu ipai oiaꞌo ai. Naꞌiki Tominkaru waDaru tukapan nii unyukunuu, kaiman kida paꞌidiwaru. Uruu idi aonaꞌo nii ubaꞌazootinan, utukapan idi unao kaimanainao pidannao nii, ukadishitan dono ukanaapu iti diinaꞌitiꞌi, wanaobanaa Jesus kaawan dono baokopa papidanannao tuma.

4

Naꞌapam nii mishidainao mashaapan Tominkaru ati

1 Wairibannao, mishi watominapa-kidan unao kaiman kidaꞌo mashaapa-karu dauꞌu, umashaapa-kinaa nii kaiman manawun, Tominkaru nyukunuu kawanaꞌati. Naꞌapaꞌa naa mishi umashaapan watominapa-kidan kawanaꞌati unao. Mazan aizii wanaobanaa Jesus aipan kawanaꞌati, waaipan umashaapan kaiman, powaꞌa zii umashaapauzon ai kiwiin. 2 Mazan ipai unao uaitapa wanaobanaa Jesus aipan kawanaꞌatiꞌo, naꞌiki ukakinaotan kawanaꞌatiꞌo waunao wuruꞌu wakakinaotanuz kapam unao.

3 Tominkaru aipan ipai unao taapan unyukunuu kaiman paꞌidiwaru paꞌati, uaipan upanaꞌadan unyukunuu ipai oiaꞌo ai. Naꞌiki aonaa uaipan umashaapan madoronaa-daun zunnao tuma, oo daonaioranao tuma. 4 Ipai unao daonaioranao, Tominkaru aipan umashaapan kadoronaa zoobaba udaiaro tuma. Umashaapa kizi kaiman uawun zaꞌa, naꞌiki umashaapa kizi kapam kadoronaa zoobaba ipai pidannao awun zaꞌa. 5 Aonaa uaipan ukiaapan udaiaronao madoronaa-daun, baꞌoran pidannao mashaapan kawan, maaitapa-kainaouz Tominkaru. 6 Ukauꞌan marii umashaapan kapam aitapin ipai uiribannao tuma. Aonaa Tominkaru aipan uantamikiipan oo ukimudautan uiribannao, paudaiaro oo paudaiaru dauꞌan. Ushaꞌapanum kauꞌan naꞌiaꞌoram pidan antamikiipaꞌo pairiban naꞌapa, Tominkaru patakaꞌutan nii uruu tuukiaꞌo idaꞌan manawun. Naꞌapa shaꞌatii tawuruꞌu wakakinaopauzonuz unao, ipai wakowaadan uꞌati naꞌapa kidaꞌo dauꞌan wamakonkauzon dono unao diꞌii. 7 Aonaa Tominkaru zaamatan waunao mishidainao mashaapaꞌo nii mani madoronaa-daun, mazan uzaamatan waunao mashaapaꞌo nii kaiman manawun. 8 Aizii naꞌiaꞌoram pidan maizoꞌatikaꞌo oo dikintapaꞌo wuruꞌu diꞌoraz kakinaoriꞌi, aonaa pidan kakinaori mani wuruꞌu udikintapaniaz, mazan udikintapan kakinaorii Tominkaru diꞌikiꞌo, taaꞌoraz waꞌati Kaimanaꞌo Doronaa.

9 Aizii, mishidainao marainpaakan dauꞌan, ipaiꞌi naa paꞌan unao aitapan. Ukauꞌan aonaꞌo nii paꞌan wasaadan uꞌati oo wakakinaowan unao powaꞌa zii koshan. Ushaꞌapanum kauꞌan ipaiꞌi naa Tominkaru tominapa-kidan naꞌiki ukakinaotan unao marainpaaka-karu dauꞌu. 10 Uruu idi utominapa-kida-kao kawanaꞌati mishi umashaapan, naꞌiki ukawanaꞌati kapam umarainpan ipai mishidainao, wuruꞌu kawiizi-tinpainao kidaz Macedonia Baara ii aka. Mazan wairibannao, tuukii waaipan umarainpan uiribannao, powaꞌa zii manawun kiwiitapaꞌo ai. 11 Waaipan umashaapan kaiman, naꞌiki mashaa, uiribannao bii an kida. Manaꞌa ukadakoinapa-kidaꞌanaꞌa oo udiꞌitapaꞌanaꞌa uiribannao kaudin-kizi, mazan udiꞌitinapa paꞌan ukaudin-kizi kida dauꞌu. Manaꞌa uzoonoꞌonaꞌa ukaudinan ai, ukaudin mishiꞌoraiman minziiwa, uikoda kizi uaipan ati aimaakan umashaapa-kinaa nii, aonaa kizi udopian baꞌoran pidannao ati. Ukauꞌan ushaꞌapatinaꞌa naa, naꞌapa wakakinaotauzon kawanaꞌati unao. 12 Aizii, mishi ushaꞌapatinan an naꞌapa, tuukiaꞌo nii mamishida-kainao diꞌitapan ukaduz, tuukiaꞌo nii ĩkibaꞌazoo-kidan pashaꞌapaapan dikauda kidaꞌo aimaakan uawun zaꞌa. Naꞌiki uikodan nii ipai aimaakan uꞌati, aonaa kanomaꞌo nii uaipan baꞌoran pidannao ai.

Jesus waꞌatin nii

13 Wairibannao wakowaadaꞌazon ipai unao ati, waaipan uaitapan kaimanaiman mawakainao pidannao dauꞌan. Aonaa kizi unyukunuu kashaꞌoratinan ĩdauꞌati, baꞌoran pidannao kawan, aonaꞌoraz ĩaitapan kakupa-karu nii karikaonan Tominkaru tuma diinaꞌitiꞌi. 14 Wamishida Tominkaru kadishita-kidan Jesus pabaaranaa iki, ukauꞌan wamishida kapam, diinaꞌitiꞌi naꞌapaꞌo nii Tominkaru kadishita-kidan ipai mawakainao wuruꞌu zaamatainao kidaz Jesus panaobanaa nii. Naꞌiki ipaiꞌo nii uzaida-kidan ĩdyaun paꞌidiꞌiti, diinaꞌitiꞌi Jesus tuma.

15 Aizii watominapa-kidaꞌazon unao naꞌapa Naobanai Jesus kiauzon kawanaꞌati. Jesus kaawan dono, aonaꞌo nii wakiwiitan mawakainao uaꞌati. 16 Mazan diiwaꞌo nii wanaobanaa paradan abata-kao, naꞌiki diiwaꞌo nii angelnao zowaunaa paradan abata-kao kapam, naꞌiki diiwaꞌo nii Tominkaru kuwudu* aran abata-kao, naꞌiki wanaobanaa waꞌatin niꞌi naa aokazi iki. Naꞌiki mawakainao wuruꞌu zaamatainao kidaz Christ panaobanaa nii, kadishitan niꞌi naa pabaaranaa iki kiwiin. 17 Udaunaꞌan ipai waunao mishidainaouz, wuruꞌu kakupainao kidaz zii, sawataꞌaka-kao niꞌi naa ishaꞌiz bii iti baokopa kadishitainao tuma. Naꞌiaꞌo niꞌi naa waikodapan wanaobanaa ishaꞌiz bii ii. Uruu daunaꞌan wamashaapan niꞌi naa utuma karikaonan. 18 Ukauꞌan ukowaada kapam ipai uiribannao ati wuruꞌu Jesus paradan kidaz, aonaa kizi ĩkashaꞌoratinan pairibannao dauꞌan, wuruꞌu mawakainao kidaz naa.

5

Jesus waꞌatin nii kainaꞌiki mashaꞌapakiaka

1 Aonaꞌo nii paꞌan wasaadan uꞌati oo wakainaabatan uꞌati naꞌapainim nii manawun wuruꞌu amazada shaꞌapanuz kaikapaꞌa. 2 Ushaꞌapanum kauꞌan ipai unao, uaitapa baudaꞌapa kamoo wanaobanaa kaawan nii mashaꞌapakiaka, pidannao mazaudinapakan puꞌu. Naꞌapaꞌo nii koidimiki kaawankan kawan aiwakaꞌan pidan dapu iti mashaꞌapakiaka, aonaa pidan zaudinpan puꞌu mani. 3 Pidannao kadakotinan puꞌu pairibannao tuma, “kaiman mishi wawiizi, aonaa kanom towaudaꞌutan wamashaapan,” ĩkiainpan puꞌaꞌo nii, kichanaꞌiki-kiaꞌo kamoo kaawaꞌakan. Ĩdopian nii mazan aonaa naꞌitim nii ĩshaꞌapatinan oo ĩkidoopan uꞌai. Naꞌapa zun kaudanipaꞌazon kawan, okaziwaapaꞌakan mashaꞌapakiaka, aonaa ozaudinpan puꞌu mani, mazan aonaa naꞌitim okidoopan uꞌai.

4 Mazan ipai unao wairibannao, koditainaouꞌu naa paꞌan marutaꞌo-karu iki. Ukauꞌan wanaobanaa kamoon kaawan dono, aonaꞌo nii paꞌan upadaidaꞌanata-kao, koidimiki padaidaꞌantankan kawan pidan aiwakaꞌan, umazaudinkan puꞌu. 5 Ushaꞌapanum kauꞌan ipai unao mishidainao paꞌan wanaobanaa Jesus, naꞌiki unao mashaapainao kanadaꞌo-karuꞌu, aonaa mashaapainao mani marutaꞌo-karuꞌu. 6 Ukauꞌan manaꞌa wadaꞌawupaꞌanaꞌa, marutaꞌo sannao naꞌiki daꞌawupauzo pidannao kawan. Mazan marii paꞌan waabatapan naꞌiki wazaudinpan naa, wanaobanaa kaawan uaꞌii. 7 Aizii marutaꞌo sannaouz ipai ĩshaꞌapatan aimaakan soo marutaꞌo biiꞌi. Ĩdaꞌawupan nii aiwakaꞌan, aizii ĩtuzapan nii naꞌiki ĩpoꞌidipan nii aiwakaꞌan. 8 Mazan waunao mashaapainaouz kanadaꞌo-karuꞌu, marii paꞌan wamashaapan aitapin. Marii wakazannaatinpan wamishidan idaꞌan powaꞌa zii, naꞌiki wamarainpan idaꞌan Tominkaru naꞌiki wairibannao, naꞌiki wamishidan idaꞌan kainiꞌikiꞌo nii wanaobanaa waꞌatin, ukazannaataꞌanan waunao oiaꞌo ai. 9 Mishi Tominkaru zaamatan waunao, aonaa papatakaꞌutan niꞌo mani waꞌoian dikin ii. Mazan uaipan paꞌan pakazannaatan waunao waꞌoian ai, wamishidan idaꞌan Jesus mawakan waꞌati, naꞌiki wazaamatan idaꞌan Jesus Christ wanaobanaa nii. 10 Uruu mawakaꞌoraz ipai waunao mishidainao ati. Ukauꞌan umawakan idi waꞌati, ipai waunao kakupainao naꞌiki ipai mawakainao, wamashaapan nii baokopa utuma ukaawan dono. 11 Ukauꞌan ipai unao õiribannao, õaiapa pakawan ukaminkaꞌuupan naꞌiki utominapa-kidan uiribannao, umaꞌozakada kizi ĩnyukunuu.

Naꞌapam nii mishidainao mashaapan naꞌiki ĩtaapaakan

12 Wairibannao, tuukii waaipan utaapan ukazowautapikinao kaiman manawun. Aonaa ukashadapautaꞌanaꞌa ĩdyaun. Ushaꞌapanum idi dadaraꞌo wuruꞌu ĩkaudinanuz unao bii an. Ĩkaudinan unao atiꞌo, uaitapa-kinaa nii kaimanaꞌo mashaapa-karu, wanaobanaa aipan kawanaꞌati. 13 Ukauꞌan manaꞌa ukashadapautaꞌanaꞌa ĩdyaun. Mishiꞌoraiman umarainapa ĩdyaun powaꞌa zii, ĩtominapa-kidan idi unao kaimanaꞌo aimaakan kida dauꞌu. Umashaapa kapam kaiman baokopa uiribannao tuma, manaꞌa utoꞌorataakapaꞌanaꞌa.

14 Wairibannao, tuukii kapam waaipan ukakinaotan zoonzionao, udyuuda ĩkaudinan. Umaꞌozakada naꞌiki utominapa-kida pidannao aonaꞌoraz zii ĩnyukunuu maꞌozakan aimaakan shaꞌapan an ĩꞌati. Naꞌiki ukaminkaꞌuta mishidainao wuruꞌu aonaꞌoraz zii ĩaitapan oo ĩturuan pamashaapan Tominkaru aipan kawanaꞌati. Naꞌiki aonaa udopiidinaꞌanaꞌa uiribannao shaꞌapatinan an konaꞌii. 15 Aizii utukapan an uiribannao shaꞌapatan dikauda kidaꞌo aimaakan pairiban ati, manaꞌa ukashaapaꞌanaꞌa ĩkaunaatinan powaa iti dikaudaꞌo idaꞌan pairiban ati. Utiwaa mishiꞌoraiman utukapa-kidan kaiman kidaꞌo mashaapa-karu ipai mishidainao ati, naꞌiki ipai baꞌoran pidannao ati, ukaminkaꞌuuaakan idaꞌan.

16 Umashaapaꞌa naa konaukii ipai kamoo. 17 Naꞌiki aonaa usookadaꞌanaꞌa utoriinpauzon. Utoriinapa ipai kamoo. 18 Karikaonan ukonaukii-kida Tominkaru, aimaakan dikaudaꞌo shaꞌapan an uꞌati, naꞌiki kaimanaꞌo shaꞌapan an uꞌati. Naꞌapaꞌo nii wuruꞌu Tominkaru aipanuz umashaapan, wuruꞌu unaobanaitapanuz Christ Jesus.

19 Manaꞌa umashaataꞌanaꞌa Kaimanaꞌo Doronaa kaudinan unyukunuu ii. 20 Manaꞌa ukashadaꞌanaꞌa oo udakoopaꞌanaꞌa pidannao kuwaa, ĩkowaadapan an Tominkaru diꞌikiꞌo kuwai. 21 Uabatapa kaimanaiman, naꞌiki udiꞌitapa kaimanaiman wuruꞌu ĩkuwaa kidaz, utukapa kizi ĩkuwaa mishiin, umishida kizi naꞌiki udaꞌan kizi wuruꞌu kaimanaꞌoraz parada-karu. 22 Manaꞌa unyukunuu naꞌapaꞌanaꞌa ipai naꞌapaꞌoram oii kidaꞌo aimaakan dauꞌati.

23 Marii Tominkaru, taapaꞌoraz pidan nyukunuu kaiman, saabaan unyukunuu ipai oiaꞌo ai. Marii kizi utaapan ipai daunuudaꞌu unanaa, unyukunuu naꞌiki udoronaa, aonaa kizi ubaꞌazootin-kida-kao, wanaobanaa Jesus Christ kaawan dono. 24 Aizii wuruꞌu dapadautaꞌoraz unao, aonaa naꞌapainim ukasharutinan, ukauꞌan ushaꞌapatan nii ipai aimaakan naꞌapa pakiauzon kawanaꞌati.

25 Unyukunuitapa paꞌi waunao utoriinpan kawanaꞌati Tominkaru ati.

26 Konaukii unaubaa umin-mishidannao ubaokopatinan dono.*

27 Aizii wanaobanaa aipan kawanaꞌati, wapishaan unao tuukii, marii kizi uabata-kidan ipai mishidainao ati wuruꞌu diꞌoraz kaarita wasaadaniaz.

28 Marii wanaobanaa Jesus Christ kamunanun ipai unao ati.

* 2:16 Gentilenao: pidannao panaꞌaꞌo Jewnao ai. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 4:16 kuwudii: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 5:26 Paul donoꞌo mishidainao baokopatinan dono, ĩtukapa-kidan panaubaan oo pakonaukii-kidan pamin-mishidannao pakissitan idaꞌan ĩdyaun pakaozoo ati oo pataawu ati oo panaadon pakaꞌu ati.

2 THESSALONIANS

1

2

3

Itamautan Paul Kaaritan

Thessalonica Sannao Atiꞌo

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Paul saadan koshan kaarita mishidainao ati wuruꞌu Thessalonica iainaouz. Ushaꞌapanum kauꞌan uabatan idi ĩpozawaabiꞌiinan naa Jesus kaawan dauꞌan. Baꞌorainao kowaadan kaawaꞌoraꞌa naa Jesus. Uruu idi Paul kowaadan ĩꞌati pakaaritan idaꞌa, aonaa mishiꞌo mani wuruꞌu ĩparadanuz, aonaa zii Jesus kaawan. Uruu idi ukowaadan naa ĩꞌati naꞌapam nii amazada shaꞌapan Jesus kaawan uaꞌii.

Naꞌiki pakaaritan idaꞌa Paul nyukunuu-kidan mishidainao ati, marii kizi pakawan ĩtaapan maꞌozaka wuruꞌu pamishidanuz, ĩbaiatan puꞌu dikauda kidaꞌo aimaakan naꞌiki ĩpatakaꞌuta-kao puꞌu. Naꞌiki unyukunuu-kidan kapam ĩꞌati, marii kizi ĩkaudinan minziiwa, ĩikoda-kinaa nii puraata patorii-kinaa nii aimaakan oo wanyukunui paꞌati, naꞌiki pairibannao ati.

Kaarita buutinpan kida

Kaarita sakadin-kizi 1:1-2

Tominkaru konaukii-kida-kao mishidainao dauꞌan 1:3-12

Zaudinapa-karu Naobanai Christ kaawan uaꞌii 2:1-17

Mishidainao maꞌozakada-kao ĩmashaapa kizi kaiman 3:1-16

Kaarita katokonota-kao 3:17-18

1

1 Diꞌoraz kaarita, õgaru Paul, Silas naꞌiki Timothy saadanii, ipai mishidainao ati, Thessalonica iainaouz. Wuruꞌu zaamatinpainao kidaz waDaru Tominkaru diꞌiti, naꞌiki Naobanai Jesus Christ diꞌiti. 2 Marii waDaru Tominkaru naꞌiki Naobanai Jesus Christ kamunanun unao ati, naꞌiki utaa kizi unyukunuu kaiman-kinaa nii.

Pidannao tiwaa-kida-kao nii Jesus kaawan dono

3 Wairibannao, karikaonanuꞌo nii wakonaukii-kidan Tominkaru unao dauꞌan. Kaimanaꞌo wuruꞌu naꞌapa-karuz uꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan unao mishidan idi Christ powaꞌa zii manawun. Naꞌiki utukapa-kidan idi kapam ukamarainapanun, uiribannao ati powaꞌa zii. 4 Uruu idi konaukii, naꞌiki mabaaꞌazoo wakakuwaapan unao dauꞌan baꞌoran mishidainao ati, wuruꞌu baꞌoran wiizai ii aka kidainaouz. Wakowaadan ĩꞌati, upatakaꞌuta-kao puꞌu, naꞌiki ubaiatan puꞌu dikauda kidaꞌo aimaakan, mazan upuꞌu aonaa ukashadinan. Mishiꞌoraiman maꞌozaka utaapan unyukunuu, naꞌiki pakawan umishidapan Christ.

5 Mazan wuruꞌu unao baiatanii kida idaꞌan, Tominkaru tukapa-kidan patumaaka naꞌiki sakitapa pashaꞌapatan aimaakan. Uruu idi diinaꞌitiꞌi konaukiaꞌo nii Tominkaru morota-kidan unao paꞌidaꞌati umashaapa kizi utuma karikaonan unaobanai-tinapa-kizi ii. Unaꞌapan idiꞌo wuruꞌu upatakaꞌuta-kaoaz kai. 6 Mazan Tominkaru, ushaꞌapatan nii ipai aimaakan patumaaka naꞌiki sakitapa, upatakaꞌutan nii kapam ipai wuruꞌu patakaꞌutainaouz unao, 7 naꞌiki usookadan nii unao ai naꞌiki waunao ai, ipai wuruꞌu kaiꞌoraz wapatakaꞌuta-kao. Ukauꞌan ipaiꞌo nii Tominkaru shaꞌapatan aimaakan naꞌapa, udyuudan donoꞌo naa Jesus aokazi iki baokopa paꞌangelinnao tuma, maꞌozaka kidainaouz manawun. 8 Naꞌiki uwaꞌatin nii kainaꞌiki maodapaꞌo tikazi bii an, upatakaꞌutaꞌanan naa ipai pidannao wuruꞌu dikintapainao kidaz Tominkaru paradan, naꞌiki wuruꞌu mamishida-kainao kidaz Kaimanaꞌo Kuwai, wanaobanaa Jesus dauaꞌoraz. 9 Ukauꞌan wanaobanaa patakaꞌutan nii ĩdyaun dikaudaꞌo idaꞌan manawun, ukaawan dono. Aonaꞌo nii ukashaapan ĩmaonapadinan padazaba ati, naꞌiki aonaa naꞌapainim nii ĩtukapan umashaapa-kizi, wuruꞌu konaunamaꞌo naꞌiki umanawunuꞌoraz ukanadapan pamaꞌozakan idaꞌan manawun. 10 Uruu kamoo dono, ipaiꞌo nii upidanannao kasabaꞌukinan uꞌidiꞌiti, ĩtukapan niizu konaunam naꞌiki tuukiaꞌo nii ĩkonaukii-kidanuz, ushaꞌapatan idi ĩꞌati kaiman kidaꞌo manawun aimaakan. Aizii unao ipaiꞌo nii kapam naꞌii upidanannao bii ii, ushaꞌapanum kauꞌan umishidan idi wakuwaa uruu dauaꞌo.

11 Uruu idi karikaonan daꞌi watoriinpauzon Tominkaru ati unao dauꞌan. Marii kizi usaabaan unao kaiman, uzaamata kizi wuruꞌu kaimanaꞌoraz mashaapa-karu, ukowaadaniaz pataaꞌazon papidanannao ati. Naꞌiki marii kizi utaan pamaꞌozakan unao ati, umashaapa kizi kaiman manawun, naꞌapa umashaapaꞌazon kawan kaiman. Naꞌiki watoriinpan marii kizi umaꞌozakadan unao, aonaa kizi umuudan ukaudin-kizi, wuruꞌu ushaꞌapaapanii kidaz, umishidan idi manawun Jesus, ukaudin kizi atii utokon iti. 12 Uruu idi tuukiaꞌo nii Jesus konaukii-kida-kao, unao mashaapan idi uꞌati kaiman manawun. Naꞌiki unao tuukiaꞌo nii kapam ukonaukii-kida-kao, ushaꞌapanum kauꞌan unao Jesus pidanannao. WaTominkarun, naꞌiki Naobanai Jesus Christ, kamunanun idaꞌanaꞌo wuruꞌu kaiman kidaꞌo aimaakan shaꞌapataꞌazoo-kaoaz unao ati diinaꞌitiꞌi.

2

Dikintapaꞌo manawun pidan dauaꞌo

1 Aizii õkowaadaꞌazon unao ati naꞌapam nii wanaobanaa Jesus Christ kaawan, naꞌiki naꞌapam nii ipai waunao mishidainao baokopata-kao utuma. Õiribannao, tuukii manawun õkiaꞌazon unao ati aizii, 2 manaꞌa utariaꞌanaꞌa, oo udopiaꞌanaꞌa maaitapinaka-daun manawun, uabatan idi wuruꞌu pidannao kianuz, “Kaawaꞌa naa Naobanai Kamoon.” Naꞌiki baꞌorainao kian idi uꞌati, “Naꞌapa shaꞌatii Kaimanaꞌo Doronaa kowaadan õꞌati.” Aizii baꞌorainao kian, “Naꞌapa shaꞌatii tawuruꞌu Paulnao kakuwaapatinanuz.” Naꞌiki kainaꞌa baꞌorainao kian, “Naꞌapa shaꞌatii tawuruꞌu Paulnao saadanii kaarita kianuz.” 3 Aonaa waaipan umariida-kidinan. Aonaꞌo nii wanaobanaa kamoon kaawan naꞌapa. Mazan ukaawan nii, mamishida-kainao iribainan anaꞌo niꞌi naa manawun, naꞌiki ĩdikintapan anaꞌo niꞌi naa Tominkaru udawun iti manawun. Naꞌiki kainaꞌaꞌo nii zii kapam pidan oiaꞌo manawun aidinan. Uruu dikintapaꞌoraz manawun Tominkaru, ipai pidannao ai. Mazan diinaꞌitiꞌi Tominkaru patakaꞌutan niizu, ukabootan niizu Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti.

4 Aizii uaidinan donoꞌo naa wuruꞌu dikintapaꞌoraz pidan, tuukiaꞌo nii uꞌatadinpan, udakotinpan nii tuubaruꞌo nii manawun, ipai wunao aiaꞌa toma-kariwainao kidaz tominkaru nii, naꞌiki ipai wunao aiaꞌa pidannao dakotapanii kidaz patominkarun nii. Atii umorotan nii naꞌiki usakanatan nii Tominkaru, mishiꞌoraz manawun dapu iti. Naꞌiki ukian nii padauꞌan, “Õgaru Tominkaru.”

5 Õkowaadaꞌa naa shaꞌatii uꞌati ipai naꞌapa kidaꞌo dauꞌan õmakonkauzon dono unao diꞌii. 6 Ukauꞌan uaitapa kanom wuruꞌu awautapaꞌoraz oiaꞌo pidan ukaawan ai kai. Ukaawan nii soo Tominkaru aitanii kamoo kawanaꞌati. 7 Kai kainaꞌaꞌa naa Satan, wuruꞌu tuukiaꞌoraz manawun uaipan pidannao dikintapan Tominkaru, kainaꞌa ukaudinan wabii an, aonaa uaitapa-kao, soo Tominkaru idaꞌan turuu waaitapanuz. Mazan wuruꞌu awautapaꞌoraz oiaꞌo pidan, unaꞌian nii uawautapanuz, atii Tominkaru zikadanuz. 8 Uruu donoꞌo niꞌi naa paꞌan wuruꞌu oiaꞌoraz pidan aidinan. Mazan naꞌapainim wanaobanaa Jesus kaawan, ukabootan nii sariapa wuruꞌu oiaꞌoraz pidan paparadan idaꞌan, naꞌiki umainaabatan niizu pakanadan idi manawun.

9 Aizii wuruꞌu oiaꞌoraz pidan, waꞌatiꞌo niꞌoraz kainaꞌiki, ukaawan nii maꞌozakaꞌo idaꞌan, ushaꞌapanum kauꞌan Satan taan nii umaꞌozaka-kinaa nii, ushaꞌapatan nii pabiꞌinaaka umanawun kidaꞌo aimaakan, aonaꞌoraz pidannao tukapauzon ushaꞌapata-kao kida. Uruu kida ukaiwaa pamariida-kinaa nii pidannao. 10 Naꞌiki ukaiwaan nii pabiꞌinaaka dikauda kidaꞌo manawun aimaakan, pamariida-kinaa nii pidannao, wuruꞌu Tominkaru patakaꞌutan niinaouz. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa ĩkonaukii-kidan naꞌiki aonaa ĩmishidaꞌazon Tominkaru paradan, wuruꞌu mishiꞌoraz manawun. Ukauꞌan aonaꞌo nii ukazannaatan ĩdyaun. 11 Mazan aizii ĩmamishidakan idi, Tominkaru sharakadan naa ĩnyukunuu, marii kiziꞌi naa ĩmishidan, wuruꞌu oiaꞌo pidan mariidapa-kinaa kidaz ĩdyaun. 12 Ukauꞌan ipai pidannao aonaꞌoraz ĩmishidan wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai, naꞌiki naudapainaouz pashaꞌapaapan oii kidaꞌo aimaakan, Tominkaru patakaꞌutan nii ĩdyaun.

Unao zaamata-kao
kazannaatinaꞌo nii

13 Õiribannao, karikaonanuꞌo nii wakonaukii-kidan Tominkaru unao dauꞌan, wanaobanaa marainapaniinaouz manawun. Mishi Tominkaru soꞌotan kiwiin unao,* baꞌorainao bii iki kazannaatinaꞌo nii. Ukazannaatan unao Kaimanaꞌo Doronaa saabaan idaꞌan unao, Tominkaru pidanannao nii, naꞌiki umishidan idaꞌan wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai, Christ dauaꞌoraz. 14 Mishi Tominkaru dapadan unao paꞌidaꞌati, wuru idaꞌanaꞌa Kaimanaꞌo Kuwai wakowaadapauzonii kidaz unao ati. Naꞌiki udapadan unao paꞌidaꞌati, marii kizi baokopa unao konaukii-kida-kao diinaꞌitiꞌi, wanaobanaa Jesus Christ konaukii-kida-kao dono. 15 Ukauꞌan õiribannao, maꞌozakaꞌa naa paꞌi utaapa unyukunuu, manaꞌa usookadaꞌanaꞌa umishidapan wuruꞌu wakowaadapauzonii kidaz unao ati. Watominapa-kida-kinaaz unao wamakonkan donoꞌoraz daꞌi uwiizi ii, naꞌiki wuruꞌu wasaadanii kidaz daꞌi unao ati wakaaritan idaꞌa.

16 Aizii watoriinpan unao dauꞌan wanaobanaa Jesus Christ ati, naꞌiki Tominkaru waDaru ati. Uruu marainpaꞌoraz ipai waunao naꞌiki unao. Naꞌiki uruu taaꞌoraz karikaonan wanyukunuu maꞌozaka-kinaa nii, pakamunan idi manawun waunao ati. Naꞌiki utaanii mishida-karu waꞌati, karikaonan kizi wazaudapan wuruꞌu kaimanaꞌo aimaakan, ukowaadaniaz pataaꞌazon waꞌati. 17 Naꞌiki watoriinpan marii kizi wanaobanaa Jesus Christ, naꞌiki Tominkaru waDaru maꞌozakadan unyukunuu powaꞌa zii, ukaminkaꞌuta kizi unao, karikaonan kizi ushaꞌapatan kaiman kidaꞌo aimaakan, naꞌiki karikaonan kizi ukakuwaapan kaiman kidaꞌo aimaakan dauꞌu.

3

Paul naꞌiki uminaudaꞌunao aipan toriinapa-karu paꞌati

1 Wairibannao, aizii wakatokontan uaꞌii wakaaritan, wakiaꞌazon unao ati baukapaꞌa naa. Karikaonan waaipan utoriinpan waꞌati. Marii kizi powaꞌa zii kaimanaꞌo kuwai wuruꞌu wanaobanaa dauaꞌoraz, iribainan kadimanaꞌo idaꞌan. Marii kizi kapam pidannao zaamatan wuruꞌu kaimanaꞌoraz kuwai konaukii panyukunuu iti, naꞌapa unao kawan. 2 Naꞌiki waaipan utoriinpan Tominkaru ati ukazannaatapa kizi waunao, oiainao pidannao shaꞌapatan ai waunao. Ushaꞌapanum kauꞌan, kainaꞌa baꞌorainao aonaa ĩmishidaꞌazon wuruꞌu kaimanaꞌoraz kuwai. 3 Mazan wanaobanaa kaimanaꞌo manawun. Karikaonanuꞌo nii utaan unyukunuu maꞌozaka-kinaa nii. Naꞌiki ukazannaatapan nii unao, Satan shaꞌapatan ai unao. 4 Wanaobanaa taan idi waaitapa-kinaa nii, waaitapa ipaiꞌo nii ushaꞌapatan aimaakan wakuwaa kawanaꞌati, naꞌiki wamishida, pakawanuꞌo nii ushaꞌapatan ipai wuruꞌu ushaꞌapatauzonii kidaz aimaakan, wakuwaa kawanaꞌati. 5 Watoriinpan unao ati, marii kizi wanaobanaa taan uaitapa-kinaa nii mishi Tominkaru marainpan unao tuukii manawun. Naꞌiki marii kizi umaꞌozakadan unao nyukunuu, naꞌiki utuuda kizi ubaiatan kashaꞌora kidaꞌo aimaakan. Naꞌapa Christ patakaꞌutauzo-kao, ubaiatan kashaꞌora kidaꞌo aimaakan.

Kaudin-karu dauaꞌo

6 Wairibannao, wanaobanaa Jesus Christ aipan kawanaꞌati, tuukii wakiaꞌazon unao ati aizii. Aonaa ubaokopatinaꞌanaꞌa mishidainao tuma, wuruꞌu zoonzionao kidaz, aonaꞌoraz ĩmashaapaꞌazon wakakinaotan kawanaꞌati ĩdyaun. 7 Ushaꞌapanum kauꞌan ipai unao, uaitapa ipaiꞌo nii ushaꞌapatinan, naꞌapa waunao shaꞌapatinauzon kawan. Wamakonkauzon dono unao diꞌii, utukapa naꞌapam wakaudinan dadara, aonaa wazoonon. 8 Aonaa naꞌapainim wamizidin-kidan unao, naꞌiki aonaa wazaamatauzon unao ai aimaakan oo wanyukunui mawinipinaa-daun. Mazan karikaonan daꞌi wakaudinan dadara, ipai kamoo naꞌiki ipai marutaꞌo, aonaan idi waaipan wamizidin-kidan unao. 9 Turuaꞌo padamata wazaamatan aimaakan kida unao ai. Mazan aonaa wazaamatan aimaakan uꞌai, ushaꞌapanum kauꞌan waaipan idiꞌo utominpan waunao diꞌiki, ukaudin-kizi naꞌapa waunao kawan uikoda-kinaa nii aimaakan kida uꞌati. 10 Kaikapa shaꞌatii tawuruꞌu wakiauzonuz unao ati, wamakonkauzon dono naꞌii. “Naꞌiaꞌoram pidan aonaꞌo ukaudinaꞌazon, aonaa utaaꞌanaꞌa uwanyukunuu nii.” 11 Waparadan uꞌati kaikapaꞌa, ushaꞌapanum kauꞌan, kainaꞌa zii waabatan unao biiꞌi mishidainao, aonaa ĩkaudinaꞌazon, paikoda-kinaa nii aimaakan. Ĩmashaapaꞌazon kanaꞌapan karikaonan, soo ĩchiꞌikinaꞌazon, ĩkashadautan naꞌiki ĩkadakoinapa-kidan karikaonan pidannao kaudinan. 12 Aizii Naobanai Jesus Christ aipan kawanaꞌati, wakakinaowaꞌazon naꞌiki wadyuudan tuukii ipai zoonzionao pidannao, marii kiziꞌi naa zoobaba ĩmashaapan aitapin, marii ĩkaudinan minziiwa naꞌiki mashaudaꞌu, ĩikoda kiziꞌi naa aimaakan paꞌati, naꞌiki pairibannao ati.

13 Aizii unao wairibannao, manaꞌa ukashadinaꞌanaꞌa ushaꞌapaapan ai wuruꞌu kaiman kidaꞌoraz aimaakan. 14 Panaadon kainaꞌaꞌo nii pidan unao biiꞌi, aonaa uabataꞌazon naꞌiki umishidaꞌazon wuruꞌu wasaadaniaz unao ati wakaaritan idaꞌa. Aizii naꞌiaꞌoram pidan dikintapaꞌo wuruꞌu parada-karu kidaz, marii ukowaada-kao baꞌoran mishidainao ati, aonaa kizi ĩkaminaudaꞌutinan uꞌidi. Marii kizi ubaꞌazoinpan paaipan ati. 15 Mazan manaꞌa utaapaꞌanaꞌa uruu utoꞌora kizi niꞌi naa karikaonan. Mishiꞌoraiman ukakinaota uruu kaimanaꞌo idaꞌan, utukapa kizi wuruꞌu paꞌoianuz. Ushaꞌapanum kauꞌan unao min-mishidan wuruꞌu uruuz.

Paul katokontan pakaaritan

16 Aizii watoriinpan wanaobanaa ati, taaꞌoraz kaimanaꞌo mashaapa-karu waꞌati, marii kizi utaan karikaonan unao ati kaimanaꞌo mashaapa-karu. Naꞌiki marii wanaobanaa mashaapan karikaonan unao tuma.

17 Ipai õkaaritan tokon ii, karikaonan õsaadauzon õkaꞌu idaꞌan kaikapaꞌa: “Õgaru Paul, õnaubaan ipai unao.” Ukauꞌan aonaa umainaabanan, naꞌiki aitapa-karu nii, õgaru diꞌikiꞌo wuruꞌu kaarita kidaz. 18 Aizii watoriinpan, marii kizi wanaobanaa Jesus Christ tukapa-kidan pakamunanun ipai unao ati.

* 2:13 Tominkaru soꞌotan kiwiin unao oo “Tominkaru zaamatan unao amazada sakadinan iki.”

1 TIMOTHY

1

2

3

4

5

6

Kiwiiniꞌo Paul Kaaritan

Timothy Atiꞌo

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Timothy uruu paꞌinaꞌo daonaiora, umashaapan Lystra iaꞌo. Uruuꞌo zii uabatan dono Kaimanaꞌo Kuwai Jesus Christ dauꞌu, tuukii umishidanuzu. Uruu idi uzaamatan Jesus panaobanaa nii.

Aizii itamautan idaꞌa Paul makon Lystra iti, uruꞌu naa unaꞌakan Timothy patuma, utominapa kizi uꞌidiꞌiki pakowaadapan dauꞌu Kaimanaꞌo Kuwai Jesus Christ dauꞌu. Uruu idi Timothy chiꞌikapan ipai wiizai kawanaꞌati ukaminkaꞌuupan naa Paul kowaadapan Kaimanaꞌo Kuwai Jesus dauꞌu. Atii kotuaꞌiki ukaudinan utuma.

Uruu daunaꞌan Paul waꞌakan naa Timothy Ephesus ii, utominapa-kida kiziꞌi naa mishidainao naꞌii. Uruu dono paꞌinaꞌo zii Timothy. Upuꞌu mazan udaruꞌo kaudin-kizai taa-kao uꞌati. Uruu idi naꞌiaꞌa naa ukaudinan Ephesus ii.

Ukaudinan donoꞌo naa naꞌii, Paul saadan pakaaritan uꞌati, umaꞌozakada-kinaa nii unyukunuu, kaiman kizi naꞌiki maꞌozaka kizi ushaꞌapatan pakaudin-kizi. Naꞌiki ukakinaowan kapam uruu, uaitapa kizi naꞌapam nii panaꞌakapan wuruꞌu pakaudin-kiziz. Tuukii uaipan Timothy kakinaowan pidannao naꞌii, wunao aiaꞌa tominapa-kidainaouz pidannao panaꞌiti karikaonan.

Naꞌiki ukowaada-kida kapam pakaaritan idaꞌa, shaꞌapaꞌoram pidannao uaipan zaamata-kao kazowautapainao nii mishidainao. Naꞌiki ukakinaowan kapam Timothy, uaipan umashaapan kaiman, kadoronaa. Naꞌiki ukowaadan uꞌati naꞌapam nii utominapa-kidan mishidainao. Ukowaada kizi ĩꞌati naꞌapam mishidainao aiapa-kao ĩmashaapan. Ĩmashaapa kizi kaiman, karikaonan kizi kapam ĩkaminkaꞌutan pairibannao.

Kaarita buutinpan kida

Kaarita sakadin-kizi 1:1-2

Kazowautapainao naꞌiki kaudinainao choochi ii 1:3—3:16

Kakinaorii Timothy atiꞌo 4:1—6:21

1

1 Diꞌoraz kaarita õgaru Paul, Christ Jesus apostlen diꞌikiꞌo. Tominkaru wakazannaatapiki aipan atiꞌo õapostle-tinan naꞌiki Christ Jesus aipan atiꞌo, uruu wazaudapaniaz waꞌatin. 2 Aizii õsaadan wuruꞌu diꞌoraz kaaritaꞌa pugaru Timothy atiꞌo, õdani kawanuꞌoraz manawun õtaapan, pumishidan idi Christ. Marii Tominkaru waDaru naꞌiki Christ Jesus wanaobanaa kamunanun puꞌati, naꞌiki ukamunan-kida kizi pugaru, naꞌiki utaa kizi punyukunuu kaiman-kinaa nii.

Timothy kakinao-kao mariidamiki pidannao ai

3 Õsaadan kaarita õaipan idi punaꞌian Ephesus ii, naꞌapa õkiauzon kawanaꞌati puꞌati kiwiin, tawuru donoꞌo õmakopaanan donoꞌoraz Macedonia iti. Kainaꞌa pabiꞌi kida pidannao naꞌii, tominapa-kidainao pidannao Tominkaru paradan dauꞌu, mazan aonaa sakitapaꞌo mani wuruꞌu ĩtominapa-kidanuz ĩdyaun. Õaiapa pudyuudan ĩsookadan wuruꞌu panaꞌapainapanuz. 4 Naꞌiki pudyuudaꞌa naa ĩmarinaꞌatan wuruꞌu ĩkowaadapanuz kotuainaonao kuwaa kida, wuruꞌu madiwautapa-kaꞌoraz naa karikaonan, naꞌiki marinaꞌa naa ĩsookadan padiꞌitapan naꞌiki pasaadapan padokozu-daunnao uu kida. Ipai wuruꞌu shaꞌapaapa-kariwai kidaz aimaakan naꞌapa, tomaꞌo karikaonan toꞌorataaka-karu naꞌiki kashadaaka-karu. Soo Christ mishida-kao idaꞌan paꞌan pidan aitapan pashaꞌapatan aimaakan Tominkaru aipan kawanaꞌati. 5 Õsaadan kaikapaꞌa, õaipan idi ĩkamarainapanun manawun, kaimanaꞌo nyukunui diꞌiki, naꞌiki kaimanaꞌo diꞌitinapa-karu diꞌiki naꞌiki mishiꞌo mishida-karu diꞌiki. 6 Pabiꞌi kida pidannao aonaa ĩshaꞌapatinan wuru kawanaꞌatiꞌi kakinaorii kidaz. Unaꞌapan idiꞌi naa ĩpozawatan tuukii, ĩmashaapan soo padakoopaakan dauꞌu, naꞌiki pakashadaakapan dauꞌu. 7 Mishi tuukii ĩaipan patominapa-kidan pidannao, Moses kakinaori dauꞌu. Naꞌiki maꞌozaka ĩkakuwaapan pidannao ati aitapaꞌo kawan. Mazan upuꞌu aonaa ĩaitapan naꞌapaꞌoram dauaꞌo wuruꞌu pakadakotinanuz, oo patominapa-kidanuz pidannao.

8 Ipai waunao, waaitapa kaimanaꞌo wuruꞌu Moses kakinaori kidaz, ukaiwaa-kao anaꞌoraz mazan sakitapa. 9 Mazan waaitapa wuruꞌu Moses kakinaori taa-kao, aonaa kaimanainao pidannao atiꞌo mani. Mazan utaa-kao oiainao atiꞌo, wuruꞌu dikintapainaouz kakinaorii kida, naꞌiki shaꞌapaapauzonao ati dikauda kidaꞌo manawun aimaakan, naꞌiki mamishida-kainao naꞌiki dikintapainao Tominkaru. Naꞌiki wunao atiꞌi, aonaꞌoraz ĩaitapan Tominkaru, aonaꞌoraz ĩkarodapan paparadan Tominkaru dauꞌan. Naꞌiki wunao atiꞌi, zowiauzonao kidaz padarunao, padaronao naꞌiki baꞌoran pidannao kida. 10 Naꞌiki wunao atiꞌi, mashaapainao kidaz kanaꞌapan mamazidaaka-daun. Naꞌiki wunao atiꞌi, mashaapainaouz baꞌoran daiaro tuma oo baꞌoran daiaru tuma pamazidan puꞌaꞌa naa. Naꞌiki wunao atiꞌi kiaapainaouz pamin-daonaioran, naꞌiki kiaapainaouz pamin-zunan. Naꞌiki wunao atiꞌi koidapauzonao kidaz pidannao pasellian nii. Naꞌiki wunao atiꞌi mariidinauzonao naꞌiki tomapauzonao kidaz karikaonan parada-karu. “Mishiꞌo waparadan” ĩkian pamariidinan puꞌu. Naꞌiki wunao atiꞌi dikintapainaouz kaimanaꞌo parada-karu Tominkaru diꞌikiꞌoraz. 11 Ipai wuruꞌu kakinaoriiz, Kaimanaꞌo Kuwai kawanaꞌatiꞌo wuruꞌu. Naꞌiki õgaru dyuuda-kariwai kowaadapaꞌo nii ipai wuruꞌu konaunam kidaꞌoraz manawun kuwai, kaimanaꞌo naꞌiki umanawunuꞌo Tominkaru diꞌiki kidaꞌoraz.

Tominkaru tukapa-kidan pakamunanun Paul ati

12 Tuukii manawun õkonaukii-kidan Christ Jesus wanaobanaaz, utaan idi õnyukunuu maꞌozaka-kinaa nii, õshaꞌapata-kinaa nii ipai wuruꞌu õkaudin-kizi kidaz. Naꞌiki tuukii õkonaukii-kidanuzu, utukapan idi õgaru kaimanaꞌo pidan kawan, naꞌiki uzaamatan idi õgaru kaudinaꞌo nii paꞌati. 13 Uaitapan puꞌu padamata õdakoopan paugaru, naꞌiki õantamikitan puꞌu padamata uruu tuukii, naꞌiki uaitapan puꞌu padamata õshaꞌapatan iriba dikauda kidaꞌo aimaakan, õkaziwaa-kinaa nii uruu. Mazan Tominkaru kamunan-kida zii kowas õgaru, ushaꞌapanum kauꞌan naꞌapain aonaꞌo zii õmishidan Christ. Naꞌiki wuruꞌu õpatakaꞌutanuz mishidainao, aonaa õaitapan uꞌoian. Õꞌitiiman kaimanaꞌo nii wuruꞌu õshaꞌapaapaniaz. 14 Mazan wanaobanaa Christ Jesus, tuukii utukapa-kidan pakaimanan õꞌati. Atii, utaa zii õnyukunuu iti mishida-karu, naꞌiki marainpaaka-kinai, wuruꞌu taa-kariwaiz ipai waunao ati, zaamatinpainaouz Christ Jesus diꞌiti.

15 Aizii diꞌoraz kuwai mishiꞌo wuruꞌu naꞌiki turuu umishida-kao: Christ Jesus kaawan imiꞌi baara ati, ukazannaataꞌanan oiainao. Naꞌiki õgaru udawun iti manawun õꞌoian ipai baꞌoran oiainao ai. 16 Mazan Tominkaru kamunan-kida zii õgaru, ushaꞌapanum kauꞌan uaipan idi Christ Jesus kaiwaan õgaru oiaꞌoraz pidan, utukapa-kida-kinaa nii mishi pakaimanan. Aonaa ushaꞌapatan õgaru, õꞌoian puꞌu padamata udawun iti manawun, naꞌiki utominapa-kida-kinaa nii baꞌorainao diinaꞌitiꞌi. Ĩaitapa kizi, naꞌiki ĩmishida kizi, turuu kapam ukazannaatan ĩdyaun ĩꞌoian ai, ĩmashaapa kizi utuma karikaonan.

17 Aizii õkian King dauꞌan, karikaonanuꞌoraz unaobanai-tinpan, naꞌiki aonaꞌoraz umawakauzon, naꞌiki aonaꞌoraz utukapauzo-kao, soo uruu baudaꞌapa mishiꞌo Tominkaru. Marii wataapan uruu umanawunuꞌo nii, naꞌiki marii karikaonan kizi wakonaukiitin-kidan umanawunun. Amen.

18 Timothy õdani, wuruꞌu õdyuudanuz pushaꞌapatinan kaikapaꞌa, parada-karu kawanaꞌatiꞌo, tawuruꞌu Tominkaru dyuudauzoniaz papidanannao kowaadan. Ĩkowaadan donoꞌoraz kanomaꞌo nii pukaudin-kizi nii. Uruu kawanaꞌatiꞌoraꞌa naa aizii, wuruꞌu õdyuudanuz pugaru. Ukauꞌan pumishida naꞌiki pukaiwaa wuruꞌu parada-karu kidaz, punyukunuu maꞌozaka-kinaa nii, maꞌozaka kizi punaꞌakan Tominkaru paradan. 19 Pakawan putaapa wuruꞌu pumishidanuz, naꞌiki pakawan pudaꞌan wuruꞌu kaiman kidaꞌoraz pudiꞌitinpauzon. Kainaꞌa baꞌorainao, aonaa ĩtaapan pakawan wuruꞌu pamishidauzonuz, naꞌiki aonaa ĩdaꞌanan wuruꞌu kaiman kidaꞌoraz padiꞌitapaniaz. Uruu idi ĩwaotan, aonaꞌa naa ĩaitapan kanom pamishida, ĩnyukunuu panaꞌitiꞌi naa karikaonan. 20 Kainaꞌa pidannao naꞌapaꞌo idiꞌo ĩwaotan kapam, Hymenaeus naꞌiki Alexander. Uruu idi õmuudaꞌakaꞌa naa ĩdyaun Satan ati, marii kiziꞌi naa uantamikitan ĩdyaun. Uruu shoman naꞌapaꞌo idaꞌan ĩaitapinan, aonaa kizi powaꞌa ĩdakoopan Tominkaru.

2

Naꞌapam mishidainao toriinpan

1 Aizii kiwiitapa õkiaꞌazon mishidainao ati, tuukii manawun õaipan utoriinapa-kidan ipai pidannao Tominkaru ati. Ukowaada naꞌiki upishaa ipai aimaakan Tominkaru ati, ukamunan kizi ĩꞌati. Naꞌiki “Kaiman manawun pugaru,” ukii Tominkaru ati, ipai aimaakan dauꞌan naꞌiki pidannao dauꞌan. 2 Naꞌiki utoriinapa kapam king-tinpainao dauꞌan, naꞌiki ipai baꞌoran naobanai-tinpainao dauꞌan. Utoriinapa wamashaapa kizi kaiman, aonaa kizi wanyukunuu kasharutapa-kao, naꞌiki mashaa kizi kapam wataapan wanyukunuu. Wamishida kizi naꞌiki wamashaapa kizi soo Tominkaru ati, watukapa-kida kizi uruu idaꞌan mishi waikodan kaimanaꞌo mashaapa-karu. 3 Kaimanaꞌo wuruꞌu toriinapa-karuz kaikapaꞌa, tuukii Tominkaru, wakazannaatapiki naubaan naꞌapaꞌo toriinapa-karu. 4 Uruu aipaꞌo ipai pidannao kazannaatinan paꞌoian ai. Naꞌiki ĩaitapa kizi ipai wuruꞌu parada-karu kidaz, mishiꞌoraz manawun. 5 Mishi kainaꞌa baudaꞌapa Tominkaru, naꞌiki kainaꞌa baudaꞌapa pidan idaꞌan wakaimanaakan Tominkaru tuma, aonaa kanom baꞌoran idaꞌan mani, soo baudaꞌapa daonaiora Christ Jesus idaꞌan. 6 Uruu taainaꞌoraz ipai, ipai pidannao wadaun nii, ukazannaataꞌazon idi ĩdyaun paꞌoian ai. Tominkaru aitanii kamoo kawanaꞌatiꞌo wuruꞌu Jesus taainanuz naa, utukapa-kida-kinaa nii mishiꞌo wuruꞌu Tominkaru aipanuz ipai pidannao kazannaatinan paꞌoian ai. 7 Uruu idiꞌo wuruꞌu õzaamata-kaoaz, naꞌiki õdyuuda-kaoaz kowaadapaꞌo nii naꞌiki tominapa-kidaꞌo nii Gentilenao,* wuru dauꞌaꞌa mishiꞌoraz kuwai. Tominkaru kazannaataꞌazoonuz ipai pidannao. Mishiꞌo kaiwuruꞌu õkuwaaz, aonaa õmariidapan mani karikaonan unao.

8 Ipai choochiapa-karu kawanaꞌati, tuukii õaipan daonaioranao, wuruꞌu taaꞌoraz manawun mishi panyukunuu Tominkaru ati, õaipan ĩtoriinpan panyukunuu kaimanaꞌo diꞌiki. Aonaa patoꞌorainpan biiꞌi mani, naꞌiki aonaa pakashadaakapan biiꞌi mani. 9 Naꞌiki õaipan kapam zunnao aitapan naꞌapam pakaiwadinpan kaiman. Aonaa kizi ĩkonaunamadan padizo, oo ĩtinokan padizo naꞌapam karikaonan pakonaunamadin-kinaa nii. Aonaa kizi ĩatadinpan pakaiwadapan idaꞌan kashoro, zaanobai, naꞌiki ishitainii, toma-kariwai kidaz gold idi. Naꞌiki aonaa kizi ĩkaiwadan kamicha konaunamaa-kariwai sodi kida, naꞌiki kawinipinaa kidaꞌoraz manawun. 10 Mazan ĩtukapa-kida kizi paꞌan kaiman kidaꞌo pakaduz baꞌorainao ati. Ĩtukapa kizi ĩkaduz idaꞌan, naꞌapam zunnao mashaapan, wuruꞌu mishidainaouz Tominkaru. 11 Naꞌiki marii zunnao abatapan mashaa kakuwaapatin-karu an Tominkaru paradan dauꞌu, aonaa turuu ĩwazootapan daonaioranao. 12 Naꞌiki aonaa õkashaapan zunnao kakuwaapan oo kazowautapan choochiapa-karu daonaioranao bii ii. Marii mashaa ĩabatapan. 13 Ushaꞌapanum kauꞌan Adam kiwiiniꞌo utoma-kao, udaunaꞌan Eve. 14 Naꞌiki aonaa Adam mani wuruꞌu mariida-kariwaiz, mazan Eve paꞌan wuruꞌu dikintapaꞌoraz Tominkaru paradan, omishidan idi pamariida-kao, uruu idi oꞌoian. 15 Mazan zunnao kazannaata-kao nii pakaudanipan dono, ĩmishidan an pakawan Tominkaru, naꞌiki ĩkamarainapanun an, naꞌiki ĩmashaapan an kaiman, naꞌiki aitapin Tominkaru aipan kawanaꞌati.

3

Kazowautapainao choochi dauꞌanaꞌo

1 Aizii diꞌoraz parada-karu kidaꞌa, mishiꞌo naꞌiki sakitapaꞌo: Aizii naꞌiaꞌoram daonaiora tuukiaꞌo ukaudinaꞌazon pakazowautapan dauꞌu choochi, kaimanaꞌo kaudin-kizai wuruꞌu ushaꞌapataꞌazooniaz. 2 Aizii pidan kazowautapaꞌazoꞌo mishidainao, marii kauꞌan kaiman umashaapan, aonaa abatauta-kidaꞌo nii mani dikauda sodi kidaꞌo pakaduz. Naꞌiki marii umashaapan baudaꞌapaꞌo paudaiaro tuma, naꞌiki marii umashaapan aitapin naꞌiki kadoronaa. Udiꞌitapa-kida kizi kaimanaꞌo pakaduz kida ipai pidannao ati. Naꞌiki marii kizi konaukii umorota-kidan tawarainao, ĩkaawan an udapu iti. Naꞌiki marii kizi maꞌozaka naꞌiki kaiman uaitapan patominapa-kidan pidannao. 3 Naꞌiki aonaa kizi kapam utuzapa-shorin, naꞌiki aonaa kizi utoꞌorauzon oo ukashadakon. Mazan utaapa kizi paꞌan panyukunuu kaiman naꞌiki mashaa. Aonaa kizi unyukunuu soo puraata dauꞌati. 4 Marii kizi kapam maꞌozaka naꞌiki kaiman ukazowautapan padapu ainao. Aonaa kizi udikintapa-kidinan paudainao ati, mazan ĩkichanaꞌiki kizi uꞌai, naꞌiki ĩizoꞌati kizi ipai uparadan. 5 Aizii umakaꞌiitakan an pakazowautapan kaiman padapu ainao, naꞌapam nii mooko uaitapan pakazowautapan mishidainao? 6 Naꞌiki aonaa kizi kapam pidan diikiꞌiꞌo zii umishidanuꞌu, zaamata-kao kazowautapaꞌo nii choochi. Panaadon pidan naꞌapaꞌo zaamata-kao an, udiꞌitinpan nii soo paꞌatadinpan dauꞌu, atii naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii uwaotan naꞌiki ukaboota-kao Satan kawan. 7 Marii kizi mamishida-kainao abatan kaiman uunamunaa. Ukauꞌan aonaꞌo nii ubaꞌazootin-kida-kao, naꞌiki aonaꞌo nii Satan zaamatanuz pamariaariba kida idaꞌan.

Kaminkaꞌuupauzonao choochi ii

8 Aizii pidannao kaminkaꞌuupaꞌo mishidainao, marii ĩmashaapan kaiman, aonaa kizi ĩunamunaa abata-kao dikauda sodi kida. Marii kizi mishi ĩshaꞌapatinan paparadan kawanaꞌati, aonaa ĩkadakoinpan mani karikaonan. Naꞌiki aonaa kizi ĩtuzapa-shorin, naꞌiki aonaa kizi ĩdiꞌitinpan soo paaipan dauꞌu puraata. 9 Naꞌiki aonaa kizi kanom kasharutapan ĩnyukunuu, mazan maꞌozaka kizi ĩtaapan pamishidan, dadara kizi ĩzaamatinpan wuru diꞌitiꞌi mishiꞌoraz kuwai, Tominkaru taaniaz ĩꞌati ĩtominapa-kinaa nii. 10 Naꞌiki marii zii ipai ĩkaduz tiwaa-kao naꞌiki ĩtukapa-kao kiwiin. Aizii ĩkaduz tukapa-kao an kaiman, uruu turuaꞌa naa ĩzaamata-kao kaminkaꞌuupaꞌo nii. 11 Aizii ĩdaiaronao,* naꞌapa kapam, marii ĩmashaapan kaiman, aonaa kizi ĩunamunaa abata-kao dikauda sodi kida. Naꞌiki aonaa kizi kapam ĩkadakotinauzon. Ĩmashaapa kizi kadoronaa naꞌiki aitapin. Naꞌiki mishi kizi kapam ĩshaꞌapatinan paparadan kawanaꞌati. 12 Aizii daonaioranao, wuruꞌu kaminkaꞌuupainaouz mishidainao, marii ĩmashaapan baudaꞌapaꞌo paudaiaro tuma. Maꞌozaka kizi, naꞌiki kaiman kizi kapam ĩkazowautapan padapu, paudaiaro naꞌiki paudainao. 13 Aizii naꞌiaꞌoram pidan kaminkaꞌuupaꞌo shaꞌapatan an ipai pakaudin-kizi kaiman, kaimanaꞌo nii uabata-kidan paunamunaa. Naꞌiki maꞌozakaꞌo nii naꞌiki mabaaꞌazoꞌo nii ukakuwaapan pamishidan dauꞌu Christ Jesus.

Tominkaru shaꞌapatan kaimanaꞌo manawun aimaakan

14-15 Õaipan padamata kadiman õwaꞌatin puꞌidaꞌati, mazan õmakaawakan an kadiman, õsaadan diꞌoraz kaarita puaitapa kizi naꞌapam nii waunao mishidainao aiapa-kao wataapaakan baokopa wamin-mishidannao tuma. Ushaꞌapanum kauꞌan waunao wuruꞌu Tominkaru choochiniz. Uruu Tominkaru karikaonanuꞌoraz ukakupauzon. Naꞌiki wamishidan idaꞌan, dadara wazaamatapan naꞌiki wakazannaatapan wuruꞌu kaimanaꞌo, naꞌiki mishiꞌoraz kuwai upanaꞌada-kao ai. 16 Aonaa turuu pidan kian aonaa mishiꞌo mani naꞌiki aonaa umanawunuꞌo mani Tominkaru shaꞌapataniaz aimaakan, aonaꞌoraz zii uaitapa-kidauzon kiwiin. Wuruꞌu uaitapa-kidaniaz waꞌati kai, wamishida-kinaa nii naꞌiki waaitapa-kinaa nii uruu. Kaikapaꞌo wuruꞌu Tominkaru aitapa-kidanuz waꞌati mishiꞌo aimaakan:

Uaidinan imiꞌi baaraꞌa, pidan nii.

Kaimanaꞌo Doronaa tukapa-kidan mishi, kaimanaꞌo manawun uruu,

naꞌiki mishi ushaꞌapatan ipai aimaakan sakitapa paꞌidiwaru.

Naꞌiki angelnao, ĩtukapa kapam uruu.

Kuwai makon udauꞌan ipai amazada kawanaꞌati.

Uruu idi ipai amazada kawanaꞌati,

pidannao mishidan naꞌiki ĩzaamatan uruu panaobanaa nii.

Udaunaꞌan Tominkaru naꞌakan naazu aokazi iti.

4

Mariidapaꞌo patominapa-kidan
pidannao

1 Mishi kaimanaiman shaꞌatii Kaimanaꞌo Doronaa kowaadauzon, diinaꞌitiꞌi kainaꞌaꞌo nii pabiꞌi kida pidannao, mishidainaouz, marinaꞌatan nii wuruꞌu pamishidanuz mishiꞌo kuwai. Naꞌiki ĩmishidan niꞌi naa oiaꞌo doronainao mariidin-kinaa kida, naꞌiki ĩdaꞌanan niꞌi naa wuruꞌu oiainao tominapa-kidanii kidaz. 2 Aizii wuruꞌu naꞌapa kidaꞌoraz kuwai, uruu wunao naꞌakapaniꞌi mariidamikinao kidaz. Mainaabata-kariwaiz naa kaiman kidaꞌo diꞌitinapa-karu ĩzowau iki, naꞌapa chipirari wiichada-kariwai mainaabatanii kawanuꞌoraz naa. 3 Aizii wuruꞌu naꞌapainaouz pidannao, ĩkian aonaa turuu mazida-karu, naꞌiki ĩkian, kainaꞌa pabiꞌi kida aimaakan aonaa ukashaapa-kao unika-kao. Mazan ipai wanyukunui wuruꞌu aonaꞌoraz ĩkashaapan unika-kao, Tominkaru tomanii paꞌidiwaru wuruꞌu nika-karu nii. Mazan mishidainao, wuruꞌu aitapainaouznaa paꞌan mishiꞌo parada-karu, turuu ĩnikan shaꞌapaꞌoram wanyukunui, patoriinapa-kidan daunaꞌanazu. 4 Mishi ipai Tominkaru toman aimaakan kaiman paꞌidiwaru. Ukauꞌan aonaa turuu shaꞌapaꞌoram wanyukunui manaꞌidiapa-kao. Mazan ipai wuruꞌu wanyukunui kidaz, unika-kao nii utoriinapa-kida-kao daunaꞌan. 5 Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru paradan, naꞌiki toriinapa-karu idaꞌanaꞌo wuruꞌu, kaiman Tominkaru tukapan shaꞌapaꞌoram wanyukunui nika-kao.

Christ Jesus poitoru manawun

6 Aizii pukowaadapan an ipai wuru kida dauꞌanaꞌa mishidainao ati, mishiꞌo nii pugaru kaimanaꞌo poitorui Christ Jesus ati. Wuruꞌu kuwai kida pumishidaniaz naꞌiki pudaꞌananiaz maꞌozakadan nii punyukunuu powaꞌa zii. 7 Mazan aonaa paꞌan õaipan punyukunuupan naꞌiki pudaꞌanan wuruꞌu kotuꞌu kidaꞌoraz kuwai madiwautapa-kaꞌoraz karikaonan, aonaa Tominkaru diꞌikiꞌo mani. Mishiꞌoraiman putominapa powaꞌa zii pushaꞌapatin kizi paꞌan Tominkaru aipan kawanaꞌati. 8 Mishi pidan ikoda kaimanaꞌo aimaakan paꞌati, uikoda pamaꞌozaka-kinaa nii, padimatinan naꞌiki pamaꞌozakainpan idaꞌan. Mazan pidan maꞌozakadaꞌo panyukunuu Tominkaru dauꞌati, uikodan nii aimaakan powaꞌaꞌo zii manawun ukaimanan ipai wuru aiaꞌa baꞌoran aimaakan kidaz. Uruu idaꞌanaꞌo nii paꞌan uikodan kaimanaꞌo mashaapa-karu kai, naꞌiki diinaꞌitiꞌi Tominkaru tuma. 9 Mishiꞌo wuruꞌu diꞌoraz parada-karu kidaꞌa. Marii kizi umishidanuzu kaimanaiman. 10 Mishi kashaꞌapannaa naꞌiki dadara wakaudinan. Ushaꞌapanum kauꞌan waaitapa naꞌiki wamishida tuukii, kainaꞌaꞌo nii naꞌapainim wamakon wamashaapaꞌanan paꞌan Tominkaru tuma, wuruꞌu karikaonanuꞌoraz ukakupauzon. Uruu wuruꞌu ipai pidannao kazannaatin-kinaa niꞌoraz, naꞌiki kazannaataꞌoraz ipai wuruꞌu mishidainaouz Christ.

11 Aizii pukowaadaꞌa naa, naꞌiki putominapa-kidaꞌa naa pidannao ipai wuru dauꞌaꞌa parada-karu naꞌiki kakinaorii kidaz. 12 Manaꞌa pukashadapa-kidinaꞌanaꞌa pupaꞌinan idi zii. Mishiꞌoraiman, putukapa-kida kaimanaꞌo pukaduz mishidainao ati, puparadan idaꞌan kaiman, naꞌiki putukapa-kida ĩꞌati kaimanaꞌo mashaapa-karu, naꞌiki putukapa-kida ĩꞌati pukamarainapanun, naꞌiki putukapa-kida kapam wuruꞌu pumishidanuz, naꞌiki putukapa-kida ĩꞌati naꞌapam putaapinan kaiman ipai oiaꞌo ai. 13 Atii õkaawan naꞌiti, karikaonan puaitaapa saada-kariwaiz kida Tominkaru paradan ipai pidannao ati naꞌii, ĩkasabaꞌuinpan kawanaꞌati. Naꞌiki pukowaada ĩꞌati kaimanaiman naꞌapaꞌoram wuruꞌu parada-karu kida kianuz. Naꞌiki putominapa-kida kiziꞌi naa ipai wuruꞌu pidannaouz, ĩshaꞌapatin kiziꞌi naa ipai parada-karu kawanaꞌati. 14 Manaꞌa pumarinaꞌataꞌanaꞌa kaimanaꞌo aimaakan tawuruꞌu Tominkaru taauzoniaz naꞌapa pukaudin-kinaa nii, prophetnao idaꞌanaꞌoraz ukowaada-kida-kao, tawuru donoꞌo choochi zowaunaanao toriinapa-kidauzon naꞌiki ĩmuudauzon donoꞌoraz pakaꞌu puꞌidaꞌati. 15 Ukauꞌan putiwautinaꞌa naa naꞌiki pushaꞌapatinaꞌa naa naꞌii ipai wuru kawanaꞌatiꞌi, kakinaorii kidaz saada-kariwaiz puꞌati. Marii kizi ipai pidannao tukapan pukaudin-kizi tuubarudinan. 16 Puaitapin paꞌi kaiman pumashaapa, pukuwaa naꞌiki putominapa-kidan kawanaꞌati pidannao. Pakawan pushaꞌapatin wuru kawanaꞌatiꞌi pushaꞌapaapauzonii kidaz. Ushaꞌapanum kauꞌan, pushaꞌapatinan an ipai ukawanaꞌati, pukazannaatinan nii, naꞌiki pukazannaatan nii wunaouꞌu abatainao kidaz pukuwaa.

5

Kakinaorii mishidainao dauꞌanaꞌo

1 Manaꞌa pukashadakowauaꞌanaꞌa tunarunao-tinpaꞌoraꞌa naa pidan, putukapan an ushaꞌapatan dikaudaꞌo aimaakan. Mishiꞌoraiman puparada naꞌiki pukakinao uruu kaiman, naꞌiki konaꞌiaꞌo idaꞌan, naꞌapa puparadauzon kawan pudaru ati. Aizii paꞌinainao daonaioranao ati naꞌapa kapam puparada, kaimanaꞌo idaꞌan, naꞌapa puparadauzon naꞌiki pukakinaowauzon kawan puꞌinawuzunao.

2 Aizii putukapan an zunnao, maskonnao-tinpainao kidaꞌa naa shaꞌapatan dikaudaꞌo aimaakan, puparada naꞌiki pukakinao ĩdyaun kaiman konaꞌiaꞌo idaꞌan, naꞌapa puparadauzon kawan pudaro ati. Aizii paꞌinainao zunnao shaꞌapaapan an dikaudaꞌo aimaakan, naꞌapaꞌo nii kapam puparadan ĩꞌati, kaimanaꞌo, naꞌiki konaꞌiaꞌo idaꞌan. Naꞌapa puparadauzon, naꞌiki pukakinaowauzon kawan pudadakoonao kaimanaꞌo idaꞌan, aonaa madoronaa-daun mani.

3 Pukamunan-kida, naꞌiki kaiman putaapa zunnao wuruꞌu mawakainaouznaa ĩdaiarunao, mashaapainaouz paꞌidaꞌa naꞌiki pabaꞌoran manawun. 4 Mazan aizii mawakaiba odaiaru kaudainaoun an zii, naꞌiki okatakaannaoun an zii, marii ĩnao kataapan oroo. Marii kizi ĩnao tukapa-kida kiwiin pidannao ati, naꞌapam mishidainao taapan pairibannao. Naꞌapaꞌo idaꞌan kizi ĩtukapa-kidan naꞌiki ĩkawadauntan powaa iti wuruꞌu ĩdaronao naꞌiki ĩkoꞌokoonnao shaꞌapatauzonii kidaz ĩꞌati kotuaꞌa naa. Ushaꞌapanum kauꞌan tuukii Tominkaru konaukii-kidan patukapan naꞌapa kidaꞌo aimaakan shaꞌapata-kao.

5 Aizii zun mawakaiba odaiaru, mashaapaibazo paꞌidaꞌa naꞌiki pabaꞌoran manawun, aonaa kanom baꞌoran kainaꞌa kaminkaꞌutaꞌo nii oroo. Uruu idi odopian naꞌiki otaapan panyukunuu soo baudaꞌapa Tominkaru ati karikaonan. Ipai kamoo naꞌiki ipai marutaꞌo otoriinpan kawanaꞌati, opishaan uꞌati pakaminkaꞌuta-kao. 6 Mazan aizii zun wuruꞌu mawakaibazo naa odaiaru mashaapan an madoronaa-daun, mawakaꞌo kawanuꞌoraꞌa naa otukapa-kao padoronaa ii, okakupan puꞌu padamata. 7 Ukauꞌan pukowaada ĩꞌati ipai wuruꞌu diꞌoraz kakinaorii kidaꞌa. Aonaa kizi ĩshaꞌapaapan oo ĩtukapa-kidan dikauda kidaꞌo pakaduz, aonaa kizi kapam ĩkadakotin-kida-kao.

8 Mazan aizii naꞌiaꞌoram pidan mishidaꞌo, aonaꞌo utaapaꞌazon pairibannao, aitaniiman umataapaꞌazookan an padaro oo pakoꞌokoon manawun, uruu tanawatinaꞌoraꞌa naa pamishidan ai wuruꞌu naꞌapaꞌoraz pidan. Uruu idi udawun itiꞌoraꞌa naa manawun uruu wunao aiaꞌa pidannao mamishida-kainaouz.

9 Mazan aizii zunnao, aonaꞌoraz zii ĩmaskonnaoun tuukii, wuruꞌu mawakainao kidaz naa ĩdaiarunao, aonaa paꞌi paꞌan pusaadaꞌanaꞌa ĩꞌuu. Soo wunao paꞌan pusaada, ikodainaouznaa 60 wunu. Baukapaꞌoraz omazidauzon, 10 naꞌiki kaimanaꞌoraz okaduz aitapa-kao. Naꞌiki kaimanaꞌoraz kapam odyaupaitan ipai paudainao. Naꞌiki konaukii-kidauzoz naꞌiki karikaonanuꞌoraz onaubauzon tawarainao kaawan padapu ati. Naꞌiki taapaibazo ipai mishidainao kaiman, naꞌiki chikauzoz ĩkidiba ĩkaawan an odapu ati. Naꞌiki kaminkaꞌutauzoz pidannao, dopitainao naꞌiki kashaꞌoratinainao. Naꞌiki wuruꞌu shaꞌapatauzoz soo kaiman kidaꞌo paꞌidiwaru aimaakan.

11 Mazan aizii zunnao, aonaꞌoraz zii ĩmaskonnaoun kida tuukii, wuruꞌu mawakainaouznaa ĩdaiarunao, aonaa turuu paꞌan ĩꞌuu saada-kao zii. Panaadon kainaꞌaꞌo nii zii ĩdiꞌitinpan daonaiora dauꞌu naꞌiki pamazidan dauꞌu. Naꞌapaꞌo idaꞌan ĩtanawatinan Christ ai. 12 Naꞌiki uruu idaꞌan ĩtukapa-kidan naꞌapam ĩmariidan karikaonan paparadan, pakiauzon kawanaꞌati uꞌati kiwiin. 13 Naꞌiki aonaꞌa naa kanom ĩshaꞌapataꞌazon, soo ĩchiꞌikinaꞌazon karikaonan, naꞌiki ĩkadakotinan baꞌorainao dauꞌu. Naꞌiki ĩaitapaꞌazon baꞌorainao shaꞌapaapanii dauꞌan, naꞌiki ĩkadakoinapa-kidan ipai aimaakan pidannao shaꞌapaapanii kida, wuruꞌu aonaꞌoraz padamata turuu ĩkowaadapan. 14 Ukauꞌan õkian, marii paꞌan ĩmazidan wuruꞌu aonaꞌoraz zii ĩmaskonnaoun tuukii, aizii ĩkaudanin an uruu ĩtaapan niꞌi naa paudainao, naꞌiki ĩtaapan niꞌi naa padapu kaiman. Aizii ĩmashaapan an naꞌapa, aonaꞌo nii toꞌoratinainao waꞌati ikodan dikaudaꞌo pakadakotin-kida-kinaa nii waunao. 15 Ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌaꞌa naa baꞌoran zunnao mawakainaouznaa ĩdaiarunao, tanawatinan naꞌiki ĩdaꞌanan naa Satan. 16 Mazan aizii naꞌiaꞌoram zun mishidaꞌo, naꞌiki kainaꞌaꞌo oiribannao mawakainaouꞌu naa ĩdaiarunao, marii otaapan oo okaminkaꞌutan ĩdyaun. Aonaa kizi baꞌoran mishidainao mizidinan ĩdauꞌan. Marii kizi paꞌan mishidainao taapan, naꞌiki kaminkaꞌutan wuruꞌu mairibanuꞌoraz naꞌiki paꞌidaꞌaꞌoraz manawun ĩmashaapan.

17 Aizii choochi zowaunaanao, wuruꞌu kaudinainaouz kaiman, pakazowautapan dauꞌu choochi. Marii kaiman zoobaba ĩtaapa-kao, marii ĩkawinipinaata-kao powaꞌa zii, aitaniiman wuruꞌu kaudinainaouz manawun dadara, pakowaadapan dauꞌu Tominkaru paradan, naꞌiki dadara kapam ĩkaudinan ĩtominapa-kidan pidannao Tominkaru paradan kawanaꞌati. 18 Ushaꞌapanum kauꞌan saada-kariwai Tominkaru paradan kian, “Manaꞌa udoꞌotauzoꞌonaꞌa tapiꞌiza dako, poroom aka dakazaapa-kida-kao an uꞌati.” Naꞌiki “Kanom kaudinaꞌo marii ukawinipinaata-kao.” 19 Manaꞌa punyukunuupaꞌanaꞌa puabatan an pidan kowaadan choochi zowaunaa shaꞌapatan dikaudaꞌo aimaakan. Soo mishi puabatan an zii naꞌapaudaꞌum pidannao diꞌiki, dyaꞌutam oo idikinaudaꞌu pidannao, tukapainao manawun, kakuwaapan an zii udauꞌu. 20 Uruu daunaꞌan turuaꞌa naa paꞌan puparadan oo pukakinaowan uruu, ipai mishidainao abatapan puꞌu. Marii kizi kapam baꞌorainao kichanaꞌikin pashaꞌapaapan ai naꞌapa kidaꞌo oiaꞌo.

21 Tominkaru, naꞌiki Christ Jesus naꞌiki kaimanaꞌo angelnao abatapan puꞌu õkiaꞌazon puꞌati. Tuukii manawun õaipan puizoꞌatin wuruꞌu diꞌoraz kakinaorii kidaꞌa. Aonaa kizi pukazannaatan pabiꞌi kida pidannao, wuruꞌu pumarainapaniinaouz, ĩshaꞌapatan an oiaꞌo. Mazan marii kizi pukakinaowan ipai pidannao patumaaka naꞌiki sakitapa parada-karu kawanaꞌati.

22 Manaꞌa puzaamataꞌakaꞌanaꞌa kadiman manawun pidannao kazowautapaꞌo nii choochi. Naꞌiki aonaa pupatumaaka-dinaꞌanaꞌa pidannao tuma ĩshaꞌapaapan dono oiaꞌo. Pumashaapa kaiman, aonaa puꞌoiipaꞌanaꞌa.

23 Manaꞌa paꞌi putuzaꞌanaꞌa wunu paꞌidiwaru, putuza masakaudaꞌu kida wine putoba kaziwan idi. Ushaꞌapanum kauꞌan mapuda manawun pukarinaapatinauzon.

24 Kainaꞌa pabiꞌi kida pidannao kaiman-daun ĩꞌoian tukapa-kao, aonaa naꞌitim udiza-kao. Naꞌiki ipai pidan aitapan patakaꞌuta-karu nii ĩdyaun. Mazan kainaꞌa baꞌorainao ĩꞌoian tukapa-kao nii oo uaidinan nii diinaꞌiti ziiꞌi ĩkootowapa-kida-kao dono. 25 Naꞌapa kapam pabiꞌi kida pidannao wuruꞌu shaꞌapatauzonao kidaz kaimanaꞌo paꞌidiwaru aimaakan. Kaiman-daun ĩkaimanan tukapa-kao, naꞌiki baꞌorainao aonaa ĩtukapa-kidan pakaimanan, mazan aonaa naꞌitim ĩdizan wuruꞌu pakaimannuz.

6

1 Mishidainao pidannao, torii-kariwainaouz poitoruinao* nii, marii kaiman ĩmashaapan panaobanaanao tuma. Ĩtaapa kizi ĩdyaun umanawunuꞌo nii, aonaa kizi ĩkashadapautan oo ĩtaapan ĩdyaun naꞌapam karikaonan, aonaa kizi waTominkarun uu dakoapa-kao, naꞌiki aonaa kizi kapam kuwai wuruꞌu wakowaadapanii kidaz dakoapa-kao. 2 Aizii wuruꞌu torii-kariwaiz poitorui, unaobanaitapan an mishidaꞌo Christ, marii kaiman utaapan oo ukaudinan uꞌati. Aonaa kizi udikintapan oo ukashadapan uruu, uaitapan idi mishidaꞌo kapam wuruꞌu unaobanaaz, naꞌapa paugaru kawan. Mazan kaiman kizi ukaudinan uꞌati powaꞌa zii. Ushaꞌapanum kauꞌan ukaudinan naꞌiki ushaꞌapatinan idaꞌan kaiman, tuukii ukaminkaꞌutan mishidaꞌoraz panaobanaa umarainpan idi wuruꞌu panaobanaaz.

Pidannao aipainao
diriꞌi shaꞌapauzii

Ukauꞌan putominapa-kida naꞌiki pukowaadapa ipai wuruꞌu diꞌoraz kowaada-kariwai kidaz aimaakan puꞌati. 3 Aizii naꞌiaꞌoram pidan panaꞌitiꞌo utominapa-kidan pidannao, naꞌiki aonaꞌo umishidan wuruꞌu mishiꞌo parada-karu wanaobanaa Jesus Christ diꞌikiꞌoraz. Naꞌiki aonaꞌo umishidan sakitapaꞌo mashaapa-karu, wuruꞌu Tominkaru aitanii kawanaꞌatiꞌoraz. 4 Uꞌatadinpan udawunuꞌiti manawun wuruꞌu unaꞌapanuz, aitapaꞌo nii manawun utaapinpan mazan aonaa kanom uaitapan. Soo uaipan pakashadaakapan, uaipan patoꞌorataakapan oo padakoopaakan naꞌapaꞌoram parada-karu dikin ii karikaonan. Uruu idi utoman kishauziaaka-karu, naꞌiki kashadaaka-karu, naꞌiki mariidin-karu iribanii dauꞌu, naꞌiki dikaudaꞌo diꞌitinapa-karu iribanii shaꞌapatanii kida dauꞌu. 5 Naꞌiki utoman kadakowaaka-karu pidannao tuma wuruꞌu aonaꞌoraz kanom ĩaitapan, naꞌiki aonaꞌoraz ĩmishidan. Ĩꞌitiiman pidan kashaꞌapauzi-kinaa nii wuruꞌu mashaapa-karuz Tominkaru aipan kawanaꞌati.

6 Mishi, kashaꞌapauz mani pidan, mashaapaꞌo Tominkaru aipan kawanaꞌati, soo uabaapan an taa-kariwaiz paꞌati. 7 Aonaa kanom wakaawa-kidan wuru amazada baara atiꞌi. Naꞌiki aonaa kanom wanaꞌakan wuru amazada baara ikiꞌi. 8 Ukauꞌan, wuruꞌu wawanyukunuu naꞌiki wakamichan waikodanii kidaz, turuaꞌo waꞌati wuruꞌu. 9 Mazan aizii pidannao, wuruꞌu tuukiaꞌoraz ĩaipan pakapuraatanun, mariaa-kidinaꞌo nii ĩdyaun pabiꞌinaaka oiaꞌo ati, naꞌiki ĩzaamata-kidinan wuru atiꞌi panyukunuu shaꞌapataꞌazoonii dikauda kidaꞌoraz. Naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii ĩwaotan dikaudaꞌo diꞌiti naꞌiki patakaꞌutin-karu diꞌiti. 10 Aizii wuruꞌu puraata marainapa-kaoaz udawunuꞌiti manawun, buudaꞌo ipai pabiꞌinaaka kidaꞌo oiaꞌo, naꞌiki oiaꞌo orodanaa manawun wuruꞌu. Kainaꞌa pabiꞌi kida pidannao tuukiaꞌo manawun ĩdiꞌitinpan soo puraata dauꞌu karikaonan. Uruu idi panaꞌitiꞌi naa karikaonan ĩnyukunuu, aonaꞌa naa powaꞌa ĩdiꞌitinpan mishida-karu dauꞌu. Uruu idi tuukii manawun ĩkashaꞌoratinan, ipai pabiꞌinaaka kidaꞌo aimaakan shaꞌapan idiꞌi naa ĩꞌati.

Timothy atiꞌo kakinaorii

11 Aizii pugaru, mashaapaꞌo manawun Tominkaru aipan kawanaꞌati, manaꞌa putaapadaꞌanaꞌa oii kidaꞌoraz shaꞌapan puꞌati. Putiwautin paꞌan kaiman kidaꞌo dauꞌati, wuruꞌu Tominkaru aiapanii kidaz ushaꞌapata-kao. Naꞌiki mishi kizi pumashaapan kaiman, maꞌozaka kizi putaapan pumishidan. Naꞌiki putiwautin tuukii putukapa-kida kizi mishi pushaꞌapatinan puparadan kawanaꞌati. Naꞌiki putukapa-kida pukamarainapanun tuukii. Naꞌiki putiwaa kizi pudadaradan wuruꞌu kashaꞌapannaꞌo naꞌiki dadara kidaꞌoraz aimaakan, shaꞌapaꞌo niꞌoraz kida puꞌati. Naꞌiki kaiman kizi putaapan punyukunuu ipai pidannao ati.

12 Maꞌozakaꞌa naa paꞌi putaapa punyukunuu, putukapa-kida kizi mishi pugaru mishidaꞌo manawun Christ. Puzaamata kizi oo puikoda kizi wuruꞌu karikaonanuꞌoraz kakupa-kizai. Uruu idaꞌatiꞌo wuruꞌu Tominkaru zaamatanuz oo udapadanuz pugaru. Tawuru pukowaadauzon donoꞌoraz ipai pidannao abatapan puꞌu naꞌapam pumishidan Christ tuukii, naꞌiki puzaamatan uruu punyukunuu naobanaa nii.

13 Aizii õkiaꞌazon puꞌati, Tominkaru taaꞌoraz kakupa-kinai ipai pidannao ati naꞌiki ipai aimaakannao ati, uruu abatapan puꞌu õkiaꞌazon puꞌati. Naꞌiki Christ Jesus maꞌozakaꞌoraz ukakuwaapan padauꞌu, ukadishita-kida-kao donoꞌoraz Pontius Pilate kanaapu ii. Uruu abatapan puꞌu kapam õkiaꞌazon puꞌati aizii. 14 Õaiapa ipai putaapan naꞌiki puizoꞌatin wuruꞌu parada-karu taa-kariwai kidaz puꞌati. Mishi kizi pushaꞌapatinan naꞌiki pumashaapan kaiman manawun ukawanaꞌati. Aonaa kizi dikaudaꞌo abata-kao pudauꞌu atii wanaobanaa Jesus Christ kaawan.

15 Aizii ukaawan nii kainaꞌiki Paainaa kawanaꞌati, Tominkaru aitanii kamoon kawanaꞌatiꞌo nii wuruꞌu ukaawanuz. Tominkaru wuruꞌu konaukii-kida-kariwaiz, naꞌiki uruu baudaꞌapa umanawun naꞌiki kazowautapaꞌo ipai amazada naꞌiki ipai pidannao. Uruu tuubaruꞌo King ipai baꞌoran kingnao ai, naꞌiki tuubaruꞌo Naobanai ipai baꞌoran naobanainao ai. 16 Uruu baudaꞌapa aonaa umawakauzon, umashaapan kanadaꞌo-karu ii manawun, aonaa turuu pidan kaawan naꞌiti. Aonaa kanom tukapauzon zii uruu, naꞌiki aonaa kanom kaꞌiitan patukapan uruu. Marii soo uruu baudaꞌapa umanawunuꞌo nii wataapan. Naꞌiki waaitapa kizi soo uruu baudaꞌapa maꞌozakaꞌo nii karikaonan. Amen.

17 Pukakinao tuukii wuruꞌu kashaꞌapauzi-tinpainao kidaz manawun ĩmashaapan kai. Aonaa kizi ĩatadinpan pakashaꞌapauzi-tinpan idaꞌan. Aonaa kizi ĩtaapan panyukunuu soo pakapuraatanun dauꞌati. Mazan marii paꞌan ĩtaapan panyukunuu tuukii Tominkaru dauꞌati, taaꞌoraz paꞌan ipai aimaakan kaiman kidaꞌo waꞌati, wakonaukii-kinaa nii. 18 Pukakinao ĩdyaun tuukii, marii kizi paꞌan ĩshaꞌapatan kaiman kidaꞌo aimaakan baꞌorainao ati. Naꞌiki karikaonan kizi ĩshaꞌapaapan kaiman kidaꞌo aimaakan naꞌiki minziiwa kizi ĩtaan aimaakan baꞌorainao ati. Naꞌiki marii kizi minziiwa ĩkaꞌidiwaapan baꞌorainao ati. 19 Aizii ĩmashaapan an naꞌapa, ĩkasabaꞌukan nii paꞌati umanawun naꞌiki kaiman kidaꞌo aimaakan, pasaabaa-kinaa nii pamashaapa kizi niꞌi naa diinaꞌitiꞌi aokazi ii. Udaunaꞌan ĩzaamatan nii kakupa-kinai, wuruꞌu mishiꞌoraz manawun kakupa-karu.

20 Timothy, putaapa kaiman wuruꞌu kakinaorii, taa-kariwai kidaz puꞌati. Naꞌiki manaꞌa puturukadinaꞌanaꞌa kadakoinapa-karu an madiwautapaka sodi kidaꞌo aimaakan dauꞌu karikaonan. Wuruꞌu pabiꞌi kida pidannao dakotaniaz kaikin “aitapa-kinai nii manawun.” 21 Ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌaꞌa naa pabiꞌi kida pidannao, tuukii ĩmishidan naꞌiki ĩdaꞌanan wuruꞌu dakota-kariwaiz kaikin “aitapa-kinai nii manawun.” Aizii ĩmishidan idi naꞌiki ĩdaꞌanan idi naꞌapa kidaꞌo, tuukii ĩpozawatan wuru aiaꞌa mishiꞌoraz padamata pamishidauzon.

Marii Tominkaru kamunanun ipai unao ati.

* 2:7 Gentilenao: pidannao panaꞌaꞌo Jewnao ai. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 3:11 ĩdaiaronao oo “zunnao, kaminkaꞌuupaꞌo mishidainao.”

* 6:1 torii-kariwai poitorui: Putukapa kaarita tokon ii Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

2 TIMOTHY

1

2

3

4

Itamautan Paul Kaaritan

Timothy Atiꞌo

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Paul saadan koshan kaarita Timothy ati. Usaadan wuruꞌu diꞌoraz kaaritaꞌa, Rome ikiꞌo, utaapa-kao donoꞌo taraa-kizai ii. Naꞌapain uaitapa aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa pakodita-kida-kao taraa-kizai iki. Uaitapa naꞌiaꞌo niꞌi naa pazowii-kao. Uruu idi tuukii uaipan pakaminkaꞌutan naꞌiki pamaꞌozakadan Timothy nyukunuu. Ushaꞌapanum kauꞌan, Paul mawakan daunaꞌan Timothyꞌo niꞌi naa kaudin uwadaun nii, naꞌakapaꞌo niꞌi naa Kaimanaꞌo Kuwai ipai wiizai kawanaꞌati. Uruu idiꞌo wuruꞌu tuukii Paul aipan pakakinaowan Timothy powaꞌa zii.

Aizii pakaaritan idaꞌa, Paul kowaadan naa uꞌati naꞌapam nii choochi kazowautapa-kao. Naꞌiki ukian uꞌati, manaꞌa pukashaapaꞌanaꞌa mariidamikinao tominapa-kidan pidannao, panaꞌitiꞌoraz karikaonan ĩkuwaa kida. Naꞌiki ukian uꞌati, mishi paꞌi kaiman pumashaapa, puizoꞌati ipai wuruꞌu mishiꞌoraz tominapa-kinai, wuruꞌu kakinaorii taa-kariwai kidaz waunao ati, mishidainaouz Jesus Christ.

Kaarita buutinpan kida

Kaarita sakadin-kizi 1:1-2

Timothy maꞌozakada-kao 1:3—2:13

Timothy kowaadapan mishiꞌo kuwai 2:14—4:5

Paul saadan padauaꞌo 4:6-18

Kaarita katokonota-kao 4:19-22

1

1 Diꞌoraz kaarita õgaru Paul diꞌikiꞌo, Christ Jesus zaamataniaz apostle nii Tominkaru aipan kawanaꞌati. Uzaamatan õgaru kowaadapaꞌo nii, tawuruꞌu Tominkaru kowaadauzoniaz pataaꞌazon karikaonanuꞌo kakupa-karu, wuruꞌu Christ Jesus idaꞌanaꞌoraz.

2 Õsaadan diꞌoraz kaaritaꞌa, pugaru Timothy atiꞌo, õmarainpaniaz, naꞌiki õdaniitapaniaz. Marii Tominkaru waDaruz, naꞌiki Christ Jesus wanaobanaa kamunanun puꞌati, naꞌiki ukamunan-kida kizi pugaru, naꞌiki utaa kizi punyukunuu kaiman-kinaa nii.

Paul maꞌozakadaꞌazon dauaꞌo Timothy nyukunuu

3 “Kaiman manawun pugaru,” õkian Tominkaru ati pugaru dauꞌan. Uruu atiꞌo wuruꞌu õkaudinanuz, õnyukunuu kaimanaꞌo diꞌiki. Naꞌapaꞌo kapam kotuaꞌa naa õdokozu-daunnao nyukunuu ĩkaudinauzon uꞌati. Karikaonan daꞌi õnyukunuitapan pugaru õtoriinpan kawanaꞌati Tominkaru ati, ipai kamoo naꞌiki ipai marutaꞌo. 4 Pakawan kapam õnyukunuitapan tawuruꞌu puzaadauzonuz õdawuꞌati. Tuukii õtukapaꞌazon pugaru, õnyukunuu konaukii-kinaa nii. 5 Karikaonan õnyukunuitapan naꞌapam putukapa-kidan mishiꞌo mishida-karu. Mishi pukoꞌokoon Lois tuukii manawun omishidauzon, pudaro Eunice naꞌapa kapam tuukii omishidan. Naꞌiki õaitapa naꞌapaꞌo kapam wuruꞌu pumishidanuz ĩnao mishidan kawan. 6 Uruu idi õkiaꞌazon puꞌati, aizii maꞌozakaimanaꞌa naa paꞌi pukaiwaa tawuruꞌu kaimanaꞌo aimaakan Tominkaru taauzoniaz pukaudin-kinaa nii, õmuudauzon donoꞌoraz õkaꞌu puꞌidaꞌati. 7 Mishi Tominkaru taan Kaimanaꞌo Doronaa waꞌati, aonaa wakichanaꞌiki-kinaa niꞌo mani. Mazan maꞌozakadaꞌo nii paꞌan waunao, maꞌozaka kizi washaꞌapatan wakaudin-kizi Tominkaru ati. Naꞌiki wamarainapa-kinaa niꞌo ipai pidannao, naꞌiki watuuda-kinaa nii wanyukunuu washaꞌapataꞌazon ai oiaꞌo.

8 Ukauꞌan manaꞌa putariaꞌanaꞌa pukakuwaapan wanaobanaa Christ dauꞌan. Naꞌiki manaꞌa kapam pukibaꞌazoo-kidaꞌanaꞌa oo putariaꞌanaꞌa pukowaadan wuruꞌu õgaru, pumin-kaudinan taratapa-kaoaz taraa-kizai idaꞌa, Christ dikin ii. Mazan marii kapam pupatakaꞌuta-kao õgaru kawan, pukowaadapan dikin ii karikaonan Kaimanaꞌo Kuwai Jesus dauꞌu. Tominkaru taan nii punyukunuu maꞌozaka-kinaa nii 9 Uruu Tominkaru wuruꞌu kazannaataꞌoraz waunao wapatakaꞌuta-kao ai waꞌoian dikin ii. Naꞌiki uruu wuruꞌu dapadaꞌoraz waunao paꞌidaꞌati, papidanannao nii. Mazan aonaa washaꞌapatan dikin iaꞌo mani kaimanaꞌo aimaakan wuruꞌu ukazannaatanuz naꞌiki udapadanuz waunao paꞌidaꞌati. Soo paaipan atiꞌo karikaonan, wuruꞌu ukaimananuz manawun waunao ati. Mishi kotuꞌu, amazada sakadinan uaꞌii, udakotan wuruꞌu pakaimannuz waꞌati, padyuudan idaꞌan Christ Jesus. 10 Aizii diꞌi, watukapaꞌa naa umishiinan, Christ Jesus wakazannaatapiki kaawan idaꞌan wuru amazada baara atiꞌi. Ukaawan umainaabataꞌanan naa wuruꞌu wakichanaꞌiki-tinanuz mawaka-karu ai. Aizii wuruꞌu Kaimanaꞌo Kuwai, Christ dauaꞌoraz, uruu idaꞌan waaitapan karikaonanuꞌo nii paꞌan wamashaapan utuma. Wakananaata-kao nii paꞌinaꞌo idiꞌi naa diinaꞌitiꞌi, naꞌiki aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa wamawakauzon.

11 Aizii Tominkaru zaamatan õgaru, padyuudan niꞌo, naꞌakapaꞌo nii wuruꞌu Kaimanaꞌoraz Kuwai ipai amazada kawanaꞌati. Naꞌiki kowaadapaꞌo niꞌi naa kaimanaꞌo kuwai Christ Jesus dauꞌu. Naꞌiki õtominapa-kida kizi pidannao uaipan kawanaꞌati. 12 Uruu idi õkaudinan õdyuuda-kao kawanaꞌati, mazan uruu dikin ii õpatakaꞌuta-kao atii diꞌi õtaratapa-kao. Mazan aonaa õkibaꞌazoo-kidan wuruꞌu õtaratapa-kaoaz daꞌaꞌa. Ushaꞌapanum kauꞌan õaitapa kaimanaiman kanom wuruꞌu õmishidapaniaz, naꞌiki õaitapa, mishiꞌo nii kaiman utaapan ipai wuruꞌu taa-kariwai kidaz aimaakan õꞌati.* Utaapan niiz kaiman, atii diinaꞌitiꞌi pidannao tiwaa-kidapa-kao donoꞌo naa. 13 Aizii tawuruꞌu mishiꞌo kuwai, õkowaadapauzoniaz puꞌati, putominapa-kinaa nii. Manaꞌa pumarinaꞌataꞌanaꞌa kidaz, maꞌozaka putaapa punyukunuu udauꞌati, putominpaꞌa naa uꞌidiꞌiki. Naꞌiki pakawan putaapa wuruꞌu pumishidanuz, naꞌiki wuruꞌu pukamarainapanuz puzaamatinan idiꞌi naa Christ Jesus diꞌiti. 14 Kaiman pukazannaatapa wuruꞌu kaimanaꞌo kuwai taa-kariwai kidaz puꞌati, upanaꞌada-kao ai. Maꞌozaka pukazannaatapaz, Kaimanaꞌo Doronaa kaminkaꞌutan idaꞌan pugaru. Uruu mashaapaꞌoraz wanyukunuu ii.

15 Puaitapa naꞌapam mishidainao pidannao, wuruꞌu Asia iainao kidaz waꞌakan õgaru õbaꞌoran, atii Phygelus naꞌiki Hermogenes naꞌapa kapam ĩwaꞌakan õgaru. 16 Õtoriinpan marii kizi wanaobanaa kamunanun ipai Onesiphorus iribannao ati, wuruꞌu udapu iainao kidaz. Ushaꞌapanum kauꞌan, uruu daꞌi waꞌatiizo, ukaminkaꞌutan õgaru, aata mishi õkonaukiaꞌakan. Aonaa ukibaꞌazoo-kidan õgaru, õtaratapa-kao puꞌu. 17 Aizii ukaawan dono daꞌatiꞌi Rome ati, tuukii udorotinan õdauꞌu, atii uikodan õgaru. 18 Marii wanaobanaa kamunanun tuukii uruu ati diinaꞌitiꞌi, pidannao tiwaa-kao donoꞌo naa. Puaitapa naꞌapam tawuruꞌu ukaminkaꞌutauzonuz kapam õgaru tuukii Ephesus ii.

2

Pidan kaimanaꞌo usoldyaa-tinpan Christ Jesus ati

1 Aizii pugaru õdani, maꞌozaka pukaudin naꞌiki maꞌozaka putaapa punyukunuu wuru idaꞌanaꞌa Christ Jesus taaniaz pumaꞌozaka-kinaa nii, pakamunanun idiꞌoraz manawun utaan puꞌati. 2 Aizii tawuruꞌu puabatanii kidaz õkowaadan iriba pidannao abatapan puꞌu, pukowaadaꞌa naaz pidannao ati dyautainao kidaz ĩnyukunuu Tominkaru paradan dauꞌati. Marii kizi ĩtominpan kaiman, naꞌiki ĩnao kizi zaamata-kao, tominapa-kidaꞌo niꞌi naa kapam baꞌorainao pidannao, ipai wuru dauꞌaꞌa paabatanii kidaz parada-karu. 3 Marii pubaiaapa pushaꞌapata-kao õgaru kawan, Christ Jesus dikin ii. Naꞌapa kizi pugaru kaimanaꞌo soldyaa kawan. Kaimanaꞌo soldyaa makon nii minziiwa, ubaiaapaꞌanan kashaꞌoraꞌo mizaataaka-kizai iti. 4 Aizii soldyaa kaudin-kizi taa-kao an, ushaꞌapatan nii kaiman wuruꞌu unaobanaa taaniaz ukaudin-kizi nii. Ushaꞌapanum kauꞌan kaiman uaipan panaobanaa nyukunuu. Aonaa turuu uturukadinan baꞌoran kaduz kaudin-kizai dauꞌati, wuruꞌu panaꞌaꞌoraz soldyaa kaudin-kizi kida ai. 5 Aizii dimabaꞌo pidan, uaipan an pazaamatan wuruꞌu konaunamaꞌo aimaakan taaꞌazoo-kariwaiz, mazan aonaan an udiman kakinaorii kawanaꞌati, aonaꞌo nii turuu uzaamatan wuruꞌu taaꞌazoo-kariwaiz dimabaꞌo pidan ati. 6 Aizii pidan wuruꞌu kaudinaꞌoraz dadara pazakapun ii. Naꞌiki upaoriba aka dyuuan donoꞌo naa, uruꞌo nii kiwiin kaꞌidiwain wuru diꞌikiꞌi papaoriba aka kidaz. 7 Pudiꞌitapa kaimanaiman wuruꞌu aimaakan õkowaadanii kidaz puꞌati. Wanaobanaa kaminkaꞌutan nii pudiꞌitinpan, naꞌiki utaan nii puaitapa-kinaa nii.

8 Karikaonan punyukunuitapa naꞌapam Jesus Christ, David takaan-daunuz, kadishita-kida-kao pabaaranaa iki. Uruu wuruꞌu õkuwaa niꞌoraz, õkowaadapan Kaimanaꞌo Kuwai udauꞌu. 9 Aizii õkowaadapan idi wuruꞌu Kaimanaꞌoraz Kuwai, õpatakaꞌuta-kao tuukii udikin ii. Atii õtaapa-kao taraa-kizai idaꞌa watuudinapa, naꞌapa pidan shaꞌapataꞌo kawan dikaudaꞌo manawun aimaakan. Mazan Tominkaru Paradan aonaa turuu uwatuda-kao. 10 Aizii wuruꞌu õbaiatinanuz kaikapaꞌa Tominkaru pidanannao dikin iaꞌo uzaamataniinao kidaz. Õkowaadapan ĩꞌati kaimanaꞌo kuwai, õaipan idi ĩkazannaata-kao pamishidan idaꞌan Christ Jesus. Naꞌiki õaipan idi ĩmashaapan karikaonan Tominkaru tuma umashaapa-kizi ii, wuru diꞌiaꞌa konaunamaꞌo naꞌiki kanadaꞌoraz manawun. 11 Aizii diꞌoraz parada-karu idaꞌa, mishiꞌo kiauzo-karu:

Aizii wamarinaꞌatan an waꞌoian kaiman-daun,

naꞌiki wataapinan an mawakaꞌo kawan Jesus tuma, waꞌoian dikin ii,

mishiꞌo nii paꞌan wakakupan karikaonan utuma.

12 Aizii wabaiatan an wuruꞌu pidannao patakaꞌutanuz waunao.

Mazan diinaꞌitiꞌi wakazowautapan nii utuma, unaobanai-tinapa kizi ii.

Aizii wakian an, “aonaa mishiꞌo mani uruu” oo “aonaa wamishidan uruu,”

naꞌapaꞌo nii kapam unaꞌapan wadauꞌan, “aonaa õaitapan ĩnao,”

ukian nii Tominkaru ati.

13 Aizii wamashaꞌapatinkan an waparadan kawanaꞌati.

Mazan uruu pakawanuꞌo nii paꞌan ushaꞌapatinan paparadan kawanaꞌati.

Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa naꞌapainim umamishiauzokan paparadan.

Mishiꞌo kaudin-karu kaiman Tominkaru ati

14 Karikaonan paꞌi punyukunuu-kida ipai wuruꞌu parada-karu kidaz, wunao atiꞌi tominapa-kidaꞌo niꞌoraz pidannao. Maꞌozaka pukakinao ĩdyaun Tominkaru abatapan puꞌu. Aonaa kizi ĩkashadaakapan shaꞌapaꞌoram parada-karu sodi kida dikin ii karikaonan. Aonaa kanom kaimanaꞌo ikoda-kao kashadaaka-karu an naꞌapa kidaꞌo parada-karu dauꞌan. Soo upozawaabiꞌii-kidan naa karikaonan ipai pidannao, wuruꞌu abatapainao kidaz kadakotin-karu naꞌapa.

15 Maꞌozaka putiwain, putukapa-kida kizi Tominkaru ati mishi kaiman naꞌiki sakitapa pushaꞌapatan pukaudin-kizi uꞌati. Aonaa kizi pubaꞌazootin-kida-kao pukaudin-kizi dauꞌan. Mazan mishi kizi paꞌan putominapa-kidan pidannao kaiman naꞌiki sakitapa, wuru dauꞌaꞌa, mishiꞌoraz kuwai, Tominkaru diꞌikiꞌoraz.

16 Manaꞌa paꞌi puturukadinaꞌanaꞌa kadakoinapa-karu an dikauda sodi kidaꞌo parada-karu dauꞌu, wuruꞌu madiwaitapa-kaꞌoraz karikaonan. Ushaꞌapanum kauꞌan pidannao wuruꞌu kadakoinpainao kidaz naꞌapaꞌo dauꞌan, ĩnaꞌapainpan nii wuruꞌu atii ĩtanawatinan powaꞌa zii Tominkaru ai naꞌapa kidaꞌo dikin ii karikaonan. 17 Aizii wuruꞌu ĩtominapa-kidanuz pidannao naꞌapa, unaꞌitin utuubarudinan wuruꞌu, atii iribaꞌo nii upatakaꞌuan pidannao. Naꞌapaꞌo nii uꞌudarudinan bishoi kawan, wuruꞌu bishoi unikan nii pidan mada atii uꞌudarudinan.

Kainaꞌa dyaꞌutam daonaioranao wunao bii aꞌa, naꞌapainaouꞌu naa. Hymenaeus naꞌiki Philetus kiaꞌo ĩꞌuu. 18 Naꞌiki ĩnao aonaꞌa naa powaꞌa ĩmishidan wuruꞌu mishiꞌoraz tominapa-kinai, Tominkaru diꞌikiꞌoraz. Uruu idi ĩmariidapan naa pidannao, ĩkowaadapan naa ĩꞌati, kadishita-kidaꞌaka-kaoaꞌa naa mishidainao pamawaka-kizi iki. Ĩkowaadapan idi naꞌapa kidaꞌo, iriba ĩpozawaabiꞌita-kidan pidannao nyukunuu. Uruu idi aonaꞌa naa ĩaitapan naꞌiaꞌoram naa pamishida. 19 Mazan kainaꞌa mishiꞌo parada-karu Tominkaru diꞌikiꞌo. Aonaꞌo nii naꞌapainim pidan panaꞌadan wuruꞌu uparadan kidaz. Kaikapaꞌa wuruꞌu uparadan kiauzonuz: “Naobanai aitapanii naꞌiaꞌoram pidannao zaamatinainao paꞌidaꞌati.” Naꞌiki baꞌoran uparadan kian, “Ipai pidannao wuruꞌu kowaadainaouz pazaamatan Christ panaobanaa nii, marinaꞌa naa ipai ĩtanawatinan, naꞌiki ĩmuudan wuruꞌu oii kidaꞌoraz aimaakan ĩnaudapauzonii kidaz pashaꞌapaapauzon.”

20 Kainaꞌa umanawun kidaꞌo kabaunnao, unazo ii kainaꞌa toma-kariwai pabiꞌinaaka kidaꞌo boonnao, kooponao, naꞌiki parapinao. Pabiꞌi kida ĩtoma-kao gold idi naꞌiki silver idi. Baꞌorainao kida toma-kao kubai idi naꞌiki atamun idi. Aizii wuruꞌu toma-kariwainao kidaz, pabiꞌi kida ukaiwaa-kao, umanawunuꞌo aimaakan shaꞌapaapa-kao donoꞌo nii. Baꞌorainao kaiwaa-kao nii naꞌapam karikaonan. 21 Aizii pidan, naꞌapa kapam. Naꞌiaꞌoram pidan saabaan an panyukunuu ipai oiaꞌo ai, Tominkaru kaiwaan niiz umanawunuꞌo shaꞌapainapa-karu dono kida, ushaꞌapanum kauꞌan utaainan idi panaobanaa ati. Naꞌiki Tominkaru kaiwaan nii uruu shaꞌapataꞌo nii kaimanaꞌo naꞌiki umanawun kidaꞌo paꞌidiwaru aimaakan paꞌati.

22 Aizii ipai aimaakan wuruꞌu punaudapauzonii kidaz pushaꞌapaapan pupaꞌinan dono, marinaꞌa naa. Manaꞌa naa putaainaꞌanaꞌa, naꞌapa kidaꞌo aimaakan ati. Mishiꞌoraiman pumaꞌozakadaꞌa naa punyukunuu, mishi kizi pumashaapan kaiman, naꞌiki mishi kizi maꞌozaka putaapan pumishidan, naꞌiki mishi kizi pukamarainapanun, kaiman kizi kapam putaapan punyukunuu pidannao tuma, wunaouꞌu kaimanaꞌoraz paꞌan ĩtaapan panyukunuu. Panyukunuu kaimanaꞌo diꞌikiꞌoraz paꞌan ĩtoriinpauzon Naobanai Jesus ati. 23 Mazan naꞌapainim kashadaaka-karu an, parada-karu oo kanom sodi kida dauꞌan, wuruꞌu mazanuꞌo oo madiwautapaka kidaꞌoraz karikaonan, manaꞌa punyukunuupaꞌanaꞌa naꞌapa kidaꞌo shaꞌapaapa-kao, munapo pumashaapa naꞌapa kidaꞌo ai. Ushaꞌapanum kauꞌan puaitapa kaimanaiman wuruꞌu naꞌapa kidaꞌoraz aimaakan, tomaꞌo karikaonan toꞌorataaka-karu oo zunaapaaka-karu.

24 Aizii pidan, wuruꞌu Naobanai Jesus poitoruitapaniaz, aonaꞌa naa turuu uzunaapaakan, mazan marii paꞌan ukaimanan ipai pidannao ati. Naꞌiki marii kizi utominapa-kidan pidannao kaimanaiman, naꞌiki aonaa kizi ukashadinan. 25 Naꞌiki uruꞌo nii kakinaota pidannao, wuruꞌu dikintapainao, naꞌiki kashadainao kidaz ukuwaa, ukakinaowan nii ĩdyaun kaiman, konaꞌiaꞌo idaꞌan. Panaadon baudaꞌapa kamoo Tominkaru aipan ati, ĩpanaꞌadinan nii zii wuru aiaꞌa pamamishidakanuz, naꞌiki wuru aiaꞌa padiꞌitinpanuz panaꞌiti kida. Uruu donoꞌo nii zii ĩaitapan naꞌiki ĩmishidan wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai, Tominkaru diꞌiki kidaꞌoraz. 26 Naꞌiki uruu donoꞌo nii zii ĩaitapan udikaudan wuruꞌu pashaꞌapaapauzonii kidaz aimaakan, Uruu idi ĩkazatinan niꞌi naa Satan mariidapan ai paugaru. Uzaamatapauzonii ĩdyaun kaimanaiman. Naꞌiki ipai ĩizoꞌatiizon wuruꞌu Satan aipauzonii kidaz ushaꞌapata-kao paꞌati.

3

Amazada ikodaꞌanan diꞌitiꞌo
patokon

1 Aizii puaitapa kiziꞌi naa paꞌi, diinaꞌitiꞌi amazada ikodaꞌanan diꞌitiꞌi naa patokon, dadaraꞌo niꞌi naa naꞌiki kashaꞌapannaꞌo niꞌi naa, kaimanainao pidannao ikodan mashaapa-karu, oiainao pidannao bii an. 2 Tuukiaꞌo niꞌi naa pidannao marainpan pananaa, ĩaipan nii ipai aimaakan soo paꞌati karikaonan. Tuukiaꞌo nii pidannao marainpan puraata, ĩaipan nii puraata soo paꞌati karikaonan. Tuukiaꞌo nii pidannao atadinpaꞌazon, pashaꞌapatanii aimaakan kida dauꞌan. Naꞌiki tuukiaꞌo nii pidannao taapinaꞌazon umanawunuꞌo nii ipai baꞌorainao ai. Naꞌiki pidannao dakomikitinan nii, dikauda kidaꞌo idaꞌan. Naꞌiki tuukiaꞌo niꞌi naa pidannao dikintapan padaronao oo padarunao. Naꞌiki aonaꞌo niꞌi naa pidannao konaukii-kidan aimaakan taa-kao paꞌati. Naꞌiki aonaꞌo nii ĩdiꞌitinpaꞌazon Tominkaru dauꞌu, naꞌiki aonaꞌo nii ĩkarodapan paparadan udauꞌan.

3 Aonaꞌo niꞌi naa pidannao marainpaakaꞌazon. Aonaꞌo nii ĩmanyukunuutaꞌazon pidan shaꞌapatan an dikaudaꞌo paꞌati, naꞌiki aonaꞌo nii ĩparadan kaimanaꞌo idaꞌan uꞌati. Tuukiaꞌo nii ĩkadakotin-kidaꞌazon oo ĩtomaꞌazon dikauda kidaꞌo parada-karu pairibannao oo baꞌoran pidannao dauꞌu. Aonaꞌo niꞌi naa pidannao kaꞌiitan padadaradan panyukunuu pashaꞌapatan ai dikauda kidaꞌo aimaakan. Aonaꞌo niꞌi naa pidannao kakarodapanun, ĩshaꞌapataakan nii dikauda kidaꞌo idaꞌan. Naꞌiki aonaꞌo niꞌi naa ĩdyautan oo ĩnyukunuu-atin kaimanaꞌo aimaakan kida shaꞌapata-kao dauꞌan. 4 Naꞌiki tuukiaꞌo nii ĩkaakapaamikipaꞌazon, ĩkaakapaan nii pairibannao. Naꞌiki aonaꞌo nii ĩdiꞌitinpan kiwiin pashaꞌapatan uaꞌii aimaakan, mazan ĩshaꞌapatinan nii maaitapinaka-daun. Tuukiaꞌo nii ĩatadapan ipai pashaꞌapaapanii kida aimaakan, uruu kida idaꞌanaꞌo nii umanawun ĩtaapinpan. Tuukiaꞌo nii ĩmarainpan pashaꞌapaapanii aimaakan kida pamarainpan ai manawun Tominkaru.

5 Pidannao dakotinpan nii mishidainao nii Christ, ĩshaꞌapatan nii kaikin aimaakan kidaꞌa, ĩaipan idi karikaonan patukapa-kao mishidainao kawan. Mazan panyukunuu ii, aonaa ĩaipan Tominkaru kazowautapan pamashaapan, aonaa ĩshaꞌapatinaꞌazon uaipan kawanaꞌati. Manaꞌa pubaokopatinpauzoꞌonaꞌa, oo punyukunuupauzoꞌonaꞌa naꞌapainao pidannao. 6 Kainaꞌa pabiꞌi kida naꞌapainao pidannao, ĩnao ĩmorotan nii oo ĩmakon nii pidannao dapu kawanaꞌati kida, ĩaipan idi panaꞌapatan pidannao nyukunuu pakuwaa dauꞌati. Uruu idi tuukii ĩnaꞌapatan pabiꞌi kida zunnao nyukunuu, maaitapinaka-daunuꞌoraz ĩmashaapan. Kashaꞌora padamata ĩnyukunuu pashaꞌapaapanii dauꞌan, mazan aonaa ĩaitapan naꞌapam padadaradan panyukunuu pashaꞌapaapan ai oiaꞌo, wuruꞌu tuukiaꞌoraz ĩnaudapan pashaꞌapaapan. 7 Naꞌapainao zunnao tuukii ĩabataꞌazon naꞌiki tuukii ĩaipan paaitapan shaꞌapaꞌoram kuwai oo aimaakan kowaada-kao patominapa-kinaa nii. Mazan aonaa naꞌapainim ĩikodan oo ĩaitapan wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai, Tominkaru diꞌikiꞌoraz.

8 Kotuaꞌa naa, tuukii Jannes naꞌiki Jambres tiwaan pawazootan Moses. Aizii kai naꞌapa manawun wunaouꞌu diꞌoraz pidannaouꞌu, tominapa-kidainaouz pidannao panaꞌiti. Tuukii ĩaipan padikintan naꞌiki pawazootan wuruꞌu mishiꞌoraz manawun kuwai, Tominkaru diꞌikiꞌoraz. Pidannao naꞌapainao, aonaꞌoraꞌa naa ĩaitapan padiꞌitinpan kaimanaꞌo aimaakan dauꞌu, soo ĩtaapan panyukunuu oiaꞌo dauꞌati. Naꞌiki ĩdiꞌitinpan oo ĩnyukunuu panaꞌitiꞌi naa karikaonan. Uruu idi aonaa naꞌapainim nii ĩmishidan wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai. 9 Mazan aonaa karikaonanuꞌo nii mani wuruꞌu ĩnaꞌapainapanuz, kainaabainaꞌo nii zii wuruꞌu ĩmariidapanuz pidannao. Ipaiꞌo nii zii pidannao tukapan, naꞌiki ĩaitapan nii mazanuꞌo karikaonan wuruꞌu ĩkuwaa kidaz, soo ĩmariidapan karikaonan pidannao. Naꞌapa kotuaꞌa naa ipai pidannao tukapan, wuruꞌu Jannes naꞌiki Jambres shaꞌapatauzonii kidaz aimaakan, aonaa mishiꞌo mani, mazan mazanuꞌo karikaonan.

Ubaukapan naa Paul
kakinaowan Timothy

10 Mazan pugaru puaitapa paꞌan ipai wuruꞌu õtominapatin-kida-kinaaz pidannao. Naꞌiki puaitapa ipai õmashaapauzon kaduz, naꞌiki puaitapa kanom tuukiaꞌo õshaꞌapataꞌazon, naꞌiki puaitapa naꞌapam õmishidapan tuukii, naꞌiki puaitapa daꞌi maꞌozaka õtaapan õnyukunuu, õbaiatan puꞌu kotuaꞌiki kashaꞌoraꞌo. Puaitapa kapam naꞌapam õkamarainapanun tuukii. Naꞌiki ipai puaitapan naꞌapam õbaiatan dadara kidaꞌo aimaakan õkaudin-kizi dauꞌati, mazan aonaa õkashadinan, upuꞌu õshaꞌapatan õkaudin-kizi. 11 Naꞌiki puaitapa ipai naꞌapam daꞌi õantamikitauzo-kao tuukii manawun. Naꞌiki puaitapa kapam ipai naꞌapam õbaiatan kashaꞌoraꞌo tuukii. Naꞌiki puaitapa kanom kida shaꞌapaꞌo õꞌati, Antioch ii, naꞌiki Iconium ii, naꞌiki Lystra ii. Mishi naꞌii tuukii õantamikita-kao kaziwaꞌo idaꞌan, mazan waNaobanaa kazannaata õgaru ipai õbaiatanii kida ai. 12 Mazan mishi, ipai pidannao mashaapainao Tominkaru aipan kawanaꞌati, wuruꞌu zaamatainao kidaz Christ Jesus panaobanaa nii, ipai ĩnao ĩbaiaapan nii papatakaꞌuta-kao. 13 Aizii wuruꞌu oiainaouz pidannao, ĩdikaudaꞌadinan niꞌi naa manawun udawunuꞌiti, naꞌiki powaꞌaꞌo nii zii ĩmariidapan pidannao, mazan naꞌapaꞌo nii kapam baꞌoran pidannao mariidan ĩdyaun.

14 Mazan aizii pugaru, pakawan õaipan putaapan oo pudaꞌanan wuruꞌu putominapa-kida-kinao kidaz, pumishidaniaz paꞌan tuukii. Ushaꞌapanum kauꞌan puaitapaniinao paꞌan pidannao naꞌiki puaitapaniinao ĩkaduz wuruꞌu tominapa-kidainaouz pugaru. 15 Naꞌiki puaitapanii pukoraidaonaan diꞌiki ipai wuruꞌu saada-kariwai kidaz Tominkaru paradan. Tominkaru paradan idaꞌanaꞌo wuruꞌu puikodanuz aitapa-kinai. Uruu idaꞌanaꞌo wuruꞌu pidan tominapanuz pamishidan dauꞌu Christ Jesus, pakazannaatin-kinaa nii. 16 Ipai wuruꞌu saadinpaꞌo Tominkaru paradan kidaz, Tominkaru diꞌikiꞌo paꞌidiwaru wuruꞌu. Uruu kaimanaꞌo ukaiwaa-kao pidan tominapa-kinaa nii mishiꞌo kuwai dauꞌu, naꞌiki kakinaowaꞌo nii pidan, upozawatan an mishiꞌo kuwai ai. Naꞌiki tukapa-kidaꞌo nii sakitapaꞌo mashaapa-karu, naꞌiki tominapa-kidaꞌo nii pidan kaimanaꞌo mashaapa-karu dauꞌu Tominkaru ati. 17 Uruu idaꞌan kizi pidan kaudinaꞌo Tominkaru ati ikodan paaitapa-kinaa nii. Uruu idaꞌan kizi kaiman ushaꞌapatan pakaudin-kizi, naꞌiki ushaꞌapata kizi ipai kaiman kidaꞌo paꞌidiwaru aimaakan Tominkaru ati, uruu kida idaꞌan.

4

1 Aizii õparadaꞌazon puꞌati maꞌozakaꞌo idaꞌan, Tominkaru abatapan puꞌu, naꞌiki Christ Jesus abatapan puꞌu, uruu tiwaa-kidapaꞌo niꞌoraz naꞌiki patakaꞌutaꞌo niꞌoraz ipai pidannao paꞌoian dikin ii, ipai wuruꞌu kakupainaouz naꞌiki mawakainaouz. Uwaꞌatin idi kainaꞌiki unaobanai-tinaꞌanan ipai pidannao ati. 2 Uruu idi tuukii manawun õkian puꞌati, pukowaadaꞌa naa wuruꞌu kaimanaꞌoraz kuwai, Tominkaru diꞌiki kidaꞌoraz. Pukowaadaꞌa naaz ipai shaꞌapaꞌoram pidannao ati, abataꞌazoinao ati oo maabataꞌazoo-kainao ati, upuꞌu pukowaadaz. Pukakinao ĩdyaun ĩshaꞌapaapan ai oii kidaꞌo aimaakan. Naꞌiki putoꞌorau ĩdyaun ĩsookada kizi pashaꞌapaapan oii kidaꞌo aimaakan. Naꞌiki pumaꞌozakada ĩnyukunuu putominapa-kida ĩdyaun kaimanaiman, konaꞌiaꞌo idaꞌan. 3 Kainaꞌaꞌo nii diinaꞌitiꞌi, uruu aonaꞌo niꞌi naa manawun pidannao abataꞌazon wuruꞌu kaimanaꞌoraz naꞌiki mishiꞌoraz kuwai, wuruꞌu wakowaadapaniaz. Mazan paaipan kawanaꞌatiꞌo nii, ĩzaamatan nii pidannao, tominapa-kidainao nii paugaru, wuru kida dauꞌaꞌa tuukiaꞌoraz manawun ĩabataꞌazon. 4 Mazan aizii wuruꞌu mishiꞌoraz manawun kuwai, aonaꞌo niꞌi naa ĩabataꞌazon. Soo ĩturukadinan niꞌi naa paꞌan paabataꞌazon dauꞌati kotuainao kida kuwai, wuruꞌu pidannao tomanii kidaz karikaonan. 5 Mazan pugaru, puaitapin paꞌi paꞌan naꞌapam putaapinan, puzaudin naꞌiki maꞌozaka putaapa punyukunuu pushaꞌapatan ai naꞌapa kidaꞌo aimaakan. Manaꞌa pukashadinaꞌanaꞌa wuru aiaꞌa pubaiatanuz dadaraꞌo mashaapa-karu, oo pubaiatan toꞌora-karu pukowaadapan dikin ii Kaimanaꞌo Kuwai. Marii karikaonan pukakuwaapatin. Pushaꞌapata ipai pukaudin-kizi kaiman naꞌiki sakitapa, Tominkaru aipan kawanaꞌati.

6 Mazan aizii õgaru, maonapataꞌa naa paꞌan õzowii-kao kamoon kaawan. Uruu donoꞌo niꞌi naa õtaainan Tominkaru ati. Ukauꞌan aizii õmakon niꞌi naa wuru amazada baara ikiꞌi. 7 Mazan aata, õkaꞌiitaꞌa naa ipai õkaudin-kizi wuruꞌu Tominkaru taaniaz õshaꞌapatan nii. Õshaꞌapata ipai õkaudin-kizi usakadin-kizi iki, atii utokon iti. Naꞌiki mishi, maꞌozaka õtaapan õmishidan wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai, aonaa õpanaꞌadanuz, mazan ipai õkowaadanuz sakitapa udyuudan kawanaꞌati. 8 Mazan kai, kainaꞌaꞌa naa umanawunuꞌo kowamai sarakada-karu nii õzowau ati, uruu õshaꞌapatinan idiꞌo mishi kaiman naꞌiki sakitapa Tominkaru awun zaꞌa. Wanaobanaa Christ Jesus, shaꞌapataꞌoraz aimaakan sakitapaꞌo idaꞌan, uruꞌo nii taa õꞌati wuruꞌu kowamaiz diinaꞌitiꞌi, wuru kamoo donoꞌo utiwaa-kidapanuz naa ipai pidannao. Mazan aonaa baudaꞌapa õgaru atiꞌo nii mani wuruꞌu umanawunuꞌoraz kowamai taa-kao. Mazan utaa-kao nii kapam ipai pidannao ati, wuruꞌu zaudapatinainaouz ukaawan, konaukiaꞌoraz ĩtaapan panyukunuu patukapaꞌazon idi ukaawan.

Diꞌoraz Paul paradan paꞌidiwaru

9 Putiwaa paꞌi puwaꞌatin kadiman õꞌidaꞌati. 10 Aizii Demas kashadinaꞌa naa pamashaapan ai Tominkaru ati, tuukii umarainpan aimaakan imiꞌi baara an kidaꞌoraz. Uruu idi uwaꞌakan õgaru, naꞌiki umakon Thessalonica iti. Aizii Crescens mako paꞌan ukaudinaꞌanan Galatia Baara iti, aizii Titus, Dalmatia Baara iti kapam ukaudinaꞌanan. 11 Soo pabaꞌoran Luke kainaꞌa õtuma. Puwaꞌatin an punaꞌaka paꞌi Mark putuma. Ushaꞌapanum kauꞌan turuu uruu kaminkaꞌutan õgaru õkaudin-kizi dauꞌu. 12 Aizii Tychicus, õdyuuda uruu Ephesus iti. 13 Aizii puwaꞌatin an, punaꞌaka paꞌi õchaakitan, õwaꞌakauzoniaz Troas ii. Carpus diꞌii shaꞌatii õwaꞌakanuz. Naꞌapain punaꞌaka paꞌi kapam tawuruꞌu kaarita kidaz, tawuru manawunuꞌu saada-kariwai kidaz kaznizo mada baaraꞌa.

14 Alexander, tawuruꞌu tomapauzoz aimaakan kida chipirari idaꞌan, aonaa ukaimanan. Utoma dikauda manawun aimaakan õꞌati, uaipan idi pashaꞌapata-kidan õgaru dikaudaꞌo idaꞌan. Mazan Tominkaru aitapan nii paꞌan naꞌapam pashaꞌapatanuzu, unaꞌapainpan winipinaa nii. 15 Puzaudinapa paꞌi kapam uꞌai. Ushaꞌapanum kauꞌan tuukii manawun utoꞌoran, pamanaudapakan idi wuruꞌu wakuwaa kidaz.

16 Kiwiin, naobanai-tinpainao pidannao zaamatan õgaru õkakuwaapatinan dikin ii, naꞌiki ĩpishaan õgaru wuru dauꞌanaꞌa õkowaadapanii kidaz kuwai. Mazan õkazannaatin õaipan ati, aonaa baudaꞌapa pidan waꞌatin kaminkaꞌutaꞌo nii õgaru. Ipai ĩmakon õꞌai, ĩwaꞌakan õgaru õbaꞌoran. Mazan õtoriinpan Tominkaru ati, marii kizi umarinaꞌatan wuruꞌu aimaakan ĩshaꞌapataniaz õꞌati. 17 Mazan waNaobanaa, kainaꞌa uruu õtuma, aonaa paꞌan uwaꞌakan õgaru, uruu taaꞌo õmaꞌozaka-kinaa nii. Uruu idi maꞌozaka õkakuwaapan Kaimanaꞌoraz Kuwai Gentilenao ati. Uruu idi ipai daunuudaꞌu ĩabatan Kaimanaꞌoraz Kuwai. Atii mishi aonaa õzowii-kao, waNaobanaa kazannaatan idi õgaru. 18 Mazan karikaonanuꞌo nii waNaobanaa kazannaatan õgaru, aonaꞌo nii ukashaapan õantamikita-kao dikaudaꞌo idaꞌan manawun. Unaꞌakan nii paꞌan õgaru kaiman aokazi iti, õmashaapaꞌan kiziꞌi naa paꞌan utuma, unaobanai-tinapa kizi iti. Marii karikaonan pidannao konaukii-kidan soo uruu baudaꞌapa, umanawunun idi manawun. Amen.

Ubaukapan naa
Paul dyuudan paparadan

19 Õdyuudan õparadan Priscilla naꞌiki odaiaru Aquila ati, naꞌiki Onesiphorus ati, naꞌiki ipai pidannao ati wuruꞌu mashaapainao kidaz udapu ii. 20 Erastus kainaꞌii uwaꞌakinan Corinth ii. Aizii Trophimus kainaꞌii õwaꞌakan uruu Miletus ii, ukarinaan idi. 21 Putiwaa paꞌi puwaꞌatin kadiman zoobaba, amazada wadidin uaꞌii. Aizii diꞌi, Eubulus, Pudens, Linus, Claudia, naꞌiki ipai wuruꞌu mishidainaouz, ĩdyuudan kapam paparadan puꞌati. 22 Marii waNaobanaa Christ Jesus mashaapan putuma naꞌiki marii karikaonan Tominkaru kamunanun ipai unao ati.

* 1:12 wuruꞌu taa-kariwai kidaz aimaakan õꞌati oo “wuruꞌu õtaanii oo õshaꞌapatanii kidaz aimaakan uꞌati.”

TITUS

1

2

3

Paul Kaaritan

Titus Atiꞌo

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Titus uruu Paul minaudaꞌuitapauzonii naꞌiki uminkaꞌu kapam. Panaadon uchiꞌikapan nii utuma ipai amazada kawanaꞌati ukowaadapa-kizi ii aka Kaimanaꞌo Kuwai Jesus Christ dauꞌu.

Kainaꞌa paran baoko aꞌo udaruꞌo manawun katonaru, Crete kiaꞌo udakotapa-kao. Kainaꞌa iriba pidannao kawiizi-tinpan naꞌii. Uruu idi Paul naꞌiki Titus makon naꞌiti ĩtukapaꞌanan mishidainao. Dobata sondii ĩnaꞌiaꞌakan, uruu daunaꞌan Paul dobatan naa koshan. Mazan Titus naꞌii zii uwaꞌakan, uaipan idi uzaamatan pidannao kazowautapaꞌo nii wuruꞌu naꞌiiꞌakainao kidaz choochinao. Naꞌiki ukaminkaꞌuta kizi naꞌiainao kazowautapan choochi.

Kotuaꞌiki zaa uruu daunaꞌan, uruꞌu naa Paul saadan kaarita Titus ati. Uaipan pakaminkaꞌutanuzu pakowaadan idaꞌan uꞌati naꞌapam nii ukazowautapan wuruꞌu choochinao, uawunuutapanii kidaz. Naꞌiki ukowaada-kidan uꞌati naꞌapam nii pidannao kazowautapaꞌo choochi taapinan. Naꞌiki ukowaadan uꞌati naꞌapam nii utominapa-kidan pabiꞌi kida pidannao choochi ii: wuruꞌu tunarunao-tinpainao kidaz, paꞌinainao daonaioranao, poitoruinao, maskonnao-tinpainao, naꞌiki paꞌinainao zunnao. Aizii utokon ii, ukowaada-kidan uꞌati naꞌapam nii ipai mishidainao mashaapan.

Kaarita buutinpan kida

Kaarita sakadin-kizi 1:1-4

Choochi zowaunaanao zaamata-kao 1:5-16

Pabiꞌinaaka kidaꞌo kaudin-kizai choochi ii 2:1-15

Mishidainao maꞌozakada-kao naꞌiki ĩkakinao-kao 3:1-11

Kaarita katokonota-kao 3:12-15

1

1 Diꞌoraz kaarita õgaru Paul diꞌikiꞌo, Tominkaru poitoruz, naꞌiki Jesus Christ apostlen. Õzaamata-kao naꞌiki õdyuuda-kao kaminkaꞌutaꞌo nii Tominkaru zaamataniinao papidanannao nii, õkowaada kizi ĩꞌati kaimanaiman wuruꞌu mishiꞌo naꞌiki sakitapaꞌoraz paꞌan parada-karu, mishi kizi ĩmishidan uruu kaimanaiman, ĩmashaapa kizi naꞌiki ĩshaꞌapatin kizi Tominkaru aipan kawanaꞌati. 2 Uruu parada-karu kida kawanaꞌati wataapan wanyukunuu, waaipan idi wazaamatan wuruꞌu taaꞌazoo-kariwaiz waꞌati, wakakupa-kinaa nii karikaonan. Mishi Tominkaru aonaa mariidinauzo mani uruu. Kotuaꞌa naa amazada sakadinan uaꞌii, udiꞌitinpan pataan dauꞌu papidanannao ati wuruꞌu kakupa-kinaiz. 3 Ukauꞌan paaitanii kamoo kawanaꞌatiꞌoraꞌa naa aizii uaida-kidan wuruꞌu pataaꞌazooniaz aimaakan, kaimanaꞌo kuwai kowaadapa-kao idaꞌanaꞌa naa pidannao ati. Aizii wuruꞌu kaimanaꞌoraz kuwai taa-kao õgaru ati, õdobata-kidan nii pidannao ati. Ukauꞌan ipai parada-karu oo kaimanaꞌo kuwai wuruꞌu õkowaadapanii kidaz, Tominkaru wakazannaatapiki dyuudan kawanaꞌatiꞌo wuruꞌu õkowaadapanuz uparadan.

4 Aizii diꞌi õsaadan kaarita pugaru Titus atiꞌo, õdaniitapaniaz, pumishidan idi tuukii, wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai, õmishidaniaz kapam.

Marii Tominkaru waDaru, naꞌiki Christ Jesus wakazannaatapiki kamunanun puꞌati, naꞌiki utaa kizi punyukunuu kaiman-kinaa nii.

Titus kaudin-kizi taa-kao
Crete ii

5 Õwaꞌakan pugaru Crete ii, pushaꞌapata kizi naꞌiki pupatumaakada kiziꞌi naa wuruꞌu aimaakan kida aonaꞌoraz zii washaꞌapatan. Õaiapa puzaamatan pidannao choochi zowaunaanao nii ipai wiizai kawanaꞌati, wuruꞌu kainaꞌaꞌoraz mishidainao kida naꞌii. Naꞌiki aonaa paꞌi pumanyukunuutaꞌanaꞌa tawuruꞌu õparadan kidaz, pidan zaamata-kao dauꞌanaꞌoraz choochi zowaunaa nii. 6 Puzaamata kizi pidan kaimanaꞌo umashaapan, aitapa-kariwai ukaduz kaimanan. Naꞌiki baudaꞌapaꞌo udaiaro. Naꞌiki aitapa-kariwai mishi udainao mishidainao paꞌidiwaru, aonaa shaꞌapaapauzonao mani dikauda kidaꞌo aimaakan, naꞌiki aonaa dikintapainao mani.

7 Aizii mishidainao zowaunaa zaamata-kao an, kaudinaꞌo nii Tominkaru ati, marii kauꞌan kaiman umashaapan, aonaa abatauta-kidaꞌo nii mani dikauda sodi kidaꞌo pakaduz, naꞌiki aonaa maꞌozakatinpaꞌo nii mani, naꞌiki aonaa toꞌoraꞌakauzo mani kanom sodi kida dikin ii karikaonan. Naꞌiki aonaa tuzapa-shori mani. Aonaa toꞌorauzo naꞌiki mizaataaka-shori mani. Naꞌiki aonaa kizi udiꞌitinpan soo paaipan dauꞌu puraata.

8 Marii uruu konaukiaꞌo usookapa-kidauzon tawarainao kaawan padapu iti. Naꞌiki naudapauzo pashaꞌapatan kaiman kidaꞌo paꞌidiwaru aimaakan. Naꞌiki maꞌozakaꞌo utaapan panyukunuu pashaꞌapatan ai aimaakan madoronaa-daun. Naꞌiki shaꞌapataꞌo ipai aimaakan sakitapa. Naꞌiki taapaꞌo panyukunuu ipai Tominkaru ati. Naꞌiki aonaa kashaapinaꞌakauzo mani dikauda kidaꞌo aimaakan ati. 9 Mishi kizi maꞌozaka utaapan panyukunuu wuru dauꞌatiꞌi mishiꞌoraz parada-karu, wamishidaniaz naꞌiki wakowaadapaniaz. Aizii umashaapan an naꞌapa, ukaꞌiitan nii pamaꞌozakadan baꞌoran mishidainao kida nyukunuu, pakowaadapan idaꞌan wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai. Naꞌiki uruu kida idaꞌanaꞌo nii kapam kaimanaiman ukainaabatan naꞌiki utukapa-kidan mishi wunao pozawatanuꞌu, panaꞌitiꞌoraz ĩtominapa-kidan pidannao wuru aiaꞌa, mishiꞌoraz kuwai wakowaadapanii kidaz.

10 Ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌa iriba pidannao mishidainao padamata, mazan upuꞌu ĩkashadan wuruꞌu mishiꞌoraz naꞌiki sakitapaꞌoraz kuwai. Tuukii ĩpanaꞌaapan baꞌoran mishidainao kida nyukunuu, ĩkadakotinan idi soo madiwautapa-kaꞌo aimaakan kida dauꞌu karikaonan. Aitaniiman Jewnao, ĩnao manawun aipaꞌoraz aimaakan shaꞌapata-kao pakakinaorinaa kawanaꞌati. 11 Ukauꞌan marinaꞌa naa ĩmashaata-kao ĩkadakoinpan ai naꞌapa kidaꞌo dauꞌu. Ushaꞌapanum kauꞌan iribaꞌa naa kabaun kawanaꞌati ĩpozawaabiꞌita-kidan pidannao nyukunuu kida, atii aonaꞌa naa ĩaitapan naꞌiaꞌoram naa kuwai pamishida. Mazan ĩtominapa-kidanuz pidannao soo ĩaipan karikaonan puraata ĩꞌai.

12 Kainaꞌaꞌo daꞌi pidan ĩwiizi san, ĩprophetin uruu. Kotuaꞌa naa kaikapaꞌa ukiauzon pawiizi sannao dauꞌanaꞌa: “Pidannao wuruꞌu mashaapainaouz daꞌaꞌa Crete idaꞌa, mariidinauzonao manawun ĩdyaun. Naꞌiki ĩmashaapan paꞌatiaaka kida, aonaa kanom ĩkarodapan, naꞌapa baudokoru kawan. Naꞌiki zoonzionao kapam ĩdyaun. Ĩmashaapan soo paaroapatinan dauꞌu karikaonan.” 13 Mishiꞌo wuruꞌu ĩkaduz kowaada-kaoaz naꞌapa. Ukauꞌan pukakinao wuruꞌu pidannao maꞌozakaꞌo idaꞌan, ĩmuuda kiziꞌi naa wuruꞌu naꞌapa kidaꞌoraz pakaduz. Ĩmishida kiziꞌi naa baudaꞌapa wuruꞌu mishiꞌo, naꞌiki sakitapaꞌoraz paꞌan kuwai. 14 Aonaa kiziꞌi naa powaꞌa ĩnyukunuupan wuruꞌu kotuaꞌo kuwai, Jewnao tomanii kidaz karikaonan. Naꞌiki aonaa kiziꞌi naa powaꞌa ĩmishidan kakinaorii, wuruꞌu pidannao tomanii kidaz karikaonan, maaiapa-kainaouz mishiꞌo kuwai.

15 Pidannao shaꞌapataꞌo ipai aimaakan kaiman naꞌiki sakitapa, kaiman paꞌidiwaru Tominkaru tukapan wuruꞌu ĩshaꞌapatanii kidaz. Mazan aizii pidannao wuruꞌu shaꞌapaapainaouz dikauda kidaꞌo aimaakan, naꞌiki mamishida-kainaouz Christ, ipai aimaakan ĩshaꞌapatanii aonaa ukaimanan Tominkaru tukapan. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaꞌa naa ĩdiꞌitinpan sakitapa, naꞌiki aonaꞌa naa ĩaitapan udikaudaꞌo wuruꞌu pashaꞌapaapanii kidaz aimaakan. 16 Tuukii ĩdakotinpan aitapaꞌo nii Tominkaru, mazan ipai ĩshaꞌapaapanii wuruꞌu oii kidaꞌo aimaakan tukapa-kidan aonaa mishiꞌo mani wuruꞌu ĩmishidanuz Tominkaru. Kashadamiki ĩnao, naꞌiki tuukii ĩdikintapan Tominkaru paradan, naꞌiki aonaa naꞌitiꞌi naa ĩshaꞌapatan kaimanaꞌo aimaakan.

2

Mishiꞌo naꞌiki sakitapaꞌo
tominapa-kinai

1 Aizii pugaru, putominapa-kidaꞌa naa paꞌi pidannao wuru dauꞌaꞌa kuwai mishiꞌoraz naꞌiki sakitapaꞌoraz paꞌan. 2 Puparada naꞌiki pukakinaota wuruꞌu tunarunao-tinpainao kidaz naa, kaiman kizi ĩdiꞌitinpan aonaa madoronaa-daun mani. Naꞌiki aitapin kizi ĩmashaapan. Naꞌiki maꞌozaka kizi ĩtaapan panyukunuu pashaꞌapatan ai oii kidaꞌo aimaakan. Naꞌiki ĩtukapa-kida kizi tuukii pamishidan wuruꞌu mishida-kariwaiz kuwai. Naꞌiki mishi kizi ĩtukapa-kidan tuukii pakamarainapanun. Naꞌiki ĩtukapa-kida kizi mishi maꞌozaka ĩtaapan panyukunuu, pabaiatan puꞌu dadaraꞌo naꞌiki kashaꞌapannaꞌo mashaapa-karu. 3 Naꞌapaꞌo nii kapam pukakinaotan zunnao, wuruꞌu maskonnao-tinpainao kidaz naa. Pudyuuda ĩmashaapan kaiman, zunnao taapinainao ipai oiaꞌo ai mashaapan kawan. Aonaa kizi ĩmashaapan pakadakotin-kidan dauꞌu pairibannao, naꞌiki aonaa kizi kapam ĩtuzapa-shorin. Mazan marii paꞌan ĩtominapa-kidan baꞌorainao kaimanaꞌo mashaapa-karu dauꞌu. 4 Ĩtominapa-kida kiziꞌi naa wuruꞌu paꞌinainaouz zunnao, daiarui marainapa-kao dauꞌu, naꞌiki daniinao marainapa-kao dauꞌu. 5 Naꞌiki ĩtominapa-kida kizi ĩdyaun ĩdadaradan dauꞌu panyukunuu, aimaakan shaꞌapata-kao ai madoronaa-daun. Naꞌiki ĩtukapa-kida kizi kapam naꞌapam pidan taapan pananaa ipai oiaꞌo ai. Ĩtukapa-kida kizi naꞌapam daiaroi taapan padapu, naꞌiki naꞌapam daiarui marainapa-kao naꞌiki uparadan izoꞌati-kao. Aizii mashaapa-karu an kaiman naꞌapa, aonaꞌo nii kanom dakoopan Tominkaru Paradan.

6 Aizii paꞌinainao daonaioranao, putominapa-kida kapam ĩdyaun. Marii kizi maꞌozaka ĩtaapan panyukunuu, pashaꞌapatan ai aimaakan madoronaa-daun. 7 Aizii pugaru naꞌapa kapam, pumashaapa naꞌiki pushaꞌapata ipai aimaakan kaiman, putukapa-kida kizi kaimanaꞌo mashaapa-karu pukaduz idaꞌan. Naꞌiki mishi kizi putominapa-kidan pidannao kaimanaiman naꞌiki maꞌozakaꞌo idaꞌan. 8 Naꞌiki pukaiwaa sakitapaꞌo naꞌiki maꞌozakaꞌo kakinaorii, aonaꞌoraz turuu udakowapa-kao. Naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii pubaꞌazootin-kidan wuruꞌu dakomikinaouz, naꞌiki aonaꞌo niꞌi naa ĩaitapan kanom idaꞌan padakoopan waunao.

9 Aizii pidannao wuruꞌu torii-kariwaiz poitoruinao* nii, putominapa-kida ĩdyaun marii kizi ĩmashaapan kaiman, naꞌiki marii kizi karikaonan ĩizoꞌatin panaobanaanao paradan. Kaiman kizi ĩnaobanaanao nyukunuu ĩꞌati, ĩshaꞌapatan idi ipai aimaakan kaiman. Aonaa kizi kapam ĩdakoꞌatiizon panaobanaanao paradan. 10 Naꞌiki aonaa kizi ĩkoidapan aimaakan panaobanaanao diꞌiki. Mazan marii paꞌan ĩtukapa-kidan mishi pakaimanan. Aizii ĩshaꞌapatinan an kaiman naꞌapa, ĩtukapa-kidan nii mishiꞌo ukaimanan wuruꞌu kuwai kowaadapa-kariwaiz Tominkaru wakazannaatiki dauꞌu kidaꞌoraz.

11 Mishi Tominkaru tukapa-kidan pakamunanun ipai pidannao ati, ukazannaataꞌazon idi ĩdyaun paꞌoian ai. 12 Tominkaru kamunanun idi ukakinaowan waunao, wamuuda kiziꞌi naa ipai oiaꞌo, wuruꞌu aonaꞌoraz unaudapan washaꞌapaapan. Naꞌiki wamuuda kiziꞌi naa washaꞌapaapan oiaꞌo, wuruꞌu mamishida-kainao shaꞌapaapauzonii kidaz. Naꞌiki ukakinaowan waunao marii kiziꞌi naa wadadaradan wanyukunuu wuru aiaꞌa dikauda kidaꞌoraz washaꞌapaapauzon. Naꞌiki mishi kizi wamashaapan Tominkaru ati aitapin. Naꞌiki mishi kizi wamashaapan uꞌati kaiman uaipan kawanaꞌati daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌaꞌa, 13 wazaudapan puꞌaꞌa naa umanawunuꞌo naꞌiki konaunamaꞌo kamoo kaawan. Uruu naꞌapainiꞌo niꞌi naa watukapan umanawunuꞌoraz waTominkarun naꞌiki wakazannaatapiki, Jesus Christ kaawan. 14 Uruu Jesus wuruꞌu taainaꞌoraz waꞌoian dikin ii, uaipan idi pasoꞌotan waunao washaꞌapaapan ai ipai wuruꞌu dikauda kidaꞌoraz aimaakan. Naꞌiki uaipan idi pasaabaan waunao kaimanainao pidannao nii, naꞌiki papidanannao nii. Naꞌiki shaꞌapataꞌazoinao nii kaiman kidaꞌo paꞌidiwaru aimaakan. 15 Ukauꞌan putominapa-kida ipai pidannao wuru dauꞌanaꞌa wakowaadanii kidaz parada-karu. Naꞌiki maꞌozaka pukowaada ĩꞌati wuruꞌu dyuuda-kariwaiz pukowaadapan. Pumaꞌozakada kizi putominapa-kidaniinao nyukunuu uruu parada-karu dauꞌati. Naꞌiki maꞌozaka pukashadakowau baꞌorainao wuruꞌu aonaꞌoraz ĩmishidaꞌazon sakitapaꞌo kakinaowapa-karu. Aonaa pukashadapa-kidinaꞌanaꞌa pidannao ati.

3

Naꞌapam mishidainao aiapa-kao
ĩmashaapan

1 Karikaonan punyukunuu-kida putominapa-kidaniinao pidannao ati, marii ĩizoꞌatin kazowautapainao wiizai paradan, ĩdyuudan an ĩshaꞌapatinan, naꞌiki marii kapam ĩshaꞌapatan wuruꞌu tuubaru kidainao naobanainao dyuudanii kidaz ushaꞌapata-kao. Naꞌiki marii kizi karikaonan ĩtaapan panyukunuu minziiwa pashaꞌapataꞌazon dauꞌati kaiman kidaꞌo aimaakan. 2 Naꞌiki aonaa kizi ĩkadakotin-kidan pidannao oiaꞌo idaꞌan. Aonaa kizi ĩzunaapaakan mazan ĩtaapa kizi paꞌan panyukunuu kaimanan ipai pidannao tuma. Marii kizi kaiman ĩmashaapan baokopa pidannao tuma. Naꞌiki aonaa kizi ĩatadinpan baꞌoran pidannao ai.

3 Mishi kiwiin aonaa kanom waaitapan, ipai washaꞌapatauzon aimaakan maaitapinaka-daun karikaonan. Naꞌiki tuukii kapam wadikintapauzon, naꞌiki tuukii wamariidapa-kidinauzon. Naꞌiki tuukii daꞌi wakashaapinauzon oiaꞌo shaꞌapaapa-kao dauꞌati. Naꞌiki tuukii daꞌi wanaudapauzon washaꞌapaapan ipai pabiꞌinaaka kidaꞌo aimaakan, aonaꞌoraz ukaimanan kida. Wamashaapauzon kiwiin soo washaꞌapaapan dikauda kidaꞌo. Watoꞌoratinan nii daꞌi wairibannao ati, naꞌiki wakishauzitinan nii karikaonan ĩꞌati. Panaadon wazon-kida-kao. Waunao naꞌapa kapam daꞌi, wazon-kidan ĩdyaun. 4 Mazan unaꞌapan puꞌu, Tominkaru wakazannaatapiki aida-kidan pakaimanan naꞌiki pakamunanun waunao ati. 5 Uruu idaꞌan ukazannaatan waunao waꞌoian ai. Aonaa washaꞌapatan idiꞌo mani kaiman kidaꞌo aimaakan wuruꞌu ukazannaatanuz waunao. Soo ukamunanun waꞌati paaipan ati karikaonan. Aizii ukazannaatan waunao, uchikaan naꞌiki usoꞌotan idaꞌan waꞌoian wanyukunuu iki. Naꞌiki upaꞌinaadan waunao Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌan. 6 Dobata Tominkaru taan Kaimanaꞌo Doronaa wanyukunuu iti, Jesus Christ wakazannaatapiki idaꞌan. 7 Ukauꞌan Tominkaru kamunanun idaꞌanaꞌo udakotan waunao kaimanaꞌo pidannao nii, naꞌiki wazaamata-kinaa niꞌi naa wuruꞌu karikaonanuꞌoraz kakupa-kinai, karikaonanuꞌoraz wazaudapauzon. 8 Mishiꞌo wuruꞌu parada-karu kida õkowaadaniaz puꞌati.

Õaipan nii pukowaadan kaimanaiman ipai wuruꞌu puabatanii kidaz parada-karu wunao atiꞌi mishidainao kidaz Tominkaru. Marii kizi karikaonan ĩshaꞌapatan kaiman kidaꞌo paꞌidiwaru aimaakan baꞌoran pidannao ati.

Aizii wuruꞌu saada-kariwai kidaz parada-karu Tominkaru kazannaatan dauaꞌoraz waunao, kaimanaꞌo wuruꞌu ukaminkaꞌutan nii ipai pidannao. 9 Mazan manaꞌa paꞌi puturukadinauzoꞌonaꞌa kashadaaka-karu an kanom sodi kida dikin ii karikaonan. Naꞌiki manaꞌa puturukadinauzoꞌonaꞌa saadapa-karu dauꞌati kotuaꞌo pidannao uu kida. Naꞌiki manaꞌa punyukunuupauzoꞌonaꞌa zunaapaaka-karu. Naꞌiki manaꞌa paꞌi puturukadinauzoꞌonaꞌa toꞌorataaka-karu an, kotuaꞌo Jewnao kakinaori kida dauꞌan. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa kanom kaimanaꞌo ikoda-kao naꞌapa kidaꞌo idaꞌan. Madiwaitapa-kaꞌo karikaonan aimaakan shaꞌapaapa-kao wuruꞌu naꞌapa kidaꞌoraz. 10 Marii itamau pukakinaowan pidan wuruꞌu panaꞌaapaꞌoraz baꞌorainao nyukunuu ĩmishidan ai mishiꞌo kakinaorii. Aizii umaabataꞌazookan an, marinaꞌa naa uruu. 11 Ushaꞌapanum kauꞌan pidan naꞌapaꞌo, paaipan atiꞌo wuruꞌu umaabataꞌazookanuz mishiꞌo parada-karu, naꞌiki paaipan atiꞌo wuruꞌu ushaꞌapaapaꞌazoonuz oii kidaꞌo aimaakan. Naꞌiki paaipan atiꞌo upatakaꞌuta-kidinan.

Paul katokontan pakakinaopan

12 Aizii õdyuudan an Artemas oo Tychicus pugaru diꞌiti, putiwaa paꞌi puwaꞌatin õꞌidaꞌati, Nicopolis ati. Ushaꞌapanum kauꞌan naꞌitiꞌo nii õmakon, naꞌiki naꞌiaꞌo nii õaipan õgaru amazada wadidiizon dono. 13 Naꞌiki pukaminkaꞌuta paꞌi Apollos naꞌiki Zenas kaudinaꞌoraz kakinaorii dauꞌu.* Putaa kizi paꞌi ĩꞌati ipai aimaakan ĩaiapanii kida, ĩdobatan anaꞌa naa pamakopa-kizi iti. 14 Marii ipai mishidainao tominpan kataan-karu dauꞌu, naꞌiki pashaꞌapaapan dauꞌu kaiman kidaꞌo aimaakan. Karikaonan kizi ĩikodan aimaakan paꞌati naꞌiki baꞌoran pidannao ati. Aonaa kizi ĩmashaapan kanaꞌapan karikaonan.

15 Ipai pidannao wuruꞌu õtumainaouz dyuudan paparadan puꞌati. Naꞌiki pukowaada paꞌi waparadan wamin-mishidannao ati naꞌii.

Marii karikaonan Tominkaru kamunanun ipai unao ati.

* 2:9 torii-kariwai poitorui: Putukapa kaarita tokon ii Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 3:13 kaudinaꞌoraz kakinaorii dauꞌu: uruu dakota-kao lawyer English idaꞌan.

PHILEMON

Paul Kaaritan

Philemon Atiꞌo

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Paul saadan diꞌoraz pakaaritan Philemon ati taraa-kizai ikiꞌo, utaraapa-kao donoꞌo Rome ii. Uruu Philemon mishidaꞌo Christ, Colosse sannao min-mishidan uruu.

Kainaꞌa daꞌi Philemon poitoru utoriauzonii,* Onesimus kiaꞌo uꞌuu. Onesimus kidoopankauzonii daꞌi panaobanaa Philemon ai. Ukidoopankan dono, uikoda Paul utaapa-kao dono Rome ii. Naꞌapainiꞌo uabatan Paul kowaadapan Tominkaru paradan Jesus Christ dauꞌu kidaꞌo. Uruu idi Onesimus mishida Tominkaru paradan, naꞌiki uzaamatan Jesus Christ panaobanaa nii.

Aizii Paul aitapan idi Philemon toriinii Onesimus papoitoru nii, sariapa udyuudan ukiwan powaꞌa iti panaobanaa diꞌiti. Uruu idi usaadan pakaaritan, unaꞌakan nii Philemon diꞌiti, uaipan Philemon kaimanaakan powaa iti papoitoru tuma. Uaipan unaubaanuzu ukaawan dono powaa iti, naꞌiki kaiman kizi utaapanuzu, naꞌapa mishidainao Christ taapaakan kawan. Ĩnao ĩtaapan pamin-mishidannao naꞌapa paꞌinawuzu kawan.

Kaarita buutinpan kida

Kaarita sakadin-kizi 1-3

Pilemon atiꞌo 4-7

Marii kizi Onesimus naubaa-kao 8-22

Kaarita katokonota-kao 23-25

1

1 Diꞌoraz kaarita õgaru Paul diꞌikiꞌo tarainpaꞌoraz Jesus Christ dikin ii. Õsaadan kaarita pugaru Philemon atiꞌo. Naꞌiki Timothy waꞌinawuzu, udyuuda-kidan paparadan naꞌiki unaubaan kapam pugaru. Mishi pugaru wapaonaru kaudinaꞌo naꞌapa waunao kawan. 2 Naꞌiki wadyuudan kapam waparadan Apphia ati, wadadakoo omishidan idiꞌi naa. Naꞌiki wadyuudan waparadan Archippus diꞌiti, uruu maꞌozakaꞌoraz ukazannaatapan kaimanaꞌo kuwai. Naꞌiki wanaubaan kapam ipai mishidainao, choochiipauzonaouz pudapu ii. 3 Õtoriinpan marii kizi Tominkaru waDaru naꞌiki Naobanai Jesus Christ kamunanun unao ati naꞌiki utaa kizi unyukunuu kaiman-kinaa nii.

Philemon kamarainapanun naꞌiki umishidan dauaꞌo

4 Karikaonan õtoriinpan an, tuukii õkonaukii-kidan Tominkaru pugaru dauꞌan, 5 ushaꞌapanum kauꞌan ukowaada-kao idi õꞌati tuukii pumishidan Naobanai Jesus, naꞌiki õabata naꞌapam pumarainpan kapam ipai Tominkaru pidanannao. 6 Õtoriinpan Tominkaru ati marii kizi karikaonan pubaokopatinan mishidainao tuma naꞌiki pukaminkaꞌuta kiziꞌi naa ĩdyaun, puaitapan idiꞌi naa ipai wuruꞌu kaiman kidaꞌoraz aimaakan taa-kariwaiz naa waꞌati, wazaamatinan idiꞌi naa Christ idaꞌati. 7 Õꞌinawuzu, tuukii manawun õkonaukian naꞌiki tuukii pumaꞌozakadan õnyukunuu, ushaꞌapanum kauꞌan pumarainpan idi mishidainao naꞌiki pumaꞌozakadapan idi ĩnyukunuu.

Paul aipan Philemon zaamatan papoitoru powaa iti

8 Aizii õsaadan diꞌoraz kaarita õpishaꞌazon idi pugaru, naꞌiki kainaꞌa õaiapanii pushaꞌapatan aimaakan, ushaꞌapanum kauꞌan puaitapaniꞌi naa kaimanaꞌo shaꞌapatin-karu. Turuu maꞌozaka õdyuudan pushaꞌapatan aimaakan õaipan kawanaꞌati, Christ poitorun idi õgaru, 9 mazan wamarainpaakan idi, õpishaan nii karikaonan pugaru. Ukauꞌan õgaru Paul, tunarunao naꞌiki tarainpaꞌo Christ Jesus dikin ii, 10 õpishaꞌazon pugaru, turuu mani pushaꞌapatan kaimanaꞌo aimaakan pupoitoru Onesimus ati, õdani kawanuꞌoraz õtaapan daꞌaꞌa taraa-kizaiꞌi? Ushaꞌapanum kauꞌan uruu mishidaꞌoraꞌa naa Christ õkakuwaapan idi uꞌati. 11 Ukidoopankan dono puꞌai, madiwautapa-kaꞌo uruu puꞌati. Mazan aizii, umanawunuꞌo minkaꞌui uruu, turuu wakaiwaanuz, kaminkaꞌutaꞌo nii pugaru naꞌiki õgaru.

12 Aizii õdyuudan uruu powaa iti puꞌidiꞌiti, õmarainpan puꞌaꞌa naa uruu tuukii. 13 Naꞌiki tuukii padamata õaipan unaꞌan õtuma, kaminkaꞌuupaꞌo nii õgaru õtaratapa-kao puꞌu daꞌaꞌa Kaimanaꞌo Kuwai dikin ii. Ushaꞌapanum kauꞌan õaitapa tuukiaꞌo padamata puaipan kapam pukaminkaꞌutan õgaru. 14 Mazan aonaa turuu õtaapan uruu õmaabatakan puꞌu zii puꞌidiꞌiki. Soo õabataꞌazon zii kiwiin naꞌapam pukian udauꞌan. Õaipan pushaꞌapatan aimaakan puaipan ati naꞌiki punyukunuu kawanaꞌati, aonaa õpishaan idi mani pugaru. 15 Panaadon kaimanaꞌo wuruꞌu uwaꞌakankanuz pugaru, aizii diꞌi ukaawan powaꞌa iti panaꞌaꞌa naa, naꞌiki aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa uwaꞌakauzon pugaru, mazan unaꞌan niꞌi naa paꞌan putuma karikaonan. 16 Aizii diꞌi ukaawan powaꞌa iti aonaa poitoruiꞌi naa mani karikaonan, mazan powaꞌaꞌo zii ukaimanan poitorui ai. Puꞌinawuzuꞌu naa manawun uruu aizii umishidan idiꞌi naa Christ. Tuukiaꞌo õmarainpan uruu, mazan pugaru powaꞌaꞌo nii zii pumarainapanuzu pupoitorun idi manawun uruu, naꞌiki puꞌinawuzun idiꞌi naa kapam uruu.

17 Ukauꞌan, umishiin an pukaudinan Christ ati naꞌapa õgaru kawan, mishiꞌo nii punaubaan ukaawan powaa iti puꞌidiꞌiti, naꞌapa punaubauzon kawan õkaawan. 18 Aizii ushaꞌapatauzon an dikaudaꞌo aimaakan oo umawinipinaatapan an pugaru, õgaruꞌo nii kawinipinaatazu. 19 Aizii diꞌi õsaadan kaarita õaipan ati õkaꞌu idaꞌan. Uruu idi õkian puꞌati naꞌapaudaꞌum umawinipinaatapan puꞌai, õkawinipinaatan nii pugaru. Mazan kainaꞌa õnyukunuu-kidaꞌazon aimaakan puꞌati, puaitapanii õgaru idaꞌanaꞌo shaꞌatii wuruꞌu puikodanuz paꞌinaꞌo mashaapa-karu, ukauꞌan kainaꞌa dobata pumawinipinaatapan õgaru.

20 Aizii õꞌinawuzu õkiaꞌazon puꞌati, turuu shoman pushaꞌapatan wuruꞌu õaipaniaz pushaꞌapatan, ushaꞌapanum kauꞌan ipai waunao mishidainaouꞌu naa paꞌidiwaru Christ. Pushaꞌapatinan an naꞌapa, tuukiaꞌo nii pumaꞌozakadan õnyukunuu, ushaꞌapanum kauꞌan ipai waunao, Christ atiꞌoraꞌa naa wamashaapan. 21 Õaitapa puizoꞌatin nii õparadan, uruu idiꞌo õsaadan kaarita puꞌati. Naꞌiki õaitapa powaꞌaꞌo nii zii pushaꞌapatan kaiman aimaakan õdyuudan ai pugaru.

22 Kainaꞌa baudaꞌapaꞌa naa aimaakan õpishaꞌazon pushaꞌapatan. Õaipan nii pusaabaan õsookapa-kizi nii pudapu ii. Õzauda-kidan õkodita-kida-kao niꞌi naa taraa-kizai iki, unao toriinpan naꞌiki upishaan idi Tominkaru kodita-kidan õgaru.

Mishidainao dyuudan paparadan Philemon diꞌiti

23 Epaphras tarainpaꞌoraz õtuma Christ Jesus dikin ii dyuudan kapam paparadan puꞌati. 24 Naꞌiki ipai wunaouꞌu kaminkaꞌuupainaouz õgaru daꞌaꞌa, ĩnao kapam dyuudan paparadan puꞌati. Kaikapaudaꞌu wuruꞌu õminkaꞌunaouz, Mark, Aristarchus, Demas, naꞌiki Luke. 25 Õtoriinpan, marii kizi karikaonan Naobanai Jesus Christ kamunanun ipai unao ati.

* : poitoru utoriauzonii: Putukapa kaarita tokon ii, ‘torii-kariwai poitorui’ dauꞌan, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

HEBREWS

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Kaarita Saada-kariwai

Hebrewnao Atiꞌo

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Aonaa uaitapa-kao kanom saadanii wuruꞌu diꞌoraz kaarita Hebrewnao ati. Mazan wuruꞌu pidan saadaꞌoraz aitapaꞌo naꞌapam Hebrewnao diꞌitinpan Kaimanaꞌo Kuwai dauꞌu, Jesus Christ dauaꞌoraz. Ĩnao dakota-kariwainaouz Jewnao kii naꞌiki Israelitenao kii kapam.

Aizii Hebrewnao, ĩaitapanii ipai wuru dauꞌanaꞌa Kiwiitapaꞌoraz Covenant. Wuruꞌu Kiwiitapaꞌoraz Covenant,* uruu Moses tominapa-kida-kinaaz Israelitenao. Mazan Moses, Tominkaru poitoru karikaonan uruu. Mazan Jesus, uruu Tominkaru dani paꞌan. Utominapa-kida pidannao Paꞌinaꞌo Covenant dauꞌu paꞌan.

Joshua naꞌakan Israelitenao kaimanaꞌo amazada diꞌiti, Tominkaru taaniaz ĩꞌati, turuu kizi ĩmashaapan kaiman Kiwiitapaꞌo Covenant kawanaꞌati. Mazan Jesus naꞌakan waunao, wamishidapan idaꞌan, turuu kizi wamashaapan konaukii Paꞌinaꞌo Covenant kawanaꞌati.

Hebrewnao kainaꞌa ĩfaadaannao Levi takaan-daunnao, Tominkaru Paradan saadinpaꞌo kian kawanaꞌatiꞌo. Umanawunuꞌo Faadaa zowii uzai kida pidannao oian soꞌota-kinao nii. Uzai kida zowiauzo-kao ipai wunu. Mazan Jesus, uruu wafaadaan. Baukapa karikaonan uzowii-kao soꞌotaꞌo nii pidannao oian kida. Jesus mawakan Tominkaru taa kizi Paꞌinaꞌo Covenant, powaꞌaꞌoraz paꞌan ukaimanan. Naꞌiki kaarita Hebrewnao atiꞌoraz kaminkaꞌuta waunao, waaitapa-kinaa nii kanom niꞌo wuruꞌu Tominkaru taanuz Paꞌinaꞌo Covenant.

Kaarita buutinpan kida

Kaimanaiman Christ aidan Tominkaru kaduz 1:1-3

Christ, powaꞌaꞌo zii umanawunun angelnao ai 1:4—2:18

Christ, powaꞌaꞌo zii umanawunun Moses naꞌiki Joshua ai 3:1—4:13

Christ, uruu Faadaa Umanawunuꞌo powaꞌaꞌo zii4:14—7:28

Christ shaꞌapataniaz aimaakan powaꞌaꞌo zii umanawunun 8:1—9:22

Christ taainanuz powaꞌaꞌo zii umanawunun 9:23—10:39

Tominkaru pidanannao umanawunuꞌo ĩmishidapan 11:1-40

Wadaꞌan Jesus kaduz 12:1—13:19

Toriinapa-karu 13:20-21

Ubaukapan naa saadaꞌoraz taan paparadan 13:22-25

1

Tominkaru paradan pauDani idaꞌan

1 Kotuaꞌa naa daꞌi mapuda Tominkaru paradan iriba pabiꞌinaaka kidaꞌo idaꞌan wadokozu-daunnao ati, paprophetinnao idaꞌan. 2 Mazan aizii amazada ikodaꞌanan diꞌitiꞌi naa patokon, Tominkaru paradan waꞌati pauDani idaꞌan paꞌan. Naꞌiki uruu idaꞌanaꞌo utoman aokazi, imiꞌi baara naꞌiki ipai aimaakan kida. Tominkaru zaamata paudani, zaamataꞌo nii ipai aimaakan paꞌidiwau nii. 3 Wuruꞌu udani, naꞌapa ukaduz Tominkaru kaduz kawan manawun. Wuruꞌu umanawununuz, aida-kidaꞌo naꞌapam Tominkaru umanawunun. Uruu zaamatapaꞌo ipai aimaakan paparadan maꞌozakan idaꞌan. Naꞌiki utominan daunaꞌan waꞌoian soꞌotiki nii, usakanatan Tominkaru diwaꞌora antanapu,† umanawunuꞌoraz manawun aokazi ii.

Tominkaru dani, powaꞌaꞌo zii umanawunun angelnao ai

4 Tominkaru Dani, powaꞌaꞌo zii umanawunun angelnao ai. Naꞌapa uꞌuu Tominkaru taaniaz, powaꞌaꞌo zii umanawunun angelnao uu ai. 5 Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa naꞌapainim Tominkaru kiauzon angel ati,

“Pugaru õdani.

Aizii Õgaruꞌu naa puDaru nii.”‡

Naꞌiki aonaa naꞌapainim Tominkaru kiauzon kapam angel dauꞌan,

“Õgaruꞌo nii uDaru nii,

naꞌiki uruꞌo nii Õdani nii.”§

6 Mazan Tominkaru dyuudan donoꞌoraz umanawunuꞌo paudani imiꞌi baara ati, ukian,

“Marii ipai Tominkaru angelinnao
umanawuntapan uruu.”*

7 Kaikapaꞌoraꞌa kapam ukian angelnao dauꞌan:

“Tominkaru toman paꞌangelinnao awaru nii kida;

naꞌiki ĩnao upoitorunaouz utoman,

tikazi maodapaꞌo kawan kida.”†

8 Mazan pauDani ati ukian paꞌan,

“Pugaru Tominkaru,

karikaonanuꞌo nii punaobanai-tinpan.

Pukazowautapan nii pupidanannao sakitapaꞌo idaꞌan.

9 Pumarainapanii aimaakan sakitapaꞌo,

mazan dikauda kidaꞌo aimaakan,

tuukii pumanaudapakan.

Uruu idi ukauꞌan õgaru,
puTominkarun,

õzaamataniꞌi naa pugaru,

naꞌiki õtaaniꞌi naa puꞌati konaukii-kinai umanawunuꞌoraz paꞌan,

powaꞌa zii õtaan puꞌatizu, õtaan ai puminaudaꞌunao ati.”‡

10 Tominkaru kian uꞌati koshan,

“Naobanai, pugaru tomaꞌoraz imiꞌi baara amazada sakadinan dono.

Naꞌiki pukaꞌu idi putoman aokazi kapam.

11 Ĩmainaabatinan nii, mazan pugaru, punaꞌan nii karikaonan paꞌan.

Mazan putomanii kida, zaamaꞌo nii ĩdyaun naꞌapa kamicha zaaman kawan.

12 Kamicha narakada-kao kawan, naꞌapaꞌo nii punarakadan ĩdyaun,

Naꞌiki pumuudan nii ĩdyaun panaꞌitinapa.

Mazan pugaru aonaa naꞌapainim pupanaꞌadinauzon.

Naꞌiki pukakupanuz aonaꞌo nii naꞌapainim ukatokon-tinan.”§

13 Tominkaru aonaa naꞌapainim ukiauzon angel ati kaikapaꞌa:

“Pusakanata õdazabaꞌa õdiwaꞌora antanapu

atii õmuudan putarubanao puwaranuꞌu.”*

14 Mazan angelnao doronai karikaonan ĩdyaun naꞌiki poitoruinao, dyuuda-kariwai Tominkaru diꞌiki, kaminkaꞌutaꞌo nii pidannao kazannaatinaꞌo niꞌoraz.

2

Umanawunuꞌo kazannaatin-karu

1 Ukauꞌan marii wakarodinan zoobaba, wadaꞌan wuruꞌu mishiꞌoraz parada-karu kaimanaiman, uruu aonaa kizi wapozawatan uꞌai. 2 Ushaꞌapanum kauꞌan kakinaorii, Tominkaru taauzoniaz angelnao idaꞌan aida-kida-kao umishiin manawun. Pidan dikintapaꞌoraz kakinaorii patakaꞌuta-kao pashaꞌapatanii kawanaꞌati. 3 Mazan wuruꞌu kazannaatin-karu powaꞌaꞌo zii paꞌan umanawunun. Ukauꞌan tuukiaꞌo nii wapatakaꞌuta-kao wamashaapan an ikodaꞌazoꞌo tawuruꞌu aonaꞌoraz kazannaatin-karu umanawunun. Wuruꞌu kazannaatin-karu kakuwaanaata-kao kiwiin Naobanai Jesus idaꞌan. Naꞌiki abatainaouz uruu, ĩaida-kida kapam waꞌati kaimanaiman, mishiꞌo wuruꞌu kazannaatin-karu dauaꞌoraz. 4 Uruu dono Tominkaru aida-kida kapam umishiin, pashaꞌapata-kidan idaꞌan aimaakan kida matukapauzoka-kariwai, naꞌiki umanawun kidaꞌo aimaakan, aidaꞌo Tominkaru umanawunun. Naꞌiki uaida-kida umishiin pataan idaꞌan pidannao kawanaꞌati ĩshaꞌapata-kinaa nii pabiꞌinaaka kidaꞌo aimaakan Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌan, naꞌapa paaipan kawanaꞌati.

Christ tominan pidan nii

5 Aonaa Tominkaru zaamatan angelnao kazowautapaꞌo nii paꞌinaꞌo amazada wuruꞌu waꞌatipaꞌoraz, uruu diinaꞌikiꞌoraz amazada dauaꞌo wuruꞌu wakakuwaatinanuz. 6 Mazan usaadinpan Tominkaru kaaritan idaꞌa, kaikapaꞌa:

“Oo, Tominkaru! Kanom niꞌo mooko wuruꞌu punyukunuu

pidannao dauꞌatinanuz manawun,

naꞌiki putaapanuzu wuruꞌu daonaioraz kaiman kapam?

7 Putoman pidannao awutapa zaꞌo nii ĩmanawunun angelnao ai,

aonaa kotuaꞌikiꞌi nii mani,

naꞌiki putaanii konaunam-kinai naꞌiki umanawun-kinai ĩꞌati.

8 Putaa ipai aimaakan kida ĩkazowautapan nii.”*

Tominkaru taa ipai aimaakan kida pidannao ati ĩkazowautapan niꞌo, aonaa kanom kainaꞌa ĩmakazowautapakanii. Mazan kai aonaa zii watukapan ĩkazowautapan ipai aimaakan kida. 9 Mazan watukapa Jesus, utoma-kao awutapa zaa umanawunun angelnao ai, mazan aonaa kotuaꞌikiꞌo mani, umawaka kizi ipai pidannao oian dikin ii Tominkaru kamunanun idi. Aizii taa-kaoaꞌa naa konaunam-kinai naꞌiki umanawun-kinai uꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan ubaiatinaꞌakaniꞌi naa mawaka-karu diꞌiti.

10 Tominkaru wuruꞌu tomaꞌoraz ipai aimaakan kida. Naꞌiki ipai aimaakan kida ukonaukii-kinaa niꞌo. Tominkaru aipan iribaꞌoraz paudainao kaꞌidiwainan pamanawunun idi. Tominkaru saabaan Jesus kaiman manawun ubaiatinan idaꞌan, uruu mishi kizi ukazannaatapan pidannao. 11 Aizii Jesus naꞌiki wunaouꞌu usaabaaniaz naa, baudaꞌapaꞌo ĩdaru. Uruu idi aonaa ukibaꞌazon padakotan ĩdyaun paꞌinawuzunao nii naꞌiki padadakoonao nii. 12 Ukian shaꞌatii Tominkaru ati kaikapaꞌa:

“Õkakuwaapan nii pudauꞌu

õꞌinawuzunao naꞌiki õdadakoonao ati;

Õkonaukii-kidan nii pugaru

pupidanannao baokopatinan dono.”†

13 Ukian kapam,

“Õnyukunuu Tominkaru atiꞌo nii.”‡

Naꞌiki ukian kapam kaikapaꞌa:

“Diꞌi õgaruꞌu, koraiziannao tuma,

Tominkaru taaniaz õꞌati.”§

14 Wuruꞌu koraiziannao, pidannao ĩdyaun. Ukauꞌan Jesus naꞌapa utominan, naꞌiki utiwaa wuruꞌu ĩbaiatanii kidaz kapam. Utominan pidan nii, naꞌiki pamawakan idaꞌan, umainaabatan ipai Satan maꞌozakanuz, kazowautapaꞌoraz mawaka-karu. 15 Naꞌiki kaikapaꞌo idaꞌan, Jesus soꞌotan pidannao, poitoruinao kawanuꞌoraz ĩmashaapan pashakatan diꞌiki, ĩtaritan idi mawaka-karu ai. 16 Kaimanaiman ukainaabata-kao, aonaa angelnao mani wuruꞌu Jesus kaminkaꞌutaniaz, mazan Abraham takaan-daunnao paꞌan. 17 Uruu idiꞌo Jesus tominan pidan nii naꞌapa manawun paꞌinawuzunao kawan, turuu kizi uruu ĩFaadaan Umanawunuꞌo nii, kamunan-kidaꞌo niꞌoraz ĩdyaun naꞌiki mishiꞌo ushaꞌapatan aimaakan kida Tominkaru ati. Uruu turuu kizi pidannao oian kida soꞌota-kao. 18 Naꞌiki aizii turuu ukaminkaꞌutan wunaouꞌu tiwaa-kidapa-kariwainaouz, ushaꞌapanum kauꞌan tiwaa-kidapa-kariwaiꞌi naa uruu, naꞌiki ubaiaapaꞌakaniꞌi naa dikaudaꞌo kapam.

3

Powaꞌa zii Jesus umanawunun
Moses ai

1 Ukauꞌan, õiribannao, Tominkaru zaamataniinaouz papidanannao nii. Udiꞌitapa Jesus, uruu apostle naꞌiki Umanawunuꞌo Faadaa ipai waunao ati mishidapainaouz Tominkaru. 2 Jesus shaꞌapata ipai aimaakan Tominkaru dyuudanii ushaꞌapatan, uzaamatan uruu shaꞌapataꞌo nii kaudin-kizai, naꞌapa Moses shaꞌapatauzon kawan daꞌi ipai aimaakan dyuuda-kariwai ushaꞌapatan Tominkaru Dapu ainao ati, wuruꞌu upidanannaouz. 3 Pidan tomaꞌoraz kabaun pamashaapa-kizi nii, powaꞌa zii manawun unaubaapa-kao wuru aiaꞌa kabaun utomaniaz. Ukauꞌan naꞌapa kapam Jesus, powaꞌaꞌo zii manawun unaubaapa-kao paꞌan Moses ai. 4 Mishi ipai kabaun kainaꞌaꞌo utomiki, mazan Tominkaru, uruu paꞌan wuruꞌu tomaꞌoraz ipai aimaakan. 5 Moses shaꞌapata ipai aimaakan wuruꞌu dyuuda-kariwaiz ushaꞌapatan Tominkaru Dapu ainao ati, wuruꞌu upidanannaouz, mazan uruu poitorui karikaonan. Naꞌiki ushaꞌapaapauzoniaz kainaabatan naꞌapam nii aimaakan shaꞌapan diinaꞌitiꞌi. 6 Mazan Christ, Tominkaru Danin idi, ukazowautapa Tominkaru Dapu ainao wuruꞌu upidanannaouz, naꞌiki ushaꞌapata ipai aimaakan Tominkaru dyuudanii ushaꞌapatan ĩꞌati. Waunao Tominkaru Dapu ainao, wazaamatinpan an pakawan wamishidapanii diꞌiti, naꞌiki wazaudapan an pakawan ukowaadauzoniaz ushaꞌapatan nii waꞌati diinaꞌitiꞌi.

Marii wadaꞌanan
Tominkaru karikaonan

7 Ukauꞌan, Kaimanaꞌo Doronaa kiauzon kawan,

“Aizii kamoo, uabatan dono naꞌapam Tominkaru kian,

8 manaꞌa udadaradaꞌanaꞌa unyukunuu

tawuru donoꞌo kawanuꞌu udikintapauzonuz Tominkaru,

naꞌiki utiwaa-kidapauzonuz uruu mapidantakaꞌo amazada diꞌii.

9 Naꞌii udokozu-daunnao tiwaa-kidapan õgaru,

ĩtukapauzon puꞌaꞌa naa padamata kanom kida õshaꞌapaapauzonii 40 wunu.

10 Uruu idi tuukii manawun õtoꞌoran ĩꞌati,

naꞌiki õkian: Ĩkaduz ĩmadaꞌanaꞌazookan õgaru,

naꞌiki aonaa manawun ĩaipan paizoꞌatin zoobaba õkakinaori.

11 Uruu idi õtoꞌoran biiꞌi õtoman parada-karu

aonaꞌoraz turuu ukiwa-kida-kao.

Õkian: Aonaꞌo nii naꞌapainim ĩmorotan

amazada sookapa-kizai iti, õsaabaaniaz naa.”*

12 Õiribannao, ukarodin paꞌi, aonaa kizi naꞌiaꞌoram unao nyukunuu dikaudan naꞌiki mamishidakan, naꞌiki unao tanawatinan panaꞌitiꞌi naa kakupaꞌoraz Tominkaru ai. 13 Umaꞌozakadaaka mishiꞌoraiman ipai kamoo, wuruꞌu “Aizii Kamoo” kiaꞌoraz udakota-kao kainaꞌan puꞌu zii, uruu aonaa kizi naꞌiaꞌoram unao dikintapadinan, umariidapa-kidinan idaꞌan oiaꞌo ati. 14 Waunao Christ tumaꞌo wakaꞌiidiwainan, wazaamatinpan an kaimanaiman wuru diꞌikiꞌi wasakadanuz wamishidapan atii utokon iti, aonaa wakaakinpan. 15 Wadiꞌitapa koshan tawuruꞌu usaadinapanuz:

“Aizii kamoo, uabatan dono naꞌapam Tominkaru kian,

Manaꞌa udadaradaꞌanaꞌa unyukunuu

tawuru kawanuꞌu udikintapauzonuz Tominkaru.”†

16 Kanomnao tawuruꞌu abataꞌoraz padamata Tominkaru paradan mazan dikintapaꞌoraz uruu? Ĩnao Moses kodita-kidaniinaouz Egypt iki. 17 Naꞌiki kanomnao atiꞌo Tominkaru toꞌoranuz 40 wunu? Utoꞌoran wunao atiꞌoraꞌa, oiaꞌoraz, mawakaꞌoraz naa mapidantakaꞌo amazada ii. 18 Naꞌiki kanomnao atiꞌo Tominkaru kian parada-karu aonaꞌoraz turuu ukiwa-kida-kao idaꞌan, aonaꞌo nii naꞌapainim ĩmorotan amazada sookapa-kizai iti? Ukian naꞌapa wunao atiꞌoraꞌa, dikintapainaouz Paugaru.‡ 19 Ukauꞌan waaitapa aonaa ĩmorotan taapada-kao amazada sookapa-kizai iti, ushaꞌapanum kauꞌan ĩmamishidakan idiꞌo.

4

Kainaꞌa zii Tominkaru pidanannao ati sookapa-karu

1 Kainaꞌa zii Tominkaru taauzonii waꞌati mishiꞌoraz paparadan, uruu idaꞌan kizi turuu wamorotan amazada sookapa-kizai iti. Marii wakarodinan zoobaba, uruu aonaa kizi naꞌiaꞌoram unao kasharutinan, utukapa paꞌi umamorotakan wuru diꞌitiꞌi sookapa-kizaiz. 2 Waabataniꞌi naa kapam Kaimanaꞌo Kuwai naꞌapa ĩabatauzon kawan. Mazan madiwautapa-kaꞌo karikaonan ĩꞌati wuruꞌu kowaada-kariwaiz. Mishi ĩabata padamatazu, mazan aonaa ĩmishidanuzu. 3 Aizii waunao mishidainaouznaa morota paꞌan, wuru diꞌitiꞌi sookapa-kizaiz. Tominkaru kian kawan:

“Õtoman õtoꞌoran biiꞌi parada-karu aonaꞌoraz turuu ukiwa-kida-kao. Õkian:

Aonaꞌo nii naꞌapainim ĩmorotan amazada sookapa-kizai iti,

õsaabaaniaz naa!”*

Mishi Tominkaru kaudin-kizi ipain utoman donoꞌoraz amazada. 4 Kainaꞌa usaadinpan 7th kamoo dauꞌu, kaikapaꞌa: “Tominkaru sookapan 7th kamoo idaꞌa ipai pakaudin-kizi kida ai.”† 5 Naꞌiki wadiꞌitapa koshan usaadinapanuz, Tominkaru kian, “Aonaꞌo nii naꞌapainim ĩmorotan amazada sookapa-kizai iti.”‡ 6 Kiwiiniinaouz ĩabatan Kaimanaꞌo Kuwai, aonaa ĩmorotauan amazada sookapa-kizai iti, ushaꞌapanum kauꞌan ĩdikintapan idiꞌo. Kainaꞌaꞌo nii baokoinao taapada-kao nii ĩmorotan amazada sookapa-kizai iti. 7 Ukauꞌan Tominkaru saabaa baꞌoran kamoo, uruu dakota-kariwaiz “Aizii Kamoo.” Ukowaadanuz David idaꞌan iriba wunu dobatan daunaꞌan, uruu dauꞌatiꞌo tawuruꞌu kii-karuz kaikapaꞌa:

“Aizii kamoo, uabatan dono naꞌapam Tominkaru kian,

Manaꞌa udadaradaꞌanaꞌa unyukunuu.”§

8 Joshua tauzon an mani sookapa-karu ĩꞌati, aonaa kanom nii mani Tominkaru kadakotinan baꞌoran kamoo dauꞌu udaunaꞌan. 9 Uruu idi, kainaꞌa zii Tominkaru pidanannao ati sookapa-karu, Tominkaru sookapauzon kawan 7th kamoo idaꞌa. 10 Kanom morotaꞌo sookapa-kizai iti, Tominkaru saabaaniaz, usookapan nii pakaudin-kizi kida ai, naꞌapa Tominkaru sookapauzon kawan daꞌi pakaudin-kizi ai. 11 Ukauꞌan marii watiwainan dadara wamorota kizi amazada sookapa-kizai iti. Dadara paꞌi watiwain, uruu aonaa kizi kanom pozawatan patamakapan idaꞌan wunao kaduzuꞌu, dikintapainaouz.

12 Tominkaru Paradanuz kakupaꞌo, naꞌiki ukaꞌiita pashaꞌapatan aimaakan kida. Powaꞌaꞌo zii manawun udimanan marii dyaꞌutamaꞌoraz udabaazi dimanainpan ai. Atii uchoota wakaꞌazoo iti, wadoronaa naꞌiki wanyukunuu sakadinapa-kizi iti. Uchoota atii waniwaꞌuuzi dyukoinpan, naꞌiki waunanzoo zikon iti. Naꞌiki Tominkaru paradan aitapa-kida naꞌapam wadiꞌitinpan naꞌiki kanom waaipan wanyukunuu ii. 13 Aonaa kanom kainaꞌa dizinpaꞌo nii Tominkaru ai ipai utomaniaz bii an. Ipai aimaakan mashaapan kainaabanaa naꞌiki daꞌatinapa uawun zaꞌa. Naꞌiki uꞌatiꞌo nii wuruꞌu wakowaadanuz ipai naꞌapam wamashaapauzonuz.

Jesus, uruu Umanawunuꞌo Faadaa

14 Kainaꞌa waFaadaan Umanawunuꞌo manawun makoꞌoraz naa aokazi iti, uruu Jesus, Tominkaru Daniz. Ukauꞌan marii pakawan wazaamatinpan wuru diꞌitiꞌi wamishidapanuz uruu. 15 Ushaꞌapanum kauꞌan wuruꞌu waFaadaan Umanawunuꞌoraz, uaitapanii naꞌapaꞌoram wuruꞌu wamaturuukanuz. Umashaapankan dono imiꞌi baaraꞌa, tiwaa-kariwai kapam uruu ipai shaꞌapaꞌoram idaꞌan kida, naꞌapa waunao kawan. Mazan aonaa naꞌapainim uꞌoian. 16 Ukauꞌan aonaa watariaꞌanaꞌa wamaonapadinan Tominkaru kamunanuꞌoraz idaꞌati. Naꞌii wakamunan-kida-kao nii naꞌiki waikodan nii kamunan-karu kaminkaꞌutaꞌo nii waunao, waaipan dono waminkaꞌu nii.

5

1 Umanawunuꞌo Faadaa zaamatauzo-kariwai daꞌi pairibannao bii iki, ukaudin-kizi niꞌo taa-kao, umakon Tominkaru kanaapu iti pidannao ati, utaa kizi kaiman kidaꞌo aimaakan Tominkaru ati, naꞌiki uzowii kizi uzainao pidannao oian dikin ii. 2 Kaiman uruu wunao tumaꞌa maaitapin-kainaouz naꞌiki shaꞌapatainaouz dikauda kidaꞌo aimaakan, ushaꞌapanum kauꞌan uruu naꞌapaꞌo umaturuukan kapam ĩnao kawan. 3 Ukauꞌan pamaturuukan idi, uzowian nii uzainao paꞌoian dikin ii kapam, uzowian dono uzai pidannao oian dikin ii.

4 Aonaa pidan Umanawunuꞌo Faadaa-tinpan paaipan ati karikaonan. Soo Tominkaru zaamatan idaꞌan pidan, wuruꞌu utominanuz paꞌan Umanawunuꞌo Faadaa nii, naꞌapa Aaron zaamatauzo-kao kawan. 5 Ukauꞌan naꞌapaꞌo kapam Christ, aonaa paaipan atiꞌo mani wuruꞌu uzaamatinanuz Umanawunuꞌo Faadaa nii. Mazan Tominkaru paꞌan wuruꞌu zaamataꞌoraz uruu, ukian donoꞌoraz uꞌati kaikapaꞌa:

“Pugaru õdani,

Aizii õgaruꞌu naa pudaru nii.”*

6 Naꞌiki ukian koshan kaikapaꞌa:

“Pugaru karikaonanuꞌo nii pufaadaa-tinpan,

naꞌapaꞌo Melchizedek faadaa-tinpauzon kawan.”†

7 Jesus mashaapankan dono imiꞌi baaraꞌa, utoriinapa Tominkaru ati naꞌiki upishaa ukaminkaꞌutan paugaru. Utoriinpan diiwaꞌo idaꞌan naꞌiki uzaada Tominkaru ati, turuaꞌoraz ukazannaatan uruu mawaka-karu ai. Naꞌiki wuruꞌu utoriinapanuz dakoꞌati-kao, ushaꞌapanum kauꞌan utaainan idiꞌo kaiman-daun Tominkaru ati. 8 Jesus Tominkaru danin puꞌu padamata, utominapa izoꞌatiaaba-karu dauꞌu pabaiatinan idaꞌan. 9 Ubaiaapan idi ipai aimaakan Tominkaru aipan kawanaꞌati, uruuꞌu naa karikaonanuꞌo kazannaatin-karu ikoda-kinao nii ipai wunao atiꞌi izoꞌatiinaouz uruu. 10 Tominkaru zaamatan uruu Umanawunuꞌo Faadaa nii, naꞌapaꞌo Melchizedek‡ faadaa-tinpauzon kawan.

Kakinaorii waota-karu aiaꞌo mishidapa-karu ai

11 Kainaꞌa dobata wakowaadaꞌazoonii wuru dauꞌanaꞌa, mazan kashaꞌapannaa ukowaada-kao kaimanaiman unao ati, ushaꞌapanum kauꞌan konaꞌii utominpan. 12 Unao kotuaꞌikiꞌoraꞌa naa umishidapan Jesus, mazan upuꞌu aonaa ukaꞌiitan utominapa-kidan baokoinao, mazan kiiꞌan, baꞌoran pidan tominapa-kidan zii unao powaa iti zii koshan wuru dauꞌaꞌa kiwiiniꞌoraz tominapa-karu kida Tominkaru kuwaa dauaꞌoraz. Unao koraiziannao sodi kida kawanuꞌo zii, biidapaꞌo zii dunui karikaonan, makaꞌiitakaꞌo zii panikan wanyukunui. 13 Pidan mashaapaꞌoraz zii dunui idaꞌan karikaonan, paꞌishizo sodiꞌo zii kawanuꞌo wuruꞌu. Aonaꞌo zii uaitapan aimaakan kaimanaꞌo oo aimaakan aonaꞌo ukaimanan. 14 Mazan pidan nikaꞌo kimishaꞌo wanyukunui, dyaupaiꞌoraꞌa naa paꞌan wuruꞌu. Uaitapaniꞌi naa paꞌan naꞌiaꞌoram aimaakan kaimanaꞌo naꞌiki aimaakan oiaꞌo.

6

1 Ukauꞌan marinaꞌa naa shoman kiwiin kidaꞌoraz zii daꞌi tominapa-karu Christ dauaꞌoraz, mazan wamakoꞌo naa mishiꞌoraiman wuru diꞌitiꞌi kakinaorii, wadyaupai-kinaa niꞌoraz paꞌan. Aonaa wasakadinaꞌanaꞌa powaa iki wuru diꞌikiꞌi, pidannao paꞌinaꞌoraz zii ĩmishidan tominapa-kinaaz. Tawuruꞌu tanawatin-karu madiwautapa-kaꞌo shaꞌapatin-karu kida ai dauaꞌoraz, naꞌiki Tominkaru mishida-kao dauaꞌoraz zii. 2 Naꞌiki chikaawunuin-karu kida dauaꞌoraz, naꞌiki pidannao muudan dauaꞌoraz pakaꞌu kida baꞌoran pidan idaꞌati, naꞌiki tominapa-karuz mawakainao kadishita-kida-kao dauaꞌoraz diinaꞌitiꞌi, naꞌiki karikaonanuꞌoraz patakaꞌutin-karu dauaꞌoraz. 3 Naꞌiki Tominkaru taapadan an unaꞌapan, wamakon nii wuru diꞌitiꞌi kakinaorii wadyaupai-kinaa niꞌoraz paꞌan.

4 Aizii aonaa turuu pidannao padanata-kida-kao powaꞌa ati koshan Tominkaru idaꞌati, wunaouꞌu pidannaouz kaawa-kida-kariwaiz naa baukapaiman Tominkaru kanadan idaꞌati.* Konaukiaꞌoraz daꞌi ĩtiwaan kaimanaꞌoraz aimaakan aokazi ikiꞌo, naꞌiki kaꞌidiwainaꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa idi. 5 Naꞌiki ĩaitapaniꞌi naa naꞌapam Tominkaru paradan kaimanan, naꞌiki ĩaitapaniꞌi naa naꞌapam Tominkaru maꞌozakan, wuruꞌu ukaiwaan niꞌoraz diinaꞌitiꞌi. 6 Mazan ĩmarinaꞌatan an pamishidapan Christ, aonaa turuu ĩpadanata-kida-kao powaa ati Tominkaru idaꞌati. Wuruꞌu aimaakan ĩshaꞌapataniaz, Tominkaru Dani tauka-kao kawanuꞌo wuruꞌu cross diꞌiti naꞌiki ĩbaꞌazootin-kidan uruu iribaꞌo pidannao kanaapu iti.

7 Tominkaru wuruꞌu kamunan-kidaꞌoraz zakapu kaimanaꞌoraz wunu zabiipan, uruu idi ziwu paoribai sodan kida, paowainao atiz. 8 Mazan zakapu kaiwada-karu baawutaꞌo naꞌiki kazamakaꞌo baawutaꞌo paꞌidiwaru, madiwautapa-kaꞌo karikaonan wuruꞌu, uruu idi Tominkaru patakaꞌutan niizu, naꞌiki ukawaoda-kao nii ipai.

9 Õmin-mishidannao õmarainapaniinao, waparadan puꞌu padamata unao ati kaikapaꞌa, mazan waaitapa wanyukunuu ii, ushaꞌapatan nii kaiman kidaꞌo aimaakan, pidan shaꞌapatauzoniaz pakazannaatinan idiꞌoraz naa. 10 Tominkaru aonaꞌo nii ushaꞌapatan aimaakan panaꞌiti. Aonaꞌo nii umanyukunuutan wuruꞌu unao shaꞌapataniaz, oo unao aida-kidaniaz ukamarainapanun Tominkaru ati, ukaminkaꞌutan idaꞌanaꞌoraz umin-mishidannao, atii kai pakawan zii unao shaꞌapaapan naꞌapa kidaꞌo ĩꞌati. 11 Naꞌiki tuukii manawun waaipan ipai unao pakawan ushaꞌapaapan wuruꞌu dadaraꞌoraz kaudin-kizai atii utokon iti. Uruu mishiꞌo nii uikodan wuruꞌu aimaakan kida uzaudapaniaz. 12 Aonaa waaipan uzoonon, mazan waaiapa unao tawunao kawan paꞌanaꞌa, mishidainaouz naꞌiki makashadin-kainaouz, uruu idi ĩzaamata tawuruꞌu Tominkaru kowaadanii putaan nii ĩꞌati.

Tominkaru kian kawanaꞌati, mishiꞌo nii ushaꞌapan

13 Tominkaru kaiwaa paꞌuu, utukapa-kida-kinaa nii umishian nii wuruꞌu paparadanuz, ukowaadauzon donoꞌoraz pashaꞌapatan nii aimaakan Abraham ati. Ukaiwaan paꞌuu aonaan idi baꞌoran umanawunuꞌo nii uꞌai. 14 Ukian kaikapaꞌa:

“Mishiꞌo nii õkamunanun puꞌati,

iribaꞌo nii õtaan putakaannao nii.”†

15 Abraham aonaa ukashadinan pazaudapan, atii uzaamatan Tominkaru kowaadaniaz pataan nii.

16 Pidannao kaduz ĩdakotauzon pidan umanawunuꞌo paꞌai, ĩtukapa-kidaꞌazon idi ĩmishian nii wuruꞌu paparadanuz. Naꞌiki pidannao abatan dono uruu kaduz parada-karu, aonaꞌa naa powaꞌa ĩmamishidaꞌakakan. 17 Aizii Tominkaru aipan patukapa-kidan kaimanaiman aonaꞌo nii upanaꞌadan padiꞌitinpan pashaꞌapataꞌazoonii ai, uruu idi ukaiwaan paꞌuu utukapa-kida-kinaa nii umishiian nii wuruꞌu paparadanuz, wunao atiꞌi zaamatainao niꞌoraz tawuruꞌu ukowaadauzoniaz pataan nii. 18 Diꞌoraꞌa dyaꞌutamaꞌoraz aimaakan kida, aonaa turuu ĩpanaꞌadinan: Tominkaru aonaa turuu umariidinan utaan dono mishiꞌo paparadan, naꞌiki aonaa turuu umariidinan ukaiwaan dono paꞌuu.

Ukauꞌan waunao makoinaouznaa Tominkaru diꞌiti kazannaatin-karu dauꞌati, tuukii wanyukunuu maꞌozakada-kao aonaa kizi wakashadinan wazaudapan kaiman kidaꞌo aimaakan Tominkaru taaꞌazooniaz waꞌati diinaꞌitiꞌi. 19 Naꞌiki wazaudapan idiꞌi naa Tominkaru taaꞌazooniaz waꞌati, aonaa kanom awautapan‡ waunao Tominkaru ai. 20 Jesus makoꞌo naa uꞌidiꞌiti waꞌuaꞌati, naꞌiki waunao dikin iaꞌo umakon, uruꞌo niꞌi naa karikaonanuꞌo Umanawunuꞌo Faadaa nii, naꞌapa Melchizedek§ faadaa-tinpauzon kawan.

7

Melchizedek faadaa-tinpan kaduz umanawunuꞌo

1 Aizii Melchizedek king daꞌi donoi Salem ii, naꞌiki uruu faadaa kapam, ukaudinan Tominkaru umanawunuꞌo manawun ati. Aizii Abraham papidanannao tuma, ĩmizaataakapan patarubanao tuma, ĩzowii ipai ĩdyaun panaobanaa kingnao tuma kapam. Aizii Abraham kiwapaanan donoꞌo naa naꞌiki, Melchizedek ikodapan uruu, naꞌapain udapadan kaiman kidaꞌo aimaakan shaꞌapa kizi Abraham ati, Tominkaru diꞌikiꞌo.* 2 Aizii Abraham, unaꞌaka ipai aimaakan kida pazaamataniaz pamizaataaka-kizi iki. Uruꞌu naa ubuutan 1/10 aimaakan kida pazaamataniaz diꞌiki, naꞌiki utaanuzu Melchizedek ati, uꞌidiwau nii.

Wuruꞌu Melchizedek uuaz, “Kaimanaꞌo Naobanai” kiaꞌo wuruꞌu. Naꞌiki uruu dakota-kao kopam, “Kaimanaaka-karu Naobanaanaa,” ushaꞌapanum idi uwiizi uu Salem, “kaimanaaka-karu” kiaꞌo wuruꞌu. 3 Aonaa Melchizedek daru naꞌiki daro aitapa-kao. Naꞌiki aonaa kapam udokozu-daunnao aitapa-kao. Aonaa uaitapa-kao naꞌapainiꞌoram ushakatan naꞌiki naꞌapainim naa umawakan. Melchizedek Tominkaru Dani kawanuꞌo; ufaadaa-tinpan idi karikaonanuꞌo.

4 Aizii utukapa, naꞌapam Melchizedek umanawunun. Abraham, wadokozu-daunnao tomin-kiziz, ubuuta ipai aimaakan panaꞌakaniaz naꞌiki utaa 1/10 Melchizedek idiwau nii. 5 Naꞌiki kii-karu kawanaꞌati Moses kakinaori idaꞌan, Levi takaan-daunnao wuruꞌu faadaa-tinainaouz, ĩnao zaamataꞌo nii paꞌidiwau nii 1/10 wuru diꞌikiꞌi pairibannao buutanii kidaz, (Abraham takaan-daunnao wuruꞌu ĩiribannaouz, mazan upuꞌu ĩzaamatan aimaakan ĩꞌidiꞌiki). 6 Mazan Melchizedek aonaa Levi takaan-daun mani uruu, upuꞌu zii uzaamatan 1/10 Abraham ai. Naꞌiki upuꞌu udapadan kaiman kidaꞌo aimaakan shaꞌapa kizi Abraham ati, uruu atiꞌoraz shaꞌatii Tominkaru kowaadauzon ushaꞌapatan nii kaimanaꞌo aimaakan. 7 Naꞌiki ipai pidan aitapan: wuruꞌu pidan umanawunuꞌoraz powaꞌa zii baꞌoran ai, turuu udapada-kidan kaimanaꞌo aimaakan shaꞌapa kizi wuru atiꞌi baꞌoran aonaꞌoraz umanawunun. 8 Wunaouꞌu faadaanaouz, wuruꞌu Levi takaan-daunnaouz zaamata 1/10, mazan ĩnao mawakaꞌo nii. Mazan Melchizedek zaamataꞌoraz 1/10 Abraham ai, karikaonanuꞌo ukakupan paꞌan, saada-kariwaiz kian kawanaꞌati udauꞌan. 9 Naꞌiki Abraham taan donoꞌoraz Melchizedek ati 1/10, turuu wakian Levi takaan-daunnao wuruꞌu zaamatauzonaouz padamata 1/10; upuꞌu ĩtaan kapam Melchizedek ati Abraham idaꞌan, 10 ushaꞌapanum kauꞌan Melchizedek ikodapan donoꞌoraz Abraham; Levi, padokozu-daun Abraham idaꞌaꞌoraꞌa naa uruu naꞌapain.

11 Aizii wuruꞌu Levi takaan-daunnao faadaanao-tinapauzon kaduzuz turuan an mani ushaꞌapatan ipai aimaakan Tominkaru aiapanii ushaꞌapata-kao, aonaa kanom nii mani baꞌoran kaduz faadaa aiapa-kao Melchizedek kawanuꞌo paꞌan, aonaa Aaron† kawanuꞌo mani. (Levi takaan-daunnao faadaa-tinapanuz, kakinaorii taa-kariwaiz Moses ati, kawanaꞌatiꞌo wuruꞌu ĩfaadaa-tinapanuz.) 12 Naꞌapainim dono wuruꞌu faadaa-tinapa-karu kaduzuz panaꞌada-kao, ukauꞌan panaꞌadinaꞌo nii kapam wuruꞌu ĩkakinaorinaaz. 13 Naꞌiki usaadinpan kawanaꞌati wanaobanaa Jesus dauꞌan, uruu baꞌoran pidan tonaazinaa diꞌikiꞌo uwaꞌatin; naꞌiki aonaa naꞌapainim pidan uruu tonaazinaa diꞌikiꞌo faadaa-tinpauzon. 14 Kaimanaiman uaitapa-kao wanaobanaa waꞌatin Judah tonaazinaa diꞌikiꞌo, naꞌiki Moses aonaa naꞌapainim ukiauzon uruu tonaazinaa diꞌikiꞌo faadaa-tinapa-karu dauꞌan.‡

Baꞌoran faadaa,
Melchizedek kawanuꞌo

15 Aizii turuu waaitapan powaꞌa zii kaimanaiman, baꞌoran kaduz faadaa aidinan, Melchizedek kawanuꞌo. 16 Ufaadaa-tinan aonaa ushakatan idaꞌanaꞌo mani faadaa-tinpauzonao tonaazinaa diꞌiki; mazan ufaadaa-tinan wuru idaꞌanaꞌa kakupa-karu maꞌozakanuz aonaꞌo niꞌoraz ukatokon-tinauzon paꞌan. 17 Naꞌapa usaadinpan kawanaꞌati udauꞌan, kaikapaꞌa:

“Pugaru karikaonanuꞌo nii pufaadaa-tinpan,

naꞌapa Melchizedek faadaa-tinpauzon kawan.”§

18 Ukauꞌan kiwiitapaꞌoraz kakinaorii (Moses atiꞌoraz utauzo-kao), aonaꞌa naa ukaiwaa-kao powaꞌa, ushaꞌapanum kauꞌan umaturuukan idi naꞌiki madiwautapa-kaꞌoraꞌa naazu. 19 Wuruꞌu kakinaoriiz, aonaa usaabaan pidan kaiman. Mazan aizii waaitapa kainaꞌaꞌa naa taa-kao waꞌati wamaonapadin-kinaa nii Tominkaru idaꞌati. 20 Naꞌiki powaꞌa zii, kainaꞌa Tominkaru paradan paꞌuu idaꞌanaꞌoraz utoman.* Aonaa kaikapaꞌo parada-karu nii, baꞌorainao zaamata-kao donoꞌoraz faadaanao nii. 21 Mazan Jesus faadaa-tinan wuru idaꞌanaꞌa Tominkaru taaniaz paparadan paꞌuu idaꞌanaꞌoraz, ukian donoꞌoraz uꞌati kaikapaꞌa:

“Õgaru Naobanai toman parada-karu õꞌuu idaꞌan;

naꞌiki aonaꞌo nii õpanaꞌadan õnyukunuu:

‘Pugaru karikaonanuꞌo nii pufaadaa-tinpan!’ ”†

22 Tominkaru toman idi parada-karu paꞌuu idaꞌan, Jesus idaꞌanaꞌo umishian wuruꞌu Paꞌinaꞌoraz Covenant‡ Tominkaru kowaadaniaz pashaꞌapatan nii pidannao ati, naꞌiki powaꞌaꞌo zii ukaimanan.

23 Kainaꞌa koshan baꞌoran naꞌapam Jesus faadaa-tinapanuz panaꞌadinpan: kiwiitapainaouz faadaanao iribaꞌo ĩdyaun, ushaꞌapanum kauꞌan mawakaꞌo nii ĩdyaun, ukauꞌan aonaa karikaonanuꞌo nii mani ĩkaudinan faadaanao nii. 24 Mazan Jesus, karikaonanuꞌo ukakupan, uruu idi karikaonanuꞌo nii ufaadaa-tinpan. 25 Ukauꞌan turuu ukazannaatan kai, wuruꞌu pidannao waꞌatiinaouz Tominkaru idaꞌati paugaru idaꞌan, naꞌiki karikaonanuꞌo nii ukazannaatan, ushaꞌapanum kauꞌan karikaonan ukakupan naꞌiki uparadan nii ĩdikin ii Tominkaru ati.

26 Ukauꞌan Jesus wuruꞌu Umanawunuꞌo Faadaa shaꞌapataꞌoraz ipai aimaakan waꞌati. Uruu Tominkaru zaamatanii, aonaꞌo ukasharutinpan naꞌiki aonaa oiaꞌo nii uꞌidaꞌa, usaabaa-kao panaꞌitinapu oiainao ai naꞌiki usawata-kao aokazi iti umanawunuꞌo nii. 27 Uruu idi aonaa kanom nii uaiapa-kao utaan uzai kawaoda-kariwai Tominkaru ati ipai kamoo, wunao Umanawun kidainao Faadaanao tauzon kawan uzai kida kawaoda-kariwai Tominkaru ati. Kiwiin ĩtaan nii paꞌoian dikin ii naꞌiki udaunaꞌan ipai pidannao oian dikin ii. Uruu taainaꞌo baukapa paꞌan pidannao oian dikin ii pamawakan idaꞌan naꞌiki aonaꞌo nii naꞌapainim utaainan powaꞌa koshan. 28 Moses kakinaori idaꞌan pidannao maturuu-kainao zaamata-kao Faadaanao Umanawun kidaꞌo nii, mazan kakinaorii taa-kao daunaꞌan, Tominkaru taan paparadan paꞌuu idaꞌan, uzaamatan pauDani Umanawunuꞌo Faadaa nii, kaꞌiitaꞌoraz pashaꞌapatan ipai aimaakan Tominkaru aipan kawanaꞌati.

8

Jesus wuruꞌu
Umanawunuꞌoraz waFaadaan

1 Aizii diꞌi wuruꞌu õaipaniaz uaitapan, kainaꞌa Umanawunuꞌo waFaadaan, sakanataꞌoraz naa umanawun-tinapa-karu idaꞌa Tominkaru diwaꞌora antanapu aokazi ii. 2 Ukaudinan Umanawunuꞌo Faadaa nii, wuru nazoꞌo iaꞌa mishiꞌoraz Tabernacle* Tominkaru tomaniaz aokazi ii, aonaa pidan tomanii mani.

3 Ipai Umanawunuꞌo Faadaa taa kaimanaꞌo aimaakan kida naꞌiki kawaodaꞌo nii uzai Tominkaru ati. Uruu idi waFaadaan Umanawunuꞌoraz, utaanii kapam aimaakan Tominkaru ati. 4 Umashaapan an zii mani imiꞌi baaraꞌa, aonaa mani ufaadaa-tinan, ushaꞌapanum kauꞌan, kainaꞌaꞌa naa faadaanao taaꞌo aimaakan kida Tominkaru ati Kakinaorii kawanaꞌati. 5 Wuruꞌu Tabernacle imiꞌi baaraꞌaꞌoraz naꞌapaꞌo aokazi iaꞌoraz kawan, mazan udikin karikaonan. Uruu idiꞌo Moses kakinao-kao ukadishita-kidaꞌazon donoꞌoraz naa Tabernacle, Tominkaru kian uꞌati, “Mishi paꞌi putoma ipai aimaakan, naꞌapa manawun wuru kawanaꞌatiꞌi õaida-kidaniaz puꞌati midukuo ii.”† 6 Mazan Jesus kaudin-kizi taa-kao, ufaadaa-tinapanuz, powaꞌaꞌo zii umanawunun paꞌan wunao kaudin-kizi aiaꞌa, kiwiitapainaouz faadaanao. Naꞌapa ukauꞌan wuruꞌu Paꞌinaꞌoraz Covenant‡ Jesus idaꞌanaꞌoraz umishiinan, powaꞌaꞌo zii paꞌan umanawunun Kiwiitapaꞌoraz Covenant ai. Naꞌiki Tominkaru shaꞌapatan kaiman kidaꞌo aimaakan uruu idaꞌan. 7 Aonaan an mani pidannao kasharutinpan Kiwiitapaꞌoraz Covenant ai, aonaa kanom nii mani ukawadaunuta-kao. 8 Mazan Tominkaru tukapan idi papidanannao kasharutinpan paꞌai, uruu idi ukian,

“Kainaꞌiki kamoo kida waꞌatin,” Naobanai kian,

“Uruu donoꞌo nii õtoman Paꞌinaꞌo Covenant

Israelitenao naꞌiki Judah sannao tuma.

9 Wuruꞌu Paꞌinaꞌoraz Covenant õtoman niꞌoraz,

aonaa wuru kawanuꞌo nii maniꞌi õtaaniaz covenant ĩdokozunnao ati.

Õnaꞌakan ĩdyaun õkarodapan idaꞌanaꞌo,

õkodita-kidan donoꞌoraz ĩdyaun Egypt iki.

Aonaan idi ĩizoꞌatin wuruꞌu Covenant õtaaniaz Moses idaꞌan,

uruu idiꞌo aonaꞌa naa õnyukunuupaꞌakan ĩdyaun.

10 Aizii kaikapaꞌo nii wuruꞌu Paꞌinaꞌo Covenant õtoman niꞌoraz

Israelitenao tuma diinaꞌitiꞌi,” Naobanai kian,

“Õmuudan nii õkakinaori kida ĩnyukunuu ii ĩdiꞌitinapa-kinaa nii,

naꞌiki õsaadan niizu ĩnyukunuu idaꞌa ĩnyukunuitapa-kinaa niizu.

Õgaruꞌo nii ĩTominkarun nii,

naꞌiki ĩnaouꞌo nii õpidanannao nii.

11 Aonaꞌo nii pidan tominapa-kidan pamin-dazabazi oo paꞌinawuzu,

ukian idaꞌan, ‘Putominapa Tominkaru dauꞌu.’

Ushaꞌapanum kauꞌan ipaiꞌo nii ĩaitapan õgaru,

pidannao wuruꞌu aonaꞌoraz ĩmanawunun naꞌiki umanawuniinaouz pidannao.

12 Õmainaabatan nii wuruꞌu aimaakan dikauda kidaꞌoraz ĩshaꞌapatauzon,

naꞌiki aonaꞌo nii powaꞌa õnyukunuitapan ĩꞌoian kida.”§

13 Tominkaru dakotan idi patoman Paꞌinaꞌo Covenant, uruu idi Kiwiiniꞌoraz Covenant, aonaꞌo niꞌi naa uaiapa-kao.

9

Imiꞌi baaraꞌaꞌo naꞌiki aokazi iaꞌo Tabernacle

1 Aizii kiwiiniꞌoraz Tominkaru toman covenant Israelitenao tuma, kainaꞌaꞌo choochiapa-karu kakinaorinaa kida naꞌiki kainaꞌa imiꞌi baaraꞌaꞌo Tabernacle.* 2 Wuruꞌu Tabernacle kamicha mada idiꞌo utoma-kao; naꞌiki dyaꞌutamaꞌo unazoo. Kiwiitapaꞌo unazoo idaꞌa kainaꞌa lamp, miisa† baara naꞌiki bread upaawaꞌa; wuruꞌu kiwiitapaꞌoraz unazoo, uruu dakota-kao Kabaun Nazoo Kaimanaꞌo.

3 Tabernacle nazoo buutapa-kao kamicha mada kazadinpaꞌo idi, aizii uruu barau itinapu kainaꞌa baꞌoran unazoo, uruu dakota-kao Kabaun Nazoo Kaimanaꞌoraz Manawun. 4 Uruu nazoo idaꞌa kainaꞌa altar, gold idiꞌo utoma-kao, incense‡ kawaodapa-kizinao. Naꞌiki kainaꞌa Moses kakinaori pakarannaa, ipaiꞌo ukamadata-kao gold idi. Aizii pakara nazoꞌo, kainaꞌa kamoti gold idiꞌo utoma-kao, paidaꞌo manna§ idi. Kainaꞌa kapam Aaron wadookori sodaꞌoraz daꞌi, naꞌiki kainaꞌa dyaꞌutam kuba kataidaꞌu kidaꞌo naꞌaꞌoraz Tominkaru Paradan saadinpan. 5 Aizii pakara paawaꞌa kainaꞌa Cherubnao* kainaabatapaꞌo Tominkaru kainaꞌan, ĩkutuba kida kadamaradinapa wuru paawa anaꞌa oii-karu soꞌota-kizinaoaz. Mazan kai aonaa zii turuu wakadakotinan kaimanaiman diꞌoraz aimaakan kida dauꞌaꞌa.

6 Aizii aimaakan kida minziiwa-kida-kao donoꞌo naa ipai naꞌapa, faadaanao morotan nii ipai kamoo kiwiiniꞌoraz unazoo diꞌiti, ĩshaꞌapata kizi pakaudin-kizi. 7 Mazan Faadaa Umanawunuꞌoraz paꞌan, soo uruꞌo nii morota wuru diꞌitiꞌi baꞌoran unazooz, kamicha mada kazadinpaꞌoraz barau itinpuꞌoraz, naꞌiki umorotan naꞌiti baukapa karikaonan ipai wunu. Naꞌiki umorotan nii naꞌiti, soo unaꞌakan an izai patuma utaan niꞌoraz Tominkaru ati, paꞌoian dikin ii naꞌiki wuru dikin iaꞌa oii-karu kida pidannao shaꞌapataniaz maaitapinaka-daun.

8 Kaimanaꞌo Doronaa kaimanaiman ukainaabatan waꞌati wuru idaꞌanaꞌa, aonaa zii naꞌitim morota-karu wuru diꞌitiꞌi Kabaun Nazoo Kaimanaꞌoraz Manawun, wuru kainaꞌan kawanaꞌati ziiꞌi, kiwiitapaꞌoraz Tabernacle. 9 Diꞌoraz aimaakan, kainaabata waꞌati kai kidaꞌo aimaakan dauꞌan. Utukapa-kida waꞌati kaiman kidaꞌoraz aimaakan taa-kao, naꞌiki uzai kawaoda-kaoaz Tominkaru ati, aonaa turuu usaabaan pidan choochiipaꞌo nyukunuu paꞌoian ai. 10 Wuruꞌu kakinaorii kidaz wuru dauꞌan kidaꞌo karikaonanuꞌu: aimaakan kida turuaꞌoraz unika-kao naꞌiki utuza-kao dauꞌanaꞌo, naꞌiki chikain-karu kida dauꞌanaꞌo. Naꞌapaꞌoraz kakinaorii kida, nanai atiꞌo karikaonan, aonaa nyukunui iaꞌo mani, ukaiwaapa-kao nii aita-kao atii wuru idaꞌatiꞌi Tominkaru tomanuz ipai aimaakan paꞌinaa naꞌiki panaꞌa.

11 Mazan uruꞌu naa Christ Umanawunuꞌo Faadaa taaꞌoraz waꞌati kaiman kidaꞌoraz aimaakan, kainaꞌaꞌoraz naa kai. Naꞌiki umorota Tabernacle iti, powaꞌaꞌoraz zii paꞌan umanawunun naꞌiki ukaimanan, aonaa pidan tomanii mani, oo aonaa diꞌoraꞌa amazada idaꞌaꞌo aimaakan kida idiꞌo mani utoma-kao.

12 Aonaa umorotan naꞌiti panaꞌakan idaꞌan boogi† izain, naꞌiki tapiꞌiza dani izain, mazan umorotan paizain idaꞌan paꞌan Kabaun Nazoo Kaimanaꞌoraz Manawun diꞌiti, umorotan baukapa naꞌiki aonaꞌo nii naꞌapainim koshan. Uruu idi aonaa utokon nii ukazannaatan waunao oiaꞌo ai.

13 Aizii wuruꞌu boogi izain naꞌiki tapiꞌiza kazoti izain, naꞌiki paritiꞌi kida tapiꞌiza dani kawaoda-kariwai diꞌikiꞌoraz chibii-kao idaꞌan, turuu usaabaan pidan nanaa karikaonan, wuru kawanaꞌatiꞌi ĩkakinaorinaaz,‡ mazan aonaa ĩnyukunuu ii mani. 14 Pidan saabaa-kao kaiman kaikapaꞌo kaduz idaꞌanaꞌa, mazan Christ izain powaꞌa zii manawun ushaꞌapatan aimaakan umanawunuꞌo, utaainan idi Tominkaru ati makasharutinaaka-daun, wuru idaꞌanaꞌa Doronai karikaonanuꞌoraz ukakupan. Uizain saabaan nii wanyukunuu wuru aiaꞌa madiwautapa-kaꞌo shaꞌapatin-karu kida ai, turuu kizi washaꞌapatan wuruꞌu aimaakan, Tominkaru kakupaꞌoraz aiapanii washaꞌapatan.

15 Ukauꞌan Christ idaꞌanaꞌo wuruꞌu Tominkaru tomanuz Paꞌinaꞌo Covenant, turuu kizi Tominkaru dapadaniinaouz papidanannao nii zaamatan ukowaadauzoniaz pataan nii, karikaonanuꞌoraz kaiman kidaꞌo aimaakan. Turuu ushaꞌapan naꞌapa, ushaꞌapanum kauꞌan mawakaꞌa naa Christ, muuda-kidaꞌo nii pidannao wuru aiaꞌa ĩpatakaꞌuta-kaoaz paꞌoian dikin ii, wuruꞌu ĩshaꞌapatauzonii kidaz ĩmashaapan donoꞌoraz zii Kiwiitapaꞌo Covenant waranuꞌu.

16 Aizii pidan mawakan an mani, naꞌiki kainaꞌa uwaꞌakan pasaadanii mawaka-karu kaaritannaa, kowaadaꞌo nii kanomnao atiꞌo nii wuruꞌu ushaꞌapauz kida taa-kao umawakan dono. Aonaa kanom zaamatan wuruꞌu aimaakan kidaz paꞌidiwau nii wuruꞌu kaarita kawanaꞌati, soo uaitapa-kao dono mishi, mawakaꞌa naa wuruꞌu saadaꞌoraz mawaka-karu kaaritannaa. 17 Ushaꞌapanum kauꞌan wuruꞌu mawaka-karu kaaritannaaz madiwautapa-kaꞌo, pidan saadaꞌoraz kakupan an zii; ukaiwainan nii soo umawakan daunaꞌan.

18 Uruu idiꞌo kapam Kiwiitapaꞌoraz Covenant Tominkaru tomaniaz Israelitenao tuma, kaiwainan soo zowii-kariwai uzai izain kaiwaa-kao idaꞌan. 19 Kiwiitapaꞌo aimaakan Moses shaꞌapatan, ukowaadan pidannao ati ipai Tominkaru dyuudaniaz uizoꞌati-kao, usaadinpan kawanaꞌati kakinaorii kida idaꞌa. Udaunaꞌan uzaamatan tapiꞌiza dainao izain, wunu tuma naꞌiki wuzaꞌo kaznizo idi, naꞌiki hyssop waoda idaꞌan uchibian kakinaorii kaaritannaa, naꞌiki ipai pidannao. 20 Aizii uchibian puꞌu, ukian, “Diꞌoraz izai, uruu kainaabataꞌo Tominkaru toman covenant unao Israelitenao tuma, unao izoꞌatin niꞌo.”§ 21 Naꞌiki naꞌapa kapam uchibian wuruꞌu Tabernacle, naꞌiki ipai aimaakan kida kaiwaapa-kariwaiz choochiapa-karu dono naꞌii. 22 Mishi, kakinaorii kian kawanaꞌati, marii ipai aimaakan kida saabaa-kao kaiman izai idaꞌan, naꞌiki Tominkaru soꞌotan oii-karu kida soo izai shoota-kao idaꞌan.

Christ mawakanuz
soꞌota oii-karu kida

23 Wuruꞌu toma-kariwaiz aimaakan kida, aokazi iaꞌoraz kaduz kawan, saabaa-kao kaiman uzai zowiapa-kao idaꞌan. Mazan aokazi ii, uzai zowiapa-kao aonaa uturuan. Uaiapa powaꞌaꞌo zii aimaakan umanawunuꞌo paꞌan. 24 Christ aonaa umorotan Kabaun Nazoo Kaimanaꞌo diꞌiti, wuruꞌu pidan tomaniaz aokazi iaꞌo choochiapa-kizai dikiniz karikaonan, mazan umorotan aokazi iti manawun. Kai ukadishitapan Tominkaru kanaapuꞌu wadikin ii.

25 Jewnao Faadaan Umanawunuꞌo, umorotan baukapa ipai wunu Kabaun Nazoo Kaimanaꞌoraz Manawun diꞌiti, unaꞌakan uzai izain patuma. Mazan Christ aonaa umorotan aokazi iti utaain kizi mani powaꞌa an kida. 26 Unaꞌapauzon an mani, powaꞌa an kida mani umawakan amazada tominan diꞌiki. Mazan ukaawankan baukapa karikaonan, amazada ikodaꞌanan diꞌitiꞌi naa patokon, utaain kizi pamainaabata-kinaa nii oiaꞌo, pazowii-kao idaꞌan.

27 Ipai pidan mawakan nii baukapa, naꞌiki uruu daunaꞌan ĩkootowapa-kida-kao nii Tominkaru kanaapu iti. 28 Naꞌapa ukauꞌan, Christ taainan baukapa pamawakan idaꞌan usoꞌota kizi iriba pidannao oian kida. Uwaꞌatin nii koshan, aonaa oii-karu dauꞌanaꞌoraꞌa naa mani, mazan ukazannaataꞌanan pidannao zaudapainaouznaa uruu.

10

Jesus idaꞌanaꞌo kazannaatin-karu

1 Wuruꞌu Jewnao kakinaorinaa, soo dikinii karikaonan wuruꞌu, kainaabataꞌo ishazaba wuruꞌu kaiman kidaꞌoraz aimaakan waꞌatipaꞌoraz zii. Ukauꞌan uzai kawaodapa-kaoaz Jewnao kakinaori kawanaꞌatiꞌoraz, aonaa uturuan usaabaan pidannao kaiman, wuruꞌu taainainaouz Tominkaru ati, uzai taa-kao puꞌu padamata powaꞌa an kida ipai kamoo, naꞌiki ipai wunu. 2 Aizii wuruꞌu pidannao taainainaouz Tominkaru ati, umishiin dono mani ĩsaabaa-kao kaiman manawun paꞌoian ai, aonaa kanom nii mani ĩnyukunuu kowaadan kainaꞌa zii ĩꞌoian, naꞌiki ipai mani uzai zowiapa-kaoaz mashaadan. 3 Mazan wuruꞌu uzai zowiapa-kaoaz nyukunuu-kidaꞌo nii pidannao oian kida ipai wunu. 4 Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa tapiꞌiza kazoti izain naꞌiki boogi izain kaꞌiitan pasoꞌotan oii-karu kida.

5 Uruu idiꞌo ukauꞌan, Christ kaawan donoꞌoraz imiꞌi baara ati, ukian Tominkaru ati,

“Aonaa puaipan uzai zowiapa-kao

naꞌiki kaiman kidaꞌo aimaakan taa-kao puꞌati,

mazan putaa õnanaa zowii-karu nii puꞌati.

6 Uzainao kawaoda-kao,

oo uzai zowii-kao kida oii-karu kida soꞌota-kinao niꞌoraz,

aonaa punyukunuu konaukian ĩdauꞌan.”

7 Udaunaꞌan Christ kian,

“Diꞌi õgaruꞌu, Tominkaru, shaꞌapataꞌo nii puaiapanii õshaꞌapatan,

naꞌapa usaadinpan kawanaꞌati õdauꞌan kakinaorii kaaritannaa idaꞌa.”*

8 Christ kian, “Aonaa puaipan uzai zowiapa-kao kida naꞌiki kaiman kidaꞌo aimaakan taa-kao, oo uzainao kawaoda-kao naꞌiki uzainao zowii-kao oii-karu kida soꞌota-kinao niꞌoraz, aonaa punyukunuu konaukian udauꞌan.” Ukian kaikapaꞌa, uzainao zowiapa-kao taa-kao puꞌu padamata kakinaorii kian kawanaꞌati. 9 Udaunaꞌan ukian, “Diꞌi õgaruꞌu, Tominkaru, shaꞌapataꞌo nii puaiapanii õshaꞌapatan.” Ukauꞌan Tominkaru katokonota wuruꞌu uzainao zowiapa-kaoaz, naꞌiki ukawadauntanuz Christ mawakan idaꞌan. 10 Ushaꞌapanum kauꞌan Jesus Christ shaꞌapatan idi Tominkaru aiapanii ushaꞌapatan, ipai usaabaan waunao kaiman Tominkaru ati, wuru idaꞌanaꞌa Jesus taanuz pananaa baukapa, naꞌiki aonaꞌo nii naꞌapainim koshan utaanuz.

11 Ipai faadaa kadishitan naꞌiki ushaꞌapatan pakaudin-kizi ipai kamoo, naꞌiki utaan powaꞌa an kida baudaꞌapaꞌo kaduz aimaakan, wuruꞌu uzai zowiapa-kaoaz. Aonaꞌoraz naꞌapainim turuu usoꞌotan oii-karu kida. 12 Mazan Christ taa paizain baukapa uzowii-kao donoꞌoraz, naꞌiki aonaꞌo nii utaan powaꞌa paizain oii-karu kida dikin ii, udaunaꞌan usakanatan Tominkaru diwaꞌora antanapu. 13 Naꞌii kai uzaudapan atii Tominkaru muudan utarubanao uwaranuꞌu. 14 Pataainan idaꞌan baukapa, karikaonanuꞌo nii Christ kaimandan pidannao saabaa-kariwainaouz Tominkaru ati.

15 Naꞌiki Kaimanaꞌo Doronaa aida-kida waꞌati mishiꞌo wuruꞌu, ukianuz kaikapaꞌa.

Kiwiin ukian,

16 “Aizii kaikapaꞌo nii wuruꞌu Paꞌinaꞌoraz Covenant õtoman niꞌoraz ĩtuma,

diinaꞌikiꞌoraz zii kamoo kida waꞌatipan diꞌii, Naobanai kian.

Õmuudan nii õkakinaori kida ĩnyukunuu ii ĩdiꞌitinapa-kinaa nii,

naꞌiki õsaadan niizu ĩnyukunuu idaꞌa ĩnyukunuitapa-kinaa niizu.”†

17 Udaunaꞌan ukian,

“Aonaꞌo nii powaꞌa õnyukunuuan ĩꞌoian kida naꞌiki dikauda kidaꞌo

aimaakan ĩshaꞌapataniaz.”‡

18 Ukauꞌan wuruꞌu oii-karu kida soꞌota-kao donoꞌo naa, aonaꞌa naa powaꞌa wuru aiapa-kaoaꞌa uzai zowiapa-kaoaz, oii-karu dikin iaꞌoraz.

Maonapadin-karu Tominkaru idaꞌati

19 Ukauꞌan õiribannao, aonaa watarian, turuaꞌa naa wamakon aizii Kabaun Nazoo Kaimanaꞌoraz Manawun diꞌiti, Jesus izain idaꞌan. 20 Ushaꞌapanum kauꞌan udaꞌatan waꞌati dunapo paꞌinaꞌo naꞌiki kakupa-kinaiz, makoꞌoraz Tominkaru diꞌiti manawun. Tawuruꞌu kamicha mada awautapaꞌoraz pidan Kabaun Nazoo Kaimanaꞌoraz Manawun ai, aonaꞌa naa powaꞌa aizii ubuutapan waunao Tominkaru ai. 21 Ukauꞌan, ukainaꞌan idi umanawunuꞌo waFaadaan kazowautapaꞌoraz Tominkaru Dapu ainao, wuruꞌu upidanannaouz, 22 marii wamaonapadinan Tominkaru idaꞌati mishiꞌo wanyukunuu naꞌiki maꞌozakaꞌo wamishidapan idaꞌan, wanyukunuu kida idaꞌan saabaa-kariwaiz naa wuru aiaꞌa wanyukunuu baiainapanuz oiaꞌo idi, naꞌiki wananaa kida idaꞌan chikaa-kariwaiz naa kaimanaꞌo wunu idi. 23 Marii wazaamatinpan kaimanaiman wuru diꞌitiꞌi wazaudapaniaz naa Tominkaru shaꞌapatan waꞌati, waaitapan idi umishian nii ipai aimaakan ukowaadaniaz pashaꞌapatan nii. 24 Marii wadiꞌitinpan naꞌapam kizi wamaꞌozakadan wairibannao, ĩmarainpaaka kizi naꞌiki ĩkaminkaꞌuaaka kizi. 25 Manaꞌa wamarinaꞌataꞌanaꞌa wuruꞌu wabaokopainpauzonuz baokopa wamin-mishidannao tuma, baokoinao marinaꞌatan kawan wuruꞌu pabaokopainpauzonuz, mazan wamaꞌozakadaaka mishiꞌoraiman. Naꞌiki uaitapan idiꞌi naa Naobanai kaawan kamoon maonapatan, umaꞌozakadaaka powaꞌa zii.

26 Aizii waꞌoipan an zii waaipan atiꞌi naa karikaonan, waaitapan daunaꞌanaꞌa naa mishiꞌo kuwai Christ dauꞌanaꞌo, aonaa baꞌoran mawaka-karu nii kainaꞌa soꞌotaꞌo nii waꞌoian kida. 27 Mazan kanom waꞌakin kainaꞌa wazaudapan nii, soo tarii-karu wuru aiaꞌa: Tominkaru patakaꞌutanuz pidannao naꞌiki Tuubaruꞌo Tikazi ai, wuruꞌu mainaabataꞌo niꞌoraz Tominkaru tarubanao. 28 Pidan dikintapaꞌo Moses Kakinaori, aonaa turuu ukazannaatinan pazowii-kao ai, dyaꞌutam oo idikinaudaꞌu pidannao kian dono mishiꞌo udikintapan. 29 Aitaniimanaꞌo nii pidan patakaꞌuta-kao tuukii, ukashadan idi Tominkaru Dani, naꞌiki utaapan idi madiwautapa-kaꞌo nii wuruꞌu izai, kainaabataꞌoraz Paꞌinaꞌo Covenant, saabaaꞌoraz uruu kaiman, oiaꞌo ai; naꞌiki udakoopan idi Kaimanaꞌo Doronaa aidaꞌoraz kamarainpan-karu. 30 Waaitapa Tominkaru kiinii shaꞌatii, “Õpatakaꞌutan nii wunaouꞌu shaꞌapatainaouz oiaꞌo aimaakan. Õkaunaatinan nii ĩꞌati.”§

Naꞌiki ukian kapam, “Naobanaiꞌo nii patakaꞌuta papidanannao wuru kawanaꞌatiꞌi ĩshaꞌapataniaz.”* 31 Tominkaru kakupaꞌoraz patakaꞌutan dono pidan, kichanaꞌiki-kiaꞌo manawun wuruꞌu.

32 Mazan unyukunuitapa tawuruꞌu kiwiiniꞌoraz kamoo kida, utominpan daunaꞌanaꞌoraz zii mishiꞌo kuwai dauꞌu. Ubaiaapa iriba kashaꞌora kidaꞌo aimaakan, mazan upuꞌu aonaa ukaakinpan wuru atiꞌi ubaiainapanuz. 33 Panaadon kida daꞌi parada-karu udauꞌan dikaudaꞌo idaꞌan, naꞌiki uantamikita-kao iribaꞌo pidannao kanaapuꞌu, naꞌiki panaadon kida daꞌi minziiwa ukaminkaꞌutan baꞌorainao antamikita-kariwainao unao kawan kapam. 34 Unao naꞌapa kapam ubaiainpan wunao tumaꞌa kaboota-kariwainaouz taraa-kizai iti. Naꞌiki ushaꞌapauz kida kazata-kao donoꞌoraz ipai uꞌai, upuꞌu ukonaukian, ushaꞌapanum kauꞌan uaitapa kainaꞌa aimaakan uꞌidiwau powaꞌaꞌo zii umanawunun paꞌan, naꞌiki karikaonanuꞌo niꞌoraz unaꞌan.

35 Ukauꞌan aonaa paꞌi umarinaꞌataꞌanaꞌa wuruꞌu ukadishitapanuz maꞌozaka, ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌa uwinipinaa umanawunuꞌo. 36 Aonaa paꞌi ukashadinaꞌanaꞌa, uruu turuu kizi ushaꞌapatan Tominkaru aiapanii shaꞌapata-kao, uzaamata kizi wuruꞌu ukowaadauzoniaz pataan nii. 37 Tominkaru paradan saada-kariwaiz kian,

“Aonaꞌo niꞌi naa utomunuꞌikin,

arawuꞌu waꞌatipaꞌoraz kaawan nii;

aonaꞌo nii utomunuꞌikidapan pawaꞌatinuz.

38 Õpidanan mashaapaꞌoraz sakitapa kakupan nii mishidapa-karu idaꞌan,

mazan utanawatinan an powaa iti õꞌai,

aonaꞌo nii õnyukunuu-atin.”†

39 Waunao aonaa pidannao padantinainao mani powaa iti, naꞌiki waziwadinainao mani, mazan waunao mishidapainao, naꞌiki kazannaata-kariwainao paꞌan.

11

Mishidapa-karu

1 Naꞌapaꞌoram atiꞌo wuruꞌu mishidapa-karuz? Uruu wuruꞌu waaitapanuz wanyukunuu ii mishiꞌo nii aimaakan kida shaꞌapan wuruꞌu wazaudapaniaz naa. Naꞌiki waaitapan aimaakan mishiin aonaan puꞌu padamata watukapanuzu. 2 Pidannao mashaapainaouz kotuaꞌa naa, kaiman Tominkaru nyukunuu ĩtuma ĩmishidan idi. 3 Wamishidan idaꞌan, waaitapa ipai amazada toma-kao Tominkaru paradan kawanaꞌati, wuruꞌu tukapa-kariwaiz aimaakan kida tominan, aonaa tukapa-kariwai aimaakan diꞌikiꞌo mani.

4 Abel mishidan idaꞌan, utaan Tominkaru ati kaimanaꞌo pakawaodanii Cain taanii ai. Tominkaru kian kaiman unyukunuu aimaakan kaimanaꞌo dauꞌan Abel taaniaz. Ukauꞌan umishidan idi, udakota-kao kaimanaꞌo pidan nii. Abel mawakaꞌa naa, mazan pamishidan idaꞌan pakawan zii ukakuwaapan.

5 Enoch mishidan idaꞌan, unaꞌaka-kao aokazi iti, aonaa utiwaan mawaka-karu, naꞌiki aonaa turuu pidan ikodan uruu, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru naꞌakan idi uruu.* Unaꞌaka-kao uaꞌii, Tominkaru Paradan kian, Tominkaru naudapa patukapan umashaapanuz. 6 Ukauꞌan aizii uaitapa, aonaan an pidan mishidan, aonaa naꞌapam Tominkaru nyukunuu konaukii-kida-kao. Shaꞌapaꞌoram pidan waꞌatin an Tominkaru idaꞌati, marii umishidan kainaꞌa Tominkaru, naꞌiki marii umishidan Tominkaruꞌo nii kawinipinaata wunaouꞌu mishiꞌoraz ĩdorotan uruu.

7 Noah mishidan idi, uizoꞌati Tominkaru paradan, Tominkaru kakinaowan donoꞌoraz uruu aimaakan kida dauꞌan aonaꞌoraz zii padamata utukapan; naꞌiki utoma udaruꞌo kanawa ukazannaata-kinaa nii pairibannao. Paizoꞌatin idaꞌan, Noah aida-kida pidannao oian, mashaapainaouz wuruꞌu amazada baaraꞌa. Naꞌiki umishidan kauꞌan, Tominkaru dakotan Noah kaimanaꞌo pidan nii.

8 Abraham mishidan idaꞌan, uizoꞌati Tominkaru paradan, udapada-kao donoꞌoraz umako kizi baꞌoran wiizai baara iti, wuruꞌu Tominkaru kowaadauzoniaz pataan nii uꞌati. Uwaꞌaka pawiizi aonaan puꞌu uaitapan naꞌitiꞌoram wuruꞌu pamakonuz. 9 Abraham mishidan idaꞌan, umashaapan tawarai kawan wuruꞌu wiizai baara ii, Tominkaru kowaadauzoniaz utaan nii uꞌati. Utoman pamashaapa-kizi nii, umashaapan wiizibai idaꞌa kida karikaonan. Isaac naꞌiki Jacob naꞌapa kapam ĩmashaapauzon, zaamatainao niꞌoraz kapam amazada baara pawiizi nii, Tominkaru kowaadauzoniaz utaan nii ĩꞌati. 10 Ushaꞌapanum kauꞌan Abraham zaudapan wuruꞌu donoiz, karikaonanuꞌoraz nii unaꞌan, donoi Tominkaru tomaniaz paaitaan kawanaꞌati.

11 Abraham mishidan idaꞌan, utunarunaoun puꞌaꞌa naa padamata, naꞌiki Sarah maskonnaoun puꞌaꞌa naa manawun, upuꞌu okaudanin. Umishida Tominkaru mishiian nii wuruꞌu paparadanuz.† 12 Abraham tunarunaouꞌu naa manawun, ikodaꞌo nii mawakaꞌazoꞌoraꞌa naa. Mazan iriba utakaan-daunnao tominan, naꞌapa wizinao iriban kawan aokazi ii akaꞌoraz, naꞌapa kaatu kawan paran danoma an kidaꞌoraz, aonaꞌoraz ukaꞌiita-kao uaita-kao.

13 Ipai diꞌoraz pidannao mawakan pamishidapan biiꞌi. Aonaa ĩzaamatan wuruꞌu aimaakan kida Tominkaru kowaadauzoniaz pataan nii ĩꞌati, mazan ĩtukapanuzu munapo paꞌuaꞌii naꞌiki ĩkonaukii udauꞌan. Naꞌiki ĩkowaadan paugaru morowautapainao naꞌiki tawarainao imiꞌi baaraꞌa.

14 Pidannao kaikapaꞌoraz ĩparadan, ĩaida-kidan kaimanaiman ĩdorotapan pawiizi niꞌi naa manawun. 15 Ĩdiꞌitinpan dono mani pawiizi dauꞌu ĩwaꞌakaniaz, ĩkiwaꞌa naa mani powaa iti. 16 Mazan ĩnyukunuu tuukii paꞌan kaimanaꞌoraz wiizai dauꞌati, wuruꞌu aokazi iaꞌoraz. Ukauꞌan Tominkaru, aonaa ukibaꞌazoo-kidan padakota-kao ĩTominkarun nii, ushaꞌapanum kauꞌan usaabaa donoi ĩmashaapa-kizi nii.

17-18 Abraham mishidan idaꞌan, utaa Isaac zowii-karu nii, Tominkaru tiwaa-kidapan donoꞌoraz uruu. Abraham atiꞌo shaꞌatii tawuruꞌu Tominkaru kiauzonuz: “Isaac idaꞌanaꞌo nii wuruꞌu pukatakaan-daunnaounuz.”‡ Mazan upuꞌu Abraham minziiwa utaan paudani baudaꞌapauzoz zowii-karu nii Tominkaru ati, 19 Abraham mishida Tominkaru kaꞌiita pakadishita-kidan Isaac umawaka-kizi iki. Naꞌiki ukawanaꞌati mishi ushaꞌapan, turuu kii-karu, Abraham ikoda Isaac powaa ati umawaka-kizi iki.

20 Isaac mishidan idaꞌan, udapada-kidan kaiman kidaꞌo aimaakan Tominkaru diꞌiki shaꞌapaꞌo nii paudainao Jacob naꞌiki Esau ati, naꞌiki ĩtakaan-daunnao ati diinaꞌitiꞌi.

21 Jacob mishidan idaꞌan, upishaan Tominkaru shaꞌapatan kaiman kidaꞌo aimaakan Joseph dainao ati, pamawakan uaꞌii. Udawukapan utoriinpan Tominkaru ati udiridinpan pawadookori paawaꞌa.

22 Joseph mishidan idaꞌan, umawakapan donoꞌoraz naa, uparadan Israelitenao makon dauꞌan Egypt iki, naꞌiki ukian ĩꞌati marii kizi ĩnaꞌakan uniwaꞌuz.§

23 Moses daronao mishidan idaꞌan, ushakatan daunaꞌanaꞌoraz, ĩdizan uruu idikinaudaꞌu kauzu, ushaꞌapanum kauꞌan ĩtukapan idi uruu koraidaonaa konaunam sodiꞌo; naꞌiki aonaa ĩtarian king dyuuza ai.

24 Moses dyaupain donoꞌoraz naa, Naobanai Pharaoh dani zunaaba dyaupaitan puꞌu padamata uruu; umishidan idaꞌan aonaa uaipan padakotapa-kao Pharaoh takaan nii. 25 Mishiꞌoraiman uaiapa paꞌan pabaiatan kashaꞌora kidaꞌo aimaakan Tominkaru pidanannao tuma, unaꞌazootapan ai oii kidaꞌo aimaakan, aonaꞌo niꞌoraz unaꞌan tomunuꞌiki. 26 Udiꞌitapan baiatin-karu Christ ati powaꞌa paꞌan umanawunun kaꞌidiwau-karu ai ipai wuruꞌu umanawun kidaꞌoraz aimaakan idi Egypt iaꞌoraz. Ushaꞌapanum kauꞌan udiꞌitinpan pawinipa dauꞌu diinaꞌitiꞌoraz Tominkaru taan niꞌoraz uꞌati. 27 Moses mishidan idaꞌan, uwaꞌakan Egypt Baara, aonaa utarian king toꞌoran ai. Moses aonaa ukaakinpan, ikodaꞌazoꞌo utukapanii Tominkaru aonaꞌoraz turuu utukapa-kao. 28 Naꞌiki Moses mishidan idaꞌan, utaapa wuruꞌu Passover Kamoon naꞌiki udyuuda izai chibii-kao, uruu aonaa kizi Mawaka-karu Angelin zowian Israelitenao dainao daonaioranao, wuruꞌu kiwiitapainaouz ĩshakatan.*

29 Pidannao mishidan idaꞌan, ĩtaraukan Red Sea, naꞌapa aradaꞌo baara anaꞌo kawan, mazan Egypt Baara sannao tiwaan pataraukaꞌakan naꞌapa, baukapa ĩnaraadaꞌaka-kao. 30 Israelitenao mishidan idaꞌan, donoi Jericho awauribanaa kida dorautan, Israelitenao koraꞌuupan daunaꞌan ubarau ii aka 7 kamoo, ĩkoraꞌuankanuzu baukapa ipai kamoo. 31 Rahab, kaminshuꞌu-shoroaba, mishidan idaꞌan, aonaa ozowii-kao wunao tumaꞌa dikintapainaouz Tominkaru, ushaꞌapanum kauꞌan konaukii odapaapan tawunaouꞌu Israelitenao awunuutaꞌanaꞌoraz naꞌapam amazada aidinpan.

32 Turuu zii õnaꞌitidan õkakuwaapan, mazan aonaa amazada turuuan manawun õkowaada-kinaa nii Gideon, Barak, Samson, Jephthath, David, Samuel, naꞌiki prophetnao dauꞌu. 33 Diꞌoraz pidannao, ipai ĩmishidan Tominkaru, ukauꞌan ĩkaꞌiita pamizaataakapan naꞌiki pakaakinapa-kidan baꞌoran wiizai ikiinao soldyaannao. Ĩshaꞌapata aimaakan sakitapaꞌo naꞌiki ĩzaamata Tominkaru kowaadaniaz utaan nii ĩꞌati. Ĩtarata baudokorunao dako kida, 34 ĩmakada tuubaru kidaꞌo tikazi, ĩkidoapa pazowiaꞌazoo-kao ai marii idi. Ĩnao kakataimanaꞌo mazan ĩtoma-kao maꞌozaka; umanawun ĩmizaataakapan mizaataaka-kizai ii, naꞌiki kaakinapa ĩtarubanao ĩꞌati.

35 Zunnao mishidan idaꞌan, ĩtukapan paudainao kadishita-kida-kao powaa iti mawaka-karu diꞌiki. Baokoinao antamikita-kao kaziwaꞌo idaꞌan atii ĩmawakan, aonaan idi ĩmuudan pamishidan. Ushaꞌapanum kauꞌan ĩaipan idi pakadishita-kida-kao kakupa-karu idaꞌati kaimanaꞌoraz paꞌan. 36 Aizii baꞌorainao banikiita-kao naꞌiki baꞌizii-kao, naꞌiki baꞌorainao doꞌoo-kao naꞌiki ĩkaboota-kao taraa-kizai iti. 37 Ĩzowii-kao ĩboo-kao idaꞌan udaru kidaꞌo kuba idi, ĩsaasataꞌaka-kao pazikon an, ĩzowii-kao marii idi. Ĩkaiwadinpan kaznizo mada oo boogi mada kida idaꞌan karikaonan kowas; aonaa ĩshaꞌapauz nii, ĩpatakaꞌuta-kao kaziwaꞌo idaꞌan, naꞌiki ĩantamikita-kao.

38 Ĩnaꞌiaakapan mapidantakaꞌo amazada diꞌiiꞌaka, naꞌiki midukuo baawu ii aka; ĩmashaapan kubaꞌun kida idaꞌa naꞌiki kaꞌunaru shaawa ii kida. Wuruꞌu mishidainaouz, kaiman manawun ĩdyaun wuruꞌu imiꞌi baara sannao ai, aonaa turuu ĩmashaapan ĩtuma.

39 Ipai wunao pidannao, kaiman Tominkaru nyukunuu ĩtuma ĩmishidan idi, upuꞌu aonaa baudaꞌapa ĩdyaun zaamatan ipai wuruꞌu Tominkaru kowaadaniaz utaan nii. 40 Mazan waunao ati powaꞌaꞌo zii Tominkaru aipan pashaꞌapatan aimaakan kaiman waꞌati, uruu baokopa kizi waunao ĩnao tuma saabaa-kao kaiman manawun diinaꞌitiꞌi, Tominkaru aipan kawanaꞌati.

12

Naꞌapam Tominkaru tominapa-kidan paudainao

1 Aizii wuruꞌu iribaꞌoraz pidannao, wadiꞌitinapa-kinaa niꞌo. Ĩmashaapauzon kaduz aida-kida waꞌati naꞌapaꞌoram atiꞌo mishidapa-karu. Ukauꞌan marii wamarinaꞌatan ipai aimaakan wuruꞌu awautapaꞌoraz waunao, naꞌiki oiaꞌo zaamatinpaꞌoraz waꞌidaꞌati. Naꞌiki maꞌozaka wataapa wanyukunuu, aonaa wakashadinaꞌanaꞌa, naꞌapa pidan dimatinaꞌo kawan dimatin-karu idaꞌa. 2 Marii waawunuutapan soo Jesus diꞌiti, uruu idaꞌanaꞌo wamishidanuzu, naꞌiki wamishidapanuz karikaonan uruu idaꞌanaꞌo. Jesus baiaapa mawaka-karu cross idaꞌa, aonaa unyukunuupan naꞌapam ukakibaꞌazonnan. Ushaꞌapatan diꞌoraz aimaakan uaitapan idi Tominkaru taan nii konaukii-karu utokon ii. Naꞌiki kai usakanatapan Tominkaru diwaꞌora antanapu. 3 Udiꞌitapa naꞌapam Jesus tuudan ipai wuruꞌu oiaꞌo pidannao shaꞌapataniaz dikauda kidaꞌo aimaakan uꞌati. Ukauꞌan manaꞌa ukashada-dinaꞌanaꞌa naꞌiki ukaakinpaꞌanaꞌa. 4 Wuru idaꞌanaꞌa utiwainanuz dadara umashaꞌapataꞌazookan idi oiaꞌo ubaiaapan kashaꞌoraꞌo, mazan upuꞌu aonaa naꞌapainim zii uzowii-kao umishidapan dikin ii. 5 Umanyukunuutaꞌa naa mooko tawuruꞌu Tominkaru paradan kida maꞌozakadaꞌoraz unyukunuu? Udakotan unao paudainao nii. Ukian,

“Õdani, aonaa putaapaꞌanaꞌa madiwautapa-kaꞌo nii karikaonan wuruꞌu,

Naobanai kakinaotanuz pugaru dadaraꞌo naꞌiki kaziwaꞌo idaꞌan,

naꞌiki aonaa pukashadinaꞌakaꞌanaꞌa Naobanai kakinaotan dono pugaru.

6 Ushaꞌapanum kauꞌan Naobanai kakinaota wunaouꞌu pamarainpaniinaouz.

Naꞌiki ukakinaota ipai paudainao.”*

7 Ukauꞌan utuudapa wuruꞌu ubaiatinanuz, ushaꞌapanum kauꞌan darui kakinaotan kawanuꞌo unao wuruꞌu. Tominkaru taapan unao paudainao nii. Ipai daniinao, ĩdarunao kakinaota ĩdyaun. 8 Tominkaru kakinaota ipai paudainao, ukauꞌan aonaan an ukakinaotan unao, aonaa mishiꞌo mani udainao unao. 9 Ipai waunao kainaꞌa wadarunao, imiꞌi baaraꞌa kakinaotaꞌo waunao. Ĩkakinaotan dono waunao wazaamata wuruꞌu ĩkakinaori kidaz. Ukauꞌan powaꞌaꞌo nii zii ukaimanan manawun wazaamatan an waDaru aokazi iaꞌo kakinaori kidaz, uruu idi kainaꞌaꞌo nii kakupa-karu waꞌidaꞌa. 10 Wadarunao, imiꞌi baaraꞌaꞌoraz kakinaota waunao wapaꞌinan dono zii. Ĩkakinaotan waunao wuru kawanaꞌatiꞌi ĩaitapanuz wakakinaota-kao aiapa-kao. Mazan Tominkaru kakinaotan waunao kaminkaꞌutaꞌo nii waunao, mishi kizi wanaudapan wamashaapan Tominkaru aipan kawanaꞌati. 11 Aonaa wakonaukii-kidan wakakinaota-kao dono kaziwaꞌo idaꞌan. Kaziwa pidan kakinaota-kao, mazan diinaꞌitiꞌi, watominpan daunaꞌanaꞌa naa wakakinaota-kao idi, kaiman wanyukunuu naꞌiki kaiman wamashaapan.

Naꞌapam pidannao aiapa-kao
ĩmashaapan

12 Unao kapatiꞌoraꞌa naa, ukauꞌan umaꞌozakadaꞌa naa unyukunuu koshan. 13 Umashaapa sakitapaꞌo mashaapa-karu kaduz idaꞌa, uruu baokoinao mishidainaouz kapatinaouznaa maꞌozakadinan nii, uruu aonaꞌo nii ĩkapatin powaꞌaꞌa naa manawun. 14 Utiwaa umashaapan kaiman ipai pidannao tuma, naꞌiki utaain Tominkaru ati, umuudinaꞌa naa kaimanaiman oiaꞌo ai. Naꞌiaꞌoram pidan aonaꞌo utaainan, aonaꞌo nii utukapauzon Naobanai Tominkaru. 15 Ukarodin paꞌi aonaa kizi naꞌiaꞌoram unao padantinan powaa iti Tominkaru kamunanban ai. Ukarodin paꞌi aonaa kizi naꞌiaꞌoram unao toꞌorapaꞌo unyukunuu. Naꞌapaꞌo pidan turuu upatakaꞌuan ipai unao. 16 Ukarodin paꞌi aonaa kizi naꞌiaꞌoram unao daꞌawupan aonaa pamin-mazidan tuma mani. Naꞌiki ukarodin paꞌi aonaa kizi naꞌiaꞌoram unao Esau kawanun, madiꞌitinapakaꞌa Tominkaru dauꞌu. Esau, uruu Isaac dani kiwiitapaꞌo, naꞌiki uruꞌo nii zaamata padamata ipai aimaakan padaru ai. Mazan Esau taa wuruꞌu paꞌatiꞌoraz aita-kao, baudaꞌapa paraapi sodiꞌo wanyukunui dikin ii. 17 Unao, uaitapanii shaꞌatii Esau shaꞌapatan daunaꞌan wuruꞌu aimaakan, upuꞌu zii uaipan padaru dapadan kaiman kidaꞌo aimaakan shaꞌapan paꞌati.† Kaziwa upishaan pazaadan biiꞌi, mazan aonaa udaru taaꞌazoonuzu uꞌati. Ushaꞌapanum kauꞌan Esau, aonaa uikodan kanom idaꞌan papanaꞌada-kinaa nii wuruꞌu pashaꞌapataniaz aimaakan.

18 Unao, aonaa uwaꞌatin midukuo Sinai idaꞌati,‡ turuaꞌoraz upishata-kao naꞌiki kaꞌawapaꞌoraz tikazi idi. Uruu midukuo idaꞌa kainaꞌa marutaꞌo, kashaꞌora-karu naꞌiki awaru kawaoru. 19 Kainaꞌa kuwudii§ aran naꞌiki parada-karu. Israelitenao abatan donoꞌoraz parada-karu, kaziwa ĩpishaan aonaa kizi ĩabatan powaaꞌaz. 20 Aonaa ĩabataꞌazon wuruꞌu kichanaꞌiki-kiaꞌoraz parada-karu. Wuruꞌu parada-karu kian, “Naꞌiaꞌoram pidan oo uzai pishatan diꞌoraz midukuo, boo-kao nii kuba idi atii umawakan.” 21 Wuruꞌu aimaakan ĩtukapaniaz tuukiaꞌo ukichanaꞌiki-kian. Uruu idi Moses kian, “Õnaka-nakaan õtarian idi.”

22 Mazan unao, uwaꞌatin Zion Naawa ati paꞌan, naꞌiki kakupaꞌoraz Tominkaru wiizi idaꞌati, wuruꞌu Jerusalem aokazi iaꞌoraz. Unao waꞌatin wunao angelnao idaꞌati iribaꞌoraz manawun, konaukiaꞌo idaꞌanaꞌoraz ĩbaokopatinpan. 23 Uwaꞌatin wunao baokopainpan idaꞌati dakota-kariwainaouz Tominkaru dainao nii, kiwiitapaꞌoraz ĩshakatan.* Ĩꞌuu kida saada-kariwaiꞌi naa aokazi ii. Unao waꞌatin Tominkaru idaꞌati, diꞌitapaꞌoraz ipai pidan kaimanan oo oian. Naꞌiki uwaꞌatin Tominkaru pidanannao doronaanao idaꞌati, mawakainaouz mazan saabaa-kariwaiz naa ĩdyaun kaiman. 24 Uwaꞌatin Jesus idaꞌati, uruu idaꞌanaꞌo Tominkaru toman Paꞌinaꞌo Covenant. Uwaꞌatin Jesus izain idaꞌati, chibii-kariwaiz waꞌoian chikaa-kinao nii, umanawunuꞌoraz paꞌan Abel izain ai.†

25 Ukauꞌan ukarodin naꞌiki aonaa utarataꞌanaꞌa ukinao Tominkaru paradan dono. Baokoinao ĩtarata pakinao uꞌai aonaan idi ĩabataꞌazon uparadan. Ukakinaowan donoꞌoraz ĩdyaun imiꞌi baaraꞌa, mazan aonaa ĩdobatan papatakaꞌuta-kao ai. Ukauꞌan powaꞌaꞌo nii zii manawun wabaiaapan patakaꞌutin-karu wamaabataꞌazookan an Tominkaru, kakinaowaꞌoraz waunao aokazi iki! 26 Tawuru donoꞌo uparadauzonuz kiwiitapa, nakainaꞌaka imiꞌi baara, mazan aizii ukian kainaabaꞌo idaꞌan, “Baukapaꞌa naa koshan õnakaan nii imiꞌi baara, mazan aonaa uruu mani karikaonan, õnakaan nii aokazi kapam.” 27 Parada-karu kida, “Baukapaꞌa naa koshan,” kiaꞌoraz, kaimanaiman ukainaabatan waꞌati ipai aimaakan toma-kariwaiz nakaa-kao nii naꞌiki ĩmuuda-kao nii panaꞌitinapu pawiizi ai, soo aimaakan kida aonaꞌoraz naꞌitim ĩnakaa-kao naꞌan nii paꞌan. 28 Ukauꞌan marii wakonaukian Tominkaru ati, ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌa wawiizi niꞌo, aonaꞌoraz turuu unakaa-kao. Marii wakonaukii-kidan Tominkaru naꞌiki wamanawuntapan uruu, wakichanaꞌikin idaꞌan uꞌai, 29 ushaꞌapanum kauꞌan waTominkarun tikazi kawanuꞌo, kawaodaꞌoraz aimaakan kaiman-daun.

13

Naꞌapam wakonaukii-kidan Tominkaru wamashaapan idaꞌan

1 Pakawan umarainpaaka umin-mishidannao tuma. 2 Aonaa umanyukunuutaꞌanaꞌa udapaapan tawarainao udapu idaꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan pabiꞌi kida pidannao dapaapa tawarainao padapu ati, aonaan puꞌu ĩaitapan ĩnao angelnao. 3 Unyukunuuapa pidannao taraa-kizai iaꞌoraz, utarainpaꞌo kawan ĩtuma. Unyukunuuapa baiatinainao, ubaiatinaꞌo kawan ĩtuma.

4 Marii ipai pidan taapan mazida-karu kaimanaꞌo nii manawun. Naꞌiki daiarui naꞌiki daiaroi, aonaa kizi ĩpatakaꞌuan pamazidanuz, ĩdawatan idaꞌan baꞌoran pamin-mashaapan nii. Tominkaru mishiꞌo nii upatakaꞌutan wuruꞌu pidannao kiaapaakainaouz madoronaa-daun, naꞌiki baꞌorantapainaouz.

5 Aonaa umarainpaꞌanaꞌa puraata. Uturuuda wuruꞌu aimaakan uꞌidaꞌaꞌoraz. Tominkaru kiinii,

“Aonaꞌo nii õwaꞌakauzon pugaru,

aonaꞌo nii õmanyukunuutauzon pugaru.”*

6 Ukauꞌan waaitapan idi kaimanaimanazu, turuu wakian,

“Aonaꞌo nii õtarian, ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌa Naobanai õminkaꞌu nii.

Aonaa turuu pidannao shaꞌapatan õgaru.”†

7 Unyukunuitapa uzowaunaanao tominapa-kidauzoz unao Tominkaru Paradan kida dauꞌu. Udiꞌitapa kaiman kidaꞌoraz aimaakan shaꞌapan ĩmashaapan idi Tominkaru ati atii ĩmawakan. Ukauꞌan maꞌozaka umishidapa ĩnao kawan. 8 Jesus Christ, aonaa upanaꞌadinauzon, pakawan uruu munumunuꞌo kawan, naꞌiki aizii, naꞌiki karikaonanuꞌo nii.

9 Manaꞌa utaapadaꞌanaꞌa ipai pabiꞌinaaka kidaꞌo kakinaorii naꞌakan unao panaꞌitiꞌi naa. Marii mishiꞌoraiman unyukunuu kida maꞌozakada-kao Tominkaru kamunanban idaꞌan, aonaa kakinaorii kida izoꞌati-kao idaꞌan mani wanyukunui dauaꞌoraz, aonaꞌoraz ukaminkaꞌutan pidannao izoꞌatiꞌoraz uruu kaduz kakinaorii.

10 Mazan õaipan paꞌan wadiꞌitinpan wuru dauꞌaꞌa taa-kariwaiz Tominkaru ati, wuruꞌu chikaaꞌoraz waꞌoian. Naꞌiki wuruꞌu kaudinainaouz Tabernacle diꞌii, aonaa turuu ĩnikan wuruꞌu taa-kariwaiz oii-karu chikaa-kinaoaz.‡

11 Umanawunuꞌo Faadaa, unaꞌakauzonii uzainao izain Kabaun Nazoo Kaimanaꞌoraz Manawun diꞌiti, utaa kizi oii-karu kida dikin ii. Mazan wuruꞌu uzainao nanaa kida kawaoda-kao paniba ii, Jewnao kawiizibitinapa-kizi ai. 12 Ukauꞌan Jesus paniba ii umawakan donoi ai kapam, usaabaa-kinaa nii papidanannao kaiman manawun oiaꞌo ai paizain idaꞌan. 13 Ukauꞌan wamako Jesus diꞌiti paniba iti Jewnao kawiizibitinapa-kizi ai, wakashaapa washaꞌapata-kao, naꞌiki wabaiaapa kapam uruu kaduz aimaakan kakibaꞌazonnaꞌo uruu baiaapaniaz kaduz. 14 Aonaa karikaonanuꞌo donoi nii daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa waꞌati, mazan waunao, tuukii wazaudapan donoi wuruꞌu waꞌidiwau niꞌoraz diinaꞌitiꞌi paꞌan.

15 Ukauꞌan aizii Jesus idaꞌan, marii wataainan Tominkaru ati wakonaukii-kidan idaꞌan uruu, wakowaadan idaꞌan wuruꞌu kaiman kidaꞌo aimaakan ushaꞌapataniaz. 16 Aonaa umanyukunuutaꞌanaꞌa ushaꞌapatan kaimanaꞌo baꞌorainao ati, naꞌiki ukaꞌidiwaaka ĩtuma, ushaꞌapanum kauꞌan naꞌapa kidaꞌo paꞌan aimaakan taa-kao, Tominkaru konaukii udauꞌan.

17 Uizoꞌati uzowaunaanao naꞌiki unaubaapa wuruꞌu ĩkaudinanuz. Ĩnao awunuutapaꞌo unao, ushaꞌapanum kauꞌan ĩnaouꞌo nii kowaada naꞌapam ĩshaꞌapatan pakaudin-kizi Tominkaru ati. Uizoꞌati ĩdyaun, konaukii kizi ĩshaꞌapatan pakaudin-kizi. Aonaan an uizoꞌatin, ĩshaꞌapatan nii pakaudin-kizi kashaꞌora-karu idaꞌan, naꞌiki aonaꞌo nii kanom unao ikodan naꞌapaꞌo diꞌiki.

18 Aonaa usokodaꞌanaꞌa utoriinpan waꞌati. Waaitapa aonaa kanom dikaudaꞌo nii washaꞌapaapan, mazan karikaonan washaꞌapataꞌazon kaiman kidaꞌo aimaakan. 19 Tuukii manawun õpishaan utoriinpan õꞌati, marii kizi Tominkaru dyuudan õgaru powaa ati kadiman unao idaꞌati.

Kaarita katokon-tinan

20-21 Aizii marii Tominkaru konaukii-kida-kao, uruu taaꞌo wanyukunuu kaiman-kinaa. Ukadishita-kida waNaobanaa Jesus mawaka-karu diꞌiki. Naꞌiki marii Jesus konaukii-kida-kao, uruu umanawunuꞌo kaznizo taapiki. Uruu izain idaꞌanaꞌo Tominkaru toman Paꞌinaꞌo Covenant, aonaꞌo niꞌoraz naꞌapainim ukatokonon. Aizii marii Tominkaru taan ipai kaimanaꞌo aimaakan unao shaꞌapata-kinaa nii aimaakan paaipan kawanaꞌati. Naꞌiki marii usaabaan waunao paaipan kawanaꞌati, Jesus Christ idaꞌan, naꞌiki marii utaapa-kao umanawunuꞌo nii karikaonan. Amen.

22 Õiribannao, tuukii manawun õpishaan unao, uabatapa kizi kaimanaiman diꞌoraz kuwai õsaadaniaz õmaꞌozakada-kinaa niꞌoraz unao; wuruꞌu õkaaritanuz, aonaa udawuan manawun. 23 Õkowaadaꞌazon uꞌati waꞌinawuzu Timothy kodita-kida-kaoaꞌa naa taraa-kizai iki. Ukaawan an kadiman, baokopaꞌo nii wawaꞌatin watukapaꞌanan unao. 24 Ukowaada paꞌi waparadan kida ipai uzowaunaanao ati, naꞌiki ipai Tominkaru pidanannao ati. Wairibannao Italy ikiinao dyuudan kapam paparadan unao ati. 25 Marii Tominkaru kamunanun ipai unao ati.

* : Kiwiitapaꞌo Covenant: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii, ‘covenant’ waranuꞌu.

† 1:3 Jewnao taapan pidan sakanataꞌo Naobanai diwaꞌora antanapu, umanawunuꞌo uruu ipai baꞌorainao ai

‡ 1:5 Psalm 2:7

§ 1:5 2 Samuel 7:14; 1 Chronicles 17:13

* 1:6 Deuteronomy 32:43

† 1:7 Psalm 104:4

‡ 1:9 Psalm 45:6-7

§ 1:12 Psalm 102:25-27

* 1:13 Psalm 110:1

* 2:8 Psalm 8:4-6

† 2:12 Psalm 22:22

‡ 2:13 Isaiah 8:17

§ 2:13 Isaiah 8:18

* 3:11 Psalm 95:7-11

† 3:15 Psalm 95:7-8

‡ 3:18 Numbers 14:1-35

* 4:3 Psalm 95:11

† 4:4 Genesis 2:2

‡ 4:5 Psalm 95:11

§ 4:7 Psalm 95:7-8

* 5:5 Psalm 2:7

† 5:6 Psalm 110:4

‡ 5:10 Genesis 14:17-20

* 6:4 wunaouꞌu pidannaouz kaawa-kida-kariwaiz naa baukapaiman Tominkaru kanadan idaꞌati oo “baukapaiman ĩaitapaniꞌi naa padamata mishiꞌo kuwai Tominkaru diꞌikiꞌoraz”

† 6:14 Genesis 22:17

‡ 6:19 Tominkaru Dapu Jerusalem iaꞌoraz, unazo ii kainaꞌa kazoaꞌo naꞌiki udaruꞌo kamicha mada. Uruu awautapaꞌo pidannao, ĩmorotan ai Kabaun Nazoo Kaimanaꞌoraz Manawun diꞌiti. Soo Umanawunuꞌo Faadaa, uruu turuu umorotan naꞌiti baukapa karikaonan ipai wunu. Mazan Jesus, baukapa umawakan naꞌiki utaan paizain pidannao oian dikin ii. Uruu wuruꞌu daꞌataꞌoraz aokazi itiꞌo dunapo.

§ 6:20 Genesis 14:17-20

* 7:1 Genesis 14:17-20

† 7:11 Aaron: uruu kiwiiniꞌo faadaa, naꞌiki uruu Levi takaan-daun.

‡ 7:14 Jesus waꞌatin puꞌu Judah tonaazinaa diꞌiki, kii-karu kawanaꞌati, ipai wuruꞌu baꞌoran Israel tonaazinaa kida baudaꞌapaꞌo ĩdokozu, Jacob, baꞌoran uꞌuu, Israel.

§ 7:17 Psalm 110:4

* 7:20 paꞌuu idaꞌanaꞌoraz utoman: Tominkaru kaiwaan paꞌuu uaipan idi pidan aitapan umishiian nii paparadan ukian kawanaꞌati.

† 7:21 Psalm 110:4

‡ 7:22 Paꞌinaꞌoraz Covenant: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii, ‘covenant’ waranuꞌu.

* 8:2 Tabernacle: uruu toma-kariwaiz Tominkaru Dapu nii, Exodus diꞌiaꞌoraz ukowaada-kao kamicha madanaa idiꞌo. Mazan daꞌaꞌa verse 2 idaꞌa, kainaꞌa Tabernacle kapam, uruu Tominkaru Dapu manawun aokazi iaꞌoraz. Putukapa Hebrews 9:1-8 kapam.

† 8:5 Exodus 25:40; 26:30

‡ 8:6 Paꞌinaꞌoraz Covenant Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii, ‘covenant’ waranuꞌu.

§ 8:12 Jeremiah 31:31-34

* 9:1 Tabernacle: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 9:2 miisa: English idaꞌan, table.

‡ 9:4 incense: kaduunuꞌo shanaribai.

§ 9:4 manna: uruu Tominkaru dyuudauzoniaz Israelitenao wanyukunuu nii aokazi iki ĩnaꞌiaakapan donoꞌoraz mapidantakaꞌo amazada ii aka.

* 9:5 Cherubnao: angelnao kawanuꞌo, naꞌauzo maonapa Tominkaru dazabaꞌa. Diꞌoraꞌa kida Cherubnao dikin toma-kariwai gold idi, kainaabataꞌo Tominkaru taba wuruꞌu.

† 9:12 boogi: English idaꞌan, goat.

‡ 9:13 Numbers 19:1-8

§ 9:20 Exodus 24:8

* 10:7 Psalm 40:6-8

† 10:16 Jeremiah 31:33a

‡ 10:17 Jeremiah 31:34b

§ 10:30 Deuteronomy 32:35

* 10:30 Deuteronomy 32:36

† 10:38 Habakkuk 2:3-4

* 11:5 Genesis 5:24

† 11:11 Abraham mishidan idaꞌan, … Umishida Tominkaru mishiian nii wuruꞌu paparadanuz oo “Sarah mishidan idaꞌan, omaskonnaoun puꞌaꞌa naa manawun, upuꞌu zii okaudanin omishidan idi Tominkaru mishiian nii wuruꞌu paparadanuz.”

‡ 11:17-18 Genesis 21:12

§ 11:22 Joseph mishida upidanannao kiwan nii Israel iti, Tominkaru paradan kawanaꞌati, naꞌiki ukian ĩnaꞌaka kizi unanaa ĩdida kiziz Israel ii. (Genesis 50:25)

* 11:28 Exodus 12:21-30

* 12:6 Proverbs 3:11-12

† 12:17 Genesis 27:30-40

‡ 12:18 Exodus 19:16-25

§ 12:19 kuwudii: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 12:23 Ipai Tominkaru dainao kiwiitapaꞌoraz udani shakatan kawanuꞌo.

† 12:24 Genesis 4:10

* 13:5 Deuteronomy 31:6

† 13:6 Psalm 118:6

‡ 13:10 Faadaanao, turuu ĩnikan dunai wuru diꞌikiꞌi taa-kariwaiz Tominkaru ati. Soo wuruꞌu uzainao taa-kariwaiz oii-karu chikaa-kinao nii, aonaa turuu ĩnikan udunaa. Ĩkawaoda paꞌan ipai wuruꞌu uzai nanaa paniba ii, munapo Jewnao kawiizitinapa-kizi ai.

JAMES

1

2

3

4

5

James Saadanii Kaarita

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

James, uruu Jesus inawuzu. (Matthew 13:55; Galatians 1:19) Upaꞌinan dono zii aonaa umishidan Jesus Tominkaru diꞌikiꞌo, mazan umishidan daunaꞌan, uruꞌu naa choochi zowaunaa nii Jerusalem ii. (Acts 15:13; 21:18)

Jesus kadishitan daunaꞌan pamawaka-kizi iki naꞌiki ukiwan daunaꞌan aokazi iti, utominapa-kidaniinao kowaadapan Kaimanaꞌo Kuwai wuruꞌu Jesus dauaꞌoraz. Kiwiin ĩkowaadanuz Jewnao ati, Israelitenaouz. Aizii Tominkaru pidanannao zowiipauzo-kao dono, ĩmishidan dikin ii Jesus, iriba mishidainao kidoopan baꞌoran wiizai kida diꞌiti. Uruu idi James saadan pakaaritan ipai mishidainao ati. Mazan kiwiiniꞌo verse idaꞌa usaadan kaikapaꞌa: “ipai 12 Israelitenao tonaazinaa kida ati, ipai wiizai kawanaꞌati.”

James kakinaotan ĩdyaun, mishi kizi ĩtukapa-kidan pamishidan Jesus, pashaꞌapatan idaꞌan kaiman kidaꞌo aimaakan.

James kakinaowan ĩdyaun powaꞌa zii: marii kizi ĩkonaukian papatakaꞌuta-kao puꞌu, oo pamapuraatanun puꞌu. Ushaꞌapanum kauꞌan patakaꞌutinainao, umanawunuꞌo Tominkaru ati ĩnao. Naꞌiki kapuraataniinao pidannao, marii paꞌi ĩkarodinan. Ushaꞌapanum kauꞌan ĩnao tuukiaꞌo nii ĩtoꞌoradan Tominkaru, ĩshaꞌapatan idaꞌan aimaakan dikauda kidaꞌo papuraatan idaꞌan.

Kaarita buutinpan kida

Kaarita sakadin-kizi 1:1

Mishida-karu naꞌiki aitapaaba-karu 1:2-8

Patakaꞌutin-karu naꞌiki kapuraatan-karu 1:9-11

Baiatin-karu naꞌiki tiwaa-kidapa-karu 1:12-18

Abatapa-karu naꞌiki shaꞌapatin-karu 1:19-27

Aonaa pidan taapa-kao umanawunuꞌo nii baꞌoran ai 2:1-13

Mishidapa-karu naꞌiki shaꞌapatin-karu 2:14-26

Naꞌapam wakaiwaan waninoba naꞌiki waparadan 3:1-12

Dyaꞌutamaꞌo aitapaaba-karu kaduz 3:13-18

Mishidainao kodita kizi oiaꞌo pidannao bii iki 4:1—5:6

Mishidainao maꞌozakada-kao powaꞌa zii 5:7-20

1

1 Õgaru James, Tominkaru naꞌiki Naobanai Jesus Christ poitoru. Õdyuudan õparadan ipai 12 Israelitenao tonaazinaa kida ati, makoodanainaouz ipai wiizai kawanaꞌati.

Mishida-karu
naꞌiki aitapaaba-karu

2 Õiribannao, ukonaukii paꞌi naꞌapainim dono ubaiaapan pabiꞌinaaka kidaꞌo patakaꞌutin-kinai. 3 Ushaꞌapanum kauꞌan uaitapa utiwaa-kaoaz naꞌapa, umishidan maꞌozakan tiwaa-kao wuruꞌu. Aizii upakawanun an ukadishitapan utiwaa-kao daunaꞌan, aonaꞌo nii ukashadinan baꞌoran dono ubaiatinan puꞌu padamata. 4 Ukauꞌan marii paꞌi umakashadinkanuz naꞌiki umakaakinapakanuz mashaapan maꞌozaka, uruu aonaꞌo nii ukaakinpan, naꞌiki aonaꞌo nii ukasharutinpan udiꞌitinpan idaꞌan.

5 Mazan naꞌiaꞌoram pidan unao biiꞌi, aonaꞌo uaitapan padiꞌitinpan, marii upishaan Tominkaru, utaa kizi uꞌati aitapaaba-karu; ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru, konaukii utaan naꞌiki aonaa ukashanauan pidan pishaaꞌo paugaru. 6 Mazan upishaan an Tominkaru, marii upishaanuzu pamishidan idaꞌan, aonaa pamamishidakan bii an mani. Ushaꞌapanum kauꞌan, pidan pishaan an aimaakan pamamishidakan bii an, uruu naꞌapaꞌo wunu paran kawan, paran baoko iaꞌoraz, maꞌozakaꞌo awaru pootaniaz naꞌiki ukidaꞌuupaniaz diꞌitinapa kidaꞌa. 7-8 Naꞌapaꞌo pidan, dyaꞌutamatapaꞌo panyukunuu naꞌiki aonaꞌo uaitapan naꞌapam dii pashaꞌapatinan, aonaa turuu uzaudapan Tominkaru taan paꞌati aimaakan upishaaniaz.

Patakaꞌutin-karu
naꞌiki Kapuraatan-karu

9 Ukainaꞌan an Tominkaru pidanan patakaꞌutinaꞌo, marii ukonaukian, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru awun zaꞌa umanawunuꞌo uruu. 10 Mazan pidan kapuraatanuꞌo, marii ukonaukian, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru awun zaꞌa uruu patakaꞌutinaꞌo. Kapuraatanuꞌo pidan, umainaabatinan nii naꞌapa amazada san soosoi kawan. 11 Kamoo koditan daunaꞌan, uwiichan wiicha, wiicha, naꞌiki sariapa ukadunaa wuzadaꞌakan; usooso waotan, naꞌiki ukonaunamanuz mainaabatinaꞌakan naa. Ukauꞌan naꞌapaꞌo nii pidan kapuraatanuꞌoraz mainaabatinan kapam, upuraataapatinan puꞌu.

12 Konaukiaꞌo pidan, wuruꞌu tuudapaꞌoraz pabaiatan kashaꞌora kidaꞌo aimaakan. Aizii utuudapan idi pabaiatinan, aonaa ukaakinpan, uzaamatan nii pawinipa nii, karikaonanuꞌo kakupa-karu idi, tawuruꞌu Tominkaru kowaadauzoniaz pataaꞌazon marainpainao ati paugaru.

13 Aizii pidan tiwaa-kidapa-kao dono pashaꞌapataꞌazon dauꞌati oiaꞌo, aonaa turuu ukian: “Tominkaru wuruꞌu tiwaa-kidapaꞌoraz õgaru õshaꞌapata kizi oiaꞌo.” Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru, aonaa naꞌapainim utiwaa-kidapan pidan oiaꞌo dauꞌati; naꞌiki Tominkaru, aonaa naꞌapainim ushaꞌapatan oiaꞌo utiwaa-kidapa-kao dono. 14 Mazan pidan tiwaa-kidapa-kao dono pashaꞌapataꞌazon dauꞌati oiaꞌo, unyukunuu oiaꞌo dauꞌatin idiꞌo karikaonan wuruꞌu, ukozoota-kidinan paaipan atiꞌo, aonaa udikintan wuruꞌu oiaꞌoraz. 15 Aizii unyukunuu naꞌapan idi oiaꞌo dauꞌati, uruꞌu naa ushaꞌapataꞌakanuz, oiaꞌo shakatan naa wuruꞌu, naꞌapa koraidaonaa shakatan kawan. Naꞌiki oiaꞌo dyaupain donoꞌo naa kaimanaiman, uruꞌu naa mawaka-karu shakatan kapam.

16 Õmin-mishidannao, õmarainapaniinao, manaꞌa umariidapa-kidinaꞌanaꞌa. 17 Ipai aimaakan kaiman kidaꞌoraz, taa-kariwaiz mawinipinaa-daun, aokazi ikiꞌo wuruꞌu, Tominkaru diꞌikiꞌo, tomaꞌoraz kamoo, kauzu naꞌiki wizinao. Tominkaru aonaa upanaꞌadinauzon, naꞌiki aonaa naꞌapainim utanawatinankauzon panaꞌiti waꞌai, naꞌiki aonaa uwaꞌakauzon waunao marutaꞌo-karuꞌu. 18 Paaipan kawanaꞌatiꞌo wuruꞌu udaniitanuz waunao pakakinaori mishiꞌo idaꞌan, uruu idi tuukii ukonaukii-kidan waunao ipai baꞌoran patomaniinao ai.

Abatapa-karu
naꞌiki Shaꞌapatin-karu

19 Õmin-mishidannao õmarainapaniinao, unyukunuitapa wuruꞌu õkakinaori kidaz: Marii ipai pidan abataꞌazoꞌo nii kadakotin-karu, mazan aonaa uparadaꞌanaꞌa maaitapinaka-daun, naꞌiki udadarada unyukunuu utoꞌoran ai. 20 Ushaꞌapanum kauꞌan pidan toꞌoran an aonaa turuu ushaꞌapatan aimaakan kaiman kidaꞌo Tominkaru aipan kawanaꞌati.

21 Ukauꞌan umuudaꞌa naa ipai oiaꞌo naꞌiki dikauda kidaꞌo aimaakan ushaꞌapatauzoniaz. Aonaa uꞌatadinpaꞌanaꞌa, mazan ukashaapa Tominkaru Paradan utaaniaz unyukunuu ii, uruu wuruꞌu ukazannaatin-kinaa niꞌoraz.

22 Aonaa umariidapaꞌanaꞌa unyukunuu, uabatapan idaꞌan karikaonan Tominkaru Paradan. Mishiꞌoraiman, ushaꞌapatinaꞌa naa paꞌan wuru kawanaꞌatiꞌi uabataniaz. 23 Naꞌiaꞌoram pidan abatapauzo Tominkaru paradan mazan aonaa ushaꞌapatinan ukawanaꞌati, uruu, naꞌapaꞌo pidan kawan awunuutaꞌoraz paawun baara wanamari diꞌiti. 24 Uawunuutan padikin kaimanaiman naꞌiki udaunaꞌan umakoꞌokan naa, sariapa umanyukunuutaꞌakan naꞌapaꞌoram paaidinpan. 25 Mazan pidan diꞌitinpan an kaimanaiman kuwai kaimanaꞌoraz dauꞌu, wuruꞌu muuda-kidaꞌoraz pidannao oiaꞌo ai, naꞌiki utaapan an panyukunuu karikaonan kaimanaꞌo kuwai dauꞌati, aonaa umanyukunuutan paabatanii, mazan ushaꞌapatinan paꞌan ukawanaꞌati. Uruu idi kanom ushaꞌapatanii kida, kaimanaꞌo nii ushaꞌapan Tominkaru idaꞌan.

26 Ukainaꞌan an pidan unao biiꞌi Tominkaru-tapaꞌo utaapinpan, mazan aonaa utuudaꞌakauzon dikauda kidaꞌo paparadan, umariidapan panyukunuu karikaonan wuruꞌu, naꞌiki uTominkaru-tapanuz madiwautapa-kaꞌo karikaonan. 27 Mazan pidan, mishiꞌo uchoochi san-tinpan Tominkaru waDaru aipan kawanaꞌati, uruu paꞌan wuruꞌu karikaonanuꞌoraz ukaminkaꞌutauzon maudaniiwainao naꞌiki zunnao patakaꞌutinainaouz mawakaꞌoraz naa ĩdaiarunao, naꞌiki uruu aonaꞌo nii uaipan papatakaꞌuinan oiaꞌo idi. Naꞌapaꞌo choochi-santinapa-karu kaimanaꞌo, naꞌiki aonaꞌo ukasharutinpan Tominkaru awun zaꞌa.

2

Patakaꞌutinainao
naꞌiki Kapuraataniinao

1 Õiribannao, mishidainaouz umanawunuꞌo wanaobanaa Jesus Christ, aonaa unaubaꞌanaꞌa baudaꞌapaꞌo pidan baꞌoran ai. 2 Aizii pidan kapuraatanuꞌo kaawan an mani uchoochin idaꞌati, kaiwadinpaꞌo kawinipinaꞌo kamicha idi naꞌiki ukaꞌu saba nii gold; aizii ukaawan puꞌu, baꞌoran pidan kaawan kapam, patakaꞌutinaꞌo, ukamichan uzaamaꞌoraꞌa naa kowas. 3 Aizii unao, unyukunuu wuru dauꞌatiꞌi pidan kaimanaꞌoraz ukaiwadinpan manawun naꞌiki usakanata-kidan uruu kaimanaꞌo tabai idaꞌa. Mazan aizii pidan patakaꞌutinaꞌo ati unao kian, “Turuu pukadishitapan naꞌii,” oo “Pusakanata daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa.” 4 Ushaꞌapatan an naꞌapaꞌo aimaakan, ubuutaakapan karikaonan wuruꞌu. Aonaa utaapaꞌanaꞌa baudaꞌapaꞌo pidan kaimanaꞌo nii baꞌoran ai. Naꞌapaꞌo aonaa kaimanaꞌo mani wuruꞌu, naꞌiki unao diꞌitinpan aonaa usakitapan.

5 Õmin-mishidannao õmarainapaniinao, aushaa uabata! Tominkaru zaamatanii wuruꞌu pidannao patakaꞌutinainaouz, umanawunuꞌo mishidapa-karu idaꞌati. Ĩnao ĩnaobanaitapan nii Tominkaru naꞌiki ĩzaamatan nii kaiman kidaꞌo aimaakan, tawuruꞌu Tominkaru kiauzo-kiziz utaan nii marainpainao ati paugaru. 6 Aizii unao, tuukii uzon-kidan patakaꞌutinainaouz. Mazan wuruꞌu pidannao kapuraataniinaouz, ĩnao mishiꞌoraiman naꞌakaꞌoraz unao kootowapa-kizai iti, ĩzaamata kizi ushaꞌapauzi. 7 Ĩnao wuruꞌu paradaꞌoraz oiaꞌo idaꞌan kaimanaꞌo uNaobanaa Jesus dauꞌan.

8 Kaiman zii manawun uizoꞌatin an waNaobanaa kakinaori, saada-kariwaiz Tominkaru Paradan idaꞌa kaikapaꞌa: “Pumarainapa pidannao naꞌapa pumarainpan kawan punanaa.”* 9 Mazan utaapan an baudaꞌapa pidan kaimanaꞌo nii baꞌoran ai, oiaꞌo aimaakan wuruꞌu ushaꞌapataniaz, ukauꞌan unao dikintapainao kakinaorii. 10 Pidan dikintapaꞌo baudaꞌapaꞌo kakinaorii, uruu dikintapaꞌo ipai baꞌorainao kakinaorii kida wuruꞌu. 11 Tominkaru kian, “Manaꞌa pubaꞌorantapaꞌanaꞌa.” Uruu wuruꞌu kiaꞌoraz kapam, “Aonaa puzowiaꞌanaꞌa pidan.” Aizii aonaan puꞌu pubaꞌorantapan† padamata, mazan puzowian pidan, pugaru dikintapaꞌo kakinaorii wuruꞌu. 12 Ukauꞌan uparada sakitapa, naꞌiki umashaapa aitapainao nii naꞌiki izoꞌatiinao nii Kakinaorii, wuruꞌu muuda-kidaꞌoraz pidannao oiaꞌo ai. Wuruꞌu kakinaoriiz, uaida-kidan nii naꞌapam wamashaapan, kaiman oo aonaa ukaimanan. 13 Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru patakaꞌutan dono pidannao, aonaꞌo nii ukamunan-kidan patakaꞌutainaouz pairiban, aonaꞌoraz ĩaidan pakamarainapanun; mazan pidannao aidaꞌoraz pakamarainapanun, aonaꞌo nii ĩpatakaꞌuta-kao paꞌan.

Mishidapa-karu
naꞌiki shaꞌapatin-karu

14 Õiribannao, ukian umishida Tominkaru. Mazan aonaan an uaidan umishidan ushaꞌapatan idaꞌan kaiman kidaꞌo aimaakan, madiwautapa-kaꞌo wuruꞌu unaꞌapanuz. Naꞌapaꞌo mishidapa-karu aonaa turuu ukazannaatan unao. 15 Aizii puiriban makamichanun an mani naꞌiki umawanyukunuun an. 16 Mazan aonaa putaan uꞌati uaiapanii, soo pukian uꞌati karikaonan: “Kaiman! Marii shaa paꞌi Tominkaru shaꞌapatan kaiman kidaꞌo aimaakan puꞌati! Kaiman kizi pukaiwadinpan, naꞌiki kaiman kizi puaroopan!” Madiwautapa-kaꞌo wuruꞌu punaꞌapan an naꞌapa. 17 Ukauꞌan naꞌapaꞌo wuruꞌu mishidapa-karuz: Mishida-karu kaiwaa-kao an pabaꞌoran, aonaan dono kaimanaꞌo shaꞌapata-kao utuma, madiwautapa-kaꞌo wuruꞌu.

18 Mazan panaadon baꞌoran pidan kian nii, “Pabiꞌi pidannao mishida Tominkaru, naꞌiki baꞌorainao shaꞌapata kaiman kidaꞌo aimaakan paꞌan.” Mazan õgaru, õdakoꞌatinuzu, “Naꞌapa dii mooko turuu puaida-kidan õꞌati pumishidan aonaan puꞌu pushaꞌapatan kaiman kidaꞌo aimaakan? Õgaru, õaidan nii puꞌati õmishidanuzu õshaꞌapatan idaꞌan kaiman kidaꞌo aimaakan paꞌan.” 19 Pumishidan an kainaꞌa baudaꞌapa Tominkaru, kaimanaꞌo wuruꞌu! Mazan upuꞌu zii oiaꞌo doronainao ĩmishida kapam, naꞌiki tuukii ĩnaka-nakaan ĩtarian idi uꞌai.

20 Pugaru madiwautapa-kaꞌo pidan! Puaiapa mooko õaida-kidan puꞌati wuruꞌu mishidapa-karuz, madiwautapa-kaꞌo karikaonan kaimanaꞌo shaꞌapatin-karu aonaan an uꞌai? 21 Pudiꞌitapa wadokozu-daun Abraham. Tominkaru kian udauꞌan “Kaimanaꞌo pidan uruu,” soo ushaꞌapatinan idaꞌanaꞌo Tominkaru paradan kawanaꞌati: tawuruꞌu utaan donoꞌoraz paudani Isaac altar paawaꞌa, kawaoda-karu nii Tominkaru ati. 22 Aizii puaitapa, pamishidan idaꞌanaꞌo uizoꞌatin Tominkaru. Naꞌiki pashaꞌapatinan idaꞌan uaidan naꞌapam manawun pamishidan Tominkaru. 23 Naꞌiki saada-kariwaiz Tominkaru Paradan mishiinan, kaikapaꞌoraz ukianuꞌu: “Abraham mishida Tominkaru, uruu idi Tominkaru dakotan uruu kaimanaꞌo pidan nii.”‡ Udakotan Abraham papaonaru nii kapam. 24 Aizii uaitapa, Tominkaru aonaa udakotan pidan kaimanaꞌo nii, soo ukian idi karikaonan “Õmishida Tominkaru.” Mazan udakotan pidan kaimanaꞌo nii, ushaꞌapatan idaꞌan kaiman kidaꞌo aimaakan kapam.

25 Naꞌapa shaꞌatii Rahab, kaminshuꞌu-shoroaba, odakota-kao kaimanaꞌo pidan nii oshaꞌapatinan idaꞌan, tawuruꞌu odapaapan donoꞌoraz padapu ati Joshua dyuudaniinao, naꞌiki odyuudan ĩdyaun baꞌoran dunapotaꞌa naa tarubainao ai.§ 26 Aizii pidan nizowan aonaan an unanaa ai, uruu pidan mawakaꞌo wuruꞌu; ukauꞌan naꞌapa kapam, kaimanaꞌo shaꞌapatin-karu aonaan an mishidapa-karu ai, mawakaꞌo wuruꞌu.

3

Niinobai dauaꞌo

1 Õiribannao! Aonaa uaipinaꞌanaꞌa ipai tiichaanao nii, ushaꞌapanum kauꞌan waunao tiichaanao, tuukiaꞌo nii wapatakaꞌuta-kao manawun, ipai baꞌorainao ai, wakasharutinan dikin ii. 2 Mishi ipai waunao kasharutinaꞌo iriba aimaakan idaꞌan. Mazan pidan aonaꞌo ukasharutinauzon paparadan idaꞌan, uruu kaimanaꞌo pidan manawun naꞌiki ukaꞌiita pakazowautapan ipai pananaa.

3 Wamuudan kawaro dako-tannaa udako iti, uizoꞌati kizi waunao, uruu idi wakaꞌiita wanaꞌakanuzu naꞌitim karikaonan waaipan kawanaꞌati. 4 Oo udiꞌitapa paran san kanawa: uꞌudarun puꞌu, naꞌiki maꞌozakaꞌo awaru kidaꞌukapan puꞌu padamatazu, turuu unaꞌaka-kao poora sodi idaꞌan naꞌitim karikaonan uaiapa-kao kawanaꞌati. 5 Naꞌapa ninobai kapam: uduusodin puꞌu padamata, turuu uꞌatadinpan tuubaru kidaꞌo aimaakan dauꞌu. Aushaa! Udiꞌitapa naꞌapam tikazi tiriizi sodi, turuu udanomaitan kanoko baawu udaruꞌo. 6 Wuruꞌu ninobaiz, naꞌapaꞌo tikazi kawan, umanawun utaapan oiaꞌo. Uruu idi ipai daunuudaꞌu upatakaꞌuan wananaa oiaꞌo idi. Utoma udaruꞌo tikazi wananaa idaꞌa, atii ukawaoda naꞌiki umainaabata kaiman-daun wadiꞌitinpan, naꞌiki wuruꞌu wakakupanuz. Tuubaruꞌo Tikazi diꞌikiꞌo wuruꞌu tikazi tominanuz.

7 Pidan kaꞌiita pamaawaadibaan pabiꞌinaaka toꞌora kidaꞌo aimaakannao, kotuꞌuznao, atoru naꞌiki kowazaz kaduz, naꞌiki aimaakannao mashaapainaouz paran baoko ii. 8 Mazan aonaa naꞌiaꞌoram pidan kaꞌiitan pamaawaadibaan paninoba. Niinobai oiaꞌo naꞌiki dikintapaꞌo, utaapan paꞌidiwaru mawaka-kinai.

9 Ninobai idaꞌan wakaiwaa kaiman kidaꞌo parada-karu waNaobanaa Tominkaru waDaru ati. Naꞌiki waninoba idaꞌan wakaiwaa dikauda kidaꞌo parada-karu wairibannao ati, ĩtoma-kao puꞌu Tominkaru aidinpan kawan. 10 Uruu baudaꞌapaꞌo dakoi diꞌiki parada-karu kaimanaꞌo naꞌiki dikauda kidaꞌo koditan! Õiribannao, aonaa washaꞌapataꞌanaꞌa naꞌapaꞌo aimaakan! 11 Aonaa turuu kaimanaꞌo naꞌiki kuzubaꞌo wunu shootapan baudaꞌapaꞌo wunu nunudapa-kizi diꞌiki. 12 Õiribannao, aonaa turuu fig kadunaa kaakan olive nii, oo grape kadunaa kaakan fig nii, naꞌapa ukauꞌan kuzubaꞌo kapoo-kizai, aonaa turuu kaimanaꞌo wunu ikoda-kao uꞌidiꞌiki.

Aitapaaba-karu Tominkaru
diꞌikiꞌoraz

13 Ukainaꞌan dono pidan unao biiꞌi aitapaabaꞌo utaapinpan, marii uaidan wuruꞌu paaitapaabanuz pamashaapan idaꞌan kaiman naꞌiki pashaꞌapatan idaꞌan kaiman kidaꞌo aimaakan, aonaa paꞌatadapan idaꞌan mani wuruꞌu paaitapaabanuz. 14 Mazan kishauzi-karu mashaapan dono punyukunuu ii tuukii manawun, naꞌiki puaipan aimaakan shaꞌapan soo puꞌati paꞌidiwaru; aonaa puꞌatadinpaꞌanaꞌa puaitapaaban dauꞌan, ushaꞌapanum kauꞌan punaꞌapan an, panaꞌatanpuꞌo pumashaapan wuruꞌu mishiꞌoraz kakinaorii ai. 15 Kaikapaꞌoraz aitapaaba-karu, aonaa Tominkaru diꞌikiꞌo mani wuruꞌu, mazan imiꞌi baara ikiꞌo karikaonan, pidan shaꞌapataꞌazon kaduz oiaꞌo karikaonan naꞌiki oiaꞌo doronainao aipan atiꞌo karikaonan. 16 Naꞌiki naꞌiam dono kainaꞌa kishauziaaka-karu, naꞌiki pidan nyukunuu ii tuukii uaipan aimaakan shaꞌapan soo paꞌati karikaonan, kainaꞌaꞌo nii toꞌorataaka-karu naꞌiki pabiꞌinaaka kidaꞌo oiaꞌo shaꞌapata-kao.

17 Mazan Tominkaru taan an aitapaaba-kinai pidan ati, aonaꞌo nii ukasharutinpan, uruu idi aonaꞌo nii umizaataakapan oo ukadakowaakapan, aonaꞌo nii udikintinan, aonaꞌo nii udikintapan, tuukiaꞌo nii uabataꞌazon naꞌapam kii-karu kida paꞌati. Kamunanuubaꞌo nii naꞌiki pabiꞌinaaka kidaꞌo nii ushaꞌapatan kaiman kidaꞌo aimaakan, uaitapan nii aimaakan sakitapaꞌo, aonaa mazanuꞌo mani ukadakotinanuzu, mazan mishiꞌo paꞌan uparadan. 18 Umashaapan an wuru kawanuꞌu, paoribai uuda paowa-kao kawanuꞌo wuruꞌu. Uaidan dono pakamarainapanun pairibannao ati, ukaraodan nii kaimanaꞌo akai udikin ii, uruu wuruꞌu kaimanaꞌoraz mashaapa-karu Tominkaru awun zaꞌa.

4

Oii kidaꞌo aimaakan
naꞌazootapa-kao

1 Naꞌikiꞌoram dii wuruꞌu mizaataaka-karu kida naꞌiki toꞌorataaka-karu kida unao bii anaꞌoraz waꞌatin? Ĩwaꞌatin wuruꞌu diꞌikiꞌo mizaataaka-karu unanaa idaꞌaꞌoraz, unaꞌazootapan idi imiꞌi baara anaꞌo aimaakan kida karikaonan. 2 Puaipan aimaakan kida padamata puꞌidiwau nii, mazan aonaa ukaꞌidiwaun uꞌidi, uruu idi uzowiimikipaꞌakaꞌazon naa. Umakaꞌiitakan idi uikodan aimaakan kida, unaꞌazootapaniaz tuukii manawun, uruu idi utoꞌorataakapan naꞌiki umizaataakapan naa. Umaikodakan aimaakan wuruꞌu uaipaniaz, umapishaakan idiꞌo Tominkaru udauꞌan wuruꞌu. 3 Upishaan puꞌu padamata Tominkaru aimaakan kida dauꞌati, mazan upuꞌu aonaa utaan uꞌatiz, ushaꞌapanum kauꞌan udiꞌitinpan idiꞌo oiaꞌo dauꞌu; upishaan aimaakan soo ukaiwaaꞌazoonuzu ukonaukii-kinaa niꞌo karikaonan.

4 Unao, mamashaapa-kainao Tominkaru aipan kawanaꞌati! Aonaa mooko uaitapan unyukunuu-atin dono oiaꞌo shaꞌapaapa-kariwaiz imiꞌi baara an, pugaru Tominkaru taruba wuruꞌu? Uruu idi naꞌiaꞌoram pidan aipan an pamashaapan imiꞌi baara anaꞌo mashaapa-karu kaduz kawanaꞌati karikaonan, utominan Tominkaru taruba nii wuruꞌu. 5 Madiwautapa-kaꞌo mooko uaitapan wuruꞌu saada-kariwai Tominkaru Paradan, kiaꞌoraz kaikapaꞌa? “Kaimanaꞌo Doronaa, Tominkaru muudaniaz wanyukunuu ii tuukii manawun uaipan waunao paꞌidaꞌantanapu.” 6 Mazan Tominkaru taa powaꞌa zii maꞌozaka-karu manawun waꞌati, usaadinpan kawan,

“Panaꞌiti Tominkaru taan panyukunuu

atadinpaꞌo pidan ai,

mazan ukamunan-kida pidan

aonaꞌo uꞌatadinpan.”*

7 Ukauꞌan uizoꞌati Tominkaru. Manaꞌa ukashaapinaꞌanaꞌa Satan ati, Satan kidoopan nii uꞌai. 8 Umaonapadin Tominkaru idaꞌati, Tominkaru maonapadinan nii uꞌidaꞌati kapam. Unao oiainao, umuudaꞌa naa ushaꞌapaapan oiaꞌo! Unao pidannao pozawatapainao kaimanaꞌo ai, usaabaꞌa naa unyukunuu kida! 9 Ukashaꞌora mishiꞌoraiman, naꞌiki tuukii uzaada. Marii upanaꞌadan ushazootinanuz kashaꞌoratin-karu diꞌiti; naꞌiki ukonaukianuz, kashaꞌora-karu diꞌiti. 10 Aonaa utaapinpaꞌanaꞌa umanawunuꞌo nii Tominkaru awun zaꞌa, uruu unaubaan nii unao.

Aonaa ukashadaꞌanaꞌa
umin-mishidan

11 Õiribannao, aonaa ukadakotinaꞌanaꞌa uiriban dauꞌu oiaꞌo idaꞌan. Kanom kadakotinan dono pairiban dauꞌu oiaꞌo idaꞌan naꞌiki kashadan uruu, udakoopan naꞌiki ukashadan Tominkaru kakinaori wuruꞌu. Pukashadan dono ukakinaori, aonaa puizoꞌatin mani ukakinaori wuruꞌu, mazan punaobanai-tinpan kakinaorii ati wuruꞌu. 12 Mazan Tominkaru paꞌan wuruꞌu kakinaorii Naobanaaz naꞌiki uaitapa naꞌapam pashaꞌapatan pidan sakitapaꞌo idaꞌan. Uruu turuu paꞌan ukazannaatan pidan oo ukabootan pidan patakaꞌutin-kizai iti. Ukauꞌan, pugaru, aonaa turuu pukian pidan dauꞌan, “Uruu kaimanaꞌo,” oo “Uruu oiaꞌo” kii.

Aonaa uꞌatadinpaꞌanaꞌa ushaꞌapataꞌazoonii dauꞌu

13 Aushaa uabata naꞌapam õkian aizii, unao kiauzonaouz kaikapaꞌa: “Aizii oo waikanaꞌan wamakon nii uruu wiizai diꞌiti, wanaꞌian nii baudaꞌapa wunu, watoman nii shaꞌapauzii toriapa-kizinao nii naꞌii, waikoda-kinaa nii dobata puraata.” 14 Unao, aonaa uaitapan kanomaꞌo nii shaꞌapa waikanaꞌan. Wuruꞌu ukakupanuz naꞌapaꞌo tawuru kawanuꞌu chaapiꞌikiꞌoraz amazada kishananuz; unaꞌaꞌakan masakaudaꞌu, udaunaꞌan umainaabatinaꞌakan naa. 15 Kaikapa mishiꞌoraiman ukiaꞌa: “Tominkaru taapadan an unaꞌapan, kawanuꞌo nii wakakupan, naꞌiki washaꞌapatinan.” 16 Mazan aizii utaapinpan umanawunuꞌo nii, naꞌiki uꞌatadinpan ukadakotinan idaꞌan; ipai kaikapa kidaꞌo atadinapa-karu aonaa kaimanaꞌo mani wuruꞌu. 17 Ukauꞌan, kanom aitapaꞌo pashaꞌapatan kaimanaꞌo, mazan aonaa ushaꞌapatanuzu, uꞌoian wuruꞌu.

5

James kakinaowan pidannao kapuraataniinao

1 Aushaa uabata naꞌapam õkian aizii, unao pidannao kapuraataniinao! Tuukii uzaada diiwaꞌo idaꞌan. Ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌiki kashaꞌora kidaꞌo manawun aimaakan waꞌatin unao ati. 2 Upuraatan kidaz madiwautapa-kaꞌo nii naꞌiki ukamichan kida basharao nikan nii. 3 Utaapan dobataꞌo puraata uꞌidiwau nii, amazada katokon-tinaꞌazon puꞌaꞌa naa. Upuraatan gold naꞌiki silver, ipaiꞌi naa uwuzaaritan. Wuruꞌu ĩwuzaritanuz aida-kidan nii naꞌapam unao pidannao dikaudan, naꞌiki wuzaru nikan nii unanaa naꞌapa tikazi kawan. 4 Aonaa ukawinipinaatan karaodapauzonao kaudinan uzakapun ii. Uabata! Umanawunuꞌo Naobanai abata wuruꞌu upoitorunao dopian unao zakapun ii. Puraata utaapaniaz aida-kida Tominkaru ati, unao shaꞌapatan dikaudaꞌo aimaakan umakawinipinaataꞌazookan idaꞌan ĩdyaun. 5 Umashaapanuz daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa soo ukaiwaapan upuraatan ukonaukiitin-kinaa nii paꞌidiwaru, naꞌiki uaipan ati ukakiwindinan. Naꞌapa unao uzainao taapa-kariwai kawan ataꞌazoꞌoraz naa ĩzowii-kao. 6 Ukian pidan kaimanaꞌo dauꞌan, “Dikaudaꞌo uruu, wazowii-kida uruu.” Mazan uruu, aonaa utiwaan pamashaatan unao.

Mashaapa-karu makashadinaka-daun naꞌiki toriinapa-karu

7 Uruu idi, õiribannao, aonaa ukashadinaꞌa naa uzaudapan Naobanai Jesus Christ kaawan. Udiꞌitapa naꞌapam pidan zakapuupauzo, aonaa ukashadinan pazaudapan papaoriba kaakan umanawunuꞌoraz uꞌati. Naꞌiki aonaa ukashadinan pazaudapan wawunu donon. 8 Naꞌapa paꞌi unao kapam, aonaa ukashadinaꞌanaꞌa naꞌiki maꞌozaka ukadishitapa. Ushaꞌapanum kauꞌan Naobanai Jesus Christ ataꞌazoꞌo naa ukaawan. 9 Õiribannao, aonaa uparadaꞌanaꞌa dikauda uiribannao dauꞌu, aonaa kizi ukaboota-kao patakaꞌutin-kizai iti. Patakaꞌutin-kidaꞌo niꞌoraz pidannao ataꞌazoꞌo niꞌi naa ukaawan.

10 Õiribannao, udiꞌitapa prophetnao paradauzoz daꞌi Naobanai uu idaꞌan, aonaa ĩkashadinan pabaiatinan puꞌu. 11 Wadakotan ĩdyaun konaukiaꞌo nii, ĩtuudan idi pabaiatinan. Uabatanii shaꞌatii naꞌapam Job dauꞌan aonaa ukashadinan, naꞌiki waaitapa naꞌapam Tominkaru shaꞌapatanuz kaiman kidaꞌo aimaakan uꞌati utokonoꞌiaꞌa naa. Ushaꞌapanum kauꞌan, Tominkaru ukaduz ukamarainapanun naꞌiki uruu kamunanbaꞌo.

12 Mazan unyukunuitapa paꞌi diꞌoraz manawun õiribannao, uaipan an uparadan mishida-kao, utaan dono uparadan, aonaa udakotaꞌanaꞌa aokazi oo imiꞌi baara oo shaꞌapaꞌoram aimaakan uu karikaonan, umaꞌozakada-kinaa nii uparadanuz. Mazan ukian dono “Oo,” mishiꞌo wuruꞌu “Oo” ukianuz. Aizii ukian dono “Aonaa,” mishiꞌo wuruꞌu “Aonaa” ukianuz. Uruu aonaꞌo nii ukaboota-kao patakaꞌutin-kizai iti, wuru dikin iaꞌa uꞌoiinuz uparadan idaꞌanaꞌoraz.

13 Ukainaꞌan dono pidan unao biiꞌi baiataꞌo kashaꞌora kidaꞌo aimaakan, marii utoriinpan. Ukainaꞌan dono baꞌoran konaukiaꞌo, marii ukunuitan Tominkaru ati. 14 Ukainaꞌan dono baꞌoran karinaꞌo, marii udapada-kidan choochi zowaunaanao, naꞌiki marii ĩtoriinpan uꞌati naꞌiki ĩzichian uruu olive kiwin idi Naobanai uu idaꞌan. 15 Wuruꞌu toriinapa-karu mishida-karu idaꞌanaꞌoraz kakudan nii wuruꞌu karinaꞌoraz pidan; Naobanai taan nii ukakuda-kinaa nii koshan, naꞌiki ukainaꞌan dono oiaꞌo kida ushaꞌapatanii, soꞌota-kao nii uꞌai. 16 Ukauꞌan, ukowaada uꞌoian kida uꞌatiaaka naꞌiki utoriinapa-kidaaka Tominkaru ati, ukakuda-kinaa nii unao. Pidan shaꞌapatinaꞌo Tominkaru aipan kawanaꞌati, utoriinpan idaꞌan mishiꞌo nii umanawunuꞌo aimaakan shaꞌapan utoriinpan kawanaꞌati.

17 Elijah, uruu naꞌapaꞌo waunao kawan. Utoriinpan aonaa kizi wunu kaawan uruu amazada ii. Uruu idi mishi aonaa wunu kaawan idikinaudaꞌu wunu naꞌiki 6 kauzu powaꞌa. 18 Uruu daunaꞌan utoriinpan koshan, uruu idi wunu kaawan naa, uzabian amazada naꞌiki paoribai sodan kidaꞌa naa.

19 Õiribannao, baudaꞌapaꞌo unao makon dono panaꞌiti mishiꞌo kuwai ai, naꞌiki baꞌoran kiwa-kidan uruu powaꞌa ati mishiꞌo kuwai idaꞌati, 20 marii uaitapan wuruꞌu: kanom kaawa-kidan dono pidan powaꞌa ati upozawatapa-kizi iki, ushaꞌapaapan ai oiaꞌo, ukazannaata-kidan uruu karikaonanuꞌoraz mawaka-karu ai, naꞌiki usoꞌota-kidan wuruꞌu iribaꞌoraz uꞌoian kida uꞌai kapam.

* 2:8 Leviticus 19:18

† 2:11 pubaꞌorantapan: zun kiaapa-kidinan baꞌoran daonaiora ati pakaudaiarun puꞌu oo daonaiora kiaapan baꞌoran zun pakaudaiaron puꞌu.

‡ 2:23 Genesis 15:6

§ 2:25 Joshua 2:1-23

* 4:6 Proverbs 3:34

1 PETER

1

2

3

4

5

Kiwiiniꞌo Peter Kaaritan

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Diꞌoraz kaarita kiwiitapaꞌo Peter kaaritan. Usaadanii mishidapainao Jesus atiꞌo, mashaapainaouz Asia Minor Baara ii aka kidaꞌoraz. Peter, uruu 12 Jesus apostlennao bii ikiꞌo.

Uruu dono mishidapainao, Asia Minor iainaouz patakaꞌuta-kao pamishidapan dikin ii Jesus, Tominkaru daniz. Uruu idi Peter saadan pakaaritan ĩꞌati umaꞌozakada-kinaa nii ĩdyaun. Peter nyukunuu-kidan ĩꞌati naꞌapaꞌo Jesus baiatanii tuukii, ĩnao dikin ii. Ukauꞌan marii kizi ĩdaꞌanan Jesus kaduz pamaꞌozakadapan idaꞌan panyukunuu. Naꞌiki pataan idaꞌan panyukunuu ati, pamishidapan Tominkaru. Peter naꞌapanuz ĩꞌati kaikapaꞌa, Tominkaru zaamatan idi ĩdyaun papidanannao nii. Naꞌiki Jesus baiainpan naꞌiki umawakan idi ĩꞌati, marii ĩmashaapan Tominkaru aipan kawanaꞌatiꞌi naa.

Kaarita buutinpan kida

Kaarita sakadin-kizi 1:1-2

Tominkaru kazannaatan dauaꞌo pidannao 1:3-12

Kakinaowapa-karu kaimanaꞌo mashaapa-karu dauꞌu 1:13—2:10

Baiainapa-karu Jesus Christ kawan 2:11—4:19

Mishidapainao Christ shaꞌapatan niꞌo 5:1-11

Kaarita katokon-tinan 5:12-14

1

1 Diꞌoraz kaarita õgaru Peter diꞌikiꞌo. Õgaru Jesus Christ apostlen. Õsaadan diꞌoraz kaarita Tominkaru zaamatanii papidanannao nii atiꞌo, makoinaouz ĩmashaapaꞌanan tawarainao kawan diꞌitinapa kidaꞌa baꞌoran kaduz pidannao wiizi ii aka kida: Pontus ii aka, Galatia Baara ii aka, Capadocia ii aka, Asia Baara ii aka naꞌiki Bithynia ii aka. 2 Wuruꞌu waDaru Tominkaru zaamatanuz unao, udiꞌitapaniꞌi naa kotuaꞌa naa pazaamataꞌazon dauꞌu unao. Ukauꞌan Kaimanaꞌo Doronaa saabaaniꞌi naa unao kaimanaiman, uruu idaꞌan uizoꞌatin naa Jesus Christ naꞌiki uchikaa-kaoaꞌa naa uꞌoian ai uizain idaꞌan.

Marii Tominkaru kamunanun uꞌati naꞌiki utaa kizi unyukunuu kaiman-kinaa nii tuukii manawun.

Zaudapa-karu mishiꞌo shaꞌapaꞌazoꞌo dauꞌu

3 Wakonaukii-kida Tominkaru, wanaobanaa Jesus Christ daruz. Ukamunanban idi manawun, utaan waꞌati paꞌinaꞌo mashaapa-karu pakadishita-kidan idaꞌan Jesus Christ pamawaka-kizi iki, uruu idiꞌo wamashaapan zaudapatinaꞌa naa. 4 Wazaudapan naa wazaamataꞌazooniaz waꞌidiwau nii kaimanaꞌo aimaakan Tominkaru taapaniaz waꞌati aokazi ii. Naꞌii aonaꞌo kanom kaꞌiitan pamainaabatan oo papatakaꞌuanuz. 5 Unao, umishidapan idi Tominkaru, utaapan unao pamaꞌozakan idaꞌan atii uzaamatan kazannaatin-karu, ataꞌazoꞌoraz naa uaida-kao amazada tokono donoꞌo naa. 6 Ukauꞌan ukonaukiaꞌa naa tuukii udauꞌati, ukashaꞌoratinan puꞌu padamata, naꞌiki ubaiatan iriba dikauda kidaꞌo aimaakan. 7 Mazan naꞌapa kidaꞌoraz shaꞌapan, umishidan tiwaa-kao wuruꞌu, naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii utukapa-kao mishiꞌo wuruꞌu umishidapanuz. Aizii gold kawaoda-kao tikazi diꞌiti, utukapaꞌazoo-kao idi mishiꞌo uruu gold, mazan upuꞌaꞌo nii umainaabata-kao. Mazan wuruꞌu umishidapanuz, powaꞌaꞌo zii umanawunun gold ai. Uruu idiꞌo utiwaa-kao utukapaꞌazoo-kao uturuan. Uturuudinan dono, Tominkaru konaukii-kidan nii unao, naꞌiki utukapan nii unao umanawunuꞌo nii, naꞌiki unaubaan nii unao Jesus Christ tukapa-kao donoꞌo naa.

8 Aonaa utukapanii mani uruu, mazan upuꞌu umarainapanuzu. Kai, aonaa zii utukapanuzu mazan upuꞌu umishidanuzu. Uruu idiꞌo wuruꞌu umashaapanuz kai konaukii. Ukonaukian umanawunuꞌo konaukii-karu idaꞌan, aonaa pidan aitapan naꞌapam pakian udauꞌan. 9 Umishidan idi uruu, uturuudinan naa uzaamatan kazannaatin-karu, upatakaꞌuta-kao ai uꞌoian dikin ii.

10 Wuruꞌu kazannaatin-karuz oiaꞌo ai, uruu Tominkaru prophetinnao diꞌitapanii kaimanaiman kotuaꞌa naa. Tuukii ĩaipan paaitapan udauꞌan, uruu ĩkowaadaniaz shaꞌapatinaꞌo niꞌoraz Tominkaru kamunan-kinaaz, wuruꞌu utaaniaz unao ati. 11 Christ doronaa daꞌi prophetnao idaꞌaꞌoraz, uruu idaꞌanaꞌo ĩaitapan pakowaadan aimaakan shaꞌapaꞌo nii dauꞌan ushaꞌapan uaꞌii zii. Uruu idiꞌo ĩkowaadapanuz Christ baiaapan niꞌo dauꞌati naꞌiki udaunaꞌan umanawunuta-kao niꞌo dauꞌati. Naꞌapa kidaꞌo dauꞌan prophetnao kaudinan dadara ĩtiwaan padiꞌitapan naꞌapainim nii naꞌiki naꞌapam nii ushaꞌapainpan wuruꞌu Christ doronaa kowaadauta-kidaniaz ĩꞌati. 12 Tominkaru kainaabatan ĩnao prophetnao ati wuruꞌu ĩkaudin-kiziz ĩkowaadautaniaz, aonaꞌo nii ĩtukapan ushaꞌapan, mazan unao atiꞌo nii paꞌan wuruꞌu aimaakan kida shaꞌapanuz. Ukauꞌan uruꞌu naa kakuwaapainao kowaadaniaz naa uꞌati, Kaimanaꞌoraz Kuwai, Kaimanaꞌo Doronaa dyuuda-kariwaiz aokazi iki maꞌozakan idaꞌan. Aimaakan kida kaikapaꞌoraz ushaꞌapainpanuꞌu tuukiaꞌo angelnao aipan paaitapan udauꞌati.

Marii mashaapa-karu kaimanaꞌa naa

13 Ukauꞌan, aizii udiꞌitinpaꞌa naa sakitapa ushaꞌapataꞌazoonii kida dauꞌati. Naꞌiki zaudinapa umashaapa, naꞌiki utaapa unyukunuu kaimanaiman uzaudapanii kida dauꞌati, wuruꞌu Tominkaru kamunan-kidaꞌazoonuz unao, Jesus Christ kaawan donoꞌo naa. 14 Uizoꞌatiaba umashaapa Tominkaru ati, Tominkaru dainaoun idi unao. Aonaꞌa naa umashaapaꞌanaꞌa pakawan ushaꞌapaapan dauꞌu oiaꞌo, wuruꞌu unaudapanii kidaz ushaꞌapaapauzon kiwiin, umaaitapakan donoꞌoraz zii mishiꞌo parada-karu Jesus dauꞌu kidaꞌoraz. 15 Mazan aizii kaimanaꞌa naa paꞌi umashaapa, aonaa uꞌoiaꞌanaꞌa ushaꞌapatanii kida idaꞌan, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru zaamataꞌoraz unao, kaimanaꞌo uruu aonaa oiaꞌo mani. 16 Naꞌapa Tominkaru paradan saada-kariwai idaꞌa. Tominkaru kian, “Kaimanainao pidannao paꞌi unao, aonaa oiainao nii mani, ushaꞌapanum kauꞌan kaimanaꞌo õgaru, aonaa oiaꞌo mani.”*

17 Utoriinpan dono, “waDaru” ukiauzon Tominkaru ati. Ukauꞌan ukichanaꞌiki paꞌi ushaꞌapatan oiaꞌo Tominkaru awun zaꞌa, umashaapan kawanaꞌati zii daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa. Ushaꞌapanum idi aonaa naꞌiaꞌoram pidan Tominkaru taapan panaudapanii manawun, mazan ipai pidannao uaitapa naꞌapam nii papatakaꞌutan ĩshaꞌapaapanii kida kawanaꞌati. 18 Uaitapaniꞌi naa Tominkaru kawinipinaatan pazaamatan unao, pakazannaataꞌazon idi unao, mazanuꞌo umishidapauzonii kida ai, utamakapaniaz kotuaꞌo udokozu-daunnao mishidapauzonii kidaz. Aizii wuruꞌu ukawinipinaata-kinaaz pakazannaatan unao, aonaa patakaꞌuinaꞌakaꞌo nii mani gold oo silver kawan, 19 mazan Christ izain umanawunun idaꞌanaꞌa. Naꞌapaꞌo uruu Christ, paꞌinaꞌo kaznizo zowii-kao kawan, aonaꞌoraz naꞌiam udikaudan, taauzo-kariwaiz Tominkaru ati. 20 Kotuꞌu amazada sakadinan uaꞌii zii, Tominkaru zaamatan Christ. Aizii kai amazada ikodaꞌanan diꞌitiꞌi naa, patokon uaidan naa uruu unao ati. 21 Uruu Christ idaꞌanaꞌa naa umishidan Tominkaru. Tominkaru kadishita-kidaꞌoraz uruu pamawaka-kizi iki, naꞌiki taaꞌoraz umanawun-karu uꞌati. Unaꞌapan idiꞌo wuruꞌu unao mishidanuz tuukii Tominkaru, naꞌiki uzaudapan naa wuru dauꞌanaꞌa Tominkaru kowaadaniaz pataaꞌazon diinaꞌitiꞌi.

22 Aizii kaimanaꞌoraꞌa naa uchikainan uꞌoian ai, uizoꞌatin idaꞌan mishiꞌoraz parada-karu Christ dauaꞌoraz. Uruu idi mishiꞌo umarainpaakan umin-mishidannao tuma. Umarainpaaka tuukii unyukunuu iki kida manawun. 23 Unao, paꞌinaada-kariwaiꞌi naa paꞌan, aonaa mawakauzo udarunao diꞌikiꞌo kawanuꞌo mani, mazan aonaꞌoraz umawakauzon diꞌikiꞌo paꞌan. Tominkaru paradan karikaonanuꞌoraz umashaapan idaꞌanaꞌo paꞌan upaꞌinaada-kao. 24 Naꞌapa Tominkaru paradan saada-kariwaiz kida kian:

“Ipai pidannao pinidi kawanuꞌo

naꞌiki ĩmanawun-tinpan naꞌapa soosoi kawan.

Wuruꞌu pinidiz mawakaꞌakauzo

naꞌiki soosoi waotaꞌakauzo pakadunaa ai.

25 Mazan parada-karu Naobanai diꞌikiꞌoraz, karikaonanuꞌo nii unaꞌan.”†

Uruu wuruꞌu Kaimanaꞌoraz Kuwai kowaadapa-kariwaiz uꞌati.

2

1 Ukauꞌan umuudaꞌa naa oii kidaꞌo, wuruꞌu umariidinauzonuz, utaapinpauzonuz mishiꞌo kawan ukaimanan, ukishauzi-shorinuz, naꞌiki ukadakotinauzonuzu uiriban dauꞌu. 2 Umashaapa naꞌapa paꞌinaꞌo koraidaonaa shakataꞌakan kawan, zamaziꞌoraz naꞌiki aipaꞌoraz soo padaro dunuu karikaonan. Ukauꞌan naꞌapaꞌa naa uzamazi Tominkaru paradan dauꞌati. Uruu koraidaonaa daro dunuu kawanuꞌo uꞌati. Kaimanaꞌo nii udyaupain uꞌidaꞌan, naꞌiki maꞌozakaꞌo nii umishidapan Tominkaru, naꞌiki ukazannaatinan nii. 3 Ushaꞌapanum idi utiwaaniꞌi naa naꞌapam Naobanai kaimanan naꞌiki naꞌapam ukamunanban.

Kakupaꞌo kuba kawanuinao

4 Uwaꞌati Naobanai Christ idaꞌati, kakupaꞌoraz kuba idaꞌati. Pidannao kashadaniaz, mazan Tominkaru zaamata uruu umanawunuꞌo nii. 5 Uwaꞌati kakupaꞌo kubanao kawanuꞌo nii kapam, ukaiwaa-kizinao kizi Tominkaru Dapunaa toma-kinao nii Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌan. Naꞌiki ukaudin-kizi kaimanaꞌo faadaanao nii Tominkaru ati, naꞌiki taainaꞌo nii Tominkaru ati uaipan kawanaꞌati, Jesus Christ idaꞌan. 6 Ushaꞌapanum kauꞌan kaikapaꞌa saada-kariwai Tominkaru paradan kianuꞌu:

“Utukapa, õmuudan kuba Zion* ii,

zaamata-kariwaiz umanawunuꞌo kuba kabaun kadishita-kida-kinao.

Aizii kanom mishidaꞌo uruu,

aonaꞌa nii ubaꞌazootin-kida-kao umishidan dikin ii uruu.”†

7 Unao mishidainao ati umanawunuꞌo wuruꞌu kubaz. Mazan mamishida-kainao ati,

“Wuruꞌu kuba tomapauzonao kabaun kashadaniaz,

madiwautapa-kaꞌoraz ĩtukapan,

uruꞌu naa mishiꞌoraiman umanawunuꞌo kuba

ipai baꞌoran kubanao ai.”‡

8 Baꞌoran saada-kariwai kian kapam.

“Uruu kuba tukurutin-kidaꞌo pidannao,

naꞌiki uruu kuba kaboina-kidaꞌo ĩdyaun.”§

Ĩtukurutinan pamamishidakan idiꞌo uruu dauaꞌo parada-karu. Mishiꞌo mazan Tominkaru aitan kawanaꞌati wuruꞌu naꞌapaꞌoraz shaꞌapan ĩꞌati.

9 Mazan unao Tominkaru zaamataniinao paꞌan papidanannao nii, kaudinainao nii faadaanao nii, uruu Naobanai ati, naꞌiki unao Tominkaru buutanii kaimanaꞌo pidannao nii. Tominkaru idiwau unao, kakuwaapaꞌo nii umanawunuꞌo ushaꞌapatanii kida dauꞌati. Unao Tominkaru soꞌotanii umashaapa-kizi marutaꞌo bii iki, konaunamaꞌo pakanadan idaꞌati. 10 Kiwiitapa aonaa Tominkaru pidanannao mani unao, mazan aizii upidanannao unao. Kiwiitapa aonaa Tominkaru kamunan-kidan daꞌi unao, mazan aizii Tominkaru kamunan-kidaꞌa naa unao.

11 Õmarainapanii õiribannao, õparadaꞌazon uꞌati, umashaapan idi tawarainao nii diꞌoraꞌa amazada idaꞌaꞌa. Ukauꞌan aonaꞌa naa ushaꞌapaapaꞌanaꞌa dikauda kidaꞌo aimaakan unaꞌazootapanii kida, naꞌapa kidaꞌo patakaꞌuan nii unao umashaapan ai kaiman. 12 Karikaonanuꞌu naa umashaapa kaiman mamishida-kainao Tominkaru biiꞌi. Ĩdakotan puꞌu ushaꞌapaapan dikaudaꞌo aimaakan, mazan ĩtukapa kizi paꞌan ushaꞌapatan kaiman kidaꞌo aimaakan, uruu idi ĩmishidan nii Tominkaru. Aizii Tominkaru kaawan donoꞌo naa, ĩkonaukii-kidan nii umanawunun.

Naobanai-tinpainao paradan
izoꞌati-kao

13 Naobanai Christ aipan ati, uizoꞌati pidannao paradan taa-kariwainaouz wanaobanaanao nii. Uizoꞌati king, umanawunuꞌoraz unaobanai-tinpan. 14 Naꞌiki uizoꞌati wuruꞌu king waranu ainaouz naobanainao governornao paradan, ushaꞌapanum kauꞌan king dyuudanii ĩdyaun patakaꞌutaꞌo nii maizoꞌati-kainao paparadan. Mazan izoꞌatiinao uparadan, kaimanaꞌo nii ĩtaapa-kao. 15 Tominkaru aipan unao shaꞌapatan kaiman kidaꞌo aimaakan, umashaata kizi maaitapin-kaꞌo pidannao, ĩparadan ai maaitapinaka-daun unao dauꞌan. 16 Unao, aonaꞌoraꞌa naa upoitoruitapa-kao, mazan aonaa ukaiwaꞌanaꞌa wuruꞌu umashaapanuz naꞌapa udizapa-kinaa nii ushaꞌapaapan oiaꞌo, mishiꞌoraiman umashaapa Tominkaru poitorunao niꞌi naa. 17 Utaapa ipai pidannao umanawunuꞌo nii. Umarainapa umin-mishidannao. Ukichanaꞌiki Tominkaru ai, naꞌiki utaapa umanawunuꞌo nii pidan naobanai-tinpaꞌo.

Mashaapa-karu kaiman
naobanainao ati

18 Poitoruinao, utaapa unaobanaanao umanawunuꞌo nii naꞌiki uizoꞌati ĩparadan, aonaa unaobanaanao kamunaniinao ati mani karikaonan, mazan toꞌorabainao unaobanaanao ati kapam. 19 Aizii unao, uaitapanii kanom Tominkaru aiapanii ushaꞌapatan, ukauꞌan utuudan nii kaziwaꞌo ubaiaapan uantamikita-kao dono umashaꞌapatakan puꞌu oiaꞌo, mazan uruu idaꞌanaꞌo nii Tominkaru nyukunuu kaimanan uꞌati. 20 Kanom uꞌitiiman kaimanaꞌo aimaakan uikodan nii utuudan dono uzowiautapa-kao ushaꞌapatan dikin ii dikaudaꞌo aimaakan? Mazan Tominkaru nyukunuu kaimanan uꞌati utuudan dono ubaiaapan dikaudaꞌo aimaakan ushaꞌapatan dikin ii kaimanaꞌo aimaakan. 21 Kaikapaꞌo nii wuruꞌu Tominkaru dapadanuz unao, ushaꞌapanum kauꞌan baiainpaꞌa naa Christ unao dikin ii. Uruu pakaduz wuruꞌu Christ waꞌakaniaz uꞌati, ukauꞌan udaꞌanaꞌa naa ukaduz ushaꞌapainpan idaꞌan uruu kawan. 22 Uruu Christ, aonaa ushaꞌapatauzon oiaꞌo, aonaa naꞌapainim umariidinauzon. 23 Aizii udakowapa-kao dono, aonaa udakoopan powaa iti pidannao dakoopainaouz paugaru. Upatakaꞌuta-kao dono, aonaa ukaunaan powaa iti pidannao ati antamikitainaouz paugaru. Mazan ipai utaan pashaꞌapata-kaoaz Tominkaru ati. Uruu paꞌan wuruꞌu aitapaꞌo niꞌoraz naꞌapam nii pashaꞌapatan pidannao ĩshaꞌapatanii kida kawanaꞌati. 24 Uruu Christ baiaapaꞌo waꞌoian winipinaa, pamawakan idaꞌan cross paawaꞌa, wamuudin kiziꞌi naa oiaꞌo ai, naꞌiki wamashaapa kiziꞌi naa kaiman Tominkaru aipan kawanaꞌati. Ubaiainpan idaꞌan, ukakudan waunao. 25 Kiwiin unao, kaznizonao kawanuꞌo umakon panaꞌitiꞌi naa ukaꞌuzatiki ai. Mazan aizii ukaawan powaa ati ukaꞌuzatiki idaꞌati. Uruu taapaꞌoraz unao.

3

Daiaroinao naꞌiki daiaruinao

1 Unao naꞌapa kapam zunnao kaudaiaruinao, umashaapa kaiman izoꞌatiaaba udaiarunao ati. Udaiarunao mamishidaꞌazookan an Tominkaru paradan, ĩmishidan nii, uaida-kidan idaꞌan kaimanaꞌo ukaduz ĩꞌati. Aonaa uparadinan puꞌu mani padamata ĩꞌati, mazan upuꞌaꞌo nii utanawatin-kidan ĩdyaun Tominkaru idaꞌati, 2 umashaapan idi kaiman Tominkaru paradan aipan kawanaꞌati. 3 Aonaa uaidaꞌanaꞌa ukonaunaman umaodinpan idaꞌan mani karikaonan, oo ukaiwadapan idaꞌan mani karikaonan wiziꞌi kidaꞌo aimaakan, naꞌiki ukaiwadan idaꞌan mani karikaonan konaunamada-kariwai ukamichan. 4 Mazan marii paꞌan uaidan ukonaunaman kaimanaꞌo umashaapan idaꞌan unyukunuu ikiꞌo, naꞌiki kadoronaꞌo mashaapa-karu idaꞌan. Naꞌapaꞌo konaunama-karu aonaa naꞌapainim nii uawutan, naꞌiki naꞌapaꞌoraz konaunama-karu tuukiaꞌo Tominkaru naudapan. 5 Naꞌapaꞌo konaunama-karu kotuaꞌo kaimanainao zunnao aidanii. Ĩmishidapan Tominkaru naꞌiki kaiman ĩmashaapan izoꞌatiaaba paudaiarunao ati. 6 Utukapa Sarah dauaꞌo, oroo izoꞌatiꞌo paudaiaru Abraham, uruu idi odakotapan uruu panaobanaa nii. Unao zunnao, Sarah dainao wuruꞌu unaouz, umashaapan dono ushaꞌapaapan dauꞌu kaimanaꞌo aimaakan kida oroo kawan, aonaa kanom aiaꞌa naa utarian.

7 Unao naꞌapa kapam daonaioranao kaudaiaroinao. Utaapa udaiaronao kaimanaꞌo idaꞌan naꞌiki ukarodapa ĩdyaun, ushaꞌapanum kauꞌan uaitapanii aonaa naꞌapa kidaꞌo mani ĩmaꞌozakan unao kawan. Mazan naꞌapa kidaꞌo nii unao tuma ĩzaamatan Tominkaru kamunan-kinaa kakupa-karuz. Umashaapan dono naꞌapa, kaimanaꞌo nii utoriinpan baokopa, aonaꞌo nii kanom kasharutapaꞌo nii unao.

Ipai mishidainao Jesus atiꞌo

8 Aizii baukapaꞌakan naa õkian, ipai unao naꞌapa kida utaapa unyukunuu uꞌatiaaka uiribannao tuma. Umarainpaaka umin-mishidannao, naꞌiki ukamunanuaaka naꞌiki aonaa uꞌatadinpaꞌanaꞌa. 9 Aonaa ukaunaatinaꞌanaꞌa dikaudaꞌo idi ushaꞌapata-kao dono dikaudaꞌo idaꞌan, oo aonaa uzunaapinaꞌanaꞌa powaa iti uzunaapa-kao dono. Mishiꞌoraiman ukaunaatin kaimanaꞌo uparadan idaꞌan, upishaan idaꞌan Tominkaru kaimanan ĩꞌati. Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru kian utaaꞌazon kaiman-karu wuruꞌu udapadanuz unao. 10 Saada-kariwai Tominkaru paradan kian,

“Kanom mashaapaꞌazoꞌo konaukii

naꞌiki tukapaꞌazoꞌo kaimanaꞌo aimaakan shaꞌapan paꞌati,

marii aonaa ukadakotinauzon dikaudaꞌo idaꞌan,

naꞌiki marii umashaatan pamaridinauzon.

11 Marii umuudan naa oiaꞌo pakaduz, ushaꞌapatan naa kaimanaꞌo,

udorotan naa kaimanaꞌo mashaapa-karu,

naꞌiki utiwaan naa pamashaapan kaiman pairibannao tuma.

12 Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru awunuutapanii kaimanaꞌo pidannao,

naꞌiki uabata ĩtoriinpan dono paꞌati,

mazan pidannao shaꞌapaapainao oiaꞌo,

aonaa manawun unaudapan.”

Mishidainao Christ patakaꞌuta-kao kaimanaꞌo dikin ii

13 Kanomaꞌo nii shaꞌapata dikaudaꞌo unao ati ushaꞌapaapan an kaiman kidaꞌo aimaakan? 14 Konaukiaꞌo nii unao, upatakaꞌuta-kao an ushaꞌapaapan dikin ii kaimanaꞌo aimaakan, ukauꞌan aonaa udopiaꞌanaꞌa, naꞌiki aonaa utariaꞌanaꞌa pidannao shaꞌapataꞌazon an dikaudaꞌo idaꞌan unao. 15 Mazan utaapa Christ kaimanaꞌo unaobanaa nii unyukunuu ii, naꞌiki karikaonanuꞌu naa uminziiwa-kidapa uparadan nii, uaitapa kizi naꞌapam udakoꞌatin pidannao, ĩpishaan dono unao umishidapan dauꞌan Tominkaru shaꞌapataꞌazooniaz uꞌati. 16 Naꞌiki udakoꞌatin dono ĩdyaun, kaiman uparada ĩꞌati. Naꞌiki kaiman utaapa unyukunuu, uaitapanii aonaa ushaꞌapatan aimaakan dikaudaꞌo. Uruu idaꞌanaꞌo nii, pidannao baꞌazoinpan dakoopainaouz umashaapan mishidainao nii Christ.

17 Panaadon Tominkaru kashaapan nii baiatin-karu kaimanaꞌo shaꞌapaapa-kao dikin ii. Mazan kaimanaꞌo wuruꞌu baiatin-karu ai oiaꞌo shaꞌapaapa-kao dikin ii. 18 Naꞌapa Christ, aonaa oiaꞌo mani uruu, mazan upuꞌu utaainan pamawakan idaꞌan baupapa, aonaa powaꞌan kida mani waꞌoian dikin ii. Uruu kaimanaꞌo pidan, umawakan dikaudaꞌo pidannao dikin ii. Christ shaꞌapatan kaikapaꞌoraꞌa unaꞌaka kizi waunao Tominkaru idaꞌati. Unanaa zowii-kao, mazan ukakuda-kao powaa iti Tominkaru Doronaa idaꞌan.

19 Uruu Tominkaru Doronaa idaꞌanaꞌo Christ kakuwaapan doronainao ati ĩtaraapa-kizinao ii. 20 Ĩnao maizoꞌati-kainaouz Tominkaru paradan, Tominkaru zaudapan puꞌu kotuaꞌiki ĩtanawatinan paꞌoian ai, naꞌiki ĩizoꞌatin paparadan, Noah tomapan puꞌu pakanawan. Uruu dono 8 sodi pidannao paidinan kanawa zoꞌiti. Uruu idaꞌan ĩkazannaata-kao wunu tuubaruꞌo ai, naraadaꞌoraz ipai imiꞌi baara. 21 Uruu wuruꞌu kainaabataꞌoraz chikaawunuin-karu, wuruꞌu kazannaatin-karuz Jesus Christ kadishita-kida-kao idaꞌan pamawaka-kizi iki. Aizii chikaawunuin-karu, aonaa pidan nanaa chikaa-kao kaniribaꞌo ai mani karikaonan, mazan wapishaan paꞌan Tominkaru usaabaa kizi wanyukunuu oiaꞌo ai.

22 Jesus Christ makoꞌoraz naa aokazi iti, kai naꞌii uruu Tominkaru diwaꞌora antanapu, umanawunuꞌo unaobanai-tinpan ipai angelnao ati, naꞌiki ipai doronainao umanawun kidainao ĩnaobanai-tinpan ati.

4

Mashaapa-karu Tominkaru ati

1 Christ baiaapan idi kaziwaꞌo, ukauꞌan naꞌapaꞌa naa unao uruu kawan kapam, naꞌiki umaꞌozakadapaꞌa naa unyukunuu ubaiainpaꞌazon dauꞌati. Ushaꞌapanum kauꞌan, naꞌiaꞌoram unao baiaapaꞌo kaziwaꞌo pamishidan dikin ii Christ, aonaꞌo niꞌi naa ushaꞌapaapaꞌazon oiaꞌo. 2 Ukauꞌan, aizii aonaꞌa naa unaꞌazootapaꞌanaꞌa oii kidaꞌo ushaꞌapaapauzonii, mazan unaꞌan kawanaꞌati uizoꞌatipaꞌa naa Tominkaru. 3 Unao kotuaꞌikiꞌo ushaꞌapaapauzon oiaꞌo, maaitapa-kainao Tominkaru naudapanii kidaz pashaꞌapaapan. Unaudapa ukiaapaakan kakibaꞌazonnaꞌo idaꞌan, unaudapa upoꞌidipan, unaudapa umakon madoronaa-daunuꞌo tuzapa-kizai ii aka, naꞌiki utominkaruniitapanuz toma-kariwainao karikaonan. 4 Uruu idi umin-shaꞌapaapauzon oii kidaꞌo aimaakan, tuukii ĩdiꞌitinpan unao dauꞌan, aonaa ĩaitapan kanom nii aonaꞌa naa ushaꞌapaapan dikauda kidaꞌoraz aimaakan powaꞌa. Unaꞌapan idiꞌi naa ĩdakoopan unao. 5 Mazan ĩdakoꞌatin nii naꞌapa kidaꞌa dauꞌan Tominkaru ati, uruu aitapaꞌo niꞌoraz naꞌapam pakawinipinaatan ipai pidannao kakupainao naꞌiki mawakainao kapam. 6 Kaikapan idiꞌo Kaimanaꞌo Kuwai kowaadauzo-kaoaz mawakainao pidannao ati ĩkakupan puꞌu zii. Ĩnanaa patakaꞌuta-kao mawaka-karu idaꞌan naꞌapa ipai pidannao patakaꞌuta-kao kawan mawaka-karu idi, mazan upuꞌu karikaonanuꞌo nii ĩkakupan naꞌapa Tominkaru kawan Kaimanaꞌo Doronaa idaꞌan.

Marii Tominkaru taanii kaiwaa-kao kaimanaꞌo idaꞌan

7 Ipai aimaakan kida ataꞌazoo ĩkatokon-tinan. Ukauꞌan aitapinaꞌa naa umashaapa, karikaonan kizi udiꞌitinpan kaiman, turuu kizi utoriinpan kaiman Tominkaru ati. 8 Naꞌiki powaꞌaꞌo zii umanawunun wuruꞌu marainpaaka-karu an, mishiꞌo idaꞌan. Ushaꞌapanum kauꞌan kamarainpan-karu marinaꞌata-kida ipai oiaꞌo. 9 Udapaapa umin-mishidannao udapu ati, naꞌiki ukataan ĩꞌati, mazan aonaa unyukunuu oian bii an mani. 10 Ipai unao kawanaꞌati Tominkaru taanii ukaꞌiita-kinaa niꞌi ushaꞌapatan aimaakan umin-mishidannao ati. Ukauꞌan ukaminkaꞌutaakaꞌa naa uꞌidaꞌan, naꞌiki ukaudinaꞌa naa kaiman Tominkaru taanii uꞌati idaꞌan. 11 Utaan an uꞌati ukaꞌiita-kinaa nii ukakuwaapan, ukowaadaꞌa naa wuruꞌu Tominkaru diꞌikiꞌoraz kuwai. Aizii utaan an uꞌati ukaꞌiita-kinaa nii ukaminkaꞌutan pidannao, ukaminkaꞌuupaꞌa naa wuru idaꞌanaꞌa maꞌozaka-karu Tominkaru taaniaz uꞌati. Naꞌapa kizi ipai aimaakan kida shaꞌapata-kao Tominkaru konaukii-kida-kinao nii Jesus Christ idaꞌan. Uruu Tominkaru karikaonanuꞌo niꞌoraz umanawunun naꞌiki umaꞌozakan. Amen.

Baiainapa-karu Christ dikin ii

12 Õmarainapanii õmin-mishidannao! Aonaa ukiaꞌanaꞌa unyukunuu ii, “Kandii niꞌo aimaakan shaꞌapan õꞌati kaikapaꞌa,” utiwauta-kao an ubaiatan idaꞌan kaziwaꞌo. 13 Mazan tuukii ukonaukii, ushaꞌapanum kauꞌan ukaminaudaꞌutan Christ wuruꞌu, upatakaꞌuta-kao idaꞌanaꞌoraz naꞌapa Christ patakaꞌuta-kao kawan. Uruu powaꞌa zii kizi ukonaukian utukapan donoꞌo naa Christ umanawunun aida-kao, ukaawan donoꞌo naa. 14 Konaukiaꞌo nii unao, udakowapa-kao dono umishidan dikin ii Christ, ushaꞌapanum kauꞌan umanawunuꞌo Doronai, Tominkaru diꞌikiꞌoraz kainaꞌan idi unao idaꞌa. 15 Naꞌiaꞌoram unao patakaꞌuta-kao dono, aonaa kizi paꞌi uzowian dikin ii mani pidan, oo ukoidimikitinan dikin ii mani, oo ushaꞌapatan dikin ii mani dikauda kidaꞌo aimaakan, oo ukimudautan dikin iaꞌo mani baꞌoran pidannao ĩshaꞌapatin kizi kida dauꞌati. 16 Aizii upatakaꞌuta-kao an umishidan dikin ii Christ, aonaa kanom dikin ii ukibaꞌazoo-kidanuzu, mazan ukonaukii-kida Tominkaru uaitapa-kao idi umishidapan Christ. 17 Ushaꞌapanum kauꞌan kaawaꞌa naa amazada pidannao tiwaꞌazoo-kao kamoon, naꞌiki Tominkaru pidanannao wuruꞌu kiwiiniꞌo niꞌoraz ĩtiwaa-kao. Aizii umishiin dono waunao mishidainao tiwaa-kao kiwiin, naꞌapam nii dii pidannao shaꞌapata-kao aonaꞌoraz ĩizoꞌatin Kaimanaꞌo Kuwai Tominkaru diꞌikiꞌoraz? 18 Saada-kariwai Tominkaru paradan kian,

“Aizii mani suduupaꞌo idaꞌan kaimanainao pidannao kazannaata-kao,

aitaniimanaꞌo nii dikaudainao naꞌiki oiainao pidannao,

naꞌapam niꞌi naa dii ĩshaꞌapata-kao?”*

19 Ukauꞌan, upatakaꞌuta-kao an Tominkaru aipan kawanaꞌati, pakawan ushaꞌapaapa wuruꞌu kaimanaꞌoraz naꞌiki sakitapaꞌoraz aimaakan. Naꞌiki pakawan utaapa unyukunuu Tominkaru ati, tomaꞌoraz unao, uruu mishiꞌo nii ushaꞌapatan aimaakan paparadan kawanaꞌati.

5

Kazowautapainao
Tominkaru Choochin

1 Aizii õparadaꞌazon choochi zowaunaanao ati. Õgaru choochi zowaunaa kapam, naꞌiki õtukapauzonii Christ patakaꞌuta-kao, naꞌiki õgaru kaꞌidiwainaꞌo nii kapam ukonaunaman naꞌiki umanawunun idi, uaida-kao dono ukaawan donoꞌo naa. 2 Kaiman utaapa Tominkaru pidanannao utaapa-kidaniinaouz uꞌati, naꞌapa kaznizo taapiki awunuutapan kawan pataapanii kaznizonao. Uawunuutapa ĩdyaun minziiwa naꞌiki konaukiaꞌo idaꞌan Tominkaru aipan kawanaꞌati ushaꞌapatan. Aonaa uaipan idi mani uikodan aimaakan uꞌati karikaonan, mazan utaan idiꞌo manawun unyukunuu uawunuutapaꞌazon dauꞌu ĩdyaun. 3 Aonaa unaobanai-tinpaꞌanaꞌa wunao atiꞌi, taapa-kida-kariwainaouz uꞌati, mazan uaida-kida kaimanaꞌo shaꞌapatin-karu naꞌiki mashaapa-karu ĩꞌati. 4 Aizii Christ, kaznizonao taapikinao zowaunaa kawanuꞌoraz kaawan donoꞌo naa, utaan nii unao ati aimaakan konaunamaꞌo, aonaꞌo niꞌoraz ukonaunaman mainaabatinauzon, uruu wuruꞌu umanawunuꞌo uidiwau niꞌoraz.

5 Aizii unao paꞌinainao daonaioranao, uizoꞌati tunarunao-tinpainao paradan. Naꞌiki ipai unao, naꞌapa kida utaapinapa, aonaa uꞌatadinpaꞌanaꞌa, ukaminkaꞌuaaka paꞌan uꞌatiaaka. Ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru paradan saada-kariwaiz kian,

“Panaꞌiti Tominkaru taan panyukunuu

atadinpaꞌo pidan ai,

mazan ukamunan-kida pidan

aonaꞌo uꞌatadinpan.”*

6 Ukauꞌan aonaa uꞌatadinpaꞌanaꞌa Tominkaru umanawunuꞌoraz taapan puꞌu unao, kaiman kizi uzaamatan unao umanawunuꞌo nii diinaꞌitiꞌi paaitanii kamoo kaawan dono. 7 Utaa Tominkaru ati ipai aimaakan kimudautaꞌo naꞌiki kashaꞌoradautaꞌo unyukunuu. Ushaꞌapanum kauꞌan utaapanii wuruꞌu unaouz.

8 Zaudinapa umashaapa utaruba Satan ai. Kainaꞌa uruu, uchiꞌikaꞌanpan naꞌapa zamaziꞌo baudokoru kaꞌarantinaꞌo kawan, dorotapaꞌoraz pawanyukunuu nii. 9 Aonaa ukashaapinaꞌanaꞌa uꞌati, mazan maꞌozaka umashaapa umishidapanii idaꞌa. Uaitapan idi umin-mishidannao mashaapainao ipai naꞌiaꞌakan diꞌoraz amazada idaꞌa, naꞌapaꞌo ĩbaiatinan unao kawan kapam. 10 Mazan aonaa kotuaꞌikiꞌo nii mani ubaiatinan daunaꞌan, uruꞌo niꞌi naa kamunanbaꞌoraz Tominkaru, zaamataꞌoraz unao Christ idaꞌan kaꞌidiwainaꞌo nii karikaonanuꞌo pakonaunaman naꞌiki pamanawunun idi. Usaabaan niꞌi naa unao powaa iti, naꞌiki umaꞌozakadan nii unao kaimanaiman, mishi kizi umishidapan, aonaa kizi ukashadinan. 11 Marii karikaonan umanawun-karu uruu atiꞌo nii. Amen.

Peter kowaadinan naa

12 Õsaadan diꞌoraz madiwauꞌu õkaaritan unao ati, Silas† kaminkaꞌutan idaꞌanaꞌo õgaru. Uruu kaimanaꞌo õmin-mishidan. Wuruꞌu õsaadanuz õkaaritan unao ati, õaipan idiꞌo õmaꞌozakadan unao naꞌiki õtaan õparadan mishiꞌo naꞌiki õaitapanii aimaakan dauꞌanaꞌo. Wuruꞌu diꞌorazuꞌu mishiꞌo kamunan-karu Tominkaru diꞌikiꞌo. Ukauꞌan, maꞌozaka umashaapa, uruu kamunan-karu idaꞌa.

13 Umin-mishidannao Christ, mashaapainaouz daꞌaꞌa Babylon idaꞌa,‡ Tominkaru zaamataniinaouz papidanannao nii unao kawan, ĩdyuudan paparadan unao ati. Naꞌiki Mark, õtaapaniaz õdani kawan, udyuudan kapam paparadan unao ati. 14 Konaukii unaubaaka umin-mishidannao tuma ubaokopatinan dono.§

Marii Tominkaru taan unyukunuu kaiman-kinaa nii unao mishidainaouz Christ.

* 1:16 Leviticus 11:44-45; Leviticus 19:2; Leviticus 20:7

† 1:25 Isaiah 40:6

* 2:6 Zion, oo Jerusalem.

† 2:6 Isaiah 28:16

‡ 2:7 Psalm 118:22

§ 2:8 Isaiah 8:14

* 4:18 Proverbs 11:31

* 5:5 Proverbs 3:34

† 5:12 Silas: Greek paradan idaꞌan, Silvanus kiaꞌo wuruꞌu.

‡ 5:13 Babylon: Rome dakotapa-kinao.

§ 5:14 Peter donoꞌo mishidainao baokopatinan dono, ĩtukapa-kidan panaubaan oo pakonaukii-kidan pamin-mishidannao pakissitan idaꞌan ĩdyaun pakaozoo ati oo pataawu ati oo panaadon pakaꞌu ati.

2 PETER

1

2

3

Itamautan Peter Kaaritan

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Diꞌoraz kaarita, itamautan Peter kaaritan mishidapainao Jesus Christ atiꞌo.

Aizii usaadan dono wuruꞌu pakaaritanuz ĩnao diꞌiti, naꞌapain zaudinaꞌo ĩmashaapan wunao mariidan ai ĩdyaunuꞌu, panaꞌitiꞌoraz ĩtominapa-kidan pidannao kuwai dauꞌu. Uruu idi Peter kowaadan ĩꞌati diꞌoraz pakaaritan idaꞌa, naꞌapam nii ĩshaꞌapatinan ĩkashadapa-kinaa nii wunaouꞌu panaꞌitiꞌoraz naa ĩkowaadapan kuwai. Ukian ĩꞌati uaipan ĩtominpan, powaꞌa zii ĩaitapa kizi mishiꞌo kuwai dauꞌu, naꞌiki marii ĩshaꞌapatinan mishiꞌo kuwai kawanaꞌati.

Diꞌoraz pakaaritan idaꞌa Peter kowaadan mishidapainao ati, Tominkaru mainaabatan nii mariidapaꞌo patominapa-kidan pidannao. Naꞌiki ukakinaotan mishidapainao marii kizi ĩmashaapan kaiman Tominkaru ati maꞌoiaka-daun, atii Naobanai Kamoon kaawan.

Kaarita buutinpan kida

Usakadin-kinaa 1:1-2

Tominkaru dapadaniinao dyaupaiꞌo nii udoronaa idaꞌan 1:3-21

Mariidapainao patominapa-kidan pidannao 2:1-22

Christ kaawan powaa ati 3:1-18

1

1 Diꞌoraz kaarita, õgaru Simon Peter diꞌikiꞌo, õgaru Jesus Christ poitoru naꞌiki uapostlen. Wuruꞌu õkaaritanuz unao atiꞌi, mishidainaouz Jesus Christ naꞌapa waunao kawan. Jesus Christ, waTominkarunuz naꞌiki wazannaaz kaimanan idaꞌan. 2 Marii powaꞌa zii Tominkaru kamunanun uꞌati, naꞌiki utaan unyukunuu kaiman-kinaa nii, uaitapan idaꞌan Tominkaru naꞌiki wanaobanaa Jesus.

Mashaapa-karu mishiꞌo mishidainao nii Jesus Christ

3 Pamaꞌozakan idaꞌan, Tominkaru taan naa waꞌati ipai aimaakan waaiapanii kida wamashaapa-kinaa nii kaiman uꞌati, waaitapan idiꞌi naa uruu. Uruu wuruꞌu zaamataꞌoraz waunao pamanawunun naꞌiki pakaimanan idaꞌan. 4 Naꞌiki umanawunuꞌo pamaꞌozakan idaꞌan, Tominkaru taan waꞌati ipai umanawun kidaꞌo aimaakan, tawuruꞌu ukowaadaniaz pataan nii. Tominkaru taanuz paparadan pashaꞌapatan niꞌo aimaakan kida dauꞌu, uruu idaꞌan kizi aonaa unaꞌazootapan ushaꞌapatan dikauda kidaꞌo aimaakan, shaꞌapaapa-kariwaiz diꞌoraz amazada idaꞌaꞌa. Mazan uruu idaꞌan kizi paꞌan uzaamatan Tominkaru kaduz kida.

5 Ukauꞌan, aizii umishidan idi Christ, mishiimanaꞌa naa utiwaa umashaapan kaiman. Umashaapan idiꞌi naa kaiman, mishiimanaꞌa naa umashaapa aitapaabaꞌo pidannao nii. 6 Aizii umashaapan idiꞌi naa aitapaabaꞌo pidannao nii, mishiimanaꞌa naa utuudapa unyukunuu ushaꞌapataꞌazon ai oiaꞌo. Utuudapan idiꞌi naa unyukunuu ushaꞌapataꞌazon ai oiaꞌo, mishiimanaꞌa naa utuudapa wuruꞌu ubaiatanuz kashaꞌora kidaꞌo aimaakan. Utuudapan idiꞌi naa wuruꞌu ubaiatanuz kashaꞌora kidaꞌa aimaakan, mishiimanaꞌa naa umashaapa Tominkaru aipan kawanaꞌati. 7 Aizii umashaapan idiꞌi naa Tominkaru aipan kawanaꞌati, mishiimanaꞌa naa ukamunanuaaka umin-mishidannao tuma. Ukamunanuaakan idiꞌi naa umin-mishidannao tuma, mishiimanaꞌa naa umarainapa ipai pidannao. 8 Aizii umashaapan an ushaꞌapaapan dauꞌu powaꞌa zii kaikapa kidaꞌoraz aimaakanuꞌu, aonaa mazanuꞌo nii mani wuruꞌu uaitapanuz wanaobanaa Jesus Christ, naꞌiki uruu idaꞌan maꞌozakaꞌo nii ukaudinan uꞌati. 9 Mazan aizii naꞌiaꞌoram pidan aonaꞌo umashaapan wuru kida kawanaꞌatiꞌi, naꞌapaꞌo uruu pidan kawan aonaꞌoraz utukapan kaiman oo ishaawun kawanuꞌo uruu. Naꞌiki pidan aonaꞌoraz umashaapan wuru kida kawanaꞌatiꞌi, umanyukunuutan naa Tominkaru soꞌotaniꞌi naa paꞌoian kida.

10 Ukauꞌan õmin-mishidannao, mishiimanaꞌa naa utiwain dadaraꞌo idaꞌan, uaida kiziꞌi naa mishiꞌo Tominkaru dapadan naa naꞌiki uzaamatan naa unao papidanannao nii. Aizii karikaonan dono ushaꞌapaapan kaikapa kidaꞌoraꞌa, aonaꞌo nii uwaotan umishidapan ai Tominkaru. 11 Kaikapaꞌo idaꞌanaꞌa kaimanaimanaꞌo nii udapaapa-kao karikaonanuꞌoraz wanaobanaa naꞌiki wazannaa Jesus Christ naobanai-tinapa-kizi iti.

12 Uruu idi karikaonanuꞌo nii powaꞌan kida õkakuwaapan, õnyukunuu-kida-kinaa nii uꞌati wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai. Mishi uaitapan puꞌaꞌa naaz kaimanaiman, naꞌiki uzaamatan puꞌaꞌa naaz kaimanaiman naꞌiki maꞌozaka umishidapan wuruꞌu mishiꞌoraz parada-karu. 13 Mazan õdiꞌitapanuz, kaimanaꞌo wuruꞌu õnyukunuu-kidanuz uꞌati naꞌapa kidaꞌo, õkakupan puꞌu zii. 14 Ushaꞌapanum kauꞌan õaitapa ataꞌazoꞌo naa õmawakan, naꞌapa wanaobanaa Jesus Christ kainaabatan õꞌatiz. 15 Uruu idiꞌo wuruꞌu õtiwainanuz dadara õkaꞌiitan kawanaꞌati õkowaadan uꞌati kidaz, karikaonan kizi unyukunuitapan kidaz õmawakan daunaꞌan.

Peter kowaadan mishiꞌo kuwai Jesus Christ dauꞌu

16 Wakowaadaniaz uꞌati, wanaobanaa Jesus Christ waꞌatin umanawunuꞌo idaꞌanaꞌo nii dauꞌanaꞌoraz, aonaa toma-kariwai kuwai diꞌikiꞌo mani waabatan, mazan watukapanii waawun idi kaimanaiman naꞌapam mishiꞌo Christ umanawunun. 17 Ushaꞌapanum idi naꞌiaꞌo waunao udaru Tominkaru naubaan donoꞌoraz uruu, naꞌiki utaan donoꞌoraz uꞌati umanawun-karu. Waabata umanawunuꞌoraz Tominkaru paradan uꞌati, ukian, “Diꞌi õdaniꞌi, õmarainapanii manawun, shaꞌapatinaꞌo õnyukunuu kawanaꞌati.” 18 Naꞌiaꞌo waunao Jesus Christ tuma umanawunuꞌoraz midukuo paawa ii, Tominkaru paradan donoꞌoraz uꞌati aokazi iki.*

19 Uruu idaꞌanaꞌo waaitapan kaimanaiman mishiꞌo wuruꞌu Tominkaru prophetinnao kowaadauzoniaz shaꞌapaꞌo nii. Ukauꞌan utaaꞌa naa kaimanaiman unyukunuu ati parada-karu prophetnao kowaadaniaz shaꞌapaꞌo nii dauꞌan. Wuruꞌu ĩkuwaaz naꞌapaꞌo lamp kanadapan kawan marutaꞌo-karuꞌu. Ukanadapan nii atii Christ kaawan, naꞌiki umanawunun kanadapan naa unao nyukunuu ii. 20 Powaꞌa zii õaipan uaitapan, aonaa paꞌidaꞌaꞌo mani Prophetnao aitapan saada-kariwaiz Tominkaru Paradan, shaꞌapaꞌo nii dauꞌan. 21 Naꞌiki aonaa pidan aipan kawanaꞌatiꞌo mani ukowaada-kao wuruꞌu parada-karu shaꞌapaꞌo niꞌoraz. Mazan prophetnao kowaadanuz Tominkaru paradan, Kaimanaꞌo Doronaa Tominkaru diꞌikiꞌo kainaabatan idaꞌanaꞌo ĩꞌati naꞌapam nii ĩkian.

2

Mariidapainao
patominapa-kidan pidannao

1 Kotuaꞌa naa, kainaꞌaꞌo daꞌi Tominkaru pidanannao biiꞌi dakotinpainao prophetnao nii. Naꞌapaꞌo nii kapam kai, kainaꞌaꞌo nii mariidapainao patominapa-kidan pidannao kaawan unao bii ati. Ĩtominapa-kidan nii unao mishiꞌo kawan wuruꞌu mishidapa-karu dauꞌu, mazan aonaa mishiꞌo mani wuruꞌu. Naꞌapa kidaꞌoraz kuwai patakaꞌuin-kinai dikaudaꞌo diꞌiti. Ukauꞌan wuruꞌu mariidapainao patominapa-kidan pidannao, aonaa ĩmishidan Naobanai Christ kawinipinaataꞌoraz pazaamatan ĩdyaun. Uruu idi paaipan atiꞌo nii ĩpatakaꞌuta-kidinan, naꞌiki mashaꞌapakiikaꞌo nii ĩpatakaꞌuta-kao. 2 Iribaꞌo nii pidannao daꞌanan wuruꞌu dikaudaꞌoraz ĩtominapa-kidanii kida, kakibaꞌazonnaꞌoraz ushaꞌapata-kao. Ĩmashaapan idiꞌi naa naꞌapa, baꞌorainao dakoopan niꞌi naa mishiꞌoraz Tominkaru paradan. 3 Panaꞌazootapauzon idi puraata, ĩtoman nii pakuwaa sodi kida nii, paikoda-kinaa nii puraata unao diꞌiki. Mazan kainaꞌaꞌoraꞌa naa ĩpatakaꞌuta-kinao niꞌo minziiwa-kidapa-kao kotuaꞌa naa, naꞌiki ĩpatakaꞌuta-kinao kamoon kaawaꞌanan naa wuruꞌu.

4 Naꞌapa daꞌi kotuaꞌa naa, aonaa Tominkaru dobata-kidan angelnao shaꞌapaapainao oiaꞌo, mazan ukaboota ĩdyaun marutaꞌo kaꞌazo iti, ĩnaꞌii kizi ĩtaratapa-kao, atii oiainao patakaꞌuta-kao kamoon kaawan diꞌiti. 5 Aonaa Tominkaru dobata-kidan kiwiitapaꞌo donoꞌoraz amazada, unaraadan donoꞌoraz ipai oiainao pidannao. Mazan ukazannaata Noah kakinaopauzoz pidannao kaimanaꞌo mashaapa-karu dauꞌu Tominkaru aipan kawanaꞌati, naꞌiki ukazannaata 7 baꞌoran pidannao utuma.* 6 Naꞌapa daꞌi Tominkaru patakaꞌutauzon donoi kida, Sodom naꞌiki Gomorrah,† pakawaodan idaꞌan kidaz ipai daunuudaꞌu, atii uparitiꞌi-tinan. Naꞌapa kidaꞌo idaꞌan ukainaabatan naꞌapam nii pidannao shaꞌapata-kao mamashaapa-kainao kaiman Tominkaru ati. 7 Mazan Lot kaimanaꞌo umashaapan Tominkaru ati, ukauꞌan Tominkaru kazannaata uruu paꞌan Sodom iki. Uruu Lot kashadinaꞌoraꞌa naa paabatautan ai, naꞌiki patukapautan ai kakibaꞌazonnaꞌo pidannao shaꞌapaapanii kida.‡ 8 Mishi, uruu Lot kaimanaꞌo umashaapan Tominkaru aipan kawanaꞌati, uruu idi aonaꞌa naa unyukunuu kaimanan umashaapan naꞌapainao bii ii. Ukaziwaa-kidaꞌa naa patukapautan naꞌiki paabatautan ipai kamoo ĩshaꞌapaapan oii kidaꞌo. 9 Ukauꞌan Tominkaru aitapa naꞌapam nii pakazannaatan wuruꞌu pidannao izoꞌatiinaouz paparadan ĩdopian an. Naꞌiki naꞌapa kapam, uaitapa naꞌapam pataapan pidannao wuruꞌu maizoꞌati-kainaouz paparadan, upatakaꞌutan nii ĩdyaun, atii oiainao patakaꞌuta-kao kamoon kaawan. 10 Aitaniimanaꞌo nii upatakaꞌutan wunaouꞌu shaꞌapaapainaouz oiaꞌo manawun, marainpainaouz pashaꞌapaapan kakibaꞌazonnaa kidaꞌo aimaakan, naꞌiki aonaꞌoraz ĩnaudapan mashaapa-karu Tominkaru aipan kawanaꞌati.

Ĩnao kashadamikinao naꞌiki atadinpainao, uruu idi aonaa ĩtarian kanom pashaꞌapatan. Unaꞌapan idi, aonaa ĩtarian naꞌapam paparadan dikauda aokazi iainao umanawunuinao dauꞌan. 11 Upuꞌu zii angelnao powaꞌaꞌo ĩmaꞌozakan padamata wunao aiaꞌa mariidapainao patominapa-kidan pidannao, mazan upuꞌu aonaa ĩparadan dikauda aokazi iainao dauꞌan Tominkaru kanaapu ati. 12 Mazan wuruꞌu mariidapainaouz pidannao, ĩdakoapa zii aimaakan pamaaitapakanii. Naꞌapaꞌo ĩnao, wuniinao maaitapin-kainao kawan, ĩshaꞌapatinan panyukunuu aipan kawanaꞌatiꞌo karikaonan, naꞌiki ĩtoma-kao soo kozita-kao niꞌo naꞌiki zowii-kao niꞌo. Ukauꞌan naꞌapaꞌo nii ĩzowii-kao naꞌiki ĩmainaabata-kao. 13 Ĩbaiainpan nii tuukii, naꞌapaꞌo idiꞌo nii ĩkawinipinaata-kao ĩbaiainapa-kidan idi baꞌoran pidannao.

Ĩnao pidannao, ĩkonaunam-dinan patuzapatinan naꞌiki pashaꞌapaapan idaꞌan dikaudaꞌo naꞌiki kakibaꞌazonnaa kidaꞌo wakanadan puꞌu ipai kamoo. Ĩaroopauzon dono utuma, ubaokopainpauzo kizi ii, ĩkonaunam-dinan paabatan, mazan dikaudaꞌo ĩaidinpan ubii ii, ĩpatakaꞌuupan unao pashaꞌapaapan idaꞌan kakibaꞌazonnaa kidaꞌa. 14 Aonaa kanom dauꞌan ĩdiꞌitinpan soo pabaꞌorantapan dauꞌan, ukauꞌan aonaa naꞌapainim ĩsookodan pashaꞌapaapan oii kidaꞌo. Uruu idi ĩnaꞌapatan pidannao nyukunuu pashaꞌapaapanii kida dauꞌan, aonaꞌoraz zii ĩtaan dadara panyukunuu mishiꞌoraz pamishidapanii parada-karu dauꞌati. Tuukiaꞌo ĩnaꞌazootapan ipai aimaakan kida ĩaipan paꞌatiꞌo nii paꞌidiwara. Ĩnaꞌapan idi, patakaꞌuta-karu nii ĩdyaun. 15 Ĩmakon panaꞌitiꞌi naa sakitapaꞌo makopa-karu ai, ĩdaꞌanan naa Balaam kaduz, uruu Boer daniz. Balaam, umarainapanii puraata pashaꞌapatan winipinaa udikaudaꞌo. 16 Unaꞌapan idi uꞌuza chaakashi,§ aonaa kaparadanuꞌo mani, parada zii pidan kawan uꞌati, ushaꞌapaapan idi panaꞌitiꞌo aimaakan. Uruu dono zii prophet Balaam sookadan pamadoronaa-dinan, pashaꞌapataꞌazon ai dikaudaꞌo.*

17 Wuruꞌu ĩnao tiichaanaouz, ĩkaudinan mazanuꞌo karikaonan, aonaa kanom kaimanaꞌo ikoda-kao ĩtominapa-kidanii diꞌiki. Naꞌapa ĩdyaun wunu nunudapauzo-kizi aradan kawan, naꞌiki marutaꞌo wunu waꞌatin kawan, aonaꞌoraz ukaawan awaru mainaabataꞌakan idiz. Ukauꞌan kainaꞌa ĩwiizi niꞌo taapa-kao kichanaꞌiki-kiaꞌo marutaꞌo diꞌii. 18 Ĩparadan dono ĩatadapanii naꞌapaꞌoram pakian, mazan mazanuꞌo ĩkuwaa karikaonan. Tuukiaꞌo ĩmizidan pidannao, ĩaipan ĩnaꞌapatan panyukunuu patominapa-kidanii oiaꞌo kakibaꞌazonnaa kidaꞌo shaꞌapaapa-kao dauꞌan. Atii ĩnaꞌapatan pidannao nyukunuu, wuruꞌu paꞌinainaouz zii ĩmuudan pashaꞌapaapan oiaꞌo pamaaitapakan donoꞌoraz zii Tominkaru. 19 Ĩkowaadan pidannao ati aonaa ushaꞌapan ĩshaꞌapainpan naꞌapam paaipan kawanaꞌati. Mazan upuꞌu zii ĩnao, ĩpoitoruitapa-kidinan oiaꞌo ati, ushaꞌapanum kauꞌan kanom aonaꞌo pidan kaꞌiitan pawazootapan, uruu atiꞌo nii upoitoruitapa-kidinan. 20 Ĩaitapankan dono wanaobanaa naꞌiki wazannaa Jesus Christ, naꞌapain sodi ĩsoꞌotinankan oiaꞌo shaꞌapaapa-kao ai, maaitapa-kainao Tominkaru shaꞌapaapauzonii kidaz. Mazan udaunaꞌan powaa iti ĩzaamata-kidinan naꞌiki ĩnaꞌaka-kidinan oiaꞌo diꞌiti, uruu powaꞌa zii ĩdikaudaꞌakan kiwiitapaꞌo ai. 21 Kaiman zii mani padamata ĩmaaitapakan an mashaapa-karu Tominkaru aipan kawanaꞌati. Mazan ĩaitapan puꞌaꞌa naaz, upuꞌu aonaꞌa naa ĩizoꞌatiꞌizon Tominkaru kakinaori ĩꞌatiꞌoraz utaa-kao padamata. 22 Naꞌapainao pidannao dauꞌanaꞌo mishiꞌo kakinaowapa-kinai kida kianuz: “Arimaraka nikauzonii powaa iti pataitaanii,”† naꞌiki “Kooshi, pachikaa-kao daunaꞌan, ukiwauzonii padaarinapa-kizi iti.”

3

Naobanai Jesus kaawan nii
powaa ati

1 Õmarainapanii õmin-mishidannao, diꞌorazuꞌu õꞌitamautan õsaadan õkaaritan uꞌati. Ipai dyaꞌutamaꞌo õkaaritan idaꞌa õtiwaan õmaꞌozakadan unao kaiman kizi udiꞌitinpan, uruu idi õnyukunui-kidan uꞌati kidaz. 2 Aonaa umanyukunuutaꞌanaꞌa parada-karu kotuaꞌoraz Tominkaru prophetinnao kowaadapauzon, naꞌiki parada-karu wanaobanaa naꞌiki wazannaa Jesus taaniaz waunao apostlenao idaꞌan.

3 Powaꞌa zii manawun õaipan uaitapan, diinaꞌitiꞌi Jesus Christ waꞌatin uaꞌii powaa ati, kainaꞌaꞌo nii dakomikinao pidannao, ĩdakoopan nii mishiꞌoraz parada-karu, naꞌiki ĩmashaapan nii oiaꞌa naa panyukunuu aipan kawanaꞌati. 4 Ĩkian nii, “Naꞌiam naa mooko Jesus kaawan, ukian puꞌu ukaawan nii powaa ati? Aata, kotuaꞌa naa wadokozu-daunnao mawakan, mazan ipai aimaakan pakawan karikaonan, amazada sakadinan ikiꞌo kawan.” 5 Mazan paꞌidaꞌaꞌo wuruꞌu ĩmanyukunuutanuz, Tominkaru paradan idaꞌanaꞌo wuruꞌu aokazi naꞌiki imiꞌi baara tominanuz. Naꞌiki wunu diꞌikiꞌo, naꞌiki wunu idaꞌanaꞌo, imiꞌi baara aidinan. 6 Wunu idiꞌo koshan upatakaꞌuan ipai kiwiitapaꞌoraz amazada. 7 Aizii kaiꞌoraz aokazi naꞌiki imiꞌi baara, Tominkaru paradan idaꞌanaꞌo koshan unaꞌan, diinaꞌitiꞌi ukawaodan nii tikazi idi kidaz, wuru kamoo donoꞌo upatakaꞌutan donoꞌo niꞌoraz pidannao mamashaapa-kainaouz paparadan kawanaꞌati.

8 Õmarainapanii õmin-mishidannao, baudaꞌapa kainaꞌa aimaakan aonaa umanyukunuutaꞌanaꞌa. Baudaꞌapaꞌo kamoo naꞌapaꞌo kotuaꞌikiꞌo amazada* kawanuꞌo Naobanai Tominkaru ati, naꞌiki kotuaꞌikiꞌo amazada naꞌapaꞌo baudaꞌapaꞌo kamoo kawanuꞌo uꞌati. 9 Aonaa Naobanai Tominkaru konaꞌiachin mani wuruꞌu umamishiikanuz zii paparadan, baꞌorainao pidannao diꞌitapan kawanuzu. Mishiꞌoraiman ukazaudapanun wuruꞌu unao dauꞌati, umaaiapakan idiꞌi aonaa naꞌiaꞌoram pidan mainaabata-kao. Mazan uaipan ipai pidan tanawatinan pashaꞌapaapan ai oiaꞌo. 10 Mashaꞌapakiikaꞌo nii Naobanai Kamoon kaawan, naꞌapa koidimiki kaawankan kawan. Naꞌapain kawaꞌidanuꞌo nii aokazi mainaabatinan. Ipaiꞌo nii aokazi iaꞌo aimaakan kida mainaabatinan pakaꞌawan idi. Naꞌiki ipai aimaakan imiꞌi baara an kidainao, ipaiꞌo nii ĩmainaabatinan tikazi idi.

11 Aizii ipaiꞌo nii aimaakan kida mainaabata-kao kaikapaꞌa, ukauꞌan naꞌapam nii uaipinan umashaapan? Umashaapaꞌa naa ukauꞌan kaiman, naꞌiki umashaapa Tominkaru aipan kawanaꞌati. 12 Uzaudapan puꞌaꞌa naa Naobanai Kamoon kaawan, utiwaaꞌa naa ukadimanata-kidan naa ukaawan.† Uruu dono aokazi kaꞌawan nii naꞌiki ipai naꞌii kidaꞌo aimaakan mainaabatinan nii panunudan idi tikazi wiichan idi. 13 Mazan waunao, pakawan wataapan uparadan tawuruꞌu ukowaadauzonuz patoman nii paꞌinaꞌo aokazi naꞌiki paꞌinaꞌo imiꞌi baara. Naꞌii ipai pidannao shaꞌapatinan nii Tominkaru aipan kawanaꞌati. Uruꞌu naa wuruꞌu wazaudapaniaz.

14 Ukauꞌan õmarainapanii õiribannao, uzaudapan idiꞌi naa kaikapaꞌoraz kidaꞌa: utiwainaꞌa naa umashaapan kaimanaiman, uikoda-kao kizi kaiman umashaapan, aonaa uꞌoipan Tominkaru awun zaꞌa. Naꞌiki utaapaꞌa naa unyukunuu kaimanaaka Tominkaru tuma. 15 Utukapa naꞌapam wanaobanaa kazaudapanun paaipan idi ipai pidannao kazannaatinan. Wamarainapanii waꞌinawuzu Paul saadanii uꞌati naꞌapa kidaꞌo dauꞌanaꞌo kapam, ukaiwaan Tominkaru taanii paꞌati aitapaaba-karu. 16 Naꞌapaꞌo kapam usaadan pakaaritan kida idaꞌa ukadakotinan dono kaiwuru kida dauꞌanaꞌa. Paul saadaniaz pakaaritan kida idaꞌa, kainaꞌa dadara kidaꞌo, kashaꞌapannaꞌo uaitapa-kao. Uruu idi pidannao matominapa-kainao kaiman, naꞌiki aonaꞌoraz ĩtaan panyukunuu ati kaimanaiman pamishidapan mishiꞌoraz parada-karu. Ĩnao, ĩpanaꞌadan panaꞌiti wuruꞌu parada-karuz, naꞌapa ĩnaꞌapatan baꞌoran parada-karu saada-kariwaiz kida Tominkaru paradan idaꞌa kidaꞌoraz. Ukauꞌan ĩpatakaꞌuta-kidinan nii paaipan ati Tominkaru ati.

17 Aizii õmarainapanii õiribannao, uaitapaniꞌi naa kaiwuru kida dauꞌanaꞌa. Ukauꞌan zaudinpaꞌa naa paꞌi umashaapa, aonaa kizi upozawatan pidannao kashadamikinao panaꞌadanii parada-karu diꞌiti. Aizii umishidan dono ĩdyaun, ukasharutinan nii umishidan ai mishiꞌoraz kiwiitapa kidaꞌoraz umishidapauzon kida. 18 Mazan uaitapa kizi powaꞌa zii wanaobanaa naꞌiki wazannaa Jesus Christ kamunanun uꞌati, naꞌiki uaitapa kiziꞌi naa uruu dauꞌu powaꞌa zii manawun. Marii kizi utaapa-kao umanawunuꞌo nii kai naꞌiki karikaonan. Amen.

* 1:18 Matthew 17:1-5; Mark 9:2-7; Luke 9:28-35

* 2:5 Genesis 6:1—7:24

† 2:6 Sodom naꞌiki Gomorrah: Putukapa kaarita tokon ii Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 2:7 Genesis 19:1-16

§ 2:16 chaakashi: English idaꞌan, donkey.

* 2:16 Numbers 22:4-35

† 2:22 Proverbs 26:11

* 3:8 kotuaꞌikiꞌo amazada: English idaꞌan, ukian “one thousand years.”

† 3:12 utiwaaꞌa naa ukadimanata-kidan naa ukaawan oo “umashaapa, kadiman kiziꞌi naa uaipan ukaawan”.

1 JOHN

1

2

3

4

5

Kiwiiniꞌo John Kaaritan

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Apostle John saadanii diꞌoraꞌa kaarita pamin-mishidannao atiꞌo. Uruu naꞌiki baꞌoran apostlenao chiꞌikapaꞌo Jesus tuma umashaapankan dono imiꞌi baaraꞌa. Ukauꞌan ĩtukapanii uruu naꞌiki ĩabatanii uparadan. Diꞌoraꞌa pakaaritan idaꞌa, aonaa utominapa-kidan manawun mani mishidainao paꞌinaꞌo aimaakan dauꞌu. Mazan uaipan paꞌan ĩzaudinpan pidannao ai mariidapainaouz mishidainao. (1 John 2:26) Naꞌiki uaipan ĩaitapan mishiꞌo ĩzaamatan karikaonanuꞌo kakupa-karu. (1 John 5:13) Uruu idiꞌo umaꞌozakadan ĩnyukunuu karikaonan kizi ĩmashaapan Tominkaru ati.

John nyukunuu-kida pidannao ati naꞌapaꞌoram Tominkaru: uruu kanadaꞌo, aonaa naꞌitim oiaꞌo diza-kao uꞌai; uruu kamarainpanuꞌo, udyuuda paudani mawakan waunao dikin ii; uruu mishiꞌo, aonaa naꞌapainim umariidinan.

John kowaadan kaimanaiman naꞌapam pidan aitapan kainaꞌa paꞌidaꞌa Tominkaru diꞌikiꞌoraz karikaonanuꞌo kakupa-karu.

Kaarita buutinpan kida

Kaarita sakadin-kizi 1:1-4

Kandaꞌo-karuaꞌo naꞌiki marutaꞌo-karuaꞌo 1:5—2:29

Tominkaru dainao naꞌiki Satan dainao 3:1-24

Mishiꞌo naꞌiki aonaꞌo umishiin 4:1-6

Marainpaaka-karu 4:7-21

Oiaꞌo wazoota-kao mishida-karu idaꞌan 5:1-21

1

John aitapanii manawun
kakupa-kinai

1 Diꞌoraz kaarita, Parada-karu kakupa-kinai dauaꞌo, uruu naꞌaꞌoraz naa amazada toma-kao uaꞌii. Waunao apostlenao abatanii uparadan naꞌiki watukapanii uruu paꞌidiꞌiti; wapishatanii uruu wakaꞌu idi. 2 Watukapanii wuruꞌu Kakupa-kinaiz ukaawankan dono pidan nii. Uruu idiꞌo wakakuwaapan udauꞌu unao ati. Wakowaadan uꞌati, uruu karikaonanuꞌo kakupa-kinai, uruu karikaonanuꞌo unaꞌauzon Tominkaru tuma, naꞌiki uruu aidinaꞌoraz pidannao ati. 3 Wakowaadan uꞌati watukapanii dauaꞌo, naꞌiki waabatanii dauaꞌo uruu dako iki, waaipan idi unyukunuu naꞌapa kidaakan kapam waunao tuma. Waunao, naꞌapa kidaakaꞌo wanyukunuu waDaru Tominkaru naꞌiki uDani Jesus Christ tuma. 4 Õsaadan diꞌoraꞌa kaarita õaipan idiꞌo wakonaukian baokopa unao tuma.

Mashaapa-karu dauaꞌo
kanadaꞌo-karuꞌu

5 Aizii kaikapaꞌo wuruꞌu kuwai waabataniaz Christ diꞌiki, naꞌiki uruu wuruꞌu wakowaadaniaz uꞌati: Tominkaru, uruu kanadaꞌo, aonaa marutaꞌo nii uꞌidaꞌa. 6 Ukauꞌan, wakian an, “Õgaru, naꞌapaꞌo õnyukunuu Tominkaru tuma,” mazan wamashaapan an pakawan zii marutaꞌo-karuꞌu, wamariidinan karikaonan wuruꞌu. Aonaa wamashaapan mishiꞌo kuwai kawanaꞌati. 7 Mazan wamashaapan an kanadaꞌo-karuꞌu, naꞌapa Tominkaru mashaapan kawan kanadaꞌo-karuꞌu, uruu mishiꞌo paꞌan wanyukunuu naꞌapa kidaakan wamin-mishidannao tuma. Naꞌiki uDani Jesus izain chikaa ipai daunuudaꞌu waꞌoian.

8 Aizii wakian an, “Aonaa oiaꞌo mani õgaru,” wamariidapan karikaonan wanyukunuu wuruꞌu, naꞌiki aonaa wataapan mishiꞌo kuwai. 9 Mazan wakowaadan an waꞌoian Tominkaru ati, umainaabatan nii waꞌoian kida, naꞌiki usoꞌotan nii waꞌai ipai washaꞌapatanii kida oiaꞌo. Ushaꞌapatan nii aimaakan sakitapa naꞌapa pakian kawanaꞌati. 10 Ukauꞌan wakian an, “Aonaa õshaꞌapatan oiaꞌo,” wadakotan Tominkaru mariidinauzonii wuruꞌu, naꞌiki aonaa uparadan nii wanyukunuu ii.

2

1 Õsaadan diꞌoraꞌa kaarita unao ati, õdainao kawanuinao õmarainpan, aonaa kizi ushaꞌapatan oiaꞌo. Mazan ushaꞌapatan an oiaꞌo, kainaꞌa baudaꞌapa pidan paradaꞌo nii Tominkaru ati waunao dikin ii, uruu Jesus Christ, karikaonanuꞌoraz ushaꞌapatan sakitapa aimaakan Tominkaru awun zaꞌa.

2 Uruu kashaapaꞌoraz pazowii-kao, naꞌiki baiaapaꞌoraz waunao dikin ii mawaka-karu, wabaiaapan niꞌoraz padamata aita-kao waꞌoian idi. Unaꞌapan kauꞌan, turuu Tominkaru mainaabatan aonaa waunao oian mani karikaonan, mazan ipai pidannao oian kida kapam.

3 Waizoꞌatipan an Tominkaru kakinaori kida naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii waaitapan, waunao wuruꞌu aitapainaouz Tominkaru. 4 Aizii pidan kian an, “Õgaru, õaitapanii Tominkaru,” mazan upuꞌu aonaa uizoꞌatin Tominkaru kakinaori kida, umariidinan wuruꞌu, naꞌiki aonaꞌo utaapan mishiꞌo kuwai. 5 Mazan pidan izoꞌatipan an Tominkaru kakinaori, umarainpan kaimanaiman Tominkaru wuruꞌu. Aizii, kaikapaꞌo wuruꞌu waaitapanuz wazaamatinpan Tominkaru idaꞌati: 6 wakian an, “Õgaru, Tominkaru idaꞌatiꞌo õzaamatinpan.” Ukauꞌan naꞌapa paꞌi kapam wamashaapa Jesus Christ mashaapan kaduz kawan.

Kanadaꞌo sannao, aonaa turuu ĩtoꞌora-kizaitapaakan

7 Õsaadan uꞌati õmarainapanii õmin-mishidannao, aonaa paꞌinaꞌo kakinaorii dauaꞌo mani, uruu kakinaorii unao taapaniaz, usakadinan diꞌikiꞌoraz umishidapan, uruu kakinaorii unao abataniaz naa. 8 Mazan kainaꞌa aimaakan paꞌinaꞌo kapam uruu kakinaorii idaꞌa. Kaimanaiman Jesus mashaapan kaduz kainaabatanuz, naꞌiki unao mashaapan kaduz kainaabatan kapamazu. Ushaꞌapanum kauꞌan taaꞌazoꞌo naa marutaꞌo mainaabatinan, naꞌiki aizii maꞌozakadinaꞌa naa kanadaꞌo unao ati.

9 Aizii pidan kian an, “Õgaru, kanadaꞌo idaꞌaꞌo õmashaapan,” mazan pakawan zii utoꞌora-kizaitapan pairiban, pakawanuꞌo zii umashaapan marutaꞌo idaꞌa wuruꞌu. 10 Mazan pidan marainpan an pairibannao, kanadaꞌo idaꞌaꞌo umashaapan wuruꞌu, naꞌiki aonaꞌo nii ukasharutin-kidan pairiban oiaꞌo diꞌiti. 11 Mazan pidan toꞌora-kizaitapaꞌo pamin-mishidan, marutaꞌo idaꞌaꞌo wuruꞌu uruuz. Naꞌapaꞌo pidan pozawatapaꞌo wuruꞌu, ushaꞌapanum kauꞌan marutaꞌo ishaawunudu aka niꞌi naa wuruꞌu uruuz.

12 Õsaadan uꞌati, õmarainapanii koraiziannao,*

ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru mainaabataniꞌi naa uꞌoian kida

Jesus Christ shaꞌapatanii idaꞌan.

13-14 Õsaadan uꞌati daruinao,†

ushaꞌapanum kauꞌan zaamatinpaꞌoraꞌa naa unao Jesus Christ idaꞌati,

naꞌaꞌoraz naa amazada toma-kao uaꞌii.

Õsaadan uꞌati kapam paꞌinainao,‡

ushaꞌapanum kauꞌan udikinita niꞌi naa Satan.

Õsaadan uꞌati koraiziannao,

ushaꞌapanum kauꞌan unao zaamatinpaꞌoraꞌa naa waDaru Tominkaru idaꞌati.

Õsaadan uꞌati daruinao,

ushaꞌapanum kauꞌan zaamatinpaꞌoraꞌa naa unao Jesus Christ idaꞌati,

naꞌaꞌoraz naa amazada toma-kao uaꞌii.

Õsaadan uꞌati paꞌinainao,

ushaꞌapanum kauꞌan aonaa ukashadinan;

pakawan utaapan Tominkaru Paradan unyukunuu ii, naꞌiki udikinita niꞌi naa Satan.

15 Manaꞌa umarainpaꞌanaꞌa oiaꞌo shaꞌapaapa-kao, naꞌiki oiaꞌo aimaakan kida diꞌoraꞌa amazada idaꞌaꞌo. Ushaꞌapanum kauꞌan, pidan marainpan an oiaꞌo aimaakan diꞌoraꞌa amazada idaꞌaꞌo, aonaa umarainpan mani waDaru Tominkaru wuruꞌu. 16 Ushaꞌapanum kauꞌan wuruꞌu oiaꞌoraz mashaapa-karu: pidan aipan pashaꞌapatan oiaꞌo panyukunuu kawanaꞌati; pidan naꞌazootapan patukapanii kida; pidan atadinpan pairiban ati pashaꞌapauz idaꞌan. Naꞌapa kidaꞌoraz oiaꞌo diꞌitinapa-karu aonaa waDaru Tominkaru diꞌikiꞌo mani utominan wuruꞌu, mazan oiaꞌo mashaapa-karu naudapa-kao aipan atiꞌo karikaonan. 17 Diꞌoraꞌa amazada, naꞌiki ipai naꞌaꞌoraz oiaꞌo kida tuukiaꞌoraz pidannao naꞌazootapan, katokon-tinaꞌo nii wuruꞌu. Mazan pidan shaꞌapaapaꞌo aimaakan Tominkaru aipan kawanaꞌati, karikaonanuꞌo nii paꞌan ukakupan.

18 Õmarainapanii koraiziannao, aizii maonapataꞌa naa amazada tokon. Wakowaadanii shaꞌatii uꞌati kaawaꞌo nii Christ taruba, aizii kai iribaꞌa naa Christ tarubanao kaawan. Ukauꞌan, waaitapa maonapaꞌa naa amazada tokon. 19 Aizii wuruꞌu Christ tarubanaouz, watumaꞌo kiwiin ĩbaokopainpauzon, udaunaꞌan ĩwaꞌakan waunao. Mazan wuruꞌu ĩnaouz, aonaa mishiꞌo mani ĩmishidan waunao kawan. Ĩmishidan dono mani waunao kawan, aonaa ĩwaꞌakan waunao, pakawan mani ĩbaokopainpan watuma. Ĩwaꞌakan idi waunao, waaitapa aonaa mishiꞌo mani ĩmishidan waunao kawan.

20 Mazan unao, kainaꞌaꞌoraꞌa naa paꞌan Kaimanaꞌo Doronaa uꞌidaꞌa, ukauꞌan uaitapaniꞌi naa wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai. 21 Õsaadan uꞌati, aonaa umaaitapakan idiꞌo mani mishiꞌo kuwai, mazan uaitapan idiꞌo paꞌanazu. Naꞌiki uaitapa kapam aonaa naꞌiam mariidin-karu Tominkaru diꞌikiꞌoraz mishiꞌo kuwai idaꞌa. 22 Pidan kiaꞌoraz aonaa mishiꞌo mani Jesus, uruu Christ,§ mariidinauzo wuruꞌu. Aizii pidan naꞌapaꞌoraz ukian, uruu Christ tarubaꞌa naa wuruꞌu, aonaa umishidan waDaru Tominkaru naꞌiki uDani Jesus Christ. 23 Pidan aonaꞌoraz umishidan Tominkaru Dani, umamishidakan kapam waDaru Tominkaru wuruꞌu. Mazan pidan mishidaꞌoraz paꞌan Jesus Tominkaru Danin, zaamatinpaꞌo Tominkaru idaꞌati wuruꞌu.

24 Ukauꞌan kaimanaimanaꞌa naa paꞌi utaapa unyukunuu ii wuruꞌu kuwai kidaz, uabataniaz usakadan diꞌiki umishidapan. Unyukunuu-atin an pakawan wuruꞌu kakinaoriiz, pakawanuꞌo nii unao zaamatinpan Jesus, Tominkaru Dani idaꞌati, naꞌiki Tominkaru, udaru idaꞌati. 25 Wazaamatinpan idi Tominkaru idaꞌati, kainaꞌaꞌoraꞌa naa karikaonanuꞌo kakupa-karu waꞌidaꞌa, Christ kowaadaniaz pataan nii waꞌati.

26 Õsaadan naꞌapa kaarita unao ati, uzaudin kizi pidannao ai tiwautaꞌoraz pamariidan unao. 27 Mazan unao, kainaꞌaꞌoraꞌa naa Kaimanaꞌo Doronaa uꞌidaꞌa, ukauꞌan aonaa kandii nii uaipan zii baꞌoran pidan tominapa-kidan unao mishiꞌo kuwai dauꞌu. Ushaꞌapanum kauꞌan Kaimanaꞌo Doronaa tominapa-kidaniꞌi naa unao ipai kakinaorii dauꞌu, mishiꞌo wuruꞌu kuwai kidaz, aonaa mariidin-karu mani. Ukauꞌan pakawan paꞌi uzaamatinapa Christ idaꞌati, Kaimanaꞌo Doronaa kakinaotan kawanaꞌati unao.

Naꞌapaꞌoram dauꞌatiꞌo Tominkaru dainao kii-karu

28 Ukauꞌan, õmarainapanii koraiziannao, pakawan paꞌi uzaamatinapa Christ idaꞌati, aonaa kizi wabaꞌazootinan uꞌati, ukaawan dono koshan, naꞌiki aonaa kizi watarian waikodapan uruu. 29 Unao, uaitapa Christ shaꞌapatanii kaiman kidaꞌo paꞌidiwaru aimaakan Tominkaru awun zaꞌa. Ukauꞌan uaitapa paꞌi, pidan shaꞌapaapaꞌo kaimanaꞌo aimaakan Tominkaru awun zaꞌa, Tominkaru dani uruu.

3

1 Utukapa naꞌapam waDaru Tominkaru marainpan manawun waunao, turuu wadakota-kao Tominkaru dainao nii: mishiꞌo udainao waunao. Mazan pidannao, imiꞌi baaraꞌa kidaꞌo aimaakan dauaꞌoraz karikaonan ĩdiꞌitinpan, aonaa ĩaitapan uruu, ukauꞌan aonaa ĩaitapan Tominkaru dainao waunao. 2 Õmarainapanii õmin-mishidannao, mishi Tominkaru dainaouꞌu naa waunao, mazan aonaa zii ukainaabatinan naꞌapam nii waunao diinaꞌitiꞌi Christ waꞌatin dono. Mazan waaitapa, ukaawan dono uruu kawanuꞌo nii waunao, ushaꞌapanum kauꞌan watukapan nii naꞌapaꞌoram manawun uruu. 3 Ukauꞌan pidan zaudapaꞌoraz naa patominan Christ kawan diinaꞌitiꞌi, marii paꞌi udadaradan naa panyukunuu oiaꞌo ai, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa oiaꞌo nii Christ idaꞌa.

4 Ipai pidan shaꞌapaapaꞌoraz oiaꞌo, dikintapaꞌo Tominkaru kakinaori wuruꞌu. Ushaꞌapanum kauꞌan oiaꞌo wuruꞌu kakinaorii dikintapa-kaoaz. 5 Uaitapanii Jesus kaawankan soꞌotaꞌo nii waꞌoian kida. Aizii uruu, aonaꞌo uꞌoian. 6 Ukauꞌan pidan zaamatinpaꞌo Christ idaꞌati aonaꞌo niꞌi naa ushaꞌapaapan oiaꞌo. Mazan pidan pakawanuꞌoraz zii ushaꞌapaapan oiaꞌo, aonaꞌo uaitapauzon naꞌiki aonaꞌo uzaamatinpan Christ idaꞌati wuruꞌu.

7 Õmarainapanii koraiziannao, manaꞌa utaapadaꞌanaꞌa pidan pozawata-kidan unao: pidan kaimanaꞌo, ushaꞌapata kaimanaꞌo aimaakan, naꞌiki kaimanaꞌo Tominkaru awun zaꞌa wuruꞌu uruuz, naꞌapa Jesus Christ kawan. 8 Mazan pidan shaꞌapaapaꞌoraz oiaꞌo, ukainaabatinan Satan dani wuruꞌu uruuz, ushaꞌapanum kauꞌan Satan, ukaduz ushaꞌapaapauzon oiaꞌo, amazada sakadinan diꞌikiꞌo. Mazan Tominkaru Dani kaawankan mainaabataꞌo niꞌo Satan kaudin-kizi kida. 9 Tominkaru dainao, aonaa ĩshaꞌapaapan naa oiaꞌo, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru kaduzuꞌu naa wuruꞌu ĩnao idaꞌaꞌoraz. Aonaa turuu ĩshaꞌapaapan naa oiaꞌo, Tominkaru daniitan idiꞌi naa ĩdyaun. 10 Ukauꞌan aizii, kaikapa waaitapan kanomnao Tominkaru dainao nii, naꞌiki kanomnao Satan dainao nii: pidan aonaꞌoraz ushaꞌapatan kaimanaꞌo aimaakan, naꞌiki aonaꞌoraz umarainpan pairiban, aonaa Tominkaru dani mani uruu.

Marainpaakaꞌo Tominkaru dainao

11 Usakadinan diꞌikiꞌo umishidapan uabatautan diꞌoraꞌa kakinaorii: wamarainpaaka paꞌi, kiaꞌoraz. 12 Aonaa paꞌi Cain kawan man waunao, tawuruꞌu Satan poitoruz, zowiaꞌoraz paꞌinawuzu. Cain, ukaduz ushaꞌapaapauzon oiaꞌo, mazan uꞌinawuzu Abel, kaimanaꞌo pidan uruu, uruu idi Cain zowian uruu. 13 Ukauꞌan õmin-mishidannao, zaudinapa paꞌi umashaapa. Kainaꞌaꞌo nii pidannao, imiꞌi baaraꞌaꞌo shaꞌapaapa-kao dauaꞌoraz ĩdiꞌitinpan, toꞌora-kizaitapan unao. 14 Waaitapa, aonaa mawaka-karu idaꞌantanpuꞌoraꞌa naa mani waunao, mazan kakupa-karu idaꞌatanpuꞌu paꞌan. Ushaꞌapanum kauꞌan marainpaakaꞌo waunao. Pidan aonaꞌoraz umarainpan pamin-mishidan, pakawanuꞌo zii mawaka-karu idaꞌantanpuꞌu uruu. 15 Pidan toꞌora-kizaitapaꞌo pamin-mishidan, zowiaꞌo pairiban kawanuꞌo wuruꞌu uruuz. Naꞌiki waaitapa, pidan zowiaꞌo pairiban, aonaa uꞌidaꞌa karikaonanuꞌo kakupa-karu.

16 Kaikapaꞌo wuruꞌu waaitapanuz marainpaaka-karu: Jesus Christ taapada pazowii-kao waunao dikin ii. Ukauꞌan marii paꞌi wataapadan wazowii-kao wamin-mishidan dikin ii. 17 Aizii aimaakan kainaꞌan dono pidan idaꞌa umashaapa-kinaa nii kaimanaiman, naꞌiki kainaꞌa uaitapanii pairiban dopiaꞌo paaipan idi aimaakan sodi pamashaapa-kinaa nii kapam, mazan upuꞌu aonaa zoobaba ukaminkaꞌutan wuruꞌu dopiaꞌoraz. Pidan naꞌapaꞌo aonaa turuu udakotan pamarainpan pairiban naꞌapa Tominkaru marainpan kawan pidannao. 18 Õmarainapanii koraiziannao, aonaa wamarainpaakaꞌanaꞌa waparadan idaꞌan karikaonan, mazan wakaminkaꞌutan idaꞌan wairibannao, naꞌiki mishiꞌo idaꞌan.

Tominkaru dainao mabaaꞌazoo ĩkaawan Tominkaru idaꞌati

19 Wamarainpan idaꞌan wamin-mishidannao, waaitapan nii Tominkaru idaꞌatanpuꞌo waunao, ukauꞌan mabaaꞌazoꞌo nii wawaꞌatin Tominkaru idaꞌati. 20 Waabatinan puꞌu padamata wanyukunuu ii oiaꞌo waunao, mazan Tominkaru powaꞌaꞌo zii umanawunun wanyukunuu ai, naꞌiki uaitapa ipai daunuudaꞌu aimaakan. 21 Õmarainapanii õmin-mishidannao, waabatinan an wanyukunuu ii kaiman Tominkaru kanaapuꞌu, aonaa kandii nii wakibaꞌazon wawaꞌatin Uꞌidaꞌati. 22 Tominkaru taan nii waꞌati ipai aimaakan wapishaanii uꞌai, ushaꞌapanum kauꞌan waizoꞌatipan idi Ukakinaori kida naꞌiki wamashaapan idi Unyukunuu kawanaꞌati. 23 Aizii kaikapaꞌo wuruꞌu Tominkaru kakinaoriz: Marii paꞌi wamishidan Jesus Christ Tominkaru Danin, naꞌiki marii paꞌi wamarainpaakan, naꞌapa Christ kakinaotauzon kawan waunao. 24 Pidan izoꞌatipaꞌo Tominkaru kakinaori, zaamatinpaꞌo Tominkaru idaꞌati wuruꞌu, naꞌiki Tominkaru zaamatinpaꞌo uruu idaꞌati. Tominkaru taaniaz waꞌati Kaimanaꞌo Doronaa, uruu kainaabata waꞌati kainaꞌa Tominkaru mashaapan waꞌidaꞌa.

4

Naꞌapam Tominkaru Doronaa panaꞌan oiaꞌo doronai ai

1 Õmarainapanii õmin-mishidannao, manaꞌa umishidaꞌanaꞌa ipai pidannao dakotaꞌoraz Tominkaru Doronaa kainaꞌan paꞌidaꞌa. Mazan utiwaa-kidapa paꞌan kaimanaiman ĩdyaun, uaitapa kizi mishiꞌo Tominkaru Doronaa wuruꞌu ĩꞌidaꞌaꞌoraz. Ushaꞌapanum kauꞌan iribaꞌa naa dakotinpainao prophet nii makon ipai wiizai kawanaꞌati. 2 Kaikapaꞌo idaꞌanaꞌo nii uaitapan Tominkaru Doronaa kainaꞌan pidan idaꞌa: pidan mishidaꞌoraz Jesus Christ kaawankan pananaa zoꞌo, Tominkaru Doronaa wuruꞌu uruu idaꞌaꞌoraz. 3 Mazan pidan aonaꞌoraz umishidan Jesus Christ kaawankan pananaa zoꞌo, aonaa Tominkaru Doronaa mani wuruꞌu uruu idaꞌaꞌoraz. Mazan Christ taruba diꞌikiꞌo doronai wuruꞌu uruu idaꞌaꞌoraz. Uabatauzonii kainiꞌikiꞌo nii uwaꞌatin, wuruꞌu oiaꞌoraz doronai, aizii kai, kainaꞌaꞌa naa pidannao bii an uruu.

4 Mazan unao, õmarainapanii koraiziannao, Tominkaru dainao paꞌan unao. Kaakinapa uꞌati madiwautapa-kaꞌoraz ĩdakotinpan prophet nii, ushaꞌapanum kauꞌan maꞌozakaꞌo manawun unao idaꞌaꞌoraz Kaimanaꞌo Doronaa, wuru aiaꞌa Satan diꞌikiꞌoraz doronai kazowautapaꞌoraz pidannao imiꞌi baara an. 5 Aizii madiwautapa-kaꞌoraz ĩdakotinpan prophetnao nii, aonaa ĩaitapan Tominkaru, ukauꞌan ĩkakuwaapan naꞌapa maaitapa-kainao Tominkaru kawan. Ukauꞌan pidannao maaitapa-kainaouz Tominkaru, ĩmishida ĩkuwaa. 6 Mazan waunao, Tominkaru dainao paꞌan, ukauꞌan pidannao aitapainaouz Tominkaru, kaiman ĩꞌati wakuwaaz. Mazan pidannao, aonaꞌoraz Tominkaru dainao mani ĩdyaun, aonaa ĩnaudapan wakuwaa. Naꞌapaꞌo idaꞌan waaitapan Kaimanaꞌo Doronaa kainaabataꞌoraz mishiꞌo kuwai Tominkaru dauaꞌo kainaꞌan pidan idaꞌa, oo oiaꞌo doronai, mariidapaꞌoraz pidannao.

Marainpaaka-karu
Tominkaru aipan ati

7 Õmarainapanii õmin-mishidannao, pakawan paꞌi wamarainpaaka, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru wuruꞌu wamarainpaaka-kinaaz. Ukauꞌan, pidan marainpaꞌoraz pamin-mishidannao, Tominkaru dani uruu, naꞌiki uaitapanii Tominkaru. 8 Pidan aonaꞌoraz umarainpan pamin-mishidannao, aonaꞌo uaitapan Tominkaru, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru, uruu kamarainpanuꞌo. 9 Kaikapa Tominkaru aidan waꞌati naꞌapam pamarainpan pidannao: Udyuudan paudani baudaꞌapauzon imiꞌi baara ati, turuu kizi waikodan uruu idaꞌan karikaonanuꞌo kakupa-karu. 10 Kaikapaꞌo wuruꞌu kamarainpan-karuz: Aonaa waunao marainpan kaduz mani Tominkaru, mazan Tominkaru marainpan kaduz paꞌan waunao. Uruu idi udyuudan pauDani mawakan waunao dikin ii, turuu kizi waꞌoian kida mainaabata-kao. 11 Õmarainapanii õmin-mishidannao, Tominkaru marainpan kauꞌan waunao tuukii manawun, naꞌapa paꞌi ukauꞌan wamarainpaaka kapam. 12 Aonaa baudaꞌapa pidan tukapauzon puꞌu padamata Tominkaru, mazan wamarainpaakan an, Tominkaru kainaꞌan waꞌidaꞌa wuruꞌu. Naꞌiki wamarainpaakan idaꞌanaꞌo nii ukamarainapanun ikodinan baꞌorainao pidannao, naꞌapa uaipan kawan manawun.

13 Waaitapa Tominkaru idaꞌatiꞌo wazaamatinpan, naꞌiki kainaꞌaꞌo uruu waꞌidaꞌa, ushaꞌapanum kauꞌan utaaniꞌi naa waꞌati Kaimanaꞌo Doronaa. 14 Tominkaru dyuudan pauDani Jesus Christ kazannaataꞌo nii ipai pidannao ĩꞌoian kida ai. Watukapanii uruu, naꞌiki aizii, wakakuwaapan udauꞌan baꞌorainao ati. 15 Naꞌiaꞌoram pidan kowaadan an Tominkaru Dani wuruꞌu Jesus, Tominkaru kainaꞌan uruu idaꞌa wuruꞌu, naꞌiki Tominkaru idaꞌatiꞌo uzaamatinpan. 16 Waaitapa naꞌapam Tominkaru marainpan waunao, ukauꞌan uꞌatiꞌoraꞌa naa wanyukunuu.

Tominkaru kamarainpanuꞌo uruu. Ukauꞌan pidannao karikaonanuꞌoraz ĩkamarainapanun, Tominkaru idaꞌatiꞌo ĩzaamatinpan, naꞌiki ĩnao idaꞌatiꞌo Tominkaru zaamatinpan. 17 Uruu idiꞌo wuruꞌu wamarainpaakanuz uruu kawan manawun: ukauꞌan wamarainpaakan idi naꞌapa, aonaꞌo nii watarian wuru kamoo donoꞌo Tominkaru kootowapa-kidanuz pidannao. Ushaꞌapanum kauꞌan Christ kawanuꞌoraꞌa naa wamashaapan daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa. 18 Waaitapan idi Tominkaru marainpan waunao, aonaa kandii nii watarian uꞌai. Tominkaru kamarainapanun ikodinan idi baꞌorainao pidannao waunao marainpaakan idaꞌan, naꞌapa manawun uaipan kawan, ukauꞌan aonaa kandii nii watarian Tominkaru ai. Pidan tarian Tominkaru ai, uaitapan idiꞌo Tominkaru patakaꞌutan nii paugaru, wuru kamoo donoꞌo Tominkaru tiwaa-kidaapanuz naa pidannao. Pidan tariaꞌoraz, uaitapan idiꞌo aonaa pakamarainapanun Tominkaru aipan kawanaꞌati.

19 Wamarainpaakan, ushaꞌapanum kauꞌan kiwiiniꞌoraꞌa naa Tominkaru marainpan waunao. 20 Aizii pidan kian an, “Õgaru, õmarainapanii Tominkaru,” mazan pakawan zii utoꞌora-kizaitapan pamin-mishidan, uruu mariidinauzo wuruꞌu. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaa umarainpan pamin-mishidan patukapanii padamata, ukauꞌan aonaa naꞌitim umarainpan Tominkaru, aonaꞌoraz utukapauzon. 21 Naꞌiki kaikapaꞌo Tominkaru kakinaori waunao atiꞌo: Pidan marainpaꞌo Tominkaru, marii paꞌi umarainpan pamin-mishidannao kapam.

5

Turuaꞌo Tominkaru kakinaori kida izoꞌati-kao

1 Ipai pidan mishidaꞌoraz Christ* wuruꞌu Jesus, uruu Tominkaru dani. Naꞌiki pidan marainpaꞌo waDaru Tominkaru, umarainapa kapam udainao. 2 Kaikapaꞌo wuruꞌu waaitapanuz wamarainpan Tominkaru dainao: wamarainpan idaꞌan Tominkaru, naꞌiki washaꞌapaapan idaꞌan udyuudaniaz shaꞌapata-kao. 3 Umishiin an wamarainpan Tominkaru, washaꞌapaapan nii udyuudaniaz shaꞌapata-kao. Naꞌiki aonaa kashaꞌapannaꞌo mani wuruꞌu udyuudaniaz shaꞌapata-kao, 4 ushaꞌapanum kauꞌan ipai Tominkaru dainao, turuu ĩdikintan oiaꞌo. Naꞌiki ĩwazootanuz pamishidapan idi Jesus Christ. 5 Aonaa kanom kaꞌiitan padikintan oiaꞌo, soo pidan, mishidaꞌoraz Tominkaru Dani wuruꞌu Jesus.

Tominkaru Dani dauaꞌo

6 Jesus Christ, uruu kaawaꞌoraz aokazi iki, uruu chikaawunuu-kidinaꞌoraz wunu idi, naꞌiki uruu shootaꞌoraz uizain umawakan dono. Aonaa soo wunu idaꞌan mani karikaonan ukainaabata-kao Christ wuruꞌu uruuz, mazan uizain shootan idaꞌan kapam. Naꞌiki Kaimanaꞌo Doronaa kainaabata kapam mishiꞌo wuruꞌu naꞌapaꞌoraz aimaakan kida. Ushaꞌapanum kauꞌan Kaimanaꞌo Doronaa, ukaduz ukainaabatauzon mishiꞌo aimaakan Tominkaru diꞌikiꞌo. 7 Ukauꞌan kainaꞌa idikinaudaꞌu aimaakan kainaabataꞌo waꞌati Jesus dauaꞌo [aokazi ii: waDaru Tominkaru, Parada-karu, naꞌiki Kaimanaꞌo Doronaa; ipai idikinaudaꞌu ĩdyaun, ĩkainaabata baudaꞌapaꞌo aimaakan Jesus dauꞌu. 8 Naꞌiki kainaꞌa idikinaudaꞌu aimaakan kainaabataꞌo waꞌati Jesus dauaꞌo imiꞌi baaraꞌa:]† Kaimanaꞌo Doronaa, naꞌiki uchikaawunuu-kidinan wunu idi, naꞌiki uizain shootan umawakan dono; ipai idikinaudaꞌu ĩdyaun, ĩkainaabata baudaꞌapaꞌo aimaakan Jesus dauꞌu.

9 Pidan kakuwaapan an paaitapanii dauꞌu, wamishidaꞌaka ukuwaa. Ukauꞌan Tominkaru kuwaa umanawunun idi pidan kuwaa ai, wamishida paꞌi ukainaabataniaz aimaakan kida waꞌati. Aitaniiman ukuwaa umanawunun, ushaꞌapanum kauꞌan uruu Tominkaru, naꞌiki pauDani dauaꞌo wuruꞌu ukakuwaapanuz. 10 Ukauꞌan pidan mishidan an Jesus, Tominkaru Danin, uaitapa mishiꞌo wuruꞌu Tominkaru kuwaa kidaz. Mazan pidan, aonaꞌoraz umishidan Tominkaru kuwaa, udakotan Tominkaru mariidinauzonii wuruꞌu, ushaꞌapanum kauꞌan, aonaa umishidan Tominkaru kuwaa pauDani dauaꞌoraz. 11 Kaikapaꞌo wuruꞌu ukuwaaz: Tominkaru taaniꞌi naa waꞌati karikaonanuꞌo kakupa-karu, naꞌiki wazaamatanuzu Tominkaru Dani idaꞌan. 12 Pidan zaamatinpaꞌo Tominkaru Dani idaꞌati, kainaꞌaꞌoraꞌa naa karikaonanuꞌo kakupa-karu uꞌidaꞌa. Mazan pidan, aonaꞌoraz uzaamatinpan Tominkaru Dani idaꞌati, aonaa karikaonanuꞌo kakupa-karu nii uꞌidaꞌa.

Karikaonanuꞌo kakupa-karu

13 Õsaadan diꞌoraꞌa kaarita unao ati, mishidainao Jesus Tominkaru Danin, uaitapa kizi kainaꞌaꞌoraꞌa naa karikaonanuꞌo kakupa-karu uꞌidaꞌa. 14 Ukauꞌan aonaa kandii nii wakibaꞌazon wawaꞌatin Tominkaru idaꞌati, waaitapan idi unyukunuupan nii waunao naꞌapainim dono wapishaan aimaakan uꞌati, unyukunuu aipan kawanaꞌati. 15 Waaitapan idi unyukunuupan nii waunao, wapishaan dono aimaakan uꞌati, waaitapa utaan nii waꞌati wapishaaniaz.

16 Aizii baudaꞌapa unao, utukapan an mani umin-mishidan shaꞌapatan oiaꞌo, mazan aonaa tawuru kaduz oiaꞌo maniꞌi, buuta-kidaꞌoraz pidan karikaonanuꞌo mawaka-karu diꞌiti, marii upishaan Tominkaru kazannaatan wuruꞌu shaꞌapataꞌoraz oiaꞌo, Tominkaru taan nii uꞌati karikaonanuꞌo kakupa-karu. Kaiwuruꞌu õnaꞌapanuz, pidannao shaꞌapatainao oiaꞌo dauꞌatiꞌo, mazan aonaa tawuru kaduz oiaꞌo maniꞌi buuta-kidaꞌoraz pidan karikaonanuꞌo mawaka-karu diꞌiti. Kainaꞌa mishi oiaꞌo, uruu buuta-kidaꞌo pidan karikaonanuꞌo mawaka-karu diꞌiti. Mazan aonaa õkian mani, upishaa kizi Tominkaru kazannaatan shaꞌapataꞌoraz uruu kaduz oiaꞌo. 17 Ipai aimaakan shaꞌapata-kariwaiz panaꞌiti Tominkaru aipan ai, oiaꞌo wuruꞌu. Mazan kainaꞌa oiaꞌo kida, aonaa ubuuta-kidan pidan karikaonanuꞌo mawaka-karu diꞌiti.

18 Waaitapa, Tominkaru dainao, aonaꞌa naa ĩshaꞌapaapan oiaꞌo, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru Dani, Jesus Christ, kazannaatapaniꞌi naa ĩdyaun, ukauꞌan aonaa Satan kaꞌiitan pakaziwan ĩdyaun. 19 Waaitapa, Tominkaru dainao waunao, mazan ipai pidannao aonaꞌoraz ĩaitapan Tominkaru, Satan kazowautapanii ĩdyaun. 20 Waaitapa mishiꞌo Tominkaru Dani kaawan imiꞌi baara ati, naꞌiki ukainaabata aimaakan kida waꞌati, turuu kizi waaitapan wuruꞌu mishiꞌoraz Tominkaru. Wazaamatinpan mishiꞌo Tominkaru idaꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan uDani, Jesus Christ idaꞌatiꞌo wazaamatinpan. Soo uruu baudaꞌapa mishiꞌo Tominkaru, naꞌiki uruu baudaꞌapa karikaonanuꞌo kakupa-kinai. 21 Ukauꞌan õkian uꞌati õmarainapanii koraiziannao, uzaudin, manaꞌa utaainaꞌanaꞌa wuru atiꞌi tanawataꞌo niꞌoraz panaꞌiti unyukunuu mishiꞌo Tominkaru ai.

* 2:12 koraiziannao: paꞌinainao zii ĩtominpan Jesus dauꞌu.

† 2:13-14 daruinao: kotuaꞌoraꞌa naa ĩmishidapan Jesus.

‡ 2:13-14 paꞌinainao: maꞌozakainao ĩkaudinan Tominkaru ati.

§ 2:22 Christ: wuruꞌu Tominkaru dyuudaniaz papidanannao zannaa nii. Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 5:1 Christ: Tominkaru dyuudanii aokazi iki kazannaataꞌo nii waunao.

† 5:8 Kiwiiniꞌo saada-kariwai idaꞌa, aonaa diꞌoraz saadinpanuꞌu.

2 JOHN

Itamautan John Kaaritan

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Apostle John saadan diꞌoraꞌa kaarita zunaaba naꞌiki odainao atiꞌo. Mazan pabiꞌi kida pidannao diꞌitapanuz, usaada-kao paꞌan mishidainao baokopaꞌo ĩchoochiipan atiꞌo.

Pakaaritan idaꞌa apostle John maꞌozakadan mishidainao, ĩizoꞌati kizi Tominkaru paradan pamarainpaakan idaꞌan. John kakinaotan mishidainao, pidannao ai panaꞌitiꞌoraz ĩtominapa-kidan pidannao Jesus dauꞌu. Naꞌiki uaipan mishidainao marinaꞌatan ĩdyaun, naꞌiki wuruꞌu panaꞌitiꞌoraz ĩtominapa-kida-kinaa.

Kaarita buutinpan kida

Kaarita sakadin-kizi 1-3

Izoꞌati-karu naꞌiki kamarainpan-karu 4-6

Zaudin-karu mazanuꞌo tiichaanao tominapa-kida-kinaa ai 7-11

Kaarita katokon-tinan 12-13

1

1 Õgaru, choochi zowaunaa, õsaadan diꞌoraꞌa kaarita puꞌati zunaaba, Tominkaru zaamataniaz papidanan nii, naꞌiki pudainao atiꞌo kapam. Mishiꞌo õmarainpan unao. Aonaa õbaꞌorantinaꞌo mani õmarainpan unao, ipai pidannao aitapainaouz mishiꞌo kuwai, ĩmarainapanii kapam unao. 2 Wamarainpan unao waaitapan idi mishiꞌo kuwai, naꞌiki karikaonanuꞌo nii wataapan wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai. 3 Õtoriinpan, karikaonan kizi waDaru Tominkaru naꞌiki udani Jesus Christ kamunanun waꞌati, naꞌiki ukamunan-kida kizi waunao, naꞌiki utaa kizi wanyukunuu kaiman-kinaa nii, waizoꞌatipan idaꞌan mishiꞌo, naꞌiki wamarainpaakan idaꞌan.

Wamarainpaaka

4 Tuukii õkonaukian õabatan idi pabiꞌi kida pudainao, pakawan ĩizoꞌatipan mishiꞌo kuwai, naꞌapa waDaru Tominkaru aipan kawanaꞌati. 5 Aizii õkiaꞌazon puꞌati õmarainapanii zunaaba; marii wamashaapa marainpaaka wamin-mishidannao tuma. Aonaa paꞌinaꞌo kakinaorii mani wuruꞌu õkowaadaniaz uꞌati, uruu tawuruꞌu waabataniaz wasakadan diꞌikiꞌoraz wamishidapan. 6 Aizii wuruꞌu marainpaaka-karu õkianuz, waizoꞌatin dauꞌatiꞌo Tominkaru kakinaori, naꞌiki wamashaapan dauꞌatiꞌo ukawanaꞌati. Ukakinaotan waunao, wamarainpaaka kizi pakawan waabatan kawan ukakinaori wasakadinan diꞌikiꞌoraz wamishidapan.

7 Iribaꞌa naa pozawatapa-kidaꞌo pidannao makon ipai amazada kawanaꞌati. Ĩkian, aonaa mishiꞌo mani Jesus Christ kaawan pananaa zoꞌo imiꞌi baara ati. Pidan naꞌapaꞌo, mariidinauzo naꞌiki Christ taruba wuruꞌu. 8 Ukauꞌan uzaudin, aonaa kizi uwaziwaan ukaudinan winipinaa, Tominkaru taa kizi ipai uꞌatiz. 9 Pidan panaꞌitiꞌoraz ukakinaopan Christ kakinaori ai, aonaꞌo uzaamatinpan Tominkaru idaꞌati wuruꞌu. Mazan pidan karikaonanuꞌoraz umishidapan Christ kakinaori, uruu paꞌan Tominkaru naꞌiki uDani idaꞌatiꞌo uzaamatinpan. 10 Aizii pidan kaawan an unao idaꞌati, panaꞌitiꞌoraz ukakinaopan Christ diꞌikiꞌo ai, manaꞌa udapaapaꞌanaꞌa uruu udapu ati. Aonaa unaubaꞌanaꞌa uruu. 11 Pidan dapaapaꞌoraz naꞌapaꞌo pidan, ukaminkaꞌutan naa ukaudinan oiaꞌo dauꞌu wuruꞌu, padapaapan idaꞌan uruu.

12 Kainaꞌa dobata zii aimaakan õkowaadaꞌazoonii uꞌati, mazan aonaa õaipan õkakuwaapan kaarita idaꞌan karikaonan. Ushaꞌapanum kauꞌan õaipan nii õmorowautan kadiman unao diꞌiti, õkakuwaapa kizi uꞌati õnaꞌian puꞌu. Uruu aonaa kizi kanom towaudaꞌuan wakonaukian.

13 Puꞌinaozo, Tominkaru zaamataniaz kapam papidanan nii, odainao dyuudan paparadan puꞌidiꞌiti.

3 JOHN

Idikinautan John Kaaritan

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Apostle John saadan diꞌoraꞌa kaarita choochi zowaunaa Gaius atiꞌo. Pakaaritan idaꞌa, John kowaadan kaiman panyukunuu Gaius kaudinan dauꞌan. Ukonaukii-kidanuzu ukaminkaꞌutan idi baꞌorainao mishidainao. John kakinaowan Gaius, Diotrephes ai. Mazan Demetrius dauꞌan, kaiman paꞌan uparadan.

Kaarita buutinpan kida

Kaarita sakadin-kinaa 1

Gaius konaukii-kida-kao 2-8

Diotrephes shaꞌapatanii dauaꞌo 9-10

Demetrius shaꞌapatanii dauaꞌo 11-12

Kaarita katokon-tinan 13-15

1

1 Õgaru, choochi zowaunaa, õsaadan diꞌoraꞌa kaarita puꞌati, õpaonaru Gaius, mishiꞌoraz õmarainpan.

2 Õpaonaru, õtoriinpan Tominkaru ati marii kizi punanaa mashaapan ziwu, naꞌiki ipai kizi aimaakan shaꞌapan kaiman puꞌati, naꞌapa pumashaapan kawan kaiman pudoronaa ii. 3 Tuukii õkonaukian õabatan idi waꞌinawuzunao kakuwaapan waꞌati, pumashaapan dauꞌu Tominkaru kakinaori kawanaꞌati. Naꞌiki õabata kapam karikaonanuꞌo pumashaapan mishiꞌo kuwai kawanaꞌati. 4 Tuukii manawun õkonaukian õabatan dono õdainao kawanuinao õtaapan* mashaapan mishiꞌo kuwai kawanaꞌati.

5 Aizii õkiaꞌazon puꞌati õpaonaru, kaimanaꞌo kaudin-kizai wuruꞌu pushaꞌapaapaniaz Tominkaru ati, pukaminkaꞌuapanuz morowautapaꞌo waꞌinawuzunao, kowaadapainaouz kaimanaꞌo kuwai. Pumaaitapauzokan puꞌu padamata baꞌorainao, mazan upuꞌu pukaminkaꞌutan ĩdyaun. 6 Ĩkowaadaꞌa naa daꞌainao mishidainao atiꞌi, naꞌapam pukamarainapanun, pushaꞌapata kaiman kidaꞌo aimaakan ĩꞌati. Naꞌapa paꞌi pukaminkaꞌuta ĩdyaun kaiman kizi ĩdobatan pakaudin-kizi dauꞌati. Kaimanaꞌo Tominkaru ati wuruꞌu naꞌapaꞌoraz pushaꞌapaapan. 7 Ĩkaudinan idiꞌo Jesus Christ ati wuruꞌu ĩkakuwaapatinanuz naꞌiki ĩchiꞌikapanuz, naꞌiki aonaa ĩpishaan, oo ĩzaamatan aimaakan mamishida-kainao ai. 8 Ukauꞌan waunaouꞌo nii wuruꞌu kaminkaꞌutaꞌoraz ĩdyaun, naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii wakaudinan ĩtuma, baꞌorainao abata kizi mishiꞌo kuwai.

9 Õdyuudaniꞌi naa õkaaritan naꞌiti mishidainao ati naꞌapaꞌo dauaꞌo, mazan Diotrephes, aonaa uabataꞌazon waparadan. Ushaꞌapanum kauꞌan karikaonan uaipan pakazowautapan mishidainao paꞌidaꞌa karikaonan. 10 Õkaawan dono unao diꞌiti, õkowaadan nii kanom ushaꞌapaapanii, naꞌapam umariidinan tuukii wadauꞌu. Aonaa soo uruu mani karikaonan ushaꞌapaapan, mazan aonaa kapam udapaapaꞌazon waꞌinawuzunao, wuruꞌu makoꞌanpainaouz naꞌiki kowaadapainaouz kaimanaꞌo kuwai. Naꞌiki umashaata mishidainao dapaapaꞌazon ĩdyaun. Aizii ĩdapaapan an ĩdyaun, aonaꞌo niꞌi naa utaapadan ĩbaokopatinan baokoinao mishidainao tuma.

11 Õpaonaru, manaꞌa putamakapaꞌanaꞌa pidannao shaꞌapatainaouz oiaꞌo aimaakan, mazan putamakapa paꞌan shaꞌapatainaouz kaimanaꞌo aimaakan. Pidan shaꞌapataꞌoraz kaimanaꞌo aimaakan, uruu Tominkaru pidanan. Mazan pidan shaꞌapaapaꞌoraz oiaꞌo, uruu aonaa uaitapauzon Tominkaru. 12 Aizii ipai mishidainao, aitapainaouz Demetrius, ĩkian udauꞌan kaimanaꞌo pidan uruu. Umashaapa mishiꞌo kuwai kawanaꞌati, ukauꞌan naꞌapaꞌo kainaabata kaimanaꞌo pidan wuruꞌu uruuz. Aizii waunao, “kaimanaꞌo uruu,” kii wakian udauꞌan kapam, naꞌiki unao, uaitapa mishiꞌo wuruꞌu waparadanuz naꞌapan dono wakian pidan dauꞌati.

13 Kainaꞌa dobata zii aimaakan õkowaadaꞌazoonii padamata puꞌati, mazan aonaa õaipan õkakuwaapan kaarita idaꞌan karikaonan. 14 Õaipan nii õmorowautan kadiman zoobaba puꞌidiꞌiti, õparada kizi paꞌan puꞌati.

15 Marii kizi paꞌi Tominkaru taapan punyukunuu kaiman. Wamin-mishidannao daꞌainaouꞌu, ĩdyuudan paparadan puꞌidiꞌiti. Wadyuudan waparadan ipai naꞌiainao mishidannao ati.

* 1:4 õdainao kawanuinao õtaapan: õkakinaotauzoniinao

JUDE

Jude Saadanii Kaarita

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Diꞌoraz kaarita Jude saadanii mishidainao Jesus Christ atiꞌo. Ukakinaowan ĩdyaun mariidinauzonao tiichaanao kakinaori ai, oo panaꞌitiꞌo ĩtominapa-kidanii kida ai. Ukowaadan mishidainao ati, wuruꞌu mariidinauzonao tiichaanao, aonaa baudaꞌapa mani ĩtominapa-kidan panaꞌitiꞌo parada-karu Jesus Christ dauꞌan, mazan ĩtominapa-kidan naa pidannao mashaapaꞌo niꞌi naa oii. Ĩnao aiaꞌo kapam Peter kakinaowanuz mishidainao itamautan pasaadanii idaꞌa.

Jude kowaadan kapam daꞌaꞌa pakaaritan idaꞌa naꞌapam nii Tominkaru patakaꞌutan naꞌiki umainaabatan tikazi idi wuruꞌu mariidinauzonaouz tiichaanao, naꞌapa umainaabatan kawan oiainao kotuaꞌa naa, saadauzo-kariwaiz Tominkaru paradan kowaadan kawan.

Kaarita buutinpan kida

Sakadin-kinai 1-2

Mariidinauzo tiichaanao dauꞌanaꞌo 3-16

Mishi kizi maꞌozaka mishidapa-karu 17-23

Tominkaru umanawunun konaukii-kida-kao 24-25

1

1 Diꞌoraz kaarita õgaru Jude saadanii. Jesus Christ poitoru wuruꞌu õgaruz naꞌiki James inawuzu õgaru.

Õsaadan diꞌoraz kaarita ipai pidannao atiꞌo, waDaru Tominkaru dapadaniinaouz, mashaapaꞌo nii pakamarainapanun idaꞌa, naꞌiki Jesus Christ taapaniinaouz kaiman.

2 Marii powaꞌa zii kamunan-karu, kaiman-karu nyukunui ii, naꞌiki kamarainpan-karu naꞌan unao idaꞌa.

Mariidapaꞌo
patominapa-kidan pidannao

3 Õmarainapanii õmin-mishidannao, tuukiaꞌo daꞌi õsaadaꞌazon õkaaritan uꞌati, tawuru dauꞌanaꞌa kazannaatin-karuz oiaꞌo ai, baokopaꞌoraz wamishidapauzon. Mazan aizii õsaadan nii õmaꞌozakada-kinaa nii unao, maꞌozaka kizi ukazannaatapan wuruꞌu umishidapanuz, mishiꞌo kuwai Tominkaru taaniaz naa papidannao ati. Karikaonanuꞌo nii unaꞌan, aonaa turuu upanaꞌada-kao. 4 Õkian kaikapaꞌa, ushaꞌapanum kauꞌan kainaꞌa oiainao pidannao zaamatinan ubii iti, aonaꞌo ĩaitapa-kao. Ĩnao panaꞌadaꞌo kaimanaꞌo kuwai Tominkaru kamunanun dauaꞌoraz. Ĩpanaꞌadan wuruꞌu parada-karuz kaimanaꞌazoo ĩshaꞌapaapan oiaꞌo, kakibaꞌazonnaa kidaꞌo, naꞌiki ipai aimaakan dikauda kidaꞌo ushaꞌapaapa-kao. Naꞌiki aonaꞌa naa ĩnyukunuu-atin Jesus Christ, baudaꞌapaꞌoraz naꞌiki umanawunuꞌoraz wanaobanaa. Mazan naꞌapainao pidannao patakaꞌuta-kinao niꞌo dauꞌanaꞌo, tawuruꞌu saadauzo-kariwaiz kotuaꞌa naa, Tominkaru paradan idaꞌa.

5 Õkakuwaapaꞌazon uꞌati uaitapan puꞌaꞌa naa padamata kidaz, õaipan idiꞌo unyukunuitapan uruu wanaobanaa kazannaataꞌoraz papidanannao Israelitenao Egypt iki. Mazan udaunaꞌan, umainaabata ipai mamishida-kainao pidannao ĩbii iki. 6 Naꞌiki unyukunuitapa, naꞌapam pabiꞌi kida angelnao, aonaa ĩnaꞌian wuru diꞌiaꞌa Tominkaru taaniaz kaimanaꞌo ĩwiizi nii naꞌiki ĩkaudinkiz nii, mazan ĩmarinaꞌatan kaimanaꞌo pamashaapa-kizi. Ĩnao kainaꞌaꞌa naa Tominkaru taapan marutaꞌo kaꞌazo ii chaintinapa, atii oiainao patakaꞌuta-kao kamoon kaawan diꞌiti. 7 Unyukunuitapa kizi kapam, Sodom naꞌiki Gomorrah,* naꞌiki ĩdazaba an kidaꞌo wiizai, naꞌii pidannao kiaapaakauzon madoronaa-daun, naꞌiki daonaioranao kiaapaakan paꞌatiaaka kida. Uruu dikin ii Tominkaru mainaabatan wuruꞌu donoi pakawaodan idaꞌan kidaz. Aimaakan shaꞌapanuz kaikapa, ukainaabatan kainaꞌaꞌo tikazi karikaonanuꞌo unaꞌan, pidannao shaꞌapaapainao oii kidaꞌo patakaꞌuta-kizinao niꞌo.

8 Naꞌapa kidaꞌo idaꞌan pidannao patakaꞌuan pananaa, zaamatinainaouz unao bii iti, ĩmishida naꞌapam pazandaꞌawun iaꞌo patukapan karikaonan. Uruu idiꞌo tuukii ĩdikintapan Tominkaru paradan, naꞌiki ĩparadan dikauda aokazi iainao umanawunuinao dauꞌan. 9 Upuꞌu zii angel Michael, umanawunuꞌoraz baꞌorainao angelnao biiꞌi, aonaa naꞌapam ukian Satan ati, aonaa udakoopanuzu, ukadakowaakan dono utuma Moses nanaa dauꞌan. Mazan ukian Satan ati, “Õnaobanaꞌo nii paꞌan kashadakowau pugaru.”

10 Aizii wuruꞌu pidannaouz, ĩdakoapa zii pamaaitapakanii aimaakan kida. Ĩnao naꞌapaꞌo wuniinao maaitapinkan kawan, shaꞌapatinaꞌoraz panyukunuu aipan kawanaꞌati karikaonan. Ukauꞌan ĩshaꞌapatan oii kidaꞌo aimaakan panyukunuu aipan kawanaꞌati, naꞌiki ĩshaꞌapatanii kidaz, uruꞌo nii wuruꞌu patakaꞌuta-kidaꞌo niꞌoraz ĩdyaun. 11 Kashaꞌoraꞌo nii manawun ĩbaiainpan! Ĩdaꞌanan idi Cain kaduz, Cain zowiauzoz paꞌinawuzu.† Naꞌapa ĩnao Balaam kawan, tuukii manawun ĩaipan puraata, uruu idi ĩshaꞌapatan panaꞌitiꞌo aimaakan.‡ Naꞌiki Korah kawanuꞌo ĩkashadamikin, naꞌapaꞌo nii uruu kawan ĩmainaabata-kao pakashadamikin idi.§

12 Aizii ubaokopainpauzon dono uaroapa-kizi ii, kakibaꞌazonnaꞌo nii ĩaroopan dono utuma, ĩtuzapan naꞌiki mabaaꞌazoo ĩshaꞌapatan oii kidaꞌo ubii ii. Ĩnao ĩaipan aimaakan soo paꞌati karikaonan. Ĩnao naꞌapaꞌo wunu waꞌatin kawanuꞌo marutaꞌoraz utominaꞌakan, mazan aonaa ukaawan uzabiaꞌazon amazada aradan, mazan sawataꞌakaꞌoraz udobatapan ishaꞌiz nii awaru mainaabataꞌakan idiz. Ĩnao naꞌapaꞌo dizoo-karu kadunaa kida kawan makaaka-kaꞌoraz, baꞌoran dizoo-karu kadunaa kida kaakapaan dono. Mawakaꞌo manawun rokoda-kariwai paꞌishitabaꞌu tuma kawanuꞌo ĩdyaun. 13 Ĩnao naꞌapa paran iaꞌo wunu kaparanun kichanaꞌiki-kian kawan, ĩbozoodapan kaniribaꞌo kakibaꞌazonnaa kidaꞌo pashaꞌapaapanii. Ĩnao naꞌapa zikainpaꞌo wizinao kawan, aonaꞌoraz turuu pidan aitapan pakainaabatan naꞌitim pamakon ĩꞌidaꞌan. Uruu idi kainaꞌaꞌa naa ĩwiizi nii taapa-kao, uruu marutaꞌoraz manawun, naꞌiki karikaonanuꞌo nii ĩnaꞌian.

14 Kotuaꞌa naa Enoch kowaadan aimaakan shaꞌapaꞌo nii dauꞌu ĩdauꞌan. Wuruꞌu Enoch, 7 udokozu-daunnao Adam diꞌikiꞌo. Uruu Enoch kiauzoz:

“Utukapa! Naobanai waꞌatin iribaꞌo paꞌangelinnao tuma.

15 Uwaꞌatin uwidauaꞌanan naa ipai pidannao.

Upatakaꞌutaꞌanan ipai pidannao dikintapainaouz Tominkaru,

ĩmashaapan idi oii,

naꞌiki ĩdakoopan idi Tominkaru dikaudaꞌo idaꞌan.”

16 Ĩnao pidannao, ĩnaudapa paparada-paradaapan panyukunuu oian idi, naꞌiki ĩparadan oii baꞌorainao dauꞌan. Ĩmashaapan naa panyukunuu aipan kawanaꞌatiꞌi naa, oipaꞌa naa. Ĩnao pidannao, umanawun nii ĩkakuwaapan padauꞌan. Ĩparadan konaunam, ĩkaiman-dakoinpan pidannao ati, ĩaipan idi paꞌatiꞌi karikaonan kaiman-karu.

Jude kakinaowan pasaada-kizinao pakaaritan

17 Õmarainapaniinao! Aonaa umanyukunuutaꞌanaꞌa wanaobanaa Jesus Christ apostlennao kowaadauzonii, diinaꞌitiꞌo nii ushaꞌapanuꞌu. 18 Ĩkian unao ati, “Diinaꞌitiꞌi amazada katokon-tinaꞌanan diꞌiti, kainaꞌaꞌo nii pidannao dakoopaꞌo nii Tominkaru naꞌiki upidanannao. Ĩnao pidannao, shaꞌapaapaꞌo oiaꞌo panyukunuu naꞌakan kawanaꞌati paugaru.” 19 Naꞌapaꞌo pidannao tomaꞌoraz buutaaka-karu unao biiꞌi. Ĩshaꞌapaapan aimaakan panyukunuu naꞌakan kawanaꞌatiꞌo paugaru karikaonan, naꞌiki aonaa Tominkaru Doronaa nii ĩꞌidaꞌa.

20 Mazan unao õmarainapaniinao, marii karikaonan umashaapan umaꞌozakadaaka, powaꞌa zii umaꞌozakada umishidapan kakinaorii kida, Tominkaru diꞌikiꞌoraz. Utoriinpauzo Kaimanaꞌo Doronaa kaminkaꞌutan idaꞌan unao. 21 Umashaapaꞌa naa Tominkaru kamarainapanun idaꞌa, uzaudapatinan puꞌaꞌa naa wanaobanaa Jesus Christ kamunanuꞌunan, pataan idaꞌan uꞌati karikaonanuꞌo kakupa-karu. 22 Ukamunan-kida naꞌiki umaꞌozakada umin-mishidannao, aonaꞌoraz naa ĩaitapanaatan naꞌiaꞌoram pamishida. 23 Naꞌiki ukazannaata kapam baꞌorainao, ukazatan idaꞌan ĩdyaun ĩnaꞌaka-kao ai tikazi diꞌiti. Naꞌiki baꞌorainao, ukamunan-kida ĩdyaun, mazan uzaudin ĩkaduz ai, aonaa kizi ukaiwadan ĩkamichan kaduz, kaniribaꞌoraz naa ĩꞌoian idi.

Jude konaukii-kidan Tominkaru
umanawunun

24 Uruu Tominkaru kaꞌiitaꞌoraz pataapan unao uwaotan ai oiaꞌo diꞌiti, naꞌiki uruu kadishita-kidaꞌo niꞌoraz unao kaimanaꞌo pidannao nii, naꞌiki konaukiainao nii, umanawunuꞌo pakonaunaman kanaapu ati. 25 Wakonaukii-kida uruu, soo uruu baudaꞌapa mishiꞌo Tominkaru, uruu wazannaa, waNaobanaa Jesus Christ idaꞌan. Soo baudaꞌapa uruu idaꞌa konaunama-karu, umanawun-karu, maꞌozaka-karu, naꞌiki udaruꞌo naobanai-tinapa-karu, kotuaꞌa naa amazada sakadinan iki, kai, naꞌiki karikaonan. Amen.

* 1:7 Sodom naꞌiki Gomorrah: Putukapa kaarita tokon ii Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 1:11 Genesis 4:3-8

‡ 1:11 Numbers 22:1-35

§ 1:11 Numbers 16:1-35

REVELATION

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Jesus Aida-kidanii

John Ati

Diꞌoraz kaarita dauaꞌo

Diꞌoraꞌa kaarita apostle John saadanii, udyuuda-kao donoꞌo munapo pidannao ai, paran zikon iaꞌo amazada Patmos iti, upatakaꞌuta-kao utominapatin-kidauzon idiꞌo pidannao Kaimanaꞌo Kuwai dauꞌu, Jesus Christ dauaꞌoraz.

John saadan diꞌoraꞌa kaaritaꞌa mishidainao Jesus atiꞌo, patakaꞌuta-kariwainaouz pamishidan dikin ii Jesus, ĩaitapa kizi Tominkaru wuruꞌu kazowautapaꞌoraz ipai aimaakan shaꞌapaꞌoraz kida ĩꞌati.

Usaadan diꞌoraꞌa Jesus aida-kidanii uꞌati, uzandaꞌawun iaꞌo kawanuꞌo utukapan, diinaꞌitiꞌi dauaꞌoraꞌa. John tukapanii kida kowaadan Jesus kazowautapaꞌo nii ipai pidannao naꞌiki aimaakannao, naꞌiki uruꞌo nii buuta naꞌiki patakaꞌuta pidan oiaꞌo. Diꞌoraꞌa kaarita aida kapam mishidainao ati Jesus, naꞌiki naꞌapam diꞌoraꞌa imiꞌi baara katokon-tinan nii. Uaida kapam kainaꞌaꞌo nii paꞌinaꞌo aokazi naꞌiki paꞌinaꞌo imiꞌi baara. Naꞌiaꞌo nii mishidainao mashaapan Tominkaru naꞌiki Jesus tuma karikaonan, aonaa naꞌapainim nii utokon.

Kaarita buutinpan kida

Kaarita sakadin-kinaa 1:1-8

Umanawunuꞌo aimaakan aida-kida-kao John ati 1:9-20

Choochinao atiꞌo 1:1—3:22

Scroll naꞌiki 7 usakibadapa-kinao kida 4:1—8:1

7 kuwudiinao 8:2—11:19

Dragon naꞌiki dyaꞌutam kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazinao 12:1—13:18

John tukapan panaꞌa kidaꞌo aimaakan shaꞌapan 14:1—15:8

Tominkaru toꞌoran shoota-kao 16:1-21

Babylon naꞌiki Satan wiinii-kao 17:1—20:10

Pidannao buuapa-kao dauaꞌo 20:11-15

Paꞌinaꞌo aokazi, imiꞌi baara, naꞌiki Jerusalem 21:1—22:5

Jesus waꞌatin nii 22:6-21

1

1 Diꞌoraꞌa kaarita idaꞌa Jesus Christ aida-kidan aimaakan kida aonaꞌoraz uaitapauzo-kao. Tominkaru aida-kidan Jesus idaꞌan papoitorunao ati kanom shaꞌapaꞌazon maonapaꞌa naa. Jesus dyuudan paꞌangelin papoitoru John diꞌiti. Uaipan John aitapan ipai aimaakan, 2 naꞌiki John kowaada kizi ipai kanom patukapanii. Diꞌi wuruꞌu mishiꞌoraz kuwai Tominkaru Paradan diꞌikiꞌoraz Jesus Christ aida-kidaniaz. 3 Konaukiaꞌo nii wuruꞌu pidan aitaapaꞌoraz diꞌoraꞌa kaaritaꞌa naꞌiki konaukiaꞌo nii wunaouꞌu abatainaouz naꞌiki taapainaouz ukuwaanaa, ushaꞌapanum kauꞌan maonapataꞌa naa ushaꞌapan kamoon.

John dyuudan paparadan 7 choochi kida ati

4 Parada-karu kida John diꞌikiꞌo, 7 choochi* kida atiꞌo Asia Baara iaꞌoraz.

Marii Tominkaru kamunanun unao ati, naꞌiki utaa kizi unyukunuu kaiman-kinaa nii. Uruu naꞌauzoz amazada toma-kao uaꞌii, atii kai, naꞌiki karikaonanuꞌo nii unaꞌan. Naꞌiki 7 doronainao diꞌikiꞌo mashaapainaouz Tominkaru Taba kanaapu ii, 5 naꞌiki Jesus Christ diꞌikiꞌo kapam. Uruu karikaonanuꞌo ukuwaa mishiin, naꞌiki uruu kadishitaꞌoraz kiwiin pamawaka-kizi iki, naꞌiki uruu Naobanai ipai kingnao ati imiꞌi baaraꞌa.

Jesus Christ marainpan idi waunao umawakan waꞌati, usoꞌotan waꞌoian paizain idaꞌan. 6 Utoman ipai waunao Faadaanao nii paꞌidiwaru, naꞌiki taainainao nii Tominkaru uDaru ati. Marii kizi utaapa-kao umanawunuꞌo nii naꞌiki maꞌozakaꞌo nii, karikaonan naꞌiki karikaonan. Amen!

7 Uabata, utukapan nii
uwaꞌatin
ishaꞌiz tuma,

ipaiꞌo nii pidannao tukapan,

atii wunaouꞌu dakatainaouz uruu
chipirari idi kapam.

Ipaiꞌo nii pidannao zaadan
daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa

ĩtukapan dono uruu.

Naꞌapaꞌo nii mishizi! Amen!

8 “Õgaru Alpha naꞌiki Omega,”† Naobanai Tominkaru umanawunuꞌoraz kian padauꞌan, “Õgaru naꞌauzoz amazada toma-kao uaꞌii, atii kai, naꞌiki karikaonanuꞌo nii õnaꞌan.”

Christ aidinan John ati

9 Õgaru John unao inawuzu wamishidan idi Jesus kaimanaiman baokopa, watuudan nii ipai kashaꞌora kidaꞌoraz baiaapa-kao baokopa wazaamatinpan puꞌu Tominkaru kazowautapa-kizi diꞌiti. Uruu idiꞌo õmuuda-kao paran iaꞌo wiizai Patmos ii, õkowaadapauzon idi Tominkaru Paradan, naꞌiki õkakuwaapan idi Jesus dauꞌu. 10 Naobanai kamoon donoꞌo, Tominkaru Doronaa kazowautan õgaru, naꞌiki õabata diiwaꞌo parada-karu naꞌapa kuwudii‡ pootapa-kariwai aran kawan kadakotinan õbarau ikinapu.

11 Parada-karu kian, “Ipai pusaada putukapanii kida, udaunaꞌan pudyuudaꞌa naazu 7 choochinao diꞌiti, diꞌoraꞌa donoi kida diꞌiaꞌoraz ati, Ephesus, Smyrna, Pergamum, Thyatira, Sardis, Philadelphia naꞌiki Laodicea iaꞌoraz.”

12 Uruu daunaꞌan aka õtanawatinaꞌakan naa õtukapaꞌazon kanom wuruꞌu kadakotinaꞌoraz õꞌati, õtukapa 7 lamp saabatinapa-kizi kida toma-kariwai gold idi. 13 Ĩbiiꞌi õtukapa pidan kawanuꞌo, kaiwadapaꞌo dawuu zaꞌabaꞌiꞌo kamicha kaawaꞌo atii ukidiba diꞌiti, naꞌiki zadawii kawanuꞌo toma-kao gold idi ukaiwadapaniaz padokoriꞌi idaꞌan, didimai morokoda-kao kawan. 14 Uzowaud baraka, baraka naꞌapa kinaridi barakaꞌoraz kawan, naꞌiki uawun pururuꞌukappan naꞌapa tikazi kawan. 15 Ukidiba wiziꞌi, naꞌapa tawuru kawanuꞌu chipirari tikazi wiziꞌidaniaz. Naꞌiki uparadan abata-kao naꞌapa tozowan shaokodappan kawan. 16 Uzaamatapan 7 wizinao padiwaꞌora antanpuꞌo pakaꞌu idaꞌa, naꞌiki marii dimanaꞌo dyaꞌutamaꞌo udabaazi kida dimanainpan koditaꞌakan udako iki. Uawun baara kanadan, kanada naꞌapa kamoo kanadan kawan, sakitapa kamoo donoꞌoraz.

17 Õtukapan idiꞌi naa uruu, õwashatinaꞌakan naa õawun baara iki ukanaapuꞌu ukidiba dazabaꞌa ikoda tawuruꞌu mawakaꞌoraz naa. Upuꞌu mazan upishatan õgaru padiwaꞌora antanpuꞌo pakaꞌu idi, ukian õꞌati, “Manaꞌa putariaꞌanaꞌa! Õgaru kiwiitapaꞌoraz naꞌiki dawuꞌitiiniꞌo, 18 naꞌiki karikaonanuꞌo nii õkakupan. Õgaru mawakauzoz daꞌi, mazan aizii õkakupan nii karikaonan naꞌiki karikaonan. Kainaꞌa õmaꞌozakan õwazoota-kinaa nii mawaka-karu naꞌiki õtaa-kinaa nii kakupa-karu mawakainao ati kapam. 19 Aizii pusaadaꞌa naa ipai aimaakan putukapanii kida, shaꞌapaꞌo niꞌoraz kai naꞌiki diinaꞌitiꞌi. 20 Õkainaabatan nii puꞌati wuruꞌu aonaꞌoraz uaitapauzo-kao, wuru kida dauaꞌorazuꞌu: wuruꞌu 7 wizinao õzaamatapaniaz õdiwaꞌora antanpuꞌo õkaꞌu idaꞌa, naꞌiki wuruꞌu 7 lampanao saabatinapa-kizi kidaz toma-kariwaiz gold idi. Aizii wuruꞌu 7 wizinaouz, Angelnao wuruꞌu, ĩnao wuruꞌu awunuutapaꞌo nii 7 choochinaouz, naꞌiki wuruꞌu 7 lamp saabatinapa-kizi kidaz, ĩnao wuruꞌu 7 choochi kidaz.”

2

Kaarita choochi atiꞌo
Ephesus iaꞌoraz

1 Udaunaꞌan ukian õꞌati, “Pusaada pukaaritan Angel ati wuruꞌu awunuutapaꞌoraz choochi Ephesus iaꞌoraz:

“Dii wuruꞌu kuwaiz tawuru diꞌikiꞌoraꞌa, zaamatapaꞌoraz 7 wizinao, padiwaꞌora antanpuꞌo pakaꞌu idaꞌa, naꞌiki uruu chiꞌikaꞌanpaꞌoraz wunao bii anaꞌa 7 lampanao saabatinapa-kizi, toma-kariwaiz gold idi.

2 “Õaitapa ipai kanom unao shaꞌapaapanii. Õaitapa dadara ukaudinan naꞌiki utuuda ipai kashaꞌora kidaꞌo shaꞌapaꞌo uꞌati, naꞌiki aonaꞌo nii uaipan oiainao pidannao kakinaopan unao, naꞌiki õaitapa utiwaa-kidapanii mariidinauzonao apostle-tinpaꞌazoinao, utukapaꞌazon idi ĩkuwaa mishiin. Mazan aonaa umishidan ĩkakinaori. 3 Õaitapa utuuda kashaꞌora kidaꞌoraz ubaiaapaniaz õdikin ii naꞌiki aonaa ukashadinan. 4 Mazan kainaꞌa õkowaadaꞌazon uꞌati aonaꞌo õnaudapan ushaꞌapatan. Aonaꞌa naa umarainpan õgaru aizii, umarainpauzon kawan daꞌi õgaru kiwiin. 5 Udiꞌitapa naꞌapam umarainpan õgaru kiwiin. Aizii aonaꞌa naa umarainpan õgaru naꞌapa. Ukauꞌan utanawatinaꞌa naa uꞌoian ai, ushaꞌapata kiziꞌi naa ushaꞌapatauzonii kida daꞌi kiwiin. Mazan umatanawatinkan an uꞌoian ai õzikadan nii wuruꞌu ulampan saabatinapa-kizi pawiizi iki.

6 “Mazan õaitapa kainaꞌa baudaꞌapa aimaakan ushaꞌapatanii kaimanaꞌo, aonaa unaudapan Nicolaitannao* shaꞌapaapaniaz, õgaru aonaa õnaudapan kapamazu.

7 “Puabatan an naꞌapam õkian, ukauꞌan puabataꞌa naa naꞌapam Doronai kian choochinao ati! Kanom maꞌozakaꞌo naꞌiki wazootaꞌo oiaꞌo, õtaapadan nii unikan wuru akaꞌa paoribai taaꞌoraz kakupa-kinai, Tominkaru diꞌiaꞌoraz.”

Kaarita choochi atiꞌo
Smyrna iaꞌoraz

8 Udaunaꞌan ukian õꞌati, “Pusaada pukaaritan Angel ati wuruꞌu awunuutapaꞌoraz choochi Smyrna ii:

“Dii wuruꞌu kuwaiz tawuruꞌu kiwiitapaꞌoraz naꞌiki dawuꞌitiiniꞌoraz diꞌikiꞌo, uruu mawakaꞌoraz naꞌiki kakudaꞌoraz powaa iti koshan.

9 “Õaitapa patakaꞌutinainao unao, aonaa ukashaꞌapauzin, mazan unao kapuraatanuꞌo udoronaa ii! Õaitapa oiaiman kida wunao kabootan paparadan uꞌatiꞌi taapinpaꞌazoinaouz Jewnao nii, aonaa Jewnao mani ĩdyaun. Ĩnao baokopa Satan diꞌitiꞌo ĩzaamatinpan. 10 Manaꞌa paꞌi utariaꞌa naa aimaakan kida ai maonapaꞌo niꞌoraz naa ubaiaapan. Uabata! Satan tiwaa-kidapan nii unao, utaraa-kidan idaꞌan ubii iki pidannao, naꞌiki ubaiainpan nii 10 kamoo. Pakawan paꞌi umishida õgaru, atii uzowiaꞌazoo-kao diꞌiti õdikin ii, naꞌiki õtaan nii kakupa-kinai uwinipa nii.

11 “Puabatan an naꞌapam õkian, ukauꞌan puabataꞌa naa naꞌapam Doronai kian choochinao ati! Kanom maꞌozakaꞌo naꞌiki wazootaꞌo oiaꞌo, aonaꞌo nii ubaiaapan wuruꞌu itamautanuz mawaka-karu.”

Kaarita choochi atiꞌo
Pergamum iaꞌoraz

12 Udaunaꞌan ukian õꞌati, “Pusaada pukaaritan Angel ati, wuruꞌu awunuutapaꞌoraz choochi Pergamum ii:

“Dii wuruꞌu kuwaiz tawuru diꞌikiꞌoraꞌa taapaꞌoraz marii dimanaꞌo, dyaꞌutamaꞌoraz udabaazi kida dimanainpan. 13 Õaitapanii wuruꞌu unao mashaapa-kiziz, naꞌiaꞌo Satan naobanai-tinpan. Upuꞌu pakawan unao daꞌanpan õgaru naꞌiki aonaa umarinaꞌatan umishidan õgaru, atii tawuru donoꞌo Antipas kakuwaapatinauzon dono õdauꞌu naꞌiki aonaa umarinaꞌatan pamishidan õgaru, atii uzowiauzo-kao naꞌii Satan naobanai-tinapa-kizi ii.

14 “Mazan kainaꞌa masakaudaꞌu aimaakan aonaa õnaudapan ushaꞌapatan: kainaꞌa pabiꞌi kida pidannao unao biiꞌi daꞌanpainao Balaam kakinaori; uruu dyuudaꞌoraz Balak shaꞌapata-kidan oiaꞌo kida Israelitenao ati, ĩnikan idaꞌan wanyukunui kida taa-kariwaiz baꞌoran tominkarunao ati, naꞌiki udyuudan idaꞌan ĩkiaapaakan madoronaa-daun kapam. 15 Naꞌapa kapam kainaꞌa pabiꞌi kida pidannao ubiiꞌi daꞌanpainao Nicolaitannao kakinaori. 16 Aizii, utanawatinaꞌa naa uꞌoian ai, mazan umatanawatinkan an, kadimanaꞌo niꞌi naa õwaꞌatin uꞌidaꞌati, õmizaataakaꞌanan wunao tumaꞌa matanawatin-kainaouz. Õmizaataakan nii wuru idaꞌanaꞌa, marii dyaꞌutamaꞌoraz udabaazi dimanainpan, koditaꞌoraz õdako iki.

17 “Puabatan an naꞌapam õkian, ukauꞌan puabataꞌa naa naꞌapam Doronai kian choochinao ati! Kanom maꞌozakaꞌo naꞌiki wazootaꞌo oiaꞌo, õtaan nii uꞌati diza-kariwaiz manna.† Õtaan nii kapam ipai ĩkawanaꞌati barakaꞌo kuba, naꞌaꞌo nii upaawaꞌa paꞌinaꞌo uuai saadinpan. Aonaꞌo nii baꞌoran pidan aitapanuz, soo wuruꞌu zaamataꞌo niꞌoraz paꞌan aitapazu.”

Kaarita choochi atiꞌo
Thyatira iaꞌoraz

18 Udaunaꞌan ukian õꞌati, “Pusaada pukaaritan Angel ati, wuruꞌu awunuutapaꞌoraz choochi Thyatira ii:

“Dii wuruꞌu kuwaiz Tominkaru Dani diꞌikiꞌo, uruu tawuruꞌu pururuꞌukappaꞌoraz uawun tikazi kawan, naꞌiki wiziꞌiꞌoraz ukidiba chipirari wiziꞌii-kariwai kawan. 19 Õaitapa ipai kanom ushaꞌapaapanii. Õaitapa pakawan utaapan umarainpaakan, umishidan õgaru, ukamunan-kidaakan uꞌatiaaka naꞌiki utuuda kashaꞌora kidaꞌo ubaiaapanii. Õaitapa powaꞌa zii ushaꞌapatan kaimanaꞌo kiwiitapaꞌo ai.

20 “Mazan kainaꞌa õkowaadaꞌazon aimaakan uꞌati aonaꞌo õnaudapan ushaꞌapaapan: utaapada zii wuruꞌu zun Jezebel kakinaopan unao. Oroo, mariidapaꞌoraz pakowaadapan Tominkaru paradan õpidanannao ati. Okakinaopan õpoitorunao panaꞌitiꞌo karikaonan, odyuudan idaꞌan ĩkiaapaakan madoronaa-daun, naꞌiki ĩnikan wanyukunui taa-kariwaiz baꞌoran tominkarunao ati. 21 Õdyuudauzoniꞌi naa otanawatinan paꞌoian ai, kotuaꞌiki õzaudapan, mazan aonaa omuudaꞌazon pakaduz.

22 “Ukauꞌan, õkarinaadan nii oroo tuukii pabedin paawaꞌa, naꞌiki wuruꞌu baꞌorantapainaouz odauꞌu, õbaiaapa-kidan nii ĩꞌati kaziwaꞌo tuukii, mazan ĩmarinaꞌatan an ipai wuruꞌu oii kidaꞌoraz pashaꞌapaapan otuma, aonaꞌo nii ĩbaiaapanuzu. 23 Õzowian nii kapam ipai daꞌanpainao okakinaori kida, pidannao aitapa kizi ipai choochi kida kawanaꞌati õgaru wuruꞌu aitapaꞌoraz ipai pidannao nyukunuu naꞌiki ĩdiꞌitinpan. Õpatakaꞌutan nii ipai pidannao wuru kida kawanaꞌatiꞌi, oii kidaꞌoraz ĩshaꞌapatan.

24 “Mazan kainaꞌa baꞌoran pidannao Thyatira ii, aonaa ĩdaꞌanpan wuruꞌu oiaꞌoraz kakinaorii, uruu wuruꞌu aitapa-kida-kariwaiz pabiꞌi kidaꞌo pidannao ati, ĩdakotaniaz Satan kakinaori kida nii. Õkian uꞌati, aonaꞌo nii õtaan baꞌoran kakinaorii uꞌati, 25 mazan dadaraꞌa naa paꞌi uzaamatinapa umishidan diꞌiti atii õkaawan.

26 “Kanom maꞌozakaꞌo naꞌiki wazootaꞌo oiaꞌo, naꞌiki taapaꞌo õdyuudanii ushaꞌapatan atii amazada tokon diꞌiti, õtaan nii uꞌati maꞌozaka-karu ukazowautapa-kinaa nii ipai amazada kawanaꞌati. 27 Naꞌiki ukazowautapan nii ĩdyaun, ipai pamaꞌozakan idaꞌan, ukaraabiꞌian ĩdyaun naꞌapa aimaakan toma-kariwai kubai idiꞌo karaabiꞌii-kao kawan duuzaꞌu, naꞌapa õDaru taan kawan õmaꞌozakan õkazowautapa-kinaa nii. 28 Naꞌiki õtaan nii uꞌati wizi chaapiꞌikiꞌoraz utukapauzo-kao.

29 “Puabatan an naꞌapam õkian, ukauꞌan puabataꞌa naa naꞌapam Doronai kian choochinao ati!”

3

Kaarita choochi atiꞌo
Sardis iaꞌoraz

1 Udaunaꞌan ukian õꞌati, “Pusaada pukaaritan Angel ati wuruꞌu awunuutapaꞌoraz choochi Sardis ii:

“Dii wuruꞌu kuwaiz tawuru diꞌikiꞌoraꞌa kazowautapaꞌoraz 7 doronainao Tominkaru kanaapu iainaouz, naꞌiki zaamatapaꞌoraz 7 wizinao pakaꞌu idaꞌa.

“Õaitapa ipai kanom ushaꞌapaapanii. Õaitapa kakupaꞌo kawanuꞌo utukapa-kao padamata, umawakan puꞌaꞌa naa. 2 Ukauꞌan upokodaꞌa naa, naꞌiki umaꞌozakadaꞌa naa wuruꞌu kainaꞌa sodiꞌoraz zii uꞌidaꞌa umawakan aiaꞌa naa manawun. Ushaꞌapanum kauꞌan õaitapa ushaꞌapatanii kidaz aonaꞌo zii uturuan õTominkarun ati. 3 Unyukunuitapa ukauꞌan naꞌapam daꞌi utominapa-kidauzo-kao uabatauzoniaz dauꞌu. Uizoꞌatizu, naꞌiki utanawatinaꞌa naa uꞌoian ai. Umapokodakan an, õwaꞌatin nii uꞌidaꞌati koidimiki kawan, naꞌiki aonaꞌo nii uaitapan naꞌapainim nii õkaawan. 4 Mazan kainaꞌa masakaudaꞌu pidannao ubiiꞌi Sardis ii aonaꞌo ĩkaniriban pakamichan. Ĩchiꞌikapan nii õtuma, ĩkaiwadan nii barakaꞌo kamicha, ushaꞌapanum kauꞌan kaiman ĩmashaapan uaiapa-kao kawanaꞌati. 5 Kanom maꞌozakaꞌo naꞌiki wazootaꞌo oiaꞌo, kaiwada-kida-kao nii uꞌati barakaꞌo kamicha, naꞌiki aonaꞌo nii õmainaabatan uꞌuu wuru diꞌikiꞌi kakupa-karu kaaritannaaz;* õkowaadan nii õDaru naꞌiki Angelnao kanaapuꞌu, uruu õdaꞌanpiki.

6 “Puabatan an naꞌapam õkian, ukauꞌan puabataꞌa naa naꞌapam Doronai kian choochinao ati!”

Kaarita choochi atiꞌo Philadelphia iaꞌoraz

7 Udaunaꞌan ukian õꞌati, “Pusaada pukaaritan Angel ati wuruꞌu awunuutapaꞌoraz choochi Philadelphia ii:

“Dii wuruꞌu kuwaiz tawuru diꞌikiꞌoraꞌa kaimanaꞌoraz naꞌiki mishiꞌoraz ukuwaa. Uruu wuruꞌu zaamatapaꞌoraz David keyan. Naꞌapainim udaꞌatan an paniinom, aonaa turuu pidan taratan; naꞌiki utaratan dono paniinom, aonaa turuu pidan daꞌatanuzu.

8 “Õaitapa ipai kanom ushaꞌapaapanii. Utukapa! Kainaꞌa õmuudan ukanaapuꞌu daꞌatinpaꞌo paniinom, aonaꞌo turuu pidan taratan. Õaitapa kainaꞌa masakaudaꞌu umaꞌozakan naꞌiki upuꞌu zii mazan utaapan õkakinaori naꞌiki aonaa umarinaꞌatan õgaru. 9 Naꞌiki utukapa, wunaouꞌu zaamatinpainaouz Satan diꞌiti, ĩnao mariidinauzonao, taapinpaꞌazoinaouz kapam Jewnao nii, aonaa Jewnao mani ĩdyaun. Õdapadan nii ĩdyaun uꞌidaꞌati ĩdawuka kizi uꞌati ukanaapu ikinapu ukidiba dazabaꞌa, naꞌiki ĩaitapan nii õmarainpan unao. 10 Utaapan idi õkakinaori, utuudan idaꞌan ipai kashaꞌora kidaꞌo ubaiaapaniaz, õkazannaatan nii unao kichanaꞌiki-kii kidaꞌo ai, kaawaꞌazoꞌoraz naa imiꞌi baara ati tiwaa-kidapaꞌazoꞌoraz naa ipai pidannao daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa.

11 “Kadimanaꞌo niꞌi naa õwaꞌatin. Dadara paꞌi uzaamatapa kainaꞌaꞌoraz uꞌidaꞌa, aonaa utaapadaꞌanaꞌa pidan koidapan uꞌai wuruꞌu uwinipaz õtaaꞌazooniaz. 12 Kanom maꞌozakaꞌo naꞌiki wazootaꞌo oiaꞌo õtoman nii uruu naꞌapa maꞌozakaꞌo tooro kadishitapaꞌoraz Tominkaru Dapu iaꞌoraz kawan, aonaꞌo nii naꞌapainim ukoditan unazo iki. Õsaadan nii umunaꞌa õTominkarun uu, naꞌiki donoi õTominkarun idiwauz uu, wuruꞌu paꞌinaꞌoraz Jerusalem, waꞌatiꞌo niꞌoraz aokazi iki õTominkarun diꞌiki. Õsaadan nii kapam umunaꞌa paꞌinaꞌoraz õꞌuu.

13 “Puabatan an naꞌapam õkian, ukauꞌan puabataꞌa naa naꞌapam Doronai kian choochinao ati!”

Kaarita choochi atiꞌo
Laodicea iaꞌoraz

14 Udaunaꞌan ukian õꞌati, “Pusaada pukaaritan Angel ati wuruꞌu awunuutapaꞌoraz choochi Laodicea ii:

“Dii wuruꞌu kuwaiz Amen† diꞌikiꞌoraz, uruu kaimanaꞌo pidan, mishiꞌo ukuwaa Tominkaru dauaꞌo, uruu idaꞌanaꞌo Tominkaru toman ipai aimaakan.

15 “Õaitapa ipai kanom ushaꞌapaapanii. Õaitapa aonaa uwadidin oo uwiichan. Õaipan unao baudaꞌapaꞌo idaꞌa oo baꞌoran diꞌii mani padamata! 16 Mazan uwiichan idi masakaudaꞌu sodi karikaonan, naꞌiki aonaa uwadidin oo uwiichan, õporikadan nii unao õdako nazo iki. 17 Ushaꞌapanum kauꞌan ukian, ‘Õgaru kashaꞌapauziꞌo manawun, ipai kanom õaiapanii kainaꞌa õꞌidaꞌa, aonaꞌa naa kanom õaipan powaꞌa.’ Mazan aonaa uaitapan unao patakaꞌutinainao naꞌiki aonaa aimaakan nii uꞌidaꞌa, unao mashaꞌapauziꞌo, ishaawun naꞌiki makamichanuꞌo. 18 Õkakinaotan unao ukauꞌan, utorii gold õꞌai kaimanaꞌoraz naa usaabaa-kao tikazi idi, ukashaꞌapauz kizi. Utorii kapam barakaꞌo kamicha ukamichan nii, udiza kizi wuruꞌu kakibaꞌazonnaꞌoraz umakamichanun. Utorii kapam kasarai uzichii-kinaa nii uawun kida utukapa kizi kaiman.

19 “Ipai õkakinaotan naꞌiki õpatakaꞌutan õmarainapaniinao. Õaipan idi ĩizoꞌatin õparadan paꞌan, ukauꞌan mishiꞌi naa paꞌi umarinaꞌata uꞌoian. 20 Dii õgaruꞌu, õkadishitapan paniinom idaꞌa, õdau-daupanuz; naꞌiaꞌoram pidan abatan an õparadan naꞌiki daꞌataꞌo paniinom, õmorotan nii uꞌidiꞌiti naꞌiki õaroopan nii utuma.

21 “Kanom maꞌozakaꞌo naꞌiki wazootaꞌo oiaꞌo, õtaapadan nii usakanatan õtuma õtaba idaꞌa, naꞌapa õwazootan kawan oiaꞌo naꞌiki õsakanatan kawan õDaru tuma utaba diꞌii.

22 “Puabatan an naꞌapam õkian, ukauꞌan puabataꞌa naa naꞌapam Doronai kian choochinao ati!”

4

Taain-karu Tominkaru ati aokazi ii aida-kida-kao

1 Uruu daunaꞌan õtukapa aokazi ii paniinom daꞌatinpaꞌo! Naꞌiki õabatan tawuruꞌu kiwiiniꞌoraz uparadauzon daꞌi õꞌati, diiwaꞌo kuwudii aran kawanuꞌoraz daꞌi uparadan. Ukian, “Puwaꞌati daꞌatiꞌi, õaida kizi puꞌati kanomaꞌo nii shaꞌapa diinaꞌitiꞌi.” 2 Sariapa Tominkaru Doronaa kazowautan õgaru. Õtukapa aokazi ii umanawunuꞌoraz manawun tabai,* kainaꞌa pidan sakanatapan upaawaꞌa!† 3 Pidan sakanatapaꞌoraz upaawaꞌa aidinpan kanada naꞌapa jasper naꞌiki carnelian kawan, naꞌiki kainaꞌa kiwariꞌi‡ awauta uawautapan wuruꞌu umanawunuꞌoraz manawun tabai, naꞌapa uaidinpan emerald kawan.§

4 Kainaꞌa baꞌorainao, 24 manawun kidaꞌo tabainao, awauta ĩawautapan wuruꞌu baudaꞌapaꞌoraz umanawunuꞌoraz manawun tabai. Naꞌiki wuru idaꞌaꞌa umanawun kidaꞌoraz tabainao, kainaꞌa 24 kazowautapainao* sakanatapan, ĩkaiwadapanii barakaꞌo kamicha kida, naꞌiki king kowam kida, gold idiꞌo utoma-kao. 5 Naꞌiki umanawunuꞌoraz manawun tabai diꞌiki, toroanaru turuinan naꞌiki kan-kan-kiaꞌo. Naꞌiki umanawunuꞌoraz manawun tabai kanaapuꞌu 7 lamp kida maodapan. Ĩnao wuruꞌu 7 doronainao Tominkaru diꞌikiinaouz. 6 Naꞌa kapam umanawunuꞌoraz manawun tabai kanaapuꞌu, paran kawanuꞌo, ikoda glass taidada, naꞌiki kanuunuꞌo crystal† kawan.

Naꞌiki awauta wuruꞌu umanawunuꞌoraz manawun tabai dabaꞌa antanapu kida, kainaꞌa 4 kakupaꞌo aimaakannao kida, kainaꞌa ĩawun pananaa an kida, ĩkanaapu ikinapu naꞌiki ĩbarau ikinapu. 7 Baudaꞌapa aimaakan aidinpan naꞌapa lion‡ kawan; baꞌoran aidinpan naꞌapa tapiꞌiza kazoti kawan; baꞌoran aidinpan pidan awun baara kawanuꞌo uawun baara; naꞌiki baꞌoran aidinpan naꞌapa udaruꞌo kokoi zuutapaꞌo kawan. 8 Ipai wuruꞌu 4 kakupaꞌoraz aimaakan kida, kainaꞌa 6 ĩkutuba kida, ipai ĩkutuba idaꞌa kainaꞌa ĩawun kida upaawa iki naꞌiki uwaranu iki kida. Ipai kamoo naꞌiki marutaꞌo karikaonan ĩkunuitinauzon kaikapaꞌa:

“Kaimanaꞌo, kaimanaꞌo, kaimanaꞌo

Naobanai Tominkaru umanawunuꞌoraz,

uruu naꞌauzoz amazada toma-kao uaꞌii,

atii kai, naꞌiki karikaonanuꞌo nii unaꞌan.”

9 Naꞌapainim 4 kakupaꞌoraz aimaakannao kunuuan kunui kida, ĩkonaukii-kidan, naꞌiki ĩkowaadan pataapan uruu umanawunuꞌo nii. Naꞌiki kaiman ĩkian wuru atiꞌi Sakanatapaꞌoraz umanawunuꞌoraz manawun tabai idaꞌa, uruu wuruꞌu kakupaꞌoraz karikaonan naꞌiki karikaonan. 10 Uruu dono wuruꞌu 24 kazowautapainaouz, ipai ĩwashatinan wuru kanaapuꞌaꞌa sakanatapaꞌoraz umanawunuꞌoraz manawun tabai idaꞌa, ĩmanawuntapan uruu kakupaꞌoraz karikaonan naꞌiki karikaonan. Ipai ĩtaan pakowam king kowam kaduz kida wuru kanaapu atiꞌi, umanawunuꞌoraz manawun tabai. Ĩkunuuan naa kaikapaꞌa:

11 “WaNaobanaa Tominkaru!

Soo pugaru konaunamaꞌo,
umanawunuꞌo,
naꞌiki maꞌozakaꞌo karikaonan,

ushaꞌapanum kauꞌan putomanii
ipai aimaakan.

Puaipan atiꞌo ĩtominan naꞌiki ĩkakupan.”

5

Kaznizo-dani* zaamatan scroll† Tominkaru diꞌiki.

1 Uruu daunaꞌan õtukapa wuruꞌu Sakanatapaꞌoraz umanawunuꞌoraz manawun tabai idaꞌa, uzaamatapan scroll padiwaꞌora antanpuꞌo pakaꞌu idi. Ipai saada-kariwai kida kainaꞌa ubarau an naꞌiki unazo ikinapu, naꞌiki kainaꞌa 7 usakibadapa-kinao kida umunaꞌan. 2 Naꞌiki õtukapa umanawunuꞌo Angel, naꞌiki õabata ukian diiwaꞌo idaꞌan. “Kanom kaimanaꞌo manawun, turuaꞌo usoꞌotan wuruꞌu scroll sakibadapa-kinao kidaz, naꞌiki udaꞌatanuzu?” 3 Mazan aonaa baudaꞌapa aokazi ikiꞌo, oo imiꞌi baara ikiꞌo, oo imiꞌi waranu ikiꞌo turuan padaꞌatan scroll, oo tukapan unazo iaꞌo. 4 Uruꞌu naa õzaadan tuukii, ushaꞌapanum kauꞌan aonaa kanom ikoda-kao kaimanaꞌo nii turuaꞌo udaꞌatan scroll, oo utukapan unazo iaꞌo saada-kariwaiz.

5 Upuꞌu baudaꞌapa kazowautapainao bii ikiꞌo kian õꞌati, “Manaꞌa puzaadaꞌanaꞌa. Putukapa! Wuruꞌu dakota-kariwaiz umanawunuꞌo Lion nii, Judah takaan-daunuz, naꞌiki uruu kapam David takaan-daun, uruu wazootaꞌoraz oiaꞌo, naꞌiki turuu usoꞌotan 7 sakibadapa-kariwai scroll diꞌiki, naꞌiki udaꞌatanuzu.”

6 Udaunaꞌan õtukapa Kaznizo-dani kadishitapan maonapa umanawunuꞌoraz manawun tabai dazabaꞌa wunao sakodaitapaniaz 4 kakupaꞌo aimaakannao, naꞌiki kazowautapainao. Wuruꞌu Kaznizo-daniz zowiauzo-kariwai kawanuꞌo uaidinpan. Kainaꞌa 7 uꞌozoo kida naꞌiki 7 uawun kida. Ĩnao tawuruꞌu 7 doronainao Tominkaru diꞌikiinaouz, dyuudauzo-kariwainaouz ipai amazada kawanaꞌati daꞌatiꞌi imiꞌi baara ati. 7 Kaznizo-dani makon uzaamatan scroll Sakanatapaꞌo umanawunuꞌoraz manawun tabai idaꞌaꞌo diꞌiki, udiwaꞌora antanpuꞌo ukaꞌu diꞌiki.

8 Uzaamatan daunaꞌanaꞌa naazu uruꞌu naa wuruꞌu 4 kakupaꞌoraz aimaakannao naꞌiki 24 kazowautapainao, ipai ĩwashatinan wuru kanaapu itiꞌi Kaznizo-daniz. Ipai ĩzaamatapan shamoro‡ kida naꞌiki boon kida gold idiꞌo utoma-kao paidaꞌo shanaribai idi, uruu wuruꞌu Tominkaru pidanannao toriinpan kidaz. 9 Udaunaꞌan ĩkunuuan paꞌinaꞌo kunui:

“Pugaru kaimanaꞌo,
puturuuda mishi puzaamatan scroll,

naꞌiki pusoꞌotan usakibadapa-kinao kida.

Ushaꞌapanum kauꞌan pugaru
zowiauzo-kariwai.

Pumawakan idaꞌan,
pukazannaatan pidannao Tominkaru ati

ipai amazada kida diꞌiki,

ipai wiizai kida diꞌiki,

ipai bakadun kida ĩparadan,

naꞌiki ipai panaꞌa kidaꞌo pidannao.

Aizii ipai ĩtaainan Tominkaru ati.

10 Putoman ĩdyaun Faadaanao nii paꞌidiwaru,

taainainao nii Tominkaru ati.

Naꞌiki ĩnaouꞌu nii kazowautapa
daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa.”

11 Uruu daunaꞌan koshan õawunuupan, õtukapa angelnao, iribaꞌo manawun ĩdyaun aonaa ĩaita-kao kawanaꞌati, awauta ĩkadishitapan ĩzikonuitapan wuruꞌu umanawunuꞌoraz tabai, 4 kakupaꞌoraz aimaakannao naꞌiki wuruꞌu 24 kazowautapainao kidaz. 12 Naꞌiki õabata angelnao kunuipan naa diiwaꞌo idaꞌan. Kaikapaꞌa ĩkunuunuꞌu:

“Wuruꞌu Kaznizo-dani zowiauzo-kariwaiz,

kaimanaꞌo uruu.

Marii kizi mishi ukonaukii-kida-kao
umanawunun idi,
ukashaꞌapauzin idi,

uaitapaaban idi, umaꞌozakan idi,
ukamarainapanun idi,
ukanadan idi,

naꞌiki turuu kizi kaiman
kii-karu uꞌati.”

13 Uruu daunaꞌan aka õabatan ipai aimaakan kida kunuipan, aokazi iaꞌo, imiꞌi baaraꞌaꞌo, imiꞌi waranu iaꞌo naꞌiki paran baoko iaꞌo, naꞌiki ipai aimaakannao mashaapainao ipai amazada kawanaꞌati. Ipai ĩkunuipan kaikapaꞌa:

“Wuru atiꞌi Sakanatapaꞌoraz umanawunuꞌoraz manawun tabai idaꞌa,

naꞌiki wuru atiꞌi Kaznizo-daniz.

Marii kizi turuu kaiman kii-karu ĩꞌati, naꞌiki ĩmarainapa-kao.

Marii kizi kakuwaapa-karu ĩmanawunun naꞌiki ĩmaꞌozakan dauꞌu,

karikaonan naꞌiki karikaonan.”

14 Wuruꞌu 4 kakupaꞌoraz aimaakannao kian “Amen!” Uruꞌu naa kazowautapainao washatinaꞌakan naa paawun baara ukinapu imiꞌi baara iti, ĩtaainan naa Tominkaru ati naꞌiki Kaznizo-dani ati.

6

Kaznizo-dani soꞌotan sakibadapa-kariwai kida scroll diꞌiki

1 Õawunuutapan puꞌu Kaznizo-dani soꞌotan kiwiitapaꞌo scroll* sakibadapa-kinao. Õabata baudaꞌapa, 4 kakupaꞌo aimaakannao bii iki, parada-karu turuinan diiwa toroanaru kawan. Ukian, “Daꞌatiꞌi!” 2 Õawunuupaꞌakan, naꞌii õtukapa barakaꞌo kawaro. Kainaꞌa zaidapaꞌo ubarauꞌu, kabairiꞌo, naꞌiki õtukapa kowamai taa-kao uꞌati, king kowam kaduz idi. Uruu umakon naa umizaataakapaanan, ipai uzowian mizaataakapainao patuma, ipai utarubanao kaakinpan uꞌati, uruu ukauꞌan maꞌozakaꞌo nii manawun ĩꞌai.

3 Uruu daunaꞌan Kaznizo-dani soꞌotan 2nd sakibadapa-kariwai scroll diꞌiki. Õabata koshan baꞌoran kakupaꞌo aimaakannao bii ikiꞌo kian, “Daꞌatiꞌi!” 4 Baꞌoran kawaro aidinaꞌakan, wuzaꞌo paꞌan. Kainaꞌa zaidapaꞌo ubarauꞌu, taa-kao maꞌozaka-kinai uꞌati, umizaataaka-kida-kinaa nii imiꞌi baaraꞌa pidannao paꞌatiaaka, naꞌapaꞌo idaꞌan kizi ĩmawakan. Uruu idi udaruꞌo marii taa-kao uꞌati, mizaataaka-kinai marii, dyaꞌutamaꞌo udabaazi kida dimanainpan.

5 Udaunaꞌan Kaznizo-dani soꞌotan 3rd sakibadapa-kariwai scroll diꞌiki. Õabata koshan baꞌoran kakupaꞌo aimaakannao bii ikiꞌo kian, “Daꞌatiꞌi!” Õawunuupan, naꞌii õtukapa podidiꞌo kawaro. Kainaꞌa zaidapaꞌo ubarauꞌu, uzaamatapa dyaꞌutam kimishaꞌo aitaaribanaa pakaꞌu idaꞌa. 6 Naꞌiki õabata parada-karu wunao bii ikiꞌo kawanuꞌu 4 kakupaꞌo aimaakannao. Kaikapaꞌa kii-karuꞌu: “Baudaꞌapaꞌo kamoo pidan kaudinan winipinaa idaꞌan turuu utorian soo baudaꞌapa kilogram poroom, oo turuu utorian soo idikinaudaꞌu kilogram barley. Mazan aonaa paꞌi pudokoodaꞌanaꞌa olive oil naꞌiki wine winipinaa.”†

7 Udaunaꞌan Kaznizo-dani soꞌotan 4th sakibadapa-kariwai scroll diꞌiki. Õabata koshan baꞌoran kakupaꞌo aimaakannao bii ikiꞌo kian, “Daꞌatiꞌi!” 8 Õawunuupan, naꞌii õtukapa kidaiꞌo kawaro. Kainaꞌa zaidapaꞌo ubarauꞌu, uꞌuu Mawaka-karu, naꞌiki kainaꞌa Mawakainao Wiizi daꞌanpan uruu. Ipai ĩnao ati maꞌozaka-karu taa-kao ĩzowii-kinaa nii 1/4 pidannao daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa. Wuru kida idiꞌo nii pidannao mawakanuꞌu: mizaataaka-karu idi, zamazi-karu idi, karinaa-karu bakadun kida rinai idi, naꞌiki kichanaꞌiki-kii kidaꞌo aimaakannao zowian nii ĩdyaun.

9 Udaunaꞌan Kaznizo-dani soꞌotan 5th sakibadapa-kariwai scroll diꞌiki, naꞌii õtukapa altar dazabaꞌa, pidannao doronaa kida, zowiauzo-kariwainaouz ĩmishidan idi manawun Tominkaru Paradan naꞌiki ĩmamashaadaꞌazookan idi pakakuwaapan udauꞌu. 10 Diiwaꞌo idaꞌan ĩkian, “Umanawunuꞌo Naobanai, kaimanaꞌo naꞌiki mishiꞌo! Manaꞌa naa puzaudapaꞌanaꞌa powaꞌa! Kaiꞌi naa pupatakaꞌuta wunaouꞌu imiꞌi baara ainaouz zowiauzonaouz waunao, pukaunaataꞌa naa waunao.” 11 Uruu daunaꞌan ipai ĩkawanaꞌati baraka zaꞌabaꞌi kidaꞌo kamicha taa-kao ĩꞌati. Udaunaꞌan ĩdyuuda-kao ĩsookapaꞌanan masakaudaꞌu, atii baꞌoran mishidainao, kaudinainaouz Jesus ati, zowii-kao naꞌapa ĩnao zowii-kao kawan, ĩaita-kao kawanaꞌati.

12 Uruu daunaꞌan õtukapa Kaznizo-dani soꞌotan 6th sakibadapa-kariwai scroll diꞌiki. Naꞌiki õtukapa imiꞌi nakainan maꞌozakaꞌo idaꞌan, naꞌiki kamoo marutan podidiꞌo kamicha kawan, naꞌiki kauzu tukapa-kao wuza naꞌapa izai kawan. 13 Wiizi kida waotan imiꞌi baara ati naꞌapa maꞌozakaꞌo awaru waota-kidan kawan paꞌishizoꞌo akai kida pakadunaa diꞌiki. 14 Aokazi papidinan naꞌapa scroll kawan, naꞌiki umainaabatinan. Midukuo kida naꞌiki imiꞌi baara paran ii kidaꞌo, ipaiꞌo nii ĩzikada-kao pawiizi iki kida.

15 Uruu idi ipai kingnao daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, ipai kazowautapainao naꞌiki ipai soldyaanao zowaunaanao, naꞌiki kapuraataniinao naꞌiki maꞌozakainao naꞌiki ipai poitoruinao naꞌiki aonaa poitoruinao mani, ipaiꞌo nii ĩdizinan udaruꞌo kuba uun nazo ii kida naꞌiki kuba tuuꞌuz kida oroda an midukuo ii. 16 Diiwaꞌo idaꞌan ĩkian midukuo kida naꞌiki kuba kida ati, “Uwaota waꞌidaꞌati udiza kizi waunao Sakanatapaꞌo umanawunuꞌoraz manawun tabai idaꞌaꞌo ai, naꞌiki Kaznizo-dani patakaꞌutan ai waunao. 17 Uruu kichanaꞌiki-kii kidaꞌo patakaꞌutin-karu kamoo kaawan naa wuruꞌu: kanomaꞌo nii tuudazu?”

7

144,000 Israelitenao kainaabata-kao Tominkaru ati

1 Uruu daunaꞌan õtukapa 4 angelnao kadishitapan 4 imiꞌi baara shakaru kida diꞌii, ĩzaamatapan awaru kida, aonaa kizi awaru nii imiꞌi baaraꞌa oo paran ii oo atamun baawu an. 2 Udaunaꞌan õtukapa baꞌoran angel waꞌatin waoko iki, unaꞌakapa kakupaꞌo Tominkaru kainaariba. Uparadan diiwaꞌo idaꞌan wunao atiꞌi 4 angelnaouz, utaan maꞌozaka-karu ĩꞌati, ĩpatakaꞌuu-kinaa nii imiꞌi baara naꞌiki paran. 3 Angel kian ĩꞌati, “Aonaa zii ukaziwaꞌanaꞌa imiꞌi baara, paran oo atamun kida atii wakainaabatan daunaꞌan zii waTominkarun pidanannao, ĩtawu kida idaꞌa.”

4 Aizii wuruꞌu Tominkaru pidanannao kainaabata-kariwainaouz pataawu kida idaꞌa kowaada-kao õꞌati ĩiriban 144,000. Ĩnao wuruꞌu 12 Israel takaan-daunnao tonaazinaa bii ikiꞌoraz ĩzaamata-kao. 5-8 12,000 zaamata-kao baudaꞌapaꞌo tonaazinaa kida diꞌiki, wunao kida diꞌikiꞌi: Judah, Reuben, Gad, Asher, Naphtali, Manasseh, Simeon, Levi, Issachar, Zebulun, Joseph, naꞌiki Benjamin diꞌiki.

Iribaꞌo pidannao baokopatinpan

9 Uruu daunaꞌan õtukapa iribaꞌo manawun pidannao baokopatinpan aonaꞌo turuu ĩaita-kao! Kaawainaouz naꞌati waꞌatin ipai bakadun wiizai kida diꞌiki, naꞌiki ipai bakadun ĩdokozu-daunnao tonaazinaa kida diꞌiki, naꞌiki ipai bakadun ĩmada kida diꞌiki, naꞌiki ipai bakadun ĩparadan kida diꞌiki. Naꞌa ĩkadishitapan umanawunuꞌoraz manawun tabai naꞌiki Kaznizo-dani kanaapuꞌu. Ĩkaiwadapa dawuu zaꞌabaꞌi kidaꞌo kamicha barakaꞌo, naꞌiki ĩzaamatapa pokoridi anaba kawan kidaꞌo pakaꞌu kida idaꞌa. 10 Diiwaꞌo idaꞌan ĩkian,

“Pugaru waTominkarun naꞌiki

Kaznizo-dani kazannaataꞌoraz waunao.

Pugaru sakanatapaꞌoraz umanawunuꞌo manawun tabai idaꞌa.”

11 Ipai daunuudaꞌu angelnao kadishitan, awauta ĩzikonuitapan wuruꞌu umanawunuꞌoraz manawun tabai, ipai kazowautapainao, naꞌiki 4 kakupaꞌo aimaakannao. Uruu daunaꞌan ipai ĩwashatinan, ĩawun baara kida apowa iti wuru kanaapu atiꞌi umanawunuꞌoraz manawun tabai, naꞌiki ĩtaainan naa Tominkaru ati.

12 Ĩkian,

“Amen!

Marii kizi Tominkaru konaukii-kida-kao
umanawunun idi,

naꞌiki uaitapaaban idi,
naꞌiki ukaimanan idi;

marii kizi umarainapa-kao
unaobanain idi,
naꞌiki umaꞌozakan idi

karikaonan naꞌiki karikaonan!
Amen!”

13 Udaunaꞌan baudaꞌapa kazowautapainao bii ikiꞌo pishaan õgaru. Ukian, “Kanom kaduznao wuruꞌu pidannaouz kaiwadapainaouz barakaꞌo kamicha zaꞌabaꞌi kida? Naꞌikiꞌoram ĩwaꞌatin?”

14 “Õnaobanaa, aonaa õaitapan, soo pugaru paꞌan aitapa,” õkian uꞌati.

Uruu daunaꞌan ukian õꞌati, “Ipai wunaouꞌu dobatainaouꞌu naa kichanaꞌiki-kii kidaꞌo aimaakan kida baiaapa-kariwai. Ipaiꞌoraꞌa naa ĩchikaan pakamichan zaꞌabaꞌi kida baraka, Kaznizo-dani izain idi.

15 “Uruu idi ĩkadishitapan Tominkaru taba kanaapuꞌu kaudinainao nii uꞌati uwiizi ii ipai kamoo naꞌiki marutaꞌo; naꞌiki wuruꞌu Sakanatapaꞌoraz umanawunuꞌo manawun tabai idaꞌa unaꞌauzon niꞌi naa ĩtuma utaapan ĩdyaun. 16 Aonaa naꞌapainim nii ĩzamaziizon oo ĩmaaradakon, aonaa naꞌapainim nii ĩbaiaapan kamoo wiichan powaꞌa, 17 Ushaꞌapanum kauꞌan, Kaznizo-dani mashaapaꞌoraz maonapa umanawunuꞌoraz manawun tabai dazabaꞌa, utaapan nii ĩdyaun naꞌapa kaznizo taapa-kao kawan, unaꞌakan nii ĩdyaun nunudapaꞌo wunu diꞌiti, taaꞌoraz kakupa-kinai. Naꞌiki Tominkaru inoan nii kapam ĩawun uu kida ipai ĩawun iki.”

8

Kaznizo-dani soꞌotan 7th sakibadapa-kariwai scroll* diꞌiki

1 Kaznizo-dani soꞌotan dono wuruꞌu 7th sakibadapa-kariwaiz scroll diꞌiki, sariapa amazada mashaadinaꞌakan mashaa aokazi ii, ikoda mani pazikon an hour. 2 Udaunaꞌan õtukapa 7 angelnao kadishitapan naꞌa Tominkaru kanaapuꞌu, naꞌiki taa-kao ĩkawanaꞌati, baudaꞌapa kida kuwudii. 3 Baꞌoran angel kaawan ukadishitan maonapa altar dazabaꞌa, uzaamatapanii shanaribai kinnaa gold idiꞌo utoma-kao. Diriꞌi kaduunuꞌo aimaakan kida taa-kao shanaribai nii uꞌati, ukawaodan nii Tominkaru ati upidanannao toriinpan tuma, naꞌiki umuudan naazu altar, gold idiꞌoraz utoma-kao paawa ii, wuruꞌu umanawunuꞌoraz manawun tabai kanaapu iaꞌoraz. 4 Angel zaamatapaniaz shanaribai kaꞌawapaꞌo shan makon doko iti Tominkaru diꞌiti, Tominkaru pidanannao toriinpan kida tuma. 5 Uruu daunaꞌan angel paidadan shanaribai kinnaa wiziꞌiꞌo tikazi tiriizi idi altar paawa iki, udaunaꞌan ukabootaꞌakan naazu imiꞌi baara iti, sariapa naꞌii kan-kan-kiaꞌo naꞌiki toroanaru turuinan, naꞌiki imiꞌi nakainan maꞌozakaꞌo idaꞌan.

7 kuwudiinao

6 Wuruꞌu 7 angelnao zaamatapainaouz pakawanaꞌati kuwudii kida minziiwan naa ĩpootaꞌazon naa kidaz. 7 Kiwiitapaꞌo angel pootan pakuwuda, sariapa dadara kidaꞌo wunu, kuba kawan, naꞌiki tikazi, izai tumaꞌo waotan imiꞌi baara ati. Uruu idi 1/3 imiꞌi baara kaꞌawan, naꞌiki ipai atamun naꞌiki pinidi naꞌa kidaꞌo kaꞌawan.

8 Udaunaꞌan baꞌoran angel pootan pakuwuda, sariapa aimaakan udaruꞌo midukuo kaꞌawapaꞌo kawanuꞌu, kaboota-kao paran baoko iti. Uruu idi 1/3 paran baoko tanawatinan izai nii, 9 naꞌiki ipai mashaapainao naꞌa ubaokoꞌo mawakan, naꞌiki kanawa tuuꞌuz kida naꞌaꞌo, ipai ĩmainaabata-kao.

10 Udaunaꞌan 3rd angel pootan pakuwuda. Sariapa udaruꞌo naꞌiki kanadaꞌo wizi waotan doko iki, waꞌozinao naꞌiki wunu nunudapan diꞌiti. 11 Wizi uu “Kibiaꞌo Manawun,” uruu idi 1/3 ukibiidan waꞌozinao naꞌiki wunu nunudapa-kizi kida, naꞌiki iriba pidannao mawakan ĩtuzan idi wuruꞌu wunu kibiaꞌoraz manawun.

12 Udaunaꞌan 4th angel pootan pakuwuda. Sariapa 1/3 kamoo, kauzu, naꞌiki wiizinao zowita-kao, uruu idi 1/3 kida ĩkanadan makada-kao. Naꞌiki 1/3 baudaꞌapa kamoo idaꞌa, aonaa ukanadan; naꞌiki naꞌapa kapam 1/3 baudaꞌapaꞌo marutaꞌo idaꞌa, aonaa ukanadan.

13 Uruu daunaꞌan õawunuupan, õtukapa udaruꞌo kokoi zuutapaꞌo doko ii. Ukian diiwaꞌo idaꞌan, “Kashaꞌoraꞌo nii! Kashaꞌoraꞌo nii! Kashaꞌoraꞌo nii manawun shaꞌapan ipai pidannao ati mashaapainaouz daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, wuru poota-kao donoꞌo idikinaudaꞌuꞌoraz kuwudiinao, idikinaudaꞌuꞌo angelnao pootan niꞌoraz!”

9

1 Udaunaꞌan 5th angel pootan pakuwuda, õtukapa wizi waotauzoz doko iki imiꞌi baara ati, naꞌiki key taa-kao uꞌati, kaꞌunaru aonaꞌoraz utokon nii keyannaa. 2 Wizi daꞌatan dono wuruꞌu kaꞌunaru aonaꞌoraz utokon nii, kishanaꞌo koditan bodoꞌokappan, naꞌapa tuubaruꞌo tikazi kaꞌawapaꞌo shan kawan. Uruu idi udikinidan kamoo, naꞌiki maruta utaapan amazada. 3 Aonaa masakaudaꞌu mani manorunao koditan tikazi shan diꞌiki imiꞌi baara ati, naꞌiki ĩmaꞌozakan taa-kao naꞌapa kankoorun maꞌozakan kawan. 4 Aonaa ĩtaapada-kao ĩkaziwan pinidi oo atamun kida oo shaꞌapaꞌoram paoribai, mazan turuu ĩkaziwan pidannao paꞌan, aonaꞌoraz Tominkaru kainaariba nii ĩtawu kida idaꞌa. 5 Wuruꞌu manorunaouz aonaa ĩtaapada-kao ĩzowian pidannao sariapa, mazan ĩbaiatin-kidan nii ĩdyaun bakaꞌiaudaꞌu kauzu. Wuru kaziwanuꞌu ĩchiianiaz naꞌapa kankoorun chiinii kawan. 6 Uruu dono pidannao aipan nii padamata pamawakan, mazan aonaꞌo nii ĩmawakan; ĩaipan pamawakan, mazan aonaa ĩmawakan.

7 Wuruꞌu manorunaouz aidinpan naꞌapa kawaronao kawan minziiwapaꞌoraz naa mizaataakapa-karu dauꞌati; ĩzowau paawaꞌa kida kainaꞌa ĩkaiwadapan kowamai kawanuꞌo Gold idiꞌo utoma-kao, naꞌiki ĩawun baara kida aidinpan naꞌapa pidan awun baara kawan. 8 Ĩzowaud kida dawuan naꞌapa zun zowaud kawan, ĩudako kida naꞌapa lion dako kida kawan. 9 Kainaꞌa ĩdokoriꞌi dikiniribanaa kida chipirari idiꞌo kawanuꞌo, naꞌiki ĩkutuba aran kida tururukadappan naꞌapa tawuru kawanuꞌu iribaꞌoraz kawaronao kozootapainaouz chariot* kida mizaataakapa-kizai itiꞌo kawan. 10 Kainaꞌa ĩdyuo kida idaꞌa ĩchiimikitin-kinaa naꞌapa kankoorun kawan, naꞌiki uruu idiꞌo wuruꞌu ĩkaziwaanuz pidannao ĩbaiatin-kidan nii ĩdyaun bakaꞌiaudaꞌu kauzu. 11 Kainaꞌa ĩnaobanaa king kazowautapaꞌo ĩdyaun, Hebrew idaꞌan uꞌuu dakota-kao Abaddon, naꞌiki Greek idaꞌan uꞌuu dakota-kao Apollyon, (“Patakaꞌutauzo” kiaꞌo wuruꞌu). Uruu angel awunuutapaꞌoraz kaꞌunaru aonaꞌoraz utokon nii.

12 Wuruꞌu diꞌoraꞌa, kiwiitapaꞌo kashaꞌora-karu baiaapa-kariwaiz kaiwainpaꞌakaꞌoraz naa shaabatapan naa wuruꞌu, kainaꞌiki dyaꞌutamaꞌa naa kashaꞌora-karu kida kaiwainpaꞌo nii zii.

13 Uruu daunaꞌan 6th angel pootan pakuwuda. Õabata parada-karu waꞌatin 4 altar shakaru kida diꞌiki, gold idiꞌoraz utoma-kao, Tominkaru kanaapu iaꞌoraz. 14 Parada-karu kian angel ati, “Pumuuda wuruꞌu 4 angelnao dodotapa-kariwainaouz udaruꞌo waꞌozi Euphrates dazaba iaꞌoraz!” 15 Uruu 4 angelnao taapa-kao minziiwapaꞌa naa; wuru kamoo dauꞌatiꞌi aita-kariwaiz naa, uruu dono ĩzowian nii 1/3 pidannao. 16 Soldyaanao zaidapainaouz kawaronao, õabata ĩdiriꞌin kowaada-kao 200,000,000 ĩdyaun.

17 Kaikapaꞌo wuruꞌu õtukapan kawaronao naꞌiki zaidapainaouz ĩbarauꞌu kida: wunaouꞌu zaidapainaouz, kainaꞌa ĩkaiwadapan padokoriꞌi dikiniribanaa kida, ĩaidinpan wuza tikazi kawan, blue sapphire† kawan, naꞌiki yellow sulfur‡ kawan. Kawaronao zowau kida aidinpan naꞌapa lionnao zowau kawan kida, naꞌiki ĩdako kida diꞌiki kodita tikazi, kashanaꞌo naꞌiki pizo-pizowaꞌo sulfur. 18 Naꞌiki 1/3 pidannao zowii-kao daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, wuru idiꞌi idikinaudaꞌuꞌoraz patakaꞌutin-kinai kida: tikazi, kashanaꞌo naꞌiki pizo-pizowaꞌo sulfur koditaꞌoraz kida kawaronao dako iki. 19 Wuruꞌu kawaronaouz ĩmaꞌozakan taa-kao uruu dono ĩdako naꞌiki ĩdyuo kida idaꞌaꞌo, uruu kida idiꞌo wuruꞌu ĩkaziwaanuz pidannao. Ĩdyuo kida kazowauꞌo naꞌapa kowazaz zowau kawan.

20 Aizii ipai pidannao, aonaꞌoraz ĩmawakan naꞌapain wuru idiꞌi kichanaꞌiki-kii kidaꞌoraz patakaꞌutin-kinai kida, pakawan aonaa ĩmarinaꞌatan patomanii aimaakan kida. Aonaa ĩmashaadan patoriinpan oiaꞌo doronainao ati, naꞌiki wunao atiꞌi ĩtomaniaz aimaakan kida gold idi, wiziꞌiꞌo chipirari idi, ishaꞌo chipirari idi, kuba idi naꞌiki atamun idi, aonaꞌoraz kanom ĩtukapan, ĩabatan oo aonaꞌoraz ĩchiꞌikan. 21 Naꞌiki aonaa ĩmarinaꞌatan pazowiipan pairibannao, naꞌiki ĩshaꞌapaapan oiaꞌo doronai idaꞌan aimaakan diꞌitinapa-kidaꞌo pidannao, naꞌiki madoronaa-daun ĩkiaapaakan, naꞌiki ĩkoidimikin.

10

Angel naꞌiki duusodiꞌo scroll*

1 Uruu daunaꞌan õtukapa baꞌoran umanawunuꞌo angel waꞌatin aokazi iki. Ukaiwadapanii kawanuꞌo ishaꞌiz kamicha kaiwaadapa-kao kawan. Naꞌaꞌo kapam kiwariꞌi uzowau paawa an, uawun baara kanadaꞌo naꞌapa kamoo kawan, naꞌiki utabaꞌu kida naꞌapa dokoaꞌo tikazi kida maodapan kawan ĩaidinpan, 2 pakaꞌu idaꞌa uzaamatapa duusodiꞌo scroll daꞌatinpaꞌo. Udaunaꞌan umuudan padiwaꞌora antanpuꞌo pakidiba paran paawa iti, naꞌiki umuudan paꞌashabaron antanpuꞌo pakidiba imiꞌi paawa iti. 3 Naꞌiki ukadakon diiwaꞌo idaꞌan naꞌapa lion kadakon kawan. Uruu daunaꞌan sariapa 7 toroanarunao dakoꞌatinuzu, õaitapa naꞌapaꞌoram wuruꞌu ĩparadan kianuz. 4 Maonapaꞌoraꞌa naa õsaadan padamata naꞌapam ĩkian kida, upuꞌu mazan õabatan parada-karu kian aokazi iki õꞌati, “Pumashaapa zii! Manaꞌa pusaadaꞌanaꞌa naꞌapam toroanarunao kian.”

5 Uruu daunaꞌan umanawunuꞌoraz angel, kadishitapaꞌoraz paran paawa ii, naꞌiki imiꞌi paawaꞌa sawadan padiwaꞌora antanpuꞌo pakaꞌu aokazi iti. 6 Uaipan idi paparadan mishida-kao, ukaiwaan Tominkaru uu, uruu karikaonanuꞌoraz ukakupan, tomaꞌoraz aokazi naꞌiki ipai aimaakannao unazoaꞌoraz, uruu tomaꞌoraz imiꞌi baara naꞌiki ipai aimaakannao unazoaꞌoraz, naꞌiki uruu tomaꞌoraz paran naꞌiki ipai aimaakannao ubaokoꞌiaꞌoraz. Angel kian, “Aonaꞌo niꞌi naa Tominkaru zaudapan powaꞌa! 7 Mazan 7th angel pootan donoꞌo naa pakuwudu, umishian niꞌi naa pashaꞌapataꞌazoonii, naꞌapa ukowaadauzon kawanaꞌatizu kotuaꞌa naa, uruu wuruꞌu kuwaiz, aonaꞌoraz uaitapauzo-kao, ukowaadauzoniaz papoitorunao, prophetnao ati.”

8 Udaunaꞌan õabata parada-karu aokazi ikiꞌo kian õꞌati koshan, “Pumako puzaamataꞌan wuruꞌu daꞌatinpaꞌoraz scroll, angel kaꞌu diꞌiki, kadishitapaꞌoraz paran paawa ii naꞌiki imiꞌi paawaꞌa.”

9 Uruu idi õmakon angel diꞌiti õpishaan naa uꞌai wuruꞌu duusodiꞌoraz scroll. Ukian õꞌati, “Puzaamatazu naꞌiki punikaꞌa naazu. Pudako ii putiwaan niiz bishoo, mazan pudyokorautan daunaꞌan ukaawan nii putoba nazo iti katamaꞌa naa.” 10 Uruu idi õzaamatan naa wuruꞌu duusodiꞌoraz scroll angel kaꞌu iki õnikan naazu! Õdako idaꞌa õtiwaanuz bishoo, mazan ukaawan õtoba nazoo iti, sariapa ukataman.

11 Udaunaꞌan kii-karu õꞌati, “Pukowaadaꞌanaꞌa naa koshan kanom Tominkaru aiapanii pashaꞌapatan ipai pidannao ati, bakadun kidaz ĩwiizi, ĩmada, ĩparadan, naꞌiki ipai kingnao ati.”

11

Dyaꞌutamaꞌo prophetnao Tominkaru dyuudanii

1 Uruu daunaꞌan aitaaribai atamun taa-kao õꞌati naꞌiki kii-karu õꞌati, “Pumako puaitaꞌan kizi naꞌapam Tominkaru Dapu naꞌiki altar udarun, naꞌiki puaita naꞌapaudaꞌum kainaꞌa pidannao choochiipainao unazo ii. 2 Mazan aonaa puaitaꞌanaꞌa naꞌapam Tominkaru Dapu panibazooti udarun, ushaꞌapanum kauꞌan taa-kariwaiꞌi naa wuruꞌu baꞌoran pidannao ati, aonaꞌoraz ĩmishidan Tominkaru. Ĩchiꞌikaadanaan nii ipai donoi nazo an Tominkaru pidanannao mashaapa-kiziz, naꞌiki ĩpatakaꞌutan niizu 42 kauzu.* 3 Naꞌiki õtaan nii maꞌozaka-karu dyaꞌutamaꞌo õprophetinnao ati ĩkakuwaapa-kinaa nii mishiꞌoraz õkuwaa dauꞌu, wuru donoꞌo 1,260 kamoo kidaz. Uruu dono ĩkaiwadan nii kamicha kashaꞌora-karu daara ĩaida-kida-kinaa nii pakashaꞌoran pidannao oian dauꞌati.”

4 Wuruꞌu dyaꞌutamaꞌoraz Tominkaru prophetinnao, ĩnao wuruꞌu dyaꞌutamaꞌoraz olive kadunaa kida niꞌoraz,† naꞌiki dyaꞌutamaꞌoraz lamp saabatinapa-kizi kida niꞌoraz kapam kadishitapaꞌoraz Naobanai kanaapu ii, uruu kazowautapaꞌoraz ipai amazada. 5 Naꞌiaꞌoram pidan tiwaan an pashaꞌapatan dikaudaꞌo aimaakan ĩtuma, ĩkodita-kidan nii tikazi padako iki kida, uruu idiꞌo nii ĩzowian patarubanao. Ukauꞌan naꞌapaꞌo idaꞌanaꞌo nii pidan mawakan utiwaan an pashaꞌapatan dikaudaꞌo aimaakan ĩꞌati. 6 Kainaꞌaꞌo nii ĩmaꞌozakan taa-kao ĩmashaatapa-kinaa nii wunu ukaawan ai, wuru donoꞌo ĩkakuwaapatinanuz Tominkaru paradan dauꞌu. Kainaꞌa kapam ĩmaꞌozakan taa-kao ĩtanawata-kinaa nii wunu izai nii, naꞌiki turuu ĩshaꞌapatan bakadun patakaꞌutin-kinai kida imiꞌi baaraꞌa naꞌapainim karikaonan paaipan kawanaꞌati.

7 Ĩipaian daunaꞌan pakakuwaapan pidannao ati, wuruꞌu kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi koditaꞌo niꞌoraz imiꞌi waranu iki, mizaataakan nii ĩtuma, uzowian nii ĩdyaun mawaka. 8 Mawakaꞌo prophetnao naꞌian nii mapuduꞌo dobaapa-kizai dunapo ii, umanawunuꞌoraz donoi nazo ii. Naꞌiaꞌo kapam ĩnaobanaa Jesus taukauzo-kao cross diꞌiti. Uruu wuruꞌu donoiz dakota-kariwaiz kapam Sodom oo Egypt nii, ushaꞌapanum kauꞌan pidannao naꞌii sannao mashaapan idi oii, naꞌapa Sodom oo Egypt Baara sannao kawan. 9 Pidannao ipai wiizai kida diꞌiki, bakadun ĩdokozu-daunnao kida diꞌiki, bakadun ĩparadan kida diꞌiki, naꞌiki ipai bakadun ĩmada diꞌiki, ipaiꞌo nii ĩtukapan Prophetnao mawakainaouz washatinpan 3 1/2 kamoo, naꞌiki aonaa ĩaipan ĩdida-kao. 10 Tuukiaꞌo nii pidannao konaukian Prophetnao mawakan idi, ushaꞌapanum kauꞌan kiwiin ĩpatakaꞌutin-kidauzon ĩdyaun tuukii manawun. Uruu idi ĩkonaukiitinan nii, ĩdyuudan nii aimaakan kida paꞌatiaaka kida.

11 Mazan 3 1/2 kamoo daunaꞌan, Tominkaru kakudan nii ĩdyaun powaa iti koshan, uruu idi ĩkadishitan, naꞌiki ipai tukapainao ĩdyaun tarian. 12 Uruu daunaꞌan dyaꞌutamaꞌoraz Prophetnao abatan diiwaꞌo parada-karu aokazi ikiꞌo kian ĩꞌati, “Uwaꞌati daꞌatiꞌi!” kii. Ĩmakon naa aokazi iti ishaꞌiz idaꞌan, pidannao manaudapa-kainao ĩdyaun awunuutapan puꞌu.

13 Sariapa imiꞌi nakainan maꞌozakaꞌo idaꞌan manawun, naꞌiki 1/10 kabaunnao tonnaa kaboobiꞌii-kao. 7000 pidannao mawakan wuru idiꞌi imiꞌi nakainanuz, baꞌorainao waꞌakinainao aonaꞌo ĩmawakan, tuukii ĩtarian, uruu idi ĩkian, “Tominkaru aokazi iaꞌo, pugaru maꞌozakaꞌo manawun.”

14 Diꞌoraꞌa 2nd kashaꞌora-karu kida, kaiwainpaꞌakaꞌoraz naa kida, shaabatapan naa wuruꞌu. Kainaꞌiki baudaꞌapaꞌa naa kashaꞌora-karu, kadimanaꞌo niꞌi naa ukaiwainpan diꞌoraꞌa kida daunaꞌan.

7th angel pootan pakuwuuda

15 Uruu daunaꞌan uruꞌu naa 7th angel pootan pakuwuuda, naꞌii õabata diiwaꞌo idaꞌan parada-karu kida aokazi ikiꞌo kian:

“Aizii diꞌoraꞌa daunaꞌan,

soo wanaobanaa Tominkaru
naꞌiki wuruꞌu uzaamataniaz Christ,

kazowautapan niꞌi naa ipai pidannao.

Tominkaru kazowautapan nii karikaonan

naꞌiki karikaonan!”

16 Sariapa 24 kazowautapainao sakanatapainaouz pataba kida idaꞌa Tominkaru kanaapuꞌu, ipai ĩwashatinan paawun baara ikinapa imiꞌi baara iti, ĩtaainan naa uꞌati. 17 Ĩkian:

“Wanaobanaa Tominkaru umanawunuꞌo,

pugaru naꞌauzoz amazada
toma-kao uaꞌii,

naꞌiki karikaonanuꞌo nii punaꞌan.

‘Kaiman’ wakian puꞌati,

puaidan idi mishiꞌo pumaꞌozakan,

naꞌiki pusakadaniꞌi naa pukazowautapan!

18 Ipai mamishida-kainao toꞌoran tuukii puꞌati,

kaawaꞌa naa aizii putoꞌoran kamoon,

pubuupan mawakainao kamoon kaawan naa.

Kaawaꞌa naa kamoo pukawinipinaata-kinaa nii pupoitorunao,

wuruꞌu prophetnaouz,

naꞌiki ipai pupidanannao taapainaouz pugaru umanawunuꞌo nii,

manawun-tinpainao naꞌiki patakaꞌutinainao.

Kaawaꞌa naa kamoo pumainaabatan
ipai pidannao zowiainao

baꞌoran pidannao daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa.”

19 Uruu daunaꞌan aka Tominkaru Dapu aokazi iaꞌo daꞌatinan naꞌiki naꞌii õtukapan kaimanaꞌoraz pakara Tominkaru paradan pakarannaaz. Udaunaꞌan naꞌa kan-kan-kiaꞌo, toroanaru turuinan, imiꞌi nakainan naꞌiki dadara tuuꞌuz kidaꞌo wunu waotan.

12

Zuna naꞌiki Dragon*

1 Uruu daunaꞌan õtukapa umanawunuꞌo diꞌitinapa-kinai aimaakan aidinan aokazi ii: Zuna kakamichantinpaꞌo kamoo idi, naꞌiki kauzu okidiba waranuꞌu, naꞌiki kainaꞌa okaiwadapan king kowam kaduz, upaawaꞌa kainaꞌa 12 wizinao. 2 Kaudaniꞌo wuruꞌu orooz, odani shakataꞌazon idiꞌi naa ozaadan naꞌiki okadakoinan ukaziwan idi.

3 Õtukapan koshan baꞌoran umanawunuꞌo diꞌitinapa-kinai aimaakan aokazi ii: naꞌii õtukapa udaruꞌo wuzaꞌo Dragon, kainaꞌaꞌo 7 uzowau naꞌiki 10 uꞌozoo kida, naꞌiki ipai uzowau kida kawanaꞌati kainaꞌa king kowam kaduz kida. 4 Padyuo idi utoꞌotan doko iki 1/3 wizinao, udaunaꞌan ukabootan ĩdyaun imiꞌi baara ati. Dragon kadishitan zun kanaapuꞌu, unikaꞌazon odani, ushakatan dono.

5 Uruꞌu naa okaudanipaꞌakan naa daonaiora odani nii, uruu wuruꞌu kazowautapaꞌo niꞌoraz ipai pidannao daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, pamaꞌozakan idaꞌan. Mazan koraidaonaa naꞌaka-kao mashaꞌapakiaka Tominkaru naꞌiki utaba diꞌiti. 6 Naꞌiki wuruꞌu zunaz, okidoopaꞌakan naa munapo pidan mashaapa-kizi ai, amazada iti, Tominkaru minziiwatanii diꞌiti, naꞌii kaimanaꞌo nii otaapa-kao 1,260 kamoo kawanaꞌati.†

7 Uruu daunaꞌan mizaataaka-karu aokazi ii. Michael, paꞌangelinnao tuma mizaapan Dragon, naꞌiki Dragon paꞌangelinnao tuma mizaapan powaa iti Michael. 8 Mazan winii-kao Dragon paꞌangelinnao tuma, naꞌiki aonaa turuu ĩmashaapan naa powaꞌa aokazi ii. 9 Uruu idi udaruꞌoraz Dragon naꞌiki uangelinnao kaboota-kaoaꞌa naa aokazi iki imiꞌi baara ati, uruu wuruꞌu dakota-kariwaiz kowazaz nii kotuaꞌa naa, naꞌiki Devil oo Satan kii, uruu wuruꞌu shaꞌapata-kidaꞌoraz oiaꞌo pidannao ati umariidapan idaꞌan ĩdyaun.

10 Sariapa õabatan aokazi ii parada-karu kian diiwaꞌo idaꞌan kaikapaꞌa: “Aizii waTominkarun kazannaatan papidanannao kamoon kaawan naa! Aizii uaidan pamanawunun pakazowautapan idaꞌan king kawan, naꞌiki Christ, uzaamataniaz naobanai nii aidan pamanawunun kapam utuma. Ushaꞌapanum kauꞌan aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa Satan kadishitan Tominkaru kanaapu ii, ukaboota-kao idiꞌi naa aokazi iki imiꞌi baara ati. Uruu wuruꞌu kowaadapauzoz daꞌi kiwiin Tominkaru ati kanom waꞌinawuzunao naꞌiki wadadakoonao shaꞌapatanii oii kidaꞌoraz aimaakan ipai kamoo naꞌiki marutaꞌo Tominkaru ati. 11 Mazan waꞌinawuzunao naꞌiki wadadakoonao winii Satan, Kaznizo-dani izain idaꞌan naꞌiki ĩkakuwaapan idaꞌan kaimanaꞌo kuwai dauꞌu udauaꞌoraz, naꞌiki aonaa ĩtarian pazowiaꞌazoo-kao ai. 12 Ukonaukii, unao mashaapainaouz aokazi ii, mazan unao mashaapainao imiꞌi baaraꞌa naꞌiki paran baoko ii, ubaiaapan nii kashaꞌora-karu tuukii, Satan kaawan idiꞌi naa unao idaꞌati. Toꞌora uruu, uaitapan idi aonaꞌa naa amazada turuuan ushaꞌapata-kida-kinaa nii oiaꞌo.”

13 Dragon aitapan idiꞌi naa pakaboota-kao imiꞌi baara ati, uruꞌu naa udawatan zun shakata-kidaꞌoraz daꞌi daonaiora. 14 Mazan dyaꞌutam udaruꞌo kokoi kutuba kawan kidaꞌo taa-kao oꞌati, ozuuta-kinaa nii pawiizi iti amazada iti munapoꞌo pidan mashaapa-kizi ai. Naꞌii kaimanaꞌo nii otaapa-kao Dragon ai 3 1/2 wunu kawanaꞌati.‡

15 Uruu daunaꞌan Dragon kodita-kidan wunu padako iki, kadimanaꞌo ushootan waꞌozi kawan zun dawuꞌati uaipan wunu naꞌakan oroo munapo. 16 Mazan imiꞌi kaminkaꞌuta wuruꞌu zunaz, udaꞌatinan idaꞌan utoman kaꞌunaru, uruu idi ipai wunu morotan ushaawata. 17 Uruu idi Dragon toꞌoran zun ati naꞌiki umakon umizaataakaꞌanan baꞌoran odainao tuma mishidainaouz Tominkaru paradan naꞌiki taapainaouz Jesus kuwaa.

18 Udaunaꞌan Dragon kadishitan paran danoma ii.

13

Dyaꞌutam panaꞌaokazinao

1 Udaunaꞌan õtukapa baudaꞌapa kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi koditan paran baoko iki. Kainaꞌa 10 uꞌozoo naꞌiki 7 uzowau; ipai uꞌozoo kida kawanaꞌati kainaꞌa king kowam kaduz kida, naꞌiki ipai uzowau kida kawanaꞌati kainaꞌa uuai saadinpan dakoopaꞌo Tominkaru. 2 Wuruꞌu kichanaꞌiki-kiaꞌoraz panaꞌaokazi aidinpan naꞌapa baudokoru kitannaaru kawan, ukidiba kida udaru naꞌapa bear* kidiba kida kawan, naꞌiki udako naꞌapa lion dako kawan. Dragon taan naa wuruꞌu kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi ati pataba naꞌiki pamaꞌozakan naꞌapa kizi ukazowautapan paugaru kawan kapam. 3 Baudaꞌapa kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi zowau, tuukiaꞌo uzowiauzo-kao, mazan manakaꞌa naa powaa itiz. Uruu idi ipai pidannao imiꞌi baara ainaouz tuukii ĩdiꞌitinpan, naꞌiki ĩdaꞌanan naa wuruꞌu kichanaꞌiki-kiaꞌoraz panaꞌaokazi. 4 Ipai pidannao taapan umanawunuꞌo nii wuruꞌu Dragon, utaan idi pamaꞌozakan kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi ati. Naꞌiki umanawun nii kapam ĩtaapan kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi. Ĩkian, “Aonaa kanom maꞌozakaꞌo nii uruu kawan. Kanom kaꞌiita pawiniinuz, pamizaataakan idaꞌan utuma?”

5 Uruu daunaꞌan wuruꞌu kichanaꞌiki-kiaꞌoraz panaꞌaokazi maꞌozakan taa-kao uꞌatadinapa-kinaa nii naꞌiki naꞌapaꞌo kida idaꞌan udakoopan Tominkaru. Ukazowautapan taa-kao 42 kauzu. 6 Udakoopan Tominkaru, uꞌuu, umashaapa-kizi naꞌiki ipai mashaapainao aokazi ii. 7 Taapada-kao umizaapan Tominkaru pidanannao naꞌiki uwinii ĩdyaun pamaꞌozakan idaꞌan. Naꞌiki taapada-kao ukazowautapan ipai pidannao, ipai bakadun kidaz ĩdokozu-daunnao kida, ĩwiizi, ĩparadan naꞌiki ĩmada. 8 Ipai pidannao taapan umanawunuꞌo nii wuruꞌu kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi. Ĩnao wuruꞌu pidannao aonaꞌoraz ĩꞌuu kida saadinpan kakupa-karu kaaritannaa† idaꞌa amazada toma-kao uaꞌii. Wuruꞌu kaaritaz zowiauzo-kariwai Kaznizo-dani kaaritan wuruꞌu.

9 Puabatan an naꞌapam õkian, ukauꞌan puabataꞌa naa kaiwuruꞌu parada-karuz. 10 Naꞌiaꞌoram pidan aiapa-kariwai utaraa-kao, mishiꞌo nii utaraa-kao; naꞌiaꞌoram pidan aiapa-kariwai uzowii-kao marii idi, mishiꞌo nii uzowii-kao marii idi. Ukauꞌan marii kizi Tominkaru pidanannao tuudan papatakaꞌuta-kao naꞌiki marii kizi pakawan ĩmishidapan uruu.

11 Uruu daunaꞌan õtukapa baꞌoran kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi koditan imiꞌi kaꞌazo iki. Kainaꞌa dyaꞌutam uꞌozoo kaznizo dani kawan, naꞌiki uparadan naꞌapa Dragon paradauzon kawan. 12 Naꞌiki naꞌapa koshan umaꞌozakan kiwiitapaꞌo kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi kawan naꞌiki naꞌapa ushaꞌapatan aimaakan kida uaipan kawanaꞌati. Uruu idi udyuudan ipai imiꞌi baara anainao pidannao taapan umanawunuꞌo nii wuruꞌu kiwiitapaꞌoraz kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi, kakudaꞌoraz naa pazowii-kao daunaꞌan tuukii. 13 Naꞌiki uaidan umanawun kidaꞌo aimaakan diꞌitinapa-kidaꞌo pidannao atii uwaota-kida zii tikazi aokazi iki imiꞌi baara ati ipai ĩawunuutapan puꞌu. 14 Naꞌiki ipai upozawata-kidan pidannao mashaapainaouz imiꞌi baaraꞌa uaidan idaꞌan wuruꞌu umanawun kidaꞌoraz aimaakan, kiwiitapaꞌoraz kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi awunuutapan puꞌu. Naꞌiki udyuudan ĩtoman aimaakan naꞌapaꞌo kiwiitapaꞌoraz kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi kawan uaidinpan, uruu tawuruꞌu zowiauzo-kariwaiz tuukii, naꞌiki kakudaꞌoraz naa powaa iti. 15 Udaunaꞌan umaꞌozakan taa-kao unizoin-kidan wuruꞌu toma-kariwaiz aimaakan, naꞌiki turuu kizi uparadan kapam. Uruu idi udyuudan ipai pidannao aonaꞌoraz ĩdawukan paꞌati zowii-kao.

16 Tuukii kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi‡ dyuudan ipai pidannao, patakaꞌutinainao naꞌiki manawun-tinpainao, kapuraatanuꞌo naꞌiki mapuraatanuꞌo, poitorui naꞌiki aonaa poitorui mani kainaabata-kidinan padiwaꞌora antanpuꞌo pakaꞌu kida idaꞌa oo pataawu kida idaꞌa. 17 Naꞌiki aonaa turuu pidan toriinan oo selliipan shaꞌapauzii, kainaaribai aonaan an uꞌidaꞌa, uruu wuruꞌu kiwiiniꞌoraz kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi uuaz, naꞌiki uruu wuruꞌu uꞌuu aitaapa-kinaoaz.

18 Daꞌaꞌa uaiapa aitapaaba-karu, kanom aitapaabaꞌo marii kizi uaitapan kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi uu aitaaribanaa, ushaꞌapanum kauꞌan uruu kainaabataꞌoraz pidan uu kapam, wuruꞌu 666 kiaꞌoraz.

14

Kaznizo-dani naꞌiki pidannao ukazannaataniinao

1 Uruu daunaꞌan õawunuupan koshan õtukapa Kaznizo-dani kadishitapan Zion naawaꞌa, naꞌiki kainaꞌa utuma 144,000 pidannao, ĩnao wuruꞌu kainaꞌaꞌoraz uꞌuu naꞌiki udaru uu saadinpan ĩtawu kida idaꞌa. 2 Naꞌiki õabata parada-karu aokazi ikiꞌo naꞌapa tozowan shaokodappan kawanuꞌo, naꞌiki toroanaru turuinan kawanuꞌo. Wuruꞌu õabataniaz tauapatinainao kawanuꞌo shamoro* kida idaꞌan. 3 Uruu 144,000 pidannao kunuuan naa paꞌinaꞌo kunui umanawunuꞌoraz manawun tabai kanaapuꞌu, naꞌiki 4 kakupaꞌo aimaakannao kanaapuꞌu, naꞌiki 24 kazowautapainao kanaapuꞌu. Aonaa turuu baꞌoran pidannao kunuuan wuruꞌu kunuiz, soo wuruꞌu 144,000 pidannao paꞌan, ĩnao wuruꞌu Tominkaru kazannaataniinaouz. 4 Ĩnao wuruꞌu aonaꞌoraz naꞌapainim ĩkiitauzon zun, uruu idi kaiman ĩtaapan pananaa. Ĩnao wuruꞌu daꞌanaꞌoraz Kaznizo-dani umakon dono naꞌitim karikaonan. Ĩnao wuruꞌu kiwiitapaꞌoraz ĩkazannaata-kao imiꞌi baaraꞌa, ĩnao taa-kariwaiz Tominkaru naꞌiki Kaznizo-dani ati. 5 Aonaa naꞌapainim ĩmariidinauzon, naꞌiki aonaa ĩshaꞌapatauzon oiaꞌo.

Idikinaudaꞌuꞌo angelnao

6 Uruu daunaꞌan õtukapan baudaꞌapa angel zuutapan doko ii, ukowaadaꞌazon Kaimanaꞌo Kuwai karikaonanuꞌoraz umishiin Tominkaru diꞌikiꞌo ipai pidannao ati, mashaapainaouz ipai amazada kawanaꞌati kida daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, bakadun kidaz ĩwiizi, ĩdokozunnao, ĩparadan, naꞌiki ĩmada. 7 Ukian diiwaꞌo idaꞌan, “Utaapaꞌa naa Tominkaru umanawunuꞌo nii naꞌiki ukonaukii-kidaꞌa naa uruu.” Kaawaꞌa naa kamoo aita-kariwaiz, ubuuapa-kinaa nii ipai pidannao daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa. Utaapaꞌa naa Tominkaru umanawunuꞌo nii, uruu wuruꞌu tomaꞌoraz aokazi, imiꞌi baara, paran naꞌiki wunu nunudapa kidaꞌoraz.

8 Udaunaꞌan 2nd angel aidinan kiwiitapaꞌoraz angel dawuꞌati. Ukian, “Mainaabata-kaoaꞌa naa! Mainaabata-kaoaꞌa naa Babylon umanawunuꞌoraz donoi. Babylon shaꞌapatanii madoronaa-daun kidaꞌoraz oiaꞌo, ipai owaota-kidan baꞌoran wizainao kida daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, otaan kawanuꞌo wine ĩtuzan nii, uruu wuruꞌu maꞌozakaꞌoraz wine okiaapa-kidinanuz madoronaa-daun. Onaꞌapan idiꞌo Tominkaru patakaꞌutan oroo.”

9 Uruu daunaꞌan õtukapa 3rd angel aidinan kiwiitapainao dawuꞌati. Ukian diiwaꞌo idaꞌan, “Ipai pidannao taapainao kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi patominkarun nii, naꞌiki toma-kariwai uruu kawanuꞌoraz, naꞌiki ipai kainaꞌaꞌo ukainaariba kida ĩtawu kida idaꞌa oo ĩdiwaꞌora antanpuꞌo ĩkaꞌu kida idaꞌa, 10 ipaiꞌo nii kapam ĩtuzan wine wuruꞌu Tominkaru toꞌoranuz. Uruu maꞌozakaꞌoraz manawun wine Tominkaru shootan niꞌoraz patoꞌoran kooponnaa nazo iti ĩtuzan nii. Diꞌoraꞌa pidannao patakaꞌuta-kaouꞌo nii ĩdyaun, kaꞌawapaꞌo sulfur† idi, angelnao naꞌiki Kaznizo-dani awunuutapan puꞌu. 11 Wuruꞌu tikaziz patakaꞌutaꞌo niꞌoraz ĩdyaun, ushan bodoꞌokapan nii karikaonan naꞌiki karikaonan, aonaa naꞌapainim nii ĩbaiatinan shaabatan. Ĩnao wuruꞌu taapainaouz kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi patominkarun nii naꞌiki toma-kariwai uruu kawan, naꞌiki kainaꞌaꞌoraz ukainaaribanaa uꞌuuaz ĩꞌidaꞌa.”

12 Ukauꞌan marii kizi Tominkaru pidanannao maꞌozakadinan ĩtuuda kizi papatakaꞌuta-kao. Pakawan kizi ĩizoꞌatin Tominkaru kakinaori kida naꞌiki ĩdaꞌanan Jesus pamishidan tuma.

13 Uruu daunaꞌan õabatan aokazi ikiꞌo parada-karu kian, “Pusaada diꞌoraꞌa: Wunaouꞌu mishidainaouz Naobanai Jesus, konaukiaꞌo nii ĩdyaun ĩmawakan an diꞌoraꞌa daunaꞌanaꞌa.” Udaunaꞌan Kaimanaꞌo Doronaa kian, “Mishiꞌo wuruꞌu. Ĩsookapan niꞌi naa dadara kidaꞌo pakaudin-kizi ai, ipai aimaakan kaiman kidaꞌoraz ĩshaꞌapatan aitapa-kida-kao nii.”

Kasabaꞌuapa-karu paoribai aka imiꞌi baaraꞌa

14 Udaunaꞌan õawunuupan õtukapa barakaꞌo ishaꞌiz. Kainaꞌa pidan kawanuꞌo sakanatapan ishaꞌiz paawaꞌa. Kainaꞌa king kowam kaduz gold idiꞌo utoma-kao uzowau paawaꞌa, naꞌiki kainaꞌa uzaamatapan dimanaꞌo soopara pakaꞌu idaꞌa. 15 Uruu daunaꞌan baꞌoran angel koditan Tominkaru Dapu aokazi iaꞌo diꞌiki. Diiwaꞌo idaꞌan ukian wuru atiꞌi sakanatapaꞌoraz ishaꞌiz paawa iaꞌo ati, “Aizii pusaꞌukaꞌa naa paoribai kadunaa kida pusooparan idi, ipai paoribai aka kida daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌaꞌoraz dyuuaꞌa naa kidaz, kaawaꞌa naa kamoo turuu kiziꞌi naa ĩkasabaꞌuu-kao!” 16 Udaunaꞌan wuruꞌu sakanatapaꞌoraz ishaꞌiz paawaꞌa kaudinaꞌakan naa pasooparan idaꞌan. Ipai ubaokopatan paoribai aka daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa.

17 Uruu daunaꞌan õtukapa baꞌoran angel koditan Tominkaru Dapu aokazi iaꞌoraz diꞌiki, kainaꞌa uꞌidaꞌa dimanaꞌo soopara kapam.

18 Naꞌaꞌo baꞌoran angel, ukoditan altar dazaba iki, uruu wuruꞌu taapaꞌoraz tikazi. Ukian diiwaꞌo idaꞌan angel zaamatapaꞌoraz dimanaꞌo soopara ati, “Pukaiwaꞌa naa pusooparan, pudukutaꞌa naa grape kida pakadunaa kida diꞌiki daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, ushaꞌapanum kauꞌan ozokaꞌa naa grape kida.” 19 Uruꞌu naa ukaudinaꞌakan naa pasooparan idaꞌan imiꞌi baaraꞌa, ipai udukutan grape kida pakadunaa kida diꞌiki. Udaunaꞌan umuudan naa kidaz grape dakazaa-kizinao nazo iti,‡ uruu wuruꞌu Tominkaru toꞌoranuz. 20 Grape kida dakazaa-kao naꞌiki uꞌuu sararoo-kaoaz paniba iaꞌo wiizai ai. Grape uu sararoo-kao donoꞌo naa, izai kodita naꞌiki, ushootan waꞌozi kawan, umakon munapo 200 miles mani, naꞌiki bakaꞌiaudaꞌu feet mani ukaanan.

15

Angelnao naꞌiki dawuꞌitiiniꞌo patakaꞌutin-kinai kida

1 Uruu daunaꞌan õtukapa baꞌoran umanawunuꞌo diꞌitinapa-kinai aimaakan aokazi ii. 7 angelnao zaamatapan 7 patakaꞌutin-kinai kida, uruu ĩkaduzunnaa. Ĩkaiwainan daunaꞌan kida aonaꞌo niꞌi naa Tominkaru toꞌoran powaꞌa.

2 Udaunaꞌan õtukapa paran, glass taidada tikazi tumaꞌo kawanuꞌo. Naꞌiki naꞌa udazabaꞌa õtukapa kapam taonawuꞌu winiainaouz daꞌi kichanaꞌiki-kii kidaꞌo panaꞌaokazi, ĩmadawukaꞌazookan idaꞌan toma-kariwai uruu kawanuꞌo ati naꞌiki aonaꞌo ĩtaapadan pakainaabata-kao ukainaariba idi uruu wuruꞌu uꞌuu aitaaribanaaz kapam. Naꞌiki ĩzaamatapanii shamoro* kida, Tominkaru taaniaz ĩꞌati. 3 Naꞌiki ĩkunuuan naa Moses kunu, Tominkaru poitoruz, naꞌiki Kaznizo-dani kunu kapam wuruꞌu. Kaikapaꞌa ĩkunuuanzuꞌu:

“Naobanai Tominkaru pugaru umanawunuꞌo,

pushaꞌapata umanawun kidaꞌo
aimaakan
diꞌitinapa-kinai kida.

Pugaru King nii ipai wiizai kida ati,

ipai wuru kidaꞌa pushaꞌapatanii kidaz
ipai ukaimanan naꞌiki umishiin.

4 Kanom aonaꞌo nii utarian puꞌai, Naobanai.

Ipai pidannao kowaadan nii pugaru umanawunuꞌo.

Pugaru pubaꞌoran kaimanaꞌo.

Ipai pidannao ipai wiizai kida diꞌiki
waꞌatin nii puꞌidaꞌati,

ĩdawukaꞌanan puꞌati.

Ushaꞌapanum kauꞌan ipai kanom pushaꞌapatanii kida,

ipai usakitapan naꞌiki umishiin.”

5 Uruu daunaꞌan õtukapa Tominkaru Dapu aokazi iaꞌo, Tabernacle† daꞌatinan. 6 Wuruꞌu 7 angelnao zaamatapainaouz 7 patakaꞌutin-kinai kida koditan Tominkaru Dapu nazo iki, ĩkaiwadapanii maniribaꞌo kamicha wiziꞌi kidaꞌo, naꞌiki ĩkaiwadapanii zadawii kawanuꞌo gold idiꞌo utoma-kao, didimai kaiwada-kao kawanuꞌo padokoriꞌi kida paawa an. 7 Uruu daunaꞌan baudaꞌapa, 4 kakupaꞌo aimaakannao bii ikiꞌo, taan 7 angelnao ati, 7 boon kida gold idiꞌo ĩtoma-kao paida kidaꞌo Tominkaru toꞌoran idi, uruu mashaapaꞌoraz karikaonan naꞌiki karikaonan. 8 Sariapa Tominkaru Dapu nazoo kashanaꞌakan tuukii, Tominkaru umanawunun naꞌiki umaꞌozakan naꞌan idiꞌi naa, aonaa turuu pidan morotan unazo iti, atii 7 patakaꞌutin-kinai kida ipain, wuruꞌu 7 angelnao zaamatapaniaz kida.

16

7 boonnao paida kidaꞌo Tominkaru toꞌoran idi

1 Uruu daunaꞌan õabatan diiwaꞌo parada-karu Tominkaru Dapuꞌu ikiꞌo kian 7 angelnao ati, “Umako ushootaꞌanaꞌa naa wuruꞌu 7 boon zoꞌo kidaꞌoraz Tominkaru toꞌoranuz, imiꞌi baara iti.”

2 Kiwiitapaꞌo angel makon ushootan naa paboonan wazoo imiꞌi baara iti. Sariapa kachamaꞌidiikiaꞌo kaziwaꞌo kabisho-karu kaawan wunao idaꞌatiꞌi, kainaꞌoraz kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi, kainaariba kida ĩꞌidaꞌa, naꞌiki dawukainaouz toma-kariwai uruu kawanuꞌo ati.

3 Udaunaꞌan 2nd Angel shootan paboonan wazoo paran baoko iti. Sariapa wunu tanawatinan mawakaꞌo pidan izain kawan uaidinpan, naꞌiki ipai aimaakannao mashaapaꞌo paran baokoꞌo mawakan.

4 Udaunaꞌan 3rd Angel shootan paboonan wazoo waꞌozinao naꞌiki wunu nunudapainao kida diꞌiti, ipai ĩtanawatinan izai nii. 5 Õabata Angel taapaꞌoraz wunu kian,

“Pugaru kaimanaꞌo Tominkaru,

pugaru naꞌauzoz amazada toma-kao uaꞌii,

naꞌiki karikaonanuꞌo nii punaꞌan.

Sakitapaꞌo mishi wuruꞌu

pupatakaꞌutanuz pidannao kaikapaꞌa.

6 Ĩnao wuruꞌu zowiaꞌoraz pupidanannao
naꞌiki puprophetinnao,

uruu idiꞌo ukauꞌan putuza-kidan izai ĩꞌati ĩwinipinaa nii.”

7 Uruu daunaꞌan õabata parada-karu altar diꞌikiꞌo kian.

“Oo Naobanai Tominkaru,
pugaru mishi umanawunuꞌo nii manawun,

sakitapa naꞌiki kaiman pushaꞌapatan aimaakan
pupatakaꞌutanuz ĩdyaun.”

8 Udaunaꞌan 4th angel shootan paboonan wazoo kamoo diꞌiti, kamoo wiichan, wiicha manawun uwiichauzon ai, ukawaodan ipai pidannao pawiichan idi. 9 Ipai pidannao kawaoda-kariwainao uwiichan idi, oiaiman kida ĩparadan Tominkaru ati, utaapadan idi wuru kida shaꞌapanuꞌu patakaꞌutin-kinai kidaz. Upuꞌu mazan aonaa ĩtanawatinan paꞌoian ai, naꞌiki aonaa ĩdakotan Tominkaru umanawunuꞌo nii.

10 Udaunaꞌan 5th angel shootan paboonan wazoo kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi taba paawa iti, ipai amazada marutan ukazowautapa-kizi ii, naꞌiki ipai upidanannao kuzowan paninoba kida, ĩbaiaapan idi kaziwaꞌo kabisho-karu. 11 Oiaiman kida ĩparadan Tominkaru aokazi iaꞌo dauꞌan, pamada kida kabishon naꞌiki ukaziwan idi tuukii manawun. Upuꞌu aonaa ĩkashaꞌoran naꞌiki aonaa ĩtanawatinan Tominkaru diꞌiti paꞌoian kida ai.

12 Udaunaꞌan 6th angel shootan paboonan wazoo udaruꞌo waꞌozi Euphrates iti, sariapa waꞌozi maaran arada, kingnao pasoldyaannao tuma, waꞌati-kizi nii waoko iki. 13 Udaunaꞌan õtukapa idikinaudaꞌu oiaꞌo doronainao, kibaronao kawanuꞌo ĩaidinpan kida, baudaꞌapa koditan Dragon dako iki, baꞌoran koditan kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi dako iki, naꞌiki baꞌoran koditan mariidinauzo prophet dako iki. 14 Wuruꞌu oiaꞌo doronainaouz kainaꞌaꞌo ĩmaꞌozakan taa-kao ĩshaꞌapata-kinaa nii umanawun kidaꞌo aimaakan. Ĩmakon nii ipai kingnao kawanaꞌati imiꞌi baara ainaouz ĩbaokopataꞌazon ĩdyaun mizaataakaꞌo nii Tominkaru umanawunuꞌo tuma, ukamoon kaawan dono. Naꞌapainiꞌo nii Tominkaru winian ĩdyaun tuukii.

15 Jesus kian, “Puabata! Õwaꞌatin nii koidimiki kaawan kawan, konaukiaꞌo nii pidan mashaapaꞌoraz pokodapa naꞌiki taapaꞌoraz pakamichan minziiwapaꞌa naa, aonaa kizi uchiꞌikaꞌanpan makamichan-daun, udaunaꞌan ubaꞌazootinan pidannao ati.”

16 Udaunaꞌan oiaꞌo doronainao baokopatan ipai kingnao amazada idaꞌati dakota-kariwaiz Hebrew idaꞌan Armageddon kii.

17 Udaunaꞌan 7th angel shootan paboonan wazoo doko iti. Diiwaꞌo idaꞌan parada-karu koditan umanawunuꞌoraz manawun tabai diꞌiki, Tominkaru Dapuꞌu iaꞌo diꞌiki. Ukian, “Aizii ipaiꞌi naazu.” 18 Sariapa kan-kan-kiaꞌo naꞌiki toroanaru turuinan, naꞌiki imiꞌi baara nakainan maꞌozakaꞌo idaꞌan manawun. Aonaa naꞌapainim imiꞌi baara nakainauzon maꞌozakaꞌa naa manawun diꞌoraꞌa kawanuꞌu, kiwiiniꞌo pidannao toma-kao diꞌikiꞌo ai. 19 Imiꞌi nakainan idi umanawunuꞌoraz donoi Babylon tadaꞌokan idikinaudaꞌu, naꞌiki uruu idi kapam ipai baꞌoran donoinao imiꞌi baaraꞌaꞌoraz mainaabatinan. Aonaa Tominkaru manyukunuutan Babylon, uruu idi utuza-kidan naa ipai wine wuruꞌu patoꞌoranuz pakoopon zoꞌiki oꞌati. 20 Ipai imiꞌi baara paran ii kidaꞌo mainaabatinan, naꞌiki ipai midukuo kida mainaabatinan kapam. 21 Dadara tuꞌuz kidaꞌo wunu kuba kawan, waotan imiꞌi baara ati pidannao paawa ati kida, ĩkimishan kida 100 pounds. Tominkaru patakaꞌutan idi pidannao tuukii, wuru idiꞌi uwaota-kidanuz dadara tuuꞌuz kidaꞌoraz wunu ĩpaawa ati, tuukii ĩdakoautapan uruu.

17

Donoi zun kawanuꞌo ikodaꞌo puraata pananaa idaꞌan

1 Udaunaꞌan baudaꞌapa angel, 7 angelnao bii ikiꞌo kaawan õꞌidaꞌati, ĩnao tawuruꞌu zaamatapauzonaouz 7 boon kida paidaꞌoraz daꞌi patakaꞌutin-kinai kida idi, naꞌiki ukian õꞌati, “Daꞌatiꞌi, õaida-kida kizi puꞌati naꞌapam nii Tominkaru patakaꞌutan wuruꞌu umanawun-tinpaꞌoraz zun ikodaꞌoraz puraata pananaa idaꞌan. Oroo wuruꞌu umanawunuꞌoraz donoi mashaapaꞌoraz maonapa iribaꞌo waꞌozinao dazabaꞌa. 2 Ipai kingnao, imiꞌi baara ainao, iriba ĩshaꞌapatan oiaꞌo ĩkiaapan idaꞌan oroo, naꞌiki ipai pidannao imiꞌi baara ainao poꞌidin otaanii wine idi, uruu wuru kawanuꞌorazuꞌu okiaapa-kidinan madoronaa-daun ĩꞌati.”

3 Tominkaru Doronaa kazowautan idi õgaru, angel naꞌakaꞌakan naa õgaru amazada mapidantakaꞌo diꞌiti. Naꞌii õtukapan zun sakanatapan wuzaꞌo kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi paawaꞌa, naꞌiki kainaꞌa saadinpaꞌo uuai kida ipai umada idaꞌan dakoopaꞌo Tominkaru. Wuruꞌu kichanaꞌiki-kiaꞌoraz panaꞌaokazi kainaꞌa 7 uzowau naꞌiki 10 uꞌozoo. 4 Wuruꞌu zunaz okaiwaadapanii kamicha kida wuza zaꞌo naꞌiki wuzaꞌo, naꞌiki okonaunamadan pakamichan, naꞌiki pamada gold idiꞌo utoma-kao kida idi, kawinipinaꞌo kuba kida pabiꞌinaakaꞌo ĩtaan kida idi, naꞌiki pearls* kida idi. Pakaꞌu idaꞌa ozaamatapan koopo gold idiꞌo utoma-kao, paidaꞌo wine idi, uruu wuruꞌu kachamaꞌidiikii kidaꞌoraz oshaꞌapatan kida okiaapa-kidinuz pabiꞌinaakaꞌo daonaioranao ati. 5 Kainaꞌa otawu idaꞌa uuai saadinpan aonaꞌo uaitapa-kao. Kaikapaꞌoraꞌa: “Manawunuꞌo donoi Babylon, pugaru selliipauzonao pananaa, naꞌiki shaꞌapaapainao oiaꞌo tuukii manawun daro, daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa.” 6 Naꞌiki õtukapa opoꞌidin Tominkaru pidannao izain idi, naꞌiki wunao izain idiꞌi zowiauzo-kariwainaouz pamishidan idi Jesus.

Õtukapan idi oshaꞌapatan aimaakan kaikapaꞌa, tuukii õdiꞌitinpan. 7 Angel kian õꞌati, “Kanom nii pudiꞌitinpan tuukii? Õkowaadan nii puꞌati aonaꞌoraz uaitapauzo-kao wuru dauꞌaꞌa zunaz naꞌiki wuruꞌu kichanaꞌiki-kiaꞌoraz panaꞌaokazi ozaidapaniaz, uruu wuruꞌu kainaꞌoraz 7 uzowau naꞌiki 10 uꞌozoo. 8 Wuruꞌu kichanaꞌiki-kiaꞌoraz panaꞌaokazi putukapaniaz kakupauz daꞌizu kiwiin, mazan aizii aonaꞌa naa ukakupan, maonapaꞌo niꞌi naa ukoditan kaꞌunaru aonaꞌoraz utokon nii nazo iki upatakaꞌuta-kidinaꞌanan naa. Kainaꞌa pidannao mashaapainao daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, aonaꞌo ĩꞌuu kida saadinpan kakupa-karu kaaritannaa† idaꞌa amazada toma-kao uaꞌii, tuukiaꞌo nii ĩdiꞌitinpan wuru dauꞌaꞌa kichanaꞌiki-kiaꞌoraz panaꞌaokazi, ukakupauzon idi daꞌi kiwiin, aizii aonaꞌa naa ukakupan, mazan uwaꞌatin nii powaa ati koshan.

9 “Daꞌaꞌa uaiapanii aitapaaba-karu. Wuruꞌu 7 kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi zowau, 7 naawaz wuruꞌu. Ĩnao paawaꞌa kidaꞌa wuruꞌu zun sakanatapanuz. Ĩnao 7 kingnao kapam: 10 bakaꞌiaudaꞌu ĩdyaun mawakaꞌa naa, baudaꞌapa kainaꞌa ukazowautapan kai, baꞌoran kainiꞌikiꞌo nii zii uwaꞌatin. Ukaawan dono aonaꞌo nii ukazowautapan kotuaꞌiki. 11 Wuruꞌu kichanaꞌiki-kiaꞌoraz panaꞌaokazi kakupaꞌoraz daꞌi kiwiin, aizii aonaꞌa naa ukakupan, uruu kapam wuruꞌu 8th king niꞌoraz. Uking-tinpan nii itamau, uruu 7 kingnao bii ikiꞌo kapam. Uruu daunaꞌan upatakaꞌuta-kao niꞌi naa.

12 “Wuruꞌu putukapaniaz 10 uꞌozoo, ĩnao wuruꞌu 10 kingnaouz, aonaꞌoraz zii ĩkazowautapan, mazan ĩmaꞌozakan taa-kao donoꞌo naa, ĩkazowautapan nii masakaudaꞌu karikaonan, kichanaꞌiki-kiaꞌoraz panaꞌaokazi tuma. 13 Ipaiꞌo nii ĩbaudaꞌapatan padiꞌitinpan, ĩtaan nii baokopa pamaꞌozakan naꞌiki pakazowautapan kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi ati. 14 Baokopaꞌo nii kingnao naꞌiki kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi mizaapan Kaznizo-dani, mazan Kaznizo-dani naꞌiki udapadaniinao, uwidauniinao, naꞌiki udaꞌanpikinao mishidainaouz uruu, winian nii ĩdyaun, ushaꞌapanum kauꞌan uruu maꞌozakaꞌo Naobanai nii ipai baꞌoran naobanainao ai, naꞌiki umanawunuꞌo king nii ipai baꞌoran kingnao ai.”

15 Angel kian õꞌati kapam, “Wuruꞌu iribaꞌo waꞌozinao, zun selliipauzoz pananaa sakanatapa kiziz, ĩnao wuruꞌu pidannao, mashaapaꞌoraz ipai amazada kawanaꞌati daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa. 16 Wuruꞌu kichanaꞌiki-kiaꞌoraz panaꞌaokazi naꞌiki 10 ozoi kida putukapaniaz, toꞌora-kizaitapan nii wuruꞌu zun selliipauzoz pananaa. Ipaiꞌo nii ĩzaamatan oshaꞌapauz kida naꞌiki ĩwaꞌakan niizo makamichan-daun, naꞌiki ĩnikan nii odunaa naꞌiki ĩkawaodan nii oroo tikazi idi. 17 Tominkaru taan nii ĩꞌati ĩdiꞌitinapa-kinaa nii ĩshaꞌapata kizi uaiapanii, uruu idi baokopa ĩtaan pamaꞌozakan kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi ati ukazowautapa-kinaa nii, atii Tominkaru paradan mishiinan. 18 Wuruꞌu zunaz putukapaniaz, oroo wuruꞌu udaruꞌoraz donoi kazowautapaꞌoraz ipai kingnao imiꞌi baaraꞌa.”

18

Umanawunuꞌoraz donoi Babylon mainaabata-kao

1 Kiwiiniꞌo aimaakan kida shaꞌapan daunaꞌan, naꞌa õtukapan baꞌoran umanawunuꞌo angel waꞌatin aokazi iki koshan, naꞌiki ukanadan, kanadapan ipai amazada. 2 Ukian diiwaꞌo idaꞌan “Mainaabata-kaoaꞌa naa, mainaabata-kaoaꞌa naa wuruꞌu umanawunuꞌoraz donoi Babylon. Mazan aizii oiaꞌo doronainao naꞌiki kotuꞌuznao, aonaꞌoraz ĩnikauzo-kao mashaapan niꞌi naa naꞌii. 3 Babylon dakota-kariwaiz zun nii, taan wine ipai pidannao tuzan nii, uruu wuruꞌu maꞌozakaꞌoraz wine, okiaapa-kidinanuz madoronaa-daun ĩꞌati. Ipai kingnao imiꞌi baara ainao shaꞌapatan oiaꞌo ĩbaꞌorantapan idaꞌan odauꞌu. Naꞌiki ipai selliipauzonao pashaꞌapauz kida daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, ipai ĩkapuraatan-dinan powaꞌa zii otoriipauzon idi daꞌi iriba kawinipinaa kidaꞌo aimaakan ĩꞌai.”

4 Uruu daunaꞌan õabatan baꞌoran parada-karu aokazi ikiꞌo kian, “Ukoditaꞌa naa oꞌai, õpidanannao, manaꞌa utompaꞌanaꞌa oiaꞌo okawan, aonaa kizi Tominkaru patakaꞌutan unao oroo kawan. 5 Oꞌoian kida kasabaꞌuka-kao dokoꞌo atii kaawa aokazi iti, aonaa Tominkaru manyukunuutan wuruꞌu oii kidaꞌoraz oshaꞌapatan. 6 Utaapaꞌa naa oroo naꞌapa otaapauzon kawan unao. Utaaꞌa naa uwinipinaa nii oꞌati, powaꞌa zii manawun upatakaꞌuta oroo, opatakaꞌutauzon ai unao. Upaidada okoopon riwunii idi powaꞌaꞌoraz zii umaꞌozakan otomanii ai. 7 Marii kizi ubaiaapa-kidan oꞌati tuukii kaziwaꞌo naꞌiki kashaꞌora-karu, wuru wadaun niꞌi naꞌa oꞌatadapanuz pakashaꞌapauzin. Okian padauꞌan, ‘Õgaru Queen, õsakanatapan õtaba idaꞌa, aonaa naꞌapainim nii õkashaꞌorauzon, zun kashaꞌoran kawan mawakaꞌoraz naa odaiaru.’ 8 Ukauꞌan baudaꞌapa kamoꞌo nii Tominkaru patakaꞌutan oroo, diꞌoraꞌa patakaꞌutin-karu kida idiꞌi: mawaka-karu, kashaꞌora-karu naꞌiki zamazi-karu kidaz. Naꞌiki kawaoda-kao nii oroo tikazi idi, ushaꞌapanum kauꞌan Tominkaru umanawunuꞌoraz papatakaꞌutan nii oroo paaipan kawanaꞌati.”

9 Ipai kingnao imiꞌi baaraꞌo, kiaapainaouz oroo naꞌiki kaiwainao oshaꞌapauz, ipaiꞌo nii ĩzaadan naꞌiki ĩkashaꞌoran odauꞌati, ĩtukapan dono tikazi shan bodoꞌokapan kawaodapaꞌoraz oroo. 10 Ĩkadishitapan nii munapo donoi ai ĩtarian idi, aonaa ĩbaiaapaꞌazon kaziwaꞌo wuruꞌu obaiaapaniaz. Ĩkian nii, “Kashaꞌoraꞌo manawun! Kashaꞌoraꞌo manawun shaꞌapan puꞌati, pugaru umanawunuꞌo donoi. Mashaꞌapakiaꞌo Tominkaru patakaꞌutaꞌakan pugaru.”

11 Pidannao imiꞌi baara ainao toriipauzonao naꞌiki selliipauzonaouz shaꞌapauzii, tuukiaꞌo nii ĩzaadan Babylon dauꞌati, ushaꞌapanum kauꞌan aonaꞌa naa kanom toriaꞌo nii ĩshaꞌapauz kida powaꞌa. 12 Aonaa kanom torian naa ĩshaꞌapauz kida powaꞌa, wuruꞌu gold, silver, kawinipinaa kidaꞌo kuba kida, pearls.* Naꞌiki aonaa kanom torian kawinipinaa kidaꞌo kamicha mada, wuzuzaꞌo naꞌiki wuza kidaꞌo, naꞌiki silk idiꞌo kamicha mada toma-kao. Naꞌiki aonaa kanom torian aimaakan kida toma-kariwaiz kaduunuꞌo udamainan atamun idi, ipai aimaakan toma-kariwaiz ivory† idi, kawinipinaꞌo atamun kida idi, chipirari kida idi, naꞌiki marble‡ idi. 13 Naꞌiki aonaa kanom torian cinnamon, spice, incense, myrrh naꞌiki frankincense, ipai wuru kidaꞌa kawinipinaꞌo kaduunuribai toma-kariwai oil nii naꞌiki paodaa nii. Naꞌiki aonaa kanom torian wine naꞌiki olive oil, poroom aka boodinpaꞌo naꞌiki aonaꞌo zii uboodinpan. Naꞌiki aonaa kanom torian tapiꞌiza kida naꞌiki kaznizonao, kawaro kida naꞌiki ĩtararannaa kida, naꞌiki ĩsellii kapam pidannao poitoruinao nii, mazan aizii aonaꞌa naa kanom torian ĩꞌai kidaz.

14 Pidannao selliipauzonaouz pashaꞌapauz kian nii oꞌati, “Ipai aimaakan kida puaipaniaz tuukii puꞌati mainaabatinaꞌa naa, naꞌiki ipai puwaziwaan kawinipinaꞌo naꞌiki umanawun kidaꞌo pushaꞌapauz. Naꞌiki aonaa naꞌapainim nii pukashaꞌapauzin naꞌapaꞌo aimaakan kida idi powaꞌa.” 15 Wuruꞌu pidannao selliipauzonaouz daꞌi pashaꞌapauz, kapuraatan-dinan ĩselliipauzon idi daꞌi pashaꞌapauz kida donoi ii, ipaiꞌo nii ĩkadishitapan munapo donoi ai aonaa ĩbaiaapaꞌazon wuruꞌu obaiaapaniaz. Tuukiaꞌo nii ĩzaadan, 16 naꞌiki ĩkian, “Kashaꞌoraꞌo manawun! Kashaꞌoraꞌo manawun shaꞌapan puꞌati umanawunuꞌo donoi, konaunam kidaꞌo kamicha kida pukaiwaadapauzon wuza zaꞌo naꞌiki wuzaꞌo, pukonaunamadan pakamichan, naꞌiki pumada gold idiꞌo utoma-kao kida idi, kawinipinaꞌo kuba kida idi pabiꞌinaakaꞌoraz ĩtaan kida, naꞌiki pearls. 17 Naꞌiki mashaꞌapakiaka puwaziwaan ipai wuru kidaꞌa pukapuraatan-din-kinaa kidaz.”

Ipai naꞌakapainao udaru kidaꞌo kanawa, naꞌiki waꞌatiinao ĩnazoꞌo kida, kaudinainao kanawa kida idaꞌa naꞌiki ipai baokoinao pidannao ikodaꞌo papuraatan soo paselliipan idaꞌan pashaꞌapauz kida kanawa idaꞌan ipai wiizai kida kawanaꞌati, ipai ĩkadishitapan munapo donoi ai. 18 Naꞌiki ĩzaadan nii ĩtukapan dono tikazi shan bodoꞌokapan kawaodapaꞌoraz oroo. Ĩkian nii, “Aonaa baꞌoran donoi umanawunuꞌo nii wuru kawanuꞌo.” 19 Ĩmuudan imiꞌi unuba kida pazowau paawa iti kida ĩaida-kinaa nii naꞌapam pakashaꞌoran tuukii manawun. Tuukiaꞌo nii ĩzaadan, naꞌiki ĩkian nii, “Kashaꞌoraꞌo manawun! Kashaꞌoraꞌo manawun shaꞌapan puꞌatiꞌi umanawunuꞌo donoi. Ipai kakanawaniinao udaruꞌo kanawa kida idi chiꞌikapauzonaouz ipai wiizai kawanaꞌati selliipauzo oo toriipauzonaouz shaꞌapauzii kida, ipai ĩkapuraatan-dinan otoriipauzon idi ĩshaꞌapauz kida okapuraatanun idi manawun. Naꞌiki mashaꞌapakiaka owaziwaan ipai pashaꞌapauz kida.”

20 Ukonaukii ipai mashaapainao aokazi ii, Tominkaru patakaꞌutan idiꞌi naa Babylon. Ukonaukii Tominkaru pidanannao naꞌiki apostlenao naꞌiki prophetnao, Tominkaru patakaꞌutan idiꞌi naa oroo, aimaakan oshaꞌapatanii kidaz unao atiꞌo wadaun niꞌi naa.

21 Udaunaꞌan umanawunuꞌo angel zaamatan udaruꞌo kuba naꞌiki ukabootanuzu paran baoko iti. Ukian, “Kaikapaꞌo nii umanawunuꞌoraz donoi Babylon kaboota-kao maꞌozakaꞌo idaꞌan naꞌiki aonaa naꞌapainim nii õtukapauzo-kao powaꞌa. 22 Aonaa naꞌapainim nii shamoro aran kida abata-kao, naꞌiki aonaa pidannao kunuutinauzonao abata-kao, naꞌiki aonaa tauapatinauzonaouz daꞌi flute naꞌiki trumpet kida idaꞌan abata-kao punazo ii powaꞌa. Aonaꞌo nii kaudinauzonao nii punazo ii, naꞌiki aonaꞌo nii poroom aka booda-kariwai nii punazo ii. 23 Aonaa naꞌapainim nii lamp kanadapan tukapa-kao punazo ii, aonaa naꞌapainim nii mazidainao paradan abata-kao punazo ii powaꞌa. Pupidanannao selliipauzonao shaꞌapauzii kida umanawunuꞌo nii ĩtaapinpan daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, naꞌiki ĩshaꞌapata oiaꞌo doronai idaꞌan umanawun kidaꞌo aimaakan kida diꞌitinapa-kidaꞌo pidannao, naꞌapaꞌo idaꞌan ĩmariidapan ĩdyaun.”

24 Babylon patakaꞌuta-kao Tominkaru prophetinnao naꞌiki upidanannao naꞌiki ipai zowiauzo-kariwainao imiꞌi baaraꞌa izain ikoda-kao idiꞌo naꞌii.

19

“Wakonaukii-kida waTominkarun”

1 Ipai wuru kida shaꞌapan daunaꞌanaꞌa, õabata iribaꞌo pidannao paradan kawanuꞌo aokazi ii. Diiwaꞌo idaꞌan ĩkian, “Wakonaukii-kida waTominkarun! Uruu kazannaatin-kinai, umanawunuꞌo naꞌiki maꞌozakaꞌo. 2 Sakitapaꞌo naꞌiki kaimanaꞌo wuruꞌu ushaꞌapataniaz, upatakaꞌutanuz umanawun-tinpauzoz zun, selliipauzoz pananaa. Oshaꞌapata-kidan idaꞌan oiaꞌo ipai pidannao ati daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, Tominkaru patakaꞌutan oroo, ozowiauzon idiꞌo upoitorunao.” 3 Powaꞌa koshan iribaꞌoraz pidannao aokazi iaꞌo kian, “Wakonaukii-kida waTominkarun! Tikazi kawaodapaꞌoraz oroo, ushan bodoꞌokapan nii karikaonan naꞌiki karikaonan, aonaa naꞌapainim nii umashaadan.”

4 Sariapa 24 kazowautapainao naꞌiki 4 kakupaꞌo aimaakannaouz kida,* ipai ĩwashatinan paawun baara ikinapu, ĩtaainan naa Tominkaru ati, sakanatapaꞌoraz umanawunuꞌoraz manawun tabai idaꞌa ati. Ĩkian “Amen! Wakonaukii-kida waTominkarun!”

Kaznizo-dani mazidan dauaꞌo

5 Udaunaꞌan parada-karu kian umanawunuꞌoraz manawun tabai diꞌiki, “Ukonaukii-kida waTominkarun, ipai unao upoitorunao, patakaꞌutinaꞌo naꞌiki manawun-tinpaꞌo, taapainaouz Tominkaru umanawunuꞌo nii.”

6 Udaunaꞌan õabatan iribaꞌo kawanuꞌo pidannao kadakoinpan, naꞌapa tozowan shaokodappan kawanuꞌo, naꞌiki toroanaru turuinan kawanuꞌo. Ĩkian, “Wakonaukii-kida Tominkaru, ushaꞌapanum kauꞌan uruu wanaobanaa, umanawunuꞌo King. 7 Wakonaukii tuukii, wakonaukii-kida Tominkaru umanawunun, Kaznizo-dani mazidan kamoon kaawan naa, naꞌiki udaiaro niꞌo minziiwapaꞌa naa oroo. 8 Taa-kao oꞌati maniribaꞌo wiziꞌiꞌo kawinipinaꞌo kamicha okaiwadan nii.” (Wuruꞌu kawinipinaꞌoraz kamicha, uruu wuruꞌu kaiman kidaꞌoraz Tominkaru pidanannao shaꞌapatanii kida.)

9 Udaunaꞌan angel kian õꞌati, “Pusaada diꞌoraꞌa: konaukiaꞌo nii wunaouꞌu dapada-kariwainaouz mazidaꞌo Kaznizo-dani aroapa-kizi ati.” Powaꞌa zii angel kian, “Diꞌoraꞌa mishiꞌo kuwai Tominkaru diꞌikiꞌo.”

10 Õwashatinaꞌakan naa ukanaapuꞌu ukidiba dazabaꞌa õawun baara ikinapu, õtaapaꞌazon naa uruu umanawunuꞌo nii, mazan upuꞌu ukian õꞌati, “Manaꞌa pushaꞌapataꞌanaꞌa naꞌapaꞌo, õgaru Tominkaru poitoru kapam, naꞌapa pugaru naꞌiki pumin-mishidannao kawan, ĩnao wuruꞌu kowaadapauzoz pamishidan Jesus, ukauꞌan soo Tominkaru paꞌan turuu putaapan umanawunuꞌo nii.” Wuruꞌu kuwai Jesus kainaabataniaz, mishiꞌo paꞌan, uruu wuruꞌu maꞌozakadaꞌoraz pidannao, ĩkakuwaapan dono Tominkaru paradan dauꞌu.

Barakaꞌo kawaro naꞌiki zaidapaꞌoraz ubarauꞌu

11 Uruu daunaꞌan õtukapa aokazi daꞌatinan, kainaꞌa barakaꞌo kawaro naꞌii, naꞌiki kainaꞌa zaidapaꞌo ubarauꞌu udakota-kao “Kaimanaꞌo pidan, mishiꞌo ukuwaa Tominkaru dauaꞌo.” Sakitapaꞌo wuruꞌu upatakaꞌutanuz pidannao paꞌoian dikin ii, naꞌiki umizaataakanuz patarubanao tuma. 12 Uawun kida kanadan naꞌapa tikazi pururuꞌukappan kawan, naꞌiki ukaiwadapanii iriba king kowam kaduz kida pazowau paawaꞌa. Kainaꞌa uꞌuu saadinpan unanaa idaꞌa, mazan soo uruu paꞌan aitapa naꞌapaꞌoram wuruꞌu saada-kariwaiz. 13 Dawuu zaꞌabaꞌiꞌo kamicha ukaiwadapanii izaitaꞌo, naꞌiki uꞌuu “Tominkaru paradan,” kii. 14 Iriba soldyaanao aokazi ikiinao makon udawuꞌati, ĩzaidapanii barakaꞌo kawaro kida naꞌiki ĩkaiwadapanii barakaꞌo maniribaꞌo kamicha kida. 15 Dimanaꞌo marii dyaꞌutamaꞌo udabaazi kida dimanainpan koditaꞌakan udako nazo iki, uruu idaꞌanaꞌo nii uwinian ipai wiizainao kida. Ukazowautapan nii ĩdyaun pamaꞌozakan idaꞌan, naꞌiki udakazaan nii ĩdyaun grape kawan, grape uu sararoo-kizinao ii, uruu wuruꞌu umanawunuꞌoraz Tominkaru toꞌoranuz. 16 Ukamichan zaꞌabaꞌi idaꞌa, uokoba paꞌinamun, kainaꞌa uꞌuu saadinpan. “Uruu umanawunuꞌo King ipai baꞌoran kingnao ai, naꞌiki maꞌozakaꞌo Naobanai ipai baꞌoran naobanainao ai.”

17 Udaunaꞌan õtukapan baudaꞌapa angel kadishitapan kamoo paawa ii. Diiwaꞌo idaꞌan ukadakon kotuꞌuznao ati, zuutapainaouz doko ii aka, ukian, “Uwaꞌati daꞌatiꞌi, ubaokopatin kizi aroapa-kizai idaꞌati, Tominkaru taan niꞌoraz idaꞌati. 18 Uwaꞌati daꞌatiꞌi, unikaꞌan kizi wunao dunaa kidaꞌa: kingnao, soldyaanao naꞌiki ĩzowaunaanao naꞌiki wunao dunaa kidaꞌa kawaronao naꞌiki ĩzaidapikinao, naꞌiki ipai bakadun kida pidannao dunaa, wuruꞌu poitoruinao naꞌiki baꞌorainao aonaa poitoruinao mani, umanawun-tinpaꞌo naꞌiki patakaꞌutinaꞌo.”

19 Uruu daunaꞌan õtukapa kichanaꞌiki-kiaꞌoraz panaꞌaokazi naꞌiki ipai kingnao imiꞌi baara ainaouz naꞌiki ipai ĩsoldyaannao baokopatinan, ĩmizaataakaꞌazon wuru tumaꞌa zaidapaꞌoraz barakaꞌo kawaro naꞌiki usoldyaannao tuma. 20 Mazan zaamata-kao wuruꞌu kichanaꞌiki-kiaꞌoraz panaꞌaokazi, baokopa mariidinauzo prophet tuma, uruu wuruꞌu aida-kidaꞌoraz umanawun kidaꞌo aimaakan, kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi aipan kawanaꞌati, uaidan idi naꞌapa kidaꞌo aimaakan pidannao mishida uruu, ĩnao wuruꞌu kainaꞌoraz kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi kainaariba kida ĩtawu kida idaꞌa naꞌiki ĩnao dawukaꞌoraz toma-kariwai aimaakan uruu kawanuꞌo ati. Wuruꞌu kichanaꞌiki-kiaꞌoraz panaꞌaokazi naꞌiki mariidinauzo prophet, ipai dyaꞌutam ĩkaboota-kao kakupa, Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti, kaꞌawapaꞌoraz sulfur† tuma. 21 Wuruꞌu zaidapaꞌoraz barakaꞌo kawaro kaiwaan marii koditaꞌoraz padako iki, dyaꞌutamaꞌoraz udabaazi kida dimanainpan, pazowii-kinaa nii ipai ĩsoldyaannao, naꞌiki ipai kotuꞌuznao nikan mawakainao dunaa atii abaapa kida ĩdyaun.

20

1,000 wunu

1 Uruu daunaꞌan õtukapa angel waꞌatin aokazi iki, uzaamatapanii key kaꞌunaru aonaꞌoraz utokon nii keyannaa, naꞌiki toromaroꞌo chain. 2 Umaꞌozakan idi uzaamatan wuruꞌu dragonuz, uruu tawuruꞌu kotuaꞌoraz kowazaz dakota-kariwaiz Devil oo Satan kii, udaunaꞌan udoꞌotaꞌakan naa uruu chain idi, umashaapan nii naꞌapa 1,000 wunu kawanaꞌati. 3 Udaunaꞌan angel kabootan uruu kaꞌunaru aonaꞌoraz utokon nii nazo iti, daunaꞌan utarataꞌakan naaz naꞌiki udadaradaꞌakan naaz, uruu aonaa kizi powaꞌa Satan shaꞌapata-kidan oiaꞌo ipai pidannao ati umariidapan idaꞌan ĩdyaun atii 1,000 wunu ipain. Uruu daunaꞌan umuuda-kao nii masakaudaꞌu karikaonan.

4 Udaunaꞌan õtukapa tabai kida, naꞌiki pidannao sakanatapainaouz ĩpaawaꞌa kida kainaꞌa ĩmaꞌozakan taa-kao ĩkazowautapa-kinaa nii. Naꞌiki õtukapa kapam wunao doronaa kidaꞌa dukuta-kariwainaouz ĩkanau kida, ĩkakuwaapatinauzon idi Jesus naꞌiki Tominkaru paradan dauꞌu. Ĩnao wuruꞌu aonaꞌoraz ĩkodoruꞌukan kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi ati, naꞌiki toma-kariwai aimaakan uruu kawanaꞌati, naꞌiki aonaa ĩtaapadan pakainaabata-kao ukainaariba idi pataawu oo pakaꞌu kida idaꞌa. Ipaiꞌo nii ĩkakudan powaꞌa iti koshan naꞌiki ĩkazowautapan nii 1,000 wunu Christ tuma. 5 Diꞌoraꞌa kiwiitapaꞌo kadishita-karu powaꞌa iti mawaka-karu diꞌiki wuruꞌu. (Baokoinao mawakainao aonaꞌo ĩkadishitan uruu dono, diinaꞌitiꞌo nii zii paꞌan ĩkadishitanuꞌu 1,000 wunu ipain an.) 6 Konaukiaꞌo nii manawun wunaouꞌu kadishitainaouz kiwiitapaꞌo kadishita-karu idaꞌa, aonaꞌo nii ĩbaiaapan patakaꞌutin-karu wuruꞌu baiaapa-kariwai niꞌoraz uꞌitamautan mawaka-karu diꞌiaꞌoraz. Mazan ĩkaudinan nii faadaanao niꞌi naa Tominkaru naꞌiki Christ ati, naꞌiki ĩkazowautapan nii utuma 1,000 wunu kawanaꞌati.

Satan winii-kao dauaꞌo

7 Aizii 1,000 wunu kida ipain daunaꞌan, Satan kodita-kida-kao nii pataratapa-kizinao iki. 8 Umakon nii ipai wiizai kida kawanaꞌati, ushaꞌapata-kidan nii oiaꞌo umariidapan idaꞌan ipai pidannao, mashaapainaouz daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, ĩnao wuruꞌu wiizai kida dakota-kariwainaouz Gog naꞌiki Magog kii. Satan kasabaꞌukan nii ipai ĩdyaun mizaataaka-kizai ati. Iribaꞌo nii manawun ĩdyaun, naꞌapa kaatu diriꞌin paran danoma anaꞌo kawan. 9 Ĩmakoodanan ipai amazada kawanaꞌati daꞌaꞌa imiꞌi baaraꞌa, naꞌiki awauta ĩmashaapan ĩzikonuitapan wuruꞌu Tominkaru pidanannao mashaapa-kiziz donoi, umarainpaniaz. Mazan tikazi waotan aokazi iki ipai ukawaodan ĩdyaun.

10 Udaunaꞌan wuruꞌu Satan mariidapauzoz ĩdyaun, ukaboota-kaoaꞌa naa Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti, kaꞌawapaꞌoraz pizo-pizowaꞌo sulfur tuma. Naꞌitiꞌo wuruꞌu ĩkabootauzonuz kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi naꞌiki mariidinauzo prophet. Naꞌiaꞌo niꞌi naa ĩbaiatan tikazi ipai kamoo naꞌiki marutaꞌo, karikaonan naꞌiki karikaonan.

Tominkaru buupan dauaꞌo pidannao

11 Udaunaꞌan õtukapa udaruꞌo umanawunuꞌoraz manawun tabai barakaꞌo naꞌiki kainaꞌa pidan sakanatapan upaawaꞌa. Sariapa imiꞌi naꞌiki aokazi ĩmainaabatinan ukanaapu iki, aonaꞌa naa ĩtukapa-kao powaꞌa. 12 Naꞌiki õtukapa mawakainao pidannao, umanawun-tinpainao naꞌiki patakaꞌutinainao, naꞌa ĩkadishitapan umanawunuꞌoraz manawun tabai kanaapuꞌu. Naꞌiki õtukapa kaarita kida daꞌata-kaoaꞌa naa. Uruu daunaꞌan baꞌoran kaarita daꞌata-kao, kakupa-karu kaaritannaa.* Mawakainao pidannao patakaꞌuta-kaoaꞌa naa ĩshaꞌapatanii kida kawanaꞌati, usaadinpan kawanaꞌati kaaritanao idaꞌa. 13 Wuruꞌu mawakainaouz pidannao paran baoko ii, ĩmakon naa Tominkaru kanaapu iti. Mawaka-karu naꞌiki Mawakainao Wiizi, sharakadan naa mawakainao makon Tominkaru kanaapu iti, naꞌiki upatakaꞌutan naa ipai ĩdyaun ĩshaꞌapatanii kida kawanaꞌati. 14 Uruu daunaꞌan Mawaka-karu naꞌiki Mawakainao Wiizi kaboota-kaoaꞌa naa Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti. Diꞌoraꞌa, uruu uꞌitamautan mawaka-karu wuruꞌu. 15 Ipai pidannao, aonaꞌo ĩꞌuu kida saadinpan Kakupa-karu Kaaritannaa idaꞌa, ipaiꞌo nii ĩkaboota-kao Tuubaruꞌo Tikazi wuꞌiti.

21

Paꞌinaꞌo aokazi naꞌiki paꞌinaꞌo imiꞌi baara

1 Uruu daunaꞌan õtukapa paꞌinaꞌo aokazi naꞌiki paꞌinaꞌo imiꞌi baara, kiwiitapaꞌoraz aokazi naꞌiki imiꞌi baara mainaabatinaꞌa naa, naꞌiki paran mainaabatinaꞌa naa kapam. 2 Naꞌiki õtukapa kaimanaꞌo donoi, paꞌinaꞌoraz Jerusalem, waꞌatin apowa ati aokazi iki Tominkaru diꞌiki, wuruꞌu donoiz naꞌapaꞌo zun kawan kaiwaadapaꞌoraz naa pamazidan daara paudaiaru niꞌo kaawan uaꞌii.

3 Õabata diiwaꞌo parada-karu kian umanawunuꞌoraz manawun tabai diꞌiki, “Aizii diꞌoraꞌa daunaꞌan Tominkaru mashaapan niꞌi naa papidanannao tuma, naꞌiki ĩnaouꞌo nii upidanannao nii, naꞌiki unaꞌan nii ĩtuma, naꞌiki uruꞌo nii ĩTominkarun nii. 4 Ipaiꞌo nii uinoan ĩawun uu kida, aonaꞌo niꞌi naa powaꞌa pidan mawakan, oo kashaꞌoran, oo zaadauzon oo baiaapan kaziwaꞌo. Ushaꞌapanum kauꞌan kiwiitapaꞌoraz oiaꞌo shaꞌapatauzo-kariwai kidaz mainaabata-kao idiꞌi naa.”

5 Udaunaꞌan wuruꞌu sakanatapaꞌoraz umanawunuꞌoraz manawun tabai idaꞌa kian, “Aizii ipaiꞌi naa õpaꞌinaadan aimaakan kida!” Ukian koshan õꞌati, “Pusaada diꞌoraꞌa parada-karu kidaꞌa, mishiꞌoraz, naꞌiki marii kizi ĩmishida-kao kida.” 6 Udaunaꞌan ukian koshan, “Aizii ipai naazu! Õgaru Alpha naꞌiki Omega,* wuruꞌu sakadin-kizaiz naꞌiki utokonnuz. Õtaan nii maradakoinao ati wunu ĩtuzan nii, wuru diꞌikiꞌi wunu nunudapaꞌoraz taaꞌoraz kakupa-kinai mawinipinaa-daun. 7 Naꞌiaꞌoram pidan maꞌozakaꞌo naꞌiki wazootaꞌo oiaꞌo, uzaamatan nii diꞌoraꞌa aimaakan kidaz õꞌidiꞌiki, naꞌiki õgaruꞌo nii ĩTominkarun nii, naꞌiki ĩnaouꞌu nii õdainao nii. 8 Mazan pidannao tariainao padaꞌanan Jesus, pidannao muudinainaouznaa pamishidan ai Jesus, pidannao shaꞌapaapainao oiaꞌo tuukiaꞌa naa manawun, pidannao zowiainao baꞌoran pidannao, pidannao madoronaa-daunuꞌo ĩkiaapaakan,† pidannao marunao-tinpainao, naꞌiki mariidinauzonao. Ipaiꞌo nii ĩpatakaꞌuta-kao karishii kawanuꞌo tikazi kaꞌawapan sulfur‡ tumaꞌo nazo ii. Diꞌoraꞌa uruu uꞌitamautannaa mawaka-karu wuruꞌu.”

Paꞌinaꞌo Jerusalem

9 Baudaꞌapa angel kaawan õꞌidaꞌati, tawunao bii ikiꞌoraꞌa, 7 angelnao zaamatapauzonaouz ukaduzunuz naa patakaꞌutin-kinai kida. Ukian õꞌati, “Puwaꞌati daꞌatiꞌi, õaida kizi puꞌati zun Kaznizo-dani daiaro niꞌoraz.” 10 Tominkaru Doronaa kazowautan idi õgaru, angel naꞌakaꞌakan naa õgaru dokoaꞌo midukuo powaa iti. Naꞌii uaidan õꞌati kaimanaꞌoraz donoi Jerusalem waꞌatin aokazi iki Tominkaru diꞌiki, 11 naꞌiki kanada, kanada donoi Tominkaru umanawunun idi. Donoi konaunaman uwiziꞌin, naꞌapa kawinipinaꞌo kuba wiziꞌin kawan, naꞌapa jasper kawan naꞌiki kanuunuꞌo crystal kawan. 12 Wuruꞌu donoiz kainaꞌaꞌa ukorarannaa dokoaꞌo naꞌiki kainaꞌa 12 upaniinomizinaa kida, ipai ĩkawanaꞌati kainaꞌa baudaꞌapa angel awunuutapaꞌo. Ipai paniinom kida kawanaꞌati, kainaꞌa baudaꞌapa Israel dani-daun uu saadinpan. 13 Kainaꞌa idikinaudaꞌu paniinom kida baudaꞌapaꞌo donoi korarannaa dabaꞌa antanapu: idikinaudaꞌu waoko ikinapa, idikinaudaꞌu wakadapu ikinapa, naꞌiki idikinaudaꞌu kida baꞌorainao udabaazi kida idaꞌantanapu. 14 Wuruꞌu donoiz, ukorarannaa toma-kao 12 kubanao kida paawaꞌaꞌo, naꞌiki ipai kuba kida kawanaꞌati, kainaꞌa baudaꞌapa Kaznizo-dani apostlen uu saadinpan. Ĩnao wuruꞌu 12 apostlenaouz.

15 Angel paradaꞌoraz õꞌati zaamatapanii aitaaribai gold idiꞌo utoma-kao atamun kawanuꞌu, uaitaa-kinaa nii naꞌapam dii donoi udarun, upaniinomizinaa naꞌiki ukorarannaa kapam. 16 Naꞌapa kidaꞌo udawuan wuruꞌu 4 donoi dabaazi kidaz. Angel aitaan naa wuruꞌu donoiz paaitaariba idi, 1500 miles udawuan, naꞌapa kapam ukazoan naꞌiki udokoꞌan udawuan kawan. 17 Angel aitaa kapam ukorarannaa, udokoꞌan 216 feet. Naꞌapa pidan aitaapa-kinaa kawanuꞌo wuruꞌu angel kaiwaaniaz paaitaapa-kinaa nii. 18 Donoi korarannaa toma-kao jasper idiꞌo, naꞌiki ipai aimaakan kida donoi nazoo iaꞌoraz gold idiꞌo paꞌidiwaru utoma-kao kida, kanuunuꞌo glass kawan. 19 Wuruꞌu donoi korarannaa wiizi paawa kidaz, kawinipinaꞌo kuba kida idiꞌo utoma-kao wuruꞌu. Konaunamaꞌo utoma-kao diꞌoraꞌa kuba kida idiꞌi: jasper, sapphire, agate, emerald, 20 onyx, carnelian, quartz, beryl, topaz, chalcedony, turquoise, amethyst. 21 Wuruꞌu 12 paniinom kidaz, 12 pearls kida wuruꞌu, baudaꞌapa paniinom toma-kao baudaꞌapa pearl idi. Kazowaꞌo dunapo mapuduꞌoraz ukaiwaapa-kao donoi nazo iaꞌoraz, gold idiꞌo paꞌidiwaru utoma-kao, turuu putukapan aimaakan unazoꞌo iaꞌo glass nazoꞌo iaꞌo kawan.

22 Aonaa õtukapan Tominkaru Dapu nii donoi nazo ii. Aonaꞌo nii uaiapa-kao Naobanai Tominkaru umanawunuꞌoraz naꞌiki Kaznizo-dani mashaapan idiꞌi naa naꞌii. 23 Aonaa kamoo oo kauzu aiapa-kao kanadapaꞌo nii donoi, Tominkaruꞌo nii paꞌan kanadapaz pamanawunun idi, naꞌiki Kaznizo-daniꞌo nii kanadapa unazo ii. 24 Ipai amazada kawanaꞌati pidannao mashaapan nii donoi kanadan idaꞌan, naꞌiki ipai kingnao imiꞌi baara ainao naꞌakan nii umanawun kidaꞌo pashaꞌapauz donoi nazo ati. 25 Aonaa naꞌapainim nii upaniinomizinaa taratauzo-kao, ushaꞌapanum kauꞌan aonaꞌo nii amazada marutauzon naꞌii. 26 Ipai konaunam naꞌiki umanawun kidaꞌo pidannao shaꞌapauz kida naꞌaka-kao nii donoi nazo ati, ipai amazada iki kida. 27 Mazan ipai aimaakan kida aonaꞌoraz ukaimanan, aonaꞌo nii umorota-kida-kao donoi nazo iti. Oo pidannao oipainaouz, dawukainaouz toma-kariwai tominkarunao ati, mariidinauzonaouz, aonaꞌo nii ĩmorotauzon donoi nazo iti. Soo wunaouꞌu nii paꞌan morota-kida-kaoaꞌa, kainaꞌaꞌoraz ĩꞌuu kida saadinpan kakupa-karu kaaritannaa idaꞌa, Kaznizo-dani kaaritanuz.

22

Waꞌozi taaꞌoraz wunu kakupa-kinai

1 Udaunaꞌan angel aidan õꞌati waꞌozi taaꞌoraz wunu kakupa-kinai, kanuunuꞌo crystal kawan, koditaꞌoraz naꞌiki shootapaꞌoraz Tominkaru naꞌiki Kaznizo-dani taba diꞌiki, 2 waꞌozi shootapan kazowaꞌo dunapo mapuduꞌoraz ukaiwaapa-kao zikon an donoi nazo an. Waꞌozi danoma antanapu kida, kainaꞌa paoribai kida taaꞌoraz kakupa-kinai kaakapauzo daꞌi ipai kauzu kida kawanaꞌati. Naꞌiki ipai pidannao imiꞌi baara ainaouz kaiwaan paoribai anaba kida pakasarain-kinaa nii. 3 Aimaakan kida aonaꞌoraz ukaimanan Tominkaru ati, aonaꞌo nii umorota-kida-kao donoi nazo iti. Mazan Tominkaru naꞌiki Kaznizo-dani taba naꞌaꞌo niꞌi naa paꞌan donoi nazo ii, naꞌiki Tominkaru poitorunao, ĩtaapan niꞌi naa uruu umanawunuꞌo nii. 4 Ĩtukapan nii Tominkaru awun baara, naꞌiki kainaꞌaꞌo nii uꞌuu saadinpan ĩtawu kida idaꞌa. 5 Aonaꞌo nii amazada marutauzon naꞌii. Aonaꞌo nii ĩaipan lamp kida oo kamoo kanadapaꞌo nii, ushaꞌapanum kauꞌan Naobanai Tominkaruꞌo nii kanadapa ĩdyaun naꞌiki ĩkazowautapan nii King kawan karikaonan naꞌiki karikaonanuꞌo nii.

Jesus waꞌatin dauaꞌo

6 Udaunaꞌan angel kian õꞌati, “Ipai wuruꞌu parada-karu kidaz puabataniaz naa kida mishiꞌo wuruꞌu, naꞌiki marii kizi umishida-kao. Naꞌiki Naobanai Tominkaru taaꞌoraz padoronaa paprophetinnao ati, dyuudan paꞌangelin, uaida-kida kizi papoitorunao ati kanom shaꞌapan nii kadimanaꞌa naa.”

7 “Uabata!” Jesus kian, “Kadimanaꞌo niꞌi naa õwaꞌatin. Konaukiaꞌo nii wunaouꞌu izoꞌatiinaouz ipai parada-karu kida, saada-kariwai kidaz diꞌoraz kaarita idaꞌaꞌa, kaiꞌo naꞌiki diinaꞌitiꞌo dauaꞌoraz kidaꞌa.”

8 Õgaru John, abataꞌoraz naꞌiki tukapaꞌoraz ipai wuruꞌu aimaakan kida shaꞌapaꞌoraz. Õipaian daunaꞌan õabatapan naꞌiki õtukapan kidaz, õwashatinan õawun baara ikinapa, angel aidaꞌoraz õꞌati ipai aimaakan kida kanaapuꞌu, ukidiba dazabaꞌa, õtaapaꞌazon idiꞌi naa uruu umanawunuꞌo nii. 9 Upuꞌu mazan ukian õꞌati, “Manaꞌa pushaꞌapataꞌanaꞌa naꞌapaꞌo! Õgaru poitorui karikaonan naꞌapa pukawan, naꞌiki puꞌinawuzunao prophetnao kawan, naꞌiki ipai pidannao kawan izoꞌatiinaouz saada-karawaiz diꞌoraꞌa kaarita idaꞌaꞌoraz. Tominkaru paꞌan putaapa umanawunuꞌo nii.”

10 Udaunaꞌan ukian õꞌati, “Manaꞌa paꞌi putaapaꞌa naa mashaa wuruꞌu saada-kariwaiz, diꞌoraꞌa kaarita idaꞌaꞌorazuꞌu, kadimanaꞌo niꞌi naa ushaꞌapan kida. 11 Ukauꞌan ipai pidannao shaꞌapaapaꞌo oiaꞌo, marii kizi pakawan ĩshaꞌapaapan oiaꞌo, naꞌiki pidannao shaꞌapaapaꞌo dikauda kidaꞌo kachamaꞌidiikii kidaꞌo aimaakan kida aonaꞌoraz ukaimanan kida, marii kizi pakawan ĩshaꞌapaapan kidaz. Naꞌiki pidannao shaꞌapataꞌo kaiman kidaꞌo aimaakan, marii kizi pakawan ĩshaꞌapatan kaiman kidaꞌo aimaakan. Naꞌiki ipai pidannao kaimanainao, marii kizi pakawan ĩmashaapan kaiman.”

12 “Uabata!” Jesus kian, “Kadimanaꞌo niꞌi naa õwaꞌatin! Õnaꞌakan nii õwinipa kida õkawinipinaata-kinaa nii ipai pidannao ĩshaꞌapatanii kida kawanaꞌati. 13 Õgaru Alpha naꞌiki Omega, wuruꞌu kiwiiniꞌoraz naꞌiki dawuꞌitiiniꞌoraz, sakadin-kizaiz naꞌiki utokonnuz.”

14 Konaukiaꞌo nii wunaouꞌu chikainaouz pakamichan zaꞌabaꞌi kida kaiman. Turuu ukauꞌan ĩmorotan paniinom kida idaꞌan Donoi nazo iti naꞌiki turuu ĩnikan akai wuru diꞌikiꞌi paoribai taaꞌoraz kakupa-kinai. 15 Mazan wunaouꞌu, aonaꞌo nii ĩmorota-kida-kao Donoi nazo iti, madoronaa-daunuꞌoraz ĩtaapan pananaa, wunaouꞌu marunao-tinpainaouz. Naꞌiki pidannao kiaapaakainao mamazidaaka-daun, pidannao zowiainao baꞌoran pidannao, pidannao dawukainao toma-kariwai aimaakannao ati, naꞌiki ipai pidannao mariidinauzonao shaꞌapaapauzonaouz oiaꞌo.

16 “Õgaru, Jesus, tawuruꞌu dyuudaꞌoraz daꞌi õꞌangelin kakuwaapaꞌo nii ipai wuru kida dauꞌaꞌa unao ati, ipai choochi kida kawanaꞌati. Õgaru David Takaan-daun naꞌiki õgaru chaapiꞌikiꞌo wizi kanadaꞌoraz.”

17 Doronai naꞌiki Daiaroi* kian, “Puwaꞌatiꞌi naa!” Ipai pidannao abatainao diꞌoraꞌa, marii kizi kapam ĩkian “Puwaꞌatiꞌi naa!” Naꞌiaꞌoram pidan maaradakoꞌo, marii uwaꞌatin uzaamata kizi mawinipinaa-daun wunu wuruꞌu taaꞌoraz kakupa-kinai.

Ubaukapan naa kakinaowapa-kinai kida kowaadaꞌazoo-kao

18 Õgaru John, kaimanaiman õkakinaowan ipai pidannao abatainaouz kuwai kida kaiꞌoraz naꞌiki diinaꞌitiꞌo niꞌoraz zii ushaꞌapan kida dauaꞌoraz, õsaadaniaz diꞌoraꞌa kaarita idaꞌa: Naꞌiaꞌoram pidan panaꞌadaꞌo powaꞌa zii kidaz, powaꞌaꞌo nii zii Tominkaru patakaꞌutan uruu, wuru idiꞌi 7 patakaꞌutin-kinai kidaz, kowaada-kariwai daꞌaꞌa kaarita idaꞌa. 19 Naꞌiki naꞌiaꞌoram pidan soꞌotaꞌo baudaꞌapa saada-kariwai diꞌoraꞌa kaarita diꞌikiꞌi, aonaꞌo nii Tominkaru taapadan unikan akai utaaꞌazooniaz, paoribai taaꞌoraz kakupa-kinai akaz, naꞌiki aonaꞌo nii utaan pidan wiizi niꞌoraz utaaꞌazon kaimanaꞌo donoi nazo iaꞌoraz, uruu kida wuruꞌu kowaada-kariwaiz diꞌoraꞌa kaarita idaꞌa.

20 Pidan kakuwaapaꞌoraz wuru kida dauꞌaꞌa kian, “Mishi, kadimanaꞌo niꞌi naa õwaꞌatin!”

Amen! Puwaꞌatiꞌi naa, wanaobanaa Jesus!

21 Marii kizi Naobanai Jesus aidan pakamarainapanun ipai papidanannao ati. Marii kizi unaꞌapan karikaonan.

* 1:4 7 choochi: mishidainao Jesus atiꞌo naꞌapa-karuz.

† 1:8 Alpha naꞌiki Omega: A-B-C kawanuꞌo atii Z diꞌiti. Mazan Greek idaꞌan, usakadinan Alpha diꞌiki, ukatokon-tinan Omega diꞌiti. Tominkaru tomaꞌoraz ipai aimaakan kida utoma-kao uaꞌii, naꞌiki uruu katokontaꞌoraz ipai aimaakan kida.

‡ 1:10 Kuwudii: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 2:6 Nicolaitannao: shaꞌapaapauzonao panaꞌantanpuꞌo aimaakan Tominkaru Paradan ai.

† 2:17 diza-kariwaiz manna: uruu kotuaꞌoraz Tominkaru tauzon papaa-kinaa nii papidanannao, ĩkoditan donoꞌoraz Egypt iki.

* 3:5 kakupa-karu kaaritannaa: Tominkaru pidanannao uu saada-kizinao, ĩmashaapan nii Tominkaru tuma karikaonan.

† 3:14 Amen: Jesus dakotan paugaru ‘Amen’ nii.

* 4:2 umanawunuꞌoraz manawun tabai: Tominkaru taba wuruꞌu, udakota-kao ‘throne’ kii English idaꞌan.

† 4:2 Wuruꞌu pidan sakanatapaꞌoraz umanawunuꞌoraz manawun tabai idaꞌa, uruu Tominkaru. Putukapa verse 11.

‡ 4:3 kiwariꞌi: oo kuwiariꞌi; English idaꞌan udakota-kao rainbow.

§ 4:3 jasper, carnelian naꞌiki emerald: kawinipinaa kidaꞌo kuba, kanuunuꞌo, mazan wuzaꞌo oo koꞌoriꞌo kapam.

* 4:4 kazowautapainao: umanawuniinao, foomaannao kawanuꞌo.

† 4:6 crystal: kawinipinaꞌo kuba, kanuunuꞌo.

‡ 4:7 lion: udaruꞌo baudokoru.

* 5: Kaznizo-dani: Putukapa John 1:29 idaꞌa.

† 5: scroll: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 5:8 shamoro: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 6:1 scroll: kaarita katoridauꞌu upapidapa-kao oo soolaa-kariwai madai kaiwauzo-kariwai saadapa-kizai nii. Panaadon daꞌi kainaꞌa usakibadapa-kinao kida, panaadon daꞌi baudaꞌapa oo iriba umuna an kida, maabaiba kawanuꞌo usakadan idi.

† 6:6 Zamazi dono, kawinipinaa wanyukunui sellii-kao.

* 8: scroll: kaarita katoridauꞌu upapidapa-kao oo soolaa-kariwai madai kaiwauzo-kariwai saadapa-kizai nii. Panaadon daꞌi kainaꞌa usakibadapa-kinao kida, panaadon daꞌi baudaꞌapa oo iriba umuna an kida, maabaiba kawanuꞌo usakadan idi.

* 9:9 chariot: soldyaanao tararan

† 9:17 sapphire: uruu konaunamaꞌo kuba.

‡ 9:17 sulfur: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 10: scroll: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 11:2 42 kauzu: naꞌapaꞌo wuru kawanuꞌo verse 3 idaꞌaꞌoraz 1,260 kamoo kidaz, naꞌapaꞌo kapam wuru kawanuꞌo Revelation 12:14 idaꞌaꞌoraz 3 1/2 wunu kawan.

† 11:4 Zechariah 4:3

* 12: Dragon: uruu oiaꞌo doronai zowaunaa, udakota-kao Satan.

† 12:6 Putukapa footnote Revelation 11:2 saada-kao 1,260 kamoo dauaꞌoraz.

‡ 12:14 Putukapa footnote Revelation 11:2 saada-kao, 3 1/2 wunu dauaꞌoraz.

* 13:2 bear: udaruꞌo naꞌiki toꞌoraꞌo. Ukaiwaanii pabazi zaꞌabaꞌi kida pazowii-kinaa nii aimaakan. Kainaꞌa udikin Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 13:8 kakupa-karu kaaritannaa: Tominkaru pidanannao uu saada-kizinao, ĩmashaapan nii Tominkaru tuma karikaonan.

‡ 13:16 kichanaꞌiki-kiaꞌo panaꞌaokazi: uruu kowaada-kariwaiz verse 11 diꞌii.

* 14:2 shamoro: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 14:10 sulfur: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

‡ 14:19 Kuba idaꞌaꞌo kaꞌunaru kichada-kao udaruꞌo, udakota-kao ‘winepress’ kii.

* 15:2 shamoro: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

† 15:5 Tabernacle: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 17:4 pearls: kawinipinaꞌo kashoro kida.

† 17:8 kakupa-karu kaaritannaa: Tominkaru pidanannao uu saada-kizinao, ĩmashaapan nii Tominkaru tuma karikaonan.

* 18:12 pearls: kawinipinaꞌo kashoro kida.

† 18:12 ivory: aimaakan toma-kariwaiz elephant dako zaꞌabaꞌi kida diꞌiki.

‡ 18:12 marble: kawinipinaꞌo kuba.

* 19:4 Putukapa wuruꞌu aimaakannao kida dauꞌu Revelation 4:6-8 idaꞌa.

† 19:20 sulfur: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 20:12 kakupa-karu kaaritannaa: Tominkaru pidanannao uu saada-kizinao, ĩmashaapan nii Tominkaru tuma karikaonan.

* 21:6 Alpha naꞌiki Omega: A-B-C kawanuꞌo atii Z diꞌiti. Mazan Greek idaꞌan, usakadinan Alpha diꞌiki, ukatokon-tinan Omega diꞌii.

† 21:8 Daonaioranao kiaapan zun oo zun kiaapa-kidinan daonaiora ati mamazidaaka-daun; mazidaꞌo daonaiora kiaapan zun oo zun kiaapa-kidinan mazidaꞌo daonaiora ati, aonaa omin-mazidan mani.

‡ 21:8 sulfur: Putukapa kaarita tokon ii, Parada-karu Mashaꞌapannaada-kinao diꞌii.

* 22:17 Daiaroi: Kaznizo-dani daiaro niꞌo wuruꞌu.